නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

ඒ භාග්‍යවත් අරහත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා.

නරදක්ඛදීපනී

නරදක්ඛදීපනී

පාලිතො [Pg.8] යෙව සද්ධම්මො,පාලිතෙන වරෙන ච;

පාලිතෙ සුට්ඨු යං සීලං,පාලිතං ධම්ම-සුන්දරං.

උතුම් වූ රැකවලා විසින් සද්ධර්මය මනාව රක්නා ලදී. මනාව රකින ලද යම් සීලයක් වේද, ඒ සුන්දර වූ ධර්මය රක්ෂිතය (ආරක්ෂා කරන ලද්දකි).

සම්මා [Pg.10] ආරද්ධං සබ්බ-සම්පත්තීනං,මූලං හොතීති දට්ඨබ්බං.

මනාව පටන් ගන්නා ලද (වීර්යය) සියලු සම්පත්වලට මූලය වන බව දත යුතුය.

වීරියාරබ්භො [Pg.11] භික්ඛවෙ,මහතො අත්ථාය සංවත්තතීති.

මහණෙනි, වීර්යය ආරම්භ කිරීම මහත් යහපත පිණිස පවතී.

තස්මා [Pg.12] වීරියමෙව කත්තබ්බං,වීරියවතො හි අචින්තිතංපි හොති.

එබැවින් වීර්යය ම කළ යුතුය. මන්ද, වීර්යවන්තයාට නොසිතූ දෙය පවා සාක්ෂාත් වේ.

යථා [Pg.21] හි තච්ඡකානං සුත්තං,පමාණං හොති;

එව මෙතම්පි විඤ්ඤූනං.

වඩුවන්ගේ නූල ඔවුනට ප්‍රමාණය (මිනුම) වන්නා සේම, ඥානවන්තයන්ට ද මෙය එසේමය.

සුවිජානො [Pg.24] භවං හොති,දුබ්බිජානො පරාභවො;

ධම්මකාමො භවං හොති,ධම්මදෙස්සී පරාභවො.

දියුණු වන පුද්ගලයා පහසුවෙන් හඳුනාගත හැකිය. පිරිහෙන පුද්ගලයා ද පහසුවෙන් හඳුනාගත හැකිය. ධර්මයට කැමති තැනැත්තා දියුණු වේ. ධර්මයට ද්වේෂ කරන්නා පිරිහේ.

අයං [Pg.26] ධම්මතාති අයං සභාවො,අයං නියාමොති වුත්තං හොති.

"මෙය ධර්මතාවයකි" යනු මෙය ස්වභාවයයි, "මෙය නියමයකි" යන්න මෙයින් කියැවේ.

යෙ [Pg.28] ධම්මා හෙතුපභවා,තෙසං හෙතුං තථාගතො.

හේතූන්ගෙන් හටගන්නා යම් දහම්හු වෙත්ද, තථාගතයන් වහන්සේ ඔවුන්ගේ හේතුව වදාළ සේක.

රතනත්තයං[Pg.35], සන්තතං, අහං වන්දාමි;

ආචරියං, සො අහං, නිච්චං නමාමි;

‘‘හොතු සබ්බං, මඞ්ගලං, මමං සබ්බධි’’.

මම තෙරුවන් නිරතුරුව වඳිමි. මම මාගේ ආචාර්යයන් වහන්සේට ද හැමවිටම නමස්කාර කරමි. මට සෑම තැනකදීම සියලු සෙත් මංගල්‍යයන් සිදු වේවා!

නරදක්ඛදීපනී

නරදක්ඛදීපනී

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

ඒ භාග්‍යවත් අරහත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා.

පණාම

නමස්කාරය

නරදක්ඛදීපකස්ස,

නරදක්ඛදීපකයෙහි (නරයන්ගේ දක්ෂභාවය දක්වන ග්‍රන්ථයෙහි),

නමො සමන්තචක්ඛුනො;

සංසාරා විප්පමුත්තස්ස,සංසාරා විප්පමුත්තස්ස,ස-සද්ධම්මස්ස සඞ්ඝිනො.

සසරින් මිදුණා වූ, සද්ධර්මය හා සංඝයා සහිත වූ, සමන්තචක්ඛු (සර්වඥතාඥානය) ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර වේවා.

මත්ථනා

ප්‍රාර්ථනාව

2.

2.

පාලිතෙහි [Pg.36] වරුත්තමං,පාලිතං සීල-පාරමිං;

පාලෙතු වරසම්බුද්ධො,පාලිතං ගන්ථ-කාරණං.

උතුම් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් රකින ලද, සීල පාරමිතාවෙන් යුක්ත වූ, මේ උතුම් ග්‍රන්ථකරණයේ අරමුණ ආරක්ෂා කරත්වා!

ආසීස

ආශීර්වාදය

3.

3.

බහුස්සුතො [Pg.37] ච මෙධාවී,සීලෙසුච සමාහිතො;

චෙතොසමථානුයුත්තො,අපි මුද්ධනි තිට්ඨතු.

බහුශ්‍රැත වූ ද, ප්‍රඥාවන්ත වූ ද, සීලයන්හි මනාව පිහිටියා වූ ද, චිත්ත සමථයෙහි යෙදුණා වූ ද (ඒ ගුරුවරයා) මාගේ හිස මත රඳා පවතිත්වා.

අභියාචක

ආරාධනය

4.

4.

ධම්ම-සඞ්ඝං [Pg.38] වන්දිත්වාන,සබ්බ-ලොකස්ස නායකං;

යාචිතො තිකක්‍රප-ථෙරෙන,මාණවෙන ච ධීමතා.

මුළු ලොවට නායක වූ බුදුන්, දහම්, සඟුන් වැඳ, තිකක්‍රප තෙරුන් වහන්සේ සහ නුවණැති මාණවකයා විසින් ආරාධනා කරන ලද්දේ,

5.

5.

උත්තානමෙව සඞ්ඛෙපං,නානා-සත්ථ-සුධාරිතං;

නර-දක්ඛං ලිඛිස්සමි,පස්සන්තු ධීර-මාමකා.

විවිධ ශාස්ත්‍රයන්ගෙන් මනාව උපුටා ගන්නා ලද, පැහැදිලි වූ ද සංක්ෂිප්ත වූ ද, මෙම "නරදක්ඛ" නම් කෘතිය ලියන්නෙමි. ඥානවන්තයෝ මෙය බලත්වා!

6.

6.

කොසජ්ජං [Pg.41] භයතො දිස්වා,වීරියඤ්ජාපි ඛෙමතො;

ආරද්ධවීරියා හොථ;

එසා බුද්ධානුසාසනී.

අලසකම බියක් ලෙස ද, වීර්යය ආරක්‍ෂාවක් (ක්ෂේමයක්) ලෙස ද දැක, වීර්යය වඩන්නන් වන්න. මෙය බුදුවරුන්ගේ අනුශාසනාවයි.

7.

7.

වීරියවා [Pg.42] ඛො භික්ඛවෙ අරියසාවකො,අකුසලං පජහති, කුසලං භාවෙති;

සාවජ්ජං පජහති, අනවජ්ජං භාවෙති,සුද්ධමත්තානං පරිහරතීති.

මහණෙනි, වීර්යවන්ත වූ ආර්ය ශ්‍රාවකයා අකුසල් දුරු කරයි, කුසල් වඩයි. වැරදි (සාවද්‍ය) දේ අතහරියි, නිවැරදි (අනවද්‍ය) දේ වඩයි. තමා පිරිසිදුව පවත්වා ගනී.

වීරියවතො [Pg.43] කිං නාම කම්මං න සිජ්ඣති;

පුරිසකාරො [Pg.44] නාම න නස්සති,සුඛෙ පතිට්ඨාපෙතීති ජානාමි.

වීර්යවන්තයාට සාර්ථක නොවන කාර්යය කුමක්ද? පුරුෂ වීරිය කිසිදා විනාශ නොවේ; එය කෙනෙකුව සැපයෙහි පිහිටුවන බව මම දනිමි.

8.

8.

යථා [Pg.46] ඛිත්තං නභෙ ලෙඩ්ඩු,ධුවං පතති භූමියං;

තථෙව බුද්ධ-සෙට්ඨානං,වචනං ධුව-සස්සතං.

අහසට දමන ලද පස් පිඩක් ස්ථිරවම පොළොවට වැටෙන්නා සේම, උතුම් වූ බුදුවරුන්ගේ වචනය ද ස්ථිරය, ඒකාන්තය.

9.

9.

අ-ද්වෙජ්ඣවචනා [Pg.48] බුද්ධා,අ-මොඝවචනා ජිනා.

බුදුවරු දෙබස් නොකියති; ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේලාගේ වචන නිෂ්ඵල නොවේ.

10.

10.

සුස්සුසා [Pg.49] ලභතෙ පඤ්ඤං,උට්ඨාතා වින්දතෙ ධනං;

තස්මා පාළිං ගුරුං කත්වා,ඉමං පස්සාහි සොභණං.

ඇසීමට ඇති කැමැත්තෙන් ඥානය ලැබෙයි. උත්සාහවන්තයා ධනය ලබයි. එබැවින් පාලි පාඨයන් ගුරු කොට ගෙන, මෙම අලංකාරවත් දේ බලන්න.

11.

11.

සුස්සුසා [Pg.51] සුත-බුද්ධිනී,සුතං පඤ්ඤාය වඩ්ඪනං;

පඤ්ඤාය අත්ථං ජානාති,ඤාතො අත්ථො සුඛාවහො.

ඇසීමට ඇති කැමැත්ත ශ්‍රවණ බුද්ධිය වඩවයි. ඇසූ පිරූ තැන් ඇති බව ප්‍රඥාව වැඩීමට හේතු වේ. ප්‍රඥාවෙන් අර්ථය දැනගනී. වටහාගත් අර්ථය සැපය ළඟා කර දෙයි.

12.

12.

සතතංජ්ඣායනං [Pg.52] වාද,පර-තන්තවලොකනං;

සබ්බිජ්ජාචෙර-සෙවාච,බුද්ධි-මති-කරො ගුණො.

නිරන්තර අධ්‍යයනය, සාකච්ඡාව, වෙනත් ශාස්ත්‍ර ග්‍රන්ථ කියවීම සහ සියලු ශාස්ත්‍ර උගන්වන ගුරුවරුන් ඇසුරු කිරීම බුද්ධිය හා ප්‍රඥාව වඩවන ගුණාංගයන් වේ.

13.

13.

අති-දීඝොව [Pg.53] නීඝො හි,කුසීතො හීන-වීරියො;

තස්මා වීරියං කත්වාන,විජ්ජං එසන්තු සාධවො.

කල් දැමීම දුකට හේතු වේ. අලසයා වනාහි හීන වීර්ය ඇත්තෙකි. එබැවින් සත්පුරුෂයෝ වීර්යය කොට ශිල්ප ශාස්ත්‍ර සොයත්වා!

14.

14.

සුපොරිසො [Pg.55] තාව සිප්පං,උග්ගණ්හෙය්‍ය පරං ධනං;

ගවෙසෙය්‍ය තතො මන්තං,කථෙය්‍ය සච්ච-භාසිතං.

යහපත් පුරුෂයා පළමුව ශිල්පය ඉගෙනගත යුතුය, පසුව ධනය උපයාගත යුතුය. ඉන්පසු උපදෙස් සෙවිය යුතුය, සැමවිටම සත්‍ය වචන කතා කළ යුතුය.

15.

15.

පථමං [Pg.56] න පරාජයෙ සිප්පං,දුතීයං න පරාජයෙ ධනං;

තතීයං න පරාජයෙ ධනං,චතුත්ථමත්ථං කිං කරිස්සති.

පළමු වයසේදී ශිල්පය නොලැබුවහොත්, දෙවන වයසේදී ධනය රැස් නොකළහොත්, තෙවන වයසේදීත් ධනය රැස් නොකළහොත්, සිව්වන වයසේදී ඔහු කුමන යහපතක් කරන්නේද?

16.

16.

සොභන්ති [Pg.58] අ-මිලාතානි,පුප්ඵානිව පිලන්ධිතුං;

තථා සොභන්ති දාරකා,යොබ්බනෙයෙව සික්ඛිතුං.

පළඳිනු ලැබූ නොමැලවුණු මල් බැබලෙන්නා සේ, තරුණ වියේදීම ශිල්ප හදාරන දරුවෝ ද එලෙසම බැබලෙති.

17.

17.

තස්මා [Pg.59] හවෙ ගුණාධාරං,පඤ්ඤා-වඩ්ඪනමුත්තමං;

සික්ඛෙය්‍ය මතිමා පොසො,පත්ථෙන්තො හිතමත්තනො.

එබැවින්, තමාගේ යහපත පතන බුද්ධිමත් මනුෂ්‍යයා, ගුණයන්ට ආධාර වූ ද ප්‍රඥාව වඩවන උතුම් වූ ද ශිල්ප ශාස්ත්‍රය හැදෑරිය යුතුය.

18.

18.

අලං [Pg.60] වායමිතුං සිප්පෙ,අත්ථ-කාමෙන ජන්තුනා;

කතං විජඤ්ඤා විජ්ජාදි,වයො තෙ මා උපජ්ඣගා.

යහපත අපේක්ෂා කරන මිනිසා විසින් ශිල්පයෙහි උත්සාහ කිරීම සුදුසුය. විද්‍යාව ආදී දේ ප්‍රගුණ කළ යුතු බව දැනගත යුතුය; ඔබේ වයස නිකරුණේ ගෙවී යාමට නොදෙන්න.

19.

19.

විජ්ජං [Pg.62] සික්ඛෙ, චරෙ සීලං,ධීරෙන සහ සංවසෙ;

ධනාචයෙ, කරෙ කම්මං,පියං වාචඤ්ච සංවදෙ.

ශිල්පය උගත යුතුය, සීලය රක්ෂා කළ යුතුය, ඥානවන්තයන් සමඟ වාසය කළ යුතුය, ධනය රැස් කිරීම සඳහා රැකීරක්ෂා කළ යුතුය, ප්‍රිය වචන කතා කළ යුතුය.

20.

20.

න [Pg.64] ත්වෙව සුපිතුං හොති,රත්ති නක්ඛත්ත-මාලිනී;

පටිජග්ගිතුමෙවෙසා,රත්ති හොති විජානතං.

තරු පිරි තරු වැල් ඇති රාත්‍රිය නිදාගැනීම සඳහාම නොවේ. නුවණැත්තන්ට ඒ රාත්‍රිය අවදි වී සිටීම (අධ්‍යයනයෙහි යෙදීම) සඳහාම වේ.

21.

21.

උට්ඨාහථ [Pg.65] නිසීදථ,කො අත්ථො සුපිතෙන වො;

සාධු ඛො සිප්ප-විජ්ජාහ්වා,විජ්ජං සික්ඛථ සන්තතං.

නැගී සිටින්න්න, වාඩි වන්න, නින්දෙන් ඔබට ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? ශිල්ප හා ශාස්ත්‍රය යනුවෙන් හැඳින්වෙන දේ ඉතා යහපත්ය; එබැවින් නිරන්තරයෙන් ශිල්පය හදාරන්න.

22.

22.

ආරබ්භථ [Pg.67] සදා පුත්තා,බහුස්සුතං ගවෙසිතුං;

යස්මා ලොකෙ සිප්පවන්තා,සබ්බා-දිසාසු පාකටා.

දරුවනි, නිරතුරුව ම බහුශ්‍රුතභාවය (ඇසූ පිරූ තැන් ඇති බව) සෙවීමට උත්සාහ කරන්න. මන්ද, ලෝකයෙහි ශිල්ප ශාස්ත්‍ර දන්නා වූ අය සියලු දිශාවන්හි ප්‍රසිද්ධ වෙති.

23.

23.

සක්‍යරූපං [Pg.68] පුරෙ සන්තං,මයා සිප්පං න සික්ඛිතං;

කිච්ඡා වුත්ති අ-සිප්පස්ස,ඉති පච්ඡා නුතප්පති.

තරුණ කාලයේ දී හැකියාව තිබියදීත් මා විසින් ශිල්පයක් නොඋගන්නා ලදී. ශිල්පයක් නොදන්නා අයට ජීවිකාව ගෙවීම දුෂ්කර ය' කියා පසුව පසුතැවිලි වීමට සිදු වේ.

24.

24.

ලොකත්ථං [Pg.75] ලොක-කම්මන්තං,ඉච්ඡන්තො පරියෙසිතුං;

නිච්චමෙව වීරියඤ්ච,අත්ථං මන්තඤ්ජ චින්තයෙ.

ලෝකයාගේ යහපත හා ලෞකික කටයුතු සොයා යාමට කැමති තැනැත්තා, නිරතුරුව ම උත්සාහය, අභිවෘද්ධිය සහ නුවණැති උපදෙස් ගැන සිතිය යුතු ය.

25.

25.

ධනවා [Pg.76] ගුණවා ලොකෙ,සබ්බා-දිසාය පාකටො;

සීලවා පඤ්ඤවා මච්චො,සබ්බ-ලොකෙහි පූජිතො.

ධනවත් වූ ද ගුණවත් වූ ද තැනැත්තා ලෝකයෙහි සියලු දිශාවන්හි ප්‍රසිද්ධ වේ. සිල්වත් වූ ද ප්‍රඥාවන්ත වූ ද මනුෂ්‍යයා මුළු ලෝකයා විසින් ම පුදනු ලබයි.

26.

26.

සජීවති [Pg.77] යසො යස්ස,කිත්ති යස්ස සජීවති;

යස-කිත්ති විහීනස්ස,ජීවන්තොපි මතොපමා.

යමෙකුගේ කීර්තිය හා යශෝරාවය පවතී ද, ඔහු සැබවින් ම ජීවත් වේ. යශෝරාවයෙන් හා කීර්තියෙන් තොර වූ තැනැත්තා ජීවත් වුව ද මළකුණකට සමාන ය.

27.

27.

සද්ධීධ [Pg.79] විත්තං පුරිසස්ස සෙට්ඨං,ධම්මො සුචිණ්ණො සුඛමාවහාති;

සච්චං හවෙ සාදුතරං රසානං,පඤ්ඤාජීවිං ජීවිතමාහු සෙට්ඨන්ති.

මෙලොව මනුෂ්‍යයාට ශ්‍රද්ධාව උතුම් ම ධනයයි. මැනවින් පුරුදු කළ ධර්මය සැපය ළඟා කර දෙයි. රසයන් අතර සත්‍යය ම අතිශයින් ම මිහිරි ය. ප්‍රඥාවෙන් ජීවත් වන්නාගේ ජීවිතය උතුම් ම ජීවිතය යැයි පවසති.

28.

28.

සතිමතො [Pg.81] සදා භද්දං,සතිමා සුඛමෙධති;

සතිමතො සුවෙ සෙය්‍යො,වෙරා ච පරිමුච්චති.

සිහි නුවණ ඇති තැනැත්තාට නිරතුරුව ම යහපතක් ම සිදු වේ. සිහි නුවණ ඇත්තා සැපතට පත් වේ. සිහි නුවණ ඇත්තාට හෙට දවස වඩාත් උතුම් වන අතර, ඔහු වෛරයෙන් ද මිදෙයි.

29.

29.

මා [Pg.83] වො ඛණං විරාධෙථ,ඛණාතීතා හි සොචරෙ;

සදත්ථෙ වායමෙය්‍යාථ,ඛණො වො පටිපාදිතො.

ඔබට ලැබී ඇති මේ සුදුසු මොහොත (ක්ෂණය) මඟ හැර නොගන්න. මොහොත ඉක්මවා ගිය අය පසුව පසුතැවෙති. තමන්ගේ යහපත උදෙසා උත්සාහ කරන්න. ඔබට සුදුසු මොහොත උදා වී ඇත.

30.

30.

යථිච්ඡිතං [Pg.84] න පප්පොති,අ-ඵියො නාවිකොණ්ණවෙ;

තථෙවාවීරියොපෙත්ථ,තස්මාරභෙය්‍ය සාසනං.

මහා සාගරයෙහි හබලක් නොමැති නැවියෙකු තමන් බලාපොරොත්තු වන ඉවුරට ළඟා නොවන්නා සේ ම, මෙලොව වීර්යය නැති තැනැත්තා ද සිය අරමුණට ළඟා නොවේ. එබැවින් වීර්යය ආරම්භ කළ යුතු ය.

31.

31.

වායමෙථෙව [Pg.87] පුරිසො,යාව අත්ථස්ස නිප්ඵදා;

නිප්ඵන්නසොභණො අත්ථො,ඛන්තා භිය්‍යො න විජ්ජති.

අරමුණ ඉටු වන තෙක් ම මනුෂ්‍යයා උත්සාහ කළ යුතු ය. ඉටු වූ අරමුණ ශෝභමාන වන අතර, ඉවසීමට වඩා උතුම් වූ වෙනත් දෙයක් නැත.

32.

32.

සමෙව [Pg.88] ඤාණ-වායාමෙ,සුඛාවහො සු-මඞ්ගලො;

ඤුනෙධිකෙ තථා නො හි,ද්වයෙන සාධු සම්පදා.

ඥානය හා වීර්යය යන දෙක ම සම මට්ටමකින් පැවතීම සැපත ළඟා කර දෙන මංගල කරුණකි. මෙලොව මේ දෙකින් එකක් අඩු හෝ වැඩි වූ විට, ඒ දෙකෙහි එකතුවෙන් සිදුවන සාර්ථකත්වය නිසි ලෙස නොලැබේ.

33.

33.

කාය-කම්මානි [Pg.90] සිජ්ඣන්ති,වචී-කම්මානි වීරියං;

න හි කිච්චානි චින්තාහි,කරෙය්‍යාථීධ වායමං.

කායික ක්‍රියාවන් සහ වාචසික ක්‍රියාවන් සාර්ථක වන්නේ වීර්යය නිසා ය. කටයුතු හුදු සිතුවිලිවලින් පමණක් සාර්ථක නොවේ. එබැවින් මෙලොව දී උත්සාහවන්ත විය යුතු ය.

34.

34.

පටිකච්චෙව [Pg.91] කරෙය්‍ය,තං ජඤ්ඤා හිතමත්තනො;

න සාකටිකචින්තාය,මන්දා ධීරො පරක්කමෙ.

තමන්ගේ යහපත පිණිස පවතින දේ කලින් ම සිතා බලා කළ යුතු ය. ඥානවන්තයා අනුවණ ගැල්කරුවෙකු මෙන් පසුව පසුතැවෙන සිතුවිලිවලට ඉඩ නොතබා, කල් ඇතිව ම වීර්යය කළ යුතු ය.

35.

35.

ථිරෙන [Pg.95] සක-කම්මෙන,වඩ්ඪතියෙව සං ඵලං;

අ-ථිරෙන අලසෙන,කර-කම්මං ඵලඤ්ච නො.

ස්ථීර වූ ස්වකීය ක්‍රියාවන් නිසා එහි ප්‍රතිඵල වර්ධනය වේ. අස්ථීර හා අලස ක්‍රියාවන් නිසා කරන වැඩක් හෝ එහි ප්‍රතිඵලයක් හෝ නොලැබේ.

36.

36.

ආසීසෙථෙව [Pg.96] පුරිසො,න නිබ්බින්දෙය්‍ය පණ්ඩිතො;

පස්සාමි වොහං අත්තානං,යථා ඉච්ඡිං තථා අහු.

මනුෂ්‍යයා සැමවිට ම බලාපොරොත්තු තබා ගත යුතු ය, නුවණැත්තා කිසිවිටෙකත් කලකිරී පසුබට නොවිය යුතු ය. මා කැමති වූ පරිදි ම මගේ අරමුණ ඉටු වූ අයුරු මම ම දකිමි.

37.

37.

අණණො [Pg.98] ඤාතීනං හොති,දෙවානං පිතුනඤ්ච සො;

කරං පුරිස-කිච්චානි,න ච පච්ඡානුතප්පති.

මනුෂ්‍යයෙකු වශයෙන් කළ යුතු යුතුකම් ඉටු කරන තැනැත්තා, තම නෑදෑයන්ටත්, දෙවියන්ටත්, දෙමාපියන්ටත් ණය නැති කෙනෙක් වෙයි. හෙතෙම පසුව පසුතැවිලි නොවේ.

38.

38.

හිය්‍යොති [Pg.99] හිය්‍යති පොසො,කරිස්සාමි පරෙති යො;

අජ්ජ කත්තබ්බ කම්මං ස්වෙ,සො තතො පරිහායති.

'මම හෙට කරන්නෙමි, අනිද්දා කරන්නෙමි' යැයි කල් දමන තැනැත්තා පිරිහෙයි. අද කළ යුතු කාර්යය හෙටට කල් දමන තැනැත්තා දියුණුවෙන් පිරිහීමට පත් වේ.

39.

39.

සො [Pg.101] අ-ප්පමත්තො අ-කුද්ධො,තාත කිච්චානි කාරය;

වායාමස්සු ස-කිච්චෙසු,නාලසො වින්දතෙ සුඛං.

එබැවින් දරුවනි, අප්‍රමාදී ව, ක්‍රෝධයෙන් තොර ව තම කටයුතු කරන්න. ස්වකීය වගකීම්වල දී උත්සාහවන්ත වන්න. අලස තැනැත්තා කිසිදා සැපතක් නොලබයි.

40.

40.

හීන-ජච්චොපි [Pg.102] චෙ හොති,උට්ඨාතා ධිතිමා නරො;

ආචාර-සීල-සම්පන්නො,නිසෙ අග්ගීව භාසති.

මනුෂ්‍යයෙක් පහත් කුලයක උපන්නෙකු වුව ද, ඔහු උත්සාහවන්ත, ධෛර්ය සම්පන්න, යහපත් ආචාරශීලීත්වයෙන් හා ගුණධර්මවලින් යුක්ත නම්, හෙතෙම රාත්‍රී කාලයෙහි දැල්වෙන ගින්නක් මෙන් බැබළෙයි.

41.

41.

යො [Pg.104] පුබ්බෙ කරණීයානි,පච්ඡා සො කාතුමිච්ඡති;

වරුණකට්ඨභඤ්ජොව,ස පච්ඡා අනුතප්පති.

පළමුව කළ යුතු කටයුතු පසුව කිරීමට බලාපොරොත්තු වන තැනැත්තා, අමු වරුණ ලී කඩා පසුව පසුතැවුණු තරුණයා මෙන් පසුව පසුතැවිලි වෙයි.

42.

42.

උට්ඨානකාලම්හි [Pg.105] අනුට්ඨහානො,යුවා බලී ආලසියං උපෙතො;

අ-පුණ්ණසඞ්කප්පමනො කුසීතො,පඤ්ඤාය මග්ගං අලසො න වින්දති.

උත්සාහ කළ යුතු කාලයේ දී උත්සාහ නොකරන, තරුණ හා ශක්තිමත් වුවත් අලසකමින් යුක්ත වූ, පිරිහී ගිය සිතිවිලි ඇති කසීත පුද්ගලයා ප්‍රඥාවන්තයින්ගේ මඟ සොයා නොගනී.

43.

43.

දුම්මෙධො [Pg.107] පුරිසො ලොකෙ,කුසීතො හීන-වීරියො;

අප්පස්සුතො අනාචාරො,පරිහායති වුඩ්ඪියා.

ලෝකයෙහි අඥාන වූ ද, අලස වූ ද, වීර්යයෙන් තොර වූ ද, අල්පශ්‍රුත (අඩු අධ්‍යාපනයක් ඇති) හා දුරාචාරී වූ ද පුද්ගලයා දියුණුවෙන් පිරිහීමට පත් වේ.

44.

44.

අප්පස්සුතායං [Pg.108] පුරිසො,බලීබද්දොව ජීරති;

මංසානි තස්ස වඩ්ඪන්ති,පඤ්ඤා තස්ස න වඩ්ඪති.

අඩු දැනුමක් ඇති මනුෂ්‍යයා ගොනෙකු මෙන් වයසට යයි. ඔහුගේ මස් පමණක් වැඩෙන නමුත්, ඔහුගේ ප්‍රඥාව වර්ධනය නොවේ.

45.

45.

යස්ස [Pg.109] මනුස්ස-භූතස්ස,නත්ථි භොගා ච සිප්පකං;

කිංඵලං තස්ස මානුස්සං,ද්විපාදට්ඨො හි සො මිගො.

මනුෂ්‍යයෙකු වී ඉපදී, ඔහුට ධනයක් හෝ කිසිදු ශිල්පයක් නොමැති නම්, ඔහුගේ ඒ මනුෂ්‍ය ජීවිතයෙන් ඇති ඵලය කුමක්ද? හෙතෙම දෙපයින් ඇවිදින මෘගයෙකු බඳු ය.

46.

46.

යො [Pg.111] ච වස්සසතං ජීවෙ,කුසීතො හීන-වීරියො;

එකාහං ජීවිතං සෙය්‍යො,වීරියාරබ්භතො දළං.

අලස ව, වීර්යයෙන් තොර ව අවුරුදු සියයක් ජීවත් වනවාට වඩා, දැඩි වීර්යයකින් යුක්ත ව එක දවසක් ජීවත් වීම උතුම් ය.

47.

47.

යො [Pg.112] ච ධම්ම-විභඞ්ගඤ්ඤූ,කාලුට්ඨායී අ-තන්දිතො;

අනුට්ඨහති කාලෙන,ඵලං තස්ස සමිජ්ඣති.

කටයුතුවල වෙනස්කම් දන්නා වූ, කල් ඇතිව අවදි වන්නා වූ, අලස නොවන, නියමිත වේලාවට වැඩ කරන තැනැත්තාගේ සියලු කටයුතු සාර්ථක වේ.

48.

48.

අ-චරිත්වා [Pg.126] බ්‍රහ්මචරියං,අ-ලද්ධා යොබ්බනෙ ධනං;

ජිණ්ණකොඤ්චාව ඣායන්ති,ඛීණමච්ඡෙව පල්ලලෙ.

තරුණ අවදියේ දී බ්‍රහ්මචරියාවෙහි නොහැසිරී, ධනය ද උපයා නොගෙන, පසුව ඔවුහු මසුන් නැති මඩ විලක වෙසෙන මහලු කොක්කු මෙන් තැවෙති.

49.

49.

අ-චරිත්වා [Pg.127] බ්‍රහ්මචරියං,අ-ලද්ධා යොබ්බනෙ ධනං;

සෙන්ත්ති චාපාතිඛීණාව,පුරාණානි අනුත්ථුනං.

තරුණ අවදියේ දී බ්‍රහ්මචරියාවෙහි නොහැසිරී, ධනය ද උපයා නොගෙන, පසුව ඔවුහු දුන්නෙන් ගිලිහුණු ඊතල මෙන් අතීතය ගැන සිතමින් වැතිර හඬති.

50.

50.

අප්පකෙනාපි [Pg.132] මෙධාවී,පාභතෙන විචක්ඛණො;

සමුට්ඨාපෙති අත්තානං,අණුං අග්ගිංව සන්ධමං.

ප්‍රඥාවන්ත හා තීක්ෂණ බුද්ධිය ඇති තැනැත්තා ඉතා සුළු මුදලකින් වුව ද, කුඩා ගින්නක් පිඹ මහත් ගිනි ජාලාවක් කරන්නාක් මෙන්, තමන්ගේ දියුණුව සලසා ගනී.

51.

51.

වායාමෙථෙව [Pg.138] පුරිසො,න නිබ්බින්දෙය්‍ය පණ්ඩිතො;

වායාමස්ස ඵලං පස්ස,භුත්තා අම්බා අනීතිහං.

මනුෂ්‍යයා සැමවිට ම උත්සාහ කළ යුතු ය, නුවණැත්තා කිසිවිටෙකත් කලකිරී පසුබට නොවිය යුතු ය. මා විසින් ම අඹ කනු ලැබීමෙන් වීර්යයෙහි ප්‍රතිඵලය ප්‍රත්‍යක්ෂ ව දැක ඇත්තෙමි. එය හුදු කටකතාවක් නොවේ.

52.

52.

අනුට්ඨහං [Pg.140] අ-වායාමං,සුඛං යත්‍රාධි ගච්ඡති;

සුවිර තත්ථ ගච්ඡාහි,මඤ්ච තත්ථෙව පාපය.

සුවීරය, උත්සාහයක් හෝ වීර්යයක් නොකර යම් තැනක සැප ලැබෙන්නේ ද, ඔබ එතැනට යන්න; මාව ද එතැනට රැගෙන යන්න.

53.

53.

යත්ථාලසො [Pg.142] අනුට්ඨාතා,අච්චන්තං සුඛමෙධති;

සුවිර තත්ථ ගච්ඡාහි,මඤ්ච ත්තත්ථෙව පාපය.

සුවීරය, උත්සාහ නොකරන අලසයා යම් තැනක අතිශයින් ම සැප විඳින්නේ ද, ඔබ එතැනට යන්න; මාව ද එතැනට රැගෙන යන්න.

54.

54.

අධිප්පාය-ඵලං [Pg.143] ලොකෙ,ධීතිමන්ත්තස්ස සිජ්ඣති;

වීරියමෙව කත්තබ්බං,එතං බුද්ධෙහි වණ්ණිතං.

ලෝකයෙහි ධෛර්ය සම්පන්න තැනැත්තාට තමන් බලාපොරොත්තු වන ප්‍රතිඵල අත්වේ. එබැවින් නිරතුරුව ම වීර්යය කළ යුතු ය. බුදුවරුන් විසින් වර්ණනා කරන ලද්දේ ද එයම ය.

පඤ්ඤා-නිද්දෙස

ප්‍රඥා නිර්දේශය (ප්‍රඥාව පිළිබඳ කොටස)

55.

55.

පඤ්ඤං [Pg.144] පථමමෙසෙහි,පඤ්ඤා-බලං බහුත්තමං;

කුල-පුත්ත බලං පඤ්ඤා,කිංහිනාම න සාධ්‍යති.

පළමුවෙන් ම ප්‍රඥාව සොයන්න, මන්ද ප්‍රඥා බලය සියල්ලට ම වඩා උතුම් ය. කුලපුත්‍රයෙකුට ප්‍රඥාව ම බලය වේ; එයින් සාක්ෂාත් කරගත නොහැක්කේ කුමක්ද?

56.

56.

අනෙක-සංසයුච්ඡෙදි[Pg.146],පරොක්ඛත්ථස්ස දස්සකං;

සබ්බස්ස ලොචනං සත්ථං,යස්ස නත්ථ්‍යන්ධමෙව සො.

අනේක විධ සැකයන් දුරු කරන්නා වූ ද, නොපෙනෙන අර්ථයන් පෙන්වා දෙන්නා වූ ද ශාස්ත්‍රය සැමට ම ඇසක් බඳු ය. යමෙකුට එය නොමැති නම් ඔහු සැබවින් ම අන්ධයෙකි.

57.

57.

පඤ්ඤා [Pg.148] සුතං විනිච්ඡින්දි,කිත්ති-සිලොක-වඩ්ඪනී;

පඤ්ඤාසහිතො නරො ඉධ,අපි සුඛානිවින්දති.

ප්‍රඥාව ඇසූ පිරූ තැන් විමසා බලා තීරණය කරයි, කීර්තිය හා ප්‍රශංසාව වර්ධනය කරයි. මෙලොව ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වූ මනුෂ්‍යයා සැපත විඳින්නේ ය.

58.

58.

සබ්බඤ්ඤුබුද්ධ-පච්චෙක[Pg.149],චතුසච්ච-සුතා ඉති;

චතු-බුද්ධෙසු එකොව,බහුස්සුතො නරො භවෙ.

සර්වඥ බුද්ධ, පසේබුද්ධ, චතුසච්ච බුද්ධ (අර්හත්) සහ ශ්‍රැත බුද්ධ යන සතර බුදුවරුන් අතරින්, (ශ්‍රැත බුද්ධ නම් වූ) එක් අයෙකු ම බහුශ්‍රුත පුද්ගලයා වේ.

59.

59.

ලෙඛඡෙකො [Pg.150] වාචඡෙකො,ගන්ථඡෙකො සුවාචකො;

විධායකඡෙකො සූරො,නිද්දුක්ඛොව සකම්මනි.

ලිවීමෙහි දක්ෂ වූ ද, කථා කිරීමෙහි දක්ෂ වූ ද, ග්‍රන්ථකරණයෙහි දක්ෂ වූ ද, මිහිරි වචන ඇති, සංවිධානයෙහි දක්ෂ, නිර්භීත තැනැත්තා තමාගේ කටයුතුවල දී දුක් රහිත අයෙක් ම වෙයි.

60.

60.

පඤ්ඤා [Pg.152] හි සෙට්ඨා කුසලා වදන්ති,නක්ඛත්ත-රාජාරිව තාරකානං;

සීලං සිරීචාපි සතඤ්ච ධම්මො,අන්වායිකා පඤ්ඤාවතො භවන්ති.

තරු අතර සඳ මෙන් ප්‍රඥාව ම උතුම් බව පණ්ඩිතයෝ පවසති. සිල්වත්කම, ශ්‍රී කාන්තිය සහ සත්පුරුෂ ධර්මයන් ප්‍රඥාවන්තයා පසුපස ම ගමන් කරයි.

61.

61.

සෙවෙථ [Pg.154] බුද්ධෙ නිපුණෙ බහුස්සුත්තෙ,උග්ගාහකො ච පරිපුච්ඡකො;

සුණෙය්‍ය සක්කච්චං සුභාසිතානි,එවං කරො පඤ්ඤවා හොති මච්චො.

පණ්ඩිත වූ, දක්ෂ වූ, බහුශ්‍රුත වූ උතුමන් ආශ්‍රය කළ යුතුය. උගෙනීමට උත්සාහවත් විය යුතුය, ප්‍රශ්න විචාරන්නෙකු විය යුතුය. සුභාෂිත වචන සකස් කොට ඇසිය යුතුය. මෙසේ කරන්නා වූ මනුෂ්‍යයා ප්‍රඥාවන්තයෙක් වෙයි.

62.

62.

වයෙන [Pg.156] යස-පුච්ඡාහි,තිට්ඨ-වාසෙන යොනිසො;

සාකච්ඡා ස්නෙහසංසෙවා,පතිරූප-වාසෙනච.

වයසින් ද, යසස (කීර්තිය) පිළිබඳ විමසීමෙන් ද, නුවණින් යුතුව එකට වාසය කිරීමෙන් ද, සාකච්ඡා කිරීමෙන් ද, සෙනෙහසින් යුතුව ආශ්‍රය කිරීමෙන් ද, සුදුසු දේශයක වාසය කිරීමෙන් ද (පුද්ගලයෙකු හැඳිනගත හැකිය).

63.

63.

එතානි අට්ඨඨානානි,බුද්ධි-විසද-කාරණා;

යෙසං එතානි සම්භොන්ති,තෙසං බුද්ධි පභිජ්ජති.

බුද්ධිය ප්‍රසන්න (පැහැදිලි) වීමට හේතු වන කරුණු අටක් මේවාය. යමෙකු තුළ මේවා පවතී ද, ඔවුන්ගේ බුද්ධිය මනාව විකසිත (දියුණු) වෙයි.

64. චත්තාරොමෙ [Pg.158] භික්ඛවෙ ධම්මා පඤ්ඤාවුද්ධියා සංවත්තන්ති. කතමෙ චත්තාරො. සප්පුරිසසංසෙවො සද්ධම්මසවනං යොනිසො මනසිකාරො ධම්මානුධම්ම-පටිපත්ති. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ චත්තාරො ධම්මා පඤ්ඤා-වුද්ධියා සංවත්තන්තීත්ති.

64. මහණෙනි, ප්‍රඥාව වැඩීම පිණිස පවතින ධර්ම සතරක් වෙති. ඒ සතර කවරේ ද? සත්පුරුෂ සේවනය, සද්ධර්ම ශ්‍රවණය, යෝනිසෝ මනසිකාරය (නුවණින් මෙනෙහි කිරීම) සහ ධම්මානුධම්ම පටිපත්තිය (ධර්මයට අනුකූලව පිළිපැදීම) යි. මහණෙනි, ප්‍රඥාව වර්ධනය වීම පිණිස පවතින්නේ මේ සතර ධර්මයන් ය.

65.

65.

චක්ඛුපසාද-සම්පන්නො[Pg.160],අච්ඡිමන්තඤ්ච පස්සති;

අන්ධං කාණං සු-පස්සන්තං,අන්ධො සබ්බං න පස්සති.

ප්‍රසන්න වූ (නිරෝගී) ඇස් ඇති තැනැත්තා ඇස් ඇත්තවුන් ද දකියි; අන්ධ වූ හෝ තනි ඇසක් ඇති පුද්ගලයන් ද හොඳින් දකියි. එහෙත් අන්ධ පුද්ගලයා කිසිවක් නොදකියි.

66.

66.

පස්සත්ති [Pg.161] පස්සො පස්සන්තං,අ-පස්සන්තඤ්ච පස්සති;

අ-පස්සන්තො අ-පස්සන්තං,පස්සන්තඤ්ච න පස්සති.

දක්නා තැනැත්තා (ප්‍රඥාවන්තයා) දක්නවුන් ද දකියි, නොදක්නවුන් ද දකියි; නොදක්නා තැනැත්තා (අඥානයා) නොදක්නවුන් ද නොදකියි, දක්නවුන් ද නොදකියි.

67.

67.

පාකටං [Pg.162] අ-පටිච්ඡන්නං,රූපං පසාද-චක්ඛුනා;

නාඤ්ඤං පස්සත්ති සබ්බංපි,තථතො ඤාණ-චක්ඛුනා.

ප්‍රසාද චක්ෂුසින් (මස් ඇසින්) දකින්නේ ප්‍රකට වූ ද නොවසා ඇති වූ ද රූපය පමණි; වෙන කිසිවක් නොදකියි. එහෙත් ඤාණ චක්ෂුසින් (ප්‍රඥා ඇසින්) සියල්ල ම තතු සේ (ඇති සැටියෙන්) දකියි.

68.

68.

සුජනාසුජනා [Pg.164] සබ්බෙ,ගුණෙනාපි විවෙකිනො;

විවෙකං න සමායන්ති,අ-විවෙකීජනන්තිකෙ.

සත්පුරුෂයෝ ද අසත්පුරුෂයෝ ද යන සියල්ලෝ ම ගුණයෙන් වෙන් කොට හඳුනාගත හැක්කාහ. එහෙත් විවේක බුද්ධියක් (විමසීමේ නුවණක්) නැති අඥාන මිනිස්සු, විවේකය (හෝ විමසීමේ නුවණ ඇති උතුමන්) සමීපයේ දී වුව ද එම විවේකයට (හෝ අවබෝධයට) නොපැමිණෙති.

69.

69.

යො [Pg.165] ච උප්පතිතං අත්ථං,න ඛිප්පමනුබුජ්ඣති;

අ-මිත්තවසමන්වෙති,පච්ඡා ච අනුතප්පති.

යමෙක් තමා වෙත පැමිණි යහපත (හෝ කටයුත්ත) වහා වටහා නොගන්නේ ද, හෙතෙම සතුරන්ගේ වසඟයට පත්වෙයි; පසුව පසුතැවිලි වෙයි.

70.

70.

එවං [Pg.166] මහිද්ධිකා පඤ්ඤා,නිපුණා සාධුචින්තිනී;

දිට්ඨධම්ම-හිතත්ථාය,සම්පරාය-සුඛාය වා.

මෙසේ ප්‍රඥාව වනාහි මහත් බලසම්පන්න ය, සියුම් ය, යහපත් දේ සිතන්නී ය. ඕ තොමෝ මෙලොව යහපත පිණිස ද පරලොව සැපය පිණිස ද පවතියි.

71.

71.

තං [Pg.168] බලානං බලං සෙට්ඨ,අග්ග පඤ්ඤාබලං බලං;

පඤ්ඤාබලෙනුපත්ථද්ධො,එත්ථං වින්දති පණ්ඩිත්තො.

බලයන් අතුරෙන් උතුම් ම බලය නම් ප්‍රඥා බලයයි; එය අග්‍ර වූ බලය වෙයි. ප්‍රඥා බලයෙන් ශක්තිමත් වූ පණ්ඩිතයා මෙලොව යහපත (හෝ නිර්වාණය) ළඟා කරගනියි.

72.

72.

යෙන [Pg.170] ඤාණෙන බුජ්ඣන්ති,අරියා කත-කිච්චතං;

තං ඤාණ-රතනං ලද්ධං,වායාමෙථ ජිනොරසා.

ආර්යයන් වහන්සේලා යම් ඥානයකින් තමන්ගේ කළ යුතු සියලු කටයුතු නිම කළ බව (රහත් බව) අවබෝධ කරගනිත් ද, ජිනෝරසයන් (බුදුපුතුන්) වන ඔබ ද ඒ උතුම් ඥාන රත්නය ලබා ගැනීමට උත්සාහ කරන්න.

73.

73.

පඤ්ඤාරතනමාලස්ස[Pg.171],න චිරං වත්තතෙ භවො;

ඛිප්පං දස්සෙති අමතං,න ච සො රොචතෙ භවෙ.

ප්‍රඥා නමැති රත්න මාලාව පැළඳි තැනැත්තාට සංසාර පැවැත්ම දිගු කලක් නොපවතී. එය වහා ම අමෘත නිර්වාණය දක්වයි; ඔහු භවයෙහි නොඇලෙයි.

74.

74.

පමාදමනුයුඤ්ජන්ති[Pg.173],බාලා දුම්මෙධිනො ජනා;

අප්පමාදඤ්ච මෙධාවී,ධනං සෙට්ඨංව රක්ඛති.

අඥාන වූ, මෝඩ ජනයා ප්‍රමාදයෙහි (නොසැලකිලිමත්කමෙහි) යෙදෙති. එහෙත් බුද්ධිමත් තැනැත්තා අප්‍රමාදය (නොපමා බව) උතුම් ධනයක් මෙන් රකියි.

75.

75.

ධන-පුඤ්ඤ-ධී-ලාභෙන[Pg.174],කාලං ඛිය්‍යති පණ්ඩිතො;

කීළනෙන ච දුම්මෙධො,නිද්දාය කලහෙන වා.

පණ්ඩිතයා ධනය, පින් සහ ප්‍රඥාව උපදවා ගැනීමෙන් කාලය ගෙවයි; මෝඩයා කෙළිසෙල්ලමෙන් ද, නින්දෙන් ද, කලහ කිරීමෙන් ද කාලය නාස්ති කරයි.

76.

76.

පමාදං [Pg.176] අප්පමාදෙන,යදා නූදති පණ්ඩිතො;

පඤ්ඤාපාසාද-මාරුය්හ,අ-සොකො සොකිනිං පජං,පබ්බතට්ඨොව භූමට්ඨෙ,ධීරො බාලෙ අවෙක්ඛති.

පණ්ඩිතයා යම් කලෙක අප්‍රමාදය මඟින් ප්‍රමාදය දුරු කරයි ද, එකල්හි ශෝක රහිත වූ ඒ නුවණැත්තා ප්‍රඥා නමැති ප්‍රාසාදයට නැඟී, ශෝකයෙන් පෙළෙන ජනයා දෙස බලයි. එය කන්දක් මුදුනක සිටින අයෙකු බිම සිටින මෝඩයන් දෙස බලන්නාක් මෙනි.

77.

77.

නත්ති [Pg.178] අත්තසමං පෙමං,නත්ථි ධඤ්ඤසමං ධනං;

නත්ථි පඤ්ඤාසමා ආභා,වුට්ඨි වෙ පරමා සරා.

තමා හා සමාන ප්‍රේමයක් නැත; ධාන්‍ය හා සමාන ධනයක් නැත; ප්‍රඥාව හා සමාන ආලෝකයක් නැත; වැස්ස ම පරම ජල ප්‍රවාහය (හෝ උල්පත) වෙයි.

78.

78.

දිට්ඨෙ [Pg.180] ධම්මෙ ච යො අත්ථො,යො චත්ථො සම්පරායිකො;

අත්ථාභිසමයා ධීරො,පණ්ඩිතොති පවුච්චති.

මෙලොව යම් යහපතක් වේ ද, පරලොව යම් යහපතක් වේ ද, ඒ දෙලොව ම අර්ථයන් අවබෝධ කරගැනීම නිසා නුවණැත්තා 'පණ්ඩිතයා' යැයි කියනු ලැබෙයි.

79.

79.

න [Pg.181] තෙන පණ්ඩිතො හොති,යාවතා බහු භාසති;

ඛෙමී අ-වෙරී අ-භයො,පණ්ඩිතොත්ති පවුච්චති.

බොහෝ දේ කතා කළ පමණින් කෙනෙක් පණ්ඩිතයෙක් නොවේ; යමෙක් නිර්භය ද, වෛරයෙන් තොර ද, සන්සුන් ද, ඔහු ම 'පණ්ඩිතයා' යැයි කියනු ලැබෙයි.

80.

80.

යම්හි [Pg.183] සච්චඤ්ච ධම්මො ච,අ-හිංසා සංයමො දමො;

ස වෙ වන්තමලො ධීරො,ථෙරො ඉති පවුච්චත්ති.

යමෙකු තුළ සත්‍යය ද, ධර්මය ද, අවිහිංසාව ද, සංයමය ද, ඉන්ද්‍රිය දමනය ද පවතී ද, කෙලෙස් දුරු කළ ඒ ධීර පුරුෂයා ම 'තෙරුන් වහන්සේ' යැයි කියනු ලැබෙයි.

81.

81.

සක-ගුණං [Pg.185] සක-දොසං,යො ජානාති සපණ්ඩිතො;

පර-ගුණං පර-දොසං,යො ජානාති සපණ්ඩිතො.

තමාගේ ගුණ ද තමාගේ දොස් ද යමෙක් දන්නේ ද, හෙතෙම පණ්ඩිතයෙකි. අනුන්ගේ ගුණ ද අනුන්ගේ දොස් ද යමෙක් දන්නේ ද, හෙතෙම ද පණ්ඩිතයෙකි.

82.

82.

සති-වීරිය-පඤ්ඤාය[Pg.186],යො කරොති ඉරියාපථෙ;

සො පණ්ඩිතො හවෙ භවෙ,උභයත්ථ-පරිග්ගහො.

යමෙක් සිහියෙන්, වීර්යයෙන් හා ප්‍රඥාවෙන් යුතුව සියලු ඉරියව් පවත්වයි ද, හෙතෙම දෙලොව ම යහපත සලසා ගන්නා වූ පණ්ඩිතයෙක් ම වෙයි.

83.

83.

කතඤ්ඤූ [Pg.187] විජ්ජා-සම්පන්නො,ජාතිමා ධනවා හවෙ;

සො විචාරණ-සීලො ච,නිද්දුක්ඛො පණ්ඩිතො භවෙ.

කෘතවේදී වූ, විද්‍යාවෙන් (නුවණින්) යුක්ත වූ, කුලවත් වූ, ධනවත් වූ, විමසා බලන සුළු වූ ඒ පණ්ඩිතයා දුක් රහිත අයෙක් වෙයි.

සබ්බෙ [Pg.189] කම්මස්සකා සත්තා,කම්මං සත්තෙ විභජ්ජති.

සියලු සත්ත්වයෝ කර්මය ස්වකීය කරගත්තෝ වෙති; කර්මය විසින් සත්ත්වයන් (උස් පහත් වශයෙන්) බෙදා දක්වනු ලබයි.

84.

84.

යො පස්සති පච්චක්ඛත්ථං,යො ච සංසාරත්ථං තෙසු;

පච්ඡිමොව පූජනීයො,උභයත්ථ-සුදිට්ඨත්තා.

යමෙක් මෙලොව ප්‍රත්‍යක්ෂ අර්ථය දකියි ද, යමෙක් සංසාරික (පරලොව/නිවන්) අර්ථය දකියි ද, ඒ දෙදෙනා අතරින් පරලොව අර්ථය දකින්නා ම පිදිය යුත්තෙක් වෙයි; මන්ද යත් ඔහු දෙලොව ම අර්ථයන් මනාව දුටු හෙයිනි.

85.

85.

අප්පෙන [Pg.191] අනවජ්ජෙන,සන්තුට්ඨො සුලභෙන ච;

මත්තඤ්ඤූ සුභරො හුත්වා,චරෙය්‍ය පණ්ඩිතො නරො.

පණ්ඩිත වූ මනුෂ්‍යයා අල්ප වූ ද, නිවැරදි වූ ද, පහසුවෙන් ලැබෙන දේවලින් සතුටු වෙමින්, පමණ දන්නෙකු හා පහසුවෙන් පෝෂණය කළ හැක්කෙකු වී ජීවත් විය යුතුය.

86.

86.

අත්තානමෙව [Pg.192] පථමං,පතිරූපෙ නිවෙසයෙ;

අථඤ්ඤමනුසාසෙය්‍ය,න කිලිස්සෙය්‍ය පණ්ඩිතො.

පණ්ඩිතයා පළමුව තමා ම සුදුසු ගුණයෙහි පිහිටුවා ගත යුතුය; පසුව අනුන්ට අනුශාසනා කළ යුතුය. එවිට ඔහු ක්ලේශයන්ගෙන් පීඩා නොවිඳියි.

87.

87.

උත්තම-පරිසාය [Pg.193] වෙ,උත්ත්තමං වාචමුත්තමො;

භණෙය්‍යාඛෙප-විත්ථාරං,සා අනග්ඝ්‍යා ලොකත්තයෙ.

උතුම් පුද්ගලයා උතුම් සභාවක් මැද, දෝෂාරෝපණයෙන් තොරව, විස්තර සහිතව උතුම් වචන පැවසිය යුතුය. එය තුන් ලෝකයෙහි ම මිල කළ නොහැකි දෙයකි.

88.

88.

පණ්ඩිතස්ස [Pg.194] සුභාසිත්තං,පණ්ඩිතොව සුජානියා;

දුම්මෙධො තං න ජානාති,ධීරො ධීරං මමායති.

පණ්ඩිතයෙකුගේ සුභාෂිත වචන වටහාගත හැක්කේ පණ්ඩිතයෙකුට ම ය; මෝඩයා එය තේරුම් නොගනියි. නුවණැත්තා තවත් නුවණැත්තෙකු තමාගේ කොට සලකයි (ආදරය කරයි).

89.

89.

යෙන [Pg.196] කෙනචි වණ්ණෙන,පරො ලභති රූප්පනං;

අත්ථො වාචාය චෙ හොති,තං න භාසෙය්‍ය පණ්ඩිතො.

යම් කිසි ආකාරයකින් අන්‍යයෙක් පීඩාවට පත් වේ නම්, එම වචනයෙන් යම් ප්‍රයෝජනයක් ඇතත්, පණ්ඩිතයා එය නොපැවසිය යුතුය.

90.

90.

භුඤ්ජනත්ථං [Pg.197] කථනත්ථං,මුඛං හොතීත්ති නො වදෙ;

යංවා තංවා මුඛාරුළ්හං,වචනං පණ්ඩිතො නරො.

කෑමට සහ කතා කිරීමට කටක් තිබේ යැයි සිතා, පණ්ඩිත මනුෂ්‍යයා කටට ආ ආ පළියට කිසිවක් නොපැවසිය යුතුය.

91.

91.

පර-සත්තිත්තො [Pg.198] ස-සත්තිං,දුජ්ජානො හි නරො මිතෙ;

චෙ ජානෙ සක-සත්තිංච,කා කථා පර-සත්තියා.

අල්ප ශක්තියක් ඇති මිනිසාට අනුන්ගේ ශක්තිය හෝ තමාගේ ශක්තිය හඳුනාගැනීම දුෂ්කරය. ඉදින් තමාගේ ම ශක්තිය හඳුනා ගන්නේ නම්, අනුන්ගේ ශක්තිය ගැන කුමන කතා ද?

92.

92.

කත්ත-ගුණං [Pg.199] පරෙසං යො,පටිකරොති පණ්ඩිතො;

ජානාති සො ආචික්ඛති,න බාලො ගුණ-මාමකො.

අනුන් කළ ගුණ උපකාරයන් යමෙක් පෙරළා ඉටු කරයි ද, ඒ පණ්ඩිතයා එම ගුණයන් හඳුනන අතර ඒවා ප්‍රකාශ ද කරයි; එහෙත් තමාගේ ම ගුණ වර්ණනා කරන මෝඩයා එසේ නොකරයි.

93.

93.

පභූතං [Pg.200] නෙව කාතබ්බං,භවිස්සං නෙව චින්තයෙ;

වත්තමානෙන කාලෙන,විචරන්ති විචක්ඛණා.

අතීතය ගැන සිතමින් පසුතැවිලි නොවිය යුතුය, අනාගතය ගැන ද සිහින නොමැවිය යුතුය; නුවණැත්තෝ වර්තමාන මොහොතෙහි ජීවත් වෙති (ක්‍රියා කරති).

94.

94.

ධම්මෙසු [Pg.201] සති ඉච්ඡිතා,රසෙසු ලොණමිච්ඡිතං;

රාජ-කිච්චෙසු අමච්චං,සබ්බ-ඨානෙසු පණ්ඩිතං.

සියලු ධර්මයන්හි දී සිහිය (සති) ද, සියලු රසයන්හි දී ලුණු ද, රාජ්‍ය කටයුතුවල දී අමාත්‍යවරයා ද, සියලු ස්ථානයන්හි දී පණ්ඩිතයා ද අවශ්‍ය වේ (ප්‍රාර්ථනා කරනු ලැබේ).

95.

95.

ඛත්තියො [Pg.203] සෙට්ඨො ජනෙ තස්මිං,යෙ ගොත්තපටිසාරිනො;

විජ්ජා-චරණ-සම්පන්නො,සො සෙට්ඨො දෙව-මානුසෙ.

ගෝත්‍රය (පරපුර) ම උතුම් කොට සලකන ජනයා අතර ක්ෂත්‍රියයා උතුම් වෙයි. එහෙත් විද්‍යා සහ චරණ (නුවණ හා සීලය) ගුණයෙන් සපිරි තැනැත්තා ම දෙවි මිනිසුන් අතර උතුම් වෙයි.

96.

96.

සම්බුද්ධො [Pg.204] ද්විපදං සෙට්ඨො,ආජානීයො චතුප්පදං;

සුස්සුසා සෙට්ඨා භරියානං,යො ච පුත්තානමස්සවො.

දෙපා ඇත්තන් අතර සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ උතුම් වෙති; සිව්පාවුන් අතර ආජානීය අශ්වයා උතුම් වෙයි; භාර්යාවන් අතර (ස්වාමියාට) සත්කාර කිරීම උතුම් වෙයි; පුත්‍රයන් අතර කීකරු පුත්‍රයා උතුම් වෙයි.

97.

97.

සාත්ථකො [Pg.207] ච අ-සම්මොහො,සප්පායො ගොචරො තථා;

චත්තාරිමානි සික්ඛෙය්‍යුං,සම්පජඤ්ඤාභිවඩ්ඪකා.

සාත්ථක (ප්‍රයෝජනවත් බව), අසම්මෝහ (මුළා නොවීම), සප්පාය (සුදුසු බව) සහ ගෝචර (සුදුසු හැසිරීම් පථය) යන මේ සතර කරුණු පැහැදිලි නුවණ (සම්පජඤ්ඤය) වර්ධනය කරන බැවින් ඒවා උගත යුතුය.

98.

98.

පඤ්ඤඤ්ච [Pg.208] ඛො අ-සුස්සුසං,න කොචි අධිගච්ඡති;

බහුස්සුතං අනාගම්ම,ධම්මට්ඨං අ-විනිබ්භජං.

ඇසීමට ඇති කැමැත්තෙන් තොරව ද, බහුශ්‍රුතයන් වෙත නොපැමිණ ද, ධර්මධරයන් වෙන් කොට හඳුනා නොගෙන ද කිසිවෙක් ප්‍රඥාව නොලබයි.

99.

99.

අධිප්පායො [Pg.210] සුදුබ්බොධො,යස්මා විජ්ජති පාළියං;

තස්මා උපට්ඨහං ගණ්හෙ,ගරුං ගරුමතං විදූ.

පාලි පාඨයන්හි අදහස වටහා ගැනීම ඉතා දුෂ්කර බැවින්, නුවණැත්තා ගරු කටයුතු ගුරුවරයා වෙත පැමිණ ගෞරවයෙන් යුතුව (එම අර්ථය) උගත යුතුය.

චාරිත්ත-නිද්දෙස

චාරිත්‍ර නිර්දේශය

100.

100.

අත්තා [Pg.213] හි අත්තනො නාථො,කො හි නාථො පරො සියා;

අත්තනා හි සුදන්තෙන,නාථං ලභති දුල්ලභං.

තමා ම තමාට පිහිට වේ. වෙන කවරෙක් නම් පිහිට වන්නේ ද? තමා ම මැනවින් දමනය කර ගැනීමෙන්, කලාතුරකින් ලැබිය හැකි උතුම් පිහිටක් ලබන්නේ ය.

101.

101.

අත්තානඤ්චෙ [Pg.214] පියං ජඤ්ඤා,රක්ඛෙය්‍ය නං සුරක්ඛිතං;

තිණ්ණමඤ්ඤතරං යාමං,පටිජග්ගෙය්‍ය පණ්ඩිතො.

තමා තමාට ප්‍රිය බව දන්නේ නම්, තමා හොඳින් ආරක්ෂා කර ගත යුතු ය. නුවණැත්තා ජීවිතයේ තුන් යමෙන් එක් යමක හෝ අවදිව කුසල් දහම්හි යෙදිය යුතු ය.

102.

102.

අත්තනා [Pg.216] කුරුතෙ ලක්ඛිං,අ-ලක්ඛිං කුරුතෙත්තනා;

න හි ලක්ඛිං අ-ලක්ඛිං වා,අඤ්ඤො අඤ්ඤස්ස කාරකො.

තමා ම තමාට වාසනාව උදා කර ගනී. අවාසනාව උදා කර ගන්නේ ද තමා ම ය. වාසනාව හෝ අවාසනාව ඇති කිරීමට අන්‍යයෙක් තවකෙකුට හේතු නොවේ.

103.

103.

න [Pg.218] පීළිතා අත්ත-දුක්ඛෙන ධීරා,සුඛප්ඵලං කම්මං පරිච්චජන්ති;

සම්මොහිතාවාපි සුඛෙන මත්තා,න පාප-කම්මඤ්ච සමාචරන්ති.

පණ්ඩිතයෝ තමන්ට පැමිණි දුකෙන් පීඩිත වුව ද සැප විපාක දෙන කුසල් කර්මයන් අත් නොහරිති. සැපයෙන් මුළා වී හෝ මත් වී අකුසල් කර්මයන්හි ද නොයෙදෙති.

104.

104.

යො [Pg.219] නෙව නින්දං නප්පසංසං,ආදියති ගරහං නොපි පූජං;

සිරීච ලක්ඛීච අපෙති තම්හා,ආපො සුවුට්ඨීව යථා ථලම්හා.

යමෙක් නින්දාව, ප්‍රශංසාව, ගර්හාව හෝ පූජාව කෙරෙහි නොඇලෙන්නේ ද, උස් බිමකින් වැසි ජලය ගලා යන්නාක් මෙන්, ශ්‍රියාව හා වාසනාව ඔහු කෙරෙන් බැහැරව යයි.

105.

105.

සාධු [Pg.221] ධම්මරුචි රාජා,සාධු පඤ්ඤාණවා නරො;

සාධු මිත්තානම-ද්දුබ්භො,පාපස්ස අ-කරං සුඛං.

ධර්මයට ලැදි රජු යහපත් ය. ප්‍රඥාවන්ත මනුෂ්‍යයා යහපත් ය. මිතුරන්ට ද්‍රෝහි නොවීම යහපත් ය. පව් නොකර සිටීම සැපතකි.

106.

106.

කල්‍යාණකාරී [Pg.222] කල්‍යාණං,පාපකාරී ච පාපකං;

යාදිසං වපත්තෙ බීජං,තාදිසං වහතෙ ඵලං.

යහපත කරන්නා යහපත් විපාක ද, අයහපත කරන්නා අයහපත් විපාක ද ලබයි. වපුරන ලද බීජය යම් බඳු ද, ලැබෙන ඵලය ද ඒ බඳු ම වේ.

107.

107.

ජීවං [Pg.224] පඤ්ඤාය රක්ඛෙය්‍ය,ධනං කම්මෙන රක්ඛයෙ;

එවං හ්‍යරොගො සුඛිතො,පොරාණක-වචො ඉදං.

ප්‍රඥාවෙන් තමාගේ ජීවිතය ආරක්ෂා කර ගත යුතු ය. උත්සාහවන්ත ක්‍රියාවෙන් ධනය ආරක්ෂා කර ගත යුතු ය. මෙසේ නිරෝගී ව සුවපත් විය හැකි ය යන්න පැරැන්නන්ගේ වචනයකි.

108.

108.

අනුපුබ්බෙන [Pg.226] මෙධාවී,ථොකං ථොකං ඛණෙ ඛණෙ;

කම්මාරො රජතස්සෙව,නිද්දමෙ මලමත්තනො.

ප්‍රඥාවන්තයා අනුපිළිවෙළින්, ස්වල්පය බැගින්, හැම මොහොතක ම, රන්කරුවකු රිදීවල මලකඩ පිරිසිදු කරන්නාක් මෙන්, තමාගේ කෙලෙස් මල දූරීභූත කර ගන්නේ ය.

109.

109.

වාචානුරක්ඛී [Pg.228] මනසා සුසංවුතො,කායෙන ච නාකුසලං කයිරා;

එතෙතයො කම්මපථෙවිසොධයෙ,ආරාධයෙ මග්ගමිසි-ප්පවෙදිතං.

වචනය රක්නා සුලු ව, සිතින් මැනවින් සංවර වී, කයින් ද අකුසල් නොකට යුතු ය. මේ තුන් කර්මපථයන් පිරිසිදු කරගෙන, උතුම් ඍෂිවරයන් වහන්සේලා දෙසූ මඟ පසක් කර ගත යුතු ය.

110.

110.

අ-සන්තෙ [Pg.230] නොපසෙවෙය්‍ය,සන්තෙ සෙවෙය්‍ය පණ්ඩිතො;

අ-සන්තො නිරයං යන්ති,සන්තො පාපෙන්ති සුග්ගතිං.

නුවණැත්තා අසත්පුරුෂයන් ආශ්‍රය නොකළ යුතු ය, සත්පුරුෂයන් ම ආශ්‍රය කළ යුතු ය. අසත්පුරුෂයෝ නිරයට යති, සත්පුරුෂයෝ සුගතියට පමුණුවති.

111.

111.

අ-කරොන්තොපි [Pg.232] චෙ පාපං,කරොන්තං මුපසෙවති;

සඞ්කියො හොති පාපස්මිං,අ-වණ්ණො චස්ස රූහති.

යමෙක් තමා පව් නොකරතත්, පව් කරන්නවුන් ආශ්‍රය කරයි නම්, ඔහු ද පව් කරන්නෙකු ලෙස සැකයට භාජනය වේ; ඔහුට අපකීර්තිය ද ඇති වේ.

112.

112.

සඞ්ඝාගතො [Pg.233] අනිට්ඨෙහි,අම්බොපි මධුරප්ඵලො;

තිත්තපුබ්බොව පා එව,මනුස්සො තු ස-ජීවකො.

අමිහිරි ගස් සමඟ එක් වූ කල, මිහිරි පල ඇති අඹ ගස ද තිත්ත රස ඇත්තක් ම වෙයි; ජීවත් වන මිනිසා ද ඇසුර නිසා එසේ ම වේ.

113.

113.

නිහීන-සෙවිතො [Pg.234] පොසො,නිහීයති ච සබ්බදා;

කදාචි න ච හායෙථ,තුල්‍යසෙවීපි අත්තනා.

පහත් මිනිසුන් ආශ්‍රය කරන්නා සැමවිටම පිරිහීමට පත් වේ. තමාට සමාන අය ආශ්‍රය කරන්නා කිසිදා නොපිරිහෙයි.

114.

114.

වණ්ණ-ගන්ධ-රසොපෙතො[Pg.237],අම්බොයං අහුවා පුරෙ;

තමෙව පූජං ලභමානො;

කෙනම්බො කටුකප්ඵලො.

පෙර මේ අඹ ගස වර්ණයෙන්, සුවඳින් හා රසයෙන් යුක්ත විය. එසේම සාත්තු සත්කාර ලබද්දී, මේ අඹ ගස කුමන කරුණක් නිසා තිත්ත ඵල ඇත්තක් වී ද?

115.

115.

පුචිමන්ද-පරිවාරො[Pg.238],අම්බො තෙ දධිවාහන;

මූලං මූලෙන සංසට්ඨං,සාඛා සාඛං නිසෙවරෙ;

අසාත්ත-සන්නිවාසෙන,තෙනම්බො කටුකප්ඵලො.

දධිවාහන රජතුමනි, ඔබගේ අඹ ගස කොහොඹ ගස්වලින් වට වී ඇත. එහි මුල් මුල් සමඟ පැටලී ඇත, අතු අතු සමඟ එකට ස්පර්ශ වී පවතී. අමිහිරි ගස් ඇසුරු කිරීම නිසා ඒ අඹ ගසේ ඵලය තිත්ත වී ඇත.

116.

116.

පාමොක්ඛ-භජනං [Pg.240] ඛිප්පං,අත්ථ-කාමො සු-වුඩ්ඪියං;

භජෙ උත්තරි අත්තනා,තස්මා උදෙති පණ්ඩිතො.

අභිවෘද්ධිය හා දියුණුව කැමති තැනැත්තා, තමාට වඩා උසස් වූ ප්‍රධානීන් වහා ඇසුරු කළ යුතු ය. එනිසා ම නුවණැත්තා උන්නතියට පත් වෙයි.

117.

117.

කාචො [Pg.241] කඤ්චන-සංසග්ගා,ධත්තෙ මාර-කතිං ජුතිං;

තථා සංසන්නිධානෙන,මූළ්හො යාති පවීණතං.

වීදුරු කැබැල්ලක් වුව ද රන් සමඟ තැබීමෙන් මරකත මැණිකක බැබළීමක් ගනී; එමෙන්ම උගතුන් ඇසුරු කිරීමෙන් අඥානයා ද ප්‍රවීණයකු බවට පත් වෙයි.

118.

118.

කීටොපි [Pg.243] සුමනො-සඞ්ගා,ආරොහති සතං සිරො;

අස්මාපි යාති දෙවත්වං,මහබ්භි සුප්පතිට්ඨිතො.

කුඩා පණුවෙකු වුව ද මලක් ඇසුරෙන් සත්පුරුෂයන්ගේ හිස මතට නැඟේ; ශ්‍රේෂ්ඨයන් විසින් මැනවින් පිහිටුවන ලද ගලක් වුව ද දේවත්වයට පත් වෙයි.

119.

119.

සබ්භිරෙව [Pg.245] සමාසෙථ,සබ්භි කුබ්බෙථ සන්ධවං;

සතං සද්ධම්මමඤ්ඤාය,පඤ්ඤං ලභති නාඤ්ඤතො.

සත්පුරුෂයන් ම ඇසුරු කළ යුතු ය, සත්පුරුෂයන් සමඟ ම මිත්‍රකම් පැවැත්විය යුතු ය. සත්පුරුෂයන්ගේ සද්ධර්මය අවබෝධ කර ගැනීමෙන් ප්‍රඥාව ලැබෙන අතර, අන් කිසිවකින් එය නොලැබේ.

120.

120.

සබ්භිරෙව [Pg.246] සමාසෙථ,සබ්භි කුබ්බෙථ සන්ධවං;

සතං සද්ධම්මමඤ්ඤාය,සබ්බ-දුක්ඛා පමුච්චත්ති.

සත්පුරුෂයන් ම ඇසුරු කළ යුතු ය, සත්පුරුෂයන් සමඟ ම මිත්‍රකම් පැවැත්විය යුතු ය. සත්පුරුෂයන්ගේ සද්ධර්මය අවබෝධ කර ගැනීමෙන් සියලු දුකින් මිදිය හැකි ය.

121.

121.

සකිංදෙව [Pg.247] කුලපුත්ත,සබ්භි හොති සමාගමො;

සා නං සඞ්ගති පාලෙති,නාසබ්භි බහු සඞ්ගමො.

පින්වත් කුලපුත්‍රය, සත්පුරුෂයන් සමඟ එක් වරක් හෝ ඇති වන ඇසුර මනුෂ්‍යයා ආරක්ෂා කරයි; අසත්පුරුෂයන් සමඟ ඇති වන බොහෝ ඇසුර එසේ ආරක්ෂා නොකරයි.

122.

122.

සෙය්‍යො [Pg.249] අ-මිත්තො මෙධාවී,යඤ්චෙ බාලානුකම්පකො.

අනුකම්පා කරන අනුවණ මිතුරාට වඩා නුවණැති සතුරා උතුම් ය.

123.

123.

සීලවන්තං [Pg.250] පඤ්ඤවන්තං,දිවා නිස්සය-දායකං;

බහුස්සුතං ගවෙසන්තො,භජෙය්‍ය අත්ථ-මාමකො.

තම අභිවෘද්ධිය කැමති තැනැත්තා සිල්වත් වූ ද, ප්‍රඥාවන්ත වූ ද, පිහිට පිළිසරණ ලබා දෙන්නා වූ ද, බහුශ්‍රැත වූ ද උතුමෙකු සොයා ඇසුරු කළ යුතු ය.

124.

124.

පාප-මිත්තෙ [Pg.251] විවජ්ජෙත්වා,භජෙය්‍යුත්තම-පුග්ගලං;

ඔවාදෙ චස්ස තිට්ඨෙය්‍ය,පත්ථෙන්තො අ-චලං සුඛං.

පාපමිත්‍රයන් වර්ජනය කොට, උත්තම පුද්ගලයන් ඇසුරු කළ යුතු ය. අචල සැපත ප්‍රාර්ථනා කරමින් ඔහුගේ අවවාදයන්හි පිහිටා සිටිය යුතු ය.

125.

125.

න [Pg.253] භජෙ පාපකෙ මිත්තෙ,න භජෙ පුරිසාධමෙ;

භජෙථ මිත්ත්තෙ කල්‍යාණෙ,භජෙථ පුරිසුත්තමෙ.

පාප මිත්‍රයන් ඇසුරු නොකරන්න, නින්දිත පුද්ගලයන් ඇසුරු නොකරන්න; කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇසුරු කරන්න, උත්තම පුරුෂයන් ම ඇසුරු කරන්න.

126.

126.

අනවජ්ජං [Pg.254] මුඛම්බොජ,මනවජ්ජා ච භාරතී;

අලඞ්කතාව සොභන්තෙ,කිංසු තෙ නිරලඞ්කතා.

නිවැරදි වූ මුහුණ නමැති පියුම ද, නිදොස් වූ වාග් විලාසය ද ගුණාභරණයෙන් සැරසුණු කල ම බබළයි. අලංකාරයෙන් තොර වූ විට ඒවා කෙබඳු ද?

127.

127.

න [Pg.256] හි වණ්ණෙන සම්පන්නා,මඤ්ජුකා පිය-දස්සිනා;

ඛරා වාචා පියා හොති,අස්මිං ලොකෙ පරම්හි ච.

පැහැපත් වර්ණයෙන් යුක්ත වූ ද, ප්‍රියදර්ශනී වූ ද අයෙකු වුවත් පවසන රළු වචන මෙලොව දී හෝ පරලොව දී ප්‍රිය නොවේ.

128.

128.

නනු [Pg.257] පස්සසිමං කාළිං,දුබ්බණ්ණං තිලකාහතං;

කොලිලං සණ්හ-වාචෙන,බහූනං පාණිනං පියං.

කළු පැහැති වූ ද, විරූපී වූ ද, ලප සහිත වූ ද මේ කොවුලා දෙස බලන්න; ඌ තම මෘදු හඬ නිසා බොහෝ සත්ත්වයන්ට ප්‍රිය වෙයි.

129.

129.

තස්මා [Pg.257] සඛිල-වාචාය,මන්ත-භාණී අනුද්ධතො;

අත්ථං ධම්මඤ්ච දීපෙති,මධුරං තස්ස භාසිතං.

එබැවින් මෘදු වචන කතා කරන, සිතා බලා පවසන, උඩඟු නොවන, අර්ථය හා ධර්මය පැහැදිලි කර දෙන තැනැත්තාගේ කතාව ඉතා මිහිරි ය.

130.

130.

තමෙව [Pg.260] වාචං භාසෙය්‍ය,යා සත්තානං න තාපයෙ;

පරෙ ච න විහිංසෙය්‍ය,සා වෙ වාචා සුභාසිතා.

සත්ත්වයන් තැති නොගන්වන සහ අන්‍යයන්ට හිංසා නොකරන වචන ම පැවසිය යුතු ය. සැබවින් ම එය ම සුභාෂිත වචනය වේ.

131.

131.

පියං [Pg.261] වාචංව භාසෙය්‍ය,යා වාචා පටිනන්දිතා;

යං අනාදාය පාපානි;

පරෙසං භාසතෙ පියං.

පිළිගනු ලබන ප්‍රිය වචන ම පැවසිය යුතු ය; අන්‍යයන්ගේ වැරදි නොගෙන, ඔවුන්ට ප්‍රිය උපදවන වචන ම කතා කළ යුතු ය.

132.

132.

සච්චං [Pg.262] වෙ අමතා වාචා,එස ධම්මො සනන්තනො;

සච්චෙ අත්ථෙ ච ධම්මෙ ච,ආහු සන්තො පතිට්ඨිතා.

සත්‍යය සැබවින් ම අමෘත වචනය වේ; මෙය සනාතන ධර්මයකි. සත්පුරුෂයෝ සත්‍යයෙහි ද, අර්ථයෙහි ද, ධර්මයෙහි ද පිහිටා සිටිති.

133.

133.

සුභාසිතඤ්ච [Pg.264] ධම්මඤ්ච,පියඤ්ච සච්චමෙව ච;

චතු-අඞ්ගෙහි සම්පන්නං,වාචං භාසෙය්‍ය පණ්ඩිතො.

සුභාෂිතය ද, ධර්මය ද, ප්‍රිය වචනය ද, සත්‍යය ද යන අංග සතරින් යුක්ත වචන ම නුවණැත්තා විසින් කතා කළ යුතු ය.

134.

134.

මනාපමෙව [Pg.265] භාසෙය්‍ය,නාමනාපං කුදාචනං;

මනාපං භාසමානස්ස,සිද්ධං පියොසධං භවෙ.

සැමවිටම ප්‍රියජනක දේ ම පැවසිය යුතු ය, කිසිවිටෙකත් අප්‍රිය දේ නොපැවසිය යුතු ය. ප්‍රිය උපදවන වචන කතා කරන්නාට එය ප්‍රිය ඖෂධයක් මෙන් සාර්ථක වෙයි.

135.

135.

යං [Pg.266] වදෙය්‍ය තං කරෙය්‍ය,යං න වදෙ න තං කරෙ;

අ-කරොන්තං භාසමානං,පරිජානන්ති පණ්ඩිතා.

යමක් පවසන්නේ ද එය කළ යුතු ය. නොකරන දේ නොපැවසිය යුතු ය. නොකරමින් පවසන්නා කවුදැයි නුවණැත්තෝ මැනවින් හඳුනති.

136.

136.

රහොවාදං [Pg.268] න භාසෙය්‍ය,න සම්මුඛා ඛිණං භණෙ;

අ-තරමානොව භණෙය්‍ය,තරමානොව නො භණෙ.

පසුපසින් දොස් නොපැවසිය යුතු ය, මුහුණට මුහුණ ලා රළු වචන නොපැවසිය යුතු ය. කලබල නොවී සන්සුන් ව කතා කළ යුතු ය, කලබලයෙන් කතා නොකළ යුතු ය.

137.

137.

මාවොච [Pg.269] ඵරුසං කිඤ්චි,වුත්තා පටිවදෙය්‍යුං තං;

දුක්ඛා හි සාරම්භකථා,පටිදණ්ඩා ඵුසෙය්‍යුං තං.

කිසිවෙකුටත් රළු වචන නොකියන්න. එසේ පැවසුවහොත් ඔවුහු ද ඔබට පෙරළා චෝදනා කරති. ක්‍රෝධයෙන් කරන කතාබහ දුක් ගෙන දෙන අතර, එහි පෙරළා ලැබෙන දඬුවම් ද ඔබට වැදෙනු ඇත.

138.

138.

සක-යුත්තං [Pg.270] කරෙ කම්මං,සක-යුත්තං වචිං භණෙ;

අ-යුත්තකෙ ධනං නට්ඨං,අ-යුත්තෙ ජීවිතං ඛයෙ.

තමාට සුදුසු ක්‍රියාවන් ම කළ යුතු ය, තමාට සුදුසු වචන ම පැවසිය යුතු ය. නුසුදුසු දේ කිරීමෙන් ධනය විනාශ වන අතර, නුසුදුසු හැසිරීම් නිසා ජීවිතය ද ක්ෂය වී යයි.

139.

139.

යෙ [Pg.272] වුඩ්ඪමපචායන්ති,නරා ධම්මස්ස ධකාවිදා;

දිට්ඨෙ ධම්මෙව පාසංසා,සම්පරායෙ ච සුග්ගතිං.

යම් මිනිසුන් වැඩිහිටියන්ට ගරු කරත් ද, ධර්මයෙහි දක්ෂ වෙත් ද, ඔවුහු මෙලොවදීම ප්‍රශංසාවට ලක්වෙති, පරලොවදී සුගතියට ද යති.

140.

140.

පොරී-කථං-ව [Pg.274] භාසෙය්‍ය,යුත්තා කථා හි පූරිනො;

භාති-මත්තඤ්ච භාතාති,පිතු-මත්තං පිතා ඉති.

පුද්ගලයෙකු ශිෂ්ට සම්පන්න කතාවක්ම කතා කළ යුතුය. ගුණ යහපත් අයගේ කතාව සුදුසු වූවකි. සහෝදරයෙකු බඳු වූවෙකුට 'සහෝදරයා' කියා ද, පියෙකු බඳු වූවෙකුට 'පියා' කියා ද සැලකිය යුතුය.

141.

141.

දානඤ්ච [Pg.275] පිය-වජ්ජඤ්ච,අත්ථ-චරියා ච යා ඉධ;

සමානත්තතා ධම්මෙස,තත්ථ තත්ථ යථාරහං.

දානය ද, ප්‍රිය වචනය ද, මෙලොව යහපත පිණිස හැසිරීම (අර්ථචර්යාව) ද, සුදුසු පරිදි හැම දෙනා කෙරෙහි සමානාත්මතාවයෙන් ක්‍රියා කිරීම ද (සතර සංග්‍රහ වස්තූන් වේ).

142.

142.

සකිං [Pg.277] වදන්ති රාජානො,සකිං සමණ-බ්‍රාහ්මණා;

සකිංව පුරිසා ලොකෙ,එසධම්මො සනන්තනො.

රජවරු එක් වරක්ම පවසති; ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ එක් වරක්ම පවසති; ලෝකයෙහි සත්පුරුෂයෝ ද එක් වරක්ම පවසති. මෙය සනාතන ධර්මයකි.

143.

143.

එක-වාචංව [Pg.278] ද්වෙවාචං,භණෙය්‍ය අනුකම්පකො;

තදුත්තරි න භාසෙය්‍ය,දාසොවය්‍යස්ස සන්තිකෙ.

අනුකම්පා කරන්නා (අනුන්ට අවවාද දීමේදී) එක් වචනයක් හෝ වචන දෙකක් හෝ පැවසිය යුතුය. ස්වාමියා ඉදිරියෙහි සිටින දාසයෙකු මෙන් ඊට වඩා වැඩි යමක් නොපැවසිය යුතුය.

144.

144.

තස්සෙව [Pg.279] තෙන පාපියො,යො කුද්ධං පටිකුජ්ඣත්ති;

කුද්ධං අ-පටිකුජ්ඣන්තො,සඞ්ගාමං ජෙති දුජ්ජයං.

කිපුණු තැනැත්තාට පෙරළා කිපෙන තැනැත්තා තමාටම අයහපතක් (පවක්) කරගනියි. කිපුණු තැනැත්තාට පෙරළා නොකිපෙන තැනැත්තා ජය ගැනීමට අපහසු යුද්ධයක් ජය ගනියි.

145.

145.

උභින්නමත්ථං [Pg.281] චරති,අත්තනො ච පරස්ස ච;

පරං සංකුපිතං ඤත්වා,යො සතො උපසම්මති.

අනෙකා කිපී ඇති බව දැන, සිහියෙන් යුතුව සන්සුන් වන තැනැත්තා තමාගේත්, අන් අයගේත් යන දෙදෙනාගේම යහපත පිණිස හැසිරෙයි.

අත්තානං [Pg.282] රක්ඛන්තො පරං රක්ඛති,පරං රක්ඛන්තො අත්තානං රක්ඛති.

තමා රකින්නා අනුන් රකියි; අනුන් රකින්නා තමා රකියි.

146.

146.

සීල-සමාධි-පඤ්ඤානං[Pg.283],ඛන්තී පධාන-කාරණං;

සබ්බෙපි කුසලා ධම්මා,ඛන්ත්‍යායත්තාව වඩ්ඪරෙ.

ශීල, සමාධි, ප්‍රඥාවන්ට ප්‍රධාන හේතුව ඉවසීමයි. සියලු කුසල ධර්මයෝ ද ඉවසීම මතම යැපී වර්ධනය වෙති.

147.

147.

ඛමා-ඛග්ග-කරෙතස්ස[Pg.284],දුජ්ජනො කිං කරිස්සති;

අ-තිණෙ පතිතො වන්හි,සයමෙවූපසම්මති.

ඉවසීම නැමති කඩුව අතැති තැනැත්තාට දුර්ජනයා කුමක් කරන්නද? තණකොළ නැති තැනක වැටුණු ගින්න ඉබේම නිවී යයි.

148.

148.

සුස්සුසා [Pg.285] සවණඤ්චෙව,ගහණං ධාරණං තථා;

උහාපොහත්ථවිඤ්ඤාණං,තත්ව-ඤ්ඤාණඤ්චධීගුණං.

ඇසීමට ඇති කැමැත්ත, ඇසීම, ග්‍රහණය කර ගැනීම, මතක තබා ගැනීම, තර්කනය හා විචාරය, අර්ථය තේරුම් ගැනීම සහ සත්‍යය අවබෝධ කර ගැනීම බුද්ධිමත් බවේ (ප්‍රඥාවේ) ගුණාංගයන් ය.

149.

149.

යස්සෙතෙ [Pg.286] චතුරො ධම්මා,අත්ථි පොසෙසු පණ්ඩිත;

සච්චං ධම්මො ධීති චාගො,දිට්ඨං සො අතිවත්තති.

යම් මිනිසෙකු තුළ සත්‍යය, ධර්මය, ධෛර්යය සහ පරිත්‍යාගය යන මේ කරුණු හතර ඇත්නම්, හෙතෙම ලෞකික දුක් කරදර ඉක්මවා යයි.

150.

150.

වෙජ්ජො [Pg.288] පුරොහිතො මන්තී,වෙදඤ්ඤොත්‍ර චතුත්ථකො;

පභාත-කාලෙ දට්ඨබ්බා,නිච්චං ස්ව-සීරිමිච්ඡතා.

තමාගේ දියුණුව හා සෞභාග්‍යය නිරන්තරයෙන් අපේක්ෂා කරන තැනැත්තා විසින් උදෑසන කාලයෙහි වෛද්‍යවරයා, පුරෝහිතයා, ඇමතිවරයා සහ සිව්වැන්නා වූ උගත් පඬිවරයා දැකිය යුතුය.

151.

151.

මිත්තානං [Pg.289] සන්තිකං ගච්ඡෙ,කාලෙ න රත්තියං කිසං;

චෙ බහුං භිජ්ජෙ චිනිත්වා,තං මිත්තෙසු සමාකරෙ.

සුදුසු කල මිතුරන් වෙත යා යුතුය; රාත්‍රී කාලයේ නොයා යුතුය. යම් හෙයකින් මිතුරන් අතර භේදයක් ඇති වුවහොත්, එය සමථයකට පත් කර නැවත සමගි විය යුතුය.

152.

152.

න [Pg.291] පරෙසං විලොමානි,න පරෙසං කතාකතං;

අත්තනොව අවෙක්ඛෙය්‍ය,කතානි අ-කතානි ච.

අන් අයගේ වැරදි නොසෙවිය යුතුය; අන් අය කළ නොකළ දෑ ද නොසෙවිය යුතුය; තමාම කළ සහ නොකළ දෑ පිළිබඳවම විමසා බැලිය යුතුය.

153.

153.

දෙස-ජාති-පුබ්බෙ-චරා[Pg.293],අනු-චරා ජනො කරෙ;

පරෙසං වෙධකං මායං,තං ජානිත්වා සඛං කරෙ.

අන්‍යයන්ගේ දේශය, උපත (ජාතිය), පෙර හැසිරීම්, පරිවාර ජනයා සහ ඔවුන්ගේ රවටන සුලු කපටිකම් මැනවින් හඳුනාගෙන, පසුව ඔවුන් මිතුරන් කරගත යුතුය.

154.

154.

පරිත්තං [Pg.294] දාරුමාරුය්හ,යථා සීදෙ මහණ්ණවෙ;

එවං කුසීතමාගම්ම,සාධු-ජීවීපි සීදති;

තස්මා තං පරිවජ්ජෙය්‍ය,කුසීතං හීන-වීරියං.

කුඩා ලී කැබැල්ලකට නැඟී මහා සාගරයට යන තැනැත්තා ගිලී යන්නාක් මෙන්, කම්මැලි අයෙකු ඇසුරු කිරීමෙන් යහපත් ජීවිතයක් ගත කරන තැනැත්තා ද විනාශයට පත්වෙයි. එබැවින්, වීර්යය හීන වූ ඒ කම්මැලි පුද්ගලයා සම්පූර්ණයෙන්ම දුරු කළ යුතුය.

155.

155.

අලසඤ්ච [Pg.296] පමාදො ච,අනුට්ඨානං අ-සංයමො;

නිද්දා තන්දි ච තෙ ඡිද්දෙ,සබ්බසො තං විවජ්ජයෙ.

අලසකම, ප්‍රමාදය, උත්සාහය නොමැතිකම, අසංයමය, අධික නිද්‍රාව සහ අලස බව (මැලි බව) යන විනාශයට මඟ පාදන මේ සිදුරු හැම අයුරින්ම වළක්වා ගත යුතුය.

156.

156.

චජෙය්‍ය [Pg.297] දුම්මිත්තං බාලං,ආසීවිසංව මාණවො;

භඤ්ජෙය්‍ය පාපකං කම්මං,නළාගාරංව කුඤ්ජරො.

තරුණයෙකු විෂඝෝර සර්පයෙකු මඟහරින්නාක් මෙන්, පවිටු අසත්පුරුෂ මිතුරා දුරු කළ යුතුය. ඇතෙකු බට පැලක් පොඩි කර දමන්නාක් මෙන්, පව්කාර ක්‍රියාවන් සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කර දැමිය යුතුය.

157.

157.

න [Pg.299] හි අඤ්ඤඤ්ඤ-චිත්තානං,ඉත්ථීනං පුරිසාන වා;

නානාවීකත්වා සංසග්ගං,තාදිසං පිච නාස්මසෙ.

විවිධ සිත් ඇති, එකඟතාවක් නැති ස්ත්‍රීන් හෝ පුරුෂයන් ද, නොයෙක් ආකාරයෙන් හැසිරෙන අය ද ඇසුරු නොකළ යුතුය, ඔවුන් කෙරෙහි විශ්වාසය නොතැබිය යුතුය.

158.

158.

නාස්මසෙ [Pg.300] කත-පාපම්හි,නාස්මසෙ අලික-වාදිනෙ;

නාස්මතෙ අත්තත්ථපඤ්ඤම්හි,අත්ත-සන්තෙපි නාස්මතෙ.

පව් කළ තැනැත්තා විශ්වාස නොකළ යුතුය; බොරු කියන්නා විශ්වාස නොකළ යුතුය; තමාගේම යහපත පමණක් සලකන කපටියා විශ්වාස නොකළ යුතුය; තමා සිල්වත් යැයි කියා ගන්නා (නමුත් වංචනික) අය ද විශ්වාස නොකළ යුතුය.

159.

159.

ඝතාසනං [Pg.301] කුඤ්ජරං කණ්හ-සප්පං,මුද්ධා-භිසිත්තං පමදා ච සබ්බා;

එතෙ නරො නිච්චසතො භජෙථ,තෙසං හවෙ දුබ්බිදූ සබ්බ-භාවො.

ගින්න, ඇතා, කළු නාගයා, අභිෂේක ලත් රජු සහ සියලු ස්ත්‍රීන් යන මොවුන් නිරන්තර සිහියෙන් යුතුව ඇසුරු කළ යුතුය. මන්ද ඔවුන්ගේ සැබෑ ස්වභාවය වටහා ගැනීම ඉතා දුෂ්කර බැවිනි.

160.

160.

ඉත්ථීනං [Pg.303] දුජ්ජනාන-ඤ්ච,විස්සාසො නො-ප පජ්ජතෙ;

විසෙ සිඞ්ගිම්හි නදියං,රොගෙ රාජ-කුලම්හි ච.

ස්ත්‍රීන් ද, දුර්ජනයන් ද, විෂ ද, අං ඇති සතුන් ද, ගංගාවන් ද, රෝගයන් ද, රාජ කුලය ද කිසිවිටෙකත් විශ්වාස නොකළ යුතුය.

161.

161.

ඉත්ථි-ධුත්තො [Pg.304] සුරා-ධුත්තො,අක්ඛ-ධුත්තො ච යො නරො;

ලද්ධං ලද්ධං විනාසෙති,තං පරාභවතො මුඛං.

ස්ත්‍රී ලෝලී වූ ද, සුරාවට ලොල් වූ ද, සූදුවෙහි යෙදෙන්නා වූ ද යම් මිනිසෙක් වේ නම්, හෙතෙම තමා ලබන ලබන සියලු ධනය විනාශ කරගනියි. එය පිරිහීමට මඟකි.

162.

162.

පාප-මිත්තො [Pg.306] පාප-සඛො,පාප-ආචාර ගොචරො;

අස්මා ලොකා පරම්හා ච,උභයා ධංසතෙ නරො.

පාපමිත්‍රයන් ඇසුරු කරන්නා වූ, පවිටු යහළුවන් ඇති, වැරදි හැසිරීම් ඇති මිනිසා මෙලොව හා පරලොව යන දෙලොවින්ම පිරිහීමට පත්වෙයි.

163.

163.

මච්ඡෙරෙන [Pg.307] යසං හතං,කුප්පනෙන ගුණො හතො;

කූටෙන නස්සතෙ සච්චං,ඛුද්දෙන ධම්ම-රක්ඛනං.

මසුරුකම නිසා කීර්තිය නැසෙයි; කෝපය නිසා ගුණය නැසෙයි; වංචාව නිසා සත්‍යය නැසෙයි; මූඪ ක්‍රියා නිසා ධර්මය ආරක්ෂා කිරීම නැසෙයි.

164.

164.

අක්ඛ-දෙවී [Pg.309] ධනානි ච,විනාසො හොති ආපදා;

ඨිති හතා පමාදො ච,ද්විජං භික්ඛුඤ්ච නස්සති.

සූදුවෙහි යෙදීමෙන් ධනය විනාශ වී විපත් පැමිණෙයි; ප්‍රමාදය නිසා පැවැත්ම (ස්ථාවරත්වය) නැති වී යන අතර බ්‍රාහ්මණයා ද භික්ෂුව ද විනාශයට පත්වෙයි.

165.

165.

පෙසුඤ්ඤෙන [Pg.310] කුලං හතං,මානෙන හිතමත්තනො;

දුච්චරිතෙන මානුසො,දලිද්දායාදරො හතො.

කේලාම් කීමෙන් පවුල විනාශ වෙයි; මානය (උඩඟුකම) නිසා තමාගේම යහපත නැසෙයි; දුශ්චරිතය නිසා මිනිසා විනාශ වෙයි; දිළිඳුකම නිසා ගෞරවය නැසී යයි.

166.

166.

අ-මානනා [Pg.312] යත්ථ සියා,සන්තානංපි විමානනා;

හීන-සම්මානනාවාපි,න තත්ථ වසතිං වසෙ.

යම් තැනක තමාට නිසි ගෞරවයක් නොලැබේද, සත්පුරුෂයන්ට පවා අවමන් කෙරේද, නැතහොත් පහත් කොට සලකන්නේද, එවැනි ස්ථානයක කිසිවිටෙකත් වාසය නොකළ යුතුය.

167.

167.

යත්ථාලසො [Pg.313] ච දක්ඛො ච,සූරො භීරු ච පූජියා;

න තත්ථ සන්තො වසන්ති,අ-විසෙස-කරෙ නරෙ.

කම්මැලියා සහ දක්ෂයා ද, බියගුල්ලා සහ නිර්භීතයා ද යන දෙපාර්ශවයම එක හා සමානව පුදනු ලබන, මිනිසුන් අතර වෙනසක් නොදකින එවැනි තැනක සත්පුරුෂයෝ වාසය නොකරති.

168.

168.

නො [Pg.315] චෙ අස්ස සකා-බුද්ධි,විනයො වා සු-සික්ඛිතො;

වනෙ අන්ධ-මහිංසොව,චරෙය්‍ය බහුකො ජනො.

යම් හෙයකින් තමාගේම නුවණක් හෝ මැනවින් උගත් හික්මීමක් (විනයක්) නොමැති වුවහොත්, බොහෝ ජනයා වනාන්තරයෙහි හැසිරෙන අන්ධ මීහරකුන් මෙන් හැසිරෙනු ඇත.

169.

169.

ඵලං [Pg.316] වෙ කදලිං හන්ති,ඵලං වෙළුං ඵලං නළං;

සක්කාරො කා-පුරිසං හන්ති,ගබ්භො අස්සතරිං යථා.

කෙසෙල් ගසට හටගන්නා ඵලය (කෙසෙල් කැන) කෙසෙල් ගසම විනාශ කරයි; උණ ගසෙහි ද බට ගසෙහි ද හටගන්නා ඵලය එම ගස් විනාශ කරයි; වෙළඹට ලැබෙන ගැබ්බර බව ඇය විනාශ කරන්නාක් මෙන්, නින්දිත පුරුෂයාට ලැබෙන සත්කාරය (ගරු බුහුමන) ඔහුවම විනාශ කරයි.

170.

170.

වජ්ජඤ්ච වජ්ජතො ඤත්වා,අ-වජ්ජඤ්ච අ-වජ්ජතො;

සම්මාදිට්ඨි-සමාදානා,සත්තා ගච්ඡන්ත්ති සුග්ගතිං.

වරද වරදක් ලෙස ද, නිවැරදි දේ නිවැරදි දේ ලෙස ද මැනවින් හඳුනාගෙන, සම්මා දිට්ඨිය සමාදන් වීමෙන් සත්වයෝ සුගතියට යති.

ඝරාවාස-නිද්දෙස

ගෘහවාසය පිළිබඳ නිර්දේශය (ගිහි ජීවිතය පිළිබඳ විග්‍රහය)

171.

171.

දුක්ඛං [Pg.319] ගහබ්බතං සාධු,සංවිභජ්ජඤ්ච භොජනං;

අ-හාසො අත්ථ-ලොභෙසු,අත්ථ-බ්‍යාපත්ති අබ්‍යථො.

දුෂ්කර වූ ගිහිගෙයි වාසය යහපත් එකක් කරගත හැක්කේ ආහාර බෙදා හදා ගෙන වැළඳීමෙනි. ලාභ ප්‍රයෝජන ලැබීමේදී පමණට වඩා ප්‍රීති ප්‍රමෝදයට පත් නොවීම ද, දේපළ විනාශයේදී නොසැලී සිටීම ද යහපත් ගෘහස්ථයෙකුගේ ලක්ෂණයකි.

172.

172.

යොධ [Pg.321] සීතඤ්ච උණ්හඤ්ච,තිණා භිය්‍යො න මඤ්ඤති;

කරං පුරිස-කිච්චානි,සො සුඛා න විහායති.

සීතල හෝ උණුසුම තණකොළ කැබැල්ලකටත් වඩා නොසලකා, තමාගේ පුරුෂ වීරියෙන් කළ යුතු යුතුකම් ඉටු කරන තැනැත්තා සුවයෙන් පිරිහෙන්නේ නැත.

173.

173.

පණ්ඩිතො [Pg.322] සීල-සම්පන්නො,සණ්හා ච පටිභානවා;

නිවාත-වුත්ති අත්ථද්ධො,තාදිසො ලභතෙ යසං.

නුවණැති, ශීලයෙන් සම්පූර්ණ වූ, මෘදු මොළොක්, තැනට සුදුසු නුවණ ඇති, යටහත් පහත් පැවැත්මක් ඇති, තද නොවන (අකීකරු නොවන) තැනැත්තා කීර්තිය ලබයි.

174.

174.

උට්ඨානකො [Pg.324] අනලසො,ආපදාසු න වෙධති;

අච්ඡින්නවුත්ති මෙධාවී,තාදිසො ලභතෙ යසං.

උත්සාහවන්ත වූ, අලස නොවූ, විපත් හමුවේ නොසැලෙන, නොකැඩුණු පැවැත්මක් (නිරන්තර ජීවන වෘත්තියක්) ඇති, බුද්ධිමත් තැනැත්තා කීර්තිය ලබයි.

175.

175.

සඞ්ගාහකො [Pg.325] මිත්ත-කරො,වදඤ්ඤූ වීත්ත-මච්ඡරො;

නෙතා වි-නෙතා අනු-නෙතා,තාදිසො ලභතෙ යසං.

අනුන් සංග්‍රහයෙන් බැඳගන්නා වූ, මිතුරන් ඇති කරගන්නා වූ, පරිත්‍යාගශීලී වූ, මසුරුකමින් තොර වූ, මඟපෙන්වන්නෙකු, හික්මවන්නෙකු සහ සමගි කරවන්නෙකු වූ තැනැත්තා කීර්තිය ලබයි.

176.

176.

උට්ඨානවකො [Pg.327] සතීමතො,සුචි-කම්මස්ස නිසම්මකාරිනො;

සඤ්ඤතස්ස ධම්ම-ජීවිනො,අ-ප්පමත්තස්ස යසොභි-වඩ්ඪති.

උත්සාහවන්ත වූ ද, සිහි ඇති වන්නා වූ ද, පිරිසිදු ක්‍රියා ඇත්තා වූ ද, විමසා බලා කටයුතු කරන්නා වූ ද, සංවර වූ ද, ධර්මානුකූලව ජීවත් වන්නා වූ ද, අප්‍රමාදී වූ ද තැනැත්තාගේ කීර්තිය දිනෙන් දින වර්ධනය වේ.

177.

177.

ද්වෙව [Pg.329] තාත පදාකානි,යත්ථ සබ්බං පතිට්ඨිතං;

අ-ලද්ධස්ස ච යො ලාභො,ලද්ධස්ස අනුරක්ඛණා.

පින්වත, සියල්ල පිහිටා තිබෙන්නේ කරුණු දෙකක් මතය. එනම් නොලැබුණු දෙය ලබා ගැනීම සහ ලැබුණු දෙය ආරක්ෂා කර ගැනීමයි.

178.

178.

චතුධා [Pg.330] විභජෙ භොගෙ,පණ්ඩිතො ඝරමාවසං;

එකෙන භොගං භුඤ්ජෙය්‍ය,ද්වීහි කම්මං පයොජයෙ;

චතුත්ථඤ්ච නිධාපෙය්‍ය,ආපදාසු භවිස්සති.

ගිහිගෙයි වසන නුවණැත්තා තමා උපයන ධනය කොටස් හතරකට බෙදිය යුතුය. ඉන් එක් කොටසක් පරිභෝජනය කළ යුතුය. කොටස් දෙකක් තමාගේ කර්මාන්ත (ව්‍යාපාර) සඳහා යෙදවිය යුතුය. සතරවන කොටස විපතකදී ප්‍රයෝජනයට ගැනීම පිණිස ඉතිරි කර තැබිය යුතුය.

179.

179.

අඤ්ජනානං [Pg.332] ඛයං දිස්වා,උපචිකානඤ්ච ආචයං;

මධූනඤ්ච සමාහාරං,පණ්ඩිත්තො ඝරමාවසෙ.

අඳුන් ගෑමෙන් (අඳුන් කුඩු) ගෙවී යන අයුරු ද, වේයන් පස් එකතු කර වේ තුඹස් බඳින අයුරු ද, මී මැස්සන් මී පැණි එකතු කරන අයුරු ද දැක, නුවණැත්තා ගිහිගෙයි වාසය කළ යුතුය (එසේ ක්‍රමයෙන් ධනය රැස් කළ යුතුය).

180.

180.

විභවං [Pg.335] රක්ඛතො ලද්ධං,පරිහානි න විජ්ජති;

ආරක්ඛම්හි අ-සන්තම්හි,ලද්ධං ලද්ධං විනස්සති.

ලැබුණු ධනය ආරක්ෂා කරන්නාහට පිරිහීමක් සිදු නොවේ. ආරක්ෂාවක් නැති කල්හි, ලැබුණු ලැබුණු සියලු ධනය විනාශ වී යයි.

181.

181.

පඤ්ඤා [Pg.337] නත්ථි ධනං නත්ථි,යස්ස ලොකෙ න වින්දති;

පුත්ත-දාරා න පීයන්ති,තස්ස මිත්තං සුඛාවහං.

මේ ලෝකයෙහි යමකුට ප්‍රඥාව ද නැති නම්, ධනය ද නැති නම්, ඔහුට අඹුදරුවෝ පවා ප්‍රිය නොකරති. එබඳු වූ ඔහුට සතුට ගෙන දෙන මිතුරෙකු කොයින්ද?

182.

182.

චත්තාරො [Pg.339] ච වෙදිතබ්බා,මිත්තා චෙව සුහදා ච;

උපකාරො සුහදොපි,සමාන-සුඛ-දුක්ඛො ච;

අත්ථක්ඛායීනුකම්පකො,තථා මිත්තො වෙදිතබ්බො.

උපකාර කරන මිතුරා ද, සැප දුක් දෙකෙහි එකසේ සිටින මිතුරා ද, යහපත පෙන්වා දෙන මිතුරා ද, අනුකම්පාව දක්වන මිතුරා ද යන මේ සිව්දෙනා කල්‍යාණ මිතුරන් (හිතවතුන්) ලෙස හඳුනාගත යුතුය.

183.

183.

භොගා [Pg.342] නට්ඨෙන ජිණ්ණෙන,අ-මිතෙන ච භොජනෙ;

න තිට්ඨන්ති චිරං දිස්වා,තං පණ්ඩිතො ඝරෙ වසෙ.

ධනය විනාශ කිරීමෙන් ද, දිරාපත් වීමට හැරීමෙන් ද, ආහාර ගැනීමේදී පමණ නොදැනීමෙන් ද ධනය බොහෝ කල් නොපවතින බව දැක, නුවණැත්තා ගිහිගෙයි වාසය කළ යුතුය.

184.

184.

අති-සීතං [Pg.343] අති-උණ්හං,අති-සායමිදං අහු;

ඉති විස්සට්ඨ-කම්මන්තෙ,අත්ථා අච්චෙන්ති මාණවෙ.

අතිශයින් ශීතලයි, අතිශයින් උණුසුම්යි, දැන් බොහෝ සවස් වී ඇතැයි පවසමින් කටයුතු අත්හරින තරුණයාට සියලු යහපත් අර්ථයන් (ලාභයන්) මඟහැරී යයි.

185.

185.

න [Pg.345] දිවා සුප්ප-සීලෙන,රත්තිනට්ඨානදෙස්සිනා;

නිච්චං මත්තෙන සොණ්ඩෙන,සක්කා ආවසිතුං ඝරං.

දවල් කාලයෙහි නිදාගන්නා සුලු, රාත්‍රී කාලයෙහි අවදිව සිටීමට අකමැති, නිරතුරුවම බීමතින් මත්ව වෙසෙන සල්ලාලයෙකුට ගිහිගෙයක් පාලනය කරමින් ජීවත් විය නොහැකිය.

186.

186.

හනන්ති [Pg.346] භොගා දුම්මෙධං,නො චෙ පාර-ගවෙසිනො;

භොග-තණ්හාය දුම්මෙධො,හන්ති අඤ්ඤෙව අත්තනං.

භෝගයෝ (ධනය) අනුවණයා විනාශ කරති, එහෙත් පරතෙර (නිවන) සොයන්නන් විනාශ නොකරති. අනුවණයා ධන තණ්හාව නිසා අන් අයව මෙන්ම තමා ද විනාශ කර ගනී.

187.

187.

දුජ්ජීවිතමජීවිම්හා[Pg.348],යෙසං නො න දදාමසෙ;

විජ්ජමානෙසු භොගෙසු,දීපං නා කම්හ මත්තනො.

භෝග සම්පත් තිබියදීත්, අපි දානයක් නොදුන්නෙමු. අපට පිහිටක් (ද්වීපයක්) ද සාදා නොගත්තෙමු. එබැවින් අපි ඉතා දුක්ඛිත ජීවිතයක් ගත කළෙමු.

188.

188.

සට්ඨි-වස්ස-සහස්සානි[Pg.349],පරිපුණ්ණානි සබ්බසො;

නිරයෙ පච්චමානානං,කදා අන්තො භවිස්සති.

සියලු ආකාරයෙන්ම පූර්ණ වූ අවුරුදු සැටදහසක් (60,000) තිස්සේ නරකයේ පැසෙමින් සිටින අපගේ මේ දුකට කවදා නම් කෙළවරක් වේද?

189.

189.

නත්ථි [Pg.350] අන්තො කුතො අන්තො,න අන්තො පතිදිස්සති;

තදා හි පකතං පාපං,මම තුය්හඤ්චෙ මාරිසා;

කෙළවරක් නැත. කොයින්ද කෙළවරක්? කෙළවරක් පෙනෙන්නට නැත. පින්වත්නි, එදා මා විසිනුත් ඔබ විසිනුත් බොහෝ පව්කම් කරන ලදී.

190.

190.

සොහං [Pg.351] නූන ඉතො ගන්තා,යොනි ලද්ධාන මානුසං;

වදඤ්ඤූ සීල-සම්පන්නො,කාහාමි කුසලං බහුං.

මම මෙතැනින් චුත වී, මිනිස් ආත්මයක් ලැබුවහොත්, (අනුන්ගේ වචන වටහා ගන්නා) පරිත්‍යාගශීලී, සිල්වත් කෙනෙකු වී බොහෝ පින්කම් කරන්නෙමි.

191.

191.

මා [Pg.352] ගිජ්ඣෙ පච්චයෙ මච්චො,බහු-දොසා හි පච්චයා;

චරන්තො පච්චයෙ ඤායා,උභයත්ථාපි වඩ්ඪති.

මනුෂ්‍යයා ප්‍රත්‍යයන් කෙරෙහි (ලෞකික සම්පත් කෙරෙහි) ගිජු නොවිය යුතුය. මන්ද ප්‍රත්‍යයන්හි බොහෝ දෝෂ පවතී. නුවණින් යුතුව ප්‍රත්‍යයන් පරිභෝජනය කරන්නා මෙලොව පරලොව දෙලොවින්ම දියුණු වේ.

192.

192.

අ-ලද්ධා [Pg.354] විත්තං තප්පති,පුබ්බෙ අ-සමුදානිතං;

න පුබ්බෙ ධනමෙසිස්සං,ඉති පච්ඡානුතප්පති.

පෙර නොසෙවූ ධනය දැන් නොලැබීමෙන් මිනිසා තැවෙයි. 'මම පෙර ධනය නොසෙව්වෙමි' යි පසුව පසුතැවෙයි.

193.

193.

කූටවෙදී [Pg.356] පුරෙ ආසිං,පිසුණො පිට්ඨි-මංසිකො;

චණ්ඩො ච ඵරුසො චාපි,ඉති පච්ඡානුතප්පති.

මම පෙර කූට (වංචනික) කෙනෙක් වීමි, කේලාම් කියන්නෙක් වීමි, ක්‍රෝධ කරන්නෙක් හා රළු බස් කියන්නෙක් වීමි යි පසුව පසුතැවෙයි.

194.

194.

පාණාතිපාතී [Pg.357] පුරෙ ආසිං,ලුද්දො චාපි අනරියො;

භූතානං නානුකම්පියං,ඉති පච්ඡානුතප්පති.

මම පෙර සතුන් මැරූ, රෞද්‍ර වූ ද, අනාර්ය වූ ද, සත්වයන් කෙරෙහි අනුකම්පාවක් නොදැක්වූ කෙනෙක් වීමි යි පසුව පසුතැවෙයි.

195.

195.

බහූසු [Pg.359] වත සන්තීසු,අනාපාදාසු ඉත්ථිසු;

පර-දාරං අසෙවිස්සං,ඉති පච්ඡානුතප්පති.

වරදක් නොවන වෙනත් බොහෝ ස්ත්‍රීන් සිටියදීත්, මම පරදාර සේවනයෙහි (අනුන්ගේ භාර්යාවන් කරා යාමෙහි) යෙදුණෙමි යි පසුව පසුතැවෙයි.

196.

196.

බහුම්හි [Pg.360] තව සන්තම්හි,අන්න-පානෙ උපට්ඨිතෙ;

න පුබ්බෙ අදදං දානං,ඉති පච්ඡානුතප්පති.

බොහෝ වූ බත්පැන් සම්පත් ළඟ තිබියදීත්, මම පෙර දන් නොදුන්නෙමි යි පසුව පසුතැවෙයි.

197.

197.

මාතරං [Pg.362] පිතරඤ්චාපි,ජිණ්ණකං ගත-යොබ්බනං;

පහු සන්තො න පොසිස්සං,ඉති පච්ඡානුකප්පති.

තරුණ බව ගෙවී ගිය, මහලු වූ මව්පියන් පෝෂණය කිරීමට ශක්තිය තිබියදීත්, මම ඔවුන්ව නොපෝෂණය කළෙමි යි පසුව පසුතැවෙයි.

198.

198.

ආචරියමනුසත්ථාරං[Pg.363],සබ්බ-කාම-රසාහරං;

පිතරං අතිමඤ්ඤිස්සං,ඉති පච්ඡානුතප්පති.

මට සියලු යහපත හා දැනුම ලබා දුන්, අනුශාසනා කළ ගුරුවරයා ද පියා ද මම හෙළා දුටුවෙමි යි පසුව පසුතැවෙයි.

199.

199.

සමණෙ [Pg.365] බ්‍රාහ්මණෙ චාපි,සීලවන්තෙ බහුස්සුතෙ;

න පුබ්බෙ පයිරුපාසිස්සං,ඉති පච්ඡානුතප්පති.

සිල්වත් වූ ද, බහුශ්‍රුත වූ ද ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් මම පෙර ආශ්‍රය නොකළෙමි යි පසුව පසුතැවෙයි.

200.

200.

සාධු [Pg.366] හොති තපො චිණ්ණො,සන්තො ච පයිරුපාසිතො;

න පුබ්බෙව තපොචිණ්ණො,ඉති පච්ඡානුතප්පති.

තපස (සංවරය) රැකීම ද ශාන්ත වූ උතුමන් ඇසුරු කිරීම ද යහපත් වේ. මම පෙර තපස් නොරැක්කෙමි යි පසුව පසුතැවෙයි.

201.

201.

යො [Pg.368] ච එතානි ඨානානි,යොනිසො පටිපජ්ජති;

කරං පුරිස-කිච්චානි,ස පච්ඡා නානුතප්පති.

යමෙක් නුවණින් යුතුව මේ කරුණු නිවැරදිව පිළිපදිමින්, පුරුෂයෙකු විසින් කළ යුතු යුතුකම් ඉටු කරයිද, ඔහු පසුව පසුතැවීමට පත් නොවේ.

202.

202.

න [Pg.370] සාධාරණ-දාරස්ස,න භුඤ්ජෙ සාධුමෙකකො;

න සෙවෙ ලොකායතිකං,නෙතං පඤ්ඤාය වඩ්ඪනං.

පොදු ස්ත්‍රීන් (වේශ්‍යා සේවනය) ඇසුරු නොකළ යුතුය. ප්‍රණීත ආහාර තනිවම නොබුදිය යුතුය. ලෝකායත (ලෞකික/භෞතිකවාදී) මතවාද සේවනය නොකළ යුතුය. මන්ද එය ප්‍රඥාව වැඩීමට හේතු නොවේ.

203.

203.

සීලවා [Pg.372] වත්ත-සම්පන්නො,අ-ප්පමත්තො විචක්ඛණො;

නිවාත්ත-වුත්ති අත්ථද්ධො,සුරතො සඛිතො මුදු.

සිල්වත් වූ, වත්පිළිවෙත් සම්පූර්ණ කරන, අප්‍රමාදී වූ, විමසා බලන සුලු වූ, නිහතමානී වූ, තද ගති නැති, සුහදශීලී වූ ද මෘදු මොළොක් වූ ද කෙනෙකු විය යුතුය.

204.

204.

සඞ්ගහෙතා [Pg.374] ච මිත්තානං,සංවිභාගී වීධානවා;

තප්පෙය්‍ය අන්න-පානෙන,සදා සමණ-බ්‍රාහ්මණෙ.

මිතුරන්ට සංග්‍රහ කරන්නෙකු වූ, දන් දෙන සුලු වූ, ක්‍රමවත් වැඩපිළිවෙළක් ඇති වූ ඔහු නිරතුරුවම ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් ආහාර පානයෙන් සතප්පන්නේය (පුදන්නේය).

205.

205.

ධම්ම-කාමො [Pg.376] සුතා-ධාරො,භවෙය්‍ය පරිපුච්ඡකො;

සක්කච්චං පයිරුපාසෙය්‍ය,සීලවන්තෙ බහුස්සුත්තෙ.

දහමට ලැදි, ඇසූ දේ ධාරණය කරගන්නා, නිතර කරුණු විමසන සුලු කෙනෙකු විය යුතුය. සිල්වත් වූ බහුශ්‍රුත උතුමන් ගෞරවයෙන් ඇසුරු කළ යුතුය.

206.

206.

ඝරමාවසමානස්ස[Pg.377],ගහට්ඨස්ස සකං ඝරං;

ඛෙමා වුත්ති සියා එවං,එවං නු අස්ස සඞ්ගහො.

ගිහිගෙයි වසන ගෘහස්ථයාට තමාගේ නිවසෙහි මෙලෙස ජීවත් වීමෙන් ආරක්ෂිත පැවැත්මක් ඇති වේ. ඔහුගේ සංග්‍රහය ද එබඳු විය යුතුය.

207.

207.

අ-බ්‍යපජ්ජො [Pg.378] සියා එවං,සච්ච-වාදී ච මාණවො;

අස්මා ලොකා පරං ලොකං,එවං පෙච්ච න සොචති.

මෙසේ ක්‍රෝධ නොකරන, සත්‍යවාදී වූ තැනැත්තා මෙලොවින් පරලොවට ගොස් ශෝක නොකරයි.

208.

208.

සුඛා [Pg.379] මත්තෙය්‍යතා ලොකෙ,අථො පෙත්තෙය්‍යතා සුඛා;

සුඛා සාමඤ්ඤතා ලොකෙ,අථො බ්‍රහ්මඤ්ඤතා සුඛා.

ලෝකයෙහි මවට වැඳීම (මවට මනා කොට උපස්ථාන කිරීම) සැපයකි. පියාට උපස්ථාන කිරීම ද සැපයකි. ශ්‍රමණයන්ට උපස්ථාන කිරීම ද සැපයකි. බ්‍රාහ්මණයන්ට (ආර්යයන් වහන්සේලාට) උපස්ථාන කිරීම ද සැපයකි.

209.

209.

පථවී [Pg.381] වෙළුකං පත්තං,චක්කවාළං සුචිප්ඵලං;

සිනෙරු වම්මිකො ඛුද්දො,සමුද්දො පාතිකො යථා.

(ගුණ සසඳන කල්හි) මහ පොළොව උණ පත්‍රයක් වැනිය, සක්වළ කුඩා ඵලයක් වැනිය, මහා මේරු පර්වතය කුඩා වේ තුඹසක් වැනිය, මහා සාගරය කුඩා පාත්‍රයක් වැනිය.

210.

210.

බ්‍රහ්මාති [Pg.382] මාතා-පිතරො,පුබ්බාචරියාති වුච්චරෙ;

ආහුනෙය්‍යා ච පුත්තානං,පජානමනුකම්පකා.

මව්පියෝ දරුවන්ට 'බ්‍රහ්මයා' යැයි ද, 'පූර්වාචාර්යවරු' යැයි ද කියනු ලැබෙති. ඔවුහු දරුවන් කෙරෙහි අනුකම්පා කරන බැවින් දරුවන්ගේ පිදීම්වලට සුදුසු වන්නාහ.

211.

211.

තස්මා [Pg.384] හි නෙ නමසෙය්‍ය,සක්කරෙය්‍ය ච පණ්ඩිතො;

අන්නෙන අථො පානෙන,වත්ථෙන සයනෙන ච.

එබැවින් නුවණැත්තා ඔවුන්ට වැඳ නමස්කාර කළ යුතුය. ආහාර පානවලින් ද, වස්ත්‍රයෙන් ද, යහන් පහසුකම්වලින් ද සත්කාර කළ යුතුය.

සාධුජන-නිද්දෙස

සත්පුරුෂ නිර්දේශය (හොඳ මිනිසුන් පිළිබඳ විස්තරය)

212.

212.

කාය-කම්මං [Pg.386] සුචි තෙසං,වාචා-කම්මං අනාවිලං;

මනො-කම්මං සුචි-සුද්ධං,තාදිසා සුජනා නරා.

යමෙකුගේ කාය කර්මය පිරිසිදු ද, වාග් කර්මය නිර්මල ද, මනෝ කර්මය අතිශයින්ම පිරිසිදු ද, එබඳු වූ අය සත්පුරුෂයෝ වෙති.

213.

213.

සෙට්ඨ-විත්තං [Pg.387] සුතං පඤ්ඤා,සද්ධනං සත්තධා හොත්ති;

සද්ධා සීලං සුතං චාගො,පඤ්ඤා චෙව හිරොත්තප්පං.

ශ්‍රවණය (උගත්කම) සහ ප්‍රඥාව උතුම්ම ධනය වේ. ආර්ය ධනය සප්ත වැදෑරුම් වේ. එනම් ශ්‍රද්ධාව, ශීලය, ශ්‍රවණය (උගත්කම), පරිත්‍යාගය, ප්‍රඥාව, හිරි (පවට ඇති ලැජ්ජාව) සහ ඔත්තප්ප (පවට ඇති බිය) යි.

214.

214.

සද්ධම්මාපි [Pg.389] ච සත්තෙව,සද්ධා හිරී ච ඔත්තප්පං;

බාහුස්සච්චං ධිරො චෙව,සති පඤ්ඤා ච ඉච්චෙවං.

සද්ධර්මයන් ද සතකි. එනම් ශ්‍රද්ධාව, හිරිය (පවට ලැජ්ජාව), ඔත්තප්පය (පවට බිය), බහුශ්‍රුතභාවය (උගත්කම), වීර්යවන්තභාවය (ධෛර්යය), සතිය (සිහිය) සහ ප්‍රඥාවයි.

215.

215.

හිරී-ඔත්තප්ප-සම්පන්නා[Pg.390],සුක්ත්ක-ධම්ම-සමාහිතා;

සන්තො සප්පුරිසා ලොකෙ,දෙව-ධම්මාති වුච්චරෙ.

හිරි-ඔත්තප්ප දෙකෙන් යුක්ත වූ, ශුක්ල ධර්මයන්ගෙන් (පිරිසිදු ගුණධර්මවලින්) සමාහිත වූ, ශාන්ත වූ ලෝකයෙහි සත්පුරුෂයෝ 'දේවධර්ම' ඇත්තෝ යැයි කියනු ලැබෙති.

216.

216.

සද්ධො [Pg.392] හිරිමා ඔත්තප්පී,වීරො පඤ්ඤො ස-ගාරවො;

භබ්බො ආපජ්ජිතුං බුද්ධිං,විරූළ්හිඤ්ච විපුල්ලතං.

ශ්‍රද්ධාවන්ත, පව් කිරීමට ලැජ්ජා ඇති, පව් කිරීමට බිය ඇති, වීර්යවන්ත, ප්‍රඥාවන්ත මෙන්ම ගරුසරු දැක්වීම් ඇති තැනැත්තා ධර්මයෙහි අවබෝධයට පත්වීමට ද දියුණුව හා විපුලත්වය කරා පැමිණීමට ද සුදුස්සෙක් වේ.

217.

217.

යො [Pg.393] වෙ කතඤ්ඤූ කත-වෙදි ධීරො,කල්‍යාණ-මිත්තො දළ්හඅ-භත්තො ච හොති;

දුක්ඛිත්තස්ස සක්කච්චං කරොති කිච්චං,තථාවිධං සප්පුරිසං වදන්ති.

යමෙක් කෙළෙහිගුණ දන්නෙක්, කෙළෙහිගුණ සලකන්නෙක්, ධෛර්යවන්තයෙක්, කල්‍යාණ මිත්‍රයෙක් මෙන්ම දැඩි ලෙන්ගතුකමක් ඇති අයෙක් වේ ද, දුකට පත් වූවන්ගේ කටයුතු ගෞරවයෙන් යුතුව ඉටු කරයි ද, එවැනි තැනැත්තා සත්පුරුෂයෙකු යැයි පවසති.

218.

218.

මාතා-පෙත්ති-භරං [Pg.395] ජන්තුං,කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනං;

සණ්හං සඛිල-සම්භාසං,පෙසුණෙයප්පහායිනං.

මව්පියන් පෝෂණය කරන, කුලයේ වැඩිහිටියන්ට ගරු කරන, මෘදු මොළොක් ප්‍රිය වචන කතා කරන, කේලාම් කීමෙන් තොර වූ,

219.

219.

මච්ඡෙර-විනයෙ යුත්තං,සච්චං කොධාභිතුං නරං;

තං වෙ දෙවා තාවතිංසා,ආහු සප්පුරිසො ඉති.

මසුරුකම දුරු කිරීමෙහි යෙදුණු, සත්‍යගරුක වූ, ක්‍රෝධය මැඩපැවැත්වූ ඒ මිනිසා සැබවින්ම තව්තිසා වැසි දෙවියෝ "සත්පුරුෂයා" යැයි කියති.

220.

220.

අ-ප්පමාදෙන [Pg.398] මඝවා,දෙවානං සෙට්ඨතං ගතො;

අ-ප්පමාදං පසංසන්ති,පමාදො ගරහිතො සදා.

මඝ මානවකයා අප්‍රමාදභාවය හේතුවෙන් දෙවියන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට පත් විය. අප්‍රමාදය නිතරම පසසති. ප්‍රමාදය සැමවිටම හෙළා දකිනු ලැබේ.

221.

221.

දානං [Pg.399] සීලං පරිච්චාගං,ආජ්ජවං මද්දවං තපං;

අ-කොධං අ-විහිංසඤ්ච,ඛන්තීච අ-විරොධනං.

දානය, ශීලය, පරිත්‍යාගය, අවංකභාවය, මෘදු බව, තපස (ඉන්ද්‍රිය දමනය), අක්‍රෝධය, අවිහිංසාව, ක්‍ෂාන්තිය සහ අවිරෝධතාවය (අමනාප නොවීම).

222.

222.

ඉච්චෙතෙ කුසලෙ ධම්මෙ,ඨිතෙ පස්සාමි අත්තනි;

තතො මෙ ජායතෙ පීති,සොමනස්සඤ්චනප්පකං.

මා තුළ පිහිටා තිබෙන මෙම කුසල ධර්මයන් දකින කල, එයින් මට අප්‍රමාණ ප්‍රීතියක් හා සොම්නසක් උපදියි.

223.

223.

නනු [Pg.402] තෙයෙව සන්තා නො,සාගරා න කුලාචලා;

මනංපි මරියාදං යෙ,සංවට්ටෙපි ජහන්ති නො.

මහා සාගරයන් හා කුලාචල පර්වතයන් පවා කල්ප විනාශයේදී තමන්ගේ සීමාවන් ඉක්මවා නොයන්නා සේ, ශාන්ත වූ සත්පුරුෂයෝ කිසිවිටෙකත් ධාර්මික සීමාව ඉක්මවා නොයති.

224.

224.

න [Pg.403] පුප්ඵ-ගන්ධො පටිවාතමෙති,න චන්දනං තග්ගර මල්ලිකා වා;

සතඤ්ච ගන්ධො පටිවාතමෙති,සබ්බා දිසා සප්පුරිසො පවායති.

මල් සුවඳ සුළඟට විරුද්ධ අතට හමා නොයයි. සඳුන්, තගර හෝ සමන්පිච්ච මල් සුවඳ ද එසේ නොවේ. නමුත් සත්පුරුෂයන්ගේ ගුණ සුවඳ සුළඟට විරුද්ධ අතට ද හමා යයි. සත්පුරුෂයා හැම දිශාවකම ගුණ සුවඳ පතුරුවයි.

225.

225.

තෙපි [Pg.405] ලොක-හිතා සත්තා,සූරියො චන්දිමා අපි;

අත්ථං පස්ස ගමිස්සන්ති,නියමො කෙන ලඞ්ඝතෙ.

ලෝකයට යහපත සලසන්නා වූ හිරු හා සඳු පවා බැස යන්නාහ. ස්වභාවධර්මයේ ඒ නියමය ඉක්මවා යා හැක්කේ කාටද?

226.

226.

සත්ථා [Pg.406] දෙව-මනුස්සානං,වසී සොපි මුනිස්සරො;

ගතොව නිබ්බුතිං සබ්බෙ,සඞ්ඛාරා න හි සස්සතා.

දෙව්මිනිසුන්ට ශාස්තෘ වූ, ඉන්ද්‍රියයන් දමනය කළ ඒ මුනීන්ද්‍රයන් වහන්සේ ද පිරිනිවන් පා වදාළ සේක. සැබවින්ම සියලු සංස්කාරයෝ අනිත්‍ය වන්නාහ.

227.

227.

කරෙය්‍ය [Pg.407] කුසලං සබ්බං,සිවං නිබ්බානමාවහං;

සරෙය්‍යඅ අ-නිච්චං ඛන්ධං,නිබ්බිදා-ඤාණ-ගොචරං.

ශාන්ත වූ නිවන් මඟ උදාකර දෙන සියලු කුසලයන් කළ යුතුය. නිර්වේද ඥානය උපදවන පංචස්කන්ධයන්ගේ අනිත්‍යතාවය නිතර සිහිපත් කළ යුතුය.

228.

228.

යාතානුයායී [Pg.408] ච භවාහි මාණව,අල්ලඤ්ච පාණිං පරිවජ්ජයස්සු;

මා චස්සු මිත්තෙසු කදාචි දුබ්භි,මා ච වසං අ-සතීනං ගච්ඡ.

තරුණය, තමන්ට උපකාර කළ මඟ යන්නා පසුපස යන්නෙකු වන්න. තෙත අත (උපකාර කළ අත) දවා නොගන්න. කිසිවිටෙකත් මිතුරන්ට ද්‍රෝහි නොවන්න. අසත්පුරුෂ ස්ත්‍රීන්ගේ වසඟයට පත් නොවන්න.

229.

229.

අ-සන්ධවං [Pg.411] නාපි ච දිට්ඨ-පුබ්බං,යො ආසනෙනාපි නිමන්තයෙය්‍ය;

තස්සෙව අත්ථං පුරිසො කරෙය්‍ය,යාතානුයායීතිතමාහුපණ්ඩිතා.

පෙර නුදුටු, කිසිදු ඇඳුනුම්කමක් නොමැති අයෙකු වුවද, අසුනකින් හෝ තමන්ට සංග්‍රහ කරයි ද, මිනිසා ඔහුට යහපතක්ම කළ යුතුය. නුවණැත්තෝ එය "කෘතවේදීව උපකාර කළවුන් පසුපස යෑම" යැයි පවසති.

230.

230.

යස්සෙකරත්තිපි [Pg.412] ඝරෙ වසෙය්‍ය,යත්ථන්න-පානං පුරිසො ලභෙය්‍ය;

න තස්ස පාපං මනසාපි චින්තෙය්‍ය,අ-දුබ්භ-පාණි දහතෙ මිත්ත-දුබ්භො.

යමෙකුගේ නිවසක එක රැයක් හෝ නතර වී යම් ආහාර පානයක් ලබයි ද, සිතින් වුවද ඔහුට අයහපතක් නොසිතිය යුතුය. මිත්‍රද්‍රෝහියා තමන්ට උපකාර කළ අත දවා ගනියි.

තතීය සාධුනර

තෙවැනි සත්පුරුෂ ධර්මයයි.

231.

231.

යස්ස [Pg.414] රුක්ඛස්ස ඡායාය,නිසීදෙය්‍ය සයෙය්‍ය වා;

න තස්ස සාඛං භඤ්ජෙය්‍ය,මිත්ත-දුබ්භො හි පාපකො.

යම් ගසක සෙවණෙහි වාඩි වී හෝ සැතපී සිටී ද, එම ගසේ අත්තක් වත් නොකැඩිය යුතුය. මන්ද, මිතුරන්ට ද්‍රෝහි වන්නා ලාමක පවිටු පුද්ගලයෙකි.

චතුත්ථ සාධුනර

සිව්වැනි සත්පුරුෂ ධර්මයයි.

232.

232.

පුණ්ණංපි [Pg.415] චෙ මං පථවිං ධනෙන,දජ්ජිත්ථියා පුරිසො සම්මතාය;

සද්ධා ඛණං අතිමඤ්ඤෙය්‍ය තංපි,තාසං වසං අ-සතීනං න ගච්ඡෙ.

මිනිසෙකු තමාට ප්‍රිය වූ ස්ත්‍රියකට ධනයෙන් පිරුණු මුළු මහත් පෘථිවියම ලබා දුන්නද, ඇය මොහොතකින් ඔහුවද පහත් කොට සැලකිය හැකිය. එබැවින් එවැනි අසත්පුරුෂ ස්ත්‍රීන්ගේ වසඟයට පත් නොවිය යුතුය.

233.

233.

එවං [Pg.417] ඛො යාතං අනුයායී හොති,අල්ලඤ්ච පාණිං දහතෙ පුනෙවං;

අ-සතී ච සා සො පන මිත්තං-දුබ්භො,සො ධම්මිකො හොහි ජහස්සු අ-ධම්මං.

උපකාර ලැබූ මඟ යන්නාගේ ස්වභාවය එයයි. උපකාර කළ තෙත අත දවන්නේද එසේමය. ඇය දුශ්ශීල කාන්තාවකි, ඔහු මිත්‍රද්‍රෝහියෙකි. එබැවින් ඔබ ධාර්මික වන්න, අධර්මය දුරු කරන්න.

කායඛමනීය-නිද්දෙස

කායික පහසුව පිළිබඳ නිර්දේශයයි.

234.

234.

අභිවාදන-සීලිස්ස[Pg.420],නිච්චං වුඩ්ඪාපචායිනො;

චත්තාරො ධම්මා වඩ්ඪන්ති,ආයු වණ්ණො සුඛං බලං.

නිතර වැඳුම් පිදුම් කරන සුළු වූ, වැඩිහිටියන්ට ගරු සරු දක්වන තැනැත්තා හට ආයුෂය, වර්ණය, සැපය සහ බලය යන සතර ධර්මයෝ වැඩෙති.

235. පඤ්චිමෙ [Pg.421] භික්ඛවෙ ධම්මා ආයුස්සා, කතමෙ පඤ්ච. සප්පාය-කාරී හොති. සප්පායෙච මත්තං ජානාති. පරිණත්තභොජී ච හොති. කාල-චාරී ච, බ්‍රහ්ම-චාරීච. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ පඤ්ච ධම්මා ආයුස්සාති.

235. "මහණෙනි, දීර්ඝායුෂ ලැබීමට හේතු වන ධර්ම පහක් වෙති. ඒ පහ කවරේද? තමන්ට සුදුසු දේ කරන්නෙකු වීම, සුදුසු දෙයෙහි පමණ දැනීම, දිරවන සුළු ආහාර අනුභව කිරීම, නියමිත කාලයට හැසිරීම සහ බ්‍රහ්මචාරී වීමයි. මහණෙනි, දීර්ඝායුෂ ලැබීමට හේතු වන ධර්ම පහ මේවාය."

236. පඤ්චිමෙ [Pg.424] භික්ඛවෙ ධම්මා ආයුස්සා, කතමෙ පඤ්ච. සප්පාය-කාරී හොති. සප්පායෙච මත්තං ජානාති. පරිණතභොජීචහොති. සීලවාච, කල්‍යාණ මිත්තොච. ඉමෙ ඛො භික්ඛවෙ පඤ්ච ධම්මා ආයුස්සාති.

236. "මහණෙනි, දීර්ඝායුෂ ලැබීමට හේතු වන ධර්ම පහක් වෙති. ඒ පහ කවරේද? තමන්ට සුදුසු දේ කරන්නෙකු වීම, සුදුසු දෙයෙහි පමණ දැනීම, දිරවන සුළු ආහාර අනුභව කිරීම, සිල්වත් වීම සහ කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇසුරු කිරීමයි. මහණෙනි, දීර්ඝායුෂ ලැබීමට හේතු වන ධර්ම පහ මේවාය."

237.

237.

පඤ්ච-සීලං [Pg.427] සමාදාය,සමං කත්වා දිනෙ දිනෙ;

සතිමා පඤ්ඤවා හුත්වා,චරෙ සබ්බිරියාපථෙ.

පංචශීලය සමාදන් වී, දිනෙන් දින එය සමව නොකැඩී ආරක්ෂා කරමින්, සිහි නුවණින් යුක්තව සියලු ඉරියව්වලදී හැසිරිය යුතුය.

238. පඤ්චිමෙ [Pg.428] භික්ඛවෙ චඞ්කමෙ ආනිසංසා, කතමෙ පඤ්ච, අද්ධානක්ඛමො හොති. පධානක්ඛමො හොති. අප්පාබාධො හොති. අසිතංපීතංඛායිතංසායිතං සම්මා පරිණාමං ගච්ඡති. චඞ්කමාධිගතො සමාධි චිරට්ඨිතිකො හොති. ඉමෙඛො භික්ඛවෙ පඤ්ච චඞ්කමෙ ආනි සංසාති.

238. "මහණෙනි, සක්මන් කිරීමෙහි ආනිශංස පහක් වෙති. ඒ පහ කවරේද? දුර ගමන් යෑමට ඔරොත්තු දීම, වීර්යය වැඩීමට ඔරොත්තු දීම, නීරෝගී වීම, කෑ බී ලෙවකෑ රස විඳි ආහාර හොඳින් ජීර්ණය වීම සහ සක්මන් කිරීමෙන් ලබන සමාධිය බොහෝ කල් පැවතීමයි. මහණෙනි, සක්මන් කිරීමෙහි ආනිශංස පහ මේවාය."

239.

239.

පරිස්සාවන-දානඤ්ච[Pg.431],ආවාස-දානමෙව ච;

ගිලාන-වත්ථු-දානඤ්ච,දාතබ්බං මනුජාධිප.

මනුෂ්‍යයන්ට අධිපති වූ රජතුමනි, පැන් පෙරා දෙන පෙරහන්කඩ දීම ද, ආවාස දීම ද, ගිලන්පස හා බෙහෙත් ද්‍රව්‍ය දීම ද කළ යුතුය.

240.

240.

කාතබ්බං [Pg.432] ජිණ්ණකාවාසං,පටිසඞ්ඛරණං තථා;

පඤ්ච-සීල-සමාදානං,කත්වා තං සාධු-රක්ඛිතං;

උපොසථොපවාසො ච,කාතබ්බොපොසථෙ ඉති.

දිරාපත් වූ ආවාස ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම ද කළ යුතුය. එමෙන්ම පංචශීලය සමාදන් වී එය මැනවින් ආරක්ෂා කළ යුතු අතර, උපෝසථ දිනයෙහි අටසිල් සමාදන් වී උපෝසථ සීලය රැකිය යුතුය.

241.

241.

අති-භොත්තා [Pg.434] රොග-මූලං,ආයුක්ඛයං කරොති වෙ;

තස්මා තං අති-භුත්තිංව,පරිහරෙය්‍ය පණ්ඩිතො.

පමණ ඉක්මවා ආහාර ගැනීම රෝගයන්ට මුල වන අතර එය සැබවින්ම ආයුෂය කෙටි කරයි. එබැවින් නුවණැත්තා ඒ පමණ ඉක්මවා ආහාර ගැනීමෙන් වැළකිය යුතුය.

242.

242.

අ-ජිණ්ණෙ [Pg.435] භොජනං විසං,දුල්ලද්ධෙ අ-විචාරකෙ;

ජිණ්ණෙ සු-ලද්ධෙ විචාරෙ,න වජ්ජං සබ්බ-භොජනං.

නොදිරවූ කල්හි ආහාර ගැනීම විස වැනිය; අධාර්මිකව ලත් සහ විමසීමකින් තොරව ගන්නා ආහාර ද එසේමය. දිරවූ පසු, දැහැමින් ලැබූ, විමසා බලන ලද සියලු ආහාර අනුභවයෙහි දොසක් නැත.

243.

243.

චත්තාරො [Pg.437] පඤ්ච ආලොපෙ,ආභුත්වා උදකං පිවෙ;

අලං ඵාසු-විහාරාය;

පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො.

බත් පිඬු සතරක් හෝ පහක් අඩුවෙන් අනුභව කොට පැන් බීම, කෙලෙස් තවන වීර්යය ඇති භික්ෂුවකගේ පහසු විහරණය පිණිස ප්‍රමාණවත් වේ.

244.

244.

මනුජස්ස [Pg.438] සදා සතිමතො,මත්තං ජානතො ලද්ධ-භොජනං;

තනුකස්ස භවන්ති වෙදනා,සනිකං ජීරති ආයු පාලයං.

සැමවිටම සිහි ඇති, තමන් ලත් ආහාරයෙහි පමණ දන්නා මිනිසාගේ ශාරීරික පීඩාවෝ මඳ වෙති. ආහාරය සෙමින් දිරවයි. එය ආයුෂ රකියි.

245.

245.

ගරූනං [Pg.440] අඩ්ඪ-සොහිච්චං,ලහූනං නාති-කිත්තියා;

මත්තා-පමාණං නිද්දිට්ඨං,සුඛං ජීරති තාවතා.

බර ආහාරවලින් අඩක් පමණක් ද, සැහැල්ලු ආහාර වුවද පමණ ඉක්මවා නොගෙන ද අනුභව කිරීම ප්‍රමාණය දැන ආහාර ගැනීම ලෙස දැක්වේ. එයින් සුවසේ ජීවත් විය හැකිය.

246.

246.

තොයාභාවෙ [Pg.441] පිපාසත්තා,ඛණා පාණෙහි මුච්චතෙ;

තස්මා සබ්බාසුවත්ථාසු,දෙය්‍යං වාරිං පිපාසයෙ.

ජලය නොමැති කල්හි පිපාසය නිසා මොහොතකින් ප්‍රාණය නිරුද්ධ විය හැකිය. එබැවින් හැම අවස්ථාවකදීම පිපාසිතයන්ට පැන් දිය යුතුය.

247.

247.

සීතොදකං [Pg.442] පයො ඛුද්දං,ඝතමෙකෙකසො ද්විසො;

තිස්සො සමග්ගමථ වා,පගෙ පිතං යුවත්තදං.

සිසිල් පැන්, කිරි, මීපැණි සහ ගිතෙල් යන මේවා එකිනෙක හෝ දෙක බැගින් හෝ තුන බැගින් හෝ සියල්ල එක්කොට හෝ උදෑසන බීම තාරුණ්‍යය ලබා දෙයි.

248.

248.

අන්නං [Pg.444] බ්‍රහ්මා රසෙ විණ්හු,භුත්තෙ චෙව මහෙසරො;

එවං ඤත්වාතු යො භුඤ්ජෙ,අන්න-දොසං න ලිම්පතෙ.

ආහාරය මහා බ්‍රහ්මයා වන අතර, එහි රසය විෂ්ණුය, අනුභව කරන්නා මහේශ්වර වේ. මෙසේ සලකා යමෙක් අනුභව කරයි ද, ඔහුට ආහාරයෙහි දොසක් නොතැවරෙයි.

249.

249.

කත්තිකස්සන්තිමො [Pg.445] භාගො,යං චාදො මිග-මාසජො;

තාවුභො යම-දාඨාඛ්‍යො,ලඝ්වාහාරොව ජීවති.

ඉල් මාසයේ අග කොටස සහ උඳුවප් මාසයේ මුල් කොටස යන දෙක 'යම දළ' නමින් හැඳින්වේ. ඒ කාලයේදී සැහැල්ලු ආහාර ගනිමින් ජීවත් විය යුතුය.

250.

250.

සත්ථානුකුල-චරියා[Pg.447],චිත්තඤ්ඤාවසවත්තිනා;

බුද්ධි-රක්ඛිලිතත්ථෙන,පරිපුණ්ණං රසායනං.

ධර්ම ශාස්ත්‍රයන්ට අනුකූලව හැසිරීම ද, සිත තම වසඟයෙහි තබා ගැනීම ද, බුද්ධියෙන් ආරක්ෂා වීමේ අර්ථය ද පරිපූර්ණ රසායනයක් බඳුය.

250.

250.

අ-ජාතියා [Pg.448] අ-ජාතානං,ජාතානං විනිවත්තියා;

රොගානං යො විධි දිට්ඨො,තං සුඛත්ථී සමාචරෙ.

නූපන් රෝගයන් නූපදවීම පිණිස ද, උපන් රෝගයන් දුරු කිරීම පිණිස ද යම් ක්‍රමවේදයක් දක්වා තිබේ ද, සුව කැමති තැනැත්තා එය මැනවින් පිළිපැදිය යුතුය.

252.

252.

ආරොග්‍යං [Pg.449] පරමා ලාභා,සන්තුට්ඨි පරමං ධනං;

විස්සාසා පරමා ඤාති,නිබ්බානං පරමං සුඛං.

නීරෝගීභාවය පරම ලාභය වේ. සතුට පරම ධනය වේ. විශ්වාසවන්තකම උතුම්ම නෑයා වන අතර, නිවන උතුම්ම සැපය වේ.

පකිණ්ණක-නිද්දෙස

ප්‍රකීර්ණක නිර්දේශය

253.

253.

කුමුදං [Pg.460] කො පබොධයි,නාථො රවින්දු පණ්ඩිතො;

කමලං කො කුමුදං කො,නරපං කො පබොධයි.

කුමුදු මල පිබිදෙවූයේ කවුද? පිහිට වන පණ්ඩිතයා හිරු හා සඳු බඳුය. නෙළුම් මල ද, කුමුදු මල ද, රජු ද පිබිදෙවූයේ කවුද?

254.

254.

චිත්තෙන [Pg.462] නිය්‍යති ලොකො,චිත්තෙන පරිකස්සති;

චිත්තස්ස එක-ධම්මස්ස,සබ්බෙව වසමන්වගූ.

ලෝකය සිතින් මෙහෙයවනු ලැබෙයි. සිතින්ම ඇදගෙන යනු ලැබෙයි. සියල්ලෝම සිත නමැති මේ ඒක ධර්මයාගේ වසඟයට පැමිණ සිටිති.

255.

255.

සමණො [Pg.464] රාජානුරාජා,සෙනාපති මහා-මත්තො;

ධම්මට්ඨො පණ්ඩිතො දිස්වා,පච්චක්ඛත්ථං න කාරියා.

ශ්‍රමණයෙකු, රජෙකු, උපරජෙකු, සේනාපතියෙකු, මහා අමාත්‍යවරයෙකු හෝ ධර්මයෙහි පිහිටි පණ්ඩිතයෙකු දැක, ඔවුන්ගේ සෘජු ප්‍රයෝජනයට (හෝ අභිමතයට) විරුද්ධව කටයුතු නොකළ යුතුය.

256.

256.

දීපො [Pg.465] නව-දිසං තෙජො,න හෙට්ඨා ච තථා සකං;

පර-වජ්ජං විදූ පස්සෙ,සක-වජ්ජංපි පස්සතු.

පහන නව දිශාවන් ආලෝකවත් කළ ද, තමන්ට පහළින් ඇති ප්‍රදේශය සහ තමන්ව ආලෝකවත් නොකරයි. එලෙසම, නුවණැත්තා අන් අයගේ වැරදි දකින්නා සේම, තමාගේම වැරදි ද දකින්නේ නම් මැනවි.

257.

257.

ස-ඵලං [Pg.467] පණ්ඩිතො ලොකෙ,ස-කාරණං වචං භණෙ;

අ-කාරණංඵලං බාලො,ඉදං උභය-ලක්ඛණං.

ලෝකයෙහි පණ්ඩිතයා පල සහිත වූ ද, කරුණු සහිත වූ ද වචන කථා කරයි. අඥානයා කරුණු රහිත වූ, ඵල රහිත වූ වචන කථා කරයි. මේ දෙදෙනාගේම ලක්ෂණය මෙයයි.

258.

258.

තස්ස [Pg.468] වාචාය ජානෙය්‍ය,කුටිලං බාල-පණ්ඩිතං;

වාචා-රූපං මිත්තං කරෙ,වාචා-රූපං ධුවං ජහෙ.

මිනිසෙකුගේ වචනයෙන් ඔහු කපටි අයෙක් ද, අඥානයෙක් ද, නැතහොත් පණ්ඩිතයෙක් ද කියා හඳුනාගත හැකිය. යහපත් වචන ඇති අය මිතුරු කරගත යුතු අතර, අයහපත් වචන ඇති අය ස්ථිර වශයෙන්ම අත්හැරිය යුතුය.

259.

259.

දුච්චින්තිතස්ස [Pg.470] චින්තා ච,දුබ්භාසිතස්ස භාසනා;

දුක්කම්මස්ස කතඤ්චාති,එතං බාලස්ස ලක්ඛණං.

නපුරු ලෙස සිතීම ද, නපුරු ලෙස කථා කිරීම ද, නපුරු ක්‍රියා සිදු කිරීම ද යන මේවා අඥානයාගේ (බාලයාගේ) ලක්ෂණයන්ය.

260.

260.

සු-චින්තිතස්ස [Pg.471] චින්තා ච,සු-භාසිතස්ස භාසනා;

සු-කම්මස්ස කතඤ්චාති,එතං ධීරස්ස ලක්ඛණං.

යහපත් ලෙස සිතීම ද, යහපත් ලෙස කථා කිරීම ද, යහපත් ක්‍රියා සිදු කිරීම ද යන මේවා නුවණැත්තාගේ (ධීරයාගේ) ලක්ෂණයන්ය.

261.

261.

අ-නයං [Pg.473] නයති දුම්මෙධො,අ-ධුරායං නි-යුඤ්ජති;

දුන්නයො සෙය්‍යසො හොති,සම්මා වුත්තො පකුප්පති;

විනයං සො න ජානාති,සාධු තස්ස අ-දස්සනං.

අඥානයා නොමඟ යවයි; නුසුදුසු වැඩෙහි යොදවයි; වැරදි මඟ පෙන්වීම උතුම් කොට සලකයි; නිවැරදි දෙයක් පැවසූ විට කෝප වෙයි; හෙතෙම විනය නොදනියි. එබඳු පුද්ගලයා නොදැක සිටීම ම සුභදායකය.

262.

262.

නයං [Pg.476] නයති මෙධාවී,අ-ධුරායං න යුඤ්ජති;

සු-නයො සෙය්‍යසො හොති,සම්මා වුත්තො න කුප්පති;

විනයං සො පජානාති,සාධු තෙන සමාගමො.

ප්‍රඥාවන්තයා යහපත් මඟ පෙන්වයි; නුසුදුසු වැඩෙහි නොයොදවයි; යහපත් මඟ පෙන්වීම උතුම් කොට සලකයි; නිවැරදි දෙයක් පැවසූ විට කෝප නොවෙයි; හෙතෙම විනය දනියි. එබඳු පුද්ගලයෙකු ඇසුරු කිරීම ම සුභදායකය.

263.

263.

අ-නායකා [Pg.479] විනස්සන්ති,නස්සන්ති බහු-නායකා;

ථී-නායකා විනස්සන්ති,නස්සන්ති සුසු-නායකා.

නායකයෙකු නොමැති අය විනාශ වෙති; නායකයන් බොහෝ දෙනෙකු සිටින අය ද විනාශ වෙති; ස්ත්‍රියක නායිකාව වූ අය ද විනාශ වෙති; ළපටි (අත්දැකීම් නැති) අයෙකු නායකයා වූ අය ද විනාශ වෙති.

264.

264.

ජෙට්ඨො [Pg.481] කම්මෙසු නීචානං,ජානංජානංව ආචරෙ;

අ-ජානෙවං කරෙ ජානං,නීචො එති භයං පියං.

පහත් අයගේ ක්‍රියාවන්හිදී ප්‍රධානියා (ඔවුන්ගේ ස්වභාවය) හොඳින් දැන දැනම කටයුතු කළ යුතුය. නොදැනුවත්ව දැනගත්තාක් මෙන් ක්‍රියා කරන පහත් තැනැත්තා තමා ප්‍රිය කරන දෙයින්ම බියට පත් වෙයි.

265.

265.

කම්මං [Pg.482] දුජ්ජන-සාරුප්පං,දුධා සුජන-සාරුප්පං;

දුජ්ජනං තෙසු දුක්කම්මෙ,සු-කම්මෙ සුජනං ඉච්ඡෙ.

දුර්ජනයන්ට සුදුසු ක්‍රියා ද, සත්පුරුෂයන්ට සුදුසු ක්‍රියා ද කියා ක්‍රියා වර්ග දෙකකි. අයහපත් ක්‍රියාවලදී දුර්ජනයන් ද, යහපත් ක්‍රියාවලදී සත්පුරුෂයන් ද අපේක්ෂා කළ යුතුය.

266.

266.

පණ්ඩිතො [Pg.484] වෙරී බාලො ච,දුජ්ජයො බාල-වෙරිතො;

පණ්ඩිතං-වෙරී පමාදෙන,න තං ජයො හි සබ්බදා.

පණ්ඩිත සතුරා සහ බාල සතුරා අතරින් බාල සතුරා ජය ගැනීම අපහසුය. පණ්ඩිත සතුරා ද අප්‍රමාදී නොවී කිසිවිටෙකත් ජයගත නොහැකිය.

267.

267.

ගුය්හස්ස [Pg.485] හි ගුය්හමෙව සාධු,න හි ගුය්හස්ස පසත්ථමාවි-කම්මං;

අ-නිප්ඵන්නතාය සහෙය්‍ය ධීරො,නිප්ඵන්නත්ථොව යථා-සුඛං භණෙය්‍ය.

රහසක් රහසක් ලෙසම තබා ගැනීම යහපත්ය; රහස හෙළිදරව් කිරීම ප්‍රශංසනීය නොවේ. නුවණැත්තා තමාගේ කාර්යය සාර්ථක වනතුරු රහස රැකගත යුතුය. කාර්යය සාර්ථක වූ පසු කැමති පරිදි ඒ ගැන පැවසිය හැකිය.

268.

268.

ගුය්හමත්ථං [Pg.486] න විවරෙය්‍ය,රක්ඛෙය්‍ය නං යථා නිධිං;

න හී පාතුකතො සාධු,ගුය්හො අත්ථො පජානතා.

රහසිගත කරුණු හෙළි නොකළ යුතුය; එය නිධානයක් මෙන් ආරක්ෂා කළ යුතුය. නුවණැත්තෙකු විසින් රහසක් ප්‍රසිද්ධ කිරීම කිසිසේත් යහපත් නොවේ.

269.

269.

ථියා [Pg.487] ගුය්හං න සංසෙය්‍ය,අ-මිත්තස්ස ච පණ්ඩිතො;

යො චාමිසෙන සංහීරො,හදය-ත්ථෙනො ච යො නරො.

පණ්ඩිතයා ස්ත්‍රියකට ද, සතුරෙකුට ද, ආමිෂයට (ලාභයට) යට වන කෙනෙකුට ද, සිත් සොරා ගන්නා (කපටි) මිනිසෙකුට ද රහසක් නොපැවසිය යුතුය.

270.

270.

විවිච්ච [Pg.489] භාසෙය්‍ය දිවා රහස්සං,රත්තිං ගිරං නාති-වෙලං පමුඤ්චෙ;

උපස්සුතිකා හි සුණන්ති මන්තං,තස්මා හි මන්තො ඛිප්පමුපෙති භෙදං.

දවල් කාලයෙහි රහස් හුදෙකලා ස්ථානයකදී කථා කළ යුතුය; රාත්‍රියෙහි ඕනෑවට වඩා ශබ්ද නගා කථා නොකළ යුතුය. රහසින් කන් දෙන්නෝ (ඔත්තුකරුවෝ) රහස් මන්ත්‍රණයන් අසති; එබැවින් රහස වහාම හෙළිදරව් වී යයි.

271.

271.

න [Pg.491] පකාසති ගුය්හං යො,සො ගුය්හං පටිගුය්හති;

භයෙසු න ජහෙ කිච්චෙ,සු-මිත්තොනුචරො භවෙ.

යමෙක් රහස ප්‍රසිද්ධ නොකරයි ද, ඔහු රහස මනාව සඟවයි; බියකදී හෝ අවශ්‍යතාවකදී අත්නොහරින්නේ ද, හෙතෙම මනා සහායකයෙකු වූ කල්‍යාණ මිත්‍රයෙකි.

272.

272.

කරොති [Pg.492] දුක්කරං සාධුං,උජුං ඛමති දුක්ඛමං;

දුද්දදං සාමං දදාති,යො සු-මිත්තො හවෙ භවෙ.

කිරීමට අපහසු දේ කරන්නා වූ, යහපත කරන්නා වූ, අවංක වූ, ඉවසීමට අපහසු දේ ඉවසන්නා වූ, දීමට අපහසු දේ තමන් විසින්ම දෙන්නා වූ තැනැත්තා සැබවින්ම කල්‍යාණ මිත්‍රයෙකි.

273.

273.

පිය-වාචා [Pg.494] සදා මිත්තො,පිය-වත්ථුං න යාචනා;

ඉච්ඡාගතෙන දානෙන,සු-දළ්හො සු-ප්පියො හවෙ;

තදඞ්ගතො ච හීනෙන,අ-ප්පියො භිජ්ජනො භවෙ.

සෑමවිටම ප්‍රිය වචන කථා කරන, ප්‍රිය වස්තූන් ඉල්ලා නොසිටින, කැමැත්තෙන් දන් දීමෙන් ඉතා දැඩි වූ ද, ඉතා ප්‍රිය වූ ද මිතුරෙකු විය යුතුය. එසේ නොවන හීන තැනැත්තා අප්‍රියයෙකු හා මිත්‍රත්වය බිඳින්නෙකු වෙයි.

274.

274.

දෙහීති [Pg.496] යාචනෙ හිරී,සිරී ච කාය-දෙවතා;

පලායන්ති සිරිච්ඡිතො,න යාචෙ පර-සන්තකං.

'මට දෙන්න' යැයි ඉල්ලා සිටීමේදී ලැජ්ජාව ද, ශ්‍රියාව ද, ශරීරයට අරක්ගත් දේවතාවා ද පලා යති. එබැවින් යහපත හා ශ්‍රියාව කැමති තැනැත්තා අනුන් සතු දේ ඉල්ලා නොසිටිය යුතුය.

275.

275.

ස්වානො [Pg.497] ලද්ධාන නිම්මංසං,අට්ඨිං තුට්ඨො පමොදති;

සකන්තිකං මිගං සීහො,හිත්වා හත්ථිංනුධාවති.

බල්ලා මස් රහිත කටු කැබැල්ලක් ලැබ සතුටු වී ප්‍රමෝදයට පත් වෙයි. සිංහයා තමා අසල සිටින මුවා ද අතහැර ඇතෙකු පසුපස හඹා යයි.

276.

276.

එවං [Pg.499] ඡන්දානුරූපෙන,ජනො ආසීසතෙ ඵලං;

මහා ඡන්දා මහන්තංව,හීනංව හීන-ඡන්දකා.

එලෙසම, මිනිසා තමාගේ කැමැත්තට (අභිලාෂයට) අනුව ප්‍රතිඵල අපේක්ෂා කරයි. මහත් අභිලාෂයන් ඇති අය උතුම් දේ ද, පහත් අභිලාෂයන් ඇති අය පහත් දේ ද අපේක්ෂා කරති.

277.

277.

නානා-ඡන්දා [Pg.501] මහාරාජ,එකාගාරෙ වසාමසෙ;

අහං ගාම-වරං ඉච්ඡෙ,බ්‍රාහ්මණී ච ගවං සතං.

මහරජතුමනි, අපි විවිධ අභිලාෂයන් ඇත්තෝ වී එකම නිවසක වෙසෙමු. මම උතුම් ගම්වරයක් කැමති වෙමි; බැමිණිය ගවයන් සියයක් කැමති වන්නීය.

278.

278.

පුත්තො [Pg.502] ච ආජඤ්ඤ-රථං,කඤ්ඤා ච මණි-කුණ්ඩලං;

යා චෙසා පුණ්ණකා ජම්මී,උජුක්ඛලංභි-කඞ්ඛති.

පුත්‍රයා ආජානීය අශ්වයන් බැඳි රථයක් ද, දියණිය මැණික් ඔබ්බවන ලද කුණ්ඩලාභරණ ද, පුණ්ණිකා නම් වූ මේ මුසල දාසිය වංගෙඩියක් ද ප්‍රාර්ථනා කරන්නීය.

279.

279.

ඨානං [Pg.504] මිත්තෙ ධනෙ කම්මෙ,සතුස්සාහෙ සු-ලබ්භිතං;

තං දළ්හං දුක්කරං කරෙ,පඤ්ඤා-සති-සමාධිනා.

උත්සාහවන්තයාට තනතුරු, මිතුරන්, ධනය හා සාර්ථක කර්මාන්තයන් පහසුවෙන් ලබාගත හැකිය. ප්‍රඥාව, සිහිය සහ සමාධිය උපයෝගී කරගෙන, කිරීමට අපහසු වූ ඒ උතුම් කටයුත්ත ස්ථිරවම කළ යුතුය.

280.

280.

භෙසජ්ජෙ [Pg.505] විහිතෙ සුද්ධ,බුද්ධාදි-රතනත්තයෙ;

පසාදමාචරෙ නිච්චං,සජ්ජනෙ ස-ගුණෙපි ච.

නියමිත ඖෂධ කෙරෙහි ද, බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ පරම පිවිතුරු තෙරුවන් කෙරෙහි ද, ගුණවත් සත්පුරුෂයන් කෙරෙහි ද නිරන්තරයෙන්ම පැහැදීම ඇති කරගත යුතුය.

281.

281.

රාජා [Pg.507] රට්ඨෙන ධාතුසො,බාලො පාපෙහි දුම්මනො,අලඞ්කාරෙන ඉත්ථීපි,කාමෙහි ච න තප්පති.

රජතුමා සිය රාජ්‍යයෙන් ද, අඥාන තැනැත්තා පව්කම්වලින් ද, ස්ත්‍රිය ආභරණවලින් ද, (ලෝකයා) කාමයන්ගෙන් ද කිසිවිටෙකත් තෘප්තිමත් නොවේ.

282.

282.

අප්පිච්ඡො [Pg.508] ච ධුතඞ්ගෙන,ආරද්ධො වීරියෙන හි;

විසාරදො පරිසාය,පරිච්චාගෙන දායකො;

සවනෙන සු-ධම්මංපි,න තප්පතිව පණ්ඩිතො.

නුවණැත්තා ධුතාංගවලින් අල්පේච්ඡ වීමට ද, ප්‍රඥාවන්ත වීර්යයෙන් යුක්ත වීමට ද, පිරිස මැද විශාරද වීමට ද, පරිත්‍යාගශීලීව දන් දීමට ද, උතුම් ශ්‍රී සද්ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමට ද කිසිවිටෙකත් තෘප්තිමත් (ප්‍රමාණවත්ය) යැයි නොසිතයි.

283.

283.

ජෙට්ඨස්ස [Pg.510] සිතං හසිතං,මජ්ඣස්ස මධුරස්සරං;

ලොකෙ අංස-සිරො-කම්පං,ජම්මස්ස අප-හස්සිතං;

එතෙසං අති-හස්සිතං,හාසො හොති යථාක්කමං.

උතුමන්ගේ සිනහව මෘදු මදහසක් වන අතර, මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ අයගේ සිනහව මිහිරි හඬක් සහිත වේ. ලෝකයෙහි උරහිස් හා හිස සෙලවීමෙන් යුත් සිනහව ද, නීචයන්ගේ සිනහව ශබ්ද නගා සිනාසීම (අපහසිත) ද වෙයි. මොවුන්ගේ අතිශය සිනහව (අතිහසිත) පිළිවෙළින් සිදු වන සිනාසීම් ක්‍රම වේ.

284.

284.

නත්ථි [Pg.513] දුට්ඨෙ නයො අත්ථි,න ධම්මො න සු-භාසිතං;

නික්කමං දුට්ඨෙ යුඤ්ජෙය්‍ය,සො හි සබ්භිං න රඤ්ජති.

දුෂ්ට පුද්ගලයා කෙරෙහි යහපත් ප්‍රතිපත්තියක් නැත; ධර්මයක් නැත; සුභාෂිතයක් ද නැත. දුෂ්ටයා කෙරෙන් උත්සාහයෙන්ම බැහැර විය යුතුය; මන්ද ඔහු සත්පුරුෂයන් සමඟ නොඇලෙන බැවිනි.

285.

285.

දුල්ලභං [Pg.515] පකතිං වාචං,දුල්ලභො ඛෙමකො සුතො;

දුල්ලභා සදිසී ජායා,දුල්ලභො ස-ජනො පියො.

ප්‍රකෘති (අකෘතිමත්/කපටි නැති) අවංක වචනය දුර්ලභය; යහපත් (සුරක්ෂිත) පුත්‍රයෙකු ලැබීම දුර්ලභය; තමාට ගැළපෙන බිරිඳක් ලැබීම දුර්ලභය; ප්‍රිය වූ නෑදෑයෙකු ලැබීම දුර්ලභය.

286.

286.

ධජො [Pg.516] රථස්ස පඤ්ඤාණං,ධූමො පඤ්ඤාණමග්ගිනො;

රාජා රට්ඨස්ස පඤ්ඤාණං,භත්තා පඤ්ඤාණමිත්ථියා.

කොඩිය රථයේ සලකුණයි. දුම ගින්නේ සලකුණයි. රජු රටේ සලකුණයි. සැමියා ස්ත්‍රියගේ සලකුණයි.

287.

287.

දුන්නාරියා [Pg.518] කුලං සුද්ධං,පුත්තො නස්සති ලාලනා;

සමිද්ධි අ-නයා බන්ධු,පවාසා මදනා හිරී.

නරක ස්ත්‍රියක නිසා පිරිසිදු කුලය විනාශ වෙයි. ඕනෑවට වඩා සුරතල් කිරීමෙන් පුත්‍රයා විනාශ වෙයි. වැරදි පැවැත්ම නිසා සම්පත්තිය විනාශ වෙයි. පරදේශවාසය නිසා නෑදෑකම විනාශ වෙයි. මත්වීම නිසා ලැජ්ජාව (හිරි) විනාශ වෙයි.

288.

288.

මාතා [Pg.520] පිතා ච පුත්තානං,නොවාදෙ බහු-සාසන්නං;

පණ්ඩිතා මාතරො අප්පං,වදෙය්‍යුං වජ්ජ-දීපනං.

මව සහ පියා දරුවන්ට ඕනෑවට වඩා අවවාද අනුශාසනා නොකළ යුතුය. නුවණැති මව්වරුන් වරද පෙන්වා දෙමින් කථා කළ යුත්තේ ඉතා සුළු වශයෙනි.

289.

289.

ලාළයෙ [Pg.522] පඤ්ඡ-වස්සානි,දස-වස්සානි තාළයෙ;

පත්තෙ තු සොළසෙ වස්සෙ,පුත්තං මිත්තංවදාචරෙ.

දරුවා පස් අවුරුද්දක් යනතුරු සුරතල් කළ යුතුය. දස අවුරුද්දක් යනතුරු (වරදට) දඬුවම් කළ යුතුය. දහසයවන වියට පැමිණි කල්හි පුත්‍රයාට මිතුරෙකුට මෙන් සැලකිය යුතුය.

290.

290.

ලාලනෙ [Pg.523] ධීතරං දොසා,පාලනෙ බහවො ගුණා;

ධීතුයා කිරියං නිච්චං,පස්සන්තු සුට්ඨු මාතරො.

දියණිය සුරතල් කිරීමෙන් දෝෂ ඇති වේ; ඇය රැකබලා ගැනීමෙන් බොහෝ ගුණ ඇති වේ. එබැවින් මව්වරුන් නිරන්තරයෙන් තම දියණියගේ ක්‍රියාකාරකම් හොඳින් නිරීක්ෂණය කළ යුතුය.

ඉති [Pg.525] පකිණ්ණක-නිද්දෙසො නාම

මෙසේ ප්‍රකීර්ණක නිර්දේශය නිමා විය.

සත්තමා පරිච්ඡෙදො.

සත්වැනි පරිච්ඡේදය.

සීල-නිද්දෙස

ශීල නිර්දේශය

291.

291.

පමාදං [Pg.526] භයතො දිස්වා,අ-ප්පමාදඤ්ච ඛෙමතො;

භාවෙථ අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං,එසා බුද්ධානුසාසනී.

ප්‍රමාදය බියක් ලෙස දැක, අප්‍රමාදය ආරක්ෂාවක් ලෙස දැක, අෂ්ටාංගික මාර්ගය වඩවු. මෙය සියලු බුදුවරුන්ගේ අනුශාසනයයි.

292.

292.

හීනෙන [Pg.528] බ්‍රහ්ම-චරියෙන,ඛත්තියෙ උපපජ්ජති;

මජ්ඣිමෙන ච දෙවත්තං,උත්තමෙන වි-සුජ්ඣති.

හීන වූ බ්‍රහ්මචරියාවෙන් (ශීලයෙන්) ක්ෂත්‍රිය කුලයෙහි උපදියි. මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ ශීලයෙන් දේවත්වයෙහි උපදියි. උතුම් වූ ශීලයෙන් (කෙලෙසුන් කෙරෙන්) පිරිසිදු වෙයි.

ක.

ක.

නගරෙ [Pg.532] බන්ධුමතියා,බන්ධුමා නාම ඛත්තියො;

දිවසෙ පුණ්ණමාය සො,උපගච්ඡි උපොසථං.

බන්ධුමතී නගරයෙහි බන්ධුමා නම් ක්ෂත්‍රිය රජතුමා පසළොස්වක පොහෝ දිනක උපෝසථ සීලය සමාදන් වීමට පැමිණියේය.

ඛ.

ඛ.

අහං තෙන සමයෙන,ගුම්භ-දාසී අහං තහිං;

දිස්වා ස-රාජකං සෙනං,එවාහං චින්තයිං තදා.

මම ඒ අවධියෙහි එහි දිය ගෙන යන දාසියක් (කුම්භදාසියක්) වී සිටියෙමි. රජු සහිත සේනාව දැක එවේලෙහි මම මෙසේ සිතුවෙමි.

ග.

ග.

රාජාපි [Pg.533] රජ්ජං ඡට්ටෙත්වා,උපගච්ඡි උපොසථං;

ස-ඵලං නූන තං කම්මං,ජන-කායො පමොදිතො.

රජතුමා ද රාජ්‍යය හැරදමා උපෝසථ සීලය සමාදන් වීමට පැමිණියේය. ඒකාන්තයෙන්ම ඒ කර්මය මහත් ඵල ඇත්තේය. මේ ජනතාව ද බෙහෙවින් සතුටු වෙති.

ඝ.

ඝ.

යොනිසො [Pg.534] පච්චවෙක්ඛිත්වා,දුග්ගච්චඤ්ච දලිද්දතං;

මානසං සම්පහංසිත්වා,උපගච්ඡිමු පොසථං.

මාගේ දුගී බව හා අසරණකම නුවණින් සලකා බලා, සිත පහදවාගෙන මම ද උපෝසථ සීලය සමාදන් වීමට පැමිණියෙමි.

ඞ.

ඞ.

අහං [Pg.535] උපොසථං කත්වා,සම්මා-සම්බුද්ධසාසනෙ;

තෙන කම්මෙන සු-කතෙන,තාවතිංසං අගච්ඡහං.

මම සම්මා සම්බුදු සසුනෙහි උපෝසථ සීලය රැක, ඒ මැනවින් කරන ලද කුසල් කර්මය හේතුවෙන් තව්තිසා දෙව්ලොව උපන්නෙමි.

ච.

ච.

තත්ථ මෙ සු-කතං බ්‍යම්හං,උබ්භ-යොජනමුග්ගතං;

කූටාගාර-වරූපෙතං,මහාසනසු-භූසිතං.

එහි මට මැනවින් නිර්මාණය වූ, යොදුනක් උසට නැගී ගිය, උතුම් කූටාගාරවලින් යුක්ත වූ, මහා ආසනවලින් මනාව සැරසුණු විමානයක් විය.

ඡ.

ඡ.

අච්ඡරා [Pg.536] සත-සහස්සා,උපතිට්ඨන්ති මං සදා;

අඤ්ඤෙ දෙවෙ අතික්කම්ම,අතිරොචාමි සබ්බදා.

ලක්ෂයක් පමණ වූ දිව්‍ය අප්සරාවන් නිරන්තරයෙන් මට උපස්ථාන කරති. මම අන් දෙවියන් අභිබවා සැමවිටම බොහෝ සෙයින් බබළමි.

ජ.

ජ.

චතුසට්ඨි-දෙව-රාජූනං[Pg.537],මහෙසිත්තමකාරයිං;

තෙසට්ඨි-චක්කවත්තිනං,මහෙසිත්තමකාරයිං.

මම හැටහතර වතාවක් දේවරාජයන්ගේ අගමෙහෙසිබව දැරුවෙමි. හැටතුන් වතාවක් සක්විති රජවරුන්ගේ ද අගමෙහෙසිබව දැරුවෙමි.

ඣ.

ඣ.

සුවණ්ණ-වණා [Pg.538] හුත්වාන,භවෙසු සංසරාමහං;

සබ්බත්ථ පවරා හොමි,උපොසථස්සිදං ඵලං.

මම රන්වන් පැහැති සිරුරක් ඇතිව භවයන්හි සැරිසැරුවෙමි. සෑම තැනකදීම මම උතුම්ම තැනැත්තියක් වීමි. මේ වනාහි උපෝසථ සීලයෙහි විපාකයයි.

ඤ.

ඤ.

හත්ථි-යානං අස්ස-යානං,රථ-යානඤ්ච සිවිකං;

ලභාමි සබ්බමෙතම්පි,උපොසථස්සිදං ඵලං.

ඇත් වාහන, අස් වාහන, රථ වාහන හා දෝලා ආදී මේ සියල්ල ද මම ලබමි. මේ වනාහි උපෝසථ සීලයෙහි විපාකයයි.

ට.

ට.

සොණ්ණ-මයං [Pg.539] රූපි-මයං,අථොපි ඵලිකා-මයං;

ලොහිතඞ්ග-මයඤ්චෙව,සබ්බං පටිලභාමහං.

රන්මය වූ ද, රිදීමය වූ ද, පළිඟුමය වූ ද, එමෙන්ම පද්මරාග (රතු මැණික්) මය වූ ද ඒ සියල්ල මම ලබමි.

ඨ.

ඨ.

කොසෙය්‍ය-කම්බලියානි[Pg.540],ඛොම-කප්පාසිකානි ච;

මහග්ඝානි ච වත්ථානි,සබ්බං පටිලභාමහං.

පට පිළි ද, ලොම් පිළි ද, කොමු පිළි ද, කපු පිළි ද යන මේ සියලු උතුම් හා මහඟු වස්ත්‍රයන් මම ලබමි.

ඩ.

ඩ.

අන්නං [Pg.541] පානං ඛාදනීයං,වත්ථං සෙනාසනානි ච;

සබ්බමෙතං පටිලභෙ,උපොසථස්සිදං ඵලං.

ආහාර, පාන, කැවිලි පෙවිලි, වස්ත්‍ර හා සේනාසන ද යන මේ සියල්ල මම ලබමි. මේ වනාහි උපෝසථ සීලයෙහි විපාකයයි.

ඪ.

ඪ.

වර-ගන්ධඤ්ච මාලඤ්ච,චුණ්ණකඤ්ඡ විලෙපනං;

සබ්බමෙතං පටිලභෙ,උපොසථස්සිදං ඵලං.

උතුම් සුවඳ ද, මල්මාලා ද, සුවඳ සුණු හා ආලේපන ද යන මේ සියල්ල මම ලබමි. මේ වනාහි උපෝසථ සීලයෙහි විපාකයයි.

ණ.

ණ.

කූටාගාරඤ්ච [Pg.542] පාසාදං,මණ්ඩපං හම්මියං ගුහං;

සබ්බමෙතං පටිලභෙ,උපොසථස්සිදං ඵලං.

කූටාගාර, ප්‍රාසාද, මණ්ඩප, සඳළුතල හා ගුහා ද යන මේ සියල්ල මම ලබමි. මේ වනාහි උපෝසථ සීලයෙහි විපාකයයි.

ත.

ත.

ජාතියා [Pg.543] සත්ත-වස්සාහං,පබ්බජිං අන-ගාරියං;

අඩ්ඪ-මාසෙ අ-සප්පත්තෙ,අර හත්තං අපාපුණිං.

මම උපතින් සත් හැවිරිදි වියේදී ගිහිගෙය හැර මහණ වීමි. අඩමසක් (දින පහළොවක්) පිරීමටත් පෙර මම අර්හත් භාවයට පැමිණියෙමි.

ථ.

ථ.

කිලෙසා [Pg.544] ඣාපිතා මය්හං,භවා සබ්බෙ සමූහතා;

සබ්බාසව-පරික්ඛීණා,නත්ථි දානි පුන-බ්භවො.

මාගේ කෙලෙස් දවා හරින ලදි. සියලු භවයන් සහමුලින්ම උදුරා දමන ලදි. සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය වී ගියේය. දැන් නැවත උපතක් නැත.

ද.

ද.

එක-නවුතිතො [Pg.545] කප්පෙ,යං කම්මමකරිං තදා;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි,උපොසථස්සිදං ඵලං.

මම මෙයින් අනූඑක් කපකට පෙර එකල්හි යම් (කුසල්) කර්මයක් කෙළෙම් ද, එතැන් පටන් මම කිසිදු දුගතියක් නොදනිමි. මේ වනාහි උපෝසථ සීලයෙහි විපාකයයි.

ධ.

ධ.

ස්වාගතං [Pg.546] වත මෙ ආසි,මම බුද්ධස්ස සන්තිකෙ;

තිස්සො විජ්ජා අනු-පත්තා,කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

ඒකාන්තයෙන් ම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සමීපයට මාගේ පැමිණීම යහපත් විය. ත්‍රිවිද්‍යාවන් අවබෝධ කරගන්නා ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව සම්පූර්ණ කරන ලදී.

න.

ණ.

පටිසම්භිදා චතස්සො,විමොකාපි ච අට්ඨිමෙ;

ඡළාභිඤ්ඤා සච්ඡිකතා,කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

සිව් පිළිසිඹියාවන් ද, මේ අෂ්ට විමොක්ෂයන් ද, ෂඩභිඥාවන් ද මා විසින් සාක්ෂාත් කරන ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව සම්පූර්ණ කරන ලදී.

293.

293.

ඤාතීනඤ්ච [Pg.547] පියො හොති,මිත්තෙසු ච විරොචති;

කායස්ස භෙදා සු-ගතිං,උපපජ්ජති සීලවා.

සිල්වත් තැනැත්තා නෑයන්ට ප්‍රිය වෙයි. මිතුරන් අතර බැබළෙයි. ශරීරයේ බිඳීමෙන් මතු සුගතියෙහි උපදියි.

294.

294.

නිබ්බානං [Pg.549] පත්ථයන්තෙන සමාදින්නං,පඤ්ච-සීලම්පි අධි-සීලං;

දස-සීලම්පි අධි-සීලමෙව.

නිවන පතන්නා විසින් සමාදන් වන ලද පංචශීලය ද උසස් සීලයකි; දස ශීලය ද උසස් සීලයක් ම ය.

ක.

ක.

නගරෙ [Pg.554] චන්දවතියා,භටකො ආසහං තදා;

පර-කම්මායනෙ යුත්තො,පබ්බජ්ජං න ලභාමහං.

එකල මම චන්දවතී නගරයෙහි කුලී වැඩ කරන්නෙක් වීමි. අන්‍යන්ගේ වැඩෙහි නිරතව සිටි බැවින් මට පැවිද්දක් ලැබීමට නොහැකි විය.

ඛ.

ඛ.

මහන්ධකාර-පිහිතා[Pg.555],තිවිධග්ගීහි ඩය්හරෙ;

කෙන නුඛො උපායෙන,වි-සංයුත්තො භවෙ අහං.

මහා අන්ධකාරයෙන් වැසුණු, ත්‍රිවිධ ගින්නෙන් දැවෙන මේ ලෝකයෙහි මම කිනම් උපක්‍රමයකින් ක්ලේශයන්ගෙන් මිදුණෙක් වන්නෙම් ද?

ග.

ග.

දෙය්‍යධම්මො [Pg.556] ච මෙ නත්ථි,භටකො දුක්ඛිතො අහං;

යං නූනාහං පඤ්ච-සීලං,රක්ඛෙය්‍යං පරිපූරයං.

මා සතුව දන් දීමට සුදුසු දෙයක් නැත. මම දුප්පත් කුලීකරුවෙක්මි. එබැවින් මම පංචශීලය ම සම්පූර්ණ කරමින් ආරක්ෂා කරන්නෙම් නම් මැනවි.

ඝ.

ඝ.

අනොමදස්සිස්ස මුනිනො,නිසභො නාම සාවකො;

තමහං උපසඞ්කම්ම,පඤ්ච-සික්ඛාපදග්ගහිං.

අනෝමදස්සී මුනිඳුන්ගේ 'නිසභ' නම් ශ්‍රාවකයෙක් විය. මම උන්වහන්සේ වෙත එළඹ පංචශීලය සමාදන් වීමි.

ඞ.

ඞ.

වස්ස-සත-සහස්සානි[Pg.557],ආයු විජ්ජති තාවදෙ;

තාවතා පඤ්ච-සීලානි,පරිපුණ්ණානි ගොපයිං.

එකල ආයුෂ වසර ලක්ෂයක් විය. මම ඒ තාක් කල් පංචශීලය සම්පූර්ණ ලෙස ආරක්ෂා කළෙමි.

ච.

ච.

මච්චු-කාලම්හි [Pg.558] සම්පත්තෙ,දෙවා අස්සාසයන්ති මං;

රථො සහස්ස-යුත්තො තෙ,මාරිසස්ස උපට්ඨිතො.

මාගේ මරණ කාලය පැමිණි කල්හි, 'නිදුකාණෙනි, ඔබ උදෙසා දහසක් අසුන් යෙදූ රථයක් සූදානම්ව ඇතැ'යි දෙවියෝ මාව සැනසූහ.

ඡ.

ඡ.

වත්තන්තෙ [Pg.559] චරිමෙ චිත්තෙ,මම සීලං අනුස්සරිං;

තෙන කම්මෙන සු-කතෙන,තාවතිංසං අගච්ඡහං.

මාගේ අවසාන සිත පවතින කල්හි, මම මාගේ සීලය සිහි කළෙමි. ඒ සුචරිත කර්මය හේතුවෙන් මම තාවතිංස දෙව්ලොවට ගියෙමි.

ජ.

ජ.

තිංසඛත්තුඤ්ච දෙවින්දො,දෙව-රජ්ජමකාරයිං;

දිබ්බ-සුඛං අනුභවිං,අච්ඡරාහි පුරක්ඛත්තො.

මම තිස් වරක් ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රව දිව්‍ය රාජ්‍යය කළෙමි. දිව්‍ය අප්සරාවන් පිරිවරාගෙන දිව්‍ය සැප අනුභව කළෙමි.

ඣ.

ඣ.

පඤ්ච-සත්තතිඛත්ත්තු-ඤ්ච[Pg.560],චක්කවත්තී අහොසහං;

පදෙස-රජ්ජං විපුලං,ගණනාතො අ-සඞ්ඛයං.

මම හැත්තෑපස් වරක් සක්විති රජ වීමි. මා ලැබූ මහත් ප්‍රාදේශීය රාජ්‍යයන් ගණනින් අසංඛ්‍යයකි.

ඤ.

ඤ.

දෙව-ලොකා [Pg.561] චවිත්වාන,සුක්ක-මූලෙන චොදිතො;

පුරෙ වෙසාලියං ජාතො,මහා-කුලෙ සු-අඩ්ඪකෙ.

දිව්‍ය ලෝකයෙන් චුත වී, කුසල් මුල්වලින් මෙහෙයවන ලදුව, විශාලා මහනුවර ඉතා පොහොසත් මහා කුලයක උපන්නෙමි.

ට.

ට.

වස්සූපනායිකෙ කාලෙ,දිබ්බන්තෙ ජින-සාසනෙ;

මාතා ච මෙ පිතා චෙව,පඤ්ච-සික්ඛාපදග්ගහුං.

වස් එළඹෙන කාලයෙහි, බුදු සසුන බබළන කල්හි, මාගේ මව සහ පියා පංචශීලය සමාදන් වූහ.

ඨ.

ඨ.

සහ [Pg.562] සුත්වානහං සීලං,මම සීලං අනුස්සරිං;

එකාසනෙ නිසීදිත්වා,අරහත්තමපාපුණිං.

ඔවුන්ගේ සීලය ගැන ඇසූ සැණින් මම මාගේ සීලය සිහි කළෙමි. එක ම ආසනයක හිඳගෙන ම මම අර්හත්ත්වයට පත් වීමි.

ඩ.

ඩ.

ජාතියා [Pg.563] පඤ්ච-වස්සෙන,අරහත්තමපාපුණිං;

උපසම්පාදයි බුද්ධො,ගුණමඤ්ඤාය චක්ඛුමා.

මම උපතින් පස්වන වියෙහි දී අර්හත්ත්වයට පත් වීමි. ප්‍රඥාවන්ත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ මාගේ ගුණයන් දැන මට උපසම්පදාව ලබා දුන් සේක.

ඪ.

ඪ.

පරිපුණ්ණානි [Pg.564] ගොපෙත්වා,පඤ්ච-සික්ඛාපදානහං;

අ-පරිමෙය්‍යිතො කප්පෙ,විනිපාතං න ගච්ඡහං.

මම පංචශීලය සම්පූර්ණ කොට ආරක්ෂා කළ බැවින්, මෙයින් අප්‍රමාණ කල්පයක් මුළුල්ලෙහි කිසිදු දුගතියකට නොගියෙමි.

ණ.

ණ.

ස්වාහං යසමනුභවිං,තෙසං සීලාන වාහසා;

කප්ප-කොටිපි කිත්තෙන්තො,කිත්තයෙ එක-දෙසකං.

ඒ සීලයන්ගේ ආනුභාවයෙන් මම යම් යසසක් ලැබුවෙම් ද, කෝටි කල්පයක් තිස්සේ වර්ණනා කළ ද ඉන් කිව හැක්කේ එක කොටසක් පමණි.

ත.

ත.

පඤ්ච-සීලානි [Pg.565] ගොපෙත්වා,තයො හෙතූ ලභාමහං;

දීඝායුකො මහා-භොගො,තික්ඛ-පඤ්ඤො භවාමහං.

පංචශීලය ආරක්ෂා කිරීම නිසා මම කරුණු තුනක් ලබමි; එනම් දීර්ඝායුෂ ලැබීම, මහත් භෝග සම්පත් ලැබීම සහ තියුණු ප්‍රඥාවන්තයෙකු වීමයි.

ථ.

ථ.

සංකිත්තෙන්තො [Pg.566] ච සබ්බෙසං,අධි-මත්තඤ්ච පොරිසං;

භවාභවෙ සංසරිත්වා,එතෙ ඨානෙ ලභමහං.

සියල්ලන් ඉදිරියෙහි කීර්තිමත් වෙමින් ද, උසස් පුරුෂයෙකු වෙමින් ද, සසර සැරිසරමින් මම මේ උතුම් තනතුරු ලැබුවෙමි.

ද.

ද.

අ-පරිමෙය්‍ය-සීලෙසු[Pg.567],වත්තන්තා ජින-සාවකා;

භවෙසු යදි රජ්ජෙය්‍යුං,විපාකො කීදිසො භවෙ.

අප්‍රමාණ වූ සීලයන්හි හැසිරෙන ජිනශ්‍රාවකයෝ, ඉදින් සංසාර භවයන්හි ඇලුනහොත්, එහි විපාකය කෙබඳු වන්නේද?

ධ.

ධ.

සු-චිණ්ණං මෙ පඤ්ච-සීලං,භටකෙන තපස්සිනා;

තෙන සීලෙනහං අජ්ජ,මොචයිං සබ්බ-බන්ධනා.

සේවකයෙකු වූ තපස්වී මා විසින් පංචශීලය මැනවින් රකින ලදී. ඒ ශීලය හේතුවෙන් අද මම සියලු බැඳීම්වලින් මිදුණෙමි.

න.

න.

අ-පරිමෙය්‍යිතො [Pg.568] කප්පෙ,පඤ්ච-සීලානි ගොපයිං;

දුග්ගතිං නාභිජානාමි,පඤ්ච-සීලානිදං ඵලං.

අප්‍රමාණ කල්ප ගණනක් මුළුල්ලෙහි මම පංචශීලය ආරක්ෂා කළෙමි. එතැන් පටන් මම කිසිදු දුගතියක උපන් බවක් නොදනිමි. මෙය පංචශීලය රැකීමේ ඵලයයි.

ප.

ප.

පටිසම්භිදා [Pg.569] චතස්සො,විමොක්ඛාපි ච අට්ඨිමෙ;

ඡළාභිඤ්ඤා සච්ඡිකතා,කතං බුද්ධස්ස සාසනං.

සිව්පිළිසිඹියාවෝ ද, අෂ්ට විමොක්ෂයෝ ද, ෂඩභිඥාවෝ ද මා විසින් සාක්ෂාත් කරන ලදහ. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනය සම්පූර්ණ කරන ලදී.

ක.

ක.

තං [Pg.572] නමස්සන්ති තෙ විජ්ජා,සබ්බෙ භූමා ච ඛත්තියා;

චත්තාරො ච මහා-රාජා,තිදසා ච යසස්සිනො;

අථ කො නාම සො යක්ඛො,යං ත්වං සක්ක නමස්සසි.

ත්‍රිවිද්‍යාව ලැබූවෝ ද, පොළොවෙහි වසන සියලු ක්ෂත්‍රියයෝ ද, සතරවරම් මහරජවරු ද, කීර්තිමත් තව්තිසා වැසි දෙවියෝ ද ඔබට නමස්කාර කරති. එසේ තිබියදී, සක්දෙවිඳේ, ඔබ නමස්කාර කරන්නේ කවර නම් උත්තමයෙකුටද?

ඛ.

ඛ.

මං [Pg.574] නමස්සන්ති තෙ-විජ්ජා,සබ්බෙ භූමා ච ඛත්තියා;

චත්තාරො ච මහා-රාජා,තිදසා ච යසස්සිනො.

ත්‍රිවිද්‍යාව ලැබූවෝ ද, පොළොවෙහි වසන සියලු ක්ෂත්‍රියයෝ ද, සතරවරම් මහරජවරු ද, කීර්තිමත් තව්තිසා වැසි දෙවියෝ ද මට නමස්කාර කරති.

ග.

ග.

අහඤ්ච [Pg.575] සීල-සම්පන්නෙ,චිරරත්ත-සමාහිතෙ;

සම්මා පබ්බජිතෙ වන්දෙ,බ්‍රහ්ම-චරිය පරායනෙ.

ශීලයෙන් සම්පූර්ණ වූ, බොහෝ කලක් සිත එකඟ කරගත්, මැනවින් පැවිදි වූ, බ්‍රහ්මචර්යාවම පරම කොට ඇති උතුමන්ට මම වඳින්නෙමි.

ඝ.

ඝ.

යෙ [Pg.576] ගහට්ඨා පුඤ්ඤ-කරා,සීලවන්තො උපාසකා;

ධම්මෙන දාරං පොසෙන්ති,තෙ නමස්සාමි මාතලි.

මාතලී, පින් කරන, සිල්වත් වූ, ධර්මානුකූලව තම පවුල පෝෂණය කරන යම් ගිහි උපාසකවරු වෙත්ද, මම ඔවුන්ට නමස්කාර කරමි.

ඞ.

ඞ.

සෙට්ඨා [Pg.577] හි කිර ලොකස්මිං,යෙ ත්වං සක්ක නමස්සසි;

අහම්පි තෙ නමස්සාමි,යෙ නමස්සසි වාසව.

වාසවය, ඔබ යම් කෙනෙකුට නමස්කාර කරන්නේ නම්, ඔවුහු ඒකාන්තයෙන්ම මෙලොව ශ්‍රේෂ්ඨතමයෝ වෙති. එබැවින් ඔබ නමස්කාර කරන අයට මම ද නමස්කාර කරමි.

1.

1.

පාලිතත්ථෙරනාගෙන[Pg.580],විසුද්ධාරාමවාසිනා;

සුතිච්ඡිතානමත්ථාය,කතා නරදක්ඛදීපනී.

විසුද්ධාරාමයෙහි වාසය කළ, පාලිත නම් වූ මහතෙරුන් වහන්සේ විසින් යහපත මැනවින් අපේක්ෂා කරන අයගේ ප්‍රයෝජනය උදෙසා මේ 'නරදක්ඛදීපනී' නම් ග්‍රන්ථය කරන ලදී.

2.

2.

පුබ්බාචරිය-සීහානං[Pg.581],ආලම්බිත්වාන නිස්සයං;

පාලිතො නාම යො ථෙරො,ඉමං ගන්ථ සු-ලෙඛනී;

සුන්දරමෙව පස්සිතුං,යුඤ්ජෙය්‍යාථීධ සාධවෙ.

පූර්වාචාර්යවරයන් නැමති සිංහයන් ඇසුරු කොට ගෙන, පාලිත නම් වූ යම් තෙරනමක් විසින් මේ ග්‍රන්ථය මැනවින් ලියන ලදී. සත්පුරුෂයෙනි, මෙහි ඇති සුන්දරත්වය දැකීමට උත්සාහ කරත්වා.

‘‘ඡප්පදිකා’’.

'ඡප්පදිකා'

3.

3.

ඉමං [Pg.582] ගන්ථං වාචුග්ගතො,සචෙ භවසි මාණව;

පුණ්නමායං යථා චන්දො,අති-සුද්ධො විරොචති;

තථෙව ත්වං පුණ්ණ-මනො,විරොච සිරියා ධුවං.

තරුණය, ඉදින් ඔබ මේ ග්‍රන්ථය කටපාඩම් කරගන්නේ නම්, පුර පසළොස්වක පොහොය දින චන්ද්‍රයා මෙන් ඉතා පිරිසිදුව බබළන්නේය. එමෙන්ම ඔබ පිරුණු මනසක් ඇතිව, සිරියාවෙන් නිරන්තරයෙන් බබළන්නෙහිය.

4.

4.

සු-නිට්ඨිතො [Pg.583] අයං ගන්ථො,සක්කරාජෙ දඣම්ඵියෙ;

පොට්ඨපාදම්හි සූරම්හි,කාලපක්ඛෙ චතුද්දසිං.

ශක වර්ෂ... පොට්ඨපාද මාසයේ අව තුදුස්වක දින මේ ග්‍රන්ථය මැනවින් නිමවන ලදී.

5.

5.

සඤ්චිතෙතං [Pg.584] මයා පුඤ්ඤං,තං-කම්මෙන වරෙන ච;

චිරං තිට්ඨතු සද්ධම්මො,අ-වෙරා හොන්තු පාණිනො.

මා විසින් රැස් කරන ලද මේ පිනෙන් ද, ඒ උතුම් ක්‍රියාවෙන් ද, සද්ධර්මය බොහෝ කල් පවතීවා! සියලු සත්ත්වයෝ වෛරයෙන් තොර වෙත්වා!

6.

6.

ඉමං [Pg.585] ගන්ථං පස්සිත්වාන,හොන්තු සබ්බෙපි ජන්තුනො;

සුඛිතා ධම්මිකා ඤාණී,ධම්මං පාලෙතු පත්ථිවො.

මේ ග්‍රන්ථය බලා සියලු සත්ත්වයෝ සුවපත් වෙත්වා, ධර්මවාදී වෙත්වා, ප්‍රඥාවන්ත වෙත්වා! රජතුමා ද ධර්මයෙන් රට පාලනය කෙරේවා!

7.

7.

නිබ්බානං [Pg.586] පත්ථයන්තෙන,සීලං රක්ඛන්තු සජ්ජනා;

ඤත්වා ධම්මං සුඛාවහං,පාපුණන්තු අනාසවං.

නිවන ප්‍රාර්ථනා කරන සත්පුරුෂයෝ ශීලය රකිත්වා! සැප ගෙන දෙන ධර්මය අවබෝධ කොටගෙන, ආශ්‍රව රහිත වූ උතුම් නිවනට පැමිණෙත්වා!

8.

8.

අට්ඨ-කණ්ඩ-මණ්ඩිතාය[Pg.587],දක්ඛය අත්ථ-දීපකො;

නර-සාරො අයං ගන්ථො,චිර-කාලං පතිට්ඨතු.

කොටස් අටකින් සැරසුණු, දක්ෂයන් උදෙසා අර්ථ ප්‍රකාශ කරන්නා වූ, මිනිසුන්ට සාරය වූ මේ ග්‍රන්ථය බොහෝ කල් පවතීවා!

9.

9.

යාවතා චන්ද-සූරියා,නාගච්ඡෙය්‍යුං මහී-තලෙ;

පමොදිතා ඉමං ගන්ථං,දිස්සන්තු නය-කොවිදා.

පොළොව තලයට හිරු සඳු පායන තාක් කල්, ක්‍රමෝපායන්හි දක්ෂයෝ සතුටු සිතින් යුතුව මේ ග්‍රන්ථය අධ්‍යයනය කරත්වා.

10.

10.

සම්මා [Pg.588] ඡන්දෙනිමං ගන්ථ,වාචෙන්තා පරියාපුණා;

පසන්නෙනානායාසෙන,පත්වා සුඛෙන කොවිදං.

මනා කැමැත්තෙන් යුතුව මේ ග්‍රන්ථය කියවන්නා වූ ද හදාරන්නා වූ ද අය, පහන් වූ සිතින් යුතුව, වෙහෙසකින් තොරව, පහසුවෙන්ම දක්ෂතාවයට පැමිණෙත්වා.

11.

11.

චන්දාදිච්චාව [Pg.589] ආකාසෙ,බහුස්සුතෙහි සම්පදා;

විසෙස-පුග්ගලා හුත්වා,පප්පොන්තු අමතං පදං.

අහසෙහි හිරු සඳු මෙන්, බහුශ්‍රුතභාවයෙන් යුක්තව, සුවිශේෂී පුද්ගලයන් බවට පත්ව, අමා මහ නිවනට පැමිණෙත්වා.

12.

12.

උක්කට්ඨ-ධම්ම-දානෙන[Pg.590],පාපුණෙය්‍යමනුත්තරං;

ලිඞ්ග-සම්පත්ති-මෙධාවී,තක්කී-පඤ්ඤා සු-පෙසලී.

උත්කෘෂ්ට වූ ධර්ම දානය හේතුවෙන්, පුරුෂ ලිංග සම්පත්තියෙන් ද, මහා ප්‍රඥාවෙන් ද, තර්ක ඥානයෙන් හා සුපේශල ශීලයෙන් ද යුක්තව, අනුත්තර වූ නිවනට පැමිණෙත්වා.

නරදක්ඛ ථොමනා ආසීස

නරදක්ඛ ප්‍රශංසා සහ ආශිර්වාද

3. ගාථා

3. ගාථා

1.

1.

පාලිතො [Pg.592] පාළියා ඡෙකො,ත්වංසි ගම්භීර-ඤාණවා;

පාලියාව පාලිතස්ස,දදාමිදානි භො අහං.

පාලි භාෂාවෙහි දක්ෂ වූ, ගම්භීර ප්‍රඥාවෙන් යුත් පාලිත තෙරුන් වහන්ස, පාලි ධර්මයෙන්ම ආරක්ෂා වූ ඔබට මම දැන් මෙයින් උපහාර දක්වමි.

2.

2.

දක්ඛාවාදෙසු [Pg.593] කුසලො,පාලිතො සාසනන්ධරී;

පිටකෙසු අජ්ඣොගාය්හ,නරදක්ඛංභිසඞ්ඛරී.

දක්ෂ අවවාද දීමෙහි කුසල් ඇති, ශාසනධර වූ පාලිත තෙරුන් වහන්සේ, ත්‍රිපිටකයෙහි ගිලී 'නරදක්ඛ' නම් වූ මේ ග්‍රන්ථය සම්පාදනය කළ සේක.

3.

3.

සුත-ධරෙන [Pg.595] රචිතං,එතං සාර-ගවෙසිනො;

අතන්දිකා සු-දක්ඛන්තු,අග්ගග්ග-සාසනෙ රතා.

බහුශ්‍රුත වූ උතුමෙකු විසින් රචිත මෙය, සාරය සොයන්නා වූ, අග්‍ර වූ ශාසනයෙහි ඇලුනු අය නොපසුබට උත්සාහයෙන් යුතුව මැනවින් අධ්‍යයනය කරත්වා.

නරදක්ඛ ථොමනා ආසීස

නරදක්ඛ ප්‍රශංසා සහ ආශිර්වාද

2. ගාථා

2. ගාථා

1.

1.

ඤුං [Pg.596] පාලිතොධ ජාතො යො,ථෙරො සො අබ්භුතොව ඤුං;

ඤුං මහා-පාලිතො සන්තො,නිකාය-පාලිතො ච ඤුං.

මෙහි උපන්, ශාන්ත වූ, නිකායයන් ආරක්ෂා කළා වූ පාලිත නම් වූ ඒ මහා තෙරුන් වහන්සේ ඒකාන්තයෙන්ම විස්මිත කෙනෙකි.

2.

2.

ඤුං [Pg.598] නර-දක්ඛ-ගන්ථං යං,සොවකා නර-දක්ඛ-දං;

නරා දක්ඛන්තු සම්මා ච,දක්ඛත්තං පාපුණන්තු ඤුං.

නරයන්ට දක්ෂතාවය ලබා දෙන යම් 'නරදක්ඛ' නම් වූ ග්‍රන්ථයක් වේද, මිනිස්සු එය මැනවින් අධ්‍යයනය කරත්වා, දක්ෂතාවයට ද පැමිණෙත්වා.