นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส
ຂໍນອບນ້ອມແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ພຣະອົງນັ້ນ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ໄກຈາກກິເລດ ຕັດສະຮູ້ຊອບໄດ້ໂດຍພຣະອົງເອງ
จาณกฺยนีติปาฬิ
ຈະນະກັນນີຕິປາລີ
๑.
໑.
นานาสตฺโถ [Pg.1] ทฺธตํ วกฺเข,ราช นีติ สมุจฺจยํ;
สพฺพ พีช มิทํ สตฺถํ,จาณกฺยํ สารสงฺคหํ.
ຂ້າພະເຈົ້າຈັກກ່າວຄຳສອນລາຊະນີຕິ ທີ່ຮວບຮວມມາຈາກຄຳພີຕ່າງໆ, ຄຳພີຈະນະກັນນີຕິນີ້ ເປັນແຫຼ່ງຮວບຮວມແກ່ນສານອັນເປັນດັ່ງເມັດພັນທັງປວງ.
๒.
໒.
มูลสุตฺตํ ปวกฺขามิ,จาณกฺเยน ยโถทิตํ;
ยสฺส วิญฺญาน มตฺเตน,มูฬฺโห ภวติ ปณฺฑิโต.
ຂ້າພະເຈົ້າຈັກກ່າວພຣະສູດດັ້ງເດີມ ຕາມທີ່ທ່ານຈະນະກັນໄດ້ກ່າວໄວ້, ເຊິ່ງພຽງແຕ່ໄດ້ຮູ້ເຂົ້າໃຈ ກໍສາມາດເຮັດໃຫ້ຄົນເຂົາກາຍເປັນບັນດິດໄດ້.
๓.
໓.
วิทุตฺตํ [Pg.2] นรปจฺจญฺจ,เนวตุลฺยํ กุทาจนํ;
สเทเส ปุชฺชเต ราชา,วิทู สพฺพตฺถ ปุชฺชเต.
ຄວາມເປັນປາດ ແລະ ຄວາມເປັນພະລາຊາ ບໍ່ອາດປຽບທຽບກັນໄດ້ເລີຍ; ພະລາຊາຍ່ອມໄດ້ຮັບການບູຊາສະເພາະໃນເມືອງຂອງຕົນ, ແຕ່ຜູ້ມີຄວາມຮູ້ຍ່ອມໄດ້ຮັບການບູຊາໃນທຸກຫົນທຸກແຫ່ງ.
๔.
໔.
ปณฺฑิเต [Pg.3] จ คุณา สพฺเพ,มูฬฺเห โทสา หิ เกวลํ;
ตสฺมา มูฬฺหสหสฺเสสุ,ปญฺโญ เอโก วิสิสฺยเต.
ຄຸນງາມຄວາມດີທັງປວງຍ່ອມມີຢູ່ໃນບັນດິດ, ສ່ວນໂທດທັງປວງຍ່ອມມີຢູ່ໃນຄົນເຂົາ; ເພາະສະນັ້ນ ໃນທ່າມກາງຄົນເຂົາຕັ້ງພັນຄົນ, ຜູ້ມີປັນຍາພຽງຄົນດຽວກໍປະເສີດກວ່າ.
๕.
໕.
มาตริว [Pg.4] ปรทาเรสุ,ปรทพฺเพสุ เลฏฺฏุว;
อตฺตนิว สพฺพภูเตสุ,โย ปสฺสติ สปณฺฑิโต.
ຜູ້ໃດເບິ່ງເມຍຂອງຄົນອື່ນດັ່ງມານດາຂອງຕົນ, ເບິ່ງຊັບສົມບັດຂອງຄົນອື່ນດັ່ງກ້ອນດິນ, ແລະ ເບິ່ງສັດທັງຫຼາຍດັ່ງຕົວຂອງຕົນເອງ, ຜູ້ນັ້ນຄືບັນດິດ.
๖.
໖.
กึกุเลน วิสาเลน,คุณหีโน ตุ โยนโร;
อกุลิโนปิ สตฺถญฺโญ,เทวตาหิปิ ปุชฺชเต.
ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງກັບຕະກູນອັນສູງສົ່ງ ຫາກບຸກຄົນນັ້ນປາສະຈາກຄຸນນະທຳ; ຄົນທີ່ເກີດໃນຕະກູນຕ່ຳ ແຕ່ມີຄວາມຮູ້ໃນຕຳລາ ຍ່ອມໄດ້ຮັບການບູຊາແມ່ນແຕ່ຈາກເທວະດາ.
๗.
໗.
รูปโยพฺพนสมฺปนฺนา[Pg.5],วิสาลกุลสมฺภวา;
วิชฺชาหีนา นโสภนฺเต,นิคฺคนฺธา อิว กึสุกา.
ບຸກຄົນທີ່ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຮູບໂສມແລະຄວາມໜຸ່ມສາວ, ທັງເກີດໃນຕະກູນໃຫຍ່, ແຕ່ຫາກຂາດຄວາມຮູ້ ຍ່ອມບໍ່ສະຫງ່າງາມ, ປຽບດັ່ງດອກທອງກວາວທີ່ປາສະຈາກກິ່ນຫອມ.
๘.
໘.
ตารานํ [Pg.6] ภูสณํ จนฺโท,นารีนํ ภูสณํ ปติ;
ปุถพฺยา ภูสณํ ราชา,วิชฺชา สพฺพสฺส ภูสณํ.
ດວງຈັນເປັນເຄື່ອງປະດັບຂອງດວງດາວ, ສາມີເປັນເຄື່ອງປະດັບຂອງສະຕີ, ພະລາຊາເປັນເຄື່ອງປະດັບຂອງແຜ່ນດິນ, ແລະ ຄວາມຮູ້ເປັນເຄື່ອງປະດັບຂອງທຸກສິ່ງ.
๙.
໙.
มาตา สตฺตุ ปิตา เวรี,เยน พาโล นปาฏฺฐิโต;
น โสภเต สภามชฺเฌ,หํสมชฺเฌ พโกยถา.
ມານດາເປັນສັດຕູ ບິດาເປັນເວຣີ ທີ່ບໍ່ໄດ້ໃຫ້ລູກສຶກສາຮ່ຳຮຽນ; ລູກນັ້ນຍ່ອມບໍ່ສະຫງ່າງາມໃນທ່າມກາງສະພາ, ປຽບດັ່ງນົກຍາງໃນທ່າມກາງຝູງຫົງ.
๑๐.
໑໐.
วรเมโก [Pg.7] คุณี ปุตฺโต,น จ มูฬฺหสเตหิปิ;
เอโก จนฺโท ตโม หนฺติ,น จ ตารคเณหิปิ.
ລູກທີ່ມີຄຸນນະທຳພຽງຄົນດຽວ ຍັງດີກວ່າລູກທີ່ໂງ່ຈ້າຕັ້ງຮ້ອຍຄົນ; ດວງຈັນດວງດຽວຍ່ອມກຳຈັດຄວາມມືດໄດ້, ແຕ່ຝູງດາວທັງຫຼາຍກໍບໍ່ອາດເຮັດໄດ້.
๑๑.
໑໑.
ลาลเย [Pg.8] ปญฺจวสฺสานิ,ทสวสฺสานิ ตาลเย;
ปตฺเต ตุ โสฬเส วสฺเส,ปุตฺตํ มิตฺตํว อาจเร.
ຄວນທະນຸຖະໜອມລູກໃນຫ້າປີທຳອິດ, ຄວນຝຶກຝົນອົບຮົມໃນສິບປີຕໍ່ມາ; ເມື່ອລູກມີອາຍຸໄດ້ສິບຫົກປີ, ຄວນປະຕິບັດຕໍ່ລູກດັ່ງມິດສະຫາຍ.
๑๒.
໑໒.
ลาลเน [Pg.9] พหโว โทสา,ตาลเน พหโว คุณา;
ตสฺมา ปุตฺตญฺจ สิสฺสญฺจ,ตาลเย น ตุ ลาลเย.
การตามใจเกินไปมีโทษมาก การฝึกฝนอบรมมีคุณมาก เพราะฉะนั้น ควรฝึกฝนอบรมลูกและศิษย์ ไม่ควรตามใจพวกเขาเกินไป
๑๓.
໑໓.
เอเกนาปิ [Pg.10] สุวกฺเขน,ปุปฺผิเตน สุคนฺธินา;
วาสิตสฺส วนํ สพฺพํ,สุปุตฺเตน กุลํยถา.
ປ່າທັງປວງຍ່ອມຫອມອົບອວນໄດ້ ດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ທີ່ດີພຽງຕົ້ນດຽວທີ່ມີດອກບານສະພັ່ງແລະມີກິ່ນຫອມ, ອຸປະມາດັ່ງຕະກູນຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງໄດ້ດ້ວຍລູກທີ່ດີພຽງຄົນດຽວ.
๑๔.
໑໔.
เอกสฺสาปิ [Pg.11] กุวกฺขสฺส,โกฏรฏฺเฐน อคฺคินา;
ทยฺหเต หิ วนํ สพฺพํ,กุปุตฺเตน กุลํ ยถา.
ປ່າທັງປວງຍ່ອມຖືກເຜົາໄໝ້ໄດ້ ດ້ວຍໄຟທີ່ເກີດໃນໂພງໄມ້ຂອງຕົ້ນໄມ້ທີ່ບໍ່ດີພຽງຕົ້ນດຽວ, ອຸປະມາດັ່ງຕະກູນຍ່ອມຈິບຫາຍໄດ້ດ້ວຍລູກທີ່ຊົ່ວຊ້າພຽງຄົນດຽວ.
๑๕.
໑໕.
ทูรโต โสภเต มูฬฺโห,ลมฺพมาน ปฏาวุโต;
ตาวญฺจ โสภเต มูฬฺโห,ยาว กิญฺจิ นภาสเต.
ຄົນເຂົາຍ່ອມເບິ່ງງົດງາມແຕ່ໄກ ເມື່ອແຕ່ງກາຍດ້ວຍເສື້ອຜ້າອັນປານີດ; ແລະ ຄົນເຂົາຍ່ອມເບິ່ງງົດງາມຢູ່ຕະຫຼອດເວລາ ຕາບໃດທີ່ລາວຍັງບໍ່ທັນໄດ້ເວົ້າຫຍັງອອກມາ.
๑๖.
໑໖.
วิสโต [Pg.12] อมตํ คายฺหํ,อเมชฺฌาอปิ กญฺจนํ;
นีจโต อุตฺตมา วิชฺชา,ถีรตฺนํ ทุกฺกุลาอปิ.
ຄວນຮັບເອົານ້ຳອຳມະລິດແມ່ນແຕ່ຈາກຢາພິດ, ຄວນເກັບເອົາຄຳແມ່ນແຕ່ຈາກສິ່ງສົກກະປົກ, ຄວນຮຽນຮູ້ວິຊາອັນສູງສົ່ງແມ່ນແຕ່ຈາກຄົນຊັ້ນຕ່ຳ, ແລະ ຄວນຮັບເອົາສະຕີທີ່ດີເລີດແມ່ນແຕ່ຈາກຕະກູນທີ່ຕ່ຳຕ້ອຍ.
๑๗.
໑໗.
อุสฺสเว [Pg.13] พฺยสเนเจว,ทุพฺภิกฺเข สตฺตุวิคฺคเห;
ราชทฺวาเร สุสาเนจ,โย ติฏฺฐติ สพนฺธโว.
ຜູ້ໃດທີ່ຢືນຄຽງຂ້າງໃນຍາມສະຫຼອງ, ໃນຍາມມີທຸກ, ໃນຍາມເກີດໄພອຶດຢາກ, ໃນຍາມສົງຄາມ, ໃນລາຊະສຳນັກ, ແລະ ໃນປ່າຊ້າ, ຜູ້ນັ້ນຄືຍາດຕິພີ່ນ້ອງທີ່ແທ້ຈິງ.
๑๘.
໑໘.
ปโรกฺเข กิจฺจหนฺตารํ,ปจฺจกฺเข ปิยวาทินํ;
วชฺชเย ตาทิสํ มิตฺตํ,วิสกุมฺภํ ปโยมุขํ.
ຄວນຫຼີກເວັ້ນມິດສະຫາຍທີ່ທຳລາຍງານລັບຫຼັງ ແຕ່ເວົ້າຈາອ່ອນຫວານຕໍ່ໜ້າ, ປຽບດັ່ງໝໍ້ຢາພິດທີ່ມີນ້ຳນົມທາໄວ້ທີ່ປາກ.
๑๙.
໑໙.
สกึ [Pg.14] ทุฏฺฐญฺจ มิตฺตํ โย,ปุน สนฺธาตุ มิจฺฉติ;
สมจฺจุ มุปคณฺหาติ,คพฺภ มสฺสตรี ยถา.
ຜູ້ໃດປາດຖະໜາຈະກັບມາຄືນດີກັບມິດສະຫາຍທີ່ເຄີຍທໍລະຍົດໄປແລ້ວ, ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມເຂົ້າໃກ້ຄວາມຕາຍ, ປຽບດັ່ງແມ່ລໍ້ທີ່ຕັ້ງທ້ອງ (ເຊິ່ງຍ່ອມຕາຍເມື່ອເກີດລູກ).
๒๐.
໒໐.
น [Pg.15] วิสฺสเส อวิสฺสตฺถํ,มิตฺตญฺจาปิ น วิสฺสเส;
กทาจิ กุปิตํ มิตฺตํ,สพฺพโทสํ ปกาสเย.
ບໍ່ຄວນໄວ້ວາງໃຈຄົນທີ່ບໍ່ໜ້າໄວ້ວາງໃຈ, ແລະ ແມ່ນແຕ່ມິດສະຫາຍກໍບໍ່ຄວນໄວ້ວາງໃຈເກີນໄປ; ເພາະຫາກມິດສະຫາຍນັ້ນໂກດເຄືອງຂຶ້ນມາໃນມື້ໃດມື້ໜຶ່ງ, ເຂົາອາດຈະເປີດເຜີຍຄວາມລັບທັງປວງ.
๒๑.
໒໑.
ชานิยา [Pg.16] เปสเน ภจฺเจ,พนฺธเว พฺยสนาคเม;
มิตฺตญฺจา ปทิกาเลจ,ภริยญฺจ วิภวกฺขเย.
ຍ່ອມຮູ້ຈັກຄົນໃຊ້ໃນຍາມສົ່ງໄປເຮັດວຽກ, ຮູ້ຈັກຍາດຕິພີ່ນ້ອງໃນຍາມມີໄພ, ຮູ້ຈັກມິດສະຫາຍໃນຍາມທຸກຍາກ, ແລະ ຮູ້ຈັກພັນລະຍາໃນຍາມທີ່ຊັບສົມບັດໝົດສິ້ນໄປ.
๒๒.
໒໒.
อุปการคฺคหิเตน,สตฺตุนาสตฺตุมุทฺธเร;
ปาทลคฺคํ กรฏฺเฐน,กณฺฏเกเนว กณฺฏกํ.
ຄວນກຳຈັດສັດຕູດ້ວຍສັດຕູ ໂດຍອາໄສຜູ້ທີ່ໃຫ້ການຊ່ວຍເຫຼືອ, ປຽບດັ່ງການເອົາໜາມບົ່ງໜາມທີ່ປັກຢູ່ໃນຕີນ ໂດຍໃຊ້ໜາມອີກອັນໜຶ່ງ.
๒๓.
໒໓.
น [Pg.17] มิตฺตํ โกจิ กสฺสจิ,น โกจิ ริปุ กสฺสจิ;
การเณน หิ ญายติ,มิตฺตานิ จ ริปู ตถา.
ບໍ່ມີໃຜເປັນມິດແທ້ຂອງໃຜ, ແລະ ບໍ່ມີໃຜເປັນສັດຕູແທ້ຂອງໃຜ; ມິດແລະສັດຕູຍ່ອມປາກົດໃຫ້ເຫັນໄດ້ກໍເພາະການກະທຳເທົ່ານັ້ນ.
๒๔.
໒໔.
ทุชฺชโน [Pg.18] ปิยวาที จ,เนตํ วิสฺสาสการณํ;
มธุ ติฏฺฐติ ชิวฺหคฺเค,หทเย ตุ หลาหลํ.
ຄົນຊົ່ວທີ່ເວົ້າຈາອ່ອນຫວານ ກໍບໍ່ແມ່ນເຫດຜົນທີ່ຈະໄປໄວ້ວາງໃຈ; ເພາະມີນ້ຳເຜິ້ງຢູ່ປາຍລີ້ນ ແຕ່ມີຢາພິດຮ້າຍແຮງຢູ່ໃນໃຈ.
๒๕.
໒໕.
ทุชฺชโน ปริหนฺตพฺโพ,วิชฺชายา ลงฺกโตปิ สํ;
มณินา ภูสิโต สปฺโป,กิเม โส นภยํ กโร.
ຄວນຫຼີກເວັ້ນຄົນຊົ່ວ ແມ່ນແຕ່ໃນຍາມທີ່ເຂົາປະດັບດ້ວຍຄວາມຮູ້; ງູທີ່ປະດັບດ້ວຍແກ້ວມະນີ ຈະບໍ່ເປັນອັນຕະລາຍບໍ?
๒๖.
໒໖.
สปฺโป [Pg.19] กูโร ขโล กูโร,สปฺปา กูรตโร ขโล;
มนฺโต สธิวโส สปฺโป,ขโล เกน นิวายฺยเต.
ງູກໍດຸຮ້າຍ ຄົນຊົ່ວກໍດຸຮ້າຍ, ແຕ່ຄົນຊົ່ວດຸຮ້າຍກວ່າງູ; ງູຍັງອາດຄວບຄຸມໄດ້ດ້ວຍມົນຄາຖາແລະສະໝຸນໄພ, ແຕ່ຄົນຊົ່ວຈະຄວບຄຸມໄດ້ດ້ວຍສິ່ງໃດ?
๒๗.
໒໗.
นขีนญฺจ [Pg.20] นทีนญฺจ,สิงฺคีนํ สตฺถปาณินํ;
วิสฺสาโส เนวกาตพฺโพ,ถีสุ ราชกุเลสุ จ.
ບໍ່ຄວນໄວ້ວາງໃຈສັດທີ່ມີເລັບ, ແມ່ນ້ຳ, ສັດທີ່ມີເຂົາ, ຜູ້ຖືອາວຸດ, ສະຕີ, ແລະ ລາຊະຕະກູນ.
๒๘.
໒໘.
หตฺถี [Pg.21] หตฺถสหสฺเสน,สตหตฺเถน วาชิโน;
สิงฺคิโน ทสหตฺเถน,ฐานจาเคน ทุชฺชโน.
ຄວນຢູ່ຫ່າງຈາກຊ້າງໜຶ່ງພັນສອກ, ຫ່າງຈາກມ້າໜຶ່ງຮ້ອຍສອກ, ຫ່າງຈາກສັດມີເຂົາສິບສອກ, ແລະ ຄວນຫຼີກໜີໄປບ່ອນອື່ນເພື່ອໃຫ້ຫ່າງຈາກຄົນຊົ່ວ.
๒๙.
໒໙.
อาปทตฺถํ [Pg.22] ธนํ รกฺเข,ทารํ รกฺเข ธเนหิปิ;
อตฺตานํ สตตํ รกฺเข,ทาเรหิปิ ธเนหิปิ.
ຄວນຮັກສາຊັບໄວ້ເພື່ອຍາມມີໄພ, ຄວນຮັກສາພັນລະຍາໄວ້ແມ່ນແຕ່ຕ້ອງເສຍຊັບ, ແຕ່ຄວນຮັກສາຕົນເອງໄວ້ສະເໝີ ແມ່ນແຕ່ຕ້ອງເສຍທັງພັນລະຍາແລະຊັບ.
๓๐.
໓໐.
ปรทารํ ปรทพฺพํ,ปริวาทํ ปรสฺส จ;
ปริหาสํ คุรุฏฺฐาเน,จาปลฺยญฺจ วิวชฺชเย.
ຄວນຫຼີກເວັ້ນເມຍຂອງຄົນອື່ນ, ຊັບຂອງຄົນອື່ນ, ການເວົ້າຮ້າຍປ້າຍສີຄົນອື່ນ, การຢອກໄຍໃນສະຖານທີ່ຂອງຄູອາຈານ, ແລະ ຄວາມໂລເລ.
๓๑.
໓໑.
จเช [Pg.23] เอกํ กุลสฺสตฺเถ,คามสฺสตฺเถ กุลํ จเช;
คาม ชนปทสฺสตฺเถ,อตฺตตฺเถ ปถวึ จเช.
ຄວນສະຫຼະບຸກຄົນຄົນດຽວເພື່ອຮັກສາຕະກູນ, ຄວນສະຫຼະຕະກູນເພື່ອຮັກສາໝູ່ບ້ານ, ຄວນສະຫຼະໝູ່ບ້ານເພື່ອຮັກສາປະເທດຊາດ, ແລະ ຄວນສະຫຼະແຜ່ນດິນເພື່ອຮັກສາຕົນເອງ.
๓๒.
໓໒.
จลตฺเยเกน [Pg.24] ปาเทน,ติฏฺฐ ตฺเยเกน พุทฺธิมา;
นาสมิกฺขฺย ปรํ ฐานํ,ปุพฺพมายตนํ จเช.
ຜູ້ມີປັນຍາຍ່ອມກ້າວໄປດ້ວຍຕີນເບື້ອງໜຶ່ງ ແລະ ຢືນຢູ່ດ້ວຍຕີນອີກເບື້ອງໜຶ່ງ; ບໍ່ຄວນລະຖິ້ມສະຖານທີ່ເກົ່າ ໂດຍທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ພິຈາລະນາສະຖານທີ່ໃໝ່ໃຫ້ຮອບຄອບ.
๓๓.
໓໓.
ลุทฺธ มตฺเถน คณฺเหยฺย,ถทฺธ มญฺชลี กมฺมุนา;
มูฬฺหํ ฉนฺโท นุวตฺเตน,ตถา ตเถน ปณฺฑิตํ.
ຄວນຊະນະຄົນໂລບດ້ວຍຊັບ, ຄວນຊະນະຄົນຈອງຫອງດ້ວຍການສະແດງຄວາມເຄົາລົບ, ຄວນຊະນະຄົນເຂົາດ້ວຍການຕາມໃຈ, ແລະ ຄວນຊະນະບັນດິດດ້ວຍຄວາມຈິງ.
๓๔.
໓໔.
อตฺถนาสํ [Pg.25] มโนตาปํ,เคเห ทุจฺจริตานิ จ;
วญฺจนญฺจ ปมาณญฺจ,มติมา น ปกาสเย.
ຜູ້ມີປັນຍາບໍ່ຄວນເປີດເຜີຍຄວາມເສຍຫາຍຂອງຊັບ, ຄວາມທຸກຮ້ອນໃຈ, ຄວາມປະພຶດຊົ່ວໃນເຮືອນ, ການຖືກຫຼອກລວງ, ແລະ ຄວາມເສື່ອມເສຍກຽດ.
๓๕.
໓໕.
ธนธญฺญปฺปโยเคสุ[Pg.26],ตถา วิชฺชาคเมสุ จ;
อาหาเร พฺยวหาเร จ,จตฺตลชฺโช สทา ภเว.
ບຸກຄົນຄວນເປັນຜູ້ສະຫຼັດຄວາມອາຍໃນການຄ້າຂາຍຊັບແລະເຂົ້າເປືອກ, ໃນການສຶກສາຫາຄວາມຮູ້, ໃນການກິນອາຫານ, ແລະ ໃນການຕິດຕໍ່ເຈລະຈາທຸລະກິດ.
๓๖.
໓໖.
ธนิโน โสตฺถิโย ราชา,นที เวชฺโช ตุ ปญฺจโม;
ปญฺจ ยตฺร นวิชฺชนฺเต,ตตฺร วาสํ นการเย.
ບ່ອນໃດທີ່ບໍ່ມີຄົນຮັ່ງມີ, ພຣາມຜູ້ຊ່ຽວຊານພຣະເວດ, ພະລາຊາ, ແມ່ນ້ຳ, ແລະ ແພດ ເປັນທີຫ້າ; ບໍ່ຄວນອາໄສຢູ່ໃນສະຖານທີ່ທັງຫ້ານັ້ນ.
๓๗.
໓໗.
ยสฺมึเทเส [Pg.27] น สมฺมานํ,น ปีติ นจ พนฺธวา;
น จ วิชฺชาคโม โกจิ,ตํเทสํ ปริวชฺชเย.
ໃນດິນແດນໃດທີ່ບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບ, ບໍ່ມີຄວາມສຸກ, ບໍ່ມີຍາດຕິພີ່ນ້ອງ, ແລະ ບໍ່ມີການສຶກສາຫາຄວາມຮູ້; ຄວນຫຼີກເວັ້ນດິນແດນນັ້ນ.
๓๘.
໓໘.
มนสา [Pg.28] จินฺติตํ กมฺมํ,วจสา นปกาสเย;
อญฺญลกฺขิต การิยสฺส,ยโต สิทฺธิ นชายเต.
ບໍ່ຄວນເປີດເຜີຍການງານທີ່ຄິດໄວ້ໃນໃຈດ້ວຍວາຈາ; ເພາະຫາກຄົນອື່ນຮູ້ຕົວແລະສັງເກດເຫັນ, ວຽກງານນັ້ນກໍອາດຈະບໍ່ປະສົບຄວາມສຳເລັດ.
๓๙.
໓໙.
กุเทสญฺจ [Pg.29] กุวุตฺติญฺจ,กุภริยํ กุนทึ ตถา;
กุทพฺพญฺจ กุโภชฺชญฺจ,วชฺชเย ตุ วิจกฺขโณ.
ຜູ້ມີປັນຍາຄວນຫຼີກເວັ້ນດິນແດນທີ່ບໍ່ດີ, ອາຊີບທີ່ບໍ່ດີ, ພັນລະຍາທີ່ບໍ່ດີ, ແມ່ນ້ຳທີ່ບໍ່ດີ, ຊັບສົມບັດທີ່ບໍ່ດີ, ແລະ ອາຫານທີ່ບໍ່ດີ.
๔๐.
໔໐.
อิณเสโสคฺคิ เสโส จ,พฺยาธิเสโส ตเถว จ;
ปุน จ วฑฺฒเต ยสฺมา,ตสฺมา เสสํ นการเย.
ໜີ້ສິນທີ່ເຫຼືອ, ໄຟທີ່ເຫຼືອ, ແລະ ໂລກໄພໄຂ້ເຈັບທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມສາມາດກັບມາຈະເລີນເຕີບໂຕໄດ້ອີກ; ເພາະສະນັ້ນ ບໍ່ຄວນປ່ອຍໃຫ້ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຫຼົງເຫຼືອຢູ່.
๔๑.
໔໑.
จินฺตา [Pg.30] ชโร มนุสฺสานํ,วตฺถานํ อาตโป ชโร;
อโสภคฺยํ ชโร ถีนํ,อสฺสานํ เมถุนํ ชโร.
ຄວາມກັງວົນໃຈເປັນຄວາມເສື່ອມໂຊມຂອງມະນຸດ, ແສງແດດເປັນຄວາມເສື່ອມໂຊມຂອງເສື້ອຜ້າ, ຄວາມບໍ່ມີສະເໜ່ເປັນຄວາມເສື່ອມໂຊມຂອງສະຕີ, ແລະ ການຮ່ວມເພດເປັນຄວາມເສື່ອມໂຊມຂອງມ້າ.
๔๒.
໔໒.
อตฺถิ [Pg.31] ปุตฺโต วเส ยสฺส,ภจฺโจ ภริยา ตเถว จ;
อภาเว ปฺยติสนฺโตโส,สคฺคฏฺโฐ โส มหีตเล.
ຜູ້ໃດທີ່ມີລູກຢູ່ໃນໂອວາດ, ມີຄົນໃຊ້ແລະພັນລະຍາເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ແລະ ມີຄວາມສັນໂດດຢ່າງຍິ່ງແມ່ນແຕ່ໃນຍາມຂາດແຄນ, ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າຢູ່ເທິງສະຫວັນໃນໂລກມະນຸດ.
๔๓.
໔໓.
ทุฏฺฐา ภริยา สฐํ มิตฺตํ,ภจฺโจ จุตฺตรทายโก;
ส สปฺเปจ คเห วาโส,มจฺจุเรว นสํสโย.
ພັນລະຍາທີ່ຊົ່ວຮ້າຍ, ມິດສະຫາຍທີ່ຄົດໂກງ, ຄົນໃຊ້ທີ່ມັກຖຽງ, ແລະ ການອາໄສຢູ່ໃນເຮືອນທີ່ມີງູ, ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຄືຄວາມຕາຍຢ່າງແທ້ຈິງ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງສົງໄສ.
๔๔.
໔໔.
มาตา [Pg.32] ยสฺส เคเห นตฺถิ,ภริยาจา ปิยวาทินี;
อรญฺญํ เตน คนฺตพฺพํ,ยถา รญฺญํ ตถาคหํ.
ຜູ້ໃດທີ່ບໍ່ມີມານດາຢູ່ໃນເຮືອນ ແລະ ມີພັນລະຍາທີ່ບໍ່ເວົ້າຈາອ່ອນຫວານ; ຜູ້ນັ້ນຄວນເຂົ້າປ່າໄປ, ເພາະເຮືອນຂອງເຂົາກໍປຽບດັ່ງປ່າຢູ່ແລ້ວ.
๔๕.
໔໕.
อิณกตฺตา [Pg.33] ปิตา สตฺตุ,มาตา จ พฺยภิจารินี;
ภริยา รูปวตี สตฺตุ,ปุตฺโต สตฺตุ อปณฺฑิโต.
ບິດາຜູ້ກໍ່ໜີ້ສິນເປັນສັດຕູ, ມານດາຜູ້ປະພຶດນອກໃຈເປັນສັດຕູ, ພັນລະຍາທີ່ມີຮູບໂສມງົດງາມເກີນໄປເປັນສັດຕູ, ແລະ ລູກທີ່ບໍ່ມີປັນຍາເປັນສັດຕູ.
๔๖.
໔໖.
โกกิลานํ [Pg.34] สโร รูปํ,นารี รูปํ ปติพฺพตา;
วิชฺชา รูปํ กุรูปานํ,ขมา รูปํ ตปสฺสินํ.
ສຽງເປັນຄວາມງາມຂອງນົກດຸດເດົາ, ຄວາມຊື່ສັດຕໍ່ສາມີເປັນຄວາມງາມຂອງສະຕີ, ຄວາມຮູ້ເປັນຄວາມງາມຂອງຄົນຮູບຮ່າງຂີ້ຮ້າຍ, ແລະ ຄວາມອົດທົນເປັນຄວາມງາມຂອງຜູ້ບຳເພັນຕະບະ.
๔๗.
໔໗.
อวิชฺชํ ชีวนํ สุญฺญํ,ทิสา สุญฺญา อพนฺธวา;
ปุตฺตหีนํ คหํ สุญฺญํ,สพฺพสุญฺญา ทลิทฺทตา.
ຊີວິດທີ່ປາສະຈາກຄວາມຮູ້ຍ່ອມວ່າງເປົ່າ, ທິດທັງຫຼາຍຍ່ອມວ່າງເປົ່າຫາກຂາດຍາດຕິພີ່ນ້ອງ, ເຮືອນທີ່ປາສະຈາກລູກຍ່ອມວ່າງເປົ່າ, ແລະ ຄວາມຍາກຈົນຍ່ອມວ່າງເປົ່າຈາກທຸກສິ່ງ.
๔๘.
໔໘.
อทาตา[Pg.35] วํสโทเสน,กมฺมโทสา ทลิทฺทตา;
อุมฺมาทา มาตุโทเสน,ปิตุโทเสน มูฬฺหตา.
ความตระหนี่ถี่เหนียวเกิดจากโทษของตระกูล ความยากจนเกิดจากโทษของกรรม ความบ้าเกิดจากโทษของมารดา และความโง่เขลาเกิดจากโทษของบิดา
๔๙.
໔໙.
คุรุ [Pg.36] อคฺคิ ทฺวิชาทีนํ,วณฺณานํ พฺราหฺมโณ คุรุ;
ปติ เรโก คุรุตฺถีนํ,สพฺพสฺสาภฺยาคโต คุรุ.
ໄຟເປັນຄູຂອງພຣາມ, ພຣາມເປັນຄູຂອງວັນນະທັງຫຼາຍ, ສາມີເປັນຄູພຽງຄົນດຽວຂອງສະຕີ, ແລະ ແຂກຜູ້ມາຢ້ຽມຢາມເປັນຄູຂອງທຸກຄົນ.
๕๐.
໕໐.
อติทพฺเพ [Pg.37] หตา ลงฺกา,อติมาเน จ โกรวา;
อติทาเน พลีพทฺโธ,สพฺพมจฺจนฺต คหิตํ.
ກຸງລົງກາຖືກທຳລາຍເພາະຄວາມຮັ່ງມີເກີນໄປ, ພວກໂກຣົບຈິບຫາຍເພາະຄວາມຈອງຫອງເກີນໄປ, ທ້າວບາລີຖືກມັດເພາະການໃຫ້ທານເກີນໄປ; ສິ່ງທັງປວງທີ່ເກີນຂອບເຂດຄວນຫຼີກເວັ້ນ.
๕๑.
໕໑.
วตฺถหีโน [Pg.38] ตฺวลงฺกาโร,ฆตหีนญฺจ โภชนํ;
ถนหีนา จ ยานารี,วิชฺชาหีนญฺจ ชีวนํ.
ເຄື່ອງປະດັບທີ່ປາສະຈາກເສື້ອຜ້າ, ອາຫານທີ່ປາສະຈາກເນີຍໃສ, ສະຕີທີ່ປາສະຈາກເຕົ້ານົມ, ແລະ ຊີວິດທີ່ປາສະຈາກຄວາມຮູ້ ຍ່ອມບໍ່ມີຄຸນຄ່າ.
๕๒.
໕໒.
โภชฺชํ โภชนสตฺติ จ,รติสตฺติ วรา ถิโย;
วิภโว ทานสตฺติ จ,นาปฺปสฺส ตปโส ผลํ.
ການມີອາຫານແລະມີກຳລັງໃນການກິນ, การມີສະຕີທີ່ດີເລີດແລະມີກຳລັງໃນການຮ່ວມຮັກ, ການມີຊັບສົມບັດແລະມີໃຈຍິນດີໃນການໃຫ້ທານ, ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ແມ່ນຜົນຂອງຕະບະພຽງເລັກນ້ອຍເລີຍ.
๕๓.
໕໓.
ปุตฺตปฺปโยชนา [Pg.39] ทารา,ปุตฺโต ปิณฺฑปฺปโยชโน;
หิตปฺปโยชนํ มิตฺตํ,ธนํ สพฺพปฺปโยชนํ.
ພັນລະຍາມີປະໂຫຍດເພື່ອການມີລູກ, ລູກມີປະໂຫຍດເພື່ອການອຸທິດສ່ວນກຸສົນ, ມິດສະຫາຍມີປະໂຫຍດເພື່ອເກື້ອກູນກັນ, ແລະ ຊັບມີປະໂຫຍດເພື່ອທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງ.
๕๔.
໕໔.
ทุลฺลภํ [Pg.40] ปากติกํ วากฺยํ,ทุลฺลโภ เขมกโร สุโต;
ทุลฺลภา สทิสี ชายา,ทุลฺลโภ สชโน ปิโย.
ຄຳເວົ້າທີ່ຈິງໃຈແລະອ່ອນຫວານຫາໄດ້ຍາກ, ລູກທີ່ນຳຄວາມຮົ່ມເຢັນເປັນສຸກມາໃຫ້ຫາໄດ້ຍາກ, ພັນລະຍາທີ່ມີໃຈສະເໝີກັນຫາໄດ້ຍາກ, ແລະ ຍາດຕິພີ່ນ້ອງທີ່ຮັກແພງກັນຫາໄດ້ຍາກ.
๕๕.
໕໕.
เสเลเสเล [Pg.41] นมาณิกฺกํ,มุตฺติกํ น คเชคเช;
สาธโว น หิ สพฺพตฺร,จนฺทนํ น วเนวเน.
ແກ້ວມະນີບໍ່ໄດ້ມີຢູ່ໃນທຸກພູເຂົາ, ໄຂ່ມຸກບໍ່ໄດ້ມີຢູ່ໃນທຸກຕົວຊ້າງ, ສັດຕະບຸລຸດບໍ່ໄດ້ມີຢູ່ໃນທຸກຫົນທຸກແຫ່ງ, ແລະ ໄມ້ຈັນກໍບໍ່ໄດ້ມີຢູ່ໃນທຸກປ່າ.
๕๖.
໕໖.
อโสโจ [Pg.42] นิทฺธโน ปญฺโญ,อโสโจ ปณฺฑิตพนฺธโว;
อโสจา วิธวา นารี,ปุตฺตนตฺต ปติฏฺฐิตา.
ຜູ້ມີປັນຍາເຖິງວ່າຈະຍາກຈົນກໍບໍ່ຄວນເສົ້າໂສກເຖິງ, ມິດສະຫາຍທີ່ເປັນບັນດິດກໍບໍ່ຄວນເສົ້າໂສກເຖິງ, ແລະ ຍິງໝ້າຍທີ່ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນລູກແລະຫຼານກໍບໍ່ຄວນເສົ້າໂສກເຖິງ.
๕๗.
໕໗.
อวิชฺโช ปุริโส โสโจ,โสจํ เมถุน มปฺปชํ;
นิราหารา ปชา โสจา,โสจํ รชฺช มราชกํ.
ຄົນທີ່ປາສະຈາກຄວາມຮູ້ເປັນໜ້າເສົ້າໂສກ, ການຮ່ວມເພດທີ່ປາສະຈາກລູກເປັນໜ້າເສົ້າໂສກ, ປະຊາຊົນທີ່ຂາດແຄນອາຫານເປັນໜ້າເສົ້າໂສກ, ແລະ ແຜ່ນດິນທີ່ປາສະຈາກພະລາຊາເປັນໜ້າເສົ້າໂສກ.
๕๘.
໕໘.
กุเลหิ [Pg.43] สห สมฺปกฺกํ,ปณฺฑิเตหิ จ มิตฺตตํ;
ญาตีภิ จ สมํ เมลํ,กุพฺพาโน นวินสฺสติ.
ຜູ້ໃດທີ່ຜູກມິດກັບຕະກູນທີ່ດີ, ມີຄວາມເປັນມິດກັບບັນດິດ, ແລະ ມີຄວາມສາມັກຄີກົມກຽວກັບຍາດຕິພີ່ນ້ອງ, ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມບໍ່ເຖິງຄວາມຈິບຫາຍ.
๕๙.
໕໙.
กฏฺฐา [Pg.44] วุตฺติ ปราธินา,กฏฺโฐ วาโส นิราสโย;
นิทฺธโน พฺยวสาโย จ,สพฺพกฏฺฐา ทลิทฺทตา.
ການລ້ຽງຊີບທີ່ຕ້ອງເພິ່ງພາຜູ້ອື່ນນັ້ນແສນລຳບາກ, ການຢູ່ອາໄສທີ່ບໍ່ມີທີ່ເພິ່ງພິງນັ້ນແສນລຳບາກ; ຄວາມພະຍາຍາມຂອງຄົນຍາກຈົນກໍແສນລຳບາກ, ແຕ່ບັນດາຄວາມລຳບາກທັງໝົດ ຄວາມຍາກຈົນແມ່ນລຳບາກທີ່ສຸດ.
๖๐.
໖໐.
ตกฺกรสฺส กุโต ธมฺโม,ทุชฺชนสฺส กุโต ขมา;
เวสิยา จ กุโต สฺเนโห,กุโต สจฺจญฺจ กามินํ.
ຄຸນທຳຈະມີມາແຕ່ໃສໃນຕົວໂຈນ, ຄວາມອົດກັ້ນອົດທົນຈະມີມາແຕ່ໃສໃນຕົວຄົນຊົ່ວ; ຄວາມຮັກໄຄ່ຈະມີມາແຕ່ໃສໃນຕົວຍິງໂສເພນີ, ແລະຄວາມຈິງໃຈຈະມີມາແຕ່ໃສໃນຕົວຄົນມັກກາມ.
๖๑.
໖໑.
เปสิตสฺส [Pg.45] กุโต มานํ,โกปนสฺส กุโต สุขํ;
ถีนํ กุโต สติตฺตญฺจ,กุโต เมตฺตี ขลสฺส จ.
ຄວາມຖືຕົວຈະມີມາແຕ່ໃສໃນຕົວຜູ້ຮັບໃຊ້, ຄວາມສຸກຈະມີມາແຕ່ໃສໃນຕົວຄົນມັກໂກດ; ຄວາມຊື່ສັດໝັ້ນຄົງຈະມີມາແຕ່ໃສໃນຕົວສະຕີ, ແລະມິດຕະພາບຈະມີມາແຕ່ໃສໃນຕົວຄົນພານ.
๖๒.
໖໒.
ทุพฺพลสฺส [Pg.46] พลํ ราชา,พาลานํ โรทนํ พลํ;
พลํมูฬฺหสฺส โมนิตฺตํ,โจรานํ อตถํ พลํ.
ພະລາຊາເປັນກຳລັງຂອງຄົນອ່ອນແອ, ການຮ້ອງໄຫ້ເປັນກຳລັງຂອງເດັກນ້ອຍ, ຄວາມນິ່ງງຽບເປັນກຳລັງຂອງຄົນໂງ່, ຄວາມບໍ່ຈິງເປັນກຳລັງຂອງພວກໂຈນ.
๖๓.
໖໓.
โย [Pg.47] ธุวานิ ปริจฺจชฺช,อธุวํ ปริเสวติ;
ธุวานิ ตสฺส นสฺสนฺติ,อธุวํ นฏฺฐเมว จ.
ຜູ້ໃດສະລະສິ່ງທີ່ໝັ້ນຄົງ ແລ້ວໄປສະແຫວງຫາສິ່ງທີ່ບໍ່ໝັ້ນຄົງ; ສິ່ງທີ່ໝັ້ນຄົງຂອງຜู້ນັ້ນຍ່ອມຈິບຫາຍ, ແລະສິ່ງທີ່ບໍ່ໝັ້ນຄົງກໍຍ່ອມສູນເສຍໄປຢູ່ແລ້ວ.
๖๔.
໖໔.
สุกฺกํ มํสํ ถิโย วุทฺธา,พาลกฺก ตรุณํ ทธิ;
ปภาเต เมถุนํ นิทฺทา,สชฺชุ ปาณหรานิ ฉ;
ຊີ້ນແຫ້ງ, ຍິງແກ່, ແສງຕາເວັນອ່ອນຍາມເຊົ້າ, ນົມສົ້ມໃໝ່, ການຮ່ວມປະເວນີຍາມເຊົ້າ, ແລະການນອນຫຼັບຍາມເຊົ້າ; ທັງຫົກປະການນີ້ ຍ່ອມພາກຊີວິດໄປໂດຍພັນຕາ.
๖๕.
໖໕.
สชฺชุ [Pg.48] มํสํ นวนฺนญฺจ,พาลา ถี ขีรโภชนํ;
ฆตมุณฺโหทกญฺเจว,สชฺชุ ปาณกรานิ ฉ.
ຊີ້ນສົດ, ເຂົ້າໃໝ່, ຍິງສາວ, ອາຫານປຸງດ້ວຍນົມ, ເນີຍໃສ, ແລະນ້ຳອຸ່ນ; ທັງຫົກປະການນີ້ ຍ່ອມບຳລຸງກຳລັງຊີວິດໂດຍພັນຕາ.
๖๖.
໖໖.
สีหาเทกํ [Pg.49] พกาเทกํ,ฉ สุนา ตีณิ คทฺรภา;
วายสา จตุ สิกฺเขถ,จตฺตาริ กุกฺกุฏาทปิ.
ຄວນຮຽນຮູ້ໜຶ່ງປະການຈາກສິງ, ໜຶ່ງປະການຈາກນົກຍາງ, ຫົກປະການຈາກໝາ, ສາມປະການຈາກລາ, ສີ່ປະການຈາກກາ, ແລະສີ່ປະການຈາກໄກ່.
๖๗.
໖໗.
ปภูตมปฺปกิจฺจํ [Pg.50] วา,โยนโร กตฺตุมิจฺฉติ;
สํยตเนน กตฺตพฺพํ,สีหาเทกํ ปกิตฺติตํ.
ຄົນເຮົາເມື່ອປາດຖະໜາຈະເຮັດວຽກງານ ບໍ່ວ່າຈະເປັນງານໃຫຍ່ຫຼືງານນ້ອຍ; ກໍຄວນເຮັດດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈຢ່າງເຕັມກຳລັງ, ນີ້ຄືຄຸນສົມບັດໜຶ່ງປະການທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າຄວນຮຽນຮູ້ຈາກສິງ.
๖๘.
໖໘.
สพฺพินฺทฺริยานิ สํยม,พโกว ปติโต ชโน;
กาลเทโสปปนฺนานิ,สพฺพกิจฺจานิ สาธเย.
ຄົນເຮົາຄວນສຳລວມອິນຊີທັງໝົດ ຄືກັນກັບນົກຍາງ; ແລ້ວຈົ່ງເຮັດວຽກງານທັງປວງໃຫ້ສຳເລັດຜົນ ໃຫ້ເໝາະສົມແກ່ກາລະເທສະ.
๖๙.
໖໙.
พหฺวาสี [Pg.51] สาปฺปสนฺตุฏฺโฐ,สุนิทฺโท สีฆเจตโน;
ปภุภตฺโต จ สูโร จ,ญาตพฺพา ฉ สุนา คุณา.
ກິນຫຼາຍແຕ່ກໍສັນໂດດ, ນອນຫຼັບງ່າຍແຕ່ກໍຕື່ນໄວ, ຈົງຮັກພັກດີຕໍ່ເຈົ້ານາຍ, ແລະມີຄວາມກ້າຫານ; ຄຸນສົມບັດຫົກປະການນີ້ຂອງໝາ ຄວນຮຽນຮູ້ໄວ້.
๗๐.
໗໐.
อวิสฺสามํ [Pg.52] วเห ภารํ,สีตุณฺหญฺจ นวินฺทติ;
ส สนฺโตโส ตถา นิจฺจํ,ตีณิ สิกฺเขถ คทฺรภา.
ແບກຫາບພາລະໂດຍບໍ່ຮູ້ຈັກອິດເມື່ອຍ, ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວຕໍ່ຄວາມໜາວແລະຄວາມຮ້ອນ, ແລະມີຄວາມສັນໂດດຢູ່ສະເໝີ; ສາມປະການນີ້ ຄວນຮຽນຮູ້ຈາກລາ.
๗๑.
໗໑.
คุฬฺหเมถุนธมฺมญฺจ,กาเลกาเล จ สงฺคหํ;
อปฺปมาทมนาลสฺยํ,จตุ สิกฺเขถ วายสา.
ການຮ່ວມປະເວນີໃນທີ່ລັບ, ການສະສົມສະບຽງອາຫານເປັນຄັ້ງຄາວ, ຄວາມບໍ່ປະມາດ, ແລະຄວາມບໍ່ກຽດຄ້ານ; ສີ່ປະການນີ້ ຄວນຮຽນຮູ້ຈາກກາ.
๗๒.
໗໒.
ยุทฺธญฺจ [Pg.53] ปาตรุฏฺฐานํ,โภชนํ สห พนฺธุหิ;
ถิยํ อาปทคฺคตํ รกฺเข,จตุ สิกฺเขถ กุกฺกุฏา.
ການຕໍ່ສູ້, ການຕື່ນນອນແຕ່ເຊົ້າ, ການກິນອາຫານຮ່ວມກັບຍາດຕິພີ່ນ້ອງ, ແລະການປົກປ້ອງເມຍໃນຍາມມີໄພ; ສີ່ປະການນີ້ ຄວນຮຽນຮູ້ຈາກໄກ່.
๗๓.
໗໓.
โกติภาโร [Pg.54] สมตฺถานํ,กึทูรํ พฺยวสายินํ;
โก วิเทโส สวิชฺชานํ,โก ปโร ปิยวาทินํ.
ຫົວຂໍ້ໃດຈະເປັນພາລະໜັກແກ່ຜູ້ມີຄວາມສາມາດ, ໄລຍະທາງໃດຈະໄກເກີນໄປສຳລັບຜູ້ມີຄວາມພະຍາຍາມ; ຕ່າງປະເທດໃດຈະເປັນແດນໄກສຳລັບຜູ້ມີຄວາມຮູ້, ແລະໃຜຈະເປັນຄົນອື່ນສຳລັບຜູ້ເວົ້າຈາອ່ອນຫວານ.
๗๔.
໗໔.
ภยสฺส กถิโต ปนฺโถ,อินฺทฺริยานมสํยโม;
ตชฺชโย สมฺปทามคฺโค,เยนิฏฺฐํ เตน คมฺยเต.
ການບໍ່ສຳລວມອິນຊີ ກ່າວວ່າເປັນຫົນທາງແຫ່ງໄພອັນຕະລາຍ; ການຊະນະອິນຊີເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນຫົນທາງແຫ່ງຄວາມສຳເລັດ; ບຸກຄົນປາດຖະໜາທາງໃດ ກໍຍ່ອມໄປທາງນັ້ນ.
๗๕.
໗໕.
น [Pg.55] จ วิชฺชาสโม พนฺธุ,น จ พฺยาธิสโม ริปุ;
นจาปจฺจสโม สฺเนโห,น จ เทวา ปรํ พลํ.
ບໍ່ມີມິດສະຫາຍໃດສະເໝີດ້ວຍຄວາມຮູ້, ບໍ່ມີສັດຕູໃດສະເໝີດ້ວຍໂລກໄພໄຂ້ເຈັບ; ບໍ່ມີຄວາມຮັກໃດສະເໝີດ້ວຍຄວາມຮັກລູກ, ແລະບໍ່ມີກຳລັງໃດຍິ່ງໃຫຍ່ໄປກວ່າກຳລັງແຫ່ງເທວະດາ.
๗๖.
໗໖.
สมุทฺทาวรณา [Pg.56] ภูมิ,ปาการาวรณํ คหํ;
นรินฺทาวรณา เทสา,จาริตฺตาวรณา ถิโย.
ແຜ່ນດິນມີມະຫາສະໝຸດເປັນເຄື່ອງກັ້ນ, ເຮືອນຊານມີກຳແພງເປັນເຄື່ອງກັ້ນ; ບ້ານເມືອງມີພະລາຊາເປັນເຄື່ອງກັ້ນ, ແລະສະຕີມີສີລະທຳຄວາມປະພຶດດີເປັນເຄື່ອງກັ້ນ.
๗๗.
໗໗.
ฆตกุมฺภสมา นารี,ตตฺตงฺคาร สโม ปุมา;
ตสฺมา ฆตญฺจ อคฺคิญฺจ,เนกตฺร ถปเย พุโธ.
ສະຕີປຽບເໝືອນໝໍ້ເນີຍໃສ, ບຸລຸດປຽບເໝືອນຖ່ານໄຟຮ້ອນ; ເພາະສະນັ້ນ, ຜູ້ມີປັນຍາຈຶ່ງບໍ່ຄວນວາງເນີຍໃສແລະໄຟໄວ້ໃນບ່ອນດຽວກັນ.
๗๘.
໗໘.
อาหาโร [Pg.57] ทฺวิคุโณ ถีนํ,พุทฺธิ ตาสํ จตุคฺคุโณ;
ฉคุโณ พฺยวสาโย จ,กาโมจฏฺฐคุโณ มโต.
ຄວາມຕ້ອງການອາຫານຂອງສະຕີມີຫຼາຍກວ່າບຸລຸດສອງເທົ່າ, ສະຕິປັນຍາຂອງພວກນາງມີຫຼາຍກວ່າສີ່ເທົ່າ; ຄວາມພະຍາຍາມມີຫຼາຍກວ່າຫົກເທົ່າ, ແລະຄວາມຕ້ອງການທາງເພດມີຫຼາຍກວ່າແປດເທົ່າ.
๗๙.
໗໙.
ชิณฺณมนฺนํ [Pg.58] ปสํเสยฺย,ภริยํ คตโยพฺพนํ;
รณา ปจฺจาคตํ สูรํ,สสฺสญฺจ เคหมาคตํ.
ຄວນສັນລະເສີນອາຫານທີ່ຍ່ອຍແລ້ວ, ຄວນສັນລະເສີນພັນລະຍາທີ່ຜ່ານພົ້ນໄວໜຸ່ມສາວໄປແລ້ວ, ຄວນສັນລະເສີນນັກຮົບຜູ້ກ້າຫານທີ່ກັບຄືນມາຈາກສະໜາມຮົບ, ແລະຄວນສັນລະເສີນພືດພັນທັນຍາຫານທີ່ເກັບກູ້ມາຮອດເຮືອນແລ້ວ.
๘๐.
໘໐.
อสนฺตุฏฺฐา [Pg.59] ทฺวิชา นฏฺฐา,สนฺตุฏฺฐาอิว ปาถิวา;
สลชฺชา คณิกา นฏฺฐา,นิลฺลชฺชา จ กุลิตฺถิโย.
ພາມທີ່ບໍ່ສັນໂດດຍ່ອມຈິບຫາຍ, ສ່ວນພະລາຊາທີ່ສັນໂດດກໍຍ່ອມຈິບຫາຍ; ຍິງໂສເພນີທີ່ມີຄວາມອາຍຍ່ອມຈິບຫາຍ, ແລະຍິງມີຕະກູນທີ່ບໍ່ມີຄວາມອາຍກໍຍ່ອມຈິບຫາຍ.
๘๑.
໘໑.
อวํสปติโต ราชา,มูฬฺหปุตฺโต จ ปณฺฑิโต;
อธเนน ธนํ ปาปฺย,ติณํว มญฺญเต ชนํ.
ພະລາຊາຜູ້ຕົກຕ່ຳຈາກລາຊະວົງ, ນັກປາດທີ່ມີລູກໂງ່ເຂົາ, ແລະຄົນຍາກຈົນທີ່ໄດ້ລາບຍົດເງິນທອງ; ພວກເຂົາຍ່ອມເບິ່ງເຫັນຄົນອື່ນປຽບເໝືອນດັ່ງເສດຫຍ້າ.
๘๒.
໘໒.
พฺรหฺมหาปิ [Pg.60] นโร ปุชฺโช,ยสฺสตฺถิ วิปุลํ ธนํ;
สสิโน ตุลฺยวํโสปิ,นิทฺธโน ปริภูยเต.
ແມ່ນແຕ່ຄົນທີ່ຂ້າພາມກໍຍັງໄດ້ຮັບການບູຊາ ຫາກຜູ້ນັ້ນມີຊັບສົມບັດຫຼວງຫຼາຍ; ແຕ່ຜູ້ທີ່ມີຕະກູນສູງສົ່ງສະເໝີດ້ວຍພະຈັນ ຫາກຍາກຈົນຂາດເຂີນ ກໍຍ່ອມຖືກດູໝິ່ນຢຽດຫຍາມ.
๘๓.
໘໓.
โปตฺถกฏฺฐา [Pg.61] ตุ ยาวิชฺชา,ปรหตฺถคตํ ธนํ;
กิจฺจกาเล สมุปฺปนฺเน,น สาวิชฺชา น ตทฺธนํ.
ຄວາມຮູ້ທີ່ຢູ່ແຕ່ໃນຕຳລາ, ແລະຊັບສົມບັດທີ່ຕົກຢູ່ໃນມືຂອງຜູ້ອື່ນ; ເມື່ອເຖິງຄາວຈຳເປັນຕ້ອງໃຊ້ງານ, ຄວາມຮູ້ນັ້ນກໍບໍ່ແມ່ນຄວາມຮູ້ ແລະຊັບນັ້ນກໍບໍ່ແມ່ນຊັບ.
๘๔.
໘໔.
ปาทปานํ ภยํ วาตา,ปทฺมานํ สิสิรา ภยํ;
ปพฺพตานํ วชีรมฺหา,สาธูนํ ทุชฺชนา ภยํ.
ໄພຂອງຕົ້ນໄມ້ຄືລົມພາຍຸ, ໄພຂອງດອກບົວຄືນ້ຳໝອກໜາວ; ໄພຂອງພູເຂົາຄືສາຍຟ້າຟາດ, ແລະໄພຂອງຄົນດີຄືຄົນຊົ່ວຊ້າ.
๘๕.
໘໕.
ปญฺเญ [Pg.62] นิยุชฺชมาเน ตุ,สนฺติ รญฺโญ ตโยคุณา;
ยโส สคฺคนิวาโส จ,วิปุโล จ ธนาคโม.
ເມື່ອພະລາຊາຊົງແຕ່ງຕັ້ງຜູ້ມີປັນຍາ, ຍ່ອມມີຄຸນປະໂຫຍດສາມປະການແກ່ພະອົງ ຄື: ກຽດຕິຍົດ, ການໄດ້ໄປສູ່ສະຫວັນ, ແລະການໄດ້ມາແຫ່ງຊັບສົມບັດອັນມະຫາສານ.
๘๖.
໘໖.
มูฬฺเห [Pg.63] นิยุชฺชมาเนตุ,ขตฺติยสฺสาคุณา ตโย;
อยโส จตฺถนาโส จ,นรเก คมนํ ตถา.
ແຕ່ເມື່ອຊົງແຕ່ງຕັ້ງຄົນໂງ່ເຂົາ, ຍ່ອມມີໂທດສາມປະການແກ່ພະລາຊາ ຄື: ຄວາມເສຍກຽດ, ຄວາມເສຍຊັບສົມບັດ, ແລະການຕ້ອງຕົກນະຮົກ.
๘๗.
໘໗.
พหูมูฬฺหสงฺฆาเตหิ,อญฺโญญฺญปสุวุตฺติภิ;
ปจฺฉาทฺยนฺเต คุณา สพฺเพ,เมเฆหิว ทิวากโร.
ເພາະການຢູ່ຮ່ວມກັນຂອງຄົນໂງ່ເຂົາຈຳນວນຫຼາຍ ຜູ້ມີພຶດຕິກຳຄືກັນກັບສັດເດຍລະສານຕໍ່ກັນ; ຄຸນງາມຄວາມດີທັງໝົດຍ່ອມຖືກບົດບັງໄວ້, ປຽບເໝືອນດວງຕາເວັນທີ່ຖືກບົດບັງດ້ວຍກີບເມກ.
๘๘.
໘໘.
ยสฺส เขตฺตํ นทีตีเร,ภริยาปิ ปรปฺปิยา;
ปุตฺตสฺส วินโย นตฺถิ,มจฺจุเรว นสํสโย.
ຜູ້ໃດມີນາຢູ່ແຄມຝັ່ງນ້ຳ, ມີເມຍເປັນທີ່ຮັກຂອງຊາຍອື່ນ; ແລະມີລູກທີ່ບໍ່ມີລະບຽບວິນັຍ, ຜູ້ນັ້ນປຽບເໝືອນຢູ່ໃກ້ຄວາມຕາຍຢ່າງບໍ່ຕ້ອງສົງໄສ.
๘๙.
໘໙.
อสมฺภาพฺยํ [Pg.65] นวตฺตพฺพํ,ปจฺจกฺขมปิ ทิสฺสเต;
สิลา ตรติ ปานียํ,คีตํ คายติ วานโร.
ສິ່ງທີ່ເປັນໄປບໍ່ໄດ້ ບໍ່ຄວນນຳມາເວົ້າ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະεຫັນປະຈັກແກ່ຕາກໍຕາມ; ເຊັ່ນວ່າ ຫີນຟູນ້ຳໄດ້ ຫຼືລີງຮ້ອງເພງໄດ້.
๙๐.
໙໐.
สุภิกฺขํ [Pg.66] กสเก นิจฺจํ,นิจฺจํ สุข มโรคิเก;
ภริยา ภตฺตุ ปิยา ยสฺส,ตสฺส นิจฺโจสฺสวํ คหํ.
ຄວາມອຸດົມສົມບູນຍ່ອມມີແກ່ຊາວນາສະເໝີ, ຄວາມສຸກຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ບໍ່ມີໂລກໄພສະເໝີ; ພັນລະຍາຂອງຜູ້ໃດເປັນທີ່ຮັກແພງຂອງສາມີ, ເຮືອນຂອງຜູ້ນັ້ນຍ່ອມມີງານສະຫຼອງຢູ່ສະເໝີ.
๙๑.
໙໑.
เหลสฺส กมฺมนาสาย,พุทฺธินาสาย นิทฺธนํ;
ยาจนา มานนาสาย,กุลนาสาย โภชนํ.
ຄວາມປະມາດເລິນເລີຍຍ່ອມທຳລາຍການງານ, ຄວາມຍາກຈົນຍ່ອມທຳລາຍສະຕິປັນຍາ; ການຂໍທານຍ່ອມທຳລາຍກຽດສັກສີ, ແລະການກິນອາຫານທີ່ບໍ່ເໝາະສົມຍ່ອມທຳລາຍຕະກູນ.
๙๒.
໙໒.
เสวิตพฺโพ [Pg.67] มหาวกฺโข,ผลจฺฉายา สมนฺวิโต;
ยทิ เทวา ผลํ นตฺถิ,ฉายา เกน นิวารเย.
ຄວນເຂົ້າອາໄສຮົ່ມໄມ້ໃຫຍ່ ທີ່ມີທັງໝາກແລະຮົ່ມເງົາ; ເຖິງແມ່ນວ່າໂດຍໂຊກຊະຕາຈະບໍ່ມີໝາກ, ແຕ່ໃຜເລີຍຈະຫ້າມຮົ່ມເງົາຂອງມັນໄດ້.
๙๓.
໙໓.
ปฐเม [Pg.68] นชฺชิตา วิชฺชา,ทุตีเย นชฺชิตํ ธนํ;
ตตีเย นชฺชิตํ ปุญฺญํ,จตุตฺเถ กึกริสฺสติ.
ໃນໄວທຳອິດຫາກບໍ່ຂົນຂວາຍຫາຄວາມຮູ້, ໃນໄວທີສອງຫາກບໍ່ຂົນຂວາຍຫາຊັບສົມບັດ; ໃນໄວທີສາມຫາກບໍ່ຂົນຂວາຍຫາບຸນກຸສົນ, ແລ້ວໃນໄວທີສີ່ຈະເຮັດຫຍັງໄດ້.
๙๔.
໙໔.
นทีกูเลจ เย วกฺขา,ปรหตฺถคตํ ธนํ;
กิจฺจํ ถีโคจรํ ยสฺส,สพฺพํ ตํ วิผลํ ภเว.
ຕົ້ນໄມ້ທີ່ຢູ່ແຄມຝັ່ງນ້ຳ, ຊັບສົມບັດທີ່ຕົກຢູ່ໃນມືຂອງຜູ້ອື່ນ; ແລະການງານທີ່ຢູ່ໃນຄວາມດູແລຂອງສະຕີ, ສິ່ງທັງໝົດນັ້ນຍ່ອມບໍ່ມີຜົນສຳເລັດ.
๙๕.
໙໕.
กุเทสมาสชฺช [Pg.69] กุโตตฺถสญฺจโย,กุปุตฺตมาสชฺช กุโต ชลญฺชลี;
กุเคหินึ ปาปฺย คเห กุโต สุขํ,กุสิสฺสมชฺฌาปยโต กุโต ยโส.
ເມື່ອອາໄສຢູ່ໃນປະເທດທີ່ບໍ່ດີ ຈະສະສົມຊັບສົມບັດໄດ້ແຕ່ໃສ, ເມື່ອມີລູກຊົ່ວ ຈະໄດ້ຮັບການຢາດນ້ຳອຸທິດສ່ວນກຸສົນໄດ້ແຕ່ໃສ; ເມື່ອໄດ້ເມຍບໍ່ດີ ຈະມີຄວາມສຸກໃນເຮືອນໄດ້ແຕ່ໃສ, ແລະເມື່ອສັ່ງສອນສິດທີ່ຊົ່ວຊ້າ ຈະມີຊື່ສຽງກຽດຕິຍົດໄດ້ແຕ່ໃສ.
๙๖.
໙໖.
กูโปทกํ [Pg.70] วฏจฺฉายา,สามา ถีจิฏฺฐกาลยํ;
สีตกาเล ภเว อุณฺหํ,คิมฺหกาเล จ สีตลํ.
ນ້ຳໃນນ້ຳສ້າງ, ຮົ່ມຂອງຕົ້ນໄຮ, ສະຕີຜິວເນື້ອດຳແດງ, ແລະເຮືອນກໍ່ດ້ວຍດິນຈີ່; ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມອົບອຸ່ນໃນລະດູໜາວ ແລະເຢັນສະບາຍໃນລະດູຮ້ອນ.
๙๗.
໙໗.
วิสํ [Pg.71] จงฺกมนํ รตฺตึ,วิสํ รญฺโญนุกุลตา;
วิสํ ถีปิ อญฺญาสตฺตา,วิสํ พฺยาธิ อเวกฺขิโต.
ການທ່ຽວໄປໃນຍາມຄ່ຳຄືນເປັນພິດ, ການຮັບໃຊ້ພະລາຊາເປັນພິດ; ສະຕີທີ່ມີໃຈຮັກຊາຍອື່ນເປັນພິດ, ແລະໂລກໄພໄຂ້ເຈັບທີ່ປ່ອຍປະລະເລີຍບໍ່ຮັກສາກໍເປັນພິດ.
๙๘.
໙໘.
ทุรธีตา [Pg.72] วิสํ วิชฺชา,อชิณฺเณ โภชนํ วิสํ;
วิสํ โคฏฺฐี ทลิทฺทสฺส,วุทฺธสฺส ตรุณี วิสํ.
ຄວາມຮູ້ທີ່ຮຽນມາບໍ່ດີຍ່ອມເປັນພິດ, ອາຫານທີ່ກິນເຂົ້າໄປໃນຍາມທ້ອງອືດຍ່ອມເປັນພິດ; ການຄົບຄ້າສະມາຄົມເປັນພິດແກ່ຄົນຍາກຈົນ, ແລະຍິງສາວຮຸ່ນໜຸ່ມຍ່ອມເປັນພິດແກ່ຊາຍແກ່.
๙๙.
໙໙.
ปโทเส [Pg.73] นิหโต ปนฺโถ,ปติตา นิหตา ถิโย;
อปฺปพีชํ หตํ เขตฺตํ,ภจฺจโทสา หโต ปภู.
ຫົນທາງຍ່ອມຖືກທຳລາຍໃນຍາມຄ່ຳຄືນ, ສະຕີຍ່ອມເສຍຫາຍເພາະຄວາມປະພຶດຕົກຕ່ຳ; ນາຢ່ອມເສຍຫາຍເພາະຂາດແນວພັນພືດ, ແລະເຈົ້ານາຍຍ່ອມເສຍຫາຍເພາະຄວາມຜິດພາດຂອງຂ້າຮັບໃຊ້.
๑๐๐.
໑໐໐.
หตมโสตฺติยํ สทฺธํ,หโต ยญฺโญ ตฺวทกฺขิโณ;
หตา รูปวตี วญฺฌา,หตํ เสนมนายกํ.
ຄວາມສັດທາທີ່ປາສະຈາກການສຶກສາຮຽນຮູ້ຍ່ອມເສຍຫາຍ, ການບູຊາຍັນທີ່ປາສະຈາກທານວັດຖຸຍ່ອມເສຍຫາຍ; ຍິງຮູບງາມແຕ່ເປັນໝັນຍ່ອມເສຍຫາຍ, ແລະກອງທັບທີ່ປາສະຈາກແມ່ທັບຍ່ອມເສຍຫາຍ.
๑๐๑.
໑໐໑.
เวทเวทงฺค [Pg.74] ตตฺตญฺโญ,ชปโหมปรายโน;
อาสีวาทวโจยุตฺโต,เอส ราชปุโรหิโต.
ຜູ້ໃດຮູ້ແຈ້ງໃນພະເວດແລະເວທາງຄະ, ຍິນດີໃນການສວດມົນແລະບູຊາໄຟ, ແລະປະກອບດ້ວຍວາຈາໃຫ້ພອນ; ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າເປັນປຸໂລຫິດຂອງພະລາຊາ.
๑๐๒.
໑໐໒.
กุลสีลคุโณเปโต,สพฺพธมฺมปรายโน;
ปวีโณ เปสนาทฺยกฺโข,ธมฺมาทฺยกฺโข วิธียเต.
ຜູ້ໃດປະກອບດ້ວຍຕະກູນ, ສີລະທຳ ແລະຄຸນງາມຄວາມດີ, ຍຶດໝັ້ນໃນທຳທັງປວງ, ມີຄວາມຊ່ຽວຊານໃນການສັ່ງການ; ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ເປັນຜູ້ດູແລວຽກງານທຳ.
๑๐๓.
໑໐໓.
อยุพฺเพทกตาภฺยาโส,สพฺเพสํ ปิยทสฺสโน;
อริยสีลคุโณเปโต,เอส วชฺโช วิธียเต.
ຜູ້ໃດໄດ້ສຶກສາຝຶກຝົນໃນວິຊາແພດ, ເປັນທີ່ຮັກແພງຂອງຄົນທັງປວງ, ແລະປະກອບດ້ວຍສີລະທຳອັນປະເສີດ; ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ເປັນແພດໝໍ.
๑๐๔.
໑໐໔.
สกึทุตฺต [Pg.76] คหิตตฺโถ,ลหุหตฺโถ ชิตกฺขโร;
สพฺพสตฺถ สมาโลกี,ปกฏฺโฐ นาม เลขโก.
ຜູ້ໃດເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍໄດ້ທັນທີເມື່ອຟັງພຽງຄັ້ງດຽວ, ມີມືໄວ, ຂຽນໜັງສືໄດ້ຢ່າງຄ່ອງແຄ່ວ, ແລະສຶກສາຄົ້ນຄວ້າໃນຕຳລາທັງປວງ; ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າເປັນອາລັກຜູ້ປະເສີດ.
๑๐๕.
໑໐໕.
สมตฺตนีติสตฺตญฺโญ,วาหเน ปูชิตสฺสโม;
สูรวีรคุโณเปโต,เสนาธฺยกฺโข วิธียเต.
ຜູ້ໃດຮູ້ແຈ້ງໃນຕຳລາຈະລິຍະທຳແລະການປົກຄອງທັງປວງ, ໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງໃນການຂັບຂີ່ພາຫະນະ, ແລະປະກອບດ້ວຍຄວາມກ້າຫານອົງອາດ; ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ເປັນແມ່ທັບ.
๑๐๖.
໑໐໖.
สุจี [Pg.78] วากฺยปฏุปฺปญฺโญ,ปรจิตฺโตปลกฺขโก;
ธีโร ยถาตฺถ วาที จ,เอส ทูโต วิธียเต.
ຜູ້ໃດມີຄວາມສະອາດບໍລິສຸດ, ມີວາຈາສະຫຼາດຫຼັກແຫຼມ, ຮູ້ຈັກອ່ານໃຈຂອງຜູ້ອື່ນ, ມີຄວາມກ້າຫານ ແລະເວົ້າແຕ່ຄວາມຈິງ; ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມໄດ້ຮັບການແຕ່ງຕັ້ງໃຫ້ເປັນທູດ.
๑๐๗.
໑໐໗.
ปุตฺตนตฺต คุโณเปโต,สตฺถญฺโญ ปิฏฺฐปาจโก;
สูโร จ กถิโนเจว,สูปกาโร ส อุจฺจเต.
ຜູ້ໃດມີຄຸນສົມບັດທີ່ໄວ້ວາງໃຈໄດ້ຄືລູກຫຼານ, ຮູ້ແຈ້ງໃນຕຳລາການປຸງອາຫານ, ມີຄວາມເຂັ້ມແຂງແລະອົດທົນ; ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າເປັນພໍ່ຄົວ.
๑๐๘.
໑໐໘.
อิงฺคิตา [Pg.79] การตตฺตญฺโญ,พลวา ปิยทสฺสโน;
อปฺปมาที สทา ทกฺโข,ปติหาโร ส อุจฺจเต.
ຜູ້ໃດຮູ້ຈັກທ່າທາງແລະອາການສະແດງອອກ, ມີຮ່າງກາຍແຂງແຮງ, ມີບຸກຄະລິກພາບດີ, ມີຄວາມບໍ່ປະມາດ ແລະມີຄວາມສະຫຼາດສະເລີຍຢູ່ສະເໝີ; ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າເປັນນາຍປະຕູ.
๑๐๙.
໑໐໙.
ยสฺส [Pg.80] นตฺถิ สยํ ปญฺญา,สตฺถํ ตสฺส กโรติ กึ;
โลจเนหิ วิหีนสฺส,ทปฺปโณ กึกริสฺสติ.
ຕຳລາທັງຫຼາຍຈະຊ່ວຍຫຍັງໄດ້ ແກ່ຜູ້ທີ່ບໍ່ມີປັນຍາເປັນຂອງຕົນເອງ; ແວ່ນແຍງຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງ ແກ່ຄົນຕາບອດ.
๑๑๐.
໑໑໐.
กึกริสฺสนฺติ วตฺตาโร,โสตํ ยตฺถ นวิชฺชเต;
นคฺคกปณเก เทเส,รชโณ กึกริสฺสติ.
ຜູ້ເວົ້າທັງຫຼາຍຈະເຮັດຫຍັງໄດ້ ໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ມີຜູ້ຟັງ; ຊ່າງຍ້ອມຜ້າຈະເຮັດຫຍັງໄດ້ ໃນເມືອງຂອງພວກນັກບວດເປືອຍກາຍ.