1 Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
សូមនមស្ការថ្វាយបង្គំ ចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះអង្គនោះ។
Cāṇakyanītipāḷi
គម្ពីរចាណក្យនីតិបាលី
1.
១.
Nānāsattho [Pg.1] ddhataṃ vakkhe,Rāja nīti samuccayaṃ;
Sabba bīja midaṃ satthaṃ,Cāṇakyaṃ sārasaṅgahaṃ.
ខ្ញុំនឹងពោលនូវគម្ពីររាជនីតិសមុច្ច័យ ដែលដកស្រង់ចេញពីសាស្ត្រាផ្សេងៗ គម្ពីរចាណក្យសារសង្គហៈនេះ ប្រៀបដូចជាគ្រាប់ពូជនៃវិជ្ជាទាំងពួង។
2.
២.
Mūlasuttaṃ pavakkhāmi,Cāṇakyena yathoditaṃ;
Yassa viññāna mattena,Mūḷho bhavati paṇḍito.
ខ្ញុំនឹងពោលនូវមូលសូត្រ តាមដែលលោកចាណក្យៈបានពោលទុកមក ដែលគ្រាន់តែដឹងយល់នូវសូត្រនោះ មនុស្សល្ងង់ខ្លៅក៏អាចក្លាយជាបណ្ឌិតបាន។
3.
៣.
Viduttaṃ [Pg.2] narapaccañca,Nevatulyaṃ kudācanaṃ;
Sadese pujjate rājā,Vidū sabbattha pujjate.
ភាពជាអ្នកប្រាជ្ញ និងភាពជាព្រះរាជា មិនអាចប្រៀបធៀបគ្នាបានឡើយ ក្នុងកាលណាៗ ព្រះរាជាតែងទទួលបានការគោរពតែក្នុងប្រទេសរបស់ខ្លួន ចំណែកឯអ្នកប្រាជ្ញ តែងទទួលបានការគោរពក្នុងទីទាំងពួង។
4.
៤.
Paṇḍite [Pg.3] ca guṇā sabbe,Mūḷhe dosā hi kevalaṃ;
Tasmā mūḷhasahassesu,Pañño eko visisyate.
គុណធម៌ទាំងឡាយតែងមាននៅក្នុងខ្លួនបណ្ឌិត ចំណែកឯទោសកំហុសទាំងឡាយតែងមាននៅក្នុងខ្លួនមនុស្សល្ងង់ ហេតុនោះហើយ ក្នុងចំណោមមនុស្សល្ងង់រាប់ពាន់នាក់ អ្នកមានប្រាជ្ញាតែម្នាក់គត់ គឺប្រសើរវិសេសបំផុត។
5.
៥.
Mātariva [Pg.4] paradāresu,Paradabbesu leṭṭuva;
Attaniva sabbabhūtesu,Yo passati sapaṇḍito.
បុគ្គលណាដែលមើលឃើញភរិយារបស់អ្នកដទៃ ដូចជាមាតារបស់ខ្លួន មើលឃើញទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដទៃ ដូចជាដុំដី និងមើលឃើញសត្វលោកទាំងពួង ដូចជាខ្លួនឯង បុគ្គលនោះឈ្មោះថាជាបណ្ឌិត។
6.
៦.
Kiṃkulena visālena,Guṇahīno tu yonaro;
Akulinopi satthañño,Devatāhipi pujjate.
តើមានប្រយោជន៍អ្វីដោយត្រកូលដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ បើបុគ្គលនោះសូន្យចាកគុណធម៌? សូម្បីតែបុគ្គលដែលកើតក្នុងត្រកូលទាប តែជាអ្នកចេះដឹងក្នុងសាស្ត្រា តែងទទួលបានការគោរពសូម្បីតែពីពួកទេវតា។
7.
៧.
Rūpayobbanasampannā[Pg.5],Visālakulasambhavā;
Vijjāhīnā nasobhante,Niggandhā iva kiṃsukā.
មនុស្សទោះបីជាមានរូបសម្បត្តិ និងវ័យក្មេងខ្ចី ព្រមទាំងកើតក្នុងត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់យ៉ាងណាក៏ដោយ បើគ្មានវិជ្ជាចំណេះដឹងទេ តែងមិនរុងរឿងឡើយ ប្រៀបដូចជាផ្កាចារដែលគ្មានក្លិនក្រអូបដូច្នោះឯង។
8.
៨.
Tārānaṃ [Pg.6] bhūsaṇaṃ cando,Nārīnaṃ bhūsaṇaṃ pati;
Puthabyā bhūsaṇaṃ rājā,Vijjā sabbassa bhūsaṇaṃ.
ព្រះចន្ទជាគ្រឿងលម្អនៃផ្កាយទាំងឡាយ ស្វាមីជាគ្រឿងលម្អនៃស្ត្រីទាំងឡាយ ព្រះរាជាជាគ្រឿងលម្អនៃផែនដី ចំណែកឯវិជ្ជាចំណេះដឹង ជាគ្រឿងលម្អនៃរបស់ទាំងពួង។
9.
៩.
Mātā sattu pitā verī,Yena bālo napāṭṭhito;
Na sobhate sabhāmajjhe,Haṃsamajjhe bakoyathā.
មាតាជាសត្រូវ បិតាជាពៀរ ដែលមិនបានបង្ហាត់បង្រៀនកូនឲ្យរៀនសូត្រ កូននោះតែងមិនរុងរឿងក្នុងកណ្តាលជំនុំឡើយ ប្រៀបដូចជាសត្វកុកនៅក្នុងចំណោមហ្វូងសត្វហង្សដូច្នោះឯង។
10.
១០.
Varameko [Pg.7] guṇī putto,Na ca mūḷhasatehipi;
Eko cando tamo hanti,Na ca tāragaṇehipi.
កូនប្រុសដែលមានគុណធម៌តែម្នាក់ ប្រសើរជាងកូនល្ងង់ខ្លៅរាប់រយនាក់ ព្រោះព្រះចន្ទតែមួយដួង អាចកម្ចាត់ងងឹតបាន តែហ្វូងផ្កាយទាំងឡាយមិនអាចកម្ចាត់បានឡើយ។
11.
១១.
Lālaye [Pg.8] pañcavassāni,Dasavassāni tālaye;
Patte tu soḷase vasse,Puttaṃ mittaṃva ācare.
គួរថ្នាក់ថ្នមបណ្ដោយកូនក្នុងរយៈពេលប្រាំឆ្នាំ គួរវាយប្រដៅទូន្មានកូនក្នុងរយៈពេលដប់ឆ្នាំ លុះកូនមានអាយុបានដប់ប្រាំមួយឆ្នាំ គួរប្រព្រឹត្តចំពោះកូននោះប្រៀបដូចជាមិត្តសម្លាញ់។
12.
១២.
Lālane [Pg.9] bahavo dosā,Tālane bahavo guṇā;
Tasmā puttañca sissañca,Tālaye na tu lālaye.
ការថ្នាក់ថ្នមបណ្ដោយហួសហេតុ នាំមកនូវទោសជាច្រើន ការវាយប្រដៅទូន្មាន នាំមកនូវគុណសម្បត្តិជាច្រើន ហេតុនោះ គួរវាយប្រដៅទូន្មានកូននិងសិស្ស មិនគួរថ្នាក់ថ្នមបណ្ដោយឡើយ។
13.
១៣.
Ekenāpi [Pg.10] suvakkhena,Pupphitena sugandhinā;
Vāsitassa vanaṃ sabbaṃ,Suputtena kulaṃyathā.
ព្រៃទាំងមូលតែងក្រអូបឈ្ងុយឈ្ងប់ទៅបាន ដោយសារតែដើមឈើដ៏ល្អតែមួយដើម ដែលមានផ្ការីកស្គុះស្គាយមានក្លិនក្រអូប យ៉ាងណាមិញ ត្រកូលទាំងមូលតែងរុងរឿងទៅបាន ដោយសារតែកូនប្រុសដ៏ល្អតែម្នាក់ យ៉ាងនោះឯង។
14.
១៤.
Ekassāpi [Pg.11] kuvakkhassa,Koṭaraṭṭhena agginā;
Dayhate hi vanaṃ sabbaṃ,Kuputtena kulaṃ yathā.
ព្រៃទាំងមូលតែងត្រូវភ្លើងឆេះបំផ្លាញអស់ ដោយសារតែភ្លើងដែលកើតឡើងក្នុងប្រហោងនៃដើមឈើអាក្រក់តែមួយដើម យ៉ាងណាមិញ ត្រកូលទាំងមូលតែងត្រូវវិនាសហិនហោចទៅ ដោយសារតែកូនអាក្រក់តែម្នាក់ យ៉ាងនោះឯង។
15.
១៥.
Dūrato sobhate mūḷho,Lambamāna paṭāvuto;
Tāvañca sobhate mūḷho,Yāva kiñci nabhāsate.
មនុស្សល្ងង់តែងមើលទៅល្អសមរម្យពីចម្ងាយ កាលបើគេស្លៀកពាក់សម្លៀកបំពាក់ដ៏ល្អប្រណីត ហើយមនុស្សល្ងង់នោះតែងមើលទៅល្អបាន ត្រឹមតែក្នុងកាលដែលគេមិនទាន់និយាយអ្វីចេញមកប៉ុណ្ណោះ។
16.
១៦.
Visato [Pg.12] amataṃ gāyhaṃ,Amejjhāapi kañcanaṃ;
Nīcato uttamā vijjā,Thīratnaṃ dukkulāapi.
គួរទទួលយកទឹកអម្រឹត សូម្បីតែពីក្នុងថ្នាំពិស គួរយកមាស សូម្បីតែពីក្នុងវត្ថុកខ្វក់ គួររៀនយកវិជ្ជាដ៏ឧត្តម សូម្បីតែពីបុគ្គលថោកទាប និងគួរទទួលយកស្ត្រីដ៏ល្អឆ្នើម សូម្បីតែពីត្រកូលទាបថោក។
17.
១៧.
Ussave [Pg.13] byasaneceva,Dubbhikkhe sattuviggahe;
Rājadvāre susāneca,Yo tiṭṭhati sabandhavo.
បុគ្គលណាដែលនៅក្បែរជួយយកអាសា ក្នុងពេលមានពិធីបុណ្យ ក្នុងពេលមានទុក្ខភ័យ ក្នុងពេលអត់ឃ្លាន ក្នុងពេលមានសង្គ្រាមជាមួយសត្រូវ នៅទ្វារព្រះបរមរាជវាំង និងនៅក្នុងព្រៃខ្មោច បុគ្គលនោះទើបឈ្មោះថាជាញាតិមិត្តពិតប្រាកដ។
18.
១៨.
Parokkhe kiccahantāraṃ,Paccakkhe piyavādinaṃ;
Vajjaye tādisaṃ mittaṃ,Visakumbhaṃ payomukhaṃ.
គប្បីចៀសវាងមិត្តបែបនោះ ដែលជាអ្នកបំផ្លាញការងារនៅកំបាំងមុខ តែនិយាយពាក្យផ្អែមល្ហែមនៅចំពោះមុខ ព្រោះមិត្តនោះប្រៀបដូចជាក្អមផ្ទុកទឹកពិស ដែលមានទឹកដោះគោនៅមាត់ក្អមដូច្នោះឯង។
19.
១៩.
Sakiṃ [Pg.14] duṭṭhañca mittaṃ yo,Puna sandhātu micchati;
Samaccu mupagaṇhāti,Gabbha massatarī yathā.
បុគ្គលណាប្រាថ្នាចង់ចងមិត្តភាពឡើងវិញ ជាមួយមិត្តដែលធ្លាប់ក្បត់ចិត្តម្ដងរួចមកហើយ បុគ្គលនោះរមែងទទួលយកសេចក្ដីស្លាប់មកដាក់ខ្លួន ប្រៀបដូចជាមេលាដែលពពោះកូនដែលនាំមកនូវសេចក្ដីស្លាប់ដល់ខ្លួនវា ដូច្នោះឯង។
20.
២០.
Na [Pg.15] vissase avissatthaṃ,Mittañcāpi na vissase;
Kadāci kupitaṃ mittaṃ,Sabbadosaṃ pakāsaye.
មិនគប្បីទុកចិត្តលើបុគ្គលដែលមិនគួរទុកចិត្តឡើយ សូម្បីតែមិត្តភក្តិ ក៏មិនគប្បីទុកចិត្តហួសហេតុដែរ ព្រោះថាកាលបើមិត្តនោះខឹងសម្បារឡើង គេអាចនឹងលាតត្រដាងនូវរាល់កំហុសទាំងពួង។
21.
២១.
Jāniyā [Pg.16] pesane bhacce,Bandhave byasanāgame;
Mittañcā padikāleca,Bhariyañca vibhavakkhaye.
គេអាចស្គាល់អ្នកបម្រើបាន ក្នុងពេលប្រើឲ្យទៅធ្វើការងារ ស្គាល់ញាតិសន្តានក្នុងពេលមានទុក្ខភ័យកើតឡើង ស្គាល់មិត្តភក្តិក្នុងពេលមានអាសន្ន និងស្គាល់ភរិយាក្នុងពេលដែលអស់ទ្រព្យសម្បត្តិ។
22.
២២.
Upakāraggahitena,Sattunāsattumuddhare;
Pādalaggaṃ karaṭṭhena,Kaṇṭakeneva kaṇṭakaṃ.
គប្បីកម្ចាត់សត្រូវ ដោយប្រើសត្រូវម្នាក់ទៀតដែលយើងបានចងចិត្តដោយគុណូបការៈ ប្រៀបដូចជាការដកបន្លាដែលមុតជើង ដោយប្រើបន្លាមួយទៀតដែលកាន់នៅក្នុងដៃដូច្នោះឯង។
23.
២៣.
Na [Pg.17] mittaṃ koci kassaci,Na koci ripu kassaci;
Kāraṇena hi ñāyati,Mittāni ca ripū tathā.
គ្មាននរណាម្នាក់ជាមិត្តរបស់នរណាម្នាក់តាំងពីដើមមកឡើយ ហើយក៏គ្មាននរណាម្នាក់ជាសត្រូវរបស់នរណាម្នាក់ដែរ មិត្តនិងសត្រូវ តែងស្គាល់បានដោយសារតែហេតុការណ៍ប៉ុណ្ណោះ។
24.
២៤.
Dujjano [Pg.18] piyavādī ca,Netaṃ vissāsakāraṇaṃ;
Madhu tiṭṭhati jivhagge,Hadaye tu halāhalaṃ.
មនុស្សពាលទោះបីជានិយាយពាក្យផ្អែមល្ហែម ក៏មិនមែនជាហេតុដែលត្រូវទុកចិត្តឡើយ ព្រោះទឹកឃ្មុំស្ថិតនៅលើចុងអណ្តាតរបស់គេ តែនៅក្នុងចិត្តរបស់គេវិញ ពោរពេញដោយថ្នាំពិសដ៏សាហាវ។
25.
២៥.
Dujjano parihantabbo,Vijjāyā laṅkatopi saṃ;
Maṇinā bhūsito sappo,Kime so nabhayaṃ karo.
គប្បីចៀសវាងមនុស្សពាល ទោះបីជាគេត្រូវបានតុបតែងលម្អដោយវិជ្ជាចំណេះដឹងក៏ដោយ តើសត្វពស់ដែលតុបតែងលម្អដោយកែវមណី មិនបង្កគ្រោះថ្នាក់គួរឲ្យខ្លាចដែរឬអ្វី?
26.
២៦.
Sappo [Pg.19] kūro khalo kūro,Sappā kūrataro khalo;
Manto sadhivaso sappo,Khalo kena nivāyyate.
សត្វពស់ជាសត្វសាហាវ មនុស្សពាលក៏ជាមនុស្សសាហាវ តែមនុស្សពាលសាហាវជាងសត្វពស់ទៅទៀត ព្រោះសត្វពស់គេអាចបង្ក្រាបបានដោយមន្តអាគមនិងឱសថ តែមនុស្សពាល តើគេអាចទប់ស្កាត់បានដោយអ្វី?
27.
២៧.
Nakhīnañca [Pg.20] nadīnañca,Siṅgīnaṃ satthapāṇinaṃ;
Vissāso nevakātabbo,Thīsu rājakulesu ca.
មិនគប្បីធ្វើការទុកចិត្តឡើយ ចំពោះសត្វដែលមានក្រញ៉ាំ ស្ទឹងទន្លេ សត្វដែលមានស្នែង បុគ្គលដែលមានអាវុធនៅក្នុងដៃ ស្ត្រីទាំងឡាយ និងពួកបរិវារក្នុងរាជត្រកូល។
28.
២៨.
Hatthī [Pg.21] hatthasahassena,Satahatthena vājino;
Siṅgino dasahatthena,Ṭhānacāgena dujjano.
គប្បីចៀសចេញពីដំរីក្នុងចម្ងាយមួយពាន់ហត្ថ ពីសេះក្នុងចម្ងាយមួយរយហត្ថ ពីសត្វមានស្នែងក្នុងចម្ងាយដប់ហត្ថ និងចៀសចេញពីមនុស្សពាលដោយការបោះបង់ចោលទីកន្លែងនោះ។
29.
២៩.
Āpadatthaṃ [Pg.22] dhanaṃ rakkhe,Dāraṃ rakkhe dhanehipi;
Attānaṃ satataṃ rakkhe,Dārehipi dhanehipi.
គប្បីរក្សាទ្រព្យទុកសម្រាប់គ្រាមានអាសន្ន គប្បីរក្សាភរិយាសូម្បីតែត្រូវបាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្តិ និងគប្បីរក្សាខ្លួនឯងជានិច្ច ទោះបីជាត្រូវលះបង់ទាំងភរិយានិងទ្រព្យសម្បត្តិក៏ដោយ។
30.
៣០.
Paradāraṃ paradabbaṃ,Parivādaṃ parassa ca;
Parihāsaṃ guruṭṭhāne,Cāpalyañca vivajjaye.
គប្បីចៀសវាងការគិតប្រាថ្នាភរិយាអ្នកដទៃ ទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃ ការនិយាយបង្កាច់បង្ខូចអ្នកដទៃ ការលេងសើចចំពោះមុខគ្រូអាចារ្យ និងភាពរាយមាយញាប់ញ័រ។
31.
៣១.
Caje [Pg.23] ekaṃ kulassatthe,Gāmassatthe kulaṃ caje;
Gāma janapadassatthe,Attatthe pathaviṃ caje.
គប្បីលះបង់មនុស្សម្នាក់ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ត្រកូល គប្បីលះបង់ត្រកូលដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ភូមិ គប្បីលះបង់ភូមិដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ប្រទេសជាតិ និងគប្បីលះបង់ផែនដីទាំងមូលដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឯង។
32.
៣២.
Calatyekena [Pg.24] pādena,Tiṭṭha tyekena buddhimā;
Nāsamikkhya paraṃ ṭhānaṃ,Pubbamāyatanaṃ caje.
អ្នកមានប្រាជ្ញាតែងឈានទៅមុខដោយជើងម្ខាង និងឈរឲ្យជាប់នឹងជើងម្ខាងទៀត មិនគប្បីលះបង់ទីកន្លែងចាស់ឡើយ បើមិនទាន់បានពិនិត្យមើលទីកន្លែងថ្មីឲ្យបានច្បាស់លាស់ទេនោះ។
33.
៣៣.
Luddha matthena gaṇheyya,Thaddha mañjalī kammunā;
Mūḷhaṃ chando nuvattena,Tathā tathena paṇḍitaṃ.
គប្បីទាក់ទាញចិត្តមនុស្សលោភលន់ដោយទ្រព្យសម្បត្តិ គប្បីទាក់ទាញចិត្តមនុស្សរឹងរូសដោយការសំពះគោរព គប្បីទាក់ទាញចិត្តមនុស្សល្ងង់ខ្លៅដោយការធ្វើតាមបំណងរបស់គេ និងគប្បីទាក់ទាញចិត្តបណ្ឌិតដោយការពិត។
34.
៣៤.
Atthanāsaṃ [Pg.25] manotāpaṃ,Gehe duccaritāni ca;
Vañcanañca pamāṇañca,Matimā na pakāsaye.
អ្នកមានប្រាជ្ញាមិនគប្បីលាតត្រដាងនូវការបាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្តិ សេចក្ដីក្តៅក្រហាយក្នុងចិត្ត អំពើអាក្រក់នៅក្នុងផ្ទះរបស់ខ្លួន ការត្រូវគេបោកប្រាស់ និងការត្រូវគេមើលងាយឡើយ។
35.
៣៥.
Dhanadhaññappayogesu[Pg.26],Tathā vijjāgamesu ca;
Āhāre byavahāre ca,Cattalajjo sadā bhave.
ក្នុងការប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិនិងធញ្ញជាតិ ក្នុងការសិក្សាក្រេបជញ្ជក់វិជ្ជាចំណេះដឹង ក្នុងការបរិភោគអាហារ និងក្នុងការរកស៊ីជួញដូរ គប្បីជាបុគ្គលលះបង់នូវសេចក្ដីអៀនខ្មាសជានិច្ច។
36.
៣៦.
Dhanino sotthiyo rājā,Nadī vejjo tu pañcamo;
Pañca yatra navijjante,Tatra vāsaṃ nakāraye.
អ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិ អ្នកចេះដឹងវេទមន្ត ព្រះរាជា ទន្លេ និងគ្រូពេទ្យជាទីប្រាំ ទីកន្លែងណាដែលគ្មានវត្ថុទាំងប្រាំនេះទេ មិនគប្បីធ្វើការរស់នៅឡើយ។
37.
៣៧.
Yasmiṃdese [Pg.27] na sammānaṃ,Na pīti naca bandhavā;
Na ca vijjāgamo koci,Taṃdesaṃ parivajjaye.
ក្នុងប្រទេសណាដែលគ្មានការគោរពរាប់អាន គ្មានសេចក្ដីស្រឡាញ់ពេញចិត្ត គ្មានញាតិសន្តាន និងគ្មានការក្រេបជញ្ជក់វិជ្ជាចំណេះដឹងអ្វីឡើយ គប្បីចៀសវាងប្រទេសនោះចេញឆ្ងាយ។
38.
៣៨.
Manasā [Pg.28] cintitaṃ kammaṃ,Vacasā napakāsaye;
Aññalakkhita kāriyassa,Yato siddhi najāyate.
ការងារដែលគិតទុកក្នុងចិត្ត មិនគប្បីនិយាយលាតត្រដាងឲ្យគេដឹងឡើយ ព្រោះថាកាលបើការងារនោះត្រូវបានអ្នកដទៃដឹងមុនហើយ ភាពជោគជ័យរមែងមិនកើតមានឡើយ។
39.
៣៩.
Kudesañca [Pg.29] kuvuttiñca,Kubhariyaṃ kunadiṃ tathā;
Kudabbañca kubhojjañca,Vajjaye tu vicakkhaṇo.
អ្នកមានប្រាជ្ញាគប្បីចៀសវាងនូវទឹកដីមិនល្អ របរចិញ្ចឹមជីវិតមិនល្អ ភរិយាមិនល្អ ទន្លេមិនល្អ ទ្រព្យសម្បត្តិមិនល្អ និងអាហារមិនល្អ។
40.
៤០.
Iṇasesoggi seso ca,Byādhiseso tatheva ca;
Puna ca vaḍḍhate yasmā,Tasmā sesaṃ nakāraye.
បំណុលដែលនៅសេសសល់ ភ្លើងដែលនៅសេសសល់ និងជំងឺដែលនៅសេសសល់ របស់ទាំងនេះរមែងរាលដាលធំឡើងវិញបាន ហេតុនោះ មិនគប្បីទុកឲ្យមានសេសសល់ឡើយ។
41.
៤១.
Cintā [Pg.30] jaro manussānaṃ,Vatthānaṃ ātapo jaro;
Asobhagyaṃ jaro thīnaṃ,Assānaṃ methunaṃ jaro.
សេចក្ដីព្រួយបារម្ភជាសេចក្ដីទ្រុឌទ្រោមនៃមនុស្សទាំងឡាយ កម្ដៅថ្ងៃជាសេចក្ដីទ្រុឌទ្រោមនៃសម្លៀកបំពាក់ ការខ្វះការថែទាំសម្រស់ជាសេចក្ដីទ្រុឌទ្រោមនៃស្ត្រីទាំងឡាយ ការសេពមេថុនធម្មជាសេចក្ដីទ្រុឌទ្រោមនៃសេះទាំងឡាយ។
42.
៤២.
Atthi [Pg.31] putto vase yassa,Bhacco bhariyā tatheva ca;
Abhāve pyatisantoso,Saggaṭṭho so mahītale.
បុគ្គលណាដែលមានកូនប្រុសស្ថិតនៅក្រោមបង្គាប់ មានអ្នកបម្រើនិងភរិយាស្តាប់បង្គាប់ដូច្នោះដែរ ព្រមទាំងមានសេចក្ដីសន្តោសជាខ្លាំងទោះបីជាខ្វះខាតទ្រព្យសម្បត្តិ បុគ្គលនោះប្រៀបដូចជាអ្នករស់នៅលើឋានសួគ៌ក្នុងលោកនេះដូច្នោះឯង។
43.
៤៣.
Duṭṭhā bhariyā saṭhaṃ mittaṃ,Bhacco cuttaradāyako;
Sa sappeca gahe vāso,Maccureva nasaṃsayo.
ភរិយាអាក្រក់ មិត្តក្បត់ចិត្ត អ្នកបម្រើដែលចូលចិត្តតមាត់ និងការរស់នៅក្នុងផ្ទះដែលមានសត្វពស់ របស់ទាំងអស់នេះប្រៀបដូចជាសេចក្ដីស្លាប់ដោយពិតប្រាកដ គ្មានការសង្ស័យឡើយ។
44.
៤៤.
Mātā [Pg.32] yassa gehe natthi,Bhariyācā piyavādinī;
Araññaṃ tena gantabbaṃ,Yathā raññaṃ tathāgahaṃ.
បុគ្គលណាដែលគ្មានមាតានៅក្នុងផ្ទះ ហើយភរិយាក៏ជានិយាយពាក្យមិនផ្អែមល្ហែម (ទ្រគោះបោះបោក) បុគ្គលនោះគួរតែទៅនៅក្នុងព្រៃទៅវិញ ព្រោះថាផ្ទះរបស់គេគឺប្រៀបដូចជាព្រៃទៅហើយ។
45.
៤៥.
Iṇakattā [Pg.33] pitā sattu,Mātā ca byabhicārinī;
Bhariyā rūpavatī sattu,Putto sattu apaṇḍito.
ឪពុកដែលបង្កើតបំណុលទុកឲ្យជាសត្រូវ ម្តាយដែលមានសេចក្តីប្រព្រឹត្តក្បត់ចិត្តជាសត្រូវ ភរិយាដែលមានរូបសម្រស់ស្អាតពេកជាសត្រូវ និងកូនប្រុសដែលគ្មានប្រាជ្ញាស្មារតីជាសត្រូវ។
46.
៤៦.
Kokilānaṃ [Pg.34] saro rūpaṃ,Nārī rūpaṃ patibbatā;
Vijjā rūpaṃ kurūpānaṃ,Khamā rūpaṃ tapassinaṃ.
សំឡេងជាសម្រស់នៃសត្វតាវៅ ភាពស្មោះត្រង់ចំពោះស្វាមីជាសម្រស់នៃស្ត្រីទាំងឡាយ វិជ្ជាចំណេះដឹងជាសម្រស់នៃមនុស្សមានរូបអាក្រក់ និងសេចក្ដីអត់ធ្មត់ជាសម្រស់នៃអ្នកបំពេញតបៈ។
47.
៤៧.
Avijjaṃ jīvanaṃ suññaṃ,Disā suññā abandhavā;
Puttahīnaṃ gahaṃ suññaṃ,Sabbasuññā daliddatā.
ជីវិតដែលគ្មានវិជ្ជាចំណេះដឹងជាជីវិតទទេស្អាត ទិសទាំងឡាយតែងទទេស្អាតចំពោះបុគ្គលដែលគ្មានញាតិមិត្ត ផ្ទះដែលគ្មានកូនជាផ្ទះទទេស្អាត ចំណែកឯភាពក្រីក្រតោកយ៉ាក គឺទទេស្អាតនូវរបស់គ្រប់យ៉ាង។
48.
៤៨.
Adātā[Pg.35] vaṃsadosena,Kammadosā daliddatā;
Ummādā mātudosena,Pitudosena mūḷhatā.
បុគ្គលជាអ្នកមិនចេះចែករំលែកដោយសារតែទោសនៃវង្សត្រកូល ក្រីក្រតោកយ៉ាកដោយសារតែទោសនៃកម្មចាស់ ឆ្កួតវង្វេងដោយសារតែទោសរបស់មាតា និងល្ងង់ខ្លៅដោយសារតែទោសរបស់បិតា។
49.
៤៩.
Guru [Pg.36] aggi dvijādīnaṃ,Vaṇṇānaṃ brāhmaṇo guru;
Pati reko gurutthīnaṃ,Sabbassābhyāgato guru.
ភ្លើងជាគ្រូរបស់ពួកទ្វិជៈ ព្រាហ្មណ៍ជាគ្រូរបស់វណ្ណៈទាំងឡាយ ស្វាមីតែម្នាក់គត់ជាគ្រូរបស់ស្ត្រីទាំងឡាយ ចំណែកឯភ្ញៀវដែលមកដល់ផ្ទះ ជាគ្រូរបស់មនុស្សគ្រប់រូប។
50.
៥០.
Atidabbe [Pg.37] hatā laṅkā,Atimāne ca koravā;
Atidāne balībaddho,Sabbamaccanta gahitaṃ.
ក្រុងលង្កាត្រូវវិនាសដោយសារតែភាពមានទ្រព្យសម្បត្តិហួសហេតុ ពួកកៅរវៈត្រូវវិនាសដោយសារតែមានមានះហួសហេតុ ព្រះបាទពលីត្រូវគេចងដោយសារតែការធ្វើទានហួសហេតុ ហេតុនោះ ការធ្វើអ្វីៗហួសប្រមាណ តែងនាំមកនូវសេចក្ដីវិនាស។
51.
៥១.
Vatthahīno [Pg.38] tvalaṅkāro,Ghatahīnañca bhojanaṃ;
Thanahīnā ca yānārī,Vijjāhīnañca jīvanaṃ.
គ្រឿងអលង្ការដែលគ្មានសម្លៀកបំពាក់ អាហារដែលគ្មានទឹកដោះថ្លា ស្ត្រីដែលគ្មានសុដន់ និងជីវិតដែលគ្មានវិជ្ជាចំណេះដឹង។
52.
៥២.
Bhojjaṃ bhojanasatti ca,Ratisatti varā thiyo;
Vibhavo dānasatti ca,Nāppassa tapaso phalaṃ.
ការមានអាហារបរិភោគនិងមានកម្លាំងអាចរំលាយអាហារបាន ការមានតម្រេកតណ្ហានិងមានស្ត្រីដ៏ល្អៗ ការមានទ្រព្យសម្បត្តិនិងមានចិត្តចង់ធ្វើទាន របស់ទាំងនេះមិនមែនជាផលនៃបុណ្យតូចតាចឡើយ។
53.
៥៣.
Puttappayojanā [Pg.39] dārā,Putto piṇḍappayojano;
Hitappayojanaṃ mittaṃ,Dhanaṃ sabbappayojanaṃ.
ភរិយាមានប្រយោជន៍ដើម្បីបង្កើតកូន កូនប្រុសមានប្រយោជន៍ដើម្បីធ្វើបុណ្យឧទ្ទិសកុសល មិត្តភក្តិមានប្រយោជន៍ដើម្បីជួយយកអាសា ចំណែកឯទ្រព្យសម្បត្តិ មានប្រយោជន៍សម្រាប់កិច្ចការគ្រប់យ៉ាង។
54.
៥៤.
Dullabhaṃ [Pg.40] pākatikaṃ vākyaṃ,Dullabho khemakaro suto;
Dullabhā sadisī jāyā,Dullabho sajano piyo.
ពាក្យសម្តីដ៏ស្មោះត្រង់ពីធម្មជាតិរកបានដោយកម្រ កូនប្រុសដែលនាំមកនូវសេចក្ដីសុខក្សេមក្សាន្តរកបានដោយកម្រ ភរិយាដែលមានចិត្តគំនិតដូចគ្នារកបានដោយកម្រ និងញាតិសន្តានដែលស្រឡាញ់ពិតប្រាកដរកបានដោយកម្រ។
55.
៥៥.
Selesele [Pg.41] namāṇikkaṃ,Muttikaṃ na gajegaje;
Sādhavo na hi sabbatra,Candanaṃ na vanevane.
ត្បូងទទឹមមិនមែនមាននៅលើគ្រប់ភ្នំឡើយ គុជខ្យងក៏មិនមែនមាននៅក្នុងក្បាលដំរីគ្រប់រូបដែរ សប្បុរសជនក៏មិនមែនមាននៅក្នុងគ្រប់ទីកន្លែងឡើយ ហើយឈើខ្លឹមចន្ទន៍ក៏មិនមែនមាននៅក្នុងគ្រប់ព្រៃឈើដែរ។
56.
៥៦.
Asoco [Pg.42] niddhano pañño,Asoco paṇḍitabandhavo;
Asocā vidhavā nārī,Puttanatta patiṭṭhitā.
បុគ្គលទោះបីជាក្រីក្រតែមានប្រាជ្ញា មិនគួរឲ្យសោកស្តាយឡើយ បុគ្គលដែលមានបណ្ឌិតជាមិត្តភក្តិ ក៏មិនគួរឲ្យសោកស្តាយដែរ ស្ត្រីមេម៉ាយដែលបានកូននិងចៅៗជួយទំនុកបម្រុង ក៏មិនគួរឲ្យសោកស្តាយឡើយ។
57.
៥៧.
Avijjo puriso soco,Socaṃ methuna mappajaṃ;
Nirāhārā pajā socā,Socaṃ rajja marājakaṃ.
បុរសដែលគ្មានវិជ្ជាចំណេះដឹង គួរឲ្យសោកស្តាយ ការសេពមេថុនដែលគ្មានកូនចៅបន្តពូជ គួរឲ្យសោកស្តាយ ប្រជាជនដែលគ្មានអាហារបរិភោគ គួរឲ្យសោកស្តាយ និងអាណាចក្រដែលគ្មានព្រះរាជាគ្រប់គ្រង គួរឲ្យសោកស្តាយ។
58.
៥៨.
Kulehi [Pg.43] saha sampakkaṃ,Paṇḍitehi ca mittataṃ;
Ñātībhi ca samaṃ melaṃ,Kubbāno navinassati.
បុគ្គលណាដែលធ្វើការទាក់ទងជាមួយត្រកូលដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ធ្វើមិត្តភាពជាមួយបណ្ឌិតទាំងឡាយ និងជួបជុំសមាគមជាមួយញាតិសន្តាន បុគ្គលនោះរមែងមិនវិនាសឡើយ។
59.
៥៩.
Kaṭṭhā [Pg.44] vutti parādhinā,Kaṭṭho vāso nirāsayo;
Niddhano byavasāyo ca,Sabbakaṭṭhā daliddatā.
ការចិញ្ចឹមជីវិតដោយអាស្រ័យអ្នកដទៃ ជាទុក្ខលំបាក, ការរស់នៅដោយគ្មានទីពឹង ជាទុក្ខលំបាក, ការព្យាយាមធ្វើការងារទាំងគ្មានទ្រព្យសម្បត្តិ ជាទុក្ខលំបាក, ប៉ុន្តែភាពក្រីក្រតោកយ៉ាក ជាទុក្ខលំបាកជាងទុក្ខទាំងពួង។
60.
៦០.
Takkarassa kuto dhammo,Dujjanassa kuto khamā;
Vesiyā ca kuto sneho,Kuto saccañca kāminaṃ.
ធម៌នឹងមានមកពីណាអំពីចោរ, សេចក្តីអត់ធន់នឹងមានមកពីណាអំពីមនុស្សពាល, សេចក្តីស្រឡាញ់នឹងមានមកពីណាអំពីស្រីពេស្យា, សច្ចៈនឹងមានមកពីណាអំពីអ្នកមានតម្រេក។
61.
៦១.
Pesitassa [Pg.45] kuto mānaṃ,Kopanassa kuto sukhaṃ;
Thīnaṃ kuto satittañca,Kuto mettī khalassa ca.
មានៈនឹងមានមកពីណាអំពីអ្នកបម្រើ, សេចក្តីសុខនឹងមានមកពីណាអំពីមនុស្សដែលពោរពេញដោយកំហឹង, សេចក្តីឆ្អែតស្កប់ស្កល់នឹងមានមកពីណាអំពីស្ត្រី, មេត្រីភាពនឹងមានមកពីណាអំពីមនុស្សអាក្រក់។
62.
៦២.
Dubbalassa [Pg.46] balaṃ rājā,Bālānaṃ rodanaṃ balaṃ;
Balaṃmūḷhassa monittaṃ,Corānaṃ atathaṃ balaṃ.
ព្រះរាជាជាកម្លាំងរបស់មនុស្សទន់ខ្សោយ, ការយំយែកជាកម្លាំងរបស់ក្មេងៗ, ភាពស្ងៀមស្ងាត់ជាកម្លាំងរបស់មនុស្សល្ងីល្ងើ, ការនិយាយមិនពិតជាកម្លាំងរបស់ពួកចោរ។
63.
៦៣.
Yo [Pg.47] dhuvāni pariccajja,Adhuvaṃ parisevati;
Dhuvāni tassa nassanti,Adhuvaṃ naṭṭhameva ca.
បុគ្គលណាដែលលះបង់នូវរបស់ដែលទៀងទាត់ ហើយទៅសេពគប់របស់ដែលមិនទៀងទាត់, របស់ដែលទៀងទាត់របស់បុគ្គលនោះរមែងវិនាសទៅ ឯរបស់ដែលមិនទៀងទាត់ក៏រមែងវិនាសទៅស្រាប់ហើយដែរ។
64.
៦៤.
Sukkaṃ maṃsaṃ thiyo vuddhā,Bālakka taruṇaṃ dadhi;
Pabhāte methunaṃ niddā,Sajju pāṇaharāni cha;
សាច់ក្រៀម ១, ស្ត្រីចាស់ ១, កម្តៅថ្ងៃខ្ចី ១, ទឹកដោះជូរថ្មី ១, ការសេពមេថុនធម្មនៅពេលព្រលឹម ១, ការដេកនៅពេលព្រលឹម ១, ទាំង ៦ យ៉ាងនេះ រមែងនាំយកទៅនូវជីវិតភ្លាមៗ។
65.
៦៥.
Sajju [Pg.48] maṃsaṃ navannañca,Bālā thī khīrabhojanaṃ;
Ghatamuṇhodakañceva,Sajju pāṇakarāni cha.
សាច់ស្រស់ ១, បាយថ្មី ១, ស្ត្រីក្មេង ១, ភោជនដែលធ្វើដោយទឹកដោះ ១, ទឹកដោះថ្លា ១, ទឹកក្តៅឧណ្ហៗ ១, ទាំង ៦ យ៉ាងនេះ រមែងជាគ្រឿងចម្រើនជីវិតភ្លាមៗ។
66.
៦៦.
Sīhādekaṃ [Pg.49] bakādekaṃ,Cha sunā tīṇi gadrabhā;
Vāyasā catu sikkhetha,Cattāri kukkuṭādapi.
បុគ្គលគប្បីសិក្សាគុណធម៌ ១ យ៉ាងពីសត្វសីហៈ, ១ យ៉ាងពីសត្វកុក, ៦ យ៉ាងពីសត្វសុនខ, ៣ យ៉ាងពីសត្វលា, ៤ យ៉ាងពីសត្វក្អែក និង ៤ យ៉ាងពីសត្វមាន់។
67.
៦៧.
Pabhūtamappakiccaṃ [Pg.50] vā,Yonaro kattumicchati;
Saṃyatanena kattabbaṃ,Sīhādekaṃ pakittitaṃ.
ជនណាប្រាថ្នានឹងធ្វើការងារ ទោះបីជាការងារច្រើនក្តី តិចក្តី, គប្បីធ្វើការងារនោះដោយការប្រុងប្រយ័ត្ន និងប្រមូលកម្លាំងទាំងអស់ធ្វើ, នេះជាគុណធម៌ ១ យ៉ាងដែលលោកពោលទុកថាគប្បីរៀនតាមសត្វសីហៈ។
68.
៦៨.
Sabbindriyāni saṃyama,Bakova patito jano;
Kāladesopapannāni,Sabbakiccāni sādhaye.
ជនអ្នកមានប្រាជ្ញា គប្បីសង្រួមឥន្ទ្រិយទាំងពួង ដូចជាសត្វកុក ហើយគប្បីសម្រេចកិច្ចការទាំងពួង ឲ្យសមស្របទៅតាមកាលវេលានិងទីកន្លែង។
69.
៦៩.
Bahvāsī [Pg.51] sāppasantuṭṭho,Suniddo sīghacetano;
Pabhubhatto ca sūro ca,Ñātabbā cha sunā guṇā.
ការស៊ីច្រើន ១, ការសន្ដោស ១, ការដេកលក់ស្រួល ១, ការដឹងខ្លួនរហ័ស ១, ការស្មោះត្រង់ចំពោះម្ចាស់ ១, ការមានចិត្តកា្លហាន ១, ទាំង ៦ យ៉ាងនេះ ជាគុណសម្បត្តិរបស់សត្វសុនខដែលគេគប្បីដឹង។
70.
៧០.
Avissāmaṃ [Pg.52] vahe bhāraṃ,Sītuṇhañca navindati;
Sa santoso tathā niccaṃ,Tīṇi sikkhetha gadrabhā.
ការនាំទៅនូវធុរៈភារៈដោយមិនឈប់សម្រាក ១, ការមិនគិតគូរដល់ត្រជាក់និងក្តៅ ១, ការសន្ដោសជាប្រចាំ ១, ទាំង ៣ យ៉ាងនេះ បុគ្គលគប្បីសិក្សារៀនតាមសត្វលា។
71.
៧១.
Guḷhamethunadhammañca,Kālekāle ca saṅgahaṃ;
Appamādamanālasyaṃ,Catu sikkhetha vāyasā.
ការសេពមេថុនធម្មដោយលាក់កំបាំង ១, ការសន្សំទុកដាក់ក្នុងកាលដ៏គួរ ១, សេចក្តីមិនប្រមាថ ១, សេចក្តីមិនខ្ជិលច្រអូស ១, ទាំង ៤ យ៉ាងនេះ បុគ្គលគប្បីសិក្សារៀនតាមសត្វក្អែក។
72.
៧២.
Yuddhañca [Pg.53] pātaruṭṭhānaṃ,Bhojanaṃ saha bandhuhi;
Thiyaṃ āpadaggataṃ rakkhe,Catu sikkhetha kukkuṭā.
ការតស៊ូប្រយុទ្ធ ១, ការភ្ញាក់ពីដេកនៅពេលព្រលឹម ១, ការបរិភោគអាហាររួមគ្នាជាមួយញាតិមិត្ត ១, ការជួយសង្គ្រោះការពារញីរបស់ខ្លួនក្នុងពេលមានអាសន្ន ១, ទាំង ៤ យ៉ាងនេះ បុគ្គលគប្បីសិក្សារៀនតាមសត្វមាន់។
73.
៧៣.
Kotibhāro [Pg.54] samatthānaṃ,Kiṃdūraṃ byavasāyinaṃ;
Ko videso savijjānaṃ,Ko paro piyavādinaṃ.
អ្វីទៅជាភារៈធ្ងន់សម្រាប់អ្នកមានសមត្ថភាព, ទីឆ្ងាយនឹងមានមកពីណាសម្រាប់អ្នកមានការព្យាយាម, ស្រុកក្រៅនឹងមានមកពីណាសម្រាប់អ្នកមានវិជ្ជាចេះដឹង, នរណាជាអ្នកដទៃសម្រាប់អ្នកនិយាយពាក្យផ្អែមល្ហែម។
74.
៧៤.
Bhayassa kathito pantho,Indriyānamasaṃyamo;
Tajjayo sampadāmaggo,Yeniṭṭhaṃ tena gamyate.
ការមិនសង្រួមឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ លោកពោលថាជាផ្លូវនៃសេចក្តីភ័យខ្លាច, ការឈ្នះឥន្ទ្រិយទាំងនោះ ជាផ្លូវនៃសេចក្តីសម្រេច, បុគ្គលប្រាថ្នានូវផ្លូវណា គប្បីទៅតាមផ្លូវនោះចុះ។
75.
៧៥.
Na [Pg.55] ca vijjāsamo bandhu,Na ca byādhisamo ripu;
Nacāpaccasamo sneho,Na ca devā paraṃ balaṃ.
ញាតិមិត្តដែលស្មើដោយវិជ្ជាគ្មានឡើយ, សត្រូវដែលស្មើដោយរោគគ្មានឡើយ, សេចក្តីស្រឡាញ់ដែលស្មើដោយកូនគ្មានឡើយ, កម្លាំងដទៃដែលក្រៅអំពីកម្មផលគ្មានឡើយ។
76.
៧៦.
Samuddāvaraṇā [Pg.56] bhūmi,Pākārāvaraṇaṃ gahaṃ;
Narindāvaraṇā desā,Cārittāvaraṇā thiyo.
ផែនដីមានមហាសមុទ្រជាគ្រឿងការពារ, ផ្ទះសម្បែងមានរបងជញ្ជាំងជាគ្រឿងការពារ, ប្រទេសជាតិមានព្រះរាជាជាគ្រឿងការពារ, ស្ត្រីទាំងឡាយមានចរិយាមារយាទល្អជាគ្រឿងការពារ។
77.
៧៧.
Ghatakumbhasamā nārī,Tattaṅgāra samo pumā;
Tasmā ghatañca aggiñca,Nekatra thapaye budho.
ស្ត្រីប្រៀបដូចជាក្អមដាក់ទឹកដោះថ្លា, បុរសប្រៀបដូចជាកងរងើកភ្លើងដ៏ក្តៅ, ព្រោះហេតុនោះ អ្នកមានប្រាជ្ញាមិនគប្បីដាក់ទឹកដោះថ្លានិងភ្លើងទុកនៅកន្លែងជាមួយគ្នានោះឡើយ។
78.
៧៨.
Āhāro [Pg.57] dviguṇo thīnaṃ,Buddhi tāsaṃ catugguṇo;
Chaguṇo byavasāyo ca,Kāmocaṭṭhaguṇo mato.
ការបរិភោគអាហាររបស់ស្ត្រីមាន ២ ភាគ, ប្រាជ្ញារបស់ស្ត្រីមាន ៤ ភាគ, ការព្យាយាមរបស់ស្ត្រីមាន ៦ ភាគ, ចំណែកឯតម្រេកកាមារម្មណ៍របស់ស្ត្រី លោកពោលថាមានរហូតដល់ ៨ ភាគ។
79.
៧៩.
Jiṇṇamannaṃ [Pg.58] pasaṃseyya,Bhariyaṃ gatayobbanaṃ;
Raṇā paccāgataṃ sūraṃ,Sassañca gehamāgataṃ.
បុគ្គលគប្បីសរសើរអាហារក្នុងពេលដែលរំលាយអស់ហើយ, គប្បីសរសើរភរិយាក្នុងពេលដែលកន្លងហួសវ័យក្មេងទៅហើយ, គប្បីសរសើរអ្នកក្លាហានក្នុងពេលដែលត្រឡប់មកពីសមរភូមិវិញ, និងគប្បីសរសើរភោគផលដំណាំក្នុងពេលដែលប្រមូលទុកដាក់ក្នុងផ្ទះរួចរាល់ហើយ។
80.
៨០.
Asantuṭṭhā [Pg.59] dvijā naṭṭhā,Santuṭṭhāiva pāthivā;
Salajjā gaṇikā naṭṭhā,Nillajjā ca kulitthiyo.
ព្រាហ្មណ៍ដែលមិនចេះសន្ដោសរមែងវិនាស, ព្រះរាជាដែលចេះតែសន្ដោសរមែងវិនាស, ស្រីពេស្យាដែលមានសេចក្តីអៀនខ្មាសរមែងវិនាស, ស្ត្រីក្នុងត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ដែលគ្មានសេចក្តីអៀនខ្មាសរមែងវិនាស។
81.
៨១.
Avaṃsapatito rājā,Mūḷhaputto ca paṇḍito;
Adhanena dhanaṃ pāpya,Tiṇaṃva maññate janaṃ.
ព្រះរាជាដែលធ្លាក់ចុះចាករាជវង្ស ១, អ្នកប្រាជ្ញដែលមានកូនល្ងង់ខ្លៅ ១, មនុស្សក្រីក្រដែលបានទ្រព្យសម្បត្តិឡើងវិញ ១, ជនទាំងនេះរមែងសំឡឹងមើលអ្នកដទៃប្រៀបដូចជាស្មៅ។
82.
៨២.
Brahmahāpi [Pg.60] naro pujjo,Yassatthi vipulaṃ dhanaṃ;
Sasino tulyavaṃsopi,Niddhano paribhūyate.
សូម្បីតែមនុស្សដែលសម្លាប់ព្រាហ្មណ៍ ក៏នៅតែមានគេបូជាគោរពដែរ ប្រសិនបើគេមានទ្រព្យសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភ, ចំណែកឯបុគ្គលទោះបីកើតក្នុងត្រកូលដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ស្មើនឹងព្រះចន្ទ ក៏គង់តែត្រូវគេមើលងាយដែរ ប្រសិនបើគ្មានទ្រព្យសម្បត្តិ។
83.
៨៣.
Potthakaṭṭhā [Pg.61] tu yāvijjā,Parahatthagataṃ dhanaṃ;
Kiccakāle samuppanne,Na sāvijjā na taddhanaṃ.
វិជ្ជាដែលស្ថិតនៅត្រឹមតែក្នុងសៀវភៅ ១, ទ្រព្យសម្បត្តិដែលស្ថិតនៅក្នុងដៃអ្នកដទៃ ១, កាលបើមានកិច្ចការចាំបាច់កើតឡើង វិជ្ជានោះក៏មិនមែនជាវិជ្ជា ទ្រព្យនោះក៏មិនមែនជាទ្រព្យឡើយ។
84.
៨៤.
Pādapānaṃ bhayaṃ vātā,Padmānaṃ sisirā bhayaṃ;
Pabbatānaṃ vajīramhā,Sādhūnaṃ dujjanā bhayaṃ.
ដើមឈើទាំងឡាយរមែងខ្លាចខ្យល់ព្យុះ, ផ្កាឈូកទាំងឡាយរមែងខ្លាចទឹកសន្សើមត្រជាក់, ភ្នំទាំងឡាយរមែងខ្លាចរន្ទះបាញ់, ចំណែកឯសប្បុរសទាំងឡាយរមែងខ្លាចមនុស្សពាល។
85.
៨៥.
Paññe [Pg.62] niyujjamāne tu,Santi rañño tayoguṇā;
Yaso sagganivāso ca,Vipulo ca dhanāgamo.
កាលបើព្រះរាជាទ្រង់តែងតាំងអ្នកប្រាជ្ញឲ្យធ្វើការងារ គុណសម្បត្តិ ៣ យ៉ាងរមែងមានដល់ព្រះរាជា គឺ កេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញ ១, ការបានទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌ ១, និងការបានមកនូវទ្រព្យសម្បត្តិយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ១។
86.
៨៦.
Mūḷhe [Pg.63] niyujjamānetu,Khattiyassāguṇā tayo;
Ayaso catthanāso ca,Narake gamanaṃ tathā.
កាលបើព្រះរាជាទ្រង់តែងតាំងមនុស្សល្ងង់ខ្លៅឲ្យធ្វើការងារ ទោស ៣ យ៉ាងរមែងមានដល់ព្រះរាជា គឺ ការបាត់បង់កេរ្តិ៍ឈ្មោះ ១, ការវិនាសទ្រព្យសម្បត្តិ ១, និងការទៅកាន់នរក ១។
87.
៨៧.
Bahūmūḷhasaṅghātehi,Aññoññapasuvuttibhi;
Pacchādyante guṇā sabbe,Meghehiva divākaro.
ដោយសារការប្រមូលផ្តុំគ្នានៃមនុស្សល្ងង់ខ្លៅជាច្រើន ដែលមានការរស់នៅប្រព្រឹត្តទៅដូចជាសត្វធាតុចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមក, គុណធម៌ទាំងឡាយទាំងពួងរមែងត្រូវបានបិទបាំង ដូចជាព្រះអាទិត្យដែលត្រូវបិទបាំងដោយពពកដូច្នោះឯង។
88.
៨៨.
Yassa khettaṃ nadītīre,Bhariyāpi parappiyā;
Puttassa vinayo natthi,Maccureva nasaṃsayo.
បុគ្គលណាមានស្រែចម្ការនៅក្បែរមាត់ច្រាំងទន្លេ ១, មានភរិយាជាទីស្រឡាញ់របស់អ្នកដទៃ ១, មានកូនគ្មានវិន័យសីលធម៌ ១, បុគ្គលនោះប្រៀបដូចជាស្លាប់ទៅហើយដោយគ្មានមន្ទិលសង្ស័យឡើយ។
89.
៨៩.
Asambhābyaṃ [Pg.65] navattabbaṃ,Paccakkhamapi dissate;
Silā tarati pānīyaṃ,Gītaṃ gāyati vānaro.
អ្វីដែលមិនអាចទៅរួច មិនគប្បីនិយាយឡើយ ទោះបីជាឃើញផ្ទាល់នឹងភ្នែកក៏ដោយ ដូចជាថ្មអណ្តែតលើទឹក ឬស្វាច្រៀងចម្រៀងជាដើម។
90.
៩០.
Subhikkhaṃ [Pg.66] kasake niccaṃ,Niccaṃ sukha marogike;
Bhariyā bhattu piyā yassa,Tassa niccossavaṃ gahaṃ.
ភាពសម្បូរសប្បាយរមែងមានជានិច្ចដល់កសិករ, សេចក្តីសុខរមែងមានជានិច្ចដល់អ្នកមិនមានរោគ, ភរិយារបស់បុគ្គលណាជាទីស្រឡាញ់របស់ស្វាមី, ផ្ទះរបស់បុគ្គលនោះរមែងមានពិធីបុណ្យរីករាយជានិច្ច។
91.
៩១.
Helassa kammanāsāya,Buddhināsāya niddhanaṃ;
Yācanā mānanāsāya,Kulanāsāya bhojanaṃ.
សេចក្តីប្រមាថរមែងនាំឲ្យវិនាសការងារ, ភាពក្រីក្ររមែងនាំឲ្យវិនាសប្រាជ្ញា, ការសុំទានរមែងនាំឲ្យវិនាសកិត្តិយស, ការបរិភោគអាហារមិនរើសកន្លែងរមែងនាំឲ្យវិនាសត្រកូល។
92.
៩២.
Sevitabbo [Pg.67] mahāvakkho,Phalacchāyā samanvito;
Yadi devā phalaṃ natthi,Chāyā kena nivāraye.
បុគ្គលគប្បីសេពគប់ដើមឈើធំដែលបរិបូណ៌ដោយផ្លែនិងម្លប់, ទោះបីជាដោយកម្មផលមិនមានផ្លែក៏ដោយ តើនរណាអាចឃាត់ឃាំងម្លប់មិនឲ្យត្រជាក់បាន។
93.
៩៣.
Paṭhame [Pg.68] najjitā vijjā,Dutīye najjitaṃ dhanaṃ;
Tatīye najjitaṃ puññaṃ,Catutthe kiṃkarissati.
បើក្នុងវ័យទី ១ មិនបានរៀនសូត្រវិជ្ជា, ក្នុងវ័យទី ២ មិនបានស្វែងរកទ្រព្យសម្បត្តិ, ក្នុងវ័យទី ៣ មិនបានសន្សំបុណ្យកុសលទេ, តើក្នុងវ័យទី ៤ នឹងធ្វើអ្វីកើត។
94.
៩៤.
Nadīkūleca ye vakkhā,Parahatthagataṃ dhanaṃ;
Kiccaṃ thīgocaraṃ yassa,Sabbaṃ taṃ viphalaṃ bhave.
ដើមឈើទាំងឡាយដែលដុះនៅមាត់ច្រាំងទន្លេ ១, ទ្រព្យសម្បត្តិដែលស្ថិតនៅក្នុងដៃអ្នកដទៃ ១, កិច្ចការងារដែលស្ថិតនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ស្ត្រី ១, របស់ទាំងអស់នោះរមែងមិនបានផលសម្រេចឡើយ។
95.
៩៥.
Kudesamāsajja [Pg.69] kutotthasañcayo,Kuputtamāsajja kuto jalañjalī;
Kugehiniṃ pāpya gahe kuto sukhaṃ,Kusissamajjhāpayato kuto yaso.
កាលបើទៅរស់នៅក្នុងប្រទេសមិនល្អ តើនឹងមានការសន្សំទ្រព្យសម្បត្តិមកពីណា, កាលបើមានកូនមិនល្អ តើនឹងមានការច្រូចទឹកឧទ្ទិសកុសលមកពីណា, កាលបើបានភរិយាមិនល្អ តើនឹងមានសេចក្តីសុខក្នុងផ្ទះមកពីណា, កាលបើបង្រៀនសិស្សមិនល្អ តើនឹងមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញមកពីណា។
96.
៩៦.
Kūpodakaṃ [Pg.70] vaṭacchāyā,Sāmā thīciṭṭhakālayaṃ;
Sītakāle bhave uṇhaṃ,Gimhakāle ca sītalaṃ.
ទឹកអណ្តូង ១, ម្លប់ដើមជ្រៃ ១, ស្ត្រីដែលមានសម្បុរខ្មៅស្រអែម ១, ផ្ទះដែលធ្វើអំពីឥដ្ឋ ១, របស់ទាំងនេះរមែងក្តៅក្នុងរដូវរងា ហើយត្រជាក់ក្នុងរដូវក្តៅ។
97.
៩៧.
Visaṃ [Pg.71] caṅkamanaṃ rattiṃ,Visaṃ raññonukulatā;
Visaṃ thīpi aññāsattā,Visaṃ byādhi avekkhito.
ការដើរលេងក្នុងពេលរាត្រីជាថ្នាំពិស, ការស្និទ្ធស្នាលពេកនឹងព្រះរាជាជាថ្នាំពិស, ស្ត្រីដែលស្រឡាញ់ចិត្តប្រតិព័ទ្ធនឹងបុរសដទៃជាថ្នាំពិស, ជំងឺដែលគេមិនយកចិត្តទុកដាក់ព្យាបាលជាថ្នាំពិស។
98.
៩៨.
Duradhītā [Pg.72] visaṃ vijjā,Ajiṇṇe bhojanaṃ visaṃ;
Visaṃ goṭṭhī daliddassa,Vuddhassa taruṇī visaṃ.
វិជ្ជាដែលរៀនសូត្រមិនបានល្អជាថ្នាំពិស, អាហារដែលបរិភោគក្នុងពេលមិនរំលាយជាថ្នាំពិស, ការជួបជុំគ្នាក្នុងសង្គមជាថ្នាំពិសសម្រាប់មនុស្សក្រីក្រ, ភរិយាវ័យក្មេងជាថ្នាំពិសសម្រាប់បុរសចាស់ជរា។
99.
៩៩.
Padose [Pg.73] nihato pantho,Patitā nihatā thiyo;
Appabījaṃ hataṃ khettaṃ,Bhaccadosā hato pabhū.
ផ្លូវដើររមែងត្រូវខូចខាតក្នុងពេលព្រលប់, ស្ត្រីទាំងឡាយរមែងខូចខាតដោយសារការធ្លាក់ចុះចាកសីលធម៌, ស្រែចម្ការរមែងខូចខាតដោយសារការសាបព្រោះពូជតិចតួច, ម្ចាស់រមែងវិនាសដោយសារតែកំហុសរបស់ពួកអ្នកបម្រើ។
100.
១០០.
Hatamasottiyaṃ saddhaṃ,Hato yañño tvadakkhiṇo;
Hatā rūpavatī vañjhā,Hataṃ senamanāyakaṃ.
សេចក្តីជ្រះថ្លាដែលគ្មានអ្នកចេះដឹងធម៌អាថ៌រមែងសូន្យទទេ, ការធ្វើបុណ្យទានដែលគ្មានទក្ខិណាទានរមែងសូន្យទទេ, ស្រីស្អាតដែលមានរូបរាងល្អតែគ្មានកូនរមែងសូន្យទទេ, កងទ័ពដែលគ្មានមេដឹកនាំរមែងវិនាសសូន្យបង់។
101.
១០១.
Vedavedaṅga [Pg.74] tattañño,Japahomaparāyano;
Āsīvādavacoyutto,Esa rājapurohito.
បុគ្គលណាដឹងច្បាស់នូវសេចក្តីពិតនៃគម្ពីរវេទនិងវេទង្គៈ ជាអ្នកខ្វល់ខ្វាយក្នុងការសូត្រមន្តនិងបូជាយញ្ញ មានវាចាប្រកបដោយការប្រសិទ្ធពរជ័យ, បុគ្គលនោះទើបហៅថា ព្រះរាជបុរោហិត។
102.
១០២.
Kulasīlaguṇopeto,Sabbadhammaparāyano;
Pavīṇo pesanādyakkho,Dhammādyakkho vidhīyate.
បុគ្គលណាប្រកបដោយត្រកូល សីល និងគុណធម៌ ជាអ្នកខ្វល់ខ្វាយក្នុងធម៌ទាំងពួង ជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងការចាត់ចែងការងារ, បុគ្គលនោះទើបគេតែងតាំងជាប្រធានផ្នែកយុត្តិធម៌។
103.
១០៣.
Ayubbedakatābhyāso,Sabbesaṃ piyadassano;
Ariyasīlaguṇopeto,Esa vajjo vidhīyate.
បុគ្គលណាបានសិក្សាហ្វឹកហាត់ក្នុងក្បួនពេទ្យ មានរូបរាងគួរជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្តនៃមនុស្សទាំងពួង ប្រកបដោយសីលធម៌និងគុណធម៌ដ៏ប្រពៃ, បុគ្គលនោះទើបគេតែងតាំងជាគ្រូពេទ្យ។
104.
១០៤.
Sakiṃdutta [Pg.76] gahitattho,Lahuhattho jitakkharo;
Sabbasattha samālokī,Pakaṭṭho nāma lekhako.
បុគ្គលណាអាចយល់សេចក្តីបានដោយការស្តាប់តែម្តង មានដៃរហ័ស សរសេរអក្សរបានស្ទាត់ជំនាញ និងពិនិត្យមើលនូវក្បួនតម្រាទាំងពួង, បុគ្គលនោះទើបហៅថា ស្មៀនដ៏ប្រសើរ។
105.
១០៥.
Samattanītisattañño,Vāhane pūjitassamo;
Sūravīraguṇopeto,Senādhyakkho vidhīyate.
បុគ្គលណាដឹងច្បាស់នូវក្បួននីតិសាស្ត្រទាំងពួង ជាអ្នកគួរជាទីគោរពក្នុងការបរយានជំនិះ ប្រកបដោយគុណសម្បត្តិគឺសេចក្តីក្លាហាននិងអង់អាច, បុគ្គលនោះទើបគេតែងតាំងជាមេទ័ព។
106.
១០៦.
Sucī [Pg.78] vākyapaṭuppañño,Paracittopalakkhako;
Dhīro yathāttha vādī ca,Esa dūto vidhīyate.
បុគ្គលណាមានភាពស្អាតស្អំ មានវាចាប៉ិនប្រសប់និងមានប្រាជ្ញាវាងវៃ អាចដឹងនូវចិត្តគំនិតរបស់អ្នកដទៃ ជាអ្នកមានចិត្តធ្ងន់ និងនិយាយតែពាក្យពិតតាមការណ៍ជាក់ស្តែង, បុគ្គលនោះទើបគេតែងតាំងជាទូត។
107.
១០៧.
Puttanatta guṇopeto,Satthañño piṭṭhapācako;
Sūro ca kathinoceva,Sūpakāro sa uccate.
បុគ្គលណាប្រកបដោយគុណសម្បត្តិស្មោះត្រង់ដូចជាកូនចៅ ដឹងច្បាស់នូវក្បួនតម្រាភោជនាហារ ជាអ្នកហ្មត់ចត់និងអត់ធ្មត់, បុគ្គលនោះទើបហៅថា ចុងភៅ។
108.
១០៨.
Iṅgitā [Pg.79] kāratattañño,Balavā piyadassano;
Appamādī sadā dakkho,Patihāro sa uccate.
បុគ្គលណាដឹងច្បាស់នូវកាយវិការនិងអាការៈផ្សេងៗ មានកម្លាំងមាំមួន មានរូបរាងគួរជាទីស្រឡាញ់ ជាអ្នកមិនប្រមាថនិងឈ្លាសវៃជានិច្ច, បុគ្គលនោះទើបហៅថា អ្នកយាមទ្វារ។
109.
១០៩.
Yassa [Pg.80] natthi sayaṃ paññā,Satthaṃ tassa karoti kiṃ;
Locanehi vihīnassa,Dappaṇo kiṃkarissati.
បុគ្គលណាគ្មានប្រាជ្ញាផ្ទាល់ខ្លួនទេ ក្បួនតម្រាទាំងឡាយនឹងធ្វើអ្វីឲ្យបុគ្គលនោះកើត, កញ្ចក់ឆ្លុះមុខនឹងធ្វើអ្វីឲ្យកើត ដល់មនុស្សដែលគ្មានភ្នែកទាំងគូ។
110.
១១០.
Kiṃkarissanti vattāro,Sotaṃ yattha navijjate;
Naggakapaṇake dese,Rajaṇo kiṃkarissati.
អ្នកនិយាយទាំងឡាយនឹងធ្វើអ្វីកើត ក្នុងកន្លែងដែលគ្មានត្រចៀកស្តាប់, ជាងជ្រលក់ពណ៌នឹងធ្វើអ្វីកើត នៅក្នុងប្រទេសនៃពួកអ្នកអាក្រាតកាយ។