နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

त्या भगवंत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांना माझा नमस्कार असो.

စာဏကျနီတိပါဠိ

चाणक्यनीतिपाळी

၁.

१.

နာနာသတ္ထော [Pg.1] ဒ္ဓတံ ဝက္ခေ,ရာဇ နီတိ သမုစ္စယံ;

သဗ္ဗ ဗီဇ မိဒံ သတ္ထံ,စာဏကျံ သာရသင်္ဂဟံ.

विविध शास्त्रांमधून उद्धृत केलेला, सर्व ज्ञानाचे बीज असलेला आणि चाणक्याच्या विचारांचा सारसंग्रह असलेला हा 'राजनीती समुच्चय' मी सांगतो.

၂.

२.

မူလသုတ္တံ ပဝက္ခာမိ,စာဏကျေန ယထောဒိတံ;

ယဿ ဝိညာန မတ္တေန,မူဠှော ဘဝတိ ပဏ္ဍိတော.

चाणक्यांनी जसे सांगितले आहे, तसे मूळ सूत्र मी सांगतो; ज्याच्या केवळ ज्ञानाने मूर्ख माणूसही पंडित (विद्वान) बनतो.

၃.

३.

ဝိဒုတ္တံ [Pg.2] နရပစ္စဉ္စ,နေဝတုလျံ ကုဒါစနံ;

သဒေသေ ပုဇ္ဇတေ ရာဇာ,ဝိဒူ သဗ္ဗတ္ထ ပုဇ္ဇတေ.

विद्वत्ता आणि राजेपण यांची कधीही तुलना होऊ शकत नाही; राजाचा आदर केवळ स्वतःच्या देशात होतो, परंतु विद्वानाचा आदर सर्वत्र होतो.

၄.

४.

ပဏ္ဍိတေ [Pg.3] စ ဂုဏာ သဗ္ဗေ,မူဠှေ ဒေါသာ ဟိ ကေဝလံ;

တသ္မာ မူဠှသဟဿေသု,ပညော ဧကော ဝိသိသျတေ.

पंडितामध्ये सर्व गुण असतात, तर मूर्खामध्ये केवळ दोषच असतात; म्हणूनच हजारो मूर्खांपेक्षा एक प्रज्ञावंत (बुद्धिमान) श्रेष्ठ ठरतो.

၅.

५.

မာတရိဝ [Pg.4] ပရဒါရေသု,ပရဒဗ္ဗေသု လေဋ္ဋုဝ;

အတ္တနိဝ သဗ္ဗဘူတေသု,ယော ပဿတိ သပဏ္ဍိတော.

जो परस्त्रीला मातेसमान, परधनाला मातीच्या ढेकळासमान आणि सर्व प्राणिमात्रांना स्वतःसमान पाहतो, तोच खरा पंडित (विद्वान) होय.

၆.

६.

ကိံကုလေန ဝိသာလေန,ဂုဏဟီနော တု ယောနရော;

အကုလိနောပိ သတ္ထညော,ဒေဝတာဟိပိ ပုဇ္ဇတေ.

जर मनुष्य गुणहीन असेल, तर उच्च कुळात जन्म घेऊन काय उपयोग? उच्च कुळातील नसलेला पण शास्त्र जाणणारा मनुष्य देवांद्वारेही पूजला जातो.

၇.

७.

ရူပယောဗ္ဗနသမ္ပန္နာ[Pg.5],ဝိသာလကုလသမ္ဘဝါ;

ဝိဇ္ဇာဟီနာ နသောဘန္တေ,နိဂ္ဂန္ဓာ ဣဝ ကိံသုကာ.

रूप आणि यौवनाने संपन्न असलेले आणि उच्च कुळात जन्मलेले लोकही जर विद्याहीन (शिक्षण नसलेले) असतील, तर ते सुवास नसलेल्या पळसाच्या फुलांप्रमाणे शोभून दिसत नाहीत.

၈.

८.

တာရာနံ [Pg.6] ဘူသဏံ စန္ဒော,နာရီနံ ဘူသဏံ ပတိ;

ပုထဗျာ ဘူသဏံ ရာဇာ,ဝိဇ္ဇာ သဗ္ဗဿ ဘူသဏံ.

ताऱ्यांचे भूषण चंद्र आहे, स्त्रियांचे भूषण पती आहे, पृथ्वीचे भूषण राजा आहे आणि विद्या हे सर्वांचे भूषण आहे.

၉.

९.

မာတာ သတ္တု ပိတာ ဝေရီ,ယေန ဗာလော နပါဋ္ဌိတော;

န သောဘတေ သဘာမဇ္ဈေ,ဟံသမဇ္ဈေ ဗကောယထာ.

जे आपल्या मुलाला शिकवत नाहीत, ते आई-वडील मुलाचे शत्रू आणि वैरी आहेत; असा मुलगा विद्वानांच्या सभेत तसाच शोभत नाही, जसा हंसांच्या घोळक्यात बगळा शोभत नाही.

၁၀.

१०.

ဝရမေကော [Pg.7] ဂုဏီ ပုတ္တော,န စ မူဠှသတေဟိပိ;

ဧကော စန္ဒော တမော ဟန္တိ,န စ တာရဂဏေဟိပိ.

शंभर मूर्ख पुत्रांपेक्षा एक गुणी पुत्र श्रेष्ठ आहे; कारण एकटा चंद्र अंधाराचा नाश करतो, हजारो ताऱ्यांचा समूह नाही.

၁၁.

११.

လာလယေ [Pg.8] ပဉ္စဝဿာနိ,ဒသဝဿာနိ တာလယေ;

ပတ္တေ တု သောဠသေ ဝဿေ,ပုတ္တံ မိတ္တံဝ အာစရေ.

मुलाचे पाच वर्षांपर्यंत लाड करावेत, पुढील दहा वर्षे त्याला शिस्त लावावी (ताडन करावे); परंतु तो सोळाव्या वर्षात पदार्पण करताच त्याच्याशी मित्राप्रमाणे वागावे.

၁၂.

१२.

လာလနေ [Pg.9] ဗဟဝေါ ဒေါသာ,တာလနေ ဗဟဝေါ ဂုဏာ;

တသ္မာ ပုတ္တဉ္စ သိဿဉ္စ,တာလယေ န တု လာလယေ.

अति लाड करण्यामध्ये अनेक दोष असतात आणि शिस्त लावण्यामध्ये (ताडन करण्यात) अनेक गुण असतात; म्हणून मुलाला आणि शिष्याला शिस्त लावावी, त्यांचे लाड करू नयेत.

၁၃.

१३.

ဧကေနာပိ [Pg.10] သုဝက္ခေန,ပုပ္ဖိတေန သုဂန္ဓိနာ;

ဝါသိတဿ ဝနံ သဗ္ဗံ,သုပုတ္တေန ကုလံယထာ.

ज्याप्रमाणे फुलांनी बहरलेल्या आणि सुवासिक अशा एकाच चांगल्या झाडाने संपूर्ण जंगल सुवासित होते, त्याचप्रमाणे एका चांगल्या पुत्राने संपूर्ण कुळ सुशोभित होते.

၁၄.

१४.

ဧကဿာပိ [Pg.11] ကုဝက္ခဿ,ကောဋရဋ္ဌေန အဂ္ဂိနာ;

ဒယှတေ ဟိ ဝနံ သဗ္ဗံ,ကုပုတ္တေန ကုလံ ယထာ.

ज्याप्रमाणे झाडाच्या ढोलीत लागलेल्या आगीमुळे संपूर्ण जंगल जळून खाक होते, त्याचप्रमाणे एका वाईट पुत्राने (कुपुत्राने) संपूर्ण कुळ नष्ट होते.

၁၅.

१५.

ဒူရတော သောဘတေ မူဠှော,လမ္ဗမာန ပဋာဝုတော;

တာဝဉ္စ သောဘတေ မူဠှော,ယာဝ ကိဉ္စိ နဘာသတေ.

सुंदर वस्त्रे परिधान केलेला मूर्ख माणूस लांबून चांगला दिसतो; आणि तो मूर्ख तोपर्यंतच चांगला वाटतो, जोपर्यंत तो काही बोलत नाही.

၁၆.

१६.

ဝိသတော [Pg.12] အမတံ ဂါယှံ,အမေဇ္ဈာအပိ ကဉ္စနံ;

နီစတော ဥတ္တမာ ဝိဇ္ဇာ,ထီရတ္နံ ဒုက္ကုလာအပိ.

विषातूनही अमृत स्वीकारावे, अशुद्ध (घाणीतून) ठिकाणाहूनही सोने घ्यावे, नीच कुळातील व्यक्तीकडूनही उत्तम विद्या ग्रहण करावी आणि वाईट कुळातील स्त्रीरत्नही स्वीकारावे.

၁၇.

१७.

ဥဿဝေ [Pg.13] ဗျသနေစေဝ,ဒုဗ္ဘိက္ခေ သတ္တုဝိဂ္ဂဟေ;

ရာဇဒွါရေ သုသာနေစ,ယော တိဋ္ဌတိ သဗန္ဓဝေါ.

जो उत्सवात, संकटात, दुष्काळात, शत्रूशी युद्धात, राजदरबारात आणि स्मशानात सोबत उभा राहतो, तोच खरा बांधव (नातेवाईक) होय.

၁၈.

१८.

ပရောက္ခေ ကိစ္စဟန္တာရံ,ပစ္စက္ခေ ပိယဝါဒိနံ;

ဝဇ္ဇယေ တာဒိသံ မိတ္တံ,ဝိသကုမ္ဘံ ပယောမုခံ.

पाठीमागे काम बिघडवणाऱ्या आणि समोर गोड बोलणाऱ्या अशा मित्राचा त्याग करावा, जो वर दूध आणि आत विष भरलेल्या घागरीसारखा असतो.

၁၉.

१९.

သကိံ [Pg.14] ဒုဋ္ဌဉ္စ မိတ္တံ ယော,ပုန သန္ဓာတု မိစ္ဆတိ;

သမစ္စု မုပဂဏှာတိ,ဂဗ္ဘ မဿတရီ ယထာ.

जो एकदा दुखावलेल्या (शत्रू झालेल्या) मित्राशी पुन्हा मैत्री करू इच्छितो, तो स्वतःच्या मृत्यूलाच जवळ करतो, ज्याप्रमाणे खेचरीचा गर्भ तिच्याच मृत्यूचे कारण ठरतो.

၂၀.

२०.

န [Pg.15] ဝိဿသေ အဝိဿတ္ထံ,မိတ္တဉ္စာပိ န ဝိဿသေ;

ကဒါစိ ကုပိတံ မိတ္တံ,သဗ္ဗဒေါသံ ပကာသယေ.

विश्वास ठेवण्यास अयोग्य असलेल्यावर विश्वास ठेवू नये आणि मित्रावरही अतिविश्वास ठेवू नये; कारण कधीतरी मित्र रागावल्यास तो आपले सर्व गुपिते (दोष) उघड करू शकतो.

၂၁.

२१.

ဇာနိယာ [Pg.16] ပေသနေ ဘစ္စေ,ဗန္ဓဝေ ဗျသနာဂမေ;

မိတ္တဉ္စာ ပဒိကာလေစ,ဘရိယဉ္စ ဝိဘဝက္ခယေ.

कामावर पाठवताना सेवकाची, संकटसमयी नातेवाईकांची, अडचणीच्या काळात मित्राची आणि संपत्ती नष्ट झाल्यावर पत्नीची परीक्षा होते (त्यांची खरी ओळख पटते).

၂၂.

२२.

ဥပကာရဂ္ဂဟိတေန,သတ္တုနာသတ္တုမုဒ္ဓရေ;

ပါဒလဂ္ဂံ ကရဋ္ဌေန,ကဏ္ဋကေနေဝ ကဏ္ဋကံ.

उपकाराने बांधलेल्या शत्रूच्या साहाय्याने दुसऱ्या शत्रूचा नाश करावा; ज्याप्रमाणे पायात रुतलेला काटा हातातील दुसऱ्या काट्याने काढला जातो.

၂၃.

२३.

န [Pg.17] မိတ္တံ ကောစိ ကဿစိ,န ကောစိ ရိပု ကဿစိ;

ကာရဏေန ဟိ ဉာယတိ,မိတ္တာနိ စ ရိပူ တထာ.

कोणीही कोणाचा जन्मतः मित्र नसतो आणि कोणीही कोणाचा शत्रू नसतो; केवळ व्यवहारावरून (किंवा कारणामुळे) मित्र आणि शत्रू ठरतात.

၂၄.

२४.

ဒုဇ္ဇနော [Pg.18] ပိယဝါဒီ စ,နေတံ ဝိဿာသကာရဏံ;

မဓု တိဋ္ဌတိ ဇိဝှဂ္ဂေ,ဟဒယေ တု ဟလာဟလံ.

दुर्जन माणूस जर गोड बोलत असेल, तरी त्याच्यावर विश्वास ठेवू नये; कारण त्याच्या जिभेच्या टोकावर मध असतो, पण हृदयात मात्र हलाहल (विष) असते.

၂၅.

२५.

ဒုဇ္ဇနော ပရိဟန္တဗ္ဗော,ဝိဇ္ဇာယာ လင်္ကတောပိ သံ;

မဏိနာ ဘူသိတော သပ္ပော,ကိမေ သော နဘယံ ကရော.

दुर्जन माणूस जरी विद्येने विभूषित (शिक्षित) असला, तरी त्याचा त्याग करावा; मण्याने सुशोभित असलेला साप काय भीतीदायक नसतो का?

၂၆.

२६.

သပ္ပော [Pg.19] ကူရော ခလော ကူရော,သပ္ပာ ကူရတရော ခလော;

မန္တော သဓိဝသော သပ္ပော,ခလော ကေန နိဝါယျတေ.

साप क्रूर असतो आणि दुर्जनही क्रूर असतो, पण सापापेक्षा दुर्जन अधिक क्रूर असतो; कारण सापाला मंत्र आणि औषधांनी वश करता येते, पण दुर्जनाला कशाने रोखता येईल?

၂၇.

२७.

နခီနဉ္စ [Pg.20] နဒီနဉ္စ,သိင်္ဂီနံ သတ္ထပါဏိနံ;

ဝိဿာသော နေဝကာတဗ္ဗော,ထီသု ရာဇကုလေသု စ.

नखे असलेले प्राणी, नद्या, शिंगे असलेले प्राणी, हातात शस्त्र घेतलेले लोक, स्त्रिया आणि राजघराण्यातील लोक यांच्यावर कधीही विश्वास ठेवू नये.

၂၈.

२८.

ဟတ္ထီ [Pg.21] ဟတ္ထသဟဿေန,သတဟတ္ထေန ဝါဇိနော;

သိင်္ဂိနော ဒသဟတ္ထေန,ဌာနစာဂေန ဒုဇ္ဇနော.

हत्तीपासून हजार हात, घोड्यापासून शंभर हात, शिंगे असलेल्या प्राण्यापासून दहा हात दूर राहावे; परंतु दुर्जन माणसापासून ती जागा सोडूनच दूर जावे.

၂၉.

२९.

အာပဒတ္ထံ [Pg.22] ဓနံ ရက္ခေ,ဒါရံ ရက္ခေ ဓနေဟိပိ;

အတ္တာနံ သတတံ ရက္ခေ,ဒါရေဟိပိ ဓနေဟိပိ.

संकटाच्या काळासाठी धनाचे रक्षण करावे, धनाचा त्याग करूनही पत्नीचे रक्षण करावे; परंतु पत्नी आणि धन या दोघांचाही त्याग करून स्वतःचे नेहमी रक्षण करावे.

၃၀.

३०.

ပရဒါရံ ပရဒဗ္ဗံ,ပရိဝါဒံ ပရဿ စ;

ပရိဟာသံ ဂုရုဋ္ဌာနေ,စာပလျဉ္စ ဝိဝဇ္ဇယေ.

परस्त्री, परधन, दुसऱ्यांची निंदा करणे, गुरुजनांच्या ठिकाणी थट्टा-मस्करी करणे आणि चंचलता या गोष्टींचा नेहमी त्याग करावा.

၃၁.

३१.

စဇေ [Pg.23] ဧကံ ကုလဿတ္ထေ,ဂါမဿတ္ထေ ကုလံ စဇေ;

ဂါမ ဇနပဒဿတ္ထေ,အတ္တတ္ထေ ပထဝိံ စဇေ.

कुळाच्या कल्याणासाठी एका व्यक्तीचा त्याग करावा, गावाच्या कल्याणासाठी कुळाचा त्याग करावा, देशाच्या कल्याणासाठी गावाचा त्याग करावा आणि स्वतःच्या कल्याणासाठी संपूर्ण पृथ्वीचा त्याग करावा.

၃၂.

३२.

စလတျေကေန [Pg.24] ပါဒေန,တိဋ္ဌ တျေကေန ဗုဒ္ဓိမာ;

နာသမိက္ချ ပရံ ဌာနံ,ပုဗ္ဗမာယတနံ စဇေ.

बुद्धिमान माणूस एका पायाने चालतो आणि दुसऱ्या पायावर स्थिर राहतो; पुढील जागेचा नीट विचार केल्याशिवाय मागील जागा सोडू नये.

၃၃.

३३.

လုဒ္ဓ မတ္ထေန ဂဏှေယျ,ထဒ္ဓ မဉ္ဇလီ ကမ္မုနာ;

မူဠှံ ဆန္ဒော နုဝတ္တေန,တထာ တထေန ပဏ္ဍိတံ.

लोभी माणसाला धनाने, गर्विष्ठाला हात जोडून (आदराने), मूर्खाला त्याच्या इच्छेनुसार वागून आणि पंडिताला (विद्वानाला) सत्याने वश करावे.

၃၄.

३४.

အတ္ထနာသံ [Pg.25] မနောတာပံ,ဂေဟေ ဒုစ္စရိတာနိ စ;

ဝဉ္စနဉ္စ ပမာဏဉ္စ,မတိမာ န ပကာသယေ.

बुद्धिमान माणसाने पैशाचे नुकसान, मनाचे दुःख, घरातील वाईट गोष्टी, फसवणूक आणि झालेला अपमान कधीही इतरांसमोर उघड करू नये.

၃၅.

३५.

ဓနဓညပ္ပယောဂေသု[Pg.26],တထာ ဝိဇ္ဇာဂမေသု စ;

အာဟာရေ ဗျဝဟာရေ စ,စတ္တလဇ္ဇော သဒါ ဘဝေ.

धन आणि धान्याच्या व्यवहारात, विद्या ग्रहण करताना, आहारात (जेवताना) आणि दैनंदिन व्यवहारात लाज सोडणारा माणूस नेहमी सुखी होतो.

၃၆.

३६.

ဓနိနော သောတ္ထိယော ရာဇာ,နဒီ ဝေဇ္ဇော တု ပဉ္စမော;

ပဉ္စ ယတြ နဝိဇ္ဇန္တေ,တတြ ဝါသံ နကာရယေ.

श्रीमंत माणूस, वेदवेत्ता (विद्वान), राजा, नदी आणि पाचवा वैद्य (डॉक्टर); हे पाच जेथे नसतील, तेथे वस्ती करू नये.

၃၇.

३७.

ယသ္မိံဒေသေ [Pg.27] န သမ္မာနံ,န ပီတိ နစ ဗန္ဓဝါ;

န စ ဝိဇ္ဇာဂမော ကောစိ,တံဒေသံ ပရိဝဇ္ဇယေ.

ज्या देशात आदर नाही, प्रेम नाही, नातेवाईक नाहीत आणि विद्या मिळवण्याची कोणतीही सोय नाही, अशा देशाचा त्याग करावा.

၃၈.

३८.

မနသာ [Pg.28] စိန္တိတံ ကမ္မံ,ဝစသာ နပကာသယေ;

အညလက္ခိတ ကာရိယဿ,ယတော သိဒ္ဓိ နဇာယတေ.

मनात विचार केलेले काम कधीही बोलून दाखवू नये; कारण दुसऱ्यांच्या लक्षात आलेल्या कामाला यश मिळत नाही.

၃၉.

३९.

ကုဒေသဉ္စ [Pg.29] ကုဝုတ္တိဉ္စ,ကုဘရိယံ ကုနဒိံ တထာ;

ကုဒဗ္ဗဉ္စ ကုဘောဇ္ဇဉ္စ,ဝဇ္ဇယေ တု ဝိစက္ခဏော.

बुद्धिमान माणसाने वाईट देश, वाईट उपजीविका, वाईट पत्नी, वाईट नदी, वाईट नातेवाईक आणि वाईट अन्न यांचा त्याग करावा.

၄၀.

४०.

ဣဏသေသောဂ္ဂိ သေသော စ,ဗျာဓိသေသော တထေဝ စ;

ပုန စ ဝဍ္ဎတေ ယသ္မာ,တသ္မာ သေသံ နကာရယေ.

कर्जाचा उर्वरित भाग, अग्नीचा उर्वरित भाग आणि रोगाचा उर्वरित भाग पुन्हा वाढतो; म्हणून या गोष्टींचा कोणताही अंश शिल्लक ठेवू नये.

၄၁.

४१.

စိန္တာ [Pg.30] ဇရော မနုဿာနံ,ဝတ္ထာနံ အာတပေါ ဇရော;

အသောဘဂျံ ဇရော ထီနံ,အဿာနံ မေထုနံ ဇရော.

चिंता हा मनुष्याला जीर्ण करणारा (वृद्धत्व आणणारा) घटक आहे, ऊन हे वस्त्रांना जीर्ण करणारे आहे, कुरूपता हा स्त्रियांना जीर्ण करणारी आहे आणि मैथुन हे घोड्यांना जीर्ण करणारे आहे.

၄၂.

४२.

အတ္ထိ [Pg.31] ပုတ္တော ဝသေ ယဿ,ဘစ္စော ဘရိယာ တထေဝ စ;

အဘာဝေ ပျတိသန္တောသော,သဂ္ဂဋ္ဌော သော မဟီတလေ.

ज्याचा मुलगा, सेवक आणि पत्नी त्याच्या आज्ञेत असतात, आणि जो गरिबीतही अत्यंत समाधानी असतो, तो या पृथ्वीतलावर स्वर्गात असल्यासारखा आहे.

၄၃.

४३.

ဒုဋ္ဌာ ဘရိယာ သဌံ မိတ္တံ,ဘစ္စော စုတ္တရဒါယကော;

သ သပ္ပေစ ဂဟေ ဝါသော,မစ္စုရေဝ နသံသယော.

दुष्ट पत्नी, धूर्त मित्र, उलट उत्तर देणारा सेवक आणि सापाने युक्त असलेल्या घरात राहणे, हे मृत्यूच आहे यात शंका नाही.

၄၄.

४४.

မာတာ [Pg.32] ယဿ ဂေဟေ နတ္ထိ,ဘရိယာစာ ပိယဝါဒိနီ;

အရညံ တေန ဂန္တဗ္ဗံ,ယထာ ရညံ တထာဂဟံ.

ज्याच्या घरात आई नाही आणि पत्नी अप्रिय बोलणारी आहे, त्याने अरण्यात निघून जावे; कारण त्याच्यासाठी घर आणि अरण्य दोन्ही सारखेच आहे.

၄၅.

४५.

ဣဏကတ္တာ [Pg.33] ပိတာ သတ္တု,မာတာ စ ဗျဘိစာရိနီ;

ဘရိယာ ရူပဝတီ သတ္တု,ပုတ္တော သတ္တု အပဏ္ဍိတော.

कर्जबाजारी पिता हा शत्रू आहे, व्यभिचारी माता ही शत्रू आहे, अतिशय रूपवान पत्नी ही शत्रू आहे आणि मूर्ख पुत्र हा शत्रू आहे.

၄၆.

४६.

ကောကိလာနံ [Pg.34] သရော ရူပံ,နာရီ ရူပံ ပတိဗ္ဗတာ;

ဝိဇ္ဇာ ရူပံ ကုရူပါနံ,ခမာ ရူပံ တပဿိနံ.

कोकिळांचे सौंदर्य त्यांच्या स्वरात असते, स्त्रियांचे सौंदर्य त्यांच्या पतिव्रता असण्यात असते, कुरूपांचे सौंदर्य त्यांच्या विद्येत असते आणि तपस्वींचे सौंदर्य त्यांच्या क्षमाशीलतेत असते.

၄၇.

४७.

အဝိဇ္ဇံ ဇီဝနံ သုညံ,ဒိသာ သုညာ အဗန္ဓဝါ;

ပုတ္တဟီနံ ဂဟံ သုညံ,သဗ္ဗသုညာ ဒလိဒ္ဒတာ.

विद्येविना जीवन शून्य आहे, बांधवांशिवाय सर्व दिशा शून्य आहेत, पुत्राशिवाय घर शून्य आहे आणि दारिद्र्य हे सर्व काही शून्य करणारे आहे.

၄၈.

४८.

အဒါတာ[Pg.35] ဝံသဒေါသေန,ကမ္မဒေါသာ ဒလိဒ္ဒတာ;

ဥမ္မာဒါ မာတုဒေါသေန,ပိတုဒေါသေန မူဠှတာ.

कुळाच्या दोषामुळे मनुष्य दान न देणारा होतो, कर्माच्या दोषामुळे दारिद्र्य येते, मातेच्या दोषामुळे वेडेपणा येतो आणि पित्याच्या दोषामुळे मूर्खपणा येतो.

၄၉.

४९.

ဂုရု [Pg.36] အဂ္ဂိ ဒွိဇာဒီနံ,ဝဏ္ဏာနံ ဗြာဟ္မဏော ဂုရု;

ပတိ ရေကော ဂုရုတ္ထီနံ,သဗ္ဗဿာဘျာဂတော ဂုရု.

द्विजांसाठी अग्नी हा पूजनीय आहे, वर्णांमध्ये ब्राह्मण हा श्रेष्ठ आहे, स्त्रियांसाठी केवळ पती हाच पूजनीय आहे आणि अतिथी हा सर्वांसाठीच पूजनीय आहे.

၅၀.

५०.

အတိဒဗ္ဗေ [Pg.37] ဟတာ လင်္ကာ,အတိမာနေ စ ကောရဝါ;

အတိဒါနေ ဗလီဗဒ္ဓေါ,သဗ္ဗမစ္စန္တ ဂဟိတံ.

अति गर्वामुळे लंकेचा नाश झाला, अति अभिमानामुळे कौरवांचा नाश झाला, अति दानामुळे राजा बळी बांधला गेला; म्हणून कोणत्याही गोष्टीचा अतिरेक टाळावा.

၅၁.

५१.

ဝတ္ထဟီနော [Pg.38] တွလင်္ကာရော,ဃတဟီနဉ္စ ဘောဇနံ;

ထနဟီနာ စ ယာနာရီ,ဝိဇ္ဇာဟီနဉ္စ ဇီဝနံ.

वस्त्राशिवाय अलंकार, तुपाशिवाय भोजन, स्तनांशिवाय स्त्री आणि विद्येविना जीवन हे व्यर्थ आहे.

၅၂.

५२.

ဘောဇ္ဇံ ဘောဇနသတ္တိ စ,ရတိသတ္တိ ဝရာ ထိယော;

ဝိဘဝေါ ဒါနသတ္တိ စ,နာပ္ပဿ တပသော ဖလံ.

उत्तम भोजन आणि ते पचवण्याची शक्ती, सुंदर स्त्रिया आणि त्यांच्या उपभोगाची शक्ती, वैभव आणि दान देण्याची शक्ती; या गोष्टी अल्प पुण्याचे फळ नव्हेत.

၅၃.

५३.

ပုတ္တပ္ပယောဇနာ [Pg.39] ဒါရာ,ပုတ္တော ပိဏ္ဍပ္ပယောဇနော;

ဟိတပ္ပယောဇနံ မိတ္တံ,ဓနံ သဗ္ဗပ္ပယောဇနံ.

पत्नी ही पुत्राच्या प्राप्तीसाठी असते, पुत्र हा पिंडदानाच्या उद्देशासाठी असतो, मित्र हा हिताच्या उद्देशासाठी असतो आणि धन हे सर्व उद्देशांच्या पूर्तीसाठी असते.

၅၄.

५४.

ဒုလ္လဘံ [Pg.40] ပါကတိကံ ဝါကျံ,ဒုလ္လဘော ခေမကရော သုတော;

ဒုလ္လဘာ သဒိသီ ဇာယာ,ဒုလ္လဘော သဇနော ပိယော.

मधुर आणि हितकारक बोलणे दुर्मिळ आहे, कल्याण करणारा पुत्र दुर्मिळ आहे, अनुरूप पत्नी दुर्मिळ आहे आणि प्रिय असणारा सज्जन नातेवाईक दुर्मिळ आहे.

၅၅.

५५.

သေလေသေလေ [Pg.41] နမာဏိက္ကံ,မုတ္တိကံ န ဂဇေဂဇေ;

သာဓဝေါ န ဟိ သဗ္ဗတြ,စန္ဒနံ န ဝနေဝနေ.

प्रत्येक पर्वतावर माणिक मिळत नाही, प्रत्येक हत्तीच्या मस्तकात मोती मिळत नाही, सज्जन लोक सर्वत्र आढळत नाहीत आणि प्रत्येक वनात चंदनाचे झाड नसते.

၅၆.

५६.

အသောစော [Pg.42] နိဒ္ဓနော ပညော,အသောစော ပဏ္ဍိတဗန္ဓဝေါ;

အသောစာ ဝိဓဝါ နာရီ,ပုတ္တနတ္တ ပတိဋ္ဌိတာ.

निर्धन असला तरी प्रज्ञावान असलेला मनुष्य शोकास पात्र नाही, ज्याला विद्वान मित्र लाभला आहे तो शोकास पात्र नाही, आणि जी विधवा स्त्री पुत्र व नातवंडांच्या आधारावर प्रतिष्ठित आहे ती शोकास पात्र नाही.

၅၇.

५७.

အဝိဇ္ဇော ပုရိသော သောစော,သောစံ မေထုန မပ္ပဇံ;

နိရာဟာရာ ပဇာ သောစာ,သောစံ ရဇ္ဇ မရာဇကံ.

अज्ञानी मनुष्य शोकास पात्र आहे, अपत्यहीन मैथुन शोकास पात्र आहे, अन्नाशिवाय राहणारी प्रजा शोकास पात्र आहे आणि राजा नसलेले राज्य शोकास पात्र आहे.

၅၈.

५८.

ကုလေဟိ [Pg.43] သဟ သမ္ပက္ကံ,ပဏ္ဍိတေဟိ စ မိတ္တတံ;

ဉာတီဘိ စ သမံ မေလံ,ကုဗ္ဗာနော နဝိနဿတိ.

उत्तम कुळांशी संपर्क ठेवणारा, विद्वानांशी मैत्री करणारा आणि नातेवाईकांशी सलोखा ठेवणारा मनुष्य कधीही नष्ट होत नाही.

၅၉.

५९.

ကဋ္ဌာ [Pg.44] ဝုတ္တိ ပရာဓိနာ,ကဋ္ဌော ဝါသော နိရာသယော;

နိဒ္ဓနော ဗျဝသာယော စ,သဗ္ဗကဋ္ဌာ ဒလိဒ္ဒတာ.

पराधीन उपजीविका अत्यंत कठीण आहे, आश्रयाशिवाय राहणे कठीण आहे, भांडवलाशिवाय व्यापार करणे कठीण आहे; परंतु दारिद्र्य हे या सर्वांपेक्षा अत्यंत कठीण आहे.

၆၀.

६०.

တက္ကရဿ ကုတော ဓမ္မော,ဒုဇ္ဇနဿ ကုတော ခမာ;

ဝေသိယာ စ ကုတော သ္နေဟော,ကုတော သစ္စဉ္စ ကာမိနံ.

चोराच्या ठिकाणी धर्म कोठून असणार? दुष्ट माणसाच्या ठिकाणी क्षमा कोठून असणार? वेश्येच्या ठिकाणी प्रेम कोठून असणार? आणि कामुक माणसाच्या ठिकाणी सत्य कोठून असणार?

၆၁.

६१.

ပေသိတဿ [Pg.45] ကုတော မာနံ,ကောပနဿ ကုတော သုခံ;

ထီနံ ကုတော သတိတ္တဉ္စ,ကုတော မေတ္တီ ခလဿ စ.

नोकराला मान कोठून मिळणार? क्रोधी माणसाला सुख कोठून मिळणार? स्त्रियांना तृप्ती कोठून मिळणार? आणि दुष्ट माणसाला मैत्री कोठून मिळणार?

၆၂.

६२.

ဒုဗ္ဗလဿ [Pg.46] ဗလံ ရာဇာ,ဗာလာနံ ရောဒနံ ဗလံ;

ဗလံမူဠှဿ မောနိတ္တံ,စောရာနံ အတထံ ဗလံ.

दुर्बळांचे बळ राजा असतो, लहान मुलांचे बळ रडणे असते, मूर्खांचे बळ मौन पाळणे असते आणि चोरांचे बळ असत्य असते.

၆၃.

६३.

ယော [Pg.47] ဓုဝါနိ ပရိစ္စဇ္ဇ,အဓုဝံ ပရိသေဝတိ;

ဓုဝါနိ တဿ နဿန္တိ,အဓုဝံ နဋ္ဌမေဝ စ.

जो मनुष्य निश्चित गोष्टींचा त्याग करून अनिश्चित गोष्टींच्या मागे लागतो, त्याच्या निश्चित गोष्टी तर नष्ट होतातच, पण अनिश्चित गोष्टी आधीच नष्ट झालेल्या असतात.

၆၄.

६४.

သုက္ကံ မံသံ ထိယော ဝုဒ္ဓါ,ဗာလက္က တရုဏံ ဒဓိ;

ပဘာတေ မေထုနံ နိဒ္ဒါ,သဇ္ဇု ပါဏဟရာနိ ဆ;

सुके मांस, वृद्ध स्त्री, कोवळे ऊन, ताजे दही, पहाटेचे मैथुन आणि सकाळी झोपणे; या सहा गोष्टी तात्काळ प्राण हरण करणाऱ्या आहेत.

၆၅.

६५.

သဇ္ဇု [Pg.48] မံသံ နဝန္နဉ္စ,ဗာလာ ထီ ခီရဘောဇနံ;

ဃတမုဏှောဒကဉ္စေဝ,သဇ္ဇု ပါဏကရာနိ ဆ.

ताजे मांस, नवीन अन्न, तरुण स्त्री, दुधाचे भोजन, तूप आणि कोमट पाणी; या सहा गोष्टी तात्काळ प्राण देणाऱ्या (जीवनशक्ती वाढवणाऱ्या) आहेत.

၆၆.

६६.

သီဟာဒေကံ [Pg.49] ဗကာဒေကံ,ဆ သုနာ တီဏိ ဂဒြဘာ;

ဝါယသာ စတု သိက္ခေထ,စတ္တာရိ ကုက္ကုဋာဒပိ.

सिंहाकडून एक, बगळ्याकडून एक, कुत्र्याकडून सहा, गाढवाकडून तीन, कावळ्याकडून चार आणि कोंबड्याकडून चार गुण शिकावेत.

၆၇.

६७.

ပဘူတမပ္ပကိစ္စံ [Pg.50] ဝါ,ယောနရော ကတ္တုမိစ္ဆတိ;

သံယတနေန ကတ္တဗ္ဗံ,သီဟာဒေကံ ပကိတ္တိတံ.

काम मोठे असो वा लहान, जे करण्याची माणसाची इच्छा असते, ते त्याने पूर्ण शक्तीनिशी केले पाहिजे; हा सिंहाचा एक गुण सांगितला आहे.

၆၈.

६८.

သဗ္ဗိန္ဒြိယာနိ သံယမ,ဗကောဝ ပတိတော ဇနော;

ကာလဒေသောပပန္နာနိ,သဗ္ဗကိစ္စာနိ သာဓယေ.

बगळ्याप्रमाणे आपल्या सर्व इंद्रियांवर ताबा ठेवून, माणसाने काळ आणि परिस्थितीनुसार आपली सर्व कामे साध्य करावीत.

၆၉.

६९.

ဗဟွာသီ [Pg.51] သာပ္ပသန္တုဋ္ဌော,သုနိဒ္ဒေါ သီဃစေတနော;

ပဘုဘတ္တော စ သူရော စ,ဉာတဗ္ဗာ ဆ သုနာ ဂုဏာ.

खूप खाणारा असूनही थोडक्यात समाधानी राहणारा, गाढ झोपणारा पण लगेच जागा होणारा, स्वामीभक्त आणि शूर; हे कुत्र्याचे सहा गुण जाणावेत.

၇၀.

७०.

အဝိဿာမံ [Pg.52] ဝဟေ ဘာရံ,သီတုဏှဉ္စ နဝိန္ဒတိ;

သ သန္တောသော တထာ နိစ္စံ,တီဏိ သိက္ခေထ ဂဒြဘာ.

विश्रांती न घेता ओझे वाहणे, थंडी-उष्णतेची पर्वा न करणे आणि नेहमी समाधानी राहणे; हे तीन गुण गाढवाकडून शिकावेत.

၇၁.

७१.

ဂုဠှမေထုနဓမ္မဉ္စ,ကာလေကာလေ စ သင်္ဂဟံ;

အပ္ပမာဒမနာလသျံ,စတု သိက္ခေထ ဝါယသာ.

गुपित मैथुन करणे, वेळोवेळी संग्रह करणे, अप्रमाद (सावधगिरी) आणि आळस न करणे; हे चार गुण कावळ्याकडून शिकावेत.

၇၂.

७२.

ယုဒ္ဓဉ္စ [Pg.53] ပါတရုဋ္ဌာနံ,ဘောဇနံ သဟ ဗန္ဓုဟိ;

ထိယံ အာပဒဂ္ဂတံ ရက္ခေ,စတု သိက္ခေထ ကုက္ကုဋာ.

लढणे, पहाटे उठणे, आपल्या बांधवांसह भोजन करणे आणि संकटात सापडलेल्या स्त्रीचे रक्षण करणे; हे चार गुण कोंबड्याकडून शिकावेत.

၇၃.

७३.

ကောတိဘာရော [Pg.54] သမတ္ထာနံ,ကိံဒူရံ ဗျဝသာယိနံ;

ကော ဝိဒေသော သဝိဇ္ဇာနံ,ကော ပရော ပိယဝါဒိနံ.

समर्थांसाठी कोणते ओझे जड आहे? उद्योगी लोकांसाठी कोणते अंतर दूर आहे? विद्वानांसाठी कोणता देश परका आहे? आणि गोड बोलणाऱ्यांसाठी कोण परका आहे?

၇၄.

७४.

ဘယဿ ကထိတော ပန္ထော,ဣန္ဒြိယာနမသံယမော;

တဇ္ဇယော သမ္ပဒါမဂ္ဂေါ,ယေနိဋ္ဌံ တေန ဂမျတေ.

इंद्रियांचा असंयम हा भयाचा मार्ग सांगितला आहे, आणि त्यांच्यावर विजय मिळवणे हा समृद्धीचा मार्ग आहे; ज्या मार्गाने जाण्याची इच्छा असेल, त्याने त्या मार्गाने जावे.

၇၅.

७५.

န [Pg.55] စ ဝိဇ္ဇာသမော ဗန္ဓု,န စ ဗျာဓိသမော ရိပု;

နစာပစ္စသမော သ္နေဟော,န စ ဒေဝါ ပရံ ဗလံ.

विद्येसारखा दुसरा कोणताही मित्र नाही, रोगासारखा दुसरा शत्रू नाही, अपत्यासारखे दुसरे प्रेम नाही आणि दैवापेक्षा मोठे कोणतेही बळ नाही.

၇၆.

७६.

သမုဒ္ဒါဝရဏာ [Pg.56] ဘူမိ,ပါကာရာဝရဏံ ဂဟံ;

နရိန္ဒာဝရဏာ ဒေသာ,စာရိတ္တာဝရဏာ ထိယော.

समुद्र हे पृथ्वीचे रक्षण कवच आहे, तटबंदी हे घराचे रक्षण कवच आहे, राजा हे देशाचे रक्षण कवच आहे आणि शील हे स्त्रियांचे रक्षण कवच आहे.

၇၇.

७७.

ဃတကုမ္ဘသမာ နာရီ,တတ္တင်္ဂါရ သမော ပုမာ;

တသ္မာ ဃတဉ္စ အဂ္ဂိဉ္စ,နေကတြ ထပယေ ဗုဓော.

स्त्री ही तुपाच्या कुंभासारखी आहे आणि पुरुष हा तापलेल्या कोळशासारखा आहे; म्हणून बुद्धिमान माणसाने तूप आणि अग्नी एकत्र ठेवू नयेत.

၇၈.

७८.

အာဟာရော [Pg.57] ဒွိဂုဏော ထီနံ,ဗုဒ္ဓိ တာသံ စတုဂ္ဂုဏော;

ဆဂုဏော ဗျဝသာယော စ,ကာမောစဋ္ဌဂုဏော မတော.

स्त्रियांचा आहार पुरुषांपेक्षा दुप्पट असतो, त्यांची बुद्धी चौपट असते, त्यांचे धाडस सहापट असते आणि त्यांची कामवासना आठपट असते असे मानले जाते.

၇၉.

७९.

ဇိဏ္ဏမန္နံ [Pg.58] ပသံသေယျ,ဘရိယံ ဂတယောဗ္ဗနံ;

ရဏာ ပစ္စာဂတံ သူရံ,သဿဉ္စ ဂေဟမာဂတံ.

पचलेल्या अन्नाची, तारुण्य निघून गेलेल्या पत्नीची, युद्धावरून परतलेल्या शूर वीराची आणि घरात आलेल्या धान्याची प्रशंसा करावी.

၈၀.

८०.

အသန္တုဋ္ဌာ [Pg.59] ဒွိဇာ နဋ္ဌာ,သန္တုဋ္ဌာဣဝ ပါထိဝါ;

သလဇ္ဇာ ဂဏိကာ နဋ္ဌာ,နိလ္လဇ္ဇာ စ ကုလိတ္ထိယော.

असंतोषी द्विज (पक्षी किंवा ब्राह्मण) नष्ट होतात आणि समाधानी राजे नष्ट होतात; लाजाळू वेश्या नष्ट होते आणि निर्लज्ज कुलस्त्री नष्ट होते.

၈၁.

८१.

အဝံသပတိတော ရာဇာ,မူဠှပုတ္တော စ ပဏ္ဍိတော;

အဓနေန ဓနံ ပါပျ,တိဏံဝ မညတေ ဇနံ.

कुळातून पतित झालेला राजा, पंडिताचा मूर्ख मुलगा आणि निर्धनाला धन प्राप्त झाल्यावर तो लोकांना गवतासारखे (तुच्छ) मानतो.

၈၂.

८२.

ဗြဟ္မဟာပိ [Pg.60] နရော ပုဇ္ဇော,ယဿတ္ထိ ဝိပုလံ ဓနံ;

သသိနော တုလျဝံသောပိ,နိဒ္ဓနော ပရိဘူယတေ.

ज्यांच्याकडे विपुल धन आहे असा मनुष्य पूजनीय ठरतो; परंतु चंद्रासारख्या उच्च कुळातील असला तरी निर्धन माणसाचा उपहास केला जातो.

၈၃.

८३.

ပေါတ္ထကဋ္ဌာ [Pg.61] တု ယာဝိဇ္ဇာ,ပရဟတ္ထဂတံ ဓနံ;

ကိစ္စကာလေ သမုပ္ပန္နေ,န သာဝိဇ္ဇာ န တဒ္ဓနံ.

पुस्तकात असलेली विद्या आणि दुसऱ्याच्या हातात गेलेले धन; गरजेची वेळ आल्यावर ती विद्या कामात येत नाही आणि ते धनही उपयोगा पडत नाही.

၈၄.

८४.

ပါဒပါနံ ဘယံ ဝါတာ,ပဒ္မာနံ သိသိရာ ဘယံ;

ပဗ္ဗတာနံ ဝဇီရမှာ,သာဓူနံ ဒုဇ္ဇနာ ဘယံ.

वृक्षांना वाऱ्याचे भय असते, कमळांना थंडीचे भय असते, पर्वतांना वज्राचे भय असते आणि सज्जनांना दुर्जनांचे भय असते.

၈၅.

८५.

ပညေ [Pg.62] နိယုဇ္ဇမာနေ တု,သန္တိ ရညော တယောဂုဏာ;

ယသော သဂ္ဂနိဝါသော စ,ဝိပုလော စ ဓနာဂမော.

बुद्धिमान माणसाची नियुक्ती केल्यास राजाला तीन लाभ होतात: यश, स्वर्गवास आणि विपुल धनाचे आगमन.

၈၆.

८६.

မူဠှေ [Pg.63] နိယုဇ္ဇမာနေတု,ခတ္တိယဿာဂုဏာ တယော;

အယသော စတ္ထနာသော စ,နရကေ ဂမနံ တထာ.

परंतु मूर्ख माणसाची नियुक्ती केल्यास क्षत्रियाला (राजाला) तीन तोटे होतात: अपयश, धनाचा नाश आणि नरकात जाणे.

၈၇.

८७.

ဗဟူမူဠှသံဃာတေဟိ,အညောညပသုဝုတ္တိဘိ;

ပစ္ဆာဒျန္တေ ဂုဏာ သဗ္ဗေ,မေဃေဟိဝ ဒိဝါကရော.

परस्परांशी पशूंसारखे वागणाऱ्या अनेक मूर्खांच्या समूहामुळे सर्व गुण झाकले जातात, ज्याप्रमाणे ढगांमुळे सूर्य झाकला जातो.

၈၈.

८८.

ယဿ ခေတ္တံ နဒီတီရေ,ဘရိယာပိ ပရပ္ပိယာ;

ပုတ္တဿ ဝိနယော နတ္ထိ,မစ္စုရေဝ နသံသယော.

ज्याचे शेत नदीकाठावर आहे, ज्याची पत्नी दुसऱ्याला प्रिय आहे आणि ज्याच्या पुत्राला विनय (शिस्त) नाही, त्याचा मृत्यू निश्चितच आहे, यात शंका नाही.

၈၉.

८९.

အသမ္ဘာဗျံ [Pg.65] နဝတ္တဗ္ဗံ,ပစ္စက္ခမပိ ဒိဿတေ;

သိလာ တရတိ ပါနီယံ,ဂီတံ ဂါယတိ ဝါနရော.

अशक्य गोष्टी बोलू नयेत, जरी त्या डोळ्यांसमोर दिसत असल्या तरी; जसे की दगड पाण्यावर तरंगतो आणि माकड गाणे गाते.

၉၀.

९०.

သုဘိက္ခံ [Pg.66] ကသကေ နိစ္စံ,နိစ္စံ သုခ မရောဂိကေ;

ဘရိယာ ဘတ္တု ပိယာ ယဿ,တဿ နိစ္စောဿဝံ ဂဟံ.

शेतकऱ्याला नेहमीच सुभिक्ष असते, निरोगी माणसाला नेहमीच सुख असते; आणि ज्याची पत्नी पतीला प्रिय असते, त्याचे घर नेहमीच उत्सवासारखे असते.

၉၁.

९१.

ဟေလဿ ကမ္မနာသာယ,ဗုဒ္ဓိနာသာယ နိဒ္ဓနံ;

ယာစနာ မာနနာသာယ,ကုလနာသာယ ဘောဇနံ.

हेळसांड केल्याने कामाचा नाश होतो, दारिद्र्यामुळे बुद्धीचा नाश होतो; याचना केल्याने सन्मानाचा नाश होतो आणि अयोग्य भोजन केल्याने कुळाचा नाश होतो.

၉၂.

९२.

သေဝိတဗ္ဗော [Pg.67] မဟာဝက္ခော,ဖလစ္ဆာယာ သမနွိတော;

ယဒိ ဒေဝါ ဖလံ နတ္ထိ,ဆာယာ ကေန နိဝါရယေ.

फळे आणि सावली देणाऱ्या मोठ्या वृक्षाचा आश्रय घ्यावा; जर दैवाने त्याला फळ आले नाही, तरी त्याची सावली कोण रोखू शकेल?

၉၃.

९३.

ပဌမေ [Pg.68] နဇ္ဇိတာ ဝိဇ္ဇာ,ဒုတီယေ နဇ္ဇိတံ ဓနံ;

တတီယေ နဇ္ဇိတံ ပုညံ,စတုတ္ထေ ကိံကရိဿတိ.

पहिल्या वयात विद्या मिळवली नाही, दुसऱ्यात धन मिळवले नाही, तिसऱ्यात पुण्य मिळवले नाही; तर चौथ्या वयात माणूस काय करणार?

၉၄.

९४.

နဒီကူလေစ ယေ ဝက္ခာ,ပရဟတ္ထဂတံ ဓနံ;

ကိစ္စံ ထီဂေါစရံ ယဿ,သဗ္ဗံ တံ ဝိဖလံ ဘဝေ.

नदीकाठचे वृक्ष, दुसऱ्याच्या हातात गेलेले धन आणि स्त्रियांच्या अधीन असलेले काम, हे सर्व निष्फळ ठरते.

၉၅.

९५.

ကုဒေသမာသဇ္ဇ [Pg.69] ကုတောတ္ထသဉ္စယော,ကုပုတ္တမာသဇ္ဇ ကုတော ဇလဉ္ဇလီ;

ကုဂေဟိနိံ ပါပျ ဂဟေ ကုတော သုခံ,ကုသိဿမဇ္ဈာပယတော ကုတော ယသော.

वाईट देशात राहून संपत्तीचा साठा कसा होणार? कुपुत्र असताना जलांजली कशी मिळणार? वाईट गृहिणी मिळाल्यावर घरात सुख कोठून असणार? आणि वाईट शिष्याला शिकवून यश कसे मिळणार?

၉၆.

९६.

ကူပေါဒကံ [Pg.70] ဝဋစ္ဆာယာ,သာမာ ထီစိဋ္ဌကာလယံ;

သီတကာလေ ဘဝေ ဥဏှံ,ဂိမှကာလေ စ သီတလံ.

विहिरीचे पाणी, वडाची सावली, श्यामल रंगाची स्त्री आणि विटांचे घर; हे हिवाळ्यात उबदार आणि उन्हाळ्यात शीतल असतात.

၉၇.

९७.

ဝိသံ [Pg.71] စင်္ကမနံ ရတ္တိံ,ဝိသံ ရညောနုကုလတာ;

ဝိသံ ထီပိ အညာသတ္တာ,ဝိသံ ဗျာဓိ အဝေက္ခိတော.

रात्रीचे फिरणे हे विष आहे, राजाची अति-अनुकूलता हे विष आहे; दुसऱ्या पुरुषावर आसक्त असलेली स्त्री हे विष आहे आणि दुर्लक्षित केलेला आजार हे विष आहे.

၉၈.

९८.

ဒုရဓီတာ [Pg.72] ဝိသံ ဝိဇ္ဇာ,အဇိဏ္ဏေ ဘောဇနံ ဝိသံ;

ဝိသံ ဂေါဋ္ဌီ ဒလိဒ္ဒဿ,ဝုဒ္ဓဿ တရုဏီ ဝိသံ.

वाईट रीतीने शिकलेली विद्या हे विष आहे, अपचन झाले असताना भोजन करणे हे विष आहे; दरिद्री माणसासाठी गप्पागोष्टी करणे हे विष आहे आणि वृद्ध माणसासाठी तरुण स्त्री हे विष आहे.

၉၉.

९९.

ပဒေါသေ [Pg.73] နိဟတော ပန္ထော,ပတိတာ နိဟတာ ထိယော;

အပ္ပဗီဇံ ဟတံ ခေတ္တံ,ဘစ္စဒေါသာ ဟတော ပဘူ.

रात्र झाल्याने प्रवासी नष्ट होतो, पतित झालेल्या स्त्रिया नष्ट होतात; कमी बियाण्यांमुळे शेत नष्ट होते आणि सेवकांच्या दोषांमुळे मालक नष्ट होतो.

၁၀၀.

१००.

ဟတမသောတ္တိယံ သဒ္ဓံ,ဟတော ယညော တွဒက္ခိဏော;

ဟတာ ရူပဝတီ ဝဉ္ဈာ,ဟတံ သေနမနာယကံ.

ज्ञान नसलेली श्रद्धा नष्ट होते, दक्षिणेविना यज्ञ नष्ट होतो; वांझ असलेली रूपवती स्त्री व्यर्थ ठरते आणि सेनापती नसलेले सैन्य नष्ट होते.

၁၀၁.

१०१.

ဝေဒဝေဒင်္ဂ [Pg.74] တတ္တညော,ဇပဟောမပရာယနော;

အာသီဝါဒဝစောယုတ္တော,ဧသ ရာဇပုရောဟိတော.

वेद आणि वेदांगांचे तत्त्व जाणणारा, जप आणि होमामध्ये मग्न असणारा आणि आशीर्वादयुक्त वचन बोलणारा, असा राजपुरोहित असावा.

၁၀၂.

१०२.

ကုလသီလဂုဏောပေတော,သဗ္ဗဓမ္မပရာယနော;

ပဝီဏော ပေသနာဒျက္ခော,ဓမ္မာဒျက္ခော ဝိဓီယတေ.

उत्तम कुळ, शील आणि गुणांनी युक्त असलेला, सर्व धम्मांचे पालन करणारा, चतुर आणि प्रेषण इत्यादी कामात निपुण असलेला माणूस धम्माध्यक्ष म्हणून नियुक्त केला जातो.

၁၀၃.

१०३.

အယုဗ္ဗေဒကတာဘျာသော,သဗ္ဗေသံ ပိယဒဿနော;

အရိယသီလဂုဏောပေတော,ဧသ ဝဇ္ဇော ဝိဓီယတေ.

आयुर्वेदाचा अभ्यास केलेला, सर्वांना प्रिय वाटणारा आणि अरीय शील व गुणांनी युक्त असलेला माणूस वैद्य म्हणून नियुक्त केला जातो.

၁၀၄.

१०४.

သကိံဒုတ္တ [Pg.76] ဂဟိတတ္ထော,လဟုဟတ္ထော ဇိတက္ခရော;

သဗ္ဗသတ္ထ သမာလောကီ,ပကဋ္ဌော နာမ လေခကော.

एकदाच सांगितलेला अर्थ ग्रहण करणारा, जलद लिहिणारा, अक्षरांवर प्रभुत्व मिळवलेला आणि सर्व शास्त्रांचे अवलोकन करणारा हाच श्रेष्ठ लेखक मानला जातो.

၁၀၅.

१०५.

သမတ္တနီတိသတ္တညော,ဝါဟနေ ပူဇိတဿမော;

သူရဝီရဂုဏောပေတော,သေနာဓျက္ခော ဝိဓီယတေ.

संपूर्ण नीतिशास्त्र जाणणारा, वाहनांच्या बाबतीत आदरणीय व निपुण असलेला आणि शूर व वीर गुणांनी युक्त असलेला माणूस सेनापती म्हणून नियुक्त केला जातो.

၁၀၆.

१०६.

သုစီ [Pg.78] ဝါကျပဋုပ္ပညော,ပရစိတ္တောပလက္ခကော;

ဓီရော ယထာတ္ထ ဝါဒီ စ,ဧသ ဒူတော ဝိဓီယတေ.

पवित्र, संभाषणचतुर, बुद्धिमान, दुसऱ्याच्या मनाचा वेध घेणारा, धीरगंभीर आणि यथार्थ बोलणारा माणूस दूत म्हणून नियुक्त केला जातो.

၁၀၇.

१०७.

ပုတ္တနတ္တ ဂုဏောပေတော,သတ္ထညော ပိဋ္ဌပါစကော;

သူရော စ ကထိနောစေဝ,သူပကာရော သ ဥစ္စတေ.

पुत्र आणि नातवासारख्या गुणांनी युक्त असलेला, पाकशास्त्र जाणणारा, अन्न शिजवणारा, शूर आणि कठीण प्रसंगी खंबीर राहणारा, त्याला आचारी म्हटले जाते.

၁၀၈.

१०८.

ဣင်္ဂိတာ [Pg.79] ကာရတတ္တညော,ဗလဝါ ပိယဒဿနော;

အပ္ပမာဒီ သဒါ ဒက္ခော,ပတိဟာရော သ ဥစ္စတေ.

इशारे आणि चेहऱ्याचे भाव जाणणारा, बलवान, दिसायला प्रिय, नेहमी अप्रमादी आणि चतुर असणारा, त्याला प्रतिहार म्हटले जाते.

၁၀၉.

१०९.

ယဿ [Pg.80] နတ္ထိ သယံ ပညာ,သတ္ထံ တဿ ကရောတိ ကိံ;

လောစနေဟိ ဝိဟီနဿ,ဒပ္ပဏော ကိံကရိဿတိ.

ज्याला स्वतःची बुद्धी नाही, त्याचे शास्त्र काय करणार? डोळे नसलेल्या माणसाला आरसा काय उपयोगाचा?

၁၁၀.

११०.

ကိံကရိဿန္တိ ဝတ္တာရော,သောတံ ယတ္ထ နဝိဇ္ဇတေ;

နဂ္ဂကပဏကေ ဒေသေ,ရဇဏော ကိံကရိဿတိ.

जिथे ऐकणाराच नाही, तिथे बोलणारे काय करणार? नग्न क्षपणकांच्या देशात धोबी काय करणार?