1 นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส
त्या भगवंत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांना माझा नमस्कार असो.
สูรสฺสตีนีติ
सूरस्सतीनीती
ปฐโม ภาโค
पहिला भाग
ปณามคาถา
प्रणामगाथा
๑.
१.
มุขมฺหา [Pg.1] ภควนฺตสฺส,สุคนฺธกมลา สุภา;
สญฺชาตํ อุตฺตมํ วาณึ,วนฺทามิ วิตฺตมานสา.
सुगंधी कमळासारख्या सुंदर अशा भगवंतांच्या मुखातून उत्पन्न झालेल्या उत्तम वाणीला मी प्रसन्न चित्ताने वंदन करतो.
๒.
२.
สมชฺฌิฏฺโฐ รจิสฺสามิ,ทกฺเขน ราชมนฺตินา;
นาเมน สนฺเตน,นีตึ โลกหิตาวหํ;
สาลงฺการํ โสปเทสํ,นาเมนาหํ สฺวรสฺสตึ.
चतुर आणि 'संत' नावाच्या राजमंत्र्याने विनंती केल्यावरून, मी लोकांचे कल्याण करणारी, उपदेशांनी युक्त आणि अलंकृत अशी 'स्वरस्सती' (सूरस्सतीनीती) नावाची नीती रचत आहे.
๓.
३.
เปกฺขนฺตฺวิมํ นีตึ สนฺตา,มญฺชูสรุกฺขสนฺนิภํ;
นาโนปเทสสํปุณฺณํ,สทตฺถกุสลา สทา.
नेहमी स्वतःच्या कल्याणात कुशल असणाऱ्या सज्जनांनी, विविध उपदेशांनी परिपूर्ण आणि कल्पवृक्षासारख्या असणाऱ्या या नीतीचे सदैव अवलोकन करावे.
สูรสฺสตีนีติ
सूरस्सतीनीती
๑.
१.
กตญฺญุตา [Pg.3] จ สจฺจญฺจ,โลกสารา หิ เต ทุเว;
โลกาปิ เตหิ ติฏฺฐนฺติ,รฏฺฐํ อกํสุ อิสฺสรํ.
कृतज्ञता आणि सत्य हे दोनच जगाचे खरे सार आहेत; त्यांच्यामुळेच जग टिकून राहते आणि राष्ट्र समृद्ध बनते.
๒.
२.
กากาจ [Pg.8] ทุชฺชนา โลเก,มลีภูตาว สพฺพทา;
อิฏฺฐํ คุณํ นาสยนฺติ,เต เว โลกสฺส เวริโน.
या जगात कावळे आणि दुर्जन लोक नेहमीच मलीन असतात; ते चांगल्या गुणांचा नाश करतात, ते खरोखरच जगाचे शत्रू आहेत.
มิคานํ [Pg.10] สิงฺคาโล อนฺโต,ปกฺขีนํ ปน วายโส.
पशूंमध्ये कोल्हा नीच आहे, तर पक्ष्यांमध्ये कावळा.
อการณเวรี [Pg.12] โหนฺติ,มจฺฉานํ ธีวรา ยถา;
คุณีนํ สชฺชนานญฺจ,ทุชฺชนา นิจฺจเวริโน.
ज्याप्रमाणे कोळी हे माशांचे विनाकारण शत्रू असतात, त्याचप्रमाणे दुर्जन हे गुणवान आणि सज्जन लोकांचे नेहमीच शत्रू असतात.
๓.
३.
สิรึ [Pg.14] โภนฺโต สุโปเสถ,สิริ มูลา หิ สมฺปทา;
สิริย อิธ โชตนฺติ,สิรี สา สพฺพสิทฺธิกา.
हे सज्जनहो, तुम्ही श्रीचे (सौभाग्य/समृद्धीचे) संवर्धन करा, कारण श्री हेच संपत्तीचे मूळ आहे. श्रीमुळेच लोक येथे चमकतात आणि ती श्री सर्व सिद्धी देणारी आहे.
๔.
४.
มุสา [Pg.20] ตโมกรา โลเก,สจฺจํ มีทิติการกํ;
มุสาตเมน ทุกฺขนฺติ,สจฺจาภาย สุขนฺติเว.
असत्य हे जगात अंधार निर्माण करणारे आहे, तर सत्य हे प्रकाश देणारे आहे. असत्याच्या अंधारामुळे दुःख मिळते आणि सत्याच्या प्रकाशाने खरोखरच सुख मिळते.
สุวิชานํ [Pg.23] สิงฺคาลานํ,สกุณานญฺจ วสฺสิตํ;
มนุสฺสวสฺสิตํ ราช,ทุพฺพิชานตรํ ตโต.
हे राजा, कोल्ह्यांचे आणि पक्ष्यांचे ओरडणे समजणे सोपे आहे; परंतु माणसाचे बोलणे समजणे त्याहूनही अधिक कठीण आहे.
๕.
५.
กปฺปคฺคิสทิสา [Pg.25] อิสฺสา,ฌาเปติ สพฺพสมฺปทํ;
มุทิตา กปฺปเมโฆว,โรเปติ สพฺพสมฺปทํ.
ईर्ष्या ही प्रलयकालीन अग्नीसारखी आहे, जी सर्व संपत्ती जळवून खाक करते; तर मुदिता ही प्रलयकालीन मेघासारखी आहे, जी सर्व संपत्तीची वाढ करते.
๖.
६.
ยถา [Pg.30] อสนฺถิรา ถมฺภา,ถุสราสิมฺหิ อุสฺสิตา;
ตเถว กปิจิตฺตานํ,กมฺมนฺตา จญฺจลงฺคตา.
ज्याप्रमाणे भुशाच्या ढिगाऱ्यावर उभे केलेले खांब अस्थिर असतात, त्याचप्रमाणे माकडासारखे चंचल मन असणाऱ्या लोकांची कर्मे चंचल आणि अस्थिर असतात.
หลิทฺทิราคํ [Pg.34] กปิจิตฺตํ;
ปุริสํ ราควิราคินํ,เอทิสํ ตาต มาเสวิ;
นิมฺมนุสฺสมฺปิ เจ สิยา.
हे वत्सा, हळदीच्या रंगासारखे आणि माकडासारखे चंचल मन असणाऱ्या, तसेच क्षणभरात राग आणि क्षणभरात विराग होणाऱ्या माणसाची संगत करू नकोस, मग भलेही तुला निर्जन ठिकाणी राहावे लागले तरी चालेल.
๗. [ก]
७. [क]
ปุปฺผจุมฺพิ [Pg.35] จิตฺตปตฺตี,สกวณฺเณน มชฺชิโต;
วิกฺกมี ปุปฺผโต ปุปฺผํ,นสฺสาคารํ น สงฺคโม.
स्वतःच्या रंगाने सुशोभित झालेली फुलपाखरे फुलांचे चुंबन घेतात; ती एका फुलावरून दुसऱ्या फुलावर उडत राहतात, त्यांना घर नसते आणि कोणाशी कायमचा स्नेहही नसतो.
[ข]
[ख]
กิปฺปิลิกา ทุพฺพณฺณาปิ,สมคฺคาจ ปรกฺกมา;
มา โหถ ปุปฺผจุมฺพีว,โหถ โว ปจิกา ยถา.
मुंग्या दिसायला कुरूप असल्या तरी त्या एकजूट आणि पराक्रमी असतात. तुम्ही फुलपाखरासारखे बनू नका, तर मुंग्यांसारखे बना.
๑.
१.
เย [Pg.40] มรนฺติ กีฬนฺตา เต,สฺวานา อญฺโญญฺญโมทิตา;
ทิสฺวาน ฉฏฺฏิตํ ภตฺตํ,สีฆเวรี วิหึสเร.
जे कुत्रे एकत्र खेळतात आणि एकमेकांशी आनंदाने राहतात, ते टाकलेले अन्न पाहताच लगेच एकमेकांचे शत्रू बनतात आणि परस्परांना इजा पोहोचवतात.
๒.
२.
ตเถเกปิ [Pg.41] ชนา ทานิ,สมคฺคา ญฺโญญฺญโมทิตา;
ธนเหตุ วิหึสนฺติ,ธีรตฺถุ สีฆเวริกา.
त्याचप्रमाणे, आज काही लोक एकत्र आणि परस्परांशी आनंदाने राहत असले, तरी धनासाठी ते एकमेकांना इजा पोहोचवतात. अशा लवकर शत्रू बनणाऱ्यांचा धिक्कार असो!
๙.
९.
วสนฺเต [Pg.45] เหมนฺเต คิมฺเห;
เนว ตาลา วิเสสิโน;
ถิรจิตฺตา ชนา สนฺตา;
สุขทุกฺเขสุ นิจฺจลา.
वसंत, हेमंत किंवा उन्हाळा असो, ताडाची झाडे बदलत नाहीत; त्याचप्रमाणे स्थिर चित्त असणारे सज्जन लोक सुख आणि दुःखात निश्चल राहतात.
๑๐.
१०.
ยถา [Pg.50] ปวฏฺฏมานมฺหิ,สุฏฺฐุ ติฏฺฐติ เคณฺฐุเก;
อปฺปวฏฺเฏ ภูมฺยํ เสติ,ตเถว เคณฺฐุโก ชโน.
ज्याप्रमाणे चेंडू फिरत असतानाच नीट उभा राहतो आणि न फिरता जमिनीवर पडून राहतो; त्याचप्रमाणे चेंडूसारखा माणूस असतो.
๑๑.
११.
อคฺฆาเปตุํ [Pg.55] นสกฺโกนฺติ,กาลญฺหิ กาลิกา ชนา;
วชิราทิญฺจ สกฺโกนฺติ,เตน กาโล อนคฺฆิโก.
लोक हिरे इत्यादींचे मूल्य ठरवू शकतात, परंतु वेळेचे मूल्य ठरवू शकत नाहीत; म्हणूनच वेळ अमूल्य आहे.
๑๒. [ก]
१२. [क]
อสโน [Pg.59] หิ ทีฆทฺธาโน,สารสาโร สุคนฺธิโก;
นิคฺคนฺโธ ตฺเวว นิสฺสาโร,ทีฆทฺธาโนปิ สิมฺพลี.
असन वृक्ष दीर्घायुषी, अत्यंत सारवान आणि सुगंधी असतो; परंतु सावरीचा वृक्ष दीर्घायुषी असूनही सुगंधहीन आणि निःसार असतो.
[ข]
[ख]
ตเถเวเก [Pg.60] ชนา โลเก,ทีฆทฺธานา สุสารกา;
นิสฺสารา เกจิ เผคฺคูว,ทีฆทฺธานาปิ โคยถา.
त्याचप्रमाणे, या जगात काही लोक दीर्घायुषी आणि अत्यंत गुणवान असतात; तर काही लोक दीर्घायुषी असूनही बैलाप्रमाणे निःसार आणि पोकळ असतात.
๑๓.
१३.
อุปกาโร [Pg.64] จาปกาโร,ยสฺมึ คจฺฉติ นฏฺฐตํ;
ปาสาณหทยสฺสสฺส,ชีวตีตฺยา ภิธามุธา.
ज्याच्या ठिकाणी उपकार आणि अपकार दोन्ही व्यर्थ जातात, अशा पाषाणहृदयी माणसाचे 'तो जिवंत आहे' असे म्हणणे व्यर्थ आहे.
ปสาโท นิปฺผโล ยสฺส,โกโปจาปิ นิรตฺถโก;
น ตํ สงฺคนฺตุ มิจฺเฉยฺย,ถีปุมาว นปุํสกํ.
ज्याची प्रसन्नता निष्फळ आहे आणि ज्याचा रागही निरर्थक आहे; स्त्री किंवा पुरुषाने नपुंसकाची संगत न करण्याप्रमाणे, अशा माणसाची संगत करण्याची इच्छा करू नये.
๑๔.
१४.
อุปจาโร [Pg.69] หิ กาตพฺโพ,น ยาว โสหทํ ภเว;
อุปจาโร สุมิตฺตมฺหิ,มายา จ โหติ โกฏิลํ.
जोपर्यंत मैत्री दृढ होत नाही तोपर्यंतच शिष्टाचार पाळला पाहिजे; चांगल्या मित्राशी शिष्टाचार पाळणे म्हणजे कपट आणि कुटिलता होय.
๑๕.
१५.
กเมน [Pg.75] อคฺคโต อุจฺฉุ,รโส สาทุตโร ยถา;
ตเถว สุมิตฺโต โลเก,ทุมฺมิตฺโต ปน เนทิโส.
ज्याप्रमाणे ऊस जसा जसा पुढे खाल्ला जातो तसा तसा तो अधिक गोड लागतो; त्याचप्रमाणे या जगात चांगला मित्र असतो, परंतु वाईट मित्र तसा नसतो.
๑๖.
१६.
โสการาติ [Pg.80] ปริตฺตาณํ,วิสฺสาสปีติภาชนํ;
รตนาภิรตนํ อิจฺเฉ,สุมิตฺตํ อกฺขรตฺตยํ.
जो शोक आणि शत्रूंपासून रक्षण करणारा, विश्वास आणि आनंदाचे पात्र असणारा आणि रत्नांमधील श्रेष्ठ रत्न आहे, अशा 'सु-मि-त्त' (चांगला मित्र) या तीन अक्षरी मित्राची इच्छा करावी.
๑๗.
१७.
ทมฺปตีนํ [Pg.85] สุมิตฺตานํ,มุขํ อญฺโญญฺญทปฺปณํ,สุเข สุขํ ทุกฺเข ทุกฺขํ,ปฏิจฺฉาเยว ทปฺปเณ.
पती-पत्नी आणि चांगल्या मित्रांचे मुख एकमेकांसाठी आरशासारखे असते; आरशातील प्रतिबिंबाप्रमाणेच ते सुखात सुखी आणि दुःखात दुःखी होतात.
กถํ [Pg.88] นุ ตาสํ หทยํ,สุขราวต อิตฺถิโย;
ยาสามิเก ทุกฺขิตมฺหิ,สุขมิจฺฉนฺติ อตฺตโน.
पती संकटात असताना स्वतःच्या सुखाची इच्छा करणाऱ्या त्या स्त्रियांचे हृदय सुखाने वेढलेले कसे असू शकते?
๑๘.
१८.
นิวาตญฺจ [Pg.90] ปุเร กตฺวา,มานํ กตฺวาน ปจฺฉโต;
สกตฺถํ ธารเย ธีโร,อตฺถภญฺโช หิ มุฬฺหตา.
नम्रतेला पुढे ठेवून आणि अभिमानाला मागे टाकून, बुद्धिमान माणसाने स्वतःच्या हिताचे रक्षण करावे; कारण स्वतःच्या हिताचा नाश करणे हा मूर्खपणा आहे.
๑๙.
१९.
ปุเรจารํ [Pg.94] สตึ กตฺวา,สทฺธํ กเรยฺย ปจฺฉโต;
ตุรํ น สทฺทเห ธีโร,สีฆสทฺโธ หิ มนฺทโก.
स्मृतीला पुढे ठेवून श्रद्धेला मागे ठेवावे; बुद्धिमान माणसाने घाईघाईने विश्वास ठेवू नये, कारण लगेच विश्वास ठेवणारा माणूस मंदबुद्धीचा असतो.
๒๐.
२०.
วเน ๐.๐๐๙๙ พหูนิ กฏฺฐานิ;
ทุลฺลภํ รตฺตจนฺทนํ;
ตถา ชนา พหู โลเก;
ปุมา ชญฺโญ สุทุลฺลโภ.
वनात पुष्कळ लाकडे असतात, परंतु रक्तचंदन दुर्मिळ असते. त्याचप्रमाणे जगात पुष्कळ लोक असतात, पण श्रेष्ठ मनुष्य अतिशय दुर्मिळ असतो.
๒๑.
२१.
ติณกฏฺฐปลาเสหิ[Pg.103];
สุกฺเขหิ ทยฺหเต วนํ;
เอตาทีหิ อสาเรหิ;
โลโก ชเนหิ ทยฺหเต.
वाळलेले गवत, लाकूड आणि पानांमुळे वन जळून खाक होते; त्याचप्रमाणे अशा निरर्थक लोकांमुळे जग जळून नष्ट होते.
๒๒.
२२.
อนฺโตวสฺเส [Pg.107] ติมาสมฺหิ,ปุญฺญกมฺเมน โมทิตา;
สุขํ วสึสุ โปราณา,พุทฺธสาสนมามกา.
वर्षावासाच्या तीन महिन्यांत, पुण्यकर्माने आनंदित होऊन, बुद्धशासनाचे अनुयायी असलेले प्राचीन लोक सुखाने राहत असत.
๒๓.
२३.
มิคมเทน [Pg.111] เอเกน,ตํ วนํ สุรภิคนฺธิกํ;
ตถา ชเนน ตํ รฏฺฐํ,คุณินา หิ สิรีมตา.
केवळ एका कस्तुरीमृगामुळे ते वन सुवासिक होते; त्याचप्रमाणे एका गुणवान आणि वैभवशाली मनुष्यामुळे ते राष्ट्र सुशोभित होते.
สรีรํ [Pg.115] ขณวิทฺธํสี,กปฺปนฺตฏฺฐายิโน คุณา.
शरीर क्षणभंगुर आहे, परंतु गुण कल्पान्तापर्यंत टिकून राहतात.
๒๔.
२४.
ขรานํ [Pg.116] สีหพฺยคฺฆานํ,สงฺคโม โน หิสพฺพทา;
ตเถว พฺยคฺฆจิตฺตานํ,สชาติกา ขโยนตา.
गाढवांचा सिंह आणि वाघांशी सहवास कधीही सर्वकाळ टिकणारा नसतो; त्याचप्रमाणे क्रूर मन असलेल्या लोकांचा आपल्याच जातीच्या लोकांशी असलेला संबंध नाशास कारणीभूत ठरतो.
๒๕.
२५.
สก [Pg.121] สาธุปิ โน สาธู,โย เจญฺญ ทุฏฺฐการโก;
พหูนํ สาธู ปาเยน,ส เว สาธูติ วุจฺจเต.
जो केवळ स्वतःच्या लोकांसाठी चांगला आहे पण इतरांसाठी वाईट करणारा आहे, तो चांगला नाही. जो बहुतांश करून बहुतांच्या कल्याणासाठी चांगला वागतो, त्यालाच खरोखर 'सज्जन' म्हटले जाते.
๒๖.
२६.
พหูทเก [Pg.126] สมุทฺเทปิ,ชลํ นตฺเถว ปาตเว;
ขุทฺทเก ขตกูปมฺหิ,สาทุํ อตฺถิ พหุํ ทกํ.
अथांग पाणी असलेल्या समुद्रातही पिण्यासारखे पाणी नसते; परंतु एका लहानशा खणलेल्या विहिरीत भरपूर गोड पाणी असते.
๒๗.
२७.
มา [Pg.130] สีฆํ วิวเรยฺยาถ,นินฺทิตุญฺจ ปสํสิตุํ;
มุขญฺหิ โว กถาทฺวารํ,นิรุนฺเธยฺยาถ สพฺพทา.
निंदा करण्यासाठी किंवा प्रशंसा करण्यासाठी आपले तोंड घाईघाईने उघडू नका; कारण तुमचे तोंड हे संभाषणाचे द्वार आहे, त्यावर नेहमी नियंत्रण ठेवावे.
๒๘.
२८.
มา [Pg.134] สีฆํ วิวเรยฺยาถ,จกฺขุํ โว ทสฺสิตุํ ปิยํ;
สณิกญฺหิ ปิยลาภํ,ธนลาภํ ตุรํ กเร.
प्रिय गोष्ट दाखवण्यासाठी आपले डोळे घाईघाईने उघडू नका; कारण प्रिय गोष्टीचा लाभ हळूहळू होतो, तर धनलाभ घाईघाईने मिळवता येतो.
๒๙.
२९.
อนารมฺโภ [Pg.138] หิ กมฺมานํ,ปฐมํ พุทฺธิลกฺขณํ;
นิฏฺฐงฺคตํ อารทฺธสฺส,ทุติยํ พุทฺธิลกฺขณํ.
अयोग्य कामांचा आरंभ न करणे हे बुद्धीचे पहिले लक्षण आहे; आणि आरंभ केलेले काम पूर्णत्वास नेणे हे बुद्धीचे दुसरे लक्षण आहे.
อสเมกฺขิตกมฺมนฺตํ[Pg.140],ตุริตาภินิปาตินํ;
สานิ กมฺมานิ ตปฺเปนฺติ,อุณฺหํ วชฺโฌหฏํ มุเข.
विचार न करता घाईघाईने कामे करणाऱ्याला स्वतःचीच कर्मे तशीच पीडा देतात, जसे वधदंडासाठी नेलेल्या गुन्हेगाराच्या तोंडात गरम अन्न कोंबले जाते.
๓๐.
३०.
อผลานิ [Pg.143] ทุรนฺตานิ,ชนตา นินฺทิตานิ จ;
อสกฺยานิ จ กมฺมานิ,นารเภถ วิจกฺขโณ.
निष्फळ, वाईट शेवट असणारी, लोकांकडून निंदिलेली आणि अशक्य असलेली कामे शहाण्या माणसाने सुरू करू नयेत.
๓๑.
३१.
อติวิโรธภีตานํ[Pg.147],สงฺกิตานํ ปเท ปเท;
ปรปฺปวาทตาสานํ,ทูรโต ยนฺติ สมฺปทา.
अतिशय विरोधाला घाबरणाऱ्या, पालोपावली शंका घेणाऱ्या आणि परक्यांच्या अपवादाला भ्यालेल्या लोकांपासून समृद्धी दूर निघून जाते.
สทฺทมตฺตํ [Pg.150] น เภตพฺพํ,โลโก สทฺทสฺส โคจโร;
โย จ สทฺทปริตฺตาโส,วเน ภนฺตมิโค หิ โส.
केवळ आवाजाला घाबरू नये, कारण हे जग आवाजाच्याच कक्षेत आहे. जो आवाजाला घाबरतो, तो वनात भटकणाऱ्या घाबरलेल्या हरणासारखा असतो.
๓๒.
३२.
ทฺวินฺนํ [Pg.151] ตณฺฑุลถูสานํ,วิเสโส สุฏฺฐุ ขายติ;
รนฺธิโตปิ สินิทฺโธ โน,ถุโส วิรสผารุโส;
ตณฺฑุลํ สินิทฺธํ รสํ,เอวํ โลเกปิ ญายเต.
तांदूळ आणि कोंडा या दोघांमधील फरक स्पष्टपणे दिसून येतो. शिजवला तरी कोंडा मऊ होत नाही, तो बेचव आणि खडबडीतच राहतो; तर तांदूळ स्निग्ध आणि चवदार असतो. जगातही असाच फरक ओळखला जातो.
๓๓.
३३.
เอรณฺฑํ [Pg.155] นิสฺสิตา วลฺลิ,รุหเต กึ ยถาพลํ;
มหาสาลํ สุนิสฺสาย,รุหเต พฺรหตํ คตา.
एरंडाच्या झाडाचा आश्रय घेतलेली वेल किती बरे वाढू शकेल? परंतु मोठ्या साल वृक्षाचा चांगला आश्रय घेऊन ती वेल खूप मोठी वाढते.
๓๔.
३४.
เมตฺตา [Pg.160] หิ สีมสมฺเภทา,ปกฺขปาต วิฆาติกา;
ปกฺขปาเตน ทุกฺขนฺติ,นิปฺปกฺโข วสเต สุขํ.
सीमा ओलांडणारी मैत्री पक्षपाताचा नाश करते. पक्षपातामुळे दुःख निर्माण होते, तर निष्पक्ष राहणारा माणूस सुखाने जगतो.
๓๕.
३५.
นรา [Pg.164] ปญฺญา จ ลงฺการา,ยถาฐาเน นิยุชฺชเร;
โน หิ จูฬามณิ ปาเท,ปาทุกา จ สิโรปริ.
माणसे आणि बुद्धी हे दागिन्यांप्रमाणे योग्य ठिकाणीच योजले पाहिजेत. मुकुटमणी पायात घातला जात नाही आणि पादत्राणे डोक्यावर ठेवली जात नाहीत.
อุกฺกุฏฺเฐ [Pg.167] สูร มิจฺฉนฺติ;
มนฺตีสุ อกุตูหลํ;
วิยญฺจ อนฺนปานมฺหิ;
อตฺเถ ชาเต จ ปณฺฑิตํ.
युद्धाच्या वेळी शूर माणसाची इच्छा केली जाते, सल्लामसलत करताना शांत व्यक्तीची, अन्नपाण्यात चवदार व्यंजनाची आणि संकट निर्माण झाल्यावर विद्वानाची गरज भासते.
๓๖.
३६.
ปมาโท [Pg.169] หิ ตโม โลเก,กาโล โจโร ภยานโก;
กายเคหํ พหุฉิทฺทํ,กาลโจรสฺส โจริตํ.
प्रमाद हा जगातील अंधार आहे, आणि काळ हा एक भयानक चोर आहे. हे शरीररूपी घर अनेक छिद्रे असलेले आहे, ज्याला काळरूपी चोराने लुटले आहे.
๓๗.
३७.
จญฺจโล [Pg.173] กาลทาโส หิ,ธีติมา กาลอิสฺสโร;
กาลิสฺสโร รฏฺฐิสฺสรํ,อติวตฺตติ สพฺพโส.
चंचल मनुष्य काळाचा दास असतो, तर धैर्यवान मनुष्य काळाचा स्वामी असतो. काळाचा स्वामी हा राष्ट्राच्या राजापेक्षाही सर्व बाबतीत श्रेष्ठ ठरतो.
๓๘.
३८.
วิลุปฺปนฺติ [Pg.17]๘ ธนํ เอเก,กาลเมเก อเนกฺขกา;
เตสุ กาลวิโลปาว,ภยานกา ติกกฺขฬา.
काही लोक धनाची लूट करतात, तर काही निष्काळजी लोक काळाची लूट करतात. त्यांच्यामध्ये काळाची लूट करणारेच अधिक भयानक आणि अत्यंत नुकसानकारक असतात.
๓๙.
३९.
รญฺญา [Pg.182] รฏฺฐหิตํ กตฺตา,รญฺโญ หิตํ ชเนหิ เว;
เทสฺโส อตฺตหิตํ ทสฺสี,คารยฺโห กินฺนุ การโก.
राजाकडून राष्ट्राचे हित केले जाते आणि लोकांकडून राजाचे हित केले जाते. परंतु केवळ स्वतःचेच हित पाहणारा मनुष्य द्वेषपात्र आणि निंदनीय ठरतो; मग तो कसला कार्यकर्ता?
อตฺตทตฺถํ [Pg.189] ปรตฺเถน;
พหุนาปิ น หาปเย.
इतरांच्या कितीही मोठ्या कल्याणासाठी स्वतःच्या कल्याणाचा त्याग करू नये.
๔๐.
४०.
ยสฺส อุปกาโร ทินฺโน,อุปการํ ทเท ปุน;
ตโต ปการํ นิจฺเฉยฺย,กตญฺญู ทุลฺลโภ อิธ.
ज्याला उपकार केला गेला आहे, त्याने पुन्हा उपकार करावा. त्याकडून उपकाराची अपेक्षा करावी; कारण या जगात कृतज्ञ माणूस दुर्मिळ असतो.
สจฺจํ [Pg.190] กิเรว มาหํสุ,นรา เอกจฺจิยา อิธ;
กฏฺฐํ นิปฺลวิตํ เสยฺโย,นตฺเวเว กจฺจิโย นโร.
या जगात काही लोकांनी खरोखरच सत्य सांगितले आहे की, पाण्यात तरंगणारे लाकूड वाचवणे अधिक श्रेयस्कर आहे, पण कृतघ्न माणसाला वाचवणे नव्हे.
๔๑.
४१.
การุโก [Pg.191] สกปญฺญาย,มหคฺฆํ ทารุกํ กเร;
ตถา ชโนปิ อตฺตานํ,มหคฺโฆ โลกมานิโต.
एक कारागीर आपल्या कौशल्याने लाकडाला मौल्यवान बनवतो; त्याचप्रमाणे मनुष्य देखील स्वतःला मौल्यवान आणि जगात आदरणीय बनवू शकतो.
๔๒.
४२.
อปฺปคฺโฆ [Pg.196] หิ อโย เหมํ,มหคฺฆํ ฉินฺทเต ยถา;
นิคฺคุโณ สคุณํ โลเก,อลกฺขีจ สิรึ ตถา.
ज्याप्रमाणे कमी मूल्याचे लोखंड मौल्यवान सोन्याला कापते, त्याचप्रमाणे जगात गुणहीन मनुष्य गुणवानाचा आणि अलक्ष्मी लक्ष्मीचा नाश करते.
สูรสฺสตีนีติ
सरस्वतीनीती
ทุติโย ภาโค
दुसरा भाग
๑.
१.
ธนสฺส [Pg.1] ทุพฺพิธํ กิจฺจํ,ปาเปติ อุณฺณตํ ธนึ;
อธนึ โอณตํ โลเก,สญฺจิเน เตน ตํ ธนํ.
धनाचे कार्य दोन प्रकारचे असते: ते धनवानाला जगात उच्च स्थान मिळवून देते आणि निर्धनाला कनिष्ठ बनवते; म्हणून माणसाने धन संचय करावा.
๒.
२.
วฏฺฏเต [Pg.6] สตตํ สีฆํ,กาลจกฺกํ อวาริตํ;
เตน ฆฏี ทินํ มาโส,วสฺโส ภวตฺย จีรโต.
काळाचे चक्र न थांबता सतत आणि वेगाने फिरत असते; त्यामुळे घटिका, दिवस, महिना आणि वर्ष अल्पावधीतच निघून जातात.
๓.
३.
สตฺตุนา [Pg.11] น หิ สนฺเธยฺย,เอกทา โส ภยํ กโร;
สุตตฺตมปิ ปานียํ,สมยเต นุ ปาวกํ.
शत्रूशी कधीही तडजोड करू नये, कारण तो कधी ना कधी भय निर्माण करतो. पाणी कितीही गरम केले तरी ते शेवटी अग्नीला विझवतेच.
๔.
४.
วิชหํ [Pg.16] ปกตึ โย หิ,วิกตึ ปุน คจฺฉติ;
สภาเวน อากาเรน,วิปฺปลฺลาสํ ส คจฺฉติ;
สํสุมาร คตา โคธา,ยถา ถี ปุมเวสิกา.
जो आपला मूळ स्वभाव सोडून विकृतीकडे जातो, तो आपल्या स्वभावाने आणि रूपाने भ्रमात पडतो; जसे घोरपड सुसर बनते किंवा स्त्री पुरुषाचा वेष धारण करते.
๕.
५.
ปกฺขํ [Pg.20] ลทฺธาน อุฑฺเฑนฺติ,อุปจิกา หิ วมฺมิกา;
นิกฺขนฺตา มรณํ ยนฺติ,อุปฺปตา นิปฺปตํ คตา.
पंख मिळाल्यावर वारुळातील वाळवी उडू लागते; परंतु बाहेर पडून वर उडाल्यानंतर खाली पडून त्या मृत्यूला प्राप्त होतात.
๖.
६.
สพฺพํปิยสฺส [Pg.23] ทชฺเชยฺย,นิสฺเสสํ ปิยมานสํ;
สทฺธาจิตฺตํ ตุ โน วิญฺญู,สทฺธายิโก ปกฺขลิโต.
प्रिय व्यक्तीला प्रेमळ मनाने सर्व काही अर्पण करावे; परंतु सुज्ञ माणसाने आपले श्रद्धाळू मन देऊ नये, कारण आंधळा विश्वास ठेवणारा माणूस अडखळतो.
๗.
७.
สกฺโกติ [Pg.27] ลงฺฆิตุํ พฺยามํ,มหุสฺสาเหน โย หิ โส;
ตทฑฺฒํ อนุสฺสาเหน,โนสฺสาโห เตสุ โถมิโต;
มหุสฺสาโห ทุกฺโข โลเก,อนุสฺสาโห สทา สุโข.
जो मनुष्य मोठ्या उत्साहाने एक व्याम ओलांडू शकतो, तोच मनुष्य उत्साहाशिवाय त्याच्या अर्धेही ओलांडू शकत नाही. त्यांच्यामध्ये निरुत्साहाची प्रशंसा केली जात नाही. जगात मोठा उत्साह दुःखद वाटतो, तर निरुत्साह नेहमी सुखद वाटतो.
๘.
८.
ทุกฺขมํ [Pg.32] อกฺขมนฺโต โย,ปิฏฺฐิการีจ ทุกฺกรํ,กทา ลเภยฺย โส โลเก,สุขมํ สุกรํ มุธา;
ปจฺจกฺขญฺหิ โส กเรยฺย,ทุกฺขมญฺจาปิ ทุกฺกรํ.
जो दुःखाचा सामना करू शकत नाही आणि कठीण कामांकडे पाठ फिरवतो, त्याला या जगात सहज मिळणारे सुख विनासायास कसे बरे लाभेल? उलट, त्याला प्रत्यक्षपणे दुःख आणि कठीण परिस्थितीचाच सामना करावा लागेल.
๙.
९.
อนคฺโฆ [Pg.36] มนุสฺโส โลเก,โตสนาโปสนาทินา;
เตน โส มหคฺฆํ กมฺมํ,กเร โลกหิตายุตํ.
या जगात मनुष्य हा अमूल्य आहे; म्हणून त्याने जगाच्या कल्याणासाठी अत्यंत मौल्यवान कार्य केले पाहिजे.
๑๐.
१०.
วาเตน [Pg.41] นปฺปภิชฺชนฺติ,นินฺนา เวฬู กสา นฬา;
ยถาวาตํ นคจฺฉนฺติ,ตถา จเร ชเน กทา.
वाऱ्याने बांबू, काश गवत आणि बोरू मोडत नाहीत, कारण ते लवतात (वाकतात); ते वाऱ्याच्या विरुद्ध जात नाहीत. माणसानेही लोकांमध्ये नेहमी तसेच वागावे.
๑๑.
११.
ปุรโต [Pg.44] จ ปจฺฉโต เจ,นิสฺสโย นตฺถิ ปสฺสโต;
อธิกํ วีริยํ โหติ,อตฺตนาโถ ตทา ภเว.
जर पुढे किंवा मागे कोणताही आश्रय दिसत नसेल, तर वीर्य (प्रयत्न) अधिक वाढते; तेव्हा मनुष्य स्वतःचाच रक्षक (अत्तनाथ) बनतो.
๑๒.
१२.
ขณํ [Pg.48] อาขุพิลํ สีโห,ปาสาณสกลากุลํ;
ปปฺโปติ นขภงฺคํวา,ผลํวา มูสิโก ภเว.
दगडाच्या तुकड्यांनी भरलेले उंदराचे बीळ क्षणभर उकरल्याने सिंहाची नखे तुटतात, तर उंदराला मात्र त्याचा फायदा होतो (तो सुरक्षित राहतो).
๑๓.
१३.
มคฺคมุฬฺหา [Pg.52] ชนา อนฺธา,อมคฺคา มคฺคสญฺญิโน;
ตเถว ทุปฺปญฺญา มุฬฺหา,ตถตฺถํ นาว พุชฺฌเร.
मार्ग चुकलेले लोक आंधळे असतात, जे चुकीच्या मार्गालाच खरा मार्ग समजतात; त्याचप्रमाणे दुर्बुद्धी आणि मोहित (भ्रमित) झालेले लोक सत्य अर्थ (किंवा कल्याणकारी ध्येय) जाणू शकत नाहीत.
๑๔.
१४.
ปิยรูปํ [Pg.56] วีรรูปํ,ทุวิธา รูปสมฺปทา,นารึ อิจฺเฉ ปิยรูปึ,ปุริสํ วีรรูปกํ.
प्रिय रूप (सौंदर्य) आणि वीर रूप (शौर्य), अशी दोन प्रकारची रूपसंपदा असते. स्त्री प्रिय रूपाची असावी आणि पुरुष वीर रूपाचा असावा अशी इच्छा केली जाते.
๑๕.
१५.
ปชฺชลนฺติ [Pg.60] หิ ขชฺโชตา,ปกฺขจาลนกมฺมุนา;
กุสิตา สุปิตา เนเต,ตถา ชนาปิ กมฺมิกา.
काजवे आपल्या पंखांच्या हालचालीच्या कर्मानेच चमकतात; ते आळशी किंवा झोपलेले नसतात. त्याचप्रमाणे, मनुष्य देखील आपल्या कर्मानेच चमकतो (प्रगती करतो).
๑๖.
१६.
กุมฺมสงฺโกจโมปมฺย[Pg.65],นิคฺคหมปิ สํขเม;
ปตฺตกาเล ตุ นีติญฺโญ,กณฺหสปฺโปว อุฏฺฐเห.
कासवाप्रमाणे स्वतःला आकुंचित करून (इंद्रिये आवरून) संयम व सहनशीलता बाळगावी; परंतु योग्य वेळ आल्यावर नीतिमान माणसाने काळ्या नागासारखे उठून उभे राहावे (सक्रिय व्हावे).
๑๗.
१७.
ภกฺขเสสํ [Pg.69] นขาทนฺติ,สีหา อุนฺนตเจตสา;
ปรํปิ นปณาเมนฺติ,วุทฺธิกามา ตถา จเร.
उच्च मनाचे (स्वाभिमानी) सिंह उरलेले अन्न खात नाहीत आणि इतरांसमोर नमत नाहीत; प्रगतीची इच्छा करणाऱ्यांनीही तसेच वागावे.
๑๘.
१८.
น [Pg.72]ว วสฺโส สมุปฺปนฺโน,ขีโณ ปุราณหายโน;
นววสฺเส นวา เมตฺตา,ภาวิตพฺพา หิเตสินา.
नवीन वर्ष सुरू झाले आहे आणि जुने वर्ष संपले आहे; कल्याण इच्छिणाऱ्याने नवीन वर्षात नवीन मैत्रीची (मेत्ता/मैत्रीची भावना) भावना जोपासावी.
๑๙.
१९.
สนฺตาปยนฺติ [Pg.76] กมยาปฺยภุชํ น โรคา,ทุมฺมนฺตินํ กมุปยนฺติ น นีติโทสา;
กํ สฺรี น มานยติ กํ น จ หนฺติ มจฺจุ,กํ ถีกตา น วิสยา ปริปีฬยนฺติ.
असा कोण आहे ज्याला रोग पीडा देत नाहीत? वाईट सल्लागारांमुळे कोणाला धोरणात्मक चुका (नीतीदोष) नडत नाहीत? संपत्ती कोणाला गर्विष्ठ करत नाही? मृत्यू कोणाला मारत नाही? आणि स्त्रियांच्या मोहाने निर्माण झालेले विषयभोग कोणाला त्रास देत नाहीत?
(วสนฺตติลกาคาถา.)
(वसंततिलका गाथा)
๒๐.
२०.
(ก) พฺยามมตฺเตน [Pg.81] ทณฺเฑน,โยลุมฺพฺย อุทกํ มิเน;
อคมฺภีรํ คมฺภีรํวา,อคาเธ มญฺญิ คมฺภีรํ.
(क) जो मनुष्य केवळ एक व्याम (दोन हात पसरल्यावर मिळणारे अंतर) लांबीच्या काठीने पाणी मोजतो, तो उथळ पाण्याला खोल किंवा खोल पाण्याला उथळ समजतो आणि अथांग पाण्यात त्याला खोलीचा अंदाज येत नाही.
(ข)
(ख)
ตถา มนฺโท สญฺญาเณน,อคาเธ มญฺญิ ปณฺฑิตํ;
สมาสมํ น ชานาติ,พหฺวปฺปํ ติกฺขมนฺทตํ.
त्याचप्रमाणे, अल्प बुद्धीचा मूर्ख मनुष्य स्वतःला अथांग ज्ञानी (पंडित) समजतो; त्याला समान आणि असमान, जास्त आणि कमी, तीव्र आणि मंद यांतील फरक समजत नाही.
๒๑.
२१.
ทุฏฺฐกมฺเม [Pg.86] สงฺคมนฺติ,เฉกกมฺเม จ โน อิธ;
มจฺจุํ วหนฺติ สีเสน,เต มุฬฺหา มุฬฺหสงฺคมา.
जे वाईट कर्मांमध्ये एकत्र येतात आणि चांगल्या (कुशल) कर्मांमध्ये सहभागी होत नाहीत, ते आपल्या डोक्यावर मृत्यू वाहून नेतात; ते मूर्ख लोक मूर्खांच्याच संगतीत राहतात.
๒๒.
२२.
ทุวิโธ [Pg.91] สงฺคโม โลเก,อุชุโก กุฏิโล ภเว;
อุชุโกว ปสํเสยฺโย,โนหฺยญฺโญ สาชสงฺคโม.
जगात दोन प्रकारची संगती असते: सरळ (प्रामाणिक) आणि कुटिल (कपटपूर्ण). केवळ सरळ संगतीच प्रशंसनीय असते, कपटपूर्ण संगती नव्हे.
เต [Pg.93] อิมินา อุปาเยน สมคฺคา สมฺโมทมานา มหา ภิตฺติปิฏฺฐิกาย วสนฺติ. (มโหสธชาตก อฏฺฐกถา)
ते या उपायाने एकजूट होऊन आणि आनंदित होऊन मोठ्या भिंतीच्या पाठीवर (वर) राहतात. (महोसधजातक अट्ठकथा)
๒๓.
२३.
ยูถิกา [Pg.95] ปุปฺผเต โนหิ,สิญฺจิตาปิ ปุนปฺปุนํ;
ปุปฺผเต สมฺปตฺเต กาเล,เอวํ ธาเรถ วีริยํ.
वारंवार पाणी घातले तरी जुईचे फूल (युथिका) फुलत नाही; ते योग्य वेळ आल्यावरच फुलते. त्याचप्रमाणे माणसाने आपले वीर्य (प्रयत्न) चालू ठेवावे.
๒๔.
२४.
ธนุจฺจโย [Pg.101] ธนกฺเขโป,ทุวิธา หิ ธนากติ;
ธนุจฺจเย นโย อตฺถิ,ธนกฺเขปมฺหิ โน อิธ.
धनाचा संचय करणे आणि धनाचा अपव्यय करणे, अशा धनाशी संबंधित दोन गोष्टी आहेत. धनसंचय करण्यामध्ये नीती (नियम) असते, पण धनाचा अपव्यय करण्यात कोणतीही नीती नसते.
๒๕.
२५.
อมาตา [Pg.105] ปิตรสํ วฑฺฒํ,ชูตการญฺจ จญฺจลํ;
นาลเปยฺย วิเสสญฺญู,ยทิจฺเฉ สิทฺธิ มตฺตโน.
आई-वडिलांच्या संस्कारांशिवाय वाढलेला मनुष्य आणि चंचल जुगारी, यांच्याशी सुज्ञ माणसाने संभाषण करू नये, जर त्याला स्वतःचे यश (सिद्धी) हवे असेल.
หลิทฺทิราคํ [Pg.109] กปิจิตฺตํ,ปุริสํ ราควิราคินํ;
เอทิสํ ตาต มาเสวิ,นิมฺมนุสฺสํปิ เจ สิยา.
हळदीच्या रंगासारखा चटकन उडून जाणारा स्नेह असणारा, माकडासारखे चंचल मन असणारा आणि क्षणात राग तर क्षणात विराग असणारा; हे पुत्रा (प्रिय माणसा), अशा माणसाची संगत करू नकोस, मग भलेही तुला निर्जन ठिकाणी राहावे लागले तरी चालेल.
๒๖.
२६.
คุณา คุณญฺญูสุ คุณา ภวนฺติ,เต นิคฺคุณํ ปตฺวา ภวนฺติ โทสา;
อาสาทฺยโตยา ปภวนฺติ นชฺโช,สมุทฺรมาสชฺช ภวนฺตฺยเปยฺยา.
गुण हे गुणवंतांच्या ठिकाणीच गुण राहतात; ते निर्गुणी (गुणहीन) माणसाच्या संपर्कात आल्यावर दोष बनतात. नद्यांचे पाणी उगमस्थानी पिण्यायोग्य व मधुर असते, परंतु समुद्राला मिळाल्यावर ते न पिण्यायोग्य (खारे) होते.
(อุปชาติคาถา)
(उपजाती गाथा)
๒๗.
२७.
สิลารูปํ [Pg.113] นิมฺมินนฺติ,โกฏฺเฏตฺวาน ปุนปฺปุนํ;
โกฏฺฏโกว ตถา พาลา,สาธุํ โอวชฺช นิมฺมิตา.
ज्याप्रमाणे मूर्तिकार दगडावर वारंवार प्रहार करून सुंदर मूर्ती घडवतो, त्याचप्रमाणे मूर्ख माणसाला वारंवार उपदेश करून (सुधारून) सज्जन बनवले जाते.
จาณกฺยนีติลา คาถา
चाणक्यनीतीमधील गाथा
ลาลเน [Pg.116] พหโว โทสา,ตาฬเน พหโว คุณา;
ตสฺมา ปุตฺตญฺจ สิสฺสญฺจ,ตาฬเย น จ ลาลเย.
अति लाड करण्यात अनेक दोष असतात आणि ताडन करण्यात (शिस्त लावण्यात) अनेक गुण असतात; म्हणून मुलाला आणि शिष्याला शिस्त लावावी, त्यांचे अति लाड करू नयेत.
๒๘.
२८.
อตีตสฺส [Pg.117] หิ มิตฺตสฺส,โย เจ โทสํ ปกาสเย;
โส หเว ปจฺจุปฺปนฺนสฺส,โทสํ ภาเสติ ญายติ.
जो मनुष्य आपल्या भूतकाळातील मित्राचे दोष उघड करतो, तो नक्कीच आपल्या वर्तमानकाळातील मित्राचेही दोष बोलून दाखवतो, हे निश्चित समजावे.
๒๙.
२९.
ลตาวิย [Pg.121] เสวกา เต,เย นิสฺสยํ ปลมฺพเร;
นิสฺสยสฺส วินาเสน,ภูมฺยํ เสนฺติ อนาถกา.
सेवक हे वेलीसारखे असतात, जे आधाराला धरून वाढतात; आधार नष्ट झाल्यावर ते अनाथ होऊन जमिनीवर लोळतात.
๓๐.
३०.
โทสสิงฺเคหิ [Pg.125] วิชฺฌนฺโต,มานขูเรหิ อกฺกมํ;
ภยํ กโรติ โลกมฺหิ,โคว พาโล วิหึสโก.
दोषांच्या शिंगांनी टोचणारा आणि अभिमानाच्या (अहंकाराच्या) खुरांनी तुडवणारा, हिंसक व मूर्ख मनुष्य जगात बैलाप्रमाणे भीती निर्माण करतो.
๓๑.
३१.
อาโท [Pg.128] อุปริ โลโกยํ,อุชุเลขาย ติฏฺฐติ;
มุสาวาเตหิ ตํโลกํ,นิปาเตสิ อนชฺชวํ.
सुरुवातीला हा वरचा लोक (जग) सरळ रेषेवर (सत्यावर) टिकून होता; परंतु असत्याच्या वाऱ्यांनी (खोटेपणाने) त्या कपटी जगाला खाली पाडले.
๓๒.
३२.
สุฆฏํ [Pg.132] กุมฺภกาเรน,นารโห ปริภุญฺชิตุํ;
ตถูปมาย เวกฺเขยฺย,สกมฺมปรกมฺมนิ.
कुंभाराने बनवलेले सुंदर भांडे तो स्वतः वापरण्यास योग्य नसतो (किंवा वापरत नाही); त्याच उपमेने माणसाने स्वतःच्या आणि इतरांच्या कर्मांकडे पाहिले पाहिजे.
๓๓.
३३.
อนนฺตรํสี [Pg.136] สูโรปิ,นสกฺโกติ ฆนํ ตมํ;
วิชฺฌิตุํ รํสิยา โลเก,ตถา มทนโมหิตา;
นสกฺโกนฺติ มทํ เภตฺวา,ปญฺญาภาย ปภาสิตุํ.
ज्याप्रमाणे अनंत किरणांचा सूर्य देखील (काही विशिष्ट ठिकाणी) दाट अंधार आपल्या किरणांनी भेदून टाकू शकत नाही, त्याचप्रमाणे मदाने (गर्वाने किंवा मोहाने) मोहित झालेले लोक आपला अहंकार नष्ट करून प्रज्ञेच्या प्रकाशाने चमकू शकत नाहीत.
๓๔.
३४.
เขทเวรํ [Pg.139] ทลิทฺทมฺหิ,โภคิมฺหิ โรคุปทฺทวํ;
เทสฺสเวรญฺจ อาณิมฺหิ,ปสฺเส โลกสฺส เวริตํ.
जगातील वैर पाहा: गरिबाच्या ठिकाणी दुःखाचे वैर असते, भोगी (श्रीमंत) माणसाच्या ठिकाणी रोगाचा उपद्रव असतो आणि सत्ताधाऱ्याच्या ठिकाणी द्वेषाचे वैर असते.
๓๕.
३५.
สํลทฺเธน [Pg.144] สุโภเคน,ชีวํ สุทฺธํ กเร นิชํ;
เสฏฺโฐ โส เตน ชีเวน,เชคุจฺโฉ มลชีวิโก.
मिळालेल्या चांगल्या भोगांनी (किंवा संपत्तीने) आपले जीवन शुद्ध करावे; अशा शुद्ध जिण्याने जगणारा श्रेष्ठ ठरतो, तर मलीन (भ्रष्ट) मार्गाने जगणारा निंदनीय ठरतो.
๓๖.
३६.
วชิร [Pg.148] ปุปฺผราคานํ,วิเสสํ โย นพุชฺฌติ;
กถญฺหิ โส วิกฺกีเณยฺย,กีเณยฺย วา ยถาตถํ.
ज्याला हिरा (वज्र) आणि पुष्कराज यांतील फरक समजत नाही, तो त्यांची खरेदी किंवा विक्री योग्य प्रकारे कशी करू शकेल?
๓๗.
३७.
กิปฺปีลิ [Pg.152] โกปิ จินฺเตตฺวา,ปพฺพตํ เภตฺตุ มุสฺสหํ;
อพลา ตนุมชฺฌตฺตา,จินฺตา หสฺยาว สา มุธา.
एखाद्या मुंगीने पर्वताला फोडण्याचा विचार करून प्रयत्न केला, तर तिचे ते दुर्बळ आणि लहान शरीराचे विचार केवळ हास्यास्पद आणि व्यर्थ ठरतात.
๓๘.
३८.
ชาตมตฺตํ [Pg.155] น โย สตฺตุํ,โรคญฺจูปสมํ นเย;
มหาพโลปิ เตเนว,วุทฺธึปตฺวา ส หญฺญเต.
जो मनुष्य शत्रू आणि रोग उत्पन्न होताच त्यांचा नायनाट करत नाही, तो कितीही महाबळवान असला तरी ते (शत्रू व रोग) वाढल्यावर त्यांच्याकडूनच मारला जातो.
๓๙.
३९.
สชีวมํสภกฺเขหิ[Pg.159],สทาฐีหิ มุเขหิ โภ;
พิฬารพฺยคฺฆสีหานํ[Pg.160],นิหีนานิ อเนกธา;
ติกฺขานิ ขรวาทานิ,มนุสฺสานํ มุขานิ เว.
नेहमी कच्चे मांस खाणाऱ्या आणि सुळे असणाऱ्या मांजर, वाघ व सिंह यांची तोंडे अनेक प्रकारे कमी घातक असतात; परंतु माणसांची तीक्ष्ण आणि कठोर बोलणारी तोंडे खरोखरच अत्यंत भयानक असतात.
๔๐.
४०.
วิลุปฺปนฺตา [Pg.163] วิธาวนฺติ,สชีววุตฺติกมฺมุนา;
ชนา เตน วิหญฺญนฺติ,จรนฺติ ธมฺมเวมุขา.
लोक आपल्या उपजीविकेसाठी लुटालूट करत धावपळ करतात; यामुळे ते त्रस्त होतात आणि धम्माकडे पाठ फिरवून वागतात.
๔๑.
४१.
สุลภํ [Pg.167] โลกิยํ โลเก,สาสนียํว ทุลฺลภํ;
ทุลฺลภํ ตํ วมญฺญนฺโต,เอโส พาลตโม ภเว.
या जगात लौकिक गोष्टी सहज मिळतात, परंतु बुद्धशासनाची (धम्माची) शिकवण मिळणे कठीण आहे; अशा दुर्मिळ गोष्टीचा जो अनादर करतो, तो सर्वात मोठा मूर्ख ठरतो.
๔๒.
४२.
โย [Pg.172] ปติตฺถ อคฺยาวาฏํ,โมหา ตํ อุปการิตุํ;
อญฺโญโรหิ ตทา วาฏํ,ทุตีโย มุฬฺหมุฬฺหโก.
जो अग्नीच्या कुंडात पडला, त्याला मोहापोटी वाचवण्यासाठी दुसराही त्या कुंडात उतरला; तो दुसरा तर महामूर्ख (अतिशय मूढ) ठरला.
๔๓.
४३.
พฺยคฺโฆ [Pg.176] อาวุธวิทฺโธ หิ,อกา ทุฏฺฐานิ นินฺนทํ;
ตเถว สาธุสตฺเถน,วิทฺโธ พาโล ปกุปฺปิโต.
ज्याप्रमाणे शस्त्राने जखमी झालेला वाघ भयानक गर्जना करतो, त्याचप्रमाणे सज्जनांच्या उपदेशरूपी शस्त्राने विद्ध झालेला मूर्ख मनुष्य अत्यंत संतापतो.
๔๔.
४४.
ปิวนฺติ [Pg.180] โลหิตํ ฑํสา,อนฺโต ตุณฺเฑน มกฺขิกา;
พหิทฺธา ปริวาเรนฺติ,ชโน เตน ฑํสายเย.
डास रक्त पितात, माश्या तोंडाने जखमेच्या आत शिरतात आणि बाहेरून वेढून राहतात; यामुळे लोक दंशित (त्रस्त) होतात.
๔๕.
४५.
อธนสฺส [Pg.184] ขโณ อปฺโป,สทฺธมฺโม อปฺปกาลิโน;
อปฺปโก เตน ยุญฺเชยฺยุํ,ขณํ พหุํ ลเภตเว.
निर्धनासाठी अनुकूल काळ (संधी) अल्प असतो, आणि सद्धर्मही अल्पकाळ टिकणारा असतो; म्हणून थोड्याही वेळात स्वतःला सद्धर्माच्या आचरणात जोडून घ्यावे, जेणेकरून मोठा कल्याणकारी क्षण प्राप्त करता येईल.