නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

සූරස්සතීනීති

สุรสสดีนีติ

පඨමො භාගො

ภาคที่ ๑

පණාමගාථා

ปณามคาถา

1.

๑.

මුඛම්හා [Pg.1] භගවන්තස්ස,සුගන්ධකමලා සුභා;

සඤ්ජාතං උත්තමං වාණිං,වන්දාමි විත්තමානසා.

ข้าพเจ้าขอนมัสการพระวาจาอันสูงสุด ซึ่งเกิดจากพระโอษฐ์ของพระผู้มีพระภาค อันงามดุจดอกบัวหอม ด้วยใจที่ยินดี

2.

๒.

සමජ්ඣිට්ඨො රචිස්සාමි,දක්ඛෙන රාජමන්තිනා;

නාමෙන සන්තෙන,නීතිං ලොකහිතාවහං;

සාලඞ්කාරං සොපදෙසං,නාමෙනාහං ස්වරස්සතිං.

ข้าพเจ้าจะรจนานีติชื่อว่า สุรสสดีนีติ ซึ่งนำมาซึ่งประโยชน์แก่โลก มีเครื่องประดับและมีคำแนะนำ โดยได้รับคำอ้อนวอนจากอำมาตย์ผู้ฉลาด มีนามว่า สันตะ

3.

๓.

පෙක්ඛන්ත්විමං නීතිං සන්තා,මඤ්ජූසරුක්ඛසන්නිභං;

නානොපදෙසසංපුණ්ණං,සදත්ථකුසලා සදා.

ขอท่านผู้สงบทั้งหลาย ผู้ฉลาดในประโยชน์อันดีงามเสมอไป จงพิจารณานีตินี้ ซึ่งเปรียบเหมือนต้นมัญชูสกะ อันเต็มไปด้วยคำแนะนำนานาประการ

සූරස්සතීනීති

สุรสสดีนีติ

1.

๑.

කතඤ්ඤුතා [Pg.3] ච සච්චඤ්ච,ලොකසාරා හි තෙ දුවෙ;

ලොකාපි තෙහි තිට්ඨන්ති,රට්ඨං අකංසු ඉස්සරං.

กตัญญูและสัจจะ สองสิ่งนี้แลเป็นแก่นสารของโลก โลกก็ตั้งอยู่ได้ด้วยสองสิ่งนั้น และทำให้รัฐเป็นใหญ่

2.

๒.

කාකාච [Pg.8] දුජ්ජනා ලොකෙ,මලීභූතාව සබ්බදා;

ඉට්ඨං ගුණං නාසයන්ති,තෙ වෙ ලොකස්ස වෙරිනො.

กาและคนพาลในโลก ย่อมเป็นผู้มัวหมองอยู่เสมอ ย่อมทำลายคุณอันน่าปรารถนา พวกเขานั่นแลเป็นศัตรูของโลก

මිගානං [Pg.10] සිඞ්ගාලො අන්තො,පක්ඛීනං පන වායසො.

สุนัขจิ้งจอกเป็นสัตว์ที่เลวที่สุดในหมู่สัตว์สี่เท้า ส่วนกาเป็นนกที่เลวที่สุดในหมู่นก

අකාරණවෙරී [Pg.12] හොන්ති,මච්ඡානං ධීවරා යථා;

ගුණීනං සජ්ජනානඤ්ච,දුජ්ජනා නිච්චවෙරිනො.

คนพาลย่อมเป็นศัตรูโดยไม่มีเหตุผล เหมือนชาวประมงเป็นศัตรูของปลา ส่วนคนพาลย่อมเป็นศัตรูของผู้มีคุณและคนดีอยู่เสมอ

3.

๓.

සිරිං [Pg.14] භොන්තො සුපොසෙථ,සිරි මූලා හි සම්පදා;

සිරිය ඉධ ජොතන්ති,සිරී සා සබ්බසිද්ධිකා.

ท่านทั้งหลายจงบำรุงสิริให้ดี เพราะความสมบูรณ์ทั้งหลายมีสิริเป็นรากฐาน สิริย่อมรุ่งเรืองในโลกนี้ สิรินั้นเป็นเครื่องสำเร็จประโยชน์ทั้งปวง

4.

๔.

මුසා [Pg.20] තමොකරා ලොකෙ,සච්චං මීදිතිකාරකං;

මුසාතමෙන දුක්ඛන්ති,සච්චාභාය සුඛන්තිවෙ.

คำเท็จเป็นเครื่องทำให้เกิดความมืดในโลก สัจจะเป็นเครื่องทำให้เกิดความสว่าง ย่อมเป็นทุกข์ด้วยความมืดแห่งคำเท็จ ย่อมเป็นสุขด้วยแสงสว่างแห่งสัจจะ

සුවිජානං [Pg.23] සිඞ්ගාලානං,සකුණානඤ්ච වස්සිතං;

මනුස්සවස්සිතං රාජ,දුබ්බිජානතරං තතො.

เสียงของสุนัขจิ้งจอกและเสียงของนก ย่อมรู้ได้ง่าย แต่เสียงของมนุษย์ พระราชา ย่อมรู้ได้ยากยิ่งกว่านั้น

5.

๕.

කප්පග්ගිසදිසා [Pg.25] ඉස්සා,ඣාපෙති සබ්බසම්පදං;

මුදිතා කප්පමෙඝොව,රොපෙති සබ්බසම්පදං.

ความริษยาเปรียบเหมือนไฟกัลป์ ย่อมเผาผลาญความสมบูรณ์ทั้งปวง มุทิตาเปรียบเหมือนเมฆกัลป์ ย่อมปลูกความสมบูรณ์ทั้งปวง

6.

๖.

යථා [Pg.30] අසන්ථිරා ථම්භා,ථුසරාසිම්හි උස්සිතා;

තථෙව කපිචිත්තානං,කම්මන්තා චඤ්චලඞ්ගතා.

เสาที่ไม่มั่นคงที่ตั้งอยู่ในกองแกลบ ฉันใด การงานของคนมีใจเหมือนลิง ก็ย่อมเป็นไปอย่างไม่มั่นคงฉันนั้น

හලිද්දිරාගං [Pg.34] කපිචිත්තං;

පුරිසං රාගවිරාගිනං,එදිසං තාත මාසෙවි;

නිම්මනුස්සම්පි චෙ සියා.

ใจของลิงมีราคะติดง่ายเหมือนขมิ้น (และ) เป็นบุรุษผู้มีราคะกำหนัดและคลายกำหนัดได้ง่าย พ่อเอ๋ย เจ้าอย่าคบคนเช่นนั้น แม้จะเป็นที่ที่ไม่มีมนุษย์อื่นอยู่ก็ตาม

7. [ක]

๗. [ก]

පුප්ඵචුම්බි [Pg.35] චිත්තපත්තී,සකවණ්ණෙන මජ්ජිතො;

වික්කමී පුප්ඵතො පුප්ඵං,නස්සාගාරං න සඞ්ගමො.

ผีเสื้อดูดเกสรดอกไม้ มีปีกอันวิจิตร เมาด้วยสีของตน ย่อมบินจากดอกไม้หนึ่งไปสู่ดอกไม้หนึ่ง ไม่มีที่อยู่และไม่มีการรวมกลุ่มกัน

[ඛ]

[ข]

කිප්පිලිකා දුබ්බණ්ණාපි,සමග්ගාච පරක්කමා;

මා හොථ පුප්ඵචුම්බීව,හොථ වො පචිකා යථා.

แม้มดทั้งหลายจะมีรูปร่างไม่งาม แต่ก็มีความสามัคคีและมีความเพียร พวกท่านอย่าเป็นเหมือนผีเสื้อที่ดูดเกสรดอกไม้เลย จงเป็นเหมือนมดเถิด

1.

๑.

යෙ [Pg.40] මරන්ති කීළන්තා තෙ,ස්වානා අඤ්ඤොඤ්ඤමොදිතා;

දිස්වාන ඡට්ටිතං භත්තං,සීඝවෙරී විහිංසරෙ.

สุนัขเหล่านั้นที่เล่นกันอยู่ ยินดีซึ่งกันและกัน เมื่อเห็นอาหารที่ถูกทิ้ง ย่อมเป็นศัตรูกันอย่างรวดเร็วและเบียดเบียนกัน

2.

๒.

තථෙකෙපි [Pg.41] ජනා දානි,සමග්ගා ඤ්ඤොඤ්ඤමොදිතා;

ධනහෙතු විහිංසන්ති,ධීරත්ථු සීඝවෙරිකා.

ชนบางพวกในบัดนี้ก็ฉันนั้น พร้อมเพรียงและยินดีซึ่งกันและกัน ย่อมเบียดเบียนกันเพราะเหตุแห่งทรัพย์ ความเป็นศัตรูอย่างรวดเร็ว (เช่นนั้น) น่าตำหนิยิ่งนัก

9.

๙.

වසන්තෙ [Pg.45] හෙමන්තෙ ගිම්හෙ;

නෙව තාලා විසෙසිනො;

ථිරචිත්තා ජනා සන්තා;

සුඛදුක්ඛෙසු නිච්චලා.

ในฤดูใบไม้ผลิ ฤดูหนาว และฤดูร้อน ต้นตาลทั้งหลายย่อมไม่มีความต่างกัน ฉันใด ชนผู้สงบมีใจมั่นคง ย่อมไม่หวั่นไหวในสุขและทุกข์ ฉันนั้น

10.

๑๐.

යථා [Pg.50] පවට්ටමානම්හි,සුට්ඨු තිට්ඨති ගෙණ්ඨුකෙ;

අප්පවට්ටෙ භූම්‍යං සෙති,තථෙව ගෙණ්ඨුකො ජනො.

เมื่อลูกข่างหมุนอยู่ ย่อมตั้งอยู่ได้ดี เมื่อไม่หมุน ย่อมนอนอยู่บนพื้น คนที่เหมือนลูกข่างก็ฉันนั้น

11.

๑๑.

අග්ඝාපෙතුං [Pg.55] නසක්කොන්ති,කාලඤ්හි කාලිකා ජනා;

වජිරාදිඤ්ච සක්කොන්ති,තෙන කාලො අනග්ඝිකො.

คนทั้งหลายไม่สามารถตีค่าซึ่งกาลเวลาได้ แต่สามารถตีค่าเพชรเป็นต้นได้ เพราะฉะนั้น กาลเวลาจึงประเมินค่าไม่ได้

12. [ක]

๑๒. [ก]

අසනො [Pg.59] හි දීඝද්ධානො,සාරසාරො සුගන්ධිකො;

නිග්ගන්ධො ත්වෙව නිස්සාරො,දීඝද්ධානොපි සිම්බලී.

ต้นประดู่มีอายุยืน มีแก่นสารและมีกลิ่นหอม ส่วนต้นงิ้วไม่มีกลิ่นและไม่มีแก่นสาร แม้มีอายุยืนก็ตาม

[ඛ]

[ข]

තථෙවෙකෙ [Pg.60] ජනා ලොකෙ,දීඝද්ධානා සුසාරකා;

නිස්සාරා කෙචි ඵෙග්ගූව,දීඝද්ධානාපි ගොයථා.

คนบางพวกในโลกนี้ มีอายุยืนและมีแก่นสารดี บางพวกไม่มีแก่นสารเหมือนกระพี้ แม้มีอายุยืนก็เหมือนโค

13.

๑๓.

උපකාරො [Pg.64] චාපකාරො,යස්මිං ගච්ඡති නට්ඨතං;

පාසාණහදයස්සස්ස,ජීවතීත්‍යා භිධාමුධා.

อุปการะและอนุปการะย่อมถึงความพินาศในผู้ใด การกล่าวว่าผู้นั้นผู้มีหัวใจดุจหินมีชีวิตอยู่ ก็เป็นคำกล่าวเปล่า

පසාදො නිප්ඵලො යස්ස,කොපොචාපි නිරත්ථකො;

න තං සඞ්ගන්තු මිච්ඡෙය්‍ය,ථීපුමාව නපුංසකං.

ความเลื่อมใสของผู้ใดไม่มีผล และความโกรธก็ไร้ประโยชน์ ไม่พึงปรารถนาจะคบผู้นั้น เหมือนหญิงหรือชายไม่พึงปรารถนากะเทย

14.

๑๔.

උපචාරො [Pg.69] හි කාතබ්බො,න යාව සොහදං භවෙ;

උපචාරො සුමිත්තම්හි,මායා ච හොති කොටිලං.

พึงทำอัธยาศัยไมตรีเพียงจนกว่าจะเกิดความเป็นมิตร การทำอัธยาศัยไมตรีในมิตรที่ดี (หลังจากนั้น) ย่อมเป็นมายาและความคดโกง

15.

๑๕.

කමෙන [Pg.75] අග්ගතො උච්ඡු,රසො සාදුතරො යථා;

තථෙව සුමිත්තො ලොකෙ,දුම්මිත්තො පන නෙදිසො.

รสอ้อยย่อมหวานยิ่งขึ้นตามลำดับไปจนถึงปลายฉันใด มิตรที่ดีในโลกก็ฉันนั้น ส่วนมิตรชั่วหาเป็นเช่นนั้นไม่

16.

๑๖.

සොකාරාති [Pg.80] පරිත්තාණං,විස්සාසපීතිභාජනං;

රතනාභිරතනං ඉච්ඡෙ,සුමිත්තං අක්ඛරත්තයං.

มิตรที่ดีเป็นเครื่องป้องกันจากความโศกและศัตรู เป็นที่รองรับความไว้วางใจและความปีติ พึงปรารถนามิตรที่ดี (คำ ๓ พยางค์) อันเป็นรัตนะเหนือรัตนะ

17.

๑๗.

දම්පතීනං [Pg.85] සුමිත්තානං,මුඛං අඤ්ඤොඤ්ඤදප්පණං,සුඛෙ සුඛං දුක්ඛෙ දුක්ඛං,පටිච්ඡායෙව දප්පණෙ.

ใบหน้าของสามีภรรยาผู้เป็นมิตรที่ดีต่อกัน ย่อมเป็นกระจกเงาของกันและกัน สุขในสุข ทุกข์ในทุกข์ เหมือนเงาสะท้อนในกระจก

කථං [Pg.88] නු තාසං හදයං,සුඛරාවත ඉත්ථියො;

යාසාමිකෙ දුක්ඛිතම්හි,සුඛමිච්ඡන්ති අත්තනො.

หัวใจของหญิงเหล่านั้นจะเป็นสุขได้อย่างไรหนอ ที่ปรารถนาความสุขแก่ตนเอง ในเมื่อสามีของตนกำลังเป็นทุกข์

18.

๑๘.

නිවාතඤ්ච [Pg.90] පුරෙ කත්වා,මානං කත්වාන පච්ඡතො;

සකත්ථං ධාරයෙ ධීරො,අත්ථභඤ්ජො හි මුළ්හතා.

ผู้ดำเนินชีวิตด้วยปัญญาพึงทำความนอบน้อมไว้เบื้องหน้า ทำความถือตัวไว้เบื้องหลัง พึงรักษาประโยชน์ของตนไว้ เพราะความเขลาเป็นเครื่องทำลายประโยชน์

19.

๑๙.

පුරෙචාරං [Pg.94] සතිං කත්වා,සද්ධං කරෙය්‍ය පච්ඡතො;

තුරං න සද්දහෙ ධීරො,සීඝසද්ධො හි මන්දකො.

ผู้ดำเนินชีวิตด้วยปัญญาพึงทำสติไว้เบื้องหน้า พึงทำความเชื่อไว้เบื้องหลัง ไม่พึงเชื่อโดยด่วน เพราะผู้ที่เชื่อเร็วเป็นคนอ่อนปัญญา

20.

๒๐.

වනෙ 0.0099 බහූනි කට්ඨානි;

දුල්ලභං රත්තචන්දනං;

තථා ජනා බහූ ලොකෙ;

පුමා ජඤ්ඤො සුදුල්ලභො.

ในป่ามีไม้มากมาย แต่ไม้จันทน์แดงหาได้ยากฉันใด ในโลกนี้มีคนมากฉันนั้น แต่บุรุษผู้รู้แจ้ง (บุรุษอาชาไนย) หาได้ยากยิ่ง

21.

๒๑.

තිණකට්ඨපලාසෙහි[Pg.103];

සුක්ඛෙහි දය්හතෙ වනං;

එතාදීහි අසාරෙහි;

ලොකො ජනෙහි දය්හතෙ.

ป่าย่อมถูกเผาไหม้ด้วยหญ้า ไม้ และใบไม้ที่แห้งฉันใด โลกนี้ย่อมถูกเผาไหม้ด้วยคนผู้ไม่มีแก่นสารเช่นนั้น

22.

๒๒.

අන්තොවස්සෙ [Pg.107] තිමාසම්හි,පුඤ්ඤකම්මෙන මොදිතා;

සුඛං වසිංසු පොරාණා,බුද්ධසාසනමාමකා.

ในระหว่างพรรษา ๓ เดือน ชนทั้งหลายในกาลก่อนผู้เป็นผู้นับถือพระพุทธศาสนา ย่อมอยู่เป็นสุขด้วยความยินดีในบุญกรรม

23.

๒๓.

මිගමදෙන [Pg.111] එකෙන,තං වනං සුරභිගන්ධිකං;

තථා ජනෙන තං රට්ඨං,ගුණිනා හි සිරීමතා.

ป่านั้นย่อมมีกลิ่นหอมฟุ้งด้วยชะมดเพียงตัวเดียวฉันใด แคว้นนั้นย่อมรุ่งเรืองด้วยบุคคลผู้มีคุณธรรมและมีความสง่างามฉันนั้น

සරීරං [Pg.115] ඛණවිද්ධංසී,කප්පන්තට්ඨායිනො ගුණා.

ร่างกายย่อมแตกสลายไปในชั่วขณะ แต่คุณธรรมย่อมดำรงอยู่จนสิ้นกัป

24.

๒๔.

ඛරානං [Pg.116] සීහබ්‍යග්ඝානං,සඞ්ගමො නො හිසබ්බදා;

තථෙව බ්‍යග්ඝචිත්තානං,සජාතිකා ඛයොනතා.

การสมาคมกับเหล่าราชสีห์และเสือที่ดุร้ายย่อมไม่ยั่งยืนฉันใด ความพินาศแห่งเผ่าพันธุ์ย่อมมีแก่คนที่มีจิตใจดุร้ายดุจเสือฉันนั้น

25.

๒๕.

සක [Pg.121] සාධුපි නො සාධූ,යො චෙඤ්ඤ දුට්ඨකාරකො;

බහූනං සාධූ පායෙන,ස වෙ සාධූති වුච්චතෙ.

แม้จะเป็นคนดีต่อพวกพ้องของตนก็หาใช่คนดีไม่ หากผู้นั้นยังทำชั่วต่อผู้อื่น ส่วนผู้ที่เป็นคนดีต่อคนหมู่มากโดยส่วนใหญ่ ผู้นั้นแลจึงเรียกว่าเป็นคนดี

26.

๒๖.

බහූදකෙ [Pg.126] සමුද්දෙපි,ජලං නත්ථෙව පාතවෙ;

ඛුද්දකෙ ඛතකූපම්හි,සාදුං අත්ථි බහුං දකං.

แม้ในมหาสมุทรที่มีน้ำมาก ก็หามีน้ำสำหรับดื่มไม่ แต่ในบ่อน้ำเล็กๆ ที่ขุดไว้ กลับมีน้ำรสหวานอยู่มาก

27.

๒๗.

මා [Pg.130] සීඝං විවරෙය්‍යාථ,නින්දිතුඤ්ච පසංසිතුං;

මුඛඤ්හි වො කථාද්වාරං,නිරුන්ධෙය්‍යාථ සබ්බදා.

อย่าพึงรีบเปิดปากเพื่อจะนินทาหรือสรรเสริญ เพราะปากเป็นประตูแห่งคำพูดของพวกท่าน พึงปิดกั้นไว้เสมอ

28.

๒๘.

මා [Pg.134] සීඝං විවරෙය්‍යාථ,චක්ඛුං වො දස්සිතුං පියං;

සණිකඤ්හි පියලාභං,ධනලාභං තුරං කරෙ.

อย่าพึงรีบเปิดตาเพื่อแสดงสิ่งที่รัก เพราะการได้สิ่งที่รักพึงทำอย่างช้าๆ แต่การได้ทรัพย์พึงทำให้เร็ว

29.

๒๙.

අනාරම්භො [Pg.138] හි කම්මානං,පඨමං බුද්ධිලක්ඛණං;

නිට්ඨඞ්ගතං ආරද්ධස්ස,දුතියං බුද්ධිලක්ඛණං.

การไม่เริ่มทำการงาน (ที่ไม่ควร) เป็นลักษณะแรกของปัญญา การทำสิ่งที่เริ่มแล้วให้ถึงที่สุด เป็นลักษณะที่สองของปัญญา

අසමෙක්ඛිතකම්මන්තං[Pg.140],තුරිතාභිනිපාතිනං;

සානි කම්මානි තප්පෙන්ති,උණ්හං වජ්ඣොහටං මුඛෙ.

การงานที่มิได้พิจารณาให้ดีและการรีบด่วนทำ ย่อมเผาผลาญผู้ทำเอง เหมือนของร้อนที่ใส่เข้าไปในปาก

30.

๓๐.

අඵලානි [Pg.143] දුරන්තානි,ජනතා නින්දිතානි ච;

අසක්‍යානි ච කම්මානි,නාරභෙථ විචක්ඛණො.

ผู้มีวิจารณญาณไม่พึงเริ่มทำการงานที่ไร้ผล มีจุดจบที่ไม่ดี ถูกผู้คนตำหนิ และเป็นงานที่ไม่อาจทำได้สำเร็จ

31.

๓๑.

අතිවිරොධභීතානං[Pg.147],සඞ්කිතානං පදෙ පදෙ;

පරප්පවාදතාසානං,දූරතො යන්ති සම්පදා.

ความสำเร็จย่อมหลีกไกลจากผู้ที่กลัวการขัดแย้งอย่างยิ่ง ผู้ที่หวาดระแวงในทุกย่างก้าว และผู้ที่สะดุ้งกลัวต่อคำกล่าวร้ายของผู้อื่น

සද්දමත්තං [Pg.150] න භෙතබ්බං,ලොකො සද්දස්ස ගොචරො;

යො ච සද්දපරිත්තාසො,වනෙ භන්තමිගො හි සො.

ไม่พึงกลัวเพียงแค่เสียง เพราะโลกนี้เป็นแดนโคจรของเสียง ผู้ใดหวาดกลัวต่อเสียง ผู้นั้นย่อมเป็นดุจเนื้อที่หลงทางอยู่ในป่า

32.

๓๒.

ද්වින්නං [Pg.151] තණ්ඩුලථූසානං,විසෙසො සුට්ඨු ඛායති;

රන්ධිතොපි සිනිද්ධො නො,ථුසො විරසඵාරුසො;

තණ්ඩුලං සිනිද්ධං රසං,එවං ලොකෙපි ඤායතෙ.

ความแตกต่างระหว่างข้าวสารกับแกลบย่อมปรากฏชัดเจน แม้แกลบจะถูกหุงแล้วก็ไม่นุ่มนวล ทั้งยังมีรสเลวและหยาบ ส่วนข้าวสารนั้นนุ่มนวลและมีรสดี ในโลกนี้ก็เป็นที่รู้กันเช่นนั้น

33.

๓๓.

එරණ්ඩං [Pg.155] නිස්සිතා වල්ලි,රුහතෙ කිං යථාබලං;

මහාසාලං සුනිස්සාය,රුහතෙ බ්‍රහතං ගතා.

เถาวัลย์ที่อาศัยต้นละหุ่งจะเจริญเติบโตได้สักเท่าใดตามกำลังของมัน แต่เมื่ออาศัยต้นสาละใหญ่ ย่อมเจริญเติบโตจนแผ่ขยายไปได้กว้างใหญ่

34.

๓๔.

මෙත්තා [Pg.160] හි සීමසම්භෙදා,පක්ඛපාත විඝාතිකා;

පක්ඛපාතෙන දුක්ඛන්ති,නිප්පක්ඛො වසතෙ සුඛං.

เมตตาย่อมทำลายการแบ่งขอบเขตและกำจัดความลำเอียง ความทุกข์ย่อมเกิดเพราะความลำเอียง ผู้ไม่มีความลำเอียงย่อมอยู่เป็นสุข

35.

๓๕.

නරා [Pg.164] පඤ්ඤා ච ලඞ්කාරා,යථාඨානෙ නියුජ්ජරෙ;

නො හි චූළාමණි පාදෙ,පාදුකා ච සිරොපරි.

คน ปัญญา และเครื่องประดับ พึงใช้ให้เหมาะสมแก่ที่ เพราะจุฬามณีหาได้อยู่ที่เท้า และรองเท้าก็หาได้อยู่บนศีรษะไม่

උක්කුට්ඨෙ [Pg.167] සූර මිච්ඡන්ති;

මන්තීසු අකුතූහලං;

වියඤ්ච අන්නපානම්හි;

අත්ථෙ ජාතෙ ච පණ්ඩිතං.

คนทั้งหลายย่อมปรารถนาคนกล้าในยามคับขัน ปรารถนาผู้ไม่ตื่นตระหนกในหมู่ที่ปรึกษา ปรารถนาผู้เป็นที่รักในยามกินดื่ม และปรารถนาบัณฑิตเมื่อมีเรื่องราวเกิดขึ้น

36.

๓๖.

පමාදො [Pg.169] හි තමො ලොකෙ,කාලො චොරො භයානකො;

කායගෙහං බහුඡිද්දං,කාලචොරස්ස චොරිතං.

ความประมาทเป็นความมืดในโลก กาลเวลาเป็นโจรที่น่ากลัว เรือนกายมีช่องโหว่มาก ถูกโจรคือกาลเวลาปล้นไปแล้ว.

37.

๓๗.

චඤ්චලො [Pg.173] කාලදාසො හි,ධීතිමා කාලඉස්සරො;

කාලිස්සරො රට්ඨිස්සරං,අතිවත්තති සබ්බසො.

ผู้ที่หวั่นไหวเป็นทาสของกาลเวลา ส่วนผู้มีปัญญาเป็นนายของกาลเวลา นายของกาลเวลาย่อมครอบงำนายของแว่นแคว้นได้โดยประการทั้งปวง.

38.

๓๘.

විලුප්පන්ති [Pg.17]8 ධනං එකෙ,කාලමෙකෙ අනෙක්ඛකා;

තෙසු කාලවිලොපාව,භයානකා තිකක්ඛළා.

บางคนย่อมปล้นทรัพย์ บางคนไม่ใส่ใจกาลเวลา ในบรรดาคนเหล่านั้น การปล้นกาลเวลาเป็นสิ่งที่น่ากลัวและร้ายกาจยิ่งนัก.

39.

๓๙.

රඤ්ඤා [Pg.182] රට්ඨහිතං කත්තා,රඤ්ඤො හිතං ජනෙහි වෙ;

දෙස්සො අත්තහිතං දස්සී,ගාරය්හො කින්නු කාරකො.

พระราชาทรงทำประโยชน์แก่แว่นแคว้น ประโยชน์ของพระราชาย่อมมีแก่ประชาชน ผู้ที่เห็นแก่ประโยชน์ตนเป็นที่เกลียดชัง ผู้ที่ทำสิ่งใดเป็นที่ติเตียนเล่า.

අත්තදත්ථං [Pg.189] පරත්ථෙන;

බහුනාපි න හාපයෙ.

ไม่พึงทำประโยชน์ตนให้เสื่อมเสียด้วยประโยชน์ผู้อื่น แม้มากก็ตาม.

40.

๔๐.

යස්ස උපකාරො දින්නො,උපකාරං දදෙ පුන;

තතො පකාරං නිච්ඡෙය්‍ය,කතඤ්ඤූ දුල්ලභො ඉධ.

ผู้ใดได้รับอุปการะแล้ว พึงตอบแทนอุปการะนั้นอีก พึงวินิจฉัยประเภทนั้น ผู้กตัญญูหายากในโลกนี้.

සච්චං [Pg.190] කිරෙව මාහංසු,නරා එකච්චියා ඉධ;

කට්ඨං නිප්ලවිතං සෙය්‍යො,නත්වෙවෙ කච්චියො නරො.

แท้จริงแล้ว ชนบางพวกในโลกนี้กล่าวว่า ท่อนไม้ที่ลอยน้ำยังดีกว่าคนบางคน.

41.

๔๑.

කාරුකො [Pg.191] සකපඤ්ඤාය,මහග්ඝං දාරුකං කරෙ;

තථා ජනොපි අත්තානං,මහග්ඝො ලොකමානිතො.

ช่างฝีมือย่อมทำไม้ที่มีค่ามากด้วยปัญญาของตน ฉันใด ชนทั้งหลายก็ย่อมทำตนให้มีค่ามากเป็นที่นับถือของโลก ฉันนั้น.

42.

๔๒.

අප්පග්ඝො [Pg.196] හි අයො හෙමං,මහග්ඝං ඡින්දතෙ යථා;

නිග්ගුණො සගුණං ලොකෙ,අලක්ඛීච සිරිං තථා.

เหล็กที่มีค่าน้อยย่อมตัดทองที่มีค่ามากได้ ฉันใด คนไร้คุณธรรมย่อมทำลายคนมีคุณธรรมในโลกได้ ฉันนั้น และคนอัปรีย์ย่อมทำลายสิริได้ ฉันนั้น.

සූරස්සතීනීති

สุรัสวดีนีติ

දුතියො භාගො

ภาคที่สอง

1.

๑.

ධනස්ස [Pg.1] දුබ්බිධං කිච්චං,පාපෙති උණ්ණතං ධනිං;

අධනිං ඔණතං ලොකෙ,සඤ්චිනෙ තෙන තං ධනං.

กิจของทรัพย์มีสองอย่าง ย่อมยังคนมีทรัพย์ให้สูงขึ้น และยังคนไม่มีทรัพย์ให้ต่ำลงในโลก เพราะเหตุนั้น พึงสะสมทรัพย์นั้น.

2.

๒.

වට්ටතෙ [Pg.6] සතතං සීඝං,කාලචක්කං අවාරිතං;

තෙන ඝටී දිනං මාසො,වස්සො භවත්‍ය චීරතො.

กาลจักรอันไม่ถูกห้าม ย่อมหมุนไปอย่างรวดเร็วเสมอ เพราะเหตุนั้น ชั่วโมง วัน เดือน ปี ย่อมเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว.

3.

๓.

සත්තුනා [Pg.11] න හි සන්ධෙය්‍ය,එකදා සො භයං කරො;

සුතත්තමපි පානීයං,සමයතෙ නු පාවකං.

ไม่พึงผูกมิตรกับศัตรูเลย เพราะเขาเป็นผู้กระทำความน่ากลัวในบางครั้ง แม้น้ำที่ต้มเดือดแล้ว ก็ยังดับไฟได้หรือ.

4.

๔.

විජහං [Pg.16] පකතිං යො හි,විකතිං පුන ගච්ඡති;

සභාවෙන ආකාරෙන,විප්පල්ලාසං ස ගච්ඡති;

සංසුමාර ගතා ගොධා,යථා ථී පුමවෙසිකා.

ผู้ใดละธรรมชาติเดิมแล้วกลับไปสู่ความผิดปกติอีก ผู้นั้นย่อมถึงความวิปลาสด้วยลักษณะแห่งธรรมชาติของตน เหมือนเหี้ยที่ไปสู่จระเข้ หรือหญิงที่แต่งกายเป็นชาย.

5.

๕.

පක්ඛං [Pg.20] ලද්ධාන උඩ්ඩෙන්ති,උපචිකා හි වම්මිකා;

නික්ඛන්තා මරණං යන්ති,උප්පතා නිප්පතං ගතා.

ปลวกทั้งหลายเมื่อได้ปีกแล้วย่อมบินขึ้น เมื่อออกจากรังแล้วย่อมถึงความตาย ผู้ที่บินขึ้นแล้วย่อมตกลงสู่ความตาย.

6.

๖.

සබ්බංපියස්ස [Pg.23] දජ්ජෙය්‍ය,නිස්සෙසං පියමානසං;

සද්ධාචිත්තං තු නො විඤ්ඤූ,සද්ධායිකො පක්ඛලිතො.

พึงให้ทุกสิ่งแก่ผู้เป็นที่รัก ด้วยใจที่รักอย่างไม่เหลือ แต่ผู้มีศรัทธาไม่ใช่ผู้รู้ ผู้ที่เชื่อมั่นย่อมผิดพลาดได้.

7.

๗.

සක්කොති [Pg.27] ලඞ්ඝිතුං බ්‍යාමං,මහුස්සාහෙන යො හි සො;

තදඩ්ඪං අනුස්සාහෙන,නොස්සාහො තෙසු ථොමිතො;

මහුස්සාහො දුක්ඛො ලොකෙ,අනුස්සාහො සදා සුඛො.

ผู้ใดมีความเพียรมาก ย่อมสามารถก้าวข้ามได้หนึ่งวา ส่วนผู้ที่ก้าวข้ามได้เพียงครึ่งวาด้วยความไม่เพียร ความไม่เพียรไม่เป็นที่สรรเสริญในหมู่คนเหล่านั้น ความเพียรมากเป็นทุกข์ในโลก ความไม่เพียรเป็นสุขเสมอ.

8.

๘.

දුක්ඛමං [Pg.32] අක්ඛමන්තො යො,පිට්ඨිකාරීච දුක්කරං,කදා ලභෙය්‍ය සො ලොකෙ,සුඛමං සුකරං මුධා;

පච්චක්ඛඤ්හි සො කරෙය්‍ය,දුක්ඛමඤ්චාපි දුක්කරං.

ผู้ใดไม่ทนต่อความทุกข์ และเป็นผู้หันหลังให้สิ่งที่ทำได้ยาก ผู้นั้นจะพึงได้ความสุขที่ทำได้ง่ายในโลกเมื่อใดเล่า แท้จริงแล้ว เขาพึงทำความทุกข์และสิ่งที่ทำได้ยากให้ประจักษ์แจ้ง.

9.

๙.

අනග්ඝො [Pg.36] මනුස්සො ලොකෙ,තොසනාපොසනාදිනා;

තෙන සො මහග්ඝං කම්මං,කරෙ ලොකහිතායුතං.

มนุษย์ในโลกนี้เป็นผู้มีค่าประมาณมิได้ ด้วยการยังผู้อื่นให้ยินดีและบำรุงเลี้ยงเป็นต้น เพราะเหตุนั้น เขาพึงทำกรรมอันมีค่ามากเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่โลก.

10.

๑๐.

වාතෙන [Pg.41] නප්පභිජ්ජන්ති,නින්නා වෙළූ කසා නළා;

යථාවාතං නගච්ඡන්ති,තථා චරෙ ජනෙ කදා.

ต้นอ้อ ต้นไผ่ และต้นกกที่โน้มลง ย่อมไม่หักด้วยลม ย่อมไม่ไปตามลม ฉันใด ชนทั้งหลายพึงประพฤติฉันนั้นเมื่อใด.

11.

๑๑.

පුරතො [Pg.44] ච පච්ඡතො චෙ,නිස්සයො නත්ථි පස්සතො;

අධිකං වීරියං හොති,අත්තනාථො තදා භවෙ.

เมื่อมองไปข้างหน้าและข้างหลังแล้ว ไม่มีที่พึ่ง ย่อมมีความเพียรยิ่งขึ้น เมื่อนั้นย่อมเป็นที่พึ่งของตน.

12.

๑๒.

ඛණං [Pg.48] ආඛුබිලං සීහො,පාසාණසකලාකුලං;

පප්පොති නඛභඞ්ගංවා,ඵලංවා මූසිකො භවෙ.

สิงโตเมื่อขุดรูหนูที่เต็มไปด้วยเศษหิน ย่อมถึงความเล็บหัก หรือย่อมเป็นหนูไปเสีย.

13.

๑๓.

මග්ගමුළ්හා [Pg.52] ජනා අන්ධා,අමග්ගා මග්ගසඤ්ඤිනො;

තථෙව දුප්පඤ්ඤා මුළ්හා,තථත්ථං නාව බුජ්ඣරෙ.

ชนทั้งหลายผู้หลงทางเป็นคนตาบอด ผู้ไม่เป็นทางกลับสำคัญว่าเป็นทาง ฉันใด คนทุพพลปัญญาผู้หลงย่อมไม่รู้เนื้อความนั้น ฉันนั้น.

14.

๑๔.

පියරූපං [Pg.56] වීරරූපං,දුවිධා රූපසම්පදා,නාරිං ඉච්ඡෙ පියරූපිං,පුරිසං වීරරූපකං.

รูปงามเป็นที่รักและรูปงามเป็นวีระ เป็นความสมบูรณ์แห่งรูปสองประการ พึงปรารถนาหญิงผู้มีรูปงามเป็นที่รัก และชายผู้มีรูปงามเป็นวีระ.

15.

๑๕.

පජ්ජලන්ති [Pg.60] හි ඛජ්ජොතා,පක්ඛචාලනකම්මුනා;

කුසිතා සුපිතා නෙතෙ,තථා ජනාපි කම්මිකා.

หิ่งห้อยย่อมส่องแสงด้วยการกระพือปีก ผู้เกียจคร้านและหลับใหลย่อมไม่เป็นเช่นนั้น ฉันใด ชนทั้งหลายผู้ขยันก็ฉันนั้น.

16.

๑๖.

කුම්මසඞ්කොචමොපම්‍ය[Pg.65],නිග්ගහමපි සංඛමෙ;

පත්තකාලෙ තු නීතිඤ්ඤො,කණ්හසප්පොව උට්ඨහෙ.

พึงอดทนต่อการข่มเหง เหมือนการหดตัวของเต่า แต่เมื่อถึงเวลา ผู้รู้หลักนิติพึงลุกขึ้นเหมือนงูเห่าดำ.

17.

๑๗.

භක්ඛසෙසං [Pg.69] නඛාදන්ති,සීහා උන්නතචෙතසා;

පරංපි නපණාමෙන්ති,වුද්ධිකාමා තථා චරෙ.

สิงโตผู้มีใจสูงส่งย่อมไม่กินอาหารที่เหลือ และไม่ยอมก้มหัวให้ผู้อื่น ผู้ปรารถนาความเจริญพึงประพฤติฉันนั้น.

18.

๑๘.

න [Pg.72]ව වස්සො සමුප්පන්නො,ඛීණො පුරාණහායනො;

නවවස්සෙ නවා මෙත්තා,භාවිතබ්බා හිතෙසිනා.

ปีใหม่มาถึงแล้ว ปีเก่าสิ้นไปแล้ว ในปีใหม่ มิตรภาพใหม่พึงเจริญโดยผู้ปรารถนาประโยชน์.

19.

๑๙.

සන්තාපයන්ති [Pg.76] කමයාප්‍යභුජං න රොගා,දුම්මන්තිනං කමුපයන්ති න නීතිදොසා;

කං ස්‍රී න මානයති කං න ච හන්ති මච්චු,කං ථීකතා න විසයා පරිපීළයන්ති.

โรคทั้งหลายย่อมไม่เบียดเบียนผู้กินพอดีบ้างหรือ? ความผิดพลาดในนิติย่อมไม่เข้าถึงผู้มีที่ปรึกษาดีบ้างหรือ? สิริไม่ยกย่องผู้ใดบ้าง? มัจจุไม่ฆ่าผู้ใดบ้าง? กามคุณทั้งหลายไม่เบียดเบียนผู้ตกอยู่ในอำนาจสตรีบ้างหรือ?

(වසන්තතිලකාගාථා.)

(คาถาวสันตดิลก)

20.

๒๐.

(ක) බ්‍යාමමත්තෙන [Pg.81] දණ්ඩෙන,යොලුම්බ්‍ය උදකං මිනෙ;

අගම්භීරං ගම්භීරංවා,අගාධෙ මඤ්ඤි ගම්භීරං.

(ก) ผู้ใดใช้ไม้ประมาณหนึ่งวาหยั่งน้ำ แล้วสำคัญว่าน้ำตื้นเป็นน้ำลึก หรือน้ำลึกเป็นน้ำตื้น และสำคัญว่าน้ำที่หยั่งไม่ถึงเป็นน้ำลึก.

(ඛ)

(ข)

තථා මන්දො සඤ්ඤාණෙන,අගාධෙ මඤ්ඤි පණ්ඩිතං;

සමාසමං න ජානාති,බහ්වප්පං තික්ඛමන්දතං.

ฉันใด คนโง่เขลาด้วยความรู้ ก็สำคัญว่าบัณฑิตเป็นผู้ลึกซึ้ง (หยั่งไม่ถึง) ไม่รู้จักความเสมอหรือไม่เสมอ ไม่รู้จักความมากน้อย ความคมคาย หรือความโง่เขลา.

21.

๒๑.

දුට්ඨකම්මෙ [Pg.86] සඞ්ගමන්ති,ඡෙකකම්මෙ ච නො ඉධ;

මච්චුං වහන්ති සීසෙන,තෙ මුළ්හා මුළ්හසඞ්ගමා.

ผู้ที่คบหากรรมชั่ว แต่ไม่คบหากรรมดีในโลกนี้ ย่อมแบกความตายไว้บนศีรษะ คนเหล่านั้นเป็นคนหลง ผู้คบหาคนหลง.

22.

๒๒.

දුවිධො [Pg.91] සඞ්ගමො ලොකෙ,උජුකො කුටිලො භවෙ;

උජුකොව පසංසෙය්‍යො,නොහ්‍යඤ්ඤො සාජසඞ්ගමො.

การคบหาในโลกมีสองอย่าง คือการคบหาตรงและการคบหาคด การคบหาตรงเท่านั้นที่ควรสรรเสริญ การคบหาอื่นที่ไม่ตรงไม่ควรสรรเสริญ.

තෙ [Pg.93] ඉමිනා උපායෙන සමග්ගා සම්මොදමානා මහා භිත්තිපිට්ඨිකාය වසන්ති. (මහොසධජාතක අට්ඨකථා)

ด้วยอุบายนี้ พวกเขาสามัคคีกัน ยินดีร่วมกัน อาศัยอยู่บนหลังกำแพงใหญ่. (อรรถกถา มโหสถชาดก)

23.

๒๓.

යූථිකා [Pg.95] පුප්ඵතෙ නොහි,සිඤ්චිතාපි පුනප්පුනං;

පුප්ඵතෙ සම්පත්තෙ කාලෙ,එවං ධාරෙථ වීරියං.

ดอกยุทธกา (มะลิชนิดหนึ่ง) ย่อมไม่ออกดอก แม้จะรดน้ำบ่อยๆ ก็ตาม มันจะออกดอกเมื่อถึงเวลาอันควร ท่านทั้งหลายจงตั้งความเพียรไว้เช่นนี้.

24.

๒๔.

ධනුච්චයො [Pg.101] ධනක්ඛෙපො,දුවිධා හි ධනාකති;

ධනුච්චයෙ නයො අත්ථි,ධනක්ඛෙපම්හි නො ඉධ.

การสะสมทรัพย์และการใช้จ่ายทรัพย์ การกระทำต่อทรัพย์มีสองอย่าง ในการสะสมทรัพย์มีอุบาย แต่ในการใช้จ่ายทรัพย์ไม่มีอุบายในโลกนี้.

25.

๒๕.

අමාතා [Pg.105] පිතරසං වඩ්ඪං,ජූතකාරඤ්ච චඤ්චලං;

නාලපෙය්‍ය විසෙසඤ්ඤූ,යදිච්ඡෙ සිද්ධි මත්තනො.

ผู้รู้แจ้งไม่ควรพูดคุยกับผู้ที่เติบโตมาโดยไม่มีมารดาบิดา และนักพนันผู้ไม่แน่นอน หากปรารถนาความสำเร็จแก่ตนเอง.

හලිද්දිරාගං [Pg.109] කපිචිත්තං,පුරිසං රාගවිරාගිනං;

එදිසං තාත මාසෙවි,නිම්මනුස්සංපි චෙ සියා.

ลูกเอ๋ย เจ้าอย่าคบคนเช่นนี้ คือคนที่มีความรักดุจสีขมิ้น มีจิตใจดุจวานร และคนที่มีความรักแล้วคลายรัก แม้จะต้องอยู่ในที่ที่ไม่มีมนุษย์ก็ตาม.

26.

๒๖.

ගුණා ගුණඤ්ඤූසු ගුණා භවන්ති,තෙ නිග්ගුණං පත්වා භවන්ති දොසා;

ආසාද්‍යතොයා පභවන්ති නජ්ජො,සමුද්‍රමාසජ්ජ භවන්ත්‍යපෙය්‍යා.

คุณธรรมทั้งหลายย่อมเป็นคุณธรรมในหมู่ผู้รู้คุณธรรม เมื่อไปถึงผู้ไม่มีคุณธรรม ย่อมกลายเป็นโทษ แม่น้ำทั้งหลายย่อมมีน้ำที่ดื่มได้ เมื่อถึงมหาสมุทรแล้ว ย่อมกลายเป็นน้ำที่ดื่มไม่ได้.

(උපජාතිගාථා)

(คาถาอุปชาติ)

27.

๒๗.

සිලාරූපං [Pg.113] නිම්මිනන්ති,කොට්ටෙත්වාන පුනප්පුනං;

කොට්ටකොව තථා බාලා,සාධුං ඔවජ්ජ නිම්මිතා.

ช่างแกะสลักย่อมสร้างรูปหิน โดยการสกัดซ้ำแล้วซ้ำเล่า ฉันใด คนพาลก็ถูกสร้างให้เป็นคนดี โดยการตักเตือนซ้ำแล้วซ้ำเล่าฉันนั้น.

චාණක්‍යනීතිලා ගාථා

คาถาจาณักยนีติ

ලාලනෙ [Pg.116] බහවො දොසා,තාළනෙ බහවො ගුණා;

තස්මා පුත්තඤ්ච සිස්සඤ්ච,තාළයෙ න ච ලාලයෙ.

ในการตามใจมีโทษมาก ในการเฆี่ยนตีมีคุณมาก เพราะฉะนั้น พึงเฆี่ยนตีบุตรและศิษย์ ไม่พึงตามใจ.

28.

๒๘.

අතීතස්ස [Pg.117] හි මිත්තස්ස,යො චෙ දොසං පකාසයෙ;

සො හවෙ පච්චුප්පන්නස්ස,දොසං භාසෙති ඤායති.

ผู้ใดเปิดเผยโทษของมิตรในอดีต ผู้นั้นย่อมชื่อว่ากล่าวโทษของมิตรในปัจจุบันให้ปรากฏ.

29.

๒๙.

ලතාවිය [Pg.121] සෙවකා තෙ,යෙ නිස්සයං පලම්බරෙ;

නිස්සයස්ස විනාසෙන,භූම්‍යං සෙන්ති අනාථකා.

ผู้รับใช้เหล่านั้นเหมือนเถาวัลย์ที่อาศัยสิ่งอื่นเกาะเกี่ยว เมื่อสิ่งอาศัยนั้นพินาศไป พวกเขาก็ล้มลงบนพื้นดินอย่างอนาถา.

30.

๓๐.

දොසසිඞ්ගෙහි [Pg.125] විජ්ඣන්තො,මානඛූරෙහි අක්කමං;

භයං කරොති ලොකම්හි,ගොව බාලො විහිංසකො.

คนพาลผู้เบียดเบียน ย่อมทำให้โลกหวาดกลัว ด้วยการแทงด้วยเขาสองข้างคือโทษ และเหยียบย่ำด้วยกีบเท้าคือมานะ เหมือนโคพาล.

31.

๓๑.

ආදො [Pg.128] උපරි ලොකොයං,උජුලෙඛාය තිට්ඨති;

මුසාවාතෙහි තංලොකං,නිපාතෙසි අනජ්ජවං.

โลกนี้ในเบื้องต้นและเบื้องบน ตั้งอยู่ด้วยความซื่อตรง แต่ความไม่ซื่อตรงย่อมทำให้โลกนั้นล้มลงด้วยลมแห่งคำเท็จ.

32.

๓๒.

සුඝටං [Pg.132] කුම්භකාරෙන,නාරහො පරිභුඤ්ජිතුං;

තථූපමාය වෙක්ඛෙය්‍ය,සකම්මපරකම්මනි.

หม้อที่ช่างหม้อทำอย่างดีแล้ว ไม่ควรนำไปใช้ พึงพิจารณาการงานของตนและของผู้อื่น ด้วยอุปมาเช่นนั้น.

33.

๓๓.

අනන්තරංසී [Pg.136] සූරොපි,නසක්කොති ඝනං තමං;

විජ්ඣිතුං රංසියා ලොකෙ,තථා මදනමොහිතා;

නසක්කොන්ති මදං භෙත්වා,පඤ්ඤාභාය පභාසිතුං.

แม้พระอาทิตย์ผู้มีรัศมีไม่ขาดสาย ก็ไม่สามารถแทงความมืดทึบด้วยรัศมีในโลกได้ ฉันใด คนผู้หลงมัวเมาด้วยความมัวเมา ก็ไม่สามารถทำลายความมัวเมาแล้วส่องสว่างด้วยแสงแห่งปัญญาได้ฉันนั้น.

34.

๓๔.

ඛෙදවෙරං [Pg.139] දලිද්දම්හි,භොගිම්හි රොගුපද්දවං;

දෙස්සවෙරඤ්ච ආණිම්හි,පස්සෙ ලොකස්ස වෙරිතං.

พึงเห็นความเป็นศัตรูของโลก คือความเหน็ดเหนื่อยและความเป็นศัตรูในคนยากจน ความเจ็บป่วยและอุปัทวะในคนมีโภคะ และความเกลียดชังและความเป็นศัตรูในผู้มีอำนาจ.

35.

๓๕.

සංලද්ධෙන [Pg.144] සුභොගෙන,ජීවං සුද්ධං කරෙ නිජං;

සෙට්ඨො සො තෙන ජීවෙන,ජෙගුච්ඡො මලජීවිකො.

พึงทำชีวิตของตนให้บริสุทธิ์ด้วยโภคะที่ได้มาโดยชอบ ผู้มีชีวิตเช่นนั้นเป็นผู้ประเสริฐ ส่วนผู้มีชีวิตที่แปดเปื้อนเป็นที่น่ารังเกียจ.

36.

๓๖.

වජිර [Pg.148] පුප්ඵරාගානං,විසෙසං යො නබුජ්ඣති;

කථඤ්හි සො වික්කීණෙය්‍ය,කීණෙය්‍ය වා යථාතථං.

ผู้ใดไม่รู้ความแตกต่างระหว่างเพชรกับพลอยบุษราคัม ผู้นั้นจะขายหรือซื้อได้อย่างไรให้ถูกต้องตามความเป็นจริง.

37.

๓๗.

කිප්පීලි [Pg.152] කොපි චින්තෙත්වා,පබ්බතං භෙත්තු මුස්සහං;

අබලා තනුමජ්ඣත්තා,චින්තා හස්‍යාව සා මුධා.

มดตัวเล็กๆ แม้จะคิดว่า "เราจะสามารถทำลายภูเขาได้" ความคิดนั้นก็เป็นเรื่องน่าหัวเราะและไร้ประโยชน์ เพราะมันเป็นสัตว์ที่อ่อนแอและมีร่างกายเล็ก.

38.

๓๘.

ජාතමත්තං [Pg.155] න යො සත්තුං,රොගඤ්චූපසමං නයෙ;

මහාබලොපි තෙනෙව,වුද්ධිංපත්වා ස හඤ්ඤතෙ.

ผู้ใดไม่กำจัดศัตรูที่เพิ่งเกิด และไม่ระงับโรคที่เพิ่งเกิด แม้จะเป็นผู้มีกำลังมาก ก็ย่อมถูกศัตรูและโรคที่เติบโตขึ้นนั้นทำลาย.

39.

๓๙.

සජීවමංසභක්ඛෙහි[Pg.159],සදාඨීහි මුඛෙහි භො;

බිළාරබ්‍යග්ඝසීහානං[Pg.160],නිහීනානි අනෙකධා;

තික්ඛානි ඛරවාදානි,මනුස්සානං මුඛානි වෙ.

ดูก่อนท่านทั้งหลาย ปากของมนุษย์นั้นเลวทรามกว่าปากของแมว เสือ และสิงโต ซึ่งกินเนื้อสัตว์ที่ยังมีชีวิตและมีเขี้ยว ด้วยประการต่างๆ มากมาย เพราะปากของมนุษย์มีวาจาที่คมคายและหยาบคาย.

40.

๔๐.

විලුප්පන්තා [Pg.163] විධාවන්ති,සජීවවුත්තිකම්මුනා;

ජනා තෙන විහඤ්ඤන්ති,චරන්ති ධම්මවෙමුඛා.

ชนทั้งหลายย่อมเที่ยวปล้นสะดมและวิ่งหนีไป ด้วยการกระทำที่เลี้ยงชีพด้วยชีวิตสัตว์ ชนทั้งหลายย่อมถูกเบียดเบียนด้วยการกระทำนั้น และย่อมประพฤติหันหลังให้พระธรรม.

41.

๔๑.

සුලභං [Pg.167] ලොකියං ලොකෙ,සාසනීයංව දුල්ලභං;

දුල්ලභං තං වමඤ්ඤන්තො,එසො බාලතමො භවෙ.

สิ่งที่เป็นโลกิยะในโลกนี้หาง่าย แต่สิ่งที่เป็นคำสอน (พระศาสนา) หายาก ผู้ใดดูหมิ่นสิ่งหายากนั้น ผู้นั้นย่อมเป็นคนพาลอย่างยิ่ง.

42.

๔๒.

යො [Pg.172] පතිත්ථ අග්‍යාවාටං,මොහා තං උපකාරිතුං;

අඤ්ඤොරොහි තදා වාටං,දුතීයො මුළ්හමුළ්හකො.

ผู้ใดตั้งหลุมไฟขึ้น เพื่อจะช่วยเหลือผู้นั้นด้วยความหลง ผู้อื่นลงไปในหลุมนั้นในกาลนั้น คนที่สองนั้นเป็นผู้หลงในท่ามกลางคนหลง

43.

๔๓.

බ්‍යග්ඝො [Pg.176] ආවුධවිද්ධො හි,අකා දුට්ඨානි නින්නදං;

තථෙව සාධුසත්ථෙන,විද්ධො බාලො පකුප්පිතො.

เสือถูกอาวุธแทงแล้ว ย่อมทำเสียงคำรามอันดุร้าย ฉันใด คนพาลถูกแทงด้วยศัสตราคือสัตบุรุษแล้ว ย่อมโกรธเคือง ฉันนั้น

44.

๔๔.

පිවන්ති [Pg.180] ලොහිතං ඩංසා,අන්තො තුණ්ඩෙන මක්ඛිකා;

බහිද්ධා පරිවාරෙන්ති,ජනො තෙන ඩංසායයෙ.

เหลือบทั้งหลายย่อมดื่มเลือด แมลงวันทั้งหลายย่อมดื่มภายในด้วยปาก เหลือบย่อมล้อมรอบอยู่ภายนอก ชนย่อมเดือดร้อนเพราะเหลือบนั้น

45.

๔๕.

අධනස්ස [Pg.184] ඛණො අප්පො,සද්ධම්මො අප්පකාලිනො;

අප්පකො තෙන යුඤ්ජෙය්‍යුං,ඛණං බහුං ලභෙතවෙ.

ขณะของผู้ไม่มีทรัพย์มีน้อย พระสัทธรรมมีกาลน้อย เพราะเหตุนั้น ชนทั้งหลายพึงประกอบความเพียรแม้เพียงเล็กน้อย เพื่อจะได้ขณะอันมาก