නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

ඒ භාග්‍යවත් වූ, අරහත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා.

සූරස්සතීනීති

සූරස්සතී නීතිය

පඨමො භාගො

පළමුවැනි කොටස

පණාමගාථා

නමස්කාර ගාථාව

1.

1.

මුඛම්හා [Pg.1] භගවන්තස්ස,සුගන්ධකමලා සුභා;

සඤ්ජාතං උත්තමං වාණිං,වන්දාමි විත්තමානසා.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සුගන්ධවත් වූත්, ශෝභන වූත් පද්මයක් වැනි ශ්‍රී මුඛයෙන් නික්මුණු ඒ උතුම් ශ්‍රී සද්ධර්මය මම සතුටු සිතින් වන්දනා කරමි.

2.

2.

සමජ්ඣිට්ඨො රචිස්සාමි,දක්ඛෙන රාජමන්තිනා;

නාමෙන සන්තෙන,නීතිං ලොකහිතාවහං;

සාලඞ්කාරං සොපදෙසං,නාමෙනාහං ස්වරස්සතිං.

දක්‍ෂ වූ 'සන්ත' නම් රාජ්‍ය අමාත්‍යවරයාගේ ආරාධනයෙන්, ලෝකයාට යහපත සලසන්නා වූ ද, උපදෙස් හා අලංකාරයන්ගෙන් යුක්ත වූ ද 'සූරස්සතී' (සරස්වතී) නම් වූ මෙම නීති ග්‍රන්ථය මම රචනා කරමි.

3.

3.

පෙක්ඛන්ත්විමං නීතිං සන්තා,මඤ්ජූසරුක්ඛසන්නිභං;

නානොපදෙසසංපුණ්ණං,සදත්ථකුසලා සදා.

නානාප්‍රකාර උපදේශයන්ගෙන් පිරිපුන්, රන් කරඬුවක් වැනි වූ මෙම නීති ග්‍රන්ථය, තමන්ගේ යහපත සලසා ගැනීමට දක්‍ෂ වූ සත්පුරුෂයෝ නිරන්තරයෙන් කියවා බලත්වා.

සූරස්සතීනීති

සූරස්සතී නීතිය

1.

1.

කතඤ්ඤුතා [Pg.3] ච සච්චඤ්ච,ලොකසාරා හි තෙ දුවෙ;

ලොකාපි තෙහි තිට්ඨන්ති,රට්ඨං අකංසු ඉස්සරං.

කෘතඥතාව (කෙළෙහිගුණ දැක්වීම) සහ සත්‍යගරුක බව යන මේ කරුණු දෙක ලෝකයේ සැබෑ සාරයයි. ලෝකය පවතින්නේ ද ඒ මත ය; රටක් ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට පත් කරන්නේ ද ඒවා මගිනි.

2.

2.

කාකාච [Pg.8] දුජ්ජනා ලොකෙ,මලීභූතාව සබ්බදා;

ඉට්ඨං ගුණං නාසයන්ති,තෙ වෙ ලොකස්ස වෙරිනො.

ලෝකයෙහි කපුටන් සහ අසත්පුරුෂයන් නිතරම කිලිටි වූවන් බඳු ය. ඔවුහු යහපත් ගුණධර්මයන් විනාශ කරති; සැබවින්ම ඔවුහු ලෝකයාගේ සතුරෝ වෙති.

මිගානං [Pg.10] සිඞ්ගාලො අන්තො,පක්ඛීනං පන වායසො.

සිව්පාවුන් අතර හිවලා ද කුරුල්ලන් අතර කපුටා ද පහත්ම සත්තු වෙති.

අකාරණවෙරී [Pg.12] හොන්ති,මච්ඡානං ධීවරා යථා;

ගුණීනං සජ්ජනානඤ්ච,දුජ්ජනා නිච්චවෙරිනො.

මසුන් කෙරෙහි ධීවරයන් කිසිදු හේතුවක් නොමැතිව සතුරන් වන්නා සේම, ගුණවත් සත්පුරුෂයන් කෙරෙහි අසත්පුරුෂයෝ සැමවිටම අහේතුකව සතුරුකම් කරති.

3.

3.

සිරිං [Pg.14] භොන්තො සුපොසෙථ,සිරි මූලා හි සම්පදා;

සිරිය ඉධ ජොතන්ති,සිරී සා සබ්බසිද්ධිකා.

පින්වතුනි, ශ්‍රියාව (සෞභාග්‍යය) රැකගන්න; මන්ද යත් සියලු සම්පත්වල මූලය ශ්‍රියාවයි. මෙලොව බබළන්නේ ශ්‍රියාව නිසා ය; සියලු කටයුතු සාර්ථක කරන්නේ ද ඒ ශ්‍රියාවම ය.

4.

4.

මුසා [Pg.20] තමොකරා ලොකෙ,සච්චං මීදිතිකාරකං;

මුසාතමෙන දුක්ඛන්ති,සච්චාභාය සුඛන්තිවෙ.

බොරුව ලෝකයට අඳුර පතුරුවයි; සත්‍යය ලෝකය ප්‍රභාමත් කරයි. බොරු කීමේ අඳුරෙන් දුක ද, සත්‍යයේ ආලෝකයෙන් සැබවින්ම සතුට ද උදා වේ.

සුවිජානං [Pg.23] සිඞ්ගාලානං,සකුණානඤ්ච වස්සිතං;

මනුස්සවස්සිතං රාජ,දුබ්බිජානතරං තතො.

රජතුමනි, හිවලුන්ගේ සහ පක්ෂීන්ගේ හඬවල් තේරුම් ගැනීම පහසු ය; එහෙත් මිනිසුන්ගේ හදවතේ ඇති අදහස් තේරුම් ගැනීම ඊට වඩා ඉතා අපහසු ය.

5.

5.

කප්පග්ගිසදිසා [Pg.25] ඉස්සා,ඣාපෙති සබ්බසම්පදං;

මුදිතා කප්පමෙඝොව,රොපෙති සබ්බසම්පදං.

ඊර්ෂ්‍යාව කල්පාන්ත ගින්නක් බඳු ය, එය සියලු සම්පත් දවා අළු කරදමයි; මුදිතාව (අනුන්ගේ සතුටෙහි සතුටු වීම) කල්ප වෘක්ෂයකට වහින මහා වැස්සක් බඳු ය, එය සියලු සම්පත් වර්ධනය කරවයි.

6.

6.

යථා [Pg.30] අසන්ථිරා ථම්භා,ථුසරාසිම්හි උස්සිතා;

තථෙව කපිචිත්තානං,කම්මන්තා චඤ්චලඞ්ගතා.

දහයියා ගොඩක සිටුවන ලද කුළුණු කිසිදු ස්ථාවර බවක් නොමැතිව සොලවන්නා සේම, චපල මනසක් ඇති මිනිසුන්ගේ ක්‍රියාවන් ද අස්ථිර ය, නිතර වෙනස් වන සුලු ය.

හලිද්දිරාගං [Pg.34] කපිචිත්තං;

පුරිසං රාගවිරාගිනං,එදිසං තාත මාසෙවි;

නිම්මනුස්සම්පි චෙ සියා.

පුතණුවනි, කහ දියරයේ පාට මෙන් ඉක්මනින් වෙනස් වන සිතක් ඇති, නිතර වෙනස් වන සුලු මිනිසුන්ව, මිනිසුන් නොමැති පාළු තැනකදී වුව ද ඇසුරු නොකරන්න.

7. [ක]

7. [ක]

පුප්ඵචුම්බි [Pg.35] චිත්තපත්තී,සකවණ්ණෙන මජ්ජිතො;

වික්කමී පුප්ඵතො පුප්ඵං,නස්සාගාරං න සඞ්ගමො.

තමන්ගේ විචිත්‍රවත් වර්ණයෙන් අලංකාර වී, මලින් මලට පියඹා යමින් මල් පැණි බොන සමනලයාට ස්ථිර වාසස්ථානයක් හෝ ස්ථිර සබඳතාවක් නැත.

[ඛ]

[ඛ]

කිප්පිලිකා දුබ්බණ්ණාපි,සමග්ගාච පරක්කමා;

මා හොථ පුප්ඵචුම්බීව,හොථ වො පචිකා යථා.

කූඹියා අවලස්සන වුවත්, එකමුතුව උත්සාහයෙන් ක්‍රියා කරයි. එබැවින් ඔබ ද සමනලයෙකු මෙන් නිශ්ඵල ලෙස සැරිසරන්නෙකු නොවී, කූඹියෙකු මෙන් උත්සාහයෙන් දේ රැස් කරන්නෙකු වන්න.

1.

1.

යෙ [Pg.40] මරන්ති කීළන්තා තෙ,ස්වානා අඤ්ඤොඤ්ඤමොදිතා;

දිස්වාන ඡට්ටිතං භත්තං,සීඝවෙරී විහිංසරෙ.

එකට සෙල්ලම් කරමින් සතුටින් සිටි සුනඛයෝ, බිම දමන ලද බත් පිඬක් දුටු සැණින් වහා එකිනෙකාට සතුරු වී සපා කති.

2.

2.

තථෙකෙපි [Pg.41] ජනා දානි,සමග්ගා ඤ්ඤොඤ්ඤමොදිතා;

ධනහෙතු විහිංසන්ති,ධීරත්ථු සීඝවෙරිකා.

එලෙසම, වර්තමානයේ ඇතැම් මිනිස්සු ද එකට සමගියෙන් සතුටින් සිටියද, ධනය නිසා එකිනෙකාට හිංසා පීඩා කරමින් සතුරන් වෙති. එසේ වහා සතුරු වන අයට ධික්කාර වේවා!

9.

9.

වසන්තෙ [Pg.45] හෙමන්තෙ ගිම්හෙ;

නෙව තාලා විසෙසිනො;

ථිරචිත්තා ජනා සන්තා;

සුඛදුක්ඛෙසු නිච්චලා.

වසන්ත, ශීත හෝ ග්‍රීෂ්ම සෘතුවලදී තල් ගස්වල කිසිදු වෙනසක් සිදු නොවේ; එලෙසම, ස්ථිර සිතක් ඇති සත්පුරුෂයෝ ද සැප සහ දුක හමුවේ කිසිදු සසල වීමක් නැතිව නොසැලී සිටිති.

10.

10.

යථා [Pg.50] පවට්ටමානම්හි,සුට්ඨු තිට්ඨති ගෙණ්ඨුකෙ;

අප්පවට්ටෙ භූම්‍යං සෙති,තථෙව ගෙණ්ඨුකො ජනො.

පන්දුවක් කැරකැවෙන තාක් කල් හොඳින් කෙළින් පවතී, එහෙත් කැරකැවීම නැවතුණු විට බිම ඇද වැටේ; චපල මිනිසාගේ ස්වභාවය ද ඒ පන්දුව බඳු ය.

11.

11.

අග්ඝාපෙතුං [Pg.55] නසක්කොන්ති,කාලඤ්හි කාලිකා ජනා;

වජිරාදිඤ්ච සක්කොන්ති,තෙන කාලො අනග්ඝිකො.

මිනිසුන්ට දියමන්ති ආදියේ වටිනාකම තක්සේරු කළ හැකි වුවත්, කාලයේ වටිනාකම මිල කළ නොහැකිය. එබැවින් කාලය අතිශයින්ම වටින්නේය.

12. [ක]

12. [ක]

අසනො [Pg.59] හි දීඝද්ධානො,සාරසාරො සුගන්ධිකො;

නිග්ගන්ධො ත්වෙව නිස්සාරො,දීඝද්ධානොපි සිම්බලී.

පියා ගස (අසන වෘක්ෂය) දිගු කලක් පවතින, හරවත් වූ, සුවඳවත් එකකි. එහෙත් කටුඉඹුල් ගස දිගු කලක් පැවතුණ ද, සුවඳක් නැති, හරයක් ද නැති ශාකයකි.

[ඛ]

[ඛ]

තථෙවෙකෙ [Pg.60] ජනා ලොකෙ,දීඝද්ධානා සුසාරකා;

නිස්සාරා කෙචි ඵෙග්ගූව,දීඝද්ධානාපි ගොයථා.

එලෙසම, මෙලොව ඇතැම් මිනිස්සු දිගු කලක් ජීවත් වෙමින් සමාජයට හරවත් සේවයක් කරති; එහෙත් ඇතැම්හු ගවයන් මෙන් දිගු කලක් ජීවත් වුවද, කිසිදු හරයක් නැති නිසරු අය වෙති.

13.

13.

උපකාරො [Pg.64] චාපකාරො,යස්මිං ගච්ඡති නට්ඨතං;

පාසාණහදයස්සස්ස,ජීවතීත්‍යා භිධාමුධා.

තමන්ට කළ උපකාරය හෝ අපකාරය නොහඳුනන, ගල් හදවතක් ඇති මිනිසා ජීවත් වේ යැයි කීම පවා නිශ්ඵල ය.

පසාදො නිප්ඵලො යස්ස,කොපොචාපි නිරත්ථකො;

න තං සඞ්ගන්තු මිච්ඡෙය්‍ය,ථීපුමාව නපුංසකං.

යමෙකුගේ සතුටු වීමෙන් (ප්‍රසාදයෙන්) පලක් නැත්නම්, ඔහුගේ කෝපයෙන් ද වැඩක් නැත්නම්, ස්ත්‍රියක හෝ පුරුෂයෙකු නපුංසකයෙකු ඇසුරු කිරීමට අකමැති වන්නා සේ, එවැනි පුද්ගලයෙකු ඇසුරු කිරීමට කිසිවෙක් අකමැති වෙති.

14.

14.

උපචාරො [Pg.69] හි කාතබ්බො,න යාව සොහදං භවෙ;

උපචාරො සුමිත්තම්හි,මායා ච හොති කොටිලං.

බාහිර ආචාරශීලී පැවැත්ම (උපචාර පැවැත්වීම) කළ යුත්තේ මිත්‍රත්වය ඇති වන තෙක් පමණි. කල්‍යාණ මිත්‍රයෙකු කෙරෙහි දක්වන අතිශය විධිමත් උපචාරය, බොරුවක් සහ කපටිකමක් බඳු ය.

15.

15.

කමෙන [Pg.75] අග්ගතො උච්ඡු,රසො සාදුතරො යථා;

තථෙව සුමිත්තො ලොකෙ,දුම්මිත්තො පන නෙදිසො.

උක් ගස අග සිට මුලට යන විට වඩ වඩාත් මිහිරි වන්නා සේ, කල්‍යාණ මිත්‍රයාගේ ඇසුර ද කාලයත් සමඟ වඩ වඩාත් යහපත් වේ; එහෙත් අසත්පුරුෂ මිත්‍රයාගේ ස්වභාවය ඊට හාත්පසින්ම වෙනස් ය.

16.

16.

සොකාරාති [Pg.80] පරිත්තාණං,විස්සාසපීතිභාජනං;

රතනාභිරතනං ඉච්ඡෙ,සුමිත්තං අක්ඛරත්තයං.

ශෝකයෙන් හා සතුරන්ගෙන් ආරක්ෂා කරන, විශ්වාසයේ සහ ප්‍රීතියේ උල්පතක් බඳු වූ, රත්නයන් අතර උතුම් වූ 'සු-මිත්-ත' (කල්‍යාණ මිත්‍රයා) යන අකුරු තුනෙන් යුත් මිතුරා ලබන්නට කවුරුත් කැමති විය යුතුය.

17.

17.

දම්පතීනං [Pg.85] සුමිත්තානං,මුඛං අඤ්ඤොඤ්ඤදප්පණං,සුඛෙ සුඛං දුක්ඛෙ දුක්ඛං,පටිච්ඡායෙව දප්පණෙ.

අඹුසැමියන්ගේ සහ කල්‍යාණ මිතුරන්ගේ මුහුණ එකිනෙකාට කැඩපතක් බඳු ය. කැඩපතකින් තමන්ගේ ඡායාව පෙනෙන්නා සේම, ඔවුහු එකිනෙකාගේ සැපෙහිදී සතුටු වෙති, දුකෙහිදී දුක් වෙති.

කථං [Pg.88] නු තාසං හදයං,සුඛරාවත ඉත්ථියො;

යාසාමිකෙ දුක්ඛිතම්හි,සුඛමිච්ඡන්ති අත්තනො.

තමාගේ ස්වාමිපුරුෂයා දුකට පත්ව සිටින විට, තම සතුට පමණක් ප්‍රාර්ථනා කරන ස්ත්‍රීන්ගේ හදවත් කෙබඳු ද? (ඔවුහු කෙතරම් දැඩි හදවත් ඇත්තෝ ද?)

18.

18.

නිවාතඤ්ච [Pg.90] පුරෙ කත්වා,මානං කත්වාන පච්ඡතො;

සකත්ථං ධාරයෙ ධීරො,අත්ථභඤ්ජො හි මුළ්හතා.

නිහතමානී බව පෙරටු කොටගෙන, උඩඟුකම පසෙක ලා, බුද්ධිමත් මිනිසා තමන්ගේ අභිවෘද්ධිය සලසා ගත යුතුය. මන්ද යත්, තමන්ගේ දියුණුව විනාශ කර ගැනීම මෝඩකමකි.

19.

19.

පුරෙචාරං [Pg.94] සතිං කත්වා,සද්ධං කරෙය්‍ය පච්ඡතො;

තුරං න සද්දහෙ ධීරො,සීඝසද්ධො හි මන්දකො.

සිහිය පෙරටු කොට තබාගෙන (පරීක්ෂාකාරීව), විශ්වාසය පසුපසින් තැබිය යුතුය. බුද්ධිමත් මිනිසා කලබලයෙන් කිසිවක් විශ්වාස නොකරයි; වහාම විශ්වාස කරන තැනැත්තා අඥානයෙකි.

20.

20.

වනෙ 0.0099 බහූනි කට්ඨානි;

දුල්ලභං රත්තචන්දනං;

තථා ජනා බහූ ලොකෙ;

පුමා ජඤ්ඤො සුදුල්ලභො.

වනයෙහි බොහෝ ලී දඬු ඇතත් රතු සඳුන් සොයාගැනීම දුෂ්කර ය. එසේ ම මෙලොව මිනිස්සු බොහෝ සිටියත්, උත්තම පුරුෂයෙකු සොයාගැනීම ඉතා දුෂ්කර ය.

21.

21.

තිණකට්ඨපලාසෙහි[Pg.103];

සුක්ඛෙහි දය්හතෙ වනං;

එතාදීහි අසාරෙහි;

ලොකො ජනෙහි දය්හතෙ.

වියළි තණකොළ, දර කැබලි සහ වියළි කොළ නිසා මුළු වනාන්තරය ම ගිනිබත් වෙයි. එමෙන් ම මෙවැනි හරයක් නැති (අසාර වූ) මිනිසුන් නිසා මුළු ලෝකය ම විනාශයට පත් වෙයි.

22.

22.

අන්තොවස්සෙ [Pg.107] තිමාසම්හි,පුඤ්ඤකම්මෙන මොදිතා;

සුඛං වසිංසු පොරාණා,බුද්ධසාසනමාමකා.

පැරණි බුද්ධ ශාසනමාමක සැදැහැවත්හු තුන් මස් වස් කාලය තුළ පින්කම්වලින් සතුටු වෙමින් සුවසේ වාසය කළහ.

23.

23.

මිගමදෙන [Pg.111] එකෙන,තං වනං සුරභිගන්ධිකං;

තථා ජනෙන තං රට්ඨං,ගුණිනා හි සිරීමතා.

එක් කස්තුරි මුවෙකු නිසා මුළු වනාන්තරය ම සුවඳවත් වෙයි. එමෙන් ම ගුණවත් වූ ද ශ්‍රීමත් වූ ද එක් උත්තමයෙකු නිසා මුළු රට ම බැබළෙයි.

සරීරං [Pg.115] ඛණවිද්ධංසී,කප්පන්තට්ඨායිනො ගුණා.

ශරීරය ක්ෂණයකින් විනාශ වී යයි; එහෙත් ගුණධර්ම කල්පාන්තය දක්වා පවතී.

24.

24.

ඛරානං [Pg.116] සීහබ්‍යග්ඝානං,සඞ්ගමො නො හිසබ්බදා;

තථෙව බ්‍යග්ඝචිත්තානං,සජාතිකා ඛයොනතා.

රළු සැඩ සිංහයන් හා ව්‍යාඝ්‍රයන්ගේ එක්වීම සැමවිටම සිදු නොවේ. එමෙන් ම ව්‍යාඝ්‍රයන් වැනි සිත් ඇති දුෂ්ට මිනිසුන්ගේ සහජ ස්වභාවය ද තම වර්ගයාගේ ම විනාශය පිණිස පවතී.

25.

25.

සක [Pg.121] සාධුපි නො සාධූ,යො චෙඤ්ඤ දුට්ඨකාරකො;

බහූනං සාධූ පායෙන,ස වෙ සාධූති වුච්චතෙ.

යමෙක් තමාට හිතවත් අයට පමණක් යහපතක් කර, අන් අයට අයහපතක් කරන්නේ නම් ඔහු යහපත් කෙනෙකු නොවේ. යමෙක් බොහෝ දෙනාට පොදුවේ යහපතක් කෙරේද, ඔහු ම සැබෑ යහපත් තැනැත්තා යැයි කියනු ලැබේ.

26.

26.

බහූදකෙ [Pg.126] සමුද්දෙපි,ජලං නත්ථෙව පාතවෙ;

ඛුද්දකෙ ඛතකූපම්හි,සාදුං අත්ථි බහුං දකං.

මහ සයුරේ ජලය බහුලව තිබුණ ද, බීමට සුදුසු ජලය එහි නැත. එහෙත් කුඩා ළිඳක බොන්නට සුදුසු මිහිරි පැන් බොහෝ සෙයින් තිබේ.

27.

27.

මා [Pg.130] සීඝං විවරෙය්‍යාථ,නින්දිතුඤ්ච පසංසිතුං;

මුඛඤ්හි වො කථාද්වාරං,නිරුන්ධෙය්‍යාථ සබ්බදා.

කෙනෙකුට නින්දා කිරීමට හෝ ප්‍රශංසා කිරීමට වහා කට නොඅරින්න. ඔබේ කථා කිරීමේ ද්වාරය වන කට නිතරම සංවර කරගන්න.

28.

28.

මා [Pg.134] සීඝං විවරෙය්‍යාථ,චක්ඛුං වො දස්සිතුං පියං;

සණිකඤ්හි පියලාභං,ධනලාභං තුරං කරෙ.

ප්‍රියජනක දෑ දැකීම සඳහා ඔබේ ඇස් වහා විවර නොකරන්න. මන්ද ප්‍රිය දෑ ලැබීම සෙමින් සිදු වුවත්, ධන ලාභය හෝ අභිවෘද්ධිය සඳහා උත්සාහය වහා කළ යුතු බැවිනි.

29.

29.

අනාරම්භො [Pg.138] හි කම්මානං,පඨමං බුද්ධිලක්ඛණං;

නිට්ඨඞ්ගතං ආරද්ධස්ස,දුතියං බුද්ධිලක්ඛණං.

අයහපත් හෝ නිෂ්ඵල ක්‍රියාවන් ආරම්භ නොකිරීම බුද්ධිමත්කමේ පළමු ලක්ෂණයයි. ආරම්භ කළ යහපත් ක්‍රියාවන් නිමාවට පත් කිරීම බුද්ධිමත්කමේ දෙවැනි ලක්ෂණයයි.

අසමෙක්ඛිතකම්මන්තං[Pg.140],තුරිතාභිනිපාතිනං;

සානි කම්මානි තප්පෙන්ති,උණ්හං වජ්ඣොහටං මුඛෙ.

නොසිතා බලා ඉක්මන් වී කරන ලද ක්‍රියාවන්, වදකයා විසින් තමාගේ මුවෙහි බහන ලද උණුසුම් යමක් මෙන්, තමා ව ම පසුව තැවීම්වලට ලක් කරයි.

30.

30.

අඵලානි [Pg.143] දුරන්තානි,ජනතා නින්දිතානි ච;

අසක්‍යානි ච කම්මානි,නාරභෙථ විචක්ඛණො.

නිෂ්ඵල වූ ද, නරක අවසානයක් ඇති කරන්නා වූ ද, මිනිසුන් විසින් නින්දා කරනු ලබන්නා වූ ද, කළ නොහැකි වූ ද ක්‍රියාවන් නුවණැති මිනිසා විසින් ආරම්භ නොකළ යුතු ය.

31.

31.

අතිවිරොධභීතානං[Pg.147],සඞ්කිතානං පදෙ පදෙ;

පරප්පවාදතාසානං,දූරතො යන්ති සම්පදා.

වැඩිපුර විරුද්ධතාවලට බිය වන, සෑම පියවරකදීම සැක කරන සහ අන් අයගේ දෝෂාරෝපණවලට තැතිගන්නා සුලු අයගෙන් සියලු සම්පත් ඉතා ඈතට යයි.

සද්දමත්තං [Pg.150] න භෙතබ්බං,ලොකො සද්දස්ස ගොචරො;

යො ච සද්දපරිත්තාසො,වනෙ භන්තමිගො හි සො.

කැලඹිලි සහිත හඬකට පමණක් බිය නොවිය යුතු ය; මුළු ලෝකය ම ශබ්දයෙන් ගහණ ය. ශබ්දයට පමණක් තැතිගන්නා තැනැත්තා වනාන්තරයේ අතරමං වූ මුවෙකු වැනි ය.

32.

32.

ද්වින්නං [Pg.151] තණ්ඩුලථූසානං,විසෙසො සුට්ඨු ඛායති;

රන්ධිතොපි සිනිද්ධො නො,ථුසො විරසඵාරුසො;

තණ්ඩුලං සිනිද්ධං රසං,එවං ලොකෙපි ඤායතෙ.

සහල් ඇටය සහ වී පොත්ත අතර වෙනස පැහැදිලිව පෙනේ. වී පොත්ත කොතෙක් පිසුව ද එය මෘදු නොවන අතර නීරස හා රළු ය. එහෙත් සහල් ඇටය මෘදු ය, රසවත් ය. ලෝකයාගේ ස්වභාවය ද එසේ ම හඳුනාගත යුතු ය.

33.

33.

එරණ්ඩං [Pg.155] නිස්සිතා වල්ලි,රුහතෙ කිං යථාබලං;

මහාසාලං සුනිස්සාය,රුහතෙ බ්‍රහතං ගතා.

එඬරු ගසක් ඇසුරු කළ වැලක් ශක්තිමත් ව වැවිය හැකි ද? එහෙත් මහා සල් ගසක් ඇසුරු කළ වැලක් ඉතා උස් ව ශක්තිමත් ව වැඩෙයි.

34.

34.

මෙත්තා [Pg.160] හි සීමසම්භෙදා,පක්ඛපාත විඝාතිකා;

පක්ඛපාතෙන දුක්ඛන්ති,නිප්පක්ඛො වසතෙ සුඛං.

සීමා රහිත මෙත්තාව පක්ෂපාතීත්වය විනාශ කරයි. පක්ෂපාතීත්වය නිසා දුක හටගන්නා අතර, අපක්ෂපාතී තැනැත්තා සුවසේ ජීවත් වෙයි.

35.

35.

නරා [Pg.164] පඤ්ඤා ච ලඞ්කාරා,යථාඨානෙ නියුජ්ජරෙ;

නො හි චූළාමණි පාදෙ,පාදුකා ච සිරොපරි.

මිනිසුන් මෙන් ම අභරණ ද තැබිය යුත්තේ සුදුසු ස්ථානයන්හි ය. චූඩාමාණික්‍යය පයේ නොපළඳින අතර, වහන් හිස මත නොතබයි.

උක්කුට්ඨෙ [Pg.167] සූර මිච්ඡන්ති;

මන්තීසු අකුතූහලං;

වියඤ්ච අන්නපානම්හි;

අත්ථෙ ජාතෙ ච පණ්ඩිතං.

යුද බිමේදී වීරයෙකු ද, මන්ත්‍රණයේදී කලබල නොවන උපදෙස් දෙන්නෙකු ද, ආහාර පාන ගැනීමේදී ව්‍යංජන ද, ප්‍රශ්නයක් හෝ අවශ්‍යතාවක් පැනනැඟුණු කල පණ්ඩිතයෙකු ද මිනිස්සු අපේක්ෂා කරති.

36.

36.

පමාදො [Pg.169] හි තමො ලොකෙ,කාලො චොරො භයානකො;

කායගෙහං බහුඡිද්දං,කාලචොරස්ස චොරිතං.

ප්‍රමාදය යනු ලොව පවතින අන්ධකාරයයි; කාලය යනු භයානක සොරෙකි; සිදුරු රැසක් ඇති ශරීරය නමැති නිවස මේ කාලය නමැති සොරා විසින් කොල්ලකනු ලබයි.

37.

37.

චඤ්චලො [Pg.173] කාලදාසො හි,ධීතිමා කාලඉස්සරො;

කාලිස්සරො රට්ඨිස්සරං,අතිවත්තති සබ්බසො.

නොඉවසිලිමත් තැනැත්තා කාලයාගේ වහලෙකි; ධෛර්යවන්ත තැනැත්තා කාලයාගේ ස්වාමියා ය. කාලයේ ස්වාමියා වන පුද්ගලයා රටක පාලකයාටත් වඩා සෑම අතින් ම උතුම් වෙයි.

38.

38.

විලුප්පන්ති [Pg.17]8 ධනං එකෙ,කාලමෙකෙ අනෙක්ඛකා;

තෙසු කාලවිලොපාව,භයානකා තිකක්ඛළා.

ඇතැම්හු ධනය විනාශ කරති; නොසැලකිලිමත් සමහරු කාලය විනාශ කරති. ඔවුන් අතරින් කාලය විනාශ කරන්නෝ වඩාත් භයානක වූ ද දරුණු වූ ද පාඩුවක් සිදු කරගනිති.

39.

39.

රඤ්ඤා [Pg.182] රට්ඨහිතං කත්තා,රඤ්ඤො හිතං ජනෙහි වෙ;

දෙස්සො අත්තහිතං දස්සී,ගාරය්හො කින්නු කාරකො.

රජු විසින් රටට යහපතක් කළ යුතු ය; ජනයා විසින් රජුට යහපතක් කළ යුතු ය. තමාගේ ම වාසිය පමණක් බලන්නා ද්වේෂයට ලක්වන අතර, එවැනි ක්‍රියා කරන්නා නින්දාවට පත් නොවන්නේ ද?

අත්තදත්ථං [Pg.189] පරත්ථෙන;

බහුනාපි න හාපයෙ.

අන් අයගේ බොහෝ වූ දියුණුව තකා තමාගේ ම දියුණුව (ආධ්‍යාත්මික යහපත) කිසිවිටෙකත් නැති කර නොගත යුතු ය.

40.

40.

යස්ස උපකාරො දින්නො,උපකාරං දදෙ පුන;

තතො පකාරං නිච්ඡෙය්‍ය,කතඤ්ඤූ දුල්ලභො ඉධ.

යමෙකුගෙන් තමාට උපකාරයක් ලැබුණේ නම්, ඔහුට නැවත උපකාර කළ යුතු ය. එසේ කෘතවේදීව උපකාර කිරීම අගය කළ යුතු අතර, මෙලොව කෘතවේදී පුද්ගලයන් ලැබීම ඉතා දුෂ්කර ය.

සච්චං [Pg.190] කිරෙව මාහංසු,නරා එකච්චියා ඉධ;

කට්ඨං නිප්ලවිතං සෙය්‍යො,නත්වෙවෙ කච්චියො නරො.

මෙලොව ඇතැම් මිනිසුන් පැවසූ කතාව සත්‍යයකි; එනම්, පාවී යන ලී කොටයක් බේරා ගැනීම සමහර ගුණමකු මිනිසුන් බේරා ගැනීමට වඩා උතුම් බවයි.

41.

41.

කාරුකො [Pg.191] සකපඤ්ඤාය,මහග්ඝං දාරුකං කරෙ;

තථා ජනොපි අත්තානං,මහග්ඝො ලොකමානිතො.

වඩුවෙකු තමාගේ බුද්ධිය මෙහෙයවා සාමාන්‍ය ලී කැබැල්ලක් වටිනා දෙයක් බවට පත් කරයි. එමෙන් ම මිනිසා ද තමාගේ ගුණ නුවණින් තමා වටිනා කෙනෙකු කරගෙන ලොව පිළිගත් කෙනෙකු විය යුතු ය.

42.

42.

අප්පග්ඝො [Pg.196] හි අයො හෙමං,මහග්ඝං ඡින්දතෙ යථා;

නිග්ගුණො සගුණං ලොකෙ,අලක්ඛීච සිරිං තථා.

අඩු වටිනාකමක් ඇති යකඩවලින් වටිනා රන් කපා දමන්නා සේ, මෙලොව ගුණ නැති අය ගුණවත් අයව ද, අවාසනාවන්තකම විසින් වාසනාවන්තකම ද විනාශ කරනු ලබයි.

සූරස්සතීනීති

සූරස්වතී නීතිය

දුතියො භාගො

දෙවැනි කොටස

1.

1.

ධනස්ස [Pg.1] දුබ්බිධං කිච්චං,පාපෙති උණ්ණතං ධනිං;

අධනිං ඔණතං ලොකෙ,සඤ්චිනෙ තෙන තං ධනං.

ධනය සතු ව ද්විත්ව කාර්යයක් ඇත; එනම් ධනවතා සමාජයේ ඉහළට එසවීමත්, දිළිඳා පහත් තත්ත්වයට පත් කිරීමත් ය. එබැවින් ධාර්මිකව ධනය රැස් කළ යුතු ය.

2.

2.

වට්ටතෙ [Pg.6] සතතං සීඝං,කාලචක්කං අවාරිතං;

තෙන ඝටී දිනං මාසො,වස්සො භවත්‍ය චීරතො.

නොවැළැක්විය හැකි කාල චක්‍රය නිරන්තරයෙන් ම වේගයෙන් කැරකෙයි. ඒ නිසා පැය, දින, මාස සහ වර්ෂයන් ඉතා නොබෝ කලකින් ගෙවී යයි.

3.

3.

සත්තුනා [Pg.11] න හි සන්ධෙය්‍ය,එකදා සො භයං කරො;

සුතත්තමපි පානීයං,සමයතෙ නු පාවකං.

සතුරෙකු සමඟ කිසිවිටෙකත් මිතුරු නොවිය යුතු ය, මන්ද ඔහු කවදා හෝ බියක් ඇති කරයි. කොතරම් රත් කළ ද ජලය විසින් ගින්න නිවා දමනු ලබයි.

4.

4.

විජහං [Pg.16] පකතිං යො හි,විකතිං පුන ගච්ඡති;

සභාවෙන ආකාරෙන,විප්පල්ලාසං ස ගච්ඡති;

සංසුමාර ගතා ගොධා,යථා ථී පුමවෙසිකා.

යමෙක් තම සහජ ස්වභාවය හැරදමා කෘත්‍රිම ස්වභාවයකට පත්වන්නේ ද, ඔහු තම ගතිගුණවලින් හා හැසිරීමෙන් ව්‍යාකූලත්වයට පත්වෙයි. එය හරියට කිඹුල් වෙසක් ගත් තලගොයෙකු හෝ පිරිමි වෙසක් ගත් ස්ත්‍රියක මෙනි.

5.

5.

පක්ඛං [Pg.20] ලද්ධාන උඩ්ඩෙන්ති,උපචිකා හි වම්මිකා;

නික්ඛන්තා මරණං යන්ති,උප්පතා නිප්පතං ගතා.

වේයන්ට පියාපත් ලැබුණු විට උන් තුඹසෙන් ඉගිලී යති. එසේ පිටතට පැමිණ ඉහළට පියාසර කරන උන් බිම වැටී මරණයට පත් වෙති.

6.

6.

සබ්බංපියස්ස [Pg.23] දජ්ජෙය්‍ය,නිස්සෙසං පියමානසං;

සද්ධාචිත්තං තු නො විඤ්ඤූ,සද්ධායිකො පක්ඛලිතො.

ප්‍රියශීලී සිතින් තමා ආදරය කරන තැනැත්තාට සියල්ල දිය හැකි ය. එහෙත් නුවණැත්තා සිය විශ්වාසය සම්පූර්ණයෙන්ම නොතබයි, මන්ද අන්ධ ලෙස විශ්වාස කරන්නා පිරිහීමට ලක්වන බැවිනි.

7.

7.

සක්කොති [Pg.27] ලඞ්ඝිතුං බ්‍යාමං,මහුස්සාහෙන යො හි සො;

තදඩ්ඪං අනුස්සාහෙන,නොස්සාහො තෙසු ථොමිතො;

මහුස්සාහො දුක්ඛො ලොකෙ,අනුස්සාහො සදා සුඛො.

මහත් උත්සාහයක් ඇති තැනැත්තාට බඹයක් පමණ දුරක් වුව ද පැනීමට හැකි ය. එහෙත් උත්සාහයක් නැති තැනැත්තාට ඉන් අඩක්වත් පැනීමට නොහැකි ය. එබැවින් අලසකම කිසිවිටෙකත් ප්‍රශංසාවට ලක් නොවේ. දැඩි උත්සාහය ලොව දුෂ්කර දෙයක් වුව ද, අලසකම සැමවිටම පහසු සුවයක් සේ පෙනේ.

8.

8.

දුක්ඛමං [Pg.32] අක්ඛමන්තො යො,පිට්ඨිකාරීච දුක්කරං,කදා ලභෙය්‍ය සො ලොකෙ,සුඛමං සුකරං මුධා;

පච්චක්ඛඤ්හි සො කරෙය්‍ය,දුක්ඛමඤ්චාපි දුක්කරං.

දුක ඉවසීමට නොහැකි, දුෂ්කර දේ මඟහරින පුද්ගලයා මෙලොව දී නිකරුණේ පහසු සුවයක් ලබන්නේ කෙසේ ද? ඔහුට ඒකාන්තයෙන් ම දුක සහ දුෂ්කරතාවලට ම මුහුණ දීමට සිදු වෙයි.

9.

9.

අනග්ඝො [Pg.36] මනුස්සො ලොකෙ,තොසනාපොසනාදිනා;

තෙන සො මහග්ඝං කම්මං,කරෙ ලොකහිතායුතං.

ලෝකයෙහි උපන් මිනිසා ඉතා අගනා කෙනෙකි. එබැවින් ඔහු ලෝකයාගේ යහපත උදෙසා උතුම් වූ ද වටිනා වූ ද ක්‍රියාවන්හි යෙදිය යුතු ය.

10.

10.

වාතෙන [Pg.41] නප්පභිජ්ජන්ති,නින්නා වෙළූ කසා නළා;

යථාවාතං නගච්ඡන්ති,තථා චරෙ ජනෙ කදා.

සුළඟ හමන විට උණ පඳුරු, කුස තණ සහ බට ගස් නැමෙතත් නොබිඳෙයි; ඒවා සුළඟ හමන අතට අනුව යයි. මිනිසුන් කෙරෙහිද කිසිවිටෙකත් (නොනැමී නොසිට) එලෙස හැසිරිය යුතුය.

11.

11.

පුරතො [Pg.44] ච පච්ඡතො චෙ,නිස්සයො නත්ථි පස්සතො;

අධිකං වීරියං හොති,අත්තනාථො තදා භවෙ.

තමාට ඉදිරියෙන් හෝ පසුපසින් හෝ දෙපසින් හෝ කිසිදු පිහිටක් (උපකාරයක්) නොමැති කල්හි, වීර්යය වඩාත් බලවත් වෙයි. එකල්හි තෙමේම තමාට පිහිටක් (නාථයෙක්) වන්නේය.

12.

12.

ඛණං [Pg.48] ආඛුබිලං සීහො,පාසාණසකලාකුලං;

පප්පොති නඛභඞ්ගංවා,ඵලංවා මූසිකො භවෙ.

සිංහයෙකු ගල් කැබලිවලින් ගහන වූ මී බෙනයකට මොහොතක් පහර දුනහොත්, ඔහුට නියපොතු කැඩී යාමට සිදුවෙයි; එහි ප්‍රතිඵලය (ප්‍රයෝජනය) හිමිවන්නේ මීයාට පමණි.

13.

13.

මග්ගමුළ්හා [Pg.52] ජනා අන්ධා,අමග්ගා මග්ගසඤ්ඤිනො;

තථෙව දුප්පඤ්ඤා මුළ්හා,තථත්ථං නාව බුජ්ඣරෙ.

මඟ මුළා වූ අන්ධ ජනයෝ මඟ නොවන දෙය මඟ යැයි සිතති. එමෙන්ම, මෝහයෙන් මුළා වූ දුෂ්ප්‍රාඥයෝ සත්‍යය (අර්ථය) වටහා නොගනිති.

14.

14.

පියරූපං [Pg.56] වීරරූපං,දුවිධා රූපසම්පදා,නාරිං ඉච්ඡෙ පියරූපිං,පුරිසං වීරරූපකං.

ප්‍රියශීලී රූපය හා වීරත්වයෙන් හෙබි රූපය යැයි රූප සම්පත්තිය දෙවැදෑරුම් වේ. ස්ත්‍රියකගෙන් ප්‍රියශීලී රූපයක්ද, පුරුෂයෙකුගෙන් වීරත්වයෙන් හෙබි රූපයක්ද අපේක්ෂා කෙරේ.

15.

15.

පජ්ජලන්ති [Pg.60] හි ඛජ්ජොතා,පක්ඛචාලනකම්මුනා;

කුසිතා සුපිතා නෙතෙ,තථා ජනාපි කම්මිකා.

කණාමැදිරියෝ සිය පියාපත් සැලීමේ ක්‍රියාවෙන්ම බබළති. ඔවුහු අලසව නිදන්නෝ නොවෙති. මිනිස්සුද එලෙසම තමන් කරන ක්‍රියාවන්ගෙන්ම බබළති.

16.

16.

කුම්මසඞ්කොචමොපම්‍ය[Pg.65],නිග්ගහමපි සංඛමෙ;

පත්තකාලෙ තු නීතිඤ්ඤො,කණ්හසප්පොව උට්ඨහෙ.

කැස්බෑවා අවයව හකුළුවා ගන්නාක් මෙන් ඉන්ද්‍රිය සංවරය ඇති කරගත යුතුය. නමුදු සුදුසු කාලය පැමිණි කල්හි, නීතිඥයා (උපායශීලියා) කළු නාගයෙකු මෙන් නැඟී සිටිය යුතුය.

17.

17.

භක්ඛසෙසං [Pg.69] නඛාදන්ති,සීහා උන්නතචෙතසා;

පරංපි නපණාමෙන්ති,වුද්ධිකාමා තථා චරෙ.

උදාර සිත් ඇති සිංහයෝ තමන් කා ඉතිරි කළ දෑ නැවත නොකති. ඔවුහු අන්‍යන්ට හිස නොනමති. දියුණුව කැමති අයද එලෙසම හැසිරිය යුතුය.

18.

18.

න [Pg.72]ව වස්සො සමුප්පන්නො,ඛීණො පුරාණහායනො;

නවවස්සෙ නවා මෙත්තා,භාවිතබ්බා හිතෙසිනා.

නව වසරක් උදා වී ඇත, පැරණි වසර ගෙවී ගොස් ඇත. හිතෛෂියා විසින් නව වසරෙහි අලුත් මෙත් සිතක් වැඩිය යුතුය.

19.

19.

සන්තාපයන්ති [Pg.76] කමයාප්‍යභුජං න රොගා,දුම්මන්තිනං කමුපයන්ති න නීතිදොසා;

කං ස්‍රී න මානයති කං න ච හන්ති මච්චු,කං ථීකතා න විසයා පරිපීළයන්ති.

රෝගයන් විසින් පෙළනු නොලබන්නේ කාහටද? වැරදි උපදෙස් හා වැරදි ප්‍රතිපත්ති ළඟා නොවන්නේ කාහටද? ශ්‍රියාව (ලක්ෂ්මිය) ගරු නොකරන්නේ කාටද? මරණය විසින් විනාශ නොකරන්නේ කාද? ස්ත්‍රීන්ගේ (හෝ විෂයන්ගේ) බලපෑමෙන් පීඩා නොවිඳින්නේ කවරෙක්ද?

(වසන්තතිලකාගාථා.)

(වසන්තතිලකා ගාථාවයි.)

20.

20.

(ක) බ්‍යාමමත්තෙන [Pg.81] දණ්ඩෙන,යොලුම්බ්‍ය උදකං මිනෙ;

අගම්භීරං ගම්භීරංවා,අගාධෙ මඤ්ඤි ගම්භීරං.

(ක) බඹයක් පමණ වූ දණ්ඩක් ගෙන ජලයට දමා එහි ගැඹුර මනින්නා, නොගැඹුරු දේ හෝ ගැඹුරු දේ හෝ පතුලක් නොපෙනෙන තැන ගැඹුරු යැයි සිතයි.

(ඛ)

(ඛ)

තථා මන්දො සඤ්ඤාණෙන,අගාධෙ මඤ්ඤි පණ්ඩිතං;

සමාසමං න ජානාති,බහ්වප්පං තික්ඛමන්දතං.

එමෙන්ම, මඳ නුවණැති අඥාන තැනැත්තා තමාට නොවැටහෙන (පතුලක් නැති) තැන පණ්ඩිතයෙකු යැයි සිතයි. ඔහු සමාන හා අසමාන බව, බොහෝ හා මඳ බව, තියුණු හා මඳ බව හඳුනන්නේ නැත.

21.

21.

දුට්ඨකම්මෙ [Pg.86] සඞ්ගමන්ති,ඡෙකකම්මෙ ච නො ඉධ;

මච්චුං වහන්ති සීසෙන,තෙ මුළ්හා මුළ්හසඞ්ගමා.

මෙලොව යහපත් ක්‍රියාවන්හි නොයෙදී, පාපී ක්‍රියාවන්හිම ඇලී වෙසෙන්නෝ මරණය හිසින් දරාගෙන යති. මෝහයෙන් මුළා වූ ඔවුහු මෝඩයන්ගේ ඇසුර ලබන්නෝය.

22.

22.

දුවිධො [Pg.91] සඞ්ගමො ලොකෙ,උජුකො කුටිලො භවෙ;

උජුකොව පසංසෙය්‍යො,නොහ්‍යඤ්ඤො සාජසඞ්ගමො.

ලෝකයෙහි ඇසුර (සංගමය) සෘජු හා කුටිල (ඇදැති) යැයි දෙවැදෑරුම් වේ. එයින් සෘජු ඇසුරම ප්‍රශංසනීය වන අතර, අන්‍ය වූ කපටි ඇසුර එසේ නොවේ.

තෙ [Pg.93] ඉමිනා උපායෙන සමග්ගා සම්මොදමානා මහා භිත්තිපිට්ඨිකාය වසන්ති. (මහොසධජාතක අට්ඨකථා)

ඔවුහු මෙම උපායෙන් සමඟි වී, සතුටු වෙමින් මහත් වූ බිත්ති තලයක වාසය කරති. (මහෝසධ ජාතක අටුවාව)

23.

23.

යූථිකා [Pg.95] පුප්ඵතෙ නොහි,සිඤ්චිතාපි පුනප්පුනං;

පුප්ඵතෙ සම්පත්තෙ කාලෙ,එවං ධාරෙථ වීරියං.

සමන් පිච්ච වැල නැවත නැවත පැන් ඉසුවද (කාලය නොපැමිණි කල) නොපිපෙයි. එය පිපෙන්නේ නියමිත කාලය පැමිණි කල්හිය. වීර්යයද එලෙසම රඳවා ගත යුතුය.

24.

24.

ධනුච්චයො [Pg.101] ධනක්ඛෙපො,දුවිධා හි ධනාකති;

ධනුච්චයෙ නයො අත්ථි,ධනක්ඛෙපම්හි නො ඉධ.

ධනය රැස් කිරීම හා ධනය විනාශ කිරීම (විසුරුවා හැරීම) යැයි ධනය හැසිරවීමේ ක්‍රම දෙකක් ඇත. ධනය රැස් කිරීමෙහි ක්‍රමවේදයක් (න්‍යායක්) ඇතත්, ධනය විනාශ කිරීමෙහි එවැන්නක් නැත.

25.

25.

අමාතා [Pg.105] පිතරසං වඩ්ඪං,ජූතකාරඤ්ච චඤ්චලං;

නාලපෙය්‍ය විසෙසඤ්ඤූ,යදිච්ඡෙ සිද්ධි මත්තනො.

තමාගේ දියුණුව කැමති වන විශේෂඥයා (නුවණැත්තා) මව්පියන් විසින් නොතකා හරින ලද තැනැත්තා හා චපල වූ සූදුකරුවා සමඟ සාකච්ඡා නොකළ යුතුය.

හලිද්දිරාගං [Pg.109] කපිචිත්තං,පුරිසං රාගවිරාගිනං;

එදිසං තාත මාසෙවි,නිම්මනුස්සංපි චෙ සියා.

කහ පාට ගෑමක් වැනි (වහා වෙනස් වන) ඇලීමක් ඇති, වඳුරු සිතක් ඇති, ඉක්මනින් ඇලෙන හා නොඇලෙන සුලු පුරුෂයෙකු, මිනිසෙකු නොමැති පාළු තැනක වුවද ආශ්‍රය නොකරන්න.

26.

26.

ගුණා ගුණඤ්ඤූසු ගුණා භවන්ති,තෙ නිග්ගුණං පත්වා භවන්ති දොසා;

ආසාද්‍යතොයා පභවන්ති නජ්ජො,සමුද්‍රමාසජ්ජ භවන්ත්‍යපෙය්‍යා.

ගුණධර්ම හඳුනන්නන් කෙරෙහි ගුණධර්මයන් ගුණ බවට පත්වේ. ඒවා ගුණහීනයන් වෙත පැමිණි කල දෝෂ බවට පත්වේ. ගංගාවෝ මිහිරි පැන් ඇතිව ගලා බසිති, නමුදු මුහුදට පැමිණි කල ඒවා පානය කළ නොහැකි තත්ත්වයට පත්වේ.

(උපජාතිගාථා)

(උපජාති ගාථාවයි)

27.

27.

සිලාරූපං [Pg.113] නිම්මිනන්ති,කොට්ටෙත්වාන පුනප්පුනං;

කොට්ටකොව තථා බාලා,සාධුං ඔවජ්ජ නිම්මිතා.

ගල් වඩුවෝ නැවත නැවතත් ගලට කොටමින් ශෛලමය රූප නෙළති. එමෙන්ම, අඥානයන්ටද නැවත නැවතත් අවවාද දීමෙන් යහපත් පුද්ගලයන් බවට පත් කළ හැකිය.

චාණක්‍යනීතිලා ගාථා

චාණක්‍ය නීතියෙන් උපුටා ගත් ගාථාවකි

ලාලනෙ [Pg.116] බහවො දොසා,තාළනෙ බහවො ගුණා;

තස්මා පුත්තඤ්ච සිස්සඤ්ච,තාළයෙ න ච ලාලයෙ.

පමණට වඩා සුරතල් කිරීමෙහි බොහෝ දෝෂ පවතී; දඬුවම් කිරීමෙහි (හික්මවීමෙහි) බොහෝ ගුණ පවතී. එබැවින් පුත්‍රයාද ශිෂ්‍යයාද හික්මවිය යුතු අතර, සුරතල් නොකළ යුතුය.

28.

28.

අතීතස්ස [Pg.117] හි මිත්තස්ස,යො චෙ දොසං පකාසයෙ;

සො හවෙ පච්චුප්පන්නස්ස,දොසං භාසෙති ඤායති.

යමෙක් අතීත මිතුරෙකුගේ වැරදි ප්‍රසිද්ධ කරයිද, ඔහු වර්තමාන මිතුරාගේද වැරදි පවසන්නෙකු ලෙස හඳුනාගත යුතුය.

29.

29.

ලතාවිය [Pg.121] සෙවකා තෙ,යෙ නිස්සයං පලම්බරෙ;

නිස්සයස්ස විනාසෙන,භූම්‍යං සෙන්ති අනාථකා.

යම් සේවකයෝ පිහිටක් (ආධාරකයක්) ඇසුරු කරගෙන සිටිත්ද, ඔවුහු වැල් වැනියහ. ආධාරකය විනාශ වීමෙන් ඔවුහු අසරණව පොළොව මත ඇද වැටෙති.

30.

30.

දොසසිඞ්ගෙහි [Pg.125] විජ්ඣන්තො,මානඛූරෙහි අක්කමං;

භයං කරොති ලොකම්හි,ගොව බාලො විහිංසකො.

දෝෂ නැමැති අංවලින් අනින, මානය නැමැති කුරවලින් පාගන, හිංසාකාරී අඥානයා වෘෂභයෙකු මෙන් ලෝකයෙහි භය ඇති කරයි.

31.

31.

ආදො [Pg.128] උපරි ලොකොයං,උජුලෙඛාය තිට්ඨති;

මුසාවාතෙහි තංලොකං,නිපාතෙසි අනජ්ජවං.

ආරම්භයේදී මේ ලෝකය සෘජු රේඛාවක (අවංකභාවය මත) පිහිටා තිබුණි. මුසාවාදයන් (බොරුව) හේතුවෙන් අසෘජු බවට පත් වූ ඒ ලෝකය ඇද වැටුණි.

32.

32.

සුඝටං [Pg.132] කුම්භකාරෙන,නාරහො පරිභුඤ්ජිතුං;

තථූපමාය වෙක්ඛෙය්‍ය,සකම්මපරකම්මනි.

කුඹල්කරු විසින් මනාව සාදන ලද වළඳ නුසුදුසු පරිදි පරිභෝජනය නොකළ යුතුය. තමන්ගේ හා අන්‍යන්ගේ ක්‍රියාවන් දෙසද ඒ උපමාවෙන් බැලිය යුතුය.

33.

33.

අනන්තරංසී [Pg.136] සූරොපි,නසක්කොති ඝනං තමං;

විජ්ඣිතුං රංසියා ලොකෙ,තථා මදනමොහිතා;

නසක්කොන්ති මදං භෙත්වා,පඤ්ඤාභාය පභාසිතුං.

අනන්ත රශ්මියෙන් යුතු සූර්යයාට වුවද ඝන අඳුර සිය කිරණින් විනිවිද යාමට නොහැකි වන්නාක් මෙන්, මදයෙන් (රාගයෙන් හෝ අභිමානයෙන්) මුළා වූවන්ටද සිය මදය බිඳ දමා ප්‍රඥා ආලෝකයෙන් බැබළීමට නොහැකිය.

34.

34.

ඛෙදවෙරං [Pg.139] දලිද්දම්හි,භොගිම්හි රොගුපද්දවං;

දෙස්සවෙරඤ්ච ආණිම්හි,පස්සෙ ලොකස්ස වෙරිතං.

දුප්පතා කෙරෙහි විඩාව හා වෛරයද, ධනවතා කෙරෙහි රෝග පීඩාවන්ද, බලවතා කෙරෙහි ක්‍රෝධය හා වෛරයද යන ලෝකයාගේ වෛරී ස්වභාවය දෙස බලන්න.

35.

35.

සංලද්ධෙන [Pg.144] සුභොගෙන,ජීවං සුද්ධං කරෙ නිජං;

සෙට්ඨො සො තෙන ජීවෙන,ජෙගුච්ඡො මලජීවිකො.

තමාට ලැබුණු යහපත් සම්පත්වලින් සිය ජීවිතය පිරිසිදු කරගත යුතුය. එම ජීවිතයෙන් ඔහු ශ්‍රේෂ්ඨ වන අතර, කිලිටි ජීවිකාවක් ඇති තැනැත්තා පිළිකුල් සහගත වේ.

36.

36.

වජිර [Pg.148] පුප්ඵරාගානං,විසෙසං යො නබුජ්ඣති;

කථඤ්හි සො වික්කීණෙය්‍ය,කීණෙය්‍ය වා යථාතථං.

වජ්‍ර (දියමන්ති) සහ පුෂ්පරාග මැණික්වල වෙනස නොහඳුනන තැනැත්තා, ඒවා නිසි පරිදි මිලදී ගන්නේ හෝ විකුණන්නේ කෙසේද?

37.

37.

කිප්පීලි [Pg.152] කොපි චින්තෙත්වා,පබ්බතං භෙත්තු මුස්සහං;

අබලා තනුමජ්ඣත්තා,චින්තා හස්‍යාව සා මුධා.

දුබල වූද කුඩා වූද කුහුඹුවෙකු කන්දක් බිඳ දැමීමට සිතා උත්සාහ කරන්නේ නම්, ඇගේ ඒ සිතිවිල්ල සිනහ උපදවන සුලුය, නිෂ්ඵල එකකි.

38.

38.

ජාතමත්තං [Pg.155] න යො සත්තුං,රොගඤ්චූපසමං නයෙ;

මහාබලොපි තෙනෙව,වුද්ධිංපත්වා ස හඤ්ඤතෙ.

උපන් කෙණෙහිම සතුරා හෝ රෝගය මැඩපවත්වා නොගන්නා තැනැත්තා, කෙතරම් මහා බලවතෙකු වුවද, එය වැඩුණු කල්හි එයින්ම විනාශයට පත්වේ.

39.

39.

සජීවමංසභක්ඛෙහි[Pg.159],සදාඨීහි මුඛෙහි භො;

බිළාරබ්‍යග්ඝසීහානං[Pg.160],නිහීනානි අනෙකධා;

තික්ඛානි ඛරවාදානි,මනුස්සානං මුඛානි වෙ.

අමු මස් අනුභව කරන, තියුණු දළ ඇති බළලුන්, ව්‍යාඝ්‍රයන් සහ සිංහයන්ගේ මුඛයෝ (මිනිස් මුඛයට වඩා) බොහෝ සෙයින් පහත් වෙති. සැබවින්ම, රළු වචන කතා කරන මිනිසුන්ගේ මුඛයෝ වඩාත් තියුණුය (හිංසාකාරීය).

40.

40.

විලුප්පන්තා [Pg.163] විධාවන්ති,සජීවවුත්තිකම්මුනා;

ජනා තෙන විහඤ්ඤන්ති,චරන්ති ධම්මවෙමුඛා.

ලෝකයා ජීවිකාව උදෙසා අනුන් කොල්ලකමින් ඔබ්බට මෙබ්බට දුවති. එයින් මිනිස්සු විනාශයට පත්වෙති, දහමට පිටුපා හැසිරෙති.

41.

41.

සුලභං [Pg.167] ලොකියං ලොකෙ,සාසනීයංව දුල්ලභං;

දුල්ලභං තං වමඤ්ඤන්තො,එසො බාලතමො භවෙ.

ලෝකයෙහි ලෞකික දෑ සුලභය, නමුදු ශාසනික (දහම්) කරුණු දුර්ලභය. ඒ දුර්ලභ වූ ශාසනය අවඥාවෙන් බැහැර කරන්නා අතිශයින්ම මෝඩයෙකි.

42.

42.

යො [Pg.172] පතිත්ථ අග්‍යාවාටං,මොහා තං උපකාරිතුං;

අඤ්ඤොරොහි තදා වාටං,දුතීයො මුළ්හමුළ්හකො.

යමෙක් මුළාව නිසා ගිනි වළකට වැටුණේ ද, ඔහුව බේරා ගැනීමට තවත් කෙනෙක් ඒ ගිනි වළටම බැස්සේ නම්, ඒ දෙවැන්නා ද දැඩි සේ මුළා වූවෙකි.

43.

43.

බ්‍යග්ඝො [Pg.176] ආවුධවිද්ධො හි,අකා දුට්ඨානි නින්නදං;

තථෙව සාධුසත්ථෙන,විද්ධො බාලො පකුප්පිතො.

ආයුධයකින් ඇනුම් කෑ ව්‍යාඝ්‍රයා දැඩි කෝපයෙන් භයානක ලෙස ගොරවයි. එලෙසම, සත්පුරුෂයන්ගේ අවවාද නැමැති ආයුධයෙන් පහර කෑ මෝඩයා ද දැඩි සේ කිපෙයි.

44.

44.

පිවන්ති [Pg.180] ලොහිතං ඩංසා,අන්තො තුණ්ඩෙන මක්ඛිකා;

බහිද්ධා පරිවාරෙන්ති,ජනො තෙන ඩංසායයෙ.

ලේ බොන මැස්සෝ තමන්ගේ හොඬවැල ශරීරය තුළට දමා ලේ බොති. බාහිරින් ද වට කර ගනිති. මිනිසා ඔවුන්ගෙන් දෂ්ට කරනු ලබන්නේ එහෙයිනි.

45.

45.

අධනස්ස [Pg.184] ඛණො අප්පො,සද්ධම්මො අප්පකාලිනො;

අප්පකො තෙන යුඤ්ජෙය්‍යුං,ඛණං බහුං ලභෙතවෙ.

දිළින්දාට කාලය ඉතා අල්පය. සද්ධර්මය පවතින කාලය ද ඉතා කෙටි ය. එහෙයින් ලැබී ඇති ඒ සුළු කාලයෙන් වුව ද ධර්මයේ හැසිරීමෙහි යෙදිය යුතුය. එවිට බොහෝ වූ ක්ෂණ සම්පත්තිය ලබාගත හැකිය.