နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น
သူရဿတီနီတိ
สุรสสดีนีติ
ပဌမော ဘာဂေါ
ภาคที่ ๑
ပဏာမဂါထာ
ปณามคาถา
၁.
๑.
မုခမှာ [Pg.1] ဘဂဝန္တဿ,သုဂန္ဓကမလာ သုဘာ;
သဉ္ဇာတံ ဥတ္တမံ ဝါဏိံ,ဝန္ဒာမိ ဝိတ္တမာနသာ.
ข้าพเจ้าขอนมัสการพระวาจาอันสูงสุด ซึ่งเกิดจากพระโอษฐ์ของพระผู้มีพระภาค อันงามดุจดอกบัวหอม ด้วยใจที่ยินดี
၂.
๒.
သမဇ္ဈိဋ္ဌော ရစိဿာမိ,ဒက္ခေန ရာဇမန္တိနာ;
နာမေန သန္တေန,နီတိံ လောကဟိတာဝဟံ;
သာလင်္ကာရံ သောပဒေသံ,နာမေနာဟံ သွရဿတိံ.
ข้าพเจ้าจะรจนานีติชื่อว่า สุรสสดีนีติ ซึ่งนำมาซึ่งประโยชน์แก่โลก มีเครื่องประดับและมีคำแนะนำ โดยได้รับคำอ้อนวอนจากอำมาตย์ผู้ฉลาด มีนามว่า สันตะ
၃.
๓.
ပေက္ခန္တွိမံ နီတိံ သန္တာ,မဉ္ဇူသရုက္ခသန္နိဘံ;
နာနောပဒေသသံပုဏ္ဏံ,သဒတ္ထကုသလာ သဒါ.
ขอท่านผู้สงบทั้งหลาย ผู้ฉลาดในประโยชน์อันดีงามเสมอไป จงพิจารณานีตินี้ ซึ่งเปรียบเหมือนต้นมัญชูสกะ อันเต็มไปด้วยคำแนะนำนานาประการ
သူရဿတီနီတိ
สุรสสดีนีติ
၁.
๑.
ကတညုတာ [Pg.3] စ သစ္စဉ္စ,လောကသာရာ ဟိ တေ ဒုဝေ;
လောကာပိ တေဟိ တိဋ္ဌန္တိ,ရဋ္ဌံ အကံသု ဣဿရံ.
กตัญญูและสัจจะ สองสิ่งนี้แลเป็นแก่นสารของโลก โลกก็ตั้งอยู่ได้ด้วยสองสิ่งนั้น และทำให้รัฐเป็นใหญ่
၂.
๒.
ကာကာစ [Pg.8] ဒုဇ္ဇနာ လောကေ,မလီဘူတာဝ သဗ္ဗဒါ;
ဣဋ္ဌံ ဂုဏံ နာသယန္တိ,တေ ဝေ လောကဿ ဝေရိနော.
กาและคนพาลในโลก ย่อมเป็นผู้มัวหมองอยู่เสมอ ย่อมทำลายคุณอันน่าปรารถนา พวกเขานั่นแลเป็นศัตรูของโลก
မိဂါနံ [Pg.10] သိင်္ဂါလော အန္တော,ပက္ခီနံ ပန ဝါယသော.
สุนัขจิ้งจอกเป็นสัตว์ที่เลวที่สุดในหมู่สัตว์สี่เท้า ส่วนกาเป็นนกที่เลวที่สุดในหมู่นก
အကာရဏဝေရီ [Pg.12] ဟောန္တိ,မစ္ဆာနံ ဓီဝရာ ယထာ;
ဂုဏီနံ သဇ္ဇနာနဉ္စ,ဒုဇ္ဇနာ နိစ္စဝေရိနော.
คนพาลย่อมเป็นศัตรูโดยไม่มีเหตุผล เหมือนชาวประมงเป็นศัตรูของปลา ส่วนคนพาลย่อมเป็นศัตรูของผู้มีคุณและคนดีอยู่เสมอ
၃.
๓.
သိရိံ [Pg.14] ဘောန္တော သုပေါသေထ,သိရိ မူလာ ဟိ သမ္ပဒါ;
သိရိယ ဣဓ ဇောတန္တိ,သိရီ သာ သဗ္ဗသိဒ္ဓိကာ.
ท่านทั้งหลายจงบำรุงสิริให้ดี เพราะความสมบูรณ์ทั้งหลายมีสิริเป็นรากฐาน สิริย่อมรุ่งเรืองในโลกนี้ สิรินั้นเป็นเครื่องสำเร็จประโยชน์ทั้งปวง
၄.
๔.
မုသာ [Pg.20] တမောကရာ လောကေ,သစ္စံ မီဒိတိကာရကံ;
မုသာတမေန ဒုက္ခန္တိ,သစ္စာဘာယ သုခန္တိဝေ.
คำเท็จเป็นเครื่องทำให้เกิดความมืดในโลก สัจจะเป็นเครื่องทำให้เกิดความสว่าง ย่อมเป็นทุกข์ด้วยความมืดแห่งคำเท็จ ย่อมเป็นสุขด้วยแสงสว่างแห่งสัจจะ
သုဝိဇာနံ [Pg.23] သိင်္ဂါလာနံ,သကုဏာနဉ္စ ဝဿိတံ;
မနုဿဝဿိတံ ရာဇ,ဒုဗ္ဗိဇာနတရံ တတော.
เสียงของสุนัขจิ้งจอกและเสียงของนก ย่อมรู้ได้ง่าย แต่เสียงของมนุษย์ พระราชา ย่อมรู้ได้ยากยิ่งกว่านั้น
၅.
๕.
ကပ္ပဂ္ဂိသဒိသာ [Pg.25] ဣဿာ,ဈာပေတိ သဗ္ဗသမ္ပဒံ;
မုဒိတာ ကပ္ပမေဃောဝ,ရောပေတိ သဗ္ဗသမ္ပဒံ.
ความริษยาเปรียบเหมือนไฟกัลป์ ย่อมเผาผลาญความสมบูรณ์ทั้งปวง มุทิตาเปรียบเหมือนเมฆกัลป์ ย่อมปลูกความสมบูรณ์ทั้งปวง
၆.
๖.
ယထာ [Pg.30] အသန္ထိရာ ထမ္ဘာ,ထုသရာသိမှိ ဥဿိတာ;
တထေဝ ကပိစိတ္တာနံ,ကမ္မန္တာ စဉ္စလင်္ဂတာ.
เสาที่ไม่มั่นคงที่ตั้งอยู่ในกองแกลบ ฉันใด การงานของคนมีใจเหมือนลิง ก็ย่อมเป็นไปอย่างไม่มั่นคงฉันนั้น
ဟလိဒ္ဒိရာဂံ [Pg.34] ကပိစိတ္တံ;
ပုရိသံ ရာဂဝိရာဂိနံ,ဧဒိသံ တာတ မာသေဝိ;
နိမ္မနုဿမ္ပိ စေ သိယာ.
ใจของลิงมีราคะติดง่ายเหมือนขมิ้น (และ) เป็นบุรุษผู้มีราคะกำหนัดและคลายกำหนัดได้ง่าย พ่อเอ๋ย เจ้าอย่าคบคนเช่นนั้น แม้จะเป็นที่ที่ไม่มีมนุษย์อื่นอยู่ก็ตาม
၇. [က]
๗. [ก]
ပုပ္ဖစုမ္ဗိ [Pg.35] စိတ္တပတ္တီ,သကဝဏ္ဏေန မဇ္ဇိတော;
ဝိက္ကမီ ပုပ္ဖတော ပုပ္ဖံ,နဿာဂါရံ န သင်္ဂမော.
ผีเสื้อดูดเกสรดอกไม้ มีปีกอันวิจิตร เมาด้วยสีของตน ย่อมบินจากดอกไม้หนึ่งไปสู่ดอกไม้หนึ่ง ไม่มีที่อยู่และไม่มีการรวมกลุ่มกัน
[ခ]
[ข]
ကိပ္ပိလိကာ ဒုဗ္ဗဏ္ဏာပိ,သမဂ္ဂါစ ပရက္ကမာ;
မာ ဟောထ ပုပ္ဖစုမ္ဗီဝ,ဟောထ ဝေါ ပစိကာ ယထာ.
แม้มดทั้งหลายจะมีรูปร่างไม่งาม แต่ก็มีความสามัคคีและมีความเพียร พวกท่านอย่าเป็นเหมือนผีเสื้อที่ดูดเกสรดอกไม้เลย จงเป็นเหมือนมดเถิด
၁.
๑.
ယေ [Pg.40] မရန္တိ ကီဠန္တာ တေ,သွာနာ အညောညမောဒိတာ;
ဒိသွာန ဆဋ္ဋိတံ ဘတ္တံ,သီဃဝေရီ ဝိဟိံသရေ.
สุนัขเหล่านั้นที่เล่นกันอยู่ ยินดีซึ่งกันและกัน เมื่อเห็นอาหารที่ถูกทิ้ง ย่อมเป็นศัตรูกันอย่างรวดเร็วและเบียดเบียนกัน
၂.
๒.
တထေကေပိ [Pg.41] ဇနာ ဒါနိ,သမဂ္ဂါ ညောညမောဒိတာ;
ဓနဟေတု ဝိဟိံသန္တိ,ဓီရတ္ထု သီဃဝေရိကာ.
ชนบางพวกในบัดนี้ก็ฉันนั้น พร้อมเพรียงและยินดีซึ่งกันและกัน ย่อมเบียดเบียนกันเพราะเหตุแห่งทรัพย์ ความเป็นศัตรูอย่างรวดเร็ว (เช่นนั้น) น่าตำหนิยิ่งนัก
၉.
๙.
ဝသန္တေ [Pg.45] ဟေမန္တေ ဂိမှေ;
နေဝ တာလာ ဝိသေသိနော;
ထိရစိတ္တာ ဇနာ သန္တာ;
သုခဒုက္ခေသု နိစ္စလာ.
ในฤดูใบไม้ผลิ ฤดูหนาว และฤดูร้อน ต้นตาลทั้งหลายย่อมไม่มีความต่างกัน ฉันใด ชนผู้สงบมีใจมั่นคง ย่อมไม่หวั่นไหวในสุขและทุกข์ ฉันนั้น
၁၀.
๑๐.
ယထာ [Pg.50] ပဝဋ္ဋမာနမှိ,သုဋ္ဌု တိဋ္ဌတိ ဂေဏ္ဌုကေ;
အပ္ပဝဋ္ဋေ ဘူမျံ သေတိ,တထေဝ ဂေဏ္ဌုကော ဇနော.
เมื่อลูกข่างหมุนอยู่ ย่อมตั้งอยู่ได้ดี เมื่อไม่หมุน ย่อมนอนอยู่บนพื้น คนที่เหมือนลูกข่างก็ฉันนั้น
၁၁.
๑๑.
အဂ္ဃာပေတုံ [Pg.55] နသက္ကောန္တိ,ကာလဉှိ ကာလိကာ ဇနာ;
ဝဇိရာဒိဉ္စ သက္ကောန္တိ,တေန ကာလော အနဂ္ဃိကော.
คนทั้งหลายไม่สามารถตีค่าซึ่งกาลเวลาได้ แต่สามารถตีค่าเพชรเป็นต้นได้ เพราะฉะนั้น กาลเวลาจึงประเมินค่าไม่ได้
၁၂. [က]
๑๒. [ก]
အသနော [Pg.59] ဟိ ဒီဃဒ္ဓါနော,သာရသာရော သုဂန္ဓိကော;
နိဂ္ဂန္ဓော တွေဝ နိဿာရော,ဒီဃဒ္ဓါနောပိ သိမ္ဗလီ.
ต้นประดู่มีอายุยืน มีแก่นสารและมีกลิ่นหอม ส่วนต้นงิ้วไม่มีกลิ่นและไม่มีแก่นสาร แม้มีอายุยืนก็ตาม
[ခ]
[ข]
တထေဝေကေ [Pg.60] ဇနာ လောကေ,ဒီဃဒ္ဓါနာ သုသာရကာ;
နိဿာရာ ကေစိ ဖေဂ္ဂူဝ,ဒီဃဒ္ဓါနာပိ ဂေါယထာ.
คนบางพวกในโลกนี้ มีอายุยืนและมีแก่นสารดี บางพวกไม่มีแก่นสารเหมือนกระพี้ แม้มีอายุยืนก็เหมือนโค
၁၃.
๑๓.
ဥပကာရော [Pg.64] စာပကာရော,ယသ္မိံ ဂစ္ဆတိ နဋ္ဌတံ;
ပါသာဏဟဒယဿဿ,ဇီဝတီတျာ ဘိဓာမုဓာ.
อุปการะและอนุปการะย่อมถึงความพินาศในผู้ใด การกล่าวว่าผู้นั้นผู้มีหัวใจดุจหินมีชีวิตอยู่ ก็เป็นคำกล่าวเปล่า
ပသာဒေါ နိပ္ဖလော ယဿ,ကောပေါစာပိ နိရတ္ထကော;
န တံ သင်္ဂန္တု မိစ္ဆေယျ,ထီပုမာဝ နပုံသကံ.
ความเลื่อมใสของผู้ใดไม่มีผล และความโกรธก็ไร้ประโยชน์ ไม่พึงปรารถนาจะคบผู้นั้น เหมือนหญิงหรือชายไม่พึงปรารถนากะเทย
၁၄.
๑๔.
ဥပစာရော [Pg.69] ဟိ ကာတဗ္ဗော,န ယာဝ သောဟဒံ ဘဝေ;
ဥပစာရော သုမိတ္တမှိ,မာယာ စ ဟောတိ ကောဋိလံ.
พึงทำอัธยาศัยไมตรีเพียงจนกว่าจะเกิดความเป็นมิตร การทำอัธยาศัยไมตรีในมิตรที่ดี (หลังจากนั้น) ย่อมเป็นมายาและความคดโกง
၁၅.
๑๕.
ကမေန [Pg.75] အဂ္ဂတော ဥစ္ဆု,ရသော သာဒုတရော ယထာ;
တထေဝ သုမိတ္တော လောကေ,ဒုမ္မိတ္တော ပန နေဒိသော.
รสอ้อยย่อมหวานยิ่งขึ้นตามลำดับไปจนถึงปลายฉันใด มิตรที่ดีในโลกก็ฉันนั้น ส่วนมิตรชั่วหาเป็นเช่นนั้นไม่
၁၆.
๑๖.
သောကာရာတိ [Pg.80] ပရိတ္တာဏံ,ဝိဿာသပီတိဘာဇနံ;
ရတနာဘိရတနံ ဣစ္ဆေ,သုမိတ္တံ အက္ခရတ္တယံ.
มิตรที่ดีเป็นเครื่องป้องกันจากความโศกและศัตรู เป็นที่รองรับความไว้วางใจและความปีติ พึงปรารถนามิตรที่ดี (คำ ๓ พยางค์) อันเป็นรัตนะเหนือรัตนะ
၁၇.
๑๗.
ဒမ္ပတီနံ [Pg.85] သုမိတ္တာနံ,မုခံ အညောညဒပ္ပဏံ,သုခေ သုခံ ဒုက္ခေ ဒုက္ခံ,ပဋိစ္ဆာယေဝ ဒပ္ပဏေ.
ใบหน้าของสามีภรรยาผู้เป็นมิตรที่ดีต่อกัน ย่อมเป็นกระจกเงาของกันและกัน สุขในสุข ทุกข์ในทุกข์ เหมือนเงาสะท้อนในกระจก
ကထံ [Pg.88] နု တာသံ ဟဒယံ,သုခရာဝတ ဣတ္ထိယော;
ယာသာမိကေ ဒုက္ခိတမှိ,သုခမိစ္ဆန္တိ အတ္တနော.
หัวใจของหญิงเหล่านั้นจะเป็นสุขได้อย่างไรหนอ ที่ปรารถนาความสุขแก่ตนเอง ในเมื่อสามีของตนกำลังเป็นทุกข์
၁၈.
๑๘.
နိဝါတဉ္စ [Pg.90] ပုရေ ကတွာ,မာနံ ကတွာန ပစ္ဆတော;
သကတ္ထံ ဓာရယေ ဓီရော,အတ္ထဘဉ္ဇော ဟိ မုဠှတာ.
ผู้ดำเนินชีวิตด้วยปัญญาพึงทำความนอบน้อมไว้เบื้องหน้า ทำความถือตัวไว้เบื้องหลัง พึงรักษาประโยชน์ของตนไว้ เพราะความเขลาเป็นเครื่องทำลายประโยชน์
၁၉.
๑๙.
ပုရေစာရံ [Pg.94] သတိံ ကတွာ,သဒ္ဓံ ကရေယျ ပစ္ဆတော;
တုရံ န သဒ္ဒဟေ ဓီရော,သီဃသဒ္ဓေါ ဟိ မန္ဒကော.
ผู้ดำเนินชีวิตด้วยปัญญาพึงทำสติไว้เบื้องหน้า พึงทำความเชื่อไว้เบื้องหลัง ไม่พึงเชื่อโดยด่วน เพราะผู้ที่เชื่อเร็วเป็นคนอ่อนปัญญา
၂၀.
๒๐.
ဝနေ ၀.၀၀၉၉ ဗဟူနိ ကဋ္ဌာနိ;
ဒုလ္လဘံ ရတ္တစန္ဒနံ;
တထာ ဇနာ ဗဟူ လောကေ;
ပုမာ ဇညော သုဒုလ္လဘော.
ในป่ามีไม้มากมาย แต่ไม้จันทน์แดงหาได้ยากฉันใด ในโลกนี้มีคนมากฉันนั้น แต่บุรุษผู้รู้แจ้ง (บุรุษอาชาไนย) หาได้ยากยิ่ง
၂၁.
๒๑.
တိဏကဋ္ဌပလာသေဟိ[Pg.103];
သုက္ခေဟိ ဒယှတေ ဝနံ;
ဧတာဒီဟိ အသာရေဟိ;
လောကော ဇနေဟိ ဒယှတေ.
ป่าย่อมถูกเผาไหม้ด้วยหญ้า ไม้ และใบไม้ที่แห้งฉันใด โลกนี้ย่อมถูกเผาไหม้ด้วยคนผู้ไม่มีแก่นสารเช่นนั้น
၂၂.
๒๒.
အန္တောဝဿေ [Pg.107] တိမာသမှိ,ပုညကမ္မေန မောဒိတာ;
သုခံ ဝသိံသု ပေါရာဏာ,ဗုဒ္ဓသာသနမာမကာ.
ในระหว่างพรรษา ๓ เดือน ชนทั้งหลายในกาลก่อนผู้เป็นผู้นับถือพระพุทธศาสนา ย่อมอยู่เป็นสุขด้วยความยินดีในบุญกรรม
၂၃.
๒๓.
မိဂမဒေန [Pg.111] ဧကေန,တံ ဝနံ သုရဘိဂန္ဓိကံ;
တထာ ဇနေန တံ ရဋ္ဌံ,ဂုဏိနာ ဟိ သိရီမတာ.
ป่านั้นย่อมมีกลิ่นหอมฟุ้งด้วยชะมดเพียงตัวเดียวฉันใด แคว้นนั้นย่อมรุ่งเรืองด้วยบุคคลผู้มีคุณธรรมและมีความสง่างามฉันนั้น
သရီရံ [Pg.115] ခဏဝိဒ္ဓံသီ,ကပ္ပန္တဋ္ဌာယိနော ဂုဏာ.
ร่างกายย่อมแตกสลายไปในชั่วขณะ แต่คุณธรรมย่อมดำรงอยู่จนสิ้นกัป
၂၄.
๒๔.
ခရာနံ [Pg.116] သီဟဗျဂ္ဃာနံ,သင်္ဂမော နော ဟိသဗ္ဗဒါ;
တထေဝ ဗျဂ္ဃစိတ္တာနံ,သဇာတိကာ ခယောနတာ.
การสมาคมกับเหล่าราชสีห์และเสือที่ดุร้ายย่อมไม่ยั่งยืนฉันใด ความพินาศแห่งเผ่าพันธุ์ย่อมมีแก่คนที่มีจิตใจดุร้ายดุจเสือฉันนั้น
၂၅.
๒๕.
သက [Pg.121] သာဓုပိ နော သာဓူ,ယော စေည ဒုဋ္ဌကာရကော;
ဗဟူနံ သာဓူ ပါယေန,သ ဝေ သာဓူတိ ဝုစ္စတေ.
แม้จะเป็นคนดีต่อพวกพ้องของตนก็หาใช่คนดีไม่ หากผู้นั้นยังทำชั่วต่อผู้อื่น ส่วนผู้ที่เป็นคนดีต่อคนหมู่มากโดยส่วนใหญ่ ผู้นั้นแลจึงเรียกว่าเป็นคนดี
၂၆.
๒๖.
ဗဟူဒကေ [Pg.126] သမုဒ္ဒေပိ,ဇလံ နတ္ထေဝ ပါတဝေ;
ခုဒ္ဒကေ ခတကူပမှိ,သာဒုံ အတ္ထိ ဗဟုံ ဒကံ.
แม้ในมหาสมุทรที่มีน้ำมาก ก็หามีน้ำสำหรับดื่มไม่ แต่ในบ่อน้ำเล็กๆ ที่ขุดไว้ กลับมีน้ำรสหวานอยู่มาก
၂၇.
๒๗.
မာ [Pg.130] သီဃံ ဝိဝရေယျာထ,နိန္ဒိတုဉ္စ ပသံသိတုံ;
မုခဉှိ ဝေါ ကထာဒွါရံ,နိရုန္ဓေယျာထ သဗ္ဗဒါ.
อย่าพึงรีบเปิดปากเพื่อจะนินทาหรือสรรเสริญ เพราะปากเป็นประตูแห่งคำพูดของพวกท่าน พึงปิดกั้นไว้เสมอ
၂၈.
๒๘.
မာ [Pg.134] သီဃံ ဝိဝရေယျာထ,စက္ခုံ ဝေါ ဒဿိတုံ ပိယံ;
သဏိကဉှိ ပိယလာဘံ,ဓနလာဘံ တုရံ ကရေ.
อย่าพึงรีบเปิดตาเพื่อแสดงสิ่งที่รัก เพราะการได้สิ่งที่รักพึงทำอย่างช้าๆ แต่การได้ทรัพย์พึงทำให้เร็ว
၂၉.
๒๙.
အနာရမ္ဘော [Pg.138] ဟိ ကမ္မာနံ,ပဌမံ ဗုဒ္ဓိလက္ခဏံ;
နိဋ္ဌင်္ဂတံ အာရဒ္ဓဿ,ဒုတိယံ ဗုဒ္ဓိလက္ခဏံ.
การไม่เริ่มทำการงาน (ที่ไม่ควร) เป็นลักษณะแรกของปัญญา การทำสิ่งที่เริ่มแล้วให้ถึงที่สุด เป็นลักษณะที่สองของปัญญา
အသမေက္ခိတကမ္မန္တံ[Pg.140],တုရိတာဘိနိပါတိနံ;
သာနိ ကမ္မာနိ တပ္ပေန္တိ,ဥဏှံ ဝဇ္ဈောဟဋံ မုခေ.
การงานที่มิได้พิจารณาให้ดีและการรีบด่วนทำ ย่อมเผาผลาญผู้ทำเอง เหมือนของร้อนที่ใส่เข้าไปในปาก
၃၀.
๓๐.
အဖလာနိ [Pg.143] ဒုရန္တာနိ,ဇနတာ နိန္ဒိတာနိ စ;
အသကျာနိ စ ကမ္မာနိ,နာရဘေထ ဝိစက္ခဏော.
ผู้มีวิจารณญาณไม่พึงเริ่มทำการงานที่ไร้ผล มีจุดจบที่ไม่ดี ถูกผู้คนตำหนิ และเป็นงานที่ไม่อาจทำได้สำเร็จ
၃၁.
๓๑.
အတိဝိရောဓဘီတာနံ[Pg.147],သင်္ကိတာနံ ပဒေ ပဒေ;
ပရပ္ပဝါဒတာသာနံ,ဒူရတော ယန္တိ သမ္ပဒါ.
ความสำเร็จย่อมหลีกไกลจากผู้ที่กลัวการขัดแย้งอย่างยิ่ง ผู้ที่หวาดระแวงในทุกย่างก้าว และผู้ที่สะดุ้งกลัวต่อคำกล่าวร้ายของผู้อื่น
သဒ္ဒမတ္တံ [Pg.150] န ဘေတဗ္ဗံ,လောကော သဒ္ဒဿ ဂေါစရော;
ယော စ သဒ္ဒပရိတ္တာသော,ဝနေ ဘန္တမိဂေါ ဟိ သော.
ไม่พึงกลัวเพียงแค่เสียง เพราะโลกนี้เป็นแดนโคจรของเสียง ผู้ใดหวาดกลัวต่อเสียง ผู้นั้นย่อมเป็นดุจเนื้อที่หลงทางอยู่ในป่า
၃၂.
๓๒.
ဒွိန္နံ [Pg.151] တဏ္ဍုလထူသာနံ,ဝိသေသော သုဋ္ဌု ခါယတိ;
ရန္ဓိတောပိ သိနိဒ္ဓေါ နော,ထုသော ဝိရသဖာရုသော;
တဏ္ဍုလံ သိနိဒ္ဓံ ရသံ,ဧဝံ လောကေပိ ဉာယတေ.
ความแตกต่างระหว่างข้าวสารกับแกลบย่อมปรากฏชัดเจน แม้แกลบจะถูกหุงแล้วก็ไม่นุ่มนวล ทั้งยังมีรสเลวและหยาบ ส่วนข้าวสารนั้นนุ่มนวลและมีรสดี ในโลกนี้ก็เป็นที่รู้กันเช่นนั้น
၃၃.
๓๓.
ဧရဏ္ဍံ [Pg.155] နိဿိတာ ဝလ္လိ,ရုဟတေ ကိံ ယထာဗလံ;
မဟာသာလံ သုနိဿာယ,ရုဟတေ ဗြဟတံ ဂတာ.
เถาวัลย์ที่อาศัยต้นละหุ่งจะเจริญเติบโตได้สักเท่าใดตามกำลังของมัน แต่เมื่ออาศัยต้นสาละใหญ่ ย่อมเจริญเติบโตจนแผ่ขยายไปได้กว้างใหญ่
၃၄.
๓๔.
မေတ္တာ [Pg.160] ဟိ သီမသမ္ဘေဒါ,ပက္ခပါတ ဝိဃာတိကာ;
ပက္ခပါတေန ဒုက္ခန္တိ,နိပ္ပက္ခော ဝသတေ သုခံ.
เมตตาย่อมทำลายการแบ่งขอบเขตและกำจัดความลำเอียง ความทุกข์ย่อมเกิดเพราะความลำเอียง ผู้ไม่มีความลำเอียงย่อมอยู่เป็นสุข
၃၅.
๓๕.
နရာ [Pg.164] ပညာ စ လင်္ကာရာ,ယထာဌာနေ နိယုဇ္ဇရေ;
နော ဟိ စူဠာမဏိ ပါဒေ,ပါဒုကာ စ သိရောပရိ.
คน ปัญญา และเครื่องประดับ พึงใช้ให้เหมาะสมแก่ที่ เพราะจุฬามณีหาได้อยู่ที่เท้า และรองเท้าก็หาได้อยู่บนศีรษะไม่
ဥက္ကုဋ္ဌေ [Pg.167] သူရ မိစ္ဆန္တိ;
မန္တီသု အကုတူဟလံ;
ဝိယဉ္စ အန္နပါနမှိ;
အတ္ထေ ဇာတေ စ ပဏ္ဍိတံ.
คนทั้งหลายย่อมปรารถนาคนกล้าในยามคับขัน ปรารถนาผู้ไม่ตื่นตระหนกในหมู่ที่ปรึกษา ปรารถนาผู้เป็นที่รักในยามกินดื่ม และปรารถนาบัณฑิตเมื่อมีเรื่องราวเกิดขึ้น
၃၆.
๓๖.
ပမာဒေါ [Pg.169] ဟိ တမော လောကေ,ကာလော စောရော ဘယာနကော;
ကာယဂေဟံ ဗဟုဆိဒ္ဒံ,ကာလစောရဿ စောရိတံ.
ความประมาทเป็นความมืดในโลก กาลเวลาเป็นโจรที่น่ากลัว เรือนกายมีช่องโหว่มาก ถูกโจรคือกาลเวลาปล้นไปแล้ว.
၃၇.
๓๗.
စဉ္စလော [Pg.173] ကာလဒါသော ဟိ,ဓီတိမာ ကာလဣဿရော;
ကာလိဿရော ရဋ္ဌိဿရံ,အတိဝတ္တတိ သဗ္ဗသော.
ผู้ที่หวั่นไหวเป็นทาสของกาลเวลา ส่วนผู้มีปัญญาเป็นนายของกาลเวลา นายของกาลเวลาย่อมครอบงำนายของแว่นแคว้นได้โดยประการทั้งปวง.
၃၈.
๓๘.
ဝိလုပ္ပန္တိ [Pg.17]၈ ဓနံ ဧကေ,ကာလမေကေ အနေက္ခကာ;
တေသု ကာလဝိလောပါဝ,ဘယာနကာ တိကက္ခဠာ.
บางคนย่อมปล้นทรัพย์ บางคนไม่ใส่ใจกาลเวลา ในบรรดาคนเหล่านั้น การปล้นกาลเวลาเป็นสิ่งที่น่ากลัวและร้ายกาจยิ่งนัก.
၃၉.
๓๙.
ရညာ [Pg.182] ရဋ္ဌဟိတံ ကတ္တာ,ရညော ဟိတံ ဇနေဟိ ဝေ;
ဒေဿော အတ္တဟိတံ ဒဿီ,ဂါရယှော ကိန္နု ကာရကော.
พระราชาทรงทำประโยชน์แก่แว่นแคว้น ประโยชน์ของพระราชาย่อมมีแก่ประชาชน ผู้ที่เห็นแก่ประโยชน์ตนเป็นที่เกลียดชัง ผู้ที่ทำสิ่งใดเป็นที่ติเตียนเล่า.
အတ္တဒတ္ထံ [Pg.189] ပရတ္ထေန;
ဗဟုနာပိ န ဟာပယေ.
ไม่พึงทำประโยชน์ตนให้เสื่อมเสียด้วยประโยชน์ผู้อื่น แม้มากก็ตาม.
၄၀.
๔๐.
ယဿ ဥပကာရော ဒိန္နော,ဥပကာရံ ဒဒေ ပုန;
တတော ပကာရံ နိစ္ဆေယျ,ကတညူ ဒုလ္လဘော ဣဓ.
ผู้ใดได้รับอุปการะแล้ว พึงตอบแทนอุปการะนั้นอีก พึงวินิจฉัยประเภทนั้น ผู้กตัญญูหายากในโลกนี้.
သစ္စံ [Pg.190] ကိရေဝ မာဟံသု,နရာ ဧကစ္စိယာ ဣဓ;
ကဋ္ဌံ နိပ္လဝိတံ သေယျော,နတွေဝေ ကစ္စိယော နရော.
แท้จริงแล้ว ชนบางพวกในโลกนี้กล่าวว่า ท่อนไม้ที่ลอยน้ำยังดีกว่าคนบางคน.
၄၁.
๔๑.
ကာရုကော [Pg.191] သကပညာယ,မဟဂ္ဃံ ဒါရုကံ ကရေ;
တထာ ဇနောပိ အတ္တာနံ,မဟဂ္ဃော လောကမာနိတော.
ช่างฝีมือย่อมทำไม้ที่มีค่ามากด้วยปัญญาของตน ฉันใด ชนทั้งหลายก็ย่อมทำตนให้มีค่ามากเป็นที่นับถือของโลก ฉันนั้น.
၄၂.
๔๒.
အပ္ပဂ္ဃော [Pg.196] ဟိ အယော ဟေမံ,မဟဂ္ဃံ ဆိန္ဒတေ ယထာ;
နိဂ္ဂုဏော သဂုဏံ လောကေ,အလက္ခီစ သိရိံ တထာ.
เหล็กที่มีค่าน้อยย่อมตัดทองที่มีค่ามากได้ ฉันใด คนไร้คุณธรรมย่อมทำลายคนมีคุณธรรมในโลกได้ ฉันนั้น และคนอัปรีย์ย่อมทำลายสิริได้ ฉันนั้น.
သူရဿတီနီတိ
สุรัสวดีนีติ
ဒုတိယော ဘာဂေါ
ภาคที่สอง
၁.
๑.
ဓနဿ [Pg.1] ဒုဗ္ဗိဓံ ကိစ္စံ,ပါပေတိ ဥဏ္ဏတံ ဓနိံ;
အဓနိံ ဩဏတံ လောကေ,သဉ္စိနေ တေန တံ ဓနံ.
กิจของทรัพย์มีสองอย่าง ย่อมยังคนมีทรัพย์ให้สูงขึ้น และยังคนไม่มีทรัพย์ให้ต่ำลงในโลก เพราะเหตุนั้น พึงสะสมทรัพย์นั้น.
၂.
๒.
ဝဋ္ဋတေ [Pg.6] သတတံ သီဃံ,ကာလစက္ကံ အဝါရိတံ;
တေန ဃဋီ ဒိနံ မာသော,ဝဿော ဘဝတျ စီရတော.
กาลจักรอันไม่ถูกห้าม ย่อมหมุนไปอย่างรวดเร็วเสมอ เพราะเหตุนั้น ชั่วโมง วัน เดือน ปี ย่อมเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว.
၃.
๓.
သတ္တုနာ [Pg.11] န ဟိ သန္ဓေယျ,ဧကဒါ သော ဘယံ ကရော;
သုတတ္တမပိ ပါနီယံ,သမယတေ နု ပါဝကံ.
ไม่พึงผูกมิตรกับศัตรูเลย เพราะเขาเป็นผู้กระทำความน่ากลัวในบางครั้ง แม้น้ำที่ต้มเดือดแล้ว ก็ยังดับไฟได้หรือ.
၄.
๔.
ဝိဇဟံ [Pg.16] ပကတိံ ယော ဟိ,ဝိကတိံ ပုန ဂစ္ဆတိ;
သဘာဝေန အာကာရေန,ဝိပ္ပလ္လာသံ သ ဂစ္ဆတိ;
သံသုမာရ ဂတာ ဂေါဓာ,ယထာ ထီ ပုမဝေသိကာ.
ผู้ใดละธรรมชาติเดิมแล้วกลับไปสู่ความผิดปกติอีก ผู้นั้นย่อมถึงความวิปลาสด้วยลักษณะแห่งธรรมชาติของตน เหมือนเหี้ยที่ไปสู่จระเข้ หรือหญิงที่แต่งกายเป็นชาย.
၅.
๕.
ပက္ခံ [Pg.20] လဒ္ဓါန ဥဍ္ဍေန္တိ,ဥပစိကာ ဟိ ဝမ္မိကာ;
နိက္ခန္တာ မရဏံ ယန္တိ,ဥပ္ပတာ နိပ္ပတံ ဂတာ.
ปลวกทั้งหลายเมื่อได้ปีกแล้วย่อมบินขึ้น เมื่อออกจากรังแล้วย่อมถึงความตาย ผู้ที่บินขึ้นแล้วย่อมตกลงสู่ความตาย.
၆.
๖.
သဗ္ဗံပိယဿ [Pg.23] ဒဇ္ဇေယျ,နိဿေသံ ပိယမာနသံ;
သဒ္ဓါစိတ္တံ တု နော ဝိညူ,သဒ္ဓါယိကော ပက္ခလိတော.
พึงให้ทุกสิ่งแก่ผู้เป็นที่รัก ด้วยใจที่รักอย่างไม่เหลือ แต่ผู้มีศรัทธาไม่ใช่ผู้รู้ ผู้ที่เชื่อมั่นย่อมผิดพลาดได้.
၇.
๗.
သက္ကောတိ [Pg.27] လင်္ဃိတုံ ဗျာမံ,မဟုဿာဟေန ယော ဟိ သော;
တဒဍ္ဎံ အနုဿာဟေန,နောဿာဟော တေသု ထောမိတော;
မဟုဿာဟော ဒုက္ခော လောကေ,အနုဿာဟော သဒါ သုခေါ.
ผู้ใดมีความเพียรมาก ย่อมสามารถก้าวข้ามได้หนึ่งวา ส่วนผู้ที่ก้าวข้ามได้เพียงครึ่งวาด้วยความไม่เพียร ความไม่เพียรไม่เป็นที่สรรเสริญในหมู่คนเหล่านั้น ความเพียรมากเป็นทุกข์ในโลก ความไม่เพียรเป็นสุขเสมอ.
၈.
๘.
ဒုက္ခမံ [Pg.32] အက္ခမန္တော ယော,ပိဋ္ဌိကာရီစ ဒုက္ကရံ,ကဒါ လဘေယျ သော လောကေ,သုခမံ သုကရံ မုဓာ;
ပစ္စက္ခဉှိ သော ကရေယျ,ဒုက္ခမဉ္စာပိ ဒုက္ကရံ.
ผู้ใดไม่ทนต่อความทุกข์ และเป็นผู้หันหลังให้สิ่งที่ทำได้ยาก ผู้นั้นจะพึงได้ความสุขที่ทำได้ง่ายในโลกเมื่อใดเล่า แท้จริงแล้ว เขาพึงทำความทุกข์และสิ่งที่ทำได้ยากให้ประจักษ์แจ้ง.
၉.
๙.
အနဂ္ဃော [Pg.36] မနုဿော လောကေ,တောသနာပေါသနာဒိနာ;
တေန သော မဟဂ္ဃံ ကမ္မံ,ကရေ လောကဟိတာယုတံ.
มนุษย์ในโลกนี้เป็นผู้มีค่าประมาณมิได้ ด้วยการยังผู้อื่นให้ยินดีและบำรุงเลี้ยงเป็นต้น เพราะเหตุนั้น เขาพึงทำกรรมอันมีค่ามากเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่โลก.
၁၀.
๑๐.
ဝါတေန [Pg.41] နပ္ပဘိဇ္ဇန္တိ,နိန္နာ ဝေဠူ ကသာ နဠာ;
ယထာဝါတံ နဂစ္ဆန္တိ,တထာ စရေ ဇနေ ကဒါ.
ต้นอ้อ ต้นไผ่ และต้นกกที่โน้มลง ย่อมไม่หักด้วยลม ย่อมไม่ไปตามลม ฉันใด ชนทั้งหลายพึงประพฤติฉันนั้นเมื่อใด.
၁၁.
๑๑.
ပုရတော [Pg.44] စ ပစ္ဆတော စေ,နိဿယော နတ္ထိ ပဿတော;
အဓိကံ ဝီရိယံ ဟောတိ,အတ္တနာထော တဒါ ဘဝေ.
เมื่อมองไปข้างหน้าและข้างหลังแล้ว ไม่มีที่พึ่ง ย่อมมีความเพียรยิ่งขึ้น เมื่อนั้นย่อมเป็นที่พึ่งของตน.
၁၂.
๑๒.
ခဏံ [Pg.48] အာခုဗိလံ သီဟော,ပါသာဏသကလာကုလံ;
ပပ္ပောတိ နခဘင်္ဂံဝါ,ဖလံဝါ မူသိကော ဘဝေ.
สิงโตเมื่อขุดรูหนูที่เต็มไปด้วยเศษหิน ย่อมถึงความเล็บหัก หรือย่อมเป็นหนูไปเสีย.
၁၃.
๑๓.
မဂ္ဂမုဠှာ [Pg.52] ဇနာ အန္ဓာ,အမဂ္ဂါ မဂ္ဂသညိနော;
တထေဝ ဒုပ္ပညာ မုဠှာ,တထတ္ထံ နာဝ ဗုဇ္ဈရေ.
ชนทั้งหลายผู้หลงทางเป็นคนตาบอด ผู้ไม่เป็นทางกลับสำคัญว่าเป็นทาง ฉันใด คนทุพพลปัญญาผู้หลงย่อมไม่รู้เนื้อความนั้น ฉันนั้น.
၁၄.
๑๔.
ပိယရူပံ [Pg.56] ဝီရရူပံ,ဒုဝိဓာ ရူပသမ္ပဒါ,နာရိံ ဣစ္ဆေ ပိယရူပိံ,ပုရိသံ ဝီရရူပကံ.
รูปงามเป็นที่รักและรูปงามเป็นวีระ เป็นความสมบูรณ์แห่งรูปสองประการ พึงปรารถนาหญิงผู้มีรูปงามเป็นที่รัก และชายผู้มีรูปงามเป็นวีระ.
၁၅.
๑๕.
ပဇ္ဇလန္တိ [Pg.60] ဟိ ခဇ္ဇောတာ,ပက္ခစာလနကမ္မုနာ;
ကုသိတာ သုပိတာ နေတေ,တထာ ဇနာပိ ကမ္မိကာ.
หิ่งห้อยย่อมส่องแสงด้วยการกระพือปีก ผู้เกียจคร้านและหลับใหลย่อมไม่เป็นเช่นนั้น ฉันใด ชนทั้งหลายผู้ขยันก็ฉันนั้น.
၁၆.
๑๖.
ကုမ္မသင်္ကောစမောပမျ[Pg.65],နိဂ္ဂဟမပိ သံခမေ;
ပတ္တကာလေ တု နီတိညော,ကဏှသပ္ပောဝ ဥဋ္ဌဟေ.
พึงอดทนต่อการข่มเหง เหมือนการหดตัวของเต่า แต่เมื่อถึงเวลา ผู้รู้หลักนิติพึงลุกขึ้นเหมือนงูเห่าดำ.
၁၇.
๑๗.
ဘက္ခသေသံ [Pg.69] နခါဒန္တိ,သီဟာ ဥန္နတစေတသာ;
ပရံပိ နပဏာမေန္တိ,ဝုဒ္ဓိကာမာ တထာ စရေ.
สิงโตผู้มีใจสูงส่งย่อมไม่กินอาหารที่เหลือ และไม่ยอมก้มหัวให้ผู้อื่น ผู้ปรารถนาความเจริญพึงประพฤติฉันนั้น.
၁၈.
๑๘.
န [Pg.72]ဝ ဝဿော သမုပ္ပန္နော,ခီဏော ပုရာဏဟာယနော;
နဝဝဿေ နဝါ မေတ္တာ,ဘာဝိတဗ္ဗာ ဟိတေသိနာ.
ปีใหม่มาถึงแล้ว ปีเก่าสิ้นไปแล้ว ในปีใหม่ มิตรภาพใหม่พึงเจริญโดยผู้ปรารถนาประโยชน์.
၁၉.
๑๙.
သန္တာပယန္တိ [Pg.76] ကမယာပျဘုဇံ န ရောဂါ,ဒုမ္မန္တိနံ ကမုပယန္တိ န နီတိဒေါသာ;
ကံ သြီ န မာနယတိ ကံ န စ ဟန္တိ မစ္စု,ကံ ထီကတာ န ဝိသယာ ပရိပီဠယန္တိ.
โรคทั้งหลายย่อมไม่เบียดเบียนผู้กินพอดีบ้างหรือ? ความผิดพลาดในนิติย่อมไม่เข้าถึงผู้มีที่ปรึกษาดีบ้างหรือ? สิริไม่ยกย่องผู้ใดบ้าง? มัจจุไม่ฆ่าผู้ใดบ้าง? กามคุณทั้งหลายไม่เบียดเบียนผู้ตกอยู่ในอำนาจสตรีบ้างหรือ?
(ဝသန္တတိလကာဂါထာ.)
(คาถาวสันตดิลก)
၂၀.
๒๐.
(က) ဗျာမမတ္တေန [Pg.81] ဒဏ္ဍေန,ယောလုမ္ဗျ ဥဒကံ မိနေ;
အဂမ္ဘီရံ ဂမ္ဘီရံဝါ,အဂါဓေ မညိ ဂမ္ဘီရံ.
(ก) ผู้ใดใช้ไม้ประมาณหนึ่งวาหยั่งน้ำ แล้วสำคัญว่าน้ำตื้นเป็นน้ำลึก หรือน้ำลึกเป็นน้ำตื้น และสำคัญว่าน้ำที่หยั่งไม่ถึงเป็นน้ำลึก.
(ခ)
(ข)
တထာ မန္ဒော သညာဏေန,အဂါဓေ မညိ ပဏ္ဍိတံ;
သမာသမံ န ဇာနာတိ,ဗဟွပ္ပံ တိက္ခမန္ဒတံ.
ฉันใด คนโง่เขลาด้วยความรู้ ก็สำคัญว่าบัณฑิตเป็นผู้ลึกซึ้ง (หยั่งไม่ถึง) ไม่รู้จักความเสมอหรือไม่เสมอ ไม่รู้จักความมากน้อย ความคมคาย หรือความโง่เขลา.
၂၁.
๒๑.
ဒုဋ္ဌကမ္မေ [Pg.86] သင်္ဂမန္တိ,ဆေကကမ္မေ စ နော ဣဓ;
မစ္စုံ ဝဟန္တိ သီသေန,တေ မုဠှာ မုဠှသင်္ဂမာ.
ผู้ที่คบหากรรมชั่ว แต่ไม่คบหากรรมดีในโลกนี้ ย่อมแบกความตายไว้บนศีรษะ คนเหล่านั้นเป็นคนหลง ผู้คบหาคนหลง.
၂၂.
๒๒.
ဒုဝိဓော [Pg.91] သင်္ဂမော လောကေ,ဥဇုကော ကုဋိလော ဘဝေ;
ဥဇုကောဝ ပသံသေယျော,နောဟျညော သာဇသင်္ဂမော.
การคบหาในโลกมีสองอย่าง คือการคบหาตรงและการคบหาคด การคบหาตรงเท่านั้นที่ควรสรรเสริญ การคบหาอื่นที่ไม่ตรงไม่ควรสรรเสริญ.
တေ [Pg.93] ဣမိနာ ဥပါယေန သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ မဟာ ဘိတ္တိပိဋ္ဌိကာယ ဝသန္တိ. (မဟောသဓဇာတက အဋ္ဌကထာ)
ด้วยอุบายนี้ พวกเขาสามัคคีกัน ยินดีร่วมกัน อาศัยอยู่บนหลังกำแพงใหญ่. (อรรถกถา มโหสถชาดก)
၂၃.
๒๓.
ယူထိကာ [Pg.95] ပုပ္ဖတေ နောဟိ,သိဉ္စိတာပိ ပုနပ္ပုနံ;
ပုပ္ဖတေ သမ္ပတ္တေ ကာလေ,ဧဝံ ဓာရေထ ဝီရိယံ.
ดอกยุทธกา (มะลิชนิดหนึ่ง) ย่อมไม่ออกดอก แม้จะรดน้ำบ่อยๆ ก็ตาม มันจะออกดอกเมื่อถึงเวลาอันควร ท่านทั้งหลายจงตั้งความเพียรไว้เช่นนี้.
၂၄.
๒๔.
ဓနုစ္စယော [Pg.101] ဓနက္ခေပေါ,ဒုဝိဓာ ဟိ ဓနာကတိ;
ဓနုစ္စယေ နယော အတ္ထိ,ဓနက္ခေပမှိ နော ဣဓ.
การสะสมทรัพย์และการใช้จ่ายทรัพย์ การกระทำต่อทรัพย์มีสองอย่าง ในการสะสมทรัพย์มีอุบาย แต่ในการใช้จ่ายทรัพย์ไม่มีอุบายในโลกนี้.
၂၅.
๒๕.
အမာတာ [Pg.105] ပိတရသံ ဝဍ္ဎံ,ဇူတကာရဉ္စ စဉ္စလံ;
နာလပေယျ ဝိသေသညူ,ယဒိစ္ဆေ သိဒ္ဓိ မတ္တနော.
ผู้รู้แจ้งไม่ควรพูดคุยกับผู้ที่เติบโตมาโดยไม่มีมารดาบิดา และนักพนันผู้ไม่แน่นอน หากปรารถนาความสำเร็จแก่ตนเอง.
ဟလိဒ္ဒိရာဂံ [Pg.109] ကပိစိတ္တံ,ပုရိသံ ရာဂဝိရာဂိနံ;
ဧဒိသံ တာတ မာသေဝိ,နိမ္မနုဿံပိ စေ သိယာ.
ลูกเอ๋ย เจ้าอย่าคบคนเช่นนี้ คือคนที่มีความรักดุจสีขมิ้น มีจิตใจดุจวานร และคนที่มีความรักแล้วคลายรัก แม้จะต้องอยู่ในที่ที่ไม่มีมนุษย์ก็ตาม.
၂၆.
๒๖.
ဂုဏာ ဂုဏညူသု ဂုဏာ ဘဝန္တိ,တေ နိဂ္ဂုဏံ ပတွာ ဘဝန္တိ ဒေါသာ;
အာသာဒျတောယာ ပဘဝန္တိ နဇ္ဇော,သမုဒြမာသဇ္ဇ ဘဝန္တျပေယျာ.
คุณธรรมทั้งหลายย่อมเป็นคุณธรรมในหมู่ผู้รู้คุณธรรม เมื่อไปถึงผู้ไม่มีคุณธรรม ย่อมกลายเป็นโทษ แม่น้ำทั้งหลายย่อมมีน้ำที่ดื่มได้ เมื่อถึงมหาสมุทรแล้ว ย่อมกลายเป็นน้ำที่ดื่มไม่ได้.
(ဥပဇာတိဂါထာ)
(คาถาอุปชาติ)
၂၇.
๒๗.
သိလာရူပံ [Pg.113] နိမ္မိနန္တိ,ကောဋ္ဋေတွာန ပုနပ္ပုနံ;
ကောဋ္ဋကောဝ တထာ ဗာလာ,သာဓုံ ဩဝဇ္ဇ နိမ္မိတာ.
ช่างแกะสลักย่อมสร้างรูปหิน โดยการสกัดซ้ำแล้วซ้ำเล่า ฉันใด คนพาลก็ถูกสร้างให้เป็นคนดี โดยการตักเตือนซ้ำแล้วซ้ำเล่าฉันนั้น.
စာဏကျနီတိလာ ဂါထာ
คาถาจาณักยนีติ
လာလနေ [Pg.116] ဗဟဝေါ ဒေါသာ,တာဠနေ ဗဟဝေါ ဂုဏာ;
တသ္မာ ပုတ္တဉ္စ သိဿဉ္စ,တာဠယေ န စ လာလယေ.
ในการตามใจมีโทษมาก ในการเฆี่ยนตีมีคุณมาก เพราะฉะนั้น พึงเฆี่ยนตีบุตรและศิษย์ ไม่พึงตามใจ.
၂၈.
๒๘.
အတီတဿ [Pg.117] ဟိ မိတ္တဿ,ယော စေ ဒေါသံ ပကာသယေ;
သော ဟဝေ ပစ္စုပ္ပန္နဿ,ဒေါသံ ဘာသေတိ ဉာယတိ.
ผู้ใดเปิดเผยโทษของมิตรในอดีต ผู้นั้นย่อมชื่อว่ากล่าวโทษของมิตรในปัจจุบันให้ปรากฏ.
၂၉.
๒๙.
လတာဝိယ [Pg.121] သေဝကာ တေ,ယေ နိဿယံ ပလမ္ဗရေ;
နိဿယဿ ဝိနာသေန,ဘူမျံ သေန္တိ အနာထကာ.
ผู้รับใช้เหล่านั้นเหมือนเถาวัลย์ที่อาศัยสิ่งอื่นเกาะเกี่ยว เมื่อสิ่งอาศัยนั้นพินาศไป พวกเขาก็ล้มลงบนพื้นดินอย่างอนาถา.
၃၀.
๓๐.
ဒေါသသိင်္ဂေဟိ [Pg.125] ဝိဇ္ဈန္တော,မာနခူရေဟိ အက္ကမံ;
ဘယံ ကရောတိ လောကမှိ,ဂေါဝ ဗာလော ဝိဟိံသကော.
คนพาลผู้เบียดเบียน ย่อมทำให้โลกหวาดกลัว ด้วยการแทงด้วยเขาสองข้างคือโทษ และเหยียบย่ำด้วยกีบเท้าคือมานะ เหมือนโคพาล.
၃၁.
๓๑.
အာဒေါ [Pg.128] ဥပရိ လောကောယံ,ဥဇုလေခါယ တိဋ္ဌတိ;
မုသာဝါတေဟိ တံလောကံ,နိပါတေသိ အနဇ္ဇဝံ.
โลกนี้ในเบื้องต้นและเบื้องบน ตั้งอยู่ด้วยความซื่อตรง แต่ความไม่ซื่อตรงย่อมทำให้โลกนั้นล้มลงด้วยลมแห่งคำเท็จ.
၃၂.
๓๒.
သုဃဋံ [Pg.132] ကုမ္ဘကာရေန,နာရဟော ပရိဘုဉ္ဇိတုံ;
တထူပမာယ ဝေက္ခေယျ,သကမ္မပရကမ္မနိ.
หม้อที่ช่างหม้อทำอย่างดีแล้ว ไม่ควรนำไปใช้ พึงพิจารณาการงานของตนและของผู้อื่น ด้วยอุปมาเช่นนั้น.
၃၃.
๓๓.
အနန္တရံသီ [Pg.136] သူရောပိ,နသက္ကောတိ ဃနံ တမံ;
ဝိဇ္ဈိတုံ ရံသိယာ လောကေ,တထာ မဒနမောဟိတာ;
နသက္ကောန္တိ မဒံ ဘေတွာ,ပညာဘာယ ပဘာသိတုံ.
แม้พระอาทิตย์ผู้มีรัศมีไม่ขาดสาย ก็ไม่สามารถแทงความมืดทึบด้วยรัศมีในโลกได้ ฉันใด คนผู้หลงมัวเมาด้วยความมัวเมา ก็ไม่สามารถทำลายความมัวเมาแล้วส่องสว่างด้วยแสงแห่งปัญญาได้ฉันนั้น.
၃၄.
๓๔.
ခေဒဝေရံ [Pg.139] ဒလိဒ္ဒမှိ,ဘောဂိမှိ ရောဂုပဒ္ဒဝံ;
ဒေဿဝေရဉ္စ အာဏိမှိ,ပဿေ လောကဿ ဝေရိတံ.
พึงเห็นความเป็นศัตรูของโลก คือความเหน็ดเหนื่อยและความเป็นศัตรูในคนยากจน ความเจ็บป่วยและอุปัทวะในคนมีโภคะ และความเกลียดชังและความเป็นศัตรูในผู้มีอำนาจ.
၃၅.
๓๕.
သံလဒ္ဓေန [Pg.144] သုဘောဂေန,ဇီဝံ သုဒ္ဓံ ကရေ နိဇံ;
သေဋ္ဌော သော တေန ဇီဝေန,ဇေဂုစ္ဆော မလဇီဝိကော.
พึงทำชีวิตของตนให้บริสุทธิ์ด้วยโภคะที่ได้มาโดยชอบ ผู้มีชีวิตเช่นนั้นเป็นผู้ประเสริฐ ส่วนผู้มีชีวิตที่แปดเปื้อนเป็นที่น่ารังเกียจ.
၃၆.
๓๖.
ဝဇိရ [Pg.148] ပုပ္ဖရာဂါနံ,ဝိသေသံ ယော နဗုဇ္ဈတိ;
ကထဉှိ သော ဝိက္ကီဏေယျ,ကီဏေယျ ဝါ ယထာတထံ.
ผู้ใดไม่รู้ความแตกต่างระหว่างเพชรกับพลอยบุษราคัม ผู้นั้นจะขายหรือซื้อได้อย่างไรให้ถูกต้องตามความเป็นจริง.
၃၇.
๓๗.
ကိပ္ပီလိ [Pg.152] ကောပိ စိန္တေတွာ,ပဗ္ဗတံ ဘေတ္တု မုဿဟံ;
အဗလာ တနုမဇ္ဈတ္တာ,စိန္တာ ဟသျာဝ သာ မုဓာ.
มดตัวเล็กๆ แม้จะคิดว่า "เราจะสามารถทำลายภูเขาได้" ความคิดนั้นก็เป็นเรื่องน่าหัวเราะและไร้ประโยชน์ เพราะมันเป็นสัตว์ที่อ่อนแอและมีร่างกายเล็ก.
၃၈.
๓๘.
ဇာတမတ္တံ [Pg.155] န ယော သတ္တုံ,ရောဂဉ္စူပသမံ နယေ;
မဟာဗလောပိ တေနေဝ,ဝုဒ္ဓိံပတွာ သ ဟညတေ.
ผู้ใดไม่กำจัดศัตรูที่เพิ่งเกิด และไม่ระงับโรคที่เพิ่งเกิด แม้จะเป็นผู้มีกำลังมาก ก็ย่อมถูกศัตรูและโรคที่เติบโตขึ้นนั้นทำลาย.
၃၉.
๓๙.
သဇီဝမံသဘက္ခေဟိ[Pg.159],သဒါဌီဟိ မုခေဟိ ဘော;
ဗိဠာရဗျဂ္ဃသီဟာနံ[Pg.160],နိဟီနာနိ အနေကဓာ;
တိက္ခာနိ ခရဝါဒါနိ,မနုဿာနံ မုခါနိ ဝေ.
ดูก่อนท่านทั้งหลาย ปากของมนุษย์นั้นเลวทรามกว่าปากของแมว เสือ และสิงโต ซึ่งกินเนื้อสัตว์ที่ยังมีชีวิตและมีเขี้ยว ด้วยประการต่างๆ มากมาย เพราะปากของมนุษย์มีวาจาที่คมคายและหยาบคาย.
၄၀.
๔๐.
ဝိလုပ္ပန္တာ [Pg.163] ဝိဓာဝန္တိ,သဇီဝဝုတ္တိကမ္မုနာ;
ဇနာ တေန ဝိဟညန္တိ,စရန္တိ ဓမ္မဝေမုခါ.
ชนทั้งหลายย่อมเที่ยวปล้นสะดมและวิ่งหนีไป ด้วยการกระทำที่เลี้ยงชีพด้วยชีวิตสัตว์ ชนทั้งหลายย่อมถูกเบียดเบียนด้วยการกระทำนั้น และย่อมประพฤติหันหลังให้พระธรรม.
၄၁.
๔๑.
သုလဘံ [Pg.167] လောကိယံ လောကေ,သာသနီယံဝ ဒုလ္လဘံ;
ဒုလ္လဘံ တံ ဝမညန္တော,ဧသော ဗာလတမော ဘဝေ.
สิ่งที่เป็นโลกิยะในโลกนี้หาง่าย แต่สิ่งที่เป็นคำสอน (พระศาสนา) หายาก ผู้ใดดูหมิ่นสิ่งหายากนั้น ผู้นั้นย่อมเป็นคนพาลอย่างยิ่ง.
၄၂.
๔๒.
ယော [Pg.172] ပတိတ္ထ အဂျာဝါဋံ,မောဟာ တံ ဥပကာရိတုံ;
အညောရောဟိ တဒါ ဝါဋံ,ဒုတီယော မုဠှမုဠှကော.
ผู้ใดตั้งหลุมไฟขึ้น เพื่อจะช่วยเหลือผู้นั้นด้วยความหลง ผู้อื่นลงไปในหลุมนั้นในกาลนั้น คนที่สองนั้นเป็นผู้หลงในท่ามกลางคนหลง
၄၃.
๔๓.
ဗျဂ္ဃော [Pg.176] အာဝုဓဝိဒ္ဓေါ ဟိ,အကာ ဒုဋ္ဌာနိ နိန္နဒံ;
တထေဝ သာဓုသတ္ထေန,ဝိဒ္ဓေါ ဗာလော ပကုပ္ပိတော.
เสือถูกอาวุธแทงแล้ว ย่อมทำเสียงคำรามอันดุร้าย ฉันใด คนพาลถูกแทงด้วยศัสตราคือสัตบุรุษแล้ว ย่อมโกรธเคือง ฉันนั้น
၄၄.
๔๔.
ပိဝန္တိ [Pg.180] လောဟိတံ ဍံသာ,အန္တော တုဏ္ဍေန မက္ခိကာ;
ဗဟိဒ္ဓါ ပရိဝါရေန္တိ,ဇနော တေန ဍံသာယယေ.
เหลือบทั้งหลายย่อมดื่มเลือด แมลงวันทั้งหลายย่อมดื่มภายในด้วยปาก เหลือบย่อมล้อมรอบอยู่ภายนอก ชนย่อมเดือดร้อนเพราะเหลือบนั้น
၄၅.
๔๕.
အဓနဿ [Pg.184] ခဏော အပ္ပော,သဒ္ဓမ္မော အပ္ပကာလိနော;
အပ္ပကော တေန ယုဉ္ဇေယျုံ,ခဏံ ဗဟုံ လဘေတဝေ.
ขณะของผู้ไม่มีทรัพย์มีน้อย พระสัทธรรมมีกาลน้อย เพราะเหตุนั้น ชนทั้งหลายพึงประกอบความเพียรแม้เพียงเล็กน้อย เพื่อจะได้ขณะอันมาก