နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ඒ භාග්‍යවත් වූ, අරහත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා.

သူရဿတီနီတိ

සූරස්සතී නීතිය

ပဌမော ဘာဂေါ

පළමුවැනි කොටස

ပဏာမဂါထာ

නමස්කාර ගාථාව

၁.

1.

မုခမှာ [Pg.1] ဘဂဝန္တဿ,သုဂန္ဓကမလာ သုဘာ;

သဉ္ဇာတံ ဥတ္တမံ ဝါဏိံ,ဝန္ဒာမိ ဝိတ္တမာနသာ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සුගන්ධවත් වූත්, ශෝභන වූත් පද්මයක් වැනි ශ්‍රී මුඛයෙන් නික්මුණු ඒ උතුම් ශ්‍රී සද්ධර්මය මම සතුටු සිතින් වන්දනා කරමි.

၂.

2.

သမဇ္ဈိဋ္ဌော ရစိဿာမိ,ဒက္ခေန ရာဇမန္တိနာ;

နာမေန သန္တေန,နီတိံ လောကဟိတာဝဟံ;

သာလင်္ကာရံ သောပဒေသံ,နာမေနာဟံ သွရဿတိံ.

දක්‍ෂ වූ 'සන්ත' නම් රාජ්‍ය අමාත්‍යවරයාගේ ආරාධනයෙන්, ලෝකයාට යහපත සලසන්නා වූ ද, උපදෙස් හා අලංකාරයන්ගෙන් යුක්ත වූ ද 'සූරස්සතී' (සරස්වතී) නම් වූ මෙම නීති ග්‍රන්ථය මම රචනා කරමි.

၃.

3.

ပေက္ခန္တွိမံ နီတိံ သန္တာ,မဉ္ဇူသရုက္ခသန္နိဘံ;

နာနောပဒေသသံပုဏ္ဏံ,သဒတ္ထကုသလာ သဒါ.

නානාප්‍රකාර උපදේශයන්ගෙන් පිරිපුන්, රන් කරඬුවක් වැනි වූ මෙම නීති ග්‍රන්ථය, තමන්ගේ යහපත සලසා ගැනීමට දක්‍ෂ වූ සත්පුරුෂයෝ නිරන්තරයෙන් කියවා බලත්වා.

သူရဿတီနီတိ

සූරස්සතී නීතිය

၁.

1.

ကတညုတာ [Pg.3] စ သစ္စဉ္စ,လောကသာရာ ဟိ တေ ဒုဝေ;

လောကာပိ တေဟိ တိဋ္ဌန္တိ,ရဋ္ဌံ အကံသု ဣဿရံ.

කෘතඥතාව (කෙළෙහිගුණ දැක්වීම) සහ සත්‍යගරුක බව යන මේ කරුණු දෙක ලෝකයේ සැබෑ සාරයයි. ලෝකය පවතින්නේ ද ඒ මත ය; රටක් ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට පත් කරන්නේ ද ඒවා මගිනි.

၂.

2.

ကာကာစ [Pg.8] ဒုဇ္ဇနာ လောကေ,မလီဘူတာဝ သဗ္ဗဒါ;

ဣဋ္ဌံ ဂုဏံ နာသယန္တိ,တေ ဝေ လောကဿ ဝေရိနော.

ලෝකයෙහි කපුටන් සහ අසත්පුරුෂයන් නිතරම කිලිටි වූවන් බඳු ය. ඔවුහු යහපත් ගුණධර්මයන් විනාශ කරති; සැබවින්ම ඔවුහු ලෝකයාගේ සතුරෝ වෙති.

မိဂါနံ [Pg.10] သိင်္ဂါလော အန္တော,ပက္ခီနံ ပန ဝါယသော.

සිව්පාවුන් අතර හිවලා ද කුරුල්ලන් අතර කපුටා ද පහත්ම සත්තු වෙති.

အကာရဏဝေရီ [Pg.12] ဟောန္တိ,မစ္ဆာနံ ဓီဝရာ ယထာ;

ဂုဏီနံ သဇ္ဇနာနဉ္စ,ဒုဇ္ဇနာ နိစ္စဝေရိနော.

මසුන් කෙරෙහි ධීවරයන් කිසිදු හේතුවක් නොමැතිව සතුරන් වන්නා සේම, ගුණවත් සත්පුරුෂයන් කෙරෙහි අසත්පුරුෂයෝ සැමවිටම අහේතුකව සතුරුකම් කරති.

၃.

3.

သိရိံ [Pg.14] ဘောန္တော သုပေါသေထ,သိရိ မူလာ ဟိ သမ္ပဒါ;

သိရိယ ဣဓ ဇောတန္တိ,သိရီ သာ သဗ္ဗသိဒ္ဓိကာ.

පින්වතුනි, ශ්‍රියාව (සෞභාග්‍යය) රැකගන්න; මන්ද යත් සියලු සම්පත්වල මූලය ශ්‍රියාවයි. මෙලොව බබළන්නේ ශ්‍රියාව නිසා ය; සියලු කටයුතු සාර්ථක කරන්නේ ද ඒ ශ්‍රියාවම ය.

၄.

4.

မုသာ [Pg.20] တမောကရာ လောကေ,သစ္စံ မီဒိတိကာရကံ;

မုသာတမေန ဒုက္ခန္တိ,သစ္စာဘာယ သုခန္တိဝေ.

බොරුව ලෝකයට අඳුර පතුරුවයි; සත්‍යය ලෝකය ප්‍රභාමත් කරයි. බොරු කීමේ අඳුරෙන් දුක ද, සත්‍යයේ ආලෝකයෙන් සැබවින්ම සතුට ද උදා වේ.

သုဝိဇာနံ [Pg.23] သိင်္ဂါလာနံ,သကုဏာနဉ္စ ဝဿိတံ;

မနုဿဝဿိတံ ရာဇ,ဒုဗ္ဗိဇာနတရံ တတော.

රජතුමනි, හිවලුන්ගේ සහ පක්ෂීන්ගේ හඬවල් තේරුම් ගැනීම පහසු ය; එහෙත් මිනිසුන්ගේ හදවතේ ඇති අදහස් තේරුම් ගැනීම ඊට වඩා ඉතා අපහසු ය.

၅.

5.

ကပ္ပဂ္ဂိသဒိသာ [Pg.25] ဣဿာ,ဈာပေတိ သဗ္ဗသမ္ပဒံ;

မုဒိတာ ကပ္ပမေဃောဝ,ရောပေတိ သဗ္ဗသမ္ပဒံ.

ඊර්ෂ්‍යාව කල්පාන්ත ගින්නක් බඳු ය, එය සියලු සම්පත් දවා අළු කරදමයි; මුදිතාව (අනුන්ගේ සතුටෙහි සතුටු වීම) කල්ප වෘක්ෂයකට වහින මහා වැස්සක් බඳු ය, එය සියලු සම්පත් වර්ධනය කරවයි.

၆.

6.

ယထာ [Pg.30] အသန္ထိရာ ထမ္ဘာ,ထုသရာသိမှိ ဥဿိတာ;

တထေဝ ကပိစိတ္တာနံ,ကမ္မန္တာ စဉ္စလင်္ဂတာ.

දහයියා ගොඩක සිටුවන ලද කුළුණු කිසිදු ස්ථාවර බවක් නොමැතිව සොලවන්නා සේම, චපල මනසක් ඇති මිනිසුන්ගේ ක්‍රියාවන් ද අස්ථිර ය, නිතර වෙනස් වන සුලු ය.

ဟလိဒ္ဒိရာဂံ [Pg.34] ကပိစိတ္တံ;

ပုရိသံ ရာဂဝိရာဂိနံ,ဧဒိသံ တာတ မာသေဝိ;

နိမ္မနုဿမ္ပိ စေ သိယာ.

පුතණුවනි, කහ දියරයේ පාට මෙන් ඉක්මනින් වෙනස් වන සිතක් ඇති, නිතර වෙනස් වන සුලු මිනිසුන්ව, මිනිසුන් නොමැති පාළු තැනකදී වුව ද ඇසුරු නොකරන්න.

၇. [က]

7. [ක]

ပုပ္ဖစုမ္ဗိ [Pg.35] စိတ္တပတ္တီ,သကဝဏ္ဏေန မဇ္ဇိတော;

ဝိက္ကမီ ပုပ္ဖတော ပုပ္ဖံ,နဿာဂါရံ န သင်္ဂမော.

තමන්ගේ විචිත්‍රවත් වර්ණයෙන් අලංකාර වී, මලින් මලට පියඹා යමින් මල් පැණි බොන සමනලයාට ස්ථිර වාසස්ථානයක් හෝ ස්ථිර සබඳතාවක් නැත.

[ခ]

[ඛ]

ကိပ္ပိလိကာ ဒုဗ္ဗဏ္ဏာပိ,သမဂ္ဂါစ ပရက္ကမာ;

မာ ဟောထ ပုပ္ဖစုမ္ဗီဝ,ဟောထ ဝေါ ပစိကာ ယထာ.

කූඹියා අවලස්සන වුවත්, එකමුතුව උත්සාහයෙන් ක්‍රියා කරයි. එබැවින් ඔබ ද සමනලයෙකු මෙන් නිශ්ඵල ලෙස සැරිසරන්නෙකු නොවී, කූඹියෙකු මෙන් උත්සාහයෙන් දේ රැස් කරන්නෙකු වන්න.

၁.

1.

ယေ [Pg.40] မရန္တိ ကီဠန္တာ တေ,သွာနာ အညောညမောဒိတာ;

ဒိသွာန ဆဋ္ဋိတံ ဘတ္တံ,သီဃဝေရီ ဝိဟိံသရေ.

එකට සෙල්ලම් කරමින් සතුටින් සිටි සුනඛයෝ, බිම දමන ලද බත් පිඬක් දුටු සැණින් වහා එකිනෙකාට සතුරු වී සපා කති.

၂.

2.

တထေကေပိ [Pg.41] ဇနာ ဒါနိ,သမဂ္ဂါ ညောညမောဒိတာ;

ဓနဟေတု ဝိဟိံသန္တိ,ဓီရတ္ထု သီဃဝေရိကာ.

එලෙසම, වර්තමානයේ ඇතැම් මිනිස්සු ද එකට සමගියෙන් සතුටින් සිටියද, ධනය නිසා එකිනෙකාට හිංසා පීඩා කරමින් සතුරන් වෙති. එසේ වහා සතුරු වන අයට ධික්කාර වේවා!

၉.

9.

ဝသန္တေ [Pg.45] ဟေမန္တေ ဂိမှေ;

နေဝ တာလာ ဝိသေသိနော;

ထိရစိတ္တာ ဇနာ သန္တာ;

သုခဒုက္ခေသု နိစ္စလာ.

වසන්ත, ශීත හෝ ග්‍රීෂ්ම සෘතුවලදී තල් ගස්වල කිසිදු වෙනසක් සිදු නොවේ; එලෙසම, ස්ථිර සිතක් ඇති සත්පුරුෂයෝ ද සැප සහ දුක හමුවේ කිසිදු සසල වීමක් නැතිව නොසැලී සිටිති.

၁၀.

10.

ယထာ [Pg.50] ပဝဋ္ဋမာနမှိ,သုဋ္ဌု တိဋ္ဌတိ ဂေဏ္ဌုကေ;

အပ္ပဝဋ္ဋေ ဘူမျံ သေတိ,တထေဝ ဂေဏ္ဌုကော ဇနော.

පන්දුවක් කැරකැවෙන තාක් කල් හොඳින් කෙළින් පවතී, එහෙත් කැරකැවීම නැවතුණු විට බිම ඇද වැටේ; චපල මිනිසාගේ ස්වභාවය ද ඒ පන්දුව බඳු ය.

၁၁.

11.

အဂ္ဃာပေတုံ [Pg.55] နသက္ကောန္တိ,ကာလဉှိ ကာလိကာ ဇနာ;

ဝဇိရာဒိဉ္စ သက္ကောန္တိ,တေန ကာလော အနဂ္ဃိကော.

මිනිසුන්ට දියමන්ති ආදියේ වටිනාකම තක්සේරු කළ හැකි වුවත්, කාලයේ වටිනාකම මිල කළ නොහැකිය. එබැවින් කාලය අතිශයින්ම වටින්නේය.

၁၂. [က]

12. [ක]

အသနော [Pg.59] ဟိ ဒီဃဒ္ဓါနော,သာရသာရော သုဂန္ဓိကော;

နိဂ္ဂန္ဓော တွေဝ နိဿာရော,ဒီဃဒ္ဓါနောပိ သိမ္ဗလီ.

පියා ගස (අසන වෘක්ෂය) දිගු කලක් පවතින, හරවත් වූ, සුවඳවත් එකකි. එහෙත් කටුඉඹුල් ගස දිගු කලක් පැවතුණ ද, සුවඳක් නැති, හරයක් ද නැති ශාකයකි.

[ခ]

[ඛ]

တထေဝေကေ [Pg.60] ဇနာ လောကေ,ဒီဃဒ္ဓါနာ သုသာရကာ;

နိဿာရာ ကေစိ ဖေဂ္ဂူဝ,ဒီဃဒ္ဓါနာပိ ဂေါယထာ.

එලෙසම, මෙලොව ඇතැම් මිනිස්සු දිගු කලක් ජීවත් වෙමින් සමාජයට හරවත් සේවයක් කරති; එහෙත් ඇතැම්හු ගවයන් මෙන් දිගු කලක් ජීවත් වුවද, කිසිදු හරයක් නැති නිසරු අය වෙති.

၁၃.

13.

ဥပကာရော [Pg.64] စာပကာရော,ယသ္မိံ ဂစ္ဆတိ နဋ္ဌတံ;

ပါသာဏဟဒယဿဿ,ဇီဝတီတျာ ဘိဓာမုဓာ.

තමන්ට කළ උපකාරය හෝ අපකාරය නොහඳුනන, ගල් හදවතක් ඇති මිනිසා ජීවත් වේ යැයි කීම පවා නිශ්ඵල ය.

ပသာဒေါ နိပ္ဖလော ယဿ,ကောပေါစာပိ နိရတ္ထကော;

န တံ သင်္ဂန္တု မိစ္ဆေယျ,ထီပုမာဝ နပုံသကံ.

යමෙකුගේ සතුටු වීමෙන් (ප්‍රසාදයෙන්) පලක් නැත්නම්, ඔහුගේ කෝපයෙන් ද වැඩක් නැත්නම්, ස්ත්‍රියක හෝ පුරුෂයෙකු නපුංසකයෙකු ඇසුරු කිරීමට අකමැති වන්නා සේ, එවැනි පුද්ගලයෙකු ඇසුරු කිරීමට කිසිවෙක් අකමැති වෙති.

၁၄.

14.

ဥပစာရော [Pg.69] ဟိ ကာတဗ္ဗော,န ယာဝ သောဟဒံ ဘဝေ;

ဥပစာရော သုမိတ္တမှိ,မာယာ စ ဟောတိ ကောဋိလံ.

බාහිර ආචාරශීලී පැවැත්ම (උපචාර පැවැත්වීම) කළ යුත්තේ මිත්‍රත්වය ඇති වන තෙක් පමණි. කල්‍යාණ මිත්‍රයෙකු කෙරෙහි දක්වන අතිශය විධිමත් උපචාරය, බොරුවක් සහ කපටිකමක් බඳු ය.

၁၅.

15.

ကမေန [Pg.75] အဂ္ဂတော ဥစ္ဆု,ရသော သာဒုတရော ယထာ;

တထေဝ သုမိတ္တော လောကေ,ဒုမ္မိတ္တော ပန နေဒိသော.

උක් ගස අග සිට මුලට යන විට වඩ වඩාත් මිහිරි වන්නා සේ, කල්‍යාණ මිත්‍රයාගේ ඇසුර ද කාලයත් සමඟ වඩ වඩාත් යහපත් වේ; එහෙත් අසත්පුරුෂ මිත්‍රයාගේ ස්වභාවය ඊට හාත්පසින්ම වෙනස් ය.

၁၆.

16.

သောကာရာတိ [Pg.80] ပရိတ္တာဏံ,ဝိဿာသပီတိဘာဇနံ;

ရတနာဘိရတနံ ဣစ္ဆေ,သုမိတ္တံ အက္ခရတ္တယံ.

ශෝකයෙන් හා සතුරන්ගෙන් ආරක්ෂා කරන, විශ්වාසයේ සහ ප්‍රීතියේ උල්පතක් බඳු වූ, රත්නයන් අතර උතුම් වූ 'සු-මිත්-ත' (කල්‍යාණ මිත්‍රයා) යන අකුරු තුනෙන් යුත් මිතුරා ලබන්නට කවුරුත් කැමති විය යුතුය.

၁၇.

17.

ဒမ္ပတီနံ [Pg.85] သုမိတ္တာနံ,မုခံ အညောညဒပ္ပဏံ,သုခေ သုခံ ဒုက္ခေ ဒုက္ခံ,ပဋိစ္ဆာယေဝ ဒပ္ပဏေ.

අඹුසැමියන්ගේ සහ කල්‍යාණ මිතුරන්ගේ මුහුණ එකිනෙකාට කැඩපතක් බඳු ය. කැඩපතකින් තමන්ගේ ඡායාව පෙනෙන්නා සේම, ඔවුහු එකිනෙකාගේ සැපෙහිදී සතුටු වෙති, දුකෙහිදී දුක් වෙති.

ကထံ [Pg.88] နု တာသံ ဟဒယံ,သုခရာဝတ ဣတ္ထိယော;

ယာသာမိကေ ဒုက္ခိတမှိ,သုခမိစ္ဆန္တိ အတ္တနော.

තමාගේ ස්වාමිපුරුෂයා දුකට පත්ව සිටින විට, තම සතුට පමණක් ප්‍රාර්ථනා කරන ස්ත්‍රීන්ගේ හදවත් කෙබඳු ද? (ඔවුහු කෙතරම් දැඩි හදවත් ඇත්තෝ ද?)

၁၈.

18.

နိဝါတဉ္စ [Pg.90] ပုရေ ကတွာ,မာနံ ကတွာန ပစ္ဆတော;

သကတ္ထံ ဓာရယေ ဓီရော,အတ္ထဘဉ္ဇော ဟိ မုဠှတာ.

නිහතමානී බව පෙරටු කොටගෙන, උඩඟුකම පසෙක ලා, බුද්ධිමත් මිනිසා තමන්ගේ අභිවෘද්ධිය සලසා ගත යුතුය. මන්ද යත්, තමන්ගේ දියුණුව විනාශ කර ගැනීම මෝඩකමකි.

၁၉.

19.

ပုရေစာရံ [Pg.94] သတိံ ကတွာ,သဒ္ဓံ ကရေယျ ပစ္ဆတော;

တုရံ န သဒ္ဒဟေ ဓီရော,သီဃသဒ္ဓေါ ဟိ မန္ဒကော.

සිහිය පෙරටු කොට තබාගෙන (පරීක්ෂාකාරීව), විශ්වාසය පසුපසින් තැබිය යුතුය. බුද්ධිමත් මිනිසා කලබලයෙන් කිසිවක් විශ්වාස නොකරයි; වහාම විශ්වාස කරන තැනැත්තා අඥානයෙකි.

၂၀.

20.

ဝနေ ၀.၀၀၉၉ ဗဟူနိ ကဋ္ဌာနိ;

ဒုလ္လဘံ ရတ္တစန္ဒနံ;

တထာ ဇနာ ဗဟူ လောကေ;

ပုမာ ဇညော သုဒုလ္လဘော.

වනයෙහි බොහෝ ලී දඬු ඇතත් රතු සඳුන් සොයාගැනීම දුෂ්කර ය. එසේ ම මෙලොව මිනිස්සු බොහෝ සිටියත්, උත්තම පුරුෂයෙකු සොයාගැනීම ඉතා දුෂ්කර ය.

၂၁.

21.

တိဏကဋ္ဌပလာသေဟိ[Pg.103];

သုက္ခေဟိ ဒယှတေ ဝနံ;

ဧတာဒီဟိ အသာရေဟိ;

လောကော ဇနေဟိ ဒယှတေ.

වියළි තණකොළ, දර කැබලි සහ වියළි කොළ නිසා මුළු වනාන්තරය ම ගිනිබත් වෙයි. එමෙන් ම මෙවැනි හරයක් නැති (අසාර වූ) මිනිසුන් නිසා මුළු ලෝකය ම විනාශයට පත් වෙයි.

၂၂.

22.

အန္တောဝဿေ [Pg.107] တိမာသမှိ,ပုညကမ္မေန မောဒိတာ;

သုခံ ဝသိံသု ပေါရာဏာ,ဗုဒ္ဓသာသနမာမကာ.

පැරණි බුද්ධ ශාසනමාමක සැදැහැවත්හු තුන් මස් වස් කාලය තුළ පින්කම්වලින් සතුටු වෙමින් සුවසේ වාසය කළහ.

၂၃.

23.

မိဂမဒေန [Pg.111] ဧကေန,တံ ဝနံ သုရဘိဂန္ဓိကံ;

တထာ ဇနေန တံ ရဋ္ဌံ,ဂုဏိနာ ဟိ သိရီမတာ.

එක් කස්තුරි මුවෙකු නිසා මුළු වනාන්තරය ම සුවඳවත් වෙයි. එමෙන් ම ගුණවත් වූ ද ශ්‍රීමත් වූ ද එක් උත්තමයෙකු නිසා මුළු රට ම බැබළෙයි.

သရီရံ [Pg.115] ခဏဝိဒ္ဓံသီ,ကပ္ပန္တဋ္ဌာယိနော ဂုဏာ.

ශරීරය ක්ෂණයකින් විනාශ වී යයි; එහෙත් ගුණධර්ම කල්පාන්තය දක්වා පවතී.

၂၄.

24.

ခရာနံ [Pg.116] သီဟဗျဂ္ဃာနံ,သင်္ဂမော နော ဟိသဗ္ဗဒါ;

တထေဝ ဗျဂ္ဃစိတ္တာနံ,သဇာတိကာ ခယောနတာ.

රළු සැඩ සිංහයන් හා ව්‍යාඝ්‍රයන්ගේ එක්වීම සැමවිටම සිදු නොවේ. එමෙන් ම ව්‍යාඝ්‍රයන් වැනි සිත් ඇති දුෂ්ට මිනිසුන්ගේ සහජ ස්වභාවය ද තම වර්ගයාගේ ම විනාශය පිණිස පවතී.

၂၅.

25.

သက [Pg.121] သာဓုပိ နော သာဓူ,ယော စေည ဒုဋ္ဌကာရကော;

ဗဟူနံ သာဓူ ပါယေန,သ ဝေ သာဓူတိ ဝုစ္စတေ.

යමෙක් තමාට හිතවත් අයට පමණක් යහපතක් කර, අන් අයට අයහපතක් කරන්නේ නම් ඔහු යහපත් කෙනෙකු නොවේ. යමෙක් බොහෝ දෙනාට පොදුවේ යහපතක් කෙරේද, ඔහු ම සැබෑ යහපත් තැනැත්තා යැයි කියනු ලැබේ.

၂၆.

26.

ဗဟူဒကေ [Pg.126] သမုဒ္ဒေပိ,ဇလံ နတ္ထေဝ ပါတဝေ;

ခုဒ္ဒကေ ခတကူပမှိ,သာဒုံ အတ္ထိ ဗဟုံ ဒကံ.

මහ සයුරේ ජලය බහුලව තිබුණ ද, බීමට සුදුසු ජලය එහි නැත. එහෙත් කුඩා ළිඳක බොන්නට සුදුසු මිහිරි පැන් බොහෝ සෙයින් තිබේ.

၂၇.

27.

မာ [Pg.130] သီဃံ ဝိဝရေယျာထ,နိန္ဒိတုဉ္စ ပသံသိတုံ;

မုခဉှိ ဝေါ ကထာဒွါရံ,နိရုန္ဓေယျာထ သဗ္ဗဒါ.

කෙනෙකුට නින්දා කිරීමට හෝ ප්‍රශංසා කිරීමට වහා කට නොඅරින්න. ඔබේ කථා කිරීමේ ද්වාරය වන කට නිතරම සංවර කරගන්න.

၂၈.

28.

မာ [Pg.134] သီဃံ ဝိဝရေယျာထ,စက္ခုံ ဝေါ ဒဿိတုံ ပိယံ;

သဏိကဉှိ ပိယလာဘံ,ဓနလာဘံ တုရံ ကရေ.

ප්‍රියජනක දෑ දැකීම සඳහා ඔබේ ඇස් වහා විවර නොකරන්න. මන්ද ප්‍රිය දෑ ලැබීම සෙමින් සිදු වුවත්, ධන ලාභය හෝ අභිවෘද්ධිය සඳහා උත්සාහය වහා කළ යුතු බැවිනි.

၂၉.

29.

အနာရမ္ဘော [Pg.138] ဟိ ကမ္မာနံ,ပဌမံ ဗုဒ္ဓိလက္ခဏံ;

နိဋ္ဌင်္ဂတံ အာရဒ္ဓဿ,ဒုတိယံ ဗုဒ္ဓိလက္ခဏံ.

අයහපත් හෝ නිෂ්ඵල ක්‍රියාවන් ආරම්භ නොකිරීම බුද්ධිමත්කමේ පළමු ලක්ෂණයයි. ආරම්භ කළ යහපත් ක්‍රියාවන් නිමාවට පත් කිරීම බුද්ධිමත්කමේ දෙවැනි ලක්ෂණයයි.

အသမေက္ခိတကမ္မန္တံ[Pg.140],တုရိတာဘိနိပါတိနံ;

သာနိ ကမ္မာနိ တပ္ပေန္တိ,ဥဏှံ ဝဇ္ဈောဟဋံ မုခေ.

නොසිතා බලා ඉක්මන් වී කරන ලද ක්‍රියාවන්, වදකයා විසින් තමාගේ මුවෙහි බහන ලද උණුසුම් යමක් මෙන්, තමා ව ම පසුව තැවීම්වලට ලක් කරයි.

၃၀.

30.

အဖလာနိ [Pg.143] ဒုရန္တာနိ,ဇနတာ နိန္ဒိတာနိ စ;

အသကျာနိ စ ကမ္မာနိ,နာရဘေထ ဝိစက္ခဏော.

නිෂ්ඵල වූ ද, නරක අවසානයක් ඇති කරන්නා වූ ද, මිනිසුන් විසින් නින්දා කරනු ලබන්නා වූ ද, කළ නොහැකි වූ ද ක්‍රියාවන් නුවණැති මිනිසා විසින් ආරම්භ නොකළ යුතු ය.

၃၁.

31.

အတိဝိရောဓဘီတာနံ[Pg.147],သင်္ကိတာနံ ပဒေ ပဒေ;

ပရပ္ပဝါဒတာသာနံ,ဒူရတော ယန္တိ သမ္ပဒါ.

වැඩිපුර විරුද්ධතාවලට බිය වන, සෑම පියවරකදීම සැක කරන සහ අන් අයගේ දෝෂාරෝපණවලට තැතිගන්නා සුලු අයගෙන් සියලු සම්පත් ඉතා ඈතට යයි.

သဒ္ဒမတ္တံ [Pg.150] န ဘေတဗ္ဗံ,လောကော သဒ္ဒဿ ဂေါစရော;

ယော စ သဒ္ဒပရိတ္တာသော,ဝနေ ဘန္တမိဂေါ ဟိ သော.

කැලඹිලි සහිත හඬකට පමණක් බිය නොවිය යුතු ය; මුළු ලෝකය ම ශබ්දයෙන් ගහණ ය. ශබ්දයට පමණක් තැතිගන්නා තැනැත්තා වනාන්තරයේ අතරමං වූ මුවෙකු වැනි ය.

၃၂.

32.

ဒွိန္နံ [Pg.151] တဏ္ဍုလထူသာနံ,ဝိသေသော သုဋ္ဌု ခါယတိ;

ရန္ဓိတောပိ သိနိဒ္ဓေါ နော,ထုသော ဝိရသဖာရုသော;

တဏ္ဍုလံ သိနိဒ္ဓံ ရသံ,ဧဝံ လောကေပိ ဉာယတေ.

සහල් ඇටය සහ වී පොත්ත අතර වෙනස පැහැදිලිව පෙනේ. වී පොත්ත කොතෙක් පිසුව ද එය මෘදු නොවන අතර නීරස හා රළු ය. එහෙත් සහල් ඇටය මෘදු ය, රසවත් ය. ලෝකයාගේ ස්වභාවය ද එසේ ම හඳුනාගත යුතු ය.

၃၃.

33.

ဧရဏ္ဍံ [Pg.155] နိဿိတာ ဝလ္လိ,ရုဟတေ ကိံ ယထာဗလံ;

မဟာသာလံ သုနိဿာယ,ရုဟတေ ဗြဟတံ ဂတာ.

එඬරු ගසක් ඇසුරු කළ වැලක් ශක්තිමත් ව වැවිය හැකි ද? එහෙත් මහා සල් ගසක් ඇසුරු කළ වැලක් ඉතා උස් ව ශක්තිමත් ව වැඩෙයි.

၃၄.

34.

မေတ္တာ [Pg.160] ဟိ သီမသမ္ဘေဒါ,ပက္ခပါတ ဝိဃာတိကာ;

ပက္ခပါတေန ဒုက္ခန္တိ,နိပ္ပက္ခော ဝသတေ သုခံ.

සීමා රහිත මෙත්තාව පක්ෂපාතීත්වය විනාශ කරයි. පක්ෂපාතීත්වය නිසා දුක හටගන්නා අතර, අපක්ෂපාතී තැනැත්තා සුවසේ ජීවත් වෙයි.

၃၅.

35.

နရာ [Pg.164] ပညာ စ လင်္ကာရာ,ယထာဌာနေ နိယုဇ္ဇရေ;

နော ဟိ စူဠာမဏိ ပါဒေ,ပါဒုကာ စ သိရောပရိ.

මිනිසුන් මෙන් ම අභරණ ද තැබිය යුත්තේ සුදුසු ස්ථානයන්හි ය. චූඩාමාණික්‍යය පයේ නොපළඳින අතර, වහන් හිස මත නොතබයි.

ဥက္ကုဋ္ဌေ [Pg.167] သူရ မိစ္ဆန္တိ;

မန္တီသု အကုတူဟလံ;

ဝိယဉ္စ အန္နပါနမှိ;

အတ္ထေ ဇာတေ စ ပဏ္ဍိတံ.

යුද බිමේදී වීරයෙකු ද, මන්ත්‍රණයේදී කලබල නොවන උපදෙස් දෙන්නෙකු ද, ආහාර පාන ගැනීමේදී ව්‍යංජන ද, ප්‍රශ්නයක් හෝ අවශ්‍යතාවක් පැනනැඟුණු කල පණ්ඩිතයෙකු ද මිනිස්සු අපේක්ෂා කරති.

၃၆.

36.

ပမာဒေါ [Pg.169] ဟိ တမော လောကေ,ကာလော စောရော ဘယာနကော;

ကာယဂေဟံ ဗဟုဆိဒ္ဒံ,ကာလစောရဿ စောရိတံ.

ප්‍රමාදය යනු ලොව පවතින අන්ධකාරයයි; කාලය යනු භයානක සොරෙකි; සිදුරු රැසක් ඇති ශරීරය නමැති නිවස මේ කාලය නමැති සොරා විසින් කොල්ලකනු ලබයි.

၃၇.

37.

စဉ္စလော [Pg.173] ကာလဒါသော ဟိ,ဓီတိမာ ကာလဣဿရော;

ကာလိဿရော ရဋ္ဌိဿရံ,အတိဝတ္တတိ သဗ္ဗသော.

නොඉවසිලිමත් තැනැත්තා කාලයාගේ වහලෙකි; ධෛර්යවන්ත තැනැත්තා කාලයාගේ ස්වාමියා ය. කාලයේ ස්වාමියා වන පුද්ගලයා රටක පාලකයාටත් වඩා සෑම අතින් ම උතුම් වෙයි.

၃၈.

38.

ဝိလုပ္ပန္တိ [Pg.17]၈ ဓနံ ဧကေ,ကာလမေကေ အနေက္ခကာ;

တေသု ကာလဝိလောပါဝ,ဘယာနကာ တိကက္ခဠာ.

ඇතැම්හු ධනය විනාශ කරති; නොසැලකිලිමත් සමහරු කාලය විනාශ කරති. ඔවුන් අතරින් කාලය විනාශ කරන්නෝ වඩාත් භයානක වූ ද දරුණු වූ ද පාඩුවක් සිදු කරගනිති.

၃၉.

39.

ရညာ [Pg.182] ရဋ္ဌဟိတံ ကတ္တာ,ရညော ဟိတံ ဇနေဟိ ဝေ;

ဒေဿော အတ္တဟိတံ ဒဿီ,ဂါရယှော ကိန္နု ကာရကော.

රජු විසින් රටට යහපතක් කළ යුතු ය; ජනයා විසින් රජුට යහපතක් කළ යුතු ය. තමාගේ ම වාසිය පමණක් බලන්නා ද්වේෂයට ලක්වන අතර, එවැනි ක්‍රියා කරන්නා නින්දාවට පත් නොවන්නේ ද?

အတ္တဒတ္ထံ [Pg.189] ပရတ္ထေန;

ဗဟုနာပိ န ဟာပယေ.

අන් අයගේ බොහෝ වූ දියුණුව තකා තමාගේ ම දියුණුව (ආධ්‍යාත්මික යහපත) කිසිවිටෙකත් නැති කර නොගත යුතු ය.

၄၀.

40.

ယဿ ဥပကာရော ဒိန္နော,ဥပကာရံ ဒဒေ ပုန;

တတော ပကာရံ နိစ္ဆေယျ,ကတညူ ဒုလ္လဘော ဣဓ.

යමෙකුගෙන් තමාට උපකාරයක් ලැබුණේ නම්, ඔහුට නැවත උපකාර කළ යුතු ය. එසේ කෘතවේදීව උපකාර කිරීම අගය කළ යුතු අතර, මෙලොව කෘතවේදී පුද්ගලයන් ලැබීම ඉතා දුෂ්කර ය.

သစ္စံ [Pg.190] ကိရေဝ မာဟံသု,နရာ ဧကစ္စိယာ ဣဓ;

ကဋ္ဌံ နိပ္လဝိတံ သေယျော,နတွေဝေ ကစ္စိယော နရော.

මෙලොව ඇතැම් මිනිසුන් පැවසූ කතාව සත්‍යයකි; එනම්, පාවී යන ලී කොටයක් බේරා ගැනීම සමහර ගුණමකු මිනිසුන් බේරා ගැනීමට වඩා උතුම් බවයි.

၄၁.

41.

ကာရုကော [Pg.191] သကပညာယ,မဟဂ္ဃံ ဒါရုကံ ကရေ;

တထာ ဇနောပိ အတ္တာနံ,မဟဂ္ဃော လောကမာနိတော.

වඩුවෙකු තමාගේ බුද්ධිය මෙහෙයවා සාමාන්‍ය ලී කැබැල්ලක් වටිනා දෙයක් බවට පත් කරයි. එමෙන් ම මිනිසා ද තමාගේ ගුණ නුවණින් තමා වටිනා කෙනෙකු කරගෙන ලොව පිළිගත් කෙනෙකු විය යුතු ය.

၄၂.

42.

အပ္ပဂ္ဃော [Pg.196] ဟိ အယော ဟေမံ,မဟဂ္ဃံ ဆိန္ဒတေ ယထာ;

နိဂ္ဂုဏော သဂုဏံ လောကေ,အလက္ခီစ သိရိံ တထာ.

අඩු වටිනාකමක් ඇති යකඩවලින් වටිනා රන් කපා දමන්නා සේ, මෙලොව ගුණ නැති අය ගුණවත් අයව ද, අවාසනාවන්තකම විසින් වාසනාවන්තකම ද විනාශ කරනු ලබයි.

သူရဿတီနီတိ

සූරස්වතී නීතිය

ဒုတိယော ဘာဂေါ

දෙවැනි කොටස

၁.

1.

ဓနဿ [Pg.1] ဒုဗ္ဗိဓံ ကိစ္စံ,ပါပေတိ ဥဏ္ဏတံ ဓနိံ;

အဓနိံ ဩဏတံ လောကေ,သဉ္စိနေ တေန တံ ဓနံ.

ධනය සතු ව ද්විත්ව කාර්යයක් ඇත; එනම් ධනවතා සමාජයේ ඉහළට එසවීමත්, දිළිඳා පහත් තත්ත්වයට පත් කිරීමත් ය. එබැවින් ධාර්මිකව ධනය රැස් කළ යුතු ය.

၂.

2.

ဝဋ္ဋတေ [Pg.6] သတတံ သီဃံ,ကာလစက္ကံ အဝါရိတံ;

တေန ဃဋီ ဒိနံ မာသော,ဝဿော ဘဝတျ စီရတော.

නොවැළැක්විය හැකි කාල චක්‍රය නිරන්තරයෙන් ම වේගයෙන් කැරකෙයි. ඒ නිසා පැය, දින, මාස සහ වර්ෂයන් ඉතා නොබෝ කලකින් ගෙවී යයි.

၃.

3.

သတ္တုနာ [Pg.11] န ဟိ သန္ဓေယျ,ဧကဒါ သော ဘယံ ကရော;

သုတတ္တမပိ ပါနီယံ,သမယတေ နု ပါဝကံ.

සතුරෙකු සමඟ කිසිවිටෙකත් මිතුරු නොවිය යුතු ය, මන්ද ඔහු කවදා හෝ බියක් ඇති කරයි. කොතරම් රත් කළ ද ජලය විසින් ගින්න නිවා දමනු ලබයි.

၄.

4.

ဝိဇဟံ [Pg.16] ပကတိံ ယော ဟိ,ဝိကတိံ ပုန ဂစ္ဆတိ;

သဘာဝေန အာကာရေန,ဝိပ္ပလ္လာသံ သ ဂစ္ဆတိ;

သံသုမာရ ဂတာ ဂေါဓာ,ယထာ ထီ ပုမဝေသိကာ.

යමෙක් තම සහජ ස්වභාවය හැරදමා කෘත්‍රිම ස්වභාවයකට පත්වන්නේ ද, ඔහු තම ගතිගුණවලින් හා හැසිරීමෙන් ව්‍යාකූලත්වයට පත්වෙයි. එය හරියට කිඹුල් වෙසක් ගත් තලගොයෙකු හෝ පිරිමි වෙසක් ගත් ස්ත්‍රියක මෙනි.

၅.

5.

ပက္ခံ [Pg.20] လဒ္ဓါန ဥဍ္ဍေန္တိ,ဥပစိကာ ဟိ ဝမ္မိကာ;

နိက္ခန္တာ မရဏံ ယန္တိ,ဥပ္ပတာ နိပ္ပတံ ဂတာ.

වේයන්ට පියාපත් ලැබුණු විට උන් තුඹසෙන් ඉගිලී යති. එසේ පිටතට පැමිණ ඉහළට පියාසර කරන උන් බිම වැටී මරණයට පත් වෙති.

၆.

6.

သဗ္ဗံပိယဿ [Pg.23] ဒဇ္ဇေယျ,နိဿေသံ ပိယမာနသံ;

သဒ္ဓါစိတ္တံ တု နော ဝိညူ,သဒ္ဓါယိကော ပက္ခလိတော.

ප්‍රියශීලී සිතින් තමා ආදරය කරන තැනැත්තාට සියල්ල දිය හැකි ය. එහෙත් නුවණැත්තා සිය විශ්වාසය සම්පූර්ණයෙන්ම නොතබයි, මන්ද අන්ධ ලෙස විශ්වාස කරන්නා පිරිහීමට ලක්වන බැවිනි.

၇.

7.

သက္ကောတိ [Pg.27] လင်္ဃိတုံ ဗျာမံ,မဟုဿာဟေန ယော ဟိ သော;

တဒဍ္ဎံ အနုဿာဟေန,နောဿာဟော တေသု ထောမိတော;

မဟုဿာဟော ဒုက္ခော လောကေ,အနုဿာဟော သဒါ သုခေါ.

මහත් උත්සාහයක් ඇති තැනැත්තාට බඹයක් පමණ දුරක් වුව ද පැනීමට හැකි ය. එහෙත් උත්සාහයක් නැති තැනැත්තාට ඉන් අඩක්වත් පැනීමට නොහැකි ය. එබැවින් අලසකම කිසිවිටෙකත් ප්‍රශංසාවට ලක් නොවේ. දැඩි උත්සාහය ලොව දුෂ්කර දෙයක් වුව ද, අලසකම සැමවිටම පහසු සුවයක් සේ පෙනේ.

၈.

8.

ဒုက္ခမံ [Pg.32] အက္ခမန္တော ယော,ပိဋ္ဌိကာရီစ ဒုက္ကရံ,ကဒါ လဘေယျ သော လောကေ,သုခမံ သုကရံ မုဓာ;

ပစ္စက္ခဉှိ သော ကရေယျ,ဒုက္ခမဉ္စာပိ ဒုက္ကရံ.

දුක ඉවසීමට නොහැකි, දුෂ්කර දේ මඟහරින පුද්ගලයා මෙලොව දී නිකරුණේ පහසු සුවයක් ලබන්නේ කෙසේ ද? ඔහුට ඒකාන්තයෙන් ම දුක සහ දුෂ්කරතාවලට ම මුහුණ දීමට සිදු වෙයි.

၉.

9.

အနဂ္ဃော [Pg.36] မနုဿော လောကေ,တောသနာပေါသနာဒိနာ;

တေန သော မဟဂ္ဃံ ကမ္မံ,ကရေ လောကဟိတာယုတံ.

ලෝකයෙහි උපන් මිනිසා ඉතා අගනා කෙනෙකි. එබැවින් ඔහු ලෝකයාගේ යහපත උදෙසා උතුම් වූ ද වටිනා වූ ද ක්‍රියාවන්හි යෙදිය යුතු ය.

၁၀.

10.

ဝါတေန [Pg.41] နပ္ပဘိဇ္ဇန္တိ,နိန္နာ ဝေဠူ ကသာ နဠာ;

ယထာဝါတံ နဂစ္ဆန္တိ,တထာ စရေ ဇနေ ကဒါ.

සුළඟ හමන විට උණ පඳුරු, කුස තණ සහ බට ගස් නැමෙතත් නොබිඳෙයි; ඒවා සුළඟ හමන අතට අනුව යයි. මිනිසුන් කෙරෙහිද කිසිවිටෙකත් (නොනැමී නොසිට) එලෙස හැසිරිය යුතුය.

၁၁.

11.

ပုရတော [Pg.44] စ ပစ္ဆတော စေ,နိဿယော နတ္ထိ ပဿတော;

အဓိကံ ဝီရိယံ ဟောတိ,အတ္တနာထော တဒါ ဘဝေ.

තමාට ඉදිරියෙන් හෝ පසුපසින් හෝ දෙපසින් හෝ කිසිදු පිහිටක් (උපකාරයක්) නොමැති කල්හි, වීර්යය වඩාත් බලවත් වෙයි. එකල්හි තෙමේම තමාට පිහිටක් (නාථයෙක්) වන්නේය.

၁၂.

12.

ခဏံ [Pg.48] အာခုဗိလံ သီဟော,ပါသာဏသကလာကုလံ;

ပပ္ပောတိ နခဘင်္ဂံဝါ,ဖလံဝါ မူသိကော ဘဝေ.

සිංහයෙකු ගල් කැබලිවලින් ගහන වූ මී බෙනයකට මොහොතක් පහර දුනහොත්, ඔහුට නියපොතු කැඩී යාමට සිදුවෙයි; එහි ප්‍රතිඵලය (ප්‍රයෝජනය) හිමිවන්නේ මීයාට පමණි.

၁၃.

13.

မဂ္ဂမုဠှာ [Pg.52] ဇနာ အန္ဓာ,အမဂ္ဂါ မဂ္ဂသညိနော;

တထေဝ ဒုပ္ပညာ မုဠှာ,တထတ္ထံ နာဝ ဗုဇ္ဈရေ.

මඟ මුළා වූ අන්ධ ජනයෝ මඟ නොවන දෙය මඟ යැයි සිතති. එමෙන්ම, මෝහයෙන් මුළා වූ දුෂ්ප්‍රාඥයෝ සත්‍යය (අර්ථය) වටහා නොගනිති.

၁၄.

14.

ပိယရူပံ [Pg.56] ဝီရရူပံ,ဒုဝိဓာ ရူပသမ္ပဒါ,နာရိံ ဣစ္ဆေ ပိယရူပိံ,ပုရိသံ ဝီရရူပကံ.

ප්‍රියශීලී රූපය හා වීරත්වයෙන් හෙබි රූපය යැයි රූප සම්පත්තිය දෙවැදෑරුම් වේ. ස්ත්‍රියකගෙන් ප්‍රියශීලී රූපයක්ද, පුරුෂයෙකුගෙන් වීරත්වයෙන් හෙබි රූපයක්ද අපේක්ෂා කෙරේ.

၁၅.

15.

ပဇ္ဇလန္တိ [Pg.60] ဟိ ခဇ္ဇောတာ,ပက္ခစာလနကမ္မုနာ;

ကုသိတာ သုပိတာ နေတေ,တထာ ဇနာပိ ကမ္မိကာ.

කණාමැදිරියෝ සිය පියාපත් සැලීමේ ක්‍රියාවෙන්ම බබළති. ඔවුහු අලසව නිදන්නෝ නොවෙති. මිනිස්සුද එලෙසම තමන් කරන ක්‍රියාවන්ගෙන්ම බබළති.

၁၆.

16.

ကုမ္မသင်္ကောစမောပမျ[Pg.65],နိဂ္ဂဟမပိ သံခမေ;

ပတ္တကာလေ တု နီတိညော,ကဏှသပ္ပောဝ ဥဋ္ဌဟေ.

කැස්බෑවා අවයව හකුළුවා ගන්නාක් මෙන් ඉන්ද්‍රිය සංවරය ඇති කරගත යුතුය. නමුදු සුදුසු කාලය පැමිණි කල්හි, නීතිඥයා (උපායශීලියා) කළු නාගයෙකු මෙන් නැඟී සිටිය යුතුය.

၁၇.

17.

ဘက္ခသေသံ [Pg.69] နခါဒန္တိ,သီဟာ ဥန္နတစေတသာ;

ပရံပိ နပဏာမေန္တိ,ဝုဒ္ဓိကာမာ တထာ စရေ.

උදාර සිත් ඇති සිංහයෝ තමන් කා ඉතිරි කළ දෑ නැවත නොකති. ඔවුහු අන්‍යන්ට හිස නොනමති. දියුණුව කැමති අයද එලෙසම හැසිරිය යුතුය.

၁၈.

18.

န [Pg.72]ဝ ဝဿော သမုပ္ပန္နော,ခီဏော ပုရာဏဟာယနော;

နဝဝဿေ နဝါ မေတ္တာ,ဘာဝိတဗ္ဗာ ဟိတေသိနာ.

නව වසරක් උදා වී ඇත, පැරණි වසර ගෙවී ගොස් ඇත. හිතෛෂියා විසින් නව වසරෙහි අලුත් මෙත් සිතක් වැඩිය යුතුය.

၁၉.

19.

သန္တာပယန္တိ [Pg.76] ကမယာပျဘုဇံ န ရောဂါ,ဒုမ္မန္တိနံ ကမုပယန္တိ န နီတိဒေါသာ;

ကံ သြီ န မာနယတိ ကံ န စ ဟန္တိ မစ္စု,ကံ ထီကတာ န ဝိသယာ ပရိပီဠယန္တိ.

රෝගයන් විසින් පෙළනු නොලබන්නේ කාහටද? වැරදි උපදෙස් හා වැරදි ප්‍රතිපත්ති ළඟා නොවන්නේ කාහටද? ශ්‍රියාව (ලක්ෂ්මිය) ගරු නොකරන්නේ කාටද? මරණය විසින් විනාශ නොකරන්නේ කාද? ස්ත්‍රීන්ගේ (හෝ විෂයන්ගේ) බලපෑමෙන් පීඩා නොවිඳින්නේ කවරෙක්ද?

(ဝသန္တတိလကာဂါထာ.)

(වසන්තතිලකා ගාථාවයි.)

၂၀.

20.

(က) ဗျာမမတ္တေန [Pg.81] ဒဏ္ဍေန,ယောလုမ္ဗျ ဥဒကံ မိနေ;

အဂမ္ဘီရံ ဂမ္ဘီရံဝါ,အဂါဓေ မညိ ဂမ္ဘီရံ.

(ක) බඹයක් පමණ වූ දණ්ඩක් ගෙන ජලයට දමා එහි ගැඹුර මනින්නා, නොගැඹුරු දේ හෝ ගැඹුරු දේ හෝ පතුලක් නොපෙනෙන තැන ගැඹුරු යැයි සිතයි.

(ခ)

(ඛ)

တထာ မန္ဒော သညာဏေန,အဂါဓေ မညိ ပဏ္ဍိတံ;

သမာသမံ န ဇာနာတိ,ဗဟွပ္ပံ တိက္ခမန္ဒတံ.

එමෙන්ම, මඳ නුවණැති අඥාන තැනැත්තා තමාට නොවැටහෙන (පතුලක් නැති) තැන පණ්ඩිතයෙකු යැයි සිතයි. ඔහු සමාන හා අසමාන බව, බොහෝ හා මඳ බව, තියුණු හා මඳ බව හඳුනන්නේ නැත.

၂၁.

21.

ဒုဋ္ဌကမ္မေ [Pg.86] သင်္ဂမန္တိ,ဆေကကမ္မေ စ နော ဣဓ;

မစ္စုံ ဝဟန္တိ သီသေန,တေ မုဠှာ မုဠှသင်္ဂမာ.

මෙලොව යහපත් ක්‍රියාවන්හි නොයෙදී, පාපී ක්‍රියාවන්හිම ඇලී වෙසෙන්නෝ මරණය හිසින් දරාගෙන යති. මෝහයෙන් මුළා වූ ඔවුහු මෝඩයන්ගේ ඇසුර ලබන්නෝය.

၂၂.

22.

ဒုဝိဓော [Pg.91] သင်္ဂမော လောကေ,ဥဇုကော ကုဋိလော ဘဝေ;

ဥဇုကောဝ ပသံသေယျော,နောဟျညော သာဇသင်္ဂမော.

ලෝකයෙහි ඇසුර (සංගමය) සෘජු හා කුටිල (ඇදැති) යැයි දෙවැදෑරුම් වේ. එයින් සෘජු ඇසුරම ප්‍රශංසනීය වන අතර, අන්‍ය වූ කපටි ඇසුර එසේ නොවේ.

တေ [Pg.93] ဣမိနာ ဥပါယေန သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ မဟာ ဘိတ္တိပိဋ္ဌိကာယ ဝသန္တိ. (မဟောသဓဇာတက အဋ္ဌကထာ)

ඔවුහු මෙම උපායෙන් සමඟි වී, සතුටු වෙමින් මහත් වූ බිත්ති තලයක වාසය කරති. (මහෝසධ ජාතක අටුවාව)

၂၃.

23.

ယူထိကာ [Pg.95] ပုပ္ဖတေ နောဟိ,သိဉ္စိတာပိ ပုနပ္ပုနံ;

ပုပ္ဖတေ သမ္ပတ္တေ ကာလေ,ဧဝံ ဓာရေထ ဝီရိယံ.

සමන් පිච්ච වැල නැවත නැවත පැන් ඉසුවද (කාලය නොපැමිණි කල) නොපිපෙයි. එය පිපෙන්නේ නියමිත කාලය පැමිණි කල්හිය. වීර්යයද එලෙසම රඳවා ගත යුතුය.

၂၄.

24.

ဓနုစ္စယော [Pg.101] ဓနက္ခေပေါ,ဒုဝိဓာ ဟိ ဓနာကတိ;

ဓနုစ္စယေ နယော အတ္ထိ,ဓနက္ခေပမှိ နော ဣဓ.

ධනය රැස් කිරීම හා ධනය විනාශ කිරීම (විසුරුවා හැරීම) යැයි ධනය හැසිරවීමේ ක්‍රම දෙකක් ඇත. ධනය රැස් කිරීමෙහි ක්‍රමවේදයක් (න්‍යායක්) ඇතත්, ධනය විනාශ කිරීමෙහි එවැන්නක් නැත.

၂၅.

25.

အမာတာ [Pg.105] ပိတရသံ ဝဍ္ဎံ,ဇူတကာရဉ္စ စဉ္စလံ;

နာလပေယျ ဝိသေသညူ,ယဒိစ္ဆေ သိဒ္ဓိ မတ္တနော.

තමාගේ දියුණුව කැමති වන විශේෂඥයා (නුවණැත්තා) මව්පියන් විසින් නොතකා හරින ලද තැනැත්තා හා චපල වූ සූදුකරුවා සමඟ සාකච්ඡා නොකළ යුතුය.

ဟလိဒ္ဒိရာဂံ [Pg.109] ကပိစိတ္တံ,ပုရိသံ ရာဂဝိရာဂိနံ;

ဧဒိသံ တာတ မာသေဝိ,နိမ္မနုဿံပိ စေ သိယာ.

කහ පාට ගෑමක් වැනි (වහා වෙනස් වන) ඇලීමක් ඇති, වඳුරු සිතක් ඇති, ඉක්මනින් ඇලෙන හා නොඇලෙන සුලු පුරුෂයෙකු, මිනිසෙකු නොමැති පාළු තැනක වුවද ආශ්‍රය නොකරන්න.

၂၆.

26.

ဂုဏာ ဂုဏညူသု ဂုဏာ ဘဝန္တိ,တေ နိဂ္ဂုဏံ ပတွာ ဘဝန္တိ ဒေါသာ;

အာသာဒျတောယာ ပဘဝန္တိ နဇ္ဇော,သမုဒြမာသဇ္ဇ ဘဝန္တျပေယျာ.

ගුණධර්ම හඳුනන්නන් කෙරෙහි ගුණධර්මයන් ගුණ බවට පත්වේ. ඒවා ගුණහීනයන් වෙත පැමිණි කල දෝෂ බවට පත්වේ. ගංගාවෝ මිහිරි පැන් ඇතිව ගලා බසිති, නමුදු මුහුදට පැමිණි කල ඒවා පානය කළ නොහැකි තත්ත්වයට පත්වේ.

(ဥပဇာတိဂါထာ)

(උපජාති ගාථාවයි)

၂၇.

27.

သိလာရူပံ [Pg.113] နိမ္မိနန္တိ,ကောဋ္ဋေတွာန ပုနပ္ပုနံ;

ကောဋ္ဋကောဝ တထာ ဗာလာ,သာဓုံ ဩဝဇ္ဇ နိမ္မိတာ.

ගල් වඩුවෝ නැවත නැවතත් ගලට කොටමින් ශෛලමය රූප නෙළති. එමෙන්ම, අඥානයන්ටද නැවත නැවතත් අවවාද දීමෙන් යහපත් පුද්ගලයන් බවට පත් කළ හැකිය.

စာဏကျနီတိလာ ဂါထာ

චාණක්‍ය නීතියෙන් උපුටා ගත් ගාථාවකි

လာလနေ [Pg.116] ဗဟဝေါ ဒေါသာ,တာဠနေ ဗဟဝေါ ဂုဏာ;

တသ္မာ ပုတ္တဉ္စ သိဿဉ္စ,တာဠယေ န စ လာလယေ.

පමණට වඩා සුරතල් කිරීමෙහි බොහෝ දෝෂ පවතී; දඬුවම් කිරීමෙහි (හික්මවීමෙහි) බොහෝ ගුණ පවතී. එබැවින් පුත්‍රයාද ශිෂ්‍යයාද හික්මවිය යුතු අතර, සුරතල් නොකළ යුතුය.

၂၈.

28.

အတီတဿ [Pg.117] ဟိ မိတ္တဿ,ယော စေ ဒေါသံ ပကာသယေ;

သော ဟဝေ ပစ္စုပ္ပန္နဿ,ဒေါသံ ဘာသေတိ ဉာယတိ.

යමෙක් අතීත මිතුරෙකුගේ වැරදි ප්‍රසිද්ධ කරයිද, ඔහු වර්තමාන මිතුරාගේද වැරදි පවසන්නෙකු ලෙස හඳුනාගත යුතුය.

၂၉.

29.

လတာဝိယ [Pg.121] သေဝကာ တေ,ယေ နိဿယံ ပလမ္ဗရေ;

နိဿယဿ ဝိနာသေန,ဘူမျံ သေန္တိ အနာထကာ.

යම් සේවකයෝ පිහිටක් (ආධාරකයක්) ඇසුරු කරගෙන සිටිත්ද, ඔවුහු වැල් වැනියහ. ආධාරකය විනාශ වීමෙන් ඔවුහු අසරණව පොළොව මත ඇද වැටෙති.

၃၀.

30.

ဒေါသသိင်္ဂေဟိ [Pg.125] ဝိဇ္ဈန္တော,မာနခူရေဟိ အက္ကမံ;

ဘယံ ကရောတိ လောကမှိ,ဂေါဝ ဗာလော ဝိဟိံသကော.

දෝෂ නැමැති අංවලින් අනින, මානය නැමැති කුරවලින් පාගන, හිංසාකාරී අඥානයා වෘෂභයෙකු මෙන් ලෝකයෙහි භය ඇති කරයි.

၃၁.

31.

အာဒေါ [Pg.128] ဥပရိ လောကောယံ,ဥဇုလေခါယ တိဋ္ဌတိ;

မုသာဝါတေဟိ တံလောကံ,နိပါတေသိ အနဇ္ဇဝံ.

ආරම්භයේදී මේ ලෝකය සෘජු රේඛාවක (අවංකභාවය මත) පිහිටා තිබුණි. මුසාවාදයන් (බොරුව) හේතුවෙන් අසෘජු බවට පත් වූ ඒ ලෝකය ඇද වැටුණි.

၃၂.

32.

သုဃဋံ [Pg.132] ကုမ္ဘကာရေန,နာရဟော ပရိဘုဉ္ဇိတုံ;

တထူပမာယ ဝေက္ခေယျ,သကမ္မပရကမ္မနိ.

කුඹල්කරු විසින් මනාව සාදන ලද වළඳ නුසුදුසු පරිදි පරිභෝජනය නොකළ යුතුය. තමන්ගේ හා අන්‍යන්ගේ ක්‍රියාවන් දෙසද ඒ උපමාවෙන් බැලිය යුතුය.

၃၃.

33.

အနန္တရံသီ [Pg.136] သူရောပိ,နသက္ကောတိ ဃနံ တမံ;

ဝိဇ္ဈိတုံ ရံသိယာ လောကေ,တထာ မဒနမောဟိတာ;

နသက္ကောန္တိ မဒံ ဘေတွာ,ပညာဘာယ ပဘာသိတုံ.

අනන්ත රශ්මියෙන් යුතු සූර්යයාට වුවද ඝන අඳුර සිය කිරණින් විනිවිද යාමට නොහැකි වන්නාක් මෙන්, මදයෙන් (රාගයෙන් හෝ අභිමානයෙන්) මුළා වූවන්ටද සිය මදය බිඳ දමා ප්‍රඥා ආලෝකයෙන් බැබළීමට නොහැකිය.

၃၄.

34.

ခေဒဝေရံ [Pg.139] ဒလိဒ္ဒမှိ,ဘောဂိမှိ ရောဂုပဒ္ဒဝံ;

ဒေဿဝေရဉ္စ အာဏိမှိ,ပဿေ လောကဿ ဝေရိတံ.

දුප්පතා කෙරෙහි විඩාව හා වෛරයද, ධනවතා කෙරෙහි රෝග පීඩාවන්ද, බලවතා කෙරෙහි ක්‍රෝධය හා වෛරයද යන ලෝකයාගේ වෛරී ස්වභාවය දෙස බලන්න.

၃၅.

35.

သံလဒ္ဓေန [Pg.144] သုဘောဂေန,ဇီဝံ သုဒ္ဓံ ကရေ နိဇံ;

သေဋ္ဌော သော တေန ဇီဝေန,ဇေဂုစ္ဆော မလဇီဝိကော.

තමාට ලැබුණු යහපත් සම්පත්වලින් සිය ජීවිතය පිරිසිදු කරගත යුතුය. එම ජීවිතයෙන් ඔහු ශ්‍රේෂ්ඨ වන අතර, කිලිටි ජීවිකාවක් ඇති තැනැත්තා පිළිකුල් සහගත වේ.

၃၆.

36.

ဝဇိရ [Pg.148] ပုပ္ဖရာဂါနံ,ဝိသေသံ ယော နဗုဇ္ဈတိ;

ကထဉှိ သော ဝိက္ကီဏေယျ,ကီဏေယျ ဝါ ယထာတထံ.

වජ්‍ර (දියමන්ති) සහ පුෂ්පරාග මැණික්වල වෙනස නොහඳුනන තැනැත්තා, ඒවා නිසි පරිදි මිලදී ගන්නේ හෝ විකුණන්නේ කෙසේද?

၃၇.

37.

ကိပ္ပီလိ [Pg.152] ကောပိ စိန္တေတွာ,ပဗ္ဗတံ ဘေတ္တု မုဿဟံ;

အဗလာ တနုမဇ္ဈတ္တာ,စိန္တာ ဟသျာဝ သာ မုဓာ.

දුබල වූද කුඩා වූද කුහුඹුවෙකු කන්දක් බිඳ දැමීමට සිතා උත්සාහ කරන්නේ නම්, ඇගේ ඒ සිතිවිල්ල සිනහ උපදවන සුලුය, නිෂ්ඵල එකකි.

၃၈.

38.

ဇာတမတ္တံ [Pg.155] န ယော သတ္တုံ,ရောဂဉ္စူပသမံ နယေ;

မဟာဗလောပိ တေနေဝ,ဝုဒ္ဓိံပတွာ သ ဟညတေ.

උපන් කෙණෙහිම සතුරා හෝ රෝගය මැඩපවත්වා නොගන්නා තැනැත්තා, කෙතරම් මහා බලවතෙකු වුවද, එය වැඩුණු කල්හි එයින්ම විනාශයට පත්වේ.

၃၉.

39.

သဇီဝမံသဘက္ခေဟိ[Pg.159],သဒါဌီဟိ မုခေဟိ ဘော;

ဗိဠာရဗျဂ္ဃသီဟာနံ[Pg.160],နိဟီနာနိ အနေကဓာ;

တိက္ခာနိ ခရဝါဒါနိ,မနုဿာနံ မုခါနိ ဝေ.

අමු මස් අනුභව කරන, තියුණු දළ ඇති බළලුන්, ව්‍යාඝ්‍රයන් සහ සිංහයන්ගේ මුඛයෝ (මිනිස් මුඛයට වඩා) බොහෝ සෙයින් පහත් වෙති. සැබවින්ම, රළු වචන කතා කරන මිනිසුන්ගේ මුඛයෝ වඩාත් තියුණුය (හිංසාකාරීය).

၄၀.

40.

ဝိလုပ္ပန္တာ [Pg.163] ဝိဓာဝန္တိ,သဇီဝဝုတ္တိကမ္မုနာ;

ဇနာ တေန ဝိဟညန္တိ,စရန္တိ ဓမ္မဝေမုခါ.

ලෝකයා ජීවිකාව උදෙසා අනුන් කොල්ලකමින් ඔබ්බට මෙබ්බට දුවති. එයින් මිනිස්සු විනාශයට පත්වෙති, දහමට පිටුපා හැසිරෙති.

၄၁.

41.

သုလဘံ [Pg.167] လောကိယံ လောကေ,သာသနီယံဝ ဒုလ္လဘံ;

ဒုလ္လဘံ တံ ဝမညန္တော,ဧသော ဗာလတမော ဘဝေ.

ලෝකයෙහි ලෞකික දෑ සුලභය, නමුදු ශාසනික (දහම්) කරුණු දුර්ලභය. ඒ දුර්ලභ වූ ශාසනය අවඥාවෙන් බැහැර කරන්නා අතිශයින්ම මෝඩයෙකි.

၄၂.

42.

ယော [Pg.172] ပတိတ္ထ အဂျာဝါဋံ,မောဟာ တံ ဥပကာရိတုံ;

အညောရောဟိ တဒါ ဝါဋံ,ဒုတီယော မုဠှမုဠှကော.

යමෙක් මුළාව නිසා ගිනි වළකට වැටුණේ ද, ඔහුව බේරා ගැනීමට තවත් කෙනෙක් ඒ ගිනි වළටම බැස්සේ නම්, ඒ දෙවැන්නා ද දැඩි සේ මුළා වූවෙකි.

၄၃.

43.

ဗျဂ္ဃော [Pg.176] အာဝုဓဝိဒ္ဓေါ ဟိ,အကာ ဒုဋ္ဌာနိ နိန္နဒံ;

တထေဝ သာဓုသတ္ထေန,ဝိဒ္ဓေါ ဗာလော ပကုပ္ပိတော.

ආයුධයකින් ඇනුම් කෑ ව්‍යාඝ්‍රයා දැඩි කෝපයෙන් භයානක ලෙස ගොරවයි. එලෙසම, සත්පුරුෂයන්ගේ අවවාද නැමැති ආයුධයෙන් පහර කෑ මෝඩයා ද දැඩි සේ කිපෙයි.

၄၄.

44.

ပိဝန္တိ [Pg.180] လောဟိတံ ဍံသာ,အန္တော တုဏ္ဍေန မက္ခိကာ;

ဗဟိဒ္ဓါ ပရိဝါရေန္တိ,ဇနော တေန ဍံသာယယေ.

ලේ බොන මැස්සෝ තමන්ගේ හොඬවැල ශරීරය තුළට දමා ලේ බොති. බාහිරින් ද වට කර ගනිති. මිනිසා ඔවුන්ගෙන් දෂ්ට කරනු ලබන්නේ එහෙයිනි.

၄၅.

45.

အဓနဿ [Pg.184] ခဏော အပ္ပော,သဒ္ဓမ္မော အပ္ပကာလိနော;

အပ္ပကော တေန ယုဉ္ဇေယျုံ,ခဏံ ဗဟုံ လဘေတဝေ.

දිළින්දාට කාලය ඉතා අල්පය. සද්ධර්මය පවතින කාලය ද ඉතා කෙටි ය. එහෙයින් ලැබී ඇති ඒ සුළු කාලයෙන් වුව ද ධර්මයේ හැසිරීමෙහි යෙදිය යුතුය. එවිට බොහෝ වූ ක්ෂණ සම්පත්තිය ලබාගත හැකිය.