นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส
භාග්‍යවත් වූ, අරහත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!
โลกนีติ
ලෝකනීතිය
๑. ปณฺฑิตกณฺโฑ
1. පණ්ඩිත කාණ්ඩය
๑.
1.
โลกนีตึ [Pg.1] ปวกฺขามิ,นานาสตฺถสมุทฺธฏํ;
มาคเธเนว สงฺเขปํ,วนฺทิตฺวา รตนตฺถยํ.
ත්‍රිවිධ රත්නයට වැඳ නමස්කාර කොට, විවිධ ශාස්ත්‍රයන්ගෙන් උපුටා ගන්නා ලද ලෝක නීතිය, මාගධී (පාලි) භාෂාවෙන් සංක්ෂිප්තව පවසන්නෙමි.
๒.
2.
นีติโลเก ปุริสสฺส สาโร,มาตา ปิตา อาจริโยจ มิตฺโต;
ตสฺมา หิ นีตึ ปุริโส วิชญฺญา,ญาณี มหา โหติ พหุสฺสุโตจ.
ලෝකයෙහි මිනිසාට නීතිය (යහපත් හැසිරීම් රටාව) සාරය වන්නේය. මව, පියා, ගුරුවරයා සහ මිතුරා ද නීතිය බඳුය. එබැවින් මිනිසා නීතිය දැනගත යුතුය. එවිට හෙතෙම මහා ප්‍රඥාවන්තයෙක් සහ බහුශ්‍රැතයෙක් වන්නේය.
๓.
3.
อลสสฺส กุโต สิปฺปํ,อสิปฺปสฺส กุโต ธนํ;
อธนสฺส กุโต มิตฺตํ,อมิตฺตสฺส กุโต สุขํ;
อสุขสฺส [Pg.2] กุโต ปุญฺญํ,อปุญฺญสฺส กุโต วรํ.
අලසයාට ශිල්පයක් කොයින්ද? ශිල්පයක් නැත්තාට ධනයක් කොයින්ද? ධනයක් නැත්තාට මිතුරන් කොයින්ද? මිතුරන් නැත්තාට සැපයක් කොයින්ද? සැපයක් නැත්තාට පිනක් කොයින්ද? පිනක් නැත්තාට උතුම් බවක් කොයින්ද?
๔.
4.
สิปฺปา สมํ ธนํ นตฺถิ,สิปฺปํ โจรา นคณฺหเร;
อิธ โลเก สิปฺปํ มิตฺตํ,ปรโลเก สุขาวหํ.
ශිල්පයට සමාන ධනයක් නැත. ශිල්පය සොරුන්ට පැහැරගත නොහැකිය. මෙලොව දී ශිල්පය මිතුරෙකු වන අතර, පරලොව දී සැපය ළඟා කර දෙයි.
๕.
5.
อปฺปกํ นาติมญฺเญยฺย,จิตฺเต สุตํ นิธาปเย;
วมฺมิโกทกพินฺทูว,จิเรน ปริปูรติ.
සුළු දෙයක් වුවද අවමන් නොකළ යුතුය. ඇසූ පිරූ තැන් සිතෙහි තැන්පත් කරගත යුතුය. වේයාලැහැබෙහි වැටෙන දිය බින්දු මෙන්, කලක් යෑමෙන් එය පිරී ඉතිරී යයි.
๖.
6.
ขุทฺโทติ นาติมญฺเญยฺย,วิชฺชํ วา สิปฺปเมว วา;
เอกมฺปิ ปริโยทาตํ,ชีวิตกปฺปการณํ.
කුඩා දෙයක් යැයි සිතා විද්‍යාව හෝ ශිල්පය අවමන් නොකළ යුතුය. මනාව ප්‍රගුණ කරන ලද එකම එක ශිල්පයක් වුවද මුළු ජීවිතයම රැක ගැනීමට හේතු වෙයි.
๗.
7.
เสเล เสเล น มาณิกํ,คเช คเช น มุตฺติกํ;
วเน วเน น จนฺทนํ,ฐาเน ฐาเน น ปณฺฑิตํ.
සෑම පර්වතයකම මැණික් නැත. සෑම ඇතෙකුගේම මුතු නැත. සෑම වනාන්තරයකම සඳුන් ගස් නැත. එමෙන්ම සෑම තැනකම පණ්ඩිතයන් නැත.
๘.
8.
ปณฺฑิโต สุตสมฺปนฺโน,ยตฺถ อตฺถีติ เจ สุโต;
มหุสฺสาเหน [Pg.3] ตํ ฐานํ,คนฺตพฺพํว สุเตสินา.
ඇසූ පිරූ තැන් ඇති පණ්ඩිතයෙකු යම් තැනක වෙසෙන්නේ යැයි අසන්නට ලැබුණහොත්, ශාස්ත්‍රය සොයන්නා විසින් මහත් උත්සාහයෙන් යුතුව එම ස්ථානයට යා යුතුමය.
๙.
9.
สิเน สิปฺปํ สิเน ธนํ,สิเน ปพฺพตมารุหํ;
สิเน กามสฺส โกธสฺส,อิเม ปญฺจ สิเน สิเน.
ශිල්පය සෙමින් දිනාගත යුතුය. ධනය සෙමින් රැස් කළ යුතුය. පර්වතයට නැගිය යුත්තේ සෙමිනි. කාමය සහ ක්‍රෝධය ද සෙමින් මැඩපැවැත්විය යුතුය. මෙම කරුණු පහම සෙමින් සෙමින් කළ යුතුය.
๑๐.
10.
สุติ สมฺมุติ สงฺขฺยาจ,โยคา นีติ วิเสสกา;
คนฺธพฺพา คณิกา เจว,ธนุ เพทา จ ปูรณา.
ශ්‍රැතිය (වේදය), ස්මෘතිය, ගණිතය, යෝග ශාස්ත්‍රය, නීතිය, වෛශේෂිකය, සංගීතය, නැටුම්, ධනුර්වේදය සහ පුරාණ ග්‍රන්ථ ද,
๑๑.
11.
ติกิจฺฉา อิติหาสา จ,โชติ มายา จ ฉนฺทติ;
เกตุ มนฺตา จ สทฺทา จ,สิปฺปาฏฺฐารสกา อิเม.
වෛද්‍ය විද්‍යාව, ඉතිහාසය, ජ්‍යොතිෂය, මන්ත්‍ර ශාස්ත්‍රය, ඡන්දස් ශාස්ත්‍රය, දූත ශාස්ත්‍රය, තන්ත්‍ර සහ ව්‍යාකරණ ශාස්ත්‍රය යන මේවා අෂ්ටාදශ (දහඅටක් වූ) මහා ශිල්පයෝ වෙති.
๑๒.
12.
อปุฏฺโฐ ปณฺฑิโต เภรี,ปชฺชุนฺโน เม โหติ ปุจฺฉิโต;
พาโล ปุฏฺโฐ อปุฏฺโฐปิ,พหุมฺปิ ภณเต สทา.
නොවිමසන ලද පණ්ඩිතයා බෙරයක් බඳුය (නිහඬය). විමසන ලද කල හෙතෙම වැසි වස්වන වලාකුළක් බඳුය. නමුත් අඥානයා ඇසුවද නොඇසුවද හැමවිටම බොහෝ දේ දොඩවයි.
๑๓.
13.
โปตฺถเกสุ จ ยํ สิปฺปํ,ปรหตฺเถสุ ยํ ธนํ;
ยถากิจฺเจ [Pg.4] สมุปฺปนฺเน,น ตํ สิปฺปํ น ตํ ธนํ.
පොත්පත්වල පමණක් ඇති ශිල්පය ද, අනුන් අත ඇති ධනය ද, වැඩක් උපන් කල්හි ප්‍රයෝජනයට ගත නොහැකි බැවින් එය ශිල්පයක් හෝ ධනයක් නොවේ.
๑๔.
14.
ชลปฺปมาณํ กุมุทฺทนาลํ,กุลปฺปมาณํ วินโย ปมาณํ;
พฺยตฺติปฺปมาณํ กถีตวากฺยํ,ปถวิยา ปมาณํ ติณ มิลาตํ.
නෙළුම් දණ්ඩේ දිගින් ජලයේ ප්‍රමාණය මනිනු ලැබේ. විනයෙහි ප්‍රමාණයෙන් කුලයේ උසස් බව මනිනු ලැබේ. කතා කරන වචනයෙන් පුද්ගලයාගේ දක්ෂතාව මනිනු ලැබේ. තණකොළ පරවීමෙන් පෘථිවියේ සාරවත් බව මනිනු ලැබේ.
๑๕.
15.
อปฺปสฺสุโต สุตํ อปฺปํ,พหุํ มญฺญติ มานวา;
สินฺธูทกํ อปสฺสนฺโต,กูเป โตยํว มณฺฑุโก.
අල්පශ්‍රැත මිනිසා තමාගේ ස්වල්ප වූ දැනුම මහත් කොට සිතයි. එය හරියට මහා සාගරය නොදුටු, ළිඳේ වෙසෙන ගෙම්බා ළිං දිය මහත් කොට සිතන්නාක් වැන්න.
๑๖.
16.
ปถมํ ปราชเย สิปฺปํ,ทุติยํ ปราชเย ธนํ;
ตติยํ ปราชเย ธมฺมํ,จตุตฺถํ กึ กริสฺสติ.
පළමුවන වයසේදී ශිල්පය නොඉගෙන පරාජය වුවහොත්, දෙවන වයසේදී ධනය නොසොයා පරාජය වුවහොත්, තෙවන වයසේදී ධර්මය නොපුරා පරාජය වුවහොත්, සිව්වන වයසේදී ඔහු කුමක් කරනු ඇත්ද?
๑๗.
17.
พฺยตฺต ปุตฺร กิมลโส,อพฺยตฺโต ภารหารโก;
พฺยตฺตโก ปูชิโต โลเก,พฺยตฺต ปุตฺร ทิเน ทิเน.
බුද්ධිමත් පුත්‍රයනි, කුමට අලස වන්නේද? නූගතා බර උසුලන්නෙක් වෙයි. වියතා ලොවෙහි පිදුම් ලබයි. එබැවින් පුත්‍රයනි, දිනෙන් දින ඥානය වර්ධනය කරගන්න.
๑๘.
18.
มาตา เวรี ปิตา สตฺรุ,เกน พาเล น สิกฺขิตา;
สภามชฺเฌ [Pg.5] น โสภนฺติ,หํสมชฺเฌ พโกยถา.
යම් මවක් සහ පියෙක් තම දරුවන්ට ශිල්පය උගන්වන්නේ නැද්ද, ඔවුහු දරුවන්ට සතුරෝ වෙති. හංසයන් මැද කොකෙකු මෙන්, ඔවුහු සභාවක් මැද බැබළෙන්නේ නැත.
๑๙.
19.
กณฺฏกํ คิริ โก ติกฺขติ,โก อญฺชนํ มิคกฺขิกํ;
อุปฺปถํ ปลฺลเล โก สุคนฺธํ,กุล-ปุตฺต-รูโป โก ปวตฺตติ;
สามํ-ภาโว.
කටු තියුණු කරන්නේ කවුද? මුවැත්තියගේ ඇස්වල අඳුන ගාන්නේ කවුද? මඩ වගුරේ පිපෙන නෙළුම සුවඳ කරන්නේ කවුද? කුලපුත්‍රයාගේ ගුණ යහපත් කරන්නේ කවුද? මේ සියල්ල ස්වභාවධර්මයෙන්ම (සහජයෙන්ම) සිදුවන දේය.
๒๐.
20.
น รสํ อโกตมฺพุลํ,อธนสฺส, ลงฺกตมฺปิ;
อโลนกนฺตุ พฺยญฺชนํ,พฺยากรณํ อสิปฺปสฺส.
හුණු නැති බුලත් විට රස නැත. දුප්පතාට පළඳවන ලද ආභරණවලින් වැඩක් නැත. ලුණු නැති ව්‍යංජනය රස නැත. නූගතාට ව්‍යාකරණ ශාස්ත්‍රයෙන් වැඩක් නැත.
๒๑.
21.
สุสฺสุสา สุตสมฺปนฺโน,สุตาปญฺญาย ปวฑฺฒติ;
ปญฺญาย อตฺถํ ชานาติ,ญาโต อตฺโถ สุขาวโห.
ඉගෙනීමට ඇති ආශාව නිසා බහුශ්‍රැතභාවය ඇතිවේ. බහුශ්‍රැතභාවය නිසා ප්‍රඥාව වැඩේ. ප්‍රඥාව නිසා යහපත වටහා ගනී. වටහා ගන්නා ලද යහපත සැපය ළඟා කර දෙයි.
๒๒.
22.
โภชนํ เมถุนํ นิทฺทา,โคเณ โปเสปิ วิชฺชติ;
วิชฺชา วิเสโส โปสสฺส,ตํ หีโน โคสโม ภเว.
ආහාර ගැනීම, මෛථුනය සහ නින්ද ගොනාට මෙන්ම මිනිසාටද පොදුය. මිනිසාගේ සුවිශේෂී බව වන්නේ දැනුමයි. එයින් තොර වූ මිනිසා ගොනෙකුට සමාන වෙයි.
๒๓.
23.
นตฺถิ วิชฺชาสมํมิตฺตํ,นจ พฺยาธิสโม ริปุ;
นจ [Pg.6] อตฺตสมํ เปมํ,นจ กมฺมสมํ พลํ.
විද්‍යාවට සමාන මිතුරෙක් නැත. රෝගයට සමාන සතුරෙක් නැත. තමාට සමාන ප්‍රේමයක් නැත. කර්මයට සමාන බලයක් නැත.
๒๔.
24.
หํโส มชฺเฌ น กากานํ,สีโห คุนฺนํ น โสภเต;
คทฺรภมชฺเฌ ตุรงฺโค,พาลมชฺเฌ จ ปณฺฑิโต.
කපුටන් මැද හංසයා බැබළෙන්නේ නැත. ගවයන් මැද සිංහයා බැබළෙන්නේ නැත. බූරුවන් මැද අශ්වයා බැබළෙන්නේ නැත. එමෙන්ම අඥානයන් මැද පණ්ඩිතයා බැබළෙන්නේ නැත.
๒๕.
25.
ยาวชีวมฺปิ เจ พาโล,ปณฺฑิตํ ปยิรุปาสติ;
น โส ธมฺมํ วิชานาติ,ทพฺพิ สูปรสํ ยถา.
අඥානයා ජීවිත කාලය පුරාම පණ්ඩිතයෙකු ඇසුරු කළද, හැන්ද ව්‍යංජනයේ රසය නොදන්නා සේ, ඔහු ධර්මය වටහා නොගනී.
๒๖.
26.
มุหุตฺตมปิ เจ วิญฺญู,ปณฺฑิตํ ปยิรุปาสติ;
ขิปฺปํ ธมฺมํ วิชานาติ,ชิวฺหา สูปรสํ ยถา.
බුද්ධිමත් පුද්ගලයා මොහොතක් පමණක් වුවද පණ්ඩිතයෙකු ඇසුරු කළහොත්, දිව ව්‍යංජනයේ රසය වහා හඳුනා ගන්නා සේ, ඔහු වහාම ධර්මය වටහා ගනී.
๒๗.
27.
วินา สตฺถํ น คจฺเฉยฺย,สูโร สงฺคามภูมิยํ;
ปณฺฑิตฺวาทฺธคู วาณิโช,วิเทสคมโน ตถา.
වීරයා ආයුධ නැතිව යුද බිමට නොයා යුතුය. පණ්ඩිතයා, මඟියා සහ වෙළෙන්දා ද එලෙසම නිසි සූදානමකින් තොරව විදේශගත නොවිය යුතුය.
๒๘.
28.
ธนนาสํ มโนตาปํ,ฆเร ทุจฺจริตานิ จ;
วญฺจนญฺจ [Pg.7] อวมานํ,ปณฺฑิโต น ปกาสเย.
ධනය විනාශ වීම ද, සිතේ ඇතිවන තැවුල ද, නිවසේ සිදුවන වැරදි හැසිරීම් ද, තමා රැවටීමට ලක්වීම ද, තමාට සිදුවූ අවමානය ද පණ්ඩිතයා විසින් අන් අයට ප්‍රකාශ නොකළ යුතුය.
๒๙.
29.
ปตฺตานุรูปกํ วากฺยํ,สภาวรูปกํ ปิยํ;
อตฺตานุรูปกํ โกธํ,โย ชานาติ ส ปณฺฑิโต.
තත්ත්වයට ගැලපෙන වචනය ද, සභාවට ගැලපෙන ප්‍රිය වචනය ද, තමාගේ ප්‍රමාණයට ගැලපෙන කෝපය පාලනය කිරීම ද යමෙක් දන්නේද, හෙතෙම පණ්ඩිතයෙකි.
๓๐.
30.
อ-ธนสฺส รสํ ขาทา,อ-พลสฺส หถา นรา;
อ-ปญฺญสฺส วากฺย-กถา,อุมฺมตฺตก-สมา อิเม.
දුප්පතා රසවත් ආහාර සෙවීම ද, දුබලයා අනුන්ට පහර දීමට යාම ද, මෝඩයා දේශන පැවැත්වීමට යාම ද යන මේවා උම්මත්තකයන්ගේ ක්‍රියාවන්ට සමාන වේ.
๓๑.
31.
อนวฺหายํ คมยนฺโต,อ-ปุจฺฉา พหุ-ภาสโก;
อตฺต-คุณํ ปกาเสนฺโต,ติ-วิธํ หีน-ลกฺขณํ.
නොකැඳවාම යෑම ද, නොඅසාම බොහෝ දේ කතා කිරීම ද, තමාගේම ගුණ වර්ණනා කර ගැනීම ද යන මේවා පහත් පුද්ගලයන්ගේ ලක්ෂණ තුනකි.
๓๒.
32.
อปฺป-รูโป พหุํ ภาโส,อปฺป-ปญฺโญ ปกาสิโต;
อปฺป-ปูโร ฆโฏ โขเภ,อปฺป-ขีรา คาวี จเถ.
රූපයෙන් අඩු තැනැත්තා බොහෝ සෙයින් කතා කරයි. ප්‍රඥාවෙන් අඩු තැනැත්තා තමා ප්‍රසිද්ධ කර ගනී. බාගෙට පිරුණු කලය සෙලවෙයි. කිරි අඩු එළදෙන බොහෝ සෙයින් දඟලයි.
๓๓.
33.
มณฺฑูเกปิ อุกฺเร สีเห,กากคฺคเห ปิเย ปิเย;
อ-ปณฺฑีปิ [Pg.8] ปณฺฑี หุตฺวา,ธีรา ปุจฺเฉ วเย วเย.
වියළි ළිඳක වෙසෙන ගෙම්බා සිංහයෙකු මෙන් ගොරවයි. රාජාලියෙකු නැති තැන කපුටා ද රාජාලියෙකු මෙන් හැසිරෙයි. එමෙන්ම නූගතා ද ප්‍රඥාවන්තයන් විසින් ප්‍රශ්න කරනු ලබන තෙක් තමා පණ්ඩිතයෙකු යැයි සිතා සිටියි.
๓๔.
34.
มณฺฑูเกปิ อุกฺเร สีเห,สูกเรปิ อุเห ทีเป;
พิฬาเร สทิเส พฺยคฺเฆ,สพฺพ ธีเร สิปฺป-สเม.
ළිඳෙහි වෙසෙන ගෙම්බා සිංහයෙකු වැනිය, වනාන්තරයේ ඌරා කොටියෙකු වැනිය, බළලා ව්‍යාඝ්‍රයෙකු වැනිය. එමෙන්ම ප්‍රතිවාදියෙකු නැති තැන සැවොම තමන් මහා ප්‍රඥාවන්තයන් හෝ වීරයන් යැයි සිතති.
๓๕.
35.
น ติตฺติ ราชา ธนมฺหิ,ปณฺฑิโตปิ สุ-ภาสิเต;
จกฺขุํปิ ปิย-ทสฺสเน,ชเล สาคโร น ติตฺติ.
රජු ධනයෙන් සෑහීමකට පත් නොවේ. පණ්ඩිතයා සුභාෂිතයන්ගෙන් සෑහීමකට පත් නොවේ. ඇස ප්‍රිය දසුන් දැකීමෙන් සෑහීමකට පත් නොවේ. සාගරය ජලයෙන් සෑහීමකට පත් නොවේ.
๓๖.
36.
รูป-โยพฺพน-สมฺปนฺนา,วิสาถ-กุถ-สมฺภวา;
วิชฺชา-หีนา น โสภนฺติ,นิคนฺธา อิว กึสุกา.
රූපයෙන් හා යෞවනයෙන් යුක්ත වුවද, උසස් කුලයක උපත ලබා තිබුණද, විද්‍යාවෙන් තොර වූවෝ සුවඳක් නැති කෑල මල් මෙන් නොබබළති.
๓๗.
37.
หีเน ปุตฺโต ราชามจฺโจ,พาล-ปุตฺโต จ ปณฺฑิโต;
อ-ธนสฺส ธนํ พหุ,ปุริสานํ น มญฺญถ.
පහත් කුලයක උපන් පුත්‍රයා රජුගේ ඇමතියෙකු විය හැකිය. අඥානයාගේ පුත්‍රයා පණ්ඩිතයෙකු විය හැකිය. දුප්පතාට බොහෝ ධනය ලැබිය හැකිය. එබැවින් මිනිසුන්ගේ (උපත හෝ වත්මන් තත්ත්වය දෙස බලා) ඔවුන්ව සුළු කොට නොසිතන්න.
๓๘.
38.
โย สิปฺป-โลเภน,พหุํ คณฺหาติ ตํ สิปฺปํ;
มูโคว [Pg.9] สุปินํ ปสฺสํ,กเถตุมฺปิ น อุสฺสเห.
යමෙක් ශිල්පයට ඇති ලෝභය නිසා (ප්‍රමාණයට වඩා) බොහෝ ශිල්පයන් හදාරන්නේ ද, හෙතෙම සිහිනයක් දුටු ගොළුමෙන් එය ප්‍රකාශ කිරීමට පවා අපොහොසත් වෙයි.
๓๙.
39.
ภิชฺเชตุํ กุมฺภกาโร,โสเภตุํ กุมฺภ ฆฏฺฏติ;
น ขิปิตุํ อปาเยสุ,สิสฺสานํ วุฑฺฒิ-การณา.
කුඹල්කරු මැටි බඳුනට තළන්නේ එය බිඳ දැමීමට නොව, එය ලස්සන කිරීමට ය. (එලෙසම ගුරුවරුන් සිසුන්ට දඬුවම් කරන්නේ) ඔවුන් අපායට ඇද දැමීමට නොව, සිසුන්ගේ දියුණුව තකා ම ය.
๔๐.
40.
ตคฺครญฺจ ปลาเสน,โย นโร อุปนยฺหติ;
ปตฺตาปิ สุรภิ วายนฺติ,เอวํ ธีรูปเสวนา.
යම් මිනිසෙකු සුවඳවත් තගර මල් කොළයකින් ඔතන්නේ නම්, ඒ කොළයෙන් ද සුවඳ විහිදෙයි. නුවණැත්තන් ඇසුරු කිරීම ද එබඳු ය.
ปณฺฑิตกณฺโฑ นิฏฺฐิโต.
පණ්ඩිත කාණ්ඩය නිමවිය.
สุชนกณฺโฑ
සුජන කාණ්ඩය (යහපත් මිනිසුන් පිළිබඳ කොටස)
๔๑.
41.
สพฺภิเรว สมาเสถ,สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺถวํ;
สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย,เสยฺโย โหติ น ปาปิโย.
සත්පුරුෂයන් සමඟ ම වාසය කළ යුතු ය. සත්පුරුෂයන් සමඟ ම ඇසුර පැවැත්විය යුතු ය. සත්පුරුෂයන්ගේ සද්ධර්මය දැනගැනීමෙන් තමාට යහපතක් ම සිදුවේ, අයහපතක් නොවේ.
๔๒.
42.
จช ทุชฺชน สํสคฺคํ,ภช สาธุ สมาคมํ;
กร ปุญฺญมโหรตฺตึ,สร นิจฺจมนิจฺจตํ.
අසත්පුරුෂයන්ගේ ඇසුර දුරු කරන්න. සත්පුරුෂයන්ගේ ඇසුර ලබා ගන්න. දිවා රෑ දෙක්හි පින් දහම් කරන්න. නිරතුරුව ම අනිත්‍යතාවය සිහිපත් කරන්න.
๔๓.
43.
ยถา [Pg.10] อุทุมฺพรปกฺกา,พหิรตฺตกเมวจ;
อนฺโต กิมีหิ สมฺปุณฺณา,เอวํ ทุชฺชนหทฺทยา.
ඉදුණු දිඹුල් ගෙඩිය පිටතින් රතු පැහැයෙන් අලංකාර වුව ද, ඇතුළතින් පණුවන්ගෙන් පිරී පවතින්නාක් මෙන්, අසත්පුරුෂයන්ගේ හදවත ද එබඳු ය.
๔๔.
44.
ยถาปิ ปนสาปกฺกา,พหิ กณฺฑกเมว จ;
อนฺโต อมตสมฺปนฺนา,เอวํ สุชนหทยา.
ඉදුණු කොස් ගෙඩිය පිටතින් කටු සහිත වුව ද, ඇතුළතින් රසවත් වැල වරකායෙන් පිරී පවතින්නාක් මෙන්, සත්පුරුෂයන්ගේ හදවත ද එබඳු ය.
๔๕.
45.
สุกฺโขปิ จนฺทนตรุ น ชหาติ คนฺธํ,นาโค คโต นรมุเข น ชหาติ ลีฬํ;
ยนฺตาคโต มธุรสํ น ชหาติ อุจฺฉุ,ทุกฺโขปิ ปณฺฑิตชโน น ชหาติ ธมฺมํ.
වියළුණ ද සඳුන් ගස සිය සුවඳ අත්නොහරියි. සතුරන් ඉදිරියට ගිය ද ඇතා සිය වික්‍රමාන්විත ලීලාව අත්නොහරියි. යන්ත්‍රයට අසුවුව ද උක්ගස සිය මිහිරි රසය අත්නොහරියි. එලෙස ම, දුකට පත් වුව ද පණ්ඩිතයා ධර්මය අත්නොහරියි.
๔๖.
46.
สีโห นาม ชิฆจฺฉาปิ,ปณฺณาทีนิ น ขาทติ;
สีโห นาม กิโสจาปิ,นาคมํสํ น ขาทติ.
සිංහයා කුසගින්නෙන් පෙළුණ ද තණකොළ හෝ කොළ ජාති නොකයි. සිංහයා කෙට්ටු වුව ද ඇතෙකුගේ මස් මිස (පහත් සතෙකුගේ මස්) අනුභව නොකරයි.
๔๗.
47.
กุล-ชาโต กุล-ปุตฺโต,กุล-วํส-สุรกฺขโต;
อตฺตนา ทุกฺข-ปตฺโตปิ,หีน-กมฺมํ น การเย.
උසස් කුලයක උපන්, කුලවංශය මනාව රකින කුලපුත්‍රයා තමා දුකට පත් වුව ද කිසිවිටෙකත් පහත් ක්‍රියාවන් නොකළ යුතු ය.
๔๘.
48.
จนฺทนํ [Pg.11] สีตลํ โลเก,ตโต จนฺทํว สีตลํ;
จนฺท-จนฺทนสีตมฺหา,สาธุ วากฺยํ สุภาสิตํ.
ලෝකයෙහි සඳුන් සිසිල් ය. ඊටත් වඩා චන්ද්‍රයා සිසිල් ය. චන්ද්‍රයාගේත් සඳුන්ගෙත් සිසිලසට වඩා සත්පුරුෂයාගේ සුභාෂිත වචනය සිසිල් ය.
๔๙.
49.
อุเทยฺย ภาณุ ปจฺฉิเม,เมรุราชา นเมยฺยปิ;
สีตลา นรกคฺคิปิ,ปพฺพตคฺเค จ อุปฺปลํ.วิกเส น วิปรีตํ,สาธุวายฺยํ กุทาจนํ.
බටහිර දෙසින් සූර්යයා උදා වුව ද, මහා මේරු පර්වතය නැමුණ ද, නිරාගින්න සිසිල් වුව ද, පර්වත මුදුනෙහි නෙළුම් මල් පිපුණ ද, සත්පුරුෂයන් පැවසූ වචනය කිසි කලෙකත් වෙනස් නොවේ.
๕๐.
50.
สุขา รุกฺขสฺส ฉายาว,ตโต ญาติ มาตา ปิตุ;
ตโต อาจริโย รญฺโญ,ตโต พุทฺธสฺสเนกธา.
ගසක සෙවණ සුවදායක ය. ඊට වඩා මවුපියන්ගේ සහ නෑදෑයන්ගේ සෙවණ සුවදායක ය. ඊටත් වඩා ගුරුවරයාගේ සහ රජුගේ සෙවණ සුවදායක ය. ඒ සියල්ලටම වඩා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සෙවණ අනේකප්‍රකාරයෙන් ම සුවදායක ය.
๕๑.
51.
ภมรา ปุปฺผมิจฺฉนฺติ,คุณมิจฺฉนฺติ สุชนา;
มกฺขิกา ปูติมิจฺฉนฺติ,โทสมิจฺฉนฺติ ทุชฺชนา.
බඹරුන් මල් සොයන්නාක් මෙන් සත්පුරුෂයෝ ගුණ සොයති. මැස්සන් කුණු ජාති සොයන්නාක් මෙන් අසත්පුරුෂයෝ දෝෂ (වැරදි) සොයති.
๕๒.
52.
มาตาหีนสฺส ทุพฺภาสา,ปิตาหีนสฺส ทุกฺริยา;
อุโภ [Pg.12] มาตา ปิตา หีนา,ทุพฺภสาจ ทุกีริยา.
මව පහත් තැනැත්තියක වූවහුගේ වචන අශෝභන වෙයි. පියා පහත් තැනැත්තෙකු වූවහුගේ ක්‍රියා අශෝභන වෙයි. මවත් පියාත් දෙදෙනාම පහත් වූවහුගේ වචන මෙන් ම ක්‍රියා ද අශෝභන වෙයි.
๕๓.
53.
มาตา เสฏฺฐสฺส สุภาสา,ปิตา เสฏฺฐสฺส สุกฺริยา;
อุโภ มาตา ปิตา เสฏฺฐา,สุภาสาจ สุกีริยา.
මව උතුම් තැනැත්තියක වූවහුගේ වචන යහපත් වෙයි. පියා උතුම් තැනැත්තෙකු වූවහුගේ ක්‍රියා යහපත් වෙයි. මවත් පියාත් දෙදෙනාම උතුම් වූවහුගේ වචන මෙන් ම ක්‍රියා ද යහපත් වෙයි.
๕๔.
54.
สงฺคาเม สูร-มิจฺฉนฺติ,มนฺตีสุ อกูตูหลํ;
ปิยญฺจ อนฺนปาเนสุ,อตฺเถ ชาเต จ ปณฺฑิตํ.
යුද බිමේදී සූර වීරයන් ද, මන්ත්‍රණවලදී නොසැලෙන සුලු (කලබල නොවන) උපදේශකයන් ද, ආහාර පාන දීමේදී ප්‍රියශීලී අය ද, යම් අවශ්‍යතාවක් හෝ ගැටලුවක් මතු වූ විට පණ්ඩිතයෙකු ද මිනිස්සු අපේක්ෂා කරති.
๕๕.
55.
สุนโข สุนขํ ทิสฺวา,ทนฺตํ ทสฺเสติ หึสิตุํ;
ทุชฺชโน สุชนํ ทิสฺวา,โรสยํ หึสมิจฺฉติ.
බල්ලෙකු තවත් බල්ලෙකු දැක තලා පෙළා දැමීමට දත් විලිස්සා පෙන්වන්නාක් මෙන්, අසත්පුරුෂයා ද සත්පුරුෂයෙකු දැක ක්‍රෝධයෙන් යුතුව ඔහුට හිංසා කිරීමට කැමති වෙයි.
๕๖.
56.
มา จ เวเคน กิจฺจานิ,กโรสิ การาเปสิ วา;
สหสา การิตํ กมฺมํ,มนฺโท ปจฺฉานุตปฺปติ.
කලබලයෙන් කිසිදු කාර්යයක් නොකරන්න, අන් ලවා ද නොකරවන්න. නොසිතා බලා ඉක්මනින් කළ ක්‍රියාවන් නිසා අඥාන මිනිසා පසුව පසුතැවිලි වෙයි.
๕๗.
57.
โกธํ วิหิตฺวา น กทาจินโสเจ,มกฺขปฺปหานํ อิสโย อวณฺณยุํ;
สพฺเพส [Pg.13] ผารุส-วจํ ขเมถ,เอตํ ขนฺตึ อุตฺตมมาหุ สนฺโต.
ක්‍රෝධය දුරු කළ තැනැත්තා කිසිදා ශෝක නොකරයි. ගුණමකුකම දුරු කිරීම සෘෂිවරුන් විසින් වර්ණනා කරන ලදී. සැම දෙනාගේ ම රළු වචන ඉවසන්න. සත්පුරුෂයෝ මේ ඉවසීම උතුම් ම ඉවසීම යැයි පවසති.
๕๘.
58.
ทุกฺโข นิวาโส สมฺพาเธ,ฐาเน อสุจิสงฺกเต;
ตโต อริมฺหิ อปฺปิเย,ตโตปิ อกตญฺญุนา.
පටු වූ ද අපිරිසිදු වූ ද අවහිර ස්ථානයක වාසය කිරීම දුක් සහිත ය. ඊටත් වඩා අප්‍රිය සතුරෙකු සමඟ වාසය කිරීම දුක් සහිත ය. ඒ සියල්ලටම වඩා කෙළෙහිගුණ නොදන්නා (අකෘතඥ) පුද්ගලයෙකු සමඟ වාසය කිරීම දුක් සහිත ය.
๕๙.
59.
โอวาเทยฺยานุสาเสยฺย,คาปกา จ นิวารเย;
สตญฺหิ โส ปิโย โหติ,อสตํ โหติ อปฺปิโย.
අවවාද කළ යුතු ය, අනුශාසනා කළ යුතු ය, අයහපතින් වැළැක්විය යුතු ය. එවැනි තැනැත්තා සත්පුරුෂයන්ට ප්‍රිය වෙයි, අසත්පුරුෂයන්ට අප්‍රිය වෙයි.
๖๐.
60.
อุตฺตมตฺตนิวาเตน,สูรํ เภเทน นิชฺชเย;
นีจํ อปฺปก ทาเนน,วีริเยน สมํ ชเย.
උතුම් පුද්ගලයා නිහතමානී බවින් ද, ශූරයා (මිතුරන්ගෙන්) භේද කිරීමෙන් ද, පහත් පුද්ගලයා සුළු දීමනාවකින් ද, සමානයා වීර්යයෙන් ද ජයගත යුතු ය.
๖๑.
61.
น วิสํ วิสมิจฺจาหุ,ธนํ สงฺฆสฺส อุจฺจเต;
วิสํ เอกํว หนติ,สพฺพํ สงฺฆสฺส สนฺตกํ.
ලෝකයෙහි ඇති වස සැබෑ වස නොවේ යැයි කියනු ලැබේ. මහා සංඝයා වහන්සේ සතු ධනය (සංඝික දේපළ) සැබෑ වස ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. මන්ද, වස විසින් නසනු ලබන්නේ එක් අයෙකු පමණි; සංඝික දේපළ පැහැර ගැනීම මුළු පරපුරම විනාශ කරයි.
๖๒.
62.
ชวเน ภทฺรํ ชานนฺติ,พลิทฺทญฺจ วาเหนา;
ทุเหน [Pg.14] เธนุํ ชานนฺติ,ภาสมาเนน ปณฺฑิตํ.
උතුම් අශ්වයා වේගයෙන් ද, ගොනා බර ඇදීමෙන් ද, දෙන කිරි දීමෙන් ද, පණ්ඩිතයා කථා කිරීමෙන් ද හඳුනා ගනිති.
๖๓.
63.
ธนมปฺปมฺปิ สาธูนํ,กูเป วาริว นิสฺสโย;
พหุํ อปิ อสาธูนํ,นจ วารีว อณฺณเว.
සත්පුරුෂයන් සතු ස්වල්ප වූ ද ධනය ළිඳක ඇති ජලය මෙන් (අන් අයට) ප්‍රයෝජනවත් වෙයි. අසත්පුරුෂයන් සතු බොහෝ වූ ද ධනය මුහුදේ ඇති ජලය මෙන් (කිසිවෙකුට) ප්‍රයෝජනයක් නොවේ.
๖๔.
64.
นชฺโช ปิวนฺติ โน อาปํ,รุกฺขา ขาทนฺติ โน ผลํ;
วสฺสนฺติ กฺวจิ โน เมฆา,ปรตฺถาย สตํ ธนํ.
ගංගාවෝ තමන්ගේ ම ජලය නොබොති, ගස් තමන්ගේ ම ඵල නොබුදිති, වැසි වලාකුළු තමන් උදෙසා නොවසිති. එලෙස ම සත්පුරුෂයන් සතු ධනය පවතින්නේ පරෝපකාරය සඳහා ම ය.
๖๕.
65.
อปตฺเถยฺยํ น ปตฺเถยฺย,อ จินฺเตยฺยํ น จินฺตเย;
ธมฺมเมว สุจินฺเตยฺย,กาลํ โมฆํ น อจฺจเย.
නොපැතිය යුතු දේ නොපැතිය යුතු ය, නොසිතිය යුතු දේ නොසිතිය යුතු ය. දහම ම මනාව සිතිය යුතු ය, කාලය හිස්ව ගත නොකළ යුතු ය.
๖๖.
66.
อจินฺติตมฺปิ ภวติ,จินฺติตมฺปิ วินสฺสติ;
น หิ จินฺตามยา โภคา,อิตฺถิยา ปุริสสฺสวา.
නොසිතූ දේ ද සිදු වෙයි, සිතූ දේ ද විනාශ වී යයි. ස්ත්‍රියකට වුව ද පුරුෂයෙකුට වුව ද සම්පත් ලැබෙන්නේ හුදෙක් සිතීමෙන් ම පමණක් නොවේ.
๖๗.
67.
อสนฺตสฺส ปิโย โหติ,สนฺเต น กุรุเต ปิยํ;
อสตํ [Pg.15] ธมฺมํ โรเจติ,ตํ ปราภวโต มุขํ.
අසත්පුරුෂයන්ට ප්‍රිය කරයි, සත්පුරුෂයන්ට ප්‍රිය නොකරයි, අසත්පුරුෂයන්ගේ ධර්මයට කැමති වෙයි; එය පිරිහීමට කරුණකි.
สุชนกณฺโฑ นิฏฺฐิโต.
සුජන කාණ්ඩය නිමවිය.
๔. พาลทุชฺชนกณฺโฑ
4. බාල දුර්ජන කාණ්ඩය (අඥානයන් සහ අසත්පුරුෂයන් පිළිබඳ කොටස)
๖๘.
68.
อติปฺปิโย น กาตพฺโพ,ขโล โกตูหลํ กโร;
สิรสา วหฺยมาโนปิ,อฑฺฒปูโร ฆโฏ ยถา.
කලබලකාරී වූ අසත්පුරුෂයා ඉතා ප්‍රියතමයෙකු නොකර ගත යුතු ය. හිස මත තබාගෙන ගිය ද හෙතෙම අඩක් පිරුණු දිය කළයක් බඳු ය (සැලෙමින් කරදර කරයි).
๖๙.
69.
สปฺโป ทุฏฺโฐ ขโล ทุฏฺโฐ,สปฺโป ทุฏฺฐตโร ขโล;
มนฺโตสเธหิ โส สปฺโป,ขโล เกนุปสมฺมติ.
සර්පයා ද දරුණු ය, අසත්පුරුෂයා ද දරුණු ය. එහෙත් සර්පයාට වඩා අසත්පුරුෂයා ඉතා දරුණු ය. මන්ත්‍ර හා ඖෂධවලින් ඒ සර්පයා දමනය කළ හැකි වුව ද, අසත්පුරුෂයා කුමකින් නම් දමනය කරන්නේ ද?
๗๐.
70.
โย พาโล มญฺญติ พาลฺยํ,ปณฺฑิโต วาปิ เตน โส;
พาโลว ปณฺฑิตมานี,โส เว พาโลติ วุจฺจติ.
යම් අඥානයෙක් තමාගේ අඥාන බව දන්නේ ද, ඒ හේතුවෙන් ම හෙතෙම පණ්ඩිතයෙක් වෙයි. එහෙත් තමා පණ්ඩිතයෙකු යැයි සිතන අඥානයා සැබවින් ම මෝඩයෙකි යි කියනු ලැබේ.
๗๑.
71.
มธุํว มญฺญตี พาโล,ยาว ปาปํ น ปจฺจติ;
ยทาจ [Pg.16] ปจฺจตี ปาปํ,อถ ทุกฺขํ นิคจฺฉติ.
පව්කම නොපැසෙන තාක් කල් අඥාන තැනැත්තා එය මී පැණි මෙන් (මිහිරි දෙයක් ලෙස) සිතයි. යම් දිනක ඒ පාපය පැසුණු කල, හෙතෙම මහත් දුකකට පත් වෙයි.
๗๒.
72.
น สาธุ พลวา พาโล,สหสา วินฺทเต ธนํ;
กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ,นิรยํ โสปปชฺชติ.
බලවත් වූ අඥාන පුද්ගලයා යහපත් නොවේ, හෙතෙම අනුන්ට හිංසා කරමින් බලහත්කාරයෙන් ධනය ලබා ගනියි. මරණින් මතු ඒ අඥාන පුද්ගලයා නිරයෙහි උපදියි.
๗๓.
73.
ฆเร ทุฏฺโฐ จ มูสีโก จ,วเน ทุฏฺโฐ จ วานโร;
สกุเณ จ ทุฏฺโฐ กาโก,นเร ทุฏฺโฐจ พฺราหฺมโณ.
නිවසේ සිටින සතුන් අතරින් මීයා හානිකර වේ; වනාන්තරයේ වෙසෙන සතුන් අතරින් වඳුරා දරුණු වේ; පක්ෂීන් අතරින් කපුටා දරුණු වේ; මිනිසුන් අතරින් අසත්පුරුෂ බ්‍රාහ්මණයා දරුණු වේ.
๗๔.
74.
ทีฆา ชาครโต รตฺติ,ทีฆํ สนฺตสฺส โยชนํ;
ทีโฆ พาลาน สํสาโร,สทฺธมฺมํ อ-วิชานตํ.
නිදි වරන්නාට රාත්‍රිය දිගුය. විඩාපත් වූවාට යොදුන දිගුය. සද්ධර්මය නොදන්නා අඥානයන්ට සංසාරය දිගුය.
๗๕.
75.
ติล มตฺตํ ปเรสํว,อปฺป โทสญฺจ ปสฺสติ;
นาฬิเกรมฺปิ สโทสํ,ขล-ชาโต น ปสฺสติ.
දුර්ජනයා අනුන්ගේ තල ඇටයක් බඳු වූ ඉතා සුළු වරද පවා දකියි. නමුත් තමාගේ පොල් ගෙඩියක් බඳු වූ විශාල වරද පවා නොදකියි.
๗๖.
76.
นตฺตโทสํ ปเร ชญฺญา,ชญฺญา โทสํ ปรสฺสตุ;
คุยฺเห [Pg.17] กุมฺโม องฺคานิ,ปร โทสญฺจ ลกฺขเย.
තමාගේ වරද අන් අය නොදැනගත යුතුය. අන් අයගේ වරද තමන් දැනගත යුතුය. ඉබ්බා තම ශරීර අවයව සඟවා ගන්නා සේ තමාගේ රහස් රැකගත යුතු අතර, අන් අයගේ වැරදි පිළිබඳව විමසිලිමත් විය යුතුය.
๗๗.
77.
ปณฺฑิตสฺส ปสํสาย,ทณฺโฑ พาเลน ทียเต;
ปณฺฑิโต ปณฺฑิเตเนว,วณฺณิโตว สุวณฺณิโต.
අඥානයෙකු විසින් පණ්ඩිතයාට කරනු ලබන ප්‍රශංසාව දණ්ඩනයක් බඳුය. පණ්ඩිතයෙකු විසින් පණ්ඩිතයෙකු වර්ණනා කරනු ලැබීමම මනා වර්ණනාවකි.
๗๘.
78.
ลุทฺธํ อตฺเถน คณฺเหยฺย,ถทฺธํ อญฺชลิ กมฺมุนา;
ฉนฺทานุวตฺติยา มูฬฺหํ,ยถาภูเตน ปณฺฑิตํ.
ලෝභියා ධනයෙන් ද, අහංකාර පුද්ගලයා දොහොත් මුදුන් දී වැඳීමෙන් ද, මෝඩයා ඔහුගේ අභිමතයට එකඟ වීමෙන් ද, පණ්ඩිතයා සත්‍යය පැවසීමෙන් ද වසඟ කරගත යුතුය.
พาลทุชฺชนกณฺโฑ นิฏฺฐิโต.
බාල දුර්ජන කාණ්ඩය නිමවිය.
๔. มิตฺตกณฺโฑ
4. මිත්‍ර කාණ්ඩය
๗๙.
79.
หิตกาโร ปโร พนฺธุ,พนฺธูปิ อหิโต ปโร;
อ หิโต เทหโช พฺยาธิ,หิตํ อรญฺญโมสธํ.
යහපත සලසන්නා පරදේශිකයෙකු වුව ද නෑයෙකි. අයහපත කරන්නා නෑයෙකු වුව ද පරයෙකි. ශරීරයෙන් හටගන්නා රෝගය අහිතකර ය. වනයෙහි හටගන්නා ඖෂධය හිතකර ය.
๘๐.
80.
ปโรกฺเข คุณ-หนฺตารํ,ปจฺจกฺเข ปิยวาทินํ;
วชฺเชยฺย [Pg.18] ตาทิสํ มิตฺตํ,วิสกุมฺเภ ยถา มธุํ.
පිටුපසින් ගුණ නසන, ඉදිරියේ දී ප්‍රිය බස් පවසන එබඳු මිතුරා, මතුපිට මීපැණි තැවරූ වස කළයක් මෙන් දුරින්ම දුරු කළ යුතුය.
๘๑.
81.
ธนหีเน จเช มิตฺโต,ปุตฺตทารา สโหทรา;
ธนวนฺตํว เสวนฺติ,ธนํ โลเก มหา สขา.
ධනය නැති කල්හි මිතුරෝ ද, අඹුදරුවෝ ද, සහෝදරයෝ ද හැර යති. ඔවුහු ධනවතාම ඇසුරු කරති. එබැවින් ලෝකයෙහි ධනයම මහා මිතුරා වේ.
๘๒.
82.
ชาเนยฺย เปเสน ภจฺจํ,พนฺธุํ วาปิ ภยาคเต;
อปฺปกาสุ ตถา มิตฺตํ,ทารญฺจ วิภวกฺขเย.
සේවකයා පණිවිඩයකදී ද, නෑයා භයක් පැමිණි කල්හි ද, මිතුරා විපතකදී ද, භාර්යාව ධනය විනාශ වූ කල්හි ද හඳුනාගත යුතුය.
๘๓.
83.
โส พนฺธุ โย หิเต ยุตฺโต,ปิตโร โหนฺติ โปสโก;
ตํ มิตฺตํ ยตฺถ วิสฺสาโส,สา ภริยา จ ยสฺส นิพฺพูติ.
යහපතෙහි යෙදෙන්නා නෑයා වේ. පෝෂණය කරන්නා දෙමාපියෝ වෙති. යමෙකු කෙරෙහි විශ්වාසය තැබිය හැකිද, හේ මිතුරා වේ. යමෙකුගෙන් සැනසීම ලැබේද, ඕ භාර්යාව වන්නීය.
๘๔.
84.
น วิสฺสเส อ-วิสฺสตฺตํ,มิตฺตญฺจาปิ น วิสฺสเส;
กทาจิ กุปิโต มิโต,สพฺพํ โทสํ ปกาสเย.
නොවිශ්වාසවන්තයා විශ්වාස නොකළ යුතුය. මිතුරා වුවද පමණට වඩා විශ්වාස නොකළ යුතුය. කිපුණු මිතුරා කිසියම් දිනෙක සියලු රහස් හෙළි කරනු ඇත.
๘๕.
85.
สกึ ทุฏฺฐญฺจ โย มิตฺตํ,ปุน สนฺธิตุมิจฺฉติ;
โส [Pg.19] มจฺจุํ อุปคณฺหาติ,คพฺภมสฺสตรี ยถา.
වරක් තමා කෙරෙහි දූෂිත වූ මිතුරා නැවත සමාදාන කර ගැනීමට කැමති වන්නා, වෙළඹ පැටවෙකු පිළිසිඳගෙන මරණයට පත්වන්නාක් මෙන් මරණයට ළඟා වෙයි.
๘๖.
86.
วเห อ-มิตฺตํ ขนฺเธน,ยาว กาโล อนาคโต;
ตเมว อาคเต กาเล,เสเล ภินฺเท ฆฏํ อิว.
සුදුසු කාලය පැමිණෙන තෙක් හතුරා උරහිස මත තබාගෙන යා යුතුය. සුදුසු කාලය පැමිණි කල්හි, කළයක් ගලක ගසා පොඩි කරන්නාක් මෙන් ඔහු විනාශ කළ යුතුය.
๘๗.
87.
อิณเสโส อคฺคิเสโส,สตฺรุเสโส ตเถว จ;
ปุนปฺปุนํ วิวฑฺฒนฺติ,ตสฺมา เสสํ น การเย.
ණය ඉතිරිය ද, ගිනි ඉතිරිය ද, සතුරු ඉතිරිය ද එසේමය. ඒවා නැවත නැවතත් වර්ධනය වේ. එබැවින් ඒවායින් කිසිවක් ඉතිරි නොකළ යුතුය.
๘๘.
88.
ปทุมํว มุขํ ยสฺส,วาจา จนฺทน สีตลา;
ตาทิสํ โนปเสเวยฺย,หทเยตุ หลาหลํ.
යමෙකුගේ මුහුණ නෙළුම් මලක් බඳුද, වචනය සඳුන් මෙන් සිසිල්ද, එහෙත් හදවතෙහි හලාහල විෂ පවතීද, එබඳු පුද්ගලයා ඇසුරු නොකළ යුතුය.
๘๙.
89.
น เสเว ผรุสํ สามึ,นจ เสเวยฺย มจฺฉรึ;
ตโต อปคฺคณฺหํ สามึ,เนว นิคฺคหิตํ ตโต.
රළු පරුෂ ස්වාමියා ඇසුරු නොකළ යුතුය. මසුරු ස්වාමියා ද ඇසුරු නොකළ යුතුය. තමන්ව නොසලකා හරින ස්වාමියා මෙන්ම, අනිසි ලෙස නිග්‍රහ කරන ස්වාමියා ද ඇසුරු නොකළ යුතුය.
๙๐.
90.
สิงฺคี ปญฺญาส หตฺเถน,วชฺเช สเตน วาชินํ;
หตฺถึ [Pg.20] ทนฺตึ สหสฺเสน,เทส จาเคน ทุชฺชนํ.
අං ඇති සතාගෙන් රියන් පනහක් ද, අශ්වයාගෙන් රියන් සියයක් ද, දළ ඇති ඇතාගෙන් රියන් දහසක් ද ඈත් විය යුතුය. දුර්ජනයාගෙන් දේශය හැර යාමෙන්ම ඈත් විය යුතුය.
๙๑.
91.
กุเทสญฺจ กุมิตฺตญฺจ,กุกุลญฺจ กุพนฺธวํ;
กุทารญฺจ กุทาสญฺจ,ทูรโต ปริวชฺชเย.
නරක දේශය ද, නරක මිතුරා ද, නරක කුලය ද, නරක නෑයා ද, නරක භාර්යාව ද, නරක සේවකයා ද දුරින්ම දුරු කළ යුතුය.
๙๒.
92.
โรคาตุเร จ ทุพฺภิกฺเข,พฺยสเน สตฺตุ วิคฺคเห;
ราชทฺวาเร สุสาเน จ,เย ติฏฺฐนฺติ สุมิตฺตกา.
රෝගී වූ කල ද, සාගතයකදී ද, විපතකදී ද, සතුරු කැරැල්ලකදී ද, රජවාසල දී මෙන්ම සොහොනෙහි දී ද යමෙක් ළඟින් සිටිත් ද, ඔවුහුම සැබෑ මිතුරෝ වෙති.
๙๓.
93.
สีตวาโจ พหุมิตฺโต,ผรุโส อปฺปมิตฺตโก;
อุปมํ เอตฺถ ญาตพฺพา,จนฺท-สูริย-ราชูนํ.
මිහිරි බස් ඇත්තාට මිතුරෝ බොහෝ වෙති. රළු පරුෂ බස් ඇත්තාට මිතුරෝ අඩු වෙති. මේ සඳහා සඳු සහ හිරු උපමා කොට ගත යුතුය.
มิตฺตกณฺโฑ นิฏฺฐิโต.
මිත්‍ර කාණ්ඩය නිමවිය.
๕. อิตฺถิกณฺโฑ
5. ස්ත්‍රී කාණ්ඩය
๙๔.
94.
โกกิลานํ สทฺทํ รูปํ,นารีรูปํ ปติพฺพตา;
วิชฺชา [Pg.21] รูปํ อ-รูปานํ,ขมา รูปํ ตปสฺสินํ.
කොවුලන්ගේ රූපය හඬයි. ස්ත්‍රියකගේ රූපය පතිභක්තියයි. අවලස්සන අයගේ රූපය උගත්කමයි. තපස්වීන්ගේ රූපය ඉවසීමයි.
๙๕.
95.
อิตฺถีนญฺจ ธนํ รูปํ,ปุริสานํ วิชฺชา ธนํ;
ภิกฺขูนญฺจ ธนํ สีลํ,ราชานญฺจ ธนํ พลํ.
ස්ත්‍රීන්ට ධනය නම් රූපයයි. පුරුෂයන්ට ධනය නම් උගත්කමයි. භික්ෂූන්ට ධනය නම් සීලයයි. රජවරුන්ට ධනය නම් බලයයි.
๙๖.
96.
ตปสฺสิโน กิสา โสภา,ถูลา โสภา จตุปฺปทา;
ปุริสา วิชฺชวา โสภา,อิตฺถี โสภาส สามิกา.
තපස්වීහු කෙට්ටු වීමෙන් බබළති. සිවුපාවෝ තරබාරු වීමෙන් බබළති. පුරුෂයෝ උගත්කමෙන් බබළති. ස්ත්‍රීහු ස්වාමියා නිසා බබළති.
๙๗.
97.
ปญฺจ รตฺยา สุคนฺธพฺพา,สตฺต รตฺยา ธนุคฺคหา;
เอก มาสา สุภริยา,อฑฺฒ มาสา สิสฺสา มลา.
ගාන්ධර්වයෝ දින පහක් නොවැයීමෙන් ද, දුනුවායෝ දින හතක් පුහුණු නොවීමෙන් ද, යහපත් භාර්යාව මාසයක් සැමියාගෙන් වෙන්වීමෙන් ද, ශිෂ්‍යයෝ අඩමසක් පාඩම් නොකිරීමෙන් ද පිරිහෙති.
๙๘.
98.
หึ รมติ ปง,หง รมติ โปก.ถี รมติ ปุ,ขุ รมติ ธํ.
හීන පුද්ගලයා මඩෙහි ඇලෙයි. හංසයා පොකුණෙහි ඇලෙයි. ස්ත්‍රිය පුරුෂයා කෙරෙහි ඇලෙයි. භික්ෂුව ධර්මයෙහි ඇලෙයි.
๙๙.
99.
ชิณฺณมนฺนํ ปสํเสยฺย,ทารญฺจ คตโยพฺพนํ;
รณา ปุนาคตา สูรํ,สสฺสญฺจ เคหมาคตํ.
ජීරණය වූ ආහාරය ද, තාරුණ්‍යය ඉක්මගිය භාර්යාව ද, සටනින් ජයගෙන පෙරළා පැමිණි වීරයා ද, ගෙට රැගෙන ආ අස්වැන්න ද ප්‍රශංසා කටයුතුය.
๑๐๐.
100.
ทฺวตฺติ-ปติกา [Pg.22] นารี จ,ภิกฺขุ ทฺวตฺติ-วิหาริโก;
ทฺวตฺติ-ปาส-มุตฺโต ปกฺขี,กต-มายา พหูถรํ.
පුරුෂයන් දෙදෙනෙකු හෝ තිදෙනෙකු ඇසුරු කළ ස්ත්‍රිය ද, විහාර දෙක තුනක වාසය කරන භික්ෂුව ද, මල පුඩු දෙක තුනකින් බේරුණු පක්ෂියා ද බොහෝ මායාවන් දන්නෝ වෙති.
๑๐๑.
101.
ทุชฺชนํ ปหาราทเม,มิตฺตํ ทเม อ-ภาณิกา;
อิตฺถิญฺจ พฺยสนา ทเม,ราคินํ อปฺป โภชนา.
දුර්ජනයා දඬුවමෙන් දමනය කළ යුතුය. මිතුරා මෘදු වචනයෙන් දමනය කළ යුතුය. ස්ත්‍රිය විපතකදී දමනය කළ යුතුය. කාමාශාව ඇත්තා අල්ප ආහාරයෙන් දමනය කළ යුතුය.
๑๐๒.
102.
น รตฺติ วินา จนฺทิมา,วีจึ วินา จ อณฺณโว;
หํสํ วินา โปกฺขรณี,ปตึ กญฺญาจ โสภเต.
චන්ද්‍රයා නොමැතිව රාත්‍රිය ද, රළ නොමැතිව සාගරය ද, හංසයන් නොමැතිව පොකුණ ද, ස්වාමියා නොමැතිව තරුණිය ද නොබබළති.
๑๐๓.
103.
ปตินา ชนิโต โภโค,อิตฺถิยาว สํโคปฺปิโต;
ปุริโสว หิ ปธาโน,อิตฺถี สุตฺตํว สูจิยา.
ස්වාමියා විසින් උපයන ලද ධනය භාර්යාව විසින් රැකගත යුතුය. පුරුෂයාම ප්‍රධාන වන අතර, ස්ත්‍රිය ඉදිකටුව පිටුපස යන නූල බඳුය.
๑๐๔.
104.
สพฺพานที วงฺกนที,สพฺเพ กฏฺฐมยา วนา;
สพฺพิตฺถิโย กเร ปาปํ,ลภมาเน นิวาตเก.
සියලු ගංගාවෝ ඇද සහිත වෙති. සියලු වනාන්තර ලීයෙන් ගහණ වෙති. රහසිගත ස්ථානයක් ලැබුණහොත් සියලු ස්ත්‍රීහු පාපයෙහි යෙදෙති.
๑๐๕.
105.
วิวาทสีลึ [Pg.23] อุสูยภาณินึ,สมฺปสฺสตณฺหึ พหุปากภุตฺตินึ;
อคฺคนฺตภุตฺตึ ปรเคหวาสินึ,นารึ จเช ปุตฺตสตมฺปิ ปูมา.
කලහකාරී වූ ද, ඊර්ෂ්‍යාවෙන් කතා කරන්නා වූ ද, දැඩි තණ්හාවෙන් යුත් ද, පමණට වඩා පිසින්නා වූ සහ අනුභව කරන්නා වූ ද, ඉතිරි නොකර අනුභව කරන්නා වූ ද, නිතර අනුන්ගේ ගෙවල්වල වසන්නා වූ ද ස්ත්‍රිය, පුත්‍රයන් සියයක් ලැබ සිටියද පුරුෂයා විසින් හැර දැමිය යුතුය.
๑๐๖.
106.
ภุตฺเตสุ มณฺเฑสุ ชนีว กนฺตินี,คุยฺเหจ ฐาเน ภคินีว หิริณี;
กมฺเมสุ ปตฺเตสุ กโรติ ทาสีว,ภเยสุ มนฺตี สยเนสุ รามเย;
รูปีสุ สิกฺขี กุปเนสุ ขนฺตินี,สา นารี เสฏฺฐาติ วทนฺติ ปณฺฑิตา;
กายสฺส เภทาจ ทิเวภเวยฺย สา.
ආහාර අනුභව කිරීමේදී මවක මෙන් ආදරණීය වූ ද, රහස්‍ය ස්ථානයකදී සහ ලැජ්ජා විය යුතු තැන්හිදී සහෝදරියක මෙන් ලැජ්ජාශීලී වූ ද, කටයුතු පැමිණි කල්හි දාසියක මෙන් වැඩ කරන්නා වූ ද, භීතියකදී උපදෙස් දෙන ඇමතියෙකු බඳු වූ ද, යහනේදී සතුටු කරන්නා වූ ද, රූපයෙන් ශෝභමාන වූ ද, කෝප වූ කල්හි ඉවසන්නා වූ ද, ඒ ස්ත්‍රිය ශ්‍රේෂ්ඨ යැයි පණ්ඩිතයෝ පවසති. ඕ තොමෝ කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු ස්වර්ගයෙහි උපදින්නීය.
๑๐๗.
107.
สามา มิคกฺขี ตนุมชฺฌคตฺตา,สูรู สุเกสี สมทนฺตปนฺตี;
คมฺภีรนาภี ยุวตี สุสีลี,หีเน กุเล ชาตาปิ วิวาหฺยา.
ශ්‍යාම වර්ණ වූ, මුවැත්තියකගේ වැනි නෙත් ඇති, සිහින් සිරුරක් ඇති, මනා කලවා සහ සුන්දර කෙස් කළඹක් ඇති, සමව පිහිටි දත් පෙළක් ඇති, ගැඹුරු නාභියක් ඇති, සිල්වත් තරුණිය පහත් කුලයක උපන්නද ඇය විවාහ කරගත යුතුය.
๑๐๘.
108.
สรทํรตุ-กาลานํ,ภริยานํ รูปวตี;
เชฏฺโฐ ปธานํ ปุตฺตานํ,ทิสานํ อุตฺตราทิสา.
ඍතුන් අතරින් සරත් ඍතුව ද, භාර්යාවන් අතරින් රූපවත් භාර්යාව ද, පුත්‍රයන් අතරින් වැඩිමහල් පුත්‍රයා ද, දිශාවන් අතරින් උතුරු දිශාව ද ප්‍රධාන වේ.
๑๐๙.
109.
ยา อิจฺเฉ ปุริโส โหตุํ,ชาติ ชาติ ปุนปฺปุนํ;
สามิกํ [Pg.24] อปจาเยยฺย,อินฺทํว ปาริจาริกา.
යම් ස්ත්‍රියක් භවයෙන් භවයෙහි නැවත නැවතත් පුරුෂයෙකු වීමට කැමති වේ නම්, ඇය දෙව්ලොව පරිචාරිකාවක ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාට උපස්ථාන කරන්නාක් මෙන් සිය සැමියාට ගෞරවයෙන් උපස්ථාන කළ යුතුය.
๑๑๐.
110.
โย อิจฺเฉ ปุริโส โหตุํ,ชาติ ชาติ ปุนปฺปุนํ;
ปรทานํ วิวชฺเชยฺย,โธตปาโทว กทฺทมํ.
යම් මිනිසෙක් හැම උපතකදීම නැවත නැවතත් පිරිමියෙකු වීමට කැමති වන්නේ නම්, ඔහු සෝදාගත් පාද ඇති අයෙකු මඩ මඟහරින්නාක් මෙන් පරදාර සේවනයෙන් වැළකිය යුතුය.
๑๑๑.
111.
อติกฺกนฺต วโย โปโส,อาเนติ ติมฺพรุตฺตนึ;
ตสฺสา อิสฺสา อสทฺธาติ,ตํ ปราภวโต มุขํ.
වයස්ගත වූ මිනිසෙකු ළාබාල තරුණියක සිය බිරිඳ කොට කැඳවාගෙන ඒමද, ඇය කෙරෙහි ඇති වන ඊර්ෂ්‍යාවෙන් හා සැකයෙන් නිදි නොලැබීමද ඔහුගේ පිරිහීමට කරුණකි.
อิตฺถิกณฺโฑ นิฏฺฐิโต.
ස්ත්‍රී කාණ්ඩය නිමාවිය.
๖. ราชกณฺโฑ
6. රාජ කාණ්ඩය
๑๑๒.
112.
เอกยามํ สเย ราชา,ทฺวิยามญฺเญว ปณฺฑิโต;
ฆราวาโส ติยามํว,จตุยามํ ตุ ยาจโก.
රජතුමා එක් යාමයක් පමණක් නිදාගන්නේය. පණ්ඩිතයා යාම දෙකක් නිදාගන්නේය. ගිහි ගෙයි වෙසෙන්නා යාම තුනක් නිදාගන්නේය. යාචකයා වනාහි යාම හතරක්ම නිදාගන්නේය.
๑๑๓.
113.
ธนวา สุตวา ราชา,นที เวชฺโช จิเมปญฺจ;
ยตฺถ [Pg.25] เทเส น วิชฺชนฺติ,น ตตฺถ ทิวสํ วเส.
ධනවතෙකු, උගතෙකු, රජෙකු, ගංගාවක් සහ වෛද්‍යවරයෙකු යන මේ පස්දෙනා යම් දේශයක නොමැති නම්, එහි එක දිනක්වත් වාසය නොකළ යුතුය.
๑๑๔.
114.
ยสฺมึ ปเทเส น มาโน,น เปมํ นจ พนฺธวา;
นจ วิชฺชาคโม โกจิ,น ตตฺถ ทิวสํ วเส.
යම් ප්‍රදේශයක ගෞරවයක්, ආදරයක්, නෑදෑ හිතමිතුරන් හෝ කිසිදු ශිල්ප ඥානයක් ලබාගැනීමට අවස්ථාවක් නැද්ද, එහි එක දිනක්වත් වාසය නොකළ යුතුය.
๑๑๕.
115.
อปุตฺตกํ ฆรํ สุญฺญํ,รฏฺฐํ สุญฺญํ อราชกํ;
อ สิปฺปสฺส มุขํ สุญฺญํ,สพฺพ สุญฺญํ ทลิทฺทกา.
දරුවන් නැති නිවස හිස්ය; රජෙකු නැති රට හිස්ය; ශිල්ප ශාස්ත්‍රයක් නොදත් තැනැත්තාගේ මුහුණ හිස්ය; දිළිඳු තැනැත්තාට සියල්ල හිස්ය.
๑๑๖.
116.
ธนมิจฺเฉยฺย วาณิชฺโช,วิชฺชมิจฺเฉ ภเชสุตํ;
ปุตฺตมิจฺเฉ ตรุณิตฺถึ,ราชามจฺจํ วสํ คเม.
වෙළෙන්දා ධනය පතයි; ශිෂ්‍යයා උගතුන් ඇසුරු කරමින් විද්‍යාව පතයි; තරුණ බිරිඳ පුතෙකු පතයි; රජතුමා අමාත්‍යයන් තම වසඟයට ගැනීමට පතයි.
๑๑๗.
117.
นฏฺโฐยติ อสนฺตุฏฺโฐ,สนฺตุฏฺโฐ จ มหีปติ;
ลชฺชา จ คณิกา นฏฺฐา,นิลฺลชฺชา กุลธีติกา.
අසන්තෘප්ත වූ මහණා ද, සන්තෘප්ත වූ රජු ද විනාශ වෙති. ලැජ්ජාශීලී ගණිකාව ද, නිර්ලජ්ජිත කුල දියණිය ද විනාශ වෙති.
๑๑๘.
118.
ปกฺขีนํ พลมากาโส,มจฺฉานมุทกํ พลํ;
ทุพฺพลสฺส [Pg.26] พลํ ราชา,กุมารานํ รุทํ พลํ.
පක්ෂීන්ගේ බලය අහසයි; මත්ස්‍යයන්ගේ බලය ජලයයි; දුබලයන්ගේ බලය රජතුමායි; කුඩා දරුවන්ගේ බලය හැඬීමයි.
๑๑๙.
119.
ขมา ชาคริยุฏฺฐานํ,สํวิภาโค ทยิกฺขณา;
นายกสฺส คุณา เอเต,อิจฺฉิตพฺพา สตํ คุณา.
ඉවසීම, අවදිමත් බව, උත්සාහය, ත්‍යාගශීලී බව සහ දයාව දැක්වීම යන මේවා නායකයෙකු සතු විය යුතු, සත්පුරුෂයන් විසින් අපේක්ෂා කරනු ලබන ගුණාංගයන්ය.
๑๒๐.
120.
สกึ วทนฺติ ราชาโน,สกึ สมณพฺราหฺมณา;
สกึ สปฺปุริสา โลเก,เอส ธมฺโม สนนฺตโน.
රජවරු එක් වරක් පමණක් පොරොන්දු වෙති; ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ එක් වරක් පමණක් පවසති; ලෝකයෙහි සත්පුරුෂයෝ ද එක් වරක් පමණක් පවසති. මෙය සනාතන ධර්මයකි.
๑๒๑.
121.
อลโส คิหี กามโภคี น สาธุ,อสญฺญโต ปพฺพชิโต น สาธุ;
ราชา อนิสมฺมการี น สาธุ,ปณฺฑิโต โกธโน ตํปิ น สาธุ.
කාමභෝගී ගිහියා අලසයෙකු වීම යහපත් නොවේ; පැවිද්දා සංවර නොවූවෙකු වීම යහපත් නොවේ; රජතුමා සොයා නොබලා කටයුතු කරන්නෙකු වීම යහපත් නොවේ; පණ්ඩිතයා ක්‍රෝධ කරන්නෙකු වීම ද යහපත් නොවේ.
๑๒๒.
122.
พหโว ยตฺถ เนตฺตาโร,สพฺเพ ปณฺฑิตมานิโน;
สพฺเพ มหตฺตมิจฺฉนฺติ,เตสํ กมฺมํ วินสฺสติ.
යම් තැනක නායකයන් බොහෝ දෙනෙක් සිටිත්ද, සියල්ලෝම තමන් පණ්ඩිතයන් යැයි සිතත්ද, සියල්ලෝම ප්‍රධානත්වය පතත්ද, ඔවුන්ගේ සියලු කටයුතු විනාශයට පත් වේ.
๑๒๓.
123.
อายํ ขยํ สยํ ชญฺญา,ราชา สยํ กตากตํ;
นิคฺคเห [Pg.27] นิคฺคเหตพฺพํ,ปคฺคเห ปคฺคหารหํ.
රජතුමා තමාගේ ආදායම සහ වියදම ද, තමා විසින් කළ යුතු සහ නොකළ යුතු දෑ ද තමාම දැනගත යුතුය. දඬුවම් ලැබිය යුතු අයට දඬුවම් කළ යුතු අතර, ප්‍රශංසා ලැබිය යුතු අයට ප්‍රශංසා කළ යුතුය.
๑๒๔.
124.
ปิฏฺฐิโตกฺกํ นิเสเวยฺย,กุจฺฉินาว หุตาสนํ;
สามิกํ สพฺพภาเคน,ปรโลกํ อโมหวา.
පිටුපසින් සූර්ය රශ්මිය ද, බඩ පැත්තෙන් ගින්න ද සේවනය කළ යුතුය. ස්වාමියාට මුළු හදවතින්ම සේවය කළ යුතු අතර, මෝහයෙන් තොරව පරලොව සැකසිය යුතුය.
๑๒๕.
125.
อคฺคิ อาโป อิตฺถิมูฬฺโห,สปฺโป ราช-กุลานิจ;
อปยนฺเตน คนฺตพฺพา,อจฺเจก-ปาณหารกา.
ගින්න, ජලය, මෝඩ ස්ත්‍රිය, සර්පයා සහ රාජ කුලයන් යන මොවුන්ගෙන් ඈත්ව සිටිය යුතුය. මන්ද මොවුහු ක්ෂණිකව ප්‍රාණය නසන්නෝ වෙති.
๑๒๖.
126.
ปทุฏฺฐ-ภริย-สํวาโส,ปทุฏฺฐ จิตฺต ทาสโก;
ส-สปฺเป จ ฆเร วาโส,มจฺจุ เอว น สํสโย.
දුෂ්ට බිරිඳක සමඟ වාසය කිරීම ද, ද්වේෂසහගත සිතක් ඇති මෙහෙකරුවෙකු ළඟ තබා ගැනීම ද, සර්පයෙකු සිටින නිවසක වාසය කිරීම ද ඒකාන්තයෙන්ම මරණය කැඳවීමකි; එහි සැකයක් නැත.
๑๒๗.
127.
มูฬฺห สิสฺโส ปเทเสน,กุนารี ภรเณน จ;
อสตา สมฺปโยเคน,ปณฺฑิโตปฺปวสีทติ.
මෝඩ ගෝලයෙකුට උපදෙස් දීමෙන් ද, දුෂ්ට ස්ත්‍රියක පෝෂණය කිරීමෙන් ද, අසත්පුරුෂයන් ඇසුරු කිරීමෙන් ද පණ්ඩිතයා පවා පිරිහීමට පත්වේ.
๑๒๘.
128.
มาตา ปุตฺตกรํ ปาปํ,สิสฺสปาปํ คุรุกตา;
ราชา [Pg.28] รฏฺฐกรํ ปาปํ,ราชปาปํ ปุโรหิโต.
දරුවා කරන පාපයට mව වගකිව යුතුය; ගෝලයා කරන පාපයට ගුරුවරයා වගකිව යුතුය; රටවැසියන් කරන පාපයට රජු වගකිව යුතුය; රජු කරන පාපයට පුරෝහිතයා වගකිව යුතුය.
๑๒๙.
129.
อโกเธน ชิเน โกธํ,อสาธุํ สาธุนา ชิเน;
ชิเน มจฺฉรึ ทาเนน,สจฺเจนาลีกวาทินํ;
ක්‍රෝධ කරන්නා ක්‍රෝධ නොකිරීමෙන් ජය ගත යුතුය; නපුරු තැනැත්තා යහපත්කමෙන් ජය ගත යුතුය; මසුරු තැනැත්තා ත්‍යාගශීලී බවෙන් ජය ගත යුතුය; බොරු කියන්නා සත්‍යයෙන් ජය ගත යුතුය.
๑๓๐.
130.
อทนฺตํ ทมนํ ทานํ,ทานํ สพฺพตฺถ สาธกํ;
ทาเนน ปิย วาจาย,อุนฺนมนฺติ นมนฺติ จ;
දන් දීම නොදැමුණු අය දමනය කරයි; දන් දීම සියලු කටයුතු සාර්ථක කරයි; දන් දීමෙන් හා ප්‍රිය වචනයෙන් මිනිස්සු උසස් වෙති, නැමී ගරු කරති.
๑๓๑.
131.
ทานํ สิเนหเภสชฺชํ,มจฺเฉรํ โทสโนสธํ;
ทานํ ยสสฺสี เภสชฺชํ,มจฺเฉรํ กปโณสธํ.
දන් දීම යනු සෙනෙහස ඇති කරන ඖෂධයකි; මසුරුකම වනාහි දෝෂ වඩවන ඖෂධයකි. දන් දීම කීර්තිය ලබාදෙන ඖෂධයකි; මසුරුකම දිළිඳු බව ගෙන දෙන ඖෂධයකි.
๑๓๒.
132.
พหูนมปฺปสารานํ,สามคฺคิยา ชยํ ชเย;
ติเณหิ วตฺตเต โยตฺตํ,เตน นาโคปิ พชฺฌเต.
සාරයක් නැති බොහෝ දෙනෙකුගේ වුවද සමගියෙන් ජයග්‍රහණය ලැබිය හැකිය. තණකොළ එකතු කර සාදන ලද ලණුවෙන් මහා ඇතෙකු වුවද බැඳ තැබිය හැකිය.
๑๓๓.
133.
สหาโย อสมตฺโถปิ,เตชสา กึกริสฺสติ;
นิวาเต [Pg.29] ชลิโต อคฺคิ,สยเม วูปสมฺปติ.
සහායකයෙකු නොමැති තැනැත්තා තමාගේ තේජසින් කුමක් කරන්නද? සුළඟ නැති තැනක ඇවිළුණු ගින්න ඉබේම නිවී යන්නේය.
๑๓๔.
134.
น รญฺญา สมกํ ภุญฺเช,กามโภคํ กุทาจนํ;
อากปฺปํ รส ภุตฺตึวา,มาลา คนฺธ วิเลปนํ;
วตฺถํ สพฺพอลงฺการํ,น รญฺญา สทิสํ กเร.
කිසිවිටෙකත් රජු හා සමානව කාමභෝගී සැප විඳීම නොකළ යුතුය. ඇඳුම් පැළඳුම්, ආහාර රස බැලීම්, මල් පැළඳීම, සුවඳ විලවුන් ගැල්වීම සහ සියලු අබරණ පැළඳීම රජුට සමාන වන ලෙස නොකළ යුතුය.
๑๓๕.
135.
น เม ราชา สขา โหติ,น ราชา โหติ เมถุโน;
เอโส สามิโก มยฺหนฺติ,จิตฺเต นิฏฺฐํ สุถาปเย.
රජතුමා මාගේ මිතුරෙකු නොවේ, රජතුමා මාගේ නෑයෙකු ද නොවේ; ඔහු මාගේ ස්වාමියාය කියා සිතෙහි ස්ථිරව තබාගත යුතුය.
๑๓๖.
136.
นาติทูเร ภเช รญฺโญ,นาจฺจาสนฺโนปวาตเก;
อุชุเก นาตินินฺเน จ,น ภเช อุจฺจมาสเน.ฉโทเส วชฺเช เสวโก,ติฏฺเฐ อคฺคึว สํยโต.
රජුට ඉතා ඈතින් ද, ඉතා ළඟින් ද, සුළං හමන දිශාවෙන් ද, සෘජුව මුහුණට මුහුණ ලා ද, ඉතා පහත් තැනක ද, උස් අසුනක ද නොසිටිය යුතුය. සේවකයා මේ දෝෂ හය මඟහැර, ගින්නක් අසල සිටින්නාක් මෙන් සංවරව සිටිය යුතුය.
๑๓๗.
137.
คุณี สพฺพญฺญุ ตุลฺโยปิ,นโสภติ อนิสฺสโย;
อนคฺฆโมปิ [Pg.30] มณิเสฏฺโฐ,เหมํ นิสฺสาย โสภติ.
සර්වඥයෙකු හා සමාන වුවද ගුණවත් තැනැත්තා පිහිටක් නොමැතිව නොබබළයි; මිල කළ නොහැකි අනර්ඝ මැණිකක් වුවද බබළන්නේ රනින් නිම කළ ආභරණයක බැඳුණු විටය.
ราชกณฺโฑ นิฏฺฐิโต.
රාජ කාණ්ඩය නිමාවිය.
๗. ปกิณฺณกกณฺโฑ
7. ප්‍රකීර්ණක කාණ්ඩය
๑๓๘.
138.
อิตฺถิมิสฺเส กุโตสีลํ,มํส ภกฺเข กุโตทยา;
สุรา ปาเน กุโตสจฺจํ,มหาโลเภ กุโตหิรี;
มหาตนฺเท กุโตสิปฺปํ,มหา โกเธ กุโตธนํ.
ස්ත්‍රීන් ඇසුරෙහි ගැලී සිටින්නාට ශීලයක් කොයින්ද? මස් බුදින්නාට කරුණාවක් කොයින්ද? මත්පැන් බොන්නාට සත්‍යයක් කොයින්ද? මහා ලෝභියෙකුට ලැජ්ජාවක් කොයින්ද? අධික අලසයාට ශිල්පයක් කොයින්ද? මහා ක්‍රෝධ කරන්නෙකුට ධනයක් කොයින්ද?
๑๓๙.
139.
สุรา โยโค วิกาโล จ,สมชฺช จรณาลสํ;
ขิฑฺฑาธุตฺโต ปาปมิตฺโต,โภคนาสมุขา อิเม.
මත්පැන් පානය කිරීම, නොවේලෙහි හැසිරීම, සභා උත්සව නැරඹීම, අලසකම, සූදුවෙහි යෙදීම සහ පාපමිත්‍ර සේවනය යන මේවා ධනය විනාශ වන මඟවල් වේ.
๑๔๐.
140.
ทิวา นาทิกฺขา วตฺตพฺพํ,รตฺโต นาวจเนน จ;
สญฺจเรยฺย ภยา ภีโต,วเน วนจรี ยถา.
දවල් කාලයෙහි සිව්දෙස බලා කතා නොකළ යුතුය. රාත්‍රී කාලයෙහි ශබ්ද නඟා කතා නොකළ යුතුය. වනයෙහි වසන්නෙකු මෙන් බියෙන් හා ප්‍රවේශමෙන් හැසිරිය යුතුය.
๑๔๑.
141.
ชีวนฺตาปิ มตาปญฺจ,พฺยาเสน ปริกิตฺติตา;
ทุกฺขิโต [Pg.31] พฺยาธิโตมูฬฺโห,อิณวา นิตฺยเสวโก.
ජීවත්ව සිටියද මළවුන් හා සමාන වන පස්දෙනෙකු ව්‍යාස සෘෂිවරයා විසින් දක්වා ඇත; එනම්: දුකින් පෙළෙන්නා, රෝගී වූ තැනැත්තා, මෝඩයා, ණය ගැතියා සහ නිරන්තරයෙන් අනුන්ට සේවය කරන්නා ය.
๑๔๒.
142.
อนาคตํ ภยํ ทิสฺวา,ทูรโต ปริวชฺชเย;
อาคตญฺจ ภยํ ทิสฺวา,อ ภีโต โหติ ปณฺฑิโต.
මතු පැමිණෙන බිය දැක එය දුරදීම මඟහැරිය යුතුය; පැමිණි බිය දැක පණ්ඩිතයා බිය නොවී මුහුණ දෙයි.
๑๔๓.
143.
นิทฺทาลุโก ปมตฺโตจ,สุขตฺโต โรควาลโส;
มหิจฺโฉ กมฺมาราโมจ,สตฺเต เต สตฺถวชฺชิตา.
අධික ලෙස නිදාගන්නා, ප්‍රමාද වන, සැප කැමති වන, නිතර රෝගාතුර වන, අලස වන, මහා ආශාවන් ඇති සහ අනවශ්‍ය වැඩෙහි නිරත වන යන මේ පුද්ගලයන් හත්දෙනා ශාස්ත්‍රය හැදෑරීමෙන් බැහැර වූවෝ වෙති.
๑๔๔.
144.
ทุคฺคตํ คจฺฉ เห ลาภ,ลาภี ลาเภน ปูรติ;
ถเล ปวสฺส ปชฺชุนฺน,สินฺธุ อาเปน ปูรติ;
นตฺถิทํ กมฺมปฺปธานกํ.
අනේ ලාභය, ඔබ දුප්පතා කරා යන්න; මන්ද ලාභ ලබන්නා තව තවත් ලාභයෙන්ම පිරෙන්නේය. වැස්ස, ඔබ ගොඩබිමට වහින්න; මන්ද මහා සාගරය දැනටමත් ජලයෙන් පිරී පවතී. මෙය කර්මයේ ප්‍රධානත්වය නොවේද?
๑๔๕.
145.
น หิ โกจิ กเต กิจฺเจ,กตฺตารํ สมุเปกฺขเต;
ตสฺมา สพฺพานิ กิจฺจานิ,สาว เสเสน การเย.
යම් කාර්යයක් නිම වූ පසු කිසිවෙකු එය කළ තැනැත්තා දෙස ආපසු හැරී නොබලයි. එම නිසා සියලු කටයුතු අඩක් ඉතිරි කර අවසන් කළ යුතුය.
๑๔๖.
146.
ตูลํ สลฺลหุกํ โลเก,ตโต จาปลฺล-ชาติโก;
ตโต [Pg.32] วุฑฺฒ มโนวาโท,ปมตฺโต พุทฺธสาสเน.
ලෝකයෙහි පුළුන් ඉතා සැහැල්ලු ය. චපල ස්වභාවය ඇත්තා ඊටත් වඩා සැහැල්ලු ය. වැඩිහිටියන්ගේ අවවාදය (නොසලකන්නා) ඊටත් වඩා සැහැල්ලු ය. බුද්ධ ශාසනයෙහි ප්‍රමාද වූ තැනැත්තා ඒ සැමටම වඩා සැහැල්ලු ය.
๑๔๗.
147.
ปาสาณฉตฺตํ ครุกํ,ตโต เทวานจิกฺขณํ;
ตโต วุฑฺฒานโมวาโท,ตโต พุทฺธสฺส สาสนํ.
ගල් කුඩය බර ය. දෙවියන්ගේ අනුශාසනාව ඊටත් වඩා බර ය. වැඩිහිටියන්ගේ අවවාදය ඊටත් වඩා බර ය. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනය ඒ සියල්ලටම වඩා බර (උතුම්) ය.
๑๔๘.
148.
กายสฺส ทกฺขิณ หตฺโถ,โทโส เอตฺถ กนิฏฺฐโก;
กณฺณ ฆานาน-มกฺขีนํ,วาโม ตุ ปาท-ปาสโก.
ශරීරයේ දකුණු අත ද, මෙහිලා කණිෂ්ඨ (බාල) දෝෂය ද, කන්, නාසය, ඇස් ද, වම් පාදය ද...
๑๔๙.
149.
ตมฺพูลสฺส มชฺฌ ปตฺเต,กุเวโร รกฺขตี สทา;
มูลมฺหิ รกฺขติ ยกฺโข,อคฺคมฺหิ กาลกณฺณิกา;
ตานิ ภุญฺเชยฺย ฉินฺทิตฺวา,สิรี เอวํ ปวฑฺฒติ.
බුලත් කොළයේ මැද නිරන්තරයෙන්ම කුවේරයා රකියි. එහි මුල (නැට්ට) යක්ෂයෙකු රකියි. එහි අග (කොන) කාලකණ්ණිය රකියි. එබැවින් ඒවා කපා ඉවත් කර බුලත් අනුභව කළ යුතුය; එවිට සෞභාග්‍යය වර්ධනය වේ.
๑๕๐.
150.
สมฺปุณฺณรกฺโข พฺรหฺมาว,อจฺจุรกฺโข จ พิสฺสโณ;
ตสฺมา หิ เต ปูชยนฺตุ,สทา มาเนนฺติ ตํ นรํ.
මහා බ්‍රහ්මයා සම්පූර්ණයෙන්ම ආරක්ෂා කරයි. විෂ්ණු (නොහොත් වෛශ්‍රවණ) දෙවියන් ද බොහෝ සෙයින් ආරක්ෂා කරයි. එබැවින් දෙවියෝ සැමවිටම ඒ (ගුණවත්) මිනිසාට පුද පූජා පවත්වති, ගරු කරති.
๑๕๑.
151.
โคณา [Pg.33] หิ สพฺพคิหีนํ,โปสกา โภคทายกา;
ตสฺมา หิ มาตา ปิตูว,มานเย สกฺกเรยฺย จ.
ගවයෝ සියලු ගිහියන්ව පෝෂණය කරන්නෝය, සම්පත් ලබා දෙන්නෝය. එබැවින් මව සහ පියා මෙන් ඔවුන්ට ද ගරු කළ යුතුය, සත්කාර කළ යුතුය.
๑๕๒.
152.
เยจ ขาทนฺติ โคมํสํ,มาตุ มํสํว ขาทเร;
มเตสุ เตสุ คิชฺฌานํ,ทเท โสเต จ วาหเย.
යම් කෙනෙක් ගවමස් අනුභව කරත් ද, ඔවුහු මවගේ මස් අනුභව කරන්නාක් වැනිය. එම ගවයන් මියගිය කල්හි (ඔවුන්ගේ සිරුරු) ගිජුලිහිණියන්ට දිය යුතුය, නැතහොත් දිය පහරේ පා කර හැරිය යුතුය.
๑๕๓.
153.
คุรุสิทฺโธ สิปฺปารมฺโภ,รวิ โสกฺรา จ มชฺฌิโม;
น สิปฺโป พุทฺธจนฺทโร,โสรี องฺคาจ มรณํ.
බ්‍රහස්පතින්දා දින ශිල්ප ඇරඹීම සාර්ථක වේ. ඉරිදා සහ සිකුරාදා මධ්‍යස්ථ වේ. බදාදා සහ සඳුදා දිනවල ශිල්පය සාර්ථක නොවේ. සෙනසුරාදා සහ අඟහරුවාදා දිනවල ශිල්ප ඇරඹීම විනාශය (මරණය) ගෙන දෙයි.
๑๕๔.
154.
อฏฺฐมิยํ คุรุํ หนฺติ,สิสฺสํ หนฺติ จตุทฺทสึ;
สิปฺปํ หนฺติ ทส สิปฺปํ,มาตาปิตา จ ปุณฺณมึ.
අටවක තිථියෙහි ශිල්ප හැදෑරීම ගුරුවරයා විනාශ කරයි. තුදුස්වක තිථියෙහි ශිල්ප හැදෑරීම ශිෂ්‍යයා විනාශ කරයි. දසවක තිථියෙහි ශිල්ප හැදෑරීම ශිල්පය විනාශ කරයි. පසළොස්වක තිථියෙහි ශිල්ප හැදෑරීම මව්පියන් විනාශ කරයි.
๑๕๕.
155.
นาฬิกํ สตฺต นภุญฺเช,น ลาพุํ นวมํ ตถา;
ทฺวาทส ปฺรินฺนํตฺริมินํ,ภุญฺเช สิปฺปํ วินสฺสติ.
සත්වන තිථියෙහි පොල් ද, නවවන තිථියෙහි දියලබු ද අනුභව නොකළ යුතුය. දොළොස්වන තිථියෙහි (තෙල් හා මස් වර්ග) අනුභව කළහොත් උගත් ශිල්පය විනාශ වේ.
๑๕๖.
156.
เอกํ [Pg.34] จเช กุลอตฺถํ,คามสฺสตฺถํ กุวํ จเช;
คาม จเช ชนปทตฺถํ,อตฺตตฺถํ ปถวึ จเช.
පවුලේ යහපත උදෙසා එක් පුද්ගලයෙකු අත්හළ යුතුය. ගමේ යහපත උදෙසා පවුලක් අත්හළ යුතුය. රටේ යහපත උදෙසා ගමක් අත්හළ යුතුය. තමාගේ (ආධ්‍යාත්මික) යහපත උදෙසා මුළු මහත් පොළොවම වුවද අත්හළ යුතුය.
๑๕๗.
157.
เทสํ โอสฺสชฺช คจฺฉนฺติ,สีโห สปฺปุริโส คโช;
ตตฺเถว นิธนํ ยนฺติ,กาโก กาปุริโส มิโค.
සිංහයා ද, සත්පුරුෂයා ද, ඇතා ද සිය දේශය අත්හැර වෙනත් තැනකට යති. නමුදු කපුටා ද, ලාමක මිනිසා ද, මුවා ද එම ස්ථානයේදීම විනාශයට පත් වෙති.
๑๕๘.
158.
ยมฺหิ ปเทเส น มาโน,น เปมํ น จ พนฺธวา;
น จ วิชฺชาคาโห โกจิ,น ตตฺถ วสนํ กเร.
යම් ප්‍රදේශයක ගෞරවයක් නැත්තේ ද, ප්‍රේමයක් නැත්තේ ද, නෑදෑයෝ නැත්තේ ද, කිසිදු ශිල්පයක් ඉගෙනීමට නොහැකි වන්නේ ද, එහි වාසය නොකළ යුතුය.
๑๕๙.
159.
จรตฺเยเกน ปาเทน,ติฏฺฐตฺเยเกน ปณฺฑิโต;
อ นิสมฺม ปรํ ฐานํ,น ปุพฺพมาลยํ ชเห.
නුවණැත්තා එක් පයක් ඉදිරියට තබමින්, අනෙක් පය මත ස්ථාවරව සිටියි. එමෙන්ම, වෙනත් ස්ථානයක් පිළිබඳව මැනවින් සොයා නොබලා, තමා පෙර සිටි වාසස්ථානය අත් නොහළ යුතුය.
๑๖๐.
160.
ธน ธญฺญ ปโยเคสุ,ตถา วิชฺชาคเมสุ จ;
ทูเตสุ อปจาเรสุ,จชฺชา ลชฺชา ตทา ภเว.
ධන ධාන්‍ය පරිහරණය කිරීමේදී ද, ශිල්ප ශාස්ත්‍ර හැදෑරීමේදී ද, ගනුදෙනුවලදී සහ ආහාර ගැනීමේදී ද ලැජ්ජාව අත්හළ යුතුය; එවිට සුභ සිද්ධිය සැලසේ.
๑๖๑.
161.
ทฺวิ [Pg.35] คุโณ ถีนมาหาโร,พุทฺธิจาปิ จตุคฺคุโณ;
ฉคฺคุโณ โหติ วายาโม,กาโมตฺวฏฺฐ-คุโณ ภเว.
ස්ත්‍රීන්ගේ ආහාර ගැනීම දෙගුණයකි. බුද්ධිය සිවුගුණයකි. උත්සාහය හයගුණයකි. කාම ආශාව අටගුණයකි.
๑๖๒.
162.
ปพฺเพ ปพฺเพ กเมนุจฺฉุ,วิเสสรสวาคฺคโต;
ตถา สุเมตฺติโก สาธุ,วิปรีโตว ทุชฺชโน.
උක් ගස පුරුකෙන් පුරුක අගට යන විට වඩ වඩාත් රසවත් වේ. කල්‍යාණ මිත්‍රයා ද එසේමය. දුර්ජනයා මීට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස්ය.
๑๖๓.
163.
กสฺสโก วาณิโช มจฺโจ,สมโณ สุต สีลวา;
เตสุ วิปุล ชาเตสุ,รฏฺฐมฺปิ วิปุลํ สิยา.
ගොවියා ද, වෙළෙන්දා ද, ඇමතිවරයා ද, උගත් සීලවන්ත භික්ෂූන් වහන්සේ ද යන මොවුන් දියුණු වූ කල්හි, රට ද දියුණුවට පත් වේ.
๑๖๔.
164.
อสชฺฌาย มลา มนฺตา,อนุฏฺฐาน มลา ฆรา;
มลํ วณฺณสฺส โกสชฺชํ,ปมาโท รกฺขโต มลํ.
නැවත නැවත නොහැදෑරීම ශිල්පයන්ගේ මලකඩ වේ. නඩත්තු නොකිරීම ගෘහයන්ගේ මලකඩ වේ. අලසකම ශරීර වර්ණයේ මලකඩ වේ. ප්‍රමාදය (නොසැලකිලිමත්කම) ආරක්ෂා කරන්නාගේ මලකඩ වේ.
๑๖๕.
165.
หีนานํ คจฺฉเต วิตฺตํ,วีรานํ สนฺตกตฺตนํ;
วทนฺติ จ หีนา ชนา,ปุพฺพ-กมฺมปฺปธานกา.
අලසයන්ගේ ධනය නැති වී යන අතර, උත්සාහවන්තයන් සන්තකයට ධනය පත් වේ. නමුදු අලස ජනයා 'පෙර කර්මයම ප්‍රධාන ය' කියා පවසති.
๑๖๖.
166.
น [Pg.36] วทนฺติ เจวํธีรา,วายมึสุ สพฺพกมฺเม;
น เจ สิชฺฌติ ตํ กมฺมํ,อ-ผลํ เอว โก โทโส.
නුවණැති (ධීර) පුරුෂයෝ එසේ නොපවසති. ඔවුහු සියලු කටයුතුවල නිරත වෙමින් උත්සාහ කරති. ඉදින් ඒ කටයුත්ත සාර්ථක නොවුණත්, (උත්සාහ කිරීම නිසා ලැබුණු) නිෂ්ඵල බවෙහි ඇති වරද කිමද?
๑๖๗.
167.
นีจํ กุลํ นิปญฺญํ วา,นิรูปํ นิพลํ สมํ;
อิมํ กาลํ ฉุตฺตกาลํ,ธนเมว วิเสสกํ.
පහත් කුලයක උපත ලැබුවද, ප්‍රඥාව නැති වුවද, විරූපී හෝ දුර්වල වුවද, මෙම කලියුග කාලයෙහි පුද්ගලයෙකු උසස් කොට දක්වන්නේ ධනය පමණි.
ปกิณฺณกกณฺโฑ นิฏฺฐิโต.
ප්‍රකීර්ණක කාණ්ඩය නිමවා ඇත.
ปณฺฑิโต สุชโน กณฺโฑ,ทุชฺชโน มิตฺต-อิตฺถิ จ;
ราชา ปกิณฺณโก จาติ,สตฺต-กณฺฑ-วิภูสิตํ.
පණ්ඩිත කාණ්ඩය, සජ්ජන කාණ්ඩය, දුර්ජන කාණ්ඩය, මිත්‍ර කාණ්ඩය, ස්ත්‍රී කාණ්ඩය, රාජ කාණ්ඩය සහ ප්‍රකීර්ණක කාණ්ඩය යනුවෙන් කාණ්ඩ සතකින් මෙම ග්‍රන්ථය සරසා ඇත.
วิสุทฺธา จาร-เถเรน,วิสุทฺธาราม-วาสินา;
สพฺพ-กุลานมตฺถาย,วิโสธิตํ ปถกฺขเย.
විසුද්ධාරාමයේ වාසය කළ, පිරිසිදු සීල සමාචාර ඇති විසුද්ධාචාර තෙරුන් වහන්සේ විසින් සියලු කුලයන්ගේ යහපත උදෙසා මෙය සංශෝධනය කරන ලදී.