නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

សូមក្រាបថ្វាយបង្គំ ចំពោះព្រះភគវន្ត អរហន្ត សម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះអង្គនោះ។

ලොකනීති

លោកនីតិ

1. පණ්ඩිතකණ්ඩො

១. បណ្ឌិតកណ្ឌ

1.

១.

ලොකනීතිං [Pg.1] පවක්ඛාමි,නානාසත්ථසමුද්ධටං;

මාගධෙනෙව සඞ්ඛෙපං,වන්දිත්වා රතනත්ථයං.

ខ្ញុំសូមថ្វាយបង្គំព្រះរតនត្រ័យ ហើយនឹងពោលនូវលោកនីតិសង្ខេប ដែលដកស្រង់ចេញពីក្បួនតម្រាផ្សេងៗ ដោយភាសាមគធៈ។

2.

២.

නීතිලොකෙ පුරිසස්ස සාරො,මාතා පිතා ආචරියොච මිත්තො;

තස්මා හි නීතිං පුරිසො විජඤ්ඤා,ඤාණී මහා හොති බහුස්සුතොච.

នីតិធម៌ជាខ្លឹមសាររបស់បុរសក្នុងលោក មាតាបិតា គ្រូអាចារ្យ និងមិត្ត ក៏ជាខ្លឹមសារដែរ ព្រោះហេតុនោះ បុរសគប្បីដឹងច្បាស់នូវនីតិធម៌ ទើបជាអ្នកមានប្រាជ្ញាច្រើន និងជាពហុស្សូតដ៏ឧត្តម។

3.

៣.

අලසස්ස කුතො සිප්පං,අසිප්පස්ස කුතො ධනං;

අධනස්ස කුතො මිත්තං,අමිත්තස්ස කුතො සුඛං;

අසුඛස්ස [Pg.2] කුතො පුඤ්ඤං,අපුඤ්ඤස්ස කුතො වරං.

សិល្បសាស្ត្រនឹងមានមកពីណា ចំពោះអ្នកខ្ជិលច្រអូស ទ្រព្យសម្បត្តិនឹងមានមកពីណា ចំពោះអ្នកគ្មានសិល្បសាស្ត្រ មិត្តសម្លាញ់នឹងមានមកពីណា ចំពោះអ្នកគ្មានទ្រព្យសម្បត្តិ សេចក្តីសុខនឹងមានមកពីណា ចំពោះអ្នកគ្មានមិត្តសម្លាញ់ បុណ្យកុសលនឹងមានមកពីណា ចំពោះអ្នកគ្មានសេចក្តីសុខ ឋានៈដ៏ប្រសើរនឹងមានមកពីណា ចំពោះអ្នកគ្មានបុណ្យកុសល។

4.

៤.

සිප්පා සමං ධනං නත්ථි,සිප්පං චොරා නගණ්හරෙ;

ඉධ ලොකෙ සිප්පං මිත්තං,පරලොකෙ සුඛාවහං.

ទ្រព្យស្មើដោយសិល្បសាស្ត្រមិនមានឡើយ ចោរទាំងឡាយមិនអាចប្លន់យកសិល្បសាស្ត្របានទេ សិល្បសាស្ត្រជាមិត្តក្នុងលោកនេះ តែងនាំមកនូវសេចក្តីសុខក្នុងលោកខាងមុខ។

5.

៥.

අප්පකං නාතිමඤ්ඤෙය්‍ය,චිත්තෙ සුතං නිධාපයෙ;

වම්මිකොදකබින්දූව,චිරෙන පරිපූරති.

មិនគប្បីមើលងាយវិជ្ជាចំណេះដឹងថាបន្តិចបន្តួចឡើយ គប្បីតម្កល់ការចេះដឹងទុកក្នុងចិត្ត ដូចជាតំណក់ទឹកដែលធ្លាក់ចុះលើដំបូក តែងពេញទៅដោយទឹកក្នុងកាលដ៏យូរ យ៉ាងនោះឯង។

6.

៦.

ඛුද්දොති නාතිමඤ්ඤෙය්‍ය,විජ්ජං වා සිප්පමෙව වා;

එකම්පි පරියොදාතං,ජීවිතකප්පකාරණං.

មិនគប្បីមើលងាយវិជ្ជា ឬសិល្បសាស្ត្រថាជារបស់តូចតាចឡើយ សូម្បីតែវិជ្ជាតែមួយមុខដែលស្ទាត់ជំនាញ ក៏អាចជាហេតុចិញ្ចឹមជីវិតបានដែរ។

7.

៧.

සෙලෙ සෙලෙ න මාණිකං,ගජෙ ගජෙ න මුත්තිකං;

වනෙ වනෙ න චන්දනං,ඨානෙ ඨානෙ න පණ්ඩිතං.

ត្បូងមណីមិនមែនមាននៅគ្រប់ភ្នំឡើយ គុជខ្យងមិនមែនមាននៅគ្រប់ដំរីឡើយ ឈើខ្លឹមច័ន្ទមិនមែនមាននៅគ្រប់ព្រៃឡើយ បណ្ឌិតក៏មិនមែនមាននៅគ្រប់កន្លែងឡើយ។

8.

៨.

පණ්ඩිතො සුතසම්පන්නො,යත්ථ අත්ථීති චෙ සුතො;

මහුස්සාහෙන [Pg.3] තං ඨානං,ගන්තබ්බංව සුතෙසිනා.

បើសិនជាឮថា បណ្ឌិតអ្នកបរិបូណ៌ដោយការចេះដឹង មាននៅក្នុងទីកន្លែងណា អ្នកស្វែងរកការចេះដឹង គប្បីព្យាយាមយ៉ាងខ្លាំង ដើម្បីទៅកាន់ទីនោះ។

9.

៩.

සිනෙ සිප්පං සිනෙ ධනං,සිනෙ පබ්බතමාරුහං;

සිනෙ කාමස්ස කොධස්ස,ඉමෙ පඤ්ච සිනෙ සිනෙ.

ការរៀនសិល្បសាស្ត្រ ការស្វែងរកទ្រព្យ ការឡើងភ្នំ សេចក្តីស្រឡាញ់ និងសេចក្តីក្រោធ របស់ទាំងប្រាំប្រការនេះ គb្បីធ្វើទៅសន្សឹមៗ (ម្តងបន្តិចៗ)។

10.

១០.

සුති සම්මුති සඞ්ඛ්‍යාච,යොගා නීති විසෙසකා;

ගන්ධබ්බා ගණිකා චෙව,ධනු බෙදා ච පූරණා.

វិជ្ជាទាំងឡាយគឺ៖ សុតិ (ការស្តាប់/វេទ) សម្មុតិ (ច្បាប់/ប្រពៃណី) សង្ខ្យា (គណិតសាស្ត្រ) យោគៈ (ហោរាសាស្ត្រ/ការផ្សំថ្នាំ) នីតិ (ច្បាប់គ្រប់គ្រង) វិសេសិកៈ (តក្កវិទ្យា) គន្ធព្វៈ (តន្ត្រីសាស្ត្រ) គណិកា (របាំ/ការគណនា) ធនុព្វេទ (វិជ្ជាបាញ់ធ្នូ) បុរាណៈ (បុរាណវិទ្យា/ប្រវត្តិសាស្ត្រ)។

11.

១១.

තිකිච්ඡා ඉතිහාසා ච,ජොති මායා ච ඡන්දති;

කෙතු මන්තා ච සද්දා ච,සිප්පාට්ඨාරසකා ඉමෙ.

តិកិច្ឆា (វេជ្ជសាស្ត្រ) ឥតិហាសៈ (ប្រវត្តិសាស្ត្រ) ជោតិ (ហោរាសាស្ត្រ) មាយា (មន្តអាគម/ល្បិចកល) ឆន្ទៈ (ក្បួនកំណាព្យ) កេតុ (ក្បួនសញ្ញា/ទង់ជ័យ) មន្តៈ (មន្តអាគម) និងសទ្ទៈ (វាក្យសព្ទ/វេយ្យាករណ៍) ទាំងនេះជាសិល្បសាស្ត្រទាំង ១៨ ប្រការ។

12.

១២.

අපුට්ඨො පණ්ඩිතො භෙරී,පජ්ජුන්නො මෙ හොති පුච්ඡිතො;

බාලො පුට්ඨො අපුට්ඨොපි,බහුම්පි භණතෙ සදා.

បណ្ឌិតកាលបើគេមិនសួរ តែងស្ងៀមនៅដូចជាស្គរ លុះត្រាតែគេសួរ ទើបពោលពាក្យដូចជាផ្គរលាន់ ចំណែកឯជនពាល ទោះបីគេសួរក្តី មិនសួរក្តី តែងតែនិយាយច្រើនជានិច្ច។

13.

១៣.

පොත්ථකෙසු ච යං සිප්පං,පරහත්ථෙසු යං ධනං;

යථාකිච්චෙ [Pg.4] සමුප්පන්නෙ,න තං සිප්පං න තං ධනං.

ចំណេះវិជ្ជាណាដែលមានតែនៅក្នុងក្បួនតម្រា និងទ្រព្យសម្បត្តិណាដែលស្ថិតនៅក្នុងដៃអ្នកដទៃ កាលបើមានកិច្ចការចាំបាច់កើតឡើង ចំណេះវិជ្ជានោះក៏មិនមែនជាចំណេះវិជ្ជា ទ្រព្យសម្បត្តិនោះក៏មិនមែនជាទ្រព្យសម្បត្តិ (ព្រោះប្រើការមិនកើត)។

14.

១៤.

ජලප්පමාණං කුමුද්දනාලං,කුලප්පමාණං විනයො පමාණං;

බ්‍යත්තිප්පමාණං කථීතවාක්‍යං,පථවියා පමාණං තිණ මිලාතං.

ទំហំទឹកដឹងបានដោយប្រវែងទងផ្កាឈូក ត្រកូលដឹងបានដោយកិរិយាមារយាទនិងវិន័យ សេចក្តីឈ្លាសវៃដឹងបានដោយពាក្យសម្តីដែលពោល ចំណែកឯគុណភាពដីដឹងបានដោយស្មៅដែលក្រៀមស្វិត។

15.

១៥.

අප්පස්සුතො සුතං අප්පං,බහුං මඤ්ඤති මානවා;

සින්ධූදකං අපස්සන්තො,කූපෙ තොයංව මණ්ඩුකො.

មនុស្សអ្នកមានការចេះដឹងតិច តែងសំគាល់ការចេះដឹងដ៏តិចតួចរបស់ខ្លួនថាច្រើន ដូចជាសត្វកង្កែបនៅក្នុងអណ្តូង ដែលមិនដែលឃើញទឹកសមុទ្រ តែងសំគាល់ទឹកក្នុងអណ្តូងថាច្រើន យ៉ាងនោះឯង។

16.

១៦.

පථමං පරාජයෙ සිප්පං,දුතියං පරාජයෙ ධනං;

තතියං පරාජයෙ ධම්මං,චතුත්ථං කිං කරිස්සති.

ក្នុងវ័យទីមួយ បើមិនរៀនសិល្បសាស្ត្រ ក្នុងវ័យទីពីរ បើមិនស្វែងរកទ្រព្យសម្បត្តិ ក្នុងវ័យទីបី បើមិនធ្វើបុណ្យកុសល (ធម៌) តើក្នុងវ័យទីបួន នឹងធ្វើអ្វីកើត?

17.

១៧.

බ්‍යත්ත පුත්‍ර කිමලසො,අබ්‍යත්තො භාරහාරකො;

බ්‍යත්තකො පූජිතො ලොකෙ,බ්‍යත්ත පුත්‍ර දිනෙ දිනෙ.

កូនប្រុសដែលមានប្រាជ្ញា ហេតុអ្វីក៏ខ្ជិលច្រអូស? កូនដែលគ្មានប្រាជ្ញា តែងតែជាអ្នកផ្ទុកធ្ងន់ (ធ្វើការធ្ងន់) កូនដែលមានប្រាជ្ញា តែងត្រូវបានគេបូជា (គោរព) ក្នុងលោក នែកូនប្រុសចូរមានប្រាជ្ញារាល់ៗថ្ងៃចុះ។

18.

១៨.

මාතා වෙරී පිතා සත්‍රු,කෙන බාලෙ න සික්ඛිතා;

සභාමජ්ඣෙ [Pg.5] න සොභන්ති,හංසමජ්ඣෙ බකොයථා.

មាតាបិតាដែលមិនបានបង្ហាត់បង្រៀនកូន ឈ្មោះថាជាសត្រូវ ជាបច្ចាមិត្តនឹងកូន ព្រោះកូននោះមិនរុងរឿងក្នុងកណ្តាលជំនុំ ដូចជាសត្វកុកនៅក្នុងកណ្តាលហ្វូងហង្ស យ៉ាងនោះឯង។

19.

១៩.

කණ්ටකං ගිරි කො තික්ඛති,කො අඤ්ජනං මිගක්ඛිකං;

උප්පථං පල්ලලෙ කො සුගන්ධං,කුල-පුත්ත-රූපො කො පවත්තති;

සාමං-භාවො.

តើនរណាធ្វើបន្លានៅលើភ្នំឱ្យស្រួច? តើនរណាធ្វើភ្នែកម្រឹគឱ្យខ្មៅរលោង? តើនរណាធ្វើផ្កាឈូកក្នុងភក់ឱ្យមានក្លិនក្រអូប? តើនរណាបង្កើតរូបរាងរបស់កុលបុត្រ? របស់ទាំងនេះកើតឡើងដោយឯកឯង (តាមធម្មជាតិ)។

20.

២០.

න රසං අකොතම්බුලං,අධනස්ස, ලඞ්කතම්පි;

අලොනකන්තු බ්‍යඤ්ජනං,බ්‍යාකරණං අසිප්පස්ස.

ម្លូដែលគ្មានស្លា មិនមានរសជាតិឆ្ងាញ់ឡើយ ការតុបតែងខ្លួនរបស់អ្នកក្រ ក៏មិនល្អមើលឡើយ សម្លដែលគ្មានអំបិល ក៏គ្មានរសជាតិឆ្ងាញ់ឡើយ វេយ្យាករណ៍របស់អ្នកគ្មានសិល្បសាស្ត្រ ក៏មិនល្អឡើយ។

21.

២១.

සුස්සුසා සුතසම්පන්නො,සුතාපඤ්ඤාය පවඩ්ඪති;

පඤ්ඤාය අත්ථං ජානාති,ඤාතො අත්ථො සුඛාවහො.

អ្នកប្រាថ្នានឹងស្តាប់ តែងជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយការចេះដឹង ការចេះដឹងតែងចម្រើនឡើងដោយប្រាជ្ញា បុគ្គលតែងដឹងនូវប្រយោជន៍ដោយប្រាជ្ញា ប្រយោជន៍ដែលបុគ្គលដឹងហើយ តែងនាំមកនូវសេចក្តីសុខ។

22.

២២.

භොජනං මෙථුනං නිද්දා,ගොණෙ පොසෙපි විජ්ජති;

විජ්ජා විසෙසො පොසස්ස,තං හීනො ගොසමො භවෙ.

ការស៊ីចុក ការសេពមេថុន និងការដេកលក់ តែងមានទាំងដល់សត្វគោ និងមនុស្ស មនុស្សមានវិជ្ជាជាគុណធម៌វិសេស បើមនុស្សខ្វះវិជ្ជានោះហើយ ក៏ស្មើនឹងសត្វគោដែរ។

23.

២៣.

නත්ථි විජ්ජාසමංමිත්තං,නච බ්‍යාධිසමො රිපු;

නච [Pg.6] අත්තසමං පෙමං,නච කම්මසමං බලං.

មិត្តស្មើដោយវិជ្ជាមិនមានឡើយ សត្រូវស្មើដោយរោគមិនមានឡើយ សេចក្តីស្រឡាញ់ស្មើដោយខ្លួនឯងមិនមានឡើយ កម្លាំងស្មើដោយកម្មមិនមានឡើយ។

24.

២៤.

හංසො මජ්ඣෙ න කාකානං,සීහො ගුන්නං න සොභතෙ;

ගද්‍රභමජ්ඣෙ තුරඞ්ගො,බාලමජ්ඣෙ ච පණ්ඩිතො.

សត្វហង្សមិនរុងរឿងក្នុងកណ្តាលហ្វូងក្អែកឡើយ សត្វសីហៈមិនរុងរឿងក្នុងកណ្តាលហ្វូងគោឡើយ សត្វសេះមិនរុងរឿងក្នុងកណ្តាលហ្វូងលាឡើយ បណ្ឌិតក៏មិនរុងរឿងក្នុងកណ្តាលពួកជនពាលឡើយ។

25.

២៥.

යාවජීවම්පි චෙ බාලො,පණ්ඩිතං පයිරුපාසති;

න සො ධම්මං විජානාති,දබ්බි සූපරසං යථා.

ទោះបីជនពាលចូលទៅអង្គុយជិតបណ្ឌិតអស់មួយជីវិត ក៏មិនអាចដឹងនូវធម៌បានឡើយ ដូចជាវែកដែលមិនដែលដឹងរសសម្ល យ៉ាងនោះឯង។

26.

២៦.

මුහුත්තමපි චෙ විඤ්ඤූ,පණ්ඩිතං පයිරුපාසති;

ඛිප්පං ධම්මං විජානාති,ජිව්හා සූපරසං යථා.

បើសិនជាអ្នកមានប្រាជ្ញា ចូលទៅអង្គុយជិតបណ្ឌិតសូម្បីតែមួយរំពេច ក៏អាចដឹងនូវធម៌បានឆាប់រហ័ស ដូចជាអណ្តាតដែលដឹងរសសម្ល យ៉ាងនោះឯង។

27.

២៧.

විනා සත්ථං න ගච්ඡෙය්‍ය,සූරො සඞ්ගාමභූමියං;

පණ්ඩිත්වාද්ධගූ වාණිජො,විදෙසගමනො තථා.

អ្នកក្លាហានមិនគប្បីទៅកាន់សមរភូមិដោយគ្មានអាវុធឡើយ បណ្ឌិត អ្នកដំណើរ និងឈ្មួញ ក៏មិនគប្បីទៅកាន់បរទេសដោយគ្មានចំណេះដឹង (ឬស្បៀង) យ៉ាងនោះដែរ។

28.

២៨.

ධනනාසං මනොතාපං,ඝරෙ දුච්චරිතානි ච;

වඤ්චනඤ්ච [Pg.7] අවමානං,පණ්ඩිතො න පකාසයෙ.

ការបាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្តិ សេចក្តីក្តៅក្រហាយចិត្ត អំពើទុច្ចរិតនៅក្នុងផ្ទះ ការត្រូវគេបោកប្រាស់ និងការមើលងាយមើលថោក បណ្ឌិតមិនគប្បីសម្តែង (ប្រាប់ឱ្យគេដឹង) ឡើយ។

29.

២៩.

පත්තානුරූපකං වාක්‍යං,සභාවරූපකං පියං;

අත්තානුරූපකං කොධං,යො ජානාති ස පණ්ඩිතො.

បុគ្គលណាដឹងនូវពាក្យសម្តីដែលសមគួរដល់ឋានៈ ដឹងនូវពាក្យជាទីស្រឡាញ់ដែលសមគួរដល់សភាវៈ និងដឹងនូវសេចក្តីក្រោធដែលសមគួរដល់ខ្លួន បុគ្គលនោះឈ្មោះថាជាបណ្ឌិត។

30.

៣០.

අ-ධනස්ස රසං ඛාදා,අ-බලස්ස හථා නරා;

අ-පඤ්ඤස්ස වාක්‍ය-කථා,උම්මත්තක-සමා ඉමෙ.

ការបរិភោគអាហារមានរសឆ្ងាញ់របស់អ្នកគ្មានទ្រព្យ ការចង់វាយតប់របស់អ្នកគ្មានកម្លាំង និងការនិយាយស្តីរបស់អ្នកគ្មានប្រាជ្ញា របស់ទាំងនេះស្មើនឹងមនុស្សឆ្កួត។

31.

៣១.

අනව්හායං ගමයන්තො,අ-පුච්ඡා බහු-භාසකො;

අත්ත-ගුණං පකාසෙන්තො,ති-විධං හීන-ලක්ඛණං.

ការទៅកាន់ទីដែលគេមិនបានអញ្ជើញ ការនិយាយច្រើនក្នុងរឿងដែលគេមិនបានសួរ និងការសម្តែងនូវគុណសម្បត្តិរបស់ខ្លួន ទាំងបីប្រការនេះជាលក្ខណៈរបស់មនុស្សថោកទាប។

32.

៣២.

අප්ප-රූපො බහුං භාසො,අප්ප-පඤ්ඤො පකාසිතො;

අප්ප-පූරො ඝටො ඛොභෙ,අප්ප-ඛීරා ගාවී චථෙ.

មនុស្សមានរូបមិនល្អតែងនិយាយច្រើន មនុស្សមានប្រាជ្ញាតិចតែងអួតអាង ក្អមដែលមានទឹកមិនពេញតែងតែរលកខ្លាំង មេគោដែលមានទឹកដោះតិចតែងតែធាក់ខ្លាំង។

33.

៣៣.

මණ්ඩූකෙපි උක්‍රෙ සීහෙ,කාකග්ගහෙ පියෙ පියෙ;

අ-පණ්ඩීපි [Pg.8] පණ්ඩී හුත්වා,ධීරා පුච්ඡෙ වයෙ වයෙ.

ទោះបីជាកង្កែបក៏អាចស្រែកដូចជាសីហៈ ទោះបីជាក្អែកក៏អាចយំពីរោះបានដែរ ជនមិនមែនជាបណ្ឌិត កាលបើធ្វើខ្លួនជាបណ្ឌិត តែងសួរដេញដោលអ្នកមានប្រាជ្ញាគ្រប់វ័យ។

34.

៣៤.

මණ්ඩූකෙපි උක්‍රෙ සීහෙ,සූකරෙපි උහෙ දීපෙ;

බිළාරෙ සදිසෙ බ්‍යග්ඝෙ,සබ්බ ධීරෙ සිප්ප-සමෙ.

កង្កែបប្រៀបដូចជាសីហៈ ជ្រូកព្រៃប្រៀបដូចជាខ្លារខិន ឆ្មាប្រៀបដូចជាខ្លាធំ របស់ទាំងអស់នេះ តែងស្មើគ្នាចំពោះអ្នកមានប្រាជ្ញាដែលមានសិល្បសាស្ត្រស្មើគ្នា។

35.

៣៥.

න තිත්ති රාජා ධනම්හි,පණ්ඩිතොපි සු-භාසිතෙ;

චක්ඛුංපි පිය-දස්සනෙ,ජලෙ සාගරො න තිත්ති.

ព្រះរាជាមិនចេះឆ្អែតដោយទ្រព្យសម្បត្តិ បណ្ឌិតមិនចេះឆ្អែតដោយពាក្យសុភាសិត ភ្នែកមិនចេះឆ្អែតដោយការមើលរបស់ជាទីស្រឡាញ់ មហាសមុទ្រមិនចេះឆ្អែតដោយទឹក យ៉ាងនោះឯង។

36.

៣៦.

රූප-යොබ්බන-සම්පන්නා,විසාථ-කුථ-සම්භවා;

විජ්ජා-හීනා න සොභන්ති,නිගන්ධා ඉව කිංසුකා.

ជនទាំងឡាយទោះបីជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយរូបសម្បត្តិនិងវ័យក្មេងខ្ចី កើតក្នុងត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ក៏ដោយ បើគ្មានវិជ្ជាចំណេះដឹងហើយ តែងមិនរុងរឿងឡើយ ប្រៀបដូចជាផ្កាចារ (ផ្កាគីងសុកៈ) ដែលមានពណ៌ល្អតែគ្មានក្លិនក្រអូប យ៉ាងនោះឯង។

37.

៣៧.

හීනෙ පුත්තො රාජාමච්චො,බාල-පුත්තො ච පණ්ඩිතො;

අ-ධනස්ස ධනං බහු,පුරිසානං න මඤ්ඤථ.

កូនរបស់មនុស្សថោកទាប អាចក្លាយជាអាមាត្យរបស់ព្រះរាជា កូនរបស់មនុស្សល្ងង់ខ្លៅ អាចក្លាយជាបណ្ឌិត មនុស្សគ្មានទ្រព្យ អាចមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើន ហេតុនេះមិនគប្បីមើលងាយមនុស្សទាំងឡាយឡើយ។

38.

៣៨.

යො සිප්ප-ලොභෙන,බහුං ගණ්හාති තං සිප්පං;

මූගොව [Pg.9] සුපිනං පස්සං,කථෙතුම්පි න උස්සහෙ.

បុគ្គលណាដោយសារសេចក្តីលោភចង់បានសិល្បសាស្ត្រ តែងរៀនសិល្បសាស្ត្រនោះច្រើនហួសហេតុ បុគ្គលនោះប្រៀបដូចជាមនុស្សគដែលយល់សប្តិឃើញ ទោះបីចង់និយាយប្រាប់គេ ក៏មិនអាចនិយាយបានឡើយ។

39.

៣៩.

භිජ්ජෙතුං කුම්භකාරො,සොභෙතුං කුම්භ ඝට්ටති;

න ඛිපිතුං අපායෙසු,සිස්සානං වුඩ්ඪි-කාරණා.

ជាងឆ្នាំងវាយដំក្អមឆ្នាំង មិនមែនដើម្បីបំបែកឡើយ គឺដើម្បីឱ្យក្អមឆ្នាំងនោះមានរូបរាងល្អស្អាត យ៉ាងណាមិញ គ្រូប្រដៅសិស្ស ក៏មិនមែនដើម្បីទម្លាក់ទៅក្នុងអបាយភូមិឡើយ គឺដើម្បីសេចក្តីចម្រើនរបស់សិស្សប៉ុណ្ណោះ។

40.

៤០.

තග්ගරඤ්ච පලාසෙන,යො නරො උපනය්හති;

පත්තාපි සුරභි වායන්ති,එවං ධීරූපසෙවනා.

បុគ្គលណាខ្ចប់ឈើក្រអូប (តគរៈ) ដោយស្លឹកឈើ សូម្បីតែស្លឹកឈើនោះ ក៏មានក្លិនក្រអូបផ្សព្វផ្សាយទៅដែរ ការសេពគប់នឹងអ្នកមានប្រាជ្ញា ក៏មានសភាពយ៉ាងនោះឯង។

පණ්ඩිතකණ්ඩො නිට්ඨිතො.

ចប់ បណ្ឌិតកណ្ឌ។

සුජනකණ්ඩො

សុជនកណ្ឌ

41.

៤១.

සබ්භිරෙව සමාසෙථ,සබ්භි කුබ්බෙථ සන්ථවං;

සතං සද්ධම්මමඤ්ඤාය,සෙය්‍යො හොති න පාපියො.

គប្បីសេពគប់នឹងសប្បុរសទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ គប្បីធ្វើសេចក្តីស្និទ្ធស្នាលនឹងសប្បុរសទាំងឡាយ បុគ្គលកាលបើដឹងច្បាស់នូវសទ្ធម៌របស់សប្បុរសទាំងឡាយ តែងមានសេចក្តីចម្រើនដ៏ប្រសើរ មិនមានសេចក្តីសោកសៅឡើយ។

42.

៤២.

චජ දුජ්ජන සංසග්ගං,භජ සාධු සමාගමං;

කර පුඤ්ඤමහොරත්තිං,සර නිච්චමනිච්චතං.

ចូរលះបង់ការសេពគប់នឹងជនពាល ចូរគប់រកការសមាគមនឹងសប្បុរស ចូរធ្វើបុណ្យកុសលទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ ចូររលឹកនឹកដល់សេចក្តីមិនទៀងជានិច្ច។

43.

៤៣.

යථා [Pg.10] උදුම්බරපක්කා,බහිරත්තකමෙවච;

අන්තො කිමීහි සම්පුණ්ණා,එවං දුජ්ජනහද්දයා.

ផ្លែឧទុម្ពរ (ល្វា) ទុំ មានពណ៌ក្រហមល្អតែខាងក្រៅ ប៉ុន្តែខាងក្នុងពេញទៅដោយសត្វល្អិត (ដង្កូវ) យ៉ាងណាមិញ ចិត្តរបស់ជនពាល ក៏មានសភាពយ៉ាងនោះឯង។

44.

៤៤.

යථාපි පනසාපක්කා,බහි කණ්ඩකමෙව ච;

අන්තො අමතසම්පන්නා,එවං සුජනහදයා.

ផ្លែខ្នុរទុំ ទោះបីខាងក្រៅមានបន្លា ប៉ុន្តែខាងក្នុងពេញទៅដោយរសជាតិផ្អែមឆ្ងាញ់ដូចទឹកអម្រឹត យ៉ាងណាមិញ ចិត្តរបស់សប្បុរស ក៏មានសភាពយ៉ាងនោះឯង។

45.

៤៥.

සුක්ඛොපි චන්දනතරු න ජහාති ගන්ධං,නාගො ගතො නරමුඛෙ න ජහාති ලීළං;

යන්තාගතො මධුරසං න ජහාති උච්ඡු,දුක්ඛොපි පණ්ඩිතජනො න ජහාති ධම්මං.

ដើមច័ន្ទន៍ទោះបីស្ងួត ក៏មិនលះបង់ក្លិនក្រអូបឡើយ ដំរីសារទោះបីចូលទៅកាន់សមរភូមិ ក៏មិនលះបង់នូវលីលា (កិរិយាដ៏សមសួន) ឡើយ អំពៅទោះបីចូលទៅក្នុងម៉ាស៊ីនគាប ក៏មិនលះបង់នូវរសជាតិផ្អែមឡើយ បណ្ឌិតទោះបីជួបប្រទះនឹងសេចក្តីទុក្ខលំបាក ក៏មិនលះបង់នូវធម៌ឡើយ។

46.

៤៦.

සීහො නාම ජිඝච්ඡාපි,පණ්ණාදීනි න ඛාදති;

සීහො නාම කිසොචාපි,නාගමංසං න ඛාදති.

សត្វសីហៈ ទោះបីឃ្លាន ក៏មិនស៊ីស្លឹកឈើឡើយ សត្វសីហៈ ទោះបីស្គមស្គាំង ក៏មិនស៊ីសាច់ដំរីឡើយ។

47.

៤៧.

කුල-ජාතො කුල-පුත්තො,කුල-වංස-සුරක්ඛතො;

අත්තනා දුක්ඛ-පත්තොපි,හීන-කම්මං න කාරයෙ.

កុលបុត្រអ្នកកើតក្នុងត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ ជាអ្នកថែរក្សាវង្សត្រកូលបានល្អ ទោះបីខ្លួនត្រូវធ្លាក់ខ្លួនដល់សេចក្តីទុក្ខលំបាកយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មិនព្រមធ្វើអំពើថោកទាបឡើយ។

48.

៤៨.

චන්දනං [Pg.11] සීතලං ලොකෙ,තතො චන්දංව සීතලං;

චන්ද-චන්දනසීතම්හා,සාධු වාක්‍යං සුභාසිතං.

ឈើខ្លឹមច័ន្ទន៍ជាបស់ត្រជាក់ក្នុងលោក ព្រះចន្ទរឹតតែត្រជាក់ជាងឈើខ្លឹមច័ន្ទន៍នោះទៅទៀត ប៉ុន្តែពាក្យសុភាសិតរបស់សប្បុរស តែងត្រជាក់ជាងព្រះចន្ទនិងឈើខ្លឹមច័ន្ទន៍នោះទៅទៀត។

49.

៤៩.

උදෙය්‍ය භාණු පච්ඡිමෙ,මෙරුරාජා නමෙය්‍යපි;

සීතලා නරකග්ගිපි,පබ්බතග්ගෙ ච උප්පලං.විකසෙ න විපරීතං,සාධුවාය්‍යං කුදාචනං.

ទោះបីព្រះអាទិត្យរះទិសខាងលិច ទោះបីស្តេចភ្នំព្រះសុមេរុទ្រុឌទ្រោមផ្អៀងផ្អង ទោះបីភ្លើងនរកត្រជាក់ ទោះបីផ្កាឈូកដុះលើកំពូលភ្នំ ក៏ដោយចុះ ប៉ុន្តែពាក្យសម្តីរបស់សប្បុរស មិនដែលប្រែប្រួលជាផ្ទុយទៅវិញឡើយ។

50.

៥០.

සුඛා රුක්ඛස්ස ඡායාව,තතො ඤාති මාතා පිතු;

තතො ආචරියො රඤ්ඤො,තතො බුද්ධස්සනෙකධා.

ម្លប់ឈើតែងនាំមកនូវសេចក្តីសុខ ម្លប់ញាតិមាតាបិតារឹតតែនាំមកនូវសេចក្តីសុខជាងនោះ ម្លប់គ្រូអាចារ្យនិងព្រះរាជារឹតតែនាំមកនូវសេចក្តីសុខជាងនោះទៅទៀត ចំណែកឯម្លប់របស់ព្រះពុទ្ធ តែងនាំមកនូវសេចក្តីសុខជាច្រើនប្រការ (រកអ្វីប្រៀបផ្ទឹមមិនបានឡើយ)។

51.

៥១.

භමරා පුප්ඵමිච්ඡන්ති,ගුණමිච්ඡන්ති සුජනා;

මක්ඛිකා පූතිමිච්ඡන්ති,දොසමිච්ඡන්ති දුජ්ජනා.

ហ្វូងឃ្មុំតែងប្រាថ្នាផ្កា សប្បុរសទាំងឡាយតែងប្រាថ្នាគុណធម៌ ហ្វូងរុយតែងប្រាថ្នារបស់ស្អុយរលួយ ជនពាលទាំងឡាយតែងប្រាថ្នាទោសកំហុស (របស់ដទៃ)។

52.

៥២.

මාතාහීනස්ස දුබ්භාසා,පිතාහීනස්ස දුක්‍රියා;

උභො [Pg.12] මාතා පිතා හීනා,දුබ්භසාච දුකීරියා.

កូនរបស់មាតាថោកទាប តែងមានសម្តីមិនល្អ កូនរបស់បិតាថោកទាប តែងមានកិរិយាមិនល្អ កូនរបស់មាតានិងបិតាថោកទាបទាំងពីរ តែងមានទាំងសម្តីមិនល្អនិងកិរិយាមិនល្អ។

53.

៥៣.

මාතා සෙට්ඨස්ස සුභාසා,පිතා සෙට්ඨස්ස සුක්‍රියා;

උභො මාතා පිතා සෙට්ඨා,සුභාසාච සුකීරියා.

កូនរបស់មាតាដ៏ប្រសើរ តែងមានសម្តីល្អ កូនរបស់បិតាដ៏ប្រសើរ តែងមានកិរិយាល្អ កូនរបស់មាតានិងបិតាដ៏ប្រសើរទាំងពីរ តែងមានទាំងសម្តីល្អនិងកិរិយាល្អ។

54.

៥៤.

සඞ්ගාමෙ සූර-මිච්ඡන්ති,මන්තීසු අකූතූහලං;

පියඤ්ච අන්නපානෙසු,අත්ථෙ ජාතෙ ච පණ්ඩිතං.

គេតែងប្រាថ្នាចង់បានអ្នកក្លាហានក្នុងសមរភូមិ ចង់បានអ្នកប្រឹក្សាដែលមិនរំជើបរំជួល ចង់បានមនុស្សជាទីស្រឡាញ់ក្នុងពេលបរិភោគអាហារ និងចង់បានបណ្ឌិតក្នុងកាលដែលមានកិច្ចការកើតឡើង។

55.

៥៥.

සුනඛො සුනඛං දිස්වා,දන්තං දස්සෙති හිංසිතුං;

දුජ්ජනො සුජනං දිස්වා,රොසයං හිංසමිච්ඡති.

ឆ្កែកាលបើឃើញឆ្កែដូចគ្នា តែងបញ្ចេញធ្មេញដើម្បីខាំសង្កៀត ជនពាលកាលបើឃើញសប្បុរស តែងខឹងសម្បារនិងប្រាថ្នាចង់បៀតបៀន យ៉ាងនោះឯង។

56.

៥៦.

මා ච වෙගෙන කිච්චානි,කරොසි කාරාපෙසි වා;

සහසා කාරිතං කම්මං,මන්දො පච්ඡානුතප්පති.

កុំអាលប្រញាប់ប្រញាល់ធ្វើ ឬបង្គាប់ឲ្យគេធ្វើកិច្ចការទាំងឡាយឡើយ ព្រោះថាកម្មដែលបុគ្គលធ្វើដោយរួសរាន់ពេក តែងធ្វើឲ្យមនុស្សល្ងង់ខ្លៅក្តៅក្រហាយស្តាយក្រោយ។

57.

៥៧.

කොධං විහිත්වා න කදාචිනසොචෙ,මක්ඛප්පහානං ඉසයො අවණ්ණයුං;

සබ්බෙස [Pg.13] ඵාරුස-වචං ඛමෙථ,එතං ඛන්තිං උත්තමමාහු සන්තො.

បុគ្គលកម្ចាត់កំហឹងចេញបានហើយ តែងមិនសោកស្តាយក្នុងកាលណាឡើយ ពួកឥសីតែងសរសើរការលះបង់នូវការលុបគុណគេ (មក្ខៈ) បុគ្គលគួរអត់ធន់ចំពោះពាក្យទ្រគោះបោះបោករបស់ជនទាំងពួង សប្បុរសទាំងឡាយពោលថា នេះជាខន្តីដ៏ឧត្តម។

58.

៥៨.

දුක්ඛො නිවාසො සම්බාධෙ,ඨානෙ අසුචිසඞ්කතෙ;

තතො අරිම්හි අප්පියෙ,තතොපි අකතඤ්ඤුනා.

ការរស់នៅក្នុងទីចង្អៀតណែនណាន់តាន់តាប់ និងក្នុងទីមិនស្អាតស្អំ ជាទុក្ខ ការរស់នៅជាមួយសត្រូវដែលមិនជាទីស្រឡាញ់ ជាទុក្ខជាងនោះទៅទៀត ប៉ុន្តែការរស់នៅជាមួយមនុស្សអកតញ្ញូ (មិនដឹងគុណគេ) ជាទុក្ខក្រៃលែងជាងនោះទៅទៀត។

59.

៥៩.

ඔවාදෙය්‍යානුසාසෙය්‍ය,ගාපකා ච නිවාරයෙ;

සතඤ්හි සො පියො හොති,අසතං හොති අප්පියො.

បុគ្គលគួរប្រដៅ គួរប្រៀនប្រដៅ និងគួរហាមឃាត់ចាកអំពើអាក្រក់ ព្រោះថាបុគ្គលបែបនោះ តែងជាទីស្រឡាញ់នៃសប្បុរសទាំងឡាយ ប៉ុន្តែមិនជាទីស្រឡាញ់នៃអសប្បុរសឡើយ។

60.

៦០.

උත්තමත්තනිවාතෙන,සූරං භෙදෙන නිජ්ජයෙ;

නීචං අප්පක දානෙන,වීරියෙන සමං ජයෙ.

គួរឈ្នះមនុស្សខ្ពង់ខ្ពស់ដោយការបន្ទាបខ្លួន គួរឈ្នះមនុស្សក្លាហានដោយការបំបែកបំបាក់ គួរឈ្នះមនុស្សថោកទាបដោយការឲ្យទានបន្តិចបន្តួច គួរឈ្នះមនុស្សស្មើគ្នាដោយសេចក្តីព្យាយាម។

61.

៦១.

න විසං විසමිච්චාහු,ධනං සඞ්ඝස්ස උච්චතෙ;

විසං එකංව හනති,සබ්බං සඞ්ඝස්ස සන්තකං.

បណ្ឌិតទាំងឡាយពោលថា ថ្នាំពិសមិនមែនជាពិសពិតប្រាកដឡើយ ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់សង្ឃឯណោះវិញទេ ទើបហៅថាជាពិសពិតប្រាកដ ព្រោះថ្នាំពិសសម្លាប់បានតែមនុស្សម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯទ្រព្យសម្បត្តិរបស់សង្ឃ (ដែលបុគ្គលគៃបំបាត់) តែងបំផ្លាញសព្វគ្រប់ទាំងអស់។

62.

៦២.

ජවනෙ භද්‍රං ජානන්ති,බලිද්දඤ්ච වාහෙනා;

දුහෙන [Pg.14] ධෙනුං ජානන්ති,භාසමානෙන පණ්ඩිතං.

គេតែងស្គាល់សេះល្អដោយសារល្បឿនលឿន ស្គាល់គោបាដោយសារការអូសទាញធ្ងន់ ស្គាល់មេគោដោយសារការផ្តល់ទឹកដោះ និងស្គាល់បណ្ឌិតដោយសារពាក្យសម្តី។

63.

៦៣.

ධනමප්පම්පි සාධූනං,කූපෙ වාරිව නිස්සයො;

බහුං අපි අසාධූනං,නච වාරීව අණ්ණවෙ.

ទ្រព្យសម្បត្តិសូម្បីតែបន្តិចបន្តួចរបស់សប្បុរស តែងជាទីពឹងពាក់បាន ដូចជាទឹកក្នុងអណ្តូង ចំណែកឯទ្រព្យសម្បត្តិសូម្បីតែច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់របស់អសប្បុរស ក៏មិនអាចជាទីពឹងពាក់បានឡើយ ដូចជាទឹកនៅក្នុងមហាសមុទ្រដូច្នោះឯង។

64.

៦៤.

නජ්ජො පිවන්ති නො ආපං,රුක්ඛා ඛාදන්ති නො ඵලං;

වස්සන්ති ක්වචි නො මෙඝා,පරත්ථාය සතං ධනං.

ទន្លេទាំងឡាយរមែងមិនផឹកទឹករបស់ខ្លួន ដើមឈើទាំងឡាយរមែងមិនស៊ីផ្លែរបស់ខ្លួន ផ្ទៃមេឃរមែងមិនបង្អុរភ្លៀងដើម្បីខ្លួនឯងឡើយ យ៉ាងណាមិញ ទ្រព្យសម្បត្តិរបស់សប្បុរសទាំងឡាយ ក៏មានដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់អ្នកដទៃយ៉ាងនោះដែរ។

65.

៦៥.

අපත්ථෙය්‍යං න පත්ථෙය්‍ය,අ චින්තෙය්‍යං න චින්තයෙ;

ධම්මමෙව සුචින්තෙය්‍ය,කාලං මොඝං න අච්චයෙ.

បុគ្គលមិនគួរប្រាថ្នាអ្វីដែលមិនគួរប្រាថ្នា មិនគួរគិតអ្វីដែលមិនគួរគិត គួរគិតតែធម៌ដែលគួរគិតឲ្យបានល្អល្អះ និងមិនគួរឲ្យពេលវេលាកន្លងទៅដោយឥតប្រយោជន៍ឡើយ។

66.

៦៦.

අචින්තිතම්පි භවති,චින්තිතම්පි විනස්සති;

න හි චින්තාමයා භොගා,ඉත්ථියා පුරිසස්සවා.

សូម្បីតែរឿងដែលមិនបានគិតទុក ក៏អាចកើតឡើងបាន រឿងដែលបានគិតទុកហើយ ក៏អាចវិនាសទៅវិញបាន ព្រោះថាភោគទ្រព្យទាំងឡាយរបស់ស្ត្រី ឬបុរស មិនមែនសម្រេចបានដោយគ្រាន់តែការគិតនោះឡើយ។

67.

៦៧.

අසන්තස්ස පියො හොති,සන්තෙ න කුරුතෙ පියං;

අසතං [Pg.15] ධම්මං රොචෙති,තං පරාභවතො මුඛං.

បុគ្គលណាស្រឡាញ់អសប្បុរស មិនធ្វើសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះសប្បុរស ពេញចិត្តនឹងធម៌របស់អសប្បុរស អំពើនោះជាផ្លូវនៃសេចក្តីវិនាស។

සුජනකණ්ඩො නිට්ඨිතො.

ចប់ សុជនកណ្ឌ (វគ្គស្តីពីសប្បុរស)។

4. බාලදුජ්ජනකණ්ඩො

៤. ពាលទុជ្ជនកណ្ឌ (វគ្គស្តីពីមនុស្សល្ងង់ខ្លៅនិងមនុស្សពាល)

68.

៦៨.

අතිප්පියො න කාතබ්බො,ඛලො කොතූහලං කරො;

සිරසා වහ්‍යමානොපි,අඩ්ඪපූරො ඝටො යථා.

មិនគួរធ្វើសេចក្តីស្រឡាញ់ខ្លាំងពេកចំពោះមនុស្សពាលដែលចូលចិត្តបង្កហេតុឡើយ សូម្បីតែយើងលើកតម្កើងគេទុកលើក្បាល ក៏គេនៅតែរង្គើដូចជាក្អមដែលមានទឹកកន្លះដូច្នោះដែរ។

69.

៦៩.

සප්පො දුට්ඨො ඛලො දුට්ඨො,සප්පො දුට්ඨතරො ඛලො;

මන්තොසධෙහි සො සප්පො,ඛලො කෙනුපසම්මති.

ពស់វែកក៏សាហាវ មនុស្សពាលក៏សាហាវ ប៉ុន្តែពាលសាហាវជាងពស់វែកទៅទៀត ព្រោះថាពស់វែកនោះ គេអាចបង្ក្រាបបានដោយមន្តអាគម និងឱសថ ចំណែកឯមនុស្សពាល តើគេអាចបង្ក្រាបបានដោយអ្វីទៅ?

70.

៧០.

යො බාලො මඤ්ඤති බාල්‍යං,පණ්ඩිතො වාපි තෙන සො;

බාලොව පණ්ඩිතමානී,සො වෙ බාලොති වුච්චති.

មនុស្សល្ងង់ណាដឹងខ្លួនថាជាមនុស្សល្ងង់ យ៉ាងហោចណាស់ក៏អាចហៅថាជាបណ្ឌិតបានខ្លះដែរ ដោយសារការដឹងខ្លួននោះ ចំណែកឯមនុស្សល្ងង់ដែលសំគាល់ខ្លួនថាជាបណ្ឌិតទៅវិញ បុគ្គលនោះឯង ទើបលោកហៅថាជាមនុស្សល្ងង់ពិតប្រាកដ។

71.

៧១.

මධුංව මඤ්ඤතී බාලො,යාව පාපං න පච්චති;

යදාච [Pg.16] පච්චතී පාපං,අථ දුක්ඛං නිගච්ඡති.

មនុស្សល្ងង់តែងសំគាល់អំពើបាបថាផ្អែមល្ហែមដូចទឹកឃ្មុំ ដរាបណាអំពើបាបនោះមិនទាន់ហុចផលឲ្យ ប៉ុន្តែនៅពេលណាអំពើបាបហុចផលឲ្យ កាលនោះគេតែងជួបប្រទះនឹងសេចក្តីទុក្ខ។

72.

៧២.

න සාධු බලවා බාලො,සහසා වින්දතෙ ධනං;

කායස්ස භෙදා දුප්පඤ්ඤො,නිරයං සොපපජ්ජති.

Break up of the body, that foolish person is reborn in hell. មនុស្សល្ងង់មានកម្លាំង មិនល្អឡើយ គេតែងស្វែងរកទ្រព្យសម្បត្តិដោយអំពើហិង្សា លុះរំលាយកាយទៅ មនុស្សអត់ប្រាជ្ញានោះ តែងទៅកើតក្នុងនរក។

73.

៧៣.

ඝරෙ දුට්ඨො ච මූසීකො ච,වනෙ දුට්ඨො ච වානරො;

සකුණෙ ච දුට්ඨො කාකො,නරෙ දුට්ඨොච බ්‍රාහ්මණො.

សត្វកណ្តុរជាសត្វចង្រៃនៅក្នុងផ្ទះ សត្វស្វាជាសត្វចង្រៃនៅក្នុងព្រៃ សត្វក្អែកជាសត្វចង្រៃក្នុងចំណោមបក្សីទាំងឡាយ ចំណែកឯព្រាហ្មណ៍ខូចជាមនុស្សចង្រៃក្នុងចំណោមមនុស្សលោក។

74.

៧៤.

දීඝා ජාගරතො රත්ති,දීඝං සන්තස්ස යොජනං;

දීඝො බාලාන සංසාරො,සද්ධම්මං අ-විජානතං.

រាត្រីតែងវែងឆ្ងាយចំពោះមនុស្សដែលភ្ញាក់រលឹក (ដេកមិនលក់) យោជន៍តែងវែងឆ្ងាយចំពោះអ្នកដែលហត់នឿយ យ៉ាងណាមិញ សំសារវដ្តតែងវែងឆ្ងាយចំពោះមនុស្សល្ងង់ខ្លៅដែលមិនដឹងច្បាស់នូវព្រះសទ្ធម៌ យ៉ាងនោះដែរ។

75.

៧៥.

තිල මත්තං පරෙසංව,අප්ප දොසඤ්ච පස්සති;

නාළිකෙරම්පි සදොසං,ඛල-ජාතො න පස්සති.

មនុស្សពាលតែងមើលឃើញកំហុសរបស់អ្នកដទៃ សូម្បីតែប៉ុនគ្រាប់ល្ង ប៉ុន្តែចំពោះកំហុសរបស់ខ្លួនឯង សូម្បីតែធំប៉ុនផ្លែដូង ក៏មើលមិនឃើញឡើយ។

76.

៧៦.

නත්තදොසං පරෙ ජඤ්ඤා,ජඤ්ඤා දොසං පරස්සතු;

ගුය්හෙ [Pg.17] කුම්මො අඞ්ගානි,පර දොසඤ්ච ලක්ඛයෙ.

មិនគួរឲ្យអ្នកដទៃដឹងកំហុសរបស់ខ្លួនឡើយ ប៉ុន្តែគួរដឹងកំហុសរបស់អ្នកដទៃ គួរលាក់បាំងអាថ៌កំបាំងរបស់ខ្លួន ដូចជាអណ្តើកលាក់អវយវៈ ហើយសម្លឹងមើលកំហុសរបស់អ្នកដទៃ។

77.

៧៧.

පණ්ඩිතස්ස පසංසාය,දණ්ඩො බාලෙන දීයතෙ;

පණ්ඩිතො පණ්ඩිතෙනෙව,වණ්ණිතොව සුවණ්ණිතො.

ការសរសើរបណ្ឌិតដោយមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ ទុកដូចជាទណ្ឌកម្ម (គ្មានតម្លៃឡើយ) លុះត្រាតែបណ្ឌិតសរសើរបណ្ឌិតដូចគ្នា ទើបហៅថាជាការសរសើរដ៏ពិតប្រាកដ។

78.

៧៨.

ලුද්ධං අත්ථෙන ගණ්හෙය්‍ය,ථද්ධං අඤ්ජලි කම්මුනා;

ඡන්දානුවත්තියා මූළ්හං,යථාභූතෙන පණ්ඩිතං.

គួរឈ្នះមនុស្សលោភលន់ដោយទ្រព្យសម្បត្តិ គួរឈ្នះមនុស្សរឹងត្អឹងដោយការសំពះគោរព គួរឈ្នះមនុស្សល្ងង់ខ្លៅដោយការធ្វើតាមចិត្តរបស់គេ គួរឈ្នះបណ្ឌិតដោយសេចក្តីពិត។

බාලදුජ්ජනකණ්ඩො නිට්ඨිතො.

ចប់ ពាលទុជ្ជនកណ្ឌ (វគ្គស្តីពីមនុស្សល្ងង់ខ្លៅនិងមនុស្សពាល)។

4. මිත්තකණ්ඩො

៤. មិត្តកណ្ឌ (វគ្គស្តីពីមិត្ត)

79.

៧៩.

හිතකාරො පරො බන්ධු,බන්ධූපි අහිතො පරො;

අ හිතො දෙහජො බ්‍යාධි,හිතං අරඤ්ඤමොසධං.

អ្នកដទៃដែលធ្វើសេចក្តីល្អដល់យើង ទុកជាញាតិ ចំណែកឯញាតិដែលធ្វើសេចក្តីវិនាសដល់យើង ទុកជាអ្នកដទៃទៅវិញ ដូចជាជំងឺដែលកើតនៅក្នុងខ្លួន តែងផ្តល់ទុក្ខទោស ចំណែកឯឱសថដែលកើតនៅក្នុងព្រៃជ្រៅ តែងផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដូច្នោះឯង។

80.

៨០.

පරොක්ඛෙ ගුණ-හන්තාරං,පච්චක්ඛෙ පියවාදිනං;

වජ්ජෙය්‍ය [Pg.18] තාදිසං මිත්තං,විසකුම්භෙ යථා මධුං.

គួរចៀសវាងមិត្តដែលនិយាយបង្កាច់បង្ខូចនៅកំបាំងមុខ តែនិយាយពាក្យផ្អែមល្ហែមនៅចំពោះមុខ ដូចជាក្អមដែលពេញដោយថ្នាំពិស ប៉ុន្តែមានទឹកឃ្មុំលាបនៅមាត់ក្អមដូច្នោះឯង។

81.

៨១.

ධනහීනෙ චජෙ මිත්තො,පුත්තදාරා සහොදරා;

ධනවන්තංව සෙවන්ති,ධනං ලොකෙ මහා සඛා.

មិត្តភក្តិ កូន ប្រពន្ធ និងបងប្អូនបង្កើត តែងបោះបង់ចោលបុគ្គលដែលគ្មានទ្រព្យសម្បត្តិ ហើយនាំគ្នាទៅសេពគប់តែអ្នកមានទ្រព្យសម្បត្តិប៉ុណ្ណោះ ហេតុនេះ ទ្រព្យសម្បត្តិជាមិត្តដ៏អស្ចារ្យនៅក្នុងលោក។

82.

៨២.

ජානෙය්‍ය පෙසෙන භච්චං,බන්ධුං වාපි භයාගතෙ;

අප්පකාසු තථා මිත්තං,දාරඤ්ච විභවක්ඛයෙ.

គេតែងស្គាល់អ្នកបម្រើក្នុងពេលប្រើឲ្យធ្វើការងារ ស្គាល់ញាតិសន្តានក្នុងពេលមានភ័យអន្តរាយ ស្គាល់មិត្តភក្តិក្នុងពេលមានសេចក្តីខ្វះខាត និងស្គាល់ភរិយាក្នុងពេលដែលទ្រព្យសម្បត្តិត្រូវវិនាសអស់ទៅ។

83.

៨៣.

සො බන්ධු යො හිතෙ යුත්තො,පිතරො හොන්ති පොසකො;

තං මිත්තං යත්ථ විස්සාසො,සා භරියා ච යස්ස නිබ්බූති.

បុគ្គលណាដែលជួយជ្រោមជ្រែងក្នុងប្រយោជន៍ បុគ្គលនោះទើបហៅថាជាញាតិ អ្នកណាដែលចិញ្ចឹមបីបាច់ថែរក្សា អ្នកនោះទើបហៅថាជាឪពុកម្តាយ បុគ្គលណាដែលយើងអាចទុកចិត្តបាន បុគ្គលនោះទើបហៅថាមិត្ត នារីណាដែលនាំមកនូវសេចក្តីសុខត្រជាក់ចិត្ត នារីនោះទើបហៅថាជាភរិយា។

84.

៨៤.

න විස්සසෙ අ-විස්සත්තං,මිත්තඤ්චාපි න විස්සසෙ;

කදාචි කුපිතො මිතො,සබ්බං දොසං පකාසයෙ.

មិនគួរទុកចិត្តបុគ្គលដែលមិនគួរទុកចិត្តឡើយ សូម្បីតែមិត្តភក្តិ ក៏មិនគួរទុកចិត្តហួសហេតុពេកដែរ ព្រោះថាកាលណាបើមិត្តនោះខឹងសម្បារឡើង គេអាចនឹងទម្លាយរាល់កំហុសអាថ៌កំបាំងទាំងអស់របស់យើង។

85.

៨៥.

සකිං දුට්ඨඤ්ච යො මිත්තං,පුන සන්ධිතුමිච්ඡති;

සො [Pg.19] මච්චුං උපගණ්හාති,ගබ්භමස්සතරී යථා.

បុគ្គលណាប្រាថ្នាចង់ផ្សះផ្សាជាមួយមិត្តដែលធ្លាប់ក្បត់ម្តងរួចមកហើយ បុគ្គលនោះឈ្មោះថាស្វែងរកសេចក្តីស្លាប់មកដាក់ខ្លួន ដូចជាមេលាដែលពពោះតែងនាំមកនូវសេចក្តីស្លាប់ដល់ខ្លួនឯងដូច្នោះឯង។

86.

៨៦.

වහෙ අ-මිත්තං ඛන්ධෙන,යාව කාලො අනාගතො;

තමෙව ආගතෙ කාලෙ,සෙලෙ භින්දෙ ඝටං ඉව.

គួរលីសត្រូវលើស្មាទុកសិន ដរាបណាឱកាសមិនទាន់មកដល់ ប៉ុន្តែលុះដល់ឱកាសល្អមកដល់ហើយ គួរកម្ទេចសត្រូវនោះចោល ដូចជាការវាយក្អមដីនឹងថ្មដូច្នោះឯង។

87.

៨៧.

ඉණසෙසො අග්ගිසෙසො,සත්‍රුසෙසො තථෙව ච;

පුනප්පුනං විවඩ්ඪන්ති,තස්මා සෙසං න කාරයෙ.

បំណុលដែលនៅសេសសល់ ភ្លើងដែលនៅសេសសល់ និងសត្រូវដែលនៅសេសសល់ តែងតែលូតលាស់ចម្រើនឡើងវិញជាថ្មីម្តងទៀត ហេតុនេះ មិនគួរទុកឲ្យមានរបស់ទាំងនោះសេសសល់ឡើយ។

88.

៨៨.

පදුමංව මුඛං යස්ස,වාචා චන්දන සීතලා;

තාදිසං නොපසෙවෙය්‍ය,හදයෙතු හලාහලං.

បុគ្គលណាមានមុខស្អាតដូចផ្កាឈូក មានសម្តីត្រជាក់ដូចខ្លឹមច័ន្ទ ប៉ុន្តែមានចិត្តពោរពេញដោយថ្នាំពិសដ៏សាហាវ មិនគួរគប្បីសេពគប់នឹងបុគ្គលបែបនោះឡើយ។

89.

៨៩.

න සෙවෙ ඵරුසං සාමිං,නච සෙවෙය්‍ය මච්ඡරිං;

තතො අපග්ගණ්හං සාමිං,නෙව නිග්ගහිතං තතො.

មិនគួរចូលទៅបម្រើនាយចៅហ្វាយដែលមានចិត្តអាក្រក់ទ្រគោះបោះបោកឡើយ មិនគួរចូលទៅបម្រើនាយចៅហ្វាយដែលកំណាញ់ឡើយ មិនគួរចូលទៅបម្រើនាយចៅហ្វាយដែលមិនលើកតម្កើង និងនាយចៅហ្វាយដែលចូលចិត្តតែសង្កត់សង្កិននោះឡើយ។

90.

៩០.

සිඞ්ගී පඤ්ඤාස හත්ථෙන,වජ්ජෙ සතෙන වාජිනං;

හත්ථිං [Pg.20] දන්තිං සහස්සෙන,දෙස චාගෙන දුජ්ජනං.

គួរចៀសវាងសត្វមានស្នែងក្នុងចម្ងាយ ៥០ ហត្ថ គួរចៀសវាងសេះក្នុងចម្ងាយ ១០០ ហត្ថ គួរចៀសវាងដំរីមានភ្លុកក្នុងចម្ងាយ ១០០០ ហត្ថ ចំណែកឯមនុស្សពាល គួរចៀសវាងដោយការចាកចេញទៅកាន់ប្រទេសដទៃ។

91.

៩១.

කුදෙසඤ්ච කුමිත්තඤ්ච,කුකුලඤ්ච කුබන්ධවං;

කුදාරඤ්ච කුදාසඤ්ච,දූරතො පරිවජ්ජයෙ.

គួរចៀសវាងឲ្យឆ្ងាយនូវទឹកដីមិនល្អ មិត្តមិនល្អ ត្រកូលមិនល្អ ញាតិមិនល្អ ភរិយាមិនល្អ និងអ្នកបម្រើមិនល្អ។

92.

៩២.

රොගාතුරෙ ච දුබ්භික්ඛෙ,බ්‍යසනෙ සත්තු විග්ගහෙ;

රාජද්වාරෙ සුසානෙ ච,යෙ තිට්ඨන්ති සුමිත්තකා.

ពួកជនណាដែលនៅឈរជាមួយយើងក្នុងពេលមានជំងឺ ក្នុងពេលមានទុរភិក្ស ក្នុងពេលមានសេចក្តីវិនាស ក្នុងពេលមានសង្គ្រាមជាមួយសត្រូវ នៅទ្វារព្រះបរមរាជវាំង និងនៅក្នុងព្រៃខ្មោច ពួកជននោះឯង ទើបហៅថាមិត្តល្អពិតប្រាកដ។

93.

៩៣.

සීතවාචො බහුමිත්තො,ඵරුසො අප්පමිත්තකො;

උපමං එත්ථ ඤාතබ්බා,චන්ද-සූරිය-රාජූනං.

បុគ្គលដែលមានសម្តីផ្អែមល្ហែម តែងមានមិត្តច្រើន បុគ្គលដែលមានសម្តីទ្រគោះបោះបោក តែងមានមិត្តតិចតួច ឧបមាសម្រេចក្នុងរឿងនេះ គួរដឹងតាមរយៈព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យ។

මිත්තකණ්ඩො නිට්ඨිතො.

ចប់ មិត្តកណ្ឌ (វគ្គស្តីពីមិត្ត)។

5. ඉත්ථිකණ්ඩො

៥. ឥតថីកណ្ឌ (វគ្គស្តីពីស្ត្រី)

94.

៩៤.

කොකිලානං සද්දං රූපං,නාරීරූපං පතිබ්බතා;

විජ්ජා [Pg.21] රූපං අ-රූපානං,ඛමා රූපං තපස්සිනං.

សំឡេងជាសម្រស់របស់សត្វតាវ៉ៅ ការស្មោះត្រង់នឹងស្វាមីជាសម្រស់របស់ស្ត្រី វិជ្ជាចំណេះដឹងជាសម្រស់របស់មនុស្សអាក្រក់រូប ចំណែកឯការអត់ធ្មត់ជាសម្រស់របស់អ្នកសាងផ្នួស។

95.

៩៥.

ඉත්ථීනඤ්ච ධනං රූපං,පුරිසානං විජ්ජා ධනං;

භික්ඛූනඤ්ච ධනං සීලං,රාජානඤ්ච ධනං බලං.

រូបសម្បត្តិជាទ្រព្យរបស់ស្ត្រី វិជ្ជាចំណេះដឹងជាទ្រព្យរបស់បុរស សីលជាទ្រព្យរបស់ភិក្ខុទាំងឡាយ ចំណែកឯកម្លាំងពលកម្ម (ឬអំណាច) ជាទ្រព្យរបស់ព្រះរាជា។

96.

៩៦.

තපස්සිනො කිසා සොභා,ථූලා සොභා චතුප්පදා;

පුරිසා විජ්ජවා සොභා,ඉත්ථී සොභාස සාමිකා.

អ្នកសាងផ្នួសតែងល្អមើលក្នុងពេលមានរាងកាយស្គម សត្វជើងបួនតែងល្អមើលក្នុងពេលមានរាងកាយធាត់ទ្រលុកទ្រលន់ បុរសតែងល្អមើលដោយសារមានចំណេះវិជ្ជា ចំណែកឯស្ត្រីតែងល្អមើលដោយសារមានស្វាមី។

97.

៩៧.

පඤ්ච රත්‍යා සුගන්ධබ්බා,සත්ත රත්‍යා ධනුග්ගහා;

එක මාසා සුභරියා,අඩ්ඪ මාසා සිස්සා මලා.

ពួកអ្នកលេងតន្ត្រីតែងសាបសូន្យជំនាញដោយសារការខកខាន ៥ យប់ ពួកអ្នកបាញ់ធ្នូតែងសាបសូន្យដោយសារការខកខាន ៧ យប់ ភរិយាល្អតែងសាបសូន្យដោយសារការឃ្លាតគ្នា ១ ខែ ពួកសិស្សតែងសាបសូន្យចំណេះដឹងដោយសារការខកខានកន្លះខែ។

98.

៩៨.

හිං රමති පඞ,හඞ රමති පොක.ථී රමති පු,ඛු රමති ධං.

សត្វសាហាវតែងត្រេកអរក្នុងភក់ជ្រាំ សត្វហង្សតែងត្រេកអរក្នុងស្រះឈូក ស្ត្រីតែងត្រេកអរក្នុងបុរស ភិក្ខុទាំងឡាយតែងត្រេកអរក្នុងព្រះធម៌។

99.

៩៩.

ජිණ්ණමන්නං පසංසෙය්‍ය,දාරඤ්ච ගතයොබ්බනං;

රණා පුනාගතා සූරං,සස්සඤ්ච ගෙහමාගතං.

គួរគប្បីសរសើរអាហារដែលរំលាយអស់ហើយ គួរគប្បីសរសើរភរិយាដែលកន្លងហួសវ័យក្រមុំ (តែនៅតែស្មោះត្រង់) គួរគប្បីសរសើរអ្នកក្លាហានដែលត្រឡប់មកពីសមរភូមិវិញ និងគួរគប្បីសរសើរភោគផលស្រូវដែលប្រមូលទុកដាក់ក្នុងផ្ទះរួចរាល់ហើយ។

100.

១០០.

ද්වත්ති-පතිකා [Pg.22] නාරී ච,භික්ඛු ද්වත්ති-විහාරිකො;

ද්වත්ති-පාස-මුත්තො පක්ඛී,කත-මායා බහූථරං.

ស្ត្រីដែលមានប្តីពីរឬបី ភិក្ខុដែលស្នាក់នៅវត្តពីរឬបី និងសត្វស្លាបដែលរួចផុតពីអន្ទាក់ពីរឬបី ពួកទាំងនេះតែងមានល្បិចកលច្រើនក្រៃលែង។

101.

១០១.

දුජ්ජනං පහාරාදමෙ,මිත්තං දමෙ අ-භාණිකා;

ඉත්ථිඤ්ච බ්‍යසනා දමෙ,රාගිනං අප්ප භොජනා.

គួរទូន្មានមនុស្សពាលដោយការវាយប្រដៅ គួរទូន្មានមិត្តភក្តិដោយការមិននិយាយរក គួរទូន្មានស្ត្រីដោយការឲ្យធ្វើការងារធ្ងន់ធ្ងរ និងគួរទូន្មានមនុស្សមានរាគៈខ្លាំងដោយការឲ្យបរិភោគអាហារតិចតួច។

102.

១០២.

න රත්ති විනා චන්දිමා,වීචිං විනා ච අණ්ණවො;

හංසං විනා පොක්ඛරණී,පතිං කඤ්ඤාච සොභතෙ.

រាត្រីរមែងមិនល្អមើលបើគ្មានព្រះចន្ទ មហាសមុទ្ររមែងមិនល្អមើលបើគ្មានរលក ស្រះឈូករមែងមិនល្អមើលបើគ្មានសត្វហង្ស យ៉ាងណាមិញ ស្ត្រីក្រមុំក៏រមែងមិនល្អមើលឡើយបើគ្មានស្វាមី។

103.

១០៣.

පතිනා ජනිතො භොගො,ඉත්ථියාව සංගොප්පිතො;

පුරිසොව හි පධානො,ඉත්ථී සුත්තංව සූචියා.

ភោគទ្រព្យដែលស្វាមីរកមកបាន ភរិយាត្រូវតែជាអ្នកថែរក្សាទុកដាក់ឲ្យបានល្អ ព្រោះថាបុរសជាប្រធាន ចំណែកឯស្ត្រីប្រៀបដូចជាសរសៃអំបោះដែលដោតតាមក្រោយម្ជុលដូច្នោះឯង។

104.

១០៤.

සබ්බානදී වඞ්කනදී,සබ්බෙ කට්ඨමයා වනා;

සබ්බිත්ථියො කරෙ පාපං,ලභමානෙ නිවාතකෙ.

ទន្លេទាំងអស់តែងតែវៀចវេរ ព្រៃឈើទាំងអស់តែងតែមានដើមឈើ យ៉ាងណាមិញ ស្ត្រីទាំងអស់ក៏អាចធ្វើអំពើបាបបានដែរ កាលបើបានឱកាស និងទីកំបាំងភ្នែកមនុស្ស។

105.

១០៥.

විවාදසීලිං [Pg.23] උසූයභාණිනිං,සම්පස්සතණ්හිං බහුපාකභුත්තිනිං;

අග්ගන්තභුත්තිං පරගෙහවාසිනිං,නාරිං චජෙ පුත්තසතම්පි පූමා.

បុរសគួរលះបង់ស្ត្រីដែលមានទម្លាប់ចូលចិត្តឈ្លោះប្រកែក និយាយច្រណែនឈ្នានីស មានសេចក្តីប្រាថ្នចង់បានហួសហេតុ បរិភោគច្រើនខ្ជះខ្ជាយ បរិភោគមុនគេ និងចូលចិត្តទៅស្នាក់នៅផ្ទះអ្នកដទៃ សូម្បីតែនាងមានកូនមួយរយនាក់ក៏ដោយ។

106.

១០៦.

භුත්තෙසු මණ්ඩෙසු ජනීව කන්තිනී,ගුය්හෙච ඨානෙ භගිනීව හිරිණී;

කම්මෙසු පත්තෙසු කරොති දාසීව,භයෙසු මන්තී සයනෙසු රාමයෙ;

රූපීසු සික්ඛී කුපනෙසු ඛන්තිනී,සා නාරී සෙට්ඨාති වදන්ති පණ්ඩිතා;

කායස්ස භෙදාච දිවෙභවෙය්‍ය සා.

ភរិយាណាដែលថែទាំស្វាមីក្នុងការបរិភោគអាហារដូចជាម្តាយ មានសេចក្តីអៀនខ្មាសក្នុងទីកំបាំងដូចជាប្អូនស្រី ធ្វើការងារទាំងឡាយដែលធ្លាក់មកដល់ដូចជាស្រីបម្រើ ជាទីប្រឹក្សាក្នុងពេលមានភ័យអន្តរាយ ធ្វើឲ្យស្វាមីត្រេកអរលើទីដំណេក មានលម្អដូចជាសត្វក្ងោក និងមានសេចក្តីអត់ធន់ចំពោះកំហុសឆ្គងដូចជាផែនដី បណ្ឌិតទាំងឡាយពោលថា នារីនោះជាភរិយាដ៏ប្រសើរ លុះរំលាយកាយទៅ នាងតែងទៅកើតក្នុងឋានសួគ៌។

107.

១០៧.

සාමා මිගක්ඛී තනුමජ්ඣගත්තා,සූරූ සුකෙසී සමදන්තපන්තී;

ගම්භීරනාභී යුවතී සුසීලී,හීනෙ කුලෙ ජාතාපි විවාහ්‍යා.

នារីក្រមុំដែលមានសម្បុរស្រអែម មានភ្នែកដូចជាភ្នែកទ្រាយ មានចង្កេះរាវរាងតូចច្រឡឹង មានភ្លៅល្អ មានសក់ស្អាត មានធ្មេញរៀបរៀបស្មើគ្នា មានផ្ចិតជ្រៅ និងមានសីលធម៌ល្អ ទោះបីជានាងកើតក្នុងត្រកូលថោកទាប ក៏គួរគប្បីរៀបការជាមួយដែរ។

108.

១០៨.

සරදංරතු-කාලානං,භරියානං රූපවතී;

ජෙට්ඨො පධානං පුත්තානං,දිසානං උත්තරාදිසා.

រដូវសរទៈ (រដូវស្លឹកឈើជ្រុះ ឬរដូវរំហើយ) ជាប្រធាននៃរដូវទាំងឡាយ ភរិយាដែលមានរូបសម្រស់ស្អាត ជាប្រធាននៃភរិយាទាំងឡាយ កូនច្បងជាប្រធាននៃកូនទាំងឡាយ ទិសឧត្តរ (ទិសខាងជើង) ជាប្រធាននៃទិសទាំងឡាយ។

109.

១០៩.

යා ඉච්ඡෙ පුරිසො හොතුං,ජාති ජාති පුනප්පුනං;

සාමිකං [Pg.24] අපචායෙය්‍ය,ඉන්දංව පාරිචාරිකා.

ស្ត្រីណាប្រាថ្នាចង់កើតជាបុរស គ្រប់ៗជាតិរៀងទៅ គួរគប្បីគោរពកោតក្រែងស្វាមីរបស់ខ្លួន ដូចជាស្រីបម្រើគោរពកោតក្រែងព្រះឥន្ទ្រដូច្នោះឯង។

110.

១១០.

යො ඉච්ඡෙ පුරිසො හොතුං,ජාති ජාති පුනප්පුනං;

පරදානං විවජ්ජෙය්‍ය,ධොතපාදොව කද්දමං.

បុរសណាប្រាថ្នាចង់កើតជាបុរស គ្រប់ៗជាតិរឿយៗទៅ គប្បីវៀរចាកភរិយារបស់អ្នកដទៃ ដូចជាបុគ្គលដែលលាងជើងស្អាតហើយ វៀរចាកភក់ជ្រាំដូច្នោះឯង។

111.

១១១.

අතික්කන්ත වයො පොසො,ආනෙති තිම්බරුත්තනිං;

තස්සා ඉස්සා අසද්ධාති,තං පරාභවතො මුඛං.

បុរសដែលមានវ័យកន្លងហួសទៅហើយ នាំយកស្រីក្មេង (ដែលមានដោះដូចជាផ្លែទន្លាប់) មកធ្វើជាភរិយា ហើយដេកមិនលក់ព្រោះតែការប្រចណ្ឌនឹងនាងនោះ នោះជាផ្លូវនៃក្តីវិនាស។

ඉත්ථිකණ්ඩො නිට්ඨිතො.

ឥត្ថីកណ្ឌ (វគ្គស្តីអំពីស្ត្រី) ចប់ហើយ។

6. රාජකණ්ඩො

៦. រាជកណ្ឌ (វគ្គស្តីអំពីស្តេច)

112.

១១២.

එකයාමං සයෙ රාජා,ද්වියාමඤ්ඤෙව පණ්ඩිතො;

ඝරාවාසො තියාමංව,චතුයාමං තු යාචකො.

ព្រះរាជាគប្បីសម្រាន្តមួយយាម, អ្នកប្រាជ្ញគប្បីដេកពីរយាម, គ្រហស្ថអ្នកគ្រប់គ្រងផ្ទះគប្បីដេកបីយាម, ចំណែកឯអ្នកសូមទានគប្បីដេកបួនយាម។

113.

១១៣.

ධනවා සුතවා රාජා,නදී වෙජ්ජො චිමෙපඤ්ච;

යත්ථ [Pg.25] දෙසෙ න විජ්ජන්ති,න තත්ථ දිවසං වසෙ.

អ្នកមានទ្រព្យ ១, អ្នកចេះដឹង (ពហុស្សូត) ១, ព្រះរាជា ១, ទន្លេ ១, គ្រូពេទ្យ ១, ទាំងប្រាំនេះ មិនមាននៅក្នុងប្រទេសណា មិនគប្បីរស់នៅក្នុងប្រទេសនោះ សូម្បីតែមួយថ្ងៃឡើយ។

114.

១១៤.

යස්මිං පදෙසෙ න මානො,න පෙමං නච බන්ධවා;

නච විජ්ජාගමො කොචි,න තත්ථ දිවසං වසෙ.

ក្នុងប្រទេសណា គ្មានការគោរពកោតក្រែង ១, គ្មានសេចក្តីស្រឡាញ់ ១, គ្មានញាតិមិត្ត ១, និងគ្មានការរៀនសូត្រវិជ្ជាណាមួយ ១, មិនគប្បីរស់នៅក្នុងប្រទេសនោះ សូម្បីតែមួយថ្ងៃឡើយ។

115.

១១៥.

අපුත්තකං ඝරං සුඤ්ඤං,රට්ඨං සුඤ්ඤං අරාජකං;

අ සිප්පස්ස මුඛං සුඤ්ඤං,සබ්බ සුඤ්ඤං දලිද්දකා.

ផ្ទះដែលគ្មានកូន ជាផ្ទះទទេ, ដែនដីដែលគ្មានព្រះរាជា ជាដែនដីទទេ, មាត់របស់អ្នកគ្មានសិល្បវិជ្ជា ជាមាត់ទទេ, ចំណែកឯមនុស្សក្រីក្រ គឺទទេស្អាតទាំងអស់ (សូន្យគ្រប់យ៉ាង)។

116.

១១៦.

ධනමිච්ඡෙය්‍ය වාණිජ්ජො,විජ්ජමිච්ඡෙ භජෙසුතං;

පුත්තමිච්ඡෙ තරුණිත්ථිං,රාජාමච්චං වසං ගමෙ.

ពាណិជ្ជកររមែងប្រាថ្នាទ្រព្យ, អ្នកប្រាថ្នាវិជ្ជាគប្បីសេពគប់អ្នកចេះដឹង, អ្នកប្រាថ្នាកូនគប្បីរកស្រីក្មេង, ព្រះរាជារមែងប្រាថ្នាឲ្យអាមាត្យស្ថិតនៅក្រោមអំណាចរបស់ព្រះអង្គ។

117.

១១៧.

නට්ඨොයති අසන්තුට්ඨො,සන්තුට්ඨො ච මහීපති;

ලජ්ජා ච ගණිකා නට්ඨා,නිල්ලජ්ජා කුලධීතිකා.

ព្រាហ្មណ៍ដែលមិនសន្ដោសរមែងវិនាស, ព្រះរាជាដែលសន្ដោសក៏រមែងវិនាស, ស្រីពេស្យាដែលមានសេចក្ដីអៀនខ្មាសរមែងវិនាស, កូនស្រីត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ដែលគ្មានសេចក្ដីអៀនខ្មាសក៏រមែងវិនាស។

118.

១១៨.

පක්ඛීනං බලමාකාසො,මච්ඡානමුදකං බලං;

දුබ්බලස්ස [Pg.26] බලං රාජා,කුමාරානං රුදං බලං.

មេឃជាកម្លាំងរបស់ពួកសត្វស្លាប, ទឹកជាកម្លាំងរបស់ពួកត្រី, ព្រះរាជាជាកម្លាំងរបស់មនុស្សទន់ខ្សោយ, ការយំយែកជាកម្លាំងរបស់ក្មេងតូចៗ។

119.

១១៩.

ඛමා ජාගරියුට්ඨානං,සංවිභාගො දයික්ඛණා;

නායකස්ස ගුණා එතෙ,ඉච්ඡිතබ්බා සතං ගුණා.

សេចក្តីអត់ធន់ ១, ការភ្ញាក់រលឹក ១, សេចក្តីព្យាយាម ១, ការចែករំលែក ១, សេចក្តីមេត្តាករុណា ១, ទាំងនេះជាគុណសម្បត្តិរបស់អ្នកដឹកនាំ ដែលសប្បុរសជនទាំងឡាយប្រាថ្នាចង់បាន។

120.

១២០.

සකිං වදන්ති රාජානො,සකිං සමණබ්‍රාහ්මණා;

සකිං සප්පුරිසා ලොකෙ,එස ධම්මො සනන්තනො.

ព្រះរាជាទាំងឡាយរមែងមានព្រះបន្ទូលតែម្តង, ពួកសមណព្រាហ្មណ៍រមែងពោលតែម្តង, សប្បុរសជនទាំងឡាយក្នុងលោកក៏រមែងពោលតែម្តង, នេះជាធម៌ចាស់បុរាណដ៏ស្ថិតស្ថេរ។

121.

១២១.

අලසො ගිහී කාමභොගී න සාධු,අසඤ්ඤතො පබ්බජිතො න සාධු;

රාජා අනිසම්මකාරී න සාධු,පණ්ඩිතො කොධනො තංපි න සාධු.

គ្រហស្ថអ្នកបរិភោគកាមដែលខ្ជិលច្រអូស មិនល្អឡើយ, អ្នកបួសដែលមិនសង្រួម មិនល្អឡើយ, ព្រះរាជាដែលមិនបានពិចារណាឲ្យល្អិតល្អន់ហើយធ្វើការងារ មិនល្អឡើយ, អ្នកប្រាជ្ញដែលជាមនុស្សខឹងច្រើន នោះក៏មិនល្អឡើយ។

122.

១២២.

බහවො යත්ථ නෙත්තාරො,සබ්බෙ පණ්ඩිතමානිනො;

සබ්බෙ මහත්තමිච්ඡන්ති,තෙසං කම්මං විනස්සති.

ក្នុងកិច្ចការណាដែលមានអ្នកដឹកនាំច្រើនពេក, គ្រប់គ្នាសុទ្ធតែសំអាងថាខ្លួនជាអ្នកប្រាជ្ញ, គ្រប់គ្នាសុទ្ធតែប្រាថ្នាចង់បានភាពជាធំ, ការងាររបស់ពួកគេទាំងនោះរមែងវិនាសទៅ។

123.

១២៣.

ආයං ඛයං සයං ජඤ්ඤා,රාජා සයං කතාකතං;

නිග්ගහෙ [Pg.27] නිග්ගහෙතබ්බං,පග්ගහෙ පග්ගහාරහං.

ព្រះរាជាគប្បីជ្រាបដោយព្រះអង្គឯងនូវចំណូលនិងចំណាយ នូវកិច្ចការដែលបានធ្វើហើយនិងមិនទាន់បានធ្វើ, គប្បីដាក់ទណ្ឌកម្មដល់បុគ្គលដែលគួរដាក់ទណ្ឌកម្ម, គប្បីលើកតម្កើងដល់បុគ្គលដែលគួរលើកតម្កើង។

124.

១២៤.

පිට්ඨිතොක්කං නිසෙවෙය්‍ය,කුච්ඡිනාව හුතාසනං;

සාමිකං සබ්බභාගෙන,පරලොකං අමොහවා.

គប្បីកំដៅថ្ងៃដោយខ្នង, គប្បីកំដៅភ្លើងដោយពោះ, គប្បីបម្រើនាយចៅហ្វាយដោយស្មោះស្ម័គ្រគ្រប់បែបយ៉ាង, និងគប្បីប្រាថ្នាលោកខាងមុខដោយមិនវង្វេង។

125.

១២៥.

අග්ගි ආපො ඉත්ථිමූළ්හො,සප්පො රාජ-කුලානිච;

අපයන්තෙන ගන්තබ්බා,අච්චෙක-පාණහාරකා.

ភ្លើង ១, ទឹក ១, ស្រីល្ងង់ខ្លៅ ១, ពស់ ១, និងរាជត្រកូល ១, ទាំងនេះជាអ្វីដែលបុគ្គលគប្បីដើរចេញឲ្យឆ្ងាយ ព្រោះវាអាចបំផ្លាញជីវិតបានភ្លាមៗ។

126.

១២៦.

පදුට්ඨ-භරිය-සංවාසො,පදුට්ඨ චිත්ත දාසකො;

ස-සප්පෙ ච ඝරෙ වාසො,මච්චු එව න සංසයො.

ការរស់នៅជាមួយភរិយាដែលមានចិត្តអាក្រក់ ១, ការមានអ្នកបម្រើដែលមានចិត្តក្បត់ ១, ការរស់នៅក្នុងផ្ទះដែលមានពស់ ១, ទាំងនេះប្រៀបដូចជាសេចក្តីស្លាប់ដោយពិត មិនបាច់សង្ស័យឡើយ។

127.

១២៧.

මූළ්හ සිස්සො පදෙසෙන,කුනාරී භරණෙන ච;

අසතා සම්පයොගෙන,පණ්ඩිතොප්පවසීදති.

ព្រោះតែការប្រដៅសិស្សល្ងង់ខ្លៅ ១, ព្រោះតែការចិញ្ចឹមបីបាច់ស្រីអាក្រក់ ១, ព្រោះតែការសេពគប់ជាមួយមនុស្សពាល ១, សូម្បីតែអ្នកប្រាជ្ញក៏រមែងដល់នូវសេចក្តីទុក្ខលំបាកដែរ។

128.

១២៨.

මාතා පුත්තකරං පාපං,සිස්සපාපං ගුරුකතා;

රාජා [Pg.28] රට්ඨකරං පාපං,රාජපාපං පුරොහිතො.

ម្តាយរមែងទទួលខុសត្រូវចំពោះបាបកម្មដែលកូនបានធ្វើ, គ្រូរមែងទទួលខុសត្រូវចំពោះបាបកម្មរបស់សិស្ស, ព្រះរាជារមែងទទួលខុសត្រូវចំពោះបាបកម្មដែលកើតឡើងក្នុងដែនដី, ចំណែកឯបុរោហិតរមែងទទួលខុសត្រូវចំពោះបាបកម្មរបស់ព្រះរាជា។

129.

១២៩.

අකොධෙන ජිනෙ කොධං,අසාධුං සාධුනා ජිනෙ;

ජිනෙ මච්ඡරිං දානෙන,සච්චෙනාලීකවාදිනං;

គប្បីឈ្នះសេចក្តីក្រោធ ដោយសេចក្តីមិនក្រោធ, គប្បីឈ្នះមនុស្សមិនល្អ ដោយសេចក្តីល្អ, គប្បីឈ្នះមនុស្សកំណាញ់ ដោយការឲ្យទាន, គប្បីឈ្នះមនុស្សនិយាយកុហក ដោយពាក្យពិត។

130.

១៣០.

අදන්තං දමනං දානං,දානං සබ්බත්ථ සාධකං;

දානෙන පිය වාචාය,උන්නමන්ති නමන්ති ච;

ការឲ្យទានរមែងទូន្មានបុគ្គលដែលគេទូន្មានបានដោយកម្រ, ការឲ្យទានរមែងសម្រេចប្រយោជន៍ក្នុងទីទាំងពួង, មនុស្សទាំងឡាយរមែងឱនលំទោននិងគោរពកោតក្រែង ព្រោះតែការឲ្យទាននិងវាចាជាទីស្រឡាញ់។

131.

១៣១.

දානං සිනෙහභෙසජ්ජං,මච්ඡෙරං දොසනොසධං;

දානං යසස්සී භෙසජ්ජං,මච්ඡෙරං කපණොසධං.

ការឲ្យទានជាឱសថនៃសេចក្តីស្រឡាញ់, សេចក្តីកំណាញ់ជាឱសថនៃទោសៈ, ការឲ្យទានជាឱសថនាំមកនូវយសបរិវារ, សេចក្តីកំណាញ់ជាឱសថនៃសេចក្តីកំសត់ទុគ៌ត។

132.

១៣២.

බහූනමප්පසාරානං,සාමග්ගියා ජයං ජයෙ;

තිණෙහි වත්තතෙ යොත්තං,තෙන නාගොපි බජ්ඣතෙ.

សូម្បីតែរបស់តូចតាចទន់ខ្សោយជាច្រើន កាលបើមានសាមគ្គីភាពគ្នាហើយ ក៏អាចឈ្នះសត្រូវ បាន, ស្មៅទាំងឡាយដែលគេយកមកវេញធ្វើជាខ្សែព្រ័ត្រ រមែងអាចចងដំរីសារឲ្យជាប់បាន។

133.

១៣៣.

සහායො අසමත්ථොපි,තෙජසා කිංකරිස්සති;

නිවාතෙ [Pg.29] ජලිතො අග්ගි,සයමෙ වූපසම්පති.

សត្រូវសូម្បីតែមានអំណាច តើអាចធ្វើអ្វីបានដល់បុគ្គលដែលគ្មានអ្នកជួយ? ភ្លើងដែលឆេះក្នុងទីគ្មានខ្យល់បក់បោក រមែងរលត់ទៅដោយខ្លួនឯង។

134.

១៣៤.

න රඤ්ඤා සමකං භුඤ්ජෙ,කාමභොගං කුදාචනං;

ආකප්පං රස භුත්තිංවා,මාලා ගන්ධ විලෙපනං;

වත්ථං සබ්බඅලඞ්කාරං,න රඤ්ඤා සදිසං කරෙ.

មិនគប្បីបរិភោគកាមគុណស្មើនឹងព្រះរាជាក្នុងកាលណាឡើយ, មិនគប្បីធ្វើកិរិយាមាយាទ ការបរិភោគរសអាហារ ការប្រើប្រាស់កម្រងផ្កា គ្រឿងក្រអូប គ្រឿងលាប គ្រឿងស្លៀកពាក់ និងគ្រឿងអលង្ការទាំងពួង ឲ្យដូចគ្នាទៅនឹងព្រះរាជាឡើយ។

135.

១៣៥.

න මෙ රාජා සඛා හොති,න රාජා හොති මෙථුනො;

එසො සාමිකො මය්හන්ති,චිත්තෙ නිට්ඨං සුථාපයෙ.

គប្បីតម្កល់ទុកក្នុងចិត្តឲ្យមាំមួនថា «ព្រះរាជាមិនមែនជាមិត្តភក្តិរបស់អាត្មាអញឡើយ ព្រះរាជាមិនមែនជាញាតិសន្តានរបស់អាត្មាអញឡើយ ព្រះអង្គគឺជាម្ចាស់លើជីវិតរបស់អាត្មាអញ»។

136.

១៣៦.

නාතිදූරෙ භජෙ රඤ්ඤො,නාච්චාසන්නොපවාතකෙ;

උජුකෙ නාතිනින්නෙ ච,න භජෙ උච්චමාසනෙ.ඡදොසෙ වජ්ජෙ සෙවකො,තිට්ඨෙ අග්ගිංව සංයතො.

អ្នកបម្រើមិនគប្បីគាល់ព្រះរាជាឲ្យឆ្ងាយពេកឡើយ មិនគប្បីគាល់ជិតពេកឡើយ មិនគប្បីគាល់នៅខាងលើខ្យល់ឡើយ មិនគប្បីគាល់ចំពីមុខត្រង់ឡើយ មិនគប្បីគាល់ក្នុងទីទាបពេកឡើយ និងមិនគប្បីអង្គុយលើអាសនៈខ្ពស់ជាងព្រះអង្គឡើយ។ អ្នកបម្រើគប្បីវៀរចាកទោសទាំង ៦ យ៉ាងនេះ ហើយសង្រួមខ្លួនឈរគាល់ ដូចជាឈរក្បែរភ្នក់ភ្លើងដូច្នោះឯង។

137.

១៣៧.

ගුණී සබ්බඤ්ඤු තුල්‍යොපි,නසොභති අනිස්සයො;

අනග්ඝමොපි [Pg.30] මණිසෙට්ඨො,හෙමං නිස්සාය සොභති.

បុគ្គលដែលមានគុណធម៌ សូម្បីតែស្មើនឹងព្រះសព្វញ្ញូ ក៏មិនរុងរឿងឡើយ បើគ្មានទីពឹងបង្អែក, សូម្បីតែកែវមណីដ៏មានតម្លៃរកកម្រិតគ្មាន ក៏លុះត្រាតែអាស្រ័យនឹងមាស ទើបអាចបញ្ចេញពន្លឺរុងរឿងបាន។

රාජකණ්ඩො නිට්ඨිතො.

រាជកណ្ឌ (វគ្គស្តីអំពីស្តេច) ចប់ហើយ។

7. පකිණ්ණකකණ්ඩො

៧. បកិណ្ណកកណ្ឌ (វគ្គស្តីអំពីធម៌ផ្សេងៗ)

138.

១៣៨.

ඉත්ථිමිස්සෙ කුතොසීලං,මංස භක්ඛෙ කුතොදයා;

සුරා පානෙ කුතොසච්චං,මහාලොභෙ කුතොහිරී;

මහාතන්දෙ කුතොසිප්පං,මහා කොධෙ කුතොධනං.

កាលបើនៅឡូកឡំជាមួយស្រី តើមានសីលធម៌មកពីណា? កាលបើនៅស៊ីសាច់សត្វ តើមានសេចក្តីមេត្តាករុណាកមកពីណា? កាលបើនៅផឹកស្រា តើមានសេចក្តីសច្ចៈមកពីណា? កាលបើមានសេចក្តីលោភលន់ខ្លាំង តើមានសេចក្តីខ្មាសបាបមកពីណា? កាលបើមានសេចក្តីខ្ជិលច្រអូសខ្លាំង តើមានសិល្បវិជ្ជាមកពីណា? កាលបើមានសេចក្តីក្រោធខ្លាំង តើមានទ្រព្យសម្បត្តិមកពីណា?

139.

១៣៩.

සුරා යොගො විකාලො ච,සමජ්ජ චරණාලසං;

ඛිඩ්ඩාධුත්තො පාපමිත්තො,භොගනාසමුඛා ඉමෙ.

ការសេពគ្រឿងស្រវឹង ១, ការដើរលេងយប់ព្រលប់ ១, ការដើរមើលល្បែងមហោស្រព ១, សេចក្តីខ្ជិលច្រអូស ១, ការលេងល្បែងភ្នាល់ ១, ការសេពគប់មិត្តអាក្រក់ ១, ទាំងនេះជាផ្លូវនាំទៅរកការវិនាសទ្រព្យសម្បត្តិ។

140.

១៤០.

දිවා නාදික්ඛා වත්තබ්බං,රත්තො නාවචනෙන ච;

සඤ්චරෙය්‍ය භයා භීතො,වනෙ වනචරී යථා.

ក្នុងពេលថ្ងៃ មិនគប្បីនិយាយដោយមិនក្រឡេកមើលជុំវិញខ្លួនឡើយ, ក្នុងពេលយប់ មិនគប្បីនិយាយខ្លាំងៗឡើយ, គប្បីដើរហើរដោយសេចក្តីប្រុងប្រយ័ត្ននិងខ្លាចក្រែង ដូចជាព្រានព្រៃនៅក្នុងព្រៃដូច្នោះឯង។

141.

១៤១.

ජීවන්තාපි මතාපඤ්ච,බ්‍යාසෙන පරිකිත්තිතා;

දුක්ඛිතො [Pg.31] බ්‍යාධිතොමූළ්හො,ඉණවා නිත්‍යසෙවකො.

បុគ្គល ៥ ពួកនេះ សូម្បីតែរស់នៅ ក៏ទុកដូចជាស្លាប់ទៅហើយ នេះជាសាសនៈដែលលោកវ្យាសៈបានពោលទុកមក គឺ៖ បុគ្គលអ្នករងទុក្ខវេទនាខ្លាំង ១, បុគ្គលអ្នកមានជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ ១, បុគ្គលល្ងង់ខ្លៅ ១, បុគ្គលអ្នកមានបំណុលវ័ណ្ឌក ១, និងបុគ្គលអ្នកបម្រើគេជានិច្ច ១។

142.

១៤២.

අනාගතං භයං දිස්වා,දූරතො පරිවජ්ජයෙ;

ආගතඤ්ච භයං දිස්වා,අ භීතො හොති පණ්ඩිතො.

កាលបើឃើញភ័យអន្តរាយដែលមិនទាន់មកដល់ គប្បីជៀសវាងឲ្យឆ្ងាយតាំងពីចម្ងាយ, ប៉ុន្តែបើឃើញភ័យអន្តរាយមកដល់ចំពោះមុខហើយ អ្នកប្រាជ្ញរមែងជាអ្នកគ្មានសេចក្តីតក់ស្លុតឡើយ។

143.

១៤៣.

නිද්දාලුකො පමත්තොච,සුඛත්තො රොගවාලසො;

මහිච්ඡො කම්මාරාමොච,සත්තෙ තෙ සත්ථවජ්ජිතා.

បុគ្គលដែលចូលចិត្តដេក ១, បុគ្គលដែលប្រមាថ ១, បុគ្គលដែលស្រឡាញ់តែសេចក្តីសុខស្រួល ១, បុគ្គលដែលមានជំងឺច្រើន ១, បុគ្គលដែលខ្ជិលច្រអូស ១, បុគ្គលដែលមានសេចក្តីប្រាថ្នាធំធេងពេក ១, និងបុគ្គលដែលត្រេកអរតែក្នុងកិច្ចការការងារ ១, ទាំង ៧ ពួកនេះ រមែងប្រាសចាកក្បួនតម្រា។

144.

១៤៤.

දුග්ගතං ගච්ඡ හෙ ලාභ,ලාභී ලාභෙන පූරති;

ථලෙ පවස්ස පජ්ජුන්න,සින්ධු ආපෙන පූරති;

නත්ථිදං කම්මප්පධානකං.

«នែ លាភអើយ ចូរទៅរកមនុស្សក្រីក្រចុះ!» ប៉ុន្តែលាភរមែងបំពេញតែអ្នកមានលាភស្រាប់ប៉ុណ្ណោះ, «នែ ភ្លៀងអើយ ចូរបង្អុរចុះលើដីគោកចុះ!» ប៉ុន្តែសមុទ្ររមែងពេញប្រៀបទៅដោយទឹកទៅវិញ, នេះមិនមែនជាការងារជាប្រធានឡើយ។

145.

១៤៥.

න හි කොචි කතෙ කිච්චෙ,කත්තාරං සමුපෙක්ඛතෙ;

තස්මා සබ්බානි කිච්චානි,සාව සෙසෙන කාරයෙ.

កាលបើកិច្ចការងារសម្រេចរួចរាល់ហើយ គ្មាននរណាក្រឡេកមើលអ្នកធ្វើឡើយ, ព្រោះហេតុនោះ គប្បីធ្វើកិច្ចការទាំងពួងដោយទុកចំណែកខ្លះមិនទាន់បង្ហើយ។

146.

១៤៦.

තූලං සල්ලහුකං ලොකෙ,තතො චාපල්ල-ජාතිකො;

තතො [Pg.32] වුඩ්ඪ මනොවාදො,පමත්තො බුද්ධසාසනෙ.

សំឡីជាបស់ស្រាលក្នុងលោក, មនុស្សមានចិត្តរាយមាយស្រាលជាងសំឡីនោះទៅទៀត, ពាក្យប្រដៅរបស់ចាស់ទុំស្រាលជាងនោះទៅទៀត, បុគ្គលដែលប្រមាថក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាស្រាលជាងនោះទៅទៀត។

147.

១៤៧.

පාසාණඡත්තං ගරුකං,තතො දෙවානචික්ඛණං;

තතො වුඩ්ඪානමොවාදො,තතො බුද්ධස්ස සාසනං.

ឆត្រថ្មជាបស់ធ្ងន់ក្នុងលោក, ពាក្យប្រដៅរបស់ទេវតាធ្ងន់ជាងនោះទៅទៀត, ពាក្យប្រដៅរបស់ចាស់ទុំធ្ងន់ជាងនោះទៅទៀត, ព្រះពុទ្ធសាសនាធ្ងន់ជាងនោះទៅទៀត។

148.

១៤៨.

කායස්ස දක්ඛිණ හත්ථො,දොසො එත්ථ කනිට්ඨකො;

කණ්ණ ඝානාන-මක්ඛීනං,වාමො තු පාද-පාසකො.

ដៃស្តាំនៃរាងកាយ, ទោសៈក្នុងទីនេះជាប្អូនពៅ, ចំណែកឯត្រចៀក ច្រមុះ និងភ្នែកទាំងឡាយ, ខាងឆ្វេងជាគ្រឿងចងជើង។

149.

១៤៩.

තම්බූලස්ස මජ්ඣ පත්තෙ,කුවෙරො රක්ඛතී සදා;

මූලම්හි රක්ඛති යක්ඛො,අග්ගම්හි කාලකණ්ණිකා;

තානි භුඤ්ජෙය්‍ය ඡින්දිත්වා,සිරී එවං පවඩ්ඪති.

នៅកណ្តាលសន្លឹកម្លូ ព្រះកុវេរៈរមែងរក្សាជានិច្ច, នៅគល់សន្លឹកម្លូ យក្សរមែងរក្សា, នៅចុងសន្លឹកម្លូ នាងកាលកណ្ណីរមែងរក្សា, គប្បីកាត់កន្លែងទាំងនោះចេញហើយសឹមបរិភោគ សិរីសួស្តីរមែងចម្រើនឡើងយ៉ាងនេះ។

150.

១៥០.

සම්පුණ්ණරක්ඛො බ්‍රහ්මාව,අච්චුරක්ඛො ච බිස්සණො;

තස්මා හි තෙ පූජයන්තු,සදා මානෙන්ති තං නරං.

ព្រះព្រហ្មរមែងជួយថែរក្សាការពារយ៉ាងពេញលេញ, ព្រះវិស្ណុក៏ជួយថែរក្សាការពារយ៉ាងក្រៃលែង, ព្រោះហេតុនោះ ទេវតាទាំងឡាយរមែងបូជា និងគោរពកោតក្រែងដល់បុគ្គលនោះជានិច្ច។

151.

១៥១.

ගොණා [Pg.33] හි සබ්බගිහීනං,පොසකා භොගදායකා;

තස්මා හි මාතා පිතූව,මානයෙ සක්කරෙය්‍ය ච.

ហ្វូងគោរមែងជាអ្នកចិញ្ចឹមបីបាច់ និងជាអ្នកផ្តល់ភោគទ្រព្យដល់គ្រហស្ថទាំងពួង, ព្រោះហេតុនោះ គប្បីគោរពនិងធ្វើសក្ការបូជាដល់ហ្វូងគោនោះ ដូចជាមាតានិងបិតាដូច្នោះឯង។

152.

១៥២.

යෙච ඛාදන්ති ගොමංසං,මාතු මංසංව ඛාදරෙ;

මතෙසු තෙසු ගිජ්ඣානං,දදෙ සොතෙ ච වාහයෙ.

ជនទាំងឡាយណាដែលបរិភោគសាច់គោ ឈ្មោះថាបរិភោគសាច់មាតារបស់ខ្លួនដូច្នោះដែរ, កាលបើជនទាំងនោះស្លាប់ទៅ គប្បីឲ្យសាច់របស់ពួកគេទៅជាចំណីសត្វត្មាត ឬបណ្តែតចោលទៅក្នុងខ្សែទឹក។

153.

១៥៣.

ගුරුසිද්ධො සිප්පාරම්භො,රවි සොක්‍රා ච මජ්ඣිමො;

න සිප්පො බුද්ධචන්දරො,සොරී අඞ්ගාච මරණං.

ការចាប់ផ្តើមរៀនសិល្បវិជ្ជាក្នុងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ រមែងសម្រេចផលល្អបំផុត, ថ្ងៃអាទិត្យនិងថ្ងៃសុក្រ ផ្តល់ផលមធ្យម, ថ្ងៃពុធនិងថ្ងៃចន្ទ មិនល្អសម្រាប់រៀនសិល្បវិជ្ជាឡើយ, ចំណែកឯថ្ងៃសៅរ៍និងថ្ងៃអង្គារ រមែងនាំមកនូវសេចក្តីស្លាប់។

154.

១៥៤.

අට්ඨමියං ගුරුං හන්ති,සිස්සං හන්ති චතුද්දසිං;

සිප්පං හන්ති දස සිප්පං,මාතාපිතා ච පුණ්ණමිං.

ការរៀនសូត្រក្នុងថ្ងៃ ៨ កើតឬរោច រមែងបំផ្លាញគ្រូ, ក្នុងថ្ងៃ ១៤ កើតឬរោច រមែងបំផ្លាញសិស្ស, ក្នុងថ្ងៃ ១០ កើតឬរោច រមែងបំផ្លាញសិល្បវិជ្ជា, ក្នុងថ្ងៃពេញបូណ៌មី រមែងបំផ្លាញមាតាបិតា។

155.

១៥៥.

නාළිකං සත්ත නභුඤ්ජෙ,න ලාබුං නවමං තථා;

ද්වාදස ප්‍රින්නංත්‍රිමිනං,භුඤ්ජෙ සිප්පං විනස්සති.

មិនគប្បីបរិភោគដូងក្នុងថ្ងៃ ៧ កើតឬរោចឡើយ, មិនគប្បីបរិភោគឃ្លោកក្នុងថ្ងៃ ៩ កើតឬរោចឡើយ, មិនគប្បីបរិភោគត្រឡាចក្នុងថ្ងៃ ១២ កើតឬរោចឡើយ, បើបរិភោគរបស់ទាំងនេះ សិល្បវិជ្ជារមែងវិនាសទៅ។

156.

១៥៦.

එකං [Pg.34] චජෙ කුලඅත්ථං,ගාමස්සත්ථං කුවං චජෙ;

ගාම චජෙ ජනපදත්ථං,අත්තත්ථං පථවිං චජෙ.

គប្បីលះបង់បុគ្គលម្នាក់ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ត្រកូល, គប្បីលះបង់ត្រកូល ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ភូមិករ, គប្បីលះបង់ភូមិករ ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ប្រទេសជាតិ, គប្បីលះបង់ផែនដីទាំងមូល ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ខ្លួនឯង។

157.

១៥៧.

දෙසං ඔස්සජ්ජ ගච්ඡන්ති,සීහො සප්පුරිසො ගජො;

තත්ථෙව නිධනං යන්ති,කාකො කාපුරිසො මිගො.

សត្វសីហៈ សប្បុរសជន និងដំរីសារ រមែងលះបង់ទីកន្លែងចាស់ហើយចេញទៅ, ចំណែកឯសត្វក្អែក មនុស្សអាក្រក់ និងសត្វម្រឹគ រមែងដល់នូវសេចក្តីវិនាសនៅក្នុងទីកន្លែងចាស់នោះឯង។

158.

១៥៨.

යම්හි පදෙසෙ න මානො,න පෙමං න ච බන්ධවා;

න ච විජ්ජාගාහො කොචි,න තත්ථ වසනං කරෙ.

ក្នុងប្រទេសណា គ្មានការគោរពកោតក្រែង ១, គ្មានសេចក្តីស្រឡាញ់ ១, គ្មានញាតិមិត្ត ១, និងគ្មានការរៀនសូត្រវិជ្ជាណាមួយ ១, មិនគប្បីធ្វើការរស់នៅក្នុងប្រទេសនោះឡើយ។

159.

១៥៩.

චරත්‍යෙකෙන පාදෙන,තිට්ඨත්‍යෙකෙන පණ්ඩිතො;

අ නිසම්ම පරං ඨානං,න පුබ්බමාලයං ජහෙ.

អ្នកប្រាជ្ញរមែងឈានដើរដោយជើងម្ខាង ហើយឈរនឹងនឹងជើងម្ខាងទៀត, កាលបើមិនទាន់បានពិចារណាទីកន្លែងថ្មីឲ្យបានច្បាស់លាស់ទេ មិនគប្បីលះបង់ទីលំនៅចាស់ឡើយ។

160.

១៦០.

ධන ධඤ්ඤ පයොගෙසු,තථා විජ්ජාගමෙසු ච;

දූතෙසු අපචාරෙසු,චජ්ජා ලජ්ජා තදා භවෙ.

ក្នុងការប្រើប្រាស់ទ្រព្យសម្បត្តិនិងស្រូវអង្ករ ១, ក្នុងការរៀនសូត្រវិជ្ជា ១, ក្នុងការទាក់ទងការងារ ១, និងក្នុងការបរិភោគអាហារ ១, បុគ្គលគប្បីលះបង់សេចក្តីអៀនខ្មាសចេញ ទើបជាការល្អ។

161.

១៦១.

ද්වි [Pg.35] ගුණො ථීනමාහාරො,බුද්ධිචාපි චතුග්ගුණො;

ඡග්ගුණො හොති වායාමො,කාමොත්වට්ඨ-ගුණො භවෙ.

ការបរិភោគអាហាររបស់ស្ត្រីមានពីរគុណ, ប្រាជ្ញាស្មារតីមានបួនគុណ, សេចក្តីព្យាយាមមានប្រាំមួយគុណ, ចំណែកឯសេចក្តីប្រាថ្នាក្នុងកាមមានដល់ទៅប្រាំបីគុណ។

162.

១៦២.

පබ්බෙ පබ්බෙ කමෙනුච්ඡු,විසෙසරසවාග්ගතො;

තථා සුමෙත්තිකො සාධු,විපරීතොව දුජ්ජනො.

ដើមអំពៅរមែងមានរសជាតិផ្អែមឆ្ងាញ់ឡើងជាលំដាប់តាមថ្នាំងនីមួយៗពីគល់ទៅចុង យ៉ាងណា, មិត្តភាពរបស់សប្បុរសជនក៏រមែងល្អប្រសើរឡើងជាលំដាប់យ៉ាងនោះដែរ, ចំណែកឯមនុស្សអាក្រក់រមែងមានសភាពផ្ទុយពីនោះវិញ។

163.

១៦៣.

කස්සකො වාණිජො මච්චො,සමණො සුත සීලවා;

තෙසු විපුල ජාතෙසු,රට්ඨම්පි විපුලං සියා.

កសិករ ១, ពាណិជ្ជករ ១, អាមាត្យ ១, សមណៈអ្នកមានសីលនិងចេះដឹង ១, កាលបើបុគ្គលទាំងនេះចម្រើនរុងរឿងហើយ ប្រទេសជាតិក៏រមែងចម្រើនរុងរឿងដែរ។

164.

១៦៤.

අසජ්ඣාය මලා මන්තා,අනුට්ඨාන මලා ඝරා;

මලං වණ්ණස්ස කොසජ්ජං,පමාදො රක්ඛතො මලං.

ការមិនស្វាធ្យាយជាមន្ទិលរបស់មន្តវិជ្ជា, ការមិនថែទាំជាមន្ទិលរបស់ផ្ទះសំបែង, សេចក្តីខ្ជិលច្រអូសជាមន្ទិលរបស់ពណ៌សម្បុរ, សេចក្តីប្រមាថជាមន្ទិលរបស់អ្នកថែរក្សាការពារ។

165.

១៦៥.

හීනානං ගච්ඡතෙ විත්තං,වීරානං සන්තකත්තනං;

වදන්ති ච හීනා ජනා,පුබ්බ-කම්මප්පධානකා.

ទ្រព្យសម្បត្តិរមែងវិនាសទៅចំពោះមនុស្សថោកទាប ប៉ុន្តែរមែងស្ថិតនៅជាកម្មសិទ្ធិរបស់មនុស្សក្លាហាន, ចំណែកឯមនុស្សថោកទាបរមែងនិយាយថា ផលកម្មពីបុព្វជាតិជាប្រធាន។

166.

១៦៦.

න [Pg.36] වදන්ති චෙවංධීරා,වායමිංසු සබ්බකම්මෙ;

න චෙ සිජ්ඣති තං කම්මං,අ-ඵලං එව කො දොසො.

ពួកជនអ្នកមានប្រាជ្ញាតែងមិនពោលយ៉ាងនេះឡើយថា ពួកយើងបានព្យាយាមក្នុងកិច្ចការទាំងពួងហើយ ប្រសិនបើកិច្ចការនោះមិនសម្រេចផលទេ ការគ្មានផលនោះ តើមានទោសអ្វីទៅ។

167.

១៦៧.

නීචං කුලං නිපඤ්ඤං වා,නිරූපං නිබලං සමං;

ඉමං කාලං ඡුත්තකාලං,ධනමෙව විසෙසකං.

ត្រកូលទាបក្តី គ្មានប្រាជ្ញាក្តី គ្មានរូបសម្បត្តិក្តី គ្មានកម្លាំងក្តី ក៏ស្មើគ្នាដែរ ក្នុងសម័យដ៏ថោកទាបនេះ មានតែទ្រព្យសម្បត្តិប៉ុណ្ណោះ ជាគ្រឿងធ្វើឱ្យវិសេស។

පකිණ්ණකකණ්ඩො නිට්ඨිතො.

បកិណ្ណកកណ្ឌ ចប់ហើយ។

පණ්ඩිතො සුජනො කණ්ඩො,දුජ්ජනො මිත්ත-ඉත්ථි ච;

රාජා පකිණ්ණකො චාති,සත්ත-කණ්ඩ-විභූසිතං.

(គម្ពីរនេះ) លម្អដោយកណ្ឌទាំង ៧ គឺ បណ្ឌិតកណ្ឌ សុជនកណ្ឌ ទុជ្ជនកណ្ឌ មិត្តកណ្ឌ ឥត្ថីកណ្ឌ រាជកណ្ឌ និងបកិណ្ណកកណ្ឌ។

විසුද්ධා චාර-ථෙරෙන,විසුද්ධාරාම-වාසිනා;

සබ්බ-කුලානමත්ථාය,විසොධිතං පථක්ඛයෙ.

ព្រះថេរៈព្រះនាម វិសុទ្ធាចារៈ ដែលគង់នៅក្នុងវត្តវិសុទ្ធារាម បានជម្រះ (កែសម្រួល) គម្ពីរនេះ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ត្រកូលទាំងពួង ក្នុងទីបំផុតនៃផ្លូវ។