නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස
ලොකනීති
1. පණ්ඩිතකණ්ඩො
1.
ලොකනීතිං [Pg.1] පවක්ඛාමි,නානාසත්ථසමුද්ධටං;
මාගධෙනෙව සඞ්ඛෙපං,වන්දිත්වා රතනත්ථයං.
2.
නීතිලොකෙ පුරිසස්ස සාරො,මාතා පිතා ආචරියොච මිත්තො;
තස්මා හි නීතිං පුරිසො විජඤ්ඤා,ඤාණී මහා හොති බහුස්සුතොච.
3.
අලසස්ස කුතො සිප්පං,අසිප්පස්ස කුතො ධනං;
අධනස්ස කුතො මිත්තං,අමිත්තස්ස කුතො සුඛං;
අසුඛස්ස [Pg.2] කුතො පුඤ්ඤං,අපුඤ්ඤස්ස කුතො වරං.
4.
සිප්පා සමං ධනං නත්ථි,සිප්පං චොරා නගණ්හරෙ;
ඉධ ලොකෙ සිප්පං මිත්තං,පරලොකෙ සුඛාවහං.
5.
අප්පකං නාතිමඤ්ඤෙය්ය,චිත්තෙ සුතං නිධාපයෙ;
වම්මිකොදකබින්දූව,චිරෙන පරිපූරති.
6.
ඛුද්දොති නාතිමඤ්ඤෙය්ය,විජ්ජං වා සිප්පමෙව වා;
එකම්පි පරියොදාතං,ජීවිතකප්පකාරණං.
7.
සෙලෙ සෙලෙ න මාණිකං,ගජෙ ගජෙ න මුත්තිකං;
වනෙ වනෙ න චන්දනං,ඨානෙ ඨානෙ න පණ්ඩිතං.
8.
පණ්ඩිතො සුතසම්පන්නො,යත්ථ අත්ථීති චෙ සුතො;
මහුස්සාහෙන [Pg.3] තං ඨානං,ගන්තබ්බංව සුතෙසිනා.
9.
සිනෙ සිප්පං සිනෙ ධනං,සිනෙ පබ්බතමාරුහං;
සිනෙ කාමස්ස කොධස්ස,ඉමෙ පඤ්ච සිනෙ සිනෙ.
10.
සුති සම්මුති සඞ්ඛ්යාච,යොගා නීති විසෙසකා;
ගන්ධබ්බා ගණිකා චෙව,ධනු බෙදා ච පූරණා.
11.
තිකිච්ඡා ඉතිහාසා ච,ජොති මායා ච ඡන්දති;
කෙතු මන්තා ච සද්දා ච,සිප්පාට්ඨාරසකා ඉමෙ.
12.
අපුට්ඨො පණ්ඩිතො භෙරී,පජ්ජුන්නො මෙ හොති පුච්ඡිතො;
බාලො පුට්ඨො අපුට්ඨොපි,බහුම්පි භණතෙ සදා.
13.
පොත්ථකෙසු ච යං සිප්පං,පරහත්ථෙසු යං ධනං;
යථාකිච්චෙ [Pg.4] සමුප්පන්නෙ,න තං සිප්පං න තං ධනං.
14.
ජලප්පමාණං කුමුද්දනාලං,කුලප්පමාණං විනයො පමාණං;
බ්යත්තිප්පමාණං කථීතවාක්යං,පථවියා පමාණං තිණ මිලාතං.
15.
අප්පස්සුතො සුතං අප්පං,බහුං මඤ්ඤති මානවා;
සින්ධූදකං අපස්සන්තො,කූපෙ තොයංව මණ්ඩුකො.
16.
පථමං පරාජයෙ සිප්පං,දුතියං පරාජයෙ ධනං;
තතියං පරාජයෙ ධම්මං,චතුත්ථං කිං කරිස්සති.
17.
බ්යත්ත පුත්ර කිමලසො,අබ්යත්තො භාරහාරකො;
බ්යත්තකො පූජිතො ලොකෙ,බ්යත්ත පුත්ර දිනෙ දිනෙ.
18.
මාතා වෙරී පිතා සත්රු,කෙන බාලෙ න සික්ඛිතා;
සභාමජ්ඣෙ [Pg.5] න සොභන්ති,හංසමජ්ඣෙ බකොයථා.
19.
කණ්ටකං ගිරි කො තික්ඛති,කො අඤ්ජනං මිගක්ඛිකං;
උප්පථං පල්ලලෙ කො සුගන්ධං,කුල-පුත්ත-රූපො කො පවත්තති;
සාමං-භාවො.
20.
න රසං අකොතම්බුලං,අධනස්ස, ලඞ්කතම්පි;
අලොනකන්තු බ්යඤ්ජනං,බ්යාකරණං අසිප්පස්ස.
21.
සුස්සුසා සුතසම්පන්නො,සුතාපඤ්ඤාය පවඩ්ඪති;
පඤ්ඤාය අත්ථං ජානාති,ඤාතො අත්ථො සුඛාවහො.
22.
භොජනං මෙථුනං නිද්දා,ගොණෙ පොසෙපි විජ්ජති;
විජ්ජා විසෙසො පොසස්ස,තං හීනො ගොසමො භවෙ.
23.
නත්ථි විජ්ජාසමංමිත්තං,නච බ්යාධිසමො රිපු;
නච [Pg.6] අත්තසමං පෙමං,නච කම්මසමං බලං.
24.
හංසො මජ්ඣෙ න කාකානං,සීහො ගුන්නං න සොභතෙ;
ගද්රභමජ්ඣෙ තුරඞ්ගො,බාලමජ්ඣෙ ච පණ්ඩිතො.
25.
යාවජීවම්පි චෙ බාලො,පණ්ඩිතං පයිරුපාසති;
න සො ධම්මං විජානාති,දබ්බි සූපරසං යථා.
26.
මුහුත්තමපි චෙ විඤ්ඤූ,පණ්ඩිතං පයිරුපාසති;
ඛිප්පං ධම්මං විජානාති,ජිව්හා සූපරසං යථා.
27.
විනා සත්ථං න ගච්ඡෙය්ය,සූරො සඞ්ගාමභූමියං;
පණ්ඩිත්වාද්ධගූ වාණිජො,විදෙසගමනො තථා.
28.
ධනනාසං මනොතාපං,ඝරෙ දුච්චරිතානි ච;
වඤ්චනඤ්ච [Pg.7] අවමානං,පණ්ඩිතො න පකාසයෙ.
29.
පත්තානුරූපකං වාක්යං,සභාවරූපකං පියං;
අත්තානුරූපකං කොධං,යො ජානාති ස පණ්ඩිතො.
30.
අ-ධනස්ස රසං ඛාදා,අ-බලස්ස හථා නරා;
අ-පඤ්ඤස්ස වාක්ය-කථා,උම්මත්තක-සමා ඉමෙ.
31.
අනව්හායං ගමයන්තො,අ-පුච්ඡා බහු-භාසකො;
අත්ත-ගුණං පකාසෙන්තො,ති-විධං හීන-ලක්ඛණං.
32.
අප්ප-රූපො බහුං භාසො,අප්ප-පඤ්ඤො පකාසිතො;
අප්ප-පූරො ඝටො ඛොභෙ,අප්ප-ඛීරා ගාවී චථෙ.
33.
මණ්ඩූකෙපි උක්රෙ සීහෙ,කාකග්ගහෙ පියෙ පියෙ;
අ-පණ්ඩීපි [Pg.8] පණ්ඩී හුත්වා,ධීරා පුච්ඡෙ වයෙ වයෙ.
34.
මණ්ඩූකෙපි උක්රෙ සීහෙ,සූකරෙපි උහෙ දීපෙ;
බිළාරෙ සදිසෙ බ්යග්ඝෙ,සබ්බ ධීරෙ සිප්ප-සමෙ.
35.
න තිත්ති රාජා ධනම්හි,පණ්ඩිතොපි සු-භාසිතෙ;
චක්ඛුංපි පිය-දස්සනෙ,ජලෙ සාගරො න තිත්ති.
36.
රූප-යොබ්බන-සම්පන්නා,විසාථ-කුථ-සම්භවා;
විජ්ජා-හීනා න සොභන්ති,නිගන්ධා ඉව කිංසුකා.
37.
හීනෙ පුත්තො රාජාමච්චො,බාල-පුත්තො ච පණ්ඩිතො;
අ-ධනස්ස ධනං බහු,පුරිසානං න මඤ්ඤථ.
38.
යො සිප්ප-ලොභෙන,බහුං ගණ්හාති තං සිප්පං;
මූගොව [Pg.9] සුපිනං පස්සං,කථෙතුම්පි න උස්සහෙ.
39.
භිජ්ජෙතුං කුම්භකාරො,සොභෙතුං කුම්භ ඝට්ටති;
න ඛිපිතුං අපායෙසු,සිස්සානං වුඩ්ඪි-කාරණා.
40.
තග්ගරඤ්ච පලාසෙන,යො නරො උපනය්හති;
පත්තාපි සුරභි වායන්ති,එවං ධීරූපසෙවනා.
පණ්ඩිතකණ්ඩො නිට්ඨිතො.
සුජනකණ්ඩො
41.
සබ්භිරෙව සමාසෙථ,සබ්භි කුබ්බෙථ සන්ථවං;
සතං සද්ධම්මමඤ්ඤාය,සෙය්යො හොති න පාපියො.
42.
චජ දුජ්ජන සංසග්ගං,භජ සාධු සමාගමං;
කර පුඤ්ඤමහොරත්තිං,සර නිච්චමනිච්චතං.
43.
යථා [Pg.10] උදුම්බරපක්කා,බහිරත්තකමෙවච;
අන්තො කිමීහි සම්පුණ්ණා,එවං දුජ්ජනහද්දයා.
44.
යථාපි පනසාපක්කා,බහි කණ්ඩකමෙව ච;
අන්තො අමතසම්පන්නා,එවං සුජනහදයා.
45.
සුක්ඛොපි චන්දනතරු න ජහාති ගන්ධං,නාගො ගතො නරමුඛෙ න ජහාති ලීළං;
යන්තාගතො මධුරසං න ජහාති උච්ඡු,දුක්ඛොපි පණ්ඩිතජනො න ජහාති ධම්මං.
46.
සීහො නාම ජිඝච්ඡාපි,පණ්ණාදීනි න ඛාදති;
සීහො නාම කිසොචාපි,නාගමංසං න ඛාදති.
47.
කුල-ජාතො කුල-පුත්තො,කුල-වංස-සුරක්ඛතො;
අත්තනා දුක්ඛ-පත්තොපි,හීන-කම්මං න කාරයෙ.
48.
චන්දනං [Pg.11] සීතලං ලොකෙ,තතො චන්දංව සීතලං;
චන්ද-චන්දනසීතම්හා,සාධු වාක්යං සුභාසිතං.
49.
උදෙය්ය භාණු පච්ඡිමෙ,මෙරුරාජා නමෙය්යපි;
සීතලා නරකග්ගිපි,පබ්බතග්ගෙ ච උප්පලං.විකසෙ න විපරීතං,සාධුවාය්යං කුදාචනං.
50.
සුඛා රුක්ඛස්ස ඡායාව,තතො ඤාති මාතා පිතු;
තතො ආචරියො රඤ්ඤො,තතො බුද්ධස්සනෙකධා.
51.
භමරා පුප්ඵමිච්ඡන්ති,ගුණමිච්ඡන්ති සුජනා;
මක්ඛිකා පූතිමිච්ඡන්ති,දොසමිච්ඡන්ති දුජ්ජනා.
52.
මාතාහීනස්ස දුබ්භාසා,පිතාහීනස්ස දුක්රියා;
උභො [Pg.12] මාතා පිතා හීනා,දුබ්භසාච දුකීරියා.
53.
මාතා සෙට්ඨස්ස සුභාසා,පිතා සෙට්ඨස්ස සුක්රියා;
උභො මාතා පිතා සෙට්ඨා,සුභාසාච සුකීරියා.
54.
සඞ්ගාමෙ සූර-මිච්ඡන්ති,මන්තීසු අකූතූහලං;
පියඤ්ච අන්නපානෙසු,අත්ථෙ ජාතෙ ච පණ්ඩිතං.
55.
සුනඛො සුනඛං දිස්වා,දන්තං දස්සෙති හිංසිතුං;
දුජ්ජනො සුජනං දිස්වා,රොසයං හිංසමිච්ඡති.
56.
මා ච වෙගෙන කිච්චානි,කරොසි කාරාපෙසි වා;
සහසා කාරිතං කම්මං,මන්දො පච්ඡානුතප්පති.
57.
කොධං විහිත්වා න කදාචිනසොචෙ,මක්ඛප්පහානං ඉසයො අවණ්ණයුං;
සබ්බෙස [Pg.13] ඵාරුස-වචං ඛමෙථ,එතං ඛන්තිං උත්තමමාහු සන්තො.
58.
දුක්ඛො නිවාසො සම්බාධෙ,ඨානෙ අසුචිසඞ්කතෙ;
තතො අරිම්හි අප්පියෙ,තතොපි අකතඤ්ඤුනා.
59.
ඔවාදෙය්යානුසාසෙය්ය,ගාපකා ච නිවාරයෙ;
සතඤ්හි සො පියො හොති,අසතං හොති අප්පියො.
60.
උත්තමත්තනිවාතෙන,සූරං භෙදෙන නිජ්ජයෙ;
නීචං අප්පක දානෙන,වීරියෙන සමං ජයෙ.
61.
න විසං විසමිච්චාහු,ධනං සඞ්ඝස්ස උච්චතෙ;
විසං එකංව හනති,සබ්බං සඞ්ඝස්ස සන්තකං.
62.
ජවනෙ භද්රං ජානන්ති,බලිද්දඤ්ච වාහෙනා;
දුහෙන [Pg.14] ධෙනුං ජානන්ති,භාසමානෙන පණ්ඩිතං.
63.
ධනමප්පම්පි සාධූනං,කූපෙ වාරිව නිස්සයො;
බහුං අපි අසාධූනං,නච වාරීව අණ්ණවෙ.
64.
නජ්ජො පිවන්ති නො ආපං,රුක්ඛා ඛාදන්ති නො ඵලං;
වස්සන්ති ක්වචි නො මෙඝා,පරත්ථාය සතං ධනං.
65.
අපත්ථෙය්යං න පත්ථෙය්ය,අ චින්තෙය්යං න චින්තයෙ;
ධම්මමෙව සුචින්තෙය්ය,කාලං මොඝං න අච්චයෙ.
66.
අචින්තිතම්පි භවති,චින්තිතම්පි විනස්සති;
න හි චින්තාමයා භොගා,ඉත්ථියා පුරිසස්සවා.
67.
අසන්තස්ස පියො හොති,සන්තෙ න කුරුතෙ පියං;
අසතං [Pg.15] ධම්මං රොචෙති,තං පරාභවතො මුඛං.
සුජනකණ්ඩො නිට්ඨිතො.
4. බාලදුජ්ජනකණ්ඩො
68.
අතිප්පියො න කාතබ්බො,ඛලො කොතූහලං කරො;
සිරසා වහ්යමානොපි,අඩ්ඪපූරො ඝටො යථා.
69.
සප්පො දුට්ඨො ඛලො දුට්ඨො,සප්පො දුට්ඨතරො ඛලො;
මන්තොසධෙහි සො සප්පො,ඛලො කෙනුපසම්මති.
70.
යො බාලො මඤ්ඤති බාල්යං,පණ්ඩිතො වාපි තෙන සො;
බාලොව පණ්ඩිතමානී,සො වෙ බාලොති වුච්චති.
71.
මධුංව මඤ්ඤතී බාලො,යාව පාපං න පච්චති;
යදාච [Pg.16] පච්චතී පාපං,අථ දුක්ඛං නිගච්ඡති.
72.
න සාධු බලවා බාලො,සහසා වින්දතෙ ධනං;
කායස්ස භෙදා දුප්පඤ්ඤො,නිරයං සොපපජ්ජති.
73.
ඝරෙ දුට්ඨො ච මූසීකො ච,වනෙ දුට්ඨො ච වානරො;
සකුණෙ ච දුට්ඨො කාකො,නරෙ දුට්ඨොච බ්රාහ්මණො.
74.
දීඝා ජාගරතො රත්ති,දීඝං සන්තස්ස යොජනං;
දීඝො බාලාන සංසාරො,සද්ධම්මං අ-විජානතං.
75.
තිල මත්තං පරෙසංව,අප්ප දොසඤ්ච පස්සති;
නාළිකෙරම්පි සදොසං,ඛල-ජාතො න පස්සති.
76.
නත්තදොසං පරෙ ජඤ්ඤා,ජඤ්ඤා දොසං පරස්සතු;
ගුය්හෙ [Pg.17] කුම්මො අඞ්ගානි,පර දොසඤ්ච ලක්ඛයෙ.
77.
පණ්ඩිතස්ස පසංසාය,දණ්ඩො බාලෙන දීයතෙ;
පණ්ඩිතො පණ්ඩිතෙනෙව,වණ්ණිතොව සුවණ්ණිතො.
78.
ලුද්ධං අත්ථෙන ගණ්හෙය්ය,ථද්ධං අඤ්ජලි කම්මුනා;
ඡන්දානුවත්තියා මූළ්හං,යථාභූතෙන පණ්ඩිතං.
බාලදුජ්ජනකණ්ඩො නිට්ඨිතො.
4. මිත්තකණ්ඩො
79.
හිතකාරො පරො බන්ධු,බන්ධූපි අහිතො පරො;
අ හිතො දෙහජො බ්යාධි,හිතං අරඤ්ඤමොසධං.
80.
පරොක්ඛෙ ගුණ-හන්තාරං,පච්චක්ඛෙ පියවාදිනං;
වජ්ජෙය්ය [Pg.18] තාදිසං මිත්තං,විසකුම්භෙ යථා මධුං.
81.
ධනහීනෙ චජෙ මිත්තො,පුත්තදාරා සහොදරා;
ධනවන්තංව සෙවන්ති,ධනං ලොකෙ මහා සඛා.
82.
ජානෙය්ය පෙසෙන භච්චං,බන්ධුං වාපි භයාගතෙ;
අප්පකාසු තථා මිත්තං,දාරඤ්ච විභවක්ඛයෙ.
83.
සො බන්ධු යො හිතෙ යුත්තො,පිතරො හොන්ති පොසකො;
තං මිත්තං යත්ථ විස්සාසො,සා භරියා ච යස්ස නිබ්බූති.
84.
න විස්සසෙ අ-විස්සත්තං,මිත්තඤ්චාපි න විස්සසෙ;
කදාචි කුපිතො මිතො,සබ්බං දොසං පකාසයෙ.
85.
සකිං දුට්ඨඤ්ච යො මිත්තං,පුන සන්ධිතුමිච්ඡති;
සො [Pg.19] මච්චුං උපගණ්හාති,ගබ්භමස්සතරී යථා.
86.
වහෙ අ-මිත්තං ඛන්ධෙන,යාව කාලො අනාගතො;
තමෙව ආගතෙ කාලෙ,සෙලෙ භින්දෙ ඝටං ඉව.
87.
ඉණසෙසො අග්ගිසෙසො,සත්රුසෙසො තථෙව ච;
පුනප්පුනං විවඩ්ඪන්ති,තස්මා සෙසං න කාරයෙ.
88.
පදුමංව මුඛං යස්ස,වාචා චන්දන සීතලා;
තාදිසං නොපසෙවෙය්ය,හදයෙතු හලාහලං.
89.
න සෙවෙ ඵරුසං සාමිං,නච සෙවෙය්ය මච්ඡරිං;
තතො අපග්ගණ්හං සාමිං,නෙව නිග්ගහිතං තතො.
90.
සිඞ්ගී පඤ්ඤාස හත්ථෙන,වජ්ජෙ සතෙන වාජිනං;
හත්ථිං [Pg.20] දන්තිං සහස්සෙන,දෙස චාගෙන දුජ්ජනං.
91.
කුදෙසඤ්ච කුමිත්තඤ්ච,කුකුලඤ්ච කුබන්ධවං;
කුදාරඤ්ච කුදාසඤ්ච,දූරතො පරිවජ්ජයෙ.
92.
රොගාතුරෙ ච දුබ්භික්ඛෙ,බ්යසනෙ සත්තු විග්ගහෙ;
රාජද්වාරෙ සුසානෙ ච,යෙ තිට්ඨන්ති සුමිත්තකා.
93.
සීතවාචො බහුමිත්තො,ඵරුසො අප්පමිත්තකො;
උපමං එත්ථ ඤාතබ්බා,චන්ද-සූරිය-රාජූනං.
මිත්තකණ්ඩො නිට්ඨිතො.
5. ඉත්ථිකණ්ඩො
94.
කොකිලානං සද්දං රූපං,නාරීරූපං පතිබ්බතා;
විජ්ජා [Pg.21] රූපං අ-රූපානං,ඛමා රූපං තපස්සිනං.
95.
ඉත්ථීනඤ්ච ධනං රූපං,පුරිසානං විජ්ජා ධනං;
භික්ඛූනඤ්ච ධනං සීලං,රාජානඤ්ච ධනං බලං.
96.
තපස්සිනො කිසා සොභා,ථූලා සොභා චතුප්පදා;
පුරිසා විජ්ජවා සොභා,ඉත්ථී සොභාස සාමිකා.
97.
පඤ්ච රත්යා සුගන්ධබ්බා,සත්ත රත්යා ධනුග්ගහා;
එක මාසා සුභරියා,අඩ්ඪ මාසා සිස්සා මලා.
98.
හිං රමති පඞ,හඞ රමති පොක.ථී රමති පු,ඛු රමති ධං.
99.
ජිණ්ණමන්නං පසංසෙය්ය,දාරඤ්ච ගතයොබ්බනං;
රණා පුනාගතා සූරං,සස්සඤ්ච ගෙහමාගතං.
100.
ද්වත්ති-පතිකා [Pg.22] නාරී ච,භික්ඛු ද්වත්ති-විහාරිකො;
ද්වත්ති-පාස-මුත්තො පක්ඛී,කත-මායා බහූථරං.
101.
දුජ්ජනං පහාරාදමෙ,මිත්තං දමෙ අ-භාණිකා;
ඉත්ථිඤ්ච බ්යසනා දමෙ,රාගිනං අප්ප භොජනා.
102.
න රත්ති විනා චන්දිමා,වීචිං විනා ච අණ්ණවො;
හංසං විනා පොක්ඛරණී,පතිං කඤ්ඤාච සොභතෙ.
103.
පතිනා ජනිතො භොගො,ඉත්ථියාව සංගොප්පිතො;
පුරිසොව හි පධානො,ඉත්ථී සුත්තංව සූචියා.
104.
සබ්බානදී වඞ්කනදී,සබ්බෙ කට්ඨමයා වනා;
සබ්බිත්ථියො කරෙ පාපං,ලභමානෙ නිවාතකෙ.
105.
විවාදසීලිං [Pg.23] උසූයභාණිනිං,සම්පස්සතණ්හිං බහුපාකභුත්තිනිං;
අග්ගන්තභුත්තිං පරගෙහවාසිනිං,නාරිං චජෙ පුත්තසතම්පි පූමා.
106.
භුත්තෙසු මණ්ඩෙසු ජනීව කන්තිනී,ගුය්හෙච ඨානෙ භගිනීව හිරිණී;
කම්මෙසු පත්තෙසු කරොති දාසීව,භයෙසු මන්තී සයනෙසු රාමයෙ;
රූපීසු සික්ඛී කුපනෙසු ඛන්තිනී,සා නාරී සෙට්ඨාති වදන්ති පණ්ඩිතා;
කායස්ස භෙදාච දිවෙභවෙය්ය සා.
107.
සාමා මිගක්ඛී තනුමජ්ඣගත්තා,සූරූ සුකෙසී සමදන්තපන්තී;
ගම්භීරනාභී යුවතී සුසීලී,හීනෙ කුලෙ ජාතාපි විවාහ්යා.
108.
සරදංරතු-කාලානං,භරියානං රූපවතී;
ජෙට්ඨො පධානං පුත්තානං,දිසානං උත්තරාදිසා.
109.
යා ඉච්ඡෙ පුරිසො හොතුං,ජාති ජාති පුනප්පුනං;
සාමිකං [Pg.24] අපචායෙය්ය,ඉන්දංව පාරිචාරිකා.
110.
යො ඉච්ඡෙ පුරිසො හොතුං,ජාති ජාති පුනප්පුනං;
පරදානං විවජ්ජෙය්ය,ධොතපාදොව කද්දමං.
111.
අතික්කන්ත වයො පොසො,ආනෙති තිම්බරුත්තනිං;
තස්සා ඉස්සා අසද්ධාති,තං පරාභවතො මුඛං.
ඉත්ථිකණ්ඩො නිට්ඨිතො.
6. රාජකණ්ඩො
112.
එකයාමං සයෙ රාජා,ද්වියාමඤ්ඤෙව පණ්ඩිතො;
ඝරාවාසො තියාමංව,චතුයාමං තු යාචකො.
113.
ධනවා සුතවා රාජා,නදී වෙජ්ජො චිමෙපඤ්ච;
යත්ථ [Pg.25] දෙසෙ න විජ්ජන්ති,න තත්ථ දිවසං වසෙ.
114.
යස්මිං පදෙසෙ න මානො,න පෙමං නච බන්ධවා;
නච විජ්ජාගමො කොචි,න තත්ථ දිවසං වසෙ.
115.
අපුත්තකං ඝරං සුඤ්ඤං,රට්ඨං සුඤ්ඤං අරාජකං;
අ සිප්පස්ස මුඛං සුඤ්ඤං,සබ්බ සුඤ්ඤං දලිද්දකා.
116.
ධනමිච්ඡෙය්ය වාණිජ්ජො,විජ්ජමිච්ඡෙ භජෙසුතං;
පුත්තමිච්ඡෙ තරුණිත්ථිං,රාජාමච්චං වසං ගමෙ.
117.
නට්ඨොයති අසන්තුට්ඨො,සන්තුට්ඨො ච මහීපති;
ලජ්ජා ච ගණිකා නට්ඨා,නිල්ලජ්ජා කුලධීතිකා.
118.
පක්ඛීනං බලමාකාසො,මච්ඡානමුදකං බලං;
දුබ්බලස්ස [Pg.26] බලං රාජා,කුමාරානං රුදං බලං.
119.
ඛමා ජාගරියුට්ඨානං,සංවිභාගො දයික්ඛණා;
නායකස්ස ගුණා එතෙ,ඉච්ඡිතබ්බා සතං ගුණා.
120.
සකිං වදන්ති රාජානො,සකිං සමණබ්රාහ්මණා;
සකිං සප්පුරිසා ලොකෙ,එස ධම්මො සනන්තනො.
121.
අලසො ගිහී කාමභොගී න සාධු,අසඤ්ඤතො පබ්බජිතො න සාධු;
රාජා අනිසම්මකාරී න සාධු,පණ්ඩිතො කොධනො තංපි න සාධු.
122.
බහවො යත්ථ නෙත්තාරො,සබ්බෙ පණ්ඩිතමානිනො;
සබ්බෙ මහත්තමිච්ඡන්ති,තෙසං කම්මං විනස්සති.
123.
ආයං ඛයං සයං ජඤ්ඤා,රාජා සයං කතාකතං;
නිග්ගහෙ [Pg.27] නිග්ගහෙතබ්බං,පග්ගහෙ පග්ගහාරහං.
124.
පිට්ඨිතොක්කං නිසෙවෙය්ය,කුච්ඡිනාව හුතාසනං;
සාමිකං සබ්බභාගෙන,පරලොකං අමොහවා.
125.
අග්ගි ආපො ඉත්ථිමූළ්හො,සප්පො රාජ-කුලානිච;
අපයන්තෙන ගන්තබ්බා,අච්චෙක-පාණහාරකා.
126.
පදුට්ඨ-භරිය-සංවාසො,පදුට්ඨ චිත්ත දාසකො;
ස-සප්පෙ ච ඝරෙ වාසො,මච්චු එව න සංසයො.
127.
මූළ්හ සිස්සො පදෙසෙන,කුනාරී භරණෙන ච;
අසතා සම්පයොගෙන,පණ්ඩිතොප්පවසීදති.
128.
මාතා පුත්තකරං පාපං,සිස්සපාපං ගුරුකතා;
රාජා [Pg.28] රට්ඨකරං පාපං,රාජපාපං පුරොහිතො.
129.
අකොධෙන ජිනෙ කොධං,අසාධුං සාධුනා ජිනෙ;
ජිනෙ මච්ඡරිං දානෙන,සච්චෙනාලීකවාදිනං;
130.
අදන්තං දමනං දානං,දානං සබ්බත්ථ සාධකං;
දානෙන පිය වාචාය,උන්නමන්ති නමන්ති ච;
131.
දානං සිනෙහභෙසජ්ජං,මච්ඡෙරං දොසනොසධං;
දානං යසස්සී භෙසජ්ජං,මච්ඡෙරං කපණොසධං.
132.
බහූනමප්පසාරානං,සාමග්ගියා ජයං ජයෙ;
තිණෙහි වත්තතෙ යොත්තං,තෙන නාගොපි බජ්ඣතෙ.
133.
සහායො අසමත්ථොපි,තෙජසා කිංකරිස්සති;
නිවාතෙ [Pg.29] ජලිතො අග්ගි,සයමෙ වූපසම්පති.
134.
න රඤ්ඤා සමකං භුඤ්ජෙ,කාමභොගං කුදාචනං;
ආකප්පං රස භුත්තිංවා,මාලා ගන්ධ විලෙපනං;
වත්ථං සබ්බඅලඞ්කාරං,න රඤ්ඤා සදිසං කරෙ.
135.
න මෙ රාජා සඛා හොති,න රාජා හොති මෙථුනො;
එසො සාමිකො මය්හන්ති,චිත්තෙ නිට්ඨං සුථාපයෙ.
136.
නාතිදූරෙ භජෙ රඤ්ඤො,නාච්චාසන්නොපවාතකෙ;
උජුකෙ නාතිනින්නෙ ච,න භජෙ උච්චමාසනෙ.ඡදොසෙ වජ්ජෙ සෙවකො,තිට්ඨෙ අග්ගිංව සංයතො.
137.
ගුණී සබ්බඤ්ඤු තුල්යොපි,නසොභති අනිස්සයො;
අනග්ඝමොපි [Pg.30] මණිසෙට්ඨො,හෙමං නිස්සාය සොභති.
රාජකණ්ඩො නිට්ඨිතො.
7. පකිණ්ණකකණ්ඩො
138.
ඉත්ථිමිස්සෙ කුතොසීලං,මංස භක්ඛෙ කුතොදයා;
සුරා පානෙ කුතොසච්චං,මහාලොභෙ කුතොහිරී;
මහාතන්දෙ කුතොසිප්පං,මහා කොධෙ කුතොධනං.
139.
සුරා යොගො විකාලො ච,සමජ්ජ චරණාලසං;
ඛිඩ්ඩාධුත්තො පාපමිත්තො,භොගනාසමුඛා ඉමෙ.
140.
දිවා නාදික්ඛා වත්තබ්බං,රත්තො නාවචනෙන ච;
සඤ්චරෙය්ය භයා භීතො,වනෙ වනචරී යථා.
141.
ජීවන්තාපි මතාපඤ්ච,බ්යාසෙන පරිකිත්තිතා;
දුක්ඛිතො [Pg.31] බ්යාධිතොමූළ්හො,ඉණවා නිත්යසෙවකො.
142.
අනාගතං භයං දිස්වා,දූරතො පරිවජ්ජයෙ;
ආගතඤ්ච භයං දිස්වා,අ භීතො හොති පණ්ඩිතො.
143.
නිද්දාලුකො පමත්තොච,සුඛත්තො රොගවාලසො;
මහිච්ඡො කම්මාරාමොච,සත්තෙ තෙ සත්ථවජ්ජිතා.
144.
දුග්ගතං ගච්ඡ හෙ ලාභ,ලාභී ලාභෙන පූරති;
ථලෙ පවස්ස පජ්ජුන්න,සින්ධු ආපෙන පූරති;
නත්ථිදං කම්මප්පධානකං.
145.
න හි කොචි කතෙ කිච්චෙ,කත්තාරං සමුපෙක්ඛතෙ;
තස්මා සබ්බානි කිච්චානි,සාව සෙසෙන කාරයෙ.
146.
තූලං සල්ලහුකං ලොකෙ,තතො චාපල්ල-ජාතිකො;
තතො [Pg.32] වුඩ්ඪ මනොවාදො,පමත්තො බුද්ධසාසනෙ.
147.
පාසාණඡත්තං ගරුකං,තතො දෙවානචික්ඛණං;
තතො වුඩ්ඪානමොවාදො,තතො බුද්ධස්ස සාසනං.
148.
කායස්ස දක්ඛිණ හත්ථො,දොසො එත්ථ කනිට්ඨකො;
කණ්ණ ඝානාන-මක්ඛීනං,වාමො තු පාද-පාසකො.
149.
තම්බූලස්ස මජ්ඣ පත්තෙ,කුවෙරො රක්ඛතී සදා;
මූලම්හි රක්ඛති යක්ඛො,අග්ගම්හි කාලකණ්ණිකා;
තානි භුඤ්ජෙය්ය ඡින්දිත්වා,සිරී එවං පවඩ්ඪති.
150.
සම්පුණ්ණරක්ඛො බ්රහ්මාව,අච්චුරක්ඛො ච බිස්සණො;
තස්මා හි තෙ පූජයන්තු,සදා මානෙන්ති තං නරං.
151.
ගොණා [Pg.33] හි සබ්බගිහීනං,පොසකා භොගදායකා;
තස්මා හි මාතා පිතූව,මානයෙ සක්කරෙය්ය ච.
152.
යෙච ඛාදන්ති ගොමංසං,මාතු මංසංව ඛාදරෙ;
මතෙසු තෙසු ගිජ්ඣානං,දදෙ සොතෙ ච වාහයෙ.
153.
ගුරුසිද්ධො සිප්පාරම්භො,රවි සොක්රා ච මජ්ඣිමො;
න සිප්පො බුද්ධචන්දරො,සොරී අඞ්ගාච මරණං.
154.
අට්ඨමියං ගුරුං හන්ති,සිස්සං හන්ති චතුද්දසිං;
සිප්පං හන්ති දස සිප්පං,මාතාපිතා ච පුණ්ණමිං.
155.
නාළිකං සත්ත නභුඤ්ජෙ,න ලාබුං නවමං තථා;
ද්වාදස ප්රින්නංත්රිමිනං,භුඤ්ජෙ සිප්පං විනස්සති.
156.
එකං [Pg.34] චජෙ කුලඅත්ථං,ගාමස්සත්ථං කුවං චජෙ;
ගාම චජෙ ජනපදත්ථං,අත්තත්ථං පථවිං චජෙ.
157.
දෙසං ඔස්සජ්ජ ගච්ඡන්ති,සීහො සප්පුරිසො ගජො;
තත්ථෙව නිධනං යන්ති,කාකො කාපුරිසො මිගො.
158.
යම්හි පදෙසෙ න මානො,න පෙමං න ච බන්ධවා;
න ච විජ්ජාගාහො කොචි,න තත්ථ වසනං කරෙ.
159.
චරත්යෙකෙන පාදෙන,තිට්ඨත්යෙකෙන පණ්ඩිතො;
අ නිසම්ම පරං ඨානං,න පුබ්බමාලයං ජහෙ.
160.
ධන ධඤ්ඤ පයොගෙසු,තථා විජ්ජාගමෙසු ච;
දූතෙසු අපචාරෙසු,චජ්ජා ලජ්ජා තදා භවෙ.
161.
ද්වි [Pg.35] ගුණො ථීනමාහාරො,බුද්ධිචාපි චතුග්ගුණො;
ඡග්ගුණො හොති වායාමො,කාමොත්වට්ඨ-ගුණො භවෙ.
162.
පබ්බෙ පබ්බෙ කමෙනුච්ඡු,විසෙසරසවාග්ගතො;
තථා සුමෙත්තිකො සාධු,විපරීතොව දුජ්ජනො.
163.
කස්සකො වාණිජො මච්චො,සමණො සුත සීලවා;
තෙසු විපුල ජාතෙසු,රට්ඨම්පි විපුලං සියා.
164.
අසජ්ඣාය මලා මන්තා,අනුට්ඨාන මලා ඝරා;
මලං වණ්ණස්ස කොසජ්ජං,පමාදො රක්ඛතො මලං.
165.
හීනානං ගච්ඡතෙ විත්තං,වීරානං සන්තකත්තනං;
වදන්ති ච හීනා ජනා,පුබ්බ-කම්මප්පධානකා.
166.
න [Pg.36] වදන්ති චෙවංධීරා,වායමිංසු සබ්බකම්මෙ;
න චෙ සිජ්ඣති තං කම්මං,අ-ඵලං එව කො දොසො.
167.
නීචං කුලං නිපඤ්ඤං වා,නිරූපං නිබලං සමං;
ඉමං කාලං ඡුත්තකාලං,ධනමෙව විසෙසකං.
පකිණ්ණකකණ්ඩො නිට්ඨිතො.
පණ්ඩිතො සුජනො කණ්ඩො,දුජ්ජනො මිත්ත-ඉත්ථි ච;
රාජා පකිණ්ණකො චාති,සත්ත-කණ්ඩ-විභූසිතං.
විසුද්ධා චාර-ථෙරෙන,විසුද්ධාරාම-වාසිනා;
සබ්බ-කුලානමත්ථාය,විසොධිතං පථක්ඛයෙ.