Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
Lokanīti
1. Paṇḍitakaṇḍo
1.
Lokanītiṃ [Pg.1] pavakkhāmi,Nānāsatthasamuddhaṭaṃ;
Māgadheneva saṅkhepaṃ,Vanditvā ratanatthayaṃ.
2.
Nītiloke purisassa sāro,Mātā pitā ācariyoca mitto;
Tasmā hi nītiṃ puriso vijaññā,Ñāṇī mahā hoti bahussutoca.
3.
Alasassa kuto sippaṃ,Asippassa kuto dhanaṃ;
Adhanassa kuto mittaṃ,Amittassa kuto sukhaṃ;
Asukhassa [Pg.2] kuto puññaṃ,Apuññassa kuto varaṃ.
4.
Sippā samaṃ dhanaṃ natthi,Sippaṃ corā nagaṇhare;
Idha loke sippaṃ mittaṃ,Paraloke sukhāvahaṃ.
5.
Appakaṃ nātimaññeyya,Citte sutaṃ nidhāpaye;
Vammikodakabindūva,Cirena paripūrati.
6.
Khuddoti nātimaññeyya,Vijjaṃ vā sippameva vā;
Ekampi pariyodātaṃ,Jīvitakappakāraṇaṃ.
7.
Sele sele na māṇikaṃ,Gaje gaje na muttikaṃ;
Vane vane na candanaṃ,Ṭhāne ṭhāne na paṇḍitaṃ.
8.
Paṇḍito sutasampanno,Yattha atthīti ce suto;
Mahussāhena [Pg.3] taṃ ṭhānaṃ,Gantabbaṃva sutesinā.
9.
Sine sippaṃ sine dhanaṃ,Sine pabbatamāruhaṃ;
Sine kāmassa kodhassa,Ime pañca sine sine.
10.
Suti sammuti saṅkhyāca,Yogā nīti visesakā;
Gandhabbā gaṇikā ceva,Dhanu bedā ca pūraṇā.
11.
Tikicchā itihāsā ca,Joti māyā ca chandati;
Ketu mantā ca saddā ca,Sippāṭṭhārasakā ime.
12.
Apuṭṭho paṇḍito bherī,Pajjunno me hoti pucchito;
Bālo puṭṭho apuṭṭhopi,Bahumpi bhaṇate sadā.
13.
Potthakesu ca yaṃ sippaṃ,Parahatthesu yaṃ dhanaṃ;
Yathākicce [Pg.4] samuppanne,Na taṃ sippaṃ na taṃ dhanaṃ.
14.
Jalappamāṇaṃ kumuddanālaṃ,Kulappamāṇaṃ vinayo pamāṇaṃ;
Byattippamāṇaṃ kathītavākyaṃ,Pathaviyā pamāṇaṃ tiṇa milātaṃ.
15.
Appassuto sutaṃ appaṃ,Bahuṃ maññati mānavā;
Sindhūdakaṃ apassanto,Kūpe toyaṃva maṇḍuko.
16.
Pathamaṃ parājaye sippaṃ,Dutiyaṃ parājaye dhanaṃ;
Tatiyaṃ parājaye dhammaṃ,Catutthaṃ kiṃ karissati.
17.
Byatta putra kimalaso,Abyatto bhārahārako;
Byattako pūjito loke,Byatta putra dine dine.
18.
Mātā verī pitā satru,Kena bāle na sikkhitā;
Sabhāmajjhe [Pg.5] na sobhanti,Haṃsamajjhe bakoyathā.
19.
Kaṇṭakaṃ giri ko tikkhati,Ko añjanaṃ migakkhikaṃ;
Uppathaṃ pallale ko sugandhaṃ,Kula-putta-rūpo ko pavattati;
Sāmaṃ-bhāvo.
20.
Na rasaṃ akotambulaṃ,Adhanassa, laṅkatampi;
Alonakantu byañjanaṃ,Byākaraṇaṃ asippassa.
21.
Sussusā sutasampanno,Sutāpaññāya pavaḍḍhati;
Paññāya atthaṃ jānāti,Ñāto attho sukhāvaho.
22.
Bhojanaṃ methunaṃ niddā,Goṇe posepi vijjati;
Vijjā viseso posassa,Taṃ hīno gosamo bhave.
23.
Natthi vijjāsamaṃmittaṃ,Naca byādhisamo ripu;
Naca [Pg.6] attasamaṃ pemaṃ,Naca kammasamaṃ balaṃ.
24.
Haṃso majjhe na kākānaṃ,Sīho gunnaṃ na sobhate;
Gadrabhamajjhe turaṅgo,Bālamajjhe ca paṇḍito.
25.
Yāvajīvampi ce bālo,Paṇḍitaṃ payirupāsati;
Na so dhammaṃ vijānāti,Dabbi sūparasaṃ yathā.
26.
Muhuttamapi ce viññū,Paṇḍitaṃ payirupāsati;
Khippaṃ dhammaṃ vijānāti,Jivhā sūparasaṃ yathā.
27.
Vinā satthaṃ na gaccheyya,Sūro saṅgāmabhūmiyaṃ;
Paṇḍitvāddhagū vāṇijo,Videsagamano tathā.
28.
Dhananāsaṃ manotāpaṃ,Ghare duccaritāni ca;
Vañcanañca [Pg.7] avamānaṃ,Paṇḍito na pakāsaye.
29.
Pattānurūpakaṃ vākyaṃ,Sabhāvarūpakaṃ piyaṃ;
Attānurūpakaṃ kodhaṃ,Yo jānāti sa paṇḍito.
30.
A-dhanassa rasaṃ khādā,A-balassa hathā narā;
A-paññassa vākya-kathā,Ummattaka-samā ime.
31.
Anavhāyaṃ gamayanto,A-pucchā bahu-bhāsako;
Atta-guṇaṃ pakāsento,Ti-vidhaṃ hīna-lakkhaṇaṃ.
32.
Appa-rūpo bahuṃ bhāso,Appa-pañño pakāsito;
Appa-pūro ghaṭo khobhe,Appa-khīrā gāvī cathe.
33.
Maṇḍūkepi ukre sīhe,Kākaggahe piye piye;
A-paṇḍīpi [Pg.8] paṇḍī hutvā,Dhīrā pucche vaye vaye.
34.
Maṇḍūkepi ukre sīhe,Sūkarepi uhe dīpe;
Biḷāre sadise byagghe,Sabba dhīre sippa-same.
35.
Na titti rājā dhanamhi,Paṇḍitopi su-bhāsite;
Cakkhuṃpi piya-dassane,Jale sāgaro na titti.
36.
Rūpa-yobbana-sampannā,Visātha-kutha-sambhavā;
Vijjā-hīnā na sobhanti,Nigandhā iva kiṃsukā.
37.
Hīne putto rājāmacco,Bāla-putto ca paṇḍito;
A-dhanassa dhanaṃ bahu,Purisānaṃ na maññatha.
38.
Yo sippa-lobhena,Bahuṃ gaṇhāti taṃ sippaṃ;
Mūgova [Pg.9] supinaṃ passaṃ,Kathetumpi na ussahe.
39.
Bhijjetuṃ kumbhakāro,Sobhetuṃ kumbha ghaṭṭati;
Na khipituṃ apāyesu,Sissānaṃ vuḍḍhi-kāraṇā.
40.
Taggarañca palāsena,Yo naro upanayhati;
Pattāpi surabhi vāyanti,Evaṃ dhīrūpasevanā.
Paṇḍitakaṇḍo niṭṭhito.
Sujanakaṇḍo
41.
Sabbhireva samāsetha,Sabbhi kubbetha santhavaṃ;
Sataṃ saddhammamaññāya,Seyyo hoti na pāpiyo.
42.
Caja dujjana saṃsaggaṃ,Bhaja sādhu samāgamaṃ;
Kara puññamahorattiṃ,Sara niccamaniccataṃ.
43.
Yathā [Pg.10] udumbarapakkā,Bahirattakamevaca;
Anto kimīhi sampuṇṇā,Evaṃ dujjanahaddayā.
44.
Yathāpi panasāpakkā,Bahi kaṇḍakameva ca;
Anto amatasampannā,Evaṃ sujanahadayā.
45.
Sukkhopi candanataru na jahāti gandhaṃ,Nāgo gato naramukhe na jahāti līḷaṃ;
Yantāgato madhurasaṃ na jahāti ucchu,Dukkhopi paṇḍitajano na jahāti dhammaṃ.
46.
Sīho nāma jighacchāpi,Paṇṇādīni na khādati;
Sīho nāma kisocāpi,Nāgamaṃsaṃ na khādati.
47.
Kula-jāto kula-putto,Kula-vaṃsa-surakkhato;
Attanā dukkha-pattopi,Hīna-kammaṃ na kāraye.
48.
Candanaṃ [Pg.11] sītalaṃ loke,Tato candaṃva sītalaṃ;
Canda-candanasītamhā,Sādhu vākyaṃ subhāsitaṃ.
49.
Udeyya bhāṇu pacchime,Merurājā nameyyapi;
Sītalā narakaggipi,Pabbatagge ca uppalaṃ.Vikase na viparītaṃ,Sādhuvāyyaṃ kudācanaṃ.
50.
Sukhā rukkhassa chāyāva,Tato ñāti mātā pitu;
Tato ācariyo rañño,Tato buddhassanekadhā.
51.
Bhamarā pupphamicchanti,Guṇamicchanti sujanā;
Makkhikā pūtimicchanti,Dosamicchanti dujjanā.
52.
Mātāhīnassa dubbhāsā,Pitāhīnassa dukriyā;
Ubho [Pg.12] mātā pitā hīnā,Dubbhasāca dukīriyā.
53.
Mātā seṭṭhassa subhāsā,Pitā seṭṭhassa sukriyā;
Ubho mātā pitā seṭṭhā,Subhāsāca sukīriyā.
54.
Saṅgāme sūra-micchanti,Mantīsu akūtūhalaṃ;
Piyañca annapānesu,Atthe jāte ca paṇḍitaṃ.
55.
Sunakho sunakhaṃ disvā,Dantaṃ dasseti hiṃsituṃ;
Dujjano sujanaṃ disvā,Rosayaṃ hiṃsamicchati.
56.
Mā ca vegena kiccāni,Karosi kārāpesi vā;
Sahasā kāritaṃ kammaṃ,Mando pacchānutappati.
57.
Kodhaṃ vihitvā na kadācinasoce,Makkhappahānaṃ isayo avaṇṇayuṃ;
Sabbesa [Pg.13] phārusa-vacaṃ khametha,Etaṃ khantiṃ uttamamāhu santo.
58.
Dukkho nivāso sambādhe,Ṭhāne asucisaṅkate;
Tato arimhi appiye,Tatopi akataññunā.
59.
Ovādeyyānusāseyya,Gāpakā ca nivāraye;
Satañhi so piyo hoti,Asataṃ hoti appiyo.
60.
Uttamattanivātena,Sūraṃ bhedena nijjaye;
Nīcaṃ appaka dānena,Vīriyena samaṃ jaye.
61.
Na visaṃ visamiccāhu,Dhanaṃ saṅghassa uccate;
Visaṃ ekaṃva hanati,Sabbaṃ saṅghassa santakaṃ.
62.
Javane bhadraṃ jānanti,Baliddañca vāhenā;
Duhena [Pg.14] dhenuṃ jānanti,Bhāsamānena paṇḍitaṃ.
63.
Dhanamappampi sādhūnaṃ,Kūpe vāriva nissayo;
Bahuṃ api asādhūnaṃ,Naca vārīva aṇṇave.
64.
Najjo pivanti no āpaṃ,Rukkhā khādanti no phalaṃ;
Vassanti kvaci no meghā,Paratthāya sataṃ dhanaṃ.
65.
Apattheyyaṃ na pattheyya,A cinteyyaṃ na cintaye;
Dhammameva sucinteyya,Kālaṃ moghaṃ na accaye.
66.
Acintitampi bhavati,Cintitampi vinassati;
Na hi cintāmayā bhogā,Itthiyā purisassavā.
67.
Asantassa piyo hoti,Sante na kurute piyaṃ;
Asataṃ [Pg.15] dhammaṃ roceti,Taṃ parābhavato mukhaṃ.
Sujanakaṇḍo niṭṭhito.
4. Bāladujjanakaṇḍo
68.
Atippiyo na kātabbo,Khalo kotūhalaṃ karo;
Sirasā vahyamānopi,Aḍḍhapūro ghaṭo yathā.
69.
Sappo duṭṭho khalo duṭṭho,Sappo duṭṭhataro khalo;
Mantosadhehi so sappo,Khalo kenupasammati.
70.
Yo bālo maññati bālyaṃ,Paṇḍito vāpi tena so;
Bālova paṇḍitamānī,So ve bāloti vuccati.
71.
Madhuṃva maññatī bālo,Yāva pāpaṃ na paccati;
Yadāca [Pg.16] paccatī pāpaṃ,Atha dukkhaṃ nigacchati.
72.
Na sādhu balavā bālo,Sahasā vindate dhanaṃ;
Kāyassa bhedā duppañño,Nirayaṃ sopapajjati.
73.
Ghare duṭṭho ca mūsīko ca,Vane duṭṭho ca vānaro;
Sakuṇe ca duṭṭho kāko,Nare duṭṭhoca brāhmaṇo.
74.
Dīghā jāgarato ratti,Dīghaṃ santassa yojanaṃ;
Dīgho bālāna saṃsāro,Saddhammaṃ a-vijānataṃ.
75.
Tila mattaṃ paresaṃva,Appa dosañca passati;
Nāḷikerampi sadosaṃ,Khala-jāto na passati.
76.
Nattadosaṃ pare jaññā,Jaññā dosaṃ parassatu;
Guyhe [Pg.17] kummo aṅgāni,Para dosañca lakkhaye.
77.
Paṇḍitassa pasaṃsāya,Daṇḍo bālena dīyate;
Paṇḍito paṇḍiteneva,Vaṇṇitova suvaṇṇito.
78.
Luddhaṃ atthena gaṇheyya,Thaddhaṃ añjali kammunā;
Chandānuvattiyā mūḷhaṃ,Yathābhūtena paṇḍitaṃ.
Bāladujjanakaṇḍo niṭṭhito.
4. Mittakaṇḍo
79.
Hitakāro paro bandhu,Bandhūpi ahito paro;
A hito dehajo byādhi,Hitaṃ araññamosadhaṃ.
80.
Parokkhe guṇa-hantāraṃ,Paccakkhe piyavādinaṃ;
Vajjeyya [Pg.18] tādisaṃ mittaṃ,Visakumbhe yathā madhuṃ.
81.
Dhanahīne caje mitto,Puttadārā sahodarā;
Dhanavantaṃva sevanti,Dhanaṃ loke mahā sakhā.
82.
Jāneyya pesena bhaccaṃ,Bandhuṃ vāpi bhayāgate;
Appakāsu tathā mittaṃ,Dārañca vibhavakkhaye.
83.
So bandhu yo hite yutto,Pitaro honti posako;
Taṃ mittaṃ yattha vissāso,Sā bhariyā ca yassa nibbūti.
84.
Na vissase a-vissattaṃ,Mittañcāpi na vissase;
Kadāci kupito mito,Sabbaṃ dosaṃ pakāsaye.
85.
Sakiṃ duṭṭhañca yo mittaṃ,Puna sandhitumicchati;
So [Pg.19] maccuṃ upagaṇhāti,Gabbhamassatarī yathā.
86.
Vahe a-mittaṃ khandhena,Yāva kālo anāgato;
Tameva āgate kāle,Sele bhinde ghaṭaṃ iva.
87.
Iṇaseso aggiseso,Satruseso tatheva ca;
Punappunaṃ vivaḍḍhanti,Tasmā sesaṃ na kāraye.
88.
Padumaṃva mukhaṃ yassa,Vācā candana sītalā;
Tādisaṃ nopaseveyya,Hadayetu halāhalaṃ.
89.
Na seve pharusaṃ sāmiṃ,Naca seveyya macchariṃ;
Tato apaggaṇhaṃ sāmiṃ,Neva niggahitaṃ tato.
90.
Siṅgī paññāsa hatthena,Vajje satena vājinaṃ;
Hatthiṃ [Pg.20] dantiṃ sahassena,Desa cāgena dujjanaṃ.
91.
Kudesañca kumittañca,Kukulañca kubandhavaṃ;
Kudārañca kudāsañca,Dūrato parivajjaye.
92.
Rogāture ca dubbhikkhe,Byasane sattu viggahe;
Rājadvāre susāne ca,Ye tiṭṭhanti sumittakā.
93.
Sītavāco bahumitto,Pharuso appamittako;
Upamaṃ ettha ñātabbā,Canda-sūriya-rājūnaṃ.
Mittakaṇḍo niṭṭhito.
5. Itthikaṇḍo
94.
Kokilānaṃ saddaṃ rūpaṃ,Nārīrūpaṃ patibbatā;
Vijjā [Pg.21] rūpaṃ a-rūpānaṃ,Khamā rūpaṃ tapassinaṃ.
95.
Itthīnañca dhanaṃ rūpaṃ,Purisānaṃ vijjā dhanaṃ;
Bhikkhūnañca dhanaṃ sīlaṃ,Rājānañca dhanaṃ balaṃ.
96.
Tapassino kisā sobhā,Thūlā sobhā catuppadā;
Purisā vijjavā sobhā,Itthī sobhāsa sāmikā.
97.
Pañca ratyā sugandhabbā,Satta ratyā dhanuggahā;
Eka māsā subhariyā,Aḍḍha māsā sissā malā.
98.
Hiṃ ramati paṅa,Haṅa ramati poka.Thī ramati pu,Khu ramati dhaṃ.
99.
Jiṇṇamannaṃ pasaṃseyya,Dārañca gatayobbanaṃ;
Raṇā punāgatā sūraṃ,Sassañca gehamāgataṃ.
100.
Dvatti-patikā [Pg.22] nārī ca,Bhikkhu dvatti-vihāriko;
Dvatti-pāsa-mutto pakkhī,Kata-māyā bahūtharaṃ.
101.
Dujjanaṃ pahārādame,Mittaṃ dame a-bhāṇikā;
Itthiñca byasanā dame,Rāginaṃ appa bhojanā.
102.
Na ratti vinā candimā,Vīciṃ vinā ca aṇṇavo;
Haṃsaṃ vinā pokkharaṇī,Patiṃ kaññāca sobhate.
103.
Patinā janito bhogo,Itthiyāva saṃgoppito;
Purisova hi padhāno,Itthī suttaṃva sūciyā.
104.
Sabbānadī vaṅkanadī,Sabbe kaṭṭhamayā vanā;
Sabbitthiyo kare pāpaṃ,Labhamāne nivātake.
105.
Vivādasīliṃ [Pg.23] usūyabhāṇiniṃ,Sampassataṇhiṃ bahupākabhuttiniṃ;
Aggantabhuttiṃ paragehavāsiniṃ,Nāriṃ caje puttasatampi pūmā.
106.
Bhuttesu maṇḍesu janīva kantinī,Guyheca ṭhāne bhaginīva hiriṇī;
Kammesu pattesu karoti dāsīva,Bhayesu mantī sayanesu rāmaye;
Rūpīsu sikkhī kupanesu khantinī,Sā nārī seṭṭhāti vadanti paṇḍitā;
Kāyassa bhedāca divebhaveyya sā.
107.
Sāmā migakkhī tanumajjhagattā,Sūrū sukesī samadantapantī;
Gambhīranābhī yuvatī susīlī,Hīne kule jātāpi vivāhyā.
108.
Saradaṃratu-kālānaṃ,Bhariyānaṃ rūpavatī;
Jeṭṭho padhānaṃ puttānaṃ,Disānaṃ uttarādisā.
109.
Yā icche puriso hotuṃ,Jāti jāti punappunaṃ;
Sāmikaṃ [Pg.24] apacāyeyya,Indaṃva pāricārikā.
110.
Yo icche puriso hotuṃ,Jāti jāti punappunaṃ;
Paradānaṃ vivajjeyya,Dhotapādova kaddamaṃ.
111.
Atikkanta vayo poso,Āneti timbaruttaniṃ;
Tassā issā asaddhāti,Taṃ parābhavato mukhaṃ.
Itthikaṇḍo niṭṭhito.
6. Rājakaṇḍo
112.
Ekayāmaṃ saye rājā,Dviyāmaññeva paṇḍito;
Gharāvāso tiyāmaṃva,Catuyāmaṃ tu yācako.
113.
Dhanavā sutavā rājā,Nadī vejjo cimepañca;
Yattha [Pg.25] dese na vijjanti,Na tattha divasaṃ vase.
114.
Yasmiṃ padese na māno,Na pemaṃ naca bandhavā;
Naca vijjāgamo koci,Na tattha divasaṃ vase.
115.
Aputtakaṃ gharaṃ suññaṃ,Raṭṭhaṃ suññaṃ arājakaṃ;
A sippassa mukhaṃ suññaṃ,Sabba suññaṃ daliddakā.
116.
Dhanamiccheyya vāṇijjo,Vijjamicche bhajesutaṃ;
Puttamicche taruṇitthiṃ,Rājāmaccaṃ vasaṃ game.
117.
Naṭṭhoyati asantuṭṭho,Santuṭṭho ca mahīpati;
Lajjā ca gaṇikā naṭṭhā,Nillajjā kuladhītikā.
118.
Pakkhīnaṃ balamākāso,Macchānamudakaṃ balaṃ;
Dubbalassa [Pg.26] balaṃ rājā,Kumārānaṃ rudaṃ balaṃ.
119.
Khamā jāgariyuṭṭhānaṃ,Saṃvibhāgo dayikkhaṇā;
Nāyakassa guṇā ete,Icchitabbā sataṃ guṇā.
120.
Sakiṃ vadanti rājāno,Sakiṃ samaṇabrāhmaṇā;
Sakiṃ sappurisā loke,Esa dhammo sanantano.
121.
Alaso gihī kāmabhogī na sādhu,Asaññato pabbajito na sādhu;
Rājā anisammakārī na sādhu,Paṇḍito kodhano taṃpi na sādhu.
122.
Bahavo yattha nettāro,Sabbe paṇḍitamānino;
Sabbe mahattamicchanti,Tesaṃ kammaṃ vinassati.
123.
Āyaṃ khayaṃ sayaṃ jaññā,Rājā sayaṃ katākataṃ;
Niggahe [Pg.27] niggahetabbaṃ,Paggahe paggahārahaṃ.
124.
Piṭṭhitokkaṃ niseveyya,Kucchināva hutāsanaṃ;
Sāmikaṃ sabbabhāgena,Paralokaṃ amohavā.
125.
Aggi āpo itthimūḷho,Sappo rāja-kulānica;
Apayantena gantabbā,Acceka-pāṇahārakā.
126.
Paduṭṭha-bhariya-saṃvāso,Paduṭṭha citta dāsako;
Sa-sappe ca ghare vāso,Maccu eva na saṃsayo.
127.
Mūḷha sisso padesena,Kunārī bharaṇena ca;
Asatā sampayogena,Paṇḍitoppavasīdati.
128.
Mātā puttakaraṃ pāpaṃ,Sissapāpaṃ gurukatā;
Rājā [Pg.28] raṭṭhakaraṃ pāpaṃ,Rājapāpaṃ purohito.
129.
Akodhena jine kodhaṃ,Asādhuṃ sādhunā jine;
Jine macchariṃ dānena,Saccenālīkavādinaṃ;
130.
Adantaṃ damanaṃ dānaṃ,Dānaṃ sabbattha sādhakaṃ;
Dānena piya vācāya,Unnamanti namanti ca;
131.
Dānaṃ sinehabhesajjaṃ,Maccheraṃ dosanosadhaṃ;
Dānaṃ yasassī bhesajjaṃ,Maccheraṃ kapaṇosadhaṃ.
132.
Bahūnamappasārānaṃ,Sāmaggiyā jayaṃ jaye;
Tiṇehi vattate yottaṃ,Tena nāgopi bajjhate.
133.
Sahāyo asamatthopi,Tejasā kiṃkarissati;
Nivāte [Pg.29] jalito aggi,Sayame vūpasampati.
134.
Na raññā samakaṃ bhuñje,Kāmabhogaṃ kudācanaṃ;
Ākappaṃ rasa bhuttiṃvā,Mālā gandha vilepanaṃ;
Vatthaṃ sabbaalaṅkāraṃ,Na raññā sadisaṃ kare.
135.
Na me rājā sakhā hoti,Na rājā hoti methuno;
Eso sāmiko mayhanti,Citte niṭṭhaṃ suthāpaye.
136.
Nātidūre bhaje rañño,Nāccāsannopavātake;
Ujuke nātininne ca,Na bhaje uccamāsane.Chadose vajje sevako,Tiṭṭhe aggiṃva saṃyato.
137.
Guṇī sabbaññu tulyopi,Nasobhati anissayo;
Anagghamopi [Pg.30] maṇiseṭṭho,Hemaṃ nissāya sobhati.
Rājakaṇḍo niṭṭhito.
7. Pakiṇṇakakaṇḍo
138.
Itthimisse kutosīlaṃ,Maṃsa bhakkhe kutodayā;
Surā pāne kutosaccaṃ,Mahālobhe kutohirī;
Mahātande kutosippaṃ,Mahā kodhe kutodhanaṃ.
139.
Surā yogo vikālo ca,Samajja caraṇālasaṃ;
Khiḍḍādhutto pāpamitto,Bhoganāsamukhā ime.
140.
Divā nādikkhā vattabbaṃ,Ratto nāvacanena ca;
Sañcareyya bhayā bhīto,Vane vanacarī yathā.
141.
Jīvantāpi matāpañca,Byāsena parikittitā;
Dukkhito [Pg.31] byādhitomūḷho,Iṇavā nityasevako.
142.
Anāgataṃ bhayaṃ disvā,Dūrato parivajjaye;
Āgatañca bhayaṃ disvā,A bhīto hoti paṇḍito.
143.
Niddāluko pamattoca,Sukhatto rogavālaso;
Mahiccho kammārāmoca,Satte te satthavajjitā.
144.
Duggataṃ gaccha he lābha,Lābhī lābhena pūrati;
Thale pavassa pajjunna,Sindhu āpena pūrati;
Natthidaṃ kammappadhānakaṃ.
145.
Na hi koci kate kicce,Kattāraṃ samupekkhate;
Tasmā sabbāni kiccāni,Sāva sesena kāraye.
146.
Tūlaṃ sallahukaṃ loke,Tato cāpalla-jātiko;
Tato [Pg.32] vuḍḍha manovādo,Pamatto buddhasāsane.
147.
Pāsāṇachattaṃ garukaṃ,Tato devānacikkhaṇaṃ;
Tato vuḍḍhānamovādo,Tato buddhassa sāsanaṃ.
148.
Kāyassa dakkhiṇa hattho,Doso ettha kaniṭṭhako;
Kaṇṇa ghānāna-makkhīnaṃ,Vāmo tu pāda-pāsako.
149.
Tambūlassa majjha patte,Kuvero rakkhatī sadā;
Mūlamhi rakkhati yakkho,Aggamhi kālakaṇṇikā;
Tāni bhuñjeyya chinditvā,Sirī evaṃ pavaḍḍhati.
150.
Sampuṇṇarakkho brahmāva,Accurakkho ca bissaṇo;
Tasmā hi te pūjayantu,Sadā mānenti taṃ naraṃ.
151.
Goṇā [Pg.33] hi sabbagihīnaṃ,Posakā bhogadāyakā;
Tasmā hi mātā pitūva,Mānaye sakkareyya ca.
152.
Yeca khādanti gomaṃsaṃ,Mātu maṃsaṃva khādare;
Matesu tesu gijjhānaṃ,Dade sote ca vāhaye.
153.
Gurusiddho sippārambho,Ravi sokrā ca majjhimo;
Na sippo buddhacandaro,Sorī aṅgāca maraṇaṃ.
154.
Aṭṭhamiyaṃ guruṃ hanti,Sissaṃ hanti catuddasiṃ;
Sippaṃ hanti dasa sippaṃ,Mātāpitā ca puṇṇamiṃ.
155.
Nāḷikaṃ satta nabhuñje,Na lābuṃ navamaṃ tathā;
Dvādasa prinnaṃtriminaṃ,Bhuñje sippaṃ vinassati.
156.
Ekaṃ [Pg.34] caje kulaatthaṃ,Gāmassatthaṃ kuvaṃ caje;
Gāma caje janapadatthaṃ,Attatthaṃ pathaviṃ caje.
157.
Desaṃ ossajja gacchanti,Sīho sappuriso gajo;
Tattheva nidhanaṃ yanti,Kāko kāpuriso migo.
158.
Yamhi padese na māno,Na pemaṃ na ca bandhavā;
Na ca vijjāgāho koci,Na tattha vasanaṃ kare.
159.
Caratyekena pādena,Tiṭṭhatyekena paṇḍito;
A nisamma paraṃ ṭhānaṃ,Na pubbamālayaṃ jahe.
160.
Dhana dhañña payogesu,Tathā vijjāgamesu ca;
Dūtesu apacāresu,Cajjā lajjā tadā bhave.
161.
Dvi [Pg.35] guṇo thīnamāhāro,Buddhicāpi catugguṇo;
Chagguṇo hoti vāyāmo,Kāmotvaṭṭha-guṇo bhave.
162.
Pabbe pabbe kamenucchu,Visesarasavāggato;
Tathā sumettiko sādhu,Viparītova dujjano.
163.
Kassako vāṇijo macco,Samaṇo suta sīlavā;
Tesu vipula jātesu,Raṭṭhampi vipulaṃ siyā.
164.
Asajjhāya malā mantā,Anuṭṭhāna malā gharā;
Malaṃ vaṇṇassa kosajjaṃ,Pamādo rakkhato malaṃ.
165.
Hīnānaṃ gacchate vittaṃ,Vīrānaṃ santakattanaṃ;
Vadanti ca hīnā janā,Pubba-kammappadhānakā.
166.
Na [Pg.36] vadanti cevaṃdhīrā,Vāyamiṃsu sabbakamme;
Na ce sijjhati taṃ kammaṃ,A-phalaṃ eva ko doso.
167.
Nīcaṃ kulaṃ nipaññaṃ vā,Nirūpaṃ nibalaṃ samaṃ;
Imaṃ kālaṃ chuttakālaṃ,Dhanameva visesakaṃ.
Pakiṇṇakakaṇḍo niṭṭhito.
Paṇḍito sujano kaṇḍo,Dujjano mitta-itthi ca;
Rājā pakiṇṇako cāti,Satta-kaṇḍa-vibhūsitaṃ.
Visuddhā cāra-therena,Visuddhārāma-vāsinā;
Sabba-kulānamatthāya,Visodhitaṃ pathakkhaye.