1 နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
භාග්යවත් වූ, අරහත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!
လောကနီတိ
ලෝකනීතිය
၁. ပဏ္ဍိတကဏ္ဍော
1. පණ්ඩිත කාණ්ඩය
၁.
1.
လောကနီတိံ [Pg.1] ပဝက္ခာမိ,နာနာသတ္ထသမုဒ္ဓဋံ;
မာဂဓေနေဝ သင်္ခေပံ,ဝန္ဒိတွာ ရတနတ္ထယံ.
ත්රිවිධ රත්නයට වැඳ නමස්කාර කොට, විවිධ ශාස්ත්රයන්ගෙන් උපුටා ගන්නා ලද ලෝක නීතිය, මාගධී (පාලි) භාෂාවෙන් සංක්ෂිප්තව පවසන්නෙමි.
၂.
2.
နီတိလောကေ ပုရိသဿ သာရော,မာတာ ပိတာ အာစရိယောစ မိတ္တော;
တသ္မာ ဟိ နီတိံ ပုရိသော ဝိဇညာ,ဉာဏီ မဟာ ဟောတိ ဗဟုဿုတောစ.
ලෝකයෙහි මිනිසාට නීතිය (යහපත් හැසිරීම් රටාව) සාරය වන්නේය. මව, පියා, ගුරුවරයා සහ මිතුරා ද නීතිය බඳුය. එබැවින් මිනිසා නීතිය දැනගත යුතුය. එවිට හෙතෙම මහා ප්රඥාවන්තයෙක් සහ බහුශ්රැතයෙක් වන්නේය.
၃.
3.
အလသဿ ကုတော သိပ္ပံ,အသိပ္ပဿ ကုတော ဓနံ;
အဓနဿ ကုတော မိတ္တံ,အမိတ္တဿ ကုတော သုခံ;
အသုခဿ [Pg.2] ကုတော ပုညံ,အပုညဿ ကုတော ဝရံ.
අලසයාට ශිල්පයක් කොයින්ද? ශිල්පයක් නැත්තාට ධනයක් කොයින්ද? ධනයක් නැත්තාට මිතුරන් කොයින්ද? මිතුරන් නැත්තාට සැපයක් කොයින්ද? සැපයක් නැත්තාට පිනක් කොයින්ද? පිනක් නැත්තාට උතුම් බවක් කොයින්ද?
၄.
4.
သိပ္ပာ သမံ ဓနံ နတ္ထိ,သိပ္ပံ စောရာ နဂဏှရေ;
ဣဓ လောကေ သိပ္ပံ မိတ္တံ,ပရလောကေ သုခါဝဟံ.
ශිල්පයට සමාන ධනයක් නැත. ශිල්පය සොරුන්ට පැහැරගත නොහැකිය. මෙලොව දී ශිල්පය මිතුරෙකු වන අතර, පරලොව දී සැපය ළඟා කර දෙයි.
၅.
5.
အပ္ပကံ နာတိမညေယျ,စိတ္တေ သုတံ နိဓာပယေ;
ဝမ္မိကောဒကဗိန္ဒူဝ,စိရေန ပရိပူရတိ.
සුළු දෙයක් වුවද අවමන් නොකළ යුතුය. ඇසූ පිරූ තැන් සිතෙහි තැන්පත් කරගත යුතුය. වේයාලැහැබෙහි වැටෙන දිය බින්දු මෙන්, කලක් යෑමෙන් එය පිරී ඉතිරී යයි.
၆.
6.
ခုဒ္ဒေါတိ နာတိမညေယျ,ဝိဇ္ဇံ ဝါ သိပ္ပမေဝ ဝါ;
ဧကမ္ပိ ပရိယောဒါတံ,ဇီဝိတကပ္ပကာရဏံ.
කුඩා දෙයක් යැයි සිතා විද්යාව හෝ ශිල්පය අවමන් නොකළ යුතුය. මනාව ප්රගුණ කරන ලද එකම එක ශිල්පයක් වුවද මුළු ජීවිතයම රැක ගැනීමට හේතු වෙයි.
၇.
7.
သေလေ သေလေ န မာဏိကံ,ဂဇေ ဂဇေ န မုတ္တိကံ;
ဝနေ ဝနေ န စန္ဒနံ,ဌာနေ ဌာနေ န ပဏ္ဍိတံ.
සෑම පර්වතයකම මැණික් නැත. සෑම ඇතෙකුගේම මුතු නැත. සෑම වනාන්තරයකම සඳුන් ගස් නැත. එමෙන්ම සෑම තැනකම පණ්ඩිතයන් නැත.
၈.
8.
ပဏ္ဍိတော သုတသမ္ပန္နော,ယတ္ထ အတ္ထီတိ စေ သုတော;
မဟုဿာဟေန [Pg.3] တံ ဌာနံ,ဂန္တဗ္ဗံဝ သုတေသိနာ.
ඇසූ පිරූ තැන් ඇති පණ්ඩිතයෙකු යම් තැනක වෙසෙන්නේ යැයි අසන්නට ලැබුණහොත්, ශාස්ත්රය සොයන්නා විසින් මහත් උත්සාහයෙන් යුතුව එම ස්ථානයට යා යුතුමය.
၉.
9.
သိနေ သိပ္ပံ သိနေ ဓနံ,သိနေ ပဗ္ဗတမာရုဟံ;
သိနေ ကာမဿ ကောဓဿ,ဣမေ ပဉ္စ သိနေ သိနေ.
ශිල්පය සෙමින් දිනාගත යුතුය. ධනය සෙමින් රැස් කළ යුතුය. පර්වතයට නැගිය යුත්තේ සෙමිනි. කාමය සහ ක්රෝධය ද සෙමින් මැඩපැවැත්විය යුතුය. මෙම කරුණු පහම සෙමින් සෙමින් කළ යුතුය.
၁၀.
10.
သုတိ သမ္မုတိ သင်္ချာစ,ယောဂါ နီတိ ဝိသေသကာ;
ဂန္ဓဗ္ဗာ ဂဏိကာ စေဝ,ဓနု ဗေဒါ စ ပူရဏာ.
ශ්රැතිය (වේදය), ස්මෘතිය, ගණිතය, යෝග ශාස්ත්රය, නීතිය, වෛශේෂිකය, සංගීතය, නැටුම්, ධනුර්වේදය සහ පුරාණ ග්රන්ථ ද,
၁၁.
11.
တိကိစ္ဆာ ဣတိဟာသာ စ,ဇောတိ မာယာ စ ဆန္ဒတိ;
ကေတု မန္တာ စ သဒ္ဒါ စ,သိပ္ပာဋ္ဌာရသကာ ဣမေ.
වෛද්ය විද්යාව, ඉතිහාසය, ජ්යොතිෂය, මන්ත්ර ශාස්ත්රය, ඡන්දස් ශාස්ත්රය, දූත ශාස්ත්රය, තන්ත්ර සහ ව්යාකරණ ශාස්ත්රය යන මේවා අෂ්ටාදශ (දහඅටක් වූ) මහා ශිල්පයෝ වෙති.
၁၂.
12.
အပုဋ္ဌော ပဏ္ဍိတော ဘေရီ,ပဇ္ဇုန္နော မေ ဟောတိ ပုစ္ဆိတော;
ဗာလော ပုဋ္ဌော အပုဋ္ဌောပိ,ဗဟုမ္ပိ ဘဏတေ သဒါ.
නොවිමසන ලද පණ්ඩිතයා බෙරයක් බඳුය (නිහඬය). විමසන ලද කල හෙතෙම වැසි වස්වන වලාකුළක් බඳුය. නමුත් අඥානයා ඇසුවද නොඇසුවද හැමවිටම බොහෝ දේ දොඩවයි.
၁၃.
13.
ပေါတ္ထကေသု စ ယံ သိပ္ပံ,ပရဟတ္ထေသု ယံ ဓနံ;
ယထာကိစ္စေ [Pg.4] သမုပ္ပန္နေ,န တံ သိပ္ပံ န တံ ဓနံ.
පොත්පත්වල පමණක් ඇති ශිල්පය ද, අනුන් අත ඇති ධනය ද, වැඩක් උපන් කල්හි ප්රයෝජනයට ගත නොහැකි බැවින් එය ශිල්පයක් හෝ ධනයක් නොවේ.
၁၄.
14.
ဇလပ္ပမာဏံ ကုမုဒ္ဒနာလံ,ကုလပ္ပမာဏံ ဝိနယော ပမာဏံ;
ဗျတ္တိပ္ပမာဏံ ကထီတဝါကျံ,ပထဝိယာ ပမာဏံ တိဏ မိလာတံ.
නෙළුම් දණ්ඩේ දිගින් ජලයේ ප්රමාණය මනිනු ලැබේ. විනයෙහි ප්රමාණයෙන් කුලයේ උසස් බව මනිනු ලැබේ. කතා කරන වචනයෙන් පුද්ගලයාගේ දක්ෂතාව මනිනු ලැබේ. තණකොළ පරවීමෙන් පෘථිවියේ සාරවත් බව මනිනු ලැබේ.
၁၅.
15.
အပ္ပဿုတော သုတံ အပ္ပံ,ဗဟုံ မညတိ မာနဝါ;
သိန္ဓူဒကံ အပဿန္တော,ကူပေ တောယံဝ မဏ္ဍုကော.
අල්පශ්රැත මිනිසා තමාගේ ස්වල්ප වූ දැනුම මහත් කොට සිතයි. එය හරියට මහා සාගරය නොදුටු, ළිඳේ වෙසෙන ගෙම්බා ළිං දිය මහත් කොට සිතන්නාක් වැන්න.
၁၆.
16.
ပထမံ ပရာဇယေ သိပ္ပံ,ဒုတိယံ ပရာဇယေ ဓနံ;
တတိယံ ပရာဇယေ ဓမ္မံ,စတုတ္ထံ ကိံ ကရိဿတိ.
පළමුවන වයසේදී ශිල්පය නොඉගෙන පරාජය වුවහොත්, දෙවන වයසේදී ධනය නොසොයා පරාජය වුවහොත්, තෙවන වයසේදී ධර්මය නොපුරා පරාජය වුවහොත්, සිව්වන වයසේදී ඔහු කුමක් කරනු ඇත්ද?
၁၇.
17.
ဗျတ္တ ပုတြ ကိမလသော,အဗျတ္တော ဘာရဟာရကော;
ဗျတ္တကော ပူဇိတော လောကေ,ဗျတ္တ ပုတြ ဒိနေ ဒိနေ.
බුද්ධිමත් පුත්රයනි, කුමට අලස වන්නේද? නූගතා බර උසුලන්නෙක් වෙයි. වියතා ලොවෙහි පිදුම් ලබයි. එබැවින් පුත්රයනි, දිනෙන් දින ඥානය වර්ධනය කරගන්න.
၁၈.
18.
မာတာ ဝေရီ ပိတာ သတြု,ကေန ဗာလေ န သိက္ခိတာ;
သဘာမဇ္ဈေ [Pg.5] န သောဘန္တိ,ဟံသမဇ္ဈေ ဗကောယထာ.
යම් මවක් සහ පියෙක් තම දරුවන්ට ශිල්පය උගන්වන්නේ නැද්ද, ඔවුහු දරුවන්ට සතුරෝ වෙති. හංසයන් මැද කොකෙකු මෙන්, ඔවුහු සභාවක් මැද බැබළෙන්නේ නැත.
၁၉.
19.
ကဏ္ဋကံ ဂိရိ ကော တိက္ခတိ,ကော အဉ္ဇနံ မိဂက္ခိကံ;
ဥပ္ပထံ ပလ္လလေ ကော သုဂန္ဓံ,ကုလ-ပုတ္တ-ရူပေါ ကော ပဝတ္တတိ;
သာမံ-ဘာဝေါ.
කටු තියුණු කරන්නේ කවුද? මුවැත්තියගේ ඇස්වල අඳුන ගාන්නේ කවුද? මඩ වගුරේ පිපෙන නෙළුම සුවඳ කරන්නේ කවුද? කුලපුත්රයාගේ ගුණ යහපත් කරන්නේ කවුද? මේ සියල්ල ස්වභාවධර්මයෙන්ම (සහජයෙන්ම) සිදුවන දේය.
၂၀.
20.
န ရသံ အကောတမ္ဗုလံ,အဓနဿ, လင်္ကတမ္ပိ;
အလောနကန္တု ဗျဉ္ဇနံ,ဗျာကရဏံ အသိပ္ပဿ.
හුණු නැති බුලත් විට රස නැත. දුප්පතාට පළඳවන ලද ආභරණවලින් වැඩක් නැත. ලුණු නැති ව්යංජනය රස නැත. නූගතාට ව්යාකරණ ශාස්ත්රයෙන් වැඩක් නැත.
၂၁.
21.
သုဿုသာ သုတသမ္ပန္နော,သုတာပညာယ ပဝဍ္ဎတိ;
ပညာယ အတ္ထံ ဇာနာတိ,ဉာတော အတ္ထော သုခါဝဟော.
ඉගෙනීමට ඇති ආශාව නිසා බහුශ්රැතභාවය ඇතිවේ. බහුශ්රැතභාවය නිසා ප්රඥාව වැඩේ. ප්රඥාව නිසා යහපත වටහා ගනී. වටහා ගන්නා ලද යහපත සැපය ළඟා කර දෙයි.
၂၂.
22.
ဘောဇနံ မေထုနံ နိဒ္ဒါ,ဂေါဏေ ပေါသေပိ ဝိဇ္ဇတိ;
ဝိဇ္ဇာ ဝိသေသော ပေါသဿ,တံ ဟီနော ဂေါသမော ဘဝေ.
ආහාර ගැනීම, මෛථුනය සහ නින්ද ගොනාට මෙන්ම මිනිසාටද පොදුය. මිනිසාගේ සුවිශේෂී බව වන්නේ දැනුමයි. එයින් තොර වූ මිනිසා ගොනෙකුට සමාන වෙයි.
၂၃.
23.
နတ္ထိ ဝိဇ္ဇာသမံမိတ္တံ,နစ ဗျာဓိသမော ရိပု;
နစ [Pg.6] အတ္တသမံ ပေမံ,နစ ကမ္မသမံ ဗလံ.
විද්යාවට සමාන මිතුරෙක් නැත. රෝගයට සමාන සතුරෙක් නැත. තමාට සමාන ප්රේමයක් නැත. කර්මයට සමාන බලයක් නැත.
၂၄.
24.
ဟံသော မဇ္ဈေ န ကာကာနံ,သီဟော ဂုန္နံ န သောဘတေ;
ဂဒြဘမဇ္ဈေ တုရင်္ဂေါ,ဗာလမဇ္ဈေ စ ပဏ္ဍိတော.
කපුටන් මැද හංසයා බැබළෙන්නේ නැත. ගවයන් මැද සිංහයා බැබළෙන්නේ නැත. බූරුවන් මැද අශ්වයා බැබළෙන්නේ නැත. එමෙන්ම අඥානයන් මැද පණ්ඩිතයා බැබළෙන්නේ නැත.
၂၅.
25.
ယာဝဇီဝမ္ပိ စေ ဗာလော,ပဏ္ဍိတံ ပယိရုပါသတိ;
န သော ဓမ္မံ ဝိဇာနာတိ,ဒဗ္ဗိ သူပရသံ ယထာ.
අඥානයා ජීවිත කාලය පුරාම පණ්ඩිතයෙකු ඇසුරු කළද, හැන්ද ව්යංජනයේ රසය නොදන්නා සේ, ඔහු ධර්මය වටහා නොගනී.
၂၆.
26.
မုဟုတ္တမပိ စေ ဝိညူ,ပဏ္ဍိတံ ပယိရုပါသတိ;
ခိပ္ပံ ဓမ္မံ ဝိဇာနာတိ,ဇိဝှာ သူပရသံ ယထာ.
බුද්ධිමත් පුද්ගලයා මොහොතක් පමණක් වුවද පණ්ඩිතයෙකු ඇසුරු කළහොත්, දිව ව්යංජනයේ රසය වහා හඳුනා ගන්නා සේ, ඔහු වහාම ධර්මය වටහා ගනී.
၂၇.
27.
ဝိနာ သတ္ထံ န ဂစ္ဆေယျ,သူရော သင်္ဂါမဘူမိယံ;
ပဏ္ဍိတွာဒ္ဓဂူ ဝါဏိဇော,ဝိဒေသဂမနော တထာ.
වීරයා ආයුධ නැතිව යුද බිමට නොයා යුතුය. පණ්ඩිතයා, මඟියා සහ වෙළෙන්දා ද එලෙසම නිසි සූදානමකින් තොරව විදේශගත නොවිය යුතුය.
၂၈.
28.
ဓနနာသံ မနောတာပံ,ဃရေ ဒုစ္စရိတာနိ စ;
ဝဉ္စနဉ္စ [Pg.7] အဝမာနံ,ပဏ္ဍိတော န ပကာသယေ.
ධනය විනාශ වීම ද, සිතේ ඇතිවන තැවුල ද, නිවසේ සිදුවන වැරදි හැසිරීම් ද, තමා රැවටීමට ලක්වීම ද, තමාට සිදුවූ අවමානය ද පණ්ඩිතයා විසින් අන් අයට ප්රකාශ නොකළ යුතුය.
၂၉.
29.
ပတ္တာနုရူပကံ ဝါကျံ,သဘာဝရူပကံ ပိယံ;
အတ္တာနုရူပကံ ကောဓံ,ယော ဇာနာတိ သ ပဏ္ဍိတော.
තත්ත්වයට ගැලපෙන වචනය ද, සභාවට ගැලපෙන ප්රිය වචනය ද, තමාගේ ප්රමාණයට ගැලපෙන කෝපය පාලනය කිරීම ද යමෙක් දන්නේද, හෙතෙම පණ්ඩිතයෙකි.
၃၀.
30.
အ-ဓနဿ ရသံ ခါဒါ,အ-ဗလဿ ဟထာ နရာ;
အ-ပညဿ ဝါကျ-ကထာ,ဥမ္မတ္တက-သမာ ဣမေ.
දුප්පතා රසවත් ආහාර සෙවීම ද, දුබලයා අනුන්ට පහර දීමට යාම ද, මෝඩයා දේශන පැවැත්වීමට යාම ද යන මේවා උම්මත්තකයන්ගේ ක්රියාවන්ට සමාන වේ.
၃၁.
31.
အနဝှာယံ ဂမယန္တော,အ-ပုစ္ဆာ ဗဟု-ဘာသကော;
အတ္တ-ဂုဏံ ပကာသေန္တော,တိ-ဝိဓံ ဟီန-လက္ခဏံ.
නොකැඳවාම යෑම ද, නොඅසාම බොහෝ දේ කතා කිරීම ද, තමාගේම ගුණ වර්ණනා කර ගැනීම ද යන මේවා පහත් පුද්ගලයන්ගේ ලක්ෂණ තුනකි.
၃၂.
32.
အပ္ပ-ရူပေါ ဗဟုံ ဘာသော,အပ္ပ-ပညော ပကာသိတော;
အပ္ပ-ပူရော ဃဋော ခေါဘေ,အပ္ပ-ခီရာ ဂါဝီ စထေ.
රූපයෙන් අඩු තැනැත්තා බොහෝ සෙයින් කතා කරයි. ප්රඥාවෙන් අඩු තැනැත්තා තමා ප්රසිද්ධ කර ගනී. බාගෙට පිරුණු කලය සෙලවෙයි. කිරි අඩු එළදෙන බොහෝ සෙයින් දඟලයි.
၃၃.
33.
မဏ္ဍူကေပိ ဥကြေ သီဟေ,ကာကဂ္ဂဟေ ပိယေ ပိယေ;
အ-ပဏ္ဍီပိ [Pg.8] ပဏ္ဍီ ဟုတွာ,ဓီရာ ပုစ္ဆေ ဝယေ ဝယေ.
වියළි ළිඳක වෙසෙන ගෙම්බා සිංහයෙකු මෙන් ගොරවයි. රාජාලියෙකු නැති තැන කපුටා ද රාජාලියෙකු මෙන් හැසිරෙයි. එමෙන්ම නූගතා ද ප්රඥාවන්තයන් විසින් ප්රශ්න කරනු ලබන තෙක් තමා පණ්ඩිතයෙකු යැයි සිතා සිටියි.
၃၄.
34.
မဏ္ဍူကေပိ ဥကြေ သီဟေ,သူကရေပိ ဥဟေ ဒီပေ;
ဗိဠာရေ သဒိသေ ဗျဂ္ဃေ,သဗ္ဗ ဓီရေ သိပ္ပ-သမေ.
ළිඳෙහි වෙසෙන ගෙම්බා සිංහයෙකු වැනිය, වනාන්තරයේ ඌරා කොටියෙකු වැනිය, බළලා ව්යාඝ්රයෙකු වැනිය. එමෙන්ම ප්රතිවාදියෙකු නැති තැන සැවොම තමන් මහා ප්රඥාවන්තයන් හෝ වීරයන් යැයි සිතති.
၃၅.
35.
န တိတ္တိ ရာဇာ ဓနမှိ,ပဏ္ဍိတောပိ သု-ဘာသိတေ;
စက္ခုံပိ ပိယ-ဒဿနေ,ဇလေ သာဂရော န တိတ္တိ.
රජු ධනයෙන් සෑහීමකට පත් නොවේ. පණ්ඩිතයා සුභාෂිතයන්ගෙන් සෑහීමකට පත් නොවේ. ඇස ප්රිය දසුන් දැකීමෙන් සෑහීමකට පත් නොවේ. සාගරය ජලයෙන් සෑහීමකට පත් නොවේ.
၃၆.
36.
ရူပ-ယောဗ္ဗန-သမ္ပန္နာ,ဝိသာထ-ကုထ-သမ္ဘဝါ;
ဝိဇ္ဇာ-ဟီနာ န သောဘန္တိ,နိဂန္ဓာ ဣဝ ကိံသုကာ.
රූපයෙන් හා යෞවනයෙන් යුක්ත වුවද, උසස් කුලයක උපත ලබා තිබුණද, විද්යාවෙන් තොර වූවෝ සුවඳක් නැති කෑල මල් මෙන් නොබබළති.
၃၇.
37.
ဟီနေ ပုတ္တော ရာဇာမစ္စော,ဗာလ-ပုတ္တော စ ပဏ္ဍိတော;
အ-ဓနဿ ဓနံ ဗဟု,ပုရိသာနံ န မညထ.
පහත් කුලයක උපන් පුත්රයා රජුගේ ඇමතියෙකු විය හැකිය. අඥානයාගේ පුත්රයා පණ්ඩිතයෙකු විය හැකිය. දුප්පතාට බොහෝ ධනය ලැබිය හැකිය. එබැවින් මිනිසුන්ගේ (උපත හෝ වත්මන් තත්ත්වය දෙස බලා) ඔවුන්ව සුළු කොට නොසිතන්න.
၃၈.
38.
ယော သိပ္ပ-လောဘေန,ဗဟုံ ဂဏှာတိ တံ သိပ္ပံ;
မူဂေါဝ [Pg.9] သုပိနံ ပဿံ,ကထေတုမ္ပိ န ဥဿဟေ.
යමෙක් ශිල්පයට ඇති ලෝභය නිසා (ප්රමාණයට වඩා) බොහෝ ශිල්පයන් හදාරන්නේ ද, හෙතෙම සිහිනයක් දුටු ගොළුමෙන් එය ප්රකාශ කිරීමට පවා අපොහොසත් වෙයි.
၃၉.
39.
ဘိဇ္ဇေတုံ ကုမ္ဘကာရော,သောဘေတုံ ကုမ္ဘ ဃဋ္ဋတိ;
န ခိပိတုံ အပါယေသု,သိဿာနံ ဝုဍ္ဎိ-ကာရဏာ.
කුඹල්කරු මැටි බඳුනට තළන්නේ එය බිඳ දැමීමට නොව, එය ලස්සන කිරීමට ය. (එලෙසම ගුරුවරුන් සිසුන්ට දඬුවම් කරන්නේ) ඔවුන් අපායට ඇද දැමීමට නොව, සිසුන්ගේ දියුණුව තකා ම ය.
၄၀.
40.
တဂ္ဂရဉ္စ ပလာသေန,ယော နရော ဥပနယှတိ;
ပတ္တာပိ သုရဘိ ဝါယန္တိ,ဧဝံ ဓီရူပသေဝနာ.
යම් මිනිසෙකු සුවඳවත් තගර මල් කොළයකින් ඔතන්නේ නම්, ඒ කොළයෙන් ද සුවඳ විහිදෙයි. නුවණැත්තන් ඇසුරු කිරීම ද එබඳු ය.
ပဏ္ဍိတကဏ္ဍော နိဋ္ဌိတော.
පණ්ඩිත කාණ්ඩය නිමවිය.
သုဇနကဏ္ဍော
සුජන කාණ්ඩය (යහපත් මිනිසුන් පිළිබඳ කොටස)
၄၁.
41.
သဗ္ဘိရေဝ သမာသေထ,သဗ္ဘိ ကုဗ္ဗေထ သန္ထဝံ;
သတံ သဒ္ဓမ္မမညာယ,သေယျော ဟောတိ န ပါပိယော.
සත්පුරුෂයන් සමඟ ම වාසය කළ යුතු ය. සත්පුරුෂයන් සමඟ ම ඇසුර පැවැත්විය යුතු ය. සත්පුරුෂයන්ගේ සද්ධර්මය දැනගැනීමෙන් තමාට යහපතක් ම සිදුවේ, අයහපතක් නොවේ.
၄၂.
42.
စဇ ဒုဇ္ဇန သံသဂ္ဂံ,ဘဇ သာဓု သမာဂမံ;
ကရ ပုညမဟောရတ္တိံ,သရ နိစ္စမနိစ္စတံ.
අසත්පුරුෂයන්ගේ ඇසුර දුරු කරන්න. සත්පුරුෂයන්ගේ ඇසුර ලබා ගන්න. දිවා රෑ දෙක්හි පින් දහම් කරන්න. නිරතුරුව ම අනිත්යතාවය සිහිපත් කරන්න.
၄၃.
43.
ယထာ [Pg.10] ဥဒုမ္ဗရပက္ကာ,ဗဟိရတ္တကမေဝစ;
အန္တော ကိမီဟိ သမ္ပုဏ္ဏာ,ဧဝံ ဒုဇ္ဇနဟဒ္ဒယာ.
ඉදුණු දිඹුල් ගෙඩිය පිටතින් රතු පැහැයෙන් අලංකාර වුව ද, ඇතුළතින් පණුවන්ගෙන් පිරී පවතින්නාක් මෙන්, අසත්පුරුෂයන්ගේ හදවත ද එබඳු ය.
၄၄.
44.
ယထာပိ ပနသာပက္ကာ,ဗဟိ ကဏ္ဍကမေဝ စ;
အန္တော အမတသမ္ပန္နာ,ဧဝံ သုဇနဟဒယာ.
ඉදුණු කොස් ගෙඩිය පිටතින් කටු සහිත වුව ද, ඇතුළතින් රසවත් වැල වරකායෙන් පිරී පවතින්නාක් මෙන්, සත්පුරුෂයන්ගේ හදවත ද එබඳු ය.
၄၅.
45.
သုက္ခောပိ စန္ဒနတရု န ဇဟာတိ ဂန္ဓံ,နာဂေါ ဂတော နရမုခေ န ဇဟာတိ လီဠံ;
ယန္တာဂတော မဓုရသံ န ဇဟာတိ ဥစ္ဆု,ဒုက္ခောပိ ပဏ္ဍိတဇနော န ဇဟာတိ ဓမ္မံ.
වියළුණ ද සඳුන් ගස සිය සුවඳ අත්නොහරියි. සතුරන් ඉදිරියට ගිය ද ඇතා සිය වික්රමාන්විත ලීලාව අත්නොහරියි. යන්ත්රයට අසුවුව ද උක්ගස සිය මිහිරි රසය අත්නොහරියි. එලෙස ම, දුකට පත් වුව ද පණ්ඩිතයා ධර්මය අත්නොහරියි.
၄၆.
46.
သီဟော နာမ ဇိဃစ္ဆာပိ,ပဏ္ဏာဒီနိ န ခါဒတိ;
သီဟော နာမ ကိသောစာပိ,နာဂမံသံ န ခါဒတိ.
සිංහයා කුසගින්නෙන් පෙළුණ ද තණකොළ හෝ කොළ ජාති නොකයි. සිංහයා කෙට්ටු වුව ද ඇතෙකුගේ මස් මිස (පහත් සතෙකුගේ මස්) අනුභව නොකරයි.
၄၇.
47.
ကုလ-ဇာတော ကုလ-ပုတ္တော,ကုလ-ဝံသ-သုရက္ခတော;
အတ္တနာ ဒုက္ခ-ပတ္တောပိ,ဟီန-ကမ္မံ န ကာရယေ.
උසස් කුලයක උපන්, කුලවංශය මනාව රකින කුලපුත්රයා තමා දුකට පත් වුව ද කිසිවිටෙකත් පහත් ක්රියාවන් නොකළ යුතු ය.
၄၈.
48.
စန္ဒနံ [Pg.11] သီတလံ လောကေ,တတော စန္ဒံဝ သီတလံ;
စန္ဒ-စန္ဒနသီတမှာ,သာဓု ဝါကျံ သုဘာသိတံ.
ලෝකයෙහි සඳුන් සිසිල් ය. ඊටත් වඩා චන්ද්රයා සිසිල් ය. චන්ද්රයාගේත් සඳුන්ගෙත් සිසිලසට වඩා සත්පුරුෂයාගේ සුභාෂිත වචනය සිසිල් ය.
၄၉.
49.
ဥဒေယျ ဘာဏု ပစ္ဆိမေ,မေရုရာဇာ နမေယျပိ;
သီတလာ နရကဂ္ဂိပိ,ပဗ္ဗတဂ္ဂေ စ ဥပ္ပလံ.ဝိကသေ န ဝိပရီတံ,သာဓုဝါယျံ ကုဒါစနံ.
බටහිර දෙසින් සූර්යයා උදා වුව ද, මහා මේරු පර්වතය නැමුණ ද, නිරාගින්න සිසිල් වුව ද, පර්වත මුදුනෙහි නෙළුම් මල් පිපුණ ද, සත්පුරුෂයන් පැවසූ වචනය කිසි කලෙකත් වෙනස් නොවේ.
၅၀.
50.
သုခါ ရုက္ခဿ ဆာယာဝ,တတော ဉာတိ မာတာ ပိတု;
တတော အာစရိယော ရညော,တတော ဗုဒ္ဓဿနေကဓာ.
ගසක සෙවණ සුවදායක ය. ඊට වඩා මවුපියන්ගේ සහ නෑදෑයන්ගේ සෙවණ සුවදායක ය. ඊටත් වඩා ගුරුවරයාගේ සහ රජුගේ සෙවණ සුවදායක ය. ඒ සියල්ලටම වඩා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සෙවණ අනේකප්රකාරයෙන් ම සුවදායක ය.
၅၁.
51.
ဘမရာ ပုပ္ဖမိစ္ဆန္တိ,ဂုဏမိစ္ဆန္တိ သုဇနာ;
မက္ခိကာ ပူတိမိစ္ဆန္တိ,ဒေါသမိစ္ဆန္တိ ဒုဇ္ဇနာ.
බඹරුන් මල් සොයන්නාක් මෙන් සත්පුරුෂයෝ ගුණ සොයති. මැස්සන් කුණු ජාති සොයන්නාක් මෙන් අසත්පුරුෂයෝ දෝෂ (වැරදි) සොයති.
၅၂.
52.
မာတာဟီနဿ ဒုဗ္ဘာသာ,ပိတာဟီနဿ ဒုကြိယာ;
ဥဘော [Pg.12] မာတာ ပိတာ ဟီနာ,ဒုဗ္ဘသာစ ဒုကီရိယာ.
මව පහත් තැනැත්තියක වූවහුගේ වචන අශෝභන වෙයි. පියා පහත් තැනැත්තෙකු වූවහුගේ ක්රියා අශෝභන වෙයි. මවත් පියාත් දෙදෙනාම පහත් වූවහුගේ වචන මෙන් ම ක්රියා ද අශෝභන වෙයි.
၅၃.
53.
မာတာ သေဋ္ဌဿ သုဘာသာ,ပိတာ သေဋ္ဌဿ သုကြိယာ;
ဥဘော မာတာ ပိတာ သေဋ္ဌာ,သုဘာသာစ သုကီရိယာ.
මව උතුම් තැනැත්තියක වූවහුගේ වචන යහපත් වෙයි. පියා උතුම් තැනැත්තෙකු වූවහුගේ ක්රියා යහපත් වෙයි. මවත් පියාත් දෙදෙනාම උතුම් වූවහුගේ වචන මෙන් ම ක්රියා ද යහපත් වෙයි.
၅၄.
54.
သင်္ဂါမေ သူရ-မိစ္ဆန္တိ,မန္တီသု အကူတူဟလံ;
ပိယဉ္စ အန္နပါနေသု,အတ္ထေ ဇာတေ စ ပဏ္ဍိတံ.
යුද බිමේදී සූර වීරයන් ද, මන්ත්රණවලදී නොසැලෙන සුලු (කලබල නොවන) උපදේශකයන් ද, ආහාර පාන දීමේදී ප්රියශීලී අය ද, යම් අවශ්යතාවක් හෝ ගැටලුවක් මතු වූ විට පණ්ඩිතයෙකු ද මිනිස්සු අපේක්ෂා කරති.
၅၅.
55.
သုနခေါ သုနခံ ဒိသွာ,ဒန္တံ ဒဿေတိ ဟိံသိတုံ;
ဒုဇ္ဇနော သုဇနံ ဒိသွာ,ရောသယံ ဟိံသမိစ္ဆတိ.
බල්ලෙකු තවත් බල්ලෙකු දැක තලා පෙළා දැමීමට දත් විලිස්සා පෙන්වන්නාක් මෙන්, අසත්පුරුෂයා ද සත්පුරුෂයෙකු දැක ක්රෝධයෙන් යුතුව ඔහුට හිංසා කිරීමට කැමති වෙයි.
၅၆.
56.
မာ စ ဝေဂေန ကိစ္စာနိ,ကရောသိ ကာရာပေသိ ဝါ;
သဟသာ ကာရိတံ ကမ္မံ,မန္ဒော ပစ္ဆာနုတပ္ပတိ.
කලබලයෙන් කිසිදු කාර්යයක් නොකරන්න, අන් ලවා ද නොකරවන්න. නොසිතා බලා ඉක්මනින් කළ ක්රියාවන් නිසා අඥාන මිනිසා පසුව පසුතැවිලි වෙයි.
၅၇.
57.
ကောဓံ ဝိဟိတွာ န ကဒါစိနသောစေ,မက္ခပ္ပဟာနံ ဣသယော အဝဏ္ဏယုံ;
သဗ္ဗေသ [Pg.13] ဖာရုသ-ဝစံ ခမေထ,ဧတံ ခန္တိံ ဥတ္တမမာဟု သန္တော.
ක්රෝධය දුරු කළ තැනැත්තා කිසිදා ශෝක නොකරයි. ගුණමකුකම දුරු කිරීම සෘෂිවරුන් විසින් වර්ණනා කරන ලදී. සැම දෙනාගේ ම රළු වචන ඉවසන්න. සත්පුරුෂයෝ මේ ඉවසීම උතුම් ම ඉවසීම යැයි පවසති.
၅၈.
58.
ဒုက္ခော နိဝါသော သမ္ဗာဓေ,ဌာနေ အသုစိသင်္ကတေ;
တတော အရိမှိ အပ္ပိယေ,တတောပိ အကတညုနာ.
පටු වූ ද අපිරිසිදු වූ ද අවහිර ස්ථානයක වාසය කිරීම දුක් සහිත ය. ඊටත් වඩා අප්රිය සතුරෙකු සමඟ වාසය කිරීම දුක් සහිත ය. ඒ සියල්ලටම වඩා කෙළෙහිගුණ නොදන්නා (අකෘතඥ) පුද්ගලයෙකු සමඟ වාසය කිරීම දුක් සහිත ය.
၅၉.
59.
ဩဝါဒေယျာနုသာသေယျ,ဂါပကာ စ နိဝါရယေ;
သတဉှိ သော ပိယော ဟောတိ,အသတံ ဟောတိ အပ္ပိယော.
අවවාද කළ යුතු ය, අනුශාසනා කළ යුතු ය, අයහපතින් වැළැක්විය යුතු ය. එවැනි තැනැත්තා සත්පුරුෂයන්ට ප්රිය වෙයි, අසත්පුරුෂයන්ට අප්රිය වෙයි.
၆၀.
60.
ဥတ္တမတ္တနိဝါတေန,သူရံ ဘေဒေန နိဇ္ဇယေ;
နီစံ အပ္ပက ဒါနေန,ဝီရိယေန သမံ ဇယေ.
උතුම් පුද්ගලයා නිහතමානී බවින් ද, ශූරයා (මිතුරන්ගෙන්) භේද කිරීමෙන් ද, පහත් පුද්ගලයා සුළු දීමනාවකින් ද, සමානයා වීර්යයෙන් ද ජයගත යුතු ය.
၆၁.
61.
န ဝိသံ ဝိသမိစ္စာဟု,ဓနံ သံဃဿ ဥစ္စတေ;
ဝိသံ ဧကံဝ ဟနတိ,သဗ္ဗံ သံဃဿ သန္တကံ.
ලෝකයෙහි ඇති වස සැබෑ වස නොවේ යැයි කියනු ලැබේ. මහා සංඝයා වහන්සේ සතු ධනය (සංඝික දේපළ) සැබෑ වස ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. මන්ද, වස විසින් නසනු ලබන්නේ එක් අයෙකු පමණි; සංඝික දේපළ පැහැර ගැනීම මුළු පරපුරම විනාශ කරයි.
၆၂.
62.
ဇဝနေ ဘဒြံ ဇာနန္တိ,ဗလိဒ္ဒဉ္စ ဝါဟေနာ;
ဒုဟေန [Pg.14] ဓေနုံ ဇာနန္တိ,ဘာသမာနေန ပဏ္ဍိတံ.
උතුම් අශ්වයා වේගයෙන් ද, ගොනා බර ඇදීමෙන් ද, දෙන කිරි දීමෙන් ද, පණ්ඩිතයා කථා කිරීමෙන් ද හඳුනා ගනිති.
၆၃.
63.
ဓနမပ္ပမ္ပိ သာဓူနံ,ကူပေ ဝါရိဝ နိဿယော;
ဗဟုံ အပိ အသာဓူနံ,နစ ဝါရီဝ အဏ္ဏဝေ.
සත්පුරුෂයන් සතු ස්වල්ප වූ ද ධනය ළිඳක ඇති ජලය මෙන් (අන් අයට) ප්රයෝජනවත් වෙයි. අසත්පුරුෂයන් සතු බොහෝ වූ ද ධනය මුහුදේ ඇති ජලය මෙන් (කිසිවෙකුට) ප්රයෝජනයක් නොවේ.
၆၄.
64.
နဇ္ဇော ပိဝန္တိ နော အာပံ,ရုက္ခာ ခါဒန္တိ နော ဖလံ;
ဝဿန္တိ ကွစိ နော မေဃာ,ပရတ္ထာယ သတံ ဓနံ.
ගංගාවෝ තමන්ගේ ම ජලය නොබොති, ගස් තමන්ගේ ම ඵල නොබුදිති, වැසි වලාකුළු තමන් උදෙසා නොවසිති. එලෙස ම සත්පුරුෂයන් සතු ධනය පවතින්නේ පරෝපකාරය සඳහා ම ය.
၆၅.
65.
အပတ္ထေယျံ န ပတ္ထေယျ,အ စိန္တေယျံ န စိန္တယေ;
ဓမ္မမေဝ သုစိန္တေယျ,ကာလံ မောဃံ န အစ္စယေ.
නොපැතිය යුතු දේ නොපැතිය යුතු ය, නොසිතිය යුතු දේ නොසිතිය යුතු ය. දහම ම මනාව සිතිය යුතු ය, කාලය හිස්ව ගත නොකළ යුතු ය.
၆၆.
66.
အစိန္တိတမ္ပိ ဘဝတိ,စိန္တိတမ္ပိ ဝိနဿတိ;
န ဟိ စိန္တာမယာ ဘောဂါ,ဣတ္ထိယာ ပုရိသဿဝါ.
නොසිතූ දේ ද සිදු වෙයි, සිතූ දේ ද විනාශ වී යයි. ස්ත්රියකට වුව ද පුරුෂයෙකුට වුව ද සම්පත් ලැබෙන්නේ හුදෙක් සිතීමෙන් ම පමණක් නොවේ.
၆၇.
67.
အသန္တဿ ပိယော ဟောတိ,သန္တေ န ကုရုတေ ပိယံ;
အသတံ [Pg.15] ဓမ္မံ ရောစေတိ,တံ ပရာဘဝတော မုခံ.
අසත්පුරුෂයන්ට ප්රිය කරයි, සත්පුරුෂයන්ට ප්රිය නොකරයි, අසත්පුරුෂයන්ගේ ධර්මයට කැමති වෙයි; එය පිරිහීමට කරුණකි.
သုဇနကဏ္ဍော နိဋ္ဌိတော.
සුජන කාණ්ඩය නිමවිය.
၄. ဗာလဒုဇ္ဇနကဏ္ဍော
4. බාල දුර්ජන කාණ්ඩය (අඥානයන් සහ අසත්පුරුෂයන් පිළිබඳ කොටස)
၆၈.
68.
အတိပ္ပိယော န ကာတဗ္ဗော,ခလော ကောတူဟလံ ကရော;
သိရသာ ဝဟျမာနောပိ,အဍ္ဎပူရော ဃဋော ယထာ.
කලබලකාරී වූ අසත්පුරුෂයා ඉතා ප්රියතමයෙකු නොකර ගත යුතු ය. හිස මත තබාගෙන ගිය ද හෙතෙම අඩක් පිරුණු දිය කළයක් බඳු ය (සැලෙමින් කරදර කරයි).
၆၉.
69.
သပ္ပော ဒုဋ္ဌော ခလော ဒုဋ္ဌော,သပ္ပော ဒုဋ္ဌတရော ခလော;
မန္တောသဓေဟိ သော သပ္ပော,ခလော ကေနုပသမ္မတိ.
සර්පයා ද දරුණු ය, අසත්පුරුෂයා ද දරුණු ය. එහෙත් සර්පයාට වඩා අසත්පුරුෂයා ඉතා දරුණු ය. මන්ත්ර හා ඖෂධවලින් ඒ සර්පයා දමනය කළ හැකි වුව ද, අසත්පුරුෂයා කුමකින් නම් දමනය කරන්නේ ද?
၇၀.
70.
ယော ဗာလော မညတိ ဗာလျံ,ပဏ္ဍိတော ဝါပိ တေန သော;
ဗာလောဝ ပဏ္ဍိတမာနီ,သော ဝေ ဗာလောတိ ဝုစ္စတိ.
යම් අඥානයෙක් තමාගේ අඥාන බව දන්නේ ද, ඒ හේතුවෙන් ම හෙතෙම පණ්ඩිතයෙක් වෙයි. එහෙත් තමා පණ්ඩිතයෙකු යැයි සිතන අඥානයා සැබවින් ම මෝඩයෙකි යි කියනු ලැබේ.
၇၁.
71.
မဓုံဝ မညတီ ဗာလော,ယာဝ ပါပံ န ပစ္စတိ;
ယဒါစ [Pg.16] ပစ္စတီ ပါပံ,အထ ဒုက္ခံ နိဂစ္ဆတိ.
පව්කම නොපැසෙන තාක් කල් අඥාන තැනැත්තා එය මී පැණි මෙන් (මිහිරි දෙයක් ලෙස) සිතයි. යම් දිනක ඒ පාපය පැසුණු කල, හෙතෙම මහත් දුකකට පත් වෙයි.
၇၂.
72.
န သာဓု ဗလဝါ ဗာလော,သဟသာ ဝိန္ဒတေ ဓနံ;
ကာယဿ ဘေဒါ ဒုပ္ပညော,နိရယံ သောပပဇ္ဇတိ.
බලවත් වූ අඥාන පුද්ගලයා යහපත් නොවේ, හෙතෙම අනුන්ට හිංසා කරමින් බලහත්කාරයෙන් ධනය ලබා ගනියි. මරණින් මතු ඒ අඥාන පුද්ගලයා නිරයෙහි උපදියි.
၇၃.
73.
ဃရေ ဒုဋ္ဌော စ မူသီကော စ,ဝနေ ဒုဋ္ဌော စ ဝါနရော;
သကုဏေ စ ဒုဋ္ဌော ကာကော,နရေ ဒုဋ္ဌောစ ဗြာဟ္မဏော.
නිවසේ සිටින සතුන් අතරින් මීයා හානිකර වේ; වනාන්තරයේ වෙසෙන සතුන් අතරින් වඳුරා දරුණු වේ; පක්ෂීන් අතරින් කපුටා දරුණු වේ; මිනිසුන් අතරින් අසත්පුරුෂ බ්රාහ්මණයා දරුණු වේ.
၇၄.
74.
ဒီဃာ ဇာဂရတော ရတ္တိ,ဒီဃံ သန္တဿ ယောဇနံ;
ဒီဃော ဗာလာန သံသာရော,သဒ္ဓမ္မံ အ-ဝိဇာနတံ.
නිදි වරන්නාට රාත්රිය දිගුය. විඩාපත් වූවාට යොදුන දිගුය. සද්ධර්මය නොදන්නා අඥානයන්ට සංසාරය දිගුය.
၇၅.
75.
တိလ မတ္တံ ပရေသံဝ,အပ္ပ ဒေါသဉ္စ ပဿတိ;
နာဠိကေရမ္ပိ သဒေါသံ,ခလ-ဇာတော န ပဿတိ.
දුර්ජනයා අනුන්ගේ තල ඇටයක් බඳු වූ ඉතා සුළු වරද පවා දකියි. නමුත් තමාගේ පොල් ගෙඩියක් බඳු වූ විශාල වරද පවා නොදකියි.
၇၆.
76.
နတ္တဒေါသံ ပရေ ဇညာ,ဇညာ ဒေါသံ ပရဿတု;
ဂုယှေ [Pg.17] ကုမ္မော အင်္ဂါနိ,ပရ ဒေါသဉ္စ လက္ခယေ.
තමාගේ වරද අන් අය නොදැනගත යුතුය. අන් අයගේ වරද තමන් දැනගත යුතුය. ඉබ්බා තම ශරීර අවයව සඟවා ගන්නා සේ තමාගේ රහස් රැකගත යුතු අතර, අන් අයගේ වැරදි පිළිබඳව විමසිලිමත් විය යුතුය.
၇၇.
77.
ပဏ္ဍိတဿ ပသံသာယ,ဒဏ္ဍော ဗာလေန ဒီယတေ;
ပဏ္ဍိတော ပဏ္ဍိတေနေဝ,ဝဏ္ဏိတောဝ သုဝဏ္ဏိတော.
අඥානයෙකු විසින් පණ්ඩිතයාට කරනු ලබන ප්රශංසාව දණ්ඩනයක් බඳුය. පණ්ඩිතයෙකු විසින් පණ්ඩිතයෙකු වර්ණනා කරනු ලැබීමම මනා වර්ණනාවකි.
၇၈.
78.
လုဒ္ဓံ အတ္ထေန ဂဏှေယျ,ထဒ္ဓံ အဉ္ဇလိ ကမ္မုနာ;
ဆန္ဒာနုဝတ္တိယာ မူဠှံ,ယထာဘူတေန ပဏ္ဍိတံ.
ලෝභියා ධනයෙන් ද, අහංකාර පුද්ගලයා දොහොත් මුදුන් දී වැඳීමෙන් ද, මෝඩයා ඔහුගේ අභිමතයට එකඟ වීමෙන් ද, පණ්ඩිතයා සත්යය පැවසීමෙන් ද වසඟ කරගත යුතුය.
ဗာလဒုဇ္ဇနကဏ္ဍော နိဋ္ဌိတော.
බාල දුර්ජන කාණ්ඩය නිමවිය.
၄. မိတ္တကဏ္ဍော
4. මිත්ර කාණ්ඩය
၇၉.
79.
ဟိတကာရော ပရော ဗန္ဓု,ဗန္ဓူပိ အဟိတော ပရော;
အ ဟိတော ဒေဟဇော ဗျာဓိ,ဟိတံ အရညမောသဓံ.
යහපත සලසන්නා පරදේශිකයෙකු වුව ද නෑයෙකි. අයහපත කරන්නා නෑයෙකු වුව ද පරයෙකි. ශරීරයෙන් හටගන්නා රෝගය අහිතකර ය. වනයෙහි හටගන්නා ඖෂධය හිතකර ය.
၈၀.
80.
ပရောက္ခေ ဂုဏ-ဟန္တာရံ,ပစ္စက္ခေ ပိယဝါဒိနံ;
ဝဇ္ဇေယျ [Pg.18] တာဒိသံ မိတ္တံ,ဝိသကုမ္ဘေ ယထာ မဓုံ.
පිටුපසින් ගුණ නසන, ඉදිරියේ දී ප්රිය බස් පවසන එබඳු මිතුරා, මතුපිට මීපැණි තැවරූ වස කළයක් මෙන් දුරින්ම දුරු කළ යුතුය.
၈၁.
81.
ဓနဟီနေ စဇေ မိတ္တော,ပုတ္တဒါရာ သဟောဒရာ;
ဓနဝန္တံဝ သေဝန္တိ,ဓနံ လောကေ မဟာ သခါ.
ධනය නැති කල්හි මිතුරෝ ද, අඹුදරුවෝ ද, සහෝදරයෝ ද හැර යති. ඔවුහු ධනවතාම ඇසුරු කරති. එබැවින් ලෝකයෙහි ධනයම මහා මිතුරා වේ.
၈၂.
82.
ဇာနေယျ ပေသေန ဘစ္စံ,ဗန္ဓုံ ဝါပိ ဘယာဂတေ;
အပ္ပကာသု တထာ မိတ္တံ,ဒါရဉ္စ ဝိဘဝက္ခယေ.
සේවකයා පණිවිඩයකදී ද, නෑයා භයක් පැමිණි කල්හි ද, මිතුරා විපතකදී ද, භාර්යාව ධනය විනාශ වූ කල්හි ද හඳුනාගත යුතුය.
၈၃.
83.
သော ဗန္ဓု ယော ဟိတေ ယုတ္တော,ပိတရော ဟောန္တိ ပေါသကော;
တံ မိတ္တံ ယတ္ထ ဝိဿာသော,သာ ဘရိယာ စ ယဿ နိဗ္ဗူတိ.
යහපතෙහි යෙදෙන්නා නෑයා වේ. පෝෂණය කරන්නා දෙමාපියෝ වෙති. යමෙකු කෙරෙහි විශ්වාසය තැබිය හැකිද, හේ මිතුරා වේ. යමෙකුගෙන් සැනසීම ලැබේද, ඕ භාර්යාව වන්නීය.
၈၄.
84.
န ဝိဿသေ အ-ဝိဿတ္တံ,မိတ္တဉ္စာပိ န ဝိဿသေ;
ကဒါစိ ကုပိတော မိတော,သဗ္ဗံ ဒေါသံ ပကာသယေ.
නොවිශ්වාසවන්තයා විශ්වාස නොකළ යුතුය. මිතුරා වුවද පමණට වඩා විශ්වාස නොකළ යුතුය. කිපුණු මිතුරා කිසියම් දිනෙක සියලු රහස් හෙළි කරනු ඇත.
၈၅.
85.
သကိံ ဒုဋ္ဌဉ္စ ယော မိတ္တံ,ပုန သန္ဓိတုမိစ္ဆတိ;
သော [Pg.19] မစ္စုံ ဥပဂဏှာတိ,ဂဗ္ဘမဿတရီ ယထာ.
වරක් තමා කෙරෙහි දූෂිත වූ මිතුරා නැවත සමාදාන කර ගැනීමට කැමති වන්නා, වෙළඹ පැටවෙකු පිළිසිඳගෙන මරණයට පත්වන්නාක් මෙන් මරණයට ළඟා වෙයි.
၈၆.
86.
ဝဟေ အ-မိတ္တံ ခန္ဓေန,ယာဝ ကာလော အနာဂတော;
တမေဝ အာဂတေ ကာလေ,သေလေ ဘိန္ဒေ ဃဋံ ဣဝ.
සුදුසු කාලය පැමිණෙන තෙක් හතුරා උරහිස මත තබාගෙන යා යුතුය. සුදුසු කාලය පැමිණි කල්හි, කළයක් ගලක ගසා පොඩි කරන්නාක් මෙන් ඔහු විනාශ කළ යුතුය.
၈၇.
87.
ဣဏသေသော အဂ္ဂိသေသော,သတြုသေသော တထေဝ စ;
ပုနပ္ပုနံ ဝိဝဍ္ဎန္တိ,တသ္မာ သေသံ န ကာရယေ.
ණය ඉතිරිය ද, ගිනි ඉතිරිය ද, සතුරු ඉතිරිය ද එසේමය. ඒවා නැවත නැවතත් වර්ධනය වේ. එබැවින් ඒවායින් කිසිවක් ඉතිරි නොකළ යුතුය.
၈၈.
88.
ပဒုမံဝ မုခံ ယဿ,ဝါစာ စန္ဒန သီတလာ;
တာဒိသံ နောပသေဝေယျ,ဟဒယေတု ဟလာဟလံ.
යමෙකුගේ මුහුණ නෙළුම් මලක් බඳුද, වචනය සඳුන් මෙන් සිසිල්ද, එහෙත් හදවතෙහි හලාහල විෂ පවතීද, එබඳු පුද්ගලයා ඇසුරු නොකළ යුතුය.
၈၉.
89.
န သေဝေ ဖရုသံ သာမိံ,နစ သေဝေယျ မစ္ဆရိံ;
တတော အပဂ္ဂဏှံ သာမိံ,နေဝ နိဂ္ဂဟိတံ တတော.
රළු පරුෂ ස්වාමියා ඇසුරු නොකළ යුතුය. මසුරු ස්වාමියා ද ඇසුරු නොකළ යුතුය. තමන්ව නොසලකා හරින ස්වාමියා මෙන්ම, අනිසි ලෙස නිග්රහ කරන ස්වාමියා ද ඇසුරු නොකළ යුතුය.
၉၀.
90.
သိင်္ဂီ ပညာသ ဟတ္ထေန,ဝဇ္ဇေ သတေန ဝါဇိနံ;
ဟတ္ထိံ [Pg.20] ဒန္တိံ သဟဿေန,ဒေသ စာဂေန ဒုဇ္ဇနံ.
අං ඇති සතාගෙන් රියන් පනහක් ද, අශ්වයාගෙන් රියන් සියයක් ද, දළ ඇති ඇතාගෙන් රියන් දහසක් ද ඈත් විය යුතුය. දුර්ජනයාගෙන් දේශය හැර යාමෙන්ම ඈත් විය යුතුය.
၉၁.
91.
ကုဒေသဉ္စ ကုမိတ္တဉ္စ,ကုကုလဉ္စ ကုဗန္ဓဝံ;
ကုဒါရဉ္စ ကုဒါသဉ္စ,ဒူရတော ပရိဝဇ္ဇယေ.
නරක දේශය ද, නරක මිතුරා ද, නරක කුලය ද, නරක නෑයා ද, නරක භාර්යාව ද, නරක සේවකයා ද දුරින්ම දුරු කළ යුතුය.
၉၂.
92.
ရောဂါတုရေ စ ဒုဗ္ဘိက္ခေ,ဗျသနေ သတ္တု ဝိဂ္ဂဟေ;
ရာဇဒွါရေ သုသာနေ စ,ယေ တိဋ္ဌန္တိ သုမိတ္တကာ.
රෝගී වූ කල ද, සාගතයකදී ද, විපතකදී ද, සතුරු කැරැල්ලකදී ද, රජවාසල දී මෙන්ම සොහොනෙහි දී ද යමෙක් ළඟින් සිටිත් ද, ඔවුහුම සැබෑ මිතුරෝ වෙති.
၉၃.
93.
သီတဝါစော ဗဟုမိတ္တော,ဖရုသော အပ္ပမိတ္တကော;
ဥပမံ ဧတ္ထ ဉာတဗ္ဗာ,စန္ဒ-သူရိယ-ရာဇူနံ.
මිහිරි බස් ඇත්තාට මිතුරෝ බොහෝ වෙති. රළු පරුෂ බස් ඇත්තාට මිතුරෝ අඩු වෙති. මේ සඳහා සඳු සහ හිරු උපමා කොට ගත යුතුය.
မိတ္တကဏ္ဍော နိဋ္ဌိတော.
මිත්ර කාණ්ඩය නිමවිය.
၅. ဣတ္ထိကဏ္ဍော
5. ස්ත්රී කාණ්ඩය
၉၄.
94.
ကောကိလာနံ သဒ္ဒံ ရူပံ,နာရီရူပံ ပတိဗ္ဗတာ;
ဝိဇ္ဇာ [Pg.21] ရူပံ အ-ရူပါနံ,ခမာ ရူပံ တပဿိနံ.
කොවුලන්ගේ රූපය හඬයි. ස්ත්රියකගේ රූපය පතිභක්තියයි. අවලස්සන අයගේ රූපය උගත්කමයි. තපස්වීන්ගේ රූපය ඉවසීමයි.
၉၅.
95.
ဣတ္ထီနဉ္စ ဓနံ ရူပံ,ပုရိသာနံ ဝိဇ္ဇာ ဓနံ;
ဘိက္ခူနဉ္စ ဓနံ သီလံ,ရာဇာနဉ္စ ဓနံ ဗလံ.
ස්ත්රීන්ට ධනය නම් රූපයයි. පුරුෂයන්ට ධනය නම් උගත්කමයි. භික්ෂූන්ට ධනය නම් සීලයයි. රජවරුන්ට ධනය නම් බලයයි.
၉၆.
96.
တပဿိနော ကိသာ သောဘာ,ထူလာ သောဘာ စတုပ္ပဒါ;
ပုရိသာ ဝိဇ္ဇဝါ သောဘာ,ဣတ္ထီ သောဘာသ သာမိကာ.
තපස්වීහු කෙට්ටු වීමෙන් බබළති. සිවුපාවෝ තරබාරු වීමෙන් බබළති. පුරුෂයෝ උගත්කමෙන් බබළති. ස්ත්රීහු ස්වාමියා නිසා බබළති.
၉၇.
97.
ပဉ္စ ရတျာ သုဂန္ဓဗ္ဗာ,သတ္တ ရတျာ ဓနုဂ္ဂဟာ;
ဧက မာသာ သုဘရိယာ,အဍ္ဎ မာသာ သိဿာ မလာ.
ගාන්ධර්වයෝ දින පහක් නොවැයීමෙන් ද, දුනුවායෝ දින හතක් පුහුණු නොවීමෙන් ද, යහපත් භාර්යාව මාසයක් සැමියාගෙන් වෙන්වීමෙන් ද, ශිෂ්යයෝ අඩමසක් පාඩම් නොකිරීමෙන් ද පිරිහෙති.
၉၈.
98.
ဟိံ ရမတိ ပင,ဟင ရမတိ ပေါက.ထီ ရမတိ ပု,ခု ရမတိ ဓံ.
හීන පුද්ගලයා මඩෙහි ඇලෙයි. හංසයා පොකුණෙහි ඇලෙයි. ස්ත්රිය පුරුෂයා කෙරෙහි ඇලෙයි. භික්ෂුව ධර්මයෙහි ඇලෙයි.
၉၉.
99.
ဇိဏ္ဏမန္နံ ပသံသေယျ,ဒါရဉ္စ ဂတယောဗ္ဗနံ;
ရဏာ ပုနာဂတာ သူရံ,သဿဉ္စ ဂေဟမာဂတံ.
ජීරණය වූ ආහාරය ද, තාරුණ්යය ඉක්මගිය භාර්යාව ද, සටනින් ජයගෙන පෙරළා පැමිණි වීරයා ද, ගෙට රැගෙන ආ අස්වැන්න ද ප්රශංසා කටයුතුය.
၁၀၀.
100.
ဒွတ္တိ-ပတိကာ [Pg.22] နာရီ စ,ဘိက္ခု ဒွတ္တိ-ဝိဟာရိကော;
ဒွတ္တိ-ပါသ-မုတ္တော ပက္ခီ,ကတ-မာယာ ဗဟူထရံ.
පුරුෂයන් දෙදෙනෙකු හෝ තිදෙනෙකු ඇසුරු කළ ස්ත්රිය ද, විහාර දෙක තුනක වාසය කරන භික්ෂුව ද, මල පුඩු දෙක තුනකින් බේරුණු පක්ෂියා ද බොහෝ මායාවන් දන්නෝ වෙති.
၁၀၁.
101.
ဒုဇ္ဇနံ ပဟာရာဒမေ,မိတ္တံ ဒမေ အ-ဘာဏိကာ;
ဣတ္ထိဉ္စ ဗျသနာ ဒမေ,ရာဂိနံ အပ္ပ ဘောဇနာ.
දුර්ජනයා දඬුවමෙන් දමනය කළ යුතුය. මිතුරා මෘදු වචනයෙන් දමනය කළ යුතුය. ස්ත්රිය විපතකදී දමනය කළ යුතුය. කාමාශාව ඇත්තා අල්ප ආහාරයෙන් දමනය කළ යුතුය.
၁၀၂.
102.
န ရတ္တိ ဝိနာ စန္ဒိမာ,ဝီစိံ ဝိနာ စ အဏ္ဏဝေါ;
ဟံသံ ဝိနာ ပေါက္ခရဏီ,ပတိံ ကညာစ သောဘတေ.
චන්ද්රයා නොමැතිව රාත්රිය ද, රළ නොමැතිව සාගරය ද, හංසයන් නොමැතිව පොකුණ ද, ස්වාමියා නොමැතිව තරුණිය ද නොබබළති.
၁၀၃.
103.
ပတိနာ ဇနိတော ဘောဂေါ,ဣတ္ထိယာဝ သံဂေါပ္ပိတော;
ပုရိသောဝ ဟိ ပဓာနော,ဣတ္ထီ သုတ္တံဝ သူစိယာ.
ස්වාමියා විසින් උපයන ලද ධනය භාර්යාව විසින් රැකගත යුතුය. පුරුෂයාම ප්රධාන වන අතර, ස්ත්රිය ඉදිකටුව පිටුපස යන නූල බඳුය.
၁၀၄.
104.
သဗ္ဗာနဒီ ဝင်္ကနဒီ,သဗ္ဗေ ကဋ္ဌမယာ ဝနာ;
သဗ္ဗိတ္ထိယော ကရေ ပါပံ,လဘမာနေ နိဝါတကေ.
සියලු ගංගාවෝ ඇද සහිත වෙති. සියලු වනාන්තර ලීයෙන් ගහණ වෙති. රහසිගත ස්ථානයක් ලැබුණහොත් සියලු ස්ත්රීහු පාපයෙහි යෙදෙති.
၁၀၅.
105.
ဝိဝါဒသီလိံ [Pg.23] ဥသူယဘာဏိနိံ,သမ္ပဿတဏှိံ ဗဟုပါကဘုတ္တိနိံ;
အဂ္ဂန္တဘုတ္တိံ ပရဂေဟဝါသိနိံ,နာရိံ စဇေ ပုတ္တသတမ္ပိ ပူမာ.
කලහකාරී වූ ද, ඊර්ෂ්යාවෙන් කතා කරන්නා වූ ද, දැඩි තණ්හාවෙන් යුත් ද, පමණට වඩා පිසින්නා වූ සහ අනුභව කරන්නා වූ ද, ඉතිරි නොකර අනුභව කරන්නා වූ ද, නිතර අනුන්ගේ ගෙවල්වල වසන්නා වූ ද ස්ත්රිය, පුත්රයන් සියයක් ලැබ සිටියද පුරුෂයා විසින් හැර දැමිය යුතුය.
၁၀၆.
106.
ဘုတ္တေသု မဏ္ဍေသု ဇနီဝ ကန္တိနီ,ဂုယှေစ ဌာနေ ဘဂိနီဝ ဟိရိဏီ;
ကမ္မေသု ပတ္တေသု ကရောတိ ဒါသီဝ,ဘယေသု မန္တီ သယနေသု ရာမယေ;
ရူပီသု သိက္ခီ ကုပနေသု ခန္တိနီ,သာ နာရီ သေဋ္ဌာတိ ဝဒန္တိ ပဏ္ဍိတာ;
ကာယဿ ဘေဒါစ ဒိဝေဘဝေယျ သာ.
ආහාර අනුභව කිරීමේදී මවක මෙන් ආදරණීය වූ ද, රහස්ය ස්ථානයකදී සහ ලැජ්ජා විය යුතු තැන්හිදී සහෝදරියක මෙන් ලැජ්ජාශීලී වූ ද, කටයුතු පැමිණි කල්හි දාසියක මෙන් වැඩ කරන්නා වූ ද, භීතියකදී උපදෙස් දෙන ඇමතියෙකු බඳු වූ ද, යහනේදී සතුටු කරන්නා වූ ද, රූපයෙන් ශෝභමාන වූ ද, කෝප වූ කල්හි ඉවසන්නා වූ ද, ඒ ස්ත්රිය ශ්රේෂ්ඨ යැයි පණ්ඩිතයෝ පවසති. ඕ තොමෝ කය බිඳීමෙන් මරණින් මතු ස්වර්ගයෙහි උපදින්නීය.
၁၀၇.
107.
သာမာ မိဂက္ခီ တနုမဇ္ဈဂတ္တာ,သူရူ သုကေသီ သမဒန္တပန္တီ;
ဂမ္ဘီရနာဘီ ယုဝတီ သုသီလီ,ဟီနေ ကုလေ ဇာတာပိ ဝိဝါဟျာ.
ශ්යාම වර්ණ වූ, මුවැත්තියකගේ වැනි නෙත් ඇති, සිහින් සිරුරක් ඇති, මනා කලවා සහ සුන්දර කෙස් කළඹක් ඇති, සමව පිහිටි දත් පෙළක් ඇති, ගැඹුරු නාභියක් ඇති, සිල්වත් තරුණිය පහත් කුලයක උපන්නද ඇය විවාහ කරගත යුතුය.
၁၀၈.
108.
သရဒံရတု-ကာလာနံ,ဘရိယာနံ ရူပဝတီ;
ဇေဋ္ဌော ပဓာနံ ပုတ္တာနံ,ဒိသာနံ ဥတ္တရာဒိသာ.
ඍතුන් අතරින් සරත් ඍතුව ද, භාර්යාවන් අතරින් රූපවත් භාර්යාව ද, පුත්රයන් අතරින් වැඩිමහල් පුත්රයා ද, දිශාවන් අතරින් උතුරු දිශාව ද ප්රධාන වේ.
၁၀၉.
109.
ယာ ဣစ္ဆေ ပုရိသော ဟောတုံ,ဇာတိ ဇာတိ ပုနပ္ပုနံ;
သာမိကံ [Pg.24] အပစာယေယျ,ဣန္ဒံဝ ပါရိစာရိကာ.
යම් ස්ත්රියක් භවයෙන් භවයෙහි නැවත නැවතත් පුරුෂයෙකු වීමට කැමති වේ නම්, ඇය දෙව්ලොව පරිචාරිකාවක ශක්ර දේවේන්ද්රයාට උපස්ථාන කරන්නාක් මෙන් සිය සැමියාට ගෞරවයෙන් උපස්ථාන කළ යුතුය.
၁၁၀.
110.
ယော ဣစ္ဆေ ပုရိသော ဟောတုံ,ဇာတိ ဇာတိ ပုနပ္ပုနံ;
ပရဒါနံ ဝိဝဇ္ဇေယျ,ဓောတပါဒေါဝ ကဒ္ဒမံ.
යම් මිනිසෙක් හැම උපතකදීම නැවත නැවතත් පිරිමියෙකු වීමට කැමති වන්නේ නම්, ඔහු සෝදාගත් පාද ඇති අයෙකු මඩ මඟහරින්නාක් මෙන් පරදාර සේවනයෙන් වැළකිය යුතුය.
၁၁၁.
111.
အတိက္ကန္တ ဝယော ပေါသော,အာနေတိ တိမ္ဗရုတ္တနိံ;
တဿာ ဣဿာ အသဒ္ဓါတိ,တံ ပရာဘဝတော မုခံ.
වයස්ගත වූ මිනිසෙකු ළාබාල තරුණියක සිය බිරිඳ කොට කැඳවාගෙන ඒමද, ඇය කෙරෙහි ඇති වන ඊර්ෂ්යාවෙන් හා සැකයෙන් නිදි නොලැබීමද ඔහුගේ පිරිහීමට කරුණකි.
ဣတ္ထိကဏ္ဍော နိဋ္ဌိတော.
ස්ත්රී කාණ්ඩය නිමාවිය.
၆. ရာဇကဏ္ဍော
6. රාජ කාණ්ඩය
၁၁၂.
112.
ဧကယာမံ သယေ ရာဇာ,ဒွိယာမညေဝ ပဏ္ဍိတော;
ဃရာဝါသော တိယာမံဝ,စတုယာမံ တု ယာစကော.
රජතුමා එක් යාමයක් පමණක් නිදාගන්නේය. පණ්ඩිතයා යාම දෙකක් නිදාගන්නේය. ගිහි ගෙයි වෙසෙන්නා යාම තුනක් නිදාගන්නේය. යාචකයා වනාහි යාම හතරක්ම නිදාගන්නේය.
၁၁၃.
113.
ဓနဝါ သုတဝါ ရာဇာ,နဒီ ဝေဇ္ဇော စိမေပဉ္စ;
ယတ္ထ [Pg.25] ဒေသေ န ဝိဇ္ဇန္တိ,န တတ္ထ ဒိဝသံ ဝသေ.
ධනවතෙකු, උගතෙකු, රජෙකු, ගංගාවක් සහ වෛද්යවරයෙකු යන මේ පස්දෙනා යම් දේශයක නොමැති නම්, එහි එක දිනක්වත් වාසය නොකළ යුතුය.
၁၁၄.
114.
ယသ္မိံ ပဒေသေ န မာနော,န ပေမံ နစ ဗန္ဓဝါ;
နစ ဝိဇ္ဇာဂမော ကောစိ,န တတ္ထ ဒိဝသံ ဝသေ.
යම් ප්රදේශයක ගෞරවයක්, ආදරයක්, නෑදෑ හිතමිතුරන් හෝ කිසිදු ශිල්ප ඥානයක් ලබාගැනීමට අවස්ථාවක් නැද්ද, එහි එක දිනක්වත් වාසය නොකළ යුතුය.
၁၁၅.
115.
အပုတ္တကံ ဃရံ သုညံ,ရဋ္ဌံ သုညံ အရာဇကံ;
အ သိပ္ပဿ မုခံ သုညံ,သဗ္ဗ သုညံ ဒလိဒ္ဒကာ.
දරුවන් නැති නිවස හිස්ය; රජෙකු නැති රට හිස්ය; ශිල්ප ශාස්ත්රයක් නොදත් තැනැත්තාගේ මුහුණ හිස්ය; දිළිඳු තැනැත්තාට සියල්ල හිස්ය.
၁၁၆.
116.
ဓနမိစ္ဆေယျ ဝါဏိဇ္ဇော,ဝိဇ္ဇမိစ္ဆေ ဘဇေသုတံ;
ပုတ္တမိစ္ဆေ တရုဏိတ္ထိံ,ရာဇာမစ္စံ ဝသံ ဂမေ.
වෙළෙන්දා ධනය පතයි; ශිෂ්යයා උගතුන් ඇසුරු කරමින් විද්යාව පතයි; තරුණ බිරිඳ පුතෙකු පතයි; රජතුමා අමාත්යයන් තම වසඟයට ගැනීමට පතයි.
၁၁၇.
117.
နဋ္ဌောယတိ အသန္တုဋ္ဌော,သန္တုဋ္ဌော စ မဟီပတိ;
လဇ္ဇာ စ ဂဏိကာ နဋ္ဌာ,နိလ္လဇ္ဇာ ကုလဓီတိကာ.
අසන්තෘප්ත වූ මහණා ද, සන්තෘප්ත වූ රජු ද විනාශ වෙති. ලැජ්ජාශීලී ගණිකාව ද, නිර්ලජ්ජිත කුල දියණිය ද විනාශ වෙති.
၁၁၈.
118.
ပက္ခီနံ ဗလမာကာသော,မစ္ဆာနမုဒကံ ဗလံ;
ဒုဗ္ဗလဿ [Pg.26] ဗလံ ရာဇာ,ကုမာရာနံ ရုဒံ ဗလံ.
පක්ෂීන්ගේ බලය අහසයි; මත්ස්යයන්ගේ බලය ජලයයි; දුබලයන්ගේ බලය රජතුමායි; කුඩා දරුවන්ගේ බලය හැඬීමයි.
၁၁၉.
119.
ခမာ ဇာဂရိယုဋ္ဌာနံ,သံဝိဘာဂေါ ဒယိက္ခဏာ;
နာယကဿ ဂုဏာ ဧတေ,ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ သတံ ဂုဏာ.
ඉවසීම, අවදිමත් බව, උත්සාහය, ත්යාගශීලී බව සහ දයාව දැක්වීම යන මේවා නායකයෙකු සතු විය යුතු, සත්පුරුෂයන් විසින් අපේක්ෂා කරනු ලබන ගුණාංගයන්ය.
၁၂၀.
120.
သကိံ ဝဒန္တိ ရာဇာနော,သကိံ သမဏဗြာဟ္မဏာ;
သကိံ သပ္ပုရိသာ လောကေ,ဧသ ဓမ္မော သနန္တနော.
රජවරු එක් වරක් පමණක් පොරොන්දු වෙති; ශ්රමණ බ්රාහ්මණයෝ එක් වරක් පමණක් පවසති; ලෝකයෙහි සත්පුරුෂයෝ ද එක් වරක් පමණක් පවසති. මෙය සනාතන ධර්මයකි.
၁၂၁.
121.
အလသော ဂိဟီ ကာမဘောဂီ န သာဓု,အသညတော ပဗ္ဗဇိတော န သာဓု;
ရာဇာ အနိသမ္မကာရီ န သာဓု,ပဏ္ဍိတော ကောဓနော တံပိ န သာဓု.
කාමභෝගී ගිහියා අලසයෙකු වීම යහපත් නොවේ; පැවිද්දා සංවර නොවූවෙකු වීම යහපත් නොවේ; රජතුමා සොයා නොබලා කටයුතු කරන්නෙකු වීම යහපත් නොවේ; පණ්ඩිතයා ක්රෝධ කරන්නෙකු වීම ද යහපත් නොවේ.
၁၂၂.
122.
ဗဟဝေါ ယတ္ထ နေတ္တာရော,သဗ္ဗေ ပဏ္ဍိတမာနိနော;
သဗ္ဗေ မဟတ္တမိစ္ဆန္တိ,တေသံ ကမ္မံ ဝိနဿတိ.
යම් තැනක නායකයන් බොහෝ දෙනෙක් සිටිත්ද, සියල්ලෝම තමන් පණ්ඩිතයන් යැයි සිතත්ද, සියල්ලෝම ප්රධානත්වය පතත්ද, ඔවුන්ගේ සියලු කටයුතු විනාශයට පත් වේ.
၁၂၃.
123.
အာယံ ခယံ သယံ ဇညာ,ရာဇာ သယံ ကတာကတံ;
နိဂ္ဂဟေ [Pg.27] နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ,ပဂ္ဂဟေ ပဂ္ဂဟာရဟံ.
රජතුමා තමාගේ ආදායම සහ වියදම ද, තමා විසින් කළ යුතු සහ නොකළ යුතු දෑ ද තමාම දැනගත යුතුය. දඬුවම් ලැබිය යුතු අයට දඬුවම් කළ යුතු අතර, ප්රශංසා ලැබිය යුතු අයට ප්රශංසා කළ යුතුය.
၁၂၄.
124.
ပိဋ္ဌိတောက္ကံ နိသေဝေယျ,ကုစ္ဆိနာဝ ဟုတာသနံ;
သာမိကံ သဗ္ဗဘာဂေန,ပရလောကံ အမောဟဝါ.
පිටුපසින් සූර්ය රශ්මිය ද, බඩ පැත්තෙන් ගින්න ද සේවනය කළ යුතුය. ස්වාමියාට මුළු හදවතින්ම සේවය කළ යුතු අතර, මෝහයෙන් තොරව පරලොව සැකසිය යුතුය.
၁၂၅.
125.
အဂ္ဂိ အာပေါ ဣတ္ထိမူဠှော,သပ္ပော ရာဇ-ကုလာနိစ;
အပယန္တေန ဂန္တဗ္ဗာ,အစ္စေက-ပါဏဟာရကာ.
ගින්න, ජලය, මෝඩ ස්ත්රිය, සර්පයා සහ රාජ කුලයන් යන මොවුන්ගෙන් ඈත්ව සිටිය යුතුය. මන්ද මොවුහු ක්ෂණිකව ප්රාණය නසන්නෝ වෙති.
၁၂၆.
126.
ပဒုဋ္ဌ-ဘရိယ-သံဝါသော,ပဒုဋ္ဌ စိတ္တ ဒါသကော;
သ-သပ္ပေ စ ဃရေ ဝါသော,မစ္စု ဧဝ န သံသယော.
දුෂ්ට බිරිඳක සමඟ වාසය කිරීම ද, ද්වේෂසහගත සිතක් ඇති මෙහෙකරුවෙකු ළඟ තබා ගැනීම ද, සර්පයෙකු සිටින නිවසක වාසය කිරීම ද ඒකාන්තයෙන්ම මරණය කැඳවීමකි; එහි සැකයක් නැත.
၁၂၇.
127.
မူဠှ သိဿော ပဒေသေန,ကုနာရီ ဘရဏေန စ;
အသတာ သမ္ပယောဂေန,ပဏ္ဍိတောပ္ပဝသီဒတိ.
මෝඩ ගෝලයෙකුට උපදෙස් දීමෙන් ද, දුෂ්ට ස්ත්රියක පෝෂණය කිරීමෙන් ද, අසත්පුරුෂයන් ඇසුරු කිරීමෙන් ද පණ්ඩිතයා පවා පිරිහීමට පත්වේ.
၁၂၈.
128.
မာတာ ပုတ္တကရံ ပါပံ,သိဿပါပံ ဂုရုကတာ;
ရာဇာ [Pg.28] ရဋ္ဌကရံ ပါပံ,ရာဇပါပံ ပုရောဟိတော.
දරුවා කරන පාපයට mව වගකිව යුතුය; ගෝලයා කරන පාපයට ගුරුවරයා වගකිව යුතුය; රටවැසියන් කරන පාපයට රජු වගකිව යුතුය; රජු කරන පාපයට පුරෝහිතයා වගකිව යුතුය.
၁၂၉.
129.
အကောဓေန ဇိနေ ကောဓံ,အသာဓုံ သာဓုနာ ဇိနေ;
ဇိနေ မစ္ဆရိံ ဒါနေန,သစ္စေနာလီကဝါဒိနံ;
ක්රෝධ කරන්නා ක්රෝධ නොකිරීමෙන් ජය ගත යුතුය; නපුරු තැනැත්තා යහපත්කමෙන් ජය ගත යුතුය; මසුරු තැනැත්තා ත්යාගශීලී බවෙන් ජය ගත යුතුය; බොරු කියන්නා සත්යයෙන් ජය ගත යුතුය.
၁၃၀.
130.
အဒန္တံ ဒမနံ ဒါနံ,ဒါနံ သဗ္ဗတ္ထ သာဓကံ;
ဒါနေန ပိယ ဝါစာယ,ဥန္နမန္တိ နမန္တိ စ;
දන් දීම නොදැමුණු අය දමනය කරයි; දන් දීම සියලු කටයුතු සාර්ථක කරයි; දන් දීමෙන් හා ප්රිය වචනයෙන් මිනිස්සු උසස් වෙති, නැමී ගරු කරති.
၁၃၁.
131.
ဒါနံ သိနေဟဘေသဇ္ဇံ,မစ္ဆေရံ ဒေါသနောသဓံ;
ဒါနံ ယသဿီ ဘေသဇ္ဇံ,မစ္ဆေရံ ကပဏောသဓံ.
දන් දීම යනු සෙනෙහස ඇති කරන ඖෂධයකි; මසුරුකම වනාහි දෝෂ වඩවන ඖෂධයකි. දන් දීම කීර්තිය ලබාදෙන ඖෂධයකි; මසුරුකම දිළිඳු බව ගෙන දෙන ඖෂධයකි.
၁၃၂.
132.
ဗဟူနမပ္ပသာရာနံ,သာမဂ္ဂိယာ ဇယံ ဇယေ;
တိဏေဟိ ဝတ္တတေ ယောတ္တံ,တေန နာဂေါပိ ဗဇ္ဈတေ.
සාරයක් නැති බොහෝ දෙනෙකුගේ වුවද සමගියෙන් ජයග්රහණය ලැබිය හැකිය. තණකොළ එකතු කර සාදන ලද ලණුවෙන් මහා ඇතෙකු වුවද බැඳ තැබිය හැකිය.
၁၃၃.
133.
သဟာယော အသမတ္ထောပိ,တေဇသာ ကိံကရိဿတိ;
နိဝါတေ [Pg.29] ဇလိတော အဂ္ဂိ,သယမေ ဝူပသမ္ပတိ.
සහායකයෙකු නොමැති තැනැත්තා තමාගේ තේජසින් කුමක් කරන්නද? සුළඟ නැති තැනක ඇවිළුණු ගින්න ඉබේම නිවී යන්නේය.
၁၃၄.
134.
န ရညာ သမကံ ဘုဉ္ဇေ,ကာမဘောဂံ ကုဒါစနံ;
အာကပ္ပံ ရသ ဘုတ္တိံဝါ,မာလာ ဂန္ဓ ဝိလေပနံ;
ဝတ္ထံ သဗ္ဗအလင်္ကာရံ,န ရညာ သဒိသံ ကရေ.
කිසිවිටෙකත් රජු හා සමානව කාමභෝගී සැප විඳීම නොකළ යුතුය. ඇඳුම් පැළඳුම්, ආහාර රස බැලීම්, මල් පැළඳීම, සුවඳ විලවුන් ගැල්වීම සහ සියලු අබරණ පැළඳීම රජුට සමාන වන ලෙස නොකළ යුතුය.
၁၃၅.
135.
န မေ ရာဇာ သခါ ဟောတိ,န ရာဇာ ဟောတိ မေထုနော;
ဧသော သာမိကော မယှန္တိ,စိတ္တေ နိဋ္ဌံ သုထာပယေ.
රජතුමා මාගේ මිතුරෙකු නොවේ, රජතුමා මාගේ නෑයෙකු ද නොවේ; ඔහු මාගේ ස්වාමියාය කියා සිතෙහි ස්ථිරව තබාගත යුතුය.
၁၃၆.
136.
နာတိဒူရေ ဘဇေ ရညော,နာစ္စာသန္နောပဝါတကေ;
ဥဇုကေ နာတိနိန္နေ စ,န ဘဇေ ဥစ္စမာသနေ.ဆဒေါသေ ဝဇ္ဇေ သေဝကော,တိဋ္ဌေ အဂ္ဂိံဝ သံယတော.
රජුට ඉතා ඈතින් ද, ඉතා ළඟින් ද, සුළං හමන දිශාවෙන් ද, සෘජුව මුහුණට මුහුණ ලා ද, ඉතා පහත් තැනක ද, උස් අසුනක ද නොසිටිය යුතුය. සේවකයා මේ දෝෂ හය මඟහැර, ගින්නක් අසල සිටින්නාක් මෙන් සංවරව සිටිය යුතුය.
၁၃၇.
137.
ဂုဏီ သဗ္ဗညု တုလျောပိ,နသောဘတိ အနိဿယော;
အနဂ္ဃမောပိ [Pg.30] မဏိသေဋ္ဌော,ဟေမံ နိဿာယ သောဘတိ.
සර්වඥයෙකු හා සමාන වුවද ගුණවත් තැනැත්තා පිහිටක් නොමැතිව නොබබළයි; මිල කළ නොහැකි අනර්ඝ මැණිකක් වුවද බබළන්නේ රනින් නිම කළ ආභරණයක බැඳුණු විටය.
ရာဇကဏ္ဍော နိဋ္ဌိတော.
රාජ කාණ්ඩය නිමාවිය.
၇. ပကိဏ္ဏကကဏ္ဍော
7. ප්රකීර්ණක කාණ්ඩය
၁၃၈.
138.
ဣတ္ထိမိဿေ ကုတောသီလံ,မံသ ဘက္ခေ ကုတောဒယာ;
သုရာ ပါနေ ကုတောသစ္စံ,မဟာလောဘေ ကုတောဟိရီ;
မဟာတန္ဒေ ကုတောသိပ္ပံ,မဟာ ကောဓေ ကုတောဓနံ.
ස්ත්රීන් ඇසුරෙහි ගැලී සිටින්නාට ශීලයක් කොයින්ද? මස් බුදින්නාට කරුණාවක් කොයින්ද? මත්පැන් බොන්නාට සත්යයක් කොයින්ද? මහා ලෝභියෙකුට ලැජ්ජාවක් කොයින්ද? අධික අලසයාට ශිල්පයක් කොයින්ද? මහා ක්රෝධ කරන්නෙකුට ධනයක් කොයින්ද?
၁၃၉.
139.
သုရာ ယောဂေါ ဝိကာလော စ,သမဇ္ဇ စရဏာလသံ;
ခိဍ္ဍာဓုတ္တော ပါပမိတ္တော,ဘောဂနာသမုခါ ဣမေ.
මත්පැන් පානය කිරීම, නොවේලෙහි හැසිරීම, සභා උත්සව නැරඹීම, අලසකම, සූදුවෙහි යෙදීම සහ පාපමිත්ර සේවනය යන මේවා ධනය විනාශ වන මඟවල් වේ.
၁၄၀.
140.
ဒိဝါ နာဒိက္ခာ ဝတ္တဗ္ဗံ,ရတ္တော နာဝစနေန စ;
သဉ္စရေယျ ဘယာ ဘီတော,ဝနေ ဝနစရီ ယထာ.
දවල් කාලයෙහි සිව්දෙස බලා කතා නොකළ යුතුය. රාත්රී කාලයෙහි ශබ්ද නඟා කතා නොකළ යුතුය. වනයෙහි වසන්නෙකු මෙන් බියෙන් හා ප්රවේශමෙන් හැසිරිය යුතුය.
၁၄၁.
141.
ဇီဝန္တာပိ မတာပဉ္စ,ဗျာသေန ပရိကိတ္တိတာ;
ဒုက္ခိတော [Pg.31] ဗျာဓိတောမူဠှော,ဣဏဝါ နိတျသေဝကော.
ජීවත්ව සිටියද මළවුන් හා සමාන වන පස්දෙනෙකු ව්යාස සෘෂිවරයා විසින් දක්වා ඇත; එනම්: දුකින් පෙළෙන්නා, රෝගී වූ තැනැත්තා, මෝඩයා, ණය ගැතියා සහ නිරන්තරයෙන් අනුන්ට සේවය කරන්නා ය.
၁၄၂.
142.
အနာဂတံ ဘယံ ဒိသွာ,ဒူရတော ပရိဝဇ္ဇယေ;
အာဂတဉ္စ ဘယံ ဒိသွာ,အ ဘီတော ဟောတိ ပဏ္ဍိတော.
මතු පැමිණෙන බිය දැක එය දුරදීම මඟහැරිය යුතුය; පැමිණි බිය දැක පණ්ඩිතයා බිය නොවී මුහුණ දෙයි.
၁၄၃.
143.
နိဒ္ဒါလုကော ပမတ္တောစ,သုခတ္တော ရောဂဝါလသော;
မဟိစ္ဆော ကမ္မာရာမောစ,သတ္တေ တေ သတ္ထဝဇ္ဇိတာ.
අධික ලෙස නිදාගන්නා, ප්රමාද වන, සැප කැමති වන, නිතර රෝගාතුර වන, අලස වන, මහා ආශාවන් ඇති සහ අනවශ්ය වැඩෙහි නිරත වන යන මේ පුද්ගලයන් හත්දෙනා ශාස්ත්රය හැදෑරීමෙන් බැහැර වූවෝ වෙති.
၁၄၄.
144.
ဒုဂ္ဂတံ ဂစ္ဆ ဟေ လာဘ,လာဘီ လာဘေန ပူရတိ;
ထလေ ပဝဿ ပဇ္ဇုန္န,သိန္ဓု အာပေန ပူရတိ;
နတ္ထိဒံ ကမ္မပ္ပဓာနကံ.
අනේ ලාභය, ඔබ දුප්පතා කරා යන්න; මන්ද ලාභ ලබන්නා තව තවත් ලාභයෙන්ම පිරෙන්නේය. වැස්ස, ඔබ ගොඩබිමට වහින්න; මන්ද මහා සාගරය දැනටමත් ජලයෙන් පිරී පවතී. මෙය කර්මයේ ප්රධානත්වය නොවේද?
၁၄၅.
145.
န ဟိ ကောစိ ကတေ ကိစ္စေ,ကတ္တာရံ သမုပေက္ခတေ;
တသ္မာ သဗ္ဗာနိ ကိစ္စာနိ,သာဝ သေသေန ကာရယေ.
යම් කාර්යයක් නිම වූ පසු කිසිවෙකු එය කළ තැනැත්තා දෙස ආපසු හැරී නොබලයි. එම නිසා සියලු කටයුතු අඩක් ඉතිරි කර අවසන් කළ යුතුය.
၁၄၆.
146.
တူလံ သလ္လဟုကံ လောကေ,တတော စာပလ္လ-ဇာတိကော;
တတော [Pg.32] ဝုဍ္ဎ မနောဝါဒေါ,ပမတ္တော ဗုဒ္ဓသာသနေ.
ලෝකයෙහි පුළුන් ඉතා සැහැල්ලු ය. චපල ස්වභාවය ඇත්තා ඊටත් වඩා සැහැල්ලු ය. වැඩිහිටියන්ගේ අවවාදය (නොසලකන්නා) ඊටත් වඩා සැහැල්ලු ය. බුද්ධ ශාසනයෙහි ප්රමාද වූ තැනැත්තා ඒ සැමටම වඩා සැහැල්ලු ය.
၁၄၇.
147.
ပါသာဏဆတ္တံ ဂရုကံ,တတော ဒေဝါနစိက္ခဏံ;
တတော ဝုဍ္ဎာနမောဝါဒေါ,တတော ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ.
ගල් කුඩය බර ය. දෙවියන්ගේ අනුශාසනාව ඊටත් වඩා බර ය. වැඩිහිටියන්ගේ අවවාදය ඊටත් වඩා බර ය. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනය ඒ සියල්ලටම වඩා බර (උතුම්) ය.
၁၄၈.
148.
ကာယဿ ဒက္ခိဏ ဟတ္ထော,ဒေါသော ဧတ္ထ ကနိဋ္ဌကော;
ကဏ္ဏ ဃာနာန-မက္ခီနံ,ဝါမော တု ပါဒ-ပါသကော.
ශරීරයේ දකුණු අත ද, මෙහිලා කණිෂ්ඨ (බාල) දෝෂය ද, කන්, නාසය, ඇස් ද, වම් පාදය ද...
၁၄၉.
149.
တမ္ဗူလဿ မဇ္ဈ ပတ္တေ,ကုဝေရော ရက္ခတီ သဒါ;
မူလမှိ ရက္ခတိ ယက္ခော,အဂ္ဂမှိ ကာလကဏ္ဏိကာ;
တာနိ ဘုဉ္ဇေယျ ဆိန္ဒိတွာ,သိရီ ဧဝံ ပဝဍ္ဎတိ.
බුලත් කොළයේ මැද නිරන්තරයෙන්ම කුවේරයා රකියි. එහි මුල (නැට්ට) යක්ෂයෙකු රකියි. එහි අග (කොන) කාලකණ්ණිය රකියි. එබැවින් ඒවා කපා ඉවත් කර බුලත් අනුභව කළ යුතුය; එවිට සෞභාග්යය වර්ධනය වේ.
၁၅၀.
150.
သမ္ပုဏ္ဏရက္ခော ဗြဟ္မာဝ,အစ္စုရက္ခော စ ဗိဿဏော;
တသ္မာ ဟိ တေ ပူဇယန္တု,သဒါ မာနေန္တိ တံ နရံ.
මහා බ්රහ්මයා සම්පූර්ණයෙන්ම ආරක්ෂා කරයි. විෂ්ණු (නොහොත් වෛශ්රවණ) දෙවියන් ද බොහෝ සෙයින් ආරක්ෂා කරයි. එබැවින් දෙවියෝ සැමවිටම ඒ (ගුණවත්) මිනිසාට පුද පූජා පවත්වති, ගරු කරති.
၁၅၁.
151.
ဂေါဏာ [Pg.33] ဟိ သဗ္ဗဂိဟီနံ,ပေါသကာ ဘောဂဒါယကာ;
တသ္မာ ဟိ မာတာ ပိတူဝ,မာနယေ သက္ကရေယျ စ.
ගවයෝ සියලු ගිහියන්ව පෝෂණය කරන්නෝය, සම්පත් ලබා දෙන්නෝය. එබැවින් මව සහ පියා මෙන් ඔවුන්ට ද ගරු කළ යුතුය, සත්කාර කළ යුතුය.
၁၅၂.
152.
ယေစ ခါဒန္တိ ဂေါမံသံ,မာတု မံသံဝ ခါဒရေ;
မတေသု တေသု ဂိဇ္ဈာနံ,ဒဒေ သောတေ စ ဝါဟယေ.
යම් කෙනෙක් ගවමස් අනුභව කරත් ද, ඔවුහු මවගේ මස් අනුභව කරන්නාක් වැනිය. එම ගවයන් මියගිය කල්හි (ඔවුන්ගේ සිරුරු) ගිජුලිහිණියන්ට දිය යුතුය, නැතහොත් දිය පහරේ පා කර හැරිය යුතුය.
၁၅၃.
153.
ဂုရုသိဒ္ဓေါ သိပ္ပာရမ္ဘော,ရဝိ သောကြာ စ မဇ္ဈိမော;
န သိပ္ပော ဗုဒ္ဓစန္ဒရော,သောရီ အင်္ဂါစ မရဏံ.
බ්රහස්පතින්දා දින ශිල්ප ඇරඹීම සාර්ථක වේ. ඉරිදා සහ සිකුරාදා මධ්යස්ථ වේ. බදාදා සහ සඳුදා දිනවල ශිල්පය සාර්ථක නොවේ. සෙනසුරාදා සහ අඟහරුවාදා දිනවල ශිල්ප ඇරඹීම විනාශය (මරණය) ගෙන දෙයි.
၁၅၄.
154.
အဋ္ဌမိယံ ဂုရုံ ဟန္တိ,သိဿံ ဟန္တိ စတုဒ္ဒသိံ;
သိပ္ပံ ဟန္တိ ဒသ သိပ္ပံ,မာတာပိတာ စ ပုဏ္ဏမိံ.
අටවක තිථියෙහි ශිල්ප හැදෑරීම ගුරුවරයා විනාශ කරයි. තුදුස්වක තිථියෙහි ශිල්ප හැදෑරීම ශිෂ්යයා විනාශ කරයි. දසවක තිථියෙහි ශිල්ප හැදෑරීම ශිල්පය විනාශ කරයි. පසළොස්වක තිථියෙහි ශිල්ප හැදෑරීම මව්පියන් විනාශ කරයි.
၁၅၅.
155.
နာဠိကံ သတ္တ နဘုဉ္ဇေ,န လာဗုံ နဝမံ တထာ;
ဒွါဒသ ပြိန္နံတြိမိနံ,ဘုဉ္ဇေ သိပ္ပံ ဝိနဿတိ.
සත්වන තිථියෙහි පොල් ද, නවවන තිථියෙහි දියලබු ද අනුභව නොකළ යුතුය. දොළොස්වන තිථියෙහි (තෙල් හා මස් වර්ග) අනුභව කළහොත් උගත් ශිල්පය විනාශ වේ.
၁၅၆.
156.
ဧကံ [Pg.34] စဇေ ကုလအတ္ထံ,ဂါမဿတ္ထံ ကုဝံ စဇေ;
ဂါမ စဇေ ဇနပဒတ္ထံ,အတ္တတ္ထံ ပထဝိံ စဇေ.
පවුලේ යහපත උදෙසා එක් පුද්ගලයෙකු අත්හළ යුතුය. ගමේ යහපත උදෙසා පවුලක් අත්හළ යුතුය. රටේ යහපත උදෙසා ගමක් අත්හළ යුතුය. තමාගේ (ආධ්යාත්මික) යහපත උදෙසා මුළු මහත් පොළොවම වුවද අත්හළ යුතුය.
၁၅၇.
157.
ဒေသံ ဩဿဇ္ဇ ဂစ္ဆန္တိ,သီဟော သပ္ပုရိသော ဂဇော;
တတ္ထေဝ နိဓနံ ယန္တိ,ကာကော ကာပုရိသော မိဂေါ.
සිංහයා ද, සත්පුරුෂයා ද, ඇතා ද සිය දේශය අත්හැර වෙනත් තැනකට යති. නමුදු කපුටා ද, ලාමක මිනිසා ද, මුවා ද එම ස්ථානයේදීම විනාශයට පත් වෙති.
၁၅၈.
158.
ယမှိ ပဒေသေ န မာနော,န ပေမံ န စ ဗန္ဓဝါ;
န စ ဝိဇ္ဇာဂါဟော ကောစိ,န တတ္ထ ဝသနံ ကရေ.
යම් ප්රදේශයක ගෞරවයක් නැත්තේ ද, ප්රේමයක් නැත්තේ ද, නෑදෑයෝ නැත්තේ ද, කිසිදු ශිල්පයක් ඉගෙනීමට නොහැකි වන්නේ ද, එහි වාසය නොකළ යුතුය.
၁၅၉.
159.
စရတျေကေန ပါဒေန,တိဋ္ဌတျေကေန ပဏ္ဍိတော;
အ နိသမ္မ ပရံ ဌာနံ,န ပုဗ္ဗမာလယံ ဇဟေ.
නුවණැත්තා එක් පයක් ඉදිරියට තබමින්, අනෙක් පය මත ස්ථාවරව සිටියි. එමෙන්ම, වෙනත් ස්ථානයක් පිළිබඳව මැනවින් සොයා නොබලා, තමා පෙර සිටි වාසස්ථානය අත් නොහළ යුතුය.
၁၆၀.
160.
ဓန ဓည ပယောဂေသု,တထာ ဝိဇ္ဇာဂမေသု စ;
ဒူတေသု အပစာရေသု,စဇ္ဇာ လဇ္ဇာ တဒါ ဘဝေ.
ධන ධාන්ය පරිහරණය කිරීමේදී ද, ශිල්ප ශාස්ත්ර හැදෑරීමේදී ද, ගනුදෙනුවලදී සහ ආහාර ගැනීමේදී ද ලැජ්ජාව අත්හළ යුතුය; එවිට සුභ සිද්ධිය සැලසේ.
၁၆၁.
161.
ဒွိ [Pg.35] ဂုဏော ထီနမာဟာရော,ဗုဒ္ဓိစာပိ စတုဂ္ဂုဏော;
ဆဂ္ဂုဏော ဟောတိ ဝါယာမော,ကာမောတွဋ္ဌ-ဂုဏော ဘဝေ.
ස්ත්රීන්ගේ ආහාර ගැනීම දෙගුණයකි. බුද්ධිය සිවුගුණයකි. උත්සාහය හයගුණයකි. කාම ආශාව අටගුණයකි.
၁၆၂.
162.
ပဗ္ဗေ ပဗ္ဗေ ကမေနုစ္ဆု,ဝိသေသရသဝါဂ္ဂတော;
တထာ သုမေတ္တိကော သာဓု,ဝိပရီတောဝ ဒုဇ္ဇနော.
උක් ගස පුරුකෙන් පුරුක අගට යන විට වඩ වඩාත් රසවත් වේ. කල්යාණ මිත්රයා ද එසේමය. දුර්ජනයා මීට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස්ය.
၁၆၃.
163.
ကဿကော ဝါဏိဇော မစ္စော,သမဏော သုတ သီလဝါ;
တေသု ဝိပုလ ဇာတေသု,ရဋ္ဌမ္ပိ ဝိပုလံ သိယာ.
ගොවියා ද, වෙළෙන්දා ද, ඇමතිවරයා ද, උගත් සීලවන්ත භික්ෂූන් වහන්සේ ද යන මොවුන් දියුණු වූ කල්හි, රට ද දියුණුවට පත් වේ.
၁၆၄.
164.
အသဇ္ဈာယ မလာ မန္တာ,အနုဋ္ဌာန မလာ ဃရာ;
မလံ ဝဏ္ဏဿ ကောသဇ္ဇံ,ပမာဒေါ ရက္ခတော မလံ.
නැවත නැවත නොහැදෑරීම ශිල්පයන්ගේ මලකඩ වේ. නඩත්තු නොකිරීම ගෘහයන්ගේ මලකඩ වේ. අලසකම ශරීර වර්ණයේ මලකඩ වේ. ප්රමාදය (නොසැලකිලිමත්කම) ආරක්ෂා කරන්නාගේ මලකඩ වේ.
၁၆၅.
165.
ဟီနာနံ ဂစ္ဆတေ ဝိတ္တံ,ဝီရာနံ သန္တကတ္တနံ;
ဝဒန္တိ စ ဟီနာ ဇနာ,ပုဗ္ဗ-ကမ္မပ္ပဓာနကာ.
අලසයන්ගේ ධනය නැති වී යන අතර, උත්සාහවන්තයන් සන්තකයට ධනය පත් වේ. නමුදු අලස ජනයා 'පෙර කර්මයම ප්රධාන ය' කියා පවසති.
၁၆၆.
166.
န [Pg.36] ဝဒန္တိ စေဝံဓီရာ,ဝါယမိံသု သဗ္ဗကမ္မေ;
န စေ သိဇ္ဈတိ တံ ကမ္မံ,အ-ဖလံ ဧဝ ကော ဒေါသော.
නුවණැති (ධීර) පුරුෂයෝ එසේ නොපවසති. ඔවුහු සියලු කටයුතුවල නිරත වෙමින් උත්සාහ කරති. ඉදින් ඒ කටයුත්ත සාර්ථක නොවුණත්, (උත්සාහ කිරීම නිසා ලැබුණු) නිෂ්ඵල බවෙහි ඇති වරද කිමද?
၁၆၇.
167.
နီစံ ကုလံ နိပညံ ဝါ,နိရူပံ နိဗလံ သမံ;
ဣမံ ကာလံ ဆုတ္တကာလံ,ဓနမေဝ ဝိသေသကံ.
පහත් කුලයක උපත ලැබුවද, ප්රඥාව නැති වුවද, විරූපී හෝ දුර්වල වුවද, මෙම කලියුග කාලයෙහි පුද්ගලයෙකු උසස් කොට දක්වන්නේ ධනය පමණි.
ပကိဏ္ဏကကဏ္ဍော နိဋ္ဌိတော.
ප්රකීර්ණක කාණ්ඩය නිමවා ඇත.
ပဏ္ဍိတော သုဇနော ကဏ္ဍော,ဒုဇ္ဇနော မိတ္တ-ဣတ္ထိ စ;
ရာဇာ ပကိဏ္ဏကော စာတိ,သတ္တ-ကဏ္ဍ-ဝိဘူသိတံ.
පණ්ඩිත කාණ්ඩය, සජ්ජන කාණ්ඩය, දුර්ජන කාණ්ඩය, මිත්ර කාණ්ඩය, ස්ත්රී කාණ්ඩය, රාජ කාණ්ඩය සහ ප්රකීර්ණක කාණ්ඩය යනුවෙන් කාණ්ඩ සතකින් මෙම ග්රන්ථය සරසා ඇත.
ဝိသုဒ္ဓါ စာရ-ထေရေန,ဝိသုဒ္ဓါရာမ-ဝါသိနာ;
သဗ္ဗ-ကုလာနမတ္ထာယ,ဝိသောဓိတံ ပထက္ခယေ.
විසුද්ධාරාමයේ වාසය කළ, පිරිසිදු සීල සමාචාර ඇති විසුද්ධාචාර තෙරුන් වහන්සේ විසින් සියලු කුලයන්ගේ යහපත උදෙසා මෙය සංශෝධනය කරන ලදී.