နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ထိုမြတ်စွာဘုရား၊ ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။

မဟာရဟနီတိ

မဟာရဟနီတိ

ပဏ္ဍိတကထာ

ပညာရှိအကြောင်း (ပဏ္ဍိတကထာ)

၁.

၁။

မဟာရဟရဟံ [Pg.1] သကျ,မုနိံ နီဝရဏာ တဏှာ;

မုတ္တံ မုတ္တံ သုဒဿနံ,ဝန္ဒေ ဗောဓိဝရံ ဝရံ.

ကြီးစွာသော ပူဇော်ထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သော၊ သာကီဝင်မင်းတို့၏ အထွတ်အထိပ်ဖြစ်တော်မူသော၊ နီဝရဏနှင့် တဏှာတို့မှ ကင်းလွတ်တော်မူသော၊ ဖူးမြင်ရသည်မှာ အလွန်တင့်တယ်တော်မူသော၊ မြတ်လှစွာသော ဗောဓိပင်နှင့်တကွ မြတ်စွာဘုရားကို ရှိခိုးပါ၏။

၂.

၂။

မုနိနာ [Pg.2] မုနိနာဂေန,ဒုဋ္ဌပဗ္ဗဇ္ဇိတာ ဇိတာ;

ယထာ ယထာအသဒ္ဓမ္မ-ပုရဏာ ပုရဏာဒယော.

ဘုရားရှင်တည်းဟူသော ဆင်ပြောင်ကြီးသည် ပုရာဏစသော မကောင်းသော အယူရှိသော ရဟန်းယုတ်တို့ကို အောင်တော်မူသကဲ့သို့၊

၃.

၃။

တထာ တထာဂတောဝါဒါ,နုဂတေ လောကနီတိယံ;

ကတယောဂေန ဝိဒူနာ,ဇေယျောဝါနတ္ထ ကာရိနော.

ထို့အတူ ဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမသို့ လိုက်နာ၍ လောကနီတိ၌ ကြိုးပမ်းအားထုတ်ကြကုန်သော ပညာရှိတို့သည် အကျိုးမဲ့ကို ပြုတတ်သော ရန်သူတို့ကို အောင်နိုင်ရာ၏။

၄.

၄။

နိတီဓ [Pg.3] ဇန္တုနံ သာရော,မိတ္တာစရိယာစ ပီတရာ;

နီတိမာ သုဗုဒ္ဓိ ဗျတ္တော,သုတဝါ အတ္ထဒဿိမာ.

ဤလောက၌ နီတိသည် သတ္တဝါတို့၏ အနှစ်သာရ ဖြစ်၏။ မိတ်ဆွေ၊ ဆရာနှင့် မိဘကဲ့သို့လည်း ဖြစ်၏။ နီတိရှိသောသူသည် ကောင်းသောဉာဏ်ပညာရှိ၏၊ လိမ္မာကျွမ်းကျင်၏၊ အကြားအမြင်များ၏၊ အကျိုးရှိသည်ကို မြင်တတ်၏။

၅.

၅။

ကဝိဟေရညကာ ကတွာ,သုတ္တတ္တံ သတ္ထကဉ္စနံ;

ဂဇ္ဇပဇ္ဇာဒျာလင်္ကာရံ,ကရောန္တီဓ မနောရမ္မံ.

ကဗျာပညာရှိနှင့် ရွှေပန်းထိမ်သည်တို့သည် ရွှေနှင့်တူသော သုတ်ဒေသနာတို့ကို ယူ၍၊ စကားပြေ ကဗျာလင်္ကာ စသည်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်လျက် ဤလောက၌ စိတ်နှလုံးကို မွေ့လျော်စေတတ်သော နီတိတို့ကို ပြုကြကုန်၏။

၆.

၆။

ဝုတျံ [Pg.4] ဝိသဒဉာဏဿ,ဉာတော အတ္ထောတရဿ န;

သုရပ္ပဘာယ အာဒါသော,ဆာယံ ဒိဿေ န မာကရေ.

ကြည်လင်သောဉာဏ်ပညာရှိသူအား ဟောကြားအပ်သော စကား၌ ထူးမြတ်သော အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို မသိနိုင်သည် မဟုတ်။ နေမင်း၏ အရောင်သည် ထွန်းပသော်လည်း မှန်၌သာ အရိပ်ထင်၏၊ မိကျောင်း၌ အရိပ်မထင်သကဲ့သို့တည်း။

၇.

၇။

မဟာတေဇောပိ တေဇောယံ,မတ္တိကံ နမုဒုကံကရော;

အာပေါ အာပေတိ မုဒုကံ,သာဓုဝါစာစ ကက္ခဠံ.

ကြီးစွာသောအရှိန်ရှိသော မီးသည် မြေစေးကို နူးညံ့အောင် မပြုနိုင်၊ ရေသည်သာ နူးညံ့အောင် ပြုနိုင်၏။ ထို့အတူ ကောင်းသောစကားသည်လည်း ကြမ်းတမ်းသောသူကို နူးညံ့စေနိုင်၏။

၈.

၈။

မုဒုနာဝ [Pg.5] ရိပုံ ဇေတိ,မုဒုနာ ဇေတိ ဒါရုဏံ;

နောသိဒ္ဓံ မုဒုနာ ကိဉ္စိ,ယတွတော မုဒုနာ ဇယေ.

နူးညံ့ခြင်းဖြင့်သာ ရန်သူကို အောင်နိုင်၏။ နူးညံ့ခြင်းဖြင့် ကြမ်းတမ်းသူကို အောင်နိုင်၏။ နူးညံ့ခြင်းဖြင့် မအောင်နိုင်သောအရာဟူ၍ မရှိချေ။ ထို့ကြောင့် နူးညံ့ခြင်းဖြင့်သာ အောင်ရာ၏။

၉.

၉။

စန္ဒနံ သီတလံ လောကေ,တတော စန္ဒံဝ သီတလံ;

စန္ဒနစန္ဒသီတမှာ,ဝါကျံ သာဓုသုဘာသိတံ.

ဤလောက၌ စန္ဒကူးသည် အေးမြ၏၊ ထိုစန္ဒကူးထက် လမင်းသည် သာ၍ အေးမြ၏။ စန္ဒကူးနှင့် လမင်းတို့၏ အေးမြခြင်းထက် သူတော်ကောင်းတို့၏ ကောင်းစွာဟောကြားအပ်သော စကားသည် သာ၍ပင် အေးမြလှ၏။

၁၀.

၁၀။

ပတ္တကလ္လောဒိတံ [Pg.6] အပ္ပံ,ဝါကျံ သုဘာသိတံ ဘဝေ;

ခုဒ္ဒိတဿ ကဒန္နံပိ,သုတ္တံ သာဒုရသော သိယာ.

လျောက်ပတ်သော အချိန်၌ ပြောဆိုအပ်သော နည်းပါးသောစကားသည် ကောင်းသောစကား ဖြစ်၏။ ဆာလောင်မွတ်သိပ်သောသူအား ညံ့ဖျင်းသော အစာသည်ပင်လျှင် အလွန်အရသာရှိသော ဘောဇဉ် ဖြစ်သကဲ့သို့တည်း။

၁၁.

၁၁။

သတ္ထကာပိ ဗဟူဝါစာ,နာဒရာ ဗဟုဘာဏိနော;

သောပကာရမုဒါသီနံ,နနုဒိဋ္ဌံ နဒီဇလံ.

စကားများသောသူသည် ဂရုမစိုက်ဘဲ ပြောဆိုလျှင် အကျိုးရှိသော စကားများစွာသည်လည်း အချည်းနှီးဖြစ်တတ်၏။ မြစ်ရေသည် သတ္တဝါတို့အား များစွာ အထောက်အကူပြုသော်လည်း ဂရုမစိုက်ဘဲ လျစ်လျူရှုခြင်းခံရသည်ကို မမြင်ဖူးပါသလော။

၁၂.

၁၂။

သံသာရဝိသရုက္ခဿ[Pg.7],ဒွယမေဝါမတံဖလံ;

သုဘာသိတဿသာရာဒေါ,သာဓူဟိရသမာဂမော.

သံသရာတည်းဟူသော အဆိပ်ပင်၌ ကောင်းမြတ်သော အသီးနှစ်မျိုးသာလျှင် မသေသော အမြိုက်သီး ဖြစ်၏။ ထိုနှစ်မျိုးမှာ ကောင်းစွာဟောကြားအပ်သော စကား၏ အနှစ်သာရကို ခံစားရခြင်းနှင့် သူတော်ကောင်းတို့နှင့် ပေါင်းဖော်ရခြင်းတို့ ဖြစ်၏။

၁၃.

၁၃။

ပါသာဏဆတ္တံ ဂရုကံ,တတော ဒေဝါနစိက္ခနာ;

တတော ဝုဍ္ဎာနမောဝါဒေါ,တတော ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ;

ကျောက်ထီးသည် လေး၏၊ ထိုထက် နတ်တို့၏ ညွှန်ကြားချက်သည် သာ၍ လေး၏။ ထိုထက် လူကြီးမိဘတို့၏ အဆုံးအမသည် သာ၍ လေး၏။ ထိုထက် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်သည် သာ၍ လေး၏။

၁၄.

၁၄။

တုလံ [Pg.8] သလ္လဟုကံ လောကေ,တတော စပလဇာတိကော;

တတောနောဝါဒိကော တတော,ယတိ ဓမ္မေပမာဒကော.

ဤလောက၌ ချိန်ခွင်သည် အလွန်ပေါ့၏၊ ထိုထက် လျှပ်ပေါ်လော်လည်သူသည် သာ၍ ပေါ့၏။ ထိုထက် အဆုံးအမမနာယူသူသည် သာ၍ ပေါ့၏။ ထိုထက် တရားတော်၌ မေ့လျော့သော ရဟန်းသည် သာ၍ပင် ပေါ့၏။

၁၅.

၁၅။

အဟ ဂစ္ဆတိ ဟာယန္တီ,သတ္တာနမိဓ ဇီဝိတံ;

တသ္မာဟိ မာပမတ္တတွံ,ဂစ္ဆန္တု ဇိနသာသနေ.

နေ့ရက်တို့သည် ကုန်လွန်၍ သတ္တဝါတို့၏ အသက်သည် ဆုတ်ယုတ်လျက်ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်၌ မမေ့မလျော့ဘဲ အားထုတ်ကြကုန်လော့။

၁၆.

၁၆။

ပဏ္ဍိတဿ ပသံသာယ,ဒဏ္ဍောဗာလေန ဒီယတေ;

ပဏ္ဍိတော ပဏ္ဍိတေနေဝ,ဝဏ္ဏိတောဝ သုဝဏ္ဏိတော.

လူမိုက်သည် ပညာရှိအား ချီးမွမ်းမည့်အစား ပြစ်ဒဏ် (နှိပ်စက်ခြင်း) ကိုသာ ပေးတတ်၏။ ပညာရှိသည် ပညာရှိအချင်းချင်း ချီးမွမ်းခြင်းသည်သာ စစ်မှန်သော ချီးမွမ်းခြင်း ဖြစ်၏။

၁၇.

၁၇။

သတေသု [Pg.9] ဇာယတေ သူရော,သဟဿေသုစ ပဏ္ဍိတော;

ဝုတ္တာ သတသဟဿေသု,ဒါတာ ဘဝတိဝါ နဝါ.

လူတစ်ရာတွင် ရဲစွမ်းသတ္တိရှိသူတစ်ယောက် ပေါ်ထွန်းခဲ၏၊ လူတစ်ထောင်တွင် ပညာရှိတစ်ယောက် ပေါ်ထွန်းခဲ၏။ စကားပြောကောင်းသူကို လူတစ်သိန်းတွင် တစ်ယောက် တွေ့နိုင်သော်လည်း၊ ပေးကမ်းလှူဒါန်းတတ်သူမူကား ရှိချင်မှ ရှိပေလိမ့်မည်။

၁၈.

၁၈။

ဘူပတ္တံစ ပဏ္ဍိတတ္တဉ္စ,နေဝတုလျံ ကဒါစိပိ;

သဒေသေပူဇိတော ရာဇာ,ဗုဒ္ဓေါ သဗ္ဗတ္ထပူဇိတော.

မင်းအဖြစ်နှင့် ပညာရှိအဖြစ်ကို မည်သည့်အခါမျှ မနှိုင်းယှဉ်အပ်ချေ။ မင်းသည် မိမိတိုင်းပြည်၌သာ ပူဇော်ခြင်းခံရသော်လည်း၊ ပညာရှိသည် နေရာတိုင်း၌ ပူဇော်ခြင်း ခံရ၏။

၁၉.

၁၉။

ကွာတိဘာရော [Pg.10] သမတ္ထာနံ,ကိံဒူရော ဗျဝဟာရိနံ;

ကောဝိဒေသော သဝိဇ္ဇာနံ,ကောပရော ပိယဝါဒိနံ.

စွမ်းဆောင်နိုင်သူတို့အား မည်သည့်ဝန်သည် လေးလံအံ့နည်း။ ကုန်သည်တို့အား မည်သည့်အရပ်သည် ဝေးအံ့နည်း။ ပညာရှိတို့အား မည်သည့်တိုင်းပြည်သည် သူစိမ်းပြင်ပ ဖြစ်အံ့နည်း။ ချိုသာစွာ ပြောဆိုတတ်သူတို့အား မည်သူသည် ရန်သူ ဖြစ်အံ့နည်း။

၂၀.

၂၀။

နနု တေ ယေဝသန္တာ နော,သာဂရာ နကုလာစလာ;

အပ္ပမ္ပိ မရိယာဒံ ယေ,သံဝဋ္ဋေဝိ ဇဟန္တိနော.

သမုဒ္ဒရာတို့နှင့် မဟာကုလာစလတောင်တို့သည် ကမ္ဘာပျက်သော်လည်း မိမိတို့၏ အပိုင်းအခြားကို စွန့်လွှတ်ကြသော်လည်း၊ သူတော်ကောင်းတို့မူကား အနည်းငယ်မျှပင် မိမိတို့၏ ကျင့်ဝတ်စည်းကမ်းကို မစွန့်လွှတ်ကြသည် မဟုတ်ပါလော။

၂၁.

၂၁။

ပလယေတီတမရိယာဒါ[Pg.11],ဘဝန္တိကိရ သာဂရာ;

မရိယာဒါတိကံ သာဓု,နဣစ္ဆန္တိ ပလယေပိ.

သမုဒ္ဒရာတို့သည် ကမ္ဘာပျက်သောအခါ မိမိတို့၏ အပိုင်းအခြားကို ကျော်လွန်၍ စီးသွားတတ်ကုန်၏။ သူတော်ကောင်းတို့မူကား ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်စေကာမူ စည်းကမ်းအပိုင်းအခြားကို ကျော်လွန်ခြင်းကို အလျှင်း မလိုလားကြကုန်။

၂၂.

၂၂။

သတံ ဒီဃာယုကံ သဗ္ဗ,သတ္တာနံ သုခကာရဏံ;

အသတံပန သဗ္ဗေသံ,ဒုက္ခဟေတု နသံသယော.

သူတော်ကောင်းတို့ အသက်ရှည်ခြင်းသည် သတ္တဝါအားလုံးတို့၏ ချမ်းသာခြင်း အကြောင်းရင်း ဖြစ်၏။ သူယုတ်မာတို့ အသက်ရှည်ခြင်းသည်ကား သတ္တဝါအားလုံးတို့၏ ဆင်းရဲခြင်း အကြောင်းရင်း ဖြစ်သည်မှာ ယုံမှားဖွယ်မရှိချေ။

၂၃.

၂၃။

ပါမောက္ခေ [Pg.12] သုဇနေ သန္တေ,သဗ္ဗေပိ သုဇနာ ဇနာ;

ဇာတေကသ္မိံသာရဂန္ဓေ,သဗ္ဗေ ဂန္ဓမယာ ဒုမာ.

အကြီးအကဲသည် သူတော်ကောင်းဖြစ်ပါက လူအားလုံးတို့သည်လည်း သူတော်ကောင်းများ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ကရမက်ပင် တစ်ပင် ပေါက်လာသောအခါ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ သစ်ပင်အားလုံးတို့သည် နံ့သာနံ့ လှိုင်ကြကုန်သကဲ့သို့တည်း။

၂၄.

၂၄။

အတ္တနာ ယဒိ ဧကေန,ဝိနတေန မဟာဇနာ;

ဝိနယံ ယန္တိ သဗ္ဗေပိ,ကော တံ နာသေယျ ပဏ္ဍိတော.

မိမိတစ်ယောက်တည်း ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ရုံမျှဖြင့် လူအများတို့ ယဉ်ကျေးလာကြပါမူ၊ မည်သည့်ပညာရှိသည် ထိုသို့သော ယဉ်ကျေးမှုကို မပျက်စီးစေဘဲ မကျင့်ကြံဘဲ နေပါအံ့နည်း။

၂၅.

၂၅။

သရီရဿ [Pg.13] ဂုဏာနဉ္စ,ဒူရမစ္စန္တ မန္တရံ;

သရီရံ ခဏဝိဒ္ဓံသိ,ကပ္ပန္တိဋ္ဌာယိနော ဂုဏာ.

ရုပ်ခန္ဓာကိုယ်နှင့် ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့၏ ကွာခြားချက်မှာ အလွန်တရာ ကြီးမားလှ၏။ ခန္ဓာကိုယ်သည် ခဏချင်း ပျက်စီးတတ်သော်လည်း၊ ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့သည် ကမ္ဘာတည်သရွေ့ တည်တံ့နေတတ်ကုန်၏။

၂၆.

၂၆။

ယဒိ နိစ္စမနိစ္စေန,နိမလံ မလဝါဟိနာ;

ယော သော ကာယေန လဘေထ,ကိံနလဒ္ဓံ ဘဝေ နုကိံ.

မမြဲသော၊ အညစ်အကြေးတို့ကို ဆောင်တတ်သော ခန္ဓာကိုယ်ဖြင့် မြဲသော၊ စင်ကြယ်သော သီလစသော ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့ကို ရရှိနိုင်ပါမူ၊ ထိုသူသည် မည်သည့်အရာကို မရရှိဘဲ ရှိပါအံ့နည်း။

၂၇.

၂၇။

ဓမ္မတ္ထကာမမောက္ခာနံ,ပါဏံ သံသိဒ္ဓိကာရဏံ;

တန္နိဃာတာ ကိန္နဟတံ,ရက္ခနာ ကိန္နရက္ခိတံ.

တရား၊ စည်းစိမ်၊ ကာမဂုဏ်နှင့် နိဗ္ဗာန်တို့ကို ရရှိခြင်း၏ အကြောင်းရင်းမှာ အသက် ဖြစ်၏။ ထိုအသက်ကို ဖျက်ဆီးခြင်းဖြင့် မည်သည့်အရာကို ဖျက်ဆီးရာရောက်သနည်း။ အသက်ကို စောင့်ရှောက်ခြင်းဖြင့် မည်သည့်အရာကို စောင့်ရှောက်ရာရောက်သနည်း။

၂၈.

၂၈။

အတ္တာ [Pg.14] ဗန္ဓု မနုဿဿ,ရိပု အတ္တာဝ ဇန္တုနံ;

အတ္တာဝ နိယတော ဉာတိ,အတ္တာဝ နိယတော ရိပု.

မိမိကိုယ်သာလျှင် လူတို့၏ ဆွေမျိုးမိတ်ဆွေ ဖြစ်၏။ မိမိကိုယ်သာလျှင် သတ္တဝါတို့၏ ရန်သူ ဖြစ်၏။ မိမိကိုယ်တည်းဟူသော ဆွေမျိုးသည်သာ စစ်မှန်သော ဆွေမျိုး ဖြစ်၏။ မိမိကိုယ်တည်းဟူသော ရန်သူသည်သာ စစ်မှန်သော ရန်သူ ဖြစ်၏။

၂၉.

၂၉။

အတ္တနောပရိစာဂေန,ယံသိတမနုရက္ခနံ;

ကရောန္တိ သဇ္ဇနာယေဝ,န တံ နီတိမတာ မတံ.

မိမိကိုယ်ကို စွန့်လွှတ်၍ သူတစ်ပါးကို စောင့်ရှောက်ခြင်းကို သူတော်ကောင်းတို့သာ ပြုလုပ်ကြကုန်၏။ ထိုသို့ပြုခြင်းကို နီတိကျွမ်းကျင်သူတို့ကမူ သင့်မြတ်သောအရာဟု မယူဆကြချေ။

၃၀.

၃၀။

တိဏာနိ [Pg.15] ဘူမိရုဒကံ,စတုတ္ထီ ဝါကျသုဋ္ဌုတာ;

ဧတာနိ ဟိ သတံဂေဟေ,နောဆိန္ဒန္တေ ကဒါစိပိ.

မျက်ဖျာ၊ နေရာမြေ၊ ရေနှင့် စတုတ္ထမြောက်ဖြစ်သော သာယာချိုသာသော စကား၊ ဤလေးပါးတို့ကို သူတော်ကောင်းတို့၏ အိမ်၌ မည်သည့်အခါမျှ မပြတ်လပ်စေရချေ။

၃၁.

၃၁။

အမ္ဗုံ ပိဝန္တိနော နဇ္ဇော,ရုက္ခော ခါဒတိနော ဖလံ;

မေဃော ကွစိပိ နော သဿံ,ပရတ္ထာယ သတံဓနံ.

မြစ်တို့သည် မိမိတို့၏ရေကို မသောက်ကြကုန်၊ သစ်ပင်တို့သည် မိမိတို့၏ အသီးကို မစားကြကုန်၊ မိုးတိမ်တို့သည် မိမိတို့ရွာသွန်း၍ ဖြစ်ထွန်းသော ကောက်ပဲသီးနှံကို မစားကြကုန်။ ထို့အတူ သူတော်ကောင်းတို့၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာသည်လည်း သူတစ်ပါးတို့၏ အကျိုးစီးပွားအတွက်သာ ဖြစ်၏။

၃၂.

၃၂။

သတံ ဖရုသဝါစာဟိ,နယာတိ ဝိကတိံ မနော;

တိဏုက္ကာဟိ နသက္ကာဝ,တာပေတုံ သာဂရေ ဇလံ.

သူတော်ကောင်းတို့၏ စိတ်နှလုံးသည် ကြမ်းတမ်းသောစကားတို့ကြောင့် ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲခြင်းသို့ မရောက်ချေ။ မြက်မီးတုတ်တို့ဖြင့် သမုဒ္ဒရာရေကို ပူပြင်းအောင် မပြုနိုင်သကဲ့သို့တည်း။

၃၃.

၃၃။

သမ္ပတျံ [Pg.16] မဟတ္တံစေတော,ဘဝတျုပ္ပလကောမလံ;

ဝိပ္ပတျဉ္စ မဟာသေလေ,သိလာသံဃာဒကက္ကသော.

ကြီးမြတ်သောသူတို့၏ စိတ်နှလုံးသည် စည်းစိမ်ချမ်းသာရှိသောအခါ ကြာပန်းကဲ့သို့ နူးညံ့ပျော့ပျောင်း၏။ ဆင်းရဲဒုက္ခနှင့် ကြုံရသောအခါ၌မူ တောင်ထိပ်ရှိ ကျောက်တုံးကြီးကဲ့သို့ မတုန်မလှုပ် ခိုင်ခံ့ကြမ်းတမ်း၏။

၃၄.

၃၄။

အတ္ထံ မဟန္တမာပဇ္ဇ,ဝိဇ္ဇံ သမ္ပတ္တိမေဝစ;

စရေယျာမာနထဒ္ဓေါယော,ပဏ္ဍိတော သော ပဝုစ္စတိ.

ကြီးစွာသော စည်းစိမ်ဥစ္စာ၊ အကြားအမြင်ပညာနှင့် အခြံအရံတို့ကို ရရှိသော်လည်း မာန်မာန ကင်းလျက် နှိမ့်ချစွာ ကျင့်ကြံသောသူကို ပညာရှိဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်၏။

၃၅.

၃၅။

နာလဗ္ဘမဘိပတ္ထေန္တိ[Pg.17],နဋ္ဌမ္ပိ နစသောစရေ;

ဝိပ္ပတျဉ္စ နမုယှန္တိ,ယေနရာ တေဝ ပဏ္ဍိတော.

မရထိုက်သောအရာကို တောင့်တခြင်း မပြုကြကုန်၊ ဆုံးရှုံးသွားသောအရာအတွက်လည်း စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း မရှိကြကုန်၊ ဘေးဒုက္ခနှင့် ကြုံတွေ့ရသော်လည်း တွေဝေမိန်းမောခြင်း မရှိကြကုန်။ ထိုသို့သော သူတို့ကို ပညာရှိဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်၏။

၃၆.

၃၆။

ဂဏ္ဌိဋ္ဌာနေ ဧကပဒေ,နာတိမညေယျ ပဏ္ဍိတော;

ကိံ အက္ကော ဝေဠုပဗ္ဘာရော,တိမဟာဒီပဘာနုဒေါ.

ပညာရှိသည် ခက်ခဲနက်နဲသော စကားတစ်လုံး တစ်ပုဒ်မျှ၌ သေးငယ်သည်ဟု မထင်မှတ်အပ်။ ကန္တာရပင် သို့မဟုတ် ဝါးရုံသည် သုံးကျွန်းလုံးကို လင်းစေသော နေမင်း၏အလင်းကို ကွယ်နိုင်သလော။

၃၇.

၃၇။

ဂုဏဒေါသေသုမေကေန,နတ္ထိ ကောစိ ဝိဝဇ္ဇိတော;

သုခုမာလဿ ပဒုမဿ,နဠာ ဘဝတိ ကက္ကသာ.

ဂုဏ်ကျေးဇူးနှင့် အပြစ်နှစ်မျိုးလုံးတွင် တစ်မျိုးမျိုးမျှ မရှိသောသူဟူ၍ မည်သူမျှ မရှိချေ။ အလွန်နူးညံ့သော ကြာပန်း၌ပင်လျှင် ၎င်း၏ ရိုးတံသည် ကြမ်းတမ်းလှသကဲ့သို့တည်း။

၃၈.

၃၈။

သုမဟန္တာနိ [Pg.18] သတ္ထာနိ,ဓာရယန္တော ဗဟုဿုတာ;

ဆေတ္တာရော သံသယာနန္တု,ကိလန္တေ လောဘမောဟတာ.

ကြီးစွာသော ကျမ်းဂန်တို့ကို ဆောင်ထားကြကုန်သော၊ ယုံမှားသံသယတို့ကို ဖြတ်တောက်နိုင်ကြကုန်သော ဗဟုသုတရှိသူတို့သည်ပင် လောဘနှင့် မောဟကြောင့် ပင်ပန်းဆင်းရဲကြရကုန်၏။

၃၉.

၃၉။

ဒေါသမ္ပိ သဂုဏေ ဒိသွာ,ဂုဏဝါဒီ ဝဒန္တိနော;

န လောကော ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ,စန္ဒေ ပဿတိ လဉ္ဆနံ.

ဂုဏ်ရှိသောသူ၌ အပြစ်ရှိသော်လည်း ဂုဏ်ကိုသာလျှင် ပညာရှိတို့သည် ပြောဆိုကြကုန်၏။ လောက၌ ထင်ရှားရှိပါလျက်လည်း လမင်း၏ အမဲစက်ကို လူတို့သည် ဂရုပြု၍ မမြင်ကြကုန်။

၄၀.

၄၀။

နိပုဏေ [Pg.19] သုတမေသေယျ,ဝိစိနိတွာ သုတတ္ထိကော;

ဘတ္တံ ဟုက္ခလိယံ ပက္ကံ,ဘာဇနံပိ တထာ ဘဝေ.

အကြားအမြင်ကို အလိုရှိသောသူသည် စူးစမ်းဆင်ခြင်၍ သိမ်မွေ့နက်နဲသော ပညာဗဟုသုတကို ရှာဖွေရာ၏။ အိုးထဲ၌ ချက်အပ်သော ထမင်းနပ်သည် မနပ်သည်ကို အနည်းငယ်ကို စမ်းသပ်ရုံမျှဖြင့် သိနိုင်သကဲ့သို့ ဖြစ်ရာ၏။

၄၁.

၄၁။

ဂုဏာ ကုဗ္ဗန္တိ ဒူတတ္တံ,ဒူရေပိ ဝသတံ သတံ;

ကေတကေ ဂန္ဓ ဃာသာယ,ဂစ္ဆန္တိ ဘမရာ သယံ.

သူတော်ကောင်းတို့သည် အဝေး၌ နေကြသော်လည်း သူတို့၏ဂုဏ်ကျေးဇူးသည် တမန်သဖွယ် ဆောင်ရွက်ပေး၏။ ပျားပိတုန်းတို့သည် ကေတကီ (ဆပ်သွား) ပန်းရနံ့ကို ခံစားရန် မိမိတို့အလိုလို ကြွလာကြသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

၄၂.

၄၂။

ပဏ္ဍိတော သုတသမ္ပန္နော,ယတ္ထအတ္ထီတိ စေသုတော;

မဟုဿာဟေန တံဌာနံ,ဂန္တဗ္ဗံ သုတရေသိနာ.

အကြားအမြင် ဗဟုသုတနှင့် ပြည့်စုံသော ပညာရှိသည် အကြင်အရပ်၌ ရှိ၏ဟု ကြားရလျှင်၊ သုတကို ရှာမှီးလိုသောသူသည် ကြီးစွာသော လုံ့လဝီရိယဖြင့် ထိုအရပ်သို့ သွားရောက်အပ်၏။

၄၃.

၄၃။

သဗ္ဗသုတံ [Pg.20] မဓီယေထ,ဟီနမုက္ကဋ္ဌ မဇ္ဈိမံ;

သဗ္ဗဿအတ္ထံ ဇာနေယျ,နစ သဗ္ဗံ ပယောဇယေ;

ဟောတိ တာဒိသကောကာလော,ယတ္ထ အတ္ထာဝဟံ သုတံ.

နိမ့်ကျသော၊ မြင့်မြတ်သော၊ အလယ်အလတ်ဖြစ်သော အကြားအမြင် ဗဟုသုတ အားလုံးကို သင်ယူအပ်၏။ အလုံးစုံသော အနက်အဓိပ္ပာယ်ကိုလည်း သိအပ်၏။ သို့သော် အားလုံးကို မသုံးစွဲအပ်သေးပေ။ ထိုဗဟုသုတသည် အကျိုးကို ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်သော အချိန်အခါမျိုးသည် ရှိလာတတ်၏။

၄၄.

၄၄။

ဌိတော စိရတ္တနံ နီရေ,သက္ခရော နန္တရံသုတော;

ဒဗ္ဘော နီရန္တိကေ ဇာတော,သဗ္ဗကာလန္တရံသုတော.

ရေထဲ၌ ကြာမြင့်စွာ တည်ရှိနေသော်လည်း ကျောက်စရစ်ခဲသည် အတွင်း၌ ရေမစိမ့်ဝင်နိုင်ပေ။ ရေအနီး၌ ပေါက်ရောက်သော သမန်းမြက်သည်မူကား အခါခပ်သိမ်း ရေစိုရွှဲလျက် ရှိ၏။

၄၅.

၄၅။

ဝသုံ [Pg.21] ဂဏှန္တိ ဒူရဋ္ဌာ,ပဗ္ဗတေ ရတနောစိတေ;

န မိလက္ခာ သမီပဋ္ဌာ,ဧဝံ ဗာလာ ဗဟုဿုတေ.

ရတနာတို့ဖြင့် ပြည့်စုံသော တောင်မှ ရတနာပစ္စည်းတို့ကို အဝေး၌ နေကြသော လူတို့သည် လာရောက်၍ ယူကြကုန်၏။ တောင်အနီး၌ နေကြသော မောဟော (ရိုင်းစိုင်းသူ) တို့သည် မယူတတ်ကြကုန်။ ထို့အတူပင် လူမိုက်တို့သည် မိမိတို့အနီးရှိ ဗဟုသုတရှိသူ (ပညာရှိ) ထံမှ ပညာကို မရယူနိုင်ကြကုန်။

၄၆.

၄၆။

ဟိရညေန မိဂါနံဝ,သုသီလံပိ အသီလိနော;

အဓမ္မိကဿ ဓမ္မေန,ဗာလာနံပိ သုတေန ကိံ.

သားသမင်တို့အား ရွှေငွေဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း။ သီလမရှိသူအား သီလရှိခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း။ တရားမဲ့သူအား တရားတော်ဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း။ ထို့အတူပင် လူမိုက်တို့အား အကြားအမြင် ဗဟုသုတဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း။

၄၇.

၄၇။

သုတေန [Pg.22] ဟဒယဋ္ဌေန,ခလော နေဝသုသီလဝါ;

မဓုနာ ကောဋရဋ္ဌေန,နိမ္ဗော ကိံ မဓုရာယတေ.

လူယုတ်မာသည် မိမိနှလုံးသား၌ အကြားအမြင်ပညာ ရှိနေသော်လည်း သီလရှိသူ ဖြစ်မလာနိုင်ပေ။ သစ်ခေါင်းထဲ၌ ပျားရည်ရှိနေသဖြင့် တမာပင်သည် ချိုမြိန်သော အရသာ ရှိလာပါမည်လော။

၄၈.

၄၈။

သကိံပိ ဝိညု ဓီရေန,ကရောတိ သဟသင်္ဂမံ;

အတ္တတ္ထဉ္စ ပရတ္ထဉ္စ,နိဗ္ဗာနန္တံ သုခံ လဘေ.

ပညာရှိသည် သိတတ်သော ပညာရှိနှင့် တစ်ကြိမ်တစ်ခါမျှ ပေါင်းဖော်ရုံမျှဖြင့်ပင် မိမိအကျိုး၊ သူတစ်ပါးအကျိုးနှင့် နိဗ္ဗာန်တိုင်အောင် အဆုံးရှိသော ချမ်းသာကို ရရှိနိုင်၏။

၄၉.

၄၉။

ဟံသော မဇ္ဈေ နကာကာနံ,သီဟော ဂုန္နံ နသောဘတိ;

ဂဒြဘာနံ တုရင်္ဂေါနော,ဗာလာနဉ္စ နပဏ္ဍိတော.

ကျီးတို့၏ အလယ်၌ ဟင်္သာသည် မတင့်တယ်၊ နွားတို့၏ အလယ်၌ ခြင်္သေ့သည် မတင့်တယ်၊ မြည်းတို့၏ အလယ်၌ မြင်းသည် မတင့်တယ်၊ ထို့အတူ လူမိုက်တို့၏ အလယ်၌ ပညာရှိသည် မတင့်တယ်ပေ။

၅၀.

၅၀။

အာကိဏ္ဏောပိ [Pg.23] အသဗ္ဘီဝ,အသံသဋ္ဌောဝ ဘဒ္ဒကော;

ဗဟုနာ သန္နဇာတေန,ဂစ္ဆေ နုမ္မတ္တကေနိဓ.

သူတော်မဟုတ်သော လူယုတ်မာတို့နှင့် ရောနှော၍ နေခြင်းထက် မရောနှောဘဲ တစ်ယောက်တည်း နေခြင်းသည်သာ မြတ်၏။ ဤလောက၌ အရူးအများ စုဝေးရာအရပ်သို့ ရောက်သွားပါက မိမိပါ အရူးကဲ့သို့ ဖြစ်သွားရတတ်၏။

၅၁.

၅၁။

နဒီတိရေ ခတေကူပေ,အရဏီတာလဝဏ္ဋကေ;

နဝဒေ အာပါဒိ နတ္ထီတိ,မုခေစ ဝစနံ တထာ.

မြစ်ကမ်းနား၌ တူးထားသော ရေတွင်း၌ ရေမရှိဟူ၍လည်းကောင်း၊ မီးပွတ်ခုံ၌ မီးမရှိဟူ၍လည်းကောင်း၊ ထန်းရွက်ယပ်တောင်၌ လေမရှိဟူ၍လည်းကောင်း မပြောအပ်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ လူတို့၏ နှုတ်၌ရှိသော စကားကိုလည်း မရှိဟူ၍ မပြောအပ်ပေ။

၅၂.

၅၂။

သုတသန္နိစ္စယာ [Pg.24] ဓီရာ,တုဏှိဘူတာ အပုစ္ဆိတာ;

ပုဏ္ဏာ သုဘာသိတေနာပိ,ဃဏ္ဍာဒျဃဋိတာယထာ.

အကြားအမြင် ဗဟုသုတကို ဆည်းပူးထားကြကုန်သော ပညာရှိတို့သည် ကောင်းသောစကားတို့ဖြင့် ပြည့်စုံကြသော်လည်း မမေးအပ်ပါက မတီးရသေးသော ခေါင်းလောင်းကဲ့သို့ ဆိတ်ဆိတ်သာ နေကြကုန်၏။

၅၃.

၅၃။

အပုဋ္ဌော ပဏ္ဍိတော ဘေရီ,ပဇ္ဇုန္နော ဟောတိ ပုစ္ဆိတော;

ဗာလော ပုဋ္ဌော အပုဋ္ဌောစ,ဗဟုံ ဝိကတ္တတေ သဒါ.

ပညာရှိသည် မမေးမြန်းပါက စည်ကြီးကဲ့သို့ ဆိတ်ဆိတ်နေ၍ မေးမြန်းပါက မိုးရွာချသကဲ့သို့ ဖြေကြားတတ်၏။ လူမိုက်သည်မူကား မေးသည်ဖြစ်စေ၊ မမေးသည်ဖြစ်စေ အခါခပ်သိမ်း စကားများကို ကြွားဝါပြောဆိုတတ်၏။

၅၄.

၅၄။

သမ္ပန္နဂုဏာ လင်္ကာရော,သဗ္ဗသတ္တ ဟိတာဝဟော;

နစရေယျ ပရတ္တတ္ထံ,ကုတော သော ပဏ္ဍိတော ဘဝေ.

ဂုဏ်ကျေးဇူးနှင့် ပြည့်စုံခြင်းသည် တန်ဆာဆင်ခြင်း ဖြစ်၏၊ သတ္တဝါအားလုံး၏ အကျိုးကို ဆောင်ရွက်ခြင်းလည်း ဖြစ်၏။ အကယ်၍ သူတစ်ပါး၏ အကျိုးကို မဆောင်ရွက်ပါက ထိုသူသည် အဘယ်သို့လျှင် ပညာရှိ ဖြစ်နိုင်ပါအံ့နည်း။

၅၅.

၅၅။

သပရတ္ထံ [Pg.25] စရေ ဓီရော,အသက္ကောန္တော သကံ စရေ;

တထာပိစ အသက္ကောန္တော,ပါပါတ္တာနံ ဝိယောဇယေ.

ပညာရှိသည် မိမိနှင့် သူတစ်ပါး နှစ်ဦးလုံး၏ အကျိုးကို ဆောင်ရွက်ရာ၏။ ထိုသို့ မဆောင်ရွက်နိုင်ပါက မိမိ၏ အကျိုးကိုသာ ဆောင်ရွက်ရာ၏။ ထိုသို့မျှပင် မစွမ်းဆောင်နိုင်ပါက မိမိကိုယ်ကို မကောင်းမှုမှ ကင်းဝေးအောင် ရှောင်ကြဉ်ရာ၏။

၅၆.

၅၆။

ဗာလေစုမ္မတ္တကေ ဘူပေ,ဂုရုမာတာပိတူသွပိ;

နဒေါသံ ကရိယာ ပညော,သံဃေစ ဇေဋ္ဌဘာတရိ.

လူမိုက်၊ အရူး၊ မင်းစိုးရာဇာ၊ ဆရာသမား၊ မိဘနှစ်ပါး၊ သံဃာတော်နှင့် နောင်တော်ကြီးတို့အပေါ်၌ ပညာရှိသောသူသည် အပြစ်မမြင်အပ်ပေ။

၅၇.

၅၇။

အတ္ထနာသံ [Pg.26] မနောတာပံ,ဃရေဒုစ္စရိတာနိစ;

ဝဉ္စနံ အဝမာနဉ္စ,မတိမာ နပကာသယေ.

စည်းစိမ်ဥစ္စာ ပျက်စီးခြင်း၊ စိတ်နှလုံး ပူပန်ခြင်း၊ မိမိအိမ်တွင်းရှိ မကောင်းသောအကျင့်များ၊ သူတစ်ပါး၏ လှည့်ပတ်ခံရခြင်းနှင့် အရှက်ရစေသော အနှိမ်ခံရခြင်းတို့ကို ပညာရှိသောသူသည် သူတစ်ပါးအား မဖော်ပြအပ်ပေ။

၅၈.

၅၈။

ပရဒါနံ ဇနေတ္တီဝ,လေဋ္ဋုဝ ပရဒဗ္ဗကံ;

အတ္တာဝ သဗ္ဗဘူတာနိ,ယော ပဿတိ သော ပဿတိ.

သူတစ်ပါး၏ ဇနီးကို မိမိ၏ မိခင်ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါး၏ ပစ္စည်းဥစ္စာကို မြေခဲကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ သတ္တဝါအားလုံးကို မိမိကိုယ်ကဲ့သို့လည်းကောင်း ရှုမြင်တတ်သောသူသည်သာလျှင် အမှန်တရားကို မြင်သောသူ ဖြစ်၏။

၅၉.

၅၉။

ပရူပဝါဒေ ပဓိရော,ပရဝဇ္ဇေသွလောစနော;

ပင်္ဂုလော အညနာရီသု,ဒုဿကပ္ပေသွစေတနော.

သူတစ်ပါးအား ကဲ့ရဲ့စကား ပြောဆိုရာ၌ နားပင်းသူကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်း၊ သူတစ်ပါး၏ အပြစ်တို့ကို ရှာဖွေရာ၌ မျက်စိမမြင်သူကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်း၊ သူတစ်ပါး၏ ဇနီးမယားတို့ထံ သွားရောက်ရာ၌ ခြေမသန်သူကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်း၊ မကောင်းသော ကြံစည်မှုတို့၌ စိတ်မပါသူ ဖြစ်ခြင်းတို့ ဖြစ်၏။

၆၀.

၆၀။

သဗ္ဗံ သုဏာတိ သောတေန,သဗ္ဗံ ပဿတိ စက္ခုနာ;

နစဒိဋ္ဌံ သုတံ ဓီရော,သဗ္ဗံ ဥစ္စိတုမရဟတိ.

ပညာရှိသည် နားဖြင့် အလုံးစုံကို ကြားရ၏၊ မျက်စိဖြင့် အလုံးစုံကို မြင်ရ၏။ သို့သော်လည်း မြင်သမျှ ကြားသမျှ အလုံးစုံကို အမှန်ဟု ယူဆ၍ မကျင့်သုံးအပ်ပေ။

၆၁.

၆၁။

စက္ခုမဿ ယထာအန္ဓော,သောတဝါ ပဓိရောယထာ;

ပညာဝါဿ ယထာမူဂေါ,ဗလဝါ ဒုဗ္ဗလောရိဝ;

အထ အတ္ထေသမုပ္ပန္နေ,သယေထ မတသာယိတံ.

မျက်စိရှိသော်လည်း မျက်စိမမြင်သူကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ နားရှိသော်လည်း နားပင်းသူကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ပညာရှိသော်လည်း အသူကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ခွန်အားရှိသော်လည်း အားနည်းသူကဲ့သို့လည်းကောင်း ကျင့်ရာ၏။ ထို့ပြင် အရေးကိစ္စ ကြုံလာသောအခါ သေသူကဲ့သို့ ငြိမ်သက်စွာ နေအပ်၏။

၆၂.

၆၂။

ပါပမိတ္တေ [Pg.28] ဝိဝဇ္ဇေတွာ,ဘဇေယျု တ္တမပုဂ္ဂလံ;

ဩဝါဒေစဿ တိဋ္ဌေယျ,ပတ္ထေန္တော အစလံသုခံ.

မပြိုကွဲမပျက်စီးသော ချမ်းသာကို တောင့်တသောသူသည် မိတ်ဆွေယုတ်တို့ကို ရှောင်ကြဉ်၍ မြတ်သောသူတော်ကောင်းတို့ကို ဆည်းကပ်ရာ၏။ ထိုသူတော်ကောင်းတို့၏ ဆုံးမဩဝါဒ၌လည်း တည်ရာ၏။

၆၃.

၆၃။

သုသုသာ သုတဝဍ္ဎနံ,သုတံ ပညာယဝဍ္ဎနံ;

ပညာယ အတ္ထံ ဇာနာတိ,ဉာတော အတ္ထော သုခါဝဟော.

နာယူလိုခြင်းသည် အကြားအမြင်ကို တိုးပွားစေ၏။ အကြားအမြင်သည် ပညာကို တိုးပွားစေ၏။ ပညာဖြင့် အကျိုးစီးပွားကို သိနိုင်၏။ သိအပ်သော အကျိုးစီးပွားသည် ချမ်းသာကို ဆောင်ရွက်ပေး၏။

၆၄.

၆၄။

ပါမောဇ္ဇ [Pg.29] ကရဏံ ဌာနံ,ပသံသာဝဟနံသုခံ;

ဖလာနိသံသော ဘာဝေတိ,ဝဟန္တော ပေါရိဿံဓုရံ.

ယောက်ျားတို့၏ တာဝန်ဝတ္တရားကို ဆောင်ရွက်သောသူသည် ဝမ်းမြောက်ခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော၊ ချီးမွမ်းခြင်းကို ဆောင်တတ်သော ချမ်းသာနှင့် အကျိုးကျေးဇူးကို တိုးပွားစေ၏။

၆၅.

၆၅။

အတိသီတံ အတိဥဏှံ,အတိသာယ မိဒံအဟု;

ဣတိ ဝိသဋ္ဌ ကမ္မန္တေ,ခဏာ အစ္စန္တိ မာဏဝေ.

“အလွန်အေးသည်၊ အလွန်ပူသည်၊ အလွန်မိုးချုပ်ပြီ” ဟု ဆိုကာ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို စွန့်ပစ်ထားကြသော လုလင်ပျိုတို့အား အခွင့်ကောင်း အခါကောင်းတို့သည် ကျော်လွန်သွားကြကုန်၏။

၆၆.

၆၆။

ယောစ [Pg.30] သီတဉ္စ ဥဏှဉ္စ,တိဏာတိယော နမညတိ;

ကရံ ပုရိသ ကိစ္စာနိ,သော သုခါ နဝိဟာယတိ.

အကြင်သူသည် အအေးနှင့် အပူကို မြက်ပင်မျှပင် သတ်မှတ်ခြင်းမရှိဘဲ မိမိ၏ ယောက်ျားကောင်းတို့ လုပ်ဆောင်အပ်သော ကိစ္စရပ်များကို လုပ်ဆောင်၏။ ထိုသူသည် ချမ်းသာခြင်းမှ ဆုတ်ယုတ်ခြင်း မရှိပေ။

၆၇.

၆၇။

ယသလာဘံ ဇိဂီသန္တံ,နရံ ဝဇ္ဇေန္တိ ဒူရတော;

အပတ္ထေတွာန တေ တသ္မာ,တံမဂ္ဂံ မဂ္ဂယေ ဗုဓော.

ကျော်စောမှုနှင့် လာဘ်သပ်ပကာကို အလွန်အမင်း လိုလားတောင့်တသော လူကို လူတို့သည် ဝေးစွာ ရှောင်ကြဉ်ကြကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ပညာရှိသည် ထိုကျော်စောမှု၊ လာဘ်သပ်ပကာတို့ကို မတောင့်တဘဲ ကောင်းမြတ်သော တရားလမ်းကိုသာ ရှာဖွေရာ၏။

၆၈.

၆၈။

ဒေသမောသဇ္ဇ ဂစ္ဆန္တိ,သီဟာ သပ္ပုရိသာ ဂဇာ;

တတ္ထေဝ နိဓနံ ယန္တိ,ကာကာ ကာပုရိသာ မိဂါ.

ခြင်္သေ့၊ သူတော်ကောင်းနှင့် ဆင်ပြောင်တို့သည် (မလျောက်ပတ်သော) အရပ်ဒေသကို စွန့်ခွာ၍ သွားတတ်ကြကုန်၏။ ကျီး၊ လူယုတ်မာနှင့် သမင်တို့သည်မူကား ထိုအရပ်၌ပင် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ကြကုန်၏။

၆၉.

၆၉။

ယသ္မိံဒေသေ [Pg.31] နသမ္မာရော,နပိတိ နစဗန္ဓဝါ;

နစဝိဇ္ဇာဂမော ကောစိ,နတတ္ထ ဝသတီ ဝဿေ.

အကြင်အရပ်ဒေသ၌ ရိုသေပူဇော်ခြင်းလည်းမရှိ၊ ချစ်ခင်နှစ်သက်ခြင်းလည်းမရှိ၊ ဆွေမျိုးမိတ်သင်္ဂဟလည်းမရှိ၊ ပညာသင်ကြားခွင့်လည်းမရှိပါက ထိုအရပ်ဒေသ၌ နေထိုင်ခြင်း မပြုအပ်ပေ။

၇၀.

၇၀။

ဓနဝါ ဂဏကော ရာဇာ,နဒီ ဝေဇ္ဇာ ဣမေဇနာ;

ယတ္ထ ပဉ္စ နဝိဇ္ဇန္တေ,န တတ္ထဝသတီ ဝသေ.

သူဌေး၊ ဗေဒင်ဆရာ၊ မင်းစိုးရာဇာ၊ မြစ်ကြီးနှင့် သမားတော် ဤငါးပါးတို့ မရှိသော အရပ်၌ မနေထိုင်အပ်ပေ။

၇၁.

၇၁။

အသနံ [Pg.32] ဘယမန္တာနံ,မစ္စာနံ မရဏံ ဘယံ;

ဥတ္တမာနန္တုသဗ္ဗေသံ,အဝမာနံ ပရံ ဘယံ.

ဆင်းရဲသားတို့အား စားဖွယ်မရှိခြင်းသည် ကြောက်ဖွယ်ဖြစ်၏။ သေအံ့ဆဲဆဲ သတ္တဝါတို့အား သေခြင်းသည် ကြောက်ဖွယ်ဖြစ်၏။ အထက်တန်းကျသော သူတော်ကောင်းတို့အားမူကား အနှိမ်ခံရခြင်းသည်သာ အလွန်ဆုံး ကြောက်ဖွယ်ဖြစ်၏။

၇၂.

၇၂။

အမာနနာ ယတ္ထ သိယာ,သန္တာနံ အဝမာနနာ;

ဟီနသမာနနာဝါပိ,န တတ္ထဝသတိ ဝသေ.

အကြင်အရပ်၌ ရိုသေမှုမရှိခြင်း၊ သူတော်ကောင်းတို့ကို နှိမ်ချခြင်း၊ ယုတ်ညံ့သူတို့နှင့် တန်းတူထားခြင်းတို့ ရှိပါက ထိုအရပ်၌ မနေထိုင်အပ်ပေ။

၇၃.

၇၃။

ယတ္ထာလသောစ ဒက္ခောစ,သူရော ဘီရုစ ပူဇိတော;

န သန္တာ တတ္ထ ဝဿန္တိ,အဝိသေသကရေန ကော.

အကြင်အရပ်၌ ပျင်းရိသူနှင့် ဝီရိယရှိသူ၊ ရဲရင့်သူနှင့် ကြောက်တတ်သူတို့ကို တန်းတူပူဇော်ချီးမြှောက်တတ်၏။ ထိုကဲ့သို့ အကောင်းအဆိုး ခွဲခြားခြင်းမရှိသော အရပ်၌ သူတော်ကောင်းတို့သည် မနေထိုင်ကြကုန်။

၇၄.

၇၄။

ဒုက္ခော [Pg.33] နိဝါသော သမ္ဗာဓေ,ဌာနေ အသုစိသင်္ကဋေ;

တတော ရိမှိပိယာနန္တေ,တတောစ အကတညုနံ.

ကျဉ်းမြောင်း၍ မစင်ကြယ်သော အရပ်၌ နေရခြင်းသည် ဆင်းရဲ၏။ ထိုထက် ရန်သူတို့၏ အနီး၌ နေရခြင်းသည် သာလွန်ဆင်းရဲ၏။ ထိုထက်လည်း ကျေးဇူးမသိတတ်သောသူတို့နှင့် အတူနေရခြင်းသည် သာလွန်၍ ဆင်းရဲလှ၏။

၇၅.

၇၅။

သိင်္ဂီနံ ပဉ္စဟတ္ထေန,သတေန ဝါဇိနံ စဇေ;

ဟတ္ထီနန္တု သဟဿေန,ဒေသစာဂေန ဒုဇ္ဇနေ.

ဦးချိုရှိသော တိရစ္ဆာန်ကို ငါးတောင်အကွာမှလည်းကောင်း၊ မြင်းကို အတောင်တစ်ရာအကွာမှလည်းကောင်း၊ ဆင်ကို အတောင်တစ်ထောင်အကွာမှလည်းကောင်း ရှောင်ရာ၏။ လူယုတ်မာကိုမူကား ထိုအရပ်ဒေသကို စွန့်ခွာခြင်းဖြင့် ရှောင်ကြဉ်ရာ၏။

၇၆.

၇၆။

စဇေ [Pg.34] ဧကံ ကုလဿတ္ထံ,ဂါမဿတ္ထံ ကုလံ စဇေ;

ဂါမံ ဇနပဒဿတ္ထံ;

အတ္တတ္ထံ ပထဝီ စဇေ.

အမျိုးနွယ်၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် တစ်ဦးတည်းသောသူကို စွန့်အပ်၏။ ရွာ၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် အမျိုးနွယ်ကို စွန့်အပ်၏။ တိုင်းပြည်၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် ရွာကို စွန့်အပ်၏။ မိမိကိုယ်ကို စောင့်ရှောက်ရန်အတွက်မူကား မြေပြင်လုံးကိုပင် စွန့်အပ်၏။

၇၇.

၇၇။

စလတျေကေနပါဒေန,တိဋ္ဌတျေကေန ပဏ္ဍိတော;

အသမိချပရံဌာနံ,ပုဗ္ဗမာယနံနစဇေ.

ပညာရှိသည် ခြေတစ်ဖက်ဖြင့် လှမ်း၍ ခြေတစ်ဖက်ဖြင့် ရပ်တည်၏။ ထို့အတူ နောက်ထပ် ရောက်မည့်အရပ်ကို သေချာစွာ စူးစမ်းဆင်ခြင်ခြင်းမရှိဘဲ ယခင်နေရာဟောင်းကို မစွန့်လွှတ်အပ်ပေ။

၇၈.

၇၈။

ဌာနဘဋ္ဌာ [Pg.35] နသောဘန္တိ,ဒန္တာကေသာန ခါနရာ;

မတိမာ ဣတိဝိညာယ,သဌာနံ နစဇေ လဟုံ.

မိမိနေရာမှ နေရာရွေ့လျောသွားသော သွား၊ ဆံပင်၊ ခြေသည်းလက်သည်းနှင့် လူတို့သည် မတင့်တယ်ကြကုန်။ ပညာရှိသောသူသည် ဤသို့သိ၍ မိမိနေရာဌာနကို အဆောတလျင် မစွန့်လွှတ်ရာ။

၇၉.

၇၉။

စဇေ ဓနံ အင်္ဂဝရဿဟေတု,အင်္ဂံ စဇေ ဇိဝိတံ ရက္ခမာနော;

အင်္ဂံ ဓနံ ဇိဝိတဉ္စာပိ သဗ္ဗံ,စဇေ နရော ဓမ္မ မနုဿရန္တော.

မြတ်သောကိုယ်အင်္ဂါအတွက် ရတနာရွှေငွေဥစ္စာကို စွန့်ရာ၏။ အသက်ကို စောင့်ရှောက်လိုပါက ကိုယ်အင်္ဂါကို စွန့်ရာ၏။ တရားတော်ကို အောက်မေ့ဆင်ခြင်သောသူသည် ကိုယ်အင်္ဂါ၊ ဥစ္စာ၊ အသက်ဟူသော အလုံးစုံကို စွန့်ရာ၏။

၈၀.

၈၀။

သောတံ [Pg.36] သုတေနေဝ န ကုဏ္ဍလေန,ဒါနေန ပါဏီ နတု ကင်္ကဏေန;

အာဘာတိ ကာယော ပုရိသုတ္တမဿ,ပရောပကာရေန န စန္ဒနေန.

နားသည် တရားနာခြင်းဖြင့် တင့်တယ်၏၊ နားတောင်းဖြင့် မတင့်တယ်ရာ။ လက်သည် ပေးကမ်းလှူဒါန်းခြင်းဖြင့် တင့်တယ်၏၊ လက်ကောက်ဖြင့် မတင့်တယ်ရာ။ ယောက်ျားမြတ်၏ ကိုယ်သည် သူတစ်ပါး၏ အကျိုးကို ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် တင့်တယ်၏၊ စန္ဒကူးနံ့သာ လိမ်းကျံခြင်းဖြင့် မတင့်တယ်ရာ။

သမ္ဘေဒကထာ

အထွေထွေစကားရပ်

၈၁.

၈၁။

သတ္ထ [Pg.37] ကပ္ပဝိစာရေန,ကာလော ဂစ္ဆတိ ဓီမတံ;

ဗျသနေန အသာဓူနံ,နိဒ္ဒါယ ကလဟေနဝါ.

ပညာရှိတို့၏ အချိန်သည် ကျမ်းဂန်ကဗျာတို့ကို ကြံစည်တွေးတောခြင်းဖြင့် ကုန်လွန်၏။ လူမိုက်တို့၏ အချိန်သည်ကား မကောင်းမှုပြုခြင်း၊ အိပ်စက်ခြင်း သို့မဟုတ် ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားခြင်းတို့ဖြင့် ကုန်လွန်၏။

၈၂.

၈၂။

သောကဌာနသဟဿာနိ,ဘယဌာနသတာနိစ;

ဒိဝသေဒိဝသေ မုဠှံ,အာဝီသန္တိ နပဏ္ဍိတံ.

စိုးရိမ်ပူဆွေးစရာအကြောင်း အထောင်အသောင်းနှင့် ကြောက်ရွံ့စရာအကြောင်း အရာအထောင်တို့သည် နေ့စဉ်နေ့တိုင်း လူမိုက်ကိုသာ လွှမ်းမိုးနှိပ်စက်ကုန်၏၊ ပညာရှိကိုမူ မလွှမ်းမိုးနိုင်ကုန်။

၈၃.

၈၃။

အတိဒီဃော [Pg.38] မဟာမုဠှော,မဇ္ဈိမောစ ဝိစက္ခဏော;

ဝါသုဒေဝံ ပုရက္ခိတွာ,သဗ္ဗေဝါမနကာ သဋ္ဌာ.

အလွန်အရပ်ရှည်သောသူသည် အလွန်မိုက်မဲတတ်၏။ အလယ်အလတ်အရပ်ရှိသောသူသည် မြော်မြင်တတ်သော ပညာရှိဖြစ်၏။ ဝါသုဒေဝမင်းကို ချန်လှပ်၍ ပုကွသောသူတို့သည် အားလုံး ကောက်ကျစ်တတ်ကြကုန်၏။

၈၄.

၈၄။

န လောကေ သောဘတေ မုဠှော,ကေဝလတ္တပသံသကော;

အပိ သမ္ပိဟိတေ ကူပေ,ကတဝိဇ္ဇော ပကာသတေ.

မိမိကိုယ်ကိုသာ ချီးမွမ်းလေ့ရှိသော လူမိုက်သည် လောက၌ မတင့်တယ်နိုင်။ ပညာရှိသောသူသည် ဖုံးအုပ်ထားသော ရေတွင်းကဲ့သို့ ကွယ်ဝှက်နေသော်လည်း ထင်ရှားကျော်စောလှ၏။

၈၅.

၈၅။

မဒန္တဒမနံ သတ္ထံ,ခလာနံ ကုရုတေ မဒံ;

စက္ခုသင်္ခါရကံ တေဇံ,ဥလုင်္ကာန မိဝန္ဓကံ.

မာန်ယစ်ခြင်းကို နှိမ်နင်းတတ်သော ကျမ်းစာတရားသည် လူယုတ်မာတို့အား ယစ်မူးထောင်လွှားခြင်းကို ဖြစ်စေ၏။ မျက်စိကို တင့်တယ်စည်ပင်စေတတ်သော နေရောင်ခြည်သည် ဇီးကွက်တို့အား အမှောင်ထုကို ဖြစ်စေသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

၈၆.

၈၆။

အတျပ္ပမပိ [Pg.39] သာဓူနံ,သိလာလေခေဝ တိဋ္ဌတေ;

ဇလေလေခေဝ နီစာနံ,ယံ ကတံ တံပိ နဿတိ.

သူတော်ကောင်းတို့ ပြုလုပ်အပ်သော အလွန်နည်းပါးသော အမှုသည်ပင် ကျောက်စာကဲ့သို့ တည်မြဲ၏။ လူယုတ်မာတို့ ပြုလုပ်အပ်သော အမှုသည်ကား ရေပေါ်၌ ရေးဆွဲသော စာကဲ့သို့ ချက်ချင်း ပျက်စီးပျောက်ကွယ်တတ်၏။

၈၇.

၈၇။

ဒဗ္ဗမပ္ပံပိ သာဓူနံ,ဇလံ ကူပေဝ နိဿယော;

ဗဟုတ္တံပိ အသာဓူနံ,နစ ဝါရိဝ အဏ္ဏဝေ.

သူတော်ကောင်းတို့၏ နည်းပါးသော ပစ္စည်းဥစ္စာသည်ပင် ရေတွင်း၌ရှိသော ရေကဲ့သို့ အများအတွက် အမှီသဟဲပြုရာ ဖြစ်၏။ လူမိုက်တို့၏ များပြားလှစွာသော ပစ္စည်းဥစ္စာသည်ကား သမုဒ္ဒရာ၌ရှိသော ရေကဲ့သို့ အားကိုးရာမရနိုင်ချေ။

၈၈.

၈၈။

ဒုဋ္ဌစိတ္တော [Pg.40] ပနာဟိဿ,ကောဓော ပါသာဏလိက္ခိတော;

ကုဇ္ဈိတဗ္ဗေ သုဇနဿ,ဇလေလေခါ စိရဋ္ဌိတော.

စိတ်ပုတ်သောသူ၏ ရန်ငြိုးအမျက်ဒေါသသည် ကျောက်ပေါ်၌ ရေးအပ်သော စာကဲ့သို့ ခိုင်မြဲ၏။ သူတော်ကောင်းတို့ အမျက်ထွက်ခြင်းသည်ကား ရေပေါ်၌ ရေးအပ်သော စာကဲ့သို့ ကြာရှည်စွာမတည်ဘဲ ပျောက်ပျက်တတ်၏။

၈၉.

၈၉။

ဗာလဿ ဇီဝိတံ ပါပံ,မိတရဿိ တရံ ဘဝေ;

ဇနကာယဿ ရာဇာဝ,ရာဇဓမ္မောဝ ရာဇုနံ.

လူမိုက်၏ အသက်ရှင်ခြင်းသည် မကောင်းမှုဒုစရိုက်ဖြစ်၏၊ ပညာရှိ၏ အသက်ရှင်ခြင်းသည်ကား သုစရိုက်တရားဖြစ်၏။ လူအစုအဝေးအတွက် မင်းသည် အရေးကြီးဆုံးဖြစ်သကဲ့သို့၊ မင်းတို့အတွက် မင်းကျင့်တရားသည် အရေးကြီးဆုံးဖြစ်၏။

၉၀.

၉၀။

သပ္ပာဒါနံ ဗလီ သီဟော,ပုဠာဝကော တတော ကိပ္ပီလိကာ,နရာ တတော ဗလီ ရာဇာ,သဗ္ဗေသ မန္တကော ဗလီ.

ခြေလေးချောင်းရှိသော သတ္တဝါတို့တွင် ခြင်္သေ့သည် အားကြီး၏၊ ပိုးကောင်ငယ်တို့ထက် ပုရွက်ဆိတ်သည် အားကြီး၏၊ လူတို့ထက် မင်းသည် အားကြီး၏၊ သတ္တဝါအားလုံးထက်မူ သေမင်းသည် အားအကြီးဆုံးဖြစ်၏။

၉၁.

၉၁။

ဘူပေါဏ္ဏဝ [Pg.41] ဂ္ဂိ ထီ သိပ္ပိ,အဘိဇ္ဈာလုစပုဂ္ဂလော;

ဧတေသံပိ မဟိစ္ဆာနံ,မဟိစ္ဆိတာ အနိစ္စတာ.

မင်း၊ သမုဒ္ဒရာ၊ မီး၊ မိန်းမ၊ ပန်းချီပန်းပုပညာရှင်နှင့် လောဘကြီးသောသူ ဟူသော ဤခြောက်ဦးတို့၏ အလိုရမ္မက်ကြီးမားခြင်းသည် အတောမသတ်နိုင်ချေ။

၉၂.

၉၂။

နိဒ္ဒါလုကော အသန္တုဋ္ဌော,အကတညူစ ဘီရုကော;

သက္ကုဏန္တိန သာစာရံ,သိက္ခိတုံ တေ ကဒါစိပိ.

အိပ်ကြူးသောသူ၊ ရောင့်ရဲလွယ်ခြင်းမရှိသောသူ၊ ကျေးဇူးတရားကို မသိတတ်သောသူနှင့် ကြောက်ရွံ့တတ်သောသူတို့သည် ကောင်းသောကျင့်ဝတ်ကို မည်သည့်အခါမျှ မသင်ယူနိုင်ကြကုန်။

၉၃.

၉၃။

နိဒ္ဒါလု [Pg.42] ကာမရာမောစ,သုခိတော ဘောဂဝါလသော;

နိစ္ဆန္တော ကမ္မရာမော စ,သတ္တေတေ သတ္ထဝဇ္ဇိတာ.

အိပ်ကြူးသောသူ၊ ကာမဂုဏ်၌ မွေ့လျော်သောသူ၊ ချမ်းသာကိုသာ ရှာသောသူ၊ စည်းစိမ်ရှိ၍ ပျင်းရိသောသူ၊ လုံ့လဝီရိယမရှိသောသူ၊ အလုပ်၌ ပျော်မွေ့လွန်းသောသူ ဟူသော ဤသူတို့သည် ပညာဗဟုသုတကို မသင်ယူနိုင်ကြကုန်။

၉၄.

၉၄။

သမိဒ္ဓေါ ဓနဓညေန,ကဋ္ဌော ဒကတိဏဂ္ဂိဟိ;

သဗ္ဗတော ဒုဂ္ဂတေနဋ္ဌော,တသ္မာ နဒုက္ကတံ ကရေ.

စပါးဆန်ရေ စည်းစိမ်ဥစ္စာနှင့် ပြည့်စုံသော်လည်း ထင်း၊ ရေ၊ မြက်၊ မီးတို့ဖြင့် အလုံးစုံသော ဆင်းရဲဒုက္ခသို့ ရောက်တတ်၏။ ထို့ကြောင့် မကောင်းမှုကို မပြုရာ။

၉၅.

၉၅။

ပုညပါပဖလံ [Pg.43] ယော စေ,နသဒ္ဓဟတိ သစ္စတော;

သော ဝေ ခိပ္ပံဝ အတ္တာနံ,အာဒါသတလမာနယေ.

ကောင်းမှုကုသိုလ်နှင့် မကောင်းမှုအကုသိုလ်တို့၏ အကျိုးတရားကို စင်စစ်မယုံကြည်သောသူသည် မိမိ၏ကိုယ်ကို မှန်ပြင်၌ လျင်မြန်စွာ ကြည့်ရှုအပ်၏။

၉၆.

၉၆။

သမ္ပရာယိကမတ္ထံ ယော,နသဒ္ဓဟတိ စေပိသော;

အာဝါသေ သဂ္ဂ ဂါမီနံ,မာက္ကဘေ ကိံနပဿတိ.

နောင်တမလွန်ဘဝ၏ အကျိုးစီးပွားကို မယုံကြည်သောသူသည် နတ်ပြည်သို့ ရောက်မည့်သူတို့၏ ဘုံဗိမာန်နှင့် မျောက်တို့ကို မမြင်ဖူးသလော။

၉၇.

၉၇။

မဟန္တံ ဝဋ္ဋရုက္ခာဒိံ,ခုဒ္ဒဗီဇံ ဗဟူဖလံ;

သက္ခိကတွာ ဥဒိက္ခေယျ,ပုညပါပကရော နရော.

ကောင်းမှုမကောင်းမှုကို ပြုလုပ်သော လူသည် သေးငယ်သော မျိုးစေ့မှ ကြီးမားသော ညောင်ပင်ကြီး ဖြစ်ထွန်း၍ အသီးအပွင့်များစွာ သီးပွင့်သည်ကို မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့ ကြည့်ရှုဆင်ခြင်အပ်၏။

၉၈.

၉၈။

ယဿ [Pg.44] သလ္လဟုကံ ဟောတိ,ဂုရုသက္ကာရမာနနံ;

တဿ သလ္လဟုကာယေဝ,ဝိဇ္ဇာသမ္ပတ္တိသမ္ပဒါ.

ဆရာသမားတို့အား ရိုသေပူဇော်ခြင်းကို အပေါ့အပါးပြုသောသူအား ပညာဗဟုသုတနှင့် ပြည့်စုံခြင်းသည်လည်း အပေါ့အပါးသာ ဖြစ်လိမ့်မည်။

၉၉.

၉၉။

ဥပဇ္ဈာစရိယာနဉ္စ,မာတာပိတူနမေဝစ;

သက္ကစ္စံ ယောနုပဋ္ဌာတိ,သုတော တဿပိတာဒိသော.

ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ၊ မိဘတို့အား ရိုသေစွာ မလုပ်ကျွေးမပြုစုသောသူ၏ သားသမီးသည်လည်း ထိုဖခင်ကဲ့သို့ပင် ပြုမူလိမ့်မည်။

၁၀၀.

၁၀၀။

ဒေသေ ဒေသေ ကုလာနီစ,ဒေသေဒေသေ စ ဗန္ဓဝေါ;

တာဒိသံ သဟဇာ ယတ္ထ,ဒေသံ ပဿာမိနေဝတု.

တိုင်းပြည်တိုင်း၌ အမျိုးအနွယ်တို့ ရှိကြကုန်၏၊ တိုင်းပြည်တိုင်း၌ ဆွေမျိုးမိတ်ဆွေတို့ ရှိကြကုန်၏။ သို့သော် မိခင်တစ်ဦးတည်းမှ အတူမွေးဖွားလာသော မွေးချင်းပေါက်ဖော်တို့ရှိရာ တိုင်းပြည်မျိုးကိုမူ မည်သည့်နေရာ၌မျှ မတွေ့နိုင်ချေ။

၁၀၁.

၁၀၁။

ပုတ္တံဝါ [Pg.45] ဘာတရံ ဒုဋ္ဌံ,အနုသာသေယျ နောဇဟေ;

ကိံနု ဆေဇ္ဇံ ကရံပါဒံ,လိတ္တံ အသုစိနာ သိယာ;

ဆိုးသွမ်းသော သား သို့မဟုတ် ညီအစ်ကိုမောင်နှမကို ဆုံးမရမည်ဖြစ်ပြီး စွန့်ပစ်လိုက်ရန် မဟုတ်ပေ။ မစင်အညစ်အကြေး ပေကျံနေသော လက်ခြေကို ဖြတ်တောက်ပစ်ရမည်လော။

၁၀၂.

၁၀၂။

ဗဟုပုတ္တေ ပိတာဧကော,အဝဿံ ပေါသေတိ သဒါ;

ဗဟုပုတ္တာ နသက္ကောန္တိ,ပေါသေတုံ ပိတရေကကံ.

ဖခင်တစ်ဦးတည်းက သားသမီးအများကို အမြဲမပြတ် မွေးမြူစောင့်ရှောက်နိုင်သော်လည်း၊ သားသမီးအများကမူ ဖခင်တစ်ဦးတည်းကို ပြန်လည်မွေးမြူရန် မစွမ်းဆောင်နိုင်ကြကုန်။

၁၀၃.

၁၀၃။

အတိဇာတမနုဇာတံ[Pg.46],ပုတ္တမိစ္ဆန္တိ ပဏ္ဍိတာ;

အဝဇာတံ နဣစ္ဆန္တိ,ယောဟောတိ ကုလဂန္ဓနော.

ပညာရှိတို့သည် မိဘထက်မြတ်သော သားနှင့် မိဘနှင့်တန်းတူသော သားကိုသာ အလိုရှိကြကုန်၏။ အမျိုးအနွယ်ကို ဖျက်ဆီးတတ်သော ယုတ်ညံ့သော သားကိုမူ အလိုမရှိကြကုန်။

၁၀၄.

၁၀၄။

ပဉ္စဌာနာနိ သမ္ပဿံ,ပုတ္တမိစ္ဆန္တိ ပဏ္ဍိတာ;

ဇာတောဝါ နော ဘရိဿတိ,ကိစ္စံဝါ နော ကရိဿတိ.

ပညာရှိမိဘတို့သည် အကြောင်းငါးပါးကို မြော်မြင်၍ သားသမီးကို အလိုရှိကြကုန်၏။ (ထိုငါးပါးတို့မှာ-) ငါတို့မွေးမြူထားသော သားသမီးသည် ငါတို့ကို ပြန်လည်လုပ်ကျွေးလိမ့်မည်၊ ငါတို့၏ အမှုကိစ္စကို ဆောင်ရွက်ပေးလိမ့်မည်။

၁၀၅.

၁၀၅။

ကုလဝံသော [Pg.47] စိရံ တိဋ္ဌေ,ဒါယဇ္ဇံ ပဋိပစ္စတိ;

အထဝါပန ပေတာနံ,ဒက္ခိဏံနုပဒဿတိ.

အမျိုးအနွယ်ကို ကြာရှည်စွာ တည်တံ့စေလိမ့်မည်၊ အမွေဥစ္စာကို ခံယူထိုက်အောင် ကျင့်ကြံလိမ့်မည်၊ သို့မဟုတ် ကွယ်လွန်ပြီးသော မိဘတို့အား ရည်စူး၍ အလှူဒါနပြုကာ အမျှအတန်း ပေးဝေလိမ့်မည်။

၁၀၆.

၁၀၆။

အန္တောဇာတော ဓနက္ကီတော,ဒါသဗျောပဂတော သယံ;

ဒါသာကရမရာနီတော,စ္စေဝန္တေ စတုဓာ သိယုံ.

အိမ်၌မွေးဖွားသောသူ၊ ငွေဖြင့်ဝယ်ယူအပ်သောသူ၊ မိမိအလိုအလျောက် ကျွန်ခံသောသူနှင့် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်လာသောသူ ဟူ၍ ကျွန်လေးမျိုး ရှိကုန်၏။

၁၀၇.

၁၀၇။

ဒါသာ ပဉ္စေဝ စောရယျ-သခဉာတျတ္တသဒိသာ;

တထာ ဝိညူဟိ ဝိညေယျာ,မိတ္တာဒါရာစ ဗန္ဓဝါ.

ခိုးသူနှင့်တူသောကျွန်၊ အရှင်နှင့်တူသောကျွန်၊ အဆွေခင်ပွန်းနှင့်တူသောကျွန်၊ ဆွေမျိုးနှင့်တူသောကျွန်၊ မိမိကိုယ်နှင့်တူသောကျွန် ဟူ၍ ကျွန်ငါးမျိုး ရှိ၏။ ထိုနည်းတူစွာ အဆွေခင်ပွန်း၊ မယားနှင့် ဆွေမျိုးတို့ကိုလည်း ပညာရှိတို့သည် သိအပ်ကုန်၏။

၁၀၈.

၁၀၈။

တယောဝ [Pg.48] ပဏ္ဍိတာ သတ္ထေ,အဟမေဝါတိဝါဒီစ,အဟမပိတိ ဝါဒီစ,နာဟန္တိစ ဣမေတယော.

ကျမ်းဂန်တို့၌ "ငါသာလျှင် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏" ဟု ပြောဆိုတတ်သောသူ၊ "ငါလည်း သိပါ၏" ဟု ပြောဆိုတတ်သောသူနှင့် "ငါသည် ဘာမျှမသိပါ" ဟု ပြောဆိုတတ်သောသူ ဟူ၍ ပညာရှိသုံးမျိုး ရှိကြကုန်၏။

၁၀၉.

၁၀၉။

ဝိနာ သတ္ထံ နဂစ္ဆေယျ,သူရော သင်္ကာမဘူမိယံ;

ပဏ္ဍိတဒ္ဓဂူ ဝါဏိဇ္ဇော,ဝိဒေသဂမနော တထာ.

ရဲမက်သည် လက်နက်မပါဘဲ စစ်မြေပြင်သို့ မသွားရာ။ ထိုနည်းတူစွာ ပညာရှိ၊ ခရီးသည်၊ ကုန်သည်တို့သည်လည်း လက်နက်ကိရိယာမပါဘဲ နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်သို့ မသွားရာ။

၁၁၀.

၁၁၀။

သမ္မာ [Pg.49] ဥပပရိက္ခိတွာ,အက္ခရေသု ပဒေသုစ;

စောရဃာတော သိယာ သိဿော,ဂုရု စောရဋ္ဋကာရကော.

အက္ခရာနှင့် ပုဒ်တို့ကို ကောင်းစွာ မစိစစ်ဘဲ သင်ယူပါက တပည့်သည် စစာဖျက်သူဖြစ်တတ်၍၊ ဆရာသည် စာမှားကို အားပေးသူ ဖြစ်တတ်၏။

၁၁၁.

၁၁၁။

သာဓုတ္တံ သုဇနသမာဂမာ ခလာနံ,သာဓူနံ နခလသမာဂမာ ခလတ္တံ;

အာမောဒံကုသုမဘဝံဒဓာတိဘူမိ,ဘူဂန္ဓံ နစ ကုသုမာနိ ဓာရယန္တိ.

လူယုတ်မာတို့သည် သူတော်ကောင်းတို့နှင့် ပေါင်းဖော်ခြင်းကြောင့် သူတော်ကောင်းစိတ်ကို ရရှိကြကုန်၏။ သူတော်ကောင်းတို့သည်ကား လူယုတ်မာတို့နှင့် ပေါင်းဖော်ရသော်လည်း ယုတ်မာသောအဖြစ်သို့ မရောက်ကြကုန်။ မြေကြီးသည် ပန်းပွင့်တို့၏ မွှေးရနံ့ကို ဆောင်ယူနိုင်သော်လည်း၊ ပန်းပွင့်တို့သည် မြေကြီး၏ အနံ့ကို မဆောင်ယူကြကုန်။

၁၁၂.

၁၁၂။

သဋ္ဌေန [Pg.50] မိတ္တံ ကလုသေန ဓမ္မံ,ပရောပတာပေန သမိဒ္ဓိဘာဝံ;

သုခေန ဝိဇ္ဇံ ဖရုသေန နာရိံ,ဣစ္ဆန္တိ ယေ တေ နဝပဏ္ဍိတာဝ.

လှည့်ပတ်ခြင်းဖြင့် မိတ်ဆွေကိုလည်းကောင်း၊ ညစ်ညူးသောစိတ်ဖြင့် တရားကိုလည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါးကို ညှဉ်းဆဲခြင်းဖြင့် စည်းစိမ်ချမ်းသာကိုလည်းကောင်း၊ သက်သာချောင်ချိစွာဖြင့် ပညာကိုလည်းကောင်း၊ ကြမ်းတမ်းစွာဖြင့် မိန်းမကိုလည်းကောင်း ရလိုသောသူတို့သည် ပညာရှိမဟုတ်ကြကုန်။

မိတ္တကထာ

မိတ်ဆွေအကြောင်းစကား

၁၁၃.

၁၁၃။

ကတွာန [Pg.51] ကုသလံကမ္မံ,ကတွာစာ ကုသလံ ပုရေ;

သုခိတဒုက္ခိတာ ဟောန္တိ,သော ဗာလော ယော နပဿတိ.

ရှေးဘဝ၌ ကောင်းမှုကုသိုလ်နှင့် မကောင်းမှုအကုသိုလ်ကို ပြုခဲ့ဖူးခြင်းကြောင့် သတ္တဝါတို့သည် ချမ်းသာခြင်း၊ ဆင်းရဲခြင်းသို့ ရောက်ကြကုန်၏။ ဤအကြောင်းကို မြော်မြင်ခြင်းမရှိသောသူသည် လူမိုက်သာ ဖြစ်၏။

၁၁၄.

၁၁၄။

သယံကတေန ပါပေန,အနိဋ္ဌံ လဘတေ ဖလံ;

တေ မေ သော မေ ဇနေန္တီတိ,ပုနာဂုံ ကုရုတေ ဇဠော.

မိမိကိုယ်တိုင် ပြုလုပ်အပ်သော မကောင်းမှုကြောင့် မလိုလားအပ်သော အကျိုးတရားကို ခံစားရ၏။ သို့သော်လည်း "ထိုသူတို့သည် ငါ့ကို နှိပ်စက်ကြကုန်၏၊ ထိုသူသည် ငါ့ကို ဒုက္ခပေး၏" ဟု အပြစ်တင်လျက် လူမိုက်သည် မကောင်းမှုကို ထပ်ဖန်တလဲလဲ ပြုလုပ်ပြန်၏။

၁၁၅.

၁၁၅။

ကာလခေပေန [Pg.52] ဟာပေတိ,ဒါနသီလာဒိကံ ဇဠော;

အထိရမ္ပိ ထိရံ မညေ,အတ္တာနံ သဿတီသမံ.

လူမိုက်သည် အချိန်ကာလကို ဖြုန်းတီးခြင်းဖြင့် ဒါန၊ သီလ စသော ကောင်းမှုတို့ကို ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးစေ၏။ မမြဲသော မိမိကိုယ်ကို အမြဲတည်တံ့သော အရာကဲ့သို့ ထာဝရမြဲ၏ဟု မှတ်ထင်နေတတ်၏။

၁၁၆.

၁၁၆။

ဗာလောဝ ပါပကံ ကတွာ,နတံဆဋ္ဋေတုမုဿဟေ;

ကိံ ဗျဂ္ဃတာဒိ ဂစ္ဆန္တော,ပဒံ မက္ခေတုမုဿဟေ.

လူမိုက်သည် မကောင်းမှုကို ပြုပြီးလျှင် ထိုမကောင်းမှုကို စွန့်ပစ်ခြင်းငှာ မဝံ့ရဲ (မစွမ်းနိုင်)၊ သွားလာနေသော ကျားသည် မိမိ၏ခြေရာကို ဖျက်ဆီးရန် အားထုတ်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

၁၁၇.

၁၁၇။

ပရနဿနတော နဋ္ဌော,ပုရေဝ ပရနာသကော;

သီဃံဝါ ဒဿနံ ယာတိ,တိဏံ ပါသာဒဇ္ဈာပကံ.

သူတစ်ပါးကို ဖျက်ဆီးတတ်သောသူသည် သူတစ်ပါးကို မဖျက်ဆီးမီ မိမိကိုယ်တိုင် အရင် ပျက်စီးတတ်၏။ ပြာသာဒ်ကို လောင်ကျွမ်းစေသော မြက်ခြောက်သည် လျင်မြန်စွာ ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရသကဲ့သို့တည်း။

၁၁၈.

၁၁၈။

ဘောဇနာ [Pg.53] မေထုနာ နိဒ္ဒါ,ဂဝေ ပေါသေစ ဝိဇ္ဇတိ;

ဝိဇ္ဇာ ဝိသေသော ပေါသဿ,တတောဟီနော ဂေါသမော ဘဝေ.

စားသောက်ခြင်း၊ မေထုန်မှီဝဲခြင်းနှင့် အိပ်စက်ခြင်းတို့သည် နွား၌လည်းကောင်း၊ လူ၌လည်းကောင်း ရှိကြကုန်၏။ ပညာဗဟုသုတသည်သာ လူ၏ ထူးခြားသောဂုဏ် ဖြစ်၏။ ထိုပညာ မရှိသောသူသည် နွားနှင့် တူလှ၏။

၁၁၉.

၁၁၉။

မုဠှသိဿော ပဒေသေန,ကုနာရီဘရဏေနစ;

ခလသတ္ထူဟိသံယောဂါ,ပဏ္ဍိတောပျဝသီဒတိ.

လူမိုက်တပည့်အား သင်ကြားပြသရခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ မကောင်းသော မိန်းမကို လုပ်ကျွေးမွေးမြူရခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ လူယုတ်မာတို့နှင့် ပေါင်းဖော်ရခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ပညာရှိသော်လည်း ဆင်းရဲဒုက္ခသို့ ရောက်ရတတ်၏။

၁၂၀.

၁၂၀။

ဒွေစိမေကဏ္ဋကာ [Pg.54] တိက္ခာ,သရီရသောဘိတာ ကာမေ;

နိဓနော ယောစ ကာမေတိ,ယောစကုပ္ပတျနိဿာရော.

ကိုယ်ခန္ဓာ၌ စူးဝင်လျက်ရှိပြီး ကာမဂုဏ်ကို ဖျက်ဆီးတတ်သော ထက်မြက်သော ဆူးနှစ်မျိုးရှိကုန်၏။ ယင်းတို့မှာ ဆင်းရဲပါလျက် ကာမဂုဏ်ကို လိုချင်တောင့်တသောသူနှင့် အနှစ်သာရမရှိဘဲ ဒေါသထွက်တတ်သောသူတို့ ဖြစ်ကြသည်။

၁၂၁.

၁၂၁။

နိဓနောစာပိ ကာမေတိ,ဒုဗ္ဗလော ကလဟံပိယော;

မန္ဒသတ္ထော ဝိဝါဒတ္ထိ,တိဝိဓံ မုဠှလက္ခဏံ.

ဆင်းရဲပါလျက် ကာမဂုဏ်ခံစားလိုခြင်း၊ အားနည်းပါလျက် ရန်ဖြစ်လိုခြင်း၊ ပညာနည်းပါလျက် အငြင်းအခုန်ပြုလိုခြင်း ဤသုံးပါးသည် လူမိုက်၏ အမှတ်လက္ခဏာများ ဖြစ်ကြသည်။

၁၂၂.

၁၂၂။

အပ္ပသုတော သုတေ အပ္ပေ,ဗဟုံမညတိ မာနဝေါ;

သိန္ဓုဒကမ ပဿန္တော,ကူပေတောယံဝ မဏ္ဍုကော.

အကြားအမြင်နည်းသော လူငယ်သည် မိမိ၏ နည်းပါးသော အကြားအမြင်ကို များလှ၏ဟု ထင်မှတ်တတ်၏။ သမုဒ္ဒရာရေကို မမြင်ဖူးဘဲ ရေတွင်းဝ၌ နေသော ဖားသူငယ်ကဲ့သို့တည်း။

၁၂၃.

၁၂၃။

တဒမိနာပိ [Pg.55] ဇာနာတိ,သောဗ္ဘေသု ပဒရေသုစ;

သုနန္တာ ယန္တိ ကုသုမ္ဘာ,တုဏှီယန္တိ မဟောဒဓိ.

ထိုအကြောင်းကို ဤသို့လည်း သိအပ်၏။ ချောင်းငယ် မြောင်းငယ်နှင့် အက်ကြောင်းတို့၌ ရေသည် မြည်ဟည်းလျက် စီးဆင်းသွား၏။ သမုဒ္ဒရာကြီးမူကား ဆိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်စွာ တည်ရှိ၏။

၁၂၄.

၁၂၄။

ယံ ဦနကံ တံ သုနတိ,ယံ ပူရံ သန္တမေဝ တံ;

အဍ္ဎကုမ္ဘူပမော ဗာလော,ရဟတော ပူရောဝ ပဏ္ဍိတော.

မပြည့်သော အိုးသည် အသံမြည်၏။ ပြည့်သော အိုးသည်ကား ငြိမ်သက်စွာ တည်၏။ လူမိုက်သည် ရေတစ်ဝက်သာရှိသော အိုးနှင့်တူ၏။ ပညာရှိသည် ရေပြည့်နေသော ရေကန်ကြီးနှင့် တူ၏။

၁၂၅.

၁၂၅။

ဗုဓေဟိဘာသမာနောပိ[Pg.56],ခလော ဗဟုတကေတဝေါ;

ဃံသိယမာနော အင်္ဂါရော,နိလမတ္တံ နဂစ္ဆတိ.

လှည့်ပတ်ခြင်းများသော လူယုတ်မာသည် ပညာရှိတို့နှင့် အတူ နေထိုင်ပြောဆိုရသော်လည်း တောက်ပခြင်းသို့ မရောက်နိုင်။ မီးသွေးခဲကို မည်မျှပင် တိုက်ချွတ်ပွတ်တိုက်စေကာမူ ဖြူစင်လာခြင်း မရှိသကဲ့သို့တည်း။

၁၂၆.

၁၂၆။

စာရုတာ ပရဒါရာယ,ဓနံ လောကတပ္ပတိယာ;

ပသုတံ သာဓုနာသာယ,ခလေ ခလတရာ ဂုဏာ.

သူတစ်ပါးမယားကို ဖျက်ဆီးခြင်း၌ လှပတင့်တယ်ခြင်း၊ လောကကို ပူပန်စေရန် ဥစ္စာရှာခြင်း၊ သူတော်ကောင်းတို့ကို ဖျက်ဆီးရန် အားထုတ်ခြင်းတို့သည် လူယုတ်မာတို့၏ သာလွန်ဆိုးဝါးသော ဂုဏ်အရည်အသွေးများ ဖြစ်ကြသည်။

၁၂၇.

၁၂၇။

ဣတော [Pg.57] ဟဿတရံ လောကေ,ကိဉ္စိ တဿ နဝိဇ္ဇတိ;

ဒုဇ္ဇနောတိစ ယံအာဟ,သဇ္ဇနံ ဒုဇ္ဇနော သယံ.

လူယုတ်မာက မိမိကိုယ်တိုင် လူယုတ်မာဖြစ်လျက် သူတော်ကောင်းကို 'သူယုတ်မာ' ဟု ပြောဆိုခြင်းထက် ပို၍ ရယ်စရာကောင်းသော အရာသည် လောက၌ မရှိတော့ပြီ။

၁၂၈.

၁၂၈။

ရောဂဏ္ဍစင်္ကုရော တေဇော,ဝိသမဿတရော ဃဏော;

အဝိနာသိယ သမန္တိ,န ခလောစ သနိဿယံ.

ရောဂါ၊ အိုင်းအနာ၊ မီးတောက်၊ အဆိပ်၊ မြည်းမနှင့် အကုသိုလ်တို့သည် လုံးဝမဖျက်ဆီးဘဲ မငြိမ်းအေးနိုင်ကုန်။ လူယုတ်မာနှင့် ၎င်းကို အမှီပြုသူသည်လည်း မပျက်စီးဘဲ မငြိမ်းအေးနိုင်။

၁၂၉.

၁၂၉။

နဝိနာ [Pg.58] ပရဝါဒေန,ရမန္တေ ဒုဇ္ဇနာ ခလု;

န သာ သဗ္ဗရသေ ဘုတွာ,ဝိနာ ဝစ္စေ နတုဿတိ.

လူယုတ်မာတို့သည် သူတစ်ပါးကို ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင်ရခြင်း မရှိဘဲ မပျော်မွေ့နိုင်ကြကုန်။ ကျီးကန်းသည် ခပ်သိမ်းသော ကောင်းမြတ်သော အရသာတို့ကို စားရသော်လည်း မစင်ကို မစားရလျှင် မတင်းတိမ်နိုင်သကဲ့သို့တည်း။

၁၃၀.

၁၃၀။

တပ္ပတေ ယာတိ သန္ဓာနံ,ဒဝေါ ဘဝတိ ဝနတံ;

မုဒုံ ဒုဇ္ဇနစိတ္တံ ကိံ,လောဟေန ဥပမီယတေ.

ပူစေအပ်သော် ပျော့ပျောင်းလာ၍ အချင်းချင်း စေ့စပ်နိုင်၏။ မီးကင်းသော် ခိုင်မာသော သံနှင့်တူ၏။ လူယုတ်မာ၏ စိတ်သည် မည်သည့်အခါမျှ မပျော့ပျောင်းနိုင်။ ထို့ကြောင့် လူယုတ်မာ၏စိတ်ကို သံနှင့် နှိုင်းယှဉ်အပ်သနည်း။

၁၃၁.

၁၃၁။

တသ္မာ ဒုဇ္ဇနသံသဂ္ဂံ,အာသီဝိသ မိဝေါရဂံ;

အာရကာ ပရိဝဇ္ဇေယျ,ဘူတိကာမော ဝိစက္ခဏော.

ထို့ကြောင့် ကြီးပွားချမ်းသာလိုသော ပညာရှိသည် ပြင်းထန်သောအဆိပ်ရှိသော မြွေဟောက်ကို ရှောင်ကြဉ်သကဲ့သို့ လူယုတ်မာနှင့် ပေါင်းဖော်ခြင်းကို ဝေးဝေးမှ ရှောင်ကြဉ်အပ်၏။

၁၃၂.

၁၃၂။

ဒုဇ္ဇနေန [Pg.59] ဟိ သံသဂ္ဂေါ,သတ္တုတာပိ နယုဇ္ဇတေ;

တတ္တော ဒဟတိ အင်္ဂါရော,သန္တာတု ကာလတံကရော.

လူယုတ်မာနှင့် ပေါင်းဖော်ခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ရန်ဖြစ်ခြင်းသည်လည်းကောင်း မသင့်လျော်ပေ။ ပူသော မီးသွေးခဲသည် လက်ကို လောင်ကျွမ်းစေတတ်၏။ အေးသော မီးသွေးခဲသည်လည်း လက်ကို ညစ်ပတ်မဲမှောင်စေတတ်၏။

၁၃၃.

၁၃၃။

ဒုဇ္ဇနော ဝဇ္ဇနီယောဝ,ဝိဇ္ဇာယာလင်္ကတောပိ စေ;

မဏိနာ လင်္ကတော သန္တော,သပ္ပော ကိံ နဘယင်္ကရော.

လူယုတ်မာသည် အတတ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံစေကာမူ ရှောင်ကြဉ်အပ်သည်သာတည်း။ ဦးခေါင်း၌ ရတနာပတ္တမြား တန်ဆာဆင်ထားသော မြွေသည် ကြောက်မက်ဖွယ် မဟုတ်ပါလော။

၁၃၄.

၁၃၄။

အဂ္ဂိနော [Pg.60] ဒဟတော ဒါယံ,သခါဘဝတိ မာလုတော;

သောဝ ဒီပံတု နာသေတိ,ခလေ နတ္ထေဝ မိတ္တတာ.

တောမီး လောင်ကျွမ်းသောအခါ လေသည် မီး၏ အဆွေခင်ပွန်း ဖြစ်လာ၏။ သို့သော် ထိုလေသည်ပင် ဆီမီးတောက်ကလေးကိုမူ ငြှိမ်းသတ်တတ်၏။ ထို့ကြောင့် လူယုတ်မာတို့၌ မိတ်ဆွေစစ်ဟူသည် မရှိနိုင်ပေ။

၁၃၅.

၁၃၅။

နသ္မသေ ကတပါပမှိ,နသ္မသေ အလိကဝါဒိနိ;

နသ္မသေတ္တတ္ထပညမှိ,အတိသန္တေပိ နသ္မသေ.

မကောင်းမှုပြုသောသူကို မယုံကြည်အပ်။ မုသာဝါဒ ပြောဆိုသောသူကို မယုံကြည်အပ်။ မိမိအကျိုးကိုသာ ကြည့်တတ်သောသူကို မယုံကြည်အပ်။ အလွန်အမင်း သူတော်ကောင်းယောင်ဆောင်နေသူကိုလည်း မယုံကြည်အပ်။

၁၃၆.

၁၃၆။

မာရေတုံ ကိတ္တကာ သက္ကာ,ဒုဇ္ဇနာ ဂဂဏူပမာ;

မာရိတာ ကောဓစိတ္တေတု,မာရိတော ဟောန္တိ ဒုဇ္ဇနာ.

ကောင်းကင်ပြင်ကဲ့သို့ များပြားလှသော လူယုတ်မာတို့ကို သတ်ဖြတ်ရန် မည်မျှ စွမ်းနိုင်ပါမည်နည်း။ မိမိ၏ ဒေါသစိတ်ကို သတ်ဖြတ်လိုက်ပါက လူယုတ်မာအားလုံးကို သတ်ပြီး ဖြစ်တော့၏။

၁၃၇.

၁၃၇။

ဘူမိ [Pg.61] ကဏ္ဋကသံကိဏ္ဏာ,ဆာဒိတုံ နေဝသကျတေ;

ဥပါဟန မတ္တကေန,ဆန္နာ ဘဝတိ မေဒနီ.

ဆူးတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော မြေပြင်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်ရန် မဖြစ်နိုင်ပေ။ သို့သော် ဖိနပ်တစ်ရံ စီးရုံမျှဖြင့် ထိုမြေပြင်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်ပြီး ဖြစ်သကဲ့သို့တည်း။

၁၃၈.

၁၃၈။

သတ္တာ သဒါပသေဝန္တိ,သောဒကံ ဝါပိအာဒိကံ;

သဘောဂံ သဓနဉ္စေဝံ,တုစ္ဆာစေ တေ ဇဟန္တိ တေ.

သတ္တဝါတို့သည် ရေရှိသော ကန်ချောင်း စသည်တို့ကို အမြဲ မှီဝဲကြသကဲ့သို့ စည်းစိမ်ဥစ္စာ ရှိသူကိုလည်း ထို့အတူ ဆည်းကပ်ကြကုန်၏။ ထိုသူ၌ စည်းစိမ်ဥစ္စာ ကုန်ခမ်းသွားသောအခါ စွန့်ပစ်သွားကြကုန်၏။

၁၃၉.

၁၃၉။

ဓနဟီနံ [Pg.62] စဇေ မိတ္တော,ပုတ္တဒါရာ သဟောဒရာ;

အတ္ထဝန္တံဝ သေဝန္တိ,အတ္ထော လောကေ မဟာသခါ.

ဥစ္စာမရှိသောသူကို မိတ်ဆွေ၊ သားမယားနှင့် ညီအစ်ကို မောင်နှမတို့သည် စွန့်ပစ်ကြကုန်၏။ စည်းစိမ်ဥစ္စာရှိသောသူကိုသာ ဝိုင်းရံဆည်းကပ်ကြကုန်၏။ သို့ဖြစ်၍ လောက၌ စည်းစိမ်ဥစ္စာသည်သာ အကြီးမြတ်ဆုံးသော မိတ်ဆွေ ဖြစ်ပေသည်။

၁၄၀.

၁၄၀။

န ရူပိနီ န ပညာဏော,နကုလီနော ပဓာနတာ;

ကာလေ ဝိပတ္တိသမ္ပတ္တေ,ဓနိမာဝ ဝိသေသတာ.

ရုပ်ရည်လှပခြင်း၊ ပညာရှိခြင်း၊ အမျိုးမြတ်ခြင်းတို့သည် အဓိကမဟုတ်ပေ။ ဘေးဒုက္ခ ဆိုက်ရောက်လာသောအခါ၌ ဥစ္စာရှိသောသူသည်သာ ထူးခြားမွန်မြတ်ပေ၏။

၁၄၁.

၁၄၁။

ကလျာဏမိတ္တံ [Pg.63] ကန္တာရံ,ယုဒ္ဓံ သဘာယံ ဘာသိတုံ;

အသတ္ထာ ဂန္တု မိစ္ဆန္တိ,မုဠှာ တေစတုရောဇနာ.

ကောင်းသောမိတ်ဆွေကို ရှာခြင်း၊ ကန္တာရခရီးကို သွားခြင်း၊ စစ်မြေပြင်သို့ လိုက်ခြင်း၊ ပရိသတ်အလယ်၌ စကားပြောခြင်း တို့ကို လက်နက်မပါဘဲ သွားလိုသော ထိုသူလေးဦးတို့သည် လူမိုက်များ ဖြစ်ကြကုန်၏။

၁၄၂.

၁၄၂။

အဟိတာ ပဋိသေဓောစ,ဟိတေသုစ ပယောဇနံ;

ဗျသနေသွ ပရိစ္စာဂေါ,သင်္ခေပါ မိတ္တလက္ခဏံ.

အကျိုးမဲ့ကို တားမြစ်ခြင်း၊ အကျိုးရှိသော အမှုတို့၌ ဆောင်ရွက်ပေးခြင်း၊ ဘေးဒုက္ခကြုံရသောအခါ စွန့်ပစ်မသွားခြင်း ဤသည်တို့ကား မိတ်ဆွေကောင်းတို့၏ အကျဉ်းချုပ် အမှတ်လက္ခဏာများ ဖြစ်ကြသည်။

၁၄၃.

၁၄၃။

အာတုရေ ဗျသနေပတ္တေ,ဒုဗ္ဘိက္ခေ သတ္တု ဝိဂ္ဂဟေ;

ရာဇဒွါရေ သုသာနေစ,ယော တိဋ္ဌတိ သဗန္ဓဝေါ.

မကျန်းမမာဖြစ်ချိန်၊ ဘေးဒုက္ခဆိုက်ရောက်ချိန်၊ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးချိန်၊ ရန်သူနှင့် စစ်ဖြစ်ချိန်၊ မင်းစိုးရာဇာတို့နှင့် ရင်ဆိုင်ရချိန်နှင့် သုသာန်သို့ လိုက်ပို့ချိန်တို့၌ အတူတကွ ရပ်တည်ပေးသောသူသည်သာ ဆွေမျိုးမိတ်ဆွေစစ် ဖြစ်၏။

၁၄၄.

၁၄၄။

သော [Pg.64] ဗန္ဓု ယော ဟိတေယုတ္တော,သော ပိတာ ယော တု ပေါသကော;

သော ဉာတိ ယတြ ဝိသာသော,သာ ဘရိယာ ယတြ နိဗ္ဗူတိ.

အကျိုးစီးပွားကို ဆောင်ရွက်ပေးသူသည်သာ မိတ်ဆွေစစ် ဖြစ်၏။ ကျွေးမွေးပြုစုသူသည်သာ ဖခင်စစ် ဖြစ်၏။ ယုံကြည်စိတ်ချရသူသည်သာ ဆွေမျိုးစစ် ဖြစ်၏။ စိတ်အေးချမ်းသာမှုကို ပေးနိုင်သူသည်သာ ဇနီးမယားစစ် ဖြစ်၏။

၁၄၅.

၁၄၅။

ဟိတေသိနော သုမိတ္တောစ,ဝိညူစ ဒုလ္လဘာ ဇနာ;

ယထော သဓံစ သာဒုံစ,ရောဂဟာရီစ သုဇနော.

မိမိအကျိုးကို လိုလားသော မိတ်ဆွေကောင်း၊ ပညာရှိပြီး တော်တည့်မှန်ကန်သောသူကို လောက၌ ရခဲလှ၏။ အရသာလည်းရှိ၍ ရောဂါကိုလည်း ပျောက်ကင်းစေနိုင်သော ဆေးကောင်းကဲ့သို့ ဖြစ်ပေသည်။

၁၄၆.

၁၄၆။

အဂရုကော [Pg.65] အနာလဿော,အသဋ္ဌောစ သစ္စဝါ သုစိ;

အလုဒ္ဓေါ အတ္ထကာမောစ,ဧဒိသော သုဟဒုတ္တမော.

မာနမရှိသူ၊ ပျင်းရိခြင်းမရှိသူ၊ ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲခြင်းမရှိသူ၊ မှန်ကန်သောစကားကို ပြောဆိုသူ၊ စင်ကြယ်သူ၊ လောဘမကြီးဘဲ သူတစ်ပါးအကျိုးကို ဆောင်ရွက်သူ၊ ထိုသို့သောသူသည်သာ အမြတ်ဆုံးသော မိတ်ဆွေကောင်း ဖြစ်၏။

၁၄၇.

၁၄၇။

ယော ဓုဝါနိ ပရိစ္စဇ္ဇ,အဓူဝါနျုပသေဝတိ;

ဓုဝါပိ တဿ နဿန္တိ,အဓုဝေသု ကထာဝကာ.

မြဲမြံသောအရာတို့ကို စွန့်လွှတ်၍ မမြဲမြံသောအရာတို့ကို ဆည်းကပ်သောသူအား မြဲမြံသောအရာတို့သည်လည်း ပျက်စီးကုန်၏။ မမြဲမြံသောအရာတို့ ပျက်စီးရခြင်းကိုမူ ပြောရန်ပင် မလိုတော့ပေ။

၁၄၈.

၁၄၈။

လုဒ္ဓမတ္ထေနဂဏှေယျ[Pg.66],ထဒ္ဓ မဉ္ဇလိကမ္မုနာ;

ဆန္ဒာနုဝတ္တိယာ မုဠှံ,ယထာဘူတေန ပဏ္ဍိတံ.

လောဘကြီးသောသူကို လာဘ်လာဘဖြင့် သိမ်းသွင်းအပ်၏။ ခက်ထန်ဆိုးသွမ်းသောသူကို ဦးညွတ်ရိုသေခြင်းဖြင့် ဆွဲဆောင်အပ်၏။ လူမိုက်ကို မိမိအလိုသို့ လိုက်ပါစေခြင်းဖြင့် သိမ်းသွင်းအပ်၏။ ပညာရှိကိုမူ မှန်ကန်သော တရားသဘောဖြင့် စည်းရုံးအပ်၏။

၁၄၉.

၁၄၉။

ဥတ္တမံ ပါဏိပါတေန,သူရံ ဘေဒေန ဝိဇယေ;

နိစံ ဒဗ္ဗပဒါနေန,ဝိက္ကမေန သမံ ဇယေ.

အထက်တန်းကျသောသူကို ဦးညွတ်ရိုသေခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ရဲရင့်သောသူကို သွေးခွဲခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ယုတ်ညံ့သောသူကို ပစ္စည်းဥစ္စာပေးခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ မိမိနှင့် အဆင့်တူသူကို မိမိ၏ စွမ်းရည်သတ္တိဖြင့်လည်းကောင်း အောင်နိုင်အပ်၏။

၁၅၀.

၁၅၀။

ယဿယဿ ဟိ ယောဘာဝေါ,တေနတေန ဟိ တံနရံ;

အနုပဝိဿ မေဓာဝီ,ခိပ္ပမတ္တဝသံ နယေ.

မည်သူမဆို မိမိ၏ ပင်ကိုယ်စရိုက်သဘောထားရှိသကဲ့သို့ ပညာရှိသည် ထိုသူ၏ စိတ်သဘောထားအတိုင်း လိုက်လျောညီထွေစွာ ပြုမူခြင်းဖြင့် ထိုသူကို မိမိအလိုသို့ လျင်မြန်စွာ ဆွဲဆောင်နိုင်၏။

၁၅၁.

၁၅၁။

ယေန [Pg.67] ဣစ္ဆတိ သမ္ဗန္ဓံ,တေန တီဏိ နကာရယေ;

ဝိဝါဒ မတ္ထသမ္ဗန္ဓံ,ပရောက္ခေ ဒါရဒဿနံ.

မည်သူနှင့်မဆို မိတ်ဆွေဖြစ်လိုလျှင် ထိုသူနှင့် အငြင်းအခုန်ပြုခြင်း၊ ငွေကြေးစည်းစိမ် ပတ်သက်မှုရှိခြင်း၊ ၎င်းကွယ်ရာတွင် ၎င်း၏ ဇနီးမယားအား တွေ့ဆုံခြင်း ဤသုံးပါးတို့ကို မပြုလုပ်အပ်ပေ။

၁၅၂.

၁၅၂။

အစ္စာဘိက္ခဏသံသဂ္ဂါ,အသမ္မောသရဏေနစ;

ဧတေန မိတ္တာ ဇီရန္တိ,အကာလေ ယာစနာယစ.

အလွန်အမင်း မကြာခဏ တွေ့ဆုံလွန်းခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ လုံးဝမတွေ့ဆုံဘဲ နေခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ မသင့်တော်သော အချိန်၌ တောင်းခံခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း မိတ်ဆွေအချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းကွဲပြား ပျက်စီးတတ်ကြကုန်၏။

၁၅၃.

၁၅၃။

တသ္မာ [Pg.68] နာဘိက္ခဏံ ဂစ္ဆေ,နစဂစ္ဆေ စိရာစိရံ;

ကာလေန ယာစံ ယာစေယျ,ဧဝံ မိတ္တာ နဇီရယေ.

ထို့ကြောင့် မိတ်ဆွေအိမ်သို့ မကြာခဏလည်း မသွားအပ်၊ အလွန်အမင်း ဝေးကွာစွာလည်း မနေအပ်၊ သင့်တော်သော အချိန်ကျမှ တောင်းဆိုအပ်၏။ ဤသို့ပြုမူပါက မိတ်ဆွေအချင်းချင်း မပျက်စီးနိုင်ကုန်။

၁၅၄.

၁၅၄။

ဧတေ ဘိယျော သမံ ယန္တိ,သန္ဓိ တေသံ နဇီရတိ;

ယော အဓိပ္ပန္နံ သဟတိ,ယောစ ဇာနာတိ ဒေသနံ.

အမှားကျူးလွန်မိခြင်းကို သည်းခံနိုင်သောသူနှင့် မိမိအပြစ်ကို ဝန်ခံပြောဆိုတတ်သောသူ ဤသူနှစ်ဦးတို့သည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ပိုမိုသင့်မြတ်ကြကုန်၏၊ ထိုသူတို့၏ ချစ်ကြည်ရေးသည် မည်သည့်အခါမျှ မပျက်စီးနိုင်။

၁၅၅.

၁၅၅။

သစေ သန္တာ ဝိဝါဒန္တိ,ခိပ္ပံ သန္ဓိရယေ ပုန;

ဗာလာ ပတ္တာဝ ဘိဇ္ဇန္တိ,န တေ သမထမဇ္ဈဂုံ.

သူတော်ကောင်းတို့သည် အကယ်၍ ရန်ဖြစ်ငြင်းခုံကြသော်လည်း လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်စေ့စပ် ပြေငြိမ်းကြကုန်၏။ လူမိုက်တို့မူကား မြေအိုး ကွဲအက်သကဲ့သို့ ပျက်စီးတတ်ကြကုန်၏၊ ဘယ်သောအခါမျှ ငြိမ်းချမ်းမှုကို မရရှိကြပေ။

၁၅၆.

၁၅၆။

ယေနမိတ္တေန [Pg.69] သံသဂ္ဂေါ,ယောဂက္ခေမော ဝိဟီယတိ;

ပုဗ္ဗေဝ ဇ္ဈာဘဝန္တဿ,ရက္ခေ အက္ခိဝ ပဏ္ဍိတော.

အကြင်မိတ်ဆွေနှင့် ပေါင်းသင်းဆက်ဆံခြင်းကြောင့် ဘေးကင်းရာ နိဗ္ဗာန် (သို့မဟုတ် ဘေးကင်းမှု) ဆုတ်ယုတ်ရ၏၊ ပညာရှိသည် ထိုမိတ်ဆွေ ဆိုးညစ်မလာမီ ကတည်းက မိမိ၏ မျက်စိကို စောင့်ရှောက်သကဲ့သို့ စောင့်ရှောက်ရာ၏။

၁၅၇.

၁၅၇။

ယေနမိတ္တေန သံသဂ္ဂါ,ယောဂက္ခေမော ပဝဍ္ဎတိ;

ကရေယျတ္တသမံ ဝုတ္တိ,သဗ္ဗကိစ္စေသု ပဏ္ဍိတော.

အကြင်မိတ်ဆွေနှင့် ပေါင်းသင်းဆက်ဆံခြင်းကြောင့် ဘေးကင်းရာ နိဗ္ဗာန် (သို့မဟုတ် ဘေးကင်းမှု) တိုးပွားရ၏၊ ပညာရှိသည် ခပ်သိမ်းသော ကိစ္စတို့၌ ထိုမိတ်ဆွေကို မိမိနှင့်ထပ်တူပြု၍ ပေါင်းသင်း ဆက်ဆံရာ၏။

၁၅၈.

၁၅၈။

ဂုဏော [Pg.70] သဗ္ဗညုတုလျောပိ,သီဒတေ ကော အနိဿယော;

အနဂ္ဃ မပိမာဏိက္ကံ,ဟေမံ နိဿာယ သောဘတေ.

သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်နှင့် တူညီသော ဂုဏ်ကျေးဇူး ရှိစေကာမူ၊ အမှီအခို ကင်းမဲ့နေပါက အဘယ်သူသည် မဆုတ်ယုတ်ဘဲ ရှိအံ့နည်း။ တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်သော ပတ္တမြားပင် ဖြစ်သော်လည်း ရွှေကို မှီရသဖြင့်သာ တင့်တယ်နိုင်ပေသည်။

၁၅၉.

၁၅၉။

ပဗ္ဗေပဗ္ဗေ ကမေနုစ္ဆု,ဝိသေသရသိဝဂ္ဂတော;

တထာ သုမိတ္တိကော သာဓု,ဝိပရိတောဝ ဒုဇ္ဇနော.

ကြံသည် ဆစ်တိုင်း ဆစ်တိုင်း၌ အစဉ်အတိုင်း အထူးသဖြင့် ချိုမြိန်သော အရသာ ရှိသကဲ့သို့၊ ကောင်းသော မိတ်ဆွေသည်လည်း ထို့အတူပင် (ပေါင်းသင်းလေလေ) ကောင်းလေလေ ဖြစ်၏။ လူမိုက် (မိတ်ဆွေတု) ကား ထိုသို့မဟုတ်ဘဲ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်၏။

၁၆၀.

၁၆၀။

တေနေဝ မုနိနာ ဝုတ္တံ,ယေကေစိလောကိယာဓမ္မာ;

တထာ နိဗ္ဗာနဂါမီနော,သန္တိ လောကုတ္တရာဓမ္မာ.

ထို့ကြောင့်ပင် မြတ်စွာဘုရားရှင်က 'လောကီတရား အပေါင်းတို့သည် လည်းကောင်း၊ ထို့အတူ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော လောကုတ္တရာ တရားတို့သည် လည်းကောင်း ရှိကုန်၏' ဟု ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။

၁၆၁.

၁၆၁။

ကလျာဏမိတ္တ [Pg.71]၁ မာဂမ္မ,သဗ္ဗေ တေ ဟောန္တိ ပါဏိနံ;

တသ္မာ ကလျာဏမိတ္တေသု,ကာတဗ္ဗော အာဒရော သဒါ.

သတ္တဝါတို့အား ထိုတရားအားလုံးတို့သည် မိတ်ကောင်းဆွေကောင်းကို မှီ၍သာ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် မိတ်ကောင်းဆွေကောင်းတို့အပေါ်၌ အစဉ်အမြဲ ရိုသေလေးစားခြင်းကို ပြုအပ်၏။

၁၆၂.

၁၆၂။

ယော ဝေ ကတညူ ကတဝေဒိကော ဓိရော,ကလျာဏမိတ္တော ဒဠှဘတ္တိစ ဟောတိ;

ဒုက္ခိတဿ သက္ကစ္စံ ကရေတိ ကိစ္စံ,တထာဝိဓံ သပ္ပုရိသာတိ ဝဒန္တိ.

အကြင်သူသည် ပြုဖူးသော ကျေးဇူးကို သိတတ်၏၊ သိတတ်သည်နှင့်အညီ ကျေးဇူးဆပ်တတ်၏၊ ပညာရှိ၏၊ မိတ်ကောင်းဆွေကောင်း ဖြစ်၏၊ ခိုင်ခံ့သော သစ္စာရှိ၏၊ ဒုက္ခရောက်နေသူ၏ ကိစ္စကို ရိုသေစွာ ဆောင်ရွက်ပေးတတ်၏။ ထိုသို့သော သူကို တော်ဝင်သော သူတော်ကောင်းဟု ပညာရှိတို့ ဆိုကြကုန်၏။

၁၆၃.

၁၆၃။

ယဿဟိ [Pg.72] ဓမ္မံ ပုရိသော ဝိဇညာ,ယေစဿ ကင်္ခံ ဝိနယန္တိ သန္တော;

တဉှိဿ ဒီပဉ္စ ပရာယနဉ္စ,န တေန မိတ္တံ ဇိရယေထ ပညော.

အကြင်သူထံမှ တရားတော်ကို သိရှိခွင့်ရအံ့၊ ငြိမ်သက်သော သူတော်ကောင်းတို့သည် မိမိ၏ ယုံမှားသံသယကို ပယ်ဖျောက်ပေးအံ့၊ ထိုသူသည်သာ ထိုသူ၏ ကိုးကွယ်ရာကျွန်း လည်းကောင်း၊ မှီခိုရာလည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ပညာရှိသောသူသည် ထိုသို့သော မိတ်ဆွေနှင့် ချစ်ကြည်မှုကို မပျက်စီးစေရာ။

နာယကကထာ

ခေါင်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ စကား (နာယကကထာ)

၁၆၄.

၁၆၄။

ကဿကော [Pg.73] ဝါဏိဇောမစ္စော,သမဏော သုတသီလဝါ;

တေသု ဝိပုလဇာတေသု,ရဋ္ဌံပိ ဝိပုလံ သိယာ.

လယ်သမား၊ ကုန်သည်၊ အမတ်၊ အကြားအမြင်နှင့် သီလရှိသော ရဟန်း—ဤသူတို့သည် ကြီးပွားစည်ပင်ကြသော် တိုင်းပြည်သည်လည်း ကြီးပွားစည်ပင်နိုင်ပေသည်။

၁၆၅.

၁၆၅။

တေသု ဒုဗ္ဗလဇာတေသု,ရဋ္ဌံပိ ဒုဗ္ဗလံ သိယာ;

တသ္မာ ရဋ္ဌံပိ ဝိပုလံ,ဓာရယေ ရဋ္ဌသာရဝါ.

ထိုသူတို့ ဆုတ်ယုတ်အားနည်းကြသော် တိုင်းပြည်သည်လည်း ဆုတ်ယုတ်အားနည်းရ၏။ ထို့ကြောင့် တိုင်းပြည်၏ အနှစ်သာရကို ဆောင်သောမင်းသည် တိုင်းပြည်စည်ပင်ဝပြောအောင် ရွက်ဆောင်အပ်၏။

၁၆၆.

၁၆၆။

မဟာရုက္ခဿ [Pg.74] ဖလိနော,အာမံ ဆိန္ဒတိ ယော ဖလံ;

ရသဉ္စဿ နဇာနာတိ,ဗီဇဉ္စဿ ဝိနဿတိ.

အသီးနှင့် ပြည့်စုံသော သစ်ပင်ကြီးမှ မမှည့်သေးသော အသီးစိမ်းကို ဆွတ်ခူးသောသူသည် ထိုအသီး၏ အရသာကိုလည်း မသိရ၊ ထိုအသီး၏ မျိုးစေ့သည်လည်း ပျက်စီးရလေ၏။

၁၆၇.

၁၆၇။

မဟာရုက္ခုပမံ ရဋ္ဌံ,ယော အဓမ္မေန သာသတိ;

ရသဉ္စဿ နဇာနာတိ,ရဋ္ဌဉ္စာပိ ဝိနဿတိ.

သစ်ပင်ကြီးနှင့်တူသော တိုင်းပြည်ကို မတရားသဖြင့် အုပ်ချုပ်သောမင်းသည် တိုင်းပြည်၏ ကောင်းကျိုးအရသာကိုလည်း မခံစားရ၊ တိုင်းပြည်သည်လည်း ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရလေ၏။

၁၆၈.

၁၆၈။

မဟာရုက္ခဿ ဖလိနော,ပက္ကံ ဆိန္ဒတိ ယော ဖလံ;

ရသဉ္စဿ ဝိဇာနာတိ,ဗီဇဉ္စဿ နနဿတိ.

အသီးနှင့် ပြည့်စုံသော သစ်ပင်ကြီးမှ မှည့်ပြီးသော အသီးကို ဆွတ်ခူးသောသူသည် ထိုအသီး၏ အရသာကိုလည်း သိရ၏၊ ထိုအသီး၏ မျိုးစေ့သည်လည်း ပျက်စီးခြင်းသို့ မရောက်ပေ။

၁၆၉.

၁၆၉။

မဟာရုက္ခုပမံ [Pg.75] ရဋ္ဌံ,ဓမ္မေန ယော ပသာသတိ;

ရသဉ္စဿ ဝိဇာနာတိ,ရဋ္ဌဉ္စာပိ နနဿတိ.

သစ်ပင်ကြီးနှင့်တူသော တိုင်းပြည်ကို တရားသဖြင့် အုပ်ချုပ်သောမင်းသည် တိုင်းပြည်၏ ကောင်းကျိုးအရသာကိုလည်း သိရ၏၊ တိုင်းပြည်သည်လည်း ပျက်စီးခြင်းသို့ မရောက်ပေ။

၁၇၀.

၁၇၀။

ဇနပ္ပဒဉ္စ ယောရာဇာ,အဓမ္မေန ပသာသတိ;

သဗ္ဗော သဓိဟိ သောရာဇာ,ဝိရုဒ္ဓေါ ဟောတိ ခတ္တိယော.

အကြင်မင်းသည် တိုင်းနိုင်ငံကို မတရားသဖြင့် အုပ်ချုပ်အံ့၊ ထိုခတ္တိယမင်းသည် သူတော်ကောင်းအားလုံးတို့နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်ရ၏။

၁၇၁.

၁၇၁။

တထေဝ [Pg.76] နိဂမေ ဟိံသံ,ယေ ယုတ္တာ ကယဝိက္ကယေ;

သုင်္ကဒါနဗလီကာရေ,သ ကောသေန ဝိရုဇ္ဈတိ.

ထို့အတူပင် ဈေးမြို့များ၌ ကုန်သွယ်မှု ပြုလုပ်နေကြသူတို့ကို နှိပ်စက်ခြင်း၊ အခွန်အတုတ်နှင့် အဓမ္မတောင်းခံခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်သောမင်းသည် မိမိ၏ ဘဏ္ဍာတိုက်နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်ရ၏ (ဘဏ္ဍာတိုက် ဆုတ်ယုတ်ရ၏)။

၁၇၂.

၁၇၂။

မဟာရဝရခေတ္တေသု,သင်္ဂ, မေ ကတနိဿမေ;

ဥဿိတေ ဟိံသယံ ရာဇာ,သဗလေန ဝိရုဇ္ဈတိ.

ပြင်းထန်လှသော စစ်မြေပြင်၌ ရဲစွမ်းသတ္တိ ရှိကြကုန်သော စစ်သည်တို့ကို နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းသော မင်းသည် မိမိ၏ စစ်သည်ဗိုလ်ပါတို့နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်ရ၏။

၁၇၃.

၁၇၃။

တထေဝ ဣသယော ဟိံသော,သံယမေ ဗြဟ္မစာရိယော;

အဓမ္မစာရိ ခတ္တီယော,သော သဂ္ဂေန ဝိရုဇ္ဈတိ.

ထို့အတူ စောင့်စည်းခြင်း၊ မြတ်သော အကျင့်ကို ကျင့်ခြင်း ရှိကြသော ရသေ့ရဟန်းတို့ကို နှိပ်စက်၍ မတရားကျင့်သော ခတ္တိယမင်းသည် နတ်ပြည်နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်ရ၏ (နတ်ပြည်သို့ မလားရဘဲ ငရဲသို့ လားရ၏)။

၁၇၄.

၁၇၄။

သယံကတာ [Pg.77] နပရေန,မဟာနဇ္ဇော ဇုဝကတာ;

ဣဿရေန တထာ ရညာ,သရဋ္ဌေ အဓိပစ္စတာ.

မြစ်ကြီးတို့သည် မိမိအလိုလို အရှိန်အဟုန်ဖြင့် စီးဆင်းကြသည်သာ ဖြစ်၍ သူတစ်ပါး ပြုလုပ်အပ်သည် မဟုတ်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ မင်းသည် မိမိနိုင်ငံ၌ အုပ်ချုပ်စိုးပိုင်မှုကို မိမိကိုယ်တိုင်သာ ပြုအပ်သည် ဖြစ်၏ (သူတစ်ပါးက ပြုပေးနိုင်သည် မဟုတ်)။

၁၇၅.

၁၇၅။

ပါပံဝါပိ ဟိ ပုညံဝါ,ပဓာနော ယံ ကရောတိစေ;

လောကောပေဝံ ကရောတျေဝ,တံ ဝိဇာနေယျ ပဏ္ဍိတော.

အကြီးအကဲဖြစ်သူသည် မကောင်းမှုကို ဖြစ်စေ၊ ကောင်းမှုကို ဖြစ်စေ အကြင်အမှုကို ပြုအံ့၊ လောကရှိ လူအများကလည်း ထိုအတိုင်းပင် လိုက်၍ ပြုကြကုန်၏။ ထိုအချက်ကို ပညာရှိသည် သိအပ်၏။

၁၇၆.

၁၇၆။

ကစ္ဆပီနဉ္စ [Pg.78] မစ္ဆီနံ,ကုက္ကုဋီနဉ္စ ဓေနူနံ;

ပုတ္တပေါသာ ယထာဟောတိ,တထာ မစ္စေသု ရာဇူနံ.

လိပ်၊ ငါး၊ ကြက် နှင့် နွားမတို့သည် မိမိတို့၏ သားငယ်တို့ကို စောင့်ရှောက် မွေးမြူကြသကဲ့သို့၊ မင်းတို့သည်လည်း မိမိတို့၏ အမတ်၊ ပြည်သူတို့အပေါ်၌ ထို့အတူ စောင့်ရှောက် မွေးမြူအပ်၏။

၁၇၇.

၁၇၇။

အနာယကာ ဝိနဿန္တိ,နဿန္တိ ဗဟုနာယကာ;

ထီနာယကာ ဝိနဿန္တိ,နဿန္တိ သုသုနာယကာ.

ခေါင်းဆောင် မရှိသောသူတို့သည် ပျက်စီးကြရကုန်၏၊ ခေါင်းဆောင် များပြားသောသူတို့သည်လည်း ပျက်စီးကြရကုန်၏၊ မိန်းမ ခေါင်းဆောင်သောသူတို့သည်လည်း ပျက်စီးကြရကုန်၏၊ သူငယ် (မရင့်ကျက်သူ) ခေါင်းဆောင်သောသူတို့သည်လည်း ပျက်စီးကြရကုန်၏။

၁၇၈.

၁၇၈။

ဗဟုဝေါ [Pg.79] ယတ္ထ နေတာရော,သဗ္ဗေ ပဏ္ဍိတမာနိနော;

သဗ္ဗေ မဟတ္တမိစ္ဆန္တိ,ကတံ နေသံ ဝိနဿတိ.

အကြင်အစုအဖွဲ့၌ ခေါင်းဆောင် များပြားလျက်၊ အားလုံးက မိမိကိုယ်ကို ပညာရှိဟု ထင်မှတ်နေကြပြီး၊ အားလုံးကပင် ကြီးမြတ်မှုကို အလိုရှိနေကြပါက၊ သူတို့ ပြုလုပ်သမျှ အမှုကိစ္စတို့သည် ပျက်စီးခြင်းသို့သာ ရောက်ရကုန်၏။

၁၇၉.

၁၇၉။

နောဒယာယ ဝိနာသာယ,ဗဟုနာယကတာ ဘူသံ;

နောမိလန္တိ ဝိနဿန္တိ,ပဒ္မာ နျက္ကေဟိသတ္တဟိ.

ခေါင်းဆောင် များပြားခြင်းသည် ကြီးပွားတိုးတက်ရန် မဟုတ်ဘဲ အလွန်တရာ ပျက်စီးရန်သာ ဖြစ်၏။ နေမင်း ခုနစ်စင်း ပေါ်ထွက်လာသောအခါ ကြာပန်းတို့သည် ညှိုးနွမ်းပျက်စီးကြရသည် မဟုတ်လော။

၁၈၀.

၁၈၀။

အသန္တုဋ္ဌော ယတီ နဋ္ဌော,သန္တုဋ္ဌောစ မဟီပတိ;

သလဇ္ဇာ ဂဏိကာ နဋ္ဌာ,နိလဇ္ဇာတု ကုလင်္ဂနာ.

မရောင့်ရဲသော ရဟန်းသည် ပျက်စီး၏၊ ရောင့်ရဲသောမင်းသည် ပျက်စီး၏၊ အရှက်ရှိသော ပြည့်တန်ဆာမသည် ပျက်စီး၏၊ အရှက်မရှိသော အမျိုးကောင်းသမီးသည် ပျက်စီး၏။

၁၈၁.

၁၈၁။

န [Pg.80] ဂဏဿ ဂ္ဂတော ဂစ္ဆေ,သိဒ္ဓေ ကမ္မေ သမံဖလံ;

ကမ္မဝိပ္ပတ္တိ စေဟောတိ,မုခရော တတြ ဟညတေ.

လူအများ၏ ရှေ့ဆောင်အဖြစ် မသွားရာ၊ အမှုကိစ္စ အောင်မြင်သောအခါ အကျိုးကျေးဇူးကို အညီအမျှ ခံစားကြရသော်လည်း၊ အမှုကိစ္စ ပျက်စီးလွဲချော်သွားပါက ရှေ့ဆုံးက ပြောဆိုရဲသော ခေါင်းဆောင်သည်သာ အပြစ်တင် နှိပ်စက်ခြင်း ခံရတတ်၏။

၁၈၂.

၁၈၂။

ပဓိရော စ တပဿီနိ,သူရော ရဏဝဏော တထာ;

မဇ္ဇပေါ ပတိထီ ရာဇာ,ဧတေ နသဒ္ဒဟာမဟံ.

နားပင်းသော ရသေ့၊ စစ်ပွဲ၌ ဒဏ်ရာမရသော ရဲမက်၊ သေရည်သောက်သူ၊ လင်ရှိသော မိန်းမ၊ မင်း—ဤသူတို့ကို ငါမယုံကြည်။

၁၈၃.

၁၈၃။

ဇာနေယျ [Pg.81] ပေသနေ ဘစ္စံ,ဗန္ဓဝါပိ ဘယာဂတေ;

အာပဒါသု တထာ မိတ္တံ,ဒါရဉ္စ ဝိဘဝက္ခယေ.

စေခိုင်းသည့်အခါ၌ အစေခံကို သိအပ်၏၊ ဘေးအန္တရာယ် ကြုံသည့်အခါ၌ ဆွေမျိုးကို သိအပ်၏၊ ဘေးဒုက္ခ ရောက်သည့်အခါ၌ မိတ်ဆွေကို သိအပ်၏၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာ ဆုတ်ယုတ်သည့်အခါ၌ ဇနီးမယားကို သိအပ်၏။

၁၈၄.

၁၈၄။

ရဏာ ပစ္စာဂတံ သူရံ,ဓနဉ္စ ဃရမာဂတံ;

ဇိဏ္ဏ မန္နံ ပသံသေယျ,ဒါရဉ္စ ဂတယောဗ္ဗနံ.

စစ်မြေပြင်မှ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသော ရဲမက်ကို လည်းကောင်း၊ အိမ်သို့ ဆိုက်ရောက်လာသော ပစ္စည်းဥစ္စာကို လည်းကောင်း၊ ကြေညက်ပြီးသော အစာကို လည်းကောင်း၊ အရွယ်လွန်သွားသော ဇနီးမယားကို လည်းကောင်း ချီးမွမ်းရာ၏။

၁၈၅.

၁၈၅။

သဒ္ဓါပေမေသု သန္တေသု,နဂဏေ မာသကံ သတံ;

သဒ္ဓါဝေမေသွ သန္တေသု,မာသကံပိ သတံ ဂဏေ.

ယုံကြည်ခြင်းနှင့် ချစ်ခြင်းတို့ ရှိနေပါက (ပေးကမ်းရာ၌) အသပြာတစ်ရာကိုပင် ရေတွက်မနေတော့ပေ၊ ယုံကြည်ခြင်းနှင့် ချစ်ခြင်းတို့ မရှိပါကမူ အပြားတစ်ပြားကိုပင် တစ်ရာကဲ့သို့ စေ့စေ့စပ်စပ် ရေတွက်တတ်၏။

၁၈၆.

၁၈၆။

အဒန္တဒမနံ [Pg.82] ဒါနံ,ဒါနံ သဗ္ဗတ္ထသာဓကံ;

ဒါနေန ပိယဝါစေန,ဥန္နမန္တိ နမန္တိစ.

ပေးကမ်းခြင်း (ဒါန) သည် မယဉ်ကျေးသူကို ယဉ်ကျေးစေနိုင်၏၊ ပေးကမ်းခြင်းသည် ခပ်သိမ်းသော အကျိုးစီးပွားကို ပြီးစီးစေနိုင်၏။ ပေးကမ်းခြင်းနှင့် ချစ်ဖွယ်သောစကားကို ပြောဆိုခြင်းဖြင့် လူတို့သည် မြတ်နိုးရိုသေကြရကုန်၏။

၁၈၇.

၁၈၇။

ဒါနံ သိနေဟဘေသဇ္ဇံ,မစ္ဆေရံ ဒုဿနောသဓံ;

ဒါနံ ယသဿဘောသဇ္ဇံ,မစ္ဆေရံ ကပ္ပနောသဓံ.

ပေးကမ်းခြင်း (ဒါန) သည် ချစ်ခင်မှုကို ဖြစ်စေသော ဆေးမြတ်ဖြစ်၏၊ ဝန်တိုခြင်း (မစ္ဆရိယ) သည် အမုန်းတရားကို ဖြစ်စေသော ဆေးဆိုးဖြစ်၏။ ပေးကမ်းခြင်းသည် ကျော်စောမှုကို ဖြစ်စေသော ဆေးမြတ်ဖြစ်၏၊ ဝန်တိုခြင်းသည် ပျက်စီးခြင်းကို ဖြစ်စေသော ဆေးဆိုးဖြစ်၏။

၁၈၈.

၁၈၈။

ဒုဗ္ဘိက္ခေ [Pg.83] အန္နဒါတံစ,သုဘိက္ခေစ ဟိရညဒံ;

ဘယေစာဘယတာဒါနံ,သဂ္ဂေပိ ဗဟု မညတေ.

ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးသော ဘေးကြုံစဉ် အစာအာဟာရကို လှူဒါန်းခြင်း၊ ဝပြောသော အခါ၌ ရွှေငွေကို လှူဒါန်းခြင်း၊ ဘေးအန္တရာယ် ကြုံစဉ် ဘေးကင်းလုံခြုံမှုကို ပေးလှူခြင်း—ဤလှူဒါန်းခြင်းမျိုးကို နတ်ပြည်၌ပင် လွန်စွာ ချီးမွမ်းကြကုန်၏။

၁၈၉.

၁၈၉။

သတံစက္ခု သတံကဏ္ဏာ,နာယကဿ သုတာ သဒါ;

တထာပိ အန္ဓပဓီရော;

ဧသာ နာယကဓမ္မတာ.

ခေါင်းဆောင်ကောင်း တစ်ဦး၌ အမြဲတစေ အကြားအမြင် မျက်စိ နား အရာပေါင်းများစွာ ရှိနေသော်လည်း၊ အချို့သော ကိစ္စတို့၌ ကန်းသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ပင်းသကဲ့သို့လည်းကောင်း နေတတ်ရ၏။ ဤသည်ကား ခေါင်းဆောင်ကောင်းတို့၏ သဘာဝဖြစ်၏။

၁၉၀.

၁၉၀။

ခမာ ဇာဂရိယု ဋ္ဌာနံ,သံဝိဘာဂေါ ဒယိက္ခဏာ;

နာယကဿ ဂုဏာဧတေ,ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ ဟိတတ္ထိနာ.

သည်းခံခြင်း၊ နိုးကြားခြင်း၊ ထကြွလုံ့လရှိခြင်း၊ ခွဲဝေပေးကမ်းခြင်းနှင့် သနားညှာတာခြင်း—ဤတရားတို့သည် အကျိုးစီးပွားကို လိုလားသော ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး အလိုရှိအပ်သော ဂုဏ်ရည်များ ဖြစ်ကြကုန်၏။

၁၉၁.

၁၉၁။

ပရိဘူတော [Pg.84] မုဒူ ဟောတိ,အတိတိက္ခောစ ဝေရဝါ;

ဧတဉ္စဥဘယံ ဉတွာ,အနုမဇ္ဈံ သမာစရေ.

နူးညံ့လွန်းပါက အနှိမ်ခံရတတ်၏၊ ပြင်းထန်ခက်ထန်လွန်းပါကလည်း ရန်များတတ်၏။ ထိုအစွန်းနှစ်ပါးလုံးကို သိရှိနားလည်၍ အလယ်အလတ် လမ်းစဉ်ကိုသာ ကျင့်သုံးအပ်၏။

၁၉၂.

၁၉၂။

နေကန္တမုဒုနာ သက္ကာ,ဧကန္တတိခိဏေနဝါ;

အတ္တံ မဟန္တေ ဌပေတုံ,တသ္မာ ဥဘယ မာစရေ.

နူးညံ့လွန်းခြင်း သက်သက်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပြင်းထန်ခက်ထန်လွန်းခြင်း သက်သက်ဖြင့်လည်းကောင်း မိမိကိုယ်ကို ကြီးမြတ်သောအဆင့်၌ မတည်တံ့စေနိုင်ပေ။ ထို့ကြောင့် ထိုနှစ်ပါးလုံးကို သင့်တော်သလို ကျင့်သုံးအပ်၏။

၁၉၃.

၁၉၃။

ပိဋ္ဌိတော [Pg.85] က္ကံ နိသေဝေယျ,ကုစ္ဆိနာတု ဟုတာသနံ;

သာမိကံ သဗ္ဗဘာဝေန,ပရလောကံ အမာယာယ.

နေပူလှုံသောအခါ ကျောပေး၍ လှုံအပ်၏၊ မီးလှုံသောအခါ ဝမ်းဗိုက်ဘက်မှ လှုံအပ်၏၊ သခင်ကို အစွမ်းကုန် ရိုသေစွာ လုပ်ကျွေးအပ်၏၊ နောင်တမလွန်လောကကိုမူ လှည့်ပတ်ခြင်းကင်းစွာ (သီလ ဆောက်တည်ခြင်းဖြင့်) ဆည်းကပ်အပ်၏။

၁၉၄.

၁၉၄။

နသေဝေ ဖရုသံသာမိံ,တံပိ သေဝေန မစ္ဆရိံ;

တတော ပဂ္ဂဏှကံသေဝေ,သေဝေ နိဂ္ဂဏှကံ တတော;

ကြမ်းတမ်းသော သခင်ကို မဆည်းကပ်ရာ၊ ဝန်တိုသော သခင်ကိုလည်း မဆည်းကပ်ရာ။ ထို့ထက် (ကောင်းသူကို) ချီးမြှောက်တတ်သော သခင်ကို ဆည်းကပ်ရာ၏၊ (မကောင်းသူကို) နှိပ်ကွပ်တတ်သော သခင်ကိုလည်း ဆည်းကပ်ရာ၏။

၁၉၅.

၁၉၅။

န သာ ရာဇာ ယော အဇေယျံ ဇိနာတိ,န သော သခါယော သခါရံ ဇိနာတိ;

န သာ ဘရိယာ ပတိနော ဝိရောဓတိ,န တေ ဝုတ္တာ ယေ နဘရန္တိ ဇိဏ္ဏကံ.

မအောင်နိုင်သူကို အောင်ခြင်းသည် မင်းကောင်းမင်းမြတ် မဟုတ်။ အဆွေခင်ပွန်းကို အနိုင်ယူခြင်းသည် မိတ်ဆွေကောင်း မဟုတ်။ လင်ယောကျာ်းကို ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုခြင်းသည် ဇနီးကောင်း မဟုတ်။ အိုမင်းမစွမ်းသော မိဘတို့ကို မလုပ်ကျွေး မမွေးမြူသော သူတို့သည် သားသမီးကောင်း မဟုတ်ကြကုန်။

၁၉၆.

၁၉၆။

န [Pg.86] သာ သဘာ ယတ္ထ နသန္တိ သန္တော,န တေ သန္တော ယေ နဝဒန္တိ ဓမ္မံ;

ရာဂဉ္စ ဒေါသဉ္စ ပဟာယ မောဟံ,ဓမ္မံ ဘဏန္တာဝ ဘဝန္တိ သန္တော.

သူတော်ကောင်းတို့ မရှိသော အရပ်သည် သဘင် (အစည်းအဝေး) မဟုတ်။ တရားကို မဟောပြောသော သူတို့သည် သူတော်ကောင်း မဟုတ်ကြကုန်။ ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ကို ပယ်ဖျောက်၍ တရားစကားကိုသာ ဟောပြောသူတို့သည်သာ သူတော်ကောင်းများ ဖြစ်ကြကုန်၏။

၁၉၇.

၁၉၇။

သုတဿ ရက္ခာ သတတာဘိယောဂေါ;

ကုလဿ ဝတ္တံ ပုရိသဿ ဝိဇ္ဇာ;

ရညော ပမာဒေါ ပသမောဓနဿ,ထီနန္တု ဇာနာမိ န ဇာတု ရက္ခံ.

အကြားအမြင် (ပညာ) ကို အမြဲတစေ လေ့လာအားထုတ်ခြင်းဖြင့် စောင့်ရှောက်ရ၏။ အမျိုးနွယ်ကို အကျင့်သီလဖြင့် စောင့်ရှောက်ရ၏။ ယောကျာ်းကို အတတ်ပညာဖြင့် စောင့်ရှောက်ရ၏။ မင်းတို့၏ မေ့လျော့ခြင်းသည် တိုင်းပြည်ပျက်စီးကြောင်း ဖြစ်၏။ မိန်းမတို့ကိုမူကား မည်သို့မျှ မစောင့်ရှောက်နိုင်ဟု ငါသိ၏။

ဣတ္ထိကထာ

မိန်းမကဏ္ဍ (သို့မဟုတ်) မိန်းမတို့အကြောင်း ဝတ္ထု။

၁၉၈.

၁၉၈။

နမာတရာ [Pg.89] ဓီတုယာ ဝါပိ,ဘဂီနိယာ ဝိစက္ခဏော;

နဝိဝိတ္တာသနေ မန္တေ,နာရီ မာယာဝိနီနနု.

ပညာရှိသောသူသည် မိခင်၊ သမီး သို့မဟုတ် နှမနှင့်တကွ ဆိတ်ငြိမ်သော နေရာ၌ အတူတကွ မထိုင်ရာ။ အကြောင်းမူကား မိန်းမတို့သည် လှည့်ပတ်ဖျားယောင်းတတ်သော မာယာရှိသောကြောင့် ဖြစ်၏။

၁၉၉.

၁၉၉။

ဝိဇ္ဇုတာနဉ္စ လောလတ္တံ,သတ္ထာနဉ္စတိတိက္ခဏံ;

သီဃတံ ဝါယုတေဇာနံ,အနုကုဗ္ဗန္တိ နာရိယော.

မိန်းမတို့သည် လျှပ်စီးတို့၏ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ လက်နက်တို့၏ အလွန်ထက်မြက်ခြင်း၊ လေနှင့်မီးတို့၏ လျင်မြန်ခြင်းတို့ကို အတုလိုက်၍ ပြုမူတတ်ကြကုန်၏။

၂၀၀.

၂၀၀။

ဒွိဂုဏော ထီန မာဟာရော,ဗုဒ္ဓိစာပိ စတုဂ္ဂုဏော;

ဆဂုဏော ဟောတိ ဝါယာမော,ကာမောတွ ဋ္ဌ ဂုဏောဘဝေ.

မိန်းမတို့အား အစာစားခြင်းသည် (ယောကျာ်းတို့ထက်) နှစ်ဆ ရှိ၏။ အသိဉာဏ်သည် လေးဆ ရှိ၏။ လုံ့လဝီရိယသည် ခြောက်ဆ ရှိ၏။ ကာမရာဂသည် ရှစ်ဆ ရှိ၏။

၂၀၁.

၂၀၁။

ဧကမေကာယဣတ္ထီယာ,အဋ္ဌဋ္ဌပတိနော သိယုံ;

သူရာစ ဗလဝန္တောစ,သဗ္ဗာကာမရသာဟရာ;

ကရေယျ နဝမေ ဆန္ဒံ,ဥန္နတ္တာ ဟိ နပူရတိ.

မိန်းမတစ်ဦးတစ်ယောက်အား ရဲရင့်ခြင်း၊ ခွန်အားကြီးခြင်း၊ အလိုရှိသမျှကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ခြင်းရှိသော လင်ယောကျာ်း ရှစ်ယောက်စီ ရှိသော်လည်း ကိုးယောက်မြောက်သော လင်ယောကျာ်းအပေါ်၌ တပ်မက်လိုချင်သောစိတ် ရှိပြန်၏။ အကြောင်းမူကား မိန်းမတို့၏ စိတ်သည် မပြည့်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်၏။

၂၀၂.

၂၀၂။

လပန္တိ [Pg.90] သဒ္ဓိမညေန,ပဿန္တညံ သဝိဗ္ဘမာ;

စိတ္တကံ စိန္တယန္တညံ,နာရီနံနာမ ကော ပိယော.

မိန်းမတို့သည် တစ်ဦးနှင့် စကားပြောဆိုလျက်၊ အခြားတစ်ဦးကို မူယာဝေဝေဖြင့် ကြည့်ရှုလျက်၊ စိတ်ထဲတွင်မူ အခြားတစ်ဦးကို ကြံစည်နေတတ်ကြ၏။ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် မိန်းမတို့အား မည်သူသည် ချစ်ခင်မြတ်နိုးအပ်သူ ဖြစ်နိုင်အံ့နည်း။

၂၀၃.

၂၀၃။

ဇိဝှာသဟဿိကော ယော ဟိ,ဇီဝေ ဝဿသတံ နရော;

တေန နိကမ္မုနော ဝုတ္တော,ထီဒေါသော ကိံခယံဂတော.

လျှာတစ်ထောင်ရှိသော လူတစ်ယောက်သည် အသက်ရာကျော် ရှင်သန်လျက် အလုပ်မလုပ်ဘဲ မိန်းမတို့၏ အပြစ်ကိုသာ ပြောဆိုနေသော်လည်း မိန်းမတို့၏အပြစ်သည် ကုန်ဆုံးသွားနိုင်ပါမည်လော။

၂၀၄.

၂၀၄။

အဂ္ဂိ အာပေါ ထိယော မုဠှော,သပ္ပော ရာဇကုလာနိစ;

ပယတနာပဂန္တဗ္ဗော,မစ္စုပါဏဟရာနိတိ.

မီး၊ ရေ၊ မိန်းမ၊ လူမိုက်၊ မြွေနှင့် မင်းမျိုးတို့သည် အသက်ကို နှုတ်ယူတတ်သော သေမင်းတမန်တို့ ဖြစ်ကြသောကြောင့် သတိရှိရှိဖြင့် ဝေးဝေးရှောင်ကြဉ်အပ်ကုန်၏။

၂၀၅.

၂၀၅။

ဣတ္ထီနံ [Pg.91] ဒုဇ္ဇနာ နဉ္စ,ဝိသာသောနောပပဇ္ဇတေ;

ဝီသဿ သိင်္ဂိနော ရောဂ,နဒီရာဇကုလဿစ.

မိန်းမတို့အားလည်းကောင်း၊ လူယုတ်မာတို့အားလည်းကောင်း၊ လက်နက်စွဲဆောင်သူ (သို့မဟုတ်) အဆိပ်ရှိသောသူအားလည်းကောင်း၊ ချိုရှိသော သတ္တဝါတို့အားလည်းကောင်း၊ ရောဂါအားလည်းကောင်း၊ မြစ်အားလည်းကောင်း၊ မင်းမျိုးအားလည်းကောင်း ယုံကြည်ခြင်းကို မပြုအပ်။

၂၀၆.

၂၀၆။

သတ္ထံ သုနိစ္ဆိတမတီပိ ဝိစိန္တနီယံ,သွာရာဓိတောပျ ဝနိပေါ ပရိသင်္ကနီယော;

ဟတ္ထင်္ဂတာပိ ယုဝတီပရိရက္ခနီယာ,သတ္ထာဝနီပယုဝတီသု ကုတောဝသိတ္ထံ.

ကောင်းစွာ လေ့လာသင်ယူအပ်ပြီးသော ကျမ်းစာဖြစ်သော်လည်း ထပ်ဖန်တလဲလဲ ကြံစည်အပ်၏။ ကောင်းစွာ လုပ်ကျွေးအပ်သော မင်းဖြစ်သော်လည်း သံသယရှိအပ်၏။ လက်သို့ရောက်ရှိနေသော ဇနီးပျိုဖြစ်သော်လည်း ဂရုတစိုက် စောင့်ရှောက်အပ်၏။ ကျမ်းစာ၊ မင်းနှင့် ဇနီးပျိုတို့၌ ကောင်းစွာ ယုံကြည်စိတ်ချရမှုသည် အဘယ်မှာ ရှိနိုင်အံ့နည်း။

၂၀၇.

၂၀၇။

အယုတ္တကမ္မာရဒ္ဓနံ ဝိရောဓော,သံဃဿ ယုဒ္ဓဉ္စ မဟာဗလေဟိ;

ဝိဿာသကမ္မံ ပမာဒါသု နိစ္စံ,ဒွါရာနိမစ္စုဿ ဝဒန္တိ ပညာ.

မသင့်တော်သော အလုပ်ကို စတင်ခြင်း၊ အင်အားကြီးမားသော အစုအဖွဲ့နှင့် ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ မိန်းမတို့အား ယုံကြည်ခြင်းနှင့် အမြဲတစေ မေ့လျော့နေခြင်းတို့ကို ပညာရှိတို့သည် သေမင်း၏ တံခါးဝများဟု ဆိုကြကုန်၏။

၂၀၈.

၂၀၈။

ဝါတံ ဇာလေန နရော ပရာမသေ,ဩသိဉ္စေ သာဂရံ ဧကပါဏိနာ;

သကေနတာလေန ဇနေယျ ဃောသံ,ယော သဗ္ဗဘာဝံ ပမဒါသု ဩသဇေ.

မိန်းမတို့အပေါ်၌ မိမိ၏ တစ်ကိုယ်လုံး တစ်စိတ်တစ်ဝမ်းတည်း ပုံအပ်ယုံကြည်သောသူသည် ပိုက်ကွန်ဖြင့် လေကို ဖမ်းယူရန် ကြိုးစားသူ၊ လက်တစ်ဖက်တည်းဖြင့် သမုဒ္ဒရာရေကို ခမ်းခြောက်အောင် ခပ်ယူရန် ကြိုးစားသူ၊ မိမိလက်ဝါးတစ်ဖက်တည်းဖြင့် လက်ခုပ်သံမြည်အောင် တီးခတ်ရန် ကြိုးစားသူနှင့် တူ၏။

၂၀၉.

၂၀၉။

ဣတ္ထီပိ [Pg.93] ဟိ ဧကစ္စိယာ,သေယျာ ဝုတ္တာဝ မုနိနာ;

ဘဏ္ဍာန မုတ္တမံ ဣတ္ထီ,အဂ္ဂုပဋ္ဌာယိကာတိစ.

သို့သော်လည်း အချို့သော မိန်းမမြတ်တို့ကို မြတ်စွာဘုရားသည် မိန်းမသည်လည်း အချို့သော နေရာ၌ ယောကျာ်းထက် သာလွန်မြတ်ပြတ်၏ဟု ဟောတော်မူ၏။ မိန်းမသည် ဥစ္စာပစ္စည်းတို့တွင် အမြတ်ဆုံး ဖြစ်ပြီး၊ ကောင်းစွာ လုပ်ကျွေးတတ်သော ဇနီးလည်း ဖြစ်၏။

၂၁၀.

၂၁၀။

ယော နံ ဘရတိ သဗ္ဗဒါ,နိစ္စံ အာတာပိ ဥဿုကော;

သဗ္ဗကာမဟရံ ပေါသံ,ဘတ္တာရံ နာတိမညတိ.

မိမိကို အစဉ်မပြတ် မွေးမြူတတ်သော၊ အမြဲတစေ လုံ့လရှိ၍ ကြိုးစားအားထုတ်တတ်သော၊ လိုအင်ဆန္ဒအားလုံးကို ဖြည့်ဆည်းပေးတတ်သော လင်ယောကျာ်းကို ဇနီးသည်သည် မထီမဲ့မြင် မပြုရာ။

၂၁၁.

၂၁၁။

နာစာပိ [Pg.94] သောတ္ထိ ဘတ္တာရံ,ဣဿာစာရေန ရောသယေ;

ဘတ္တုစ ဂရုနောသဗ္ဗေ,ပဋိပူဇေတိ ပဏ္ဍိတော.

မနာလိုသော ဝန်တိုစိတ်ဖြင့် မိမိ၏လင်ယောကျာ်းကို စိတ်ဆိုးအောင် မပြုရာ။ လင်ယောကျာ်းနှင့်တကွ ရိုသေထိုက်သူ အားလုံးတို့ကို ပညာရှိသော မိန်းမသည် အရိုအသေပြု၍ ပူဇော်၏။

၂၁၂.

၂၁၂။

ဥဋ္ဌာယိကာ အနာလာသာ,သင်္ဂဟိတပရိဇ္ဇနာ;

ဘတ္တု မနာပံ စရတိ,ဘတ္တကံ အနုရက္ခတိ.

ထကြွလုံ့လရှိလျက် ပျင်းရိခြင်းမရှိဘဲ၊ အိမ်သူအိမ်သား အခြံအရံတို့ကို ကောင်းစွာ သင်္ဂြိုဟ်တတ်၍၊ လင်ယောကျာ်း၏ စိတ်တိုင်းကျ ပြုမူတတ်လျက် ရှာဖွေရရှိသော ဥစ္စာပစ္စည်းတို့ကို ကောင်းစွာ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်၏။

၂၁၃.

၂၁၃။

ဧဝံ ဝတ္တတိ ယာနာရီ,ဘတ္တုဆန္ဒဝသာနုဂါ;

မနာပါနာမ တေဒေဝါ,ယတ္ထ သာ ဥပပဇ္ဇတိ.

ဤသို့ လင်ယောကျာ်း၏ အလိုသို့ လိုက်၍ ကျင့်ကြံပြုမူတတ်သော အမျိုးသမီးသည် မနုဿလောကမှ စုတေသောအခါ စိတ်နှလုံးကို မွေ့လျော်စေတတ်သော နတ်ပြည်၌ နတ်သမီးဖြစ်၍ ဖြစ်ရလေ၏။

၂၁၄.

၂၁၄။

ကောကိလာနံ [Pg.95] သရော ရူပံ,နာရီရူပံ ပတိဗ္ဗတံ;

ဝိဇ္ဇာ ရူပ မရူပါနံ,ခမာ ရူပံ တပဿီနံ.

ဥသြငှက်တို့၏ အဆင်းလှခြင်းသည် အသံသာယာခြင်း ဖြစ်၏။ မိန်းမတို့၏ အဆင်းလှခြင်းသည် လင်ဝတ်ကို ရိုသေခြင်း ဖြစ်၏။ ရုပ်အဆင်း မလှပသူတို့၏ အဆင်းလှခြင်းသည် အတတ်ပညာ ရှိခြင်း ဖြစ်၏။ ရသေ့ရဟန်းတို့၏ အဆင်းလှခြင်းသည် သည်းခံခြင်း ဖြစ်၏။

၂၁၅.

၂၁၅။

အာနေယ ကုလဇံ ပညော,ဝိရူပမပိ ကညကံ;

ဟီနာယပိ သုရူပါယ,ဝိဝါဟံသဒိသံ ကရေ.

ပညာရှိသောသူသည် ရုပ်အဆင်း မလှသော်လည်း အမျိုးကောင်းသမီးကိုသာ လက်ထပ်ထိမ်းမြားရာ၏။ ရုပ်အဆင်း လှပသော်လည်း အမျိုးယုတ်သော မိန်းမကိုကား မိမိနှင့် အမျိုးအဆင့်အတန်းတူသူနှင့်သာ ထိမ်းမြားစေရာ၏။

၂၁၆.

၂၁၆။

ဝိသမှာမတမာဒေယျ[Pg.96],အမဇ္ဇမှာပိကဉ္စနံ;

နိစမှာပျုတ္တမာဝိဇ္ဇာ,ရတနိတ္ထီပိဒုကုလာ.

အဆိပ်မှ ဖြစ်သော်လည်း အမြိုက်ဆေး (အဆိပ်ဖြေဆေး) ကို ယူအပ်၏။ အညစ်အကြေးမှ ဖြစ်သော်လည်း ရွှေကို ယူအပ်၏။ ယုတ်နိမ့်သော အမျိုးမှ ဖြစ်သော်လည်း မြင့်မြတ်သော ပညာကို သင်ယူအပ်၏။ အမျိုးယုတ်သော မိသားစုမှ ဖြစ်သော်လည်း ရတနာကဲ့သို့ အဖိုးတန်သော မိန်းမမြတ်ကို လက်ခံအပ်၏။

၂၁၇.

၂၁၇။

ဗာလိတ္ထီ မက္ခိကာတုဏ္ဍံ,ဣသီနဉ္စ ကမဏ္ဍလုံ;

သေတမ္ဗု ဖလံ တမ္ဗုလံ,နောစ္ဆိဋ္ဌမုပဇာယတေ.

သမီးပျို၏ နှုတ်ခမ်း၊ ယင်ကောင်၏ နှုတ်သီး၊ ရသေ့တို့၏ သောက်ရေကမဏ္ဍလုအိုး၊ သကြားလုံး သို့မဟုတ် သစ်သီးဝလံနှင့် ကွမ်းယာတို့သည် သူတစ်ပါးစားကြွင်းစားကျန်ဟု မမှတ်အပ်၊ စင်ကြယ်ကုန်၏။

၂၁၈.

၂၁၈။

ဗာလက္ကော ပဏ္ဏဓူမောစ,ဝုဒ္ဓိတ္ထီ ပလ္လလောဒကံ;

အာယုက္ခယကရံ နိစ္စံ,ရတ္တောစ ဒဓိဘောဇနံ.

မနက်စောစော နေပူစာလှုံခြင်း၊ သစ်ရွက်ခြောက်မီးခိုးကို ရှူရှိုက်ခြင်း၊ အိုမင်းသော မိန်းမနှင့် ပေါင်းဖော်ခြင်း၊ ရေအိုင်ဖုံးသော ရေညှိရေကို သောက်ခြင်းနှင့် ညဉ့်အခါ၌ ဒိန်ချဉ်စားခြင်းတို့သည် အသက်တိုစေတတ်သော အရာများ ဖြစ်ကြကုန်၏။

၂၁၉.

၂၁၉။

ထိယော [Pg.97] သေဝေယျ နစ္စန္တံ,သာဒုံ ဘုဉ္ဇေယျနာဟိတံ;

ပူဇယေ မာနယေ ဝုဒ္ဓေ,ဂုရုံ မာယာယ နောဘဇေ.

မိန်းမတို့ကို အလွန်အကျွံ မပေါင်းဖော်ရာ။ ချိုမြိန်သော်လည်း ဘေးဥပဒ်ရှိသော အစာကို မစားရာ။ သက်ကြီးရွယ်အိုတို့ကို ပူဇော်ရိုသေရာ၏။ ဆရာသမားကို လှည့်ပတ်မာယာဖြင့် မပေါင်းသင်းရာ။

၂၂၀.

၂၂၀။

အာစာရော ကုလ မာချာတိ,ဒေသ မာချာတိ ဘာသိတံ;

သမ္ဘဝေါ ပေမ မာချာတိ,ဒေဟ မာချာတိဘောဇနံ.

အကျင့်စာရိတ္တသည် အမျိုးအနွယ်ကို ဖော်ပြ၏။ ပြောဆိုသော စကားသည် ဒေသကို ဖော်ပြ၏။ ချစ်ခင်မြတ်နိုးခြင်းသည် ဇာတိမြစ်ဖျားကို ဖော်ပြ၏။ ကိုယ်ခန္ဓာ၏ ဖွံ့ဖြိုးတင့်တယ်ခြင်းသည် စားသောက်သောအစာကို ဖော်ပြ၏။

၂၂၁.

၂၂၁။

ဒေဟီတိဝစနာဒွါရာ[Pg.98],ဒေဟဋ္ဌာပဉ္စဒေဝတာ;

သဇ္ဇ နိယန္တိ ဓီ ကိတ္တိ,ဟိရီ သိရီ မတီပိစ.

"ငါ့အား ပေးပါ" ဟူသော စကားကို ဆိုသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ကိုယ်ခန္ဓာ၌ တည်ရှိသော ပညာ၊ ကျော်စောခြင်း၊ အရှက်၊ ကျက်သရေနှင့် သတိတည်းဟူသော နတ်ငါးပါးတို့သည် ချက်ချင်း ထွက်ခွာသွားကြကုန်၏။

၂၂၂.

၂၂၂။

ဒေဟီတိဝစနံ ဒုက္ခံ,နတ္ထီတိဝစနံ တထာ;

ဝါကျံဒေဟီတိနတ္ထီတိ,မာဘဝေယျ ဘဝေဘဝေ.

"ငါ့အား ပေးပါ" ဟု တောင်းရခြင်းသည်လည်း ဆင်းရဲလှ၏။ "ငါ့၌ မရှိပါ" ဟု ငြင်းပယ်ရခြင်းသည်လည်း ထို့အတူ ဆင်းရဲလှ၏။ ထို့ကြောင့် "ပေးပါ" ဟူသော စကားနှင့် "မရှိပါ" ဟူသော စကားနှစ်ရပ်လုံးသည် ဘဝတိုင်း ဘဝတိုင်း၌ မရှိပါစေသတည်း။

၂၂၃.

၂၂၃။

ဗောဓယန္တိ နယာစန္တိ,ဒေဟီတိ ပစ္ဆိမာဇနာ;

ပဿ ဝတ္ထုမဒါနဿ,မာဘဝတူတိ ဤဒိသော.

ပညာရှိ အမျိုးကောင်းသားတို့သည် မိမိတို့ လိုလားအပ်သောအရာကို သွယ်ဝိုက်၍ သိစေတတ်ကြကုန်၏။ "ပေးပါ" ဟု တိုက်ရိုက်မတောင်းကြကုန်။ အလှူမပေးတတ်သော သူ၏ အလားအလာကို ကြည့်၍ "ငါသည် ဤသို့သော သူမျိုး မဖြစ်ပါစေနှင့်" ဟု ဆင်ခြင်အပ်၏။

၂၂၄.

၂၂၄။

မဟာ [Pg.99] အတျပ္ပကံ ယာတိ,နိဂုဏေ ဂုဏဝါပိဟ;

အဋ္ဌာနဋ္ဌေယျဘာဝေန,ဂဇိန္ဒောဣဝ ဒဗ္ဗကေ.

ဂုဏ်သိက္ခာရှိသော ပညာရှိသည် ဂုဏ်မရှိသောသူတို့၏ အလယ်၌ လျော်ကန်သော နေရာ မရရှိခြင်းကြောင့် အလွန်တရာ ကျဆင်းသွားတတ်၏။ ဆင်ပြောင်ကြီးသည် မြက်တောချုံကြားသို့ ရောက်သောအခါ သေးငယ်သွားသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

၂၂၅.

၂၂၅။

မဟန္တံ နိဿယံကတွာ,ခုဒ္ဒေါပျတိမဟာ ဘဝေ;

ဟေမပဗ္ဗတမာပဇ္ဇ,သောဝဏ္ဏာကိရ ပက္ခိနော.

ကြီးမြတ်သောသူကို မှီဝဲဆည်းကပ်ရခြင်းကြောင့် သေးငယ်သောသူသည်လည်း အလွန်ကြီးမြတ်လာနိုင်၏။ ရွှေတောင်ကြီးကို မှီခိုရခြင်းကြောင့် ငှက်တို့သည် ရွှေရောင် တောက်ပလာကြသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

၂၂၆.

၂၂၆။

ဗဟူန [Pg.100] မပ္ပသာရာနံ,ဧကိဘာဝေါ ဟိဒုဇ္ဇယော;

တိဏေန ဝဋ္ဋတေ ရဇ္ဇု,တာယ နာဂေါပိ ဗန္ဓတေ.

မခိုင်ခံ့သော အရာများစွာတို့၏ ညီညွတ်ခြင်းသည် အမှန်ပင် အောင်နိုင်ခဲ၏။ မြက်ပင်ငယ်တို့ကို ကျစ်ထားသော ကြိုးဖြင့် ဆင်ပြောင်ကြီးကိုပင် ချည်နှောင်နိုင်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

၂၂၇.

၂၂၇။

အသဟာယော သမတ္ထောပိ,တေဇသိ ကိံ ကရိဿတိ;

နိဝါတသဏ္ဌိတော အဂ္ဂိ,သယမေဝူပသမ္မတိ.

စွမ်းဆောင်နိုင်သူ ဖြစ်သော်လည်း အဖော်မရှိပါက မိမိ၏ တန်ခိုးအာနုဘော်ဖြင့် အဘယ်အရာကို ပြုနိုင်အံ့နည်း။ လေကွယ်ရာ၌ ရှိသော မီးသည် အလိုလို ငြိမ်းသွားရသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

၂၂၈.

၂၂၈။

ခန္တုံ တပနဇောတေဇော,သက္ကာဟောတိ န ဝဏ္ဏဇော;

ဘူပါဒီဟိ ကတောဒဏ္ဍော,သက္ကာဟောတိ န ဘစ္စဇော.

နေပူရှိန်၏ အပူကို သည်းခံနိုင်သော်လည်း (နေပူရှိန်ကြောင့် ပူသော) သဲပူကို မခံနိုင်။ ထို့အတူ မင်းအစရှိသူတို့ ပေးသော အပြစ်ဒဏ်ကို သည်းခံနိုင်သော်လည်း မင်းချင်းအမှုထမ်းတို့ ပေးသော ညှဉ်းပန်းမှုကို မခံနိုင်ပေ။

၂၂၉.

၂၂၉။

ထီသံသဂ္ဂေ [Pg.101] ကုတောသုဒ္ဓေါ,မံသဘက္ခေ ကုတောဒယာ;

သုရာပါဏေ ကုတောသစ္စံ,ပကောဓမှိ ကုတောတပေါ.

မိန်းမနှင့် ပတ်သက်နှောင်ဖွဲ့နေသူအား အဘယ်မှာ စင်ကြယ်ခြင်း ရှိအံ့နည်း။ အသားစားသူအား အဘယ်မှာ သနားကရုဏာ ရှိအံ့နည်း။ သေရည်သောက်သူအား အဘယ်မှာ သစ္စာရှိအံ့နည်း။ အမျက်ဒေါသ ကြီးသူအား အဘယ်မှာ အကျင့်သီလ တရားရှိအံ့နည်း။

၂၃၀.

၂၃၀။

ထီယာ ဂုယှံ နသံသေယျ,အမိတ္တဿစ ပဏ္ဍိတော;

ယောစာ မိဿေန သံဟီရော,ဟဒယတ္ထေနော ယောနရော.

ပညာရှိသောသူသည် လျှို့ဝှက်အပ်သော အရေးကိစ္စကို မိန်းမအားလည်းကောင်း၊ ရန်သူအားလည်းကောင်း မပြောကြားရာ။ အကြင်သူသည် လျှို့ဝှက်ချက်ကို အခြားသူအား ပြောကြားအံ့၊ ထိုသူသည် နှလုံးသားကို ခိုးယူတတ်သော သူခိုးနှင့် တူ၏။

၂၃၁.

၂၃၁။

ဂုယှမတ္ထ [Pg.102]သမ္ဗောဓယတိ ယောနရော;

မန္တဘေဒဘယာ တဿ,ဒါသဘူတော တိတိက္ခတိ.

လျှို့ဝှက်အပ်သော အကျိုးအကြောင်းကို သူတစ်ပါးအား ပြောပြသောသူသည် ထိုလျှို့ဝှက်ချက် ပေါက်ကြားသွားမည်ကို စိုးရိမ်ရသဖြင့် ပြောပြခြင်းခံရသူ၏ ကျွန်ကဲ့သို့ သည်းခံ၍ နေရတတ်၏။

၂၃၂.

၂၃၂။

ဝဟေ အမိတ္တ ခန္ဓေန,ယာဝကာလေ အနာဂတေ;

တမှေဝ စာဂတေ ကာလေ,ဘိန္ဒေ ဃဋမိ ဝုပ္ပလေ.

အခွင့်အခါ မသင့်သေးသမျှ ကာလပတ်လုံး ရန်သူကို ပုခုံးပေါ်၌ တင်၍ ဆောင်ရွက်ရာ၏။ အခွင့်အခါ သင့်သောအခါ၌မူကား ကျောက်ပေါ်တွင် အိုးကို ခွဲသကဲ့သို့ ရန်သူကို ချေမှုန်းဖျက်ဆီးရာ၏။

၂၃၃.

၂၃၃။

ခလံ [Pg.103] သာလံ ပသုံ ခေတ္တံ,ဂန္တွာစဿ အဘိက္ခဏံ;

မိတံ ဓညံ နိဓာပေယျ,မိတဉ္စ ပါစယေ ဃရေ.

ကောက်နယ်တလင်း၊ စပါးကျီ၊ နွားတင်းကုပ်နှင့် လယ်ကွင်းတို့သို့ အဖန်ဖန် သွားရောက်ကြည့်ရှုရာ၏။ စပါးတို့ကို စနစ်တကျ တိုင်းထွာ၍ သိုလှောင်ရာ၏။ အိမ်၌လည်း လုံလောက်ရုံသာ ချက်ပြုတ်စေရာ၏။

၂၃၄.

၂၃၄။

ကောဓံ လောဘံ မဒံ မာနံ,တန္ဒိံ မိဿံ ပမတ္တကံ;

သောဏ္ဌံနိဒ္ဓါလုကံ မက္ခံ,မစ္ဆေရဉ္စ ဇဟေ ဗုဓော.

ပညာရှိသည် ဒေါသ၊ လောဘ၊ မာန်ယစ်ခြင်း၊ မာန၊ ပျင်းရိခြင်း၊ ကိလေသာနှင့် ရောနှောခြင်း၊ မေ့လျော့ခြင်း၊ လျှပ်ပေါ်လော်လည်ခြင်း (သို့မဟုတ် အရက်သောက်ကြူးခြင်း)၊ အိပ်ကြူးခြင်း၊ သူ့ကျေးဇူးကို ချေဖျက်ခြင်းနှင့် ဝန်တိုခြင်းတို့ကို စွန့်လွှတ်အပ်၏။

၂၃၅.

၂၃၅။

ကောဓော [Pg.104] အဗ္ဘန္တရေ ဇာတော,ဓူဝံ နာသေတိ ကောဓနံ;

ဝတ္ထာလင်္ကာရပုဏ္ဏာယံ,မဉ္ဇူသာယံ သိခီယထာ.

အဝတ်တန်ဆာတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော သေတ္တာအတွင်း၌ ဖြစ်ပေါ်သော မီးသည် (ထိုသေတ္တာကို ဖျက်ဆီးသကဲ့သို့) ရင်ထဲ၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒေါသသည် ဒေါသထွက်သောသူကို မုချ ဖျက်ဆီးတတ်၏။

၂၃၆.

၂၃၆။

ဥပ္ပဇ္ဇတေ သစေ ကောဓော;

အာဝဇ္ဇေ ကကစူပမံ;

ဥပ္ပဇ္ဇေ စေ ရသေ တဏှာ,ပုတ္တမံသူပမံ သရေ.

အကယ်၍ ဒေါသ ဖြစ်ပေါ်လာပါက လွှဥပမာကို ဆင်ခြင်အပ်၏။ အကယ်၍ အရသာ၌ တဏှာ ဖြစ်ပေါ်လာပါက သားငယ်၏ အသားကို စားရသော ဥပမာကို အောက်မေ့ သတိရအပ်၏။

၂၃၇.

၂၃၇။

ဂုဏ မဒ္ဓိသမံ မက္ခေ,ပရေန ကလဟေ သတိ;

အဒ္ဓိသမံ ပကာသေတိ,အဏုမတ္တံဝဝဇ္ဇကံ.

သူတစ်ပါးနှင့် ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားသောအခါ တောင်ကြီးခန့်မျှ ကြီးမားသော ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ဖျောက်ပစ်တတ်ပြီး၊ မြူမှုန်မျှသာရှိသော အပြစ်ကိုမူ တောင်ကြီးခန့်မျှ ချဲ့ထွင်ကာ ဖော်ထုတ်ပြသတတ်၏။

၂၃၈.

၂၃၈။

တဿေဝ [Pg.105] တေန ပါပီယော,ယော ကုဒ္ဓံ ပဋိကုဇ္ဈတိ;

ကုဒ္ဓ မပဋိကုဇ္ဈန္တော,သင်္ဂါမံ ဇေတိ ဒုဇ္ဇယံ.

အမျက်ထွက်သောသူအား ပြန်၍ အမျက်ထွက်သောသူသည် ထိုအမျက်ထွက်သူထက် ပို၍ ယုတ်ညံ့သူ ဖြစ်၏။ အမျက်ထွက်သူအား ပြန်၍ အမျက်မထွက်သောသူသည် အနိုင်ရခဲလှသော စစ်ပွဲကို အောင်နိုင်သူ ဖြစ်၏။

၂၃၉.

၂၃၉။

ရာဂေါနာမ မနောသလ္လံ,ဂုဏတ္ထဝရတက္ကရော;

ရာဟု ဝိဇ္ဇာသသင်္ကဿ,တပေါဓနဟုတာသနော.

ရာဂဟူသည် စိတ်၏ ငြောင့်တံသင်း ဖြစ်၏။ ဂုဏ်ကျေးဇူးတည်းဟူသော မြတ်သောဥစ္စာကို ခိုးယူတတ်သော သူခိုး ဖြစ်၏။ ပညာတည်းဟူသော လမင်းကို ဖုံးကွယ်တတ်သော ရာဟုဂြိုဟ် ဖြစ်၏။ ခြိုးခြံစွာကျင့်ခြင်း (တပ) တည်းဟူသော ဥစ္စာကို လောင်ကျွမ်းစေသော မီး ဖြစ်၏။

၂၄၀.

၂၄၀။

ပမာဒေါ [Pg.106] ဇာယတေ မဒါ,ပမာဒါ ဇာယတေ ခယော;

ခယာ ပဒေါသာ ဇာယန္တိ,မဒံ ကိံ နဇဟေ ဗုဓော.

ယစ်မူးခြင်းကြောင့် မေ့လျော့ခြင်း ဖြစ်ပေါ်၏။ မေ့လျော့ခြင်းကြောင့် ဆုံးရှုံးပျက်စီးခြင်း ဖြစ်ပေါ်၏။ ဆုံးရှုံးပျက်စီးခြင်းကြောင့် ဘေးရန်အပြစ်များ ဖြစ်ပေါ်တတ်၏။ သို့ဖြစ်ရာ ပညာရှိသည် ယစ်မူးခြင်းကို အဘယ်ကြောင့် မစွန့်လွှတ်ဘဲ ရှိအံ့နည်း (မုချ စွန့်လွှတ်အပ်၏)။

၂၄၁.

၂၄၁။

နမန္တိ ဖလိနောရုက္ခာ,နမန္တိ ဝိဗုဓာဇနာ;

သုက္ခကဋ္ဌဉ္စ မုဠှောစ,ဘိဇ္ဇတေဝ နနမန္တိ.

အသီးရှိသော သစ်ပင်တို့သည် ညွတ်ကုန်၏။ ပညာရှိသော သူတို့သည်လည်း (နှိမ့်ချလျက်) ညွတ်ကုန်၏။ ခြောက်သွေ့သော သစ်သားနှင့် လူမိုက်တို့သည်မူကား ကျိုးသာ ကျိုးသွားကြ၏၊ ဘယ်သောအခါမျှ မညွတ်ကြကုန်။

၂၄၂.

၂၄၂။

ဌာနေ [Pg.107] ဝုဒ္ဓါန မောကာသံ,ဒဒေ ဝုဒ္ဓါပစာယိကော;

နနု တာလော အဇီဝေါပိ,သမီပ ညေ ပရောနတော.

ကြီးသူတို့ကို ရိုသေကိုးကွယ်သောသူသည် သင့်လျော်သော နေရာ၌ ကြီးသူတို့အား နေရာပေးရာ၏။ သက်မဲ့ဖြစ်သော ထန်းပင်သည်ပင် မိမိအနီးရှိ အခြားသစ်ပင်များဆီသို့ ညွတ်ကိုင်းတတ်သည် မဟုတ်လော။

၂၄၃.

၂၄၃။

ဂရုကာတဗ္ဗပေါသေသု,နိစ္စဝုတ္တိံ ကရောတိ ယော;

နိစတ္တံ သော ပဟန္တာန,ဥတ္တမတ္တေ ပတိဋ္ဌတိ.

ပူဇော်ရိုသေထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အပေါ်၌ အစဉ်သဖြင့် နှိမ့်ချစွာ ပြုမူတတ်သောသူသည် မိမိ၏ ယုတ်နိမ့်သောအဖြစ်ကို ပယ်ဖျောက်၍ မြင့်မြတ်သောအဖြစ်၌ တည်ရ၏။

၂၄၄.

၂၄၄။

ယတ္ထ ပေါသံ နဇာနန္တိ,ဇာတိယာ ဝိနယေန ဝါ;

န တတ္ထ မာနံ ကရိယာ,ဝသ မညာတကေဇနေ.

အကြင်အရပ်၌ လူတို့သည် မိမိ၏ အမျိုးဇာတ်အားဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ အကျင့်သီလအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း မသိကြကုန်အံ့၊ မသိကျွမ်းသောသူတို့အလယ်၌ နေထိုင်သောအခါ ထိုအရပ်၌ မာန်မာနကို မပြုအပ်ရာ။

၂၄၅.

၂၄၅။

အညာတဝါသံ [Pg.108] ဝသတာ,ဇာတဝေဒသမေနာပိ;

ခမိတဗ္ဗံ သပညေန,အပိ ဒါသဿ တဇ္ဇိတံ.

မိမိကို မသိကြသောအရပ်၌ နေထိုင်သောအခါ မီးကဲ့သို့ တန်ခိုးရှိသူပင် ဖြစ်လင့်ကစား ပညာရှိသောသူသည် ကျွန်၏ ခြိမ်းခြောက်စကားကိုပင် သည်းခံအပ်၏။

၂၄၆.

၂၄၆။

ဓနဓညာပယောဂေသု,တထာ ဝိဇ္ဇာဂမေသုစ;

ဒူတေစ ဗျဝဟာရေစ,စတ္တလဇ္ဇော သဒါ ဘဝေ.

ဥစ္စာစပါးတို့ကို သုံးစွဲနှီးနှောခြင်းတို့၌လည်းကောင်း၊ ပညာသင်ယူ ဆည်းပူးခြင်းတို့၌လည်းကောင်း၊ တမန်အမှု ဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့် အဝယ်အရောင်း ကူးသန်းရောင်းဝယ်ခြင်းတို့၌လည်းကောင်း အရှက်ကို အစဉ် စွန့်ရာ၏။

၂၄၇.

၂၄၇။

နဟိ [Pg.109] ကောစိ ကတေ ကိစ္စေ,ကတ္တာရံ သမ္မပေက္ခတေ;

တသ္မာ သဗ္ဗာနိကမ္မာနိ,သာဝသေသာနိ ကာရယေ.

အမှုကိစ္စ ပြီးစီးသွားသောအခါ မည်သူမျှ ပြုလုပ်သူကို ကောင်းစွာ ငဲ့ကွက်လေ့မရှိကြပေ။ ထို့ကြောင့် ခပ်သိမ်းသော အမှုကိစ္စတို့ကို အနည်းငယ် အကြွင်းအကျန် ထားလျက် လုပ်ဆောင်အပ်၏။

၂၄၈.

၂၄၈။

ဣဏသေသော အဂ္ဂိသေသော,သတ္တုသေသော တယောဣမေ;

ပုနပ္ပုနံပိ ဝဍ္ဎန္တိ,တသ္မာ သေသံ နကာရယေ.

ကြွေးမြီအကြွင်း၊ မီးအကြွင်း၊ ရန်သူအကြွင်း ဟူသော ဤသုံးပါးတို့သည် ဖန်တလဲလဲ ပြန်လည်၍ ပွားများကြီးထွားတတ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့၏ အကြွင်းအကျန်ကို မထားအပ်ရာ။

၂၄၉.

၂၄၉။

နတ္ထိ ဝိဇ္ဇာသမံ ဝိတ္တံ,နတ္ထိ ဗျာဓိသမော ရိပု;

နတ္ထိ အတ္တသမံ ပေမံ,နတ္ထိ ကမ္မပရံ ဗလံ.

ပညာနှင့်တူသော ဥစ္စာသည် မရှိ။ ရောဂါဝေဒနာနှင့်တူသော ရန်သူသည် မရှိ။ မိမိကိုယ်နှင့်တူသော အချစ်သည် မရှိ။ ကံတရားထက် မြင့်မြတ်သော အားအစွမ်းသည် မရှိ။

၂၅၀.

၂၅၀။

အတ္တနာ [Pg.110] ကုရုတေ လက္ခီ,အလက္ခီစာပိ အတ္တနာ;

နဟိ လက္ခီ အလက္ခီစ,အညော အညဿ ကုရုတေ.

ကျက်သရေမင်္ဂလာကိုလည်း မိမိကိုယ်တိုင်သာ ပြုအပ်၏၊ ကျက်သရေကင်းမဲ့ခြင်းကိုလည်း မိမိကိုယ်တိုင်သာ ပြုအပ်၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကျက်သရေရှိခြင်း သို့မဟုတ် ကျက်သရေကင်းမဲ့ခြင်းကို သူတစ်ပါးက သူတစ်ပါးအား ပြုလုပ်ပေးနိုင်သည်မဟုတ်သောကြောင့် ဖြစ်၏။

၂၅၁.

၂၅၁။

သယံ အာယံ ဝယံ ရညာ,သယံ ဇညာ ကတာကတံ;

အတ္တနာဝ ဘဝက္ခေယျ,ကတာနိ အကတာနိစ.

မင်းသည် မိမိ၏ ဝင်ငွေထွက်ငွေကို ကိုယ်တိုင် သိရာ၏။ ပြုအပ် မပြုအပ်သော အမှုကိစ္စတို့ကိုလည်း ကိုယ်တိုင် သိရာ၏။ မိမိကိုယ်တိုင်သာလျှင် ပြုပြီးသောအမှုနှင့် မပြုရသေးသောအမှုတို့ကို စူးစမ်းစစ်ဆေးအပ်၏။

၂၅၂.

၂၅၂။

ဥပကာရံ [Pg.111] ဟိတေနေဝ,သတ္တုနာ သတ္တု မုဒ္ဓရေ;

ပါဒလဂ္ဂံ ကရဋ္ဌေန,ကဏ္ဋကေန ကဏ္ဋကံ.

ခြေ၌ စူးဝင်နေသော ဆူးကို လက်ဝယ်ရှိသော ဆူးဖြင့် ထုတ်ယူသကဲ့သို့၊ အကျိုးရှိစေမည့် ရန်သူချင်းဖြင့် မိမိအား ရန်မူသော ရန်သူကို နှိမ်နင်းဖယ်ရှားအပ်၏။

၂၅၃.

၂၅၃။

နမေ နမန္တဿ ဘဇေ ဘဇန္တံ,ကိစ္စာနိ ကြုပဿ ကရေယျ ကိစ္စံ;

နာ နတ္ထကာမဿ ကရေယျ အတ္ထံ,အသမ္ဘဇန္တံပိ နသမ္ဘဇေယျ.

မိမိကို ရှိခိုးညွတ်တွားသူအား ပြန်၍ ရှိခိုးညွတ်တွားရာ၏။ မိမိကို ပေါင်းသင်းသူအား ပေါင်းသင်းရာ၏။ မိမိအမှုကို ကူညီဆောင်ရွက်ပေးသူ၏ အမှုကို ပြန်၍ ကူညီဆောင်ရွက်ပေးရာ၏။ မိမိ၏အကျိုးစီးပွားကို မလိုလားသူအား အကျိုးကျေးဇူးမပြုရာ။ မိမိကို မပေါင်းသင်းသူကိုလည်း မပေါင်းသင်းအပ်ရာ။

၂၅၄.

၂၅၄။

စဇေ [Pg.112] စဇန္တံ နဝတံ ကရိယာ,အပေတစိတ္တေန နသမ္ဘဇေယျ;

ဒိဇော ဒုမံ ခီဏဖလ မဉတွာ,အညံ သပေက္ခေယျ မဟာတိ လောကော.

မိမိကို စွန့်ပစ်သောသူအား စွန့်ပစ်ရာ၏၊ ထိုသူနှင့် အဆွေခင်ပွန်းသစ် မဖွဲ့ရာ။ စိတ်ယိုင်လဲကင်းကွာသွားသောသူနှင့် မပေါင်းသင်းအပ်ရာ။ ငှက်သည် အသီးကုန်သွားသော သစ်ပင်ကို သိလျှင် အခြားသစ်ပင်ကို ရှာဖွေပျံသန်းတတ်၏။ လောကကြီးသည် အလွန်ကျယ်ပြောလှပေ၏။