นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

त्या भगवंत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांना माझा नमस्कार असो.

ธมฺมนีติ

धम्मनीती

๑.

१.

วนฺทิตฺวา รตนํ เสฏฺฐํ[Pg.1], นิสฺสาย ปุพฺพเก ครุํ;

นิติธมฺมํปวกฺขามิ, สพฺพโลกสุขาวหํ.

श्रेष्ठ (त्रि)रत्नांना वंदन करून आणि प्राचीन गुरूंना शरण जाऊन, मी सर्व जगाला सुख देणाऱ्या 'नीतिधम्मा'चे प्रतिपादन करतो.

๒.

२.

อาจริโยจสิปฺปญฺจ, ปญฺญาสุตํกถาธนํ;

เทโสจนิสฺสโยมิตฺตํ, ทุชฺชโนสุชโนพลํ.

आचार्य (शिक्षक) आणि शिल्प (कला/कौशल्य), प्रज्ञा, श्रुत (ज्ञान), संभाषणरूप धन, देश, आश्रय, मित्र, दुर्जन, सज्जन आणि बल.

๓.

३.

อิตฺถีปุตฺโตจทาโสจ[Pg.2], ฆราวาโสกตากโต;

ญาตพฺโพจอลงฺกาโร, ราชธมฺโมปเสวโก;

ทุกาทิมิสฺสโกเจว, ปกิณฺณโกติมาติกา.

स्त्री, पुत्र, दास, गृहस्थाश्रम, केलेले आणि न केलेले, जाणण्यायोग्य गोष्टी, अलंकार, राजधम्म, सेवक, द्विकादी मिश्रक आणि प्रकीर्णक - ही या ग्रंथाची अनुक्रमणिका आहे.

๔.

४.

กินฺเตหิปาทสุสฺสสา[Pg.3], เยสํนตฺถิครูนิห;

เยตปฺปาทรโชกิณฺณา, เตวสาธูวิเวกิโน.

ज्यांचे या जगात गुरूच नाहीत, त्यांच्या चरणांची सेवा करून काय लाभ? जे गुरूंच्या चरणधुलीने माखलेले असतात, तेच खरे विवेकी आणि सज्जन होत.

๕.

५.

วินาครูปเทสนฺตํ, พาโลลงฺกตฺตุมิจฺฉติ;

สมฺปาปุเณนวิญฺญูหิ, หสภาวํกถํนุโส.

गुरूंच्या उपदेशाशिवाय मूर्ख स्वतःला सुशोभित करू इच्छितो; तो विद्वानांमध्ये उपहासाचा पात्र कसा बरं होणार नाही?

๖.

६.

อุฏฺฐานาอุปฏฺฐานาจ, สุสฺสุสาปริจาริกา;

สกฺกจฺจํสิปฺปุคฺคหณํ, ครุํอาราธเยพุโธ.

उद्योगशीलता, सेवा-शुश्रूषा, ऐकण्याची इच्छा, परिचर्या आणि आदरपूर्वक शिल्प ग्रहण करणे, यांद्वारे सुज्ञ माणसाने गुरूंची आराधना करावी.

๗.

७.

อุปชฺฌาจริยานญฺจ[Pg.4], มาตาปิตูนเมวจ;

สกฺกจฺจํโยนุปฏฺฐาติ, สุโตปิตสฺสตาทิโส.

जो मनुष्य उपाध्याय, आचार्य आणि माता-पिता यांची आदरपूर्वक सेवा करत नाही, त्याचे श्रुत (ज्ञान) देखील तसेच ठरते.

๘.

८.

อุปชฺฌาจริยานญฺจ, มาตาปิตูนเมวจ;

สกฺกจฺจํโยอุปฏฺฐาติ, สุโตปิตสฺสตาทิโส;

जो मनुष्य उपाध्याय, आचार्य आणि माता-पिता यांची आदरपूर्वक सेवा करतो, त्याचे श्रुत (ज्ञान) देखील तसेच ठरते.

๙.

९.

สมฺมาอุปปริกฺขิตฺวา;

อกฺขเรสุปเทสุจ;

โจรฆาโตสิสฺโสสิยา,ครุโจรฏฺฏการโก.

अक्षरे आणि उपदेशांचे नीट परीक्षण न करता शिकणारा शिष्य चोर ठरतो आणि तो गुरूला चोराचा आश्रयदाता बनवतो.

๑๐.

१०.

ปณฺฑิโตสุตสมฺปนฺโน[Pg.5], ยตฺถอตฺถีติ เจสุโต;

มหุสฺสาเหนตํฐานํ, คนฺตพฺพํวสุเตสินา.

विद्वान आणि बहुश्रुत व्यक्ती जिथे कुठे आहे असे ऐकिवात येईल, तिथे ज्ञान मिळवू इच्छिणाऱ्याने मोठ्या उत्साहाने गेले पाहिजे.

๑๑.

११.

สุขํรุกฺขสฺสฉายาว, ตโตญาติมาตาปิตุ;

ตโตอาจริโยรญฺโญ, ตโตชินสฺสสาสนํ.

वृक्षाची छाया सुखद असते, त्याहून अधिक नातेवाईक आणि माता-पित्यांची छाया सुखद असते; त्याहून अधिक आचार्य आणि राजाची, आणि त्या सर्वांहून अधिक जिनांचे (बुद्धांचे) शासन सुखद असते.

๑๒.

१२.

ปาสาณฉตฺตํครุกํ, ตโตเทวานจิกฺขนํ;

ตโตวุฑฺฒานโมวาโท, ตโตชินสฺสสาสนํ.

दगडाचे छत्र जड असते, त्याहून देवांचे सांगणे अधिक जड असते; त्याहून वृद्धांचा उपदेश अधिक जड असतो आणि त्या सर्वांहून जिनांचे (बुद्धांचे) शासन अधिक जड असते.

๑๓.

१३.

ตุลํสลฺลหุกํโลเก[Pg.6], ตโตจปลชาติโก;

ตโตวุฑฺฒานโนวาโท, ยติธมฺเมปมาทโก.

जगात कापूस अत्यंत हलका असतो, त्याहून चंचल स्वभावाचा माणूस हलका असतो; त्याहून वृद्धांच्या उपदेशाकडे दुर्लक्ष करणारा हलका असतो आणि त्या सर्वांहून आपल्या धम्मात प्रमाद करणारा भिक्खू हलका असतो.

๑๔.

१४.

สุติสมฺมุติสงฺขฺยาจ, โยคานิติวิเสสกา;

คนฺธพฺพาคณิกาเจว, ธนุเพทาจปูรณา.

श्रुती, संमती, संख्या, योग, नीती, विशेष शास्त्रे, गंधर्वविद्या, गणिकाकला, धनुर्विद्या आणि पुराणे.

๑๕.

१५.

ติกิจฺฉาอิติหาสาจ[Pg.7], โชติมายาจฉนฺทติ;

เกตุมนฺตาจสทฺทาจ, สิปฺปาฏฺฐารสกาอิเม.

चिकित्सा, इतिहास, ज्योतिष, माया, छंदशास्त्र, केतुमान आणि शब्दशास्त्र - या अठरा कला आहेत.

๑๖.

१६.

อลสสฺสกุโตสิปฺปํ, อสิปฺปสฺสกุโตธนํ;

อธนสฺสกุโตมิตฺตํ, อมิตฺตสฺสกุโตสุขํ;

อสุขสฺสกุโตปุญฺญํ, อปุญฺญสฺสกุโตนิพฺพานํ.

आळशाला विद्या कुठून मिळणार? विद्या नसलेल्याला धन कुठून मिळणार? धन नसलेल्याला मित्र कुठून मिळणार? मित्र नसलेल्याला सुख कुठून मिळणार? सुख नसलेल्याला पुण्य कुठून मिळणार? आणि पुण्य नसलेल्याला निब्बान कुठून मिळणार?

๑๗.

१७.

สิปฺปํสมํธนํนตฺถิ, สิปฺปํโจรานคณฺหนฺติ;

อิธโลเกสิปฺปํมิตฺตํ, ปรโลเกสุขาวหํ.

विद्येसारखे कोणतेही धन नाही, विद्येला चोर चोरू शकत नाहीत; या लोकात विद्या हाच मित्र आहे आणि परलोकात ती सुख देणारी ठरते.

๑๘.

१८.

โพธปุตฺรสทาวิตฺยํ[Pg.8], มาเขทาจริยํครุํ;

สเทเสปูชิโตราชา, พุโธสพฺพตฺถปูชิโต.

हे सुज्ञ पुत्रा! नेहमी विद्या ग्रहण कर, आदरणीय आचार्यांना त्रास देऊ नकोस; राजाचा आदर केवळ त्याच्या स्वतःच्या देशात होतो, परंतु विद्वानाचा आदर सर्वत्र होतो.

๑๙.

१९.

โพธปุตฺรกิมาลสฺเส, อโพโธภารวาหโก;

โพธโกปูชิโต โลเก, โพธปุตฺรทิเนทิเน.

हे सुज्ञ पुत्रा! तू आळस का करतोस? विद्या नसलेला माणूस केवळ ओझे वाहणारा ठरतो; या जगात विद्वानाचा आदर होतो, हे सुज्ञ पुत्रा, दिवसेंदिवस त्याचा गौरव वाढतो.

๒๐.

२०.

รูปโยพฺพนฺนสมฺปนฺนา, วิสาลกุลสมฺภวา;

วิตฺยาหีนานโสภนฺติ, นิคนฺธาอิวกึสุกา.

रूप आणि यौवनाने संपन्न असलेले, तसेच उच्च कुळात जन्मलेले लोकही जर विद्येविना असतील, तर ते सुवास नसलेल्या पळसाच्या फुलांप्रमाणे शोभून दिसत नाहीत.

๒๑.

२१.

มาตาสตฺรุรุปิตาจ[Pg.9], พาลกาเลนสิกฺขิต;

น โสภติสภามชฺเฌ, หํสมชฺเฌพโกยถา.

जे माता-पिता आपल्या मुलाला बालपणी शिक्षण देत नाहीत, ते त्याचे शत्रूच होत; असा अशिक्षित माणूस विद्वानांच्या सभेत तसाच शोभत नाही, जसा हंसांच्या घोळक्यात बगळा शोभत नाही.

๒๒.

२२.

คุโณเสฏฺฐงฺคตํยาติ, นอุจฺเจสยเนวเส;

ปาสาทสีขเรวาโส, กาโกกึครุโฬสิยา.

मनुष्य आपल्या गुणांमुळेच श्रेष्ठत्व प्राप्त करतो, उच्च आसनावर बसल्याने नाही; महालाच्या शिखरावर बसल्याने कावळा कधी गरुड होऊ शकतो का?

๒๓.

२३.

สพฺพสุตมธิยเต, หีนมุกฺกฏฺฐมชฺฌิเม;

สพฺพสฺสอตฺถํชาเนยฺย, นจสพฺพํปโยชเย.

कनिष्ठ, मध्यम किंवा उत्तम, सर्व प्रकारचे ज्ञान प्राप्त करावे; सर्वांचा अर्थ समजून घ्यावा, परंतु सर्वांचाच उपयोग करू नये.

๒๔.

२४.

นโลเกโสภเตมุฬฺโห[Pg.10],เกวลตฺตปสํสโก;

อปิสมฺปิหิโตกูเป,กตวิชฺโชปกาสิโต.

केवळ स्वतःचीच प्रशंसा करणारा मूर्ख माणूस जगात शोभून दिसत नाही; परंतु विहीर किंवा अंधाऱ्या खोलीत बंद असलेला विद्वान देखील आपल्या विद्येमुळे प्रकाशमान होतो.

๒๕.

२५.

มทนฺตทมนํสตฺถํ, ขลานํกุรุเตมทํ;

จกฺขุสงฺขารกํเตชํ, อุลูกานมิวนฺธกํ.

गर्वाचे दमन करणारे शास्त्र दुर्जनांमध्ये गर्व निर्माण करते; जसे डोळ्यांना दृष्टी देणारा प्रकाश घुबडांसाठी अंधार बनतो.

๒๖.

२६.

โภชนํเมถุนํนิทฺทา,คเวโปเสจวิชฺชติ;

วิชฺชาวิเสโสโปสสฺส,ตํหีโนโคสโมภเว.

आहार, मैथुन आणि निद्रा या गोष्टी पशूंमध्ये आणि मनुष्यांमध्ये सारख्याच असतात; मनुष्यामध्ये विद्या हेच विशेष वैशिष्ट्य आहे, त्याशिवाय तो पशूसमान ठरतो.

๒๗.

२७.

โยสิสฺโสสิปฺปโลเภน[Pg.11], พหุํพหุํวคณฺหาติ;

มุโควสุปินํปสฺสํ, นสกฺกากถิตุํ ปรํ.

जो शिष्य शिल्पे शिकण्याच्या लोभाने खूप साऱ्या गोष्टी ग्रहण करतो, तो स्वप्न पाहणाऱ्या मुक्या माणसासारखा होतो, जो इतरांना ते सांगू शकत नाही.

๒๘.

२८.

สุสฺสุสาสุตวฑฺฒนา, ปญฺญายวฑฺฒนํสุตํ;

ปญฺญายอตฺถํชานนฺติ, ญาโตอตฺโถสุขาวโห.

ऐकण्याची इच्छा ज्ञानाला वाढवते, ज्ञान प्रज्ञेला वाढवते; प्रज्ञेमुळे लोक अर्थ जाणतात आणि जाणलेले हित सुख देणारे ठरते.

๒๙.

२९.

อนาคตํภยํทิสฺวา[Pg.12], ทูรโตปริวชฺชเย;

อาคตญฺจภยํทิสฺวา, อภิโตโหติปณฺฑิโต.

येणारे संकट ओळखून ते दुरूनच टाळावे; परंतु संकट समोर आलेले पाहून विद्वान माणूस निर्भय बनतो.

๓๐.

३०.

โลภํโกธํมทํมานํ, ตนฺทึอิสฺสํปมตฺตกํ;

โสณฺฑํนิทฺทาลุกํมกฺขํ, มจฺเฉรญฺจชเหพุโธ.

सुज्ञ माणसाने लोभ, क्रोध, मद, मान, आळस, ईर्ष्या, प्रमाद, मद्यपीपणा, अतिनिद्रा, ढोंगीपणा आणि मत्सर (कंजूषपणा) यांचा त्याग करावा.

๓๑.

३१.

สทฺธาหิริจโอตฺตปฺปํ, พาหุสจฺจํวิรํสติ;

ปญฺญาจสตฺตธมฺเมหิ, สมฺปนฺโนปณฺฑิโตมโต.

श्रद्धा, हिरी, ओत्तप्प, बहुश्रुतता, वीर्य, सती आणि प्रज्ञा - या सात गुणांनी युक्त असलेल्या व्यक्तीला विद्वान मानले जाते.

๓๒.

३२.

ทิฏฺเฐธมฺเมจโยอตฺโถ[Pg.13],โยจตฺโถสมฺปรายิโก;

อตฺถาภิสมยาธีโร,ปณฺฑิโตติปวุจฺจติ.

जो या जन्मातील हित आणि परलोकातील हित या दोन्ही गोष्टी जाणतो, अशा हित प्राप्त करणाऱ्या धीर पुरुषाला 'पंडित' म्हटले जाते.

๓๓.

३३.

สภาวสทิสํวากฺยํ, สภาวสทิสํปิยํ;

สภาวสทิสํโกธํ, โยชานาติสปณฺฑิโต.

जो परिस्थितीला अनुरूप भाषण, परिस्थितीला अनुरूप प्रेम आणि परिस्थितीला अनुरूप क्रोध व्यक्त करणे जाणतो, तोच खरा पंडित होय.

๓๔.

३४.

ภูปาโลปณฺฑิโตนิจฺจํ, เนวตุลฺโยกุทาจนํ;

สเทเสปูชิโตราชา, พุโธสพฺพตฺถปูชิโต.

राजा आणि विद्वान यांची कधीही तुलना होऊ शकत नाही; राजाचा आदर केवळ त्याच्या देशात होतो, परंतु विद्वानाचा आदर सर्वत्र होतो.

๓๕.

३५.

ปณฺฑิตสฺสปสํสาย[Pg.14], ทณฺโฑพาเลนทิยฺยเต;

ปณฺฑิโตปณฺฑิเตเนว, วณฺณิโตวสุวณฺณิโต.

मूर्ख माणूस विद्वानाची प्रशंसा करण्याऐवजी त्याला दोष देतो; परंतु विद्वानाची खरी प्रशंसा तेव्हाच होते जेव्हा दुसरा विद्वान त्याची प्रशंसा करतो.

๓๖.

३६.

อตฺตนายทิเอเกน, วินิเถนมหาชนา;

วินยํยนฺติสพฺเพปิ, โกธํนาเสยฺยปณฺฑิโต.

केवळ एकाच संयमी व्यक्तीमुळे सर्व लोक शिस्त शिकतात; म्हणून विद्वानाने आपल्या क्रोधाचा नाश केला पाहिजे.

๓๗.

३७.

สรีรสฺสคุณานญฺจ, ทูรมจฺจนฺตมนฺตรํ;

สรีรํขณวิทฺธํสิ, คุณาตุกปฺปฐายิโน.

शरीर आणि गुण यांच्यात अत्यंत मोठे अंतर आहे; शरीर क्षणभंगुर आहे, परंतु गुण मात्र कल्पानुकल्प टिकून राहतात.

๓๘.

३८.

อตฺถํมหนฺตมาปชฺชํ, วิชฺชํสมฺปตฺติเมวจ;

วิจเรยฺยามานถทฺโธ, ปณฺฑิโตโสปวุจฺจติ.

मोठे ऐश्वर्य, विद्या आणि संपत्ती प्राप्त करूनही जो मनुष्य अहंकार व गर्वाशिवाय वागतो, त्यालाच 'पंडित' म्हटले जाते.

๓๙.

३९.

นาลพฺภมติปตฺเถนฺติ[Pg.15], นฏฺฐมฺปินจโสจเร;

วิปฺปตฺยญฺจนมุยฺหนฺติ, เยนราเตวปณฺฑิตา.

जे न मिळण्याजोगे आहे त्याची अतिशय इच्छा धरत नाहीत, जे नष्ट झाले आहे त्याचा शोक करत नाहीत, आणि संकटात गोंधळून जात नाहीत, त्यांनाच पंडित (ज्ञानी) म्हटले जाते.

๔๐.

४०.

คณฺฐิฐาเนเอกปเท, นาติมญฺเญยฺยปณฺฑิโต;

กิมกฺโกเวฬุปพฺภาโร, ติมหาทีปภานุโท.

एखाद्या कठीण मुद्द्यावर किंवा एका शब्दावर पंडिताने अति-अभिमान बाळगू नये. तीन मोठ्या महाद्वीपांना प्रकाश देणारा सूर्य काय बांबूच्या डोंगराआड लपून राहतो?

๔๑.

४१.

คุณโทเสสุเนเกน, อตฺถิโกจิวิวชฺชิโต;

สุขุมาลปทุมสฺส, นฬํภวติกกฺขฬํ.

गुण आणि दोषांपासून पूर्णपणे मुक्त असा कोणी आहे का? अत्यंत सुकुमार अशा कमळाचा देठही खडबडीत असतो.

๔๒.

४२.

สุมหนฺตานิสตฺถานิ, ธารยนฺตาพหุสฺสุตา;

เฉทาโยสํสยานนฺตุ, กฺลิสฺสนฺติโลภโมหิตา.

महान शास्त्रांचे ज्ञान बाळगणारे आणि इतरांच्या शंकांचे निरसन करणारे बहुश्रुत लोकही, लोभ आणि मोहाने मोहित होऊन क्लेश भोगतात.

๔๓.

४३.

โทสํปิสคุเณทิสฺวา[Pg.16], คุณวาทีวทนฺติน;

นโลโกวิชฺชมานมฺปิจนฺเทปสฺสติลญฺชนํ.

गुणवान लोक दोषांमध्येही गुण शोधून गुणांविषयीच बोलतात; परंतु जग चंद्रावर असलेला डागच पाहत असते.

๔๔.

४४.

สกึปิวิญฺญูธีเรน, กโรติสหสงฺคมํ;

อตฺตตฺถญฺจปรตฺถญฺจ, นิพฺพานนฺตํสุขํลเภ.

सुज्ञ माणसाने धीरगंभीर व्यक्तीशी एकदा जरी संगती केली, तरी त्याला स्वतःचे आणि इतरांचे कल्याण साधून निर्वाणरूपी परम सुख प्राप्त होते.

๔๕.

४५.

นทีตีเรฏฺฐิเตกูเป, อรณิตาลวณฺฑเก;

นวทาปาทินตฺถีติ, นมุเขวจนํตถา.

नदीकाठावरील विहीर, अरणी आणि ताडाचा पंखा यांच्याजवळ 'काही नाही' असे शब्द कधीही निघत नाहीत, त्याचप्रमाणे दानशूर व्यक्तीच्या मुखातून 'नाही' हा शब्द कधीही निघत नाही.

๔๖.

४६.

ปณฺฑิโตอปุฏฺโฐเภรี[Pg.17], ปชฺชุนฺโนโหติปุจฺฉิโต;

พาโลปุฏฺโฐอปุฏฺโฐปิ, พหุํวิกตฺถเตสทา.

ज्ञानी मनुष्य न विचारता नगार्‍यासारखा शांत असतो आणि विचारल्यावर पर्जन्यासारखा ज्ञानवर्षाव करतो; परंतु मूर्ख मनुष्य विचारले असता किंवा न विचारताही नेहमी स्वतःचीच बडबड करत राहतो.

๔๗.

४७.

คุณสมฺปนฺนลงฺกาโร, สพฺพสตฺตหิตาวโห;

ปรตฺตตฺถํนจเรยฺย, กุโตโสปณฺฑิโตภเว.

जो गुणांनी सुशोभित आहे आणि सर्व प्राण्यांचे कल्याण साधणारा आहे, त्याने जर परोपकार केला नाही, तर तो पंडित कसा म्हणता येईल?

๔๘.

४८.

สปรตฺถํจเรธีโร, อสกฺโกนฺโตสกํจเร;

ตมฺปิเจวอสกฺโกนฺโต, ปาปาตฺตานํวิโยชเย.

धीरगंभीर माणसाने स्वतःचे आणि इतरांचे कल्याण साधावे; जर ते शक्य नसेल तर स्वतःचे कल्याण साधावे; आणि जर तेही शक्य नसेल, तर स्वतःला पापापासून दूर ठेवावे.

๔๙.

४९.

สพฺพํสุณาติโสเตน[Pg.18], สพฺพํปสฺสติจกฺขุนา;

นจทิฏฺฐํสุตํธีโร, สพฺพิจฺฉิตุมรหติ.

धीरगंभीर मनुष्य कानाने सर्व काही ऐकतो आणि डोळ्यांनी सर्व काही पाहतो; परंतु पाहिलेल्या आणि ऐकलेल्या प्रत्येक गोष्टीवर त्याने विश्वास ठेवू नये किंवा त्याची इच्छा करू नये.

๕๐.

५०.

จกฺขุมาสฺสยถาอนฺโธ, โสตวาพธิโรยถา;

ปญฺญาวาปิยถามุโค, พลวาทุพฺพโลริว;

อถอตฺเถสมุปฺปนฺเน, สเยยฺยมตสายิตํ.

डोळे असूनही अंधासारखे, कान असूनही बहिऱ्यासारखे, प्रज्ञावान असूनही मुक्यासारखे आणि बलवान असूनही दुर्बलासारखे राहावे; आणि जेव्हा कठीण प्रसंग उद्भवेल, तेव्हा मृत व्यक्तीप्रमाणे शांत राहावे.

๕๑.

५१.

อติชาตํมนุชาตํ, ปุตฺตมิจฺฉนฺติปณฺฑิตา;

อวชาตํนอิจฺฉนฺติ, โยโหติกุลฉินฺนโก.

पंडित माता-पिता आपल्यापेक्षा श्रेष्ठ (अतिजात) किंवा आपल्यासारखाच (अनुजात) पुत्र असावा अशी इच्छा बाळगतात; परंतु कुळाचा नाश करणारा हीन (अवजात) पुत्र त्यांना नको असतो.

๕๒.

५२.

ตโยวปณฺฑิตาสตฺเถ[Pg.19], อหเมวาติวาทิจ;

อหมปิติวาทีจ, นาหนฺติจอิเมตโย;

शास्त्रांमध्ये तीन प्रकारचे पंडित सांगितले आहेत: 'केवळ मीच ज्ञानी आहे' असे म्हणणारा, 'मीसुद्धा ज्ञानी आहे' असे म्हणणारा, आणि 'मी काहीच नाही' असे मानणारा; हे ते तीन होत.

๕๓.

५३.

นสาสภายตฺถนสนฺติสนฺโต,นเตสนฺโตเยนวทนฺติธมฺมํ;

ราคญฺจโทสญฺจปหายโมหํ,ธมฺมํภณนฺตาวภวนฺติสนฺโต.

जिथे सज्जन नसतात ती सभा नव्हे, आणि जे धम्माचे आचरण किंवा उपदेश करत नाहीत ते सज्जन नव्हेत; राग, द्वेष आणि मोह यांचा त्याग करून जे धम्माचा उपदेश करतात, तेच खरे सज्जन होत.

๕๔.

५४.

พาเลจุมฺมตฺตเกภูเป, คุรุมาตาปิตูสฺวปิ;

สงฺเฆเชเฐจภาตริ, นโทสากริยาพุธา.

मूर्ख, वेडा, राजा, गुरुजन, माता-पिता, संघ आणि मोठा भाऊ यांच्यातील दोषांकडे सुज्ञ माणसाने लक्ष देऊ नये.

๕๕.

५५.

อตฺตนามโนตาปญฺจ[Pg.20], ฆเรทุจฺจริตานิจ;

วญฺจนญฺจอวมานํ, มติมานปกาสเย.

स्वतःचा मानसिक संताप, घरातील वाईट कृत्ये, झालेली फसवणूक आणि अपमान या गोष्टी बुद्धिमान माणसाने कधीही उघड करू नयेत.

๕๖.

५६.

ปรทารํชเนตฺตึว, เลฑฺฑุํวปรสนฺตกํ;

อตฺตาวสพฺพสตฺตานํ, โยปสฺสติสปณฺฑิโต.

जो परस्त्रीला मातेसमान, दुसऱ्याच्या धनाला मातीच्या ढेकळासमान आणि सर्व प्राण्यांना स्वतःसमान मानतो, तोच खरा पंडित होय.

๕๗.

५७.

สเฐนมิตฺตํกลุเสนธมฺมํ,ปโรปตาเปนสมิทฺธิภาวํ;

สุเขนวิชฺชํผรุเสนนารึ,อิจฺฉนฺติเยเตนเจวปณฺฑิตา.

लबाडीने मैत्री, कलुषित मनाने धम्म, इतरांना पीडा देऊन समृद्धी, आळसात विद्या आणि कठोरतेने स्त्री मिळवू इच्छिणारे... लोक कधीही पंडित असू शकत नाहीत.

๕๘.

५८.

นิปุเณสุหเมเสยฺย[Pg.21], วิจินิตฺวาสุตตฺถิโก;

สตฺตํหุกฺขลิยํปกฺกํ, ภาชเนปิตถาภเว.

ज्ञानाची इच्छा बाळगणाऱ्याने सूक्ष्म गोष्टींचा विचार करून निपुण लोकांचा शोध घ्यावा; ज्याप्रमाणे भांड्यात शिजवलेल्या भाताच्या एका शितावरून संपूर्ण भांड्यातील भाताची परीक्षा होते, तसेच येथेही समजावे.

๕๙.

५९.

วสุํคณฺหนฺติทูรฏฺฐา, ปพฺพเตรตโนจิเต;

นมิลกฺขาสมีปฏฺฐา, เอวํพาลาพหุสฺสุเต.

रत्नांनी भरलेल्या पर्वतावरून दूरवरून आलेले लोक रत्ने घेऊन जातात, परंतु जवळ राहणारे म्लेंच्छ ती मिळवू शकत नाहीत; त्याचप्रमाणे बहुश्रुत व्यक्तीच्या जवळ राहूनही मूर्ख लोक ज्ञान मिळवू शकत नाहीत.

๖๐.

६०.

หิรญฺเญนมิคานํว[Pg.22], สุสีเลนอสีลิโน;

อธมฺมิกสฺสธเมน, พาลานมฺปิสุเตนกึ.

ज्याप्रमाणे पशूंना सोन्याचा काही उपयोग नसतो, शीलहीनांना शीलाचा उपयोग नसतो आणि अधार्मिकांना धम्माचा उपयोग नसतो, त्याचप्रमाणे मूर्खांना श्रुताचा (ज्ञानाचा) काय उपयोग?

๖๑.

६१.

อปฺปสฺสุตายํปุริโส, พลิพทฺโธวชีวติ;

มํสานิตสฺสวฑฺฒนฺติ, ปญฺญาตสฺสนวฑฺฒติ.

अल्पज्ञानी मनुष्य बैलासारखा जगतो; त्याचे केवळ मांस वाढते, पण त्याची प्रज्ञा वाढत नाही.

๖๒.

६२.

อปฺปสฺสุโตสุตํอปฺปํ, พหุมญฺญติมานิโก;

สินฺธูทกํอปสฺสนฺโต, กูเปโสยํวมณฺฑุโก.

अल्पज्ञानी मनुष्य आपल्या थोड्याशा ज्ञानाचा मोठा अभिमान बाळगतो; समुद्राचे पाणी न पाहिलेल्या विहिरीतील बेडकासारखी त्याची अवस्था असते.

๖๓.

६३.

ตทมินาปิชานาถ[Pg.23], โสพฺเภสุปตีเรสุจ;

สณนฺตายนฺติกุโสพฺภา, ตุณฺหียนฺติมโหทธี.

यावरूनच तुम्ही हे जाणून घ्या की, लहान ओढे आणि नाले आवाज करत वाहतात, तर अथांग महासागर शांतपणे वाहतो.

๖๔.

६४.

สุภาสิตํอุตฺตมมาหุสนฺโต,ธมฺมํภเณนาธมฺมํ, ตํทุติยํ;

ปิยํภเณนาปิยํตํตติยํ,สจฺจํภเณนาลิกํตํจตุตฺถํ.

सज्जन म्हणतात की, सुभाषित बोलणे हे सर्वोत्तम आहे; धम्माचे बोलणे, अधम्माचे नाही, हे दुसरे; प्रिय बोलणे, अप्रिय नाही, हे तिसरे; आणि सत्य बोलणे, असत्य नाही, हे चौथे होय.

๖๕.

६५.

สีหเมทาสุวณฺเณว[Pg.24], นจติฏฺฐนฺติรจเต;

ปณฺฑิตานํกถาวากฺยํ นจติฏฺฐติทุชฺชเน.

सिंहाची चरबी ज्याप्रमाणे सोन्याच्या पात्रातच टिकते, इतर पात्रात टिकत नाही, त्याचप्रमाणे पंडितांचे उपदेशवचन दुर्जन माणसाच्या मनात टिकत नाही.

๖๖.

६६.

มหาเตโชปิเตโชยํ, มตฺติกํนมุทุํกเร;

อาโปปาเปติมุทุกํ, สาธุวาจาจกกฺขฬํ;

अग्नीचे मोठे तेजही मातीला मऊ करू शकत नाही, परंतु पाणी तिला मऊ करते; त्याचप्रमाणे सज्जनांचे मधुर वचन अत्यंत कठोर व्यक्तीलाही नम्र बनवते.

๖๗.

६७.

มุทุนาวริปุํเชติ, มุทุนาเชติทารุณํ;

นาสิทฺธิมุทุนากิญฺจิ, ยโตโตมุทุนาชเย.

सौम्यतेने शत्रूवर विजय मिळवता येतो, सौम्यतेने क्रूर माणसालाही जिंकता येते. सौम्यतेने साध्य होणार नाही असे काहीही नाही, म्हणून सौम्यतेनेच विजय मिळवावा.

๖๘.

६८.

จนฺทนํ [Pg.25] สีตลํ โลเก, ตโต จนฺทํว สีตลํ;

จนฺทน จนฺท สีตมฺหา, สาธุวากฺยํ สุภาสิตํ.

या जगात चंदन शीतल आहे, चंद्राचा प्रकाश त्याहूनही शीतल आहे; परंतु चंदन आणि चंद्र यांच्या शीतलतेपेक्षाही सज्जनांचे सुभाषित अधिक शीतल असते.

๖๙.

६९.

สีตวาโจ พหุมิตฺโต, ผรุโสตุ อมิตฺตโก;

อุปมํ เอตฺถ ญาตพฺพา, จนฺทสูริยราชุนํ.

गोड बोलणाऱ्याला अनेक मित्र असतात, तर कठोर बोलणाऱ्याला शत्रू असतात; यासाठी चंद्र आणि सूर्य या दोन राजांची उपमा लक्षात घेतली पाहिजे.

๗๐.

७०.

ปตฺตกลฺโลทิตํอปฺปํ, วากฺยํสุภาสิตํภเว;

ขุทฺทิตสฺสกทนฺนมฺปิ, ภุตฺตํสาทุรโสภเว.

योग्य वेळी बोललेले थोडेसे बोलणेही सुभाषित ठरते; ज्याप्रमाणे भुकेलेल्या माणसाला निकृष्ट अन्नही खाताना अत्यंत चवदार वाटते.

๗๑.

७१.

สตฺถกาปิพหุวาจา[Pg.26], นาทราพหุภาณิโน;

โสปการมฺปฺยุทาสีนํ, นนุทิฏฺฐํนทีชลํ.

जरी पुष्कळ बोलणे अर्थपूर्ण असले, तरी अति बडबड करणाऱ्याला आदर मिळत नाही; नदीचे पाणी सर्वांसाठी उपयुक्त असूनही लोक त्याकडे दुर्लक्ष करतात, हे आपण पाहत नाही का?

๗๒.

७२.

นาติเวลํปภาเสยฺย, นตุณฺหิสพฺพทาสิยา;

อวิกิณฺณํมิตํวากฺยํ, ปตฺตกาเลอุทีรเย.

अतिशय बोलू नये आणि नेहमी शांतही राहू नये; योग्य वेळ आल्यावर मोजकेच आणि सुस्पष्ट शब्द बोलावेत.

๗๓.

७३.

อิจฺฉิตพฺเพสุกมฺเมสุ, วาจายกุสลํมูลํ;

วาจายกุสเลนฏฺเฐ, อิจฺฉิตพฺพํนสิชฺฌติ.

इच्छित कार्ये यशस्वी होण्यासाठी मधुर आणि कुशल वाणी हेच मूळ आहे; वाणीमध्ये कुशलता नसेल, तर इच्छित कार्य कधीही सिद्ध होत नाही.

๗๔.

७४.

หตฺถปาทาสิโรปิฏฺฐิ, กุจฺฉิปญฺจอิเมชนา;

มุขเมวูปเสวนฺติ, สทาวอนุสาสิตา.

हात, पाय, डोके, पाठ आणि पोट हे पाचही अवयव नेहमी मुखाच्या आज्ञेत राहून त्याचीच सेवा करत असतात.

๗๕.

७५.

สทฺธาธนํสีลธนํ[Pg.27], หิริโอตฺตปฺปิยํธนํ;

สุตธนญฺจจาโคจ, ปญฺญาเวสตฺตมํธนํ.

श्रद्धा हे धन आहे, शील हे धन आहे, ह्री आणि ओत्तप्प हे धन आहे; श्रुत हे धन आहे, त्याग हे धन आहे आणि प्रज्ञा हे सातवे धन आहे.

๗๖.

७६.

อิตฺถีนญฺจธนํรูปํ, ปุริสานํธนํกุลํ;

อุรคานํธนํวิสํ, ภูปาลานํธนํพลํ;

ภิกฺขูนญฺจธนํสีลํ, พฺรหฺมณานํธนํวิชฺชา.

स्त्रियांचे धन रूप आहे, पुरुषांचे धन कुळ आहे; सर्पांचे धन विष आहे, राजांचे धन सैन्यबळ आहे; भिक्खूंचे धन शील आहे आणि ब्राह्मणांचे धन विद्या आहे.

๗๗.

७७.

นรูปํนจปญฺญาณํ[Pg.28], นจกุลญฺจสมฺภโว;

กาลวิปฺปตฺติสมฺปตฺเต, ธนเมววิเสสกํ.

वाईट काळ किंवा संकट आले असता रूप, प्रज्ञा, कुळ किंवा जन्म काहीही कामाला येत नाही; अशा वेळी केवळ धनच श्रेष्ठ ठरते.

๗๘.

७८.

ธนหีนํจเชมิตฺตา, ปุตฺตทาราสโหทรา;

ธนวนฺตํวเสวนฺติ, ธนํโลเกมหาสขา.

निर्धन माणसाला मित्र, पुत्र, पत्नी आणि भाऊ सोडून जातात; परंतु धनवानाच्या आश्रयाला सर्व जण येतात, म्हणून या जगात धन हाच मोठा मित्र आहे.

๗๙.

७९.

สตฺตาสทูปเสวนฺติ, โสทกํวาปิอาทิกํ;

สโภคํสธนญฺเจว, ตุจฺฉาเตเจชหนฺติเต.

प्राणी (लोक) संपत्ती आणि धनाने युक्त असलेल्या व्यक्तीचा आश्रय घेतात, जसे पाण्याने भरलेल्या जलाशयाचा; परंतु जेव्हा ते रिकामे (धनहीन) होतात, तेव्हा ते त्यांना सोडून जातात.

๘๐.

८०.

อตฺตนาวกตาลกฺขี[Pg.29], อลกฺขีอตฺตนากตา;

นหิลกฺขึอลกฺขิญฺจ, อญฺโญอญฺญสฺสการิโต.

सौभाग्य स्वतःच्या कर्मानेच प्राप्त होते आणि दुर्भाग्य देखील स्वतःच्या कर्मानेच ओढवते. निश्चितच, कोणी दुसरा दुसऱ्याला सौभाग्य किंवा दुर्भाग्य देऊ शकत नाही.

๘๑.

८१.

ธนวาโชติโยราชา, นทีเวชฺโชตถาอิเม;

ปญฺจยตฺถนวิชฺชนฺติ, นตตฺถทิวสํวเส.

धनवान व्यक्ती, ज्योतिषी (विद्वान), राजा, नदी आणि वैद्य (डॉक्टर) – हे पाच जेथे नसतील, तेथे माणसाने एक दिवसही राहू नये.

๘๒.

८२.

ยตฺถเทเสนสมาโน[Pg.30], นปีตินจพนฺธโว;

นจวิชฺชาคโมโกจิ, นตตฺถทิวสํวเส.

ज्या देशात (किंवा ठिकाणी) आदर-सन्मान नाही, प्रेम नाही, कोणी नातेवाईक नाही आणि ज्ञानाची प्राप्ती होण्याची कोणतीही शक्यता नाही, तेथे माणसाने एक दिवसही राहू नये.

๘๓.

८३.

อมานนายตฺถสิยา, สนฺตานํอวมานนํ;

หีนสมานนาวาปิ, นตตฺถทิวสํวเส.

जेथे अनादर होत असेल, सज्जनांचा (किंवा पुत्रांचा) अपमान होत असेल किंवा नीच लोकांशी बरोबरी केली जात असेल, अशा ठिकाणी माणसाने एक दिवसही राहू नये.

๘๔.

८४.

เทสโมสชฺชคจฺฉนฺติ, สีหาสปฺปุริสาคชา;

ตตฺเตวนิธนํยนฺติ, กากากาปุริสามิคา.

सिंह, सत्पुरुष आणि हत्ती (अयोग्य वाटल्यास) आपले स्थान सोडून निघून जातात; परंतु कावळे, भित्रे (कापुरुष) आणि हरीण तेथेच राहून मृत्यूला सामोरे जातात.

๘๕.

८५.

ยตฺถาลโสจทกฺโขจ[Pg.31], สูโรภิรุสมปูชา;

นสนฺโตตตฺถวสนฺติ, อวิเสสกเรนโก.

जेथे आळशी आणि कार्यक्षम, शूर आणि भित्रा यांना समान मान दिला जातो, तेथे सज्जन लोक राहत नाहीत; कारण तेथे गुणांची पारख (भेद) केली जात नाही.

๘๖.

८६.

จลตฺเยเกนปาเทน, ติฏฺฐตฺเยเกนปณฺฑิโต;

นาสมิกฺขฺยปรํฐานํ, ปุพฺพมายตนํจเช.

बुद्धिमान माणूस एका पायाने चालतो आणि दुसऱ्या पायावर स्थिर उभा राहतो. पुढील स्थानाचा नीट विचार केल्याशिवाय, त्याने आपले पूर्वीचे स्थान सोडू नये.

๘๗.

८७.

ฐานภฏฺฐานโสภนฺเต, ทนฺตาเกสานขานรา;

อิติวิญฺญายมติมา, สฐานํนลหุํจเช.

दात, केस, नखे आणि मनुष्य हे आपल्या मूळ स्थानावरून भ्रष्ट (वेगळे) झाल्यावर शोभून दिसत नाहीत. हे जाणून बुद्धिमान माणसाने आपले स्थान सहजपणे सोडू नये.

๘๘.

८८.

คุโณสพฺพญฺญุตุลฺโยปิ, สีทตฺเยโกอนิสฺสโย;

อนคฺฆํรตนํมณิ, เหมํนิสฺสายโสภเต.

सर्वज्ञानी व्यक्तीसारखे गुण असूनही, आश्रयाशिवाय मनुष्य संकटात पडतो (यशस्वी होत नाही); कारण अमूल्य रत्न देखील सोन्याच्या आश्रयानेच (सोन्यात जडवल्यावरच) शोभून दिसते.

๘๙.

८९.

นเสเวผรุสํสามึ, ตํปิเสเวนมจฺฉรึ;

ตโตนิคฺคณฺหิกํสามึ, เนวาปคฺคณฺหิกํตโต.

कठोर मालकाची सेवा करू नये, आणि कंजूष मालकाचीही सेवा करू नये; तसेच, जो केवळ शिक्षा करतो (दोष शोधतो) आणि कधीही कौतुक किंवा साहाय्य करत नाही, अशा मालकाची सेवा तर मुळीच करू नये.

๙๐.

९०.

ปโรกฺเขคุณหนฺตารํ[Pg.33], ปจฺจกฺเขปิยภาณินํ;

ตาทิสํโนปเสเวยฺย, วิสกุมฺภํปโลภิตํ.

जो पाठीमागे गुणांचा नाश करतो (निंदा करतो) आणि समोर गोड बोलतो, अशा व्यक्तीची संगत करू नये; ती वरून दूध लावलेल्या विषाच्या घागरीसारखी असते.

๙๑.

९१.

ปิฏฺฐิโตกฺกํนิเสเวยฺย, นิเสเวอคฺคิกุจฺฉินา;

สามีนํสพฺพกาเยน, ปรโลกํอมุฬฺหโก.

पाठीवर उन्हाचा शेक घ्यावा, पोटावर अग्नीचा शेक घ्यावा; मालकाची सेवा संपूर्ण शरीराने (पूर्ण निष्ठेने) करावी आणि परलोकाची (पुढील जन्माची) तयारी मोहमुक्त मनाने करावी.

๙๒.

९२.

นเสเวกตปาปมฺหิ, น เสวาลิกวาทเน;

นเสเวอตฺตทตฺถมฺหิ, นเสเวอติสนฺตเก.

पाप करणाऱ्यांची संगत करू नये, खोटे बोलणाऱ्यांची संगत करू नये; केवळ स्वतःचाच स्वार्थ पाहणाऱ्यांची आणि अत्यंत लोभी लोकांची संगत करू नये.

๙๓.

९३.

มหนฺตํนิสฺสยํกตฺวา[Pg.34], ขุทฺทโกปิมหาภเว;

เหมปพฺพตํนิสฺสาย, เหมปกฺขีภวนฺติเต.

मोठ्यांचा (महान लोकांचा) आश्रय घेतल्याने लहान व्यक्ती देखील महान बनते; सुवर्ण पर्वताचा (मेरू पर्वताचा) आश्रय घेतल्याने पक्षी देखील सोन्याच्या पंखांचे होतात.

๙๔.

९४.

อสหาโยสมตฺโตปิ, เตชสีกึกริสฺสติ;

นิวาตสณฺฐิโตอคฺคิ, สยเมวูปสมฺมติ.

साहाय्यकाशिवाय अत्यंत सामर्थ्यवान मनुष्य तरी काय करू शकणार? वारा नसलेल्या ठिकाणी असलेला अग्नी स्वतःहूनच शांत होतो.

๙๕.

९५.

รุกฺขาสุภูมินิสฺสาย, ปุปฺผผลํปวฑฺฒติ;

สปฺปูริสูปนิสฺสาย, มหาปุญฺญํปวฑฺฒติ.

चांगल्या जमिनीचा आश्रय घेऊन वृक्ष जसे फुले आणि फळांनी बहरतात; तसेच सत्पुरुषांचा आश्रय घेतल्याने महान पुण्याची वृद्धी होते.

๙๖.

९६.

อนลโสอจณฺฑิกฺโก[Pg.35], อสฏฺโฐสุจิสจฺจวา;

อลุทฺโธอตฺถกาโมจ, ตมุตฺตํอุตฺตโมนโร.

जो आळशी नाही, क्रोधी नाही, कपटी नाही, पवित्र व सत्यवादी आहे, लोभी नाही आणि इतरांचे कल्याण इच्छिणारा आहे; तो मनुष्य माणसांमध्ये सर्वोत्तम (उत्कृष्ट) आहे.

๙๗.

९७.

อหิเตปฏิเสโธจ, หิเตสุจนิโยชโก;

พฺยสเนจาปริจฺจาโค, สงฺเขปํมิตฺตลกฺขณํ.

अहितापासून (वाईट गोष्टींपासून) रोखणे, हिताच्या (चांगल्या) कामात लावणे आणि संकटाच्या वेळी सोडून न जाणे; हे थोडक्यात चांगल्या मित्राचे लक्षण आहे.

๙๘.

९८.

อาตุเรพฺยสเนสเจ[Pg.36], ทุพฺภิกฺเขปรวิคฺคเห;

ราชทฺวาเรสุสาเนจ, สงฺเขปํมิตฺตลกฺขิณํ.

आजारपणात, संकटात, दुष्काळात, शत्रूशी युद्ध प्रसंगी, राजाच्या दारात (न्यायालयात) आणि स्मशानात (जो सोबत असतो), हे थोडक्यात मित्राचे लक्षण आहे.

๙๙.

९९.

หิเตสโนสุมิตฺโตจ, วิญฺญูจทุลฺลโภชโน;

ยโถสธญฺจสาทุญฺจ, โรคหารีจสชฺชโน.

हित चिंतणारा चांगला मित्र आणि सुज्ञ (ज्ञानी) माणूस मिळणे कठीण आहे; जसे गोड आणि रोग दूर करणारे औषध दुर्मिष असते, तसेच सज्जन लोक असतात.

๑๐๐.

१००.

โยธุวานิปริจชฺช, อธุวาโนปเสวติ;

ธุวานิตสฺสนสฺสนฺติ, อธุเวสุกถาวกา.

जो निश्चित (शाश्वत) गोष्टींचा त्याग करून अनिश्चित गोष्टींच्या मागे लागतो, त्याच्या निश्चित गोष्टी तर नष्ट होतातच, पण अनिश्चित गोष्टींविषयी काय बोलावे (त्या तर आधीच नष्ट झालेल्या असतात).

๑๐๑.

१०१.

ลุทฺธมตฺเถนคณฺเหยฺย[Pg.37], ถทฺธมญฺชถิกมฺมุนา;

ฉนฺทานุวตฺติยามุฬฺหํ, ยถาภูเตนปณฺฑิตํ.

लोभी माणसाला धनाने वश करावे, गर्विष्ठ माणसाला हात जोडून (आदराने) वश करावे, मूर्ख माणसाला त्याच्या इच्छेनुसार वागून वश करावे आणि बुद्धिमान माणसाला सत्याने (यथार्थ गोष्टीने) वश करावे.

๑๐๒.

१०२.

สจฺจาภิกฺขณสํสคฺคา, อสโมสรเณนจ;

เอเตนมิตฺตาชิรนฺติ, อกาเลยาจเนนจ.

अतिशय वारंवार संपर्क ठेवल्याने, अजिबात न भेटल्याने आणि अयोग्य वेळी काहीतरी मागितल्याने मैत्रीमध्ये दुरावा येतो (मैत्री नष्ट होते).

๑๐๓.

१०३.

ตสฺมานาภิกฺขณํคจฺเฉ, นจคจฺเฉจิราจิรํ;

กาเลนยาจํยาเจยฺย, เอวํมิตฺตานชียเร.

म्हणून मित्राकडे अतिशय वारंवार जाऊ नये आणि खूप दीर्घकाळानंतरही जाऊ नये; योग्य वेळीच याचना करावी, म्हणजे मैत्री कधीही नष्ट होत नाही.

๑๐๔.

१०४.

เยนมิตฺเตนสํสคฺคา[Pg.38], โยคกฺเขโมวิหียติ;

ปุพฺเพวชฺฌภวํตสฺส, รกฺเขยฺยคฺคึวปณฺฑิโต.

ज्या मित्राच्या संगतीने आपले कल्याण (योगक्षेम) नष्ट होते, अशा मित्रापासून बुद्धिमान माणसाने आधीच स्वतःचे रक्षण करावे, जसे अग्नीपासून स्वतःचे रक्षण केले जाते.

๑๐๕.

१०५.

เยนมิตฺเตนสํสคฺคา, โยคกฺเขโมปวฑฺฒติ;

กเรยฺยตฺตสมํวุตฺตึ, สพฺพกิจฺเจสุปณฺฑิโต.

ज्या मित्राच्या संगतीने आपले कल्याण (योगक्षेम) वाढते, अशा मित्राशी बुद्धिमान माणसाने सर्व कामांमध्ये स्वतःसारखाच (समान) व्यवहार ठेवावा.

๑๐๖.

१०६.

ปพฺเพปพฺเพกเมนุจฺฉุ, วิเสสรสวาคฺคโต;

ตถาสุเมตฺติโกสาธุ, วิปริตฺโตวทุชฺชโน.

ऊस जसा कांडाकांडाने (पेरापेराने) अधिक चवदार आणि रसाळ होत जातो, तशीच सज्जनांची मैत्री उत्तरोत्तर मधुर होत जाते; परंतु दुर्जनांची मैत्री याच्या अगदी उलट असते.

๑๐๗.

१०७.

เตเนวมุนินาวุตฺตํ[Pg.39], ธมฺมาเยเกจิโลกิยา;

ตตาโลกุตฺตราเจว, ธมฺมานิพฺพานคามิโน.

म्हणूनच मुनींनी (बुद्धांनी) असे म्हटले आहे की, जे काही लौकिक धर्म आहेत आणि जे लोकोत्तर धर्म आहेत, ते सर्व निर्वाणाकडे नेणारे आहेत.

๑๐๘.

१०८.

กลฺยาณมิตฺตมาคมฺม, สพฺเพเตโหนฺติปาณินํ;

ตสฺมากลฺยาณมิตฺเตสุ, กาตพฺพํหิสทาทรํ.

कल्याणमित्राचा (सद्गुरू किंवा चांगल्या मित्राचा) आश्रय घेऊनच सर्व प्राण्यांचे कल्याण होते; म्हणून कल्याणमित्रांविषयी नेहमीच मनापासून आदर बाळगावा.

๑๐๙.

१०९.

โยหเวกตญฺญูกตเวทิธีโร,กลฺยาณมิตฺเตทฬฺหภตฺติจโหติ;

ทุกฺขิตสฺสสกฺกจฺจํกโรติกิจฺจํ,ตพฺภาวํสปฺปุริสํวทนฺติโลเก.

जो मनुष्य कृतज्ञ (उपकार जाणणारा) आणि कृतवेदी (उपकाराची परतफेड करणारा), धैर्यवान असतो, ज्याची कल्याणमित्रांवर दृढ भक्ती असते आणि जो दुःखी लोकांचे काम आदराने करतो; त्याला या जगात 'सत्पुरुष' म्हणतात.

๑๑๐.

११०.

หิตกาโรปโรพนฺธุ[Pg.40], พนฺธูปิอหิโตปโร;

อหิโตเทหโชพฺยาธิ, หิตมารญฺญโมสธํ.

हित करणारा परका माणूसही आपला नातेवाईक असतो, आणि अहित करणारा नातेवाईकही परका असतो; शरीरात उत्पन्न होणारा रोग जसा हानिकारक असतो, तर जंगलातील औषधी वनस्पती हितकारक असते.

๑๑๑.

१११.

ปทุมํวมุขยสฺส, วาจาจนฺทนสีตลํ;

มธุติฏฺฐติชิวฺหคฺเค, หทเยสุหลาหลํ;

ตาทิสํโนปเสเวยฺย, ตํมิตฺตํปริวชฺชเย.

ज्याचे मुख कमलासारखे प्रसन्न आहे, वाणी चंदनासारखी शीतल आहे, जिभेच्या टोकावर मध आहे, परंतु हृदयात मात्र हलाहल (भयंकर) विष आहे; अशा मित्राची संगत करू नये, त्याचा पूर्णपणे त्याग करावा.

๑๑๒.

११२.

กตฺวานกุสลํกมฺมํ[Pg.41], กตฺวาน, กุสลํปุเร;

สุขิตํทุกฺขิตํโหนฺตํ, โสพาโลโยนปสฺสติ.

पूर्वी अकुशल (वाईट) कर्मे किंवा कुशल (चांगली) कर्मे करून, मनुष्य सुखी किंवा दुःखी होतो; जो मूर्ख माणूस हे (कर्माचे फळ) पाहत नाही (किंवा समजत नाही), तो अज्ञानीच राहतो.

๑๑๓.

११३.

กาลกฺเขเปนหาเปติ, ทานสีลาทิกํชโฬ;

อถิรํปิถิรํมญฺเญ, อตฺตานํสสฺสตีสมํ.

मूर्ख माणूस वेळ वाया घालवून दान, शील इत्यादींचे नुकसान करतो; तो स्वतःला अशाश्वत (अनित्य) असूनही शाश्वत समजतो आणि स्वतःला अमर मानतो.

๑๑๔.

११४.

พาโลธปาปกํกตฺวา, นตํฉฏฺฏิตุมุสฺสเห;

กึพฺยคฺฆอาทิคจฺฉนฺโต, ปทํมกฺเขตุมุสฺสเห.

मूर्ख माणूस या जगात पाप कृत्य करून त्याचा त्याग करण्याचा प्रयत्न करत नाही; जसे चालताना वाघ कधी स्वतःच्या पावलांचे ठसे पुसून टाकण्याचा प्रयत्न करतो का?

๑๑๕.

११५.

นิทฺธโนปิจกาเมติ[Pg.42], ทุพฺพโลเวริกํกโร;

มนฺทสตฺโถวิวาทตฺถี, ติวิธํมุฬฺหลกฺขณํ.

निर्धन असूनही भोगांची इच्छा धरणे, दुर्बळ असूनही शत्रू निर्माण करणे आणि अल्पज्ञानी असूनही वाद घालण्याची इच्छा ठेवणे; ही मूर्खाची तीन लक्षणे आहेत.

๑๑๖.

११६.

อนวฺหายํคมยนฺโต, อปุจฺฉาพหุภาสโก;

อตฺตคฺคุณํปสํสนฺติ, ติวิธํหีนลกฺขณํ.

न बोलावता जाणे, न विचारता खूप बोलणे आणि स्वतःच्याच गुणांची प्रशंसा करणे; ही नीच (अधम) माणसाची तीन लक्षणे आहेत.

๑๑๗.

११७.

ยถาจุฏฺฏมฺปราปกฺกา, พหิรตฺตกเมวจ;

อนฺโตกิมิลปูรโณ, เอวํทุชฺชนธมฺมตา.

जसे काही फळे बाहेरून अतिशय लाल आणि सुंदर दिसतात, परंतु आतून किड्यांनी भरलेली असतात; तसाच दुर्जन माणसाचा स्वभाव असतो.

๑๑๘.

११८.

ยทูนกํสณติตํ, ยํปูรํสนฺตเมวตํ;

อฑฺฒกุมฺภุปโมพาโล, ยํปูรกุมฺโภวปณฺฑิโต.

जो अर्धा भरलेला असतो तो आवाज करतो, जो पूर्ण भरलेला असतो तो शांत असतो; मूर्ख माणूस हा अर्ध्या भरलेल्या घागरीसारखा असतो, तर बुद्धिमान माणूस हा पूर्ण भरलेल्या घागरीसारखा (शांत) असतो.

๑๑๙.

११९.

พุเธหิสาสมาโนปิ[Pg.43], ขโลพหุตเกตโว;

ฆํสิยมาโนปงฺคาโร, นิลมตฺตํนิคจฺฉติ.

सुज्ञांनी (बुधांनी) उपदेश केला तरी दुर्जन मनुष्य अत्यंत कपटीच राहतो; कोळसा कितीही घासून स्वच्छ केला तरी तो शेवटी काळेपणाच धारण करतो.

๑๒๐.

१२०.

มุฬฺหสิสฺโสปเทเสน, กุนารีภรเณนจ;

ขลสตฺตูหิสํโยคา, ปณฺฑิโตปฺยวสีทติ.

मूर्ख शिष्याला उपदेश केल्याने, दुष्ट स्त्रीचे पालनपोषण केल्याने आणि दुर्जन शत्रूंच्या संगतीने बुद्धिमान मनुष्य देखील संकटात सापडतो.

๑๒๑.

१२१.

จารุตาปรทาราย, ธนํโลกตปตฺติยา;

ปสุตํสาธุนาสาย, ขเลขลตราคุณา.

दुर्जनाचे सौंदर्य परस्त्रीसाठी असते, त्याचे धन लोकांना त्रास देण्यासाठी असते आणि त्याचे ज्ञान सज्जनांचा नाश करण्यासाठी असते; दुर्जनाच्या ठिकाणी असलेले गुण अधिकच दुष्ट ठरतात.

๑๒๒.

१२२.

อิโตหาสตรํโลเก[Pg.44], กิญฺจิตสฺสนวิชฺชติ;

ทุชฺชโนติจยํอาห, สุชนํทุชฺชโนสยํ.

या जगात यापेक्षा अधिक हास्यास्पद गोष्ट दुसरी कोणतीही नाही, की स्वतः दुर्जन असलेला माणूस सज्जन माणसाला 'दुर्जन' म्हणतो.

๑๒๓.

१२३.

นวินาปรวาเทน, รมนฺติทุชฺชนาขลุ;

นสาสพฺพรเสภุตฺวา, วินาสุทฺเธนตุสฺสติ.

दुसऱ्याची निंदा केल्याशिवाय दुर्जन लोकांना आनंद मिळत नाही; सर्व प्रकारचे रस चाखल्यानंतरही माशी घाणीवर बसल्याशिवाय समाधानी होत नाही.

๑๒๔.

१२४.

ตปฺปเตยาติสมฺพนฺธํ, ทฺรวํภวตฺยวนตํ;

มุทุทุชฺชนจิตฺตํน กึโลเหนปมียเต.

तापवल्यावर लोखंड वाकते, वितळते आणि मऊ होते; परंतु दुर्जनाचे मन कधी मऊ होऊ शकते का? त्याची तुलना लोखंडाशीही होऊ शकत नाही.

๑๒๕.

१२५.

ตสฺมาทุชฺชนสํสคฺคํ[Pg.45], อาสิวีสมิโวรคํ;

อารกาปริวชฺเชยฺย, ภูตกาโมวิจกฺขโณ.

म्हणून, स्वतःचे कल्याण इच्छिणाऱ्या चतुर (बुद्धिमान) माणसाने विषारी सापाप्रमाणे दुर्जनांची संगत दुरूनच टाळली पाहिजे.

๑๒๖.

१२६.

ทุชฺชเนนหิสํสคฺคํ, สตฺตุตาปินยุชฺชติ;

ตตฺโตวฑยฺหตฺยงฺคาโร, สนฺโตกาฬายตํกโร;

दुर्जनाशी मैत्री किंवा शत्रूत्व दोन्हीही योग्य नाही; कारण कोळसा गरम असेल तर हात भाजतो आणि थंड असेल तर हात काळा करतो.

๑๒๗.

१२७.

ทุชฺชโนวชฺชนีโยว, วิชฺชายาลงฺกโตปิเจ;

มณินาลงฺกโตสนฺโต, สพฺโพกึนุภยํกโร.

दुर्जन माणूस विद्येने विभूषित असला तरीही तो वर्ज्य करण्याजोगाच आहे; मण्याने सुशोभित असलेला साप काय भीतीदायक नसतो का?

๑๒๘.

१२८.

อคฺคิโนทหโตทายํ, สขาภวติมาลุโต;

โสเอวทีปํนาเสติ, ขเลนตฺเถวมิตฺตตา.

जंगलाला जाळणाऱ्या अग्नीचा वारा मित्र बनतो, पण तोच वारा लहान दिव्याला विझवून टाकतो; दुर्जनाची मैत्री देखील अशीच असते.

๑๒๙.

१२९.

สพฺโพทุฏฺโฐขโลทุฏฺโฐ[Pg.46], สพฺพาทุฏฺฐตโรขโล;

มนฺโตสเธหิโสสพฺโพ, ขโลเกนุปสมฺมติ.

सर्व दुष्ट गोष्टींमध्ये दुर्जन हा सर्वात जास्त दुष्ट असतो; इतर सर्व दुष्ट गोष्टी मंत्र आणि औषधांनी शांत केल्या जाऊ शकतात, परंतु दुर्जनाला कशाने शांत केले जाऊ शकते?

๑๓๐.

१३०.

หทยฏฺเฐนสุเตน, ขโลเนวสุสีลวา;

มธุนาโกฏรฏฺเฐน, นิมฺโพกึมธุโรภเว.

हृदयात ज्ञान साठवले तरी दुर्जन माणूस सदाचारी बनत नाही; खोडामध्ये मध भरल्याने कडुनिंब कधी गोड होऊ शकतो का?

๑๓๑.

१३१.

อสตํสมฺปโยเคน, สนฺโตปิอสนฺโตภเว;

มคฺโคกจวรยุตฺโต, อุชุมฺปิอสาธุภเว.

दुर्जनांच्या संगतीने सज्जन माणूसही दुर्जन बनतो; सरळ असलेला रस्ता देखील कचऱ्याने भरल्यास खराब बनतो.

๑๓๒.

१३२.

ปุติมจฺฉํกุสคฺเคน[Pg.47], โยนโรอุปนยฺหติ;

กุสาปิปุตึวายนฺติ, เอวํพาลุปเสวนา.

जो माणूस कुजलेला मासा कुश गवत (दर्भ) मध्ये गुंडाळतो, त्याचे ते गवतही कुजलेल्या माशासारखे दुर्गंधीयुक्त बनते; मूर्खांची संगत देखील अशीच असते.

๑๓๓.

१३३.

พาลํนปสฺเสนสุเณ, นจพาเสนสํวเส;

พาเลนาลาปสลฺลาปํ, นกเรนจโรจเย.

मूर्ख माणसाला पाहू नये, त्याचे ऐकू नये आणि त्याच्यासोबत राहू नये; मूर्खाशी संभाषण करू नये आणि त्याची संगत आवडती मानू नये.

๑๓๔.

१३४.

อนยํเนติทุมฺเมโธ, อธุรายนิยุญฺชติ;

ทุนฺนโยเสยฺยโสโหติ, สมฺมาวุตฺโตปิกุปฺปติ;

วินยํโสนชานาติ, สาธุเสนอทสฺสนํ.

मूर्ख माणूस विनाशाकडे नेतो, अयोग्य कामात नियुक्त करतो, वाईट मार्गालाच श्रेष्ठ मानतो, योग्य प्रकारे सांगितले तरी रागावतो; त्याला शिस्त समजत नाही, म्हणून अशा माणसाचे दर्शन न घेणेच चांगले.

๑๓๕.

१३५.

ยาวชีวํปิเจพาโล[Pg.48], ปณฺฑิตํปยิรูปาสิ;

นโสธมฺมํวิชานาติ, ทพฺพิสูปรสํยถา.

मूर्ख माणूस आयुष्यभर जरी एखाद्या पंडिताच्या संगतीत राहिला, तरी त्याला धम्म समजत नाही; ज्याप्रमाणे पळीला वरणाची चव कळत नाही.

๑๓๖.

१३६.

ผลํเวกทลึหนฺติ, หนฺติเวฬุนฬํผลํ;

สกฺกาโรกาปุริสํหนฺติ, คพฺโภอสฺสตรึยถา.

केळीला आलेले फळ जसे केळीचा नाश करते, बांबू आणि लव्हाळ्याला आलेले फळ जसे त्यांचा नाश करते; त्याचप्रमाणे मिळालेला सत्कार दुर्जन माणसाचा नाश करतो, ज्याप्रमाणे गर्भधारणा खेचरीचा नाश करते.

๑๓๗.

१३७.

สุนโขสุนขํทิสฺวา, ทนฺตํทสฺเสติหึสิตุํ;

ทุชฺชโนทุชฺชนํทิสฺวา, โรสยํหึสมิจฺฉติ.

कुत्रा दुसऱ्या कुत्र्याला पाहून त्याला इजा करण्यासाठी दात दाखवतो; त्याचप्रमाणे दुर्जन माणूस दुसऱ्या दुर्जनाला पाहून संतापून त्याचा घात करण्याची इच्छा धरतो.

๑๓๘.

१३८.

มณฺฑูโกปินุกฺโกสีโห[Pg.49], สุกโรปินุกฺโกทีปิ;

พิลาโรสทิโสพฺยคฺโฆ, ทุปฺปญฺโญปินปญฺญวา.

बेडूक कधी सिंह होऊ शकत नाही, डुक्कर कधी बिबट्या होऊ शकत नाही, मांजर कधी वाघासारखी होऊ शकत नाही; त्याचप्रमाणे मूर्ख माणूस कधीही प्रज्ञावान होऊ शकत नाही.

๑๓๙.

१३९.

มณฺฑูโกปิสีโหวิย,กาโกคณฺเหปิญฺเญปิญฺเญ;

พาโลจปณฺฑิโตวิย,ธีโรปุจฺเฉวเยวเย.

बेडूक स्वतःला सिंहासारखा समजतो, कावळा 'पिञ्ञे-पिञ्ञे' असा ओरडतो आणि मूर्ख माणूस स्वतःला पंडितासारखा समजतो; पण हे सर्व तोपर्यंतच चालते जोपर्यंत एखादा बुद्धिमान माणूस त्यांना प्रश्न विचारत नाही.

๑๔๐.

१४०.

กาโกทุฏฺโฐสกุเณสุ, ฆเรทุฏฺโฐจมูสิโก;

วานโรจวเนทุฏฺโฐ, มนุสฺเสสุจพฺรหฺมโณ.

पक्ष्यांमध्ये कावळा दुष्ट असतो, घरामध्ये उंदीर दुष्ट असतो, जंगलामध्ये माकड दुष्ट असते आणि माणसांमध्ये ब्राह्मण दुष्ट असतो.

๑๔๑.

१४१.

ติณานิภูมิโจทกํ[Pg.50], จตุตฺถํวากฺยสุฏฺฐุตํ;

เอตานิหิสตํเคเห, โนฉิชฺชนฺเตกทาจิปิ.

आसन (गवत), बसण्यासाठी जागा (भूमी), पिण्यासाठी पाणी आणि चौथे म्हणजे गोड बोलणे; सज्जनांच्या घरी या गोष्टींची कधीही कमतरता नसते.

๑๔๒.

१४२.

อมฺพุํปิวนฺติโนนชฺโช, รุกฺขาขาทนฺติโนผลํ;

เมโฆกทาจิโนสสฺสํ, ปรตฺถายสตํธนํ.

नद्या स्वतःचे पाणी पीत नाहीत, वृक्ष स्वतःची फळे खात नाहीत, ढग कधीही स्वतःचे धान्य खात नाहीत; सज्जनांची संपत्ती ही केवळ परोपकारासाठी असते.

๑๔๓.

१४३.

คุณากุพฺพนฺติทูตตฺตํ[Pg.51], ทูเรปิวสตํสตํ;

เกฏเกคนฺธมาฆาย, คจฺฉนฺติภมราสยํ.

सज्जन लोक जरी दूर राहत असले, तरी त्यांचे गुणच दूताचे काम करतात; केतकीच्या फुलाचा सुगंध घेऊन भ्रमर स्वतःहून त्याच्याकडे जातात.

๑๔๔.

१४४.

อากิณฺโณปิอสพฺภีธ, อสํสฏฺโฐวภทฺทโก;

พหุนาสนฺนชาเตน, คจฺเฉ นอุมฺมตฺตเกน.

या जगात दुर्जनांनी वेढलेले असूनही जो त्यांच्यापासून अलिप्त राहतो, तोच धन्य होय; जवळ आलेल्या अनेक वेड्या लोकांच्या सोबत कधीही जाऊ नये.

๑๔๕.

१४५.

ปาปมิตฺเตวิวชฺเชตฺวา, ภเชยฺยุตฺตมปุคฺคลํ;

โอวาเทจสฺสติฏฺเฐยฺย, ปตฺถนฺโตอจลํสุขํ.

वाईट मित्रांचा त्याग करून उत्तम व्यक्तीची संगत धरावी; अढळ सुखाची (निर्वाणाची) इच्छा करणाऱ्याने त्यांच्या उपदेशाचे पालन करावे.

๑๔๖.

१४६.

ยถาจปนสาปกฺกา, พหิสณฺฑกเมวจ;

อนฺโตอมตปูรโณ, เอวํ สุชนธมฺมตา.

ज्याप्रमाणे पिकलेले फणस बाहेरून काट्यांनी भरलेले असते, पण आतून अमृतासारख्या गोड रसाने भरलेले असते; सज्जन माणसाचा स्वभाव देखील तसाच असतो.

๑๔๗.

१४७.

ตคฺครญฺชปลาเสน[Pg.52], โยนโรอุปนยฺหติ;

ปตฺตาปิคนฺธํวายนฺติ, เอวํธีรุปเสวนา.

जो माणूस तगर पळसाच्या पानात गुंडाळतो, त्याचे ते पानही सुगंधी बनते; बुद्धिमान माणसांची संगत देखील अशीच असते.

๑๔๘.

१४८.

ธีรํปสฺเสสุเณธีรํ, ธีเรนสหสํวเส;

ธีเรนาลาปสลฺลาปํ, ตํกเรตญฺจโรจเย.

बुद्धिमान माणसाला पहावे, त्याचे ऐकावे आणि त्याच्यासोबत राहावे; बुद्धिमान माणसाशीच संभाषण करावे आणि त्याचीच संगत आवडती मानावी.

๑๔๙.

१४९.

นยํนยติ เมธาวี, อธุรายนยุชฺชติ;

สุนโยเสยฺยโสโหติ, สมฺมาวุตฺโตนกุปฺปติ;

วินยํโสปชานาติ, สาธุเตนสมาคโม.

बुद्धिमान माणूस योग्य मार्गावर नेतो, अयोग्य कामात नियुक्त करत नाही, चांगल्या मार्गालाच श्रेष्ठ मानतो, योग्य प्रकारे सांगितले असता रागावत नाही; त्याला शिस्त समजते, म्हणून सज्जनांची संगत नेहमी कल्याणकारी असते.

๑๕๐.

१५०.

อปฺปเกนปิเจวิญฺญู[Pg.53], ปณฺฑิตํปยิรูปาสิ;

ขิปฺปํธมฺมํวิชานาติ, ชิวฺหาสูปรสํยถา.

बुद्धिमान माणूस थोड्या काळासाठी जरी एखाद्या पंडिताच्या संगतीत राहिला, तरी तो धम्म लवकर समजून घेतो; ज्याप्रमाणे जिभेला वरणाची चव लगेच कळते.

๑๕๑.

१५१.

พาหุพลญฺจอมจฺจํ, โภคํอภิชจฺจํพลํ;

อิเมหิจตุพเลหิ, ปญฺญาเวเสฐตํพลํ.

बाहुबळ, मंत्र्यांचे बळ, संपत्तीचे बळ आणि उच्च कुळाचे बळ; या चार प्रकारच्या बळांपेक्षा प्रज्ञेचे बळ हेच सर्वात श्रेष्ठ आहे.

๑๕๒.

१५२.

พลํปกฺขีนมากาโส[Pg.54], มจฺฉานํอุทกํพลํ;

ทุพฺพลสฺสพลํราชา, กุมารานํรุทํพลํ.

आकाश हे पक्ष्यांचे बळ आहे, पाणी हे माशांचे बळ आहे, राजा हा दुर्बलांचे बळ आहे आणि रडणे हे लहान मुलांचे बळ आहे.

๑๕๓.

१५३.

พลํจนฺโทพลํสูโร, พลํสมณพฺรหฺมณา;

พลํเวลํสมุทฺทสฺส, พลํติพลมิตฺถิยา.

चंद्र हे बळ आहे, सूर्य हे बळ आहे, श्रमण आणि ब्राह्मण हे बळ आहे, किनारा हे समुद्राचे बळ आहे आणि स्त्रीचे बळ हे तिचे सौंदर्य आहे.

๑๕๔.

१५४.

สปาทานํพลํสีโห, ตโตปุฬุวโกพลํ;

ตโตกิปฺปิลิโกนโร, ราชาสพฺเพสมนฺตโต.

पायांनी चालणाऱ्या प्राण्यांमध्ये सिंह बलवान आहे, त्यानंतर कीटक बलवान आहेत, त्यानंतर मुंग्या आणि मनुष्य बलवान आहेत; परंतु राजा हा सर्व बाजूंनी सर्वांपेक्षा बलवान असतो.

๑๕๕.

१५५.

คติมิคานํปวนํ, อากาโสปกฺขินํคติ;

วิราโคคติธมฺมานํ, นิพฺพานารหตํคติ.

वन हे पशूंचा आश्रय आहे, आकाश हे पक्ष्यांची गती आहे, विराग ही धम्मांची गती आहे आणि निर्वाण ही अर्हंतांची गती आहे.

๑๕๖.

१५६.

จเรยฺยกุลชํปญฺโญ[Pg.55], วิรูปมวิกญฺญกํ;

หีนายปิสุรูปาย, วิวาหสทิสํกเร.

बुद्धिमान माणसाने उच्च कुळातील मुलीशी विवाह करावा, जरी ती दिसायला सुंदर नसली तरीही; परंतु केवळ सुंदर आहे म्हणून कनिष्ठ कुळातील मुलीशी विवाह करू नये, विवाह नेहमी समान पातळीवरच करावा.

๑๕๗.

१५७.

สามามิคกฺขีสุเกสี, ตนุมชฺฌิมทนฺตวา;

ทสฺสนียามุขวณฺณา, คมฺภีรนาภิวาจกา;

สุสีลาวายมติจ, หีนกุลํปิวาหเย.

जी स्त्री श्यामवर्णी, सुंदर डोळे आणि केस असलेली, बारीक कंबर आणि सुंदर दात असलेली, देखण्या चेहऱ्याची, गंभीर नाभी व मधुर बोलणारी, सदाचारी आणि बुद्धिमान आहे; अशा स्त्रीशी ती कनिष्ठ कुळातील असली तरीही विवाह करावा.

๑๕๘.

१५८.

สุตฺโตมาตาวโภเชสิ[Pg.56], ภรเณสุจธาติโย;

กมฺเมสุสกปนฺติ จ, กตกมฺเมสุธาตินํ.

जी आईप्रमाणे भोजन घालते, दाईप्रमाणे संगोपन करते, कामाच्या वेळी दासीप्रमाणे तत्पर राहते आणि काम पूर्ण झाल्यावर हितचिंतक बनते (तीच खरी पत्नी होय).

๑๕๙.

१५९.

ธมฺเมสุปติฏฺฐานิจฺจํ, สยเนสุจวณฺณิภา;

กุเลสุภาตรํวาจี, ยานารีเสฏฺฐสมฺมตา.

जी स्त्री नेहमी धर्मामध्ये (सदाचारात) प्रतिष्ठित असते, शय्येवर (पतीसाठी) प्रिय असते, आणि कुटुंबातील लोकांशी बंधुभावाने बोलते, ती स्त्री श्रेष्ठ मानली जाते.

๑๖๐.

१६०.

โยนํภรติสพฺพทา[Pg.57], นิจฺจํอาตาปิอุสฺสุโก;

สพฺพกามหรํโปสํ, ภตฺตารํนาติมญฺญติ.

जो पती तिचे नेहमी पालनपोषण करतो, सतत उद्योगी व उत्साही असतो आणि तिच्या सर्व इच्छा पूर्ण करतो, अशा पतीचा ती कधीही अवमान करत नाही.

๑๖๑.

१६१.

นจาปิสฺวตฺถิภตฺตารํ, อิจฺฉาจาเรนโรสเย;

ภตฺตุจครุโนสพฺเพ, ปติปูเชติปณฺฑิตา.

ती सुज्ञ स्त्री आपल्या स्वैराचाराने आपल्या हितचिंतक पतीला कधीही क्रोधित करत नाही; आणि पती ज्यांचा आदर करतो, त्या सर्वांचा ती मनापासून आदर-सत्कार करते.

๑๖๒.

१६२.

อุฏฺฐาหิกาอนลสฺสา, สงฺคาหิกาปริชเน;

ภตฺตุมนาปํจรติ, สมฺภตมนุรกฺขติ.

ती उद्योगी व आळस नसलेली असते, घरातील सेवकांची व कुटुंबियांची काळजी घेणारी असते, पतीच्या मनाप्रमाणे वागते आणि पतीने मिळवलेल्या धनाचे रक्षण करते.

๑๖๓.

१६३.

เอวํวตฺตติยานารี, ภตฺตุฉนฺทวสานุคา;

มนาปานามเตเทวา, ยตฺถสาอุปปชฺชติ.

अशा प्रकारे पतीच्या इच्छेनुसार वागणारी जी स्त्री असते, ती मृत्यूनंतर 'मनाप' नावाच्या देवलोकात उत्पन्न होते.

๑๖๔.

१६४.

อิตฺถิเยกจฺจิโยวาปิ[Pg.58], เสยฺยาวุตฺตาวมุนินา;

ภณฺฑานํอุตฺตมาอิตฺถี, อคฺคุปฏฺฐายิกาติปิ.

मुनींनी (बुद्धांनी) काही स्त्रियांना पुरुषांपेक्षाही श्रेष्ठ म्हटले आहे. सर्व संपत्तीमध्ये स्त्री ही उत्तम संपत्ती आहे आणि ती सर्वश्रेष्ठ परिचारिका देखील आहे.

๑๖๕.

१६५.

มาตราธีตราวาปิ, ภคินิยาวิจกฺขโณ;

นวิวิตฺตาสเนมนฺเต, นารีมายาวินีนนุ.

बुद्धिमान माणसाने आपल्या आई, मुलगी किंवा बहिणीसोबतही एकांतात बसू नये; कारण स्त्रिया खरोखरच मायावी असतात.

๑๖๖.

१६६.

วิชฺชุตานญฺจโลลตฺตํ, สตฺถานญฺจาติติกฺขณํ;

สิงฺฆตํวายุเตชานํ, อนุกุพฺพนฺตินาริโย.

स्त्रिया विजेची चंचलता, शस्त्रांचे अति-तीक्ष्णत्व आणि वारा व अग्नीचा वेगवानपणा यांचे अनुकरण करतात (म्हणजेच त्यांच्यात हे गुण असतात).

๑๖๗.

१६७.

ทิคุโณถีนมาหาโร[Pg.59],พุทฺธิจาปิจตุคฺคุโณ;

ฉคุโณโหติวายาโม,กาโมตฺวฏฺฐคุโณภเว.

स्त्रियांचा आहार दुप्पट असतो, त्यांची बुद्धी चौपट असते, त्यांचे धाडस सहापट असते आणि त्यांची कामवासना आठपट असते.

๑๖๘.

१६८.

เอกเมกายอิตฺถิยา, อฏฺฐอฏฺฐปติโนสิยุํ;

สูโรจปลวนฺโตจ, สพฺพกามรสาหรา;

กเรยฺยนวเมฉนฺทํ, อุนฺนตฺตาหินปูรติ.

जरी एका स्त्रीला आठ पती असले, जे सर्व शूर, बलवान आणि तिच्या सर्व इच्छा व सुखसोयी पूर्ण करणारे असले, तरीही ती नवव्या पुरुषाची इच्छा करेल; कारण ती कधीही तृप्त होत नाही.

๑๖๙.

१६९.

วิวาทสีลีอุสฺสุยา[Pg.60], ปสฺสนฺตตณฺหิกาคตา;

อมิตาภุญฺชนานิทฺทา, สตํปุตฺตํปิตํชเห.

भांडखोर, हेवादावा करणारी, जे दिसेल त्याची हाव धरणारी, अति खाणारी आणि आळशी असणारी स्त्री शंभर मुले आणि पतीलाही सोडून जाऊ शकते.

๑๗๐.

१७०.

ลปนฺตีสทฺธิมญฺเญน, ปสฺสนฺตญฺญํสวิพฺภมา;

จิตฺตกํจินฺตยนฺตญฺญํ, นารีนํนามโกปิโย.

एकासोबत बोलणारी, दुसऱ्याकडे विलासाने पाहणारी आणि मनात तिसऱ्याचाच विचार करणारी; अशा स्त्रियांना खरोखर कोण प्रिय असणार?

๑๗๑.

१७१.

คณฺเหยฺยวาตํชาเลน, สาครเมกปาณินา;

โอสิญฺเจยฺยจตาเฬน, สเกนชนเยรวํ;

ปมาทาสุวิสชฺเชยฺย, อิตฺถิเยสาวธมฺมตา.

जाळ्याने वारा पकडणे, एका हाताने समुद्र उपसणे किंवा एका हाताने टाळी वाजवून आवाज करणे शक्य होईल, परंतु स्त्रियांवर विश्वास ठेवणे कठीण आहे; कारण हाच त्यांचा स्वभाव आहे.

๑๗๒.

१७२.

ชิวฺหาสหสฺสิโกโยหิ[Pg.61], ชีเววสฺสสตํนโร;

เตนนิกมฺมุนาวุตฺโต, ถิโทโสกึขยํคโต.

हजार जिभा असलेला माणूस जर शंभर वर्षे जगला आणि त्याने केवळ स्त्रियांच्या दोषांचेच वर्णन केले, तरीही स्त्रियांचे दोष संपतील का?

๑๗๓.

१७३.

ปญฺจฐานานิสมฺปสฺสํ[Pg.62], ปุตฺตมิจฺฉนฺติปณฺฑิตา;

ภโตวาโนภริสฺสติ, กิจฺจํวาโนกริสฺสติ.

पाच कारणांचा विचार करून सुज्ञ लोक पुत्राची इच्छा करतात: 'आम्ही सांभाळलेला तो आमचे पालनपोषण करेल, या आशेने किंवा तो आमची कर्तव्ये पार पाडेल...'

๑๗๔.

१७४.

กุลวํโสจิรํติฏฺเฐ, ทายชฺชํปติปชฺชติ;

อถวาปนเปตานํ, ทกฺขิณานุปทสฺสติ.

...आमचा कुलवंश दीर्घकाळ टिकून राहील, तो वारसा प्राप्त करेल, किंवा मृत पूर्वजांसाठी तो दान-दक्षिणा (पुण्यप्रदान) करेल.'

๑๗๕.

१७५.

อติชาตมนุชาตํ, ปุตฺตมิจฺฉนฺติปณฺฑิตา;

อวชาตํนอิจฺฉนฺติ, โยโหติกุลฉินฺนโก.

सुज्ञ लोक आपल्यापेक्षा श्रेष्ठ (अतिजात) या आपल्यासारखाच (अनुजात) पुत्र इच्छितात; ते कुलनाशक असणाऱ्या हीन (अवजात) पुत्राची इच्छा करत नाहीत.

๑๗๖.

१७६.

เอกูทรสมุปฺปนฺนา, นภวนฺติสมสฺสมา;

นานาวณฺณานานาจรา, ยถาพทรกณฺฑกา.

एकाच उदरातून जन्मलेले सर्वजण सारखे नसतात; बोरीच्या काट्यांप्रमाणे त्यांचे रंग आणि वर्तन वेगवेगळे असते.

๑๗๗.

१७७.

อทมฺเมพหโวโทเส[Pg.63], ทมฺเมตุพหโวคุเณ;

ตสฺมาปุตฺตญฺจสิสฺสญฺจ, ทมฺมกาเลวทมฺมเย.

असंयमित व्यक्तीमध्ये अनेक दोष असतात, तर संयमित व्यक्तीमध्ये अनेक गुण असतात. म्हणून, पुत्र आणि शिष्याला योग्य वेळीच सुधारावे.

๑๗๘.

१७८.

โอวาเทยฺยานุสาเสยฺย,อสปฺปายานิวารเย;

ทนฺโตหิโยปิโยโหติ,อทนฺโตโหติอปฺปิโย.

उपदेश करावा, मार्गदर्शन करावे आणि अयोग्य गोष्टींपासून परावृत्त करावे; कारण जो संयमित असतो तो सर्वांना प्रिय होतो, आणि जो असंयमित असतो तो अप्रिय होतो.

๑๗๙.

१७९.

ปุตฺตํวาภาตรํทุฏฺฐํ, อนุสาเสยฺยโนชเห;

กึนุเฉชฺชํหตฺถปาทํ, ลิตฺตอสุจินาสิยา.

दुष्ट पुत्राला किंवा भावाला उपदेश करून सुधारावे, पण त्याचा त्याग करू नये. अशुद्धीने माखलेला हात किंवा पाय कोणी कापून टाकतो का?

๑๘๐.

१८०.

อนฺโตชาโตธนกฺกิโต[Pg.64], ทาสพฺโยปคโตสยํ;

ทาสากรมรานิโต, อิจฺเจวํจตุธาสิยุํ.

घरात जन्मलेला, धनाने विकत घेतलेला, स्वतःहून दासत्व स्वीकारलेला आणि युद्धात पकडून आणलेला – असे दासांचे चार प्रकार असतात.

๑๘๑.

१८१.

ทาสาปญฺเจวโจรยฺย, สขญาตตฺตสทิสา;

ตถาวิญฺญูหิวิญฺเญยฺย, มิตฺตาทาราจพนฺธวา.

दास, चोर, मित्र, नातेवाईक आणि स्वतःसमान – हे पाच प्रकार आहेत. त्याचप्रमाणे सुज्ञांनी मित्र, पत्नी आणि नातेवाईक यांना ओळखावे.

๑๘๒.

१८२.

ทุฏฺฐทาเรนอมิตฺยา[Pg.65], ทาโสจุตฺตรวาจโก;

สสปฺเปจฆเรวาโส, มจฺจุเมวนสํสโย.

दुष्ट पत्नी, शत्रू मित्र, उलट उत्तर देणारा दास आणि सर्प असलेल्या घरात राहणे, हा मृत्यूच आहे यात शंका नाही.

๑๘๓.

१८३.

ยสํลาภํปตฺถยนฺตํ, นรํวชฺชนฺติทูรโต;

ตสฺมาอนเปกฺขิตฺวาน, ตํมคฺคํมคฺคเยพุโธ.

कीर्ती आणि लाभाची इच्छा करणाऱ्या माणसाला लोक दुरूनच टाळतात; म्हणून सुज्ञ माणसाने त्याची अपेक्षा न करता सत्याच्या मार्गाचा शोध घ्यावा.

๑๘๔.

१८४.

ขลํสาลํปสุํเขตฺตํ[Pg.66], คนฺตาจสฺสอภิกฺขณํ;

มิตํธญฺญํนิธาเปยฺย, มิตญฺจปาจเยฆเร.

खळे, घर, पशुधन आणि शेत या ठिकाणी वारंवार जावे; घरात मोजून धान्य साठवावे आणि मोजूनच अन्न शिजवावे.

๑๘๕.

१८५.

อญฺชนานํขยํทิสฺวา, วมฺมิกานญฺจสญฺจยํ;

มธูนญฺจสมาหารํ, ปณฺฑิโตฆรมาวเส.

काजळाचा क्षय, वारुळाचा संचय आणि मधमाश्यांनी केलेला मधाचा संग्रह पाहून सुज्ञ माणसाने गृहस्थाश्रम चालवावा.

๑๘๖.

१८६.

สยํอายํวยํชญฺญา, สยํชญฺญากตากตํ;

นิคฺคณฺเหนิคฺคณฺหารหํ, ปคฺคณฺเหปคฺคณฺหารหํ.

आपले उत्पन्न आणि खर्च स्वतःच जाणावा, काय केले आणि काय करायचे राहिले हे स्वतःच जाणावे; जे शिक्षेस पात्र आहेत त्यांना शिक्षा करावी आणि जे आदरास पात्र आहेत त्यांचा सत्कार करावा.

๑๘๗.

१८७.

เอกยาโมนราธิปฺโป[Pg.67],ทฺวิยาโมปณฺฑิโตนโร;

ตโยยาโมฆราวาโสจ,จตุยาโมจทุคฺคโต.

एक प्रहर झोपणे राजासाठी, दोन प्रहर पंडितासाठी, तीन प्रहर गृहस्थासाठी आणि चार प्रहर झोपणे दरिद्री माणसासाठी असते.

๑๘๘.

१८८.

โยจพนฺธุหิเตยุตฺโต,โสปิตาโยจโปสโก;

ตํมิตฺตํยตฺถวิสาโส,ภริยายตฺถนิพฺพุติ.

जो हिताच्या कार्यात जोडलेला असतो तोच खरा बांधव; जो पालनपोषण करतो तोच पिता; ज्याच्यावर विश्वास ठेवता येतो तोच मित्र; आणि जिच्यामुळे सुख-शांती मिळते तीच खरी पत्नी.

๑๘๙.

१८९.

สทฺธาเปเมสุสนฺเตสุ, นคเณมาสกํสตํ;

สทฺธาเปเมอสนฺเตสุ, มาสกํปิสตํคเณ.

जेव्हा श्रद्धा आणि प्रेम असते, तेव्हा शंभर नाण्यांचीही पर्वा केली जात नाही; परंतु जेव्हा श्रद्धा आणि प्रेम नसते, तेव्हा एका नाण्याचीही शंभर नाण्यांसारखी मोजणी केली जाते.

๑๙๐.

१९०.

ยาจโกอปิโยโหติ[Pg.68], ยาจํอททมปฺปิยํ;

ตสฺมาเสฏฺฐนโรโลเก, ธนํสิปฺปํปริคฺคเห.

याचक सर्वांना अप्रिय असतो, आणि याचकाला दान न देणाराही अप्रिय असतो; म्हणून जगातील श्रेष्ठ माणसाने धन आणि कला-कौशल्यांचे संपादन करावे.

๑๙๑.

१९१.

สพฺพทาปิธนํรกฺเข, ทารํรกฺเขธนํปิจ;

ทารํธนญฺจอตฺตานํ, รกฺขาเยวสทาภเว.

नेहमी धनाचे रक्षण करावे, आणि धनाचा त्याग करूनही पत्नीचे रक्षण करावे; परंतु पत्नी आणि धन या दोघांचाही त्याग करून नेहमी स्वतःचे रक्षण करावे.

๑๙๒.

१९२.

นสาธารณทารสฺส, นภุญฺเชสาทุเมกโก;

นเสเวโลกายติกํ, เนตํปญฺญายวฑฺฒนํ.

परस्त्रीशी संबंध ठेवू नये, एकट्यानेच गोड अन्न खाऊ नये, आणि लोकायत दर्शनाचा स्वीकार करू नये; कारण यामुळे प्रज्ञेची वृद्धी होत नाही.

๑๙๓.

१९३.

สีลวาวตฺตสมฺปนฺโน[Pg.69], อปฺปมตฺโตวิจกฺขโณ;

นิวาตวุตฺติอถทฺโธ, สูรโตสขิโลมุทุ.

शीलवान, कर्तव्याचे पालन करणारा, अप्रमादी, बुद्धिमान, नम्र वृत्तीचा, गर्वरहित, सहनशील, मैत्रीपूर्ण आणि मृदू असावे.

๑๙๔.

१९४.

สงฺคเหตาวมิตฺตานํ, สํวิภาคีวิชานวา;

ตปฺเปยฺยอนฺนปาเนน, สทาสมณพฺรหฺมณา.

मित्रांचा संग्रह करणारा, दानशूर, समजूतदार असावे आणि अन्न-पानाने नेहमी श्रमण व ब्राह्मणांना तृप्त करावे.

๑๙๕.

१९५.

ธมฺมกาโมสุตทฺธโร, ภเวยฺยปริปุจฺฉาโก;

สกฺกจฺจํปยิรูปาเส, สีลวนฺเตพหุสฺสุเต.

धर्माची आवड असणारा, ऐकलेले लक्षात ठेवणारा, प्रश्न विचारणारा असावे आणि शीलवान व बहुश्रुत लोकांची आदरपूर्वक सेवा करावी.

๑๙๖.

१९६.

ปุพฺพสิโรสิเมธาวี[Pg.70], ทีฆายุทกฺขิณํสิโร;

ปจฺฉิโมจิตฺตสนฺโตสิ, มรณํอุตฺตโรภเว.

पूर्वेकडे डोके करून निजल्यास माणूस बुद्धिमान होतो, दक्षिणेकडे डोके केल्यास दीर्घायुष्य मिळते, पश्चिमेकडे डोके केल्यास मनाला संतोष मिळतो आणि उत्तरेकडे डोके केल्यास मृत्यू ओढवतो.

๑๙๗.

१९७.

อายุมาปาจินํมูขํ, ธนวาทกฺขิณํภเว;

ปจฺฉิมํยสสีภุญฺเช, โนภุญฺเชอุตฺตรํมุขํ;

पूर्वेकडे तोंड करून जेवल्यास दीर्घायुष्य मिळते, दक्षिणेकडे तोंड केल्यास धनप्राप्ती होते, पश्चिमेकडे तोंड करून जेवल्यास कीर्ती मिळते; परंतु उत्तरेकडे तोंड करून जेवू नये.

๑๙๘.

१९८.

ภุตฺวานิสีทนํถูลํ, ติฏฺฐนฺโตพลวฑฺฒโน;

อายุมาจงฺกโมสิยา, ธาวนฺโตโรควชฺชิโต.

जेवल्यानंतर बसून राहिल्याने स्थूलपणा येतो, उभे राहिल्याने बल वाढते, शतपावली केल्याने दीर्घायुष्य मिळते आणि धावल्याने माणूस रोगमुक्त होतो.

๑๙๙.

१९९.

โยจสิตญฺจอุณฺหญฺจ[Pg.71], ติณาภิยฺโยนมญฺญติ;

กรํปุริสกิจฺจานิ, โสสุขานวิหายติ.

जो मनुष्य थंडी आणि उष्णता यांना गवतापेक्षा अधिक मानत नाही आणि आपली मानवी कर्तव्ये पार पाडतो, तो सुखापासून वंचित होत नाही।

๒๐๐.

२००.

วิสมฺหามตมาเทยฺย, อสุทฺธมฺหาปิกญฺจนํ;

นีจมฺหาปฺยุตฺตโมวิชฺชํ, รตนถึปิทุกฺกุลา.

विषातूनही अमृत घ्यावे, अशुद्ध ठिकाणाहूनही सोने घ्यावे, नीच कुळातील व्यक्तीकडूनही उत्तम विद्या घ्यावी आणि हीन कुळातूनही स्त्रीरत्न स्वीकारावे।

๒๐๑.

२०१.

คุยฺหมตฺถมสมฺพุทฺธํ, สมฺโพธยติโยนโร;

มนฺตเภทภยาตสฺส, ทาสภูโตติติกฺขติ.

जो मनुष्य आपले न समजलेले गुप्त गुपित दुसऱ्याला प्रकट करतो, तो त्या गुपिताच्या प्रकटीकरणाच्या भयाने त्याचा गुलाम बनून सहन करतो।

๒๐๒.

२०२.

อญฺญาตวาสวสตา, ชาตเวทสเมนปิ;

ขมิตพฺพํสปญฺเญน, อปิทาสสฺสตชฺชิตํ.

अज्ञातवासात राहत असताना, अग्नीसारख्या तेजस्वी पुरुषानेही, बुद्धिमान असल्यास, दासाने केलेली तंबी देखील सहन केली पाहिजे।

๒๐๓.

२०३.

ธนธญฺญปโยเคสุ[Pg.72], ตถาวิชฺชาคเมสุจ;

ทูเตจพฺยาหาเรสุ, จตฺโตลชฺชํสทาภเว.

धन-धान्याच्या व्यवहारात, तसेच विद्या ग्रहण करताना, आणि निरोप पाठवण्यात व भोजनाच्या बाबतीत नेहमी लज्जा सोडून द्यावी।

๒๐๔.

२०४.

นหิโกจิกเตกิจฺเจ, กตฺตารํสมเปกฺขเต;

ตสฺมาสพฺพานิกมฺมานิ, สาวเสสานิการเย.

काम पूर्ण झाल्यावर कोणीही कर्त्याकडे पाहत नाही; म्हणून सर्व कामे काहीतरी शिल्लक ठेवून करावीत।

๒๐๕.

२०५.

อุปการํหิเตเนว, สตฺตุนาสตฺตุมุทฺธเร;

ปาทลคฺคํกรฏฺเฐน, กณฺฑเกเนวกณฺฑกํ.

पायात रुतलेला काटा जसा हातातील दुसऱ्या काट्याने काढावा, तसेच उपकार करणाऱ्या शत्रूच्या साहाय्याने शत्रूचा नाश करावा।

๒๐๖.

२०६.

นเมนมนฺตสฺสภเชภชนฺตํ[Pg.73],กิจฺจานิกุพฺพสฺสกเรยฺยกิจฺจํ;

นานตฺถกามสฺสกเรยฺยอตฺถํ,อสมฺภชนฺตํปินสมฺภเชยฺย.

जो नम्र होतो त्याला नमन करावे, जो मैत्री करतो त्याच्याशी मैत्री करावी; जो आपले काम करतो त्याचे काम करावे। जो आपले कल्याण इच्छित नाही त्याचे कल्याण करू नये आणि जो आपल्याशी संबंध ठेवत नाही त्याच्याशी संबंध ठेवू नये।

๒๐๗.

२०७.

วเชจชนฺติสิเนหากิริยา,อเปมจิตฺเตน นสมฺภเชยฺย;

ทิโชวทุมํขิณผลํญตฺวา,อญฺญํอเปกฺเขยฺยมหาหิโลโก.

सोडून जाणाऱ्यावरील प्रेम सोडून द्यावे, प्रेम नसलेल्या मनाशी संबंध ठेवू नये। पक्षी जसा फळहीन झालेला वृक्ष जाणून दुसऱ्या वृक्षाचा शोध घेतो, तसेच हे जग मोठे आहे।

๒๐๘.

२०८.

จเชเอกํกุลสฺสตฺถํ, คามสฺสตฺถํกุลํจเช,คามํชนปทสฺสตฺถํ, อตฺตตฺถํปถวึจเช.

कुळाच्या कल्याणासाठी एका व्यक्तीचा त्याग करावा, गावाच्या कल्याणासाठी कुळाचा त्याग करावा, देशाच्या कल्याणासाठी गावाचा त्याग करावा आणि आत्म-कल्याणासाठी पृथ्वीचा त्याग करावा।

๒๐๙.

२०९.

ธนํจเชองฺคํวรสฺสเหตุ[Pg.74],องฺคํจเชชีวิตํรกฺขมาโน;

ธนํองฺคํชีวิตญฺจาปิสพฺพํ,จเชนโรธมฺมมนุสฺสรนฺโต.

श्रेष्ठ अवयवाच्या रक्षणासाठी धनाचा त्याग करावा, प्राणांचे रक्षण करताना अवयवाचा त्याग करावा; परंतु धम्माचे स्मरण करणाऱ्या मनुष्याने धन, अवयव आणि प्राण या सर्वांचाच त्याग करावा।

๒๑๐.

२१०.

อหาคจฺฉนฺติหายนฺตา, สตฺตานมิหชีวิตํ;

ตสฺมาหิมาปมตฺตตํ, คจฺฉนฺตุชินสาสเน.

दिवस येतात आणि जातात, आणि या जगातील प्राण्यांचे आयुष्य क्षीण होत चालले आहे; म्हणून जिनांच्या (बुद्धांच्या) शासनात त्यांनी कधीही प्रमाद करू नये।

๒๑๑.

२११.

เอเตสิยฺโยสมายนฺติ[Pg.75], สนฺติเตสํนชีรติ;

โยอธิปฺปนฺนํสหติ, โยจชานาติเทสนํ.

जे संकटांना सहन करतात आणि जे उपदेश (धम्मदेशना) जाणतात, ते एकत्र येतात आणि त्यांची शांती कधीही नष्ट होत नाही।

๒๑๒.

२१२.

อคฺคิอาโปอิตฺถีมุฬฺโห, สปฺโปราชกุลานิจ;

ปยตโนวคนฺตพฺโพ, มจฺจุปาณหรานิติ.

अग्नी, पाणी, स्त्री, मूर्ख मनुष्य, सर्प आणि राजकुल; यांच्याजवळ अत्यंत सावधगिरीने जावे, कारण हे मृत्यूसारखे प्राण घेणारे आहेत।

๒๑๓.

२१३.

สตฺถํสุนิจฺฉิตมปีติวิจินฺตนียํ,สาราธิโตปฺยวนิโปปริสงฺกนีโย;

หตฺถงฺคตาปิยุวตีปริรกฺขนียา,สตฺถาวนีปยุวตีสุกุโตวสีตํ.

उत्तम प्रकारे शिकलेल्या शास्त्राचाही पुन्हा पुन्हा विचार करावा, अत्यंत प्रसन्न असलेल्या राजाविषयीही शंका बाळगावी, आणि हस्तगत असलेल्या तरुणीचेही रक्षण करावे; कारण शास्त्र, राजा आणि तरुणी हे सहजपणे वशात राहणारे कुठे आहेत?

๒๑๔.

२१४.

อุสฺสาโหริปุวมิตฺตํ[Pg.76], อลโสมิตฺตํวริปุ,วิสํวิยามตํวิชฺชา, ปมาโทอมตํวิสํ.

उद्योग (प्रयत्न) हा शत्रूलाही मित्रासारखा बनवतो, तर आळस हा मित्रालाही शत्रू बनवतो। विद्या ही विषातही अमृतासारखी आहे, तर प्रमाद हा अमृतातही विषासारखा आहे।

๒๑๕.

२१५.

วเหอมิตฺตํขนฺเธน, ยาวกาเลอนาคเต;

ตเมวอาคเตกาเล, ภินฺเทกุมฺภํวสิลายํ.

जोपर्यंत अनुकूल वेळ येत नाही, तोपर्यंत शत्रूला खांद्यावर वाहून न्यावे; परंतु वेळ येताच, दगडावर घागरी आपटून फोडावी तसा त्याचा नाश करावा।

๒๑๖.

२१६.

สิงฺคึปญฺญาสหตฺเถน[Pg.77], สเตนวาหนํจเช;

หตฺถีนนฺตุสหสฺเสน, เทสจชฺเชนทุชฺชนํ.

शिंगे असलेल्या प्राण्याला पन्नास हातांच्या अंतरावरून टाळावे, घोड्याला शंभर हातांच्या अंतरावरून टाळावे, हत्तीला हजार हातांच्या अंतरावरून टाळावे आणि दुर्जन माणसाला तो देश सोडूनच टाळावे।

๒๑๗.

२१७.

ปจฺจกฺเขครโวสํเส, ปโรกฺเขมิตฺตพนฺธเว;

กมฺมนฺเตจทาสภจฺเจ, ปุตฺตทาเรสํเสมเต.

प्रत्यक्ष समोर असताना गुरूंची प्रशंसा करावी, पाठीमागे मित्र आणि नातेवाईकांची प्रशंसा करावी, काम पूर्ण झाल्यावर दास आणि सेवकांची प्रशंसा करावी, आणि मृत्यूनंतर पुत्र व पत्नीची प्रशंसा करावी।

๒๑๘.

२१८.

สิเนสิปฺปํสิเนธนํ, สิเนปพฺพตมารุเห;

สิเนกาโมจโกโธจ, อิเมปญฺจสิเนสิเน.

हळूहळू कला शिकावी, हळूहळू धन मिळवावे, हळूहळू पर्वत चढावा, हळूहळू कामवासना आणि क्रोध यांवर नियंत्रण मिळवावे; या पाच गोष्टी हळूहळूच साध्य होतात।

๒๑๙.

२१९.

สตํจกฺขุสตํกณฺณา[Pg.78], นายกสฺสสุโตสทา;

ตถาปิอนฺธพธิโร, เอสานายกธมฺมตา.

नायकाला शंभर डोळे आणि शंभर कान असतात, तो नेहमी ऐकत असतो; तरीही तो आंधळा आणि बहिरा असल्यासारखा राहतो, हाच नायकाचा स्वभाव आहे।

๒๒๐.

२२०.

พหูนํอปฺปสารานํ, สามคฺคิยาติทุชฺชโย;

ติเณนวฏฺฏเตรชฺชุ, เตนนาโคปิพนฺธเต.

अनेक क्षुद्र गोष्टींच्या एकतेवर विजय मिळवणे अत्यंत कठीण असते; गवताच्या दोरीने बलाढ्य हत्तीलाही बांधले जाते।

๒๒๑.

२२१.

อุปฺปชฺชเตสเจโกโธ, อาวชฺเชกกจูปมํ;

อุปฺปชฺชเตรเสตณฺหา, ปุตฺตมํสูปมํสเร.

जर क्रोध उत्पन्न झाला, तर 'करवतीच्या उपमेचे' स्मरण करावे; आणि जर रस-तृष्णा उत्पन्न झाली, तर 'पुत्राच्या मांसाच्या उपमेचे' स्मरण करावे।

๒๒๒.

२२२.

ทานํสิเนหเภสชฺชํ, มจฺเฉรํโทสโนสธํ;

ทานํยสสฺสิเภสชฺชํ, มจฺเฉรํกปฺปโนสธํ.

दान हे स्नेहाचे औषध आहे, तर कंजूषपणा हे दोषांचे मूळ आहे। दान हे यशाचे औषध आहे, तर कंजूषपणा हे कल्पकाळाचे विष आहे।

๒๒๓.

२२३.

ธนมิจฺเฉวณิชฺเชยฺย[Pg.79], สิปฺปมิจฺเฉพหุสฺสุเต;

ปุตฺตมิจฺเฉนาริกญฺเญ, ราชามจฺจํอิจฺฉาคเต.

जर धनाची इच्छा असेल तर व्यापार करावा, जर कलेची इच्छा असेल तर बहुश्रुतांकडे जावे, जर पुत्राची इच्छा असेल तर तरुणीशी विवाह करावा, आणि राजाने आपल्याकडे आलेल्या अमात्याची इच्छा करावी।

๒๒๔.

२२४.

มหนฺตํวฏฺฏรุกฺขาทึ, ขุทฺทพีชํพหุปฺผลํ;

สกฺขึกตฺวาอุทิกฺเขยฺย, ปุญฺญปาปํกโรนโร.

लहानशा बीजापासून उत्पन्न झालेला आणि भरपूर फळे देणारा मोठा वटवृक्ष इत्यादी पाहून, पुण्य आणि पाप करणाऱ्या मनुष्याने यालाच साक्षी मानून आपल्या कर्मांच्या फळाकडे पाहावे।

๒๒๕.

२२५.

ครุกาตพฺพโปเสสุ, นีจวุตฺตึกโรติโย;

นีจตฺตํโสปหนฺตฺวาน, อุตฺตมตฺเถปติฏฺฐติ.

जो आदरणीय व्यक्तींच्या प्रति नम्रतेने वागतो, तो आपल्या नीचतेचा नाश करून उत्तम पदावर प्रतिष्ठित होतो।

๒๒๖.

२२६.

อุตฺตมํปณิปาเตน[Pg.80], สูรํเภเทนวิชเย;

หีนมปฺปปทาเนน, วิกฺกเมนสมํชเย.

उत्तम व्यक्तीला नम्रतेने जिंकावे, शूर व्यक्तीला भेदाने जिंकावे, हीन व्यक्तीला थोडे देऊन जिंकावे आणि बरोबरीच्या व्यक्तीला पराक्रमाने जिंकावे।

๒๒๗.

२२७.

นตฺตโทสํปเรชญฺญา, ชญฺญาโทสํปรสฺสตุ;

กุมฺโมคุยฺหาอิวงฺคานิ, ปรภาวญฺจลกฺขเย.

आपले दोष इतरांना समजू देऊ नयेत, परंतु इतरांचे दोष जाणून घ्यावेत। कासवाने आपले अवयव लपवावेत त्याप्रमाणे स्वतःचे रक्षण करावे आणि इतरांच्या स्वभावाचे निरीक्षण करावे।

๒๒๘.

२२८.

อุสฺสูรเสยฺยํอาลสฺยํ[Pg.81], จณฺฑิกฺกํทีฆสุตฺติยํ;

เอกสฺสทฺธานคมนํ, ปรทารุปเสวนํ;

เอตํพฺรหฺมณสฺเสวสฺสุ, อนตฺถายภวิสฺสติ.

सूर्योदयानंतर झोपणे, आळस, क्रूरता, दीर्घसूत्रीपणा, एकट्याने प्रवास करणे आणि परस्त्रीगमन करणे; हे सर्व, हे ब्राह्मणा! तुझ्या अनर्थाला कारणीभूत ठरेल।

๒๒๙.

२२९.

สุราโยโควิกาโลจ, สมชฺชานฆรงฺคโต;

ขิฑฺฑธุตฺโตปาปมิตฺโต, อลโสโสอิเมชนา;

มหาโภคาวินสฺสนฺติ, หีนภาวสฺสิทํผลํ.

मद्यपान करणे, अवेळी फिरणे, जत्रा-उत्सवांमध्ये भटकणे, जुगार खेळणे, वाईट मित्रांची संगत आणि आळस; या लोकांचे मोठे ऐश्वर्य नष्ट होते, हा हीन अवस्थेचाच परिणाम आहे।

๒๓๐.

२३०.

อติสีตํอติอุณฺหํ, อติสายมิทํอหุ;

อิติวิสฺสฏฺฐกมฺมนฺเต, ขณาอจฺจนฺติมาณเว.

"खूप थंडी आहे, खूप उष्णता आहे, खूप उशीर झाला आहे," असे म्हणून जे आपले काम सोडून देतात, अशा तरुणांच्या हातांतून सुवर्णसंधी निघून जाते।

๒๓๑.

२३१.

ปรนาสนโตนฏฺโฐ[Pg.82], ปุเรวปรนาสโก;

สิงฺฆํวอานสํยาติ, ติโณปาสาทฌาปโก.

दुसऱ्याचा नाश करणारा मनुष्य दुसऱ्याचा नाश करण्यापूर्वी स्वतःच नष्ट होतो; गवताच्या महालाला आग लावणारा जसा स्वतःच लवकर जळून खाक होतो।

๒๓๒.

२३२.

นวิสาเสอมิตฺตสฺส, มิตฺตญฺจาปินวิสาเส;

กทาจิกุปฺปิโตมิตฺโต, สพฺพโทสปกาสโก.

शत्रूवर कधीही विश्वास ठेवू नये आणि मित्रावरही अतिविश्वास ठेवू नये; कारण कधी मित्र संतप्त झाला, तर तो तुमचे सर्व दोष उघड करतो।

๒๓๓.

२३३.

กุเทสญฺจกุมิตฺตญฺจ, กุสมฺพนฺธํกุพนฺธวํ;

กุทารญฺจกุราชานํ, ทูรโตปริวชฺชเย.

वाईट देश, वाईट मित्र, वाईट नातेसंबंध, वाईट नातेवाईक, वाईट पत्नी आणि वाईट राजा; या सर्वांचा दुरूनच त्याग करावा।

๒๓๔.

२३४.

กกฺกโฏอสีโสยาติ[Pg.83], สพฺพาปโทวคจฺฉติ;

อถนีกุกฺกุฏีปุตฺตา, ปุริเสนาวมญฺญเร.

खेकडा डोके नसतानाही चालतो आणि सर्व संकटांतून मुक्त होतो; परंतु हीन कोंबडीच्या पिल्लांचा माणसांकडून नेहमीच अवमान केला जातो।

๒๓๕.

२३५.

หีนปุตฺโตราชามจฺโจ, พาลปุตฺโตปิปณฺฑิโต;

อธนสฺสปุตฺโตเสฏฺฐิ, ปุริเสนาวมญฺญเร.

हीन कुळातील पुत्राने राजाचा अमात्य व्हावे, मूर्खाच्या पुत्राने पंडित व्हावे आणि दरिद्र्याच्या पुत्राने श्रेष्ठ व्हावे; म्हणून माणसाने कोणाचाही अवमान करू नये।

๒๓๖.

२३६.

เยนมิจฺฉติสมฺพนฺธํ, เตนตีณินการเย;

วิวาทมตฺถสมฺพนฺธํ, ปโรกฺเขทารทสฺสนํ.

ज्याच्याशी संबंध टिकवून ठेवण्याची इच्छा असेल, त्याच्याशी तीन गोष्टी करू नयेत: वादविवाद, पैशांचे व्यवहार आणि त्याच्या पाठीमागे त्याच्या पत्नीची भेट घेणे।

๒๓๗.

२३७.

อิณเสโสอคฺคิเสโส[Pg.84],สตฺรุเสโสตเถวจ;

ปุนปฺปุนมฺปิวฑฺฒนฺติ,ตสฺมาเสสํนการเย.

कर्जाचा उर्वरित भाग, अग्नीचा उर्वरित भाग आणि शत्रूचा उर्वरित भाग; हे पुन्हा पुन्हा वाढत राहतात, म्हणून यांपैकी काहीही शिल्लक ठेवू नये।

๒๓๘.

२३८.

กุลชาโตกุลปุตฺโต, กุลวํสสุรกฺขิโต;

อตฺตนาทุกฺขปตฺโตปิ, หีนกมฺมํนการเย.

उच्च कुळात जन्मलेला कुलपुत्र, जो आपल्या कुळाच्या परंपरेचे रक्षण करतो, तो स्वतः संकटात सापडला तरी कधीही हीन कर्म करत नाही।

๒๓๙.

२३९.

สมิทฺโธธนธญฺเญน, นกฏฺโฐทติณคฺคิหิ;

สพฺพโตทุคฺคโตนฏฺโฐ, ตสฺมานทุกฺกฏํกเร.

समृद्ध धन आणि धान्याने माणूस सुखी होतो, लाकूड, पाणी, गवत आणि अग्नीने नाही. सर्व बाजूंनी दरिद्री झालेला मनुष्य नष्ट होतो, म्हणून वाईट कर्म करू नये.

๒๔๐.

२४०.

นคณสฺสคฺคโถคจฺเฉ[Pg.85], สิทฺเธกมฺเมสมํผลํ;

กมฺมวิปฺปตฺติเจโหติ, ผรุสํตสฺสภาสเย.

समूहाच्या अग्रभागी जाऊ नये. कार्य यशस्वी झाले तर त्याचे फळ सर्वांना समान मिळते; परंतु कार्यात अपयश आले तर लोक त्याला कठोर शब्द बोलतात.

๒๔๑.

२४१.

พาลกฺโกเปตธูโมจ, วุฑฺฒิตฺถิปลฺลโลทกํ;

อายุกฺขยกรํนิจฺจํ, รตฺโตจทธิโภชนํ.

धुरासह कोवळे ऊन, वृद्ध स्त्री, डबक्यातील पाणी आणि रात्री दही खाणे, या गोष्टी नेहमी आयुष्य क्षीण करणाऱ्या ठरतात.

๒๔๒.

२४२.

อิตฺถีนํทุชฺชนานญฺจ, วิสาโสโนปปชฺชเต;

วิเสสิคิมฺหินทิยํ, โรเคราชกุลมฺหิจ.

स्त्रिया, दुर्जन, विशेषतः उन्हाळ्यातील नदी, रोग आणि राजकुल यांच्यावर कधीही विश्वास ठेवू नये.

๒๔๓.

२४३.

อยุตฺตกมฺมารภนํวิโรโธ[Pg.86],สงฺฆสฺสยุทฺธญฺจมหาพเลหิ;

วิสาสกมฺมํปมทาสุนิจฺจํ,ทฺวารานิมจฺจุสฺสวทนฺติวิทฺวา.

अयोग्य कामाची सुरुवात करणे, विरोध पत्करणे, महाबलशाली लोकांशी किंवा समूहाशी युद्ध करणे आणि स्त्रियांवर नेहमी विश्वास ठेवणे; विद्वान लोक या गोष्टींना मृत्यूची दारे म्हणतात.

๒๔๔.

२४४.

ถิโยเสเวยฺยนจฺจนฺตํ, สาทุภุญฺเชยฺยนาหิตํ;

ปูชเยมานเยวุฑฺเฒ, ครุํมายายโนภเช.

स्त्रियांची अतिसंगती करू नये, चविष्ट परंतु अहितकारक अन्न खाऊ नये, वृद्धांची पूजा व मान ठेवावा आणि गुरूंसोबत कपटाने वागू नये.

๒๔๕.

२४५.

วินาสตฺถํนคจฺเฉยฺย, สูโรสงฺคามภูมิยํ;

ปณฺฑิตฺวทฺธคูวาณิชฺโช, วิเทสคมโนตถา.

शूर माणसाने शस्त्राशिवाय युद्धभूमीत जाऊ नये; तसेच विद्वान, प्रवासी आणि व्यापाऱ्याने परदेशी जाताना तयारीशिवाय जाऊ नये.

๒๔๖.

२४६.

เทหีติวจนทฺวารา[Pg.87], เทหฏฺฐาปญฺจเทวตา;

สชฺชนิยฺยนฺติธิกิตฺติ, มติหีริสิรีปิจ.

'मला द्या' या याचना करणाऱ्या शब्दाने शरीरात राहणाऱ्या पाच देवता निघून जातात: कीर्ती, बुद्धी, मती, लज्जा आणि समृद्धी.

๒๔๗.

२४७.

นตฺถีติวจนํทุกฺขํ, เทหีติวจนํตถา;

วากฺยนตฺถีติเทหีติ, มาภเวยฺยภวาภเว.

'नाही' असे म्हणणे दुःखदायक आहे आणि 'द्या' असे म्हणणेही दुःखदायक आहे. 'नाही' आणि 'द्या' हे शब्द माझ्या जन्मोजन्मी कधीही ऐकायला किंवा म्हणायला लागू नयेत.

๒๔๘.

२४८.

ยตฺถโวสํนชานนฺติ, ชาติยาวินเยนวา;

นตตฺถมานํกิริยา, ชเนวสมญฺญาตเก.

जिथे लोक तुमचे कूळ किंवा शील जाणत नाहीत, तिथे गर्व किंवा बडेजाव करू नये; अशा अनोळखी लोकांमध्ये सामान्य माणसासारखे राहावे.

๒๔๙.

२४९.

มาตาหีนสฺสทุพฺภาสา[Pg.88], ปิตาหีนสฺสทุกฺริยา;

อุโภมาตาปิตาหีนา, ทุพฺภาสาจทุกฺกิริยา.

हीन कुळातील आई असेल तर तिचे बोलणे वाईट असते, हीन कुळातील वडील असतील तर त्यांचे कृत्य वाईट असते; आणि जर आई-वडील दोघेही हीन असतील, तर बोलणे आणि कृत्य दोन्ही वाईट असतात.

๒๕๐.

२५०.

มาตาเสฏฺฐสฺสสุภาสา,ปิตาเสฏฺฐสฺสสุกิริยา;

อุโภมาตาปิตาเสฏฺฐา,สุภาสาจสุกิริยา.

श्रेष्ठ कुळातील आई असेल तर तिचे बोलणे चांगले असते, श्रेष्ठ कुळातील वडील असतील तर त्यांचे कृत्य चांगले असते; आणि जर आई-वडील दोघेही श्रेष्ठ असतील, तर बोलणे आणि कृत्य दोन्ही चांगले असतात.

๒๕๑.

२५१.

อติทีโฆมหามุฬฺโห[Pg.89], มชฺฌิโมจวิจกฺขโณ;

วาสุเทวํปุเรกฺขิตฺวา, สพฺเพวามนกาสฐา.

अतिशय उंच माणूस महामूर्ख असतो, मध्यम उंचीचा माणूस चतुर असतो; आणि वासुदेवाला वगळता सर्व बुटके लोक लबाड असतात.

๒๕๒.

२५२.

อาจาโรกุลมกฺขาติ, เทสมกฺขติภาสิตํ;

สมฺภโวเปมมกฺขาติ, เทหมกฺขาติโภชนํ.

आचरण कुळाची ओळख करून देते, भाषा देशाची ओळख करून देते, प्रेम उत्पत्तीची ओळख करून देते आणि शरीर खाल्लेल्या अन्नाची ओळख करून देते.

๒๕๓.

२५३.

ชลปฺปมาณํกุมุทนาฬํ,กุลปฺปมาณํกรณกมฺมํ;

ปญฺญาปมาณํกถิตวากฺยํ,ภูมิปฺปมาณํภชฺชลติณํ.

कमळाचा दांडा पाण्याच्या खोलीचे प्रमाण दर्शवतो, माणसाचे कर्म त्याच्या कुळाचे प्रमाण दर्शवते, बोललेले शब्द बुद्धीचे प्रमाण दर्शवतात आणि उगवलेले गवत जमिनीच्या सुपीकतेचे प्रमाण दर्शवते.

๒๕๔.

२५४.

ชเวนภทฺรํชานนฺติ[Pg.90], วเหนจพลิพทฺธํ;

ทุเหนเธนุชานนฺติ, ภาสมาเนนปณฺฑิตํ.

उत्कृष्ट घोड्याची ओळख त्याच्या वेगाने होते, बैलाची ओळख ओझे वाहण्याच्या क्षमतेने होते, गाईची ओळख तिच्या दुधाने होते आणि विद्वानांची ओळख त्यांच्या बोलण्याने होते.

๒๕๕.

२५५.

ชาเนยฺยเปสเนภจฺจํ พนฺธวํปิภยาคเม,พฺยสเนจตถามิตฺตํ, ทารญฺจวิภวกฺขเย.

कामावर पाठवताना सेवकाची परीक्षा घ्यावी, संकटाच्या वेळी नातेवाईकाची, विपत्तीच्या वेळी मित्राची आणि संपत्ती नष्ट झाल्यावर पत्नीची परीक्षा घ्यावी.

๒๕๖.

२५६.

วินาสตฺถํนชานนฺติ, กาลํสพฺเพปิโชติกา;

กุกฺกุฏาปนชานนฺติ, ตโตรุกฺขาตโตภฺวาปา.

सर्व ज्योतिषी शास्त्राशिवाय वेळ जाणू शकत नाहीत; परंतु कोंबडे वेळ जाणतात, तसेच वृक्ष आणि राजेही वेळ जाणतात.

๒๕๗.

२५७.

ปถวีภูสนํเมรุ[Pg.91], รตฺติยาภูสนํสสี;

ชนานํภูสนํราชา, เสนานํภูสนํคโช.

मेरू पर्वत हा पृथ्वीचा अलंकार आहे, चंद्र हा रात्रीचा अलंकार आहे, राजे हे लोकांचे अलंकार आहेत आणि हत्ती हा सैन्याचा अलंकार आहे.

๒๕๘.

२५८.

สีลตาโสภเตรูปํ,จาริตาโสภเตกุลํ;

สปุปฺผาโสภเตรญฺญํ,สคชาโสภเตพลํ.

शील रूपाला शोभून दिसते, चारित्र्य कुळाला शोभून दिसते, फुलांनी युक्त जंगल शोभून दिसते आणि हत्तींनी युक्त सैन्य शोभून दिसते.

๒๕๙.

२५९.

โกกิลานํสทฺทํรูปํ[Pg.92], นารีรูปํปติพฺพตํ;

วิชฺชารูปํอรูปานํ, ขมารูปํตปสฺสินํ.

कोकिळांचे सौंदर्य त्यांच्या आवाजात असते, स्त्रियांचे सौंदर्य त्यांच्या पतिव्रता धर्मात असते, कुरूप लोकांचे सौंदर्य त्यांच्या विद्येत असते आणि तपस्वींचे सौंदर्य त्यांच्या क्षमाशीलतेत असते.

๒๖๐.

२६०.

กิสาโสภาตปสฺสีจ,ถูลาโสภาจตุปฺปทา;

วิชฺชาโสภามนุสฺสาจ,อิตฺถีโสภาจสามิกา.

कृश तपस्वी शोभून दिसतो, धष्टपुष्ट प्राणी शोभून दिसतात, विद्वान मनुष्य शोभून दिसतो आणि पतीसह असलेली स्त्री शोभून दिसते.

๒๖๑.

२६१.

รตฺติหีโนนจนฺทโร, อูมิหีโนนสาคโร;

หํสหีโนนสํผุลฺโล, อิตฺถิหีโนนปุริโส.

चंद्राशिवाय रात्र शोभत नाही, लाटांशिवाय समुद्र शोभत नाही, हंसांशिवाय उमललेले सरोवर शोभत नाही आणि स्त्रीशिवाय पुरुष शोभत नाही.

๒๖๒.

२६२.

วตฺถหีนํนลงฺการํ[Pg.93], ปติหีนานนาริกา;

สิปฺปหีโนนปุริโส, เธนุหีนํนโภชนํ.

वस्त्राशिवाय अलंकार शोभत नाही, पतीशिवाय स्त्री शोभत नाही, कौशल्याशिवाय पुरुष शोभत नाही आणि गाईच्या अभावी भोजन शोभत नाही.

๒๖๓.

२६३.

ทีปเกทีปโกจนฺโท, นาริเกทีปโกปติ;

ติโลเกทีปโกธมฺโม, สุปุตฺโตกุลทีปโก.

रात्रीचा दिवा चंद्र आहे, स्त्रीचा दिवा पती आहे, तिन्ही लोकांचा दिवा धम्म आहे आणि सुपुत्र हा कुळाचा दिवा आहे.

๒๖๔.

२६४.

อปุตฺตกํฆรํสุญฺญํ, เทสํสุญฺญํอราชิกํ;

อปญฺญสฺสมุขํสุญฺญํ, สพฺพสุญฺญํทลิทฺทกํ.

पुत्राशिवाय घर शून्य असते, राजाशिवाय देश शून्य असतो, मूर्खाचे मुख शून्य असते आणि दरिद्री माणसासाठी सर्व काही शून्य असते.

๒๖๕.

२६५.

โสตํสุเตเนวนกุณฺฑเลน[Pg.94],ทาเนนปาณีนตุกงฺกเณน;

อาภาติกาโยปุริสุตฺตมสฺส,ปโรปกาเรนนจนฺทเนน.

कानाची शोभा धम्म ऐकण्याने होते, कुंडल घालण्याने नाही; हाताची शोभा दानाने होते, कंकण घालण्याने नाही; आणि उत्तम पुरुषाचे शरीर परोपकाराने शोभून दिसते, चंदनाचा लेप लावण्याने नाही.

๒๖๖.

२६६.

ทานํสีลํปริจฺจาคํ[Pg.95], อชฺชวํมทฺทวํตปํ;

อโกธํอวิหึสญฺจ, ขนฺตีจอวิโรธนํ;

ทเสเตธมฺเมราชาโน, อปฺปมตฺเตนธาเรยฺยุํ.

दान, शील, त्याग, सरळपणा, मृदुता, तप, अक्रोध, अहिंसा, क्षमा आणि अविरोध; राजांनी या दहा राजधर्मांचे अप्रमादपूर्वक पालन करावे.

๒๖๗.

२६७.

ทานํอตฺถจริยาปิย, วาจาอตฺตสมํปิจ;

สงฺคหาจตุโรอิเม, มุนินฺเทนปกาสิตา.

दान, प्रिय बोलणे, जनकल्याणकारी आचरण आणि समानता; हे चार संग्रहवस्तू मुनींद्रांनी प्रकाशित केले आहेत.

๒๖๘.

२६८.

วเนมิคานลภนฺติ, มตาภยานิทฺทสุขํ;

ราชาโนปินลภนฺติ, อุตฺตรถามภีตโต;

สํสารภยภิเตน, นรมนฺติเยปณฺฑิตา.

वणातील प्राण्यांना मृत्यूच्या भयामुळे सुखाची झोप मिळत नाही; राजांनाही त्यांच्यापेक्षा अधिक बलवानांच्या भयामुळे सुख मिळत नाही; परंतु संसाराच्या भयाने भयभीत झालेले विद्वान लोक धम्मामध्ये रममाण होतात.

๒๖๙.

२६९.

ขมาชาคริยุฏฺฐานํ[Pg.96], สํวิภาโคทยิกฺขนา;

นายกสฺสคุณาเอเต, อิจฺฉิตพฺพาหิตตฺถิโน.

क्षमा, जागृतता, उद्योगशीलता, दानशीलता आणि दयाळूपणा; कल्याण इच्छिणाऱ्या नेत्यांमध्ये हे गुण असणे आवश्यक आहे.

๒๗๐.

२७०.

ปริภูโตมุทุโหติ, อติติกฺขญฺจเวรวา;

เอตญฺจอุภยํญตฺวา, อนุมชฺฌํสมาจเร.

अतिशय मऊ असणारा माणूस अपमानित होतो आणि अतिशय कठोर असणारा माणूस शत्रू निर्माण करतो; हे दोन्ही जाणून माणसाने मध्यम मार्गाचे आचरण करावे.

๒๗๑.

२७१.

เนกนฺตมุทุนาสกฺกา, เอกนฺตติขิเณนวา;

มหตฺเตฏฺฐปิตุอตฺตํ, ตสฺมาอุภยมาจเร.

केवळ सौम्य राहून किंवा केवळ कठोर राहून मोठेपण टिकवून ठेवता येत नाही; म्हणून माणसाने दोन्हीचे आचरण करावे.

๒๗๒.

२७२.

กสฺสโกวาณิโชมจฺโจ[Pg.97], สมโณสุตสีลวา;

เตสุวิปุลชาเตสุ, รฏฺฐํปิวิปุลํสิยา.

शेतकरी, व्यापारी, मंत्री आणि बहुश्रुत व शीलवान श्रमण; हे सर्व समृद्ध झाले की राष्ट्रही समृद्ध होते.

๒๗๓.

२७३.

เตสุทุพฺพลชาเตสุ, รฏฺฐํปิทุพฺพลํสิยา;

สรฏฺฐํวิปุลํตสฺมา, ธาเรยฺยรฏฺฐภารวา.

ते दुर्बल झाले की राष्ट्रही दुर्बल होते; म्हणून राष्ट्रधुरा वाहणाऱ्यांनी आपले राष्ट्र समृद्ध ठेवावे.

๒๗๔.

२७४.

มหารุกฺขสฺสผลิโน, อามํฉินฺทติโยผลํ;

รสญฺจสฺสนชานาติ, พีชญฺจสฺสวินสฺสติ.

जो मनुष्य फळांनी बहरलेल्या मोठ्या वृक्षाचे कच्चे फळ तोडतो, त्याला त्याचा रस मिळत नाही आणि त्याचे बीजही नष्ट होते.

๒๗๕.

२७५.

มหารุกฺขูปมํรฏฺฐํ, อธมฺเมนปสาสติ;

รสญฺจสฺสนชานาติ, รฏฺฐญฺจาปิวินสฺสติ.

जे राजे मोठ्या वृक्षासारख्या असलेल्या राष्ट्रावर अधर्माने राज्य करतात, त्यांना राष्ट्राचा रस मिळत नाही आणि त्यांचे राष्ट्रही नष्ट होते.

๒๗๖.

२७६.

มหารุกฺขสฺสผลิโน[Pg.98], ปกฺกํฉินฺทติโยผลํ;

รสญฺจสฺสวิชานาติ, พีชญฺจสฺสนนสฺสติ.

जो मनुष्य फळांनी बहरलेल्या मोठ्या वृक्षाचे पिकलेले फळ तोडतो, त्याला त्याचा रस मिळतो आणि त्याचे बीजही नष्ट होत नाही.

๒๗๗.

२७७.

มหารุกฺขูปมํรฏฺฐํ, ธมฺเมน โยปสาสติ;

รสญฺจสฺสวิชานาติ, รฏฺฐญฺจาปินนสฺสติ.

जे राजे मोठ्या वृक्षासारख्या असलेल्या राष्ट्रावर धर्माने राज्य करतात, त्यांना राष्ट्राचा रस मिळतो आणि त्यांचे राष्ट्रही नष्ट होत नाही.

๒๗๘.

२७८.

โยจราชาชนปทํ, อธมฺเมนปสาสติ;

สพฺโพสธีหิโสราชา, วิรุทฺโธโหติขตฺติโย.

जे राजे आपल्या जनपदावर अधर्माने राज्य करतात, ते क्षत्रिय राजे सर्व औषधी वनस्पतींच्या विरुद्ध जातात.

๒๗๙.

२७९.

ตเถวเนคเมหึสํ[Pg.99], เยยุตฺตากยวิกฺกเย;

โอชาทานพลิกาเร, สโกเสนวิรุชฺฌติ.

त्याचप्रमाणे, खरेदी-विक्रीमध्ये (व्यापारात) गुंतलेल्या आणि कर व नजराणा देणाऱ्या व्यापाऱ्यांना त्रास दिल्याने, राजा स्वतःच्याच कोषाशी (तिजोरीशी) विरोध ओढवून घेतो.

๒๘๐.

२८०.

ปหารวรเขตฺตญฺญู, สงฺคาเมกตนิสฺสเม;

อุสฺสิเตหึสยํราชา, สพเลนวิรุชฺฌติ.

त्याचप्रमाणे, युद्धात पराक्रम गाजविणाऱ्या आणि रणभूमीचे ज्ञान असणाऱ्या शूर योद्ध्यांना त्रास दिल्याने, राजा स्वतःच्याच सैन्याशी विरोध ओढवून घेतो.

๒๘๑.

२८१.

ตเถวอิสโยหึสํ, สํยเมพฺรหฺมจาริโย;

อธมฺมจาริขตฺติโย, สสคฺเคนวิรุชฺฌติ.

त्याचप्रमाणे, संयमी आणि ब्रह्मचर्य पाळणाऱ्या ऋषी-मुनींना त्रास दिल्याने, अधर्मी क्षत्रिय (राजा) स्वर्गाशी (सुगतीशी) विरोध ओढवून घेतो.

๒๘๒.

२८२.

สยํกตานปเรน[Pg.100], มหานชฺโชชุวงฺกตา;

อิสฺสเรนตถารญฺญา, สรฏฺเฐอธิปจฺจตฺตา.

मोठ्या नद्या स्वतःच वाकड्या-तिकड्या होतात, दुसऱ्या कोणामुळे नाही; त्याचप्रमाणे, आपल्या राज्याचा स्वामी आणि अधिपती असलेला राजा स्वतःच्याच कर्माने नष्ट होतो, दुसऱ्या कोणामुळे नाही.

๒๘๓.

२८३.

ปุตฺโตปาปํกโตมาตา,สิสฺโสปาปํกโตครุ;

นาคเรหิกโตราชา,ราชาปาปํปุโรหิโต.

पुत्राने पाप केले तर माता, शिष्याने पाप केले तर गुरू, नागरिकांनी पाप केले तर राजा आणि राजाने पाप केले तर पुरोहित (त्या पापाचा भागीदार होतो).

๒๘๔.

२८४.

ปุญฺญาปุญฺญํกโรนฺเตสุ, ฉภาโคเอกเทสกํ;

ราชาลภติสพฺเพหิ, ตสฺมาปาปานิวารเย;

ปุญฺญเมวปวฑฺเฒนฺโต, ชนกายํปสาสเย.

लोक जे काही पुण्य किंवा पाप करतात, त्या सर्वांमधून राजाला सहावा भाग मिळतो; म्हणून राजाने लोकांना पापापासून परावृत्त करावे आणि पुण्याचीच वृद्धी करत प्रजेचे पालन करावे.

๒๘๕.

२८५.

พาลสฺสชีวิตํอปฺปํ[Pg.101], ปณฺฑิตสฺสพหุตรํ;

ชนกายสฺสราชาว, ราชธมฺโมวราชุนํ.

मूर्खाचे जीवन अल्प (मूल्यहीन) असते आणि पंडिताचे (बुद्धिमानाचे) जीवन बहुमूल्य असते. ज्याप्रमाणे राजा हा प्रजेचा प्रमुख असतो, त्याचप्रमाणे राजधर्म हा राजांचा प्रमुख (श्रेष्ठ मार्गदर्शक) असतो.

๒๘๖.

२८६.

อนายกาวินสฺสนฺติ, นสฺสนฺติพหุนายกา;

ถินายกาวินสฺสนฺติ, นสฺสนฺติสุสุนายกา.

नायक (नेता) नसलेले नष्ट होतात, अनेक नायक असलेलेही नष्ट होतात, स्त्री नायक असलेले नष्ट होतात आणि लहान मूल (अपरिपक्व) नायक असलेलेही नष्ट होतात.

๒๘๗.

२८७.

กจฺฉปีนญฺจมจฺฉีนํ, กุกฺกุฏีนญฺจเธนุนํ;

ปุตฺตโปโสยถาโหติ, ตถามจฺเจสุราชุนํ.

ज्याप्रमाणे कासवी, मासे, कोंबड्या आणि गाई आपापल्या पिल्लांचे संगोपन करतात, त्याचप्रमाणे राजाने आपल्या मंत्र्यांचे (अमात्यांचे) संगोपन (काळजी) केले पाहिजे.

๒๘๘.

२८८.

นหิราชกุลํปตฺโต[Pg.102], อญฺญาโตลภเตยสํ;

นาสูโรนาติทุมฺเมโธ, นปมตฺโตกุทาจนํ.

राजकुलात पोहोचलेला मनुष्य जर अज्ञात (गुणहीन), भित्रा, अत्यंत मूर्ख किंवा सदैव प्रमादी (असावध) असेल, तर त्याला कधीही यश मिळत नाही.

๒๘๙.

२८९.

ยทาสีลญฺจปญฺญญฺจ[Pg.103], โสเจยฺยญฺจาธิคจฺฉติ;

อถวิสาสิโตตมฺหิ, คุยฺหญฺจสฺสนรกฺขติ.

जेव्हा तो (सेवक) शील, प्रज्ञा आणि शुचिता (पवित्रता) प्राप्त करतो, तेव्हा राजा त्याच्यावर विश्वास ठेवतो आणि तो राजाचे गुपित सुरक्षित ठेवतो.

๒๙๐.

२९०.

ทิวาวายทิวารตฺตึ, ราชกิจฺเจสุปณฺฑิโต;

อชฺฌิฏฺโฐนวิกปฺเปยฺย, สราชวสตึวเส.

दिवस असो वा रात्र, राजाच्या कामासाठी बोलावले असता बुद्धिमान माणसाने संकोच किंवा शंका करू नये; अशा प्रकारे त्याने राजदरबारात राहावे.

๒๙๑.

२९१.

นรญฺญาสมกํวตฺถํ, นมาลํนวิเลปนํ;

อากปฺปํสรกุตฺตึวา, นรญฺญาสทิสมาจเร.

राजाने परिधान केलेल्या वस्त्रांसारखी वस्त्रे, माळा किंवा सुगंधी द्रव्ये वापरू नयेत; तसेच राजासारखी अंगविक्षेप किंवा आवाजाची नक्कल करू नये.

๒๙๒.

२९२.

กิเฬราชาอมจฺเจหิ[Pg.104], ภริยาปริวาริโต;

นามจฺโจราชภริยา, ภาวํกุพฺเพถปณฺฑิโต.

जेव्हा राजा आपल्या पत्नींनी वेढलेला असताना मंत्र्यांसोबत क्रीडा करत असेल, तेव्हा बुद्धिमान मंत्र्याने राजाच्या पत्नींबद्दल कोणताही आसक्तीचा भाव दाखवू नये.

๒๙๓.

२९३.

อนุทฺธโตอจปโล, นิปโกสํวุตินฺทฺริโย;

มโนปณิธิสมฺปนฺโน, สราชวสตึวเส.

अहंकाररहित, चंचल नसलेला, बुद्धिमान, इंद्रियांवर ताबा असलेला आणि मनात चांगला संकल्प बाळगणारा होऊन त्याने राजदरबारात राहावे.

๒๙๔.

२९४.

นาสฺสภริยากิเฬยฺย, นมนฺเตยฺยรโหคโต;

นาสฺสโกเสธนํคณฺเห, สราชวสตึวเส.

त्याने राजाच्या पत्नींशी क्रीडा करू नये, त्यांच्याशी एकांतात बोलू नये आणि राजाच्या तिजोरीतून धन घेऊ नये; अशा प्रकारे त्याने राजदरबारात राहावे.

๒๙๕.

२९५.

น [Pg.105] นิทฺทํพหุํมญฺเญยฺย, นมทายสุรํปิเว;

นาสทาเยมิเคหญฺเญ, สราชวสตึวเส.

त्याने जास्त झोपू नये, मद्यपान करू नये आणि राजाच्या जंगलातील प्राण्यांची शिकार करू नये; अशा प्रकारे त्याने राजदरबारात राहावे.

๒๙๖.

२९६.

นาสฺสปิฏฺฐํนปลฺลงฺกํ, นโกจฺฉํนนาวํรถํ;

สมฺมโตมฺหีติอารุฬฺเห, สราชวสตึวเส.

मी राजाचा अत्यंत प्रिय आहे असे समजून त्याने राजाचे आसन, पलंग, खुर्ची, नौका किंवा रथावर चढू नये; अशा प्रकारे त्याने राजदरबारात राहावे.

๒๙๗.

२९७.

นาติทูเรภเชรญฺโญ, นจฺจาสนฺเนวิจกฺขโณ;

สมุขาจสฺสติฏฺเฐยฺย, สนฺตสนฺโตสภตฺตุโน.

बुद्धिमान माणसाने राजाच्या फार दूरही राहू नये आणि फार जवळही राहू नये; त्याने आपल्या स्वामीचा आदर करत त्यांच्या समोर उभे राहावे.

๒๙๘.

२९८.

นเมราชาสขาโหติ [Pg.106]๖, นราชาโหติเมถุโน;

ขิปฺปํกุชฺฌนฺติราชาโน, สุเลนกฺขิวฆฏฺฏิตํ.

राजा माझा मित्र नाही किंवा तो माझ्या समान दर्जाचा नाही (हे लक्षात ठेवावे); कारण सुईने डोळ्याला स्पर्श केल्यावर जशी तीव्र वेदना होते, तसेच राजे लवकर संतप्त होतात.

๒๙๙.

२९९.

นปูชิโตมญฺญมาโน, เมธาวีปณฺฑิโตนโร;

ผรุสํปติมนฺเตยฺย, ราชานํปริสํคตํ.

आपला योग्य सन्मान झाला नाही असे वाटले तरी, बुद्धिमान आणि चतुर माणसाने सभेत राजाशी कठोरपणे बोलू नये.

๓๐๐.

३००.

ลทฺธทฺวาโรลเภทฺวารํ, เนวราชูสุวีสเย;

อคฺคึวสํยโตติฏฺเฐ, สราชวสตึวเส.

राजदरबारात प्रवेश मिळाल्यावर त्याने मर्यादा ओलांडू नये आणि राजाशी अतिपरिचय वाढवू नये; अग्नीजवळ असल्याप्रमाणे स्वतःवर ताबा ठेवून राहावे, अशा प्रकारे त्याने राजदरबारात राहावे.

๓๐๑.

३०१.

ปุตฺตํวาภาตรํวาปิ[Pg.107], สมฺปคฺคณฺหาติขตฺติโย;

คาเมหินิคเมหิวา, รฏฺเฐหิชนปเทหิ;

ตุณฺหิภูโตวุทิกฺเขยฺย, นภเณเฉกปาปกํ.

राजाने आपल्या पुत्राला किंवा भावाला गावे, शहरे, राज्ये किंवा प्रांत देऊन त्यांचा सन्मान केला, तर ते शांत राहून पाहावे, त्याबद्दल कोणतीही वाईट किंवा निंदाजनक गोष्ट बोलू नये.

๓๐๒.

३०२.

หตฺถาโรเหอนิกฏฺเฐ, รถิเกปตฺติการเก;

เตสํกมฺมาวธาเนน, ราชาวฑฺเฒติเวตฺตนํ;

นเตสํอนฺตราคจฺเฉ, สราชวสตึวเส.

हत्तीस्वार, अंगरक्षक, रथस्वार किंवा पायदळ सैनिक यांच्या कामाची दखल घेऊन जर राजा त्यांचे वेतन वाढवत असेल, तर त्यांच्यामध्ये अडथळा आणू नये; अशा प्रकारे त्याने राजदरबारात राहावे.

๓๐๓.

३०३.

จาโปวูนูทโรจสฺส[Pg.108], วํโสวาปิปกมฺปยฺเย;

ปฏิโลมํนวตฺเตยฺย, สราชวสตึวเส.

त्याने धनुष्याप्रमाणे लवचिक आणि बांबूच्या काठीप्रमाणे वाकणारा असावे; राजाच्या इच्छेविरुद्ध कधीही वागू नये, अशा प्रकारे त्याने राजदरबारात राहावे.

๓๐๔.

३०४.

จาโปวูนูทโรจสฺส, มจฺโฉวสฺสอชิวฺหโก;

อภาสํนิปโกสูโร, สราชวสตึวเส.

त्याने धनुष्याप्रमाणे लवचिक, जिभ नसलेल्या माशाप्रमाणे (मौन बाळगणारा), कमी बोलणारा, बुद्धिमान आणि शूर असावे; अशा प्रकारे त्याने राजदरबारात राहावे.

๓๐๕.

३०५.

นพาฬฺหํอิตฺถึคจฺเฉยฺย, สมฺปสฺสํ เตชสงฺขยํ;

กาสํสาสํถทฺธาพลํ, ขีณเมโธนิคจฺฉติ.

तेजाचा (शक्तीचा) क्षय होतो हे ओळखून त्याने स्त्रीच्या मागे अतिशय धावू नये; कारण वीर्य नष्ट झाल्याने खोकला, दमा आणि अशक्तपणा येतो.

๓๐๖.

३०६.

นาติเวลํปภาเสยฺย[Pg.109], นตุณฺหิสพฺพทาสิยา;

อวิติณฺณํมิตํวาจํ, ปตฺถกาเลอุทีรเย.

त्याने अतिप्रमाणात बोलू नये आणि नेहमीच मौनही बाळगू नये; योग्य वेळी मोजके आणि स्पष्ट शब्द बोलावेत.

๓๐๗.

३०७.

อโกธโนอสงฺฆฏฺโฏ,สจฺโจสณฺโหอเปสุโณ;

สมฺผํคิรํนภาเสยฺย,สราชวสตึวเส.

क्रोध न करणारा, कोणाशीही वाद न घालणारा, सत्य बोलणारा, मृदू, चहाडी न करणारा आणि निरर्थक बडबड न करणारा होऊन त्याने राजदरबारात राहावे.

๓๐๘.

३०८.

มาตาปิตุภโรอสฺส[Pg.110], กุเลเชฏฺฐาปจายิโก;

หิริโอตฺตปฺปสมฺปนฺโน, สราชวสตึวเส.

त्याने माता-पित्यांचे संगोपन करावे, कुळातील ज्येष्ठांचा आदर करावा आणि हिरी-ओत्तप्प (पापाची लाज व भीती) यांनी युक्त होऊन राजदरबारात राहावे.

๓๐๙.

३०९.

วินิโตสิปฺปวาทนฺโต, ยตตฺโตนิยโตมุทุ;

อปฺปมตฺโตสุจิทกฺโข, สราชวสตึวเส.

विनयी, कलांमध्ये निपुण, संयमी, नियम पाळणारा, मृदू, अप्रमादी (सावध), पवित्र आणि चतुर होऊन त्याने राजदरबारात राहावे.

๓๑๐.

३१०.

นิวาตวุตฺติวุฑฺเฒสุ[Pg.111], สปฺปติสฺโสสคารโว;

สูรโตสุขสํวาโส, สราชวสตึวเส.

वृद्धांविषयी नम्रता बाळगणारा, आदरयुक्त, विनयशील, शांत स्वभावाचा आणि मिळूनमिसळून राहणारा होऊन त्याने राजदरबारात राहावे.

๓๑๑.

३११.

อารกาปริวชฺเชยฺย, สญฺญิตุํปหิตํชนํ;

ภตฺตารเมวุทิกฺเขยฺย, นจอญฺญสฺสราชิโน.

शत्रूने पाठवलेल्या गुप्तहेरापासून त्याने दूर राहावे; त्याने केवळ आपल्याच स्वामीची सेवा करावी, इतर कोणत्याही राजाकडे पाहू नये.

๓๑๒.

३१२.

สมเณพฺรหฺมเณจาปิ, สีลวนฺเตพหุสฺสุเต;

สกฺกจฺจํปยิรูปาเส, อนฺนปาเนนตปฺปยฺเย;

อาสชฺชปญฺเหปุจฺเฉยฺย, อากงฺขํวุฑฺฒิมตฺตโน.

त्याने शीलवान आणि बहुश्रुत श्रमण व ब्राह्मणांची आदरपूर्वक सेवा करावी, त्यांना अन्न-पानाने तृप्त करावे आणि स्वतःच्या प्रगतीसाठी त्यांना प्रश्न विचारावेत.

๓๑๓.

३१३.

ทินฺนปุพฺพํนหาเปยฺย[Pg.112], ทานํสมณพฺรหฺมเณ;

นจกิญฺจินิวาเรยฺย, ทานกาเลวณิพฺพเก.

श्रमण आणि ब्राह्मणांना पूर्वीपासून दिले जाणारे दान त्याने थांबवू नये; तसेच दान देण्याच्या वेळी याचकांना (भिक्षुकांना) दान देण्यापासून कोणालाही रोखू नये.

๓๑๔.

३१४.

ปญฺญาวาวุฑฺฒิสมฺปนฺโน, วิธานวิธิโกวิโท;

กาลญฺญูสมยญฺญูจ, สราชวสตึวเส.

प्रज्ञावान, गुणांची वृद्धी करणारा, नियम व पद्धतींमध्ये निपुण, काळ आणि वेळ ओळखणारा होऊन त्याने राजदरबारात राहावे.

๓๑๕.

३१५.

อุฏฺฐาตากมฺมเจเรสุ, อปฺปมตฺโตวิจกฺขโณ;

สุสํวิหิตกมฺมนฺโต, สราชวสตึวเส.

कर्तव्ये पार पाडण्यात तत्पर, अप्रमादी (सावध), चतुर आणि आपले काम व्यवस्थितपणे नियोजित करणारा होऊन त्याने राजदरबारात राहावे.

๓๑๖.

३१६.

ขลํสาลํปสุํเขตฺตํ[Pg.113], คนฺตาจสฺสอภิกฺขณํ;

มิตํธญฺญํนิธาเปยฺย, มิตญฺจปาจเยฆเร.

त्याने खळे, कोठार, पशुधन आणि शेतजमीन येथे वारंवार जावे; मोजून धान्य साठवावे आणि घरातही मोजकेच अन्न शिजवावे.

๓๑๗.

३१७.

ปุตฺตํวาภาตรํวาปิ, สีเลสุอสมาหิตํ;

อนงฺควาหิเตพาลา, ยถาเปตาตเถวเต;

โจฬญฺจเนสํปิณฺฑญฺจ, อาสนญฺจปทาปเร.

आपला पुत्र किंवा भाऊ जर शीलाचे पालन करत नसेल, तर ते मूर्ख, ओझे वाहणाऱ्या प्राण्यांसारखे किंवा प्रेतांसारखे आहेत; त्यांना केवळ वस्त्र, अन्न आणि बसण्यासाठी जागा द्यावी (त्यापेक्षा जास्त काही देऊ नये).

๓๑๘.

३१८.

ทาเสกมฺมกเรโปเส[Pg.114], สีเลสุสุสมาหิเต;

ทกฺเขอุฏฺฐานสมฺปนฺเน, อธิปจฺจมฺหิฐาปเย.

परंतु जे दास आणि कामगार शीलाचे उत्तम पालन करणारे, चतुर आणि उद्योगी असतील, त्यांना अधिकाराच्या पदांवर नियुक्त करावे.

๓๑๙.

३१९.

สีลวาจอโลโภจ, อนุรุตฺโตจราชิโน;

อาวีรโหหิโตจสฺส, สราชวสตึวเส.

जो शीलवान, लोभरहित, राजाचा अनुवर्ती (आज्ञाधारक) आणि निष्कपट असतो, त्याने राजवाड्यात राहावे.

๓๒๐.

३२०.

ฉนฺทญฺญูราชิโนอสฺส, จิตฺตฏฺโฐจสฺสราชิโน;

อสงฺกุสกวุตฺติสฺส, สราชวสตึวเส.

जो राजाची इच्छा जाणणारा असतो, राजाच्या मनात स्थान मिळवलेला असतो आणि संकोचरहित (सरळ) वर्तनाचा असतो, त्याने राजवाड्यात राहावे.

๓๒๑.

३२१.

อุจฺฉาทเนนฺหาปเนจ[Pg.115], โธเตปาเทอโทสิรํ;

อาหโตปินกุปฺเปยฺย, สราชวสตึวเส.

अंग रगडताना, अंघोळ घालताना, पाय धुताना किंवा डोक्यावर मार बसला तरी जो रागवत नाही, त्याने राजवाड्यात राहावे.

๓๒๒.

३२२.

กุมฺภิญฺหิปญฺชลึกฺริยา, จาตญฺจาปิปทกฺขิณํ;

กิเมวสพฺพกามานํ, นทาทํธีรมุตฺตมํ.

जो पाण्याने भरलेल्या कुंभालाही हात जोडतो आणि चव्हाट्यालाही प्रदक्षिणा घालतो, अशा धीर व उत्तम पुरुषाला राजा सर्व इच्छा का पूर्ण करून देणार नाही?

๓๒๓.

३२३.

โยเทติสยนํวตฺถํ, ยานํอาวสตํฆรํ;

ปชฺชุนฺโนริวภูตานํ, โภเคหิอภิวสฺสติ.

जो शय्या (बिछाना), वस्त्र, वाहन, निवास आणि घर देतो, तो पर्जन्याप्रमाणे (मेघाप्रमाणे) प्राण्यांवर भोगांचा वर्षाव करतो.

๓๒๔.

३२४.

ทฺเววิเมกณฺฑกาติกฺขา[Pg.116], สรีรปริโสสิตา;

กาเมตินิทฺธโนโยจ, โยจกุปฺปตฺยนิสฺสโร.

हे दोन तीक्ष्ण काटे आहेत जे शरीराला सुकवून टाकतात: एक म्हणजे जो निर्धन असून भोगांची इच्छा करतो, आणि दुसरा जो असमर्थ असूनही क्रोध करतो.

๓๒๕.

३२५.

อธนสฺสรสํขาทา, อพลสฺสหตาหตา;

อปญฺญสฺสกถาวากฺยา, ติวิธํหีนลกฺขณํ.

निर्धनाची स्वादिष्ट भोजनाची इच्छा, दुर्बळाचे मारामारी करणे आणि प्रज्ञाहीनाचे (मूर्खाचे) संभाषण, ही तीन हीन लक्षणे आहेत.

๓๒๖.

३२६.

ปถพฺยามธุราตีณิ[Pg.117], อุจฺฉุนารีสุภาสิตํ;

อุจฺฉุนารีสุตปฺปนฺติ, นตปฺปนฺติสุภาสิตํ.

पृथ्वीवर तीन गोष्टी मधुर आहेत: ऊस, स्त्री आणि सुभाषित (सुवचन). ऊस आणि स्त्री तृप्त करतात, परंतु सुभाषित कधीही तृप्त करत नाही (त्याची गोडी कधी संपत नाही).

๓๒๗.

३२७.

ปถพฺยาตีณิรตนานิ, สงฺคหานิมหีตเล;

สิปฺปํธญฺญญฺจมิตฺตญฺจ, ภวนฺติรตนาอิเม.

पृथ्वीतलावर संग्रह करण्यायोग्य तीन रत्ने आहेत: शिल्प (कला/कौशल्य), धान्य आणि मित्र; हीच खरी रत्ने आहेत.

๓๒๘.

३२८.

กลฺยาณมิตฺตํกนฺตารํ, ยุทฺธํสภายภาสิตุํ;

อสตฺถาคนฺตุมิจฺฉนฺติ, มุฬฺหาเตจตุโรชนา.

कल्याणमित्राकडे जाणे, अरण्यात जाणे, युद्धात जाणे आणि सभेत बोलणे; या चार ठिकाणी जे शस्त्राशिवाय (किंवा तयारीशिवाय) जाऊ इच्छितात, ते चार लोक मूर्ख आहेत.

๓๒๙.

३२९.

ชีวนฺโตปิมตาปญฺจ[Pg.118], พฺยาเสนปริกิตฺติตา;

ทุกฺขิโตพฺยาธิโตปกฺโข, อิณวานิตฺยเสวโก.

जिवंत असूनही मृत मानले गेलेले पाच लोक व्यासांनी सांगितले आहेत: दुःखी, रोगी, पक्षघाती (किंवा मूर्ख), कर्जदार आणि निरंतर सेवा करणारा (नोकर).

๓๓๐.

३३०.

จกฺขุทฺวาราทิกํฉกฺกํ, สํวุโตสปญฺโญนโร;

ฉพฺพิโธโหติสีเลน, อสีเลนาปิฉพฺพิโธ.

डोळे इत्यादी सहा इंद्रियद्वारांवर संयम ठेवणारा प्रज्ञावान मनुष्य शीलवान असल्यामुळे सहा प्रकारचा होतो, आणि शील नसलेलाही सहा प्रकारचा होतो.

๓๓๑.

३३१.

นิทฺทาลุโกปมาโทจ, สุขิโตโรควาลโส;

นิจฺฉนฺโทจกมฺมาราโม, สตฺเตเตสตฺถวชฺชิตา.

झोपाळू, प्रमादी (बेसावध), सुखलोलुप, रोगी, आळशी, निरुत्साही आणि कामातच रमणारा; हे सात जण शास्त्रापासून (विद्येपासून) वंचित राहतात.

๓๓๒.

३३२.

กุลโชปญฺญวาฉนฺโท[Pg.119], หิโรตฺตปฺโปสุตทฺธโร;

อตฺถกาโมสุรกฺโขจ, อฏฺเฐเตสตฺถยุชฺชิตา.

कुलीन, प्रज्ञावान, शिकण्याची इच्छा असणारा, ह्री (लाज) व ओत्तप्प (पापाची भीती) बाळगणारा, बहुश्रुत, हितचिंतक आणि स्वतःचे रक्षण करणारा; हे आठ जण शास्त्राचा (विद्येचा) लाभ घेण्यास योग्य असतात.

๓๓๓.

३३३.

กุลเสฏฺโฐสปญฺโญจ, วุฑฺฒิสูโรจสีลวา;

พหุสฺสุโตวุฏฺฐาโนจ, มีโรสุคติคามิโก;

นเวเตสุชนาเสฏฺฐา, ปาปาตฺตานํนิวารเย.

कुलीन, प्रज्ञावान, समृद्ध, शूर, शीलवान, बहुश्रुत, उद्योगी, सौम्य आणि सुगतीला जाणारा; हे नऊ श्रेष्ठ सज्जन आहेत, ज्यांनी स्वतःला पापापासून परावृत्त केले पाहिजे.

๓๓๔.

३३४.

พุทฺโธปจฺเจกพุทฺโธจ, อรหาอคฺคสาวโก;

มาตาปิตาครุสตฺถา, ทายโกธมฺมเทสโก;

ปณฺฑิเตหิอิเมทส, น ทุพฺภนฺตีติชานิยา.

बुद्ध, प्रत्येकबुद्ध, अर्हत, अग्रश्रावक, माता, पिता, गुरु, शिक्षक, दाता आणि धम्मदेशक; पंडितांनी हे जाणावे की या दहा जणांशी कधीही द्रोह करू नये.

๓๓๕.

३३५.

ธมฺมตฺถกามโมกฺขานํ[Pg.120], ปาโณสํสิทฺธิการณํ;

ตํนิฆาโตกึนิหโต, รกฺขิโตกึนรกฺขติ.

धम्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष यांच्या सिद्धीचे कारण प्राण (जीवन) आहे. त्याचा नाश झाल्यावर काय नष्ट होत नाही? आणि त्याचे रक्षण केल्यावर कशाचे रक्षण होत नाही?

๓๓๖.

३३६.

สถํทีฆายุโกสพฺพ[Pg.121], สตฺตานํสุขการณํ;

อสถํปนสพฺเพสํ, ทุกฺขเหตุนสํสโย.

प्रामाणिकपणा (सज्जनता) हा सर्व प्राण्यांच्या दीर्घायुष्याचे आणि सुखाचे कारण आहे; तर अप्रामाणिकपणा (दुर्जनता) हा सर्वांच्या दुःखाचे कारण आहे, यात शंका नाही.

๓๓๗.

३३७.

ยนฺตคโตอุจฺฉุรสํ, นชหาติคโชตถา;

สงฺคาเมสุคโตลิฬํ, สุสฺสุเตนาปิจนฺทนํ.

यंत्रात टाकला तरी ऊस आपला रस सोडत नाही, युद्धात गेला तरी हत्ती आपली क्रीडा (लीला) सोडत नाही, आणि सुकले तरी चंदन आपला सुगंध सोडत नाही.

๓๓๘.

३३८.

สารคนฺธํนชหาติ, ทุกฺขปตฺโตปิปณฺฑิโต;

นชหาติสตํธมฺมํ, สุขกาเลกถาวกา.

चंदन जसे आपल्यातील उत्तम सुगंध सोडत नाही, तसेच पंडित मनुष्य दुःखात पडला तरी सज्जनांचा धम्म सोडत नाही; मग सुखाच्या काळात तर काय सांगावे!

๓๓๙.

३३९.

อตฺตาพนฺธุมนุสฺสานํ, ริปุอตฺตาวชนฺตุนํ;

อตฺตาวนิยโตญาติ, อตฺตาวนิยโตริปุ.

मनुष्य स्वतःच स्वतःचा बंधू आहे आणि स्वतःच स्वतःचा शत्रू आहे. स्वतःवर नियंत्रण ठेवणारा स्वतःचा नातेवाईक आहे आणि स्वतःवर नियंत्रण न ठेवणारा स्वतःचा शत्रू आहे.

๓๔๐.

३४०.

อตฺตานํปริจฺจาเคน[Pg.122], ยํนิสฺสิตานุรกฺขนํ;

กโรนฺติสชฺชนาเยว, นตํนิติมาตามตํ.

स्वतःचा त्याग करूनही आश्रितांचे रक्षण करणे जे केवळ सज्जनच करतात, ते नीतिशास्त्राच्या अभ्यासकांना मान्य नसते (कारण नीतिशास्त्र स्वतःच्या रक्षणाला प्राधान्य देते).

๓๔๑.

३४१.

สตฺถกพฺพวิจาเรน, กาโลคจฺฉติธีมตํ;

พฺยสเนนอสาธูนํ, นิทฺทายกลเหนวา.

बुद्धिमान लोकांचा वेळ शास्त्र आणि काव्याच्या चिंतनात जातो; तर दुर्जनांचा वेळ व्यसनात, निद्रेत किंवा भांडणात जातो.

๓๔๒.

३४२.

ภมราปุปฺผมิจฺฉนฺติ, ปุติมิจฺฉนฺติมกฺขิกา;

สุชานาคุณมิจฺฉนฺติ, โทสมิจฺฉนฺติทุชฺชนา.

भ्रमर (भुंगे) फुलांची इच्छा करतात, माश्या घाणीची इच्छा करतात; सज्जन गुणांची इच्छा करतात, तर दुर्जन दोषांची इच्छा करतात.

๓๔๓.

३४३.

นมนฺติผลิโนรุกฺขา[Pg.123], นมเตวพุธาชนา;

สุกฺขกฏฺฐญฺจมุฬฺโหจ, เนวนมนฺติภิชฺชเต.

फळांनी लदबदलेली झाडे वाकतात, तसेच बुद्धिमान लोकही नम्र होतात; परंतु सुके लाकूड आणि मूर्ख मनुष्य कधीही वाकत नाहीत, ते तुटून जातील पण वाकणार नाहीत.

๓๔๔.

३४४.

สเจสนฺโตวิวาทติ, ขิปฺปสนฺธิยเรปุน;

พาโลปตฺตาวภิชฺชนฺติ, นเตสมตมาคมุํ.

जर सज्जनांमध्ये वाद झाला, तर ते पुन्हा लवकरच एकत्र येतात (जुळवून घेतात); परंतु मूर्ख लोक मातीच्या घागरीसारखे फुटतात, ते कधीही एकमताला येत नाहीत.

๓๔๕.

३४५.

อปฺปมฺปิสาธูนํธนํ, กูปาวาริวนิสฺสโย;

พหุกํปิอสาธูนํ, นจวาริวอณฺณเว.

सज्जनांचे थोडेसे धनही विहिरीच्या पाण्यासारखे सर्वांना आधार देणारे असते; परंतु दुर्जनांचे भरपूर धनही समुद्राच्या पाण्यासारखे (निरुपयोगी) असते.

๓๔๖.

३४६.

โสกฐานสหสฺสานิ[Pg.124], ภยฐานสตานิจ;

ทิวเสทิวเสมุฬฺหํ, อาวีสนฺตินปณฺฑิตํ.

हजारो शोकाची स्थाने आणि शेकडो भयाची स्थाने दररोज मूर्ख मनुष्याला ग्रासतात, पंडिताला (बुद्धिमानाला) नाही.

๓๔๗.

३४७.

ทุฏฺฐจิตฺโตปนาหิสฺส, โกโธปาสาณเลขิโต;

กุจฺฉิตพฺโพสุชนสฺส, ชเลเลขาจิรฏฺฐิตา.

दुष्ट बुद्धीच्या माणसाचा क्रोध दगडावरील रेषेसारखा (दीर्घकाळ टिकणारा) असतो; तर सज्जन माणसाचा क्रोध पाण्यावरील रेषेसारखा असतो, जो अजिबात टिकत नाही.

๓๔๘.

३४८.

นิทุลุโกอสนฺตุฏฺโฐ, อกตญฺญูจภิรุโก;

สกฺโกนฺตินสมาจารํ, สิกฺขิตุํเตกทาจิปิ.

अतिशय झोपाळू, असंतुष्ट, कृतघ्न आणि भीरू (भित्रा) लोक कधीही चांगल्या आचरणाचे शिक्षण घेऊ शकत नाहीत.

๓๔๙.

३४९.

สาธุตฺตํสุชนสมาคมาขลานํ[Pg.125],สาธูนํนขลสมาคมาขลตฺตํ;

อาโมทํกุสุมภวํทธาติภูมิ,ภูคนฺธํนจกุสุมานิธารยนฺติ.

सज्जनांच्या संगतीने दुर्जनांना सज्जनत्व प्राप्त होते, परंतु दुर्जनांच्या संगतीने सज्जनांना दुर्जनत्व प्राप्त होत नाही; कारण पृथ्वी फुलांचा सुगंध धारण करते, पण फुले पृथ्वीचा मातीचा वास धारण करत नाहीत.

๓๕๐.

३५०.

คุณมทฺธิสมํมกฺเข, ปเรนกลเหสติ;

อทฺธิสมํปกาเสนฺตํ, อนุมตฺตํปิโทสกํ.

दुसऱ्याशी भांडण चालू असताना, मनुष्य त्याच्या पर्वतासारख्या मोठ्या गुणांना लपवतो (मातीमोल करतो) आणि त्याच्या अणुएवढ्या लहान दोषालाही पर्वतासारखे मोठे करून दाखवतो.

๓๕๑.

३५१.

โทสํปรสฺสปสฺสนฺติ, อตฺตโทสํนปสฺสติ;

ติลมตฺตํปรโทสํ, นาฬิเกรํนปสฺสติ.

लोक दुसऱ्यांचे दोष पाहतात, पण स्वतःचे दोष पाहत नाहीत; दुसऱ्याचा तिळाएवढा लहान दोषही त्यांना दिसतो, पण स्वतःचा नारळाएवढा मोठा दोषही त्यांना दिसत नाही.

๓๕๒.

३५२.

โกโธอตฺถํนชานาติ[Pg.126], โกโธธมฺมํนปสฺสติ;

อนฺธตมํตทาโหติ, ยํโกโธสหเตนรํ.

क्रोधाविष्ट मनुष्य हित जाणत नाही, क्रोध धम्म पाहत नाही; जेव्हा क्रोध मनुष्यावर ताबा मिळवतो, तेव्हा तिथे घोर अंधार पसरतो.

๓๕๓.

३५३.

โกโธอพฺภนฺตเรชาโต, ธุวํนาเสติโกธนํ;

วตฺถาลงฺการปุณฺณายํ, มญฺชุสายํสิขียถา.

आतमध्ये उत्पन्न झालेला क्रोध क्रोधी माणसाचा नक्कीच नाश करतो, जसे वस्त्र आणि अलंकारांनी भरलेल्या पेटीत लागलेला अग्नी त्या पेटीचा नाश करतो.

๓๕๔.

३५४.

ราโคนามมโนสลฺลํ, คุณวรตฺตโจรโก;

ราหุวิชฺชาสสงฺกิสฺส, ตโปธนหุตาสโน.

राग (आसक्ती/वासना) हा मनातील शल्य आहे, श्रेष्ठ गुणांची चोरी करणारा चोर आहे, विद्यारूपी चंद्राला गिळणारा राहू आहे आणि तपोबलाचा नाश करणारा अग्नी आहे.

๓๕๕.

३५५.

นติตฺติราชาธเนน[Pg.127], ปณฺฑิโตปิสุภาสิเต;

จกฺขูปิปิยทสฺสเน, สาคโรปิมหาชเล.

राजा धनाने कधी तृप्त होत नाही, पंडित सुभाषिते ऐकून तृप्त होत नाही, डोळे प्रिय वस्तू पाहून तृप्त होत नाहीत आणि समुद्र महाजलाने कधी तृप्त होत नाही.

๓๕๖.

३५६.

อสนฺตุฏฺโฐยตินฏฺโฐ, สนฺตุฏฺโฐปิมหีปติ;

สสชฺชาคณิกานฏฺฐา, นิลชฺชาสุกุลคตา.

असंतुष्ट संन्यासी नष्ट होतो आणि संतुष्ट राजा नष्ट होतो; लाजाळू वेश्या नष्ट होते आणि निर्लज्ज कुलीन स्त्री नष्ट होते.

๓๕๗.

३५७.

ภูปาณฺณวคฺคิถีสิปฺปี, อภิชฺฌาลุจปุคฺคโล;

เอเตสํมหิจฺฉนฺตานํ, มหิจฺฉตาอนิจฺฉิตา.

राजा, समुद्र, अग्नी, स्त्री, कारागीर आणि लोभी मनुष्य; या अतिशय हाव असणाऱ्यांची हाव कधीही संपत नाही.

๓๕๘.

३५८.

อาโรคฺยํปรมํลาภํ[Pg.128], สนฺตุฏฺฐีปรมํธนํ;

วิสาโสปรมํญาติ, นิพฺพานํปรมํสุขํ.

आरोग्य हा परम लाभ आहे, संतुष्टी (संतोष) हे परम धन आहे, विश्वास हा परम नातेवाईक आहे आणि निब्बान हे परम सुख आहे.

๓๕๙.

३५९.

ทุคฺคตํคจฺฉโภลาภ, ลาโภลาเภนปูรติ;

ถเลปวุฏฺฐปชฺชุนฺน, อาโปอาเปนปูรติ.

हे लाभा, तू दरिद्र्याकडे जा, कारण लाभ लाभाने तृप्त होत नाही. कोरड्या जमिनीवर पडणाऱ्या पावसाच्या ढगाप्रमाणे, पाणी पाण्यानेच भरते.

๓๖๐.

३६०.

โพธยนฺตินยาจนฺติ, เทหีติปจฺฉิมาชนา;

ปสฺสวตฺถุํอทานสฺส, มาภวตูติอีทิโส.

नंतरचे (किंवा कनिष्ठ) लोक 'द्या' अशी याचना न करता केवळ जाणीव करून देतात. दान न देण्याचे फळ पहा, आणि 'माझी अशी अवस्था होऊ नये' असा विचार करा.

๓๖๑.

३६१.

เสเลเสเลนมาณิกํ[Pg.129], คเชคเชนมุตฺติกํ;

วเนวเนนจนฺทนํ, ฐาเนฐาเนนปณฺฑิตํ.

प्रत्येक पर्वतावर मणी नसतो, प्रत्येक हत्तीमध्ये मोती नसतो, प्रत्येक वनात चंदन नसते आणि प्रत्येक ठिकाणी पंडित (विद्वान) नसतात.

๓๖๒.

३६२.

สเตสุชายเตสูโร, สหสฺเสสุจปณฺฑิโต;

วากฺยํสตสหสฺเสสุ, จาโคภวติวานวา.

शंभरांमध्ये एखादा शूर जन्मतो, हजारांमध्ये एखादा पंडित (विद्वान) जन्मतो, लाखो लोकांमध्ये एखादा वक्ता जन्मतो, तर एखादा दाता (त्यागी) मिळणे कठीणच असते.

๓๖๓.

३६३.

ชิเนนอาคตํสูรํ, ธนญฺจเคหมาคตํ;

ชิณฺณอนฺนํปสํเสยฺย, ทารญฺจคตโยพฺพนํ.

विजय मिळवून परतलेल्या शूराची, घरात आलेल्या धनाची, पचलेल्या अन्नाची आणि तारुण्य निघून गेलेल्या पत्नीची प्रशंसा करावी.

๓๖๔.

३६४.

โปตฺถเกสุจยํสิปฺปํ[Pg.130], ปรหตฺเถสุยํธนํ;

ยทาอิจฺเฉสมุปฺปนฺเน, นตํสิปฺปํนตํธนํ.

पुस्तकात असलेले ज्ञान आणि दुसऱ्याच्या हातात असलेले धन, जेव्हा गरज निर्माण होते तेव्हा ते ज्ञान आणि ते धन काहीही कामाचे नसते.

๓๖๕.

३६५.

วาจาวุธาจราชาโน, สจฺจาวุธาจสมณา;

ธนาวุธาเสฏฺฐิโนจ, โคณาวุธาทลิทฺทกา.

राजे हे वाणीचे शस्त्र बाळगणारे असतात, श्रमण (भिक्खू) हे सत्याचे शस्त्र बाळगणारे असतात, श्रेष्ठ (श्रीमंत व्यापारी) हे धनाचे शस्त्र बाळगणारे असतात आणि दरिद्री लोक हे बैलांचे शस्त्र बाळगणारे असतात.

๓๖๖.

३६६.

อุกฺกฏฺเฐสูรมิจฺฉนฺติ, โกลาหเลสุภาสิตํ;

ปิยํอนฺนญฺจปานญฺจ, อตฺถกิจฺเจสุปณฺฑิตํ.

संकटकाळात शूराची इच्छा केली जाते, कोलाहलात सुभाषितेची (चांगल्या बोलण्याची), भूक लागली असता प्रिय अन्न आणि पेयाची, आणि कार्याच्या वेळी पंडिताची (विद्वानाची) गरज भासते.

๓๖๗.

३६७.

กปเณตารเยมิตฺตํ[Pg.131], ทุพฺภิกฺเขธญฺญํธารเย;

สภายํธารเยสิปฺปํ, สงฺคหานิมหีตเล.

संकटकाळात मित्राचे रक्षण करावे, दुष्काळात धान्याचा साठा करावा, सभेत आपल्या कलेचे (विद्येचे) प्रदर्शन करावे; हेच पृथ्वीवरील संग्रह (कल्याणकारी मार्ग) आहेत.

๓๖๘.

३६८.

ทุพฺภิกฺเขอนฺนทานญฺจ, สุภิกฺเขจหิรญฺญทํ;

ภเยจภยธาตารํ, สพฺเพสํวรมํวรํ.

दुष्काळात अन्नदान करणे, सुकाळात सुवर्णदान करणे आणि भीतीप्रसंगी अभयदान देणे, हे सर्व दानांमध्ये श्रेष्ठ दान आहे.

๓๖๙.

३६९.

หํโสมชฺเฌนกากานํ, สีโหคุนฺนํนโสภเต;

คทฺรภานํนตุรงฺโค, พาลานญฺจนปณฺฑิโต.

कावळ्यांच्या मध्ये हंस, गाईंच्या मध्ये सिंह, गाढवांच्या मध्ये घोडा आणि मूर्खांच्या मध्ये पंडित (विद्वान) शोभून दिसत नाही.

๓๗๐.

३७०.

นโสราชาโยอเชยฺยํ[Pg.132], ชินาตินโสสขารํ;

โยอยุตฺเตนชินาติ, นสาภริยาปติโน;

วิโรธตินเตปุตฺตา, เยนภรนฺติ ชิณฺณ.

तो राजा नव्हे जो अन्यायाने जिंकतो, तो मित्र नव्हे जो अयोग्य मार्गाने जिंकतो, ती पत्नी नव्हे जी पतीचा विरोध करते, आणि ते पुत्र नव्हेत जे वृद्ध मातापित्यांचे पालनपोषण करत नाहीत.

๓๗๑.

३७१.

นตฺถิวิชฺชาสมํมิตฺตํ, นตฺถิพฺยาธิสโมริปุ;

นตฺถิอตฺตสมํเปมํ, นตฺถิกมฺมปรํพลํ.

विद्येसारखा दुसरा मित्र नाही, आजारासारखा दुसरा शत्रू नाही, आत्मप्रेमासारखे (स्वतःवरील प्रेमासारखे) दुसरे प्रेम नाही आणि कर्मापेक्षा मोठे दुसरे कोणतेही बळ नाही.

๓๗๒.

३७२.

อิตฺถิมิสฺโสกุโตสีลํ,มํสภกฺโขกุโตทยํ;

สุราปาโนกุโตสจฺจํ,มหาโกโธกุโตตปํ.

स्त्रीसंगात मग्न असलेल्या व्यक्तीला शील कोठून असणार? मांस खाणाऱ्याला दया कोठून असणार? मद्यपान करणाऱ्याला सत्य कोठून असणार? आणि अत्यंत क्रोधी माणसाला तप (संयम) कोठून असणार?

๓๗๓.

३७३.

กฺวาติภาโรสมตฺถานํ[Pg.133], กึทูโรพฺยวหารินํ;

โกวิเทโสสวิชฺชานํ, โกปโรปิยวาทินํ.

समर्थ (सक्षम) लोकांसाठी कोणते ओझे जड आहे? व्यापाऱ्यांसाठी कोणते अंतर दूर आहे? विद्वानांसाठी कोणता देश परका आहे? आणि प्रिय बोलणाऱ्यांसाठी कोण परका आहे?

๓๗๔.

३७४.

ทุพฺภิกฺโขกสิโนนตฺถิ, สนฺตานํนตฺถิปาปโก;

มุคสฺสกลโหนตฺถิ, นตฺถิชาครโตภยํ.

शेतकऱ्याला दुष्काळाची भीती नसते, शांत (संयमी) व्यक्तीला पाप नसते, मुक्या माणसाचा कधी वाद होत नाही आणि जागृत राहणाऱ्याला कधीही भय नसते.

๓๗๕.

३७५.

พาลิตฺถีมกฺขิกาตุณฺฑิ, อิสีนญฺจกมณฺฑลุ;

เสตมฺพุผลํตมฺพุลํ, โนชฺฌิฏฺฐมุปชายโต.

लहान मुलगी, माशीचे तोंड, ऋषींचा कमंडलू, पांढरे पाणी, फळ आणि तांबूल (विडा) हे कधीही उष्टे किंवा अपवित्र मानले जात नाहीत.

๓๗๖.

३७६.

ปญฺจรตฺยาสุคนฺธพฺพา[Pg.134], สตฺตรตฺยาธนุคฺคหา;

เอกมาสาสุภริยา, อฑฺฒมาสาสิสฺสามลา.

पाच रात्री रियाज न केल्यास संगीतकार, सात रात्री सराव न केल्यास धनुर्धारी, एक महिना दूर राहिल्यास चांगली पत्नी आणि अर्धा महिना अभ्यास न केल्यास शिष्य मलिन (अकार्यक्षम) होतो.

๓๗๗.

३७७.

มลิตฺถิยาทุจฺจริตํ, มจฺเฉรํททโตมลํ;

มลาเวลามกาธมฺมา, อสฺมึโลเกปรมฺหิจ;

มลํมลตรํตโต, อวิชฺชาปรมํมลํ.

दुराचरण हा स्त्रीचा मळ (दोष) आहे, कंजूषपणा हा दात्याचा मळ आहे. या लोकात आणि परलोकात पापी प्रवृत्ती हेच मळ आहेत; परंतु या सर्व मळांपेक्षा अत्यंत वाईट मळ म्हणजे 'अविद्या' (अज्ञान) हाच सर्वात मोठा मळ आहे.

๓๗๘.

३७८.

สุตสฺสรกฺขาสพฺพทาภิโยโค,กุลสฺสวตฺถํปุริสสฺสวิชฺชา;

รญฺโญปมาโทปสโมธนสฺส,อิตฺถีนนฺตุนตฺเถวชาตุรกฺขา.

सततचा अभ्यास हे ज्ञानाचे रक्षण करते, सदाचार हे कुळाचे रक्षण करतो, विद्या हे पुरुषाचे रक्षण करते; राजाचा आळस हा संपत्तीचा नाश करतो, परंतु स्त्रियांचे रक्षण (स्वतःच्या शीलाशिवाय) इतर कशानेही होऊ शकत नाही.

๓๗๙.

३७९.

สตฺตานํชรตาหนฺติ[Pg.135], ตณฺหาหนฺติสพฺพสุขํ;

สพฺพพลํจินฺตาหนฺติ, ทยาหนฺติสกํธนํ.

वृद्धत्व प्राण्यांचा नाश करते, तृष्णा (वासना) सर्व सुखांचा नाश करते, चिंता सर्व शक्तीचा नाश करते आणि दया स्वतःच्या धनाचा नाश करते (दानात खर्च झाल्यामुळे).

๓๘๐.

३८०.

นีเจวาโสสิรึหนฺติ, หนฺติครุํจยาจโก;

ปสํสาสุคุณํหนฺติ, หนฺติจิตฺตํอสญฺญตา.

नीच लोकांसोबत राहणे वैभवाचा नाश करते, याचना करणे आदराचा नाश करते, खोटी प्रशंसा सद्गुणांचा नाश करते आणि असंयम मनाचा नाश करतो.

๓๘๑.

३८१.

อสนํภยมนฺตานํ[Pg.136], มจฺจานํมรณํภยํ;

อุตฺตมานนฺตุสพฺเพสํ, อวมานํปรํภยํ.

मरणशील प्राण्यांना मृत्यूचे भय असते, परंतु सर्व उत्तम (प्रतिष्ठित) व्यक्तींसाठी अपमान हेच सर्वात मोठे भय असते.

๓๘๒.

३८२.

สูริโยตปนํตโป, นสนฺติปริวาริตา;

จนฺทรํสีตลํชาตํ, ตารกาปริวาริตา;

อุปมาเอตฺถญาตพฺพา, สูริยจนฺทราชุนํ.

सूर्य आपल्या उष्णतेने तळपतो आणि तो परिवाराने (ताऱ्यांनी) वेढलेला नसतो; चंद्र शीतल किरणे देतो आणि तो ताऱ्यांनी वेढलेला असतो. राजांच्या बाबतीत सूर्य आणि चंद्राची हीच उपमा समजून घ्यावी.

๓๘๓.

३८३.

อลโสมนฺทพุทฺธิจ, สุขิโตโรคปีฬิโต;

นิทฺทาโรมํสวฑฺฒโน, สุภกฺโขจวิลุทฺธโก.

आळशी, मंदबुद्धी असलेला, केवळ सुखाची इच्छा करणारा, रोगाने पीडित असलेला, अतिनिद्रा घेणारा, केवळ शरीराचे मांस वाढवणारा आणि केवळ चविष्ट अन्नाचा शोध घेणारा मनुष्य विद्या प्राप्त करू शकत नाही.

๓๘๔.

३८४.

ปมาโทชายเตมทา, ปมาทาชายเตขโย;

ขยาโทสาปวฑฺฒนฺติ, มทํกึนชเหพุโธ.

मदापासून (अहंकारापासून) प्रमाद (बेसावधपणा) निर्माण होतो, प्रमादापासून नाश होतो, नाशापासून दोष वाढतात; मग बुद्धिमान माणसाने मदाचा त्याग का करू नये?

๓๘๕.

३८५.

ยาทิสํวปฺปเตพีชํ[Pg.137], ตาทิสํผลํสมฺปตฺโต;

กลฺยาณการิกลฺยาณํ, ปาปการีจปาปกํ.

माणूस जसे बीज पेरतो, तसेच फळ त्याला मिळते; कल्याणी (चांगले) कर्म करणाऱ्याला चांगले फळ मिळते आणि पाप कर्म करणाऱ्याला वाईट फळ मिळते.

๓๘๖.

३८६.

ปุญฺญาปาปผลํโยเจ, นสทฺทหติสจฺจโต;

โสเวสกานนํขิปฺปํ, อาทาสตลมานเย.

जो मनुष्य पुण्य आणि पापाच्या फळावर खरोखर विश्वास ठेवत नाही, त्याने स्वतःचे तोंड आरशात पाहावे (आणि स्वतःच्या कर्माचे प्रतिबिंब ओळखावे).

๓๘๗.

३८७.

สมฺปรายิกตฺเถโย[Pg.138], นสทฺทหติเจปิโส;

อาวาเสสปฺปคามีนํ, โมกฺขเภกึนปสฺสติ.

जर एखादा मूर्ख माणूस परलोकातील कर्माच्या फळावर विश्वास ठेवत नसेल, तर तो नरकात जाणाऱ्या प्राण्यांचे दुःख आणि मुक्तांचा मोक्ष (मुक्ती) का पाहत नाही?

๓๘๘.

३८८.

สทฺธาหิริจโอตฺตปฺปํ, พาหุสจฺจํวิรํสติ;

ปญฺญาจสตฺตธมฺเมหิ, สมฺปนฺโนปณฺฑิโตมโต.

श्रद्धा, हिरी (पापाची लाज), ओत्तप्प (पापाचे भय), बहुश्रुतता (ज्ञान), वीर्य (प्रयत्न), सती (स्मृती) आणि प्रज्ञा या सात गुणांनी युक्त असलेल्या व्यक्तीलाच पंडित (विद्वान) मानले जाते.

๓๘๙.

३८९.

รวิมูลํสสีขนฺธํ, โสริองฺคาจปตฺติกํ;

พุทฺธํปุปฺผํครุพีชํ, ภรคุผลเมวจ.

सूर्य हे मूळ आहे, चंद्र हा खांदा (फांदी) आहे, मंगळ आणि शनी ही पाने आहेत, बुध हे फूल आहे, गुरू हे बीज आहे आणि शुक्र हे फळ आहे.

๓๙๐.

३९०.

โปตฺถกาทีนิเขตฺตํว[Pg.139], เลขานิยุคนงฺคลํ;

อกฺขรานิพีชํกตฺวา, จรนฺโตปณฺฑิโตภเว.

पुस्तकादी साधनांना शेत मानून, लेखणीला जू आणि नांगर मानून, आणि अक्षरांना बीज बनवून जो अभ्यास करतो, तोच पंडित (विद्वान) होतो.

๓๙๑.

३९१.

อกฺขรํเอกเมกญฺจ, พุทฺธรูปํสมํสิยา;

ตสฺมาหิปณฺฑิโตโปโส, ลิเขยฺยปิฏกตฺตยํ.

प्रत्येक अक्षर हे बुद्धांच्या रूपासारखेच पवित्र असते; म्हणूनच बुद्धिमान माणसाने त्रिपिटकाचे लेखन करावे.

๓๙๒.

३९२.

ทุคฺคตึนาภิชาเยยฺย, ปิฏกตฺตยการโก;

พหุกฺขตฺตุํจกฺกวตฺติ, ราชาจตุทีปาธิโป.

त्रिपिटकाची निर्मिती (लेखन) करणारा कधीही दुर्गतीला प्राप्त होत नाही; तो अनेक वेळा चारही द्वीपांचा अधिपती असा चक्रवर्ती राजा होतो.

๓๙๓.

३९३.

ปเทสรชฺชํวิปุลํ, คณนาโตอสงฺขฺเยโย;

ฉกามาวจโรเทว, ราชาโหติพหุกฺขตฺตุํ.

तो असंख्य वेळा प्रादेशिक राज्याचा स्वामी होतो आणि सहा कामावचर देवलोकांचा राजा होतो.

๓๙๔.

३९४.

ทานาทีนิจปุญฺญานิ[Pg.140], กโรนฺโตโพธิองฺกุโร;

ภวาสพฺพงฺคสมฺปนฺโน, ติโลกปูชิโตภเว.

दान इत्यादी पुण्यकर्मे करणारा बोधिसत्व सर्व गुणांनी संपन्न होऊन तिन्ही लोकांमध्ये पूजनीय होतो.

๓๙๕.

३९५.

อทฺเธมหทฺธเนผิเต, ชายเรกุลมุตฺตเม;

อุตฺตเมเนวสํวาโส, ปิฏกตฺตยวาจโก.

त्रिपिटकाचे वाचन करणारा अत्यंत श्रीमंत, समृद्ध आणि उत्तम कुळात जन्म घेतो आणि त्याचा सहवास नेहमी उत्तम लोकांशीच होतो.

๓๙๖.

३९६.

เอกกฺขรผเลนหิ, ปิฏกตฺตยการโก;

จตุราสีติสหสฺสํ, ลภนฺติปวรํสุขํ.

त्रिपिटकाच्या एका एका अक्षराच्या लेखनाच्या फळाने मनुष्य चौऱ्याऐंशी हजार पट श्रेष्ठ सुख प्राप्त करतो.

๓๙๗.

३९७.

อปฺปเกนาปิเมธาวี, ปาภเตนวิจกฺขโณ;

สมุฏฺฐาเปติอตฺตานํ, อนุมคฺคิวสนฺธมํ.

ज्याप्रमाणे हुशार माणूस लहानशा ठिणगीला फुंकून मोठा अग्नी पेटवतो, त्याचप्रमाणे बुद्धिमान आणि चतुर मनुष्य अगदी थोड्या भांडवलानेही स्वतःची प्रगती करतो.

๓๙๘.

३९८.

ทุกฺขํปาปสฺสปุญฺญสฺส[Pg.141], สุขํมิสฺสสฺสมิสฺสกํ;

สพฺพํสทิสกํยาติ, ญาตพฺพํกมฺมุโนผลํ.

पापाचे फळ दुःख असते, पुण्याचे फळ सुख असते आणि मिश्र कर्माचे फळ मिश्र (सुख-दुःख दोन्ही) असते; सर्व काही कर्माच्या अनुरूपच मिळते, हे कर्माचे फळ म्हणून जाणावे.

๓๙๙.

३९९.

โจเทนฺโตจตุภาคาจ, กมฺมการาตโยภาคา;

สามิโนสมภาคาจ, เอกภาคานุโมทนา.

प्रेरणा देणाऱ्याला चौथा भाग, काम करणाऱ्यांना तीन भाग, मालकाला समान भाग आणि अनुमोदन देणाऱ्याला एक भाग मिळतो.

๔๐๐.

४००.

อนตฺตสฺสวากฺยาปรมํตุณฺหิ[Pg.142],อสนฺตมิตฺตาปรมํเอกํ;

สุรูปทาราวรมนฺธา,ทูเรกลาภาวรมสฺสสุกฺขํ.

अयोग्य व्यक्तीच्या बोलण्यापेक्षा मौन श्रेष्ठ आहे; वाईट मित्रांपेक्षा एकटे राहणे श्रेष्ठ आहे; सुंदर पत्नीपेक्षा अंध असणे श्रेष्ठ आहे; आणि दूरच्या लाभापेक्षा तात्काळ मिळणारे सुख श्रेष्ठ आहे.

๔๐๑.

४०१.

หีนจชฺโชปิเจ โหติ, อุฏฺฐาตาธีติมานโร;

สีลอาจารสมฺปนฺโน, นิเสอคฺคิวภาสติ.

जरी एखादा मनुष्य हीन कुळात जन्मलेला असला, तरी जर तो उद्योगी, धैर्यवान, शील आणि सदाचाराने संपन्न असेल, तर तो रात्रीच्या अग्नीप्रमाणे प्रकाशतो.

๔๐๒.

४०२.

นจชฺชวสโลโหติ,นจชฺชโหติพฺรหฺมโณ;

กมฺมุนาวสโลโหติ,กมฺมุนาโหติพฺรหฺมโณ.

जन्माने कोणीही हीन (वसळ) होत नाही आणि जन्माने कोणी ब्राह्मण होत नाही; कर्मानेच माणूस हीन होतो आणि कर्मानेच तो ब्राह्मण होतो.

๔๐๓.

४०३.

ปถวีเวฬุกํปตฺตํ[Pg.143], จกฺกวาฬํสุจิปฺผลํ;

สิเนรุวมฺมิกํขุทฺทํ, สมุทฺโทปาติตํยถา.

पृथ्वी बांबूच्या पानावढी, चक्रवाळ (विश्व) सुईच्या टोकाएवढे, मेरू पर्वत लहान वारुळासारखा आणि समुद्र एका लहान पाण्याच्या थेंबासारखा वाटतो.

๔๐๔.

४०४.

เอเกเนวจกปฺเปน, มาตุขีรํนสญฺจยํ;

ตโตตุสมุทฺโทจาปิ, อติเรกตรํพหุํ.

केवळ एकाच कल्पामध्ये मनुष्याने प्यायलेल्या आईच्या दुधाचा साठा हा महासागराच्या पाण्यापेक्षाही कितीतरी पटीने अधिक आहे.

๔๐๕.

४०५.

พฺรหฺมาติมาตาปีตโร, ปุพฺพาจริยาวุจฺจเต;

อาหุเนยฺยาจปุตฺตานํ, ปชานมนุกมฺปกา.

माता-पिता हे 'ब्रह्मा' म्हटले जातात, त्यांना 'पहिले आचार्य' म्हटले जाते. ते आपल्या मुलांच्या पूजेस पात्र असतात आणि आपल्या अपत्यांवर अनुकंपा करणारे असतात.

๔๐๖.

४०६.

ตสฺมาหิเนนมสฺเสยฺย[Pg.144], สกฺกเรยฺยจปณฺฑิโต;

อนฺเนนอโถปาเนน, วตฺเถนสยเนนจ.

म्हणूनच, सुज्ञ माणसाने त्यांना नमस्कार करावा आणि अन्न, पेय, वस्त्र तसेच शय्या देऊन त्यांचा आदर-सत्कार करावा.

๔๐๗.

४०७.

อุจฺฉาทเนนนฺหาเปน, ปาทานํโธวเนนจ;

อุฏฺฐายปาทจริยา, อุปฏฺฐาเปยฺยปณฺฑิโต;

อิเธวนํปสํสนฺติ, ปจฺจสคฺเคปโมทติ.

शरीराला तेल चोळणे, स्नान घालणे, पाय धुणे आणि उठून त्यांची सेवा-चाकरी करणे यांद्वारे सुज्ञ माणसाने त्यांची सेवा करावी. या लोकात लोक त्याची प्रशंसा करतात आणि परलोकात तो स्वर्गात आनंदित होतो.

๔๐๘.

४०८.

เอกสฺเสเกนกปฺเปน[Pg.145], ปุคฺคลสฺสฏฺฐิสญฺจโย;

สมํปพฺพตราสิมฺหิ, อิติวุตฺตํมเหสินา.

एकाच कल्पामध्ये एकाच व्यक्तीच्या हाडांचा संचय हा एखाद्या पर्वताच्या ढिगाऱ्याएवढा होईल, असे महाऋषींनी म्हटले आहे.

๔๐๙.

४०९.

สพฺพทานํธมฺมทานํชินาติ;

สพฺพรสํธมฺมรโสชินาติ,สพฺพรตึธมฺมรติชินาติ;

สพฺพทุกฺขํตณฺหกฺขโยชินาติ.

धम्मदान हे सर्व दानांपेक्षा श्रेष्ठ आहे; धम्मरस हा सर्व रसांपेक्षा श्रेष्ठ आहे; धम्मरती ही सर्व आनंदांपेक्षा श्रेष्ठ आहे; आणि तृष्णेचा क्षय सर्व दुःखांवर विजय मिळवतो.

๔๑๐.

४१०.

อปฺปมาทรตาโหถ, สจิตฺตมนุรกฺขถ;

ทุกฺขาอุทฺธรถตฺตานํ, ปงฺเกสนฺนํวกุญฺชรํ.

अप्रमादामध्ये मग्न राहा, आपल्या चित्ताचे रक्षण करा; चिखलात रुतलेल्या हत्तीप्रमाणे स्वतःला दुःखातून बाहेर काढा.

๔๑๑.

४११.

จชทุชฺชนสํสคฺคํ[Pg.146], ภชสาธุสมาคมํ;

กรปุญฺญมโหรตฺตึ, สรนิจฺจมนิจฺจตํ.

दुर्जनांची संगत सोडा, सज्जनांच्या संगतीचा आश्रय घ्या; दिवस-रात्र पुण्यकर्मे करा आणि अनित्यतेचे निरंतर स्मरण करा.

๔๑๒.

४१२.

อนิจฺจาวตสงฺขารา, อุปฺปาทวยธมฺมิโน;

อุปฺปชฺชิตฺวานิรุชฺฌนฺติ, เตสํวูปสโมสุโข.

सर्व संस्कार खरोखर अनित्य आहेत, ते उत्पन्न होणे आणि नष्ट होणे या स्वभावाचे आहेत; उत्पन्न होऊन ते निरुद्ध होतात, त्यांचा उपशम सुखकारक आहे.

๔๑๓.

४१३.

นหิธมฺโมอธมฺโมจ, อุโภสมวิปากิโน;

อธมฺโมนิรยํเนติ, ธมฺโมปาเปติสุคฺคตึ.

धम्म आणि अधम्म या दोघांचे परिणाम कधीही समान नसतात; अधम्म नरकाकडे घेऊन जातो, तर धम्म सुगतीप्रत पोहोचवतो.

๔๑๔.

४१४.

สมสีสํสมปาทํ[Pg.147], อนฺตรญฺจสมํสมํ;

อิทํมนสินิธาย, ลิเขยฺยปิฏกตฺตยนฺติ.

समान शीर्ष, समान पाद आणि अक्षरांमधील अंतरही अगदी समान ठेवून, हे मनात ठेवून त्रिपिटक लिहावे.