1 นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส
ຂໍນອບນ້ອມແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ພຣະອົງນັ້ນ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ໄກຈາກກິເລດ ຕຣັສຮູ້ຊອບໄດ້ໂດຍພຣະອົງເອງ.
ธมฺมนีติ
ທັມມະນີຕິ
๑.
໑.
วนฺทิตฺวา รตนํ เสฏฺฐํ[Pg.1], นิสฺสาย ปุพฺพเก ครุํ;
นิติธมฺมํปวกฺขามิ, สพฺพโลกสุขาวหํ.
ພາຍຫຼັງໄຫວ້ພຣະຣັຕນະໄຕອັນປະເສີດສຸດ ແລະອາໄສຄູອາຈານໃນປາງກ່ອນແລ້ວ, ຂ້າພະເຈົ້າຈັກກ່າວຄຳສອນແຫ່ງຄວາມປະພຶດ (ນີຕິທັມ) ອັນນຳມາຊຶ່ງຄວາມສຸກແກ່ຊາວໂລກທັງປວງ.
๒.
໒.
อาจริโยจสิปฺปญฺจ, ปญฺญาสุตํกถาธนํ;
เทโสจนิสฺสโยมิตฺตํ, ทุชฺชโนสุชโนพลํ.
ຄູອາຈານ, ສິລະປະວິຊາ, ປັນຍາ, ການຮຽນຮູ້, ວາຈາ, ຊັບ, ຖິ່ນຖານ, ທີ່ພຶ່ງ, ມິດ, ຄົນຊົ່ວ, ຄົນດີ, ແລະກຳລັງ.
๓.
໓.
อิตฺถีปุตฺโตจทาโสจ[Pg.2], ฆราวาโสกตากโต;
ญาตพฺโพจอลงฺกาโร, ราชธมฺโมปเสวโก;
ทุกาทิมิสฺสโกเจว, ปกิณฺณโกติมาติกา.
ຍິງ, ບຸດ, ຄົນຮັບໃຊ້, ການຄອງເຮືອນ, ກິດທີ່ຄວນເຮັດແລະບໍ່ຄວນເຮັດ, ສິ່ງທີ່ຄວນຮູ້, ເຄື່ອງປະດັບ, ຣາຊະທັມ, ຜູ້ຮັບໃຊ້, ໝວດສອງເປັນຕົ້ນ, ແລະໝວດເບັດຕະເລັດ; ເຫຼົ່ານີ້ຄືສາລະບານ.
๔.
໔.
กินฺเตหิปาทสุสฺสสา[Pg.3], เยสํนตฺถิครูนิห;
เยตปฺปาทรโชกิณฺณา, เตวสาธูวิเวกิโน.
ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງກັບການບຳລຸງຮັບໃຊ້ຜູ້ທີ່ບໍ່ມີຄູອາຈານໃນໂລກນີ້? ສ່ວນຜູ້ໃດທີ່ເປື້ອນເປິໄປດ້ວຍຝຸ່ນລະອອງຕີນຂອງຄູອາຈານ, ຜູ້ນັ້ນແລ້ວຈຶ່ງເປັນຄົນດີແລະມີປັນຍາ.
๕.
໕.
วินาครูปเทสนฺตํ, พาโลลงฺกตฺตุมิจฺฉติ;
สมฺปาปุเณนวิญฺญูหิ, หสภาวํกถํนุโส.
ຄົນພານປາດຖະໜາຈະປະດັບຕົນ (ດ້ວຍຄວາມຮູ້) ໂດຍປາສະຈາກຄຳສັ່ງສອນຂອງຄູອາຈານ; ເຂົາຈະຫຼີກເວັ້ນການເປັນທີ່ຫົວຂວັນໃນໝູ່ຜູ້ຮູ້ໄດ້ແນວໃດ?
๖.
໖.
อุฏฺฐานาอุปฏฺฐานาจ, สุสฺสุสาปริจาริกา;
สกฺกจฺจํสิปฺปุคฺคหณํ, ครุํอาราธเยพุโธ.
ຜູ້ມີປັນຍາພຶງເຮັດໃຫ້ຄູອາຈານພໍໃຈ ດ້ວຍການລຸກຕ້ອນຮັບ, ການເຂົ້າໄປບຳລຸງ, ການໃຝ່ໃຈສະດັບຕັບຟັງ, ການຮັບໃຊ້ປົນນิບັດ, ແລະການຕັ້ງໃຈຮຽນສິລະປະວິຊາເປັນຢ່າງດີ.
๗.
໗.
อุปชฺฌาจริยานญฺจ[Pg.4], มาตาปิตูนเมวจ;
สกฺกจฺจํโยนุปฏฺฐาติ, สุโตปิตสฺสตาทิโส.
ຜູ້ໃດບໍ່ເອົາໃຈໃສ່ບຳລຸງຮັບໃຊ້ພຣະອຸປັດຊາ, ຄູອາຈານ, ແລະບິດາມານດາຂອງຕົນໂດຍເຄົາລົບ; ບຸດຂອງຜູ້ນັ້ນກໍຈັກບໍ່ບຳລຸງຮັບໃຊ້ເຂົາເຊັ່ນນັ້ນເໝືອນກັນ.
๘.
໘.
อุปชฺฌาจริยานญฺจ, มาตาปิตูนเมวจ;
สกฺกจฺจํโยอุปฏฺฐาติ, สุโตปิตสฺสตาทิโส;
ຜູ້ໃດເອົາໃຈໃສ່ບຳລຸງຮັບໃຊ້ພຣະອຸປັດຊາ, ຄູອາຈານ, ແລະບິດາມານດາຂອງຕົນໂດຍເຄົາລົບ; ບຸດຂອງຜູ້ນັ້ນກໍຈັກບຳລຸງຮັບໃຊ້ເຂົາເຊັ່ນນັ້ນເໝືອນກັນ.
๙.
໙.
สมฺมาอุปปริกฺขิตฺวา;
อกฺขเรสุปเทสุจ;
โจรฆาโตสิสฺโสสิยา,ครุโจรฏฺฏการโก.
ເມື່ອພິຈາລະນາຢ່າງຖີ່ຖ້ວນໃນຕົວອັກສອນແລະບົດບາດແລ້ວ, ຫາກສິດເປັນໂຈນ, ຄູອາຈານກໍຊື່ວ່າເປັນຜູ້ສ້າງໂຈນຂຶ້ນມາ.
๑๐.
໑໐.
ปณฺฑิโตสุตสมฺปนฺโน[Pg.5], ยตฺถอตฺถีติ เจสุโต;
มหุสฺสาเหนตํฐานํ, คนฺตพฺพํวสุเตสินา.
ຫາກໄດ້ຍິນວ່າ ມີບັນດິດຜູ້ເພີບພ້ອມດ້ວຍຄວາມຮູ້ຢູ່ ນະ ທີ່ໃດ, ຜູ້ສະແຫວງຫາຄວາມຮູ້ ພຶງພະຍາຍາມຢ່າງຍິ່ງ ເພື່ອເດີນທາງໄປຍັງທີ່ນັ້ນ.
๑๑.
໑໑.
สุขํรุกฺขสฺสฉายาว, ตโตญาติมาตาปิตุ;
ตโตอาจริโยรญฺโญ, ตโตชินสฺสสาสนํ.
ຮົ່ມໄມ້ໃຫ້ຄວາມຮົ່ມເຢັນເປັນສຸກ, ຮົ່ມເງົາຂອງຍາດຕິພີ່ນ້ອງແລະບິດາມານດາ ຍິ່ງໃຫ້ຄວາມສຸກກວ່ານັ້ນ; ຮົ່ມເງົາຂອງຄູອາຈານແລະພຣະຣາຊາ ຍິ່ງໃຫ້ຄວາມສຸກກວ່ານັ້ນອີກ, ແລະຮົ່ມເງົາແຫ່ງພຣະສາສນາຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ ຍິ່ງໃຫ້ຄວາມສຸກສູງສຸດ.
๑๒.
໑໒.
ปาสาณฉตฺตํครุกํ, ตโตเทวานจิกฺขนํ;
ตโตวุฑฺฒานโมวาโท, ตโตชินสฺสสาสนํ.
ຄັນຮົ່ມຫີນນັ້ນໜັກ, ຄຳສັ່ງສອນຂອງເທວະດາ ຍິ່ງໜັກກວ່ານັ້ນ; ໂອວາດຂອງຜູ້ອາວຸໂສ ຍິ່ງໜັກກວ່ານັ້ນອີກ, ແລະພຣະສາສນາຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ ຍິ່ງໜັກແໜ້ນທີ່ສຸດ.
๑๓.
໑໓.
ตุลํสลฺลหุกํโลเก[Pg.6], ตโตจปลชาติโก;
ตโตวุฑฺฒานโนวาโท, ยติธมฺเมปมาทโก.
ນຸ່ນເປັນສິ່ງທີ່ເບົາບາງໃນໂລກ, ຄົນທີ່ມີຈິດໃຈໂລເລ ຍິ່ງເບົາກວ່ານັ້ນ; ຜູ້ທີ່ບໍ່ເອົາໃຈໃສ່ຕໍ່ໂອວາດຂອງຜູ້ອາວຸໂສ ຍິ່ງເບົາກວ່ານັ້ນອີກ, ແລະພຣະພິກຂຸຜູ້ປະໝາດໃນທັມ ຍິ່ງເປັນຜູ້ເບົາທີ່ສຸດ.
๑๔.
໑໔.
สุติสมฺมุติสงฺขฺยาจ, โยคานิติวิเสสกา;
คนฺธพฺพาคณิกาเจว, ธนุเพทาจปูรณา.
ພຣະເວດ, ຕຳລາປະເພນີ, ຄະນິດສາດ, ໂຍຄະ, ນີຕິສາດ, ປັດຊະຍາ, ຄັນທັບພະວິທະຍາ, ສິລະປະການຟ້ອນລຳ, ວິຊາທະນູ, ແລະຄຳພີປຸຣານະ.
๑๕.
໑໕.
ติกิจฺฉาอิติหาสาจ[Pg.7], โชติมายาจฉนฺทติ;
เกตุมนฺตาจสทฺทาจ, สิปฺปาฏฺฐารสกาอิเม.
ແພດສາດ, ປະຫວັດສາດ, ດາຣາສາດ, ມາຍາສາດ, ສັນທະສາດ, ວາທະສາດ, ແລະສັບທະສາດ; ເຫຼົ່ານີ້ຄືສິລະປະສາດສິບແປດປະການ.
๑๖.
໑໖.
อลสสฺสกุโตสิปฺปํ, อสิปฺปสฺสกุโตธนํ;
อธนสฺสกุโตมิตฺตํ, อมิตฺตสฺสกุโตสุขํ;
อสุขสฺสกุโตปุญฺญํ, อปุญฺญสฺสกุโตนิพฺพานํ.
ຄົນກຽດຄ້ານ ຈະມີສິລະປະວິຊາໄດ້ແນວໃດ? ຜູ້ບໍ່ມີສິລະປະວິຊາ ຈະມີຊັບໄດ້ແນວໃດ? ຜູ້ບໍ່ມີຊັບ ຈະມີມິດສະຫາຍໄດ້ແນວໃດ? ຜູ້ບໍ່ມີມິດສະຫາຍ ຈະມີຄວາມສຸກໄດ້ແນວໃດ? ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມສຸກ ຈະມີບຸນກຸສົນໄດ້ແນວໃດ? ແລະຜູ້ບໍ່ມີບຸນກຸສົນ ຈະບັນລຸພຣະນິພານໄດ້ແນວໃດ?
๑๗.
໑໗.
สิปฺปํสมํธนํนตฺถิ, สิปฺปํโจรานคณฺหนฺติ;
อิธโลเกสิปฺปํมิตฺตํ, ปรโลเกสุขาวหํ.
ບໍ່ມີຊັບໃດສະເໝີດ້ວຍສິລະປະວິຊາ, ພວກໂຈນກໍບໍ່ສາມາດລັກເອົາສິລະປະວິຊາໄປໄດ້; ໃນໂລກນີ້ ສິລະປະວິຊາເປັນມິດ, ໃນໂລກໜ້າ ມັນຍ່ອມນຳມາຊຶ່ງຄວາມສຸກ.
๑๘.
໑໘.
โพธปุตฺรสทาวิตฺยํ[Pg.8], มาเขทาจริยํครุํ;
สเทเสปูชิโตราชา, พุโธสพฺพตฺถปูชิโต.
ແນ່ລູກຮັກ, ຈົ່ງສຶກສາວິຊາຄວາມຮູ້ຢູ່ສະເໝີ, ຢ່າເຮັດໃຫ້ຄູອາຈານຜູ້ມີພຣະຄຸນຕ້ອງອິດເມື່ອຍ; ພຣະຣາຊາຍ່ອມໄດ້ຮັບການບູຊາສະເພາະໃນແວ່ນແຄວ້ນຂອງຕົນ, ແຕ່ຜູ້ມີປັນຍາຍ່ອມໄດ້ຮັບການບູຊາໃນທຸກຫົນທຸກແຫ່ງ.
๑๙.
໑໙.
โพธปุตฺรกิมาลสฺเส, อโพโธภารวาหโก;
โพธโกปูชิโต โลเก, โพธปุตฺรทิเนทิเน.
ແນ່ລູກຮັກ, ເປັນຫຍັງຈຶ່ງກຽດຄ້ານ? ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມຮູ້ຍ່ອມເປັນພຽງຜູ້ແບກຫາບພາລະ; ຜູ້ມີຄວາມຮູ້ຍ່ອມໄດ້ຮັບການບູຊາໃນໂລກ, ແນ່ລູກຮັກ, ຢູ່ທຸກໆ ວັນ.
๒๐.
໒໐.
รูปโยพฺพนฺนสมฺปนฺนา, วิสาลกุลสมฺภวา;
วิตฺยาหีนานโสภนฺติ, นิคนฺธาอิวกึสุกา.
ບຸກຄົນເຖິງວ່າຈະເພີບພ້ອມດ້ວຍຮູບໂສມແລະຄວາມໜຸ່ມສາວ, ທັງເກີດໃນຕະກູນສູງສົ່ງ, ແຕ່ຫາກປາສະຈາກວິຊາຄວາມຮູ້ແລ້ວ ກໍຍ່ອມບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງ ປຽບເໝືອນດອກຈານ ທີ່ປາສະຈາກກິ່ນຫອມ.
๒๑.
໒໑.
มาตาสตฺรุรุปิตาจ[Pg.9], พาลกาเลนสิกฺขิต;
น โสภติสภามชฺเฌ, หํสมชฺเฌพโกยถา.
ມານດາບິດາທີ່ບໍ່ໄດ້ໃຫ້ບຸດຮຽນໜັງສືໃນໄວເດັກ ຊື່ວ່າເປັນສັດຕູ; ບຸດນັ້ນຍ່ອມບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງໃນທ່າມກາງສະມາຄົມ ປຽບເໝືອນນົກຍາງໃນທ່າມກາງຝູງຫົງ.
๒๒.
໒໒.
คุโณเสฏฺฐงฺคตํยาติ, นอุจฺเจสยเนวเส;
ปาสาทสีขเรวาโส, กาโกกึครุโฬสิยา.
ຄຸນງາມຄວາມດີຍ່ອມເຖິງຄວາມປະເສີດສຸດ, ບໍ່ແມ່ນຍ້ອນການຢູ່ເທິງທີ່ນອນອັນສູງສົ່ງ; ກາທີ່ອາໄສຢູ່ເທິງຍອດຜາສາດ ຈະກາຍເປັນພະຍາຄຣຸດໄດ້ແນວໃດ?
๒๓.
໒໓.
สพฺพสุตมธิยเต, หีนมุกฺกฏฺฐมชฺฌิเม;
สพฺพสฺสอตฺถํชาเนยฺย, นจสพฺพํปโยชเย.
ພຶງສຶກສາຮຽນຮູ້ສິລະປະວິຊາທັງປວງ ທັງຊັ້ນຕ່ຳ, ຊັ້ນສູງ, ແລະຊັ້ນກາງ; ພຶງຮູ້ຄວາມໝາຍຂອງທຸກສິ່ງ, ແຕ່ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງນຳທຸກສິ່ງມາໃຊ້ສະເໝີໄປ.
๒๔.
໒໔.
นโลเกโสภเตมุฬฺโห[Pg.10],เกวลตฺตปสํสโก;
อปิสมฺปิหิโตกูเป,กตวิชฺโชปกาสิโต.
ຄົນເຂົາຜູ້ຍົກຍ້ອງແຕ່ຕົນເອງ ຍ່ອມບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງໃນໂລກ; ສ່ວນຜູ້ມີວິຊາຄວາມຮູ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຖືກປິດບັງໄວ້ໃນນ້ຳສ້າງ ກໍຍ່ອມປາກົດຕົວອອກມາໄດ້.
๒๕.
໒໕.
มทนฺตทมนํสตฺถํ, ขลานํกุรุเตมทํ;
จกฺขุสงฺขารกํเตชํ, อุลูกานมิวนฺธกํ.
ຕຳລາວິຊາອັນເປັນເຄື່ອງກຳຈັດຄວາມມົວເມົາ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຄົນຊົ່ວເກີດຄວາມມົວເມົາ; ປຽບເໝືອນແສງສະຫວ່າງທີ່ຊ່ວຍໃນການເບິ່ງເຫັນຂອງດວງຕາ ແຕ່ກັບເຮັດໃຫ້ນົກເຄົ້າຕາບອດ.
๒๖.
໒໖.
โภชนํเมถุนํนิทฺทา,คเวโปเสจวิชฺชติ;
วิชฺชาวิเสโสโปสสฺส,ตํหีโนโคสโมภเว.
ການກິນ, ການຮ່ວມປະເວນີ, ແລະການນອນຫຼັບ ຍ່ອມມີທັງໃນງົວແລະໃນມະນຸດ; ວິຊາຄວາມຮູ້ເປັນຄຸນສົມບັດພິເສດຂອງມະນຸດ, ຜູ້ໃດປາສະຈາກວິຊານັ້ນ ກໍເໝືອນດັ່ງງົວຕົວໜຶ່ງ.
๒๗.
໒໗.
โยสิสฺโสสิปฺปโลเภน[Pg.11], พหุํพหุํวคณฺหาติ;
มุโควสุปินํปสฺสํ, นสกฺกากถิตุํ ปรํ.
ສິດຜູ້ໃດດ້ວຍຄວາມໂລບໃນສິລະປະວິຊາ ຈຶ່ງຮຽນເອົາຫຼາຍສິ່ງຫຼາຍຢ່າງເກີນໄປ; ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມເປັນເໝືອນຄົນໃບ້ທີ່ຝັນເຫັນສິ່ງຕ່າງໆ ແຕ່ບໍ່ສາມາດບອກເລົ່າໃຫ້ຄົນອື່ນຟັງໄດ້.
๒๘.
໒໘.
สุสฺสุสาสุตวฑฺฒนา, ปญฺญายวฑฺฒนํสุตํ;
ปญฺญายอตฺถํชานนฺติ, ญาโตอตฺโถสุขาวโห.
ການໃຝ່ໃຈສະດັບຕັບຟັງຍ່ອມເພີ່ມພູນການຮຽນຮູ້, ການຮຽນຮູ້ຍ່ອມເພີ່ມພູນປັນຍາ, ບຸກຄົນຍ່ອມຮູ້ຄວາມໝາຍດ້ວຍປັນຍາ, ແລະປະໂຫຍດທີ່ຮູ້ແລ້ວຍ່ອມນຳມາຊຶ່ງຄວາມສຸກ.
๒๙.
໒໙.
อนาคตํภยํทิสฺวา[Pg.12], ทูรโตปริวชฺชเย;
อาคตญฺจภยํทิสฺวา, อภิโตโหติปณฺฑิโต.
ເມື່ອເຫັນໄພອັນຕະລາຍທີ່ຍັງມາບໍ່ເຖິງ ພຶງຫຼີກເວັ້ນເສຍແຕ່ໄກ; ແຕ່ເມື່ອເຫັນໄພອັນຕະລາຍທີ່ມາເຖິງແລ້ວ ບັນດິດຍ່ອມເປັນຜູ້ກ້າຫານ.
๓๐.
໓໐.
โลภํโกธํมทํมานํ, ตนฺทึอิสฺสํปมตฺตกํ;
โสณฺฑํนิทฺทาลุกํมกฺขํ, มจฺเฉรญฺจชเหพุโธ.
ຜູ້ມີປັນຍາພຶງລະເສຍຊຶ່ງຄວາມໂລບ, ຄວາມໂກດ, ຄວາມມົວເມົາ, ຄວາມຖືຕົວ, ຄວາມກຽດຄ້ານ, ຄວາມອິດສາ, ຄວາມປະໝາດ, ຄວາມເປັນນັກເລງ, ຄວາມມັກນອນ, ຄວາມລຶບລູກຸນທ່ານ, ແລະຄວາມຕະໜີ່.
๓๑.
໓໑.
สทฺธาหิริจโอตฺตปฺปํ, พาหุสจฺจํวิรํสติ;
ปญฺญาจสตฺตธมฺเมหิ, สมฺปนฺโนปณฺฑิโตมโต.
ຄວາມເຊື່ອ, ຄວາມລະອາຍຕໍ່ບາບ, ຄວາມເກງກົວຕໍ່ບາບ, ຄວາມເປັນຜູ້ໄດ້ຍິນໄດ້ຟັງຫຼາຍ, ຄວາມພຽນ, ຄວາມລະນຶກໄດ້, ແລະປັນຍາ; ຜູ້ໃດເພີບພ້ອມດ້ວຍທັມເຈັດປະການນີ້ ຜູ້ນັ້ນໄດ້ຊື່ວ່າເປັນບັນດິດ.
๓๒.
໓໒.
ทิฏฺเฐธมฺเมจโยอตฺโถ[Pg.13],โยจตฺโถสมฺปรายิโก;
อตฺถาภิสมยาธีโร,ปณฺฑิโตติปวุจฺจติ.
ປະໂຫຍດໃດໃນປັດຈຸບັນ ແລະປະໂຫຍດໃດໃນພາຍພາກໜ້າ; ຜູ້ມີປັນຍາຜູ້ບັນລຸປະໂຫຍດທັງສອງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ "ບັນດິດ".
๓๓.
໓໓.
สภาวสทิสํวากฺยํ, สภาวสทิสํปิยํ;
สภาวสทิสํโกธํ, โยชานาติสปณฺฑิโต.
ຜູ້ໃດຮູ້ຈັກວາຈาອັນຄວນແກ່ສະຖານະການ, ຮູ້ຈັກຄວາມຮັກອັນຄວນແກ່ສະຖານະການ, ແລະຮູ້ຈັກຄວາມໂກດອັນຄວນແກ່ສະຖານະການ, ຜູ້ນັ້ນແລ້ວຄືບັນດິດ.
๓๔.
໓໔.
ภูปาโลปณฺฑิโตนิจฺจํ, เนวตุลฺโยกุทาจนํ;
สเทเสปูชิโตราชา, พุโธสพฺพตฺถปูชิโต.
ພຣະຣາຊາແລະບັນດິດ ຍ່ອມບໍ່ເທົ່າທຽມກັນໃນການທຸກເມື່ອ; ພຣະຣາຊາຍ່ອມໄດ້ຮັບການບູຊາສະເພາະໃນແວ່ນແຄວ້ນຂອງຕົນ, ແຕ່ຜູ້ມີປັນຍາຍ່ອມໄດ້ຮັບການບູຊາໃນທຸກຫົນທຸກແຫ່ງ.
๓๕.
໓໕.
ปณฺฑิตสฺสปสํสาย[Pg.14], ทณฺโฑพาเลนทิยฺยเต;
ปณฺฑิโตปณฺฑิเตเนว, วณฺณิโตวสุวณฺณิโต.
ການທີ່ຄົນພານຍົກຍ້ອງບັນດິດ ກໍປຽບເໝືອນການລົງໂທດ; ສ່ວນບັນດິດທີ່ບັນດິດດ້ວຍກັນຍົກຍ້ອງສັນເສີນແລ້ວ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນການຍົກຍ້ອງຢ່າງແທ້ຈິງ.
๓๖.
໓໖.
อตฺตนายทิเอเกน, วินิเถนมหาชนา;
วินยํยนฺติสพฺเพปิ, โกธํนาเสยฺยปณฺฑิโต.
ຫາກບຸກຄົນພຽງຄົນດຽວຝຶກຝົນຕົນເອງດີແລ້ວ, ມະຫາຊົນທັງປວງກໍຈັກຕັ້ງຢູ່ໃນລະບຽບວິໄນໄປດ້ວຍ; ດັ່ງນັ້ນ ບັນດິດພຶງກຳຈັດຄວາມໂກດເສຍ.
๓๗.
໓໗.
สรีรสฺสคุณานญฺจ, ทูรมจฺจนฺตมนฺตรํ;
สรีรํขณวิทฺธํสิ, คุณาตุกปฺปฐายิโน.
ລະຫວ່າງຮ່າງກາຍກັບຄຸນງາມຄວາມດີ ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ; ຮ່າງກາຍຍ່ອມແຕກດັບໄປໃນຊົ່ວຂະນະ, ແຕ່ຄຸນງາມຄວາມດີຍ່ອມຄົງຢູ່ຕະຫຼອດກັລປະ.
๓๘.
໓໘.
อตฺถํมหนฺตมาปชฺชํ, วิชฺชํสมฺปตฺติเมวจ;
วิจเรยฺยามานถทฺโธ, ปณฺฑิโตโสปวุจฺจติ.
ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ຮັບຜົນປະໂຫຍດອັນຍິ່ງໃຫຍ່, ໄດ້ຮັບວິຊາຄວາມຮູ້ ແລະຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍຊັບສົມບັດ, ແຕ່ຫາກຍັງປະພຶດຕົນໂດຍປາສະຈາກຄວາມຖືຕົວແລະຄວາມເຍື່ອຍິ່ງ, ຜູ້ນັ້ນແລ້ວທ່ານເອີ້ນວ່າ "ບັນດິດ".
๓๙.
໓໙.
นาลพฺภมติปตฺเถนฺติ[Pg.15], นฏฺฐมฺปินจโสจเร;
วิปฺปตฺยญฺจนมุยฺหนฺติ, เยนราเตวปณฺฑิตา.
ນໍຣະຊົນເຫຼົ່າໃດ ບໍ່ປາດຖະໜາສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນໄດ້, ບໍ່ເສົ້າໂສກເຖິງສິ່ງທີ່ສູນເສຍໄປແລ້ວ, ແລະບໍ່ຫຼົງງົມງວາຍໃນຍາມມີວິບັດ; ນໍຣະຊົນເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວຄືບັນດິດ.
๔๐.
໔໐.
คณฺฐิฐาเนเอกปเท, นาติมญฺเญยฺยปณฺฑิโต;
กิมกฺโกเวฬุปพฺภาโร, ติมหาทีปภานุโท.
ບັນດິດບໍ່ພຶງດູໝິ່ນເຖິງແມ່ນຄຳສັບພຽງຄຳດຽວໃນບົດທີ່ຍາກ; ພຣະອາທິດຜູ້ສ່ອງແສງສະຫວ່າງແກ່ທະວີບໃຫຍ່ທັງສາມ ຈະບໍ່ສ່ອງແສງຜ່ານຊ່ອງໄມ້ໄຜ່ໄດ້ບໍ?
๔๑.
໔໑.
คุณโทเสสุเนเกน, อตฺถิโกจิวิวชฺชิโต;
สุขุมาลปทุมสฺส, นฬํภวติกกฺขฬํ.
ມີໃຜແດ່ໃນໂລກນີ້ທີ່ປາສະຈາກທັງຄຸນແລະໂທດ? ເຖິງແມ່ນດອກບົວອັນອ່ອນນຸ້ມ ກໍຍັງມີກ້ານທີ່ຫຍາບຄາຍ.
๔๒.
໔໒.
สุมหนฺตานิสตฺถานิ, ธารยนฺตาพหุสฺสุตา;
เฉทาโยสํสยานนฺตุ, กฺลิสฺสนฺติโลภโมหิตา.
ຜູ້ເປັນພາຫຸສັດຈະ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຊົງຈຳຕຳລາວິຊາອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໄວ້, ແລະສາມາດຕັດຄວາມສົງໄສຂອງຜູ້ອື່ນໄດ້, ແຕ່ກໍຍັງຕ້ອງທົນທຸກທໍລະມານ ເມື່ອຖືກຄອບງຳດ້ວຍຄວາມໂລບແລະຄວາມຫຼົງ.
๔๓.
໔໓.
โทสํปิสคุเณทิสฺวา[Pg.16], คุณวาทีวทนฺติน;
นโลโกวิชฺชมานมฺปิจนฺเทปสฺสติลญฺชนํ.
ຜູ້ທີ່ມັກກ່າວສັນເສີນຄຸນງາມຄວາມດີ ຍ່ອມກ່າວເຖິງແຕ່ຄຸນງາມຄວາມດີ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຂໍ້ບົກພ່ອງຢູ່ກໍຕາມ; ປຽບເໝືອນຊາວໂລກ ເຖິງວ່າຈະເຫັນຮອຍດຳໃນດວງຈັນ ແຕ່ກໍຍັງຊົມຊື່ນໃນຄວາມງາມຂອງມັນ.
๔๔.
໔໔.
สกึปิวิญฺญูธีเรน, กโรติสหสงฺคมํ;
อตฺตตฺถญฺจปรตฺถญฺจ, นิพฺพานนฺตํสุขํลเภ.
ຫາກຜູ້ມີປັນຍາໄດ້ຄົບຄ້າມະສະມາຄົມກັບບັນດິດຜູ້ມີປັນຍາແກ່ກ້າ ເຖິງແມ່ນພຽງຄັ້ງດຽວ, ເຂົາກໍຍ່ອມໄດ້ຮັບທັງປະໂຫຍດສ່ວນຕົນແລະປະໂຫຍດສ່ວນລວມ, ຈົນເຖິງຄວາມສຸກອັນມີພຣະນິພານເປັນທີ່ສຸດ.
๔๕.
໔໕.
นทีตีเรฏฺฐิเตกูเป, อรณิตาลวณฺฑเก;
นวทาปาทินตฺถีติ, นมุเขวจนํตถา.
ໃນນ້ຳສ້າງທີ່ຕັ້ງຢູ່ແຄມຝັ່ງແມ່ນ້ຳ, 在ໄມ້ສີໄຟ, ໃນໃບລານ, ແລະໃນປາກຂອງບັນດິດ; ຄຳວ່າ "ບໍ່ມີ" ຍ່ອມບໍ່ປາກົດຂຶ້ນເລີຍ.
๔๖.
໔໖.
ปณฺฑิโตอปุฏฺโฐเภรี[Pg.17], ปชฺชุนฺโนโหติปุจฺฉิโต;
พาโลปุฏฺโฐอปุฏฺโฐปิ, พหุํวิกตฺถเตสทา.
ບັນດິດເມື່ອບໍ່ມີໃຜຖາມ ຍ່ອມມິດງຽບເໝືອນກອງ; ແຕ່ເມື່ອຖືກຖາມ ຍ່ອມສະແດງຄວາມຮູ້ເໝືອນດັ່ງຝົນຕົກ; ສ່ວນຄົນພານ ເຖິງແມ່ນຈະຖືກຖາມຫຼືບໍ່ຖືກຖາມ ກໍຍ່ອມເວົ້າໂອ້ອວດຢ່າງຫຼວງຫຼາຍຢູ່ສະເໝີ.
๔๗.
໔໗.
คุณสมฺปนฺนลงฺกาโร, สพฺพสตฺตหิตาวโห;
ปรตฺตตฺถํนจเรยฺย, กุโตโสปณฺฑิโตภเว.
ຜູ້ທີ່ປະດັບຕົນດ້ວຍຄຸນງາມຄວາມດີ ແລະນຳມາຊຶ່ງປະໂຫຍດແກ່ສັບພະສັດທັງຫຼາຍ, ຫາກບໍ່ປະພຶດປະໂຫຍດເພື່ອຜູ້ອື່ນແລ້ວ, ເຂົາຈະກາຍເປັນບັນດິດໄດ້ແນວໃດ?
๔๘.
໔໘.
สปรตฺถํจเรธีโร, อสกฺโกนฺโตสกํจเร;
ตมฺปิเจวอสกฺโกนฺโต, ปาปาตฺตานํวิโยชเย.
ຜູ້ມີປັນຍາພຶງປະພຶດປະໂຫຍດທັງສ່ວນຕົນແລະສ່ວນລວມ; ຫາກບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້ ກໍພຶງປະພຶດປະໂຫຍດສ່ວນຕົນ; ຫາກແມ່ນແຕ່ສິ່ງນັ້ນກໍຍັງບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້ ກໍພຶງຮັກສາຕົນໃຫ້ພົ້ນຈາກຄວາມຊົ່ວ.
๔๙.
໔໙.
สพฺพํสุณาติโสเตน[Pg.18], สพฺพํปสฺสติจกฺขุนา;
นจทิฏฺฐํสุตํธีโร, สพฺพิจฺฉิตุมรหติ.
ຜູ້ມີປັນຍາຍ່ອມຟັງທຸກສິ່ງດ້ວຍຫູ ແລະເບິ່ງທຸກສິ່ງດ້ວຍຕາ; ແຕ່ບໍ່ພຶງປາດຖະໜາທຸກສິ່ງທີ່ໄດ້ເຫັນແລະໄດ້ຍິນນັ້ນ.
๕๐.
໕໐.
จกฺขุมาสฺสยถาอนฺโธ, โสตวาพธิโรยถา;
ปญฺญาวาปิยถามุโค, พลวาทุพฺพโลริว;
อถอตฺเถสมุปฺปนฺเน, สเยยฺยมตสายิตํ.
ຜູ້ມີຕາພຶງເປັນເໝືອນຄົນຕາບອດ, ຜູ້ມີຫູພຶງເປັນເໝືອນຄົນຫູໜວກ, ຜູ້ມີປັນຍາພຶງເປັນເໝືອນຄົນໃບ້, ແລະຜູ້ມີກຳລັງພຶງເປັນເໝືອນຄົນອ່ອນແອ; ແລະເມື່ອມີເລື່ອງລາວເກີດຂຶ້ນ ກໍພຶງນອນນິ່ງເໝືອນດັ່ງຄົນຕາຍ.
๕๑.
໕໑.
อติชาตํมนุชาตํ, ปุตฺตมิจฺฉนฺติปณฺฑิตา;
อวชาตํนอิจฺฉนฺติ, โยโหติกุลฉินฺนโก.
ບັນດິດທັງຫຼາຍຍ່ອມປາດຖະໜາບຸດຜູ້ປະເສີດກວ່າຕົນ ຫຼືບຸດຜູ້ສະເໝີດ້ວຍຕົນ; ພວກເຂົາບໍ່ປາດຖະໜາບຸດຜູ້ຕ່ຳກວ່າຕົນ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ທຳລາຍຕະກູນ.
๕๒.
໕໒.
ตโยวปณฺฑิตาสตฺเถ[Pg.19], อหเมวาติวาทิจ;
อหมปิติวาทีจ, นาหนฺติจอิเมตโย;
ໃນຄຳພີກ່າວວ່າ ມີບັນດິດສາມປະເພດ ຄື: ຜູ້ທີ່ກ່າວວ່າ "ຂ້ອຍເທົ່ານັ້ນ", ຜູ້ທີ່ກ່າວວ່າ "ຂ້ອຍກໍຄືກັນ", ແລະຜູ້ທີ່ກ່າວວ່າ "ບໍ່ແມ່ນຂ້ອຍ"; ເຫຼົ່ານີ້ຄືບັນດິດສາມປະເພດ.
๕๓.
໕໓.
นสาสภายตฺถนสนฺติสนฺโต,นเตสนฺโตเยนวทนฺติธมฺมํ;
ราคญฺจโทสญฺจปหายโมหํ,ธมฺมํภณนฺตาวภวนฺติสนฺโต.
ສະພາໃດທີ່ບໍ່ມີສັດຕະບຸລຸດ ສະພານັ້ນບໍ່ຊື່ວ່າສະພາ; ຜູ້ໃດບໍ່ກ່າວທັມ ຜູ້ນັ້ນບໍ່ຊື່ວ່າສັດຕະບຸລຸດ; ສ່ວນຜູ້ໃດລະເສຍຊຶ່ງຣາຄະ, ໂທສະ, ແລະໂມຫະແລ້ວ ກ່າວສະແດງທັມ ຜູ້ນັ້ນແລ້ວຈຶ່ງຊື່ວ່າສັດຕະບຸລຸດ.
๕๔.
໕໔.
พาเลจุมฺมตฺตเกภูเป, คุรุมาตาปิตูสฺวปิ;
สงฺเฆเชเฐจภาตริ, นโทสากริยาพุธา.
ໃນຄົນພານ, ຄົນບ້າ, ພຣະຣາຊາ, ຄູອາຈານ, ບິດາມານດາ, ພຣະສົງ, ແລະພີ່ຊາຍກົກ; ຜູ້ມີປັນຍາບໍ່ພຶງກ່າວໂທດເລີຍ.
๕๕.
໕໕.
อตฺตนามโนตาปญฺจ[Pg.20], ฆเรทุจฺจริตานิจ;
วญฺจนญฺจอวมานํ, มติมานปกาสเย.
ຜູ້ມີປັນຍາບໍ່ພຶງເປີດເຜີຍຄວາມεດືອດຮ້ອນໃຈຂອງຕົນ, ຄວາມປະພຶດຊົ່ວຮ້າຍພາຍໃນເຮືອນ, ການຖືກຫຼອກລວງ, ແລະການຖືກດູໝິ່ນປະໝາດ.
๕๖.
໕໖.
ปรทารํชเนตฺตึว, เลฑฺฑุํวปรสนฺตกํ;
อตฺตาวสพฺพสตฺตานํ, โยปสฺสติสปณฺฑิโต.
ຜູ້ໃດເບິ່ງພັນລະຍາຂອງຜູ້ອື່ນເໝືອນດັ່ງມານດາຂອງຕົນ, ເບິ່ງຊັບສົມບັດຂອງຜູ້ອື່ນເໝືອນດັ່ງກ້ອນດິນ, ແລະεບິ່ງສັບພະສັດທັງຫຼາຍເໝືອນດັ່ງຕົວຂອງຕົນເອງ, ຜູ້ນັ້ນແລ້ວຄືບັນດິດ.
๕๗.
໕໗.
สเฐนมิตฺตํกลุเสนธมฺมํ,ปโรปตาเปนสมิทฺธิภาวํ;
สุเขนวิชฺชํผรุเสนนารึ,อิจฺฉนฺติเยเตนเจวปณฺฑิตา.
ຜູ້ໃດປາດຖະໜາມິດສະຫາຍດ້ວຍຄວາມຄົດໂກງ, ປາດຖະໜາທັມດ້ວຍຄວາມເສົ້າໝອງ, ປາດຖະໜາຄວາມຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍການບຽດບຽນຜູ້ອື່ນ, ປາດຖະໜາວິຊາຄວາມຮູ້ດ້ວຍຄວາມສະບາຍ, ແລະປາດຖະໜາສະຕີດ້ວຍຄວາມຫຍາບຄາຍ; ຜູ້ເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ຊື່ວ່າເປັນບັນດິດເລີຍ.
๕๘.
໕໘.
นิปุเณสุหเมเสยฺย[Pg.21], วิจินิตฺวาสุตตฺถิโก;
สตฺตํหุกฺขลิยํปกฺกํ, ภาชเนปิตถาภเว.
ຜູ້ສະແຫວງຫາຄວາມຮູ້ ພຶງເລືອກເຟັ້ນແລະສຶກສານຳຜູ້ມີຄວາມຮູ້ອັນລະອຽດອ່ອນ; ປຽບເໝືອນການກວດເບິ່ງເມັດເຂົ້າທີ່ສຸກໃນໝໍ້ ເຂົ້າທັງໝໍ້ກໍຍ່ອມເປັນເຊັ່ນນັ້ນເໝືອນກັນ.
๕๙.
໕໙.
วสุํคณฺหนฺติทูรฏฺฐา, ปพฺพเตรตโนจิเต;
นมิลกฺขาสมีปฏฺฐา, เอวํพาลาพหุสฺสุเต.
ຜູ້ຄົນທີ່ຢູ່ຫ່າງໄກ ຍ່ອມຖືເອົາຊັບ (ແກ້ວມະນີ) ຈາກພູເຂົາແກ້ວອັນສູງສົ່ງໄດ້, ແຕ່ພວກມິລັກຂະ (ຄົນປ່າເຖື່ອນ) ທີ່ຢູ່ໃກ້ຄຽງ ກັບບໍ່ໄດ້ຮັບ; ຄົນພານທັງຫຼາຍ ກໍເປັນເຊັ່ນນັ້ນກັບຜູ້ມີຄວາມຮູ້ກວ້າງຂວາງ (ພະຫູສູດ).
๖๐.
໖໐.
หิรญฺเญนมิคานํว[Pg.22], สุสีเลนอสีลิโน;
อธมฺมิกสฺสธเมน, พาลานมฺปิสุเตนกึ.
ເງິນຄຳຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ຝູງສັດ, ຜູ້ມີສິນຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ຜູ້ບໍ່ມີສິນ, ທຳຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ຜູ້ບໍ່ມີທຳ, ແລະການສຶກສາຮ່ຳຮຽນ (ສຸຕະ) ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ຄົນພານ.
๖๑.
໖໑.
อปฺปสฺสุตายํปุริโส, พลิพทฺโธวชีวติ;
มํสานิตสฺสวฑฺฒนฺติ, ปญฺญาตสฺสนวฑฺฒติ.
ຄົນຜູ້ມີການສຶກສານ້ອຍນີ້ ຍ່ອມເປັນຢູ່ເໝືອນດັ່ງງົວເຖິກ; ຊີ້ນຂອງມັນຍ່ອມຈະເລີນເຕີບໂຕຂຶ້ນ, ແຕ່ປັນຍາຂອງມັນຫາໄດ້ຈະເລີນຂຶ້ນບໍ່.
๖๒.
໖໒.
อปฺปสฺสุโตสุตํอปฺปํ, พหุมญฺญติมานิโก;
สินฺธูทกํอปสฺสนฺโต, กูเปโสยํวมณฺฑุโก.
ຄົນຜູ້ມີການສຶກສານ້ອຍ ໄດ້ຍິນໄດ້ຟັງມານ້ອຍ ແຕ່ມັກທະນົງຕົວວ່າຮູ້ຫຼາຍ; ປຽບເໝືອນກົບໃນນ້ຳສ້າງ ທີ່ບໍ່ເຄີຍເຫັນນ້ຳໃນມະຫາສະໝຸດ.
๖๓.
໖໓.
ตทมินาปิชานาถ[Pg.23], โสพฺเภสุปตีเรสุจ;
สณนฺตายนฺติกุโสพฺภา, ตุณฺหียนฺติมโหทธี.
ທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງຮູ້ຂໍ້ນັ້ນດ້ວຍອຸປະມານີ້ເຖີດ: ຫ້ວຍນ້ຳນ້ອຍທັງຫຼາຍຍ່ອມສົ່ງສຽງດັງ, ສ່ວນມະຫາສະໝຸດອັນກວ້າງໃຫຍ່ຍ່ອມສະຫງົບງຽບ.
๖๔.
໖໔.
สุภาสิตํอุตฺตมมาหุสนฺโต,ธมฺมํภเณนาธมฺมํ, ตํทุติยํ;
ปิยํภเณนาปิยํตํตติยํ,สจฺจํภเณนาลิกํตํจตุตฺถํ.
ສັດຈະບຸລຸດທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ: ການເວົ້າຄຳສຸພາສິດ (ຄຳເວົ້າທີ່ດີ) ເປັນສິ່ງປະເສີດສຸດ, ນັ້ນເປັນຂໍ້ທີໜຶ່ງ; ການເວົ້າທຳ ບໍ່ເວົ້າອະທຳ, ນັ້ນເປັນຂໍ້ທີສອງ; ການເວົ້າຄຳເປັນທີ່ຮັກ ບໍ່ເວົ້າຄຳບໍ່ເປັນທີ່ຮັກ, ນັ້ນເປັນຂໍ້ທີສາມ; ການເວົ້າຄຳຈິງ ບໍ່ເວົ້າຄຳຕົວະ, ນັ້ນເປັນຂໍ້ທີສີ່.
๖๕.
໖໕.
สีหเมทาสุวณฺเณว[Pg.24], นจติฏฺฐนฺติรจเต;
ปณฺฑิตานํกถาวากฺยํ นจติฏฺฐติทุชฺชเน.
ນ້ຳມັນລາຊະສີ ແລະຄຳແທ້ ຍ່ອມບໍ່ຄົງຢູ່ໃນພາຊະນະເງິນສັນໃດ; ຄຳສັ່ງສອນຂອງບັນດິດ ກໍຍ່ອມບໍ່ຄົງຢູ່ໃນໃຈຂອງຄົນຊົ່ວສັນນັ້ນ.
๖๖.
໖໖.
มหาเตโชปิเตโชยํ, มตฺติกํนมุทุํกเร;
อาโปปาเปติมุทุกํ, สาธุวาจาจกกฺขฬํ;
ແມ່ນແຕ່ໄຟທີ່ມີເດດແຮງກ້າ ກໍບໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ດິນໜຽວອ່ອນນຸ້ມໄດ້, ແຕ່ນ້ຳຍ່ອມເຮັດໃຫ້ມັນອ່ອນນຸ້ມໄດ້; ຄຳເວົ້າທີ່ອ່ອນຫວານ ກໍຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຄົນທີ່ແຂງກະດ້າງອ່ອນໂຍນລົງໄດ້ສັນນັ້ນ.
๖๗.
໖໗.
มุทุนาวริปุํเชติ, มุทุนาเชติทารุณํ;
นาสิทฺธิมุทุนากิญฺจิ, ยโตโตมุทุนาชเย.
ບຸກຄົນຍ່ອມຊະນະສັດຕູໄດ້ດ້ວຍຄວາມອ່ອນໂຍນ, ຍ່ອມຊະນະຄົນແຂງກະດ້າງໄດ້ດ້ວຍຄວາມອ່ອນໂຍນ; ບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ຄວາມອ່ອນໂຍນຈະເຮັດໃຫ້ບໍ່ສຳເລັດໄດ້, ເພາະສະນັ້ນ ບຸກຄົນຄວນຊະນະດ້ວຍຄວາມອ່ອນໂຍນ.
๖๘.
໖໘.
จนฺทนํ [Pg.25] สีตลํ โลเก, ตโต จนฺทํว สีตลํ;
จนฺทน จนฺท สีตมฺหา, สาธุวากฺยํ สุภาสิตํ.
ໃນໂລກນີ້ ໄມ້ຈັນຍ່ອມມີຄວາມເຢັນ, ດວງຈັນຍ່ອມເຢັນກວ່າໄມ້ຈັນນັ້ນ; ແຕ່ຄຳເວົ້າທີ່ດີ (ສຸພາສິດ) ຍ່ອມມີຄວາມເຢັນຍິ່ງກວ່າໄມ້ຈັນ ແລະດວງຈັນ.
๖๙.
໖໙.
สีตวาโจ พหุมิตฺโต, ผรุโสตุ อมิตฺตโก;
อุปมํ เอตฺถ ญาตพฺพา, จนฺทสูริยราชุนํ.
ຜູ້ມີວາຈາອ່ອນຫວານຍ່ອມມີມິດສະຫາຍຫຼາຍ, ສ່ວນຜູ້ມີວາຈາຫຍາບຊ້າ ຍ່ອມບໍ່ມີມິດສະຫາຍ; ອຸປະມານີ້ ພຶງຊາບໄດ້ຈາກດວງຈັນ ແລະດວງອາທິດ.
๗๐.
໗໐.
ปตฺตกลฺโลทิตํอปฺปํ, วากฺยํสุภาสิตํภเว;
ขุทฺทิตสฺสกทนฺนมฺปิ, ภุตฺตํสาทุรโสภเว.
ຄຳເວົ້າແມ່ນຈະມີພຽງເລັກນ້ອຍ ແຕ່ຫາກກ່າວຖືກກາລະເທສະ ກໍຍ່ອມເປັນຄຳສຸພາສິດ; ແມ່ນແຕ່ອາຫານທີ່ບໍ່ດີ ເມື່ອຄົນຫິວໂຫຍໄດ້ກິນແລ້ວ ກໍຍ່ອມມີລົດຊາດແຊບນົວ.
๗๑.
໗໑.
สตฺถกาปิพหุวาจา[Pg.26], นาทราพหุภาณิโน;
โสปการมฺปฺยุทาสีนํ, นนุทิฏฺฐํนทีชลํ.
ເຖິງແມ່ນວ່າຄຳເວົ້າຈະມີປະໂຫຍດ, ແຕ່ຜູ້ຄົນກໍບໍ່ເອົາໃຈໃສ່ຕໍ່ຜູ້ທີ່ເວົ້າຫຼາຍເກີນໄປ; ປຽບເໝືອນນ້ຳໃນແມ່ນ້ຳ ເຖິງຈະມີຄຸນປະໂຫຍດ ແຕ່ຜູ້ຄົນກໍມັກເມີນເສີຍ.
๗๒.
໗໒.
นาติเวลํปภาเสยฺย, นตุณฺหิสพฺพทาสิยา;
อวิกิณฺณํมิตํวากฺยํ, ปตฺตกาเลอุทีรเย.
ບໍ່ພຶງເວົ້າຫຼາຍເກີນໄປ ແລະບໍ່ພຶງນັ່ງງຽບຢູ່ຕະຫຼອດເວລາ; ເມື່ອເຖິງເວລາອັນຄວນ ພຶງກ່າວວາຈາທີ່ພໍດີ ແລະມີຂອບເຂດ.
๗๓.
໗໓.
อิจฺฉิตพฺเพสุกมฺเมสุ, วาจายกุสลํมูลํ;
วาจายกุสเลนฏฺเฐ, อิจฺฉิตพฺพํนสิชฺฌติ.
ໃນກິດຈະການທັງຫຼາຍທີ່ປາຖະໜາ, ຄວາມສະຫຼາດໃນການເວົ້າເປັນຮາກເຫງົ້າ; ຫາກປາສະຈາກຄວາມສະຫຼາດໃນການເວົ້າແລ້ວ, ປະໂຫຍດທີ່ປາຖະໜາກໍຍ່ອມບໍ່ສຳເລັດ.
๗๔.
໗໔.
หตฺถปาทาสิโรปิฏฺฐิ, กุจฺฉิปญฺจอิเมชนา;
มุขเมวูปเสวนฺติ, สทาวอนุสาสิตา.
ມື, ຕີນ, ຫົວ, ຫຼັງ ແລະທ້ອງ ທັງຫ້າສ່ວນນີ້ ຍ່ອມບຳລຸງບຳເລີແຕ່ປາກເທົ່ານັ້ນ ຕາມທີ່ໄດ້ຮັບຄຳສັ່ງຢູ່ສະເໝີ.
๗๕.
໗໕.
สทฺธาธนํสีลธนํ[Pg.27], หิริโอตฺตปฺปิยํธนํ;
สุตธนญฺจจาโคจ, ปญฺญาเวสตฺตมํธนํ.
ຊັບຄືສັດທາ, ຊັບຄືສິນ, ຊັບຄືຫິລິ (ຄວາມລະອາຍແກ່ໃຈ), ຊັບຄືໂອຕັບປະ (ຄວາມເກງກົວຕໍ່ບາບ), ຊັບຄືສຸຕະ (ການໄດ້ຍິນໄດ້ຟັງ), ຊັບຄືຈາຄະ (ການເສຍສະຫຼະ) ແລະປັນຍາ ເປັນຊັບອັນທີເຈັດ.
๗๖.
໗໖.
อิตฺถีนญฺจธนํรูปํ, ปุริสานํธนํกุลํ;
อุรคานํธนํวิสํ, ภูปาลานํธนํพลํ;
ภิกฺขูนญฺจธนํสีลํ, พฺรหฺมณานํธนํวิชฺชา.
ຮູບໂສມເປັນຊັບຂອງສະຕີ, ຕະກູນສູງເປັນຊັບຂອງບຸລຸດ, ພິດເປັນຊັບຂອງງູ, ກຳລັງ (ອຳນາດ) ເປັນຊັບຂອງພະລາຊາ, ສິນເປັນຊັບຂອງພິກຂຸ, ແລະວິຊາຄວາມຮູ້ເປັນຊັບຂອງພາມ.
๗๗.
໗໗.
นรูปํนจปญฺญาณํ[Pg.28], นจกุลญฺจสมฺภโว;
กาลวิปฺปตฺติสมฺปตฺเต, ธนเมววิเสสกํ.
ບໍ່ແມ່ນຮູບໂສມ, ບໍ່ແມ່ນປັນຍາ, ບໍ່ແມ່ນຕະກູນ ແລະບໍ່ແມ່ນກຳເນີດ; ເມື່ອຍາມວິບັດມາເຖິງ, ຊັບເທົ່ານັ້ນທີ່ຈະເປັນສິ່ງຊ່ວຍເຫຼືອອັນປະເສີດ.
๗๘.
໗໘.
ธนหีนํจเชมิตฺตา, ปุตฺตทาราสโหทรา;
ธนวนฺตํวเสวนฺติ, ธนํโลเกมหาสขา.
ມິດສະຫາຍ, ລູກ, ເມຍ ແລະພີ່ນ້ອງຮ່ວມອຸທອນ ຍ່ອມລະຖິ້ມຜູ້ທີ່ປາສະຈາກຊັບ; ແຕ່ພວກເຂົາຍ່ອມເຂົ້າຫາຜູ້ທີ່ມີຊັບ, ຊັບຈຶ່ງເປັນມິດສະຫາຍອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໃນໂລກ.
๗๙.
໗໙.
สตฺตาสทูปเสวนฺติ, โสทกํวาปิอาทิกํ;
สโภคํสธนญฺเจว, ตุจฺฉาเตเจชหนฺติเต.
ຝູງສັດຍ່ອມອາໄສໜອງນ້ຳທີ່ມີນ້ຳຢູ່ສະເໝີສັນໃດ, ຜູ້ຄົນກໍຍ່ອມເຂົ້າຫາຜູ້ທີ່ມີໂພຄະຊັບສັນນັ້ນ; ແຕ່ເມື່ອຊັບນັ້ນໝົດສິ້ນໄປ ພວກເຂົາກໍຍ່ອມລະຖິ້ມໄປ.
๘๐.
໘໐.
อตฺตนาวกตาลกฺขี[Pg.29], อลกฺขีอตฺตนากตา;
นหิลกฺขึอลกฺขิญฺจ, อญฺโญอญฺญสฺสการิโต.
CN ຄວາມໂຊກດີ (ສິຣິມຸງຄຸນ) ແມ່ນຕົນເອງເປັນຜູ້ສ້າງ, ຄວາມໂຊກຮ້າຍ (ອັບປະມຸງຄຸນ) ກໍແມ່ນຕົນເອງເປັນຜູ້ເຮັດ; ແທ້ຈິງແລ້ວ ຄວາມໂຊກດີ ຫຼືຄວາມໂຊກຮ້າຍ ບໍ່ມີໃຜເຮັດໃຫ້ແກ່ກັນໄດ້ເລີຍ.
๘๑.
໘໑.
ธนวาโชติโยราชา, นทีเวชฺโชตถาอิเม;
ปญฺจยตฺถนวิชฺชนฺติ, นตตฺถทิวสํวเส.
ຄົນຮັ່ງມີ, ພາມຜູ້ຮູ້ (ນັກປາດ), ພະລາຊາ, ແມ່ນ້ຳ ແລະແພດໝໍ; ສະຖານທີ່ໃດບໍ່ມີສິ່ງທັງຫ້ານີ້, ບໍ່ພຶງອາໄສຢູ່ທີ່ນັ້ນແມ່ນແຕ່ມື້ດຽວ.
๘๒.
໘໒.
ยตฺถเทเสนสมาโน[Pg.30], นปีตินจพนฺธโว;
นจวิชฺชาคโมโกจิ, นตตฺถทิวสํวเส.
ໃນທ້ອງຖິ່ນໃດ ບໍ່ມີການທຳມາຫາກິນ, ບໍ່ມີຄວາມຮັກແພງ, ບໍ່ມີຍາດຕິພີ່ນ້ອງ ແລະບໍ່ມີແຫຼ່ງສຶກສາຫາຄວາມຮູ້; ບໍ່ພຶງອາໄສຢູ່ທີ່ນັ້ນແມ່ນແຕ່ມື້ດຽວ.
๘๓.
໘໓.
อมานนายตฺถสิยา, สนฺตานํอวมานนํ;
หีนสมานนาวาปิ, นตตฺถทิวสํวเส.
ສະຖານທີ່ໃດ ບໍ່ມີການໃຫ້ກຽດ, ມີແຕ່ການດູໝິ່ນຄົນດີ, ຫຼືມີການຍົກຍ້ອງຄົນຊົ່ວໃຫ້ສະເໝີກັບຄົນດີ; ບໍ່ພຶງອາໄສຢູ່ທີ່ນັ້ນແມ່ນແຕ່ມື້ດຽວ.
๘๔.
໘໔.
เทสโมสชฺชคจฺฉนฺติ, สีหาสปฺปุริสาคชา;
ตตฺเตวนิธนํยนฺติ, กากากาปุริสามิคา.
ລາຊະສີ, ສັດຈະບຸລຸດ ແລະຊ້າງສານ ຍ່ອມລະຖິ້ມຖິ່ນຖານເດີມ (ເມື່ອບໍ່ເໝາະສົມ); ສ່ວນຝູງກາ, ຄົນຊົ່ວ ແລະຝູງເນື້ອ ຍ່ອມເຖິງແກ່ຄວາມຕາຍໃນຖິ່ນຖານເດີມນັ້ນເອງ.
๘๕.
໘໕.
ยตฺถาลโสจทกฺโขจ[Pg.31], สูโรภิรุสมปูชา;
นสนฺโตตตฺถวสนฺติ, อวิเสสกเรนโก.
ສະຖານທີ່ໃດ ຄົນກຽດຄ້ານກັບຄົນຂະຫຍັນ, ຄົນກ້າຫານກັບຄົນຂີ້ຢ້ານ ໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງສະເໝີກັນ; ຄົນດີທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ອາໄສຢູ່ທີ່ນັ້ນ ເພາະບໍ່ມີການຈຳແນກຄວາມແຕກຕ່າງ.
๘๖.
໘໖.
จลตฺเยเกนปาเทน, ติฏฺฐตฺเยเกนปณฺฑิโต;
นาสมิกฺขฺยปรํฐานํ, ปุพฺพมายตนํจเช.
ບັນດິດຍ່ອມກ້າວໄປດ້ວຍຕີນເບື້ອງໜຶ່ງ ແລະຢືນຢັນໄວ້ດ້ວຍຕີນອີກເບື້ອງໜຶ່ງ; ບໍ່ພຶງລະຖິ້ມຖິ່ນຖານເດີມ ໂດຍທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ພິຈາລະນາເບິ່ງຖິ່ນຖານໃໝ່ໃຫ້ຮອບຄອບ.
๘๗.
໘໗.
ฐานภฏฺฐานโสภนฺเต, ทนฺตาเกสานขานรา;
อิติวิญฺญายมติมา, สฐานํนลหุํจเช.
ແຂ້ວ, ຜົມ, ເລັບ ແລະມະນຸດ ຍ່ອມບໍ່ສະຫງ່າງາມເມື່ອຫຼຸດອອກຈາກຕຳແໜ່ງເດີມ; ເມື່ອຮູ້ຂໍ້ນີ້ແລ້ວ ຜູ້ມີປັນຍາບໍ່ພຶງລະຖິ້ມຖິ່ນຖານຂອງຕົນໂດຍງ່າຍດາຍ.
๘๘.
໘໘.
คุโณสพฺพญฺญุตุลฺโยปิ, สีทตฺเยโกอนิสฺสโย;
อนคฺฆํรตนํมณิ, เหมํนิสฺสายโสภเต.
ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຄຸນຄວາມດີສະເໝີດ້ວຍພະສັບພັນຍູ, ແຕ່ຫາກຢູ່ໂດດດ່ຽວປາສະຈາກທີ່ເພິ່ງ ກໍຍ່ອມຕົກຕ່ຳໄດ້; ແກ້ວມະນີອັນມີຄ່າຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ຍ່ອມສະຫງ່າງາມຂຶ້ນໄດ້ກໍເພາະອາໄສຄຳ.
๘๙.
໘໙.
นเสเวผรุสํสามึ, ตํปิเสเวนมจฺฉรึ;
ตโตนิคฺคณฺหิกํสามึ, เนวาปคฺคณฺหิกํตโต.
ບໍ່ພຶງຮັບໃຊ້ເຈົ້ານາຍຜູ້ຫຍາບຊ້າ, ບໍ່ພຶງຮັບໃຊ້ເຈົ້ານາຍຜູ້ຂີ້ຖີ່, ບໍ່ພຶງຮັບໃຊ້ເຈົ້ານາຍຜູ້ຄອຍແຕ່ຂົ່ມເຫັງ, ແລະບໍ່ພຶງຮັບໃຊ້ເຈົ້ານາຍຜູ້ບໍ່ເຄີຍຍົກຍ້ອງລາງວັນ.
๙๐.
໙໐.
ปโรกฺเขคุณหนฺตารํ[Pg.33], ปจฺจกฺเขปิยภาณินํ;
ตาทิสํโนปเสเวยฺย, วิสกุมฺภํปโลภิตํ.
ບຸກຄົນໃດມັກເວົ້າທຳລາຍຄຸນຄວາມດີລັບຫຼັງ ແຕ່ເວົ້າຈາອ່ອນຫວານຕໍ່ໜ້າ; ບໍ່ພຶງຄົບຫາສະມາຄົມກັບບຸກຄົນເຊັ່ນນັ້ນ ຜູ້ປຽບເໝືອນໝໍ້ຢາພິດທີ່ມີນ້ຳນົມທາໄວ້ທີ່ປາກໝໍ້.
๙๑.
໙໑.
ปิฏฺฐิโตกฺกํนิเสเวยฺย, นิเสเวอคฺคิกุจฺฉินา;
สามีนํสพฺพกาเยน, ปรโลกํอมุฬฺหโก.
ພຶງຜີງແດດທາງຫຼັງ, ພຶງຜີງໄຟທາງໜ້າ (ທ້ອງ); ພຶງຮັບໃຊ້ເຈົ້ານາຍດ້ວຍກາຍທັງໝົດ, ແລະພຶງຂົນຂວາຍຫາປາລະໂລກ (ໂລກໜ້າ) ດ້ວຍຈິດໃຈທີ່ບໍ່ຫຼົງໄຫຼ.
๙๒.
໙໒.
นเสเวกตปาปมฺหิ, น เสวาลิกวาทเน;
นเสเวอตฺตทตฺถมฺหิ, นเสเวอติสนฺตเก.
ບໍ່ພຶງຄົບຫາກັບຜູ້ເຮັດບາບ, ບໍ່ພຶງຄົບຫາກັບຜູ້ເວົ້າຕົວະ, ບໍ່ພຶງຄົບຫາກັບຜູ້ເຫັນແກ່ປະໂຫຍດສ່ວນຕົວ, ແລະບໍ່ພຶງຄົບຫາກັບຜູ້ທີ່ສະໜິດສະໜົມເກີນຂອບເຂດ.
๙๓.
໙໓.
มหนฺตํนิสฺสยํกตฺวา[Pg.34], ขุทฺทโกปิมหาภเว;
เหมปพฺพตํนิสฺสาย, เหมปกฺขีภวนฺติเต.
ເມື່ອອາໄສຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່, ແມ່ນແຕ່ຜູ້ເລັກນ້ອຍກໍຍ່ອມກາຍເປັນຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ໄດ້; ເພາະອາໄສພູເຂົາຄຳ, ຝູງນົກທັງຫຼາຍກໍຍ່ອມກາຍເປັນນົກທີ່ມີປີກເປັນສີຄຳ.
๙๔.
໙໔.
อสหาโยสมตฺโตปิ, เตชสีกึกริสฺสติ;
นิวาตสณฺฐิโตอคฺคิ, สยเมวูปสมฺมติ.
ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຄວາມສາມາດ ແຕ່ຫາກປາສະຈາກເພື່ອນຮ່ວມງານແລ້ວ ຈະເຮັດການໃຫຍ່ໃຫ້ສຳເລັດໄດ້ແນວໃດ; ປຽບເໝືອນໄຟທີ່ຢູ່ໃນບ່ອນອັບລົມ ຍ່ອມມອດດັບໄປເອງ.
๙๕.
໙໕.
รุกฺขาสุภูมินิสฺสาย, ปุปฺผผลํปวฑฺฒติ;
สปฺปูริสูปนิสฺสาย, มหาปุญฺญํปวฑฺฒติ.
ຕົ້ນໄມ້ທັງຫຼາຍອາໄສຜືນດິນທີ່ດີ ຍ່ອມຈະເລີນເຕີບໂຕມີດອກແລະຜົນສັນໃດ; ບຸກຄົນອາໄສສັດຈະບຸລຸດ (ຄົນດີ) ກໍຍ່ອມມີບຸນກຸສົນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຈະເລີນງອກງາມຂຶ້ນສັນນັ້ນ.
๙๖.
໙໖.
อนลโสอจณฺฑิกฺโก[Pg.35], อสฏฺโฐสุจิสจฺจวา;
อลุทฺโธอตฺถกาโมจ, ตมุตฺตํอุตฺตโมนโร.
ຜູ້ບໍ່ກຽດຄ້ານ, ບໍ່ຮ້າຍກາດ, ບໍ່ໂອ້ອວດ, ມີຄວາມສະອາດ, ເວົ້າຄຳຈິງ, ບໍ່ໂລບມາກ ແລະປາຖະໜາປະໂຫຍດແກ່ຜູ້ອື່ນ; ບຸກຄົນນັ້ນແລ ເປັນຍອດແຫ່ງຄົນດີທັງຫຼາຍ.
๙๗.
໙໗.
อหิเตปฏิเสโธจ, หิเตสุจนิโยชโก;
พฺยสเนจาปริจฺจาโค, สงฺเขปํมิตฺตลกฺขณํ.
ການຫ້າມປາມບໍ່ໃຫ້ເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ, ການຊັກຊວນໃຫ້ເຮັດໃນສິ່ງທີ່ມີປະໂຫຍດ, ແລະການບໍ່ລະຖິ້ມກັນໃນຍາມມີໄພພິບັດ; ນີ້ຄືລັກສະນະຂອງມິດແທ້ໂດຍຫຍໍ້.
๙๘.
໙໘.
อาตุเรพฺยสเนสเจ[Pg.36], ทุพฺภิกฺเขปรวิคฺคเห;
ราชทฺวาเรสุสาเนจ, สงฺเขปํมิตฺตลกฺขิณํ.
ໃນຍາມເຈັບໄຂ້, 在ຍາມມີໄພພິບັດ, ໃນຍາມເກີດຂ້າວຍາກໝາກແພງ, ໃນຍາມມີເສິກສົງຄາມ, ໃນໂຮງສານ (ລາຊະສຳນັກ) ແລະໃນປ່າຊ້າ; ຜູ້ທີ່ຢູ່ຄຽງຂ້າງໃນສະຖານທີ່ເຫຼົ່ານີ້ ຄືລັກສະນະຂອງມິດແທ້.
๙๙.
໙໙.
หิเตสโนสุมิตฺโตจ, วิญฺญูจทุลฺลโภชโน;
ยโถสธญฺจสาทุญฺจ, โรคหารีจสชฺชโน.
ກັນລະຍານະມິດຜູ້ປາຖະໜາປະໂຫຍດ ແລະເປັນຜູ້ມີປັນຍາ ຫາໄດ້ຍາກໃນໝູ່ມະນຸດ; ປຽບເໝືອນຢາຮັກສາໂລກ ທີ່ມີທັງລົດຊາດຫວານ ແລະສາມາດປິ່ນປົວພະຍາດໃຫ້ຫາຍດີໄດ້ ກໍຫາໄດ້ຍາກສັນນັ້ນ.
๑๐๐.
໑໐໐.
โยธุวานิปริจชฺช, อธุวาโนปเสวติ;
ธุวานิตสฺสนสฺสนฺติ, อธุเวสุกถาวกา.
ບຸກຄົນໃດລະຖິ້ມສິ່ງທີ່ແນ່ນອນ ແລ້ວໄປສະແຫວງຫາສິ່ງທີ່ບໍ່ແນ່ນອນ; ສິ່ງທີ່ແນ່ນອນຂອງເຂົາກໍຍ່ອມຈິບຫາຍໄປ, ສ່ວນສິ່ງທີ່ບໍ່ແນ່ນອນນັ້ນ ກໍບໍ່ຕ້ອງເວົ້າເຖິງເລີຍ (ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຢູ່ແລ້ວ).
๑๐๑.
໑໐໑.
ลุทฺธมตฺเถนคณฺเหยฺย[Pg.37], ถทฺธมญฺชถิกมฺมุนา;
ฉนฺทานุวตฺติยามุฬฺหํ, ยถาภูเตนปณฺฑิตํ.
ພຶງຊະນະຄົນໂລບດ້ວຍຊັບສິນ, ພຶງຊະນະຄົນແຂງກະດ້າງດ້ວຍການອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນ, ພຶງຊະນະຄົນໂງ່ດ້ວຍການຄ້ອຍຕາມຄວາມພໍໃຈ, ແລະພຶງຊະນະບັນດິດດ້ວຍຄວາມຈິງ.
๑๐๒.
໑໐໒.
สจฺจาภิกฺขณสํสคฺคา, อสโมสรเณนจ;
เอเตนมิตฺตาชิรนฺติ, อกาเลยาจเนนจ.
ເພາະການໄປມາຫາສູ່ກັນເລື້ອຍເກີນໄປ, ເພາະການບໍ່ໄປມາຫາສູ່ກັນເລີຍ, ແລະເພາະການຂໍຮ້ອງໃນເວລາອັນບໍ່ສົມຄວນ; ດ້ວຍເຫດເຫຼົ່ານີ້ ມິດສະຫາຍຍ່ອມຈືດຈາງຫ່າງເຫີນກັນໄປ.
๑๐๓.
໑໐໓.
ตสฺมานาภิกฺขณํคจฺเฉ, นจคจฺเฉจิราจิรํ;
กาเลนยาจํยาเจยฺย, เอวํมิตฺตานชียเร.
ເພາະສະນັ້ນ ບໍ່ພຶງໄປມາຫາສູ່ກັນເລື້ອຍເກີນໄປ ແລະບໍ່ພຶງຫາຍໜ້າໄປດົນນານ; ພຶງຂໍຮ້ອງໃນເວລາອັນສົມຄວນ, ເມື່ອເຮັດເຊັ່ນນີ້ ມິດສະຫາຍຍ່ອມບໍ່ຈືດຈາງຫ່າງເຫີນກັນ.
๑๐๔.
໑໐໔.
เยนมิตฺเตนสํสคฺคา[Pg.38], โยคกฺเขโมวิหียติ;
ปุพฺเพวชฺฌภวํตสฺส, รกฺเขยฺยคฺคึวปณฺฑิโต.
ຫາກຄົບຫາມິດສະຫາຍຄົນໃດແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ຄວາມຫຼຸດພົ້ນຈາກກິເລດ (ໂຍຄະເຂມະ) ເສື່ອມຖອຍລົງ; ບັນດິດພຶງຫຼີກເວັ້ນບຸກຄົນນັ້ນໃຫ້ຫ່າງໄກແຕ່ຫົວທີ ປຽບເໝືອນການຫຼີກເວັ້ນຈາກກອງໄຟ.
๑๐๕.
໑໐໕.
เยนมิตฺเตนสํสคฺคา, โยคกฺเขโมปวฑฺฒติ;
กเรยฺยตฺตสมํวุตฺตึ, สพฺพกิจฺเจสุปณฺฑิโต.
ຫາກຄົບຫາມິດສະຫາຍຄົນໃດແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ຄວາມຫຼຸດພົ້ນຈາກກິເລດ (ໂຍຄະເຂມະ) ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຂຶ້ນ; ບັນດິດພຶງປະພຶດຕົນໃຫ້ສະເໝີຕົ້ນສະເໝີປາຍກັບມິດນັ້ນ ໃນກິດຈະການທັງປວງ.
๑๐๖.
໑໐໖.
ปพฺเพปพฺเพกเมนุจฺฉุ, วิเสสรสวาคฺคโต;
ตถาสุเมตฺติโกสาธุ, วิปริตฺโตวทุชฺชโน.
ອ້ອຍຍ່ອມມີລົດຊາດຫວານຂຶ້ນເລື້ອຍໆຕາມຂໍ້ຂອງມັນ ສັນໃດ; ມິດໄມຕີຂອງຄົນດີກໍຍ່ອມມີຄວາມແໜ້ນແຟ້ນດີງາມຂຶ້ນເລື້ອຍໆສັນນັ້ນ, ສ່ວນຄົນຊົ່ວຍ່ອມມີລັກສະນະກົງກັນຂ້າມ.
๑๐๗.
໑໐໗.
เตเนวมุนินาวุตฺตํ[Pg.39], ธมฺมาเยเกจิโลกิยา;
ตตาโลกุตฺตราเจว, ธมฺมานิพฺพานคามิโน.
ເພາະເຫດນັ້ນ ພະມຸນີຈຶ່ງໄດ້ຕັດໄວ້ວ່າ: ທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດເຫຼົ່ານຶ່ງ ທີ່ເປັນໂລກິຍະກໍດີ, ທີ່ເປັນໂລກຸດຕະຣະກໍດີ, ເຊິ່ງເປັນທຳທີ່ນຳໄປສູ່ພະນິພານ...
๑๐๘.
໑໐໘.
กลฺยาณมิตฺตมาคมฺม, สพฺเพเตโหนฺติปาณินํ;
ตสฺมากลฺยาณมิตฺเตสุ, กาตพฺพํหิสทาทรํ.
ເພາະອາໄສກັນລະຍານະມິດ, ສັດທັງຫຼາຍທັງປວງຈຶ່ງໄດ້ຮັບປະໂຫຍດສຸກ; ເພາະສະນັ້ນ ບຸກຄົນພຶງສະແດງຄວາມເຄົາລົບເອື້ອເຟື້ອໃນກັນລະຍານະມິດຢູ່ສະເໝີ.
๑๐๙.
໑໐໙.
โยหเวกตญฺญูกตเวทิธีโร,กลฺยาณมิตฺเตทฬฺหภตฺติจโหติ;
ทุกฺขิตสฺสสกฺกจฺจํกโรติกิจฺจํ,ตพฺภาวํสปฺปุริสํวทนฺติโลเก.
ບຸກຄົນໃດເປັນຜູ້ມີຄວາມກະຕັນຍູກະຕະເວທີ, ເປັນນັກປາດ, ມີຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີຢ່າງໝັ້ນຄົງໃນກັນລະຍານະມິດ, ແລະຄອຍຊ່ວຍເຫຼືອເກື້ອກູນໃນຍາມທຸກຍາກຢ່າງຕັ້ງໃຈ; ນັກປາດທັງຫຼາຍໃນໂລກ ກ່າວເຖິງບຸກຄົນນັ້ນວ່າເປັນສັດຈະບຸລຸດ (ຄົນດີ).
๑๑๐.
໑໑໐.
หิตกาโรปโรพนฺธุ[Pg.40], พนฺธูปิอหิโตปโร;
อหิโตเทหโชพฺยาธิ, หิตมารญฺญโมสธํ.
ຄົນອື່ນທີ່ເກື້ອກູນກັນ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນຍາດ, ສ່ວນຍາດທີ່ເຮັດສິ່ງບໍ່ດີໃຫ້ ກໍຊື່ວ່າເປັນຄົນອື່ນ; ປຽບເໝືອນພະຍາດທີ່ເກີດໃນຮ່າງກາຍຍ່ອມໃຫ້ໂທດ, ສ່ວນຢາສະໝຸນໄພທີ່ຢູ່ໃນປ່າເລິກ ກັບໃຫ້ຄຸນປະໂຫຍດ.
๑๑๑.
໑໑໑.
ปทุมํวมุขยสฺส, วาจาจนฺทนสีตลํ;
มธุติฏฺฐติชิวฺหคฺเค, หทเยสุหลาหลํ;
ตาทิสํโนปเสเวยฺย, ตํมิตฺตํปริวชฺชเย.
ບຸກຄົນໃດມີໃບໜ້າຍິ້ມແຍ້ມແຈ່ມໃສເໝືອນດອກບົວ, ມີວາຈາອ່ອນຫວານເຢັນເໝືອນໄມ້ຈັນ, ມີນ້ຳເຜິ້ງຢູ່ປາຍລີ້ນ, ແຕ່ມີຢາພິດຮ້າຍແຮງຢູ່ໃນໃຈ; ບໍ່ພຶງຄົບຫາມິດເຊັ່ນນັ້ນ, ພຶງຫຼີກເວັ້ນໃຫ້ຫ່າງໄກເຖີດ.
๑๑๒.
໑໑໒.
กตฺวานกุสลํกมฺมํ[Pg.41], กตฺวาน, กุสลํปุเร;
สุขิตํทุกฺขิตํโหนฺตํ, โสพาโลโยนปสฺสติ.
ຄົນພານໃດ ບໍ່ຮູ້ແຈ້ງເຖິງຄວາມສຸກ ຫຼືຄວາມທຸກ ທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກກຳຊົ່ວ ຫຼືກຳດີ ທີ່ຕົນເອງໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ.
๑๑๓.
໑໑໓.
กาลกฺเขเปนหาเปติ, ทานสีลาทิกํชโฬ;
อถิรํปิถิรํมญฺเญ, อตฺตานํสสฺสตีสมํ.
ຄົນໂງ່ຍ່ອມປ່ອຍໃຫ້ເວລາລ່ວງເລີຍໄປໂດຍເປົ່າປະໂຫຍດ ແລະລະເລີຍການບຳເພັນທານແລະຮັກສາສິນ ເປັນຕົ້ນ; ເພາະສຳຄັນຜິດຄິດວ່າຕົນເອງຜູ້ບໍ່ທ່ຽງແທ້ ຈະຄົງຢູ່ຕະຫຼອດໄປເໝືອນສິ່ງທີ່ຖາວອນ.
๑๑๔.
໑໑໔.
พาโลธปาปกํกตฺวา, นตํฉฏฺฏิตุมุสฺสเห;
กึพฺยคฺฆอาทิคจฺฉนฺโต, ปทํมกฺเขตุมุสฺสเห.
ຄົນພານໃນໂລກນີ້ ເມື່ອເຮັດບາບແລ້ວ ກໍບໍ່ຄິດທີ່ຈະລະຖິ້ມບາບນັ້ນ; ປຽບເໝືອນເສືອໂຄ່ງ ເມື່ອຍ່າງໄປແລ້ວ ມັນຈະຄິດລຶບຮອຍຕີນຂອງມັນເອງບໍ.
๑๑๕.
໑໑໕.
นิทฺธโนปิจกาเมติ[Pg.42], ทุพฺพโลเวริกํกโร;
มนฺทสตฺโถวิวาทตฺถี, ติวิธํมุฬฺหลกฺขณํ.
ຄົນຍາກຈົນແຕ່ຢາກໄດ້ຂອງຫຼູຫຼາ, ຄົນອ່ອນແອແຕ່ມັກກໍ່ສັດຕູ, ແລະຄົນມີຄວາມຮູ້ນ້ອຍແຕ່ມັກໂຕ້ຖຽງ; ທັງສາມປະການນີ້ ຄືລັກສະນະຂອງຄົນໂງ່.
๑๑๖.
໑໑໖.
อนวฺหายํคมยนฺโต, อปุจฺฉาพหุภาสโก;
อตฺตคฺคุณํปสํสนฺติ, ติวิธํหีนลกฺขณํ.
ການໄປໃນບ່ອນທີ່ເຂົາບໍ່ໄດ້ເຊື້ອເຊີນ, ການເວົ້າຫຼາຍໂດຍທີ່ບໍ່ມີໃຜຖາມ, ແລະການຍົກຍ້ອງສັນເສີນຄຸນຄວາມດີຂອງຕົນເອງ; ທັງສາມປະການນີ້ ຄືລັກສະນະຂອງຄົນຕ່ຳຊ້າ.
๑๑๗.
໑໑໗.
ยถาจุฏฺฏมฺปราปกฺกา, พหิรตฺตกเมวจ;
อนฺโตกิมิลปูรโณ, เอวํทุชฺชนธมฺมตา.
ປຽບເໝືອນໝາກເດື່ອປ່າ ເມື່ອສຸກແລ້ວມີສີແດງງາມຢູ່ພາຍນອກ ແຕ່ພາຍໃນກັບເຕັມໄປດ້ວຍໜອນ; ທຳມະຊາດຂອງຄົນຊົ່ວ ກໍເປັນເຊັ່ນນັ້ນເອງ.
๑๑๘.
໑໑໘.
ยทูนกํสณติตํ, ยํปูรํสนฺตเมวตํ;
อฑฺฒกุมฺภุปโมพาโล, ยํปูรกุมฺโภวปณฺฑิโต.
ສິ່ງໃດທີ່ບົກພ່ອງ (ບໍ່ເຕັມ) ຍ່ອມສົ່ງສຽງດັງ, ສ່ວນສິ່ງໃດທີ່ເຕັມປ່ຽມຍ່ອມສະຫງົບງຽບ; ຄົນພານປຽບເໝືອນໝໍ້ນ້ຳທີ່ມີນ້ຳເຄິ່ງໜຶ່ງ, ສ່ວນບັນດິດປຽບເໝືອນໝໍ້ນ້ຳທີ່ມີນ້ຳເຕັມປ່ຽມ.
๑๑๙.
໑໑໙.
พุเธหิสาสมาโนปิ[Pg.43], ขโลพหุตเกตโว;
ฆํสิยมาโนปงฺคาโร, นิลมตฺตํนิคจฺฉติ.
ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ຮັບການສັ່ງສອນຈາກຜູ້ຮູ້, ຄົນພານຜູ້ມີມາຍາຫຼາຍ ກໍຍັງຄົງເປັນຄົນພານຢູ່; ປຽບເໝືອນຖ່ານໄຟທີ່ຖືກຂັດຖູ, ກໍມີແຕ່ຈະເຮັດໃຫ້ດຳເທົ່ານັ້ນ.
๑๒๐.
໑໒໐.
มุฬฺหสิสฺโสปเทเสน, กุนารีภรเณนจ;
ขลสตฺตูหิสํโยคา, ปณฺฑิโตปฺยวสีทติ.
ເພາະການສັ່ງສອນສິດທີ່ໂງ່ຈ້າ, ເພາະການລ້ຽງດູເມຍທີ່ບໍ່ດີ, ແລະເພາະການຄົບຫາກັບສັດຕູທີ່ເປັນຄົນພານ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນບັນດິດກໍຍ່ອມເຖິງຄວາມຈິບຫາຍ.
๑๒๑.
໑໒໑.
จารุตาปรทาราย, ธนํโลกตปตฺติยา;
ปสุตํสาธุนาสาย, ขเลขลตราคุณา.
ຄວາມງາມມີໄວ້ເພື່ອເມຍຂອງຜູ້ນຶງ, ຊັບສົມບັດມີໄວ້ເພື່ອຄວາມເດືອດຮ້ອນຂອງໂລກ, ຄວາມຮູ້ມີໄວ້ເພື່ອທຳລາຍຄົນດີ; ຄຸນສົມບັດທັງຫຼາຍໃນຄົນພານ ຍ່ອມກັບກາຍເປັນສິ່ງທີ່ຊົ່ວຮ້າຍຍິ່ງຂຶ້ນ.
๑๒๒.
໑໒໒.
อิโตหาสตรํโลเก[Pg.44], กิญฺจิตสฺสนวิชฺชติ;
ทุชฺชโนติจยํอาห, สุชนํทุชฺชโนสยํ.
ໃນໂລກນີ້ ບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ຈະໜ້າຫົວຂວັນໄປກວ່ານີ້ອີກແລ້ວ; ຄືການທີ່ຄົນຊົ່ວເອງ ກັບເອີ້ນຄົນດີວ່າເປັນ "ຄົນຊົ່ວ".
๑๒๓.
໑໒໓.
นวินาปรวาเทน, รมนฺติทุชฺชนาขลุ;
นสาสพฺพรเสภุตฺวา, วินาสุทฺเธนตุสฺสติ.
ຄົນຊົ່ວທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ຍິນດີ ຫາກບໍ່ໄດ້ເວົ້າຮ້າຍປ້າຍສີຜູ້ອື່ນ; ປຽບເໝືອນແມງວັນ ທີ່ໄດ້ກິນລົດຊາດທຸກຢ່າງແລ້ວ ກໍຍັງບໍ່ພໍໃຈ ຫາກບໍ່ໄດ້ຕອມຂອງສົກກະປົກ.
๑๒๔.
໑໒໔.
ตปฺปเตยาติสมฺพนฺธํ, ทฺรวํภวตฺยวนตํ;
มุทุทุชฺชนจิตฺตํน กึโลเหนปมียเต.
ເຫຼັກເມື່ອຖືກເຜົາໄຟຍ່ອມຮ້ອນ, ລະລາຍ, ແລະອ່ອນຕົວໂນ້ມລົງໄດ້; ແຕ່ຈິດໃຈຂອງຄົນຊົ່ວ ບໍ່ມີທາງທີ່ຈະອ່ອນໂຍນລົງໄດ້ເລີຍ, ຈະປຽບທຽບໃສ່ກັບເຫຼັກໄດ້ແນວໃດ.
๑๒๕.
໑໒໕.
ตสฺมาทุชฺชนสํสคฺคํ[Pg.45], อาสิวีสมิโวรคํ;
อารกาปริวชฺเชยฺย, ภูตกาโมวิจกฺขโณ.
ເພາະສະນັ້ນ, ຜູ້ມີປັນຍາສະຫຼາດ ຜູ້ປາດຖະໜາຄວາມຈະເລີນແກ່ຕົນ, ຄວນຫຼີກເວັ້ນການຄົບຫາກັບຄົນຊົ່ວໃຫ້ຫ່າງໄກ ປຽບເໝືອນການຫຼີກເວັ້ນງູພິດຮ້າຍ.
๑๒๖.
໑໒໖.
ทุชฺชเนนหิสํสคฺคํ, สตฺตุตาปินยุชฺชติ;
ตตฺโตวฑยฺหตฺยงฺคาโร, สนฺโตกาฬายตํกโร;
ການຄົບຫາ ຫຼື ແມ່ນແຕ່ການເປັນສັດຕູກັບຄົນຊົ່ວ ກໍບໍ່ເປັນການສົມຄວນເລີຍ; ເພາະວ່າຖ່ານໄຟທີ່ຍັງຮ້ອນຍ່ອມໄໝ້ມື, ສ່ວນຖ່ານໄຟທີ່ເຢັນແລ້ວກໍຍັງເຮັດໃຫ້ມືດຳ.
๑๒๗.
໑໒໗.
ทุชฺชโนวชฺชนีโยว, วิชฺชายาลงฺกโตปิเจ;
มณินาลงฺกโตสนฺโต, สพฺโพกึนุภยํกโร.
ຄົນຊົ່ວເປັນຜູ້ທີ່ຄວນຫຼີກເວັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າລາວຈະປະດັບໄປດ້ວຍຄວາມຮູ້ກໍຕາມ; ປຽບເໝືອນງູພິດທີ່ປະດັບດ້ວຍແກ້ວມະນີ, ມັນຈະບໍ່ເປັນຕາຢ້ານແກ່ທຸກຄົນບໍ?
๑๒๘.
໑໒໘.
อคฺคิโนทหโตทายํ, สขาภวติมาลุโต;
โสเอวทีปํนาเสติ, ขเลนตฺเถวมิตฺตตา.
ສາຍລົມຍ່ອມເປັນມິດກັບໄຟທີ່ກຳລັງໄໝ້ປ່າ, ແຕ່ສາຍລົມນັ້ນເອງກໍພັດດັບດວງປະທີບ; ຄວາມເປັນມິດກັບຄົນພານ ກໍບໍ່ມີຢູ່ແທ້ຈິງເຊັ່ນນັ້ນ.
๑๒๙.
໑໒໙.
สพฺโพทุฏฺโฐขโลทุฏฺโฐ[Pg.46], สพฺพาทุฏฺฐตโรขโล;
มนฺโตสเธหิโสสพฺโพ, ขโลเกนุปสมฺมติ.
ສິ່ງທີ່ຮ້າຍກາດທັງຫຼາຍກໍວ່າຮ້າຍແລ້ວ, ແຕ່ຄົນພານນັ້ນຮ້າຍກາດຍິ່ງກວ່າສິ່ງທັງປວງ; ພິດຮ້າຍທັງຫຼາຍຍັງສາມາດຮັກສາໄດ້ດ້ວຍມົນຄາຖາແລະຢາ, ແຕ່ຄົນພານນັ້ນ ຈະເຮັດໃຫ້ສະຫງົບລົງໄດ້ດ້ວຍສິ່ງໃດ?
๑๓๐.
໑໓໐.
หทยฏฺเฐนสุเตน, ขโลเนวสุสีลวา;
มธุนาโกฏรฏฺเฐน, นิมฺโพกึมธุโรภเว.
ຄົນພານຍ່ອມບໍ່ເປັນຜູ້ມີສິນທຳ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຄວາມຮູ້ຢູ່ໃນໃຈກໍຕາມ; ປຽບເໝືອນຕົ້ນສະເດົາ ຈະມີລົດຫວານໄດ້ບໍ ຫາກມີນ້ຳເຜິ້ງຢູ່ໃນໂກນຂອງມັນ?
๑๓๑.
໑໓໑.
อสตํสมฺปโยเคน, สนฺโตปิอสนฺโตภเว;
มคฺโคกจวรยุตฺโต, อุชุมฺปิอสาธุภเว.
ເພາະການຄົບຫາກັບຄົນຊົ່ວ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຄົນດີກໍຍ່ອມກາຍເປັນຄົນຊົ່ວໄດ້; ປຽບເໝືອນຫົນທາງທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຂີ້ເຫຍື້ອ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຊື່ ກໍກາຍເປັນທາງທີ່ບໍ່ດີ.
๑๓๒.
໑໓໒.
ปุติมจฺฉํกุสคฺเคน[Pg.47], โยนโรอุปนยฺหติ;
กุสาปิปุตึวายนฺติ, เอวํพาลุปเสวนา.
ບຸກຄົນໃດຫໍ່ປາເນົ່າດ້ວຍຫຍ້າຄາ, ຫຍ້າຄານັ້ນກໍຍ່ອມມີກິ່ນເໝັນເນົ່າຕິດໄປນຳ; ການຄົບຫາກັບຄົນພານ ກໍມີລັກສະນະເຊັ່ນນັ້ນ.
๑๓๓.
໑໓໓.
พาลํนปสฺเสนสุเณ, นจพาเสนสํวเส;
พาเลนาลาปสลฺลาปํ, นกเรนจโรจเย.
ບໍ່ຄວນເຫັນຄົນພານ, ບໍ່ຄວນຟັງຄົນພານ, ບໍ່ຄວນຢູ່ຮ່ວມກັບຄົນພານ; ບໍ່ຄວນເຈລະຈາປາໄສກັບຄົນພານ ແລະບໍ່ຄວນຍິນດີໃນຄົນພານນັ້ນ.
๑๓๔.
໑໓໔.
อนยํเนติทุมฺเมโธ, อธุรายนิยุญฺชติ;
ทุนฺนโยเสยฺยโสโหติ, สมฺมาวุตฺโตปิกุปฺปติ;
วินยํโสนชานาติ, สาธุเสนอทสฺสนํ.
ຄົນໂງ່ຈ້າຍ່ອມນຳໄປສູ່ຄວາມຈິບຫາຍ, ມັກຊັກຊວນໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນໜ້າທີ່, ເຫັນການແນະນຳທີ່ບໍ່ດີວ່າເປັນສິ່ງທີ່ດີເລີດ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຕັກເຕືອນດ້ວຍດີກໍຍັງໂກດຮ້າຍ; ເຂົາບໍ່ຮູ້ຈັກລະບຽບວິໄນ, ການບໍ່ພົບເຫັນຄົນພານນັ້ນຈຶ່ງເປັນການດີ.
๑๓๕.
໑໓໕.
ยาวชีวํปิเจพาโล[Pg.48], ปณฺฑิตํปยิรูปาสิ;
นโสธมฺมํวิชานาติ, ทพฺพิสูปรสํยถา.
ຫາກຄົນພານເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້ບັນດິດຕະຫຼອດຊີວິດ, ເຂົາກໍຍ່ອມບໍ່ຮູ້ທຳ, ປຽບເໝືອນບ່ວງທີ່ບໍ່ຮູ້ລົດຊາດຂອງແກງ.
๑๓๖.
໑໓໖.
ผลํเวกทลึหนฺติ, หนฺติเวฬุนฬํผลํ;
สกฺกาโรกาปุริสํหนฺติ, คพฺโภอสฺสตรึยถา.
ໝາກກ້ວຍຍ່ອມຂ້າຕົ້ນກ້ວຍ, ໝາກໄຜ່ແລະໝາກອໍ້ຍ່ອມຂ້າຕົ້ນໄຜ່ແລະຕົ້ນອໍ້; ລາບສັກກາລະຍ່ອມຂ້າຄົນຊົ່ວ, ປຽບເໝືອນລູກໃນທ້ອງທີ່ຂ້າມ້າອັດສະດອນ.
๑๓๗.
໑໓໗.
สุนโขสุนขํทิสฺวา, ทนฺตํทสฺเสติหึสิตุํ;
ทุชฺชโนทุชฺชนํทิสฺวา, โรสยํหึสมิจฺฉติ.
ໝາເມື່ອເຫັນໝານຳກັນ ຍ່ອມແຍກເຂ້ວเพื่อຈະທຳຮ້າຍ; ຄົນຊົ່ວເມື່ອເຫັນຄົນຊົ່ວນຳກັນ ກໍຍ່ອມໂກດຮ້າຍແລະປາດຖະໜາຈະທຳຮ້າຍກັນ.
๑๓๘.
໑໓໘.
มณฺฑูโกปินุกฺโกสีโห[Pg.49], สุกโรปินุกฺโกทีปิ;
พิลาโรสทิโสพฺยคฺโฆ, ทุปฺปญฺโญปินปญฺญวา.
ກົບກໍບໍ່ແມ່ນລາຊະສີ, ໝູກໍບໍ່ແມ່ນເສືອດາວ, ແມວກໍບໍ່ແມ່ນເສືອໂຄ່ງ; ຄົນມີປັນຍາຊົ່ວ ກໍບໍ່ແມ່ນຜູ້ມີປັນຍາ ເຊັ່ນດຽວກັນ.
๑๓๙.
໑໓໙.
มณฺฑูโกปิสีโหวิย,กาโกคณฺเหปิญฺเญปิญฺเญ;
พาโลจปณฺฑิโตวิย,ธีโรปุจฺเฉวเยวเย.
ກົບຍ່ອມສະແດງທ່າທາງຄືກັບລາຊະສີ, ກາຮ້ອງສຽງດັງ "ປີງໆ", ຄົນພານຍ່ອມສະແດງຕົນຄືກັບບັນດິດ; ແຕ່ເມື່ອຖືກຜູ້ມີປັນຍາຖາມເຈາະຈີ້ມ ກໍຍ່ອມເປີດເຜີຍຕົວຕົນອອກມາ.
๑๔๐.
໑໔໐.
กาโกทุฏฺโฐสกุเณสุ, ฆเรทุฏฺโฐจมูสิโก;
วานโรจวเนทุฏฺโฐ, มนุสฺเสสุจพฺรหฺมโณ.
ກາເປັນສັດທີ່ປະທຸສະຮ້າຍໃນໝູ່ນົກ, ໜູເປັນສັດທີ່ປະທຸສະຮ້າຍໃນເຮືອນ, ລີງເປັນສັດທີ່ປະທຸສະຮ້າຍໃນປ່າ, ແລະພາມເປັນຜູ້ປະທຸສະຮ້າຍໃນໝູ່ມະນຸດ.
๑๔๑.
໑໔໑.
ติณานิภูมิโจทกํ[Pg.50], จตุตฺถํวากฺยสุฏฺฐุตํ;
เอตานิหิสตํเคเห, โนฉิชฺชนฺเตกทาจิปิ.
ຫຍ້າ (ສຳລັບປູລາດ), ແຜ່ນດິນ (ບ່ອນນັ່ງ), ນ້ຳ, ແລະວາຈາທີ່ກ່າວເປັນຢ່າງດີ ເປັນທີສີ່; ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມບໍ່ເຄີຍຂາດແຄນໃນເຮືອນຂອງສັດຕະບຸລຸດເລີຍ.
๑๔๒.
໑໔໒.
อมฺพุํปิวนฺติโนนชฺโช, รุกฺขาขาทนฺติโนผลํ;
เมโฆกทาจิโนสสฺสํ, ปรตฺถายสตํธนํ.
ແມ່ນ້ຳທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ດື່ມນ້ຳຂອງຕົນເອງ, ຕົ້ນໄມ້ທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ກິນໝາກໄມ້ຂອງຕົນເອງ, ເມກຍ່ອມບໍ່ກິນເຂົ້າກ້າໃນນາ; ຊັບສົມບັດຂອງສັດຕະບຸລຸດ ກໍມີໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຜູ້ນຶງ ເຊັ່ນດຽວກັນ.
๑๔๓.
໑໔໓.
คุณากุพฺพนฺติทูตตฺตํ[Pg.51], ทูเรปิวสตํสตํ;
เกฏเกคนฺธมาฆาย, คจฺฉนฺติภมราสยํ.
ຄຸນງາມຄວາມດີຍ່ອມເຮັດໜ້າທີ່ເປັນທູດ ເຖິງແມ່ນວ່າສັດຕະບຸລຸດຈະຢູ່ຫ່າງໄກ; ຝູງເຜິ້ງຍ່ອມບິນໄປຫາເກສອນດອກລຳເຈຍກເອງ ເພາະໄດ້ກິ່ນຫອມຂອງມັນ.
๑๔๔.
໑໔໔.
อากิณฺโณปิอสพฺภีธ, อสํสฏฺโฐวภทฺทโก;
พหุนาสนฺนชาเตน, คจฺเฉ นอุมฺมตฺตเกน.
ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຢູ່ໃນທ່າມກາງຄົນຊົ່ວ, ຜູ້ທີ່ບໍ່ຄົບຫາສະມາຄົມນຳ ກໍຍັງເປັນຜູ້ຈະເລີນ; ບຸກຄົນບໍ່ຄວນເດີນທາງຮ່ວມກັບຄົນບ້າຈຳນວນຫຼາຍ ທີ່ຢູ່ໃກ້ຊິດ.
๑๔๕.
໑໔໕.
ปาปมิตฺเตวิวชฺเชตฺวา, ภเชยฺยุตฺตมปุคฺคลํ;
โอวาเทจสฺสติฏฺเฐยฺย, ปตฺถนฺโตอจลํสุขํ.
ບຸກຄົນຄວນຫຼີກເວັ້ນມິດຊົ່ວ ແລ້ວຄົບຫາແຕ່ບຸກຄົນຜູ້ປະເສີດສຸດ; ຄວນຕັ້ງຢູ່ໃນຄຳສັ່ງສອນຂອງເພິ່ນ ຫາກປາດຖະໜາຄວາມສຸກທີ່ໝັ້ນຄົງ.
๑๔๖.
໑໔໖.
ยถาจปนสาปกฺกา, พหิสณฺฑกเมวจ;
อนฺโตอมตปูรโณ, เอวํ สุชนธมฺมตา.
ປຽບເໝືອນໝາກມີ່ສຸກ ທີ່ມີໜາມຢູ່ພາຍນອກ ແຕ່ພາຍໃນເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳຫວານທີ່ປານນ້ຳອຳມະລິດ; ທຳມະຊາດຂອງສັດຕະບຸລຸດ ກໍເປັນເຊັ່ນນັ້ນ.
๑๔๗.
໑໔໗.
ตคฺครญฺชปลาเสน[Pg.52], โยนโรอุปนยฺหติ;
ปตฺตาปิคนฺธํวายนฺติ, เอวํธีรุปเสวนา.
ບຸກຄົນໃດຫໍ່ກິດສະໜາດ້ວຍໃບໄມ້, ໃບໄມ້ນັ້ນກໍຍ່ອມມີກິ່ນຫອມຕິດໄປນຳ; ການຄົບຫາກັບຜູ້ມີປັນຍາ ກໍມີລັກສະນະເຊັ່ນນັ້ນ.
๑๔๘.
໑໔໘.
ธีรํปสฺเสสุเณธีรํ, ธีเรนสหสํวเส;
ธีเรนาลาปสลฺลาปํ, ตํกเรตญฺจโรจเย.
ຄວນເຫັນຜູ້ມີປັນຍາ, ຄວນຟັງຜູ້ມີປັນຍາ, ຄວນຢູ່ຮ່ວມກັບຜູ້ມີປັນຍາ; ຄວນເຈລະຈາປາໄສກັບຜູ້ມີປັນຍາ ແລະຄວນຍິນດີໃນຜູ້ມີປັນຍານັ້ນ.
๑๔๙.
໑໔໙.
นยํนยติ เมธาวี, อธุรายนยุชฺชติ;
สุนโยเสยฺยโสโหติ, สมฺมาวุตฺโตนกุปฺปติ;
วินยํโสปชานาติ, สาธุเตนสมาคโม.
ຜູ້ມີປັນຍາຍ່ອມນຳໄປສູ່ທາງທີ່ຖືກຕ້ອງ, ບໍ່ຊັກຊວນໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນໜ້າທີ່, ເຫັນການແນະນຳທີ່ດີວ່າເປັນສິ່ງທີ່ດີເລີດ, ເມື່ອຖືກຕັກເຕືອນດ້ວຍດີກໍບໍ່ໂກດຮ້າຍ; ເພິ່ນຍ່ອມຮູ້ຈັກລະບຽບວິໄນ, ການສະມາຄົມກັບເພິ່ນຈຶ່ງເປັນການດີ.
๑๕๐.
໑໕໐.
อปฺปเกนปิเจวิญฺญู[Pg.53], ปณฺฑิตํปยิรูปาสิ;
ขิปฺปํธมฺมํวิชานาติ, ชิวฺหาสูปรสํยถา.
ຫາກຜູ້ມີສະຕິປັນຍາເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້ບັນດິດ ແມ້ພຽງຊົ່ວຄູ່, ກໍຍ່ອມຮູ້ທຳໄດ້ຢ່າງຮວດໄວ, ປຽບເໝືອນລີ້ນທີ່ຮູ້ລົດຊາດຂອງແກງ.
๑๕๑.
໑໕໑.
พาหุพลญฺจอมจฺจํ, โภคํอภิชจฺจํพลํ;
อิเมหิจตุพเลหิ, ปญฺญาเวเสฐตํพลํ.
ກຳລັງກາຍ, ກຳລັງອຳມາດ, ກຳລັງຊັບສົມບັດ, ແລະກຳລັງແຫ່ງຊາດຕະກູນ; ໃນບັນດາກຳລັງທັງສີ່ປະການນີ້, ກຳລັງແຫ່ງປັນຍາ ຈັດວ່າປະເສີດທີ່ສຸດ.
๑๕๒.
໑໕໒.
พลํปกฺขีนมากาโส[Pg.54], มจฺฉานํอุทกํพลํ;
ทุพฺพลสฺสพลํราชา, กุมารานํรุทํพลํ.
ທ້ອງຟ້າເປັນກຳລັງຂອງຝູງນົກ, ນ້ຳເປັນກຳລັງຂອງຝູງປາ; ພະລາຊາເປັນກຳລັງຂອງຄົນອ່ອນແອ, ແລະການຮ້ອງໄຫ້ເປັນກຳລັງຂອງເດັກນ້ອຍ.
๑๕๓.
໑໕໓.
พลํจนฺโทพลํสูโร, พลํสมณพฺรหฺมณา;
พลํเวลํสมุทฺทสฺส, พลํติพลมิตฺถิยา.
ພະຈັນມີກຳລັງ, ພະອາທິດມີກຳລັງ, ສະມະນະພາມມີກຳລັງ; ຝັ່ງເປັນກຳລັງຂອງມະຫາສະໝຸດ, ແລະຄວາມງາມເປັນກຳລັງຂອງສະຕີ.
๑๕๔.
໑໕໔.
สปาทานํพลํสีโห, ตโตปุฬุวโกพลํ;
ตโตกิปฺปิลิโกนโร, ราชาสพฺเพสมนฺตโต.
ລາຊະສີເປັນກຳລັງຂອງສັດມີຕີນ, ຖັດມາໜອນກໍມີກຳລັງ, ຖັດມາມົດກໍມີກຳລັງ, ມະນຸດກໍມີກຳລັງ, ແລະພະລາຊາເປັນກຳລັງຂອງທຸກຄົນໂດຍຮອບ.
๑๕๕.
໑໕໕.
คติมิคานํปวนํ, อากาโสปกฺขินํคติ;
วิราโคคติธมฺมานํ, นิพฺพานารหตํคติ.
ປ່າຍ່ອມເປັນທີ່ໄປຂອງຝູງສັດ, ທ້ອງຟ້າເປັນທີ່ໄປຂອງຝູງນົກ; ຄວາມປາສະຈາກກິເລດເປັນທີ່ໄປຂອງທຳທັງຫຼາຍ, ແລະພະນິພານເປັນທີ່ໄປຂອງພະອໍຣະຫັນທັງຫຼາຍ.
๑๕๖.
໑໕໖.
จเรยฺยกุลชํปญฺโญ[Pg.55], วิรูปมวิกญฺญกํ;
หีนายปิสุรูปาย, วิวาหสทิสํกเร.
ຜູ້ມີປັນຍາຄວນແຕ່ງງານກັບຍິງຜູ້ເກີດໃນຕະກູນດີ ເຖິງແມ່ນວ່ານາງຈະມີຮູບຮ່າງບໍ່ຈົບງາມ; ແຕ່ບໍ່ຄວນແຕ່ງງານກັບຍິງທີ່ມີຮູບງາມແຕ່ເກີດໃນຕະກູນຕ່ຳ, ຄວນເລືອກແຕ່ງງານກັບຜູ້ທີ່ມີຖານະສະເໝີກັນ.
๑๕๗.
໑໕໗.
สามามิคกฺขีสุเกสี, ตนุมชฺฌิมทนฺตวา;
ทสฺสนียามุขวณฺณา, คมฺภีรนาภิวาจกา;
สุสีลาวายมติจ, หีนกุลํปิวาหเย.
ຍິງທີ່ມີຜິວເນື້ອດຳແດງ, ມີດວງຕາງາມ, ມີຜົມງາມ, ມີແອວບາງຮ່າງນ້ອຍ, ມີແຂ້ວງາມ, ມີຜິວໜ້າຜຸດຜ່ອງ, ມີສະດືເລິກ, ມີວາຈາອ່ອນຫວານ, ມີສິນທຳດີ ແລະມີສະຕິປັນຍາ; ເຖິງແມ່ນວ່ານາງຈະເກີດໃນຕະກູນຕ່ຳ ກໍຄວນຮັບມາເປັນຄູ່ຄອງ.
๑๕๘.
໑໕໘.
สุตฺโตมาตาวโภเชสิ[Pg.56], ภรเณสุจธาติโย;
กมฺเมสุสกปนฺติ จ, กตกมฺเมสุธาตินํ.
ນາງຍ່ອມລ້ຽງດູສາມີປຽບເໝືອນມານດา, ປົກປ້ອງຮັກສາປຽບເໝືອນແມ່ນົມ, ຂະຫຍັນຂັນແຂງໃນການງານປຽບເໝືອນຄົນຮັບໃຊ້ ທີ່ເຮັດວຽກງານຂອງຕົນຢ່າງບໍ່ມີບົກພ່ອງ.
๑๕๙.
໑໕໙.
ธมฺเมสุปติฏฺฐานิจฺจํ, สยเนสุจวณฺณิภา;
กุเลสุภาตรํวาจี, ยานารีเสฏฺฐสมฺมตา.
ນາງເປັນຜູ້ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນສິນທຳສະເໝີ, ມີຮູບຮ່າງງົດງາມໃນຍາມນອນ, ເວົ້າຈາອ່ອນຫວານກັບຍາດຕິພີ່ນ້ອງປຽບເໝືອນພີ່ນ້ອງຮ່ວມອຸທອນ; ຍິງໃດເປັນເຊັ່ນນີ້ ຍ່ອມໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງວ່າປະເສີດສຸດ.
๑๖๐.
໑໖໐.
โยนํภรติสพฺพทา[Pg.57], นิจฺจํอาตาปิอุสฺสุโก;
สพฺพกามหรํโปสํ, ภตฺตารํนาติมญฺญติ.
ຍິງໃດຍ່ອມບໍ່ດູໝິ່ນສາມີ ຜູ້ລ້ຽງດູນາງຢູ່ສະເໝີ, ຜູ້ມີຄວາມພາກພຽນຂະຫຍັນຂັນແຂງທຸກເມື່ອ, ແລະຜູ້ຈັດຫາສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາທຸກຢ່າງມາໃຫ້.
๑๖๑.
໑໖໑.
นจาปิสฺวตฺถิภตฺตารํ, อิจฺฉาจาเรนโรสเย;
ภตฺตุจครุโนสพฺเพ, ปติปูเชติปณฺฑิตา.
ແລະນາງຍ່ອມບໍ່ເຮັດໃຫ້ສາມີໂກດຮ້າຍດ້ວຍການປະພຶດຕາມໃຈຕົນເອງ; ຍິງຜູ້ມີປັນຍາຍ່ອມສະແດງຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ບຸກຄົນທັງປວງ ທີ່ສາມີເຄົາລົບນັບຖື.
๑๖๒.
໑໖໒.
อุฏฺฐาหิกาอนลสฺสา, สงฺคาหิกาปริชเน;
ภตฺตุมนาปํจรติ, สมฺภตมนุรกฺขติ.
ນາງເປັນຜູ້ຂະຫຍັນຂັນແຂງ ບໍ່ກຽດຄ້ານ, ສົງເຄາະຄົນຮ່ວມງານແລະບໍລິວານ, ປະພຶດຕົນໃຫ້ເປັນທີ່ພໍໃຈຂອງສາມີ, ແລະຄອຍປົກປັກຮັກສາຊັບສົມບັດທີ່ຫາສະສົມມາໄດ້.
๑๖๓.
໑໖໓.
เอวํวตฺตติยานารี, ภตฺตุฉนฺทวสานุคา;
มนาปานามเตเทวา, ยตฺถสาอุปปชฺชติ.
ຍິງໃດປະພຶດຕົນເຊັ່ນນີ້, ປະຕິບັດຕາມຄວາມຕ້ອງການຂອງສາມີ; ນາງຍ່ອມໄດ້ໄປເກີດໃນໝູ່ເທວະດາຊື່ວ່າ ມະນາປະ.
๑๖๔.
໑໖໔.
อิตฺถิเยกจฺจิโยวาปิ[Pg.58], เสยฺยาวุตฺตาวมุนินา;
ภณฺฑานํอุตฺตมาอิตฺถี, อคฺคุปฏฺฐายิกาติปิ.
ພະມຸນີໄດ້ຕັດໄວ້ວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນສະຕີບາງຄົນກໍຍັງປະເສີດກວ່າ; ສະຕີເປັນສິ່ງຂອງອັນປະເສີດສຸດ ແລະເປັນຜູ້ອຸປະຖຳບຳລຸງຢ່າງຍອດຢ້ຽມ.
๑๖๕.
໑໖໕.
มาตราธีตราวาปิ, ภคินิยาวิจกฺขโณ;
นวิวิตฺตาสเนมนฺเต, นารีมายาวินีนนุ.
ຜູ້ມີປັນຍາບໍ່ຄວນນັ່ງໃນທີ່ລັບຫູລັບຕາ ແມ້ແຕ່ກັບມານດາ, ລູກສາວ ຫຼືພີ່ນ້ອງຍິງຂອງຕົນ; ເພາະວ່າສະຕີທັງຫຼາຍຍ່ອມມີມາຍາຫຼາຍ ບໍ່ແມ່ນບໍ?
๑๖๖.
໑໖໖.
วิชฺชุตานญฺจโลลตฺตํ, สตฺถานญฺจาติติกฺขณํ;
สิงฺฆตํวายุเตชานํ, อนุกุพฺพนฺตินาริโย.
ສະຕີທັງຫຼາຍຍ່ອມປະພຶດຕາມຄວາມສະຫຼັບສະແລບຂອງສາຍຟ້າແລບ, ຄວາມຄົມກ້າຂອງສັດຕາວຸດ, ແລະความຮວດໄວຂອງລົມແລະໄຟ.
๑๖๗.
໑໖໗.
ทิคุโณถีนมาหาโร[Pg.59],พุทฺธิจาปิจตุคฺคุโณ;
ฉคุโณโหติวายาโม,กาโมตฺวฏฺฐคุโณภเว.
ຄວາມຕ້ອງການອາຫານຂອງສະຕີມີຫຼາຍເປັນສອງເທົ່າ, ສະຕິປັນຍາມີຫຼາຍເປັນສີ່ເທົ່າ, ຄວາມພະຍາຍາມມີຫຼາຍເປັນຫົກເທົ່າ, ແລະຄວາມປາດຖະໜາໃນກາມມີຫຼາຍເປັນແປດເທົ່າ.
๑๖๘.
໑໖໘.
เอกเมกายอิตฺถิยา, อฏฺฐอฏฺฐปติโนสิยุํ;
สูโรจปลวนฺโตจ, สพฺพกามรสาหรา;
กเรยฺยนวเมฉนฺทํ, อุนฺนตฺตาหินปูรติ.
ເຖິງແມ່ນວ່າສະຕີນາງໜຶ່ງ ຈະມີສາມີເຖິງແປດຄົນ, ເຊິ່ງລ້ວນແຕ່ເປັນຄົນກ້າຫານ, ມີກຳລັງວັງຊາ ແລະຄອຍບຳລຸງບຳເລີຄວາມປາດຖະໜາທຸກຢ່າງ; ນາງກໍຍັງຄົງປາດຖະໜາສາມີຄົນທີເກົ້າອີກ, ເພາະວ່ານາງບໍ່ຮູ້ຈັກອີ່ມຈັກພໍເລີຍ.
๑๖๙.
໑໖໙.
วิวาทสีลีอุสฺสุยา[Pg.60], ปสฺสนฺตตณฺหิกาคตา;
อมิตาภุญฺชนานิทฺทา, สตํปุตฺตํปิตํชเห.
ຍິງໃດມີປົກກະຕິມັກຜິດຖຽງ, ມີຄວາມອິດສາລິດສະຢາ, ມັກສອດສ່າຍສາຍຕາດ້ວຍຄວາມຢາກ, ກິນຫຼາຍ ແລະນອນຫຼາຍ; ນາງຍ່ອມລະຖິ້ມສາມີໄດ້ ເຖິງແມ່ນວ່າສາມີນັ້ນຈະມີລູກເຖິງຮ້ອຍຄົນກໍຕາມ.
๑๗๐.
໑໗໐.
ลปนฺตีสทฺธิมญฺเญน, ปสฺสนฺตญฺญํสวิพฺภมา;
จิตฺตกํจินฺตยนฺตญฺญํ, นารีนํนามโกปิโย.
ນາງເວົ້າລົມກັບຊາຍຄົນໜຶ່ງ, ແຕ່ສອດສ່າຍສາຍຕາເບິ່ງຊາຍອີກຄົນໜຶ່ງດ້ວຍຄວາມສະເໜ່ຫາ, ແລະຄິດຄຳນຶງເຖິງຊາຍອີກຄົນໜຶ່ງຢູ່ໃນໃຈ; ໃຜເລີຍຈະເປັນທີ່ຮັກແທ້ຈິງຂອງສະຕີທັງຫຼາຍ?
๑๗๑.
໑໗໑.
คณฺเหยฺยวาตํชาเลน, สาครเมกปาณินา;
โอสิญฺเจยฺยจตาเฬน, สเกนชนเยรวํ;
ปมาทาสุวิสชฺเชยฺย, อิตฺถิเยสาวธมฺมตา.
บຸກຄົນອາດຈະຈັບລົມດ້ວຍຕາໜ່າງ, ຫຼືວິດນ້ຳໃນມະຫາສະໝຸດດ້ວຍມືດຽວ, ຫຼືເຮັດໃຫ້ເກີດສຽງດັງດ້ວຍການຕົບມືຂ້າງດຽວໄດ້; ແຕ່ການໄວ້ວາງໃຈໃນສະຕີຍ່ອມເປັນຄວາມປະມາດ, ເພາະວ່າສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ເປັນທຳມະຊາດຂອງສະຕີທັງຫຼາຍ.
๑๗๒.
໑໗໒.
ชิวฺหาสหสฺสิโกโยหิ[Pg.61], ชีเววสฺสสตํนโร;
เตนนิกมฺมุนาวุตฺโต, ถิโทโสกึขยํคโต.
ຫາກບຸກຄົນມີລີ້ນຕັ້ງພັນລີ້ນ, ມີຊີວິດຢູ່ຕະຫຼອດຮ້ອຍປີ, ແລະກ່າວເຖິງແຕ່ໂທດຂອງສະຕີໂດຍບໍ່ເຮັດວຽກງານອື່ນເລີຍ; ໂທດຂອງສະຕີທັງຫຼາຍນັ້ນ ຈະເຖິງຄວາມສິ້ນສຸດໄປໄດ້ບໍ?
๑๗๓.
໑໗໓.
ปญฺจฐานานิสมฺปสฺสํ[Pg.62], ปุตฺตมิจฺฉนฺติปณฺฑิตา;
ภโตวาโนภริสฺสติ, กิจฺจํวาโนกริสฺสติ.
ບັນດິດທັງຫຼາຍເມື່ອເລັງເຫັນເຫດຜົນ ໕ ປະການນີ້ ຈຶ່ງປາດຖະໜາຢາກໄດ້ບຸດ ຄື: ບຸດທີ່ເຮົາລ້ຽງດູແລ້ວ ຈະລ້ຽງດູເຮົາຕອບແທນ, ຈະຊ່ວຍເຮັດວຽກງານຂອງເຮົາ,
๑๗๔.
໑໗໔.
กุลวํโสจิรํติฏฺเฐ, ทายชฺชํปติปชฺชติ;
อถวาปนเปตานํ, ทกฺขิณานุปทสฺสติ.
ຈະດຳລົງວົງຕະກູນໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ໄດ້ດົນນານ, ຈະເປັນຜູ້ຮັບມໍລະດົກ, ແລະເມື່ອເຮົາລ່ວງລັບໄປແລ້ວ ກໍຈະເຮັດບຸນອຸທິດສ່ວນກຸສົນໄປໃຫ້.
๑๗๕.
໑໗໕.
อติชาตมนุชาตํ, ปุตฺตมิจฺฉนฺติปณฺฑิตา;
อวชาตํนอิจฺฉนฺติ, โยโหติกุลฉินฺนโก.
ບັນດິດທັງຫຼາຍຍ່ອມປາດຖະໜາບຸດຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າຕະກູນ (ອະຕິຊາດຕະບຸດ) ຫຼືບຸດຜູ້ສະເໝີດ້ວຍຕະກູນ (ອະນຸຊາດຕະບຸດ); ແຕ່ຍ່ອມບໍ່ປາດຖະໜາບຸດຜູ້ຕ່ຳກວ່າຕະກູນ (ອະວະຊາດຕະບຸດ) ເຊິ່ງເປັນຜູ້ທຳລາຍວົງຕະກູນ.
๑๗๖.
໑໗໖.
เอกูทรสมุปฺปนฺนา, นภวนฺติสมสฺสมา;
นานาวณฺณานานาจรา, ยถาพทรกณฺฑกา.
ບຸດທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຮ່ວມອຸທອນດຽວກັນ ກໍຍ່ອມບໍ່ຄືກັນໄປທຸກຢ່າງ; ຍ່ອມມີຜິວພັນແລະຄວາມປະພຶດທີ່ແຕກຕ່າງກັນ, ປຽບເໝືອນໜາມຂອງຕົ້ນໝາກທັນ.
๑๗๗.
໑໗໗.
อทมฺเมพหโวโทเส[Pg.63], ทมฺเมตุพหโวคุเณ;
ตสฺมาปุตฺตญฺจสิสฺสญฺจ, ทมฺมกาเลวทมฺมเย.
ໃນຜູ້ທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັບການເຝິກຝົນຍ່ອມມີໂທດຫຼາຍ, ສ່ວນໃນຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບການເຝິກຝົນແລ້ວຍ່ອມມີຄຸນປະໂຫຍດຫຼາຍ; ເພາະສະນັ້ນ, ຄວນເຝິກຝົນອົບຮົມບຸດແລະສິດ ໃນເວລາທີ່ຄວນເຝິກຝົນ.
๑๗๘.
໑໗໘.
โอวาเทยฺยานุสาเสยฺย,อสปฺปายานิวารเย;
ทนฺโตหิโยปิโยโหติ,อทนฺโตโหติอปฺปิโย.
ຄວນຕັກເຕືອນ, ຄວນສັ່ງສອນ, ແລະຄວນຫ້າມປາມຈາກສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ; ເພາະວ່າຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບການເຝິກຝົນແລ້ວຍ່ອມເປັນທີ່ຮັກ, ສ່ວນຜູ້ທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັບການເຝິກຝົນຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ຮັກເລີຍ.
๑๗๙.
໑໗໙.
ปุตฺตํวาภาตรํทุฏฺฐํ, อนุสาเสยฺยโนชเห;
กึนุเฉชฺชํหตฺถปาทํ, ลิตฺตอสุจินาสิยา.
ພຶງສັ່ງສອນບຸດ ຫຼື ພີ່ນ້ອງ ຜູ້ປະພຶດຊົ່ວ ບໍ່ພຶງລະຖິ້ມເສຍ, ໃຜເລີຍຈະຕັດມື ຫຼື ຕີນ ທີ່ເປື້ອນເປິດ້ວຍສິ່ງສົກກະປົກຖິ້ມເສຍໄດ້.
๑๘๐.
໑໘໐.
อนฺโตชาโตธนกฺกิโต[Pg.64], ทาสพฺโยปคโตสยํ;
ทาสากรมรานิโต, อิจฺเจวํจตุธาสิยุํ.
ທາດທີ່ເກີດພາຍໃນເຮືອນ, ທາດທີ່ຊື້ມາດ້ວຍຊັບ, ທາດທີ່ເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນທາດເອງ, ແລະ ທາດທີ່ຖືກຈັບມາຈາກສົງຄາມ, ທາດທັງຫຼາຍມີ 4 ຈຳພວກ ດັ່ງນີ້.
๑๘๑.
໑໘໑.
ทาสาปญฺเจวโจรยฺย, สขญาตตฺตสทิสา;
ตถาวิญฺญูหิวิญฺเญยฺย, มิตฺตาทาราจพนฺธวา.
ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ທາດມີ 5 ຈຳພວກ ຄື: ທາດທີ່ສະເໝີດ້ວຍໂຈນ, ທາດທີ່ສະເໝີດ້ວຍມິດ, ທາດທີ່ສະເໝີດ້ວຍຍາດ, ແລະ ທາດທີ່ສະເໝີດ້ວຍຕົນເອງ. ມິດ, ພັນລະຍາ ແລະ ຍາດຕິພີ່ນ້ອງ ກໍພຶງຊາບໂດຍນາຍົກ (ຜູ້ຮູ້) ໂດຍທຳນອງດຽວກັນນັ້ນ.
๑๘๒.
໑໘໒.
ทุฏฺฐทาเรนอมิตฺยา[Pg.65], ทาโสจุตฺตรวาจโก;
สสปฺเปจฆเรวาโส, มจฺจุเมวนสํสโย.
ການຢູ່ຮ່ວມກັບພັນລະຍາທີ່ຊົ່ວຮ້າຍ, ມິດທີ່ເປັນສັດຕູ, ແລະ ທາດທີ່ມັກຖຽງຄຳ, ກໍເໝືອນກັບການອາໄສຢູ່ໃນເຮືອນທີ່ມີງູພິດ, ຍ່ອມເຖິງຄວາມຕາຍຢ່າງແນ່ນອນ ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສເລີຍ.
๑๘๓.
໑໘໓.
ยสํลาภํปตฺถยนฺตํ, นรํวชฺชนฺติทูรโต;
ตสฺมาอนเปกฺขิตฺวาน, ตํมคฺคํมคฺคเยพุโธ.
ຄົນທັງຫຼາຍຍ່ອມຫຼີກເວັ້ນຄົນທີ່ປາດຖະໜາແຕ່ຍົດ ແລະ ລາບ ໄປເສຍແຕ່ໄກ, ເພາະສະນັ້ນ ຜູ້ມີປັນຍາ ບໍ່ພຶງອາໄລໃນສິ່ງນັ້ນ ແລ້ວພຶງສະແຫວງຫາທາງ (ແຫ່ງຄວາມດີ).
๑๘๔.
໑໘໔.
ขลํสาลํปสุํเขตฺตํ[Pg.66], คนฺตาจสฺสอภิกฺขณํ;
มิตํธญฺญํนิธาเปยฺย, มิตญฺจปาจเยฆเร.
ພຶງໄປກວດເບິ່ງລານເຂົ້າ, ເລົ້າເຂົ້າ, ສັດລ້ຽງ ແລະ ທົ່ງນາ ຢູ່ສະເໝີ; ພຶງໃຫ້ເກັບມ້ຽນເຂົ້າເປືອກທີ່ວັດແທກແລ້ວ ແລະ ພຶງໃຫ້ຫຸງຕົ້ມອາຫານໃນເຮືອນຕາມປະລິມານທີ່ກຳນົດ.
๑๘๕.
໑໘໕.
อญฺชนานํขยํทิสฺวา, วมฺมิกานญฺจสญฺจยํ;
มธูนญฺจสมาหารํ, ปณฺฑิโตฆรมาวเส.
ເມື່ອເຫັນຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງຢາຢອດຕາ (ຈາກການໃຊ້ເທື່ອລະໜ້ອຍ), ການກໍ່ຕົວຂຶ້ນແຫ່ງຈອມປວກ, ແລະ ການສະສົມນ້ຳເຜິ້ງ, ຜູ້ມີປັນຍາພຶງຄອງເຮືອນ (ດ້ວຍຄວາມບໍ່ປະມາດ).
๑๘๖.
໑໘໖.
สยํอายํวยํชญฺญา, สยํชญฺญากตากตํ;
นิคฺคณฺเหนิคฺคณฺหารหํ, ปคฺคณฺเหปคฺคณฺหารหํ.
ພຶງຮູ້ລາຍຮັບ ແລະ ລາຍຈ່າຍດ້ວຍຕົນເອງ, ພຶງຮູ້ສິ່ງທີ່ເຮັດແລ້ວ ແລະ ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ເຮັດດ້ວຍຕົນເອງ; ພຶງຂົ່ມ (ລົງໂທດ) ຜູ້ທີ່ຄວນຂົ່ມ, ແລະ ພຶງຍົກຍ້ອງ (ໃຫ້ລາງວັນ) ຜູ້ທີ່ຄວນຍົກຍ້ອງ.
๑๘๗.
໑໘໗.
เอกยาโมนราธิปฺโป[Pg.67],ทฺวิยาโมปณฺฑิโตนโร;
ตโยยาโมฆราวาโสจ,จตุยาโมจทุคฺคโต.
ພະຣາຊາ (ຜู້ນຳ) ນອນຍາມດຽວ, ຜູ້ມີປັນຍານອນສອງຍາມ, ຄົນຄອງເຮືອນນອນສາມຍາມ, ສ່ວນຄົນຍາກຈົນນອນສີ່ຍາມ.
๑๘๘.
໑໘໘.
โยจพนฺธุหิเตยุตฺโต,โสปิตาโยจโปสโก;
ตํมิตฺตํยตฺถวิสาโส,ภริยายตฺถนิพฺพุติ.
ຜູ້ໃດປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດເກື້ອກູນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າຍາດ, ຜູ້ໃດລ້ຽງດູ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າບິດາ, ຜູ້ໃດທີ່ເຮົາໄວ້ວາງໃຈໄດ້ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າມິດ, ພັນລະຍາໃດທີ່ຢູ່ຮ່ວມແລ້ວມີຄວາມສະຫງົບໃຈ ພັນລະຍານັ້ນຊື່ວ່າພັນລະຍາແທ້.
๑๘๙.
໑໘໙.
สทฺธาเปเมสุสนฺเตสุ, นคเณมาสกํสตํ;
สทฺธาเปเมอสนฺเตสุ, มาสกํปิสตํคเณ.
ເມື່ອມີຄວາມສັດທາ ແລະ ຄວາມຮັກແພງຢູ່, ເຖິງຈະເສຍຊັບເປັນຮ້ອຍກໍບໍ່ນັບວ່າຫຼາຍ; ແຕ່ເມື່ອບໍ່ມີຄວາມສັດທາ ແລະ ຄວາມຮັກແພງແລ້ວ, ເຖິງຈະເສຍຊັບພຽງບາດດຽວກໍນັບວ່າເປັນຮ້ອຍ.
๑๙๐.
໑໙໐.
ยาจโกอปิโยโหติ[Pg.68], ยาจํอททมปฺปิยํ;
ตสฺมาเสฏฺฐนโรโลเก, ธนํสิปฺปํปริคฺคเห.
ຜູ້ຂໍຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ຮັກ, ຜູ້ຖືກຂໍແລ້ວບໍ່ໃຫ້ກໍບໍ່ເປັນທີ່ຮັກ; ເພາະສະນັ້ນ, ນະລົກ (ມະນຸດ) ຜູ້ປະເສີດໃນໂລກ ພຶງສະແຫວງຫາຊັບ ແລະ ວິຊາຄວາມຮູ້ໄວ້.
๑๙๑.
໑໙໑.
สพฺพทาปิธนํรกฺเข, ทารํรกฺเขธนํปิจ;
ทารํธนญฺจอตฺตานํ, รกฺขาเยวสทาภเว.
ພຶງຮັກສາຊັບໄວ້ທຸກເມື່ອ, ພຶງຮັກສາພັນລະຍາໄວ້ດ້ວຍຊັບ, ແຕ່ພຶງຮັກສາຕົນເອງໄວ້ ຍິ່ງກວ່າພັນລະຍາ ແລະ ຊັບທັງປວງ.
๑๙๒.
໑໙໒.
นสาธารณทารสฺส, นภุญฺเชสาทุเมกโก;
นเสเวโลกายติกํ, เนตํปญฺญายวฑฺฒนํ.
ບໍ່ພຶງມີພັນລະຍາຮ່ວມກັບຜູ້ນຶ່ນ, ບໍ່ພຶງບໍລິໂພກອາຫານອັນມີລົດຊາດດີແຕ່ພຽງຜູ້ດຽວ, ບໍ່ພຶງເສບຕຳລາໂລກາຍັດ (ລັດທິວັດຖຸນິຍົມ), ເພາະສິ່ງນັ້ນບໍ່ເຮັດໃຫ້ປັນຍາຈະເລີນຂຶ້ນ.
๑๙๓.
໑໙໓.
สีลวาวตฺตสมฺปนฺโน[Pg.69], อปฺปมตฺโตวิจกฺขโณ;
นิวาตวุตฺติอถทฺโธ, สูรโตสขิโลมุทุ.
ເປັນຜູ້ມີສິນ, ເຖິງພ້ອມດ້ວຍວັດປະຕິບັດ, ບໍ່ປະມາດ, ມີປັນຍາສະຫຼຽວສະຫຼາດ, ມີຄວາມປະພຶດອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນ, ບໍ່ກະດ້າງ, ເປັນຜູ້ສະຫງົບສ່ຽງ, ມີວາຈາອ່ອນຫວານ ແລະ ສຸພາບອ່ອນໂຍນ.
๑๙๔.
໑໙໔.
สงฺคเหตาวมิตฺตานํ, สํวิภาคีวิชานวา;
ตปฺเปยฺยอนฺนปาเนน, สทาสมณพฺรหฺมณา.
ເປັນຜູ້ສົງເຄາະມິດສະຫາຍ, ຮູ້ຈັກແບ່ງປັນ, ມີຄວາມເຂົ້າໃຈ, ແລະ ພຶງໃຫ້ອີ່ມໜຳສຳລານດ້ວຍເຂົ້າ ແລະ ນ້ຳ ແກ່ສະມະນະພຣາມທັງຫຼາຍຢູ່ສະເໝີ.
๑๙๕.
໑໙໕.
ธมฺมกาโมสุตทฺธโร, ภเวยฺยปริปุจฺฉาโก;
สกฺกจฺจํปยิรูปาเส, สีลวนฺเตพหุสฺสุเต.
ເປັນຜູ້ຮັກໃນທຳ, ເປັນຜູ້ຊົງຈຳສຸຕະ (ຄວາມຮູ້), ພຶງເປັນຜູ້ມັກໄຕ່ຖາມ, ແລະ ພຶງເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້ (ຄົບຫາ) ທ່ານຜູ້ມີສິນ ແລະ ຜູ້ເປັນພະຫູສູດ ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ.
๑๙๖.
໑໙໖.
ปุพฺพสิโรสิเมธาวี[Pg.70], ทีฆายุทกฺขิณํสิโร;
ปจฺฉิโมจิตฺตสนฺโตสิ, มรณํอุตฺตโรภเว.
ຜູ້ມີປັນຍາ ນອນປິ່ນຫົວໄປທາງທິດສະຫວັນ (ທິດຕາເວັນອອກ) ຍ່ອມມີປັນຍา, ປິ່ນຫົວໄປທາງທິດໃຕ້ ຍ່ອມມີອາຍຸຍືນ, ປິ່ນຫົວໄປທາງທິດຕາເວັນຕົກ ຍ່ອມມີຄວາມສະຫງົບໃຈ, ສ່ວນການປິ່ນຫົວໄປທາງທິດເໜືອ ຍ່ອມນຳມາຊຶ່ງຄວາມຕາຍ.
๑๙๗.
໑໙໗.
อายุมาปาจินํมูขํ, ธนวาทกฺขิณํภเว;
ปจฺฉิมํยสสีภุญฺเช, โนภุญฺเชอุตฺตรํมุขํ;
ພຶງບໍລິໂພກອາຫານປິ່ນໜ້າໄປທາງທິດຕາເວັນອອກ ຍ່ອມມີອາຍຸຍືນ, ປິ່ນໜ້າໄປທາງທິດໃຕ້ ຍ່ອມມີຊັບ, ປິ່ນໜ້າໄປທາງທິດຕາເວັນຕົກ ຍ່ອມມີຍົດຖາບັນດาສັກ, ແຕ່ບໍ່ພຶງບໍລິໂພກອາຫານປິ່ນໜ້າໄປທາງທິດເໜືອ.
๑๙๘.
໑໙໘.
ภุตฺวานิสีทนํถูลํ, ติฏฺฐนฺโตพลวฑฺฒโน;
อายุมาจงฺกโมสิยา, ธาวนฺโตโรควชฺชิโต.
ຫຼັງຈາກກິນອາຫານແລ້ວ ຖ້ານັ່ງຢູ່ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຕຸ້ຍ, ຖ້າຍືນຢູ່ຍ່ອມຈະເລີນກຳລັງ, ຖ້າເດີນຈົງກົມຍ່ອມມີອາຍຸຍືນ, ສ່ວນການແລ່ນຍ່ອມເຮັດໃຫ້ປາສະຈາກໂລກໄພ.
๑๙๙.
໑໙໙.
โยจสิตญฺจอุณฺหญฺจ[Pg.71], ติณาภิยฺโยนมญฺญติ;
กรํปุริสกิจฺจานิ, โสสุขานวิหายติ.
ຜູ້ໃດບໍ່ເອົາໃຈໃສ່ຕໍ່ຄວາມໜາວ ແລະ ຄວາມຮ້ອນ ຍິ່ງໄປກວ່າເສັ້ນຫຍ້າ, ເມື່ອເຮັດກິດຈະການຂອງລູກຜູ້ຊາຍ, ຜู້ນັ້ນຍ່ອມບໍ່ເສື່ອມຈາກຄວາມສຸກ.
๒๐๐.
໒໐໐.
วิสมฺหามตมาเทยฺย, อสุทฺธมฺหาปิกญฺจนํ;
นีจมฺหาปฺยุตฺตโมวิชฺชํ, รตนถึปิทุกฺกุลา.
ພຶງຮັບເອົານ້ຳອຳມະລິດເຖິງແມ່ນວ່າຈະມາຈາກຢາພິດ, ພຶງຮັບເອົາຄຳເຖິງແມ່ນວ່າຈະມາຈາກບ່ອນທີ່ບໍ່ສະອາດ, ພຶງຮັບເອົາວິຊາອັນປະເສີດເຖິງແມ່ນວ່າຈະມາຈາກຄົນຊັ້ນຕ່ຳ, ແລະ ພຶງຮັບເອົານາງແກ້ວ (ສະຕີຜູ້ປະເສີດ) ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມາຈາກຕະກູນຕ່ຳ.
๒๐๑.
໒໐໑.
คุยฺหมตฺถมสมฺพุทฺธํ, สมฺโพธยติโยนโร;
มนฺตเภทภยาตสฺส, ทาสภูโตติติกฺขติ.
ບຸກຄົນໃດເຮັດໃຫ້ຄວາມລັບທີ່ຍັງບໍ່ທັນມີໃຜຮູ້ ໃຫ້ຄົນອື່ນຮູ້ແຈ້ງ, ບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມຕ້ອງອົດທົນທົນທານເໝືອນເປັນທາດຂອງຜູ້ນັ້ນ ເພາະຢ້ານຄວາມລັບຈະແຕກ.
๒๐๒.
໒໐໒.
อญฺญาตวาสวสตา, ชาตเวทสเมนปิ;
ขมิตพฺพํสปญฺเญน, อปิทาสสฺสตชฺชิตํ.
ເມື່ອອາໄສຢູ່ໂດຍບໍ່ໃຫ້ໃຜຮູ້ຈັກ (ປອມຕົວຢູ່), ເຖິງແມ່ນວ່າຕົນເອງຈະມີເດດເໝືອນໄຟ, ຜູ້ມີປັນຍາກໍຕ້ອງອົດກັ້ນອົດທົນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຖືກທາດຂົ່ມຂູ່ກໍຕາມ.
๒๐๓.
໒໐໓.
ธนธญฺญปโยเคสุ[Pg.72], ตถาวิชฺชาคเมสุจ;
ทูเตจพฺยาหาเรสุ, จตฺโตลชฺชํสทาภเว.
ໃນການໃຊ້ຈ່າຍຊັບ ແລະ ເຂົ້າເປືອກ, ໃນການຮຽນຮູ້ວິຊາ, ໃນການສົ່ງທູດ (ຫຼື ການເຈລະຈາ), ແລະ ໃນການບໍລິໂພກອາຫານ, ພຶງລະຖິ້ມຄວາມອາຍເສຍທຸກເມື່ອ.
๒๐๔.
໒໐໔.
นหิโกจิกเตกิจฺเจ, กตฺตารํสมเปกฺขเต;
ตสฺมาสพฺพานิกมฺมานิ, สาวเสสานิการเย.
ເພາະວ່າເມື່ອວຽກງານສຳເລັດແລ້ວ ບໍ່ມີໃຜຈະຫຼຽວເບິ່ງຜູ້ເຮັດວຽກນັ້ນເລີຍ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງເຮັດວຽກງານທັງປວງໃຫ້ເຫຼືອໄວ້ບາງສ່ວນ (ບໍ່ພຶງເຮັດໃຫ້ແລ້ວໝົດໃນເທື່ອດຽວ).
๒๐๕.
໒໐໕.
อุปการํหิเตเนว, สตฺตุนาสตฺตุมุทฺธเร;
ปาทลคฺคํกรฏฺเฐน, กณฺฑเกเนวกณฺฑกํ.
ພຶງກຳຈັດສັດຕູດ້ວຍສັດຕູ ໂດຍການເກື້ອກູນຊ່ວຍເຫຼືອ, ເໝືອນດັ່ງການບົ່ງໜາມທີ່ປັກຕີນອອກ ດ້ວຍໜາມອີກເຫຼັ້ມໜຶ່ງທີ່ຖືໄວ້ໃນມື.
๒๐๖.
໒໐໖.
นเมนมนฺตสฺสภเชภชนฺตํ[Pg.73],กิจฺจานิกุพฺพสฺสกเรยฺยกิจฺจํ;
นานตฺถกามสฺสกเรยฺยอตฺถํ,อสมฺภชนฺตํปินสมฺภเชยฺย.
ພຶງນ້ອມນົບຕໍ່ຜູ້ທີ່ນ້ອມນົບ, ພຶງຄົບຫາຕໍ່ຜູ້ທີ່ຄົບຫາ, ພຶງຊ່ວຍເຫຼືອວຽກງານແກ່ຜູ້ທີ່ຊ່ວຍເຫຼືອວຽກງານ, ບໍ່ພຶງເຮັດປະໂຫຍດແກ່ຜູ້ທີ່ບໍ່ປາດຖະໜາປະໂຫຍດ, ແລະ ບໍ່ພຶງຄົບຫາຕໍ່ຜູ້ທີ່ບໍ່ຄົບຫາເຮົາ.
๒๐๗.
໒໐໗.
วเชจชนฺติสิเนหากิริยา,อเปมจิตฺเตน นสมฺภเชยฺย;
ทิโชวทุมํขิณผลํญตฺวา,อญฺญํอเปกฺเขยฺยมหาหิโลโก.
ພຶງລະຖິ້ມຄວາມຮັກ ແລະ ການກະທຳໃນຜູ້ທີ່ລະຖິ້ມເຮົາໄປ, ບໍ່ພຶງຄົບຫາດ້ວຍຈິດໃຈທີ່ປາສະຈາກຄວາມຮັກ; ນົກຮູ້ວ່າຕົ້ນໄມ້ໝົດໝາກແລ້ວ ຍ່ອມສະແຫວງຫາຕົ້ນໄມ້ອື່ນ, ເພາະວ່າໂລກນີ້ກວ້າງໃຫຍ່ໄພສານແທ້ໆ.
๒๐๘.
໒໐໘.
จเชเอกํกุลสฺสตฺถํ, คามสฺสตฺถํกุลํจเช,คามํชนปทสฺสตฺถํ, อตฺตตฺถํปถวึจเช.
ພຶງສະຫຼະບຸກຄົນຜູ້ດຽວເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕະກູນ, ພຶງສະຫຼະຕະກູນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ໝູ່ບ້ານ, ພຶງສະຫຼະໝູ່ບ້ານເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ບ້ານເມືອງ, ແລະ ພຶງສະຫຼະແຜ່ນດິນທັງໝົດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົນເອງ.
๒๐๙.
໒໐໙.
ธนํจเชองฺคํวรสฺสเหตุ[Pg.74],องฺคํจเชชีวิตํรกฺขมาโน;
ธนํองฺคํชีวิตญฺจาปิสพฺพํ,จเชนโรธมฺมมนุสฺสรนฺโต.
ພຶງສະຫຼະຊັບເພື່ອຮັກສາອະໄວຍະວະອັນປະເສີດ, ພຶງສະຫຼະອະໄວຍະວະເມື່ອຈະຮັກສາຊີວິດ, ແຕ່ເມື່ອລະນຶກເຖິງທຳ, ບຸກຄົນພຶງສະຫຼະທັງຊັບ, อະໄວຍະວະ ແລະ ຊີວິດ ທັງໝົດທຸກສິ່ງ.
๒๑๐.
໒໑໐.
อหาคจฺฉนฺติหายนฺตา, สตฺตานมิหชีวิตํ;
ตสฺมาหิมาปมตฺตตํ, คจฺฉนฺตุชินสาสเน.
ວັນທັງຫຼາຍຍ່ອມຜ່ານໄປ ແລະ ເສື່ອມໄປ, ຊີວິດຂອງສັດທັງຫຼາຍໃນໂລກນີ້ກໍຍ່ອມຫຼຸດນ້ອຍຖອຍລົງ; ເພາະສະນັ້ນ, ຂໍຈົ່ງຢ່າໄດ້ເຖິງຄວາມປະມາດ ໃນພະສາດສະໜາຂອງພະຊິນະເຈົ້າເລີຍ.
๒๑๑.
໒໑໑.
เอเตสิยฺโยสมายนฺติ[Pg.75], สนฺติเตสํนชีรติ;
โยอธิปฺปนฺนํสหติ, โยจชานาติเทสนํ.
ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມມາປະຊຸມກັນ, ຄວາມສະຫງົບຂອງພວກເຂົາບໍ່ເສື່ອມສະຫຼາຍ, ຄືຜູ້ໃດອົດທົນຕໍ່ຄວາມຄອບງຳໄດ້ ແລະ ຜູ້ໃດຮູ້ທຳມະເທດສະໜາ.
๒๑๒.
໒໑໒.
อคฺคิอาโปอิตฺถีมุฬฺโห, สปฺโปราชกุลานิจ;
ปยตโนวคนฺตพฺโพ, มจฺจุปาณหรานิติ.
ໄຟ, ນ້ຳ, ສະຕີ, ຄົນພານ, ງູພິດ, ແລະ ຣາຊະຕະກູນ; ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ພຶງເຂົ້າໃກ້ດ້ວຍຄວາມລະມັດລະວັງຢ່າງຍິ່ງ, ເພາະພວກມັນປຽບເໝືອນຄວາມຕາຍທີ່ຄອຍພາກຊີວິດໄປ.
๒๑๓.
໒໑໓.
สตฺถํสุนิจฺฉิตมปีติวิจินฺตนียํ,สาราธิโตปฺยวนิโปปริสงฺกนีโย;
หตฺถงฺคตาปิยุวตีปริรกฺขนียา,สตฺถาวนีปยุวตีสุกุโตวสีตํ.
ຕຳລາວິຊາເຖິງແມ່ນວ່າຈະຮຽນມາເປັນຢ່າງດີແລ້ວກໍຍັງຕ້ອງຄົ້ນຄິດພິຈາລະນາ, ພະຣາຊາເຖິງແມ່ນວ່າຈະໂປດປານແລ້ວກໍຍັງຕ້ອງລະແວງສົງໄສ, ຍິງສາວເຖິງແມ່ນວ່າຈະຕົກຢູ່ໃນກຳມືແລ້ວກໍຍັງຕ້ອງຄອຍປົກປັກຮັກສາ; ວິຊາຄວາມຮູ້, ພະຣາຊາ ແລະ ຍິງສາວ, ຈະຄວບຄຸມໃຫ້ຢູ່ໃຕ້ອຳນາດໄດ້ງ່າຍໆ ແຕ່ໃສ.
๒๑๔.
໒໑໔.
อุสฺสาโหริปุวมิตฺตํ[Pg.76], อลโสมิตฺตํวริปุ,วิสํวิยามตํวิชฺชา, ปมาโทอมตํวิสํ.
ຄວາມພະຍາຍາມປຽບເໝືອນມິດໃນຮ່າງສັດຕູ, ຄວາມກຽດຄ້ານປຽບເໝືອນສັດຕູໃນຮ່າງມິດ, ວິຊາຄວາມຮູ້ປຽບເໝືອນນ້ຳອຳມະລິດທີ່ໄດ້ຈາກຢາພິດ, ຄວາມປະມາດປຽບເໝືອນຢາພິດທີ່ໄດ້ຈາກນ້ຳອຳມະລິດ.
๒๑๕.
໒໑໕.
วเหอมิตฺตํขนฺเธน, ยาวกาเลอนาคเต;
ตเมวอาคเตกาเล, ภินฺเทกุมฺภํวสิลายํ.
ພຶງແບກສັດຕູໄວ້ເທິງບ່າ ຕາບໃດທີ່ເວລາ (ໂອກາດ) ຍັງມາບໍ່ເຖິງ; ແຕ່ເມື່ອເວລາ (ໂອກາດ) ມາເຖິງແລ້ວ, ພຶງທຸບຕີສັດຕູນັ້ນໃຫ້ແຕກສະຫຼາຍ ເໝືອນດັ່ງທຸບໝໍ້ດິນໃສ່ແຜ່ນຫີນ.
๒๑๖.
໒໑໖.
สิงฺคึปญฺญาสหตฺเถน[Pg.77], สเตนวาหนํจเช;
หตฺถีนนฺตุสหสฺเสน, เทสจชฺเชนทุชฺชนํ.
ພຶງຫຼີກເວັ້ນສັດມີເຂົາໃນໄລຍະ 50 ສອກ, ຫຼີກເວັ້ນມ້າໃນໄລຍະ 100 ສອກ, ຫຼີກເວັ້ນຊ້າງໃນໄລຍະ 1,000 ສອກ, ແຕ່ພຶງຫຼີກເວັ້ນຄົນຊົ່ວດ້ວຍການໜີໄປຢູ່ຕ່າງຖິ່ນແດນໄກ.
๒๑๗.
໒໑໗.
ปจฺจกฺเขครโวสํเส, ปโรกฺเขมิตฺตพนฺธเว;
กมฺมนฺเตจทาสภจฺเจ, ปุตฺตทาเรสํเสมเต.
ພຶງສັນລະເສີນຄູອາຈານ (ຫຼື ຜູ້ມີພະຄຸນ) ຕໍ່ໜ້າ, ພຶງສັນລະເສີນມິດ ແລະ ຍາດຕິພີ່ນ້ອງ ລັບຫຼັງ, ພຶງສັນລະເສີນທາດ ແລະ ຄົນໃຊ້ ເມື່ອວຽກງານສຳເລັດແລ້ວ, ແລະ ພຶງສັນລະເສີນບຸດ ແລະ ພັນລະຍາ ເມື່ອຍາມສິ້ນຊີວິດ.
๒๑๘.
໒໑໘.
สิเนสิปฺปํสิเนธนํ, สิเนปพฺพตมารุเห;
สิเนกาโมจโกโธจ, อิเมปญฺจสิเนสิเน.
ພຶງຮຽນວິຊາເທື່ອລະໜ້ອຍ, ພຶງສະສົມຊັບເທື່ອລະໜ້ອຍ, ພຶງປີນພູເທື່ອລະໜ້ອຍ, ພຶງສະແຫວງຫາຄວາມໃຄ່ເທື່ອລະໜ້ອຍ, ແລະ ພຶງໂກດເຄືອງເທື່ອລະໜ້ອຍ; ທັງ 5 ປະການນີ້ ພຶງເຮັດໄປເທື່ອລະເລັກລະໜ້ອຍ.
๒๑๙.
໒໑໙.
สตํจกฺขุสตํกณฺณา[Pg.78], นายกสฺสสุโตสทา;
ตถาปิอนฺธพธิโร, เอสานายกธมฺมตา.
ຜູ້ນຳຍ່ອມມີຕາເປັນຮ້ອຍ ມີຫູເປັນຮ້ອຍ (ຈາກການຟັງສຽງຮອບຂ້າງ) ຢູ່ສະເໝີ; ເຖິງປານນັ້ນ ກໍຍັງເຮັດເປັນເໝືອນຄົນຕາບອດ ແລະ ຫູໜວກ, ນີ້ຄືທຳມະດາຂອງຜູ້ນຳ.
๒๒๐.
໒໒໐.
พหูนํอปฺปสารานํ, สามคฺคิยาติทุชฺชโย;
ติเณนวฏฺฏเตรชฺชุ, เตนนาโคปิพนฺธเต.
ດ້ວຍຄວາມສາມັກຄີຂອງສິ່ງເລັກນ້ອຍທີ່ບໍ່ມີຄ່າທັງຫຼາຍ ກໍຍາກທີ່ໃຜຈະເອົາຊະນະໄດ້; ເສັ້ນຫຍ້າທີ່ນຳມາຟັ້ນເປັນເຊືອກ ຍ່ອມສາມາດຜູກມັດແມ່ນແຕ່ຊ້າງສານໄວ້ໄດ້.
๒๒๑.
໒໒໑.
อุปฺปชฺชเตสเจโกโธ, อาวชฺเชกกจูปมํ;
อุปฺปชฺชเตรเสตณฺหา, ปุตฺตมํสูปมํสเร.
ຫາກຄວາມໂກດເກີດຂຶ້ນ, ພຶງລະນຶກເຖິງອຸປະມາດ້ວຍເລື່ອຍ; ຫາກຄວາມຢາກໃນລົດຊາດເກີດຂຶ້ນ, ພຶງລະນຶກເຖິງອຸປະມາດ້ວຍເນື້ອບຸດ.
๒๒๒.
໒໒໒.
ทานํสิเนหเภสชฺชํ, มจฺเฉรํโทสโนสธํ;
ทานํยสสฺสิเภสชฺชํ, มจฺเฉรํกปฺปโนสธํ.
ການທານເປັນຢາສະໝານຄວາມຮັກ, ຄວາມຕະໜີ່ບໍ່ແມ່ນຢາຮັກສາຄວາມໂກດ; ການທານເປັນຢາສະໝານຊື່ສຽງ, ຄວາມຕະໜີ່ບໍ່ແມ່ນຢາຮັກສາຄວາມເສື່ອມເສຍ.
๒๒๓.
໒໒໓.
ธนมิจฺเฉวณิชฺเชยฺย[Pg.79], สิปฺปมิจฺเฉพหุสฺสุเต;
ปุตฺตมิจฺเฉนาริกญฺเญ, ราชามจฺจํอิจฺฉาคเต.
ຫາກປາດຖະໜາຊັບ ພຶງເຮັດການຄ້າຂາຍ, ຫາກປາດຖະໜາວິຊາຄວາມຮູ້ ພຶງເຂົ້າຫາຜູ້ເປັນພະຫູສູດ, ຫາກປາດຖະໜາບຸດ ພຶງຫາສະຕີສາວ, ຫາກພະຣາຊາປາດຖະໜາອຳມາດ ພຶງເລືອກຜູ້ທີ່ເຂົ້າຫາ (ດ້ວຍຄວາມຈົງຮັກພັກດີ).
๒๒๔.
໒໒໔.
มหนฺตํวฏฺฏรุกฺขาทึ, ขุทฺทพีชํพหุปฺผลํ;
สกฺขึกตฺวาอุทิกฺเขยฺย, ปุญฺญปาปํกโรนโร.
ເມື່ອບຸກຄົນຈະເຮັດບຸນ ຫຼື ບາບ, ພຶງເບິ່ງຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ ເຊັ່ນ ຕົ້ນໄທຣ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີເມັດນ້ອຍແຕ່ມີໝາກຫຼາຍ ໃຫ້ເປັນພະຍານ ແລ້ວຄ່ອຍພິຈາລະນາເບິ່ງ.
๒๒๕.
໒໒໕.
ครุกาตพฺพโปเสสุ, นีจวุตฺตึกโรติโย;
นีจตฺตํโสปหนฺตฺวาน, อุตฺตมตฺเถปติฏฺฐติ.
ບຸກຄົນໃດສະແດງຄວາມອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນ ຕໍ່ບຸກຄົນທີ່ຄວນເຄົາລົບຢຳເກງ, ບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມກຳຈັດຄວາມຕ່ຳຊ້າຂອງຕົນເອງໄດ້ ແລ້ວດຳລົງຢູ່ໃນປະໂຫຍດອັນປະເສີດສຸດ.
๒๒๖.
໒໒໖.
อุตฺตมํปณิปาเตน[Pg.80], สูรํเภเทนวิชเย;
หีนมปฺปปทาเนน, วิกฺกเมนสมํชเย.
ພຶງຊະນະຜູ້ທີ່ສູງກວ່າດ້ວຍການນ້ອມນົບ, ພຶງຊະນະຜູ້ທີ່ກ້າຫານດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ, ພຶງຊະນະຜູ້ທີ່ຕ່ຳກວ່າດ້ວຍການໃຫ້ສິ່ງຂອງເລັກນ້ອຍ, ແລະ ພຶງຊະນະຜູ້ທີ່ສະເໝີກັນດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງກ້າຫານ.
๒๒๗.
໒໒໗.
นตฺตโทสํปเรชญฺญา, ชญฺญาโทสํปรสฺสตุ;
กุมฺโมคุยฺหาอิวงฺคานิ, ปรภาวญฺจลกฺขเย.
ບໍ່ພຶງໃຫ້ຄົນອື່ນຮູ້ໂທດ (ຂໍ້ບົກພ່ອງ) ຂອງຕົນ, ແຕ່ພຶງຮູ້ໂທດຂອງຄົນອື່ນ; ພຶງປົກປິດຄວາມລັບຂອງຕົນເອງໄວ້ ເໝືອນເຕົ່າຫົດອະໄວຍະວະ, ແລ້ວຄອຍສັງເກດເບິ່ງທ່າທີຂອງຄົນອື່ນ.
๒๒๘.
໒໒໘.
อุสฺสูรเสยฺยํอาลสฺยํ[Pg.81], จณฺฑิกฺกํทีฆสุตฺติยํ;
เอกสฺสทฺธานคมนํ, ปรทารุปเสวนํ;
เอตํพฺรหฺมณสฺเสวสฺสุ, อนตฺถายภวิสฺสติ.
ການນອນຕື່ນສາຍ, ຄວາມກຽດຄ້ານ, ຄວາມຮ້າຍກາດ, ຄວາມເປັນຄົນເຮັດວຽກຊັກຊ້າ, ການເດີນທາງໄກແຕ່ພຽງຜູ້ດຽວ, ແລະ ການຄົບຫາພັນລະຍາຂອງຜູ້ນຶ່ນ; ແນວທາງເຫຼົ່ານີ້, ຂ້າແດ່ພຣາມ, ຫາກປະພຶດແລ້ວ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ (ຄວາມຈິບຫາຍ).
๒๒๙.
໒໒໙.
สุราโยโควิกาโลจ, สมชฺชานฆรงฺคโต;
ขิฑฺฑธุตฺโตปาปมิตฺโต, อลโสโสอิเมชนา;
มหาโภคาวินสฺสนฺติ, หีนภาวสฺสิทํผลํ.
ການດື່ມນ້ຳເມົາ, การທ່ຽວເວລາກາງຄືນ, ການທ່ຽວເບິ່ງການລະຫຼິ້ນ, ການຫຼິ້ນການພະນັນ, ການຄົບມິດຊົ່ວ, ແລະ ຄວາມກຽດຄ້ານ; ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ໂພຄະຊັບອັນມະຫາສານຈิບຫາຍໄປ, ນີ້ຄືຜົນແຫ່ງຄວາມຕ່ຳຊ້າ.
๒๓๐.
໒໓໐.
อติสีตํอติอุณฺหํ, อติสายมิทํอหุ;
อิติวิสฺสฏฺฐกมฺมนฺเต, ขณาอจฺจนฺติมาณเว.
"ໜາວໂພດ, ຮ້ອນໂພດ, ຄ່ຳໂພດແລ້ວ" ບຸກຄົນໃດລະຖິ້ມການງານໄວ້ດ້ວຍເຫດຜົນດັ່ງນີ້, ໂອກາດດີທັງຫຼາຍຍ່ອມຜ່ານພົ້ນຄົນໜຸ່ມຜູ້ນັ້ນໄປເສຍ.
๒๓๑.
໒໓໑.
ปรนาสนโตนฏฺโฐ[Pg.82], ปุเรวปรนาสโก;
สิงฺฆํวอานสํยาติ, ติโณปาสาทฌาปโก.
ຜູ້ທີ່ທຳລາຍຄົນອື່ນ ຍ່ອມຈິບຫາຍກ່ອນ, ຜູ້ທີ່ຈຸດໄຟເຜົາປາສາດຫຍ້າ ຍ່ອມເຖິງຄວາມພິນາດຢ່າງຮວດໄວ ເໝືອນດັ່ງນັ້ນ.
๒๓๒.
໒໓໒.
นวิสาเสอมิตฺตสฺส, มิตฺตญฺจาปินวิสาเส;
กทาจิกุปฺปิโตมิตฺโต, สพฺพโทสปกาสโก.
ບໍ່ພຶງໄວ້ວາງໃຈໃນສັດຕູ, ແລະ ບໍ່ພຶງໄວ້ວາງໃຈແມ່ນແຕ່ໃນມິດສະຫາຍ; ເພາະວ່າບາງເທື່ອເມື່ອມິດໂກດເຄືອງຂຶ້ນມາ, ຍ່ອມຈະເປີດເຜີຍຄວາມຜິດພາດທຸກຢ່າງຂອງເຮົາ.
๒๓๓.
໒໓໓.
กุเทสญฺจกุมิตฺตญฺจ, กุสมฺพนฺธํกุพนฺธวํ;
กุทารญฺจกุราชานํ, ทูรโตปริวชฺชเย.
ປະເທດທີ່ບໍ່ດີ, ມິດທີ່ບໍ່ດີ, ການກ່ຽວຂ້ອງທີ່ບໍ່ດີ, ຍາດຕິພີ່ນ້ອງທີ່ບໍ່ດີ, ພັນລະຍາທີ່ບໍ່ດີ, ແລະ ພະຣາຊາທີ່ບໍ່ດີ; ພຶງຫຼີກເວັ້ນສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ເສຍແຕ່ໄກ.
๒๓๔.
໒໓໔.
กกฺกโฏอสีโสยาติ[Pg.83], สพฺพาปโทวคจฺฉติ;
อถนีกุกฺกุฏีปุตฺตา, ปุริเสนาวมญฺญเร.
ປູເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີຫົວກໍຍັງເດີນໄປໄດ້ ແລະ ບໍ່ເຖິງຄວາມພິນາດທັງປວງ; ແຕ່ບຸດຂອງຕະກູນຕ່ຳ ຍ່ອມຖືກຄົນທັງຫຼາຍດູໝິ່ນ.
๒๓๕.
໒໓໕.
หีนปุตฺโตราชามจฺโจ, พาลปุตฺโตปิปณฺฑิโต;
อธนสฺสปุตฺโตเสฏฺฐิ, ปุริเสนาวมญฺญเร.
ບຸດຂອງຄົນຊັ້ນຕ່ຳອາດໄດ້ເປັນອຳມາດຂອງພະຣາຊາ, ບຸດຂອງຄົນໂງ່ອາດໄດ້ເປັນປາດຜູ້ມີປັນຍາ, ບຸດຂອງຄົນຍາກຈົນອາດໄດ້ເປັນເສດຖີ; ເພາະສະນັ້ນ ບໍ່ພຶງດູໝິ່ນບຸກຄົນໃດໆ ເລີຍ.
๒๓๖.
໒໓໖.
เยนมิจฺฉติสมฺพนฺธํ, เตนตีณินการเย;
วิวาทมตฺถสมฺพนฺธํ, ปโรกฺเขทารทสฺสนํ.
ບຸກຄົນປາດຖະໜາຈະຜູກມິດກັບຜູ້ໃດ, ບໍ່ພຶງເຮັດ 3 ປະການນີ້ກັບຜູ້ນັ້ນ ຄື: ການທະເລາະວິວາດ, ການກ່ຽວຂ້ອງກັນທາງດ້ານຊັບສິນ, ແລະ ການພົບປະພັນລະຍາຂອງຜູ້ນັ້ນໃນເວລາທີ່ລາວບໍ່ຢູ່.
๒๓๗.
໒໓໗.
อิณเสโสอคฺคิเสโส[Pg.84],สตฺรุเสโสตเถวจ;
ปุนปฺปุนมฺปิวฑฺฒนฺติ,ตสฺมาเสสํนการเย.
ໜີ້ສິນທີ່ຍັງເຫຼືອ, ໄຟທີ່ຍັງເຫຼືອ, ແລະ ສັດຕູທີ່ຍັງເຫຼືອ; ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມຈະເລີນເຕີບໂຕຂຶ້ນມາອີກເລື້ອຍໆ, ເພາະສະນັ້ນ ບໍ່ພຶງປ່ອຍໃຫ້ມີສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ເຫຼືອຄ້າງໄວ້ເລີຍ.
๒๓๘.
໒໓໘.
กุลชาโตกุลปุตฺโต, กุลวํสสุรกฺขิโต;
อตฺตนาทุกฺขปตฺโตปิ, หีนกมฺมํนการเย.
ບຸດຜູ້ເກີດໃນຕະກູນດີ, ຜູ້ປົກປັກຮັກສາວົງຕະກູນໄວ້ເປັນຢ່າງດີ, ເຖິງແມ່ນວ່າຕົນເອງຈະຕົກທຸກໄດ້ຍາກກໍຕາມ, ກໍບໍ່ພຶງເຮັດການງານອັນຕ່ຳຊ້າເລີຍ.
๒๓๙.
໒໓໙.
สมิทฺโธธนธญฺเญน, นกฏฺโฐทติณคฺคิหิ;
สพฺพโตทุคฺคโตนฏฺโฐ, ตสฺมานทุกฺกฏํกเร.
ບຸກຄົນບໍ່ຈິບຫາຍເພາະເຂົ້າປາອາຫານ ແລະທັນຍາຫານທີ່ສົມບູນ, ທັງບໍ່ແມ່ນເພາະຟືນ, ນ້ຳ, ຫຍ້າ ແລະໄຟ; ແຕ່ຍ່ອມຈິບຫາຍເພາະຄວາມທຸກຍາກໃນທຸກດ້ານ, ດັ່ງນັ້ນ ບໍ່ຄວນເຮັດຄວາມຊົ່ວ.
๒๔๐.
໒໔໐.
นคณสฺสคฺคโถคจฺเฉ[Pg.85], สิทฺเธกมฺเมสมํผลํ;
กมฺมวิปฺปตฺติเจโหติ, ผรุสํตสฺสภาสเย.
ບໍ່ຄວນໄປເປັນຫົວໜ້າກຸ່ມຄົນ, ເພາະເມື່ອວຽກງານສຳເລັດ ຜົນປະໂຫຍດຍ່ອມໄດ້ສະເໝີກັນ; ແຕ່ເມື່ອວຽກງານຜິດພາດ, ເຂົາຍ່ອມເວົ້າຈາຮຸນແຮງໃສ່ຫົວໜ້ານັ້ນ.
๒๔๑.
໒໔໑.
พาลกฺโกเปตธูโมจ, วุฑฺฒิตฺถิปลฺลโลทกํ;
อายุกฺขยกรํนิจฺจํ, รตฺโตจทธิโภชนํ.
ແສງແດດອ່ອນຍາມເຊົ້າ ແລະຄວັນໄຟ, ຍິງແກ່ ແລະນ້ຳໃນໜອງ, ແລະການກິນນົມສົ້ມໃນເວລາກາງຄືນ, ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ອາຍຸສັ້ນລົງເປັນນິດ.
๒๔๒.
໒໔໒.
อิตฺถีนํทุชฺชนานญฺจ, วิสาโสโนปปชฺชเต;
วิเสสิคิมฺหินทิยํ, โรเคราชกุลมฺหิจ.
ຄວາມໄວ້ວາງໃຈໃນພວກຍິງ, ພວກຄົນຊົ່ວ, ໂດຍສະເພາະແມ່ນແມ່ນ້ຳໃນລະດູແລ້ງ, ໂລກໄພໄຂ້ເຈັບ ແລະໃນລາຊະຕະກູນ, ຍ່ອມບໍ່ຄວນມີເລີຍ.
๒๔๓.
໒໔໓.
อยุตฺตกมฺมารภนํวิโรโธ[Pg.86],สงฺฆสฺสยุทฺธญฺจมหาพเลหิ;
วิสาสกมฺมํปมทาสุนิจฺจํ,ทฺวารานิมจฺจุสฺสวทนฺติวิทฺวา.
ການເລີ່ມຕົ້ນເຮັດວຽກງານທີ່ບໍ່ຄວນ, ການຂັດແຍ້ງ ແລະການຕໍ່ສູ້ກັບຜູ້ມີກຳລັງຫຼາຍ, ການໄວ້ວາງໃຈໃນພວກຍິງເປັນນິດ, ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນປະຕູແຫ່ງຄວາມຕາຍ.
๒๔๔.
໒໔໔.
ถิโยเสเวยฺยนจฺจนฺตํ, สาทุภุญฺเชยฺยนาหิตํ;
ปูชเยมานเยวุฑฺเฒ, ครุํมายายโนภเช.
ບໍ່ຄວນຄົບຫາສະມາຄົມກັບຍິງຈົນເກີນຂອບເຂດ, ຄວນບໍລິໂພກຂອງອາລ່ອຍແຕ່ຕ້ອງບໍ່ເປັນໂທດ, ຄວນບູຊາແລະກາບໄຫວ້ຜູ້ອາວຸໂສ, ຄວນເຄົາລົບຄູອາຈານ ແລະບໍ່ຄວນຄົບຫາດ້ວຍຄວາມມາຍາສາໄຖ.
๒๔๕.
໒໔໕.
วินาสตฺถํนคจฺเฉยฺย, สูโรสงฺคามภูมิยํ;
ปณฺฑิตฺวทฺธคูวาณิชฺโช, วิเทสคมโนตถา.
ນັກຮົບໄປສູ່ສະໜາມຮົບ, ຜູ້ມີປັນຍາ, ຄົນເດີນທາງ ແລະພໍ່ຄ້າ ຜູ້ຈະເດີນທາງໄປຕ່າງປະເທດ, ບໍ່ຄວນໄປໂດຍປາສະຈາກອາວຸດ.
๒๔๖.
໒໔໖.
เทหีติวจนทฺวารา[Pg.87], เทหฏฺฐาปญฺจเทวตา;
สชฺชนิยฺยนฺติธิกิตฺติ, มติหีริสิรีปิจ.
ເພາະຄຳເວົ້າວ່າ 'ຂໍຈົ່ງໃຫ້ແກ່ຂ້ອຍ', ເທວະດາ ໕ ອົງ ທີ່ສະຖິດຢູ່ໃນຮ່າງກາຍ ຄື: ປັນຍາ, ກຽດຕິຍົດ, ຄວາມຄິດ, ຄວາມລະອາຍຕໍ່ບາບ ແລະສິຣິມຸງຄຸນ ຍ່ອມຫຼີກໜີໄປ.
๒๔๗.
໒໔໗.
นตฺถีติวจนํทุกฺขํ, เทหีติวจนํตถา;
วากฺยนตฺถีติเทหีติ, มาภเวยฺยภวาภเว.
ຄຳວ່າ 'ບໍ່ມີ' ກໍເປັນທຸກ, ຄຳວ່າ 'ຂໍຈົ່ງໃຫ້' ກໍເປັນທຸກ, ຂໍຢ່າໃຫ້ຄຳວ່າ 'ບໍ່ມີ' ແລະ 'ຂໍຈົ່ງໃຫ້' ນີ້ ມີແກ່ຂ້າພະເຈົ້າໃນທຸກໆ ພົບຊາດເລີຍ.
๒๔๘.
໒໔໘.
ยตฺถโวสํนชานนฺติ, ชาติยาวินเยนวา;
นตตฺถมานํกิริยา, ชเนวสมญฺญาตเก.
ໃນສະຖານທີ່ໃດ ທີ່ພວກຄົນບໍ່ແມ່ນຍາດຕິພີ່ນ້ອງ ບໍ່ຮູ້ຈັກຊາດກຳເນີດ ຫຼືຄວາມປະພຶດຂອງຕົນ, ໃນສະຖານທີ່ນັ້ນ ບໍ່ຄວນສະແດງຄວາມຖືຕົວ.
๒๔๙.
໒໔໙.
มาตาหีนสฺสทุพฺภาสา[Pg.88], ปิตาหีนสฺสทุกฺริยา;
อุโภมาตาปิตาหีนา, ทุพฺภาสาจทุกฺกิริยา.
ມານດາຂອງຄົນຊັ້ນຕ່ຳ ຍ່ອມເວົ້າບໍ່ດີ, ບິດາຂອງຄົນຊັ້ນຕ່ຳ ຍ່ອມເຮັດບໍ່ດີ; ຖ້າທັງມານດາແລະບິດາເປັນຄົນຊັ້ນຕ່ຳ, ເຂົາຍ່ອມທັງເວົ້າບໍ່ດີແລະເຮັດບໍ່ດີ.
๒๕๐.
໒໕໐.
มาตาเสฏฺฐสฺสสุภาสา,ปิตาเสฏฺฐสฺสสุกิริยา;
อุโภมาตาปิตาเสฏฺฐา,สุภาสาจสุกิริยา.
ມານດາຂອງຄົນຊັ້ນສູງ ຍ່ອມເວົ້າດີ, ບິດາຂອງຄົນຊັ້ນສູງ ຍ່ອມເຮັດດີ; ຖ້າທັງມານດາແລະບິດາເປັນຄົນຊັ້ນສູງ, ເຂົາຍ່ອມທັງເວົ້າດີແລະເຮັດດີ.
๒๕๑.
໒໕໑.
อติทีโฆมหามุฬฺโห[Pg.89], มชฺฌิโมจวิจกฺขโณ;
วาสุเทวํปุเรกฺขิตฺวา, สพฺเพวามนกาสฐา.
ຄົນທີ່ສູງເກີນໄປຍ່ອມໂງ່ຈ້າຫຼາຍ, ຄົນຂະໜາດປານກາງຍ່ອມມີປັນຍາສະຫຼາດ; ຍົກເວັ້ນພະວາສຸເທບແລ້ວ, ຄົນເຕ້ຍທັງຫຼາຍຍ່ອມເປັນຄົນເຈົ້າເລ່.
๒๕๒.
໒໕໒.
อาจาโรกุลมกฺขาติ, เทสมกฺขติภาสิตํ;
สมฺภโวเปมมกฺขาติ, เทหมกฺขาติโภชนํ.
ກິລິຍາມາລະຍາດຍ່ອມບອກຕະກູນ, ຄຳເວົ້າຈາຍ່ອມບອກຖິ່ນກຳເນີດ, ຄວາມຮັກຍ່ອມບອກຄວາມສະໜິດສະໜົມ, ການກິນອາຫານຍ່ອມບອກຮ່າງກາຍ.
๒๕๓.
໒໕໓.
ชลปฺปมาณํกุมุทนาฬํ,กุลปฺปมาณํกรณกมฺมํ;
ปญฺญาปมาณํกถิตวากฺยํ,ภูมิปฺปมาณํภชฺชลติณํ.
ກ້ານບົວບອກລະດັບຄວາມເລິກຂອງນ້ຳ, ກິລິຍາມາລະຍາດບອກຕະກູນ, ຄຳເວົ້າບອກລະດັບປັນຍา, ຫຍ້າແລະພືດພັນບອກຄວາມອຸດົມສົມບູນແຫ່ງດິນ.
๒๕๔.
໒໕໔.
ชเวนภทฺรํชานนฺติ[Pg.90], วเหนจพลิพทฺธํ;
ทุเหนเธนุชานนฺติ, ภาสมาเนนปณฺฑิตํ.
ເຂົາຍ່ອມຮູ້ຈັກມ້າດີດ້ວຍຄວາມໄວ, ຮູ້ຈັກງົວເຖິກດ້ວຍກຳລັງລາກແກ່, ຮູ້ຈັກແມ່ງົວດ້ວຍການໃຫ້ນ້ຳນົມ, ແລະຮູ້ຈັກບັນດິດດ້ວຍຄຳເວົ້າ.
๒๕๕.
໒໕໕.
ชาเนยฺยเปสเนภจฺจํ พนฺธวํปิภยาคเม,พฺยสเนจตถามิตฺตํ, ทารญฺจวิภวกฺขเย.
ຍ່ອມຮູ້ຈັກຄົນຮັບໃຊ້ໃນເວລາໃຊ້ງານ, ຮູ້ຈັກຍາດຕິພີ່ນ້ອງໃນເວລາເກີດໄພພິບັດ, ຮູ້ຈັກມິດສະຫາຍໃນເວລາຕົກທຸກໄດ້ຍາກ, ແລະຮູ້ຈັກພັນລະຍາໃນເວລາສິ້ນເນື້ອປະດາຕົວ.
๒๕๖.
໒໕໖.
วินาสตฺถํนชานนฺติ, กาลํสพฺเพปิโชติกา;
กุกฺกุฏาปนชานนฺติ, ตโตรุกฺขาตโตภฺวาปา.
ໂຫຣາຈານທັງຫຼາຍ ຫາກປາສະຈາກຕຳລາ ຍ່ອມບໍ່ຮູ້ຈັກເວລາ, ແຕ່ໄກ່ທັງຫຼາຍຍ່ອມຮູ້, ຖັດຈາກນັ້ນແມ່ນຕົ້ນໄມ້ ແລະຖັດຈາກນັ້ນແມ່ນພະຣາຊາ.
๒๕๗.
໒໕໗.
ปถวีภูสนํเมรุ[Pg.91], รตฺติยาภูสนํสสี;
ชนานํภูสนํราชา, เสนานํภูสนํคโช.
ພູເຂົາສิເນຣຸເປັນເຄື່ອງປະດັບຂອງແຜ່ນດິນ, ດວງຈັນເປັນເຄື່ອງປະດັບຂອງຄ່ຳຄືນ, ພະຣາຊາເປັນເຄື່ອງປະດັບຂອງປະຊາຊົນ, ແລະຊ້າງເປັນເຄື່ອງປະດັບຂອງກອງທັບ.
๒๕๘.
໒໕໘.
สีลตาโสภเตรูปํ,จาริตาโสภเตกุลํ;
สปุปฺผาโสภเตรญฺญํ,สคชาโสภเตพลํ.
ສິນຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຮູບຮ່າງງົດງາມ, ຄວາມປະພຶດດີຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຕະກູນງົດງາມ, ດອກໄມ້ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ປ່າດົງງົດງາມ, ແລະຊ້າງຍ່ອມເຮັດໃຫ້ກອງທັບງົດງາມ.
๒๕๙.
໒໕໙.
โกกิลานํสทฺทํรูปํ[Pg.92], นารีรูปํปติพฺพตํ;
วิชฺชารูปํอรูปานํ, ขมารูปํตปสฺสินํ.
ສຽງເປັນຄວາມງາມຂອງນົກດຸດເຫວົ່າ, ຄວາມຈົງຮັກພັກດີຕໍ່ສາມີເປັນຄວາມງາມຂອງສະຕີ, ຄວາມຮູ້ເປັນຄວາມງາມຂອງຄົນຂີ້ຮ້າຍ, ແລະຄວາມອົດທົນເປັນຄວາມງາມຂອງຜູ້ບຳເພັນພຽນ.
๒๖๐.
໒໖໐.
กิสาโสภาตปสฺสีจ,ถูลาโสภาจตุปฺปทา;
วิชฺชาโสภามนุสฺสาจ,อิตฺถีโสภาจสามิกา.
ຜູ້ບຳເພັນພຽນຍ່ອມງົດງາມເມື່ອຮ່າງກາຍຈ່ອຍຜອມ, ສັດສີ່ຕີນຍ່ອມງົດງາມເມື່ອຕຸ້ຍພີ, ມະນຸດຍ່ອມງົດງາມດ້ວຍຄວາມຮູ້, ແລະສະຕີຍ່ອມງົດງາມເມື່ອມີສາມີ.
๒๖๑.
໒໖໑.
รตฺติหีโนนจนฺทโร, อูมิหีโนนสาคโร;
หํสหีโนนสํผุลฺโล, อิตฺถิหีโนนปุริโส.
ຄ່ຳຄືນທີ່ປາສະຈາກດວງຈັນຍ່ອມບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງ, ມະຫາສະໝຸດທີ່ປາສະຈາກຟອງຄື້ນຍ່ອມບໍ່ສະຫງ່າ, ສະນ້ຳທີ່ປາສະຈາກຫົງຍ່ອມບໍ່ເບີກບານ, ແລະບຸລຸດທີ່ປາສະຈາກສະຕີຍ່ອມບໍ່ສົມບູນ.
๒๖๒.
໒໖໒.
วตฺถหีนํนลงฺการํ[Pg.93], ปติหีนานนาริกา;
สิปฺปหีโนนปุริโส, เธนุหีนํนโภชนํ.
ເຄື່ອງປະດັບທີ່ປາສະຈາກເສື້ອຜ້າຍ່ອມບໍ່ສົດໃສ, ສະຕີທີ່ປາສະຈາກສາມີຍ່ອມບໍ່ສະຫງ່າງາມ, ບຸລຸດທີ່ປາສະຈາກສິລະປະວິຊາຍ່ອມບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງ, ແລະອາຫານທີ່ປາສະຈາກນ້ຳນົມຍ່ອມບໍ່ມີລົດຊາດ.
๒๖๓.
໒໖໓.
ทีปเกทีปโกจนฺโท, นาริเกทีปโกปติ;
ติโลเกทีปโกธมฺโม, สุปุตฺโตกุลทีปโก.
ດວງຈັນເປັນປະທີບສ່ອງສະຫວ່າງໃນຍາມຄ່ຳຄືນ, ສາມີເປັນປະທີບສ່ອງສະຫວ່າງຂອງສະຕີ, ພະທຳເປັນປະທີບສ່ອງສະຫວ່າງໃນສາມໂລກ, ແລະບຸດທີ່ດີເປັນປະທີບສ່ອງສະຫວ່າງຂອງຕະກູນ.
๒๖๔.
໒໖໔.
อปุตฺตกํฆรํสุญฺญํ, เทสํสุญฺญํอราชิกํ;
อปญฺญสฺสมุขํสุญฺญํ, สพฺพสุญฺญํทลิทฺทกํ.
ເຮືອນທີ່ປາສະຈາກບຸດຍ່ອມວ່າງເປົ່າ, ບ້ານເມືອງທີ່ປາສະຈາກພະຣາຊາຍ່ອມວ່າງເປົ່າ, ໃບໜ້າຂອງຄົນບໍ່ມີປັນຍາຍ່ອມວ່າງເປົ່າ, ແລະທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງຍ່ອມວ່າງເປົ່າສຳລັບຄົນຍາກຈົນ.
๒๖๕.
໒໖໕.
โสตํสุเตเนวนกุณฺฑเลน[Pg.94],ทาเนนปาณีนตุกงฺกเณน;
อาภาติกาโยปุริสุตฺตมสฺส,ปโรปกาเรนนจนฺทเนน.
ຫູຂອງບຸລຸດຜູ້ປະເສີດຍ່ອມງົດງາມດ້ວຍການຟັງທຳ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍຕຸ້ມຫູ, ມືຍ່ອມງົດງາມດ້ວຍການໃຫ້ທານ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍກຳໄລ, ແລະຮ່າງກາຍຍ່ອມງົດງາມດ້ວຍການຊ່ວຍເຫຼືອຜူ້ອື່ນ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍການທາແປ້ງຈັນ.
๒๖๖.
໒໖໖.
ทานํสีลํปริจฺจาคํ[Pg.95], อชฺชวํมทฺทวํตปํ;
อโกธํอวิหึสญฺจ, ขนฺตีจอวิโรธนํ;
ทเสเตธมฺเมราชาโน, อปฺปมตฺเตนธาเรยฺยุํ.
ທານ, ສິນ, ບໍລິຈາກ, ຄວາມຊື່ຕົງ, ຄວາມອ່ອນໂຍນ, ຄວາມພຽນ, ຄວາມບໍ່ໂກດ, ຄວາມບໍ່ບຽດບຽນ, ຄວາມອົດທົນ ແລະຄວາມບໍ່ຂັດແຍ້ງ; ທົດສະພິດຣາຊະທຳ ໑0 ປະການນີ້, ພະຣາຊາທັງຫຼາຍຄວນຊົງໄວ້ໂດຍຄວາມບໍ່ປະມາດ.
๒๖๗.
໒໖໗.
ทานํอตฺถจริยาปิย, วาจาอตฺตสมํปิจ;
สงฺคหาจตุโรอิเม, มุนินฺเทนปกาสิตา.
ການໃຫ້ທານ, การປະພຶດປະໂຫຍດ, ການເວົ້າຈາໄພເລາະອ່ອນຫວານ ແລະການວາງຕົນສະເໝີຕົ້ນສະເໝີປາຍ; ສັງຄະຫະວັດຖຸ ໔ ປະການນີ້, ພະມຸນິນທະເຈົ້າໄດ້ຊົງສະແດງໄວ້ແລ້ວ.
๒๖๘.
໒໖໘.
วเนมิคานลภนฺติ, มตาภยานิทฺทสุขํ;
ราชาโนปินลภนฺติ, อุตฺตรถามภีตโต;
สํสารภยภิเตน, นรมนฺติเยปณฺฑิตา.
ພວກສັດປ່າໃນປ່າຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມສຸກໃນການນອນຫຼັບ ເພາະຢ້ານກົວຕໍ່ຄວາມຕາຍ, ພະຣາຊາທັງຫຼາຍກໍບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມສຸກ ເພາະຢ້ານກົວຕໍ່ຜູ້ມີອຳນາດເໜືອກວ່າ; ແຕ່ບັນດິດທັງຫຼາຍ ຜູ້ຢ້ານກົວຕໍ່ໄພໃນສັງສາວັດ ຍ່ອມຍິນດີ.
๒๖๙.
໒໖໙.
ขมาชาคริยุฏฺฐานํ[Pg.96], สํวิภาโคทยิกฺขนา;
นายกสฺสคุณาเอเต, อิจฺฉิตพฺพาหิตตฺถิโน.
ຄວາມອົດທົນ, ຄວາມຕື່ນຕົວ, ຄວາມຂະຫຍັນໝັ່ນພຽນ, ການແບ່ງປັນ, ຄວາມເມດຕາກະລຸນາ ແລະການພິຈາລະນາໄຕ່ຕອງ; ຄຸນສົມບັດເຫຼົ່ານີ້ຂອງຜū້ນຳ, ຜູ້ຫວັງປະໂຫຍດເກື້ອກູນຄວນປາດຖະໜາ.
๒๗๐.
໒໗໐.
ปริภูโตมุทุโหติ, อติติกฺขญฺจเวรวา;
เอตญฺจอุภยํญตฺวา, อนุมชฺฌํสมาจเร.
ບຸກຄົນທີ່ອ່ອນໂຍນເກີນໄປຍ່ອມຖືກດູໝິ່ນ, ບຸກຄົນທີ່ແຂງກະດ້າງເກີນໄປຍ່ອມມີເວນໄພ; ເມື່ອຮູ້ຂໍ້ດີຂໍ້ເສຍທັງສອງປະການນີ້ແລ້ວ, ຄວນປະພຶດປະຕິບັດທາງສາຍກາງ.
๒๗๑.
໒໗໑.
เนกนฺตมุทุนาสกฺกา, เอกนฺตติขิเณนวา;
มหตฺเตฏฺฐปิตุอตฺตํ, ตสฺมาอุภยมาจเร.
ບຸກຄົນບໍ່ສາມາດດຳລົງຕົນຢູ່ໃນຄວາມເປັນໃຫຍ່ໄດ້ ດ້ວຍຄວາມອ່ອນໂຍນພຽງຢ່າງດຽວ ຫຼືດ້ວຍຄວາມແຂງກະດ້າງພຽງຢ່າງດຽວ; ດັ່ງນັ້ນ ຄວນປະພຶດປະຕິບັດທັງສອງປະການ.
๒๗๒.
໒໗໒.
กสฺสโกวาณิโชมจฺโจ[Pg.97], สมโณสุตสีลวา;
เตสุวิปุลชาเตสุ, รฏฺฐํปิวิปุลํสิยา.
ຊາວນາ, ພໍ່ຄ້າ, ຂ້າຣາຊະການ, ແລະພະສົງຜູ້ມີສິນມີທຳ; ເມື່ອບຸກຄົນເຫຼົ່ານີ້ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ, ບ້ານເມືອງກໍຍ່ອມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍ.
๒๗๓.
໒໗໓.
เตสุทุพฺพลชาเตสุ, รฏฺฐํปิทุพฺพลํสิยา;
สรฏฺฐํวิปุลํตสฺมา, ธาเรยฺยรฏฺฐภารวา.
ເມື່ອບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນອ່ອນແອລົງ, ບ້ານເມືອງກໍຍ່ອມອ່ອນແອລົງດ້ວຍ; ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ແບກຫາບພາລະບ້ານເມືອງ ຄວນບຳລຸງຮັກສາປະເທດຊາດຂອງຕົນໃຫ້ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ.
๒๗๔.
໒໗໔.
มหารุกฺขสฺสผลิโน, อามํฉินฺทติโยผลํ;
รสญฺจสฺสนชานาติ, พีชญฺจสฺสวินสฺสติ.
ຜູ້ໃດເດັດໝາກໄມ້ທີ່ຍັງດິບ ຈາກຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ທີ່ມີໝາກ, ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມບໍ່ຮູ້ລົດຊາດຂອງມັນ, ທັງແກ່ນຂອງມັນກໍຍ່ອມເສຍຫາຍໄປ.
๒๗๕.
໒໗໕.
มหารุกฺขูปมํรฏฺฐํ, อธมฺเมนปสาสติ;
รสญฺจสฺสนชานาติ, รฏฺฐญฺจาปิวินสฺสติ.
ຜູ້ໃດປົກຄອງບ້ານເມືອງ ເຊິ່ງປຽບເໝືອນຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ ໂດຍບໍ່ເປັນທຳ, ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມບໍ່ຮູ້ຈັກລົດຊາດຂອງບ້ານເມືອງ, ແລະບ້ານເມືອງນັ້ນກໍຍ່ອມຈิບຫາຍໄປ.
๒๗๖.
໒໗໖.
มหารุกฺขสฺสผลิโน[Pg.98], ปกฺกํฉินฺทติโยผลํ;
รสญฺจสฺสวิชานาติ, พีชญฺจสฺสนนสฺสติ.
ຜູ້ໃດເດັດໝາກໄມ້ທີ່ສຸກແລ້ວ ຈາກຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ທີ່ມີໝາກ, ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມໄດ້ຮູ້ລົດຊາດຂອງມັນ, ທັງແກ່ນຂອງມັນກໍບໍ່ເສຍຫາຍ.
๒๗๗.
໒໗໗.
มหารุกฺขูปมํรฏฺฐํ, ธมฺเมน โยปสาสติ;
รสญฺจสฺสวิชานาติ, รฏฺฐญฺจาปินนสฺสติ.
ຜູ້ໃດປົກຄອງບ້ານເມືອງ ເຊິ່ງປຽບເໝືອນຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ ໂດຍທຳ, ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມໄດ້ຮູ້ລົດຊາດຂອງບ້ານເມືອງ, ແລະບ້ານເມືອງນັ້ນກໍບໍ່ຈິບຫາຍ.
๒๗๘.
໒໗໘.
โยจราชาชนปทํ, อธมฺเมนปสาสติ;
สพฺโพสธีหิโสราชา, วิรุทฺโธโหติขตฺติโย.
ພະຣາຊາອົງໃດປົກຄອງແວ່ນແຄວ້ນໂດຍບໍ່ເປັນທຳ, ພະຣາຊາກະສັດອົງນັ້ນ ຍ່ອມຂັດແຍ້ງກັບພືດສະໝຸນໄພທັງປວງ.
๒๗๙.
໒໗໙.
ตเถวเนคเมหึสํ[Pg.99], เยยุตฺตากยวิกฺกเย;
โอชาทานพลิกาเร, สโกเสนวิรุชฺฌติ.
ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ພະຣາຊາຜູ້ບຽດບຽນພໍ່ຄ້າຊາວຂາຍ ຜູ້ປະກອບການຊື້ຂາຍ, ດ້ວຍການເກັບພາສີອາກອນເກີນຂອບເຂດ, ຍ່ອມຂັດແຍ້ງກັບຄັງຫຼວງຂອງຕົນເອງ.
๒๘๐.
໒໘໐.
ปหารวรเขตฺตญฺญู, สงฺคาเมกตนิสฺสเม;
อุสฺสิเตหึสยํราชา, สพเลนวิรุชฺฌติ.
ພະຣາຊາຜູ້ບຽດບຽນເຫຼົ່າທະຫານຫານ ຜູ້ສະຫຼາດໃນການຮົບ ແລະໄດ້ສ້າງຜົນງານໃນສະໜາມຮົບ, ຍ່ອມຂັດແຍ້ງກັບກອງທັບຂອງຕົນເອງ.
๒๘๑.
໒໘໑.
ตเถวอิสโยหึสํ, สํยเมพฺรหฺมจาริโย;
อธมฺมจาริขตฺติโย, สสคฺเคนวิรุชฺฌติ.
ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ພະຣາຊາກະສັດຜູ້ປະພຶດບໍ່ເປັນທຳ ຫາກບຽດບຽນເຫຼົ່າລືສີດາບົດ ຜູ້ສຳລວມຕົນແລະປະພຶດພົມມະຈັນ, ຍ່ອມຂັດແຍ້ງກັບສະຫວັນ.
๒๘๒.
໒໘໒.
สยํกตานปเรน[Pg.100], มหานชฺโชชุวงฺกตา;
อิสฺสเรนตถารญฺญา, สรฏฺเฐอธิปจฺจตฺตา.
ຄວາມຊື່ ຫຼືຄວາມຄົດງໍຂອງແມ່ນ້ຳໃຫຍ່ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເອງ ບໍ່ແມ່ນມີໃຜເຮັດໃຫ້; ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ຄວາມເປັນໄປໃນແວ່ນແຄວ້ນ ຍ່ອມຂຶ້ນຢູ່ກັບພະຣາຊາຜູ້ເປັນໃຫຍ່ປົກຄອງແຜ່ນດິນ.
๒๘๓.
໒໘໓.
ปุตฺโตปาปํกโตมาตา,สิสฺโสปาปํกโตครุ;
นาคเรหิกโตราชา,ราชาปาปํปุโรหิโต.
ເມື່ອບຸດເຮັດບາບຍ່ອມເຖິງມານດາ, ເມື່ອສິດເຮັດບາບຍ່ອມເຖິງຄູອາຈານ, ເມື່ອຊາວເມືອງເຮັດບາບຍ່ອມເຖິງພະຣາຊາ, ແລະເມື່ອພະຣາຊາເຮັດບາບຍ່ອມເຖິງປຸໂຣຫິດ.
๒๘๔.
໒໘໔.
ปุญฺญาปุญฺญํกโรนฺเตสุ, ฉภาโคเอกเทสกํ;
ราชาลภติสพฺเพหิ, ตสฺมาปาปานิวารเย;
ปุญฺญเมวปวฑฺเฒนฺโต, ชนกายํปสาสเย.
ພະຣາຊາຍ່ອມໄດ້ຮັບສ່ວນບຸນແລະສ່ວນບາບ ໑ ໃນ ໖ ສ່ວນ ຈາກການກະທຳຂອງປະຊາຊົນທັງປວງ; ດັ່ງນັ້ນ ພະຣາຊາຄວນຫ້າມປາມປະຊາຊົນຈາກຄວາມຊົ່ວ, ແລະປົກຄອງປະຊາຊົນໂດຍສົ່ງເສີມແຕ່ຄວາມດີ.
๒๘๕.
໒໘໕.
พาลสฺสชีวิตํอปฺปํ[Pg.101], ปณฺฑิตสฺสพหุตรํ;
ชนกายสฺสราชาว, ราชธมฺโมวราชุนํ.
ຊີວິດຂອງຄົນໂງ່ຍ່ອມມີຄ່ານ້ອຍ, ຊີວິດຂອງບັນດິດຍ່ອມມີຄ່າຫຼາຍ; ພະຣາຊາເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງປະຊາຊົນສັນໃດ, ທົດສະພິດຣາຊະທຳກໍເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງພະຣາຊາສັນນັ້ນ.
๒๘๖.
໒໘໖.
อนายกาวินสฺสนฺติ, นสฺสนฺติพหุนายกา;
ถินายกาวินสฺสนฺติ, นสฺสนฺติสุสุนายกา.
ໝູ່ຄະນະທີ່ບໍ່ມີຜູ້ນຳຍ່ອມຈິບຫາຍ, ໝູ່ຄະນະທີ່ມີຜູ້ນຳຫຼາຍເກີນໄປກໍຍ່ອມຈິບຫາຍ, ໝູ່ຄະນະທີ່ມີສະຕີເປັນຜູ້ນຳກໍຍ່ອມຈິບຫາຍ, ແລະໝູ່ຄະນະທີ່ມີເດັກນ້ອຍເປັນຜູ້ນຳກໍຍ່ອມຈິບຫາຍ.
๒๘๗.
໒໘໗.
กจฺฉปีนญฺจมจฺฉีนํ, กุกฺกุฏีนญฺจเธนุนํ;
ปุตฺตโปโสยถาโหติ, ตถามจฺเจสุราชุนํ.
ການລ້ຽງດູລູກຂອງເຕົ່າ, ປາ, ໄກ່ ແລະແມ່ງົວ ມີສັນໃດ; ການລ້ຽງດູເຫຼົ່າອຳມາດຂອງພະຣາຊາ ກໍຄວນມີສັນນັ້ນ.
๒๘๘.
໒໘໘.
นหิราชกุลํปตฺโต[Pg.102], อญฺญาโตลภเตยสํ;
นาสูโรนาติทุมฺเมโธ, นปมตฺโตกุทาจนํ.
ຜູ້ເຂົ້າສູ່ລາຊະຕະກູນ ຫາກບໍ່ມີໃຜຮູ້ຈັກ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບຍົດຖາບັນດາສັກ; ທັງຜູ້ທີ່ບໍ່ກ້າຫານ, ຜູ້ທີ່ໂງ່ຈ້າເກີນໄປ ແລະຜູ້ທີ່ປະມາດໃນການງານ ກໍຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບຍົດຖາບັນດາສັກໃນການໃດໆ ເລີຍ.
๒๘๙.
໒໘໙.
ยทาสีลญฺจปญฺญญฺจ[Pg.103], โสเจยฺยญฺจาธิคจฺฉติ;
อถวิสาสิโตตมฺหิ, คุยฺหญฺจสฺสนรกฺขติ.
ເມື່ອໃດພະຣາຊາຊົງເຫັນສິນ, ປັນຍາ ແລະຄວາມບໍລິສຸດໃນບຸກຄົນໃດ; ເມື່ອນັ້ນ ຍ່ອມຊົງໄວ້ວາງໃຈໃນບຸກຄົນນັ້ນ ແລະຊົງຮັກສາຄວາມລັບໄວ້ກັບເຂົາ.
๒๙๐.
໒໙໐.
ทิวาวายทิวารตฺตึ, ราชกิจฺเจสุปณฺฑิโต;
อชฺฌิฏฺโฐนวิกปฺเปยฺย, สราชวสตึวเส.
ບໍ່ວ່າຈະເປັນເວລາກາງເວັນຫຼືກາງຄືນ, ເມື່ອໄດ້ຮັບມອບໝາຍລາຊະການ, ບັນດິດບໍ່ຄວນລັງເລໃຈ; ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນລາຊະສຳນັກ.
๒๙๑.
໒໙໑.
นรญฺญาสมกํวตฺถํ, นมาลํนวิเลปนํ;
อากปฺปํสรกุตฺตึวา, นรญฺญาสทิสมาจเร.
ບໍ່ຄວນແຕ່ງກາຍ, ບໍ່ຄວນທັດດອກໄມ້, ບໍ່ຄວນທາເຄື່ອງຫອມ, ບໍ່ຄວນສະແດງທ່າທາງ ຫຼືໃຊ້ນ້ຳສຽງ ໃຫ້ສະເໝີພະຣາຊາ.
๒๙๒.
໒໙໒.
กิเฬราชาอมจฺเจหิ[Pg.104], ภริยาปริวาริโต;
นามจฺโจราชภริยา, ภาวํกุพฺเพถปณฺฑิโต.
ພະຣາຊາອາດຈະຊົງຫຼິ້ນສະໜຸກສະໜານກັບເຫຼົ່າອຳມາດ ໂດຍມີພະມະເຫສີແວດລ້ອມ; ແຕ່ອຳມາດຜູ້ມີປັນຍາ ບໍ່ຄວນສະແດງຄວາມສະໜິດສະໜົມໃນພະມະເຫສີຂອງພະຣາຊາ.
๒๙๓.
໒໙໓.
อนุทฺธโตอจปโล, นิปโกสํวุตินฺทฺริโย;
มโนปณิธิสมฺปนฺโน, สราชวสตึวเส.
ຜູ້ບໍ່ເຍີ້ຍຫຍິ່ງ, ບໍ່ລອກແລກ, ມີປັນຍາຮັກສາຕົນ, ສຳລວມອິນຊີ, ແລະມີຄວາມຕັ້ງໃຈໝັ້ນຄົງ; ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນລາຊະສຳນັກ.
๒๙๔.
໒໙໔.
นาสฺสภริยากิเฬยฺย, นมนฺเตยฺยรโหคโต;
นาสฺสโกเสธนํคณฺเห, สราชวสตึวเส.
ບໍ່ຄວນຫຼິ້ນຢອກໄຍກັບພະມະເຫສີຂອງພະຣາຊາ, ບໍ່ຄວນປຶກສາຫາລືກັບນາງໃນທີ່ລັບ, ບໍ່ຄວນຖືເອົາຊັບສິນຈາກຄັງຫຼວງ; ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນລາຊະສຳນັກ.
๒๙๕.
໒໙໕.
น [Pg.105] นิทฺทํพหุํมญฺเญยฺย, นมทายสุรํปิเว;
นาสทาเยมิเคหญฺเญ, สราชวสตึวเส.
ບໍ່ຄວນເຫັນແກ່ນອນຫຼາຍເກີນໄປ, ບໍ່ຄວນດື່ມນ້ຳເມົາໃຫ້ມຶນເມົາ, ບໍ່ຄວນລ່າສັດໃນເຂດອະໄພຍະທານຂອງພະຣາຊາ; ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນລາຊະສຳນັກ.
๒๙๖.
໒໙໖.
นาสฺสปิฏฺฐํนปลฺลงฺกํ, นโกจฺฉํนนาวํรถํ;
สมฺมโตมฺหีติอารุฬฺเห, สราชวสตึวเส.
ບໍ່ຄວນຂຶ້ນນັ່ງຕັ່ງ, ພະແທ່ນ, ຕັ່ງຫວາຍ, ເຮືອ ຫຼືລົດພະທີ່ນັ່ງ ຂອງພະຣາຊາ ໂດຍຖືຕົວວ່າ 'ເຮົາເປັນຄົນໂປດປານ'; ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນລາຊະສຳນັກ.
๒๙๗.
໒໙໗.
นาติทูเรภเชรญฺโญ, นจฺจาสนฺเนวิจกฺขโณ;
สมุขาจสฺสติฏฺเฐยฺย, สนฺตสนฺโตสภตฺตุโน.
ຜູ້ມີປັນຍາບໍ່ຄວນເຂົ້າເຝົ້າພະຣາຊາໃນທີ່ໄກເກີນໄປ, ທັງບໍ່ຄວນໃກ້ເກີນໄປ; ຄວນຢືນຢູ່ຕໍ່ພະພັກໃນບ່ອນທີ່ເໝາະສົມ ເພື່ອສະແດງຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ພະອົງ.
๒๙๘.
໒໙໘.
นเมราชาสขาโหติ [Pg.106]๖, นราชาโหติเมถุโน;
ขิปฺปํกุชฺฌนฺติราชาโน, สุเลนกฺขิวฆฏฺฏิตํ.
ພະຣາຊາບໍ່ແມ່ນມິດສະຫາຍຂອງເຮົາ, ທັງບໍ່ແມ່ນຍາດສະໜິດຂອງເຮົາ; ພະຣາຊາທັງຫຼາຍຍ່ອມຊົງພິໂລດໄດ້ງ່າຍ, ປຽບເໝືອນດວງຕາທີ່ຖືກແທງດ້ວຍຫຼາວ.
๒๙๙.
໒໙໙.
นปูชิโตมญฺญมาโน, เมธาวีปณฺฑิโตนโร;
ผรุสํปติมนฺเตยฺย, ราชานํปริสํคตํ.
ນໍຣະຜູ້ມີປັນຍາສະຫຼາດ ເຖິງຈະສຳຄັນຕົນວ່າບໍ່ໄດ້ຮັບການບູຊາ ກໍບໍ່ຄວນກ່າວຄຳຫຍາບຄາຍຕອບໂຕ້ພຣະຣາຊາ ຜູ້ສະເດັດຢູ່ໃນທ່າມກາງປະຊຸມຊົນ.
๓๐๐.
໓໐໐.
ลทฺธทฺวาโรลเภทฺวารํ, เนวราชูสุวีสเย;
อคฺคึวสํยโตติฏฺเฐ, สราชวสตึวเส.
ຜູ້ໃດໄດ້ໂອກາດແລ້ວ ກໍບໍ່ຄວນສະແຫວງຫາໂອກາດອີກໃນຂອບເຂດຂອງພຣະຣາຊາ, ຄວນສຳຮວມຕົນຄືກັບຢູ່ໃກ້ໄຟ, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ.
๓๐๑.
໓໐໑.
ปุตฺตํวาภาตรํวาปิ[Pg.107], สมฺปคฺคณฺหาติขตฺติโย;
คาเมหินิคเมหิวา, รฏฺเฐหิชนปเทหิ;
ตุณฺหิภูโตวุทิกฺเขยฺย, นภเณเฉกปาปกํ.
ພຣະຣາຊາຊົງຍົກຍ້ອງພຣະຣາຊະໂອຣົດ ຫຼືພຣະพີ່ນ້ອງ ດ້ວຍບ້ານ, ເມືອງ, ແຄວ້ນ ຫຼືຊົນນະບົດກໍຕາມ, ຄວນນິ່ງເສີຍເບິ່ງຢູ່, ບໍ່ຄວນເວົ້າສອດແຊກ ຫຼືເວົ້າສິ່ງທີ່ເປັນໂທດ.
๓๐๒.
໓໐໒.
หตฺถาโรเหอนิกฏฺเฐ, รถิเกปตฺติการเก;
เตสํกมฺมาวธาเนน, ราชาวฑฺเฒติเวตฺตนํ;
นเตสํอนฺตราคจฺเฉ, สราชวสตึวเส.
ພຣະຣາຊາຊົງເພີ່ມເງິນເດືອນໃຫ້ແກ່ຄົນຂີ່ຊ້າງ, ທະຫານຮັກສາພຣະອົງ, ຄົນຂີ່ລົດມ້າ ແລະທະຫານຮາບ ຕາມຜົນງານຂອງພວກເຂົາ; ບໍ່ຄວນເຂົ້າໄປຂັດຂວາງລະຫວ່າງພວກເຂົາ, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ.
๓๐๓.
໓໐໓.
จาโปวูนูทโรจสฺส[Pg.108], วํโสวาปิปกมฺปยฺเย;
ปฏิโลมํนวตฺเตยฺย, สราชวสตึวเส.
ຄວນເປັນຜູ້ອ່ອນນ້ອມຄືກົ່ງທະນູ, ມີທ້ອງແຟບ (ກິນໜ້ອຍ), ໂອນອ່ອນດັ່ງໄມ້ໄຜ່, ບໍ່ຄວນປະພຶດຂັດຂືນ, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ.
๓๐๔.
໓໐໔.
จาโปวูนูทโรจสฺส, มจฺโฉวสฺสอชิวฺหโก;
อภาสํนิปโกสูโร, สราชวสตึวเส.
ຄວນເປັນຜູ້ອ່ອນນ້ອມຄືgົ່ງທະນູ, ມີທ້ອງແຟບ, ເປັນຜູ້ບໍ່ມີລີ້ນຄືປາ (ບໍ່ເວົ້າຫຼາຍ), ມີປັນຍາຮັກສາຕົນ, ມີຄວາມກ້າຫານ, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ.
๓๐๕.
໓໐໕.
นพาฬฺหํอิตฺถึคจฺเฉยฺย, สมฺปสฺสํ เตชสงฺขยํ;
กาสํสาสํถทฺธาพลํ, ขีณเมโธนิคจฺฉติ.
ບໍ່ຄວນເສບກາມກັບສະຕີຫຼາຍເກີນໄປ ເພາະເຫັນຄວາມເສື່ອມແຫ່ງກຳລັງວັງຊາ; ຜູ້ທີ່ເສຍນ້ຳອະສຸຈິໄປຫຼາຍ ຍ່ອມປະສົບກັບອາການໄອ, ຫອບຫືດ ແລະກຳລັງອ່ອນເພຍ.
๓๐๖.
໓໐໖.
นาติเวลํปภาเสยฺย[Pg.109], นตุณฺหิสพฺพทาสิยา;
อวิติณฺณํมิตํวาจํ, ปตฺถกาเลอุทีรเย.
ບໍ່ຄວນເວົ້າຫຼາຍເກີນໄປ ແລະບໍ່ຄວນນິ່ງຢູ່ຕະຫຼອດເວລາ; ຄວນກ່າວວາຈາພໍປະມານ ບໍ່ໃຫ້ເກີນຂອບເຂດ ໃນເວລາທີ່ສົມຄວນ.
๓๐๗.
໓໐໗.
อโกธโนอสงฺฆฏฺโฏ,สจฺโจสณฺโหอเปสุโณ;
สมฺผํคิรํนภาเสยฺย,สราชวสตึวเส.
ເປັນຜູ້ບໍ່ມັກໂກດ, ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັບໃຜ, ມີຄວາມສັດຈິງ, ອ່ອນຫວານ, ບໍ່ເວົ້າສອດສຽດ, ບໍ່ກ່າວຄຳເພີ້ເຈີ້, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ.
๓๐๘.
໓໐໘.
มาตาปิตุภโรอสฺส[Pg.110], กุเลเชฏฺฐาปจายิโก;
หิริโอตฺตปฺปสมฺปนฺโน, สราชวสตึวเส.
ຄວນເປັນຜູ້ລ້ຽງດູມານດາບິດາ, ເຄົາລົບຜູ້ໃຫຍ່ໃນຕະກູນ, ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄວາມລະອາຍ ແລະຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ບາບ, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ.
๓๐๙.
໓໐໙.
วินิโตสิปฺปวาทนฺโต, ยตตฺโตนิยโตมุทุ;
อปฺปมตฺโตสุจิทกฺโข, สราชวสตึวเส.
ເປັນຜູ້ໄດ້ຮັບການເຝິກຝົນດີ, ມີສິລະປະຄວາມຮູ້, ສຳຮວມຕົນ, ສະໝ່ຳສະເໝີ, ອ່ອນໂຍນ, ບໍ່ປະມາດ, ສະອາດ ແລະສະຫຼາດ, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ.
๓๑๐.
໓໑໐.
นิวาตวุตฺติวุฑฺเฒสุ[Pg.111], สปฺปติสฺโสสคารโว;
สูรโตสุขสํวาโส, สราชวสตึวเส.
ເປັນຜູ້ມີຄວາມອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນຕໍ່ຜູ້ໃຫຍ່, ມີຄວາມເຄົາລົບຢຳເກງ, ມີຄວາມສະຫງົບງ່ຽມ, ຢູ່ຮ່ວມນຳໄດ້ງ່າຍ, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ.
๓๑๑.
໓໑໑.
อารกาปริวชฺเชยฺย, สญฺญิตุํปหิตํชนํ;
ภตฺตารเมวุทิกฺเขยฺย, นจอญฺญสฺสราชิโน.
ຄວນຫຼີກເວັ້ນຄົນທີ່ຖືກສົ່ງມາເປັນສາຍລັບແຕ່ໄກ; ຄວນຈົງຮັກພັກດີແຕ່ສະເພາະພຣະຣາຊາຜູ້ເປັນນາຍຂອງຕົນເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ຄວນໝາຍເພິ່ງພຣະຣາຊາອົງອື່ນ.
๓๑๒.
໓໑໒.
สมเณพฺรหฺมเณจาปิ, สีลวนฺเตพหุสฺสุเต;
สกฺกจฺจํปยิรูปาเส, อนฺนปาเนนตปฺปยฺเย;
อาสชฺชปญฺเหปุจฺเฉยฺย, อากงฺขํวุฑฺฒิมตฺตโน.
ຄວນເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້ສະມະນະແລະພຣາມຜູ້ມີສີລ ມີຄວາມຮູ້ຫຼາຍ ໂດຍຄວາມເຄົາລົບ, ບຳລຸງພວກທ່ານດ້ວຍເຂົ້າແລະນ້ຳ, ເມື່ອເຂົ້າໄປຫາແລ້ວ ກໍຄວນຖາມບັນຫາ ດ້ວຍຄວາມຫວັງຄວາມຈະເລີນແກ່ຕົນ.
๓๑๓.
໓໑໓.
ทินฺนปุพฺพํนหาเปยฺย[Pg.112], ทานํสมณพฺรหฺมเณ;
นจกิญฺจินิวาเรยฺย, ทานกาเลวณิพฺพเก.
ບໍ່ຄວນໃຫ້ເສື່ອມເສຍທານທີ່ເຄີຍຖວາຍແກ່ສະມະນະແລະພຣາມໃນກ່ອນ, ແລະບໍ່ຄວນຫ້າມປາມສິ່ງໃດໆ ໃນເວລາທີ່ມີການໃຫ້ທານແກ່ຍາຈົກ.
๓๑๔.
໓໑໔.
ปญฺญาวาวุฑฺฒิสมฺปนฺโน, วิธานวิธิโกวิโท;
กาลญฺญูสมยญฺญูจ, สราชวสตึวเส.
ເປັນຜູ້ມີປັນຍາ, ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄວາມຈະເລີນ, ສະຫຼາດໃນລະບຽບວິທີການ, ຮູ້ຈັກການເວລາ ແລະຮູ້ຈັກສະໄໝທີ່ສົມຄວນ, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ.
๓๑๕.
໓໑໕.
อุฏฺฐาตากมฺมเจเรสุ, อปฺปมตฺโตวิจกฺขโณ;
สุสํวิหิตกมฺมนฺโต, สราชวสตึวเส.
ເປັນຜູ້ຂະຫຍັນຂັນແຂງໃນການງານ, ບໍ່ປະມາດ, ມີຄວາມພິຈາລະນາຮອບຄອບ, ມີການງານທີ່ຈັດແຈງໄວ້ເປັນຢ່າງດີ, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ.
๓๑๖.
໓໑໖.
ขลํสาลํปสุํเขตฺตํ[Pg.113], คนฺตาจสฺสอภิกฺขณํ;
มิตํธญฺญํนิธาเปยฺย, มิตญฺจปาจเยฆเร.
ຄວນໄປເບິ່ງລານເຂົ້າ, ເລົ້າເຂົ້າ, ຝູງສັດ ແລະທົ່ງນາຢູ່ສະເໝີ; ຄວນໃຫ້ເກັບມ້ຽນເຂົ້າເປືອກໄວ້ໂດຍມີການວັດແທກ ແລະໃຫ້ຫຸງຕົ້ມອາຫານໃນເຮືອນຕາມປະມານ.
๓๑๗.
໓໑໗.
ปุตฺตํวาภาตรํวาปิ, สีเลสุอสมาหิตํ;
อนงฺควาหิเตพาลา, ยถาเปตาตเถวเต;
โจฬญฺจเนสํปิณฺฑญฺจ, อาสนญฺจปทาปเร.
ບໍ່ວ່າຈະເປັນລູກ ຫຼືພີ່ນ້ອງກۆຕາມ ຫາກບໍ່ຕັ້ງຢູ່ໃນສີລທຳ, ພວກເຂົາກໍເປັນຄົນພານ ບໍ່ມີປະໂຫຍດ ເໝືອນດັ່ງຄົນຕາຍແລ້ວ; ຄວນໃຫ້ພຽງແຕ່ຜ້ານຸ່ງ, ອາຫານ ແລະທີ່ນັ່ງແກ່ພວກເຂົາເທົ່ານັ້ນ.
๓๑๘.
໓໑໘.
ทาเสกมฺมกเรโปเส[Pg.114], สีเลสุสุสมาหิเต;
ทกฺเขอุฏฺฐานสมฺปนฺเน, อธิปจฺจมฺหิฐาปเย.
ສ່ວນຂ້າທາດ, ຄົນງານ ແລະບຸກຄົນ ທີ່ຕັ້ງໝັ້ນດີໃນສີລທຳ, ມີຄວາມສະຫຼາດ ແລະຂະຫຍັນຂັນແຂງ, ຄວນຕັ້ງພວກເຂົາໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງທີ່ເປັນໃຫຍ່.
๓๑๙.
໓໑໙.
สีลวาจอโลโภจ, อนุรุตฺโตจราชิโน;
อาวีรโหหิโตจสฺส, สราชวสตึวเส.
ເປັນຜູ້ມີສີລ, ບໍ່ມີຄວາມໂລບ, ປະພຶດຕາມພຣະຣາຊະປະສົງ, ເປັນຜູ້ເປີດເຜີຍ ແລະຫວັງດີຕໍ່ພຣະອົງ, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ.
๓๒๐.
໓໒໐.
ฉนฺทญฺญูราชิโนอสฺส, จิตฺตฏฺโฐจสฺสราชิโน;
อสงฺกุสกวุตฺติสฺส, สราชวสตึวเส.
ຄວນເປັນຜູ້ຮູ້ຈັກພຣະຣາຊະປະສົງ, ຕັ້ງຢູ່ໃນພຣະຣາຊະຫະລຶໄທ, ມີຄວາມປະພຶດທີ່ບໍ່ຄົດໂກງ, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ.
๓๒๑.
໓໒໑.
อุจฺฉาทเนนฺหาปเนจ[Pg.115], โธเตปาเทอโทสิรํ;
อาหโตปินกุปฺเปยฺย, สราชวสตึวเส.
ເຖິງແມ່ນຈະຖືກທຸບຕີໃນເວລາທາແປ້ງ, ເວລາອາບນ້ຳ, ເວລາລ້າງຕີນ ຫຼືເວລາແຕ່ງຜົມກໍຕາມ ກໍບໍ່ຄວນໂກດເຄືອງ, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ.
๓๒๒.
໓໒໒.
กุมฺภิญฺหิปญฺชลึกฺริยา, จาตญฺจาปิปทกฺขิณํ;
กิเมวสพฺพกามานํ, นทาทํธีรมุตฺตมํ.
ຄວນເຮັດອັນຊະລີ ເຖິງແມ່ນແຕ່ໝໍ້ນ້ຳ, ແລະເຮັດປະທັກສິນ ແມ້ແຕ່ຫົນທາງສີ່ແຍກ; ເປັນຫຍັງຜູ້ມີປັນຍາອັນປະເສີດ ຈຶ່ງຈະບໍ່ໄດ້ຮັບສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາທັງປວງ.
๓๒๓.
໓໒໓.
โยเทติสยนํวตฺถํ, ยานํอาวสตํฆรํ;
ปชฺชุนฺโนริวภูตานํ, โภเคหิอภิวสฺสติ.
ຜູ້ໃດໃຫ້ທີ່ນອນ, ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ, ຍານພາຫະນະ, ທີ່ຢູ່ອາໄສ ແລະເຮືອນຊານ, ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມຫຼັ່ງໂພຄະສົມບັດໃຫ້ແກ່ສັດທັງຫຼາຍ ເໝືອນດັ່ງຝົນຕົກລົງມາ.
๓๒๔.
໓໒໔.
ทฺเววิเมกณฺฑกาติกฺขา[Pg.116], สรีรปริโสสิตา;
กาเมตินิทฺธโนโยจ, โยจกุปฺปตฺยนิสฺสโร.
ໜາມອັນແຫຼມຄົມ ໒ ປະການນີ້ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຮ່າງກາຍຫ່ຽວແຫ້ງ ຄື: ຄົນຈົນແຕ່ຢາກໄດ້ກາມ ແລະຄົນບໍ່ມີອຳນາດແຕ່ມັກໂກດເຄືອງ.
๓๒๕.
໓໒໕.
อธนสฺสรสํขาทา, อพลสฺสหตาหตา;
อปญฺญสฺสกถาวากฺยา, ติวิธํหีนลกฺขณํ.
Laos: ການກິນອາຫານລົດເລີດຂອງຄົນຍາກຈົນ, ການອວດອ້າງການຕໍ່ສູ້ຂອງຄົນອ່ອນແອ, ແລະຖ້ອຍຄຳເຈລະຈາຂອງຄົນບໍ່ມີປັນຍາ; ທັງ ໓ ປະການນີ້ ເປັນລັກສະນະຂອງຄົນຕ່ຳຊ້າ.
๓๒๖.
໓໒໖.
ปถพฺยามธุราตีณิ[Pg.117], อุจฺฉุนารีสุภาสิตํ;
อุจฺฉุนารีสุตปฺปนฺติ, นตปฺปนฺติสุภาสิตํ.
ສິ່ງທີ່ມີລົດຫວານ ໓ ປະການໃນແຜ່ນດິນ ຄື: ອ້ອຍ, ສະຕີ ແລະວາຈาສຸພາສິດ; ອ້ອຍແລະສະຕີຍ່ອມເຮັດໃຫ້ອີ່ມໄດ້, ແຕ່ສ່ວນວາຈาສຸພາສິດນັ້ນ ບໍ່ຮູ້ຈັກອີ່ມເລີຍ.
๓๒๗.
໓໒໗.
ปถพฺยาตีณิรตนานิ, สงฺคหานิมหีตเล;
สิปฺปํธญฺญญฺจมิตฺตญฺจ, ภวนฺติรตนาอิเม.
ແກ້ວມະນີ ໓ ປະການໃນແຜ່ນດິນ ທີ່ຄວນສົງເຄາະໄວ້ໃນໂລກ ຄື: ສິລະປະຄວາມຮູ້, ເխົ້າປາອາຫານ ແລະມິດສະຫາຍ; ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຄືແກ້ວອັນປະເສີດ.
๓๒๘.
໓໒໘.
กลฺยาณมิตฺตํกนฺตารํ, ยุทฺธํสภายภาสิตุํ;
อสตฺถาคนฺตุมิจฺฉนฺติ, มุฬฺหาเตจตุโรชนา.
ຜູ້ທີ່ປາດຖະໜາຈະໄປຫາມິດສະຫາຍທີ່ດີ, ໄປສູ່ປ່າກັນດານ, ໄປສູ່ສະໜາມຮົບ ແລະໄປກ່າວໃນທີ່ປະຊຸມ ໂດຍບໍ່ມີອາວຸດ; ຄົນທັງ ໔ ປະເພດນີ້ ຊື່ວ່າເປັນຄົນໂງ່ເຂົາ.
๓๒๙.
໓໒໙.
ชีวนฺโตปิมตาปญฺจ[Pg.118], พฺยาเสนปริกิตฺติตา;
ทุกฺขิโตพฺยาธิโตปกฺโข, อิณวานิตฺยเสวโก.
ບຸກຄົນ ໕ ປະເພດນີ້ ເຖິງວ່າຈະມີຊີວິດຢູ່ ກໍເໝືອນດັ່ງຕາຍແລ້ວ ຄື: ຄົນທຸກຍາກອະນາຖາ, ຄົນມີໂລກໄພໄຂ້ເຈັບ, ຄົນພິການ, ຄົນມີໜີ້ສິນ ແລະຄົນທີ່ຕ້ອງຮັບໃຊ້ຜູ້ອື່ນຢູ່ສະເໝີ.
๓๓๐.
໓໓໐.
จกฺขุทฺวาราทิกํฉกฺกํ, สํวุโตสปญฺโญนโร;
ฉพฺพิโธโหติสีเลน, อสีเลนาปิฉพฺพิโธ.
ນໍຣະຜູ້ມີປັນຍາ ສຳຮວມແລ້ວໃນທະວານທັງ ໖ ມີຈັກຂຸທະວານເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມເປັນຜູ້ມີສີລ ໖ ປະການ ແລະເປັນຜູ້ບໍ່ມີສີລ ໖ ປະການ.
๓๓๑.
໓໓໑.
นิทฺทาลุโกปมาโทจ, สุขิโตโรควาลโส;
นิจฺฉนฺโทจกมฺมาราโม, สตฺเตเตสตฺถวชฺชิตา.
ຄົນມັກນອນ, ຄົນປະມາດ, ຄົນຮັກຄວາມສະບາຍ, ຄົນມີໂລກໄພ, ຄົນຂີ້ຄ້ານ, ຄົນບໍ່ມີຄວາມປາດຖະໜາ ແລະຄົນທີ່ຍິນດີແຕ່ໃນການງານ; ຄົນທັງ ໗ ນີ້ ຍ່ອມຫ່າງໄກຈາກຕຳລາ.
๓๓๒.
໓໓໒.
กุลโชปญฺญวาฉนฺโท[Pg.119], หิโรตฺตปฺโปสุตทฺธโร;
อตฺถกาโมสุรกฺโขจ, อฏฺเฐเตสตฺถยุชฺชิตา.
ຜູ້ມີຕະກູນດີ, ມີປັນຍາ, ມີຄວາມໃຝ່ຮູ້, ມີຄວາມລະອາຍແລະເກງກົວຕໍ່ບາບ, ມີຄວາມຮູ້ຫຼາຍ, ປາດຖະໜາປະໂຫຍດ ແລະຮັກສາຕົນດີ; ຄົນທັງ ໘ ນີ້ ຍ່ອມຄູ່ຄວນແກ່ຕຳລາ.
๓๓๓.
໓໓໓.
กุลเสฏฺโฐสปญฺโญจ, วุฑฺฒิสูโรจสีลวา;
พหุสฺสุโตวุฏฺฐาโนจ, มีโรสุคติคามิโก;
นเวเตสุชนาเสฏฺฐา, ปาปาตฺตานํนิวารเย.
ຜູ້ມີຕະກູນປະເສີດ, ມີປັນຍາ, ເປັນຜູ້ໃຫຍ່, ມີຄວາມກ້າຫານ, ມີສີລ, ມີຄວາມຮູ້ຫຼາຍ, ມີຄວາມຂະຫຍັນ, ມີຄວາມອ່ອນໂຍນ ແລະມີສຸຄະຕິເປັນທີ່ໄປ; ຄົນທັງ ໙ ນີ້ ເປັນສັດຈະບຸຣຸດອັນປະເສີດ, ຄວນຫ້າມຕົນຈາກຄວາມຊົ່ວ.
๓๓๔.
໓໓໔.
พุทฺโธปจฺเจกพุทฺโธจ, อรหาอคฺคสาวโก;
มาตาปิตาครุสตฺถา, ทายโกธมฺมเทสโก;
ปณฺฑิเตหิอิเมทส, น ทุพฺภนฺตีติชานิยา.
ພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະອໍຣະຫັນ, ພຣະອັກຄະສາວົກ, ມານດາ, ບິດາ, ຄູອາຈານ, ອຸປັດຊາ, ທາຍົກ ແລະຜູ້ສະແດງທຳ; ບຸກຄົນທັງ ໑໐ ນີ້ ບັນດິດເພິ່ງຮູ້ວ່າ ບໍ່ຄວນປະທຸດສະຮ້າຍເລີຍ.
๓๓๕.
໓໓໕.
ธมฺมตฺถกามโมกฺขานํ[Pg.120], ปาโณสํสิทฺธิการณํ;
ตํนิฆาโตกึนิหโต, รกฺขิโตกึนรกฺขติ.
ຊີວິດເປັນເຫດໃຫ້ສຳເລັດທຳ, ປະໂຫຍດ, ຄວາມປາດຖະໜາ ແລະຄວາມຫຼຸດພົ້ນ; ຫາກທຳລາຍຊີວິດນັ້ນແລ້ວ ຈະມີສິ່ງໃດບໍ່ຖືກທຳລາຍ? ຫາກຮັກສາຊີວິດນັ້ນໄວ້ແລ້ວ ຈະມີສິ່ງໃດບໍ່ຖືກຮັກສາ?
๓๓๖.
໓໓໖.
สถํทีฆายุโกสพฺพ[Pg.121], สตฺตานํสุขการณํ;
อสถํปนสพฺเพสํ, ทุกฺขเหตุนสํสโย.
ຄວາມບໍ່ບຽດບຽນ ເປັນເຫດໃຫ້ມີອາຍຸຍືນ ແລະເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມສຸກຂອງສັດທັງຫຼາຍ; ສ່ວນຄວາມບຽດບຽນ ຍ່ອມເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມທຸກຂອງສັດທັງປວງ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງສົງໄສ.
๓๓๗.
໓໓໗.
ยนฺตคโตอุจฺฉุรสํ, นชหาติคโชตถา;
สงฺคาเมสุคโตลิฬํ, สุสฺสุเตนาปิจนฺทนํ.
ອ້ອຍເຖິງຈະເຂົ້າສູ່ເຄື່ອງໜີບ ກໍບໍ່ລະທິ້ມລົດຫວານ, ຊ້າງເຂົ້າສູ່ສົງຄາມ ກໍບໍ່ລະທິ້ມທ່າທາງອັນສະຫງ່າງາມ, ໄມ້ຈັນເຖິງຈະແຫ້ງ ກໍບໍ່ລະທິ້ມກິ່ນຫອມ ສັນໃດ.
๓๓๘.
໓໓໘.
สารคนฺธํนชหาติ, ทุกฺขปตฺโตปิปณฺฑิโต;
นชหาติสตํธมฺมํ, สุขกาเลกถาวกา.
ບັນດິດເຖິງຈະປະສົບກັບຄວາມທຸກຍາກ ກໍບໍ່ລະທິ້ມທຳຂອງສັດຈະບຸຣຸດ ເໝືອນດັ່ງໄມ້ຈັນບໍ່ລະທິ້ມກິ່ນຫອມ; ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງໃນເວລາທີ່ມີຄວາມສຸກ.
๓๓๙.
໓໓໙.
อตฺตาพนฺธุมนุสฺสานํ, ริปุอตฺตาวชนฺตุนํ;
อตฺตาวนิยโตญาติ, อตฺตาวนิยโตริปุ.
ຕົນເອງເປັນຍາດຂອງມະນຸດ, ຕົນເອງເປັນສັດຕູຂອງສັດທັງຫຼາຍ; ຕົນເອງທີ່ເຝິກຝົນດີແລ້ວເປັນຍາດ, ຕົນເອງທີ່ບໍ່ໄດ້ເຝິກຝົນເປັນສັດຕູ.
๓๔๐.
໓໔໐.
อตฺตานํปริจฺจาเคน[Pg.122], ยํนิสฺสิตานุรกฺขนํ;
กโรนฺติสชฺชนาเยว, นตํนิติมาตามตํ.
ການປົກປ້ອງຄົນທີ່ອາໄສຕົນ ດ້ວຍການສະຫຼະຊີວິດຕົນເອງນັ້ນ ມີແຕ່ສັດຈະບຸຣຸດເທົ່ານັ້ນທີ່ເຮັດໄດ້; ແຕ່ສິ່ງນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນວິໄສຂອງຜູ້ສະຫຼາດໃນຕຳລາການປົກຄອງ.
๓๔๑.
໓໔໑.
สตฺถกพฺพวิจาเรน, กาโลคจฺฉติธีมตํ;
พฺยสเนนอสาธูนํ, นิทฺทายกลเหนวา.
ເວລາຂອງຜູ້ມີປັນຍາ ຍ່ອມໝົດໄປດ້ວຍການພິຈາລະນາຕຳລາແລະບົດກອນ; ສ່ວນເວລາຂອງຄົນຊົ່ວ ຍ່ອມໝົດໄປດ້ວຍຄວາມເສື່ອມ, ການນອນຫຼັບ ຫຼືການທະເລາະວິວາດກັນ.
๓๔๒.
໓໔໒.
ภมราปุปฺผมิจฺฉนฺติ, ปุติมิจฺฉนฺติมกฺขิกา;
สุชานาคุณมิจฺฉนฺติ, โทสมิจฺฉนฺติทุชฺชนา.
ຝູງເຜິ້ງຍ່ອມປາດຖະໜາດອກໄມ້, ຝູງແມງວັນຍ່ອມປາດຖະໜາຂອງເນົ່າເໝັນ; ສັດຈະບຸຣຸດຍ່ອມປາດຖະໜາຄຸນງາມຄວາມດີ, ສ່ວນຄົນຊົ່ວຍ່ອມປາດຖະໜາແຕ່ໂທດ.
๓๔๓.
໓໔໓.
นมนฺติผลิโนรุกฺขา[Pg.123], นมเตวพุธาชนา;
สุกฺขกฏฺฐญฺจมุฬฺโหจ, เนวนมนฺติภิชฺชเต.
ຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີໝາກຍ່ອມໂນ້ມກິ່ງລົງມາ, ບັນດິດທັງຫຼາຍກໍຍ່ອມອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນ; ສ່ວນໄມ້ແຫ້ງແລະຄົນໂງ່ເຂົາ ຍ່ອມບໍ່ຍອມອ່ອນນ້ອມເລີຍ ມີແຕ່ຈະຫັກໄປເທົ່ານັ້ນ.
๓๔๔.
໓໔໔.
สเจสนฺโตวิวาทติ, ขิปฺปสนฺธิยเรปุน;
พาโลปตฺตาวภิชฺชนฺติ, นเตสมตมาคมุํ.
ຫາກສັດຈະບຸຣຸດທະເລາະກັນ ກໍຍ່ອມກັບຄືນດີກັນໄດ້ໂດຍໄວ; ສ່ວນຄົນພານຍ່ອມແຕກຫັກເໝືອນດັ່ງພາຊະນະດິນເຜົາ ພວກເຂົາບໍ່ເຄີຍກັບມາປອງດອງກັນໄດ້ເລີຍ.
๓๔๕.
໓໔໕.
อปฺปมฺปิสาธูนํธนํ, กูปาวาริวนิสฺสโย;
พหุกํปิอสาธูนํ, นจวาริวอณฺณเว.
ຊັບສົມບັດຂອງສັດຈະບຸຣຸດ ເຖິງຈະມີໜ້ອຍ ກໍເປັນທີ່ເພິ່ງອາໄສໄດ້ ເໝືອນດັ່ງນ້ຳໃນນ້ຳສ້າງ; ສ່ວນຊັບຂອງຄົນຊົ່ວ ເຖິງຈະມີຫຼາຍ ກໍບໍ່ມີປະໂຫຍດ ເໝືອນດັ່ງນ້ຳໃນມະຫາສະໝຸດ.
๓๔๖.
໓໔໖.
โสกฐานสหสฺสานิ[Pg.124], ภยฐานสตานิจ;
ทิวเสทิวเสมุฬฺหํ, อาวีสนฺตินปณฺฑิตํ.
ເຫດແຫ່ງຄວາມໂສກເສົ້າເປັນພັນໆ ແລະເຫດແຫ່ງຄວາມຢ້ານກົວເປັນຮ້ອຍໆ ຍ່ອມຄອບງຳຄົນໂງ່ເຂົາໃນແຕ່ລະວັນ, ແຕ່ບໍ່ຄອບງຳບັນດິດເລີຍ.
๓๔๗.
໓໔໗.
ทุฏฺฐจิตฺโตปนาหิสฺส, โกโธปาสาณเลขิโต;
กุจฺฉิตพฺโพสุชนสฺส, ชเลเลขาจิรฏฺฐิตา.
ຄວາມໂກດຂອງຄົນມີໃຈຊົ່ວຮ້າຍ ເໝືອນດັ່ງຮອຍຂີດຂຽນເທິງແຜ່ນຫີນ; ສ່ວນຄວາມໂກດຂອງສັດຈະບຸຣຸດ ເໝືອນດັ່ງຮອຍຂີດຂຽນເທິງຜິວນ້ຳ.
๓๔๘.
໓໔໘.
นิทุลุโกอสนฺตุฏฺโฐ, อกตญฺญูจภิรุโก;
สกฺโกนฺตินสมาจารํ, สิกฺขิตุํเตกทาจิปิ.
ຄົນມັກນອນ, ຄົນບໍ່ຮູ້ຈັກພໍ, ຄົນອົກະຕັນຍູ ແລະຄົນຂີ້ຢ້ານ; ຄົນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມບໍ່ສາມາດສຶກສາຄວາມປະພຶດອັນດີງາມໄດ້ເລີຍໃນການໃດໆ.
๓๔๙.
໓໔໙.
สาธุตฺตํสุชนสมาคมาขลานํ[Pg.125],สาธูนํนขลสมาคมาขลตฺตํ;
อาโมทํกุสุมภวํทธาติภูมิ,ภูคนฺธํนจกุสุมานิธารยนฺติ.
ການຄົບຫາສັດຈະບຸຣຸດ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຄົນຊົ່ວມີຄວາມດີງາມຂຶ້ນມາໄດ້, ແຕ່ການຄົບຫາຄົນຊົ່ວ ບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ສັດຈະບຸຣຸດກາຍເປັນຄົນຊົ່ວ; ແຜ່ນດິນຍ່ອມຮັບເອົາກິ່ນຫອມອັນເກີດຈາກດອກໄມ້ໄວ້ໄດ້, ແຕ່ດອກໄມ້ຫາໄດ້ຮັບເອົາກິ່ນອາຍຂອງແຜ່ນດິນໄວ້ບໍ່.
๓๕๐.
໓໕໐.
คุณมทฺธิสมํมกฺเข, ปเรนกลเหสติ;
อทฺธิสมํปกาเสนฺตํ, อนุมตฺตํปิโทสกํ.
ເມື່ອເກີດການທະເລາະວິວາດກັບຜູ້ອື່ນ, ຄົນພານຍ່ອມປິດບັງຄຸນງາມຄວາມດີຂອງຜູ້ອື່ນໄວ້, ແຕ່ກັບປ່າວປະກາດໂທດພຽງເລັກນ້ອຍເທົ່າເມັດງາ ໃຫ້ໃຫຍ່ໂຕເໝືອນດັ່ງພູເຂົາ.
๓๕๑.
໓໕໑.
โทสํปรสฺสปสฺสนฺติ, อตฺตโทสํนปสฺสติ;
ติลมตฺตํปรโทสํ, นาฬิเกรํนปสฺสติ.
ຄົນທັງຫຼາຍຍ່ອມເບິ່ງເຫັນແຕ່ໂທດຂອງຜູ້ອື່ນ ແຕ່ບໍ່ເບິ່ງເຫັນໂທດຂອງຕົນເອງ; ໂທດຂອງຜູ້ອື່ນພຽງເທົ່າເມັດງາກໍເຫັນໄດ້, ແຕ່ໂທດຂອງຕົນເອງໃຫຍ່ເທົ່າໝາກພ້າວກໍບໍ່ເຫັນ.
๓๕๒.
໓໕໒.
โกโธอตฺถํนชานาติ[Pg.126], โกโธธมฺมํนปสฺสติ;
อนฺธตมํตทาโหติ, ยํโกโธสหเตนรํ.
ຄວາມໂກດຍ່ອມບໍ່ຮູ້ຈັກປະໂຫຍດ, ຄວາມໂກດຍ່ອມບໍ່ເຫັນທຳ; ໃນເວລາໃດຄວາມໂກດຄອບງຳນໍຣະຊົນ, ໃນເວລານັ້ນຍ່ອມມີແຕ່ຄວາມມືດມົນອົນທະການ.
๓๕๓.
໓໕໓.
โกโธอพฺภนฺตเรชาโต, ธุวํนาเสติโกธนํ;
วตฺถาลงฺการปุณฺณายํ, มญฺชุสายํสิขียถา.
ຄວາມໂກດທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນພາຍໃນ ຍ່ອມທຳລາຍຜູ້ໂກດນັ້ນຢ່າງແນ່ນອນ, ເໝືອນດັ່ງໄຟທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຫີບທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມແລະເຄື່ອງປະດັບ ຍ່ອມເຜົາຜານຫີບນັ້ນສັນນັ້ນ.
๓๕๔.
໓໕໔.
ราโคนามมโนสลฺลํ, คุณวรตฺตโจรโก;
ราหุวิชฺชาสสงฺกิสฺส, ตโปธนหุตาสโน.
ຂຶ້ນຊື່ວ່າລາຄະ ເປັນດັ່ງລູກສອນປັກໃຈ, ເປັນໂຈນປຸ້ນເອົາຄຸນງາມຄວາມດີອັນປະເສີດ, ເປັນດັ່ງພຣະຣາຫູຜູ້ບົດບັງດວງຈັນຄືປັນຍາ, ແລະເປັນດັ່ງໄຟເຜົາຜານຕະບະທຳ.
๓๕๕.
໓໕໕.
นติตฺติราชาธเนน[Pg.127], ปณฺฑิโตปิสุภาสิเต;
จกฺขูปิปิยทสฺสเน, สาคโรปิมหาชเล.
ພຣະຣາຊາບໍ່ຮູ້ຈັກອີ່ມດ້ວຍຊັບສົມບັດ, ບັນດິດບໍ່ຮູ້ຈັກອີ່ມດ້ວຍວาຈາສຸພາສິດ, ດວງຕາບໍ່ຮູ້ຈັກອີ່ມດ້ວຍການເບິ່ງສິ່ງທີ່ຮັກ, ແລະມະຫາສະໝຸດກໍບໍ່ຮູ້ຈັກອີ່ມດ້ວຍນ້ຳສັນນັ້ນ.
๓๕๖.
໓໕໖.
อสนฺตุฏฺโฐยตินฏฺโฐ, สนฺตุฏฺโฐปิมหีปติ;
สสชฺชาคณิกานฏฺฐา, นิลชฺชาสุกุลคตา.
ພິກຂຸ ຫາກບໍ່ຮູ້ຈັກສັນໂດດຍ່ອມເສື່ອມ, ພຣະຣາຊາຫາກຊົງສັນໂດດ ກໍຍ່ອມເສື່ອມ; ຍິງໂສເພນີຫາກມີຄວາມອາຍຍ່ອມເສື່ອມ, ສ່ວນຍິງຕະກູນດີຫາກບໍ່ມີຄວາມອາຍກໍຍ່ອມເສື່ອມ.
๓๕๗.
໓໕໗.
ภูปาณฺณวคฺคิถีสิปฺปี, อภิชฺฌาลุจปุคฺคโล;
เอเตสํมหิจฺฉนฺตานํ, มหิจฺฉตาอนิจฺฉิตา.
ພຣະຣາຊາ, ມະຫາສະໝຸດ, ໄຟ, ສະຕີ, ຊ່າງສິລະປະ ແລະຄົນໂລບມາກ; ບຸກຄົນເຫຼົ່ານີ້ມີຄວາມປາດຖະໜາຫຼາຍ, ຄວາມຢາກອັນແຮງກ້າຂອງພວກເຂົາບໍ່ມີວັນສິ້ນສຸດ.
๓๕๘.
໓໕໘.
อาโรคฺยํปรมํลาภํ[Pg.128], สนฺตุฏฺฐีปรมํธนํ;
วิสาโสปรมํญาติ, นิพฺพานํปรมํสุขํ.
ความບໍ່ມີໂລກ ເປັນລາບອັນປະເສີດ, ຄວາມສັນໂດດ ເປັນຊັບອັນປະເສີດ, ຄວາມຄຸ້ນເຄີຍ ເປັນຍາດອັນປະເສີດ, ພຣະນິພານ ເປັນສຸກອັນປະເສີດ.
๓๕๙.
໓໕໙.
ทุคฺคตํคจฺฉโภลาภ, ลาโภลาเภนปูรติ;
ถเลปวุฏฺฐปชฺชุนฺน, อาโปอาเปนปูรติ.
ໂອ້ ລາບ ເອີຍ ຈົ່ງ ໄປ ສູ່ ຄົນ ຍາກ ຈົນ ເຖີດ, ລາບ ຍ່ອມ ເຕັມ ດ້ວຍ ລາບ; ໂອ້ ຝົນ ເອີຍ ຈົ່ງ ຕົກ ລົງ ເທິງ ແຜ່ນ ດິນ ດອນ ເຖີດ, ນ້ຳ ຍ່ອມ ເຕັມ ດ້ວຍ ນ້ຳ.
๓๖๐.
໓໖໐.
โพธยนฺตินยาจนฺติ, เทหีติปจฺฉิมาชนา;
ปสฺสวตฺถุํอทานสฺส, มาภวตูติอีทิโส.
ຄົນ ຊັ້ນ ຕ່ຳ ຍ່ອມ ຂໍ ວ່າ 'ຈົ່ງ ໃຫ້ ເຖີດ', ແຕ່ ພວກ ເຂົາ ບໍ່ ໄດ້ ຕັກ ເຕືອນ; ຈົ່ງ ເບິ່ງ ຜົນ ຂອງ ການ ບໍ່ ໃຫ້ ທານ ນັ້ນ ເຖີດ, (ແລ້ວ ຄິດ ວ່າ) 'ຂໍ ຢ່າ ໃຫ້ ເຮົາ ເປັນ ເຊັ່ນ ນີ້ ເລີຍ'.
๓๖๑.
໓໖໑.
เสเลเสเลนมาณิกํ[Pg.129], คเชคเชนมุตฺติกํ;
วเนวเนนจนฺทนํ, ฐาเนฐาเนนปณฺฑิตํ.
ແກ້ວ ມະ ນີ ບໍ່ ໄດ້ ມີ ໃນ ທຸກ ພູ ເຂົາ, ໄຂ່ ມຸກ ບໍ່ ໄດ້ ມີ ໃນ ທຸກ ຕົວ ຊ້າງ; ໄມ້ ຈັນ ບໍ່ ໄດ້ ມີ ໃນ ທຸກ ປ່າ, ນັກ ປາດ ກໍ ບໍ່ ໄດ້ ມີ ໃນ ທຸກ ສະ ຖານ ທີ່.
๓๖๒.
໓໖໒.
สเตสุชายเตสูโร, สหสฺเสสุจปณฺฑิโต;
วากฺยํสตสหสฺเสสุ, จาโคภวติวานวา.
ຜູ້ ກ້າ ຫານ ມີ ຢູ່ ໃນ ທ່າມ ກາງ ຮ້ອຍ ຄົນ, ນັກ ປາດ ມີ ຢູ່ ໃນ ທ່າມ ກາງ ພັນ ຄົນ; ຜູ້ ເວົ້າ ເກັ່ງ ມີ ຢູ່ ໃນ ທ່າມ ກາງ ແສນ ຄົນ, ສ່ວນ ຜູ້ ມີ ໃຈ ເສຍ ສະ ຫຼະ (ຜູ້ ໃຫ້) ນັ້ນ ຈະ ມີ ຫຼື ບໍ່ ມີ ກໍ ໄດ້.
๓๖๓.
໓໖໓.
ชิเนนอาคตํสูรํ, ธนญฺจเคหมาคตํ;
ชิณฺณอนฺนํปสํเสยฺย, ทารญฺจคตโยพฺพนํ.
ຄວນ ສັນ ລະ ເສີນ ຜູ້ ກ້າ ຫານ ທີ່ ຊະ ນະ ເສິກ ກັບ ມາ, ຄວນ ສັນ ລະ ເສີນ ຊັບ ທີ່ ມາ ສູ່ ເຮືອນ, ຄວນ ສັນ ລະ ເສີນ ອາ ຫານ ທີ່ ຍ່ອຍ ດີ ແລ້ວ, ແລະ ຄວນ ສັນ ລະ ເສີນ ພັນ ລະ ຍາ ຜູ້ ຜ່ານ ພົ້ນ ໄວ ໜຸ່ມ ໄປ ແລ້ວ.
๓๖๔.
໓໖໔.
โปตฺถเกสุจยํสิปฺปํ[Pg.130], ปรหตฺเถสุยํธนํ;
ยทาอิจฺเฉสมุปฺปนฺเน, นตํสิปฺปํนตํธนํ.
ວິ ຊາ ຄວາມ ຮູ້ ທີ່ ມີ ຢູ່ ແຕ່ ໃນ ຕຳ ລາ, ແລະ ຊັບ ສົມ ບັດ ທີ່ ຕົກ ຢູ່ ໃນ ມື ຂອງ ຜູ້ ອື່ນ; ເມື່ອ ເຖິງ ຄາວ ຈຳ ເປັນ ຕ້ອງ ໃຊ້, ວິ ຊາ ນັ້ນ ກໍ ບໍ່ ແມ່ນ ວິ ຊາ, ຊັບ ນັ້ນ ກໍ ບໍ່ ແມ່ນ ຊັບ.
๓๖๕.
໓໖໕.
วาจาวุธาจราชาโน, สจฺจาวุธาจสมณา;
ธนาวุธาเสฏฺฐิโนจ, โคณาวุธาทลิทฺทกา.
ພະ ລາ ຊາ ມີ ວາ ຈา ເປັນ ອາ ວຸດ, ພະ ສົງ ສາ ມະ ເນນ ມີ ສັດ ຈະ ເປັນ ອາ ວຸດ; ເສດ ຖີ ມີ ຊັບ ເປັນ ອາ ວຸດ, ສ່ວນ ຄົນ ຍາກ ຈົນ ມີ ງົວ ເປັນ ອາ ວຸດ.
๓๖๖.
໓໖໖.
อุกฺกฏฺเฐสูรมิจฺฉนฺติ, โกลาหเลสุภาสิตํ;
ปิยํอนฺนญฺจปานญฺจ, อตฺถกิจฺเจสุปณฺฑิตํ.
ໃນ ຍາມ ສົງ ຄາມ ຍ່ອມ ຕ້ອງ ການ ຄົນ ກ້າ ຫານ, 在 ຍາມ ວຸ່ນ ວາຍ ຍ່ອມ ຕ້ອງ ການ ຄຳ ເວົ້າ ທີ່ ດີ; ໃນ ຍາມ ກິນ ຍ່ອມ ຕ້ອງ ການ ອາ ຫານ ແລະ ເຄື່ອງ ດື່ມ ທີ່ ເປັນ ທີ່ ຮັກ, ໃນ ຍາມ ມີ ກິດ ຈະ ການ ງານ ຍ່ອມ ຕ້ອງ ການ ນັກ ປາດ.
๓๖๗.
໓໖໗.
กปเณตารเยมิตฺตํ[Pg.131], ทุพฺภิกฺเขธญฺญํธารเย;
สภายํธารเยสิปฺปํ, สงฺคหานิมหีตเล.
ຄວນ ຊ່ວຍ ເຫຼືອ ມິດ ສະ ຫາຍ ໃນ ຍາມ ຕົກ ທຸກ ໄດ້ ຍາກ, ຄວນ ສະ ສົມ ເຂົ້າ ເປືອກ ໄວ້ ໃນ ຍາມ ເຂົ້າ ຍາກ ໝາກ ແພງ; ຄວນ ສະ ແດງ ວິ ຊາ ຄວາມ ຮູ້ ໃນ ທີ່ ປະ ຊຸມ, ສິ່ງ ເຫຼົ່າ ນີ້ ຄື ການ ສົງ ເຄາະ ໃນ ແຜ່ນ ດິນ.
๓๖๘.
໓໖໘.
ทุพฺภิกฺเขอนฺนทานญฺจ, สุภิกฺเขจหิรญฺญทํ;
ภเยจภยธาตารํ, สพฺเพสํวรมํวรํ.
CN ການ ໃຫ້ ອາ ຫານ ໃນ ຍາມ ເຂົ້າ ຍາກ ໝາກ ແພງ, ການ ໃຫ້ ເງິນ ຄຳ ໃນ ຍາມ ບ້ານ ເມືອງ ອຸ ດົມ ສົມ ບູນ, ແລະ ການ ໃຫ້ ຄວາມ ປອດ ໄພ ໃນ ຍາມ ມີ ໄພ ອັນ ຕະ ລາຍ; ການ ໃຫ້ ເຫຼົ່າ ນີ້ ປະ ເສີດ ທີ່ ສຸດ ໃນ ບັນ ດາ ການ ໃຫ້ ທັງ ຫຼາຍ.
๓๖๙.
໓໖໙.
หํโสมชฺเฌนกากานํ, สีโหคุนฺนํนโสภเต;
คทฺรภานํนตุรงฺโค, พาลานญฺจนปณฺฑิโต.
ຫົງ ໃນ ທ່າມ ກາງ ຝູງ ກາ ຍ່ອມ ບໍ່ ສະ ຫງ່າ ງາມ, ສີ ຫະ ລາດ ໃນ ທ່າມ ກາງ ຝູງ ງົວ ກໍ ບໍ່ ງົດ ງາມ; ມ້າ ໃນ ທ່າມ ກາງ ຝູງ ລາ ກໍ ບໍ່ ງົດ ງາມ, ແລະ ນັກ ປາດ ໃນ ທ່າມ ກາງ ຄົນ ພານ ກໍ ບໍ່ ງົດ ງາມ ເຊັ່ນ ກັນ.
๓๗๐.
໓໗໐.
นโสราชาโยอเชยฺยํ[Pg.132], ชินาตินโสสขารํ;
โยอยุตฺเตนชินาติ, นสาภริยาปติโน;
วิโรธตินเตปุตฺตา, เยนภรนฺติ ชิณฺณ.
ຜູ້ ໃດ ຊະ ນະ ໂດຍ ຄວາມ ບໍ່ ຊອບ ທຳ ບໍ່ ຊື່ ວ່າ ເປັນ ພະ ລາ ຊາ, ຜູ້ ໃດ ຂັດ ແຍ້ງ ກັບ ເພື່ອນ ບໍ່ ຊື່ ວ່າ ເປັນ ມິດ; ນາງ ໃດ ຂັດ ຂືນ ສາ ມີ ບໍ່ ຊື່ ວ່າ ເປັນ ພັນ ລະ ຍາ, ບຸດ ເຫຼົ່າ ໃດ ບໍ່ ລ້ຽງ ດູ ພໍ່ ແມ່ ຜູ້ ແກ່ ເຖົ້າ ບໍ່ ຊື່ ວ່າ ເປັນ ບຸດ.
๓๗๑.
໓໗໑.
นตฺถิวิชฺชาสมํมิตฺตํ, นตฺถิพฺยาธิสโมริปุ;
นตฺถิอตฺตสมํเปมํ, นตฺถิกมฺมปรํพลํ.
ບໍ່ ມີ ມິດ ໃດ ສະ ເໝີ ດ້ວຍ ວິ ຊາ ຄວາມ ຮູ້, ບໍ່ ມີ ສັດ ຕູ ໃດ ສະ ເໝີ ດ້ວຍ ໂລກ ໄພ ໄຂ້ ເຈັບ; ບໍ່ ມີ ຄວາມ ຮັກ ໃດ ສະ ເໝີ ດ້ວຍ ຄວາມ ຮັກ ຕົນ ເອງ, ບໍ່ ມີ ກຳ ລັງ ໃດ ຍິ່ງ ໃຫຍ່ ໄປ ກວ່າ ກຳ.
๓๗๒.
໓໗໒.
อิตฺถิมิสฺโสกุโตสีลํ,มํสภกฺโขกุโตทยํ;
สุราปาโนกุโตสจฺจํ,มหาโกโธกุโตตปํ.
ສິນ ຈະ ມີ ແຕ່ ໃສ ໃນ ຜູ້ ມົວ ເມົາ ໃນ ສະ ຕີ, ຄວາມ ເມດ ຕາ ຈະ ມີ ແຕ່ ໃສ ໃນ ຜູ້ ກິນ ເນື້ອ ສັດ; ຄວາມ ສັດ ຈະ ຈະ ມີ ແຕ່ ໃສ ໃນ ຜູ້ ດື່ມ ສຸ ລາ, ຕະ ປະ (ຄວາມ ພຽນ ເຜົາ ກິ ເລດ) ຈະ ມີ ແຕ່ ໃສ ໃນ ຜູ້ ມີ ຄວາມ ໂກດ ຮ້າຍ ແຮງ.
๓๗๓.
໓໗໓.
กฺวาติภาโรสมตฺถานํ[Pg.133], กึทูโรพฺยวหารินํ;
โกวิเทโสสวิชฺชานํ, โกปโรปิยวาทินํ.
ສິ່ງ ໃດ ຈະ ໜັກ ເກີນ ໄປ ສຳ ລັບ ຜູ້ ມີ ຄວາມ ສາ ມາດ, ທາງ ໃດ ຈະ ໄກ ເກີນ ໄປ ສຳ ລັບ ພໍ່ ຄ້າ; ຕ່າງ ແດນ ຈະ ມີ ຢູ່ ໃສ ສຳ ລັບ ຜູ້ ມີ ວິ ຊາ ຄວາມ ຮູ້, ແລະ ໃຜ ຈະ ເປັນ ຄົນ ອື່ນ ສຳ ລັບ ຜູ້ ເວົ້າ ຈາ ໄພ ເຮາະ.
๓๗๔.
໓໗໔.
ทุพฺภิกฺโขกสิโนนตฺถิ, สนฺตานํนตฺถิปาปโก;
มุคสฺสกลโหนตฺถิ, นตฺถิชาครโตภยํ.
ຄວາມ ອຶດ ຢາກ ຍ່ອມ ບໍ່ ມີ ແກ່ ຜູ້ ຂະ ຫຍັນ ໝັ່ນ ພຽນ, ບາບ ຍ່ອມ ບໍ່ ມີ ແກ່ ຜູ້ ມີ ຄວາມ ສະ ຫງົບ; ການ ທະ ເລາະ ວິ ວາດ ຍ່ອມ ບໍ່ ມີ ແກ່ ຄົນ ໃບ້, ໄພ ອັນ ຕະ ລາຍ ຍ່ອມ ບໍ່ ມີ ແກ່ ຜູ້ ຕື່ນ ຕົວ ຢູ່ ສະ ເໝີ.
๓๗๕.
໓໗໕.
พาลิตฺถีมกฺขิกาตุณฺฑิ, อิสีนญฺจกมณฺฑลุ;
เสตมฺพุผลํตมฺพุลํ, โนชฺฌิฏฺฐมุปชายโต.
ເດັກ ຍິງ, ປາກ ແມງ ວັນ, ກະ ບວຍ ນ້ຳ ຂອງ ລື ສີ, ດອກ ບົວ ຂາວ, ໝາກ ໄມ້ ແລະ ໝາກ ພູ; ສິ່ງ ເຫຼົ່າ ນີ້ ບໍ່ ຖື ວ່າ ເປັນ ຂອງ ເຫຼືອ ເດນ ເມື່ອ ນຳ ມາ ໃຊ້.
๓๗๖.
໓໗໖.
ปญฺจรตฺยาสุคนฺธพฺพา[Pg.134], สตฺตรตฺยาธนุคฺคหา;
เอกมาสาสุภริยา, อฑฺฒมาสาสิสฺสามลา.
ນັກ ດົນ ຕີ ຍ່ອມ ເສື່ອມ ເພາະ ບໍ່ ໄດ້ ຝຶກ ຊ້ອມ ຫ້າ ຄືນ, ນັກ ຍິງ ທະ ນູ ຍ່ອມ ເສື່ອມ ເພາະ ເຈັດ ຄືນ; ພັນ ລະ ຍາ ທີ່ ດີ ຍ່ອມ ເສື່ອມ ເພາະ ຫ່າງ ກັນ ໜຶ່ງ ເດືອນ, ສິດ ຍ່ອມ ເສື່ອມ ເພາະ ບໍ່ ໄດ້ ຮຽນ ເຄິ່ງ ເດືອນ.
๓๗๗.
໓໗໗.
มลิตฺถิยาทุจฺจริตํ, มจฺเฉรํททโตมลํ;
มลาเวลามกาธมฺมา, อสฺมึโลเกปรมฺหิจ;
มลํมลตรํตโต, อวิชฺชาปรมํมลํ.
ຄວາມ ປະ ພຶດ ຊົ່ວ ເປັນ ມົນ ທິນ ຂອງ ສະ ຕີ, ຄວາມ ຕະ ຖີ່ ຖີ່ ໜຽວ ເປັນ ມົນ ທິນ ຂອງ ຜູ້ ໃຫ້; ອະ ກຸ ສົນ ທຳ ທັງ ຫຼາຍ ເປັນ ມົນ ທິນ ທັງ ໃນ ໂລກ ນີ້ ແລະ ໂລກ ໜ້າ; ແຕ່ ມົນ ທິນ ທີ່ ຮ້າຍ ແຮງ ໄປ ກວ່າ ນັ້ນ ຄື ອະ ວິ ຊາ ເຊິ່ງ ເປັນ ມົນ ທິນ ຢ່າງ ຍິ່ງ.
๓๗๘.
໓໗໘.
สุตสฺสรกฺขาสพฺพทาภิโยโค,กุลสฺสวตฺถํปุริสสฺสวิชฺชา;
รญฺโญปมาโทปสโมธนสฺส,อิตฺถีนนฺตุนตฺเถวชาตุรกฺขา.
ການ ໝັ່ນ ຝຶກ ຝົນ ເປັນ ເຄື່ອງ ຮັກ ສາ ສຸ ຕະ (ຄວາມ ຮູ້), ຄວາມ ປະ ພຶດ ທີ່ ດີ ເປັນ ເຄື່ອງ ຮັກ ສາ ຕະ ກຸນ, ວິ ຊາ ຄວາມ ຮູ້ ເປັນ ເຄື່ອງ ຮັກ ສາ ບຸ ລຸດ; ຄວາມ ບໍ່ ປະ ໝາດ ເປັນ ເຄື່ອງ ຮັກ ສາ ຊັບ ຂອງ ພະ ລາ ຊາ, ສ່ວນ ສະ ຕີ ນັ້ນ ບໍ່ ມີ ທາງ ຮັກ ສາ ໄດ້ ເລີຍ.
๓๗๙.
໓໗໙.
สตฺตานํชรตาหนฺติ[Pg.135], ตณฺหาหนฺติสพฺพสุขํ;
สพฺพพลํจินฺตาหนฺติ, ทยาหนฺติสกํธนํ.
ຄວາມ ແກ່ ຊຳ ລຸດ ຍ່ອມ ທຳ ລາຍ ສັດ ທັງ ຫຼາຍ, ຕັນ ຫາ ຍ່ອມ ທຳ ລາຍ ຄວາມ ສຸກ ທັງ ປວງ; ຄວາມ ກັງ ວົນ ຍ່ອມ ທຳ ລາຍ ກຳ ລັງ ທັງ ໝົດ, ແລະ ຄວາມ ສົງ ສານ ຍ່ອມ ທຳ ລາຍ ຊັບ ຂອງ ຕົນ.
๓๘๐.
໓໘໐.
นีเจวาโสสิรึหนฺติ, หนฺติครุํจยาจโก;
ปสํสาสุคุณํหนฺติ, หนฺติจิตฺตํอสญฺญตา.
ການ ຢູ່ ໃນ ສະ ຖານ ທີ່ ຕ່ຳ ຊ້າ ຍ່ອມ ທຳ ລາຍ ສີ ສິ ຣິ (ຄວາມ ສະ ຫງ່າ ງາມ), ຜູ້ ຂໍ ຍ່ອມ ທຳ ລາຍ ຄວາມ ເຄົາ ລົບ ນັບ ຖື; ຄຳ ສັນ ລະ ເສີນ ຍ່ອມ ທຳ ລາຍ ຄຸນ ງາມ ຄວາມ ດີ, ແລະ ຄວາມ ບໍ່ ສຳ ລວມ ຍ່ອມ ທຳ ລາຍ ຈິດ ໃຈ.
๓๘๑.
໓໘໑.
อสนํภยมนฺตานํ[Pg.136], มจฺจานํมรณํภยํ;
อุตฺตมานนฺตุสพฺเพสํ, อวมานํปรํภยํ.
ຟ້າ ຜ່າ ເປັນ ໄພ ຂອງ ພູ ເຂົາ, ຄວາມ ຕາຍ ເປັນ ໄພ ຂອງ ສັດ ໂລກ ຜູ້ ຕ້ອງ ຕາຍ; ແຕ່ ສຳ ລັບ ຄົນ ດີ ຜູ້ ປະ ເສີດ ທັງ ຫຼາຍ, ການ ຖືກ ດູ ໝິ່ນ ເປັນ ໄພ ທີ່ ຮ້າຍ ແຮງ ທີ່ ສຸດ.
๓๘๒.
໓໘໒.
สูริโยตปนํตโป, นสนฺติปริวาริตา;
จนฺทรํสีตลํชาตํ, ตารกาปริวาริตา;
อุปมาเอตฺถญาตพฺพา, สูริยจนฺทราชุนํ.
ດວງ ຕາ ເວັນ ມີ ຄວາມ ຮ້ອນ ແຮງ ແລະ ບໍ່ ມີ ບໍ ລິ ວານ ແວດ ລ້ອມ, ສ່ວນ ດວງ ຈັນ ມີ ຄວາມ ເຢັນ ສະ ບາຍ ແລະ ມີ ໝູ່ ດາວ ແວດ ລ້ອມ; ອຸ ປະ ມາ ນີ້ ພຶງ ຊາບ ເຖີດ ລະ ຫວ່າງ ພະ ລາ ຊາ ຜູ້ ປຽບ ເໝືອນ ດວງ ຕາ ເວັນ ແລະ ດວງ ຈັນ.
๓๘๓.
໓໘໓.
อลโสมนฺทพุทฺธิจ, สุขิโตโรคปีฬิโต;
นิทฺทาโรมํสวฑฺฒโน, สุภกฺโขจวิลุทฺธโก.
ຄົນ ຂີ້ ຄ້ານ, ຄົນ ປັນ ຍາ ອ່ອນ, ຜູ້ ຮັກ ຄວາມ ສະ ບາຍ, ຜູ້ ຖືກ ໂລກ ບີບ ຄັ້ນ, ຜູ້ ມັກ ນອນ, ຜູ້ ບຳ ລຸງ ແຕ່ ຮ່າງ ກາຍ, ແລະ ຜູ້ ເຫັນ ແກ່ ກິນ; (ຄົນ ເຫຼົ່າ ນີ້ ຍ່ອມ ບໍ່ ໄດ້ ຮັບ ວິ ຊາ ຄວາມ ຮູ້).
๓๘๔.
໓໘໔.
ปมาโทชายเตมทา, ปมาทาชายเตขโย;
ขยาโทสาปวฑฺฒนฺติ, มทํกึนชเหพุโธ.
ຄວາມ ປະ ໝາດ ຍ່ອມ ເກີດ ຈາກ ຄວາມ ມົວ ເມົາ, ຄວາມ ເສື່ອມ ຍ່ອມ ເກີດ ຈາກ ຄວາມ ປະ ໝາດ; ເມື່ອ ມີ ຄວາມ ເສື່ອມ ໂທດ ທັງ ຫຼາຍ ຍ່ອມ ຈະ ເລີນ ຂຶ້ນ, ເຫດ ໃດ ຜູ້ ມີ ປັນ ຍາ ຈຶ່ງ ບໍ່ ລະ ຖິ້ມ ຄວາມ ມົວ ເມົາ ນັ້ນ ເສຍ.
๓๘๕.
໓໘໕.
ยาทิสํวปฺปเตพีชํ[Pg.137], ตาทิสํผลํสมฺปตฺโต;
กลฺยาณการิกลฺยาณํ, ปาปการีจปาปกํ.
ບຸກ ຄົນ ຫວ່ານ ພືດ ເຊັ່ນ ໃດ ຍ່ອມ ໄດ້ ຮັບ ຜົນ ເຊັ່ນ ນັ້ນ; ຜູ້ ເຮັດ ດີ ຍ່ອມ ໄດ້ ຮັບ ຜົນ ດີ, ຜູ້ ເຮັດ ຊົ່ວ ຍ່ອມ ໄດ້ ຮັບ ຜົນ ຊົ່ວ.
๓๘๖.
໓໘໖.
ปุญฺญาปาปผลํโยเจ, นสทฺทหติสจฺจโต;
โสเวสกานนํขิปฺปํ, อาทาสตลมานเย.
ຖ້າ ບຸກ ຄົນ ໃດ ບໍ່ ເຊື່ອ ໝັ້ນ ໃນ ຜົນ ຂອງ ບຸນ ແລະ ບາບ ຕາມ ຄວາມ ເປັນ ຈິງ; ບຸກ ຄົນ ນັ້ນ ຄວນ ຮີບ ນຳ ເອົາ ແວ່ນ ແຍງ ມາ ແຍງ ເບິ່ງ ໃບ ໜ້າ ຂອງ ຕົນ ເອງ ໂດຍ ໄວ.
๓๘๗.
໓໘໗.
สมฺปรายิกตฺเถโย[Pg.138], นสทฺทหติเจปิโส;
อาวาเสสปฺปคามีนํ, โมกฺขเภกึนปสฺสติ.
ຫາກ ບຸກ ຄົນ ໃດ ບໍ່ ເຊື່ອ ໝັ້ນ ໃນ ປະ ໂຫຍດ ໃນ ພົບ ຊາດ ໜ້າ; ເຫດ ໃດ ເຂົາ ຈຶ່ງ ບໍ່ ເບິ່ງ ເຫັນ ຄວາມ ຫຼຸດ ພົ້ນ ຂອງ ຜູ້ ທີ່ ໄປ ສູ່ ສຸ ຄະ ຕິ ເລົ່າ.
๓๘๘.
໓໘໘.
สทฺธาหิริจโอตฺตปฺปํ, พาหุสจฺจํวิรํสติ;
ปญฺญาจสตฺตธมฺเมหิ, สมฺปนฺโนปณฺฑิโตมโต.
ສັດ ທາ, ຫິ ຣິ (ຄວາມ ລະ ອາຍ ບາບ), ໂອ ຕັບ ປະ (ຄວາມ ເກງ ກົວ ບາບ), ພາ ຫຸ ສັດ ຈະ (ຄວາມ ເປັນ ຜູ້ ໄດ້ ຍິນ ໄດ້ ຟັງ ຫຼາຍ), ວິ ຣິ ຍະ (ຄວາມ ພຽນ), ສະ ຕິ ແລະ ປັນ ຍາ; ບຸກ ຄົນ ຜູ້ ປະ ກອບ ດ້ວຍ ທຳ ມະ ເຈັດ ປະ ການ ນີ້ ຊື່ ວ່າ ເປັນ ນັກ ປາດ.
๓๘๙.
໓໘໙.
รวิมูลํสสีขนฺธํ, โสริองฺคาจปตฺติกํ;
พุทฺธํปุปฺผํครุพีชํ, ภรคุผลเมวจ.
ດວງ ຕາ ເວັນ ເປັນ ຮາກ, ດວງ ຈັນ ເປັນ ລຳ ຕົ້ນ, ດາວ ອັງ ຄານ ເປັນ ກິ່ງ ກ້ານ, ດາວ ພຸດ ເປັນ ໃບ, ດາວ ພະ ຫັດ ເປັນ ດອກ, ດາວ ສຸກ ເປັນ ເມັດ ພືດ, ແລະ ດາວ ເສົາ ເປັນ ຜົນ.
๓๙๐.
໓໙໐.
โปตฺถกาทีนิเขตฺตํว[Pg.139], เลขานิยุคนงฺคลํ;
อกฺขรานิพีชํกตฺวา, จรนฺโตปณฺฑิโตภเว.
ບຸກ ຄົນ ຄວນ ເຮັດ ຕຳ ລາ ໃຫ້ ເໝືອນ ທົ່ງ ນາ, ເຮັດ ການ ຂຽນ ໃຫ້ ເໝືອນ ຄັນ ໄຖ, ແລະ ເຮັດ ຕົວ ອັກ ສອນ ໃຫ້ ເໝືອນ ເມັດ ພືດ; ຜູ້ ປະ ພຶດ ໄດ້ ເຊັ່ນ ນີ້ ຍ່ອມ ເປັນ ນັກ ປາດ.
๓๙๑.
໓໙໑.
อกฺขรํเอกเมกญฺจ, พุทฺธรูปํสมํสิยา;
ตสฺมาหิปณฺฑิโตโปโส, ลิเขยฺยปิฏกตฺตยํ.
ຕົວ ອັກ ສອນ ແຕ່ ລະ ຕົວ ຍ່ອມ ສະ ເໝີ ດ້ວຍ ພະ ພຸດ ທະ ຮູບ ອົງ ໜຶ່ງ; ເພາະ ສະ ນັ້ນ, ບຸກ ຄົນ ຜູ້ ມີ ປັນ ຍາ ພຶງ ຈາ ລຶກ ພະ ໄຕ ປິ ດົກ ໄວ້ ເຖີດ.
๓๙๒.
໓໙໒.
ทุคฺคตึนาภิชาเยยฺย, ปิฏกตฺตยการโก;
พหุกฺขตฺตุํจกฺกวตฺติ, ราชาจตุทีปาธิโป.
ຜູ້ ສ້າງ ພະ ໄຕ ປິ ດົກ ຍ່ອມ ບໍ່ ໄປ ສູ່ ທຸ ຄະ ຕິ; ທັງ ຍັງ ຈະ ໄດ້ ເປັນ ພະ ເຈົ້າ ຈັກ ກະ ພັດ ຜູ້ ເປັນ ໃຫຍ່ ໃນ ທະ ວີບ ທັງ ສີ່ ຫຼາຍ ຄັ້ງ ຫຼາຍ ຄາວ.
๓๙๓.
໓໙໓.
ปเทสรชฺชํวิปุลํ, คณนาโตอสงฺขฺเยโย;
ฉกามาวจโรเทว, ราชาโหติพหุกฺขตฺตุํ.
ຍ່ອມ ໄດ້ ສະ ເຫວີຍ ລາ ຊະ ສົມ ບັດ ໃນ ແວ່ນ ແຄວ້ນ ອັນ ກວ້າງ ໃຫຍ່ ໄພ ສານ ຈົນ ນັບ ບໍ່ ຖ້ວນ; ແລະ ຈະ ໄດ້ ເປັນ ເທວະ ລາ ຊາ ໃນ ສະ ຫວັນ ຊັ້ນ ກາ ມາ ວະ ຈອນ ທັງ ຫົກ ຫຼາຍ ຄັ້ງ ຫຼາຍ ຄາວ.
๓๙๔.
໓໙໔.
ทานาทีนิจปุญฺญานิ[Pg.140], กโรนฺโตโพธิองฺกุโร;
ภวาสพฺพงฺคสมฺปนฺโน, ติโลกปูชิโตภเว.
ພະ ໂພ ທິ ສັດ ເມື່ອ ບຳ ເພັນ ບຸນ ກຸ ສົນ ມີ ທານ ເປັນ ຕົ້ນ; ຍ່ອມ ເປັນ ຜູ້ ສົມ ບູນ ດ້ວຍ ອະ ໄວ ຍະ ວະ ທຸກ ສ່ວນ ແລະ ເປັນ ທີ່ ບູ ຊາ ຂອງ ໂລກ ທັງ ສາມ.
๓๙๕.
໓໙໕.
อทฺเธมหทฺธเนผิเต, ชายเรกุลมุตฺตเม;
อุตฺตเมเนวสํวาโส, ปิฏกตฺตยวาจโก.
ຜູ້ ສະ ແດງ ພະ ໄຕ ປິ ດົກ ຍ່ອມ ໄປ ບັງ ເກີດ ໃນ ຕະ ກຸນ ອັນ ມັ່ງ ຄັ່ງ ມີ ຊັບ ຫຼາຍ ແລະ ປະ ເສີດ; ທັງ ຍັງ ໄດ້ ຄົບ ຄ້າ ສະ ມາ ຄົມ ກັບ ຄົນ ຜູ້ ປະ ເສີດ ເທົ່າ ນັ້ນ.
๓๙๖.
໓໙໖.
เอกกฺขรผเลนหิ, ปิฏกตฺตยการโก;
จตุราสีติสหสฺสํ, ลภนฺติปวรํสุขํ.
ດ້ວຍ ອານິ ສົງ ແຫ່ງ ຕົວ ອັກ ສອນ ພຽງ ຕົວ ດຽວ, ຜູ້ ສ້າງ ພະ ໄຕ ປິ ດົກ ຍ່ອມ ໄດ້ ຮັບ ຄວາມ ສຸກ ອັນ ປະ ເສີດ ເຖິງ ແປດ ໝື່ນ ສີ່ ພັນ ປະ ການ.
๓๙๗.
໓໙໗.
อปฺปเกนาปิเมธาวี, ปาภเตนวิจกฺขโณ;
สมุฏฺฐาเปติอตฺตานํ, อนุมคฺคิวสนฺธมํ.
ຜູ້ ມີ ປັນ ຍາ ແລະ ສະ ຫຼາດ ສະ ຫຼຽວ ຍ່ອມ ຕັ້ງ ຕົວ ໄດ້ ດ້ວຍ ທຶນ ຮອນ ພຽງ ເລັກ ນ້ອຍ; ເໝືອນ ດັ່ງ ຄົນ ກໍ່ ໄຟ ທີ່ ເປົ່າ ລົມ ພຽງ ເລັກ ນ້ອຍ ກໍ ເຮັດ ໃຫ້ ໄຟ ລຸກ ຂຶ້ນ ໄດ້.
๓๙๘.
໓໙໘.
ทุกฺขํปาปสฺสปุญฺญสฺส[Pg.141], สุขํมิสฺสสฺสมิสฺสกํ;
สพฺพํสทิสกํยาติ, ญาตพฺพํกมฺมุโนผลํ.
CN ຄວາມ ທຸກ ເປັນ ຜົນ ຂອງ ບາບ, ຄວາມ ສຸກ ເປັນ ຜົນ ຂອງ ບຸນ, ສ່ວນ ຜົນ ປະ ສົມ ກໍ ເປັນ ຂອງ ບຸນ ແລະ ບາບ ປົນ ກັນ; ທຸກ ສິ່ງ ຍ່ອມ ເປັນ ໄປ ຕາມ ສິ່ງ ທີ່ ຄ້າຍ ຄື ກັນ, ພຶງ ຊາບ ຜົນ ຂອງ ກຳ ດ້ວຍ ປະ ການ ສະ ນີ້.
๓๙๙.
໓໙໙.
โจเทนฺโตจตุภาคาจ, กมฺมการาตโยภาคา;
สามิโนสมภาคาจ, เอกภาคานุโมทนา.
ຜູ້ ສັ່ງ (ຫຼື ຜູ້ ຊັກ ຊວນ) ໄດ້ ສີ່ ສ່ວນ, ຜູ້ ເຮັດ ໄດ້ ສາມ ສ່ວນ; ເຈົ້າ ຂອງ ງານ ໄດ້ ສ່ວນ ເທົ່າ ກັນ, ສ່ວນ ຜູ້ ອະ ນຸ ໂມ ທະ ນา ໄດ້ ໜຶ່ງ ສ່ວນ.
๔๐๐.
໔໐໐.
อนตฺตสฺสวากฺยาปรมํตุณฺหิ[Pg.142],อสนฺตมิตฺตาปรมํเอกํ;
สุรูปทาราวรมนฺธา,ทูเรกลาภาวรมสฺสสุกฺขํ.
ການ ນິ່ງ ງຽບ ດີ ກວ່າ ຄຳ ເວົ້າ ຂອງ ຄົນ ບໍ່ ມີ ສາ ລະ, ການ ຢູ່ ຄົນ ດຽວ ດີ ກວ່າ ມີ ມິດ ຊົ່ວ; ຄົນ ຕາ ບອດ ດີ ກວ່າ ມີ ພັນ ລະ ຍາ ຮູບ ງາມ ແຕ່ ບໍ່ ດີ, ລາບ ທີ່ ຢູ່ ໃກ້ ດີ ກວ່າ ລາບ ກ້ອນ ໃຫຍ່ ທີ່ ຢູ່ ໄກ.
๔๐๑.
໔໐໑.
หีนจชฺโชปิเจ โหติ, อุฏฺฐาตาธีติมานโร;
สีลอาจารสมฺปนฺโน, นิเสอคฺคิวภาสติ.
ເຖິງ ແມ່ນ ຈະ ເກີດ ໃນ ຕະ ກຸນ ຕ່ຳ, ແຕ່ ຫາກ ເປັນ ຜູ້ ຂະ ຫຍັນ ໝັ່ນ ພຽນ, ມີ ຄວາມ ກ້າ ຫານ, ສົມ ບູນ ດ້ວຍ ສິນ ແລະ ມາ ລະ ຍາດ; ເຂົາ ຍ່ອມ ຮຸ່ງ ເຮືອງ ເໝືອນ ດັ່ງ ໄຟ ໃນ ຄ່ຳ ຄືນ.
๔๐๒.
໔໐໒.
นจชฺชวสโลโหติ,นจชฺชโหติพฺรหฺมโณ;
กมฺมุนาวสโลโหติ,กมฺมุนาโหติพฺรหฺมโณ.
ບຸກ ຄົນ ຈະ ເປັນ ຄົນ ຖອຍ ເພາະ ຊາດ ກຳ ເນີດ ກໍ ຫາ ບໍ່, ຈະ ເປັນ ພາມ ເພາະ ຊາດ ກຳ ເນີດ ກໍ ຫາ ບໍ່; ແຕ່ ເປັນ ຄົນ ຖອຍ ກໍ ເພາະ ການ ກະ ທຳ, ເປັນ ພາມ ກໍ ເພາະ ການ ກະ ທຳ.
๔๐๓.
໔໐໓.
ปถวีเวฬุกํปตฺตํ[Pg.143], จกฺกวาฬํสุจิปฺผลํ;
สิเนรุวมฺมิกํขุทฺทํ, สมุทฺโทปาติตํยถา.
ແຜ່ນ ດິນ ປຽບ ເໝືອນ ໃບ ໄຜ່, ຈັກ ກະ ວານ ປຽບ ເໝືອນ ໝາກ ໄມ້ ເມັດ ນ້ອຍ; ເຂົາ ສິ ເນ ລຸ ປຽບ ເໝືອນ ຈອມ ປວກ ນ້ອຍ, ແລະ ມະ ຫາ ສະ ໝຸດ ປຽບ ເໝືອນ ນ້ຳ ຢົດ ດຽວ.
๔๐๔.
໔໐໔.
เอเกเนวจกปฺเปน, มาตุขีรํนสญฺจยํ;
ตโตตุสมุทฺโทจาปิ, อติเรกตรํพหุํ.
ນ້ຳ ນົມ ແມ່ ທີ່ ບຸກ ຄົນ ດື່ມ ກິນ ໃນ ພຽງ ກັບ ດຽວ ນັ້ນ ບໍ່ ແມ່ນ ນ້ອຍ; ທີ່ ແທ້ ຈິງ ແລ້ວ, ຍັງ ມີ ປະ ລິ ມານ ຫຼາຍ ກວ່າ ນ້ຳ ໃນ ມະ ຫາ ສະ ໝຸດ ເສຍ ອີກ.
๔๐๕.
໔໐໕.
พฺรหฺมาติมาตาปีตโร, ปุพฺพาจริยาวุจฺจเต;
อาหุเนยฺยาจปุตฺตานํ, ปชานมนุกมฺปกา.
ມານ ດາ ບິ ດາ ຊື່ ວ່າ ເປັນ ພົມ, ເປັນ ບູ ລະ ພາ ຈານ (ຄູ ຄົນ ທຳ ອິດ); ແລະ ເປັນ ຜູ້ ຄວນ ແກ່ ຂອງ ບູ ຊາ ຂອງ ບຸດ ທັງ ຫຼາຍ, ເພາະ ເປັນ ຜູ້ ມີ ຄວາມ ອະ ນຸ ເຄາະ ແກ່ ບຸດ.
๔๐๖.
໔໐໖.
ตสฺมาหิเนนมสฺเสยฺย[Pg.144], สกฺกเรยฺยจปณฺฑิโต;
อนฺเนนอโถปาเนน, วตฺเถนสยเนนจ.
ເພາະ ສະ ນັ້ນ, ນັກ ປາດ ພຶງ ນອບ ນ້ອມ ແລະ ສັກ ກາ ລະ ບູ ຊາ ມານ ດາ ບິ ດາ ນັ້ນ; ດ້ວຍ ເຂົ້າ ນ້ຳ, ອາ ຫານ, ເຄື່ອງ ນຸ່ງ ຫົ່ມ ແລະ ທີ່ ນອນ.
๔๐๗.
໔໐໗.
อุจฺฉาทเนนนฺหาเปน, ปาทานํโธวเนนจ;
อุฏฺฐายปาทจริยา, อุปฏฺฐาเปยฺยปณฺฑิโต;
อิเธวนํปสํสนฺติ, ปจฺจสคฺเคปโมทติ.
ດ້ວຍ ການ ບີບ ນວດ, การ ອາບ ນ້ຳ ໃຫ້, ການ ລ້າງ ຕີນ, ແລະ ການ ຄອຍ ປົນ ນິ ບັດ; ນັກ ປາດ ພຶງ ບຳ ລຸງ ຮັກ ສາ ທ່ານ, ຄົນ ທັງ ຫຼາຍ ຍ່ອມ ສັນ ລະ ເສີນ ເຂົາ ໃນ ໂລກ ນີ້, ແລະ ເຂົາ ຍ່ອມ ບັນ ເທີງ ໃນ ສະ ຫວັນ ໃນ ໂລກ ໜ້າ.
๔๐๘.
໔໐໘.
เอกสฺเสเกนกปฺเปน[Pg.145], ปุคฺคลสฺสฏฺฐิสญฺจโย;
สมํปพฺพตราสิมฺหิ, อิติวุตฺตํมเหสินา.
ກອງ ກະ ດູກ ຂອງ ບຸກ ຄົນ ຜູ້ ດຽວ ທີ່ ສະ ສົມ ໄວ້ ໃນ ພຽງ ກັບ ດຽວ; ຍ່ອມ ມີ ປະ ລິ ມານ ເທົ່າ ກັບ ກອງ ພູ ເຂົາ, ນີ້ ຄື ຄຳ ທີ່ ພະ ມະ ຫິ ສີ (ພະ ພຸດ ທະ ເຈົ້າ) ຕັດ ໄວ້.
๔๐๙.
໔໐໙.
สพฺพทานํธมฺมทานํชินาติ;
สพฺพรสํธมฺมรโสชินาติ,สพฺพรตึธมฺมรติชินาติ;
สพฺพทุกฺขํตณฺหกฺขโยชินาติ.
ການ ໃຫ້ ທຳ ຍ່ອມ ຊະ ນະ ການ ໃຫ້ ທັງ ປວງ; ລົດ ແຫ່ງ ທຳ ຍ່ອມ ຊະ ນະ ລົດ ທັງ ປວງ, ຄວາມ ຍິນ ດີ ໃນ ທຳ ຍ່ອມ ຊະ ນະ ຄວາມ ຍິນ ດີ ທັງ ປວງ; ຄວາມ ສິ້ນ ໄປ ແຫ່ງ ຕັນ ຫາ ຍ່ອມ ຊະ ນະ ທຸກ ທັງ ປວງ.
๔๑๐.
໔໑໐.
อปฺปมาทรตาโหถ, สจิตฺตมนุรกฺขถ;
ทุกฺขาอุทฺธรถตฺตานํ, ปงฺเกสนฺนํวกุญฺชรํ.
ພວກ ທ່ານ ຈົ່ງ ຍິນ ດີ ໃນ ຄວາມ ບໍ່ ປະ ໝາດ, ຈົ່ງ ຕາມ ຮັກ ສາ ຈິດ ຂອງ ຕົນ; ຈົ່ງ ຖອນ ຕົນ ຂຶ້ນ ຈາກ ທຸກ, ເໝືອນ ດັ່ງ ຊ້າງ ທີ່ ຈົມ ຢູ່ ໃນ ເປືອກ ຕົມ ຖອນ ຕົວ ຂຶ້ນ ສະ ນັ້ນ.
๔๑๑.
໔໑໑.
จชทุชฺชนสํสคฺคํ[Pg.146], ภชสาธุสมาคมํ;
กรปุญฺญมโหรตฺตึ, สรนิจฺจมนิจฺจตํ.
ຈົ່ງ ລະ ຖິ້ມ ການ ຄົບ ຄ້າ ສະ ມາ ຄົມ ກັບ ຄົນ ຊົ່ວ, ຈົ່ງ ຄົບ ຫາ ສະ ມາ ຄົມ ກັບ ກັນ ລະ ຍາ ນະ ມິດ; ຈົ່ງ ບຳ ເພັນ ບຸນ ທັງ ກາງ ເວັນ ແລະ ກາງ ຄືນ, ແລະ ຈົ່ງ ລະ ລຶກ ເຖິງ ຄວາມ ບໍ່ ທ່ຽງ ແທ້ ແນ່ ນອນ ຢູ່ ສະ ເໝີ.
๔๑๒.
໔໑໒.
อนิจฺจาวตสงฺขารา, อุปฺปาทวยธมฺมิโน;
อุปฺปชฺชิตฺวานิรุชฺฌนฺติ, เตสํวูปสโมสุโข.
ສັງ ຂານ ທັງ ຫຼາຍ ບໍ່ ທ່ຽງ ໜໍ, ມີ ຄວາມ ເກີດ ຂຶ້ນ ແລະ ເສື່ອມ ໄປ ເປັນ ທຳ ມະ ດາ; ເກີດ ຂຶ້ນ ແແລ້ວ ຍ່ອມ ດັບ ໄປ, ຄວາມ ສະ ຫງົບ ລະ ງັບ ສັງ ຂານ ເຫຼົ່າ ນັ້ນ ເປັນ ສຸກ.
๔๑๓.
໔໑໓.
นหิธมฺโมอธมฺโมจ, อุโภสมวิปากิโน;
อธมฺโมนิรยํเนติ, ธมฺโมปาเปติสุคฺคตึ.
ທຳ ແລະ ອະ ທຳ ຍ່ອມ ບໍ່ ມີ ຜົນ ສະ ເໝີ ກັນ ເລີຍ; ອະ ທຳ ຍ່ອມ ນຳ ໄປ ສູ່ ນະ ລົກ, ສ່ວນ ທຳ ຍ່ອມ ນຳ ໄປ ສູ່ ສຸ ຄະ ຕິ.
๔๑๔.
໔໑໔.
สมสีสํสมปาทํ[Pg.147], อนฺตรญฺจสมํสมํ;
อิทํมนสินิธาย, ลิเขยฺยปิฏกตฺตยนฺติ.
ເຮັດ ສ່ວນ ເທິງ ໃຫ້ ສະ ເໝີ ກັນ, ເຮັດ ສ່ວນ ລຸ່ມ ໃຫ້ ສະ ເໝີ ກັນ, ແລະ ເຮັດ ສ່ວນ ກາງ ໃຫ້ ສະ ເໝີ ກັນ; ພຶງ ຕັ້ງ ໃຈ ໄວ້ ເຊັ່ນ ນີ້ ແລ້ວ ຈາ ລຶກ ພະ ໄຕ ປິ ດົກ ເຖີດ.