නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස
ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น
ධම්මනීති
ธัมมนีติ
1.
๑.
වන්දිත්වා රතනං සෙට්ඨං[Pg.1], නිස්සාය පුබ්බකෙ ගරුං;
නිතිධම්මංපවක්ඛාමි, සබ්බලොකසුඛාවහං.
ข้าพเจ้าขอนมัสการพระรัตนตรัยอันประเสริฐ และอาศัยครูบาอาจารย์แต่กาลก่อน จักกล่าวธัมมนีติอันนำมาซึ่งความสุขแก่โลกทั้งปวง
2.
๒.
ආචරියොචසිප්පඤ්ච, පඤ්ඤාසුතංකථාධනං;
දෙසොචනිස්සයොමිත්තං, දුජ්ජනොසුජනොබලං.
อาจารย์และศิลปะ ปัญญาและสุตะ ทรัพย์คือคำพูด ประเทศและที่พึ่ง มิตร คนชั่วและคนดี กำลัง
3.
๓.
ඉත්ථීපුත්තොචදාසොච[Pg.2], ඝරාවාසොකතාකතො;
ඤාතබ්බොචඅලඞ්කාරො, රාජධම්මොපසෙවකො;
දුකාදිමිස්සකොචෙව, පකිණ්ණකොතිමාතිකා.
หญิงและบุตร ทาสและเรือนที่อยู่อาศัย ผู้กระทำและผู้ถูกกระทำ สิ่งที่ควรรู้และเครื่องประดับ ผู้บำรุงราชธรรม และหมวดสองเป็นต้นที่ปะปนกัน และมาติกาเบ็ดเตล็ด
4.
๔.
කින්තෙහිපාදසුස්සසා[Pg.3], යෙසංනත්ථිගරූනිහ;
යෙතප්පාදරජොකිණ්ණා, තෙවසාධූවිවෙකිනො.
การบำรุงเท้าของท่านเหล่านั้น ผู้ไม่มีครูบาอาจารย์ในโลกนี้ จะมีประโยชน์อะไร? ผู้ที่ธุลีเท้าของท่านเหล่านั้นเปื้อนแล้วนั่นแหละ เป็นผู้สงบระงับ
5.
๕.
විනාගරූපදෙසන්තං, බාලොලඞ්කත්තුමිච්ඡති;
සම්පාපුණෙනවිඤ්ඤූහි, හසභාවංකථංනුසො.
คนพาลย่อมปรารถนาจะก้าวล่วงคำสอนของครูบาอาจารย์เสีย เขาจะพึงถึงความเป็นที่หัวเราะเยาะของวิญญูชนได้อย่างไร?
6.
๖.
උට්ඨානාඋපට්ඨානාච, සුස්සුසාපරිචාරිකා;
සක්කච්චංසිප්පුග්ගහණං, ගරුංආරාධයෙබුධො.
บัณฑิตพึงบำรุงครูบาอาจารย์ด้วยความขยันหมั่นเพียร การปรนนิบัติ การเชื่อฟัง การรับใช้ และการเรียนศิลปะด้วยความเคารพ
7.
๗.
උපජ්ඣාචරියානඤ්ච[Pg.4], මාතාපිතූනමෙවච;
සක්කච්චංයොනුපට්ඨාති, සුතොපිතස්සතාදිසො.
ผู้ใดปรนนิบัติอุปัชฌาย์ อาจารย์ มารดาและบิดาด้วยความเคารพ แม้ผู้ที่ได้ยินได้ฟังก็เป็นเช่นนั้น
8.
๘.
උපජ්ඣාචරියානඤ්ච, මාතාපිතූනමෙවච;
සක්කච්චංයොඋපට්ඨාති, සුතොපිතස්සතාදිසො;
ผู้ใดปรนนิบัติอุปัชฌาย์ อาจารย์ มารดาและบิดาด้วยความเคารพ แม้ผู้ที่ได้ยินได้ฟังก็เป็นเช่นนั้น
9.
๙.
සම්මාඋපපරික්ඛිත්වා;
අක්ඛරෙසුපදෙසුච;
චොරඝාතොසිස්සොසියා,ගරුචොරට්ටකාරකො.
เมื่อพิจารณาดูอักษรและคำสอนโดยชอบแล้ว ศิษย์พึงเป็นผู้ฆ่าโจร ครูพึงเป็นผู้กระทำโจร
10.
๑๐.
පණ්ඩිතොසුතසම්පන්නො[Pg.5], යත්ථඅත්ථීති චෙසුතො;
මහුස්සාහෙනතංඨානං, ගන්තබ්බංවසුතෙසිනා.
ผู้แสวงหาสุตะพึงไปสู่สถานที่นั้นด้วยความเพียรอย่างยิ่งยวด ที่ซึ่งบัณฑิตผู้สมบูรณ์ด้วยสุตะมีอยู่
11.
๑๑.
සුඛංරුක්ඛස්සඡායාව, තතොඤාතිමාතාපිතු;
තතොආචරියොරඤ්ඤො, තතොජිනස්සසාසනං.
ความสุขเปรียบเหมือนร่มเงาของต้นไม้ ถัดจากนั้นคือญาติและมารดาบิดา ถัดจากนั้นคืออาจารย์และพระราชา ถัดจากนั้นคือพระศาสนาของพระชินเจ้า
12.
๑๒.
පාසාණඡත්තංගරුකං, තතොදෙවානචික්ඛනං;
තතොවුඩ්ඪානමොවාදො, තතොජිනස්සසාසනං.
ร่มหินเป็นของหนัก ถัดจากนั้นคือคำสอนของเทวดา ถัดจากนั้นคือโอวาทของผู้เฒ่า ถัดจากนั้นคือพระศาสนาของพระชินเจ้า
13.
๑๓.
තුලංසල්ලහුකංලොකෙ[Pg.6], තතොචපලජාතිකො;
තතොවුඩ්ඪානනොවාදො, යතිධම්මෙපමාදකො.
คันชั่งเป็นของเบาในโลก ถัดจากนั้นคือคนเจ้าเล่ห์ ถัดจากนั้นคือโอวาทของผู้เฒ่า ผู้ประมาทในธรรมของยติ
14.
๑๔.
සුතිසම්මුතිසඞ්ඛ්යාච, යොගානිතිවිසෙසකා;
ගන්ධබ්බාගණිකාචෙව, ධනුබෙදාචපූරණා.
สุติ สัมมุติ สังขยา โยคะ นีติ วิเสสกะ คันธัพพะ คณิกา ธนูเวท และปูรณะ
15.
๑๕.
තිකිච්ඡාඉතිහාසාච[Pg.7], ජොතිමායාචඡන්දති;
කෙතුමන්තාචසද්දාච, සිප්පාට්ඨාරසකාඉමෙ.
ติกิจฉา อิติหาสะ โชติ มายา ฉันทะ เกตุมันตะ และสัททะ ศิลปะ 18 อย่างเหล่านี้
16.
๑๖.
අලසස්සකුතොසිප්පං, අසිප්පස්සකුතොධනං;
අධනස්සකුතොමිත්තං, අමිත්තස්සකුතොසුඛං;
අසුඛස්සකුතොපුඤ්ඤං, අපුඤ්ඤස්සකුතොනිබ්බානං.
ศิลปะจะมีแก่คนเกียจคร้านได้อย่างไร? ทรัพย์จะมีแก่คนไม่มีศิลปะได้อย่างไร? มิตรจะมีแก่คนไม่มีทรัพย์ได้อย่างไร? ความสุขจะมีแก่คนไม่มีมิตรได้อย่างไร? บุญจะมีแก่คนไม่มีความสุขได้อย่างไร? นิพพานจะมีแก่คนไม่มีบุญได้อย่างไร?
17.
๑๗.
සිප්පංසමංධනංනත්ථි, සිප්පංචොරානගණ්හන්ති;
ඉධලොකෙසිප්පංමිත්තං, පරලොකෙසුඛාවහං.
ทรัพย์ที่เสมอด้วยศิลปะไม่มี โจรย่อมไม่ถือเอาศิลปะ ศิลปะเป็นมิตรในโลกนี้ นำมาซึ่งความสุขในโลกหน้า
18.
๑๘.
බොධපුත්රසදාවිත්යං[Pg.8], මාඛෙදාචරියංගරුං;
සදෙසෙපූජිතොරාජා, බුධොසබ්බත්ථපූජිතො.
บุตรแห่งปัญญาพึงศึกษาอยู่เสมอ อย่าเศร้าหมองต่ออาจารย์ผู้เป็นครู พระราชาเป็นที่บูชาในประเทศของตน แต่บัณฑิตเป็นที่บูชาในที่ทั้งปวง
19.
๑๙.
බොධපුත්රකිමාලස්සෙ, අබොධොභාරවාහකො;
බොධකොපූජිතො ලොකෙ, බොධපුත්රදිනෙදිනෙ.
บุตรแห่งปัญญาจะเกียจคร้านไปทำไม? ผู้ไม่มีปัญญาย่อมเป็นผู้แบกภาระ ผู้มีปัญญาเป็นที่บูชาในโลก บุตรแห่งปัญญาเป็นที่บูชาทุกวัน
20.
๒๐.
රූපයොබ්බන්නසම්පන්නා, විසාලකුලසම්භවා;
විත්යාහීනානසොභන්ති, නිගන්ධාඉවකිංසුකා.
ผู้ที่สมบูรณ์ด้วยรูปและวัย เกิดในตระกูลสูง ย่อมไม่สง่างามหากปราศจากวิชา เปรียบเหมือนดอกทองกวาวที่ไม่มีกลิ่นหอม
21.
๒๑.
මාතාසත්රුරුපිතාච[Pg.9], බාලකාලෙනසික්ඛිත;
න සොභතිසභාමජ්ඣෙ, හංසමජ්ඣෙබකොයථා.
มารดาเป็นศัตรู บิดาเป็นศัตรู ผู้ไม่ได้รับการศึกษาในวัยเด็ก ย่อมไม่สง่างามในท่ามกลางที่ประชุม เหมือนนกกระยางในท่ามกลางฝูงหงส์
22.
๒๒.
ගුණොසෙට්ඨඞ්ගතංයාති, නඋච්චෙසයනෙවසෙ;
පාසාදසීඛරෙවාසො, කාකොකිංගරුළොසියා.
คุณธรรมย่อมนำไปสู่ความเป็นผู้ประเสริฐ ไม่ใช่การนอนบนที่นอนสูง การอาศัยอยู่บนยอดปราสาท กาจะกลายเป็นครุฑได้อย่างไร?
23.
๒๓.
සබ්බසුතමධියතෙ, හීනමුක්කට්ඨමජ්ඣිමෙ;
සබ්බස්සඅත්ථංජානෙය්ය, නචසබ්බංපයොජයෙ.
พึงศึกษาสุตะทั้งหมด ทั้งต่ำ สูง และปานกลาง พึงรู้ความหมายของทั้งหมด แต่ไม่พึงนำไปใช้ทั้งหมด
24.
๒๔.
නලොකෙසොභතෙමුළ්හො[Pg.10],කෙවලත්තපසංසකො;
අපිසම්පිහිතොකූපෙ,කතවිජ්ජොපකාසිතො.
คนโง่ผู้เอาแต่สรรเสริญตนเอง ย่อมไม่สง่างามในโลก แม้ผู้ที่ซ่อนอยู่ในบ่อ ก็ยังเป็นผู้ที่วิชาทำให้ปรากฏ
25.
๒๕.
මදන්තදමනංසත්ථං, ඛලානංකුරුතෙමදං;
චක්ඛුසඞ්ඛාරකංතෙජං, උලූකානමිවන්ධකං.
ศาสตราที่ปราบความมัวเมา ย่อมทำให้คนพาลมัวเมา เปรียบเหมือนแสงที่บำรุงดวงตา ย่อมทำให้พวกนกฮูกตาบอด
26.
๒๖.
භොජනංමෙථුනංනිද්දා,ගවෙපොසෙචවිජ්ජති;
විජ්ජාවිසෙසොපොසස්ස,තංහීනොගොසමොභවෙ.
การกิน การเสพเมถุน และการนอน ย่อมมีอยู่ในสัตว์ทั้งหลาย วิชาเป็นคุณพิเศษของคน ผู้ที่ด้อยวิชาจึงเท่ากับสัตว์
27.
๒๗.
යොසිස්සොසිප්පලොභෙන[Pg.11], බහුංබහුංවගණ්හාති;
මුගොවසුපිනංපස්සං, නසක්කාකථිතුං පරං.
ศิษย์ผู้โลภในศิลปะ ย่อมรับเอามากแล้วมากเล่า เปรียบเหมือนคนใบ้ที่ฝันไป ย่อมไม่สามารถบอกผู้อื่นได้
28.
๒๘.
සුස්සුසාසුතවඩ්ඪනා, පඤ්ඤායවඩ්ඪනංසුතං;
පඤ්ඤායඅත්ථංජානන්ති, ඤාතොඅත්ථොසුඛාවහො.
การเชื่อฟังย่อมเพิ่มพูนสุตะ สุตะย่อมเพิ่มพูนปัญญา ปัญญาย่อมรู้ความหมาย ความหมายที่รู้แล้วย่อมนำมาซึ่งความสุข
29.
๒๙.
අනාගතංභයංදිස්වා[Pg.12], දූරතොපරිවජ්ජයෙ;
ආගතඤ්චභයංදිස්වා, අභිතොහොතිපණ්ඩිතො.
บัณฑิตเห็นภัยที่ยังไม่มาถึง พึงเว้นเสียแต่ไกล เมื่อเห็นภัยที่มาถึงแล้ว ย่อมไม่หวั่นเกรง.
30.
๓๐.
ලොභංකොධංමදංමානං, තන්දිංඉස්සංපමත්තකං;
සොණ්ඩංනිද්දාලුකංමක්ඛං, මච්ඡෙරඤ්චජහෙබුධො.
บัณฑิตพึงละความโลภ ความโกรธ ความมัวเมา ความถือตัว ความเกียจคร้าน ความริษยา ความประมาท ความเป็นนักเลง ความง่วงเหงา การลบหลู่คุณท่าน และความตระหนี่เสีย.
31.
๓๑.
සද්ධාහිරිචඔත්තප්පං, බාහුසච්චංවිරංසති;
පඤ්ඤාචසත්තධම්මෙහි, සම්පන්නොපණ්ඩිතොමතො.
ผู้สมบูรณ์ด้วยศรัทธา หิริ โอตตัปปะ ความเป็นพหูสูต ความเพียร สติ และปัญญา ด้วยธรรม ๗ ประการนี้ ท่านนับว่าเป็นบัณฑิต.
32.
๓๒.
දිට්ඨෙධම්මෙචයොඅත්ථො[Pg.13],යොචත්ථොසම්පරායිකො;
අත්ථාභිසමයාධීරො,පණ්ඩිතොතිපවුච්චති.
ผู้มีปัญญา เพราะบรรลุถึงประโยชน์ทั้งในปัจจุบันและประโยชน์ในสัมปรายภพ จึงได้รับนามว่าเป็นบัณฑิต.
33.
๓๓.
සභාවසදිසංවාක්යං, සභාවසදිසංපියං;
සභාවසදිසංකොධං, යොජානාතිසපණ්ඩිතො.
ผู้ใดรู้วาจาที่เหมาะสมแก่สถานการณ์ ความรักที่เหมาะสมแก่สถานการณ์ และความโกรธที่เหมาะสมแก่สถานการณ์ ผู้นั้นเป็นบัณฑิต.
34.
๓๔.
භූපාලොපණ්ඩිතොනිච්චං, නෙවතුල්යොකුදාචනං;
සදෙසෙපූජිතොරාජා, බුධොසබ්බත්ථපූජිතො.
พระราชาและบัณฑิตย่อมไม่เท่าเทียมกันเลยในกาลไหนๆ พระราชาเป็นที่บูชาเฉพาะในแว่นแคว้นของตน ส่วนบัณฑิตเป็นที่บูชาในที่ทั้งปวง.
35.
๓๕.
පණ්ඩිතස්සපසංසාය[Pg.14], දණ්ඩොබාලෙනදිය්යතෙ;
පණ්ඩිතොපණ්ඩිතෙනෙව, වණ්ණිතොවසුවණ්ණිතො.
คำสรรเสริญบัณฑิตที่คนพาลกล่าวให้ เปรียบเหมือนการลงทัณฑ์ บัณฑิตที่บัณฑิตด้วยกันสรรเสริญแล้ว จึงชื่อว่าถูกสรรเสริญอย่างดีแท้.
36.
๓๖.
අත්තනායදිඑකෙන, විනිථෙනමහාජනා;
විනයංයන්තිසබ්බෙපි, කොධංනාසෙය්යපණ්ඩිතො.
เมื่อบัณฑิตฝึกตนเพียงผู้เดียว มหาชนทั้งปวงก็ย่อมถึงความมีวินัยไปด้วย บัณฑิตพึงกำจัดความโกรธเสีย.
37.
๓๗.
සරීරස්සගුණානඤ්ච, දූරමච්චන්තමන්තරං;
සරීරංඛණවිද්ධංසි, ගුණාතුකප්පඨායිනො.
ระหว่างร่างกายและคุณธรรม มีความแตกต่างกันอย่างยิ่ง ร่างกายย่อมแตกดับไปในชั่วขณะ แต่คุณธรรมย่อมดำรงอยู่ตลอดกัป.
38.
๓๘.
අත්ථංමහන්තමාපජ්ජං, විජ්ජංසම්පත්තිමෙවච;
විචරෙය්යාමානථද්ධො, පණ්ඩිතොසොපවුච්චති.
ผู้บรรลุประโยชน์อันยิ่งใหญ่และความถึงพร้อมแห่งวิชาแล้ว พึงประพฤติตนโดยไม่ถือตัว ผู้นั้นชื่อว่าเป็นบัณฑิต.
39.
๓๙.
නාලබ්භමතිපත්ථෙන්ති[Pg.15], නට්ඨම්පිනචසොචරෙ;
විප්පත්යඤ්චනමුය්හන්ති, යෙනරාතෙවපණ්ඩිතා.
บัณฑิตย่อมไม่ปรารถนาสิ่งที่ไม่อาจได้มา ไม่เศร้าโศกถึงสิ่งที่สูญเสียไปแล้ว และไม่หลงงมงายในคราววิบัติ นรชนเหล่านั้นแลชื่อว่าเป็นบัณฑิต.
40.
๔๐.
ගණ්ඨිඨානෙඑකපදෙ, නාතිමඤ්ඤෙය්යපණ්ඩිතො;
කිමක්කොවෙළුපබ්භාරො, තිමහාදීපභානුදො.
บัณฑิตไม่พึงดูหมิ่นแม้เพียงบทเดียวในที่อันลี้ลับ ดวงอาทิตย์ผู้ส่องแสงแก่ทวีปใหญ่ทั้งสาม จะถูกกอไผ่บดบังไว้ได้หรือ?
41.
๔๑.
ගුණදොසෙසුනෙකෙන, අත්ථිකොචිවිවජ්ජිතො;
සුඛුමාලපදුමස්ස, නළංභවතිකක්ඛළං.
จะมีใครบ้างไหมที่ปราศจากทั้งคุณและโทษ แม้แต่ก้านของดอกบัวที่แสนอ่อนนุ่มก็ยังมีความแข็งกระด้าง.
42.
๔๒.
සුමහන්තානිසත්ථානි, ධාරයන්තාබහුස්සුතා;
ඡෙදායොසංසයානන්තු, ක්ලිස්සන්තිලොභමොහිතා.
เหล่าพหูสูตผู้ทรงไว้ซึ่งศาสตร์อันยิ่งใหญ่ทั้งหลาย เมื่อถูกความโลภและโมหะครอบงำ ย่อมลำบากในการตัดความสงสัยให้สิ้นไป.
43.
๔๓.
දොසංපිසගුණෙදිස්වා[Pg.16], ගුණවාදීවදන්තින;
නලොකොවිජ්ජමානම්පිචන්දෙපස්සතිලඤ්ජනං.
ผู้ที่ปกติกล่าวแต่คุณ ย่อมไม่กล่าวถึงโทษแม้จะมีอยู่ในคุณนั้น เหมือนโลกย่อมไม่มองเห็นรอยตำหนิที่มีอยู่ในดวงจันทร์.
44.
๔๔.
සකිංපිවිඤ්ඤූධීරෙන, කරොතිසහසඞ්ගමං;
අත්තත්ථඤ්චපරත්ථඤ්ච, නිබ්බානන්තංසුඛංලභෙ.
ผู้รู้ แม้คบหาสมาคมกับผู้มีปัญญาเพียงครั้งเดียว ก็พึงได้รับความสุขจนถึงพระนิพพาน อันเป็นประโยชน์ทั้งแก่ตนและผู้อื่น.
45.
๔๕.
නදීතීරෙට්ඨිතෙකූපෙ, අරණිතාලවණ්ඩකෙ;
නවදාපාදිනත්ථීති, නමුඛෙවචනංතථා.
ในบ่อน้ำริมฝั่งแม่น้ำ ในไม้สีไฟ และในพัดใบตาล ไม่ควรกล่าวว่าไม่มี (น้ำ ไฟ ลม) คำพูดในปากก็เป็นเช่นเดียวกันนั้น.
46.
๔๖.
පණ්ඩිතොඅපුට්ඨොභෙරී[Pg.17], පජ්ජුන්නොහොතිපුච්ඡිතො;
බාලොපුට්ඨොඅපුට්ඨොපි, බහුංවිකත්ථතෙසදා.
บัณฑิตเมื่อไม่ถูกถามย่อมเงียบเหมือนกลอง เมื่อถูกถามย่อมให้คำตอบเหมือนเมฆฝน ส่วนคนพาลไม่ว่าจะถูกถามหรือไม่ก็ตาม ย่อมโอ้อวดตนอยู่เสมอ.
47.
๔๗.
ගුණසම්පන්නලඞ්කාරො, සබ්බසත්තහිතාවහො;
පරත්තත්ථංනචරෙය්ය, කුතොසොපණ්ඩිතොභවෙ.
ผู้สมบูรณ์ด้วยคุณธรรมอันเป็นเครื่องประดับ ผู้ยังประโยชน์สุขให้เกิดแก่สรรพสัตว์ หากไม่ประพฤติประโยชน์เพื่อผู้อื่นแล้ว เขาจะเป็นบัณฑิตได้อย่างไร.
48.
๔๘.
සපරත්ථංචරෙධීරො, අසක්කොන්තොසකංචරෙ;
තම්පිචෙවඅසක්කොන්තො, පාපාත්තානංවියොජයෙ.
ผู้มีปัญญาพึงประพฤติประโยชน์ทั้งเพื่อตนและผู้อื่น หากทำไม่ได้ก็พึงประพฤติประโยชน์ตน หากแม้ยังทำไม่ได้ ก็พึงรักษาตนให้พ้นจากบาป.
49.
๔๙.
සබ්බංසුණාතිසොතෙන[Pg.18], සබ්බංපස්සතිචක්ඛුනා;
නචදිට්ඨංසුතංධීරො, සබ්බිච්ඡිතුමරහති.
ผู้มีปัญญา ย่อมฟังทุกสิ่งด้วยหู ย่อมเห็นทุกสิ่งด้วยตา แต่ไม่พึงปรารถนาทุกสิ่งที่ได้เห็นและได้ยินนั้น.
50.
๕๐.
චක්ඛුමාස්සයථාඅන්ධො, සොතවාබධිරොයථා;
පඤ්ඤාවාපියථාමුගො, බලවාදුබ්බලොරිව;
අථඅත්ථෙසමුප්පන්නෙ, සයෙය්යමතසායිතං.
ผู้มีตาพึงเป็นเสมือนคนตาบอด ผู้มีหูพึงเป็นเสมือนคนหูหนวก ผู้มีปัญญาพึงเป็นเสมือนคนใบ้ ผู้มีกำลังพึงเป็นเสมือนคนอ่อนแอ เมื่อมีเรื่องราวเกิดขึ้น พึงนิ่งเฉยเสียเสมือนคนตาย.
51.
๕๑.
අතිජාතංමනුජාතං, පුත්තමිච්ඡන්තිපණ්ඩිතා;
අවජාතංනඉච්ඡන්ති, යොහොතිකුලඡින්නකො.
บัณฑิตย่อมปรารถนาอภิชาตบุตร (บุตรที่ยิ่งกว่าตระกูล) หรืออนุชาตบุตร (บุตรที่เสมอด้วยตระกูล) ไม่ปรารถนาอวชาตบุตร (บุตรที่ต่ำกว่าตระกูล) ผู้ทำลายตระกูล.
52.
๕๒.
තයොවපණ්ඩිතාසත්ථෙ[Pg.19], අහමෙවාතිවාදිච;
අහමපිතිවාදීච, නාහන්තිචඉමෙතයො;
บัณฑิตในคัมภีร์มี ๓ จำพวก คือ ผู้ที่กล่าวว่า 'เราเท่านั้นเป็นยอดนักปราชญ์' ผู้ที่กล่าวว่า 'เราก็เป็นนักปราชญ์คนหนึ่ง' และผู้ที่กล่าวว่า 'เราไม่ใช่ (นักปราชญ์)' เหล่านี้คือบัณฑิต ๓ จำพวก.
53.
๕๓.
නසාසභායත්ථනසන්තිසන්තො,නතෙසන්තොයෙනවදන්තිධම්මං;
රාගඤ්චදොසඤ්චපහායමොහං,ධම්මංභණන්තාවභවන්තිසන්තො.
ที่ใดไม่มีสัตบุรุษ ที่นั้นไม่ชื่อว่าเป็นสภา สัตบุรุษเหล่าใดไม่กล่าวธรรม สัตบุรุษเหล่านั้นก็ไม่ชื่อว่าเป็นสัตบุรุษ ส่วนผู้ที่ละราคะ โทสะ และโมหะแล้วกล่าวธรรมนั่นแล จึงชื่อว่าเป็นสัตบุรุษ.
54.
๕๔.
බාලෙචුම්මත්තකෙභූපෙ, ගුරුමාතාපිතූස්වපි;
සඞ්ඝෙජෙඨෙචභාතරි, නදොසාකරියාබුධා.
บัณฑิตไม่พึงถือโทษโกรธเคืองในเด็ก คนบ้า พระราชา ครู มารดา บิดา พระสงฆ์ และพี่ชาย.
55.
๕๕.
අත්තනාමනොතාපඤ්ච[Pg.20], ඝරෙදුච්චරිතානිච;
වඤ්චනඤ්චඅවමානං, මතිමානපකාසයෙ.
ผู้มีปัญญาไม่พึงเปิดเผยความทุกข์ร้อนใจของตน ความประพฤติไม่ดีภายในบ้าน การถูกหลอกลวง และการถูกดูหมิ่น.
56.
๕๖.
පරදාරංජනෙත්තිංව, ලෙඩ්ඩුංවපරසන්තකං;
අත්තාවසබ්බසත්තානං, යොපස්සතිසපණ්ඩිතො.
ผู้ใดมองเห็นภรรยาผู้อื่นเสมือนมารดา มองเห็นทรัพย์ของผู้อื่นเสมือนก้อนดิน และมองเห็นสัตว์ทั้งปวงเสมือนเป็นตัวเราเอง ผู้นั้นคือบัณฑิต.
57.
๕๗.
සඨෙනමිත්තංකලුසෙනධම්මං,පරොපතාපෙනසමිද්ධිභාවං;
සුඛෙනවිජ්ජංඵරුසෙනනාරිං,ඉච්ඡන්තියෙතෙනචෙවපණ්ඩිතා.
ผู้ที่ปรารถนามิตรด้วยการหลอกลวง ปรารถนาธรรมด้วยความเศร้าหมอง ปรารถนาความสำเร็จด้วยการเบียดเบียนผู้อื่น ปรารถนาวิชาด้วยความสบาย และปรารถนาสตรีด้วยความหยาบคาย ผู้นั้นหาใช่บัณฑิตไม่.
58.
๕๘.
නිපුණෙසුහමෙසෙය්ය[Pg.21], විචිනිත්වාසුතත්ථිකො;
සත්තංහුක්ඛලියංපක්කං, භාජනෙපිතථාභවෙ.
ผู้ปรารถนาความรู้พึงเข้าไปหาผู้ที่ฉลาดและละเอียดอ่อน แล้วเลือกเฟ้นเอาความรู้นั้น เหมือนการตรวจดูเมล็ดข้าวที่สุกแล้วในหม้อ ย่อมรู้ถึงข้าวทั้งหมดในภาชนะนั้นได้.
59.
๕๙.
වසුංගණ්හන්තිදූරට්ඨා, පබ්බතෙරතනොචිතෙ;
නමිලක්ඛාසමීපට්ඨා, එවංබාලාබහුස්සුතෙ.
ผู้ที่อยู่ไกลย่อมได้ทรัพย์ในภูเขาที่ประดับด้วยรัตนะ ส่วนพวกมิลักขะ (คนป่า) แม้อยู่ใกล้กลับไม่ได้ ฉันใด คนพาลก็ฉันนั้น ย่อมไม่ได้ประโยชน์ในผู้คงแก่เรียน
60.
๖๐.
හිරඤ්ඤෙනමිගානංව[Pg.22], සුසීලෙනඅසීලිනො;
අධම්මිකස්සධමෙන, බාලානම්පිසුතෙනකිං.
การได้ยินได้ฟัง (ความรู้) จะมีประโยชน์อะไรแก่คนพาล เหมือนทองคำกับเนื้อทราย เหมือนคนมีศีลกับคนไม่มีศีล เหมือนธรรมะกับคนไม่มีธรรม
61.
๖๑.
අප්පස්සුතායංපුරිසො, බලිබද්ධොවජීවති;
මංසානිතස්සවඩ්ඪන්ති, පඤ්ඤාතස්සනවඩ්ඪති.
บุรุษผู้มีการศึกษาน้อยนี้ ย่อมเป็นอยู่เหมือนโคอุสภะ เนื้อของเขาย่อมเจริญ แต่ปัญญาของเขาไม่เจริญ
62.
๖๒.
අප්පස්සුතොසුතංඅප්පං, බහුමඤ්ඤතිමානිකො;
සින්ධූදකංඅපස්සන්තො, කූපෙසොයංවමණ්ඩුකො.
ผู้มีการศึกษาน้อย ย่อมสำคัญว่าความรู้เพียงเล็กน้อยเป็นของมากด้วยความถือตัว เหมือนกบในบ่อที่ไม่เคยเห็นน้ำในมหาสมุทร
63.
๖๓.
තදමිනාපිජානාථ[Pg.23], සොබ්භෙසුපතීරෙසුච;
සණන්තායන්තිකුසොබ්භා, තුණ්හීයන්තිමහොදධී.
เพราะเหตุนั้น ท่านทั้งหลายพึงรู้ด้วยสิ่งนี้ว่า ห้วยน้อยย่อมส่งเสียงดัง แต่มหาสมุทรย่อมเงียบสงบ
64.
๖๔.
සුභාසිතංඋත්තමමාහුසන්තො,ධම්මංභණෙනාධම්මං, තංදුතියං;
පියංභණෙනාපියංතංතතියං,සච්චංභණෙනාලිකංතංචතුත්ථං.
สัตบุรุษทั้งหลายกล่าวว่า สุภาษิตเป็นเลิศ การกล่าวธรรมไม่กล่าวอธรรมเป็นที่สอง การกล่าวคำเป็นที่รักไม่กล่าวคำไม่เป็นที่รักเป็นที่สาม การกล่าวคำจริงไม่กล่าวคำเท็จเป็นที่สี่
65.
๖๕.
සීහමෙදාසුවණ්ණෙව[Pg.24], නචතිට්ඨන්තිරචතෙ;
පණ්ඩිතානංකථාවාක්යං නචතිට්ඨතිදුජ්ජනෙ.
เหมือนไขมันของราชสีห์ย่อมตั้งอยู่ในภาชนะทองคำเท่านั้น ไม่ตั้งอยู่ในภาชนะเงิน ฉันใด ถ้อยคำของบัณฑิตย่อมไม่ตั้งอยู่ในคนชั่ว ฉันนั้น
66.
๖๖.
මහාතෙජොපිතෙජොයං, මත්තිකංනමුදුංකරෙ;
ආපොපාපෙතිමුදුකං, සාධුවාචාචකක්ඛළං;
แม้ไฟที่มีเดชมากก็ไม่อาจทำให้ดินอ่อนนุ่มได้ แต่น้ำย่อมทำให้ (ดิน) อ่อนนุ่มได้ ฉันใด คำพูดที่ดีก็ (ทำให้คนหยาบกระด้างอ่อนลงได้) ฉันนั้น
67.
๖๗.
මුදුනාවරිපුංජෙති, මුදුනාජෙතිදාරුණං;
නාසිද්ධිමුදුනාකිඤ්චි, යතොතොමුදුනාජයෙ.
พึงชนะศัตรูด้วยความอ่อนโยน พึงชนะคนหยาบกระด้างด้วยความอ่อนโยน ไม่มีสิ่งใดไม่สำเร็จด้วยความอ่อนโยน เพราะเหตุนั้น พึงชนะด้วยความอ่อนโยน
68.
๖๘.
චන්දනං [Pg.25] සීතලං ලොකෙ, තතො චන්දංව සීතලං;
චන්දන චන්ද සීතම්හා, සාධුවාක්යං සුභාසිතං.
ไม้จันทน์หอมเย็นในโลก ดวงจันทร์เย็นกว่านั้น แต่คำพูดที่ดี สุภาษิต เย็นยิ่งกว่าไม้จันทน์และดวงจันทร์
69.
๖๙.
සීතවාචො බහුමිත්තො, ඵරුසොතු අමිත්තකො;
උපමං එත්ථ ඤාතබ්බා, චන්දසූරියරාජුනං.
ผู้มีวาจาอ่อนโยน ย่อมมีมิตรมาก ส่วนผู้มีวาจาหยาบคาย ย่อมไม่มีมิตร พึงทราบอุปมาในเรื่องนี้ เหมือนพระจันทร์และพระอาทิตย์
70.
๗๐.
පත්තකල්ලොදිතංඅප්පං, වාක්යංසුභාසිතංභවෙ;
ඛුද්දිතස්සකදන්නම්පි, භුත්තංසාදුරසොභවෙ.
คำพูดที่กล่าวในเวลาอันควร แม้เพียงเล็กน้อย ย่อมเป็นสุภาษิต เหมือนอาหารที่ไม่ดีของคนหิว เมื่อได้กินแล้ว ย่อมมีรสอร่อย
71.
๗๑.
සත්ථකාපිබහුවාචා[Pg.26], නාදරාබහුභාණිනො;
සොපකාරම්ප්යුදාසීනං, නනුදිට්ඨංනදීජලං.
แม้คำพูดที่มีประโยชน์มาก ก็ไม่เป็นที่น่าเลื่อมใสของคนพูดมาก แม้จะมีอุปการะ คนก็ยังเพิกเฉย ท่านไม่เห็นน้ำในแม่น้ำ (ที่มีคุณแต่คนก็มองข้าม) หรือ?
72.
๗๒.
නාතිවෙලංපභාසෙය්ය, නතුණ්හිසබ්බදාසියා;
අවිකිණ්ණංමිතංවාක්යං, පත්තකාලෙඋදීරයෙ.
ไม่พึงพูดมากเกินไป ไม่พึงเงียบตลอดเวลา พึงกล่าวคำพูดที่ไม่ฟุ้งซ่าน พอประมาณ ในเวลาอันควร
73.
๗๓.
ඉච්ඡිතබ්බෙසුකම්මෙසු, වාචායකුසලංමූලං;
වාචායකුසලෙනට්ඨෙ, ඉච්ඡිතබ්බංනසිජ්ඣති.
ในกิจที่พึงปรารถนาทั้งหลาย วาจาอันฉลาดเป็นรากฐาน เพราะวาจาที่ไม่ฉลาด สิ่งที่พึงปรารถนาย่อมไม่สำเร็จ
74.
๗๔.
හත්ථපාදාසිරොපිට්ඨි, කුච්ඡිපඤ්චඉමෙජනා;
මුඛමෙවූපසෙවන්ති, සදාවඅනුසාසිතා.
มือ เท้า ศีรษะ หลัง และท้อง อวัยวะทั้งห้าเหล่านี้ ย่อมบำเรอแต่ปากเท่านั้น ถูกปากสั่งสอนอยู่เสมอ
75.
๗๕.
සද්ධාධනංසීලධනං[Pg.27], හිරිඔත්තප්පියංධනං;
සුතධනඤ්චචාගොච, පඤ්ඤාවෙසත්තමංධනං.
ศรัทธาเป็นทรัพย์ ศีลเป็นทรัพย์ หิริโอตตัปปะเป็นทรัพย์ สุตะ (การฟัง) เป็นทรัพย์ และจาคะ (การให้) เป็นทรัพย์ ปัญญาแลเป็นทรัพย์ที่เจ็ด
76.
๗๖.
ඉත්ථීනඤ්චධනංරූපං, පුරිසානංධනංකුලං;
උරගානංධනංවිසං, භූපාලානංධනංබලං;
භික්ඛූනඤ්චධනංසීලං, බ්රහ්මණානංධනංවිජ්ජා.
รูปเป็นทรัพย์ของสตรี ตระกูลเป็นทรัพย์ของบุรุษ พิษเป็นทรัพย์ของงู กำลังเป็นทรัพย์ของพระราชา ศีลเป็นทรัพย์ของภิกษุ วิชาเป็นทรัพย์ของพราหมณ์
77.
๗๗.
නරූපංනචපඤ්ඤාණං[Pg.28], නචකුලඤ්චසම්භවො;
කාලවිප්පත්තිසම්පත්තෙ, ධනමෙවවිසෙසකං.
รูปก็ไม่ใช่ ปัญญาก็ไม่ใช่ ตระกูลก็ไม่ใช่ กำเนิดก็ไม่ใช่ เมื่อถึงคราววิบัติ ทรัพย์เท่านั้นเป็นสิ่งพิเศษ
78.
๗๘.
ධනහීනංචජෙමිත්තා, පුත්තදාරාසහොදරා;
ධනවන්තංවසෙවන්ති, ධනංලොකෙමහාසඛා.
มิตร บุตร ภรรยา และพี่น้องร่วมสายโลหิต ย่อมละทิ้งผู้ไม่มีทรัพย์ ย่อมคบหาผู้มีทรัพย์ ทรัพย์เป็นมิตรใหญ่ในโลก
79.
๗๙.
සත්තාසදූපසෙවන්ති, සොදකංවාපිආදිකං;
සභොගංසධනඤ්චෙව, තුච්ඡාතෙචෙජහන්තිතෙ.
สัตว์ทั้งหลายย่อมคบหาสิ่งที่มีน้ำเป็นต้น ผู้มีโภคะและมีทรัพย์ ส่วนผู้ว่างเปล่า (ไม่มีทรัพย์) พวกเขาย่อมละทิ้ง
80.
๘๐.
අත්තනාවකතාලක්ඛී[Pg.29], අලක්ඛීඅත්තනාකතා;
නහිලක්ඛිංඅලක්ඛිඤ්ච, අඤ්ඤොඅඤ්ඤස්සකාරිතො.
ความเจริญอันตนทำเอง ความเสื่อมอันตนทำเอง ความเจริญและความเสื่อม ผู้อื่นทำให้แก่ผู้อื่นหามิได้
81.
๘๑.
ධනවාජොතියොරාජා, නදීවෙජ්ජොතථාඉමෙ;
පඤ්චයත්ථනවිජ්ජන්ති, නතත්ථදිවසංවසෙ.
ผู้มีทรัพย์ โชติยะ พระราชา แม่น้ำ และหมอ ห้าอย่างนี้ ที่ใดไม่มี ไม่พึงอยู่ในที่นั้นแม้แต่วันเดียว
82.
๘๒.
යත්ථදෙසෙනසමානො[Pg.30], නපීතිනචබන්ධවො;
නචවිජ්ජාගමොකොචි, නතත්ථදිවසංවසෙ.
ในประเทศใด ที่ไม่เสมอด้วยตน ไม่มีความรัก ไม่มีความผูกพัน และไม่มีการได้มาซึ่งวิชาใดๆ ไม่พึงอยู่ในที่นั้นแม้แต่วันเดียว
83.
๘๓.
අමානනායත්ථසියා, සන්තානංඅවමානනං;
හීනසමානනාවාපි, නතත්ථදිවසංවසෙ.
ที่ใดไม่มีการนับถือ มีการดูหมิ่นสัตบุรุษ หรือมีการนับถือคนเลว ไม่พึงอยู่ในที่นั้นแม้แต่วันเดียว
84.
๘๔.
දෙසමොසජ්ජගච්ඡන්ති, සීහාසප්පුරිසාගජා;
තත්තෙවනිධනංයන්ති, කාකාකාපුරිසාමිගා.
ราชสีห์ สัตบุรุษ และช้าง ย่อมละทิ้งประเทศ (ที่อยู่) ไป ส่วนกา คนขลาด และเนื้อทราย ย่อมตายในที่นั้นเอง
85.
๘๕.
යත්ථාලසොචදක්ඛොච[Pg.31], සූරොභිරුසමපූජා;
නසන්තොතත්ථවසන්ති, අවිසෙසකරෙනකො.
ที่ใดคนเกียจคร้านและคนขยัน คนกล้าหาญและคนขลาด ได้รับการบูชาเท่ากัน สัตบุรุษย่อมไม่อยู่ในที่นั้น เพราะไม่มีความแตกต่าง (ระหว่างคนดีกับคนชั่ว)
86.
๘๖.
චලත්යෙකෙනපාදෙන, තිට්ඨත්යෙකෙනපණ්ඩිතො;
නාසමික්ඛ්යපරංඨානං, පුබ්බමායතනංචජෙ.
บัณฑิตย่อมก้าวไปด้วยเท้าข้างหนึ่ง และยืนอยู่ด้วยเท้าอีกข้างหนึ่ง ไม่พึงละที่อยู่เดิม โดยไม่พิจารณาที่อื่นให้ดีก่อน
87.
๘๗.
ඨානභට්ඨානසොභන්තෙ, දන්තාකෙසානඛානරා;
ඉතිවිඤ්ඤායමතිමා, සඨානංනලහුංචජෙ.
ฟัน ผม เล็บ และคนทั้งหลาย เมื่อเคลื่อนจากที่แล้ว ย่อมไม่งดงาม บัณฑิตผู้มีปัญญาพึงรู้ดังนี้ ไม่พึงละที่อยู่ของตนโดยเร็ว
88.
๘๘.
ගුණොසබ්බඤ්ඤුතුල්යොපි, සීදත්යෙකොඅනිස්සයො;
අනග්ඝංරතනංමණි, හෙමංනිස්සායසොභතෙ.
แม้คุณธรรมที่เสมอด้วยความเป็นสัพพัญญู ก็ย่อมจมลงเมื่อไม่มีที่พึ่ง รัตนะอันมีค่า มณี ย่อมงดงามเพราะอาศัยทองคำ
89.
๘๙.
නසෙවෙඵරුසංසාමිං, තංපිසෙවෙනමච්ඡරිං;
තතොනිග්ගණ්හිකංසාමිං, නෙවාපග්ගණ්හිකංතතො.
ไม่พึงคบหานายที่หยาบคาย ไม่พึงคบหานายที่ตระหนี่ ไม่พึงคบหานายที่คอยข่มเหง และไม่พึงคบหานายที่ไม่ยกย่องเชิดชู.
90.
๙๐.
පරොක්ඛෙගුණහන්තාරං[Pg.33], පච්චක්ඛෙපියභාණිනං;
තාදිසංනොපසෙවෙය්ය, විසකුම්භංපලොභිතං.
ผู้ใดทำลายคุณในที่ลับหลัง และพูดจาไพเราะต่อหน้า ไม่พึงคบหาคนเช่นนั้น เหมือนหม้อยาพิษที่ฉาบเคลือบไว้ด้วยน้ำผึ้ง.
91.
๙๑.
පිට්ඨිතොක්කංනිසෙවෙය්ය, නිසෙවෙඅග්ගිකුච්ඡිනා;
සාමීනංසබ්බකායෙන, පරලොකංඅමුළ්හකො.
พึงรับใช้นายเหมือนผิงไฟที่หลัง ไม่พึงรับใช้นายเหมือนผิงไฟที่ท้อง ผู้ไม่หลงในโลกหน้า พึงรับใช้นายด้วยกายทั้งปวง.
92.
๙๒.
නසෙවෙකතපාපම්හි, න සෙවාලිකවාදනෙ;
නසෙවෙඅත්තදත්ථම්හි, නසෙවෙඅතිසන්තකෙ.
ไม่พึงคบหาผู้ทำบาป ไม่พึงคบหาผู้พูดคำเท็จ ไม่พึงคบหาผู้เห็นแก่ประโยชน์ส่วนตน และไม่พึงคบหาผู้ที่สนิทสนมเกินไป.
93.
๙๓.
මහන්තංනිස්සයංකත්වා[Pg.34], ඛුද්දකොපිමහාභවෙ;
හෙමපබ්බතංනිස්සාය, හෙමපක්ඛීභවන්තිතෙ.
อาศัยผู้ยิ่งใหญ่แล้ว แม้ผู้น้อยก็อาจเป็นผู้ยิ่งใหญ่ได้ เหมือนอาศัยภูเขาทองแล้ว นกทั้งหลายย่อมกลายเป็นนกปีกทอง.
94.
๙๔.
අසහායොසමත්තොපි, තෙජසීකිංකරිස්සති;
නිවාතසණ්ඨිතොඅග්ගි, සයමෙවූපසම්මති.
แม้ผู้มีความสามารถแต่ไม่มีผู้ช่วย ผู้มีเดชจะทำอะไรได้ เหมือนไฟที่ตั้งอยู่ในที่ไม่มีลม ย่อมดับไปเอง.
95.
๙๕.
රුක්ඛාසුභූමිනිස්සාය, පුප්ඵඵලංපවඩ්ඪති;
සප්පූරිසූපනිස්සාය, මහාපුඤ්ඤංපවඩ්ඪති.
ต้นไม้ทั้งหลายอาศัยแผ่นดินที่ดี ย่อมเจริญด้วยดอกและผล อาศัยสัตบุรุษแล้ว บุญใหญ่ย่อมเจริญ.
96.
๙๖.
අනලසොඅචණ්ඩික්කො[Pg.35], අසට්ඨොසුචිසච්චවා;
අලුද්ධොඅත්ථකාමොච, තමුත්තංඋත්තමොනරො.
ผู้ไม่เกียจคร้าน ไม่ดุร้าย ไม่หลอกลวง เป็นผู้สะอาด พูดจริง ไม่โลภ และปรารถนาประโยชน์ ผู้นั้นเป็นยอดแห่งนรชน.
97.
๙๗.
අහිතෙපටිසෙධොච, හිතෙසුචනියොජකො;
බ්යසනෙචාපරිච්චාගො, සඞ්ඛෙපංමිත්තලක්ඛණං.
ห้ามจากสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ ชักชวนให้ทำสิ่งที่เป็นประโยชน์ และไม่ทอดทิ้งในยามทุกข์ยาก โดยย่อ นี่คือลักษณะของมิตร.
98.
๙๘.
ආතුරෙබ්යසනෙසචෙ[Pg.36], දුබ්භික්ඛෙපරවිග්ගහෙ;
රාජද්වාරෙසුසානෙච, සඞ්ඛෙපංමිත්තලක්ඛිණං.
ในยามเจ็บป่วย ในยามทุกข์ยาก ในยามข้าวยากหมากแพง ในยามมีภัยจากศัตรู ที่ประตูวัง และที่ป่าช้า โดยย่อ นี่คือลักษณะของมิตร.
99.
๙๙.
හිතෙසනොසුමිත්තොච, විඤ්ඤූචදුල්ලභොජනො;
යථොසධඤ්චසාදුඤ්ච, රොගහාරීචසජ්ජනො.
ผู้แสวงหาประโยชน์และเป็นมิตรที่ดี และเป็นผู้มีปัญญา หายากนัก เหมือนยาที่ทั้งอร่อยและกำจัดโรคได้ สัตบุรุษก็เช่นนั้น.
100.
๑๐๐.
යොධුවානිපරිචජ්ජ, අධුවානොපසෙවති;
ධුවානිතස්සනස්සන්ති, අධුවෙසුකථාවකා.
ผู้ใดละทิ้งสิ่งที่เป็นของแท้แน่นอน แล้วไปคบหาสิ่งที่ไม่แน่นอน สิ่งที่เป็นของแท้แน่นอนของเขาย่อมพินาศไป ส่วนสิ่งที่ไม่แน่นอนนั้นจะกล่าวถึงอะไรได้.
101.
๑๐๑.
ලුද්ධමත්ථෙනගණ්හෙය්ය[Pg.37], ථද්ධමඤ්ජථිකම්මුනා;
ඡන්දානුවත්තියාමුළ්හං, යථාභූතෙනපණ්ඩිතං.
พึงชนะคนโลภด้วยทรัพย์ พึงชนะคนกระด้างด้วยการอ่อนน้อม พึงชนะคนหลงด้วยการคล้อยตามความพอใจ และพึงชนะบัณฑิตด้วยความจริง.
102.
๑๐๒.
සච්චාභික්ඛණසංසග්ගා, අසමොසරණෙනච;
එතෙනමිත්තාජිරන්ති, අකාලෙයාචනෙනච.
มิตรภาพย่อมเสื่อมไปเพราะการคบหาบ่อยเกินไป การไม่ไปมาหาสู่กันเลย และการขอในเวลาที่ไม่สมควร.
103.
๑๐๓.
තස්මානාභික්ඛණංගච්ඡෙ, නචගච්ඡෙචිරාචිරං;
කාලෙනයාචංයාචෙය්ය, එවංමිත්තානජීයරෙ.
เพราะฉะนั้น ไม่พึงไปบ่อยเกินไป และไม่พึงไม่ไปมาหาสู่กันเลย พึงขอในเวลาที่สมควร มิตรภาพย่อมไม่เสื่อมไปอย่างนี้.
104.
๑๐๔.
යෙනමිත්තෙනසංසග්ගා[Pg.38], යොගක්ඛෙමොවිහීයති;
පුබ්බෙවජ්ඣභවංතස්ස, රක්ඛෙය්යග්ගිංවපණ්ඩිතො.
การคบหามิตรใดทำให้ความเกษมจากโยคะเสื่อมไป บัณฑิตพึงละเว้นมิตรนั้นเสียแต่แรก เหมือนพึงระวังไฟ.
105.
๑๐๕.
යෙනමිත්තෙනසංසග්ගා, යොගක්ඛෙමොපවඩ්ඪති;
කරෙය්යත්තසමංවුත්තිං, සබ්බකිච්චෙසුපණ්ඩිතො.
การคบหามิตรใดทำให้ความเกษมจากโยคะเจริญขึ้น บัณฑิตพึงประพฤติต่อมิตรนั้นเหมือนตนเองในกิจทั้งปวง.
106.
๑๐๖.
පබ්බෙපබ්බෙකමෙනුච්ඡු, විසෙසරසවාග්ගතො;
තථාසුමෙත්තිකොසාධු, විපරිත්තොවදුජ්ජනො.
อ้อยย่อมมีรสหวานยิ่งขึ้นไปตามข้อ มีรสพิเศษยิ่งขึ้นไปฉันใด มิตรที่ดีก็ฉันนั้น ส่วนคนชั่วก็ตรงกันข้าม.
107.
๑๐๗.
තෙනෙවමුනිනාවුත්තං[Pg.39], ධම්මායෙකෙචිලොකියා;
තතාලොකුත්තරාචෙව, ධම්මානිබ්බානගාමිනො.
พระมุนีได้ตรัสไว้แล้วอย่างนั้นว่า ธรรมทั้งหลายที่เป็นโลกิยะ ธรรมทั้งหลายที่เป็นโลกุตตระ และธรรมทั้งหลายที่นำไปสู่พระนิพพาน.
108.
๑๐๘.
කල්යාණමිත්තමාගම්ම, සබ්බෙතෙහොන්තිපාණිනං;
තස්මාකල්යාණමිත්තෙසු, කාතබ්බංහිසදාදරං.
ธรรมเหล่านั้นทั้งหมด ย่อมมีแก่สัตว์ทั้งหลาย เพราะอาศัยกัลยาณมิตร เพราะฉะนั้น พึงทำความเคารพในกัลยาณมิตรเสมอไป.
109.
๑๐๙.
යොහවෙකතඤ්ඤූකතවෙදිධීරො,කල්යාණමිත්තෙදළ්හභත්තිචහොති;
දුක්ඛිතස්සසක්කච්චංකරොතිකිච්චං,තබ්භාවංසප්පුරිසංවදන්තිලොකෙ.
ผู้ใดเป็นผู้รู้คุณที่ทำแล้ว เป็นผู้ตอบแทนคุณ เป็นผู้มีปัญญา และมีความภักดีมั่นคงในกัลยาณมิตร ทำกิจของคนผู้เป็นทุกข์ด้วยความเคารพ ชนทั้งหลายในโลกกล่าวว่าผู้นั้นเป็นสัตบุรุษ.
110.
๑๑๐.
හිතකාරොපරොබන්ධු[Pg.40], බන්ධූපිඅහිතොපරො;
අහිතොදෙහජොබ්යාධි, හිතමාරඤ්ඤමොසධං.
คนอื่นที่ทำประโยชน์ให้คือญาติ แม้ญาติที่ทำสิ่งไม่เป็นประโยชน์ก็คือคนอื่น โรคที่เกิดในกายเป็นสิ่งไม่เป็นประโยชน์ ยาที่อยู่ในป่าเป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์.
111.
๑๑๑.
පදුමංවමුඛයස්ස, වාචාචන්දනසීතලං;
මධුතිට්ඨතිජිව්හග්ගෙ, හදයෙසුහලාහලං;
තාදිසංනොපසෙවෙය්ය, තංමිත්තංපරිවජ්ජයෙ.
ผู้ใดมีหน้าเหมือนดอกบัว วาจาเหมือนจันทน์หอมเย็น น้ำผึ้งตั้งอยู่ที่ปลายลิ้น แต่ในใจมีพิษร้าย ไม่พึงคบหาคนเช่นนั้น พึงเว้นมิตรนั้นเสีย.
112.
๑๑๒.
කත්වානකුසලංකම්මං[Pg.41], කත්වාන, කුසලංපුරෙ;
සුඛිතංදුක්ඛිතංහොන්තං, සොබාලොයොනපස්සති.
คนพาลผู้ใดไม่เห็นความที่ตนเป็นผู้สุขหรือทุกข์ เพราะได้ทำกรรมดีหรือกรรมชั่วไว้ก่อน.
113.
๑๑๓.
කාලක්ඛෙපෙනහාපෙති, දානසීලාදිකංජළො;
අථිරංපිථිරංමඤ්ඤෙ, අත්තානංසස්සතීසමං.
คนโง่ย่อมทำให้ทาน ศีล เป็นต้น เสียไปเพราะการผัดเพี้ยน สำคัญแม้สิ่งที่ไม่มั่นคงว่ามั่นคง สำคัญตนว่าเที่ยงเสมอไป.
114.
๑๑๔.
බාලොධපාපකංකත්වා, නතංඡට්ටිතුමුස්සහෙ;
කිංබ්යග්ඝආදිගච්ඡන්තො, පදංමක්ඛෙතුමුස්සහෙ.
คนพาลทำบาปแล้ว ย่อมไม่กล้าทิ้งบาปนั้น เหมือนเสือที่เดินไปแล้ว จะกล้าลบรอยเท้าของตนได้อย่างไร.
115.
๑๑๕.
නිද්ධනොපිචකාමෙති[Pg.42], දුබ්බලොවෙරිකංකරො;
මන්දසත්ථොවිවාදත්ථී, තිවිධංමුළ්හලක්ඛණං.
แม้ไม่มีทรัพย์ก็ปรารถนา แม้อ่อนแอแต่ก็สร้างศัตรู แม้มีปัญญาน้อยแต่ก็ชอบทะเลาะ นี่คือลักษณะของคนหลงสามประการ.
116.
๑๑๖.
අනව්හායංගමයන්තො, අපුච්ඡාබහුභාසකො;
අත්තග්ගුණංපසංසන්ති, තිවිධංහීනලක්ඛණං.
ไปในที่ที่ไม่มีใครเชิญ พูดมากโดยไม่มีใครถาม และสรรเสริญคุณของตนเอง นี่คือลักษณะของคนเลวสามประการ.
117.
๑๑๗.
යථාචුට්ටම්පරාපක්කා, බහිරත්තකමෙවච;
අන්තොකිමිලපූරණො, එවංදුජ්ජනධම්මතා.
เหมือนผลมะเดื่อที่สุกแล้ว ภายนอกดูดี แต่ภายในเต็มไปด้วยหนอน ธรรมชาติของคนชั่วก็เป็นเช่นนั้น.
118.
๑๑๘.
යදූනකංසණතිතං, යංපූරංසන්තමෙවතං;
අඩ්ඪකුම්භුපමොබාලො, යංපූරකුම්භොවපණ්ඩිතො.
สิ่งที่พร่องย่อมมีเสียงดัง สิ่งที่เต็มย่อมเงียบสงบ คนพาลเหมือนหม้อครึ่งเดียว ส่วนบัณฑิตเหมือนหม้อเต็ม.
119.
๑๑๙.
බුධෙහිසාසමානොපි[Pg.43], ඛලොබහුතකෙතවො;
ඝංසියමානොපඞ්ගාරො, නිලමත්තංනිගච්ඡති.
แม้ถูกผู้รู้สั่งสอน คนพาลก็ยังดื้อรั้นมาก เหมือนถ่านที่ถูกขัดถู ก็ยังคงดำอยู่เท่านั้น
120.
๑๒๐.
මුළ්හසිස්සොපදෙසෙන, කුනාරීභරණෙනච;
ඛලසත්තූහිසංයොගා, පණ්ඩිතොප්යවසීදති.
ด้วยการสั่งสอนศิษย์โง่ ด้วยการเลี้ยงดูหญิงชั่ว และด้วยการคบค้ากับศัตรูผู้พาล แม้บัณฑิตก็ย่อมเศร้าหมอง
121.
๑๒๑.
චාරුතාපරදාරාය, ධනංලොකතපත්තියා;
පසුතංසාධුනාසාය, ඛලෙඛලතරාගුණා.
ความงามเพื่อภรรยาผู้อื่น ทรัพย์เพื่อความเดือดร้อนของโลก ความขยันเพื่อทำลายคนดี คุณสมบัติเหล่านี้ในคนพาลย่อมเลวร้ายยิ่งกว่า
122.
๑๒๒.
ඉතොහාසතරංලොකෙ[Pg.44], කිඤ්චිතස්සනවිජ්ජති;
දුජ්ජනොතිචයංආහ, සුජනංදුජ්ජනොසයං.
ในโลกนี้ไม่มีสิ่งใดน่าหัวเราะไปกว่านี้อีกแล้ว คือการที่คนชั่วเองกลับกล่าวหาคนดีว่าเป็นคนชั่ว
123.
๑๒๓.
නවිනාපරවාදෙන, රමන්තිදුජ්ජනාඛලු;
නසාසබ්බරසෙභුත්වා, විනාසුද්ධෙනතුස්සති.
แท้จริงคนพาลย่อมไม่ยินดีหากปราศจากการติเตียนผู้อื่น เหมือนสุนัขที่ได้ลิ้มรสอาหารทุกชนิดแล้ว ก็ยังไม่พอใจหากปราศจากของสกปรก
124.
๑๒๔.
තප්පතෙයාතිසම්බන්ධං, ද්රවංභවත්යවනතං;
මුදුදුජ්ජනචිත්තංන කිංලොහෙනපමීයතෙ.
สิ่งที่ผูกพันกันมากย่อมละลาย สิ่งที่อ่อนนุ่มย่อมงอได้ ไฉนใจของคนพาลจึงไม่ถูกเปรียบกับเหล็กเล่า
125.
๑๒๕.
තස්මාදුජ්ජනසංසග්ගං[Pg.45], ආසිවීසමිවොරගං;
ආරකාපරිවජ්ජෙය්ය, භූතකාමොවිචක්ඛණො.
เพราะฉะนั้น ผู้มีปัญญาผู้ปรารถนาความสุข ควรหลีกเลี่ยงการคบค้ากับคนพาลให้ห่างไกล เหมือนหลีกเลี่ยงงูพิษ
126.
๑๒๖.
දුජ්ජනෙනහිසංසග්ගං, සත්තුතාපිනයුජ්ජති;
තත්තොවඩය්හත්යඞ්ගාරො, සන්තොකාළායතංකරො;
แท้จริง การคบค้ากับคนพาลนั้นไม่สมควรแม้แต่จะเป็นศัตรู ถ่านที่ร้อนย่อมเผาไหม้ ถ่านที่เย็นย่อมทำให้ดำ
127.
๑๒๗.
දුජ්ජනොවජ්ජනීයොව, විජ්ජායාලඞ්කතොපිචෙ;
මණිනාලඞ්කතොසන්තො, සබ්බොකිංනුභයංකරො.
คนพาลควรหลีกเลี่ยง แม้จะประดับด้วยความรู้ก็ตาม งูที่ประดับด้วยแก้วมณี ก็ยังคงเป็นที่น่ากลัวสำหรับทุกคนมิใช่หรือ
128.
๑๒๘.
අග්ගිනොදහතොදායං, සඛාභවතිමාලුතො;
සොඑවදීපංනාසෙති, ඛලෙනත්ථෙවමිත්තතා.
เมื่อไฟเผาไหม้ไม้ ลมย่อมเป็นเพื่อนของไฟ แต่ลมนั้นเองก็ดับตะเกียงได้ มิตรภาพกับคนพาลก็เป็นเช่นนั้น
129.
๑๒๙.
සබ්බොදුට්ඨොඛලොදුට්ඨො[Pg.46], සබ්බාදුට්ඨතරොඛලො;
මන්තොසධෙහිසොසබ්බො, ඛලොකෙනුපසම්මති.
คนพาลนั้นชั่วร้ายยิ่งกว่าบรรดางูพิษทั้งปวง งูเหล่านั้นทั้งหมดสงบได้ด้วยมนต์และยา แต่คนพาลจะสงบได้ด้วยสิ่งใดเล่า
130.
๑๓๐.
හදයට්ඨෙනසුතෙන, ඛලොනෙවසුසීලවා;
මධුනාකොටරට්ඨෙන, නිම්බොකිංමධුරොභවෙ.
คนพาลย่อมไม่เป็นผู้มีศีลดี แม้จะมีสุตะ (ความรู้) อยู่ในใจก็ตาม ต้นสะเดาจะหวานได้หรือด้วยน้ำผึ้งที่อยู่ในโพรง
131.
๑๓๑.
අසතංසම්පයොගෙන, සන්තොපිඅසන්තොභවෙ;
මග්ගොකචවරයුත්තො, උජුම්පිඅසාධුභවෙ.
ด้วยการคบค้ากับคนไม่ดี แม้คนดีก็ย่อมกลายเป็นคนไม่ดีได้ ทางที่เต็มไปด้วยขยะ แม้จะตรง ก็ย่อมไม่น่าเดิน
132.
๑๓๒.
පුතිමච්ඡංකුසග්ගෙන[Pg.47], යොනරොඋපනය්හති;
කුසාපිපුතිංවායන්ති, එවංබාලුපසෙවනා.
ผู้ใดห่อปลาเน่าด้วยปลายหญ้าคา แม้หญ้าคาก็ย่อมมีกลิ่นเหม็นเน่า การคบคนพาลก็เป็นเช่นนั้น
133.
๑๓๓.
බාලංනපස්සෙනසුණෙ, නචබාසෙනසංවසෙ;
බාලෙනාලාපසල්ලාපං, නකරෙනචරොචයෙ.
ไม่ควรเห็นหรือได้ยินคนพาล ไม่ควรอยู่ร่วมกับคนพาล ไม่ควรสนทนาหรือยินดีในการสนทนากับคนพาล
134.
๑๓๔.
අනයංනෙතිදුම්මෙධො, අධුරායනියුඤ්ජති;
දුන්නයොසෙය්යසොහොති, සම්මාවුත්තොපිකුප්පති;
විනයංසොනජානාති, සාධුසෙනඅදස්සනං.
คนโง่ย่อมนำไปสู่ความพินาศ และประกอบในสิ่งที่ไม่ควรทำ เขาย่อมเป็นผู้ถูกนำไปในทางที่ผิด แม้ถูกตักเตือนอย่างถูกต้องก็ยังโกรธ เขาไม่รู้จักวินัย และไม่เห็นคนดี
135.
๑๓๕.
යාවජීවංපිචෙබාලො[Pg.48], පණ්ඩිතංපයිරූපාසි;
නසොධම්මංවිජානාති, දබ්බිසූපරසංයථා.
แม้คนพาลจะคบหาบัณฑิตตลอดชีวิต เขาก็ย่อมไม่เข้าใจธรรมะ เหมือนทัพพีที่ไม่รู้รสแกง
136.
๑๓๖.
ඵලංවෙකදලිංහන්ති, හන්තිවෙළුනළංඵලං;
සක්කාරොකාපුරිසංහන්ති, ගබ්භොඅස්සතරිංයථා.
ผลย่อมฆ่าต้นกล้วย ผลย่อมฆ่าต้นไผ่และต้นอ้อ สักการะย่อมฆ่าคนชั่ว เหมือนลูกในท้องฆ่าแม่ล่อ
137.
๑๓๗.
සුනඛොසුනඛංදිස්වා, දන්තංදස්සෙතිහිංසිතුං;
දුජ්ජනොදුජ්ජනංදිස්වා, රොසයංහිංසමිච්ඡති.
สุนัขเห็นสุนัขตัวอื่น ย่อมแสดงเขี้ยวเพื่อทำร้าย คนพาลเห็นคนพาลด้วยกัน ย่อมโกรธและปรารถนาจะทำร้าย
138.
๑๓๘.
මණ්ඩූකොපිනුක්කොසීහො[Pg.49], සුකරොපිනුක්කොදීපි;
බිලාරොසදිසොබ්යග්ඝො, දුප්පඤ්ඤොපිනපඤ්ඤවා.
กบไม่ใช่สิงโต หมูไม่ใช่เสือดาว แมวไม่เหมือนเสือ และคนโง่ก็ไม่ใช่คนมีปัญญา
139.
๑๓๙.
මණ්ඩූකොපිසීහොවිය,කාකොගණ්හෙපිඤ්ඤෙපිඤ්ඤෙ;
බාලොචපණ්ඩිතොවිය,ධීරොපුච්ඡෙවයෙවයෙ.
กบก็เหมือนสิงโต กาก็ร้องกาๆ คนพาลก็เหมือนบัณฑิต แต่บัณฑิตย่อมไต่ถามซ้ำแล้วซ้ำเล่า
140.
๑๔๐.
කාකොදුට්ඨොසකුණෙසු, ඝරෙදුට්ඨොචමූසිකො;
වානරොචවනෙදුට්ඨො, මනුස්සෙසුචබ්රහ්මණො.
ในหมู่นก กาเป็นสัตว์ชั่วร้าย ในบ้าน หนูเป็นสัตว์ชั่วร้าย ในป่า ลิงเป็นสัตว์ชั่วร้าย ในหมู่มนุษย์ พราหมณ์เป็นคนชั่วร้าย
141.
๑๔๑.
තිණානිභූමිචොදකං[Pg.50], චතුත්ථංවාක්යසුට්ඨුතං;
එතානිහිසතංගෙහෙ, නොඡිජ්ජන්තෙකදාචිපි.
หญ้า ดิน น้ำ และประการที่สี่คือถ้อยคำที่ไพเราะ สิ่งเหล่านี้ย่อมไม่ขาดแคลนในเรือนของคนดีเลย
142.
๑๔๒.
අම්බුංපිවන්තිනොනජ්ජො, රුක්ඛාඛාදන්තිනොඵලං;
මෙඝොකදාචිනොසස්සං, පරත්ථායසතංධනං.
แม่น้ำไม่ดื่มน้ำของตนเอง ต้นไม้ไม่กินผลของตนเอง เมฆไม่เคยกินพืชผลของตนเอง ทรัพย์สมบัติของคนดีก็เพื่อประโยชน์แก่ผู้อื่น
143.
๑๔๓.
ගුණාකුබ්බන්තිදූතත්තං[Pg.51], දූරෙපිවසතංසතං;
කෙටකෙගන්ධමාඝාය, ගච්ඡන්තිභමරාසයං.
คุณธรรมย่อมทำหน้าที่เป็นทูตสำหรับคนดี แม้พวกเขาจะอยู่ห่างไกลก็ตาม ภมรย่อมดมกลิ่นหอมในดอกเกดแล้วบินไปหา
144.
๑๔๔.
ආකිණ්ණොපිඅසබ්භීධ, අසංසට්ඨොවභද්දකො;
බහුනාසන්නජාතෙන, ගච්ඡෙ නඋම්මත්තකෙන.
แม้จะอยู่ท่ามกลางคนไม่ดี ก็ยังดีกว่าที่จะไม่คบค้าด้วย ไม่ควรไปกับคนจำนวนมากที่ไม่ได้สนิทสนม หรือกับคนบ้า
145.
๑๔๕.
පාපමිත්තෙවිවජ්ජෙත්වා, භජෙය්යුත්තමපුග්ගලං;
ඔවාදෙචස්සතිට්ඨෙය්ය, පත්ථන්තොඅචලංසුඛං.
ละเว้นมิตรชั่วแล้ว พึงคบหาบุคคลผู้ประเสริฐ พึงตั้งมั่นอยู่ในโอวาทของท่าน ผู้ปรารถนาความสุขที่ไม่หวั่นไหว
146.
๑๔๖.
යථාචපනසාපක්කා, බහිසණ්ඩකමෙවච;
අන්තොඅමතපූරණො, එවං සුජනධම්මතා.
เหมือนขนุนที่สุกแล้ว แม้ภายนอกจะขรุขระ แต่ภายในเต็มไปด้วยน้ำทิพย์ ธรรมดาของคนดีก็เป็นเช่นนั้น
147.
๑๔๗.
තග්ගරඤ්ජපලාසෙන[Pg.52], යොනරොඋපනය්හති;
පත්තාපිගන්ධංවායන්ති, එවංධීරුපසෙවනා.
ผู้ใดห่อไม้กฤษณาด้วยใบทองกวาว แม้ใบไม้ก็ย่อมมีกลิ่นหอม การคบหาบัณฑิตก็เป็นเช่นนั้น
148.
๑๔๘.
ධීරංපස්සෙසුණෙධීරං, ධීරෙනසහසංවසෙ;
ධීරෙනාලාපසල්ලාපං, තංකරෙතඤ්චරොචයෙ.
พึงเห็นบัณฑิต พึงฟังบัณฑิต พึงอยู่ร่วมกับบัณฑิต พึงสนทนาและยินดีในการสนทนากับบัณฑิต
149.
๑๔๙.
නයංනයති මෙධාවී, අධුරායනයුජ්ජති;
සුනයොසෙය්යසොහොති, සම්මාවුත්තොනකුප්පති;
විනයංසොපජානාති, සාධුතෙනසමාගමො.
ผู้มีปัญญาย่อมนำทาง (แนะนำอุบาย) ย่อมไม่ประกอบในสิ่งที่ไม่ใช่ธุระ (หรือทางที่ไม่ควร) การแนะนำที่ดีเป็นสิ่งที่ประเสริฐ เมื่อถูกกล่าวโดยชอบย่อมไม่โกรธ เขาย่อมรู้แจ้งซึ่งวินัย การสมาคมกับผู้นั้นเป็นความดี
150.
๑๕๐.
අප්පකෙනපිචෙවිඤ්ඤූ[Pg.53], පණ්ඩිතංපයිරූපාසි;
ඛිප්පංධම්මංවිජානාති, ජිව්හාසූපරසංයථා.
แม้เพียงชั่วครู่ หากผู้รู้แจ้งเข้าไปนั่งใกล้บัณฑิต ย่อมรู้ธรรมได้โดยฉับพลัน เหมือนลิ้นรู้รสแกงฉะนั้น
151.
๑๕๑.
බාහුබලඤ්චඅමච්චං, භොගංඅභිජච්චංබලං;
ඉමෙහිචතුබලෙහි, පඤ්ඤාවෙසෙඨතංබලං.
กำลังกาย กำลังอำมาตย์ กำลังโภคทรัพย์ และกำลังคือชาติกำเนิด ด้วยกำลังทั้ง ๔ ประการนี้ กำลังคือปัญญาแลเป็นกำลังที่ประเสริฐที่สุด
152.
๑๕๒.
බලංපක්ඛීනමාකාසො[Pg.54], මච්ඡානංඋදකංබලං;
දුබ්බලස්සබලංරාජා, කුමාරානංරුදංබලං.
อากาศเป็นกำลังของนก น้ำเป็นกำลังของปลา พระราชาเป็นกำลังของคนอ่อนแอ และการร้องไห้เป็นกำลังของเด็ก
153.
๑๕๓.
බලංචන්දොබලංසූරො, බලංසමණබ්රහ්මණා;
බලංවෙලංසමුද්දස්ස, බලංතිබලමිත්ථියා.
พระจันทร์เป็นกำลัง พระอาทิตย์เป็นกำลัง สมณพราหมณ์เป็นกำลัง ฝั่งเป็นกำลังของมหาสมุทร และกำลัง ๓ ประการเป็นกำลังของสตรี
154.
๑๕๔.
සපාදානංබලංසීහො, තතොපුළුවකොබලං;
තතොකිප්පිලිකොනරො, රාජාසබ්බෙසමන්තතො.
ราชสีห์เป็นกำลังของสัตว์มีเท้าทั้งหลาย ถัดมาหนอนเป็นกำลัง ถัดมามดและมนุษย์เป็นกำลัง และพระราชาเป็นกำลังของคนทั้งปวงโดยรอบ
155.
๑๕๕.
ගතිමිගානංපවනං, ආකාසොපක්ඛිනංගති;
විරාගොගතිධම්මානං, නිබ්බානාරහතංගති.
ป่าเป็นที่ไปของเนื้อ อากาศเป็นที่ไปของนก วิราคะเป็นที่ไปของธรรมทั้งหลาย และนิพพานเป็นที่ไปของพระอรหันต์
156.
๑๕๖.
චරෙය්යකුලජංපඤ්ඤො[Pg.55], විරූපමවිකඤ්ඤකං;
හීනායපිසුරූපාය, විවාහසදිසංකරෙ.
ผู้มีปัญญาพึงรับหญิงผู้เกิดในตระกูลดีมาดูแล แม้จะมีรูปไม่งามก็ตาม แต่การแต่งงานนั้นควรทำกับผู้ที่มีฐานะเสมอกัน แม้หญิงนั้นจะเกิดในตระกูลต่ำแต่มีรูปงามก็ตาม
157.
๑๕๗.
සාමාමිගක්ඛීසුකෙසී, තනුමජ්ඣිමදන්තවා;
දස්සනීයාමුඛවණ්ණා, ගම්භීරනාභිවාචකා;
සුසීලාවායමතිච, හීනකුලංපිවාහයෙ.
หญิงที่มีผิวนวล (หรือดำแดง) มีดวงตาดั่งตาเนื้อ มีผมงาม มีเอวบาง มีฟันเรียบงาม มีผิวพรรณหน้าตาน่าชม มีสะดือลึก มีวาจาไพเราะ มีศีลดี และมีความเพียร แม้เกิดในตระกูลต่ำ ก็พึงรับมาแต่งงานด้วย
158.
๑๕๘.
සුත්තොමාතාවභොජෙසි[Pg.56], භරණෙසුචධාතියො;
කම්මෙසුසකපන්ති ච, කතකම්මෙසුධාතිනං.
หญิงใดเลี้ยงดู (สามี) ดุจมารดา เป็นดั่งนางนมในการบำรุงเลี้ยง เป็นดั่งคนรับใช้ในกิจการงานทั้งหลาย และในบรรดากิจที่นางนมพึงกระทำ
159.
๑๕๙.
ධම්මෙසුපතිට්ඨානිච්චං, සයනෙසුචවණ්ණිභා;
කුලෙසුභාතරංවාචී, යානාරීසෙට්ඨසම්මතා.
หญิงใดตั้งมั่นอยู่ในธรรมเป็นนิตย์ มีรูปโฉมงดงามในยามพักผ่อน มีวาจาไพเราะดุจพี่น้องในหมู่ญาติ หญิงนั้นย่อมได้รับการยกย่องว่าประเสริฐ
160.
๑๖๐.
යොනංභරතිසබ්බදා[Pg.57], නිච්චංආතාපිඋස්සුකො;
සබ්බකාමහරංපොසං, භත්තාරංනාතිමඤ්ඤති.
สามีใดเลี้ยงดูนางอยู่เป็นนิตย์ มีความเพียรพยายามและขวนขวายอยู่เสมอ หญิงนั้นย่อมไม่ดูหมิ่นสามีผู้บำรุงความปรารถนาทั้งปวงให้แก่ตน
161.
๑๖๑.
නචාපිස්වත්ථිභත්තාරං, ඉච්ඡාචාරෙනරොසයෙ;
භත්තුචගරුනොසබ්බෙ, පතිපූජෙතිපණ්ඩිතා.
และไม่พึงทำให้สามีผู้เป็นที่พึ่งต้องโกรธเคืองด้วยการประพฤติตามใจตน หญิงผู้ฉลาดย่อมแสดงความเคารพต่อสามีและบุคคลที่สามีเคารพทั้งปวง
162.
๑๖๒.
උට්ඨාහිකාඅනලස්සා, සඞ්ගාහිකාපරිජනෙ;
භත්තුමනාපංචරති, සම්භතමනුරක්ඛති.
เป็นผู้ขยัน ไม่เกียจคร้าน สงเคราะห์คนรอบข้าง ประพฤติสิ่งที่พอใจแก่สามี และรักษาทรัพย์ที่สามีหามาได้
163.
๑๖๓.
එවංවත්තතියානාරී, භත්තුඡන්දවසානුගා;
මනාපානාමතෙදෙවා, යත්ථසාඋපපජ්ජති.
หญิงใดประพฤติเช่นนี้ ย่อมเป็นผู้คล้อยตามความพอใจของสามี นางย่อมไปเกิดในหมู่เทพเจ้าชื่อว่า 'มนาปะ'
164.
๑๖๔.
ඉත්ථියෙකච්චියොවාපි[Pg.58], සෙය්යාවුත්තාවමුනිනා;
භණ්ඩානංඋත්තමාඉත්ථී, අග්ගුපට්ඨායිකාතිපි.
แม้สตรีบางคนพระมุนีก็ตรัสว่าประเสริฐ (กว่าบุรุษ) สตรีเป็นเลิศในบรรดาสิ่งของเครื่องใช้ และเป็นยอดแห่งผู้ปรนนิบัติ
165.
๑๖๕.
මාතරාධීතරාවාපි, භගිනියාවිචක්ඛණො;
නවිවිත්තාසනෙමන්තෙ, නාරීමායාවිනීනනු.
ผู้ฉลาดไม่พึงนั่งในที่ลับตากับมารดา ธิดา หรือพี่สาวน้องสาว เพราะสตรีเป็นผู้มีมายามากมิใช่หรือ
166.
๑๖๖.
විජ්ජුතානඤ්චලොලත්තං, සත්ථානඤ්චාතිතික්ඛණං;
සිඞ්ඝතංවායුතෙජානං, අනුකුබ්බන්තිනාරියො.
สตรีทั้งหลายย่อมประพฤติตามความโลเลของสายฟ้า ความคมกล้าของศัสตรา และความรวดเร็วรุนแรงของลมและไฟ
167.
๑๖๗.
දිගුණොථීනමාහාරො[Pg.59],බුද්ධිචාපිචතුග්ගුණො;
ඡගුණොහොතිවායාමො,කාමොත්වට්ඨගුණොභවෙ.
สตรีมีอาหาร (ความอยากกิน) เป็น ๒ เท่า มีปัญญาเป็น ๔ เท่า มีความเพียรเป็น ๖ เท่า และมีความกำหนัดเป็น ๘ เท่า
168.
๑๖๘.
එකමෙකායඉත්ථියා, අට්ඨඅට්ඨපතිනොසියුං;
සූරොචපලවන්තොච, සබ්බකාමරසාහරා;
කරෙය්යනවමෙඡන්දං, උන්නත්තාහිනපූරති.
แม้สตรีคนหนึ่งจะมีสามีถึง ๘ คน ซึ่งล้วนแต่เป็นผู้กล้าหาญ มีกำลัง และคอยปรนเปรอความใคร่และรสสัมผัสทั้งปวงให้ นางก็ยังพึงพอใจในคนที่ ๙ อีก เพราะความอยากของนางนั้นไม่รู้จักเต็ม
169.
๑๖๙.
විවාදසීලීඋස්සුයා[Pg.60], පස්සන්තතණ්හිකාගතා;
අමිතාභුඤ්ජනානිද්දා, සතංපුත්තංපිතංජහෙ.
หญิงที่มีปกติชอบทะเลาะ ริษยา เห็นอะไรก็อยากได้ กินมาก นอนมาก ย่อมละทิ้งบุตรและสามี (หรือบิดา) ได้แม้ตั้งร้อยคน
170.
๑๗๐.
ලපන්තීසද්ධිමඤ්ඤෙන, පස්සන්තඤ්ඤංසවිබ්භමා;
චිත්තකංචින්තයන්තඤ්ඤං, නාරීනංනාමකොපියො.
หญิงทั้งหลายพูดคุยกับชายหนึ่ง มองชายอีกคนหนึ่งด้วยกิริยาเยื้องกราย และคิดถึงชายอีกคนหนึ่งในใจ ใครเล่าจะเป็นที่รัก (ที่แท้จริง) ของสตรีทั้งหลาย
171.
๑๗๑.
ගණ්හෙය්යවාතංජාලෙන, සාගරමෙකපාණිනා;
ඔසිඤ්චෙය්යචතාළෙන, සකෙනජනයෙරවං;
පමාදාසුවිසජ්ජෙය්ය, ඉත්ථියෙසාවධම්මතා.
การจับลมด้วยตาข่าย การตักมหาสมุทรด้วยฝ่ามือเดียว หรือการทำให้เกิดเสียงดังด้วยฝ่ามือข้างเดียว ยังทำได้ง่ายกว่าการทำให้สตรีละจากความประมาท นี่คือธรรมดาของสตรี
172.
๑๗๒.
ජිව්හාසහස්සිකොයොහි[Pg.61], ජීවෙවස්සසතංනරො;
තෙනනිකම්මුනාවුත්තො, ථිදොසොකිංඛයංගතො.
แม้บุรุษจะมีลิ้นตั้งพันลิ้น และมีอายุยืนยาวถึงร้อยปี หากเขาจะกล่าวถึงโทษของสตรีตลอดเวลานั้น โทษของสตรีจะสิ้นสุดลงได้อย่างไร
173.
๑๗๓.
පඤ්චඨානානිසම්පස්සං[Pg.62], පුත්තමිච්ඡන්තිපණ්ඩිතා;
භතොවානොභරිස්සති, කිච්චංවානොකරිස්සති.
บัณฑิตเมื่อพิจารณาเห็นฐานะ ๕ ประการ จึงปรารถนาบุตร คือ (๑) บุตรที่เราเลี้ยงมาแล้วจักเลี้ยงตอบเรา (๒) บุตรจักช่วยทำกิจการงานของเรา
174.
๑๗๔.
කුලවංසොචිරංතිට්ඨෙ, දායජ්ජංපතිපජ්ජති;
අථවාපනපෙතානං, දක්ඛිණානුපදස්සති.
(๓) วงศ์ตระกูลจักดำรงอยู่ได้นาน (๔) บุตรจักเป็นผู้รับมรดก และ (๕) เมื่อเราล่วงลับไปแล้ว บุตรจักบำเพ็ญทักษิณาทานอุทิศให้
175.
๑๗๕.
අතිජාතමනුජාතං, පුත්තමිච්ඡන්තිපණ්ඩිතා;
අවජාතංනඉච්ඡන්ති, යොහොතිකුලඡින්නකො.
บัณฑิตย่อมปรารถนาอภิชาตบุตร (บุตรที่ดีกว่าบิดามารดา) หรืออนุชาตบุตร (บุตรที่เสมอด้วยบิดามารดา) ไม่ปรารถนาอวชาตบุตร (บุตรที่เลวกว่าบิดามารดา) ผู้เป็นคนทำลายวงศ์ตระกูล
176.
๑๗๖.
එකූදරසමුප්පන්නා, නභවන්තිසමස්සමා;
නානාවණ්ණානානාචරා, යථාබදරකණ්ඩකා.
คนที่เกิดจากท้องเดียวกัน ย่อมไม่เหมือนกันเสียทั้งหมด ย่อมมีผิวพรรณและจริยาต่างกันไป เหมือนหนามของต้นพุทราฉะนั้น
177.
๑๗๗.
අදම්මෙබහවොදොසෙ[Pg.63], දම්මෙතුබහවොගුණෙ;
තස්මාපුත්තඤ්චසිස්සඤ්ච, දම්මකාලෙවදම්මයෙ.
ในบุคคลที่ไม่ได้รับการฝึกย่อมมีโทษมาก ส่วนในบุคคลที่ได้รับการฝึกแล้วย่อมมีคุณมาก เพราะฉะนั้น พึงฝึกสอนบุตรและศิษย์ในเวลาที่ควรฝึก
178.
๑๗๘.
ඔවාදෙය්යානුසාසෙය්ය,අසප්පායානිවාරයෙ;
දන්තොහියොපියොහොති,අදන්තොහොතිඅප්පියො.
พึงโอวาท พึงสั่งสอน และพึงห้ามจากสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์ เพราะผู้ที่ได้รับการฝึกแล้วย่อมเป็นที่รัก ส่วนผู้ที่ยังไม่ได้ฝึกย่อมไม่เป็นที่รัก
179.
๑๗๙.
පුත්තංවාභාතරංදුට්ඨං, අනුසාසෙය්යනොජහෙ;
කිංනුඡෙජ්ජංහත්ථපාදං, ලිත්තඅසුචිනාසියා.
ไม่พึงทอดทิ้งบุตรหรือพี่น้องที่ประพฤติชั่ว พึงสั่งสอนเขา ใครเล่าจะพึงตัดมือหรือเท้าทิ้งเพียงเพราะเปื้อนสิ่งไม่สะอาด
180.
๑๘๐.
අන්තොජාතොධනක්කිතො[Pg.64], දාසබ්යොපගතොසයං;
දාසාකරමරානිතො, ඉච්චෙවංචතුධාසියුං.
ทาสมี ๔ ประเภท คือ ทาสที่เกิดในเรือน ทาสที่ซื้อมาด้วยทรัพย์ ทาสที่ยอมตนเข้าเป็นเอง และทาสที่ถูกนำมาเป็นเชลย
181.
๑๘๑.
දාසාපඤ්චෙවචොරය්ය, සඛඤාතත්තසදිසා;
තථාවිඤ්ඤූහිවිඤ්ඤෙය්ය, මිත්තාදාරාචබන්ධවා.
ทาส สหาย มิตร ภรรยา และญาติ ทั้ง ๕ นี้ บัณฑิตพึงทราบว่าเป็นผู้เสมอด้วยตน
182.
๑๘๒.
දුට්ඨදාරෙනඅමිත්යා[Pg.65], දාසොචුත්තරවාචකො;
සසප්පෙචඝරෙවාසො, මච්චුමෙවනසංසයො.
การอยู่ร่วมกับภรรยาชั่วร้าย มิตรที่เป็นศัตรู และทาสที่พูดจาโต้เถียง ย่อมเหมือนกับการอยู่ในเรือนที่มีงูพิษ ไม่ต้องสงสัยเลยว่านั่นคือความตาย
183.
๑๘๓.
යසංලාභංපත්ථයන්තං, නරංවජ්ජන්තිදූරතො;
තස්මාඅනපෙක්ඛිත්වාන, තංමග්ගංමග්ගයෙබුධො.
ชนทั้งหลายย่อมหลีกเลี่ยงนรชนผู้ปรารถนายศและลาภเสียแต่ไกล เพราะฉะนั้น บัณฑิตไม่พึงอาลัยในทางนั้น พึงแสวงหาทางที่ควร
184.
๑๘๔.
ඛලංසාලංපසුංඛෙත්තං[Pg.66], ගන්තාචස්සඅභික්ඛණං;
මිතංධඤ්ඤංනිධාපෙය්ය, මිතඤ්චපාචයෙඝරෙ.
พึงไปที่ลานข้าว ยุ้งฉาง สัตว์เลี้ยง และไร่นาบ่อยๆ พึงเก็บข้าวเปลือกไว้ให้พอประมาณ และพึงหุงข้าวในเรือนให้พอประมาณ
185.
๑๘๕.
අඤ්ජනානංඛයංදිස්වා, වම්මිකානඤ්චසඤ්චයං;
මධූනඤ්චසමාහාරං, පණ්ඩිතොඝරමාවසෙ.
บัณฑิตพึงครองเรือน โดยพึงเห็นความสิ้นไปแห่งยาหยอดตา การก่อตัวขึ้นของจอมปลวก และการรวบรวมน้ำผึ้ง
186.
๑๘๖.
සයංආයංවයංජඤ්ඤා, සයංජඤ්ඤාකතාකතං;
නිග්ගණ්හෙනිග්ගණ්හාරහං, පග්ගණ්හෙපග්ගණ්හාරහං.
พึงรู้รายรับรายจ่ายด้วยตนเอง พึงรู้การที่ทำแล้วและยังไม่ได้ทำด้วยตนเอง พึงข่มผู้ที่ควรข่ม พึงยกย่องผู้ที่ควรยกย่อง
187.
๑๘๗.
එකයාමොනරාධිප්පො[Pg.67],ද්වියාමොපණ්ඩිතොනරො;
තයොයාමොඝරාවාසොච,චතුයාමොචදුග්ගතො.
พระราชา (หลับ) หนึ่งยาม บัณฑิตสองยาม คฤหัสถ์สามยาม และคนเข็ญใจสี่ยาม
188.
๑๘๘.
යොචබන්ධුහිතෙයුත්තො,සොපිතායොචපොසකො;
තංමිත්තංයත්ථවිසාසො,භරියායත්ථනිබ්බුති.
ผู้ใดประกอบประโยชน์เกื้อกูล ผู้นั้นคือญาติ ผู้ใดเลี้ยงดู ผู้นั้นคือบิดา มิตรคือผู้ที่ไว้วางใจได้ ภรรยาคือผู้ที่อยู่ด้วยแล้วมีความสงบใจ
189.
๑๘๙.
සද්ධාපෙමෙසුසන්තෙසු, නගණෙමාසකංසතං;
සද්ධාපෙමෙඅසන්තෙසු, මාසකංපිසතංගණෙ.
เมื่อมีความศรัทธาและความรัก ย่อมไม่นับเงินร้อยมาสก (ว่ามาก) แต่เมื่อไม่มีความศรัทธาและความรัก แม้มาสกเดียวก็ยังนับว่าเป็นร้อย
190.
๑๙๐.
යාචකොඅපියොහොති[Pg.68], යාචංඅදදමප්පියං;
තස්මාසෙට්ඨනරොලොකෙ, ධනංසිප්පංපරිග්ගහෙ.
ผู้ขอย่อมไม่เป็นที่รัก ผู้ไม่ให้สิ่งที่ขอก็ไม่เป็นที่รัก เพราะฉะนั้น นรชนผู้ประเสริฐในโลก พึงแสวงหาทรัพย์และวิชาความรู้ไว้
191.
๑๙๑.
සබ්බදාපිධනංරක්ඛෙ, දාරංරක්ඛෙධනංපිච;
දාරංධනඤ්චඅත්තානං, රක්ඛායෙවසදාභවෙ.
พึงรักษาทรัพย์ไว้เสมอ พึงรักษาภรรยาแม้ด้วยทรัพย์ และพึงรักษาตนเองแม้ต้องสละทั้งภรรยาและทรัพย์
192.
๑๙๒.
නසාධාරණදාරස්ස, නභුඤ්ජෙසාදුමෙකකො;
නසෙවෙලොකායතිකං, නෙතංපඤ්ඤායවඩ්ඪනං.
ไม่พึงมีภรรยาร่วมกับผู้อื่น ไม่พึงบริโภคอาหารอร่อยแต่ผู้เดียว ไม่พึงคบหาพวกโลกายตะ เพราะสิ่งนั้นไม่เป็นเครื่องเพิ่มพูนปัญญา
193.
๑๙๓.
සීලවාවත්තසම්පන්නො[Pg.69], අප්පමත්තොවිචක්ඛණො;
නිවාතවුත්තිඅථද්ධො, සූරතොසඛිලොමුදු.
ผู้มีศีล สมบูรณ์ด้วยวัตร ไม่ประมาท มีปัญญาพิจารณา มีความประพฤติอ่อนน้อม ไม่ดื้อรั้น เป็นผู้สงบเสงี่ยม มีวาจาอ่อนหวาน และอ่อนโยน
194.
๑๙๔.
සඞ්ගහෙතාවමිත්තානං, සංවිභාගීවිජානවා;
තප්පෙය්යඅන්නපානෙන, සදාසමණබ්රහ්මණා.
พึงสงเคราะห์มิตร เป็นผู้รู้จักแบ่งปัน เป็นผู้รู้แจ้ง พึงให้อิ่มหนำด้วยข้าวและน้ำแก่สมณพราหมณ์เสมอ
195.
๑๙๕.
ධම්මකාමොසුතද්ධරො, භවෙය්යපරිපුච්ඡාකො;
සක්කච්චංපයිරූපාසෙ, සීලවන්තෙබහුස්සුතෙ.
พึงเป็นผู้ใคร่ธรรม ทรงสุตะ พึงเป็นผู้สอบถาม พึงเข้าไปหาผู้มีศีลและผู้เป็นพหูสูตด้วยความเคารพ
196.
๑๙๖.
පුබ්බසිරොසිමෙධාවී[Pg.70], දීඝායුදක්ඛිණංසිරො;
පච්ඡිමොචිත්තසන්තොසි, මරණංඋත්තරොභවෙ.
ผู้มีปัญญาพึงนอนหันศีรษะไปทางทิศตะวันออก ผู้มีอายุยืนพึงนอนหันศีรษะไปทางทิศใต้ ผู้มีความสุขทางใจพึงนอนหันศีรษะไปทางทิศตะวันตก ความตายย่อมมีแก่ผู้หันศีรษะไปทางทิศเหนือ
197.
๑๙๗.
ආයුමාපාචිනංමූඛං, ධනවාදක්ඛිණංභවෙ;
පච්ඡිමංයසසීභුඤ්ජෙ, නොභුඤ්ජෙඋත්තරංමුඛං;
ผู้ปรารถนาอายุพึงหันหน้าไปทางทิศตะวันออก ผู้ปรารถนาทรัพย์พึงหันหน้าไปทางทิศใต้ ผู้ปรารถนายศพึงบริโภคโดยหันหน้าไปทางทิศตะวันตก ไม่พึงบริโภคโดยหันหน้าไปทางทิศเหนือ
198.
๑๙๘.
භුත්වානිසීදනංථූලං, තිට්ඨන්තොබලවඩ්ඪනො;
ආයුමාචඞ්කමොසියා, ධාවන්තොරොගවජ්ජිතො.
การนั่งหลังจากกินอาหารทำให้อ้วน การยืนเพิ่มกำลัง การเดินทำให้อายุยืน การวิ่งทำให้ปราศจากโรค
199.
๑๙๙.
යොචසිතඤ්චඋණ්හඤ්ච[Pg.71], තිණාභිය්යොනමඤ්ඤති;
කරංපුරිසකිච්චානි, සොසුඛානවිහායති.
ผู้ใดไม่สำคัญความหนาวและความร้อนว่ายิ่งไปกว่าหญ้า เมื่อกระทำกิจของบุรุษอยู่ ผู้นั้นย่อมไม่เสื่อมจากความสุข
200.
๒๐๐.
විසම්හාමතමාදෙය්ය, අසුද්ධම්හාපිකඤ්චනං;
නීචම්හාප්යුත්තමොවිජ්ජං, රතනථිංපිදුක්කුලා.
พึงถือเอาอมฤตแม้จากยาพิษ พึงถือเอาทองคำแม้จากของไม่สะอาด พึงถือเอาวิชาอันสูงสุดแม้จากคนต่ำต้อย และพึงถือเอาอิตถีรัตนะแม้จากตระกูลต่ำ
201.
๒๐๑.
ගුය්හමත්ථමසම්බුද්ධං, සම්බොධයතියොනරො;
මන්තභෙදභයාතස්ස, දාසභූතොතිතික්ඛති.
นรชนใดเปิดเผยความลับที่ยังไม่ถูกเปิดเผย เพราะกลัวความลับจะแตก เขาจึงต้องอดทนยอมเป็นทาส
202.
๒๐๒.
අඤ්ඤාතවාසවසතා, ජාතවෙදසමෙනපි;
ඛමිතබ්බංසපඤ්ඤෙන, අපිදාසස්සතජ්ජිතං.
เมื่อต้องอยู่ในที่ที่ไม่มีใครรู้จัก แม้จะเป็นผู้มีเดชดังไฟ ผู้มีปัญญาก็พึงอดทนต่อคำขู่ตะคอกแม้ของทาส
203.
๒๐๓.
ධනධඤ්ඤපයොගෙසු[Pg.72], තථාවිජ්ජාගමෙසුච;
දූතෙචබ්යාහාරෙසු, චත්තොලජ්ජංසදාභවෙ.
ในการใช้สอยทรัพย์และข้าวเปลือก ในการแสวงหาวิชาความรู้ ในการเป็นทูต และในการเจรจา พึงละความละอายเสียเสมอ
204.
๒๐๔.
නහිකොචිකතෙකිච්චෙ, කත්තාරංසමපෙක්ඛතෙ;
තස්මාසබ්බානිකම්මානි, සාවසෙසානිකාරයෙ.
เมื่อกิจสำเร็จแล้ว ย่อมไม่มีใครเหลียวแลผู้ทำ เพราะฉะนั้น พึงทำกิจทั้งปวงให้ยังเหลือส่วนที่ต้องทำอยู่บ้าง
205.
๒๐๕.
උපකාරංහිතෙනෙව, සත්තුනාසත්තුමුද්ධරෙ;
පාදලග්ගංකරට්ඨෙන, කණ්ඩකෙනෙවකණ්ඩකං.
พึงกำจัดศัตรูด้วยศัตรูที่ตนเคยทำคุณให้ เหมือนถอนหนามที่ติดเท้าด้วยหนามที่ถือไว้ในมือ
206.
๒๐๖.
නමෙනමන්තස්සභජෙභජන්තං[Pg.73],කිච්චානිකුබ්බස්සකරෙය්යකිච්චං;
නානත්ථකාමස්සකරෙය්යඅත්ථං,අසම්භජන්තංපිනසම්භජෙය්ය.
พึงนอบน้อมต่อผู้ที่นอบน้อม พึงคบหาผู้ที่คบหา พึงทำกิจแก่ผู้ที่ทำกิจให้ ไม่พึงทำประโยชน์แก่ผู้ที่ไม่ปรารถนาประโยชน์ และไม่พึงคบหาผู้ที่ไม่คบหา
207.
๒๐๗.
වජෙචජන්තිසිනෙහාකිරියා,අපෙමචිත්තෙන නසම්භජෙය්ය;
දිජොවදුමංඛිණඵලංඤත්වා,අඤ්ඤංඅපෙක්ඛෙය්යමහාහිලොකො.
พึงละผู้ที่ละทิ้งความรักและการกระทำเสีย ไม่พึงคบหาด้วยจิตที่ปราศจากความรัก นกเมื่อรู้ว่าต้นไม้สิ้นผลแล้ว ย่อมแสวงหาต้นไม้อื่น เพราะโลกนี้กว้างใหญ่
208.
๒๐๘.
චජෙඑකංකුලස්සත්ථං, ගාමස්සත්ථංකුලංචජෙ,ගාමංජනපදස්සත්ථං, අත්තත්ථංපථවිංචජෙ.
พึงสละคนคนเดียวเพื่อประโยชน์ของตระกูล พึงสละตระกูลเพื่อประโยชน์ของหมู่บ้าน พึงสละหมู่บ้านเพื่อประโยชน์ของชนบท และพึงสละแผ่นดินเพื่อประโยชน์ของตน
209.
๒๐๙.
ධනංචජෙඅඞ්ගංවරස්සහෙතු[Pg.74],අඞ්ගංචජෙජීවිතංරක්ඛමානො;
ධනංඅඞ්ගංජීවිතඤ්චාපිසබ්බං,චජෙනරොධම්මමනුස්සරන්තො.
คนพึงสละทรัพย์เพื่อรักษาอวัยวะอันประเสริฐ พึงสละอวัยวะเพื่อรักษาชีวิต เมื่อระลึกถึงธรรม พึงสละเสียทั้งหมด ทั้งทรัพย์ อวัยวะ และชีวิต
210.
๒๑๐.
අහාගච්ඡන්තිහායන්තා, සත්තානමිහජීවිතං;
තස්මාහිමාපමත්තතං, ගච්ඡන්තුජිනසාසනෙ.
วันคืนล่วงไป ชีวิตของสัตว์ทั้งหลายในโลกนี้ย่อมเสื่อมไป เพราะฉะนั้น อย่าประมาทในพระศาสนาของพระชินเจ้าเลย
211.
๒๑๑.
එතෙසිය්යොසමායන්ති[Pg.75], සන්තිතෙසංනජීරති;
යොඅධිප්පන්නංසහති, යොචජානාතිදෙසනං.
ผู้ใดอดทนต่อสิ่งที่ครอบงำได้ และผู้ใดรู้คำสอน ผู้นั้นย่อมเข้าถึงความสงบ ความสงบของผู้นั้นย่อมไม่เสื่อมสลาย
212.
๒๑๒.
අග්ගිආපොඉත්ථීමුළ්හො, සප්පොරාජකුලානිච;
පයතනොවගන්තබ්බො, මච්චුපාණහරානිති.
ไฟ น้ำ สตรี คนโง่ งู และราชตระกูล พึงเข้าไปหาด้วยความระมัดระวัง เพราะสิ่งเหล่านี้อาจนำความตายมาให้
213.
๒๑๓.
සත්ථංසුනිච්ඡිතමපීතිවිචින්තනීයං,සාරාධිතොප්යවනිපොපරිසඞ්කනීයො;
හත්ථඞ්ගතාපියුවතීපරිරක්ඛනීයා,සත්ථාවනීපයුවතීසුකුතොවසීතං.
แม้ศาสตราที่ลับคมดีแล้วก็ควรพิจารณาให้ดี แม้พระราชาที่บำรุงดีแล้วก็ควรระแวง แม้หญิงสาวที่อยู่ในมือแล้วก็ควรระวัง ศาสตรา พระราชา และหญิงสาว จะควบคุมให้มั่นคงได้อย่างไร
214.
๒๑๔.
උස්සාහොරිපුවමිත්තං[Pg.76], අලසොමිත්තංවරිපු,විසංවියාමතංවිජ්ජා, පමාදොඅමතංවිසං.
ความเพียรเป็นมิตร ความเกียจคร้านเป็นศัตรู วิชาเป็นเหมือนอมฤตธรรม ความประมาทเป็นเหมือนยาพิษต่ออมฤตธรรม
215.
๒๑๕.
වහෙඅමිත්තංඛන්ධෙන, යාවකාලෙඅනාගතෙ;
තමෙවආගතෙකාලෙ, භින්දෙකුම්භංවසිලායං.
พึงแบกศัตรูไว้บนบ่าตราบเท่าที่เวลายังมาไม่ถึง แต่เมื่อถึงเวลาแล้ว พึงทุบศัตรูนั้นเสีย เหมือนทุบหม้อดินบนก้อนหิน
216.
๒๑๖.
සිඞ්ගිංපඤ්ඤාසහත්ථෙන[Pg.77], සතෙනවාහනංචජෙ;
හත්ථීනන්තුසහස්සෙන, දෙසචජ්ජෙනදුජ්ජනං.
พึงเว้นสัตว์มีเขาในระยะ ๕๐ ศอก พึงเว้นพาหนะในระยะ ๑๐๐ ศอก พึงเว้นช้างในระยะ ๑,๐๐๐ ศอก แต่พึงเว้นคนชั่วด้วยการละทิ้งถิ่นที่อยู่นั้นเสีย
217.
๒๑๗.
පච්චක්ඛෙගරවොසංසෙ, පරොක්ඛෙමිත්තබන්ධවෙ;
කම්මන්තෙචදාසභච්චෙ, පුත්තදාරෙසංසෙමතෙ.
พึงสรรเสริญครูอาจารย์ต่อหน้า พึงสรรเสริญมิตรและญาติลับหลัง พึงสรรเสริญทาสและคนรับใช้เมื่อการงานเสร็จสิ้น พึงสรรเสริญบุตรและภรรยาเมื่อสิ้นชีวิต
218.
๒๑๘.
සිනෙසිප්පංසිනෙධනං, සිනෙපබ්බතමාරුහෙ;
සිනෙකාමොචකොධොච, ඉමෙපඤ්චසිනෙසිනෙ.
พึงเรียนศิลปะทีละน้อย พึงสะสมทรัพย์ทีละน้อย พึงขึ้นภูเขทีละน้อย พึงละกามและโทสะทีละน้อย สิ่งทั้งห้านี้พึงทำไปทีละน้อย
219.
๒๑๙.
සතංචක්ඛුසතංකණ්ණා[Pg.78], නායකස්සසුතොසදා;
තථාපිඅන්ධබධිරො, එසානායකධම්මතා.
ผู้นำย่อมมีตานับร้อย มีหูนับร้อย ได้ยินได้ฟังอยู่เสมอ ถึงกระนั้นก็ยังทำเป็นเหมือนคนตาบอดและหูหนวก นี่คือธรรมดาของผู้นำ
220.
๒๒๐.
බහූනංඅප්පසාරානං, සාමග්ගියාතිදුජ්ජයො;
තිණෙනවට්ටතෙරජ්ජු, තෙනනාගොපිබන්ධතෙ.
แม้สิ่งที่ไม่มีแก่นสารจำนวนมาก หากมีความสามัคคีกันก็ยากที่จะเอาชนะได้ เหมือนหญ้าที่นำมาฟั่นเป็นเชือก ย่อมสามารถผูกมัดแม้กระทั่งช้างได้
221.
๒๒๑.
උප්පජ්ජතෙසචෙකොධො, ආවජ්ජෙකකචූපමං;
උප්පජ්ජතෙරසෙතණ්හා, පුත්තමංසූපමංසරෙ.
หากความโกรธเกิดขึ้น พึงพิจารณาอุปมาด้วยเลื่อย หากความทะยานอยากในรสเกิดขึ้น พึงระลึกถึงอุปมาด้วยการบริโภคเนื้อบุตร
222.
๒๒๒.
දානංසිනෙහභෙසජ්ජං, මච්ඡෙරංදොසනොසධං;
දානංයසස්සිභෙසජ්ජං, මච්ඡෙරංකප්පනොසධං.
ทานเป็นยาบำรุงความรัก ความตระหนี่เป็นยาพอกพูนโทษ ทานเป็นยาบำรุงยศ ความตระหนี่เป็นยาแห่งความเสื่อมสิ้น
223.
๒๒๓.
ධනමිච්ඡෙවණිජ්ජෙය්ය[Pg.79], සිප්පමිච්ඡෙබහුස්සුතෙ;
පුත්තමිච්ඡෙනාරිකඤ්ඤෙ, රාජාමච්චංඉච්ඡාගතෙ.
ผู้ปรารถนาทรัพย์พึงทำการค้า ผู้ปรารถนาศิลปวิทยาพึงเป็นพหูสูต ผู้ปรารถนาบุตรพึงหาหญิงสาวมาเป็นภรรยา ผู้ปรารถนาเป็นข้าราชการพึงเข้าหาพระราชา
224.
๒๒๔.
මහන්තංවට්ටරුක්ඛාදිං, ඛුද්දබීජංබහුප්ඵලං;
සක්ඛිංකත්වාඋදික්ඛෙය්ය, පුඤ්ඤපාපංකරොනරො.
เมื่อคนจะทำบุญหรือบาป พึงพิจารณาดูต้นไทรเป็นพยาน ซึ่งมีเมล็ดเล็กแต่ให้ผลมหาศาล
225.
๒๒๕.
ගරුකාතබ්බපොසෙසු, නීචවුත්තිංකරොතියො;
නීචත්තංසොපහන්ත්වාන, උත්තමත්ථෙපතිට්ඨති.
ผู้ใดประพฤติตนอ่อนน้อมต่อบุคคลที่ควรเคารพ ผู้นั้นย่อมขจัดความต่ำต้อยของตนเสียได้ และตั้งมั่นอยู่ในประโยชน์อันสูงสุด
226.
๒๒๖.
උත්තමංපණිපාතෙන[Pg.80], සූරංභෙදෙනවිජයෙ;
හීනමප්පපදානෙන, වික්කමෙනසමංජයෙ.
พึงชนะคนผู้ประเสริฐด้วยการนอบน้อม พึงชนะคนกล้าด้วยการทำให้แตกแยก พึงชนะคนเลวด้วยการให้ของเล็กน้อย พึงชนะคนเสมอกันด้วยความเพียรพยายาม
227.
๒๒๗.
නත්තදොසංපරෙජඤ්ඤා, ජඤ්ඤාදොසංපරස්සතු;
කුම්මොගුය්හාඉවඞ්ගානි, පරභාවඤ්චලක්ඛයෙ.
ไม่พึงให้ผู้อื่นรู้โทษของตน แต่พึงรู้โทษของผู้อื่น พึงซ่อนเร้นจุดอ่อนของตนเหมือนเต่าหดอวัยวะ และพึงสังเกตความเป็นไปของผู้อื่น
228.
๒๒๘.
උස්සූරසෙය්යංආලස්යං[Pg.81], චණ්ඩික්කංදීඝසුත්තියං;
එකස්සද්ධානගමනං, පරදාරුපසෙවනං;
එතංබ්රහ්මණස්සෙවස්සු, අනත්ථායභවිස්සති.
การนอนตื่นสาย ความเกียจคร้าน ความดุร้าย ความเชื่องช้า การเดินทางไกลคนเดียว และการคบหาภรรยาผู้อื่น สิ่งเหล่านี้ย่อมเป็นไปเพื่อความพินาศของพราหมณ์
229.
๒๒๙.
සුරායොගොවිකාලොච, සමජ්ජානඝරඞ්ගතො;
ඛිඩ්ඩධුත්තොපාපමිත්තො, අලසොසොඉමෙජනා;
මහාභොගාවිනස්සන්ති, හීනභාවස්සිදංඵලං.
การดื่มสุรา การเที่ยวในเวลาวิกาล การไปในที่ชุมนุมมหรสพ การเป็นนักเลงการพนัน การมีมิตรชั่ว และความเกียจคร้าน โภคทรัพย์อันมหาศาลย่อมพินาศไปเพราะเหตุเหล่านี้ นี่คือผลของความเสื่อมต่ำ
230.
๒๓๐.
අතිසීතංඅතිඋණ්හං, අතිසායමිදංඅහු;
ඉතිවිස්සට්ඨකම්මන්තෙ, ඛණාඅච්චන්තිමාණවෙ.
ผู้ที่กล่าวว่า 'หนาวเกินไป ร้อนเกินไป เย็นเกินไป' แล้วทอดทิ้งการงานเสีย ย่อมพลาดโอกาสดีๆ ไปเสียสิ้น
231.
๒๓๑.
පරනාසනතොනට්ඨො[Pg.82], පුරෙවපරනාසකො;
සිඞ්ඝංවආනසංයාති, තිණොපාසාදඣාපකො.
ผู้ที่มุ่งทำลายผู้อื่น ย่อมพินาศไปก่อนที่จะทำลายเขาได้ เหมือนคนที่ใช้หญ้าเผาปราสาท ย่อมได้รับอันตรายอย่างรวดเร็ว
232.
๒๓๒.
නවිසාසෙඅමිත්තස්ස, මිත්තඤ්චාපිනවිසාසෙ;
කදාචිකුප්පිතොමිත්තො, සබ්බදොසපකාසකො.
ไม่พึงไว้วางใจในศัตรู และแม้แต่มิตรก็ไม่ควรไว้วางใจจนเกินไป เพราะหากมิตรโกรธเคืองขึ้นมาเมื่อใด ย่อมเปิดเผยความลับทั้งหมด
233.
๒๓๓.
කුදෙසඤ්චකුමිත්තඤ්ච, කුසම්බන්ධංකුබන්ධවං;
කුදාරඤ්චකුරාජානං, දූරතොපරිවජ්ජයෙ.
พึงหลีกเลี่ยงถิ่นที่อยู่ไม่ดี มิตรไม่ดี การสมาคมไม่ดี ญาติไม่ดี ภรรยาไม่ดี และพระราชาที่ไม่ดี ให้ห่างไกล
234.
๒๓๔.
කක්කටොඅසීසොයාති[Pg.83], සබ්බාපදොවගච්ඡති;
අථනීකුක්කුටීපුත්තා, පුරිසෙනාවමඤ්ඤරෙ.
ปูที่ไม่มีหัวย่อมเดินไปสู่ภัยพิบัติทั้งปวงฉันใด ลูกไก่ที่ไม่มีแม่ไก่คอยดูแล ย่อมถูกผู้คนดูหมิ่นฉันนั้น
235.
๒๓๕.
හීනපුත්තොරාජාමච්චො, බාලපුත්තොපිපණ්ඩිතො;
අධනස්සපුත්තොසෙට්ඨි, පුරිසෙනාවමඤ්ඤරෙ.
บุตรของคนต่ำต้อยที่เป็นข้าราชการ บุตรของคนโง่ที่เป็นบัณฑิต และบุตรของคนยากจนที่เป็นเศรษฐี ย่อมถูกผู้คนดูหมิ่น
236.
๒๓๖.
යෙනමිච්ඡතිසම්බන්ධං, තෙනතීණිනකාරයෙ;
විවාදමත්ථසම්බන්ධං, පරොක්ඛෙදාරදස්සනං.
ผู้ใดปรารถนาจะรักษาความสัมพันธ์ไว้ ไม่พึงทำสิ่ง ๓ ประการกับผู้นั้น คือ การโต้เถียงกัน การทำธุรกรรมเรื่องทรัพย์สิน และการให้พบปะภรรยาในที่ลับหลัง
237.
๒๓๗.
ඉණසෙසොඅග්ගිසෙසො[Pg.84],සත්රුසෙසොතථෙවච;
පුනප්පුනම්පිවඩ්ඪන්ති,තස්මාසෙසංනකාරයෙ.
หนี้ที่ยังค้างอยู่ ไฟที่ยังดับไม่หมด และศัตรูที่ยังเหลืออยู่ ย่อมกลับมาพอกพูนขึ้นได้อีกซ้ำแล้วซ้ำเล่า เพราะฉะนั้น ไม่พึงให้สิ่งเหล่านี้หลงเหลืออยู่เลย
238.
๒๓๘.
කුලජාතොකුලපුත්තො, කුලවංසසුරක්ඛිතො;
අත්තනාදුක්ඛපත්තොපි, හීනකම්මංනකාරයෙ.
กุลบุตรผู้เกิดในตระกูลสูง รักษาเกียรติแห่งวงศ์ตระกูลไว้ดีแล้ว แม้ตนเองจะประสบความทุกข์ยากเพียงใด ก็ไม่พึงกระทำกรรมอันต่ำทราม
239.
๒๓๙.
සමිද්ධොධනධඤ්ඤෙන, නකට්ඨොදතිණග්ගිහි;
සබ්බතොදුග්ගතොනට්ඨො, තස්මානදුක්කටංකරෙ.
ผู้พรั่งพร้อมด้วยทรัพย์และธัญชาติ ย่อมไม่พินาศด้วยฟืน น้ำ หญ้า และไฟ แต่ผู้ตกยากในที่ทั้งปวงย่อมพินาศ ฉะนั้นไม่ควรทำกรรมชั่ว
240.
๒๔๐.
නගණස්සග්ගථොගච්ඡෙ[Pg.85], සිද්ධෙකම්මෙසමංඵලං;
කම්මවිප්පත්තිචෙහොති, ඵරුසංතස්සභාසයෙ.
ไม่ควรไปเป็นหัวหน้าหมู่คณะ เมื่อการงานสำเร็จย่อมได้ผลเท่ากัน เมื่อการงานผิดพลาด ย่อมถูกกล่าวคำหยาบ
241.
๒๔๑.
බාලක්කොපෙතධූමොච, වුඩ්ඪිත්ථිපල්ලලොදකං;
ආයුක්ඛයකරංනිච්චං, රත්තොචදධිභොජනං.
แดดอ่อนยามเช้า ควันไฟ น้ำในสระแก่ หญิงชรา และการกินนมส้มในเวลากลางคืน ย่อมทำให้อายุสั้นเสมอ
242.
๒๔๒.
ඉත්ථීනංදුජ්ජනානඤ්ච, විසාසොනොපපජ්ජතෙ;
විසෙසිගිම්හිනදියං, රොගෙරාජකුලම්හිච.
ไม่ควรไว้วางใจในหญิงและคนชั่ว โดยเฉพาะอย่างยิ่งในแม่น้ำในฤดูร้อน ในโรคภัยไข้เจ็บ และในราชตระกูล
243.
๒๔๓.
අයුත්තකම්මාරභනංවිරොධො[Pg.86],සඞ්ඝස්සයුද්ධඤ්චමහාබලෙහි;
විසාසකම්මංපමදාසුනිච්චං,ද්වාරානිමච්චුස්සවදන්තිවිද්වා.
การเริ่มงานที่ไม่สมควร การวิวาทกับหมู่คณะ การรบกับผู้มีกำลังมาก การกระทำที่ไว้วางใจในหญิงสาวเสมอ บัณฑิตกล่าวว่าสิ่งเหล่านี้เป็นประตูแห่งความตาย
244.
๒๔๔.
ථියොසෙවෙය්යනච්චන්තං, සාදුභුඤ්ජෙය්යනාහිතං;
පූජයෙමානයෙවුඩ්ඪෙ, ගරුංමායායනොභජෙ.
ไม่ควรคบหาหญิงมากเกินไป ไม่ควรกินอาหารอร่อยที่ไม่เป็นประโยชน์ ควรบูชาและเคารพผู้เฒ่า ไม่ควรคบหาครูบาอาจารย์ด้วยมายา
245.
๒๔๕.
විනාසත්ථංනගච්ඡෙය්ය, සූරොසඞ්ගාමභූමියං;
පණ්ඩිත්වද්ධගූවාණිජ්ජො, විදෙසගමනොතථා.
ผู้กล้าไม่ควรไปสู่สมรภูมิโดยไม่มีอาวุธ บัณฑิต นักเดินทาง พ่อค้า และผู้ไปต่างประเทศก็เช่นเดียวกัน
246.
๒๔๖.
දෙහීතිවචනද්වාරා[Pg.87], දෙහට්ඨාපඤ්චදෙවතා;
සජ්ජනිය්යන්තිධිකිත්ති, මතිහීරිසිරීපිච.
เทวดา ๕ องค์ที่สถิตอยู่ในร่างกาย คือ ธี (ความรู้), กิตติ (เกียรติ), มติ (ปัญญา), หิริ (ความละอาย) และสิริ (มิ่งขวัญ) ย่อมออกไปทางประตูแห่งคำพูดว่า "ขอท่านจงให้"
247.
๒๔๗.
නත්ථීතිවචනංදුක්ඛං, දෙහීතිවචනංතථා;
වාක්යනත්ථීතිදෙහීති, මාභවෙය්යභවාභවෙ.
คำว่า "ไม่มี" เป็นทุกข์ คำว่า "ให้" ก็เช่นกัน ขอคำว่า "ไม่มี" และ "ให้" อย่าได้มีแก่ข้าพเจ้าในภพน้อยภพใหญ่เลย
248.
๒๔๘.
යත්ථවොසංනජානන්ති, ජාතියාවිනයෙනවා;
නතත්ථමානංකිරියා, ජනෙවසමඤ්ඤාතකෙ.
ในที่ใดที่คนไม่รู้จักกันด้วยชาติกำเนิดหรือด้วยวินัย ในที่นั้นย่อมไม่มีการกระทำที่ควรเคารพ ในหมู่ชนที่ไม่รู้จักกัน
249.
๒๔๙.
මාතාහීනස්සදුබ්භාසා[Pg.88], පිතාහීනස්සදුක්රියා;
උභොමාතාපිතාහීනා, දුබ්භාසාචදුක්කිරියා.
ผู้ที่ไม่มีมารดาย่อมมีวาจาชั่ว ผู้ที่ไม่มีบิดาย่อมมีการกระทำชั่ว ผู้ที่ไม่มีทั้งมารดาและบิดาย่อมมีทั้งวาจาชั่วและการกระทำชั่ว
250.
๒๕๐.
මාතාසෙට්ඨස්සසුභාසා,පිතාසෙට්ඨස්සසුකිරියා;
උභොමාතාපිතාසෙට්ඨා,සුභාසාචසුකිරියා.
ผู้ที่มีมารดาประเสริฐย่อมมีวาจางาม ผู้ที่มีบิดาประเสริฐย่อมมีการกระทำงาม ผู้ที่มีทั้งมารดาและบิดาประเสริฐย่อมมีทั้งวาจางามและการกระทำงาม
251.
๒๕๑.
අතිදීඝොමහාමුළ්හො[Pg.89], මජ්ඣිමොචවිචක්ඛණො;
වාසුදෙවංපුරෙක්ඛිත්වා, සබ්බෙවාමනකාසඨා.
ผู้ที่สูงเกินไปเป็นคนโง่เขลามาก ผู้ที่ปานกลางเป็นคนฉลาด ผู้ที่เตี้ยทั้งหมดเป็นคนเจ้าเล่ห์ โดยมีพระวาสุเทพเป็นประธาน
252.
๒๕๒.
ආචාරොකුලමක්ඛාති, දෙසමක්ඛතිභාසිතං;
සම්භවොපෙමමක්ඛාති, දෙහමක්ඛාතිභොජනං.
มารยาทบ่งบอกตระกูล คำพูดบ่งบอกประเทศชาติ ความเป็นไปบ่งบอกความรัก อาหารบ่งบอกร่างกาย
253.
๒๕๓.
ජලප්පමාණංකුමුදනාළං,කුලප්පමාණංකරණකම්මං;
පඤ්ඤාපමාණංකථිතවාක්යං,භූමිප්පමාණංභජ්ජලතිණං.
ก้านบัวบอกประมาณของน้ำ การงานที่ทำบอกประมาณของตระกูล คำพูดที่กล่าวบอกประมาณของปัญญา หญ้าที่งอกบอกประมาณของแผ่นดิน
254.
๒๕๔.
ජවෙනභද්රංජානන්ති[Pg.90], වහෙනචබලිබද්ධං;
දුහෙනධෙනුජානන්ති, භාසමානෙනපණ්ඩිතං.
รู้จักม้าดีด้วยความเร็ว รู้จักโคด้วยการลากภาระ รู้จักแม่โคด้วยการรีดนม รู้จักบัณฑิตด้วยการพูด
255.
๒๕๕.
ජානෙය්යපෙසනෙභච්චං බන්ධවංපිභයාගමෙ,බ්යසනෙචතථාමිත්තං, දාරඤ්චවිභවක්ඛයෙ.
พึงรู้จักคนรับใช้เมื่อใช้สอย พึงรู้จักญาติเมื่อภัยมาถึง พึงรู้จักมิตรเมื่อมีทุกข์ และพึงรู้จักภรรยาเมื่อทรัพย์พินาศ
256.
๒๕๖.
විනාසත්ථංනජානන්ති, කාලංසබ්බෙපිජොතිකා;
කුක්කුටාපනජානන්ති, තතොරුක්ඛාතතොභ්වාපා.
สัตว์ทั้งหลายย่อมไม่รู้เวลาแห่งความพินาศ แต่ไก่ย่อมรู้เวลา (รุ่งสาง) ต้นไม้และแผ่นดินก็รู้เช่นกัน
257.
๒๕๗.
පථවීභූසනංමෙරු[Pg.91], රත්තියාභූසනංසසී;
ජනානංභූසනංරාජා, සෙනානංභූසනංගජො.
พระสุเมรุเป็นเครื่องประดับของแผ่นดิน พระจันทร์เป็นเครื่องประดับของราตรี พระราชาเป็นเครื่องประดับของประชาชน ช้างเป็นเครื่องประดับของกองทัพ
258.
๒๕๘.
සීලතාසොභතෙරූපං,චාරිතාසොභතෙකුලං;
සපුප්ඵාසොභතෙරඤ්ඤං,සගජාසොභතෙබලං.
รูปงามย่อมงดงามด้วยศีล ตระกูลย่อมงดงามด้วยจริยา ป่าย่อมงดงามด้วยดอกไม้ กองทัพย่อมงดงามด้วยช้าง
259.
๒๕๙.
කොකිලානංසද්දංරූපං[Pg.92], නාරීරූපංපතිබ්බතං;
විජ්ජාරූපංඅරූපානං, ඛමාරූපංතපස්සිනං.
เสียงเป็นรูปงามของนกกาเหว่า ความเป็นหญิงผู้ซื่อสัตย์ต่อสามีเป็นรูปงามของสตรี วิชาเป็นรูปงามของผู้ไม่มีรูปงาม ขันติเป็นรูปงามของนักบวช
260.
๒๖๐.
කිසාසොභාතපස්සීච,ථූලාසොභාචතුප්පදා;
විජ්ජාසොභාමනුස්සාච,ඉත්ථීසොභාචසාමිකා.
นักบวชย่อมงดงามด้วยความผอม สัตว์สี่เท้าย่อมงดงามด้วยความอ้วน มนุษย์ย่อมงดงามด้วยวิชา สตรีย่อมงดงามด้วยสามี
261.
๒๖๑.
රත්තිහීනොනචන්දරො, ඌමිහීනොනසාගරො;
හංසහීනොනසංඵුල්ලො, ඉත්ථිහීනොනපුරිසො.
พระจันทร์ย่อมไม่งดงามหากปราศจากราตรี มหาสมุทรย่อมไม่งดงามหากปราศจากคลื่น สระบัวที่บานสะพรั่งย่อมไม่งดงามหากปราศจากหงส์ บุรุษย่อมไม่งดงามหากปราศจากสตรี
262.
๒๖๒.
වත්ථහීනංනලඞ්කාරං[Pg.93], පතිහීනානනාරිකා;
සිප්පහීනොනපුරිසො, ධෙනුහීනංනභොජනං.
เครื่องประดับย่อมไม่งดงามหากปราศจากเสื้อผ้า สตรีย่อมไม่งดงามหากปราศจากสามี บุรุษย่อมไม่งดงามหากปราศจากศิลปะ อาหารย่อมไม่งดงามหากปราศจากแม่โค
263.
๒๖๓.
දීපකෙදීපකොචන්දො, නාරිකෙදීපකොපති;
තිලොකෙදීපකොධම්මො, සුපුත්තොකුලදීපකො.
พระจันทร์เป็นประทีปในเวลากลางคืน สามีเป็นประทีปของสตรี พระธรรมเป็นประทีปในโลกทั้งสาม บุตรที่ดีเป็นประทีปของตระกูล
264.
๒๖๔.
අපුත්තකංඝරංසුඤ්ඤං, දෙසංසුඤ්ඤංඅරාජිකං;
අපඤ්ඤස්සමුඛංසුඤ්ඤං, සබ්බසුඤ්ඤංදලිද්දකං.
เรือนที่ไม่มีบุตรย่อมว่างเปล่า ประเทศที่ไม่มีพระราชา (ผู้ปกครอง) ย่อมว่างเปล่า ใบหน้าของผู้ไม่มีปัญญาย่อมว่างเปล่า ความยากจนทำให้ทุกสิ่งว่างเปล่า
265.
๒๖๕.
සොතංසුතෙනෙවනකුණ්ඩලෙන[Pg.94],දානෙනපාණීනතුකඞ්කණෙන;
ආභාතිකායොපුරිසුත්තමස්ස,පරොපකාරෙනනචන්දනෙන.
หูย่อมงดงามด้วยการฟัง ไม่ใช่ด้วยต่างหู มือย่อมงดงามด้วยการให้ ไม่ใช่ด้วยกำไล กายของบุรุษผู้ประเสริฐย่อมงดงามด้วยการช่วยเหลือผู้อื่น ไม่ใช่ด้วยจันทน์หอม
266.
๒๖๖.
දානංසීලංපරිච්චාගං[Pg.95], අජ්ජවංමද්දවංතපං;
අකොධංඅවිහිංසඤ්ච, ඛන්තීචඅවිරොධනං;
දසෙතෙධම්මෙරාජානො, අප්පමත්තෙනධාරෙය්යුං.
ทาน ศีล การบริจาค ความซื่อตรง ความอ่อนโยน ตบะ ความไม่โกรธ ความไม่เบียดเบียน ขันติ และความไม่ขัดแย้ง ธรรมะสิบประการเหล่านี้ พระราชาพึงทรงรักษาไว้ด้วยความไม่ประมาท
267.
๒๖๗.
දානංඅත්ථචරියාපිය, වාචාඅත්තසමංපිච;
සඞ්ගහාචතුරොඉමෙ, මුනින්දෙනපකාසිතා.
ทาน การประพฤติประโยชน์ วาจาอันเป็นที่รัก และการวางตนเสมอภาค ธรรมะสี่ประการนี้เป็นสังคหวัตถุที่พระมุนีผู้เป็นจอมปราชญ์ได้ทรงแสดงไว้
268.
๒๖๘.
වනෙමිගානලභන්ති, මතාභයානිද්දසුඛං;
රාජානොපිනලභන්ති, උත්තරථාමභීතතො;
සංසාරභයභිතෙන, නරමන්තියෙපණ්ඩිතා.
สัตว์ป่าในป่าย่อมไม่ได้ความสุขจากการนอนหลับเพราะกลัวตาย แม้พระราชาทั้งหลายก็ไม่ได้ความสุขนั้นเพราะกลัวผู้มีกำลังเหนือกว่า ส่วนบัณฑิตทั้งหลายผู้กลัวภัยในสังสารวัฏย่อมยินดีในความสงบ
269.
๒๖๙.
ඛමාජාගරියුට්ඨානං[Pg.96], සංවිභාගොදයික්ඛනා;
නායකස්සගුණාඑතෙ, ඉච්ඡිතබ්බාහිතත්ථිනො.
ความอดทน ความตื่นตัว ความเพียร การแบ่งปัน และการพิจารณาความเจริญ คุณธรรมเหล่านี้ ผู้นำผู้ปรารถนาประโยชน์พึงต้องการ.
270.
๒๗๐.
පරිභූතොමුදුහොති, අතිතික්ඛඤ්චවෙරවා;
එතඤ්චඋභයංඤත්වා, අනුමජ්ඣංසමාචරෙ.
ผู้อ่อนโยนเกินไปย่อมถูกดูหมิ่น ผู้ดุร้ายเกินไปย่อมมีเวร รู้สิ่งทั้งสองนี้แล้ว พึงประพฤติทางสายกลาง.
271.
๒๗๑.
නෙකන්තමුදුනාසක්කා, එකන්තතිඛිණෙනවා;
මහත්තෙට්ඨපිතුඅත්තං, තස්මාඋභයමාචරෙ.
ไม่สามารถจะตั้งตนในความเป็นใหญ่ได้ด้วยความอ่อนโยนอย่างเดียว หรือด้วยความดุร้ายอย่างเดียว เพราะฉะนั้น พึงประพฤติทั้งสองอย่าง.
272.
๒๗๒.
කස්සකොවාණිජොමච්චො[Pg.97], සමණොසුතසීලවා;
තෙසුවිපුලජාතෙසු, රට්ඨංපිවිපුලංසියා.
ชาวนา พ่อค้า ข้าราชการ สมณะผู้มีสุตะและศีล เมื่อคนเหล่านั้นเจริญรุ่งเรือง แว่นแคว้นก็ย่อมเจริญ.
273.
๒๗๓.
තෙසුදුබ්බලජාතෙසු, රට්ඨංපිදුබ්බලංසියා;
සරට්ඨංවිපුලංතස්මා, ධාරෙය්යරට්ඨභාරවා.
เมื่อคนเหล่านั้นเสื่อมถอย แว่นแคว้นก็ย่อมอ่อนแอ เพราะฉะนั้น ผู้รับภาระแว่นแคว้นพึงรักษาแว่นแคว้นของตนให้เจริญ.
274.
๒๗๔.
මහාරුක්ඛස්සඵලිනො, ආමංඡින්දතියොඵලං;
රසඤ්චස්සනජානාති, බීජඤ්චස්සවිනස්සති.
ผู้ใดเด็ดผลดิบจากต้นไม้ใหญ่ที่มีผล ย่อมไม่รู้รสของผลไม้นั้น และเมล็ดของมันก็ย่อมพินาศไป.
275.
๒๗๕.
මහාරුක්ඛූපමංරට්ඨං, අධම්මෙනපසාසති;
රසඤ්චස්සනජානාති, රට්ඨඤ්චාපිවිනස්සති.
แว่นแคว้นเปรียบเหมือนต้นไม้ใหญ่ ผู้ใดปกครองด้วยอธรรม ย่อมไม่รู้รสของแว่นแคว้นนั้น และแว่นแคว้นก็ย่อมพินาศไป.
276.
๒๗๖.
මහාරුක්ඛස්සඵලිනො[Pg.98], පක්කංඡින්දතියොඵලං;
රසඤ්චස්සවිජානාති, බීජඤ්චස්සනනස්සති.
ผู้ใดเด็ดผลสุกจากต้นไม้ใหญ่ที่มีผล ย่อมรู้รสของผลไม้นั้น และเมล็ดของมันก็ไม่พินาศไป.
277.
๒๗๗.
මහාරුක්ඛූපමංරට්ඨං, ධම්මෙන යොපසාසති;
රසඤ්චස්සවිජානාති, රට්ඨඤ්චාපිනනස්සති.
แว่นแคว้นเปรียบเหมือนต้นไม้ใหญ่ ผู้ใดปกครองด้วยธรรม ย่อมรู้รสของแว่นแคว้นนั้น และแว่นแคว้นก็ไม่พินาศไป.
278.
๒๗๘.
යොචරාජාජනපදං, අධම්මෙනපසාසති;
සබ්බොසධීහිසොරාජා, විරුද්ධොහොතිඛත්තියො.
พระราชาองค์ใดปกครองชนบทด้วยอธรรม พระราชาผู้เป็นกษัตริย์องค์นั้น ย่อมขัดแย้งกับพืชโอสถทั้งปวง.
279.
๒๗๙.
තථෙවනෙගමෙහිංසං[Pg.99], යෙයුත්තාකයවික්කයෙ;
ඔජාදානබලිකාරෙ, සකොසෙනවිරුජ්ඣති.
เช่นเดียวกัน พระราชาผู้เบียดเบียนชาวเมืองผู้ประกอบการซื้อขาย ย่อมขัดแย้งกับตนเองในเรื่องการรับผลประโยชน์และส่วยอากร.
280.
๒๘๐.
පහාරවරඛෙත්තඤ්ඤූ, සඞ්ගාමෙකතනිස්සමෙ;
උස්සිතෙහිංසයංරාජා, සබලෙනවිරුජ්ඣති.
พระราชาองค์ใดเบียดเบียนผู้รู้ชัยภูมิในการรบอันประเสริฐ ผู้ฝึกฝนมาดีแล้วในสงคราม ย่อมขัดแย้งกับกำลังพลของตน.
281.
๒๘๑.
තථෙවඉසයොහිංසං, සංයමෙබ්රහ්මචාරියො;
අධම්මචාරිඛත්තියො, සසග්ගෙනවිරුජ්ඣති.
เช่นเดียวกัน กษัตริย์ผู้ประพฤติอธรรม ผู้เบียดเบียนฤๅษีผู้สำรวมในพรหมจรรย์ ย่อมขัดแย้งกับสวรรค์ของตน.
282.
๒๘๒.
සයංකතානපරෙන[Pg.100], මහානජ්ජොජුවඞ්කතා;
ඉස්සරෙනතථාරඤ්ඤා, සරට්ඨෙඅධිපච්චත්තා.
ความคดเคี้ยวของแม่น้ำใหญ่เกิดขึ้นเอง มิใช่ผู้อื่นทำให้ฉันใด ความเป็นไปของพระราชาผู้เป็นใหญ่ในแว่นแคว้นของตน ก็ฉันนั้น.
283.
๒๘๓.
පුත්තොපාපංකතොමාතා,සිස්සොපාපංකතොගරු;
නාගරෙහිකතොරාජා,රාජාපාපංපුරොහිතො.
เมื่อบุตรทำบาป มารดา (ย่อมรับผิด) เมื่อศิษย์ทำบาป อาจารย์ (ย่อมรับผิด) เมื่อชาวเมืองทำบาป พระราชา (ย่อมรับผิด) เมื่อพระราชาทำบาป ปุโรหิต (ย่อมรับผิด).
284.
๒๘๔.
පුඤ්ඤාපුඤ්ඤංකරොන්තෙසු, ඡභාගොඑකදෙසකං;
රාජාලභතිසබ්බෙහි, තස්මාපාපානිවාරයෙ;
පුඤ්ඤමෙවපවඩ්ඪෙන්තො, ජනකායංපසාසයෙ.
เมื่อคนทั้งหลายทำบุญและบาป พระราชาย่อมได้รับส่วนแบ่งหนึ่งในหกจากคนทั้งหมด เพราะฉะนั้น พึงห้ามบาป พึงส่งเสริมแต่บุญ ปกครองหมู่ชน.
285.
๒๘๕.
බාලස්සජීවිතංඅප්පං[Pg.101], පණ්ඩිතස්සබහුතරං;
ජනකායස්සරාජාව, රාජධම්මොවරාජුනං.
ชีวิตของคนพาลนั้นสั้น ชีวิตของบัณฑิตนั้นยืนยาวกว่า พระราชาเป็นที่พึ่งของหมู่ชนฉันใด ราชธรรมก็เป็นที่พึ่งของพระราชาฉันนั้น.
286.
๒๘๖.
අනායකාවිනස්සන්ති, නස්සන්තිබහුනායකා;
ථිනායකාවිනස්සන්ති, නස්සන්තිසුසුනායකා.
ผู้ไม่มีผู้นำย่อมพินาศ ผู้มีผู้นำมากย่อมพินาศ ผู้มีสตรีเป็นผู้นำย่อมพินาศ ผู้มีเด็กเป็นผู้นำย่อมพินาศ.
287.
๒๘๗.
කච්ඡපීනඤ්චමච්ඡීනං, කුක්කුටීනඤ්චධෙනුනං;
පුත්තපොසොයථාහොති, තථාමච්චෙසුරාජුනං.
การเลี้ยงดูลูกของเต่า ปลา แม่ไก่ และแม่โค เป็นฉันใด การเลี้ยงดูข้าราชการของพระราชา ก็ฉันนั้น.
288.
๒๘๘.
නහිරාජකුලංපත්තො[Pg.102], අඤ්ඤාතොලභතෙයසං;
නාසූරොනාතිදුම්මෙධො, නපමත්තොකුදාචනං.
ผู้เข้าถึงราชสกุล หากไม่เป็นที่รู้จัก ย่อมไม่ได้ยศ แม้ผู้ขี้ขลาด ผู้โง่เขลาเกินไป หรือผู้ประมาท ก็ย่อมไม่ได้ยศในกาลไหนๆ.
289.
๒๘๙.
යදාසීලඤ්චපඤ්ඤඤ්ච[Pg.103], සොචෙය්යඤ්චාධිගච්ඡති;
අථවිසාසිතොතම්හි, ගුය්හඤ්චස්සනරක්ඛති.
เมื่อใดบุคคลถึงพร้อมด้วยศีล ปัญญา และความสะอาด เมื่อนั้นพระราชาย่อมไว้วางใจ และไม่ปิดบังความลับต่อเขา.
290.
๒๙๐.
දිවාවායදිවාරත්තිං, රාජකිච්චෙසුපණ්ඩිතො;
අජ්ඣිට්ඨොනවිකප්පෙය්ය, සරාජවසතිංවසෙ.
ไม่ว่ากลางวันหรือกลางคืน ในราชกิจทั้งหลาย บัณฑิตเมื่อถูกมอบหมายไม่พึงลังเล พึงอยู่ในราชสำนัก.
291.
๒๙๑.
නරඤ්ඤාසමකංවත්ථං, නමාලංනවිලෙපනං;
ආකප්පංසරකුත්තිංවා, නරඤ්ඤාසදිසමාචරෙ.
ไม่พึงแต่งกายเสมอพระราชา ไม่พึงใช้พวงมาลัยหรือเครื่องลูบไล้เสมอพระองค์ ไม่พึงทำท่าทาง สุ้มเสียง หรือความประพฤติเลียนแบบพระราชา.
292.
๒๙๒.
කිළෙරාජාඅමච්චෙහි[Pg.104], භරියාපරිවාරිතො;
නාමච්චොරාජභරියා, භාවංකුබ්බෙථපණ්ඩිතො.
พระราชาอาจทรงสำราญกับเหล่าอำมาตย์โดยมีพระมเหสีแวดล้อม แต่บัณฑิตไม่พึงทำความสนิทสนมในพระมเหสีของพระราชา.
293.
๒๙๓.
අනුද්ධතොඅචපලො, නිපකොසංවුතින්ද්රියො;
මනොපණිධිසම්පන්නො, සරාජවසතිංවසෙ.
เป็นผู้ไม่ฟุ้งซ่าน ไม่โลเล มีปัญญา สำรวมอินทรีย์ มีความตั้งใจมั่น พึงอยู่ในราชสำนัก.
294.
๒๙๔.
නාස්සභරියාකිළෙය්ය, නමන්තෙය්යරහොගතො;
නාස්සකොසෙධනංගණ්හෙ, සරාජවසතිංවසෙ.
ไม่พึงเล่นหัวกับพระมเหสี ไม่พึงสนทนากันในที่ลับ ไม่พึงหยิบฉวยทรัพย์ในคลังของพระองค์ พึงอยู่ในราชสำนัก.
295.
๒๙๕.
න [Pg.105] නිද්දංබහුංමඤ්ඤෙය්ය, නමදායසුරංපිවෙ;
නාසදායෙමිගෙහඤ්ඤෙ, සරාජවසතිංවසෙ.
ไม่พึงเห็นแก่การนอนมาก ไม่พึงดื่มสุราเพื่อความมัวเมา ไม่พึงฆ่าสัตว์ในเขตอภัยทาน พึงอยู่ในราชสำนัก.
296.
๒๙๖.
නාස්සපිට්ඨංනපල්ලඞ්කං, නකොච්ඡංනනාවංරථං;
සම්මතොම්හීතිආරුළ්හෙ, සරාජවසතිංවසෙ.
ไม่พึงขึ้นหลังม้า บัลลังก์ ตั่ง เรือ หรือรถของพระองค์ แม้จะคิดว่าเราได้รับอนุญาตแล้วก็ตาม พึงอยู่ในราชสำนัก.
297.
๒๙๗.
නාතිදූරෙභජෙරඤ්ඤො, නච්චාසන්නෙවිචක්ඛණො;
සමුඛාචස්සතිට්ඨෙය්ය, සන්තසන්තොසභත්තුනො.
บัณฑิตไม่พึงเฝ้าในที่ไกลเกินไป หรือใกล้เกินไป พึงยืนอยู่เฉพาะพระพักตร์ มีความยำเกรงในเจ้านายของตน.
298.
๒๙๘.
නමෙරාජාසඛාහොති [Pg.106]6, නරාජාහොතිමෙථුනො;
ඛිප්පංකුජ්ඣන්තිරාජානො, සුලෙනක්ඛිවඝට්ටිතං.
พระราชาไม่ใช่สหายของเรา พระราชาไม่ใช่ผู้เสมอภาคกับเรา พระราชาย่อมกริ้วเร็ว เหมือนนัยน์ตาที่ถูกแทงด้วยเหล็กแหลม.
299.
๒๙๙.
නපූජිතොමඤ්ඤමානො, මෙධාවීපණ්ඩිතොනරො;
ඵරුසංපතිමන්තෙය්ය, රාජානංපරිසංගතං.
นรชนผู้มีเมธาเป็นบัณฑิต แม้จะสำคัญตัวว่าไม่ได้รับเกียรติ ก็ไม่ควรกล่าววาจาหยาบคายโต้ตอบพระราชาผู้ประทับอยู่ในท่ามกลางบริษัท
300.
๓๐๐.
ලද්ධද්වාරොලභෙද්වාරං, නෙවරාජූසුවීසයෙ;
අග්ගිංවසංයතොතිට්ඨෙ, සරාජවසතිංවසෙ.
ผู้ได้โอกาสไม่ควรทำตัวสนิทสนมเกินไปในที่ประทับของพระราชา ควรเป็นผู้สำรวมระวังประดุจยืนอยู่ใกล้ไฟ ผู้นั้นจึงจะอยู่ในราชสำนักได้
301.
๓๐๑.
පුත්තංවාභාතරංවාපි[Pg.107], සම්පග්ගණ්හාතිඛත්තියො;
ගාමෙහිනිගමෙහිවා, රට්ඨෙහිජනපදෙහි;
තුණ්හිභූතොවුදික්ඛෙය්ය, නභණෙඡෙකපාපකං.
เมื่อพระราชาทรงยกย่องพระโอรสหรือพระภาดา ด้วยบ้าน นิคม รัฐ หรือชนบทก็ตาม ผู้นั้นควรนิ่งเฉยเสีย ไม่ควรกล่าววาจาส่อเสียดให้ร้าย
302.
๓๐๒.
හත්ථාරොහෙඅනිකට්ඨෙ, රථිකෙපත්තිකාරකෙ;
තෙසංකම්මාවධානෙන, රාජාවඩ්ඪෙතිවෙත්තනං;
නතෙසංඅන්තරාගච්ඡෙ, සරාජවසතිංවසෙ.
เมื่อพระราชาทรงเพิ่มเบี้ยเลี้ยงแก่เหล่าควาญช้าง ทหารรักษาพระองค์ ทหารรถ หรือทหารราบ ตามผลงานของเขา ผู้นั้นไม่ควรเข้าไปขัดขวางผลประโยชน์ของคนเหล่านั้น ผู้นั้นจึงจะอยู่ในราชสำนักได้
303.
๓๐๓.
චාපොවූනූදරොචස්ස[Pg.108], වංසොවාපිපකම්පය්යෙ;
පටිලොමංනවත්තෙය්ය, සරාජවසතිංවසෙ.
ผู้นั้นควรเป็นเหมือนคันธนูที่น้อมเข้ามา และเป็นผู้มีท้องพร่องประดุจไม้ไผ่ที่โอนอ่อน ไม่ควรกล่าวคำขัดเคือง ผู้นั้นจึงจะอยู่ในราชสำนักได้
304.
๓๐๔.
චාපොවූනූදරොචස්ස, මච්ඡොවස්සඅජිව්හකො;
අභාසංනිපකොසූරො, සරාජවසතිංවසෙ.
ผู้นั้นควรเป็นเหมือนคันธนู เป็นผู้มีท้องพร่อง และเป็นเหมือนปลาที่ไม่มีลิ้น เป็นผู้ไม่พูดพล่อย มีปัญญาเฉลียวฉลาดและกล้าหาญ ผู้นั้นจึงจะอยู่ในราชสำนักได้
305.
๓๐๕.
නබාළ්හංඉත්ථිංගච්ඡෙය්ය, සම්පස්සං තෙජසඞ්ඛයං;
කාසංසාසංථද්ධාබලං, ඛීණමෙධොනිගච්ඡති.
ไม่ควรหมกมุ่นในสตรีจนเกินไป เพราะเล็งเห็นความเสื่อมแห่งกำลัง ผู้ที่สิ้นเรี่ยวแรงย่อมประสบกับโรคไอ โรคหืด และกำลังวังชาถดถอย
306.
๓๐๖.
නාතිවෙලංපභාසෙය්ය[Pg.109], නතුණ්හිසබ්බදාසියා;
අවිතිණ්ණංමිතංවාචං, පත්ථකාලෙඋදීරයෙ.
ไม่ควรพูดมากเกินไป และไม่ควรนิ่งเงียบอยู่ตลอดเวลา ควรกล่าววาจาที่พอดี ไม่ฟุ้งซ่าน ในเวลาที่ควรพูด
307.
๓๐๗.
අකොධනොඅසඞ්ඝට්ටො,සච්චොසණ්හොඅපෙසුණො;
සම්ඵංගිරංනභාසෙය්ය,සරාජවසතිංවසෙ.
เป็นผู้ไม่โกรธ ไม่กระทบกระทั่ง มีความสัตย์ มีวาจาอ่อนหวาน ไม่ส่อเสียด ไม่กล่าวคำเพ้อเจ้อ ผู้นั้นจึงจะอยู่ในราชสำนักได้
308.
๓๐๘.
මාතාපිතුභරොඅස්ස[Pg.110], කුලෙජෙට්ඨාපචායිකො;
හිරිඔත්තප්පසම්පන්නො, සරාජවසතිංවසෙ.
เป็นผู้เลี้ยงดูบิดามารดา อ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ในตระกูล ถึงพร้อมด้วยหิริและโอตตัปปะ ผู้นั้นจึงจะอยู่ในราชสำนักได้
309.
๓๐๙.
විනිතොසිප්පවාදන්තො, යතත්තොනියතොමුදු;
අප්පමත්තොසුචිදක්ඛො, සරාජවසතිංවසෙ.
เป็นผู้ได้รับระเบียบวินัย มีศิลปวิทยา สำรวมตน มั่นคง อ่อนโยน ไม่ประมาท สะอาดและขยัน ผู้นั้นจึงจะอยู่ในราชสำนักได้
310.
๓๑๐.
නිවාතවුත්තිවුඩ්ඪෙසු[Pg.111], සප්පතිස්සොසගාරවො;
සූරතොසුඛසංවාසො, සරාජවසතිංවසෙ.
เป็นผู้มีความประพฤติอ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ มีความเคารพยำเกรง เป็นผู้สงบเสงี่ยม อยู่ร่วมด้วยได้ง่าย ผู้นั้นจึงจะอยู่ในราชสำนักได้
311.
๓๑๑.
ආරකාපරිවජ්ජෙය්ය, සඤ්ඤිතුංපහිතංජනං;
භත්තාරමෙවුදික්ඛෙය්ය, නචඅඤ්ඤස්සරාජිනො.
ควรหลีกเลี่ยงบุคคลที่ถูกส่งมาเพื่อสอดแนมเสียแต่ไกล ควรจงรักภักดีต่อพระราชาผู้เป็นนายของตนเท่านั้น ไม่ควรฝักใฝ่ในพระราชาพระองค์อื่น
312.
๓๑๒.
සමණෙබ්රහ්මණෙචාපි, සීලවන්තෙබහුස්සුතෙ;
සක්කච්චංපයිරූපාසෙ, අන්නපානෙනතප්පය්යෙ;
ආසජ්ජපඤ්හෙපුච්ඡෙය්ය, ආකඞ්ඛංවුඩ්ඪිමත්තනො.
ควรเข้าไปนั่งใกล้สมณพราหมณ์ผู้มีศีลและเป็นพหูสูตโดยเคารพ ให้อิ่มหนำด้วยข้าวและน้ำ เมื่อปรารถนาความเจริญแก่ตน ก็ควรเข้าไปไต่ถามปัญหา
313.
๓๑๓.
දින්නපුබ්බංනහාපෙය්ය[Pg.112], දානංසමණබ්රහ්මණෙ;
නචකිඤ්චිනිවාරෙය්ය, දානකාලෙවණිබ්බකෙ.
ไม่ควรละทิ้งทานที่เคยให้แก่สมณพราหมณ์ และไม่ควรขัดขวางสิ่งใดๆ ในเวลาที่มีการให้ทานแก่เหล่าคนขอทาน
314.
๓๑๔.
පඤ්ඤාවාවුඩ්ඪිසම්පන්නො, විධානවිධිකොවිදො;
කාලඤ්ඤූසමයඤ්ඤූච, සරාජවසතිංවසෙ.
เป็นผู้มีปัญญา ถึงพร้อมด้วยความเจริญ ฉลาดในระเบียบวิธี รู้จักกาลและรู้จักสมัย ผู้นั้นจึงจะอยู่ในราชสำนักได้
315.
๓๑๕.
උට්ඨාතාකම්මචෙරෙසු, අප්පමත්තොවිචක්ඛණො;
සුසංවිහිතකම්මන්තො, සරාජවසතිංවසෙ.
เป็นผู้ขยันขันแข็งในกิจการงาน ไม่ประมาท มีปัญญาพิจารณา จัดการงานให้เรียบร้อยดี ผู้นั้นจึงจะอยู่ในราชสำนักได้
316.
๓๑๖.
ඛලංසාලංපසුංඛෙත්තං[Pg.113], ගන්තාචස්සඅභික්ඛණං;
මිතංධඤ්ඤංනිධාපෙය්ය, මිතඤ්චපාචයෙඝරෙ.
ควรไปตรวจตราลานข้าว โรงนา ฝูงสัตว์ และไร่นาอยู่เสมอ ควรให้เก็บรักษาธัญพืชที่ตวงไว้ และให้หุงหาอาหารตามประมาณที่กำหนดไว้ในบ้าน
317.
๓๑๗.
පුත්තංවාභාතරංවාපි, සීලෙසුඅසමාහිතං;
අනඞ්ගවාහිතෙබාලා, යථාපෙතාතථෙවතෙ;
චොළඤ්චනෙසංපිණ්ඩඤ්ච, ආසනඤ්චපදාපරෙ.
แม้จะเป็นบุตรหรือพี่น้องก็ตาม หากไม่ตั้งมั่นอยู่ในศีล เป็นคนพาลไร้ประโยชน์ ก็เปรียบเหมือนคนที่ตายแล้ว ควรให้เพียงผ้านุ่งห่ม อาหาร และที่นั่งแก่เขาเท่านั้น
318.
๓๑๘.
දාසෙකම්මකරෙපොසෙ[Pg.114], සීලෙසුසුසමාහිතෙ;
දක්ඛෙඋට්ඨානසම්පන්නෙ, අධිපච්චම්හිඨාපයෙ.
ส่วนทาสและกรรมกรเหล่าใด เป็นผู้ตั้งมั่นดีในศีล มีความฉลาดและขยันขันแข็ง ควรตั้งคนเหล่านั้นไว้ในตำแหน่งหน้าที่การงาน
319.
๓๑๙.
සීලවාචඅලොභොච, අනුරුත්තොචරාජිනො;
ආවීරහොහිතොචස්ස, සරාජවසතිංවසෙ.
เป็นผู้มีศีล ไม่โลภ ประพฤติตามพระราชประสงค์ของพระราชา เป็นผู้หวังดีทั้งต่อหน้าและลับหลัง ผู้นั้นจึงจะอยู่ในราชสำนักได้
320.
๓๒๐.
ඡන්දඤ්ඤූරාජිනොඅස්ස, චිත්තට්ඨොචස්සරාජිනො;
අසඞ්කුසකවුත්තිස්ස, සරාජවසතිංවසෙ.
เป็นผู้รู้พระราชอัธยาศัยของพระราชา ตั้งอยู่ในพระราชหฤทัย มีความประพฤติไม่เป็นที่ระแวงสงสัย ผู้นั้นจึงจะอยู่ในราชสำนักได้
321.
๓๒๑.
උච්ඡාදනෙන්හාපනෙච[Pg.115], ධොතෙපාදෙඅදොසිරං;
ආහතොපිනකුප්පෙය්ය, සරාජවසතිංවසෙ.
ในการถวายงานนวด การสรงน้ำ หรือการล้างพระบาท แม้จะถูกกระทบกระทั่งก็ไม่ควรโกรธ ผู้นั้นจึงจะอยู่ในราชสำนักได้
322.
๓๒๒.
කුම්භිඤ්හිපඤ්ජලිංක්රියා, චාතඤ්චාපිපදක්ඛිණං;
කිමෙවසබ්බකාමානං, නදාදංධීරමුත්තමං.
แม้แต่หม้อน้ำก็ควรประนมมือไหว้ แม้แต่ภาชนะตักน้ำก็ควรทำประทักษิณ ไฉนเล่าจะไม่พึงมอบความปรารถนาทั้งปวงให้แก่ผู้เป็นปราชญ์อันสูงสุด
323.
๓๒๓.
යොදෙතිසයනංවත්ථං, යානංආවසතංඝරං;
පජ්ජුන්නොරිවභූතානං, භොගෙහිඅභිවස්සති.
ผู้ใดให้ที่นอน เครื่องนุ่งห่ม ยานพาหนะ และที่อยู่อาศัย ผู้นั้นย่อมหลั่งโภคทรัพย์ให้ประดุจพยับเมฆหลั่งฝนแก่หมู่สัตว์
324.
๓๒๔.
ද්වෙවිමෙකණ්ඩකාතික්ඛා[Pg.116], සරීරපරිසොසිතා;
කාමෙතිනිද්ධනොයොච, යොචකුප්පත්යනිස්සරො.
หนามอันคมกริบ ๒ ประการนี้ ย่อมทำให้ร่างกายซูบผอม คือ คนจนที่อยากได้กามสุข และคนไม่มีอำนาจที่มักโกรธ
325.
๓๒๕.
අධනස්සරසංඛාදා, අබලස්සහතාහතා;
අපඤ්ඤස්සකථාවාක්යා, තිවිධංහීනලක්ඛණං.
การกินของมีรสเลิศของคนจน การทำร้ายผู้อื่นของคนอ่อนแอ และถ้อยคำเจรจาของคนไร้ปัญญา ทั้ง ๓ ประการนี้เป็นลักษณะของคนเลว
326.
๓๒๖.
පථබ්යාමධුරාතීණි[Pg.117], උච්ඡුනාරීසුභාසිතං;
උච්ඡුනාරීසුතප්පන්ති, නතප්පන්තිසුභාසිතං.
สิ่งที่หวานในโลกมี ๓ อย่าง คือ อ้อย สตรี และวาจาสุภาษิต คนทั้งหลายย่อมอิ่มด้วยอ้อยและสตรี แต่ไม่อิ่มด้วยวาจาสุภาษิต
327.
๓๒๗.
පථබ්යාතීණිරතනානි, සඞ්ගහානිමහීතලෙ;
සිප්පංධඤ්ඤඤ්චමිත්තඤ්ච, භවන්තිරතනාඉමෙ.
รัตนะ ๓ ประการในโลกที่ควรสงเคราะห์ไว้บนพื้นปฐพี คือ ศิลปวิทยา ธัญพืช และมิตร สิ่งเหล่านี้ถือเป็นรัตนะ
328.
๓๒๘.
කල්යාණමිත්තංකන්තාරං, යුද්ධංසභායභාසිතුං;
අසත්ථාගන්තුමිච්ඡන්ති, මුළ්හාතෙචතුරොජනා.
ผู้ที่ปรารถนาจะไปหามิตรดี ไปในทางกันดาร ไปสู่สงคราม และไปพูดในที่ประชุม โดยไม่มีอาวุธติดตัวไป คนทั้ง ๔ จำพวกนี้ชื่อว่าเป็นคนเขลา
329.
๓๒๙.
ජීවන්තොපිමතාපඤ්ච[Pg.118], බ්යාසෙනපරිකිත්තිතා;
දුක්ඛිතොබ්යාධිතොපක්ඛො, ඉණවානිත්යසෙවකො.
ผู้ที่ยังมีชีวิตอยู่แต่เหมือนตายแล้ว ๕ จำพวก ที่พระวยาสะกล่าวไว้ คือ ผู้มีความทุกข์ ผู้มีโรค ผู้เป็นอัมพาต ผู้มีหนี้ และผู้เป็นทาสประจำ
330.
๓๓๐.
චක්ඛුද්වාරාදිකංඡක්කං, සංවුතොසපඤ්ඤොනරො;
ඡබ්බිධොහොතිසීලෙන, අසීලෙනාපිඡබ්බිධො.
นรชนผู้มีปัญญาสำรวมแล้วในทวาร ๖ มีจักขุทวารเป็นต้น ย่อมเป็นผู้มีศีล ๖ อย่าง และผู้ไม่มีศีลก็มี ๖ อย่าง
331.
๓๓๑.
නිද්දාලුකොපමාදොච, සුඛිතොරොගවාලසො;
නිච්ඡන්දොචකම්මාරාමො, සත්තෙතෙසත්ථවජ්ජිතා.
ผู้ชอบนอน ผู้ประมาท ผู้รักความสบาย ผู้มีโรค ผู้เกียจคร้าน ผู้ไม่มีฉันทะ และผู้ยินดีในการงาน ๗ จำพวกนี้ เป็นผู้ห่างไกลจากศิลปวิทยา
332.
๓๓๒.
කුලජොපඤ්ඤවාඡන්දො[Pg.119], හිරොත්තප්පොසුතද්ධරො;
අත්ථකාමොසුරක්ඛොච, අට්ඨෙතෙසත්ථයුජ්ජිතා.
ผู้เกิดในตระกูลดี ผู้มีปัญญา ผู้มีฉันทะ ผู้มีหิริโอตตัปปะ ผู้ทรงสุตะ ผู้ใคร่ประโยชน์ และผู้สำรวมดี ๘ จำพวกนี้ เป็นผู้ประกอบด้วยศิลปวิทยา
333.
๓๓๓.
කුලසෙට්ඨොසපඤ්ඤොච, වුඩ්ඪිසූරොචසීලවා;
බහුස්සුතොවුට්ඨානොච, මීරොසුගතිගාමිකො;
නවෙතෙසුජනාසෙට්ඨා, පාපාත්තානංනිවාරයෙ.
ผู้เป็นประธานแห่งตระกูล ผู้มีปัญญา ผู้กล้าในการเจริญ ผู้มีศีล ผู้เป็นพหูสูต ผู้ขยัน ผู้กล้าหาญ และผู้ไปสู่สุคติ ๙ จำพวกนี้ เป็นสัตบุรุษผู้ประเสริฐ พึงห้ามตนจากบาป
334.
๓๓๔.
බුද්ධොපච්චෙකබුද්ධොච, අරහාඅග්ගසාවකො;
මාතාපිතාගරුසත්ථා, දායකොධම්මදෙසකො;
පණ්ඩිතෙහිඉමෙදස, න දුබ්භන්තීතිජානියා.
พึงรู้ว่า บัณฑิตทั้งหลายไม่ประทุษร้ายบุคคล ๑๐ จำพวกเหล่านี้ คือ พระพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า พระอรหันต์ พระอัครสาวก มารดา บิดา ครู อาจารย์ ทายก และผู้แสดงธรรม
335.
๓๓๕.
ධම්මත්ථකාමමොක්ඛානං[Pg.120], පාණොසංසිද්ධිකාරණං;
තංනිඝාතොකිංනිහතො, රක්ඛිතොකිංනරක්ඛති.
ชีวิตเป็นเหตุแห่งความสำเร็จในธรรม อรรถ กาม และโมกข์ ผู้ฆ่าชีวิตนั้นจะชื่อว่าฆ่าอะไร ผู้รักษาชีวิตนั้นจะชื่อว่าไม่รักษาอะไร
336.
๓๓๖.
සථංදීඝායුකොසබ්බ[Pg.121], සත්තානංසුඛකාරණං;
අසථංපනසබ්බෙසං, දුක්ඛහෙතුනසංසයො.
ความประพฤติของสัตบุรุษทำให้อายุยืน และเป็นเหตุแห่งความสุขของสัตว์ทั้งปวง ส่วนความประพฤติของอสัตบุรุษเป็นเหตุแห่งทุกข์ของสัตว์ทั้งปวงโดยไม่ต้องสงสัย
337.
๓๓๗.
යන්තගතොඋච්ඡුරසං, නජහාතිගජොතථා;
සඞ්ගාමෙසුගතොලිළං, සුස්සුතෙනාපිචන්දනං.
อ้อยที่เข้าหีบแล้วย่อมไม่ละทิ้งรสฉันใด ช้างที่เข้าสู่สงครามก็ย่อมไม่ละทิ้งลีลาฉันนั้น และไม้จันทน์แม้จะแห้งไปก็ย่อมไม่ละทิ้งกลิ่นหอม
338.
๓๓๘.
සාරගන්ධංනජහාති, දුක්ඛපත්තොපිපණ්ඩිතො;
නජහාතිසතංධම්මං, සුඛකාලෙකථාවකා.
บัณฑิตแม้ประสบทุกข์ก็ไม่ละทิ้งธรรมของสัตบุรุษ เหมือนไม้จันทน์ไม่ละทิ้งกลิ่นอันเป็นสาระ ในกาลแห่งความสุขจะกล่าวไปไยเล่า
339.
๓๓๙.
අත්තාබන්ධුමනුස්සානං, රිපුඅත්තාවජන්තුනං;
අත්තාවනියතොඤාති, අත්තාවනියතොරිපු.
ตนเป็นญาติของมนุษย์ทั้งหลาย ตนเป็นศัตรูของสัตว์ทั้งหลาย ตนเป็นญาติที่แน่นอน ตนเป็นศัตรูที่แน่นอน
340.
๓๔๐.
අත්තානංපරිච්චාගෙන[Pg.122], යංනිස්සිතානුරක්ඛනං;
කරොන්තිසජ්ජනායෙව, නතංනිතිමාතාමතං.
การรักษาผู้ที่อาศัยอยู่ด้วยการเสียสละตน สัตบุรุษทั้งหลายย่อมกระทำสิ่งนั้น ไม่ใช่เป็นธรรมเนียมของมารดาหรือบิดา
341.
๓๔๑.
සත්ථකබ්බවිචාරෙන, කාලොගච්ඡතිධීමතං;
බ්යසනෙනඅසාධූනං, නිද්දායකලහෙනවා.
กาลเวลาย่อมล่วงไปของบัณฑิตด้วยการพิจารณาศาสตร์และกวีนิพนธ์ ส่วนของอสัตบุรุษย่อมล่วงไปด้วยความพินาศ ด้วยการนอน หรือด้วยการทะเลาะ
342.
๓๔๒.
භමරාපුප්ඵමිච්ඡන්ති, පුතිමිච්ඡන්තිමක්ඛිකා;
සුජානාගුණමිච්ඡන්ති, දොසමිච්ඡන්තිදුජ්ජනා.
ภมรย่อมปรารถนาดอกไม้ แมลงวันย่อมปรารถนาของเน่า สัตบุรุษย่อมปรารถนาคุณ ส่วนทุรชนย่อมปรารถนาโทษ
343.
๓๔๓.
නමන්තිඵලිනොරුක්ඛා[Pg.123], නමතෙවබුධාජනා;
සුක්ඛකට්ඨඤ්චමුළ්හොච, නෙවනමන්තිභිජ්ජතෙ.
ต้นไม้ที่มีผลย่อมโน้มลง บัณฑิตทั้งหลายย่อมโน้มลง ส่วนไม้แห้งและคนโง่ย่อมไม่โน้มลง แต่ย่อมแตกหัก
344.
๓๔๔.
සචෙසන්තොවිවාදති, ඛිප්පසන්ධියරෙපුන;
බාලොපත්තාවභිජ්ජන්ති, නතෙසමතමාගමුං.
หากสัตบุรุษทะเลาะกัน ย่อมกลับคืนดีกันได้โดยเร็ว ส่วนคนพาลย่อมแตกแยกกันเหมือนหม้อดิน ย่อมไม่กลับมาสามัคคีกัน
345.
๓๔๕.
අප්පම්පිසාධූනංධනං, කූපාවාරිවනිස්සයො;
බහුකංපිඅසාධූනං, නචවාරිවඅණ්ණවෙ.
ทรัพย์ของสัตบุรุษแม้เพียงเล็กน้อย ก็เป็นที่พึ่งได้เหมือนน้ำในบ่อน้ำ ส่วนทรัพย์ของอสัตบุรุษแม้จะมีมาก ก็หาประโยชน์ไม่ได้เหมือนน้ำในมหาสมุทร
346.
๓๔๖.
සොකඨානසහස්සානි[Pg.124], භයඨානසතානිච;
දිවසෙදිවසෙමුළ්හං, ආවීසන්තිනපණ්ඩිතං.
ที่ตั้งแห่งความโศกนับพัน ที่ตั้งแห่งความกลัวนับร้อย ย่อมเข้ามาหาคนโง่ทุกวัน ไม่เข้ามาหาบัณฑิต
347.
๓๔๗.
දුට්ඨචිත්තොපනාහිස්ස, කොධොපාසාණලෙඛිතො;
කුච්ඡිතබ්බොසුජනස්ස, ජලෙලෙඛාචිරට්ඨිතා.
โทสะของผู้มีจิตชั่วและผูกโกรธ ย่อมถูกจารึกไว้บนหิน ส่วนโทสะของสัตบุรุษแม้ถูกตำหนิ ย่อมเป็นรอยขีดเขียนในน้ำที่ตั้งอยู่ไม่นาน
348.
๓๔๘.
නිදුලුකොඅසන්තුට්ඨො, අකතඤ්ඤූචභිරුකො;
සක්කොන්තිනසමාචාරං, සික්ඛිතුංතෙකදාචිපි.
ผู้ไม่ละอาย ผู้ไม่สันโดษ ผู้ไม่รู้คุณ และผู้ขี้ขลาด ๔ จำพวกนี้ ย่อมไม่สามารถเรียนรู้มารยาทที่ดีงามได้เลย
349.
๓๔๙.
සාධුත්තංසුජනසමාගමාඛලානං[Pg.125],සාධූනංනඛලසමාගමාඛලත්තං;
ආමොදංකුසුමභවංදධාතිභූමි,භූගන්ධංනචකුසුමානිධාරයන්ති.
ความเป็นสัตบุรุษของคนพาลย่อมมีได้เพราะการคบหาสัตบุรุษ แต่ความเป็นคนพาลของสัตบุรุษย่อมไม่มีเพราะการคบหาคนพาล แผ่นดินย่อมทรงไว้ซึ่งกลิ่นหอมที่เกิดจากดอกไม้ แต่ดอกไม้ทั้งหลายย่อมไม่ทรงไว้ซึ่งกลิ่นของแผ่นดิน
350.
๓๕๐.
ගුණමද්ධිසමංමක්ඛෙ, පරෙනකලහෙසති;
අද්ධිසමංපකාසෙන්තං, අනුමත්තංපිදොසකං.
พึงปกปิดคุณของตนไว้ประดุจภูเขาเมื่อต้องทะเลาะกับผู้อื่น แต่คนอื่นย่อมประกาศโทษแม้เพียงเล็กน้อยของตนให้ใหญ่โตประดุจภูเขา
351.
๓๕๑.
දොසංපරස්සපස්සන්ති, අත්තදොසංනපස්සති;
තිලමත්තංපරදොසං, නාළිකෙරංනපස්සති.
ย่อมเห็นโทษของผู้อื่น แต่ไม่เห็นโทษของตนเอง ย่อมเห็นโทษของผู้อื่นเท่าเมล็ดงา แต่ไม่เห็นโทษของตนเองเท่าลูกมะพร้าว
352.
๓๕๒.
කොධොඅත්ථංනජානාති[Pg.126], කොධොධම්මංනපස්සති;
අන්ධතමංතදාහොති, යංකොධොසහතෙනරං.
โทสะย่อมไม่รู้ประโยชน์ โทสะย่อมไม่เห็นธรรม เมื่อใดโทสะครอบงำนรชน เมื่อนั้นย่อมเกิดความมืดมิด
353.
๓๕๓.
කොධොඅබ්භන්තරෙජාතො, ධුවංනාසෙතිකොධනං;
වත්ථාලඞ්කාරපුණ්ණායං, මඤ්ජුසායංසිඛීයථා.
โทสะที่เกิดขึ้นภายใน ย่อมทำลายผู้โกรธอย่างแน่นอน เหมือนไฟที่ไหม้หีบที่เต็มไปด้วยเสื้อผ้าและเครื่องประดับ
354.
๓๕๔.
රාගොනාමමනොසල්ලං, ගුණවරත්තචොරකො;
රාහුවිජ්ජාසසඞ්කිස්ස, තපොධනහුතාසනො.
ราคะชื่อว่าเป็นลูกศรแห่งใจ เป็นโจรขโมยคุณอันประเสริฐ เป็นราหูแห่งความรู้ เป็นไฟแห่งตบะของผู้ทรงตบะ
355.
๓๕๕.
නතිත්තිරාජාධනෙන[Pg.127], පණ්ඩිතොපිසුභාසිතෙ;
චක්ඛූපිපියදස්සනෙ, සාගරොපිමහාජලෙ.
พระราชาไม่รู้จักอิ่มด้วยทรัพย์ บัณฑิตไม่รู้จักอิ่มด้วยสุภาษิต ดวงตาไม่รู้จักอิ่มด้วยการเห็นสิ่งที่น่ารัก และมหาสมุทรไม่รู้จักอิ่มด้วยน้ำอันมาก
356.
๓๕๖.
අසන්තුට්ඨොයතිනට්ඨො, සන්තුට්ඨොපිමහීපති;
සසජ්ජාගණිකානට්ඨා, නිලජ්ජාසුකුලගතා.
ภิกษุผู้ไม่สันโดษย่อมพินาศ พระราชาผู้สันโดษย่อมพินาศ หญิงงามเมืองผู้มีความละอายย่อมพินาศ หญิงผู้ไร้ยางอายที่เกิดในตระกูลสูงย่อมพินาศ
357.
๓๕๗.
භූපාණ්ණවග්ගිථීසිප්පී, අභිජ්ඣාලුචපුග්ගලො;
එතෙසංමහිච්ඡන්තානං, මහිච්ඡතාඅනිච්ඡිතා.
พระราชา มหาสมุทร ไฟ สตรี ช่างฝีมือ และบุคคลผู้มีความโลภ ๖ จำพวกนี้ เป็นผู้มีความปรารถนามาก ความปรารถนามากของบุคคลเหล่านี้ย่อมไม่รู้จักอิ่ม
358.
๓๕๘.
ආරොග්යංපරමංලාභං[Pg.128], සන්තුට්ඨීපරමංධනං;
විසාසොපරමංඤාති, නිබ්බානංපරමංසුඛං.
ความไม่มีโรคเป็นลาภอย่างยิ่ง ความสันโดษเป็นทรัพย์อย่างยิ่ง ความคุ้นเคยเป็นญาติอย่างยิ่ง พระนิพพานเป็นสุขอย่างยิ่ง
359.
๓๕๙.
දුග්ගතංගච්ඡභොලාභ, ලාභොලාභෙනපූරති;
ථලෙපවුට්ඨපජ්ජුන්න, ආපොආපෙනපූරති.
ดูกรลาภ ท่านจงไปสู่คนยากจนเถิด ลาภย่อมเต็มในที่ที่มีลาภ; ดูกรฝน ท่านจงตกบนที่ดอนเถิด น้ำย่อมเต็มในที่ที่มีน้ำ.
360.
๓๖๐.
බොධයන්තිනයාචන්ති, දෙහීතිපච්ඡිමාජනා;
පස්සවත්ථුංඅදානස්ස, මාභවතූතිඊදිසො.
สัตบุรุษย่อมทำให้รู้แจ้งแต่ไม่ขอว่า 'จงให้' ส่วนคนชั้นต่ำย่อมขอ; จงดูผลของการไม่ให้เถิด อย่าได้เป็นเช่นนั้นเลย.
361.
๓๖๑.
සෙලෙසෙලෙනමාණිකං[Pg.129], ගජෙගජෙනමුත්තිකං;
වනෙවනෙනචන්දනං, ඨානෙඨානෙනපණ්ඩිතං.
แก้วมณีมิได้มีในภูเขาทุกลูก, ไข่มุกมิได้มีในช้างทุกเชือก; ไม้จันทน์มิได้มีในป่าทุกป่า, บัณฑิตมิได้มีในที่ทุกแห่ง.
362.
๓๖๒.
සතෙසුජායතෙසූරො, සහස්සෙසුචපණ්ඩිතො;
වාක්යංසතසහස්සෙසු, චාගොභවතිවානවා.
วีรบุรุษย่อมเกิดในท่ามกลางคนร้อยคน, บัณฑิตย่อมเกิดในท่ามกลางคนพันคน; วาทศิลป์ย่อมมีในท่ามกลางคนแสนคน, ส่วนผู้เสียสละจะมีหรือไม่มีก็ได้.
363.
๓๖๓.
ජිනෙනආගතංසූරං, ධනඤ්චගෙහමාගතං;
ජිණ්ණඅන්නංපසංසෙය්ය, දාරඤ්චගතයොබ්බනං.
พึงสรรเสริญวีรบุรุษผู้กลับมาพร้อมชัยชนะ และทรัพย์ที่มาถึงเรือน; พึงสรรเสริญอาหารที่ย่อยแล้ว และภรรยาที่พ้นวัยสาว.
364.
๓๖๔.
පොත්ථකෙසුචයංසිප්පං[Pg.130], පරහත්ථෙසුයංධනං;
යදාඉච්ඡෙසමුප්පන්නෙ, නතංසිප්පංනතංධනං.
วิชาความรู้ใดที่อยู่เพียงในตำรา, ทรัพย์ใดที่อยู่ในมือผู้อื่น; เมื่อถึงคราวจำเป็นต้องใช้, วิชานั้นก็ไม่ใช่ความรู้ ทรัพย์นั้นก็ไม่ใช่ทรัพย์.
365.
๓๖๕.
වාචාවුධාචරාජානො, සච්චාවුධාචසමණා;
ධනාවුධාසෙට්ඨිනොච, ගොණාවුධාදලිද්දකා.
พระราชาทั้งหลายมีวาจาเป็นอาวุธ, สมณะทั้งหลายมีสัจจะเป็นอาวุธ; เศรษฐีทั้งหลายมีทรัพย์เป็นอาวุธ, คนยากจนทั้งหลายมีโคเป็นอาวุธ.
366.
๓๖๖.
උක්කට්ඨෙසූරමිච්ඡන්ති, කොලාහලෙසුභාසිතං;
පියංඅන්නඤ්චපානඤ්ච, අත්ථකිච්චෙසුපණ්ඩිතං.
ย่อมต้องการวีรบุรุษในยามคับขัน, ต้องการผู้พูดดีในยามวุ่นวาย; ย่อมต้องการข้าวและน้ำอันเป็นที่รักในยามหิว, และต้องการบัณฑิตในกิจที่เป็นประโยชน์.
367.
๓๖๗.
කපණෙතාරයෙමිත්තං[Pg.131], දුබ්භික්ඛෙධඤ්ඤංධාරයෙ;
සභායංධාරයෙසිප්පං, සඞ්ගහානිමහීතලෙ.
พึงช่วยเพื่อนในยามยากจน, พึงเก็บรักษาข้าวเปลือกไว้ในยามทุพภิกขภัย; พึงแสดงศิลปวิทยาในที่ประชุม, พึงรักษาการสงเคราะห์กันไว้ในพื้นปฐพี.
368.
๓๖๘.
දුබ්භික්ඛෙඅන්නදානඤ්ච, සුභික්ඛෙචහිරඤ්ඤදං;
භයෙචභයධාතාරං, සබ්බෙසංවරමංවරං.
การให้ข้าวในยามทุพภิกขภัย, การให้ทองในยามอุดมสมบูรณ์, และการให้ความปลอดภัยในยามมีภัย, เป็นสิ่งที่ประเสริฐที่สุดในบรรดาสิ่งทั้งปวง.
369.
๓๖๙.
හංසොමජ්ඣෙනකාකානං, සීහොගුන්නංනසොභතෙ;
ගද්රභානංනතුරඞ්ගො, බාලානඤ්චනපණ්ඩිතො.
หงส์ในท่ามกลางฝูงกาย่อมไม่งาม, ราชสีห์ในท่ามกลางฝูงโคย่อมไม่งาม; ม้าในท่ามกลางฝูงลาย่อมไม่งาม, และบัณฑิตในท่ามกลางคนพาลก็ย่อมไม่งามเช่นกัน.
370.
๓๗๐.
නසොරාජායොඅජෙය්යං[Pg.132], ජිනාතිනසොසඛාරං;
යොඅයුත්තෙනජිනාති, නසාභරියාපතිනො;
විරොධතිනතෙපුත්තා, යෙනභරන්ති ජිණ්ණ.
ผู้ใดชนะโดยไม่ชอบธรรม ผู้นั้นไม่ใช่พระราชา, ผู้ใดชนะเพื่อนด้วยความไม่เป็นธรรม ผู้นั้นไม่ใช่เพื่อน; หญิงใดขัดแย้งกับสามี หญิงนั้นไม่ใช่ภรรยา, บุตรใดไม่เลี้ยงดูบิดามารดาผู้แก่ชรา บุตรนั้นไม่ใช่บุตร.
371.
๓๗๑.
නත්ථිවිජ්ජාසමංමිත්තං, නත්ථිබ්යාධිසමොරිපු;
නත්ථිඅත්තසමංපෙමං, නත්ථිකම්මපරංබලං.
ไม่มีมิตรใดเสมอด้วยวิชา, ไม่มีศัตรูใดเสมอด้วยโรค; ไม่มีความรักใดเสมอด้วยตน, ไม่มีกำลังใดจะยิ่งใหญ่ไปกว่ากรรม.
372.
๓๗๒.
ඉත්ථිමිස්සොකුතොසීලං,මංසභක්ඛොකුතොදයං;
සුරාපානොකුතොසච්චං,මහාකොධොකුතොතපං.
ศีลจะมีได้อย่างไรแก่ผู้คลุกคลีด้วยสตรี, ความเมตตากรุณาจะมีได้อย่างไรแก่ผู้กินเนื้อสัตว์; สัจจะจะมีได้อย่างไรแก่ผู้ดื่มสุรา, ตบะจะมีได้อย่างไรแก่ผู้มีโกรธมาก.
373.
๓๗๓.
ක්වාතිභාරොසමත්ථානං[Pg.133], කිංදූරොබ්යවහාරිනං;
කොවිදෙසොසවිජ්ජානං, කොපරොපියවාදිනං.
ภาระอะไรจะหนักเกินไปสำหรับผู้มีความสามารถ, ระยะทางอะไรจะไกลเกินไปสำหรับพ่อค้า; ต่างถิ่นจะเป็นที่ไหนสำหรับผู้มีวิชา, และใครจะเป็นคนอื่นสำหรับผู้พูดจาไพเราะ.
374.
๓๗๔.
දුබ්භික්ඛොකසිනොනත්ථි, සන්තානංනත්ථිපාපකො;
මුගස්සකලහොනත්ථි, නත්ථිජාගරතොභයං.
ในยามทุพภิกขภัยย่อมไม่มีการทำนา, สำหรับผู้สงบย่อมไม่มีคนชั่ว; สำหรับคนใบ้ย่อมไม่มีการทะเลาะวิวาท, และสำหรับผู้ตื่นอยู่ย่อมไม่มีภัย.
375.
๓๗๕.
බාලිත්ථීමක්ඛිකාතුණ්ඩි, ඉසීනඤ්චකමණ්ඩලු;
සෙතම්බුඵලංතම්බුලං, නොජ්ඣිට්ඨමුපජායතො.
หญิงสาว, แมลงวัน, ปาก, เต้าน้ำของฤๅษี, ผลมะม่วงขาว และหมากพลู สิ่งเหล่านี้ไม่ถือว่าเป็นของมลทิน.
376.
๓๗๖.
පඤ්චරත්යාසුගන්ධබ්බා[Pg.134], සත්තරත්යාධනුග්ගහා;
එකමාසාසුභරියා, අඩ්ඪමාසාසිස්සාමලා.
นักดนตรีทิ้งการซ้อม ๕ วันก็เสียฝีมือ, นักธนูทิ้งการซ้อม ๗ วันก็เสียฝีมือ; ภรรยาดีทิ้งไป ๑ เดือนก็เสีย, ศิษย์ทิ้งการเรียนครึ่งเดือนก็เสียความรู้.
377.
๓๗๗.
මලිත්ථියාදුච්චරිතං, මච්ඡෙරංදදතොමලං;
මලාවෙලාමකාධම්මා, අස්මිංලොකෙපරම්හිච;
මලංමලතරංතතො, අවිජ්ජාපරමංමලං.
ความประพฤติชั่วเป็นมลทินของสตรี, ความตระหนี่เป็นมลทินของผู้ให้; บาปธรรมทั้งหลายเป็นมลทินทั้งในโลกนี้และโลกหน้า; แต่อวิชชาเป็นมลทินอย่างยิ่ง คือเป็นมลทินที่ร้ายแรงกว่ามลทินเหล่านั้น.
378.
๓๗๘.
සුතස්සරක්ඛාසබ්බදාභියොගො,කුලස්සවත්ථංපුරිසස්සවිජ්ජා;
රඤ්ඤොපමාදොපසමොධනස්ස,ඉත්ථීනන්තුනත්ථෙවජාතුරක්ඛා.
ความหมั่นเพียรเป็นเครื่องรักษาความรู้, ความประพฤติเป็นเครื่องรักษาตระกูล, วิชาเป็นเครื่องรักษาบุรุษ; ความประมาทเป็นเครื่องทำลายทรัพย์ของพระราชา, ส่วนสตรีนั้นไม่มีการรักษาได้เลย.
379.
๓๗๙.
සත්තානංජරතාහන්ති[Pg.135], තණ්හාහන්තිසබ්බසුඛං;
සබ්බබලංචින්තාහන්ති, දයාහන්තිසකංධනං.
ความแก่ย่อมทำลายสัตว์ทั้งหลาย, ตัณหาย่อมทำลายความสุขทั้งปวง; ความวิตกกังวลย่อมทำลายกำลังทั้งปวง, ความสงสารย่อมทำลายทรัพย์ของตน.
380.
๓๘๐.
නීචෙවාසොසිරිංහන්ති, හන්තිගරුංචයාචකො;
පසංසාසුගුණංහන්ති, හන්තිචිත්තංඅසඤ්ඤතා.
การอยู่ร่วมกับคนต่ำทรามย่อมทำลายสิริ, ผู้ขอย่อมทำลายความยำเกรง; การสรรเสริญย่อมทำลายคุณงามความดี, ความไม่สำรวมย่อมทำลายจิตใจ.
381.
๓๘๑.
අසනංභයමන්තානං[Pg.136], මච්චානංමරණංභයං;
උත්තමානන්තුසබ්බෙසං, අවමානංපරංභයං.
การกินเป็นภัยของสัตว์ทั้งหลาย, ความตายเป็นภัยของมวลมนุษย์; แต่สำหรับผู้ทรงเกียรติทั้งหลาย, การถูกดูหมิ่นเป็นภัยที่น่ากลัวยิ่งกว่า.
382.
๓๘๒.
සූරියොතපනංතපො, නසන්තිපරිවාරිතා;
චන්දරංසීතලංජාතං, තාරකාපරිවාරිතා;
උපමාඑත්ථඤාතබ්බා, සූරියචන්දරාජුනං.
ดวงอาทิตย์แผดเผาด้วยความร้อนและไม่มีบริวารแวดล้อม, ส่วนดวงจันทร์มีแสงเย็นและมีหมู่ดาวแวดล้อม; พึงทราบอุปมานี้ในพระราชาผู้เป็นดุจดวงอาทิตย์และดวงจันทร์.
383.
๓๘๓.
අලසොමන්දබුද්ධිච, සුඛිතොරොගපීළිතො;
නිද්දාරොමංසවඩ්ඪනො, සුභක්ඛොචවිලුද්ධකො.
คนเกียจคร้าน, คนปัญญาทราม, คนรักความสบาย, คนมีโรคเบียดเบียน, คนเห็นแก่การนอน, คนเจ้าเนื้อ, คนกินจุ และคนโลภมาก ย่อมไม่บรรลุวิชา.
384.
๓๘๔.
පමාදොජායතෙමදා, පමාදාජායතෙඛයො;
ඛයාදොසාපවඩ්ඪන්ති, මදංකිංනජහෙබුධො.
ความประมาทย่อมเกิดจากความมัวเมา, ความเสื่อมย่อมเกิดจากความประมาท; โทษทั้งหลายย่อมเจริญขึ้นเพราะความเสื่อม, บัณฑิตไฉนจึงไม่ละความมัวเมาเสียเล่า.
385.
๓๘๕.
යාදිසංවප්පතෙබීජං[Pg.137], තාදිසංඵලංසම්පත්තො;
කල්යාණකාරිකල්යාණං, පාපකාරීචපාපකං.
บุคคลหว่านพืชเช่นใด ย่อมได้รับผลเช่นนั้น; ผู้ทำกรรมดี ย่อมได้รับผลดี, ผู้ทำกรรมชั่ว ย่อมได้รับผลชั่ว.
386.
๓๘๖.
පුඤ්ඤාපාපඵලංයොචෙ, නසද්දහතිසච්චතො;
සොවෙසකානනංඛිප්පං, ආදාසතලමානයෙ.
ผู้ใดไม่เชื่อผลของบุญและบาปตามความเป็นจริง, ผู้นั้นพึงรีบนำกระจกเงามาส่องดูหน้าของตนเองโดยเร็วเถิด.
387.
๓๘๗.
සම්පරායිකත්ථෙයො[Pg.138], නසද්දහතිචෙපිසො;
ආවාසෙසප්පගාමීනං, මොක්ඛභෙකිංනපස්සති.
ผู้ใดไม่เชื่อในประโยชน์ภายหน้า, ผู้นั้นย่อมไม่เห็นกบที่หลุดพ้นจากปากงูในที่อยู่ของงู.
388.
๓๘๘.
සද්ධාහිරිචඔත්තප්පං, බාහුසච්චංවිරංසති;
පඤ්ඤාචසත්තධම්මෙහි, සම්පන්නොපණ්ඩිතොමතො.
ศรัทธา หิริ โอตตัปปะ พหูสูต วิริยะ สติ และปัญญา; ผู้ที่สมบูรณ์ด้วยธรรม ๗ ประการนี้ ได้ชื่อว่าเป็นบัณฑิต.
389.
๓๘๙.
රවිමූලංසසීඛන්ධං, සොරිඅඞ්ගාචපත්තිකං;
බුද්ධංපුප්ඵංගරුබීජං, භරගුඵලමෙවච.
รากคือพระอาทิตย์ ลำต้นคือพระจันทร์ ใบคือพระเสาร์และพระอังคาร ดอกคือพระพุธ เมล็ดคือพระพฤหัสบดี และผลคือพระศุกร์
390.
๓๙๐.
පොත්ථකාදීනිඛෙත්තංව[Pg.139], ලෙඛානියුගනඞ්ගලං;
අක්ඛරානිබීජංකත්වා, චරන්තොපණ්ඩිතොභවෙ.
หนังสือเป็นต้นเปรียบเหมือนนา การเขียนเปรียบเหมือนแอกและไถ ทำอักษรให้เป็นเมล็ดพืช ผู้ประพฤติเช่นนั้นพึงเป็นบัณฑิต
391.
๓๙๑.
අක්ඛරංඑකමෙකඤ්ච, බුද්ධරූපංසමංසියා;
තස්මාහිපණ්ඩිතොපොසො, ලිඛෙය්යපිටකත්තයං.
อักษรแต่ละตัวพึงเป็นเช่นเดียวกับพระพุทธรูป เพราะเหตุนั้นแล บุรุษผู้เป็นบัณฑิตพึงเขียนพระไตรปิฎก
392.
๓๙๒.
දුග්ගතිංනාභිජායෙය්ය, පිටකත්තයකාරකො;
බහුක්ඛත්තුංචක්කවත්ති, රාජාචතුදීපාධිපො.
ผู้สร้างพระไตรปิฎกย่อมไม่ไปสู่ทุคติ ย่อมเป็นพระเจ้าจักรพรรดิผู้เป็นใหญ่ในทวีปทั้งสี่หลายครั้ง
393.
๓๙๓.
පදෙසරජ්ජංවිපුලං, ගණනාතොඅසඞ්ඛ්යෙයො;
ඡකාමාවචරොදෙව, රාජාහොතිබහුක්ඛත්තුං.
ย่อมได้ครองราชสมบัติในประเทศอันไพบูลย์นับไม่ถ้วน เป็นพระราชาแห่งเทพในชั้นฉกามาวจรหลายครั้ง
394.
๓๙๔.
දානාදීනිචපුඤ්ඤානි[Pg.140], කරොන්තොබොධිඅඞ්කුරො;
භවාසබ්බඞ්ගසම්පන්නො, තිලොකපූජිතොභවෙ.
ผู้ทำบุญมีทานเป็นต้น เป็นหน่อเนื้อพระโพธิญาณ พึงเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยอวัยวะทุกส่วน พึงเป็นผู้ที่โลกทั้งสามบูชา
395.
๓๙๕.
අද්ධෙමහද්ධනෙඵිතෙ, ජායරෙකුලමුත්තමෙ;
උත්තමෙනෙවසංවාසො, පිටකත්තයවාචකො.
ผู้บอกสอนพระไตรปิฎก ย่อมเกิดในตระกูลที่มั่งคั่ง มีทรัพย์มาก ไพบูลย์ และอยู่ร่วมกับผู้ประเสริฐเท่านั้น
396.
๓๙๖.
එකක්ඛරඵලෙනහි, පිටකත්තයකාරකො;
චතුරාසීතිසහස්සං, ලභන්තිපවරංසුඛං.
ด้วยผลแห่งอักษรเพียงตัวเดียว ผู้สร้างพระไตรปิฎกย่อมได้ประสบสุขอันประเสริฐ ๘๔,๐๐๐ ประการ
397.
๓๙๗.
අප්පකෙනාපිමෙධාවී, පාභතෙනවිචක්ඛණො;
සමුට්ඨාපෙතිඅත්තානං, අනුමග්ගිවසන්ධමං.
บัณฑิตผู้มีปัญญาและเฉลียวฉลาด ย่อมยกตนขึ้นได้แม้ด้วยทุนเพียงเล็กน้อย เหมือนคนเป่าไฟน้อยให้ลุกโพลงขึ้น
398.
๓๙๘.
දුක්ඛංපාපස්සපුඤ්ඤස්ස[Pg.141], සුඛංමිස්සස්සමිස්සකං;
සබ්බංසදිසකංයාති, ඤාතබ්බංකම්මුනොඵලං.
ทุกข์เป็นผลของบาป สุขเป็นผลของบุญ ผลระคนกันเป็นผลของกรรมที่ระคนกัน พึงทราบว่าผลทั้งปวงย่อมเป็นไปตามกรรม
399.
๓๙๙.
චොදෙන්තොචතුභාගාච, කම්මකාරාතයොභාගා;
සාමිනොසමභාගාච, එකභාගානුමොදනා.
ผู้ชักชวนได้ ๔ ส่วน ผู้ทำได้ ๓ ส่วน เจ้าของได้ส่วนเท่ากัน และผู้ร่วมอนุโมทนาได้ ๑ ส่วน
400.
๔๐๐.
අනත්තස්සවාක්යාපරමංතුණ්හි[Pg.142],අසන්තමිත්තාපරමංඑකං;
සුරූපදාරාවරමන්ධා,දූරෙකලාභාවරමස්සසුක්ඛං.
ความนิ่งประเสริฐกว่าคำพูดที่ไร้ประโยชน์ ความเป็นผู้อยู่เดียวประเสริฐกว่ามิตรที่ไม่ดี ความตาบอดประเสริฐกว่าภรรยาที่มีรูปงาม (แต่ไม่ดี) ความไม่มีโรคประเสริฐกว่าลาภที่อยู่ไกล
401.
๔๐๑.
හීනචජ්ජොපිචෙ හොති, උට්ඨාතාධීතිමානරො;
සීලආචාරසම්පන්නො, නිසෙඅග්ගිවභාසති.
แม้จะเป็นคนเกิดในตระกูลต่ำ แต่หากเป็นผู้ขยัน มีความเพียร ถึงพร้อมด้วยศีลและมารยาท ย่อมรุ่งเรืองเหมือนไฟในเวลากลางคืน
402.
๔๐๒.
නචජ්ජවසලොහොති,නචජ්ජහොතිබ්රහ්මණො;
කම්මුනාවසලොහොති,කම්මුනාහොතිබ්රහ්මණො.
บุคคลไม่เป็นคนถ่อยเพราะชาติกำเนิด ไม่เป็นพราหมณ์เพราะชาติกำเนิด แต่เป็นคนถ่อยเพราะการกระทำ เป็นพราหมณ์เพราะการกระทำ
403.
๔๐๓.
පථවීවෙළුකංපත්තං[Pg.143], චක්කවාළංසුචිප්ඵලං;
සිනෙරුවම්මිකංඛුද්දං, සමුද්දොපාතිතංයථා.
แผ่นดินเปรียบเหมือนใบไผ่ จักรวาลเปรียบเหมือนผลมะขามป้อม ภูเขาสิเนรุเปรียบเหมือนจอมปลวกเล็ก และมหาสมุทรเปรียบเหมือนหยดน้ำ
404.
๔๐๔.
එකෙනෙවචකප්පෙන, මාතුඛීරංනසඤ්චයං;
තතොතුසමුද්දොචාපි, අතිරෙකතරංබහුං.
น้ำนมของมารดาที่บุคคลดื่มกินตลอดเพียงกัปเดียวเท่านั้น ย่อมมีปริมาณมากกว่าน้ำในมหาสมุทรเสียอีก
405.
๔๐๕.
බ්රහ්මාතිමාතාපීතරො, පුබ්බාචරියාවුච්චතෙ;
ආහුනෙය්යාචපුත්තානං, පජානමනුකම්පකා.
มารดาบิดา ท่านเรียกว่าเป็นพรหม เป็นบูรพาจารย์ เป็นผู้ควรแก่ของคำนับของบุตร และเป็นผู้เอ็นดูต่อบุตรธิดา
406.
๔๐๖.
තස්මාහිනෙනමස්සෙය්ය[Pg.144], සක්කරෙය්යචපණ්ඩිතො;
අන්නෙනඅථොපානෙන, වත්ථෙනසයනෙනච.
เพราะเหตุนั้น บัณฑิตพึงนอบน้อมและสักการะท่าน ด้วยข้าว น้ำ ผ้า และที่นอน
407.
๔๐๗.
උච්ඡාදනෙනන්හාපෙන, පාදානංධොවනෙනච;
උට්ඨායපාදචරියා, උපට්ඨාපෙය්යපණ්ඩිතො;
ඉධෙවනංපසංසන්ති, පච්චසග්ගෙපමොදති.
ด้วยการนวด การอาบน้ำ และการล้างเท้า บัณฑิตพึงลุกขึ้นปรนนิบัติบำรุงท่าน ในโลกนี้สาธุชนย่อมสรรเสริญเขา ในโลกหน้าเขาย่อมบันเทิงในสวรรค์
408.
๔๐๘.
එකස්සෙකෙනකප්පෙන[Pg.145], පුග්ගලස්සට්ඨිසඤ්චයො;
සමංපබ්බතරාසිම්හි, ඉතිවුත්තංමහෙසිනා.
กองกระดูกของบุคคลคนหนึ่งที่สะสมไว้ตลอดเพียงกัปเดียว ย่อมมีประมาณเท่ากับกองภูเขา พระมหามุนีได้ตรัสไว้ดังนี้
409.
๔๐๙.
සබ්බදානංධම්මදානංජිනාති;
සබ්බරසංධම්මරසොජිනාති,සබ්බරතිංධම්මරතිජිනාති;
සබ්බදුක්ඛංතණ්හක්ඛයොජිනාති.
การให้ธรรมย่อมชนะการให้ทั้งปวง รสแห่งธรรมย่อมชนะรสทั้งปวง ความยินดีในธรรมย่อมชนะความยินดีทั้งปวง ความสิ้นไปแห่งตัณหาย่อมชนะทุกข์ทั้งปวง
410.
๔๑๐.
අප්පමාදරතාහොථ, සචිත්තමනුරක්ඛථ;
දුක්ඛාඋද්ධරථත්තානං, පඞ්කෙසන්නංවකුඤ්ජරං.
ท่านทั้งหลายจงยินดีในความไม่ประมาท จงตามรักษาจิตของตน จงถอนตนขึ้นจากหล่มทุกข์ เหมือนช้างที่ตกหล่มแล้วถอนตนขึ้นฉะนั้น
411.
๔๑๑.
චජදුජ්ජනසංසග්ගං[Pg.146], භජසාධුසමාගමං;
කරපුඤ්ඤමහොරත්තිං, සරනිච්චමනිච්චතං.
จงละการสมาคมกับคนพาล จงคบหาสมาคมกับสัตบุรุษ จงทำบุญทั้งกลางวันและกลางคืน จงระลึกถึงความไม่เที่ยงเป็นนิตย์
412.
๔๑๒.
අනිච්චාවතසඞ්ඛාරා, උප්පාදවයධම්මිනො;
උප්පජ්ජිත්වානිරුජ්ඣන්ති, තෙසංවූපසමොසුඛො.
สังขารทั้งหลายไม่เที่ยงหนอ มีความเกิดขึ้นและเสื่อมไปเป็นธรรมดา เกิดขึ้นแล้วย่อมดับไป ความสงบระงับสังขารเหล่านั้นเป็นสุข
413.
๔๑๓.
නහිධම්මොඅධම්මොච, උභොසමවිපාකිනො;
අධම්මොනිරයංනෙති, ධම්මොපාපෙතිසුග්ගතිං.
ธรรมและอธรรมทั้งสองนี้ มีผลไม่เสมอกัน อธรรมย่อมนำไปสู่นรก ธรรมย่อมนำไปสู่สุคติ
414.
๔๑๔.
සමසීසංසමපාදං[Pg.147], අන්තරඤ්චසමංසමං;
ඉදංමනසිනිධාය, ලිඛෙය්යපිටකත්තයන්ති.
ส่วนบนเท่ากัน ส่วนล่างเท่ากัน และช่องว่างระหว่างกันเท่ากัน บัณฑิตพึงตั้งความนี้ไว้ในใจแล้วพึงเขียนพระไตรปิฎกเถิด