නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

ඒ භාග්‍යවත් වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!

ධම්මනීති

ධම්මනීතිය (ධර්මයේ මගපෙන්වීම්)

1.

1.

වන්දිත්වා රතනං සෙට්ඨං[Pg.1], නිස්සාය පුබ්බකෙ ගරුං;

නිතිධම්මංපවක්ඛාමි, සබ්බලොකසුඛාවහං.

උතුම් වූ තෙරුවන් නමස්කාර කොට, පෙර විසූ ගුරුවරුන් ඇසුරු කොට ගෙන, මුළු ලොවට සුවය සලසන ධම්මනීතිය (ධර්ම නීතිය) පවසමි.

2.

2.

ආචරියොචසිප්පඤ්ච, පඤ්ඤාසුතංකථාධනං;

දෙසොචනිස්සයොමිත්තං, දුජ්ජනොසුජනොබලං.

ගුරුවරයා, ශිල්පය, ප්‍රඥාව, ඇසූ පිරූ තැන් ඇති බව, කථාව, ධනය, දේශය, ඇසුර (ආශ්‍රය), මිතුරා, අසත්පුරුෂයා, සත්පුරුෂයා සහ බලය (යන මේවා මෙහි අන්තර්ගතය).

3.

3.

ඉත්ථීපුත්තොචදාසොච[Pg.2], ඝරාවාසොකතාකතො;

ඤාතබ්බොචඅලඞ්කාරො, රාජධම්මොපසෙවකො;

දුකාදිමිස්සකොචෙව, පකිණ්ණකොතිමාතිකා.

ස්ත්‍රිය, පුත්‍රයා, දාසයා, ගෘහ ජීවිතය, කළ යුතු සහ නොකළ යුතු දේ, දැනගත යුතු අලංකාරයන්, රාජ ධර්මය, සේවකයා, ද්වික (දෙකේ කාණ්ඩ) ආදී මිශ්‍ර කරුණු සහ විවිධ කරුණු යනු මෙහි මාතෘකාවෝ වෙති.

4.

4.

කින්තෙහිපාදසුස්සසා[Pg.3], යෙසංනත්ථිගරූනිහ;

යෙතප්පාදරජොකිණ්ණා, තෙවසාධූවිවෙකිනො.

මේ ලෝකයෙහි ගුරුවරුන් කෙරෙහි ගෞරවයක් නැති අයගේ පාදයන්ට උපස්ථාන කිරීමෙන් ඇති ඵලය කිම? යමෙක් ඒ ගුරුවරුන්ගේ පාද දූවිල්ලෙන් ගැවසී ගත්තෝ වෙත්ද, ඔවුහුම සත්පුරුෂයෝද විචක්ෂණශීලීහුද වෙති.

5.

5.

විනාගරූපදෙසන්තං, බාලොලඞ්කත්තුමිච්ඡති;

සම්පාපුණෙනවිඤ්ඤූහි, හසභාවංකථංනුසො.

ගුරු උපදෙස් නොලබා මෝඩයා තමා අලංකාර කරගැනීමට (වැදගත් වීමට) කැමති වෙයි. එසේ වුවත් ඔහු නුවණැත්තන් ඉදිරියෙහි සිනහවට ලක් නොවී සිටින්නේ කෙසේද?

6.

6.

උට්ඨානාඋපට්ඨානාච, සුස්සුසාපරිචාරිකා;

සක්කච්චංසිප්පුග්ගහණං, ගරුංආරාධයෙබුධො.

නුවණැති ශිෂ්‍යයා කඩිසරකමෙන්, උපස්ථාන කිරීමෙන්, ඇහුම්කන් දීමෙන්, සේවය කිරීමෙන් සහ ගෞරවයෙන් යුතුව ශිල්ප හැදෑරීමෙන් ගුරුවරයා සතුටු කළ යුතුය.

7.

7.

උපජ්ඣාචරියානඤ්ච[Pg.4], මාතාපිතූනමෙවච;

සක්කච්චංයොනුපට්ඨාති, සුතොපිතස්සතාදිසො.

යමෙක් තම උපාධ්‍යායයන් වහන්සේලාට, ගුරුවරුන්ට සහ මව්පියන්ට ගෞරවයෙන් උපස්ථාන නොකරන්නේද, ඔහුගේ පුත්‍රයාද ඔහුට එලෙසම (අකීකරු) වනු ඇත.

8.

8.

උපජ්ඣාචරියානඤ්ච, මාතාපිතූනමෙවච;

සක්කච්චංයොඋපට්ඨාති, සුතොපිතස්සතාදිසො;

යමෙක් තම උපාධ්‍යායයන් වහන්සේලාට, ගුරුවරුන්ට සහ මව්පියන්ට ගෞරවයෙන් උපස්ථාන කරන්නේද, ඔහුගේ පුත්‍රයාද ඔහුට එලෙසම (කීකරු) වනු ඇත.

9.

9.

සම්මාඋපපරික්ඛිත්වා;

අක්ඛරෙසුපදෙසුච;

චොරඝාතොසිස්සොසියා,ගරුචොරට්ටකාරකො.

අකුරු ද උපදෙස් ද මැනවින් විමසා නොබලන්නේ නම්, ශිෂ්‍යයා සොරෙකු මෙන් විනාශයට පත්විය හැකි අතර, ගුරුවරයාද සොරකමට මඟ පෑදූවෙකු බඳු වේ.

10.

10.

පණ්ඩිතොසුතසම්පන්නො[Pg.5], යත්ථඅත්ථීති චෙසුතො;

මහුස්සාහෙනතංඨානං, ගන්තබ්බංවසුතෙසිනා.

උගත්, නුවණැති පණ්ඩිතයෙකු යම් තැනක වෙසෙතැයි ඇසෙන්නේ නම්, ශිල්පය සොයන්නා විසින් මහත් උත්සාහයෙන් යුතුව ඒ ස්ථානයට යා යුතුමය.

11.

11.

සුඛංරුක්ඛස්සඡායාව, තතොඤාතිමාතාපිතු;

තතොආචරියොරඤ්ඤො, තතොජිනස්සසාසනං.

ගසක සෙවන සිසිල්ය, ඥාතීන්ගේ හා මව්පියන්ගේ සෙවන ඊට වඩා සුවදායකය. ගුරුවරයාගේ හා රජුගේ සෙවන ඊටත් වඩා සුවදායකය. ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේගේ (බුදුරජාණන් වහන්සේගේ) ශාසනයෙහි සෙවන ඒ සියල්ලටම වඩා උත්තරීතර සුවය ලබා දෙන්නේය.

12.

12.

පාසාණඡත්තංගරුකං, තතොදෙවානචික්ඛනං;

තතොවුඩ්ඪානමොවාදො, තතොජිනස්සසාසනං.

ගල් කුඩය (ශෛලමය ඡත්‍රය) බරය (ගෞරවාන්විතය), දෙවියන්ගේ වචනය ඊට වඩා බරය. වැඩිහිටියන්ගේ අවවාදය ඊටත් වඩා බරය. ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේගේ (බුදුරජාණන් වහන්සේගේ) ශාසනය ඒ සියල්ලටම වඩා ගෞරවාන්විතය.

13.

13.

තුලංසල්ලහුකංලොකෙ[Pg.6], තතොචපලජාතිකො;

තතොවුඩ්ඪානනොවාදො, යතිධම්මෙපමාදකො.

ලෝකයෙහි පුළුන් ඉතා සැහැල්ලුය, චපල (නොසන්සුන්) ගති ඇති තැනැත්තා ඊට වඩා සැහැල්ලුය. වැඩිහිටියන්ගේ අවවාද නොපිළිගන්නා තැනැත්තා ඊටත් වඩා සැහැල්ලු වන අතර, මහණදම්හි පමා වූ තැනැත්තා ඒ සැමටම වඩා සැහැල්ලු (වටිනාකමක් නැති) කෙනෙකි.

14.

14.

සුතිසම්මුතිසඞ්ඛ්‍යාච, යොගානිතිවිසෙසකා;

ගන්ධබ්බාගණිකාචෙව, ධනුබෙදාචපූරණා.

ශ්‍රැතිය (වේදය), සම්මුතිය (නීතිය), සංඛ්‍යාව (ගණිතය), යෝග ශාස්ත්‍රය, නීති ශාස්ත්‍රය, වෛශේෂිකය (තර්ක ශාස්ත්‍රය), ගාන්ධර්වය (සංගීතය), ගණිකා කලාව, ධනුර්වේදය (දුනු ශිල්පය) සහ පුරාණය (ඉතිහාසය),

15.

15.

තිකිච්ඡාඉතිහාසාච[Pg.7], ජොතිමායාචඡන්දති;

කෙතුමන්තාචසද්දාච, සිප්පාට්ඨාරසකාඉමෙ.

චිකිත්සාව (වෛද්‍ය විද්‍යාව), ඉතිහාසය, ජ්‍යොතිෂය, මායා ශාස්ත්‍රය, ඡන්දස් ශාස්ත්‍රය, කේතු විද්‍යාව (කූටෝපාය) සහ ශබ්ද ශාස්ත්‍රය (ව්‍යාකරණ) යන මේවා දහඅටක් වූ ශිල්පස්ථානයෝ වෙති.

16.

16.

අලසස්සකුතොසිප්පං, අසිප්පස්සකුතොධනං;

අධනස්සකුතොමිත්තං, අමිත්තස්සකුතොසුඛං;

අසුඛස්සකුතොපුඤ්ඤං, අපුඤ්ඤස්සකුතොනිබ්බානං.

අලසයාට ශිල්පයක් කොයින්ද? ශිල්පයක් නැත්තාට ධනයක් කොයින්ද? ධනයක් නැත්තාට මිතුරන් කොයින්ද? මිතුරන් නැත්තාට සැපයක් කොයින්ද? සැපයක් නැත්තාට පිනක් කොයින්ද? පිනක් නැත්තාට නිවනක් කොයින්ද?

17.

17.

සිප්පංසමංධනංනත්ථි, සිප්පංචොරානගණ්හන්ති;

ඉධලොකෙසිප්පංමිත්තං, පරලොකෙසුඛාවහං.

ශිල්පයට (දැනුමට) සමාන ධනයක් තවත් නැත. ශිල්පය සොරකම් කිරීමට සොරුන්ට නොහැකිය. මෙලොව දී ශිල්පය කල්‍යාණ මිතුරෙකු වන අතර, පරලොව දී ද එය සැපය සලසා දෙයි.

18.

18.

බොධපුත්‍රසදාවිත්‍යං[Pg.8], මාඛෙදාචරියංගරුං;

සදෙසෙපූජිතොරාජා, බුධොසබ්බත්ථපූජිතො.

පුත්‍රය, නිරන්තරයෙන් විද්‍යාව (දැනුම) හදාරන්න. ගෞරවනීය ගුරුවරයා වෙහෙසට පත් නොකරන්න. රජෙකු පිදුම් ලබන්නේ තම දේශයෙහි පමණි; නමුත් බුද්ධිමතා (පණ්ඩිතයා) සෑම තැනකදීම පිදුම් ලබයි.

19.

19.

බොධපුත්‍රකිමාලස්සෙ, අබොධොභාරවාහකො;

බොධකොපූජිතො ලොකෙ, බොධපුත්‍රදිනෙදිනෙ.

පුත්‍රය, කුමක් හෙයින් අලස වන්නේද? නූගතා බර අදින බර වාහකයෙකි. ලෝකයෙහි උගත් තැනැත්තා පිදුම් ලබන බැවින්, පුත්‍රය, දිනෙන් දින නුවණ දියුණු කරගන්න.

20.

20.

රූපයොබ්බන්නසම්පන්නා, විසාලකුලසම්භවා;

විත්‍යාහීනානසොභන්ති, නිගන්ධාඉවකිංසුකා.

රූපයෙන් හා යෞවනයෙන් යුක්ත වුවද, උතුම් කුලයක උපත ලැබුවද, විද්‍යාවෙන් (ශිල්පයෙන්) තොර වූවෝ සුවඳක් නැති එරබදු මල් මෙන් සමාජය මැද නොබබළති.

21.

21.

මාතාසත්‍රුරුපිතාච[Pg.9], බාලකාලෙනසික්ඛිත;

න සොභතිසභාමජ්ඣෙ, හංසමජ්ඣෙබකොයථා.

ළමා කාලයේදී තම දරුවාට ශිල්ප උගන්වනු නොලැබූ මව්පියෝ සතුරන් බඳු වෙති. එසේ නූගත් දරුවා හංසයන් මැද සිටින කොකෙකු මෙන්, පණ්ඩිත සභාව මධ්‍යයෙහි නොබබළයි.

22.

22.

ගුණොසෙට්ඨඞ්ගතංයාති, නඋච්චෙසයනෙවසෙ;

පාසාදසීඛරෙවාසො, කාකොකිංගරුළොසියා.

කෙනෙකු උතුම් බවට පත්වන්නේ තමා සතු ගුණධර්ම නිසාමය; උස් අසුන්වල හෝ මන්දිරවල වාසය කිරීමෙන් නොවේ. ප්‍රාසාදයක මුදුනෙහි වාසය කළ පමණින් කපුටෙකු කිසිසේත් ගුරුළෙකු වේද?

23.

23.

සබ්බසුතමධියතෙ, හීනමුක්කට්ඨමජ්ඣිමෙ;

සබ්බස්සඅත්ථංජානෙය්‍ය, නචසබ්බංපයොජයෙ.

පහත් වූද, උතුම් වූද, මධ්‍යම වූද සියලු ශිල්පයන් උගත යුතුය. ඒ සියල්ලෙහිම අර්ථය (ප්‍රයෝජනය) දැනගත යුතුය; එහෙත් ඒ සියල්ලම ප්‍රායෝගිකව භාවිතයට නොගත යුතුය.

24.

24.

නලොකෙසොභතෙමුළ්හො[Pg.10],කෙවලත්තපසංසකො;

අපිසම්පිහිතොකූපෙ,කතවිජ්ජොපකාසිතො.

තමාටම ප්‍රශංසා කරගන්නා මෝඩයා ලෝකයෙහි නොබබළයි. වැසී ගිය ළිඳක් තුළ සිටියද, ශිල්පය ප්‍රගුණ කළ තැනැත්තා (ඔහුගේ දැනුම නිසා) ප්‍රකාශයට පත් වෙයි.

25.

25.

මදන්තදමනංසත්ථං, ඛලානංකුරුතෙමදං;

චක්ඛුසඞ්ඛාරකංතෙජං, උලූකානමිවන්ධකං.

මත් වූවන් දමනය කරන ශාස්ත්‍රය, අඥානයන් තුළ ඇති කරන්නේ උඩඟුකමකි. ඇසට ආලෝකය දෙන හිරු රැස්, බකමූණන්ට අන්ධකාරයක් වන්නාක් මෙනි.

26.

26.

භොජනංමෙථුනංනිද්දා,ගවෙපොසෙචවිජ්ජති;

විජ්ජාවිසෙසොපොසස්ස,තංහීනොගොසමොභවෙ.

ආහාර ගැනීම, මෛථුනය සහ නින්ද යනු ගවයන්ට මෙන්ම මිනිසුන්ට ද පොදු වූ දේය. මිනිසා සතු සුවිශේෂී ගුණය නම් විද්‍යාවයි (දැනුමයි); එයින් තොර වූ තැනැත්තා තිරිසනෙකුට (ගවයෙකුට) සමාන වෙයි.

27.

27.

යොසිස්සොසිප්පලොභෙන[Pg.11], බහුංබහුංවගණ්හාති;

මුගොවසුපිනංපස්සං, නසක්කාකථිතුං පරං.

යම් ශිෂ්‍යයෙක් ශිල්ප කෙරෙහි ඇති ගිජුකම නිසා පමණට වඩා බොහෝ දේ ඉගෙන ගන්නේද, ඔහු සිහිනයක් දුටු ගොළු මිනිසෙකු මෙන්, එය අන් අයට කියා දීමට අපොහොසත් වෙයි.

28.

28.

සුස්සුසාසුතවඩ්ඪනා, පඤ්ඤායවඩ්ඪනංසුතං;

පඤ්ඤායඅත්ථංජානන්ති, ඤාතොඅත්ථොසුඛාවහො.

ඇසීමට ඇති කැමැත්තෙන් දැනුම වැඩෙයි, දැනුම නිසා ප්‍රඥාව වැඩෙයි. ප්‍රඥාවෙන් අර්ථය (යහපත) වටහා ගනී, එසේ වටහා ගත් අර්ථය සැපය ළඟා කර දෙයි.

29.

29.

අනාගතංභයංදිස්වා[Pg.12], දූරතොපරිවජ්ජයෙ;

ආගතඤ්චභයංදිස්වා, අභිතොහොතිපණ්ඩිතො.

මතු පැමිණෙන අනතුර දැක, එය දුරදීම මඟහැරිය යුතුය. එහෙත් තමා වෙත පැමිණි අනතුර හමුවේ නුවණැත්තා නොසැලී බියෙන් තොරව මුහුණ දෙයි.

30.

30.

ලොභංකොධංමදංමානං, තන්දිංඉස්සංපමත්තකං;

සොණ්ඩංනිද්දාලුකංමක්ඛං, මච්ඡෙරඤ්චජහෙබුධො.

ලෝභය, ක්‍රෝධය, මදය (මත්වීම), මානය, කෝදෑය (කමැලි බව), ඊර්ෂ්‍යාව, ප්‍රමාදය, සුරාපානය, අධික නිදිබර ගතිය, ගුණමකුකම සහ මසුරුකම යන මේවා නුවණැත්තා විසින් දුරු කළ යුතුය.

31.

31.

සද්ධාහිරිචඔත්තප්පං, බාහුසච්චංවිරංසති;

පඤ්ඤාචසත්තධම්මෙහි, සම්පන්නොපණ්ඩිතොමතො.

ශ්‍රද්ධාව, හිරිය (පවට ඇති ලැජ්ජාව), ඔත්තප්පය (පවට ඇති බිය), බහුශ්‍රැත බව (උගත්කම), වීර්යය, සතිය (සිහිය) සහ ප්‍රඥාව යන ධර්මයන් සතෙන් යුක්ත වූ තැනැත්තා පණ්ඩිතයෙකු ලෙස සලකනු ලැබේ.

32.

32.

දිට්ඨෙධම්මෙචයොඅත්ථො[Pg.13],යොචත්ථොසම්පරායිකො;

අත්ථාභිසමයාධීරො,පණ්ඩිතොතිපවුච්චති.

මෙලොව යහපත ද පරලොව යහපත ද යන දෙකම මැනවින් වටහාගෙන ක්‍රියා කරන ධීර (නොසැලෙන) පුද්ගලයා පණ්ඩිතයෙකු යැයි කියනු ලැබේ.

33.

33.

සභාවසදිසංවාක්‍යං, සභාවසදිසංපියං;

සභාවසදිසංකොධං, යොජානාතිසපණ්ඩිතො.

ස්වභාවයට ගැලපෙන වචනය ද, ස්වභාවයට ගැලපෙන ප්‍රියශීලී බව ද, ස්වභාවයට ගැලපෙන කෝපය ද (තත්ත්වයට අනුව හැසිරිය යුතු ආකාරය) යමෙක් දන්නේද, ඔහු පණ්ඩිතයෙකි.

34.

34.

භූපාලොපණ්ඩිතොනිච්චං, නෙවතුල්‍යොකුදාචනං;

සදෙසෙපූජිතොරාජා, බුධොසබ්බත්ථපූජිතො.

රජු සහ පණ්ඩිතයා කිසි කලෙකත් සමාන නොවේ. මන්ද, රජු පිදුම් ලබන්නේ තමාගේ දේශයෙහි පමණි; එහෙත් පණ්ඩිතයා (බුද්ධිමතා) සෑම තැනකදීම පිදුම් ලබයි.

35.

35.

පණ්ඩිතස්සපසංසාය[Pg.14], දණ්ඩොබාලෙනදිය්‍යතෙ;

පණ්ඩිතොපණ්ඩිතෙනෙව, වණ්ණිතොවසුවණ්ණිතො.

නුවණැත්තෙකුට ප්‍රශංසා කිරීමේදී මෝඩයා දෝෂාරෝපණය කරයි. එහෙත් පණ්ඩිතයෙකු විසින් තවත් පණ්ඩිතයෙකු වර්ණනා කරනු ලැබීමම නියම වර්ණනාව (ප්‍රශංසාව) වේ.

36.

36.

අත්තනායදිඑකෙන, විනිථෙනමහාජනා;

විනයංයන්තිසබ්බෙපි, කොධංනාසෙය්‍යපණ්ඩිතො.

යමෙක් තමා පමණක් වුවද හික්මවා ගන්නේ නම්, ඔහු නිසා සෙසු මහජනයා ද හික්මීමට පත් වෙති. එබැවින් නුවණැත්තා තමා තුළ ඇති කෝපය විනාශ කළ යුතුය.

37.

37.

සරීරස්සගුණානඤ්ච, දූරමච්චන්තමන්තරං;

සරීරංඛණවිද්ධංසි, ගුණාතුකප්පඨායිනො.

ශරීරය සහ ගුණධර්ම අතර ඇත්තේ අතිවිශාල වෙනසකි. ශරීරය ක්ෂණයකින් විනාශ වී යයි; එහෙත් ගුණධර්ම කල්පාන්තරයක් පුරා නොනැසී පවතී.

38.

38.

අත්ථංමහන්තමාපජ්ජං, විජ්ජංසම්පත්තිමෙවච;

විචරෙය්‍යාමානථද්ධො, පණ්ඩිතොසොපවුච්චති.

මහත් වූ ධනය ද, උගත්කම ද, සම්පත් ද ලබා ගත්තද, උඩඟු නොවී නිහතමානීව හැසිරෙන යම් කෙනෙක් වේද, ඔහු පණ්ඩිතයෙකු යැයි කියනු ලැබේ.

39.

39.

නාලබ්භමතිපත්ථෙන්ති[Pg.15], නට්ඨම්පිනචසොචරෙ;

විප්පත්‍යඤ්චනමුය්හන්ති, යෙනරාතෙවපණ්ඩිතා.

නොලැබිය හැකි දේ අත්‍යවශ්‍යයෙන්ම පතන්නේ නැති, නැසුණු හෝ නැති වූ දෙයට ශෝක නොකරන, විපතකදී මුළාවට පත් නොවන මිනිසුන් කවුරුන්ද, ඔවුහුම වනාහි පණ්ඩිතයෝ (නුවණැත්තෝ) වෙති.

40.

40.

ගණ්ඨිඨානෙඑකපදෙ, නාතිමඤ්ඤෙය්‍යපණ්ඩිතො;

කිමක්කොවෙළුපබ්භාරො, තිමහාදීපභානුදො.

ගැටලු සහගත තැනකදී එක් වචනයක් වුවද නුවණැත්තා අවතක්සේරු නොකළ යුතුය. කුඩා ගිනි පුපුරක් වුවද උණ වනාන්තරයක් දවා අළු නොකරන්නේද? සූර්යයා මහා ද්වීපයන් ආලෝකවත් නොකරන්නේද?

41.

41.

ගුණදොසෙසුනෙකෙන, අත්ථිකොචිවිවජ්ජිතො;

සුඛුමාලපදුමස්ස, නළංභවතිකක්ඛළං.

බොහෝ ගුණ හෝ දෝෂ අතුරින් එකකින් හෝ තොර වූ කිසිවෙක් ලොවෙහි ඇත්ද? ඉතා සියුම් වූ නෙළුම් මලෙහි ද දණ්ඩ (නැට්ට) රළු ස්වභාවයක් ගනී.

42.

42.

සුමහන්තානිසත්ථානි, ධාරයන්තාබහුස්සුතා;

ඡෙදායොසංසයානන්තු, ක්ලිස්සන්තිලොභමොහිතා.

ඉතා ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ශාස්ත්‍රයන් ධාරණය කරන්නා වූ ද, අන්‍යන්ගේ සැකයන් දුරු කරන්නා වූ ද බහුශ්‍රුතයෝ පවා, ලෝභයෙන් හා මෝහයෙන් මුළා වී ක්ලේශයන්ගෙන් පීඩා විඳිති.

43.

43.

දොසංපිසගුණෙදිස්වා[Pg.16], ගුණවාදීවදන්තින;

නලොකොවිජ්ජමානම්පිචන්දෙපස්සතිලඤ්ජනං.

ගුණවතුන් තුළ යම් දෝෂයක් දුටුවද ගුණ පවසන්නෝ එය නොකියති. ලෝකයා සඳෙහි පවතින කැළැල දෙස බලා සඳෙහි ඇති සුන්දරත්වය නොසලකා නොහරින්නාක් මෙනි.

44.

44.

සකිංපිවිඤ්ඤූධීරෙන, කරොතිසහසඞ්ගමං;

අත්තත්ථඤ්චපරත්ථඤ්ච, නිබ්බානන්තංසුඛංලභෙ.

නුවණැත්තා ඥානවන්තයෙකු සමඟ එක් වරක් හෝ ඇසුරු කළහොත්, තමාගේ ද අන්‍යන්ගේ ද යහපත සලසාගෙන නිවන කෙළවර කොට ඇති උතුම් සැපත ලබයි.

45.

45.

නදීතීරෙට්ඨිතෙකූපෙ, අරණිතාලවණ්ඩකෙ;

නවදාපාදිනත්ථීති, නමුඛෙවචනංතථා.

ගඟ අසල ඇති ළිඳෙහි ද, ගිනි ගෑමට ගන්නා අරණි ලීයේ ද, තල් වනයේ ද "ජලය හෝ ගින්න නැත" යන වචනයක් නොමැත්තා සේම, පණ්ඩිතයන්ගේ මුවෙහි ද "නැත" යන වචනය නොමැත.

46.

46.

පණ්ඩිතොඅපුට්ඨොභෙරී[Pg.17], පජ්ජුන්නොහොතිපුච්ඡිතො;

බාලොපුට්ඨොඅපුට්ඨොපි, බහුංවිකත්ථතෙසදා.

නුවණැත්තා නොවිමසූ විට බෙරයක් මෙන් නිශ්ශබ්ද වන අතර, විමසූ විට වැසි වලාකුළක් මෙන් දැනුම වස්වයි. එහෙත් අඥානයා ඇසුවද නැතද නිතරම බොහෝ සෙයින් කතා කරයි.

47.

47.

ගුණසම්පන්නලඞ්කාරො, සබ්බසත්තහිතාවහො;

පරත්තත්ථංනචරෙය්‍ය, කුතොසොපණ්ඩිතොභවෙ.

ගුණයෙන් හා සදචාරයෙන් අලංකාර වූ ද, සියලු සත්ත්වයන්ට යහපත සලසන්නා වූ ද කෙනෙකු වුවත්, අන්‍යන්ගේ යහපත පිණිස ක්‍රියා නොකරන්නේ නම් ඔහු කෙසේ නම් පණ්ඩිතයෙක් (නුවණැත්තෙක්) වන්නේද?

48.

48.

සපරත්ථංචරෙධීරො, අසක්කොන්තොසකංචරෙ;

තම්පිචෙවඅසක්කොන්තො, පාපාත්තානංවියොජයෙ.

නුවණැත්තා තමාගේත් අන්‍යන්ගේත් යහපත උදෙසා ක්‍රියා කළ යුතුය. එය කළ නොහැකි නම් තමාගේ යහපත පිණිස පමණක් ක්‍රියා කළ යුතුය. එයද කළ නොහැකි නම් අවම වශයෙන් තමා පවින් වළක්වා ගත යුතුය.

49.

49.

සබ්බංසුණාතිසොතෙන[Pg.18], සබ්බංපස්සතිචක්ඛුනා;

නචදිට්ඨංසුතංධීරො, සබ්බිච්ඡිතුමරහති.

කනෙන් සියල්ල ඇසෙන අතර ඇසෙන් සියල්ල පෙනේ. එහෙත් නුවණැත්තා තමා දුටු සහ ඇසූ පමණින් ඒ සියල්ල සත්‍ය යැයි පිළිගැනීමට හෝ ඒවායේ ඇලීමට සුදුසු නොවේ.

50.

50.

චක්ඛුමාස්සයථාඅන්ධො, සොතවාබධිරොයථා;

පඤ්ඤාවාපියථාමුගො, බලවාදුබ්බලොරිව;

අථඅත්ථෙසමුප්පන්නෙ, සයෙය්‍යමතසායිතං.

ඇස් ඇත්තෙකු වුවද අන්ධයෙකු මෙන් ද, කන් ඇත්තෙකු වුවද බිහිරෙකු මෙන් ද, ප්‍රඥාවන්තයෙකු වුවද ගොළු කෙනෙකු මෙන් ද, ශක්තිවන්තයෙකු වුවද දුර්වලයෙකු මෙන් ද හැසිරිය යුතුය. යම් ප්‍රශ්නයක් හෝ අනර්ථයක් පැමිණි කල්හි මළ සිරුරක් මෙන් උපේක්ෂාවෙන් නිහඬව සිටිය යුතුය.

51.

51.

අතිජාතංමනුජාතං, පුත්තමිච්ඡන්තිපණ්ඩිතා;

අවජාතංනඉච්ඡන්ති, යොහොතිකුලඡින්නකො.

නුවණැති දෙමාපියෝ තමන්ට වඩා උතුම් ගුණ ඇති (අතිජාත) හෝ තමන් හා සමාන ගුණ ඇති (අනුජාත) පුත්‍රයන් පතති. පවුලේ කීර්තිය හා වංශය විනාශ කරන්නා වූ (අවජාත) පුත්‍රයෙකු ලැබීමට ඔවුහු අකමැති වෙති.

52.

52.

තයොවපණ්ඩිතාසත්ථෙ[Pg.19], අහමෙවාතිවාදිච;

අහමපිතිවාදීච, නාහන්තිචඉමෙතයො;

ලොවෙහි (ශාස්ත්‍රයන්හි) පණ්ඩිතයන් තිදෙනෙක් වෙති. එනම්, "මමම වෙමි" යි පවසන්නා ද, "මම ද වෙමි" යි පවසන්නා ද, "මම නොවෙමි" යි පවසන්නා ද යන තිදෙනාය.

53.

53.

නසාසභායත්ථනසන්තිසන්තො,නතෙසන්තොයෙනවදන්තිධම්මං;

රාගඤ්චදොසඤ්චපහායමොහං,ධම්මංභණන්තාවභවන්තිසන්තො.

සත්පුරුෂයන් නැති තැන සභාවක් නොවේ. ධර්මය දෙසන්නේ නැති අය සත්පුරුෂයෝ නොවෙති. රාගය, ද්වේෂය සහ මෝහය දුරු කොට ධර්මය දෙසන්නෝම සත්පුරුෂයෝ වෙති.

54.

54.

බාලෙචුම්මත්තකෙභූපෙ, ගුරුමාතාපිතූස්වපි;

සඞ්ඝෙජෙඨෙචභාතරි, නදොසාකරියාබුධා.

බාලයන් (අඥානයන්), උම්මත්තකයන් (පිස්සන්), රජවරුන්, ගුරුවරුන්, මව්පියන්, මහා සංඝරත්නය සහ වැඩිමහල් සොහොයුරන් කෙරෙහි නුවණැත්තෝ වැරදි හෝ දෝෂ නොසෙවිය යුතුය.

55.

55.

අත්තනාමනොතාපඤ්ච[Pg.20], ඝරෙදුච්චරිතානිච;

වඤ්චනඤ්චඅවමානං, මතිමානපකාසයෙ.

තමාගේ සිතෙහි පවතින කනස්සල්ල, තම නිවසේ සිදුවන අයහපත් හැසිරීම්, තමා රැවටීමට ලක්වීම සහ තමාට සිදු වූ අවමානයන් පිළිබඳව බුද්ධිමත් පුද්ගලයා ප්‍රසිද්ධියේ ප්‍රකාශ නොකළ යුතුය.

56.

56.

පරදාරංජනෙත්තිංව, ලෙඩ්ඩුංවපරසන්තකං;

අත්තාවසබ්බසත්තානං, යොපස්සතිසපණ්ඩිතො.

අන්‍යන්ගේ භාර්යාවන් තම මව මෙන් ද, අන්සතු වස්තුව පස් කැටයක් මෙන් ද, සියලු සත්ත්වයන් තමා මෙන් ද සලකා දකින තැනැත්තා යමෙක්ද, හෙතෙම සැබෑ පණ්ඩිතයෙකි.

57.

57.

සඨෙනමිත්තංකලුසෙනධම්මං,පරොපතාපෙනසමිද්ධිභාවං;

සුඛෙනවිජ්ජංඵරුසෙනනාරිං,ඉච්ඡන්තියෙතෙනචෙවපණ්ඩිතා.

වංචාවෙන් මිත්‍රත්වය ද, කෙලෙස් සහිතව ධර්මය ද, අන්‍යන් පෙළීමෙන් සමෘද්ධිය (දියුණුව) ද, සැප පහසුවෙන් ශිල්ප ශාස්ත්‍රය ද, සැරපරුෂකමින් ස්ත්‍රියක ද අපේක්ෂා කරන යම් අයෙක් වෙත්ද, ඔවුහු කිසිසේත්ම පණ්ඩිතයෝ නොවෙති.

58.

58.

නිපුණෙසුහමෙසෙය්‍ය[Pg.21], විචිනිත්වාසුතත්ථිකො;

සත්තංහුක්ඛලියංපක්කං, භාජනෙපිතථාභවෙ.

ශ්‍රැතය (අධ්‍යාපනය) අපේක්ෂා කරන්නා ඉතා දක්ෂ වූ නුවණැත්තන් සොයා ගොස් විමසා දැනගත යුතුය. (එක් බත් හාලක් තැම්බී ඇති අයුරින් මුළු හැලියේම බත් තැම්බී ඇති බව හඳුනාගන්නා සේ) දක්ෂයන් ඇසුරෙන් ඥානය වටහාගත හැකිය.

59.

59.

වසුංගණ්හන්තිදූරට්ඨා, පබ්බතෙරතනොචිතෙ;

නමිලක්ඛාසමීපට්ඨා, එවංබාලාබහුස්සුතෙ.

මැණික් බහුල කන්දක් අසල වසන වැද්දන් (නූගතුන්) ඉන් ප්‍රයෝජන නොගත්ත ද, දුර බැහැර සිට පැමිණෙන්නෝ එහි ඇති වස්තුව ලබා ගනිති. බහුශ්‍රුතයන් (නුවණැත්තන්) ළඟ සිටියද අඥානයෝ ඔවුන්ගෙන් ඵල නොලබන්නේ ඒ අයුරිනි.

60.

60.

හිරඤ්ඤෙනමිගානංව[Pg.22], සුසීලෙනඅසීලිනො;

අධම්මිකස්සධමෙන, බාලානම්පිසුතෙනකිං.

මෘගයන්ට (තිරිසනුන්ට) රන්වලින් ඇති පලක් නැත්තා සේ ද, දුශ්ශීලයන්ට සිල්වත්කමින් ඇති පලක් නැත්තා සේ ද, අධර්මවාදීන්ට ධර්මයෙන් ඇති පලක් නැත්තා සේ ද, අඥානයන්ට උගත්කමෙන් (ශාස්ත්‍රයෙන්) ඇති පලක් නැත.

61.

61.

අප්පස්සුතායංපුරිසො, බලිබද්ධොවජීවති;

මංසානිතස්සවඩ්ඪන්ති, පඤ්ඤාතස්සනවඩ්ඪති.

අල්පශ්‍රුත (අඩු උගත්කම් ඇති) මිනිසා ගොනෙකු මෙන් ජීවත් වේ. ඔහුගේ මස් (ශරීරය) පමණක් වැඩෙන අතර, ඔහුගේ ප්‍රඥාව නොවැඩේ.

62.

62.

අප්පස්සුතොසුතංඅප්පං, බහුමඤ්ඤතිමානිකො;

සින්ධූදකංඅපස්සන්තො, කූපෙසොයංවමණ්ඩුකො.

අල්පශ්‍රුත වූ (අඩු දැනුමක් ඇති) තැනැත්තා මානයෙන් මුළා වී, තමා සතු අල්ප වූ දැනුම මහත් කොට සිතයි. ඔහු මහා සාගරයේ ජලය නොදැක, ළිඳ තුළ වෙසෙන ගෙම්බා වැනිය.

63.

63.

තදමිනාපිජානාථ[Pg.23], සොබ්භෙසුපතීරෙසුච;

සණන්තායන්තිකුසොබ්භා, තුණ්හීයන්තිමහොදධී.

කුඩා ඇළ දොළවල් ශබ්ද කරමින් ගලා යන නමුත්, මහා සාගරය නිහඬව පවතී. මේ උපමාවෙන් ද ඒ බව වටහා ගන්න.

64.

64.

සුභාසිතංඋත්තමමාහුසන්තො,ධම්මංභණෙනාධම්මං, තංදුතියං;

පියංභණෙනාපියංතංතතියං,සච්චංභණෙනාලිකංතංචතුත්ථං.

සත්පුරුෂයෝ යහපත් වචන කතා කිරීම උතුම්ම දෙය යැයි පවසති. ධර්මය මිස අධර්මය නොකීම දෙවැන්නයි. ප්‍රිය වචන මිස අප්‍රිය වචන නොකීම තෙවැන්නයි. සත්‍යය මිස අසත්‍යය නොකීම සිව්වැන්නයි.

65.

65.

සීහමෙදාසුවණ්ණෙව[Pg.24], නචතිට්ඨන්තිරචතෙ;

පණ්ඩිතානංකථාවාක්‍යං නචතිට්ඨතිදුජ්ජනෙ.

සිංහ තෙල් රන් භාජනයක මිස රිදී භාජනයක නොරඳන්නා සේම, පණ්ඩිතයන්ගේ උපදෙස් වදන් ද දුර්ජනයන් (අයහපත් පුද්ගලයන්) කෙරෙහි නොරඳයි.

66.

66.

මහාතෙජොපිතෙජොයං, මත්තිකංනමුදුංකරෙ;

ආපොපාපෙතිමුදුකං, සාධුවාචාචකක්ඛළං;

මහත් තේජස් ඇති ගින්නෙන් වුවද මැටි මෘදු කළ නොහැකි අතර (එය මැටි තවත් තද කරයි), ජලයෙන් එය මෘදු කරයි. රළු වචන හා යහපත් මෘදු වචනවල ස්වභාවය ද එබඳුමය.

67.

67.

මුදුනාවරිපුංජෙති, මුදුනාජෙතිදාරුණං;

නාසිද්ධිමුදුනාකිඤ්චි, යතොතොමුදුනාජයෙ.

මෘදු බවින්ම සතුරා ජය ගනී, මෘදු බවින්ම ක්‍රූර පුද්ගලයා ද ජය ගනී. මෘදු බවින් සාක්ෂාත් කරගත නොහැකි කිසිවක් නැත. එබැවින් මෘදු බවින්ම සියල්ල ජයගත යුතුය.

68.

68.

චන්දනං [Pg.25] සීතලං ලොකෙ, තතො චන්දංව සීතලං;

චන්දන චන්ද සීතම්හා, සාධුවාක්‍යං සුභාසිතං.

ලොවෙහි සඳුන් සිසිල්ය, සඳුන්ට වඩා චන්ද්‍රයා සිසිල්ය. එහෙත් සඳුන් සහ චන්ද්‍රයාගේ සිසිලසට වඩා සත්පුරුෂයන්ගේ සුභාෂිත වචනය සිසිල්ය.

69.

69.

සීතවාචො බහුමිත්තො, ඵරුසොතු අමිත්තකො;

උපමං එත්ථ ඤාතබ්බා, චන්දසූරියරාජුනං.

මෘදු වචන කතා කරන්නාට බොහෝ මිතුරෝ වෙති, එහෙත් රළු වචන කතා කරන්නාට සතුරෝ වෙති. මේ සඳහා චන්ද්‍රයා සහ සූර්යයා පිළිබඳ උපමාව වටහා ගත යුතුය.

70.

70.

පත්තකල්ලොදිතංඅප්පං, වාක්‍යංසුභාසිතංභවෙ;

ඛුද්දිතස්සකදන්නම්පි, භුත්තංසාදුරසොභවෙ.

සුදුසු අවස්ථාවෙහි පවසන අල්ප වූ ද වචනය සුභාෂිතයක් (යහපත් වචනයක්) වෙයි. බඩගිනි වූවෙකුට ඉතා බාල ආහාරයක් වුවද අනුභව කළ විට රසවත් වන්නාක් මෙනි.

71.

71.

සත්ථකාපිබහුවාචා[Pg.26], නාදරාබහුභාණිනො;

සොපකාරම්ප්‍යුදාසීනං, නනුදිට්ඨංනදීජලං.

බොහෝ අර්ථවත් වුවද, නිතර කතා කරන්නාගේ වචන ලෝකයා ගරු නොකරයි. මහත් උපකාරී වුවද ගලා යන ගංගාවේ ජලය දෙස මිනිසුන් උදාසීනව බලන්නාක් මෙනි.

72.

72.

නාතිවෙලංපභාසෙය්‍ය, නතුණ්හිසබ්බදාසියා;

අවිකිණ්ණංමිතංවාක්‍යං, පත්තකාලෙඋදීරයෙ.

ඕනෑවට වඩා වේලාවක් කතා නොකළ යුතුය, එසේම නිතරම නිශ්ශබ්දව ද නොසිටිය යුතුය. සුදුසු කාලයෙහි අවුල් සහගත නොවන, පමණ දැන පවසන වචන කතා කළ යුතුය.

73.

73.

ඉච්ඡිතබ්බෙසුකම්මෙසු, වාචායකුසලංමූලං;

වාචායකුසලෙනට්ඨෙ, ඉච්ඡිතබ්බංනසිජ්ඣති.

අපේක්ෂිත කටයුතු සාර්ථක කරගැනීමේදී කථනයෙහි ඇති දක්ෂතාවය මූලික වේ. කථනයෙහි දක්ෂතාවයක් නොමැති තැනැත්තාට තමා බලාපොරොත්තු වන අර්ථය හෝ අරමුණ සාක්ෂාත් කරගත නොහැක.

74.

74.

හත්ථපාදාසිරොපිට්ඨි, කුච්ඡිපඤ්චඉමෙජනා;

මුඛමෙවූපසෙවන්ති, සදාවඅනුසාසිතා.

දෑත්, දෙපා, හිස, පිට සහ බඩ යන මේ ශරීර කොටස් පහ, නිරන්තරයෙන්ම මුඛයේ අණට යටත් වූවන් මෙන් සැමවිටම මුඛයටම සේවය කරති.

75.

75.

සද්ධාධනංසීලධනං[Pg.27], හිරිඔත්තප්පියංධනං;

සුතධනඤ්චචාගොච, පඤ්ඤාවෙසත්තමංධනං.

ශ්‍රද්ධා ධනය, ශීල ධනය, හිරි (පවට ඇති ලැජ්ජාව) සහ ඔත්තප්ප (පවට ඇති බිය) යන ධනය, ශ්‍රැත (ධර්ම ඥානය) ධනය, පරිත්‍යාගශීලී බව (ත්‍යාග ධනය) සහ ප්‍රඥාව සත්වැනි ධනය වේ.

76.

76.

ඉත්ථීනඤ්චධනංරූපං, පුරිසානංධනංකුලං;

උරගානංධනංවිසං, භූපාලානංධනංබලං;

භික්ඛූනඤ්චධනංසීලං, බ්‍රහ්මණානංධනංවිජ්ජා.

ස්ත්‍රීන්ගේ ධනය රූපයයි, පුරුෂයන්ගේ ධනය කුලයයි, සර්පයන්ගේ ධනය විෂයි, රජවරුන්ගේ ධනය බලයයි, භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ධනය ශීලයයි, බ්‍රාහ්මණයන්ගේ ධනය විද්‍යාවයි (ශාස්ත්‍රයයි).

77.

77.

නරූපංනචපඤ්ඤාණං[Pg.28], නචකුලඤ්චසම්භවො;

කාලවිප්පත්තිසම්පත්තෙ, ධනමෙවවිසෙසකං.

දුෂ්කර කාලයක් පැමිණි කල්හි රූපයත්, ප්‍රඥාවත්, උසස් කුලයත් යන කිසිවක් නොව, වස්තුව (ධනය) පමණක්ම විශේෂ උපකාරයක් වෙයි.

78.

78.

ධනහීනංචජෙමිත්තා, පුත්තදාරාසහොදරා;

ධනවන්තංවසෙවන්ති, ධනංලොකෙමහාසඛා.

ධනයෙන් පිරිහුණු තැනැත්තා මිතුරෝ ද, අඹුදරුවෝ ද, සහෝදරයෝ ද අත්හරිති. ධනවත් පුද්ගලයා වටා ඔවුහු රැස් වෙති. එබැවින් ලොවෙහි ධනයම උතුම්ම මිතුරා වේ.

79.

79.

සත්තාසදූපසෙවන්ති, සොදකංවාපිආදිකං;

සභොගංසධනඤ්චෙව, තුච්ඡාතෙචෙජහන්තිතෙ.

සත්ත්වයන් ධනය හා සම්පත් ඇති අයව, ජලය ඇති පොකුණක් කරා යන්නාක් මෙන් ඇසුරු කරති. ඒවා ක්ෂය වූ (නැති වූ) කල, ඔවුන්ව අතහැර දමති.

80.

80.

අත්තනාවකතාලක්ඛී[Pg.29], අලක්ඛීඅත්තනාකතා;

නහිලක්ඛිංඅලක්ඛිඤ්ච, අඤ්ඤොඅඤ්ඤස්සකාරිතො.

වාසනාව තමන් විසින්ම සාදාගන්නා ලද්දකි; අවාසනාව ද තමන් විසින්ම කරගන්නා ලද්දකි. සැබවින්ම කෙනෙකුගේ වාසනාව හෝ අවාසනාව වෙනත් අයෙකු විසින් ඇති කරනු නොලැබේ.

81.

81.

ධනවාජොතියොරාජා, නදීවෙජ්ජොතථාඉමෙ;

පඤ්චයත්ථනවිජ්ජන්ති, නතත්ථදිවසංවසෙ.

ධනවතෙක්, උගතෙක්, රජෙක්, ගඟක් සහ වෛද්‍යවරයෙක් යන මේ පස්දෙනා යම් තැනක නැද්ද, එතැන එක දවසක් හෝ නොවැසිය යුතුය.

82.

82.

යත්ථදෙසෙනසමානො[Pg.30], නපීතිනචබන්ධවො;

නචවිජ්ජාගමොකොචි, නතත්ථදිවසංවසෙ.

තමාට ගෞරවයක් නැති, ආදරයක් නැති, නෑදෑයෙකු නැති, කිසිදු ශිල්පයක් ඉගෙනීමට අවස්ථාවක් නැති දේශයක එක දවසක් හෝ නොවැසිය යුතුය.

83.

83.

අමානනායත්ථසියා, සන්තානංඅවමානනං;

හීනසමානනාවාපි, නතත්ථදිවසංවසෙ.

යම් තැනක තමාට ගෞරවයක් නැද්ද, නිරන්තරයෙන් අවමන් කරන්නේද, තමා පහත් අය හා සමාන කොට සලකන්නේද, එතැන එක දවසක් හෝ නොවැසිය යුතුය.

84.

84.

දෙසමොසජ්ජගච්ඡන්ති, සීහාසප්පුරිසාගජා;

තත්තෙවනිධනංයන්ති, කාකාකාපුරිසාමිගා.

සිංහයෝ ද, සත්පුරුෂයෝ ද, ඇත්තු ද තමන්ට නුසුදුසු දේශය අතහැර යති. නමුත් කපුටෝ ද, නින්දිත මිනිස්සු ද, මුවෝ ද එහිම විනාශයට පත්වෙති.

85.

85.

යත්ථාලසොචදක්ඛොච[Pg.31], සූරොභිරුසමපූජා;

නසන්තොතත්ථවසන්ති, අවිසෙසකරෙනකො.

කම්මැලියාත්, උත්සාහවන්තයාත්, මෙන්ම නිර්භීතයාත්, බියගුල්ලාත් යන දෙපිරිසටම වෙනසක් නොකොට සමානව සලකන තැනක සත්පුරුෂයෝ වාසය නොකරති.

86.

86.

චලත්‍යෙකෙනපාදෙන, තිට්ඨත්‍යෙකෙනපණ්ඩිතො;

නාසමික්ඛ්‍යපරංඨානං, පුබ්බමායතනංචජෙ.

නුවණැත්තා එක පයක් තබමින්, අනෙක් පයෙන් ස්ථාවරව සිටියි. ඊළඟ ස්ථානය ගැන මැනවින් සොයා බැලීමෙන් තොරව, කලින් සිටි ස්ථානය අත් නොහළ යුතුය.

87.

87.

ඨානභට්ඨානසොභන්තෙ, දන්තාකෙසානඛානරා;

ඉතිවිඤ්ඤායමතිමා, සඨානංනලහුංචජෙ.

දත්, කෙස්, නියපොතු සහ මිනිස්සු තමන්ගේ ස්ථානයෙන් බැහැර වූ කල නොබබළති. නුවණැත්තා මෙය තේරුම් ගෙන තමාගේ ස්ථානය ඉක්මනින් අත් නොහළ යුතුය.

88.

88.

ගුණොසබ්බඤ්ඤුතුල්‍යොපි, සීදත්‍යෙකොඅනිස්සයො;

අනග්ඝංරතනංමණි, හෙමංනිස්සායසොභතෙ.

සර්වඥයන් වහන්සේ නමකට සමාන ගුණ තිබුණද, කිසිදු උපකාරයක් නොලැබුණු විට කෙනෙකු පිරිහෙයි. අගනා මැණිකක් වුවද බබළන්නේ රන් ආධාරයෙන් පමණි.

89.

89.

නසෙවෙඵරුසංසාමිං, තංපිසෙවෙනමච්ඡරිං;

තතොනිග්ගණ්හිකංසාමිං, නෙවාපග්ගණ්හිකංතතො.

රළු (රෞද්‍ර) ස්වාමියෙකු ඇසුරු නොකළ යුතුය. මසුරු ස්වාමියෙකු ද ඇසුරු නොකළ යුතුය. දඬුවම් කරන ස්වාමියා ද, කිසිදු සැලකිල්ලක් නොදක්වන ස්වාමියා ද ඇසුරු නොකළ යුතුය.

90.

90.

පරොක්ඛෙගුණහන්තාරං[Pg.33], පච්චක්ඛෙපියභාණිනං;

තාදිසංනොපසෙවෙය්‍ය, විසකුම්භංපලොභිතං.

නැති තැන ගුණ වනසන, මුණගැසුණු තැන මිහිරි බස් පවසන, උඩින් කිරි තැවරූ විෂ කලයක් බඳු වූ එවැනි පුද්ගලයා ඇසුරු නොකළ යුතුය.

91.

91.

පිට්ඨිතොක්කංනිසෙවෙය්‍ය, නිසෙවෙඅග්ගිකුච්ඡිනා;

සාමීනංසබ්බකායෙන, පරලොකංඅමුළ්හකො.

හිරු තැපිය යුත්තේ පිටුපසිනි. ගින්දර තැපිය යුත්තේ ඉදිරිපසිනි. නොමුළා වූ නුවණැත්තා ස්වාමියාට සියලු ශරීරයෙන්ම (පූර්ණ කැපවීමෙන්) සේවය කළ යුතුය.

92.

92.

නසෙවෙකතපාපම්හි, න සෙවාලිකවාදනෙ;

නසෙවෙඅත්තදත්ථම්හි, නසෙවෙඅතිසන්තකෙ.

පාපකර්ම කරන්නන් ඇසුරු නොකරන්න, බොරු කියන්නන් ඇසුරු නොකරන්න, තමාගේම වාසිය පමණක් සොයන්නන් ඇසුරු නොකරන්න, අතිශය තෘෂ්ණාවෙන් යුක්ත වූවන් ඇසුරු නොකරන්න.

93.

93.

මහන්තංනිස්සයංකත්වා[Pg.34], ඛුද්දකොපිමහාභවෙ;

හෙමපබ්බතංනිස්සාය, හෙමපක්ඛීභවන්තිතෙ.

ශ්‍රේෂ්ඨයන් ඇසුරු කිරීමෙන් කුඩා අය පවා ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට පත්වෙති. රන් පර්වතය ඇසුරු කිරීමෙන් කුරුල්ලෝ ද රන්වන් පැහැති පියාපත් ඇත්තෝ වෙති.

94.

94.

අසහායොසමත්තොපි, තෙජසීකිංකරිස්සති;

නිවාතසණ්ඨිතොඅග්ගි, සයමෙවූපසම්මති.

සහායකයෙකු නොමැති තැනැත්තා කොතෙක් දක්ෂ හා තේජවන්ත වුවත් ඔහුට කුමක් කළ හැකිද? සුළඟ නැති තැනක ඇති ගින්න ඉබේම නිවී යයි.

95.

95.

රුක්ඛාසුභූමිනිස්සාය, පුප්ඵඵලංපවඩ්ඪති;

සප්පූරිසූපනිස්සාය, මහාපුඤ්ඤංපවඩ්ඪති.

ගස් සාරවත් පස ඇසුරු කරගෙන මල් හා ගෙඩිවලින් සශ්‍රීක වෙයි. සත්පුරුෂයන් ඇසුරු කිරීමෙන් මහා පින වැඩෙයි.

96.

96.

අනලසොඅචණ්ඩික්කො[Pg.35], අසට්ඨොසුචිසච්චවා;

අලුද්ධොඅත්ථකාමොච, තමුත්තංඋත්තමොනරො.

කම්මැලි නොවන, ක්‍රෝධ නොකරන, කපටි නොවන, පිරිසිදු, සත්‍යවාදී, ලෝභ නොවන සහ අන්‍යයන්ගේ යහපත කැමති තැනැත්තා උතුමන් අතරත් උතුම් මිනිසෙකි.

97.

97.

අහිතෙපටිසෙධොච, හිතෙසුචනියොජකො;

බ්‍යසනෙචාපරිච්චාගො, සඞ්ඛෙපංමිත්තලක්ඛණං.

අයහපතෙන් වැළැක්වීම, යහපතෙහි යෙදවීම සහ විපතකදී අත් නොහැරීම යනු කෙටියෙන් මිත්‍රයෙකුගේ ලක්ෂණ වේ.

98.

98.

ආතුරෙබ්‍යසනෙසචෙ[Pg.36], දුබ්භික්ඛෙපරවිග්ගහෙ;

රාජද්වාරෙසුසානෙච, සඞ්ඛෙපංමිත්තලක්ඛිණං.

ලෙඩ දුකේදී ද, විපතේදී ද, දුර්භික්ෂයේදී ද, සතුරු ආක්‍රමණයේදී ද, රාජ සභාවේදී සහ සොහොනේදී ද ළඟින් සිටීම මිත්‍රයෙකුගේ ලක්ෂණයකි.

99.

99.

හිතෙසනොසුමිත්තොච, විඤ්ඤූචදුල්ලභොජනො;

යථොසධඤ්චසාදුඤ්ච, රොගහාරීචසජ්ජනො.

තමාට යහපතක්ම කැමති, ඥානවන්ත කල්‍යාණ මිත්‍රයෙකු ලැබීම ඉතා දුර්ලභය; එය රසවත් වූත්, රෝග නසන්නා වූත් ඖෂධයක් ලැබීම වැන්නකි.

100.

100.

යොධුවානිපරිචජ්ජ, අධුවානොපසෙවති;

ධුවානිතස්සනස්සන්ති, අධුවෙසුකථාවකා.

යමෙක් ස්ථිර (නිසැක) දේවල් අතහැර අස්ථිර (අනිසැක) දේවල් පසුපස හඹා යන්නේද, ඔහුගේ ස්ථිර දේවල්ද විනාශ වන අතර අස්ථිර දේවල් ද නැතිවී යයි.

101.

101.

ලුද්ධමත්ථෙනගණ්හෙය්‍ය[Pg.37], ථද්ධමඤ්ජථිකම්මුනා;

ඡන්දානුවත්තියාමුළ්හං, යථාභූතෙනපණ්ඩිතං.

ලෝභියා ධනයෙන්ද, මුරණ්ඩු තැනැත්තා යටහත් පහත් බවෙන් ද, අඥානයා ඔහුගේ අභිමතය පරිදි ක්‍රියා කිරීමෙන් ද, නුවණැත්තා සත්‍යය පැවසීමෙන් ද දිනාගත යුතුය.

102.

102.

සච්චාභික්ඛණසංසග්ගා, අසමොසරණෙනච;

එතෙනමිත්තාජිරන්ති, අකාලෙයාචනෙනච.

නිතර නිතර ඇසුරු කිරීම, කිසිසේත්ම හමුනොවීම සහ අකාලයේ (නුසුදුසු වේලාවක) යමක් ඉල්ලා සිටීම යන මේ කරුණුවලින් මිත්‍රත්වය පිරිහෙයි.

103.

103.

තස්මානාභික්ඛණංගච්ඡෙ, නචගච්ඡෙචිරාචිරං;

කාලෙනයාචංයාචෙය්‍ය, එවංමිත්තානජීයරෙ.

එබැවින් නිතර නිතර නොයා යුතුය, එමෙන්ම ඉතා දිගු කලකින්ද නොයා යුතුය. සුදුසු කාලයේදී පමණක් යමක් ඉල්ලා සිටිය යුතුය. එවිට මිත්‍රත්වය පිරිහෙන්නේ නැත.

104.

104.

යෙනමිත්තෙනසංසග්ගා[Pg.38], යොගක්ඛෙමොවිහීයති;

පුබ්බෙවජ්ඣභවංතස්ස, රක්ඛෙය්‍යග්ගිංවපණ්ඩිතො.

යම් මිත්‍රයෙකු ඇසුරු කිරීමෙන් තමාගේ රැකවරණය පිරිහෙන්නේ නම්, නුවණැත්තා ගින්නෙන් බේරෙන්නාක් මෙන් ඔහු ඇසුරු කිරීමෙන් දුරස් විය යුතුය.

105.

105.

යෙනමිත්තෙනසංසග්ගා, යොගක්ඛෙමොපවඩ්ඪති;

කරෙය්‍යත්තසමංවුත්තිං, සබ්බකිච්චෙසුපණ්ඩිතො.

යම් මිත්‍රයෙකු ඇසුරු කිරීමෙන් තමාගේ රැකවරණය සහ දියුණුව වර්ධනය වේ නම්, නුවණැත්තා සියලු කටයුතුවලදී ඔහු තමා හා සමාන කොට සලකා කටයුතු කළ යුතුය.

106.

106.

පබ්බෙපබ්බෙකමෙනුච්ඡු, විසෙසරසවාග්ගතො;

තථාසුමෙත්තිකොසාධු, විපරිත්තොවදුජ්ජනො.

උක් ගස පුරුකෙන් පුරුකට වඩාත් මිහිරි රසයෙන් යුක්ත වන්නාක් මෙන්, සත්පුරුෂයාගේ මිත්‍රත්වය ද වඩ වඩාත් යහපත් වෙයි. දුර්ජනයාගේ මිත්‍රත්වය මෙයට හාත්පසින්ම වෙනස්ය.

107.

107.

තෙනෙවමුනිනාවුත්තං[Pg.39], ධම්මායෙකෙචිලොකියා;

තතාලොකුත්තරාචෙව, ධම්මානිබ්බානගාමිනො.

එබැවින් බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: යම් ලෞකික ධර්ම කෙනෙක් වෙත්ද, එමෙන්ම ලෝකෝත්තර වූ නිවන් මඟට පමුණුවන ධර්ම කෙනෙක් වෙත්ද,

108.

108.

කල්‍යාණමිත්තමාගම්ම, සබ්බෙතෙහොන්තිපාණිනං;

තස්මාකල්‍යාණමිත්තෙසු, කාතබ්බංහිසදාදරං.

ඒ සියල්ල සත්ත්වයන්ට ලැබෙන්නේ කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇසුරු කිරීමෙනි. එබැවින් සැමවිටම කල්‍යාණ මිත්‍රයන් කෙරෙහි මහත් ගෞරවයක් දැක්විය යුතුය.

109.

109.

යොහවෙකතඤ්ඤූකතවෙදිධීරො,කල්‍යාණමිත්තෙදළ්හභත්තිචහොති;

දුක්ඛිතස්සසක්කච්චංකරොතිකිච්චං,තබ්භාවංසප්පුරිසංවදන්තිලොකෙ.

යමෙක් කළ ගුණ දන්නා වූ, කළ ගුණ සලකන්නා වූ, ඥානවන්ත වූ, කල්‍යාණ මිතුරන් කෙරෙහි දැඩි ලැදියාවක් ඇත්තෙක් වේද, විපතට පත් වූවන්ගේ කටයුතු ගෞරවයෙන් ඉටු කරන්නේද, ලෝකයෙහි සත්පුරුෂයා යැයි පවසන්නේ එවැනි තැනැත්තාටය.

110.

110.

හිතකාරොපරොබන්ධු[Pg.40], බන්ධූපිඅහිතොපරො;

අහිතොදෙහජොබ්‍යාධි, හිතමාරඤ්ඤමොසධං.

උපකාර කරන පරදේසියා වුවද නෑයෙකි; උපකාර නොකරන නෑයා වුවද පරයෙකි. ශරීරයේ උපදින ලෙඩ රෝග ශරීරයට අහිතකරය, වනයේ හටගන්නා ඖෂධය ශරීරයට hිතකරය.

111.

111.

පදුමංවමුඛයස්ස, වාචාචන්දනසීතලං;

මධුතිට්ඨතිජිව්හග්ගෙ, හදයෙසුහලාහලං;

තාදිසංනොපසෙවෙය්‍ය, තංමිත්තංපරිවජ්ජයෙ.

මුහුණ නෙළුම් මලක් වැනි වූ, වචන සඳුන් සේ සිසිල් වූ, දිව අග මීපැණි තැවරී ඇති නමුත් හදවතෙහි දරුණු විෂ පිරී ඇති එවැනි පුද්ගලයා ඇසුරු නොකළ යුතුය. එවැනි මිතුරා සම්පූර්ණයෙන්ම වර්ජනය කළ යුතුය.

112.

112.

කත්වානකුසලංකම්මං[Pg.41], කත්වාන, කුසලංපුරෙ;

සුඛිතංදුක්ඛිතංහොන්තං, සොබාලොයොනපස්සති.

පෙර කරන ලද අකුසල් කර්ම සහ කුසල් කර්ම හේතුවෙන් තමා සැප හෝ දුක් විඳින බව නොදන්නා තැනැත්තා අඥානයෙකි.

113.

113.

කාලක්ඛෙපෙනහාපෙති, දානසීලාදිකංජළො;

අථිරංපිථිරංමඤ්ඤෙ, අත්තානංසස්සතීසමං.

අඥාන පුද්ගලයා කල් මරමින් දන් දීම, සිල් රැකීම ආදී කුසල් කටයුතු අතපසු කරයි. ඔහු අස්ථිර වූ තම ජීවිතය සදාකාලික එකක් ලෙස සලකයි.

114.

114.

බාලොධපාපකංකත්වා, නතංඡට්ටිතුමුස්සහෙ;

කිංබ්‍යග්ඝආදිගච්ඡන්තො, පදංමක්ඛෙතුමුස්සහෙ.

මෙලොව පව්කම් කරන අඥාන පුද්ගලයා එය අත්හැරීමට උත්සාහ නොකරයි. කොටියා ගමන් කරන විට තමාගේ පියවර සටහන් මකා දැමීමට උත්සාහ කරයිද?

115.

115.

නිද්ධනොපිචකාමෙති[Pg.42], දුබ්බලොවෙරිකංකරො;

මන්දසත්ථොවිවාදත්ථී, තිවිධංමුළ්හලක්ඛණං.

ධනයක් නැතිව ඉන්ද්‍රිය පිනවීමට ආශා කිරීම, දුර්වලව සිටිමින් වෛර බැඳීම, සහ ස්වල්ප ඥානයක් ඇතිව විවාද කිරීමට යාම යන මේවා මෝඩයාගේ ලක්ෂණ තුනකි.

116.

116.

අනව්හායංගමයන්තො, අපුච්ඡාබහුභාසකො;

අත්තග්ගුණංපසංසන්ති, තිවිධංහීනලක්ඛණං.

ආරාධනයක් නොමැතිව යාම, නොවිමසා බොහෝ දේ කතා කිරීම, සහ තමාගේම ගුණ වර්ණනා කර ගැනීම යන මේවා පහත් පුද්ගලයාගේ ලක්ෂණ තුනකි.

117.

117.

යථාචුට්ටම්පරාපක්කා, බහිරත්තකමෙවච;

අන්තොකිමිලපූරණො, එවංදුජ්ජනධම්මතා.

පිටතින් රතු පැහැති වුවත්, ඇතුළත පණුවන්ගෙන් පිරී පවතින තිඹිරි ගෙඩියක් මෙන්, අසත්පුරුෂයාගේ ස්වභාවය ද එබඳුය.

118.

118.

යදූනකංසණතිතං, යංපූරංසන්තමෙවතං;

අඩ්ඪකුම්භුපමොබාලො, යංපූරකුම්භොවපණ්ඩිතො.

අඩු දෙයින් ශබ්දය උපදී; පිරුණු දේ නිශ්ශබ්දය. අඥානයා බාගෙට පිරුණු කලයක් වැන්න; නුවණැත්තා දිය පිරුණු කලයක් වැන්න.

119.

119.

බුධෙහිසාසමානොපි[Pg.43], ඛලොබහුතකෙතවො;

ඝංසියමානොපඞ්ගාරො, නිලමත්තංනිගච්ඡති.

නුවණැත්තන් විසින් අනුශාසනා කරනු ලැබුවද, වංචා බහුල වූ දුර්ජනයා, අඟුරු කැබැල්ලක් අතුල්ලන විට කළු පැහැයම ලබා දෙන්නාක් මෙන්, තව තවත් නරක තත්ත්වයටම පත් වෙයි.

120.

120.

මුළ්හසිස්සොපදෙසෙන, කුනාරීභරණෙනච;

ඛලසත්තූහිසංයොගා, පණ්ඩිතොප්‍යවසීදති.

මෝඩ ගෝලයෙකුට උපදෙස් දීමෙන් ද, ලාමක ස්ත්‍රියක පෝෂණය කිරීමෙන් ද, පාපිෂ්ඨ සතුරන් ඇසුරු කිරීමෙන් ද පණ්ඩිතයෙක් වුවද වැනසෙන්නේය.

121.

121.

චාරුතාපරදාරාය, ධනංලොකතපත්තියා;

පසුතංසාධුනාසාය, ඛලෙඛලතරාගුණා.

පරදාරාවන් කෙරෙහි ඇල්ම ද, ලෝකයා පෙළීම පිණිස ධනය රැස් කිරීම ද, සත්පුරුෂයන් විනාශ කිරීමට වෙහෙසීම ද දුර්ජනයන්ගේ ලක්ෂණ වන අතර, දුර්ජනයා කෙරෙහි මේවා තව තවත් වර්ධනය වේ.

122.

122.

ඉතොහාසතරංලොකෙ[Pg.44], කිඤ්චිතස්සනවිජ්ජති;

දුජ්ජනොතිචයංආහ, සුජනංදුජ්ජනොසයං.

දුර්ජනයා විසින්ම සත්පුරුෂයෙකුට 'මූ දුර්ජනයෙකැ'යි පැවසීම තරම් මෙලොව අන් කිසිදු සිනහවට කරුණක් නැත.

123.

123.

නවිනාපරවාදෙන, රමන්තිදුජ්ජනාඛලු;

නසාසබ්බරසෙභුත්වා, විනාසුද්ධෙනතුස්සති.

දුර්ජනයෝ අනුන්ට නින්දා අපහාස කිරීමෙන් තොරව සතුටු නොවෙති. මැස්සා සියලු රසයන් අනුභව කළද, අපවිත්‍ර දෙයක් දුටු විට මිස සතුටු නොවේ.

124.

124.

තප්පතෙයාතිසම්බන්ධං, ද්‍රවංභවත්‍යවනතං;

මුදුදුජ්ජනචිත්තංන කිංලොහෙනපමීයතෙ.

ලෝහය රත් කළ විට දිය වී නැමෙනසුලු වෙයි. එහෙත් දුර්ජනයාගේ සිත කිසිසේත් මෘදු නොවේ. එසේ නම් දුර්ජනයාගේ සිත ලෝහයට සමාන කරන්නේ කෙසේද?

125.

125.

තස්මාදුජ්ජනසංසග්ගං[Pg.45], ආසිවීසමිවොරගං;

ආරකාපරිවජ්ජෙය්‍ය, භූතකාමොවිචක්ඛණො.

එබැවින් තම අභිවෘද්ධිය කැමති නුවණැති තැනැත්තා, විෂඝෝර සර්පයෙකු මෙන් දුර්ජන ඇසුර දුරින්ම දුරු කළ යුතුය.

126.

126.

දුජ්ජනෙනහිසංසග්ගං, සත්තුතාපිනයුජ්ජති;

තත්තොවඩය්හත්‍යඞ්ගාරො, සන්තොකාළායතංකරො;

දුර්ජනයෙකු සමඟ ඇසුර හෝ සතුරුකම හෝ නොකළ යුතුය. මක්නිසාද යත්, රත් වූ අඟුරු අත පුලුස්සන අතර, නිවුණු අඟුරු අත කළු කරයි.

127.

127.

දුජ්ජනොවජ්ජනීයොව, විජ්ජායාලඞ්කතොපිචෙ;

මණිනාලඞ්කතොසන්තො, සබ්බොකිංනුභයංකරො.

විද්‍යාවෙන් (උගත්කමෙන්) සරසනු ලැබුවද, දුර්ජනයා අත්හැරිය යුතුමය. මැණිකකින් සැරසුණු සර්පයා වුවද භයානක නොවේද?

128.

128.

අග්ගිනොදහතොදායං, සඛාභවතිමාලුතො;

සොඑවදීපංනාසෙති, ඛලෙනත්ථෙවමිත්තතා.

වනය දවන ගින්නට සුළඟ මිතුරෙකු වේ. එහෙත් ඒ සුළඟම කුඩා පහන නිවා දමයි. දුර්ජනයාගේ මිත්‍රත්වය ද එබඳුමය.

129.

129.

සබ්බොදුට්ඨොඛලොදුට්ඨො[Pg.46], සබ්බාදුට්ඨතරොඛලො;

මන්තොසධෙහිසොසබ්බො, ඛලොකෙනුපසම්මති.

සියලු ද්වේෂසහගත අය අතරින් දුර්ජනයා වඩාත්ම ද්වේෂසහගතය. මන්ත්‍ර හා ඖෂධවලින් අන් සියල්ල සන්සිඳවිය හැකි වුවද, දුර්ජනයා සන්සිඳවිය හැක්කේ කුමකින්ද?

130.

130.

හදයට්ඨෙනසුතෙන, ඛලොනෙවසුසීලවා;

මධුනාකොටරට්ඨෙන, නිම්බොකිංමධුරොභවෙ.

හදවතෙහි ධර්මඥානය තිබුණද දුර්ජනයා කිසිවිටෙකත් සිල්වතෙකු නොවේ. බෙනයෙහි මීපැණි පිරවූ පමණින් කොහොඹ ගසක් මිහිරි වේද?

131.

131.

අසතංසම්පයොගෙන, සන්තොපිඅසන්තොභවෙ;

මග්ගොකචවරයුත්තො, උජුම්පිඅසාධුභවෙ.

අසත්පුරුෂයන් ඇසුරු කිරීමෙන් සත්පුරුෂයා ද අසත්පුරුෂයෙක් වෙයි. කෙළින් ඇති මාවතක් වුවද කුණුකසළවලින් පිරුණු විට යා නොහැකි මාවතක් බවට පත් වෙයි.

132.

132.

පුතිමච්ඡංකුසග්ගෙන[Pg.47], යොනරොඋපනය්හති;

කුසාපිපුතිංවායන්ති, එවංබාලුපසෙවනා.

පිළී ගඳ ගසන කුණු මාළුවක් කුස තණ අගකින් බඳින තැනැත්තාගේ කුස තණ ද පිළී ගඳ ගසයි. අඥානයන් ඇසුරු කිරීම ද එබඳුමය.

133.

133.

බාලංනපස්සෙනසුණෙ, නචබාසෙනසංවසෙ;

බාලෙනාලාපසල්ලාපං, නකරෙනචරොචයෙ.

අඥානයා නොදැකිය යුතුය, නොඇසිය යුතුය, ඔහු සමඟ එකට වාසය නොකළ යුතුය. අඥානයා සමඟ පිළිසඳරෙහි නොයෙදිය යුතු අතර ඔහුව ප්‍රිය නොකළ යුතුය.

134.

134.

අනයංනෙතිදුම්මෙධො, අධුරායනියුඤ්ජති;

දුන්නයොසෙය්‍යසොහොති, සම්මාවුත්තොපිකුප්පති;

විනයංසොනජානාති, සාධුසෙනඅදස්සනං.

අඥාන පුද්ගලයා විනාශය කරාම මෙහෙයවයි. අයෝග්‍ය කටයුතුවල නිරත කරවයි. වැරදි උපදෙස් උතුම් කොට සලකයි. නිවැරදිව පැවසූ විට පවා කෝප වෙයි. හෙතෙම හික්මීමක් නොදනී. එබැවින් අඥානයා දැකීම යහපත් නොවේ.

135.

135.

යාවජීවංපිචෙබාලො[Pg.48], පණ්ඩිතංපයිරූපාසි;

නසොධම්මංවිජානාති, දබ්බිසූපරසංයථා.

අඥාන පුද්ගලයා ජීවිත කාලය පුරාම පණ්ඩිතයෙකු ඇසුරු කළද, හැන්ද ව්‍යංජනයේ රසය නොදන්නා සේ, හෙතෙම ධර්මය වටහා නොගනී.

136.

136.

ඵලංවෙකදලිංහන්ති, හන්තිවෙළුනළංඵලං;

සක්කාරොකාපුරිසංහන්ති, ගබ්භොඅස්සතරිංයථා.

කෙසෙල් ගස ද, උණ ගස ද, බට ගස ද තම ඵලදාව නිසාම විනාශ වෙයි. වෙළඹ ගැබ් ගැනීම නිසා විනාශ වන්නාක් මෙන්, පාපිෂ්ඨ පුද්ගලයා තමාට ලැබෙන සත්කාරය හා කීර්තිය නිසාම විනාශයට පත් වෙයි.

137.

137.

සුනඛොසුනඛංදිස්වා, දන්තංදස්සෙතිහිංසිතුං;

දුජ්ජනොදුජ්ජනංදිස්වා, රොසයංහිංසමිච්ඡති.

බල්ලෙක් තවත් බල්ලෙකු දුටු විට හිංසා කරනු පිණිස දත් විලිස්සා පෙන්වයි. එමෙන්ම දුර්ජනයා ද තවත් දුර්ජනයෙකු දුටු විට කෝප වී හිංසා කිරීමට කැමති වෙයි.

138.

138.

මණ්ඩූකොපිනුක්කොසීහො[Pg.49], සුකරොපිනුක්කොදීපි;

බිලාරොසදිසොබ්‍යග්ඝො, දුප්පඤ්ඤොපිනපඤ්ඤවා.

ගෙම්බා ශබ්ද කළද සිංහයෙකු නොවේ. ඌරා ශබ්ද කළද කොටියෙකු නොවේ. බළලා කොටියාට සමාන වුවද කොටියෙකු නොවේ. එසේම අඥානයා ද නුවණැත්තෙකු නොවේ.

139.

139.

මණ්ඩූකොපිසීහොවිය,කාකොගණ්හෙපිඤ්ඤෙපිඤ්ඤෙ;

බාලොචපණ්ඩිතොවිය,ධීරොපුච්ඡෙවයෙවයෙ.

පණ්ඩිතයා ප්‍රශ්න කර විමසන තෙක්, ගෙම්බා සිංහයෙකු මෙන් ද, කපුටා මොනර පිල් ඇඳගත්තාක් මෙන් ද, අඥානයා පණ්ඩිතයෙකු මෙන් ද හැසිරෙයි.

140.

140.

කාකොදුට්ඨොසකුණෙසු, ඝරෙදුට්ඨොචමූසිකො;

වානරොචවනෙදුට්ඨො, මනුස්සෙසුචබ්‍රහ්මණො.

පක්ෂීන් අතරින් කපුටා ද්වේෂසහගතය. නිවෙස් තුළ මීයා ද්වේෂසහගතය. වනාන්තරයේ වඳුරා ද්වේෂසහගතය. මිනිසුන් අතර (දුර්ජන) බමුණා ද්වේෂසහගතය.

141.

141.

තිණානිභූමිචොදකං[Pg.50], චතුත්ථංවාක්‍යසුට්ඨුතං;

එතානිහිසතංගෙහෙ, නොඡිජ්ජන්තෙකදාචිපි.

වැතිරීමට තණකොළ ද, ඉඩකඩ ද, පැන් ද, සතරවැනිව ප්‍රිය වචනය ද යන මේවා සත්පුරුෂයන්ගේ නිවසෙහි කිසිවිටෙකත් හිස් නොවේ.

142.

142.

අම්බුංපිවන්තිනොනජ්ජො, රුක්ඛාඛාදන්තිනොඵලං;

මෙඝොකදාචිනොසස්සං, පරත්ථායසතංධනං.

ගංගාවෝ තමන්ගේ දිය නොබොති. ගස් තමන්ගේ ගෙඩි අනුභව නොකරති. වැසි වලාකුළු කිසිවිටෙකත් තමා නිසා වැවුණු ධාන්‍ය අනුභව නොකරයි. සත්පුරුෂයන්ගේ ධනය ද පරාර්ථය පිණිසම පවතී.

143.

143.

ගුණාකුබ්බන්තිදූතත්තං[Pg.51], දූරෙපිවසතංසතං;

කෙටකෙගන්ධමාඝාය, ගච්ඡන්තිභමරාසයං.

සත්පුරුෂයන් කෙතරම් දුරින් වාසය කළද, ඔවුන්ගේ ගුණධර්මයන්ම දූතයෙකු මෙන් ක්‍රියා කරයි. බඹරු වැටකේ මලේ සුවඳ ආඝ්‍රාණය කර එය සොයා යන්නාක් මෙනි.

144.

144.

ආකිණ්ණොපිඅසබ්භීධ, අසංසට්ඨොවභද්දකො;

බහුනාසන්නජාතෙන, ගච්ඡෙ නඋම්මත්තකෙන.

අසත්පුරුෂයන්ගෙන් වට වී සිටියද, ඔවුන් සමඟ මිශ්‍ර නොවන සත්පුරුෂයා උතුම් වෙයි. තමාට ඉතා සමීපව සිටින උම්මත්තකයෙකු සමඟ වුවද ගමන් නොකළ යුතුය.

145.

145.

පාපමිත්තෙවිවජ්ජෙත්වා, භජෙය්‍යුත්තමපුග්ගලං;

ඔවාදෙචස්සතිට්ඨෙය්‍ය, පත්ථන්තොඅචලංසුඛං.

අචල වූ සුවය (නිවන) පතන තැනැත්තා පාපමිත්‍රයන් වර්ජනය කර, උත්තම පුද්ගලයන් ඇසුරු කළ යුතුය. ඔවුන්ගේ අවවාදයන්හි ස්ථිරව පිහිටිය යුතුය.

146.

146.

යථාචපනසාපක්කා, බහිසණ්ඩකමෙවච;

අන්තොඅමතපූරණො, එවං සුජනධම්මතා.

ඉදුණු කොස් ගෙඩිය පිටතින් කටු සහිත වුවද, ඇතුළතින් මීපැණි මෙන් මිහිරි රසයෙන් පිරී පවතින්නාක් මෙන්, සත්පුරුෂයන්ගේ ස්වභාවය ද එබඳුමය.

147.

147.

තග්ගරඤ්ජපලාසෙන[Pg.52], යොනරොඋපනය්හති;

පත්තාපිගන්ධංවායන්ති, එවංධීරුපසෙවනා.

යම් මිනිසෙකු සුවඳවත් තගර කුඩු කොළයක ඔතා තැබුවහොත්, ඒ කොළය ද සුවඳවත් වෙයි. පණ්ඩිතයන් ඇසුරු කිරීම ද එබඳුමය.

148.

148.

ධීරංපස්සෙසුණෙධීරං, ධීරෙනසහසංවසෙ;

ධීරෙනාලාපසල්ලාපං, තංකරෙතඤ්චරොචයෙ.

නුවණැත්තා දැකිය යුතුය, ඇසිය යුතුය, ඔහු සමඟ එකට වාසය කළ යුතුය. නුවණැත්තා සමඟ පිළිසඳරෙහි යෙදිය යුතු අතර ඔහුවම ප්‍රිය කළ යුතුය.

149.

149.

නයංනයති මෙධාවී, අධුරායනයුජ්ජති;

සුනයොසෙය්‍යසොහොති, සම්මාවුත්තොනකුප්පති;

විනයංසොපජානාති, සාධුතෙනසමාගමො.

නුවණැති පුද්ගලයා යහපත් මඟෙහි මෙහෙයවයි. අයෝග්‍ය කටයුතුවල නිරත නොකරවයි. යහපත් මඟ පෙන්වීම උතුම් කොට සලකයි. නිවැරදිව පැවසූ විට කෝප නොවේ. හෙතෙම හික්මීම හඳුනයි. එබැවින් සත්පුරුෂයා සමඟ ඇසුර යහපත් වේ.

150.

150.

අප්පකෙනපිචෙවිඤ්ඤූ[Pg.53], පණ්ඩිතංපයිරූපාසි;

ඛිප්පංධම්මංවිජානාති, ජිව්හාසූපරසංයථා.

නුවණැති පුද්ගලයා සුළු මොහොතක් පණ්ඩිතයෙකු ඇසුරු කළද, දිව ව්‍යංජනයේ රසය වහා හඳුනාගන්නා සේ, හෙතෙම වහාම ධර්මය වටහා ගනී.

151.

151.

බාහුබලඤ්චඅමච්චං, භොගංඅභිජච්චංබලං;

ඉමෙහිචතුබලෙහි, පඤ්ඤාවෙසෙඨතංබලං.

බාහු බලය (කායික ශක්තිය), ඇමති බලය, ධන බලය සහ උසස් කුල උපත පිළිබඳ බලය යන සතර බලයට වඩා ප්‍රඥා බලයම ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේය.

152.

152.

බලංපක්ඛීනමාකාසො[Pg.54], මච්ඡානංඋදකංබලං;

දුබ්බලස්සබලංරාජා, කුමාරානංරුදංබලං.

පක්ෂීන්ට අහස බලයකි. මත්ස්‍යයන්ට ජලය බලයකි. දුබලයන්ට රජු බලයකි. ළදරුවන්ට හැඬීම බලයකි.

153.

153.

බලංචන්දොබලංසූරො, බලංසමණබ්‍රහ්මණා;

බලංවෙලංසමුද්දස්ස, බලංතිබලමිත්ථියා.

සඳ බලයකි, හිරු බලයකි, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ බලයකි, වෙරළ මහා සමුද්‍රයට බලයකි, ස්ත්‍රියට ත්‍රිවිධ බලය ද බලයකි.

154.

154.

සපාදානංබලංසීහො, තතොපුළුවකොබලං;

තතොකිප්පිලිකොනරො, රාජාසබ්බෙසමන්තතො.

පාද සහිත සතුන්ට සිංහයා බලයකි. ඉන්පසු පණුවා ද, ඉන්පසු කූඹියා ද, ඉන්පසු මිනිසා ද බලය වේ. රජු මේ සියල්ලන්ටම ඉහළින් සිටින බලයයි.

155.

155.

ගතිමිගානංපවනං, ආකාසොපක්ඛිනංගති;

විරාගොගතිධම්මානං, නිබ්බානාරහතංගති.

මෘගයන්ගේ ගමනාන්තය (සරණ) වනාන්තරයයි. පක්ෂීන්ගේ ගමනාන්තය අහසයි. සියලු ධර්මයන්ගේ පරමාර්ථය නොඇල්ම (විරාගය) යි. රහතන් වහන්සේලාගේ ගමනාන්තය (සරණ) නිවනයි.

156.

156.

චරෙය්‍යකුලජංපඤ්ඤො[Pg.55], විරූපමවිකඤ්ඤකං;

හීනායපිසුරූපාය, විවාහසදිසංකරෙ.

නුවණැති පුරුෂයා කුලවත් වූ, එහෙත් රූපයෙන් අඩු කන්‍යාවක වුවද විවාහ කරගත යුතුය. රූපයෙන් අගතැන්පත් වුවද හීන කුලයක ස්ත්‍රියක සමඟ සම විවාහයක් නොකළ යුතුය.

157.

157.

සාමාමිගක්ඛීසුකෙසී, තනුමජ්ඣිමදන්තවා;

දස්සනීයාමුඛවණ්ණා, ගම්භීරනාභිවාචකා;

සුසීලාවායමතිච, හීනකුලංපිවාහයෙ.

ශ්‍යාම වර්ණ වූ, මුවැත්තියක වන් නෙත් ඇති, සුලලිත කෙස් කළඹක් ඇති, සිහින් සිරුරක් හා මනා දත් දෙපළක් ඇති, දර්ශනීය මුහුණක් ඇති, ගැඹුරු නාභියක් ඇති, ප්‍රියශීලී වචන කතා කරන, සුශීලවත් වූද නුවණැති වූද ස්ත්‍රියක හීන කුලයක වුවද විවාහ කරගත යුතුය.

158.

158.

සුත්තොමාතාවභොජෙසි[Pg.56], භරණෙසුචධාතියො;

කම්මෙසුසකපන්ති ච, කතකම්මෙසුධාතිනං.

ඇය නිදා සිටින කල මවක මෙන් ආහාර සපයන්නියකි; පෝෂණය කිරීමෙහි ලා කිරිමවක බඳුය; කටයුතුවලදී සහකාරියක බඳුය; නිම කළ කටයුතුවලදී දාසියක බඳුය.

159.

159.

ධම්මෙසුපතිට්ඨානිච්චං, සයනෙසුචවණ්ණිභා;

කුලෙසුභාතරංවාචී, යානාරීසෙට්ඨසම්මතා.

යම් ස්ත්‍රියක් නිරන්තරයෙන් ධර්මයෙහි පිහිටියා වේ ද, යහනෙහිදී ප්‍රියමනාප වේ ද, නෑදෑයන් කෙරෙහි සහෝදරයෙකු මෙන් කතා බස් කරයි ද, ඇය උතුම් ස්ත්‍රියක් ලෙස සම්මත වේ.

160.

160.

යොනංභරතිසබ්බදා[Pg.57], නිච්චංආතාපිඋස්සුකො;

සබ්බකාමහරංපොසං, භත්තාරංනාතිමඤ්ඤති.

නිරන්තරයෙන් උත්සාහයෙන් හා උනන්දුවෙන් යුතුව තමා පෝෂණය කරන්නා වූ ද, සියලු සැප සපයන්නා වූ ද තම ස්වාමිපුරුෂයාට යම් ස්ත්‍රියක් කිසිවිටෙකත් අවමන් නොකරයි.

161.

161.

නචාපිස්වත්ථිභත්තාරං, ඉච්ඡාචාරෙනරොසයෙ;

භත්තුචගරුනොසබ්බෙ, පතිපූජෙතිපණ්ඩිතා.

නුවණැති ස්ත්‍රිය තමාගේ හිතුමනාපයට හැසිරීමෙන් තමාට රැකවරණය දෙන ස්වාමියා කෝප නොගන්වයි. ස්වාමියා ගරු කරන සියලු දෙනාටම ඇයද ගරු බුහුමන් කරයි.

162.

162.

උට්ඨාහිකාඅනලස්සා, සඞ්ගාහිකාපරිජනෙ;

භත්තුමනාපංචරති, සම්භතමනුරක්ඛති.

ඇය උත්සාහවන්තය, අලස නොවන්නීය, මෙහෙකරුවන්ට සංග්‍රහ කරන්නීය, ස්වාමියාට ප්‍රියමනාප ලෙස හැසිරෙන්නීය, ස්වාමියා උපයා සපයා ගත් ධනය ආරක්ෂා කරන්නීය.

163.

163.

එවංවත්තතියානාරී, භත්තුඡන්දවසානුගා;

මනාපානාමතෙදෙවා, යත්ථසාඋපපජ්ජති.

ස්වාමියාගේ කැමැත්තට එකඟව මෙසේ හැසිරෙන යම් ස්ත්‍රියක් වේ ද, ඇය මරණින් මතු උපදින 'මනාපකායික' නම් වූ දෙවියන් අතරට පැමිණෙයි.

164.

164.

ඉත්ථියෙකච්චියොවාපි[Pg.58], සෙය්‍යාවුත්තාවමුනිනා;

භණ්ඩානංඋත්තමාඉත්ථී, අග්ගුපට්ඨායිකාතිපි.

මුනිවරයාණන් (බුදුරජාණන් වහන්සේ) විසින් ඇතැම් ස්ත්‍රීන් පුරුෂයන්ට වඩා ශ්‍රේෂ්ඨ යැයි වදාරන ලදී. වස්තූන් අතරින් ස්ත්‍රිය උතුම්ම වස්තුව වන අතර, ඇය උතුම්ම උපස්ථායිකාව ද වන්නීය.

165.

165.

මාතරාධීතරාවාපි, භගිනියාවිචක්ඛණො;

නවිවිත්තාසනෙමන්තෙ, නාරීමායාවිනීනනු.

නුවණැති පුරුෂයා තමාගේ මව, දියණිය හෝ සහෝදරිය සමඟ වුවද හුදෙකලා ආසනයක රහසින් කතා නොකළ යුතුය. මන්ද ස්ත්‍රිය වංචාකාරී ස්වභාවයක් ඇත්තියක් වන බැවිනි.

166.

166.

විජ්ජුතානඤ්චලොලත්තං, සත්ථානඤ්චාතිතික්ඛණං;

සිඞ්ඝතංවායුතෙජානං, අනුකුබ්බන්තිනාරියො.

ස්ත්‍රීහු විදුලි කෙටීමේ චපල බව ද, ආයුධවල ඇති අතිශය තියුණු බව ද, සුළඟේ හා ගින්නේ ඇති වේගවත් බව ද අනුකරණය කරති (එබඳු ස්වභාවයක් ගනිති).

167.

167.

දිගුණොථීනමාහාරො[Pg.59],බුද්ධිචාපිචතුග්ගුණො;

ඡගුණොහොතිවායාමො,කාමොත්වට්ඨගුණොභවෙ.

ස්ත්‍රීන්ගේ ආහාරය දෙගුණයකි, බුද්ධිය සිව්ගුණයකි, වීර්යය හයගුණයකි, කාම ආශාව වනාහි අටගුණයකි.

168.

168.

එකමෙකායඉත්ථියා, අට්ඨඅට්ඨපතිනොසියුං;

සූරොචපලවන්තොච, සබ්බකාමරසාහරා;

කරෙය්‍යනවමෙඡන්දං, උන්නත්තාහිනපූරති.

එක් ස්ත්‍රියකට වීර වූ ද, බලවත් වූ ද, සියලු සැප සම්පත් ලබා දෙන්නා වූ ද ස්වාමිපුරුෂයන් අටදෙනෙකු බැගින් සිටියද, ඇය නවවැන්නෙකු කෙරෙහිද ආශා කරන්නීය. මන්ද ඇගේ තෘප්තිය කිසිදා සම්පූර්ණ කළ නොහැකි බැවිනි.

169.

169.

විවාදසීලීඋස්සුයා[Pg.60], පස්සන්තතණ්හිකාගතා;

අමිතාභුඤ්ජනානිද්දා, සතංපුත්තංපිතංජහෙ.

කලහකාරී වූ ද, ඊර්ෂ්‍යා සහගත වූ ද, දකින දකින දේට තණ්හා කරන්නා වූ ද, පමණ ඉක්මවා කන්නා වූ ද, අධික ලෙස නිදන්නා වූ ද ස්ත්‍රිය සියයක් පුත්‍රයන් වුවද, තමාගේ පියා වුවද අතහැර දමන්නීය.

170.

170.

ලපන්තීසද්ධිමඤ්ඤෙන, පස්සන්තඤ්ඤංසවිබ්භමා;

චිත්තකංචින්තයන්තඤ්ඤං, නාරීනංනාමකොපියො.

එක් අයෙකු සමඟ කතා කරන, තවත් අයෙකු දෙස කාම ලීලාවෙන් බලන, සිතින් තවත් අයෙකු ගැන සිතන ස්ත්‍රීන්ට සැබවින්ම ප්‍රිය වූවෙක් කවරෙක්ද?

171.

171.

ගණ්හෙය්‍යවාතංජාලෙන, සාගරමෙකපාණිනා;

ඔසිඤ්චෙය්‍යචතාළෙන, සකෙනජනයෙරවං;

පමාදාසුවිසජ්ජෙය්‍ය, ඉත්ථියෙසාවධම්මතා.

දැලකින් සුළඟ ඇල්ලීම ද, එක් අතකින් මුහුද සිඳීම ද, තනි අතින් ශබ්දයක් නැඟීම ද කළ හැක්කක් වුව ද, ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි විශ්වාසය තැබීම එසේ නොවේ; ප්‍රමාදය (නොසලකා හැරීම) ඔවුන්ගේ සහජ ස්වභාවයයි.

172.

172.

ජිව්හාසහස්සිකොයොහි[Pg.61], ජීවෙවස්සසතංනරො;

තෙනනිකම්මුනාවුත්තො, ථිදොසොකිංඛයංගතො.

දිවවල් දහසක් ඇති මිනිසෙකු අවුරුදු සියයක් ජීවත් වෙමින්, වෙනත් කිසිදු වැඩක් නොකර ස්ත්‍රීන්ගේ දෝෂයන් පමණක් පැවසුවද, ඇගේ දෝෂ කියා අවසන් කළ හැකිද?

173.

173.

පඤ්චඨානානිසම්පස්සං[Pg.62], පුත්තමිච්ඡන්තිපණ්ඩිතා;

භතොවානොභරිස්සති, කිච්චංවානොකරිස්සති.

කරුණු පහක් අපේක්ෂාවෙන් නුවණැත්තෝ පුත්‍රයන් පතති: අප විසින් පෝෂණය කරන ලද ඔහු (මහලු කල) අපව පෝෂණය කරනු ඇත, අපගේ කටයුතු කර දෙනු ඇත,

174.

174.

කුලවංසොචිරංතිට්ඨෙ, දායජ්ජංපතිපජ්ජති;

අථවාපනපෙතානං, දක්ඛිණානුපදස්සති.

අපගේ කුල පරම්පරාව බොහෝ කල් පවත්වනු ඇත, උරුමය රැකගනු ඇත, නැතහොත් අප මියගිය පසු පින් අනුමෝදන් කරනු ඇත.

175.

175.

අතිජාතමනුජාතං, පුත්තමිච්ඡන්තිපණ්ඩිතා;

අවජාතංනඉච්ඡන්ති, යොහොතිකුලඡින්නකො.

නුවණැත්තෝ (දෙමාපියන්ට වඩා) උතුම් වූ (අතිජාත) හෝ දෙමාපියන්ට සමාන වූ (අනුජාත) පුත්‍රයන් පතති. කුලය විනාශ කරන්නා වූ (අවජාත) පුත්‍රයාට අකමැති වෙති.

176.

176.

එකූදරසමුප්පන්නා, නභවන්තිසමස්සමා;

නානාවණ්ණානානාචරා, යථාබදරකණ්ඩකා.

එකම මවුකුස උපන් සහෝදරයෝ වුවද එක හා සමාන නොවෙති. දෙබර ගසේ කටු මෙන් ඔවුන් විවිධ හැඩරුවෙන් හා විවිධ හැසිරීම්වලින් යුක්ත වෙති.

177.

177.

අදම්මෙබහවොදොසෙ[Pg.63], දම්මෙතුබහවොගුණෙ;

තස්මාපුත්තඤ්චසිස්සඤ්ච, දම්මකාලෙවදම්මයෙ.

නොහික්මුණු තැන බොහෝ දෝෂ පවතී, හික්මුණු තැන බොහෝ ගුණධර්ම පවතී. එබැවින් පුත්‍රයා ද ශිෂ්‍යයා ද හික්මවිය යුතු සුදුසු කාලයෙහිම හික්මවිය යුතුය.

178.

178.

ඔවාදෙය්‍යානුසාසෙය්‍ය,අසප්පායානිවාරයෙ;

දන්තොහියොපියොහොති,අදන්තොහොතිඅප්පියො.

අවවාද කළ යුතුය, අනුශාසනා කළ යුතුය, නුසුදුසු දේවලින් වැළැක්විය යුතුය. මන්ද හික්මුණු තැනැත්තා සැමට ප්‍රිය වන අතර නොහික්මුණු තැනැත්තා අප්‍රිය වේ.

179.

179.

පුත්තංවාභාතරංදුට්ඨං, අනුසාසෙය්‍යනොජහෙ;

කිංනුඡෙජ්ජංහත්ථපාදං, ලිත්තඅසුචිනාසියා.

වැරදි මඟ ගිය ද පුත්‍රයා හෝ සහෝදරයා අත නොහැර ඔහුට අනුශාසනා කළ යුතුය. අශුචි තැවරුණු පමණින් තමාගේ අතක් හෝ පයක් කපා දමන්නේ කෙසේද?

180.

180.

අන්තොජාතොධනක්කිතො[Pg.64], දාසබ්‍යොපගතොසයං;

දාසාකරමරානිතො, ඉච්චෙවංචතුධාසියුං.

නිවසෙහිම උපන් අය, මිල දී ගත් අය, ස්වේච්ඡාවෙන් වහල්භාවයට පත් වූ අය සහ යුද්ධයෙන් අල්ලාගෙන එන ලද අය වශයෙන් දාසයෝ (මෙහෙකරුවෝ) සිව්වැදෑරුම් වෙති.

181.

181.

දාසාපඤ්චෙවචොරය්‍ය, සඛඤාතත්තසදිසා;

තථාවිඤ්ඤූහිවිඤ්ඤෙය්‍ය, මිත්තාදාරාචබන්ධවා.

දාසයන්, සොරුන්, මිතුරන් සහ නෑදෑයන් හා සමාන වූ ස්වභාවයන්, නුවණැත්තන් විසින් තමාගේ මිතුරන්, භාර්යාවන් සහ නෑදෑයන් කෙරෙන් ද වටහා ගත යුතුය.

182.

182.

දුට්ඨදාරෙනඅමිත්‍යා[Pg.65], දාසොචුත්තරවාචකො;

සසප්පෙචඝරෙවාසො, මච්චුමෙවනසංසයො.

නපුරු භාර්යාවක, සතුරෙකු, තර්ක කරන මෙහෙකරුවෙකු සහ සර්පයෙකු සිටින නිවසක ජීවත් වීම මරණයට පත්වීමක් බඳුමය, එහි සැකයක් නැත.

183.

183.

යසංලාභංපත්ථයන්තං, නරංවජ්ජන්තිදූරතො;

තස්මාඅනපෙක්ඛිත්වාන, තංමග්ගංමග්ගයෙබුධො.

කීර්තිය හා ලාභය පමණක් පතන මිනිසාව මිනිස්සු දුරින්ම මඟහරිති. එබැවින් නුවණැත්තා එවැනි දේ කෙරෙහි අපේක්ෂාවක් නැතිව (නිවැරදි) මාවත සෙවිය යුතුය.

184.

184.

ඛලංසාලංපසුංඛෙත්තං[Pg.66], ගන්තාචස්සඅභික්ඛණං;

මිතංධඤ්ඤංනිධාපෙය්‍ය, මිතඤ්චපාචයෙඝරෙ.

කමත් බිම, ගබඩාව, ගවයන් සහ කුඹුර නිතර නිතර ගොස් බැලිය යුතුය. ධාන්‍ය මැන තැන්පත් කළ යුතුය, නිවසේද ප්‍රමාණය දැන පිස ගත යුතුය.

185.

185.

අඤ්ජනානංඛයංදිස්වා, වම්මිකානඤ්චසඤ්චයං;

මධූනඤ්චසමාහාරං, පණ්ඩිතොඝරමාවසෙ.

අඳුන් ගෑමෙන් ක්ෂය වීම ද, වේයන් විසින් වේයියා බැඳීම ද, මී මැස්සන් විසින් මී පැණි එකතු කිරීම ද දැක නුවණැත්තා ගිහිගෙයි වාසය කළ යුතුය (ධනය රැස් කළ යුතුය).

186.

186.

සයංආයංවයංජඤ්ඤා, සයංජඤ්ඤාකතාකතං;

නිග්ගණ්හෙනිග්ගණ්හාරහං, පග්ගණ්හෙපග්ගණ්හාරහං.

තමාගේ අය-වැය තමාම දැනගත යුතුය, තමා විසින් කළ නොකළ දෑ තමාම දැනගත යුතුය. නිග්‍රහ කටයුත්තන්ට නිග්‍රහ කළ යුතුය, ප්‍රශංසා කටයුත්තන්ට ප්‍රශංසා කළ යුතුය.

187.

187.

එකයාමොනරාධිප්පො[Pg.67],ද්වියාමොපණ්ඩිතොනරො;

තයොයාමොඝරාවාසොච,චතුයාමොචදුග්ගතො.

එක් යාමයක් නිදාගැනීම රජවරුන්ට ද, යාම දෙකක් නිදාගැනීම නුවණැත්තන්ට ද, යාම තුනක් නිදාගැනීම ගෘහස්ථයන්ට ද, යාම හතරක්ම නිදාගැනීම දුප්පතුන්ට ද වේ.

188.

188.

යොචබන්ධුහිතෙයුත්තො,සොපිතායොචපොසකො;

තංමිත්තංයත්ථවිසාසො,භරියායත්ථනිබ්බුති.

යමෙක් යහපතෙහි යොදවයි ද ඔහු නෑදෑයෙකි, යමෙක් පෝෂණය කරයි ද ඔහු පියෙකි, යමෙකු කෙරෙහි විශ්වාසය තැබිය හැකි ද ඔහු මිතුරෙකි, යමෙකුගෙන් සැනසීමක් ලැබේද ඇය භාර්යාවයි.

189.

189.

සද්ධාපෙමෙසුසන්තෙසු, නගණෙමාසකංසතං;

සද්ධාපෙමෙඅසන්තෙසු, මාසකංපිසතංගණෙ.

විශ්වාසය හා ප්‍රේමය පවතින කල්හි, සියයක් වටිනා කාසියක් වුවද නොගණියි. විශ්වාසය හා ප්‍රේමය නොමැති කල්හි, එක කාසියක් වුවද සියයක් මෙන් ගණන් කරයි.

190.

190.

යාචකොඅපියොහොති[Pg.68], යාචංඅදදමප්පියං;

තස්මාසෙට්ඨනරොලොකෙ, ධනංසිප්පංපරිග්ගහෙ.

යදින්නා අප්‍රිය වේ, ඉල්ලන දෙය නොදෙන තැනැත්තා ද අප්‍රිය වේ. එබැවින් ලොව උතුම් මිනිසා ධනය ද ශිල්පය ද ලබාගත යුතුය.

191.

191.

සබ්බදාපිධනංරක්ඛෙ, දාරංරක්ඛෙධනංපිච;

දාරංධනඤ්චඅත්තානං, රක්ඛායෙවසදාභවෙ.

සැමවිටම තමාගේ ධනය ආරක්ෂා කළ යුතුය, ධනය දී හෝ තම භාර්යාව ආරක්ෂා කළ යුතුය. භාර්යාව ද ධනය ද යන දෙකම පරිත්‍යාග කර හෝ තම ජීවිතය නිරන්තරයෙන් ආරක්ෂා කරගත යුතුය.

192.

192.

නසාධාරණදාරස්ස, නභුඤ්ජෙසාදුමෙකකො;

නසෙවෙලොකායතිකං, නෙතංපඤ්ඤායවඩ්ඪනං.

පොදු ස්ත්‍රියක ඇසුරු නොකළ යුතුය, ප්‍රණීත ආහාර තනිවම නොබුදිය යුතුය, ලෝකායත මතවාද සේවනය නොකළ යුතුය; මන්ද එයින් ප්‍රඥාව නොවැඩෙන බැවිනි.

193.

193.

සීලවාවත්තසම්පන්නො[Pg.69], අප්පමත්තොවිචක්ඛණො;

නිවාතවුත්තිඅථද්ධො, සූරතොසඛිලොමුදු.

සිල්වත් වූ ද, වත්පිළිවෙත් පුරන්නා වූ ද, අප්‍රමාදී වූ ද, නුවණැති වූ ද, යටහත් පහත් පැවැත්මෙන් යුත්, අහංකාර නොවන, ඉවසිලිවන්ත, මෘදු මොළොක් හා ප්‍රියශීලී කෙනෙකු විය යුතුය.

194.

194.

සඞ්ගහෙතාවමිත්තානං, සංවිභාගීවිජානවා;

තප්පෙය්‍යඅන්නපානෙන, සදාසමණබ්‍රහ්මණා.

මිතුරන්ට සංග්‍රහ කරන්නෙකු ද, බෙදා හදා ගන්නෙකු ද, බුද්ධිමත් වූවෙකු ද වී, නිරන්තරයෙන් සිල්වත් මහණ බමුණන් ආහාර පානයෙන් සතප්පවන්නෙකු විය යුතුය.

195.

195.

ධම්මකාමොසුතද්ධරො, භවෙය්‍යපරිපුච්ඡාකො;

සක්කච්චංපයිරූපාසෙ, සීලවන්තෙබහුස්සුතෙ.

ධර්මයට කැමති වන්නෙකු, ඇසූ පිරූ තැන් ඇති (ධර්මය දරන්නෙකු) හා නිතර ප්‍රශ්න විචාරන්නෙකු විය යුතුය. සිල්වත් වූ ද බහුශ්‍රැත වූ ද උතුමන් ගෞරවයෙන් ඇසුරු කළ යුතුය.

196.

196.

පුබ්බසිරොසිමෙධාවී[Pg.70], දීඝායුදක්ඛිණංසිරො;

පච්ඡිමොචිත්තසන්තොසි, මරණංඋත්තරොභවෙ.

නුවණැත්තා නැගෙනහිරට හිස දමා නිදයි නම් බුද්ධිමත් වේ, දකුණට හිස දමා නිදයි නම් දීර්ඝායුෂ ලබයි, බටහිරට හිස දමා නිදයි නම් සිතේ සතුට ඇති වේ, උතුරට හිස දැමීමෙන් මරණය (නොහොත් විනාශය) සිදුවේ.

197.

197.

ආයුමාපාචිනංමූඛං, ධනවාදක්ඛිණංභවෙ;

පච්ඡිමංයසසීභුඤ්ජෙ, නොභුඤ්ජෙඋත්තරංමුඛං;

නැගෙනහිර බලා ආහාර අනුභව කිරීමෙන් දීර්ඝායුෂ ලැබෙයි, දකුණ බලා අනුභව කිරීමෙන් ධනවත් වෙයි, බටහිර බලා අනුභව කිරීමෙන් කීර්තිමත් වෙයි, උතුර බලා ආහාර අනුභව නොකළ යුතුය.

198.

198.

භුත්වානිසීදනංථූලං, තිට්ඨන්තොබලවඩ්ඪනො;

ආයුමාචඞ්කමොසියා, ධාවන්තොරොගවජ්ජිතො.

ආහාර අනුභව කොට වාඩි වී සිටීමෙන් ශරීරය ස්ථූල වේ, කෙළින් සිටගෙන සිටීමෙන් ශරීර ශක්තිය වැඩේ, සක්මන් කිරීමෙන් ආයුෂ වැඩේ, දිවීමෙන් (නැතහොත් වේගයෙන් ඇවිදීමෙන්) රෝගාබාධවලින් තොර වේ.

199.

199.

යොචසිතඤ්චඋණ්හඤ්ච[Pg.71], තිණාභිය්‍යොනමඤ්ඤති;

කරංපුරිසකිච්චානි, සොසුඛානවිහායති.

යමෙක් සීතල හෝ උෂ්ණත්වය තණකොළ කැබැල්ලකට වඩා නොසලකා, මිනිසකු වශයෙන් තමා සතු යුතුකම් ඉටු කරයිද, ඔහු සැපයෙන් පිරිහෙන්නේ නැත.

200.

200.

විසම්හාමතමාදෙය්‍ය, අසුද්ධම්හාපිකඤ්චනං;

නීචම්හාප්‍යුත්තමොවිජ්ජං, රතනථිංපිදුක්කුලා.

වස විසෙන් වුවද අමෘතය ගත යුතුය. අපිරිසිදු තැනකින් වුවද රන් ගත යුතුය. පහත් අයෙකුගෙන් වුවද උසස් ශිල්පය උගත යුතුය. දුප්පත් පවුලකින් වුවද උතුම් ස්ත්‍රී රත්නය පිළිගත යුතුය.

201.

201.

ගුය්හමත්ථමසම්බුද්ධං, සම්බොධයතියොනරො;

මන්තභෙදභයාතස්ස, දාසභූතොතිතික්ඛති.

යම් මිනිසෙකු තමාගේ රහසක් අනෙකෙකුට හෙළි කරයිද, එම රහස හෙළිවේ යැයි බියෙන් ඔහුට එම පුද්ගලයාගේ දාසයෙකු මෙන් ඉවසීමට සිදුවේ.

202.

202.

අඤ්ඤාතවාසවසතා, ජාතවෙදසමෙනපි;

ඛමිතබ්බංසපඤ්ඤෙන, අපිදාසස්සතජ්ජිතං.

නොදන්නා පළාතක අප්‍රසිද්ධව වෙසෙන විට, ගින්නක් බඳු තේජස් ඇති නුවණැත්තෙකු වුවද, තමාගේ දාසයාගෙන් පැමිණෙන තර්ජන පවා ඉවසිය යුතුය.

203.

203.

ධනධඤ්ඤපයොගෙසු[Pg.72], තථාවිජ්ජාගමෙසුච;

දූතෙචබ්‍යාහාරෙසු, චත්තොලජ්ජංසදාභවෙ.

ධන ධාන්‍ය පරිහරණයේදී ද, ශිල්ප ශාස්ත්‍ර හැදෑරීමේදී ද, දූත මෙහෙවරෙහිදී හා කතාබහේදී ද ලැජ්ජාව දුරු කළ යුතුය.

204.

204.

නහිකොචිකතෙකිච්චෙ, කත්තාරංසමපෙක්ඛතෙ;

තස්මාසබ්බානිකම්මානි, සාවසෙසානිකාරයෙ.

කිසිවෙකු වැඩය අවසන් වූ පසු වැඩ කළ තැනැත්තා දෙස නොබලයි. එබැවින් සියලු වැඩ කටයුතු සම්පූර්ණයෙන්ම අවසන් නොකර යම් ප්‍රමාණයක් ඉතිරි වන සේ කළ යුතුය.

205.

205.

උපකාරංහිතෙනෙව, සත්තුනාසත්තුමුද්ධරෙ;

පාදලග්ගංකරට්ඨෙන, කණ්ඩකෙනෙවකණ්ඩකං.

පයේ ඇනුණු කටුවක් අතින් ගත් තවත් කටුවකින් උදුරා දමන්නාක් මෙන්, තමන්ට උපකාරී වන සතුරෙකු ලවා අනෙක් සතුරා විනාශ කර දැමිය යුතුය.

206.

206.

නමෙනමන්තස්සභජෙභජන්තං[Pg.73],කිච්චානිකුබ්බස්සකරෙය්‍යකිච්චං;

නානත්ථකාමස්සකරෙය්‍යඅත්ථං,අසම්භජන්තංපිනසම්භජෙය්‍ය.

තමාට ගරු කරන අයට නැමිය යුතුය, තමා ඇසුරු කරන්නා ඇසුරු කළ යුතුය. තමා වෙනුවෙන් වැඩ කරන්නාට වැඩ කළ යුතුය. තමාගේ යහපත අකමැති අයට යහපතක් නොකළ යුතුය, තමා ඇසුරු නොකරන්නා ඇසුරු නොකළ යුතුය.

207.

207.

වජෙචජන්තිසිනෙහාකිරියා,අපෙමචිත්තෙන නසම්භජෙය්‍ය;

දිජොවදුමංඛිණඵලංඤත්වා,අඤ්ඤංඅපෙක්ඛෙය්‍යමහාහිලොකො.

සෙනෙහසක් නොමැති ක්‍රියාවන්ගෙන් සහ ප්‍රේමයක් නැති සිතින් යුක්ත අය ඇසුරු නොකර හැර යා යුතුය. පක්ෂියෙකු ඵල රහිත වූ ගසක් දැනගෙන වෙනත් ගසක් සොයා යන්නාක් මෙන් ලෝකය ඉතා විශාලය.

208.

208.

චජෙඑකංකුලස්සත්ථං, ගාමස්සත්ථංකුලංචජෙ,ගාමංජනපදස්සත්ථං, අත්තත්ථංපථවිංචජෙ.

පවුලේ යහපත උදෙසා එක් අයෙකු ද, ගමේ යහපත උදෙසා පවුල ද, රටේ යහපත උදෙසා ගම ද, තමාගේ අධ්‍යාත්මික විමුක්තිය උදෙසා මුළු මහත් පෘථිවියම ද අත්හළ යුතුය.

209.

209.

ධනංචජෙඅඞ්ගංවරස්සහෙතු[Pg.74],අඞ්ගංචජෙජීවිතංරක්ඛමානො;

ධනංඅඞ්ගංජීවිතඤ්චාපිසබ්බං,චජෙනරොධම්මමනුස්සරන්තො.

උතුම් වූ ශරීර අවයව රැකගැනීම පිණිස ධනය ද, ජීවිතය රැකගැනීම පිණිස ශරීර අවයව ද අත්හළ යුතුය. එහෙත් උතුම් ධර්මය සිහිපත් කරන මනුෂ්‍යයා ධර්මය රැකගැනීම වෙනුවෙන් ධනය, අවයව සහ ජීවිතය යන සියල්ලම අත්හළ යුතුය.

210.

210.

අහාගච්ඡන්තිහායන්තා, සත්තානමිහජීවිතං;

තස්මාහිමාපමත්තතං, ගච්ඡන්තුජිනසාසනෙ.

මෙලොව ජීවත් වන සත්ත්වයන්ගේ ආයුෂ දිනෙන් දින ගෙවී යමින් පිරිහෙයි. එබැවින් බුදු සසුනෙහි කිසිසේත් ප්‍රමාද නොවිය යුතුය.

211.

211.

එතෙසිය්‍යොසමායන්ති[Pg.75], සන්තිතෙසංනජීරති;

යොඅධිප්පන්නංසහති, යොචජානාතිදෙසනං.

මොවුහු වඩාත් උතුම් ලෙස එක්වෙති, ඔවුන්ගේ සාමය කිසිදා දිරාපත් නොවේ. යමෙක් තමා වෙත පැමිණෙන පීඩාවන් ඉවසයිද, යමෙක් ධර්ම දේශනාව තේරුම් ගනීද ඔහු උතුම් වේ.

212.

212.

අග්ගිආපොඉත්ථීමුළ්හො, සප්පොරාජකුලානිච;

පයතනොවගන්තබ්බො, මච්චුපාණහරානිති.

ගින්න, ජලය, ස්ත්‍රිය, අඥානයා, සර්පයා සහ රාජකුලය යන මොවුන් වෙත මහත් ප්‍රවේශමෙන් ළඟා විය යුතුය. මන්ද මොවුහු ජීවිතය පැහැරගන්නා මාරයා බඳු වෙති.

213.

213.

සත්ථංසුනිච්ඡිතමපීතිවිචින්තනීයං,සාරාධිතොප්‍යවනිපොපරිසඞ්කනීයො;

හත්ථඞ්ගතාපියුවතීපරිරක්ඛනීයා,සත්ථාවනීපයුවතීසුකුතොවසීතං.

මැනවින් ඉගෙන ගත් ශාස්ත්‍රය වුවද නැවත නැවත සිතා බැලිය යුතුය. මැනවින් පැහැදුණු රජු පිළිබඳව ද සැක කළ යුතුය. තමා සන්තකයේ සිටින තරුණ බිරිඳ වුවද ආරක්‍ෂා කළ යුතුය. ශාස්ත්‍රය, රජු සහ තරුණ ස්ත්‍රිය යන මොවුන් සම්පූර්ණයෙන්ම තමාට යටත් වන්නේ කෙසේද?

214.

214.

උස්සාහොරිපුවමිත්තං[Pg.76], අලසොමිත්තංවරිපු,විසංවියාමතංවිජ්ජා, පමාදොඅමතංවිසං.

උත්සාහය නිසා සතුරා ද මිතුරෙකු වේ, අලසකම නිසා මිතුරා ද සතුරෙකු වේ. ප්‍රගුණ නොකළ ශිල්පය වස බඳුය, ප්‍රමාදය නම් අමෘතය වුවද වසක් කිරීම බඳුය.

215.

215.

වහෙඅමිත්තංඛන්ධෙන, යාවකාලෙඅනාගතෙ;

තමෙවආගතෙකාලෙ, භින්දෙකුම්භංවසිලායං.

සුදුසු කාලය පැමිණෙන තුරු සතුරා කර තබාගෙන හෝ යා යුතුය. සුදුසු කාලය පැමිණි කල්හි, ගලක ගසා කළයක් බිඳ දමන්නාක් මෙන් ඔහුව විනාශ කර දැමිය යුතුය.

216.

216.

සිඞ්ගිංපඤ්ඤාසහත්ථෙන[Pg.77], සතෙනවාහනංචජෙ;

හත්ථීනන්තුසහස්සෙන, දෙසචජ්ජෙනදුජ්ජනං.

අං ඇති සතෙකුගෙන් රියන් පනහක් ද, අශ්වයෙකුගෙන් රියන් සියයක් ද, ඇතෙකුගෙන් රියන් දහසක් ද ඈත් විය යුතුය. දුර්ජනයාගෙන් බේරීම සඳහා එම රටම හැර යා යුතුය.

217.

217.

පච්චක්ඛෙගරවොසංසෙ, පරොක්ඛෙමිත්තබන්ධවෙ;

කම්මන්තෙචදාසභච්චෙ, පුත්තදාරෙසංසෙමතෙ.

ගුරුවරුන්ට සහ වැඩිහිටියන්ට ඔවුන් ඉදිරියේදී ද, මිතුරන්ට සහ නෑදෑයන්ට ඔවුන් නැති තැනදී ද, සේවකයන්ට ඔවුන්ගේ වැඩ අවසානයේදී ද ප්‍රශංසා කළ යුතුය. දරුවන්ට සහ බිරිඳට ඔවුන්ගේ ජීවිතයේ අවසානයේදී ප්‍රශංසා කළ යුතුය.

218.

218.

සිනෙසිප්පංසිනෙධනං, සිනෙපබ්බතමාරුහෙ;

සිනෙකාමොචකොධොච, ඉමෙපඤ්චසිනෙසිනෙ.

ශිල්පය ඉගෙනීම ද, ධනය ඉපයීම ද, කන්දක් නැගීම ද, ආශාවන් සහ ක්‍රෝධය ද යන මේ කරුණු පහම සෙමින් සෙමින් කළ යුතුය.

219.

219.

සතංචක්ඛුසතංකණ්ණා[Pg.78], නායකස්සසුතොසදා;

තථාපිඅන්ධබධිරො, එසානායකධම්මතා.

නායකයාට සැමවිටම සියයක් ඇස් සහ සියයක් කන් ඇත්තේය. එසේ වුවද අන්ධයෙකු හා බිහිරෙකු මෙන් සිටීම නායකයෙකුගේ ස්වභාවයයි.

220.

220.

බහූනංඅප්පසාරානං, සාමග්ගියාතිදුජ්ජයො;

තිණෙනවට්ටතෙරජ්ජු, තෙනනාගොපිබන්ධතෙ.

සාරයක් නැති බොහෝ දෙනාගේ සමගිය ජය ගැනීම ඉතා අපහසුය. තණකොළ කැබලි එකතු කර සාදන ලද ලණුවෙන් වන ඇතෙකු වුවද බැඳ තැබිය හැකිය.

221.

221.

උප්පජ්ජතෙසචෙකොධො, ආවජ්ජෙකකචූපමං;

උප්පජ්ජතෙරසෙතණ්හා, පුත්තමංසූපමංසරෙ.

ඉදින් ක්‍රෝධයක් උපදී නම් කරත් උපමාව සිහිපත් කළ යුතුය. රස තණ්හාවක් උපදී නම් පුතුගේ මස් කෑ උපමාව සිහිපත් කළ යුතුය.

222.

222.

දානංසිනෙහභෙසජ්ජං, මච්ඡෙරංදොසනොසධං;

දානංයසස්සිභෙසජ්ජං, මච්ඡෙරංකප්පනොසධං.

දානය සෙනෙහස ඇති කරන ඖෂධයකි, මසුරුකම වෛරය වර්ධනය කරන්නකි. දානය කීර්තිය ඇති කරන ඖෂධයකි, මසුරුකම විනාශය ළඟා කරන්නකි.

223.

223.

ධනමිච්ඡෙවණිජ්ජෙය්‍ය[Pg.79], සිප්පමිච්ඡෙබහුස්සුතෙ;

පුත්තමිච්ඡෙනාරිකඤ්ඤෙ, රාජාමච්චංඉච්ඡාගතෙ.

ධනය කැමති තැනැත්තා වෙළඳාම් කළ යුතුය, ශිල්ප ශාස්ත්‍ර කැමති තැනැත්තා බහුශ්‍රුතයන් ඇසුරු කළ යුතුය. පුත්‍රයෙකු කැමති තැනැත්තා තරුණ ස්ත්‍රියක සෙවිය යුතුය, රජු තමා වෙත පැමිණි විශ්වාසවන්ත අයෙකු ඇමති තනතුරට පත් කළ යුතුය.

224.

224.

මහන්තංවට්ටරුක්ඛාදිං, ඛුද්දබීජංබහුප්ඵලං;

සක්ඛිංකත්වාඋදික්ඛෙය්‍ය, පුඤ්ඤපාපංකරොනරො.

ඉතා කුඩා බීජයකින් හටගෙන බොහෝ ඵල දරන විශාල නුග ගස ආදී දේ සාක්ෂි කොට ගෙන, පින් පව් කරන මනුෂ්‍යයා තමා කරන ක්‍රියාවන්හි විපාක ද එසේම මහත් වන බව වටහා ගත යුතුය.

225.

225.

ගරුකාතබ්බපොසෙසු, නීචවුත්තිංකරොතියො;

නීචත්තංසොපහන්ත්වාන, උත්තමත්ථෙපතිට්ඨති.

ගරු කළ යුතු උතුමන් කෙරෙහි යමෙක් යටහත් පහත් පැවැත්මක් ඇති කර ගනීද, ඔහු තම පහත් බව දුරු කොට උතුම් වූ තත්ත්වයෙහි පිහිටයි.

226.

226.

උත්තමංපණිපාතෙන[Pg.80], සූරංභෙදෙනවිජයෙ;

හීනමප්පපදානෙන, වික්කමෙනසමංජයෙ.

උතුම් පුද්ගලයා නමස්කාර කිරීමෙන් ද, වීරයා භේද කිරීමෙන් ද, පහත් තැනැත්තා ස්වල්පයක් දීමෙන් ද, තමා හා සමානයා වික්‍රමයෙන් ද ජය ගත යුතුය.

227.

227.

නත්තදොසංපරෙජඤ්ඤා, ජඤ්ඤාදොසංපරස්සතු;

කුම්මොගුය්හාඉවඞ්ගානි, පරභාවඤ්චලක්ඛයෙ.

තමාගේ වරදක් අන් අය දැන නොගත යුතුය, එහෙත් අන් අයගේ වැරදි තමා දැනගත යුතුය. ඉබ්බා තම ශරීර අවයව සඟවා ගන්නාක් මෙන් තමාගේ දුර්වලතා වසාගෙන, අන්‍යයන්ගේ ස්වභාවය නිරීක්ෂණය කළ යුතුය.

228.

228.

උස්සූරසෙය්‍යංආලස්‍යං[Pg.81], චණ්ඩික්කංදීඝසුත්තියං;

එකස්සද්ධානගමනං, පරදාරුපසෙවනං;

එතංබ්‍රහ්මණස්සෙවස්සු, අනත්ථායභවිස්සති.

ඉර උදාවූ පසුත් නිදාගැනීම, අලසකම, නපුරුකම, වැඩ කල් දැමීම, තනිවම දීර්ඝ ගමන් යාම සහ පරදාර සේවනය යන මේවා මනුෂ්‍යයාට විනාශය පිණිසම පවතී.

229.

229.

සුරායොගොවිකාලොච, සමජ්ජානඝරඞ්ගතො;

ඛිඩ්ඩධුත්තොපාපමිත්තො, අලසොසොඉමෙජනා;

මහාභොගාවිනස්සන්ති, හීනභාවස්සිදංඵලං.

සුරාවට ලොල් වීම, අවේලාවේ හැසිරීම, උත්සව නැරඹීමට යාම, දූ කෙළියෙහි යෙදීම, පාපමිත්‍ර සේවනය සහ අලසකම යන මෙයින් යුත් මිනිසුන්ගේ මහත් වූ භෝග සම්පත් විනාශ වේ. මෙය පිරිහීමේ ප්‍රතිඵලයකි.

230.

230.

අතිසීතංඅතිඋණ්හං, අතිසායමිදංඅහු;

ඉතිවිස්සට්ඨකම්මන්තෙ, ඛණාඅච්චන්තිමාණවෙ.

\"ඉතා සීතලයි, ඉතා උණුසුම්ය, දැන් ඉතා සවස් වී ඇත\" යි පවසමින් වැඩ කටයුතු අතහරින තැනැත්තාට සුදුසු අවස්ථාවන් ඉක්මවා යයි.

231.

231.

පරනාසනතොනට්ඨො[Pg.82], පුරෙවපරනාසකො;

සිඞ්ඝංවආනසංයාති, තිණොපාසාදඣාපකො.

අනෙකෙකු විනාශ කරන්නට යන තැනැත්තා, ඊට පෙරම තමා විනාශයට පත් වේ. තණකොළවලින් සෑදූ මාලිගාවක් ගිනිබත් කරන්නා ඉතා ඉක්මනින් එම ගින්නටම හසුවී විනාශ වන්නාක් මෙනි.

232.

232.

නවිසාසෙඅමිත්තස්ස, මිත්තඤ්චාපිනවිසාසෙ;

කදාචිකුප්පිතොමිත්තො, සබ්බදොසපකාසකො.

සතුරෙකු කිසිසේත් විශ්වාස නොකළ යුතුය, එසේම මිතුරෙකු වුවද ඕනෑවට වඩා විශ්වාස නොකළ යුතුය. මන්ද කිසියම් දිනක මිතුරා කිපුණු විට, ඔහු ඔබගේ සියලු රහස් හෙළි කරයි.

233.

233.

කුදෙසඤ්චකුමිත්තඤ්ච, කුසම්බන්ධංකුබන්ධවං;

කුදාරඤ්චකුරාජානං, දූරතොපරිවජ්ජයෙ.

නරක දේශය ද, nරක මිතුරා ද, නරක සම්බන්ධතාවය ද, නරක නෑදෑයා ද, නරක බිරිඳ ද, නපුරු රජු ද යන මොවුන් දුරදීම වර්ජනය කළ යුතුය.

234.

234.

කක්කටොඅසීසොයාති[Pg.83], සබ්බාපදොවගච්ඡති;

අථනීකුක්කුටීපුත්තා, පුරිසෙනාවමඤ්ඤරෙ.

කකුළුවා හිසක් නැතිව හැසිරීමෙන් සියලු විපත්වලට මුහුණ දෙන්නාක් මෙන්, නුවණ නැති අනුවණ පුත්‍රයෝ ද මිනිසුන්ගේ අවඥාවට ලක්වෙති.

235.

235.

හීනපුත්තොරාජාමච්චො, බාලපුත්තොපිපණ්ඩිතො;

අධනස්සපුත්තොසෙට්ඨි, පුරිසෙනාවමඤ්ඤරෙ.

පහත් කුලැත්තෙකුගේ පුත්‍රයා රජුගේ ඇමතිවරයෙකු විය හැකිය, අඥානයෙකුගේ පුත්‍රයා පණ්ඩිතයෙකු විය හැකිය, දිළින්දෙකුගේ පුත්‍රයා සිටුවරයෙකු විය හැකිය. එබැවින් මිනිසෙකු කිසිවිටෙකත් අවඥාවට නොතැකිය යුතුය.

236.

236.

යෙනමිච්ඡතිසම්බන්ධං, තෙනතීණිනකාරයෙ;

විවාදමත්ථසම්බන්ධං, පරොක්ඛෙදාරදස්සනං.

යමෙකු සමඟ යහපත් සබඳතාවක් පැවැත්වීමට කැමති නම්, ඔහු සමඟ මේ කරුණු තුන නොකළ යුතුය: විවාද කිරීම, මුදල් ගනුදෙනු පැවැත්වීම සහ ඔහු නොමැති තැන ඔහුගේ බිරිඳ හමුවීමයි.

237.

237.

ඉණසෙසොඅග්ගිසෙසො[Pg.84],සත්‍රුසෙසොතථෙවච;

පුනප්පුනම්පිවඩ්ඪන්ති,තස්මාසෙසංනකාරයෙ.

ණයෙහි ඉතිරිය ද, ගින්නෙහි ඉතිරිය ද, එසේම සතුරාගේ ඉතිරිය ද නැවත නැවතත් වර්ධනය වේ. එබැවින් මේවායින් කිසිවක් ඉතිරි නොකළ යුතුය.

238.

238.

කුලජාතොකුලපුත්තො, කුලවංසසුරක්ඛිතො;

අත්තනාදුක්ඛපත්තොපි, හීනකම්මංනකාරයෙ.

කුලවත් පවුලක උපන්, තම පරපුරේ කීර්තිය මැනවින් රකින කුලපුත්‍රයා, තමා කෙතරම් දුකට පත් වුවද කිසි විටෙකත් නින්දිත ක්‍රියාවන් නොකරයි.

239.

239.

සමිද්ධොධනධඤ්ඤෙන, නකට්ඨොදතිණග්ගිහි;

සබ්බතොදුග්ගතොනට්ඨො, තස්මානදුක්කටංකරෙ.

සරු බත් හා ධාන්‍ය තිබුණත්, දර, ජලය, තණකොළ හා ගින්දර නැතිනම් සියලු ආකාරයෙන්ම අසරණ වී විනාශයට පත් වේ. එබැවින් එවැනි වැරදි ක්‍රියාවන් නොකටයුතුය.

240.

240.

නගණස්සග්ගථොගච්ඡෙ[Pg.85], සිද්ධෙකම්මෙසමංඵලං;

කම්මවිප්පත්තිචෙහොති, ඵරුසංතස්සභාසයෙ.

සමූහයක පෙරමුණට නොයා යුතුය. කාර්යය සාර්ථක වූ විට එහි ප්‍රතිඵලය සැමට සමව ලැබේ. නමුත් කාර්යය අසාර්ථක වුවහොත්, සමූහයා ඔහුට රළු ලෙස බණිති.

241.

241.

බාලක්කොපෙතධූමොච, වුඩ්ඪිත්ථිපල්ලලොදකං;

ආයුක්ඛයකරංනිච්චං, රත්තොචදධිභොජනං.

උදෑසන අව්ව, මළසිරුරු දවන දුම, මහලු ස්ත්‍රිය, වගුරු බිමක මඩ ජලය සහ රාත්‍රී කාලයේදී මුදවාපු කිරි අනුභව කිරීම නිරන්තරයෙන්ම ආයුෂ කෙටි කරයි.

242.

242.

ඉත්ථීනංදුජ්ජනානඤ්ච, විසාසොනොපපජ්ජතෙ;

විසෙසිගිම්හිනදියං, රොගෙරාජකුලම්හිච.

ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි ද, දුර්ජනයන් කෙරෙහි ද, විශේෂයෙන්ම ගිම්හාන කාලයේ ගංගාවන් කෙරෙහි ද, රෝගයන් කෙරෙහි ද, රාජ කුලය කෙරෙහි ද විශ්වාසය නොතැබිය යුතුය.

243.

243.

අයුත්තකම්මාරභනංවිරොධො[Pg.86],සඞ්ඝස්සයුද්ධඤ්චමහාබලෙහි;

විසාසකම්මංපමදාසුනිච්චං,ද්වාරානිමච්චුස්සවදන්තිවිද්වා.

නුසුදුසු ක්‍රියා ආරම්භ කිරීම, බලවතුන් සමඟ ඇති කරගන්නා ගැටුම්, නිතරම ප්‍රමාද වූ නොසැලකිලිමත් ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි තබන විශ්වාසය යන මේවා මරණයේ ද්වාරයන් බව බුද්ධිමත්හු පවසති.

244.

244.

ථියොසෙවෙය්‍යනච්චන්තං, සාදුභුඤ්ජෙය්‍යනාහිතං;

පූජයෙමානයෙවුඩ්ඪෙ, ගරුංමායායනොභජෙ.

ස්ත්‍රීන් අධික ලෙස ඇසුරු නොකළ යුතුය, රසවත් වුවද ශරීරයට අහිතකර දෑ අනුභව නොකළ යුතුය, වැඩිහිටියන්ට හා ගුරුවරුන්ට වැඳ පිදිය යුතුය, වංචනික ක්‍රියාවන් ඇසුරු නොකළ යුතුය.

245.

245.

විනාසත්ථංනගච්ඡෙය්‍ය, සූරොසඞ්ගාමභූමියං;

පණ්ඩිත්වද්ධගූවාණිජ්ජො, විදෙසගමනොතථා.

වීරයා අවි ආයුධ නොමැතිව යුද බිමට නොයා යුතුය. එලෙසම, පණ්ඩිතයා ද, මගියා ද, වෙළෙන්දා ද සුදුසු සූදානමකින් තොරව පරදේශ බලා නොයා යුතුය.

246.

246.

දෙහීතිවචනද්වාරා[Pg.87], දෙහට්ඨාපඤ්චදෙවතා;

සජ්ජනිය්‍යන්තිධිකිත්ති, මතිහීරිසිරීපිච.

'මට දෙන්න' යන ඉල්ලීම නමැති වචනය නිසා, ශරීරයෙහි වසන දේවතාවන් පස්දෙනෙක් වන බුද්ධිය, කීර්තිය, වැටහීම, ලැජ්ජාව සහ ශ්‍රියාව යන මොහු පිටව යති.

247.

247.

නත්ථීතිවචනංදුක්ඛං, දෙහීතිවචනංතථා;

වාක්‍යනත්ථීතිදෙහීති, මාභවෙය්‍යභවාභවෙ.

'නැත' යන වචනය ද දුකකි, එලෙසම 'දෙන්න' යන වචනය ද දුකකි. භවයෙන් භවයෙහි 'නැත' කියා හෝ 'දෙන්න' කියා හෝ කියන්නට සිදු නොවේවා!

248.

248.

යත්ථවොසංනජානන්ති, ජාතියාවිනයෙනවා;

නතත්ථමානංකිරියා, ජනෙවසමඤ්ඤාතකෙ.

යම් තැනක තමාගේ ජාතිය හෝ හැසිරීම මිනිසුන් නොදන්නේ ද, එහි ගරුබුහුමන් බලාපොරොත්තු නොවිය යුතුය. එහිදී නෑදෑයන් නොවන මිනිසුන් අතර නිහතමානීව වාසය කළ යුතුය.

249.

249.

මාතාහීනස්සදුබ්භාසා[Pg.88], පිතාහීනස්සදුක්‍රියා;

උභොමාතාපිතාහීනා, දුබ්භාසාචදුක්කිරියා.

පහත් මවකගේ දරුවා නරක වචන කතා කරන්නෙක් වෙයි. පහත් පියෙකුගේ දරුවා වැරදි ක්‍රියා කරන්නෙක් වෙයි. මව්පියන් දෙදෙනාම පහත් වූ කල දරුවා නරක වචන කතා කරන්නෙක් ද වැරදි ක්‍රියා කරන්නෙක් ද වෙයි.

250.

250.

මාතාසෙට්ඨස්සසුභාසා,පිතාසෙට්ඨස්සසුකිරියා;

උභොමාතාපිතාසෙට්ඨා,සුභාසාචසුකිරියා.

ශ්‍රේෂ්ඨ මවකගේ දරුවා යහපත් වචන කතා කරන්නෙක් වෙයි. ශ්‍රේෂ්ඨ පියෙකුගේ දරුවා යහපත් ක්‍රියා කරන්නෙක් වෙයි. මව්පියන් දෙදෙනාම ශ්‍රේෂ්ඨ වූ කල දරුවා යහපත් වචන කතා කරන්නෙක් ද යහපත් ක්‍රියා කරන්නෙක් ද වෙයි.

251.

251.

අතිදීඝොමහාමුළ්හො[Pg.89], මජ්ඣිමොචවිචක්ඛණො;

වාසුදෙවංපුරෙක්ඛිත්වා, සබ්බෙවාමනකාසඨා.

ඉතා උස අය මහා මෝඩ වෙති. මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ උස ඇති අය නුවණැත්තෝ වෙති. වාසුදේවයන් හැර, අනෙක් සියලුම මිටි මිනිස්සු කපටි වෙති.

252.

252.

ආචාරොකුලමක්ඛාති, දෙසමක්ඛතිභාසිතං;

සම්භවොපෙමමක්ඛාති, දෙහමක්ඛාතිභොජනං.

පුද්ගලයෙකුගේ ආචාරශීලී පැවැත්මෙන් ඔහුගේ කුලය ප්‍රකාශ වේ. කතා කරන භාෂාවෙන් ඔහුගේ දේශය ප්‍රකාශ වේ. සෙනෙහස උපදින ආකාරයෙන් ඔහුගේ ආදරය ප්‍රකාශ වේ. ශරීරයේ ස්වභාවයෙන් ඔහු ගන්නා ආහාරය ප්‍රකාශ වේ.

253.

253.

ජලප්පමාණංකුමුදනාළං,කුලප්පමාණංකරණකම්මං;

පඤ්ඤාපමාණංකථිතවාක්‍යං,භූමිප්පමාණංභජ්ජලතිණං.

නෙළුම් දණ්ඩේ දිගින් ජලයේ ප්‍රමාණය ද, කරන ක්‍රියාවලින් කුලවත් බව ද, කතා කරන වචනවලින් ප්‍රඥාවේ ප්‍රමාණය ද, වැඩී ඇති තණකොළවලින් පසෙහි සාරවත් බව ද හඳුනාගත හැකිය.

254.

254.

ජවෙනභද්‍රංජානන්ති[Pg.90], වහෙනචබලිබද්ධං;

දුහෙනධෙනුජානන්ති, භාසමානෙනපණ්ඩිතං.

ආජානීය අශ්වයා වේගයෙන් ද, ගොනා බර ඇදීමේ ශක්තියෙන් ද, එළදෙන කිරි දීමෙන් ද, පණ්ඩිතයා ඔහුගේ කථාවෙන් ද හඳුනාගත හැකිය.

255.

255.

ජානෙය්‍යපෙසනෙභච්චං බන්ධවංපිභයාගමෙ,බ්‍යසනෙචතථාමිත්තං, දාරඤ්චවිභවක්ඛයෙ.

වැඩෙහි යෙදවීමේදී සේවකයා ද, විපතක් පැමිණි කල නෑදෑයා ද, ව්‍යසනයකදී මිතුරා ද, ධනය විනාශ වූ කල බිරිඳ ද හඳුනාගත යුතුය.

256.

256.

විනාසත්ථංනජානන්ති, කාලංසබ්බෙපිජොතිකා;

කුක්කුටාපනජානන්ති, තතොරුක්ඛාතතොභ්වාපා.

ජ්‍යොතිෂවේදීහු තාරකා ග්‍රන්ථ නොමැතිව වේලාව නොදනිති. එහෙත් කුකුළන් වේලාව දනිති. ඉන්පසුව වෘක්ෂයෝ ද, ඉන්පසු පොළොව ද වේලාව හඳුනති.

257.

257.

පථවීභූසනංමෙරු[Pg.91], රත්තියාභූසනංසසී;

ජනානංභූසනංරාජා, සෙනානංභූසනංගජො.

පොළොවට අභරණය මහමෙරය, රාත්‍රියට අභරණය සඳය, ජනයාට අභරණය රජුය, සේනාවට අභරණය ඇතුය.

258.

258.

සීලතාසොභතෙරූපං,චාරිතාසොභතෙකුලං;

සපුප්ඵාසොභතෙරඤ්ඤං,සගජාසොභතෙබලං.

ශීලවත් බව රූපය ශෝභාමත් කරයි. යහපත් චරිතය කුලය ශෝභාමත් කරයි. මල් පිපීම වනාන්තරය ශෝභාමත් කරයි. ඇතුන් සිටීම සේනාව ශෝභාමත් කරයි.

259.

259.

කොකිලානංසද්දංරූපං[Pg.92], නාරීරූපංපතිබ්බතං;

විජ්ජාරූපංඅරූපානං, ඛමාරූපංතපස්සිනං.

කොවුලන්ගේ සුන්දරත්වය ඔවුන්ගේ hඬයි. ස්ත්‍රියකගේ සුන්දරත්වය ඇගේ පතිභක්තියයි. අවලස්සන අයගේ සුන්දරත්වය උගත්කමයි. තපස්වීන්ගේ සුන්දරත්වය ඉවසීමයි.

260.

260.

කිසාසොභාතපස්සීච,ථූලාසොභාචතුප්පදා;

විජ්ජාසොභාමනුස්සාච,ඉත්ථීසොභාචසාමිකා.

කෘශ බව තපස්වියාගේ ශෝභාවයි. ස්ථූල බව සිව්පාවුන්ගේ ශෝභාවයි. උගත්කම මිනිසුන්ගේ ශෝභාවයි. ස්වාමියෙකු සිටීම ස්ත්‍රියගේ ශෝභාවයි.

261.

261.

රත්තිහීනොනචන්දරො, ඌමිහීනොනසාගරො;

හංසහීනොනසංඵුල්ලො, ඉත්ථිහීනොනපුරිසො.

සඳ නොමැති රාත්‍රිය අසම්පූර්ණය, රළ නොමැති මහා සයුර අසම්පූර්ණය, හංසයන් නොමැති පියුම් විල අසම්පූර්ණය, ස්ත්‍රියක නොමැති පුරුෂයා ද අසම්පූර්ණය.

262.

262.

වත්ථහීනංනලඞ්කාරං[Pg.93], පතිහීනානනාරිකා;

සිප්පහීනොනපුරිසො, ධෙනුහීනංනභොජනං.

ඇඳුම් නොමැතිව සැරසිලි නොලැබේ, ස්වාමියා අහිමි ස්ත්‍රිය ශෝභාමත් නොවේ, ශිල්පයක් නොමැති පුරුෂයා බැබළෙන්නේ නැත, දෙනුන් නොමැතිව භෝජනය පරිපූර්ණ නොවේ.

263.

263.

දීපකෙදීපකොචන්දො, නාරිකෙදීපකොපති;

තිලොකෙදීපකොධම්මො, සුපුත්තොකුලදීපකො.

රාත්‍රියට පහන සඳය, ස්ත්‍රියට පහන ස්වාමියාය, තුන් ලොවටම පහන ධර්මයයි, යහපත් පුත්‍රයා කුලයට පහනකි.

264.

264.

අපුත්තකංඝරංසුඤ්ඤං, දෙසංසුඤ්ඤංඅරාජිකං;

අපඤ්ඤස්සමුඛංසුඤ්ඤං, සබ්බසුඤ්ඤංදලිද්දකං.

දරුවන් නැති නිවස හිස් ය. රජෙකු නැති දේශය හිස් ය. ප්‍රඥාව නැති තැනැත්තාගේ මුහුණ හිස් ය. දුප්පත් මිනිසාට මුළු ලෝකයම හිස් ය.

265.

265.

සොතංසුතෙනෙවනකුණ්ඩලෙන[Pg.94],දානෙනපාණීනතුකඞ්කණෙන;

ආභාතිකායොපුරිසුත්තමස්ස,පරොපකාරෙනනචන්දනෙන.

උතුම් මිනිසාගේ කන බැබළෙන්නේ ධර්ම ශ්‍රවණයෙන් මිස තෝඩු පැළඳීමෙන් නොවේ. අත බැබළෙන්නේ දන් දීමෙන් මිස වළලු පැළඳීමෙන් නොවේ. ශරීරය බැබළෙන්නේ පරෝපකාරයෙන් මිස සඳුන් ආලේප කිරීමෙන් නොවේ.

266.

266.

දානංසීලංපරිච්චාගං[Pg.95], අජ්ජවංමද්දවංතපං;

අකොධංඅවිහිංසඤ්ච, ඛන්තීචඅවිරොධනං;

දසෙතෙධම්මෙරාජානො, අප්පමත්තෙනධාරෙය්‍යුං.

දානය, ශීලය, පරිත්‍යාගය, සෘජු බව, මෘදු බව, තපස (ඉන්ද්‍රිය දමනය), අක්‍රෝධය, අවිහිංසාව, ක්‍ෂාන්තිය (ඉවසීම) සහ අවිරෝධතාව යන මේ දස රාජ ධර්මයන් රජවරුන් විසින් නොප්‍රමාදව රැකිය යුතුය.

267.

267.

දානංඅත්ථචරියාපිය, වාචාඅත්තසමංපිච;

සඞ්ගහාචතුරොඉමෙ, මුනින්දෙනපකාසිතා.

දානය, අර්ථචරියාව, ප්‍රිය වචනය සහ සමානාත්මතාව යන මේ සතර සංග්‍රහ වස්තූන් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලදී.

268.

268.

වනෙමිගානලභන්ති, මතාභයානිද්දසුඛං;

රාජානොපිනලභන්ති, උත්තරථාමභීතතො;

සංසාරභයභිතෙන, නරමන්තියෙපණ්ඩිතා.

වනයේ වසන මෘගයෝ මරණ බිය නිසා සුව නින්දක් නොලබති. රජවරු ද තමන්ට වඩා බලවතුන්ගෙන් ඇති වන බිය නිසා සුවයක් නොලබති. සංසාර බියෙන් තැතිගත් පණ්ඩිතයෝ නිර්වාණ මාර්ගයෙහි ඇලී වෙසෙති.

269.

269.

ඛමාජාගරියුට්ඨානං[Pg.96], සංවිභාගොදයික්ඛනා;

නායකස්සගුණාඑතෙ, ඉච්ඡිතබ්බාහිතත්ථිනො.

ඉවසීම, අවදිමත් බව, උත්සාහය, බෙදාහදා ගැනීම සහ කරුණාවන්ත බව යන මේවා යහපත කැමති නායකයෙකු සතු විය යුතු ගුණාංගයන් වේ.

270.

270.

පරිභූතොමුදුහොති, අතිතික්ඛඤ්චවෙරවා;

එතඤ්චඋභයංඤත්වා, අනුමජ්ඣංසමාචරෙ.

අතිශයින්ම මෘදු වන තැනැත්තා හෙළා දැකීමට ලක් වේ. අතිශයින්ම දැඩි වන තැනැත්තා සතුරන් ඇති කර ගනී. මේ දෙකොණම තේරුම් ගෙන මධ්‍යස්ථ ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කළ යුතුය.

271.

271.

නෙකන්තමුදුනාසක්කා, එකන්තතිඛිණෙනවා;

මහත්තෙට්ඨපිතුඅත්තං, තස්මාඋභයමාචරෙ.

කෙනෙකුට තනිකරම මෘදු බවින් හෝ තනිකරම දැඩි බවින් හෝ තමාගේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය රැකගත නොහැකිය. එබැවින් අවස්ථාවට අනුව ඒ දෙකම ක්‍රියාවට නැංවිය යුතුය.

272.

272.

කස්සකොවාණිජොමච්චො[Pg.97], සමණොසුතසීලවා;

තෙසුවිපුලජාතෙසු, රට්ඨංපිවිපුලංසියා.

ගොවියා ද, වෙළෙන්දා ද, ඇමතිවරයා ද, උගත් ශීලවන්ත මහණාණන් වහන්සේලා ද යන මොවුන් දියුණු වූ කල්හි, රට ද මහත් සේ දියුණු වන්නේය.

273.

273.

තෙසුදුබ්බලජාතෙසු, රට්ඨංපිදුබ්බලංසියා;

සරට්ඨංවිපුලංතස්මා, ධාරෙය්‍යරට්ඨභාරවා.

ඔවුන් දුර්වල වූ කල්හි, රට ද දුර්වල වන්නේය. එබැවින් රාජ්‍යයේ බර දරන්නා තම රට දියුණු තත්ත්වයක පවත්වා ගත යුතුය.

274.

274.

මහාරුක්ඛස්සඵලිනො, ආමංඡින්දතියොඵලං;

රසඤ්චස්සනජානාති, බීජඤ්චස්සවිනස්සති.

ඵල දරන මහා වෘක්ෂයකින් අමු ගෙඩි නෙළා ගන්නා තැනැත්තා එහි නියම රසය නොදනී. එමෙන්ම එහි බීජය ද විනාශයට පත් වේ.

275.

275.

මහාරුක්ඛූපමංරට්ඨං, අධම්මෙනපසාසති;

රසඤ්චස්සනජානාති, රට්ඨඤ්චාපිවිනස්සති.

මහා වෘක්ෂයක් බඳු වූ රට අධර්මයෙන් පාලනය කරන තැනැත්තා එහි සැබෑ ඵලය නොදනී. අවසානයේදී ඔහුගේ රට ද විනාශයට පත් වේ.

276.

276.

මහාරුක්ඛස්සඵලිනො[Pg.98], පක්කංඡින්දතියොඵලං;

රසඤ්චස්සවිජානාති, බීජඤ්චස්සනනස්සති.

ඵල දරන මහා වෘක්ෂයකින් පැසුණු ගෙඩි නෙළා ගන්නා තැනැත්තා එහි රසය මැනවින් විඳියි. එහි බීජය ද විනාශ නොවේ.

277.

277.

මහාරුක්ඛූපමංරට්ඨං, ධම්මෙන යොපසාසති;

රසඤ්චස්සවිජානාති, රට්ඨඤ්චාපිනනස්සති.

මහා වෘක්ෂයක් බඳු වූ රට ධර්මානුකූලව පාලනය කරන තැනැත්තා එහි සැබෑ ඵලය භුක්ති විඳියි. ඔහුගේ රට ද විනාශ නොවේ.

278.

278.

යොචරාජාජනපදං, අධම්මෙනපසාසති;

සබ්බොසධීහිසොරාජා, විරුද්ධොහොතිඛත්තියො.

යම් රජෙකු තම ජනපදය අධර්මයෙන් පාලනය කරයි ද, එම ක්ෂත්‍රිය රජු සියලු ඖෂධ පැළෑටි සමඟ වෛර බැඳගත්තෙකු බවට පත් වේ.

279.

279.

තථෙවනෙගමෙහිංසං[Pg.99], යෙයුත්තාකයවික්කයෙ;

ඔජාදානබලිකාරෙ, සකොසෙනවිරුජ්ඣති.

එමෙන්ම, ක්‍රය වික්‍රයෙහි (ගනුදෙනු හා වෙළඳාමෙහි) යෙදුණු නියම්ගම්වැසියන්ට (වෙළඳුන්ට) හිංසා කිරීමෙන් හා බලහත්කාරයෙන් බදු සහ සාරය පැහැරගැනීමෙන්, රජු තමාගේම භාණ්ඩාගාරයට හානි කරගනියි (විරුද්ධ වෙයි).

280.

280.

පහාරවරඛෙත්තඤ්ඤූ, සඞ්ගාමෙකතනිස්සමෙ;

උස්සිතෙහිංසයංරාජා, සබලෙනවිරුජ්ඣති.

එමෙන්ම, යුද බිමෙහි දක්ෂ වූ ද, සංග්‍රාමයන්හි අත්දැකීම් ඇති ප්‍රහාරකයන්ට හිංසා කිරීමෙන් රජු තමාගේම සේනාව සමඟ ගැටෙයි (තමාගේම සේනාවට හානි කරගනියි).

281.

281.

තථෙවඉසයොහිංසං, සංයමෙබ්‍රහ්මචාරියො;

අධම්මචාරිඛත්තියො, සසග්ගෙනවිරුජ්ඣති.

එමෙන්ම, සංයමයෙන් යුතුව බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි යෙදෙන ඍෂිවරුන්ට හිංසා කරන්නා වූ අධර්මචාරී රජු, තමාගේම ස්වර්ගයට මඟ අසුරා ගනියි (ස්වර්ගය හා විරුද්ධ වෙයි).

282.

282.

සයංකතානපරෙන[Pg.100], මහානජ්ජොජුවඞ්කතා;

ඉස්සරෙනතථාරඤ්ඤා, සරට්ඨෙඅධිපච්චත්තා.

මහා ගංගාවන් ඇදකුද වී ගලා යන්නේ තමන් විසින්ම මිස අන්‍යයන් විසින් නොවේ. එසේම රටෙහි අධිපති රජු විසින් (කරනු ලබන හොඳ හෝ නරක) තමා විසින්ම කරගන්නා ලද්දකි; එය අන් අයෙකු විසින් කරන ලද්දක් නොවේ.

283.

283.

පුත්තොපාපංකතොමාතා,සිස්සොපාපංකතොගරු;

නාගරෙහිකතොරාජා,රාජාපාපංපුරොහිතො.

පුත්‍රයා පාපයක් කළ විට මව ද, ශිෂ්‍යයා පාපයක් කළ විට ගුරුවරයා ද, වැසියන් පාපයක් කළ විට රජු ද, රජු පාපයක් කළ විට පුරෝහිතයා ද (එහි වගකීම හෝ බලපෑම ලබති).

284.

284.

පුඤ්ඤාපුඤ්ඤංකරොන්තෙසු, ඡභාගොඑකදෙසකං;

රාජාලභතිසබ්බෙහි, තස්මාපාපානිවාරයෙ;

පුඤ්ඤමෙවපවඩ්ඪෙන්තො, ජනකායංපසාසයෙ.

ජනයා කරන පින් පව්වලින් හයෙන් කොටසක් රජුට හිමි වේ. එබැවින් රජු (වැසියන් ලවා) පව් කිරීම වැළැක්විය යුතුය. පින්ම වර්ධනය කරවමින් ජනතාව පාලනය කළ යුතුය.

285.

285.

බාලස්සජීවිතංඅප්පං[Pg.101], පණ්ඩිතස්සබහුතරං;

ජනකායස්සරාජාව, රාජධම්මොවරාජුනං.

අඥානයාගේ ජීවිතය ඉතා සුළුය, පණ්ඩිතයාගේ ජීවිතය ඉතා උතුම්ය. මුළු මහත් ජනකායට රජු යම් සේද, රජවරුන්ට රාජධර්මයද එසේමය.

286.

286.

අනායකාවිනස්සන්ති, නස්සන්තිබහුනායකා;

ථිනායකාවිනස්සන්ති, නස්සන්තිසුසුනායකා.

නායකයෙකු නොමැති අය විනාශ වෙති, බොහෝ නායකයන් සිටින අයද විනාශ වෙති, ස්ත්‍රීන් නායකත්වය දරන අයද විනාශ වෙති, ළදරු නායකයන් සිටින අයද විනාශ වෙති.

287.

287.

කච්ඡපීනඤ්චමච්ඡීනං, කුක්කුටීනඤ්චධෙනුනං;

පුත්තපොසොයථාහොති, තථාමච්චෙසුරාජුනං.

කැස්බෑවුන්, මසුන්, කිකිළියන් සහ දෙනුන් තමන්ගේ පැටවුන් පෝෂණය කරන්නේ යම් සේද, රජවරුන් විසින් ඇමැතිවරුන් කෙරෙහි ද එලෙසම කටයුතු කළ යුතුය.

288.

288.

නහිරාජකුලංපත්තො[Pg.102], අඤ්ඤාතොලභතෙයසං;

නාසූරොනාතිදුම්මෙධො, නපමත්තොකුදාචනං.

රාජ කුලයට පැමිණි කල්හි, ප්‍රසිද්ධ නැති අයෙකු හෝ බියගුල්ලෙකු හෝ ඉතා අඥාන වූවෙකු හෝ කිසි කලෙකත් ප්‍රමාද වූවෙකු හෝ කීර්තියක් නොලබන්නේමය.

289.

289.

යදාසීලඤ්චපඤ්ඤඤ්ච[Pg.103], සොචෙය්‍යඤ්චාධිගච්ඡති;

අථවිසාසිතොතම්හි, ගුය්හඤ්චස්සනරක්ඛති.

යම් කලෙක සීලය, ප්‍රඥාව හා පිරිසිදු බව ලබා ගන්නේද, එකල්හි රජු ඔහු කෙරෙහි විශ්වාසය තබයි; ඔහුද රජුගේ රහස් රකී.

290.

290.

දිවාවායදිවාරත්තිං, රාජකිච්චෙසුපණ්ඩිතො;

අජ්ඣිට්ඨොනවිකප්පෙය්‍ය, සරාජවසතිංවසෙ.

දහවලෙහි හෝ රාත්‍රියෙහි හෝ රාජකාරිවල යෙදවූ කල්හි, පණ්ඩිතයා සැක නොසිතා ක්‍රියා කළ යුතුය; රාජ සේවයෙහි හැසිරෙන්නා මෙසේ විසිය යුතුය.

291.

291.

නරඤ්ඤාසමකංවත්ථං, නමාලංනවිලෙපනං;

ආකප්පංසරකුත්තිංවා, නරඤ්ඤාසදිසමාචරෙ.

රජුට සමාන ඇඳුම් පැළඳුම්, මල් හෝ සුවඳ විලවුන් නොපැලඳිය යුතුය. රජු හා සමාන ඉරියව් හෝ කටහඬ නොපෑ යුතුය.

292.

292.

කිළෙරාජාඅමච්චෙහි[Pg.104], භරියාපරිවාරිතො;

නාමච්චොරාජභරියා, භාවංකුබ්බෙථපණ්ඩිතො.

රජු තම බිරිඳ පිරිවරාගෙන ඇමැතිවරුන් සමඟ කෙළිසෙල්ලම් කරන කල්හි, නැණවත් ඇමැතියා රජුගේ බිරිඳ කෙරෙහි ඇලුම් නොකළ යුතුය.

293.

293.

අනුද්ධතොඅචපලො, නිපකොසංවුතින්ද්‍රියො;

මනොපණිධිසම්පන්නො, සරාජවසතිංවසෙ.

උඩඟු නොවූ, නොසන්සුන් නොවූ, ඥානවන්ත වූ, සංවර කරගත් ඉන්ද්‍රියයන් ඇති, යහපත් අධිෂ්ඨානයෙන් යුක්ත වූ තැනැත්තා රාජ සේවයෙහි විසිය යුතුය.

294.

294.

නාස්සභරියාකිළෙය්‍ය, නමන්තෙය්‍යරහොගතො;

නාස්සකොසෙධනංගණ්හෙ, සරාජවසතිංවසෙ.

රජුගේ බිරිඳ සමඟ කෙළiසෙල්ලම් නොකළ යුතුය, රහසින් මන්ත්‍රණය නොකළ යුතුය, රජුගේ භාණ්ඩාගාරයෙන් ධනය නොගත යුතුය; රාජ සේවයෙහි වසන්නා මෙසේ විසිය යුතුය.

295.

295.

න [Pg.105] නිද්දංබහුංමඤ්ඤෙය්‍ය, නමදායසුරංපිවෙ;

නාසදායෙමිගෙහඤ්ඤෙ, සරාජවසතිංවසෙ.

අධික ලෙස නොනිදිය යුතුය, මත්පැන් නොබිය යුතුය, රජුගේ අභයභූමියෙහි මුවන් නොමැරිය යුතුය; රාජ සේවයෙහි වසන්නා මෙසේ විසිය යුතුය.

296.

296.

නාස්සපිට්ඨංනපල්ලඞ්කං, නකොච්ඡංනනාවංරථං;

සම්මතොම්හීතිආරුළ්හෙ, සරාජවසතිංවසෙ.

"මම රජුට ප්‍රියයෙක්මි" යි සිතා, රජුගේ ආසනය, යහන, පීඨය, නැව හෝ රථය මත නොනැගිය යුතුය; රාජ සේවයෙහි වසන්නා මෙසේ විසිය යුතුය.

297.

297.

නාතිදූරෙභජෙරඤ්ඤො, නච්චාසන්නෙවිචක්ඛණො;

සමුඛාචස්සතිට්ඨෙය්‍ය, සන්තසන්තොසභත්තුනො.

නුවණැත්තා රජුට වඩාත් ඈතින් නොසිටිය යුතුය, වඩාත් ළඟින් ද නොසිටිය යුතුය; තම ස්වාමියා කෙරෙහි ගෞරවයෙන් යුතුව ඔහුගේ ඉදිරියෙහි සිටිය යුතුය.

298.

298.

නමෙරාජාසඛාහොති [Pg.106]6, නරාජාහොතිමෙථුනො;

ඛිප්පංකුජ්ඣන්තිරාජානො, සුලෙනක්ඛිවඝට්ටිතං.

"රජු මගේ මිතුරෙක් නොවේ, රජු මගේ සමානයෙක් නොවේ" යැයි සිතිය යුතුය. උලකින් ඇනුණු ඇසක් මෙන් රජවරු වහා කිපෙති.

299.

299.

නපූජිතොමඤ්ඤමානො, මෙධාවීපණ්ඩිතොනරො;

ඵරුසංපතිමන්තෙය්‍ය, රාජානංපරිසංගතං.

තමන් පිදුම් ලැබුවේ යැයි සිතා, ඥානවන්ත වූ පණ්ඩිත පුරුෂයා පිරිස මැදදී රජුට රළු බසින් පිළිතුරු නොදිය යුතුය.

300.

300.

ලද්ධද්වාරොලභෙද්වාරං, නෙවරාජූසුවීසයෙ;

අග්ගිංවසංයතොතිට්ඨෙ, සරාජවසතිංවසෙ.

රජු හමුවීමට අවස්ථාව ලැබුණද, රජුන් ඉදිරියෙහි නොහික්මුණු ලෙස නොහැසිරිය යුතුය; ගින්නක් මෙන් ප්‍රවේශමෙන් පාලනය වෙමින් සිටිය යුතුය. රාජ සේවයෙහි වසන්නා මෙසේ විසිය යුතුය.

301.

301.

පුත්තංවාභාතරංවාපි[Pg.107], සම්පග්ගණ්හාතිඛත්තියො;

ගාමෙහිනිගමෙහිවා, රට්ඨෙහිජනපදෙහි;

තුණ්හිභූතොවුදික්ඛෙය්‍ය, නභණෙඡෙකපාපකං.

රජු තම පුත්‍රයා හෝ සහෝදරයා හෝ ගම්, නියම්ගම්, රටවල් හෝ ජනපද දී වර්ධනය කරද්දී, නිශ්ශබ්දව බලා සිටිය යුතුය; එහිදී නරක කිසිවක් නොපැවසිය යුතුය.

302.

302.

හත්ථාරොහෙඅනිකට්ඨෙ, රථිකෙපත්තිකාරකෙ;

තෙසංකම්මාවධානෙන, රාජාවඩ්ඪෙතිවෙත්තනං;

නතෙසංඅන්තරාගච්ඡෙ, සරාජවසතිංවසෙ.

ඇත්ගොව්වන්, ආරක්ෂකයන්, රථිකයන් සහ පාබල සේනාවන්ගේ වැඩ කටයුතු සලකා බලා රජු ඔවුන්ගේ වැටුප් වැඩි කරන කල්හි, ඔවුන් අතරට බාධා කිරීමට නොපැමිණිය යුතුය; රාජ සේවයෙහි වසන්නා මෙසේ විසිය යුතුය.

303.

303.

චාපොවූනූදරොචස්ස[Pg.108], වංසොවාපිපකම්පය්‍යෙ;

පටිලොමංනවත්තෙය්‍ය, සරාජවසතිංවසෙ.

දුන්නක් මෙන් නම්‍යශීලී විය යුතුය, උණ බම්බුවක් මෙන් සැලෙන (යටහත්පහත්) විය යුතුය, කිසිවිටෙකත් රජුට විරුද්ධව ක්‍රියා නොකළ යුතුය; රාජ සේවයෙහි වසන්නා මෙසේ විසිය යුතුය.

304.

304.

චාපොවූනූදරොචස්ස, මච්ඡොවස්සඅජිව්හකො;

අභාසංනිපකොසූරො, සරාජවසතිංවසෙ.

දුන්නක් මෙන් නැමුණු ද, මධ්‍යස්ථ ආහාර ගන්නා ද, දිවක් නැති මත්ස්‍යයෙකු මෙන් නිශ්ශබ්ද ද, කතා නොකරන්නා වූ ද, නැණවත් හා සූර වීර වූ ද තැනැත්තා රාජ සේවයෙහි විසිය යුතුය.

305.

305.

නබාළ්හංඉත්ථිංගච්ඡෙය්‍ය, සම්පස්සං තෙජසඞ්ඛයං;

කාසංසාසංථද්ධාබලං, ඛීණමෙධොනිගච්ඡති.

තේජස පිරිහෙන බව දැක දැක, අධික ලෙස ස්ත්‍රීන් කරා නොයා යුතුය; එසේ කරන්නා කැස්ස, ඇදුම, ශක්තිය පිරිහීම සහ දුබල බවට පත් වෙයි.

306.

306.

නාතිවෙලංපභාසෙය්‍ය[Pg.109], නතුණ්හිසබ්බදාසියා;

අවිතිණ්ණංමිතංවාචං, පත්ථකාලෙඋදීරයෙ.

ඕනෑවට වඩා නොදෙඩිය යුතුය, එසේම සෑම කල්හිම නිශ්ශබ්දව ද නොසිටිය යුතුය; සුදුසු කාලයෙහි පමණ දැන, පැහැදිලි වචන කතා කළ යුතුය.

307.

307.

අකොධනොඅසඞ්ඝට්ටො,සච්චොසණ්හොඅපෙසුණො;

සම්ඵංගිරංනභාසෙය්‍ය,සරාජවසතිංවසෙ.

ක්‍රෝධ නොකරන, ගැටුම් ඇති නොකරන, සත්‍යගරුක, මෘදු වූ, කේලාම් නොකියන සහ හිස් වචන නොදොඩන තැනැත්තා රාජ සේවයෙහි විසිය යුතුය.

308.

308.

මාතාපිතුභරොඅස්ස[Pg.110], කුලෙජෙට්ඨාපචායිකො;

හිරිඔත්තප්පසම්පන්නො, සරාජවසතිංවසෙ.

මව්පියන් පෝෂණය කරන්නා වූ, කුලයෙහි වැඩිහිටියන්ට ගරු කරන්නා වූ, හිරි-ඔතප් දෙකින් යුක්ත වූ තැනැත්තා රාජ සේවයෙහි විසිය යුතුය.

309.

309.

විනිතොසිප්පවාදන්තො, යතත්තොනියතොමුදු;

අප්පමත්තොසුචිදක්ඛො, සරාජවසතිංවසෙ.

මනාව හික්මුණු, ශිල්ප ශාස්ත්‍රයෙහි නිපුණ වූ, තැන්පත් වූ, මෘදු වූ, අප්‍රමාදී වූ, පිරිසිදු වූ හා දක්ෂ වූ තැනැත්තා රාජ සේවයෙහි විසිය යුතුය.

310.

310.

නිවාතවුත්තිවුඩ්ඪෙසු[Pg.111], සප්පතිස්සොසගාරවො;

සූරතොසුඛසංවාසො, සරාජවසතිංවසෙ.

වැඩිහිටියන් කෙරෙහි යටහත් පහත් පැවැත්මක් ඇති, ගෞරව සම්ප්‍රයුක්ත වූ, ශීලාචාර වූ, පහසුවෙන් වාසය කළ හැකි තැනැත්තා රාජ සේවයෙහි විසිය යුතුය.

311.

311.

ආරකාපරිවජ්ජෙය්‍ය, සඤ්ඤිතුංපහිතංජනං;

භත්තාරමෙවුදික්ඛෙය්‍ය, නචඅඤ්ඤස්සරාජිනො.

සතුරු රජුන් විසින් රහසින් එවන ලද දූතයන්ගෙන් ඈත් වී සිටිය යුතුය; තමාගේම ස්වාමියා දෙසම බලා කටයුතු කළ යුතු අතර, අන්‍ය රජෙකු දෙස නොබැලිය යුතුය.

312.

312.

සමණෙබ්‍රහ්මණෙචාපි, සීලවන්තෙබහුස්සුතෙ;

සක්කච්චංපයිරූපාසෙ, අන්නපානෙනතප්පය්‍යෙ;

ආසජ්ජපඤ්හෙපුච්ඡෙය්‍ය, ආකඞ්ඛංවුඩ්ඪිමත්තනො.

සිල්වත් වූ ද, බහුශ්‍රැත වූ ද ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් ඇසුරු කළ යුතුය; ඔවුන්ට ආහාර පානයෙන් සංග්‍රහ කළ යුතුය. තමාගේ දියුණුව පතා ඔවුන් වෙත පැමිණ ප්‍රශ්න විමසිය යුතුය.

313.

313.

දින්නපුබ්බංනහාපෙය්‍ය[Pg.112], දානංසමණබ්‍රහ්මණෙ;

නචකිඤ්චිනිවාරෙය්‍ය, දානකාලෙවණිබ්බකෙ.

ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ට පෙර සිටම දෙන ලද දානයන් නොනැවැත්විය යුතුය; සිඟන්නන්ට දන් දෙන කල්හි කිසිවක් වළක්වන්නට උත්සාහ නොකළ යුතුය.

314.

314.

පඤ්ඤාවාවුඩ්ඪිසම්පන්නො, විධානවිධිකොවිදො;

කාලඤ්ඤූසමයඤ්ඤූච, සරාජවසතිංවසෙ.

ප්‍රඥාවන්ත වූ ද, දියුණුවෙන් යුක්ත වූ ද, කටයුතු සංවිධානයෙහි දක්ෂ වූ ද, සුදුසු කාලය හා අවස්ථාව හඳුනන්නා වූ ද තැනැත්තා රාජ සේවයෙහි විසිය යුතුය.

315.

315.

උට්ඨාතාකම්මචෙරෙසු, අප්පමත්තොවිචක්ඛණො;

සුසංවිහිතකම්මන්තො, සරාජවසතිංවසෙ.

කටයුතුවලදී උත්සාහවන්ත වූ ද, අප්‍රමාදී වූ ද, විමර්ශනශීලී වූ ද, මනාව සංවිධානය කරන ලද කාර්යයන් ඇති තැනැත්තා රාජ සේවයෙහි විසිය යුතුය.

316.

316.

ඛලංසාලංපසුංඛෙත්තං[Pg.113], ගන්තාචස්සඅභික්ඛණං;

මිතංධඤ්ඤංනිධාපෙය්‍ය, මිතඤ්චපාචයෙඝරෙ.

කමත, ගබඩාව, ගවයන් සහ කුඹුර නිතර නිතර ගොස් බැලිය යුතුය; ධාන්‍ය ප්‍රමාණවත්ව ගබඩා කළ යුතු අතර, නිවසෙහි ද ප්‍රමාණවත්ව පිසීමට සැලැස්විය යුතුය.

317.

317.

පුත්තංවාභාතරංවාපි, සීලෙසුඅසමාහිතං;

අනඞ්ගවාහිතෙබාලා, යථාපෙතාතථෙවතෙ;

චොළඤ්චනෙසංපිණ්ඩඤ්ච, ආසනඤ්චපදාපරෙ.

පුත්‍රයෙකු හෝ සහෝදරයෙකු වුවද, යම් හෙයකින් සිල්වත් නොවන්නේ නම්, ඔවුහු ක්‍රියාශීලී නොවන අඥානයෝය; ඔවුහු ප්‍රේතයන් වැනිය. ඔවුන්ට ඇඳුම් පැළඳුම් ද, ආහාර ද, වාඩිවීමට ආසනයක් ද පමණක් දිය යුතුය.

318.

318.

දාසෙකම්මකරෙපොසෙ[Pg.114], සීලෙසුසුසමාහිතෙ;

දක්ඛෙඋට්ඨානසම්පන්නෙ, අධිපච්චම්හිඨාපයෙ.

සීලයෙහි මනාව පිහිටි, දක්ෂ වූ, උත්සාහවන්ත වූ වැඩකරුවන් හා සේවකයන් වනාහි උසස් තනතුරු හෝ අධිපති තනතුරුවල පිහිටුවිය යුතුය.

319.

319.

සීලවාචඅලොභොච, අනුරුත්තොචරාජිනො;

ආවීරහොහිතොචස්ස, සරාජවසතිංවසෙ.

සිල්වත් වූ ද, ලෝභ නැත්තා වූ ද, රජුට අනුකූල වූ ද, රජු හා විරුද්ධ නොවන්නා වූ ද තැනැත්තා රජු ඇසුරෙහි වාසය කරන්නේය.

320.

320.

ඡන්දඤ්ඤූරාජිනොඅස්ස, චිත්තට්ඨොචස්සරාජිනො;

අසඞ්කුසකවුත්තිස්ස, සරාජවසතිංවසෙ.

රජුගේ කැමැත්ත හඳුනන්නා වූ ද, රජුගේ සිත්හි රැඳුණා වූ ද, සැකකටයුතු හැසිරීම් නැත්තා වූ ද තැනැත්තා රජු ඇසුරෙහි වාසය කරන්නේය.

321.

321.

උච්ඡාදනෙන්හාපනෙච[Pg.115], ධොතෙපාදෙඅදොසිරං;

ආහතොපිනකුප්පෙය්‍ය, සරාජවසතිංවසෙ.

රජුගේ ඇඟ පිරිමැදීම, නෑවීම, පාද සේදීම ආදියේ දී හිසෙහි වැදුණත් කෝප නොවන තැනැත්තා රජු ඇසුරෙහි වාසය කරන්නේය.

322.

322.

කුම්භිඤ්හිපඤ්ජලිංක්‍රියා, චාතඤ්චාපිපදක්ඛිණං;

කිමෙවසබ්බකාමානං, නදාදංධීරමුත්තමං.

පැන් කළයට ද දොහොත් මුදුන් දී වැඳිය යුතුය, දිය සැල ද පැදකුණු කළ යුතුය. එසේ නම් සියලු සම්පත් දෙන, උතුම් වූ ඥානවන්ත රජුට කෙසේ නම් ගරු නොකළ යුතු ද?

323.

323.

යොදෙතිසයනංවත්ථං, යානංආවසතංඝරං;

පජ්ජුන්නොරිවභූතානං, භොගෙහිඅභිවස්සති.

යම් රජෙක් ඇඳ පුටු, වස්ත්‍ර, වාහන හා නිවාස සපයා දෙයි ද, හෙතෙම වැහි වලාකුළක් සතුන්ට වැසි වස්වන්නාක් මෙන් භෝගයන්ගෙන් සලකන්නේය.

324.

324.

ද්වෙවිමෙකණ්ඩකාතික්ඛා[Pg.116], සරීරපරිසොසිතා;

කාමෙතිනිද්ධනොයොච, යොචකුප්පත්‍යනිස්සරො.

ශරීරය වියළා දමන තියුණු කටු දෙකක් මෙහි වෙති. එනම්, සම්පත් නැතිව කාමයන් පතන්නා සහ බලයක් නැතිව ක්‍රෝධ කරන්නා ය.

325.

325.

අධනස්සරසංඛාදා, අබලස්සහතාහතා;

අපඤ්ඤස්සකථාවාක්‍යා, තිවිධංහීනලක්ඛණං.

දිළින්දා රසවත් ආහාර සෙවීම, දුබලයා යුද වැදීමට කතා කිරීම සහ අඥානයාගේ වචන (පණ්ඩිත කතා) යන මේ තුන හීන ලක්ෂණ වේ.

326.

326.

පථබ්‍යාමධුරාතීණි[Pg.117], උච්ඡුනාරීසුභාසිතං;

උච්ඡුනාරීසුතප්පන්ති, නතප්පන්තිසුභාසිතං.

පොළොවෙහි මිහිරි දේ තුනක් ඇත. එනම් උක් ගස ද, ස්ත්‍රිය ද, සුභාෂිතය (යහපත් වචනය) ද වේ. උක් සහ ස්ත්‍රිය මිනිසුන් තෘප්තිමත් කරයි, නමුත් සුභාෂිතය අසා කිසිවිටෙකත් තෘප්තියක් නොවෙයි.

327.

327.

පථබ්‍යාතීණිරතනානි, සඞ්ගහානිමහීතලෙ;

සිප්පංධඤ්ඤඤ්චමිත්තඤ්ච, භවන්තිරතනාඉමෙ.

මේ මහ පොළොවෙහි රැස් කරගත යුතු වටිනා රත්න තුනක් ඇත. එනම් ශිල්පය ද, ධාන්‍ය ද, කල්‍යාණ මිත්‍රයා ද වේ.

328.

328.

කල්‍යාණමිත්තංකන්තාරං, යුද්ධංසභායභාසිතුං;

අසත්ථාගන්තුමිච්ඡන්ති, මුළ්හාතෙචතුරොජනා.

කල්‍යාණ මිත්‍රයෙකු හමුවීමට, මහා වනාන්තරයකට, යුද්ධයකට සහ සභාවක කථා කිරීමට කිසිදු සූදානමකින් තොරව යාමට කැමති වන සතර දෙනා මුළා වූවෝ වෙති.

329.

329.

ජීවන්තොපිමතාපඤ්ච[Pg.118], බ්‍යාසෙනපරිකිත්තිතා;

දුක්ඛිතොබ්‍යාධිතොපක්ඛො, ඉණවානිත්‍යසෙවකො.

ජීවත් වුවද මළවුන් හා සමාන පස් දෙනෙකු ගැන විස්තර කර ඇත. එනම්, දුක් විඳින්නා, නිතර රෝගී වන්නා, අංශභාග රෝගියා, ණයගැතියා සහ නිතිපතා සේවය කරන්නා ය.

330.

330.

චක්ඛුද්වාරාදිකංඡක්කං, සංවුතොසපඤ්ඤොනරො;

ඡබ්බිධොහොතිසීලෙන, අසීලෙනාපිඡබ්බිධො.

ඇස ආදී ද්වාර හය සංවර කරගත් ප්‍රඥාවන්ත මනුෂ්‍යයා සීලයෙන් සවැදෑරුම් වෙයි. සිල් රහිත බවින් ද සවැදෑරුම් වෙයි.

331.

331.

නිද්දාලුකොපමාදොච, සුඛිතොරොගවාලසො;

නිච්ඡන්දොචකම්මාරාමො, සත්තෙතෙසත්ථවජ්ජිතා.

නිදිබර තැනැත්තා, ප්‍රමාද වන්නා, සැප සොයන්නා, නිතර ලෙඩ වන්නා, අලසයා, උනන්දුවක් නැති තැනැත්තා සහ කර්මාන්තයන්හි ඇලී සිටින්නා යන මේ සත් දෙනා ශාස්ත්‍රයෙන් තොර වූවෝ වෙති.

332.

332.

කුලජොපඤ්ඤවාඡන්දො[Pg.119], හිරොත්තප්පොසුතද්ධරො;

අත්ථකාමොසුරක්ඛොච, අට්ඨෙතෙසත්ථයුජ්ජිතා.

කුලවත් වූ ද, ප්‍රඥාවන්ත වූ ද, උනන්දුව ඇති, හිරි-ඔතප් ඇති, උගත්, යහපත කැමති වන සහ තමන් මනාව ආරක්ෂා කරගන්නා වූ ද යන මේ අට දෙනා ශාස්ත්‍රයෙහි යෙදීමට සුදුස්සෝ වෙති.

333.

333.

කුලසෙට්ඨොසපඤ්ඤොච, වුඩ්ඪිසූරොචසීලවා;

බහුස්සුතොවුට්ඨානොච, මීරොසුගතිගාමිකො;

නවෙතෙසුජනාසෙට්ඨා, පාපාත්තානංනිවාරයෙ.

කුලයෙන් ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, ප්‍රඥාවන්ත වූ, ගුණවෘද්ධ වූ, සූර වූ, සිල්වත් වූ, බහුශ්‍රුත වූ, උත්සාහවන්ත වූ, ප්‍රියශීලී වූ සහ සුගතිගාමී වූ යන මේ උතුම් යහපත් පුද්ගලයන් නව දෙනා තමන් පවෙන් වළක්වා ගනිති.

334.

334.

බුද්ධොපච්චෙකබුද්ධොච, අරහාඅග්ගසාවකො;

මාතාපිතාගරුසත්ථා, දායකොධම්මදෙසකො;

පණ්ඩිතෙහිඉමෙදස, න දුබ්භන්තීතිජානියා.

බුදුරජාණන් වහන්සේ, පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ, රහතන් වහන්සේ, අග්‍රශ්‍රාවකයන් වහන්සේ, මව, පියා, ගුරුවරයා, උපදෙස් දෙන ශාස්තෘවරයා, දායකයා සහ ධර්ම දේශකයා යන මේ දස දෙනාට පණ්ඩිතයන් විසින් කිසිවිටෙකත් ද්‍රෝහි නොවිය යුතු බව දත යුතුය.

335.

335.

ධම්මත්ථකාමමොක්ඛානං[Pg.120], පාණොසංසිද්ධිකාරණං;

තංනිඝාතොකිංනිහතො, රක්ඛිතොකිංනරක්ඛති.

ධර්මය, අර්ථය, කාමය සහ මෝක්ෂය යන සතර සාක්ෂාත් කර ගැනීමට හේතුව ප්‍රාණය (ජීවිතය) යි. එම ප්‍රාණය නැති වූ විට නැති නොවන්නේ කුමක් ද? එය රැකගත් විට නොරැකෙන්නේ කුමක් ද?

336.

336.

සථංදීඝායුකොසබ්බ[Pg.121], සත්තානංසුඛකාරණං;

අසථංපනසබ්බෙසං, දුක්ඛහෙතුනසංසයො.

සත්‍යවාදී බව සියලු සත්ත්වයන්ගේ දීර්ඝායුෂයට හා සැපයට හේතු වේ. අසත්‍යය සියලු දෙනාගේම දුකට හේතු වන බව නොඅනුමානය.

337.

337.

යන්තගතොඋච්ඡුරසං, නජහාතිගජොතථා;

සඞ්ගාමෙසුගතොලිළං, සුස්සුතෙනාපිචන්දනං.

යන්ත්‍රයකට හසු වුවද උක් ගස තම පැණි රසය අත් නොහරින්නා සේ ද, යුධ බිමට පත් ඇතා තමාගේ ලීලාව අත් නොහරින්නා සේ ද, වියළී ගියත් සඳුන් ලීයෙන් සුවඳ පහව නොයන්නා සේ ද, සත්පුරුෂයෝ තම යහපත් ගුණය අත් නොහරිති.

338.

338.

සාරගන්ධංනජහාති, දුක්ඛපත්තොපිපණ්ඩිතො;

නජහාතිසතංධම්මං, සුඛකාලෙකථාවකා.

සඳුන් ලීය තම හරයෙහි සුවඳ අත් නොහරින්නා සේ, පණ්ඩිතයා ද දුකට පත් වුවත් සත්පුරුෂ ධර්මය අත් නොහරියි. එසේ නම් සැප ඇති කාලයෙහි ධර්මය අත් නොහැරීම ගැන කවර කතා ද?

339.

339.

අත්තාබන්ධුමනුස්සානං, රිපුඅත්තාවජන්තුනං;

අත්තාවනියතොඤාති, අත්තාවනියතොරිපු.

මිනිසුන්ට තමාම නෑයෙක් වෙයි, තමාම සතුරෙක් ද වෙයි. තමාම නියත නෑයා වන අතර තමාම නියත සතුරා ද වෙයි.

340.

340.

අත්තානංපරිච්චාගෙන[Pg.122], යංනිස්සිතානුරක්ඛනං;

කරොන්තිසජ්ජනායෙව, නතංනිතිමාතාමතං.

තමා කැප කරමින් තමා ඇසුරු කරන්නන් ආරක්ෂා කිරීම කරන්නේ සත්පුරුෂයන්මය. එය හුදෙක් ලෞකික නීතිශාස්ත්‍රඥයන්ගේ මතය නොවේ.

341.

341.

සත්ථකබ්බවිචාරෙන, කාලොගච්ඡතිධීමතං;

බ්‍යසනෙනඅසාධූනං, නිද්දායකලහෙනවා.

ප්‍රඥාවන්තයන්ගේ කාලය ගෙවී යන්නේ ශාස්ත්‍රීය හා කාව්‍යමය සාකච්ඡාවන්ගෙනි. අසත්පුරුෂයන්ගේ කාලය ගෙවී යන්නේ විපත්තිදායක ක්‍රියා, නිදාගැනීම හෝ රණ්ඩු සරුවල් කිරීමෙනි.

342.

342.

භමරාපුප්ඵමිච්ඡන්ති, පුතිමිච්ඡන්තිමක්ඛිකා;

සුජානාගුණමිච්ඡන්ති, දොසමිච්ඡන්තිදුජ්ජනා.

බඹරුන් මල් කැමති වන්නා සේ ද, මැස්සන් කුණු වූ දෑ කැමති වන්නා සේ ද, සත්පුරුෂයෝ ගුණ ධර්මයන් කැමති වෙති; දුර්ජනයෝ වැරදි සහ දෝෂයන්ම සොයති.

343.

343.

නමන්තිඵලිනොරුක්ඛා[Pg.123], නමතෙවබුධාජනා;

සුක්ඛකට්ඨඤ්චමුළ්හොච, නෙවනමන්තිභිජ්ජතෙ.

ගෙඩි බර වූ ගස් නැමෙන්නා සේම, බුද්ධිමත් ජනයා ද නිහතමානීව නැමෙති. වියළි ලීය සහ මෝඩයා කිසිවිටෙකත් නොනැමෙන අතර බිඳී යන්නේය.

344.

344.

සචෙසන්තොවිවාදති, ඛිප්පසන්ධියරෙපුන;

බාලොපත්තාවභිජ්ජන්ති, නතෙසමතමාගමුං.

සත්පුරුෂයන් අතර විවාදයක් ඇති වුවහොත් ඔවුහු වහාම නැවත සමගි වෙති. නමුත් අඥානයෝ මැටි වළඳක් මෙන් බිඳී යති, කිසි දිනෙක එකඟතාවයකට නොපැමිණෙති.

345.

345.

අප්පම්පිසාධූනංධනං, කූපාවාරිවනිස්සයො;

බහුකංපිඅසාධූනං, නචවාරිවඅණ්ණවෙ.

සත්පුරුෂයන් සතු ස්වල්ප වූ ද ධනය ළිඳක ජලය මෙන් බොහෝ දෙනාට උපකාරී වේ. අසත්පුරුෂයන් සතු බොහෝ වූ ද ධනය සාගරයේ ජලය මෙන් ප්‍රයෝජනයක් නොමැති වේ.

346.

346.

සොකඨානසහස්සානි[Pg.124], භයඨානසතානිච;

දිවසෙදිවසෙමුළ්හං, ආවීසන්තිනපණ්ඩිතං.

දිනපතා දහස් ගණන් ශෝකයට කරුණු ද, සිය ගණන් බියට කරුණු ද මෝඩයා වෙත පැමිණෙයි, නමුත් පණ්ඩිතයා වෙත එසේ නොපැමිණෙයි.

347.

347.

දුට්ඨචිත්තොපනාහිස්ස, කොධොපාසාණලෙඛිතො;

කුච්ඡිතබ්බොසුජනස්ස, ජලෙලෙඛාචිරට්ඨිතා.

ද්වේෂ සහගත සිතැත්තාගේ කෝපය ගලක කෙටූ අකුරක් මෙනි. සත්පුරුෂයාගේ කෝපය දියෙහි ඇඳි ඉරක් මෙන් වහා මැකී යන්නකි.

348.

348.

නිදුලුකොඅසන්තුට්ඨො, අකතඤ්ඤූචභිරුකො;

සක්කොන්තිනසමාචාරං, සික්ඛිතුංතෙකදාචිපි.

නිදිබර තැනැත්තා, අසතුටින් සිටින්නා, කෙළෙහිගුණ නොදන්නා සහ බියගුල්ලා යන මොවුහු කිසි කලෙකත් යහපත් පැවැත්ම ඉගෙනීමට සමත් නොවෙති.

349.

349.

සාධුත්තංසුජනසමාගමාඛලානං[Pg.125],සාධූනංනඛලසමාගමාඛලත්තං;

ආමොදංකුසුමභවංදධාතිභූමි,භූගන්ධංනචකුසුමානිධාරයන්ති.

සත්පුරුෂයන් ඇසුරු කිරීමෙන් අසත්පුරුෂයන්ට යහපත් බව ලැබෙයි; නමුත් අසත්පුරුෂයන් ඇසුරු කිරීමෙන් සත්පුරුෂයන්ට අයහපත් බවක් නොලැබෙයි. මල් නිසා පොළොව සුවඳවත් වේ, නමුත් මල් පොළොවේ ගඳ නොගනියි.

350.

350.

ගුණමද්ධිසමංමක්ඛෙ, පරෙනකලහෙසති;

අද්ධිසමංපකාසෙන්තං, අනුමත්තංපිදොසකං.

අන්‍යයන් සමඟ රණ්ඩු සරුවල් වන විට, පුද්ගලයෝ පර්වතයක් බඳු වූ විශාල ගුණධර්මයන් වසා දමති; අබ ඇටයක් බඳු වූ අල්ප වූ ද වරද පර්වතයක් සේ පෙන්වති.

351.

351.

දොසංපරස්සපස්සන්ති, අත්තදොසංනපස්සති;

තිලමත්තංපරදොසං, නාළිකෙරංනපස්සති.

අන්‍යයන්ගේ වැරදි දකිති, නමුත් තමාගේ වැරදි නොදකිති. අනුන්ගේ තල ඇටයක් බඳු කුඩා වැරදි දකින නමුත් තමාගේ පොල් ගෙඩියක් බඳු විශාල වැරදි නොදකිති.

352.

352.

කොධොඅත්ථංනජානාති[Pg.126], කොධොධම්මංනපස්සති;

අන්ධතමංතදාහොති, යංකොධොසහතෙනරං.

ක්‍රෝධය යහපත නොදනියි, ක්‍රෝධය ධර්මය නොදකියි. ක්‍රෝධය විසින් යම් මිනිසෙකු යටපත් කරගනු ලැබූ විට, එකල්හි ඔහුට ඝනාන්ධකාරයක් වන්නේය.

353.

353.

කොධොඅබ්භන්තරෙජාතො, ධුවංනාසෙතිකොධනං;

වත්ථාලඞ්කාරපුණ්ණායං, මඤ්ජුසායංසිඛීයථා.

ඇඳුම් පැළඳුම්වලින් පිරුණු පෙට්ටියක හටගත් ගින්නක් එම පෙට්ටියම විනාශ කරන්නාක් මෙන්, සිත තුළ උපදින කෝපය ඒ කෝපවන්ත පුද්ගලයාම ඒකාන්තයෙන් විනාශ කරයි.

354.

354.

රාගොනාමමනොසල්ලං, ගුණවරත්තචොරකො;

රාහුවිජ්ජාසසඞ්කිස්ස, තපොධනහුතාසනො.

රාගය යනු සිතෙහි ඇනුණු හී සැරයකි; උතුම් ගුණධර්ම නමැති සොරා ය; ප්‍රඥාව නමැති චන්ද්‍රයා ගිල ගන්නා රාහු මෙනි; තපස් නමැති ධනය විනාශ කරන ගින්නකි.

355.

355.

නතිත්තිරාජාධනෙන[Pg.127], පණ්ඩිතොපිසුභාසිතෙ;

චක්ඛූපිපියදස්සනෙ, සාගරොපිමහාජලෙ.

රජු ධනයෙන් ද, පණ්ඩිතයා සුභාෂිතයෙන් ද, ඇස ප්‍රියජනක දසුන් දැකීමෙන් ද, මහා සාගරය ජලයෙන් ද කිසි කලෙකත් තෘප්තිමත් නොවේ.

356.

356.

අසන්තුට්ඨොයතිනට්ඨො, සන්තුට්ඨොපිමහීපති;

සසජ්ජාගණිකානට්ඨා, නිලජ්ජාසුකුලගතා.

අසතුටින් වෙසෙන තපස්වියා ද, සතුටින් සිටින රජු ද, ලැජ්ජාශීලී වෙසඟන ද, නිර්ලජ්ජිත වූ කුල කාන්තාව ද විනාශයට පත් වෙති.

357.

357.

භූපාණ්ණවග්ගිථීසිප්පී, අභිජ්ඣාලුචපුග්ගලො;

එතෙසංමහිච්ඡන්තානං, මහිච්ඡතාඅනිච්ඡිතා.

රජු ද, සාගරය ද, ගින්න ද, ස්ත්‍රිය ද, ශිල්පියා ද, දැඩි ලෝභී පුද්ගලයා ද යන මොවුහු මහා ආශාවන් ඇත්තෝ වෙති. ඔවුන්ගේ ආශාවේ කෙළවරක් දැකිය නොහැක.

358.

358.

ආරොග්‍යංපරමංලාභං[Pg.128], සන්තුට්ඨීපරමංධනං;

විසාසොපරමංඤාති, නිබ්බානංපරමංසුඛං.

නිරෝගීභාවය පරම ලාභය වේ, සතුට පරම ධනය වේ, විශ්වාසය උතුම්ම නෑයා වේ, නිවන් අවබෝධ කර ගැනීම උතුම්ම සැපය වේ.

359.

359.

දුග්ගතංගච්ඡභොලාභ, ලාභොලාභෙනපූරති;

ථලෙපවුට්ඨපජ්ජුන්න, ආපොආපෙනපූරති.

එම්බා ලාභය, දුප්පතා කරා යන්න. (නමුත්) ලාභය සැමවිටම ලාභයෙන්ම පිරෙයි. වියළි ගොඩබිමට වසින වැහිවලාකුළ මෙන්, ජලය ජලයෙන්ම පිරෙයි.

360.

360.

බොධයන්තිනයාචන්ති, දෙහීතිපච්ඡිමාජනා;

පස්සවත්ථුංඅදානස්ස, මාභවතූතිඊදිසො.

පශ්චිම ජනයා (පහත් අය) 'දෙන්න' යැයි ඉල්ලති. දන් නොදීමේ විපාකය දැක 'මම මෙවැන්නෙක් නොවෙම්වා' යි (පණ්ඩිතයෝ) අවබෝධ කරති.

361.

361.

සෙලෙසෙලෙනමාණිකං[Pg.129], ගජෙගජෙනමුත්තිකං;

වනෙවනෙනචන්දනං, ඨානෙඨානෙනපණ්ඩිතං.

සෑම පර්වතයකම මැණික් නැත. සෑම ඇතෙකු තුළම මුතු (ගජමුතු) නැත. සෑම වනයකම සඳුන් ගස් නැත. සෑම තැනකම පණ්ඩිතයෝ නොවෙති.

362.

362.

සතෙසුජායතෙසූරො, සහස්සෙසුචපණ්ඩිතො;

වාක්‍යංසතසහස්සෙසු, චාගොභවතිවානවා.

සියයක් දෙනා අතරින් එක් වීරයෙක් උපදී. දහසක් දෙනා අතරින් එක් පණ්ඩිතයෙක් උපදී. ලක්ෂයක් දෙනා අතරින් එක් වාග්පටු අයෙක් උපදී. නමුත් පරිත්‍යාගශීලියෙකු උපදින්නේ කලාතුරකිනි.

363.

363.

ජිනෙනආගතංසූරං, ධනඤ්චගෙහමාගතං;

ජිණ්ණඅන්නංපසංසෙය්‍ය, දාරඤ්චගතයොබ්බනං.

ජය ලබා පැමිණි වීරයා ද, නිවසට රැගෙන ආ ධනය ද, ජීරණය වූ ආහාරය ද, යොවුන් විය ඉක්මගිය (පතිව්‍රතාව රැකි) බිරිඳ ද ප්‍රශංසා කටයුතුය.

364.

364.

පොත්ථකෙසුචයංසිප්පං[Pg.130], පරහත්ථෙසුයංධනං;

යදාඉච්ඡෙසමුප්පන්නෙ, නතංසිප්පංනතංධනං.

පොත්පත්වල පමණක් ඇති ශිල්පය ද, අනුන් අත ඇති ධනය ද, අවශ්‍යතාවක් පැමිණි කල්හි ප්‍රයෝජනයක් නොවන බැවින් එය ශිල්පයක් ද නොවේ, ධනයක් ද නොවේ.

365.

365.

වාචාවුධාචරාජානො, සච්චාවුධාචසමණා;

ධනාවුධාසෙට්ඨිනොච, ගොණාවුධාදලිද්දකා.

රජවරුන්ට වචනය ආයුධයකි. ශ්‍රමණයන්ට සත්‍යය ආයුධයකි. සිටුවරුන්ට ධනය ආයුධයකි. දිළිඳුන්ට ගවයෝ ආයුධයකි.

366.

366.

උක්කට්ඨෙසූරමිච්ඡන්ති, කොලාහලෙසුභාසිතං;

පියංඅන්නඤ්චපානඤ්ච, අත්ථකිච්චෙසුපණ්ඩිතං.

යුද්ධයකදී වීරයෙකු ද, කෝලාහලයකදී (පිරිසක් මැද) යහපත් වචන කතා කරන්නෙකු ද, සාගින්නකදී ප්‍රියමනාප ආහාර පාන ද, යම් කාර්යයකදී ප්‍රඥාවන්තයෙකු ද මිනිස්සු අපේක්ෂා කරති.

367.

367.

කපණෙතාරයෙමිත්තං[Pg.131], දුබ්භික්ඛෙධඤ්ඤංධාරයෙ;

සභායංධාරයෙසිප්පං, සඞ්ගහානිමහීතලෙ.

දුකට පත් මිතුරා බේරාගත යුතුය. සාගත කාලයකදී ධාන්‍ය රැස්කර තබාගත යුතුය. සභාවේදී තමාගේ ශිල්පය පෙන්විය යුතුය. මේවා මෙලොව සංග්‍රහයන් වේ.

368.

368.

දුබ්භික්ඛෙඅන්නදානඤ්ච, සුභික්ඛෙචහිරඤ්ඤදං;

භයෙචභයධාතාරං, සබ්බෙසංවරමංවරං.

සාගතයකදී ආහාර දීම ද, සුභික්ෂ කාලයකදී රන් දීම ද, බිය පත් වූ විට අභය දීම ද යන මේ සියල්ල අතුරෙන් උතුම්ම උපකාරය වේ.

369.

369.

හංසොමජ්ඣෙනකාකානං, සීහොගුන්නංනසොභතෙ;

ගද්‍රභානංනතුරඞ්ගො, බාලානඤ්චනපණ්ඩිතො.

කපුටන් මැද හංසයා ද, ගවයන් මැද සිංහයා ද, බූරුවන් මැද අශ්වයා ද, අඥානයන් මැද පණ්ඩිතයා ද නොබබළති.

370.

370.

නසොරාජායොඅජෙය්‍යං[Pg.132], ජිනාතිනසොසඛාරං;

යොඅයුත්තෙනජිනාති, නසාභරියාපතිනො;

විරොධතිනතෙපුත්තා, යෙනභරන්ති ජිණ්ණ.

අයුක්තියෙන් ජය ගන්නා තැනැත්තා රජෙක් නොවේ. මිත්‍රත්වයට ද්‍රෝහි වන්නා යහළුවෙක් නොවේ. සැමියා සමඟ විරුද්ධ වන තැනැත්තිය බිරිඳක් නොවේ. මහලු වූ දෙමාපියන් පෝෂණය නොකරන දරුවෝ පුත්තු නොවෙති.

371.

371.

නත්ථිවිජ්ජාසමංමිත්තං, නත්ථිබ්‍යාධිසමොරිපු;

නත්ථිඅත්තසමංපෙමං, නත්ථිකම්මපරංබලං.

විද්‍යාව (ශිල්පය) වැනි මිතුරෙක් නැත. රෝගය වැනි සතුරෙක් නැත. තමාට වඩා ආදරය කටයුතු අනෙකෙක් නැත. කර්මයට වඩා බලවත් බලයක් නැත.

372.

372.

ඉත්ථිමිස්සොකුතොසීලං,මංසභක්ඛොකුතොදයං;

සුරාපානොකුතොසච්චං,මහාකොධොකුතොතපං.

ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි ලොල් වූවෙකුට සීලයක් කොයින්ද? මස් අනුභව කරන්නෙකුට දයාවක් කොයින්ද? මත්පැන් බොන්නෙකුට සත්‍යයක් කොයින්ද? අධික ක්‍රෝධය ඇත්තෙකුට තපසක් කොයින්ද?

373.

373.

ක්වාතිභාරොසමත්ථානං[Pg.133], කිංදූරොබ්‍යවහාරිනං;

කොවිදෙසොසවිජ්ජානං, කොපරොපියවාදිනං.

දක්ෂයන්ට බරක් වන දෙයක් කොයින්ද? වෙළඳුන්ට දුරක් වන තැනක් කොයින්ද? උගතුන්ට පරදේශයක් කොයින්ද? ප්‍රියශීලීව කතා කරන්නන්ට අන්‍යයෙක් කොයින්ද?

374.

374.

දුබ්භික්ඛොකසිනොනත්ථි, සන්තානංනත්ථිපාපකො;

මුගස්සකලහොනත්ථි, නත්ථිජාගරතොභයං.

ගොවිතැන් කරන්නාට සාගතයක් නැත. ශාන්ත වූවන්ට පවක් නැත. ගොළු අයට කලහයක් නැත. අවදිව සිටින්නාට බියක් නැත.

375.

375.

බාලිත්ථීමක්ඛිකාතුණ්ඩි, ඉසීනඤ්චකමණ්ඩලු;

සෙතම්බුඵලංතම්බුලං, නොජ්ඣිට්ඨමුපජායතො.

ළදරු ස්ත්‍රිය ද, මැස්සාගේ කට ද, ඍෂිවරුන්ගේ පැන් කෙණ්ඩිය ද, සුදු දිය ද, ගෙඩි වර්ග ද, බුලත් ද යන මොහු එඳු (කිලිටි) බවට පත් නොවෙති.

376.

376.

පඤ්චරත්‍යාසුගන්ධබ්බා[Pg.134], සත්තරත්‍යාධනුග්ගහා;

එකමාසාසුභරියා, අඩ්ඪමාසාසිස්සාමලා.

පස් දිනක් පුහුණු නොවීමෙන් සංගීතඥයෝ ද, සත් දිනකින් දුනුවායෝ ද, මසකින් යහපත් බිරිඳ ද, අඩ මසකින් සිසුන් ද තම දක්ෂතා පිරිහෙති.

377.

377.

මලිත්ථියාදුච්චරිතං, මච්ඡෙරංදදතොමලං;

මලාවෙලාමකාධම්මා, අස්මිංලොකෙපරම්හිච;

මලංමලතරංතතො, අවිජ්ජාපරමංමලං.

දුශ්චරිතය ස්ත්‍රියකගේ කිලිටි වේ. මසුරුකම දන් දෙන්නාගේ කිලිටි වේ. ලාමක ධර්මයෝ මෙලොවත් පරලොවත් කිලිටි වෙති. එහෙත් ඒ හැමටම වඩා උතුම්ම කිලිටි නම් අවිද්‍යාවයි.

378.

378.

සුතස්සරක්ඛාසබ්බදාභියොගො,කුලස්සවත්ථංපුරිසස්සවිජ්ජා;

රඤ්ඤොපමාදොපසමොධනස්ස,ඉත්ථීනන්තුනත්ථෙවජාතුරක්ඛා.

නිරන්තර උත්සාහය උගත්කම රකී. යහපත් චරිතය කුලය රකී. විද්‍යාව පුරුෂයා රකී. අප්‍රමාදය රජුගේ ධනය රකී. නමුත් ස්ත්‍රීන් රැකීම කිසි කලෙකත් පහසු නොවේ.

379.

379.

සත්තානංජරතාහන්ති[Pg.135], තණ්හාහන්තිසබ්බසුඛං;

සබ්බබලංචින්තාහන්ති, දයාහන්තිසකංධනං.

ජරාව සත්වයන් නසයි. තෘෂ්ණාව සියලු සතුට නසයි. අධික කනස්සල්ල සියලු ශක්තිය නසයි. දයාව තමාගේ ධනය නසයි.

380.

380.

නීචෙවාසොසිරිංහන්ති, හන්තිගරුංචයාචකො;

පසංසාසුගුණංහන්ති, හන්තිචිත්තංඅසඤ්ඤතා.

පහත් අය ඇසුරු කිරීම සිරියාව නසයි. යැදීම ගෞරවය නසයි. ප්‍රශංසාව යහපත් ගුණය නසයි. අසංවරකම සිත නසයි.

381.

381.

අසනංභයමන්තානං[Pg.136], මච්චානංමරණංභයං;

උත්තමානන්තුසබ්බෙසං, අවමානංපරංභයං.

අකුණු සැර ඇමතිවරුන්ට බියකි, මනුෂ්‍යයන්ට මරණය බියකි. එහෙත් සියලු උත්තමයන්ට ඇති ලොකුම බිය අවමානයයි.

382.

382.

සූරියොතපනංතපො, නසන්තිපරිවාරිතා;

චන්දරංසීතලංජාතං, තාරකාපරිවාරිතා;

උපමාඑත්ථඤාතබ්බා, සූරියචන්දරාජුනං.

සූර්යයා තද රශ්මියෙන් තැපෙයි, එහෙත් ඔහු පිරිවාරාගත් තරු නැත. චන්ද්‍රයා සිසිල් රශ්මියෙන් යුක්තය, තාරකාවන්ගෙන් පිරිවරන ලද්දේය. සූර්යයා සහ චන්ද්‍රයා පිළිබඳව වූ මෙම උපමාව මෙහිලා වටහා ගත යුතුය.

383.

383.

අලසොමන්දබුද්ධිච, සුඛිතොරොගපීළිතො;

නිද්දාරොමංසවඩ්ඪනො, සුභක්ඛොචවිලුද්ධකො.

අලසයා ද, මන්දබුද්ධිකයා ද, සැප සොයන්නා ද, රෝග පීඩාවෙන් පෙළෙන්නා ද, නිදිලොල් වූවා ද, ස්ථූල ශරීරයක් ඇත්තා ද, දඩයක්කරුවා ද (යන මොවුන්ට ශිල්පය හෝ ධනය නොලැබේ).

384.

384.

පමාදොජායතෙමදා, පමාදාජායතෙඛයො;

ඛයාදොසාපවඩ්ඪන්ති, මදංකිංනජහෙබුධො.

මත් වීමෙන් ප්‍රමාදය උපදී. ප්‍රමාදයෙන් විනාශය සිදුවේ. විනාශයෙන් දෝෂ වර්ධනය වේ. එසේ නම් ප්‍රඥාවන්තයා එම මත් බව අත්නොහරින්නේ මන්ද?

385.

385.

යාදිසංවප්පතෙබීජං[Pg.137], තාදිසංඵලංසම්පත්තො;

කල්‍යාණකාරිකල්‍යාණං, පාපකාරීචපාපකං.

යමෙක් වපුරන බීජය යම් බඳු ද, ලබන ඵලය ද එබඳුම වේ. යහපත් දේ කරන්නා යහපත් ඵල ද, අයහපත් දේ කරන්නා අයහපත් ඵල ද ලබයි.

386.

386.

පුඤ්ඤාපාපඵලංයොචෙ, නසද්දහතිසච්චතො;

සොවෙසකානනංඛිප්පං, ආදාසතලමානයෙ.

යමෙක් පින් පව්වල විපාක සැබෑ ලෙසම විශ්වාස නොකරයි නම්, ඔහු වහාම කැඩපතක් ගෙන තමා දෙස බැලිය යුතුය.

387.

387.

සම්පරායිකත්ථෙයො[Pg.138], නසද්දහතිචෙපිසො;

ආවාසෙසප්පගාමීනං, මොක්ඛභෙකිංනපස්සති.

පරලොව යහපතක් ඇතැයි යමෙක් විශ්වාස නොකරන්නේ නම්, සංඝාවාසවල වෙසෙන උතුමන්ගේ විමුක්තිය ඔහු නොදකින්නේ මන්ද?

388.

388.

සද්ධාහිරිචඔත්තප්පං, බාහුසච්චංවිරංසති;

පඤ්ඤාචසත්තධම්මෙහි, සම්පන්නොපණ්ඩිතොමතො.

ශ්‍රද්ධාව, හිරි, ඔත්තප්ප, බහුශ්‍රැතභාවය, වීර්යය, සතිය සහ ප්‍රඥාව යන සප්ත ධර්මයන්ගෙන් යුක්ත වූ තැනැත්තා පණ්ඩිතයෙකු ලෙස සැලකේ.

389.

389.

රවිමූලංසසීඛන්ධං, සොරිඅඞ්ගාචපත්තිකං;

බුද්ධංපුප්ඵංගරුබීජං, භරගුඵලමෙවච.

සූර්යයා මුල ද, චන්ද්‍රයා කඳ ද, සෙනසුරු අතු ද, බුධ කොළ ද, සිකුරු මල ද, බ්‍රහස්පති බීජය ද, අඟහරු ඵලය ද වේ.

390.

390.

පොත්ථකාදීනිඛෙත්තංව[Pg.139], ලෙඛානියුගනඞ්ගලං;

අක්ඛරානිබීජංකත්වා, චරන්තොපණ්ඩිතොභවෙ.

පොත්පත් කුඹුරක් මෙන් ද, ලිවීම වියගහ සහ නගුල මෙන් ද, අකුරු බීජ මෙන් ද සලකා කටයුතු කරන තැනැත්තා පණ්ඩිතයෙක් වෙයි.

391.

391.

අක්ඛරංඑකමෙකඤ්ච, බුද්ධරූපංසමංසියා;

තස්මාහිපණ්ඩිතොපොසො, ලිඛෙය්‍යපිටකත්තයං.

ත්‍රිපිටකයේ එක එක අකුරක් පාසා බුදුරුවකට සමාන වන්නේය. එබැවින් ප්‍රඥාවන්ත මනුෂ්‍යයා ත්‍රිපිටකය ලිවිය යුතුය.

392.

392.

දුග්ගතිංනාභිජායෙය්‍ය, පිටකත්තයකාරකො;

බහුක්ඛත්තුංචක්කවත්ති, රාජාචතුදීපාධිපො.

ත්‍රිපිටකය ලියන තැනැත්තා කිසිදා අපායගාමී නොවේ. හෙතෙම සතර මහා දීපයටම අධිපති වූ සක්විති රජෙකු ලෙස බොහෝ වාරයක් උපදී.

393.

393.

පදෙසරජ්ජංවිපුලං, ගණනාතොඅසඞ්ඛ්‍යෙයො;

ඡකාමාවචරොදෙව, රාජාහොතිබහුක්ඛත්තුං.

ගණන් කළ නොහැකි තරම් විශාල ප්‍රාදේශීය රාජ්‍යයන්හි රජකම ද, සදෙව්ලොව දිව්‍යරාජයා බව ද බොහෝ වාරයක් ඔහු ලබයි.

394.

394.

දානාදීනිචපුඤ්ඤානි[Pg.140], කරොන්තොබොධිඅඞ්කුරො;

භවාසබ්බඞ්ගසම්පන්නො, තිලොකපූජිතොභවෙ.

දානාදී වූ පින්කම් කරන බෝධි අංකුරයන් (බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේලා) සියලු අංගයන්ගෙන් පරිපූර්ණ වී, තුන් ලෝකයෙහිම පූජනීයත්වයට පත් වෙති.

395.

395.

අද්ධෙමහද්ධනෙඵිතෙ, ජායරෙකුලමුත්තමෙ;

උත්තමෙනෙවසංවාසො, පිටකත්තයවාචකො.

ත්‍රිපිටකය දේශනා කරන්නා ධනවත්, මහා ධන සම්පත් ඇති උදාර කුලයන්හි උපදී. ඔහු නිරන්තරයෙන්ම උතුම් අය ඇසුරු කරයි.

396.

396.

එකක්ඛරඵලෙනහි, පිටකත්තයකාරකො;

චතුරාසීතිසහස්සං, ලභන්තිපවරංසුඛං.

ත්‍රිපිටකය ලියන්නා එහි එකම එක අකුරක ආනිශංසයෙන් වුව ද අසූහතර දහසක් වූ උතුම් සැප සම්පත් ලබයි.

397.

397.

අප්පකෙනාපිමෙධාවී, පාභතෙනවිචක්ඛණො;

සමුට්ඨාපෙතිඅත්තානං, අනුමග්ගිවසන්ධමං.

ප්‍රඥාවන්ත වූ ද තීක්ෂණ බුද්ධියක් ඇති වූ ද පුද්ගලයා සුළු ප්‍රාග්ධනයකින් වුව ද, කුඩා සුළඟක් මඟින් ගින්නක් අවුළුවාලන්නාක් මෙන් තමාගේ දියුණුව සලසා ගනී.

398.

398.

දුක්ඛංපාපස්සපුඤ්ඤස්ස[Pg.141], සුඛංමිස්සස්සමිස්සකං;

සබ්බංසදිසකංයාති, ඤාතබ්බංකම්මුනොඵලං.

පවේ විපාකය දුකකි. පින්වල විපාකය සැපකි. මිශ්‍ර ක්‍රියාවල විපාකය මිශ්‍ර වේ. සියලු දේ තමා කළ කර්මයට සමාන විපාක දෙයි. කර්මයේ ඵලය මෙසේ යැයි දත යුතුය.

399.

399.

චොදෙන්තොචතුභාගාච, කම්මකාරාතයොභාගා;

සාමිනොසමභාගාච, එකභාගානුමොදනා.

පොළඹවන්නාට (යෝජනා කරන්නාට) කොටස් හතරක් ද, ක්‍රියාව කරන්නාට කොටස් තුනක් ද, එහි හිමිකරුට (දායකයාට) සමාන කොටසක් ද, අනුමෝදන් වන්නාට එක් කොටසක් ද හිමි වේ.

400.

400.

අනත්තස්සවාක්‍යාපරමංතුණ්හි[Pg.142],අසන්තමිත්තාපරමංඑකං;

සුරූපදාරාවරමන්ධා,දූරෙකලාභාවරමස්සසුක්ඛං.

තමාට අවනත නොවන්නාගේ වචනවලට වඩා නිහඬතාව උතුම්ය; අසත්පුරුෂ මිතුරන්ට වඩා තනිව සිටීම උතුම්ය; (දුෂ්ට වූ) රූමත් බිරිඳකට වඩා අන්ධ භාවය උතුම්ය; ඈත ඇති ලාභයට වඩා තමා සන්තක (ළඟ ඇති) සැපය උතුම්ය.

401.

401.

හීනචජ්ජොපිචෙ හොති, උට්ඨාතාධීතිමානරො;

සීලආචාරසම්පන්නො, නිසෙඅග්ගිවභාසති.

යම් මිනිසෙකු පහත් කුලයක උපන්නේ වුවද, ඔහු උත්සාහවන්ත, ධෛර්යසම්පන්න, සිල්වත් මෙන්ම යහපත් සදාචාරයෙන් යුක්ත වන්නේ නම්, ඔහු රැයෙහි දැල්වෙන ගින්නක් මෙන් බැබළෙන්නේය.

402.

402.

නචජ්ජවසලොහොති,නචජ්ජහොතිබ්‍රහ්මණො;

කම්මුනාවසලොහොති,කම්මුනාහොතිබ්‍රහ්මණො.

උපතින් කිසිවෙකු වසලයෙකු නොවේ; උපතින් කිසිවෙකු බ්‍රාහ්මණයෙකු ද නොවේ. කෙනෙකු වසලයෙකු වන්නේ ද බ්‍රාහ්මණයෙකු වන්නේ ද තමන් කරන ක්‍රියාවන් (කර්මය) හේතුවෙනි.

403.

403.

පථවීවෙළුකංපත්තං[Pg.143], චක්කවාළංසුචිප්ඵලං;

සිනෙරුවම්මිකංඛුද්දං, සමුද්දොපාතිතංයථා.

මහ පොළොව උණ පත්‍රයක් බඳුය; සක්වළ ඉදිකටු සිදුරක් බඳුය; මහා මේරු පර්වතය කුඩා වේ තුඹසක් බඳුය; මහා සාගරය (පහළට වැටුණු) දිය බින්දුවක් බඳුය.

404.

404.

එකෙනෙවචකප්පෙන, මාතුඛීරංනසඤ්චයං;

තතොතුසමුද්දොචාපි, අතිරෙකතරංබහුං.

එක් මිනිසෙකු විසින් එක් කල්පයකදී පමණක් පානය කරන ලද මව්කිරි ප්‍රමාණය, මහා සාගරයේ ඇති ජල ප්‍රමාණයටත් වඩා අතිශයින් ම බොහෝ වන්නේ ය.

405.

405.

බ්‍රහ්මාතිමාතාපීතරො, පුබ්බාචරියාවුච්චතෙ;

ආහුනෙය්‍යාචපුත්තානං, පජානමනුකම්පකා.

දරුවන් කෙරෙහි දක්වන අනුකම්පාව නිසා මව්පියෝ 'බ්‍රහ්මයා' යැයි ද, 'පූර්වාචාර්යවරු' යැයි ද කියනු ලැබෙති. එසේම ඔවුහු දරුවන්ගේ පිදීමට සුදුසු වූ 'ආහුනෙය්‍ය' පුද්ගලයෝ ද වෙති.

406.

406.

තස්මාහිනෙනමස්සෙය්‍ය[Pg.144], සක්කරෙය්‍යචපණ්ඩිතො;

අන්නෙනඅථොපානෙන, වත්ථෙනසයනෙනච.

එබැවින්, නුවණැති පුද්ගලයා ආහාර පානවලින් ද, වස්ත්‍රයෙන් ද, යහපත් සයනයන්ගෙන් ද ඒ මව්පියන්ට වැඳ නමස්කාර කළ යුතුය, සත්කාර උපහාර කළ යුතුය.

407.

407.

උච්ඡාදනෙනන්හාපෙන, පාදානංධොවනෙනච;

උට්ඨායපාදචරියා, උපට්ඨාපෙය්‍යපණ්ඩිතො;

ඉධෙවනංපසංසන්ති, පච්චසග්ගෙපමොදති.

ඇඟ ඉලීමෙන්, නෑවීමෙන්, පාදයන් සේදීමෙන් මෙන්ම පෙරගමන් කොට සලකා බැලීමෙන් ද නුවණැත්තා (මව්පියන්ට) උපස්ථාන කළ යුතුය. එවැනි තැනැත්තාට මෙලොවදී (සත්පුරුෂයෝ) ප්‍රශංසා කරති; පරලොවදී ඔහු ස්වර්ගයෙහි උපත ලබා සතුටු වෙයි.

408.

408.

එකස්සෙකෙනකප්පෙන[Pg.145], පුග්ගලස්සට්ඨිසඤ්චයො;

සමංපබ්බතරාසිම්හි, ඉතිවුත්තංමහෙසිනා.

එක් පුද්ගලයෙකු විසින් එක් කල්පයක් මුළුල්ලේ මිය යමින් ඉතිරි කරන ලද ඇටකටු සියල්ල එක් රැස් කළහොත්, එය මහා පර්වත රාජයෙකු හා සමාන වන බව මහා ඉසිවර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක.

409.

409.

සබ්බදානංධම්මදානංජිනාති;

සබ්බරසංධම්මරසොජිනාති,සබ්බරතිංධම්මරතිජිනාති;

සබ්බදුක්ඛංතණ්හක්ඛයොජිනාති.

සියලු දානයන් පරදා ධර්ම දානය ජය ගනී; සියලු රසයන් පරදා ධර්ම රසය ජය ගනී; සියලු ඇල්මවල් (ප්‍රීතීන්) පරදා ධර්මයෙහි ඇල්ම ජය ගනී; තෘෂ්ණාව ක්ෂය කිරීම සියලු දුක ජය ගනී.

410.

410.

අප්පමාදරතාහොථ, සචිත්තමනුරක්ඛථ;

දුක්ඛාඋද්ධරථත්තානං, පඞ්කෙසන්නංවකුඤ්ජරං.

අප්‍රමාදයෙහි (නොපමාවෙහි) ඇලුනෝ වන්න; තමන්ගේ සිත මැනවින් ආරක්ෂා කරගන්න; මඩෙහි එරුණු මහා ඇතෙකු එම මඩෙන් ගොඩ එන්නාක් මෙන්, තමන් ව වට වී ඇති සසර දුකින් ගොඩගන්න.

411.

411.

චජදුජ්ජනසංසග්ගං[Pg.146], භජසාධුසමාගමං;

කරපුඤ්ඤමහොරත්තිං, සරනිච්චමනිච්චතං.

අසත්පුරුෂයන්ගේ ඇසුර දුරු කරන්න; සත්පුරුෂයන්ගේ ඇසුර නිතර පතන්න; දිවා රෑ දෙකෙහි ම පින් දහම් කරන්න; නිරන්තරයෙන් ම අනිත්‍යතාව (ජීවිතයේ තාවකාලික බව) සිහි කරන්න.

412.

412.

අනිච්චාවතසඞ්ඛාරා, උප්පාදවයධම්මිනො;

උප්පජ්ජිත්වානිරුජ්ඣන්ති, තෙසංවූපසමොසුඛො.

ඒකාන්තයෙන් ම සියලු සංස්කාරයෝ අනිත්‍යයහ; ඉපදීම සහ විනාශ වීම උරුම කොට ඇත්තාහ; ඉපිද නැවත නිරුද්ධ වෙති (වැනසී යති); එම සංස්කාරයන්ගේ සංසිඳීම (නිවන) උතුම් වූ සුවයකි.

413.

413.

නහිධම්මොඅධම්මොච, උභොසමවිපාකිනො;

අධම්මොනිරයංනෙති, ධම්මොපාපෙතිසුග්ගතිං.

ධර්මය සහ අධර්මය යන දෙක ම සමාන විපාක දෙන්නේ නැත. අධර්මය (අකුසලය) නිරයට පමුණුවයි; ධර්මය (කුසලය) සුගතිය කරා පමුණුවයි.

414.

414.

සමසීසංසමපාදං[Pg.147], අන්තරඤ්චසමංසමං;

ඉදංමනසිනිධාය, ලිඛෙය්‍යපිටකත්තයන්ති.

අකුරුවල මුදුන (හිස) ද, පාදයන් ද එක සමාන විය යුතුය; අකුරු සහ වචන අතර පරතරය ද එක හා සමාන විය යුතුය; මෙය මනසෙහි තබාගෙන (මැනවින් වටහාගෙන) ත්‍රිපිටක ධර්මය ලිවිය යුතුය.