နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ඒ භාග්‍යවත් වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!

ဓမ္မနီတိ

ධම්මනීතිය (ධර්මයේ මගපෙන්වීම්)

၁.

1.

ဝန္ဒိတွာ ရတနံ သေဋ္ဌံ[Pg.1], နိဿာယ ပုဗ္ဗကေ ဂရုံ;

နိတိဓမ္မံပဝက္ခာမိ, သဗ္ဗလောကသုခါဝဟံ.

උතුම් වූ තෙරුවන් නමස්කාර කොට, පෙර විසූ ගුරුවරුන් ඇසුරු කොට ගෙන, මුළු ලොවට සුවය සලසන ධම්මනීතිය (ධර්ම නීතිය) පවසමි.

၂.

2.

အာစရိယောစသိပ္ပဉ္စ, ပညာသုတံကထာဓနံ;

ဒေသောစနိဿယောမိတ္တံ, ဒုဇ္ဇနောသုဇနောဗလံ.

ගුරුවරයා, ශිල්පය, ප්‍රඥාව, ඇසූ පිරූ තැන් ඇති බව, කථාව, ධනය, දේශය, ඇසුර (ආශ්‍රය), මිතුරා, අසත්පුරුෂයා, සත්පුරුෂයා සහ බලය (යන මේවා මෙහි අන්තර්ගතය).

၃.

3.

ဣတ္ထီပုတ္တောစဒါသောစ[Pg.2], ဃရာဝါသောကတာကတော;

ဉာတဗ္ဗောစအလင်္ကာရော, ရာဇဓမ္မောပသေဝကော;

ဒုကာဒိမိဿကောစေဝ, ပကိဏ္ဏကောတိမာတိကာ.

ස්ත්‍රිය, පුත්‍රයා, දාසයා, ගෘහ ජීවිතය, කළ යුතු සහ නොකළ යුතු දේ, දැනගත යුතු අලංකාරයන්, රාජ ධර්මය, සේවකයා, ද්වික (දෙකේ කාණ්ඩ) ආදී මිශ්‍ර කරුණු සහ විවිධ කරුණු යනු මෙහි මාතෘකාවෝ වෙති.

၄.

4.

ကိန္တေဟိပါဒသုဿသာ[Pg.3], ယေသံနတ္ထိဂရူနိဟ;

ယေတပ္ပာဒရဇောကိဏ္ဏာ, တေဝသာဓူဝိဝေကိနော.

මේ ලෝකයෙහි ගුරුවරුන් කෙරෙහි ගෞරවයක් නැති අයගේ පාදයන්ට උපස්ථාන කිරීමෙන් ඇති ඵලය කිම? යමෙක් ඒ ගුරුවරුන්ගේ පාද දූවිල්ලෙන් ගැවසී ගත්තෝ වෙත්ද, ඔවුහුම සත්පුරුෂයෝද විචක්ෂණශීලීහුද වෙති.

၅.

5.

ဝိနာဂရူပဒေသန္တံ, ဗာလောလင်္ကတ္တုမိစ္ဆတိ;

သမ္ပာပုဏေနဝိညူဟိ, ဟသဘာဝံကထံနုသော.

ගුරු උපදෙස් නොලබා මෝඩයා තමා අලංකාර කරගැනීමට (වැදගත් වීමට) කැමති වෙයි. එසේ වුවත් ඔහු නුවණැත්තන් ඉදිරියෙහි සිනහවට ලක් නොවී සිටින්නේ කෙසේද?

၆.

6.

ဥဋ္ဌာနာဥပဋ္ဌာနာစ, သုဿုသာပရိစာရိကာ;

သက္ကစ္စံသိပ္ပုဂ္ဂဟဏံ, ဂရုံအာရာဓယေဗုဓော.

නුවණැති ශිෂ්‍යයා කඩිසරකමෙන්, උපස්ථාන කිරීමෙන්, ඇහුම්කන් දීමෙන්, සේවය කිරීමෙන් සහ ගෞරවයෙන් යුතුව ශිල්ප හැදෑරීමෙන් ගුරුවරයා සතුටු කළ යුතුය.

၇.

7.

ဥပဇ္ဈာစရိယာနဉ္စ[Pg.4], မာတာပိတူနမေဝစ;

သက္ကစ္စံယောနုပဋ္ဌာတိ, သုတောပိတဿတာဒိသော.

යමෙක් තම උපාධ්‍යායයන් වහන්සේලාට, ගුරුවරුන්ට සහ මව්පියන්ට ගෞරවයෙන් උපස්ථාන නොකරන්නේද, ඔහුගේ පුත්‍රයාද ඔහුට එලෙසම (අකීකරු) වනු ඇත.

၈.

8.

ဥပဇ္ဈာစရိယာနဉ္စ, မာတာပိတူနမေဝစ;

သက္ကစ္စံယောဥပဋ္ဌာတိ, သုတောပိတဿတာဒိသော;

යමෙක් තම උපාධ්‍යායයන් වහන්සේලාට, ගුරුවරුන්ට සහ මව්පියන්ට ගෞරවයෙන් උපස්ථාන කරන්නේද, ඔහුගේ පුත්‍රයාද ඔහුට එලෙසම (කීකරු) වනු ඇත.

၉.

9.

သမ္မာဥပပရိက္ခိတွာ;

အက္ခရေသုပဒေသုစ;

စောရဃာတောသိဿောသိယာ,ဂရုစောရဋ္ဋကာရကော.

අකුරු ද උපදෙස් ද මැනවින් විමසා නොබලන්නේ නම්, ශිෂ්‍යයා සොරෙකු මෙන් විනාශයට පත්විය හැකි අතර, ගුරුවරයාද සොරකමට මඟ පෑදූවෙකු බඳු වේ.

၁၀.

10.

ပဏ္ဍိတောသုတသမ္ပန္နော[Pg.5], ယတ္ထအတ္ထီတိ စေသုတော;

မဟုဿာဟေနတံဌာနံ, ဂန္တဗ္ဗံဝသုတေသိနာ.

උගත්, නුවණැති පණ්ඩිතයෙකු යම් තැනක වෙසෙතැයි ඇසෙන්නේ නම්, ශිල්පය සොයන්නා විසින් මහත් උත්සාහයෙන් යුතුව ඒ ස්ථානයට යා යුතුමය.

၁၁.

11.

သုခံရုက္ခဿဆာယာဝ, တတောဉာတိမာတာပိတု;

တတောအာစရိယောရညော, တတောဇိနဿသာသနံ.

ගසක සෙවන සිසිල්ය, ඥාතීන්ගේ හා මව්පියන්ගේ සෙවන ඊට වඩා සුවදායකය. ගුරුවරයාගේ හා රජුගේ සෙවන ඊටත් වඩා සුවදායකය. ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේගේ (බුදුරජාණන් වහන්සේගේ) ශාසනයෙහි සෙවන ඒ සියල්ලටම වඩා උත්තරීතර සුවය ලබා දෙන්නේය.

၁၂.

12.

ပါသာဏဆတ္တံဂရုကံ, တတောဒေဝါနစိက္ခနံ;

တတောဝုဍ္ဎာနမောဝါဒေါ, တတောဇိနဿသာသနံ.

ගල් කුඩය (ශෛලමය ඡත්‍රය) බරය (ගෞරවාන්විතය), දෙවියන්ගේ වචනය ඊට වඩා බරය. වැඩිහිටියන්ගේ අවවාදය ඊටත් වඩා බරය. ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේගේ (බුදුරජාණන් වහන්සේගේ) ශාසනය ඒ සියල්ලටම වඩා ගෞරවාන්විතය.

၁၃.

13.

တုလံသလ္လဟုကံလောကေ[Pg.6], တတောစပလဇာတိကော;

တတောဝုဍ္ဎာနနောဝါဒေါ, ယတိဓမ္မေပမာဒကော.

ලෝකයෙහි පුළුන් ඉතා සැහැල්ලුය, චපල (නොසන්සුන්) ගති ඇති තැනැත්තා ඊට වඩා සැහැල්ලුය. වැඩිහිටියන්ගේ අවවාද නොපිළිගන්නා තැනැත්තා ඊටත් වඩා සැහැල්ලු වන අතර, මහණදම්හි පමා වූ තැනැත්තා ඒ සැමටම වඩා සැහැල්ලු (වටිනාකමක් නැති) කෙනෙකි.

၁၄.

14.

သုတိသမ္မုတိသင်္ချာစ, ယောဂါနိတိဝိသေသကာ;

ဂန္ဓဗ္ဗာဂဏိကာစေဝ, ဓနုဗေဒါစပူရဏာ.

ශ්‍රැතිය (වේදය), සම්මුතිය (නීතිය), සංඛ්‍යාව (ගණිතය), යෝග ශාස්ත්‍රය, නීති ශාස්ත්‍රය, වෛශේෂිකය (තර්ක ශාස්ත්‍රය), ගාන්ධර්වය (සංගීතය), ගණිකා කලාව, ධනුර්වේදය (දුනු ශිල්පය) සහ පුරාණය (ඉතිහාසය),

၁၅.

15.

တိကိစ္ဆာဣတိဟာသာစ[Pg.7], ဇောတိမာယာစဆန္ဒတိ;

ကေတုမန္တာစသဒ္ဒါစ, သိပ္ပာဋ္ဌာရသကာဣမေ.

චිකිත්සාව (වෛද්‍ය විද්‍යාව), ඉතිහාසය, ජ්‍යොතිෂය, මායා ශාස්ත්‍රය, ඡන්දස් ශාස්ත්‍රය, කේතු විද්‍යාව (කූටෝපාය) සහ ශබ්ද ශාස්ත්‍රය (ව්‍යාකරණ) යන මේවා දහඅටක් වූ ශිල්පස්ථානයෝ වෙති.

၁၆.

16.

အလသဿကုတောသိပ္ပံ, အသိပ္ပဿကုတောဓနံ;

အဓနဿကုတောမိတ္တံ, အမိတ္တဿကုတောသုခံ;

အသုခဿကုတောပုညံ, အပုညဿကုတောနိဗ္ဗာနံ.

අලසයාට ශිල්පයක් කොයින්ද? ශිල්පයක් නැත්තාට ධනයක් කොයින්ද? ධනයක් නැත්තාට මිතුරන් කොයින්ද? මිතුරන් නැත්තාට සැපයක් කොයින්ද? සැපයක් නැත්තාට පිනක් කොයින්ද? පිනක් නැත්තාට නිවනක් කොයින්ද?

၁၇.

17.

သိပ္ပံသမံဓနံနတ္ထိ, သိပ္ပံစောရာနဂဏှန္တိ;

ဣဓလောကေသိပ္ပံမိတ္တံ, ပရလောကေသုခါဝဟံ.

ශිල්පයට (දැනුමට) සමාන ධනයක් තවත් නැත. ශිල්පය සොරකම් කිරීමට සොරුන්ට නොහැකිය. මෙලොව දී ශිල්පය කල්‍යාණ මිතුරෙකු වන අතර, පරලොව දී ද එය සැපය සලසා දෙයි.

၁၈.

18.

ဗောဓပုတြသဒါဝိတျံ[Pg.8], မာခေဒါစရိယံဂရုံ;

သဒေသေပူဇိတောရာဇာ, ဗုဓောသဗ္ဗတ္ထပူဇိတော.

පුත්‍රය, නිරන්තරයෙන් විද්‍යාව (දැනුම) හදාරන්න. ගෞරවනීය ගුරුවරයා වෙහෙසට පත් නොකරන්න. රජෙකු පිදුම් ලබන්නේ තම දේශයෙහි පමණි; නමුත් බුද්ධිමතා (පණ්ඩිතයා) සෑම තැනකදීම පිදුම් ලබයි.

၁၉.

19.

ဗောဓပုတြကိမာလဿေ, အဗောဓောဘာရဝါဟကော;

ဗောဓကောပူဇိတော လောကေ, ဗောဓပုတြဒိနေဒိနေ.

පුත්‍රය, කුමක් හෙයින් අලස වන්නේද? නූගතා බර අදින බර වාහකයෙකි. ලෝකයෙහි උගත් තැනැත්තා පිදුම් ලබන බැවින්, පුත්‍රය, දිනෙන් දින නුවණ දියුණු කරගන්න.

၂၀.

20.

ရူပယောဗ္ဗန္နသမ္ပန္နာ, ဝိသာလကုလသမ္ဘဝါ;

ဝိတျာဟီနာနသောဘန္တိ, နိဂန္ဓာဣဝကိံသုကာ.

රූපයෙන් හා යෞවනයෙන් යුක්ත වුවද, උතුම් කුලයක උපත ලැබුවද, විද්‍යාවෙන් (ශිල්පයෙන්) තොර වූවෝ සුවඳක් නැති එරබදු මල් මෙන් සමාජය මැද නොබබළති.

၂၁.

21.

မာတာသတြုရုပိတာစ[Pg.9], ဗာလကာလေနသိက္ခိတ;

န သောဘတိသဘာမဇ္ဈေ, ဟံသမဇ္ဈေဗကောယထာ.

ළමා කාලයේදී තම දරුවාට ශිල්ප උගන්වනු නොලැබූ මව්පියෝ සතුරන් බඳු වෙති. එසේ නූගත් දරුවා හංසයන් මැද සිටින කොකෙකු මෙන්, පණ්ඩිත සභාව මධ්‍යයෙහි නොබබළයි.

၂၂.

22.

ဂုဏောသေဋ္ဌင်္ဂတံယာတိ, နဥစ္စေသယနေဝသေ;

ပါသာဒသီခရေဝါသော, ကာကောကိံဂရုဠောသိယာ.

කෙනෙකු උතුම් බවට පත්වන්නේ තමා සතු ගුණධර්ම නිසාමය; උස් අසුන්වල හෝ මන්දිරවල වාසය කිරීමෙන් නොවේ. ප්‍රාසාදයක මුදුනෙහි වාසය කළ පමණින් කපුටෙකු කිසිසේත් ගුරුළෙකු වේද?

၂၃.

23.

သဗ္ဗသုတမဓိယတေ, ဟီနမုက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမေ;

သဗ္ဗဿအတ္ထံဇာနေယျ, နစသဗ္ဗံပယောဇယေ.

පහත් වූද, උතුම් වූද, මධ්‍යම වූද සියලු ශිල්පයන් උගත යුතුය. ඒ සියල්ලෙහිම අර්ථය (ප්‍රයෝජනය) දැනගත යුතුය; එහෙත් ඒ සියල්ලම ප්‍රායෝගිකව භාවිතයට නොගත යුතුය.

၂၄.

24.

နလောကေသောဘတေမုဠှော[Pg.10],ကေဝလတ္တပသံသကော;

အပိသမ္ပိဟိတောကူပေ,ကတဝိဇ္ဇောပကာသိတော.

තමාටම ප්‍රශංසා කරගන්නා මෝඩයා ලෝකයෙහි නොබබළයි. වැසී ගිය ළිඳක් තුළ සිටියද, ශිල්පය ප්‍රගුණ කළ තැනැත්තා (ඔහුගේ දැනුම නිසා) ප්‍රකාශයට පත් වෙයි.

၂၅.

25.

မဒန္တဒမနံသတ္ထံ, ခလာနံကုရုတေမဒံ;

စက္ခုသင်္ခါရကံတေဇံ, ဥလူကာနမိဝန္ဓကံ.

මත් වූවන් දමනය කරන ශාස්ත්‍රය, අඥානයන් තුළ ඇති කරන්නේ උඩඟුකමකි. ඇසට ආලෝකය දෙන හිරු රැස්, බකමූණන්ට අන්ධකාරයක් වන්නාක් මෙනි.

၂၆.

26.

ဘောဇနံမေထုနံနိဒ္ဒါ,ဂဝေပေါသေစဝိဇ္ဇတိ;

ဝိဇ္ဇာဝိသေသောပေါသဿ,တံဟီနောဂေါသမောဘဝေ.

ආහාර ගැනීම, මෛථුනය සහ නින්ද යනු ගවයන්ට මෙන්ම මිනිසුන්ට ද පොදු වූ දේය. මිනිසා සතු සුවිශේෂී ගුණය නම් විද්‍යාවයි (දැනුමයි); එයින් තොර වූ තැනැත්තා තිරිසනෙකුට (ගවයෙකුට) සමාන වෙයි.

၂၇.

27.

ယောသိဿောသိပ္ပလောဘေန[Pg.11], ဗဟုံဗဟုံဝဂဏှာတိ;

မုဂေါဝသုပိနံပဿံ, နသက္ကာကထိတုံ ပရံ.

යම් ශිෂ්‍යයෙක් ශිල්ප කෙරෙහි ඇති ගිජුකම නිසා පමණට වඩා බොහෝ දේ ඉගෙන ගන්නේද, ඔහු සිහිනයක් දුටු ගොළු මිනිසෙකු මෙන්, එය අන් අයට කියා දීමට අපොහොසත් වෙයි.

၂၈.

28.

သုဿုသာသုတဝဍ္ဎနာ, ပညာယဝဍ္ဎနံသုတံ;

ပညာယအတ္ထံဇာနန္တိ, ဉာတောအတ္ထောသုခါဝဟော.

ඇසීමට ඇති කැමැත්තෙන් දැනුම වැඩෙයි, දැනුම නිසා ප්‍රඥාව වැඩෙයි. ප්‍රඥාවෙන් අර්ථය (යහපත) වටහා ගනී, එසේ වටහා ගත් අර්ථය සැපය ළඟා කර දෙයි.

၂၉.

29.

အနာဂတံဘယံဒိသွာ[Pg.12], ဒူရတောပရိဝဇ္ဇယေ;

အာဂတဉ္စဘယံဒိသွာ, အဘိတောဟောတိပဏ္ဍိတော.

මතු පැමිණෙන අනතුර දැක, එය දුරදීම මඟහැරිය යුතුය. එහෙත් තමා වෙත පැමිණි අනතුර හමුවේ නුවණැත්තා නොසැලී බියෙන් තොරව මුහුණ දෙයි.

၃၀.

30.

လောဘံကောဓံမဒံမာနံ, တန္ဒိံဣဿံပမတ္တကံ;

သောဏ္ဍံနိဒ္ဒါလုကံမက္ခံ, မစ္ဆေရဉ္စဇဟေဗုဓော.

ලෝභය, ක්‍රෝධය, මදය (මත්වීම), මානය, කෝදෑය (කමැලි බව), ඊර්ෂ්‍යාව, ප්‍රමාදය, සුරාපානය, අධික නිදිබර ගතිය, ගුණමකුකම සහ මසුරුකම යන මේවා නුවණැත්තා විසින් දුරු කළ යුතුය.

၃၁.

31.

သဒ္ဓါဟိရိစဩတ္တပ္ပံ, ဗာဟုသစ္စံဝိရံသတိ;

ပညာစသတ္တဓမ္မေဟိ, သမ္ပန္နောပဏ္ဍိတောမတော.

ශ්‍රද්ධාව, හිරිය (පවට ඇති ලැජ්ජාව), ඔත්තප්පය (පවට ඇති බිය), බහුශ්‍රැත බව (උගත්කම), වීර්යය, සතිය (සිහිය) සහ ප්‍රඥාව යන ධර්මයන් සතෙන් යුක්ත වූ තැනැත්තා පණ්ඩිතයෙකු ලෙස සලකනු ලැබේ.

၃၂.

32.

ဒိဋ္ဌေဓမ္မေစယောအတ္ထော[Pg.13],ယောစတ္ထောသမ္ပရာယိကော;

အတ္ထာဘိသမယာဓီရော,ပဏ္ဍိတောတိပဝုစ္စတိ.

මෙලොව යහපත ද පරලොව යහපත ද යන දෙකම මැනවින් වටහාගෙන ක්‍රියා කරන ධීර (නොසැලෙන) පුද්ගලයා පණ්ඩිතයෙකු යැයි කියනු ලැබේ.

၃၃.

33.

သဘာဝသဒိသံဝါကျံ, သဘာဝသဒိသံပိယံ;

သဘာဝသဒိသံကောဓံ, ယောဇာနာတိသပဏ္ဍိတော.

ස්වභාවයට ගැලපෙන වචනය ද, ස්වභාවයට ගැලපෙන ප්‍රියශීලී බව ද, ස්වභාවයට ගැලපෙන කෝපය ද (තත්ත්වයට අනුව හැසිරිය යුතු ආකාරය) යමෙක් දන්නේද, ඔහු පණ්ඩිතයෙකි.

၃၄.

34.

ဘူပါလောပဏ္ဍိတောနိစ္စံ, နေဝတုလျောကုဒါစနံ;

သဒေသေပူဇိတောရာဇာ, ဗုဓောသဗ္ဗတ္ထပူဇိတော.

රජු සහ පණ්ඩිතයා කිසි කලෙකත් සමාන නොවේ. මන්ද, රජු පිදුම් ලබන්නේ තමාගේ දේශයෙහි පමණි; එහෙත් පණ්ඩිතයා (බුද්ධිමතා) සෑම තැනකදීම පිදුම් ලබයි.

၃၅.

35.

ပဏ္ဍိတဿပသံသာယ[Pg.14], ဒဏ္ဍောဗာလေနဒိယျတေ;

ပဏ္ဍိတောပဏ္ဍိတေနေဝ, ဝဏ္ဏိတောဝသုဝဏ္ဏိတော.

නුවණැත්තෙකුට ප්‍රශංසා කිරීමේදී මෝඩයා දෝෂාරෝපණය කරයි. එහෙත් පණ්ඩිතයෙකු විසින් තවත් පණ්ඩිතයෙකු වර්ණනා කරනු ලැබීමම නියම වර්ණනාව (ප්‍රශංසාව) වේ.

၃၆.

36.

အတ္တနာယဒိဧကေန, ဝိနိထေနမဟာဇနာ;

ဝိနယံယန္တိသဗ္ဗေပိ, ကောဓံနာသေယျပဏ္ဍိတော.

යමෙක් තමා පමණක් වුවද හික්මවා ගන්නේ නම්, ඔහු නිසා සෙසු මහජනයා ද හික්මීමට පත් වෙති. එබැවින් නුවණැත්තා තමා තුළ ඇති කෝපය විනාශ කළ යුතුය.

၃၇.

37.

သရီရဿဂုဏာနဉ္စ, ဒူရမစ္စန္တမန္တရံ;

သရီရံခဏဝိဒ္ဓံသိ, ဂုဏာတုကပ္ပဌာယိနော.

ශරීරය සහ ගුණධර්ම අතර ඇත්තේ අතිවිශාල වෙනසකි. ශරීරය ක්ෂණයකින් විනාශ වී යයි; එහෙත් ගුණධර්ම කල්පාන්තරයක් පුරා නොනැසී පවතී.

၃၈.

38.

အတ္ထံမဟန္တမာပဇ္ဇံ, ဝိဇ္ဇံသမ္ပတ္တိမေဝစ;

ဝိစရေယျာမာနထဒ္ဓေါ, ပဏ္ဍိတောသောပဝုစ္စတိ.

මහත් වූ ධනය ද, උගත්කම ද, සම්පත් ද ලබා ගත්තද, උඩඟු නොවී නිහතමානීව හැසිරෙන යම් කෙනෙක් වේද, ඔහු පණ්ඩිතයෙකු යැයි කියනු ලැබේ.

၃၉.

39.

နာလဗ္ဘမတိပတ္ထေန္တိ[Pg.15], နဋ္ဌမ္ပိနစသောစရေ;

ဝိပ္ပတျဉ္စနမုယှန္တိ, ယေနရာတေဝပဏ္ဍိတာ.

නොලැබිය හැකි දේ අත්‍යවශ්‍යයෙන්ම පතන්නේ නැති, නැසුණු හෝ නැති වූ දෙයට ශෝක නොකරන, විපතකදී මුළාවට පත් නොවන මිනිසුන් කවුරුන්ද, ඔවුහුම වනාහි පණ්ඩිතයෝ (නුවණැත්තෝ) වෙති.

၄၀.

40.

ဂဏ္ဌိဌာနေဧကပဒေ, နာတိမညေယျပဏ္ဍိတော;

ကိမက္ကောဝေဠုပဗ္ဘာရော, တိမဟာဒီပဘာနုဒေါ.

ගැටලු සහගත තැනකදී එක් වචනයක් වුවද නුවණැත්තා අවතක්සේරු නොකළ යුතුය. කුඩා ගිනි පුපුරක් වුවද උණ වනාන්තරයක් දවා අළු නොකරන්නේද? සූර්යයා මහා ද්වීපයන් ආලෝකවත් නොකරන්නේද?

၄၁.

41.

ဂုဏဒေါသေသုနေကေန, အတ္ထိကောစိဝိဝဇ္ဇိတော;

သုခုမာလပဒုမဿ, နဠံဘဝတိကက္ခဠံ.

බොහෝ ගුණ හෝ දෝෂ අතුරින් එකකින් හෝ තොර වූ කිසිවෙක් ලොවෙහි ඇත්ද? ඉතා සියුම් වූ නෙළුම් මලෙහි ද දණ්ඩ (නැට්ට) රළු ස්වභාවයක් ගනී.

၄၂.

42.

သုမဟန္တာနိသတ္ထာနိ, ဓာရယန္တာဗဟုဿုတာ;

ဆေဒါယောသံသယာနန္တု, က္လိဿန္တိလောဘမောဟိတာ.

ඉතා ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ශාස්ත්‍රයන් ධාරණය කරන්නා වූ ද, අන්‍යන්ගේ සැකයන් දුරු කරන්නා වූ ද බහුශ්‍රුතයෝ පවා, ලෝභයෙන් හා මෝහයෙන් මුළා වී ක්ලේශයන්ගෙන් පීඩා විඳිති.

၄၃.

43.

ဒေါသံပိသဂုဏေဒိသွာ[Pg.16], ဂုဏဝါဒီဝဒန္တိန;

နလောကောဝိဇ္ဇမာနမ္ပိစန္ဒေပဿတိလဉ္ဇနံ.

ගුණවතුන් තුළ යම් දෝෂයක් දුටුවද ගුණ පවසන්නෝ එය නොකියති. ලෝකයා සඳෙහි පවතින කැළැල දෙස බලා සඳෙහි ඇති සුන්දරත්වය නොසලකා නොහරින්නාක් මෙනි.

၄၄.

44.

သကိံပိဝိညူဓီရေန, ကရောတိသဟသင်္ဂမံ;

အတ္တတ္ထဉ္စပရတ္ထဉ္စ, နိဗ္ဗာနန္တံသုခံလဘေ.

නුවණැත්තා ඥානවන්තයෙකු සමඟ එක් වරක් හෝ ඇසුරු කළහොත්, තමාගේ ද අන්‍යන්ගේ ද යහපත සලසාගෙන නිවන කෙළවර කොට ඇති උතුම් සැපත ලබයි.

၄၅.

45.

နဒီတီရေဋ္ဌိတေကူပေ, အရဏိတာလဝဏ္ဍကေ;

နဝဒါပါဒိနတ္ထီတိ, နမုခေဝစနံတထာ.

ගඟ අසල ඇති ළිඳෙහි ද, ගිනි ගෑමට ගන්නා අරණි ලීයේ ද, තල් වනයේ ද "ජලය හෝ ගින්න නැත" යන වචනයක් නොමැත්තා සේම, පණ්ඩිතයන්ගේ මුවෙහි ද "නැත" යන වචනය නොමැත.

၄၆.

46.

ပဏ္ဍိတောအပုဋ္ဌောဘေရီ[Pg.17], ပဇ္ဇုန္နောဟောတိပုစ္ဆိတော;

ဗာလောပုဋ္ဌောအပုဋ္ဌောပိ, ဗဟုံဝိကတ္ထတေသဒါ.

නුවණැත්තා නොවිමසූ විට බෙරයක් මෙන් නිශ්ශබ්ද වන අතර, විමසූ විට වැසි වලාකුළක් මෙන් දැනුම වස්වයි. එහෙත් අඥානයා ඇසුවද නැතද නිතරම බොහෝ සෙයින් කතා කරයි.

၄၇.

47.

ဂုဏသမ္ပန္နလင်္ကာရော, သဗ္ဗသတ္တဟိတာဝဟော;

ပရတ္တတ္ထံနစရေယျ, ကုတောသောပဏ္ဍိတောဘဝေ.

ගුණයෙන් හා සදචාරයෙන් අලංකාර වූ ද, සියලු සත්ත්වයන්ට යහපත සලසන්නා වූ ද කෙනෙකු වුවත්, අන්‍යන්ගේ යහපත පිණිස ක්‍රියා නොකරන්නේ නම් ඔහු කෙසේ නම් පණ්ඩිතයෙක් (නුවණැත්තෙක්) වන්නේද?

၄၈.

48.

သပရတ္ထံစရေဓီရော, အသက္ကောန္တောသကံစရေ;

တမ္ပိစေဝအသက္ကောန္တော, ပါပါတ္တာနံဝိယောဇယေ.

නුවණැත්තා තමාගේත් අන්‍යන්ගේත් යහපත උදෙසා ක්‍රියා කළ යුතුය. එය කළ නොහැකි නම් තමාගේ යහපත පිණිස පමණක් ක්‍රියා කළ යුතුය. එයද කළ නොහැකි නම් අවම වශයෙන් තමා පවින් වළක්වා ගත යුතුය.

၄၉.

49.

သဗ္ဗံသုဏာတိသောတေန[Pg.18], သဗ္ဗံပဿတိစက္ခုနာ;

နစဒိဋ္ဌံသုတံဓီရော, သဗ္ဗိစ္ဆိတုမရဟတိ.

කනෙන් සියල්ල ඇසෙන අතර ඇසෙන් සියල්ල පෙනේ. එහෙත් නුවණැත්තා තමා දුටු සහ ඇසූ පමණින් ඒ සියල්ල සත්‍ය යැයි පිළිගැනීමට හෝ ඒවායේ ඇලීමට සුදුසු නොවේ.

၅၀.

50.

စက္ခုမာဿယထာအန္ဓော, သောတဝါဗဓိရောယထာ;

ပညာဝါပိယထာမုဂေါ, ဗလဝါဒုဗ္ဗလောရိဝ;

အထအတ္ထေသမုပ္ပန္နေ, သယေယျမတသာယိတံ.

ඇස් ඇත්තෙකු වුවද අන්ධයෙකු මෙන් ද, කන් ඇත්තෙකු වුවද බිහිරෙකු මෙන් ද, ප්‍රඥාවන්තයෙකු වුවද ගොළු කෙනෙකු මෙන් ද, ශක්තිවන්තයෙකු වුවද දුර්වලයෙකු මෙන් ද හැසිරිය යුතුය. යම් ප්‍රශ්නයක් හෝ අනර්ථයක් පැමිණි කල්හි මළ සිරුරක් මෙන් උපේක්ෂාවෙන් නිහඬව සිටිය යුතුය.

၅၁.

51.

အတိဇာတံမနုဇာတံ, ပုတ္တမိစ္ဆန္တိပဏ္ဍိတာ;

အဝဇာတံနဣစ္ဆန္တိ, ယောဟောတိကုလဆိန္နကော.

නුවණැති දෙමාපියෝ තමන්ට වඩා උතුම් ගුණ ඇති (අතිජාත) හෝ තමන් හා සමාන ගුණ ඇති (අනුජාත) පුත්‍රයන් පතති. පවුලේ කීර්තිය හා වංශය විනාශ කරන්නා වූ (අවජාත) පුත්‍රයෙකු ලැබීමට ඔවුහු අකමැති වෙති.

၅၂.

52.

တယောဝပဏ္ဍိတာသတ္ထေ[Pg.19], အဟမေဝါတိဝါဒိစ;

အဟမပိတိဝါဒီစ, နာဟန္တိစဣမေတယော;

ලොවෙහි (ශාස්ත්‍රයන්හි) පණ්ඩිතයන් තිදෙනෙක් වෙති. එනම්, "මමම වෙමි" යි පවසන්නා ද, "මම ද වෙමි" යි පවසන්නා ද, "මම නොවෙමි" යි පවසන්නා ද යන තිදෙනාය.

၅၃.

53.

နသာသဘာယတ္ထနသန္တိသန္တော,နတေသန္တောယေနဝဒန္တိဓမ္မံ;

ရာဂဉ္စဒေါသဉ္စပဟာယမောဟံ,ဓမ္မံဘဏန္တာဝဘဝန္တိသန္တော.

සත්පුරුෂයන් නැති තැන සභාවක් නොවේ. ධර්මය දෙසන්නේ නැති අය සත්පුරුෂයෝ නොවෙති. රාගය, ද්වේෂය සහ මෝහය දුරු කොට ධර්මය දෙසන්නෝම සත්පුරුෂයෝ වෙති.

၅၄.

54.

ဗာလေစုမ္မတ္တကေဘူပေ, ဂုရုမာတာပိတူသွပိ;

သံဃေဇေဌေစဘာတရိ, နဒေါသာကရိယာဗုဓာ.

බාලයන් (අඥානයන්), උම්මත්තකයන් (පිස්සන්), රජවරුන්, ගුරුවරුන්, මව්පියන්, මහා සංඝරත්නය සහ වැඩිමහල් සොහොයුරන් කෙරෙහි නුවණැත්තෝ වැරදි හෝ දෝෂ නොසෙවිය යුතුය.

၅၅.

55.

အတ္တနာမနောတာပဉ္စ[Pg.20], ဃရေဒုစ္စရိတာနိစ;

ဝဉ္စနဉ္စအဝမာနံ, မတိမာနပကာသယေ.

තමාගේ සිතෙහි පවතින කනස්සල්ල, තම නිවසේ සිදුවන අයහපත් හැසිරීම්, තමා රැවටීමට ලක්වීම සහ තමාට සිදු වූ අවමානයන් පිළිබඳව බුද්ධිමත් පුද්ගලයා ප්‍රසිද්ධියේ ප්‍රකාශ නොකළ යුතුය.

၅၆.

56.

ပရဒါရံဇနေတ္တိံဝ, လေဍ္ဍုံဝပရသန္တကံ;

အတ္တာဝသဗ္ဗသတ္တာနံ, ယောပဿတိသပဏ္ဍိတော.

අන්‍යන්ගේ භාර්යාවන් තම මව මෙන් ද, අන්සතු වස්තුව පස් කැටයක් මෙන් ද, සියලු සත්ත්වයන් තමා මෙන් ද සලකා දකින තැනැත්තා යමෙක්ද, හෙතෙම සැබෑ පණ්ඩිතයෙකි.

၅၇.

57.

သဌေနမိတ္တံကလုသေနဓမ္မံ,ပရောပတာပေနသမိဒ္ဓိဘာဝံ;

သုခေနဝိဇ္ဇံဖရုသေနနာရိံ,ဣစ္ဆန္တိယေတေနစေဝပဏ္ဍိတာ.

වංචාවෙන් මිත්‍රත්වය ද, කෙලෙස් සහිතව ධර්මය ද, අන්‍යන් පෙළීමෙන් සමෘද්ධිය (දියුණුව) ද, සැප පහසුවෙන් ශිල්ප ශාස්ත්‍රය ද, සැරපරුෂකමින් ස්ත්‍රියක ද අපේක්ෂා කරන යම් අයෙක් වෙත්ද, ඔවුහු කිසිසේත්ම පණ්ඩිතයෝ නොවෙති.

၅၈.

58.

နိပုဏေသုဟမေသေယျ[Pg.21], ဝိစိနိတွာသုတတ္ထိကော;

သတ္တံဟုက္ခလိယံပက္ကံ, ဘာဇနေပိတထာဘဝေ.

ශ්‍රැතය (අධ්‍යාපනය) අපේක්ෂා කරන්නා ඉතා දක්ෂ වූ නුවණැත්තන් සොයා ගොස් විමසා දැනගත යුතුය. (එක් බත් හාලක් තැම්බී ඇති අයුරින් මුළු හැලියේම බත් තැම්බී ඇති බව හඳුනාගන්නා සේ) දක්ෂයන් ඇසුරෙන් ඥානය වටහාගත හැකිය.

၅၉.

59.

ဝသုံဂဏှန္တိဒူရဋ္ဌာ, ပဗ္ဗတေရတနောစိတေ;

နမိလက္ခာသမီပဋ္ဌာ, ဧဝံဗာလာဗဟုဿုတေ.

මැණික් බහුල කන්දක් අසල වසන වැද්දන් (නූගතුන්) ඉන් ප්‍රයෝජන නොගත්ත ද, දුර බැහැර සිට පැමිණෙන්නෝ එහි ඇති වස්තුව ලබා ගනිති. බහුශ්‍රුතයන් (නුවණැත්තන්) ළඟ සිටියද අඥානයෝ ඔවුන්ගෙන් ඵල නොලබන්නේ ඒ අයුරිනි.

၆၀.

60.

ဟိရညေနမိဂါနံဝ[Pg.22], သုသီလေနအသီလိနော;

အဓမ္မိကဿဓမေန, ဗာလာနမ္ပိသုတေနကိံ.

මෘගයන්ට (තිරිසනුන්ට) රන්වලින් ඇති පලක් නැත්තා සේ ද, දුශ්ශීලයන්ට සිල්වත්කමින් ඇති පලක් නැත්තා සේ ද, අධර්මවාදීන්ට ධර්මයෙන් ඇති පලක් නැත්තා සේ ද, අඥානයන්ට උගත්කමෙන් (ශාස්ත්‍රයෙන්) ඇති පලක් නැත.

၆၁.

61.

အပ္ပဿုတာယံပုရိသော, ဗလိဗဒ္ဓေါဝဇီဝတိ;

မံသာနိတဿဝဍ္ဎန္တိ, ပညာတဿနဝဍ္ဎတိ.

අල්පශ්‍රුත (අඩු උගත්කම් ඇති) මිනිසා ගොනෙකු මෙන් ජීවත් වේ. ඔහුගේ මස් (ශරීරය) පමණක් වැඩෙන අතර, ඔහුගේ ප්‍රඥාව නොවැඩේ.

၆၂.

62.

အပ္ပဿုတောသုတံအပ္ပံ, ဗဟုမညတိမာနိကော;

သိန္ဓူဒကံအပဿန္တော, ကူပေသောယံဝမဏ္ဍုကော.

අල්පශ්‍රුත වූ (අඩු දැනුමක් ඇති) තැනැත්තා මානයෙන් මුළා වී, තමා සතු අල්ප වූ දැනුම මහත් කොට සිතයි. ඔහු මහා සාගරයේ ජලය නොදැක, ළිඳ තුළ වෙසෙන ගෙම්බා වැනිය.

၆၃.

63.

တဒမိနာပိဇာနာထ[Pg.23], သောဗ္ဘေသုပတီရေသုစ;

သဏန္တာယန္တိကုသောဗ္ဘာ, တုဏှီယန္တိမဟောဒဓီ.

කුඩා ඇළ දොළවල් ශබ්ද කරමින් ගලා යන නමුත්, මහා සාගරය නිහඬව පවතී. මේ උපමාවෙන් ද ඒ බව වටහා ගන්න.

၆၄.

64.

သုဘာသိတံဥတ္တမမာဟုသန္တော,ဓမ္မံဘဏေနာဓမ္မံ, တံဒုတိယံ;

ပိယံဘဏေနာပိယံတံတတိယံ,သစ္စံဘဏေနာလိကံတံစတုတ္ထံ.

සත්පුරුෂයෝ යහපත් වචන කතා කිරීම උතුම්ම දෙය යැයි පවසති. ධර්මය මිස අධර්මය නොකීම දෙවැන්නයි. ප්‍රිය වචන මිස අප්‍රිය වචන නොකීම තෙවැන්නයි. සත්‍යය මිස අසත්‍යය නොකීම සිව්වැන්නයි.

၆၅.

65.

သီဟမေဒါသုဝဏ္ဏေဝ[Pg.24], နစတိဋ္ဌန္တိရစတေ;

ပဏ္ဍိတာနံကထာဝါကျံ နစတိဋ္ဌတိဒုဇ္ဇနေ.

සිංහ තෙල් රන් භාජනයක මිස රිදී භාජනයක නොරඳන්නා සේම, පණ්ඩිතයන්ගේ උපදෙස් වදන් ද දුර්ජනයන් (අයහපත් පුද්ගලයන්) කෙරෙහි නොරඳයි.

၆၆.

66.

မဟာတေဇောပိတေဇောယံ, မတ္တိကံနမုဒုံကရေ;

အာပေါပါပေတိမုဒုကံ, သာဓုဝါစာစကက္ခဠံ;

මහත් තේජස් ඇති ගින්නෙන් වුවද මැටි මෘදු කළ නොහැකි අතර (එය මැටි තවත් තද කරයි), ජලයෙන් එය මෘදු කරයි. රළු වචන හා යහපත් මෘදු වචනවල ස්වභාවය ද එබඳුමය.

၆၇.

67.

မုဒုနာဝရိပုံဇေတိ, မုဒုနာဇေတိဒါရုဏံ;

နာသိဒ္ဓိမုဒုနာကိဉ္စိ, ယတောတောမုဒုနာဇယေ.

මෘදු බවින්ම සතුරා ජය ගනී, මෘදු බවින්ම ක්‍රූර පුද්ගලයා ද ජය ගනී. මෘදු බවින් සාක්ෂාත් කරගත නොහැකි කිසිවක් නැත. එබැවින් මෘදු බවින්ම සියල්ල ජයගත යුතුය.

၆၈.

68.

စန္ဒနံ [Pg.25] သီတလံ လောကေ, တတော စန္ဒံဝ သီတလံ;

စန္ဒန စန္ဒ သီတမှာ, သာဓုဝါကျံ သုဘာသိတံ.

ලොවෙහි සඳුන් සිසිල්ය, සඳුන්ට වඩා චන්ද්‍රයා සිසිල්ය. එහෙත් සඳුන් සහ චන්ද්‍රයාගේ සිසිලසට වඩා සත්පුරුෂයන්ගේ සුභාෂිත වචනය සිසිල්ය.

၆၉.

69.

သီတဝါစော ဗဟုမိတ္တော, ဖရုသောတု အမိတ္တကော;

ဥပမံ ဧတ္ထ ဉာတဗ္ဗာ, စန္ဒသူရိယရာဇုနံ.

මෘදු වචන කතා කරන්නාට බොහෝ මිතුරෝ වෙති, එහෙත් රළු වචන කතා කරන්නාට සතුරෝ වෙති. මේ සඳහා චන්ද්‍රයා සහ සූර්යයා පිළිබඳ උපමාව වටහා ගත යුතුය.

၇၀.

70.

ပတ္တကလ္လောဒိတံအပ္ပံ, ဝါကျံသုဘာသိတံဘဝေ;

ခုဒ္ဒိတဿကဒန္နမ္ပိ, ဘုတ္တံသာဒုရသောဘဝေ.

සුදුසු අවස්ථාවෙහි පවසන අල්ප වූ ද වචනය සුභාෂිතයක් (යහපත් වචනයක්) වෙයි. බඩගිනි වූවෙකුට ඉතා බාල ආහාරයක් වුවද අනුභව කළ විට රසවත් වන්නාක් මෙනි.

၇၁.

71.

သတ္ထကာပိဗဟုဝါစာ[Pg.26], နာဒရာဗဟုဘာဏိနော;

သောပကာရမ္ပျုဒါသီနံ, နနုဒိဋ္ဌံနဒီဇလံ.

බොහෝ අර්ථවත් වුවද, නිතර කතා කරන්නාගේ වචන ලෝකයා ගරු නොකරයි. මහත් උපකාරී වුවද ගලා යන ගංගාවේ ජලය දෙස මිනිසුන් උදාසීනව බලන්නාක් මෙනි.

၇၂.

72.

နာတိဝေလံပဘာသေယျ, နတုဏှိသဗ္ဗဒါသိယာ;

အဝိကိဏ္ဏံမိတံဝါကျံ, ပတ္တကာလေဥဒီရယေ.

ඕනෑවට වඩා වේලාවක් කතා නොකළ යුතුය, එසේම නිතරම නිශ්ශබ්දව ද නොසිටිය යුතුය. සුදුසු කාලයෙහි අවුල් සහගත නොවන, පමණ දැන පවසන වචන කතා කළ යුතුය.

၇၃.

73.

ဣစ္ဆိတဗ္ဗေသုကမ္မေသု, ဝါစာယကုသလံမူလံ;

ဝါစာယကုသလေနဋ္ဌေ, ဣစ္ဆိတဗ္ဗံနသိဇ္ဈတိ.

අපේක්ෂිත කටයුතු සාර්ථක කරගැනීමේදී කථනයෙහි ඇති දක්ෂතාවය මූලික වේ. කථනයෙහි දක්ෂතාවයක් නොමැති තැනැත්තාට තමා බලාපොරොත්තු වන අර්ථය හෝ අරමුණ සාක්ෂාත් කරගත නොහැක.

၇၄.

74.

ဟတ္ထပါဒါသိရောပိဋ္ဌိ, ကုစ္ဆိပဉ္စဣမေဇနာ;

မုခမေဝူပသေဝန္တိ, သဒါဝအနုသာသိတာ.

දෑත්, දෙපා, හිස, පිට සහ බඩ යන මේ ශරීර කොටස් පහ, නිරන්තරයෙන්ම මුඛයේ අණට යටත් වූවන් මෙන් සැමවිටම මුඛයටම සේවය කරති.

၇၅.

75.

သဒ္ဓါဓနံသီလဓနံ[Pg.27], ဟိရိဩတ္တပ္ပိယံဓနံ;

သုတဓနဉ္စစာဂေါစ, ပညာဝေသတ္တမံဓနံ.

ශ්‍රද්ධා ධනය, ශීල ධනය, හිරි (පවට ඇති ලැජ්ජාව) සහ ඔත්තප්ප (පවට ඇති බිය) යන ධනය, ශ්‍රැත (ධර්ම ඥානය) ධනය, පරිත්‍යාගශීලී බව (ත්‍යාග ධනය) සහ ප්‍රඥාව සත්වැනි ධනය වේ.

၇၆.

76.

ဣတ္ထီနဉ္စဓနံရူပံ, ပုရိသာနံဓနံကုလံ;

ဥရဂါနံဓနံဝိသံ, ဘူပါလာနံဓနံဗလံ;

ဘိက္ခူနဉ္စဓနံသီလံ, ဗြဟ္မဏာနံဓနံဝိဇ္ဇာ.

ස්ත්‍රීන්ගේ ධනය රූපයයි, පුරුෂයන්ගේ ධනය කුලයයි, සර්පයන්ගේ ධනය විෂයි, රජවරුන්ගේ ධනය බලයයි, භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ධනය ශීලයයි, බ්‍රාහ්මණයන්ගේ ධනය විද්‍යාවයි (ශාස්ත්‍රයයි).

၇၇.

77.

နရူပံနစပညာဏံ[Pg.28], နစကုလဉ္စသမ္ဘဝေါ;

ကာလဝိပ္ပတ္တိသမ္ပတ္တေ, ဓနမေဝဝိသေသကံ.

දුෂ්කර කාලයක් පැමිණි කල්හි රූපයත්, ප්‍රඥාවත්, උසස් කුලයත් යන කිසිවක් නොව, වස්තුව (ධනය) පමණක්ම විශේෂ උපකාරයක් වෙයි.

၇၈.

78.

ဓနဟီနံစဇေမိတ္တာ, ပုတ္တဒါရာသဟောဒရာ;

ဓနဝန္တံဝသေဝန္တိ, ဓနံလောကေမဟာသခါ.

ධනයෙන් පිරිහුණු තැනැත්තා මිතුරෝ ද, අඹුදරුවෝ ද, සහෝදරයෝ ද අත්හරිති. ධනවත් පුද්ගලයා වටා ඔවුහු රැස් වෙති. එබැවින් ලොවෙහි ධනයම උතුම්ම මිතුරා වේ.

၇၉.

79.

သတ္တာသဒူပသေဝန္တိ, သောဒကံဝါပိအာဒိကံ;

သဘောဂံသဓနဉ္စေဝ, တုစ္ဆာတေစေဇဟန္တိတေ.

සත්ත්වයන් ධනය හා සම්පත් ඇති අයව, ජලය ඇති පොකුණක් කරා යන්නාක් මෙන් ඇසුරු කරති. ඒවා ක්ෂය වූ (නැති වූ) කල, ඔවුන්ව අතහැර දමති.

၈၀.

80.

အတ္တနာဝကတာလက္ခီ[Pg.29], အလက္ခီအတ္တနာကတာ;

နဟိလက္ခိံအလက္ခိဉ္စ, အညောအညဿကာရိတော.

වාසනාව තමන් විසින්ම සාදාගන්නා ලද්දකි; අවාසනාව ද තමන් විසින්ම කරගන්නා ලද්දකි. සැබවින්ම කෙනෙකුගේ වාසනාව හෝ අවාසනාව වෙනත් අයෙකු විසින් ඇති කරනු නොලැබේ.

၈၁.

81.

ဓနဝါဇောတိယောရာဇာ, နဒီဝေဇ္ဇောတထာဣမေ;

ပဉ္စယတ္ထနဝိဇ္ဇန္တိ, နတတ္ထဒိဝသံဝသေ.

ධනවතෙක්, උගතෙක්, රජෙක්, ගඟක් සහ වෛද්‍යවරයෙක් යන මේ පස්දෙනා යම් තැනක නැද්ද, එතැන එක දවසක් හෝ නොවැසිය යුතුය.

၈၂.

82.

ယတ္ထဒေသေနသမာနော[Pg.30], နပီတိနစဗန္ဓဝေါ;

နစဝိဇ္ဇာဂမောကောစိ, နတတ္ထဒိဝသံဝသေ.

තමාට ගෞරවයක් නැති, ආදරයක් නැති, නෑදෑයෙකු නැති, කිසිදු ශිල්පයක් ඉගෙනීමට අවස්ථාවක් නැති දේශයක එක දවසක් හෝ නොවැසිය යුතුය.

၈၃.

83.

အမာနနာယတ္ထသိယာ, သန္တာနံအဝမာနနံ;

ဟီနသမာနနာဝါပိ, နတတ္ထဒိဝသံဝသေ.

යම් තැනක තමාට ගෞරවයක් නැද්ද, නිරන්තරයෙන් අවමන් කරන්නේද, තමා පහත් අය හා සමාන කොට සලකන්නේද, එතැන එක දවසක් හෝ නොවැසිය යුතුය.

၈၄.

84.

ဒေသမောသဇ္ဇဂစ္ဆန္တိ, သီဟာသပ္ပုရိသာဂဇာ;

တတ္တေဝနိဓနံယန္တိ, ကာကာကာပုရိသာမိဂါ.

සිංහයෝ ද, සත්පුරුෂයෝ ද, ඇත්තු ද තමන්ට නුසුදුසු දේශය අතහැර යති. නමුත් කපුටෝ ද, නින්දිත මිනිස්සු ද, මුවෝ ද එහිම විනාශයට පත්වෙති.

၈၅.

85.

ယတ္ထာလသောစဒက္ခောစ[Pg.31], သူရောဘိရုသမပူဇာ;

နသန္တောတတ္ထဝသန္တိ, အဝိသေသကရေနကော.

කම්මැලියාත්, උත්සාහවන්තයාත්, මෙන්ම නිර්භීතයාත්, බියගුල්ලාත් යන දෙපිරිසටම වෙනසක් නොකොට සමානව සලකන තැනක සත්පුරුෂයෝ වාසය නොකරති.

၈၆.

86.

စလတျေကေနပါဒေန, တိဋ္ဌတျေကေနပဏ္ဍိတော;

နာသမိက္ချပရံဌာနံ, ပုဗ္ဗမာယတနံစဇေ.

නුවණැත්තා එක පයක් තබමින්, අනෙක් පයෙන් ස්ථාවරව සිටියි. ඊළඟ ස්ථානය ගැන මැනවින් සොයා බැලීමෙන් තොරව, කලින් සිටි ස්ථානය අත් නොහළ යුතුය.

၈၇.

87.

ဌာနဘဋ္ဌာနသောဘန္တေ, ဒန္တာကေသာနခါနရာ;

ဣတိဝိညာယမတိမာ, သဌာနံနလဟုံစဇေ.

දත්, කෙස්, නියපොතු සහ මිනිස්සු තමන්ගේ ස්ථානයෙන් බැහැර වූ කල නොබබළති. නුවණැත්තා මෙය තේරුම් ගෙන තමාගේ ස්ථානය ඉක්මනින් අත් නොහළ යුතුය.

၈၈.

88.

ဂုဏောသဗ္ဗညုတုလျောပိ, သီဒတျေကောအနိဿယော;

အနဂ္ဃံရတနံမဏိ, ဟေမံနိဿာယသောဘတေ.

සර්වඥයන් වහන්සේ නමකට සමාන ගුණ තිබුණද, කිසිදු උපකාරයක් නොලැබුණු විට කෙනෙකු පිරිහෙයි. අගනා මැණිකක් වුවද බබළන්නේ රන් ආධාරයෙන් පමණි.

၈၉.

89.

နသေဝေဖရုသံသာမိံ, တံပိသေဝေနမစ္ဆရိံ;

တတောနိဂ္ဂဏှိကံသာမိံ, နေဝါပဂ္ဂဏှိကံတတော.

රළු (රෞද්‍ර) ස්වාමියෙකු ඇසුරු නොකළ යුතුය. මසුරු ස්වාමියෙකු ද ඇසුරු නොකළ යුතුය. දඬුවම් කරන ස්වාමියා ද, කිසිදු සැලකිල්ලක් නොදක්වන ස්වාමියා ද ඇසුරු නොකළ යුතුය.

၉၀.

90.

ပရောက္ခေဂုဏဟန္တာရံ[Pg.33], ပစ္စက္ခေပိယဘာဏိနံ;

တာဒိသံနောပသေဝေယျ, ဝိသကုမ္ဘံပလောဘိတံ.

නැති තැන ගුණ වනසන, මුණගැසුණු තැන මිහිරි බස් පවසන, උඩින් කිරි තැවරූ විෂ කලයක් බඳු වූ එවැනි පුද්ගලයා ඇසුරු නොකළ යුතුය.

၉၁.

91.

ပိဋ္ဌိတောက္ကံနိသေဝေယျ, နိသေဝေအဂ္ဂိကုစ္ဆိနာ;

သာမီနံသဗ္ဗကာယေန, ပရလောကံအမုဠှကော.

හිරු තැපිය යුත්තේ පිටුපසිනි. ගින්දර තැපිය යුත්තේ ඉදිරිපසිනි. නොමුළා වූ නුවණැත්තා ස්වාමියාට සියලු ශරීරයෙන්ම (පූර්ණ කැපවීමෙන්) සේවය කළ යුතුය.

၉၂.

92.

နသေဝေကတပါပမှိ, န သေဝါလိကဝါဒနေ;

နသေဝေအတ္တဒတ္ထမှိ, နသေဝေအတိသန္တကေ.

පාපකර්ම කරන්නන් ඇසුරු නොකරන්න, බොරු කියන්නන් ඇසුරු නොකරන්න, තමාගේම වාසිය පමණක් සොයන්නන් ඇසුරු නොකරන්න, අතිශය තෘෂ්ණාවෙන් යුක්ත වූවන් ඇසුරු නොකරන්න.

၉၃.

93.

မဟန္တံနိဿယံကတွာ[Pg.34], ခုဒ္ဒကောပိမဟာဘဝေ;

ဟေမပဗ္ဗတံနိဿာယ, ဟေမပက္ခီဘဝန္တိတေ.

ශ්‍රේෂ්ඨයන් ඇසුරු කිරීමෙන් කුඩා අය පවා ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට පත්වෙති. රන් පර්වතය ඇසුරු කිරීමෙන් කුරුල්ලෝ ද රන්වන් පැහැති පියාපත් ඇත්තෝ වෙති.

၉၄.

94.

အသဟာယောသမတ္တောပိ, တေဇသီကိံကရိဿတိ;

နိဝါတသဏ္ဌိတောအဂ္ဂိ, သယမေဝူပသမ္မတိ.

සහායකයෙකු නොමැති තැනැත්තා කොතෙක් දක්ෂ හා තේජවන්ත වුවත් ඔහුට කුමක් කළ හැකිද? සුළඟ නැති තැනක ඇති ගින්න ඉබේම නිවී යයි.

၉၅.

95.

ရုက္ခာသုဘူမိနိဿာယ, ပုပ္ဖဖလံပဝဍ္ဎတိ;

သပ္ပူရိသူပနိဿာယ, မဟာပုညံပဝဍ္ဎတိ.

ගස් සාරවත් පස ඇසුරු කරගෙන මල් හා ගෙඩිවලින් සශ්‍රීක වෙයි. සත්පුරුෂයන් ඇසුරු කිරීමෙන් මහා පින වැඩෙයි.

၉၆.

96.

အနလသောအစဏ္ဍိက္ကော[Pg.35], အသဋ္ဌောသုစိသစ္စဝါ;

အလုဒ္ဓေါအတ္ထကာမောစ, တမုတ္တံဥတ္တမောနရော.

කම්මැලි නොවන, ක්‍රෝධ නොකරන, කපටි නොවන, පිරිසිදු, සත්‍යවාදී, ලෝභ නොවන සහ අන්‍යයන්ගේ යහපත කැමති තැනැත්තා උතුමන් අතරත් උතුම් මිනිසෙකි.

၉၇.

97.

အဟိတေပဋိသေဓောစ, ဟိတေသုစနိယောဇကော;

ဗျသနေစာပရိစ္စာဂေါ, သင်္ခေပံမိတ္တလက္ခဏံ.

අයහපතෙන් වැළැක්වීම, යහපතෙහි යෙදවීම සහ විපතකදී අත් නොහැරීම යනු කෙටියෙන් මිත්‍රයෙකුගේ ලක්ෂණ වේ.

၉၈.

98.

အာတုရေဗျသနေသစေ[Pg.36], ဒုဗ္ဘိက္ခေပရဝိဂ္ဂဟေ;

ရာဇဒွါရေသုသာနေစ, သင်္ခေပံမိတ္တလက္ခိဏံ.

ලෙඩ දුකේදී ද, විපතේදී ද, දුර්භික්ෂයේදී ද, සතුරු ආක්‍රමණයේදී ද, රාජ සභාවේදී සහ සොහොනේදී ද ළඟින් සිටීම මිත්‍රයෙකුගේ ලක්ෂණයකි.

၉၉.

99.

ဟိတေသနောသုမိတ္တောစ, ဝိညူစဒုလ္လဘောဇနော;

ယထောသဓဉ္စသာဒုဉ္စ, ရောဂဟာရီစသဇ္ဇနော.

තමාට යහපතක්ම කැමති, ඥානවන්ත කල්‍යාණ මිත්‍රයෙකු ලැබීම ඉතා දුර්ලභය; එය රසවත් වූත්, රෝග නසන්නා වූත් ඖෂධයක් ලැබීම වැන්නකි.

၁၀၀.

100.

ယောဓုဝါနိပရိစဇ္ဇ, အဓုဝါနောပသေဝတိ;

ဓုဝါနိတဿနဿန္တိ, အဓုဝေသုကထာဝကာ.

යමෙක් ස්ථිර (නිසැක) දේවල් අතහැර අස්ථිර (අනිසැක) දේවල් පසුපස හඹා යන්නේද, ඔහුගේ ස්ථිර දේවල්ද විනාශ වන අතර අස්ථිර දේවල් ද නැතිවී යයි.

၁၀၁.

101.

လုဒ္ဓမတ္ထေနဂဏှေယျ[Pg.37], ထဒ္ဓမဉ္ဇထိကမ္မုနာ;

ဆန္ဒာနုဝတ္တိယာမုဠှံ, ယထာဘူတေနပဏ္ဍိတံ.

ලෝභියා ධනයෙන්ද, මුරණ්ඩු තැනැත්තා යටහත් පහත් බවෙන් ද, අඥානයා ඔහුගේ අභිමතය පරිදි ක්‍රියා කිරීමෙන් ද, නුවණැත්තා සත්‍යය පැවසීමෙන් ද දිනාගත යුතුය.

၁၀၂.

102.

သစ္စာဘိက္ခဏသံသဂ္ဂါ, အသမောသရဏေနစ;

ဧတေနမိတ္တာဇိရန္တိ, အကာလေယာစနေနစ.

නිතර නිතර ඇසුරු කිරීම, කිසිසේත්ම හමුනොවීම සහ අකාලයේ (නුසුදුසු වේලාවක) යමක් ඉල්ලා සිටීම යන මේ කරුණුවලින් මිත්‍රත්වය පිරිහෙයි.

၁၀၃.

103.

တသ္မာနာဘိက္ခဏံဂစ္ဆေ, နစဂစ္ဆေစိရာစိရံ;

ကာလေနယာစံယာစေယျ, ဧဝံမိတ္တာနဇီယရေ.

එබැවින් නිතර නිතර නොයා යුතුය, එමෙන්ම ඉතා දිගු කලකින්ද නොයා යුතුය. සුදුසු කාලයේදී පමණක් යමක් ඉල්ලා සිටිය යුතුය. එවිට මිත්‍රත්වය පිරිහෙන්නේ නැත.

၁၀၄.

104.

ယေနမိတ္တေနသံသဂ္ဂါ[Pg.38], ယောဂက္ခေမောဝိဟီယတိ;

ပုဗ္ဗေဝဇ္ဈဘဝံတဿ, ရက္ခေယျဂ္ဂိံဝပဏ္ဍိတော.

යම් මිත්‍රයෙකු ඇසුරු කිරීමෙන් තමාගේ රැකවරණය පිරිහෙන්නේ නම්, නුවණැත්තා ගින්නෙන් බේරෙන්නාක් මෙන් ඔහු ඇසුරු කිරීමෙන් දුරස් විය යුතුය.

၁၀၅.

105.

ယေနမိတ္တေနသံသဂ္ဂါ, ယောဂက္ခေမောပဝဍ္ဎတိ;

ကရေယျတ္တသမံဝုတ္တိံ, သဗ္ဗကိစ္စေသုပဏ္ဍိတော.

යම් මිත්‍රයෙකු ඇසුරු කිරීමෙන් තමාගේ රැකවරණය සහ දියුණුව වර්ධනය වේ නම්, නුවණැත්තා සියලු කටයුතුවලදී ඔහු තමා හා සමාන කොට සලකා කටයුතු කළ යුතුය.

၁၀၆.

106.

ပဗ္ဗေပဗ္ဗေကမေနုစ္ဆု, ဝိသေသရသဝါဂ္ဂတော;

တထာသုမေတ္တိကောသာဓု, ဝိပရိတ္တောဝဒုဇ္ဇနော.

උක් ගස පුරුකෙන් පුරුකට වඩාත් මිහිරි රසයෙන් යුක්ත වන්නාක් මෙන්, සත්පුරුෂයාගේ මිත්‍රත්වය ද වඩ වඩාත් යහපත් වෙයි. දුර්ජනයාගේ මිත්‍රත්වය මෙයට හාත්පසින්ම වෙනස්ය.

၁၀၇.

107.

တေနေဝမုနိနာဝုတ္တံ[Pg.39], ဓမ္မာယေကေစိလောကိယာ;

တတာလောကုတ္တရာစေဝ, ဓမ္မာနိဗ္ဗာနဂါမိနော.

එබැවින් බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: යම් ලෞකික ධර්ම කෙනෙක් වෙත්ද, එමෙන්ම ලෝකෝත්තර වූ නිවන් මඟට පමුණුවන ධර්ම කෙනෙක් වෙත්ද,

၁၀၈.

108.

ကလျာဏမိတ္တမာဂမ္မ, သဗ္ဗေတေဟောန္တိပါဏိနံ;

တသ္မာကလျာဏမိတ္တေသု, ကာတဗ္ဗံဟိသဒါဒရံ.

ඒ සියල්ල සත්ත්වයන්ට ලැබෙන්නේ කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇසුරු කිරීමෙනි. එබැවින් සැමවිටම කල්‍යාණ මිත්‍රයන් කෙරෙහි මහත් ගෞරවයක් දැක්විය යුතුය.

၁၀၉.

109.

ယောဟဝေကတညူကတဝေဒိဓီရော,ကလျာဏမိတ္တေဒဠှဘတ္တိစဟောတိ;

ဒုက္ခိတဿသက္ကစ္စံကရောတိကိစ္စံ,တဗ္ဘာဝံသပ္ပုရိသံဝဒန္တိလောကေ.

යමෙක් කළ ගුණ දන්නා වූ, කළ ගුණ සලකන්නා වූ, ඥානවන්ත වූ, කල්‍යාණ මිතුරන් කෙරෙහි දැඩි ලැදියාවක් ඇත්තෙක් වේද, විපතට පත් වූවන්ගේ කටයුතු ගෞරවයෙන් ඉටු කරන්නේද, ලෝකයෙහි සත්පුරුෂයා යැයි පවසන්නේ එවැනි තැනැත්තාටය.

၁၁၀.

110.

ဟိတကာရောပရောဗန္ဓု[Pg.40], ဗန္ဓူပိအဟိတောပရော;

အဟိတောဒေဟဇောဗျာဓိ, ဟိတမာရညမောသဓံ.

උපකාර කරන පරදේසියා වුවද නෑයෙකි; උපකාර නොකරන නෑයා වුවද පරයෙකි. ශරීරයේ උපදින ලෙඩ රෝග ශරීරයට අහිතකරය, වනයේ හටගන්නා ඖෂධය ශරීරයට hිතකරය.

၁၁၁.

111.

ပဒုမံဝမုခယဿ, ဝါစာစန္ဒနသီတလံ;

မဓုတိဋ္ဌတိဇိဝှဂ္ဂေ, ဟဒယေသုဟလာဟလံ;

တာဒိသံနောပသေဝေယျ, တံမိတ္တံပရိဝဇ္ဇယေ.

මුහුණ නෙළුම් මලක් වැනි වූ, වචන සඳුන් සේ සිසිල් වූ, දිව අග මීපැණි තැවරී ඇති නමුත් හදවතෙහි දරුණු විෂ පිරී ඇති එවැනි පුද්ගලයා ඇසුරු නොකළ යුතුය. එවැනි මිතුරා සම්පූර්ණයෙන්ම වර්ජනය කළ යුතුය.

၁၁၂.

112.

ကတွာနကုသလံကမ္မံ[Pg.41], ကတွာန, ကုသလံပုရေ;

သုခိတံဒုက္ခိတံဟောန္တံ, သောဗာလောယောနပဿတိ.

පෙර කරන ලද අකුසල් කර්ම සහ කුසල් කර්ම හේතුවෙන් තමා සැප හෝ දුක් විඳින බව නොදන්නා තැනැත්තා අඥානයෙකි.

၁၁၃.

113.

ကာလက္ခေပေနဟာပေတိ, ဒါနသီလာဒိကံဇဠော;

အထိရံပိထိရံမညေ, အတ္တာနံသဿတီသမံ.

අඥාන පුද්ගලයා කල් මරමින් දන් දීම, සිල් රැකීම ආදී කුසල් කටයුතු අතපසු කරයි. ඔහු අස්ථිර වූ තම ජීවිතය සදාකාලික එකක් ලෙස සලකයි.

၁၁၄.

114.

ဗာလောဓပါပကံကတွာ, နတံဆဋ္ဋိတုမုဿဟေ;

ကိံဗျဂ္ဃအာဒိဂစ္ဆန္တော, ပဒံမက္ခေတုမုဿဟေ.

මෙලොව පව්කම් කරන අඥාන පුද්ගලයා එය අත්හැරීමට උත්සාහ නොකරයි. කොටියා ගමන් කරන විට තමාගේ පියවර සටහන් මකා දැමීමට උත්සාහ කරයිද?

၁၁၅.

115.

နိဒ္ဓနောပိစကာမေတိ[Pg.42], ဒုဗ္ဗလောဝေရိကံကရော;

မန္ဒသတ္ထောဝိဝါဒတ္ထီ, တိဝိဓံမုဠှလက္ခဏံ.

ධනයක් නැතිව ඉන්ද්‍රිය පිනවීමට ආශා කිරීම, දුර්වලව සිටිමින් වෛර බැඳීම, සහ ස්වල්ප ඥානයක් ඇතිව විවාද කිරීමට යාම යන මේවා මෝඩයාගේ ලක්ෂණ තුනකි.

၁၁၆.

116.

အနဝှာယံဂမယန္တော, အပုစ္ဆာဗဟုဘာသကော;

အတ္တဂ္ဂုဏံပသံသန္တိ, တိဝိဓံဟီနလက္ခဏံ.

ආරාධනයක් නොමැතිව යාම, නොවිමසා බොහෝ දේ කතා කිරීම, සහ තමාගේම ගුණ වර්ණනා කර ගැනීම යන මේවා පහත් පුද්ගලයාගේ ලක්ෂණ තුනකි.

၁၁၇.

117.

ယထာစုဋ္ဋမ္ပရာပက္ကာ, ဗဟိရတ္တကမေဝစ;

အန္တောကိမိလပူရဏော, ဧဝံဒုဇ္ဇနဓမ္မတာ.

පිටතින් රතු පැහැති වුවත්, ඇතුළත පණුවන්ගෙන් පිරී පවතින තිඹිරි ගෙඩියක් මෙන්, අසත්පුරුෂයාගේ ස්වභාවය ද එබඳුය.

၁၁၈.

118.

ယဒူနကံသဏတိတံ, ယံပူရံသန္တမေဝတံ;

အဍ္ဎကုမ္ဘုပမောဗာလော, ယံပူရကုမ္ဘောဝပဏ္ဍိတော.

අඩු දෙයින් ශබ්දය උපදී; පිරුණු දේ නිශ්ශබ්දය. අඥානයා බාගෙට පිරුණු කලයක් වැන්න; නුවණැත්තා දිය පිරුණු කලයක් වැන්න.

၁၁၉.

119.

ဗုဓေဟိသာသမာနောပိ[Pg.43], ခလောဗဟုတကေတဝေါ;

ဃံသိယမာနောပင်္ဂါရော, နိလမတ္တံနိဂစ္ဆတိ.

නුවණැත්තන් විසින් අනුශාසනා කරනු ලැබුවද, වංචා බහුල වූ දුර්ජනයා, අඟුරු කැබැල්ලක් අතුල්ලන විට කළු පැහැයම ලබා දෙන්නාක් මෙන්, තව තවත් නරක තත්ත්වයටම පත් වෙයි.

၁၂၀.

120.

မုဠှသိဿောပဒေသေန, ကုနာရီဘရဏေနစ;

ခလသတ္တူဟိသံယောဂါ, ပဏ္ဍိတောပျဝသီဒတိ.

මෝඩ ගෝලයෙකුට උපදෙස් දීමෙන් ද, ලාමක ස්ත්‍රියක පෝෂණය කිරීමෙන් ද, පාපිෂ්ඨ සතුරන් ඇසුරු කිරීමෙන් ද පණ්ඩිතයෙක් වුවද වැනසෙන්නේය.

၁၂၁.

121.

စာရုတာပရဒါရာယ, ဓနံလောကတပတ္တိယာ;

ပသုတံသာဓုနာသာယ, ခလေခလတရာဂုဏာ.

පරදාරාවන් කෙරෙහි ඇල්ම ද, ලෝකයා පෙළීම පිණිස ධනය රැස් කිරීම ද, සත්පුරුෂයන් විනාශ කිරීමට වෙහෙසීම ද දුර්ජනයන්ගේ ලක්ෂණ වන අතර, දුර්ජනයා කෙරෙහි මේවා තව තවත් වර්ධනය වේ.

၁၂၂.

122.

ဣတောဟာသတရံလောကေ[Pg.44], ကိဉ္စိတဿနဝိဇ္ဇတိ;

ဒုဇ္ဇနောတိစယံအာဟ, သုဇနံဒုဇ္ဇနောသယံ.

දුර්ජනයා විසින්ම සත්පුරුෂයෙකුට 'මූ දුර්ජනයෙකැ'යි පැවසීම තරම් මෙලොව අන් කිසිදු සිනහවට කරුණක් නැත.

၁၂၃.

123.

နဝိနာပရဝါဒေန, ရမန္တိဒုဇ္ဇနာခလု;

နသာသဗ္ဗရသေဘုတွာ, ဝိနာသုဒ္ဓေနတုဿတိ.

දුර්ජනයෝ අනුන්ට නින්දා අපහාස කිරීමෙන් තොරව සතුටු නොවෙති. මැස්සා සියලු රසයන් අනුභව කළද, අපවිත්‍ර දෙයක් දුටු විට මිස සතුටු නොවේ.

၁၂၄.

124.

တပ္ပတေယာတိသမ္ဗန္ဓံ, ဒြဝံဘဝတျဝနတံ;

မုဒုဒုဇ္ဇနစိတ္တံန ကိံလောဟေနပမီယတေ.

ලෝහය රත් කළ විට දිය වී නැමෙනසුලු වෙයි. එහෙත් දුර්ජනයාගේ සිත කිසිසේත් මෘදු නොවේ. එසේ නම් දුර්ජනයාගේ සිත ලෝහයට සමාන කරන්නේ කෙසේද?

၁၂၅.

125.

တသ္မာဒုဇ္ဇနသံသဂ္ဂံ[Pg.45], အာသိဝီသမိဝေါရဂံ;

အာရကာပရိဝဇ္ဇေယျ, ဘူတကာမောဝိစက္ခဏော.

එබැවින් තම අභිවෘද්ධිය කැමති නුවණැති තැනැත්තා, විෂඝෝර සර්පයෙකු මෙන් දුර්ජන ඇසුර දුරින්ම දුරු කළ යුතුය.

၁၂၆.

126.

ဒုဇ္ဇနေနဟိသံသဂ္ဂံ, သတ္တုတာပိနယုဇ္ဇတိ;

တတ္တောဝဍယှတျင်္ဂါရော, သန္တောကာဠာယတံကရော;

දුර්ජනයෙකු සමඟ ඇසුර හෝ සතුරුකම හෝ නොකළ යුතුය. මක්නිසාද යත්, රත් වූ අඟුරු අත පුලුස්සන අතර, නිවුණු අඟුරු අත කළු කරයි.

၁၂၇.

127.

ဒုဇ္ဇနောဝဇ္ဇနီယောဝ, ဝိဇ္ဇာယာလင်္ကတောပိစေ;

မဏိနာလင်္ကတောသန္တော, သဗ္ဗောကိံနုဘယံကရော.

විද්‍යාවෙන් (උගත්කමෙන්) සරසනු ලැබුවද, දුර්ජනයා අත්හැරිය යුතුමය. මැණිකකින් සැරසුණු සර්පයා වුවද භයානක නොවේද?

၁၂၈.

128.

အဂ္ဂိနောဒဟတောဒါယံ, သခါဘဝတိမာလုတော;

သောဧဝဒီပံနာသေတိ, ခလေနတ္ထေဝမိတ္တတာ.

වනය දවන ගින්නට සුළඟ මිතුරෙකු වේ. එහෙත් ඒ සුළඟම කුඩා පහන නිවා දමයි. දුර්ජනයාගේ මිත්‍රත්වය ද එබඳුමය.

၁၂၉.

129.

သဗ္ဗောဒုဋ္ဌောခလောဒုဋ္ဌော[Pg.46], သဗ္ဗာဒုဋ္ဌတရောခလော;

မန္တောသဓေဟိသောသဗ္ဗော, ခလောကေနုပသမ္မတိ.

සියලු ද්වේෂසහගත අය අතරින් දුර්ජනයා වඩාත්ම ද්වේෂසහගතය. මන්ත්‍ර හා ඖෂධවලින් අන් සියල්ල සන්සිඳවිය හැකි වුවද, දුර්ජනයා සන්සිඳවිය හැක්කේ කුමකින්ද?

၁၃၀.

130.

ဟဒယဋ္ဌေနသုတေန, ခလောနေဝသုသီလဝါ;

မဓုနာကောဋရဋ္ဌေန, နိမ္ဗောကိံမဓုရောဘဝေ.

හදවතෙහි ධර්මඥානය තිබුණද දුර්ජනයා කිසිවිටෙකත් සිල්වතෙකු නොවේ. බෙනයෙහි මීපැණි පිරවූ පමණින් කොහොඹ ගසක් මිහිරි වේද?

၁၃၁.

131.

အသတံသမ္ပယောဂေန, သန္တောပိအသန္တောဘဝေ;

မဂ္ဂေါကစဝရယုတ္တော, ဥဇုမ္ပိအသာဓုဘဝေ.

අසත්පුරුෂයන් ඇසුරු කිරීමෙන් සත්පුරුෂයා ද අසත්පුරුෂයෙක් වෙයි. කෙළින් ඇති මාවතක් වුවද කුණුකසළවලින් පිරුණු විට යා නොහැකි මාවතක් බවට පත් වෙයි.

၁၃၂.

132.

ပုတိမစ္ဆံကုသဂ္ဂေန[Pg.47], ယောနရောဥပနယှတိ;

ကုသာပိပုတိံဝါယန္တိ, ဧဝံဗာလုပသေဝနာ.

පිළී ගඳ ගසන කුණු මාළුවක් කුස තණ අගකින් බඳින තැනැත්තාගේ කුස තණ ද පිළී ගඳ ගසයි. අඥානයන් ඇසුරු කිරීම ද එබඳුමය.

၁၃၃.

133.

ဗာလံနပဿေနသုဏေ, နစဗာသေနသံဝသေ;

ဗာလေနာလာပသလ္လာပံ, နကရေနစရောစယေ.

අඥානයා නොදැකිය යුතුය, නොඇසිය යුතුය, ඔහු සමඟ එකට වාසය නොකළ යුතුය. අඥානයා සමඟ පිළිසඳරෙහි නොයෙදිය යුතු අතර ඔහුව ප්‍රිය නොකළ යුතුය.

၁၃၄.

134.

အနယံနေတိဒုမ္မေဓော, အဓုရာယနိယုဉ္ဇတိ;

ဒုန္နယောသေယျသောဟောတိ, သမ္မာဝုတ္တောပိကုပ္ပတိ;

ဝိနယံသောနဇာနာတိ, သာဓုသေနအဒဿနံ.

අඥාන පුද්ගලයා විනාශය කරාම මෙහෙයවයි. අයෝග්‍ය කටයුතුවල නිරත කරවයි. වැරදි උපදෙස් උතුම් කොට සලකයි. නිවැරදිව පැවසූ විට පවා කෝප වෙයි. හෙතෙම හික්මීමක් නොදනී. එබැවින් අඥානයා දැකීම යහපත් නොවේ.

၁၃၅.

135.

ယာဝဇီဝံပိစေဗာလော[Pg.48], ပဏ္ဍိတံပယိရူပါသိ;

နသောဓမ္မံဝိဇာနာတိ, ဒဗ္ဗိသူပရသံယထာ.

අඥාන පුද්ගලයා ජීවිත කාලය පුරාම පණ්ඩිතයෙකු ඇසුරු කළද, හැන්ද ව්‍යංජනයේ රසය නොදන්නා සේ, හෙතෙම ධර්මය වටහා නොගනී.

၁၃၆.

136.

ဖလံဝေကဒလိံဟန္တိ, ဟန္တိဝေဠုနဠံဖလံ;

သက္ကာရောကာပုရိသံဟန္တိ, ဂဗ္ဘောအဿတရိံယထာ.

කෙසෙල් ගස ද, උණ ගස ද, බට ගස ද තම ඵලදාව නිසාම විනාශ වෙයි. වෙළඹ ගැබ් ගැනීම නිසා විනාශ වන්නාක් මෙන්, පාපිෂ්ඨ පුද්ගලයා තමාට ලැබෙන සත්කාරය හා කීර්තිය නිසාම විනාශයට පත් වෙයි.

၁၃၇.

137.

သုနခေါသုနခံဒိသွာ, ဒန္တံဒဿေတိဟိံသိတုံ;

ဒုဇ္ဇနောဒုဇ္ဇနံဒိသွာ, ရောသယံဟိံသမိစ္ဆတိ.

බල්ලෙක් තවත් බල්ලෙකු දුටු විට හිංසා කරනු පිණිස දත් විලිස්සා පෙන්වයි. එමෙන්ම දුර්ජනයා ද තවත් දුර්ජනයෙකු දුටු විට කෝප වී හිංසා කිරීමට කැමති වෙයි.

၁၃၈.

138.

မဏ္ဍူကောပိနုက္ကောသီဟော[Pg.49], သုကရောပိနုက္ကောဒီပိ;

ဗိလာရောသဒိသောဗျဂ္ဃော, ဒုပ္ပညောပိနပညဝါ.

ගෙම්බා ශබ්ද කළද සිංහයෙකු නොවේ. ඌරා ශබ්ද කළද කොටියෙකු නොවේ. බළලා කොටියාට සමාන වුවද කොටියෙකු නොවේ. එසේම අඥානයා ද නුවණැත්තෙකු නොවේ.

၁၃၉.

139.

မဏ္ဍူကောပိသီဟောဝိယ,ကာကောဂဏှေပိညေပိညေ;

ဗာလောစပဏ္ဍိတောဝိယ,ဓီရောပုစ္ဆေဝယေဝယေ.

පණ්ඩිතයා ප්‍රශ්න කර විමසන තෙක්, ගෙම්බා සිංහයෙකු මෙන් ද, කපුටා මොනර පිල් ඇඳගත්තාක් මෙන් ද, අඥානයා පණ්ඩිතයෙකු මෙන් ද හැසිරෙයි.

၁၄၀.

140.

ကာကောဒုဋ္ဌောသကုဏေသု, ဃရေဒုဋ္ဌောစမူသိကော;

ဝါနရောစဝနေဒုဋ္ဌော, မနုဿေသုစဗြဟ္မဏော.

පක්ෂීන් අතරින් කපුටා ද්වේෂසහගතය. නිවෙස් තුළ මීයා ද්වේෂසහගතය. වනාන්තරයේ වඳුරා ද්වේෂසහගතය. මිනිසුන් අතර (දුර්ජන) බමුණා ද්වේෂසහගතය.

၁၄၁.

141.

တိဏာနိဘူမိစောဒကံ[Pg.50], စတုတ္ထံဝါကျသုဋ္ဌုတံ;

ဧတာနိဟိသတံဂေဟေ, နောဆိဇ္ဇန္တေကဒါစိပိ.

වැතිරීමට තණකොළ ද, ඉඩකඩ ද, පැන් ද, සතරවැනිව ප්‍රිය වචනය ද යන මේවා සත්පුරුෂයන්ගේ නිවසෙහි කිසිවිටෙකත් හිස් නොවේ.

၁၄၂.

142.

အမ္ဗုံပိဝန္တိနောနဇ္ဇော, ရုက္ခာခါဒန္တိနောဖလံ;

မေဃောကဒါစိနောသဿံ, ပရတ္ထာယသတံဓနံ.

ගංගාවෝ තමන්ගේ දිය නොබොති. ගස් තමන්ගේ ගෙඩි අනුභව නොකරති. වැසි වලාකුළු කිසිවිටෙකත් තමා නිසා වැවුණු ධාන්‍ය අනුභව නොකරයි. සත්පුරුෂයන්ගේ ධනය ද පරාර්ථය පිණිසම පවතී.

၁၄၃.

143.

ဂုဏာကုဗ္ဗန္တိဒူတတ္တံ[Pg.51], ဒူရေပိဝသတံသတံ;

ကေဋကေဂန္ဓမာဃာယ, ဂစ္ဆန္တိဘမရာသယံ.

සත්පුරුෂයන් කෙතරම් දුරින් වාසය කළද, ඔවුන්ගේ ගුණධර්මයන්ම දූතයෙකු මෙන් ක්‍රියා කරයි. බඹරු වැටකේ මලේ සුවඳ ආඝ්‍රාණය කර එය සොයා යන්නාක් මෙනි.

၁၄၄.

144.

အာကိဏ္ဏောပိအသဗ္ဘီဓ, အသံသဋ္ဌောဝဘဒ္ဒကော;

ဗဟုနာသန္နဇာတေန, ဂစ္ဆေ နဥမ္မတ္တကေန.

අසත්පුරුෂයන්ගෙන් වට වී සිටියද, ඔවුන් සමඟ මිශ්‍ර නොවන සත්පුරුෂයා උතුම් වෙයි. තමාට ඉතා සමීපව සිටින උම්මත්තකයෙකු සමඟ වුවද ගමන් නොකළ යුතුය.

၁၄၅.

145.

ပါပမိတ္တေဝိဝဇ္ဇေတွာ, ဘဇေယျုတ္တမပုဂ္ဂလံ;

ဩဝါဒေစဿတိဋ္ဌေယျ, ပတ္ထန္တောအစလံသုခံ.

අචල වූ සුවය (නිවන) පතන තැනැත්තා පාපමිත්‍රයන් වර්ජනය කර, උත්තම පුද්ගලයන් ඇසුරු කළ යුතුය. ඔවුන්ගේ අවවාදයන්හි ස්ථිරව පිහිටිය යුතුය.

၁၄၆.

146.

ယထာစပနသာပက္ကာ, ဗဟိသဏ္ဍကမေဝစ;

အန္တောအမတပူရဏော, ဧဝံ သုဇနဓမ္မတာ.

ඉදුණු කොස් ගෙඩිය පිටතින් කටු සහිත වුවද, ඇතුළතින් මීපැණි මෙන් මිහිරි රසයෙන් පිරී පවතින්නාක් මෙන්, සත්පුරුෂයන්ගේ ස්වභාවය ද එබඳුමය.

၁၄၇.

147.

တဂ္ဂရဉ္ဇပလာသေန[Pg.52], ယောနရောဥပနယှတိ;

ပတ္တာပိဂန္ဓံဝါယန္တိ, ဧဝံဓီရုပသေဝနာ.

යම් මිනිසෙකු සුවඳවත් තගර කුඩු කොළයක ඔතා තැබුවහොත්, ඒ කොළය ද සුවඳවත් වෙයි. පණ්ඩිතයන් ඇසුරු කිරීම ද එබඳුමය.

၁၄၈.

148.

ဓီရံပဿေသုဏေဓီရံ, ဓီရေနသဟသံဝသေ;

ဓီရေနာလာပသလ္လာပံ, တံကရေတဉ္စရောစယေ.

නුවණැත්තා දැකිය යුතුය, ඇසිය යුතුය, ඔහු සමඟ එකට වාසය කළ යුතුය. නුවණැත්තා සමඟ පිළිසඳරෙහි යෙදිය යුතු අතර ඔහුවම ප්‍රිය කළ යුතුය.

၁၄၉.

149.

နယံနယတိ မေဓာဝီ, အဓုရာယနယုဇ္ဇတိ;

သုနယောသေယျသောဟောတိ, သမ္မာဝုတ္တောနကုပ္ပတိ;

ဝိနယံသောပဇာနာတိ, သာဓုတေနသမာဂမော.

නුවණැති පුද්ගලයා යහපත් මඟෙහි මෙහෙයවයි. අයෝග්‍ය කටයුතුවල නිරත නොකරවයි. යහපත් මඟ පෙන්වීම උතුම් කොට සලකයි. නිවැරදිව පැවසූ විට කෝප නොවේ. හෙතෙම හික්මීම හඳුනයි. එබැවින් සත්පුරුෂයා සමඟ ඇසුර යහපත් වේ.

၁၅၀.

150.

အပ္ပကေနပိစေဝိညူ[Pg.53], ပဏ္ဍိတံပယိရူပါသိ;

ခိပ္ပံဓမ္မံဝိဇာနာတိ, ဇိဝှာသူပရသံယထာ.

නුවණැති පුද්ගලයා සුළු මොහොතක් පණ්ඩිතයෙකු ඇසුරු කළද, දිව ව්‍යංජනයේ රසය වහා හඳුනාගන්නා සේ, හෙතෙම වහාම ධර්මය වටහා ගනී.

၁၅၁.

151.

ဗာဟုဗလဉ္စအမစ္စံ, ဘောဂံအဘိဇစ္စံဗလံ;

ဣမေဟိစတုဗလေဟိ, ပညာဝေသေဌတံဗလံ.

බාහු බලය (කායික ශක්තිය), ඇමති බලය, ධන බලය සහ උසස් කුල උපත පිළිබඳ බලය යන සතර බලයට වඩා ප්‍රඥා බලයම ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේය.

၁၅၂.

152.

ဗလံပက္ခီနမာကာသော[Pg.54], မစ္ဆာနံဥဒကံဗလံ;

ဒုဗ္ဗလဿဗလံရာဇာ, ကုမာရာနံရုဒံဗလံ.

පක්ෂීන්ට අහස බලයකි. මත්ස්‍යයන්ට ජලය බලයකි. දුබලයන්ට රජු බලයකි. ළදරුවන්ට හැඬීම බලයකි.

၁၅၃.

153.

ဗလံစန္ဒောဗလံသူရော, ဗလံသမဏဗြဟ္မဏာ;

ဗလံဝေလံသမုဒ္ဒဿ, ဗလံတိဗလမိတ္ထိယာ.

සඳ බලයකි, හිරු බලයකි, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ බලයකි, වෙරළ මහා සමුද්‍රයට බලයකි, ස්ත්‍රියට ත්‍රිවිධ බලය ද බලයකි.

၁၅၄.

154.

သပါဒါနံဗလံသီဟော, တတောပုဠုဝကောဗလံ;

တတောကိပ္ပိလိကောနရော, ရာဇာသဗ္ဗေသမန္တတော.

පාද සහිත සතුන්ට සිංහයා බලයකි. ඉන්පසු පණුවා ද, ඉන්පසු කූඹියා ද, ඉන්පසු මිනිසා ද බලය වේ. රජු මේ සියල්ලන්ටම ඉහළින් සිටින බලයයි.

၁၅၅.

155.

ဂတိမိဂါနံပဝနံ, အာကာသောပက္ခိနံဂတိ;

ဝိရာဂေါဂတိဓမ္မာနံ, နိဗ္ဗာနာရဟတံဂတိ.

මෘගයන්ගේ ගමනාන්තය (සරණ) වනාන්තරයයි. පක්ෂීන්ගේ ගමනාන්තය අහසයි. සියලු ධර්මයන්ගේ පරමාර්ථය නොඇල්ම (විරාගය) යි. රහතන් වහන්සේලාගේ ගමනාන්තය (සරණ) නිවනයි.

၁၅၆.

156.

စရေယျကုလဇံပညော[Pg.55], ဝိရူပမဝိကညကံ;

ဟီနာယပိသုရူပါယ, ဝိဝါဟသဒိသံကရေ.

නුවණැති පුරුෂයා කුලවත් වූ, එහෙත් රූපයෙන් අඩු කන්‍යාවක වුවද විවාහ කරගත යුතුය. රූපයෙන් අගතැන්පත් වුවද හීන කුලයක ස්ත්‍රියක සමඟ සම විවාහයක් නොකළ යුතුය.

၁၅၇.

157.

သာမာမိဂက္ခီသုကေသီ, တနုမဇ္ဈိမဒန္တဝါ;

ဒဿနီယာမုခဝဏ္ဏာ, ဂမ္ဘီရနာဘိဝါစကာ;

သုသီလာဝါယမတိစ, ဟီနကုလံပိဝါဟယေ.

ශ්‍යාම වර්ණ වූ, මුවැත්තියක වන් නෙත් ඇති, සුලලිත කෙස් කළඹක් ඇති, සිහින් සිරුරක් හා මනා දත් දෙපළක් ඇති, දර්ශනීය මුහුණක් ඇති, ගැඹුරු නාභියක් ඇති, ප්‍රියශීලී වචන කතා කරන, සුශීලවත් වූද නුවණැති වූද ස්ත්‍රියක හීන කුලයක වුවද විවාහ කරගත යුතුය.

၁၅၈.

158.

သုတ္တောမာတာဝဘောဇေသိ[Pg.56], ဘရဏေသုစဓာတိယော;

ကမ္မေသုသကပန္တိ စ, ကတကမ္မေသုဓာတိနံ.

ඇය නිදා සිටින කල මවක මෙන් ආහාර සපයන්නියකි; පෝෂණය කිරීමෙහි ලා කිරිමවක බඳුය; කටයුතුවලදී සහකාරියක බඳුය; නිම කළ කටයුතුවලදී දාසියක බඳුය.

၁၅၉.

159.

ဓမ္မေသုပတိဋ္ဌာနိစ္စံ, သယနေသုစဝဏ္ဏိဘာ;

ကုလေသုဘာတရံဝါစီ, ယာနာရီသေဋ္ဌသမ္မတာ.

යම් ස්ත්‍රියක් නිරන්තරයෙන් ධර්මයෙහි පිහිටියා වේ ද, යහනෙහිදී ප්‍රියමනාප වේ ද, නෑදෑයන් කෙරෙහි සහෝදරයෙකු මෙන් කතා බස් කරයි ද, ඇය උතුම් ස්ත්‍රියක් ලෙස සම්මත වේ.

၁၆၀.

160.

ယောနံဘရတိသဗ္ဗဒါ[Pg.57], နိစ္စံအာတာပိဥဿုကော;

သဗ္ဗကာမဟရံပေါသံ, ဘတ္တာရံနာတိမညတိ.

නිරන්තරයෙන් උත්සාහයෙන් හා උනන්දුවෙන් යුතුව තමා පෝෂණය කරන්නා වූ ද, සියලු සැප සපයන්නා වූ ද තම ස්වාමිපුරුෂයාට යම් ස්ත්‍රියක් කිසිවිටෙකත් අවමන් නොකරයි.

၁၆၁.

161.

နစာပိသွတ္ထိဘတ္တာရံ, ဣစ္ဆာစာရေနရောသယေ;

ဘတ္တုစဂရုနောသဗ္ဗေ, ပတိပူဇေတိပဏ္ဍိတာ.

නුවණැති ස්ත්‍රිය තමාගේ හිතුමනාපයට හැසිරීමෙන් තමාට රැකවරණය දෙන ස්වාමියා කෝප නොගන්වයි. ස්වාමියා ගරු කරන සියලු දෙනාටම ඇයද ගරු බුහුමන් කරයි.

၁၆၂.

162.

ဥဋ္ဌာဟိကာအနလဿာ, သင်္ဂါဟိကာပရိဇနေ;

ဘတ္တုမနာပံစရတိ, သမ္ဘတမနုရက္ခတိ.

ඇය උත්සාහවන්තය, අලස නොවන්නීය, මෙහෙකරුවන්ට සංග්‍රහ කරන්නීය, ස්වාමියාට ප්‍රියමනාප ලෙස හැසිරෙන්නීය, ස්වාමියා උපයා සපයා ගත් ධනය ආරක්ෂා කරන්නීය.

၁၆၃.

163.

ဧဝံဝတ္တတိယာနာရီ, ဘတ္တုဆန္ဒဝသာနုဂါ;

မနာပါနာမတေဒေဝါ, ယတ္ထသာဥပပဇ္ဇတိ.

ස්වාමියාගේ කැමැත්තට එකඟව මෙසේ හැසිරෙන යම් ස්ත්‍රියක් වේ ද, ඇය මරණින් මතු උපදින 'මනාපකායික' නම් වූ දෙවියන් අතරට පැමිණෙයි.

၁၆၄.

164.

ဣတ္ထိယေကစ္စိယောဝါပိ[Pg.58], သေယျာဝုတ္တာဝမုနိနာ;

ဘဏ္ဍာနံဥတ္တမာဣတ္ထီ, အဂ္ဂုပဋ္ဌာယိကာတိပိ.

මුනිවරයාණන් (බුදුරජාණන් වහන්සේ) විසින් ඇතැම් ස්ත්‍රීන් පුරුෂයන්ට වඩා ශ්‍රේෂ්ඨ යැයි වදාරන ලදී. වස්තූන් අතරින් ස්ත්‍රිය උතුම්ම වස්තුව වන අතර, ඇය උතුම්ම උපස්ථායිකාව ද වන්නීය.

၁၆၅.

165.

မာတရာဓီတရာဝါပိ, ဘဂိနိယာဝိစက္ခဏော;

နဝိဝိတ္တာသနေမန္တေ, နာရီမာယာဝိနီနနု.

නුවණැති පුරුෂයා තමාගේ මව, දියණිය හෝ සහෝදරිය සමඟ වුවද හුදෙකලා ආසනයක රහසින් කතා නොකළ යුතුය. මන්ද ස්ත්‍රිය වංචාකාරී ස්වභාවයක් ඇත්තියක් වන බැවිනි.

၁၆၆.

166.

ဝိဇ္ဇုတာနဉ္စလောလတ္တံ, သတ္ထာနဉ္စာတိတိက္ခဏံ;

သိင်္ဃတံဝါယုတေဇာနံ, အနုကုဗ္ဗန္တိနာရိယော.

ස්ත්‍රීහු විදුලි කෙටීමේ චපල බව ද, ආයුධවල ඇති අතිශය තියුණු බව ද, සුළඟේ හා ගින්නේ ඇති වේගවත් බව ද අනුකරණය කරති (එබඳු ස්වභාවයක් ගනිති).

၁၆၇.

167.

ဒိဂုဏောထီနမာဟာရော[Pg.59],ဗုဒ္ဓိစာပိစတုဂ္ဂုဏော;

ဆဂုဏောဟောတိဝါယာမော,ကာမောတွဋ္ဌဂုဏောဘဝေ.

ස්ත්‍රීන්ගේ ආහාරය දෙගුණයකි, බුද්ධිය සිව්ගුණයකි, වීර්යය හයගුණයකි, කාම ආශාව වනාහි අටගුණයකි.

၁၆၈.

168.

ဧကမေကာယဣတ္ထိယာ, အဋ္ဌအဋ္ဌပတိနောသိယုံ;

သူရောစပလဝန္တောစ, သဗ္ဗကာမရသာဟရာ;

ကရေယျနဝမေဆန္ဒံ, ဥန္နတ္တာဟိနပူရတိ.

එක් ස්ත්‍රියකට වීර වූ ද, බලවත් වූ ද, සියලු සැප සම්පත් ලබා දෙන්නා වූ ද ස්වාමිපුරුෂයන් අටදෙනෙකු බැගින් සිටියද, ඇය නවවැන්නෙකු කෙරෙහිද ආශා කරන්නීය. මන්ද ඇගේ තෘප්තිය කිසිදා සම්පූර්ණ කළ නොහැකි බැවිනි.

၁၆၉.

169.

ဝိဝါဒသီလီဥဿုယာ[Pg.60], ပဿန္တတဏှိကာဂတာ;

အမိတာဘုဉ္ဇနာနိဒ္ဒါ, သတံပုတ္တံပိတံဇဟေ.

කලහකාරී වූ ද, ඊර්ෂ්‍යා සහගත වූ ද, දකින දකින දේට තණ්හා කරන්නා වූ ද, පමණ ඉක්මවා කන්නා වූ ද, අධික ලෙස නිදන්නා වූ ද ස්ත්‍රිය සියයක් පුත්‍රයන් වුවද, තමාගේ පියා වුවද අතහැර දමන්නීය.

၁၇၀.

170.

လပန္တီသဒ္ဓိမညေန, ပဿန္တညံသဝိဗ္ဘမာ;

စိတ္တကံစိန္တယန္တညံ, နာရီနံနာမကောပိယော.

එක් අයෙකු සමඟ කතා කරන, තවත් අයෙකු දෙස කාම ලීලාවෙන් බලන, සිතින් තවත් අයෙකු ගැන සිතන ස්ත්‍රීන්ට සැබවින්ම ප්‍රිය වූවෙක් කවරෙක්ද?

၁၇၁.

171.

ဂဏှေယျဝါတံဇာလေန, သာဂရမေကပါဏိနာ;

ဩသိဉ္စေယျစတာဠေန, သကေနဇနယေရဝံ;

ပမာဒါသုဝိသဇ္ဇေယျ, ဣတ္ထိယေသာဝဓမ္မတာ.

දැලකින් සුළඟ ඇල්ලීම ද, එක් අතකින් මුහුද සිඳීම ද, තනි අතින් ශබ්දයක් නැඟීම ද කළ හැක්කක් වුව ද, ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි විශ්වාසය තැබීම එසේ නොවේ; ප්‍රමාදය (නොසලකා හැරීම) ඔවුන්ගේ සහජ ස්වභාවයයි.

၁၇၂.

172.

ဇိဝှာသဟဿိကောယောဟိ[Pg.61], ဇီဝေဝဿသတံနရော;

တေနနိကမ္မုနာဝုတ္တော, ထိဒေါသောကိံခယံဂတော.

දිවවල් දහසක් ඇති මිනිසෙකු අවුරුදු සියයක් ජීවත් වෙමින්, වෙනත් කිසිදු වැඩක් නොකර ස්ත්‍රීන්ගේ දෝෂයන් පමණක් පැවසුවද, ඇගේ දෝෂ කියා අවසන් කළ හැකිද?

၁၇၃.

173.

ပဉ္စဌာနာနိသမ္ပဿံ[Pg.62], ပုတ္တမိစ္ဆန္တိပဏ္ဍိတာ;

ဘတောဝါနောဘရိဿတိ, ကိစ္စံဝါနောကရိဿတိ.

කරුණු පහක් අපේක්ෂාවෙන් නුවණැත්තෝ පුත්‍රයන් පතති: අප විසින් පෝෂණය කරන ලද ඔහු (මහලු කල) අපව පෝෂණය කරනු ඇත, අපගේ කටයුතු කර දෙනු ඇත,

၁၇၄.

174.

ကုလဝံသောစိရံတိဋ္ဌေ, ဒါယဇ္ဇံပတိပဇ္ဇတိ;

အထဝါပနပေတာနံ, ဒက္ခိဏာနုပဒဿတိ.

අපගේ කුල පරම්පරාව බොහෝ කල් පවත්වනු ඇත, උරුමය රැකගනු ඇත, නැතහොත් අප මියගිය පසු පින් අනුමෝදන් කරනු ඇත.

၁၇၅.

175.

အတိဇာတမနုဇာတံ, ပုတ္တမိစ္ဆန္တိပဏ္ဍိတာ;

အဝဇာတံနဣစ္ဆန္တိ, ယောဟောတိကုလဆိန္နကော.

නුවණැත්තෝ (දෙමාපියන්ට වඩා) උතුම් වූ (අතිජාත) හෝ දෙමාපියන්ට සමාන වූ (අනුජාත) පුත්‍රයන් පතති. කුලය විනාශ කරන්නා වූ (අවජාත) පුත්‍රයාට අකමැති වෙති.

၁၇၆.

176.

ဧကူဒရသမုပ္ပန္နာ, နဘဝန္တိသမဿမာ;

နာနာဝဏ္ဏာနာနာစရာ, ယထာဗဒရကဏ္ဍကာ.

එකම මවුකුස උපන් සහෝදරයෝ වුවද එක හා සමාන නොවෙති. දෙබර ගසේ කටු මෙන් ඔවුන් විවිධ හැඩරුවෙන් හා විවිධ හැසිරීම්වලින් යුක්ත වෙති.

၁၇၇.

177.

အဒမ္မေဗဟဝေါဒေါသေ[Pg.63], ဒမ္မေတုဗဟဝေါဂုဏေ;

တသ္မာပုတ္တဉ္စသိဿဉ္စ, ဒမ္မကာလေဝဒမ္မယေ.

නොහික්මුණු තැන බොහෝ දෝෂ පවතී, හික්මුණු තැන බොහෝ ගුණධර්ම පවතී. එබැවින් පුත්‍රයා ද ශිෂ්‍යයා ද හික්මවිය යුතු සුදුසු කාලයෙහිම හික්මවිය යුතුය.

၁၇၈.

178.

ဩဝါဒေယျာနုသာသေယျ,အသပ္ပာယာနိဝါရယေ;

ဒန္တောဟိယောပိယောဟောတိ,အဒန္တောဟောတိအပ္ပိယော.

අවවාද කළ යුතුය, අනුශාසනා කළ යුතුය, නුසුදුසු දේවලින් වැළැක්විය යුතුය. මන්ද හික්මුණු තැනැත්තා සැමට ප්‍රිය වන අතර නොහික්මුණු තැනැත්තා අප්‍රිය වේ.

၁၇၉.

179.

ပုတ္တံဝါဘာတရံဒုဋ္ဌံ, အနုသာသေယျနောဇဟေ;

ကိံနုဆေဇ္ဇံဟတ္ထပါဒံ, လိတ္တအသုစိနာသိယာ.

වැරදි මඟ ගිය ද පුත්‍රයා හෝ සහෝදරයා අත නොහැර ඔහුට අනුශාසනා කළ යුතුය. අශුචි තැවරුණු පමණින් තමාගේ අතක් හෝ පයක් කපා දමන්නේ කෙසේද?

၁၈၀.

180.

အန္တောဇာတောဓနက္ကိတော[Pg.64], ဒါသဗျောပဂတောသယံ;

ဒါသာကရမရာနိတော, ဣစ္စေဝံစတုဓာသိယုံ.

නිවසෙහිම උපන් අය, මිල දී ගත් අය, ස්වේච්ඡාවෙන් වහල්භාවයට පත් වූ අය සහ යුද්ධයෙන් අල්ලාගෙන එන ලද අය වශයෙන් දාසයෝ (මෙහෙකරුවෝ) සිව්වැදෑරුම් වෙති.

၁၈၁.

181.

ဒါသာပဉ္စေဝစောရယျ, သခဉာတတ္တသဒိသာ;

တထာဝိညူဟိဝိညေယျ, မိတ္တာဒါရာစဗန္ဓဝါ.

දාසයන්, සොරුන්, මිතුරන් සහ නෑදෑයන් හා සමාන වූ ස්වභාවයන්, නුවණැත්තන් විසින් තමාගේ මිතුරන්, භාර්යාවන් සහ නෑදෑයන් කෙරෙන් ද වටහා ගත යුතුය.

၁၈၂.

182.

ဒုဋ္ဌဒါရေနအမိတျာ[Pg.65], ဒါသောစုတ္တရဝါစကော;

သသပ္ပေစဃရေဝါသော, မစ္စုမေဝနသံသယော.

නපුරු භාර්යාවක, සතුරෙකු, තර්ක කරන මෙහෙකරුවෙකු සහ සර්පයෙකු සිටින නිවසක ජීවත් වීම මරණයට පත්වීමක් බඳුමය, එහි සැකයක් නැත.

၁၈၃.

183.

ယသံလာဘံပတ္ထယန္တံ, နရံဝဇ္ဇန္တိဒူရတော;

တသ္မာအနပေက္ခိတွာန, တံမဂ္ဂံမဂ္ဂယေဗုဓော.

කීර්තිය හා ලාභය පමණක් පතන මිනිසාව මිනිස්සු දුරින්ම මඟහරිති. එබැවින් නුවණැත්තා එවැනි දේ කෙරෙහි අපේක්ෂාවක් නැතිව (නිවැරදි) මාවත සෙවිය යුතුය.

၁၈၄.

184.

ခလံသာလံပသုံခေတ္တံ[Pg.66], ဂန္တာစဿအဘိက္ခဏံ;

မိတံဓညံနိဓာပေယျ, မိတဉ္စပါစယေဃရေ.

කමත් බිම, ගබඩාව, ගවයන් සහ කුඹුර නිතර නිතර ගොස් බැලිය යුතුය. ධාන්‍ය මැන තැන්පත් කළ යුතුය, නිවසේද ප්‍රමාණය දැන පිස ගත යුතුය.

၁၈၅.

185.

အဉ္ဇနာနံခယံဒိသွာ, ဝမ္မိကာနဉ္စသဉ္စယံ;

မဓူနဉ္စသမာဟာရံ, ပဏ္ဍိတောဃရမာဝသေ.

අඳුන් ගෑමෙන් ක්ෂය වීම ද, වේයන් විසින් වේයියා බැඳීම ද, මී මැස්සන් විසින් මී පැණි එකතු කිරීම ද දැක නුවණැත්තා ගිහිගෙයි වාසය කළ යුතුය (ධනය රැස් කළ යුතුය).

၁၈၆.

186.

သယံအာယံဝယံဇညာ, သယံဇညာကတာကတံ;

နိဂ္ဂဏှေနိဂ္ဂဏှာရဟံ, ပဂ္ဂဏှေပဂ္ဂဏှာရဟံ.

තමාගේ අය-වැය තමාම දැනගත යුතුය, තමා විසින් කළ නොකළ දෑ තමාම දැනගත යුතුය. නිග්‍රහ කටයුත්තන්ට නිග්‍රහ කළ යුතුය, ප්‍රශංසා කටයුත්තන්ට ප්‍රශංසා කළ යුතුය.

၁၈၇.

187.

ဧကယာမောနရာဓိပ္ပော[Pg.67],ဒွိယာမောပဏ္ဍိတောနရော;

တယောယာမောဃရာဝါသောစ,စတုယာမောစဒုဂ္ဂတော.

එක් යාමයක් නිදාගැනීම රජවරුන්ට ද, යාම දෙකක් නිදාගැනීම නුවණැත්තන්ට ද, යාම තුනක් නිදාගැනීම ගෘහස්ථයන්ට ද, යාම හතරක්ම නිදාගැනීම දුප්පතුන්ට ද වේ.

၁၈၈.

188.

ယောစဗန္ဓုဟိတေယုတ္တော,သောပိတာယောစပေါသကော;

တံမိတ္တံယတ္ထဝိသာသော,ဘရိယာယတ္ထနိဗ္ဗုတိ.

යමෙක් යහපතෙහි යොදවයි ද ඔහු නෑදෑයෙකි, යමෙක් පෝෂණය කරයි ද ඔහු පියෙකි, යමෙකු කෙරෙහි විශ්වාසය තැබිය හැකි ද ඔහු මිතුරෙකි, යමෙකුගෙන් සැනසීමක් ලැබේද ඇය භාර්යාවයි.

၁၈၉.

189.

သဒ္ဓါပေမေသုသန္တေသု, နဂဏေမာသကံသတံ;

သဒ္ဓါပေမေအသန္တေသု, မာသကံပိသတံဂဏေ.

විශ්වාසය හා ප්‍රේමය පවතින කල්හි, සියයක් වටිනා කාසියක් වුවද නොගණියි. විශ්වාසය හා ප්‍රේමය නොමැති කල්හි, එක කාසියක් වුවද සියයක් මෙන් ගණන් කරයි.

၁၉၀.

190.

ယာစကောအပိယောဟောတိ[Pg.68], ယာစံအဒဒမပ္ပိယံ;

တသ္မာသေဋ္ဌနရောလောကေ, ဓနံသိပ္ပံပရိဂ္ဂဟေ.

යදින්නා අප්‍රිය වේ, ඉල්ලන දෙය නොදෙන තැනැත්තා ද අප්‍රිය වේ. එබැවින් ලොව උතුම් මිනිසා ධනය ද ශිල්පය ද ලබාගත යුතුය.

၁၉၁.

191.

သဗ္ဗဒါပိဓနံရက္ခေ, ဒါရံရက္ခေဓနံပိစ;

ဒါရံဓနဉ္စအတ္တာနံ, ရက္ခာယေဝသဒါဘဝေ.

සැමවිටම තමාගේ ධනය ආරක්ෂා කළ යුතුය, ධනය දී හෝ තම භාර්යාව ආරක්ෂා කළ යුතුය. භාර්යාව ද ධනය ද යන දෙකම පරිත්‍යාග කර හෝ තම ජීවිතය නිරන්තරයෙන් ආරක්ෂා කරගත යුතුය.

၁၉၂.

192.

နသာဓာရဏဒါရဿ, နဘုဉ္ဇေသာဒုမေကကော;

နသေဝေလောကာယတိကံ, နေတံပညာယဝဍ္ဎနံ.

පොදු ස්ත්‍රියක ඇසුරු නොකළ යුතුය, ප්‍රණීත ආහාර තනිවම නොබුදිය යුතුය, ලෝකායත මතවාද සේවනය නොකළ යුතුය; මන්ද එයින් ප්‍රඥාව නොවැඩෙන බැවිනි.

၁၉၃.

193.

သီလဝါဝတ္တသမ္ပန္နော[Pg.69], အပ္ပမတ္တောဝိစက္ခဏော;

နိဝါတဝုတ္တိအထဒ္ဓေါ, သူရတောသခိလောမုဒု.

සිල්වත් වූ ද, වත්පිළිවෙත් පුරන්නා වූ ද, අප්‍රමාදී වූ ද, නුවණැති වූ ද, යටහත් පහත් පැවැත්මෙන් යුත්, අහංකාර නොවන, ඉවසිලිවන්ත, මෘදු මොළොක් හා ප්‍රියශීලී කෙනෙකු විය යුතුය.

၁၉၄.

194.

သင်္ဂဟေတာဝမိတ္တာနံ, သံဝိဘာဂီဝိဇာနဝါ;

တပ္ပေယျအန္နပါနေန, သဒါသမဏဗြဟ္မဏာ.

මිතුරන්ට සංග්‍රහ කරන්නෙකු ද, බෙදා හදා ගන්නෙකු ද, බුද්ධිමත් වූවෙකු ද වී, නිරන්තරයෙන් සිල්වත් මහණ බමුණන් ආහාර පානයෙන් සතප්පවන්නෙකු විය යුතුය.

၁၉၅.

195.

ဓမ္မကာမောသုတဒ္ဓရော, ဘဝေယျပရိပုစ္ဆာကော;

သက္ကစ္စံပယိရူပါသေ, သီလဝန္တေဗဟုဿုတေ.

ධර්මයට කැමති වන්නෙකු, ඇසූ පිරූ තැන් ඇති (ධර්මය දරන්නෙකු) හා නිතර ප්‍රශ්න විචාරන්නෙකු විය යුතුය. සිල්වත් වූ ද බහුශ්‍රැත වූ ද උතුමන් ගෞරවයෙන් ඇසුරු කළ යුතුය.

၁၉၆.

196.

ပုဗ္ဗသိရောသိမေဓာဝီ[Pg.70], ဒီဃာယုဒက္ခိဏံသိရော;

ပစ္ဆိမောစိတ္တသန္တောသိ, မရဏံဥတ္တရောဘဝေ.

නුවණැත්තා නැගෙනහිරට හිස දමා නිදයි නම් බුද්ධිමත් වේ, දකුණට හිස දමා නිදයි නම් දීර්ඝායුෂ ලබයි, බටහිරට හිස දමා නිදයි නම් සිතේ සතුට ඇති වේ, උතුරට හිස දැමීමෙන් මරණය (නොහොත් විනාශය) සිදුවේ.

၁၉၇.

197.

အာယုမာပါစိနံမူခံ, ဓနဝါဒက္ခိဏံဘဝေ;

ပစ္ဆိမံယသသီဘုဉ္ဇေ, နောဘုဉ္ဇေဥတ္တရံမုခံ;

නැගෙනහිර බලා ආහාර අනුභව කිරීමෙන් දීර්ඝායුෂ ලැබෙයි, දකුණ බලා අනුභව කිරීමෙන් ධනවත් වෙයි, බටහිර බලා අනුභව කිරීමෙන් කීර්තිමත් වෙයි, උතුර බලා ආහාර අනුභව නොකළ යුතුය.

၁၉၈.

198.

ဘုတွာနိသီဒနံထူလံ, တိဋ္ဌန္တောဗလဝဍ္ဎနော;

အာယုမာစင်္ကမောသိယာ, ဓာဝန္တောရောဂဝဇ္ဇိတော.

ආහාර අනුභව කොට වාඩි වී සිටීමෙන් ශරීරය ස්ථූල වේ, කෙළින් සිටගෙන සිටීමෙන් ශරීර ශක්තිය වැඩේ, සක්මන් කිරීමෙන් ආයුෂ වැඩේ, දිවීමෙන් (නැතහොත් වේගයෙන් ඇවිදීමෙන්) රෝගාබාධවලින් තොර වේ.

၁၉၉.

199.

ယောစသိတဉ္စဥဏှဉ္စ[Pg.71], တိဏာဘိယျောနမညတိ;

ကရံပုရိသကိစ္စာနိ, သောသုခါနဝိဟာယတိ.

යමෙක් සීතල හෝ උෂ්ණත්වය තණකොළ කැබැල්ලකට වඩා නොසලකා, මිනිසකු වශයෙන් තමා සතු යුතුකම් ඉටු කරයිද, ඔහු සැපයෙන් පිරිහෙන්නේ නැත.

၂၀၀.

200.

ဝိသမှာမတမာဒေယျ, အသုဒ္ဓမှာပိကဉ္စနံ;

နီစမှာပျုတ္တမောဝိဇ္ဇံ, ရတနထိံပိဒုက္ကုလာ.

වස විසෙන් වුවද අමෘතය ගත යුතුය. අපිරිසිදු තැනකින් වුවද රන් ගත යුතුය. පහත් අයෙකුගෙන් වුවද උසස් ශිල්පය උගත යුතුය. දුප්පත් පවුලකින් වුවද උතුම් ස්ත්‍රී රත්නය පිළිගත යුතුය.

၂၀၁.

201.

ဂုယှမတ္ထမသမ္ဗုဒ္ဓံ, သမ္ဗောဓယတိယောနရော;

မန္တဘေဒဘယာတဿ, ဒါသဘူတောတိတိက္ခတိ.

යම් මිනිසෙකු තමාගේ රහසක් අනෙකෙකුට හෙළි කරයිද, එම රහස හෙළිවේ යැයි බියෙන් ඔහුට එම පුද්ගලයාගේ දාසයෙකු මෙන් ඉවසීමට සිදුවේ.

၂၀၂.

202.

အညာတဝါသဝသတာ, ဇာတဝေဒသမေနပိ;

ခမိတဗ္ဗံသပညေန, အပိဒါသဿတဇ္ဇိတံ.

නොදන්නා පළාතක අප්‍රසිද්ධව වෙසෙන විට, ගින්නක් බඳු තේජස් ඇති නුවණැත්තෙකු වුවද, තමාගේ දාසයාගෙන් පැමිණෙන තර්ජන පවා ඉවසිය යුතුය.

၂၀၃.

203.

ဓနဓညပယောဂေသု[Pg.72], တထာဝိဇ္ဇာဂမေသုစ;

ဒူတေစဗျာဟာရေသု, စတ္တောလဇ္ဇံသဒါဘဝေ.

ධන ධාන්‍ය පරිහරණයේදී ද, ශිල්ප ශාස්ත්‍ර හැදෑරීමේදී ද, දූත මෙහෙවරෙහිදී හා කතාබහේදී ද ලැජ්ජාව දුරු කළ යුතුය.

၂၀၄.

204.

နဟိကောစိကတေကိစ္စေ, ကတ္တာရံသမပေက္ခတေ;

တသ္မာသဗ္ဗာနိကမ္မာနိ, သာဝသေသာနိကာရယေ.

කිසිවෙකු වැඩය අවසන් වූ පසු වැඩ කළ තැනැත්තා දෙස නොබලයි. එබැවින් සියලු වැඩ කටයුතු සම්පූර්ණයෙන්ම අවසන් නොකර යම් ප්‍රමාණයක් ඉතිරි වන සේ කළ යුතුය.

၂၀၅.

205.

ဥပကာရံဟိတေနေဝ, သတ္တုနာသတ္တုမုဒ္ဓရေ;

ပါဒလဂ္ဂံကရဋ္ဌေန, ကဏ္ဍကေနေဝကဏ္ဍကံ.

පයේ ඇනුණු කටුවක් අතින් ගත් තවත් කටුවකින් උදුරා දමන්නාක් මෙන්, තමන්ට උපකාරී වන සතුරෙකු ලවා අනෙක් සතුරා විනාශ කර දැමිය යුතුය.

၂၀၆.

206.

နမေနမန္တဿဘဇေဘဇန္တံ[Pg.73],ကိစ္စာနိကုဗ္ဗဿကရေယျကိစ္စံ;

နာနတ္ထကာမဿကရေယျအတ္ထံ,အသမ္ဘဇန္တံပိနသမ္ဘဇေယျ.

තමාට ගරු කරන අයට නැමිය යුතුය, තමා ඇසුරු කරන්නා ඇසුරු කළ යුතුය. තමා වෙනුවෙන් වැඩ කරන්නාට වැඩ කළ යුතුය. තමාගේ යහපත අකමැති අයට යහපතක් නොකළ යුතුය, තමා ඇසුරු නොකරන්නා ඇසුරු නොකළ යුතුය.

၂၀၇.

207.

ဝဇေစဇန္တိသိနေဟာကိရိယာ,အပေမစိတ္တေန နသမ္ဘဇေယျ;

ဒိဇောဝဒုမံခိဏဖလံဉတွာ,အညံအပေက္ခေယျမဟာဟိလောကော.

සෙනෙහසක් නොමැති ක්‍රියාවන්ගෙන් සහ ප්‍රේමයක් නැති සිතින් යුක්ත අය ඇසුරු නොකර හැර යා යුතුය. පක්ෂියෙකු ඵල රහිත වූ ගසක් දැනගෙන වෙනත් ගසක් සොයා යන්නාක් මෙන් ලෝකය ඉතා විශාලය.

၂၀၈.

208.

စဇေဧကံကုလဿတ္ထံ, ဂါမဿတ္ထံကုလံစဇေ,ဂါမံဇနပဒဿတ္ထံ, အတ္တတ္ထံပထဝိံစဇေ.

පවුලේ යහපත උදෙසා එක් අයෙකු ද, ගමේ යහපත උදෙසා පවුල ද, රටේ යහපත උදෙසා ගම ද, තමාගේ අධ්‍යාත්මික විමුක්තිය උදෙසා මුළු මහත් පෘථිවියම ද අත්හළ යුතුය.

၂၀၉.

209.

ဓနံစဇေအင်္ဂံဝရဿဟေတု[Pg.74],အင်္ဂံစဇေဇီဝိတံရက္ခမာနော;

ဓနံအင်္ဂံဇီဝိတဉ္စာပိသဗ္ဗံ,စဇေနရောဓမ္မမနုဿရန္တော.

උතුම් වූ ශරීර අවයව රැකගැනීම පිණිස ධනය ද, ජීවිතය රැකගැනීම පිණිස ශරීර අවයව ද අත්හළ යුතුය. එහෙත් උතුම් ධර්මය සිහිපත් කරන මනුෂ්‍යයා ධර්මය රැකගැනීම වෙනුවෙන් ධනය, අවයව සහ ජීවිතය යන සියල්ලම අත්හළ යුතුය.

၂၁၀.

210.

အဟာဂစ္ဆန္တိဟာယန္တာ, သတ္တာနမိဟဇီဝိတံ;

တသ္မာဟိမာပမတ္တတံ, ဂစ္ဆန္တုဇိနသာသနေ.

මෙලොව ජීවත් වන සත්ත්වයන්ගේ ආයුෂ දිනෙන් දින ගෙවී යමින් පිරිහෙයි. එබැවින් බුදු සසුනෙහි කිසිසේත් ප්‍රමාද නොවිය යුතුය.

၂၁၁.

211.

ဧတေသိယျောသမာယန္တိ[Pg.75], သန္တိတေသံနဇီရတိ;

ယောအဓိပ္ပန္နံသဟတိ, ယောစဇာနာတိဒေသနံ.

මොවුහු වඩාත් උතුම් ලෙස එක්වෙති, ඔවුන්ගේ සාමය කිසිදා දිරාපත් නොවේ. යමෙක් තමා වෙත පැමිණෙන පීඩාවන් ඉවසයිද, යමෙක් ධර්ම දේශනාව තේරුම් ගනීද ඔහු උතුම් වේ.

၂၁၂.

212.

အဂ္ဂိအာပေါဣတ္ထီမုဠှော, သပ္ပောရာဇကုလာနိစ;

ပယတနောဝဂန္တဗ္ဗော, မစ္စုပါဏဟရာနိတိ.

ගින්න, ජලය, ස්ත්‍රිය, අඥානයා, සර්පයා සහ රාජකුලය යන මොවුන් වෙත මහත් ප්‍රවේශමෙන් ළඟා විය යුතුය. මන්ද මොවුහු ජීවිතය පැහැරගන්නා මාරයා බඳු වෙති.

၂၁၃.

213.

သတ္ထံသုနိစ္ဆိတမပီတိဝိစိန္တနီယံ,သာရာဓိတောပျဝနိပေါပရိသင်္ကနီယော;

ဟတ္ထင်္ဂတာပိယုဝတီပရိရက္ခနီယာ,သတ္ထာဝနီပယုဝတီသုကုတောဝသီတံ.

මැනවින් ඉගෙන ගත් ශාස්ත්‍රය වුවද නැවත නැවත සිතා බැලිය යුතුය. මැනවින් පැහැදුණු රජු පිළිබඳව ද සැක කළ යුතුය. තමා සන්තකයේ සිටින තරුණ බිරිඳ වුවද ආරක්‍ෂා කළ යුතුය. ශාස්ත්‍රය, රජු සහ තරුණ ස්ත්‍රිය යන මොවුන් සම්පූර්ණයෙන්ම තමාට යටත් වන්නේ කෙසේද?

၂၁၄.

214.

ဥဿာဟောရိပုဝမိတ္တံ[Pg.76], အလသောမိတ္တံဝရိပု,ဝိသံဝိယာမတံဝိဇ္ဇာ, ပမာဒေါအမတံဝိသံ.

උත්සාහය නිසා සතුරා ද මිතුරෙකු වේ, අලසකම නිසා මිතුරා ද සතුරෙකු වේ. ප්‍රගුණ නොකළ ශිල්පය වස බඳුය, ප්‍රමාදය නම් අමෘතය වුවද වසක් කිරීම බඳුය.

၂၁၅.

215.

ဝဟေအမိတ္တံခန္ဓေန, ယာဝကာလေအနာဂတေ;

တမေဝအာဂတေကာလေ, ဘိန္ဒေကုမ္ဘံဝသိလာယံ.

සුදුසු කාලය පැමිණෙන තුරු සතුරා කර තබාගෙන හෝ යා යුතුය. සුදුසු කාලය පැමිණි කල්හි, ගලක ගසා කළයක් බිඳ දමන්නාක් මෙන් ඔහුව විනාශ කර දැමිය යුතුය.

၂၁၆.

216.

သိင်္ဂိံပညာသဟတ္ထေန[Pg.77], သတေနဝါဟနံစဇေ;

ဟတ္ထီနန္တုသဟဿေန, ဒေသစဇ္ဇေနဒုဇ္ဇနံ.

අං ඇති සතෙකුගෙන් රියන් පනහක් ද, අශ්වයෙකුගෙන් රියන් සියයක් ද, ඇතෙකුගෙන් රියන් දහසක් ද ඈත් විය යුතුය. දුර්ජනයාගෙන් බේරීම සඳහා එම රටම හැර යා යුතුය.

၂၁၇.

217.

ပစ္စက္ခေဂရဝေါသံသေ, ပရောက္ခေမိတ္တဗန္ဓဝေ;

ကမ္မန္တေစဒါသဘစ္စေ, ပုတ္တဒါရေသံသေမတေ.

ගුරුවරුන්ට සහ වැඩිහිටියන්ට ඔවුන් ඉදිරියේදී ද, මිතුරන්ට සහ නෑදෑයන්ට ඔවුන් නැති තැනදී ද, සේවකයන්ට ඔවුන්ගේ වැඩ අවසානයේදී ද ප්‍රශංසා කළ යුතුය. දරුවන්ට සහ බිරිඳට ඔවුන්ගේ ජීවිතයේ අවසානයේදී ප්‍රශංසා කළ යුතුය.

၂၁၈.

218.

သိနေသိပ္ပံသိနေဓနံ, သိနေပဗ္ဗတမာရုဟေ;

သိနေကာမောစကောဓောစ, ဣမေပဉ္စသိနေသိနေ.

ශිල්පය ඉගෙනීම ද, ධනය ඉපයීම ද, කන්දක් නැගීම ද, ආශාවන් සහ ක්‍රෝධය ද යන මේ කරුණු පහම සෙමින් සෙමින් කළ යුතුය.

၂၁၉.

219.

သတံစက္ခုသတံကဏ္ဏာ[Pg.78], နာယကဿသုတောသဒါ;

တထာပိအန္ဓဗဓိရော, ဧသာနာယကဓမ္မတာ.

නායකයාට සැමවිටම සියයක් ඇස් සහ සියයක් කන් ඇත්තේය. එසේ වුවද අන්ධයෙකු හා බිහිරෙකු මෙන් සිටීම නායකයෙකුගේ ස්වභාවයයි.

၂၂၀.

220.

ဗဟူနံအပ္ပသာရာနံ, သာမဂ္ဂိယာတိဒုဇ္ဇယော;

တိဏေနဝဋ္ဋတေရဇ္ဇု, တေနနာဂေါပိဗန္ဓတေ.

සාරයක් නැති බොහෝ දෙනාගේ සමගිය ජය ගැනීම ඉතා අපහසුය. තණකොළ කැබලි එකතු කර සාදන ලද ලණුවෙන් වන ඇතෙකු වුවද බැඳ තැබිය හැකිය.

၂၂၁.

221.

ဥပ္ပဇ္ဇတေသစေကောဓော, အာဝဇ္ဇေကကစူပမံ;

ဥပ္ပဇ္ဇတေရသေတဏှာ, ပုတ္တမံသူပမံသရေ.

ඉදින් ක්‍රෝධයක් උපදී නම් කරත් උපමාව සිහිපත් කළ යුතුය. රස තණ්හාවක් උපදී නම් පුතුගේ මස් කෑ උපමාව සිහිපත් කළ යුතුය.

၂၂၂.

222.

ဒါနံသိနေဟဘေသဇ္ဇံ, မစ္ဆေရံဒေါသနောသဓံ;

ဒါနံယသဿိဘေသဇ္ဇံ, မစ္ဆေရံကပ္ပနောသဓံ.

දානය සෙනෙහස ඇති කරන ඖෂධයකි, මසුරුකම වෛරය වර්ධනය කරන්නකි. දානය කීර්තිය ඇති කරන ඖෂධයකි, මසුරුකම විනාශය ළඟා කරන්නකි.

၂၂၃.

223.

ဓနမိစ္ဆေဝဏိဇ္ဇေယျ[Pg.79], သိပ္ပမိစ္ဆေဗဟုဿုတေ;

ပုတ္တမိစ္ဆေနာရိကညေ, ရာဇာမစ္စံဣစ္ဆာဂတေ.

ධනය කැමති තැනැත්තා වෙළඳාම් කළ යුතුය, ශිල්ප ශාස්ත්‍ර කැමති තැනැත්තා බහුශ්‍රුතයන් ඇසුරු කළ යුතුය. පුත්‍රයෙකු කැමති තැනැත්තා තරුණ ස්ත්‍රියක සෙවිය යුතුය, රජු තමා වෙත පැමිණි විශ්වාසවන්ත අයෙකු ඇමති තනතුරට පත් කළ යුතුය.

၂၂၄.

224.

မဟန္တံဝဋ္ဋရုက္ခာဒိံ, ခုဒ္ဒဗီဇံဗဟုပ္ဖလံ;

သက္ခိံကတွာဥဒိက္ခေယျ, ပုညပါပံကရောနရော.

ඉතා කුඩා බීජයකින් හටගෙන බොහෝ ඵල දරන විශාල නුග ගස ආදී දේ සාක්ෂි කොට ගෙන, පින් පව් කරන මනුෂ්‍යයා තමා කරන ක්‍රියාවන්හි විපාක ද එසේම මහත් වන බව වටහා ගත යුතුය.

၂၂၅.

225.

ဂရုကာတဗ္ဗပေါသေသု, နီစဝုတ္တိံကရောတိယော;

နီစတ္တံသောပဟန္တွာန, ဥတ္တမတ္ထေပတိဋ္ဌတိ.

ගරු කළ යුතු උතුමන් කෙරෙහි යමෙක් යටහත් පහත් පැවැත්මක් ඇති කර ගනීද, ඔහු තම පහත් බව දුරු කොට උතුම් වූ තත්ත්වයෙහි පිහිටයි.

၂၂၆.

226.

ဥတ္တမံပဏိပါတေန[Pg.80], သူရံဘေဒေနဝိဇယေ;

ဟီနမပ္ပပဒါနေန, ဝိက္ကမေနသမံဇယေ.

උතුම් පුද්ගලයා නමස්කාර කිරීමෙන් ද, වීරයා භේද කිරීමෙන් ද, පහත් තැනැත්තා ස්වල්පයක් දීමෙන් ද, තමා හා සමානයා වික්‍රමයෙන් ද ජය ගත යුතුය.

၂၂၇.

227.

နတ္တဒေါသံပရေဇညာ, ဇညာဒေါသံပရဿတု;

ကုမ္မောဂုယှာဣဝင်္ဂါနိ, ပရဘာဝဉ္စလက္ခယေ.

තමාගේ වරදක් අන් අය දැන නොගත යුතුය, එහෙත් අන් අයගේ වැරදි තමා දැනගත යුතුය. ඉබ්බා තම ශරීර අවයව සඟවා ගන්නාක් මෙන් තමාගේ දුර්වලතා වසාගෙන, අන්‍යයන්ගේ ස්වභාවය නිරීක්ෂණය කළ යුතුය.

၂၂၈.

228.

ဥဿူရသေယျံအာလသျံ[Pg.81], စဏ္ဍိက္ကံဒီဃသုတ္တိယံ;

ဧကဿဒ္ဓါနဂမနံ, ပရဒါရုပသေဝနံ;

ဧတံဗြဟ္မဏဿေဝဿု, အနတ္ထာယဘဝိဿတိ.

ඉර උදාවූ පසුත් නිදාගැනීම, අලසකම, නපුරුකම, වැඩ කල් දැමීම, තනිවම දීර්ඝ ගමන් යාම සහ පරදාර සේවනය යන මේවා මනුෂ්‍යයාට විනාශය පිණිසම පවතී.

၂၂၉.

229.

သုရာယောဂေါဝိကာလောစ, သမဇ္ဇာနဃရင်္ဂတော;

ခိဍ္ဍဓုတ္တောပါပမိတ္တော, အလသောသောဣမေဇနာ;

မဟာဘောဂါဝိနဿန္တိ, ဟီနဘာဝဿိဒံဖလံ.

සුරාවට ලොල් වීම, අවේලාවේ හැසිරීම, උත්සව නැරඹීමට යාම, දූ කෙළියෙහි යෙදීම, පාපමිත්‍ර සේවනය සහ අලසකම යන මෙයින් යුත් මිනිසුන්ගේ මහත් වූ භෝග සම්පත් විනාශ වේ. මෙය පිරිහීමේ ප්‍රතිඵලයකි.

၂၃၀.

230.

အတိသီတံအတိဥဏှံ, အတိသာယမိဒံအဟု;

ဣတိဝိဿဋ္ဌကမ္မန္တေ, ခဏာအစ္စန္တိမာဏဝေ.

\"ඉතා සීතලයි, ඉතා උණුසුම්ය, දැන් ඉතා සවස් වී ඇත\" යි පවසමින් වැඩ කටයුතු අතහරින තැනැත්තාට සුදුසු අවස්ථාවන් ඉක්මවා යයි.

၂၃၁.

231.

ပရနာသနတောနဋ္ဌော[Pg.82], ပုရေဝပရနာသကော;

သိင်္ဃံဝအာနသံယာတိ, တိဏောပါသာဒဈာပကော.

අනෙකෙකු විනාශ කරන්නට යන තැනැත්තා, ඊට පෙරම තමා විනාශයට පත් වේ. තණකොළවලින් සෑදූ මාලිගාවක් ගිනිබත් කරන්නා ඉතා ඉක්මනින් එම ගින්නටම හසුවී විනාශ වන්නාක් මෙනි.

၂၃၂.

232.

နဝိသာသေအမိတ္တဿ, မိတ္တဉ္စာပိနဝိသာသေ;

ကဒါစိကုပ္ပိတောမိတ္တော, သဗ္ဗဒေါသပကာသကော.

සතුරෙකු කිසිසේත් විශ්වාස නොකළ යුතුය, එසේම මිතුරෙකු වුවද ඕනෑවට වඩා විශ්වාස නොකළ යුතුය. මන්ද කිසියම් දිනක මිතුරා කිපුණු විට, ඔහු ඔබගේ සියලු රහස් හෙළි කරයි.

၂၃၃.

233.

ကုဒေသဉ္စကုမိတ္တဉ္စ, ကုသမ္ဗန္ဓံကုဗန္ဓဝံ;

ကုဒါရဉ္စကုရာဇာနံ, ဒူရတောပရိဝဇ္ဇယေ.

නරක දේශය ද, nරක මිතුරා ද, නරක සම්බන්ධතාවය ද, නරක නෑදෑයා ද, නරක බිරිඳ ද, නපුරු රජු ද යන මොවුන් දුරදීම වර්ජනය කළ යුතුය.

၂၃၄.

234.

ကက္ကဋောအသီသောယာတိ[Pg.83], သဗ္ဗာပဒေါဝဂစ္ဆတိ;

အထနီကုက္ကုဋီပုတ္တာ, ပုရိသေနာဝမညရေ.

කකුළුවා හිසක් නැතිව හැසිරීමෙන් සියලු විපත්වලට මුහුණ දෙන්නාක් මෙන්, නුවණ නැති අනුවණ පුත්‍රයෝ ද මිනිසුන්ගේ අවඥාවට ලක්වෙති.

၂၃၅.

235.

ဟီနပုတ္တောရာဇာမစ္စော, ဗာလပုတ္တောပိပဏ္ဍိတော;

အဓနဿပုတ္တောသေဋ္ဌိ, ပုရိသေနာဝမညရေ.

පහත් කුලැත්තෙකුගේ පුත්‍රයා රජුගේ ඇමතිවරයෙකු විය හැකිය, අඥානයෙකුගේ පුත්‍රයා පණ්ඩිතයෙකු විය හැකිය, දිළින්දෙකුගේ පුත්‍රයා සිටුවරයෙකු විය හැකිය. එබැවින් මිනිසෙකු කිසිවිටෙකත් අවඥාවට නොතැකිය යුතුය.

၂၃၆.

236.

ယေနမိစ္ဆတိသမ္ဗန္ဓံ, တေနတီဏိနကာရယေ;

ဝိဝါဒမတ္ထသမ္ဗန္ဓံ, ပရောက္ခေဒါရဒဿနံ.

යමෙකු සමඟ යහපත් සබඳතාවක් පැවැත්වීමට කැමති නම්, ඔහු සමඟ මේ කරුණු තුන නොකළ යුතුය: විවාද කිරීම, මුදල් ගනුදෙනු පැවැත්වීම සහ ඔහු නොමැති තැන ඔහුගේ බිරිඳ හමුවීමයි.

၂၃၇.

237.

ဣဏသေသောအဂ္ဂိသေသော[Pg.84],သတြုသေသောတထေဝစ;

ပုနပ္ပုနမ္ပိဝဍ္ဎန္တိ,တသ္မာသေသံနကာရယေ.

ණයෙහි ඉතිරිය ද, ගින්නෙහි ඉතිරිය ද, එසේම සතුරාගේ ඉතිරිය ද නැවත නැවතත් වර්ධනය වේ. එබැවින් මේවායින් කිසිවක් ඉතිරි නොකළ යුතුය.

၂၃၈.

238.

ကုလဇာတောကုလပုတ္တော, ကုလဝံသသုရက္ခိတော;

အတ္တနာဒုက္ခပတ္တောပိ, ဟီနကမ္မံနကာရယေ.

කුලවත් පවුලක උපන්, තම පරපුරේ කීර්තිය මැනවින් රකින කුලපුත්‍රයා, තමා කෙතරම් දුකට පත් වුවද කිසි විටෙකත් නින්දිත ක්‍රියාවන් නොකරයි.

၂၃၉.

239.

သမိဒ္ဓေါဓနဓညေန, နကဋ္ဌောဒတိဏဂ္ဂိဟိ;

သဗ္ဗတောဒုဂ္ဂတောနဋ္ဌော, တသ္မာနဒုက္ကဋံကရေ.

සරු බත් හා ධාන්‍ය තිබුණත්, දර, ජලය, තණකොළ හා ගින්දර නැතිනම් සියලු ආකාරයෙන්ම අසරණ වී විනාශයට පත් වේ. එබැවින් එවැනි වැරදි ක්‍රියාවන් නොකටයුතුය.

၂၄၀.

240.

နဂဏဿဂ္ဂထောဂစ္ဆေ[Pg.85], သိဒ္ဓေကမ္မေသမံဖလံ;

ကမ္မဝိပ္ပတ္တိစေဟောတိ, ဖရုသံတဿဘာသယေ.

සමූහයක පෙරමුණට නොයා යුතුය. කාර්යය සාර්ථක වූ විට එහි ප්‍රතිඵලය සැමට සමව ලැබේ. නමුත් කාර්යය අසාර්ථක වුවහොත්, සමූහයා ඔහුට රළු ලෙස බණිති.

၂၄၁.

241.

ဗာလက္ကောပေတဓူမောစ, ဝုဍ္ဎိတ္ထိပလ္လလောဒကံ;

အာယုက္ခယကရံနိစ္စံ, ရတ္တောစဒဓိဘောဇနံ.

උදෑසන අව්ව, මළසිරුරු දවන දුම, මහලු ස්ත්‍රිය, වගුරු බිමක මඩ ජලය සහ රාත්‍රී කාලයේදී මුදවාපු කිරි අනුභව කිරීම නිරන්තරයෙන්ම ආයුෂ කෙටි කරයි.

၂၄၂.

242.

ဣတ္ထီနံဒုဇ္ဇနာနဉ္စ, ဝိသာသောနောပပဇ္ဇတေ;

ဝိသေသိဂိမှိနဒိယံ, ရောဂေရာဇကုလမှိစ.

ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි ද, දුර්ජනයන් කෙරෙහි ද, විශේෂයෙන්ම ගිම්හාන කාලයේ ගංගාවන් කෙරෙහි ද, රෝගයන් කෙරෙහි ද, රාජ කුලය කෙරෙහි ද විශ්වාසය නොතැබිය යුතුය.

၂၄၃.

243.

အယုတ္တကမ္မာရဘနံဝိရောဓော[Pg.86],သံဃဿယုဒ္ဓဉ္စမဟာဗလေဟိ;

ဝိသာသကမ္မံပမဒါသုနိစ္စံ,ဒွါရာနိမစ္စုဿဝဒန္တိဝိဒွါ.

නුසුදුසු ක්‍රියා ආරම්භ කිරීම, බලවතුන් සමඟ ඇති කරගන්නා ගැටුම්, නිතරම ප්‍රමාද වූ නොසැලකිලිමත් ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි තබන විශ්වාසය යන මේවා මරණයේ ද්වාරයන් බව බුද්ධිමත්හු පවසති.

၂၄၄.

244.

ထိယောသေဝေယျနစ္စန္တံ, သာဒုဘုဉ္ဇေယျနာဟိတံ;

ပူဇယေမာနယေဝုဍ္ဎေ, ဂရုံမာယာယနောဘဇေ.

ස්ත්‍රීන් අධික ලෙස ඇසුරු නොකළ යුතුය, රසවත් වුවද ශරීරයට අහිතකර දෑ අනුභව නොකළ යුතුය, වැඩිහිටියන්ට හා ගුරුවරුන්ට වැඳ පිදිය යුතුය, වංචනික ක්‍රියාවන් ඇසුරු නොකළ යුතුය.

၂၄၅.

245.

ဝိနာသတ္ထံနဂစ္ဆေယျ, သူရောသင်္ဂါမဘူမိယံ;

ပဏ္ဍိတွဒ္ဓဂူဝါဏိဇ္ဇော, ဝိဒေသဂမနောတထာ.

වීරයා අවි ආයුධ නොමැතිව යුද බිමට නොයා යුතුය. එලෙසම, පණ්ඩිතයා ද, මගියා ද, වෙළෙන්දා ද සුදුසු සූදානමකින් තොරව පරදේශ බලා නොයා යුතුය.

၂၄၆.

246.

ဒေဟီတိဝစနဒွါရာ[Pg.87], ဒေဟဋ္ဌာပဉ္စဒေဝတာ;

သဇ္ဇနိယျန္တိဓိကိတ္တိ, မတိဟီရိသိရီပိစ.

'මට දෙන්න' යන ඉල්ලීම නමැති වචනය නිසා, ශරීරයෙහි වසන දේවතාවන් පස්දෙනෙක් වන බුද්ධිය, කීර්තිය, වැටහීම, ලැජ්ජාව සහ ශ්‍රියාව යන මොහු පිටව යති.

၂၄၇.

247.

နတ္ထီတိဝစနံဒုက္ခံ, ဒေဟီတိဝစနံတထာ;

ဝါကျနတ္ထီတိဒေဟီတိ, မာဘဝေယျဘဝါဘဝေ.

'නැත' යන වචනය ද දුකකි, එලෙසම 'දෙන්න' යන වචනය ද දුකකි. භවයෙන් භවයෙහි 'නැත' කියා හෝ 'දෙන්න' කියා හෝ කියන්නට සිදු නොවේවා!

၂၄၈.

248.

ယတ္ထဝေါသံနဇာနန္တိ, ဇာတိယာဝိနယေနဝါ;

နတတ္ထမာနံကိရိယာ, ဇနေဝသမညာတကေ.

යම් තැනක තමාගේ ජාතිය හෝ හැසිරීම මිනිසුන් නොදන්නේ ද, එහි ගරුබුහුමන් බලාපොරොත්තු නොවිය යුතුය. එහිදී නෑදෑයන් නොවන මිනිසුන් අතර නිහතමානීව වාසය කළ යුතුය.

၂၄၉.

249.

မာတာဟီနဿဒုဗ္ဘာသာ[Pg.88], ပိတာဟီနဿဒုကြိယာ;

ဥဘောမာတာပိတာဟီနာ, ဒုဗ္ဘာသာစဒုက္ကိရိယာ.

පහත් මවකගේ දරුවා නරක වචන කතා කරන්නෙක් වෙයි. පහත් පියෙකුගේ දරුවා වැරදි ක්‍රියා කරන්නෙක් වෙයි. මව්පියන් දෙදෙනාම පහත් වූ කල දරුවා නරක වචන කතා කරන්නෙක් ද වැරදි ක්‍රියා කරන්නෙක් ද වෙයි.

၂၅၀.

250.

မာတာသေဋ္ဌဿသုဘာသာ,ပိတာသေဋ္ဌဿသုကိရိယာ;

ဥဘောမာတာပိတာသေဋ္ဌာ,သုဘာသာစသုကိရိယာ.

ශ්‍රේෂ්ඨ මවකගේ දරුවා යහපත් වචන කතා කරන්නෙක් වෙයි. ශ්‍රේෂ්ඨ පියෙකුගේ දරුවා යහපත් ක්‍රියා කරන්නෙක් වෙයි. මව්පියන් දෙදෙනාම ශ්‍රේෂ්ඨ වූ කල දරුවා යහපත් වචන කතා කරන්නෙක් ද යහපත් ක්‍රියා කරන්නෙක් ද වෙයි.

၂၅၁.

251.

အတိဒီဃောမဟာမုဠှော[Pg.89], မဇ္ဈိမောစဝိစက္ခဏော;

ဝါသုဒေဝံပုရေက္ခိတွာ, သဗ္ဗေဝါမနကာသဌာ.

ඉතා උස අය මහා මෝඩ වෙති. මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ උස ඇති අය නුවණැත්තෝ වෙති. වාසුදේවයන් හැර, අනෙක් සියලුම මිටි මිනිස්සු කපටි වෙති.

၂၅၂.

252.

အာစာရောကုလမက္ခာတိ, ဒေသမက္ခတိဘာသိတံ;

သမ္ဘဝေါပေမမက္ခာတိ, ဒေဟမက္ခာတိဘောဇနံ.

පුද්ගලයෙකුගේ ආචාරශීලී පැවැත්මෙන් ඔහුගේ කුලය ප්‍රකාශ වේ. කතා කරන භාෂාවෙන් ඔහුගේ දේශය ප්‍රකාශ වේ. සෙනෙහස උපදින ආකාරයෙන් ඔහුගේ ආදරය ප්‍රකාශ වේ. ශරීරයේ ස්වභාවයෙන් ඔහු ගන්නා ආහාරය ප්‍රකාශ වේ.

၂၅၃.

253.

ဇလပ္ပမာဏံကုမုဒနာဠံ,ကုလပ္ပမာဏံကရဏကမ္မံ;

ပညာပမာဏံကထိတဝါကျံ,ဘူမိပ္ပမာဏံဘဇ္ဇလတိဏံ.

නෙළුම් දණ්ඩේ දිගින් ජලයේ ප්‍රමාණය ද, කරන ක්‍රියාවලින් කුලවත් බව ද, කතා කරන වචනවලින් ප්‍රඥාවේ ප්‍රමාණය ද, වැඩී ඇති තණකොළවලින් පසෙහි සාරවත් බව ද හඳුනාගත හැකිය.

၂၅၄.

254.

ဇဝေနဘဒြံဇာနန္တိ[Pg.90], ဝဟေနစဗလိဗဒ္ဓံ;

ဒုဟေနဓေနုဇာနန္တိ, ဘာသမာနေနပဏ္ဍိတံ.

ආජානීය අශ්වයා වේගයෙන් ද, ගොනා බර ඇදීමේ ශක්තියෙන් ද, එළදෙන කිරි දීමෙන් ද, පණ්ඩිතයා ඔහුගේ කථාවෙන් ද හඳුනාගත හැකිය.

၂၅၅.

255.

ဇာနေယျပေသနေဘစ္စံ ဗန္ဓဝံပိဘယာဂမေ,ဗျသနေစတထာမိတ္တံ, ဒါရဉ္စဝိဘဝက္ခယေ.

වැඩෙහි යෙදවීමේදී සේවකයා ද, විපතක් පැමිණි කල නෑදෑයා ද, ව්‍යසනයකදී මිතුරා ද, ධනය විනාශ වූ කල බිරිඳ ද හඳුනාගත යුතුය.

၂၅၆.

256.

ဝိနာသတ္ထံနဇာနန္တိ, ကာလံသဗ္ဗေပိဇောတိကာ;

ကုက္ကုဋာပနဇာနန္တိ, တတောရုက္ခာတတောဘွာပါ.

ජ්‍යොතිෂවේදීහු තාරකා ග්‍රන්ථ නොමැතිව වේලාව නොදනිති. එහෙත් කුකුළන් වේලාව දනිති. ඉන්පසුව වෘක්ෂයෝ ද, ඉන්පසු පොළොව ද වේලාව හඳුනති.

၂၅၇.

257.

ပထဝီဘူသနံမေရု[Pg.91], ရတ္တိယာဘူသနံသသီ;

ဇနာနံဘူသနံရာဇာ, သေနာနံဘူသနံဂဇော.

පොළොවට අභරණය මහමෙරය, රාත්‍රියට අභරණය සඳය, ජනයාට අභරණය රජුය, සේනාවට අභරණය ඇතුය.

၂၅၈.

258.

သီလတာသောဘတေရူပံ,စာရိတာသောဘတေကုလံ;

သပုပ္ဖာသောဘတေရညံ,သဂဇာသောဘတေဗလံ.

ශීලවත් බව රූපය ශෝභාමත් කරයි. යහපත් චරිතය කුලය ශෝභාමත් කරයි. මල් පිපීම වනාන්තරය ශෝභාමත් කරයි. ඇතුන් සිටීම සේනාව ශෝභාමත් කරයි.

၂၅၉.

259.

ကောကိလာနံသဒ္ဒံရူပံ[Pg.92], နာရီရူပံပတိဗ္ဗတံ;

ဝိဇ္ဇာရူပံအရူပါနံ, ခမာရူပံတပဿိနံ.

කොවුලන්ගේ සුන්දරත්වය ඔවුන්ගේ hඬයි. ස්ත්‍රියකගේ සුන්දරත්වය ඇගේ පතිභක්තියයි. අවලස්සන අයගේ සුන්දරත්වය උගත්කමයි. තපස්වීන්ගේ සුන්දරත්වය ඉවසීමයි.

၂၆၀.

260.

ကိသာသောဘာတပဿီစ,ထူလာသောဘာစတုပ္ပဒါ;

ဝိဇ္ဇာသောဘာမနုဿာစ,ဣတ္ထီသောဘာစသာမိကာ.

කෘශ බව තපස්වියාගේ ශෝභාවයි. ස්ථූල බව සිව්පාවුන්ගේ ශෝභාවයි. උගත්කම මිනිසුන්ගේ ශෝභාවයි. ස්වාමියෙකු සිටීම ස්ත්‍රියගේ ශෝභාවයි.

၂၆၁.

261.

ရတ္တိဟီနောနစန္ဒရော, ဦမိဟီနောနသာဂရော;

ဟံသဟီနောနသံဖုလ္လော, ဣတ္ထိဟီနောနပုရိသော.

සඳ නොමැති රාත්‍රිය අසම්පූර්ණය, රළ නොමැති මහා සයුර අසම්පූර්ණය, හංසයන් නොමැති පියුම් විල අසම්පූර්ණය, ස්ත්‍රියක නොමැති පුරුෂයා ද අසම්පූර්ණය.

၂၆၂.

262.

ဝတ္ထဟီနံနလင်္ကာရံ[Pg.93], ပတိဟီနာနနာရိကာ;

သိပ္ပဟီနောနပုရိသော, ဓေနုဟီနံနဘောဇနံ.

ඇඳුම් නොමැතිව සැරසිලි නොලැබේ, ස්වාමියා අහිමි ස්ත්‍රිය ශෝභාමත් නොවේ, ශිල්පයක් නොමැති පුරුෂයා බැබළෙන්නේ නැත, දෙනුන් නොමැතිව භෝජනය පරිපූර්ණ නොවේ.

၂၆၃.

263.

ဒီပကေဒီပကောစန္ဒော, နာရိကေဒီပကောပတိ;

တိလောကေဒီပကောဓမ္မော, သုပုတ္တောကုလဒီပကော.

රාත්‍රියට පහන සඳය, ස්ත්‍රියට පහන ස්වාමියාය, තුන් ලොවටම පහන ධර්මයයි, යහපත් පුත්‍රයා කුලයට පහනකි.

၂၆၄.

264.

အပုတ္တကံဃရံသုညံ, ဒေသံသုညံအရာဇိကံ;

အပညဿမုခံသုညံ, သဗ္ဗသုညံဒလိဒ္ဒကံ.

දරුවන් නැති නිවස හිස් ය. රජෙකු නැති දේශය හිස් ය. ප්‍රඥාව නැති තැනැත්තාගේ මුහුණ හිස් ය. දුප්පත් මිනිසාට මුළු ලෝකයම හිස් ය.

၂၆၅.

265.

သောတံသုတေနေဝနကုဏ္ဍလေန[Pg.94],ဒါနေနပါဏီနတုကင်္ကဏေန;

အာဘာတိကာယောပုရိသုတ္တမဿ,ပရောပကာရေနနစန္ဒနေန.

උතුම් මිනිසාගේ කන බැබළෙන්නේ ධර්ම ශ්‍රවණයෙන් මිස තෝඩු පැළඳීමෙන් නොවේ. අත බැබළෙන්නේ දන් දීමෙන් මිස වළලු පැළඳීමෙන් නොවේ. ශරීරය බැබළෙන්නේ පරෝපකාරයෙන් මිස සඳුන් ආලේප කිරීමෙන් නොවේ.

၂၆၆.

266.

ဒါနံသီလံပရိစ္စာဂံ[Pg.95], အဇ္ဇဝံမဒ္ဒဝံတပံ;

အကောဓံအဝိဟိံသဉ္စ, ခန္တီစအဝိရောဓနံ;

ဒသေတေဓမ္မေရာဇာနော, အပ္ပမတ္တေနဓာရေယျုံ.

දානය, ශීලය, පරිත්‍යාගය, සෘජු බව, මෘදු බව, තපස (ඉන්ද්‍රිය දමනය), අක්‍රෝධය, අවිහිංසාව, ක්‍ෂාන්තිය (ඉවසීම) සහ අවිරෝධතාව යන මේ දස රාජ ධර්මයන් රජවරුන් විසින් නොප්‍රමාදව රැකිය යුතුය.

၂၆၇.

267.

ဒါနံအတ္ထစရိယာပိယ, ဝါစာအတ္တသမံပိစ;

သင်္ဂဟာစတုရောဣမေ, မုနိန္ဒေနပကာသိတာ.

දානය, අර්ථචරියාව, ප්‍රිය වචනය සහ සමානාත්මතාව යන මේ සතර සංග්‍රහ වස්තූන් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලදී.

၂၆၈.

268.

ဝနေမိဂါနလဘန္တိ, မတာဘယာနိဒ္ဒသုခံ;

ရာဇာနောပိနလဘန္တိ, ဥတ္တရထာမဘီတတော;

သံသာရဘယဘိတေန, နရမန္တိယေပဏ္ဍိတာ.

වනයේ වසන මෘගයෝ මරණ බිය නිසා සුව නින්දක් නොලබති. රජවරු ද තමන්ට වඩා බලවතුන්ගෙන් ඇති වන බිය නිසා සුවයක් නොලබති. සංසාර බියෙන් තැතිගත් පණ්ඩිතයෝ නිර්වාණ මාර්ගයෙහි ඇලී වෙසෙති.

၂၆၉.

269.

ခမာဇာဂရိယုဋ္ဌာနံ[Pg.96], သံဝိဘာဂေါဒယိက္ခနာ;

နာယကဿဂုဏာဧတေ, ဣစ္ဆိတဗ္ဗာဟိတတ္ထိနော.

ඉවසීම, අවදිමත් බව, උත්සාහය, බෙදාහදා ගැනීම සහ කරුණාවන්ත බව යන මේවා යහපත කැමති නායකයෙකු සතු විය යුතු ගුණාංගයන් වේ.

၂၇၀.

270.

ပရိဘူတောမုဒုဟောတိ, အတိတိက္ခဉ္စဝေရဝါ;

ဧတဉ္စဥဘယံဉတွာ, အနုမဇ္ဈံသမာစရေ.

අතිශයින්ම මෘදු වන තැනැත්තා හෙළා දැකීමට ලක් වේ. අතිශයින්ම දැඩි වන තැනැත්තා සතුරන් ඇති කර ගනී. මේ දෙකොණම තේරුම් ගෙන මධ්‍යස්ථ ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කළ යුතුය.

၂၇၁.

271.

နေကန္တမုဒုနာသက္ကာ, ဧကန္တတိခိဏေနဝါ;

မဟတ္တေဋ္ဌပိတုအတ္တံ, တသ္မာဥဘယမာစရေ.

කෙනෙකුට තනිකරම මෘදු බවින් හෝ තනිකරම දැඩි බවින් හෝ තමාගේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය රැකගත නොහැකිය. එබැවින් අවස්ථාවට අනුව ඒ දෙකම ක්‍රියාවට නැංවිය යුතුය.

၂၇၂.

272.

ကဿကောဝါဏိဇောမစ္စော[Pg.97], သမဏောသုတသီလဝါ;

တေသုဝိပုလဇာတေသု, ရဋ္ဌံပိဝိပုလံသိယာ.

ගොවියා ද, වෙළෙන්දා ද, ඇමතිවරයා ද, උගත් ශීලවන්ත මහණාණන් වහන්සේලා ද යන මොවුන් දියුණු වූ කල්හි, රට ද මහත් සේ දියුණු වන්නේය.

၂၇၃.

273.

တေသုဒုဗ္ဗလဇာတေသု, ရဋ္ဌံပိဒုဗ္ဗလံသိယာ;

သရဋ္ဌံဝိပုလံတသ္မာ, ဓာရေယျရဋ္ဌဘာရဝါ.

ඔවුන් දුර්වල වූ කල්හි, රට ද දුර්වල වන්නේය. එබැවින් රාජ්‍යයේ බර දරන්නා තම රට දියුණු තත්ත්වයක පවත්වා ගත යුතුය.

၂၇၄.

274.

မဟာရုက္ခဿဖလိနော, အာမံဆိန္ဒတိယောဖလံ;

ရသဉ္စဿနဇာနာတိ, ဗီဇဉ္စဿဝိနဿတိ.

ඵල දරන මහා වෘක්ෂයකින් අමු ගෙඩි නෙළා ගන්නා තැනැත්තා එහි නියම රසය නොදනී. එමෙන්ම එහි බීජය ද විනාශයට පත් වේ.

၂၇၅.

275.

မဟာရုက္ခူပမံရဋ္ဌံ, အဓမ္မေနပသာသတိ;

ရသဉ္စဿနဇာနာတိ, ရဋ္ဌဉ္စာပိဝိနဿတိ.

මහා වෘක්ෂයක් බඳු වූ රට අධර්මයෙන් පාලනය කරන තැනැත්තා එහි සැබෑ ඵලය නොදනී. අවසානයේදී ඔහුගේ රට ද විනාශයට පත් වේ.

၂၇၆.

276.

မဟာရုက္ခဿဖလိနော[Pg.98], ပက္ကံဆိန္ဒတိယောဖလံ;

ရသဉ္စဿဝိဇာနာတိ, ဗီဇဉ္စဿနနဿတိ.

ඵල දරන මහා වෘක්ෂයකින් පැසුණු ගෙඩි නෙළා ගන්නා තැනැත්තා එහි රසය මැනවින් විඳියි. එහි බීජය ද විනාශ නොවේ.

၂၇၇.

277.

မဟာရုက္ခူပမံရဋ္ဌံ, ဓမ္မေန ယောပသာသတိ;

ရသဉ္စဿဝိဇာနာတိ, ရဋ္ဌဉ္စာပိနနဿတိ.

මහා වෘක්ෂයක් බඳු වූ රට ධර්මානුකූලව පාලනය කරන තැනැත්තා එහි සැබෑ ඵලය භුක්ති විඳියි. ඔහුගේ රට ද විනාශ නොවේ.

၂၇၈.

278.

ယောစရာဇာဇနပဒံ, အဓမ္မေနပသာသတိ;

သဗ္ဗောသဓီဟိသောရာဇာ, ဝိရုဒ္ဓေါဟောတိခတ္တိယော.

යම් රජෙකු තම ජනපදය අධර්මයෙන් පාලනය කරයි ද, එම ක්ෂත්‍රිය රජු සියලු ඖෂධ පැළෑටි සමඟ වෛර බැඳගත්තෙකු බවට පත් වේ.

၂၇၉.

279.

တထေဝနေဂမေဟိံသံ[Pg.99], ယေယုတ္တာကယဝိက္ကယေ;

ဩဇာဒါနဗလိကာရေ, သကောသေနဝိရုဇ္ဈတိ.

එමෙන්ම, ක්‍රය වික්‍රයෙහි (ගනුදෙනු හා වෙළඳාමෙහි) යෙදුණු නියම්ගම්වැසියන්ට (වෙළඳුන්ට) හිංසා කිරීමෙන් හා බලහත්කාරයෙන් බදු සහ සාරය පැහැරගැනීමෙන්, රජු තමාගේම භාණ්ඩාගාරයට හානි කරගනියි (විරුද්ධ වෙයි).

၂၈၀.

280.

ပဟာရဝရခေတ္တညူ, သင်္ဂါမေကတနိဿမေ;

ဥဿိတေဟိံသယံရာဇာ, သဗလေနဝိရုဇ္ဈတိ.

එමෙන්ම, යුද බිමෙහි දක්ෂ වූ ද, සංග්‍රාමයන්හි අත්දැකීම් ඇති ප්‍රහාරකයන්ට හිංසා කිරීමෙන් රජු තමාගේම සේනාව සමඟ ගැටෙයි (තමාගේම සේනාවට හානි කරගනියි).

၂၈၁.

281.

တထေဝဣသယောဟိံသံ, သံယမေဗြဟ္မစာရိယော;

အဓမ္မစာရိခတ္တိယော, သသဂ္ဂေနဝိရုဇ္ဈတိ.

එමෙන්ම, සංයමයෙන් යුතුව බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි යෙදෙන ඍෂිවරුන්ට හිංසා කරන්නා වූ අධර්මචාරී රජු, තමාගේම ස්වර්ගයට මඟ අසුරා ගනියි (ස්වර්ගය හා විරුද්ධ වෙයි).

၂၈၂.

282.

သယံကတာနပရေန[Pg.100], မဟာနဇ္ဇောဇုဝင်္ကတာ;

ဣဿရေနတထာရညာ, သရဋ္ဌေအဓိပစ္စတ္တာ.

මහා ගංගාවන් ඇදකුද වී ගලා යන්නේ තමන් විසින්ම මිස අන්‍යයන් විසින් නොවේ. එසේම රටෙහි අධිපති රජු විසින් (කරනු ලබන හොඳ හෝ නරක) තමා විසින්ම කරගන්නා ලද්දකි; එය අන් අයෙකු විසින් කරන ලද්දක් නොවේ.

၂၈၃.

283.

ပုတ္တောပါပံကတောမာတာ,သိဿောပါပံကတောဂရု;

နာဂရေဟိကတောရာဇာ,ရာဇာပါပံပုရောဟိတော.

පුත්‍රයා පාපයක් කළ විට මව ද, ශිෂ්‍යයා පාපයක් කළ විට ගුරුවරයා ද, වැසියන් පාපයක් කළ විට රජු ද, රජු පාපයක් කළ විට පුරෝහිතයා ද (එහි වගකීම හෝ බලපෑම ලබති).

၂၈၄.

284.

ပုညာပုညံကရောန္တေသု, ဆဘာဂေါဧကဒေသကံ;

ရာဇာလဘတိသဗ္ဗေဟိ, တသ္မာပါပါနိဝါရယေ;

ပုညမေဝပဝဍ္ဎေန္တော, ဇနကာယံပသာသယေ.

ජනයා කරන පින් පව්වලින් හයෙන් කොටසක් රජුට හිමි වේ. එබැවින් රජු (වැසියන් ලවා) පව් කිරීම වැළැක්විය යුතුය. පින්ම වර්ධනය කරවමින් ජනතාව පාලනය කළ යුතුය.

၂၈၅.

285.

ဗာလဿဇီဝိတံအပ္ပံ[Pg.101], ပဏ္ဍိတဿဗဟုတရံ;

ဇနကာယဿရာဇာဝ, ရာဇဓမ္မောဝရာဇုနံ.

අඥානයාගේ ජීවිතය ඉතා සුළුය, පණ්ඩිතයාගේ ජීවිතය ඉතා උතුම්ය. මුළු මහත් ජනකායට රජු යම් සේද, රජවරුන්ට රාජධර්මයද එසේමය.

၂၈၆.

286.

အနာယကာဝိနဿန္တိ, နဿန္တိဗဟုနာယကာ;

ထိနာယကာဝိနဿန္တိ, နဿန္တိသုသုနာယကာ.

නායකයෙකු නොමැති අය විනාශ වෙති, බොහෝ නායකයන් සිටින අයද විනාශ වෙති, ස්ත්‍රීන් නායකත්වය දරන අයද විනාශ වෙති, ළදරු නායකයන් සිටින අයද විනාශ වෙති.

၂၈၇.

287.

ကစ္ဆပီနဉ္စမစ္ဆီနံ, ကုက္ကုဋီနဉ္စဓေနုနံ;

ပုတ္တပေါသောယထာဟောတိ, တထာမစ္စေသုရာဇုနံ.

කැස්බෑවුන්, මසුන්, කිකිළියන් සහ දෙනුන් තමන්ගේ පැටවුන් පෝෂණය කරන්නේ යම් සේද, රජවරුන් විසින් ඇමැතිවරුන් කෙරෙහි ද එලෙසම කටයුතු කළ යුතුය.

၂၈၈.

288.

နဟိရာဇကုလံပတ္တော[Pg.102], အညာတောလဘတေယသံ;

နာသူရောနာတိဒုမ္မေဓော, နပမတ္တောကုဒါစနံ.

රාජ කුලයට පැමිණි කල්හි, ප්‍රසිද්ධ නැති අයෙකු හෝ බියගුල්ලෙකු හෝ ඉතා අඥාන වූවෙකු හෝ කිසි කලෙකත් ප්‍රමාද වූවෙකු හෝ කීර්තියක් නොලබන්නේමය.

၂၈၉.

289.

ယဒါသီလဉ္စပညဉ္စ[Pg.103], သောစေယျဉ္စာဓိဂစ္ဆတိ;

အထဝိသာသိတောတမှိ, ဂုယှဉ္စဿနရက္ခတိ.

යම් කලෙක සීලය, ප්‍රඥාව හා පිරිසිදු බව ලබා ගන්නේද, එකල්හි රජු ඔහු කෙරෙහි විශ්වාසය තබයි; ඔහුද රජුගේ රහස් රකී.

၂၉၀.

290.

ဒိဝါဝါယဒိဝါရတ္တိံ, ရာဇကိစ္စေသုပဏ္ဍိတော;

အဇ္ဈိဋ္ဌောနဝိကပ္ပေယျ, သရာဇဝသတိံဝသေ.

දහවලෙහි හෝ රාත්‍රියෙහි හෝ රාජකාරිවල යෙදවූ කල්හි, පණ්ඩිතයා සැක නොසිතා ක්‍රියා කළ යුතුය; රාජ සේවයෙහි හැසිරෙන්නා මෙසේ විසිය යුතුය.

၂၉၁.

291.

နရညာသမကံဝတ္ထံ, နမာလံနဝိလေပနံ;

အာကပ္ပံသရကုတ္တိံဝါ, နရညာသဒိသမာစရေ.

රජුට සමාන ඇඳුම් පැළඳුම්, මල් හෝ සුවඳ විලවුන් නොපැලඳිය යුතුය. රජු හා සමාන ඉරියව් හෝ කටහඬ නොපෑ යුතුය.

၂၉၂.

292.

ကိဠေရာဇာအမစ္စေဟိ[Pg.104], ဘရိယာပရိဝါရိတော;

နာမစ္စောရာဇဘရိယာ, ဘာဝံကုဗ္ဗေထပဏ္ဍိတော.

රජු තම බිරිඳ පිරිවරාගෙන ඇමැතිවරුන් සමඟ කෙළිසෙල්ලම් කරන කල්හි, නැණවත් ඇමැතියා රජුගේ බිරිඳ කෙරෙහි ඇලුම් නොකළ යුතුය.

၂၉၃.

293.

အနုဒ္ဓတောအစပလော, နိပကောသံဝုတိန္ဒြိယော;

မနောပဏိဓိသမ္ပန္နော, သရာဇဝသတိံဝသေ.

උඩඟු නොවූ, නොසන්සුන් නොවූ, ඥානවන්ත වූ, සංවර කරගත් ඉන්ද්‍රියයන් ඇති, යහපත් අධිෂ්ඨානයෙන් යුක්ත වූ තැනැත්තා රාජ සේවයෙහි විසිය යුතුය.

၂၉၄.

294.

နာဿဘရိယာကိဠေယျ, နမန္တေယျရဟောဂတော;

နာဿကောသေဓနံဂဏှေ, သရာဇဝသတိံဝသေ.

රජුගේ බිරිඳ සමඟ කෙළiසෙල්ලම් නොකළ යුතුය, රහසින් මන්ත්‍රණය නොකළ යුතුය, රජුගේ භාණ්ඩාගාරයෙන් ධනය නොගත යුතුය; රාජ සේවයෙහි වසන්නා මෙසේ විසිය යුතුය.

၂၉၅.

295.

န [Pg.105] နိဒ္ဒံဗဟုံမညေယျ, နမဒါယသုရံပိဝေ;

နာသဒါယေမိဂေဟညေ, သရာဇဝသတိံဝသေ.

අධික ලෙස නොනිදිය යුතුය, මත්පැන් නොබිය යුතුය, රජුගේ අභයභූමියෙහි මුවන් නොමැරිය යුතුය; රාජ සේවයෙහි වසන්නා මෙසේ විසිය යුතුය.

၂၉၆.

296.

နာဿပိဋ္ဌံနပလ္လင်္ကံ, နကောစ္ဆံနနာဝံရထံ;

သမ္မတောမှီတိအာရုဠှေ, သရာဇဝသတိံဝသေ.

"මම රජුට ප්‍රියයෙක්මි" යි සිතා, රජුගේ ආසනය, යහන, පීඨය, නැව හෝ රථය මත නොනැගිය යුතුය; රාජ සේවයෙහි වසන්නා මෙසේ විසිය යුතුය.

၂၉၇.

297.

နာတိဒူရေဘဇေရညော, နစ္စာသန္နေဝိစက္ခဏော;

သမုခါစဿတိဋ္ဌေယျ, သန္တသန္တောသဘတ္တုနော.

නුවණැත්තා රජුට වඩාත් ඈතින් නොසිටිය යුතුය, වඩාත් ළඟින් ද නොසිටිය යුතුය; තම ස්වාමියා කෙරෙහි ගෞරවයෙන් යුතුව ඔහුගේ ඉදිරියෙහි සිටිය යුතුය.

၂၉၈.

298.

နမေရာဇာသခါဟောတိ [Pg.106]၆, နရာဇာဟောတိမေထုနော;

ခိပ္ပံကုဇ္ဈန္တိရာဇာနော, သုလေနက္ခိဝဃဋ္ဋိတံ.

"රජු මගේ මිතුරෙක් නොවේ, රජු මගේ සමානයෙක් නොවේ" යැයි සිතිය යුතුය. උලකින් ඇනුණු ඇසක් මෙන් රජවරු වහා කිපෙති.

၂၉၉.

299.

နပူဇိတောမညမာနော, မေဓာဝီပဏ္ဍိတောနရော;

ဖရုသံပတိမန္တေယျ, ရာဇာနံပရိသံဂတံ.

තමන් පිදුම් ලැබුවේ යැයි සිතා, ඥානවන්ත වූ පණ්ඩිත පුරුෂයා පිරිස මැදදී රජුට රළු බසින් පිළිතුරු නොදිය යුතුය.

၃၀၀.

300.

လဒ္ဓဒွါရောလဘေဒွါရံ, နေဝရာဇူသုဝီသယေ;

အဂ္ဂိံဝသံယတောတိဋ္ဌေ, သရာဇဝသတိံဝသေ.

රජු හමුවීමට අවස්ථාව ලැබුණද, රජුන් ඉදිරියෙහි නොහික්මුණු ලෙස නොහැසිරිය යුතුය; ගින්නක් මෙන් ප්‍රවේශමෙන් පාලනය වෙමින් සිටිය යුතුය. රාජ සේවයෙහි වසන්නා මෙසේ විසිය යුතුය.

၃၀၁.

301.

ပုတ္တံဝါဘာတရံဝါပိ[Pg.107], သမ္ပဂ္ဂဏှာတိခတ္တိယော;

ဂါမေဟိနိဂမေဟိဝါ, ရဋ္ဌေဟိဇနပဒေဟိ;

တုဏှိဘူတောဝုဒိက္ခေယျ, နဘဏေဆေကပါပကံ.

රජු තම පුත්‍රයා හෝ සහෝදරයා හෝ ගම්, නියම්ගම්, රටවල් හෝ ජනපද දී වර්ධනය කරද්දී, නිශ්ශබ්දව බලා සිටිය යුතුය; එහිදී නරක කිසිවක් නොපැවසිය යුතුය.

၃၀၂.

302.

ဟတ္ထာရောဟေအနိကဋ္ဌေ, ရထိကေပတ္တိကာရကေ;

တေသံကမ္မာဝဓာနေန, ရာဇာဝဍ္ဎေတိဝေတ္တနံ;

နတေသံအန္တရာဂစ္ဆေ, သရာဇဝသတိံဝသေ.

ඇත්ගොව්වන්, ආරක්ෂකයන්, රථිකයන් සහ පාබල සේනාවන්ගේ වැඩ කටයුතු සලකා බලා රජු ඔවුන්ගේ වැටුප් වැඩි කරන කල්හි, ඔවුන් අතරට බාධා කිරීමට නොපැමිණිය යුතුය; රාජ සේවයෙහි වසන්නා මෙසේ විසිය යුතුය.

၃၀၃.

303.

စာပေါဝူနူဒရောစဿ[Pg.108], ဝံသောဝါပိပကမ္ပယျေ;

ပဋိလောမံနဝတ္တေယျ, သရာဇဝသတိံဝသေ.

දුන්නක් මෙන් නම්‍යශීලී විය යුතුය, උණ බම්බුවක් මෙන් සැලෙන (යටහත්පහත්) විය යුතුය, කිසිවිටෙකත් රජුට විරුද්ධව ක්‍රියා නොකළ යුතුය; රාජ සේවයෙහි වසන්නා මෙසේ විසිය යුතුය.

၃၀၄.

304.

စာပေါဝူနူဒရောစဿ, မစ္ဆောဝဿအဇိဝှကော;

အဘာသံနိပကောသူရော, သရာဇဝသတိံဝသေ.

දුන්නක් මෙන් නැමුණු ද, මධ්‍යස්ථ ආහාර ගන්නා ද, දිවක් නැති මත්ස්‍යයෙකු මෙන් නිශ්ශබ්ද ද, කතා නොකරන්නා වූ ද, නැණවත් හා සූර වීර වූ ද තැනැත්තා රාජ සේවයෙහි විසිය යුතුය.

၃၀၅.

305.

နဗာဠှံဣတ္ထိံဂစ္ဆေယျ, သမ္ပဿံ တေဇသင်္ခယံ;

ကာသံသာသံထဒ္ဓါဗလံ, ခီဏမေဓောနိဂစ္ဆတိ.

තේජස පිරිහෙන බව දැක දැක, අධික ලෙස ස්ත්‍රීන් කරා නොයා යුතුය; එසේ කරන්නා කැස්ස, ඇදුම, ශක්තිය පිරිහීම සහ දුබල බවට පත් වෙයි.

၃၀၆.

306.

နာတိဝေလံပဘာသေယျ[Pg.109], နတုဏှိသဗ္ဗဒါသိယာ;

အဝိတိဏ္ဏံမိတံဝါစံ, ပတ္ထကာလေဥဒီရယေ.

ඕනෑවට වඩා නොදෙඩිය යුතුය, එසේම සෑම කල්හිම නිශ්ශබ්දව ද නොසිටිය යුතුය; සුදුසු කාලයෙහි පමණ දැන, පැහැදිලි වචන කතා කළ යුතුය.

၃၀၇.

307.

အကောဓနောအသံဃဋ္ဋော,သစ္စောသဏှောအပေသုဏော;

သမ္ဖံဂိရံနဘာသေယျ,သရာဇဝသတိံဝသေ.

ක්‍රෝධ නොකරන, ගැටුම් ඇති නොකරන, සත්‍යගරුක, මෘදු වූ, කේලාම් නොකියන සහ හිස් වචන නොදොඩන තැනැත්තා රාජ සේවයෙහි විසිය යුතුය.

၃၀၈.

308.

မာတာပိတုဘရောအဿ[Pg.110], ကုလေဇေဋ္ဌာပစာယိကော;

ဟိရိဩတ္တပ္ပသမ္ပန္နော, သရာဇဝသတိံဝသေ.

මව්පියන් පෝෂණය කරන්නා වූ, කුලයෙහි වැඩිහිටියන්ට ගරු කරන්නා වූ, හිරි-ඔතප් දෙකින් යුක්ත වූ තැනැත්තා රාජ සේවයෙහි විසිය යුතුය.

၃၀၉.

309.

ဝိနိတောသိပ္ပဝါဒန္တော, ယတတ္တောနိယတောမုဒု;

အပ္ပမတ္တောသုစိဒက္ခော, သရာဇဝသတိံဝသေ.

මනාව හික්මුණු, ශිල්ප ශාස්ත්‍රයෙහි නිපුණ වූ, තැන්පත් වූ, මෘදු වූ, අප්‍රමාදී වූ, පිරිසිදු වූ හා දක්ෂ වූ තැනැත්තා රාජ සේවයෙහි විසිය යුතුය.

၃၁၀.

310.

နိဝါတဝုတ္တိဝုဍ္ဎေသု[Pg.111], သပ္ပတိဿောသဂါရဝေါ;

သူရတောသုခသံဝါသော, သရာဇဝသတိံဝသေ.

වැඩිහිටියන් කෙරෙහි යටහත් පහත් පැවැත්මක් ඇති, ගෞරව සම්ප්‍රයුක්ත වූ, ශීලාචාර වූ, පහසුවෙන් වාසය කළ හැකි තැනැත්තා රාජ සේවයෙහි විසිය යුතුය.

၃၁၁.

311.

အာရကာပရိဝဇ္ဇေယျ, သညိတုံပဟိတံဇနံ;

ဘတ္တာရမေဝုဒိက္ခေယျ, နစအညဿရာဇိနော.

සතුරු රජුන් විසින් රහසින් එවන ලද දූතයන්ගෙන් ඈත් වී සිටිය යුතුය; තමාගේම ස්වාමියා දෙසම බලා කටයුතු කළ යුතු අතර, අන්‍ය රජෙකු දෙස නොබැලිය යුතුය.

၃၁၂.

312.

သမဏေဗြဟ္မဏေစာပိ, သီလဝန္တေဗဟုဿုတေ;

သက္ကစ္စံပယိရူပါသေ, အန္နပါနေနတပ္ပယျေ;

အာသဇ္ဇပဉှေပုစ္ဆေယျ, အာကင်္ခံဝုဍ္ဎိမတ္တနော.

සිල්වත් වූ ද, බහුශ්‍රැත වූ ද ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් ඇසුරු කළ යුතුය; ඔවුන්ට ආහාර පානයෙන් සංග්‍රහ කළ යුතුය. තමාගේ දියුණුව පතා ඔවුන් වෙත පැමිණ ප්‍රශ්න විමසිය යුතුය.

၃၁၃.

313.

ဒိန္နပုဗ္ဗံနဟာပေယျ[Pg.112], ဒါနံသမဏဗြဟ္မဏေ;

နစကိဉ္စိနိဝါရေယျ, ဒါနကာလေဝဏိဗ္ဗကေ.

ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ට පෙර සිටම දෙන ලද දානයන් නොනැවැත්විය යුතුය; සිඟන්නන්ට දන් දෙන කල්හි කිසිවක් වළක්වන්නට උත්සාහ නොකළ යුතුය.

၃၁၄.

314.

ပညာဝါဝုဍ္ဎိသမ္ပန္နော, ဝိဓာနဝိဓိကောဝိဒေါ;

ကာလညူသမယညူစ, သရာဇဝသတိံဝသေ.

ප්‍රඥාවන්ත වූ ද, දියුණුවෙන් යුක්ත වූ ද, කටයුතු සංවිධානයෙහි දක්ෂ වූ ද, සුදුසු කාලය හා අවස්ථාව හඳුනන්නා වූ ද තැනැත්තා රාජ සේවයෙහි විසිය යුතුය.

၃၁၅.

315.

ဥဋ္ဌာတာကမ္မစေရေသု, အပ္ပမတ္တောဝိစက္ခဏော;

သုသံဝိဟိတကမ္မန္တော, သရာဇဝသတိံဝသေ.

කටයුතුවලදී උත්සාහවන්ත වූ ද, අප්‍රමාදී වූ ද, විමර්ශනශීලී වූ ද, මනාව සංවිධානය කරන ලද කාර්යයන් ඇති තැනැත්තා රාජ සේවයෙහි විසිය යුතුය.

၃၁၆.

316.

ခလံသာလံပသုံခေတ္တံ[Pg.113], ဂန္တာစဿအဘိက္ခဏံ;

မိတံဓညံနိဓာပေယျ, မိတဉ္စပါစယေဃရေ.

කමත, ගබඩාව, ගවයන් සහ කුඹුර නිතර නිතර ගොස් බැලිය යුතුය; ධාන්‍ය ප්‍රමාණවත්ව ගබඩා කළ යුතු අතර, නිවසෙහි ද ප්‍රමාණවත්ව පිසීමට සැලැස්විය යුතුය.

၃၁၇.

317.

ပုတ္တံဝါဘာတရံဝါပိ, သီလေသုအသမာဟိတံ;

အနင်္ဂဝါဟိတေဗာလာ, ယထာပေတာတထေဝတေ;

စောဠဉ္စနေသံပိဏ္ဍဉ္စ, အာသနဉ္စပဒါပရေ.

පුත්‍රයෙකු හෝ සහෝදරයෙකු වුවද, යම් හෙයකින් සිල්වත් නොවන්නේ නම්, ඔවුහු ක්‍රියාශීලී නොවන අඥානයෝය; ඔවුහු ප්‍රේතයන් වැනිය. ඔවුන්ට ඇඳුම් පැළඳුම් ද, ආහාර ද, වාඩිවීමට ආසනයක් ද පමණක් දිය යුතුය.

၃၁၈.

318.

ဒါသေကမ္မကရေပေါသေ[Pg.114], သီလေသုသုသမာဟိတေ;

ဒက္ခေဥဋ္ဌာနသမ္ပန္နေ, အဓိပစ္စမှိဌာပယေ.

සීලයෙහි මනාව පිහිටි, දක්ෂ වූ, උත්සාහවන්ත වූ වැඩකරුවන් හා සේවකයන් වනාහි උසස් තනතුරු හෝ අධිපති තනතුරුවල පිහිටුවිය යුතුය.

၃၁၉.

319.

သီလဝါစအလောဘောစ, အနုရုတ္တောစရာဇိနော;

အာဝီရဟောဟိတောစဿ, သရာဇဝသတိံဝသေ.

සිල්වත් වූ ද, ලෝභ නැත්තා වූ ද, රජුට අනුකූල වූ ද, රජු හා විරුද්ධ නොවන්නා වූ ද තැනැත්තා රජු ඇසුරෙහි වාසය කරන්නේය.

၃၂၀.

320.

ဆန္ဒညူရာဇိနောအဿ, စိတ္တဋ္ဌောစဿရာဇိနော;

အသင်္ကုသကဝုတ္တိဿ, သရာဇဝသတိံဝသေ.

රජුගේ කැමැත්ත හඳුනන්නා වූ ද, රජුගේ සිත්හි රැඳුණා වූ ද, සැකකටයුතු හැසිරීම් නැත්තා වූ ද තැනැත්තා රජු ඇසුරෙහි වාසය කරන්නේය.

၃၂၁.

321.

ဥစ္ဆာဒနေနှာပနေစ[Pg.115], ဓောတေပါဒေအဒေါသိရံ;

အာဟတောပိနကုပ္ပေယျ, သရာဇဝသတိံဝသေ.

රජුගේ ඇඟ පිරිමැදීම, නෑවීම, පාද සේදීම ආදියේ දී හිසෙහි වැදුණත් කෝප නොවන තැනැත්තා රජු ඇසුරෙහි වාසය කරන්නේය.

၃၂၂.

322.

ကုမ္ဘိဉှိပဉ္ဇလိံကြိယာ, စာတဉ္စာပိပဒက္ခိဏံ;

ကိမေဝသဗ္ဗကာမာနံ, နဒါဒံဓီရမုတ္တမံ.

පැන් කළයට ද දොහොත් මුදුන් දී වැඳිය යුතුය, දිය සැල ද පැදකුණු කළ යුතුය. එසේ නම් සියලු සම්පත් දෙන, උතුම් වූ ඥානවන්ත රජුට කෙසේ නම් ගරු නොකළ යුතු ද?

၃၂၃.

323.

ယောဒေတိသယနံဝတ္ထံ, ယာနံအာဝသတံဃရံ;

ပဇ္ဇုန္နောရိဝဘူတာနံ, ဘောဂေဟိအဘိဝဿတိ.

යම් රජෙක් ඇඳ පුටු, වස්ත්‍ර, වාහන හා නිවාස සපයා දෙයි ද, හෙතෙම වැහි වලාකුළක් සතුන්ට වැසි වස්වන්නාක් මෙන් භෝගයන්ගෙන් සලකන්නේය.

၃၂၄.

324.

ဒွေဝိမေကဏ္ဍကာတိက္ခာ[Pg.116], သရီရပရိသောသိတာ;

ကာမေတိနိဒ္ဓနောယောစ, ယောစကုပ္ပတျနိဿရော.

ශරීරය වියළා දමන තියුණු කටු දෙකක් මෙහි වෙති. එනම්, සම්පත් නැතිව කාමයන් පතන්නා සහ බලයක් නැතිව ක්‍රෝධ කරන්නා ය.

၃၂၅.

325.

အဓနဿရသံခါဒါ, အဗလဿဟတာဟတာ;

အပညဿကထာဝါကျာ, တိဝိဓံဟီနလက္ခဏံ.

දිළින්දා රසවත් ආහාර සෙවීම, දුබලයා යුද වැදීමට කතා කිරීම සහ අඥානයාගේ වචන (පණ්ඩිත කතා) යන මේ තුන හීන ලක්ෂණ වේ.

၃၂၆.

326.

ပထဗျာမဓုရာတီဏိ[Pg.117], ဥစ္ဆုနာရီသုဘာသိတံ;

ဥစ္ဆုနာရီသုတပ္ပန္တိ, နတပ္ပန္တိသုဘာသိတံ.

පොළොවෙහි මිහිරි දේ තුනක් ඇත. එනම් උක් ගස ද, ස්ත්‍රිය ද, සුභාෂිතය (යහපත් වචනය) ද වේ. උක් සහ ස්ත්‍රිය මිනිසුන් තෘප්තිමත් කරයි, නමුත් සුභාෂිතය අසා කිසිවිටෙකත් තෘප්තියක් නොවෙයි.

၃၂၇.

327.

ပထဗျာတီဏိရတနာနိ, သင်္ဂဟာနိမဟီတလေ;

သိပ္ပံဓညဉ္စမိတ္တဉ္စ, ဘဝန္တိရတနာဣမေ.

මේ මහ පොළොවෙහි රැස් කරගත යුතු වටිනා රත්න තුනක් ඇත. එනම් ශිල්පය ද, ධාන්‍ය ද, කල්‍යාණ මිත්‍රයා ද වේ.

၃၂၈.

328.

ကလျာဏမိတ္တံကန္တာရံ, ယုဒ္ဓံသဘာယဘာသိတုံ;

အသတ္ထာဂန္တုမိစ္ဆန္တိ, မုဠှာတေစတုရောဇနာ.

කල්‍යාණ මිත්‍රයෙකු හමුවීමට, මහා වනාන්තරයකට, යුද්ධයකට සහ සභාවක කථා කිරීමට කිසිදු සූදානමකින් තොරව යාමට කැමති වන සතර දෙනා මුළා වූවෝ වෙති.

၃၂၉.

329.

ဇီဝန္တောပိမတာပဉ္စ[Pg.118], ဗျာသေနပရိကိတ္တိတာ;

ဒုက္ခိတောဗျာဓိတောပက္ခော, ဣဏဝါနိတျသေဝကော.

ජීවත් වුවද මළවුන් හා සමාන පස් දෙනෙකු ගැන විස්තර කර ඇත. එනම්, දුක් විඳින්නා, නිතර රෝගී වන්නා, අංශභාග රෝගියා, ණයගැතියා සහ නිතිපතා සේවය කරන්නා ය.

၃၃၀.

330.

စက္ခုဒွါရာဒိကံဆက္ကံ, သံဝုတောသပညောနရော;

ဆဗ္ဗိဓောဟောတိသီလေန, အသီလေနာပိဆဗ္ဗိဓော.

ඇස ආදී ද්වාර හය සංවර කරගත් ප්‍රඥාවන්ත මනුෂ්‍යයා සීලයෙන් සවැදෑරුම් වෙයි. සිල් රහිත බවින් ද සවැදෑරුම් වෙයි.

၃၃၁.

331.

နိဒ္ဒါလုကောပမာဒေါစ, သုခိတောရောဂဝါလသော;

နိစ္ဆန္ဒောစကမ္မာရာမော, သတ္တေတေသတ္ထဝဇ္ဇိတာ.

නිදිබර තැනැත්තා, ප්‍රමාද වන්නා, සැප සොයන්නා, නිතර ලෙඩ වන්නා, අලසයා, උනන්දුවක් නැති තැනැත්තා සහ කර්මාන්තයන්හි ඇලී සිටින්නා යන මේ සත් දෙනා ශාස්ත්‍රයෙන් තොර වූවෝ වෙති.

၃၃၂.

332.

ကုလဇောပညဝါဆန္ဒော[Pg.119], ဟိရောတ္တပ္ပောသုတဒ္ဓရော;

အတ္ထကာမောသုရက္ခောစ, အဋ္ဌေတေသတ္ထယုဇ္ဇိတာ.

කුලවත් වූ ද, ප්‍රඥාවන්ත වූ ද, උනන්දුව ඇති, හිරි-ඔතප් ඇති, උගත්, යහපත කැමති වන සහ තමන් මනාව ආරක්ෂා කරගන්නා වූ ද යන මේ අට දෙනා ශාස්ත්‍රයෙහි යෙදීමට සුදුස්සෝ වෙති.

၃၃၃.

333.

ကုလသေဋ္ဌောသပညောစ, ဝုဍ္ဎိသူရောစသီလဝါ;

ဗဟုဿုတောဝုဋ္ဌာနောစ, မီရောသုဂတိဂါမိကော;

နဝေတေသုဇနာသေဋ္ဌာ, ပါပါတ္တာနံနိဝါရယေ.

කුලයෙන් ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, ප්‍රඥාවන්ත වූ, ගුණවෘද්ධ වූ, සූර වූ, සිල්වත් වූ, බහුශ්‍රුත වූ, උත්සාහවන්ත වූ, ප්‍රියශීලී වූ සහ සුගතිගාමී වූ යන මේ උතුම් යහපත් පුද්ගලයන් නව දෙනා තමන් පවෙන් වළක්වා ගනිති.

၃၃၄.

334.

ဗုဒ္ဓေါပစ္စေကဗုဒ္ဓေါစ, အရဟာအဂ္ဂသာဝကော;

မာတာပိတာဂရုသတ္ထာ, ဒါယကောဓမ္မဒေသကော;

ပဏ္ဍိတေဟိဣမေဒသ, န ဒုဗ္ဘန္တီတိဇာနိယာ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ, පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ, රහතන් වහන්සේ, අග්‍රශ්‍රාවකයන් වහන්සේ, මව, පියා, ගුරුවරයා, උපදෙස් දෙන ශාස්තෘවරයා, දායකයා සහ ධර්ම දේශකයා යන මේ දස දෙනාට පණ්ඩිතයන් විසින් කිසිවිටෙකත් ද්‍රෝහි නොවිය යුතු බව දත යුතුය.

၃၃၅.

335.

ဓမ္မတ္ထကာမမောက္ခာနံ[Pg.120], ပါဏောသံသိဒ္ဓိကာရဏံ;

တံနိဃာတောကိံနိဟတော, ရက္ခိတောကိံနရက္ခတိ.

ධර්මය, අර්ථය, කාමය සහ මෝක්ෂය යන සතර සාක්ෂාත් කර ගැනීමට හේතුව ප්‍රාණය (ජීවිතය) යි. එම ප්‍රාණය නැති වූ විට නැති නොවන්නේ කුමක් ද? එය රැකගත් විට නොරැකෙන්නේ කුමක් ද?

၃၃၆.

336.

သထံဒီဃာယုကောသဗ္ဗ[Pg.121], သတ္တာနံသုခကာရဏံ;

အသထံပနသဗ္ဗေသံ, ဒုက္ခဟေတုနသံသယော.

සත්‍යවාදී බව සියලු සත්ත්වයන්ගේ දීර්ඝායුෂයට හා සැපයට හේතු වේ. අසත්‍යය සියලු දෙනාගේම දුකට හේතු වන බව නොඅනුමානය.

၃၃၇.

337.

ယန္တဂတောဥစ္ဆုရသံ, နဇဟာတိဂဇောတထာ;

သင်္ဂါမေသုဂတောလိဠံ, သုဿုတေနာပိစန္ဒနံ.

යන්ත්‍රයකට හසු වුවද උක් ගස තම පැණි රසය අත් නොහරින්නා සේ ද, යුධ බිමට පත් ඇතා තමාගේ ලීලාව අත් නොහරින්නා සේ ද, වියළී ගියත් සඳුන් ලීයෙන් සුවඳ පහව නොයන්නා සේ ද, සත්පුරුෂයෝ තම යහපත් ගුණය අත් නොහරිති.

၃၃၈.

338.

သာရဂန္ဓံနဇဟာတိ, ဒုက္ခပတ္တောပိပဏ္ဍိတော;

နဇဟာတိသတံဓမ္မံ, သုခကာလေကထာဝကာ.

සඳුන් ලීය තම හරයෙහි සුවඳ අත් නොහරින්නා සේ, පණ්ඩිතයා ද දුකට පත් වුවත් සත්පුරුෂ ධර්මය අත් නොහරියි. එසේ නම් සැප ඇති කාලයෙහි ධර්මය අත් නොහැරීම ගැන කවර කතා ද?

၃၃၉.

339.

အတ္တာဗန္ဓုမနုဿာနံ, ရိပုအတ္တာဝဇန္တုနံ;

အတ္တာဝနိယတောဉာတိ, အတ္တာဝနိယတောရိပု.

මිනිසුන්ට තමාම නෑයෙක් වෙයි, තමාම සතුරෙක් ද වෙයි. තමාම නියත නෑයා වන අතර තමාම නියත සතුරා ද වෙයි.

၃၄၀.

340.

အတ္တာနံပရိစ္စာဂေန[Pg.122], ယံနိဿိတာနုရက္ခနံ;

ကရောန္တိသဇ္ဇနာယေဝ, နတံနိတိမာတာမတံ.

තමා කැප කරමින් තමා ඇසුරු කරන්නන් ආරක්ෂා කිරීම කරන්නේ සත්පුරුෂයන්මය. එය හුදෙක් ලෞකික නීතිශාස්ත්‍රඥයන්ගේ මතය නොවේ.

၃၄၁.

341.

သတ္ထကဗ္ဗဝိစာရေန, ကာလောဂစ္ဆတိဓီမတံ;

ဗျသနေနအသာဓူနံ, နိဒ္ဒါယကလဟေနဝါ.

ප්‍රඥාවන්තයන්ගේ කාලය ගෙවී යන්නේ ශාස්ත්‍රීය හා කාව්‍යමය සාකච්ඡාවන්ගෙනි. අසත්පුරුෂයන්ගේ කාලය ගෙවී යන්නේ විපත්තිදායක ක්‍රියා, නිදාගැනීම හෝ රණ්ඩු සරුවල් කිරීමෙනි.

၃၄၂.

342.

ဘမရာပုပ္ဖမိစ္ဆန္တိ, ပုတိမိစ္ဆန္တိမက္ခိကာ;

သုဇာနာဂုဏမိစ္ဆန္တိ, ဒေါသမိစ္ဆန္တိဒုဇ္ဇနာ.

බඹරුන් මල් කැමති වන්නා සේ ද, මැස්සන් කුණු වූ දෑ කැමති වන්නා සේ ද, සත්පුරුෂයෝ ගුණ ධර්මයන් කැමති වෙති; දුර්ජනයෝ වැරදි සහ දෝෂයන්ම සොයති.

၃၄၃.

343.

နမန္တိဖလိနောရုက္ခာ[Pg.123], နမတေဝဗုဓာဇနာ;

သုက္ခကဋ္ဌဉ္စမုဠှောစ, နေဝနမန္တိဘိဇ္ဇတေ.

ගෙඩි බර වූ ගස් නැමෙන්නා සේම, බුද්ධිමත් ජනයා ද නිහතමානීව නැමෙති. වියළි ලීය සහ මෝඩයා කිසිවිටෙකත් නොනැමෙන අතර බිඳී යන්නේය.

၃၄၄.

344.

သစေသန္တောဝိဝါဒတိ, ခိပ္ပသန္ဓိယရေပုန;

ဗာလောပတ္တာဝဘိဇ္ဇန္တိ, နတေသမတမာဂမုံ.

සත්පුරුෂයන් අතර විවාදයක් ඇති වුවහොත් ඔවුහු වහාම නැවත සමගි වෙති. නමුත් අඥානයෝ මැටි වළඳක් මෙන් බිඳී යති, කිසි දිනෙක එකඟතාවයකට නොපැමිණෙති.

၃၄၅.

345.

အပ္ပမ္ပိသာဓူနံဓနံ, ကူပါဝါရိဝနိဿယော;

ဗဟုကံပိအသာဓူနံ, နစဝါရိဝအဏ္ဏဝေ.

සත්පුරුෂයන් සතු ස්වල්ප වූ ද ධනය ළිඳක ජලය මෙන් බොහෝ දෙනාට උපකාරී වේ. අසත්පුරුෂයන් සතු බොහෝ වූ ද ධනය සාගරයේ ජලය මෙන් ප්‍රයෝජනයක් නොමැති වේ.

၃၄၆.

346.

သောကဌာနသဟဿာနိ[Pg.124], ဘယဌာနသတာနိစ;

ဒိဝသေဒိဝသေမုဠှံ, အာဝီသန္တိနပဏ္ဍိတံ.

දිනපතා දහස් ගණන් ශෝකයට කරුණු ද, සිය ගණන් බියට කරුණු ද මෝඩයා වෙත පැමිණෙයි, නමුත් පණ්ඩිතයා වෙත එසේ නොපැමිණෙයි.

၃၄၇.

347.

ဒုဋ္ဌစိတ္တောပနာဟိဿ, ကောဓောပါသာဏလေခိတော;

ကုစ္ဆိတဗ္ဗောသုဇနဿ, ဇလေလေခါစိရဋ္ဌိတာ.

ද්වේෂ සහගත සිතැත්තාගේ කෝපය ගලක කෙටූ අකුරක් මෙනි. සත්පුරුෂයාගේ කෝපය දියෙහි ඇඳි ඉරක් මෙන් වහා මැකී යන්නකි.

၃၄၈.

348.

နိဒုလုကောအသန္တုဋ္ဌော, အကတညူစဘိရုကော;

သက္ကောန္တိနသမာစာရံ, သိက္ခိတုံတေကဒါစိပိ.

නිදිබර තැනැත්තා, අසතුටින් සිටින්නා, කෙළෙහිගුණ නොදන්නා සහ බියගුල්ලා යන මොවුහු කිසි කලෙකත් යහපත් පැවැත්ම ඉගෙනීමට සමත් නොවෙති.

၃၄၉.

349.

သာဓုတ္တံသုဇနသမာဂမာခလာနံ[Pg.125],သာဓူနံနခလသမာဂမာခလတ္တံ;

အာမောဒံကုသုမဘဝံဒဓာတိဘူမိ,ဘူဂန္ဓံနစကုသုမာနိဓာရယန္တိ.

සත්පුරුෂයන් ඇසුරු කිරීමෙන් අසත්පුරුෂයන්ට යහපත් බව ලැබෙයි; නමුත් අසත්පුරුෂයන් ඇසුරු කිරීමෙන් සත්පුරුෂයන්ට අයහපත් බවක් නොලැබෙයි. මල් නිසා පොළොව සුවඳවත් වේ, නමුත් මල් පොළොවේ ගඳ නොගනියි.

၃၅၀.

350.

ဂုဏမဒ္ဓိသမံမက္ခေ, ပရေနကလဟေသတိ;

အဒ္ဓိသမံပကာသေန္တံ, အနုမတ္တံပိဒေါသကံ.

අන්‍යයන් සමඟ රණ්ඩු සරුවල් වන විට, පුද්ගලයෝ පර්වතයක් බඳු වූ විශාල ගුණධර්මයන් වසා දමති; අබ ඇටයක් බඳු වූ අල්ප වූ ද වරද පර්වතයක් සේ පෙන්වති.

၃၅၁.

351.

ဒေါသံပရဿပဿန္တိ, အတ္တဒေါသံနပဿတိ;

တိလမတ္တံပရဒေါသံ, နာဠိကေရံနပဿတိ.

අන්‍යයන්ගේ වැරදි දකිති, නමුත් තමාගේ වැරදි නොදකිති. අනුන්ගේ තල ඇටයක් බඳු කුඩා වැරදි දකින නමුත් තමාගේ පොල් ගෙඩියක් බඳු විශාල වැරදි නොදකිති.

၃၅၂.

352.

ကောဓောအတ္ထံနဇာနာတိ[Pg.126], ကောဓောဓမ္မံနပဿတိ;

အန္ဓတမံတဒါဟောတိ, ယံကောဓောသဟတေနရံ.

ක්‍රෝධය යහපත නොදනියි, ක්‍රෝධය ධර්මය නොදකියි. ක්‍රෝධය විසින් යම් මිනිසෙකු යටපත් කරගනු ලැබූ විට, එකල්හි ඔහුට ඝනාන්ධකාරයක් වන්නේය.

၃၅၃.

353.

ကောဓောအဗ္ဘန္တရေဇာတော, ဓုဝံနာသေတိကောဓနံ;

ဝတ္ထာလင်္ကာရပုဏ္ဏာယံ, မဉ္ဇုသာယံသိခီယထာ.

ඇඳුම් පැළඳුම්වලින් පිරුණු පෙට්ටියක හටගත් ගින්නක් එම පෙට්ටියම විනාශ කරන්නාක් මෙන්, සිත තුළ උපදින කෝපය ඒ කෝපවන්ත පුද්ගලයාම ඒකාන්තයෙන් විනාශ කරයි.

၃၅၄.

354.

ရာဂေါနာမမနောသလ္လံ, ဂုဏဝရတ္တစောရကော;

ရာဟုဝိဇ္ဇာသသင်္ကိဿ, တပေါဓနဟုတာသနော.

රාගය යනු සිතෙහි ඇනුණු හී සැරයකි; උතුම් ගුණධර්ම නමැති සොරා ය; ප්‍රඥාව නමැති චන්ද්‍රයා ගිල ගන්නා රාහු මෙනි; තපස් නමැති ධනය විනාශ කරන ගින්නකි.

၃၅၅.

355.

နတိတ္တိရာဇာဓနေန[Pg.127], ပဏ္ဍိတောပိသုဘာသိတေ;

စက္ခူပိပိယဒဿနေ, သာဂရောပိမဟာဇလေ.

රජු ධනයෙන් ද, පණ්ඩිතයා සුභාෂිතයෙන් ද, ඇස ප්‍රියජනක දසුන් දැකීමෙන් ද, මහා සාගරය ජලයෙන් ද කිසි කලෙකත් තෘප්තිමත් නොවේ.

၃၅၆.

356.

အသန္တုဋ္ဌောယတိနဋ္ဌော, သန္တုဋ္ဌောပိမဟီပတိ;

သသဇ္ဇာဂဏိကာနဋ္ဌာ, နိလဇ္ဇာသုကုလဂတာ.

අසතුටින් වෙසෙන තපස්වියා ද, සතුටින් සිටින රජු ද, ලැජ්ජාශීලී වෙසඟන ද, නිර්ලජ්ජිත වූ කුල කාන්තාව ද විනාශයට පත් වෙති.

၃၅၇.

357.

ဘူပါဏ္ဏဝဂ္ဂိထီသိပ္ပီ, အဘိဇ္ဈာလုစပုဂ္ဂလော;

ဧတေသံမဟိစ္ဆန္တာနံ, မဟိစ္ဆတာအနိစ္ဆိတာ.

රජු ද, සාගරය ද, ගින්න ද, ස්ත්‍රිය ද, ශිල්පියා ද, දැඩි ලෝභී පුද්ගලයා ද යන මොවුහු මහා ආශාවන් ඇත්තෝ වෙති. ඔවුන්ගේ ආශාවේ කෙළවරක් දැකිය නොහැක.

၃၅၈.

358.

အာရောဂျံပရမံလာဘံ[Pg.128], သန္တုဋ္ဌီပရမံဓနံ;

ဝိသာသောပရမံဉာတိ, နိဗ္ဗာနံပရမံသုခံ.

නිරෝගීභාවය පරම ලාභය වේ, සතුට පරම ධනය වේ, විශ්වාසය උතුම්ම නෑයා වේ, නිවන් අවබෝධ කර ගැනීම උතුම්ම සැපය වේ.

၃၅၉.

359.

ဒုဂ္ဂတံဂစ္ဆဘောလာဘ, လာဘောလာဘေနပူရတိ;

ထလေပဝုဋ္ဌပဇ္ဇုန္န, အာပေါအာပေနပူရတိ.

එම්බා ලාභය, දුප්පතා කරා යන්න. (නමුත්) ලාභය සැමවිටම ලාභයෙන්ම පිරෙයි. වියළි ගොඩබිමට වසින වැහිවලාකුළ මෙන්, ජලය ජලයෙන්ම පිරෙයි.

၃၆၀.

360.

ဗောဓယန္တိနယာစန္တိ, ဒေဟီတိပစ္ဆိမာဇနာ;

ပဿဝတ္ထုံအဒါနဿ, မာဘဝတူတိဤဒိသော.

පශ්චිම ජනයා (පහත් අය) 'දෙන්න' යැයි ඉල්ලති. දන් නොදීමේ විපාකය දැක 'මම මෙවැන්නෙක් නොවෙම්වා' යි (පණ්ඩිතයෝ) අවබෝධ කරති.

၃၆၁.

361.

သေလေသေလေနမာဏိကံ[Pg.129], ဂဇေဂဇေနမုတ္တိကံ;

ဝနေဝနေနစန္ဒနံ, ဌာနေဌာနေနပဏ္ဍိတံ.

සෑම පර්වතයකම මැණික් නැත. සෑම ඇතෙකු තුළම මුතු (ගජමුතු) නැත. සෑම වනයකම සඳුන් ගස් නැත. සෑම තැනකම පණ්ඩිතයෝ නොවෙති.

၃၆၂.

362.

သတေသုဇာယတေသူရော, သဟဿေသုစပဏ္ဍိတော;

ဝါကျံသတသဟဿေသု, စာဂေါဘဝတိဝါနဝါ.

සියයක් දෙනා අතරින් එක් වීරයෙක් උපදී. දහසක් දෙනා අතරින් එක් පණ්ඩිතයෙක් උපදී. ලක්ෂයක් දෙනා අතරින් එක් වාග්පටු අයෙක් උපදී. නමුත් පරිත්‍යාගශීලියෙකු උපදින්නේ කලාතුරකිනි.

၃၆၃.

363.

ဇိနေနအာဂတံသူရံ, ဓနဉ္စဂေဟမာဂတံ;

ဇိဏ္ဏအန္နံပသံသေယျ, ဒါရဉ္စဂတယောဗ္ဗနံ.

ජය ලබා පැමිණි වීරයා ද, නිවසට රැගෙන ආ ධනය ද, ජීරණය වූ ආහාරය ද, යොවුන් විය ඉක්මගිය (පතිව්‍රතාව රැකි) බිරිඳ ද ප්‍රශංසා කටයුතුය.

၃၆၄.

364.

ပေါတ္ထကေသုစယံသိပ္ပံ[Pg.130], ပရဟတ္ထေသုယံဓနံ;

ယဒါဣစ္ဆေသမုပ္ပန္နေ, နတံသိပ္ပံနတံဓနံ.

පොත්පත්වල පමණක් ඇති ශිල්පය ද, අනුන් අත ඇති ධනය ද, අවශ්‍යතාවක් පැමිණි කල්හි ප්‍රයෝජනයක් නොවන බැවින් එය ශිල්පයක් ද නොවේ, ධනයක් ද නොවේ.

၃၆၅.

365.

ဝါစာဝုဓာစရာဇာနော, သစ္စာဝုဓာစသမဏာ;

ဓနာဝုဓာသေဋ္ဌိနောစ, ဂေါဏာဝုဓာဒလိဒ္ဒကာ.

රජවරුන්ට වචනය ආයුධයකි. ශ්‍රමණයන්ට සත්‍යය ආයුධයකි. සිටුවරුන්ට ධනය ආයුධයකි. දිළිඳුන්ට ගවයෝ ආයුධයකි.

၃၆၆.

366.

ဥက္ကဋ္ဌေသူရမိစ္ဆန္တိ, ကောလာဟလေသုဘာသိတံ;

ပိယံအန္နဉ္စပါနဉ္စ, အတ္ထကိစ္စေသုပဏ္ဍိတံ.

යුද්ධයකදී වීරයෙකු ද, කෝලාහලයකදී (පිරිසක් මැද) යහපත් වචන කතා කරන්නෙකු ද, සාගින්නකදී ප්‍රියමනාප ආහාර පාන ද, යම් කාර්යයකදී ප්‍රඥාවන්තයෙකු ද මිනිස්සු අපේක්ෂා කරති.

၃၆၇.

367.

ကပဏေတာရယေမိတ္တံ[Pg.131], ဒုဗ္ဘိက္ခေဓညံဓာရယေ;

သဘာယံဓာရယေသိပ္ပံ, သင်္ဂဟာနိမဟီတလေ.

දුකට පත් මිතුරා බේරාගත යුතුය. සාගත කාලයකදී ධාන්‍ය රැස්කර තබාගත යුතුය. සභාවේදී තමාගේ ශිල්පය පෙන්විය යුතුය. මේවා මෙලොව සංග්‍රහයන් වේ.

၃၆၈.

368.

ဒုဗ္ဘိက္ခေအန္နဒါနဉ္စ, သုဘိက္ခေစဟိရညဒံ;

ဘယေစဘယဓာတာရံ, သဗ္ဗေသံဝရမံဝရံ.

සාගතයකදී ආහාර දීම ද, සුභික්ෂ කාලයකදී රන් දීම ද, බිය පත් වූ විට අභය දීම ද යන මේ සියල්ල අතුරෙන් උතුම්ම උපකාරය වේ.

၃၆၉.

369.

ဟံသောမဇ္ဈေနကာကာနံ, သီဟောဂုန္နံနသောဘတေ;

ဂဒြဘာနံနတုရင်္ဂေါ, ဗာလာနဉ္စနပဏ္ဍိတော.

කපුටන් මැද හංසයා ද, ගවයන් මැද සිංහයා ද, බූරුවන් මැද අශ්වයා ද, අඥානයන් මැද පණ්ඩිතයා ද නොබබළති.

၃၇၀.

370.

နသောရာဇာယောအဇေယျံ[Pg.132], ဇိနာတိနသောသခါရံ;

ယောအယုတ္တေနဇိနာတိ, နသာဘရိယာပတိနော;

ဝိရောဓတိနတေပုတ္တာ, ယေနဘရန္တိ ဇိဏ္ဏ.

අයුක්තියෙන් ජය ගන්නා තැනැත්තා රජෙක් නොවේ. මිත්‍රත්වයට ද්‍රෝහි වන්නා යහළුවෙක් නොවේ. සැමියා සමඟ විරුද්ධ වන තැනැත්තිය බිරිඳක් නොවේ. මහලු වූ දෙමාපියන් පෝෂණය නොකරන දරුවෝ පුත්තු නොවෙති.

၃၇၁.

371.

နတ္ထိဝိဇ္ဇာသမံမိတ္တံ, နတ္ထိဗျာဓိသမောရိပု;

နတ္ထိအတ္တသမံပေမံ, နတ္ထိကမ္မပရံဗလံ.

විද්‍යාව (ශිල්පය) වැනි මිතුරෙක් නැත. රෝගය වැනි සතුරෙක් නැත. තමාට වඩා ආදරය කටයුතු අනෙකෙක් නැත. කර්මයට වඩා බලවත් බලයක් නැත.

၃၇၂.

372.

ဣတ္ထိမိဿောကုတောသီလံ,မံသဘက္ခောကုတောဒယံ;

သုရာပါနောကုတောသစ္စံ,မဟာကောဓောကုတောတပံ.

ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි ලොල් වූවෙකුට සීලයක් කොයින්ද? මස් අනුභව කරන්නෙකුට දයාවක් කොයින්ද? මත්පැන් බොන්නෙකුට සත්‍යයක් කොයින්ද? අධික ක්‍රෝධය ඇත්තෙකුට තපසක් කොයින්ද?

၃၇၃.

373.

ကွာတိဘာရောသမတ္ထာနံ[Pg.133], ကိံဒူရောဗျဝဟာရိနံ;

ကောဝိဒေသောသဝိဇ္ဇာနံ, ကောပရောပိယဝါဒိနံ.

දක්ෂයන්ට බරක් වන දෙයක් කොයින්ද? වෙළඳුන්ට දුරක් වන තැනක් කොයින්ද? උගතුන්ට පරදේශයක් කොයින්ද? ප්‍රියශීලීව කතා කරන්නන්ට අන්‍යයෙක් කොයින්ද?

၃၇၄.

374.

ဒုဗ္ဘိက္ခောကသိနောနတ္ထိ, သန္တာနံနတ္ထိပါပကော;

မုဂဿကလဟောနတ္ထိ, နတ္ထိဇာဂရတောဘယံ.

ගොවිතැන් කරන්නාට සාගතයක් නැත. ශාන්ත වූවන්ට පවක් නැත. ගොළු අයට කලහයක් නැත. අවදිව සිටින්නාට බියක් නැත.

၃၇၅.

375.

ဗာလိတ္ထီမက္ခိကာတုဏ္ဍိ, ဣသီနဉ္စကမဏ္ဍလု;

သေတမ္ဗုဖလံတမ္ဗုလံ, နောဇ္ဈိဋ္ဌမုပဇာယတော.

ළදරු ස්ත්‍රිය ද, මැස්සාගේ කට ද, ඍෂිවරුන්ගේ පැන් කෙණ්ඩිය ද, සුදු දිය ද, ගෙඩි වර්ග ද, බුලත් ද යන මොහු එඳු (කිලිටි) බවට පත් නොවෙති.

၃၇၆.

376.

ပဉ္စရတျာသုဂန္ဓဗ္ဗာ[Pg.134], သတ္တရတျာဓနုဂ္ဂဟာ;

ဧကမာသာသုဘရိယာ, အဍ္ဎမာသာသိဿာမလာ.

පස් දිනක් පුහුණු නොවීමෙන් සංගීතඥයෝ ද, සත් දිනකින් දුනුවායෝ ද, මසකින් යහපත් බිරිඳ ද, අඩ මසකින් සිසුන් ද තම දක්ෂතා පිරිහෙති.

၃၇၇.

377.

မလိတ္ထိယာဒုစ္စရိတံ, မစ္ဆေရံဒဒတောမလံ;

မလာဝေလာမကာဓမ္မာ, အသ္မိံလောကေပရမှိစ;

မလံမလတရံတတော, အဝိဇ္ဇာပရမံမလံ.

දුශ්චරිතය ස්ත්‍රියකගේ කිලිටි වේ. මසුරුකම දන් දෙන්නාගේ කිලිටි වේ. ලාමක ධර්මයෝ මෙලොවත් පරලොවත් කිලිටි වෙති. එහෙත් ඒ හැමටම වඩා උතුම්ම කිලිටි නම් අවිද්‍යාවයි.

၃၇၈.

378.

သုတဿရက္ခာသဗ္ဗဒါဘိယောဂေါ,ကုလဿဝတ္ထံပုရိသဿဝိဇ္ဇာ;

ရညောပမာဒေါပသမောဓနဿ,ဣတ္ထီနန္တုနတ္ထေဝဇာတုရက္ခာ.

නිරන්තර උත්සාහය උගත්කම රකී. යහපත් චරිතය කුලය රකී. විද්‍යාව පුරුෂයා රකී. අප්‍රමාදය රජුගේ ධනය රකී. නමුත් ස්ත්‍රීන් රැකීම කිසි කලෙකත් පහසු නොවේ.

၃၇၉.

379.

သတ္တာနံဇရတာဟန္တိ[Pg.135], တဏှာဟန္တိသဗ္ဗသုခံ;

သဗ္ဗဗလံစိန္တာဟန္တိ, ဒယာဟန္တိသကံဓနံ.

ජරාව සත්වයන් නසයි. තෘෂ්ණාව සියලු සතුට නසයි. අධික කනස්සල්ල සියලු ශක්තිය නසයි. දයාව තමාගේ ධනය නසයි.

၃၈၀.

380.

နီစေဝါသောသိရိံဟန္တိ, ဟန္တိဂရုံစယာစကော;

ပသံသာသုဂုဏံဟန္တိ, ဟန္တိစိတ္တံအသညတာ.

පහත් අය ඇසුරු කිරීම සිරියාව නසයි. යැදීම ගෞරවය නසයි. ප්‍රශංසාව යහපත් ගුණය නසයි. අසංවරකම සිත නසයි.

၃၈၁.

381.

အသနံဘယမန္တာနံ[Pg.136], မစ္စာနံမရဏံဘယံ;

ဥတ္တမာနန္တုသဗ္ဗေသံ, အဝမာနံပရံဘယံ.

අකුණු සැර ඇමතිවරුන්ට බියකි, මනුෂ්‍යයන්ට මරණය බියකි. එහෙත් සියලු උත්තමයන්ට ඇති ලොකුම බිය අවමානයයි.

၃၈၂.

382.

သူရိယောတပနံတပေါ, နသန္တိပရိဝါရိတာ;

စန္ဒရံသီတလံဇာတံ, တာရကာပရိဝါရိတာ;

ဥပမာဧတ္ထဉာတဗ္ဗာ, သူရိယစန္ဒရာဇုနံ.

සූර්යයා තද රශ්මියෙන් තැපෙයි, එහෙත් ඔහු පිරිවාරාගත් තරු නැත. චන්ද්‍රයා සිසිල් රශ්මියෙන් යුක්තය, තාරකාවන්ගෙන් පිරිවරන ලද්දේය. සූර්යයා සහ චන්ද්‍රයා පිළිබඳව වූ මෙම උපමාව මෙහිලා වටහා ගත යුතුය.

၃၈၃.

383.

အလသောမန္ဒဗုဒ္ဓိစ, သုခိတောရောဂပီဠိတော;

နိဒ္ဒါရောမံသဝဍ္ဎနော, သုဘက္ခောစဝိလုဒ္ဓကော.

අලසයා ද, මන්දබුද්ධිකයා ද, සැප සොයන්නා ද, රෝග පීඩාවෙන් පෙළෙන්නා ද, නිදිලොල් වූවා ද, ස්ථූල ශරීරයක් ඇත්තා ද, දඩයක්කරුවා ද (යන මොවුන්ට ශිල්පය හෝ ධනය නොලැබේ).

၃၈၄.

384.

ပမာဒေါဇာယတေမဒါ, ပမာဒါဇာယတေခယော;

ခယာဒေါသာပဝဍ္ဎန္တိ, မဒံကိံနဇဟေဗုဓော.

මත් වීමෙන් ප්‍රමාදය උපදී. ප්‍රමාදයෙන් විනාශය සිදුවේ. විනාශයෙන් දෝෂ වර්ධනය වේ. එසේ නම් ප්‍රඥාවන්තයා එම මත් බව අත්නොහරින්නේ මන්ද?

၃၈၅.

385.

ယာဒိသံဝပ္ပတေဗီဇံ[Pg.137], တာဒိသံဖလံသမ္ပတ္တော;

ကလျာဏကာရိကလျာဏံ, ပါပကာရီစပါပကံ.

යමෙක් වපුරන බීජය යම් බඳු ද, ලබන ඵලය ද එබඳුම වේ. යහපත් දේ කරන්නා යහපත් ඵල ද, අයහපත් දේ කරන්නා අයහපත් ඵල ද ලබයි.

၃၈၆.

386.

ပုညာပါပဖလံယောစေ, နသဒ္ဒဟတိသစ္စတော;

သောဝေသကာနနံခိပ္ပံ, အာဒါသတလမာနယေ.

යමෙක් පින් පව්වල විපාක සැබෑ ලෙසම විශ්වාස නොකරයි නම්, ඔහු වහාම කැඩපතක් ගෙන තමා දෙස බැලිය යුතුය.

၃၈၇.

387.

သမ္ပရာယိကတ္ထေယော[Pg.138], နသဒ္ဒဟတိစေပိသော;

အာဝါသေသပ္ပဂါမီနံ, မောက္ခဘေကိံနပဿတိ.

පරලොව යහපතක් ඇතැයි යමෙක් විශ්වාස නොකරන්නේ නම්, සංඝාවාසවල වෙසෙන උතුමන්ගේ විමුක්තිය ඔහු නොදකින්නේ මන්ද?

၃၈၈.

388.

သဒ္ဓါဟိရိစဩတ္တပ္ပံ, ဗာဟုသစ္စံဝိရံသတိ;

ပညာစသတ္တဓမ္မေဟိ, သမ္ပန္နောပဏ္ဍိတောမတော.

ශ්‍රද්ධාව, හිරි, ඔත්තප්ප, බහුශ්‍රැතභාවය, වීර්යය, සතිය සහ ප්‍රඥාව යන සප්ත ධර්මයන්ගෙන් යුක්ත වූ තැනැත්තා පණ්ඩිතයෙකු ලෙස සැලකේ.

၃၈၉.

389.

ရဝိမူလံသသီခန္ဓံ, သောရိအင်္ဂါစပတ္တိကံ;

ဗုဒ္ဓံပုပ္ဖံဂရုဗီဇံ, ဘရဂုဖလမေဝစ.

සූර්යයා මුල ද, චන්ද්‍රයා කඳ ද, සෙනසුරු අතු ද, බුධ කොළ ද, සිකුරු මල ද, බ්‍රහස්පති බීජය ද, අඟහරු ඵලය ද වේ.

၃၉၀.

390.

ပေါတ္ထကာဒီနိခေတ္တံဝ[Pg.139], လေခါနိယုဂနင်္ဂလံ;

အက္ခရာနိဗီဇံကတွာ, စရန္တောပဏ္ဍိတောဘဝေ.

පොත්පත් කුඹුරක් මෙන් ද, ලිවීම වියගහ සහ නගුල මෙන් ද, අකුරු බීජ මෙන් ද සලකා කටයුතු කරන තැනැත්තා පණ්ඩිතයෙක් වෙයි.

၃၉၁.

391.

အက္ခရံဧကမေကဉ္စ, ဗုဒ္ဓရူပံသမံသိယာ;

တသ္မာဟိပဏ္ဍိတောပေါသော, လိခေယျပိဋကတ္တယံ.

ත්‍රිපිටකයේ එක එක අකුරක් පාසා බුදුරුවකට සමාන වන්නේය. එබැවින් ප්‍රඥාවන්ත මනුෂ්‍යයා ත්‍රිපිටකය ලිවිය යුතුය.

၃၉၂.

392.

ဒုဂ္ဂတိံနာဘိဇာယေယျ, ပိဋကတ္တယကာရကော;

ဗဟုက္ခတ္တုံစက္ကဝတ္တိ, ရာဇာစတုဒီပါဓိပေါ.

ත්‍රිපිටකය ලියන තැනැත්තා කිසිදා අපායගාමී නොවේ. හෙතෙම සතර මහා දීපයටම අධිපති වූ සක්විති රජෙකු ලෙස බොහෝ වාරයක් උපදී.

၃၉၃.

393.

ပဒေသရဇ္ဇံဝိပုလံ, ဂဏနာတောအသင်္ချေယော;

ဆကာမာဝစရောဒေဝ, ရာဇာဟောတိဗဟုက္ခတ္တုံ.

ගණන් කළ නොහැකි තරම් විශාල ප්‍රාදේශීය රාජ්‍යයන්හි රජකම ද, සදෙව්ලොව දිව්‍යරාජයා බව ද බොහෝ වාරයක් ඔහු ලබයි.

၃၉၄.

394.

ဒါနာဒီနိစပုညာနိ[Pg.140], ကရောန္တောဗောဓိအင်္ကုရော;

ဘဝါသဗ္ဗင်္ဂသမ္ပန္နော, တိလောကပူဇိတောဘဝေ.

දානාදී වූ පින්කම් කරන බෝධි අංකුරයන් (බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේලා) සියලු අංගයන්ගෙන් පරිපූර්ණ වී, තුන් ලෝකයෙහිම පූජනීයත්වයට පත් වෙති.

၃၉၅.

395.

အဒ္ဓေမဟဒ္ဓနေဖိတေ, ဇာယရေကုလမုတ္တမေ;

ဥတ္တမေနေဝသံဝါသော, ပိဋကတ္တယဝါစကော.

ත්‍රිපිටකය දේශනා කරන්නා ධනවත්, මහා ධන සම්පත් ඇති උදාර කුලයන්හි උපදී. ඔහු නිරන්තරයෙන්ම උතුම් අය ඇසුරු කරයි.

၃၉၆.

396.

ဧကက္ခရဖလေနဟိ, ပိဋကတ္တယကာရကော;

စတုရာသီတိသဟဿံ, လဘန္တိပဝရံသုခံ.

ත්‍රිපිටකය ලියන්නා එහි එකම එක අකුරක ආනිශංසයෙන් වුව ද අසූහතර දහසක් වූ උතුම් සැප සම්පත් ලබයි.

၃၉၇.

397.

အပ္ပကေနာပိမေဓာဝီ, ပါဘတေနဝိစက္ခဏော;

သမုဋ္ဌာပေတိအတ္တာနံ, အနုမဂ္ဂိဝသန္ဓမံ.

ප්‍රඥාවන්ත වූ ද තීක්ෂණ බුද්ධියක් ඇති වූ ද පුද්ගලයා සුළු ප්‍රාග්ධනයකින් වුව ද, කුඩා සුළඟක් මඟින් ගින්නක් අවුළුවාලන්නාක් මෙන් තමාගේ දියුණුව සලසා ගනී.

၃၉၈.

398.

ဒုက္ခံပါပဿပုညဿ[Pg.141], သုခံမိဿဿမိဿကံ;

သဗ္ဗံသဒိသကံယာတိ, ဉာတဗ္ဗံကမ္မုနောဖလံ.

පවේ විපාකය දුකකි. පින්වල විපාකය සැපකි. මිශ්‍ර ක්‍රියාවල විපාකය මිශ්‍ර වේ. සියලු දේ තමා කළ කර්මයට සමාන විපාක දෙයි. කර්මයේ ඵලය මෙසේ යැයි දත යුතුය.

၃၉၉.

399.

စောဒေန္တောစတုဘာဂါစ, ကမ္မကာရာတယောဘာဂါ;

သာမိနောသမဘာဂါစ, ဧကဘာဂါနုမောဒနာ.

පොළඹවන්නාට (යෝජනා කරන්නාට) කොටස් හතරක් ද, ක්‍රියාව කරන්නාට කොටස් තුනක් ද, එහි හිමිකරුට (දායකයාට) සමාන කොටසක් ද, අනුමෝදන් වන්නාට එක් කොටසක් ද හිමි වේ.

၄၀၀.

400.

အနတ္တဿဝါကျာပရမံတုဏှိ[Pg.142],အသန္တမိတ္တာပရမံဧကံ;

သုရူပဒါရာဝရမန္ဓာ,ဒူရေကလာဘာဝရမဿသုက္ခံ.

තමාට අවනත නොවන්නාගේ වචනවලට වඩා නිහඬතාව උතුම්ය; අසත්පුරුෂ මිතුරන්ට වඩා තනිව සිටීම උතුම්ය; (දුෂ්ට වූ) රූමත් බිරිඳකට වඩා අන්ධ භාවය උතුම්ය; ඈත ඇති ලාභයට වඩා තමා සන්තක (ළඟ ඇති) සැපය උතුම්ය.

၄၀၁.

401.

ဟီနစဇ္ဇောပိစေ ဟောတိ, ဥဋ္ဌာတာဓီတိမာနရော;

သီလအာစာရသမ္ပန္နော, နိသေအဂ္ဂိဝဘာသတိ.

යම් මිනිසෙකු පහත් කුලයක උපන්නේ වුවද, ඔහු උත්සාහවන්ත, ධෛර්යසම්පන්න, සිල්වත් මෙන්ම යහපත් සදාචාරයෙන් යුක්ත වන්නේ නම්, ඔහු රැයෙහි දැල්වෙන ගින්නක් මෙන් බැබළෙන්නේය.

၄၀၂.

402.

နစဇ္ဇဝသလောဟောတိ,နစဇ္ဇဟောတိဗြဟ္မဏော;

ကမ္မုနာဝသလောဟောတိ,ကမ္မုနာဟောတိဗြဟ္မဏော.

උපතින් කිසිවෙකු වසලයෙකු නොවේ; උපතින් කිසිවෙකු බ්‍රාහ්මණයෙකු ද නොවේ. කෙනෙකු වසලයෙකු වන්නේ ද බ්‍රාහ්මණයෙකු වන්නේ ද තමන් කරන ක්‍රියාවන් (කර්මය) හේතුවෙනි.

၄၀၃.

403.

ပထဝီဝေဠုကံပတ္တံ[Pg.143], စက္ကဝါဠံသုစိပ္ဖလံ;

သိနေရုဝမ္မိကံခုဒ္ဒံ, သမုဒ္ဒေါပါတိတံယထာ.

මහ පොළොව උණ පත්‍රයක් බඳුය; සක්වළ ඉදිකටු සිදුරක් බඳුය; මහා මේරු පර්වතය කුඩා වේ තුඹසක් බඳුය; මහා සාගරය (පහළට වැටුණු) දිය බින්දුවක් බඳුය.

၄၀၄.

404.

ဧကေနေဝစကပ္ပေန, မာတုခီရံနသဉ္စယံ;

တတောတုသမုဒ္ဒေါစာပိ, အတိရေကတရံဗဟုံ.

එක් මිනිසෙකු විසින් එක් කල්පයකදී පමණක් පානය කරන ලද මව්කිරි ප්‍රමාණය, මහා සාගරයේ ඇති ජල ප්‍රමාණයටත් වඩා අතිශයින් ම බොහෝ වන්නේ ය.

၄၀၅.

405.

ဗြဟ္မာတိမာတာပီတရော, ပုဗ္ဗာစရိယာဝုစ္စတေ;

အာဟုနေယျာစပုတ္တာနံ, ပဇာနမနုကမ္ပကာ.

දරුවන් කෙරෙහි දක්වන අනුකම්පාව නිසා මව්පියෝ 'බ්‍රහ්මයා' යැයි ද, 'පූර්වාචාර්යවරු' යැයි ද කියනු ලැබෙති. එසේම ඔවුහු දරුවන්ගේ පිදීමට සුදුසු වූ 'ආහුනෙය්‍ය' පුද්ගලයෝ ද වෙති.

၄၀၆.

406.

တသ္မာဟိနေနမဿေယျ[Pg.144], သက္ကရေယျစပဏ္ဍိတော;

အန္နေနအထောပါနေန, ဝတ္ထေနသယနေနစ.

එබැවින්, නුවණැති පුද්ගලයා ආහාර පානවලින් ද, වස්ත්‍රයෙන් ද, යහපත් සයනයන්ගෙන් ද ඒ මව්පියන්ට වැඳ නමස්කාර කළ යුතුය, සත්කාර උපහාර කළ යුතුය.

၄၀၇.

407.

ဥစ္ဆာဒနေနနှာပေန, ပါဒါနံဓောဝနေနစ;

ဥဋ္ဌာယပါဒစရိယာ, ဥပဋ္ဌာပေယျပဏ္ဍိတော;

ဣဓေဝနံပသံသန္တိ, ပစ္စသဂ္ဂေပမောဒတိ.

ඇඟ ඉලීමෙන්, නෑවීමෙන්, පාදයන් සේදීමෙන් මෙන්ම පෙරගමන් කොට සලකා බැලීමෙන් ද නුවණැත්තා (මව්පියන්ට) උපස්ථාන කළ යුතුය. එවැනි තැනැත්තාට මෙලොවදී (සත්පුරුෂයෝ) ප්‍රශංසා කරති; පරලොවදී ඔහු ස්වර්ගයෙහි උපත ලබා සතුටු වෙයි.

၄၀၈.

408.

ဧကဿေကေနကပ္ပေန[Pg.145], ပုဂ္ဂလဿဋ္ဌိသဉ္စယော;

သမံပဗ္ဗတရာသိမှိ, ဣတိဝုတ္တံမဟေသိနာ.

එක් පුද්ගලයෙකු විසින් එක් කල්පයක් මුළුල්ලේ මිය යමින් ඉතිරි කරන ලද ඇටකටු සියල්ල එක් රැස් කළහොත්, එය මහා පර්වත රාජයෙකු හා සමාන වන බව මහා ඉසිවර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක.

၄၀၉.

409.

သဗ္ဗဒါနံဓမ္မဒါနံဇိနာတိ;

သဗ္ဗရသံဓမ္မရသောဇိနာတိ,သဗ္ဗရတိံဓမ္မရတိဇိနာတိ;

သဗ္ဗဒုက္ခံတဏှက္ခယောဇိနာတိ.

සියලු දානයන් පරදා ධර්ම දානය ජය ගනී; සියලු රසයන් පරදා ධර්ම රසය ජය ගනී; සියලු ඇල්මවල් (ප්‍රීතීන්) පරදා ධර්මයෙහි ඇල්ම ජය ගනී; තෘෂ්ණාව ක්ෂය කිරීම සියලු දුක ජය ගනී.

၄၁၀.

410.

အပ္ပမာဒရတာဟောထ, သစိတ္တမနုရက္ခထ;

ဒုက္ခာဥဒ္ဓရထတ္တာနံ, ပင်္ကေသန္နံဝကုဉ္ဇရံ.

අප්‍රමාදයෙහි (නොපමාවෙහි) ඇලුනෝ වන්න; තමන්ගේ සිත මැනවින් ආරක්ෂා කරගන්න; මඩෙහි එරුණු මහා ඇතෙකු එම මඩෙන් ගොඩ එන්නාක් මෙන්, තමන් ව වට වී ඇති සසර දුකින් ගොඩගන්න.

၄၁၁.

411.

စဇဒုဇ္ဇနသံသဂ္ဂံ[Pg.146], ဘဇသာဓုသမာဂမံ;

ကရပုညမဟောရတ္တိံ, သရနိစ္စမနိစ္စတံ.

අසත්පුරුෂයන්ගේ ඇසුර දුරු කරන්න; සත්පුරුෂයන්ගේ ඇසුර නිතර පතන්න; දිවා රෑ දෙකෙහි ම පින් දහම් කරන්න; නිරන්තරයෙන් ම අනිත්‍යතාව (ජීවිතයේ තාවකාලික බව) සිහි කරන්න.

၄၁၂.

412.

အနိစ္စာဝတသင်္ခါရာ, ဥပ္ပာဒဝယဓမ္မိနော;

ဥပ္ပဇ္ဇိတွာနိရုဇ္ဈန္တိ, တေသံဝူပသမောသုခေါ.

ඒකාන්තයෙන් ම සියලු සංස්කාරයෝ අනිත්‍යයහ; ඉපදීම සහ විනාශ වීම උරුම කොට ඇත්තාහ; ඉපිද නැවත නිරුද්ධ වෙති (වැනසී යති); එම සංස්කාරයන්ගේ සංසිඳීම (නිවන) උතුම් වූ සුවයකි.

၄၁၃.

413.

နဟိဓမ္မောအဓမ္မောစ, ဥဘောသမဝိပါကိနော;

အဓမ္မောနိရယံနေတိ, ဓမ္မောပါပေတိသုဂ္ဂတိံ.

ධර්මය සහ අධර්මය යන දෙක ම සමාන විපාක දෙන්නේ නැත. අධර්මය (අකුසලය) නිරයට පමුණුවයි; ධර්මය (කුසලය) සුගතිය කරා පමුණුවයි.

၄၁၄.

414.

သမသီသံသမပါဒံ[Pg.147], အန္တရဉ္စသမံသမံ;

ဣဒံမနသိနိဓာယ, လိခေယျပိဋကတ္တယန္တိ.

අකුරුවල මුදුන (හිස) ද, පාදයන් ද එක සමාන විය යුතුය; අකුරු සහ වචන අතර පරතරය ද එක හා සමාන විය යුතුය; මෙය මනසෙහි තබාගෙන (මැනවින් වටහාගෙන) ත්‍රිපිටක ධර්මය ලිවිය යුතුය.