နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ຂໍນອບນ້ອມແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ພຣະອົງນັ້ນ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ໄກຈາກກິເລດ ຕຣັສຮູ້ຊອບໄດ້ໂດຍພຣະອົງເອງ.

ဓမ္မနီတိ

ທັມມະນີຕິ

၁.

໑.

ဝန္ဒိတွာ ရတနံ သေဋ္ဌံ[Pg.1], နိဿာယ ပုဗ္ဗကေ ဂရုံ;

နိတိဓမ္မံပဝက္ခာမိ, သဗ္ဗလောကသုခါဝဟံ.

ພາຍຫຼັງໄຫວ້ພຣະຣັຕນະໄຕອັນປະເສີດສຸດ ແລະອາໄສຄູອາຈານໃນປາງກ່ອນແລ້ວ, ຂ້າພະເຈົ້າຈັກກ່າວຄຳສອນແຫ່ງຄວາມປະພຶດ (ນີຕິທັມ) ອັນນຳມາຊຶ່ງຄວາມສຸກແກ່ຊາວໂລກທັງປວງ.

၂.

໒.

အာစရိယောစသိပ္ပဉ္စ, ပညာသုတံကထာဓနံ;

ဒေသောစနိဿယောမိတ္တံ, ဒုဇ္ဇနောသုဇနောဗလံ.

ຄູອາຈານ, ສິລະປະວິຊາ, ປັນຍາ, ການຮຽນຮູ້, ວາຈາ, ຊັບ, ຖິ່ນຖານ, ທີ່ພຶ່ງ, ມິດ, ຄົນຊົ່ວ, ຄົນດີ, ແລະກຳລັງ.

၃.

໓.

ဣတ္ထီပုတ္တောစဒါသောစ[Pg.2], ဃရာဝါသောကတာကတော;

ဉာတဗ္ဗောစအလင်္ကာရော, ရာဇဓမ္မောပသေဝကော;

ဒုကာဒိမိဿကောစေဝ, ပကိဏ္ဏကောတိမာတိကာ.

ຍິງ, ບຸດ, ຄົນຮັບໃຊ້, ການຄອງເຮືອນ, ກິດທີ່ຄວນເຮັດແລະບໍ່ຄວນເຮັດ, ສິ່ງທີ່ຄວນຮູ້, ເຄື່ອງປະດັບ, ຣາຊະທັມ, ຜູ້ຮັບໃຊ້, ໝວດສອງເປັນຕົ້ນ, ແລະໝວດເບັດຕະເລັດ; ເຫຼົ່ານີ້ຄືສາລະບານ.

၄.

໔.

ကိန္တေဟိပါဒသုဿသာ[Pg.3], ယေသံနတ္ထိဂရူနိဟ;

ယေတပ္ပာဒရဇောကိဏ္ဏာ, တေဝသာဓူဝိဝေကိနော.

ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງກັບການບຳລຸງຮັບໃຊ້ຜູ້ທີ່ບໍ່ມີຄູອາຈານໃນໂລກນີ້? ສ່ວນຜູ້ໃດທີ່ເປື້ອນເປິໄປດ້ວຍຝຸ່ນລະອອງຕີນຂອງຄູອາຈານ, ຜູ້ນັ້ນແລ້ວຈຶ່ງເປັນຄົນດີແລະມີປັນຍາ.

၅.

໕.

ဝိနာဂရူပဒေသန္တံ, ဗာလောလင်္ကတ္တုမိစ္ဆတိ;

သမ္ပာပုဏေနဝိညူဟိ, ဟသဘာဝံကထံနုသော.

ຄົນພານປາດຖະໜາຈະປະດັບຕົນ (ດ້ວຍຄວາມຮູ້) ໂດຍປາສະຈາກຄຳສັ່ງສອນຂອງຄູອາຈານ; ເຂົາຈະຫຼີກເວັ້ນການເປັນທີ່ຫົວຂວັນໃນໝູ່ຜູ້ຮູ້ໄດ້ແນວໃດ?

၆.

໖.

ဥဋ္ဌာနာဥပဋ္ဌာနာစ, သုဿုသာပရိစာရိကာ;

သက္ကစ္စံသိပ္ပုဂ္ဂဟဏံ, ဂရုံအာရာဓယေဗုဓော.

ຜູ້ມີປັນຍາພຶງເຮັດໃຫ້ຄູອາຈານພໍໃຈ ດ້ວຍການລຸກຕ້ອນຮັບ, ການເຂົ້າໄປບຳລຸງ, ການໃຝ່ໃຈສະດັບຕັບຟັງ, ການຮັບໃຊ້ປົນນิບັດ, ແລະການຕັ້ງໃຈຮຽນສິລະປະວິຊາເປັນຢ່າງດີ.

၇.

໗.

ဥပဇ္ဈာစရိယာနဉ္စ[Pg.4], မာတာပိတူနမေဝစ;

သက္ကစ္စံယောနုပဋ္ဌာတိ, သုတောပိတဿတာဒိသော.

ຜູ້ໃດບໍ່ເອົາໃຈໃສ່ບຳລຸງຮັບໃຊ້ພຣະອຸປັດຊາ, ຄູອາຈານ, ແລະບິດາມານດາຂອງຕົນໂດຍເຄົາລົບ; ບຸດຂອງຜູ້ນັ້ນກໍຈັກບໍ່ບຳລຸງຮັບໃຊ້ເຂົາເຊັ່ນນັ້ນເໝືອນກັນ.

၈.

໘.

ဥပဇ္ဈာစရိယာနဉ္စ, မာတာပိတူနမေဝစ;

သက္ကစ္စံယောဥပဋ္ဌာတိ, သုတောပိတဿတာဒိသော;

ຜູ້ໃດເອົາໃຈໃສ່ບຳລຸງຮັບໃຊ້ພຣະອຸປັດຊາ, ຄູອາຈານ, ແລະບິດາມານດາຂອງຕົນໂດຍເຄົາລົບ; ບຸດຂອງຜູ້ນັ້ນກໍຈັກບຳລຸງຮັບໃຊ້ເຂົາເຊັ່ນນັ້ນເໝືອນກັນ.

၉.

໙.

သမ္မာဥပပရိက္ခိတွာ;

အက္ခရေသုပဒေသုစ;

စောရဃာတောသိဿောသိယာ,ဂရုစောရဋ္ဋကာရကော.

ເມື່ອພິຈາລະນາຢ່າງຖີ່ຖ້ວນໃນຕົວອັກສອນແລະບົດບາດແລ້ວ, ຫາກສິດເປັນໂຈນ, ຄູອາຈານກໍຊື່ວ່າເປັນຜູ້ສ້າງໂຈນຂຶ້ນມາ.

၁၀.

໑໐.

ပဏ္ဍိတောသုတသမ္ပန္နော[Pg.5], ယတ္ထအတ္ထီတိ စေသုတော;

မဟုဿာဟေနတံဌာနံ, ဂန္တဗ္ဗံဝသုတေသိနာ.

ຫາກໄດ້ຍິນວ່າ ມີບັນດິດຜູ້ເພີບພ້ອມດ້ວຍຄວາມຮູ້ຢູ່ ນະ ທີ່ໃດ, ຜູ້ສະແຫວງຫາຄວາມຮູ້ ພຶງພະຍາຍາມຢ່າງຍິ່ງ ເພື່ອເດີນທາງໄປຍັງທີ່ນັ້ນ.

၁၁.

໑໑.

သုခံရုက္ခဿဆာယာဝ, တတောဉာတိမာတာပိတု;

တတောအာစရိယောရညော, တတောဇိနဿသာသနံ.

ຮົ່ມໄມ້ໃຫ້ຄວາມຮົ່ມເຢັນເປັນສຸກ, ຮົ່ມເງົາຂອງຍາດຕິພີ່ນ້ອງແລະບິດາມານດາ ຍິ່ງໃຫ້ຄວາມສຸກກວ່ານັ້ນ; ຮົ່ມເງົາຂອງຄູອາຈານແລະພຣະຣາຊາ ຍິ່ງໃຫ້ຄວາມສຸກກວ່ານັ້ນອີກ, ແລະຮົ່ມເງົາແຫ່ງພຣະສາສນາຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ ຍິ່ງໃຫ້ຄວາມສຸກສູງສຸດ.

၁၂.

໑໒.

ပါသာဏဆတ္တံဂရုကံ, တတောဒေဝါနစိက္ခနံ;

တတောဝုဍ္ဎာနမောဝါဒေါ, တတောဇိနဿသာသနံ.

ຄັນຮົ່ມຫີນນັ້ນໜັກ, ຄຳສັ່ງສອນຂອງເທວະດາ ຍິ່ງໜັກກວ່ານັ້ນ; ໂອວາດຂອງຜູ້ອາວຸໂສ ຍິ່ງໜັກກວ່ານັ້ນອີກ, ແລະພຣະສາສນາຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ ຍິ່ງໜັກແໜ້ນທີ່ສຸດ.

၁၃.

໑໓.

တုလံသလ္လဟုကံလောကေ[Pg.6], တတောစပလဇာတိကော;

တတောဝုဍ္ဎာနနောဝါဒေါ, ယတိဓမ္မေပမာဒကော.

ນຸ່ນເປັນສິ່ງທີ່ເບົາບາງໃນໂລກ, ຄົນທີ່ມີຈິດໃຈໂລເລ ຍິ່ງເບົາກວ່ານັ້ນ; ຜູ້ທີ່ບໍ່ເອົາໃຈໃສ່ຕໍ່ໂອວາດຂອງຜູ້ອາວຸໂສ ຍິ່ງເບົາກວ່ານັ້ນອີກ, ແລະພຣະພິກຂຸຜູ້ປະໝາດໃນທັມ ຍິ່ງເປັນຜູ້ເບົາທີ່ສຸດ.

၁၄.

໑໔.

သုတိသမ္မုတိသင်္ချာစ, ယောဂါနိတိဝိသေသကာ;

ဂန္ဓဗ္ဗာဂဏိကာစေဝ, ဓနုဗေဒါစပူရဏာ.

ພຣະເວດ, ຕຳລາປະເພນີ, ຄະນິດສາດ, ໂຍຄະ, ນີຕິສາດ, ປັດຊະຍາ, ຄັນທັບພະວິທະຍາ, ສິລະປະການຟ້ອນລຳ, ວິຊາທະນູ, ແລະຄຳພີປຸຣານະ.

၁၅.

໑໕.

တိကိစ္ဆာဣတိဟာသာစ[Pg.7], ဇောတိမာယာစဆန္ဒတိ;

ကေတုမန္တာစသဒ္ဒါစ, သိပ္ပာဋ္ဌာရသကာဣမေ.

ແພດສາດ, ປະຫວັດສາດ, ດາຣາສາດ, ມາຍາສາດ, ສັນທະສາດ, ວາທະສາດ, ແລະສັບທະສາດ; ເຫຼົ່ານີ້ຄືສິລະປະສາດສິບແປດປະການ.

၁၆.

໑໖.

အလသဿကုတောသိပ္ပံ, အသိပ္ပဿကုတောဓနံ;

အဓနဿကုတောမိတ္တံ, အမိတ္တဿကုတောသုခံ;

အသုခဿကုတောပုညံ, အပုညဿကုတောနိဗ္ဗာနံ.

ຄົນກຽດຄ້ານ ຈະມີສິລະປະວິຊາໄດ້ແນວໃດ? ຜູ້ບໍ່ມີສິລະປະວິຊາ ຈະມີຊັບໄດ້ແນວໃດ? ຜູ້ບໍ່ມີຊັບ ຈະມີມິດສະຫາຍໄດ້ແນວໃດ? ຜູ້ບໍ່ມີມິດສະຫາຍ ຈະມີຄວາມສຸກໄດ້ແນວໃດ? ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມສຸກ ຈະມີບຸນກຸສົນໄດ້ແນວໃດ? ແລະຜູ້ບໍ່ມີບຸນກຸສົນ ຈະບັນລຸພຣະນິພານໄດ້ແນວໃດ?

၁၇.

໑໗.

သိပ္ပံသမံဓနံနတ္ထိ, သိပ္ပံစောရာနဂဏှန္တိ;

ဣဓလောကေသိပ္ပံမိတ္တံ, ပရလောကေသုခါဝဟံ.

ບໍ່ມີຊັບໃດສະເໝີດ້ວຍສິລະປະວິຊາ, ພວກໂຈນກໍບໍ່ສາມາດລັກເອົາສິລະປະວິຊາໄປໄດ້; ໃນໂລກນີ້ ສິລະປະວິຊາເປັນມິດ, ໃນໂລກໜ້າ ມັນຍ່ອມນຳມາຊຶ່ງຄວາມສຸກ.

၁၈.

໑໘.

ဗောဓပုတြသဒါဝိတျံ[Pg.8], မာခေဒါစရိယံဂရုံ;

သဒေသေပူဇိတောရာဇာ, ဗုဓောသဗ္ဗတ္ထပူဇိတော.

ແນ່ລູກຮັກ, ຈົ່ງສຶກສາວິຊາຄວາມຮູ້ຢູ່ສະເໝີ, ຢ່າເຮັດໃຫ້ຄູອາຈານຜູ້ມີພຣະຄຸນຕ້ອງອິດເມື່ອຍ; ພຣະຣາຊາຍ່ອມໄດ້ຮັບການບູຊາສະເພາະໃນແວ່ນແຄວ້ນຂອງຕົນ, ແຕ່ຜູ້ມີປັນຍາຍ່ອມໄດ້ຮັບການບູຊາໃນທຸກຫົນທຸກແຫ່ງ.

၁၉.

໑໙.

ဗောဓပုတြကိမာလဿေ, အဗောဓောဘာရဝါဟကော;

ဗောဓကောပူဇိတော လောကေ, ဗောဓပုတြဒိနေဒိနေ.

ແນ່ລູກຮັກ, ເປັນຫຍັງຈຶ່ງກຽດຄ້ານ? ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມຮູ້ຍ່ອມເປັນພຽງຜູ້ແບກຫາບພາລະ; ຜູ້ມີຄວາມຮູ້ຍ່ອມໄດ້ຮັບການບູຊາໃນໂລກ, ແນ່ລູກຮັກ, ຢູ່ທຸກໆ ວັນ.

၂၀.

໒໐.

ရူပယောဗ္ဗန္နသမ္ပန္နာ, ဝိသာလကုလသမ္ဘဝါ;

ဝိတျာဟီနာနသောဘန္တိ, နိဂန္ဓာဣဝကိံသုကာ.

ບຸກຄົນເຖິງວ່າຈະເພີບພ້ອມດ້ວຍຮູບໂສມແລະຄວາມໜຸ່ມສາວ, ທັງເກີດໃນຕະກູນສູງສົ່ງ, ແຕ່ຫາກປາສະຈາກວິຊາຄວາມຮູ້ແລ້ວ ກໍຍ່ອມບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງ ປຽບເໝືອນດອກຈານ ທີ່ປາສະຈາກກິ່ນຫອມ.

၂၁.

໒໑.

မာတာသတြုရုပိတာစ[Pg.9], ဗာလကာလေနသိက္ခိတ;

န သောဘတိသဘာမဇ္ဈေ, ဟံသမဇ္ဈေဗကောယထာ.

ມານດາບິດາທີ່ບໍ່ໄດ້ໃຫ້ບຸດຮຽນໜັງສືໃນໄວເດັກ ຊື່ວ່າເປັນສັດຕູ; ບຸດນັ້ນຍ່ອມບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງໃນທ່າມກາງສະມາຄົມ ປຽບເໝືອນນົກຍາງໃນທ່າມກາງຝູງຫົງ.

၂၂.

໒໒.

ဂုဏောသေဋ္ဌင်္ဂတံယာတိ, နဥစ္စေသယနေဝသေ;

ပါသာဒသီခရေဝါသော, ကာကောကိံဂရုဠောသိယာ.

ຄຸນງາມຄວາມດີຍ່ອມເຖິງຄວາມປະເສີດສຸດ, ບໍ່ແມ່ນຍ້ອນການຢູ່ເທິງທີ່ນອນອັນສູງສົ່ງ; ກາທີ່ອາໄສຢູ່ເທິງຍອດຜາສາດ ຈະກາຍເປັນພະຍາຄຣຸດໄດ້ແນວໃດ?

၂၃.

໒໓.

သဗ္ဗသုတမဓိယတေ, ဟီနမုက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမေ;

သဗ္ဗဿအတ္ထံဇာနေယျ, နစသဗ္ဗံပယောဇယေ.

ພຶງສຶກສາຮຽນຮູ້ສິລະປະວິຊາທັງປວງ ທັງຊັ້ນຕ່ຳ, ຊັ້ນສູງ, ແລະຊັ້ນກາງ; ພຶງຮູ້ຄວາມໝາຍຂອງທຸກສິ່ງ, ແຕ່ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງນຳທຸກສິ່ງມາໃຊ້ສະເໝີໄປ.

၂၄.

໒໔.

နလောကေသောဘတေမုဠှော[Pg.10],ကေဝလတ္တပသံသကော;

အပိသမ္ပိဟိတောကူပေ,ကတဝိဇ္ဇောပကာသိတော.

ຄົນເຂົາຜູ້ຍົກຍ້ອງແຕ່ຕົນເອງ ຍ່ອມບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງໃນໂລກ; ສ່ວນຜູ້ມີວິຊາຄວາມຮູ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຖືກປິດບັງໄວ້ໃນນ້ຳສ້າງ ກໍຍ່ອມປາກົດຕົວອອກມາໄດ້.

၂၅.

໒໕.

မဒန္တဒမနံသတ္ထံ, ခလာနံကုရုတေမဒံ;

စက္ခုသင်္ခါရကံတေဇံ, ဥလူကာနမိဝန္ဓကံ.

ຕຳລາວິຊາອັນເປັນເຄື່ອງກຳຈັດຄວາມມົວເມົາ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຄົນຊົ່ວເກີດຄວາມມົວເມົາ; ປຽບເໝືອນແສງສະຫວ່າງທີ່ຊ່ວຍໃນການເບິ່ງເຫັນຂອງດວງຕາ ແຕ່ກັບເຮັດໃຫ້ນົກເຄົ້າຕາບອດ.

၂၆.

໒໖.

ဘောဇနံမေထုနံနိဒ္ဒါ,ဂဝေပေါသေစဝိဇ္ဇတိ;

ဝိဇ္ဇာဝိသေသောပေါသဿ,တံဟီနောဂေါသမောဘဝေ.

ການກິນ, ການຮ່ວມປະເວນີ, ແລະການນອນຫຼັບ ຍ່ອມມີທັງໃນງົວແລະໃນມະນຸດ; ວິຊາຄວາມຮູ້ເປັນຄຸນສົມບັດພິເສດຂອງມະນຸດ, ຜູ້ໃດປາສະຈາກວິຊານັ້ນ ກໍເໝືອນດັ່ງງົວຕົວໜຶ່ງ.

၂၇.

໒໗.

ယောသိဿောသိပ္ပလောဘေန[Pg.11], ဗဟုံဗဟုံဝဂဏှာတိ;

မုဂေါဝသုပိနံပဿံ, နသက္ကာကထိတုံ ပရံ.

ສິດຜູ້ໃດດ້ວຍຄວາມໂລບໃນສິລະປະວິຊາ ຈຶ່ງຮຽນເອົາຫຼາຍສິ່ງຫຼາຍຢ່າງເກີນໄປ; ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມເປັນເໝືອນຄົນໃບ້ທີ່ຝັນເຫັນສິ່ງຕ່າງໆ ແຕ່ບໍ່ສາມາດບອກເລົ່າໃຫ້ຄົນອື່ນຟັງໄດ້.

၂၈.

໒໘.

သုဿုသာသုတဝဍ္ဎနာ, ပညာယဝဍ္ဎနံသုတံ;

ပညာယအတ္ထံဇာနန္တိ, ဉာတောအတ္ထောသုခါဝဟော.

ການໃຝ່ໃຈສະດັບຕັບຟັງຍ່ອມເພີ່ມພູນການຮຽນຮູ້, ການຮຽນຮູ້ຍ່ອມເພີ່ມພູນປັນຍາ, ບຸກຄົນຍ່ອມຮູ້ຄວາມໝາຍດ້ວຍປັນຍາ, ແລະປະໂຫຍດທີ່ຮູ້ແລ້ວຍ່ອມນຳມາຊຶ່ງຄວາມສຸກ.

၂၉.

໒໙.

အနာဂတံဘယံဒိသွာ[Pg.12], ဒူရတောပရိဝဇ္ဇယေ;

အာဂတဉ္စဘယံဒိသွာ, အဘိတောဟောတိပဏ္ဍိတော.

ເມື່ອເຫັນໄພອັນຕະລາຍທີ່ຍັງມາບໍ່ເຖິງ ພຶງຫຼີກເວັ້ນເສຍແຕ່ໄກ; ແຕ່ເມື່ອເຫັນໄພອັນຕະລາຍທີ່ມາເຖິງແລ້ວ ບັນດິດຍ່ອມເປັນຜູ້ກ້າຫານ.

၃၀.

໓໐.

လောဘံကောဓံမဒံမာနံ, တန္ဒိံဣဿံပမတ္တကံ;

သောဏ္ဍံနိဒ္ဒါလုကံမက္ခံ, မစ္ဆေရဉ္စဇဟေဗုဓော.

ຜູ້ມີປັນຍາພຶງລະເສຍຊຶ່ງຄວາມໂລບ, ຄວາມໂກດ, ຄວາມມົວເມົາ, ຄວາມຖືຕົວ, ຄວາມກຽດຄ້ານ, ຄວາມອິດສາ, ຄວາມປະໝາດ, ຄວາມເປັນນັກເລງ, ຄວາມມັກນອນ, ຄວາມລຶບລູກຸນທ່ານ, ແລະຄວາມຕະໜີ່.

၃၁.

໓໑.

သဒ္ဓါဟိရိစဩတ္တပ္ပံ, ဗာဟုသစ္စံဝိရံသတိ;

ပညာစသတ္တဓမ္မေဟိ, သမ္ပန္နောပဏ္ဍိတောမတော.

ຄວາມເຊື່ອ, ຄວາມລະອາຍຕໍ່ບາບ, ຄວາມເກງກົວຕໍ່ບາບ, ຄວາມເປັນຜູ້ໄດ້ຍິນໄດ້ຟັງຫຼາຍ, ຄວາມພຽນ, ຄວາມລະນຶກໄດ້, ແລະປັນຍາ; ຜູ້ໃດເພີບພ້ອມດ້ວຍທັມເຈັດປະການນີ້ ຜູ້ນັ້ນໄດ້ຊື່ວ່າເປັນບັນດິດ.

၃၂.

໓໒.

ဒိဋ္ဌေဓမ္မေစယောအတ္ထော[Pg.13],ယောစတ္ထောသမ္ပရာယိကော;

အတ္ထာဘိသမယာဓီရော,ပဏ္ဍိတောတိပဝုစ္စတိ.

ປະໂຫຍດໃດໃນປັດຈຸບັນ ແລະປະໂຫຍດໃດໃນພາຍພາກໜ້າ; ຜູ້ມີປັນຍາຜູ້ບັນລຸປະໂຫຍດທັງສອງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ "ບັນດິດ".

၃၃.

໓໓.

သဘာဝသဒိသံဝါကျံ, သဘာဝသဒိသံပိယံ;

သဘာဝသဒိသံကောဓံ, ယောဇာနာတိသပဏ္ဍိတော.

ຜູ້ໃດຮູ້ຈັກວາຈาອັນຄວນແກ່ສະຖານະການ, ຮູ້ຈັກຄວາມຮັກອັນຄວນແກ່ສະຖານະການ, ແລະຮູ້ຈັກຄວາມໂກດອັນຄວນແກ່ສະຖານະການ, ຜູ້ນັ້ນແລ້ວຄືບັນດິດ.

၃၄.

໓໔.

ဘူပါလောပဏ္ဍိတောနိစ္စံ, နေဝတုလျောကုဒါစနံ;

သဒေသေပူဇိတောရာဇာ, ဗုဓောသဗ္ဗတ္ထပူဇိတော.

ພຣະຣາຊາແລະບັນດິດ ຍ່ອມບໍ່ເທົ່າທຽມກັນໃນການທຸກເມື່ອ; ພຣະຣາຊາຍ່ອມໄດ້ຮັບການບູຊາສະເພາະໃນແວ່ນແຄວ້ນຂອງຕົນ, ແຕ່ຜູ້ມີປັນຍາຍ່ອມໄດ້ຮັບການບູຊາໃນທຸກຫົນທຸກແຫ່ງ.

၃၅.

໓໕.

ပဏ္ဍိတဿပသံသာယ[Pg.14], ဒဏ္ဍောဗာလေနဒိယျတေ;

ပဏ္ဍိတောပဏ္ဍိတေနေဝ, ဝဏ္ဏိတောဝသုဝဏ္ဏိတော.

ການທີ່ຄົນພານຍົກຍ້ອງບັນດິດ ກໍປຽບເໝືອນການລົງໂທດ; ສ່ວນບັນດິດທີ່ບັນດິດດ້ວຍກັນຍົກຍ້ອງສັນເສີນແລ້ວ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນການຍົກຍ້ອງຢ່າງແທ້ຈິງ.

၃၆.

໓໖.

အတ္တနာယဒိဧကေန, ဝိနိထေနမဟာဇနာ;

ဝိနယံယန္တိသဗ္ဗေပိ, ကောဓံနာသေယျပဏ္ဍိတော.

ຫາກບຸກຄົນພຽງຄົນດຽວຝຶກຝົນຕົນເອງດີແລ້ວ, ມະຫາຊົນທັງປວງກໍຈັກຕັ້ງຢູ່ໃນລະບຽບວິໄນໄປດ້ວຍ; ດັ່ງນັ້ນ ບັນດິດພຶງກຳຈັດຄວາມໂກດເສຍ.

၃၇.

໓໗.

သရီရဿဂုဏာနဉ္စ, ဒူရမစ္စန္တမန္တရံ;

သရီရံခဏဝိဒ္ဓံသိ, ဂုဏာတုကပ္ပဌာယိနော.

ລະຫວ່າງຮ່າງກາຍກັບຄຸນງາມຄວາມດີ ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ; ຮ່າງກາຍຍ່ອມແຕກດັບໄປໃນຊົ່ວຂະນະ, ແຕ່ຄຸນງາມຄວາມດີຍ່ອມຄົງຢູ່ຕະຫຼອດກັລປະ.

၃၈.

໓໘.

အတ္ထံမဟန္တမာပဇ္ဇံ, ဝိဇ္ဇံသမ္ပတ္တိမေဝစ;

ဝိစရေယျာမာနထဒ္ဓေါ, ပဏ္ဍိတောသောပဝုစ္စတိ.

ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ຮັບຜົນປະໂຫຍດອັນຍິ່ງໃຫຍ່, ໄດ້ຮັບວິຊາຄວາມຮູ້ ແລະຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍຊັບສົມບັດ, ແຕ່ຫາກຍັງປະພຶດຕົນໂດຍປາສະຈາກຄວາມຖືຕົວແລະຄວາມເຍື່ອຍິ່ງ, ຜູ້ນັ້ນແລ້ວທ່ານເອີ້ນວ່າ "ບັນດິດ".

၃၉.

໓໙.

နာလဗ္ဘမတိပတ္ထေန္တိ[Pg.15], နဋ္ဌမ္ပိနစသောစရေ;

ဝိပ္ပတျဉ္စနမုယှန္တိ, ယေနရာတေဝပဏ္ဍိတာ.

ນໍຣະຊົນເຫຼົ່າໃດ ບໍ່ປາດຖະໜາສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນໄດ້, ບໍ່ເສົ້າໂສກເຖິງສິ່ງທີ່ສູນເສຍໄປແລ້ວ, ແລະບໍ່ຫຼົງງົມງວາຍໃນຍາມມີວິບັດ; ນໍຣະຊົນເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວຄືບັນດິດ.

၄၀.

໔໐.

ဂဏ္ဌိဌာနေဧကပဒေ, နာတိမညေယျပဏ္ဍိတော;

ကိမက္ကောဝေဠုပဗ္ဘာရော, တိမဟာဒီပဘာနုဒေါ.

ບັນດິດບໍ່ພຶງດູໝິ່ນເຖິງແມ່ນຄຳສັບພຽງຄຳດຽວໃນບົດທີ່ຍາກ; ພຣະອາທິດຜູ້ສ່ອງແສງສະຫວ່າງແກ່ທະວີບໃຫຍ່ທັງສາມ ຈະບໍ່ສ່ອງແສງຜ່ານຊ່ອງໄມ້ໄຜ່ໄດ້ບໍ?

၄၁.

໔໑.

ဂုဏဒေါသေသုနေကေန, အတ္ထိကောစိဝိဝဇ္ဇိတော;

သုခုမာလပဒုမဿ, နဠံဘဝတိကက္ခဠံ.

ມີໃຜແດ່ໃນໂລກນີ້ທີ່ປາສະຈາກທັງຄຸນແລະໂທດ? ເຖິງແມ່ນດອກບົວອັນອ່ອນນຸ້ມ ກໍຍັງມີກ້ານທີ່ຫຍາບຄາຍ.

၄၂.

໔໒.

သုမဟန္တာနိသတ္ထာနိ, ဓာရယန္တာဗဟုဿုတာ;

ဆေဒါယောသံသယာနန္တု, က္လိဿန္တိလောဘမောဟိတာ.

ຜູ້ເປັນພາຫຸສັດຈະ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຊົງຈຳຕຳລາວິຊາອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໄວ້, ແລະສາມາດຕັດຄວາມສົງໄສຂອງຜູ້ອື່ນໄດ້, ແຕ່ກໍຍັງຕ້ອງທົນທຸກທໍລະມານ ເມື່ອຖືກຄອບງຳດ້ວຍຄວາມໂລບແລະຄວາມຫຼົງ.

၄၃.

໔໓.

ဒေါသံပိသဂုဏေဒိသွာ[Pg.16], ဂုဏဝါဒီဝဒန္တိန;

နလောကောဝိဇ္ဇမာနမ္ပိစန္ဒေပဿတိလဉ္ဇနံ.

ຜູ້ທີ່ມັກກ່າວສັນເສີນຄຸນງາມຄວາມດີ ຍ່ອມກ່າວເຖິງແຕ່ຄຸນງາມຄວາມດີ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຂໍ້ບົກພ່ອງຢູ່ກໍຕາມ; ປຽບເໝືອນຊາວໂລກ ເຖິງວ່າຈະເຫັນຮອຍດຳໃນດວງຈັນ ແຕ່ກໍຍັງຊົມຊື່ນໃນຄວາມງາມຂອງມັນ.

၄၄.

໔໔.

သကိံပိဝိညူဓီရေန, ကရောတိသဟသင်္ဂမံ;

အတ္တတ္ထဉ္စပရတ္ထဉ္စ, နိဗ္ဗာနန္တံသုခံလဘေ.

ຫາກຜູ້ມີປັນຍາໄດ້ຄົບຄ້າມະສະມາຄົມກັບບັນດິດຜູ້ມີປັນຍາແກ່ກ້າ ເຖິງແມ່ນພຽງຄັ້ງດຽວ, ເຂົາກໍຍ່ອມໄດ້ຮັບທັງປະໂຫຍດສ່ວນຕົນແລະປະໂຫຍດສ່ວນລວມ, ຈົນເຖິງຄວາມສຸກອັນມີພຣະນິພານເປັນທີ່ສຸດ.

၄၅.

໔໕.

နဒီတီရေဋ္ဌိတေကူပေ, အရဏိတာလဝဏ္ဍကေ;

နဝဒါပါဒိနတ္ထီတိ, နမုခေဝစနံတထာ.

ໃນນ້ຳສ້າງທີ່ຕັ້ງຢູ່ແຄມຝັ່ງແມ່ນ້ຳ, 在ໄມ້ສີໄຟ, ໃນໃບລານ, ແລະໃນປາກຂອງບັນດິດ; ຄຳວ່າ "ບໍ່ມີ" ຍ່ອມບໍ່ປາກົດຂຶ້ນເລີຍ.

၄၆.

໔໖.

ပဏ္ဍိတောအပုဋ္ဌောဘေရီ[Pg.17], ပဇ္ဇုန္နောဟောတိပုစ္ဆိတော;

ဗာလောပုဋ္ဌောအပုဋ္ဌောပိ, ဗဟုံဝိကတ္ထတေသဒါ.

ບັນດິດເມື່ອບໍ່ມີໃຜຖາມ ຍ່ອມມິດງຽບເໝືອນກອງ; ແຕ່ເມື່ອຖືກຖາມ ຍ່ອມສະແດງຄວາມຮູ້ເໝືອນດັ່ງຝົນຕົກ; ສ່ວນຄົນພານ ເຖິງແມ່ນຈະຖືກຖາມຫຼືບໍ່ຖືກຖາມ ກໍຍ່ອມເວົ້າໂອ້ອວດຢ່າງຫຼວງຫຼາຍຢູ່ສະເໝີ.

၄၇.

໔໗.

ဂုဏသမ္ပန္နလင်္ကာရော, သဗ္ဗသတ္တဟိတာဝဟော;

ပရတ္တတ္ထံနစရေယျ, ကုတောသောပဏ္ဍိတောဘဝေ.

ຜູ້ທີ່ປະດັບຕົນດ້ວຍຄຸນງາມຄວາມດີ ແລະນຳມາຊຶ່ງປະໂຫຍດແກ່ສັບພະສັດທັງຫຼາຍ, ຫາກບໍ່ປະພຶດປະໂຫຍດເພື່ອຜູ້ອື່ນແລ້ວ, ເຂົາຈະກາຍເປັນບັນດິດໄດ້ແນວໃດ?

၄၈.

໔໘.

သပရတ္ထံစရေဓီရော, အသက္ကောန္တောသကံစရေ;

တမ္ပိစေဝအသက္ကောန္တော, ပါပါတ္တာနံဝိယောဇယေ.

ຜູ້ມີປັນຍາພຶງປະພຶດປະໂຫຍດທັງສ່ວນຕົນແລະສ່ວນລວມ; ຫາກບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້ ກໍພຶງປະພຶດປະໂຫຍດສ່ວນຕົນ; ຫາກແມ່ນແຕ່ສິ່ງນັ້ນກໍຍັງບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້ ກໍພຶງຮັກສາຕົນໃຫ້ພົ້ນຈາກຄວາມຊົ່ວ.

၄၉.

໔໙.

သဗ္ဗံသုဏာတိသောတေန[Pg.18], သဗ္ဗံပဿတိစက္ခုနာ;

နစဒိဋ္ဌံသုတံဓီရော, သဗ္ဗိစ္ဆိတုမရဟတိ.

ຜູ້ມີປັນຍາຍ່ອມຟັງທຸກສິ່ງດ້ວຍຫູ ແລະເບິ່ງທຸກສິ່ງດ້ວຍຕາ; ແຕ່ບໍ່ພຶງປາດຖະໜາທຸກສິ່ງທີ່ໄດ້ເຫັນແລະໄດ້ຍິນນັ້ນ.

၅၀.

໕໐.

စက္ခုမာဿယထာအန္ဓော, သောတဝါဗဓိရောယထာ;

ပညာဝါပိယထာမုဂေါ, ဗလဝါဒုဗ္ဗလောရိဝ;

အထအတ္ထေသမုပ္ပန္နေ, သယေယျမတသာယိတံ.

ຜູ້ມີຕາພຶງເປັນເໝືອນຄົນຕາບອດ, ຜູ້ມີຫູພຶງເປັນເໝືອນຄົນຫູໜວກ, ຜູ້ມີປັນຍາພຶງເປັນເໝືອນຄົນໃບ້, ແລະຜູ້ມີກຳລັງພຶງເປັນເໝືອນຄົນອ່ອນແອ; ແລະເມື່ອມີເລື່ອງລາວເກີດຂຶ້ນ ກໍພຶງນອນນິ່ງເໝືອນດັ່ງຄົນຕາຍ.

၅၁.

໕໑.

အတိဇာတံမနုဇာတံ, ပုတ္တမိစ္ဆန္တိပဏ္ဍိတာ;

အဝဇာတံနဣစ္ဆန္တိ, ယောဟောတိကုလဆိန္နကော.

ບັນດິດທັງຫຼາຍຍ່ອມປາດຖະໜາບຸດຜູ້ປະເສີດກວ່າຕົນ ຫຼືບຸດຜູ້ສະເໝີດ້ວຍຕົນ; ພວກເຂົາບໍ່ປາດຖະໜາບຸດຜູ້ຕ່ຳກວ່າຕົນ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ທຳລາຍຕະກູນ.

၅၂.

໕໒.

တယောဝပဏ္ဍိတာသတ္ထေ[Pg.19], အဟမေဝါတိဝါဒိစ;

အဟမပိတိဝါဒီစ, နာဟန္တိစဣမေတယော;

ໃນຄຳພີກ່າວວ່າ ມີບັນດິດສາມປະເພດ ຄື: ຜູ້ທີ່ກ່າວວ່າ "ຂ້ອຍເທົ່ານັ້ນ", ຜູ້ທີ່ກ່າວວ່າ "ຂ້ອຍກໍຄືກັນ", ແລະຜູ້ທີ່ກ່າວວ່າ "ບໍ່ແມ່ນຂ້ອຍ"; ເຫຼົ່ານີ້ຄືບັນດິດສາມປະເພດ.

၅၃.

໕໓.

နသာသဘာယတ္ထနသန္တိသန္တော,နတေသန္တောယေနဝဒန္တိဓမ္မံ;

ရာဂဉ္စဒေါသဉ္စပဟာယမောဟံ,ဓမ္မံဘဏန္တာဝဘဝန္တိသန္တော.

ສະພາໃດທີ່ບໍ່ມີສັດຕະບຸລຸດ ສະພານັ້ນບໍ່ຊື່ວ່າສະພາ; ຜູ້ໃດບໍ່ກ່າວທັມ ຜູ້ນັ້ນບໍ່ຊື່ວ່າສັດຕະບຸລຸດ; ສ່ວນຜູ້ໃດລະເສຍຊຶ່ງຣາຄະ, ໂທສະ, ແລະໂມຫະແລ້ວ ກ່າວສະແດງທັມ ຜູ້ນັ້ນແລ້ວຈຶ່ງຊື່ວ່າສັດຕະບຸລຸດ.

၅၄.

໕໔.

ဗာလေစုမ္မတ္တကေဘူပေ, ဂုရုမာတာပိတူသွပိ;

သံဃေဇေဌေစဘာတရိ, နဒေါသာကရိယာဗုဓာ.

ໃນຄົນພານ, ຄົນບ້າ, ພຣະຣາຊາ, ຄູອາຈານ, ບິດາມານດາ, ພຣະສົງ, ແລະພີ່ຊາຍກົກ; ຜູ້ມີປັນຍາບໍ່ພຶງກ່າວໂທດເລີຍ.

၅၅.

໕໕.

အတ္တနာမနောတာပဉ္စ[Pg.20], ဃရေဒုစ္စရိတာနိစ;

ဝဉ္စနဉ္စအဝမာနံ, မတိမာနပကာသယေ.

ຜູ້ມີປັນຍາບໍ່ພຶງເປີດເຜີຍຄວາມεດືອດຮ້ອນໃຈຂອງຕົນ, ຄວາມປະພຶດຊົ່ວຮ້າຍພາຍໃນເຮືອນ, ການຖືກຫຼອກລວງ, ແລະການຖືກດູໝິ່ນປະໝາດ.

၅၆.

໕໖.

ပရဒါရံဇနေတ္တိံဝ, လေဍ္ဍုံဝပရသန္တကံ;

အတ္တာဝသဗ္ဗသတ္တာနံ, ယောပဿတိသပဏ္ဍိတော.

ຜູ້ໃດເບິ່ງພັນລະຍາຂອງຜູ້ອື່ນເໝືອນດັ່ງມານດາຂອງຕົນ, ເບິ່ງຊັບສົມບັດຂອງຜູ້ອື່ນເໝືອນດັ່ງກ້ອນດິນ, ແລະεບິ່ງສັບພະສັດທັງຫຼາຍເໝືອນດັ່ງຕົວຂອງຕົນເອງ, ຜູ້ນັ້ນແລ້ວຄືບັນດິດ.

၅၇.

໕໗.

သဌေနမိတ္တံကလုသေနဓမ္မံ,ပရောပတာပေနသမိဒ္ဓိဘာဝံ;

သုခေနဝိဇ္ဇံဖရုသေနနာရိံ,ဣစ္ဆန္တိယေတေနစေဝပဏ္ဍိတာ.

ຜູ້ໃດປາດຖະໜາມິດສະຫາຍດ້ວຍຄວາມຄົດໂກງ, ປາດຖະໜາທັມດ້ວຍຄວາມເສົ້າໝອງ, ປາດຖະໜາຄວາມຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍການບຽດບຽນຜູ້ອື່ນ, ປາດຖະໜາວິຊາຄວາມຮູ້ດ້ວຍຄວາມສະບາຍ, ແລະປາດຖະໜາສະຕີດ້ວຍຄວາມຫຍາບຄາຍ; ຜູ້ເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ຊື່ວ່າເປັນບັນດິດເລີຍ.

၅၈.

໕໘.

နိပုဏေသုဟမေသေယျ[Pg.21], ဝိစိနိတွာသုတတ္ထိကော;

သတ္တံဟုက္ခလိယံပက္ကံ, ဘာဇနေပိတထာဘဝေ.

ຜູ້ສະແຫວງຫາຄວາມຮູ້ ພຶງເລືອກເຟັ້ນແລະສຶກສານຳຜູ້ມີຄວາມຮູ້ອັນລະອຽດອ່ອນ; ປຽບເໝືອນການກວດເບິ່ງເມັດເຂົ້າທີ່ສຸກໃນໝໍ້ ເຂົ້າທັງໝໍ້ກໍຍ່ອມເປັນເຊັ່ນນັ້ນເໝືອນກັນ.

၅၉.

໕໙.

ဝသုံဂဏှန္တိဒူရဋ္ဌာ, ပဗ္ဗတေရတနောစိတေ;

နမိလက္ခာသမီပဋ္ဌာ, ဧဝံဗာလာဗဟုဿုတေ.

ຜູ້ຄົນທີ່ຢູ່ຫ່າງໄກ ຍ່ອມຖືເອົາຊັບ (ແກ້ວມະນີ) ຈາກພູເຂົາແກ້ວອັນສູງສົ່ງໄດ້, ແຕ່ພວກມິລັກຂະ (ຄົນປ່າເຖື່ອນ) ທີ່ຢູ່ໃກ້ຄຽງ ກັບບໍ່ໄດ້ຮັບ; ຄົນພານທັງຫຼາຍ ກໍເປັນເຊັ່ນນັ້ນກັບຜູ້ມີຄວາມຮູ້ກວ້າງຂວາງ (ພະຫູສູດ).

၆၀.

໖໐.

ဟိရညေနမိဂါနံဝ[Pg.22], သုသီလေနအသီလိနော;

အဓမ္မိကဿဓမေန, ဗာလာနမ္ပိသုတေနကိံ.

ເງິນຄຳຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ຝູງສັດ, ຜູ້ມີສິນຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ຜູ້ບໍ່ມີສິນ, ທຳຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ຜູ້ບໍ່ມີທຳ, ແລະການສຶກສາຮ່ຳຮຽນ (ສຸຕະ) ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ຄົນພານ.

၆၁.

໖໑.

အပ္ပဿုတာယံပုရိသော, ဗလိဗဒ္ဓေါဝဇီဝတိ;

မံသာနိတဿဝဍ္ဎန္တိ, ပညာတဿနဝဍ္ဎတိ.

ຄົນຜູ້ມີການສຶກສານ້ອຍນີ້ ຍ່ອມເປັນຢູ່ເໝືອນດັ່ງງົວເຖິກ; ຊີ້ນຂອງມັນຍ່ອມຈະເລີນເຕີບໂຕຂຶ້ນ, ແຕ່ປັນຍາຂອງມັນຫາໄດ້ຈະເລີນຂຶ້ນບໍ່.

၆၂.

໖໒.

အပ္ပဿုတောသုတံအပ္ပံ, ဗဟုမညတိမာနိကော;

သိန္ဓူဒကံအပဿန္တော, ကူပေသောယံဝမဏ္ဍုကော.

ຄົນຜູ້ມີການສຶກສານ້ອຍ ໄດ້ຍິນໄດ້ຟັງມານ້ອຍ ແຕ່ມັກທະນົງຕົວວ່າຮູ້ຫຼາຍ; ປຽບເໝືອນກົບໃນນ້ຳສ້າງ ທີ່ບໍ່ເຄີຍເຫັນນ້ຳໃນມະຫາສະໝຸດ.

၆၃.

໖໓.

တဒမိနာပိဇာနာထ[Pg.23], သောဗ္ဘေသုပတီရေသုစ;

သဏန္တာယန္တိကုသောဗ္ဘာ, တုဏှီယန္တိမဟောဒဓီ.

ທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງຮູ້ຂໍ້ນັ້ນດ້ວຍອຸປະມານີ້ເຖີດ: ຫ້ວຍນ້ຳນ້ອຍທັງຫຼາຍຍ່ອມສົ່ງສຽງດັງ, ສ່ວນມະຫາສະໝຸດອັນກວ້າງໃຫຍ່ຍ່ອມສະຫງົບງຽບ.

၆၄.

໖໔.

သုဘာသိတံဥတ္တမမာဟုသန္တော,ဓမ္မံဘဏေနာဓမ္မံ, တံဒုတိယံ;

ပိယံဘဏေနာပိယံတံတတိယံ,သစ္စံဘဏေနာလိကံတံစတုတ္ထံ.

ສັດຈະບຸລຸດທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ: ການເວົ້າຄຳສຸພາສິດ (ຄຳເວົ້າທີ່ດີ) ເປັນສິ່ງປະເສີດສຸດ, ນັ້ນເປັນຂໍ້ທີໜຶ່ງ; ການເວົ້າທຳ ບໍ່ເວົ້າອະທຳ, ນັ້ນເປັນຂໍ້ທີສອງ; ການເວົ້າຄຳເປັນທີ່ຮັກ ບໍ່ເວົ້າຄຳບໍ່ເປັນທີ່ຮັກ, ນັ້ນເປັນຂໍ້ທີສາມ; ການເວົ້າຄຳຈິງ ບໍ່ເວົ້າຄຳຕົວະ, ນັ້ນເປັນຂໍ້ທີສີ່.

၆၅.

໖໕.

သီဟမေဒါသုဝဏ္ဏေဝ[Pg.24], နစတိဋ္ဌန္တိရစတေ;

ပဏ္ဍိတာနံကထာဝါကျံ နစတိဋ္ဌတိဒုဇ္ဇနေ.

ນ້ຳມັນລາຊະສີ ແລະຄຳແທ້ ຍ່ອມບໍ່ຄົງຢູ່ໃນພາຊະນະເງິນສັນໃດ; ຄຳສັ່ງສອນຂອງບັນດິດ ກໍຍ່ອມບໍ່ຄົງຢູ່ໃນໃຈຂອງຄົນຊົ່ວສັນນັ້ນ.

၆၆.

໖໖.

မဟာတေဇောပိတေဇောယံ, မတ္တိကံနမုဒုံကရေ;

အာပေါပါပေတိမုဒုကံ, သာဓုဝါစာစကက္ခဠံ;

ແມ່ນແຕ່ໄຟທີ່ມີເດດແຮງກ້າ ກໍບໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ດິນໜຽວອ່ອນນຸ້ມໄດ້, ແຕ່ນ້ຳຍ່ອມເຮັດໃຫ້ມັນອ່ອນນຸ້ມໄດ້; ຄຳເວົ້າທີ່ອ່ອນຫວານ ກໍຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຄົນທີ່ແຂງກະດ້າງອ່ອນໂຍນລົງໄດ້ສັນນັ້ນ.

၆၇.

໖໗.

မုဒုနာဝရိပုံဇေတိ, မုဒုနာဇေတိဒါရုဏံ;

နာသိဒ္ဓိမုဒုနာကိဉ္စိ, ယတောတောမုဒုနာဇယေ.

ບຸກຄົນຍ່ອມຊະນະສັດຕູໄດ້ດ້ວຍຄວາມອ່ອນໂຍນ, ຍ່ອມຊະນະຄົນແຂງກະດ້າງໄດ້ດ້ວຍຄວາມອ່ອນໂຍນ; ບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ຄວາມອ່ອນໂຍນຈະເຮັດໃຫ້ບໍ່ສຳເລັດໄດ້, ເພາະສະນັ້ນ ບຸກຄົນຄວນຊະນະດ້ວຍຄວາມອ່ອນໂຍນ.

၆၈.

໖໘.

စန္ဒနံ [Pg.25] သီတလံ လောကေ, တတော စန္ဒံဝ သီတလံ;

စန္ဒန စန္ဒ သီတမှာ, သာဓုဝါကျံ သုဘာသိတံ.

ໃນໂລກນີ້ ໄມ້ຈັນຍ່ອມມີຄວາມເຢັນ, ດວງຈັນຍ່ອມເຢັນກວ່າໄມ້ຈັນນັ້ນ; ແຕ່ຄຳເວົ້າທີ່ດີ (ສຸພາສິດ) ຍ່ອມມີຄວາມເຢັນຍິ່ງກວ່າໄມ້ຈັນ ແລະດວງຈັນ.

၆၉.

໖໙.

သီတဝါစော ဗဟုမိတ္တော, ဖရုသောတု အမိတ္တကော;

ဥပမံ ဧတ္ထ ဉာတဗ္ဗာ, စန္ဒသူရိယရာဇုနံ.

ຜູ້ມີວາຈາອ່ອນຫວານຍ່ອມມີມິດສະຫາຍຫຼາຍ, ສ່ວນຜູ້ມີວາຈາຫຍາບຊ້າ ຍ່ອມບໍ່ມີມິດສະຫາຍ; ອຸປະມານີ້ ພຶງຊາບໄດ້ຈາກດວງຈັນ ແລະດວງອາທິດ.

၇၀.

໗໐.

ပတ္တကလ္လောဒိတံအပ္ပံ, ဝါကျံသုဘာသိတံဘဝေ;

ခုဒ္ဒိတဿကဒန္နမ္ပိ, ဘုတ္တံသာဒုရသောဘဝေ.

ຄຳເວົ້າແມ່ນຈະມີພຽງເລັກນ້ອຍ ແຕ່ຫາກກ່າວຖືກກາລະເທສະ ກໍຍ່ອມເປັນຄຳສຸພາສິດ; ແມ່ນແຕ່ອາຫານທີ່ບໍ່ດີ ເມື່ອຄົນຫິວໂຫຍໄດ້ກິນແລ້ວ ກໍຍ່ອມມີລົດຊາດແຊບນົວ.

၇၁.

໗໑.

သတ္ထကာပိဗဟုဝါစာ[Pg.26], နာဒရာဗဟုဘာဏိနော;

သောပကာရမ္ပျုဒါသီနံ, နနုဒိဋ္ဌံနဒီဇလံ.

ເຖິງແມ່ນວ່າຄຳເວົ້າຈະມີປະໂຫຍດ, ແຕ່ຜູ້ຄົນກໍບໍ່ເອົາໃຈໃສ່ຕໍ່ຜູ້ທີ່ເວົ້າຫຼາຍເກີນໄປ; ປຽບເໝືອນນ້ຳໃນແມ່ນ້ຳ ເຖິງຈະມີຄຸນປະໂຫຍດ ແຕ່ຜູ້ຄົນກໍມັກເມີນເສີຍ.

၇၂.

໗໒.

နာတိဝေလံပဘာသေယျ, နတုဏှိသဗ္ဗဒါသိယာ;

အဝိကိဏ္ဏံမိတံဝါကျံ, ပတ္တကာလေဥဒီရယေ.

ບໍ່ພຶງເວົ້າຫຼາຍເກີນໄປ ແລະບໍ່ພຶງນັ່ງງຽບຢູ່ຕະຫຼອດເວລາ; ເມື່ອເຖິງເວລາອັນຄວນ ພຶງກ່າວວາຈາທີ່ພໍດີ ແລະມີຂອບເຂດ.

၇၃.

໗໓.

ဣစ္ဆိတဗ္ဗေသုကမ္မေသု, ဝါစာယကုသလံမူလံ;

ဝါစာယကုသလေနဋ္ဌေ, ဣစ္ဆိတဗ္ဗံနသိဇ္ဈတိ.

ໃນກິດຈະການທັງຫຼາຍທີ່ປາຖະໜາ, ຄວາມສະຫຼາດໃນການເວົ້າເປັນຮາກເຫງົ້າ; ຫາກປາສະຈາກຄວາມສະຫຼາດໃນການເວົ້າແລ້ວ, ປະໂຫຍດທີ່ປາຖະໜາກໍຍ່ອມບໍ່ສຳເລັດ.

၇၄.

໗໔.

ဟတ္ထပါဒါသိရောပိဋ္ဌိ, ကုစ္ဆိပဉ္စဣမေဇနာ;

မုခမေဝူပသေဝန္တိ, သဒါဝအနုသာသိတာ.

ມື, ຕີນ, ຫົວ, ຫຼັງ ແລະທ້ອງ ທັງຫ້າສ່ວນນີ້ ຍ່ອມບຳລຸງບຳເລີແຕ່ປາກເທົ່ານັ້ນ ຕາມທີ່ໄດ້ຮັບຄຳສັ່ງຢູ່ສະເໝີ.

၇၅.

໗໕.

သဒ္ဓါဓနံသီလဓနံ[Pg.27], ဟိရိဩတ္တပ္ပိယံဓနံ;

သုတဓနဉ္စစာဂေါစ, ပညာဝေသတ္တမံဓနံ.

ຊັບຄືສັດທາ, ຊັບຄືສິນ, ຊັບຄືຫິລິ (ຄວາມລະອາຍແກ່ໃຈ), ຊັບຄືໂອຕັບປະ (ຄວາມເກງກົວຕໍ່ບາບ), ຊັບຄືສຸຕະ (ການໄດ້ຍິນໄດ້ຟັງ), ຊັບຄືຈາຄະ (ການເສຍສະຫຼະ) ແລະປັນຍາ ເປັນຊັບອັນທີເຈັດ.

၇၆.

໗໖.

ဣတ္ထီနဉ္စဓနံရူပံ, ပုရိသာနံဓနံကုလံ;

ဥရဂါနံဓနံဝိသံ, ဘူပါလာနံဓနံဗလံ;

ဘိက္ခူနဉ္စဓနံသီလံ, ဗြဟ္မဏာနံဓနံဝိဇ္ဇာ.

ຮູບໂສມເປັນຊັບຂອງສະຕີ, ຕະກູນສູງເປັນຊັບຂອງບຸລຸດ, ພິດເປັນຊັບຂອງງູ, ກຳລັງ (ອຳນາດ) ເປັນຊັບຂອງພະລາຊາ, ສິນເປັນຊັບຂອງພິກຂຸ, ແລະວິຊາຄວາມຮູ້ເປັນຊັບຂອງພາມ.

၇၇.

໗໗.

နရူပံနစပညာဏံ[Pg.28], နစကုလဉ္စသမ္ဘဝေါ;

ကာလဝိပ္ပတ္တိသမ္ပတ္တေ, ဓနမေဝဝိသေသကံ.

ບໍ່ແມ່ນຮູບໂສມ, ບໍ່ແມ່ນປັນຍາ, ບໍ່ແມ່ນຕະກູນ ແລະບໍ່ແມ່ນກຳເນີດ; ເມື່ອຍາມວິບັດມາເຖິງ, ຊັບເທົ່ານັ້ນທີ່ຈະເປັນສິ່ງຊ່ວຍເຫຼືອອັນປະເສີດ.

၇၈.

໗໘.

ဓနဟီနံစဇေမိတ္တာ, ပုတ္တဒါရာသဟောဒရာ;

ဓနဝန္တံဝသေဝန္တိ, ဓနံလောကေမဟာသခါ.

ມິດສະຫາຍ, ລູກ, ເມຍ ແລະພີ່ນ້ອງຮ່ວມອຸທອນ ຍ່ອມລະຖິ້ມຜູ້ທີ່ປາສະຈາກຊັບ; ແຕ່ພວກເຂົາຍ່ອມເຂົ້າຫາຜູ້ທີ່ມີຊັບ, ຊັບຈຶ່ງເປັນມິດສະຫາຍອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໃນໂລກ.

၇၉.

໗໙.

သတ္တာသဒူပသေဝန္တိ, သောဒကံဝါပိအာဒိကံ;

သဘောဂံသဓနဉ္စေဝ, တုစ္ဆာတေစေဇဟန္တိတေ.

ຝູງສັດຍ່ອມອາໄສໜອງນ້ຳທີ່ມີນ້ຳຢູ່ສະເໝີສັນໃດ, ຜູ້ຄົນກໍຍ່ອມເຂົ້າຫາຜູ້ທີ່ມີໂພຄະຊັບສັນນັ້ນ; ແຕ່ເມື່ອຊັບນັ້ນໝົດສິ້ນໄປ ພວກເຂົາກໍຍ່ອມລະຖິ້ມໄປ.

၈၀.

໘໐.

အတ္တနာဝကတာလက္ခီ[Pg.29], အလက္ခီအတ္တနာကတာ;

နဟိလက္ခိံအလက္ခိဉ္စ, အညောအညဿကာရိတော.

CN ຄວາມໂຊກດີ (ສິຣິມຸງຄຸນ) ແມ່ນຕົນເອງເປັນຜູ້ສ້າງ, ຄວາມໂຊກຮ້າຍ (ອັບປະມຸງຄຸນ) ກໍແມ່ນຕົນເອງເປັນຜູ້ເຮັດ; ແທ້ຈິງແລ້ວ ຄວາມໂຊກດີ ຫຼືຄວາມໂຊກຮ້າຍ ບໍ່ມີໃຜເຮັດໃຫ້ແກ່ກັນໄດ້ເລີຍ.

၈၁.

໘໑.

ဓနဝါဇောတိယောရာဇာ, နဒီဝေဇ္ဇောတထာဣမေ;

ပဉ္စယတ္ထနဝိဇ္ဇန္တိ, နတတ္ထဒိဝသံဝသေ.

ຄົນຮັ່ງມີ, ພາມຜູ້ຮູ້ (ນັກປາດ), ພະລາຊາ, ແມ່ນ້ຳ ແລະແພດໝໍ; ສະຖານທີ່ໃດບໍ່ມີສິ່ງທັງຫ້ານີ້, ບໍ່ພຶງອາໄສຢູ່ທີ່ນັ້ນແມ່ນແຕ່ມື້ດຽວ.

၈၂.

໘໒.

ယတ္ထဒေသေနသမာနော[Pg.30], နပီတိနစဗန္ဓဝေါ;

နစဝိဇ္ဇာဂမောကောစိ, နတတ္ထဒိဝသံဝသေ.

ໃນທ້ອງຖິ່ນໃດ ບໍ່ມີການທຳມາຫາກິນ, ບໍ່ມີຄວາມຮັກແພງ, ບໍ່ມີຍາດຕິພີ່ນ້ອງ ແລະບໍ່ມີແຫຼ່ງສຶກສາຫາຄວາມຮູ້; ບໍ່ພຶງອາໄສຢູ່ທີ່ນັ້ນແມ່ນແຕ່ມື້ດຽວ.

၈၃.

໘໓.

အမာနနာယတ္ထသိယာ, သန္တာနံအဝမာနနံ;

ဟီနသမာနနာဝါပိ, နတတ္ထဒိဝသံဝသေ.

ສະຖານທີ່ໃດ ບໍ່ມີການໃຫ້ກຽດ, ມີແຕ່ການດູໝິ່ນຄົນດີ, ຫຼືມີການຍົກຍ້ອງຄົນຊົ່ວໃຫ້ສະເໝີກັບຄົນດີ; ບໍ່ພຶງອາໄສຢູ່ທີ່ນັ້ນແມ່ນແຕ່ມື້ດຽວ.

၈၄.

໘໔.

ဒေသမောသဇ္ဇဂစ္ဆန္တိ, သီဟာသပ္ပုရိသာဂဇာ;

တတ္တေဝနိဓနံယန္တိ, ကာကာကာပုရိသာမိဂါ.

ລາຊະສີ, ສັດຈະບຸລຸດ ແລະຊ້າງສານ ຍ່ອມລະຖິ້ມຖິ່ນຖານເດີມ (ເມື່ອບໍ່ເໝາະສົມ); ສ່ວນຝູງກາ, ຄົນຊົ່ວ ແລະຝູງເນື້ອ ຍ່ອມເຖິງແກ່ຄວາມຕາຍໃນຖິ່ນຖານເດີມນັ້ນເອງ.

၈၅.

໘໕.

ယတ္ထာလသောစဒက္ခောစ[Pg.31], သူရောဘိရုသမပူဇာ;

နသန္တောတတ္ထဝသန္တိ, အဝိသေသကရေနကော.

ສະຖານທີ່ໃດ ຄົນກຽດຄ້ານກັບຄົນຂະຫຍັນ, ຄົນກ້າຫານກັບຄົນຂີ້ຢ້ານ ໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງສະເໝີກັນ; ຄົນດີທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ອາໄສຢູ່ທີ່ນັ້ນ ເພາະບໍ່ມີການຈຳແນກຄວາມແຕກຕ່າງ.

၈၆.

໘໖.

စလတျေကေနပါဒေန, တိဋ္ဌတျေကေနပဏ္ဍိတော;

နာသမိက္ချပရံဌာနံ, ပုဗ္ဗမာယတနံစဇေ.

ບັນດິດຍ່ອມກ້າວໄປດ້ວຍຕີນເບື້ອງໜຶ່ງ ແລະຢືນຢັນໄວ້ດ້ວຍຕີນອີກເບື້ອງໜຶ່ງ; ບໍ່ພຶງລະຖິ້ມຖິ່ນຖານເດີມ ໂດຍທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ພິຈາລະນາເບິ່ງຖິ່ນຖານໃໝ່ໃຫ້ຮອບຄອບ.

၈၇.

໘໗.

ဌာနဘဋ္ဌာနသောဘန္တေ, ဒန္တာကေသာနခါနရာ;

ဣတိဝိညာယမတိမာ, သဌာနံနလဟုံစဇေ.

ແຂ້ວ, ຜົມ, ເລັບ ແລະມະນຸດ ຍ່ອມບໍ່ສະຫງ່າງາມເມື່ອຫຼຸດອອກຈາກຕຳແໜ່ງເດີມ; ເມື່ອຮູ້ຂໍ້ນີ້ແລ້ວ ຜູ້ມີປັນຍາບໍ່ພຶງລະຖິ້ມຖິ່ນຖານຂອງຕົນໂດຍງ່າຍດາຍ.

၈၈.

໘໘.

ဂုဏောသဗ္ဗညုတုလျောပိ, သီဒတျေကောအနိဿယော;

အနဂ္ဃံရတနံမဏိ, ဟေမံနိဿာယသောဘတေ.

ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຄຸນຄວາມດີສະເໝີດ້ວຍພະສັບພັນຍູ, ແຕ່ຫາກຢູ່ໂດດດ່ຽວປາສະຈາກທີ່ເພິ່ງ ກໍຍ່ອມຕົກຕ່ຳໄດ້; ແກ້ວມະນີອັນມີຄ່າຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ຍ່ອມສະຫງ່າງາມຂຶ້ນໄດ້ກໍເພາະອາໄສຄຳ.

၈၉.

໘໙.

နသေဝေဖရုသံသာမိံ, တံပိသေဝေနမစ္ဆရိံ;

တတောနိဂ္ဂဏှိကံသာမိံ, နေဝါပဂ္ဂဏှိကံတတော.

ບໍ່ພຶງຮັບໃຊ້ເຈົ້ານາຍຜູ້ຫຍາບຊ້າ, ບໍ່ພຶງຮັບໃຊ້ເຈົ້ານາຍຜູ້ຂີ້ຖີ່, ບໍ່ພຶງຮັບໃຊ້ເຈົ້ານາຍຜູ້ຄອຍແຕ່ຂົ່ມເຫັງ, ແລະບໍ່ພຶງຮັບໃຊ້ເຈົ້ານາຍຜູ້ບໍ່ເຄີຍຍົກຍ້ອງລາງວັນ.

၉၀.

໙໐.

ပရောက္ခေဂုဏဟန္တာရံ[Pg.33], ပစ္စက္ခေပိယဘာဏိနံ;

တာဒိသံနောပသေဝေယျ, ဝိသကုမ္ဘံပလောဘိတံ.

ບຸກຄົນໃດມັກເວົ້າທຳລາຍຄຸນຄວາມດີລັບຫຼັງ ແຕ່ເວົ້າຈາອ່ອນຫວານຕໍ່ໜ້າ; ບໍ່ພຶງຄົບຫາສະມາຄົມກັບບຸກຄົນເຊັ່ນນັ້ນ ຜູ້ປຽບເໝືອນໝໍ້ຢາພິດທີ່ມີນ້ຳນົມທາໄວ້ທີ່ປາກໝໍ້.

၉၁.

໙໑.

ပိဋ္ဌိတောက္ကံနိသေဝေယျ, နိသေဝေအဂ္ဂိကုစ္ဆိနာ;

သာမီနံသဗ္ဗကာယေန, ပရလောကံအမုဠှကော.

ພຶງຜີງແດດທາງຫຼັງ, ພຶງຜີງໄຟທາງໜ້າ (ທ້ອງ); ພຶງຮັບໃຊ້ເຈົ້ານາຍດ້ວຍກາຍທັງໝົດ, ແລະພຶງຂົນຂວາຍຫາປາລະໂລກ (ໂລກໜ້າ) ດ້ວຍຈິດໃຈທີ່ບໍ່ຫຼົງໄຫຼ.

၉၂.

໙໒.

နသေဝေကတပါပမှိ, န သေဝါလိကဝါဒနေ;

နသေဝေအတ္တဒတ္ထမှိ, နသေဝေအတိသန္တကေ.

ບໍ່ພຶງຄົບຫາກັບຜູ້ເຮັດບາບ, ບໍ່ພຶງຄົບຫາກັບຜູ້ເວົ້າຕົວະ, ບໍ່ພຶງຄົບຫາກັບຜູ້ເຫັນແກ່ປະໂຫຍດສ່ວນຕົວ, ແລະບໍ່ພຶງຄົບຫາກັບຜູ້ທີ່ສະໜິດສະໜົມເກີນຂອບເຂດ.

၉၃.

໙໓.

မဟန္တံနိဿယံကတွာ[Pg.34], ခုဒ္ဒကောပိမဟာဘဝေ;

ဟေမပဗ္ဗတံနိဿာယ, ဟေမပက္ခီဘဝန္တိတေ.

ເມື່ອອາໄສຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່, ແມ່ນແຕ່ຜູ້ເລັກນ້ອຍກໍຍ່ອມກາຍເປັນຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ໄດ້; ເພາະອາໄສພູເຂົາຄຳ, ຝູງນົກທັງຫຼາຍກໍຍ່ອມກາຍເປັນນົກທີ່ມີປີກເປັນສີຄຳ.

၉၄.

໙໔.

အသဟာယောသမတ္တောပိ, တေဇသီကိံကရိဿတိ;

နိဝါတသဏ္ဌိတောအဂ္ဂိ, သယမေဝူပသမ္မတိ.

ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຄວາມສາມາດ ແຕ່ຫາກປາສະຈາກເພື່ອນຮ່ວມງານແລ້ວ ຈະເຮັດການໃຫຍ່ໃຫ້ສຳເລັດໄດ້ແນວໃດ; ປຽບເໝືອນໄຟທີ່ຢູ່ໃນບ່ອນອັບລົມ ຍ່ອມມອດດັບໄປເອງ.

၉၅.

໙໕.

ရုက္ခာသုဘူမိနိဿာယ, ပုပ္ဖဖလံပဝဍ္ဎတိ;

သပ္ပူရိသူပနိဿာယ, မဟာပုညံပဝဍ္ဎတိ.

ຕົ້ນໄມ້ທັງຫຼາຍອາໄສຜືນດິນທີ່ດີ ຍ່ອມຈະເລີນເຕີບໂຕມີດອກແລະຜົນສັນໃດ; ບຸກຄົນອາໄສສັດຈະບຸລຸດ (ຄົນດີ) ກໍຍ່ອມມີບຸນກຸສົນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຈະເລີນງອກງາມຂຶ້ນສັນນັ້ນ.

၉၆.

໙໖.

အနလသောအစဏ္ဍိက္ကော[Pg.35], အသဋ္ဌောသုစိသစ္စဝါ;

အလုဒ္ဓေါအတ္ထကာမောစ, တမုတ္တံဥတ္တမောနရော.

ຜູ້ບໍ່ກຽດຄ້ານ, ບໍ່ຮ້າຍກາດ, ບໍ່ໂອ້ອວດ, ມີຄວາມສະອາດ, ເວົ້າຄຳຈິງ, ບໍ່ໂລບມາກ ແລະປາຖະໜາປະໂຫຍດແກ່ຜູ້ອື່ນ; ບຸກຄົນນັ້ນແລ ເປັນຍອດແຫ່ງຄົນດີທັງຫຼາຍ.

၉၇.

໙໗.

အဟိတေပဋိသေဓောစ, ဟိတေသုစနိယောဇကော;

ဗျသနေစာပရိစ္စာဂေါ, သင်္ခေပံမိတ္တလက္ခဏံ.

ການຫ້າມປາມບໍ່ໃຫ້ເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ, ການຊັກຊວນໃຫ້ເຮັດໃນສິ່ງທີ່ມີປະໂຫຍດ, ແລະການບໍ່ລະຖິ້ມກັນໃນຍາມມີໄພພິບັດ; ນີ້ຄືລັກສະນະຂອງມິດແທ້ໂດຍຫຍໍ້.

၉၈.

໙໘.

အာတုရေဗျသနေသစေ[Pg.36], ဒုဗ္ဘိက္ခေပရဝိဂ္ဂဟေ;

ရာဇဒွါရေသုသာနေစ, သင်္ခေပံမိတ္တလက္ခိဏံ.

ໃນຍາມເຈັບໄຂ້, 在ຍາມມີໄພພິບັດ, ໃນຍາມເກີດຂ້າວຍາກໝາກແພງ, ໃນຍາມມີເສິກສົງຄາມ, ໃນໂຮງສານ (ລາຊະສຳນັກ) ແລະໃນປ່າຊ້າ; ຜູ້ທີ່ຢູ່ຄຽງຂ້າງໃນສະຖານທີ່ເຫຼົ່ານີ້ ຄືລັກສະນະຂອງມິດແທ້.

၉၉.

໙໙.

ဟိတေသနောသုမိတ္တောစ, ဝိညူစဒုလ္လဘောဇနော;

ယထောသဓဉ္စသာဒုဉ္စ, ရောဂဟာရီစသဇ္ဇနော.

ກັນລະຍານະມິດຜູ້ປາຖະໜາປະໂຫຍດ ແລະເປັນຜູ້ມີປັນຍາ ຫາໄດ້ຍາກໃນໝູ່ມະນຸດ; ປຽບເໝືອນຢາຮັກສາໂລກ ທີ່ມີທັງລົດຊາດຫວານ ແລະສາມາດປິ່ນປົວພະຍາດໃຫ້ຫາຍດີໄດ້ ກໍຫາໄດ້ຍາກສັນນັ້ນ.

၁၀၀.

໑໐໐.

ယောဓုဝါနိပရိစဇ္ဇ, အဓုဝါနောပသေဝတိ;

ဓုဝါနိတဿနဿန္တိ, အဓုဝေသုကထာဝကာ.

ບຸກຄົນໃດລະຖິ້ມສິ່ງທີ່ແນ່ນອນ ແລ້ວໄປສະແຫວງຫາສິ່ງທີ່ບໍ່ແນ່ນອນ; ສິ່ງທີ່ແນ່ນອນຂອງເຂົາກໍຍ່ອມຈິບຫາຍໄປ, ສ່ວນສິ່ງທີ່ບໍ່ແນ່ນອນນັ້ນ ກໍບໍ່ຕ້ອງເວົ້າເຖິງເລີຍ (ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຢູ່ແລ້ວ).

၁၀၁.

໑໐໑.

လုဒ္ဓမတ္ထေနဂဏှေယျ[Pg.37], ထဒ္ဓမဉ္ဇထိကမ္မုနာ;

ဆန္ဒာနုဝတ္တိယာမုဠှံ, ယထာဘူတေနပဏ္ဍိတံ.

ພຶງຊະນະຄົນໂລບດ້ວຍຊັບສິນ, ພຶງຊະນະຄົນແຂງກະດ້າງດ້ວຍການອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນ, ພຶງຊະນະຄົນໂງ່ດ້ວຍການຄ້ອຍຕາມຄວາມພໍໃຈ, ແລະພຶງຊະນະບັນດິດດ້ວຍຄວາມຈິງ.

၁၀၂.

໑໐໒.

သစ္စာဘိက္ခဏသံသဂ္ဂါ, အသမောသရဏေနစ;

ဧတေနမိတ္တာဇိရန္တိ, အကာလေယာစနေနစ.

ເພາະການໄປມາຫາສູ່ກັນເລື້ອຍເກີນໄປ, ເພາະການບໍ່ໄປມາຫາສູ່ກັນເລີຍ, ແລະເພາະການຂໍຮ້ອງໃນເວລາອັນບໍ່ສົມຄວນ; ດ້ວຍເຫດເຫຼົ່ານີ້ ມິດສະຫາຍຍ່ອມຈືດຈາງຫ່າງເຫີນກັນໄປ.

၁၀၃.

໑໐໓.

တသ္မာနာဘိက္ခဏံဂစ္ဆေ, နစဂစ္ဆေစိရာစိရံ;

ကာလေနယာစံယာစေယျ, ဧဝံမိတ္တာနဇီယရေ.

ເພາະສະນັ້ນ ບໍ່ພຶງໄປມາຫາສູ່ກັນເລື້ອຍເກີນໄປ ແລະບໍ່ພຶງຫາຍໜ້າໄປດົນນານ; ພຶງຂໍຮ້ອງໃນເວລາອັນສົມຄວນ, ເມື່ອເຮັດເຊັ່ນນີ້ ມິດສະຫາຍຍ່ອມບໍ່ຈືດຈາງຫ່າງເຫີນກັນ.

၁၀၄.

໑໐໔.

ယေနမိတ္တေနသံသဂ္ဂါ[Pg.38], ယောဂက္ခေမောဝိဟီယတိ;

ပုဗ္ဗေဝဇ္ဈဘဝံတဿ, ရက္ခေယျဂ္ဂိံဝပဏ္ဍိတော.

ຫາກຄົບຫາມິດສະຫາຍຄົນໃດແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ຄວາມຫຼຸດພົ້ນຈາກກິເລດ (ໂຍຄະເຂມະ) ເສື່ອມຖອຍລົງ; ບັນດິດພຶງຫຼີກເວັ້ນບຸກຄົນນັ້ນໃຫ້ຫ່າງໄກແຕ່ຫົວທີ ປຽບເໝືອນການຫຼີກເວັ້ນຈາກກອງໄຟ.

၁၀၅.

໑໐໕.

ယေနမိတ္တေနသံသဂ္ဂါ, ယောဂက္ခေမောပဝဍ္ဎတိ;

ကရေယျတ္တသမံဝုတ္တိံ, သဗ္ဗကိစ္စေသုပဏ္ဍိတော.

ຫາກຄົບຫາມິດສະຫາຍຄົນໃດແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ຄວາມຫຼຸດພົ້ນຈາກກິເລດ (ໂຍຄະເຂມະ) ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຂຶ້ນ; ບັນດິດພຶງປະພຶດຕົນໃຫ້ສະເໝີຕົ້ນສະເໝີປາຍກັບມິດນັ້ນ ໃນກິດຈະການທັງປວງ.

၁၀၆.

໑໐໖.

ပဗ္ဗေပဗ္ဗေကမေနုစ္ဆု, ဝိသေသရသဝါဂ္ဂတော;

တထာသုမေတ္တိကောသာဓု, ဝိပရိတ္တောဝဒုဇ္ဇနော.

ອ້ອຍຍ່ອມມີລົດຊາດຫວານຂຶ້ນເລື້ອຍໆຕາມຂໍ້ຂອງມັນ ສັນໃດ; ມິດໄມຕີຂອງຄົນດີກໍຍ່ອມມີຄວາມແໜ້ນແຟ້ນດີງາມຂຶ້ນເລື້ອຍໆສັນນັ້ນ, ສ່ວນຄົນຊົ່ວຍ່ອມມີລັກສະນະກົງກັນຂ້າມ.

၁၀၇.

໑໐໗.

တေနေဝမုနိနာဝုတ္တံ[Pg.39], ဓမ္မာယေကေစိလောကိယာ;

တတာလောကုတ္တရာစေဝ, ဓမ္မာနိဗ္ဗာနဂါမိနော.

ເພາະເຫດນັ້ນ ພະມຸນີຈຶ່ງໄດ້ຕັດໄວ້ວ່າ: ທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດເຫຼົ່ານຶ່ງ ທີ່ເປັນໂລກິຍະກໍດີ, ທີ່ເປັນໂລກຸດຕະຣະກໍດີ, ເຊິ່ງເປັນທຳທີ່ນຳໄປສູ່ພະນິພານ...

၁၀၈.

໑໐໘.

ကလျာဏမိတ္တမာဂမ္မ, သဗ္ဗေတေဟောန္တိပါဏိနံ;

တသ္မာကလျာဏမိတ္တေသု, ကာတဗ္ဗံဟိသဒါဒရံ.

ເພາະອາໄສກັນລະຍານະມິດ, ສັດທັງຫຼາຍທັງປວງຈຶ່ງໄດ້ຮັບປະໂຫຍດສຸກ; ເພາະສະນັ້ນ ບຸກຄົນພຶງສະແດງຄວາມເຄົາລົບເອື້ອເຟື້ອໃນກັນລະຍານະມິດຢູ່ສະເໝີ.

၁၀၉.

໑໐໙.

ယောဟဝေကတညူကတဝေဒိဓီရော,ကလျာဏမိတ္တေဒဠှဘတ္တိစဟောတိ;

ဒုက္ခိတဿသက္ကစ္စံကရောတိကိစ္စံ,တဗ္ဘာဝံသပ္ပုရိသံဝဒန္တိလောကေ.

ບຸກຄົນໃດເປັນຜູ້ມີຄວາມກະຕັນຍູກະຕະເວທີ, ເປັນນັກປາດ, ມີຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີຢ່າງໝັ້ນຄົງໃນກັນລະຍານະມິດ, ແລະຄອຍຊ່ວຍເຫຼືອເກື້ອກູນໃນຍາມທຸກຍາກຢ່າງຕັ້ງໃຈ; ນັກປາດທັງຫຼາຍໃນໂລກ ກ່າວເຖິງບຸກຄົນນັ້ນວ່າເປັນສັດຈະບຸລຸດ (ຄົນດີ).

၁၁၀.

໑໑໐.

ဟိတကာရောပရောဗန္ဓု[Pg.40], ဗန္ဓူပိအဟိတောပရော;

အဟိတောဒေဟဇောဗျာဓိ, ဟိတမာရညမောသဓံ.

ຄົນອື່ນທີ່ເກື້ອກູນກັນ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນຍາດ, ສ່ວນຍາດທີ່ເຮັດສິ່ງບໍ່ດີໃຫ້ ກໍຊື່ວ່າເປັນຄົນອື່ນ; ປຽບເໝືອນພະຍາດທີ່ເກີດໃນຮ່າງກາຍຍ່ອມໃຫ້ໂທດ, ສ່ວນຢາສະໝຸນໄພທີ່ຢູ່ໃນປ່າເລິກ ກັບໃຫ້ຄຸນປະໂຫຍດ.

၁၁၁.

໑໑໑.

ပဒုမံဝမုခယဿ, ဝါစာစန္ဒနသီတလံ;

မဓုတိဋ္ဌတိဇိဝှဂ္ဂေ, ဟဒယေသုဟလာဟလံ;

တာဒိသံနောပသေဝေယျ, တံမိတ္တံပရိဝဇ္ဇယေ.

ບຸກຄົນໃດມີໃບໜ້າຍິ້ມແຍ້ມແຈ່ມໃສເໝືອນດອກບົວ, ມີວາຈາອ່ອນຫວານເຢັນເໝືອນໄມ້ຈັນ, ມີນ້ຳເຜິ້ງຢູ່ປາຍລີ້ນ, ແຕ່ມີຢາພິດຮ້າຍແຮງຢູ່ໃນໃຈ; ບໍ່ພຶງຄົບຫາມິດເຊັ່ນນັ້ນ, ພຶງຫຼີກເວັ້ນໃຫ້ຫ່າງໄກເຖີດ.

၁၁၂.

໑໑໒.

ကတွာနကုသလံကမ္မံ[Pg.41], ကတွာန, ကုသလံပုရေ;

သုခိတံဒုက္ခိတံဟောန္တံ, သောဗာလောယောနပဿတိ.

ຄົນພານໃດ ບໍ່ຮູ້ແຈ້ງເຖິງຄວາມສຸກ ຫຼືຄວາມທຸກ ທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກກຳຊົ່ວ ຫຼືກຳດີ ທີ່ຕົນເອງໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນ.

၁၁၃.

໑໑໓.

ကာလက္ခေပေနဟာပေတိ, ဒါနသီလာဒိကံဇဠော;

အထိရံပိထိရံမညေ, အတ္တာနံသဿတီသမံ.

ຄົນໂງ່ຍ່ອມປ່ອຍໃຫ້ເວລາລ່ວງເລີຍໄປໂດຍເປົ່າປະໂຫຍດ ແລະລະເລີຍການບຳເພັນທານແລະຮັກສາສິນ ເປັນຕົ້ນ; ເພາະສຳຄັນຜິດຄິດວ່າຕົນເອງຜູ້ບໍ່ທ່ຽງແທ້ ຈະຄົງຢູ່ຕະຫຼອດໄປເໝືອນສິ່ງທີ່ຖາວອນ.

၁၁၄.

໑໑໔.

ဗာလောဓပါပကံကတွာ, နတံဆဋ္ဋိတုမုဿဟေ;

ကိံဗျဂ္ဃအာဒိဂစ္ဆန္တော, ပဒံမက္ခေတုမုဿဟေ.

ຄົນພານໃນໂລກນີ້ ເມື່ອເຮັດບາບແລ້ວ ກໍບໍ່ຄິດທີ່ຈະລະຖິ້ມບາບນັ້ນ; ປຽບເໝືອນເສືອໂຄ່ງ ເມື່ອຍ່າງໄປແລ້ວ ມັນຈະຄິດລຶບຮອຍຕີນຂອງມັນເອງບໍ.

၁၁၅.

໑໑໕.

နိဒ္ဓနောပိစကာမေတိ[Pg.42], ဒုဗ္ဗလောဝေရိကံကရော;

မန္ဒသတ္ထောဝိဝါဒတ္ထီ, တိဝိဓံမုဠှလက္ခဏံ.

ຄົນຍາກຈົນແຕ່ຢາກໄດ້ຂອງຫຼູຫຼາ, ຄົນອ່ອນແອແຕ່ມັກກໍ່ສັດຕູ, ແລະຄົນມີຄວາມຮູ້ນ້ອຍແຕ່ມັກໂຕ້ຖຽງ; ທັງສາມປະການນີ້ ຄືລັກສະນະຂອງຄົນໂງ່.

၁၁၆.

໑໑໖.

အနဝှာယံဂမယန္တော, အပုစ္ဆာဗဟုဘာသကော;

အတ္တဂ္ဂုဏံပသံသန္တိ, တိဝိဓံဟီနလက္ခဏံ.

ການໄປໃນບ່ອນທີ່ເຂົາບໍ່ໄດ້ເຊື້ອເຊີນ, ການເວົ້າຫຼາຍໂດຍທີ່ບໍ່ມີໃຜຖາມ, ແລະການຍົກຍ້ອງສັນເສີນຄຸນຄວາມດີຂອງຕົນເອງ; ທັງສາມປະການນີ້ ຄືລັກສະນະຂອງຄົນຕ່ຳຊ້າ.

၁၁၇.

໑໑໗.

ယထာစုဋ္ဋမ္ပရာပက္ကာ, ဗဟိရတ္တကမေဝစ;

အန္တောကိမိလပူရဏော, ဧဝံဒုဇ္ဇနဓမ္မတာ.

ປຽບເໝືອນໝາກເດື່ອປ່າ ເມື່ອສຸກແລ້ວມີສີແດງງາມຢູ່ພາຍນອກ ແຕ່ພາຍໃນກັບເຕັມໄປດ້ວຍໜອນ; ທຳມະຊາດຂອງຄົນຊົ່ວ ກໍເປັນເຊັ່ນນັ້ນເອງ.

၁၁၈.

໑໑໘.

ယဒူနကံသဏတိတံ, ယံပူရံသန္တမေဝတံ;

အဍ္ဎကုမ္ဘုပမောဗာလော, ယံပူရကုမ္ဘောဝပဏ္ဍိတော.

ສິ່ງໃດທີ່ບົກພ່ອງ (ບໍ່ເຕັມ) ຍ່ອມສົ່ງສຽງດັງ, ສ່ວນສິ່ງໃດທີ່ເຕັມປ່ຽມຍ່ອມສະຫງົບງຽບ; ຄົນພານປຽບເໝືອນໝໍ້ນ້ຳທີ່ມີນ້ຳເຄິ່ງໜຶ່ງ, ສ່ວນບັນດິດປຽບເໝືອນໝໍ້ນ້ຳທີ່ມີນ້ຳເຕັມປ່ຽມ.

၁၁၉.

໑໑໙.

ဗုဓေဟိသာသမာနောပိ[Pg.43], ခလောဗဟုတကေတဝေါ;

ဃံသိယမာနောပင်္ဂါရော, နိလမတ္တံနိဂစ္ဆတိ.

ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໄດ້ຮັບການສັ່ງສອນຈາກຜູ້ຮູ້, ຄົນພານຜູ້ມີມາຍາຫຼາຍ ກໍຍັງຄົງເປັນຄົນພານຢູ່; ປຽບເໝືອນຖ່ານໄຟທີ່ຖືກຂັດຖູ, ກໍມີແຕ່ຈະເຮັດໃຫ້ດຳເທົ່ານັ້ນ.

၁၂၀.

໑໒໐.

မုဠှသိဿောပဒေသေန, ကုနာရီဘရဏေနစ;

ခလသတ္တူဟိသံယောဂါ, ပဏ္ဍိတောပျဝသီဒတိ.

ເພາະການສັ່ງສອນສິດທີ່ໂງ່ຈ້າ, ເພາະການລ້ຽງດູເມຍທີ່ບໍ່ດີ, ແລະເພາະການຄົບຫາກັບສັດຕູທີ່ເປັນຄົນພານ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນບັນດິດກໍຍ່ອມເຖິງຄວາມຈິບຫາຍ.

၁၂၁.

໑໒໑.

စာရုတာပရဒါရာယ, ဓနံလောကတပတ္တိယာ;

ပသုတံသာဓုနာသာယ, ခလေခလတရာဂုဏာ.

ຄວາມງາມມີໄວ້ເພື່ອເມຍຂອງຜູ້ນຶງ, ຊັບສົມບັດມີໄວ້ເພື່ອຄວາມເດືອດຮ້ອນຂອງໂລກ, ຄວາມຮູ້ມີໄວ້ເພື່ອທຳລາຍຄົນດີ; ຄຸນສົມບັດທັງຫຼາຍໃນຄົນພານ ຍ່ອມກັບກາຍເປັນສິ່ງທີ່ຊົ່ວຮ້າຍຍິ່ງຂຶ້ນ.

၁၂၂.

໑໒໒.

ဣတောဟာသတရံလောကေ[Pg.44], ကိဉ္စိတဿနဝိဇ္ဇတိ;

ဒုဇ္ဇနောတိစယံအာဟ, သုဇနံဒုဇ္ဇနောသယံ.

ໃນໂລກນີ້ ບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ຈະໜ້າຫົວຂວັນໄປກວ່ານີ້ອີກແລ້ວ; ຄືການທີ່ຄົນຊົ່ວເອງ ກັບເອີ້ນຄົນດີວ່າເປັນ "ຄົນຊົ່ວ".

၁၂၃.

໑໒໓.

နဝိနာပရဝါဒေန, ရမန္တိဒုဇ္ဇနာခလု;

နသာသဗ္ဗရသေဘုတွာ, ဝိနာသုဒ္ဓေနတုဿတိ.

ຄົນຊົ່ວທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ຍິນດີ ຫາກບໍ່ໄດ້ເວົ້າຮ້າຍປ້າຍສີຜູ້ອື່ນ; ປຽບເໝືອນແມງວັນ ທີ່ໄດ້ກິນລົດຊາດທຸກຢ່າງແລ້ວ ກໍຍັງບໍ່ພໍໃຈ ຫາກບໍ່ໄດ້ຕອມຂອງສົກກະປົກ.

၁၂၄.

໑໒໔.

တပ္ပတေယာတိသမ္ဗန္ဓံ, ဒြဝံဘဝတျဝနတံ;

မုဒုဒုဇ္ဇနစိတ္တံန ကိံလောဟေနပမီယတေ.

ເຫຼັກເມື່ອຖືກເຜົາໄຟຍ່ອມຮ້ອນ, ລະລາຍ, ແລະອ່ອນຕົວໂນ້ມລົງໄດ້; ແຕ່ຈິດໃຈຂອງຄົນຊົ່ວ ບໍ່ມີທາງທີ່ຈະອ່ອນໂຍນລົງໄດ້ເລີຍ, ຈະປຽບທຽບໃສ່ກັບເຫຼັກໄດ້ແນວໃດ.

၁၂၅.

໑໒໕.

တသ္မာဒုဇ္ဇနသံသဂ္ဂံ[Pg.45], အာသိဝီသမိဝေါရဂံ;

အာရကာပရိဝဇ္ဇေယျ, ဘူတကာမောဝိစက္ခဏော.

ເພາະສະນັ້ນ, ຜູ້ມີປັນຍາສະຫຼາດ ຜູ້ປາດຖະໜາຄວາມຈະເລີນແກ່ຕົນ, ຄວນຫຼີກເວັ້ນການຄົບຫາກັບຄົນຊົ່ວໃຫ້ຫ່າງໄກ ປຽບເໝືອນການຫຼີກເວັ້ນງູພິດຮ້າຍ.

၁၂၆.

໑໒໖.

ဒုဇ္ဇနေနဟိသံသဂ္ဂံ, သတ္တုတာပိနယုဇ္ဇတိ;

တတ္တောဝဍယှတျင်္ဂါရော, သန္တောကာဠာယတံကရော;

ການຄົບຫາ ຫຼື ແມ່ນແຕ່ການເປັນສັດຕູກັບຄົນຊົ່ວ ກໍບໍ່ເປັນການສົມຄວນເລີຍ; ເພາະວ່າຖ່ານໄຟທີ່ຍັງຮ້ອນຍ່ອມໄໝ້ມື, ສ່ວນຖ່ານໄຟທີ່ເຢັນແລ້ວກໍຍັງເຮັດໃຫ້ມືດຳ.

၁၂၇.

໑໒໗.

ဒုဇ္ဇနောဝဇ္ဇနီယောဝ, ဝိဇ္ဇာယာလင်္ကတောပိစေ;

မဏိနာလင်္ကတောသန္တော, သဗ္ဗောကိံနုဘယံကရော.

ຄົນຊົ່ວເປັນຜູ້ທີ່ຄວນຫຼີກເວັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າລາວຈະປະດັບໄປດ້ວຍຄວາມຮູ້ກໍຕາມ; ປຽບເໝືອນງູພິດທີ່ປະດັບດ້ວຍແກ້ວມະນີ, ມັນຈະບໍ່ເປັນຕາຢ້ານແກ່ທຸກຄົນບໍ?

၁၂၈.

໑໒໘.

အဂ္ဂိနောဒဟတောဒါယံ, သခါဘဝတိမာလုတော;

သောဧဝဒီပံနာသေတိ, ခလေနတ္ထေဝမိတ္တတာ.

ສາຍລົມຍ່ອມເປັນມິດກັບໄຟທີ່ກຳລັງໄໝ້ປ່າ, ແຕ່ສາຍລົມນັ້ນເອງກໍພັດດັບດວງປະທີບ; ຄວາມເປັນມິດກັບຄົນພານ ກໍບໍ່ມີຢູ່ແທ້ຈິງເຊັ່ນນັ້ນ.

၁၂၉.

໑໒໙.

သဗ္ဗောဒုဋ္ဌောခလောဒုဋ္ဌော[Pg.46], သဗ္ဗာဒုဋ္ဌတရောခလော;

မန္တောသဓေဟိသောသဗ္ဗော, ခလောကေနုပသမ္မတိ.

ສິ່ງທີ່ຮ້າຍກາດທັງຫຼາຍກໍວ່າຮ້າຍແລ້ວ, ແຕ່ຄົນພານນັ້ນຮ້າຍກາດຍິ່ງກວ່າສິ່ງທັງປວງ; ພິດຮ້າຍທັງຫຼາຍຍັງສາມາດຮັກສາໄດ້ດ້ວຍມົນຄາຖາແລະຢາ, ແຕ່ຄົນພານນັ້ນ ຈະເຮັດໃຫ້ສະຫງົບລົງໄດ້ດ້ວຍສິ່ງໃດ?

၁၃၀.

໑໓໐.

ဟဒယဋ္ဌေနသုတေန, ခလောနေဝသုသီလဝါ;

မဓုနာကောဋရဋ္ဌေန, နိမ္ဗောကိံမဓုရောဘဝေ.

ຄົນພານຍ່ອມບໍ່ເປັນຜູ້ມີສິນທຳ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຄວາມຮູ້ຢູ່ໃນໃຈກໍຕາມ; ປຽບເໝືອນຕົ້ນສະເດົາ ຈະມີລົດຫວານໄດ້ບໍ ຫາກມີນ້ຳເຜິ້ງຢູ່ໃນໂກນຂອງມັນ?

၁၃၁.

໑໓໑.

အသတံသမ္ပယောဂေန, သန္တောပိအသန္တောဘဝေ;

မဂ္ဂေါကစဝရယုတ္တော, ဥဇုမ္ပိအသာဓုဘဝေ.

ເພາະການຄົບຫາກັບຄົນຊົ່ວ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຄົນດີກໍຍ່ອມກາຍເປັນຄົນຊົ່ວໄດ້; ປຽບເໝືອນຫົນທາງທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຂີ້ເຫຍື້ອ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຊື່ ກໍກາຍເປັນທາງທີ່ບໍ່ດີ.

၁၃၂.

໑໓໒.

ပုတိမစ္ဆံကုသဂ္ဂေန[Pg.47], ယောနရောဥပနယှတိ;

ကုသာပိပုတိံဝါယန္တိ, ဧဝံဗာလုပသေဝနာ.

ບຸກຄົນໃດຫໍ່ປາເນົ່າດ້ວຍຫຍ້າຄາ, ຫຍ້າຄານັ້ນກໍຍ່ອມມີກິ່ນເໝັນເນົ່າຕິດໄປນຳ; ການຄົບຫາກັບຄົນພານ ກໍມີລັກສະນະເຊັ່ນນັ້ນ.

၁၃၃.

໑໓໓.

ဗာလံနပဿေနသုဏေ, နစဗာသေနသံဝသေ;

ဗာလေနာလာပသလ္လာပံ, နကရေနစရောစယေ.

ບໍ່ຄວນເຫັນຄົນພານ, ບໍ່ຄວນຟັງຄົນພານ, ບໍ່ຄວນຢູ່ຮ່ວມກັບຄົນພານ; ບໍ່ຄວນເຈລະຈາປາໄສກັບຄົນພານ ແລະບໍ່ຄວນຍິນດີໃນຄົນພານນັ້ນ.

၁၃၄.

໑໓໔.

အနယံနေတိဒုမ္မေဓော, အဓုရာယနိယုဉ္ဇတိ;

ဒုန္နယောသေယျသောဟောတိ, သမ္မာဝုတ္တောပိကုပ္ပတိ;

ဝိနယံသောနဇာနာတိ, သာဓုသေနအဒဿနံ.

ຄົນໂງ່ຈ້າຍ່ອມນຳໄປສູ່ຄວາມຈິບຫາຍ, ມັກຊັກຊວນໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນໜ້າທີ່, ເຫັນການແນະນຳທີ່ບໍ່ດີວ່າເປັນສິ່ງທີ່ດີເລີດ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຕັກເຕືອນດ້ວຍດີກໍຍັງໂກດຮ້າຍ; ເຂົາບໍ່ຮູ້ຈັກລະບຽບວິໄນ, ການບໍ່ພົບເຫັນຄົນພານນັ້ນຈຶ່ງເປັນການດີ.

၁၃၅.

໑໓໕.

ယာဝဇီဝံပိစေဗာလော[Pg.48], ပဏ္ဍိတံပယိရူပါသိ;

နသောဓမ္မံဝိဇာနာတိ, ဒဗ္ဗိသူပရသံယထာ.

ຫາກຄົນພານເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້ບັນດິດຕະຫຼອດຊີວິດ, ເຂົາກໍຍ່ອມບໍ່ຮູ້ທຳ, ປຽບເໝືອນບ່ວງທີ່ບໍ່ຮູ້ລົດຊາດຂອງແກງ.

၁၃၆.

໑໓໖.

ဖလံဝေကဒလိံဟန္တိ, ဟန္တိဝေဠုနဠံဖလံ;

သက္ကာရောကာပုရိသံဟန္တိ, ဂဗ္ဘောအဿတရိံယထာ.

ໝາກກ້ວຍຍ່ອມຂ້າຕົ້ນກ້ວຍ, ໝາກໄຜ່ແລະໝາກອໍ້ຍ່ອມຂ້າຕົ້ນໄຜ່ແລະຕົ້ນອໍ້; ລາບສັກກາລະຍ່ອມຂ້າຄົນຊົ່ວ, ປຽບເໝືອນລູກໃນທ້ອງທີ່ຂ້າມ້າອັດສະດອນ.

၁၃၇.

໑໓໗.

သုနခေါသုနခံဒိသွာ, ဒန္တံဒဿေတိဟိံသိတုံ;

ဒုဇ္ဇနောဒုဇ္ဇနံဒိသွာ, ရောသယံဟိံသမိစ္ဆတိ.

ໝາເມື່ອເຫັນໝານຳກັນ ຍ່ອມແຍກເຂ້ວเพื่อຈະທຳຮ້າຍ; ຄົນຊົ່ວເມື່ອເຫັນຄົນຊົ່ວນຳກັນ ກໍຍ່ອມໂກດຮ້າຍແລະປາດຖະໜາຈະທຳຮ້າຍກັນ.

၁၃၈.

໑໓໘.

မဏ္ဍူကောပိနုက္ကောသီဟော[Pg.49], သုကရောပိနုက္ကောဒီပိ;

ဗိလာရောသဒိသောဗျဂ္ဃော, ဒုပ္ပညောပိနပညဝါ.

ກົບກໍບໍ່ແມ່ນລາຊະສີ, ໝູກໍບໍ່ແມ່ນເສືອດາວ, ແມວກໍບໍ່ແມ່ນເສືອໂຄ່ງ; ຄົນມີປັນຍາຊົ່ວ ກໍບໍ່ແມ່ນຜູ້ມີປັນຍາ ເຊັ່ນດຽວກັນ.

၁၃၉.

໑໓໙.

မဏ္ဍူကောပိသီဟောဝိယ,ကာကောဂဏှေပိညေပိညေ;

ဗာလောစပဏ္ဍိတောဝိယ,ဓီရောပုစ္ဆေဝယေဝယေ.

ກົບຍ່ອມສະແດງທ່າທາງຄືກັບລາຊະສີ, ກາຮ້ອງສຽງດັງ "ປີງໆ", ຄົນພານຍ່ອມສະແດງຕົນຄືກັບບັນດິດ; ແຕ່ເມື່ອຖືກຜູ້ມີປັນຍາຖາມເຈາະຈີ້ມ ກໍຍ່ອມເປີດເຜີຍຕົວຕົນອອກມາ.

၁၄၀.

໑໔໐.

ကာကောဒုဋ္ဌောသကုဏေသု, ဃရေဒုဋ္ဌောစမူသိကော;

ဝါနရောစဝနေဒုဋ္ဌော, မနုဿေသုစဗြဟ္မဏော.

ກາເປັນສັດທີ່ປະທຸສະຮ້າຍໃນໝູ່ນົກ, ໜູເປັນສັດທີ່ປະທຸສະຮ້າຍໃນເຮືອນ, ລີງເປັນສັດທີ່ປະທຸສະຮ້າຍໃນປ່າ, ແລະພາມເປັນຜູ້ປະທຸສະຮ້າຍໃນໝູ່ມະນຸດ.

၁၄၁.

໑໔໑.

တိဏာနိဘူမိစောဒကံ[Pg.50], စတုတ္ထံဝါကျသုဋ္ဌုတံ;

ဧတာနိဟိသတံဂေဟေ, နောဆိဇ္ဇန္တေကဒါစိပိ.

ຫຍ້າ (ສຳລັບປູລາດ), ແຜ່ນດິນ (ບ່ອນນັ່ງ), ນ້ຳ, ແລະວາຈາທີ່ກ່າວເປັນຢ່າງດີ ເປັນທີສີ່; ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມບໍ່ເຄີຍຂາດແຄນໃນເຮືອນຂອງສັດຕະບຸລຸດເລີຍ.

၁၄၂.

໑໔໒.

အမ္ဗုံပိဝန္တိနောနဇ္ဇော, ရုက္ခာခါဒန္တိနောဖလံ;

မေဃောကဒါစိနောသဿံ, ပရတ္ထာယသတံဓနံ.

ແມ່ນ້ຳທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ດື່ມນ້ຳຂອງຕົນເອງ, ຕົ້ນໄມ້ທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ກິນໝາກໄມ້ຂອງຕົນເອງ, ເມກຍ່ອມບໍ່ກິນເຂົ້າກ້າໃນນາ; ຊັບສົມບັດຂອງສັດຕະບຸລຸດ ກໍມີໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຜູ້ນຶງ ເຊັ່ນດຽວກັນ.

၁၄၃.

໑໔໓.

ဂုဏာကုဗ္ဗန္တိဒူတတ္တံ[Pg.51], ဒူရေပိဝသတံသတံ;

ကေဋကေဂန္ဓမာဃာယ, ဂစ္ဆန္တိဘမရာသယံ.

ຄຸນງາມຄວາມດີຍ່ອມເຮັດໜ້າທີ່ເປັນທູດ ເຖິງແມ່ນວ່າສັດຕະບຸລຸດຈະຢູ່ຫ່າງໄກ; ຝູງເຜິ້ງຍ່ອມບິນໄປຫາເກສອນດອກລຳເຈຍກເອງ ເພາະໄດ້ກິ່ນຫອມຂອງມັນ.

၁၄၄.

໑໔໔.

အာကိဏ္ဏောပိအသဗ္ဘီဓ, အသံသဋ္ဌောဝဘဒ္ဒကော;

ဗဟုနာသန္နဇာတေန, ဂစ္ဆေ နဥမ္မတ္တကေန.

ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຢູ່ໃນທ່າມກາງຄົນຊົ່ວ, ຜູ້ທີ່ບໍ່ຄົບຫາສະມາຄົມນຳ ກໍຍັງເປັນຜູ້ຈະເລີນ; ບຸກຄົນບໍ່ຄວນເດີນທາງຮ່ວມກັບຄົນບ້າຈຳນວນຫຼາຍ ທີ່ຢູ່ໃກ້ຊິດ.

၁၄၅.

໑໔໕.

ပါပမိတ္တေဝိဝဇ္ဇေတွာ, ဘဇေယျုတ္တမပုဂ္ဂလံ;

ဩဝါဒေစဿတိဋ္ဌေယျ, ပတ္ထန္တောအစလံသုခံ.

ບຸກຄົນຄວນຫຼີກເວັ້ນມິດຊົ່ວ ແລ້ວຄົບຫາແຕ່ບຸກຄົນຜູ້ປະເສີດສຸດ; ຄວນຕັ້ງຢູ່ໃນຄຳສັ່ງສອນຂອງເພິ່ນ ຫາກປາດຖະໜາຄວາມສຸກທີ່ໝັ້ນຄົງ.

၁၄၆.

໑໔໖.

ယထာစပနသာပက္ကာ, ဗဟိသဏ္ဍကမေဝစ;

အန္တောအမတပူရဏော, ဧဝံ သုဇနဓမ္မတာ.

ປຽບເໝືອນໝາກມີ່ສຸກ ທີ່ມີໜາມຢູ່ພາຍນອກ ແຕ່ພາຍໃນເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳຫວານທີ່ປານນ້ຳອຳມະລິດ; ທຳມະຊາດຂອງສັດຕະບຸລຸດ ກໍເປັນເຊັ່ນນັ້ນ.

၁၄၇.

໑໔໗.

တဂ္ဂရဉ္ဇပလာသေန[Pg.52], ယောနရောဥပနယှတိ;

ပတ္တာပိဂန္ဓံဝါယန္တိ, ဧဝံဓီရုပသေဝနာ.

ບຸກຄົນໃດຫໍ່ກິດສະໜາດ້ວຍໃບໄມ້, ໃບໄມ້ນັ້ນກໍຍ່ອມມີກິ່ນຫອມຕິດໄປນຳ; ການຄົບຫາກັບຜູ້ມີປັນຍາ ກໍມີລັກສະນະເຊັ່ນນັ້ນ.

၁၄၈.

໑໔໘.

ဓီရံပဿေသုဏေဓီရံ, ဓီရေနသဟသံဝသေ;

ဓီရေနာလာပသလ္လာပံ, တံကရေတဉ္စရောစယေ.

ຄວນເຫັນຜູ້ມີປັນຍາ, ຄວນຟັງຜູ້ມີປັນຍາ, ຄວນຢູ່ຮ່ວມກັບຜູ້ມີປັນຍາ; ຄວນເຈລະຈາປາໄສກັບຜູ້ມີປັນຍາ ແລະຄວນຍິນດີໃນຜູ້ມີປັນຍານັ້ນ.

၁၄၉.

໑໔໙.

နယံနယတိ မေဓာဝီ, အဓုရာယနယုဇ္ဇတိ;

သုနယောသေယျသောဟောတိ, သမ္မာဝုတ္တောနကုပ္ပတိ;

ဝိနယံသောပဇာနာတိ, သာဓုတေနသမာဂမော.

ຜູ້ມີປັນຍາຍ່ອມນຳໄປສູ່ທາງທີ່ຖືກຕ້ອງ, ບໍ່ຊັກຊວນໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນໜ້າທີ່, ເຫັນການແນະນຳທີ່ດີວ່າເປັນສິ່ງທີ່ດີເລີດ, ເມື່ອຖືກຕັກເຕືອນດ້ວຍດີກໍບໍ່ໂກດຮ້າຍ; ເພິ່ນຍ່ອມຮູ້ຈັກລະບຽບວິໄນ, ການສະມາຄົມກັບເພິ່ນຈຶ່ງເປັນການດີ.

၁၅၀.

໑໕໐.

အပ္ပကေနပိစေဝိညူ[Pg.53], ပဏ္ဍိတံပယိရူပါသိ;

ခိပ္ပံဓမ္မံဝိဇာနာတိ, ဇိဝှာသူပရသံယထာ.

ຫາກຜູ້ມີສະຕິປັນຍາເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້ບັນດິດ ແມ້ພຽງຊົ່ວຄູ່, ກໍຍ່ອມຮູ້ທຳໄດ້ຢ່າງຮວດໄວ, ປຽບເໝືອນລີ້ນທີ່ຮູ້ລົດຊາດຂອງແກງ.

၁၅၁.

໑໕໑.

ဗာဟုဗလဉ္စအမစ္စံ, ဘောဂံအဘိဇစ္စံဗလံ;

ဣမေဟိစတုဗလေဟိ, ပညာဝေသေဌတံဗလံ.

ກຳລັງກາຍ, ກຳລັງອຳມາດ, ກຳລັງຊັບສົມບັດ, ແລະກຳລັງແຫ່ງຊາດຕະກູນ; ໃນບັນດາກຳລັງທັງສີ່ປະການນີ້, ກຳລັງແຫ່ງປັນຍາ ຈັດວ່າປະເສີດທີ່ສຸດ.

၁၅၂.

໑໕໒.

ဗလံပက္ခီနမာကာသော[Pg.54], မစ္ဆာနံဥဒကံဗလံ;

ဒုဗ္ဗလဿဗလံရာဇာ, ကုမာရာနံရုဒံဗလံ.

ທ້ອງຟ້າເປັນກຳລັງຂອງຝູງນົກ, ນ້ຳເປັນກຳລັງຂອງຝູງປາ; ພະລາຊາເປັນກຳລັງຂອງຄົນອ່ອນແອ, ແລະການຮ້ອງໄຫ້ເປັນກຳລັງຂອງເດັກນ້ອຍ.

၁၅၃.

໑໕໓.

ဗလံစန္ဒောဗလံသူရော, ဗလံသမဏဗြဟ္မဏာ;

ဗလံဝေလံသမုဒ္ဒဿ, ဗလံတိဗလမိတ္ထိယာ.

ພະຈັນມີກຳລັງ, ພະອາທິດມີກຳລັງ, ສະມະນະພາມມີກຳລັງ; ຝັ່ງເປັນກຳລັງຂອງມະຫາສະໝຸດ, ແລະຄວາມງາມເປັນກຳລັງຂອງສະຕີ.

၁၅၄.

໑໕໔.

သပါဒါနံဗလံသီဟော, တတောပုဠုဝကောဗလံ;

တတောကိပ္ပိလိကောနရော, ရာဇာသဗ္ဗေသမန္တတော.

ລາຊະສີເປັນກຳລັງຂອງສັດມີຕີນ, ຖັດມາໜອນກໍມີກຳລັງ, ຖັດມາມົດກໍມີກຳລັງ, ມະນຸດກໍມີກຳລັງ, ແລະພະລາຊາເປັນກຳລັງຂອງທຸກຄົນໂດຍຮອບ.

၁၅၅.

໑໕໕.

ဂတိမိဂါနံပဝနံ, အာကာသောပက္ခိနံဂတိ;

ဝိရာဂေါဂတိဓမ္မာနံ, နိဗ္ဗာနာရဟတံဂတိ.

ປ່າຍ່ອມເປັນທີ່ໄປຂອງຝູງສັດ, ທ້ອງຟ້າເປັນທີ່ໄປຂອງຝູງນົກ; ຄວາມປາສະຈາກກິເລດເປັນທີ່ໄປຂອງທຳທັງຫຼາຍ, ແລະພະນິພານເປັນທີ່ໄປຂອງພະອໍຣະຫັນທັງຫຼາຍ.

၁၅၆.

໑໕໖.

စရေယျကုလဇံပညော[Pg.55], ဝိရူပမဝိကညကံ;

ဟီနာယပိသုရူပါယ, ဝိဝါဟသဒိသံကရေ.

ຜູ້ມີປັນຍາຄວນແຕ່ງງານກັບຍິງຜູ້ເກີດໃນຕະກູນດີ ເຖິງແມ່ນວ່ານາງຈະມີຮູບຮ່າງບໍ່ຈົບງາມ; ແຕ່ບໍ່ຄວນແຕ່ງງານກັບຍິງທີ່ມີຮູບງາມແຕ່ເກີດໃນຕະກູນຕ່ຳ, ຄວນເລືອກແຕ່ງງານກັບຜູ້ທີ່ມີຖານະສະເໝີກັນ.

၁၅၇.

໑໕໗.

သာမာမိဂက္ခီသုကေသီ, တနုမဇ္ဈိမဒန္တဝါ;

ဒဿနီယာမုခဝဏ္ဏာ, ဂမ္ဘီရနာဘိဝါစကာ;

သုသီလာဝါယမတိစ, ဟီနကုလံပိဝါဟယေ.

ຍິງທີ່ມີຜິວເນື້ອດຳແດງ, ມີດວງຕາງາມ, ມີຜົມງາມ, ມີແອວບາງຮ່າງນ້ອຍ, ມີແຂ້ວງາມ, ມີຜິວໜ້າຜຸດຜ່ອງ, ມີສະດືເລິກ, ມີວາຈາອ່ອນຫວານ, ມີສິນທຳດີ ແລະມີສະຕິປັນຍາ; ເຖິງແມ່ນວ່ານາງຈະເກີດໃນຕະກູນຕ່ຳ ກໍຄວນຮັບມາເປັນຄູ່ຄອງ.

၁၅၈.

໑໕໘.

သုတ္တောမာတာဝဘောဇေသိ[Pg.56], ဘရဏေသုစဓာတိယော;

ကမ္မေသုသကပန္တိ စ, ကတကမ္မေသုဓာတိနံ.

ນາງຍ່ອມລ້ຽງດູສາມີປຽບເໝືອນມານດา, ປົກປ້ອງຮັກສາປຽບເໝືອນແມ່ນົມ, ຂະຫຍັນຂັນແຂງໃນການງານປຽບເໝືອນຄົນຮັບໃຊ້ ທີ່ເຮັດວຽກງານຂອງຕົນຢ່າງບໍ່ມີບົກພ່ອງ.

၁၅၉.

໑໕໙.

ဓမ္မေသုပတိဋ္ဌာနိစ္စံ, သယနေသုစဝဏ္ဏိဘာ;

ကုလေသုဘာတရံဝါစီ, ယာနာရီသေဋ္ဌသမ္မတာ.

ນາງເປັນຜູ້ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນສິນທຳສະເໝີ, ມີຮູບຮ່າງງົດງາມໃນຍາມນອນ, ເວົ້າຈາອ່ອນຫວານກັບຍາດຕິພີ່ນ້ອງປຽບເໝືອນພີ່ນ້ອງຮ່ວມອຸທອນ; ຍິງໃດເປັນເຊັ່ນນີ້ ຍ່ອມໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງວ່າປະເສີດສຸດ.

၁၆၀.

໑໖໐.

ယောနံဘရတိသဗ္ဗဒါ[Pg.57], နိစ္စံအာတာပိဥဿုကော;

သဗ္ဗကာမဟရံပေါသံ, ဘတ္တာရံနာတိမညတိ.

ຍິງໃດຍ່ອມບໍ່ດູໝິ່ນສາມີ ຜູ້ລ້ຽງດູນາງຢູ່ສະເໝີ, ຜູ້ມີຄວາມພາກພຽນຂະຫຍັນຂັນແຂງທຸກເມື່ອ, ແລະຜູ້ຈັດຫາສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາທຸກຢ່າງມາໃຫ້.

၁၆၁.

໑໖໑.

နစာပိသွတ္ထိဘတ္တာရံ, ဣစ္ဆာစာရေနရောသယေ;

ဘတ္တုစဂရုနောသဗ္ဗေ, ပတိပူဇေတိပဏ္ဍိတာ.

ແລະນາງຍ່ອມບໍ່ເຮັດໃຫ້ສາມີໂກດຮ້າຍດ້ວຍການປະພຶດຕາມໃຈຕົນເອງ; ຍິງຜູ້ມີປັນຍາຍ່ອມສະແດງຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ບຸກຄົນທັງປວງ ທີ່ສາມີເຄົາລົບນັບຖື.

၁၆၂.

໑໖໒.

ဥဋ္ဌာဟိကာအနလဿာ, သင်္ဂါဟိကာပရိဇနေ;

ဘတ္တုမနာပံစရတိ, သမ္ဘတမနုရက္ခတိ.

ນາງເປັນຜູ້ຂະຫຍັນຂັນແຂງ ບໍ່ກຽດຄ້ານ, ສົງເຄາະຄົນຮ່ວມງານແລະບໍລິວານ, ປະພຶດຕົນໃຫ້ເປັນທີ່ພໍໃຈຂອງສາມີ, ແລະຄອຍປົກປັກຮັກສາຊັບສົມບັດທີ່ຫາສະສົມມາໄດ້.

၁၆၃.

໑໖໓.

ဧဝံဝတ္တတိယာနာရီ, ဘတ္တုဆန္ဒဝသာနုဂါ;

မနာပါနာမတေဒေဝါ, ယတ္ထသာဥပပဇ္ဇတိ.

ຍິງໃດປະພຶດຕົນເຊັ່ນນີ້, ປະຕິບັດຕາມຄວາມຕ້ອງການຂອງສາມີ; ນາງຍ່ອມໄດ້ໄປເກີດໃນໝູ່ເທວະດາຊື່ວ່າ ມະນາປະ.

၁၆၄.

໑໖໔.

ဣတ္ထိယေကစ္စိယောဝါပိ[Pg.58], သေယျာဝုတ္တာဝမုနိနာ;

ဘဏ္ဍာနံဥတ္တမာဣတ္ထီ, အဂ္ဂုပဋ္ဌာယိကာတိပိ.

ພະມຸນີໄດ້ຕັດໄວ້ວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນສະຕີບາງຄົນກໍຍັງປະເສີດກວ່າ; ສະຕີເປັນສິ່ງຂອງອັນປະເສີດສຸດ ແລະເປັນຜູ້ອຸປະຖຳບຳລຸງຢ່າງຍອດຢ້ຽມ.

၁၆၅.

໑໖໕.

မာတရာဓီတရာဝါပိ, ဘဂိနိယာဝိစက္ခဏော;

နဝိဝိတ္တာသနေမန္တေ, နာရီမာယာဝိနီနနု.

ຜູ້ມີປັນຍາບໍ່ຄວນນັ່ງໃນທີ່ລັບຫູລັບຕາ ແມ້ແຕ່ກັບມານດາ, ລູກສາວ ຫຼືພີ່ນ້ອງຍິງຂອງຕົນ; ເພາະວ່າສະຕີທັງຫຼາຍຍ່ອມມີມາຍາຫຼາຍ ບໍ່ແມ່ນບໍ?

၁၆၆.

໑໖໖.

ဝိဇ္ဇုတာနဉ္စလောလတ္တံ, သတ္ထာနဉ္စာတိတိက္ခဏံ;

သိင်္ဃတံဝါယုတေဇာနံ, အနုကုဗ္ဗန္တိနာရိယော.

ສະຕີທັງຫຼາຍຍ່ອມປະພຶດຕາມຄວາມສະຫຼັບສະແລບຂອງສາຍຟ້າແລບ, ຄວາມຄົມກ້າຂອງສັດຕາວຸດ, ແລະความຮວດໄວຂອງລົມແລະໄຟ.

၁၆၇.

໑໖໗.

ဒိဂုဏောထီနမာဟာရော[Pg.59],ဗုဒ္ဓိစာပိစတုဂ္ဂုဏော;

ဆဂုဏောဟောတိဝါယာမော,ကာမောတွဋ္ဌဂုဏောဘဝေ.

ຄວາມຕ້ອງການອາຫານຂອງສະຕີມີຫຼາຍເປັນສອງເທົ່າ, ສະຕິປັນຍາມີຫຼາຍເປັນສີ່ເທົ່າ, ຄວາມພະຍາຍາມມີຫຼາຍເປັນຫົກເທົ່າ, ແລະຄວາມປາດຖະໜາໃນກາມມີຫຼາຍເປັນແປດເທົ່າ.

၁၆၈.

໑໖໘.

ဧကမေကာယဣတ္ထိယာ, အဋ္ဌအဋ္ဌပတိနောသိယုံ;

သူရောစပလဝန္တောစ, သဗ္ဗကာမရသာဟရာ;

ကရေယျနဝမေဆန္ဒံ, ဥန္နတ္တာဟိနပူရတိ.

ເຖິງແມ່ນວ່າສະຕີນາງໜຶ່ງ ຈະມີສາມີເຖິງແປດຄົນ, ເຊິ່ງລ້ວນແຕ່ເປັນຄົນກ້າຫານ, ມີກຳລັງວັງຊາ ແລະຄອຍບຳລຸງບຳເລີຄວາມປາດຖະໜາທຸກຢ່າງ; ນາງກໍຍັງຄົງປາດຖະໜາສາມີຄົນທີເກົ້າອີກ, ເພາະວ່ານາງບໍ່ຮູ້ຈັກອີ່ມຈັກພໍເລີຍ.

၁၆၉.

໑໖໙.

ဝိဝါဒသီလီဥဿုယာ[Pg.60], ပဿန္တတဏှိကာဂတာ;

အမိတာဘုဉ္ဇနာနိဒ္ဒါ, သတံပုတ္တံပိတံဇဟေ.

ຍິງໃດມີປົກກະຕິມັກຜິດຖຽງ, ມີຄວາມອິດສາລິດສະຢາ, ມັກສອດສ່າຍສາຍຕາດ້ວຍຄວາມຢາກ, ກິນຫຼາຍ ແລະນອນຫຼາຍ; ນາງຍ່ອມລະຖິ້ມສາມີໄດ້ ເຖິງແມ່ນວ່າສາມີນັ້ນຈະມີລູກເຖິງຮ້ອຍຄົນກໍຕາມ.

၁၇၀.

໑໗໐.

လပန္တီသဒ္ဓိမညေန, ပဿန္တညံသဝိဗ္ဘမာ;

စိတ္တကံစိန္တယန္တညံ, နာရီနံနာမကောပိယော.

ນາງເວົ້າລົມກັບຊາຍຄົນໜຶ່ງ, ແຕ່ສອດສ່າຍສາຍຕາເບິ່ງຊາຍອີກຄົນໜຶ່ງດ້ວຍຄວາມສະເໜ່ຫາ, ແລະຄິດຄຳນຶງເຖິງຊາຍອີກຄົນໜຶ່ງຢູ່ໃນໃຈ; ໃຜເລີຍຈະເປັນທີ່ຮັກແທ້ຈິງຂອງສະຕີທັງຫຼາຍ?

၁၇၁.

໑໗໑.

ဂဏှေယျဝါတံဇာလေန, သာဂရမေကပါဏိနာ;

ဩသိဉ္စေယျစတာဠေန, သကေနဇနယေရဝံ;

ပမာဒါသုဝိသဇ္ဇေယျ, ဣတ္ထိယေသာဝဓမ္မတာ.

บຸກຄົນອາດຈະຈັບລົມດ້ວຍຕາໜ່າງ, ຫຼືວິດນ້ຳໃນມະຫາສະໝຸດດ້ວຍມືດຽວ, ຫຼືເຮັດໃຫ້ເກີດສຽງດັງດ້ວຍການຕົບມືຂ້າງດຽວໄດ້; ແຕ່ການໄວ້ວາງໃຈໃນສະຕີຍ່ອມເປັນຄວາມປະມາດ, ເພາະວ່າສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ເປັນທຳມະຊາດຂອງສະຕີທັງຫຼາຍ.

၁၇၂.

໑໗໒.

ဇိဝှာသဟဿိကောယောဟိ[Pg.61], ဇီဝေဝဿသတံနရော;

တေနနိကမ္မုနာဝုတ္တော, ထိဒေါသောကိံခယံဂတော.

ຫາກບຸກຄົນມີລີ້ນຕັ້ງພັນລີ້ນ, ມີຊີວິດຢູ່ຕະຫຼອດຮ້ອຍປີ, ແລະກ່າວເຖິງແຕ່ໂທດຂອງສະຕີໂດຍບໍ່ເຮັດວຽກງານອື່ນເລີຍ; ໂທດຂອງສະຕີທັງຫຼາຍນັ້ນ ຈະເຖິງຄວາມສິ້ນສຸດໄປໄດ້ບໍ?

၁၇၃.

໑໗໓.

ပဉ္စဌာနာနိသမ္ပဿံ[Pg.62], ပုတ္တမိစ္ဆန္တိပဏ္ဍိတာ;

ဘတောဝါနောဘရိဿတိ, ကိစ္စံဝါနောကရိဿတိ.

ບັນດິດທັງຫຼາຍເມື່ອເລັງເຫັນເຫດຜົນ ໕ ປະການນີ້ ຈຶ່ງປາດຖະໜາຢາກໄດ້ບຸດ ຄື: ບຸດທີ່ເຮົາລ້ຽງດູແລ້ວ ຈະລ້ຽງດູເຮົາຕອບແທນ, ຈະຊ່ວຍເຮັດວຽກງານຂອງເຮົາ,

၁၇၄.

໑໗໔.

ကုလဝံသောစိရံတိဋ္ဌေ, ဒါယဇ္ဇံပတိပဇ္ဇတိ;

အထဝါပနပေတာနံ, ဒက္ခိဏာနုပဒဿတိ.

ຈະດຳລົງວົງຕະກູນໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ໄດ້ດົນນານ, ຈະເປັນຜູ້ຮັບມໍລະດົກ, ແລະເມື່ອເຮົາລ່ວງລັບໄປແລ້ວ ກໍຈະເຮັດບຸນອຸທິດສ່ວນກຸສົນໄປໃຫ້.

၁၇၅.

໑໗໕.

အတိဇာတမနုဇာတံ, ပုတ္တမိစ္ဆန္တိပဏ္ဍိတာ;

အဝဇာတံနဣစ္ဆန္တိ, ယောဟောတိကုလဆိန္နကော.

ບັນດິດທັງຫຼາຍຍ່ອມປາດຖະໜາບຸດຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າຕະກູນ (ອະຕິຊາດຕະບຸດ) ຫຼືບຸດຜູ້ສະເໝີດ້ວຍຕະກູນ (ອະນຸຊາດຕະບຸດ); ແຕ່ຍ່ອມບໍ່ປາດຖະໜາບຸດຜູ້ຕ່ຳກວ່າຕະກູນ (ອະວະຊາດຕະບຸດ) ເຊິ່ງເປັນຜູ້ທຳລາຍວົງຕະກູນ.

၁၇၆.

໑໗໖.

ဧကူဒရသမုပ္ပန္နာ, နဘဝန္တိသမဿမာ;

နာနာဝဏ္ဏာနာနာစရာ, ယထာဗဒရကဏ္ဍကာ.

ບຸດທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຮ່ວມອຸທອນດຽວກັນ ກໍຍ່ອມບໍ່ຄືກັນໄປທຸກຢ່າງ; ຍ່ອມມີຜິວພັນແລະຄວາມປະພຶດທີ່ແຕກຕ່າງກັນ, ປຽບເໝືອນໜາມຂອງຕົ້ນໝາກທັນ.

၁၇၇.

໑໗໗.

အဒမ္မေဗဟဝေါဒေါသေ[Pg.63], ဒမ္မေတုဗဟဝေါဂုဏေ;

တသ္မာပုတ္တဉ္စသိဿဉ္စ, ဒမ္မကာလေဝဒမ္မယေ.

ໃນຜູ້ທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັບການເຝິກຝົນຍ່ອມມີໂທດຫຼາຍ, ສ່ວນໃນຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບການເຝິກຝົນແລ້ວຍ່ອມມີຄຸນປະໂຫຍດຫຼາຍ; ເພາະສະນັ້ນ, ຄວນເຝິກຝົນອົບຮົມບຸດແລະສິດ ໃນເວລາທີ່ຄວນເຝິກຝົນ.

၁၇၈.

໑໗໘.

ဩဝါဒေယျာနုသာသေယျ,အသပ္ပာယာနိဝါရယေ;

ဒန္တောဟိယောပိယောဟောတိ,အဒန္တောဟောတိအပ္ပိယော.

ຄວນຕັກເຕືອນ, ຄວນສັ່ງສອນ, ແລະຄວນຫ້າມປາມຈາກສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ; ເພາະວ່າຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບການເຝິກຝົນແລ້ວຍ່ອມເປັນທີ່ຮັກ, ສ່ວນຜູ້ທີ່ບໍ່ໄດ້ຮັບການເຝິກຝົນຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ຮັກເລີຍ.

၁၇၉.

໑໗໙.

ပုတ္တံဝါဘာတရံဒုဋ္ဌံ, အနုသာသေယျနောဇဟေ;

ကိံနုဆေဇ္ဇံဟတ္ထပါဒံ, လိတ္တအသုစိနာသိယာ.

ພຶງສັ່ງສອນບຸດ ຫຼື ພີ່ນ້ອງ ຜູ້ປະພຶດຊົ່ວ ບໍ່ພຶງລະຖິ້ມເສຍ, ໃຜເລີຍຈະຕັດມື ຫຼື ຕີນ ທີ່ເປື້ອນເປິດ້ວຍສິ່ງສົກກະປົກຖິ້ມເສຍໄດ້.

၁၈၀.

໑໘໐.

အန္တောဇာတောဓနက္ကိတော[Pg.64], ဒါသဗျောပဂတောသယံ;

ဒါသာကရမရာနိတော, ဣစ္စေဝံစတုဓာသိယုံ.

ທາດທີ່ເກີດພາຍໃນເຮືອນ, ທາດທີ່ຊື້ມາດ້ວຍຊັບ, ທາດທີ່ເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນທາດເອງ, ແລະ ທາດທີ່ຖືກຈັບມາຈາກສົງຄາມ, ທາດທັງຫຼາຍມີ 4 ຈຳພວກ ດັ່ງນີ້.

၁၈၁.

໑໘໑.

ဒါသာပဉ္စေဝစောရယျ, သခဉာတတ္တသဒိသာ;

တထာဝိညူဟိဝိညေယျ, မိတ္တာဒါရာစဗန္ဓဝါ.

ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ທາດມີ 5 ຈຳພວກ ຄື: ທາດທີ່ສະເໝີດ້ວຍໂຈນ, ທາດທີ່ສະເໝີດ້ວຍມິດ, ທາດທີ່ສະເໝີດ້ວຍຍາດ, ແລະ ທາດທີ່ສະເໝີດ້ວຍຕົນເອງ. ມິດ, ພັນລະຍາ ແລະ ຍາດຕິພີ່ນ້ອງ ກໍພຶງຊາບໂດຍນາຍົກ (ຜູ້ຮູ້) ໂດຍທຳນອງດຽວກັນນັ້ນ.

၁၈၂.

໑໘໒.

ဒုဋ္ဌဒါရေနအမိတျာ[Pg.65], ဒါသောစုတ္တရဝါစကော;

သသပ္ပေစဃရေဝါသော, မစ္စုမေဝနသံသယော.

ການຢູ່ຮ່ວມກັບພັນລະຍາທີ່ຊົ່ວຮ້າຍ, ມິດທີ່ເປັນສັດຕູ, ແລະ ທາດທີ່ມັກຖຽງຄຳ, ກໍເໝືອນກັບການອາໄສຢູ່ໃນເຮືອນທີ່ມີງູພິດ, ຍ່ອມເຖິງຄວາມຕາຍຢ່າງແນ່ນອນ ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສເລີຍ.

၁၈၃.

໑໘໓.

ယသံလာဘံပတ္ထယန္တံ, နရံဝဇ္ဇန္တိဒူရတော;

တသ္မာအနပေက္ခိတွာန, တံမဂ္ဂံမဂ္ဂယေဗုဓော.

ຄົນທັງຫຼາຍຍ່ອມຫຼີກເວັ້ນຄົນທີ່ປາດຖະໜາແຕ່ຍົດ ແລະ ລາບ ໄປເສຍແຕ່ໄກ, ເພາະສະນັ້ນ ຜູ້ມີປັນຍາ ບໍ່ພຶງອາໄລໃນສິ່ງນັ້ນ ແລ້ວພຶງສະແຫວງຫາທາງ (ແຫ່ງຄວາມດີ).

၁၈၄.

໑໘໔.

ခလံသာလံပသုံခေတ္တံ[Pg.66], ဂန္တာစဿအဘိက္ခဏံ;

မိတံဓညံနိဓာပေယျ, မိတဉ္စပါစယေဃရေ.

ພຶງໄປກວດເບິ່ງລານເຂົ້າ, ເລົ້າເຂົ້າ, ສັດລ້ຽງ ແລະ ທົ່ງນາ ຢູ່ສະເໝີ; ພຶງໃຫ້ເກັບມ້ຽນເຂົ້າເປືອກທີ່ວັດແທກແລ້ວ ແລະ ພຶງໃຫ້ຫຸງຕົ້ມອາຫານໃນເຮືອນຕາມປະລິມານທີ່ກຳນົດ.

၁၈၅.

໑໘໕.

အဉ္ဇနာနံခယံဒိသွာ, ဝမ္မိကာနဉ္စသဉ္စယံ;

မဓူနဉ္စသမာဟာရံ, ပဏ္ဍိတောဃရမာဝသေ.

ເມື່ອເຫັນຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງຢາຢອດຕາ (ຈາກການໃຊ້ເທື່ອລະໜ້ອຍ), ການກໍ່ຕົວຂຶ້ນແຫ່ງຈອມປວກ, ແລະ ການສະສົມນ້ຳເຜິ້ງ, ຜູ້ມີປັນຍາພຶງຄອງເຮືອນ (ດ້ວຍຄວາມບໍ່ປະມາດ).

၁၈၆.

໑໘໖.

သယံအာယံဝယံဇညာ, သယံဇညာကတာကတံ;

နိဂ္ဂဏှေနိဂ္ဂဏှာရဟံ, ပဂ္ဂဏှေပဂ္ဂဏှာရဟံ.

ພຶງຮູ້ລາຍຮັບ ແລະ ລາຍຈ່າຍດ້ວຍຕົນເອງ, ພຶງຮູ້ສິ່ງທີ່ເຮັດແລ້ວ ແລະ ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ເຮັດດ້ວຍຕົນເອງ; ພຶງຂົ່ມ (ລົງໂທດ) ຜູ້ທີ່ຄວນຂົ່ມ, ແລະ ພຶງຍົກຍ້ອງ (ໃຫ້ລາງວັນ) ຜູ້ທີ່ຄວນຍົກຍ້ອງ.

၁၈၇.

໑໘໗.

ဧကယာမောနရာဓိပ္ပော[Pg.67],ဒွိယာမောပဏ္ဍိတောနရော;

တယောယာမောဃရာဝါသောစ,စတုယာမောစဒုဂ္ဂတော.

ພະຣາຊາ (ຜู້ນຳ) ນອນຍາມດຽວ, ຜູ້ມີປັນຍານອນສອງຍາມ, ຄົນຄອງເຮືອນນອນສາມຍາມ, ສ່ວນຄົນຍາກຈົນນອນສີ່ຍາມ.

၁၈၈.

໑໘໘.

ယောစဗန္ဓုဟိတေယုတ္တော,သောပိတာယောစပေါသကော;

တံမိတ္တံယတ္ထဝိသာသော,ဘရိယာယတ္ထနိဗ္ဗုတိ.

ຜູ້ໃດປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດເກື້ອກູນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າຍາດ, ຜູ້ໃດລ້ຽງດູ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າບິດາ, ຜູ້ໃດທີ່ເຮົາໄວ້ວາງໃຈໄດ້ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າມິດ, ພັນລະຍາໃດທີ່ຢູ່ຮ່ວມແລ້ວມີຄວາມສະຫງົບໃຈ ພັນລະຍານັ້ນຊື່ວ່າພັນລະຍາແທ້.

၁၈၉.

໑໘໙.

သဒ္ဓါပေမေသုသန္တေသု, နဂဏေမာသကံသတံ;

သဒ္ဓါပေမေအသန္တေသု, မာသကံပိသတံဂဏေ.

ເມື່ອມີຄວາມສັດທາ ແລະ ຄວາມຮັກແພງຢູ່, ເຖິງຈະເສຍຊັບເປັນຮ້ອຍກໍບໍ່ນັບວ່າຫຼາຍ; ແຕ່ເມື່ອບໍ່ມີຄວາມສັດທາ ແລະ ຄວາມຮັກແພງແລ້ວ, ເຖິງຈະເສຍຊັບພຽງບາດດຽວກໍນັບວ່າເປັນຮ້ອຍ.

၁၉၀.

໑໙໐.

ယာစကောအပိယောဟောတိ[Pg.68], ယာစံအဒဒမပ္ပိယံ;

တသ္မာသေဋ္ဌနရောလောကေ, ဓနံသိပ္ပံပရိဂ္ဂဟေ.

ຜູ້ຂໍຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ຮັກ, ຜູ້ຖືກຂໍແລ້ວບໍ່ໃຫ້ກໍບໍ່ເປັນທີ່ຮັກ; ເພາະສະນັ້ນ, ນະລົກ (ມະນຸດ) ຜູ້ປະເສີດໃນໂລກ ພຶງສະແຫວງຫາຊັບ ແລະ ວິຊາຄວາມຮູ້ໄວ້.

၁၉၁.

໑໙໑.

သဗ္ဗဒါပိဓနံရက္ခေ, ဒါရံရက္ခေဓနံပိစ;

ဒါရံဓနဉ္စအတ္တာနံ, ရက္ခာယေဝသဒါဘဝေ.

ພຶງຮັກສາຊັບໄວ້ທຸກເມື່ອ, ພຶງຮັກສາພັນລະຍາໄວ້ດ້ວຍຊັບ, ແຕ່ພຶງຮັກສາຕົນເອງໄວ້ ຍິ່ງກວ່າພັນລະຍາ ແລະ ຊັບທັງປວງ.

၁၉၂.

໑໙໒.

နသာဓာရဏဒါရဿ, နဘုဉ္ဇေသာဒုမေကကော;

နသေဝေလောကာယတိကံ, နေတံပညာယဝဍ္ဎနံ.

ບໍ່ພຶງມີພັນລະຍາຮ່ວມກັບຜູ້ນຶ່ນ, ບໍ່ພຶງບໍລິໂພກອາຫານອັນມີລົດຊາດດີແຕ່ພຽງຜູ້ດຽວ, ບໍ່ພຶງເສບຕຳລາໂລກາຍັດ (ລັດທິວັດຖຸນິຍົມ), ເພາະສິ່ງນັ້ນບໍ່ເຮັດໃຫ້ປັນຍາຈະເລີນຂຶ້ນ.

၁၉၃.

໑໙໓.

သီလဝါဝတ္တသမ္ပန္နော[Pg.69], အပ္ပမတ္တောဝိစက္ခဏော;

နိဝါတဝုတ္တိအထဒ္ဓေါ, သူရတောသခိလောမုဒု.

ເປັນຜູ້ມີສິນ, ເຖິງພ້ອມດ້ວຍວັດປະຕິບັດ, ບໍ່ປະມາດ, ມີປັນຍາສະຫຼຽວສະຫຼາດ, ມີຄວາມປະພຶດອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນ, ບໍ່ກະດ້າງ, ເປັນຜູ້ສະຫງົບສ່ຽງ, ມີວາຈາອ່ອນຫວານ ແລະ ສຸພາບອ່ອນໂຍນ.

၁၉၄.

໑໙໔.

သင်္ဂဟေတာဝမိတ္တာနံ, သံဝိဘာဂီဝိဇာနဝါ;

တပ္ပေယျအန္နပါနေန, သဒါသမဏဗြဟ္မဏာ.

ເປັນຜູ້ສົງເຄາະມິດສະຫາຍ, ຮູ້ຈັກແບ່ງປັນ, ມີຄວາມເຂົ້າໃຈ, ແລະ ພຶງໃຫ້ອີ່ມໜຳສຳລານດ້ວຍເຂົ້າ ແລະ ນ້ຳ ແກ່ສະມະນະພຣາມທັງຫຼາຍຢູ່ສະເໝີ.

၁၉၅.

໑໙໕.

ဓမ္မကာမောသုတဒ္ဓရော, ဘဝေယျပရိပုစ္ဆာကော;

သက္ကစ္စံပယိရူပါသေ, သီလဝန္တေဗဟုဿုတေ.

ເປັນຜູ້ຮັກໃນທຳ, ເປັນຜູ້ຊົງຈຳສຸຕະ (ຄວາມຮູ້), ພຶງເປັນຜູ້ມັກໄຕ່ຖາມ, ແລະ ພຶງເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້ (ຄົບຫາ) ທ່ານຜູ້ມີສິນ ແລະ ຜູ້ເປັນພະຫູສູດ ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ.

၁၉၆.

໑໙໖.

ပုဗ္ဗသိရောသိမေဓာဝီ[Pg.70], ဒီဃာယုဒက္ခိဏံသိရော;

ပစ္ဆိမောစိတ္တသန္တောသိ, မရဏံဥတ္တရောဘဝေ.

ຜູ້ມີປັນຍາ ນອນປິ່ນຫົວໄປທາງທິດສະຫວັນ (ທິດຕາເວັນອອກ) ຍ່ອມມີປັນຍา, ປິ່ນຫົວໄປທາງທິດໃຕ້ ຍ່ອມມີອາຍຸຍືນ, ປິ່ນຫົວໄປທາງທິດຕາເວັນຕົກ ຍ່ອມມີຄວາມສະຫງົບໃຈ, ສ່ວນການປິ່ນຫົວໄປທາງທິດເໜືອ ຍ່ອມນຳມາຊຶ່ງຄວາມຕາຍ.

၁၉၇.

໑໙໗.

အာယုမာပါစိနံမူခံ, ဓနဝါဒက္ခိဏံဘဝေ;

ပစ္ဆိမံယသသီဘုဉ္ဇေ, နောဘုဉ္ဇေဥတ္တရံမုခံ;

ພຶງບໍລິໂພກອາຫານປິ່ນໜ້າໄປທາງທິດຕາເວັນອອກ ຍ່ອມມີອາຍຸຍືນ, ປິ່ນໜ້າໄປທາງທິດໃຕ້ ຍ່ອມມີຊັບ, ປິ່ນໜ້າໄປທາງທິດຕາເວັນຕົກ ຍ່ອມມີຍົດຖາບັນດาສັກ, ແຕ່ບໍ່ພຶງບໍລິໂພກອາຫານປິ່ນໜ້າໄປທາງທິດເໜືອ.

၁၉၈.

໑໙໘.

ဘုတွာနိသီဒနံထူလံ, တိဋ္ဌန္တောဗလဝဍ္ဎနော;

အာယုမာစင်္ကမောသိယာ, ဓာဝန္တောရောဂဝဇ္ဇိတော.

ຫຼັງຈາກກິນອາຫານແລ້ວ ຖ້ານັ່ງຢູ່ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຕຸ້ຍ, ຖ້າຍືນຢູ່ຍ່ອມຈະເລີນກຳລັງ, ຖ້າເດີນຈົງກົມຍ່ອມມີອາຍຸຍືນ, ສ່ວນການແລ່ນຍ່ອມເຮັດໃຫ້ປາສະຈາກໂລກໄພ.

၁၉၉.

໑໙໙.

ယောစသိတဉ္စဥဏှဉ္စ[Pg.71], တိဏာဘိယျောနမညတိ;

ကရံပုရိသကိစ္စာနိ, သောသုခါနဝိဟာယတိ.

ຜູ້ໃດບໍ່ເອົາໃຈໃສ່ຕໍ່ຄວາມໜາວ ແລະ ຄວາມຮ້ອນ ຍິ່ງໄປກວ່າເສັ້ນຫຍ້າ, ເມື່ອເຮັດກິດຈະການຂອງລູກຜູ້ຊາຍ, ຜู້ນັ້ນຍ່ອມບໍ່ເສື່ອມຈາກຄວາມສຸກ.

၂၀၀.

໒໐໐.

ဝိသမှာမတမာဒေယျ, အသုဒ္ဓမှာပိကဉ္စနံ;

နီစမှာပျုတ္တမောဝိဇ္ဇံ, ရတနထိံပိဒုက္ကုလာ.

ພຶງຮັບເອົານ້ຳອຳມະລິດເຖິງແມ່ນວ່າຈະມາຈາກຢາພິດ, ພຶງຮັບເອົາຄຳເຖິງແມ່ນວ່າຈະມາຈາກບ່ອນທີ່ບໍ່ສະອາດ, ພຶງຮັບເອົາວິຊາອັນປະເສີດເຖິງແມ່ນວ່າຈະມາຈາກຄົນຊັ້ນຕ່ຳ, ແລະ ພຶງຮັບເອົານາງແກ້ວ (ສະຕີຜູ້ປະເສີດ) ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມາຈາກຕະກູນຕ່ຳ.

၂၀၁.

໒໐໑.

ဂုယှမတ္ထမသမ္ဗုဒ္ဓံ, သမ္ဗောဓယတိယောနရော;

မန္တဘေဒဘယာတဿ, ဒါသဘူတောတိတိက္ခတိ.

ບຸກຄົນໃດເຮັດໃຫ້ຄວາມລັບທີ່ຍັງບໍ່ທັນມີໃຜຮູ້ ໃຫ້ຄົນອື່ນຮູ້ແຈ້ງ, ບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມຕ້ອງອົດທົນທົນທານເໝືອນເປັນທາດຂອງຜູ້ນັ້ນ ເພາະຢ້ານຄວາມລັບຈະແຕກ.

၂၀၂.

໒໐໒.

အညာတဝါသဝသတာ, ဇာတဝေဒသမေနပိ;

ခမိတဗ္ဗံသပညေန, အပိဒါသဿတဇ္ဇိတံ.

ເມື່ອອາໄສຢູ່ໂດຍບໍ່ໃຫ້ໃຜຮູ້ຈັກ (ປອມຕົວຢູ່), ເຖິງແມ່ນວ່າຕົນເອງຈະມີເດດເໝືອນໄຟ, ຜູ້ມີປັນຍາກໍຕ້ອງອົດກັ້ນອົດທົນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຖືກທາດຂົ່ມຂູ່ກໍຕາມ.

၂၀၃.

໒໐໓.

ဓနဓညပယောဂေသု[Pg.72], တထာဝိဇ္ဇာဂမေသုစ;

ဒူတေစဗျာဟာရေသု, စတ္တောလဇ္ဇံသဒါဘဝေ.

ໃນການໃຊ້ຈ່າຍຊັບ ແລະ ເຂົ້າເປືອກ, ໃນການຮຽນຮູ້ວິຊາ, ໃນການສົ່ງທູດ (ຫຼື ການເຈລະຈາ), ແລະ ໃນການບໍລິໂພກອາຫານ, ພຶງລະຖິ້ມຄວາມອາຍເສຍທຸກເມື່ອ.

၂၀၄.

໒໐໔.

နဟိကောစိကတေကိစ္စေ, ကတ္တာရံသမပေက္ခတေ;

တသ္မာသဗ္ဗာနိကမ္မာနိ, သာဝသေသာနိကာရယေ.

ເພາະວ່າເມື່ອວຽກງານສຳເລັດແລ້ວ ບໍ່ມີໃຜຈະຫຼຽວເບິ່ງຜູ້ເຮັດວຽກນັ້ນເລີຍ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງເຮັດວຽກງານທັງປວງໃຫ້ເຫຼືອໄວ້ບາງສ່ວນ (ບໍ່ພຶງເຮັດໃຫ້ແລ້ວໝົດໃນເທື່ອດຽວ).

၂၀၅.

໒໐໕.

ဥပကာရံဟိတေနေဝ, သတ္တုနာသတ္တုမုဒ္ဓရေ;

ပါဒလဂ္ဂံကရဋ္ဌေန, ကဏ္ဍကေနေဝကဏ္ဍကံ.

ພຶງກຳຈັດສັດຕູດ້ວຍສັດຕູ ໂດຍການເກື້ອກູນຊ່ວຍເຫຼືອ, ເໝືອນດັ່ງການບົ່ງໜາມທີ່ປັກຕີນອອກ ດ້ວຍໜາມອີກເຫຼັ້ມໜຶ່ງທີ່ຖືໄວ້ໃນມື.

၂၀၆.

໒໐໖.

နမေနမန္တဿဘဇေဘဇန္တံ[Pg.73],ကိစ္စာနိကုဗ္ဗဿကရေယျကိစ္စံ;

နာနတ္ထကာမဿကရေယျအတ္ထံ,အသမ္ဘဇန္တံပိနသမ္ဘဇေယျ.

ພຶງນ້ອມນົບຕໍ່ຜູ້ທີ່ນ້ອມນົບ, ພຶງຄົບຫາຕໍ່ຜູ້ທີ່ຄົບຫາ, ພຶງຊ່ວຍເຫຼືອວຽກງານແກ່ຜູ້ທີ່ຊ່ວຍເຫຼືອວຽກງານ, ບໍ່ພຶງເຮັດປະໂຫຍດແກ່ຜູ້ທີ່ບໍ່ປາດຖະໜາປະໂຫຍດ, ແລະ ບໍ່ພຶງຄົບຫາຕໍ່ຜູ້ທີ່ບໍ່ຄົບຫາເຮົາ.

၂၀၇.

໒໐໗.

ဝဇေစဇန္တိသိနေဟာကိရိယာ,အပေမစိတ္တေန နသမ္ဘဇေယျ;

ဒိဇောဝဒုမံခိဏဖလံဉတွာ,အညံအပေက္ခေယျမဟာဟိလောကော.

ພຶງລະຖິ້ມຄວາມຮັກ ແລະ ການກະທຳໃນຜູ້ທີ່ລະຖິ້ມເຮົາໄປ, ບໍ່ພຶງຄົບຫາດ້ວຍຈິດໃຈທີ່ປາສະຈາກຄວາມຮັກ; ນົກຮູ້ວ່າຕົ້ນໄມ້ໝົດໝາກແລ້ວ ຍ່ອມສະແຫວງຫາຕົ້ນໄມ້ອື່ນ, ເພາະວ່າໂລກນີ້ກວ້າງໃຫຍ່ໄພສານແທ້ໆ.

၂၀၈.

໒໐໘.

စဇေဧကံကုလဿတ္ထံ, ဂါမဿတ္ထံကုလံစဇေ,ဂါမံဇနပဒဿတ္ထံ, အတ္တတ္ထံပထဝိံစဇေ.

ພຶງສະຫຼະບຸກຄົນຜູ້ດຽວເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕະກູນ, ພຶງສະຫຼະຕະກູນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ໝູ່ບ້ານ, ພຶງສະຫຼະໝູ່ບ້ານເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ບ້ານເມືອງ, ແລະ ພຶງສະຫຼະແຜ່ນດິນທັງໝົດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົນເອງ.

၂၀၉.

໒໐໙.

ဓနံစဇေအင်္ဂံဝရဿဟေတု[Pg.74],အင်္ဂံစဇေဇီဝိတံရက္ခမာနော;

ဓနံအင်္ဂံဇီဝိတဉ္စာပိသဗ္ဗံ,စဇေနရောဓမ္မမနုဿရန္တော.

ພຶງສະຫຼະຊັບເພື່ອຮັກສາອະໄວຍະວະອັນປະເສີດ, ພຶງສະຫຼະອະໄວຍະວະເມື່ອຈະຮັກສາຊີວິດ, ແຕ່ເມື່ອລະນຶກເຖິງທຳ, ບຸກຄົນພຶງສະຫຼະທັງຊັບ, อະໄວຍະວະ ແລະ ຊີວິດ ທັງໝົດທຸກສິ່ງ.

၂၁၀.

໒໑໐.

အဟာဂစ္ဆန္တိဟာယန္တာ, သတ္တာနမိဟဇီဝိတံ;

တသ္မာဟိမာပမတ္တတံ, ဂစ္ဆန္တုဇိနသာသနေ.

ວັນທັງຫຼາຍຍ່ອມຜ່ານໄປ ແລະ ເສື່ອມໄປ, ຊີວິດຂອງສັດທັງຫຼາຍໃນໂລກນີ້ກໍຍ່ອມຫຼຸດນ້ອຍຖອຍລົງ; ເພາະສະນັ້ນ, ຂໍຈົ່ງຢ່າໄດ້ເຖິງຄວາມປະມາດ ໃນພະສາດສະໜາຂອງພະຊິນະເຈົ້າເລີຍ.

၂၁၁.

໒໑໑.

ဧတေသိယျောသမာယန္တိ[Pg.75], သန္တိတေသံနဇီရတိ;

ယောအဓိပ္ပန္နံသဟတိ, ယောစဇာနာတိဒေသနံ.

ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມມາປະຊຸມກັນ, ຄວາມສະຫງົບຂອງພວກເຂົາບໍ່ເສື່ອມສະຫຼາຍ, ຄືຜູ້ໃດອົດທົນຕໍ່ຄວາມຄອບງຳໄດ້ ແລະ ຜູ້ໃດຮູ້ທຳມະເທດສະໜາ.

၂၁၂.

໒໑໒.

အဂ္ဂိအာပေါဣတ္ထီမုဠှော, သပ္ပောရာဇကုလာနိစ;

ပယတနောဝဂန္တဗ္ဗော, မစ္စုပါဏဟရာနိတိ.

ໄຟ, ນ້ຳ, ສະຕີ, ຄົນພານ, ງູພິດ, ແລະ ຣາຊະຕະກູນ; ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ພຶງເຂົ້າໃກ້ດ້ວຍຄວາມລະມັດລະວັງຢ່າງຍິ່ງ, ເພາະພວກມັນປຽບເໝືອນຄວາມຕາຍທີ່ຄອຍພາກຊີວິດໄປ.

၂၁၃.

໒໑໓.

သတ္ထံသုနိစ္ဆိတမပီတိဝိစိန္တနီယံ,သာရာဓိတောပျဝနိပေါပရိသင်္ကနီယော;

ဟတ္ထင်္ဂတာပိယုဝတီပရိရက္ခနီယာ,သတ္ထာဝနီပယုဝတီသုကုတောဝသီတံ.

ຕຳລາວິຊາເຖິງແມ່ນວ່າຈະຮຽນມາເປັນຢ່າງດີແລ້ວກໍຍັງຕ້ອງຄົ້ນຄິດພິຈາລະນາ, ພະຣາຊາເຖິງແມ່ນວ່າຈະໂປດປານແລ້ວກໍຍັງຕ້ອງລະແວງສົງໄສ, ຍິງສາວເຖິງແມ່ນວ່າຈະຕົກຢູ່ໃນກຳມືແລ້ວກໍຍັງຕ້ອງຄອຍປົກປັກຮັກສາ; ວິຊາຄວາມຮູ້, ພະຣາຊາ ແລະ ຍິງສາວ, ຈະຄວບຄຸມໃຫ້ຢູ່ໃຕ້ອຳນາດໄດ້ງ່າຍໆ ແຕ່ໃສ.

၂၁၄.

໒໑໔.

ဥဿာဟောရိပုဝမိတ္တံ[Pg.76], အလသောမိတ္တံဝရိပု,ဝိသံဝိယာမတံဝိဇ္ဇာ, ပမာဒေါအမတံဝိသံ.

ຄວາມພະຍາຍາມປຽບເໝືອນມິດໃນຮ່າງສັດຕູ, ຄວາມກຽດຄ້ານປຽບເໝືອນສັດຕູໃນຮ່າງມິດ, ວິຊາຄວາມຮູ້ປຽບເໝືອນນ້ຳອຳມະລິດທີ່ໄດ້ຈາກຢາພິດ, ຄວາມປະມາດປຽບເໝືອນຢາພິດທີ່ໄດ້ຈາກນ້ຳອຳມະລິດ.

၂၁၅.

໒໑໕.

ဝဟေအမိတ္တံခန္ဓေန, ယာဝကာလေအနာဂတေ;

တမေဝအာဂတေကာလေ, ဘိန္ဒေကုမ္ဘံဝသိလာယံ.

ພຶງແບກສັດຕູໄວ້ເທິງບ່າ ຕາບໃດທີ່ເວລາ (ໂອກາດ) ຍັງມາບໍ່ເຖິງ; ແຕ່ເມື່ອເວລາ (ໂອກາດ) ມາເຖິງແລ້ວ, ພຶງທຸບຕີສັດຕູນັ້ນໃຫ້ແຕກສະຫຼາຍ ເໝືອນດັ່ງທຸບໝໍ້ດິນໃສ່ແຜ່ນຫີນ.

၂၁၆.

໒໑໖.

သိင်္ဂိံပညာသဟတ္ထေန[Pg.77], သတေနဝါဟနံစဇေ;

ဟတ္ထီနန္တုသဟဿေန, ဒေသစဇ္ဇေနဒုဇ္ဇနံ.

ພຶງຫຼີກເວັ້ນສັດມີເຂົາໃນໄລຍະ 50 ສອກ, ຫຼີກເວັ້ນມ້າໃນໄລຍະ 100 ສອກ, ຫຼີກເວັ້ນຊ້າງໃນໄລຍະ 1,000 ສອກ, ແຕ່ພຶງຫຼີກເວັ້ນຄົນຊົ່ວດ້ວຍການໜີໄປຢູ່ຕ່າງຖິ່ນແດນໄກ.

၂၁၇.

໒໑໗.

ပစ္စက္ခေဂရဝေါသံသေ, ပရောက္ခေမိတ္တဗန္ဓဝေ;

ကမ္မန္တေစဒါသဘစ္စေ, ပုတ္တဒါရေသံသေမတေ.

ພຶງສັນລະເສີນຄູອາຈານ (ຫຼື ຜູ້ມີພະຄຸນ) ຕໍ່ໜ້າ, ພຶງສັນລະເສີນມິດ ແລະ ຍາດຕິພີ່ນ້ອງ ລັບຫຼັງ, ພຶງສັນລະເສີນທາດ ແລະ ຄົນໃຊ້ ເມື່ອວຽກງານສຳເລັດແລ້ວ, ແລະ ພຶງສັນລະເສີນບຸດ ແລະ ພັນລະຍາ ເມື່ອຍາມສິ້ນຊີວິດ.

၂၁၈.

໒໑໘.

သိနေသိပ္ပံသိနေဓနံ, သိနေပဗ္ဗတမာရုဟေ;

သိနေကာမောစကောဓောစ, ဣမေပဉ္စသိနေသိနေ.

ພຶງຮຽນວິຊາເທື່ອລະໜ້ອຍ, ພຶງສະສົມຊັບເທື່ອລະໜ້ອຍ, ພຶງປີນພູເທື່ອລະໜ້ອຍ, ພຶງສະແຫວງຫາຄວາມໃຄ່ເທື່ອລະໜ້ອຍ, ແລະ ພຶງໂກດເຄືອງເທື່ອລະໜ້ອຍ; ທັງ 5 ປະການນີ້ ພຶງເຮັດໄປເທື່ອລະເລັກລະໜ້ອຍ.

၂၁၉.

໒໑໙.

သတံစက္ခုသတံကဏ္ဏာ[Pg.78], နာယကဿသုတောသဒါ;

တထာပိအန္ဓဗဓိရော, ဧသာနာယကဓမ္မတာ.

ຜູ້ນຳຍ່ອມມີຕາເປັນຮ້ອຍ ມີຫູເປັນຮ້ອຍ (ຈາກການຟັງສຽງຮອບຂ້າງ) ຢູ່ສະເໝີ; ເຖິງປານນັ້ນ ກໍຍັງເຮັດເປັນເໝືອນຄົນຕາບອດ ແລະ ຫູໜວກ, ນີ້ຄືທຳມະດາຂອງຜູ້ນຳ.

၂၂၀.

໒໒໐.

ဗဟူနံအပ္ပသာရာနံ, သာမဂ္ဂိယာတိဒုဇ္ဇယော;

တိဏေနဝဋ္ဋတေရဇ္ဇု, တေနနာဂေါပိဗန္ဓတေ.

ດ້ວຍຄວາມສາມັກຄີຂອງສິ່ງເລັກນ້ອຍທີ່ບໍ່ມີຄ່າທັງຫຼາຍ ກໍຍາກທີ່ໃຜຈະເອົາຊະນະໄດ້; ເສັ້ນຫຍ້າທີ່ນຳມາຟັ້ນເປັນເຊືອກ ຍ່ອມສາມາດຜູກມັດແມ່ນແຕ່ຊ້າງສານໄວ້ໄດ້.

၂၂၁.

໒໒໑.

ဥပ္ပဇ္ဇတေသစေကောဓော, အာဝဇ္ဇေကကစူပမံ;

ဥပ္ပဇ္ဇတေရသေတဏှာ, ပုတ္တမံသူပမံသရေ.

ຫາກຄວາມໂກດເກີດຂຶ້ນ, ພຶງລະນຶກເຖິງອຸປະມາດ້ວຍເລື່ອຍ; ຫາກຄວາມຢາກໃນລົດຊາດເກີດຂຶ້ນ, ພຶງລະນຶກເຖິງອຸປະມາດ້ວຍເນື້ອບຸດ.

၂၂၂.

໒໒໒.

ဒါနံသိနေဟဘေသဇ္ဇံ, မစ္ဆေရံဒေါသနောသဓံ;

ဒါနံယသဿိဘေသဇ္ဇံ, မစ္ဆေရံကပ္ပနောသဓံ.

ການທານເປັນຢາສະໝານຄວາມຮັກ, ຄວາມຕະໜີ່ບໍ່ແມ່ນຢາຮັກສາຄວາມໂກດ; ການທານເປັນຢາສະໝານຊື່ສຽງ, ຄວາມຕະໜີ່ບໍ່ແມ່ນຢາຮັກສາຄວາມເສື່ອມເສຍ.

၂၂၃.

໒໒໓.

ဓနမိစ္ဆေဝဏိဇ္ဇေယျ[Pg.79], သိပ္ပမိစ္ဆေဗဟုဿုတေ;

ပုတ္တမိစ္ဆေနာရိကညေ, ရာဇာမစ္စံဣစ္ဆာဂတေ.

ຫາກປາດຖະໜາຊັບ ພຶງເຮັດການຄ້າຂາຍ, ຫາກປາດຖະໜາວິຊາຄວາມຮູ້ ພຶງເຂົ້າຫາຜູ້ເປັນພະຫູສູດ, ຫາກປາດຖະໜາບຸດ ພຶງຫາສະຕີສາວ, ຫາກພະຣາຊາປາດຖະໜາອຳມາດ ພຶງເລືອກຜູ້ທີ່ເຂົ້າຫາ (ດ້ວຍຄວາມຈົງຮັກພັກດີ).

၂၂၄.

໒໒໔.

မဟန္တံဝဋ္ဋရုက္ခာဒိံ, ခုဒ္ဒဗီဇံဗဟုပ္ဖလံ;

သက္ခိံကတွာဥဒိက္ခေယျ, ပုညပါပံကရောနရော.

ເມື່ອບຸກຄົນຈະເຮັດບຸນ ຫຼື ບາບ, ພຶງເບິ່ງຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ ເຊັ່ນ ຕົ້ນໄທຣ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີເມັດນ້ອຍແຕ່ມີໝາກຫຼາຍ ໃຫ້ເປັນພະຍານ ແລ້ວຄ່ອຍພິຈາລະນາເບິ່ງ.

၂၂၅.

໒໒໕.

ဂရုကာတဗ္ဗပေါသေသု, နီစဝုတ္တိံကရောတိယော;

နီစတ္တံသောပဟန္တွာန, ဥတ္တမတ္ထေပတိဋ္ဌတိ.

ບຸກຄົນໃດສະແດງຄວາມອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນ ຕໍ່ບຸກຄົນທີ່ຄວນເຄົາລົບຢຳເກງ, ບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມກຳຈັດຄວາມຕ່ຳຊ້າຂອງຕົນເອງໄດ້ ແລ້ວດຳລົງຢູ່ໃນປະໂຫຍດອັນປະເສີດສຸດ.

၂၂၆.

໒໒໖.

ဥတ္တမံပဏိပါတေန[Pg.80], သူရံဘေဒေနဝိဇယေ;

ဟီနမပ္ပပဒါနေန, ဝိက္ကမေနသမံဇယေ.

ພຶງຊະນະຜູ້ທີ່ສູງກວ່າດ້ວຍການນ້ອມນົບ, ພຶງຊະນະຜູ້ທີ່ກ້າຫານດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ແຕກແຍກ, ພຶງຊະນະຜູ້ທີ່ຕ່ຳກວ່າດ້ວຍການໃຫ້ສິ່ງຂອງເລັກນ້ອຍ, ແລະ ພຶງຊະນະຜູ້ທີ່ສະເໝີກັນດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງກ້າຫານ.

၂၂၇.

໒໒໗.

နတ္တဒေါသံပရေဇညာ, ဇညာဒေါသံပရဿတု;

ကုမ္မောဂုယှာဣဝင်္ဂါနိ, ပရဘာဝဉ္စလက္ခယေ.

ບໍ່ພຶງໃຫ້ຄົນອື່ນຮູ້ໂທດ (ຂໍ້ບົກພ່ອງ) ຂອງຕົນ, ແຕ່ພຶງຮູ້ໂທດຂອງຄົນອື່ນ; ພຶງປົກປິດຄວາມລັບຂອງຕົນເອງໄວ້ ເໝືອນເຕົ່າຫົດອະໄວຍະວະ, ແລ້ວຄອຍສັງເກດເບິ່ງທ່າທີຂອງຄົນອື່ນ.

၂၂၈.

໒໒໘.

ဥဿူရသေယျံအာလသျံ[Pg.81], စဏ္ဍိက္ကံဒီဃသုတ္တိယံ;

ဧကဿဒ္ဓါနဂမနံ, ပရဒါရုပသေဝနံ;

ဧတံဗြဟ္မဏဿေဝဿု, အနတ္ထာယဘဝိဿတိ.

ການນອນຕື່ນສາຍ, ຄວາມກຽດຄ້ານ, ຄວາມຮ້າຍກາດ, ຄວາມເປັນຄົນເຮັດວຽກຊັກຊ້າ, ການເດີນທາງໄກແຕ່ພຽງຜູ້ດຽວ, ແລະ ການຄົບຫາພັນລະຍາຂອງຜູ້ນຶ່ນ; ແນວທາງເຫຼົ່ານີ້, ຂ້າແດ່ພຣາມ, ຫາກປະພຶດແລ້ວ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ (ຄວາມຈິບຫາຍ).

၂၂၉.

໒໒໙.

သုရာယောဂေါဝိကာလောစ, သမဇ္ဇာနဃရင်္ဂတော;

ခိဍ္ဍဓုတ္တောပါပမိတ္တော, အလသောသောဣမေဇနာ;

မဟာဘောဂါဝိနဿန္တိ, ဟီနဘာဝဿိဒံဖလံ.

ການດື່ມນ້ຳເມົາ, การທ່ຽວເວລາກາງຄືນ, ການທ່ຽວເບິ່ງການລະຫຼິ້ນ, ການຫຼິ້ນການພະນັນ, ການຄົບມິດຊົ່ວ, ແລະ ຄວາມກຽດຄ້ານ; ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ໂພຄະຊັບອັນມະຫາສານຈิບຫາຍໄປ, ນີ້ຄືຜົນແຫ່ງຄວາມຕ່ຳຊ້າ.

၂၃၀.

໒໓໐.

အတိသီတံအတိဥဏှံ, အတိသာယမိဒံအဟု;

ဣတိဝိဿဋ္ဌကမ္မန္တေ, ခဏာအစ္စန္တိမာဏဝေ.

"ໜາວໂພດ, ຮ້ອນໂພດ, ຄ່ຳໂພດແລ້ວ" ບຸກຄົນໃດລະຖິ້ມການງານໄວ້ດ້ວຍເຫດຜົນດັ່ງນີ້, ໂອກາດດີທັງຫຼາຍຍ່ອມຜ່ານພົ້ນຄົນໜຸ່ມຜູ້ນັ້ນໄປເສຍ.

၂၃၁.

໒໓໑.

ပရနာသနတောနဋ္ဌော[Pg.82], ပုရေဝပရနာသကော;

သိင်္ဃံဝအာနသံယာတိ, တိဏောပါသာဒဈာပကော.

ຜູ້ທີ່ທຳລາຍຄົນອື່ນ ຍ່ອມຈິບຫາຍກ່ອນ, ຜູ້ທີ່ຈຸດໄຟເຜົາປາສາດຫຍ້າ ຍ່ອມເຖິງຄວາມພິນາດຢ່າງຮວດໄວ ເໝືອນດັ່ງນັ້ນ.

၂၃၂.

໒໓໒.

နဝိသာသေအမိတ္တဿ, မိတ္တဉ္စာပိနဝိသာသေ;

ကဒါစိကုပ္ပိတောမိတ္တော, သဗ္ဗဒေါသပကာသကော.

ບໍ່ພຶງໄວ້ວາງໃຈໃນສັດຕູ, ແລະ ບໍ່ພຶງໄວ້ວາງໃຈແມ່ນແຕ່ໃນມິດສະຫາຍ; ເພາະວ່າບາງເທື່ອເມື່ອມິດໂກດເຄືອງຂຶ້ນມາ, ຍ່ອມຈະເປີດເຜີຍຄວາມຜິດພາດທຸກຢ່າງຂອງເຮົາ.

၂၃၃.

໒໓໓.

ကုဒေသဉ္စကုမိတ္တဉ္စ, ကုသမ္ဗန္ဓံကုဗန္ဓဝံ;

ကုဒါရဉ္စကုရာဇာနံ, ဒူရတောပရိဝဇ္ဇယေ.

ປະເທດທີ່ບໍ່ດີ, ມິດທີ່ບໍ່ດີ, ການກ່ຽວຂ້ອງທີ່ບໍ່ດີ, ຍາດຕິພີ່ນ້ອງທີ່ບໍ່ດີ, ພັນລະຍາທີ່ບໍ່ດີ, ແລະ ພະຣາຊາທີ່ບໍ່ດີ; ພຶງຫຼີກເວັ້ນສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ເສຍແຕ່ໄກ.

၂၃၄.

໒໓໔.

ကက္ကဋောအသီသောယာတိ[Pg.83], သဗ္ဗာပဒေါဝဂစ္ဆတိ;

အထနီကုက္ကုဋီပုတ္တာ, ပုရိသေနာဝမညရေ.

ປູເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີຫົວກໍຍັງເດີນໄປໄດ້ ແລະ ບໍ່ເຖິງຄວາມພິນາດທັງປວງ; ແຕ່ບຸດຂອງຕະກູນຕ່ຳ ຍ່ອມຖືກຄົນທັງຫຼາຍດູໝິ່ນ.

၂၃၅.

໒໓໕.

ဟီနပုတ္တောရာဇာမစ္စော, ဗာလပုတ္တောပိပဏ္ဍိတော;

အဓနဿပုတ္တောသေဋ္ဌိ, ပုရိသေနာဝမညရေ.

ບຸດຂອງຄົນຊັ້ນຕ່ຳອາດໄດ້ເປັນອຳມາດຂອງພະຣາຊາ, ບຸດຂອງຄົນໂງ່ອາດໄດ້ເປັນປາດຜູ້ມີປັນຍາ, ບຸດຂອງຄົນຍາກຈົນອາດໄດ້ເປັນເສດຖີ; ເພາະສະນັ້ນ ບໍ່ພຶງດູໝິ່ນບຸກຄົນໃດໆ ເລີຍ.

၂၃၆.

໒໓໖.

ယေနမိစ္ဆတိသမ္ဗန္ဓံ, တေနတီဏိနကာရယေ;

ဝိဝါဒမတ္ထသမ္ဗန္ဓံ, ပရောက္ခေဒါရဒဿနံ.

ບຸກຄົນປາດຖະໜາຈະຜູກມິດກັບຜູ້ໃດ, ບໍ່ພຶງເຮັດ 3 ປະການນີ້ກັບຜູ້ນັ້ນ ຄື: ການທະເລາະວິວາດ, ການກ່ຽວຂ້ອງກັນທາງດ້ານຊັບສິນ, ແລະ ການພົບປະພັນລະຍາຂອງຜູ້ນັ້ນໃນເວລາທີ່ລາວບໍ່ຢູ່.

၂၃၇.

໒໓໗.

ဣဏသေသောအဂ္ဂိသေသော[Pg.84],သတြုသေသောတထေဝစ;

ပုနပ္ပုနမ္ပိဝဍ္ဎန္တိ,တသ္မာသေသံနကာရယေ.

ໜີ້ສິນທີ່ຍັງເຫຼືອ, ໄຟທີ່ຍັງເຫຼືອ, ແລະ ສັດຕູທີ່ຍັງເຫຼືອ; ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມຈະເລີນເຕີບໂຕຂຶ້ນມາອີກເລື້ອຍໆ, ເພາະສະນັ້ນ ບໍ່ພຶງປ່ອຍໃຫ້ມີສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ເຫຼືອຄ້າງໄວ້ເລີຍ.

၂၃၈.

໒໓໘.

ကုလဇာတောကုလပုတ္တော, ကုလဝံသသုရက္ခိတော;

အတ္တနာဒုက္ခပတ္တောပိ, ဟီနကမ္မံနကာရယေ.

ບຸດຜູ້ເກີດໃນຕະກູນດີ, ຜູ້ປົກປັກຮັກສາວົງຕະກູນໄວ້ເປັນຢ່າງດີ, ເຖິງແມ່ນວ່າຕົນເອງຈະຕົກທຸກໄດ້ຍາກກໍຕາມ, ກໍບໍ່ພຶງເຮັດການງານອັນຕ່ຳຊ້າເລີຍ.

၂၃၉.

໒໓໙.

သမိဒ္ဓေါဓနဓညေန, နကဋ္ဌောဒတိဏဂ္ဂိဟိ;

သဗ္ဗတောဒုဂ္ဂတောနဋ္ဌော, တသ္မာနဒုက္ကဋံကရေ.

ບຸກຄົນບໍ່ຈິບຫາຍເພາະເຂົ້າປາອາຫານ ແລະທັນຍາຫານທີ່ສົມບູນ, ທັງບໍ່ແມ່ນເພາະຟືນ, ນ້ຳ, ຫຍ້າ ແລະໄຟ; ແຕ່ຍ່ອມຈິບຫາຍເພາະຄວາມທຸກຍາກໃນທຸກດ້ານ, ດັ່ງນັ້ນ ບໍ່ຄວນເຮັດຄວາມຊົ່ວ.

၂၄၀.

໒໔໐.

နဂဏဿဂ္ဂထောဂစ္ဆေ[Pg.85], သိဒ္ဓေကမ္မေသမံဖလံ;

ကမ္မဝိပ္ပတ္တိစေဟောတိ, ဖရုသံတဿဘာသယေ.

ບໍ່ຄວນໄປເປັນຫົວໜ້າກຸ່ມຄົນ, ເພາະເມື່ອວຽກງານສຳເລັດ ຜົນປະໂຫຍດຍ່ອມໄດ້ສະເໝີກັນ; ແຕ່ເມື່ອວຽກງານຜິດພາດ, ເຂົາຍ່ອມເວົ້າຈາຮຸນແຮງໃສ່ຫົວໜ້ານັ້ນ.

၂၄၁.

໒໔໑.

ဗာလက္ကောပေတဓူမောစ, ဝုဍ္ဎိတ္ထိပလ္လလောဒကံ;

အာယုက္ခယကရံနိစ္စံ, ရတ္တောစဒဓိဘောဇနံ.

ແສງແດດອ່ອນຍາມເຊົ້າ ແລະຄວັນໄຟ, ຍິງແກ່ ແລະນ້ຳໃນໜອງ, ແລະການກິນນົມສົ້ມໃນເວລາກາງຄືນ, ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ອາຍຸສັ້ນລົງເປັນນິດ.

၂၄၂.

໒໔໒.

ဣတ္ထီနံဒုဇ္ဇနာနဉ္စ, ဝိသာသောနောပပဇ္ဇတေ;

ဝိသေသိဂိမှိနဒိယံ, ရောဂေရာဇကုလမှိစ.

ຄວາມໄວ້ວາງໃຈໃນພວກຍິງ, ພວກຄົນຊົ່ວ, ໂດຍສະເພາະແມ່ນແມ່ນ້ຳໃນລະດູແລ້ງ, ໂລກໄພໄຂ້ເຈັບ ແລະໃນລາຊະຕະກູນ, ຍ່ອມບໍ່ຄວນມີເລີຍ.

၂၄၃.

໒໔໓.

အယုတ္တကမ္မာရဘနံဝိရောဓော[Pg.86],သံဃဿယုဒ္ဓဉ္စမဟာဗလေဟိ;

ဝိသာသကမ္မံပမဒါသုနိစ္စံ,ဒွါရာနိမစ္စုဿဝဒန္တိဝိဒွါ.

ການເລີ່ມຕົ້ນເຮັດວຽກງານທີ່ບໍ່ຄວນ, ການຂັດແຍ້ງ ແລະການຕໍ່ສູ້ກັບຜູ້ມີກຳລັງຫຼາຍ, ການໄວ້ວາງໃຈໃນພວກຍິງເປັນນິດ, ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນປະຕູແຫ່ງຄວາມຕາຍ.

၂၄၄.

໒໔໔.

ထိယောသေဝေယျနစ္စန္တံ, သာဒုဘုဉ္ဇေယျနာဟိတံ;

ပူဇယေမာနယေဝုဍ္ဎေ, ဂရုံမာယာယနောဘဇေ.

ບໍ່ຄວນຄົບຫາສະມາຄົມກັບຍິງຈົນເກີນຂອບເຂດ, ຄວນບໍລິໂພກຂອງອາລ່ອຍແຕ່ຕ້ອງບໍ່ເປັນໂທດ, ຄວນບູຊາແລະກາບໄຫວ້ຜູ້ອາວຸໂສ, ຄວນເຄົາລົບຄູອາຈານ ແລະບໍ່ຄວນຄົບຫາດ້ວຍຄວາມມາຍາສາໄຖ.

၂၄၅.

໒໔໕.

ဝိနာသတ္ထံနဂစ္ဆေယျ, သူရောသင်္ဂါမဘူမိယံ;

ပဏ္ဍိတွဒ္ဓဂူဝါဏိဇ္ဇော, ဝိဒေသဂမနောတထာ.

ນັກຮົບໄປສູ່ສະໜາມຮົບ, ຜູ້ມີປັນຍາ, ຄົນເດີນທາງ ແລະພໍ່ຄ້າ ຜູ້ຈະເດີນທາງໄປຕ່າງປະເທດ, ບໍ່ຄວນໄປໂດຍປາສະຈາກອາວຸດ.

၂၄၆.

໒໔໖.

ဒေဟီတိဝစနဒွါရာ[Pg.87], ဒေဟဋ္ဌာပဉ္စဒေဝတာ;

သဇ္ဇနိယျန္တိဓိကိတ္တိ, မတိဟီရိသိရီပိစ.

ເພາະຄຳເວົ້າວ່າ 'ຂໍຈົ່ງໃຫ້ແກ່ຂ້ອຍ', ເທວະດາ ໕ ອົງ ທີ່ສະຖິດຢູ່ໃນຮ່າງກາຍ ຄື: ປັນຍາ, ກຽດຕິຍົດ, ຄວາມຄິດ, ຄວາມລະອາຍຕໍ່ບາບ ແລະສິຣິມຸງຄຸນ ຍ່ອມຫຼີກໜີໄປ.

၂၄၇.

໒໔໗.

နတ္ထီတိဝစနံဒုက္ခံ, ဒေဟီတိဝစနံတထာ;

ဝါကျနတ္ထီတိဒေဟီတိ, မာဘဝေယျဘဝါဘဝေ.

ຄຳວ່າ 'ບໍ່ມີ' ກໍເປັນທຸກ, ຄຳວ່າ 'ຂໍຈົ່ງໃຫ້' ກໍເປັນທຸກ, ຂໍຢ່າໃຫ້ຄຳວ່າ 'ບໍ່ມີ' ແລະ 'ຂໍຈົ່ງໃຫ້' ນີ້ ມີແກ່ຂ້າພະເຈົ້າໃນທຸກໆ ພົບຊາດເລີຍ.

၂၄၈.

໒໔໘.

ယတ္ထဝေါသံနဇာနန္တိ, ဇာတိယာဝိနယေနဝါ;

နတတ္ထမာနံကိရိယာ, ဇနေဝသမညာတကေ.

ໃນສະຖານທີ່ໃດ ທີ່ພວກຄົນບໍ່ແມ່ນຍາດຕິພີ່ນ້ອງ ບໍ່ຮູ້ຈັກຊາດກຳເນີດ ຫຼືຄວາມປະພຶດຂອງຕົນ, ໃນສະຖານທີ່ນັ້ນ ບໍ່ຄວນສະແດງຄວາມຖືຕົວ.

၂၄၉.

໒໔໙.

မာတာဟီနဿဒုဗ္ဘာသာ[Pg.88], ပိတာဟီနဿဒုကြိယာ;

ဥဘောမာတာပိတာဟီနာ, ဒုဗ္ဘာသာစဒုက္ကိရိယာ.

ມານດາຂອງຄົນຊັ້ນຕ່ຳ ຍ່ອມເວົ້າບໍ່ດີ, ບິດາຂອງຄົນຊັ້ນຕ່ຳ ຍ່ອມເຮັດບໍ່ດີ; ຖ້າທັງມານດາແລະບິດາເປັນຄົນຊັ້ນຕ່ຳ, ເຂົາຍ່ອມທັງເວົ້າບໍ່ດີແລະເຮັດບໍ່ດີ.

၂၅၀.

໒໕໐.

မာတာသေဋ္ဌဿသုဘာသာ,ပိတာသေဋ္ဌဿသုကိရိယာ;

ဥဘောမာတာပိတာသေဋ္ဌာ,သုဘာသာစသုကိရိယာ.

ມານດາຂອງຄົນຊັ້ນສູງ ຍ່ອມເວົ້າດີ, ບິດາຂອງຄົນຊັ້ນສູງ ຍ່ອມເຮັດດີ; ຖ້າທັງມານດາແລະບິດາເປັນຄົນຊັ້ນສູງ, ເຂົາຍ່ອມທັງເວົ້າດີແລະເຮັດດີ.

၂၅၁.

໒໕໑.

အတိဒီဃောမဟာမုဠှော[Pg.89], မဇ္ဈိမောစဝိစက္ခဏော;

ဝါသုဒေဝံပုရေက္ခိတွာ, သဗ္ဗေဝါမနကာသဌာ.

ຄົນທີ່ສູງເກີນໄປຍ່ອມໂງ່ຈ້າຫຼາຍ, ຄົນຂະໜາດປານກາງຍ່ອມມີປັນຍາສະຫຼາດ; ຍົກເວັ້ນພະວາສຸເທບແລ້ວ, ຄົນເຕ້ຍທັງຫຼາຍຍ່ອມເປັນຄົນເຈົ້າເລ່.

၂၅၂.

໒໕໒.

အာစာရောကုလမက္ခာတိ, ဒေသမက္ခတိဘာသိတံ;

သမ္ဘဝေါပေမမက္ခာတိ, ဒေဟမက္ခာတိဘောဇနံ.

ກິລິຍາມາລະຍາດຍ່ອມບອກຕະກູນ, ຄຳເວົ້າຈາຍ່ອມບອກຖິ່ນກຳເນີດ, ຄວາມຮັກຍ່ອມບອກຄວາມສະໜິດສະໜົມ, ການກິນອາຫານຍ່ອມບອກຮ່າງກາຍ.

၂၅၃.

໒໕໓.

ဇလပ္ပမာဏံကုမုဒနာဠံ,ကုလပ္ပမာဏံကရဏကမ္မံ;

ပညာပမာဏံကထိတဝါကျံ,ဘူမိပ္ပမာဏံဘဇ္ဇလတိဏံ.

ກ້ານບົວບອກລະດັບຄວາມເລິກຂອງນ້ຳ, ກິລິຍາມາລະຍາດບອກຕະກູນ, ຄຳເວົ້າບອກລະດັບປັນຍา, ຫຍ້າແລະພືດພັນບອກຄວາມອຸດົມສົມບູນແຫ່ງດິນ.

၂၅၄.

໒໕໔.

ဇဝေနဘဒြံဇာနန္တိ[Pg.90], ဝဟေနစဗလိဗဒ္ဓံ;

ဒုဟေနဓေနုဇာနန္တိ, ဘာသမာနေနပဏ္ဍိတံ.

ເຂົາຍ່ອມຮູ້ຈັກມ້າດີດ້ວຍຄວາມໄວ, ຮູ້ຈັກງົວເຖິກດ້ວຍກຳລັງລາກແກ່, ຮູ້ຈັກແມ່ງົວດ້ວຍການໃຫ້ນ້ຳນົມ, ແລະຮູ້ຈັກບັນດິດດ້ວຍຄຳເວົ້າ.

၂၅၅.

໒໕໕.

ဇာနေယျပေသနေဘစ္စံ ဗန္ဓဝံပိဘယာဂမေ,ဗျသနေစတထာမိတ္တံ, ဒါရဉ္စဝိဘဝက္ခယေ.

ຍ່ອມຮູ້ຈັກຄົນຮັບໃຊ້ໃນເວລາໃຊ້ງານ, ຮູ້ຈັກຍາດຕິພີ່ນ້ອງໃນເວລາເກີດໄພພິບັດ, ຮູ້ຈັກມິດສະຫາຍໃນເວລາຕົກທຸກໄດ້ຍາກ, ແລະຮູ້ຈັກພັນລະຍາໃນເວລາສິ້ນເນື້ອປະດາຕົວ.

၂၅၆.

໒໕໖.

ဝိနာသတ္ထံနဇာနန္တိ, ကာလံသဗ္ဗေပိဇောတိကာ;

ကုက္ကုဋာပနဇာနန္တိ, တတောရုက္ခာတတောဘွာပါ.

ໂຫຣາຈານທັງຫຼາຍ ຫາກປາສະຈາກຕຳລາ ຍ່ອມບໍ່ຮູ້ຈັກເວລາ, ແຕ່ໄກ່ທັງຫຼາຍຍ່ອມຮູ້, ຖັດຈາກນັ້ນແມ່ນຕົ້ນໄມ້ ແລະຖັດຈາກນັ້ນແມ່ນພະຣາຊາ.

၂၅၇.

໒໕໗.

ပထဝီဘူသနံမေရု[Pg.91], ရတ္တိယာဘူသနံသသီ;

ဇနာနံဘူသနံရာဇာ, သေနာနံဘူသနံဂဇော.

ພູເຂົາສิເນຣຸເປັນເຄື່ອງປະດັບຂອງແຜ່ນດິນ, ດວງຈັນເປັນເຄື່ອງປະດັບຂອງຄ່ຳຄືນ, ພະຣາຊາເປັນເຄື່ອງປະດັບຂອງປະຊາຊົນ, ແລະຊ້າງເປັນເຄື່ອງປະດັບຂອງກອງທັບ.

၂၅၈.

໒໕໘.

သီလတာသောဘတေရူပံ,စာရိတာသောဘတေကုလံ;

သပုပ္ဖာသောဘတေရညံ,သဂဇာသောဘတေဗလံ.

ສິນຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຮູບຮ່າງງົດງາມ, ຄວາມປະພຶດດີຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຕະກູນງົດງາມ, ດອກໄມ້ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ປ່າດົງງົດງາມ, ແລະຊ້າງຍ່ອມເຮັດໃຫ້ກອງທັບງົດງາມ.

၂၅၉.

໒໕໙.

ကောကိလာနံသဒ္ဒံရူပံ[Pg.92], နာရီရူပံပတိဗ္ဗတံ;

ဝိဇ္ဇာရူပံအရူပါနံ, ခမာရူပံတပဿိနံ.

ສຽງເປັນຄວາມງາມຂອງນົກດຸດເຫວົ່າ, ຄວາມຈົງຮັກພັກດີຕໍ່ສາມີເປັນຄວາມງາມຂອງສະຕີ, ຄວາມຮູ້ເປັນຄວາມງາມຂອງຄົນຂີ້ຮ້າຍ, ແລະຄວາມອົດທົນເປັນຄວາມງາມຂອງຜູ້ບຳເພັນພຽນ.

၂၆၀.

໒໖໐.

ကိသာသောဘာတပဿီစ,ထူလာသောဘာစတုပ္ပဒါ;

ဝိဇ္ဇာသောဘာမနုဿာစ,ဣတ္ထီသောဘာစသာမိကာ.

ຜູ້ບຳເພັນພຽນຍ່ອມງົດງາມເມື່ອຮ່າງກາຍຈ່ອຍຜອມ, ສັດສີ່ຕີນຍ່ອມງົດງາມເມື່ອຕຸ້ຍພີ, ມະນຸດຍ່ອມງົດງາມດ້ວຍຄວາມຮູ້, ແລະສະຕີຍ່ອມງົດງາມເມື່ອມີສາມີ.

၂၆၁.

໒໖໑.

ရတ္တိဟီနောနစန္ဒရော, ဦမိဟီနောနသာဂရော;

ဟံသဟီနောနသံဖုလ္လော, ဣတ္ထိဟီနောနပုရိသော.

ຄ່ຳຄືນທີ່ປາສະຈາກດວງຈັນຍ່ອມບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງ, ມະຫາສະໝຸດທີ່ປາສະຈາກຟອງຄື້ນຍ່ອມບໍ່ສະຫງ່າ, ສະນ້ຳທີ່ປາສະຈາກຫົງຍ່ອມບໍ່ເບີກບານ, ແລະບຸລຸດທີ່ປາສະຈາກສະຕີຍ່ອມບໍ່ສົມບູນ.

၂၆၂.

໒໖໒.

ဝတ္ထဟီနံနလင်္ကာရံ[Pg.93], ပတိဟီနာနနာရိကာ;

သိပ္ပဟီနောနပုရိသော, ဓေနုဟီနံနဘောဇနံ.

ເຄື່ອງປະດັບທີ່ປາສະຈາກເສື້ອຜ້າຍ່ອມບໍ່ສົດໃສ, ສະຕີທີ່ປາສະຈາກສາມີຍ່ອມບໍ່ສະຫງ່າງາມ, ບຸລຸດທີ່ປາສະຈາກສິລະປະວິຊາຍ່ອມບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງ, ແລະອາຫານທີ່ປາສະຈາກນ້ຳນົມຍ່ອມບໍ່ມີລົດຊາດ.

၂၆၃.

໒໖໓.

ဒီပကေဒီပကောစန္ဒော, နာရိကေဒီပကောပတိ;

တိလောကေဒီပကောဓမ္မော, သုပုတ္တောကုလဒီပကော.

ດວງຈັນເປັນປະທີບສ່ອງສະຫວ່າງໃນຍາມຄ່ຳຄືນ, ສາມີເປັນປະທີບສ່ອງສະຫວ່າງຂອງສະຕີ, ພະທຳເປັນປະທີບສ່ອງສະຫວ່າງໃນສາມໂລກ, ແລະບຸດທີ່ດີເປັນປະທີບສ່ອງສະຫວ່າງຂອງຕະກູນ.

၂၆၄.

໒໖໔.

အပုတ္တကံဃရံသုညံ, ဒေသံသုညံအရာဇိကံ;

အပညဿမုခံသုညံ, သဗ္ဗသုညံဒလိဒ္ဒကံ.

ເຮືອນທີ່ປາສະຈາກບຸດຍ່ອມວ່າງເປົ່າ, ບ້ານເມືອງທີ່ປາສະຈາກພະຣາຊາຍ່ອມວ່າງເປົ່າ, ໃບໜ້າຂອງຄົນບໍ່ມີປັນຍາຍ່ອມວ່າງເປົ່າ, ແລະທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງຍ່ອມວ່າງເປົ່າສຳລັບຄົນຍາກຈົນ.

၂၆၅.

໒໖໕.

သောတံသုတေနေဝနကုဏ္ဍလေန[Pg.94],ဒါနေနပါဏီနတုကင်္ကဏေန;

အာဘာတိကာယောပုရိသုတ္တမဿ,ပရောပကာရေနနစန္ဒနေန.

ຫູຂອງບຸລຸດຜູ້ປະເສີດຍ່ອມງົດງາມດ້ວຍການຟັງທຳ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍຕຸ້ມຫູ, ມືຍ່ອມງົດງາມດ້ວຍການໃຫ້ທານ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍກຳໄລ, ແລະຮ່າງກາຍຍ່ອມງົດງາມດ້ວຍການຊ່ວຍເຫຼືອຜူ້ອື່ນ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍການທາແປ້ງຈັນ.

၂၆၆.

໒໖໖.

ဒါနံသီလံပရိစ္စာဂံ[Pg.95], အဇ္ဇဝံမဒ္ဒဝံတပံ;

အကောဓံအဝိဟိံသဉ္စ, ခန္တီစအဝိရောဓနံ;

ဒသေတေဓမ္မေရာဇာနော, အပ္ပမတ္တေနဓာရေယျုံ.

ທານ, ສິນ, ບໍລິຈາກ, ຄວາມຊື່ຕົງ, ຄວາມອ່ອນໂຍນ, ຄວາມພຽນ, ຄວາມບໍ່ໂກດ, ຄວາມບໍ່ບຽດບຽນ, ຄວາມອົດທົນ ແລະຄວາມບໍ່ຂັດແຍ້ງ; ທົດສະພິດຣາຊະທຳ ໑0 ປະການນີ້, ພະຣາຊາທັງຫຼາຍຄວນຊົງໄວ້ໂດຍຄວາມບໍ່ປະມາດ.

၂၆၇.

໒໖໗.

ဒါနံအတ္ထစရိယာပိယ, ဝါစာအတ္တသမံပိစ;

သင်္ဂဟာစတုရောဣမေ, မုနိန္ဒေနပကာသိတာ.

ການໃຫ້ທານ, การປະພຶດປະໂຫຍດ, ການເວົ້າຈາໄພເລາະອ່ອນຫວານ ແລະການວາງຕົນສະເໝີຕົ້ນສະເໝີປາຍ; ສັງຄະຫະວັດຖຸ ໔ ປະການນີ້, ພະມຸນິນທະເຈົ້າໄດ້ຊົງສະແດງໄວ້ແລ້ວ.

၂၆၈.

໒໖໘.

ဝနေမိဂါနလဘန္တိ, မတာဘယာနိဒ္ဒသုခံ;

ရာဇာနောပိနလဘန္တိ, ဥတ္တရထာမဘီတတော;

သံသာရဘယဘိတေန, နရမန္တိယေပဏ္ဍိတာ.

ພວກສັດປ່າໃນປ່າຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມສຸກໃນການນອນຫຼັບ ເພາະຢ້ານກົວຕໍ່ຄວາມຕາຍ, ພະຣາຊາທັງຫຼາຍກໍບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມສຸກ ເພາະຢ້ານກົວຕໍ່ຜູ້ມີອຳນາດເໜືອກວ່າ; ແຕ່ບັນດິດທັງຫຼາຍ ຜູ້ຢ້ານກົວຕໍ່ໄພໃນສັງສາວັດ ຍ່ອມຍິນດີ.

၂၆၉.

໒໖໙.

ခမာဇာဂရိယုဋ္ဌာနံ[Pg.96], သံဝိဘာဂေါဒယိက္ခနာ;

နာယကဿဂုဏာဧတေ, ဣစ္ဆိတဗ္ဗာဟိတတ္ထိနော.

ຄວາມອົດທົນ, ຄວາມຕື່ນຕົວ, ຄວາມຂະຫຍັນໝັ່ນພຽນ, ການແບ່ງປັນ, ຄວາມເມດຕາກະລຸນາ ແລະການພິຈາລະນາໄຕ່ຕອງ; ຄຸນສົມບັດເຫຼົ່ານີ້ຂອງຜū້ນຳ, ຜູ້ຫວັງປະໂຫຍດເກື້ອກູນຄວນປາດຖະໜາ.

၂၇၀.

໒໗໐.

ပရိဘူတောမုဒုဟောတိ, အတိတိက္ခဉ္စဝေရဝါ;

ဧတဉ္စဥဘယံဉတွာ, အနုမဇ္ဈံသမာစရေ.

ບຸກຄົນທີ່ອ່ອນໂຍນເກີນໄປຍ່ອມຖືກດູໝິ່ນ, ບຸກຄົນທີ່ແຂງກະດ້າງເກີນໄປຍ່ອມມີເວນໄພ; ເມື່ອຮູ້ຂໍ້ດີຂໍ້ເສຍທັງສອງປະການນີ້ແລ້ວ, ຄວນປະພຶດປະຕິບັດທາງສາຍກາງ.

၂၇၁.

໒໗໑.

နေကန္တမုဒုနာသက္ကာ, ဧကန္တတိခိဏေနဝါ;

မဟတ္တေဋ္ဌပိတုအတ္တံ, တသ္မာဥဘယမာစရေ.

ບຸກຄົນບໍ່ສາມາດດຳລົງຕົນຢູ່ໃນຄວາມເປັນໃຫຍ່ໄດ້ ດ້ວຍຄວາມອ່ອນໂຍນພຽງຢ່າງດຽວ ຫຼືດ້ວຍຄວາມແຂງກະດ້າງພຽງຢ່າງດຽວ; ດັ່ງນັ້ນ ຄວນປະພຶດປະຕິບັດທັງສອງປະການ.

၂၇၂.

໒໗໒.

ကဿကောဝါဏိဇောမစ္စော[Pg.97], သမဏောသုတသီလဝါ;

တေသုဝိပုလဇာတေသု, ရဋ္ဌံပိဝိပုလံသိယာ.

ຊາວນາ, ພໍ່ຄ້າ, ຂ້າຣາຊະການ, ແລະພະສົງຜູ້ມີສິນມີທຳ; ເມື່ອບຸກຄົນເຫຼົ່ານີ້ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ, ບ້ານເມືອງກໍຍ່ອມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍ.

၂၇၃.

໒໗໓.

တေသုဒုဗ္ဗလဇာတေသု, ရဋ္ဌံပိဒုဗ္ဗလံသိယာ;

သရဋ္ဌံဝိပုလံတသ္မာ, ဓာရေယျရဋ္ဌဘာရဝါ.

ເມື່ອບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນອ່ອນແອລົງ, ບ້ານເມືອງກໍຍ່ອມອ່ອນແອລົງດ້ວຍ; ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ແບກຫາບພາລະບ້ານເມືອງ ຄວນບຳລຸງຮັກສາປະເທດຊາດຂອງຕົນໃຫ້ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ.

၂၇၄.

໒໗໔.

မဟာရုက္ခဿဖလိနော, အာမံဆိန္ဒတိယောဖလံ;

ရသဉ္စဿနဇာနာတိ, ဗီဇဉ္စဿဝိနဿတိ.

ຜູ້ໃດເດັດໝາກໄມ້ທີ່ຍັງດິບ ຈາກຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ທີ່ມີໝາກ, ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມບໍ່ຮູ້ລົດຊາດຂອງມັນ, ທັງແກ່ນຂອງມັນກໍຍ່ອມເສຍຫາຍໄປ.

၂၇၅.

໒໗໕.

မဟာရုက္ခူပမံရဋ္ဌံ, အဓမ္မေနပသာသတိ;

ရသဉ္စဿနဇာနာတိ, ရဋ္ဌဉ္စာပိဝိနဿတိ.

ຜູ້ໃດປົກຄອງບ້ານເມືອງ ເຊິ່ງປຽບເໝືອນຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ ໂດຍບໍ່ເປັນທຳ, ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມບໍ່ຮູ້ຈັກລົດຊາດຂອງບ້ານເມືອງ, ແລະບ້ານເມືອງນັ້ນກໍຍ່ອມຈิບຫາຍໄປ.

၂၇၆.

໒໗໖.

မဟာရုက္ခဿဖလိနော[Pg.98], ပက္ကံဆိန္ဒတိယောဖလံ;

ရသဉ္စဿဝိဇာနာတိ, ဗီဇဉ္စဿနနဿတိ.

ຜູ້ໃດເດັດໝາກໄມ້ທີ່ສຸກແລ້ວ ຈາກຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ທີ່ມີໝາກ, ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມໄດ້ຮູ້ລົດຊາດຂອງມັນ, ທັງແກ່ນຂອງມັນກໍບໍ່ເສຍຫາຍ.

၂၇၇.

໒໗໗.

မဟာရုက္ခူပမံရဋ္ဌံ, ဓမ္မေန ယောပသာသတိ;

ရသဉ္စဿဝိဇာနာတိ, ရဋ္ဌဉ္စာပိနနဿတိ.

ຜູ້ໃດປົກຄອງບ້ານເມືອງ ເຊິ່ງປຽບເໝືອນຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ ໂດຍທຳ, ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມໄດ້ຮູ້ລົດຊາດຂອງບ້ານເມືອງ, ແລະບ້ານເມືອງນັ້ນກໍບໍ່ຈິບຫາຍ.

၂၇၈.

໒໗໘.

ယောစရာဇာဇနပဒံ, အဓမ္မေနပသာသတိ;

သဗ္ဗောသဓီဟိသောရာဇာ, ဝိရုဒ္ဓေါဟောတိခတ္တိယော.

ພະຣາຊາອົງໃດປົກຄອງແວ່ນແຄວ້ນໂດຍບໍ່ເປັນທຳ, ພະຣາຊາກະສັດອົງນັ້ນ ຍ່ອມຂັດແຍ້ງກັບພືດສະໝຸນໄພທັງປວງ.

၂၇၉.

໒໗໙.

တထေဝနေဂမေဟိံသံ[Pg.99], ယေယုတ္တာကယဝိက္ကယေ;

ဩဇာဒါနဗလိကာရေ, သကောသေနဝိရုဇ္ဈတိ.

ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ພະຣາຊາຜູ້ບຽດບຽນພໍ່ຄ້າຊາວຂາຍ ຜູ້ປະກອບການຊື້ຂາຍ, ດ້ວຍການເກັບພາສີອາກອນເກີນຂອບເຂດ, ຍ່ອມຂັດແຍ້ງກັບຄັງຫຼວງຂອງຕົນເອງ.

၂၈၀.

໒໘໐.

ပဟာရဝရခေတ္တညူ, သင်္ဂါမေကတနိဿမေ;

ဥဿိတေဟိံသယံရာဇာ, သဗလေနဝိရုဇ္ဈတိ.

ພະຣາຊາຜູ້ບຽດບຽນເຫຼົ່າທະຫານຫານ ຜູ້ສະຫຼາດໃນການຮົບ ແລະໄດ້ສ້າງຜົນງານໃນສະໜາມຮົບ, ຍ່ອມຂັດແຍ້ງກັບກອງທັບຂອງຕົນເອງ.

၂၈၁.

໒໘໑.

တထေဝဣသယောဟိံသံ, သံယမေဗြဟ္မစာရိယော;

အဓမ္မစာရိခတ္တိယော, သသဂ္ဂေနဝိရုဇ္ဈတိ.

ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ພະຣາຊາກະສັດຜູ້ປະພຶດບໍ່ເປັນທຳ ຫາກບຽດບຽນເຫຼົ່າລືສີດາບົດ ຜູ້ສຳລວມຕົນແລະປະພຶດພົມມະຈັນ, ຍ່ອມຂັດແຍ້ງກັບສະຫວັນ.

၂၈၂.

໒໘໒.

သယံကတာနပရေန[Pg.100], မဟာနဇ္ဇောဇုဝင်္ကတာ;

ဣဿရေနတထာရညာ, သရဋ္ဌေအဓိပစ္စတ္တာ.

ຄວາມຊື່ ຫຼືຄວາມຄົດງໍຂອງແມ່ນ້ຳໃຫຍ່ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເອງ ບໍ່ແມ່ນມີໃຜເຮັດໃຫ້; ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ຄວາມເປັນໄປໃນແວ່ນແຄວ້ນ ຍ່ອມຂຶ້ນຢູ່ກັບພະຣາຊາຜູ້ເປັນໃຫຍ່ປົກຄອງແຜ່ນດິນ.

၂၈၃.

໒໘໓.

ပုတ္တောပါပံကတောမာတာ,သိဿောပါပံကတောဂရု;

နာဂရေဟိကတောရာဇာ,ရာဇာပါပံပုရောဟိတော.

ເມື່ອບຸດເຮັດບາບຍ່ອມເຖິງມານດາ, ເມື່ອສິດເຮັດບາບຍ່ອມເຖິງຄູອາຈານ, ເມື່ອຊາວເມືອງເຮັດບາບຍ່ອມເຖິງພະຣາຊາ, ແລະເມື່ອພະຣາຊາເຮັດບາບຍ່ອມເຖິງປຸໂຣຫິດ.

၂၈၄.

໒໘໔.

ပုညာပုညံကရောန္တေသု, ဆဘာဂေါဧကဒေသကံ;

ရာဇာလဘတိသဗ္ဗေဟိ, တသ္မာပါပါနိဝါရယေ;

ပုညမေဝပဝဍ္ဎေန္တော, ဇနကာယံပသာသယေ.

ພະຣາຊາຍ່ອມໄດ້ຮັບສ່ວນບຸນແລະສ່ວນບາບ ໑ ໃນ ໖ ສ່ວນ ຈາກການກະທຳຂອງປະຊາຊົນທັງປວງ; ດັ່ງນັ້ນ ພະຣາຊາຄວນຫ້າມປາມປະຊາຊົນຈາກຄວາມຊົ່ວ, ແລະປົກຄອງປະຊາຊົນໂດຍສົ່ງເສີມແຕ່ຄວາມດີ.

၂၈၅.

໒໘໕.

ဗာလဿဇီဝိတံအပ္ပံ[Pg.101], ပဏ္ဍိတဿဗဟုတရံ;

ဇနကာယဿရာဇာဝ, ရာဇဓမ္မောဝရာဇုနံ.

ຊີວິດຂອງຄົນໂງ່ຍ່ອມມີຄ່ານ້ອຍ, ຊີວິດຂອງບັນດິດຍ່ອມມີຄ່າຫຼາຍ; ພະຣາຊາເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງປະຊາຊົນສັນໃດ, ທົດສະພິດຣາຊະທຳກໍເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງພະຣາຊາສັນນັ້ນ.

၂၈၆.

໒໘໖.

အနာယကာဝိနဿန္တိ, နဿန္တိဗဟုနာယကာ;

ထိနာယကာဝိနဿန္တိ, နဿန္တိသုသုနာယကာ.

ໝູ່ຄະນະທີ່ບໍ່ມີຜູ້ນຳຍ່ອມຈິບຫາຍ, ໝູ່ຄະນະທີ່ມີຜູ້ນຳຫຼາຍເກີນໄປກໍຍ່ອມຈິບຫາຍ, ໝູ່ຄະນະທີ່ມີສະຕີເປັນຜູ້ນຳກໍຍ່ອມຈິບຫາຍ, ແລະໝູ່ຄະນະທີ່ມີເດັກນ້ອຍເປັນຜູ້ນຳກໍຍ່ອມຈິບຫາຍ.

၂၈၇.

໒໘໗.

ကစ္ဆပီနဉ္စမစ္ဆီနံ, ကုက္ကုဋီနဉ္စဓေနုနံ;

ပုတ္တပေါသောယထာဟောတိ, တထာမစ္စေသုရာဇုနံ.

ການລ້ຽງດູລູກຂອງເຕົ່າ, ປາ, ໄກ່ ແລະແມ່ງົວ ມີສັນໃດ; ການລ້ຽງດູເຫຼົ່າອຳມາດຂອງພະຣາຊາ ກໍຄວນມີສັນນັ້ນ.

၂၈၈.

໒໘໘.

နဟိရာဇကုလံပတ္တော[Pg.102], အညာတောလဘတေယသံ;

နာသူရောနာတိဒုမ္မေဓော, နပမတ္တောကုဒါစနံ.

ຜູ້ເຂົ້າສູ່ລາຊະຕະກູນ ຫາກບໍ່ມີໃຜຮູ້ຈັກ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບຍົດຖາບັນດາສັກ; ທັງຜູ້ທີ່ບໍ່ກ້າຫານ, ຜູ້ທີ່ໂງ່ຈ້າເກີນໄປ ແລະຜູ້ທີ່ປະມາດໃນການງານ ກໍຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບຍົດຖາບັນດາສັກໃນການໃດໆ ເລີຍ.

၂၈၉.

໒໘໙.

ယဒါသီလဉ္စပညဉ္စ[Pg.103], သောစေယျဉ္စာဓိဂစ္ဆတိ;

အထဝိသာသိတောတမှိ, ဂုယှဉ္စဿနရက္ခတိ.

ເມື່ອໃດພະຣາຊາຊົງເຫັນສິນ, ປັນຍາ ແລະຄວາມບໍລິສຸດໃນບຸກຄົນໃດ; ເມື່ອນັ້ນ ຍ່ອມຊົງໄວ້ວາງໃຈໃນບຸກຄົນນັ້ນ ແລະຊົງຮັກສາຄວາມລັບໄວ້ກັບເຂົາ.

၂၉၀.

໒໙໐.

ဒိဝါဝါယဒိဝါရတ္တိံ, ရာဇကိစ္စေသုပဏ္ဍိတော;

အဇ္ဈိဋ္ဌောနဝိကပ္ပေယျ, သရာဇဝသတိံဝသေ.

ບໍ່ວ່າຈະເປັນເວລາກາງເວັນຫຼືກາງຄືນ, ເມື່ອໄດ້ຮັບມອບໝາຍລາຊະການ, ບັນດິດບໍ່ຄວນລັງເລໃຈ; ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນລາຊະສຳນັກ.

၂၉၁.

໒໙໑.

နရညာသမကံဝတ္ထံ, နမာလံနဝိလေပနံ;

အာကပ္ပံသရကုတ္တိံဝါ, နရညာသဒိသမာစရေ.

ບໍ່ຄວນແຕ່ງກາຍ, ບໍ່ຄວນທັດດອກໄມ້, ບໍ່ຄວນທາເຄື່ອງຫອມ, ບໍ່ຄວນສະແດງທ່າທາງ ຫຼືໃຊ້ນ້ຳສຽງ ໃຫ້ສະເໝີພະຣາຊາ.

၂၉၂.

໒໙໒.

ကိဠေရာဇာအမစ္စေဟိ[Pg.104], ဘရိယာပရိဝါရိတော;

နာမစ္စောရာဇဘရိယာ, ဘာဝံကုဗ္ဗေထပဏ္ဍိတော.

ພະຣາຊາອາດຈະຊົງຫຼິ້ນສະໜຸກສະໜານກັບເຫຼົ່າອຳມາດ ໂດຍມີພະມະເຫສີແວດລ້ອມ; ແຕ່ອຳມາດຜູ້ມີປັນຍາ ບໍ່ຄວນສະແດງຄວາມສະໜິດສະໜົມໃນພະມະເຫສີຂອງພະຣາຊາ.

၂၉၃.

໒໙໓.

အနုဒ္ဓတောအစပလော, နိပကောသံဝုတိန္ဒြိယော;

မနောပဏိဓိသမ္ပန္နော, သရာဇဝသတိံဝသေ.

ຜູ້ບໍ່ເຍີ້ຍຫຍິ່ງ, ບໍ່ລອກແລກ, ມີປັນຍາຮັກສາຕົນ, ສຳລວມອິນຊີ, ແລະມີຄວາມຕັ້ງໃຈໝັ້ນຄົງ; ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນລາຊະສຳນັກ.

၂၉၄.

໒໙໔.

နာဿဘရိယာကိဠေယျ, နမန္တေယျရဟောဂတော;

နာဿကောသေဓနံဂဏှေ, သရာဇဝသတိံဝသေ.

ບໍ່ຄວນຫຼິ້ນຢອກໄຍກັບພະມະເຫສີຂອງພະຣາຊາ, ບໍ່ຄວນປຶກສາຫາລືກັບນາງໃນທີ່ລັບ, ບໍ່ຄວນຖືເອົາຊັບສິນຈາກຄັງຫຼວງ; ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນລາຊະສຳນັກ.

၂၉၅.

໒໙໕.

န [Pg.105] နိဒ္ဒံဗဟုံမညေယျ, နမဒါယသုရံပိဝေ;

နာသဒါယေမိဂေဟညေ, သရာဇဝသတိံဝသေ.

ບໍ່ຄວນເຫັນແກ່ນອນຫຼາຍເກີນໄປ, ບໍ່ຄວນດື່ມນ້ຳເມົາໃຫ້ມຶນເມົາ, ບໍ່ຄວນລ່າສັດໃນເຂດອະໄພຍະທານຂອງພະຣາຊາ; ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນລາຊະສຳນັກ.

၂၉၆.

໒໙໖.

နာဿပိဋ္ဌံနပလ္လင်္ကံ, နကောစ္ဆံနနာဝံရထံ;

သမ္မတောမှီတိအာရုဠှေ, သရာဇဝသတိံဝသေ.

ບໍ່ຄວນຂຶ້ນນັ່ງຕັ່ງ, ພະແທ່ນ, ຕັ່ງຫວາຍ, ເຮືອ ຫຼືລົດພະທີ່ນັ່ງ ຂອງພະຣາຊາ ໂດຍຖືຕົວວ່າ 'ເຮົາເປັນຄົນໂປດປານ'; ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນລາຊະສຳນັກ.

၂၉၇.

໒໙໗.

နာတိဒူရေဘဇေရညော, နစ္စာသန္နေဝိစက္ခဏော;

သမုခါစဿတိဋ္ဌေယျ, သန္တသန္တောသဘတ္တုနော.

ຜູ້ມີປັນຍາບໍ່ຄວນເຂົ້າເຝົ້າພະຣາຊາໃນທີ່ໄກເກີນໄປ, ທັງບໍ່ຄວນໃກ້ເກີນໄປ; ຄວນຢືນຢູ່ຕໍ່ພະພັກໃນບ່ອນທີ່ເໝາະສົມ ເພື່ອສະແດງຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ພະອົງ.

၂၉၈.

໒໙໘.

နမေရာဇာသခါဟောတိ [Pg.106]၆, နရာဇာဟောတိမေထုနော;

ခိပ္ပံကုဇ္ဈန္တိရာဇာနော, သုလေနက္ခိဝဃဋ္ဋိတံ.

ພະຣາຊາບໍ່ແມ່ນມິດສະຫາຍຂອງເຮົາ, ທັງບໍ່ແມ່ນຍາດສະໜິດຂອງເຮົາ; ພະຣາຊາທັງຫຼາຍຍ່ອມຊົງພິໂລດໄດ້ງ່າຍ, ປຽບເໝືອນດວງຕາທີ່ຖືກແທງດ້ວຍຫຼາວ.

၂၉၉.

໒໙໙.

နပူဇိတောမညမာနော, မေဓာဝီပဏ္ဍိတောနရော;

ဖရုသံပတိမန္တေယျ, ရာဇာနံပရိသံဂတံ.

ນໍຣະຜູ້ມີປັນຍາສະຫຼາດ ເຖິງຈະສຳຄັນຕົນວ່າບໍ່ໄດ້ຮັບການບູຊາ ກໍບໍ່ຄວນກ່າວຄຳຫຍາບຄາຍຕອບໂຕ້ພຣະຣາຊາ ຜູ້ສະເດັດຢູ່ໃນທ່າມກາງປະຊຸມຊົນ.

၃၀၀.

໓໐໐.

လဒ္ဓဒွါရောလဘေဒွါရံ, နေဝရာဇူသုဝီသယေ;

အဂ္ဂိံဝသံယတောတိဋ္ဌေ, သရာဇဝသတိံဝသေ.

ຜູ້ໃດໄດ້ໂອກາດແລ້ວ ກໍບໍ່ຄວນສະແຫວງຫາໂອກາດອີກໃນຂອບເຂດຂອງພຣະຣາຊາ, ຄວນສຳຮວມຕົນຄືກັບຢູ່ໃກ້ໄຟ, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ.

၃၀၁.

໓໐໑.

ပုတ္တံဝါဘာတရံဝါပိ[Pg.107], သမ္ပဂ္ဂဏှာတိခတ္တိယော;

ဂါမေဟိနိဂမေဟိဝါ, ရဋ္ဌေဟိဇနပဒေဟိ;

တုဏှိဘူတောဝုဒိက္ခေယျ, နဘဏေဆေကပါပကံ.

ພຣະຣາຊາຊົງຍົກຍ້ອງພຣະຣາຊະໂອຣົດ ຫຼືພຣະพີ່ນ້ອງ ດ້ວຍບ້ານ, ເມືອງ, ແຄວ້ນ ຫຼືຊົນນະບົດກໍຕາມ, ຄວນນິ່ງເສີຍເບິ່ງຢູ່, ບໍ່ຄວນເວົ້າສອດແຊກ ຫຼືເວົ້າສິ່ງທີ່ເປັນໂທດ.

၃၀၂.

໓໐໒.

ဟတ္ထာရောဟေအနိကဋ္ဌေ, ရထိကေပတ္တိကာရကေ;

တေသံကမ္မာဝဓာနေန, ရာဇာဝဍ္ဎေတိဝေတ္တနံ;

နတေသံအန္တရာဂစ္ဆေ, သရာဇဝသတိံဝသေ.

ພຣະຣາຊາຊົງເພີ່ມເງິນເດືອນໃຫ້ແກ່ຄົນຂີ່ຊ້າງ, ທະຫານຮັກສາພຣະອົງ, ຄົນຂີ່ລົດມ້າ ແລະທະຫານຮາບ ຕາມຜົນງານຂອງພວກເຂົາ; ບໍ່ຄວນເຂົ້າໄປຂັດຂວາງລະຫວ່າງພວກເຂົາ, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ.

၃၀၃.

໓໐໓.

စာပေါဝူနူဒရောစဿ[Pg.108], ဝံသောဝါပိပကမ္ပယျေ;

ပဋိလောမံနဝတ္တေယျ, သရာဇဝသတိံဝသေ.

ຄວນເປັນຜູ້ອ່ອນນ້ອມຄືກົ່ງທະນູ, ມີທ້ອງແຟບ (ກິນໜ້ອຍ), ໂອນອ່ອນດັ່ງໄມ້ໄຜ່, ບໍ່ຄວນປະພຶດຂັດຂືນ, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ.

၃၀၄.

໓໐໔.

စာပေါဝူနူဒရောစဿ, မစ္ဆောဝဿအဇိဝှကော;

အဘာသံနိပကောသူရော, သရာဇဝသတိံဝသေ.

ຄວນເປັນຜູ້ອ່ອນນ້ອມຄືgົ່ງທະນູ, ມີທ້ອງແຟບ, ເປັນຜູ້ບໍ່ມີລີ້ນຄືປາ (ບໍ່ເວົ້າຫຼາຍ), ມີປັນຍາຮັກສາຕົນ, ມີຄວາມກ້າຫານ, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ.

၃၀၅.

໓໐໕.

နဗာဠှံဣတ္ထိံဂစ္ဆေယျ, သမ္ပဿံ တေဇသင်္ခယံ;

ကာသံသာသံထဒ္ဓါဗလံ, ခီဏမေဓောနိဂစ္ဆတိ.

ບໍ່ຄວນເສບກາມກັບສະຕີຫຼາຍເກີນໄປ ເພາະເຫັນຄວາມເສື່ອມແຫ່ງກຳລັງວັງຊາ; ຜູ້ທີ່ເສຍນ້ຳອະສຸຈິໄປຫຼາຍ ຍ່ອມປະສົບກັບອາການໄອ, ຫອບຫືດ ແລະກຳລັງອ່ອນເພຍ.

၃၀၆.

໓໐໖.

နာတိဝေလံပဘာသေယျ[Pg.109], နတုဏှိသဗ္ဗဒါသိယာ;

အဝိတိဏ္ဏံမိတံဝါစံ, ပတ္ထကာလေဥဒီရယေ.

ບໍ່ຄວນເວົ້າຫຼາຍເກີນໄປ ແລະບໍ່ຄວນນິ່ງຢູ່ຕະຫຼອດເວລາ; ຄວນກ່າວວາຈາພໍປະມານ ບໍ່ໃຫ້ເກີນຂອບເຂດ ໃນເວລາທີ່ສົມຄວນ.

၃၀၇.

໓໐໗.

အကောဓနောအသံဃဋ္ဋော,သစ္စောသဏှောအပေသုဏော;

သမ္ဖံဂိရံနဘာသေယျ,သရာဇဝသတိံဝသေ.

ເປັນຜູ້ບໍ່ມັກໂກດ, ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັບໃຜ, ມີຄວາມສັດຈິງ, ອ່ອນຫວານ, ບໍ່ເວົ້າສອດສຽດ, ບໍ່ກ່າວຄຳເພີ້ເຈີ້, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ.

၃၀၈.

໓໐໘.

မာတာပိတုဘရောအဿ[Pg.110], ကုလေဇေဋ္ဌာပစာယိကော;

ဟိရိဩတ္တပ္ပသမ္ပန္နော, သရာဇဝသတိံဝသေ.

ຄວນເປັນຜູ້ລ້ຽງດູມານດາບິດາ, ເຄົາລົບຜູ້ໃຫຍ່ໃນຕະກູນ, ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄວາມລະອາຍ ແລະຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ບາບ, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ.

၃၀၉.

໓໐໙.

ဝိနိတောသိပ္ပဝါဒန္တော, ယတတ္တောနိယတောမုဒု;

အပ္ပမတ္တောသုစိဒက္ခော, သရာဇဝသတိံဝသေ.

ເປັນຜູ້ໄດ້ຮັບການເຝິກຝົນດີ, ມີສິລະປະຄວາມຮູ້, ສຳຮວມຕົນ, ສະໝ່ຳສະເໝີ, ອ່ອນໂຍນ, ບໍ່ປະມາດ, ສະອາດ ແລະສະຫຼາດ, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ.

၃၁၀.

໓໑໐.

နိဝါတဝုတ္တိဝုဍ္ဎေသု[Pg.111], သပ္ပတိဿောသဂါရဝေါ;

သူရတောသုခသံဝါသော, သရာဇဝသတိံဝသေ.

ເປັນຜູ້ມີຄວາມອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນຕໍ່ຜູ້ໃຫຍ່, ມີຄວາມເຄົາລົບຢຳເກງ, ມີຄວາມສະຫງົບງ່ຽມ, ຢູ່ຮ່ວມນຳໄດ້ງ່າຍ, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ.

၃၁၁.

໓໑໑.

အာရကာပရိဝဇ္ဇေယျ, သညိတုံပဟိတံဇနံ;

ဘတ္တာရမေဝုဒိက္ခေယျ, နစအညဿရာဇိနော.

ຄວນຫຼີກເວັ້ນຄົນທີ່ຖືກສົ່ງມາເປັນສາຍລັບແຕ່ໄກ; ຄວນຈົງຮັກພັກດີແຕ່ສະເພາະພຣະຣາຊາຜູ້ເປັນນາຍຂອງຕົນເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ຄວນໝາຍເພິ່ງພຣະຣາຊາອົງອື່ນ.

၃၁၂.

໓໑໒.

သမဏေဗြဟ္မဏေစာပိ, သီလဝန္တေဗဟုဿုတေ;

သက္ကစ္စံပယိရူပါသေ, အန္နပါနေနတပ္ပယျေ;

အာသဇ္ဇပဉှေပုစ္ဆေယျ, အာကင်္ခံဝုဍ္ဎိမတ္တနော.

ຄວນເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້ສະມະນະແລະພຣາມຜູ້ມີສີລ ມີຄວາມຮູ້ຫຼາຍ ໂດຍຄວາມເຄົາລົບ, ບຳລຸງພວກທ່ານດ້ວຍເຂົ້າແລະນ້ຳ, ເມື່ອເຂົ້າໄປຫາແລ້ວ ກໍຄວນຖາມບັນຫາ ດ້ວຍຄວາມຫວັງຄວາມຈະເລີນແກ່ຕົນ.

၃၁၃.

໓໑໓.

ဒိန္နပုဗ္ဗံနဟာပေယျ[Pg.112], ဒါနံသမဏဗြဟ္မဏေ;

နစကိဉ္စိနိဝါရေယျ, ဒါနကာလေဝဏိဗ္ဗကေ.

ບໍ່ຄວນໃຫ້ເສື່ອມເສຍທານທີ່ເຄີຍຖວາຍແກ່ສະມະນະແລະພຣາມໃນກ່ອນ, ແລະບໍ່ຄວນຫ້າມປາມສິ່ງໃດໆ ໃນເວລາທີ່ມີການໃຫ້ທານແກ່ຍາຈົກ.

၃၁၄.

໓໑໔.

ပညာဝါဝုဍ္ဎိသမ္ပန္နော, ဝိဓာနဝိဓိကောဝိဒေါ;

ကာလညူသမယညူစ, သရာဇဝသတိံဝသေ.

ເປັນຜູ້ມີປັນຍາ, ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄວາມຈະເລີນ, ສະຫຼາດໃນລະບຽບວິທີການ, ຮູ້ຈັກການເວລາ ແລະຮູ້ຈັກສະໄໝທີ່ສົມຄວນ, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ.

၃၁၅.

໓໑໕.

ဥဋ္ဌာတာကမ္မစေရေသု, အပ္ပမတ္တောဝိစက္ခဏော;

သုသံဝိဟိတကမ္မန္တော, သရာဇဝသတိံဝသေ.

ເປັນຜູ້ຂະຫຍັນຂັນແຂງໃນການງານ, ບໍ່ປະມາດ, ມີຄວາມພິຈາລະນາຮອບຄອບ, ມີການງານທີ່ຈັດແຈງໄວ້ເປັນຢ່າງດີ, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ.

၃၁၆.

໓໑໖.

ခလံသာလံပသုံခေတ္တံ[Pg.113], ဂန္တာစဿအဘိက္ခဏံ;

မိတံဓညံနိဓာပေယျ, မိတဉ္စပါစယေဃရေ.

ຄວນໄປເບິ່ງລານເຂົ້າ, ເລົ້າເຂົ້າ, ຝູງສັດ ແລະທົ່ງນາຢູ່ສະເໝີ; ຄວນໃຫ້ເກັບມ້ຽນເຂົ້າເປືອກໄວ້ໂດຍມີການວັດແທກ ແລະໃຫ້ຫຸງຕົ້ມອາຫານໃນເຮືອນຕາມປະມານ.

၃၁၇.

໓໑໗.

ပုတ္တံဝါဘာတရံဝါပိ, သီလေသုအသမာဟိတံ;

အနင်္ဂဝါဟိတေဗာလာ, ယထာပေတာတထေဝတေ;

စောဠဉ္စနေသံပိဏ္ဍဉ္စ, အာသနဉ္စပဒါပရေ.

ບໍ່ວ່າຈະເປັນລູກ ຫຼືພີ່ນ້ອງກۆຕາມ ຫາກບໍ່ຕັ້ງຢູ່ໃນສີລທຳ, ພວກເຂົາກໍເປັນຄົນພານ ບໍ່ມີປະໂຫຍດ ເໝືອນດັ່ງຄົນຕາຍແລ້ວ; ຄວນໃຫ້ພຽງແຕ່ຜ້ານຸ່ງ, ອາຫານ ແລະທີ່ນັ່ງແກ່ພວກເຂົາເທົ່ານັ້ນ.

၃၁၈.

໓໑໘.

ဒါသေကမ္မကရေပေါသေ[Pg.114], သီလေသုသုသမာဟိတေ;

ဒက္ခေဥဋ္ဌာနသမ္ပန္နေ, အဓိပစ္စမှိဌာပယေ.

ສ່ວນຂ້າທາດ, ຄົນງານ ແລະບຸກຄົນ ທີ່ຕັ້ງໝັ້ນດີໃນສີລທຳ, ມີຄວາມສະຫຼາດ ແລະຂະຫຍັນຂັນແຂງ, ຄວນຕັ້ງພວກເຂົາໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງທີ່ເປັນໃຫຍ່.

၃၁၉.

໓໑໙.

သီလဝါစအလောဘောစ, အနုရုတ္တောစရာဇိနော;

အာဝီရဟောဟိတောစဿ, သရာဇဝသတိံဝသေ.

ເປັນຜູ້ມີສີລ, ບໍ່ມີຄວາມໂລບ, ປະພຶດຕາມພຣະຣາຊະປະສົງ, ເປັນຜູ້ເປີດເຜີຍ ແລະຫວັງດີຕໍ່ພຣະອົງ, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ.

၃၂၀.

໓໒໐.

ဆန္ဒညူရာဇိနောအဿ, စိတ္တဋ္ဌောစဿရာဇိနော;

အသင်္ကုသကဝုတ္တိဿ, သရာဇဝသတိံဝသေ.

ຄວນເປັນຜູ້ຮູ້ຈັກພຣະຣາຊະປະສົງ, ຕັ້ງຢູ່ໃນພຣະຣາຊະຫະລຶໄທ, ມີຄວາມປະພຶດທີ່ບໍ່ຄົດໂກງ, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ.

၃၂၁.

໓໒໑.

ဥစ္ဆာဒနေနှာပနေစ[Pg.115], ဓောတေပါဒေအဒေါသိရံ;

အာဟတောပိနကုပ္ပေယျ, သရာဇဝသတိံဝသေ.

ເຖິງແມ່ນຈະຖືກທຸບຕີໃນເວລາທາແປ້ງ, ເວລາອາບນ້ຳ, ເວລາລ້າງຕີນ ຫຼືເວລາແຕ່ງຜົມກໍຕາມ ກໍບໍ່ຄວນໂກດເຄືອງ, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຄວນຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ.

၃၂၂.

໓໒໒.

ကုမ္ဘိဉှိပဉ္ဇလိံကြိယာ, စာတဉ္စာပိပဒက္ခိဏံ;

ကိမေဝသဗ္ဗကာမာနံ, နဒါဒံဓီရမုတ္တမံ.

ຄວນເຮັດອັນຊະລີ ເຖິງແມ່ນແຕ່ໝໍ້ນ້ຳ, ແລະເຮັດປະທັກສິນ ແມ້ແຕ່ຫົນທາງສີ່ແຍກ; ເປັນຫຍັງຜູ້ມີປັນຍາອັນປະເສີດ ຈຶ່ງຈະບໍ່ໄດ້ຮັບສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາທັງປວງ.

၃၂၃.

໓໒໓.

ယောဒေတိသယနံဝတ္ထံ, ယာနံအာဝသတံဃရံ;

ပဇ္ဇုန္နောရိဝဘူတာနံ, ဘောဂေဟိအဘိဝဿတိ.

ຜູ້ໃດໃຫ້ທີ່ນອນ, ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ, ຍານພາຫະນະ, ທີ່ຢູ່ອາໄສ ແລະເຮືອນຊານ, ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມຫຼັ່ງໂພຄະສົມບັດໃຫ້ແກ່ສັດທັງຫຼາຍ ເໝືອນດັ່ງຝົນຕົກລົງມາ.

၃၂၄.

໓໒໔.

ဒွေဝိမေကဏ္ဍကာတိက္ခာ[Pg.116], သရီရပရိသောသိတာ;

ကာမေတိနိဒ္ဓနောယောစ, ယောစကုပ္ပတျနိဿရော.

ໜາມອັນແຫຼມຄົມ ໒ ປະການນີ້ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຮ່າງກາຍຫ່ຽວແຫ້ງ ຄື: ຄົນຈົນແຕ່ຢາກໄດ້ກາມ ແລະຄົນບໍ່ມີອຳນາດແຕ່ມັກໂກດເຄືອງ.

၃၂၅.

໓໒໕.

အဓနဿရသံခါဒါ, အဗလဿဟတာဟတာ;

အပညဿကထာဝါကျာ, တိဝိဓံဟီနလက္ခဏံ.

Laos: ການກິນອາຫານລົດເລີດຂອງຄົນຍາກຈົນ, ການອວດອ້າງການຕໍ່ສູ້ຂອງຄົນອ່ອນແອ, ແລະຖ້ອຍຄຳເຈລະຈາຂອງຄົນບໍ່ມີປັນຍາ; ທັງ ໓ ປະການນີ້ ເປັນລັກສະນະຂອງຄົນຕ່ຳຊ້າ.

၃၂၆.

໓໒໖.

ပထဗျာမဓုရာတီဏိ[Pg.117], ဥစ္ဆုနာရီသုဘာသိတံ;

ဥစ္ဆုနာရီသုတပ္ပန္တိ, နတပ္ပန္တိသုဘာသိတံ.

ສິ່ງທີ່ມີລົດຫວານ ໓ ປະການໃນແຜ່ນດິນ ຄື: ອ້ອຍ, ສະຕີ ແລະວາຈาສຸພາສິດ; ອ້ອຍແລະສະຕີຍ່ອມເຮັດໃຫ້ອີ່ມໄດ້, ແຕ່ສ່ວນວາຈาສຸພາສິດນັ້ນ ບໍ່ຮູ້ຈັກອີ່ມເລີຍ.

၃၂၇.

໓໒໗.

ပထဗျာတီဏိရတနာနိ, သင်္ဂဟာနိမဟီတလေ;

သိပ္ပံဓညဉ္စမိတ္တဉ္စ, ဘဝန္တိရတနာဣမေ.

ແກ້ວມະນີ ໓ ປະການໃນແຜ່ນດິນ ທີ່ຄວນສົງເຄາະໄວ້ໃນໂລກ ຄື: ສິລະປະຄວາມຮູ້, ເխົ້າປາອາຫານ ແລະມິດສະຫາຍ; ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຄືແກ້ວອັນປະເສີດ.

၃၂၈.

໓໒໘.

ကလျာဏမိတ္တံကန္တာရံ, ယုဒ္ဓံသဘာယဘာသိတုံ;

အသတ္ထာဂန္တုမိစ္ဆန္တိ, မုဠှာတေစတုရောဇနာ.

ຜູ້ທີ່ປາດຖະໜາຈະໄປຫາມິດສະຫາຍທີ່ດີ, ໄປສູ່ປ່າກັນດານ, ໄປສູ່ສະໜາມຮົບ ແລະໄປກ່າວໃນທີ່ປະຊຸມ ໂດຍບໍ່ມີອາວຸດ; ຄົນທັງ ໔ ປະເພດນີ້ ຊື່ວ່າເປັນຄົນໂງ່ເຂົາ.

၃၂၉.

໓໒໙.

ဇီဝန္တောပိမတာပဉ္စ[Pg.118], ဗျာသေနပရိကိတ္တိတာ;

ဒုက္ခိတောဗျာဓိတောပက္ခော, ဣဏဝါနိတျသေဝကော.

ບຸກຄົນ ໕ ປະເພດນີ້ ເຖິງວ່າຈະມີຊີວິດຢູ່ ກໍເໝືອນດັ່ງຕາຍແລ້ວ ຄື: ຄົນທຸກຍາກອະນາຖາ, ຄົນມີໂລກໄພໄຂ້ເຈັບ, ຄົນພິການ, ຄົນມີໜີ້ສິນ ແລະຄົນທີ່ຕ້ອງຮັບໃຊ້ຜູ້ອື່ນຢູ່ສະເໝີ.

၃၃၀.

໓໓໐.

စက္ခုဒွါရာဒိကံဆက္ကံ, သံဝုတောသပညောနရော;

ဆဗ္ဗိဓောဟောတိသီလေန, အသီလေနာပိဆဗ္ဗိဓော.

ນໍຣະຜູ້ມີປັນຍາ ສຳຮວມແລ້ວໃນທະວານທັງ ໖ ມີຈັກຂຸທະວານເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມເປັນຜູ້ມີສີລ ໖ ປະການ ແລະເປັນຜູ້ບໍ່ມີສີລ ໖ ປະການ.

၃၃၁.

໓໓໑.

နိဒ္ဒါလုကောပမာဒေါစ, သုခိတောရောဂဝါလသော;

နိစ္ဆန္ဒောစကမ္မာရာမော, သတ္တေတေသတ္ထဝဇ္ဇိတာ.

ຄົນມັກນອນ, ຄົນປະມາດ, ຄົນຮັກຄວາມສະບາຍ, ຄົນມີໂລກໄພ, ຄົນຂີ້ຄ້ານ, ຄົນບໍ່ມີຄວາມປາດຖະໜາ ແລະຄົນທີ່ຍິນດີແຕ່ໃນການງານ; ຄົນທັງ ໗ ນີ້ ຍ່ອມຫ່າງໄກຈາກຕຳລາ.

၃၃၂.

໓໓໒.

ကုလဇောပညဝါဆန္ဒော[Pg.119], ဟိရောတ္တပ္ပောသုတဒ္ဓရော;

အတ္ထကာမောသုရက္ခောစ, အဋ္ဌေတေသတ္ထယုဇ္ဇိတာ.

ຜູ້ມີຕະກູນດີ, ມີປັນຍາ, ມີຄວາມໃຝ່ຮູ້, ມີຄວາມລະອາຍແລະເກງກົວຕໍ່ບາບ, ມີຄວາມຮູ້ຫຼາຍ, ປາດຖະໜາປະໂຫຍດ ແລະຮັກສາຕົນດີ; ຄົນທັງ ໘ ນີ້ ຍ່ອມຄູ່ຄວນແກ່ຕຳລາ.

၃၃၃.

໓໓໓.

ကုလသေဋ္ဌောသပညောစ, ဝုဍ္ဎိသူရောစသီလဝါ;

ဗဟုဿုတောဝုဋ္ဌာနောစ, မီရောသုဂတိဂါမိကော;

နဝေတေသုဇနာသေဋ္ဌာ, ပါပါတ္တာနံနိဝါရယေ.

ຜູ້ມີຕະກູນປະເສີດ, ມີປັນຍາ, ເປັນຜູ້ໃຫຍ່, ມີຄວາມກ້າຫານ, ມີສີລ, ມີຄວາມຮູ້ຫຼາຍ, ມີຄວາມຂະຫຍັນ, ມີຄວາມອ່ອນໂຍນ ແລະມີສຸຄະຕິເປັນທີ່ໄປ; ຄົນທັງ ໙ ນີ້ ເປັນສັດຈະບຸຣຸດອັນປະເສີດ, ຄວນຫ້າມຕົນຈາກຄວາມຊົ່ວ.

၃၃၄.

໓໓໔.

ဗုဒ္ဓေါပစ္စေကဗုဒ္ဓေါစ, အရဟာအဂ္ဂသာဝကော;

မာတာပိတာဂရုသတ္ထာ, ဒါယကောဓမ္မဒေသကော;

ပဏ္ဍိတေဟိဣမေဒသ, န ဒုဗ္ဘန္တီတိဇာနိယာ.

ພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະອໍຣະຫັນ, ພຣະອັກຄະສາວົກ, ມານດາ, ບິດາ, ຄູອາຈານ, ອຸປັດຊາ, ທາຍົກ ແລະຜູ້ສະແດງທຳ; ບຸກຄົນທັງ ໑໐ ນີ້ ບັນດິດເພິ່ງຮູ້ວ່າ ບໍ່ຄວນປະທຸດສະຮ້າຍເລີຍ.

၃၃၅.

໓໓໕.

ဓမ္မတ္ထကာမမောက္ခာနံ[Pg.120], ပါဏောသံသိဒ္ဓိကာရဏံ;

တံနိဃာတောကိံနိဟတော, ရက္ခိတောကိံနရက္ခတိ.

ຊີວິດເປັນເຫດໃຫ້ສຳເລັດທຳ, ປະໂຫຍດ, ຄວາມປາດຖະໜາ ແລະຄວາມຫຼຸດພົ້ນ; ຫາກທຳລາຍຊີວິດນັ້ນແລ້ວ ຈະມີສິ່ງໃດບໍ່ຖືກທຳລາຍ? ຫາກຮັກສາຊີວິດນັ້ນໄວ້ແລ້ວ ຈະມີສິ່ງໃດບໍ່ຖືກຮັກສາ?

၃၃၆.

໓໓໖.

သထံဒီဃာယုကောသဗ္ဗ[Pg.121], သတ္တာနံသုခကာရဏံ;

အသထံပနသဗ္ဗေသံ, ဒုက္ခဟေတုနသံသယော.

ຄວາມບໍ່ບຽດບຽນ ເປັນເຫດໃຫ້ມີອາຍຸຍືນ ແລະເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມສຸກຂອງສັດທັງຫຼາຍ; ສ່ວນຄວາມບຽດບຽນ ຍ່ອມເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມທຸກຂອງສັດທັງປວງ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງສົງໄສ.

၃၃၇.

໓໓໗.

ယန္တဂတောဥစ္ဆုရသံ, နဇဟာတိဂဇောတထာ;

သင်္ဂါမေသုဂတောလိဠံ, သုဿုတေနာပိစန္ဒနံ.

ອ້ອຍເຖິງຈະເຂົ້າສູ່ເຄື່ອງໜີບ ກໍບໍ່ລະທິ້ມລົດຫວານ, ຊ້າງເຂົ້າສູ່ສົງຄາມ ກໍບໍ່ລະທິ້ມທ່າທາງອັນສະຫງ່າງາມ, ໄມ້ຈັນເຖິງຈະແຫ້ງ ກໍບໍ່ລະທິ້ມກິ່ນຫອມ ສັນໃດ.

၃၃၈.

໓໓໘.

သာရဂန္ဓံနဇဟာတိ, ဒုက္ခပတ္တောပိပဏ္ဍိတော;

နဇဟာတိသတံဓမ္မံ, သုခကာလေကထာဝကာ.

ບັນດິດເຖິງຈະປະສົບກັບຄວາມທຸກຍາກ ກໍບໍ່ລະທິ້ມທຳຂອງສັດຈະບຸຣຸດ ເໝືອນດັ່ງໄມ້ຈັນບໍ່ລະທິ້ມກິ່ນຫອມ; ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງໃນເວລາທີ່ມີຄວາມສຸກ.

၃၃၉.

໓໓໙.

အတ္တာဗန္ဓုမနုဿာနံ, ရိပုအတ္တာဝဇန္တုနံ;

အတ္တာဝနိယတောဉာတိ, အတ္တာဝနိယတောရိပု.

ຕົນເອງເປັນຍາດຂອງມະນຸດ, ຕົນເອງເປັນສັດຕູຂອງສັດທັງຫຼາຍ; ຕົນເອງທີ່ເຝິກຝົນດີແລ້ວເປັນຍາດ, ຕົນເອງທີ່ບໍ່ໄດ້ເຝິກຝົນເປັນສັດຕູ.

၃၄၀.

໓໔໐.

အတ္တာနံပရိစ္စာဂေန[Pg.122], ယံနိဿိတာနုရက္ခနံ;

ကရောန္တိသဇ္ဇနာယေဝ, နတံနိတိမာတာမတံ.

ການປົກປ້ອງຄົນທີ່ອາໄສຕົນ ດ້ວຍການສະຫຼະຊີວິດຕົນເອງນັ້ນ ມີແຕ່ສັດຈະບຸຣຸດເທົ່ານັ້ນທີ່ເຮັດໄດ້; ແຕ່ສິ່ງນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນວິໄສຂອງຜູ້ສະຫຼາດໃນຕຳລາການປົກຄອງ.

၃၄၁.

໓໔໑.

သတ္ထကဗ္ဗဝိစာရေန, ကာလောဂစ္ဆတိဓီမတံ;

ဗျသနေနအသာဓူနံ, နိဒ္ဒါယကလဟေနဝါ.

ເວລາຂອງຜູ້ມີປັນຍາ ຍ່ອມໝົດໄປດ້ວຍການພິຈາລະນາຕຳລາແລະບົດກອນ; ສ່ວນເວລາຂອງຄົນຊົ່ວ ຍ່ອມໝົດໄປດ້ວຍຄວາມເສື່ອມ, ການນອນຫຼັບ ຫຼືການທະເລາະວິວາດກັນ.

၃၄၂.

໓໔໒.

ဘမရာပုပ္ဖမိစ္ဆန္တိ, ပုတိမိစ္ဆန္တိမက္ခိကာ;

သုဇာနာဂုဏမိစ္ဆန္တိ, ဒေါသမိစ္ဆန္တိဒုဇ္ဇနာ.

ຝູງເຜິ້ງຍ່ອມປາດຖະໜາດອກໄມ້, ຝູງແມງວັນຍ່ອມປາດຖະໜາຂອງເນົ່າເໝັນ; ສັດຈະບຸຣຸດຍ່ອມປາດຖະໜາຄຸນງາມຄວາມດີ, ສ່ວນຄົນຊົ່ວຍ່ອມປາດຖະໜາແຕ່ໂທດ.

၃၄၃.

໓໔໓.

နမန္တိဖလိနောရုက္ခာ[Pg.123], နမတေဝဗုဓာဇနာ;

သုက္ခကဋ္ဌဉ္စမုဠှောစ, နေဝနမန္တိဘိဇ္ဇတေ.

ຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີໝາກຍ່ອມໂນ້ມກິ່ງລົງມາ, ບັນດິດທັງຫຼາຍກໍຍ່ອມອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນ; ສ່ວນໄມ້ແຫ້ງແລະຄົນໂງ່ເຂົາ ຍ່ອມບໍ່ຍອມອ່ອນນ້ອມເລີຍ ມີແຕ່ຈະຫັກໄປເທົ່ານັ້ນ.

၃၄၄.

໓໔໔.

သစေသန္တောဝိဝါဒတိ, ခိပ္ပသန္ဓိယရေပုန;

ဗာလောပတ္တာဝဘိဇ္ဇန္တိ, နတေသမတမာဂမုံ.

ຫາກສັດຈະບຸຣຸດທະເລາະກັນ ກໍຍ່ອມກັບຄືນດີກັນໄດ້ໂດຍໄວ; ສ່ວນຄົນພານຍ່ອມແຕກຫັກເໝືອນດັ່ງພາຊະນະດິນເຜົາ ພວກເຂົາບໍ່ເຄີຍກັບມາປອງດອງກັນໄດ້ເລີຍ.

၃၄၅.

໓໔໕.

အပ္ပမ္ပိသာဓူနံဓနံ, ကူပါဝါရိဝနိဿယော;

ဗဟုကံပိအသာဓူနံ, နစဝါရိဝအဏ္ဏဝေ.

ຊັບສົມບັດຂອງສັດຈະບຸຣຸດ ເຖິງຈະມີໜ້ອຍ ກໍເປັນທີ່ເພິ່ງອາໄສໄດ້ ເໝືອນດັ່ງນ້ຳໃນນ້ຳສ້າງ; ສ່ວນຊັບຂອງຄົນຊົ່ວ ເຖິງຈະມີຫຼາຍ ກໍບໍ່ມີປະໂຫຍດ ເໝືອນດັ່ງນ້ຳໃນມະຫາສະໝຸດ.

၃၄၆.

໓໔໖.

သောကဌာနသဟဿာနိ[Pg.124], ဘယဌာနသတာနိစ;

ဒိဝသေဒိဝသေမုဠှံ, အာဝီသန္တိနပဏ္ဍိတံ.

ເຫດແຫ່ງຄວາມໂສກເສົ້າເປັນພັນໆ ແລະເຫດແຫ່ງຄວາມຢ້ານກົວເປັນຮ້ອຍໆ ຍ່ອມຄອບງຳຄົນໂງ່ເຂົາໃນແຕ່ລະວັນ, ແຕ່ບໍ່ຄອບງຳບັນດິດເລີຍ.

၃၄၇.

໓໔໗.

ဒုဋ္ဌစိတ္တောပနာဟိဿ, ကောဓောပါသာဏလေခိတော;

ကုစ္ဆိတဗ္ဗောသုဇနဿ, ဇလေလေခါစိရဋ္ဌိတာ.

ຄວາມໂກດຂອງຄົນມີໃຈຊົ່ວຮ້າຍ ເໝືອນດັ່ງຮອຍຂີດຂຽນເທິງແຜ່ນຫີນ; ສ່ວນຄວາມໂກດຂອງສັດຈະບຸຣຸດ ເໝືອນດັ່ງຮອຍຂີດຂຽນເທິງຜິວນ້ຳ.

၃၄၈.

໓໔໘.

နိဒုလုကောအသန္တုဋ္ဌော, အကတညူစဘိရုကော;

သက္ကောန္တိနသမာစာရံ, သိက္ခိတုံတေကဒါစိပိ.

ຄົນມັກນອນ, ຄົນບໍ່ຮູ້ຈັກພໍ, ຄົນອົກະຕັນຍູ ແລະຄົນຂີ້ຢ້ານ; ຄົນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມບໍ່ສາມາດສຶກສາຄວາມປະພຶດອັນດີງາມໄດ້ເລີຍໃນການໃດໆ.

၃၄၉.

໓໔໙.

သာဓုတ္တံသုဇနသမာဂမာခလာနံ[Pg.125],သာဓူနံနခလသမာဂမာခလတ္တံ;

အာမောဒံကုသုမဘဝံဒဓာတိဘူမိ,ဘူဂန္ဓံနစကုသုမာနိဓာရယန္တိ.

ການຄົບຫາສັດຈະບຸຣຸດ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຄົນຊົ່ວມີຄວາມດີງາມຂຶ້ນມາໄດ້, ແຕ່ການຄົບຫາຄົນຊົ່ວ ບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ສັດຈະບຸຣຸດກາຍເປັນຄົນຊົ່ວ; ແຜ່ນດິນຍ່ອມຮັບເອົາກິ່ນຫອມອັນເກີດຈາກດອກໄມ້ໄວ້ໄດ້, ແຕ່ດອກໄມ້ຫາໄດ້ຮັບເອົາກິ່ນອາຍຂອງແຜ່ນດິນໄວ້ບໍ່.

၃၅၀.

໓໕໐.

ဂုဏမဒ္ဓိသမံမက္ခေ, ပရေနကလဟေသတိ;

အဒ္ဓိသမံပကာသေန္တံ, အနုမတ္တံပိဒေါသကံ.

ເມື່ອເກີດການທະເລາະວິວາດກັບຜູ້ອື່ນ, ຄົນພານຍ່ອມປິດບັງຄຸນງາມຄວາມດີຂອງຜູ້ອື່ນໄວ້, ແຕ່ກັບປ່າວປະກາດໂທດພຽງເລັກນ້ອຍເທົ່າເມັດງາ ໃຫ້ໃຫຍ່ໂຕເໝືອນດັ່ງພູເຂົາ.

၃၅၁.

໓໕໑.

ဒေါသံပရဿပဿန္တိ, အတ္တဒေါသံနပဿတိ;

တိလမတ္တံပရဒေါသံ, နာဠိကေရံနပဿတိ.

ຄົນທັງຫຼາຍຍ່ອມເບິ່ງເຫັນແຕ່ໂທດຂອງຜູ້ອື່ນ ແຕ່ບໍ່ເບິ່ງເຫັນໂທດຂອງຕົນເອງ; ໂທດຂອງຜູ້ອື່ນພຽງເທົ່າເມັດງາກໍເຫັນໄດ້, ແຕ່ໂທດຂອງຕົນເອງໃຫຍ່ເທົ່າໝາກພ້າວກໍບໍ່ເຫັນ.

၃၅၂.

໓໕໒.

ကောဓောအတ္ထံနဇာနာတိ[Pg.126], ကောဓောဓမ္မံနပဿတိ;

အန္ဓတမံတဒါဟောတိ, ယံကောဓောသဟတေနရံ.

ຄວາມໂກດຍ່ອມບໍ່ຮູ້ຈັກປະໂຫຍດ, ຄວາມໂກດຍ່ອມບໍ່ເຫັນທຳ; ໃນເວລາໃດຄວາມໂກດຄອບງຳນໍຣະຊົນ, ໃນເວລານັ້ນຍ່ອມມີແຕ່ຄວາມມືດມົນອົນທະການ.

၃၅၃.

໓໕໓.

ကောဓောအဗ္ဘန္တရေဇာတော, ဓုဝံနာသေတိကောဓနံ;

ဝတ္ထာလင်္ကာရပုဏ္ဏာယံ, မဉ္ဇုသာယံသိခီယထာ.

ຄວາມໂກດທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນພາຍໃນ ຍ່ອມທຳລາຍຜູ້ໂກດນັ້ນຢ່າງແນ່ນອນ, ເໝືອນດັ່ງໄຟທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຫີບທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມແລະເຄື່ອງປະດັບ ຍ່ອມເຜົາຜານຫີບນັ້ນສັນນັ້ນ.

၃၅၄.

໓໕໔.

ရာဂေါနာမမနောသလ္လံ, ဂုဏဝရတ္တစောရကော;

ရာဟုဝိဇ္ဇာသသင်္ကိဿ, တပေါဓနဟုတာသနော.

ຂຶ້ນຊື່ວ່າລາຄະ ເປັນດັ່ງລູກສອນປັກໃຈ, ເປັນໂຈນປຸ້ນເອົາຄຸນງາມຄວາມດີອັນປະເສີດ, ເປັນດັ່ງພຣະຣາຫູຜູ້ບົດບັງດວງຈັນຄືປັນຍາ, ແລະເປັນດັ່ງໄຟເຜົາຜານຕະບະທຳ.

၃၅၅.

໓໕໕.

နတိတ္တိရာဇာဓနေန[Pg.127], ပဏ္ဍိတောပိသုဘာသိတေ;

စက္ခူပိပိယဒဿနေ, သာဂရောပိမဟာဇလေ.

ພຣະຣາຊາບໍ່ຮູ້ຈັກອີ່ມດ້ວຍຊັບສົມບັດ, ບັນດິດບໍ່ຮູ້ຈັກອີ່ມດ້ວຍວาຈາສຸພາສິດ, ດວງຕາບໍ່ຮູ້ຈັກອີ່ມດ້ວຍການເບິ່ງສິ່ງທີ່ຮັກ, ແລະມະຫາສະໝຸດກໍບໍ່ຮູ້ຈັກອີ່ມດ້ວຍນ້ຳສັນນັ້ນ.

၃၅၆.

໓໕໖.

အသန္တုဋ္ဌောယတိနဋ္ဌော, သန္တုဋ္ဌောပိမဟီပတိ;

သသဇ္ဇာဂဏိကာနဋ္ဌာ, နိလဇ္ဇာသုကုလဂတာ.

ພິກຂຸ ຫາກບໍ່ຮູ້ຈັກສັນໂດດຍ່ອມເສື່ອມ, ພຣະຣາຊາຫາກຊົງສັນໂດດ ກໍຍ່ອມເສື່ອມ; ຍິງໂສເພນີຫາກມີຄວາມອາຍຍ່ອມເສື່ອມ, ສ່ວນຍິງຕະກູນດີຫາກບໍ່ມີຄວາມອາຍກໍຍ່ອມເສື່ອມ.

၃၅၇.

໓໕໗.

ဘူပါဏ္ဏဝဂ္ဂိထီသိပ္ပီ, အဘိဇ္ဈာလုစပုဂ္ဂလော;

ဧတေသံမဟိစ္ဆန္တာနံ, မဟိစ္ဆတာအနိစ္ဆိတာ.

ພຣະຣາຊາ, ມະຫາສະໝຸດ, ໄຟ, ສະຕີ, ຊ່າງສິລະປະ ແລະຄົນໂລບມາກ; ບຸກຄົນເຫຼົ່ານີ້ມີຄວາມປາດຖະໜາຫຼາຍ, ຄວາມຢາກອັນແຮງກ້າຂອງພວກເຂົາບໍ່ມີວັນສິ້ນສຸດ.

၃၅၈.

໓໕໘.

အာရောဂျံပရမံလာဘံ[Pg.128], သန္တုဋ္ဌီပရမံဓနံ;

ဝိသာသောပရမံဉာတိ, နိဗ္ဗာနံပရမံသုခံ.

ความບໍ່ມີໂລກ ເປັນລາບອັນປະເສີດ, ຄວາມສັນໂດດ ເປັນຊັບອັນປະເສີດ, ຄວາມຄຸ້ນເຄີຍ ເປັນຍາດອັນປະເສີດ, ພຣະນິພານ ເປັນສຸກອັນປະເສີດ.

၃၅၉.

໓໕໙.

ဒုဂ္ဂတံဂစ္ဆဘောလာဘ, လာဘောလာဘေနပူရတိ;

ထလေပဝုဋ္ဌပဇ္ဇုန္န, အာပေါအာပေနပူရတိ.

ໂອ້ ລາບ ເອີຍ ຈົ່ງ ໄປ ສູ່ ຄົນ ຍາກ ຈົນ ເຖີດ, ລາບ ຍ່ອມ ເຕັມ ດ້ວຍ ລາບ; ໂອ້ ຝົນ ເອີຍ ຈົ່ງ ຕົກ ລົງ ເທິງ ແຜ່ນ ດິນ ດອນ ເຖີດ, ນ້ຳ ຍ່ອມ ເຕັມ ດ້ວຍ ນ້ຳ.

၃၆၀.

໓໖໐.

ဗောဓယန္တိနယာစန္တိ, ဒေဟီတိပစ္ဆိမာဇနာ;

ပဿဝတ္ထုံအဒါနဿ, မာဘဝတူတိဤဒိသော.

ຄົນ ຊັ້ນ ຕ່ຳ ຍ່ອມ ຂໍ ວ່າ 'ຈົ່ງ ໃຫ້ ເຖີດ', ແຕ່ ພວກ ເຂົາ ບໍ່ ໄດ້ ຕັກ ເຕືອນ; ຈົ່ງ ເບິ່ງ ຜົນ ຂອງ ການ ບໍ່ ໃຫ້ ທານ ນັ້ນ ເຖີດ, (ແລ້ວ ຄິດ ວ່າ) 'ຂໍ ຢ່າ ໃຫ້ ເຮົາ ເປັນ ເຊັ່ນ ນີ້ ເລີຍ'.

၃၆၁.

໓໖໑.

သေလေသေလေနမာဏိကံ[Pg.129], ဂဇေဂဇေနမုတ္တိကံ;

ဝနေဝနေနစန္ဒနံ, ဌာနေဌာနေနပဏ္ဍိတံ.

ແກ້ວ ມະ ນີ ບໍ່ ໄດ້ ມີ ໃນ ທຸກ ພູ ເຂົາ, ໄຂ່ ມຸກ ບໍ່ ໄດ້ ມີ ໃນ ທຸກ ຕົວ ຊ້າງ; ໄມ້ ຈັນ ບໍ່ ໄດ້ ມີ ໃນ ທຸກ ປ່າ, ນັກ ປາດ ກໍ ບໍ່ ໄດ້ ມີ ໃນ ທຸກ ສະ ຖານ ທີ່.

၃၆၂.

໓໖໒.

သတေသုဇာယတေသူရော, သဟဿေသုစပဏ္ဍိတော;

ဝါကျံသတသဟဿေသု, စာဂေါဘဝတိဝါနဝါ.

ຜູ້ ກ້າ ຫານ ມີ ຢູ່ ໃນ ທ່າມ ກາງ ຮ້ອຍ ຄົນ, ນັກ ປາດ ມີ ຢູ່ ໃນ ທ່າມ ກາງ ພັນ ຄົນ; ຜູ້ ເວົ້າ ເກັ່ງ ມີ ຢູ່ ໃນ ທ່າມ ກາງ ແສນ ຄົນ, ສ່ວນ ຜູ້ ມີ ໃຈ ເສຍ ສະ ຫຼະ (ຜູ້ ໃຫ້) ນັ້ນ ຈະ ມີ ຫຼື ບໍ່ ມີ ກໍ ໄດ້.

၃၆၃.

໓໖໓.

ဇိနေနအာဂတံသူရံ, ဓနဉ္စဂေဟမာဂတံ;

ဇိဏ္ဏအန္နံပသံသေယျ, ဒါရဉ္စဂတယောဗ္ဗနံ.

ຄວນ ສັນ ລະ ເສີນ ຜູ້ ກ້າ ຫານ ທີ່ ຊະ ນະ ເສິກ ກັບ ມາ, ຄວນ ສັນ ລະ ເສີນ ຊັບ ທີ່ ມາ ສູ່ ເຮືອນ, ຄວນ ສັນ ລະ ເສີນ ອາ ຫານ ທີ່ ຍ່ອຍ ດີ ແລ້ວ, ແລະ ຄວນ ສັນ ລະ ເສີນ ພັນ ລະ ຍາ ຜູ້ ຜ່ານ ພົ້ນ ໄວ ໜຸ່ມ ໄປ ແລ້ວ.

၃၆၄.

໓໖໔.

ပေါတ္ထကေသုစယံသိပ္ပံ[Pg.130], ပရဟတ္ထေသုယံဓနံ;

ယဒါဣစ္ဆေသမုပ္ပန္နေ, နတံသိပ္ပံနတံဓနံ.

ວິ ຊາ ຄວາມ ຮູ້ ທີ່ ມີ ຢູ່ ແຕ່ ໃນ ຕຳ ລາ, ແລະ ຊັບ ສົມ ບັດ ທີ່ ຕົກ ຢູ່ ໃນ ມື ຂອງ ຜູ້ ອື່ນ; ເມື່ອ ເຖິງ ຄາວ ຈຳ ເປັນ ຕ້ອງ ໃຊ້, ວິ ຊາ ນັ້ນ ກໍ ບໍ່ ແມ່ນ ວິ ຊາ, ຊັບ ນັ້ນ ກໍ ບໍ່ ແມ່ນ ຊັບ.

၃၆၅.

໓໖໕.

ဝါစာဝုဓာစရာဇာနော, သစ္စာဝုဓာစသမဏာ;

ဓနာဝုဓာသေဋ္ဌိနောစ, ဂေါဏာဝုဓာဒလိဒ္ဒကာ.

ພະ ລາ ຊາ ມີ ວາ ຈา ເປັນ ອາ ວຸດ, ພະ ສົງ ສາ ມະ ເນນ ມີ ສັດ ຈະ ເປັນ ອາ ວຸດ; ເສດ ຖີ ມີ ຊັບ ເປັນ ອາ ວຸດ, ສ່ວນ ຄົນ ຍາກ ຈົນ ມີ ງົວ ເປັນ ອາ ວຸດ.

၃၆၆.

໓໖໖.

ဥက္ကဋ္ဌေသူရမိစ္ဆန္တိ, ကောလာဟလေသုဘာသိတံ;

ပိယံအန္နဉ္စပါနဉ္စ, အတ္ထကိစ္စေသုပဏ္ဍိတံ.

ໃນ ຍາມ ສົງ ຄາມ ຍ່ອມ ຕ້ອງ ການ ຄົນ ກ້າ ຫານ, 在 ຍາມ ວຸ່ນ ວາຍ ຍ່ອມ ຕ້ອງ ການ ຄຳ ເວົ້າ ທີ່ ດີ; ໃນ ຍາມ ກິນ ຍ່ອມ ຕ້ອງ ການ ອາ ຫານ ແລະ ເຄື່ອງ ດື່ມ ທີ່ ເປັນ ທີ່ ຮັກ, ໃນ ຍາມ ມີ ກິດ ຈະ ການ ງານ ຍ່ອມ ຕ້ອງ ການ ນັກ ປາດ.

၃၆၇.

໓໖໗.

ကပဏေတာရယေမိတ္တံ[Pg.131], ဒုဗ္ဘိက္ခေဓညံဓာရယေ;

သဘာယံဓာရယေသိပ္ပံ, သင်္ဂဟာနိမဟီတလေ.

ຄວນ ຊ່ວຍ ເຫຼືອ ມິດ ສະ ຫາຍ ໃນ ຍາມ ຕົກ ທຸກ ໄດ້ ຍາກ, ຄວນ ສະ ສົມ ເຂົ້າ ເປືອກ ໄວ້ ໃນ ຍາມ ເຂົ້າ ຍາກ ໝາກ ແພງ; ຄວນ ສະ ແດງ ວິ ຊາ ຄວາມ ຮູ້ ໃນ ທີ່ ປະ ຊຸມ, ສິ່ງ ເຫຼົ່າ ນີ້ ຄື ການ ສົງ ເຄາະ ໃນ ແຜ່ນ ດິນ.

၃၆၈.

໓໖໘.

ဒုဗ္ဘိက္ခေအန္နဒါနဉ္စ, သုဘိက္ခေစဟိရညဒံ;

ဘယေစဘယဓာတာရံ, သဗ္ဗေသံဝရမံဝရံ.

CN ການ ໃຫ້ ອາ ຫານ ໃນ ຍາມ ເຂົ້າ ຍາກ ໝາກ ແພງ, ການ ໃຫ້ ເງິນ ຄຳ ໃນ ຍາມ ບ້ານ ເມືອງ ອຸ ດົມ ສົມ ບູນ, ແລະ ການ ໃຫ້ ຄວາມ ປອດ ໄພ ໃນ ຍາມ ມີ ໄພ ອັນ ຕະ ລາຍ; ການ ໃຫ້ ເຫຼົ່າ ນີ້ ປະ ເສີດ ທີ່ ສຸດ ໃນ ບັນ ດາ ການ ໃຫ້ ທັງ ຫຼາຍ.

၃၆၉.

໓໖໙.

ဟံသောမဇ္ဈေနကာကာနံ, သီဟောဂုန္နံနသောဘတေ;

ဂဒြဘာနံနတုရင်္ဂေါ, ဗာလာနဉ္စနပဏ္ဍိတော.

ຫົງ ໃນ ທ່າມ ກາງ ຝູງ ກາ ຍ່ອມ ບໍ່ ສະ ຫງ່າ ງາມ, ສີ ຫະ ລາດ ໃນ ທ່າມ ກາງ ຝູງ ງົວ ກໍ ບໍ່ ງົດ ງາມ; ມ້າ ໃນ ທ່າມ ກາງ ຝູງ ລາ ກໍ ບໍ່ ງົດ ງາມ, ແລະ ນັກ ປາດ ໃນ ທ່າມ ກາງ ຄົນ ພານ ກໍ ບໍ່ ງົດ ງາມ ເຊັ່ນ ກັນ.

၃၇၀.

໓໗໐.

နသောရာဇာယောအဇေယျံ[Pg.132], ဇိနာတိနသောသခါရံ;

ယောအယုတ္တေနဇိနာတိ, နသာဘရိယာပတိနော;

ဝိရောဓတိနတေပုတ္တာ, ယေနဘရန္တိ ဇိဏ္ဏ.

ຜູ້ ໃດ ຊະ ນະ ໂດຍ ຄວາມ ບໍ່ ຊອບ ທຳ ບໍ່ ຊື່ ວ່າ ເປັນ ພະ ລາ ຊາ, ຜູ້ ໃດ ຂັດ ແຍ້ງ ກັບ ເພື່ອນ ບໍ່ ຊື່ ວ່າ ເປັນ ມິດ; ນາງ ໃດ ຂັດ ຂືນ ສາ ມີ ບໍ່ ຊື່ ວ່າ ເປັນ ພັນ ລະ ຍາ, ບຸດ ເຫຼົ່າ ໃດ ບໍ່ ລ້ຽງ ດູ ພໍ່ ແມ່ ຜູ້ ແກ່ ເຖົ້າ ບໍ່ ຊື່ ວ່າ ເປັນ ບຸດ.

၃၇၁.

໓໗໑.

နတ္ထိဝိဇ္ဇာသမံမိတ္တံ, နတ္ထိဗျာဓိသမောရိပု;

နတ္ထိအတ္တသမံပေမံ, နတ္ထိကမ္မပရံဗလံ.

ບໍ່ ມີ ມິດ ໃດ ສະ ເໝີ ດ້ວຍ ວິ ຊາ ຄວາມ ຮູ້, ບໍ່ ມີ ສັດ ຕູ ໃດ ສະ ເໝີ ດ້ວຍ ໂລກ ໄພ ໄຂ້ ເຈັບ; ບໍ່ ມີ ຄວາມ ຮັກ ໃດ ສະ ເໝີ ດ້ວຍ ຄວາມ ຮັກ ຕົນ ເອງ, ບໍ່ ມີ ກຳ ລັງ ໃດ ຍິ່ງ ໃຫຍ່ ໄປ ກວ່າ ກຳ.

၃၇၂.

໓໗໒.

ဣတ္ထိမိဿောကုတောသီလံ,မံသဘက္ခောကုတောဒယံ;

သုရာပါနောကုတောသစ္စံ,မဟာကောဓောကုတောတပံ.

ສິນ ຈະ ມີ ແຕ່ ໃສ ໃນ ຜູ້ ມົວ ເມົາ ໃນ ສະ ຕີ, ຄວາມ ເມດ ຕາ ຈະ ມີ ແຕ່ ໃສ ໃນ ຜູ້ ກິນ ເນື້ອ ສັດ; ຄວາມ ສັດ ຈະ ຈະ ມີ ແຕ່ ໃສ ໃນ ຜູ້ ດື່ມ ສຸ ລາ, ຕະ ປະ (ຄວາມ ພຽນ ເຜົາ ກິ ເລດ) ຈະ ມີ ແຕ່ ໃສ ໃນ ຜູ້ ມີ ຄວາມ ໂກດ ຮ້າຍ ແຮງ.

၃၇၃.

໓໗໓.

ကွာတိဘာရောသမတ္ထာနံ[Pg.133], ကိံဒူရောဗျဝဟာရိနံ;

ကောဝိဒေသောသဝိဇ္ဇာနံ, ကောပရောပိယဝါဒိနံ.

ສິ່ງ ໃດ ຈະ ໜັກ ເກີນ ໄປ ສຳ ລັບ ຜູ້ ມີ ຄວາມ ສາ ມາດ, ທາງ ໃດ ຈະ ໄກ ເກີນ ໄປ ສຳ ລັບ ພໍ່ ຄ້າ; ຕ່າງ ແດນ ຈະ ມີ ຢູ່ ໃສ ສຳ ລັບ ຜູ້ ມີ ວິ ຊາ ຄວາມ ຮູ້, ແລະ ໃຜ ຈະ ເປັນ ຄົນ ອື່ນ ສຳ ລັບ ຜູ້ ເວົ້າ ຈາ ໄພ ເຮາະ.

၃၇၄.

໓໗໔.

ဒုဗ္ဘိက္ခောကသိနောနတ္ထိ, သန္တာနံနတ္ထိပါပကော;

မုဂဿကလဟောနတ္ထိ, နတ္ထိဇာဂရတောဘယံ.

ຄວາມ ອຶດ ຢາກ ຍ່ອມ ບໍ່ ມີ ແກ່ ຜູ້ ຂະ ຫຍັນ ໝັ່ນ ພຽນ, ບາບ ຍ່ອມ ບໍ່ ມີ ແກ່ ຜູ້ ມີ ຄວາມ ສະ ຫງົບ; ການ ທະ ເລາະ ວິ ວາດ ຍ່ອມ ບໍ່ ມີ ແກ່ ຄົນ ໃບ້, ໄພ ອັນ ຕະ ລາຍ ຍ່ອມ ບໍ່ ມີ ແກ່ ຜູ້ ຕື່ນ ຕົວ ຢູ່ ສະ ເໝີ.

၃၇၅.

໓໗໕.

ဗာလိတ္ထီမက္ခိကာတုဏ္ဍိ, ဣသီနဉ္စကမဏ္ဍလု;

သေတမ္ဗုဖလံတမ္ဗုလံ, နောဇ္ဈိဋ္ဌမုပဇာယတော.

ເດັກ ຍິງ, ປາກ ແມງ ວັນ, ກະ ບວຍ ນ້ຳ ຂອງ ລື ສີ, ດອກ ບົວ ຂາວ, ໝາກ ໄມ້ ແລະ ໝາກ ພູ; ສິ່ງ ເຫຼົ່າ ນີ້ ບໍ່ ຖື ວ່າ ເປັນ ຂອງ ເຫຼືອ ເດນ ເມື່ອ ນຳ ມາ ໃຊ້.

၃၇၆.

໓໗໖.

ပဉ္စရတျာသုဂန္ဓဗ္ဗာ[Pg.134], သတ္တရတျာဓနုဂ္ဂဟာ;

ဧကမာသာသုဘရိယာ, အဍ္ဎမာသာသိဿာမလာ.

ນັກ ດົນ ຕີ ຍ່ອມ ເສື່ອມ ເພາະ ບໍ່ ໄດ້ ຝຶກ ຊ້ອມ ຫ້າ ຄືນ, ນັກ ຍິງ ທະ ນູ ຍ່ອມ ເສື່ອມ ເພາະ ເຈັດ ຄືນ; ພັນ ລະ ຍາ ທີ່ ດີ ຍ່ອມ ເສື່ອມ ເພາະ ຫ່າງ ກັນ ໜຶ່ງ ເດືອນ, ສິດ ຍ່ອມ ເສື່ອມ ເພາະ ບໍ່ ໄດ້ ຮຽນ ເຄິ່ງ ເດືອນ.

၃၇၇.

໓໗໗.

မလိတ္ထိယာဒုစ္စရိတံ, မစ္ဆေရံဒဒတောမလံ;

မလာဝေလာမကာဓမ္မာ, အသ္မိံလောကေပရမှိစ;

မလံမလတရံတတော, အဝိဇ္ဇာပရမံမလံ.

ຄວາມ ປະ ພຶດ ຊົ່ວ ເປັນ ມົນ ທິນ ຂອງ ສະ ຕີ, ຄວາມ ຕະ ຖີ່ ຖີ່ ໜຽວ ເປັນ ມົນ ທິນ ຂອງ ຜູ້ ໃຫ້; ອະ ກຸ ສົນ ທຳ ທັງ ຫຼາຍ ເປັນ ມົນ ທິນ ທັງ ໃນ ໂລກ ນີ້ ແລະ ໂລກ ໜ້າ; ແຕ່ ມົນ ທິນ ທີ່ ຮ້າຍ ແຮງ ໄປ ກວ່າ ນັ້ນ ຄື ອະ ວິ ຊາ ເຊິ່ງ ເປັນ ມົນ ທິນ ຢ່າງ ຍິ່ງ.

၃၇၈.

໓໗໘.

သုတဿရက္ခာသဗ္ဗဒါဘိယောဂေါ,ကုလဿဝတ္ထံပုရိသဿဝိဇ္ဇာ;

ရညောပမာဒေါပသမောဓနဿ,ဣတ္ထီနန္တုနတ္ထေဝဇာတုရက္ခာ.

ການ ໝັ່ນ ຝຶກ ຝົນ ເປັນ ເຄື່ອງ ຮັກ ສາ ສຸ ຕະ (ຄວາມ ຮູ້), ຄວາມ ປະ ພຶດ ທີ່ ດີ ເປັນ ເຄື່ອງ ຮັກ ສາ ຕະ ກຸນ, ວິ ຊາ ຄວາມ ຮູ້ ເປັນ ເຄື່ອງ ຮັກ ສາ ບຸ ລຸດ; ຄວາມ ບໍ່ ປະ ໝາດ ເປັນ ເຄື່ອງ ຮັກ ສາ ຊັບ ຂອງ ພະ ລາ ຊາ, ສ່ວນ ສະ ຕີ ນັ້ນ ບໍ່ ມີ ທາງ ຮັກ ສາ ໄດ້ ເລີຍ.

၃၇၉.

໓໗໙.

သတ္တာနံဇရတာဟန္တိ[Pg.135], တဏှာဟန္တိသဗ္ဗသုခံ;

သဗ္ဗဗလံစိန္တာဟန္တိ, ဒယာဟန္တိသကံဓနံ.

ຄວາມ ແກ່ ຊຳ ລຸດ ຍ່ອມ ທຳ ລາຍ ສັດ ທັງ ຫຼາຍ, ຕັນ ຫາ ຍ່ອມ ທຳ ລາຍ ຄວາມ ສຸກ ທັງ ປວງ; ຄວາມ ກັງ ວົນ ຍ່ອມ ທຳ ລາຍ ກຳ ລັງ ທັງ ໝົດ, ແລະ ຄວາມ ສົງ ສານ ຍ່ອມ ທຳ ລາຍ ຊັບ ຂອງ ຕົນ.

၃၈၀.

໓໘໐.

နီစေဝါသောသိရိံဟန္တိ, ဟန္တိဂရုံစယာစကော;

ပသံသာသုဂုဏံဟန္တိ, ဟန္တိစိတ္တံအသညတာ.

ການ ຢູ່ ໃນ ສະ ຖານ ທີ່ ຕ່ຳ ຊ້າ ຍ່ອມ ທຳ ລາຍ ສີ ສິ ຣິ (ຄວາມ ສະ ຫງ່າ ງາມ), ຜູ້ ຂໍ ຍ່ອມ ທຳ ລາຍ ຄວາມ ເຄົາ ລົບ ນັບ ຖື; ຄຳ ສັນ ລະ ເສີນ ຍ່ອມ ທຳ ລາຍ ຄຸນ ງາມ ຄວາມ ດີ, ແລະ ຄວາມ ບໍ່ ສຳ ລວມ ຍ່ອມ ທຳ ລາຍ ຈິດ ໃຈ.

၃၈၁.

໓໘໑.

အသနံဘယမန္တာနံ[Pg.136], မစ္စာနံမရဏံဘယံ;

ဥတ္တမာနန္တုသဗ္ဗေသံ, အဝမာနံပရံဘယံ.

ຟ້າ ຜ່າ ເປັນ ໄພ ຂອງ ພູ ເຂົາ, ຄວາມ ຕາຍ ເປັນ ໄພ ຂອງ ສັດ ໂລກ ຜູ້ ຕ້ອງ ຕາຍ; ແຕ່ ສຳ ລັບ ຄົນ ດີ ຜູ້ ປະ ເສີດ ທັງ ຫຼາຍ, ການ ຖືກ ດູ ໝິ່ນ ເປັນ ໄພ ທີ່ ຮ້າຍ ແຮງ ທີ່ ສຸດ.

၃၈၂.

໓໘໒.

သူရိယောတပနံတပေါ, နသန္တိပရိဝါရိတာ;

စန္ဒရံသီတလံဇာတံ, တာရကာပရိဝါရိတာ;

ဥပမာဧတ္ထဉာတဗ္ဗာ, သူရိယစန္ဒရာဇုနံ.

ດວງ ຕາ ເວັນ ມີ ຄວາມ ຮ້ອນ ແຮງ ແລະ ບໍ່ ມີ ບໍ ລິ ວານ ແວດ ລ້ອມ, ສ່ວນ ດວງ ຈັນ ມີ ຄວາມ ເຢັນ ສະ ບາຍ ແລະ ມີ ໝູ່ ດາວ ແວດ ລ້ອມ; ອຸ ປະ ມາ ນີ້ ພຶງ ຊາບ ເຖີດ ລະ ຫວ່າງ ພະ ລາ ຊາ ຜູ້ ປຽບ ເໝືອນ ດວງ ຕາ ເວັນ ແລະ ດວງ ຈັນ.

၃၈၃.

໓໘໓.

အလသောမန္ဒဗုဒ္ဓိစ, သုခိတောရောဂပီဠိတော;

နိဒ္ဒါရောမံသဝဍ္ဎနော, သုဘက္ခောစဝိလုဒ္ဓကော.

ຄົນ ຂີ້ ຄ້ານ, ຄົນ ປັນ ຍາ ອ່ອນ, ຜູ້ ຮັກ ຄວາມ ສະ ບາຍ, ຜູ້ ຖືກ ໂລກ ບີບ ຄັ້ນ, ຜູ້ ມັກ ນອນ, ຜູ້ ບຳ ລຸງ ແຕ່ ຮ່າງ ກາຍ, ແລະ ຜູ້ ເຫັນ ແກ່ ກິນ; (ຄົນ ເຫຼົ່າ ນີ້ ຍ່ອມ ບໍ່ ໄດ້ ຮັບ ວິ ຊາ ຄວາມ ຮູ້).

၃၈၄.

໓໘໔.

ပမာဒေါဇာယတေမဒါ, ပမာဒါဇာယတေခယော;

ခယာဒေါသာပဝဍ္ဎန္တိ, မဒံကိံနဇဟေဗုဓော.

ຄວາມ ປະ ໝາດ ຍ່ອມ ເກີດ ຈາກ ຄວາມ ມົວ ເມົາ, ຄວາມ ເສື່ອມ ຍ່ອມ ເກີດ ຈາກ ຄວາມ ປະ ໝາດ; ເມື່ອ ມີ ຄວາມ ເສື່ອມ ໂທດ ທັງ ຫຼາຍ ຍ່ອມ ຈະ ເລີນ ຂຶ້ນ, ເຫດ ໃດ ຜູ້ ມີ ປັນ ຍາ ຈຶ່ງ ບໍ່ ລະ ຖິ້ມ ຄວາມ ມົວ ເມົາ ນັ້ນ ເສຍ.

၃၈၅.

໓໘໕.

ယာဒိသံဝပ္ပတေဗီဇံ[Pg.137], တာဒိသံဖလံသမ္ပတ္တော;

ကလျာဏကာရိကလျာဏံ, ပါပကာရီစပါပကံ.

ບຸກ ຄົນ ຫວ່ານ ພືດ ເຊັ່ນ ໃດ ຍ່ອມ ໄດ້ ຮັບ ຜົນ ເຊັ່ນ ນັ້ນ; ຜູ້ ເຮັດ ດີ ຍ່ອມ ໄດ້ ຮັບ ຜົນ ດີ, ຜູ້ ເຮັດ ຊົ່ວ ຍ່ອມ ໄດ້ ຮັບ ຜົນ ຊົ່ວ.

၃၈၆.

໓໘໖.

ပုညာပါပဖလံယောစေ, နသဒ္ဒဟတိသစ္စတော;

သောဝေသကာနနံခိပ္ပံ, အာဒါသတလမာနယေ.

ຖ້າ ບຸກ ຄົນ ໃດ ບໍ່ ເຊື່ອ ໝັ້ນ ໃນ ຜົນ ຂອງ ບຸນ ແລະ ບາບ ຕາມ ຄວາມ ເປັນ ຈິງ; ບຸກ ຄົນ ນັ້ນ ຄວນ ຮີບ ນຳ ເອົາ ແວ່ນ ແຍງ ມາ ແຍງ ເບິ່ງ ໃບ ໜ້າ ຂອງ ຕົນ ເອງ ໂດຍ ໄວ.

၃၈၇.

໓໘໗.

သမ္ပရာယိကတ္ထေယော[Pg.138], နသဒ္ဒဟတိစေပိသော;

အာဝါသေသပ္ပဂါမီနံ, မောက္ခဘေကိံနပဿတိ.

ຫາກ ບຸກ ຄົນ ໃດ ບໍ່ ເຊື່ອ ໝັ້ນ ໃນ ປະ ໂຫຍດ ໃນ ພົບ ຊາດ ໜ້າ; ເຫດ ໃດ ເຂົາ ຈຶ່ງ ບໍ່ ເບິ່ງ ເຫັນ ຄວາມ ຫຼຸດ ພົ້ນ ຂອງ ຜູ້ ທີ່ ໄປ ສູ່ ສຸ ຄະ ຕິ ເລົ່າ.

၃၈၈.

໓໘໘.

သဒ္ဓါဟိရိစဩတ္တပ္ပံ, ဗာဟုသစ္စံဝိရံသတိ;

ပညာစသတ္တဓမ္မေဟိ, သမ္ပန္နောပဏ္ဍိတောမတော.

ສັດ ທາ, ຫິ ຣິ (ຄວາມ ລະ ອາຍ ບາບ), ໂອ ຕັບ ປະ (ຄວາມ ເກງ ກົວ ບາບ), ພາ ຫຸ ສັດ ຈະ (ຄວາມ ເປັນ ຜູ້ ໄດ້ ຍິນ ໄດ້ ຟັງ ຫຼາຍ), ວິ ຣິ ຍະ (ຄວາມ ພຽນ), ສະ ຕິ ແລະ ປັນ ຍາ; ບຸກ ຄົນ ຜູ້ ປະ ກອບ ດ້ວຍ ທຳ ມະ ເຈັດ ປະ ການ ນີ້ ຊື່ ວ່າ ເປັນ ນັກ ປາດ.

၃၈၉.

໓໘໙.

ရဝိမူလံသသီခန္ဓံ, သောရိအင်္ဂါစပတ္တိကံ;

ဗုဒ္ဓံပုပ္ဖံဂရုဗီဇံ, ဘရဂုဖလမေဝစ.

ດວງ ຕາ ເວັນ ເປັນ ຮາກ, ດວງ ຈັນ ເປັນ ລຳ ຕົ້ນ, ດາວ ອັງ ຄານ ເປັນ ກິ່ງ ກ້ານ, ດາວ ພຸດ ເປັນ ໃບ, ດາວ ພະ ຫັດ ເປັນ ດອກ, ດາວ ສຸກ ເປັນ ເມັດ ພືດ, ແລະ ດາວ ເສົາ ເປັນ ຜົນ.

၃၉၀.

໓໙໐.

ပေါတ္ထကာဒီနိခေတ္တံဝ[Pg.139], လေခါနိယုဂနင်္ဂလံ;

အက္ခရာနိဗီဇံကတွာ, စရန္တောပဏ္ဍိတောဘဝေ.

ບຸກ ຄົນ ຄວນ ເຮັດ ຕຳ ລາ ໃຫ້ ເໝືອນ ທົ່ງ ນາ, ເຮັດ ການ ຂຽນ ໃຫ້ ເໝືອນ ຄັນ ໄຖ, ແລະ ເຮັດ ຕົວ ອັກ ສອນ ໃຫ້ ເໝືອນ ເມັດ ພືດ; ຜູ້ ປະ ພຶດ ໄດ້ ເຊັ່ນ ນີ້ ຍ່ອມ ເປັນ ນັກ ປາດ.

၃၉၁.

໓໙໑.

အက္ခရံဧကမေကဉ္စ, ဗုဒ္ဓရူပံသမံသိယာ;

တသ္မာဟိပဏ္ဍိတောပေါသော, လိခေယျပိဋကတ္တယံ.

ຕົວ ອັກ ສອນ ແຕ່ ລະ ຕົວ ຍ່ອມ ສະ ເໝີ ດ້ວຍ ພະ ພຸດ ທະ ຮູບ ອົງ ໜຶ່ງ; ເພາະ ສະ ນັ້ນ, ບຸກ ຄົນ ຜູ້ ມີ ປັນ ຍາ ພຶງ ຈາ ລຶກ ພະ ໄຕ ປິ ດົກ ໄວ້ ເຖີດ.

၃၉၂.

໓໙໒.

ဒုဂ္ဂတိံနာဘိဇာယေယျ, ပိဋကတ္တယကာရကော;

ဗဟုက္ခတ္တုံစက္ကဝတ္တိ, ရာဇာစတုဒီပါဓိပေါ.

ຜູ້ ສ້າງ ພະ ໄຕ ປິ ດົກ ຍ່ອມ ບໍ່ ໄປ ສູ່ ທຸ ຄະ ຕິ; ທັງ ຍັງ ຈະ ໄດ້ ເປັນ ພະ ເຈົ້າ ຈັກ ກະ ພັດ ຜູ້ ເປັນ ໃຫຍ່ ໃນ ທະ ວີບ ທັງ ສີ່ ຫຼາຍ ຄັ້ງ ຫຼາຍ ຄາວ.

၃၉၃.

໓໙໓.

ပဒေသရဇ္ဇံဝိပုလံ, ဂဏနာတောအသင်္ချေယော;

ဆကာမာဝစရောဒေဝ, ရာဇာဟောတိဗဟုက္ခတ္တုံ.

ຍ່ອມ ໄດ້ ສະ ເຫວີຍ ລາ ຊະ ສົມ ບັດ ໃນ ແວ່ນ ແຄວ້ນ ອັນ ກວ້າງ ໃຫຍ່ ໄພ ສານ ຈົນ ນັບ ບໍ່ ຖ້ວນ; ແລະ ຈະ ໄດ້ ເປັນ ເທວະ ລາ ຊາ ໃນ ສະ ຫວັນ ຊັ້ນ ກາ ມາ ວະ ຈອນ ທັງ ຫົກ ຫຼາຍ ຄັ້ງ ຫຼາຍ ຄາວ.

၃၉၄.

໓໙໔.

ဒါနာဒီနိစပုညာနိ[Pg.140], ကရောန္တောဗောဓိအင်္ကုရော;

ဘဝါသဗ္ဗင်္ဂသမ္ပန္နော, တိလောကပူဇိတောဘဝေ.

ພະ ໂພ ທິ ສັດ ເມື່ອ ບຳ ເພັນ ບຸນ ກຸ ສົນ ມີ ທານ ເປັນ ຕົ້ນ; ຍ່ອມ ເປັນ ຜູ້ ສົມ ບູນ ດ້ວຍ ອະ ໄວ ຍະ ວະ ທຸກ ສ່ວນ ແລະ ເປັນ ທີ່ ບູ ຊາ ຂອງ ໂລກ ທັງ ສາມ.

၃၉၅.

໓໙໕.

အဒ္ဓေမဟဒ္ဓနေဖိတေ, ဇာယရေကုလမုတ္တမေ;

ဥတ္တမေနေဝသံဝါသော, ပိဋကတ္တယဝါစကော.

ຜູ້ ສະ ແດງ ພະ ໄຕ ປິ ດົກ ຍ່ອມ ໄປ ບັງ ເກີດ ໃນ ຕະ ກຸນ ອັນ ມັ່ງ ຄັ່ງ ມີ ຊັບ ຫຼາຍ ແລະ ປະ ເສີດ; ທັງ ຍັງ ໄດ້ ຄົບ ຄ້າ ສະ ມາ ຄົມ ກັບ ຄົນ ຜູ້ ປະ ເສີດ ເທົ່າ ນັ້ນ.

၃၉၆.

໓໙໖.

ဧကက္ခရဖလေနဟိ, ပိဋကတ္တယကာရကော;

စတုရာသီတိသဟဿံ, လဘန္တိပဝရံသုခံ.

ດ້ວຍ ອານິ ສົງ ແຫ່ງ ຕົວ ອັກ ສອນ ພຽງ ຕົວ ດຽວ, ຜູ້ ສ້າງ ພະ ໄຕ ປິ ດົກ ຍ່ອມ ໄດ້ ຮັບ ຄວາມ ສຸກ ອັນ ປະ ເສີດ ເຖິງ ແປດ ໝື່ນ ສີ່ ພັນ ປະ ການ.

၃၉၇.

໓໙໗.

အပ္ပကေနာပိမေဓာဝီ, ပါဘတေနဝိစက္ခဏော;

သမုဋ္ဌာပေတိအတ္တာနံ, အနုမဂ္ဂိဝသန္ဓမံ.

ຜູ້ ມີ ປັນ ຍາ ແລະ ສະ ຫຼາດ ສະ ຫຼຽວ ຍ່ອມ ຕັ້ງ ຕົວ ໄດ້ ດ້ວຍ ທຶນ ຮອນ ພຽງ ເລັກ ນ້ອຍ; ເໝືອນ ດັ່ງ ຄົນ ກໍ່ ໄຟ ທີ່ ເປົ່າ ລົມ ພຽງ ເລັກ ນ້ອຍ ກໍ ເຮັດ ໃຫ້ ໄຟ ລຸກ ຂຶ້ນ ໄດ້.

၃၉၈.

໓໙໘.

ဒုက္ခံပါပဿပုညဿ[Pg.141], သုခံမိဿဿမိဿကံ;

သဗ္ဗံသဒိသကံယာတိ, ဉာတဗ္ဗံကမ္မုနောဖလံ.

CN ຄວາມ ທຸກ ເປັນ ຜົນ ຂອງ ບາບ, ຄວາມ ສຸກ ເປັນ ຜົນ ຂອງ ບຸນ, ສ່ວນ ຜົນ ປະ ສົມ ກໍ ເປັນ ຂອງ ບຸນ ແລະ ບາບ ປົນ ກັນ; ທຸກ ສິ່ງ ຍ່ອມ ເປັນ ໄປ ຕາມ ສິ່ງ ທີ່ ຄ້າຍ ຄື ກັນ, ພຶງ ຊາບ ຜົນ ຂອງ ກຳ ດ້ວຍ ປະ ການ ສະ ນີ້.

၃၉၉.

໓໙໙.

စောဒေန္တောစတုဘာဂါစ, ကမ္မကာရာတယောဘာဂါ;

သာမိနောသမဘာဂါစ, ဧကဘာဂါနုမောဒနာ.

ຜູ້ ສັ່ງ (ຫຼື ຜູ້ ຊັກ ຊວນ) ໄດ້ ສີ່ ສ່ວນ, ຜູ້ ເຮັດ ໄດ້ ສາມ ສ່ວນ; ເຈົ້າ ຂອງ ງານ ໄດ້ ສ່ວນ ເທົ່າ ກັນ, ສ່ວນ ຜູ້ ອະ ນຸ ໂມ ທະ ນา ໄດ້ ໜຶ່ງ ສ່ວນ.

၄၀၀.

໔໐໐.

အနတ္တဿဝါကျာပရမံတုဏှိ[Pg.142],အသန္တမိတ္တာပရမံဧကံ;

သုရူပဒါရာဝရမန္ဓာ,ဒူရေကလာဘာဝရမဿသုက္ခံ.

ການ ນິ່ງ ງຽບ ດີ ກວ່າ ຄຳ ເວົ້າ ຂອງ ຄົນ ບໍ່ ມີ ສາ ລະ, ການ ຢູ່ ຄົນ ດຽວ ດີ ກວ່າ ມີ ມິດ ຊົ່ວ; ຄົນ ຕາ ບອດ ດີ ກວ່າ ມີ ພັນ ລະ ຍາ ຮູບ ງາມ ແຕ່ ບໍ່ ດີ, ລາບ ທີ່ ຢູ່ ໃກ້ ດີ ກວ່າ ລາບ ກ້ອນ ໃຫຍ່ ທີ່ ຢູ່ ໄກ.

၄၀၁.

໔໐໑.

ဟီနစဇ္ဇောပိစေ ဟောတိ, ဥဋ္ဌာတာဓီတိမာနရော;

သီလအာစာရသမ္ပန္နော, နိသေအဂ္ဂိဝဘာသတိ.

ເຖິງ ແມ່ນ ຈະ ເກີດ ໃນ ຕະ ກຸນ ຕ່ຳ, ແຕ່ ຫາກ ເປັນ ຜູ້ ຂະ ຫຍັນ ໝັ່ນ ພຽນ, ມີ ຄວາມ ກ້າ ຫານ, ສົມ ບູນ ດ້ວຍ ສິນ ແລະ ມາ ລະ ຍາດ; ເຂົາ ຍ່ອມ ຮຸ່ງ ເຮືອງ ເໝືອນ ດັ່ງ ໄຟ ໃນ ຄ່ຳ ຄືນ.

၄၀၂.

໔໐໒.

နစဇ္ဇဝသလောဟောတိ,နစဇ္ဇဟောတိဗြဟ္မဏော;

ကမ္မုနာဝသလောဟောတိ,ကမ္မုနာဟောတိဗြဟ္မဏော.

ບຸກ ຄົນ ຈະ ເປັນ ຄົນ ຖອຍ ເພາະ ຊາດ ກຳ ເນີດ ກໍ ຫາ ບໍ່, ຈະ ເປັນ ພາມ ເພາະ ຊາດ ກຳ ເນີດ ກໍ ຫາ ບໍ່; ແຕ່ ເປັນ ຄົນ ຖອຍ ກໍ ເພາະ ການ ກະ ທຳ, ເປັນ ພາມ ກໍ ເພາະ ການ ກະ ທຳ.

၄၀၃.

໔໐໓.

ပထဝီဝေဠုကံပတ္တံ[Pg.143], စက္ကဝါဠံသုစိပ္ဖလံ;

သိနေရုဝမ္မိကံခုဒ္ဒံ, သမုဒ္ဒေါပါတိတံယထာ.

ແຜ່ນ ດິນ ປຽບ ເໝືອນ ໃບ ໄຜ່, ຈັກ ກະ ວານ ປຽບ ເໝືອນ ໝາກ ໄມ້ ເມັດ ນ້ອຍ; ເຂົາ ສິ ເນ ລຸ ປຽບ ເໝືອນ ຈອມ ປວກ ນ້ອຍ, ແລະ ມະ ຫາ ສະ ໝຸດ ປຽບ ເໝືອນ ນ້ຳ ຢົດ ດຽວ.

၄၀၄.

໔໐໔.

ဧကေနေဝစကပ္ပေန, မာတုခီရံနသဉ္စယံ;

တတောတုသမုဒ္ဒေါစာပိ, အတိရေကတရံဗဟုံ.

ນ້ຳ ນົມ ແມ່ ທີ່ ບຸກ ຄົນ ດື່ມ ກິນ ໃນ ພຽງ ກັບ ດຽວ ນັ້ນ ບໍ່ ແມ່ນ ນ້ອຍ; ທີ່ ແທ້ ຈິງ ແລ້ວ, ຍັງ ມີ ປະ ລິ ມານ ຫຼາຍ ກວ່າ ນ້ຳ ໃນ ມະ ຫາ ສະ ໝຸດ ເສຍ ອີກ.

၄၀၅.

໔໐໕.

ဗြဟ္မာတိမာတာပီတရော, ပုဗ္ဗာစရိယာဝုစ္စတေ;

အာဟုနေယျာစပုတ္တာနံ, ပဇာနမနုကမ္ပကာ.

ມານ ດາ ບິ ດາ ຊື່ ວ່າ ເປັນ ພົມ, ເປັນ ບູ ລະ ພາ ຈານ (ຄູ ຄົນ ທຳ ອິດ); ແລະ ເປັນ ຜູ້ ຄວນ ແກ່ ຂອງ ບູ ຊາ ຂອງ ບຸດ ທັງ ຫຼາຍ, ເພາະ ເປັນ ຜູ້ ມີ ຄວາມ ອະ ນຸ ເຄາະ ແກ່ ບຸດ.

၄၀၆.

໔໐໖.

တသ္မာဟိနေနမဿေယျ[Pg.144], သက္ကရေယျစပဏ္ဍိတော;

အန္နေနအထောပါနေန, ဝတ္ထေနသယနေနစ.

ເພາະ ສະ ນັ້ນ, ນັກ ປາດ ພຶງ ນອບ ນ້ອມ ແລະ ສັກ ກາ ລະ ບູ ຊາ ມານ ດາ ບິ ດາ ນັ້ນ; ດ້ວຍ ເຂົ້າ ນ້ຳ, ອາ ຫານ, ເຄື່ອງ ນຸ່ງ ຫົ່ມ ແລະ ທີ່ ນອນ.

၄၀၇.

໔໐໗.

ဥစ္ဆာဒနေနနှာပေန, ပါဒါနံဓောဝနေနစ;

ဥဋ္ဌာယပါဒစရိယာ, ဥပဋ္ဌာပေယျပဏ္ဍိတော;

ဣဓေဝနံပသံသန္တိ, ပစ္စသဂ္ဂေပမောဒတိ.

ດ້ວຍ ການ ບີບ ນວດ, การ ອາບ ນ້ຳ ໃຫ້, ການ ລ້າງ ຕີນ, ແລະ ການ ຄອຍ ປົນ ນິ ບັດ; ນັກ ປາດ ພຶງ ບຳ ລຸງ ຮັກ ສາ ທ່ານ, ຄົນ ທັງ ຫຼາຍ ຍ່ອມ ສັນ ລະ ເສີນ ເຂົາ ໃນ ໂລກ ນີ້, ແລະ ເຂົາ ຍ່ອມ ບັນ ເທີງ ໃນ ສະ ຫວັນ ໃນ ໂລກ ໜ້າ.

၄၀၈.

໔໐໘.

ဧကဿေကေနကပ္ပေန[Pg.145], ပုဂ္ဂလဿဋ္ဌိသဉ္စယော;

သမံပဗ္ဗတရာသိမှိ, ဣတိဝုတ္တံမဟေသိနာ.

ກອງ ກະ ດູກ ຂອງ ບຸກ ຄົນ ຜູ້ ດຽວ ທີ່ ສະ ສົມ ໄວ້ ໃນ ພຽງ ກັບ ດຽວ; ຍ່ອມ ມີ ປະ ລິ ມານ ເທົ່າ ກັບ ກອງ ພູ ເຂົາ, ນີ້ ຄື ຄຳ ທີ່ ພະ ມະ ຫິ ສີ (ພະ ພຸດ ທະ ເຈົ້າ) ຕັດ ໄວ້.

၄၀၉.

໔໐໙.

သဗ္ဗဒါနံဓမ္မဒါနံဇိနာတိ;

သဗ္ဗရသံဓမ္မရသောဇိနာတိ,သဗ္ဗရတိံဓမ္မရတိဇိနာတိ;

သဗ္ဗဒုက္ခံတဏှက္ခယောဇိနာတိ.

ການ ໃຫ້ ທຳ ຍ່ອມ ຊະ ນະ ການ ໃຫ້ ທັງ ປວງ; ລົດ ແຫ່ງ ທຳ ຍ່ອມ ຊະ ນະ ລົດ ທັງ ປວງ, ຄວາມ ຍິນ ດີ ໃນ ທຳ ຍ່ອມ ຊະ ນະ ຄວາມ ຍິນ ດີ ທັງ ປວງ; ຄວາມ ສິ້ນ ໄປ ແຫ່ງ ຕັນ ຫາ ຍ່ອມ ຊະ ນະ ທຸກ ທັງ ປວງ.

၄၁၀.

໔໑໐.

အပ္ပမာဒရတာဟောထ, သစိတ္တမနုရက္ခထ;

ဒုက္ခာဥဒ္ဓရထတ္တာနံ, ပင်္ကေသန္နံဝကုဉ္ဇရံ.

ພວກ ທ່ານ ຈົ່ງ ຍິນ ດີ ໃນ ຄວາມ ບໍ່ ປະ ໝາດ, ຈົ່ງ ຕາມ ຮັກ ສາ ຈິດ ຂອງ ຕົນ; ຈົ່ງ ຖອນ ຕົນ ຂຶ້ນ ຈາກ ທຸກ, ເໝືອນ ດັ່ງ ຊ້າງ ທີ່ ຈົມ ຢູ່ ໃນ ເປືອກ ຕົມ ຖອນ ຕົວ ຂຶ້ນ ສະ ນັ້ນ.

၄၁၁.

໔໑໑.

စဇဒုဇ္ဇနသံသဂ္ဂံ[Pg.146], ဘဇသာဓုသမာဂမံ;

ကရပုညမဟောရတ္တိံ, သရနိစ္စမနိစ္စတံ.

ຈົ່ງ ລະ ຖິ້ມ ການ ຄົບ ຄ້າ ສະ ມາ ຄົມ ກັບ ຄົນ ຊົ່ວ, ຈົ່ງ ຄົບ ຫາ ສະ ມາ ຄົມ ກັບ ກັນ ລະ ຍາ ນະ ມິດ; ຈົ່ງ ບຳ ເພັນ ບຸນ ທັງ ກາງ ເວັນ ແລະ ກາງ ຄືນ, ແລະ ຈົ່ງ ລະ ລຶກ ເຖິງ ຄວາມ ບໍ່ ທ່ຽງ ແທ້ ແນ່ ນອນ ຢູ່ ສະ ເໝີ.

၄၁၂.

໔໑໒.

အနိစ္စာဝတသင်္ခါရာ, ဥပ္ပာဒဝယဓမ္မိနော;

ဥပ္ပဇ္ဇိတွာနိရုဇ္ဈန္တိ, တေသံဝူပသမောသုခေါ.

ສັງ ຂານ ທັງ ຫຼາຍ ບໍ່ ທ່ຽງ ໜໍ, ມີ ຄວາມ ເກີດ ຂຶ້ນ ແລະ ເສື່ອມ ໄປ ເປັນ ທຳ ມະ ດາ; ເກີດ ຂຶ້ນ ແແລ້ວ ຍ່ອມ ດັບ ໄປ, ຄວາມ ສະ ຫງົບ ລະ ງັບ ສັງ ຂານ ເຫຼົ່າ ນັ້ນ ເປັນ ສຸກ.

၄၁၃.

໔໑໓.

နဟိဓမ္မောအဓမ္မောစ, ဥဘောသမဝိပါကိနော;

အဓမ္မောနိရယံနေတိ, ဓမ္မောပါပေတိသုဂ္ဂတိံ.

ທຳ ແລະ ອະ ທຳ ຍ່ອມ ບໍ່ ມີ ຜົນ ສະ ເໝີ ກັນ ເລີຍ; ອະ ທຳ ຍ່ອມ ນຳ ໄປ ສູ່ ນະ ລົກ, ສ່ວນ ທຳ ຍ່ອມ ນຳ ໄປ ສູ່ ສຸ ຄະ ຕິ.

၄၁၄.

໔໑໔.

သမသီသံသမပါဒံ[Pg.147], အန္တရဉ္စသမံသမံ;

ဣဒံမနသိနိဓာယ, လိခေယျပိဋကတ္တယန္တိ.

ເຮັດ ສ່ວນ ເທິງ ໃຫ້ ສະ ເໝີ ກັນ, ເຮັດ ສ່ວນ ລຸ່ມ ໃຫ້ ສະ ເໝີ ກັນ, ແລະ ເຮັດ ສ່ວນ ກາງ ໃຫ້ ສະ ເໝີ ກັນ; ພຶງ ຕັ້ງ ໃຈ ໄວ້ ເຊັ່ນ ນີ້ ແລ້ວ ຈາ ລຶກ ພະ ໄຕ ປິ ດົກ ເຖີດ.