นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

ຂອນອບນ້ອມແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ພຣະອໍຣະຫັນ ຜູ້ຕຣັສຮູ້ຊອບໄດ້ໂດຍພຣະອົງເອງ ພຣະອົງນັ້ນ.

นีติมญฺชรี

ນີຕິມັນຊະລີ

๑.

໑.

กุลกฺขเย [Pg.1] วินสฺสนฺติ,กุลธมฺมา สนนฺตนา;

ธมฺเม นฏฺเฐ กุลํ สพฺพํ,อธมฺโม อภิภู ขลํ.

ເມື່ອຕະກູນເສື່ອມສູນ, ທັມມະອັນເກົ່າແກ່ຂອງຕະກູນຍ່ອມພິນາດໄປ; ເມື່ອທັມມະພິນາດໄປແລ້ວ, ອະທັມມະຍ່ອມຄອບງຳຕະກູນທັງໝົດ.

๒.

໒.

อธมฺมาภิภวา ทนฺตา,ปทุสฺสนฺติ กุลิตฺถิโย;

ถีสุ ทุฏฺฐา สฺว ธมฺเมน,ชายเต วณฺณสงฺกโร.

ເມື່ອອະທັມມະຄອບງຳ, ສະຕຣີໃນຕະກູນຍ່ອມປະພຶດຊົ່ວ; ເມື່ອພວກນາງປະພຶດຊົ່ວແລ້ວ, ການປົນເປແຫ່ງວັນນະຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ.

๓.

໓.

ปิยํ [Pg.11] ภาเส คุณคฺคาโห,สูโร สิยา วิกนฺตโน;

ทาตา จนฺทสมา นารี,ทิฏฺฐํ ทิฏฺฐํ นหาสเย.

ຄວນເວົ້າຄຳໄພເລາະ, ເປັນຜູ້ຈັບເອົາແຕ່ຄຸນຄວາມດີ, ຄວນເປັນຄົນກ້າຫານທີ່ບໍ່ໂອ້ອວດ; ສະຕຣີຜູ້ເປັນຜູ້ໃຫ້ຍ່ອມສະຫງ່າງາມດັ່ງດວງຈັນ, ບໍ່ຄວນທຳລາຍສິ່ງທີ່ໄດ້ເຫັນແລ້ວ.

๔.

໔.

กุโตตฺถิ [Pg.16] กุมิตฺเต สจฺจํ,กุทาเร รติวฑฺฒนํ;

กุเทสมฺหิ มโน รมฺมํ,กุราเช โภคสมฺปทํ.

ຄວາມຈິງໃຈຈະມີມາແຕ່ໃສໃນມິດຊົ່ວ? ຄວາມຍິນດີອັນຈະເລີນຈະມີມາແຕ່ໃສໃນພັນລະຍາຊົ່ວ? ຄວາມເພີດເພີນໃຈຈະມີມາແຕ່ໃສໃນປະເທດຊົ່ວ? ຄວາມສົມບູນແຫ່ງໂພຄະຊັບຈະມີມາແຕ່ໃສໃນພຣະຣາຊາຊົ່ວ?

สงฺเกเตว [Pg.17] อมิตฺตสฺมึ,มิตฺตสฺมึ ปิ นวิสฺสเส;

อภยา ภย มุปฺปนฺนํ,อปิ มูลานิ กนฺตติ.

ບໍ່ຄວນໄວ້ວາງໃຈໃນສັດຕູ, ແລະແມ່ນແຕ່ໃນມິດກໍບໍ່ຄວນໄວ້ວາງໃຈ; ເພາະໄພທີ່ເກີດຈາກຜູ້ທີ່ບໍ່ໜ້າຢ້ານກົວ ຍ່ອມຕັດຮາກເຫງົ້າທັງໝົດໄດ້.

อทิฏฺโฐว [Pg.18] ปโร เสยฺโย,ทุมฺมิตฺโต โน วิสฺสาสิโก.

ຄົນອື່ນທີ່ບໍ່ເຄີຍເຫັນກັນເລີຍຍັງດີກວ່າ ມິດຊົ່ວຜູ້ບໍ່ມີຄວາມໜ້າໄວ້ວາງໃຈ.

อคฺคิโหมผลํ [Pg.23] เวโท,สตฺถํสีลผลํ มตํ;

รติปุตฺตผลํ นารี,ทานภุตฺติผลํ ธนํ.

ຜົນຂອງພຣະເວດຄືການບູຊາໄຟ, ຜົນຂອງຕຳລາຄືສີລະທັມ, ຜົນຂອງສະຕຣີຄືຄວາມຍິນດີແລະບຸດ, ຜົນຂອງຊັບຄືການໃຫ້ທານແລະການບໍລິໂພກ.

อสจฺจํ [Pg.24] สาหสํ มายา,มูฬฺหตฺต ม ติโลภตา;

อโสจํ นิทฺทยตฺตญฺจ,ถีนํ โทสา สภาวชา.

ຄວາມບໍ່ຈິງໃຈ, ຄວາມວູ່content, ຄວາມມາຍາ, ຄວາມຫຼົງເຂົາ, ຄວາມໂລບຫຼາຍ, ຄວາມບໍ່ສະອາດ ແລະຄວາມບໍ່ມີຄວາມປານີ ເປັນຂໍ້ບົກພ່ອງໂດຍກຳເນີດຂອງສະຕຣີ.

ชายาย [Pg.26] ภตฺตุโน ภาโร,สิสฺเสน คุรุโน กโต;

อมจฺจเกหิ ราชสฺส,ปิตรานํ นิเชนจ.

ພາຣະຂອງພັນລະຍາ ອັນສາມີເປັນຜູ້ແບກຫາບ, ພາຣະຂອງສິດ ອັນຄູອາຈານເປັນຜູ້ແບກຫາບ, ພາຣະຂອງພຣະຣາຊາ ອັນອຳມາດທັງຫຼາຍເປັນຜູ້ແບກຫາບ, ແລະພາຣະຂອງບຸດ ອັນບິດາມານດາຂອງຕົນເປັນຜູ້ແບກຫາບ.

๕.

໕.

อุยฺยเมน [Pg.27] หิ สิชฺฌนฺติ,กมฺมานิ น มโนรถา;

น หิ สุตฺตสฺส สีหสฺส,ปวีสนฺติ มุเข มิคา.

ການງານທັງຫຼາຍຍ່ອມສຳເລັດໄດ້ດ້ວຍຄວາມພຽນພະຍາຍາມ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍພຽງແຕ່ຄວາມປາດຖະໜາ; ເພາະວ່າເນື້ອທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ເຂົ້າໄປສູ່ປາກຂອງສິງໂຕທີ່ນອນຫຼັບຢູ່.

อติสีตํ [Pg.31] อติอุณฺหํ,อติสายมิทํ อหุ;

อิติ วิสฏฺฐกมฺมนฺเต,ขณา อจฺเจนฺติ มาณเว.

ຄົນທີ່ຜັດວັນປະກັນພຸ່ງວ່າ 'ໜາວໂພດ, ຮ້ອນໂພດ, ຄ່ຳໂພດແລ້ວ' ແລ້ວລະຖິ້ມການງານ, ໂອກາດດີໆ ຍ່ອມລ່ວງເລີຍພວກເຂົາໄປ.

อาทานสฺส ปทานสฺส,กตฺตพฺพสฺส จ กมฺมุโน;

ขิปฺปํ อกยฺยมานสฺส,กาเล ปิวติ สมฺปทํ.

ການຮັບ, การໃຫ້ ແລະການງານທີ່ຄວນເຮັດ, ຫາກບໍ່ຟ້າວເຮັດໃຫ້ໄວ, ກາລະເວລາຍ່ອມດື່ມກິນຜົນປະໂຫຍດແຫ່ງການງານນັ້ນ.

นาทพฺเพ [Pg.32] นิหิตา กาจิ,กฺริยา ผลวตี ภเว;

นพฺยาปารสเตนาปิ,สุโกว ปาฐเต พโก.

ການກະທຳໃດໆ ທີ່ເຮັດລົງໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຄຸນຄ່າ ຍ່ອມບໍ່ມີຜົນ; ແມ່ນແຕ່ຈະພະຍາຍາມເປັນຮ້ອຍເທື່ອ, ນົກຍາງກໍບໍ່ສາມາດເວົ້າໄດ້ຄືນົກແກ້ວ.

โย [Pg.34] ทนฺธกาเล ตรติ,ตรณีเย จ ทนฺธเย;

สุกฺขปณฺณํ ว อกฺกมฺม,อตฺถํ ภญฺชติ อตฺตโน.

ຜູ້ໃດຟ້າວຟັ່ງໃນເວລາທີ່ຄວນຊັກຊ້າ ແລະຊັກຊ້າໃນເວລາທີ່ຄວນຟ້າວຟັ່ງ, ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມທຳລາຍປະໂຫຍດຂອງຕົນເອງ ເໝືອນດັ່ງການຢຽບຢ່ຳໃບໄມ້ແຫ້ງ.

๖.

໖.

ยํ [Pg.35] ททาติ ยํ ภุญฺชติ,ตเทว ธนิโน ธนํ;

อญฺเญ มตสฺส กีฬนฺติ,ทาเรหิปิ ธเนหิปิ.

ສິ່ງໃດທີ່ໃຫ້ທານ ແລະສິ່ງໃດທີ່ບໍລິໂພກ, ສິ່ງນັ້ນເທົ່ານັ້ນຄືຊັບຂອງຜູ້ມີຊັບ; ເມື່ອເຂົາຕາຍໄປແລ້ວ, ຄົນອື່ນຍ່ອມຫຼິ້ນສະໜຸກກັບພັນລະຍາແລະຊັບສົມບັດຂອງເຂົາ.

ทาโนปโภคหีเนน[Pg.39],ธเนน ธนิโน สุขํ;

โก วิเสโส ทลิทฺทสฺส,อธิกํ ธนรกฺขณํ.

ຄວາມສຸກຂອງຜູ້ມີຊັບຈະມີມາແຕ່ໃສ ຈາກຊັບທີ່ປາສະຈາກການໃຫ້ທານແລະການບໍລິໂພກ? ຜູ້ນັ້ນຈະຕ່າງຫຍັງກັບຄົນຍາກຈົນ, ນອກຈາກມີພາຣະໃນການເຝົ້າຮັກສາຊັບຫຼາຍກວ່າເທົ່ານັ້ນ.

นิชโสขฺยํ [Pg.40] นิรุนฺธนฺโต,นีจโภโค มิตมฺปโจ;

ธนํ สญฺจยเต โย โส,ปรภารวโห ปสุ.

ຜູ້ໃດຂັດຂວາງຄວາມສຸກຂອງຕົນເອງ, ມັກບໍລິໂພກຂອງຕ່ຳຊ້າ ແລະກິນຢ່າງປະຢັດມັດທະຍັດ, ແຕ່ສະສົມຊັບໄວ້, ຜູ້ນັ້ນເປັນພຽງສັດແບກຫາບພາຣະໃຫ້ແກ່ຄົນອື່ນ.

ยํ [Pg.41] อุสฺสุกา สงฺขโรนฺติ,อลกฺขิกา พหุํ ธนํ;

สิปฺปวนฺโต อสิปฺปาวา,ลกฺขิ วา ตานิ ภุญฺชติ.

ຊັບສົມບັດຈຳນວນຫຼາຍທີ່ຄົນໂຊກຮ້າຍພະຍາຍາມສະສົມໄວ້, ຄົນທີ່ມີໂຊກລາບ (ບໍ່ວ່າຈະມີຄວາມຮູ້ຫຼືບໍ່ມີຄວາມຮູ້) ຍ່ອມໄດ້ບໍລິໂພກຊັບເຫຼົ່ານັ້ນ.

๗.

໗.

สมฺปตฺยํ [Pg.48] มหตํ จิตฺตํ,ภเว อุปฺปเล โกมลํ;

วิปตฺยํจ มหาเสล,สิลาสงฺฆาตกกฺกสํ.

ໃນຍາມຮຸ່ງເຮືອງ, ຈິດໃຈຂອງມະຫາບຸຣຸດຍ່ອມອ່ອນໂຍນດັ່ງດອກບົວ; ແຕ່ໃນຍາມຕົກທຸກໄດ້ຍາກ, ຍ່ອມແຂງແກ່ນດັ່ງຫີນຜາອັນໃຫຍ່ໂຕ.

๘.

໘.

อสมฺภพฺยคุณํ [Pg.53] ถุตฺวา,เขโท มุธาว ชายเต;

อวฺหายํ จนฺท มุ ลฺโลกฺย,นจนฺโทต มุ ปาคมี.

ການສັນເສີນຄຸນສົມບັດທີ່ເປັນໄປບໍ່ໄດ້ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດແຕ່ຄວາມເໜື່ອຍລ້າລ້າໆ; ການແນມເບິ່ງແລະຮ້ອງເອີ້ນດວງຈັນ ຍ່ອມບໍ່ເຮັດໃຫ້ດວງຈັນນັ້ນລົງມາຫາໄດ້.

๙.

໙.

สจฺจํ [Pg.59] มุขมฺหิ ธาเรยฺย,กณฺเณ สุตํ ภุเช ชยํ;

หทยมฺหิ ขมํ วีรํ,โลกาทาสํจ โลจเน.

ຄວນຊົງໄວ້ຊຶ່ງຄວາມສັດຈິງໃນປາກ, ຊຶ່ງສຸຕະໃນຫູ, ຊຶ່ງໄຊຊະນະໃນແຂນ, ຊຶ່ງຄວາມອົດທົນແລະຄວາມກ້າຫານໃນໃຈ, ແລະຊຶ່ງແວ່ນແຍງໂລກໃນດວງຕາ.

สทฺทมตฺตํ [Pg.63] นผนฺเทยฺย,อญฺญตฺวา สทฺทการณํ;

สทฺทเหตุํ ปริญฺญาย,ปโมโท วา ภโย ตถา.

ບໍ່ຄວນຫວັ່ນໄຫວພຽງເພາະໄດ້ຍິນສຽງ ໂດຍທີ່ຍັງບໍ່ຮູ້ສາເຫດຂອງສຽງນັ້ນ; ເມື່ອຮູ້ສາເຫດຂອງສຽງນັ້ນຢ່າງຈະແຈ້ງແລ້ວ, ຈຶ່ງຄວນເກີດຄວາມຍິນດີ ຫຼື ຄວາມຢ້ານກົວຕາມຄວນ.

สพฺพสุต [Pg.64] ม ธีเยยฺย,หีนมุกฺกฏฺฐมชฺฌิมํ.

ຄວນສຶກສາຮຽນຮູ້ສິລະປະວິທະຍາທັງປວງ ທັງຊັ້ນຕ່ຳ, ຊັ້ນສູງ ແລະຊັ້ນກາງ.

๑๐.

໑໐.

ทุนฺนาริยา [Pg.68] กุลํ สุทฺธํ,ปุตฺโต นสฺสติ ลาลนา;

สมิทฺธิ อนยา พนฺธุ,ปวาสา มทนา หิรี.

ຕະກູນອັນບໍລິສຸດຍ່ອມເສື່ອມເສຍເພາະສະຕຣີຊົ່ວ, ບຸດຍ່ອມເສຍຄົນເພາະການຕາມໃຈ, ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງຍ່ອມພິນາດເພາະຄວາມປະພຶດຊົ່ວ, ຍາດພີ່ນ້ອງຍ່ອມຫ່າງເຫີນເພາະການຢູ່ຫ່າງໄກ, ແລະຄວາມລະອາຍຍ່ອມໝົດໄປເພາະຄວາມກຳໜັດ.

ลาลเย [Pg.75] ปญฺจวสฺสานิ,ทสวสฺสานิ ตาลเย;

ปตฺเตตุ โสฬเสวสฺเส,ปุตฺตํ มิตฺตํว อาจเร.

ຄວນທະນຸຖະໜອມບຸດຕະຫຼອດຫ້າປີ, ຄວນຕັກເຕືອນສັ່ງສອນຕະຫຼອດສິບປີ; ແຕ່ເມື່ອບຸດມີອາຍຸໄດ້ສິບຫົກປີ, ຄວນປະຕິບັດຕໍ່ເຂົາເໝືອນດັ່ງມິດ.

ลาลเน พหโว โทสา,ลาลเน พหโว คุณา.

ໃນການຕາມໃຈມີໂທດຫຼາຍ, ໃນການຕາມໃຈມີຄຸນຫຼາຍ.

ปาปา [Pg.77] นิวารยติ โยชยเต หิตาย,คุยฺหานิ คูหติ คุณํ ปกฏีกโรติ;

อาปตฺติกญฺจ นชหาติ ททาติ กาเล,สมฺมิตฺต ลกฺขณมิทํ ปวทนฺติ สนฺโต.

ຍ່ອມຫ້າມຈາກຄວາມຊົ່ວ, ຍ່ອມແນະນຳໃນສິ່ງที่เป็นປະໂຫຍດ, ຍ່ອມປົກປິດຄວາມລັບ, ຍ່ອມເຜີຍແຜ່ຄຸນງາມຄວາມດີ, ບໍ່ລະຖິ້ມໃນຍາມມີໄພພິບັດ, ແລະຍ່ອມຊ່ວຍເຫຼືອໃນຍາມຈຳເປັນ; ທ່ານຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ນີ້ຄືລັກສະນະຂອງມິດແທ້.

๑๑.

໑໑.

ทุชฺชโน [Pg.80] ชียเต ยุตฺยา,นิคฺคเหน นธีมตา;

นิปาตฺยเต มหารุกฺโข,ตสฺสมีป ขติกฺขยา.

ຄົນຊົ່ວຍ່ອມຖືກເອົາຊະນະໄດ້ດ້ວຍອຸບາຍ ແລະການຂົ່ມໄວ້ໂດຍຜູ້ມີປັນຍາ; ຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ຍ່ອມຖືກໂຄ່ນລົງໄດ້ ດ້ວຍການຂຸດທຳລາຍຮາກທີ່ຢູ່ໃກ້ໆ ມັນ.

วเน [Pg.83] มิคาจ ลุทฺธานํ,ทุชฺชนานญฺจ สชฺชนา;

อการณเวรี โหนฺติ,ติณภกฺขา สุเปสลา.

ເນື້ອໃນປ່າກັບນາຍພານ, ແລະສັດຈະຊົນກັບຄົນຊົ່ວ, ຍ່ອມເປັນສັດຕູກັນໂດຍບໍ່ມີສາເຫດ, ແມ່ນວ່າພວກເຂົາຈະກິນແຕ່ຫຍ້າແລະມີນິໄສອ່ອນໂຍນກོຕາມ.

ปาทลคฺคํ [Pg.86] กรฏฺเฐน,กณฺฑเกเนว กณฺฑกํ.

ໜາມທີ່ປັກຕີນ ຍ່ອມຖອນອອກໄດ້ດ້ວຍໜາມທີ່ຖືໄວ້ໃນມື.

พาลํ [Pg.87] นปสฺเส นสุเณ,นจพาเลน สํวเส;

พาเลนาลฺลาปสลฺลาปํ,นกเร นจโรจเย.

ບໍ່ຄວນເຫັນຄົນພານ, ບໍ່ຄວນຟັງຄົນພານ, ບໍ່ຄວນຢູ່ຮ່ວມກັບຄົນພານ; ບໍ່ຄວນເຈລະຈາປາໄສກັບຄົນພານ ແລະບໍ່ຄວນພໍໃຈໃນຄົນພານນັ້ນ.

๑๒.

໑໒.

อุป กตฺตุํ ยถา ขุทฺโท,สมตฺโถ นตถามหา;

กูโป หิ หนฺติ ปิปาสํ,นตุ ปาโย มหมฺพุธิ.

ຄົນຕ່ຳຕ້ອຍຍ່ອມສາມາດຊ່ວຍເຫຼືອໄດ້ໃນແບບທີ່ຄົນຍິ່ງໃຫຍ່ບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້; ເພາະວ່ານ້ຳສ້າງຍ່ອມດັບຄວາມກະຫາຍໄດ້, ແຕ່ມະຫາສະໝຸດອັນກວ້າງໃຫຍ່ຫາໄດ້ເຮັດໄດ້ບໍ່.

๑๓.

໑໓.

อาทานสฺส [Pg.95] ปทานสฺส,กตฺตพฺพสฺสจ กมฺมุโน;

ขิปฺปํ อกรมานสฺส,กาโล ภกฺขติ ตํ รสํ.

ການຮັບ, ການໃຫ້ ແລະການງານທີ່ຄວນເຮັດ, ຫາກບໍ່ຟ້າວເຮັດໃຫ້ໄວ, ກາລະເວລາຍ່ອມດື່ມກິນລົດຊາດແຫ່ງການງານນັ້ນ.

นกฺขตฺตํ [Pg.103] ปฏิมาเนนฺตํ,อตฺโถ พาลํ อุปชฺฌคา;

อตฺโถ อตฺถสฺส นกฺขตฺตํ,กึ กริสฺสนฺติ ตารกา.

ປະໂຫຍດຍ່ອມລ່ວງເລີຍຄົນພານຜູ້ມົວແຕ່ລໍຖ້າເລີກງາມຍາມດີ; ປະໂຫຍດເປັນເລີກຂອງປະໂຫຍດເອງ, ດວງດາວທັງຫຼາຍຈະເຮັດຫຍັງໄດ້.

อชรามโรว [Pg.105] ปญฺโญ,วิชฺชมตฺถญฺจ จินฺตเย;

คหิโตวิย เกเสสุ,มจฺจุนา ธมฺมมาจเร.

ຜູ້ມີປັນຍາຄວນຄິດເຖິງວິຊາຄວາມຮູ້ແລະຊັບສົມບັດ ເໝືອນດັ່ງວ່າຕົນເອງບໍ່ມີວັນແກ່ແລະບໍ່ມີວັນຕາຍ; ແຕ່ຄວນປະພຶດທັມ ເໝືອນດັ່ງວ່າຕົນເອງຖືກພະຍາມັດຈຸຣາດຈັບດຶງຜົມໄວ້ແລ້ວ.

๑๔.

໑໔.

วชฺชา คุรูจ มนฺตีจ,ตโย รฏฺฐาภิสงฺขตา;

ชีวีต ทกฺข โกสานํ,วฑฺฒนา นาสนาจ เต.

ແພດ, ຄູອາຈານ ແລະເສນາອຳມາດ—ທັງສາມນີ້ເປັນຜູ້ຄ້ຳຊູລັດ; ພວກເຂົາເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ຊີວິດ, ຄວາມຮູ້ ແລະຄັງສົມບັດ ຈະເລີນຂຶ້ນ ຫຼື ພິນາດໄປ.

๑๕.

໑໕.

ถิเรน [Pg.117] กมฺมํ วฑฺฒติ,อถิเรน ตุเรน โน;

ผลนฺติ สมเย รุกฺขา,สิตฺตาปิ พหุวารินา.

การງານຍ່ອມຈະເລີນກ້າວໜ້າດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມອັນໝັ້ນຄົງ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍຄວາມຮີບຮ້ອນທີ່ບໍ່ໝັ້ນຄົງ; ຕົ້ນໄມ້ທັງຫຼາຍຍ່ອມອອກດອກອອກຜົນຕາມລະດູການ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຫົດນ້ຳຢ່າງຫຼວງຫຼາຍກໍຕາມ.

วายาเมเถว [Pg.120] ปุริโส,นนิพฺพินฺเทยฺย ปณฺฑิโต.

ບຸຣຸດຄວນພະຍາຍາມເລື້ອຍໄປ, ບັນດິດບໍ່ຄວນທໍ້ຖອຍເລີຍ.

ปยตโน [Pg.122] ตาทิโส เนว,กยฺโย เยน ผลํ นหิ;

เสลคฺเค กูปขณนา,กถํ โตยสมาคโม.

ບໍ່ຄວນເຮັດຄວາມພະຍາຍາມໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຜົນປະໂຫຍດ; ການຂຸດນ້ຳສ້າງເທິງຍອດພູຫີນ ຈະພົບນ້ຳໄດ້ແນວໃດ.

ญาณงฺกุเสน [Pg.123] สมฺมคฺคํ,นิยฺยตฺยุสฺสาหกุญฺชโร.

ຊ້າງຄືຄວາມພະຍາຍາມ ຍ່ອມຖືກນຳໄປສູ່ທາງທີ່ຖືກຕ້ອງ ດ້ວຍຂໍສັບຄືປັນຍາ.

อสเมกฺขิตกมฺมนฺตํ,ตุริตาภิ นิปาตินํ;

ตานิกมฺมานิ ตปฺเปนฺติ,อุณฺหํ ว ชฺโฌหิตํ มุเข.

ການງານທີ່ເຮັດລົງໄປໂດຍບໍ່ພິຈາລະນາໃຫ້ຮອບຄອບ ແລະຮີບຮ້ອນເຮັດລົງໄປ, ຍ່ອມເຜົາໄໝ້ພາຍຫຼັງ ເໝືອນດັ່ງອາຫານຮ້ອນໆ ທີ່ໃສ່ເຂົ້າໄປໃນປາກ.

๑๖.

໑໖.

ฉทฺโทสา [Pg.126] ปุริเสเนห,หาตพฺพา ภูติมิจฺฉนฺตา;

นิทฺทา มชฺชํ ภยํ โกโธ,อาลสฺยํ ทีฆสุตฺตตา.

ໂທດ 6 ປະການນີ້ ບຸຣຸດຜູ້ຫວັງຄວາມຈະເລີນໃນໂລກນີ້ຄວນລະຖິ້ມ: ຄວາມນອນຫຼັບມົວ, ຄວາມມຶນເມົາ, ຄວາມຢ້ານກົວ, ຄວາມໂກດຮ້າຍ, ຄວາມກຽດຄ້ານ ແລະຄວາມຊັກຊ້າຜັດວັນປະກັນພຸ່ງ.

น [Pg.130] ทิวา สุปฺปสีเลน,รตฺติมุฏฺฐานเทสฺสินา;

นิจฺจโสณฺเฑน มตฺเตน,สกฺกา อาวสิตุํ ฆรํ.

ຄົນທີ່ມັກນອນເວັນ, ກຽດຊັງການຕື່ນແຕ່ເດິກ, ເປັນນັກເລງສຸຣາ ແລະມຶນເມົາຢູ່ເປັນນິດ ບໍ່ສາມາດຄຸ້ມຄອງເຮືອນຊານໄດ້.

อเภตพฺพมฺหิ [Pg.137] ภายนฺติ,ภายิตพฺเพ นภายเร;

ภยาภย วิมุฬฺหา เต,ชิมฺหานุคา อุชุญฺชหา.

ພວກເຂົາຍ່ອມຢ້ານກົວໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນຢ້ານ, ແລະບໍ່ຢ້ານກົວໃນສິ່ງທີ່ຄວນຢ້ານ; ພວກເຂົາຜູ້ຫຼົງຜິດໃນສິ່ງທີ່ໜ້າຢ້ານແລະບໍ່ໜ້າຢ້ານ ຍ່ອມປະພຶດຄົດໂກງ ແລະລະຖິ້ມຄວາມຊື່ກົງ.

ยสฺส [Pg.139] มนุสฺสภูตสฺส,นตฺถิ โภคาจ สิปฺปกํ;

กึ ผลํ ตสฺส มานุสฺสํ,ทฺวิปาทฏฺโฐ หิ โส มิโค.

ຜູ້ໃດເກີດມາເປັນມະນຸດແລ້ວ ແຕ່ບໍ່ມີທັງໂພຄະຊັບແລະສິລະປະວິທະຍາ; ຄວາມເປັນມະນຸດຂອງຜູ້ນັ້ນຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງ, ເພາະວ່າຜູ້ນັ້ນເປັນພຽງສັດສອງຕີນເທົ່ານັ້ນ.

๑๗.

໑໗.

นาโนปาโยว [Pg.142] กตฺตพฺโพ,สเจ ภเวยฺย อตฺตโน;

อตฺถสิทฺธิ ยถากามํ,อุปาโย หิ หิตญฺชโส.

ຄວນໃຊ້ວິທີການຕ່າງໆ ຫາກປາດຖະໜາຄວາມສຳເລັດແຫ່ງປະໂຫຍດຂອງຕົນຕາມຄວາມຕ້ອງການ; ເພາະວ່າອຸບາຍວິທີຄືຫົນທາງນຳໄປສູ່ປະໂຫຍດເກື້ອກູນ.

ลญฺชทานพาลิเสน[Pg.150],กูฏฑฺฑการธีวรา;

วินิจฺฉยมหามจฺฉํ,โอฏฺเฏนฺติ โลภสาคเร.

ພວກຊາວປະມົງຄືຄູ່ຄວາມຜູ້ຄົດໂກງ ຍ່ອມໃຊ້ເບັດຄືການໃຫ້ສິນບົນ ເພື່ອຕົກເອົາປາໃຫຍ່ຄືຄຳຕັດສິນ ໃນມະຫາສະໝຸດຄືຄວາມໂລບ.

ยสฺเสเต จตุโร ธมฺมา,วานรินฺท ยถาตว;

สจฺจํ ธมฺโม ธีติ จาโค,ทิฏฺฐํ โส อติวตฺตติ.

ດູກ່ອນພະຍາວານອນ, ຜູ້ໃດມີທັມ 4 ປະການນີ້ ເໝືອນດັ່ງທ່ານ ຄື: ຄວາມສັດຈິງ, ທັມມະ, ຄວາມພຽນ ແລະການເສຍສະຫຼະ, ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມກ້າວລ່ວງພົ້ນສັດຕູໄດ້.

๑๘.

໑໘.

วิทฺวาจ [Pg.162] รตนํ นารี,วีณา สาตฺถํ คิรํมหี;

คุณวิเสส มาคมฺม,คุณานิ อคุณานิจ.

ບັນດິດ, ແກ້ວມະນີ, ສະຕຣີ, ພິນ, ຕຳລາ, ວາຈາ ແລະແຜ່ນດິນ; ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມກາຍເປັນຄຸນ ຫຼື ໂທດ ໂດຍອາໄສຄຸນລັກສະນະພິເສດຂອງມັນເອງ.

ธนวา [Pg.164] พลวา โลเก,ธนา ภวติ ปณฺฑิโต.

ໃນໂລກນີ້, ຜູ້ມີຊັບຍ່ອມເປັນຜູ້ມີກຳລັງ; ແລະເພາະມີຊັບ, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າເປັນບັນດິດ.

สุมเน [Pg.165] นิสฺสิโต กีโฏ,นิคฺคุโณ หีนโก สยํ;

ตํ ปุปฺเผหิ มณฺเฑนฺตานํ,รญฺญํ สิโรปิ โรหติ.

ແມງໄມ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີຄຸນຄ່າແລະຕ່ຳຕ້ອຍດ້ວຍຕົນເອງ, ແຕ່ເມື່ອອາໄສດອກມະລິແລ້ວ, ຍ່ອມຂຶ້ນໄປຢູ່ເທິງພຣະສຽນຂອງພຣະຣາຊາ ຜູ້ຊົງປະດັບປະດາດ້ວຍດອກໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້.

อลกฺขิเกหิ [Pg.168] สญฺจีตา,ธนโภคาจ จินฺติตา;

ลกฺขิกสฺส ภวนฺเตเต,ลกฺขิวา สุฏฺฐุภุญฺชติ.

ຊັບສົມບັດແລະໂພຄະຊັບທີ່ຄົນໂຊກຮ້າຍສະສົມແລະຄິດໄວ້, ຍ່ອມຕົກເປັນຂອງຄົນມີໂຊກ; ຄົນມີໂຊກຍ່ອມໄດ້ບໍລິໂພກຊັບເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຢ່າງດີ.

ขตฺติโย [Pg.171] เสฏฺโฐ ชเน ตสฺมึ,โย โคตฺตปฏิสาริโน;

วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน,โส เสฏฺโฐ เทวมานุเส.

ກະສັດເປັນຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໝູ່ຊົນຜູ້ຖືເລື່ອງຕະກູນ; ແຕ່ຜູ້ທີ່ເຖິງພ້ອມດ້ວຍວິຊາແລະຈະຣະນະ ຍ່ອມເປັນຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໝູ່ເທວະດາແລະມະນຸດ.

วิสาปิ [Pg.182] อมตํ คณฺเห,คูถโต มณิมุตฺตมํ;

กณฺฏกปาทปา ปุปฺผํ,ถิรตํ ทุกฺกุลา วรํ.

ຄວນຖືເອົານ້ຳອຳມະລິດແມ່ນແຕ່ຈາກຢາພິດ, ຄວນຖືເອົາແກ້ວມະນີອັນປະເສີດແມ່ນແຕ່ຈາກກອງອາຈົມ, ຄວນຖືເອົາດອກໄມ້ແມ່ນແຕ່ຈາກຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີໜາມ, ແລະຄວນຮັບເອົາສະຕຣີຜູ້ປະເສີດແມ່ນແຕ່ຈາກຕະກູນຕ່ຳ.

ธนิสฺสราทิคุโณมฺมิ [Pg.189]-เวเคน วาหิตา ปชา.

ໝູ່ປະຊາຊົນຍ່ອມຖືກພັດພາໄປ ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງຄື້ນຄືຄຸນສົມບັດ ມີຄວາມເປັນໃຫຍ່ໃນຊັບເປັນຕົ້ນ.

๑๙.

໑໙.

ยสฺส ตฺถิ สตตํ เมตฺตา,สพฺพโลกสุวลฺลภา;

กูปายเต สมุทฺโทปิ,อคฺคิ ตสฺส ชลายเต.

ຜູ້ໃດມີເມດຕາຈິດຢູ່ເປັນນິດ ຊຶ່ງເປັນທີ່ຮັກຂອງໂລກທັງປວງ; ສຳລັບຜູ້ນັ້ນ, ແມ່ນແຕ່ມະຫາສະໝຸດກໍກັບກາຍເປັນເໝືອນນ້ຳສ້າງ, ແລະໄຟກໍກັບກາຍເປັນເໝືອນນ້ຳ.

๒๐.

໒໐.

สกฺขรายติ เมรูปิ,วิสภกฺโข สุธายเต;

สสายเต มิคราช,พฺยาโล มาลาคุณายเต;

โทลายเต ฉมาจาโล,นานาวุธา ติณายเร.

ແມ່ນແຕ່ພູເຂົາສິເນຣຸກໍກັບກາຍເປັນເໝືອນກ້ວດຫີນ, ການກິນຢາພິດກໍກັບກາຍເປັນເໝືອນນ້ຳອຳມະລິດ, ພະຍາຣາຊະສີກໍກັບກາຍເປັນເໝືອນກະຕ່າຍ, ງູພິດກໍກັບກາຍເປັນເໝືອນພວງມາໄລ, ແຜ່ນດິນໄຫວຄືກັບຊິງຊ້າ, ແລະອາວຸດຕ່າງໆ ກໍກັບກາຍເປັນເໝືອນດັ່ງເສັ້ນຫຍ້າ.

๒๑.

໒໑.

สเมว [Pg.202] สติ อุสฺสาเห,สุขวาโห หิตงฺกโร;

อูเน-ธิเก ตถา โนหิ,มชฺฌโค สาธุ สพฺพทา.

ເມື່ອມີຄວາມພະຍາຍາມອັນພໍດີ ຍ່ອມນຳຄວາມສຸກແລະປະໂຫຍດມາໃຫ້; ແຕ່ຫາກໜ້ອຍເກີນໄປ ຫຼື ຫຼາຍເກີນໄປ ຫາເປັນເຊັ່ນນັ້ນບໍ່, ຄວາມພໍດີຍ່ອມດີໃນກາລະທັງປວງ.

สาธุ [Pg.208] โข ปณฺฑิโตนาม,นตฺเวว อติปณฺฑิโต.

ຂຶ້ນຊື່ວ່າບັນດິດນັ້ນດີແທ້, ແຕ່ສ່ວນວ່າຜູ້ສະຫຼາດເກີນໄປນັ້ນບໍ່ດີເລີຍ.