1 නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස
សូមក្រាបថ្វាយបង្គំ ចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះអង្គនោះ។
නීතිමඤ්ජරී
នីតិមញ្ជរី
1.
១.
කුලක්ඛයෙ [Pg.1] විනස්සන්ති,කුලධම්මා සනන්තනා;
ධම්මෙ නට්ඨෙ කුලං සබ්බං,අධම්මො අභිභූ ඛලං.
កាលបើត្រកូលវិនាសទៅ ធម៌របស់ត្រកូលដ៏បុរាណទាំងឡាយ រមែងវិនាសទៅដែរ។ កាលបើធម៌វិនាសទៅហើយ ត្រកូលទាំងអស់ រមែងត្រូវអធម៌គ្របសង្កត់។
2.
២.
අධම්මාභිභවා දන්තා,පදුස්සන්ති කුලිත්ථියො;
ථීසු දුට්ඨා ස්ව ධම්මෙන,ජායතෙ වණ්ණසඞ්කරො.
ព្រោះតែអធម៌គ្របសង្កត់ ស្រ្តីក្នុងត្រកូលទាំងឡាយ រមែងខូចខាត។ កាលបើស្រ្តីទាំងឡាយខូចខាតហើយ ការច្របូកច្របល់នៃវណ្ណៈ រមែងកើតឡើង។
3.
៣.
පියං [Pg.11] භාසෙ ගුණග්ගාහො,සූරො සියා විකන්තනො;
දාතා චන්දසමා නාරී,දිට්ඨං දිට්ඨං නහාසයෙ.
បុគ្គលគប្បីនិយាយពាក្យជាទីស្រឡាញ់ គប្បីជាអ្នកកាន់យកនូវគុណ គប្បីជាអ្នកក្លាហានមិនអួតអាង ជាអ្នកផ្តល់ឲ្យ ឯស្រ្តីគប្បីមានសេចក្តីត្រជាក់ដូចព្រះចន្ទ និងមិនគប្បីធ្វើឲ្យបាត់បង់នូវអ្វីៗដែលបានឃើញឡើយ។
4.
៤.
කුතොත්ථි [Pg.16] කුමිත්තෙ සච්චං,කුදාරෙ රතිවඩ්ඪනං;
කුදෙසම්හි මනො රම්මං,කුරාජෙ භොගසම්පදං.
សេចក្តីពិតនឹងមានមកពីណាអំពីមិត្តអាក្រក់? សេចក្តីត្រេកអរដ៏ចម្រើននឹងមានមកពីណាអំពីភរិយាអាក្រក់? សេចក្តីរីករាយនៃចិត្តនឹងមានមកពីណាអំពីប្រទេសអាក្រក់? សម្បត្តិភោគផលនឹងមានមកពីណាអំពីស្តេចអាក្រក់?
සඞ්කෙතෙව [Pg.17] අමිත්තස්මිං,මිත්තස්මිං පි නවිස්සසෙ;
අභයා භය මුප්පන්නං,අපි මූලානි කන්තති.
មិនគប្បីទុកចិត្តក្នុងសត្រូវផង សូម្បីក្នុងមិត្តក៏មិនគប្បីទុកចិត្តដែរ ព្រោះថាភ័យដែលកើតឡើងអំពីសេចក្តីទុកចិត្ត រមែងកាត់ផ្តាច់សូម្បីតែឫសគល់ទាំងឡាយ។
අදිට්ඨොව [Pg.18] පරො සෙය්යො,දුම්මිත්තො නො විස්සාසිකො.
ជនដទៃដែលមិនធ្លាប់ឃើញសោះ ប្រសើរជាងមិត្តអាក្រក់ដែលមិនគួរទុកចិត្ត។
අග්ගිහොමඵලං [Pg.23] වෙදො,සත්ථංසීලඵලං මතං;
රතිපුත්තඵලං නාරී,දානභුත්තිඵලං ධනං.
ផលនៃព្រះវេទ គឺការបូជាភ្លើង ផលនៃវិជ្ជា គឺសីលធម៌ ផលនៃស្រ្តី គឺសេចក្តីត្រេកអរនិងបុត្រ ផលនៃទ្រព្យសម្បត្តិ គឺការបរិច្ចាគនិងការប្រើប្រាស់។
අසච්චං [Pg.24] සාහසං මායා,මූළ්හත්ත ම තිලොභතා;
අසොචං නිද්දයත්තඤ්ච,ථීනං දොසා සභාවජා.
សេចក្តីមិនពិត សេចក្តីវូទូ មាយា សេចក្តីល្ងង់ខ្លៅ សេចក្តីលោភហួសប្រមាណ សេចក្តីមិនស្អាត និងសេចក្តីគ្មានករុណា ទាំងនេះជាទោសកើតអំពីសភាវៈរបស់ស្រ្តីទាំងឡាយ។
ජායාය [Pg.26] භත්තුනො භාරො,සිස්සෙන ගුරුනො කතො;
අමච්චකෙහි රාජස්ස,පිතරානං නිජෙනච.
ភរិយាជាភារៈរបស់ស្វាមី សិស្សជាភារៈរបស់គ្រូ អាមាត្យទាំងឡាយជាភារៈរបស់ព្រះរាជា និងកូនបង្កើតជាភារៈរបស់មាតាបិតា។
5.
៥.
උය්යමෙන [Pg.27] හි සිජ්ඣන්ති,කම්මානි න මනොරථා;
න හි සුත්තස්ස සීහස්ස,පවීසන්ති මුඛෙ මිගා.
កិច្ចការទាំងឡាយ រមែងសម្រេចបានដោយសេចក្តីព្យាយាម មិនមែនសម្រេចដោយគ្រាន់តែប្រាថ្នានោះឡើយ ព្រោះថាសត្វម្រឹគទាំងឡាយ រមែងមិនចូលទៅក្នុងមាត់នៃសត្វសីហៈដែលកំពុងដេកលក់នោះទេ។
අතිසීතං [Pg.31] අතිඋණ්හං,අතිසායමිදං අහු;
ඉති විසට්ඨකම්මන්තෙ,ඛණා අච්චෙන්ති මාණවෙ.
បុគ្គលដែលលះបង់ការងារចោល ដោយពោលថា 'ត្រជាក់ពេក ក្តៅពេក ល្ងាចពេកហើយ' ឱកាសល្អទាំងឡាយ រមែងកន្លងហួសនូវបុគ្គលនោះទៅ។
ආදානස්ස පදානස්ස,කත්තබ්බස්ස ච කම්මුනො;
ඛිප්පං අකය්යමානස්ස,කාලෙ පිවති සම්පදං.
ការទទួល ការប្រគល់ឲ្យ និងកិច្ចការដែលត្រូវធ្វើ បើមិនធ្វើឲ្យបានឆាប់រហ័សទេ ពេលវេលារមែងផឹកនូវរសនៃកិច្ចការនោះ។
නාදබ්බෙ [Pg.32] නිහිතා කාචි,ක්රියා ඵලවතී භවෙ;
නබ්යාපාරසතෙනාපි,සුකොව පාඨතෙ බකො.
អំពើដែលធ្វើចំពោះវត្ថុមិនសមគួរ មិនរមែងមានផលឡើយ សូម្បីតែព្យាយាមអស់មួយរយដង ក៏សត្វកុកមិនអាចនិយាយបានដូចសត្វសេកឡើយ។
යො [Pg.34] දන්ධකාලෙ තරති,තරණීයෙ ච දන්ධයෙ;
සුක්ඛපණ්ණං ව අක්කම්ම,අත්ථං භඤ්ජති අත්තනො.
បុគ្គលណាប្រញាប់ប្រញាល់ក្នុងពេលដែលគួរយឺតយូរ ហើយយឺតយូរក្នុងពេលដែលគួរប្រញាប់ប្រញាល់ បុគ្គលនោះរមែងបំផ្លាញប្រយោជន៍របស់ខ្លួន ដូចជាការជាន់លើស្លឹកឈើស្ងួតដូច្នោះឯង។
6.
៦.
යං [Pg.35] දදාති යං භුඤ්ජති,තදෙව ධනිනො ධනං;
අඤ්ඤෙ මතස්ස කීළන්ති,දාරෙහිපි ධනෙහිපි.
ទ្រព្យណាដែលបុគ្គលបានឲ្យ និងបានបរិភោគ ទ្រព្យនោះឯងទើបជាទ្រព្យពិតប្រាកដរបស់អ្នកមានទ្រព្យ កាលបើគាត់ស្លាប់ទៅ ជនដទៃរមែងសប្បាយរីករាយនឹងភរិយា និងទ្រព្យសម្បត្តិទាំងឡាយរបស់គាត់។
දානොපභොගහීනෙන[Pg.39],ධනෙන ධනිනො සුඛං;
කො විසෙසො දලිද්දස්ස,අධිකං ධනරක්ඛණං.
សេចក្តីសុខរបស់អ្នកមានទ្រព្យ ដែលខ្វះការបរិច្ចាគនិងការប្រើប្រាស់ តើមានអ្វីប្លែកពីមនុស្សក្រីក្រ? មានតែការយាមរក្សាទ្រព្យដ៏លើសលុបប៉ុណ្ណោះជាការខុសគ្នា។
නිජසොඛ්යං [Pg.40] නිරුන්ධන්තො,නීචභොගො මිතම්පචො;
ධනං සඤ්චයතෙ යො සො,පරභාරවහො පසු.
បុគ្គលណាបង្អាក់សេចក្តីសុខរបស់ខ្លួន ប្រើប្រាស់របស់ថោកទាប បរិភោគតិចតួច ហើយសន្សំទ្រព្យទុក បុគ្គលនោះប្រៀបដូចជាសត្វពាហនៈដែលផ្ទុកធ្ងន់សម្រាប់អ្នកដទៃ។
යං [Pg.41] උස්සුකා සඞ්ඛරොන්ති,අලක්ඛිකා බහුං ධනං;
සිප්පවන්තො අසිප්පාවා,ලක්ඛි වා තානි භුඤ්ජති.
ទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ច្រើនដែលមនុស្សឥតបុណ្យខំប្រឹងសន្សំទុក មនុស្សមានបុណ្យ ទោះបីមានវិជ្ជាក្តី គ្មានវិជ្ជាក្តី រមែងបានប្រើប្រាស់ទ្រព្យទាំងនោះ។
7.
៧.
සම්පත්යං [Pg.48] මහතං චිත්තං,භවෙ උප්පලෙ කොමලං;
විපත්යංච මහාසෙල,සිලාසඞ්ඝාතකක්කසං.
ក្នុងពេលមានសេចក្តីសម្រេច ចិត្តរបស់មហាបុរសទាំងឡាយ រមែងទន់ភ្លន់ដូចជាផ្កាឈូក ប៉ុន្តែក្នុងពេលមានវិបត្តិ ចិត្តនោះរមែងរឹងប៉ឹងដូចជាផ្ទាំងថ្មភ្នំដ៏ធំធេង។
8.
៨.
අසම්භබ්යගුණං [Pg.53] ථුත්වා,ඛෙදො මුධාව ජායතෙ;
අව්හායං චන්ද මු ල්ලොක්ය,නචන්දොත මු පාගමී.
ការសរសើរនូវគុណសម្បត្តិដែលមិនអាចទៅរួច រមែងនាំមកតែសេចក្តីនឿយហត់ឥតប្រយោជន៍ប៉ុណ្ណោះ ការស្រែកហៅនិងសម្លឹងមើលព្រះចន្ទ រមែងមិនអាចធ្វើឲ្យព្រះចន្ទយាងចុះមកឡើយ។
9.
៩.
සච්චං [Pg.59] මුඛම්හි ධාරෙය්ය,කණ්ණෙ සුතං භුජෙ ජයං;
හදයම්හි ඛමං වීරං,ලොකාදාසංච ලොචනෙ.
បុគ្គលគb្បីទ្រទ្រង់នូវសេចក្តីពិតក្នុងមាត់ នូវការចេះដឹងក្នុងត្រចៀក នូវជ័យជម្នះក្នុងដៃ នូវសេចក្តីអត់ធន់និងភាពក្លាហានក្នុងចិត្ត និងនូវកញ្ចក់ឆ្លុះលោកក្នុងភ្នែក។
සද්දමත්තං [Pg.63] නඵන්දෙය්ය,අඤ්ඤත්වා සද්දකාරණං;
සද්දහෙතුං පරිඤ්ඤාය,පමොදො වා භයො තථා.
បុគ្គលមិនគប្បីតក់ស្លុតចំពោះគ្រាន់តែសំឡេង ដោយមិនទាន់ដឹងពីហេតុនៃសំឡេងនោះឡើយ លុះត្រាតែដឹងច្បាស់ពីហេតុនៃសំឡេងនោះហើយ ទើបគប្បីមានសេចក្តីត្រេកអរ ឬសេចក្តីភ័យខ្លាចទៅតាមនោះ។
සබ්බසුත [Pg.64] ම ධීයෙය්ය,හීනමුක්කට්ඨමජ්ඣිමං.
បុគ្គលគប្បីសិក្សានូវវិជ្ជាទាំងអស់ ទោះបីជាថ្នាក់ទាប ថ្នាក់កណ្តាល ឬថ្នាក់ខ្ពស់ក្តី។
10.
១០.
දුන්නාරියා [Pg.68] කුලං සුද්ධං,පුත්තො නස්සති ලාලනා;
සමිද්ධි අනයා බන්ධු,පවාසා මදනා හිරී.
ត្រកូលដ៏បរិសុទ្ធ រមែងវិនាសព្រោះស្រ្តីអាក្រក់ កូនរមែងខូចព្រោះការថ្នាក់ថ្នមហួសហេតុ ទ្រព្យសម្បត្តិរមែងវិនាសព្រោះអំពើអយុត្តិធម៌ ញាតិរមែងសាបសូន្យព្រោះការឃ្លាតឆ្ងាយ សេចក្តីខ្មាសអៀនរមែងវិនាសព្រោះសេចក្តីស្រវឹង។
ලාලයෙ [Pg.75] පඤ්චවස්සානි,දසවස්සානි තාලයෙ;
පත්තෙතු සොළසෙවස්සෙ,පුත්තං මිත්තංව ආචරෙ.
មាតាបិតាគប្បីថ្នាក់ថ្នមបុត្រអស់ប្រាំឆ្នាំ គប្បីទូន្មានប្រៀនប្រដៅអស់ដប់ឆ្នាំ លុះកាលដែរបុត្រមានអាយុដប់ប្រាំមួយឆ្នាំហើយ គប្បីប្រព្រឹត្តចំពោះបុត្រនោះដូចជាមិត្តភក្តិ។
ලාලනෙ බහවො දොසා,ලාලනෙ බහවො ගුණා.
ក្នុងការថ្នាក់ថ្នមមានទោសច្រើន ក្នុងការទូន្មានប្រដៅមានគុណច្រើន។
පාපා [Pg.77] නිවාරයති යොජයතෙ හිතාය,ගුය්හානි ගූහති ගුණං පකටීකරොති;
ආපත්තිකඤ්ච නජහාති දදාති කාලෙ,සම්මිත්ත ලක්ඛණමිදං පවදන්ති සන්තො.
មិត្តរមែងហាមឃាត់ចាកអំពើបាប ដឹកនាំទៅក្នុងអំពើជាប្រយោជន៍ លាក់បាំងអាថ៌កំបាំង បើកចំហនូវគុណសម្បត្តិ មិនលះបង់ចោលក្នុងគ្រាមានអាសន្ន និងផ្តល់ឲ្យក្នុងកាលដ៏គួរ ពួកសប្បុរសទាំងឡាយ រមែងពោលថា នេះជាលក្ខណៈនៃមិត្តសម្លាញ់ដ៏ល្អ។
11.
១១.
දුජ්ජනො [Pg.80] ජීයතෙ යුත්යා,නිග්ගහෙන නධීමතා;
නිපාත්යතෙ මහාරුක්ඛො,තස්සමීප ඛතික්ඛයා.
ជនពាល រមែងត្រូវអ្នកប្រាជ្ញឈ្នះបានដោយឧបាយកលនិងការសង្កត់សង្កិន ដូចជាដើមឈើដ៏ធំ រមែងត្រូវគេរំលំបានដោយការជីកកកាយនិងកាត់ផ្តាច់ឫសនៅក្បែរគល់របស់វាដូច្នោះដែរ។
වනෙ [Pg.83] මිගාච ලුද්ධානං,දුජ්ජනානඤ්ච සජ්ජනා;
අකාරණවෙරී හොන්ති,තිණභක්ඛා සුපෙසලා.
ម្រឹគក្នុងព្រៃរបស់ពួកព្រានព្រៃក្តី ពួកសប្បុរសរបស់ពួកជនពាលក្តី រមែងជាសត្រូវនឹងគ្នាដោយគ្មានហេតុផល ទោះបីជាពួកគេជាសត្វស៊ីស្មៅ និងជាមនុស្សមានសីលធម៌ល្អរៀបរយយ៉ាងណាក៏ដោយ។
පාදලග්ගං [Pg.86] කරට්ඨෙන,කණ්ඩකෙනෙව කණ්ඩකං.
បន្លាដែលមុតជើង ត្រូវដកចេញដោយបន្លាដែលកាន់នៅក្នុងដៃ។
බාලං [Pg.87] නපස්සෙ නසුණෙ,නචබාලෙන සංවසෙ;
බාලෙනාල්ලාපසල්ලාපං,නකරෙ නචරොචයෙ.
បុគ្គលមិនគប្បីឃើញនូវជនពាល មិនគប្បីឮនូវជនពាល មិនគប្បីនៅរួមជាមួយជនពាល មិនគប្បីធ្វើការសន្ទនាជាមួយជនពាល និងមិនគb្បីពេញចិត្តនឹងជនពាលឡើយ។
12.
១២.
උප කත්තුං යථා ඛුද්දො,සමත්ථො නතථාමහා;
කූපො හි හන්ති පිපාසං,නතු පායො මහම්බුධි.
ជនតូចតាចអាចជួយសង្គ្រោះបាន មិនដូចជាជនធំដទៃឡើយ ព្រោះថាអណ្តូងទឹក រមែងកំចាត់បង់នូវសេចក្តីស្រេកឃ្លានបាន តែមហាសមុទ្រដ៏ធំធេងមិនអាចធ្វើបានឡើយ។
13.
១៣.
ආදානස්ස [Pg.95] පදානස්ස,කත්තබ්බස්සච කම්මුනො;
ඛිප්පං අකරමානස්ස,කාලො භක්ඛති තං රසං.
ការទទួល ការប្រគល់ឲ្យ និងកិច្ចការដែលត្រូវធ្វើ បើមិនធ្វើឲ្យបានឆាប់រហ័សទេ ពេលវេលារមែងស៊ីនូវរសនៃកិច្ចការនោះ។
නක්ඛත්තං [Pg.103] පටිමානෙන්තං,අත්ථො බාලං උපජ්ඣගා;
අත්ථො අත්ථස්ස නක්ඛත්තං,කිං කරිස්සන්ති තාරකා.
ប្រយោជន៍រមែងកន្លងហួសនូវមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ ដែលកំពុងរង់ចាំនក្ខត្តឫក្ស ព្រោះថាប្រយោជន៍ជាផ្កាយឆុតរបស់ប្រយោជន៍ស្រាប់ហើយ ផ្កាយទាំងឡាយនៅលើមេឃ តើអាចធ្វើអ្វីបាន?
අජරාමරොව [Pg.105] පඤ්ඤො,විජ්ජමත්ථඤ්ච චින්තයෙ;
ගහිතොවිය කෙසෙසු,මච්චුනා ධම්මමාචරෙ.
អ្នកប្រាជ្ញគប្បីគិតគូរដល់វិជ្ជា និងទ្រព្យសម្បត្តិ ប្រៀបដូចជាខ្លួនមិនចេះចាស់ មិនចេះស្លាប់ ប៉ុន្តែគប្បីប្រព្រឹត្តធម៌ ប្រៀបដូចជាសេចក្តីស្លាប់កំពុងចាប់ក្បាលក្របួចសក់ទៅហើយដូច្នោះដែរ។
14.
១៤.
වජ්ජා ගුරූච මන්තීච,තයො රට්ඨාභිසඞ්ඛතා;
ජීවීත දක්ඛ කොසානං,වඩ්ඪනා නාසනාච තෙ.
គ្រូពេទ្យ គ្រូប្រដៅ និងមន្ត្រីប្រឹក្សា ទាំងបីនាក់នេះជាអ្នករៀបចំប្រទេសជាតិ ពួកគេជាអ្នកធ្វើឲ្យចម្រើន ឬធ្វើឲ្យវិនាសដល់ជីវិត បញ្ញា និងព្រះរាជទ្រព្យ។
15.
១៥.
ථිරෙන [Pg.117] කම්මං වඩ්ඪති,අථිරෙන තුරෙන නො;
ඵලන්ති සමයෙ රුක්ඛා,සිත්තාපි බහුවාරිනා.
កិច្ចការរមែងចម្រើនទៅបានដោយសេចក្តីព្យាយាមដ៏មាំមួន មិនមែនដោយសេចក្តីព្យាយាមមិនមាំមួននិងប្រញាប់ប្រញាល់នោះឡើយ ដើមឈើទាំងឡាយរមែងហុចផលទៅតាមរដូវកាល ទោះបីជាគេស្រោចទឹកដ៏ច្រើនក៏ដោយ។
වායාමෙථෙව [Pg.120] පුරිසො,නනිබ්බින්දෙය්ය පණ්ඩිතො.
បុរសគប្បីព្យាយាមជានិច្ច អ្នកប្រាជ្ញមិនគប្បីនឿយណាយឡើយ។
පයතනො [Pg.122] තාදිසො නෙව,කය්යො යෙන ඵලං නහි;
සෙලග්ගෙ කූපඛණනා,කථං තොයසමාගමො.
បុគ្គលមិនគប្បីធ្វើសេចក្តីព្យាយាមណាដែលមិនផ្តល់ផលឡើយ ការជីកអណ្តូងនៅលើកំពូលភ្នំ តើនឹងបានជួបប្រទះទឹកដោយរបៀបណា?
ඤාණඞ්කුසෙන [Pg.123] සම්මග්ගං,නිය්යත්යුස්සාහකුඤ්ජරො.
ដំរីគឺសេចក្តីព្យាយាម រមែងត្រូវដឹកនាំទៅកាន់ផ្លូវដ៏ត្រឹមត្រូវ ដោយទំពក់គឺប្រាជ្ញា។
අසමෙක්ඛිතකම්මන්තං,තුරිතාභි නිපාතිනං;
තානිකම්මානි තප්පෙන්ති,උණ්හං ව ජ්ඣොහිතං මුඛෙ.
កិច្ចការដែលធ្វើដោយមិនបានពិចារណាឲ្យបានល្អិតល្អន់ និងប្រញាប់ប្រញាល់ប្រផិតប្រផើយ រមែងដុតរំលាយបុគ្គលនោះ ដូចជាអាហារក្តៅដែលគេដាក់ចូលទៅក្នុងមាត់ដូច្នោះឯង។
16.
១៦.
ඡද්දොසා [Pg.126] පුරිසෙනෙහ,හාතබ්බා භූතිමිච්ඡන්තා;
නිද්දා මජ්ජං භයං කොධො,ආලස්යං දීඝසුත්තතා.
ទោស ៦ យ៉ាងនេះ បុរសដែលប្រាថ្នាសេចក្តីចម្រើនក្នុងលោកនេះ គប្បីលះបង់ចោល គឺសេចក្តីដេកច្រើន សេចក្តីស្រវឹង សេចក្តីខ្លាច សេចក្តីខឹង សេចក្តីខ្ជិលច្រអូស និងសេចក្តីពន្យារពេល។
න [Pg.130] දිවා සුප්පසීලෙන,රත්තිමුට්ඨානදෙස්සිනා;
නිච්චසොණ්ඩෙන මත්තෙන,සක්කා ආවසිතුං ඝරං.
បុគ្គលដែលចូលចិត្តដេកថ្ងៃ ស្អប់ការក្រោកឡើងក្នុងពេលយប់ ជាអ្នកផឹកស្រាជាប្រចាំ និងស្រវឹងជានិច្ច មិនអាចគ្រប់គ្រងផ្ទះសម្បែងបានឡើយ។
අභෙතබ්බම්හි [Pg.137] භායන්ති,භායිතබ්බෙ නභායරෙ;
භයාභය විමුළ්හා තෙ,ජිම්හානුගා උජුඤ්ජහා.
ជនទាំងឡាយរមែងខ្លាចក្នុងវត្ថុដែលមិនគួរខ្លាច មិនខ្លាចក្នុងវត្ថុដែលគួរខ្លាច ពួកគេជាអ្នកវង្វេងក្នុងភ័យនិងមិនមែនភ័យ រមែងដើរតាមផ្លូវវៀចវេរ និងលះបង់ចោលនូវផ្លូវត្រង់។
යස්ස [Pg.139] මනුස්සභූතස්ස,නත්ථි භොගාච සිප්පකං;
කිං ඵලං තස්ස මානුස්සං,ද්විපාදට්ඨො හි සො මිගො.
កាលបើកើតមកជាមនុស្សហើយ តែគ្មានភោគសម្បត្តិ និងគ្មានសិល្បវិជ្ជា តើជាតិជាមនុស្សរបស់បុគ្គលនោះមានផលអ្វី? ព្រោះថាបុគ្គលនោះប្រៀបដូចជាសត្វម្រឹគដែលមានជើងពីរដូច្នោះឯង។
17.
១៧.
නානොපායොව [Pg.142] කත්තබ්බො,සචෙ භවෙය්ය අත්තනො;
අත්ථසිද්ධි යථාකාමං,උපායො හි හිතඤ්ජසො.
បុគ្គលគប្បីធ្វើនូវឧបាយផ្សេងៗ ប្រសិនបើមានដល់ខ្លួន ព្រោះការសម្រេចប្រយោជន៍តាមប្រាថ្នា រមែងមានបាន ព្រោះថាឧបាយជាផ្លូវនាំមកនូវប្រយោជន៍។
ලඤ්ජදානබාලිසෙන[Pg.150],කූටඩ්ඩකාරධීවරා;
විනිච්ඡයමහාමච්ඡං,ඔට්ටෙන්ති ලොභසාගරෙ.
ពួកអ្នកនេសាទដ៏វៀចវេរ រមែងប្រើសន្ទូចគឺសំណូក ដើម្បីស្ទូចយកត្រីដ៏ធំគឺការកាត់ក្តី នៅក្នុងមហាសមុទ្រគឺសេចក្តីលោភ។
යස්සෙතෙ චතුරො ධම්මා,වානරින්ද යථාතව;
සච්චං ධම්මො ධීති චාගො,දිට්ඨං සො අතිවත්තති.
ម្នាលស្ដេចស្វា បុគ្គលណាមានធម៌ ៤ យ៉ាងនេះ ដូចជាអ្នក គឺសេចក្តីពិត ធម៌ សេចក្តីអត់ធន់ និងការលះបង់ បុគ្គលនោះរមែងកន្លងផុតនូវសត្រូវទាំងឡាយបាន។
18.
១៨.
විද්වාච [Pg.162] රතනං නාරී,වීණා සාත්ථං ගිරංමහී;
ගුණවිසෙස මාගම්ම,ගුණානි අගුණානිච.
អ្នកប្រាជ្ញ រតនវត្ថុ ស្រ្តី ពិណ ពួកឈ្មួញ វាចា និងផែនដី វត្ថុទាំងនេះរមែងទៅជាមានគុណ ឬគ្មានគុណ ទៅតាមលក្ខណៈគុណសម្បត្តិជាក់ស្តែងរបស់វា។
ධනවා [Pg.164] බලවා ලොකෙ,ධනා භවති පණ්ඩිතො.
ក្នុងលោកនេះ អ្នកមានទ្រព្យជាអ្នកមានកម្លាំង ព្រោះតែទ្រព្យសម្បត្តិ ទើបបុគ្គលក្លាយជាអ្នកប្រាជ្ញ។
සුමනෙ [Pg.165] නිස්සිතො කීටො,නිග්ගුණො හීනකො සයං;
තං පුප්ඵෙහි මණ්ඩෙන්තානං,රඤ්ඤං සිරොපි රොහති.
សត្វល្អិតសូម្បីតែខ្លួនឯងគ្មានគុណសម្បត្តិ និងថោកទាបយ៉ាងណាក៏ដោយ កាលបើបានអាស្រ័យនឹងផ្កាម្លិះហើយ រមែងឡើងទៅដល់ក្បាលនៃព្រះរាជាទាំងឡាយដែលកំពុងតែលម្អដោយផ្កាទាំងនោះ។
අලක්ඛිකෙහි [Pg.168] සඤ්චීතා,ධනභොගාච චින්තිතා;
ලක්ඛිකස්ස භවන්තෙතෙ,ලක්ඛිවා සුට්ඨුභුඤ්ජති.
ទ្រព្យសម្បត្តិនិងភោគផលទាំងឡាយដែលមនុស្សឥតបុណ្យខំសន្សំនិងគិតគូរទុក រមែងធ្លាក់ទៅជារបស់មនុស្សមានបុណ្យ ហើយមនុស្សមានបុណ្យនោះរមែងប្រើប្រាស់ទ្រព្យទាំងនោះបានយ៉ាងល្អ។
ඛත්තියො [Pg.171] සෙට්ඨො ජනෙ තස්මිං,යො ගොත්තපටිසාරිනො;
විජ්ජාචරණසම්පන්නො,සො සෙට්ඨො දෙවමානුසෙ.
ក្សត្រិយ៍ជាបុគ្គលប្រសើរបំផុតក្នុងពួកជនដែលប្រកាន់ត្រកូល ប៉ុន្តែបុគ្គលណាដែលបរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ បុគ្គលនោះទើបជាអ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។
විසාපි [Pg.182] අමතං ගණ්හෙ,ගූථතො මණිමුත්තමං;
කණ්ටකපාදපා පුප්ඵං,ථිරතං දුක්කුලා වරං.
បុគ្គលគប្បីកាន់យកនូវទឹកអម្រឹតសូម្បីតែអំពីថ្នាំពិស នូវកែវមណីដ៏ឧត្តមសូម្បីតែអំពីលាមក នូវផ្កាឈើដ៏ល្អសូម្បីតែអំពីដើមឈើមានបន្លា និងស្រ្តីដ៏ល្អសូម្បីតែអំពីត្រកូលថោកទាប។
ධනිස්සරාදිගුණොම්මි [Pg.189]-වෙගෙන වාහිතා පජා.
ប្រជាជនរមែងត្រូវកម្លាំងរលកនៃគុណសម្បត្តិមានទ្រព្យសម្បត្តិនិងអំណាចជាដើម បក់នាំទៅ។
19.
១៩.
යස්ස ත්ථි සතතං මෙත්තා,සබ්බලොකසුවල්ලභා;
කූපායතෙ සමුද්දොපි,අග්ගි තස්ස ජලායතෙ.
បុគ្គលណាមានសេចក្តីមេត្តាជានិច្ច ជាទីស្រឡាញ់នៃលោកទាំងពួង សូម្បីតែមហាសមុទ្រក៏ប្រែជាដូចជាអណ្តូងទឹក ឯភ្លើងក៏ប្រែជាដូចជាទឹកសម្រាប់បុគ្គលនោះដែរ។
20.
២០.
සක්ඛරායති මෙරූපි,විසභක්ඛො සුධායතෙ;
සසායතෙ මිගරාජ,බ්යාලො මාලාගුණායතෙ;
දොලායතෙ ඡමාචාලො,නානාවුධා තිණායරෙ.
សូម្បីតែភ្នំព្រះសុមេរុ ក៏ប្រែជាដូចជាគ្រួសខ្សាច់ ការស៊ីថ្នាំពិសក៏ប្រែជាដូចជាទឹកអម្រឹត ស្តេចម្រឹគក៏ប្រែជាដូចជាសត្វទន្សាយ សត្វសាហាវក៏ប្រែជាដូចជាកម្រងផ្កា ការរញ្ជួយដីក៏ប្រែជាដូចជាអង្រឹងយោល ហើយអាវុធផ្សេងៗក៏ប្រែជាដូចជាស្មៅទៅវិញ។
21.
២១.
සමෙව [Pg.202] සති උස්සාහෙ,සුඛවාහො හිතඞ්කරො;
ඌනෙ-ධිකෙ තථා නොහි,මජ්ඣගො සාධු සබ්බදා.
កាលបើមានសេចក្តីព្យាយាមដ៏ស្មើគ្នា រមែងនាំមកនូវសេចក្តីសុខនិងប្រយោជន៍ មិនមែនក្នុងពេលខ្វះខាត ឬហួសប្រមាណឡើយ ភាពជាកណ្តាលរមែងល្អក្នុងកាលគ្រប់ពេល។
සාධු [Pg.208] ඛො පණ්ඩිතොනාම,නත්වෙව අතිපණ්ඩිතො.
ឡើងឈ្មោះថាជាបណ្ឌិត តែងតែល្អពិត តែថា បណ្ឌិតដែលឆ្លាតហួសពេក មិនល្អឡើយ។