နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော၊ သစ္စာလေးပါးတရားကို ကိုယ်တိုင် မှန်ကန်စွာ သိတော်မူသော ထိုဘုရားရှင်အား ရှိခိုးပါ၏။

နီတိမဉ္ဇရီ

နီတိမဉ္ဇရီ (နီတိပန်းခိုင်)

၁.

၁။

ကုလက္ခယေ [Pg.1] ဝိနဿန္တိ,ကုလဓမ္မာ သနန္တနာ;

ဓမ္မေ နဋ္ဌေ ကုလံ သဗ္ဗံ,အဓမ္မော အဘိဘူ ခလံ.

အမျိုးအနွယ် ပျက်စီးသောအခါ ရှေးဟောင်းစဉ်ဆက်လာ အမျိုးဂုဏ် ကျင့်ဝတ်တရားတို့သည် ပျက်စီးကြကုန်၏။ ကျင့်ဝတ်တရား ပျက်စီးသော် တစ်မျိုးနွယ်လုံးကို မတရားမှု အဓမ္မသည် လွှမ်းမိုးဖျက်ဆီးတတ်၏။

၂.

၂။

အဓမ္မာဘိဘဝါ ဒန္တာ,ပဒုဿန္တိ ကုလိတ္ထိယော;

ထီသု ဒုဋ္ဌာ သွ ဓမ္မေန,ဇာယတေ ဝဏ္ဏသင်္ကရော.

မတရားမှု လွှမ်းမိုးခြင်းကြောင့် ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့သော အမျိုးသမီးကောင်းတို့သည် ဖောက်ပြန်ပျက်စီးကြကုန်၏။ အမျိုးသမီးတို့ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးသော် မိမိတို့၏ အမျိုးအနွယ် ကျင့်ဝတ် ပျက်စီးခြင်းနှင့်အတူ အမျိုးဇာတ် ရောနှောခြင်းသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။

၃.

၃။

ပိယံ [Pg.11] ဘာသေ ဂုဏဂ္ဂါဟော,သူရော သိယာ ဝိကန္တနော;

ဒါတာ စန္ဒသမာ နာရီ,ဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌံ နဟာသယေ.

ချစ်ဖွယ်သောစကားကို ဆိုရာ၏၊ သူတစ်ပါး၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို သိမြင်ချီးမွမ်းရာ၏၊ မဝါကြွားဘဲ ရဲရင့်ရာ၏၊ ပေးကမ်းတတ်သော အမျိုးသမီးသည် လမင်းနှင့် တူ၏၊ မြင်သမျှကို မပြက်ရယ်ပြုရာ။

၄.

၄။

ကုတောတ္ထိ [Pg.16] ကုမိတ္တေ သစ္စံ,ကုဒါရေ ရတိဝဍ္ဎနံ;

ကုဒေသမှိ မနော ရမ္မံ,ကုရာဇေ ဘောဂသမ္ပဒံ.

မိတ်ဆွေယုတ်၌ သစ္စာရှိမှုသည် အဘယ်မှာ ရှိအံ့နည်း၊ မယားယုတ်၌ ချစ်ပွားခြင်းသည် အဘယ်မှာ ရှိအံ့နည်း၊ တိုင်းပြည်ယုတ်၌ စိတ်၏မွေ့လျော်ခြင်းသည် အဘယ်မှာ ရှိအံ့နည်း၊ မင်းယုတ်၌ စည်းစိမ်ချမ်းသာ ပြည့်စုံခြင်းသည် အဘယ်မှာ ရှိအံ့နည်း။

သင်္ကေတေဝ [Pg.17] အမိတ္တသ္မိံ,မိတ္တသ္မိံ ပိ နဝိဿသေ;

အဘယာ ဘယ မုပ္ပန္နံ,အပိ မူလာနိ ကန္တတိ.

ရန်သူကို မယုံကြည်ရာ၊ မိတ်ဆွေကိုသော်လည်း မယုံကြည်ရာ။ မစိုးရိမ်ရသော နေရာမှ ကြောက်မက်ဖွယ်ဘေးသည် ပေါ်ပေါက်လာတတ်၏၊ (ထိုဘေးသည်) အမြစ်ကိုသော်လည်း ဖြတ်တောက်တတ်၏။

အဒိဋ္ဌောဝ [Pg.18] ပရော သေယျော,ဒုမ္မိတ္တော နော ဝိဿာသိကော.

မမြင်ဖူးသော သူစိမ်းသည် မြတ်၏၊ မယုံကြည်ထိုက်သော မိတ်ဆွေယုတ်ကိုမူ မယုံကြည်ရာ။

အဂ္ဂိဟောမဖလံ [Pg.23] ဝေဒေါ,သတ္ထံသီလဖလံ မတံ;

ရတိပုတ္တဖလံ နာရီ,ဒါနဘုတ္တိဖလံ ဓနံ.

ဗေဒင်၏အကျိုးသည် မီးပူဇော်ခြင်း ဖြစ်၏၊ ကျမ်းဂန်၏အကျိုးသည် သီလဆောက်တည်ခြင်းဟု မှတ်အပ်၏၊ အမျိုးသမီး၏အကျိုးသည် မွေ့လျော်ခြင်းနှင့် သားသမီးရခြင်း ဖြစ်၏၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာ၏အကျိုးသည် ပေးကမ်းလှူဒါန်းခြင်းနှင့် သုံးဆောင်ခြင်း ဖြစ်၏။

အသစ္စံ [Pg.24] သာဟသံ မာယာ,မူဠှတ္တ မ တိလောဘတာ;

အသောစံ နိဒ္ဒယတ္တဉ္စ,ထီနံ ဒေါသာ သဘာဝဇာ.

မမှန်ကန်ခြင်း၊ လက်ရဲဇက်ရဲနိုင်ခြင်း၊ လှည့်ပတ်ခြင်း၊ မိုက်မဲခြင်း၊ အလွန်အမင်း လောဘကြီးခြင်း၊ မစင်ကြယ်ခြင်းနှင့် သနားညှာတာမှု ကင်းမဲ့ခြင်းတို့သည် အမျိုးသမီးတို့၏ သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပေါ်တတ်သော အပြစ်များ ဖြစ်ကြကုန်၏။

ဇာယာယ [Pg.26] ဘတ္တုနော ဘာရော,သိဿေန ဂုရုနော ကတော;

အမစ္စကေဟိ ရာဇဿ,ပိတရာနံ နိဇေနစ.

ဇနီးသည် လင်ယောက်ျား၏ ဝန်ကို လည်းကောင်း၊ တပည့်သည် ဆရာ၏ ဝန်ကို လည်းကောင်း၊ အမတ်တို့သည် မင်းကြီး၏ ဝန်ကို လည်းကောင်း၊ သားသမီးသည် မိဘတို့၏ ဝန်ကို လည်းကောင်း ဆောင်ကြရ၏။

၅.

၅။

ဥယျမေန [Pg.27] ဟိ သိဇ္ဈန္တိ,ကမ္မာနိ န မနောရထာ;

န ဟိ သုတ္တဿ သီဟဿ,ပဝီသန္တိ မုခေ မိဂါ.

အမှုကိစ္စတို့သည် လုံ့လဝီရိယရှိမှသာ ပြီးမြောက်အောင်မြင်နိုင်ကြကုန်၏၊ စိတ်ကူးရုံမျှဖြင့် မပြီးမြောက်နိုင်ကြကုန်။ အိပ်ပျော်နေသော ခြင်္သေ့၏ ခံတွင်းသို့ သားကောင်တို့သည် အလိုအလျောက် မဝင်ရောက်ကြကုန်သည်သာတည်း။

အတိသီတံ [Pg.31] အတိဥဏှံ,အတိသာယမိဒံ အဟု;

ဣတိ ဝိသဋ္ဌကမ္မန္တေ,ခဏာ အစ္စေန္တိ မာဏဝေ.

(အလွန်အေးလွန်းသည်၊ အလွန်ပူလွန်းသည်၊ အလွန်ညနေစောင်းသွားပြီ) ဟု ဆိုကာ လုပ်ငန်းဆောင်တာတို့ကို ပစ်ပယ်ထားသော ပျင်းရိသူတို့အား ကောင်းသောအခွင့်အရေး (အခါကောင်း) တို့သည် ကျော်လွန်သွားကြကုန်၏။

အာဒါနဿ ပဒါနဿ,ကတ္တဗ္ဗဿ စ ကမ္မုနော;

ခိပ္ပံ အကယျမာနဿ,ကာလေ ပိဝတိ သမ္ပဒံ.

ယူခြင်း၊ ပေးခြင်း၊ ပြုလုပ်အပ်သော လုပ်ငန်းကိစ္စတို့ကို လျင်မြန်စွာ မပြုလုပ်လျှင် အချိန်ကာလသည် ထိုလုပ်ငန်း၏ အကျိုးရလဒ်ကို ဖျက်ဆီးတတ်၏။

နာဒဗ္ဗေ [Pg.32] နိဟိတာ ကာစိ,ကြိယာ ဖလဝတီ ဘဝေ;

နဗျာပါရသတေနာပိ,သုကောဝ ပါဌတေ ဗကော.

မသင့်လျော်သော အရာဝတ္ထု၌ ပြုလုပ်အပ်သော မည်သည့်လုပ်ဆောင်ချက်မျှ အကျိုးရှိလာမည်မဟုတ်ပေ။ အားထုတ်မှု ရာထောင်ပြုလုပ်သော်လည်း ဗျိုင်းသည် ကြက်တူရွေးကဲ့သို့ စကားမပြောနိုင်ရာ။

ယော [Pg.34] ဒန္ဓကာလေ တရတိ,တရဏီယေ စ ဒန္ဓယေ;

သုက္ခပဏ္ဏံ ဝ အက္ကမ္မ,အတ္ထံ ဘဉ္ဇတိ အတ္တနော.

နှေးနှေးလုပ်ရမည့်အချိန်၌ အလျင်စလိုလုပ်၍၊ အလျင်စလိုလုပ်ရမည့်အချိန်၌ နှေးကွေးစွာ လုပ်ကိုင်သူသည် သစ်ရွက်ခြောက်ကို နင်းမိသကဲ့သို့ မိမိ၏ အကျိုးစီးပွားကို ဖျက်ဆီးတတ်၏။

၆.

၆။

ယံ [Pg.35] ဒဒါတိ ယံ ဘုဉ္ဇတိ,တဒေဝ ဓနိနော ဓနံ;

အညေ မတဿ ကီဠန္တိ,ဒါရေဟိပိ ဓနေဟိပိ.

မိမိ ပေးကမ်းလှူဒါန်းအပ်သော ဥစ္စာ၊ မိမိ သုံးဆောင်ခံစားအပ်သော ဥစ္စာသည်သာလျှင် သူဌေး၏ ဥစ္စာအစစ်ဖြစ်၏။ ကွယ်လွန်သွားသောအခါ ကျန်ရစ်သော မယားနှင့် စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့ဖြင့် အခြားသူတို့သည်သာ ပျော်ပါးကြကုန်၏။

ဒါနောပဘောဂဟီနေန[Pg.39],ဓနေန ဓနိနော သုခံ;

ကော ဝိသေသော ဒလိဒ္ဒဿ,အဓိကံ ဓနရက္ခဏံ.

ပေးကမ်းလှူဒါန်းခြင်း၊ သုံးဆောင်ခြင်း ကင်းသော စည်းစိမ်ဥစ္စာရှိသော သူဌေးအား အဘယ်ချမ်းသာ ရှိအံ့နည်း။ (ထိုသို့ဖြစ်က) ဥစ္စာကို ပို၍ စောင့်ရှောက်ရခြင်းမှတစ်ပါး ဆင်းရဲသားနှင့် အဘယ်ထူးခြားမှု ရှိပါသနည်း။

နိဇသောချံ [Pg.40] နိရုန္ဓန္တော,နီစဘောဂေါ မိတမ္ပစော;

ဓနံ သဉ္စယတေ ယော သော,ပရဘာရဝဟော ပသု.

မိမိ၏ ချမ်းသာကို ပိတ်ပင်လျက်၊ ယုတ်ညံ့စွာ သုံးစွဲလျက်၊ ချွေတာစွာ ချက်ပြုတ်စားသောက်လျက် စည်းစိမ်ဥစ္စာကို စုဆောင်းသောသူသည် သူတစ်ပါးအတွက် ဝန်ကိုထမ်းသော တိရစ္ဆာန်နှင့် တူ၏။

ယံ [Pg.41] ဥဿုကာ သင်္ခရောန္တိ,အလက္ခိကာ ဗဟုံ ဓနံ;

သိပ္ပဝန္တော အသိပ္ပာဝါ,လက္ခိ ဝါ တာနိ ဘုဉ္ဇတိ.

ဘုန်းကံမရှိသူတို့သည် ကြိုးစားအားထုတ်၍ များစွာသော စည်းစိမ်ဥစ္စာကို စုဆောင်းကြကုန်၏၊ သို့သော် ပညာရှိသည်ဖြစ်စေ၊ ပညာမဲ့သည်ဖြစ်စေ ဘုန်းကံရှိသူသည်သာ ထိုစည်းစိမ်တို့ကို ခံစားရ၏။

၇.

၇။

သမ္ပတျံ [Pg.48] မဟတံ စိတ္တံ,ဘဝေ ဥပ္ပလေ ကောမလံ;

ဝိပတျံစ မဟာသေလ,သိလာသံဃာတကက္ကသံ.

ကြီးမြတ်သော သူတို့၏ စိတ်သည် စည်းစိမ်ချမ်းသာ ပြည့်စုံသောအခါ ကြာပွင့်ကဲ့သို့ နူးညံ့၏၊ ပျက်စီးဆင်းရဲသောအခါ တောင်ကြီး၏ ကျောက်ဖျာစုကဲ့သို့ ခိုင်မာကြမ်းတမ်း၏။

၈.

၈။

အသမ္ဘဗျဂုဏံ [Pg.53] ထုတွာ,ခေဒေါ မုဓာဝ ဇာယတေ;

အဝှာယံ စန္ဒ မု လ္လောကျ,နစန္ဒောတ မု ပါဂမီ.

မဖြစ်နိုင်သော ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ချီးမွမ်းခြင်းဖြင့် အချည်းနှီးသာ ပင်ပန်းရ၏၊ လမင်းကို မျှော်ကြည့်ကာ ခေါ်ငြားသော်လည်း လမင်းသည် ထိုသူ့ထံသို့ ရောက်မလာရာ။

၉.

၉။

သစ္စံ [Pg.59] မုခမှိ ဓာရေယျ,ကဏ္ဏေ သုတံ ဘုဇေ ဇယံ;

ဟဒယမှိ ခမံ ဝီရံ,လောကာဒါသံစ လောစနေ.

နှုတ်၌ သစ္စာတရားကို လည်းကောင်း၊ နား၌ အကြားအမြင်ကို လည်းကောင်း၊ လက်ရုံး၌ အောင်နိုင်ခြင်းကို လည်းကောင်း၊ နှလုံး၌ သည်းခံခြင်းနှင့် ရဲရင့်ခြင်းကို လည်းကောင်း၊ မျက်စိ၌ လောကကို ကြည့်မှန်ကဲ့သို့ မြင်ခြင်းကို လည်းကောင်း ဆောင်ရာ၏။

သဒ္ဒမတ္တံ [Pg.63] နဖန္ဒေယျ,အညတွာ သဒ္ဒကာရဏံ;

သဒ္ဒဟေတုံ ပရိညာယ,ပမောဒေါ ဝါ ဘယော တထာ.

အသံ၏ အကြောင်းရင်းကို မသိဘဲ အသံမျှဖြင့် မတုန်လှုပ်ရာ၊ အသံ၏ အကြောင်းရင်းကို ကောင်းစွာ သိပြီးမှသာ ဝမ်းမြောက်ခြင်း သို့မဟုတ် ကြောက်ရွံ့ခြင်းကို ဖြစ်စေရာ၏။

သဗ္ဗသုတ [Pg.64] မ ဓီယေယျ,ဟီနမုက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမံ.

ယုတ်သည်၊ မြတ်သည်၊ အလယ်အလတ်ဖြစ်သည်ဟူ၍ မခွဲခြားဘဲ အလုံးစုံသော အကြားအမြင်ဗဟုသုတကို သင်ယူလေ့လာရာ၏။

၁၀.

၁၀။

ဒုန္နာရိယာ [Pg.68] ကုလံ သုဒ္ဓံ,ပုတ္တော နဿတိ လာလနာ;

သမိဒ္ဓိ အနယာ ဗန္ဓု,ပဝါသာ မဒနာ ဟိရီ.

မကောင်းသော ဇနီးကြောင့် စင်ကြယ်သောအမျိုးသည် ပျက်စီး၏၊ အလိုလိုက်ခြင်းကြောင့် သားသည် ပျက်စီး၏၊ မတော်မတရားကျင့်ခြင်းကြောင့် စည်းစိမ်ဥစ္စာသည် ပျက်စီး၏၊ တိုင်းတစ်ပါး၌ နေခြင်းကြောင့် ဆွေမျိုးသည် ပျက်စီး၏၊ ကာမမူးယစ်ခြင်းကြောင့် အရှက်တရားသည် ပျက်စီး၏။

လာလယေ [Pg.75] ပဉ္စဝဿာနိ,ဒသဝဿာနိ တာလယေ;

ပတ္တေတု သောဠသေဝဿေ,ပုတ္တံ မိတ္တံဝ အာစရေ.

ငါးနှစ်အရွယ်တိုင်အောင် သားကို အလိုလိုက်ရာ၏၊ ဆယ်နှစ်တိုင်အောင် ဆုံးမပဲ့ပြင်ရာ၏၊ တစ်ဆယ့်ခြောက်နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ သားကို မိတ်ဆွေကဲ့သို့ ဆက်ဆံရာ၏။

လာလနေ ဗဟဝေါ ဒေါသာ,လာလနေ ဗဟဝေါ ဂုဏာ.

အလိုလိုက်ခြင်း၌ အပြစ်များစွာ ရှိ၏၊ (ဆုံးမ) ရိုက်နှက်ခြင်း၌ ကောင်းကျိုးများစွာ ရှိ၏။

ပါပါ [Pg.77] နိဝါရယတိ ယောဇယတေ ဟိတာယ,ဂုယှာနိ ဂူဟတိ ဂုဏံ ပကဋီကရောတိ;

အာပတ္တိကဉ္စ နဇဟာတိ ဒဒါတိ ကာလေ,သမ္မိတ္တ လက္ခဏမိဒံ ပဝဒန္တိ သန္တော.

မကောင်းမှုမှ တားမြစ်တတ်၏၊ ကောင်းမှုအကျိုးစီးပွား၌ ယှဉ်စေတတ်၏၊ လျှို့ဝှက်အပ်သော အရာတို့ကို ဖုံးကွယ်ပေးတတ်၏၊ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ထင်ရှားစေတတ်၏၊ ဘေးဒုက္ခရောက်သောအခါ၌ စွန့်ပစ်မသွားတတ်၊ လိုအပ်သောအချိန်၌ ပေးကမ်းတတ်၏၊ ဤသည်တို့ကို သူတော်ကောင်းတို့က မိတ်ဆွေစစ်၏ လက္ခဏာများဟု ဆိုကြကုန်၏။

၁၁.

၁၁။

ဒုဇ္ဇနော [Pg.80] ဇီယတေ ယုတျာ,နိဂ္ဂဟေန နဓီမတာ;

နိပါတျတေ မဟာရုက္ခော,တဿမီပ ခတိက္ခယာ.

ပညာရှိသည် လူယုတ်မာကို ဆုံးမနှိမ်နင်းခြင်းဖြင့် မဟုတ်ဘဲ နည်းလမ်းတကျဖြင့်သာ အောင်နိုင်ရာ၏၊ သစ်ပင်ကြီးကို လဲစေလိုလျှင် ၎င်း၏အနီးရှိ မြေကိုတူး၍ အမြစ်ကို ဖြတ်တောက်ရသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

ဝနေ [Pg.83] မိဂါစ လုဒ္ဓါနံ,ဒုဇ္ဇနာနဉ္စ သဇ္ဇနာ;

အကာရဏဝေရီ ဟောန္တိ,တိဏဘက္ခာ သုပေသလာ.

မြက်ကိုစား၍ နူးညံ့သိမ်မွေ့သော တောတွင်းမှ သားကောင်တို့အား မုဆိုးတို့သည် လည်းကောင်း၊ သူတော်ကောင်းတို့အား လူယုတ်မာတို့သည် လည်းကောင်း အကြောင်းမဲ့ ရန်ငြိုးဖွဲ့တတ်ကြကုန်၏။

ပါဒလဂ္ဂံ [Pg.86] ကရဋ္ဌေန,ကဏ္ဍကေနေဝ ကဏ္ဍကံ.

ခြေ၌စူးသော ဆူးကို လက်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဆူးချင်းချင်းဖြင့်လည်းကောင်း ထုတ်ရသကဲ့သို့ (ရန်သူကို ရန်သူချင်းဖြင့် နှိမ်နင်းရာ၏)။

ဗာလံ [Pg.87] နပဿေ နသုဏေ,နစဗာလေန သံဝသေ;

ဗာလေနာလ္လာပသလ္လာပံ,နကရေ နစရောစယေ.

လူမိုက်ကို မတွေ့မြင်ရာ၊ မကြားရာ၊ လူမိုက်နှင့် အတူမနေရာ၊ လူမိုက်နှင့် နှုတ်ဆက်စကား မပြောရာ၊ (လူမိုက်ကို) မနှစ်သက်ရာ။

၁၂.

၁၂။

ဥပ ကတ္တုံ ယထာ ခုဒ္ဒေါ,သမတ္ထော နတထာမဟာ;

ကူပေါ ဟိ ဟန္တိ ပိပါသံ,နတု ပါယော မဟမ္ဗုဓိ.

သေးငယ်သူသည် ကျေးဇူးပြုနိုင်သကဲ့သို့ ကြီးမြတ်သူသည် မပြုနိုင်ပေ။ ရေတွင်းငယ်သည် ငတ်မွတ်ခြင်းကို ပြေပျောက်စေနိုင်သော်လည်း ရေအလွန်များသော သမုဒ္ဒရာကြီးသည် မပြေပျောက်စေနိုင်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

၁၃.

၁၃။

အာဒါနဿ [Pg.95] ပဒါနဿ,ကတ္တဗ္ဗဿစ ကမ္မုနော;

ခိပ္ပံ အကရမာနဿ,ကာလော ဘက္ခတိ တံ ရသံ.

ယူခြင်း၊ ပေးခြင်း၊ ပြုလုပ်အပ်သော လုပ်ငန်းကိစ္စတို့ကို လျင်မြန်စွာ မပြုလုပ်လျှင် အချိန်ကာလသည် ထိုလုပ်ငန်း၏ အရသာ (အကျိုးကျေးဇူး) ကို စားပစ် (ဖျက်ဆီး) တတ်၏။

နက္ခတ္တံ [Pg.103] ပဋိမာနေန္တံ,အတ္ထော ဗာလံ ဥပဇ္ဈဂါ;

အတ္ထော အတ္ထဿ နက္ခတ္တံ,ကိံ ကရိဿန္တိ တာရကာ.

နက္ခတ်ကို မျှော်လင့်စောင့်စားနေသော လူမိုက်အား အကျိုးစီးပွားသည် ကျော်လွန်သွား၏။ အကျိုးစီးပွား၏ နက္ခတ်သည် အကျိုးစီးပွားကိုယ်တိုင်သာ ဖြစ်၏၊ ကောင်းကင်မှ ကြယ်တာရာတို့သည် အဘယ်အကျိုးကို ပြုနိုင်ပါအံ့နည်း။

အဇရာမရောဝ [Pg.105] ပညော,ဝိဇ္ဇမတ္ထဉ္စ စိန္တယေ;

ဂဟိတောဝိယ ကေသေသု,မစ္စုနာ ဓမ္မမာစရေ.

ပညာရှိသည် မိမိကိုယ်ကို မအိုနိုင်၊ မသေနိုင်သကဲ့သို့ မှတ်ထင်၍ ပညာရပ်နှင့် အကျိုးစီးပွားကို ရှာဖွေရာ၏၊ သေမင်းသည် မိမိ၏ ဆံပင်တို့ကို ဆွဲကိုင်ထားသကဲ့သို့ အောက်မေ့၍ တရားဓမ္မကို ကျင့်ကြံရာ၏။

၁၄.

၁၄။

ဝဇ္ဇာ ဂုရူစ မန္တီစ,တယော ရဋ္ဌာဘိသင်္ခတာ;

ဇီဝီတ ဒက္ခ ကောသာနံ,ဝဍ္ဎနာ နာသနာစ တေ.

သမားတော်၊ ဆရာသမားနှင့် အမတ် (တိုင်ပင်ဖော်) ဟူသော ဤသုံးဦးတို့သည် တိုင်းပြည်ကို တည်ဆောက်သူများ ဖြစ်ကြကုန်၏၊ ၎င်းတို့သည် အသက်၊ ပညာနှင့် ဘဏ္ဍာတော်တို့ကို တိုးပွားစေနိုင်သကဲ့သို့ ပျက်စီးစေနိုင်သူများလည်း ဖြစ်ကြကုန်၏။

၁၅.

၁၅။

ထိရေန [Pg.117] ကမ္မံ ဝဍ္ဎတိ,အထိရေန တုရေန နော;

ဖလန္တိ သမယေ ရုက္ခာ,သိတ္တာပိ ဗဟုဝါရိနာ.

လုပ်ငန်းဆောင်တာတို့သည် တည်ငြိမ်စွာ လုပ်ကိုင်ခြင်းဖြင့် တိုးတက်ကြီးပွား၏၊ မတည်မငြိမ် အလျင်စလို လုပ်ကိုင်ခြင်းဖြင့် မတိုးတက်နိုင်ပေ။ သစ်ပင်တို့သည် ရေများစွာ လောင်းသော်လည်း မိမိတို့အချိန်ကျမှသာ အသီးသီးကြကုန်၏။

ဝါယာမေထေဝ [Pg.120] ပုရိသော,နနိဗ္ဗိန္ဒေယျ ပဏ္ဍိတော.

ပညာရှိသော ယောက်ျားသည် အားထုတ်အပ်သော လုံ့လဝီရိယကိုသာ ပြုရာ၏၊ စိတ်ပျက်အားလျှော့ခြင်း မရှိရာ။

ပယတနော [Pg.122] တာဒိသော နေဝ,ကယျော ယေန ဖလံ နဟိ;

သေလဂ္ဂေ ကူပခဏနာ,ကထံ တောယသမာဂမော.

အကျိုးမရှိနိုင်သော လုပ်ဆောင်မှုမျိုးကို မစတင်အပ်ပေ။ ကျောက်တောင်ထိပ်၌ ရေတွင်းတူးခြင်းဖြင့် ရေကို မည်သို့လျှင် ရနိုင်အံ့နည်း။

ဉာဏင်္ကုသေန [Pg.123] သမ္မဂ္ဂံ,နိယျတျုဿာဟကုဉ္ဇရော.

ဉာဏ်ပညာတည်းဟူသော ချွန်းချက်ဖြင့် လမ်းမှန်သို့ ပို့ဆောင်အပ်သော လုံ့လဝီရိယတည်းဟူသော ဆင်ပြောင်ကြီးသည်သာ လျောက်ပတ်စွာ သွားတတ်၏။

အသမေက္ခိတကမ္မန္တံ,တုရိတာဘိ နိပါတိနံ;

တာနိကမ္မာနိ တပ္ပေန္တိ,ဥဏှံ ဝ ဇ္ဈောဟိတံ မုခေ.

မဆင်မခြင် စဉ်းစားဘဲ လောတကြီး ပြုလုပ်တတ်သော အမှုကိစ္စတို့သည် ပူပြင်းလှသော အစာကို ပါးစပ်ထဲသို့ ထည့်မိသကဲ့သို့ ပြုလုပ်သူအား ပြန်လည်ပူပန်စေတတ်ကုန်၏။

၁၆.

၁၆။

ဆဒ္ဒေါသာ [Pg.126] ပုရိသေနေဟ,ဟာတဗ္ဗာ ဘူတိမိစ္ဆန္တာ;

နိဒ္ဒါ မဇ္ဇံ ဘယံ ကောဓော,အာလသျံ ဒီဃသုတ္တတာ.

ဤလောက၌ ကြီးပွားချမ်းသာခြင်းကို အလိုရှိသောသူသည် အိပ်ကြူးခြင်း၊ မူးယစ်ခြင်း၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်း၊ အမျက်ထွက်ခြင်း၊ ပျင်းရိခြင်းနှင့် အချိန်ဆွဲခြင်း တည်းဟူသော အပြစ်ခြောက်ပါးကို စွန့်ပယ်အပ်၏။

န [Pg.130] ဒိဝါ သုပ္ပသီလေန,ရတ္တိမုဋ္ဌာနဒေဿိနာ;

နိစ္စသောဏ္ဍေန မတ္တေန,သက္ကာ အာဝသိတုံ ဃရံ.

နေ့၌ အိပ်လေ့ရှိခြင်း၊ ည၌ ထကြွရမည်ကို မုန်းတီးခြင်း၊ အမြဲတစေ သေရည်သောက်ကြူးခြင်းနှင့် မူးယစ်နေခြင်းရှိသောသူသည် အိမ်ထောင်ကို မထိန်းသိမ်းနိုင်ရာ။

အဘေတဗ္ဗမှိ [Pg.137] ဘာယန္တိ,ဘာယိတဗ္ဗေ နဘာယရေ;

ဘယာဘယ ဝိမုဠှာ တေ,ဇိမှာနုဂါ ဥဇုဉ္ဇဟာ.

မကြောက်အပ်သော ဘေး၌ ကြောက်တတ်ကြ၍ ကြောက်အပ်သော ဘေး၌ မကြောက်ကြကုန်၊ ဘေးနှင့် ဘေးမဟုတ်သည်၌ တွေဝေသော ထိုသူတို့သည် ဖြောင့်မတ်သောတရားကို စွန့်၍ ကောက်ကျစ်သော လမ်းသို့ လိုက်ကြကုန်၏။

ယဿ [Pg.139] မနုဿဘူတဿ,နတ္ထိ ဘောဂါစ သိပ္ပကံ;

ကိံ ဖလံ တဿ မာနုဿံ,ဒွိပါဒဋ္ဌော ဟိ သော မိဂေါ.

လူဖြစ်ပါလျက် စည်းစိမ်ဥစ္စာလည်းမရှိ၊ အတတ်ပညာလည်းမရှိသောသူအား လူဖြစ်ရခြင်းသည် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း။ ထိုသူသည် ခြေနှစ်ချောင်းရှိသော တိရစ္ဆာန်မျှသာ ဖြစ်၏။

၁၇.

၁၇။

နာနောပါယောဝ [Pg.142] ကတ္တဗ္ဗော,သစေ ဘဝေယျ အတ္တနော;

အတ္ထသိဒ္ဓိ ယထာကာမံ,ဥပါယော ဟိ ဟိတဉ္ဇသော.

မိမိ၏ အလိုရှိအပ်သော အကျိုးစီးပွား ပြီးမြောက်အောင်မြင်ရန်အတွက် အမျိုးမျိုးသော နည်းလမ်းကောင်းတို့ကို ပြုလုပ်အပ်၏။ အကြောင်းမူကား နည်းလမ်းကောင်းသည်သာလျှင် ကောင်းကျိုးကို ဆောင်သော လမ်းခရီးဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

လဉ္ဇဒါနဗာလိသေန[Pg.150],ကူဋဍ္ဍကာရဓီဝရာ;

ဝိနိစ္ဆယမဟာမစ္ဆံ,ဩဋ္ဋေန္တိ လောဘသာဂရေ.

လိမ်လည်လှည့်ဖြားတတ်သော တရားလိုတရားခံတည်းဟူသော တံငါသည်တို့သည် လာဘ်ပေးခြင်းတည်းဟူသော ငါးမျှားချိတ်ဖြင့် တရားသူကြီးတည်းဟူသော ငါးကြီးကို လောဘတည်းဟူသော သမုဒ္ဒရာ၌ မျှားယူကြကုန်၏။

ယဿေတေ စတုရော ဓမ္မာ,ဝါနရိန္ဒ ယထာတဝ;

သစ္စံ ဓမ္မော ဓီတိ စာဂေါ,ဒိဋ္ဌံ သော အတိဝတ္တတိ.

မျောက်မင်း... သစ္စာရှိခြင်း၊ ပညာရှိခြင်း၊ ရဲရင့်တည်ကြည်ခြင်း၊ စွန့်ကြဲခြင်း တည်းဟူသော ဤတရားလေးပါးတို့သည် သင့်၌ ရှိသကဲ့သို့ အကြင်သူအား ရှိကုန်၏၊ ထိုသူသည် ရန်သူကို ကျော်လွန်လွှမ်းမိုးနိုင်၏။

၁၈.

၁၈။

ဝိဒွါစ [Pg.162] ရတနံ နာရီ,ဝီဏာ သာတ္ထံ ဂိရံမဟီ;

ဂုဏဝိသေသ မာဂမ္မ,ဂုဏာနိ အဂုဏာနိစ.

ပညာရှိ၊ ရတနာ၊ မိန်းမ၊ စောင်းညှင်း၊ အကျိုးရှိသောစကား၊ မြေကြီး တို့သည် ဂုဏ်ထူးဝိသေသကို အမှီပြု၍ ကောင်းသောဂုဏ် သို့မဟုတ် မကောင်းသောဂုဏ်သို့ ရောက်ကြရကုန်၏။

ဓနဝါ [Pg.164] ဗလဝါ လောကေ,ဓနာ ဘဝတိ ပဏ္ဍိတော.

လောက၌ စည်းစိမ်ဥစ္စာရှိသောသူသည် အားအင်ရှိသူဖြစ်၏။ စည်းစိမ်ဥစ္စာကြောင့်ပင်လျှင် ပညာရှိဟူ၍လည်း ဖြစ်လာတတ်၏။

သုမနေ [Pg.165] နိဿိတော ကီဋော,နိဂ္ဂုဏော ဟီနကော သယံ;

တံ ပုပ္ဖေဟိ မဏ္ဍေန္တာနံ,ရညံ သိရောပိ ရောဟတိ.

မိမိကိုယ်တိုင်က ဂုဏ်မရှိ၊ ယုတ်နိမ့်သော ပိုးကောင်ကလေးသည်ပင် မြတ်လေးပန်းကို မှီခိုရခြင်းကြောင့် ပန်းတို့ဖြင့် ဆင်ယင်မွမ်းမံကြကုန်သော မင်းတို့၏ ဦးခေါင်းထက်သို့ပင် ရောက်ရှိရလေသည်။

အလက္ခိကေဟိ [Pg.168] သဉ္စီတာ,ဓနဘောဂါစ စိန္တိတာ;

လက္ခိကဿ ဘဝန္တေတေ,လက္ခိဝါ သုဋ္ဌုဘုဉ္ဇတိ.

ဘုန်းကံမရှိသူတို့ ရှာဖွေစုဆောင်း၍ ကြံစည်အပ်သော စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့သည် ဘုန်းကံရှိသူ၏ ဥစ္စာဖြစ်လာတတ်ကုန်၏။ ဘုန်းကံရှိသူသည်သာလျှင် ထိုစည်းစိမ်တို့ကို ကောင်းစွာ ခံစားရလေသည်။

ခတ္တိယော [Pg.171] သေဋ္ဌော ဇနေ တသ္မိံ,ယော ဂေါတ္တပဋိသာရိနော;

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော,သော သေဋ္ဌော ဒေဝမာနုသေ.

အနွယ်ကို စွဲလမ်းကြကုန်သော လူတို့တွင် မင်းမျိုးသည် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏။ ဝိဇ္ဇာစရဏနှင့် ပြည့်စုံသောသူမူကား နတ်လူတို့တွင် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏။

ဝိသာပိ [Pg.182] အမတံ ဂဏှေ,ဂူထတော မဏိမုတ္တမံ;

ကဏ္ဋကပါဒပါ ပုပ္ဖံ,ထိရတံ ဒုက္ကုလာ ဝရံ.

အဆိပ်မှလည်း ဆေးအမြိုက်ကို ယူအပ်၏၊ မစင်မှလည်း မြတ်သောပတ္တမြားကို ယူအပ်၏၊ ဆူးပင်မှလည်း ပန်းပွင့်ကို ဆွတ်ယူအပ်၏၊ ယုတ်နိမ့်သော အမျိုးမှလည်း မိန်းမမြတ်ကို သိမ်းပိုက်အပ်၏။

ဓနိဿရာဒိဂုဏောမ္မိ [Pg.189]-ဝေဂေန ဝါဟိတာ ပဇာ.

သတ္တဝါအပေါင်းသည် စည်းစိမ်ဥစ္စာ၊ အစိုးရခြင်း စသော ဂုဏ်တည်းဟူသော လှိုင်းတံပိုးတို့၏ အဟုန်ဖြင့် မျောပါရလေသည်။

၁၉.

၁၉။

ယဿ တ္ထိ သတတံ မေတ္တာ,သဗ္ဗလောကသုဝလ္လဘာ;

ကူပါယတေ သမုဒ္ဒေါပိ,အဂ္ဂိ တဿ ဇလာယတေ.

အလုံးစုံသောလောက၏ ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှုကို ခံရသော၊ အစဉ်သဖြင့် မေတ္တာတရားရှိသောသူအား သမုဒ္ဒရာသည်ပင်လျှင် ရေတွင်းငယ်ကဲ့သို့ ဖြစ်လာ၏၊ မီးသည်လည်း ရေကဲ့သို့ အေးမြလာ၏။

၂၀.

၂၀။

သက္ခရာယတိ မေရူပိ,ဝိသဘက္ခော သုဓာယတေ;

သသာယတေ မိဂရာဇ,ဗျာလော မာလာဂုဏာယတေ;

ဒေါလာယတေ ဆမာစာလော,နာနာဝုဓာ တိဏာယရေ.

မြင်းမိုရ်တောင်သည်ပင်လျှင် ကျောက်စရစ်ခဲကဲ့သို့ ဖြစ်လာ၏၊ အဆိပ်ကိုစားခြင်းသည်လည်း နတ်သုဓာကဲ့သို့ ဖြစ်လာ၏၊ ခြင်္သေ့မင်းသည်လည်း ယုန်ငယ်ကဲ့သို့ ဖြစ်လာ၏၊ ကြမ်းတုတ်သော မြွေသည်လည်း ပန်းကုံးကဲ့သို့ ဖြစ်လာ၏၊ ငလျင်လှုပ်ခြင်းသည်လည်း ပုခက်ကဲ့သို့ ဖြစ်လာ၏၊ အမျိုးမျိုးသော လက်နက်တို့သည်လည်း မြက်ပင်ကဲ့သို့ ဖြစ်လာကုန်၏။

၂၁.

၂၁။

သမေဝ [Pg.202] သတိ ဥဿာဟေ,သုခဝါဟော ဟိတင်္ကရော;

ဦနေ-ဓိကေ တထာ နောဟိ,မဇ္ဈဂေါ သာဓု သဗ္ဗဒါ.

လုံ့လဝီရိယသည် မျှတသည်ရှိသော် ချသာကို ဆောင်တတ်၏၊ ကောင်းကျိုးကို ပြုတတ်၏။ လျော့နည်းလွန်းသော်လည်းကောင်း၊ လွန်ကဲလွန်းသော်လည်းကောင်း ထိုသို့ ကောင်းကျိုးမပြုနိုင်ပေ။ သို့ဖြစ်၍ အလယ်အလတ် (မျှတခြင်း) သည်သာ အခါခပ်သိမ်း ကောင်းမြတ်လှပေ၏။

သာဓု [Pg.208] ခေါ ပဏ္ဍိတောနာမ,နတွေဝ အတိပဏ္ဍိတော.

ပညာရှိဟူသည် ကောင်းမြတ်လှပေ၏၊ သို့သော် ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲစွာ အတတ်လွန်သောသူမူကား မကောင်းပေ။