නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

त्या भगवंत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांना माझा नमस्कार असो.

කවිදප්පණනීති

कविदर्पणनीती

මාතිකා

मातिका (विषयसूची)

යථාධම්මිකරාජූනං, අමච්චා ච පුරොහිතා;

නීතිසත්ථං සුනිස්සාය, නිච්ඡයන්ති විනිච්ඡයං.

ज्याप्रमाणे नीतिमान राजांचे मंत्री आणि पुरोहित नीतिशास्त्राचा चांगला आश्रय घेऊन न्यायनिवाडा निश्चित करतात.

අඞ්ගානි වෙදා චත්තාරො, මීමංසාන්‍යාය විත්ථාරො;

ධම්මසත්ථං පුරාණඤ්ච, විජ්ජා හෙතා චතුද්දස.

वेदांगे, चार वेद, मीमांसा, न्यायशास्त्र, विस्तार, धर्मशास्त्र आणि पुराणे; या चौदा विद्या आहेत.

ආයුබ්බෙදො මනුබ්බෙදො, ගන්ධබ්බො චෙති තෙ තයො;

අත්ථසත්ථං චතුත්ථඤ්ච, විජ්ජාහ්‍යාට්ඨරස මතා.

आयुर्वेद, धनुर्वेद, आणि गंधर्ववेद हे तीन; आणि चौथे अर्थशास्त्र; या मिळून अठरा विद्या मानल्या गेल्या आहेत.

සුතිසමුතිසඞ්ඛ්‍යා ච, රොගානීති විසෙසකා;

ගන්ධබ්බා ගණිකා චෙව, ධනුබ්බෙදා ච පූරණා.

श्रुती, स्मृती, संख्या, रोगनीती, विशेषक, गंधर्व, गणिका, धनुर्वेद आणि पुराणे.

තිකිච්ඡා ඉතිහාසො ච, ජොතිමායා ච ඡන්දති;

කෙතුමන්තා ච සද්දා ච, සිප්පාට්ඨාරසකා ඉමෙ.

वैद्यकशास्त्र, इतिहास, ज्योतिष, छंदशास्त्र, अलंकारशास्त्र आणि शब्दशास्त्र; ही अठरा शिल्पे आहेत.

දමො දණ්ඩො ඉතිඛ්‍යාතො, තට්ඨාදණ්ඩො මහීපති;

තස්ස නීති දණ්ඩනීති, නයනානීති වුච්චති.

इंद्रियनिग्रह हाच दंड म्हणून ओळखला जातो, आणि राजा हा त्या दंडाचा धारक असतो. त्याची जी नीती तिला दंडनीती किंवा नयननीती असे म्हणतात.

දණ්ඩෙන නීයතෙ චෙදං, දණ්ඩං නයති වා පුන;

දණ්ඩනීති ඉතිඛ්‍යාතො, තිලොකා නති වත්තතෙ.

या दंडाद्वारेच हे जग चालवले जाते किंवा तो दंडाला योग्य मार्गावर आणतो; म्हणून याला दंडनीती म्हणतात, जी तिन्ही लोकांवर नियंत्रण ठेवते.

නානාසත්ථොද්ධතං වක්ඛෙ, රාජනීති සමුච්චයං;

සබ්බබීජමිදුං සත්ථං, චාණක්‍ය සාරසඞ්ගහං.

विविध शास्त्रांमधून उद्धृत केलेला हा राजनीती समुच्चय मी सांगतो. हे शास्त्र सर्व ज्ञानाचे बीज असून चाणक्याच्या नीतीचा सारसंग्रह आहे.

මූලසුත්තං පවක්ඛාමි, චාණක්‍යෙන යථොදිතං;

යස්සං විඤ්ඤාතමත්තෙන, මූළ්හො භවති පණ්ඩිතො.

चाणक्याने सांगितलेली मूळ सूत्रे मी सांगेन, ज्यांच्या केवळ ज्ञानाने अज्ञानी माणूसही पंडित बनतो.

මිත්තලාභො සුහදභෙදො, විග්ගහො සන්ධිරෙව ච;

පඤ්චතන්ද්‍රා තථාඤ්ඤස්මා, ගන්ථා කස්සියලිඛ්‍යතෙ.

मित्रलाभ, सुहृदभेद, विग्रह आणि संधी; हे पंचतंत्र आणि इतर ग्रंथांमधून संकलित करून लिहिले जात आहे.

ලොකනීතිම්හා –

लोकनीतीमधून –

(1) පණ්ඩිතකණ්ඩ. (2) සුජනකණ්ඩ. (3) බාලදුජ්ජන කණ්ඩ. (4) මිත්තකණ්ඩ. (5) ඉත්ථිකණ්ඩ. (6) රාජකණ්ඩ. (7) පකිණ්ණක කණ්ඩ-

(१) १. पंडितकांड, २. सुजनकांड, ३. बालदुर्जनकांड, ४. मित्रकांड, ५. स्त्रीकांड, ६. राजकांड, ७. प्रकीर्णककांड.

ලොකනීති –

लोकनीती –

පණ්ඩිතො සුජනො කණ්ඩො, දුජ්ජනො මිත්තඉත්ථී ච;

රාජපකිණ්ණකො චාති, සත්තකණ්ඩෙ විභූසිනො.

पंडितकांड, सुजनकांड, दुर्जनकांड, मित्रकांड, स्त्रीकांड, राजकांड आणि प्रकीर्णककांड अशा सात कांडांनी हे सुशोभित आहे.

චක්කින්දාභිසිරිනායං, සොධිතො කාසිකෙ සාකෙ;

ඡනොත්‍යං දුතියාසළ්හෙ, කාළසත්තම ආදිහෙ.

चक्किंदाभिसिरिनाय राजाच्या काळात, कासिक शकामध्ये, दुसऱ्या आषाढ महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील सप्तमीला हे संपादित केले गेले.

ලොකනීතිං පවක්ඛාමි, නානාසත්ථසමුද්ධටං;

මාගධෙනෙව සඞ්ඛෙපං, වන්දිත්වා රතනත්තයං.

त्रिरत्नांना वंदन करून, विविध शास्त्रांमधून संकलित केलेली लोकनीती मी मागधी भाषेत संक्षेपाने सांगेन.

නීති ලොකෙ පුරිසස්ස සාරො,මාතා පිතා ආචරියො මිත්තො;

තස්මා හි නීතිං පුරිසො විජඤ්ඤා,ඤාණීමහා හොති බහුස්සුතො.

या जगात नीती हाच मनुष्याचा सार आहे; ती माता, पिता, आचार्य आणि मित्रासारखी आहे. म्हणूनच मनुष्याने नीती जाणली पाहिजे, ज्यामुळे तो ज्ञानी, महान आणि बहुश्रुत होतो.

මහාරහනීති –

महारहनीती –

(1) පණ්ඩිතකථා. (2) සම්භෙදකථා. (3) මිත්තකථා. (4) නායක කථා. (5) ඉත්ථිකථා

(१) १. पंडितकथा, २. संभेदकथा, ३. मित्रकथा, ४. नायककथा, ५. स्त्रीकथा.

මහාරහ රහංසක්‍ය-මුනිං නීවරණා තණ්හා;

මුත්තං මුත්තං සුදස්සනං, වන්දෙ බොධිවරං වරං.

नीवरण आणि तृष्णेपासून पूर्णपणे मुक्त असलेल्या, अत्यंत दर्शनीय अशा पूजनीय शाक्यमुनींना आणि श्रेष्ठ बोधिवृक्षाला मी वंदन करतो.

නීතිධ ජන්තූනං සාරො, මිත්තාචරියා ච පිතරො;

නීතිමා සුබුද්ධිබ්‍යත්තො, සුතවා අත්ථදස්සිමා.

या जगात प्राण्यांसाठी नीती हाच सार आहे, ती मित्र, आचार्य आणि मातापित्यांसारखी आहे. नीतिमान मनुष्य सुबुद्ध, स्पष्टवक्ता, बहुश्रुत आणि कल्याण पाहणारा होतो.

ධම්මනීති –

धम्मनीती –

(1) ආචරියකථා (2) සිප්පකථා (3) පඤ්ඤාකථා (4) සුතකථා (5) කථානකථා (6) ධනකථා (7) දෙසකථා (8) නිස්සයකථා (9) මිත්තකථා (10) දුජ්ජනකථා (11) සුජනකථා (12) බලකථා (13) ඉත්ථිකථා (14) යුත්තකථා (15) දාසකථා (16) ඝරාවාසකථා (17) කාතබ්බකථා (18) අකාතබ්බකථා (19) ඤාතබ්බකථා (20) අලඞ්කාරකථා (21) රාජධම්මකථා (22) උපසෙවකකථා (23) දුක්ඛාදිමිස්සකකථා (24) පකිණ්ණකකථා

(१) १. आचार्यकथा, २. शिल्पकथा, ३. प्रज्ञाकथा, ४. श्रुतकथा, ५. कथानककथा, ६. धनकथा, ७. देशकथा, ८. आश्रयकथा, ९. मित्रकथा, १०. दुर्जनकथा, ११. सज्जनकथा, १२. बलकथा, १३. स्त्रीकथा, १४. युक्तकथा, १५. दासकथा, १६. गृहस्थाश्रमकथा, १७. कर्तव्यकथा, १८. अकर्तव्यकथा, १९. ज्ञातव्यकथा, २०. अलंकारकथा, २१. राजधर्मकथा, २२. उपसेवककथा, २३. दुःखादिमिश्रककथा, २४. प्रकीर्णककथा.

චක්කාතිචක්කචක්කින්දො, දෙවාතිදෙවාදෙවින්දො,බ්‍රහ්මාති බ්‍රහ්මබ්‍රහ්මින්දො, ජිනො පූරෙතු මෙ භාවං.

जे चक्रवर्तींचेही चक्रवर्ती, देवांचे देव आणि ब्रह्मांचेही ब्रह्म आहेत, ते जिन माझे मनोरथ पूर्ण करोत.

චිරං තිට්ඨතු ලොකම්හි, ධංසකං සබ්බපාණිනං;

මහාමොහතමං ජයං, ජොතන්තං ජිනසාසනං.

सर्व प्राण्यांच्या महामोहरूपी अंधकाराचा नाश करणारे, विजयी आणि प्रकाशमान असे जिनशासन या जगात चिरकाळ टिकून राहो.

වන්දිත්වා රතනං සෙට්ඨං, නිස්සාය පුබ්බකෙ ගරු;

නීතිධම්මං පවක්ඛාමි, සබ්බලොක සුඛාවහං.

सर्वश्रेष्ठ त्रिरत्नांना वंदन करून आणि प्राचीन आचार्यांचा आश्रय घेऊन, मी सर्व जगाला सुख देणारी धम्मनीती सांगतो.

ආචරියො ච සිප්පඤ්ච, පඤ්ඤාසුතකථාධනං;

දෙසඤ්ච නිස්සයො මිත්තං, දුජ්ජනො සුජනො බලං.

आचार्य, शिल्प, प्रज्ञा, श्रुत, धन, देश, आश्रय, मित्र, दुर्जन, सज्जन, बल...

ඉත්ථී පුත්තො ච දාසො ච, ඝරාවාසො කතාකතො;

ඤාතබ්බො ච අලඞ්කාරො, රාජධම්මා පසෙවකො;

දුක්ඛාදිමිස්සකො චෙව, පකිණ්ණකාති මාතිකා.

स्त्री, पुत्र, दास, गृहस्थाश्रम, कर्तव्य आणि अकर्तव्य, ज्ञातव्य, अलंकार, राजधर्म, सेवक, दुःखादी मिश्रित आणि प्रकीर्ण; ही या ग्रंथाची मातिका आहे.

රාජනීති –

राजनीती –

සීහා එකං බකා එකං, සික්ඛෙ චත්තාරි කුක්කුටා;

පඤ්ච කාකා රාජා නාම, ඡ සුනක්ඛා තීණි ගද්‍රභා.

हे राजा, सिंहाकडून एक, बगळ्याकडून एक, कोंबड्याकडून चार, कावळ्याकडून पाच, कुत्र्याकडून सहा आणि गाढवाकडून तीन गुण शिकावेत.

1.

१.

මහාකම්මං ඛුද්දකං වා, යං කම්මං කාතුමිච්ඡති;

සබ්බාරම්භෙන කාතබ්බං, සීහා එකං තදා භවෙ.

काम मोठे असो वा लहान, जे काम करण्याची इच्छा असेल, ते पूर्ण शक्तीनिशी केले पाहिजे; हा एक गुण सिंहाकडून शिकावा.

2.

२.

ඉන්ද්‍රියානි සුසංයම, බකොව පණ්ඩිතො භවෙ;

දෙසක ලොමපන්නානි, සබ්බකම්මානි සාධයෙ.

बगळ्याप्रमाणे आपल्या इंद्रियांवर पूर्ण ताबा ठेवून, विद्वानाने देश, काळ आणि आपल्या क्षमतेचा विचार करून आपली सर्व कामे साध्य करावीत.

3.

३.

පුබ්බට්ඨානඤ්ච යුද්ධඤ්ච, සංවිභාගඤ්ච බන්ධු හි;

ථියා අක්කම්ම භුත්තඤ්ච, සික්ඛෙ චත්තාරි කුක්කුටො.

लवकर उठणे, युद्ध करणे, आपल्या बांधवांमध्ये अन्न वाटून खाणे आणि मादीचे रक्षण करून तिचा उपभोग घेणे; हे चार गुण कोंबड्याकडून शिकावेत.

4.

४.

ගුය්හෙ මෙථුනං පෙක්ඛිත්වා, භොජනං ඤාතිසඞ්ගහො;

විලොකා පෙක්ඛනාලස්‍යං, පඤ්ච සික්ඛෙය්‍ය වායසා.

गुप्तरित्या मैथुन करणे, गुप्तपणे पाहणे, नातेवाईकांसह भोजन करणे, चहुबाजूला सावधपणे पाहणे आणि आळस न करणे; हे पाच गुण कावळ्याकडून शिकावेत.

5.

५.

අනාලස්සංතිසවන්තාසො, සුනිද්ධා සුප්පබොධනා;

දළ්හභත්ති ච සූරඤ්ච, ඡ එතෙස්වානතො ගුණො.

आळस न करणे, समाधानी असणे, गाढ झोपेतूनही त्वरित जागे होणे, दृढ निष्ठा आणि शौर्य; हे सहा गुण कुत्र्यामध्ये आढळतात.

6.

६.

ඛින්නොව වහතෙ භාරං, සීතුණ්හඤ්ච න චින්තයී;

සන්තුට්ඨො ච භවෙ නිච්චං, තීණි සික්ඛෙය්‍ය ගද්‍රභා.

थकलेला असतानाही ओझे वाहणे, थंडी-उष्णतेची पर्वा न करणे आणि नेहमी समाधानी राहणे; हे तीन गुण गाढवाकडून शिकावेत.

7.

७.

වීසති තානි ගුණානි, චරෙය්‍ය ඉහ පණ්ඩිතො;

විජෙය්‍ය රිපූ සබ්බෙපි, තෙජස්සී සො භවිස්සති.

या जगात जो विद्वान या वीस गुणांचे आचरण करेल, तो आपल्या सर्व शत्रूंवर विजय मिळवेल आणि तेजस्वी होईल.

(1) පණ්ඩිතකණ්ඩ (2) සුජනකණ්ඩ (3) බාලදුජ්ජනකණ්ඩ (4) මිත්තකණ්ඩ (5) රාජකණ්ඩ (6) නායකකණ්ඩ (7) පුත්තකණ්ඩ (8) වෙජ්ජාචරියකණ්ඩ (9) දාසකකණ්ඩ (10) ඉත්ථිකණ්ඩ (11) පකිණ්ණකකණ්ඩ

(१) पण्डितकाण्ड (२), सुजनकाण्ड (३), बालदुज्जनकाण्ड (४), मित्तकाण्ड (५), राजकाण्ड (६), नायककाण्ड (७), पुत्तकाण्ड (८), वेज्जाचरियकाण्ड (९), दासककाण्ड (१०), इत्थिकाण्ड (११), पकिण्णककाण्ड

කවිදප්පණනීතිංයො, වාචුග්ගතං කරොති චෙ;

භුවනමජ්ඣෙ එසො හි, විඤ්ඤූ පණ්ඩිතජාතිකො.

जो कोणी 'कविदप्पणनीति' मुखोद्गत करतो, तो या जगात खरोखरच एक सुज्ञ आणि विद्वान मनुष्य बनतो.

කවිදප්පණනීති

कविदप्पणनीति

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

त्या भगवंत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांना नमस्कार असो.

රතනත්තයපණාම

त्रिरत्न वंदना

1.

१.

මහාකවිවරං [Pg.1] බුද්ධං, ධම්මඤ්ච තෙන සෙවිතං;

සඞ්ඝං නිරඞ්ගණඤ්චාපි, වන්දාමි සිරසා දරං.

महान कवींमध्ये श्रेष्ठ असणाऱ्या बुद्धांना, त्यांनी आचरिलेल्या धम्माला आणि दोषरहित अशा संघाला मी आदराने मस्तक टेकवून वंदन करतो.

2.

२.

කරිස්සාමි සමාසෙන, නානාසත්ථ සමුද්ධටං;

හිතාය කවිනං නීතිං, කවිදප්පණනාමකං.

विविध शास्त्रांमधून संकलित केलेली, कवींच्या हितासाठी 'कविदप्पण' नावाची नीति मी संक्षेपाने रचणार आहे.

පණ්ඩිතකණ්ඩ

पण्डितकाण्ड

3.

३.

නීති [Pg.2] සාරො මනුස්සානං, මිත්තො ආචරියොපි ච;

මාතා පිතා ච නීතිමා, සුතවා ගන්ථකාරකො.

नीति हा मनुष्यांचा सार, मित्र आणि शिक्षक देखील आहे. नीतिमान, बहुश्रुत आणि ग्रंथकार हा माता-पित्यासारखा असतो.

4.

४.

අලසස්ස [Pg.3] කුතො සිප්පං, අසිප්පස්ස කුතො ධනං;

අධනස්ස කුතො මිත්තං, අමිත්තස්ස කුතො සුඛං;

අසුඛස්ස කුතො පුඤ්ඤං, අපුඤ්ඤස්ස කුතො වරං.

आळशी माणसाला विद्या कोठून मिळणार? विद्या नसलेल्याला धन कोठून मिळणार? धन नसलेल्याला मित्र कोठून मिळणार? मित्र नसलेल्याला सुख कोठून मिळणार? सुख नसलेल्याला पुण्य कोठून मिळणार? आणि पुण्य नसलेल्याला श्रेष्ठ गती कोठून मिळणार?

5.

५.

සුචින්තිතචින්තී [Pg.4] චෙව, සුභාසිතභාසීපි ච;

සුකතකම්මකාරී ච, පණ්ඩිතො සාධුමානුසො.

जो सुविचार करतो, सुभाषित बोलतो आणि सुकृत करतो, तोच पण्डित आणि सज्जन मनुष्य होय.

6.

६.

කවිහෙරඤ්ඤකා [Pg.5] කත්වා, උත්තත්තං සත්ථකඤ්චනං;

භූසනං ගජ්ජපජ්ජාදිං, කරොන්ති ච මනොහරං.

ज्याप्रमाणे सोनार सोन्याला वितळवून सुंदर दागिने बनवतो, त्याचप्रमाणे कवी हे शास्त्ररूपी सुवर्णाला शुद्ध करून गद्य-पद्यादी मनोहर अलंकार तयार करतात.

7.

७.

බහුං [Pg.6] ලහුඤ්ච ගහණං, සම්මූපධාරණම්පි ච;

ගහිත අසම්මුස්සනං, එතං සුවිඤ්ඤුලක්ඛණං.

पुष्कळ गोष्टींचे जलद ग्रहण करणे, त्यांचे योग्य चिंतन करणे आणि ग्रहण केलेले न विसरणे, हे सुज्ञ माणसाचे लक्षण आहे.

8.

८.

අජරාමරංව පඤ්ඤො, විජ්ජමත්ථඤ්ච චින්තයෙ;

ගහිතො ඉව කෙසෙසු, මච්චුනා ධම්මමාචරෙ.

बुद्धिमान माणसाने आपण अजर आणि अमर आहोत असे समजून विद्या आणि धनाचा विचार करावा; परंतु मृत्यूने आपले केस पकडले आहेत असे समजून धम्माचे आचरण करावे.

9.

९.

සිප්පසමං [Pg.7] ධනං නත්ථි, සිප්පං චොරා න ගණ්හරෙ;

ඉධ ලොකෙ සිප්පං මිත්තං, පරලොකෙ සුඛාවහං.

विद्येसारखे कोणतेही धन नाही, चोर विद्या चोरू शकत नाहीत; या लोकात विद्या हाच मित्र आहे आणि परलोकात ती सुख देणारी ठरते.

10.

१०.

භුඤ්ජනත්ථං [Pg.8] කථනත්ථං, මුඛං හොතීති නො වදෙ;

යං වාතං වා මුඛාරුළ්හං, වචනං පණ්ඩිතො නරො.

पण्डित मनुष्य असे म्हणत नाही की तोंड केवळ खाण्यासाठी आणि बोलण्यासाठीच आहे, तसेच तो तोंडात येईल ते निरर्थक शब्द बोलत नाही.

11.

११.

දුම්මෙධෙහි පසංසා ච, විඤ්ඤූහි ගරහා ච යා;

ගරහාව සෙය්‍යො විඤ්ඤූහි, යඤ්චෙ බාලප්පසංසනා.

मूर्खांनी केलेली प्रशंसा आणि सुज्ञांनी केलेली निंदा, या दोन्हीमध्ये सुज्ञांनी केलेली निंदाच श्रेष्ठ आहे, मूर्खांच्या प्रशंसेपेक्षा ती कितीतरी पटीने चांगली.

12.

१२.

අචින්තියෙ [Pg.9] සාට්ඨකථෙ, පණ්ඩිතො ජිනභාසිතෙ;

උපදෙසං සදා ගණ්හෙ, ගරුං සම්මා උපට්ඨහං.

अचिंत्य अशा अट्ठकथांसह असलेल्या बुद्धवचनांमधून पण्डित माणसाने गुरूंची योग्य सेवा करून नेहमी उपदेश ग्रहण करावा.

තස්මා සාට්ඨකථෙ ධීරො, ගම්භීරෙ ජිනභාසිතෙ;

උපදෙසං සදා ගණ්හෙ, ගරුං සම්මා උපට්ඨහං.

म्हणूनच, धीर माणसाने अट्ठकथांसह असलेल्या गंभीर बुद्धवचनांमधून गुरूंची योग्य सेवा करून नेहमी उपदेश ग्रहण करावा.

13.

१३.

ගරූපදෙසහීනො [Pg.10] හි, අත්ථසාරං න වින්දති;

අත්ථසාරවිහීනො සො, සද්ධම්මා පරිහායති.

गुरूंच्या उपदेशापासून वंचित असलेला मनुष्य अर्थाचा सार प्राप्त करू शकत नाही; आणि अर्थाच्या साराशिवाय तो सद्धम्मापासून भ्रष्ट होतो.

14.

१४.

ගරූපදෙසලාභී ච, අත්ථසාරසමායුතො;

සද්ධම්මං පරිපාලෙන්තො, සද්ධම්මස්මා න හායති.

गुरूंचा उपदेश प्राप्त करणारा आणि अर्थाच्या साराने युक्त असलेला मनुष्य सद्धम्माचे रक्षण करतो आणि तो सद्धम्मापासून कधीही ढळत नाही.

15.

१५.

සබ්බදබ්බෙසු [Pg.11] විජ්ජෙව, දබ්බමාහු අනුත්තරං;

අහාරත්තා අනග්ඝත්තා, අක්ඛයත්තා ච සබ්බදා.

सर्व प्रकारच्या धनांमध्ये विद्येलाच सर्वोत्तम धन म्हटले आहे; कारण ती हिरावून घेता येत नाही, ती अमूल्य आहे आणि ती नेहमी अक्षय राहते.

16.

१६.

අප්පකෙනපි මෙධාවී, පාභතෙන විචක්ඛණො;

සමුට්ඨාපෙති අත්තානං, අණුං අග්ගිංව සන්ධමං.

ज्याप्रमाणे फुंकर मारून लहानशा अग्नीला मोठे केले जाते, त्याचप्रमाणे बुद्धिमान आणि चतुर मनुष्य अगदी थोड्या भांडवलाच्या साहाय्याने स्वतःची प्रगती करतो.

17.

१७.

පණ්ඩිතෙ [Pg.12] ච ගුණා සබ්බෙ, මූළ්හෙ දොසා හි කෙවලං;

තස්මා මූළ්හසහස්සෙසු, පඤ්ඤො එකො විසෙසියතෙ.

पण्डित माणसाच्या ठिकाणी सर्व गुण असतात, तर मूर्ख माणसाच्या ठिकाणी केवळ दोषच असतात; म्हणूनच हजारो मूर्खांपेक्षा एक बुद्धिमान मनुष्य श्रेष्ठ ठरतो.

18.

१८.

බාලා [Pg.13] ඉස්සන්ති දුම්මෙධා, ගුණී නිද්දොසකාරිනො;

ගරුකො පණ්ඩිතො එතස-මිස්සං තෙහ්‍යවිද්වා සමො.

दुर्बुद्धी असलेले मूर्ख लोक निर्दोष कर्मे करणाऱ्या गुणवान लोकांचा हेवा करतात. अशांच्या समूहात पण्डित श्रेष्ठ ठरतो, तर अज्ञानी मनुष्य त्यांच्यासारखाच राहतो.

19.

१९.

මනුඤ්ඤමෙව [Pg.14] භාසෙය්‍ය, නාමනුඤ්ඤං කුදාචනං;

මනුඤ්ඤං භාසමානස්ස, ගරුං භාරං උදද්ධරි;

ධනඤ්ච නං අලාභෙසි, තෙන චත්තමනො අහු.

मनुष्याने नेहमी प्रिय शब्दच बोलावेत, कधीही अप्रिय बोलू नये. प्रिय बोलणाऱ्यासाठी मोठा भार उचलला गेला, त्याला धन मिळवून दिले गेले आणि त्यामुळे तो अत्यंत प्रसन्न झाला.

20.

२०.

විජ්ජා [Pg.15] දදාති විනයං, විනයා යාති පත්තතං;

පත්තත්තා ධනං පප්පොති, ධනා ධම්මං තතො සුඛං.

विद्या विनय देते, विनयाने पात्रता प्राप्त होते; पात्रतेमुळे धन मिळते, धनापासून धम्म आणि त्यानंतर सुख प्राप्त होते.

21.

२१.

යෙ වුඩ්ඪමපචයන්ති, නරා ධම්මස්ස කොවිදා;

දිට්ඨෙව ධම්මෙ පාසංසා, සම්පරායෙ ච සුග්ගතිං.

जे धम्माचे जाणकार मनुष्य वृद्धांचा आदर करतात; त्यांची याच जन्मात प्रशंसा होते आणि परलोकात त्यांना सुगती प्राप्त होते.

22.

२२.

මාතරිව [Pg.16] පරදාරෙසු, පරදබ්බෙසු ලෙද්දුංව;

අත්තනීව සබ්බභූතෙසු, යො පස්සති සො පණ්ඩිතො.

जो परस्त्रीला मातेसमान मानतो, दुसऱ्याच्या धनाला मातीच्या ढेकळासमान समजतो आणि सर्व प्राणिमात्रांना स्वतःसारखेच पाहतो, तोच खरा पण्डित होय.

23.

२३.

ආසීසෙථෙව [Pg.17] පුරිසො, න නිබ්බින්දෙය්‍ය පණ්ඩිතො;

අනවජ්ජෙසු කම්මෙසු, පසංසිතෙසු සාධුභි.

मनुष्याने नेहमी आशा बाळगावी, पण्डित माणसाने कधीही निराश होऊ नये; विशेषतः सज्जनांनी प्रशंसा केलेल्या निष्पाप कर्मांच्या बाबतीत.

ආසීසෙථෙව [Pg.18] පුරිසො, න නිබ්බින්දෙය්‍ය පණ්ඩිතො;

පස්සාමි වොහං අත්තානං, යථා ඉච්ඡිං තථා අහු.

मनुष्याने नेहमी आशा बाळगावी, पण्डित माणसाने कधीही निराश होऊ नये; मी स्वतःचेच उदाहरण पाहतो, मी जशी इच्छा केली होती तसेच घडले.

24.

२४.

වායමෙථෙව පුරිසො, න නිබ්බින්දෙය්‍ය පණ්ඩිතො;

පුඤ්ඤක්‍රියවත්ථූසු, පසංසිතෙසු විඤ්ඤුභි.

मनुष्याने नेहमी प्रयत्न करत राहावे, पण्डित माणसाने कधीही निराश होऊ नये; विशेषतः सुज्ञांनी प्रशंसा केलेल्या पुण्यकर्म रूपी गोष्टींमध्ये.

25.

२५.

ලොකෙ [Pg.19] උස්සාහවන්තානං, ජනානං කිමසාධියං;

සාගරෙපි මහාසෙතුං, කපියූථෙහි බන්ධති.

या जगात उत्साही लोकांसाठी काय बरं असाध्य आहे? वानरांच्या सैन्याने महासागरावर देखील मोठा पूल बांधला होता.

26.

२६.

කිං කුලෙන විසාලෙන, ගුණහීනො තු යො නරො;

අකුලිනොපි සත්ථඤ්ඤො, දෙවතාහිපි පුජ්ජතෙ.

जो मनुष्य गुणहीन आहे, त्याच्यासाठी मोठ्या कुळात जन्म घेण्याचा काय उपयोग? नीच कुळात जन्मलेला असला तरी जो शास्त्र जाणणारा आहे, त्याची देवता देखील पूजा करतात.

27.

२७.

උක්කට්ඨෙ [Pg.20] සූරමිච්ඡන්ති, මන්තීසු අකුතූහලං;

පියඤ්ච අන්නපානම්හි, අත්ථෙ ජාතෙ ච පණ්ඩිතං.

संकटकाळात शूर वीराची, सल्लामसलत करताना शांत मंत्र्याची, अन्न-पानाच्या वेळी प्रिय व्यक्तीची आणि एखादी महत्त्वाची समस्या निर्माण झाल्यावर पण्डित माणसाची गरज भासते.

28.

२८.

රූපයොබ්බන්නසම්පන්නා[Pg.21], විසාලකුලසම්භවා;

විජ්ජාහීනා න සොභන්තෙ, නිග්ගන්ධා ඉව කිං සුකා.

रूप आणि यौवनाने संपन्न असलेले आणि मोठ्या कुळात जन्मलेले लोकही जर विद्येविना असतील, तर ते सुवास नसलेल्या पळसाच्या फुलांप्रमाणे शोभून दिसत नाहीत.

29.

२९.

වුත්‍යං [Pg.22] විසදඤාණස්ස, ඤාතො අත්ථො තරස්සන;

සූරප්පභාය ආදාසො, ඡායං දිස්සෙ න මාකරෙ.

स्पष्ट ज्ञान असणाऱ्या व्यक्तीच्या बोलण्यातून अर्थ त्वरित समजतो; ज्याप्रमाणे सूर्याच्या प्रकाशात आरसा स्पष्ट प्रतिबिंब दाखवतो, गढूळ पाण्यात किंवा अंधारात नाही.

30.

३०.

අවෙය්‍යාකරණො ත්වන්ධො, බධිරො කොසවජ්ජිතො;

සාහිච්චරහිතො පඞ්ගු, මූගො තක්කවිවජ්ජිතො.

व्याकरण न जाणणारा मनुष्य आंधळा आहे, शब्दकोश नसलेला बहिरा आहे, साहित्याशिवाय असलेला पांगळा आहे आणि तर्कशास्त्र न जाणणारा मुका आहे.

31.

३१.

ධීරො [Pg.23] ච විවිධානඤ්ඤූ, පරෙසං විවරානුගූ;

සබ්බාමිත්තෙ වසීකත්වා, කොසියොව සුඛී සියා.

विविध गोष्टींचे ज्ञान असणारा आणि इतरांच्या उणिवा जाणणारा धीर मनुष्य, आपल्या सर्व शत्रूंना वश करून घुबडाप्रमाणे सुखाने राहू शकतो.

32.

३२.

මහාතෙජොපි [Pg.24] තෙජොයං, මත්තිකං න මුදුං කරෙ;

ආපො ආපෙසි මුදුකං, සාධුවාචාව කක්ඛළං.

अत्यंत प्रखर असलेला अग्नी देखील मातीला मऊ करू शकत नाही; पाणीच तिला मऊ करते, त्याचप्रमाणे मधुर वाणी कठोर माणसाला नम्र करते.

33.

३३.

කොත්ථො පුත්තෙන ජාතෙන, යො න විදූ න ධම්මිකො;

කාණෙන චක්ඛුනා කිං වා, චක්ඛු පීළෙව කෙවලං.

जो विद्वान नाही आणि धम्मनिष्ठ नाही, अशा जन्माला आलेल्या पुत्राचा काय उपयोग? केवळ वेदना देणाऱ्या अंधळ्या डोळ्याचा काय उपयोग?

34.

३४.

මුදුනාව [Pg.25] රිපුං ජෙති, මුදුනා ජෙති දාරුණං;

නො න සිද්ධං මුදු කිඤ්චි, තතො ච මුදුනා ජයෙ.

मृदुतेनेच शत्रूला जिंकता येते, मृदुतेनेच क्रूर माणसाला जिंकता येते. मृदुतेने साध्य होत नाही असे काहीच नाही, म्हणून मृदुतेनेच विजय मिळवावा.

35.

३५.

සජාතො යෙන ජාතෙන, යාති වංසො සමුන්නතිං;

පරිවත්තිනිසංසාරෙ, මතො කො වා න ජායතෙ.

ज्याच्या जन्माने कुळाची उन्नती होते, त्याचाच जन्म खऱ्या अर्थाने सार्थक होतो; अन्यथा या परिवर्तनशील संसारात मृत झालेला कोण पुन्हा जन्माला येत नाही?

36.

३६.

දානෙ [Pg.26] තපසි සූරෙ ච, යස්ස න පත්ථිතො යසො;

විජ්ජාය මත්ථලාභෙ ච, කෙවලං අධිකොවසො.

दान, तप, शौर्य, विद्या आणि धनप्राप्ती यामध्ये ज्याची कीर्ती पसरली नाही, तो केवळ आईच्या विष्ठेसारखा आहे.

37.

३७.

වරො එකො ගුණී පුත්තො, න ච මූළ්හසතාන්‍යපි;

එකො චන්දො තමො හනති, න ච තාරාගණො තථා.

एकच गुणी पुत्र श्रेष्ठ आहे, शेकडो मूर्ख पुत्र नव्हेत; कारण एकच चंद्र अंधाराचा नाश करतो, ताऱ्यांचा समूह तसे करू शकत नाही.

38.

३८.

පුඤ්ඤතිත්ථකතො යෙන, තපො ක්වාපි සුදුක්කරො;

තස්ස පුත්තො භවෙ වස්සො, සමිද්ධො ධම්මිකො සුද්ධෙ.

ज्याने पुण्यक्षेत्री अत्यंत कठीण तप केले आहे, त्यालाच आज्ञाधारक, समृद्ध, धम्मनिष्ठ आणि शुद्ध आचरणाचा पुत्र प्राप्त होतो.

39.

३९.

ලාලයෙ පඤ්චවස්සානි, දසවස්සානි තාලයෙ;

පත්තෙතු සොළසෙ වස්සෙ, පුත්තං මිත්තංව ආචරෙ.

पुत्राचे पाच वर्षांपर्यंत लाड करावेत, दहा वर्षांपर्यंत त्याला शिस्त लावावी; आणि सोळावे वर्ष उजाडताच पुत्राशी मित्राप्रमाणे वागावे.

40.

४०.

ලාලනෙ [Pg.28] බහවො දොසා, තාලනෙ බහවො ගුණා;

තස්මා පුත්තඤ්ච සිස්සඤ්ච, තාලයෙ න තු ලාලයෙ.

अति लाड करण्यात अनेक दोष असतात आणि शिस्त लावण्यात अनेक गुण असतात; म्हणून पुत्राला आणि शिष्याला शिस्त लावावी, त्यांचे लाड करू नयेत.

41.

४१.

මාගධා පාකතා චෙව, සක්කතවොහාරොපි ච;

එතෙසු කොවිදො පඤ්ඤො, ධීරො පාළිං විසොධයෙ.

मागधी (पाली), प्राकृत आणि संस्कृत भाषेच्या व्यवहारात निपुण असलेल्या प्रज्ञावान व धीर पुरुषाने पाली भाषेचे संपादन व शुद्धीकरण करावे.

42.

४२.

සක්කතං [Pg.29] පාකතඤ්චෙව-පභංසො ච පිසාචිකී;

මාගධී සොරසෙනීව, ඡ භාසා පරිකිත්තිතා.

संस्कृत, प्राकृत, अपभ्रंश, पैशाची, मागधी आणि शौरसेनी या सहा भाषा प्रसिद्ध आहेत.

43.

४३.

චන්දනං [Pg.30] සීතලං ලොකෙ, චන්දිකා සීතලා තතො;

චන්දන චන්දිකාතොපි, වාක්‍යං සාධු සුභාසිතං.

जगात चंदन शीतल आहे, चंद्रप्रकाश त्याहूनही शीतल आहे; परंतु चंदन आणि चंद्रप्रकाशापेक्षाही सज्जनांचे सुभाषित अधिक शीतल असते.

44.

४४.

පත්තකාලොදිතං අප්පං, වාක්‍යං සුභාසිතං භවෙ;

ඛුදිතස්ස කදන්නම්පි, භුත්තං සාදුරසං සියා.

योग्य वेळी बोललेले थोडेसे बोलणेही सुभाषित ठरते; जसे भुकेलेल्या माणसाला मिळालेले निकृष्ट अन्नही चवदार वाटते.

45.

४५.

සත්ථකාපි [Pg.31] බහූවාචා, නාදරා බහුභාණිනො;

සොපකාරමුදාසිනා, නනු දිට්ඨං නදීජලං.

खूप बडबड करणाऱ्याचे अर्थपूर्ण बोलणेही आदरास पात्र ठरत नाही; नदीचे पाणी सर्वांसाठी उपयुक्त असूनही ते उदासीन असते, हे आपण पाहत नाही का?

46.

४६.

පාසාණඡත්තං ගරුකං, තතො දෙවානාචික්ඛනා;

තතො වුඩ්ඪානමොවාදො, තතො බුද්ධස්ස සාසනං.

दगडाचे छत्र जड असते, त्याहून देवांचे सांगणे जड असते; त्याहून वृद्धांचा उपदेश जड असतो आणि त्या सर्वांहून बुद्धांचे शासन अधिक जड असते.

47.

४७.

තූලං [Pg.32] සල්ලහුකං ලොකෙ, තතො චපලජාතිකො;

තතොනොසාවකො තතො, යති ධම්මපමාදකො.

जगात कापूस अत्यंत हलका आहे, त्याहून चंचल स्वभावाचा माणूस हलका असतो; त्याहून उपदेश न ऐकणारा हलका असतो आणि त्याहूनही धम्मात प्रमाद करणारा भिक्खू हलका असतो.

48.

४८.

පණ්ඩිතස්ස පසංසාය, දණ්ඩො බාලෙන දීයතෙ;

පණ්ඩිතො පණ්ඩිතෙනෙව, වණ්ණිතොව සුවණ්ණිතො.

मूर्ख माणसाने केलेली पंडिताची स्तुती ही शिक्षेसारखी असते; पंडिताची खरी स्तुती तेव्हाच होते जेव्हा दुसरा पंडित त्याची प्रशंसा करतो.

49.

४९.

සතෙසු ජායතෙ සූරො, සහස්සෙසු ච පණ්ඩිතො;

වුත්තා සතසහස්සෙසු, දාතා භවති වා න වා.

शंभरांमध्ये एखादा शूर जन्माला येतो, हजारांमध्ये एखादा पंडित जन्माला येतो; लाखो लोकांमध्ये एखादा वक्ता मिळतो, परंतु दाता मिळणे कठीण असते.

50.

५०.

විද්වත්තඤ්ච රාජත්තඤ්ච, නෙව තුල්‍යං කදාචිපි;

සදෙසෙ පූජිතො රාජා, විද්වා සබ්බත්ථ පූජිතො.

विद्वत्ता आणि राजेपण यांची कधीही तुलना होऊ शकत नाही; राजाचा आदर केवळ त्याच्या स्वतःच्या देशात होतो, परंतु विद्वानाचा आदर सर्वत्र होतो.

51.

५१.

සතං [Pg.34] දීඝායුකං සබ්බ-සත්තානං සුඛකාරණං;

අසතං පන සබ්බෙසං, දුක්ඛහෙතු න සංසයො.

सज्जनांचे दीर्घायुष्य हे सर्व प्राण्यांच्या सुखाचे कारण असते; परंतु दुर्जनांचे आयुष्य सर्वांच्या दुःखाचे कारण असते, यात शंका नाही.

52.

५२.

පණ්ඩිතෙ සුජනෙ සන්තෙ, සබ්බෙපි සුජනා ජනා;

ජාතෙකස්මිං සාරගන්ධෙ, සබ්බෙ ගන්ධමයා දුමා.

समाजात एखादा पंडित, सुजन आणि शांत पुरुष असेल, तर सर्व लोक सुजन बनतात; जसे एका सुगंधी चंदनाचे झाड उगवले की आजूबाजूची सर्व झाडे सुगंधी बनतात.

53.

५३.

අත්තාව යදි විනීතො, නිජස්සිතා මහාජනා;

විනීතං යන්ති සබ්බෙපි, කො තං නාසෙය්‍ය පණ්ඩිතො.

जर माणूस स्वतः विनयशील असेल, तर त्याच्यावर आश्रित असलेले सर्व लोकही विनयशील बनतात; असा कोणता पंडित असेल जो स्वतःचा नाश करून घेईल?

54.

५४.

සරීරස්ස ගුණානඤ්ච, දූරමච්චන්තමන්තරං;

සරීරං ඛණවිද්ධංසී, කප්පන්තට්ඨායිනො ගුණා.

शरीर आणि गुण यांच्यात अत्यंत मोठे अंतर आहे; शरीर हे क्षणभंगुर आहे, परंतु गुण कल्पान्तापर्यंत टिकून राहतात.

55.

५५.

අම්බුං පිවන්ති නො නජ්ජො, රුක්ඛො ඛාදති නො ඵලං;

මෙඝො ක්වචිපි නො සස්සං, පරත්ථාය සතං ධනං.

नद्या स्वतःचे पाणी पीत नाहीत, वृक्ष स्वतःची फळे खात नाहीत, मेघ स्वतः पिकवलेले धान्य खात नाहीत; सज्जनांची संपत्ती ही केवळ परोपकारासाठीच असते.

56.

५६.

සච්චං පුනපි සච්චන්ති, භුජමුක්ඛිප්ප මුච්චතෙ;

සකත්ථො නත්ථි නත්ථෙව, පරස්සත්ථ මකුබ්බතො.

हात वर करून पुन्हा पुन्हा हेच सत्य सांगितले जाते की, जो दुसऱ्यांचे कल्याण करत नाही, त्याचे स्वतःचे कोणतेही हित कधीही साध्य होत नाही.

57.

५७.

සතං [Pg.37] ඵරුසවාචාහි, න යාති විකතිං මනො;

තිණුක්කාහි න සක්කාව, තාපෙතුං සාගරෙ ජලං.

कठोर शब्दांमुळे सज्जनांचे मन विचलित होत नाही; गवताच्या मशालीने समुद्राचे पाणी तापवणे कधीही शक्य नाही.

58.

५८.

සෙලො යථා එකඝනො, වාතෙන න සමීරති;

එවං නින්දාපසංසාසු, න සමිඤ්ජන්ති පණ්ඩිතා.

ज्याप्रमाणे एकसंध मोठा खडक वाऱ्याने हलत नाही, त्याचप्रमाणे पंडित लोक निंदा आणि स्तुती यांनी विचलित होत नाहीत.

59.

५९.

ධම්මත්ථකාමමොක්ඛානං[Pg.38], යස්සෙකොපි න විජ්ජති;

අජගලථනස්සෙව, තස්ස ජාති නිරත්ථකා.

धम्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष यांपैकी ज्याच्याकडे एकही गोष्ट नाही, त्याचा जन्म शेळीच्या गळ्यातील स्तनाप्रमाणे निरर्थक आहे.

60.

६०.

න කම්මමපි චින්තෙත්වා, චජෙ උය්‍යොගමත්තනො;

අනුය්‍යොගෙන තෙලානි, තිලෙහි න සක්කා ලද්ධුං.

केवळ कर्माचा विचार करून माणसाने स्वतःचे प्रयत्न सोडू नयेत; कारण प्रयत्नांशिवाय तिळापासून तेल मिळवणे शक्य नाही.

61.

६१.

යථා [Pg.39] හ්‍යෙකෙන චක්කෙන, න රථස්ස පති භවෙ;

එවං පුරිසකාරෙන, විනා කම්මං න සිජ්ඣති.

ज्याप्रमाणे एका चाकाने रथाची गती होऊ शकत नाही, त्याचप्रमाणे मानवी प्रयत्नांशिवाय कोणतेही कार्य सिद्ध होत नाही.

62.

६२.

උය්‍යාමෙන හි සිජ්ඣන්ති, කාරියානි න මනොරථං;

න හි සුත්තස්ස සීහස්ස, පවිසන්ති මිගාමුඛෙ.

प्रयत्नानेच कार्ये सिद्ध होतात, केवळ इच्छांनी नव्हे; कारण झोपलेल्या सिंहाच्या तोंडात हरीण स्वतःहून प्रवेश करत नाही.

63.

६३.

මාතාපිතු [Pg.40] කතාභ්‍යාසො, ගුණිතමෙති බාලකො;

න ගබ්භජාතිමත්තෙන, පුත්තො භවති පණ්ඩිතො.

माता-पित्यांनी दिलेल्या शिक्षणामुळेच बालक गुणी बनते; केवळ गर्भातून जन्म घेतल्याने कोणीही पुत्र पंडित बनत नाही.

64.

६४.

මාතා සත්තු පිතා වෙරී, යෙන බාලො න පාඨිතො;

න සොභතෙ සභාමජ්ඣෙ, හංසමජ්ඣෙ බකො යථා.

जे माता-पिता आपल्या मुलाला शिकवत नाहीत, ते त्याचे शत्रूच आहेत; असा अशिक्षित मुलगा विद्वानांच्या सभेत शोभून दिसत नाही, ज्याप्रमाणे हंसांच्या घोळक्यात बगळा शोभत नाही.

65.

६५.

කාචො [Pg.41] කඤ්චනසංසග්ගො, ධත්තෙ මරකතිං ජුතිං;

තථා සබ්භිසන්නිධානා, මූළ්හො යාති පවීණතං.

सोन्याच्या संगतीने काचेलाही पाचूचे तेज प्राप्त होते; त्याचप्रमाणे सज्जनांच्या संगतीने मूर्ख माणूसही निपुण बनतो.

66.

६६.

තස්මා අක්ඛරකොසල්ලං, සම්මාදෙය්‍ය හිතත්ථිකො;

උපට්ඨහං ගරුං සම්මා, උට්ඨානාදීහි පඤ්චහි.

म्हणून, स्वतःचे कल्याण इच्छिणाऱ्याने आदरपूर्वक गुरूंची सेवा करून आणि उठणे इत्यादी पाच कर्तव्यांचे पालन करून अक्षरांचे कौशल्य चांगल्या प्रकारे प्राप्त करावे.

67.

६७.

උට්ඨානා [Pg.42] උපට්ඨානා, ච, සුස්සූසා පාරිචරීයා;

සක්කච්චං සිප්පුග්ගහණා, ගරුං ආරාධයෙ බුධො.

उठणे, सेवा करणे, ऐकण्याची इच्छा ठेवणे, परिचर्या करणे आणि आदराने विद्या ग्रहण करणे या पाच गोष्टींनी बुद्धिमान माणसाने गुरूंची आराधना करावी.

68.

६८.

කාබ්‍යසත්ථ [Pg.43] විනොදෙන, කාලො ගච්ඡති ධීමතං;

බ්‍යසනෙන ච මූළ්හානං, නිදාය කලහෙන වා.

बुद्धिमान लोकांचा वेळ काव्य आणि शास्त्रांच्या चर्चेत जातो; तर मूर्ख लोकांचा वेळ व्यसनात, झोपण्यात किंवा भांडण करण्यात जातो.

69.

६९.

ඡ දොසා පුරිසෙනෙහ, හාතබ්බා භූතිමිච්ඡතා;

නිද්දාතන්දී භයං කොධො, ආලස්‍යං දීඝසුත්තතා.

ऐश्वर्य इच्छिणाऱ्या माणसाने या जगातील सहा दोषांचा त्याग केला पाहिजे: अतिनिद्रा, आळस, भय, क्रोध, आळशीपणा आणि दीर्घसूत्रीपणा.

නිද්දාසීලී [Pg.44] සභාසීලී, අනුට්ඨාතා ච යො නරො;

අලසො කොධපඤ්ඤාණො, තං පරාභවතො මුඛං.

जो माणूस अति झोपाळू आहे, गप्पा मारणारा आहे, निरुद्योगी आहे, आळशी आहे आणि क्रोधासाठी प्रसिद्ध आहे, ते त्याच्या विनाशाचे द्वार आहे.

70.

७०.

නිග්ගුණෙසුපි සත්තෙසු, දයා කුබ්බන්ති සාධවො;

න හි සංහරතෙ ජුතිං, චන්දො චණ්ඩාලවෙස්මෙ.

सज्जन लोक गुणहीन प्राण्यांवरही दया करतात; कारण चंद्र चांडाळाच्या घरावरही आपले चांदणे पाडण्याचे थांबवत नाही.

71.

७१.

යත්‍ර [Pg.45] විද්වජ්ජනො නත්ථි, සීලාඝ්‍යො තත්‍ර අප්පධිපි;

නිරත්ථපාදමෙ දෙසෙ, එරණ්ඩොපි දුමායතෙ.

ज्या ठिकाणी विद्वान लोक नसतात, तिथे अल्पज्ञानी माणसाचीही प्रशंसा होते; जसे वृक्ष नसलेल्या प्रदेशात एरंडाचे झाडही मोठे वृक्ष मानले जाते.

72.

७२.

ඨානභට්ඨා න සොභන්තෙ, දන්තා කෙසා නඛා නරා;

ඉතිවිඤ්ඤාය මතිමා, සට්ඨානං න පරිච්චජෙ.

आपले स्थान सोडल्यावर दात, केस, नखे आणि मनुष्य शोभून दिसत नाहीत; हे जाणून बुद्धिमान माणसाने आपले स्थान सोडू नये.

73.

७३.

පරොපදෙසෙ [Pg.46] පණ්ඩිච්චං, සබ්බෙසං සුකරඤ්හි ඛො;

ධම්මෙ සයමනුට්ඨානං, කස්සචිසුමහත්තනො.

दुसऱ्याला उपदेश करण्यात शहाणपण दाखवणे सर्वांसाठीच सोपे असते; परंतु स्वतः धम्माचे आचरण करणे एखाद्या थोर व्यक्तीलाच जमते.

74.

७४.

අප්පමාදං පසංසන්ති, පුඤ්ඤකිරියාසු පණ්ඩිතා;

අප්පමත්තො උභො අත්ථෙ, අධිග්ගණ්හාති පණ්ඩිතො.

पंडित (बुद्धिमान लोक) पुण्यकर्मांमध्ये अप्रमादाची (जागरूकतेची) प्रशंसा करतात; अप्रमादी पंडित दोन्ही प्रकारचे कल्याण (इहलोक आणि परलोक) प्राप्त करतो.

75.

७५.

නිධීනංව [Pg.47] පවත්තාරං, යං පස්සෙ වජ්ජදස්සිනං;

නිග්ගය්හවාදිං මෙධාවිං, තාදිසං පණ්ඩිතං භජෙ;

තාදිසං භජමානස්ස, සෙය්‍යො හොති න පාපියො.

जो आपले दोष दाखवून देतो आणि चुकीच्या गोष्टींवर कडक शब्दात टोकतो, अशा गुप्त धनाचा साठा दाखवणाऱ्यासारख्या बुद्धिमान पंडिताची संगत करावी; अशा पंडिताची संगत केल्याने कल्याणच होते, अहित होत नाही.

76.

७६.

මුහුත්තමපි [Pg.48] චෙ විඤ්ඤූ, පණ්ඩිතං පයිරුපාසති;

ඛිප්පං ධම්මං විජානාති, ජිව්හා සූපරසං යථා.

जर एखादा समजूतदार माणूस क्षणभर जरी पंडिताची संगत करतो, तर तो धम्माला त्वरित समजून घेतो, ज्याप्रमाणे जीभ वरणाचा (रसाचा) आस्वाद घेते.

77.

७७.

දුල්ලභො පුරිසාජඤ්ඤො, න සො සබ්බත්ථ ජායති;

යත්ථ සො ජායතී ධීරො, තං කුලං සුඛ මෙධති.

पुरुषश्रेष्ठ (उत्कृष्ट मनुष्य) मिळणे दुर्मिळ आहे, तो सर्वत्र जन्माला येत नाही; असा धीर पुरुष जेथे जन्माला येतो, ते कूळ सुखी आणि समृद्ध होते.

78.

७८.

තගරඤ්ච [Pg.49] පලාසෙන, යො නරො උපනය්හති;

පත්තාපි සුරති වායන්ති, එවං ධීරූපසෙවනා.

जो मनुष्य पळसाच्या पानात तगर (सुगंधी द्रव्य) गुंडाळतो, त्या पानालाही सुगंध येतो; तशीच धीर (बुद्धिमान) पुरुषांच्या संगतीची अवस्था असते.

79.

७९.

නිපුණෙ සුතමෙසෙය්‍ය, විචිනිත්වා සුතත්ථිකො;

භත්තං උක්ඛලියං පක්කං, භාජනෙපි තථා භවෙ.

ज्ञान मिळवू इच्छिणाऱ्याने विचारपूर्वक सखोल ज्ञानाचा शोध घ्यावा; ज्याप्रमाणे भांड्यात शिजवलेला भात (त्याच्या एका कणावरून) ताटातही तसाच आहे हे समजते.

80.

८०.

අප්පකං [Pg.50] නාතිමඤ්ඤෙය්‍ය, චිත්තෙ සුතං නිධාපයෙ;

වම්මිකොදකබින්දූව, චිරෙන පරිපූරති.

थोडेसे ज्ञान असले तरी त्याचा अनादर करू नये, ते मनात साठवून ठेवावे; मुंग्यांच्या वारुळावर पडणाऱ्या पाण्याच्या थेंबांप्रमाणे, ते हळूहळू पूर्ण भरून जाते.

81.

८१.

ගච්ඡං [Pg.51] කිපිල්ලිකො යාති, යොජනානං සතානිපි;

අගච්ඡං වෙනය්‍යොඅපි, පදමෙකං න ගච්ඡති.

चालणारी मुंगी शेकडो योजने निघून जाते; परंतु न चालणारा गरुड एक पाऊलही पुढे जाऊ शकत नाही.

82.

८२.

සෙලෙ සෙලෙ න මණිකං, ගජෙ ගජෙ න මුත්තිකං;

වනෙ වනෙ න චන්දනං, ඨානෙ ඨානෙ න පණ්ඩිතො.

प्रत्येक पर्वतावर मणी नसतो, प्रत्येक हत्तीच्या मस्तकात मोती नसतो, प्रत्येक वनात चंदन नसते आणि प्रत्येक ठिकाणी पंडित (बुद्धिमान) नसतात.

83.

८३.

පණ්ඩිතො [Pg.52] සුතසම්පන්නො, යත්ථ අත්ථීති චෙ සුතො;

මහුස්සාහෙන තං ඨානං, ගන්තබ්බංව සුතෙසිනා.

बहुश्रुत (ज्ञानी) पंडित ज्या ठिकाणी आहेत असे ऐकले, तर ज्ञान मिळवू इच्छिणाऱ्याने मोठ्या उत्साहाने त्या ठिकाणी गेलेच पाहिजे.

84.

८४.

පොත්ථකෙසු ච යං සිප්පං, පරහත්ථෙසු යං ධනං;

යථාකිච්චෙ සමුප්පන්නෙ, න තං සිප්පං න තං ධනං.

जे ज्ञान केवळ पुस्तकात आहे आणि जे धन दुसऱ्याच्या हातात आहे; वेळ प्रसंगी गरज पडल्यास, ते ज्ञान काही कामाचे नसते आणि ते धनही काही कामाचे नसते.

85.

८५.

උප්පලෙන [Pg.53] ජලං ජඤ්ඤා, කිරියාය කුලං නරො;

බ්‍යත්තිප්පමාණ වාචාය, ජඤ්ඤා තිණෙන මෙදනිං.

कमळावरून पाण्याचा अंदाज येतो, आचरणावरून माणसाच्या कुळाचा अंदाज येतो, बोलण्यावरून त्याच्या हुशारीचा अंदाज येतो आणि गवतावरून जमिनीचा अंदाज येतो.

ජලප්පමාණං කුමුදමාලං,කුලප්පමාණං විනයොපමාණං;

බ්‍යත්තිප්පමාණං කථිතවාක්‍යං,පථවියා පමාණං තිණමිලාතං –

कमळाची दांडी पाण्याची खोली दर्शवते, विनयशीलता कुळाची श्रेष्ठता दर्शवते, बोललेले वाक्य हुशारी दर्शवते आणि कोमेजलेले गवत जमिनीचा कस दर्शवते.

86.

८६.

අප්පස්සුතො [Pg.54] සුතං අප්පං, බහුං මඤ්ඤති මානවා;

සින්ධුදකමපස්සන්තො, කූපෙ තොයංව මණ්ඩුකො.

अल्पज्ञानी माणूस आपल्या थोड्याशा ज्ञानालाच खूप मोठे मानतो; समुद्राचे पाणी न पाहिलेल्या विहिरीतील बेडकाप्रमाणे त्याची अवस्था असते.

87.

८७.

පඨමෙ සිප්පං ගණ්හෙය්‍ය, එසෙය්‍ය දුතියෙ ධනං;

චරෙය්‍ය තතියෙ ධම්මං, එසා ජනාන ධම්මතා.

आयुष्याच्या पहिल्या भागात कला किंवा विद्या ग्रहण करावी, दुसऱ्या भागात धन मिळवावे आणि तिसऱ्या भागात धम्माचे आचरण करावे; हाच मानवी जीवनाचा स्वाभाविक नियम आहे.

88.

८८.

සුස්සූසා [Pg.55] සුත්තවද්ධනී, සුතං පඤ්ඤාය වද්ධනං;

පඤ්ඤාය අත්ථං ජානාති, අත්ථො ඤාතො සුඛාවහො.

ऐकण्याची इच्छा (श्रवणभक्ती) ज्ञानाची वृद्धी करते, ज्ञान प्रज्ञेची वृद्धी करते, प्रज्ञेमुळे अर्थ समजतो आणि समजलेला अर्थ सुख देणारा ठरतो.

89.

८९.

නත්ථි [Pg.56] විජ්ජාසමං මිත්තං, න ච බ්‍යාධිසමො රිපු;

න ච අත්ථසමං පෙමං, න ච කම්මසමං බලං.

विद्येसारखा दुसरा मित्र नाही, आजारासारखा दुसरा शत्रू नाही, आत्महितासारखे दुसरे प्रेम नाही आणि कर्मासारखे दुसरे बळ नाही.

90.

९०.

විනා සත්ථං න ගච්ඡෙය්‍ය, සූරො සඞ්ගාමභූමියං;

පණ්ඩිත්වද්ධගූ වාණිජො, විදෙසගමනො තථා.

शूर वीराने शस्त्राशिवाय युद्धभूमीत जाऊ नये; त्याचप्रमाणे पंडित, प्रवासी आणि व्यापाऱ्याने पूर्वतयारीशिवाय (किंवा ज्ञानाशिवाय) परदेशी जाऊ नये.

91.

९१.

ධනනාසං [Pg.57] මනොතාපං, ඝරෙ දුච්චරිතානි ච;

වඤ්චනඤ්ච අවමානං, පණ්ඩිතො න පකාසයෙ.

धनाचा नाश, मनाचा संताप, घरातील दुराचार, फसवणूक आणि झालेला अपमान या गोष्टी पंडिताने इतरांसमोर उघड करू नयेत.

92.

९२.

අනව්හායං ගමයන්තො, අපුච්ඡා බහුභාසකො;

අත්තගුණං පකාසන්තො, තිවිධො හීනපුග්ගලො.

न बोलवता जाणे, न विचारता खूप बोलणे आणि स्वतःच्या गुणांची प्रौढी मिरवणे; या तीन गोष्टी अधम (हीन) माणसाची लक्षणे आहेत.

93.

९३.

හංසො [Pg.58] මජ්ඣෙ න කාකානං, සීහො ගුන්නං න සොභතෙ;

ගද්‍රභමජ්ඣෙ තුරඞ්ගො, බාලමජ්ඣෙව පණ්ඩිතො.

कावळ्यांच्या मध्ये हंस शोभत नाही, गाईंच्या मध्ये सिंह शोभत नाही, गाढवांच्या मध्ये घोडा शोभत नाही; त्याचप्रमाणे मूर्खांच्या मध्ये पंडित शोभत नाही.

94.

९४.

පත්තානුරූපකං වාක්‍යං, සභාවානුරූපං පියං;

අත්තානුරූපකං කොධං, යො ජානාති ස පණ්ඩිතො.

जो प्रसंगाला अनुरूप बोलणे, स्वभावाला अनुरूप प्रेमळपणा आणि स्वतःच्या मर्यादेत असणारा राग ओळखतो, तोच पंडित होय.

95.

९५.

අප්පරූපො [Pg.59] බහුංභාසො, අප්පපඤ්ඤො පකාසකො;

අප්පපූරො ඝටො ඛොභෙ, අප්පඛීරා ගාවී චලෙ.

रूप नसलेला माणूस खूप बडबड करतो, अल्पबुद्धी असलेला स्वतःचे प्रदर्शन करतो; अर्धा भरलेला घडा जास्त डचमळतो आणि कमी दूध देणारी गाय जास्त हालचाल करते.

96.

९६.

න තිත්ති රාජා ධනම්හි, පණ්ඩිතොපි සුභාසිතෙ;

චක්ඛුපි පියදස්සනෙ, න තිත්ති සාගරො ජලෙ.

राजा धनाने तृप्त होत नाही, पंडित सुभाषिते ऐकून तृप्त होत नाही, डोळे प्रिय गोष्टी पाहून तृप्त होत नाहीत आणि समुद्र पाण्याने तृप्त होत नाही.

97.

९७.

හීනපුත්තො [Pg.60] රාජමච්චො, බාලපුත්තො ච පණ්ඩිතො;

අධනස්ස ධනංබහු, පුරිසානං න මඤ්ඤථ.

माणसांना कधीही कमी लेखू नये; कारण हीन कुळातील मुलगा राजाचा मंत्री होऊ शकतो, मूर्खाचा मुलगा पंडित होऊ शकतो आणि गरिबाकडेही भरपूर धन येऊ शकते.

98.

९८.

යො [Pg.61] සිස්සො සිප්පලොභෙන, බහුං ගණ්හාති තං සිප්පං;

මූගොව සුපිනං පස්සං, කථෙතුම්පි න උස්සහෙ.

जो विद्यार्थी केवळ लोभापोटी अनेक विद्या किंवा कला आत्मसात करतो, त्याची अवस्था स्वप्न पाहणाऱ्या मुक्या माणसासारखी होते, जो ते कोणाला सांगूही शकत नाही.

99.

९९.

න භිජ්ජෙතුං කුම්භකාරො, සොභෙතුං කුම්භ ඝටති;

න ඛිපිතුං අපායෙසු, සිස්සානං වුඩ්ඪිකාරණා.

कुंभार मातीचा घडा फोडण्यासाठी नव्हे, तर त्याला सुंदर आकार देण्यासाठी घडवतो; त्याचप्रमाणे शिक्षक शिष्यांना संकटात टाकण्यासाठी नव्हे, तर त्यांच्या प्रगतीसाठी शिक्षा करतात.

100.

१००.

අධනස්ස [Pg.62] රසංඛාදො, අබලස්ස හතො නරො;

අප්පඤ්ඤස්ස වාක්‍යකරො, උම්මත්තක සමාහිඛො.

गरिबाने स्वादिष्ट अन्नाची हाव धरणे, दुर्बलाने मारामारी करणे आणि मूर्खाच्या सांगण्यावरून चालणे; हे खरोखरच वेड्यासारखे आहे.

101.

१०१.

එකෙනාපි සුරුක්ඛෙන, පුප්ඵිතෙන සුගන්ධිනා;

වාසිතං කානනං සබ්බං, සුපුත්තෙන කුලං යථා.

ज्याप्रमाणे सुगंधी फुलांनी बहरलेले एकच चांगले झाड संपूर्ण वन सुवासित करते, त्याचप्रमाणे एक चांगला पुत्र संपूर्ण कुळाचे नाव उज्ज्वल करतो.

102.

१०२.

ඉණකත්තා [Pg.63] පිතා සත්තු, මාතා ච බ්‍යභිචාරිනී;

භරියා රූපවතී සත්තු, පුත්තො සත්තු අපණ්ඩිතො.

कर्जबाजारी पिता हा शत्रू समान आहे, व्यभिचारी माता शत्रू आहे, अतिशय रूपवान पत्नी शत्रू आहे आणि मूर्ख पुत्रही शत्रू समान आहे.

103.

१०३.

ගුණදොසමසත්ථඤ්ඤූ, ජනො විභජතෙ කථං;

අධිකාරො කිමන්ධස්ස, රූපභෙදොපලද්ධියං.

शास्त्रांचे ज्ञान नसलेला माणूस गुण आणि दोष यांमधील फरक कसा करणार? अंध माणसाला रूपातील भेद ओळखण्याचा काय अधिकार आहे?

104.

१०४.

සබ්බත්ථ [Pg.64] සත්ථතොයෙව, ගුණදොසවිචෙචනං;

යං කරොති විනාසත්ථං, සාහසං කිමතොධිකං.

सर्व ठिकाणी शास्त्राच्या आधारेच गुण आणि दोषांचे विश्लेषण केले जाते; शास्त्राच्या ज्ञानाशिवाय कोणतेही काम करणे यापेक्षा मोठे धाडस कोणते असू शकते?

105.

१०५.

නිහීයති [Pg.65] පුරිසො නිහීනසෙවී,න ච හායෙථ කදාචි තුල්‍යසෙවී;

සෙට්ඨමුපනමං උදෙති ඛිප්පං,තස්මා අත්තනො උත්තරිං භජෙ.

हीन लोकांची संगत केल्याने माणसाचे अधःपतन होते, समान लोकांची संगत केल्याने कधीही ऱ्हास होत नाही; आणि श्रेष्ठ लोकांची संगत केल्याने माणसाची प्रगती वेगाने होते, म्हणून स्वतःपेक्षा श्रेष्ठांची संगत करावी.

106.

१०६.

පච්චුප්පන්නඤ්ච [Pg.66] යො ධම්මං, තත්ථ තත්ථ විපස්සති;

අසංහීරං අසංකුප්පං, තං විද්වා මනුබ්‍රූහයෙ.

जो मनुष्य वर्तमानकाळातील प्रत्येक धम्माकडे (गोष्टीकडे) तटस्थपणे पाहतो; जो विचलित न होणारा आणि शांत असतो, त्या ज्ञानी माणसाने अशाच स्थितीचा विकास करावा.

107.

१०७.

ඡන්දා දොසා භයා මොහා, යො ධම්මං නාතිවත්තති;

ආපූරති තස්ස යසො, සුක්කපක්ඛෙව චන්දිමා.

जो मनुष्य राग, द्वेष, भय आणि मोह यांमुळे धम्माचे उल्लंघन करत नाही; त्याचे यश शुक्ल पक्षातील चंद्राप्रमाणे वाढत जाते.

108.

१०८.

පණ්ඩිතො [Pg.67] සීලසම්පන්නො, සණ්හො ච පටිභානවා;

නිවාතවුත්ති අථද්ධො, තාදිසො ලභතෙ යසං.

जो पंडित शीलसंपन्न, मृदू भाषिक, बुद्धिमान, नम्र आणि गर्वरहित असतो, त्यालाच कीर्ती प्राप्त होते.

109.

१०९.

දුල්ලභං [Pg.68] පාකතිකං වාක්‍යං, දුල්ලභො ඛෙමකරො සුතො;

දුල්ලභා සදිසී ජායා, දුල්ලභො සජනො පියො.

निष्कपट बोलणे दुर्मिळ आहे, कल्याण करणारा पुत्र दुर्मिळ आहे, अनुरूप पत्नी दुर्मिळ आहे आणि प्रिय नातेवाईक मिळणे दुर्मिळ आहे.

110.

११०.

අත්ථං මහන්තමාපජ්ජ, විජ්ජං සම්පත්තිමෙව ච;

චරෙය්‍යාමානථද්ධො යො, පණ්ඩිතො සො පවුච්චති.

मोठे पद, विद्या आणि संपत्ती प्राप्त करूनही जो मनुष्य गर्वरहित आणि नम्रपणे वागतो, त्यालाच 'पंडित' म्हटले जाते.

111.

१११.

සුතසන්නිච්චයා [Pg.69] ධීරා, තුණ්හීභූතා අපුච්ඡිතා;

පුණ්ණාසුභාසිතෙනාපි, ඝණ්ටාදී ඝට්ටිතා යථා.

श्रुत (ज्ञान) संचित केलेले धीर (विद्वान) लोक न विचारता शांत राहतात; परंतु विचारले असता, घंटा वाजविल्यावर जसा नाद निघतो, तसे ते सुभाषिते (सुंदर वचने) बोलतात.

112.

११२.

අපුට්ඨො පණ්ඩිතො භෙරී, පජ්ජුන්නො හොති පුච්ඡිතො;

බාලො පුට්ඨො අපුට්ඨො ච, බහුං විකත්ථතෙ සදා.

न विचारता पंडित हा नगार्‍यासारखा (शांत) असतो, विचारले असता तो पर्जन्यासारखा (ज्ञानवर्षाव करणारा) होतो; परंतु मूर्ख माणूस विचारले असता किंवा न विचारताही नेहमी खूप बडबड करतो.

113.

११३.

පරූපවාදෙ [Pg.70] බධිරො, පරවජ්ජෙ අලොචනො;

පඞ්ගුලො අඤ්ඤනාරීසු, දුස්සතක්කෙ අචෙතනො.

इतरांच्या निंदेच्या बाबतीत बहिरा, इतरांच्या दोषांच्या बाबतीत आंधळा (न पाहणारा), परस्त्रियांच्या बाबतीत पांगळा आणि वाईट विचारांच्या बाबतीत अचेतन (विचारशून्य) असावा.

චක්ඛුමාස්ස යථා අන්ධො, සොතවා බධිරො යථා;

පඤ්ඤවාස්ස යථාමූගො, බලවා දුබ්බලොරිව;

අථ අත්ථෙ සමුප්පන්නෙ, සයෙථ මතසායිතං.

डोळे असूनही आंधळ्यासारखे, कान असूनही बहिर्‍यासारखे, प्रज्ञावान असूनही मुक्यासारखे आणि बलवान असूनही दुर्बलासारखे असावे; आणि संकट किंवा कठीण प्रसंग ओढवला असता, मृत असल्यासारखे शांत राहावे.

114.

११४.

පාපමිත්තෙ [Pg.71] විවජ්ජෙත්වා, භජෙය්‍යුත්තමපුග්ගලං;

ඔවාදෙ චස්ස තිට්ඨෙය්‍ය, පත්ථෙන්තො අචලං සුඛං.

पापमित्रांचा (वाईट मित्रांचा) त्याग करून उत्तम व्यक्तीची संगत करावी; आणि अचल सुखाची इच्छा धरून त्याच्या उपदेशाचे पालन करावे.

115.

११५.

අතිසීතං අතිඋණ්හං, අතිසායමිදං අහු;

ඉති විස්සට්ඨකම්මන්තෙ, අත්ථා අච්චෙන්ති මාණවෙ.

"खूप थंडी आहे, खूप ऊन आहे, खूप संध्याकाळ झाली आहे," असे म्हणून जे आपले काम सोडून देतात, त्या माणसांचे हित (संधी) निघून जाते.

116.

११६.

යො [Pg.72] ච සීතඤ්ච උණ්හඤ්ච, තිණාභිය්‍යො න මඤ්ඤති;

කරං පුරිසකිච්චානි, සො සුඛං න විහායති.

जो माणूस थंडी आणि उष्णता यांना गवतापेक्षा अधिक मानत नाही आणि आपली कर्तव्ये पार पाडतो, तो सुखापासून कधीही वंचित होत नाही.

117.

११७.

යස්මිංදෙසෙ [Pg.73] න සම්මානො, න පියො න ච බන්ධවො;

න ච විජ්ජාගමො කොචි, න තත්ථ දිවසං වසෙ.

ज्या देशात आदर नाही, कोणी प्रिय नाही, कोणी नातेवाईक नाही आणि ज्ञानाची प्राप्ती होत नाही, तिथे एक दिवसही राहू नये.

118.

११८.

ධනවා සුතවා රාජා, නදී වජ්ජො ඉමෙ පඤ්ච;

යත්ථ දෙසෙ න විජ්ජන්ති, න තත්ථ දිවසං වසෙ.

धनवान, बहुश्रुत (ज्ञानी), राजा, नदी आणि वैद्य—हे पाच ज्या देशात नसतात, तिथे एक दिवसही राहू नये.

119.

११९.

නභස්ස [Pg.74] භූසනං චන්දො, නාරීනං භූසනං පති;

ඡමාය භූසනං රාජා, විජ්ජා සබ්බස්ස භූසනං.

चंद्र हा आकाशाचा दागिना (भूषण) आहे, पती हा स्त्रियांचा दागिना आहे; राजा हा पृथ्वीचा दागिना आहे आणि विद्या (ज्ञान) हे सर्वांचे भूषण आहे.

120.

१२०.

සුඛත්ථිකො සචෙ විජ්ජං, විජ්ජත්ථිකො චජෙ සුඛං;

සුඛත්ථිනො කුතො විජ්ජා, කුතො විජ්ජත්ථිනො සුඛං.

जर सुखाची इच्छा असेल तर विद्येचा त्याग करावा, आणि जर विद्येची इच्छा असेल तर सुखाचा त्याग करावा; सुख इच्छिणाऱ्याला विद्या कोठून मिळणार, आणि विद्या इच्छिणाऱ्याला सुख कोठून मिळणार?

121.

१२१.

ඛණෙන [Pg.75] කණෙන චෙව, විජ්ජාමත්ථඤ්ච සාධයෙ;

ඛණචාගෙ කුතො විජ්ජා, කණචාගෙ කතො ධනං.

प्रत्येक क्षणाचा आणि कणाचा उपयोग करून विद्या आणि धन मिळवावे; क्षणाचा त्याग केल्यास विद्या कोठून मिळणार, आणि कणाचा त्याग केल्यास धन कोठून मिळणार?

122.

१२२.

ආචරියා පාදමාදත්තෙ, පාදං සිස්සො සජානනා;

පාදං සබ්‍රහ්මචාරීහි, පාදං කාලක්කමෙන ච.

शिष्य एक चतुर्थांश ज्ञान आचार्यांकडून मिळवतो, एक चतुर्थांश स्वतःच्या बुद्धीने समजून घेतो, एक चतुर्थांश सहकाऱ्यांकडून शिकतो आणि एक चतुर्थांश काळाच्या ओघात (अनुभवाने) मिळवतो.

123.

१२३.

ධම්මො [Pg.76] ජයෙ නො අධම්මො, සච්චං ජයති නාසච්චං;

ඛමා ජයති නො කොධො, දෙවො ජයති නාසූරො.

धम्माचा विजय होतो, अधम्माचा नाही; सत्याचा विजय होतो, असत्याचा नाही; क्षमेचा विजय होतो, क्रोधाचा नाही; देवाचा (सत्प्रवृत्तीचा) विजय होतो, असुराचा (दुष्प्रवृत्तीचा) नाही.

124.

१२४.

හත්ථස්ස භූසනං දානං, සච්චං කණ්ඨස්ස භූසනං;

සොතස්ස භූසනං සත්ථං, භූසනෙ කිං පයොජනං.

दान हे हाताचे भूषण आहे, सत्य हे कंठाचे भूषण आहे; शास्त्र (श्रवण) हे कानाचे भूषण आहे, तर मग इतर दागिन्यांचे काय प्रयोजन?

125.

१२५.

විදෙසෙතු [Pg.77] ධනං විජ්ජා, බ්‍යසනෙසු ධනං මති;

පරලොකෙ ධනං ධම්මො, සීලං සබ්බත්ථ වෙ ධනං.

परदेशात विद्या हे धन आहे, संकटात बुद्धी हे धन आहे; परलोकात धम्म हे धन आहे आणि शील हे सर्व ठिकाणी खरोखरच धन आहे.

126.

१२६.

පදොසෙ [Pg.78] දීපකො චන්දො, පභාතෙ දීපකො රවි;

තිලොකෙ දීපකො ධම්මො, සුපුත්තො කුලදීපකො.

संध्याकाळी चंद्र हा दिवा असतो, पहाटे सूर्य हा दिवा असतो; तिन्ही लोकांत धम्म हा दिवा आहे आणि सुपुत्र हा कुळाचा दिवा असतो.

127.

१२७.

විද්වා එව විජානාති, විද්වජ්ජනපරිස්සමං;

න හි වඤ්ඣා විජානාති, ගුරුං පසවවෙදනං.

विद्वान माणूसच विद्वानांचे कष्ट जाणू शकतो; वांझ स्त्री प्रसूतीची तीव्र वेदना कधीही जाणू शकत नाही.

128.

१२८.

යස්ස [Pg.79] නත්ථි සයං පඤ්ඤා, සත්ථං තස්ස කරොති කිං;

ලොචනෙහි විහීනස්ස, දප්පණො කිං කරිස්සති.

ज्याला स्वतःची प्रज्ञा (बुद्धी) नाही, त्याचे शास्त्र काय करणार? डोळे नसलेल्या माणसाला आरसा काय उपयोगाचा?

129.

१२९.

කිං කරිස්සන්ති වත්තාරො, සොතං යත්ථ න විජ්ජතෙ;

නග්ගකපණකෙ දෙසෙ, රජකො කිං කරිස්සති.

जिथे ऐकणाराच नाही, तिथे बोलणारे काय करणार? नग्न लोकांच्या देशात धोबी काय करणार?

130.

१३०.

මූළ්හසිධස්සාපදෙසෙන, [Pg.80] කුනාරීභරණෙන ච;

ඛලසත්තූහි සංයොගා, පණ්ඩිතොප්‍යාවසීදති.

मूर्ख शिष्याला उपदेश केल्याने, दुष्ट स्त्रीचे पोषण केल्याने आणि दुष्ट शत्रूंच्या संगतीने पंडित (विद्वान) माणूसही संकटात पडतो.

131.

१३१.

නත්ථි අත්තසමං පෙමං, නත්ථි ධඤ්ඤසමං ධනං;

නත්ථි පඤ්ඤාසමා ආභා, වුට්ඨි වෙ පරමා සරා.

आत्मप्रेमासारखे प्रेम नाही, धान्यासारखे धन नाही; प्रज्ञेसारखा प्रकाश नाही आणि पाऊस हा खरोखरच सर्वश्रेष्ठ जलस्रोत आहे.

132.

१३२.

භුජඞ්ගමං [Pg.81] පාවකඤ්ච ඛත්තියඤ්ච යසස්සිනං;

භික්ඛුඤ්ච සීලසම්පන්නං, සම්මදෙව සමාචරෙ.

सर्प, अग्नी, यशस्वी क्षत्रिय आणि शीलसंपन्न भिक्खू यांच्याशी नेहमी अत्यंत काळजीपूर्वक व योग्य प्रकारे व्यवहार करावा.

133.

१३३.

තස්මා හි පණ්ඩිතො පොසො, සම්පස්සං අත්ථමත්තනො;

බුද්ධෙ ධම්මෙ ච සඞ්ඝෙ ච, ධීරො සද්ධං නිවෙසයෙ.

म्हणूनच, स्वतःचे कल्याण पाहणाऱ्या बुद्धिमान आणि धीर माणसाने बुद्ध, धम्म आणि संघ यांच्यावर श्रद्धा ठेवावी.

134.

१३४.

ගුණො [Pg.82] සෙට්ඨඞ්ගතං යාති, න උච්චෙ සයනෙ වසෙ;

පාසාදසිඛරෙ වාසො, කාකො කිං ගරුළො සියා.

गुणांमुळेच श्रेष्ठत्व प्राप्त होते, उंच आसनावर बसल्याने नाही; महालाच्या शिखरावर राहिल्याने कावळा कधी गरुड होऊ शकतो का?

135.

१३५.

අනාගතං භයං දිස්වා, දූරතො පරිවජ්ජයෙ;

ආගතඤ්ච භයං දිස්වා, අභීතො හොති පණ්ඩිතො.

येणारे भय (संकट) ओळखून त्याचा दुरूनच त्याग करावा; परंतु संकट समोर आलेले पाहून पंडित माणूस निर्भय होतो.

136.

१३६.

අසජ්ජාය මලාමන්තා, අනුට්ඨානමලා ඝරා;

මලං වණ්ණස්ස කොසජ්ජං, පමාදො රක්ඛතො මලං.

सराव न करणे हा मंत्रांचा मळ आहे, काळजी न घेणे हा घराचा मळ आहे; आळस हा सौंदर्याचा मळ आहे आणि गाफील राहणे (प्रमाद) हा रक्षकाचा मळ आहे.

137.

१३७.

අනුපුබ්බෙන [Pg.83] මෙධාවී, ථොකං ථොකං ඛණෙ ඛණෙ;

කම්මාරො රජතස්සෙව, නිද්ධමෙ මලමත්තනො.

बुद्धिमान माणसाने हळूहळू, क्षणाक्षणाला आणि थोडे थोडे करून स्वतःचे दोष दूर करावेत, ज्याप्रमाणे सोनार चांदीचा मळ दूर करतो.

138.

१३८.

යඤ්හි [Pg.84] කයිරා තඤ්හි වදෙ, යං න කයිරා න තං වදෙ;

අකරොන්තං භාසමානං, පරිජානන්ති පණ්ඩිතා.

जे आपण करू शकतो तेच बोलावे, जे करू शकत नाही ते बोलू नये; न करता केवळ बोलणाऱ्या माणसाला पंडित (ज्ञानी) लोक ओळखतात.

139.

१३९.

විසමං සභයං අතිවාතො, පටිච්ඡන්නං දෙවනිස්සිතං;

පන්ථො ච සඞ්ගාමො තිත්ථං, අට්ඨෙතෙ පරිවජ්ජියා.

विषम (उंचसखल) जागा, भययुक्त ठिकाण, वादळी वारा, लपलेली जागा, दैवावर अवलंबून असणे, मुख्य रस्ता (महामार्ग), युद्धभूमी आणि पाणवठा (तीर्थ)—या आठ गोष्टींचा त्याग करावा.

140.

१४०.

රත්තොදුට්ඨො [Pg.85] ච මුළ්හො ච, මානී ලුද්ධො තථාලසො;

එකචින්තී ච බාලො ච, එතෙ අත්ථවිනාසකා.

आसक्त (कामी), द्वेषी, मोहित (मूर्ख), गर्विष्ठ, लोभी, आळशी, स्वतःचाच विचार करणारा आणि अज्ञानी—हे सर्व हिताचा नाश करणारे आहेत.

141.

१४१.

රත්තො දුට්ඨො ච මූළ්හො ච, භීරු ආමිසගරුකො;

ඉත්ථී සොණ්ඩො පණ්ඩකො ච, නවමො දාරකොපි ච.

आसक्त, द्वेषी, मोहित, भीरू (भित्रा), आमिषाला (लोभाला) बळी पडणारा, स्त्री, मद्यपी, नपुंसक आणि नववा लहान मुलगा.

142.

१४२.

නවතෙ පුග්ගලා ලොකෙ, ඉත්තරා චලිතා චලා;

එතෙහි මන්තිතං ගුය්හං, ඛිප්පං භවති පාකටං.

जगात हे नऊ प्रकारचे लोक चंचल आणि अस्थिर मनाचे असतात; त्यांनी गुप्त ठेवलेली गोष्ट लवकरच उघड होते.

143.

१४३.

යො [Pg.86] නිරුත්තිං න සික්ඛෙය්‍ය, සික්ඛන්තො පිටකත්තයං;

පදෙ පදෙ විකඞ්ඛෙය්‍ය, වනෙ අන්ධගජො යථා.

त्रिपिटकाचा अभ्यास करताना जो व्याकरण (निरुक्ती) शिकत नाही, तो जंगलातील अंध हत्तीप्रमाणे पावलोपावली संशयात पडतो.

144.

१४४.

සුත්තං [Pg.87] ධාතු ගණොණ්වාදි, නාමලිඞ්ගානුසාසනං;

යස්ස තිට්ඨති ජිව්හග්ගෙ, සබ්‍යාකරණකෙසරී.

सूत्र, धातू, गण, उणादी आणि नामलिंगानुशासन (व्याकरणाचे नियम) ज्याच्या जिभेच्या टोकावर असतात, तो व्याकरणातील सिंहासारखा (व्याकरणकेसरी) असतो.

145.

१४५.

සද්දත්ථලක්ඛණෙ භෙදී, යො යො නිච්ඡිතලක්ඛණෙ;

සො සො ඤාතුමකිච්ඡෙන, පහොති පිටකත්තයෙ.

जो शब्दांचे अर्थ आणि लक्षणे यांच्यातील भेद जाणण्यात आणि निश्चित लक्षणे ठरवण्यात कुशल असतो, तो विनासायास त्रिपिटक समजून घेण्यास समर्थ होतो.

146.

१४६.

යො [Pg.88] සද්දසත්ථකුසලො කුසලො නිඝණ්ඩු,ඡන්දො අලඞ්කතිසු නිච්චකතාභියොගො;

සො යං කවිත්තවිකලොපි කවීසු සඞ්ඛ්‍යං,මොග්ගය්හ වින්දති හි කිත්ති’ මමන්දරූපං.

जो व्याकरणशास्त्रात कुशल आहे, शब्दकोशात (निघंटूमध्ये) निपुण आहे आणि छंद व अलंकार शास्त्रात नेहमी मग्न असतो; तो स्वतः काव्य रचण्यात असमर्थ असला तरी कवींमध्ये गणला जातो आणि मोठी कीर्ती मिळवतो.

147.

१४७.

සුක්ඛොපි [Pg.89] චන්දනතරු න ජහාති ගන්ධං,නාගො ගතො නරමුඛෙ න ජහාති ලීළං;

යන්තගතො මධුරසං න ජහාති උච්ඡු,දුක්ඛොපි පණ්ඩිතජනො න ජහාති ධම්මං.

चंदनाचे झाड सुकले तरी आपला सुगंध सोडत नाही, हत्ती संकटात सापडला तरी आपली भव्य चाल सोडत नाही, ऊस यंत्रात टाकला तरी आपला गोड रस सोडत नाही; त्याचप्रमाणे पंडित (ज्ञानी) माणूस दुःखात असला तरी धम्माचा त्याग करत नाही.

148.

१४८.

ධනධඤ්ඤප්පයොගෙසු, තථා විජ්ජාගමෙසු ච;

ආහාරෙ බ්‍යවහාරෙ ච, චත්තලජ්ජො සදා භවෙ.

धन आणि धान्याच्या व्यवहारात, तसेच विद्या मिळवताना, आहारात (जेवताना) आणि व्यवहारात माणसाने नेहमी संकोच (लाज) बाळगू नये.

149.

१४९.

සාභාවිකී [Pg.90] ච පටිභා, සුතඤ්ච බහුනිම්මලං;

අමන්දො චාභියොගොයං, හෙතු හොතිහ බන්ධනෙ.

नैसर्गिक प्रतिभा, अत्यंत निर्मळ बहुश्रुतता (ज्ञान) आणि निरंतर प्रयत्न हेच यश (किंवा ग्रंथरचना) मिळवण्याचे कारण ठरतात.

150.

१५०.

ජහෙය්‍ය [Pg.91] පාපකෙ මිත්තෙ, භජෙය්‍ය පණ්ඩිතෙ ජනෙ;

සාධවො අභිසෙවෙය්‍ය, සුණෙය්‍ය ධම්මමුත්තමං.

पापी मित्रांचा त्याग करावा, पंडित (ज्ञानी) व्यक्तींची संगत करावी; सज्जनांची सेवा करावी आणि उत्तम धम्माचे श्रवण करावे.

151.

१५१.

කල්‍යාණකාරී කල්‍යාණං, පාපකාරී ච පාපකං;

යාදිසං වප්පතෙ බීජං, තාදිසං හරතෙ ඵලං.

कल्याणकारी (चांगले) कर्म करणाऱ्याला कल्याण (चांगले फळ) मिळते आणि पाप कर्म करणाऱ्याला पाप (वाईट फळ) मिळते; जसे बीज पेरले जाते, तसेच फळ मिळते.

152.

१५२.

ඡන්දො [Pg.92] නිදානං ගාථානං, අක්ඛරා තාසං වියඤ්ජනං;

නාමසන්නිස්සිතා ගාථා, කවි ගාථානමාසයො.

छंद हा गाथांचा (काव्याचा) उगम आहे, अक्षरे हे त्यांचे व्यंजन (अभिव्यक्ती) आहेत; गाथा या नामांवर (शब्दांवर) आश्रित असतात आणि कवी हा गाथांचा आश्रय असतो.

153.

१५३.

තස්මා [Pg.93] හි පණ්ඩිතො පොසො, සම්පස්සං හිතමත්තනො;

පඤ්ඤවන්තංභිපූජෙය්‍ය, චෙතියං විය සාදරො.

म्हणून स्वतःचे हित पाहणाऱ्या पंडित (ज्ञानी) मनुष्याने, चैत्याची पूजा करावी त्याप्रमाणे आदरपूर्वक प्रज्ञावंताची पूजा (आदर-सत्कार) करावी.

154.

१५४.

ධීරං පස්සෙ සුණෙ ධීරං, ධීරෙන සහසංවසෙ;

ධීරෙනල්ලාපසල්ලාපං, තං කරෙ තඤ්ච රොචයෙ.

धीर (धैर्यवान) पुरुषाला पाहावे, धीर पुरुषाचे ऐकावे, धीर पुरुषासोबत एकत्र राहावे; धीर पुरुषाशीच संभाषण करावे आणि त्यातच आनंद मानावा.

155.

१५५.

නයං [Pg.94] නයති මෙධාවී, අධුරායං න යුඤ්ජති;

සුනයො සෙය්‍යසො හොති, සම්මා වුත්තො න කුප්පති;

විනයං සො පජානාති, සාධු තෙන සමාගමො.

बुद्धिमान मनुष्य योग्य मार्गाने नेतो, अयोग्य कार्यात जोडत नाही; त्याचे सुयोग्य मार्गदर्शन श्रेयस्कर असते, योग्य प्रकारे सांगितले असता तो रागावत नाही; तो विनय (शिस्त) जाणतो, अशा व्यक्तीची संगत कल्याणकारी असते.

156.

१५६.

සචෙ ලභෙථ නිපකං සහායං,සද්ධිං චරං සාධුවිහාරි ධීරං;

අභිභුය්‍ය සබ්බානි පරිස්සයානි,චරෙය්‍ය තෙනත්තමනො සතිමා.

जर एखाद्याला योग्य, सदाचारी आणि धीर (धैर्यवान) असा बुद्धिमान सोबती मिळाला, तर सर्व संकटांवर मात करून, प्रसन्न चित्ताने आणि जागरूक राहून त्याच्यासोबत मार्गक्रमण करावे.

157.

१५७.

නො [Pg.95] චෙ ලභෙථ නිපකං සහායං,සද්ධිං චරං සාධුවිහාරි ධීරං;

රාජාව රට්ඨං විජිතං පහාය,එකො චරෙ මාතඞ්ගරඤ්ඤෙව නාගො.

जर योग्य, सदाचारी आणि धीर असा बुद्धिमान सोबती मिळाला नाही, तर जिंकलेले राज्य सोडून जाणाऱ्या राजाप्रमाणे किंवा जंगलात एकटा फिरणाऱ्या मातंग हत्तीप्रमाणे एकट्यानेच मार्गक्रमण करावे.

158.

१५८.

සොකට්ඨානසහස්සානි[Pg.96], භයට්ඨානසතානි ච;

දිවසෙ දිවසෙ මූළ්හ-මාවිසන්ති න පණ්ඩිතං.

हजारो शोकाची कारणे आणि शेकडो भयाची कारणे दररोज मूर्ख माणसाला व्यापून टाकतात, पंडिताला (ज्ञानी माणसाला) नाही.

159.

१५९.

ජලබින්දුනිපාතෙන, චිරෙන පූරතෙ ඝටො;

තථා සකලවිජ්ජානං, ධම්මස්ස ච ධනස්ස ච.

पाण्याचा एकेक थेंब पडल्याने हळूहळू घडा भरतो; त्याचप्रमाणे सर्व विद्या (ज्ञान), धम्म आणि धन यांचा संचय होतो.

160.

१६०.

පණ්ඩිතා [Pg.97] දුක්ඛං පත්වාන, න භවන්ති විසාදිනො;

පවිස්ස රාහුනො මුඛං, කිං නො දෙති පුන සසී.

पंडित (ज्ञानी) लोक दुःखाला प्राप्त होऊनही खचून जात नाहीत; राहूच्या मुखात प्रवेश करूनही चंद्र पुन्हा प्रकाश देत नाही का?

161.

१६१.

ජවෙන අස්සං ජානන්ති, වාහෙන ච බලිබද්ධං;

දුහෙන ධෙනුං ජානන්ති, භාසමානෙන පණ්ඩිතං.

घोड्याची ओळख त्याच्या वेगाने होते, बैलाची ओळख त्याच्या ओझे वाहण्याच्या क्षमतेने होते, गाईची ओळख तिच्या दुध देण्याने होते आणि पंडिताची (ज्ञानी माणसाची) ओळख त्याच्या बोलण्यावरून होते.

162.

१६२.

මනසා [Pg.98] චින්තිතං කම්මං, වචසා න පකාසයෙ;

අඤ්ඤලක්ඛිතකාරියස්ස, යතො සිද්ධි න ජායතෙ.

मनात विचार केलेले कार्य वाणीने प्रकट करू नये; कारण दुसऱ्यांच्या लक्षात आलेल्या कार्यात यश मिळत नाही.

163.

१६३.

අනභ්‍යාසෙ විසං විජ්ජා, අජිණ්ණෙ භොජනං විසං;

විසං සභා දලිද්දස්ස, වුද්ධස්ස තරුණී විසං.

सराव नसलेली विद्या हे विष आहे, अपचन झाले असताना भोजन हे विष आहे; दरिद्री माणसासाठी सभा हे विष आहे आणि वृद्ध माणसासाठी तरुण स्त्री हे विष आहे.

චත්තාරො පඤ්ච ආලොපෙ, ආභුත්වා උදකං පිවෙ;

අලං ඵාසුවිහාරාය, පහිතත්තස්ස භික්ඛුනො.

चार किंवा पाच घास कमी खाऊन पाणी प्यावे; दृढनिश्चयी भिक्खूच्या सुखावह विहारासाठी (जीवनासाठी) हे पुरेसे आहे.

164.

१६४.

යස්ස එසො පසුතොපි, ගුණවා පුජ්ජතෙ නරො;

ධනු වංසවිසුද්ධොපි, නිග්ගුණො කිං කරිස්සති.

जो मनुष्य गुणवान आहे, तो जरी सामान्य कुळात जन्मला असला तरी पूजला जातो; बांबू उत्तम वंशाचा (जातीचा) असला तरी दोरीशिवाय (गुणाशिवाय) धनुष्य काय करू शकणार?

165.

१६५.

ඉස්සී [Pg.100] දයී අසංතුට්ඨො, කොධනො නිච්චසඞ්කීතො;

පරභාග්‍යොපජීවී ච, ඡළෙතෙ දුක්ඛභාගිනො.

मत्सर करणारा, असंतुष्ट, क्रोधी, नेहमी संशयी राहणारा, दुसऱ्याच्या भाग्यावर जगणारा आणि दयाहीन - हे सहा जण दुःखाचे वाटेकरी होतात.

166.

१६६.

සුමහන්තානි සත්තානී, ධාරයන්තා බහුස්සුතා;

ඡෙත්තාරො සංසයානඤ්ච, කලිං යන්ති ලොභමොහිතා.

मोठे सामर्थ्य बाळगणारे, बहुश्रुत (विद्वान) आणि संशयांचे निरसन करणारे लोकसुद्धा लोभ आणि मोहाने मोहित होऊन विनाशाला प्राप्त होतात.

167.

१६७.

නදීතීරෙ [Pg.101] ඛතෙ කූපෙ, අරණීතාලවණ්ටකෙ;

න වදෙ දකාදී නත්ථීති, මුඛෙ ච වචනං තථා.

नदीकाठी विहीर खोदली असता, अरणी (अग्नी मंथनाचे लाकूड) आणि पंखा जवळ असताना 'पाणी किंवा अग्नी नाही' असे म्हणू नये; त्याचप्रमाणे मुखात वाणी असताना 'माझ्याकडे शब्द नाहीत' असे म्हणू नये.

168.

१६८.

සබ්බං සුණාති සොතෙන, සබ්බං පස්සති චක්ඛුනා;

න ච දිට්ඨං සුතං ධීරො, සබ්බං උච්චිතු මරහති.

मनुष्य कानाने सर्व काही ऐकतो, डोळ्याने सर्व काही पाहतो; परंतु धीर (ज्ञानी) पुरुषाने पाहिलेल्या आणि ऐकलेल्या सर्वच गोष्टींचा स्वीकार करू नये.

169.

१६९.

බාලාදපි [Pg.102] ගහෙතබ්බං, යුත්තමුත්තමනීසිභි;

රවිස්සාවිසයෙ කිං න, පදීපස්ස පකාසනං.

लहान मुलाकडूनही योग्य आणि उत्तम विचार विद्वानांनी स्वीकारले पाहिजेत; सूर्य नसताना दिवा प्रकाश देत नाही का?

170.

१७०.

තස්මා [Pg.103] හි පණ්ඩිතො පොසො, සම්පස්සං අත්තමත්තනො;

යොනිසො විචිනෙ ධම්මං, එවං තත්ථ විසුජ්ඣති.

म्हणून स्वतःचे कल्याण पाहणाऱ्या पंडित (ज्ञानी) मनुष्याने धम्माचे योग्य प्रकारे (योनीसो) चिंतन करावे; अशा प्रकारे तो त्यात शुद्ध होतो.

171.

१७१.

කිං තෙන ජාතුජාතෙන, මාතුයොබ්බන්නහාරිනා;

ආරොහති න යො සක-වංසඅග්ගෙ ධජො යථා.

आईचे तारुण्य हिरावून घेणाऱ्या अशा पुत्राच्या जन्माचा काय उपयोग, जो आपल्या कुळाच्या शिखरावर ध्वजाप्रमाणे उंच चढत नाही (कुळाचे नाव उज्ज्वल करत नाही)?

172.

१७२.

සම්මා උපපරික්ඛිත්වා, අක්ඛරෙසු පදෙසු ච;

චොරඝාතො සියා සිස්සො, ගුරු චොරට්ටකාරකො.

अक्षरे आणि पदांचे योग्य प्रकारे परीक्षण केल्यास, शिष्य चोरांचा नाश करणारा आणि गुरू चोरांना शिक्षा देणारा (न्यायाधीश) बनतो.

173.

१७३.

අදන්තදමනං [Pg.104] සත්ථං, ඛලානං කුරුතෙ මදං;

චක්ඛුසඞ්ඛාරකං තෙජං, උලූකානංමිවන්ධකං.

न सुधारलेल्यांना सुधारणारे शास्त्र दुष्टांमध्ये गर्व निर्माण करते; जसे डोळ्यांना दृष्टी देणारा प्रकाश घुबडांसाठी अंधार बनतो.

174.

१७४.

නරත්තං දුල්ලභං ලොකෙ, විජ්ජා තත්‍ර සුදුල්ලභා;

කවිත්තං දුල්ලභං තත්‍ර, සත්ති තත්‍ර සුදුල්ලභා.

जगात मनुष्य जन्म मिळणे कठीण आहे, त्यातही विद्या (ज्ञान) मिळणे अतिशय कठीण आहे; त्यातही कवित्व (काव्य प्रतिभा) मिळणे कठीण आहे आणि त्यातही शक्ती (सामर्थ्य) मिळणे अतिशय कठीण आहे.

175.

१७५.

යෙභුය්‍යෙන [Pg.105] හි සත්තානං, විනාසෙ පච්චුපට්ඨිතෙ;

අනයො නයරූපෙන, බුද්ධිමාගම්ම තිට්ඨති.

बहुतांश प्राण्यांचा विनाश जवळ आला असता, अयोग्य मार्ग (अनीती) हा बुद्धीला भ्रष्ट करून योग्य मार्गासारखा (नीतीसारखा) भासू लागतो.

සුජනකණ්ඩ

सुजनकांड (सज्जनांविषयीचा विभाग)

176.

१७६.

සද්ධාසීලාදිධම්මෙහි, [Pg.106] සප්පන්නො සෙට්ඨමානුසො;

වුත්තො බුද්ධාදිසන්තෙහි, සාධුසප්පුරිසො ඉති.

श्रद्धा, शील इत्यादी गुणांनी युक्त असलेल्या श्रेष्ठ मनुष्याला बुद्ध आणि इतर संतांनी 'साधू' किंवा 'सत्पुरुष' असे म्हटले आहे.

සද්දාධනං සීලධනං, හිරීඔත්තප්පියං ධනං;

සුතධනඤ්ච චාගො ච, පඤ්ඤා වෙ සත්තමං ධනං.

श्रद्धा हेच धन, शील हेच धन, हिरी (लज्जा) आणि ओत्तप्प (पापाची भीती) हेच धन; श्रुत (ज्ञान) धन आणि त्याग, आणि प्रज्ञा हे सातवे धन आहे.

යස්ස එතෙ ධනා අත්ථි, ඉත්ථියා පුරිසස්ස වා;

අදලිද්දොති තං ආහු, අමොඝං තස්ස ජීවිතං.

ज्या स्त्री किंवा पुरुषाकडे हे धन असते, त्याला 'अदरिद्र' (श्रीमंत) म्हटले जाते आणि त्याचे जीवन यशस्वी (सार्थक) होते.

තස්මා සද්ධඤ්ච සීලඤ්ච, පසාදං ධම්මදස්සනං;

අනුයුඤ්ජෙථ මෙධාවී, සරං බුද්ධානසාසනං.

म्हणून बुद्धिमान मनुष्याने बुद्धांच्या उपदेशांचे स्मरण करून श्रद्धा, शील, प्रसन्नता आणि धम्मदर्शनाचा अभ्यास करावा.

177.

१७७.

සබ්භිරෙව [Pg.107] සමාසෙථ, සබ්භි කුබ්බෙථ සන්ථවං;

සතං සද්ධම්මමඤ්ඤාය, සෙය්‍යො හොති න පාපියො.

सज्जनांसोबतच बसावे, सज्जनांशीच मैत्री करावी; सज्जनांचा सद्धम्म जाणून घेतल्याने कल्याण होते, अहित होत नाही.

178.

१७८.

චජ දුජ්ජනසංසග්ගං, භජ සාධුසමාගමං;

කර පුඤ්ඤමහොරත්තං, සර නිච්චමනිච්චතං.

दुर्जनांची संगत सोडावी, सज्जनांची संगत करावी; दिवस-रात्र पुण्यकर्म करावे आणि अनित्यता (नश्वरता) नेहमी लक्षात ठेवावी.

179.

१७९.

යො [Pg.108] වෙ කතඤ්ඤූ කතවෙදී ධීරො,කල්‍යාණමිත්තො දළ්හභත්ති ච හොති;

දුක්ඛිතස්ස සක්කච්ච කරොති කිච්චං,තථාවිධං සප්පුරිසං වදන්ති.

जो कृतज्ञ (उपकार जाणणारा) आणि कृतवेदी (उपकाराची परतफेड करणारा), धीर (धैर्यवान), कल्याणमित्र आणि दृढ भक्ती असलेला असतो; जो दुःखी लोकांचे काम आदरपूर्वक करतो, अशा व्यक्तीला 'सत्पुरुष' म्हणतात.

180.

१८०.

මාතාපෙත්තිභරං [Pg.109] ජන්තුං, කුලෙ ජෙට්ඨාපචායිනං;

සණ්හං සඛිලසම්භාසං, පෙසුණෙය්‍යප්පහායිනං.

जो मनुष्य माता-पित्यांचे पालनपोषण करतो, कुळातील ज्येष्ठांचा आदर करतो, मृदू आणि मैत्रीपूर्ण संभाषण करतो, चहाडी (निंदा) करण्याचा त्याग करतो...

181.

१८१.

මච්ඡෙරවිනයෙ යුත්තං, සච්චං කොධාභිභුං නරං;

තං වෙ දෙවා තාවතිංසා, ආහු ‘‘සප්පුරිසො’’ඉති.

...जो कंजूषपणा दूर करण्यात मग्न असतो, सत्य बोलतो आणि क्रोधावर विजय मिळवतो; त्यालाच तावतिंस देव 'सत्पुरुष' म्हणतात.

182.

१८२.

කුලජාතො කුලපුත්තො, කුලවංසසුරක්ඛතො;

අත්තනා දුක්ඛප්පත්තොපි, හීනකම්මං න කාරයෙ.

उच्च कुळात जन्मलेला कुलपुत्र, जो आपल्या कुळाच्या परंपरेचे रक्षण करतो; स्वतः दुःखात पडला तरी तो कधीही नीच (हीन) कर्म करत नाही.

183.

१८३.

උදෙය්‍ය [Pg.110] භාණු පච්ඡිමෙ, නමෙය්‍ය මෙරුඅද්දිපි;

සීතලං යදි නරග්ගි, පබ්බතග්ගෙ ච උප්පලං;

විකසෙ න විපරිතා, සාධුවාචා කුදාචනං.

सूर्य पश्चिमेला उगवला, मेरू पर्वत वाकला, अग्नी शीतल झाला आणि पर्वताच्या शिखरावर कमळ फुलले, तरीही सज्जनांचे वचन कधीही बदलत नाही.

184.

१८४.

සුඛා රුක්ඛස්ස ඡායාව, තතො ඤාතිමාතාපිතු;

තතො ආචෙරස්ස රඤ්ඤො, තතො බුද්ධස්සනෙකධා.

झाडाची सावली सुखद असते, त्याहून अधिक नातेवाईक आणि माता-पित्यांची; त्याहून अधिक आचार्य आणि राजाची, आणि त्याहून अनेक पटींनी अधिक बुद्धांची सावली (कृपा) सुखद असते.

185.

१८५.

භමරා [Pg.111] පුප්ඵමිච්ඡන්ති, ගුණමිච්ඡන්ති සජ්ජනා;

මක්ඛිකා පූතිමිච්ඡන්ති, දොසමිච්ඡන්ති දුජ්ජනා.

भ्रमर फुलांची इच्छा करतात, सज्जन गुणांची इच्छा करतात; माश्या घाणीची इच्छा करतात, दुर्जन दोषांची इच्छा करतात.

186.

१८६.

මාතුහීනො [Pg.112] දුබ්භාසො හි, පිතුහීනො දුක්කිරියො;

උභො මාතුපිතුහීනා, දුබ්භාසා ච දුක්කිරියා.

आई नसलेला वाईट बोलणारा होतो, वडील नसलेला वाईट कृत्य करणारा होतो; आणि आई-वडील दोघेही नसलेले वाईट बोलणारे आणि वाईट कृत्य करणारे होतात.

187.

१८७.

මාතුසෙට්ඨො සුභාසො හි, පිතුසෙට්ඨො සුකිරියො;

උභොමාතු පිතුසෙට්ඨා, සුභාසා ච සුකිරියා.

उत्तम आई असलेला चांगला बोलणारा होतो, उत्तम वडील असलेला चांगली कृत्ये करणारा होतो; आणि उत्तम आई-वडील दोघेही असलेले चांगले बोलणारे आणि चांगली कृत्ये करणारे होतात.

188.

१८८.

සුනඛො [Pg.113] සුනඛං දිස්වා, දන්තං දස්සෙති හිංසිතුං;

දුජ්ජනො සුජනං දිස්වා, රොසයං හිංසමිච්ඡති.

कुत्रा दुसऱ्या कुत्र्याला पाहून इजा करण्यासाठी दात दाखवतो; दुर्जन सज्जनाला पाहून संतापून त्याची हिंसा करण्याची इच्छा करतो.

189.

१८९.

න ච වෙගෙන කිච්චානි, කත්තබ්බානි කුදාචනං;

සහසා කාරිතං කම්මං, බාලො පච්ඡානුතප්පති.

कोणतीही कामे कधीही घाईघाईने करू नयेत; घाईघाईने केलेल्या कर्माबद्दल मूर्ख माणूस नंतर पश्चात्ताप करतो.

190.

१९०.

කොධං [Pg.114] වධිත්වා න කදාචි සොචති,මක්ඛප්පහානං ඉසයො වණ්ණයන්ති;

සබ්බෙසං වුත්තං ඵරුසං ඛමෙථ,එතං ඛන්තිං උත්තමමාහු සන්තො.

क्रोधाचा नाश करून माणूस कधीही शोक करत नाही, ऋषी ढोंगीपणाचा त्याग करण्याची प्रशंसा करतात; सर्वांनी बोललेले कठोर शब्द सहन करावेत, संत यालाच उत्तम क्षमा म्हणतात.

191.

१९१.

දුක්ඛො නිවාසො සම්බාධෙ, ඨානෙ අසුචීසඞ්කතෙ;

තතො අරිම්හි අප්පියෙ, තතොපි අකතඤ්ඤුනා.

गर्दीच्या ठिकाणी, अस्वच्छ आणि अरुंद जागेत राहणे दुःखदायक असते; त्याहून अधिक दुःखदायक शत्रू किंवा अप्रिय व्यक्तीसोबत राहणे असते, आणि त्याहूनही अधिक दुःखदायक कृतघ्न माणसासोबत राहणे असते.

192.

१९२.

ඔවදෙය්‍යා’නුසාසෙය්‍ය[Pg.115], අසබ්භා ච නිවාරයෙ;

සතඤ්හි සො පියො හොති, අසතං හොතිඅප්පියො.

माणसाने उपदेश करावा, मार्गदर्शन करावे आणि अयोग्य गोष्टींपासून परावृत्त करावे; असा माणूस सज्जनांना प्रिय असतो आणि दुर्जनांना अप्रिय असतो.

193.

१९३.

උත්තමත්තනිවාතෙන, කක්ඛළං මුදුනා ජයෙ;

නීචං අප්පකදානෙන, වායාමෙන සමං ජයෙ.

उत्तम माणसाला नम्रतेने जिंकावे, कठोर माणसाला मृदुतेने जिंकावे; नीच माणसाला अल्प दानाने जिंकावे आणि बरोबरीच्या माणसाला प्रयत्नाने जिंकावे.

194.

१९४.

න [Pg.116] විසං විසමිච්චාහ, ධනං සඞ්ඝස්ස උච්චතෙ;

විසං එකංව හනති, හනති සඞ්ඝස්ස සබ්බං.

विष हे खरे विष नाही, तर संघाचे धन हे विष म्हटले जाते; विष केवळ एकालाच मारते, परंतु संघाचे धन सर्व काही नष्ट करते.

195.

१९५.

ධනමප්පම්පි [Pg.117] සාධූනං, කූපෙ වාරිව නිස්සයො;

බහුංඅපි අසාධූනං, න ච වාරිව අණ්ණවෙ.

सज्जनांचे थोडेही धन विहिरीतील पाण्यासारखे उपयोगाचे असते; परंतु दुर्जनांचे भरपूर धन देखील समुद्रातील पाण्यासारखे निरुपयोगी असते.

196.

१९६.

අපත්ථෙය්‍යං න පත්ථෙය්‍ය, අචින්තෙය්‍යං න චින්තයෙ;

ධම්මමෙව සුචින්තෙය්‍ය, කාලං මොඝං න ඉච්ඡයෙ.

जे मिळवण्यायोग्य नाही त्याची इच्छा करू नये, ज्याचा विचार करणे अयोग्य आहे त्याचा विचार करू नये; केवळ धम्माचाच चांगला विचार करावा आणि आपला वेळ व्यर्थ घालवू नये.

197.

१९७.

අචින්තිතම්පි [Pg.118] භවති, චින්තිතම්පි විනස්සති;

න හි චින්තාමයා භොගා, ඉත්ථියා පුරිසස්ස වා.

न विचार केलेले देखील घडते आणि विचार केलेले देखील नष्ट होते; कारण स्त्री किंवा पुरुष कोणाचेही भोग केवळ विचाराने प्राप्त होत नाहीत.

198.

१९८.

අසන්තස්ස පියො හොති, සන්තෙ න කුරුතෙ පියං;

අසතං ධම්මං රොචෙති, තං පරාභවතො මුඛං.

जो दुर्जनांवर प्रेम करतो, सज्जनांवर प्रेम करत नाही; आणि दुर्जनांच्या शिकवणीला पसंत करतो, ते त्याच्या विनाशाचे कारण आहे.

199.

१९९.

ගුණා [Pg.119] කුබ්බන්ති දූතත්තං, දූරෙපි වසතං සතං;

කෙතකෙ ගන්ධං ඝායිත්වා, ගච්ඡන්ති භමරා සයං.

सज्जन लोक दूर राहत असले तरी त्यांचे गुणच दूताचे काम करतात; केतकीच्या फुलाचा सुगंध घेऊन भुंगे स्वतःहून तिथे जातात.

200.

२००.

පුබ්බජාතිකතං කම්මං, තං කම්මමීති කථ්‍යතෙ;

තස්මා පුරිසාකාරෙනං, යතං කරෙ අතන්දිතො.

पूर्वजन्मात केलेल्या कर्मालाच 'कर्म' म्हटले जाते; म्हणून माणसाने आळस सोडून मानवी प्रयत्नांनी प्रयत्न केले पाहिजेत.

201.

२०१.

මත්තිකපිණ්ඩතො කත්තා, කුරුතෙ යං යදිච්ඡති;

එවමත්තකතං කම්මං, මාණවො පටිපජ්ජතෙ.

ज्याप्रमाणे कुंभार मातीच्या गोळ्यापासून त्याला हवे ते बनवतो, त्याचप्रमाणे मनुष्य स्वतः केलेल्या कर्माचे फळ प्राप्त करतो.

202.

२०२.

උට්ඨායොට්ඨාය [Pg.121] බොධෙය්‍යං, මහබ්භය මුපට්ඨිතං;

මරණබ්‍යාධිසොකානං, කිමජ්ජ නිපතිස්සති.

उठून-उठून समोर उभ्या असलेल्या मोठ्या भयाची जाणीव ठेवली पाहिजे; मरण, रोग आणि शोक यांपैकी आज आपल्यावर काय कोसळणार आहे?

203.

२०३.

පාණා යථාත්තනොභිට්ඨා, භූතානමපි තෙ තථා;

අත්තොපමෙන භූතෙසු, දයං කුබ්බන්ති සාධවො.

ज्याप्रमाणे स्वतःचे प्राण स्वतःला प्रिय असतात, त्याचप्रमाणे इतर प्राण्यांचे प्राणही त्यांना प्रिय असतात; स्वतःची तुलना इतरांशी करून सज्जन लोक सर्व प्राण्यांवर दया करतात.

සබ්බෙ [Pg.122] තසන්ති දණ්ඩස්ස, සබ්බෙ භායන්ති මච්චුනො;

අත්තානං උපමං කත්වා, න හනෙය්‍ය න ඝාතයෙ.

सर्व जण दंडाला घाबरतात, सर्व जण मृत्यूला भ्यातात; स्वतःची तुलना इतरांशी करून माणसाने कोणाचीही हत्या करू नये आणि करवूही नये.

204.

२०४.

බාලො වා යදි වා වුද්ධො, යුවා වා ගෙහමාගතො;

තස්ස පූජා විධාතබ්බා, සබ්බස්සාභ්‍යාගතො ගරු.

लहान मूल असो, वृद्ध असो वा तरुण असो, जो कोणी घरी येईल त्याचा आदर-सत्कार केला पाहिजे; कारण घरी आलेला अतिथी सर्वांसाठीच आदरणीय असतो.

205.

२०५.

ආකිණ්ණොපි අසන්තෙහි, අසංසට්ඨොව භද්දකො;

බහුනා සන්නජාතෙන, ගච්ඡෙන උබ්බත්තෙනිධ.

दुर्जनांनी वेढलेले असतानाही त्यांच्याशी अलिप्त राहणेच कल्याणकारी आहे; कारण एकत्र वाढलेल्या अनेक झाडांमुळे झाड उन्मळून पडते.

බාලදුජ්ජනකණ්ඩ

बाल-दुर्जन कांड (मूर्ख आणि दुर्जन व्यक्तींविषयीचा विभाग)

206.

२०६.

කායදුච්චරිතාදීහි[Pg.124], සම්පන්නො පාපමානුජො;

බාලොති ලොකනාථෙන, කිත්තිතො ධම්මසාමිනා.

जो शरीराच्या दुराचरणाने युक्त आहे असा पापी मनुष्य; त्याला लोकनाथ, धम्मस्वामी बुद्धांनी 'मूर्ख' असे म्हटले आहे.

207.

२०७.

දුචින්තිතචින්තී චෙව, දුබ්භාසිතභාසීපි ච;

දුක්කටකම්මකාරී ච, පාපකො බාලමානුජො.

वाईट विचार करणारा, वाईट बोलणारा आणि वाईट कृत्ये करणारा पापी मनुष्य हाच 'मूर्ख' होय.

208.

२०८.

අතිපියො [Pg.125] න කාතබ්බො, ඛලො කොතුහලං කරො;

සිරසා වහමානොපි, අඩ්ඪපූරො ඝටො යථා.

कुतूहल निर्माण करणाऱ्या दुर्जन माणसाला अतिशय प्रिय करू नये; डोक्यावर घेऊन फिरवले तरी तो अर्ध्या भरलेल्या घागरीसारखा असतो.

209.

२०९.

සප්පො දුට්ඨො ඛලො දුට්ඨො, සප්පා දුට්ඨතරො ඛලො;

මන්තොසධෙහි තං සප්පං, ඛලං කෙනුපසම්මති.

साप दुष्ट असतो आणि दुर्जनही दुष्ट असतो, पण सापापेक्षा दुर्जन अधिक दुष्ट असतो; मंत्र आणि औषधांनी सापाला शांत करता येते, पण दुर्जनाला कशाने शांत करणार?

210.

२१०.

යො [Pg.126] බාලො මඤ්ඤති බාල්‍යං, පණ්ඩිතො වාපි තෙනසො;

බාලො ච පණ්ඩිතමානී, ස වෙ බාලොති වුච්චති.

जो मूर्ख स्वतःचा मूर्खपणा जाणतो, तो तेवढ्यापुरता पंडित असतो; परंतु जो मूर्ख स्वतःला पंडित मानतो, त्यालाच खरोखर 'मूर्ख' म्हटले जाते.

211.

२११.

මධූව මඤ්ඤති බාලො, යාව පාපං න පච්චති;

යදා ච පච්චති පාපං, අථ දුක්ඛං නිගච්ඡති.

जोपर्यंत पापाचे फळ मिळत नाही, तोपर्यंत मूर्ख माणूस त्याला मधासारखे गोड मानतो; परंतु जेव्हा पापाचे फळ मिळते, तेव्हा तो दुःखाला प्राप्त होतो.

212.

२१२.

න [Pg.127] සාධු බලවා බාලො, සාහසා වින්දතෙ ධනං;

කායස්ස භෙදා දුප්පඤ්ඤො, නිරයං සොපපජ්ජති.

बलवान मूर्ख माणूस चांगला नसतो, तो बळजबरीने धन मिळवतो; शरीराच्या विनाशानंतर तो दुर्बुद्धी मनुष्य नरकात उत्पन्न होतो.

213.

२१३.

ඝරෙ [Pg.128] දුට්ඨො මූසිකො ච, වනෙ දුට්ඨො ච වානරො;

සකුණෙ ච දුට්ඨො කාකො, නරෙදුට්ඨො ච බ්‍රාහ්මණො.

घरात उंदीर दुष्ट असतो, वनात माकड दुष्ट असते; पक्ष्यांमध्ये कावळा दुष्ट असतो आणि माणसांमध्ये ब्राह्मण दुष्ट असतो.

214.

२१४.

දීඝා ජාගරතො රත්ති, දීඝං සන්තස්ස යොජනං;

දීඝො බාලානසංසාරො, සද්ධම්මං අවිජානතං.

जागणाऱ्यासाठी रात्र लांब असते, थकलेल्यासाठी योजन लांब असते; सद्धम्म न जाणणाऱ्या मूर्खांसाठी संसार तसाच लांब असतो.

215.

२१५.

තිලමත්තං [Pg.129] පරෙසඤ්ච, අප්පදොසඤ්ච පස්සති;

නාළිකෙරම්පි සදොසං, ඛලජාතො න පස්සති.

दुर्जन माणूस इतरांचे तिळाएवढे लहान दोषही पाहतो; परंतु स्वतःचा नारळाएवढा मोठा दोषही त्याला दिसत नाही.

216.

२१६.

නත්තදොසං පරෙ ජඤ්ඤා, ජඤ්ඤා දොසං පරස්සතු;

ගුය්හො කුම්මාව අඞ්ගානි, පරදොසඤ්ච ලක්ඛයෙ.

स्वतःचे दोष इतरांना समजू देऊ नयेत, पण इतरांचे दोष जाणून घ्यावेत; कासवाप्रमाणे आपले अवयव गुप्त ठेवून इतरांच्या दोषांवर लक्ष ठेवावे.

217.

२१७.

ලුද්ධං [Pg.130] අත්ථෙන ගණ්හෙය්‍ය, ථද්ධං අඤ්ජලිකම්මුනා;

ඡන්දානුවත්තියා මූළ්හං, යථාභූතෙන පණ්ඩිතං.

लोभी माणसाला धनाने वश करावे, गर्विष्ठ माणसाला हात जोडून वश करावे; मूर्ख माणसाला त्याच्या इच्छेनुसार वागून आणि पंडित माणसाला सत्याने वश करावे.

218.

२१८.

යථා උදුම්බරපක්කා, බහි රත්තකා එව ච;

අන්තොකිමිල සම්පුණ්ණා, එවං දුජ්ජනහදයා.

ज्याप्रमाणे उंबराचे पिकलेले फळ बाहेरून लाल असते, पण आतून किड्यांनी भरलेले असते; त्याचप्रमाणे दुर्जनांचे हृदय असते.

219.

२१९.

යාවජීවම්පි [Pg.131] චෙ බාලො, පණ්ඩිතං පයිරුපාසති;

න සො ධම්මං විජානාති, දබ්බී සූපරසං යථා.

मूर्ख माणूस आयुष्यभर जरी पंडिताच्या संगतीत राहिला, तरी त्याला धम्म समजत नाही; ज्याप्रमाणे पळीला वरणाची चव कळत नाही.

220.

२२०.

චරඤ්චෙ නාධිගච්ඡෙය්‍ය, සෙය්‍යං සදිසමත්තනො;

එකචරියං දළ්හං කයිරා, නත්ථි බාලෙ සහායතා.

प्रवास करताना जर स्वतःपेक्षा श्रेष्ठ किंवा समान सोबती मिळाला नाही, तर एकट्यानेच प्रवास करावा; मूर्ख माणसाशी मैत्री कधीही करू नये.

221.

२२१.

අජාතමතමූළ්හානං[Pg.132], වරමාදයො න චන්තිමො;

සකිං දුක්ඛකරාවාද-යොන්තිමො තු පදෙ පදෙ.

न जन्मलेला, मृत आणि मूर्ख यांच्यामध्ये पहिले दोन बरे, पण शेवटचा नको; कारण पहिले दोन एकदाच दुःख देतात, पण शेवटचा पालोपावली दुःख देतो.

222.

२२२.

දුජ්ජනෙන [Pg.133] සමං වෙරං, සඛ්‍යඤ්චාපි න කාරයෙ;

උණ්හො දහති චඞ්ගාරො, සීතො කණ්හායතෙ කරං.

दुर्जन माणसाशी वैर किंवा मैत्री दोन्हीही करू नये; कारण कोळसा गरम असेल तर हात भाजतो आणि थंड असेल तर हात काळा करतो.

223.

२२३.

දුජ්ජනො පියවාදී ච, නෙතං විස්සාසකාරණං;

මධු තිට්ඨති ජිව්හග්ගෙ, හදයෙ හලාහලං විසං.

दुर्जन माणूस गोड बोलणारा असला तरी तो विश्वासास पात्र ठरत नाही; त्याच्या जिभेच्या टोकावर मध असतो, पण हृदयात हलाहल विष असते.

224.

२२४.

දුජ්ජනො [Pg.134] පරිහාතබ්බො, විජ්ජායාලඞ්කතොපි ච;

මණිනා භූසිතො සප්පො, කිමෙසො න භයඞ්කරො.

दुर्जन व्यक्ती विद्येने विभूषित असली तरी तिचा त्याग केला पाहिजे; मण्याने सुशोभित असलेला साप काय भयंकर नसतो का?

225.

२२५.

නාළිකෙරසමාකාරා, දිස්සන්තෙපි හි සජ්ජනා;

අඤ්ඤෙ බදරිකාකාරා, බහිරෙව මනොහරා.

सज्जन लोक नारळासारखे दिसतात (बाहेरून कठीण पण आतून मऊ व गोड); तर इतर लोक बोरसारखे असतात, जे केवळ बाहेरूनच मनोहर दिसतात.

යථාපි [Pg.135] පන සපක්කා, බහි කණ්ටකමෙව ච;

අන්තො අමතසම්පුණ්ණා, එවං සුජනහදයා.

ज्याप्रमाणे पिकलेले फणस बाहेरून केवळ काटेरी असते, परंतु आतून अमृताने (गोड रसाने) भरलेले असते, त्याचप्रमाणे सज्जनांचे हृदय असते.

යථා උදුම්බරපක්කා, බහි රත්තකමෙව ච;

එවං කිමිලසම්පුණා, එවං දුජ්ජනහදයා.

ज्याप्रमाणे पिकलेले उंबराचे फळ बाहेरून केवळ लाल दिसते, परंतु आतून किड्यांनी भरलेले असते, त्याचप्रमाणे दुर्जनांचे हृदय असते.

226.

२२६.

දොසභීතො අනාරම්භො, තං කා පුරිසලක්ඛණං;

කොහ්‍යජිණ්ණභයා නනු, භොජනං පරිහීයතෙ.

दोषांच्या (किंवा अपयशाच्या) भयाने कोणतेही काम सुरू न करणे, हे काय पुरुषाचे लक्षण आहे? अपचनाच्या भयाने कोणी जेवण करणे सोडून देतो का?

227.

२२७.

පයොපානං භුජඞ්ගානං, කෙවලං විසවඩ්ඪනං;

උපදෙසො හි මූළ්හානං, පකොපාය න සන්තියා.

सापांना दूध पाजणे हे केवळ त्यांचे विष वाढवणारे ठरते; त्याचप्रमाणे मूर्खांना दिलेला उपदेश हा त्यांच्या क्रोधाला कारणीभूत ठरतो, शांततेला नाही.

228.

२२८.

න [Pg.136] ඨාතබ්බං න ගන්තබ්බං, දුජ්ජනෙන සමං ක්වචි;

දුජ්ජනො හි දුක්ඛං දෙති, න සො සුඛං කදාචිපි.

दुर्जन माणसासोबत कधीही उभे राहू नये आणि चालूही नये; कारण दुर्जन नेहमी दुःखच देतो, तो कधीही सुख देत नाही.

229.

२२९.

අබද්ධා තත්ථ බජ්ඣන්ති, යත්ථ බාලා පභාසරෙ;

බද්ධාපි තත්ථ මුච්චන්ති, යත්ථ ධීරා පභාසරෙ.

जेथे मूर्ख लोक बोलतात, तेथे न बांधलेले (मुक्त) लोकही बंधनात पडतात; परंतु जेथे बुद्धिमान लोक बोलतात, तेथे बंधनात असलेले लोकही मुक्त होतात.

230.

२३०.

පරිත්තං [Pg.137] දාරුමාරුය්හ, යථා සීදෙ මහණ්ණවෙ;

එවං කුසිතමාගම්ම, සාධු ජීවිපි සීදති;

තස්මා තං පරිවජ්ජෙය්‍ය, කුසීතං හීනවීරියං.

ज्याप्रमाणे लहान लाकडाचा तुकडा धरून महासागरात उतरणारा माणूस बुडतो, त्याचप्रमाणे आळशी माणसाचा आश्रय घेतल्याने चांगला जगणारा माणूसही बुडतो; म्हणून त्या आळशी आणि हीन पराक्रमी माणसाचा त्याग करावा.

231.

२३१.

සද්ධාසීලාදිසම්පන්නො[Pg.138], සුමිත්තො සාධුමානුසො;

තාදිසං මිත්තං සෙවෙය්‍ය, වුද්ධිකාමො විචක්ඛණො.

श्रद्धा, शील इत्यादी गुणांनी संपन्न असलेला, चांगला मित्र आणि सज्जन माणूस; स्वतःची प्रगती इच्छिणाऱ्या चतुर माणसाने अशा मित्राची संगत करावी.

232.

२३२.

දානාදිගුණසෙට්ඨෙහි, මිදිතබ්බො මිත්තො හි ඛො;

තාදිසං අවඞ්කෙනෙව, මනසා භජෙය්‍ය සුධී.

दान इत्यादी श्रेष्ठ गुणांवरूनच मित्राची परीक्षा करावी; बुद्धिमान माणसाने अशा मित्राची निष्कपट मनाने सेवा करावी.

333.

३३३.

හිතක්කරො [Pg.139] පරො බන්ධු, බන්ධුපි අහිතො පරො;

අහිතො දෙහජො බ්‍යාධි, හිතං අරඤ්ඤමොසධං.

हित करणारा परका माणूसही आपला नातेवाईक असतो, आणि अहित करणारा नातेवाईकही परका असतो; शरीरात उत्पन्न झालेला रोग हा अहितकारक असतो, तर अरण्यात मिळणारे औषध हे हितकारक असते.

234.

२३४.

පරොක්ඛෙ [Pg.140] කිච්චහන්තාරං, පච්චක්ඛෙ පියවාදිනං;

වජ්ජයෙ තාදිසං මිත්තං, විසකුම්භං පයොමුඛං.

पाठीमागे काम बिघडवणारा आणि प्रत्यक्ष समोर गोड बोलणारा; अशा मित्राचा, वर दूध आणि आत विष असलेल्या घटाप्रमाणे त्याग करावा.

135.

१३५.

ධනහීනෙ චජෙ මිත්තො, පුත්තදාරා සහොදරා;

ධනවන්තෙව සෙවන්ති, ධනං ලොකෙ මහාසඛා.

धनहीन झालेल्या माणसाला मित्र, मुले, पत्नी आणि भाऊ सोडून देतात; ते केवळ धनवानाचीच सेवा करतात, या जगात धन हाच मोठा मित्र आहे.

236.

२३६.

ජානියා [Pg.141] පෙසනෙ භච්චෙ, බන්ධවෙ බ්‍යසනාගමෙ;

මිත්තඤ්ච ආපදිකාලෙ, භරියඤ්ච විභවක්ඛයෙ.

सेवकाची परीक्षा त्याला कामावर पाठवताना करावी, नातेवाइकांची परीक्षा संकटाच्या वेळी करावी, मित्राची परीक्षा आपत्तीच्या काळात करावी आणि पत्नीची परीक्षा संपत्ती नष्ट झाल्यावर करावी.

237.

२३७.

උස්සවෙ බ්‍යසනෙ චෙව, දුබ්භික්ඛෙ සත්තුවිග්ගහෙ;

රාජද්වාරෙ සුසානෙ ච, යො තිට්ඨති සො බන්ධවා.

जो उत्सवात, संकटात, दुष्काळात, शत्रूशी युद्धात, राजदरबारात आणि स्मशानात सोबत उभा राहतो, तोच खरा नातेवाईक होय.

238.

२३८.

න [Pg.142]2 විස්සසෙ අමිත්තස්ස, මිත්තඤ්චාපි න විස්සසෙ;

කදාචි කුපිතෙ මිත්තෙ, සබ්බදොසං පකාසති.

शत्रूवर कधीही विश्वास ठेवू नये आणि मित्रावरही विश्वास ठेवू नये; कारण कधी मित्र रागावला, तर तो सर्व गुपिते उघड करतो.

239.

२३९.

මාතා මිත්තං පිතා චෙති, සභාවා තං තයං හිතං;

කම්මකරණතො චඤ්ඤෙ, භවන්ති හිතබුද්ධියො.

आई, मित्र आणि वडील हे तिघे स्वभावानेच हितचिंतक असतात; इतर लोक केवळ स्वतःच्या स्वार्थासाठी हितचिंतक बनतात.

240.

२४०.

ආපදාසු [Pg.143] මිත්තං ජඤ්ඤා, යුද්ධෙ සූරං ඉණෙ සුචිං;

භරියං ඛීණෙසු විත්තෙසු, බ්‍යසනෙසු ච බන්ධවං.

आपत्तीच्या वेळी मित्राची, युद्धात शूराची, कर्जाच्या व्यवहारात प्रामाणिक माणसाची, संपत्ती संपल्यावर पत्नीची आणि संकटाच्या वेळी नातेवाइकाची परीक्षा करावी.

241.

२४१.

සකිං දුට්ඨඤ්ච යො මිත්තං, පුන සන්ධාතුමිච්ඡති;

ස මච්චුමුපගණ්හාති, ගබ්භං අස්සතරී යථා.

जो एकदा शत्रू झालेल्या मित्राशी पुन्हा मैत्री करू इच्छितो, तो स्वतःच मृत्यूला जवळ करतो, ज्याप्रमाणे खेचरी गर्भधारणा करून स्वतःचा मृत्यू ओढवून घेते.

242.

२४२.

ඉණසෙසො [Pg.144] අග්ගිසෙසො, රොගසෙසො තථෙව ච;

පුනප්පුනං විවඩ්ඪන්ති, තස්මා සෙසං න කාරයෙ.

शिल्लक राहिलेले कर्ज, शिल्लक राहिलेली आग आणि शिल्लक राहिलेला रोग हे पुन्हा पुन्हा वाढत जातात; म्हणून या गोष्टी शिल्लक ठेवू नयेत.

243.

२४३.

පදුමංව මුඛං යස්ස, වාචා චන්දනසීතලා;

තාදිසං නො පසෙවෙය්‍ය, හදයෙ තු හලාහලං.

ज्याचे मुख कमळासारखे सुंदर आहे, वाणी चंदनासारखी शीतल आहे, परंतु हृदयात हलाहल विष आहे, अशा माणसाची संगत कधीही करू नये.

244.

२४४.

න [Pg.145] සෙවෙ ඵරුසං සාමිං, න ච සෙවෙය්‍ය මච්ඡරිං;

තතො අපග්ගණ්හ සාමිං, නෙව නිග්ගහිතං තතො.

कठोर मालकाची सेवा करू नये आणि कंजूष मालकाचीही सेवा करू नये; तसेच पक्षपाती आणि विनाकारण शिक्षा करणाऱ्या मालकाचीही सेवा करू नये.

245.

२४५.

කුදෙසඤ්ච [Pg.146] කුමිත්තඤ්ච, කුකුලඤ්ච කුබන්ධවං;

කුදාරඤ්ච කුදාසඤ්ච, දූරතො පරිවජ්ජයෙ.

वाईट देश, वाईट मित्र, वाईट कुळ, वाईट नातेवाईक, वाईट पत्नी आणि वाईट सेवक यांचा दुरूनच त्याग करावा.

246.

२४६.

සීතවාචො බහුමිත්තො, ඵරුසො අප්පමිත්තකො;

උපමා එත්ථ ඤාතබ්බා, සූරියචන්දරාජූනං.

सौम्य बोलणाऱ्याला अनेक मित्र असतात, तर कठोर बोलणाऱ्याला खूप कमी मित्र असतात; येथे सूर्य आणि चंद्र यांची उपमा समजून घेतली पाहिजे.

247.

२४७.

අහිතා පටිසෙධො ච, හිතෙසු ච පයොජනං;

බ්‍යසනෙ අපරිච්චාගො, ඉතිදං මිත්තලක්ඛණං.

अहितापासून रोखणे, हिताच्या कामात लावणे आणि संकटाच्या वेळी साथ न सोडणे, हेच खऱ्या मित्राचे लक्षण आहे.

248.

२४८.

පියො [Pg.147] ගරු භාවනීයො, වත්තා ච වචනක්ඛමො;

ගම්භීරඤ්ච කථං කත්තා, නො චට්ඨානෙ නියොජකො;

තාදිසං මිත්තං සෙවෙය්‍ය, භූතිකාමො විචක්ඛණො.

जो प्रिय, आदरणीय, पूजनीय, योग्य उपदेश करणारा, इतरांचे ऐकून घेणारा, गंभीर विषयांवर चर्चा करणारा आणि अयोग्य ठिकाणी न लावणारा असतो; स्वतःचे कल्याण इच्छिणाऱ्या बुद्धिमान माणसाने अशा मित्राची संगत करावी.

පියො [Pg.148] ගරු භාව නීයො, වත්තා ච වචනක්ඛමො;

ගම්භිරඤ්ච කථං කත්තා, නො චට්ඨානෙ නියොජකො.

जो प्रिय, आदरणीय, पूजनीय, योग्य उपदेश करणारा, इतरांचे ऐकून घेणारा, गंभीर विषयांवर चर्चा करणारा आणि अयोग्य ठिकाणी न लावणारा असतो.

යම්හි එතානි ඨානානි, සංවිජ්ජන්තිධ පුග්ගලෙ;

සො මිත්තො මිත්තකාමෙන, අත්ථකාමානුකම්පතො;

අපි නාසියමානෙන, භජිතබ්බො තථාවිධො.

ज्या व्यक्तीमध्ये हे गुण आढळतात, अशा मित्राची संगत मैत्रीची इच्छा बाळगणाऱ्या आणि स्वतःचे हित इच्छिणाऱ्या माणसाने, स्वतःचे नुकसान होत असले तरीही करावी.

249.

२४९.

ඔරසං කතසම්බන්ධං, තථා වංසක්කමාගතං;

රක්ඛකො බ්‍යසනෙහි, මිත්තං ඤෙය්‍යං චතුබ්බිධං.

स्वतःचा सख्खा भाऊ, स्वतः जोडलेला मित्र, पिढ्यानपिढ्या चालत आलेला मित्र आणि संकटातून रक्षण करणारा मित्र; हे चार प्रकारचे मित्र जाणावेत.

250.

२५०.

පියො ගරු භාවනියො, වත්තා ච වචනක්ඛමො;

ගම්භිරඤ්ච කථං කත්තා, න චට්ඨානෙ නියොජකො;

තං මිත්තං මිත්තකාමෙන, යාවජීවම්පි සෙවියං.

जो प्रिय, आदरणीय, पूजनीय, योग्य उपदेश करणारा, इतरांचे ऐकून घेणारा, गंभीर विषयांवर चर्चा करणारा आणि अयोग्य ठिकाणी न लावणारा असतो; अशा मित्राची मैत्रीची इच्छा बाळगणाऱ्याने आयुष्यभर संगत करावी.

පියො ගරු භාවනීයො, වත්තා ච වචනක්ඛමො;

ගම්භිරඤ්ච කථං කත්තා, නො චට්ඨානෙ නියොජකො;

තාදිසං මිත්තං සෙවෙය්‍ය, භූතිකාමො විචක්ඛණො.

जो प्रिय, आदरणीय, पूजनीय, योग्य उपदेश करणारा, इतरांचे ऐकून घेणारा, गंभीर विषयांवर चर्चा करणारा आणि अयोग्य ठिकाणी न लावणारा असतो; स्वतःचे कल्याण इच्छिणाऱ्या बुद्धिमान माणसाने अशा मित्राची संगत करावी.

රාජකණ්ඩ

राजकाण्ड (राजांविषयीचे प्रकरण)

251.

२५१.

මහාජනං [Pg.150] යො රඤ්ජෙති, චතූහිපි වත්ථූහි වා;

රාජාති වුච්චතෙ ලොකෙ, ඉති සල්ලක්ඛයෙ විද්වා.

जो चार गोष्टींच्या माध्यमातून प्रजेला आनंदित करतो, त्यालाच जगात 'राजा' म्हटले जाते; बुद्धिमान माणसाने हे लक्षात ठेवावे.

252.

२५२.

දානඤ්ච අත්ථචරියා, පියවාචා අත්තසමං;

සඞ්ගහා චතුරො ඉමෙ, මුනින්දෙන පකාසිතා.

दान, अर्थचर्या (हितकारक वर्तन), प्रियवचन आणि समानशीलता; हे चार संग्रहवस्तू मुनींद्रांनी (बुद्धांनी) प्रकाशित केले आहेत.

දානම්පි [Pg.151] අත්ථචරියතඤ්ච, පියවාදිතඤ්ච සමානත්තතඤ්ච;

කරියචරියසුසඞ්ගහං බහූනං, අනවමතෙන ගුණෙන යාති සග්ගං;

दान, अर्थचर्या, प्रियभाषण आणि समानशीलता; यांद्वारे बहुतांश लोकांचे कल्याण व सुसंग्रह करून माणूस आपल्या निष्कलंक गुणांमुळे स्वर्गाला प्राप्त होतो.

දානඤ්ච පෙය්‍යවජ්ජඤ්ච, අත්ථචරියා ච යා ඉධ;

සමානත්තතා ච ධම්මෙසු, තත්ථ තත්ථ යථාරහං;

එතෙ ඛො සඞ්ගහා ලොකෙ, රථස්සාණීව යායතො.

दान, प्रियवचन, अर्थचर्या आणि योग्य ठिकाणी समानशीलता; हे चार संग्रहवस्तू जगात धावणाऱ्या रथाच्या कण्यासारखे आहेत, जे जगाला धरून ठेवतात.

253.

२५३.

දානං සීලං පරිච්චාගං, අජ්ජවං මද්දවං තපං;

අක්කොධං අවිහිංසඤ්ච, ඛන්තී ච අවිරොධනං;

දසෙතෙ ධම්මෙ රාජානො, අප්පමත්තෙන ධාරය්‍යුං.

दान, शील, परित्याग, सरळपणा, मृदुता, तप, अक्रोध, अहिंसा, क्षमा आणि अविरोध; राजाने या दहा राजधर्मांचे अप्रमादपूर्वक पालन केले पाहिजे.

254.

२५४.

එකයාමං [Pg.152] සයෙ රාජා, ද්වියා මඤ්ඤෙව පණ්ඩිතො;

ඝරාවාසො තියාමොව, චතුයාමො තු යාචකො.

राजाने रात्रीच्या एका प्रहरात झोपावे, पंडिताने दोन प्रहर झोपावे, गृहस्थाने तीन प्रहर झोपावे आणि याचकाने चार प्रहर झोपावे.

255.

२५५.

අපුත්තකං ඝරං සුඤ්ඤං, රට්ඨං සුඤ්ඤං අරාජකං;

අසිප්පස්ස මුඛං සුඤ්ඤං, සබ්බසුඤ්ඤං දලිද්දත්තං.

पुत्र नसलेले घर शून्य (उजाड) असते, राजा नसलेले राष्ट्र शून्य असते; विद्या नसलेल्याचे मुख शून्य असते आणि दारिद्र्य हे सर्वशून्य (सर्व काही नष्ट करणारे) असते.

256.

२५६.

ධනමිච්ඡෙ [Pg.153] වාණිජෙය්‍ය, විජ්ජමිච්ඡෙ භජෙ සුතං;

පුත්තමිච්ඡෙ තරුණිත්ථිං, රාජාමච්චං ඉච්ඡාගතෙ.

धनाची इच्छा असणाऱ्याने व्यापार करावा, विद्येची इच्छा असणाऱ्याने विद्वानांची (बहुश्रुतांची) संगत करावी; पुत्राची इच्छा असणाऱ्याने तरुण स्त्रीशी विवाह करावा आणि राजाची मर्जी संपादन करण्याची इच्छा असणाऱ्याने राजाच्या मंत्र्याशी जवळीक साधावी.

257.

२५७.

පක්ඛීනං බලමාකාසො, මච්ඡානමුදකං බලං;

දුබ්බලස්ස බලං රාජා, කුමාරානං රුදං බලං.

पक्ष्यांचे बळ आकाश असते, माशांचे बळ पाणी असते; दुर्बळांचे बळ राजा असतो आणि लहान मुलांचे बळ रडणे असते.

258.

२५८.

ඛමා [Pg.154] ජාගරියුට්ඨානං, සංවිභාගො දයික්ඛණා;

නායකස්ස ගුණා එතෙ, ඉච්ඡිතබ්බා සතං සදා.

क्षमा, जागृत राहून उद्योग करणे, दानशीलता आणि दयाळूपणा; हे नेत्याचे गुण आहेत, ज्यांची सज्जनांनी नेहमी इच्छा बाळगली पाहिजे.

259.

२५९.

සකිං වදන්ති රාජානො, සකිං සමණබ්‍රාහ්මණා;

සකිං සප්පුරිසා ලොකෙ, එස ධම්මො සනන්තනො.

राजे एकदाच बोलतात (दिलेला शब्द फिरवत नाहीत), श्रमण आणि ब्राह्मण एकदाच बोलतात; जगातील सत्पुरुष एकदाच बोलतात, हा सनातन नियम (धम्म) आहे.

260.

२६०.

අලසො ගීහි කාමභොගී න සාධු,අසඤ්ඤතො පබ්බජිතො න සාධු;

රාජා න සාධු අනිසම්මකාරී,යො පණ්ඩිතො කොධනො තං න සාධු.

आळशी आणि कामभोगात मग्न असलेला गृहस्थ चांगला नव्हे; असंयमी प्रव्रजित (भिक्खू) चांगला नव्हे; विचार न करता कार्य करणारा राजा चांगला नव्हे; आणि जो विद्वान असूनही क्रोधी आहे, तो चांगला नव्हे.

261.

२६१.

ආයං ඛයං සයං ජඤ්ඤා, කතාකතං සයං ජඤ්ඤා;

නිග්ගහෙ නිග්ගහාරහං, පග්ගහෙ පග්ගහාරහං.

आपले उत्पन्न आणि खर्च स्वतः जाणून घ्यावा, काय केले आहे आणि काय करायचे बाकी आहे हे स्वतः जाणून घ्यावे; जे शिक्षेस पात्र आहेत त्यांना शिक्षा करावी आणि जे सन्मानास पात्र आहेत त्यांचा सन्मान करावा.

262.

२६२.

මාතා [Pg.156] පුත්තකතං පාපං, සිස්සකතං ගුරු තථා;

රාජා රට්ඨකතං පාපං, රාජකතං පුරොහිතො.

मुलाने केलेल्या पापाचे फळ माता भोगते, शिष्याने केलेल्या पापाचे फळ गुरु भोगतात; राष्ट्राने केलेल्या पापाचे फळ राजा भोगतो आणि राजाने केलेल्या पापाचे फळ पुरोहित भोगतात.

263.

२६३.

අක්කොධෙන ජිනෙ කොධං, අසාධුං සාධුනා ජිනෙ;

ජිනෙ කදරියං දානෙන, සච්චෙනාලිකවාදිනං.

क्रोधावर अक्रोधाने (प्रेमाने) विजय मिळवावा, दुर्जनावर सज्जनतेने विजय मिळवावा; कंजूषावर दानाने विजय मिळवावा आणि असत्य बोलणाऱ्यावर सत्याने विजय मिळवावा.

264.

२६४.

අදන්තදමනං [Pg.157] දානං, දානං සබ්බත්ථසාධකං;

දානෙන පියවාචාය, උන්නමන්ති නමන්ති ච.

दान हे असंयमी लोकांना वश करणारे आहे, दान सर्व हेतू साध्य करणारे आहे; दानाने आणि प्रिय बोलण्याने लोक प्रगती करतात आणि नम्र होतात.

අදන්තදමනං [Pg.158] දානං, අදානං දන්තදූසකං;

දානෙන පියවාචාය, උන්නමන්ති නමන්ති ච.

दान हे असंयमी लोकांना वश करणारे आहे, तर दान न देणे हे संयमी लोकांनाही बिघडवणारे आहे; दानाने आणि प्रिय बोलण्याने लोक प्रगती करतात आणि नम्र होतात.

265.

२६५.

දානං සිනෙහභෙසජ්ජං, මච්ඡෙරං දොසනොසධං;

දානං යසස්සීභෙසජ්ජං, මච්ඡෙරං කපණොසධං.

दान हे स्नेहाचे औषध आहे, तर मत्सर (कंजूषपणा) हे दोषांचे औषध आहे; दान हे यशाचे औषध आहे, तर मत्सर हे दीनतेचे औषध आहे.

266.

२६६.

න රඤ්ඤා සමකං භුඤ්ජෙ, කාමභොගං කුදාචනං;

ආකප්පං රසභුත්තං වා, මාලාගන්ධවිලෙපනං;

වත්ථසබ්බමලඞ්කාරං, න රඤ්ඤා සදිසං කරෙ.

राजाच्या बरोबरीने कधीही कामभोगांचा उपभोग घेऊ नये; राजासारखी वेशभूषा, भोजन, पुष्पहार, सुगंधी द्रव्ये, विलेपन, वस्त्रे आणि सर्व अलंकार राजासारखे धारण करू नयेत.

267.

२६७.

න [Pg.159] මෙ රාජා සඛා හොති, න රාජා හොති සමකො;

එසො සාමිකො මය්හන්ති, චිත්තෙ නිට්ඨං සණ්ඨාපයෙ.

'राजा माझा मित्र नाही आणि राजा माझ्या बरोबरीचाही नाही; तो माझा स्वामी आहे,' असा निश्चय आपल्या मनात दृढ करावा.

268.

२६८.

නාතිදූරෙ භජෙ රඤ්ඤො, නච්චාසන්නෙ පවාතකෙ;

උජුකෙ නාතිනින්නෙ ච, න භජෙ උච්චමාසනෙ;

ඡ දොසෙ වජ්ජෙ සෙවකො, අග්ගීව සංයතො තිට්ඨෙ.

सेवकाने राजाच्या फार दूर राहू नये, फार जवळ राहू नये, वाऱ्याच्या दिशेने राहू नये, अगदी समोर किंवा फार खाली राहू नये आणि उच्च आसनावर बसू नये; या सहा दोषांचा त्याग करून सेवकाने अग्नीप्रमाणे अत्यंत सावध व संयमित राहावे.

න [Pg.160] පච්ඡතො න පුරතො, නාපි ආසන්නදූරතො;

න කච්ඡෙ නොපි පටිවාතෙ, න චාපි ඔණතුණ්ණතෙ;

ඉමෙ දොසෙ විවජ්ජෙත්වා, එකමන්තං ඨිතා අහු –

मागे नाही, पुढे नाही, तसेच फार जवळ किंवा फार दूर नाही; कुशीत (बाजूला) नाही, वाऱ्याच्या विरुद्ध दिशेला नाही आणि फार खाली किंवा फार वर नाही; या दोषांचा त्याग करून एका बाजूला उभे राहावे.

269.

२६९.

ජප්පෙන මන්තෙන සුභාසිතෙන,අනුප්පදානෙන පවෙණියා වා;

යථා යථා යත්ථ ලභෙථ අත්ථං,තථා තථා තත්ථ පරක්කමෙය්‍ය.

विनवणीने, सल्ल्याने, सुभाषिते (मधुर वचन) बोलून, दान देऊन किंवा परंपरेने; ज्या ज्या प्रकारे जिथे जिथे आपले हित साध्य होईल, तिथे तिथे त्या त्या प्रकारे प्रयत्न करावा.

270.

२७०.

කස්සකො [Pg.161] වාණිජො මච්චො, සමණො සුතසීල වා;

තෙසු විපුලජාතෙසු, රට්ඨම්පි විපුලං සියා.

शेतकरी, व्यापारी, मंत्री, श्रमण किंवा बहुश्रुत व शीलवान लोक; हे जेव्हा समृद्ध होतात, तेव्हा राष्ट्रही समृद्ध होते.

271.

२७१.

තෙසු [Pg.162] දුබ්බලජාතෙසු, රට්ඨම්පි දුබ්බලං සියා;

තස්මා සරට්ඨං විපුලං, ධාරයෙ රට්ඨභාරවා.

ते जेव्हा दुर्बळ होतात, तेव्हा राष्ट्रही दुर्बळ होते; म्हणून राष्ट्रधुरिणाने (राष्ट्राचा भार वाहणाऱ्याने) आपले राष्ट्र समृद्ध ठेवावे.

272.

२७२.

මහාරුක්ඛස්ස [Pg.163] ඵලිනො, ආමං ඡින්දති යො ඵලං;

රසඤ්චස්ස න ජානාති, බීජඤ්චස්ස විනස්සති.

फळांनी बहरलेल्या मोठ्या वृक्षाचे जे कच्चे फळ तोडतात, त्यांना त्याचा रस (चव) मिळत नाही आणि त्याचे बीजही नष्ट होते.

273.

२७३.

මහාරුක්ඛූපමං රට්ඨං, අධම්මෙන පසාසති;

රසඤ්චස්ස න ජානාති, රට්ඨඤ්චස්ස විනස්සති.

मोठ्या वृक्षासारख्या असलेल्या राष्ट्रावर जो अधर्माने राज्य करतो, त्याला राष्ट्राचा रस (लाभ) मिळत नाही आणि त्याचे राष्ट्र नष्ट होते.

274.

२७४.

මහාරුක්ඛස්ස ඵලිනො, පක්කං ඡින්දති යො ඵලං;

රසඤ්චස්ස විජානාති, බීජඤ්ජස්ස න නස්සති.

फळांनी बहरलेल्या मोठ्या वृक्षाचे जे पिकलेले फळ तोडतात, त्यांना त्याचा रस (चव) समजतो आणि त्याचे बीजही नष्ट होत नाही.

275.

२७५.

මහාරුක්ඛූපමං [Pg.164] රට්ඨං, ධම්මෙන යො පසාසති;

රසඤ්චස්ස විජානාති, රට්ඨඤ්චස්ස න නස්සති.

मोठ्या वृक्षासारख्या असलेल्या राष्ट्रावर जो धर्माने (न्यायाने) राज्य करतो, त्याला राष्ट्राचा रस (लाभ) समजतो आणि त्याचे राष्ट्र नष्ट होत नाही.

නායක කණ්ඩ

नायक काण्ड (नेत्यांविषयीचा विभाग)

276.

२७६.

අනායකා [Pg.165] විනස්සන්ති, නස්සන්ති බහුනායකා;

ථීනායකා විනස්සන්ති, නස්සන්ති සුසුනායකා.

नेता नसलेले नष्ट होतात, अनेक नेते असलेले नष्ट होतात; स्त्री नेता असलेले नष्ट होतात आणि लहान मूल (अज्ञान) नेता असलेले नष्ट होतात.

277.

२७७.

ගවං [Pg.166] චෙ තරමානානං, උජුං ගච්ඡති පුඞ්ගවො;

සබ්බා ගාවී උජුං යන්ති, නෙත්තෙ උජුං ගතෙ සති.

नदी पार करताना जर मुख्य बैल सरळ मार्गाने गेला, तर त्याच्या मागे सर्व गाई सरळ मार्गाने जातात; कारण त्यांचा नेता सरळ मार्गाने जात असतो.

278.

२७८.

එවමෙව මනුස්සෙසු, යො හොති සෙට්ඨසම්මතො;

සො සචෙ ධම්මං චරති, පගෙව ඉතරා පජා.ගවං චෙ තරමානානං, උජුං ගච්ඡති පුඞ්ගවො;

සබ්බා ගාවී උජුංයන්ති, නෙත්තෙ උජුං ගතෙ සති.

त्याचप्रमाणे मानवांमध्ये जो श्रेष्ठ मानला जातो, तो जर धर्माचे (सदाचाराचे) आचरण करत असेल, तर इतर प्रजाही त्याचेच अनुकरण करते. नदी पार करताना जर मुख्य बैल सरळ मार्गाने गेला, तर त्याच्या मागे सर्व गाई सरळ मार्गाने जातात; कारण त्यांचा नेता सरळ मार्गाने जात असतो.

එවමෙව [Pg.167] මනුස්සෙසු, යො හොති සෙට්ඨසම්මතො;

සො සචෙ ධම්මං චරති, පගෙව ඉතරා පජා;

සබ්බං රට්ඨං සුඛං සෙති, රාජා චෙ හොති ධම්මිකො.

त्याचप्रमाणे मानवांमध्ये जो श्रेष्ठ मानला जातो, तो जर धर्माचे (सदाचाराचे) आचरण करत असेल, तर इतर प्रजाही त्याचेच अनुकरण करते. जर राजा धार्मिक (न्यायी) असेल, तर संपूर्ण राष्ट्र सुखाने नांदते.

279.

२७९.

නොදයාහ විනාසාය, බහුනායකතා භුසං;

මිලායන්ති විනස්සන්ති, පද්මාන්‍යක්කෙහි සත්තහි.

अनेक नेते असणे हे प्रगतीसाठी नसून अत्यंत विनाशासाठी असते; ज्याप्रमाणे सात सूर्य उगवल्यास कमळे कोमेजून नष्ट होतात.

280.

२८०.

සුතාරක්ඛො අභියොගො, කුලාරක්ඛො වත්තං භවෙ;

විජ්ජා හි කුලපුත්තස්ස, නායකස්සාපමාදකො.

सततच्या अभ्यासाने श्रुत (ज्ञान) सुरक्षित राहते, चांगल्या आचरणाने कुळ सुरक्षित राहते; कुलीन पुत्रासाठी विद्या हाच अप्रमादी (जागृत) नेता असतो.

පුත්තකණ්ඩ

पुत्र काण्ड (पुत्रांविषयीचा विभाग)

281.

२८१.

අභිජාතං [Pg.168] අනුජාතං, පුත්තමිච්ඡන්ති පණ්ඩිතා;

අවජාතං න ඉච්ඡන්ති, යො හොති කුලගන්ධනො.

बुद्धिमान लोक आपल्यापेक्षा श्रेष्ठ (अभिजात) किंवा आपल्यासारख्याच (अनुजात) पुत्राची इच्छा करतात; ते कुळाचा नाश करणाऱ्या हीन (अवजात) पुत्राची इच्छा करत नाहीत.

282.

२८२.

පඤ්චට්ඨානානි [Pg.170] සම්පස්සං, පුත්තමිච්ඡන්ති පණ්ඩිතා;

භතො වා නො භරිස්සති, කිච්චං වා නො කරිස්සති.

पाच गोष्टींचा विचार करून बुद्धिमान लोक पुत्राची इच्छा करतात: 'आम्ही सांभाळलेला हा आमचा सांभाळ करेल, आमची कर्तव्ये पार पाडेल...'

283.

२८३.

කුලවංසො චිරං තිට්ඨෙ, දායජ්ජං පටිපජ්ජති;

අථ වා පන පෙතානං, දක්ඛිනං අනුපදස්සති.

...कुळपरंपरा दीर्घकाळ टिकवून ठेवील, वारसा चालवील किंवा मृत पूर्वजांच्या नावाने दानधर्म (दक्खिणा) करेल.'

284.

२८४.

බහුපුත්තෙ [Pg.171] පිතා එකො, අවස්සං පොසෙති සදා;

බහුපුත්තා න සක්කොන්ති, පොසෙතුං පිතරෙකකං.

एकटा पिता अनेक पुत्रांचे नेहमीच पालनपोषण करतो; परंतु अनेक पुत्र मिळून एका पित्याचे पालनपोषण करू शकत नाहीत.

285.

२८५.

පුත්තං වා භාතරං දුට්ඨු, අනුසාසෙය්‍ය නො ජහෙ;

කින්නු ඡෙජ්ජං කරං පාදං, ලිත්තං අසුචිනා සියා.

दुष्ट पुत्र किंवा भावाला उपदेश करून सुधारले पाहिजे, त्याचा त्याग करू नये; अशुद्धतेने (घाणीने) माखलेला हात किंवा पाय कोणी कापून टाकतो का?

වෙජ්ජාචරිය කණ්ඩ

वैद्याचार्य काण्ड (वैद्य आणि आचार्यांविषयीचा विभाग)

286.

२८६.

ආයුබෙදකතාභ්‍යාසො[Pg.173], සබ්බෙසං පියදස්සනො;

අරියසීලගුණොපෙතො, එස වෙජ්ජො විධීයතෙ.

ज्याने आयुर्वेदाचा अभ्यास केला आहे, जो सर्वांना प्रिय वाटणारा आहे आणि जो आर्य शील व गुणांनी युक्त आहे, त्यालाच 'वैद्य' म्हटले जाते.

287.

२८७.

නානාගන්ථජානනඤ්ච, සුදිට්ඨකම්මසම්පදා;

දක්ඛතා හත්ථසීඝතා, පසාදසූරසත්තිතා.

विविध ग्रंथांचे ज्ञान, प्रत्यक्ष कामाचा उत्तम अनुभव, कार्यकुशलता, हाताची चपळता, प्रसन्नता, शौर्य आणि सामर्थ्य;

288.

२८८.

සාභාවිකතඞ්ඛණික-ඤාණසුභාසිතාපි ච;

උස්සාහො දබ්බො සබ්බතා, වෙජ්ජාචෙරස්ස ලක්ඛණං;

नैसर्गिक व तात्कालिक बुद्धिमत्ता, सुभाषित (मधुर) बोलणे, उत्साह, आवश्यक औषधसामग्री आणि सर्वगुणसंपन्नता ही वैद्याचार्याची लक्षणे आहेत.

289.

२८९.

කිලිට්ඨවත්ථං [Pg.174] කොධො ච, අතිමානඤ්ච ගම්මතා;

අනිමන්තිතගමනං, එතෙ පඤ්ච විවජ්ජියා.

मळलेले वस्त्र, क्रोध, अतिमान (अहंकार), अडाणीपणा आणि न बोलावता जाणे; या पाच गोष्टी वर्ज्य कराव्यात.

290.

२९०.

දිට්ඨකම්මතා [Pg.175] සොචඤ්ච, දක්ඛතා විදිතාගමො;

චත්තාරො සුභිසක්කස්ස, සුගුණා විඤ්ඤුනා මතා.

प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव, स्वच्छता, कार्यकुशलता आणि शास्त्राचे ज्ञान; हे चार चांगल्या वैद्याचे सद्गुण विद्वानांनी मानले आहेत.

291.

२९१.

රුජාය ජයලක්ඛණං, රසො ච භෙසජ්ජම්පි ච;

තිලක්ඛණභෙදො චෙව, විඤ්ඤෙය්‍යො භිසක්කෙන වෙ.

रोगावर विजय मिळवण्याची लक्षणे, रस (औषधाचा अर्क) आणि औषध, तसेच तीन लक्षणांचे भेद; हे वैद्याने नक्कीच जाणून घेतले पाहिजेत.

දාසක කණ්ඩ

दास कांड

292.

२९२.

අන්තොජාතො [Pg.176] ධනක්කීතො, දාසබ්‍යොපගතො සයං;

දාසාකරමරානීතො-ච්චෙවං තෙ චතුධා සියුං.

घरात जन्मलेला, धनाने विकत घेतलेला, स्वतःहून दासत्व पत्करलेला आणि युद्धात पकडून आणलेला; असे दासांचे चार प्रकार असतात.

293.

२९३.

පුබ්බුට්ඨා පච්ඡානිපාතී, දින්නස්ස ආදායීපි ච;

සුකතකම්මකරො ච, කිත්තිවණ්ණහරොපි ච.

(मालकाच्या) आधी उठणारा, नंतर झोपणारा, दिलेलेच घेणारा, काम चांगल्या प्रकारे करणारा आणि मालकाची कीर्ती पसरवणारा.

294.

२९४.

දාසා 0.0177 පඤ්චෙව චොරය්‍ය-සඛාඤාත්‍යත්තසාදිසා;

තථා විඤ්ඤූහි විඤ්ඤෙය්‍යා, මිත්තදාරා ච බන්ධවා.

दास हे चोर, स्वामी, मित्र, नातेवाईक आणि स्वतःसारखे अशा पाच प्रकारचे असतात; तसेच मित्र, पत्नी आणि नातेवाईक हे देखील विद्वानांनी ओळखावेत.

ඉත්ථිකණ්ඩ

स्त्री कांड

295.

२९५.

ආසා [Pg.178] ලොකිත්ථියො නාම, වෙලා තාසං න විජ්ජති;

සාරත්තා ච පගබ්භා ච, සිඛී සබ්බඝසො යථා;

තස්මා තායො හිත්වාන, බ්‍රූහෙය්‍ය විවෙකං සුධී.

जगातील स्त्रिया या आशेसारख्या असतात, त्यांना कोणतीही मर्यादा नसते; त्या अत्यंत आसक्त आणि धिटाई करणाऱ्या असतात, जणू सर्व काही गिळंकृत करणारा अग्नीच. म्हणून, त्यांचा त्याग करून सुज्ञ माणसाने विवेकाची (एकांतवासाची) जोपासना करावी.

ආසා [Pg.179] ලොකිත්ථියො නාම, වෙලා තාසං න විජ්ජති;

සාරත්ථා ච පගබ්භා ච, සිඛී සබ්බඝසො යථා;

තා හිත්වා පබ්බජිස්සාමි, විවෙකමනුබ්‍රූහයං.

जगातील स्त्रिया या आशेसारख्या असतात, त्यांना कोणतीही मर्यादा नसते; त्या अत्यंत आसक्त आणि धिटाई करणाऱ्या असतात, जणू सर्व काही गिळंकृत करणारा अग्नीच. त्यांचा त्याग करून मी प्रव्रज्या घेईन आणि विवेकाची (एकांतवासाची) जोपासना करीन.

296.

२९६.

ලොකෙ හි අඞ්ගනා නාම, කොධනා මිත්තභෙදිකා;

පිසුකා අකතඤ්ඤූ ච දූරතො පරිවජ්ජයෙ.

या जगात स्त्रिया क्रोधी, मित्रांमध्ये फूट पाडणाऱ्या, चहाडी करणाऱ्या आणि कृतघ्न असतात; त्यांचा दुरूनच त्याग करावा.

297.

२९७.

යථා නදී ච පන්ථො ච, පානාගාරං සභා පපා;

එවං ලොකිත්ථියො නාම, නාසං කුජ්ඣන්ති පණ්ඩිතා.

ज्याप्रमाणे नदी, रस्ता, मद्यशाळा, सभा आणि पाणपोई (सर्वांसाठी खुली असते); त्याचप्रमाणे जगातील स्त्रिया असतात, म्हणून सुज्ञ लोक त्यांच्यावर रागवत नाहीत.

298.

२९८.

සබ්බා [Pg.180] නදී වඞ්කගතී, සබ්බෙ කට්ඨමයා වනා;

සබ්බිත්ථියො කරෙ පාපං, ලභමානෙ නිවාතකෙ.

सर्व नद्या वळणावळणाच्या असतात, सर्व जंगले लाकडाची असतात; आणि एकांत (किंवा संधी) मिळाल्यास सर्व स्त्रिया पाप करू शकतात.

299.

२९९.

ඝටකුම්භසමා [Pg.181] නාරී, තත්ථඞ්ගාරසමො පුමා;

තස්මා ඝතඤ්ච අග්ගිඤ්ච, නෙකත්‍ර ඨපයෙ බුධො.

स्त्री ही तुपाच्या घागरीसारखी असते आणि पुरुष हा जळत्या कोळशासारखा असतो; म्हणून सुज्ञ माणसाने तूप आणि अग्नी एकाच ठिकाणी ठेवू नयेत.

300.

३००.

ඉත්ථීනඤ්ච ධනං රූපං, පුරිසානං විජ්ජා ධනං;

භික්ඛූනඤ්ච ධනං සීලං, රාජානඤ්ච ධනං බලං.

रूप हे स्त्रियांचे धन आहे, विद्या हे पुरुषांचे धन आहे; शील हे भिक्खूंचे धन आहे आणि बल (शक्ती) हे राजांचे धन आहे.

301.

३०१.

පඤ්චාරත්‍යා [Pg.182] සුගන්ධබ්බා, සත්තාරත්‍යා ධනුග්ගහා;

එකමාසා සුභරියා, අඩ්ඪමාසා සිස්සා මලා.

पाच रात्री (रियाझ न केल्यास) गायक नष्ट होतात, सात रात्री (सराव न केल्यास) धनुर्धारी नष्ट होतात; एक महिना (दूर राहिल्यास) चांगली पत्नी आणि अर्धा महिना (अभ्यास न केल्यास) शिष्य मलीन होतात.

302.

३०२.

ජිණ්ණෙ අන්නං පසංසෙය්‍ය, දාරඤ්ච ගතයොබ්බනෙ;

රණපුනාගතෙ සූරං, සස්සඤ්ච ගෙහමාගතෙ.

अन्न पचल्यावर त्याची प्रशंसा करावी, तारुण्य निघून गेल्यावर पत्नीची प्रशंसा करावी, युद्धातून परत आल्यावर वीराची प्रशंसा करावी आणि धान्य घरात आल्यावर पिकाची प्रशंसा करावी.

303.

३०३.

ද්විතිපති [Pg.183] නාරී චෙව, විහාරද්විති භික්ඛු ච;

සකුණො ද්විතිපාතො ච, කතමායාබහුතරා.

दोन पती असणारी स्त्री, दोन विहारांत राहणारा भिक्खू आणि दोन फाशांमध्ये अडकलेला पक्षी; यांच्यापैकी कोणाची माया (कपट) अधिक असते?

304.

३०४.

රත්ති විනා න චන්දිමා, වීචිවිනා ච සාගරො;

හංසවිනා පොක්ඛරණී, පතිවිනා කඤ්ඤා සොභෙ.

चंद्राशिवाय रात्र, लाटांशिवाय समुद्र, हंसांशिवाय कमळांचे तळे आणि पतीशिवाय स्त्री शोभून दिसत नाही.

305.

३०५.

අසන්තුට්ඨා [Pg.184] යතී නට්ඨා, සන්තුට්ඨාපි ච පත්ථි වා;

සලජ්ජා ගණිකා නට්ඨා, නිල්ලජ්ජා ච කුලිත්ථියො.

असंतुष्ट तपस्वी नष्ट होतो आणि संतुष्ट राजा नष्ट होतो; लाजाळू वेश्या नष्ट होते आणि निर्लज्ज कुलस्त्री नष्ट होते.

306.

३०६.

චොරීනං බහුබුද්ධීනං, යාසු සච්චං සුදුල්ලභං;

ථීනං භාවො දුරාජානො, මච්ඡස්සෙවො’දකෙ ගතං.

अनेक युक्त्या करणाऱ्या चोरांप्रमाणे, ज्यांच्यामध्ये सत्य अत्यंत दुर्मिळ असते; स्त्रियांचा स्वभाव ओळखणे कठीण असते, जसे पाण्यात पोहणाऱ्या माशाचा मार्ग ओळखणे कठीण असते.

307.

३०७.

අනලා [Pg.185] මුදුසම්භාසා, දුප්පූරා තා නදීසමා;

සීදන්ති නං විදිත්වාන, ආරකා පරිවජ්ජයෙ.

कधीही तृप्त न होणाऱ्या, गोड बोलणाऱ्या, नदीप्रमाणे भरण्यास कठीण असणाऱ्या; त्या (माणसाला) बुडवतात हे जाणून, सुज्ञाने त्यांचा दुरूनच त्याग करावा.

308.

३०८.

ආවට්ටනී මහාමායා, බ්‍රහ්මචරියවිකොපනා;

සීදන්ති නං විදිත්වාන, ආරකා පරිවජ්ජයෙ.

जाळ्यात ओढणाऱ्या, महामायी (कपटी) आणि ब्रह्मचर्य नष्ट करणाऱ्या; त्या (माणसाला) बुडवतात हे जाणून, सुज्ञाने त्यांचा दुरूनच त्याग करावा.

309.

३०९.

ඉත්ථීපි [Pg.186] හි එකච්චියා, සෙය්‍යා පොස ජනාධිප;

මෙධාවිනී සීලවතී, සස්සුදෙවා පතිබ්බතා;

हे राजा! काही स्त्रिया पुरुषांपेक्षाही श्रेष्ठ असतात; ज्या बुद्धीमान, शीलवान, सासू-सासऱ्यांना देवासारखे मानणाऱ्या आणि पतीशी एकनिष्ठ असतात.

310.

३१०.

තස්සා යො ජායති පොසො,සූරො හොස දිසම්පති;

තාදිසා සුභගියා පුත්තො,රජ්ජම්පි අනුසාසති.

तिच्या पोटी जन्मलेला पुत्र शूर आणि दिशांचा स्वामी (राजा) बनतो; अशा भाग्यवान स्त्रीचा पुत्र राज्यावरही शासन करतो.

311.

३११.

සල්ලපෙ [Pg.187] අසිහත්ථෙන, පිසාචෙනාපි සල්ලපෙ;

ආසීවිසම්පි ආසීදෙ, යෙන දට්ඨො න ජීවති;

න ත්වෙව එකො එකාය, මාතුගාමෙන සල්ලපෙ.

हातात तलवार घेतलेल्या माणसाशी बोलावे, पिशाचाशीही बोलावे, ज्याच्या चावण्याने माणूस जिवंत राहत नाही अशा विषारी सर्पाच्या जवळही जावे; परंतु एकांतात एका स्त्रीशी कधीही बोलू नये.

312.

३१२.

න [Pg.188] හි සබ්බෙසු ඨානෙසු, පුරිසො හොති පණ්ඩිතො;

ඉත්ථීපි පණ්ඩිතා හොති, තත්ථ තත්ථ විචක්ඛණා.

सर्वच ठिकाणी केवळ पुरुषच बुद्धिमान असतो असे नाही; तर वेळप्रसंगी स्त्री देखील चतुर आणि बुद्धिमान असू शकते.

313.

३१३.

න හි සබ්බෙසු ඨානෙසු, පුරිසො හොති පණ්ඩිතො;

ඉත්ථීපි පණ්ඩිතා හොති, ලහුං අත්ථවිචින්තිකා.

सर्वच ठिकाणी केवळ पुरुषच बुद्धिमान असतो असे नाही; तर स्त्री देखील कल्याणाचा (किंवा अर्थाचा) जलद विचार करणारी बुद्धिमान असू शकते.

314.

३१४.

කූපොදකං [Pg.189] වටච්ඡායා, සාමාථී ඉට්ඨකාලයං;

සීතකාලෙ භවෙ උණ්හං, උණ්හකාලෙ ච සීතලං.

विहिरीचे पाणी, वडाच्या झाडाची सावली, सावळी स्त्री आणि विटांचे घर; हे हिवाळ्यात उबदार आणि उन्हाळ्यात थंड असतात.

315.

३१५.

ඉත්ථියො එකච්චියාපි, සෙය්‍යා වුත්තාව මුනිනා;

භණ්ඩානං උත්තමා ඉත්ථී, අග්ගූපට්ඨායිකා ඉති.

मुनींनी (बुद्धांनी) काही स्त्रियांना श्रेष्ठ म्हटले आहे; 'स्त्री ही सर्व संपत्तीत उत्तम आहे' आणि 'ती मुख्य परिचारिका (मदतनीस) आहे' असे म्हटले आहे.

පකිණ්ණකකණ්ඩ

प्रकीर्णक कांड

316.

३१६.

කුලසීලගුණොපෙතො[Pg.191], සබ්බධම්මපරායණො;

පවීණො පෙසනාජ්ඣක්ඛො, ධම්මජ්ඣක්ඛො විධීයතෙ.

उत्तम कुळ, शील आणि गुणांनी युक्त, सर्व धर्माचे (कर्तव्याचे) पालन करणारा, कुशल आणि कामाचा पर्यवेक्षक असणारा; अशा व्यक्तीची 'धर्माध्यक्ष' (न्यायाधीश) म्हणून नियुक्ती केली जाते.

317.

३१७.

වෙදවෙදඞ්ගතත්වඤ්ඤො, ජප්පහොමපරායණො;

ආසීවාදවචොයුත්තො, එස රාජපුරොහිතො.

वेद आणि वेदांगांचे तत्त्व जाणणारा, जप आणि होमामध्ये मग्न असणारा, आशीर्वाद देणारी वाणी बोलणारा; असा 'राजपुरोहित' असतो.

කප්පො [Pg.192] බ්‍යාකරණං ජොති – සත්ථං සික්ඛා නිරුත්ති ච;

ඡන්දොවිචිති චෙතානි, වෙදඞ්ගානි වදන්ති ඡ.

कल्प, व्याकरण, ज्योतिषशास्त्र, शिक्षा, निरुक्त आणि छंद; या saha गोष्टींना 'वेदांगे' म्हणतात.

318.

३१८.

සකිං වුත්තගහිතත්තො, ලහුහත්ථො ජිතක්ඛරො;

සබ්බසත්ථසමාලොකී, පකට්ඨො නාම ලෙඛකො.

एकदा सांगितलेले ग्रहण करणारा, जलद लिहिणारा (लघुहस्त), अक्षरांवर प्रभुत्व असलेला आणि सर्व शास्त्रांचे अवलोकन करणारा; असा मनुष्य 'उत्कृष्ट लेखक' (लिपिक) म्हणून ओळखला जातो.

319.

३१९.

සමත්තනීතිසත්ථඤ්ඤො[Pg.193], වාහනෙ පූරිතස්සමො;

සූරවීරගුණොපෙතො, සෙනාඣක්ඛො විධීයතෙ.

संपूर्ण नीतिशास्त्र जाणणारा, वाहनांवर स्वार होण्यात न थकणारा, शूर आणि वीर गुणांनी युक्त; अशा व्यक्तीची 'सेनापती' (सेनाध्यक्ष) म्हणून नियुक्ती केली जाते.

320.

३२०.

සුධී වාක්‍යපටු, පඤ්ඤො, පරචිත්තොපලක්ඛණො;

ධීරො යථාත්ථවාදී ච, එස දූතො විධීයතෙ.

बुद्धिमान, संभाषणचतुर, प्रज्ञावान, दुसऱ्यांचे मन ओळखणारा, धीरगंभीर आणि सत्य बोलणारा; असा 'दूत' म्हणून नियुक्त केला जातो.

321.

३२१.

පුත්තනත්තගුණොපෙතො, සත්ථඤ්ඤො රසපාචකො;

සූරො ච කථිනො චෙව, සූපකාරො ස වුච්චතෙ.

पुत्र आणि नातवासारखे गुण (विश्वासूपणा) असलेला, पाकशास्त्र जाणणारा, चवदार स्वयंपाक करणारा, शूर आणि कणखर; त्याला 'आचारी' (स्वयंपाकी) म्हटले जाते.

322.

३२२.

ඉඞ්ගිතාකාරතත්තඤ්ඤො, බලවාපියදස්සනො;

අප්පමාදී සදා දක්ඛො, පතීහාරො ස උච්චතෙ.

चेहऱ्याचे हावभाव आणि संकेत जाणणारा, बलवान, दिसायला प्रिय, सदैव अप्रमादी (सावध) आणि कार्यकुशल; त्याला 'द्वारपाल' म्हटले जाते.

323.

३२३.

ඉත්ථිමිස්සෙ කුතො සීලං, මංසභක්ඛෙ කුතො දයා;

සුරාපානෙ කුතො සච්චං, මහාලොභෙ කුතො ලජ්ජා;

මහාතන්දෙ කුතො සිප්පං, මහාකොධෙ කුතො ධනං.

स्त्रियांच्या संगतीत राहणाऱ्याकडे शील कोठून असणार? मांस खाणाऱ्याकडे दया कोठून असणार? मद्यपान करणाऱ्याकडे सत्य कोठून असणार? अतिलोभी माणसाकडे लाज कोठून असणार? अतिआळशी माणसाकडे कला (कौशल्य) कोठून असणार? आणि अतिरागीट माणसाकडे धन कोठून असणार?

324.

३२४.

සුරායොගො වෙලාලො ච, සමජ්ජචරණඞ්ගතො;

ඛිඩ්ඩා ධුත්තො පාපමිත්තො, අලසො භොගනාසකා.

मद्यपान (सुरायोग), अवेळी भटकणे, जत्रा-उत्सवांना जाणे, जुगार खेळणे, वाईट मित्रांची संगत (पापमित्र) आणि आळस; हे संपत्तीचा नाश करणारे आहेत.

325.

३२५.

ජීවන්තාපි [Pg.196] මතා පඤ්ච, බ්‍යාසෙන පරිකිත්තිතා;

දුක්ඛිතො බ්‍යාධිති මූළ්හො, ඉණවා නිච්චසෙවකො.

जिवंत असूनही मृत मानले गेलेले पाच जण विद्वानांनी सांगितले आहेत: दुःखी, व्याधीग्रस्त (आजारी), मूर्ख, कर्जबाजारी आणि नेहमी दुसऱ्याची सेवा करणारा.

326.

३२६.

නිද්දාලුකො [Pg.197] පමාදො ච, සුඛිතො රොගවාලසො;

කාමුකො කම්මාරාමො ච, සත්තෙතෙ සත්ථවජ්ජිතා.

अति झोपाळू, प्रमादी (बेसावध), केवळ सुखाची इच्छा ठेवणारा, रोगी, आळशी, कामुक आणि संसारातच रमणारा; हे सात जण शास्त्रापासून (ज्ञानापासून) वंचित राहतात.

327.

३२७.

ගොණාහි සබ්බගිහීනං, පොසකා භොගදායකො;

තස්මා හි මාතාපිතූව, මානයෙ සක්කරෙය්‍ය ච.

गायी-बैल हे सर्व गृहस्थांचे पालनपोषण करणारे आणि संपत्ती देणारे आहेत; म्हणूनच, माता-पित्याप्रमाणेच त्यांचा आदर व सत्कार केला पाहिजे.

328.

३२८.

යථා [Pg.198] මාතා පිතා භාතා, අඤ්ඤෙවාපි ච ඤාතකා;

ගාවො නො පරමා මිත්තා, යාසු ජායන්ති ඔසධා.

ज्याप्रमाणे माता, पिता, भाऊ किंवा इतर नातेवाईक असतात, त्याचप्रमाणे गायी आपल्या परम मित्र आहेत, ज्यांच्यापासून औषधी उत्पन्न होतात.

329.

३२९.

අන්නදා [Pg.199] බලදා චෙතා, වණ්ණදා සුඛදා තථා;

එතමත්ථවසං ඤත්වා, නාසු ගාවො හනිංසු තෙ.

त्या अन्न देणाऱ्या, बल देणाऱ्या, तसेच तेज आणि सुख देणाऱ्या आहेत. हा हितकारक अर्थ जाणून प्राचीन लोकांनी गायींना मारले नाही.

330.

३३०.

යෙ ච ඛාදන්ති ගොමංසං, මාතුමංසංව ඛාදරෙ;

මතෙසු තෙසු ගිජ්ඣානං, දදෙ සොතෙ ච වාහයෙ.

जे गोमांस खातात, ते जणू आपल्या मातेचेच मांस खातात. त्यांच्या मृत्यूनंतर त्यांचे शरीर गिधाडांना द्यावे किंवा नदीच्या प्रवाहात वाहून द्यावे.

331.

३३१.

ද්විගුණො [Pg.200] ථීනමාහාරො, බුද්ධිචාපි චතුග්ගුණො;

ඡග්ගුණො හොති වායාමො, කාමොත්වට්ඨගුණො භවෙ.

स्त्रियांचा आहार (पुरुषांपेक्षा) दुप्पट असतो, बुद्धी चौपट असते, उत्साह (प्रयत्न) सहापट असतो आणि कामवासना आठपट असते.

332.

३३२.

න [Pg.201] ලොකෙ සොභතෙ මූළ්හො, කෙවලත්තපසංසකො;

අපි සම්පිහිතෙ කූපෙ, කතවිජ්ජො පකාසතෙ.

केवळ स्वतःचीच प्रशंसा करणारा मूर्ख माणूस जगात शोभून दिसत नाही. परंतु, झाकलेल्या विहिरीप्रमाणे गुप्त असलेला विद्वान मनुष्य आपल्या विद्येने प्रकाशित होतो.

333.

३३३.

කොසජ්ජං භයතො දිස්වා, වීරියාරම්භඤ්ච ඛෙමතො;

ආරද්ධවීරියා හොථ, එසා බුද්ධානුසාසනී.

आळसाला भय मानून आणि वीर्य-आरंभाला (प्रयत्नाला) क्षेम (कल्याण) समजून, तुम्ही प्रयत्नशील व्हा; हाच बुद्धांचा उपदेश आहे.

334.

३३४.

විවාදං [Pg.202] භයතො දිස්වා, අවිවාදඤ්ච ඛෙමතො;

සමග්ගා සඛිලා හොථ, එසා බුද්ධානුසාසනී.

विवादाला (भांडणाला) भय मानून आणि अविवादाला (एकतेला) क्षेम (कल्याण) समजून, तुम्ही संघटित व प्रेमळ व्हा; हाच बुद्धांचा उपदेश आहे.

335.

३३५.

පමාදං භයතො දිස්වා, අප්පමාදඤ්ච ඛෙමතො;

භාවෙථට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං, එසා බුද්ධානුසාසනී.

प्रमादाला (बेसावधपणाला) भय मानून आणि अप्रमादाला (जागरूकतेला) क्षेम (कल्याण) समजून, अष्टांगिक मार्गाची साधना करा; हाच बुद्धांचा उपदेश आहे.

336.

३३६.

ගරහා [Pg.203] ච පසංසා ච, අනිච්චා තාවකාලිකා;

අප්පකාචෙකදෙසාව, න තා ඉක්ඛෙය්‍ය පණ්ඩිතො;

ධම්මාධම්මංව ඉක්ඛෙය්‍ය, අත්ථානත්ථං හිතාහිතං.

निंदा आणि स्तुती या अनित्य व तात्कालिक आहेत, त्या अत्यंत अल्प व एकांगी आहेत; पंडिताने त्यांच्याकडे लक्ष देऊ नये. त्याने केवळ धम्म आणि अधम्म, अर्थ आणि अनर्थ, तसेच हित आणि अहित यांकडेच लक्ष दिले पाहिजे.

කවිදප්පණනීති

कविदर्पणनीति

1.

१.

පඛුක්කූපුරසෙට්ඨස්ස[Pg.204], පච්ඡිමෙ ආසි විස්සුතො;

චතුගාවුතදෙසම්හී, කනරයගාමො සුසොභනො.

पखुक्कू (पकोक्कू) या श्रेष्ठ नगराच्या पश्चिमेला, चार गाऊत अंतराच्या प्रदेशात 'कनरय' नावाचे एक अत्यंत सुंदर व प्रसिद्ध गाव होते.

2.

२.

ද්විනො [Pg.205] ද්විවෙක සාකම්හි, තම්හි ජාතෙන ජාතියා;

ලඞ්කාභාරතආදීසු, වුට්ඨපුබ්බ සුතෙසිනා.

त्या गावात जन्मलेल्या, आणि ज्ञानप्राप्तीसाठी श्रीलंका, भारत इत्यादी देशांमध्ये पूर्वी वास्तव्य केलेल्या अभ्यासकाने (हे रचले आहे).

3.

३.

විසුතාරාම සීහානං, සික්ඛිතෙන තිපෙටකං;

සන්තිකෙ නවවස්සානි, සංගීතිකිච්චකාරිනා.

विसुतारामाच्या सिंहसमान आचार्यांच्या सानिध्यात नऊ वर्षे राहून तिपिटकाचे अध्ययन करणाऱ्या आणि संगीतीचे (धम्मपरिषदेचे) कार्य करणाऱ्याने,

4.

४.

දක්ඛිණාරාම වාසීනං, සන්තිකෙපි සුවිඤ්ඤුනං;

සික්ඛිතෙන සත්තවීස-වස්සිත්වාන යසස්සිනා.

तसेच दक्षिणारामात राहणाऱ्या अत्यंत विद्वान आचार्यांच्या सानिध्यात सत्तावीस वर्षे राहून शिक्षण घेतलेल्या आणि कीर्ती प्राप्त केलेल्याने,

5.

५.

සුන්දරෙ [Pg.206] පුරසෙට්ඨම්හි, සුන්දරෙ විසුතෙ සුභෙ;

සුන්දරෙ ජොතිපාලම්හි, වසතා ගණවාචිනා.

सुंदर, प्रसिद्ध आणि शुभ अशा श्रेष्ठ नगरातील सुंदर 'जोतिपाल' आरामात राहून भिक्खूंच्या समूहाला शिकवणाऱ्या शिक्षकाने,

6.

६.

නිස්සාය පෙටකෙ චෙව, අනෙකනීති පොත්ථකෙ;

බහුලෙ ගන්ථසෙට්ඨෙපි, කතොයං විධුමානිතො.

तिपिटक, अनेक नीतिग्रंथ आणि इतर अनेक श्रेष्ठ ग्रंथांच्या आधारे, विद्वानांकडून सन्मानित असलेला हा ग्रंथ रचला आहे.

7.

७.

තිට්ඨතං [Pg.207] අයං මෙ ගන්ථො, සුසාරො යාව සාසනං;

තිට්ඨතෙව සුතෙසීනං, සුසාරං සුපකාසයං.

माझा हा उत्कृष्ट आणि सारभूत ग्रंथ बुद्धांचे शासन (धम्म) असेपर्यंत टिकून राहो, आणि ज्ञान शोधणाऱ्यांसाठी श्रेष्ठ तत्त्व चांगल्या प्रकारे प्रकाशित करत राहो.

8.

८.

අනෙන සුවිසිට්ඨෙන, පුඤ්ඤෙනඤ්ඤෙන කම්මුනා;

මනිසිභිගුරූහෙව, ගච්ඡෙය්‍යං අමතං සිවං.

या अत्यंत विशिष्ट पुण्याने आणि इतर सत्कर्माने, मी महान गुरूंप्रमाणेच त्या अमृत व कल्याणकारी (निर्वाण) पदाला प्राप्त होईन.

‘‘අඞ්ගාරිනො [Pg.210] දානි දුමා භදන්තෙ’’

“भदंत! आता वृक्ष कोळशाच्या निखाऱ्यासारखे (लाल फुलांनी बहरलेले) झाले आहेत.”

‘‘යථාපි රම්මකො මාසො, ගිම්හානං හොති බ්‍රාහ්මණ;

අතෙ‘ව’ඤ්ඤෙහි මාසෙහි, දුමපුම්ඵෙහි සොභති’’.

“हे ब्राह्मणा! ज्याप्रमाणे उन्हाळ्यातील रमणीय महिना इतर महिन्यांपेक्षा वृक्षांच्या फुलांमुळे अत्यंत शोभून दिसतो.”

‘‘වනප්පගුම්බෙ [Pg.211] යථඵුස්සිතග්ගෙ,ගිම්හාන මාසෙ පඨමස්මිං ගිම්හෙ’’ –

“उन्हाळ्याच्या पहिल्या महिन्यात, ज्याप्रमाणे जंगलातील झाडांचे शेंडे फुलांनी बहरतात –”

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්බාසම්බුද්ධස්ස

त्या भगवंत, अर्हत, सम्यक संबुद्धांना माझा नमस्कार असो.

පණාම පටිඤ්ඤා

वंदन आणि प्रतिज्ञा

වත්ථුත්තයං [Pg.212] නමසිත්වා, ආචෙරෙ කවිපුඞ්ගවෙ;

කස්සං ද්වාදසමාසානං, බන්ධං තම්මාසවසිකං.

त्रिरत्नांना आणि श्रेष्ठ कवी-आचार्यांना वंदन करून, मी बारा महिन्यांचे त्यांच्या वैशिष्ट्यांनुसार काव्य रचणार आहे.

1.

१.

චිත්තසම්මතමාසො [Pg.213] හි, අතෙවඤ්ඤෙහි සොභති;

රම්මකමාසො රම්මමාසො, තෙනෙව වොහාරො භවි.

चैत्र (चित्त) महिना इतर महिन्यांपेक्षा अत्यंत शोभून दिसतो; तो रमणीय आणि सुंदर महिना आहे, म्हणूनच त्याला व्यवहारात तसे म्हटले जाते.

2.

२.

තස්මිං සුචිත්තමාසම්හි, නාගදුමා සුපුප්ඵරෙ;

පුප්ඵන්ති අසනදුමා, වායන්ති කානනෙ හි වෙ.

त्या सुंदर चैत्र महिन्यात नागकेशराचे वृक्ष सुंदर फुलतात; असन वृक्षही फुलतात आणि जंगलात त्यांचा सुगंध दरवळतो.

3.

३.

සඞ්කන්ත මහුස්සවොපි, තම්හි මාසම්හි වත්තතෙ;

ගන්ධොදකෙහි අඤ්ඤොඤ්ඤං, සිඤ්චමානා සුමොදරෙ.

याच महिन्यात संक्रांतीचा (नवीन वर्षाचा) मोठा उत्सवही साजरा केला जातो; सुगंधी पाण्याने एकमेकांवर सिंचन करून लोक आनंदित होतात.

යථාපි [Pg.214] රම්මකො මාසො, ගිම්හානං හොති බ්‍රාහ්මණ;

අතෙ‘ව’ඤ්ඤෙහි මාසෙහි, දුමපුප්ඵෙහි සොභති.

हे ब्राह्मणा! ज्याप्रमाणे उन्हाळ्यातील रमणीय महिना इतर महिन्यांपेक्षा वृक्षांच्या फुलांमुळे अत्यंत शोभून दिसतो.

සම්බුද්ධො චිත්තමාසස්ස, කාළපක්ඛෙ උපොසථෙ;

පාතොයෙව සමාදාය, පවරං පත්තචීවරං;

අනුකම්පාය නාගානං, නාගදීපමුපාගමි.

चैत्र महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील उपोसथ दिवशी, सकाळीच आपले श्रेष्ठ पात्र आणि चीवर घेऊन, सम्यक संबुद्ध नागांवर अनुकंपा करण्यासाठी नागदीपावर आले.

4.

४.

වෙසාඛව්හයමාසො තු, සුවිසිට්ඨො සුපාකටො;

ලොකග්ගනාථං පටිච්ච, සන්තෙහි අභිලක්ඛිතො.

वैशाख नावाचा महिना अत्यंत विशिष्ट आणि सुप्रसिद्ध आहे; लोकनाथ (बुद्ध) यांच्यामुळे सज्जनांद्वारे तो विशेष रूपाने साजरा केला जातो.

5.

५.

තම්හි [Pg.215] වෙසාඛමාසම්හි, චම්පකාපි සුපුප්ඵරෙ;

බොධිං දකෙහි සිඤ්චිත්වා, සජ්ජනා සම්පමොදරෙ.

त्या वैशाख महिन्यात चाफ्याची झाडेही सुंदर फुलतात; बोधिवृक्षाला पाण्याने सिंचन करून सज्जन लोक अत्यंत आनंदित होतात.

6.

६.

වනෙසුව පොතකාපි, පක්ඛන්දන්ති දිසොදිසං;

විකූජන්තා සභාසාය, ජනසොතරසායනං.

जंगलात पक्ष्यांची पिल्लेही दिशा-दिशात उडतात आणि आपल्या भाषेत किलबिलाट करतात, जो लोकांच्या कानांसाठी अमृतासारखा वाटतो.

දුතියෙ [Pg.216] දිවසෙ භත්ත-කාලෙ ආරොචිතෙ ජිනො;

රම්මෙ වෙසාඛමාසම්හි, පුණ්ණාමායං මුනිස්සරො.

दुसऱ्या दिवशी भोजनाची वेळ झाल्याचे कळविल्यावर, रमणीय वैशाख महिन्याच्या पौर्णिमेला मुनीश्वर जिनांनी...

7.

७.

ජෙට්ඨසම්මතමාසොපි, සොගතජනබ්භන්තරෙ;

විඛ්‍යාතො ලක්ඛඤ්ඤො චෙව, ජෙට්ඨෙන සංයුතො හි වෙ.

बौद्ध लोकांमध्ये ज्येष्ठ म्हणून ओळखला जाणारा महिना देखील प्रसिद्ध आणि शुभ आहे, जो ज्येष्ठ नक्षत्राने युक्त असतो.

8.

८.

තස්මිංහි ජෙට්ඨමාසම්හි, සුමනා වනමල්ලිකා;

පුප්ඵන්ති ච පවායන්ති, සබ්බජනමනොහරා.

त्या ज्येष्ठ महिन्यात जाई आणि रानमोगरा फुलतात आणि त्यांचा सुगंध दरवळतो, जो सर्व लोकांचे मन मोहून घेतो.

9.

९.

පරික්ඛණාසුසභාපි, අභවි ම්‍රනමාමණ්ඩලෙ;

ඛෙතලෙ ජෙට්ඨජොතිපි, පජ්ජලි තස්මිඤ්හි වෙ.

म्यानमार देशात परीक्षांची सुंदर सभा देखील आयोजित केली गेली; आणि त्या क्षेत्रात ज्येष्ठ नक्षत्राचे तेज प्रज्वलित झाले.

10.

१०.

ආසාළ්හො නාම මාසොපි, අතීව විසිට්ඨො භවි;

පටිසන්ධිං ගණ්හි බුද්ධො, තස්මිඤ්හි මුනි සුධී.

आषाढ नावाचा महिना देखील अत्यंत विशिष्ट आहे; कारण याच महिन्यात सुज्ञ मुनी बुद्धांनी प्रतिसंधी (गर्भधारणा) घेतली होती.

11.

११.

නික්ඛමිපි ච සම්බුද්ධො, ධම්මචක්කං පවත්තයි;

උපසම්පදකම්මම්පි, කරොන්ති තස්මිංපි හි.

याच महिन्यात संबुद्धांनी महाभिनिष्क्रमण (गृहत्याग) केले आणि धम्मचक्र प्रवर्तन केले; तसेच या महिन्यात उपसंपदा कर्म देखील केले जाते.

12.

१२.

පුන්නාගදුමා පුප්ඵන්ති, පවායන්ති දිසොදිසං;

ආදිච්චො තිට්ඨති තම්හි, උත්තරායානකොටියං.

पुन्नाग वृक्ष फुलतात आणि सर्व दिशांना सुगंध पसरवतात; या महिन्यात सूर्य उत्तरायणाच्या शेवटच्या टोकावर असतो.

13.

१३.

සීහෙ [Pg.219] සාවණමාසම්හි, සලාකදානමුත්තමං;

දෙන්ති සාධවො මානුසා, සද්දහන්තා වත්ථුත්තයං.

सिंह राशीतील श्रावण महिन्यात, त्रिरत्नांवर (वत्थुत्तय) श्रद्धा ठेवणारे सज्जन लोक उत्तम शलाका-दान (सलाकादान) देतात.

14.

१४.

පුප්ඵන්ති කටෙරුහාපි, තම්හි සාවණමාසකෙ;

ඛෙ සවණනක්ඛත්තම්පි, අතීව ජොතයී හි වෙ.

त्या श्रावण महिन्यात कटेरुह फुले देखील फुलतात; आणि आकाशात श्रवण नक्षत्र अत्यंत प्रदीप्त होते.

15.

१५.

වස්සබ්භන්තරභූතෙ ච, සමණා සුගතොරසා;

මාසෙ වාචනඋග්ගණ්හ-කම්මංකංසු සුඛාසයා.

वर्षावासाच्या दरम्यान, सुगतांचे औरस पुत्र असलेले श्रमण सुखाने निवास करत या महिन्यात वाचन आणि अध्ययनाचे कार्य करतात.

16.

१६.

කඤ්ඤාරාසිසම්මතෙහි[Pg.221], පොට්ඨපාදසුමාසකෙ;

නදීසු දකපූරිතා, කටපත්ථතසාදිසා.

कन्या राशीने युक्त अशा सुंदर भाद्रपद (पोठ्ठपाद) महिन्यात, नद्या चटई पसरल्यासारख्या पाण्याने पूर्ण भरलेल्या असतात.

17.

१७.

නාවාමහාඋස්සවම්පි, කරොන්ති මානුජා තදා;

කීළන්ති සම්පමොදන්ති, විජිතෙ නර නාරියො.

तेव्हा लोक मोठा नौका उत्सव साजरा करतात; राज्यातील स्त्री-पुरुष खेळतात आणि अत्यंत आनंदित होतात.

18.

१८.

කඤ්චනයමදුමාපි, විකසන්ති තදා හි වෙ;

මෙඝො ථොකං ථොකං හිමං, වස්සති පතතිපි ච.

तेव्हा सुवर्णवृक्ष देखील फुलतात; आणि मेघ थोडा-थोडा हिम (दव) वर्षाव करतो व तो खाली पडतो.

19.

१९.

වස්සිකෙ [Pg.222] අස්සයුජිම්හි, විකසන්ති අනෙකධා;

පදුමාදිදකජානි, පුප්ඵානි මනුඤ්ඤානි වෙ.

पावसाळ्यातील आश्विन (अस्सयुज) महिन्यात, कमळासारखी अनेक प्रकारची सुंदर जलजन्य फुले विविध प्रकारे उमलतात.

20.

२०.

මහාපදීපපන්තීහි, සකලම්‍රනමාභූතලෙ;

පූජෙන්ති ලොකග්ගනාථං, සාධවො සොගතාජනා.

महान दिव्यांच्या रांगांनी संपूर्ण म्यानमारच्या भूमीवर, बौद्ध उपासक-सज्जन लोक लोकनाथ (बुद्धांची) पूजा करतात.

21.

२१.

තපොධනා විචරන්ති, වස්සංවුට්ඨා දිසොදිසං;

සාධවො දානසොණ්ඩාව, සීතායන්ති සුඛන්ති ච.

वर्षावास पूर्ण करून तपस्वी (भिक्खू) दिशा-दिशांमध्ये विहार करतात; आणि दानशूर सज्जन लोक शांत व सुखी होतात.

22.

२२.

කත්තිකමාසසෙට්ඨෙපි[Pg.223], සම්පමොදන්ති මානුජා;

කොසීතකීපුප්ඵානි ච, විකසන්ති වායන්ති ච.

श्रेष्ठ अशा कार्तिक महिन्यात देखील लोक आनंदित होतात; आणि कोशातकी (कोसीतकी) फुले उमलतात व सुगंध पसरवतात.

23.

२३.

කථිනමහාදානම්පි, දදන්ති සාධවො ජනා;

තදා චන්දකිරණොපි, අතීව පජ්ජොතො අහු.

तेव्हा सज्जन लोक महान कठीण-दान (कठिनदान) देतात; आणि त्या वेळी चंद्राचे किरण देखील अत्यंत प्रदीप्त असतात.

24.

२४.

අහොසි හිමපාතො ච, උත්තරවාතො පවායති;

කත්තිකජොතිඡණොපි, අහොසි තස්මිඤ්හි වෙ.

हिमवर्षाव (दव पडणे) होतो आणि उत्तरेचा वारा वाहतो; तसेच या महिन्यात कार्तिक दीपोत्सव देखील साजरा केला जातो.

25.

२५.

ධනුරාසීමාගසිර[Pg.224], මාසෙ හෙමන්තසම්මතෙ;

සත්තිධරසුපූජාව්හ, සභාපි සම්පවත්තිතා.

हेमंत ऋतू मानल्या गेलेल्या धनु राशीतील मार्गशीर्ष महिन्यात, 'सत्तिधर' (शक्तीधर/भालाधारी) पूजेची सभा देखील आयोजित केली जाते.

26.

२६.

දෙවසම්මතපුප්ඵානි, මනුඤ්ඤරුචිරානිපි;

පුප්ඵන්ති තම්හි මාසම්හි, හිමපාතො අහොසි ච.

देवांना प्रिय असणारी सुंदर व मनमोहक फुले या महिन्यात फुलतात आणि हिमवर्षाव देखील होतो.

27.

२७.

වීහයො හොන්ති පක්කා ච, ඛෙත්තෙසු ම්‍රනමාභූතලෙ;

මිගසිරනක්ඛත්තම්පි, ජොතෙති ආකාසඞ්ගණෙ.

म्यानमारच्या भूमीवरील शेतांमध्ये भात (धान्य) पिकते; आणि आकाशाच्या अंगणात मृगशीर्ष नक्षत्र चमकते.

28.

२८.

මකාරෙ [Pg.225] ඵුස්සමාසෙපි, පුප්ඵන්ති පවායන්ති ච;

සුනීලවල්ලිපුප්ඵානි, ජනමනොහරානිපි.

मकर राशीतील पौष (फुस्स) महिन्यात देखील, लोकांचे मन हरण करणारी सुंदर गडद निळी वेल-फुले फुलतात आणि सुगंध पसरवतात.

29.

२९.

සෙනාබ්‍යූහම්පි [Pg.226] කරොන්ති, භූපාලා ම්‍රනමාරට්ඨිකා;

සපරිසා උදික්ඛන්ති, හත්ථිඅස්සාදිආදයො.

म्यानमार देशाचे राजे सैन्य-व्यूह (लष्करी संचलन) करतात; आणि आपल्या परिवारासह हत्ती, घोडे इत्यादींचे निरीक्षण करतात.

30.

३०.

තම්හිසී අතිසීතලම්පි, දක්ඛිණායනකොටියං;

අට්ඨාපුණ්ණමදිනම්හි, සූරියො ලොකමානිතො.

या महिन्यात अत्यंत थंडी असते; दक्षिणायनाच्या शेवटच्या टोकावर, अष्टमी आणि पौर्णिमेच्या दिवशी जगाने पूजिलेला सूर्य प्रकाशतो.

බොධිතො නවමෙ මාසෙ, ඵුස්සපුණ්ණමියං ජිනො;

ලංකාදීපං විසොධෙතුං, ලඞ්කාදීපමුපාගමි.

संबोधी प्राप्तीनंतर नवव्या महिन्यात, पौष पौर्णिमेला जिन (बुद्ध) लंकाद्वीप शुद्ध करण्यासाठी लंकाद्वीपात आले.

31.

३१.

කුම්භෙසු [Pg.227] මාඝමාසෙහි, තූලදුමා සුපුප්ඵරෙ;

පුම්තාලා මධුරරසං, මානුජානං දදන්ති ච.

कुंभ राशीतील माघ महिन्यात, कापसाचे वृक्ष (तुलदुम) चांगले फुलतात; आणि नर ताडाचे वृक्ष लोकांना गोड रस देतात.

32.

३२.

යාගුමහාඋස්සවොපි, පාකටො ම්‍රනමාභූතලෙ;

අවසෙසසු මෙඝොපි, ථනයං අභිවස්සති.

म्यानमारच्या भूमीवर तांदळाच्या पेजेचा (यागु) मोठा उत्सव प्रसिद्ध आहे; आणि उरलेला मेघ गर्जना करत वर्षाव करतो.

33.

३३.

නරනාරී මනුඤ්ඤානි, පදරානි පණ්ඩානි ච;

පුචිමන්දදුමා නව-පත්තානි ධාරෙන්තිපි ච.

स्त्री-पुरुष सुंदर वस्त्रे आणि अलंकार परिधान करतात; आणि कडुनिंबाचे वृक्ष (पुचिमंद) नवीन पाने धारण करतात.

34.

३४.

මිනෙ [Pg.228] ඵග්ගුණමාසම්හි, සුරභිගන්ධිකා සුභා;

පුප්ඵන්ති වනම්හි දුමා, නවපත්තෙහි සොභරෙ.

मीन राशीतील फाल्गुन (फग्गुण) महिन्यात, वनातील सुगंधी व शुभ वृक्ष फुलतात आणि नवीन पानांनी सुशोभित होतात.

35.

३५.

දක්ඛිණදෙසතො තම්හි, වාතො පවායති හි වෙ;

වාළුකපිට්ඨෙ වාලුක-ථූපෙ කත්වාන පූජය්‍යුං.

या महिन्यात दक्षिण दिशेकडून वारा वाहतो; वाळूच्या मैदानावर वाळूचे स्तूप (वालुक-थूप) बनवून लोक पूजा करतात.

36.

३६.

පථමගිම්හ මාසම්හි, නානාදුමාති පුප්ඵරෙ;

තෙන සබ්බම්පි විපිනං, විචිත්තං දස්සනියඤ්හි වෙ.

उन्हाळ्याच्या (गिम्ह) पहिल्या महिन्यात विविध वृक्ष फुलतात; त्यामुळे संपूर्ण अरण्य अत्यंत रंगीबेरंगी आणि प्रेक्षणीय बनते.

විසුතෙ ජොතිපාලම්හි, විසුතම්හි නිකෙතනෙ;

වසතා නෙකගන්ථානං, ලෙඛකෙන කතො අයං.

प्रसिद्ध ज्योतिपाल यांच्या विख्यात निवासस्थानात राहणाऱ्या, अनेक ग्रंथांच्या लेखकाने हा (ग्रंथ) रचला आहे.