Tipiṭaka Translation

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

Con xin kính lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác.

Kavidappaṇanīti

Kavidappaṇanīti (Tấm Gương Của Thi Sĩ)

Mātikā

Mục Lục

Yathādhammikarājūnaṃ, amaccā ca purohitā;

Nītisatthaṃ sunissāya, nicchayanti vinicchayaṃ.

Các vị đại thần và quốc sư của những vị vua chánh pháp, sau khi đã y cứ vững chắc vào chánh trị luận, đưa ra những phán quyết.

Aṅgāni vedā cattāro, mīmaṃsānyāya vitthāro;

Dhammasatthaṃ purāṇañca, vijjā hetā catuddasa.

Bốn bộ Vệ-đà và sáu phần phụ của chúng, học thuyết Mimamsa và Nyaya, Pháp luận và các bộ Purana; đây là mười bốn ngành học.

Āyubbedo manubbedo, gandhabbo ceti te tayo;

Atthasatthaṃ catutthañca, vijjāhyāṭṭharasa matā.

Y học (Āyurveda), Nhân học (Manubbeda), và Âm nhạc (Gandharva) là ba; cùng với Kinh tế chính trị (Atthasatthaṃ) là thứ tư, các ngành học được xem là có mười tám.

Sutisamutisaṅkhyā ca, rogānīti visesakā;

Gandhabbā gaṇikā ceva, dhanubbedā ca pūraṇā.

Thánh thư (Suti), Thánh điển (Samuti), Số luận (Saṅkhyā), Y thuật (Rogānīti), Thắng luận (Visesakā), Âm nhạc (Gandhabbā), Toán học (Gaṇikā), và Cung thuật (Dhanubbedā) cùng với các cổ tích (Pūraṇā).

Tikicchā itihāso ca, jotimāyā ca chandati;

Ketumantā ca saddā ca, sippāṭṭhārasakā ime.

Y khoa (Tikicchā), Lịch sử (Itihāso), Chiêm tinh và Ảo thuật (Jotimāyā), Vận luật (Chandati), Nghi lễ và Chú thuật (Ketumantā), và Ngữ pháp (Saddā); đây là mười tám ngành kỹ thuật.

Damo daṇḍo itikhyāto, taṭṭhādaṇḍo mahīpati;

Tassa nīti daṇḍanīti, nayanānīti vuccati.

Sự chế ngự được gọi là hình phạt (daṇḍa); bậc đế vương là người nắm giữ hình phạt. Chính sách của ngài là chính sách hình phạt (daṇḍanīti), được gọi là khoa học lãnh đạo (nayanānīti).

Daṇḍena nīyate cedaṃ, daṇḍaṃ nayati vā puna;

Daṇḍanīti itikhyāto, tilokā nati vattate.

Thế gian này được dẫn dắt bởi hình phạt, hoặc nó dẫn dắt hình phạt. Do đó, nó được gọi là Daṇḍanīti (Chính sách hình phạt), và ba cõi được vận hành theo đó.

Nānāsatthoddhataṃ vakkhe, rājanīti samuccayaṃ;

Sabbabījamiduṃ satthaṃ, cāṇakya sārasaṅgahaṃ.

Ta sẽ nói về bộ sưu tập chính trị luận dành cho vua chúa, được trích lục từ nhiều học thuyết khác nhau. Học thuyết này là hạt giống của tất cả, là tinh hoa sưu tập của Cāṇakya.

Mūlasuttaṃ pavakkhāmi, cāṇakyena yathoditaṃ;

Yassaṃ viññātamattena, mūḷho bhavati paṇḍito.

Ta sẽ giảng giải kinh gốc, như đã được Cāṇakya nói ra; chỉ cần hiểu được nó, kẻ ngu cũng trở thành người trí.

Mittalābho suhadabhedo, viggaho sandhireva ca;

Pañcatandrā tathāññasmā, ganthā kassiyalikhyate.

Thu phục bạn bè, ly gián bạn bè, chiến tranh, và hòa giải; (những điều này) được viết ra từ bộ Pañcatantra và các sách khác.

Lokanītimhā –

Từ bộ Lokanīti –

(1) Paṇḍitakaṇḍa. (2) Sujanakaṇḍa. (3) Bāladujjana kaṇḍa. (4) Mittakaṇḍa. (5) Itthikaṇḍa. (6) Rājakaṇḍa. (7) Pakiṇṇaka kaṇḍa-

(1) Phẩm Người Trí. (2) Phẩm Người Thiện. (3) Phẩm Kẻ Ngu và Người Ác. (4) Phẩm Bạn Bè. (5) Phẩm Phụ Nữ. (6) Phẩm Vua Chúa. (7) Phẩm Tạp.

Lokanīti –

Paṇḍito sujano kaṇḍo, dujjano mittaitthī ca;

Rājapakiṇṇako cāti, sattakaṇḍe vibhūsino.

Phẩm về người trí, người thiện, người ác, bạn bè và phụ nữ, vua chúa và tạp luận; (tác phẩm) được phân thành bảy phẩm như vậy.

Cakkindābhisirināyaṃ, sodhito kāsike sāke;

Chanotyaṃ dutiyāsaḷhe, kāḷasattama ādihe.

Được trưởng lão Cakkindābhisiri hiệu đính vào kỷ nguyên Kāsika, năm 96, vào ngày mồng bảy hạ tuần tháng Āsāḷha thứ hai.

Lokanītiṃ pavakkhāmi, nānāsatthasamuddhaṭaṃ;

Māgadheneva saṅkhepaṃ, vanditvā ratanattayaṃ.

Sau khi đảnh lễ Tam Bảo, tôi sẽ giảng giải vắn tắt bằng tiếng Pāli bộ Luận Thế Tục (Lokanīti), được trích lục từ nhiều học thuyết khác nhau.

Nīti loke purisassa sāro,Mātā pitā ācariyo mitto;

Tasmā hi nītiṃ puriso vijaññā,Ñāṇīmahā hoti bahussuto.

Trong đời, chánh đạo là tinh hoa của con người, (như) mẹ, cha, thầy, và bạn. Vì vậy, người đời nên hiểu biết chánh đạo, (nhờ đó) sẽ trở nên có trí tuệ lớn và uyên bác.

Mahārahanīti –

(1) Paṇḍitakathā. (2) Sambhedakathā. (3) Mittakathā. (4) Nāyaka kathā. (5) Itthikathā

(1) Luận về người trí. (2) Luận về sự chia rẽ. (3) Luận về bạn bè. (4) Luận về người lãnh đạo. (5) Luận về phụ nữ.

Mahāraha rahaṃsakya-muniṃ nīvaraṇā taṇhā;

Muttaṃ muttaṃ sudassanaṃ, vande bodhivaraṃ varaṃ.

Con xin đảnh lễ bậc Thánh Giả Thích Ca vĩ đại, người đã giải thoát khỏi triền cái và ái dục, người có tướng hảo đoan nghiêm, và con xin đảnh lễ sự giác ngộ tối thượng.

Nītidha jantūnaṃ sāro, mittācariyā ca pitaro;

Nītimā subuddhibyatto, sutavā atthadassimā.

Ở đời, chánh đạo là tinh hoa của chúng sanh, (như) bạn bè, thầy tổ, và cha mẹ. Người có chánh đạo thì thông tuệ, sáng suốt, uyên bác, và thấy được ý nghĩa.

Dhammanīti –

(1) Ācariyakathā (2) sippakathā (3) paññākathā (4) sutakathā (5) kathānakathā (6) dhanakathā (7) desakathā (8) nissayakathā (9) mittakathā (10) dujjanakathā (11) sujanakathā (12) balakathā (13) itthikathā (14) yuttakathā (15) dāsakathā (16) gharāvāsakathā (17) kātabbakathā (18) akātabbakathā (19) ñātabbakathā (20) alaṅkārakathā (21) rājadhammakathā (22) upasevakakathā (23) dukkhādimissakakathā (24) pakiṇṇakakathā

(1) Luận về Thầy Tổ (2) Luận về Tay Nghề (3) Luận về Trí Tuệ (4) Luận về Học Vấn (5) Luận về Lời Nói (6) Luận về Tài Sản (7) Luận về Xứ Sở (8) Luận về Nương Tựa (9) Luận về Bạn Bè (10) Luận về Kẻ Ác (11) Luận về Người Thiện (12) Luận về Sức Mạnh (13) Luận về Phụ Nữ (14) Luận về lẽ Phải (15) Luận về Người Hầu (16) Luận về Đời Sống Gia Đình (17) Luận về Điều Nên Làm (18) Luận về Điều Không Nên Làm (19) Luận về Điều Nên Biết (20) Luận về Trang Sức (21) Luận về Pháp Vua (22) Luận về Phụng Sự (23) Luận về Khổ và các vấn đề khác (24) Luận Tạp.

Cakkāticakkacakkindo, devātidevādevindo,Brahmāti brahmabrahmindo, jino pūretu me bhāvaṃ.

Cầu mong Đấng Chuyển Luân Vương của các Chuyển Luân Vương, Đấng Thiên Chủ của các Thiên Chủ, Đấng Phạm Thiên của các Phạm Thiên, bậc Chiến Thắng, hãy viên mãn cho ước nguyện của con.

Ciraṃ tiṭṭhatu lokamhi, dhaṃsakaṃ sabbapāṇinaṃ;

Mahāmohatamaṃ jayaṃ, jotantaṃ jinasāsanaṃ.

Mong sao giáo pháp của Đấng Chiến Thắng, vốn tỏa sáng, chiến thắng và phá tan bóng tối si mê của tất cả chúng sanh, sẽ tồn tại lâu dài trên thế gian.

Vanditvā ratanaṃ seṭṭhaṃ, nissāya pubbake garu;

Nītidhammaṃ pavakkhāmi, sabbaloka sukhāvahaṃ.

Sau khi đảnh lễ ngôi Báu tối thượng, và nương theo các bậc thầy xưa, tôi sẽ giảng về Chánh Đạo Pháp, mang lại hạnh phúc cho toàn thế giới.

Ācariyo ca sippañca, paññāsutakathādhanaṃ;

Desañca nissayo mittaṃ, dujjano sujano balaṃ.

Thầy tổ và tay nghề, trí tuệ, học vấn, lời nói, tài sản; xứ sở, sự nương tựa, bạn bè, kẻ ác, người thiện, và sức mạnh.

Itthī putto ca dāso ca, gharāvāso katākato;

Ñātabbo ca alaṅkāro, rājadhammā pasevako;

Dukkhādimissako ceva, pakiṇṇakāti mātikā.

Phụ nữ và con trai, và người hầu, đời sống gia đình, việc đã làm và chưa làm; và điều nên biết, sự trang sức, người phục vụ theo pháp của vua; và sự pha trộn khổ đau v.v..., đây là đề mục của chương Tạp Lục.

Rājanīti –

Chánh Trị Luận –

Sīhā ekaṃ bakā ekaṃ, sikkhe cattāri kukkuṭā;

Pañca kākā rājā nāma, cha sunakkhā tīṇi gadrabhā.

Bậc vua chúa nên học một (đức tính) từ sư tử, một từ chim diệc, bốn từ gà trống, năm từ quạ, sáu từ chó, và ba từ lừa.

Mahākammaṃ khuddakaṃ vā, yaṃ kammaṃ kātumicchati;

Sabbārambhena kātabbaṃ, sīhā ekaṃ tadā bhave.

Dù là việc lớn hay việc nhỏ, bất cứ việc gì muốn làm, nên làm với tất cả sự nỗ lực. Đây là một (đức tính) từ sư tử.

Indriyāni susaṃyama, bakova paṇḍito bhave;

Desaka lomapannāni, sabbakammāni sādhaye.

Bậc hiền trí nên chế ngự các giác quan như chim diệc; biết rõ thời và xứ thích hợp, nên hoàn thành mọi công việc.

Pubbaṭṭhānañca yuddhañca, saṃvibhāgañca bandhu hi;

Thiyā akkamma bhuttañca, sikkhe cattāri kukkuṭo.

Dậy sớm, chiến đấu, chia sẻ với bà con, và bảo vệ mái ấm rồi mới ăn; nên học bốn điều này từ gà trống.

Guyhe methunaṃ pekkhitvā, bhojanaṃ ñātisaṅgaho;

Vilokā pekkhanālasyaṃ, pañca sikkheyya vāyasā.

Giao hợp kín đáo, quan sát khi ăn, tụ họp bà con, nhìn ngó xung quanh và không lười biếng, nên học năm điều này từ loài quạ.

Anālassaṃtisavantāso, suniddhā suppabodhanā;

Daḷhabhatti ca sūrañca, cha etesvānato guṇo.

Không lười biếng, rất biết đủ, ngủ ngon, dễ thức giấc, hết lòng trung thành, và dũng cảm; đây là sáu đức tính của loài chó.

Khinnova vahate bhāraṃ, sītuṇhañca na cintayī;

Santuṭṭho ca bhave niccaṃ, tīṇi sikkheyya gadrabhā.

Dù mệt mỏi vẫn mang gánh nặng, không bận tâm đến nóng lạnh, và luôn luôn biết đủ; nên học ba điều này từ con lừa.

Vīsati tāni guṇāni, careyya iha paṇḍito;

Vijeyya ripū sabbepi, tejassī so bhavissati.

Bậc hiền trí ở đời nên thực hành hai mươi đức tính ấy; người ấy sẽ chinh phục được tất cả kẻ thù và sẽ trở nên đầy uy lực.

(1) Paṇḍitakaṇḍa (2) sujanakaṇḍa (3) bāladujjanakaṇḍa (4) mittakaṇḍa (5) rājakaṇḍa (6) nāyakakaṇḍa (7) puttakaṇḍa (8) vejjācariyakaṇḍa (9) dāsakakaṇḍa (10) itthikaṇḍa (11) pakiṇṇakakaṇḍa

(1) Phẩm Hiền Trí (2) Phẩm Người Lành (3) Phẩm Kẻ Ngu và Người Ác (4) Phẩm Bạn Bè (5) Phẩm Vua Chúa (6) Phẩm Người Lãnh Đạo (7) Phẩm Con Cái (8) Phẩm Thầy Thuốc và Thầy Dạy (9) Phẩm Tôi Tớ (10) Phẩm Phụ Nữ (11) Phẩm Tạp Lục

Kavidappaṇanītiṃyo, vācuggataṃ karoti ce;

Bhuvanamajjhe eso hi, viññū paṇḍitajātiko.

Người nào học thuộc lòng bộ luận Kavidappaṇanīti này, người ấy quả thật là bậc trí giả, là người học thức giữa thế gian.

Kavidappaṇanīti

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

Con đem hết lòng thành kính đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Chánh Giác.

Ratanattayapaṇāma

Đảnh Lễ Tam Bảo

Mahākavivaraṃ [Pg.1] buddhaṃ, dhammañca tena sevitaṃ;

Saṅghaṃ niraṅgaṇañcāpi, vandāmi sirasā daraṃ.

Con xin hết lòng cúi đầu đảnh lễ Đức Phật, bậc Thi Sĩ vĩ đại, đảnh lễ Chánh Pháp được Ngài thực hành, và đảnh lễ Tăng đoàn, những bậc không còn phiền não.

Karissāmi samāsena, nānāsattha samuddhaṭaṃ;

Hitāya kavinaṃ nītiṃ, kavidappaṇanāmakaṃ.

Tôi sẽ tóm lược một cách ngắn gọn bộ luận về chánh trị tên là Kavidappaṇa, được trích lục từ nhiều kinh điển khác nhau, vì lợi ích cho các thi nhân (bậc hiền trí).

Paṇḍitakaṇḍa

Phẩm Hiền Trí

Nīti [Pg.2] sāro manussānaṃ, mitto ācariyopi ca;

Mātā pitā ca nītimā, sutavā ganthakārako.

Minh triết là tinh hoa của con người, là bạn, là thầy, là cha, là mẹ, là người có trí, là bậc đa văn, là người trước tác.

Alasassa [Pg.3] kuto sippaṃ, asippassa kuto dhanaṃ;

Adhanassa kuto mittaṃ, amittassa kuto sukhaṃ;

Asukhassa kuto puññaṃ, apuññassa kuto varaṃ.

Kẻ lười biếng làm sao có tài nghệ? Người không tài nghệ làm sao có của cải? Người không của cải làm sao có bạn bè? Người không bạn bè làm sao có hạnh phúc? Người không hạnh phúc làm sao có phước báu? Người không phước báu làm sao có điều tốt lành?

Sucintitacintī [Pg.4] ceva, subhāsitabhāsīpi ca;

Sukatakammakārī ca, paṇḍito sādhumānuso.

Người suy nghĩ những điều được suy nghĩ kỹ, nói những lời được nói hay, và làm những việc được làm tốt, (người ấy) là bậc hiền trí, là người thiện.

Kaviheraññakā [Pg.5] katvā, uttattaṃ satthakañcanaṃ;

Bhūsanaṃ gajjapajjādiṃ, karonti ca manoharaṃ.

Những người thợ kim hoàn là thi sĩ, sau khi đã luyện thứ vàng là kinh điển, họ tạo ra những trang sức đẹp lòng như văn xuôi và văn vần.

Bahuṃ [Pg.6] lahuñca gahaṇaṃ, sammūpadhāraṇampi ca;

Gahita asammussanaṃ, etaṃ suviññulakkhaṇaṃ.

Tiếp thu nhiều và nhanh chóng, ghi nhớ kỹ lưỡng, và không quên những gì đã học; đây là đặc điểm của người có trí tuệ.

Ajarāmaraṃva pañño, vijjamatthañca cintaye;

Gahito iva kesesu, maccunā dhammamācare.

Bậc trí nên học hỏi kiến thức và làm ra của cải như thể mình không già không chết; (nhưng) nên thực hành Chánh Pháp như thể thần chết đang nắm tóc mình.

Sippasamaṃ [Pg.7] dhanaṃ natthi, sippaṃ corā na gaṇhare;

Idha loke sippaṃ mittaṃ, paraloke sukhāvahaṃ.

Không có của cải nào bằng tài nghệ, tài nghệ thì trộm cướp không lấy được. Ở đời này, tài nghệ là bạn; ở đời sau, nó mang lại hạnh phúc.

10.

10.

Bhuñjanatthaṃ [Pg.8] kathanatthaṃ, mukhaṃ hotīti no vade;

Yaṃ vātaṃ vā mukhāruḷhaṃ, vacanaṃ paṇḍito naro.

Bậc hiền trí không nên nói bất cứ lời nào vừa đến miệng, (chỉ vì nghĩ rằng) miệng là để ăn và để nói.

11.

11.

Dummedhehi pasaṃsā ca, viññūhi garahā ca yā;

Garahāva seyyo viññūhi, yañce bālappasaṃsanā.

Sự tán dương của kẻ ngu và sự chỉ trích của người trí; sự chỉ trích của người trí vẫn tốt hơn là sự tán dương của kẻ ngu.

12.

12.

Acintiye [Pg.9] sāṭṭhakathe, paṇḍito jinabhāsite;

Upadesaṃ sadā gaṇhe, garuṃ sammā upaṭṭhahaṃ.

Trong lời dạy không thể nghĩ bàn của Đấng Chiến Thắng, vốn có đầy đủ ý nghĩa và chú giải, bậc hiền trí sau khi đã hầu hạ đúng mực bậc thầy, nên luôn luôn thọ nhận lời chỉ dạy.

Tasmā sāṭṭhakathe dhīro, gambhīre jinabhāsite;

Upadesaṃ sadā gaṇhe, garuṃ sammā upaṭṭhahaṃ.

Do đó, trong lời dạy sâu xa của Đấng Chiến Thắng, vốn có đầy đủ ý nghĩa và chú giải, bậc hiền trí sau khi đã hầu hạ đúng mực bậc thầy, nên luôn luôn thọ nhận lời chỉ dạy.

13.

13.

Garūpadesahīno [Pg.10] hi, atthasāraṃ na vindati;

Atthasāravihīno so, saddhammā parihāyati.

Quả thật, người không có sự chỉ dạy của thầy thì không tìm thấy được ý nghĩa cốt tủy. Người không có ý nghĩa cốt tủy ấy sẽ bị suy thoái khỏi Chánh Pháp.

14.

14.

Garūpadesalābhī ca, atthasārasamāyuto;

Saddhammaṃ paripālento, saddhammasmā na hāyati.

Người nhận được lời dạy của thầy, lại được lợi ích cốt tủy, hộ trì Chánh pháp, sẽ không bị suy thoái khỏi Chánh pháp.

15.

15.

Sabbadabbesu [Pg.11] vijjeva, dabbamāhu anuttaraṃ;

Ahārattā anagghattā, akkhayattā ca sabbadā.

Trong tất cả tài sản, chỉ có trí tuệ được gọi là tài sản vô thượng; vì không thể bị lấy mất, vì vô giá, và vì không bao giờ bị hủy hoại.

16.

16.

Appakenapi medhāvī, pābhatena vicakkhaṇo;

Samuṭṭhāpeti attānaṃ, aṇuṃ aggiṃva sandhamaṃ.

Người có trí tuệ, người sáng suốt, dù chỉ với một chút vốn liếng, cũng có thể tự mình vươn lên, như thổi bùng lên một đốm lửa nhỏ.

17.

17.

Paṇḍite [Pg.12] ca guṇā sabbe, mūḷhe dosā hi kevalaṃ;

Tasmā mūḷhasahassesu, pañño eko visesiyate.

Nơi người trí có tất cả đức hạnh, nơi kẻ ngu chỉ toàn là lỗi lầm. Do đó, giữa một ngàn kẻ ngu, một người trí tuệ vẫn ưu việt hơn.

18.

18.

Bālā [Pg.13] issanti dummedhā, guṇī niddosakārino;

Garuko paṇḍito etasa-missaṃ tehyavidvā samo.

Kẻ ngu si, thiếu trí tuệ, ganh tỵ với người đức hạnh, không làm điều sai trái. Bậc trí giả thì đáng kính trọng; kẻ vô minh cũng giống như họ (kẻ ngu) trong sự ganh tỵ.

19.

19.

Manuññameva [Pg.14] bhāseyya, nāmanuññaṃ kudācanaṃ;

Manuññaṃ bhāsamānassa, garuṃ bhāraṃ udaddhari;

Dhanañca naṃ alābhesi, tena cattamano ahu.

Nên nói lời dễ thương, không bao giờ nói lời khó ưa. Người nói lời dễ thương đã nhấc được gánh nặng, lại được của cải, do đó tâm được hoan hỷ.

20.

20.

Vijjā [Pg.15] dadāti vinayaṃ, vinayā yāti pattataṃ;

Pattattā dhanaṃ pappoti, dhanā dhammaṃ tato sukhaṃ.

Học vấn cho sự kỷ luật, từ kỷ luật đạt được địa vị xứng đáng. Từ địa vị xứng đáng, có được tài sản, từ tài sản thực hành Chánh pháp, rồi có được an lạc.

21.

21.

Ye vuḍḍhamapacayanti, narā dhammassa kovidā;

Diṭṭheva dhamme pāsaṃsā, samparāye ca suggatiṃ.

Những người thông hiểu Chánh pháp, biết kính trọng bậc trưởng thượng, ngay trong hiện tại được tán dương, và đời sau được sanh về cõi lành.

22.

22.

Mātariva [Pg.16] paradāresu, paradabbesu ledduṃva;

Attanīva sabbabhūtesu, yo passati so paṇḍito.

Người xem vợ của người khác như mẹ, tài sản của người khác như cục đất, và tất cả chúng sanh như chính mình, người ấy là bậc trí.

23.

23.

Āsīsetheva [Pg.17] puriso, na nibbindeyya paṇḍito;

Anavajjesu kammesu, pasaṃsitesu sādhubhi.

Bậc trí không nên từ bỏ hy vọng, không nên chán nản trong những việc làm không thể chê trách, được người hiền tán thán.

Āsīsetheva [Pg.18] puriso, na nibbindeyya paṇḍito;

Passāmi vohaṃ attānaṃ, yathā icchiṃ tathā ahu.

Bậc trí không nên từ bỏ hy vọng, không nên chán nản. Ta thấy chính ta đây, như ta đã mong muốn, việc đã thành tựu như vậy.

24.

24.

Vāyametheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito;

Puññakriyavatthūsu, pasaṃsitesu viññubhi.

Bậc trí nên luôn cố gắng, không nên chán nản trong các việc phước thiện, được người hiền trí tán thán.

25.

25.

Loke [Pg.19] ussāhavantānaṃ, janānaṃ kimasādhiyaṃ;

Sāgarepi mahāsetuṃ, kapiyūthehi bandhati.

Đối với những người có nỗ lực ở trên đời, có việc gì là không thể thành tựu? Ngay cả cây cầu lớn trên biển cũng được bầy khỉ xây dựng.

26.

26.

Kiṃ kulena visālena, guṇahīno tu yo naro;

Akulinopi satthañño, devatāhipi pujjate.

Dòng dõi cao quý có ích gì, nếu người ấy thiếu đức hạnh? Người dù không thuộc dòng dõi cao sang nhưng thông hiểu kinh điển, vẫn được cả chư thiên kính lễ.

27.

27.

Ukkaṭṭhe [Pg.20] sūramicchanti, mantīsu akutūhalaṃ;

Piyañca annapānamhi, atthe jāte ca paṇḍitaṃ.

Khi lâm trận, người ta cần người dũng cảm; khi bàn việc, cần người không do dự; khi ăn uống, cần người dễ mến; và khi hữu sự, cần người trí tuệ.

28.

28.

Rūpayobbannasampannā[Pg.21], visālakulasambhavā;

Vijjāhīnā na sobhante, niggandhā iva kiṃ sukā.

Người có sắc đẹp, tuổi trẻ, sanh trong dòng dõi cao quý, nhưng nếu thiếu học vấn thì không tỏa sáng, giống như hoa gạo không hương.

29.

29.

Vutyaṃ [Pg.22] visadañāṇassa, ñāto attho tarassana;

Sūrappabhāya ādāso, chāyaṃ disse na mākare.

Đối với người có trí tuệ sáng suốt, ý nghĩa được hiểu một cách nhanh chóng; cũng như tấm gương dưới ánh mặt trời, không thể thấy bóng phản chiếu trong đại dương.

30.

30.

Aveyyākaraṇo tvandho, badhiro kosavajjito;

Sāhiccarahito paṅgu, mūgo takkavivajjito.

Người không biết văn phạm là người mù, người không có từ điển là người điếc, người không có văn chương là người què, người không có luận lý là người câm.

31.

31.

Dhīro [Pg.23] ca vividhānaññū, paresaṃ vivarānugū;

Sabbāmitte vasīkatvā, kosiyova sukhī siyā.

Bậc hiền trí, biết nhiều lĩnh vực, hiểu rõ điểm yếu của người khác, sau khi chế ngự được tất cả kẻ thù, sẽ được an vui như chim cú.

32.

32.

Mahātejopi [Pg.24] tejoyaṃ, mattikaṃ na muduṃ kare;

Āpo āpesi mudukaṃ, sādhuvācāva kakkhaḷaṃ.

Lửa dù có sức nóng lớn, cũng không làm cho đất sét mềm ra; nước mới làm cho nó mềm. Cũng vậy, lời nói thiện lành làm cho người cứng cỏi trở nên mềm mỏng.

33.

33.

Kottho puttena jātena, yo na vidū na dhammiko;

Kāṇena cakkhunā kiṃ vā, cakkhu pīḷeva kevalaṃ.

Sanh con mà không có học thức, không có đạo đức thì có ích gì? Con mắt bị chột thì có ích gì, nó chỉ là một sự đau khổ mà thôi.

34.

34.

Mudunāva [Pg.25] ripuṃ jeti, mudunā jeti dāruṇaṃ;

No na siddhaṃ mudu kiñci, tato ca mudunā jaye.

Hãy dùng sự mềm mỏng để chiến thắng kẻ thù, dùng sự mềm mỏng để chiến thắng kẻ hung bạo. Không có gì mà sự mềm mỏng không thể thành tựu, vì vậy hãy chiến thắng bằng sự mềm mỏng.

35.

35.

Sajāto yena jātena, yāti vaṃso samunnatiṃ;

Parivattinisaṃsāre, mato ko vā na jāyate.

Người nào sanh ra mà làm cho dòng dõi được vẻ vang, người ấy mới thật sự là đã sanh ra. Trong vòng luân hồi này, có ai chết đi mà không tái sanh?

36.

36.

Dāne [Pg.26] tapasi sūre ca, yassa na patthito yaso;

Vijjāya matthalābhe ca, kevalaṃ adhikovaso.

Người nào không màng danh tiếng trong việc bố thí, khổ hạnh, dũng cảm, học vấn và thành tựu, thì chỉ là một con vật.

37.

37.

Varo eko guṇī putto, na ca mūḷhasatānyapi;

Eko cando tamo hanati, na ca tārāgaṇo tathā.

Một người con có đức hạnh còn hơn cả trăm người con ngu dốt. Một vầng trăng xua tan bóng tối, chứ không phải cả một bầy sao.

38.

38.

Puññatitthakato yena, tapo kvāpi sudukkaro;

Tassa putto bhave vasso, samiddho dhammiko suddhe.

Người nào đã hành hương đến thánh địa, đã thực hành khổ hạnh khó làm, con của người ấy sẽ vâng lời, thịnh vượng, sống đúng pháp và trong sạch.

39.

39.

Lālaye pañcavassāni, dasavassāni tālaye;

Pattetu soḷase vasse, puttaṃ mittaṃva ācare.

Hãy nuông chiều con trong năm năm, dạy dỗ trong mười năm. Khi con đến tuổi mười sáu, hãy đối xử với con như một người bạn.

40.

40.

Lālane [Pg.28] bahavo dosā, tālane bahavo guṇā;

Tasmā puttañca sissañca, tālaye na tu lālaye.

Nuông chiều có nhiều tai hại, dạy dỗ có nhiều lợi ích. Vì vậy, đối với con cái và học trò, nên dạy dỗ chứ không nên nuông chiều.

41.

41.

Māgadhā pākatā ceva, sakkatavohāropi ca;

Etesu kovido pañño, dhīro pāḷiṃ visodhaye.

Người trí tuệ, uyên bác, thông thạo tiếng Māgadhī, Prakrit và cả tiếng Sanskrit, nên thanh lọc (hiệu đính) kinh điển Pāli.

42.

42.

Sakkataṃ [Pg.29] pākatañceva-pabhaṃso ca pisācikī;

Māgadhī sorasenīva, cha bhāsā parikittitā.

Tiếng Sanskrit, Prakrit, Apabhraṃśa, Paiśācī, Māgadhī và Śaurasenī, sáu ngôn ngữ này đã được kể ra.

43.

43.

Candanaṃ [Pg.30] sītalaṃ loke, candikā sītalā tato;

Candana candikātopi, vākyaṃ sādhu subhāsitaṃ.

Trên đời, chiên-đàn là mát mẻ, ánh trăng còn mát mẻ hơn; Lời nói lành, khéo nói ra, còn mát mẻ hơn cả chiên-đàn và ánh trăng.

44.

44.

Pattakāloditaṃ appaṃ, vākyaṃ subhāsitaṃ bhave;

Khuditassa kadannampi, bhuttaṃ sādurasaṃ siyā.

Lời nói ít, khéo nói ra, đúng lúc, thì thật là hay; Cơm tồi tệ, người đói ăn vào, cũng trở thành ngon ngọt.

45.

45.

Satthakāpi [Pg.31] bahūvācā, nādarā bahubhāṇino;

Sopakāramudāsinā, nanu diṭṭhaṃ nadījalaṃ.

Lời nói nhiều, dù có ý nghĩa, người nói nhiều không được tôn trọng; Nước sông có ích lợi, nhưng bị thờ ơ, há chẳng thấy sao?

46.

46.

Pāsāṇachattaṃ garukaṃ, tato devānācikkhanā;

Tato vuḍḍhānamovādo, tato buddhassa sāsanaṃ.

Cây dù bằng đá là nặng, lời phán của vua chúa còn nặng hơn; Lời khuyên của bậc trưởng thượng còn nặng hơn thế, lời dạy của đức Phật còn nặng hơn nữa.

47.

47.

Tūlaṃ [Pg.32] sallahukaṃ loke, tato capalajātiko;

Tatonosāvako tato, yati dhammapamādako.

Trên đời, bông gòn là nhẹ, người có tính phù phiếm còn nhẹ hơn; Vị sa-di còn nhẹ hơn thế, vị tỳ-khưu dễ duôi trong giáo pháp còn nhẹ hơn nữa.

48.

48.

Paṇḍitassa pasaṃsāya, daṇḍo bālena dīyate;

Paṇḍito paṇḍiteneva, vaṇṇitova suvaṇṇito.

Sự tán dương của kẻ ngu đối với bậc trí, được xem như là hình phạt; Bậc trí được bậc trí tán dương, mới thật là lời tán dương tốt đẹp.

49.

49.

Satesu jāyate sūro, sahassesu ca paṇḍito;

Vuttā satasahassesu, dātā bhavati vā na vā.

Trong một trăm người, sinh ra một người anh hùng, trong một ngàn người, sinh ra một bậc trí; Trong một trăm ngàn người, người ta nói rằng, có thể có hoặc không có một người thí chủ.

50.

50.

Vidvattañca rājattañca, neva tulyaṃ kadācipi;

Sadese pūjito rājā, vidvā sabbattha pūjito.

Học vị và vương vị, không bao giờ tương đương; Vua chỉ được tôn kính trong nước mình, người có học được tôn kính khắp mọi nơi.

51.

51.

Sataṃ [Pg.34] dīghāyukaṃ sabba-sattānaṃ sukhakāraṇaṃ;

Asataṃ pana sabbesaṃ, dukkhahetu na saṃsayo.

Sự trường thọ của người hiền là nguyên nhân hạnh phúc cho tất cả chúng sanh; Còn (sự trường thọ) của kẻ ác là nguyên nhân đau khổ cho tất cả, không còn nghi ngờ gì nữa.

52.

52.

Paṇḍite sujane sante, sabbepi sujanā janā;

Jātekasmiṃ sāragandhe, sabbe gandhamayā dumā.

Khi có một người hiền trí, tất cả mọi người đều trở thành người tốt; Khi một cây có lõi thơm mọc lên, tất cả các cây khác đều trở nên thơm ngát.

53.

53.

Attāva yadi vinīto, nijassitā mahājanā;

Vinītaṃ yanti sabbepi, ko taṃ nāseyya paṇḍito.

Nếu bản thân được giáo huấn tốt, thì những người nương tựa mình; Tất cả họ cũng sẽ được giáo huấn tốt, người trí nào lại phá hoại điều đó?

54.

54.

Sarīrassa guṇānañca, dūramaccantamantaraṃ;

Sarīraṃ khaṇaviddhaṃsī, kappantaṭṭhāyino guṇā.

Giữa thân thể và đức hạnh, có sự khác biệt vô cùng lớn; Thân thể bị hủy hoại trong khoảnh khắc, đức hạnh tồn tại đến hết kiếp.

55.

55.

Ambuṃ pivanti no najjo, rukkho khādati no phalaṃ;

Megho kvacipi no sassaṃ, paratthāya sataṃ dhanaṃ.

Sông không uống nước của mình, cây không ăn trái của mình; Mây không (ăn) hoa màu, tài sản của người hiền là vì lợi ích của người khác.

56.

56.

Saccaṃ punapi saccanti, bhujamukkhippa muccate;

Sakattho natthi nattheva, parassattha makubbato.

Sự thật, và lại là sự thật, người ta giơ tay lên mà nói rằng; Kẻ không làm lợi ích cho người khác, thì tuyệt đối không có lợi ích cho chính mình.

57.

57.

Sataṃ [Pg.37] pharusavācāhi, na yāti vikatiṃ mano;

Tiṇukkāhi na sakkāva, tāpetuṃ sāgare jalaṃ.

Tâm của người hiền không bị biến đổi bởi những lời nói thô ác; Không thể nào dùng những bó đuốc cỏ để hâm nóng nước trong đại dương.

58.

58.

Selo yathā ekaghano, vātena na samīrati;

Evaṃ nindāpasaṃsāsu, na samiñjanti paṇḍitā.

Như tảng đá kiên cố, không bị gió lay chuyển; Cũng vậy, bậc trí không dao động, giữa những lời khen chê.

59.

59.

Dhammatthakāmamokkhānaṃ[Pg.38], yassekopi na vijjati;

Ajagalathanasseva, tassa jāti niratthakā.

Người nào không có được một trong bốn điều: pháp, lợi, dục, và giải thoát; Sự sinh ra của người ấy là vô ích, giống như cái vú trên cổ dê.

60.

60.

Na kammamapi cintetvā, caje uyyogamattano;

Anuyyogena telāni, tilehi na sakkā laddhuṃ.

Không nên chỉ nghĩ đến nghiệp mà từ bỏ sự nỗ lực của bản thân; Không có nỗ lực, dầu không thể được lấy ra từ hạt mè.

61.

61.

Yathā [Pg.39] hyekena cakkena, na rathassa pati bhave;

Evaṃ purisakārena, vinā kammaṃ na sijjhati.

Như chỉ với một bánh xe, chiếc xe không thể di chuyển; Cũng vậy, không có sự nỗ lực của con người, công việc không thể thành tựu.

62.

62.

Uyyāmena hi sijjhanti, kāriyāni na manorathaṃ;

Na hi suttassa sīhassa, pavisanti migāmukhe.

Công việc thành tựu là do sự siêng năng, không phải do mong ước; Thật vậy, các con nai không tự vào miệng của con sư tử đang ngủ.

63.

63.

Mātāpitu [Pg.40] katābhyāso, guṇitameti bālako;

Na gabbhajātimattena, putto bhavati paṇḍito.

Đứa trẻ được cha mẹ rèn luyện, sẽ trở nên có đức hạnh; Chỉ do sinh ra từ trong bụng mẹ, người con không thể trở thành bậc trí.

64.

64.

Mātā sattu pitā verī, yena bālo na pāṭhito;

Na sobhate sabhāmajjhe, haṃsamajjhe bako yathā.

Mẹ là kẻ thù, cha là oan gia, khi con cái không được dạy dỗ; Nó không tỏa sáng giữa hội chúng, như con cò ở giữa bầy thiên nga.

65.

65.

Kāco [Pg.41] kañcanasaṃsaggo, dhatte marakatiṃ jutiṃ;

Tathā sabbhisannidhānā, mūḷho yāti pavīṇataṃ.

Thủy tinh, khi tiếp xúc với vàng, có được ánh sáng của ngọc lục bảo; Cũng vậy, nhờ gần gũi người hiền, kẻ ngu trở nên thông thái.

66.

66.

Tasmā akkharakosallaṃ, sammādeyya hitatthiko;

Upaṭṭhahaṃ garuṃ sammā, uṭṭhānādīhi pañcahi.

Vì vậy, người muốn lợi ích cho mình, nên học hỏi sự thông thạo chữ nghĩa; Phải hầu hạ thầy một cách đúng đắn, với năm điều bắt đầu bằng sự trỗi dậy.

67.

67.

Uṭṭhānā [Pg.42] upaṭṭhānā, ca, sussūsā pāricarīyā;

Sakkaccaṃ sippuggahaṇā, garuṃ ārādhaye budho.

Bằng cách đứng dậy, hầu hạ, vâng lời, phục vụ; Và kính cẩn tiếp thu học thuật, người trí nên làm hài lòng thầy.

68.

68.

Kābyasattha [Pg.43] vinodena, kālo gacchati dhīmataṃ;

Byasanena ca mūḷhānaṃ, nidāya kalahena vā.

Thời gian của người trí trôi qua với sự tiêu khiển bằng thi ca và học thuật; Còn của kẻ ngu thì (trôi qua) với tật xấu, ngủ nghỉ, hoặc cãi vã.

69.

69.

Cha dosā puriseneha, hātabbā bhūtimicchatā;

Niddātandī bhayaṃ kodho, ālasyaṃ dīghasuttatā.

Sáu lỗi lầm này, người mong muốn sự thịnh vượng, cần phải từ bỏ; Buồn ngủ, uể oải, sợ hãi, nóng giận, lười biếng, và tính chần chừ.

Niddāsīlī [Pg.44] sabhāsīlī, anuṭṭhātā ca yo naro;

Alaso kodhapaññāṇo, taṃ parābhavato mukhaṃ.

Người nào ham ngủ, ham hội họp, không siêng năng; Lười biếng, được biết đến vì nóng giận, đó là cửa ngõ của sự suy vong.

70.

70.

Nigguṇesupi sattesu, dayā kubbanti sādhavo;

Na hi saṃharate jutiṃ, cando caṇḍālavesme.

Người hiền làm khởi lên lòng bi mẫn, ngay cả đối với chúng sanh không có đức hạnh; Thật vậy, mặt trăng không thu hồi ánh sáng của mình, khỏi ngôi nhà của người hạ tiện.

71.

71.

Yatra [Pg.45] vidvajjano natthi, sīlāghyo tatra appadhipi;

Niratthapādame dese, eraṇḍopi dumāyate.

Nơi nào không có người học thức, người ít trí tuệ cũng được tán dương ở đó; Ở xứ sở không có cây cối hữu ích, cây thầu dầu cũng được xem là cây lớn.

72.

72.

Ṭhānabhaṭṭhā na sobhante, dantā kesā nakhā narā;

Itiviññāya matimā, saṭṭhānaṃ na pariccaje.

Răng, tóc, móng, và người, khi không ở đúng chỗ thì không đẹp. Người trí hiểu biết như vậy, không nên từ bỏ vị trí của mình.

73.

73.

Paropadese [Pg.46] paṇḍiccaṃ, sabbesaṃ sukarañhi kho;

Dhamme sayamanuṭṭhānaṃ, kassacisumahattano.

Thật dễ dàng cho mọi người để tỏ ra khôn ngoan khi khuyên bảo kẻ khác; nhưng tự mình thực hành theo Chánh pháp, chỉ bậc đại nhân mới làm được.

74.

74.

Appamādaṃ pasaṃsanti, puññakiriyāsu paṇḍitā;

Appamatto ubho atthe, adhiggaṇhāti paṇḍito.

Bậc hiền trí tán thán sự không dể duôi trong các việc phước thiện. Người hiền trí không dể duôi, nắm giữ được cả hai lợi ích (hiện tại và tương lai).

75.

75.

Nidhīnaṃva [Pg.47] pavattāraṃ, yaṃ passe vajjadassinaṃ;

Niggayhavādiṃ medhāviṃ, tādisaṃ paṇḍitaṃ bhaje;

Tādisaṃ bhajamānassa, seyyo hoti na pāpiyo.

Người nào thấy được bậc trí giả chỉ lỗi và khiển trách, hãy xem như người chỉ kho tàng. Hãy thân cận với bậc trí giả như vậy. Thân cận với người như vậy, chỉ có tốt hơn chứ không xấu đi.

76.

76.

Muhuttamapi [Pg.48] ce viññū, paṇḍitaṃ payirupāsati;

Khippaṃ dhammaṃ vijānāti, jivhā sūparasaṃ yathā.

Nếu người có trí, dù chỉ trong chốc lát, thân cận bậc hiền trí, sẽ mau chóng liễu tri Chánh pháp, như lưỡi nếm được vị canh.

77.

77.

Dullabho purisājañño, na so sabbattha jāyati;

Yattha so jāyatī dhīro, taṃ kulaṃ sukha medhati.

Bậc nhân kiệt khó tìm, không phải nơi nào cũng sinh ra. Bậc trí ấy sinh ra ở đâu, gia tộc ấy được hạnh phúc an vui.

78.

78.

Tagarañca [Pg.49] palāsena, yo naro upanayhati;

Pattāpi surati vāyanti, evaṃ dhīrūpasevanā.

Người nào dùng lá cây gói bột hương chiên đàn, thì lá cây cũng tỏa ra mùi thơm. Thân cận bậc hiền trí cũng như vậy.

79.

79.

Nipuṇe sutameseyya, vicinitvā sutatthiko;

Bhattaṃ ukkhaliyaṃ pakkaṃ, bhājanepi tathā bhave.

Người ham học nên tìm cầu sự học tinh tế, sau khi đã suy xét kỹ. Cơm đã nấu chín trong nồi, thì khi múc ra bát cũng phải như vậy.

80.

80.

Appakaṃ [Pg.50] nātimaññeyya, citte sutaṃ nidhāpaye;

Vammikodakabindūva, cirena paripūrati.

Chớ nên xem thường việc học ít, hãy tích lũy kiến thức trong tâm. Giống như gò mối nhờ từng giọt nước, lâu ngày rồi cũng sẽ đầy.

81.

81.

Gacchaṃ [Pg.51] kipilliko yāti, yojanānaṃ satānipi;

Agacchaṃ venayyoapi, padamekaṃ na gacchati.

Con kiến tuy đi chậm, nhưng có thể đi được hàng trăm do-tuần. Chim thần Garuda dù nhanh, nhưng không đi thì chẳng được một bước.

82.

82.

Sele sele na maṇikaṃ, gaje gaje na muttikaṃ;

Vane vane na candanaṃ, ṭhāne ṭhāne na paṇḍito.

Không phải núi nào cũng có ngọc, không phải voi nào cũng có ngà quý. Không phải rừng nào cũng có gỗ chiên đàn, không phải nơi nào cũng có bậc hiền trí.

83.

83.

Paṇḍito [Pg.52] sutasampanno, yattha atthīti ce suto;

Mahussāhena taṃ ṭhānaṃ, gantabbaṃva sutesinā.

Nếu nghe ở đâu có bậc hiền trí, học rộng tài cao, người tìm cầu tri thức nên gắng công đến nơi ấy.

84.

84.

Potthakesu ca yaṃ sippaṃ, parahatthesu yaṃ dhanaṃ;

Yathākicce samuppanne, na taṃ sippaṃ na taṃ dhanaṃ.

Kỹ năng chỉ có trong sách vở, và của cải nằm trong tay người khác, khi cần dùng đến, thì đó không phải là kỹ năng, cũng không phải là của cải (của mình).

85.

85.

Uppalena [Pg.53] jalaṃ jaññā, kiriyāya kulaṃ naro;

Byattippamāṇa vācāya, jaññā tiṇena medaniṃ.

Nhìn hoa sen biết được (độ sâu) của nước, nhìn hành động biết được dòng dõi của người. Nghe lời nói biết được trí tuệ, nhìn cỏ cây biết được chất đất.

Jalappamāṇaṃ kumudamālaṃ,Kulappamāṇaṃ vinayopamāṇaṃ;

Byattippamāṇaṃ kathitavākyaṃ,Pathaviyā pamāṇaṃ tiṇamilātaṃ –

Vòng hoa súng là thước đo của nước, phẩm hạnh là thước đo của gia phong. Lời nói ra là thước đo của trí tuệ, cỏ cây là thước đo của đất đai.

86.

86.

Appassuto [Pg.54] sutaṃ appaṃ, bahuṃ maññati mānavā;

Sindhudakamapassanto, kūpe toyaṃva maṇḍuko.

Kẻ học ít, vì lòng kiêu mạn, cho rằng kiến thức ít ỏi của mình là nhiều. Giống như con ếch trong giếng, chưa từng thấy biển cả.

87.

87.

Paṭhame sippaṃ gaṇheyya, eseyya dutiye dhanaṃ;

Careyya tatiye dhammaṃ, esā janāna dhammatā.

Giai đoạn đầu nên học nghề, giai đoạn hai nên tìm cầu của cải. Giai đoạn ba nên thực hành Chánh pháp, đó là quy luật tự nhiên của con người.

88.

88.

Sussūsā [Pg.55] suttavaddhanī, sutaṃ paññāya vaddhanaṃ;

Paññāya atthaṃ jānāti, attho ñāto sukhāvaho.

Lắng nghe giúp tăng trưởng sở học, sở học giúp tăng trưởng trí tuệ. Nhờ trí tuệ biết được ý nghĩa, biết được ý nghĩa sẽ mang lại hạnh phúc.

89.

89.

Natthi [Pg.56] vijjāsamaṃ mittaṃ, na ca byādhisamo ripu;

Na ca atthasamaṃ pemaṃ, na ca kammasamaṃ balaṃ.

Không có người bạn nào như tri thức, không có kẻ thù nào như bệnh tật. Không có tình yêu nào như yêu mến của cải, không có sức mạnh nào như sức mạnh của nghiệp.

90.

90.

Vinā satthaṃ na gaccheyya, sūro saṅgāmabhūmiyaṃ;

Paṇḍitvaddhagū vāṇijo, videsagamano tathā.

Dũng sĩ ra chiến trường, không thể đi mà không có vũ khí. Bậc trí, người đi đường xa, thương nhân, và người đi nước ngoài cũng vậy (không thể đi mà không có sự chuẩn bị).

91.

91.

Dhananāsaṃ [Pg.57] manotāpaṃ, ghare duccaritāni ca;

Vañcanañca avamānaṃ, paṇḍito na pakāsaye.

Bậc hiền trí không nên tiết lộ việc mất mát của cải, nỗi khổ tâm, những chuyện xấu trong gia đình, việc mình bị lừa dối hay bị khinh rẻ.

92.

92.

Anavhāyaṃ gamayanto, apucchā bahubhāsako;

Attaguṇaṃ pakāsanto, tividho hīnapuggalo.

Người không được mời mà đến, không được hỏi mà nói nhiều, và người tự khoe khoang đức hạnh của mình; đó là ba hạng người thấp kém.

93.

93.

Haṃso [Pg.58] majjhe na kākānaṃ, sīho gunnaṃ na sobhate;

Gadrabhamajjhe turaṅgo, bālamajjheva paṇḍito.

Thiên nga giữa bầy quạ, sư tử giữa đàn bò thì không nổi bật. Ngựa hay giữa bầy lừa, bậc hiền trí giữa đám người ngu cũng vậy.

94.

94.

Pattānurūpakaṃ vākyaṃ, sabhāvānurūpaṃ piyaṃ;

Attānurūpakaṃ kodhaṃ, yo jānāti sa paṇḍito.

Người biết nói lời thích hợp với đối tượng, biết thể hiện tình cảm phù hợp với hoàn cảnh, biết tức giận tương xứng với sức mình, người đó là bậc hiền trí.

95.

95.

Apparūpo [Pg.59] bahuṃbhāso, appapañño pakāsako;

Appapūro ghaṭo khobhe, appakhīrā gāvī cale.

Kẻ ít thực chất thì nói nhiều, người ít trí tuệ hay khoe khoang. Cái bình vơi nước thì kêu to, con bò ít sữa thì hay đi lại.

96.

96.

Na titti rājā dhanamhi, paṇḍitopi subhāsite;

Cakkhupi piyadassane, na titti sāgaro jale.

Vua không bao giờ thỏa mãn với của cải, bậc hiền trí không bao giờ thỏa mãn với lời hay lẽ phải. Mắt không bao giờ thỏa mãn với cảnh đẹp, biển cả không bao giờ thỏa mãn với nước.

97.

97.

Hīnaputto [Pg.60] rājamacco, bālaputto ca paṇḍito;

Adhanassa dhanaṃbahu, purisānaṃ na maññatha.

Con của người thấp hèn có thể làm quan vua, con của kẻ ngu có thể thành bậc trí. Người nghèo có thể có nhiều của cải, vì vậy chớ nên xem thường người khác.

98.

98.

Yo [Pg.61] sisso sippalobhena, bahuṃ gaṇhāti taṃ sippaṃ;

Mūgova supinaṃ passaṃ, kathetumpi na ussahe.

Người học trò vì tham lam kiến thức mà học quá nhiều, sẽ giống như người câm nằm mơ, không thể kể lại được.

99.

99.

Na bhijjetuṃ kumbhakāro, sobhetuṃ kumbha ghaṭati;

Na khipituṃ apāyesu, sissānaṃ vuḍḍhikāraṇā.

Người thợ gốm đập vào bình không phải để làm vỡ, mà để làm cho nó đẹp hơn. (Thầy dạy trò) không phải để đẩy vào khổ cảnh, mà là vì sự tiến bộ của học trò.

100.

100.

Adhanassa [Pg.62] rasaṃkhādo, abalassa hato naro;

Appaññassa vākyakaro, ummattaka samāhikho.

Người nghèo mà ăn cao lương mỹ vị, kẻ yếu đuối mà giết người, người kém trí tuệ mà làm diễn giả, quả thật giống như người điên.

101.

101.

Ekenāpi surukkhena, pupphitena sugandhinā;

Vāsitaṃ kānanaṃ sabbaṃ, suputtena kulaṃ yathā.

Chỉ với một cây tốt, nở hoa thơm ngát, cả khu rừng được ướp hương; cũng như vậy, dòng họ có được người con hiền.

102.

102.

Iṇakattā [Pg.63] pitā sattu, mātā ca byabhicārinī;

Bhariyā rūpavatī sattu, putto sattu apaṇḍito.

Cha mắc nợ là kẻ thù, mẹ ngoại tình cũng vậy; vợ đẹp là kẻ thù, con dại là kẻ thù.

103.

103.

Guṇadosamasatthaññū, jano vibhajate kathaṃ;

Adhikāro kimandhassa, rūpabhedopaladdhiyaṃ.

Người không biết kinh điển về đức và tội, làm sao có thể phân biệt được? Người mù làm sao có khả năng nhận biết được sự khác biệt của các hình sắc?

104.

104.

Sabbattha [Pg.64] satthatoyeva, guṇadosavicecanaṃ;

Yaṃ karoti vināsatthaṃ, sāhasaṃ kimatodhikaṃ.

Ở khắp mọi nơi, việc phân biệt đức và tội phải chỉ dựa vào kinh điển. Việc làm mà không có kinh điển dẫn đến sự hủy hoại, còn có sự liều lĩnh nào hơn thế?

105.

105.

Nihīyati [Pg.65] puriso nihīnasevī,Na ca hāyetha kadāci tulyasevī;

Seṭṭhamupanamaṃ udeti khippaṃ,Tasmā attano uttariṃ bhaje.

Người giao du với kẻ thấp kém thì bị suy thoái, giao du với người ngang bằng thì không bao giờ suy thoái; gần gũi người cao thượng thì mau chóng thăng tiến. Vì vậy, hãy kết giao với người hơn mình.

106.

106.

Paccuppannañca [Pg.66] yo dhammaṃ, tattha tattha vipassati;

Asaṃhīraṃ asaṃkuppaṃ, taṃ vidvā manubrūhaye.

Người nào thấy rõ pháp hiện tại, ở nơi này nơi kia, là không lay động, không chấn động, bậc trí nên phát triển pháp ấy.

107.

107.

Chandā dosā bhayā mohā, yo dhammaṃ nātivattati;

Āpūrati tassa yaso, sukkapakkheva candimā.

Người nào không vi phạm Chánh pháp vì tham muốn, sân hận, sợ hãi, hay si mê, danh tiếng của người ấy sẽ tăng trưởng, như mặt trăng trong tuần lễ trăng tròn.

108.

108.

Paṇḍito [Pg.67] sīlasampanno, saṇho ca paṭibhānavā;

Nivātavutti athaddho, tādiso labhate yasaṃ.

Bậc trí tuệ, đầy đủ giới hạnh, hiền hòa và có tài ứng đối, khiêm tốn và không cứng nhắc, người như vậy sẽ có được danh tiếng.

109.

109.

Dullabhaṃ [Pg.68] pākatikaṃ vākyaṃ, dullabho khemakaro suto;

Dullabhā sadisī jāyā, dullabho sajano piyo.

Lời nói hợp lẽ tự nhiên là khó được, người con trai mang lại sự an ổn là khó được; người vợ tương xứng là khó được, người thân yêu quý là khó được.

110.

110.

Atthaṃ mahantamāpajja, vijjaṃ sampattimeva ca;

Careyyāmānathaddho yo, paṇḍito so pavuccati.

Dù đạt được lợi ích lớn lao, học vấn và tài sản, người nào vẫn hành xử không kiêu mạn, không cứng nhắc, người ấy được gọi là bậc trí.

111.

111.

Sutasanniccayā [Pg.69] dhīrā, tuṇhībhūtā apucchitā;

Puṇṇāsubhāsitenāpi, ghaṇṭādī ghaṭṭitā yathā.

Bậc trí có kho tàng học thức, khi không được hỏi thì im lặng; dù chứa đầy lời hay ý đẹp, cũng giống như chuông không được đánh.

112.

112.

Apuṭṭho paṇḍito bherī, pajjunno hoti pucchito;

Bālo puṭṭho apuṭṭho ca, bahuṃ vikatthate sadā.

Khi không được hỏi, bậc trí như cái trống; khi được hỏi, vị ấy như đám mây mưa. Kẻ ngu, dù được hỏi hay không, luôn luôn khoác lác rất nhiều.

113.

113.

Parūpavāde [Pg.70] badhiro, paravajje alocano;

Paṅgulo aññanārīsu, dussatakke acetano.

Nên điếc đối với lời chỉ trích người khác, mù đối với lỗi lầm của người khác, què đối với vợ của người khác, và vô tri đối với lý luận xấu xa.

Cakkhumāssa yathā andho, sotavā badhiro yathā;

Paññavāssa yathāmūgo, balavā dubbaloriva;

Atha atthe samuppanne, sayetha matasāyitaṃ.

Người có mắt hãy như người mù, người có tai hãy như người điếc; người có trí tuệ hãy như người câm, người có sức mạnh hãy như người yếu; rồi khi mục đích đã khởi sanh, hãy nằm như người chết.

114.

114.

Pāpamitte [Pg.71] vivajjetvā, bhajeyyuttamapuggalaṃ;

Ovāde cassa tiṭṭheyya, patthento acalaṃ sukhaṃ.

Hãy từ bỏ bạn bè xấu ác, hãy kết giao với người cao thượng; hãy vâng theo lời khuyên của họ, mong cầu hạnh phúc không lay chuyển.

115.

115.

Atisītaṃ atiuṇhaṃ, atisāyamidaṃ ahu;

Iti vissaṭṭhakammante, atthā accenti māṇave.

‘Trời quá lạnh, trời quá nóng, trời đã quá chiều’; với những người trẻ tuổi bỏ bê công việc như vậy, cơ hội sẽ trôi qua.

116.

116.

Yo [Pg.72] ca sītañca uṇhañca, tiṇābhiyyo na maññati;

Karaṃ purisakiccāni, so sukhaṃ na vihāyati.

Người nào xem lạnh và nóng không hơn gì cọng cỏ, làm các công việc của người đàn ông, người ấy không từ bỏ hạnh phúc.

117.

117.

Yasmiṃdese [Pg.73] na sammāno, na piyo na ca bandhavo;

Na ca vijjāgamo koci, na tattha divasaṃ vase.

Ở xứ nào không có sự tôn trọng, không có người thân yêu, không có bà con quyến thuộc, và không có sự học hỏi tri thức nào, chớ nên ở lại đó dù chỉ một ngày.

118.

118.

Dhanavā sutavā rājā, nadī vajjo ime pañca;

Yattha dese na vijjanti, na tattha divasaṃ vase.

Người giàu có, người học thức, nhà vua, sông ngòi, và thầy thuốc – năm hạng người này; ở xứ nào không có, chớ nên ở lại đó dù chỉ một ngày.

119.

119.

Nabhassa [Pg.74] bhūsanaṃ cando, nārīnaṃ bhūsanaṃ pati;

Chamāya bhūsanaṃ rājā, vijjā sabbassa bhūsanaṃ.

Trang sức của bầu trời là mặt trăng, trang sức của người nữ là người chồng; trang sức của mặt đất là nhà vua, học vấn là trang sức của tất cả mọi người.

120.

120.

Sukhatthiko sace vijjaṃ, vijjatthiko caje sukhaṃ;

Sukhatthino kuto vijjā, kuto vijjatthino sukhaṃ.

Nếu người tìm cầu hạnh phúc, hãy từ bỏ học vấn; nếu người tìm cầu học vấn, hãy từ bỏ hạnh phúc. Người tìm cầu hạnh phúc, đâu có học vấn? Người tìm cầu học vấn, đâu có hạnh phúc?

121.

121.

Khaṇena [Pg.75] kaṇena ceva, vijjāmatthañca sādhaye;

Khaṇacāge kuto vijjā, kaṇacāge kato dhanaṃ.

Từng khoảnh khắc và từng hạt thóc, người ta nên tích lũy học vấn và của cải. Bỏ phí khoảnh khắc, đâu có học vấn? Bỏ phí hạt thóc, đâu có của cải?

122.

122.

Ācariyā pādamādatte, pādaṃ sisso sajānanā;

Pādaṃ sabrahmacārīhi, pādaṃ kālakkamena ca.

Học được một phần tư từ thầy, một phần tư do tự mình thông hiểu, một phần tư từ bạn đồng học, và một phần tư theo dòng thời gian.

123.

123.

Dhammo [Pg.76] jaye no adhammo, saccaṃ jayati nāsaccaṃ;

Khamā jayati no kodho, devo jayati nāsūro.

Chánh pháp chiến thắng, phi pháp thì không; sự thật chiến thắng, giả dối thì không; nhẫn nại chiến thắng, sân hận thì không; chư thiên chiến thắng, a-tu-la thì không.

124.

124.

Hatthassa bhūsanaṃ dānaṃ, saccaṃ kaṇṭhassa bhūsanaṃ;

Sotassa bhūsanaṃ satthaṃ, bhūsane kiṃ payojanaṃ.

Trang sức của bàn tay là sự bố thí, trang sức của cổ họng là lời chân thật; trang sức của lỗ tai là kinh điển. Cần gì những trang sức khác?

125.

125.

Videsetu [Pg.77] dhanaṃ vijjā, byasanesu dhanaṃ mati;

Paraloke dhanaṃ dhammo, sīlaṃ sabbattha ve dhanaṃ.

Ở xứ người, học vấn là tài sản; trong hoạn nạn, trí tuệ là tài sản; ở thế giới bên kia, Chánh pháp là tài sản; còn giới hạnh quả là tài sản ở khắp mọi nơi.

126.

126.

Padose [Pg.78] dīpako cando, pabhāte dīpako ravi;

Tiloke dīpako dhammo, suputto kuladīpako.

Vào ban đêm, ngọn đèn là mặt trăng; vào buổi sáng, ngọn đèn là mặt trời; trong ba cõi, ngọn đèn là Chánh pháp; người con hiền là ngọn đèn của dòng họ.

127.

127.

Vidvā eva vijānāti, vidvajjanaparissamaṃ;

Na hi vañjhā vijānāti, guruṃ pasavavedanaṃ.

Chỉ có người có học mới biết sự khó nhọc của người có học; cũng như người phụ nữ son sẻ không thể biết được nỗi đau đớn nặng nề khi sinh con.

128.

128.

Yassa [Pg.79] natthi sayaṃ paññā, satthaṃ tassa karoti kiṃ;

Locanehi vihīnassa, dappaṇo kiṃ karissati.

Người không có trí tuệ tự thân, kinh điển có thể làm gì cho họ? Đối với người không có mắt, tấm gương sẽ làm được gì?

129.

129.

Kiṃ karissanti vattāro, sotaṃ yattha na vijjate;

Naggakapaṇake dese, rajako kiṃ karissati.

Người nói có thể làm gì, ở nơi không có người nghe? Ở xứ của những người ăn xin trần truồng, người thợ giặt sẽ làm được gì?

130.

130.

Mūḷhasidhassāpadesena, [Pg.80] kunārībharaṇena ca;

Khalasattūhi saṃyogā, paṇḍitopyāvasīdati.

Do dạy dỗ học trò ngu dốt, do nuôi dưỡng người phụ nữ xấu xa, và do giao du với kẻ ác, người trí cũng phải suy tàn.

131.

131.

Natthi attasamaṃ pemaṃ, natthi dhaññasamaṃ dhanaṃ;

Natthi paññāsamā ābhā, vuṭṭhi ve paramā sarā.

Không có tình thương nào bằng thương thân, không có tài sản nào bằng lúa gạo, không có ánh sáng nào bằng trí tuệ, mưa thật là dòng nước tối thượng.

132.

132.

Bhujaṅgamaṃ [Pg.81] pāvakañca khattiyañca yasassinaṃ;

Bhikkhuñca sīlasampannaṃ, sammadeva samācare.

Đối với loài rắn, ngọn lửa, vị vua lừng danh, và vị Tỳ kheo giới hạnh viên mãn, nên đối xử một cách chân chánh.

133.

133.

Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano;

Buddhe dhamme ca saṅghe ca, dhīro saddhaṃ nivesaye.

Do vậy, người trí tuệ, bậc hiền nhân, khi thấy được lợi ích cho bản thân, nên đặt niềm tin vào Phật, Pháp và Tăng.

134.

134.

Guṇo [Pg.82] seṭṭhaṅgataṃ yāti, na ucce sayane vase;

Pāsādasikhare vāso, kāko kiṃ garuḷo siyā.

Phẩm hạnh làm nên sự cao quý, chứ không phải do ở nơi giường cao. Dù sống trên đỉnh lầu son, con quạ sao có thể thành chim đại bàng?

135.

135.

Anāgataṃ bhayaṃ disvā, dūrato parivajjaye;

Āgatañca bhayaṃ disvā, abhīto hoti paṇḍito.

Thấy nguy hiểm chưa đến, nên tránh xa từ trước. Thấy nguy hiểm đã đến, người trí không sợ hãi.

136.

136.

Asajjāya malāmantā, anuṭṭhānamalā gharā;

Malaṃ vaṇṇassa kosajjaṃ, pamādo rakkhato malaṃ.

Không tụng đọc là cấu uế của kinh điển, không tu sửa là cấu uế của nhà cửa, biếng nhác là cấu uế của dung sắc, phóng dật là cấu uế của người canh gác.

137.

137.

Anupubbena [Pg.83] medhāvī, thokaṃ thokaṃ khaṇe khaṇe;

Kammāro rajatasseva, niddhame malamattano.

Người trí tuần tự, từng chút một, trong từng khoảnh khắc, hãy thổi sạch cấu uế của tự thân, như người thợ bạc thổi sạch chất bẩn của bạc.

138.

138.

Yañhi [Pg.84] kayirā tañhi vade, yaṃ na kayirā na taṃ vade;

Akarontaṃ bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitā.

Làm điều gì hãy nói điều ấy, không làm điều gì thì đừng nói điều ấy. Người chỉ nói mà không làm, bậc trí tuệ nhận biết được.

139.

139.

Visamaṃ sabhayaṃ ativāto, paṭicchannaṃ devanissitaṃ;

Pantho ca saṅgāmo titthaṃ, aṭṭhete parivajjiyā.

Nơi không bằng phẳng, nơi đáng sợ, nơi gió lớn, nơi che khuất, nơi có thần linh ngự, đường đi, chiến trận, và bến nước; tám điều này nên tránh.

140.

140.

Rattoduṭṭho [Pg.85] ca muḷho ca, mānī luddho tathālaso;

Ekacintī ca bālo ca, ete atthavināsakā.

Người tham ái, người sân hận, người si mê, người ngã mạn, người tham lam, cũng như người lười biếng, người cố chấp, và người ngu dốt; những kẻ này là những kẻ phá hoại lợi ích.

141.

141.

Ratto duṭṭho ca mūḷho ca, bhīru āmisagaruko;

Itthī soṇḍo paṇḍako ca, navamo dārakopi ca.

Người tham ái, người sân hận, người si mê, người nhút nhát, người trọng vật chất, người phụ nữ, kẻ say sưa, người ái nam ái nữ, và thứ chín là trẻ con.

142.

142.

Navate puggalā loke, ittarā calitā calā;

Etehi mantitaṃ guyhaṃ, khippaṃ bhavati pākaṭaṃ.

Chín hạng người này ở trên đời, là những người phù phiếm, dao động, không vững vàng. Điều bí mật được bàn bạc với họ, sẽ nhanh chóng bị tiết lộ.

143.

143.

Yo [Pg.86] niruttiṃ na sikkheyya, sikkhanto piṭakattayaṃ;

Pade pade vikaṅkheyya, vane andhagajo yathā.

Người nào không học ngữ pháp, trong khi học Tam Tạng, thì ở mỗi bước sẽ hoài nghi, như con voi mù trong rừng.

144.

144.

Suttaṃ [Pg.87] dhātu gaṇoṇvādi, nāmaliṅgānusāsanaṃ;

Yassa tiṭṭhati jivhagge, sabyākaraṇakesarī.

Kinh (văn phạm), các căn, các nhóm (động từ), các tiếp vĩ ngữ uṇādi, và giáo huấn về danh từ và tánh; người nào mà những điều này nằm trên đầu lưỡi, người ấy là con sư tử về ngữ pháp.

145.

145.

Saddatthalakkhaṇe bhedī, yo yo nicchitalakkhaṇe;

So so ñātumakicchena, pahoti piṭakattaye.

Người nào thông thạo đặc tính của từ và nghĩa, người nào đã xác định được các đặc tính, người đó có thể, không khó khăn trong việc hiểu biết, trở nên thành thạo trong Tam Tạng.

146.

146.

Yo [Pg.88] saddasatthakusalo kusalo nighaṇḍu,Chando alaṅkatisu niccakatābhiyogo;

So yaṃ kavittavikalopi kavīsu saṅkhyaṃ,Moggayha vindati hi kitti’ mamandarūpaṃ.

Người nào tinh thông văn phạm, giỏi về từ vựng học, thường xuyên chuyên tâm vào thi luật và tu từ học; người ấy, dù cho có khiếm khuyết về tài thi ca, vẫn được kể vào hàng thi sĩ, và chắc chắn đạt được danh tiếng không nhỏ.

147.

147.

Sukkhopi [Pg.89] candanataru na jahāti gandhaṃ,Nāgo gato naramukhe na jahāti līḷaṃ;

Yantagato madhurasaṃ na jahāti ucchu,Dukkhopi paṇḍitajano na jahāti dhammaṃ.

Cây đàn hương dù khô héo vẫn không mất mùi thơm, voi chúa dù đối mặt với người vẫn không mất đi vẻ oai phong, cây mía dù bị đưa vào máy ép vẫn không mất vị ngọt, người trí dù gặp khổ đau vẫn không từ bỏ Chánh pháp.

148.

148.

Dhanadhaññappayogesu, tathā vijjāgamesu ca;

Āhāre byavahāre ca, cattalajjo sadā bhave.

Trong việc sử dụng tiền của và lúa gạo, cũng như trong việc học hỏi kiến thức, trong việc ăn uống và giao dịch, người ta nên luôn từ bỏ sự e thẹn.

149.

149.

Sābhāvikī [Pg.90] ca paṭibhā, sutañca bahunimmalaṃ;

Amando cābhiyogoyaṃ, hetu hotiha bandhane.

Trí tuệ thiên bẩm, học rộng và trong sáng, cùng với sự chuyên cần không mệt mỏi này, là nguyên nhân cho việc sáng tác ở đời này.

150.

150.

Jaheyya [Pg.91] pāpake mitte, bhajeyya paṇḍite jane;

Sādhavo abhiseveyya, suṇeyya dhammamuttamaṃ.

Nên từ bỏ bạn bè xấu ác, nên thân cận với người hiền trí, nên phục vụ bậc thiện nhân, nên lắng nghe Chánh pháp tối thượng.

151.

151.

Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ, pāpakārī ca pāpakaṃ;

Yādisaṃ vappate bījaṃ, tādisaṃ harate phalaṃ.

Người làm điều lành gặp điều lành, người làm điều ác gặp điều ác. Gieo hạt giống nào, thì gặt hái quả ấy.

152.

152.

Chando [Pg.92] nidānaṃ gāthānaṃ, akkharā tāsaṃ viyañjanaṃ;

Nāmasannissitā gāthā, kavi gāthānamāsayo.

Thi luật là nền tảng của các bài kệ, chữ cái là sự biểu đạt của chúng. Kệ nương tựa vào danh từ, thi sĩ là chỗ nương của các bài kệ.

153.

153.

Tasmā [Pg.93] hi paṇḍito poso, sampassaṃ hitamattano;

Paññavantaṃbhipūjeyya, cetiyaṃ viya sādaro.

Do vậy, người trí tuệ, khi thấy được lợi ích cho bản thân, nên tôn kính người có trí tuệ, một cách trang trọng như đối với một bảo tháp.

154.

154.

Dhīraṃ passe suṇe dhīraṃ, dhīrena sahasaṃvase;

Dhīrenallāpasallāpaṃ, taṃ kare tañca rocaye.

Nên thấy bậc hiền trí, nghe lời bậc hiền trí, chung sống cùng bậc hiền trí. Nên trò chuyện, luận bàn với bậc hiền trí, và nên ưa thích điều đó.

155.

155.

Nayaṃ [Pg.94] nayati medhāvī, adhurāyaṃ na yuñjati;

Sunayo seyyaso hoti, sammā vutto na kuppati;

Vinayaṃ so pajānāti, sādhu tena samāgamo.

Người trí dẫn dắt một cách khôn ngoan, không gánh vác việc không phải của mình. Sự dẫn dắt tốt là điều tốt hơn. Khi được nói đúng, vị ấy không tức giận. Vị ấy hiểu rõ giới luật. Giao du với người như vậy là điều tốt lành.

156.

156.

Sace labhetha nipakaṃ sahāyaṃ,Saddhiṃ caraṃ sādhuvihāri dhīraṃ;

Abhibhuyya sabbāni parissayāni,Careyya tenattamano satimā.

Nếu tìm được bạn đồng hành, là người thận trọng, sống tốt, bậc hiền trí, hãy vượt qua mọi hiểm nguy, hoan hỷ và chánh niệm cùng đi với người ấy.

157.

157.

No [Pg.95] ce labhetha nipakaṃ sahāyaṃ,Saddhiṃ caraṃ sādhuvihāri dhīraṃ;

Rājāva raṭṭhaṃ vijitaṃ pahāya,Eko care mātaṅgaraññeva nāgo.

Nếu không tìm được bạn đồng hành, là người thận trọng, sống tốt, bậc hiền trí, hãy như vua từ bỏ vương quốc đã chinh phục, hãy độc hành như voi trong rừng.

158.

158.

Sokaṭṭhānasahassāni[Pg.96], bhayaṭṭhānasatāni ca;

Divase divase mūḷha-māvisanti na paṇḍitaṃ.

Hàng ngàn duyên cớ của sầu muộn, và hàng trăm duyên cớ của sợ hãi, ngày lại ngày xâm chiếm người ngu, chứ không phải người trí.

159.

159.

Jalabindunipātena, cirena pūrate ghaṭo;

Tathā sakalavijjānaṃ, dhammassa ca dhanassa ca.

Như bởi từng giọt nước rơi, mà cái bình dần dần được đổ đầy; cũng vậy là sự tích lũy của toàn bộ kiến thức, của Chánh pháp, và của tài sản.

160.

160.

Paṇḍitā [Pg.97] dukkhaṃ patvāna, na bhavanti visādino;

Pavissa rāhuno mukhaṃ, kiṃ no deti puna sasī.

Bậc hiền trí dẫu gặp khổ đau, cũng không trở nên buồn nản; Mặt trăng dẫu vào miệng La-hầu, há lại không tỏa sáng nữa sao?

161.

161.

Javena assaṃ jānanti, vāhena ca balibaddhaṃ;

Duhena dhenuṃ jānanti, bhāsamānena paṇḍitaṃ.

Nhờ tốc độ mà biết ngựa hay, nhờ sức kéo mà biết bò tốt; Nhờ vắt sữa mà biết bò cái, nhờ lời nói mà biết người trí.

162.

162.

Manasā [Pg.98] cintitaṃ kammaṃ, vacasā na pakāsaye;

Aññalakkhitakāriyassa, yato siddhi na jāyate.

Việc đã suy tính trong tâm, chớ nên nói ra bằng lời; Vì khi việc làm bị người khác biết, sự thành công sẽ không đến.

163.

163.

Anabhyāse visaṃ vijjā, ajiṇṇe bhojanaṃ visaṃ;

Visaṃ sabhā daliddassa, vuddhassa taruṇī visaṃ.

Kiến thức không thực hành là thuốc độc, thức ăn khi không tiêu là thuốc độc; Hội chúng là thuốc độc đối với người nghèo, người vợ trẻ là thuốc độc đối với ông chồng già.

Cattāro pañca ālope, ābhutvā udakaṃ pive;

Alaṃ phāsuvihārāya, pahitattassa bhikkhuno.

Ăn bốn hoặc năm miếng, rồi sau đó uống nước; Như vậy là đủ cho sự an trú thoải mái, của một vị tỳ khưu có tâm quyết chí.

164.

164.

Yassa eso pasutopi, guṇavā pujjate naro;

Dhanu vaṃsavisuddhopi, nigguṇo kiṃ karissati.

Người có đức hạnh, dù cho xuất thân thấp kém, vẫn được tôn kính; Kẻ không đức hạnh, dù cho dòng dõi trong sạch, thì sẽ làm được gì?

165.

165.

Issī [Pg.100] dayī asaṃtuṭṭho, kodhano niccasaṅkīto;

Parabhāgyopajīvī ca, chaḷete dukkhabhāgino.

Người ganh tị, người xan tham, người không biết đủ, người hay nóng giận, người luôn nghi ngờ; và người sống nhờ vào tài sản của người khác, sáu hạng người này là những người gánh chịu đau khổ.

166.

166.

Sumahantāni sattānī, dhārayantā bahussutā;

Chettāro saṃsayānañca, kaliṃ yanti lobhamohitā.

Những bậc vĩ nhân, những người uyên bác, và những người có khả năng cắt đứt mọi nghi ngờ; cũng sẽ đi đến chỗ suy vong, khi bị tham lam làm cho mê muội.

167.

167.

Nadītīre [Pg.101] khate kūpe, araṇītālavaṇṭake;

Na vade dakādī natthīti, mukhe ca vacanaṃ tathā.

Trong giếng đào bên bờ sông, trong cây dùi lửa và quạt lá cọ; người ta không nên nói rằng không có nước v.v...; lời nói trong miệng cũng vậy.

168.

168.

Sabbaṃ suṇāti sotena, sabbaṃ passati cakkhunā;

Na ca diṭṭhaṃ sutaṃ dhīro, sabbaṃ uccitu marahati.

Người ta nghe mọi thứ bằng tai, thấy mọi thứ bằng mắt; Nhưng người trí không nên nói ra tất cả những gì đã thấy và đã nghe.

169.

169.

Bālādapi [Pg.102] gahetabbaṃ, yuttamuttamanīsibhi;

Ravissāvisaye kiṃ na, padīpassa pakāsanaṃ.

Bậc hiền trí nên tiếp nhận lời nói hợp lý, ngay cả từ người khờ dại; Trong vùng ánh sáng của mặt trời, ánh sáng của ngọn đèn há không phải là sự soi sáng hay sao?

170.

170.

Tasmā [Pg.103] hi paṇḍito poso, sampassaṃ attamattano;

Yoniso vicine dhammaṃ, evaṃ tattha visujjhati.

Vì vậy, người trí, khi thấy được lợi ích của bản thân; hãy khéo léo như lý tác ý mà suy xét Chánh pháp, như vậy người ấy sẽ được thanh tịnh trong đó.

171.

171.

Kiṃ tena jātujātena, mātuyobbannahārinā;

Ārohati na yo saka-vaṃsaagge dhajo yathā.

Sanh ra để làm gì, kẻ chỉ làm hao tổn tuổi xuân của mẹ; Nếu người ấy không vươn lên, như ngọn cờ trên đỉnh cao dòng dõi của mình.

172.

172.

Sammā upaparikkhitvā, akkharesu padesu ca;

Coraghāto siyā sisso, guru coraṭṭakārako.

Sau khi đã xem xét kỹ lưỡng, trong từng chữ và từng phần; học trò có thể trở thành kẻ giết trộm, còn thầy là người xử án trộm.

173.

173.

Adantadamanaṃ [Pg.104] satthaṃ, khalānaṃ kurute madaṃ;

Cakkhusaṅkhārakaṃ tejaṃ, ulūkānaṃmivandhakaṃ.

Giáo pháp dùng để điều phục người chưa được điều phục, lại làm cho kẻ gian ác sinh lòng kiêu mạn; Giống như ánh sáng giúp cho mắt (người) được thấy, nhưng lại làm cho loài cú bị mù lòa.

174.

174.

Narattaṃ dullabhaṃ loke, vijjā tatra sudullabhā;

Kavittaṃ dullabhaṃ tatra, satti tatra sudullabhā.

Được thân người là khó ở trên đời, trong đó có được học thức lại càng khó hơn; Trong đó có được tài thi ca là điều khó, trong đó có được năng lực lại càng khó hơn.

175.

175.

Yebhuyyena [Pg.105] hi sattānaṃ, vināse paccupaṭṭhite;

Anayo nayarūpena, buddhimāgamma tiṭṭhati.

Quả thật, đối với phần lớn chúng sanh, khi sự hủy diệt sắp xảy đến; điều sai trái sẽ đến và tồn tại trong tâm trí, dưới hình thức của điều đúng đắn.

Sujanakaṇḍa

Phẩm Người Lành

176.

176.

Saddhāsīlādidhammehi, [Pg.106] sappanno seṭṭhamānuso;

Vutto buddhādisantehi, sādhusappuriso iti.

Người ưu tú được trang bị các pháp như tín, giới, v.v...; được chư Phật và các bậc thánh nhân gọi là người lành, bậc chân nhân.

Saddādhanaṃ sīladhanaṃ, hirīottappiyaṃ dhanaṃ;

Sutadhanañca cāgo ca, paññā ve sattamaṃ dhanaṃ.

Tài sản là tín, tài sản là giới, tài sản là tàm và quý; Tài sản là văn, và xả ly, và tuệ là tài sản thứ bảy.

Yassa ete dhanā atthi, itthiyā purisassa vā;

Adaliddoti taṃ āhu, amoghaṃ tassa jīvitaṃ.

Người nào có những tài sản này, dù là phụ nữ hay nam giới; Người ấy được gọi là không nghèo khó, đời sống của người ấy không vô ích.

Tasmā saddhañca sīlañca, pasādaṃ dhammadassanaṃ;

Anuyuñjetha medhāvī, saraṃ buddhānasāsanaṃ.

Vì vậy, người trí, trong khi ghi nhớ giáo huấn của chư Phật; hãy chuyên tâm vào tín, giới, sự trong sạch và sự thấy pháp.

177.

177.

Sabbhireva [Pg.107] samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ;

Sataṃ saddhammamaññāya, seyyo hoti na pāpiyo.

Chỉ nên giao du với người lành, nên kết thân với người lành; Khi hiểu được chánh pháp của bậc thiện trí, người ta sẽ trở nên tốt hơn, không xấu đi.

178.

178.

Caja dujjanasaṃsaggaṃ, bhaja sādhusamāgamaṃ;

Kara puññamahorattaṃ, sara niccamaniccataṃ.

Hãy từ bỏ giao du với người xấu, hãy gần gũi hội chúng người lành; Hãy làm các việc phước đức ngày và đêm, hãy luôn ghi nhớ về sự vô thường.

179.

179.

Yo [Pg.108] ve kataññū katavedī dhīro,Kalyāṇamitto daḷhabhatti ca hoti;

Dukkhitassa sakkacca karoti kiccaṃ,Tathāvidhaṃ sappurisaṃ vadanti.

Người trí nào biết ơn và đền ơn, là người bạn tốt và có lòng trung thành vững chắc; hết lòng làm công việc cho người gặp khổ đau, người như vậy được gọi là bậc chân nhân.

180.

180.

Mātāpettibharaṃ [Pg.109] jantuṃ, kule jeṭṭhāpacāyinaṃ;

Saṇhaṃ sakhilasambhāsaṃ, pesuṇeyyappahāyinaṃ.

Người nào nuôi dưỡng cha mẹ, kính trọng bậc trưởng thượng trong gia đình; có lời nói ôn hòa, thân mật, và từ bỏ lời nói đâm thọc.

181.

181.

Maccheravinaye yuttaṃ, saccaṃ kodhābhibhuṃ naraṃ;

Taṃ ve devā tāvatiṃsā, āhu ‘‘sappuriso’’iti.

Người nỗ lực trong việc loại bỏ lòng bỏn xẻn, nói lời chân thật, chế ngự được cơn giận; Chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba gọi người ấy là 'bậc chân nhân'.

182.

182.

Kulajāto kulaputto, kulavaṃsasurakkhato;

Attanā dukkhappattopi, hīnakammaṃ na kāraye.

Người con trai sanh trong gia đình tốt, thuộc dòng dõi tốt, người giữ gìn tốt dòng dõi gia đình; Dù bản thân gặp phải khổ đau, cũng không làm điều hèn hạ.

183.

183.

Udeyya [Pg.110] bhāṇu pacchime, nameyya meruaddipi;

Sītalaṃ yadi naraggi, pabbatagge ca uppalaṃ;

Vikase na viparitā, sādhuvācā kudācanaṃ.

Mặt trời có thể mọc ở phương tây, núi Tu-di có thể bị uốn cong; Lửa có thể trở nên lạnh lẽo, và hoa sen có thể nở trên đỉnh núi; Nhưng lời nói của người lành không bao giờ đổi khác.

184.

184.

Sukhā rukkhassa chāyāva, tato ñātimātāpitu;

Tato ācerassa rañño, tato buddhassanekadhā.

Bóng cây mang lại sự an lạc, bóng mát của quyến thuộc, cha mẹ còn hơn thế; Bóng mát của thầy và vua còn hơn thế nữa, bóng mát của Đức Phật còn hơn thế gấp nhiều lần.

185.

185.

Bhamarā [Pg.111] pupphamicchanti, guṇamicchanti sajjanā;

Makkhikā pūtimicchanti, dosamicchanti dujjanā.

Ong bướm ưa thích hoa, người hiền ưa thích đức hạnh; Ruồi nhặng ưa thích đồ hôi thối, kẻ ác ưa thích lỗi lầm.

186.

186.

Mātuhīno [Pg.112] dubbhāso hi, pituhīno dukkiriyo;

Ubho mātupituhīnā, dubbhāsā ca dukkiriyā.

Kẻ không mẹ thì lời nói xấu xa, kẻ không cha thì hành động xấu xa; Kẻ không cả cha lẫn mẹ, thì lời nói và hành động đều xấu xa.

187.

187.

Mātuseṭṭho subhāso hi, pituseṭṭho sukiriyo;

Ubhomātu pituseṭṭhā, subhāsā ca sukiriyā.

Người có mẹ tốt thì lời nói tốt đẹp, người có cha tốt thì hành động tốt đẹp; Người có cả cha lẫn mẹ tốt, thì lời nói và hành động đều tốt đẹp.

188.

188.

Sunakho [Pg.113] sunakhaṃ disvā, dantaṃ dasseti hiṃsituṃ;

Dujjano sujanaṃ disvā, rosayaṃ hiṃsamicchati.

Chó thấy chó, nhe răng muốn cắn; Kẻ ác thấy người hiền, nổi sân muốn hãm hại.

189.

189.

Na ca vegena kiccāni, kattabbāni kudācanaṃ;

Sahasā kāritaṃ kammaṃ, bālo pacchānutappati.

Chớ bao giờ làm các công việc một cách vội vã; Việc làm một cách hấp tấp, kẻ ngu sau này phải hối hận.

190.

190.

Kodhaṃ [Pg.114] vadhitvā na kadāci socati,Makkhappahānaṃ isayo vaṇṇayanti;

Sabbesaṃ vuttaṃ pharusaṃ khametha,Etaṃ khantiṃ uttamamāhu santo.

Diệt được sân hận thì không bao giờ sầu muộn, các bậc tiên nhân tán thán sự từ bỏ thói khinh miệt; Hãy kham nhẫn mọi lời nói thô ác, bậc thiện nhân gọi đó là sự kham nhẫn tối thượng.

191.

191.

Dukkho nivāso sambādhe, ṭhāne asucīsaṅkate;

Tato arimhi appiye, tatopi akataññunā.

Sống ở nơi chật chội, bị nghi là ô uế là khổ; sống với kẻ thù không ưa còn khổ hơn thế; sống với người vô ơn lại còn khổ hơn nữa.

192.

192.

Ovadeyyā’nusāseyya[Pg.115], asabbhā ca nivāraye;

Satañhi so piyo hoti, asataṃ hotiappiyo.

Nên khuyên răn, nên chỉ dạy, và nên ngăn cản điều không tốt. Người như vậy được người hiền yêu mến, và bị kẻ ác không ưa.

193.

193.

Uttamattanivātena, kakkhaḷaṃ mudunā jaye;

Nīcaṃ appakadānena, vāyāmena samaṃ jaye.

Hãy chiến thắng kẻ cao ngạo bằng sự khiêm hạ, kẻ cứng cỏi bằng sự mềm mỏng; Hãy chiến thắng kẻ thấp hèn bằng chút bố thí, hãy chiến thắng người ngang hàng bằng sự nỗ lực.

194.

194.

Na [Pg.116] visaṃ visamiccāha, dhanaṃ saṅghassa uccate;

Visaṃ ekaṃva hanati, hanati saṅghassa sabbaṃ.

Không phải chất độc được gọi là độc, tài sản của Tăng đoàn mới được gọi là độc. Chất độc chỉ giết một người, (chiếm đoạt) tài sản của Tăng đoàn giết tất cả (dòng họ).

195.

195.

Dhanamappampi [Pg.117] sādhūnaṃ, kūpe vāriva nissayo;

Bahuṃapi asādhūnaṃ, na ca vāriva aṇṇave.

Của cải dù ít của người hiền, là nơi nương tựa như nước trong giếng; Của cải dù nhiều của kẻ ác, chẳng hữu ích như nước giữa đại dương.

196.

196.

Apattheyyaṃ na pattheyya, acinteyyaṃ na cintaye;

Dhammameva sucinteyya, kālaṃ moghaṃ na icchaye.

Điều không nên mong cầu thì chớ mong cầu, điều không nên suy nghĩ thì chớ suy nghĩ; Chỉ nên suy nghiệm Chánh pháp, chớ để thời gian trôi qua vô ích.

197.

197.

Acintitampi [Pg.118] bhavati, cintitampi vinassati;

Na hi cintāmayā bhogā, itthiyā purisassa vā.

Điều không nghĩ đến cũng xảy ra, điều nghĩ đến rồi cũng tiêu tan; Của cải của người nữ hay người nam, quả thật không do suy nghĩ mà thành.

198.

198.

Asantassa piyo hoti, sante na kurute piyaṃ;

Asataṃ dhammaṃ roceti, taṃ parābhavato mukhaṃ.

Thân với kẻ ác, không yêu mến người hiền; Ưa thích pháp của kẻ ác, đó là cửa ngõ dẫn đến suy vong.

199.

199.

Guṇā [Pg.119] kubbanti dūtattaṃ, dūrepi vasataṃ sataṃ;

Ketake gandhaṃ ghāyitvā, gacchanti bhamarā sayaṃ.

Đức hạnh làm sứ giả, cho người hiền dù ở phương xa; Như ong bướm ngửi được hương hoa dứa, liền tự mình tìm đến.

200.

200.

Pubbajātikataṃ kammaṃ, taṃ kammamīti kathyate;

Tasmā purisākārenaṃ, yataṃ kare atandito.

Nghiệp đã làm trong đời trước, được gọi là nghiệp (quá khứ); Do đó, với nỗ lực của con người, hãy không mệt mỏi mà cố gắng.

201.

201.

Mattikapiṇḍato kattā, kurute yaṃ yadicchati;

Evamattakataṃ kammaṃ, māṇavo paṭipajjate.

Từ một cục đất sét, người thợ làm ra bất cứ vật gì mình muốn; Cũng vậy, con người gánh chịu kết quả của nghiệp do chính mình tạo ra.

202.

202.

Uṭṭhāyoṭṭhāya [Pg.121] bodheyyaṃ, mahabbhaya mupaṭṭhitaṃ;

Maraṇabyādhisokānaṃ, kimajja nipatissati.

Hãy thức dậy, hãy thức dậy, hãy nhận biết nỗi sợ hãi lớn đang hiện hữu; Trong số chết, bệnh, và sầu, không biết điều gì sẽ xảy đến hôm nay.

203.

203.

Pāṇā yathāttanobhiṭṭhā, bhūtānamapi te tathā;

Attopamena bhūtesu, dayaṃ kubbanti sādhavo.

Mạng sống đối với mình quý giá thế nào, đối với chúng sinh cũng như vậy; Lấy mình làm ví dụ, người hiền thể hiện lòng từ ái đối với chúng sinh.

Sabbe [Pg.122] tasanti daṇḍassa, sabbe bhāyanti maccuno;

Attānaṃ upamaṃ katvā, na haneyya na ghātaye.

Tất cả đều run sợ trước hình phạt, tất cả đều sợ hãi cái chết; Lấy mình làm ví dụ, không nên giết, không nên bảo giết.

204.

204.

Bālo vā yadi vā vuddho, yuvā vā gehamāgato;

Tassa pūjā vidhātabbā, sabbassābhyāgato garu.

Dù là trẻ con, hay người già, hay thanh niên đến nhà; Người ấy cần được tôn kính, vì đối với tất cả, khách là người đáng kính.

205.

205.

Ākiṇṇopi asantehi, asaṃsaṭṭhova bhaddako;

Bahunā sannajātena, gacchena ubbattenidha.

Dù bị kẻ ác vây quanh, không giao du với họ là điều tốt. Với một đám đông ô hợp, người ta sẽ bị phiền nhiễu ở đời này.

Bāladujjanakaṇḍa

Phẩm Kẻ Ngu Và Kẻ Ác

206.

206.

Kāyaduccaritādīhi[Pg.124], sampanno pāpamānujo;

Bāloti lokanāthena, kittito dhammasāminā.

Người ác nào có thân ác hạnh và các điều tương tự, được Bậc Lãnh Đạo Thế Gian, Bậc Chủ Của Pháp, tuyên bố là kẻ ngu.

207.

207.

Ducintitacintī ceva, dubbhāsitabhāsīpi ca;

Dukkaṭakammakārī ca, pāpako bālamānujo.

Người hay suy nghĩ điều ác, hay nói lời ác, và hay làm việc ác, là kẻ ngu độc ác.

208.

208.

Atipiyo [Pg.125] na kātabbo, khalo kotuhalaṃ karo;

Sirasā vahamānopi, aḍḍhapūro ghaṭo yathā.

Chớ nên quá thân thiết với kẻ ác hay gây chuyện, dù có đội người ấy trên đầu, cũng giống như một cái bình chỉ đầy một nửa.

209.

209.

Sappo duṭṭho khalo duṭṭho, sappā duṭṭhataro khalo;

Mantosadhehi taṃ sappaṃ, khalaṃ kenupasammati.

Rắn độc, kẻ ác cũng độc; Kẻ ác còn độc hơn rắn. Có thể trị rắn độc bằng thần chú và thuốc men, nhưng kẻ ác thì dùng gì để trị được?

210.

210.

Yo [Pg.126] bālo maññati bālyaṃ, paṇḍito vāpi tenaso;

Bālo ca paṇḍitamānī, sa ve bāloti vuccati.

Kẻ ngu nào biết mình ngu, nhờ vậy cũng là người trí. Kẻ ngu mà tự cho mình là trí, người ấy thật sự được gọi là kẻ ngu.

211.

211.

Madhūva maññati bālo, yāva pāpaṃ na paccati;

Yadā ca paccati pāpaṃ, atha dukkhaṃ nigacchati.

Kẻ ngu nghĩ việc ác ngọt như mật, khi quả ác chưa chín muồi; Khi quả ác chín muồi, bấy giờ kẻ ngu phải chịu đau khổ.

212.

212.

Na [Pg.127] sādhu balavā bālo, sāhasā vindate dhanaṃ;

Kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ sopapajjati.

Kẻ ngu có sức mạnh, dùng bạo lực để kiếm tiền, điều đó không tốt; Sau khi thân hoại mạng chung, kẻ ngu ấy sanh vào địa ngục.

213.

213.

Ghare [Pg.128] duṭṭho mūsiko ca, vane duṭṭho ca vānaro;

Sakuṇe ca duṭṭho kāko, nareduṭṭho ca brāhmaṇo.

Trong nhà, kẻ xấu là chuột; trong rừng, kẻ xấu là khỉ; trong loài chim, kẻ xấu là quạ; trong loài người, kẻ xấu là Bà-la-môn.

214.

214.

Dīghā jāgarato ratti, dīghaṃ santassa yojanaṃ;

Dīgho bālānasaṃsāro, saddhammaṃ avijānataṃ.

Với người thức, đêm thật dài; với kẻ mệt, một do tuần thật dài; với kẻ ngu không biết Chánh pháp, vòng luân hồi thật dài.

215.

215.

Tilamattaṃ [Pg.129] paresañca, appadosañca passati;

Nāḷikerampi sadosaṃ, khalajāto na passati.

Lỗi nhỏ của người khác, dù chỉ bằng hạt mè, thì thấy; lỗi của chính mình, dù lớn bằng quả dừa, kẻ xấu lại không thấy.

216.

216.

Nattadosaṃ pare jaññā, jaññā dosaṃ parassatu;

Guyho kummāva aṅgāni, paradosañca lakkhaye.

Lỗi mình thì không biết, nhưng lại biết lỗi của người. Che giấu (lỗi mình) như rùa rụt các chi, lại hay ghi nhận lỗi người.

217.

217.

Luddhaṃ [Pg.130] atthena gaṇheyya, thaddhaṃ añjalikammunā;

Chandānuvattiyā mūḷhaṃ, yathābhūtena paṇḍitaṃ.

Nên chinh phục kẻ tham lam bằng của cải, kẻ cứng đầu bằng cách chắp tay, kẻ ngu si bằng cách chiều theo ý muốn, bậc hiền trí bằng sự chân thật.

218.

218.

Yathā udumbarapakkā, bahi rattakā eva ca;

Antokimila sampuṇṇā, evaṃ dujjanahadayā.

Cũng như quả sung chín, bên ngoài có màu đỏ; bên trong lại đầy dòi bọ, lòng dạ của kẻ xấu cũng như vậy.

219.

219.

Yāvajīvampi [Pg.131] ce bālo, paṇḍitaṃ payirupāsati;

Na so dhammaṃ vijānāti, dabbī sūparasaṃ yathā.

Dù kẻ ngu suốt đời gần gũi người trí, cũng không biết được Chánh pháp, như cái muỗng không biết được vị của canh.

220.

220.

Carañce nādhigaccheyya, seyyaṃ sadisamattano;

Ekacariyaṃ daḷhaṃ kayirā, natthi bāle sahāyatā.

Nếu đi đường không gặp được bạn đồng hành hơn mình hay bằng mình, thà kiên quyết đi một mình, chứ không làm bạn với kẻ ngu.

221.

221.

Ajātamatamūḷhānaṃ[Pg.132], varamādayo na cantimo;

Sakiṃ dukkhakarāvāda-yontimo tu pade pade.

Trong ba hạng: chưa sinh, đã chết, và kẻ ngu, hai hạng đầu thì tốt hơn, hạng cuối thì không. Hai hạng đầu chỉ gây khổ một lần, còn hạng cuối thì gây khổ trong từng bước đi.

222.

222.

Dujjanena [Pg.133] samaṃ veraṃ, sakhyañcāpi na kāraye;

Uṇho dahati caṅgāro, sīto kaṇhāyate karaṃ.

Với kẻ xấu, chớ nên kết oán cũng chớ nên kết bạn. Cục than nóng thì làm bỏng, cục than nguội thì làm đen tay.

223.

223.

Dujjano piyavādī ca, netaṃ vissāsakāraṇaṃ;

Madhu tiṭṭhati jivhagge, hadaye halāhalaṃ visaṃ.

Kẻ xấu nói lời dễ thương, đó không phải là lý do để tin tưởng. Mật ngọt ở đầu lưỡi, nhưng trong tim là chất độc chết người.

224.

224.

Dujjano [Pg.134] parihātabbo, vijjāyālaṅkatopi ca;

Maṇinā bhūsito sappo, kimeso na bhayaṅkaro.

Kẻ xấu cần phải tránh xa, dù cho có được trang điểm bằng học thức. Con rắn được trang sức bằng ngọc, há chẳng đáng sợ hay sao?

225.

225.

Nāḷikerasamākārā, dissantepi hi sajjanā;

Aññe badarikākārā, bahireva manoharā.

Người tốt quả thật giống như quả dừa; những kẻ khác thì giống như quả táo ta, chỉ đẹp đẽ ở bên ngoài.

Yathāpi [Pg.135] pana sapakkā, bahi kaṇṭakameva ca;

Anto amatasampuṇṇā, evaṃ sujanahadayā.

Cũng như quả mít chín, bên ngoài có gai; bên trong lại đầy vị ngọt như cam lồ, lòng dạ của người tốt cũng như vậy.

Yathā udumbarapakkā, bahi rattakameva ca;

Evaṃ kimilasampuṇā, evaṃ dujjanahadayā.

Cũng như quả sung chín, bên ngoài có màu đỏ; bên trong lại đầy dòi bọ, lòng dạ của kẻ xấu cũng như vậy.

226.

226.

Dosabhīto anārambho, taṃ kā purisalakkhaṇaṃ;

Kohyajiṇṇabhayā nanu, bhojanaṃ parihīyate.

Vì sợ lỗi lầm mà không bắt đầu, đó là đặc tính của người nào? Há có ai vì sợ khó tiêu mà lại từ bỏ việc ăn uống chăng?

227.

227.

Payopānaṃ bhujaṅgānaṃ, kevalaṃ visavaḍḍhanaṃ;

Upadeso hi mūḷhānaṃ, pakopāya na santiyā.

Cho rắn uống sữa, chỉ làm tăng thêm nọc độc. Lời khuyên dạy cho kẻ ngu, chỉ dẫn đến tức giận chứ không phải sự an tĩnh.

228.

228.

Na [Pg.136] ṭhātabbaṃ na gantabbaṃ, dujjanena samaṃ kvaci;

Dujjano hi dukkhaṃ deti, na so sukhaṃ kadācipi.

Chớ nên đứng, chớ nên đi, bất cứ nơi đâu cùng với kẻ xấu. Vì kẻ xấu mang lại đau khổ, kẻ ấy không bao giờ mang lại hạnh phúc.

229.

229.

Abaddhā tattha bajjhanti, yattha bālā pabhāsare;

Baddhāpi tattha muccanti, yattha dhīrā pabhāsare.

Người không bị trói buộc lại bị trói buộc, ở nơi những kẻ ngu bàn luận. Người bị trói buộc cũng được giải thoát, ở nơi những bậc trí bàn luận.

230.

230.

Parittaṃ [Pg.137] dārumāruyha, yathā sīde mahaṇṇave;

Evaṃ kusitamāgamma, sādhu jīvipi sīdati;

Tasmā taṃ parivajjeyya, kusītaṃ hīnavīriyaṃ.

Như người bám vào một tấm gỗ nhỏ, sẽ bị chìm trong biển lớn; cũng vậy, khi nương tựa vào kẻ lười biếng, người sống tốt cũng bị chìm đắm. Vì thế, hãy tránh xa kẻ lười biếng, thiếu tinh tấn ấy.

231.

231.

Saddhāsīlādisampanno[Pg.138], sumitto sādhumānuso;

Tādisaṃ mittaṃ seveyya, vuddhikāmo vicakkhaṇo.

Người bạn tốt, người thiện lành, là người có đầy đủ tín, giới, v.v... Người sáng suốt mong cầu sự tiến bộ, nên kết giao với một người bạn như vậy.

232.

232.

Dānādiguṇaseṭṭhehi, miditabbo mitto hi kho;

Tādisaṃ avaṅkeneva, manasā bhajeyya sudhī.

Quả thật, một người bạn được đo lường bằng những đức tính cao quý như bố thí. Bậc trí nên kết giao với người như vậy bằng một tâm chân thật.

333.

333.

Hitakkaro [Pg.139] paro bandhu, bandhupi ahito paro;

Ahito dehajo byādhi, hitaṃ araññamosadhaṃ.

Người dưng mà giúp ích là người thân. Người thân mà gây hại là người dưng. Bệnh tật sinh ra trong thân thì có hại. Thuốc men từ trong rừng thì hữu ích.

234.

234.

Parokkhe [Pg.140] kiccahantāraṃ, paccakkhe piyavādinaṃ;

Vajjaye tādisaṃ mittaṃ, visakumbhaṃ payomukhaṃ.

Kẻ sau lưng phá hoại công việc, trước mặt thì nói lời dễ nghe; hãy tránh xa người bạn như vậy, giống như một bình thuốc độc có sữa ở trên miệng.

135.

135.

Dhanahīne caje mitto, puttadārā sahodarā;

Dhanavanteva sevanti, dhanaṃ loke mahāsakhā.

Khi người ta hết của cải, bạn bè, con cái, vợ và anh em đều từ bỏ. Họ chỉ phục vụ người giàu có. Trên đời này, tiền của là người bạn lớn.

236.

236.

Jāniyā [Pg.141] pesane bhacce, bandhave byasanāgame;

Mittañca āpadikāle, bhariyañca vibhavakkhaye.

Biết được người đầy tớ khi sai phái, biết được bà con khi gặp hoạn nạn, biết được bạn bè trong lúc hiểm nguy, và biết được người vợ khi tài sản tiêu tan.

237.

237.

Ussave byasane ceva, dubbhikkhe sattuviggahe;

Rājadvāre susāne ca, yo tiṭṭhati so bandhavā.

Trong lễ hội cũng như trong hoạn nạn, trong nạn đói, trong cuộc chiến với kẻ thù, tại cửa vua và nơi nghĩa địa, người nào còn ở lại, người đó là bà con.

238.

238.

Na [Pg.142]2 vissase amittassa, mittañcāpi na vissase;

Kadāci kupite mitte, sabbadosaṃ pakāsati.

Đừng tin tưởng kẻ không phải là bạn, và cũng đừng tin tưởng cả bạn bè. Vì có khi người bạn nổi giận, sẽ tiết lộ tất cả lỗi lầm.

239.

239.

Mātā mittaṃ pitā ceti, sabhāvā taṃ tayaṃ hitaṃ;

Kammakaraṇato caññe, bhavanti hitabuddhiyo.

Mẹ, bạn, và cha, ba hạng người này tự nhiên là người mang lại lợi ích. Những người khác có tâm lợi ích là do một nguyên nhân nào đó.

240.

240.

Āpadāsu [Pg.143] mittaṃ jaññā, yuddhe sūraṃ iṇe suciṃ;

Bhariyaṃ khīṇesu vittesu, byasanesu ca bandhavaṃ.

Biết được bạn trong hoạn nạn, người dũng cảm trong chiến trận, người trong sạch khi mắc nợ, người vợ khi tài sản suy giảm, và bà con trong lúc khốn cùng.

241.

241.

Sakiṃ duṭṭhañca yo mittaṃ, puna sandhātumicchati;

Sa maccumupagaṇhāti, gabbhaṃ assatarī yathā.

Kẻ nào muốn kết giao lại với người bạn đã một lần làm hại mình, kẻ ấy rước lấy cái chết, giống như con la cái mang thai.

242.

242.

Iṇaseso [Pg.144] aggiseso, rogaseso tatheva ca;

Punappunaṃ vivaḍḍhanti, tasmā sesaṃ na kāraye.

Nợ còn sót, lửa còn sót, và bệnh còn sót cũng thế; chúng sẽ tăng trưởng trở lại nhiều lần, vì vậy không nên để lại phần dư sót.

243.

243.

Padumaṃva mukhaṃ yassa, vācā candanasītalā;

Tādisaṃ no paseveyya, hadaye tu halāhalaṃ.

Người nào có mặt như hoa sen, lời nói mát như đàn hương, nhưng trong tâm lại là chất độc chết người, thì không nên giao du với người như vậy.

244.

244.

Na [Pg.145] seve pharusaṃ sāmiṃ, na ca seveyya macchariṃ;

Tato apaggaṇha sāmiṃ, neva niggahitaṃ tato.

Không nên phục vụ chủ thô lỗ, cũng không nên phục vụ người keo kiệt. (Nên phục vụ) người chủ mà từ đó được nâng đỡ, chứ không phải bị đàn áp.

245.

245.

Kudesañca [Pg.146] kumittañca, kukulañca kubandhavaṃ;

Kudārañca kudāsañca, dūrato parivajjaye.

Xứ sở xấu, bạn bè xấu, gia đình xấu, bà con xấu, vợ xấu, và người hầu xấu, nên tránh xa.

246.

246.

Sītavāco bahumitto, pharuso appamittako;

Upamā ettha ñātabbā, sūriyacandarājūnaṃ.

Người nói lời mát mẻ có nhiều bạn, người thô lỗ có ít bạn. Ở đây nên biết ví dụ về vua mặt trời và vua mặt trăng.

247.

247.

Ahitā paṭisedho ca, hitesu ca payojanaṃ;

Byasane apariccāgo, itidaṃ mittalakkhaṇaṃ.

Ngăn cản điều bất lợi, khuyến khích điều lợi ích, không từ bỏ khi gặp hoạn nạn, đây là những đặc điểm của người bạn.

248.

248.

Piyo [Pg.147] garu bhāvanīyo, vattā ca vacanakkhamo;

Gambhīrañca kathaṃ kattā, no caṭṭhāne niyojako;

Tādisaṃ mittaṃ seveyya, bhūtikāmo vicakkhaṇo.

Đáng mến, đáng kính, đáng phát triển (tâm từ), biết nói và biết lắng nghe, nói lời sâu sắc, và không xúi giục vào việc sai trái; người sáng suốt mong cầu sự thịnh vượng nên giao du với người bạn như vậy.

Piyo [Pg.148] garu bhāva nīyo, vattā ca vacanakkhamo;

Gambhirañca kathaṃ kattā, no caṭṭhāne niyojako.

Đáng mến, đáng kính, đáng phát triển (tâm từ), biết nói và biết lắng nghe, nói lời sâu sắc, và không xúi giục vào việc sai trái.

Yamhi etāni ṭhānāni, saṃvijjantidha puggale;

So mitto mittakāmena, atthakāmānukampato;

Api nāsiyamānena, bhajitabbo tathāvidho.

Người nào ở đời này có những đặc điểm ấy, người mong có bạn, mong lợi ích và vì lòng bi mẫn, nên thân cận với người bạn như vậy, dù cho có bị hủy hoại.

249.

249.

Orasaṃ katasambandhaṃ, tathā vaṃsakkamāgataṃ;

Rakkhako byasanehi, mittaṃ ñeyyaṃ catubbidhaṃ.

Nên biết có bốn loại bạn: bạn như con ruột, bạn do có mối quan hệ, bạn do dòng dõi kế thừa, và bạn là người bảo vệ khỏi hoạn nạn.

250.

250.

Piyo garu bhāvaniyo, vattā ca vacanakkhamo;

Gambhirañca kathaṃ kattā, na caṭṭhāne niyojako;

Taṃ mittaṃ mittakāmena, yāvajīvampi seviyaṃ.

Đáng mến, đáng kính, đáng phát triển (tâm từ), biết nói và biết lắng nghe, nói lời sâu sắc, và không xúi giục vào việc sai trái; người mong có bạn nên giao du với người bạn như vậy cho đến trọn đời.

Piyo garu bhāvanīyo, vattā ca vacanakkhamo;

Gambhirañca kathaṃ kattā, no caṭṭhāne niyojako;

Tādisaṃ mittaṃ seveyya, bhūtikāmo vicakkhaṇo.

Rājakaṇḍa

Phẩm Vua

251.

251.

Mahājanaṃ [Pg.150] yo rañjeti, catūhipi vatthūhi vā;

Rājāti vuccate loke, iti sallakkhaye vidvā.

Người trí nên ghi nhận rằng: Kẻ nào làm cho quần chúng vui lòng bằng bốn pháp nhiếp, kẻ ấy được gọi là vua ở trên đời.

252.

252.

Dānañca atthacariyā, piyavācā attasamaṃ;

Saṅgahā caturo ime, munindena pakāsitā.

Bố thí, lợi hành, ái ngữ, và đồng sự; bốn pháp nhiếp này đã được bậc Tối Thắng trong các ẩn sĩ tuyên thuyết.

Dānampi [Pg.151] atthacariyatañca, piyavāditañca samānattatañca;

Kariyacariyasusaṅgahaṃ bahūnaṃ, anavamatena guṇena yāti saggaṃ;

Bố thí, lợi hành, ái ngữ, và đồng sự, là sự nhiếp phục tốt đẹp nhiều người; với đức hạnh không bị khinh thường, người ấy đi đến cõi trời.

Dānañca peyyavajjañca, atthacariyā ca yā idha;

Samānattatā ca dhammesu, tattha tattha yathārahaṃ;

Ete kho saṅgahā loke, rathassāṇīva yāyato.

Bố thí, lời nói ái ngữ, và lợi hành ở đời này, và đồng sự trong các pháp một cách thích đáng ở mọi nơi; những pháp nhiếp này ở trên đời giống như cái chốt của cỗ xe đang chạy.

253.

253.

Dānaṃ sīlaṃ pariccāgaṃ, ajjavaṃ maddavaṃ tapaṃ;

Akkodhaṃ avihiṃsañca, khantī ca avirodhanaṃ;

Dasete dhamme rājāno, appamattena dhārayyuṃ.

Bố thí, trì giới, xả thí, chánh trực, nhu hòa, tự chế, không sân hận, không não hại, nhẫn nại, và không chống đối; các vị vua nên duy trì mười pháp này với sự không dể duôi.

254.

254.

Ekayāmaṃ [Pg.152] saye rājā, dviyā maññeva paṇḍito;

Gharāvāso tiyāmova, catuyāmo tu yācako.

Vua nên ngủ một canh, bậc trí giả hai canh, người tại gia ba canh, còn người ăn xin thì bốn canh.

255.

255.

Aputtakaṃ gharaṃ suññaṃ, raṭṭhaṃ suññaṃ arājakaṃ;

Asippassa mukhaṃ suññaṃ, sabbasuññaṃ daliddattaṃ.

Nhà không con thì trống rỗng, nước không vua thì trống rỗng, miệng người không nghề thì trống rỗng, sự nghèo khó là trống rỗng tất cả.

256.

256.

Dhanamicche [Pg.153] vāṇijeyya, vijjamicche bhaje sutaṃ;

Puttamicche taruṇitthiṃ, rājāmaccaṃ icchāgate.

Muốn của cải nên buôn bán, muốn học vấn nên theo học, muốn có con nên cưới vợ trẻ, (vua) nên muốn vị quan đến khi được cần.

257.

257.

Pakkhīnaṃ balamākāso, macchānamudakaṃ balaṃ;

Dubbalassa balaṃ rājā, kumārānaṃ rudaṃ balaṃ.

Sức mạnh của loài chim là hư không, sức mạnh của loài cá là nước. Sức mạnh của kẻ yếu là vua, sức mạnh của trẻ con là tiếng khóc.

258.

258.

Khamā [Pg.154] jāgariyuṭṭhānaṃ, saṃvibhāgo dayikkhaṇā;

Nāyakassa guṇā ete, icchitabbā sataṃ sadā.

Nhẫn nại, tỉnh thức và siêng năng, san sẻ, lòng trắc ẩn; đây là những đức tính của người lãnh đạo, luôn được người tốt mong muốn.

259.

259.

Sakiṃ vadanti rājāno, sakiṃ samaṇabrāhmaṇā;

Sakiṃ sappurisā loke, esa dhammo sanantano.

Các vị vua nói một lần, các vị Sa-môn và Bà-la-môn nói một lần, các bậc chân nhân ở trên đời nói một lần. Đây là pháp vĩnh hằng.

260.

260.

Alaso gīhi kāmabhogī na sādhu,Asaññato pabbajito na sādhu;

Rājā na sādhu anisammakārī,Yo paṇḍito kodhano taṃ na sādhu.

Người tại gia lười biếng hưởng thụ dục lạc là không tốt, người xuất gia không tự chế là không tốt, vua hành động không suy xét là không tốt, bậc trí giả hay sân hận cũng không tốt.

261.

261.

Āyaṃ khayaṃ sayaṃ jaññā, katākataṃ sayaṃ jaññā;

Niggahe niggahārahaṃ, paggahe paggahārahaṃ.

(Vua) nên tự biết thu chi, tự biết việc đã làm và chưa làm; khiển trách người đáng khiển trách, tán dương người đáng tán dương.

262.

262.

Mātā [Pg.156] puttakataṃ pāpaṃ, sissakataṃ guru tathā;

Rājā raṭṭhakataṃ pāpaṃ, rājakataṃ purohito.

Mẹ chịu tội lỗi do con làm, thầy cũng vậy chịu tội lỗi do trò làm; vua chịu tội lỗi do nước làm, vị quốc sư chịu tội lỗi do vua làm.

263.

263.

Akkodhena jine kodhaṃ, asādhuṃ sādhunā jine;

Jine kadariyaṃ dānena, saccenālikavādinaṃ.

Hãy thắng sân hận bằng không sân hận, thắng kẻ ác bằng điều thiện, thắng người keo kiệt bằng bố thí, thắng người nói dối bằng sự thật.

264.

264.

Adantadamanaṃ [Pg.157] dānaṃ, dānaṃ sabbatthasādhakaṃ;

Dānena piyavācāya, unnamanti namanti ca.

Bố thí là sự chế ngự người chưa được chế ngự, bố thí thành tựu mọi mục đích. Nhờ bố thí và lời nói ái ngữ, người ta được nâng lên và cũng được kính trọng.

Adantadamanaṃ [Pg.158] dānaṃ, adānaṃ dantadūsakaṃ;

Dānena piyavācāya, unnamanti namanti ca.

Bố thí là sự điều phục người chưa được điều phục, không bố thí là làm hư hỏng người đã được điều phục. Bằng bố thí và lời nói ái ngữ, người ta vươn lên và cũng được kính trọng.

265.

265.

Dānaṃ sinehabhesajjaṃ, maccheraṃ dosanosadhaṃ;

Dānaṃ yasassībhesajjaṃ, maccheraṃ kapaṇosadhaṃ.

Bố thí là liều thuốc của tình thương, keo kiệt là liều thuốc của sân hận. Bố thí là liều thuốc của danh tiếng, keo kiệt là liều thuốc của sự bần tiện.

266.

266.

Na raññā samakaṃ bhuñje, kāmabhogaṃ kudācanaṃ;

Ākappaṃ rasabhuttaṃ vā, mālāgandhavilepanaṃ;

Vatthasabbamalaṅkāraṃ, na raññā sadisaṃ kare.

Không bao giờ nên hưởng thụ các dục lạc ngang bằng với vua, dù là trang sức, món ăn ngon, vòng hoa, hương thơm, vật thoa xức, hay tất cả y phục và đồ trang sức, không nên làm cho giống với vua.

267.

267.

Na [Pg.159] me rājā sakhā hoti, na rājā hoti samako;

Eso sāmiko mayhanti, citte niṭṭhaṃ saṇṭhāpaye.

Vua không phải là bạn của ta, vua không phải là người ngang hàng. Vị ấy là chủ của ta, nên xác lập vững chắc điều này trong tâm.

268.

268.

Nātidūre bhaje rañño, naccāsanne pavātake;

Ujuke nātininne ca, na bhaje uccamāsane;

Cha dose vajje sevako, aggīva saṃyato tiṭṭhe.

Không nên hầu vua ở quá xa, không quá gần, không ở đầu hướng gió, không ở ngay trước mặt, không ở nơi quá thấp, và không nên ngồi ở chỗ quá cao. Người phục vụ nên tránh sáu lỗi này, nên đứng một cách thận trọng như đối với lửa.

Na [Pg.160] pacchato na purato, nāpi āsannadūrato;

Na kacche nopi paṭivāte, na cāpi oṇatuṇṇate;

Ime dose vivajjetvā, ekamantaṃ ṭhitā ahu –

Không ở phía sau, không ở phía trước, cũng không quá gần, không quá xa. Không ở dưới nách, cũng không ở ngược hướng gió, cũng không ở nơi quá thấp hay quá cao. Tránh những lỗi này, nên đứng ở một bên.

269.

269.

Jappena mantena subhāsitena,Anuppadānena paveṇiyā vā;

Yathā yathā yattha labhetha atthaṃ,Tathā tathā tattha parakkameyya.

Bằng lời thì thầm, bằng mật kế, bằng lời nói khéo, hoặc bằng cách dâng tặng, hoặc bằng dòng dõi; bất cứ nơi nào, bằng cách nào có thể đạt được lợi ích, thì nên cố gắng ở nơi đó, bằng cách đó.

270.

270.

Kassako [Pg.161] vāṇijo macco, samaṇo sutasīla vā;

Tesu vipulajātesu, raṭṭhampi vipulaṃ siyā.

Người nông dân, thương gia, hoặc sa-môn có học thức và giới hạnh; khi những người này được phát triển dồi dào, thì quốc gia cũng sẽ được dồi dào.

271.

271.

Tesu [Pg.162] dubbalajātesu, raṭṭhampi dubbalaṃ siyā;

Tasmā saraṭṭhaṃ vipulaṃ, dhāraye raṭṭhabhāravā.

Khi những người này bị suy yếu, thì quốc gia cũng sẽ bị suy yếu. Do đó, người gánh vác việc nước nên duy trì cho quốc gia của mình được dồi dào.

272.

272.

Mahārukkhassa [Pg.163] phalino, āmaṃ chindati yo phalaṃ;

Rasañcassa na jānāti, bījañcassa vinassati.

Người nào hái quả còn xanh của cây lớn sai quả, người ấy không biết được vị của nó, và hạt của nó cũng bị hủy hoại.

273.

273.

Mahārukkhūpamaṃ raṭṭhaṃ, adhammena pasāsati;

Rasañcassa na jānāti, raṭṭhañcassa vinassati.

Quốc gia ví như cây lớn, người nào cai trị một cách phi pháp, người ấy không biết được vị của nó, và quốc gia của người ấy cũng bị hủy hoại.

274.

274.

Mahārukkhassa phalino, pakkaṃ chindati yo phalaṃ;

Rasañcassa vijānāti, bījañjassa na nassati.

Người nào hái quả đã chín của cây lớn sai quả, người ấy biết rõ vị của nó, và hạt của nó không bị hư hoại.

275.

275.

Mahārukkhūpamaṃ [Pg.164] raṭṭhaṃ, dhammena yo pasāsati;

Rasañcassa vijānāti, raṭṭhañcassa na nassati.

Quốc gia ví như cây lớn, người nào cai trị một cách đúng pháp, người ấy biết rõ vị của nó, và quốc gia của người ấy không bị hủy hoại.

Nāyaka kaṇḍa

Phẩm Người Lãnh Đạo

276.

276.

Anāyakā [Pg.165] vinassanti, nassanti bahunāyakā;

Thīnāyakā vinassanti, nassanti susunāyakā.

Không có người lãnh đạo thì bị diệt vong, có nhiều người lãnh đạo cũng bị diệt vong. Có người lãnh đạo là phụ nữ thì bị diệt vong, có người lãnh đạo là trẻ con cũng bị diệt vong.

277.

277.

Gavaṃ [Pg.166] ce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo;

Sabbā gāvī ujuṃ yanti, nette ujuṃ gate sati.

Khi đàn bò đang lội qua sông, nếu con bò đầu đàn đi thẳng, tất cả đàn bò đều đi thẳng, khi con dẫn đầu đi thẳng.

278.

278.

Evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato;

So sace dhammaṃ carati, pageva itarā pajā.Gavaṃ ce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo;

Sabbā gāvī ujuṃyanti, nette ujuṃ gate sati.

Cũng vậy, trong loài người, người được xem là bậc tối thắng, nếu vị ấy hành theo chánh pháp, thì huống chi là những người dân khác. Khi đàn bò đang lội qua sông, nếu con bò đầu đàn đi thẳng, tất cả đàn bò đều đi thẳng, khi con dẫn đầu đi thẳng.

Evameva [Pg.167] manussesu, yo hoti seṭṭhasammato;

So sace dhammaṃ carati, pageva itarā pajā;

Sabbaṃ raṭṭhaṃ sukhaṃ seti, rājā ce hoti dhammiko.

Cũng vậy, trong loài người, người được xem là bậc tối thắng, nếu vị ấy hành theo chánh pháp, thì huống chi là những người dân khác. Toàn thể quốc gia được an lạc, nếu nhà vua là người sống đúng pháp.

279.

279.

Nodayāha vināsāya, bahunāyakatā bhusaṃ;

Milāyanti vinassanti, padmānyakkehi sattahi.

Việc có nhiều người lãnh đạo không dẫn đến thịnh vượng mà dẫn đến sự hủy diệt. (Giống như) những đóa sen tàn úa và bị hủy diệt bởi bảy mặt trời.

280.

280.

Sutārakkho abhiyogo, kulārakkho vattaṃ bhave;

Vijjā hi kulaputtassa, nāyakassāpamādako.

Sự chuyên cần bảo vệ cho học vấn, bổn phận bảo vệ cho dòng dõi. Tri thức quả thật (bảo vệ) cho người con trai trong gia đình, sự không dể duôi (bảo vệ) cho người lãnh đạo.

Puttakaṇḍa

Phẩm Người Con

281.

281.

Abhijātaṃ [Pg.168] anujātaṃ, puttamicchanti paṇḍitā;

Avajātaṃ na icchanti, yo hoti kulagandhano.

Bậc hiền trí mong muốn người con ưu sinh hoặc tùy sinh; họ không mong muốn người con liệt sinh, là người làm ô uế dòng dõi.

282.

282.

Pañcaṭṭhānāni [Pg.170] sampassaṃ, puttamicchanti paṇḍitā;

Bhato vā no bharissati, kiccaṃ vā no karissati.

Thấy rõ năm lý do, bậc hiền trí mong muốn có con: Được chúng ta nuôi dưỡng, nó sẽ nuôi dưỡng lại chúng ta, hoặc nó sẽ làm công việc cho chúng ta.

283.

283.

Kulavaṃso ciraṃ tiṭṭhe, dāyajjaṃ paṭipajjati;

Atha vā pana petānaṃ, dakkhinaṃ anupadassati.

Dòng dõi gia đình sẽ tồn tại lâu dài, nó sẽ thừa hưởng tài sản; hơn nữa, nó sẽ dâng cúng phẩm vật cho những người đã khuất.

284.

284.

Bahuputte [Pg.171] pitā eko, avassaṃ poseti sadā;

Bahuputtā na sakkonti, posetuṃ pitarekakaṃ.

Một người cha có nhiều con, chắc chắn luôn nuôi dưỡng họ; nhưng nhiều người con lại không thể nuôi dưỡng một người cha.

285.

285.

Puttaṃ vā bhātaraṃ duṭṭhu, anusāseyya no jahe;

Kinnu chejjaṃ karaṃ pādaṃ, littaṃ asucinā siyā.

Người con hay người anh em xấu xa, nên khuyên dạy chứ không nên từ bỏ. Ai lại cắt bỏ tay hay chân khi bị dính vật ô uế?

Vejjācariya kaṇḍa

Phẩm Thầy Thuốc

286.

286.

Āyubedakatābhyāso[Pg.173], sabbesaṃ piyadassano;

Ariyasīlaguṇopeto, esa vejjo vidhīyate.

Người thực hành y học, có vẻ ngoài dễ mến đối với mọi người, người có phẩm hạnh và đức độ của bậc thánh, vị ấy được gọi là thầy thuốc.

287.

287.

Nānāganthajānanañca, sudiṭṭhakammasampadā;

Dakkhatā hatthasīghatā, pasādasūrasattitā.

Sự hiểu biết nhiều kinh sách, sự thành tựu trong công việc đã được thấy rõ, sự khéo léo, sự nhanh tay, sự trong sáng, dũng cảm và năng lực.

288.

288.

Sābhāvikataṅkhaṇika-ñāṇasubhāsitāpi ca;

Ussāho dabbo sabbatā, vejjācerassa lakkhaṇaṃ;

Trí tuệ tự nhiên và tức thời, và cả lời nói khéo; sự nhiệt tình, khả năng, và sự toàn diện, là những đặc điểm của một vị thầy thuốc.

289.

289.

Kiliṭṭhavatthaṃ [Pg.174] kodho ca, atimānañca gammatā;

Animantitagamanaṃ, ete pañca vivajjiyā.

Y phục dơ bẩn, sự sân hận, và sự quá kiêu mạn, sự hay đi lại (nhà người), sự đi đến khi không được mời; năm điều này nên tránh xa.

290.

290.

Diṭṭhakammatā [Pg.175] socañca, dakkhatā viditāgamo;

Cattāro subhisakkassa, suguṇā viññunā matā.

Kinh nghiệm thực hành, sự trong sạch, sự khéo léo, sự thông hiểu kinh điển; bốn điều này được người trí xem là những đức tính tốt của người thầy thuốc giỏi.

291.

291.

Rujāya jayalakkhaṇaṃ, raso ca bhesajjampi ca;

Tilakkhaṇabhedo ceva, viññeyyo bhisakkena ve.

Triệu chứng thuyên giảm của bệnh, vị và cả dược phẩm, và sự phân biệt ba thể tạng; quả thật người thầy thuốc nên biết rõ (những điều này).

Dāsaka kaṇḍa

Phẩm về người phục vụ

292.

292.

Antojāto [Pg.176] dhanakkīto, dāsabyopagato sayaṃ;

Dāsākaramarānīto-ccevaṃ te catudhā siyuṃ.

Người sinh trong nhà, người được mua bằng tiền, người tự nguyện làm nô lệ, và người bị bắt làm tù binh; như vậy, họ có bốn loại.

293.

293.

Pubbuṭṭhā pacchānipātī, dinnassa ādāyīpi ca;

Sukatakammakaro ca, kittivaṇṇaharopi ca.

Dậy trước, đi ngủ sau, và chỉ nhận lấy những gì được cho; và làm tốt công việc, và cũng mang lại tiếng tốt.

294.

294.

Dāsā 0.0177 pañceva corayya-sakhāñātyattasādisā;

Tathā viññūhi viññeyyā, mittadārā ca bandhavā.

Nô lệ có năm loại: (giống) kẻ trộm, chủ nhân, bạn bè, bà con, và chính mình. Cũng vậy, người trí nên biết (điều này đối với) bạn bè, vợ, và quyến thuộc.

Itthikaṇḍa

Phẩm về phụ nữ

295.

295.

Āsā [Pg.178] lokitthiyo nāma, velā tāsaṃ na vijjati;

Sārattā ca pagabbhā ca, sikhī sabbaghaso yathā;

Tasmā tāyo hitvāna, brūheyya vivekaṃ sudhī.

Phụ nữ trong đời được gọi là tham ái, đối với họ không có giới hạn. Họ tham đắm và táo bạo, giống như ngọn lửa thiêu đốt tất cả. Do đó, sau khi từ bỏ họ, người trí nên phát triển sự viễn ly.

Āsā [Pg.179] lokitthiyo nāma, velā tāsaṃ na vijjati;

Sāratthā ca pagabbhā ca, sikhī sabbaghaso yathā;

Tā hitvā pabbajissāmi, vivekamanubrūhayaṃ.

Phụ nữ trong đời được gọi là tham ái, đối với họ không có giới hạn. Họ tham đắm và táo bạo, giống như ngọn lửa thiêu đốt tất cả. Từ bỏ họ, tôi sẽ xuất gia, để phát triển sự viễn ly.

296.

296.

Loke hi aṅganā nāma, kodhanā mittabhedikā;

Pisukā akataññū ca dūrato parivajjaye.

Quả thật, phụ nữ ở trên đời hay sân hận, làm chia rẽ bạn bè, hay nói đâm thọc, và vô ơn; nên tránh xa họ.

297.

297.

Yathā nadī ca pantho ca, pānāgāraṃ sabhā papā;

Evaṃ lokitthiyo nāma, nāsaṃ kujjhanti paṇḍitā.

Giống như sông, đường đi, quán rượu, hội trường, và quán nước; phụ nữ ở trên đời cũng vậy, người trí không sân hận với họ.

298.

298.

Sabbā [Pg.180] nadī vaṅkagatī, sabbe kaṭṭhamayā vanā;

Sabbitthiyo kare pāpaṃ, labhamāne nivātake.

Mọi con sông đều chảy quanh co, mọi khu rừng đều làm bằng gỗ; mọi phụ nữ đều làm điều ác, khi có được cơ hội ở nơi kín đáo.

299.

299.

Ghaṭakumbhasamā [Pg.181] nārī, tatthaṅgārasamo pumā;

Tasmā ghatañca aggiñca, nekatra ṭhapaye budho.

Người nữ giống như bình bơ, người nam giống như hòn than hồng. Do đó, người trí không nên đặt bơ và lửa ở cùng một nơi.

300.

300.

Itthīnañca dhanaṃ rūpaṃ, purisānaṃ vijjā dhanaṃ;

Bhikkhūnañca dhanaṃ sīlaṃ, rājānañca dhanaṃ balaṃ.

Của cải của phụ nữ là sắc đẹp, của cải của đàn ông là học thức; của cải của tỳ-khưu là giới hạnh, của cải của vua chúa là sức mạnh.

301.

301.

Pañcāratyā [Pg.182] sugandhabbā, sattāratyā dhanuggahā;

Ekamāsā subhariyā, aḍḍhamāsā sissā malā.

Năm đêm là vết nhơ của nhạc công, bảy đêm là (vết nhơ) của người cầm cung; một tháng là (vết nhơ) của người vợ tốt, nửa tháng là vết nhơ của học trò.

302.

302.

Jiṇṇe annaṃ pasaṃseyya, dārañca gatayobbane;

Raṇapunāgate sūraṃ, sassañca gehamāgate.

Nên tán thán thức ăn khi đã tiêu hóa, người vợ khi đã qua tuổi thanh xuân, người anh hùng khi đã trở về từ trận chiến, và mùa màng khi đã mang về nhà.

303.

303.

Dvitipati [Pg.183] nārī ceva, vihāradviti bhikkhu ca;

Sakuṇo dvitipāto ca, katamāyābahutarā.

Người nữ có hai chồng, vị tỳ-khưu có hai tịnh xá, và con chim bị rơi hai lần; ai là người nhiều mưu mẹo hơn?

304.

304.

Ratti vinā na candimā, vīcivinā ca sāgaro;

Haṃsavinā pokkharaṇī, pativinā kaññā sobhe.

Không có đêm, mặt trăng không tỏa sáng; không có sóng, biển cả (không đẹp); không có thiên nga, hồ sen (không đẹp); không có chồng, người thiếu nữ không rạng rỡ.

305.

305.

Asantuṭṭhā [Pg.184] yatī naṭṭhā, santuṭṭhāpi ca patthi vā;

Salajjā gaṇikā naṭṭhā, nillajjā ca kulitthiyo.

Tu sĩ không biết đủ thì hư hỏng, vua chúa mà biết đủ cũng vậy; kỹ nữ biết hổ thẹn thì hư hỏng, và người phụ nữ gia giáo không biết hổ thẹn (cũng vậy).

306.

306.

Corīnaṃ bahubuddhīnaṃ, yāsu saccaṃ sudullabhaṃ;

Thīnaṃ bhāvo durājāno, macchassevo’dake gataṃ.

(Phụ nữ) là những kẻ trộm nhiều mưu trí, nơi họ sự thật rất khó tìm; bản chất của phụ nữ khó biết, giống như đường đi của cá trong nước.

307.

307.

Analā [Pg.185] mudusambhāsā, duppūrā tā nadīsamā;

Sīdanti naṃ viditvāna, ārakā parivajjaye.

(Phụ nữ) tham lam nhưng lời nói mềm mỏng, họ khó làm cho thỏa mãn như sông ngòi; biết rằng sẽ chìm đắm trong đó, nên tránh xa họ.

308.

308.

Āvaṭṭanī mahāmāyā, brahmacariyavikopanā;

Sīdanti naṃ viditvāna, ārakā parivajjaye.

(Phụ nữ) quyến rũ, nhiều mưu mẹo, làm hư hoại phạm hạnh; biết rằng sẽ chìm đắm trong đó, nên tránh xa họ.

309.

309.

Itthīpi [Pg.186] hi ekacciyā, seyyā posa janādhipa;

Medhāvinī sīlavatī, sassudevā patibbatā;

Này đại vương, quả thật có một số phụ nữ còn tốt hơn nam giới; (họ là người) có trí tuệ, có giới hạnh, xem mẹ chồng như vị trời, và chung thủy với chồng.

310.

310.

Tassā yo jāyati poso,Sūro hosa disampati;

Tādisā subhagiyā putto,Rajjampi anusāsati.

Người con trai sinh ra từ người phụ nữ ấy, sẽ là bậc anh hùng, là chủ các phương. Người con của một phụ nữ may mắn như vậy, sẽ cai trị cả vương quốc.

311.

311.

Sallape [Pg.187] asihatthena, pisācenāpi sallape;

Āsīvisampi āsīde, yena daṭṭho na jīvati;

Na tveva eko ekāya, mātugāmena sallape.

Có thể nói chuyện với người cầm gươm, cũng có thể nói chuyện với quỷ dữ; cũng có thể ngồi gần rắn độc, mà khi bị cắn sẽ không sống được; nhưng một người nam không nên ở một mình với một người nữ và nói chuyện.

312.

312.

Na [Pg.188] hi sabbesu ṭhānesu, puriso hoti paṇḍito;

Itthīpi paṇḍitā hoti, tattha tattha vicakkhaṇā.

Quả thật không phải trong mọi trường hợp, người nam đều là người có trí; người nữ cũng có thể là người có trí, sáng suốt trong từng trường hợp.

313.

313.

Na hi sabbesu ṭhānesu, puriso hoti paṇḍito;

Itthīpi paṇḍitā hoti, lahuṃ atthavicintikā.

Quả thật không phải trong mọi trường hợp, người nam đều là người có trí; người nữ cũng có thể là người có trí, nhanh chóng suy xét điều lợi ích.

314.

314.

Kūpodakaṃ [Pg.189] vaṭacchāyā, sāmāthī iṭṭhakālayaṃ;

Sītakāle bhave uṇhaṃ, uṇhakāle ca sītalaṃ.

Nước giếng, bóng cây đa, người vợ trẻ, và ngôi nhà gạch; vào mùa lạnh thì ấm áp, và vào mùa nóng thì mát mẻ.

315.

315.

Itthiyo ekacciyāpi, seyyā vuttāva muninā;

Bhaṇḍānaṃ uttamā itthī, aggūpaṭṭhāyikā iti.

Cũng có một số phụ nữ được bậc ẩn sĩ nói là tốt hơn (nam giới); người nữ là vật báu tối thượng, (đó là) người nữ hộ độ hàng đầu.

Pakiṇṇakakaṇḍa

Phẩm Tạp Lục

316.

316.

Kulasīlaguṇopeto[Pg.191], sabbadhammaparāyaṇo;

Pavīṇo pesanājjhakkho, dhammajjhakkho vidhīyate.

Người có gia thế, giới hạnh, đức độ, hết lòng vì mọi chánh pháp, thông thạo việc giám sát sứ mệnh, được gọi là vị thẩm phán.

317.

317.

Vedavedaṅgatatvañño, jappahomaparāyaṇo;

Āsīvādavacoyutto, esa rājapurohito.

Người thông hiểu yếu nghĩa của kinh Vệ-đà và các Vệ-đà chi, chuyên tâm trì tụng và cúng tế, có lời nói chúc phúc, đó là vị quốc sư.

Kappo [Pg.192] byākaraṇaṃ joti – satthaṃ sikkhā nirutti ca;

Chandoviciti cetāni, vedaṅgāni vadanti cha.

Nghi thức, văn phạm, thiên văn, ngữ âm học, từ nguyên học, và thi luật học, sáu điều này được gọi là các Vệ-đà chi.

318.

318.

Sakiṃ vuttagahitatto, lahuhattho jitakkharo;

Sabbasatthasamālokī, pakaṭṭho nāma lekhako.

Người nghe một lần liền hiểu, tay nhanh, chữ đẹp, thông suốt mọi kinh sách, được gọi là người thư ký xuất sắc.

319.

319.

Samattanītisatthañño[Pg.193], vāhane pūritassamo;

Sūravīraguṇopeto, senājhakkho vidhīyate.

Người thông hiểu toàn bộ chính trị luận, thuần thục việc cưỡi ngựa, có phẩm chất dũng cảm và anh hùng, được gọi là vị tướng quân.

320.

320.

Sudhī vākyapaṭu, pañño, paracittopalakkhaṇo;

Dhīro yathātthavādī ca, esa dūto vidhīyate.

Người hiền trí, khéo ăn nói, có trí tuệ, biết được tâm ý của người khác, kiên định và nói lời đúng sự thật, người như vậy được gọi là sứ giả.

321.

321.

Puttanattaguṇopeto, satthañño rasapācako;

Sūro ca kathino ceva, sūpakāro sa vuccate.

Người có phẩm chất như con cháu, am hiểu khoa học (nấu ăn), chế biến các món ngon, lại dũng cảm và cứng cỏi, người ấy được gọi là đầu bếp.

322.

322.

Iṅgitākāratattañño, balavāpiyadassano;

Appamādī sadā dakkho, patīhāro sa uccate.

Người hiểu biết cử chỉ và dáng điệu, khỏe mạnh, có ngoại hình ưa nhìn, luôn siêng năng và khéo léo, người ấy được gọi là người gác cổng.

323.

323.

Itthimisse kuto sīlaṃ, maṃsabhakkhe kuto dayā;

Surāpāne kuto saccaṃ, mahālobhe kuto lajjā;

Mahātande kuto sippaṃ, mahākodhe kuto dhanaṃ.

Kẻ giao du với phụ nữ, giới hạnh ở đâu? Kẻ ăn thịt, lòng từ ở đâu? Kẻ uống rượu, sự thật ở đâu? Kẻ đại tham, liêm sỉ ở đâu? Kẻ đại lười, tài nghệ ở đâu? Kẻ đại sân, tài sản ở đâu?

324.

324.

Surāyogo velālo ca, samajjacaraṇaṅgato;

Khiḍḍā dhutto pāpamitto, alaso bhoganāsakā.

Nghiện rượu, du đãng không đúng lúc, la cà hội hè, ham mê cờ bạc, kết bạn với kẻ xấu, và lười biếng, (đó là những kẻ) làm tiêu tan tài sản.

325.

325.

Jīvantāpi [Pg.196] matā pañca, byāsena parikittitā;

Dukkhito byādhiti mūḷho, iṇavā niccasevako.

Có năm hạng người dù sống cũng như đã chết, được Vyāsa tuyên bố: người đau khổ, người bệnh tật, kẻ ngu si, người mắc nợ, và kẻ luôn phải hầu hạ.

326.

326.

Niddāluko [Pg.197] pamādo ca, sukhito rogavālaso;

Kāmuko kammārāmo ca, sattete satthavajjitā.

Người hay ngủ, kẻ phóng dật, người ham vui, kẻ bệnh hoạn lười biếng, người đa dục, và người ham thích công việc, bảy hạng người này không thể học hỏi kinh sách.

327.

327.

Goṇāhi sabbagihīnaṃ, posakā bhogadāyako;

Tasmā hi mātāpitūva, mānaye sakkareyya ca.

Loài bò quả thật là kẻ nuôi dưỡng, là người ban cho tài sản đối với tất cả gia chủ. Vì vậy, hãy tôn kính và trọng vọng chúng như cha mẹ.

328.

328.

Yathā [Pg.198] mātā pitā bhātā, aññevāpi ca ñātakā;

Gāvo no paramā mittā, yāsu jāyanti osadhā.

Cũng như mẹ, cha, anh em, và các quyến thuộc khác, loài bò là những người bạn tối cao của chúng ta, từ chúng mà các loại dược phẩm được tạo ra.

329.

329.

Annadā [Pg.199] baladā cetā, vaṇṇadā sukhadā tathā;

Etamatthavasaṃ ñatvā, nāsu gāvo haniṃsu te.

Chúng cho thức ăn, cho sức mạnh, cho vẻ đẹp, và cũng cho hạnh phúc. Hiểu được lợi ích này, họ đã không giết hại loài bò.

330.

330.

Ye ca khādanti gomaṃsaṃ, mātumaṃsaṃva khādare;

Matesu tesu gijjhānaṃ, dade sote ca vāhaye.

Những kẻ ăn thịt bò, cũng như ăn thịt mẹ của mình. Khi những kẻ ấy chết, nên ném cho kên kên, và quăng trôi sông.

331.

331.

Dviguṇo [Pg.200] thīnamāhāro, buddhicāpi catugguṇo;

Chagguṇo hoti vāyāmo, kāmotvaṭṭhaguṇo bhave.

Sức ăn của phụ nữ gấp hai lần, trí tuệ gấp bốn lần, sự cố gắng gấp sáu lần, và lòng ham muốn dục lạc có thể gấp tám lần.

332.

332.

Na [Pg.201] loke sobhate mūḷho, kevalattapasaṃsako;

Api sampihite kūpe, katavijjo pakāsate.

Kẻ ngu si chỉ biết tự tán dương mình thì không tỏa sáng trong đời. Người có học thức, dù ở trong giếng sâu bị che lấp, vẫn tự mình chiếu sáng.

333.

333.

Kosajjaṃ bhayato disvā, vīriyārambhañca khemato;

Āraddhavīriyā hotha, esā buddhānusāsanī.

Thấy sự lười biếng là đáng sợ, thấy sự tinh tấn là an ổn, hãy nỗ lực tinh tấn, đây là lời giáo huấn của chư Phật.

334.

334.

Vivādaṃ [Pg.202] bhayato disvā, avivādañca khemato;

Samaggā sakhilā hotha, esā buddhānusāsanī.

Thấy sự tranh cãi là đáng sợ, thấy sự không tranh cãi là an ổn, hãy sống hòa hợp và thân ái, đây là lời giáo huấn của chư Phật.

335.

335.

Pamādaṃ bhayato disvā, appamādañca khemato;

Bhāvethaṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, esā buddhānusāsanī.

Thấy sự phóng dật là đáng sợ, thấy sự không phóng dật là an ổn, hãy tu tập Bát Chánh Đạo, đây là lời giáo huấn của chư Phật.

336.

336.

Garahā [Pg.203] ca pasaṃsā ca, aniccā tāvakālikā;

Appakācekadesāva, na tā ikkheyya paṇḍito;

Dhammādhammaṃva ikkheyya, atthānatthaṃ hitāhitaṃ.

Sự chê bai và tán dương đều là vô thường, tạm bợ, nhỏ nhặt và phiến diện, bậc trí không nên bận tâm đến chúng. Chỉ nên xem xét điều gì là chánh pháp, phi pháp; điều gì là lợi ích, bất lợi; điều gì là hữu ích, vô ích.

Kavidappaṇanīti

Pakhukkūpuraseṭṭhassa[Pg.204], pacchime āsi vissuto;

Catugāvutadesamhī, kanarayagāmo susobhano.

Về phía tây của thành phố Pakhukkū trứ danh, trong một vùng đất cách bốn do tuần, có một ngôi làng xinh đẹp nổi tiếng tên là Kanaraya.

Dvino [Pg.205] dviveka sākamhi, tamhi jātena jātiyā;

Laṅkābhārataādīsu, vuṭṭhapubba sutesinā.

Vị ấy sinh ra tại làng ấy vào năm 1222 (Saka), là người ham học hỏi, đã từng cư trú tại Tích Lan, Ấn Độ và các nơi khác.

Visutārāma sīhānaṃ, sikkhitena tipeṭakaṃ;

Santike navavassāni, saṃgītikiccakārinā.

Vị ấy đã học Tam Tạng trong chín năm gần gũi các bậc sư tử tại tu viện Visutārāma, những vị đã thực hiện công việc kết tập.

Dakkhiṇārāma vāsīnaṃ, santikepi suviññunaṃ;

Sikkhitena sattavīsa-vassitvāna yasassinā.

Vị ấy cũng đã học trong hai mươi bảy năm với các bậc danh đức và trí tuệ, là những vị cư trú tại tu viện Dakkhiṇārāma.

Sundare [Pg.206] puraseṭṭhamhi, sundare visute subhe;

Sundare jotipālamhi, vasatā gaṇavācinā.

Bởi vị Tăng thống, người đang cư ngụ tại tu viện Jotipāla xinh đẹp, trong thành phố xinh đẹp, trứ danh, và tốt lành.

Nissāya peṭake ceva, anekanīti potthake;

Bahule ganthaseṭṭhepi, katoyaṃ vidhumānito.

Tác phẩm này được vị hiền triết đáng kính soạn ra, dựa vào Tam Tạng, nhiều sách về chính trị luận, và cũng như nhiều bộ sách ưu tú khác.

Tiṭṭhataṃ [Pg.207] ayaṃ me gantho, susāro yāva sāsanaṃ;

Tiṭṭhateva sutesīnaṃ, susāraṃ supakāsayaṃ.

Quyển sách này của tôi, với cốt lõi tốt đẹp, mong rằng sẽ tồn tại cho đến khi giáo pháp còn; Mong rằng sẽ tồn tại cho những người tìm cầu học hỏi, tuyên thuyết rõ ràng cốt lõi tốt đẹp.

Anena suvisiṭṭhena, puññenaññena kammunā;

Manisibhigurūheva, gaccheyyaṃ amataṃ sivaṃ.

Nhờ phước báu vô cùng đặc biệt này và nhờ các nghiệp thiện khác, nguyện tôi sẽ đạt đến trạng thái bất tử, an lành, giống như các bậc hiền triết và đạo sư vĩ đại.

‘‘Aṅgārino [Pg.210] dāni dumā bhadante’’

‘Bạch ngài, nay các cây cối tựa như than hồng.’

‘‘Yathāpi rammako māso, gimhānaṃ hoti brāhmaṇa;

Ate‘va’ññehi māsehi, dumapumphehi sobhati’’.

‘Này Bà-la-môn, cũng như có tháng mùa hè thật đáng vui thích; Tháng ấy rực rỡ hơn các tháng khác nhờ những đóa hoa trên cây.’

‘‘Vanappagumbe [Pg.211] yathaphussitagge,Gimhāna māse paṭhamasmiṃ gimhe’’ –

‘Như trong lùm cây rừng có ngọn đâm chồi nẩy lộc, vào tháng đầu tiên của mùa hạ, trong tiết trời nóng bức’ –

Namo tassa bhagavato arahato sambāsambuddhassa

Con đem hết lòng thành kính đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Chánh Giác.

Paṇāma paṭiññā

Lời Kính Lễ và Phát Nguyện

Vatthuttayaṃ [Pg.212] namasitvā, ācere kavipuṅgave;

Kassaṃ dvādasamāsānaṃ, bandhaṃ tammāsavasikaṃ.

Sau khi đảnh lễ Tam Bảo, cùng các bậc thầy, các thi sĩ lỗi lạc; Tôi sẽ trước tác một tập thơ về mười hai tháng, liên quan đến các tháng ấy.

Cittasammatamāso [Pg.213] hi, atevaññehi sobhati;

Rammakamāso rammamāso, teneva vohāro bhavi.

Quả thật, tháng được gọi là Citta (tháng Chét) rực rỡ hơn các tháng khác; Là tháng vui thích, tháng đáng ưa, do đó đã có tên gọi như vậy.

Tasmiṃ sucittamāsamhi, nāgadumā supupphare;

Pupphanti asanadumā, vāyanti kānane hi ve.

Trong tháng Citta tươi đẹp ấy, các cây na-ga (thiết mộc) nở hoa rực rỡ; Các cây asana cũng nở hoa, và hương thơm quả thật lan tỏa trong rừng.

Saṅkanta mahussavopi, tamhi māsamhi vattate;

Gandhodakehi aññoññaṃ, siñcamānā sumodare.

Đại lễ hội Saṅkanta (Tết) cũng diễn ra trong tháng ấy; Người ta vui mừng tột độ, vảy nước thơm lên nhau.

Yathāpi [Pg.214] rammako māso, gimhānaṃ hoti brāhmaṇa;

Ate‘va’ññehi māsehi, dumapupphehi sobhati.

Này Bà-la-môn, cũng như có tháng mùa hè thật đáng vui thích; Tháng ấy rực rỡ hơn các tháng khác nhờ những đóa hoa trên cây.

Sambuddho cittamāsassa, kāḷapakkhe uposathe;

Pātoyeva samādāya, pavaraṃ pattacīvaraṃ;

Anukampāya nāgānaṃ, nāgadīpamupāgami.

Vào ngày Bố-tát của hạ tuần tháng Citta, Đức Chánh Đẳng Giác; Sáng sớm, sau khi mang y bát cao quý; Vì lòng bi mẫn đối với các loài rồng, Ngài đã đi đến đảo Nāgadīpa.

Vesākhavhayamāso tu, suvisiṭṭho supākaṭo;

Lokagganāthaṃ paṭicca, santehi abhilakkhito.

Còn tháng được gọi là Vesākha (tháng Tư) thì vô cùng đặc biệt, vô cùng nổi tiếng; Do liên quan đến bậc Lãnh Đạo Tối Thượng của thế gian, tháng ấy được các bậc thánh nhân ghi nhận.

Tamhi [Pg.215] vesākhamāsamhi, campakāpi supupphare;

Bodhiṃ dakehi siñcitvā, sajjanā sampamodare.

Trong tháng Vesākha ấy, hoa sứ (campaka) cũng nở rộ; Các thiện nhân sau khi tắm cây Bồ-đề bằng nước, cùng nhau vui mừng hoan hỷ.

Vanesuva potakāpi, pakkhandanti disodisaṃ;

Vikūjantā sabhāsāya, janasotarasāyanaṃ.

Trong các khu rừng, các con thú non cũng nhảy nhót khắp mọi hướng; Chúng kêu lên bằng ngôn ngữ của mình, làm vui tai mọi người.

Dutiye [Pg.216] divase bhatta-kāle ārocite jino;

Ramme vesākhamāsamhi, puṇṇāmāyaṃ munissaro.

Vào ngày thứ hai, khi giờ thọ thực được thông báo, đấng Chiến Thắng; Trong tháng Vesākha đáng vui thích, vào ngày rằm, bậc Chúa Tể của các ẩn sĩ.

Jeṭṭhasammatamāsopi, sogatajanabbhantare;

Vikhyāto lakkhañño ceva, jeṭṭhena saṃyuto hi ve.

Tháng được gọi là Jeṭṭha (tháng Năm) cũng vậy, trong giới Phật tử; Tháng này nổi tiếng và đáng ghi nhận, vì quả thật nó gắn liền với bậc Trưởng Thượng.

Tasmiṃhi jeṭṭhamāsamhi, sumanā vanamallikā;

Pupphanti ca pavāyanti, sabbajanamanoharā.

Quả thật trong tháng Jeṭṭha ấy, hoa lài và hoa lài rừng; Nở rộ và tỏa hương, làm say đắm lòng tất cả mọi người.

Parikkhaṇāsusabhāpi, abhavi mranamāmaṇḍale;

Khetale jeṭṭhajotipi, pajjali tasmiñhi ve.

Các kỳ thi cũng được tổ chức tại xứ sở Myanma; Và quả thật, ngôi sao Jeṭṭha (Tâm Tú) cũng tỏa sáng trên bầu trời trong tháng ấy.

10.

10.

Āsāḷho nāma māsopi, atīva visiṭṭho bhavi;

Paṭisandhiṃ gaṇhi buddho, tasmiñhi muni sudhī.

Tháng có tên Āsāḷha (tháng Sáu) cũng vô cùng đặc biệt; Vì trong tháng ấy, bậc hiền triết, đấng Giác Ngộ đã nhập thai.

11.

11.

Nikkhamipi ca sambuddho, dhammacakkaṃ pavattayi;

Upasampadakammampi, karonti tasmiṃpi hi.

Và Đức Chánh Đẳng Giác cũng đã xuất gia, Ngài đã chuyển Pháp luân; Quả thật, nghi thức Cụ túc giới cũng được cử hành trong tháng ấy.

12.

12.

Punnāgadumā pupphanti, pavāyanti disodisaṃ;

Ādicco tiṭṭhati tamhi, uttarāyānakoṭiyaṃ.

Các cây mù u (punnāga) nở hoa, hương thơm lan tỏa khắp mọi phương; Trong tháng ấy, mặt trời đứng tại điểm chí tuyến bắc (hạ chí).

13.

13.

Sīhe [Pg.219] sāvaṇamāsamhi, salākadānamuttamaṃ;

Denti sādhavo mānusā, saddahantā vatthuttayaṃ.

Trong tháng Sāvaṇa (tháng Bảy), khi mặt trời ở cung Sư Tử, các thiện nhân; Với lòng tin nơi Tam Bảo, dâng cúng vật phẩm cao quý bằng cách rút thăm.

14.

14.

Pupphanti kaṭeruhāpi, tamhi sāvaṇamāsake;

Khe savaṇanakkhattampi, atīva jotayī hi ve.

Hoa kaṭeruha cũng nở trong tháng Sāvaṇa ấy; Và quả thật, chòm sao Sāvaṇa (Ngưu Lang) cũng tỏa sáng rực rỡ trên bầu trời.

15.

15.

Vassabbhantarabhūte ca, samaṇā sugatorasā;

Māse vācanauggaṇha-kammaṃkaṃsu sukhāsayā.

Và trong thời gian an cư mùa mưa, các vị Sa-môn, những người con của đấng Thiện Thệ; Với tâm hoan hỷ, đã thực hiện công việc học thuộc kinh điển trong tháng này.

16.

16.

Kaññārāsisammatehi[Pg.221], poṭṭhapādasumāsake;

Nadīsu dakapūritā, kaṭapatthatasādisā.

Trong tháng tốt đẹp Poṭṭhapāda (tháng Tám), khi mặt trời ở cung Xử Nữ; Các con sông đầy ắp nước, trông như những tấm chiếu được trải rộng.

17.

17.

Nāvāmahāussavampi, karonti mānujā tadā;

Kīḷanti sampamodanti, vijite nara nāriyo.

Khi ấy, con người cũng tổ chức đại lễ hội thuyền bè; Trai và gái trong vương quốc vui chơi và hoan hỷ tột cùng.

18.

18.

Kañcanayamadumāpi, vikasanti tadā hi ve;

Megho thokaṃ thokaṃ himaṃ, vassati patatipi ca.

Quả thật, các cây có màu vàng kim cũng nở hoa vào lúc đó; Mây mưa và sương cũng rơi xuống từng chút một.

19.

19.

Vassike [Pg.222] assayujimhi, vikasanti anekadhā;

Padumādidakajāni, pupphāni manuññāni ve.

Trong tháng Assayuji (tháng Chín) của mùa mưa, quả thật các loài hoa đáng yêu; Những loài hoa thủy sinh như hoa sen... nở rộ muôn màu muôn vẻ.

20.

20.

Mahāpadīpapantīhi, sakalamranamābhūtale;

Pūjenti lokagganāthaṃ, sādhavo sogatājanā.

Trên khắp xứ Miến Điện, những người Phật tử đức hạnh cúng dường bậc Tối Thắng trong đời bằng những hàng đèn lớn.

21.

21.

Tapodhanā vicaranti, vassaṃvuṭṭhā disodisaṃ;

Sādhavo dānasoṇḍāva, sītāyanti sukhanti ca.

Các bậc khổ hạnh, sau khi an cư mùa mưa, du hành khắp mọi phương hướng. Những người thiện tín ưa thích bố thí cũng được an lạc và hạnh phúc.

22.

22.

Kattikamāsaseṭṭhepi[Pg.223], sampamodanti mānujā;

Kosītakīpupphāni ca, vikasanti vāyanti ca.

Vào tháng Kattika cao quý, loài người cũng hân hoan vui mừng; và những đóa hoa mướp hương cũng nở rộ và tỏa ngát.

23.

23.

Kathinamahādānampi, dadanti sādhavo janā;

Tadā candakiraṇopi, atīva pajjoto ahu.

Những người thiện tín cũng dâng cúng đại thí Kaṭhina; khi ấy, ánh trăng cũng trở nên vô cùng rực rỡ.

24.

24.

Ahosi himapāto ca, uttaravāto pavāyati;

Kattikajotichaṇopi, ahosi tasmiñhi ve.

Và có sương giá rơi, gió bấc thổi; quả thật, vào lúc ấy cũng có lễ hội ánh sáng tháng Kattika.

25.

25.

Dhanurāsīmāgasira[Pg.224], māse hemantasammate;

Sattidharasupūjāvha, sabhāpi sampavattitā.

Vào tháng Māgasira, cung Nhân Mã, được xem là mùa đông; một lễ hội tên là 'Đại Lễ Cúng Dường Bậc Cầm Giáo' cũng được cử hành.

26.

26.

Devasammatapupphāni, manuññarucirānipi;

Pupphanti tamhi māsamhi, himapāto ahosi ca.

Trong tháng ấy, những loài hoa được chư thiên ưa thích, cũng là những loài hoa duyên dáng và xinh đẹp, đều nở rộ; và sương giá cũng rơi.

27.

27.

Vīhayo honti pakkā ca, khettesu mranamābhūtale;

Migasiranakkhattampi, joteti ākāsaṅgaṇe.

Và lúa trên các cánh đồng ở xứ Miến Điện đã chín; chòm sao Lộc Đầu cũng tỏa sáng trên bầu trời.

28.

28.

Makāre [Pg.225] phussamāsepi, pupphanti pavāyanti ca;

Sunīlavallipupphāni, janamanoharānipi.

Vào tháng Phussa, cung Ma Kết, những đóa hoa của loài dây leo xanh sẫm, cũng là loài hoa làm say đắm lòng người, nở rộ và tỏa ngát hương thơm.

29.

29.

Senābyūhampi [Pg.226] karonti, bhūpālā mranamāraṭṭhikā;

Saparisā udikkhanti, hatthiassādiādayo.

Các vị vua của vương quốc Miến Điện cũng tổ chức duyệt binh; cùng với đoàn tùy tùng, họ thị sát voi, ngựa, và các binh chủng khác.

30.

30.

Tamhisī atisītalampi, dakkhiṇāyanakoṭiyaṃ;

Aṭṭhāpuṇṇamadinamhi, sūriyo lokamānito.

Vào lúc ấy, trời rất lạnh, tại điểm cuối của nam chí; vào ngày rằm Aṭṭha, mặt trời được thế gian tôn kính.

Bodhito navame māse, phussapuṇṇamiyaṃ jino;

Laṃkādīpaṃ visodhetuṃ, laṅkādīpamupāgami.

Vào tháng thứ chín sau khi giác ngộ, vào ngày rằm tháng Phussa, bậc Chiến Thắng đã đến đảo Laṅkā để thanh lọc hòn đảo Laṅkā.

31.

31.

Kumbhesu [Pg.227] māghamāsehi, tūladumā supupphare;

Pumtālā madhurarasaṃ, mānujānaṃ dadanti ca.

Vào tháng Māgha, cung Bảo Bình, những cây bông gòn nở hoa rực rỡ; và những cây thốt nốt đực cho loài người vị ngọt.

32.

32.

Yāgumahāussavopi, pākaṭo mranamābhūtale;

Avasesasu meghopi, thanayaṃ abhivassati.

Đại lễ hội cháo cũng nổi tiếng trên xứ Miến Điện; ở những nơi khác, mây cũng sấm vang và trút mưa rào.

33.

33.

Naranārī manuññāni, padarāni paṇḍāni ca;

Pucimandadumā nava-pattāni dhārentipi ca.

Trai và gái, những y phục và hàng hóa xinh đẹp; và những cây sầu đâu cũng mang những chiếc lá mới.

34.

34.

Mine [Pg.228] phagguṇamāsamhi, surabhigandhikā subhā;

Pupphanti vanamhi dumā, navapattehi sobhare.

Vào tháng Phagguṇa, cung Song Ngư, trong rừng, những cây cối xinh đẹp, tỏa hương thơm ngát, nở hoa; chúng trở nên rực rỡ với những chiếc lá mới.

35.

35.

Dakkhiṇadesato tamhi, vāto pavāyati hi ve;

Vāḷukapiṭṭhe vāluka-thūpe katvāna pūjayyuṃ.

Quả thật, vào lúc ấy, gió thổi từ phương nam; sau khi làm những bảo tháp bằng cát trên bãi cát, họ thực hiện việc cúng dường.

36.

36.

Pathamagimha māsamhi, nānādumāti pupphare;

Tena sabbampi vipinaṃ, vicittaṃ dassaniyañhi ve.

Vào tháng đầu tiên của mùa hạ, nhiều loại cây cối nở hoa; vì lý do ấy, toàn thể khu rừng quả thật trở nên đa sắc và đáng chiêm ngưỡng.

Visute jotipālamhi, visutamhi niketane;

Vasatā nekaganthānaṃ, lekhakena kato ayaṃ.

Tác phẩm này được thực hiện bởi người ghi chép nhiều kinh sách, trú tại trú xứ nổi danh, nơi được biết đến là Jotipāla.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa Con xin kính lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác. Kavidappaṇanīti Kavidappaṇanīti (Tấm Gương Của Thi Sĩ) Mātikā Mục Lục Yathādhammikarājūnaṃ, amaccā ca purohitā; Nītisatthaṃ sunissāya, nicchayanti vinicchayaṃ. Các vị đại thần và quốc sư của những vị vua chánh pháp, sau khi đã y cứ vững chắc vào chánh trị luận, đưa ra những phán quyết. Aṅgāni vedā cattāro, mīmaṃsānyāya vitthāro; Dhammasatthaṃ purāṇañca, vijjā hetā catuddasa. Bốn bộ Vệ-đà và sáu phần phụ của chúng, học thuyết Mimamsa và Nyaya, Pháp luận và các bộ Purana; đây là mười bốn ngành học. Āyubbedo manubbedo, gandhabbo ceti te tayo; Atthasatthaṃ catutthañca, vijjāhyāṭṭharasa matā. Y học (Āyurveda), Nhân học (Manubbeda), và Âm nhạc (Gandharva) là ba; cùng với Kinh tế chính trị (Atthasatthaṃ) là thứ tư, các ngành học được xem là có mười tám. Sutisamutisaṅkhyā ca, rogānīti visesakā; Gandhabbā gaṇikā ceva, dhanubbedā ca pūraṇā. Thánh thư (Suti), Thánh điển (Samuti), Số luận (Saṅkhyā), Y thuật (Rogānīti), Thắng luận (Visesakā), Âm nhạc (Gandhabbā), Toán học (Gaṇikā), và Cung thuật (Dhanubbedā) cùng với các cổ tích (Pūraṇā). Tikicchā itihāso ca, jotimāyā ca chandati; Ketumantā ca saddā ca, sippāṭṭhārasakā ime. Y khoa (Tikicchā), Lịch sử (Itihāso), Chiêm tinh và Ảo thuật (Jotimāyā), Vận luật (Chandati), Nghi lễ và Chú thuật (Ketumantā), và Ngữ pháp (Saddā); đây là mười tám ngành kỹ thuật. Damo daṇḍo itikhyāto, taṭṭhādaṇḍo mahīpati; Tassa nīti daṇḍanīti, nayanānīti vuccati. Sự chế ngự được gọi là hình phạt (daṇḍa); bậc đế vương là người nắm giữ hình phạt. Chính sách của ngài là chính sách hình phạt (daṇḍanīti), được gọi là khoa học lãnh đạo (nayanānīti). Daṇḍena nīyate cedaṃ, daṇḍaṃ nayati vā puna; Daṇḍanīti itikhyāto, tilokā nati vattate. Thế gian này được dẫn dắt bởi hình phạt, hoặc nó dẫn dắt hình phạt. Do đó, nó được gọi là Daṇḍanīti (Chính sách hình phạt), và ba cõi được vận hành theo đó. Nānāsatthoddhataṃ vakkhe, rājanīti samuccayaṃ; Sabbabījamiduṃ satthaṃ, cāṇakya sārasaṅgahaṃ. Ta sẽ nói về bộ sưu tập chính trị luận dành cho vua chúa, được trích lục từ nhiều học thuyết khác nhau. Học thuyết này là hạt giống của tất cả, là tinh hoa sưu tập của Cāṇakya. Mūlasuttaṃ pavakkhāmi, cāṇakyena yathoditaṃ; Yassaṃ viññātamattena, mūḷho bhavati paṇḍito. Ta sẽ giảng giải kinh gốc, như đã được Cāṇakya nói ra; chỉ cần hiểu được nó, kẻ ngu cũng trở thành người trí. Mittalābho suhadabhedo, viggaho sandhireva ca; Pañcatandrā tathāññasmā, ganthā kassiyalikhyate. Thu phục bạn bè, ly gián bạn bè, chiến tranh, và hòa giải; (những điều này) được viết ra từ bộ Pañcatantra và các sách khác. Lokanītimhā – Từ bộ Lokanīti – (1) Paṇḍitakaṇḍa. (2) Sujanakaṇḍa. (3) Bāladujjana kaṇḍa. (4) Mittakaṇḍa. (5) Itthikaṇḍa. (6) Rājakaṇḍa. (7) Pakiṇṇaka kaṇḍa- (1) Phẩm Người Trí. (2) Phẩm Người Thiện. (3) Phẩm Kẻ Ngu và Người Ác. (4) Phẩm Bạn Bè. (5) Phẩm Phụ Nữ. (6) Phẩm Vua Chúa. (7) Phẩm Tạp. Lokanīti – Lokanīti – Paṇḍito sujano kaṇḍo, dujjano mittaitthī ca; Rājapakiṇṇako cāti, sattakaṇḍe vibhūsino. Phẩm về người trí, người thiện, người ác, bạn bè và phụ nữ, vua chúa và tạp luận; (tác phẩm) được phân thành bảy phẩm như vậy. Cakkindābhisirināyaṃ, sodhito kāsike sāke; Chanotyaṃ dutiyāsaḷhe, kāḷasattama ādihe. Được trưởng lão Cakkindābhisiri hiệu đính vào kỷ nguyên Kāsika, năm 96, vào ngày mồng bảy hạ tuần tháng Āsāḷha thứ hai. Lokanītiṃ pavakkhāmi, nānāsatthasamuddhaṭaṃ; Māgadheneva saṅkhepaṃ, vanditvā ratanattayaṃ. Sau khi đảnh lễ Tam Bảo, tôi sẽ giảng giải vắn tắt bằng tiếng Pāli bộ Luận Thế Tục (Lokanīti), được trích lục từ nhiều học thuyết khác nhau. Nīti loke purisassa sāro,Mātā pitā ācariyo mitto; Tasmā hi nītiṃ puriso vijaññā,Ñāṇīmahā hoti bahussuto. Trong đời, chánh đạo là tinh hoa của con người, (như) mẹ, cha, thầy, và bạn. Vì vậy, người đời nên hiểu biết chánh đạo, (nhờ đó) sẽ trở nên có trí tuệ lớn và uyên bác. Mahārahanīti – Mahārahanīti – (1) Paṇḍitakathā. (2) Sambhedakathā. (3) Mittakathā. (4) Nāyaka kathā. (5) Itthikathā (1) Luận về người trí. (2) Luận về sự chia rẽ. (3) Luận về bạn bè. (4) Luận về người lãnh đạo. (5) Luận về phụ nữ. Mahāraha rahaṃsakya-muniṃ nīvaraṇā taṇhā; Muttaṃ muttaṃ sudassanaṃ, vande bodhivaraṃ varaṃ. Con xin đảnh lễ bậc Thánh Giả Thích Ca vĩ đại, người đã giải thoát khỏi triền cái và ái dục, người có tướng hảo đoan nghiêm, và con xin đảnh lễ sự giác ngộ tối thượng. Nītidha jantūnaṃ sāro, mittācariyā ca pitaro; Nītimā subuddhibyatto, sutavā atthadassimā. Ở đời, chánh đạo là tinh hoa của chúng sanh, (như) bạn bè, thầy tổ, và cha mẹ. Người có chánh đạo thì thông tuệ, sáng suốt, uyên bác, và thấy được ý nghĩa. Dhammanīti – Dhammanīti – (1) Ācariyakathā (2) sippakathā (3) paññākathā (4) sutakathā (5) kathānakathā (6) dhanakathā (7) desakathā (8) nissayakathā (9) mittakathā (10) dujjanakathā (11) sujanakathā (12) balakathā (13) itthikathā (14) yuttakathā (15) dāsakathā (16) gharāvāsakathā (17) kātabbakathā (18) akātabbakathā (19) ñātabbakathā (20) alaṅkārakathā (21) rājadhammakathā (22) upasevakakathā (23) dukkhādimissakakathā (24) pakiṇṇakakathā (1) Luận về Thầy Tổ (2) Luận về Tay Nghề (3) Luận về Trí Tuệ (4) Luận về Học Vấn (5) Luận về Lời Nói (6) Luận về Tài Sản (7) Luận về Xứ Sở (8) Luận về Nương Tựa (9) Luận về Bạn Bè (10) Luận về Kẻ Ác (11) Luận về Người Thiện (12) Luận về Sức Mạnh (13) Luận về Phụ Nữ (14) Luận về lẽ Phải (15) Luận về Người Hầu (16) Luận về Đời Sống Gia Đình (17) Luận về Điều Nên Làm (18) Luận về Điều Không Nên Làm (19) Luận về Điều Nên Biết (20) Luận về Trang Sức (21) Luận về Pháp Vua (22) Luận về Phụng Sự (23) Luận về Khổ và các vấn đề khác (24) Luận Tạp. Cakkāticakkacakkindo, devātidevādevindo,Brahmāti brahmabrahmindo, jino pūretu me bhāvaṃ. Cầu mong Đấng Chuyển Luân Vương của các Chuyển Luân Vương, Đấng Thiên Chủ của các Thiên Chủ, Đấng Phạm Thiên của các Phạm Thiên, bậc Chiến Thắng, hãy viên mãn cho ước nguyện của con. Ciraṃ tiṭṭhatu lokamhi, dhaṃsakaṃ sabbapāṇinaṃ; Mahāmohatamaṃ jayaṃ, jotantaṃ jinasāsanaṃ. Mong sao giáo pháp của Đấng Chiến Thắng, vốn tỏa sáng, chiến thắng và phá tan bóng tối si mê của tất cả chúng sanh, sẽ tồn tại lâu dài trên thế gian. Vanditvā ratanaṃ seṭṭhaṃ, nissāya pubbake garu; Nītidhammaṃ pavakkhāmi, sabbaloka sukhāvahaṃ. Sau khi đảnh lễ ngôi Báu tối thượng, và nương theo các bậc thầy xưa, tôi sẽ giảng về Chánh Đạo Pháp, mang lại hạnh phúc cho toàn thế giới. Ācariyo ca sippañca, paññāsutakathādhanaṃ; Desañca nissayo mittaṃ, dujjano sujano balaṃ. Thầy tổ và tay nghề, trí tuệ, học vấn, lời nói, tài sản; xứ sở, sự nương tựa, bạn bè, kẻ ác, người thiện, và sức mạnh. Itthī putto ca dāso ca, gharāvāso katākato; Ñātabbo ca alaṅkāro, rājadhammā pasevako; Dukkhādimissako ceva, pakiṇṇakāti mātikā. Phụ nữ và con trai, và người hầu, đời sống gia đình, việc đã làm và chưa làm; và điều nên biết, sự trang sức, người phục vụ theo pháp của vua; và sự pha trộn khổ đau v.v..., đây là đề mục của chương Tạp Lục. Rājanīti – Chánh Trị Luận – Sīhā ekaṃ bakā ekaṃ, sikkhe cattāri kukkuṭā; Pañca kākā rājā nāma, cha sunakkhā tīṇi gadrabhā. Bậc vua chúa nên học một (đức tính) từ sư tử, một từ chim diệc, bốn từ gà trống, năm từ quạ, sáu từ chó, và ba từ lừa. 1. 1. Mahākammaṃ khuddakaṃ vā, yaṃ kammaṃ kātumicchati; Sabbārambhena kātabbaṃ, sīhā ekaṃ tadā bhave. Dù là việc lớn hay việc nhỏ, bất cứ việc gì muốn làm, nên làm với tất cả sự nỗ lực. Đây là một (đức tính) từ sư tử. 2. 2. Indriyāni susaṃyama, bakova paṇḍito bhave; Desaka lomapannāni, sabbakammāni sādhaye. Bậc hiền trí nên chế ngự các giác quan như chim diệc; biết rõ thời và xứ thích hợp, nên hoàn thành mọi công việc. 3. 3. Pubbaṭṭhānañca yuddhañca, saṃvibhāgañca bandhu hi; Thiyā akkamma bhuttañca, sikkhe cattāri kukkuṭo. Dậy sớm, chiến đấu, chia sẻ với bà con, và bảo vệ mái ấm rồi mới ăn; nên học bốn điều này từ gà trống. 4. 4. Guyhe methunaṃ pekkhitvā, bhojanaṃ ñātisaṅgaho; Vilokā pekkhanālasyaṃ, pañca sikkheyya vāyasā. Giao hợp kín đáo, quan sát khi ăn, tụ họp bà con, nhìn ngó xung quanh và không lười biếng, nên học năm điều này từ loài quạ. 5. 5. Anālassaṃtisavantāso, suniddhā suppabodhanā; Daḷhabhatti ca sūrañca, cha etesvānato guṇo. Không lười biếng, rất biết đủ, ngủ ngon, dễ thức giấc, hết lòng trung thành, và dũng cảm; đây là sáu đức tính của loài chó. 6. 6. Khinnova vahate bhāraṃ, sītuṇhañca na cintayī; Santuṭṭho ca bhave niccaṃ, tīṇi sikkheyya gadrabhā. Dù mệt mỏi vẫn mang gánh nặng, không bận tâm đến nóng lạnh, và luôn luôn biết đủ; nên học ba điều này từ con lừa. 7. 7. Vīsati tāni guṇāni, careyya iha paṇḍito; Vijeyya ripū sabbepi, tejassī so bhavissati. Bậc hiền trí ở đời nên thực hành hai mươi đức tính ấy; người ấy sẽ chinh phục được tất cả kẻ thù và sẽ trở nên đầy uy lực. (1) Paṇḍitakaṇḍa (2) sujanakaṇḍa (3) bāladujjanakaṇḍa (4) mittakaṇḍa (5) rājakaṇḍa (6) nāyakakaṇḍa (7) puttakaṇḍa (8) vejjācariyakaṇḍa (9) dāsakakaṇḍa (10) itthikaṇḍa (11) pakiṇṇakakaṇḍa (1) Phẩm Hiền Trí (2) Phẩm Người Lành (3) Phẩm Kẻ Ngu và Người Ác (4) Phẩm Bạn Bè (5) Phẩm Vua Chúa (6) Phẩm Người Lãnh Đạo (7) Phẩm Con Cái (8) Phẩm Thầy Thuốc và Thầy Dạy (9) Phẩm Tôi Tớ (10) Phẩm Phụ Nữ (11) Phẩm Tạp Lục Kavidappaṇanītiṃyo, vācuggataṃ karoti ce; Bhuvanamajjhe eso hi, viññū paṇḍitajātiko. Người nào học thuộc lòng bộ luận Kavidappaṇanīti này, người ấy quả thật là bậc trí giả, là người học thức giữa thế gian. Kavidappaṇanīti Kavidappaṇanīti Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa Con đem hết lòng thành kính đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Chánh Giác. Ratanattayapaṇāma Đảnh Lễ Tam Bảo 1. 1. Mahākavivaraṃ [Pg.1] buddhaṃ, dhammañca tena sevitaṃ; Saṅghaṃ niraṅgaṇañcāpi, vandāmi sirasā daraṃ. Con xin hết lòng cúi đầu đảnh lễ Đức Phật, bậc Thi Sĩ vĩ đại, đảnh lễ Chánh Pháp được Ngài thực hành, và đảnh lễ Tăng đoàn, những bậc không còn phiền não. 2. 2. Karissāmi samāsena, nānāsattha samuddhaṭaṃ; Hitāya kavinaṃ nītiṃ, kavidappaṇanāmakaṃ. Tôi sẽ tóm lược một cách ngắn gọn bộ luận về chánh trị tên là Kavidappaṇa, được trích lục từ nhiều kinh điển khác nhau, vì lợi ích cho các thi nhân (bậc hiền trí). Paṇḍitakaṇḍa Phẩm Hiền Trí 3. 3. Nīti [Pg.2] sāro manussānaṃ, mitto ācariyopi ca; Mātā pitā ca nītimā, sutavā ganthakārako. Minh triết là tinh hoa của con người, là bạn, là thầy, là cha, là mẹ, là người có trí, là bậc đa văn, là người trước tác. 4. 4. Alasassa [Pg.3] kuto sippaṃ, asippassa kuto dhanaṃ; Adhanassa kuto mittaṃ, amittassa kuto sukhaṃ; Asukhassa kuto puññaṃ, apuññassa kuto varaṃ. Kẻ lười biếng làm sao có tài nghệ? Người không tài nghệ làm sao có của cải? Người không của cải làm sao có bạn bè? Người không bạn bè làm sao có hạnh phúc? Người không hạnh phúc làm sao có phước báu? Người không phước báu làm sao có điều tốt lành? 5. 5. Sucintitacintī [Pg.4] ceva, subhāsitabhāsīpi ca; Sukatakammakārī ca, paṇḍito sādhumānuso. Người suy nghĩ những điều được suy nghĩ kỹ, nói những lời được nói hay, và làm những việc được làm tốt, (người ấy) là bậc hiền trí, là người thiện. 6. 6. Kaviheraññakā [Pg.5] katvā, uttattaṃ satthakañcanaṃ; Bhūsanaṃ gajjapajjādiṃ, karonti ca manoharaṃ. Những người thợ kim hoàn là thi sĩ, sau khi đã luyện thứ vàng là kinh điển, họ tạo ra những trang sức đẹp lòng như văn xuôi và văn vần. 7. 7. Bahuṃ [Pg.6] lahuñca gahaṇaṃ, sammūpadhāraṇampi ca; Gahita asammussanaṃ, etaṃ suviññulakkhaṇaṃ. Tiếp thu nhiều và nhanh chóng, ghi nhớ kỹ lưỡng, và không quên những gì đã học; đây là đặc điểm của người có trí tuệ. 8. 8. Ajarāmaraṃva pañño, vijjamatthañca cintaye; Gahito iva kesesu, maccunā dhammamācare. Bậc trí nên học hỏi kiến thức và làm ra của cải như thể mình không già không chết; (nhưng) nên thực hành Chánh Pháp như thể thần chết đang nắm tóc mình. 9. 9. Sippasamaṃ [Pg.7] dhanaṃ natthi, sippaṃ corā na gaṇhare; Idha loke sippaṃ mittaṃ, paraloke sukhāvahaṃ. Không có của cải nào bằng tài nghệ, tài nghệ thì trộm cướp không lấy được. Ở đời này, tài nghệ là bạn; ở đời sau, nó mang lại hạnh phúc. 10. 10. Bhuñjanatthaṃ [Pg.8] kathanatthaṃ, mukhaṃ hotīti no vade; Yaṃ vātaṃ vā mukhāruḷhaṃ, vacanaṃ paṇḍito naro. Bậc hiền trí không nên nói bất cứ lời nào vừa đến miệng, (chỉ vì nghĩ rằng) miệng là để ăn và để nói. 11. 11. Dummedhehi pasaṃsā ca, viññūhi garahā ca yā; Garahāva seyyo viññūhi, yañce bālappasaṃsanā. Sự tán dương của kẻ ngu và sự chỉ trích của người trí; sự chỉ trích của người trí vẫn tốt hơn là sự tán dương của kẻ ngu. 12. 12. Acintiye [Pg.9] sāṭṭhakathe, paṇḍito jinabhāsite; Upadesaṃ sadā gaṇhe, garuṃ sammā upaṭṭhahaṃ. Trong lời dạy không thể nghĩ bàn của Đấng Chiến Thắng, vốn có đầy đủ ý nghĩa và chú giải, bậc hiền trí sau khi đã hầu hạ đúng mực bậc thầy, nên luôn luôn thọ nhận lời chỉ dạy. Tasmā sāṭṭhakathe dhīro, gambhīre jinabhāsite; Upadesaṃ sadā gaṇhe, garuṃ sammā upaṭṭhahaṃ. Do đó, trong lời dạy sâu xa của Đấng Chiến Thắng, vốn có đầy đủ ý nghĩa và chú giải, bậc hiền trí sau khi đã hầu hạ đúng mực bậc thầy, nên luôn luôn thọ nhận lời chỉ dạy. 13. 13. Garūpadesahīno [Pg.10] hi, atthasāraṃ na vindati; Atthasāravihīno so, saddhammā parihāyati. Quả thật, người không có sự chỉ dạy của thầy thì không tìm thấy được ý nghĩa cốt tủy. Người không có ý nghĩa cốt tủy ấy sẽ bị suy thoái khỏi Chánh Pháp. 14. 14. Garūpadesalābhī ca, atthasārasamāyuto; Saddhammaṃ paripālento, saddhammasmā na hāyati. Người nhận được lời dạy của thầy, lại được lợi ích cốt tủy, hộ trì Chánh pháp, sẽ không bị suy thoái khỏi Chánh pháp. 15. 15. Sabbadabbesu [Pg.11] vijjeva, dabbamāhu anuttaraṃ; Ahārattā anagghattā, akkhayattā ca sabbadā. Trong tất cả tài sản, chỉ có trí tuệ được gọi là tài sản vô thượng; vì không thể bị lấy mất, vì vô giá, và vì không bao giờ bị hủy hoại. 16. 16. Appakenapi medhāvī, pābhatena vicakkhaṇo; Samuṭṭhāpeti attānaṃ, aṇuṃ aggiṃva sandhamaṃ. Người có trí tuệ, người sáng suốt, dù chỉ với một chút vốn liếng, cũng có thể tự mình vươn lên, như thổi bùng lên một đốm lửa nhỏ. 17. 17. Paṇḍite [Pg.12] ca guṇā sabbe, mūḷhe dosā hi kevalaṃ; Tasmā mūḷhasahassesu, pañño eko visesiyate. Nơi người trí có tất cả đức hạnh, nơi kẻ ngu chỉ toàn là lỗi lầm. Do đó, giữa một ngàn kẻ ngu, một người trí tuệ vẫn ưu việt hơn. 18. 18. Bālā [Pg.13] issanti dummedhā, guṇī niddosakārino; Garuko paṇḍito etasa-missaṃ tehyavidvā samo. Kẻ ngu si, thiếu trí tuệ, ganh tỵ với người đức hạnh, không làm điều sai trái. Bậc trí giả thì đáng kính trọng; kẻ vô minh cũng giống như họ (kẻ ngu) trong sự ganh tỵ. 19. 19. Manuññameva [Pg.14] bhāseyya, nāmanuññaṃ kudācanaṃ; Manuññaṃ bhāsamānassa, garuṃ bhāraṃ udaddhari; Dhanañca naṃ alābhesi, tena cattamano ahu. Nên nói lời dễ thương, không bao giờ nói lời khó ưa. Người nói lời dễ thương đã nhấc được gánh nặng, lại được của cải, do đó tâm được hoan hỷ. 20. 20. Vijjā [Pg.15] dadāti vinayaṃ, vinayā yāti pattataṃ; Pattattā dhanaṃ pappoti, dhanā dhammaṃ tato sukhaṃ. Học vấn cho sự kỷ luật, từ kỷ luật đạt được địa vị xứng đáng. Từ địa vị xứng đáng, có được tài sản, từ tài sản thực hành Chánh pháp, rồi có được an lạc. 21. 21. Ye vuḍḍhamapacayanti, narā dhammassa kovidā; Diṭṭheva dhamme pāsaṃsā, samparāye ca suggatiṃ. Những người thông hiểu Chánh pháp, biết kính trọng bậc trưởng thượng, ngay trong hiện tại được tán dương, và đời sau được sanh về cõi lành. 22. 22. Mātariva [Pg.16] paradāresu, paradabbesu ledduṃva; Attanīva sabbabhūtesu, yo passati so paṇḍito. Người xem vợ của người khác như mẹ, tài sản của người khác như cục đất, và tất cả chúng sanh như chính mình, người ấy là bậc trí. 23. 23. Āsīsetheva [Pg.17] puriso, na nibbindeyya paṇḍito; Anavajjesu kammesu, pasaṃsitesu sādhubhi. Bậc trí không nên từ bỏ hy vọng, không nên chán nản trong những việc làm không thể chê trách, được người hiền tán thán. Āsīsetheva [Pg.18] puriso, na nibbindeyya paṇḍito; Passāmi vohaṃ attānaṃ, yathā icchiṃ tathā ahu. Bậc trí không nên từ bỏ hy vọng, không nên chán nản. Ta thấy chính ta đây, như ta đã mong muốn, việc đã thành tựu như vậy. 24. 24. Vāyametheva puriso, na nibbindeyya paṇḍito; Puññakriyavatthūsu, pasaṃsitesu viññubhi. Bậc trí nên luôn cố gắng, không nên chán nản trong các việc phước thiện, được người hiền trí tán thán. 25. 25. Loke [Pg.19] ussāhavantānaṃ, janānaṃ kimasādhiyaṃ; Sāgarepi mahāsetuṃ, kapiyūthehi bandhati. Đối với những người có nỗ lực ở trên đời, có việc gì là không thể thành tựu? Ngay cả cây cầu lớn trên biển cũng được bầy khỉ xây dựng. 26. 26. Kiṃ kulena visālena, guṇahīno tu yo naro; Akulinopi satthañño, devatāhipi pujjate. Dòng dõi cao quý có ích gì, nếu người ấy thiếu đức hạnh? Người dù không thuộc dòng dõi cao sang nhưng thông hiểu kinh điển, vẫn được cả chư thiên kính lễ. 27. 27. Ukkaṭṭhe [Pg.20] sūramicchanti, mantīsu akutūhalaṃ; Piyañca annapānamhi, atthe jāte ca paṇḍitaṃ. Khi lâm trận, người ta cần người dũng cảm; khi bàn việc, cần người không do dự; khi ăn uống, cần người dễ mến; và khi hữu sự, cần người trí tuệ. 28. 28. Rūpayobbannasampannā[Pg.21], visālakulasambhavā; Vijjāhīnā na sobhante, niggandhā iva kiṃ sukā. Người có sắc đẹp, tuổi trẻ, sanh trong dòng dõi cao quý, nhưng nếu thiếu học vấn thì không tỏa sáng, giống như hoa gạo không hương. 29. 29. Vutyaṃ [Pg.22] visadañāṇassa, ñāto attho tarassana; Sūrappabhāya ādāso, chāyaṃ disse na mākare. Đối với người có trí tuệ sáng suốt, ý nghĩa được hiểu một cách nhanh chóng; cũng như tấm gương dưới ánh mặt trời, không thể thấy bóng phản chiếu trong đại dương. 30. 30. Aveyyākaraṇo tvandho, badhiro kosavajjito; Sāhiccarahito paṅgu, mūgo takkavivajjito. Người không biết văn phạm là người mù, người không có từ điển là người điếc, người không có văn chương là người què, người không có luận lý là người câm. 31. 31. Dhīro [Pg.23] ca vividhānaññū, paresaṃ vivarānugū; Sabbāmitte vasīkatvā, kosiyova sukhī siyā. Bậc hiền trí, biết nhiều lĩnh vực, hiểu rõ điểm yếu của người khác, sau khi chế ngự được tất cả kẻ thù, sẽ được an vui như chim cú. 32. 32. Mahātejopi [Pg.24] tejoyaṃ, mattikaṃ na muduṃ kare; Āpo āpesi mudukaṃ, sādhuvācāva kakkhaḷaṃ. Lửa dù có sức nóng lớn, cũng không làm cho đất sét mềm ra; nước mới làm cho nó mềm. Cũng vậy, lời nói thiện lành làm cho người cứng cỏi trở nên mềm mỏng. 33. 33. Kottho puttena jātena, yo na vidū na dhammiko; Kāṇena cakkhunā kiṃ vā, cakkhu pīḷeva kevalaṃ. Sanh con mà không có học thức, không có đạo đức thì có ích gì? Con mắt bị chột thì có ích gì, nó chỉ là một sự đau khổ mà thôi. 34. 34. Mudunāva [Pg.25] ripuṃ jeti, mudunā jeti dāruṇaṃ; No na siddhaṃ mudu kiñci, tato ca mudunā jaye. Hãy dùng sự mềm mỏng để chiến thắng kẻ thù, dùng sự mềm mỏng để chiến thắng kẻ hung bạo. Không có gì mà sự mềm mỏng không thể thành tựu, vì vậy hãy chiến thắng bằng sự mềm mỏng. 35. 35. Sajāto yena jātena, yāti vaṃso samunnatiṃ; Parivattinisaṃsāre, mato ko vā na jāyate. Người nào sanh ra mà làm cho dòng dõi được vẻ vang, người ấy mới thật sự là đã sanh ra. Trong vòng luân hồi này, có ai chết đi mà không tái sanh? 36. 36. Dāne [Pg.26] tapasi sūre ca, yassa na patthito yaso; Vijjāya matthalābhe ca, kevalaṃ adhikovaso. Người nào không màng danh tiếng trong việc bố thí, khổ hạnh, dũng cảm, học vấn và thành tựu, thì chỉ là một con vật. 37. 37. Varo eko guṇī putto, na ca mūḷhasatānyapi; Eko cando tamo hanati, na ca tārāgaṇo tathā. Một người con có đức hạnh còn hơn cả trăm người con ngu dốt. Một vầng trăng xua tan bóng tối, chứ không phải cả một bầy sao. 38. 38. Puññatitthakato yena, tapo kvāpi sudukkaro; Tassa putto bhave vasso, samiddho dhammiko suddhe. Người nào đã hành hương đến thánh địa, đã thực hành khổ hạnh khó làm, con của người ấy sẽ vâng lời, thịnh vượng, sống đúng pháp và trong sạch. 39. 39. Lālaye pañcavassāni, dasavassāni tālaye; Pattetu soḷase vasse, puttaṃ mittaṃva ācare. Hãy nuông chiều con trong năm năm, dạy dỗ trong mười năm. Khi con đến tuổi mười sáu, hãy đối xử với con như một người bạn. 40. 40. Lālane [Pg.28] bahavo dosā, tālane bahavo guṇā; Tasmā puttañca sissañca, tālaye na tu lālaye. Nuông chiều có nhiều tai hại, dạy dỗ có nhiều lợi ích. Vì vậy, đối với con cái và học trò, nên dạy dỗ chứ không nên nuông chiều. 41. 41. Māgadhā pākatā ceva, sakkatavohāropi ca; Etesu kovido pañño, dhīro pāḷiṃ visodhaye. Người trí tuệ, uyên bác, thông thạo tiếng Māgadhī, Prakrit và cả tiếng Sanskrit, nên thanh lọc (hiệu đính) kinh điển Pāli. 42. 42. Sakkataṃ [Pg.29] pākatañceva-pabhaṃso ca pisācikī; Māgadhī sorasenīva, cha bhāsā parikittitā. Tiếng Sanskrit, Prakrit, Apabhraṃśa, Paiśācī, Māgadhī và Śaurasenī, sáu ngôn ngữ này đã được kể ra. 43. 43. Candanaṃ [Pg.30] sītalaṃ loke, candikā sītalā tato; Candana candikātopi, vākyaṃ sādhu subhāsitaṃ. Trên đời, chiên-đàn là mát mẻ, ánh trăng còn mát mẻ hơn; Lời nói lành, khéo nói ra, còn mát mẻ hơn cả chiên-đàn và ánh trăng. 44. 44. Pattakāloditaṃ appaṃ, vākyaṃ subhāsitaṃ bhave; Khuditassa kadannampi, bhuttaṃ sādurasaṃ siyā. Lời nói ít, khéo nói ra, đúng lúc, thì thật là hay; Cơm tồi tệ, người đói ăn vào, cũng trở thành ngon ngọt. 45. 45. Satthakāpi [Pg.31] bahūvācā, nādarā bahubhāṇino; Sopakāramudāsinā, nanu diṭṭhaṃ nadījalaṃ. Lời nói nhiều, dù có ý nghĩa, người nói nhiều không được tôn trọng; Nước sông có ích lợi, nhưng bị thờ ơ, há chẳng thấy sao? 46. 46. Pāsāṇachattaṃ garukaṃ, tato devānācikkhanā; Tato vuḍḍhānamovādo, tato buddhassa sāsanaṃ. Cây dù bằng đá là nặng, lời phán của vua chúa còn nặng hơn; Lời khuyên của bậc trưởng thượng còn nặng hơn thế, lời dạy của đức Phật còn nặng hơn nữa. 47. 47. Tūlaṃ [Pg.32] sallahukaṃ loke, tato capalajātiko; Tatonosāvako tato, yati dhammapamādako. Trên đời, bông gòn là nhẹ, người có tính phù phiếm còn nhẹ hơn; Vị sa-di còn nhẹ hơn thế, vị tỳ-khưu dễ duôi trong giáo pháp còn nhẹ hơn nữa. 48. 48. Paṇḍitassa pasaṃsāya, daṇḍo bālena dīyate; Paṇḍito paṇḍiteneva, vaṇṇitova suvaṇṇito. Sự tán dương của kẻ ngu đối với bậc trí, được xem như là hình phạt; Bậc trí được bậc trí tán dương, mới thật là lời tán dương tốt đẹp. 49. 49. Satesu jāyate sūro, sahassesu ca paṇḍito; Vuttā satasahassesu, dātā bhavati vā na vā. Trong một trăm người, sinh ra một người anh hùng, trong một ngàn người, sinh ra một bậc trí; Trong một trăm ngàn người, người ta nói rằng, có thể có hoặc không có một người thí chủ. 50. 50. Vidvattañca rājattañca, neva tulyaṃ kadācipi; Sadese pūjito rājā, vidvā sabbattha pūjito. Học vị và vương vị, không bao giờ tương đương; Vua chỉ được tôn kính trong nước mình, người có học được tôn kính khắp mọi nơi. 51. 51. Sataṃ [Pg.34] dīghāyukaṃ sabba-sattānaṃ sukhakāraṇaṃ; Asataṃ pana sabbesaṃ, dukkhahetu na saṃsayo. Sự trường thọ của người hiền là nguyên nhân hạnh phúc cho tất cả chúng sanh; Còn (sự trường thọ) của kẻ ác là nguyên nhân đau khổ cho tất cả, không còn nghi ngờ gì nữa. 52. 52. Paṇḍite sujane sante, sabbepi sujanā janā; Jātekasmiṃ sāragandhe, sabbe gandhamayā dumā. Khi có một người hiền trí, tất cả mọi người đều trở thành người tốt; Khi một cây có lõi thơm mọc lên, tất cả các cây khác đều trở nên thơm ngát. 53. 53. Attāva yadi vinīto, nijassitā mahājanā; Vinītaṃ yanti sabbepi, ko taṃ nāseyya paṇḍito. Nếu bản thân được giáo huấn tốt, thì những người nương tựa mình; Tất cả họ cũng sẽ được giáo huấn tốt, người trí nào lại phá hoại điều đó? 54. 54. Sarīrassa guṇānañca, dūramaccantamantaraṃ; Sarīraṃ khaṇaviddhaṃsī, kappantaṭṭhāyino guṇā. Giữa thân thể và đức hạnh, có sự khác biệt vô cùng lớn; Thân thể bị hủy hoại trong khoảnh khắc, đức hạnh tồn tại đến hết kiếp. 55. 55. Ambuṃ pivanti no najjo, rukkho khādati no phalaṃ; Megho kvacipi no sassaṃ, paratthāya sataṃ dhanaṃ. Sông không uống nước của mình, cây không ăn trái của mình; Mây không (ăn) hoa màu, tài sản của người hiền là vì lợi ích của người khác. 56. 56. Saccaṃ punapi saccanti, bhujamukkhippa muccate; Sakattho natthi nattheva, parassattha makubbato. Sự thật, và lại là sự thật, người ta giơ tay lên mà nói rằng; Kẻ không làm lợi ích cho người khác, thì tuyệt đối không có lợi ích cho chính mình. 57. 57. Sataṃ [Pg.37] pharusavācāhi, na yāti vikatiṃ mano; Tiṇukkāhi na sakkāva, tāpetuṃ sāgare jalaṃ. Tâm của người hiền không bị biến đổi bởi những lời nói thô ác; Không thể nào dùng những bó đuốc cỏ để hâm nóng nước trong đại dương. 58. 58. Selo yathā ekaghano, vātena na samīrati; Evaṃ nindāpasaṃsāsu, na samiñjanti paṇḍitā. Như tảng đá kiên cố, không bị gió lay chuyển; Cũng vậy, bậc trí không dao động, giữa những lời khen chê. 59. 59. Dhammatthakāmamokkhānaṃ[Pg.38], yassekopi na vijjati; Ajagalathanasseva, tassa jāti niratthakā. Người nào không có được một trong bốn điều: pháp, lợi, dục, và giải thoát; Sự sinh ra của người ấy là vô ích, giống như cái vú trên cổ dê. 60. 60. Na kammamapi cintetvā, caje uyyogamattano; Anuyyogena telāni, tilehi na sakkā laddhuṃ. Không nên chỉ nghĩ đến nghiệp mà từ bỏ sự nỗ lực của bản thân; Không có nỗ lực, dầu không thể được lấy ra từ hạt mè. 61. 61. Yathā [Pg.39] hyekena cakkena, na rathassa pati bhave; Evaṃ purisakārena, vinā kammaṃ na sijjhati. Như chỉ với một bánh xe, chiếc xe không thể di chuyển; Cũng vậy, không có sự nỗ lực của con người, công việc không thể thành tựu. 62. 62. Uyyāmena hi sijjhanti, kāriyāni na manorathaṃ; Na hi suttassa sīhassa, pavisanti migāmukhe. Công việc thành tựu là do sự siêng năng, không phải do mong ước; Thật vậy, các con nai không tự vào miệng của con sư tử đang ngủ. 63. 63. Mātāpitu [Pg.40] katābhyāso, guṇitameti bālako; Na gabbhajātimattena, putto bhavati paṇḍito. Đứa trẻ được cha mẹ rèn luyện, sẽ trở nên có đức hạnh; Chỉ do sinh ra từ trong bụng mẹ, người con không thể trở thành bậc trí. 64. 64. Mātā sattu pitā verī, yena bālo na pāṭhito; Na sobhate sabhāmajjhe, haṃsamajjhe bako yathā. Mẹ là kẻ thù, cha là oan gia, khi con cái không được dạy dỗ; Nó không tỏa sáng giữa hội chúng, như con cò ở giữa bầy thiên nga. 65. 65. Kāco [Pg.41] kañcanasaṃsaggo, dhatte marakatiṃ jutiṃ; Tathā sabbhisannidhānā, mūḷho yāti pavīṇataṃ. Thủy tinh, khi tiếp xúc với vàng, có được ánh sáng của ngọc lục bảo; Cũng vậy, nhờ gần gũi người hiền, kẻ ngu trở nên thông thái. 66. 66. Tasmā akkharakosallaṃ, sammādeyya hitatthiko; Upaṭṭhahaṃ garuṃ sammā, uṭṭhānādīhi pañcahi. Vì vậy, người muốn lợi ích cho mình, nên học hỏi sự thông thạo chữ nghĩa; Phải hầu hạ thầy một cách đúng đắn, với năm điều bắt đầu bằng sự trỗi dậy. 67. 67. Uṭṭhānā [Pg.42] upaṭṭhānā, ca, sussūsā pāricarīyā; Sakkaccaṃ sippuggahaṇā, garuṃ ārādhaye budho. Bằng cách đứng dậy, hầu hạ, vâng lời, phục vụ; Và kính cẩn tiếp thu học thuật, người trí nên làm hài lòng thầy. 68. 68. Kābyasattha [Pg.43] vinodena, kālo gacchati dhīmataṃ; Byasanena ca mūḷhānaṃ, nidāya kalahena vā. Thời gian của người trí trôi qua với sự tiêu khiển bằng thi ca và học thuật; Còn của kẻ ngu thì (trôi qua) với tật xấu, ngủ nghỉ, hoặc cãi vã. 69. 69. Cha dosā puriseneha, hātabbā bhūtimicchatā; Niddātandī bhayaṃ kodho, ālasyaṃ dīghasuttatā. Sáu lỗi lầm này, người mong muốn sự thịnh vượng, cần phải từ bỏ; Buồn ngủ, uể oải, sợ hãi, nóng giận, lười biếng, và tính chần chừ. Niddāsīlī [Pg.44] sabhāsīlī, anuṭṭhātā ca yo naro; Alaso kodhapaññāṇo, taṃ parābhavato mukhaṃ. Người nào ham ngủ, ham hội họp, không siêng năng; Lười biếng, được biết đến vì nóng giận, đó là cửa ngõ của sự suy vong. 70. 70. Nigguṇesupi sattesu, dayā kubbanti sādhavo; Na hi saṃharate jutiṃ, cando caṇḍālavesme. Người hiền làm khởi lên lòng bi mẫn, ngay cả đối với chúng sanh không có đức hạnh; Thật vậy, mặt trăng không thu hồi ánh sáng của mình, khỏi ngôi nhà của người hạ tiện. 71. 71. Yatra [Pg.45] vidvajjano natthi, sīlāghyo tatra appadhipi; Niratthapādame dese, eraṇḍopi dumāyate. Nơi nào không có người học thức, người ít trí tuệ cũng được tán dương ở đó; Ở xứ sở không có cây cối hữu ích, cây thầu dầu cũng được xem là cây lớn. 72. 72. Ṭhānabhaṭṭhā na sobhante, dantā kesā nakhā narā; Itiviññāya matimā, saṭṭhānaṃ na pariccaje. Răng, tóc, móng, và người, khi không ở đúng chỗ thì không đẹp. Người trí hiểu biết như vậy, không nên từ bỏ vị trí của mình. 73. 73. Paropadese [Pg.46] paṇḍiccaṃ, sabbesaṃ sukarañhi kho; Dhamme sayamanuṭṭhānaṃ, kassacisumahattano. Thật dễ dàng cho mọi người để tỏ ra khôn ngoan khi khuyên bảo kẻ khác; nhưng tự mình thực hành theo Chánh pháp, chỉ bậc đại nhân mới làm được. 74. 74. Appamādaṃ pasaṃsanti, puññakiriyāsu paṇḍitā; Appamatto ubho atthe, adhiggaṇhāti paṇḍito. Bậc hiền trí tán thán sự không dể duôi trong các việc phước thiện. Người hiền trí không dể duôi, nắm giữ được cả hai lợi ích (hiện tại và tương lai). 75. 75. Nidhīnaṃva [Pg.47] pavattāraṃ, yaṃ passe vajjadassinaṃ; Niggayhavādiṃ medhāviṃ, tādisaṃ paṇḍitaṃ bhaje; Tādisaṃ bhajamānassa, seyyo hoti na pāpiyo. Người nào thấy được bậc trí giả chỉ lỗi và khiển trách, hãy xem như người chỉ kho tàng. Hãy thân cận với bậc trí giả như vậy. Thân cận với người như vậy, chỉ có tốt hơn chứ không xấu đi. 76. 76. Muhuttamapi [Pg.48] ce viññū, paṇḍitaṃ payirupāsati; Khippaṃ dhammaṃ vijānāti, jivhā sūparasaṃ yathā. Nếu người có trí, dù chỉ trong chốc lát, thân cận bậc hiền trí, sẽ mau chóng liễu tri Chánh pháp, như lưỡi nếm được vị canh. 77. 77. Dullabho purisājañño, na so sabbattha jāyati; Yattha so jāyatī dhīro, taṃ kulaṃ sukha medhati. Bậc nhân kiệt khó tìm, không phải nơi nào cũng sinh ra. Bậc trí ấy sinh ra ở đâu, gia tộc ấy được hạnh phúc an vui. 78. 78. Tagarañca [Pg.49] palāsena, yo naro upanayhati; Pattāpi surati vāyanti, evaṃ dhīrūpasevanā. Người nào dùng lá cây gói bột hương chiên đàn, thì lá cây cũng tỏa ra mùi thơm. Thân cận bậc hiền trí cũng như vậy. 79. 79. Nipuṇe sutameseyya, vicinitvā sutatthiko; Bhattaṃ ukkhaliyaṃ pakkaṃ, bhājanepi tathā bhave. Người ham học nên tìm cầu sự học tinh tế, sau khi đã suy xét kỹ. Cơm đã nấu chín trong nồi, thì khi múc ra bát cũng phải như vậy. 80. 80. Appakaṃ [Pg.50] nātimaññeyya, citte sutaṃ nidhāpaye; Vammikodakabindūva, cirena paripūrati. Chớ nên xem thường việc học ít, hãy tích lũy kiến thức trong tâm. Giống như gò mối nhờ từng giọt nước, lâu ngày rồi cũng sẽ đầy. 81. 81. Gacchaṃ [Pg.51] kipilliko yāti, yojanānaṃ satānipi; Agacchaṃ venayyoapi, padamekaṃ na gacchati. Con kiến tuy đi chậm, nhưng có thể đi được hàng trăm do-tuần. Chim thần Garuda dù nhanh, nhưng không đi thì chẳng được một bước. 82. 82. Sele sele na maṇikaṃ, gaje gaje na muttikaṃ; Vane vane na candanaṃ, ṭhāne ṭhāne na paṇḍito. Không phải núi nào cũng có ngọc, không phải voi nào cũng có ngà quý. Không phải rừng nào cũng có gỗ chiên đàn, không phải nơi nào cũng có bậc hiền trí. 83. 83. Paṇḍito [Pg.52] sutasampanno, yattha atthīti ce suto; Mahussāhena taṃ ṭhānaṃ, gantabbaṃva sutesinā. Nếu nghe ở đâu có bậc hiền trí, học rộng tài cao, người tìm cầu tri thức nên gắng công đến nơi ấy. 84. 84. Potthakesu ca yaṃ sippaṃ, parahatthesu yaṃ dhanaṃ; Yathākicce samuppanne, na taṃ sippaṃ na taṃ dhanaṃ. Kỹ năng chỉ có trong sách vở, và của cải nằm trong tay người khác, khi cần dùng đến, thì đó không phải là kỹ năng, cũng không phải là của cải (của mình). 85. 85. Uppalena [Pg.53] jalaṃ jaññā, kiriyāya kulaṃ naro; Byattippamāṇa vācāya, jaññā tiṇena medaniṃ. Nhìn hoa sen biết được (độ sâu) của nước, nhìn hành động biết được dòng dõi của người. Nghe lời nói biết được trí tuệ, nhìn cỏ cây biết được chất đất. Jalappamāṇaṃ kumudamālaṃ,Kulappamāṇaṃ vinayopamāṇaṃ; Byattippamāṇaṃ kathitavākyaṃ,Pathaviyā pamāṇaṃ tiṇamilātaṃ – Vòng hoa súng là thước đo của nước, phẩm hạnh là thước đo của gia phong. Lời nói ra là thước đo của trí tuệ, cỏ cây là thước đo của đất đai. 86. 86. Appassuto [Pg.54] sutaṃ appaṃ, bahuṃ maññati mānavā; Sindhudakamapassanto, kūpe toyaṃva maṇḍuko. Kẻ học ít, vì lòng kiêu mạn, cho rằng kiến thức ít ỏi của mình là nhiều. Giống như con ếch trong giếng, chưa từng thấy biển cả. 87. 87. Paṭhame sippaṃ gaṇheyya, eseyya dutiye dhanaṃ; Careyya tatiye dhammaṃ, esā janāna dhammatā. Giai đoạn đầu nên học nghề, giai đoạn hai nên tìm cầu của cải. Giai đoạn ba nên thực hành Chánh pháp, đó là quy luật tự nhiên của con người. 88. 88. Sussūsā [Pg.55] suttavaddhanī, sutaṃ paññāya vaddhanaṃ; Paññāya atthaṃ jānāti, attho ñāto sukhāvaho. Lắng nghe giúp tăng trưởng sở học, sở học giúp tăng trưởng trí tuệ. Nhờ trí tuệ biết được ý nghĩa, biết được ý nghĩa sẽ mang lại hạnh phúc. 89. 89. Natthi [Pg.56] vijjāsamaṃ mittaṃ, na ca byādhisamo ripu; Na ca atthasamaṃ pemaṃ, na ca kammasamaṃ balaṃ. Không có người bạn nào như tri thức, không có kẻ thù nào như bệnh tật. Không có tình yêu nào như yêu mến của cải, không có sức mạnh nào như sức mạnh của nghiệp. 90. 90. Vinā satthaṃ na gaccheyya, sūro saṅgāmabhūmiyaṃ; Paṇḍitvaddhagū vāṇijo, videsagamano tathā. Dũng sĩ ra chiến trường, không thể đi mà không có vũ khí. Bậc trí, người đi đường xa, thương nhân, và người đi nước ngoài cũng vậy (không thể đi mà không có sự chuẩn bị). 91. 91. Dhananāsaṃ [Pg.57] manotāpaṃ, ghare duccaritāni ca; Vañcanañca avamānaṃ, paṇḍito na pakāsaye. Bậc hiền trí không nên tiết lộ việc mất mát của cải, nỗi khổ tâm, những chuyện xấu trong gia đình, việc mình bị lừa dối hay bị khinh rẻ. 92. 92. Anavhāyaṃ gamayanto, apucchā bahubhāsako; Attaguṇaṃ pakāsanto, tividho hīnapuggalo. Người không được mời mà đến, không được hỏi mà nói nhiều, và người tự khoe khoang đức hạnh của mình; đó là ba hạng người thấp kém. 93. 93. Haṃso [Pg.58] majjhe na kākānaṃ, sīho gunnaṃ na sobhate; Gadrabhamajjhe turaṅgo, bālamajjheva paṇḍito. Thiên nga giữa bầy quạ, sư tử giữa đàn bò thì không nổi bật. Ngựa hay giữa bầy lừa, bậc hiền trí giữa đám người ngu cũng vậy. 94. 94. Pattānurūpakaṃ vākyaṃ, sabhāvānurūpaṃ piyaṃ; Attānurūpakaṃ kodhaṃ, yo jānāti sa paṇḍito. Người biết nói lời thích hợp với đối tượng, biết thể hiện tình cảm phù hợp với hoàn cảnh, biết tức giận tương xứng với sức mình, người đó là bậc hiền trí. 95. 95. Apparūpo [Pg.59] bahuṃbhāso, appapañño pakāsako; Appapūro ghaṭo khobhe, appakhīrā gāvī cale. Kẻ ít thực chất thì nói nhiều, người ít trí tuệ hay khoe khoang. Cái bình vơi nước thì kêu to, con bò ít sữa thì hay đi lại. 96. 96. Na titti rājā dhanamhi, paṇḍitopi subhāsite; Cakkhupi piyadassane, na titti sāgaro jale. Vua không bao giờ thỏa mãn với của cải, bậc hiền trí không bao giờ thỏa mãn với lời hay lẽ phải. Mắt không bao giờ thỏa mãn với cảnh đẹp, biển cả không bao giờ thỏa mãn với nước. 97. 97. Hīnaputto [Pg.60] rājamacco, bālaputto ca paṇḍito; Adhanassa dhanaṃbahu, purisānaṃ na maññatha. Con của người thấp hèn có thể làm quan vua, con của kẻ ngu có thể thành bậc trí. Người nghèo có thể có nhiều của cải, vì vậy chớ nên xem thường người khác. 98. 98. Yo [Pg.61] sisso sippalobhena, bahuṃ gaṇhāti taṃ sippaṃ; Mūgova supinaṃ passaṃ, kathetumpi na ussahe. Người học trò vì tham lam kiến thức mà học quá nhiều, sẽ giống như người câm nằm mơ, không thể kể lại được. 99. 99. Na bhijjetuṃ kumbhakāro, sobhetuṃ kumbha ghaṭati; Na khipituṃ apāyesu, sissānaṃ vuḍḍhikāraṇā. Người thợ gốm đập vào bình không phải để làm vỡ, mà để làm cho nó đẹp hơn. (Thầy dạy trò) không phải để đẩy vào khổ cảnh, mà là vì sự tiến bộ của học trò. 100. 100. Adhanassa [Pg.62] rasaṃkhādo, abalassa hato naro; Appaññassa vākyakaro, ummattaka samāhikho. Người nghèo mà ăn cao lương mỹ vị, kẻ yếu đuối mà giết người, người kém trí tuệ mà làm diễn giả, quả thật giống như người điên. 101. 101. Ekenāpi surukkhena, pupphitena sugandhinā; Vāsitaṃ kānanaṃ sabbaṃ, suputtena kulaṃ yathā. Chỉ với một cây tốt, nở hoa thơm ngát, cả khu rừng được ướp hương; cũng như vậy, dòng họ có được người con hiền. 102. 102. Iṇakattā [Pg.63] pitā sattu, mātā ca byabhicārinī; Bhariyā rūpavatī sattu, putto sattu apaṇḍito. Cha mắc nợ là kẻ thù, mẹ ngoại tình cũng vậy; vợ đẹp là kẻ thù, con dại là kẻ thù. 103. 103. Guṇadosamasatthaññū, jano vibhajate kathaṃ; Adhikāro kimandhassa, rūpabhedopaladdhiyaṃ. Người không biết kinh điển về đức và tội, làm sao có thể phân biệt được? Người mù làm sao có khả năng nhận biết được sự khác biệt của các hình sắc? 104. 104. Sabbattha [Pg.64] satthatoyeva, guṇadosavicecanaṃ; Yaṃ karoti vināsatthaṃ, sāhasaṃ kimatodhikaṃ. Ở khắp mọi nơi, việc phân biệt đức và tội phải chỉ dựa vào kinh điển. Việc làm mà không có kinh điển dẫn đến sự hủy hoại, còn có sự liều lĩnh nào hơn thế? 105. 105. Nihīyati [Pg.65] puriso nihīnasevī,Na ca hāyetha kadāci tulyasevī; Seṭṭhamupanamaṃ udeti khippaṃ,Tasmā attano uttariṃ bhaje. Người giao du với kẻ thấp kém thì bị suy thoái, giao du với người ngang bằng thì không bao giờ suy thoái; gần gũi người cao thượng thì mau chóng thăng tiến. Vì vậy, hãy kết giao với người hơn mình. 106. 106. Paccuppannañca [Pg.66] yo dhammaṃ, tattha tattha vipassati; Asaṃhīraṃ asaṃkuppaṃ, taṃ vidvā manubrūhaye. Người nào thấy rõ pháp hiện tại, ở nơi này nơi kia, là không lay động, không chấn động, bậc trí nên phát triển pháp ấy. 107. 107. Chandā dosā bhayā mohā, yo dhammaṃ nātivattati; Āpūrati tassa yaso, sukkapakkheva candimā. Người nào không vi phạm Chánh pháp vì tham muốn, sân hận, sợ hãi, hay si mê, danh tiếng của người ấy sẽ tăng trưởng, như mặt trăng trong tuần lễ trăng tròn. 108. 108. Paṇḍito [Pg.67] sīlasampanno, saṇho ca paṭibhānavā; Nivātavutti athaddho, tādiso labhate yasaṃ. Bậc trí tuệ, đầy đủ giới hạnh, hiền hòa và có tài ứng đối, khiêm tốn và không cứng nhắc, người như vậy sẽ có được danh tiếng. 109. 109. Dullabhaṃ [Pg.68] pākatikaṃ vākyaṃ, dullabho khemakaro suto; Dullabhā sadisī jāyā, dullabho sajano piyo. Lời nói hợp lẽ tự nhiên là khó được, người con trai mang lại sự an ổn là khó được; người vợ tương xứng là khó được, người thân yêu quý là khó được. 110. 110. Atthaṃ mahantamāpajja, vijjaṃ sampattimeva ca; Careyyāmānathaddho yo, paṇḍito so pavuccati. Dù đạt được lợi ích lớn lao, học vấn và tài sản, người nào vẫn hành xử không kiêu mạn, không cứng nhắc, người ấy được gọi là bậc trí. 111. 111. Sutasanniccayā [Pg.69] dhīrā, tuṇhībhūtā apucchitā; Puṇṇāsubhāsitenāpi, ghaṇṭādī ghaṭṭitā yathā. Bậc trí có kho tàng học thức, khi không được hỏi thì im lặng; dù chứa đầy lời hay ý đẹp, cũng giống như chuông không được đánh. 112. 112. Apuṭṭho paṇḍito bherī, pajjunno hoti pucchito; Bālo puṭṭho apuṭṭho ca, bahuṃ vikatthate sadā. Khi không được hỏi, bậc trí như cái trống; khi được hỏi, vị ấy như đám mây mưa. Kẻ ngu, dù được hỏi hay không, luôn luôn khoác lác rất nhiều. 113. 113. Parūpavāde [Pg.70] badhiro, paravajje alocano; Paṅgulo aññanārīsu, dussatakke acetano. Nên điếc đối với lời chỉ trích người khác, mù đối với lỗi lầm của người khác, què đối với vợ của người khác, và vô tri đối với lý luận xấu xa. Cakkhumāssa yathā andho, sotavā badhiro yathā; Paññavāssa yathāmūgo, balavā dubbaloriva; Atha atthe samuppanne, sayetha matasāyitaṃ. Người có mắt hãy như người mù, người có tai hãy như người điếc; người có trí tuệ hãy như người câm, người có sức mạnh hãy như người yếu; rồi khi mục đích đã khởi sanh, hãy nằm như người chết. 114. 114. Pāpamitte [Pg.71] vivajjetvā, bhajeyyuttamapuggalaṃ; Ovāde cassa tiṭṭheyya, patthento acalaṃ sukhaṃ. Hãy từ bỏ bạn bè xấu ác, hãy kết giao với người cao thượng; hãy vâng theo lời khuyên của họ, mong cầu hạnh phúc không lay chuyển. 115. 115. Atisītaṃ atiuṇhaṃ, atisāyamidaṃ ahu; Iti vissaṭṭhakammante, atthā accenti māṇave. ‘Trời quá lạnh, trời quá nóng, trời đã quá chiều’; với những người trẻ tuổi bỏ bê công việc như vậy, cơ hội sẽ trôi qua. 116. 116. Yo [Pg.72] ca sītañca uṇhañca, tiṇābhiyyo na maññati; Karaṃ purisakiccāni, so sukhaṃ na vihāyati. Người nào xem lạnh và nóng không hơn gì cọng cỏ, làm các công việc của người đàn ông, người ấy không từ bỏ hạnh phúc. 117. 117. Yasmiṃdese [Pg.73] na sammāno, na piyo na ca bandhavo; Na ca vijjāgamo koci, na tattha divasaṃ vase. Ở xứ nào không có sự tôn trọng, không có người thân yêu, không có bà con quyến thuộc, và không có sự học hỏi tri thức nào, chớ nên ở lại đó dù chỉ một ngày. 118. 118. Dhanavā sutavā rājā, nadī vajjo ime pañca; Yattha dese na vijjanti, na tattha divasaṃ vase. Người giàu có, người học thức, nhà vua, sông ngòi, và thầy thuốc – năm hạng người này; ở xứ nào không có, chớ nên ở lại đó dù chỉ một ngày. 119. 119. Nabhassa [Pg.74] bhūsanaṃ cando, nārīnaṃ bhūsanaṃ pati; Chamāya bhūsanaṃ rājā, vijjā sabbassa bhūsanaṃ. Trang sức của bầu trời là mặt trăng, trang sức của người nữ là người chồng; trang sức của mặt đất là nhà vua, học vấn là trang sức của tất cả mọi người. 120. 120. Sukhatthiko sace vijjaṃ, vijjatthiko caje sukhaṃ; Sukhatthino kuto vijjā, kuto vijjatthino sukhaṃ. Nếu người tìm cầu hạnh phúc, hãy từ bỏ học vấn; nếu người tìm cầu học vấn, hãy từ bỏ hạnh phúc. Người tìm cầu hạnh phúc, đâu có học vấn? Người tìm cầu học vấn, đâu có hạnh phúc? 121. 121. Khaṇena [Pg.75] kaṇena ceva, vijjāmatthañca sādhaye; Khaṇacāge kuto vijjā, kaṇacāge kato dhanaṃ. Từng khoảnh khắc và từng hạt thóc, người ta nên tích lũy học vấn và của cải. Bỏ phí khoảnh khắc, đâu có học vấn? Bỏ phí hạt thóc, đâu có của cải? 122. 122. Ācariyā pādamādatte, pādaṃ sisso sajānanā; Pādaṃ sabrahmacārīhi, pādaṃ kālakkamena ca. Học được một phần tư từ thầy, một phần tư do tự mình thông hiểu, một phần tư từ bạn đồng học, và một phần tư theo dòng thời gian. 123. 123. Dhammo [Pg.76] jaye no adhammo, saccaṃ jayati nāsaccaṃ; Khamā jayati no kodho, devo jayati nāsūro. Chánh pháp chiến thắng, phi pháp thì không; sự thật chiến thắng, giả dối thì không; nhẫn nại chiến thắng, sân hận thì không; chư thiên chiến thắng, a-tu-la thì không. 124. 124. Hatthassa bhūsanaṃ dānaṃ, saccaṃ kaṇṭhassa bhūsanaṃ; Sotassa bhūsanaṃ satthaṃ, bhūsane kiṃ payojanaṃ. Trang sức của bàn tay là sự bố thí, trang sức của cổ họng là lời chân thật; trang sức của lỗ tai là kinh điển. Cần gì những trang sức khác? 125. 125. Videsetu [Pg.77] dhanaṃ vijjā, byasanesu dhanaṃ mati; Paraloke dhanaṃ dhammo, sīlaṃ sabbattha ve dhanaṃ. Ở xứ người, học vấn là tài sản; trong hoạn nạn, trí tuệ là tài sản; ở thế giới bên kia, Chánh pháp là tài sản; còn giới hạnh quả là tài sản ở khắp mọi nơi. 126. 126. Padose [Pg.78] dīpako cando, pabhāte dīpako ravi; Tiloke dīpako dhammo, suputto kuladīpako. Vào ban đêm, ngọn đèn là mặt trăng; vào buổi sáng, ngọn đèn là mặt trời; trong ba cõi, ngọn đèn là Chánh pháp; người con hiền là ngọn đèn của dòng họ. 127. 127. Vidvā eva vijānāti, vidvajjanaparissamaṃ; Na hi vañjhā vijānāti, guruṃ pasavavedanaṃ. Chỉ có người có học mới biết sự khó nhọc của người có học; cũng như người phụ nữ son sẻ không thể biết được nỗi đau đớn nặng nề khi sinh con. 128. 128. Yassa [Pg.79] natthi sayaṃ paññā, satthaṃ tassa karoti kiṃ; Locanehi vihīnassa, dappaṇo kiṃ karissati. Người không có trí tuệ tự thân, kinh điển có thể làm gì cho họ? Đối với người không có mắt, tấm gương sẽ làm được gì? 129. 129. Kiṃ karissanti vattāro, sotaṃ yattha na vijjate; Naggakapaṇake dese, rajako kiṃ karissati. Người nói có thể làm gì, ở nơi không có người nghe? Ở xứ của những người ăn xin trần truồng, người thợ giặt sẽ làm được gì? 130. 130. Mūḷhasidhassāpadesena, [Pg.80] kunārībharaṇena ca; Khalasattūhi saṃyogā, paṇḍitopyāvasīdati. Do dạy dỗ học trò ngu dốt, do nuôi dưỡng người phụ nữ xấu xa, và do giao du với kẻ ác, người trí cũng phải suy tàn. 131. 131. Natthi attasamaṃ pemaṃ, natthi dhaññasamaṃ dhanaṃ; Natthi paññāsamā ābhā, vuṭṭhi ve paramā sarā. Không có tình thương nào bằng thương thân, không có tài sản nào bằng lúa gạo, không có ánh sáng nào bằng trí tuệ, mưa thật là dòng nước tối thượng. 132. 132. Bhujaṅgamaṃ [Pg.81] pāvakañca khattiyañca yasassinaṃ; Bhikkhuñca sīlasampannaṃ, sammadeva samācare. Đối với loài rắn, ngọn lửa, vị vua lừng danh, và vị Tỳ kheo giới hạnh viên mãn, nên đối xử một cách chân chánh. 133. 133. Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano; Buddhe dhamme ca saṅghe ca, dhīro saddhaṃ nivesaye. Do vậy, người trí tuệ, bậc hiền nhân, khi thấy được lợi ích cho bản thân, nên đặt niềm tin vào Phật, Pháp và Tăng. 134. 134. Guṇo [Pg.82] seṭṭhaṅgataṃ yāti, na ucce sayane vase; Pāsādasikhare vāso, kāko kiṃ garuḷo siyā. Phẩm hạnh làm nên sự cao quý, chứ không phải do ở nơi giường cao. Dù sống trên đỉnh lầu son, con quạ sao có thể thành chim đại bàng? 135. 135. Anāgataṃ bhayaṃ disvā, dūrato parivajjaye; Āgatañca bhayaṃ disvā, abhīto hoti paṇḍito. Thấy nguy hiểm chưa đến, nên tránh xa từ trước. Thấy nguy hiểm đã đến, người trí không sợ hãi. 136. 136. Asajjāya malāmantā, anuṭṭhānamalā gharā; Malaṃ vaṇṇassa kosajjaṃ, pamādo rakkhato malaṃ. Không tụng đọc là cấu uế của kinh điển, không tu sửa là cấu uế của nhà cửa, biếng nhác là cấu uế của dung sắc, phóng dật là cấu uế của người canh gác. 137. 137. Anupubbena [Pg.83] medhāvī, thokaṃ thokaṃ khaṇe khaṇe; Kammāro rajatasseva, niddhame malamattano. Người trí tuần tự, từng chút một, trong từng khoảnh khắc, hãy thổi sạch cấu uế của tự thân, như người thợ bạc thổi sạch chất bẩn của bạc. 138. 138. Yañhi [Pg.84] kayirā tañhi vade, yaṃ na kayirā na taṃ vade; Akarontaṃ bhāsamānaṃ, parijānanti paṇḍitā. Làm điều gì hãy nói điều ấy, không làm điều gì thì đừng nói điều ấy. Người chỉ nói mà không làm, bậc trí tuệ nhận biết được. 139. 139. Visamaṃ sabhayaṃ ativāto, paṭicchannaṃ devanissitaṃ; Pantho ca saṅgāmo titthaṃ, aṭṭhete parivajjiyā. Nơi không bằng phẳng, nơi đáng sợ, nơi gió lớn, nơi che khuất, nơi có thần linh ngự, đường đi, chiến trận, và bến nước; tám điều này nên tránh. 140. 140. Rattoduṭṭho [Pg.85] ca muḷho ca, mānī luddho tathālaso; Ekacintī ca bālo ca, ete atthavināsakā. Người tham ái, người sân hận, người si mê, người ngã mạn, người tham lam, cũng như người lười biếng, người cố chấp, và người ngu dốt; những kẻ này là những kẻ phá hoại lợi ích. 141. 141. Ratto duṭṭho ca mūḷho ca, bhīru āmisagaruko; Itthī soṇḍo paṇḍako ca, navamo dārakopi ca. Người tham ái, người sân hận, người si mê, người nhút nhát, người trọng vật chất, người phụ nữ, kẻ say sưa, người ái nam ái nữ, và thứ chín là trẻ con. 142. 142. Navate puggalā loke, ittarā calitā calā; Etehi mantitaṃ guyhaṃ, khippaṃ bhavati pākaṭaṃ. Chín hạng người này ở trên đời, là những người phù phiếm, dao động, không vững vàng. Điều bí mật được bàn bạc với họ, sẽ nhanh chóng bị tiết lộ. 143. 143. Yo [Pg.86] niruttiṃ na sikkheyya, sikkhanto piṭakattayaṃ; Pade pade vikaṅkheyya, vane andhagajo yathā. Người nào không học ngữ pháp, trong khi học Tam Tạng, thì ở mỗi bước sẽ hoài nghi, như con voi mù trong rừng. 144. 144. Suttaṃ [Pg.87] dhātu gaṇoṇvādi, nāmaliṅgānusāsanaṃ; Yassa tiṭṭhati jivhagge, sabyākaraṇakesarī. Kinh (văn phạm), các căn, các nhóm (động từ), các tiếp vĩ ngữ uṇādi, và giáo huấn về danh từ và tánh; người nào mà những điều này nằm trên đầu lưỡi, người ấy là con sư tử về ngữ pháp. 145. 145. Saddatthalakkhaṇe bhedī, yo yo nicchitalakkhaṇe; So so ñātumakicchena, pahoti piṭakattaye. Người nào thông thạo đặc tính của từ và nghĩa, người nào đã xác định được các đặc tính, người đó có thể, không khó khăn trong việc hiểu biết, trở nên thành thạo trong Tam Tạng. 146. 146. Yo [Pg.88] saddasatthakusalo kusalo nighaṇḍu,Chando alaṅkatisu niccakatābhiyogo; So yaṃ kavittavikalopi kavīsu saṅkhyaṃ,Moggayha vindati hi kitti’ mamandarūpaṃ. Người nào tinh thông văn phạm, giỏi về từ vựng học, thường xuyên chuyên tâm vào thi luật và tu từ học; người ấy, dù cho có khiếm khuyết về tài thi ca, vẫn được kể vào hàng thi sĩ, và chắc chắn đạt được danh tiếng không nhỏ. 147. 147. Sukkhopi [Pg.89] candanataru na jahāti gandhaṃ,Nāgo gato naramukhe na jahāti līḷaṃ; Yantagato madhurasaṃ na jahāti ucchu,Dukkhopi paṇḍitajano na jahāti dhammaṃ. Cây đàn hương dù khô héo vẫn không mất mùi thơm, voi chúa dù đối mặt với người vẫn không mất đi vẻ oai phong, cây mía dù bị đưa vào máy ép vẫn không mất vị ngọt, người trí dù gặp khổ đau vẫn không từ bỏ Chánh pháp. 148. 148. Dhanadhaññappayogesu, tathā vijjāgamesu ca; Āhāre byavahāre ca, cattalajjo sadā bhave. Trong việc sử dụng tiền của và lúa gạo, cũng như trong việc học hỏi kiến thức, trong việc ăn uống và giao dịch, người ta nên luôn từ bỏ sự e thẹn. 149. 149. Sābhāvikī [Pg.90] ca paṭibhā, sutañca bahunimmalaṃ; Amando cābhiyogoyaṃ, hetu hotiha bandhane. Trí tuệ thiên bẩm, học rộng và trong sáng, cùng với sự chuyên cần không mệt mỏi này, là nguyên nhân cho việc sáng tác ở đời này. 150. 150. Jaheyya [Pg.91] pāpake mitte, bhajeyya paṇḍite jane; Sādhavo abhiseveyya, suṇeyya dhammamuttamaṃ. Nên từ bỏ bạn bè xấu ác, nên thân cận với người hiền trí, nên phục vụ bậc thiện nhân, nên lắng nghe Chánh pháp tối thượng. 151. 151. Kalyāṇakārī kalyāṇaṃ, pāpakārī ca pāpakaṃ; Yādisaṃ vappate bījaṃ, tādisaṃ harate phalaṃ. Người làm điều lành gặp điều lành, người làm điều ác gặp điều ác. Gieo hạt giống nào, thì gặt hái quả ấy. 152. 152. Chando [Pg.92] nidānaṃ gāthānaṃ, akkharā tāsaṃ viyañjanaṃ; Nāmasannissitā gāthā, kavi gāthānamāsayo. Thi luật là nền tảng của các bài kệ, chữ cái là sự biểu đạt của chúng. Kệ nương tựa vào danh từ, thi sĩ là chỗ nương của các bài kệ. 153. 153. Tasmā [Pg.93] hi paṇḍito poso, sampassaṃ hitamattano; Paññavantaṃbhipūjeyya, cetiyaṃ viya sādaro. Do vậy, người trí tuệ, khi thấy được lợi ích cho bản thân, nên tôn kính người có trí tuệ, một cách trang trọng như đối với một bảo tháp. 154. 154. Dhīraṃ passe suṇe dhīraṃ, dhīrena sahasaṃvase; Dhīrenallāpasallāpaṃ, taṃ kare tañca rocaye. Nên thấy bậc hiền trí, nghe lời bậc hiền trí, chung sống cùng bậc hiền trí. Nên trò chuyện, luận bàn với bậc hiền trí, và nên ưa thích điều đó. 155. 155. Nayaṃ [Pg.94] nayati medhāvī, adhurāyaṃ na yuñjati; Sunayo seyyaso hoti, sammā vutto na kuppati; Vinayaṃ so pajānāti, sādhu tena samāgamo. Người trí dẫn dắt một cách khôn ngoan, không gánh vác việc không phải của mình. Sự dẫn dắt tốt là điều tốt hơn. Khi được nói đúng, vị ấy không tức giận. Vị ấy hiểu rõ giới luật. Giao du với người như vậy là điều tốt lành. 156. 156. Sace labhetha nipakaṃ sahāyaṃ,Saddhiṃ caraṃ sādhuvihāri dhīraṃ; Abhibhuyya sabbāni parissayāni,Careyya tenattamano satimā. Nếu tìm được bạn đồng hành, là người thận trọng, sống tốt, bậc hiền trí, hãy vượt qua mọi hiểm nguy, hoan hỷ và chánh niệm cùng đi với người ấy. 157. 157. No [Pg.95] ce labhetha nipakaṃ sahāyaṃ,Saddhiṃ caraṃ sādhuvihāri dhīraṃ; Rājāva raṭṭhaṃ vijitaṃ pahāya,Eko care mātaṅgaraññeva nāgo. Nếu không tìm được bạn đồng hành, là người thận trọng, sống tốt, bậc hiền trí, hãy như vua từ bỏ vương quốc đã chinh phục, hãy độc hành như voi trong rừng. 158. 158. Sokaṭṭhānasahassāni[Pg.96], bhayaṭṭhānasatāni ca; Divase divase mūḷha-māvisanti na paṇḍitaṃ. Hàng ngàn duyên cớ của sầu muộn, và hàng trăm duyên cớ của sợ hãi, ngày lại ngày xâm chiếm người ngu, chứ không phải người trí. 159. 159. Jalabindunipātena, cirena pūrate ghaṭo; Tathā sakalavijjānaṃ, dhammassa ca dhanassa ca. Như bởi từng giọt nước rơi, mà cái bình dần dần được đổ đầy; cũng vậy là sự tích lũy của toàn bộ kiến thức, của Chánh pháp, và của tài sản. 160. 160. Paṇḍitā [Pg.97] dukkhaṃ patvāna, na bhavanti visādino; Pavissa rāhuno mukhaṃ, kiṃ no deti puna sasī. Bậc hiền trí dẫu gặp khổ đau, cũng không trở nên buồn nản; Mặt trăng dẫu vào miệng La-hầu, há lại không tỏa sáng nữa sao? 161. 161. Javena assaṃ jānanti, vāhena ca balibaddhaṃ; Duhena dhenuṃ jānanti, bhāsamānena paṇḍitaṃ. Nhờ tốc độ mà biết ngựa hay, nhờ sức kéo mà biết bò tốt; Nhờ vắt sữa mà biết bò cái, nhờ lời nói mà biết người trí. 162. 162. Manasā [Pg.98] cintitaṃ kammaṃ, vacasā na pakāsaye; Aññalakkhitakāriyassa, yato siddhi na jāyate. Việc đã suy tính trong tâm, chớ nên nói ra bằng lời; Vì khi việc làm bị người khác biết, sự thành công sẽ không đến. 163. 163. Anabhyāse visaṃ vijjā, ajiṇṇe bhojanaṃ visaṃ; Visaṃ sabhā daliddassa, vuddhassa taruṇī visaṃ. Kiến thức không thực hành là thuốc độc, thức ăn khi không tiêu là thuốc độc; Hội chúng là thuốc độc đối với người nghèo, người vợ trẻ là thuốc độc đối với ông chồng già. Cattāro pañca ālope, ābhutvā udakaṃ pive; Alaṃ phāsuvihārāya, pahitattassa bhikkhuno. Ăn bốn hoặc năm miếng, rồi sau đó uống nước; Như vậy là đủ cho sự an trú thoải mái, của một vị tỳ khưu có tâm quyết chí. 164. 164. Yassa eso pasutopi, guṇavā pujjate naro; Dhanu vaṃsavisuddhopi, nigguṇo kiṃ karissati. Người có đức hạnh, dù cho xuất thân thấp kém, vẫn được tôn kính; Kẻ không đức hạnh, dù cho dòng dõi trong sạch, thì sẽ làm được gì? 165. 165. Issī [Pg.100] dayī asaṃtuṭṭho, kodhano niccasaṅkīto; Parabhāgyopajīvī ca, chaḷete dukkhabhāgino. Người ganh tị, người xan tham, người không biết đủ, người hay nóng giận, người luôn nghi ngờ; và người sống nhờ vào tài sản của người khác, sáu hạng người này là những người gánh chịu đau khổ. 166. 166. Sumahantāni sattānī, dhārayantā bahussutā; Chettāro saṃsayānañca, kaliṃ yanti lobhamohitā. Những bậc vĩ nhân, những người uyên bác, và những người có khả năng cắt đứt mọi nghi ngờ; cũng sẽ đi đến chỗ suy vong, khi bị tham lam làm cho mê muội. 167. 167. Nadītīre [Pg.101] khate kūpe, araṇītālavaṇṭake; Na vade dakādī natthīti, mukhe ca vacanaṃ tathā. Trong giếng đào bên bờ sông, trong cây dùi lửa và quạt lá cọ; người ta không nên nói rằng không có nước v.v...; lời nói trong miệng cũng vậy. 168. 168. Sabbaṃ suṇāti sotena, sabbaṃ passati cakkhunā; Na ca diṭṭhaṃ sutaṃ dhīro, sabbaṃ uccitu marahati. Người ta nghe mọi thứ bằng tai, thấy mọi thứ bằng mắt; Nhưng người trí không nên nói ra tất cả những gì đã thấy và đã nghe. 169. 169. Bālādapi [Pg.102] gahetabbaṃ, yuttamuttamanīsibhi; Ravissāvisaye kiṃ na, padīpassa pakāsanaṃ. Bậc hiền trí nên tiếp nhận lời nói hợp lý, ngay cả từ người khờ dại; Trong vùng ánh sáng của mặt trời, ánh sáng của ngọn đèn há không phải là sự soi sáng hay sao? 170. 170. Tasmā [Pg.103] hi paṇḍito poso, sampassaṃ attamattano; Yoniso vicine dhammaṃ, evaṃ tattha visujjhati. Vì vậy, người trí, khi thấy được lợi ích của bản thân; hãy khéo léo như lý tác ý mà suy xét Chánh pháp, như vậy người ấy sẽ được thanh tịnh trong đó. 171. 171. Kiṃ tena jātujātena, mātuyobbannahārinā; Ārohati na yo saka-vaṃsaagge dhajo yathā. Sanh ra để làm gì, kẻ chỉ làm hao tổn tuổi xuân của mẹ; Nếu người ấy không vươn lên, như ngọn cờ trên đỉnh cao dòng dõi của mình. 172. 172. Sammā upaparikkhitvā, akkharesu padesu ca; Coraghāto siyā sisso, guru coraṭṭakārako. Sau khi đã xem xét kỹ lưỡng, trong từng chữ và từng phần; học trò có thể trở thành kẻ giết trộm, còn thầy là người xử án trộm. 173. 173. Adantadamanaṃ [Pg.104] satthaṃ, khalānaṃ kurute madaṃ; Cakkhusaṅkhārakaṃ tejaṃ, ulūkānaṃmivandhakaṃ. Giáo pháp dùng để điều phục người chưa được điều phục, lại làm cho kẻ gian ác sinh lòng kiêu mạn; Giống như ánh sáng giúp cho mắt (người) được thấy, nhưng lại làm cho loài cú bị mù lòa. 174. 174. Narattaṃ dullabhaṃ loke, vijjā tatra sudullabhā; Kavittaṃ dullabhaṃ tatra, satti tatra sudullabhā. Được thân người là khó ở trên đời, trong đó có được học thức lại càng khó hơn; Trong đó có được tài thi ca là điều khó, trong đó có được năng lực lại càng khó hơn. 175. 175. Yebhuyyena [Pg.105] hi sattānaṃ, vināse paccupaṭṭhite; Anayo nayarūpena, buddhimāgamma tiṭṭhati. Quả thật, đối với phần lớn chúng sanh, khi sự hủy diệt sắp xảy đến; điều sai trái sẽ đến và tồn tại trong tâm trí, dưới hình thức của điều đúng đắn. Sujanakaṇḍa Phẩm Người Lành 176. 176. Saddhāsīlādidhammehi, [Pg.106] sappanno seṭṭhamānuso; Vutto buddhādisantehi, sādhusappuriso iti. Người ưu tú được trang bị các pháp như tín, giới, v.v...; được chư Phật và các bậc thánh nhân gọi là người lành, bậc chân nhân. Saddādhanaṃ sīladhanaṃ, hirīottappiyaṃ dhanaṃ; Sutadhanañca cāgo ca, paññā ve sattamaṃ dhanaṃ. Tài sản là tín, tài sản là giới, tài sản là tàm và quý; Tài sản là văn, và xả ly, và tuệ là tài sản thứ bảy. Yassa ete dhanā atthi, itthiyā purisassa vā; Adaliddoti taṃ āhu, amoghaṃ tassa jīvitaṃ. Người nào có những tài sản này, dù là phụ nữ hay nam giới; Người ấy được gọi là không nghèo khó, đời sống của người ấy không vô ích. Tasmā saddhañca sīlañca, pasādaṃ dhammadassanaṃ; Anuyuñjetha medhāvī, saraṃ buddhānasāsanaṃ. Vì vậy, người trí, trong khi ghi nhớ giáo huấn của chư Phật; hãy chuyên tâm vào tín, giới, sự trong sạch và sự thấy pháp. 177. 177. Sabbhireva [Pg.107] samāsetha, sabbhi kubbetha santhavaṃ; Sataṃ saddhammamaññāya, seyyo hoti na pāpiyo. Chỉ nên giao du với người lành, nên kết thân với người lành; Khi hiểu được chánh pháp của bậc thiện trí, người ta sẽ trở nên tốt hơn, không xấu đi. 178. 178. Caja dujjanasaṃsaggaṃ, bhaja sādhusamāgamaṃ; Kara puññamahorattaṃ, sara niccamaniccataṃ. Hãy từ bỏ giao du với người xấu, hãy gần gũi hội chúng người lành; Hãy làm các việc phước đức ngày và đêm, hãy luôn ghi nhớ về sự vô thường. 179. 179. Yo [Pg.108] ve kataññū katavedī dhīro,Kalyāṇamitto daḷhabhatti ca hoti; Dukkhitassa sakkacca karoti kiccaṃ,Tathāvidhaṃ sappurisaṃ vadanti. Người trí nào biết ơn và đền ơn, là người bạn tốt và có lòng trung thành vững chắc; hết lòng làm công việc cho người gặp khổ đau, người như vậy được gọi là bậc chân nhân. 180. 180. Mātāpettibharaṃ [Pg.109] jantuṃ, kule jeṭṭhāpacāyinaṃ; Saṇhaṃ sakhilasambhāsaṃ, pesuṇeyyappahāyinaṃ. Người nào nuôi dưỡng cha mẹ, kính trọng bậc trưởng thượng trong gia đình; có lời nói ôn hòa, thân mật, và từ bỏ lời nói đâm thọc. 181. 181. Maccheravinaye yuttaṃ, saccaṃ kodhābhibhuṃ naraṃ; Taṃ ve devā tāvatiṃsā, āhu ‘‘sappuriso’’iti. Người nỗ lực trong việc loại bỏ lòng bỏn xẻn, nói lời chân thật, chế ngự được cơn giận; Chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba gọi người ấy là 'bậc chân nhân'. 182. 182. Kulajāto kulaputto, kulavaṃsasurakkhato; Attanā dukkhappattopi, hīnakammaṃ na kāraye. Người con trai sanh trong gia đình tốt, thuộc dòng dõi tốt, người giữ gìn tốt dòng dõi gia đình; Dù bản thân gặp phải khổ đau, cũng không làm điều hèn hạ. 183. 183. Udeyya [Pg.110] bhāṇu pacchime, nameyya meruaddipi; Sītalaṃ yadi naraggi, pabbatagge ca uppalaṃ; Vikase na viparitā, sādhuvācā kudācanaṃ. Mặt trời có thể mọc ở phương tây, núi Tu-di có thể bị uốn cong; Lửa có thể trở nên lạnh lẽo, và hoa sen có thể nở trên đỉnh núi; Nhưng lời nói của người lành không bao giờ đổi khác. 184. 184. Sukhā rukkhassa chāyāva, tato ñātimātāpitu; Tato ācerassa rañño, tato buddhassanekadhā. Bóng cây mang lại sự an lạc, bóng mát của quyến thuộc, cha mẹ còn hơn thế; Bóng mát của thầy và vua còn hơn thế nữa, bóng mát của Đức Phật còn hơn thế gấp nhiều lần. 185. 185. Bhamarā [Pg.111] pupphamicchanti, guṇamicchanti sajjanā; Makkhikā pūtimicchanti, dosamicchanti dujjanā. Ong bướm ưa thích hoa, người hiền ưa thích đức hạnh; Ruồi nhặng ưa thích đồ hôi thối, kẻ ác ưa thích lỗi lầm. 186. 186. Mātuhīno [Pg.112] dubbhāso hi, pituhīno dukkiriyo; Ubho mātupituhīnā, dubbhāsā ca dukkiriyā. Kẻ không mẹ thì lời nói xấu xa, kẻ không cha thì hành động xấu xa; Kẻ không cả cha lẫn mẹ, thì lời nói và hành động đều xấu xa. 187. 187. Mātuseṭṭho subhāso hi, pituseṭṭho sukiriyo; Ubhomātu pituseṭṭhā, subhāsā ca sukiriyā. Người có mẹ tốt thì lời nói tốt đẹp, người có cha tốt thì hành động tốt đẹp; Người có cả cha lẫn mẹ tốt, thì lời nói và hành động đều tốt đẹp. 188. 188. Sunakho [Pg.113] sunakhaṃ disvā, dantaṃ dasseti hiṃsituṃ; Dujjano sujanaṃ disvā, rosayaṃ hiṃsamicchati. Chó thấy chó, nhe răng muốn cắn; Kẻ ác thấy người hiền, nổi sân muốn hãm hại. 189. 189. Na ca vegena kiccāni, kattabbāni kudācanaṃ; Sahasā kāritaṃ kammaṃ, bālo pacchānutappati. Chớ bao giờ làm các công việc một cách vội vã; Việc làm một cách hấp tấp, kẻ ngu sau này phải hối hận. 190. 190. Kodhaṃ [Pg.114] vadhitvā na kadāci socati,Makkhappahānaṃ isayo vaṇṇayanti; Sabbesaṃ vuttaṃ pharusaṃ khametha,Etaṃ khantiṃ uttamamāhu santo. Diệt được sân hận thì không bao giờ sầu muộn, các bậc tiên nhân tán thán sự từ bỏ thói khinh miệt; Hãy kham nhẫn mọi lời nói thô ác, bậc thiện nhân gọi đó là sự kham nhẫn tối thượng. 191. 191. Dukkho nivāso sambādhe, ṭhāne asucīsaṅkate; Tato arimhi appiye, tatopi akataññunā. Sống ở nơi chật chội, bị nghi là ô uế là khổ; sống với kẻ thù không ưa còn khổ hơn thế; sống với người vô ơn lại còn khổ hơn nữa. 192. 192. Ovadeyyā’nusāseyya[Pg.115], asabbhā ca nivāraye; Satañhi so piyo hoti, asataṃ hotiappiyo. Nên khuyên răn, nên chỉ dạy, và nên ngăn cản điều không tốt. Người như vậy được người hiền yêu mến, và bị kẻ ác không ưa. 193. 193. Uttamattanivātena, kakkhaḷaṃ mudunā jaye; Nīcaṃ appakadānena, vāyāmena samaṃ jaye. Hãy chiến thắng kẻ cao ngạo bằng sự khiêm hạ, kẻ cứng cỏi bằng sự mềm mỏng; Hãy chiến thắng kẻ thấp hèn bằng chút bố thí, hãy chiến thắng người ngang hàng bằng sự nỗ lực. 194. 194. Na [Pg.116] visaṃ visamiccāha, dhanaṃ saṅghassa uccate; Visaṃ ekaṃva hanati, hanati saṅghassa sabbaṃ. Không phải chất độc được gọi là độc, tài sản của Tăng đoàn mới được gọi là độc. Chất độc chỉ giết một người, (chiếm đoạt) tài sản của Tăng đoàn giết tất cả (dòng họ). 195. 195. Dhanamappampi [Pg.117] sādhūnaṃ, kūpe vāriva nissayo; Bahuṃapi asādhūnaṃ, na ca vāriva aṇṇave. Của cải dù ít của người hiền, là nơi nương tựa như nước trong giếng; Của cải dù nhiều của kẻ ác, chẳng hữu ích như nước giữa đại dương. 196. 196. Apattheyyaṃ na pattheyya, acinteyyaṃ na cintaye; Dhammameva sucinteyya, kālaṃ moghaṃ na icchaye. Điều không nên mong cầu thì chớ mong cầu, điều không nên suy nghĩ thì chớ suy nghĩ; Chỉ nên suy nghiệm Chánh pháp, chớ để thời gian trôi qua vô ích. 197. 197. Acintitampi [Pg.118] bhavati, cintitampi vinassati; Na hi cintāmayā bhogā, itthiyā purisassa vā. Điều không nghĩ đến cũng xảy ra, điều nghĩ đến rồi cũng tiêu tan; Của cải của người nữ hay người nam, quả thật không do suy nghĩ mà thành. 198. 198. Asantassa piyo hoti, sante na kurute piyaṃ; Asataṃ dhammaṃ roceti, taṃ parābhavato mukhaṃ. Thân với kẻ ác, không yêu mến người hiền; Ưa thích pháp của kẻ ác, đó là cửa ngõ dẫn đến suy vong. 199. 199. Guṇā [Pg.119] kubbanti dūtattaṃ, dūrepi vasataṃ sataṃ; Ketake gandhaṃ ghāyitvā, gacchanti bhamarā sayaṃ. Đức hạnh làm sứ giả, cho người hiền dù ở phương xa; Như ong bướm ngửi được hương hoa dứa, liền tự mình tìm đến. 200. 200. Pubbajātikataṃ kammaṃ, taṃ kammamīti kathyate; Tasmā purisākārenaṃ, yataṃ kare atandito. Nghiệp đã làm trong đời trước, được gọi là nghiệp (quá khứ); Do đó, với nỗ lực của con người, hãy không mệt mỏi mà cố gắng. 201. 201. Mattikapiṇḍato kattā, kurute yaṃ yadicchati; Evamattakataṃ kammaṃ, māṇavo paṭipajjate. Từ một cục đất sét, người thợ làm ra bất cứ vật gì mình muốn; Cũng vậy, con người gánh chịu kết quả của nghiệp do chính mình tạo ra. 202. 202. Uṭṭhāyoṭṭhāya [Pg.121] bodheyyaṃ, mahabbhaya mupaṭṭhitaṃ; Maraṇabyādhisokānaṃ, kimajja nipatissati. Hãy thức dậy, hãy thức dậy, hãy nhận biết nỗi sợ hãi lớn đang hiện hữu; Trong số chết, bệnh, và sầu, không biết điều gì sẽ xảy đến hôm nay. 203. 203. Pāṇā yathāttanobhiṭṭhā, bhūtānamapi te tathā; Attopamena bhūtesu, dayaṃ kubbanti sādhavo. Mạng sống đối với mình quý giá thế nào, đối với chúng sinh cũng như vậy; Lấy mình làm ví dụ, người hiền thể hiện lòng từ ái đối với chúng sinh. Sabbe [Pg.122] tasanti daṇḍassa, sabbe bhāyanti maccuno; Attānaṃ upamaṃ katvā, na haneyya na ghātaye. Tất cả đều run sợ trước hình phạt, tất cả đều sợ hãi cái chết; Lấy mình làm ví dụ, không nên giết, không nên bảo giết. 204. 204. Bālo vā yadi vā vuddho, yuvā vā gehamāgato; Tassa pūjā vidhātabbā, sabbassābhyāgato garu. Dù là trẻ con, hay người già, hay thanh niên đến nhà; Người ấy cần được tôn kính, vì đối với tất cả, khách là người đáng kính. 205. 205. Ākiṇṇopi asantehi, asaṃsaṭṭhova bhaddako; Bahunā sannajātena, gacchena ubbattenidha. Dù bị kẻ ác vây quanh, không giao du với họ là điều tốt. Với một đám đông ô hợp, người ta sẽ bị phiền nhiễu ở đời này. Bāladujjanakaṇḍa Phẩm Kẻ Ngu Và Kẻ Ác 206. 206. Kāyaduccaritādīhi[Pg.124], sampanno pāpamānujo; Bāloti lokanāthena, kittito dhammasāminā. Người ác nào có thân ác hạnh và các điều tương tự, được Bậc Lãnh Đạo Thế Gian, Bậc Chủ Của Pháp, tuyên bố là kẻ ngu. 207. 207. Ducintitacintī ceva, dubbhāsitabhāsīpi ca; Dukkaṭakammakārī ca, pāpako bālamānujo. Người hay suy nghĩ điều ác, hay nói lời ác, và hay làm việc ác, là kẻ ngu độc ác. 208. 208. Atipiyo [Pg.125] na kātabbo, khalo kotuhalaṃ karo; Sirasā vahamānopi, aḍḍhapūro ghaṭo yathā. Chớ nên quá thân thiết với kẻ ác hay gây chuyện, dù có đội người ấy trên đầu, cũng giống như một cái bình chỉ đầy một nửa. 209. 209. Sappo duṭṭho khalo duṭṭho, sappā duṭṭhataro khalo; Mantosadhehi taṃ sappaṃ, khalaṃ kenupasammati. Rắn độc, kẻ ác cũng độc; Kẻ ác còn độc hơn rắn. Có thể trị rắn độc bằng thần chú và thuốc men, nhưng kẻ ác thì dùng gì để trị được? 210. 210. Yo [Pg.126] bālo maññati bālyaṃ, paṇḍito vāpi tenaso; Bālo ca paṇḍitamānī, sa ve bāloti vuccati. Kẻ ngu nào biết mình ngu, nhờ vậy cũng là người trí. Kẻ ngu mà tự cho mình là trí, người ấy thật sự được gọi là kẻ ngu. 211. 211. Madhūva maññati bālo, yāva pāpaṃ na paccati; Yadā ca paccati pāpaṃ, atha dukkhaṃ nigacchati. Kẻ ngu nghĩ việc ác ngọt như mật, khi quả ác chưa chín muồi; Khi quả ác chín muồi, bấy giờ kẻ ngu phải chịu đau khổ. 212. 212. Na [Pg.127] sādhu balavā bālo, sāhasā vindate dhanaṃ; Kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ sopapajjati. Kẻ ngu có sức mạnh, dùng bạo lực để kiếm tiền, điều đó không tốt; Sau khi thân hoại mạng chung, kẻ ngu ấy sanh vào địa ngục. 213. 213. Ghare [Pg.128] duṭṭho mūsiko ca, vane duṭṭho ca vānaro; Sakuṇe ca duṭṭho kāko, nareduṭṭho ca brāhmaṇo. Trong nhà, kẻ xấu là chuột; trong rừng, kẻ xấu là khỉ; trong loài chim, kẻ xấu là quạ; trong loài người, kẻ xấu là Bà-la-môn. 214. 214. Dīghā jāgarato ratti, dīghaṃ santassa yojanaṃ; Dīgho bālānasaṃsāro, saddhammaṃ avijānataṃ. Với người thức, đêm thật dài; với kẻ mệt, một do tuần thật dài; với kẻ ngu không biết Chánh pháp, vòng luân hồi thật dài. 215. 215. Tilamattaṃ [Pg.129] paresañca, appadosañca passati; Nāḷikerampi sadosaṃ, khalajāto na passati. Lỗi nhỏ của người khác, dù chỉ bằng hạt mè, thì thấy; lỗi của chính mình, dù lớn bằng quả dừa, kẻ xấu lại không thấy. 216. 216. Nattadosaṃ pare jaññā, jaññā dosaṃ parassatu; Guyho kummāva aṅgāni, paradosañca lakkhaye. Lỗi mình thì không biết, nhưng lại biết lỗi của người. Che giấu (lỗi mình) như rùa rụt các chi, lại hay ghi nhận lỗi người. 217. 217. Luddhaṃ [Pg.130] atthena gaṇheyya, thaddhaṃ añjalikammunā; Chandānuvattiyā mūḷhaṃ, yathābhūtena paṇḍitaṃ. Nên chinh phục kẻ tham lam bằng của cải, kẻ cứng đầu bằng cách chắp tay, kẻ ngu si bằng cách chiều theo ý muốn, bậc hiền trí bằng sự chân thật. 218. 218. Yathā udumbarapakkā, bahi rattakā eva ca; Antokimila sampuṇṇā, evaṃ dujjanahadayā. Cũng như quả sung chín, bên ngoài có màu đỏ; bên trong lại đầy dòi bọ, lòng dạ của kẻ xấu cũng như vậy. 219. 219. Yāvajīvampi [Pg.131] ce bālo, paṇḍitaṃ payirupāsati; Na so dhammaṃ vijānāti, dabbī sūparasaṃ yathā. Dù kẻ ngu suốt đời gần gũi người trí, cũng không biết được Chánh pháp, như cái muỗng không biết được vị của canh. 220. 220. Carañce nādhigaccheyya, seyyaṃ sadisamattano; Ekacariyaṃ daḷhaṃ kayirā, natthi bāle sahāyatā. Nếu đi đường không gặp được bạn đồng hành hơn mình hay bằng mình, thà kiên quyết đi một mình, chứ không làm bạn với kẻ ngu. 221. 221. Ajātamatamūḷhānaṃ[Pg.132], varamādayo na cantimo; Sakiṃ dukkhakarāvāda-yontimo tu pade pade. Trong ba hạng: chưa sinh, đã chết, và kẻ ngu, hai hạng đầu thì tốt hơn, hạng cuối thì không. Hai hạng đầu chỉ gây khổ một lần, còn hạng cuối thì gây khổ trong từng bước đi. 222. 222. Dujjanena [Pg.133] samaṃ veraṃ, sakhyañcāpi na kāraye; Uṇho dahati caṅgāro, sīto kaṇhāyate karaṃ. Với kẻ xấu, chớ nên kết oán cũng chớ nên kết bạn. Cục than nóng thì làm bỏng, cục than nguội thì làm đen tay. 223. 223. Dujjano piyavādī ca, netaṃ vissāsakāraṇaṃ; Madhu tiṭṭhati jivhagge, hadaye halāhalaṃ visaṃ. Kẻ xấu nói lời dễ thương, đó không phải là lý do để tin tưởng. Mật ngọt ở đầu lưỡi, nhưng trong tim là chất độc chết người. 224. 224. Dujjano [Pg.134] parihātabbo, vijjāyālaṅkatopi ca; Maṇinā bhūsito sappo, kimeso na bhayaṅkaro. Kẻ xấu cần phải tránh xa, dù cho có được trang điểm bằng học thức. Con rắn được trang sức bằng ngọc, há chẳng đáng sợ hay sao? 225. 225. Nāḷikerasamākārā, dissantepi hi sajjanā; Aññe badarikākārā, bahireva manoharā. Người tốt quả thật giống như quả dừa; những kẻ khác thì giống như quả táo ta, chỉ đẹp đẽ ở bên ngoài. Yathāpi [Pg.135] pana sapakkā, bahi kaṇṭakameva ca; Anto amatasampuṇṇā, evaṃ sujanahadayā. Cũng như quả mít chín, bên ngoài có gai; bên trong lại đầy vị ngọt như cam lồ, lòng dạ của người tốt cũng như vậy. Yathā udumbarapakkā, bahi rattakameva ca; Evaṃ kimilasampuṇā, evaṃ dujjanahadayā. Cũng như quả sung chín, bên ngoài có màu đỏ; bên trong lại đầy dòi bọ, lòng dạ của kẻ xấu cũng như vậy. 226. 226. Dosabhīto anārambho, taṃ kā purisalakkhaṇaṃ; Kohyajiṇṇabhayā nanu, bhojanaṃ parihīyate. Vì sợ lỗi lầm mà không bắt đầu, đó là đặc tính của người nào? Há có ai vì sợ khó tiêu mà lại từ bỏ việc ăn uống chăng? 227. 227. Payopānaṃ bhujaṅgānaṃ, kevalaṃ visavaḍḍhanaṃ; Upadeso hi mūḷhānaṃ, pakopāya na santiyā. Cho rắn uống sữa, chỉ làm tăng thêm nọc độc. Lời khuyên dạy cho kẻ ngu, chỉ dẫn đến tức giận chứ không phải sự an tĩnh. 228. 228. Na [Pg.136] ṭhātabbaṃ na gantabbaṃ, dujjanena samaṃ kvaci; Dujjano hi dukkhaṃ deti, na so sukhaṃ kadācipi. Chớ nên đứng, chớ nên đi, bất cứ nơi đâu cùng với kẻ xấu. Vì kẻ xấu mang lại đau khổ, kẻ ấy không bao giờ mang lại hạnh phúc. 229. 229. Abaddhā tattha bajjhanti, yattha bālā pabhāsare; Baddhāpi tattha muccanti, yattha dhīrā pabhāsare. Người không bị trói buộc lại bị trói buộc, ở nơi những kẻ ngu bàn luận. Người bị trói buộc cũng được giải thoát, ở nơi những bậc trí bàn luận. 230. 230. Parittaṃ [Pg.137] dārumāruyha, yathā sīde mahaṇṇave; Evaṃ kusitamāgamma, sādhu jīvipi sīdati; Tasmā taṃ parivajjeyya, kusītaṃ hīnavīriyaṃ. Như người bám vào một tấm gỗ nhỏ, sẽ bị chìm trong biển lớn; cũng vậy, khi nương tựa vào kẻ lười biếng, người sống tốt cũng bị chìm đắm. Vì thế, hãy tránh xa kẻ lười biếng, thiếu tinh tấn ấy. 231. 231. Saddhāsīlādisampanno[Pg.138], sumitto sādhumānuso; Tādisaṃ mittaṃ seveyya, vuddhikāmo vicakkhaṇo. Người bạn tốt, người thiện lành, là người có đầy đủ tín, giới, v.v... Người sáng suốt mong cầu sự tiến bộ, nên kết giao với một người bạn như vậy. 232. 232. Dānādiguṇaseṭṭhehi, miditabbo mitto hi kho; Tādisaṃ avaṅkeneva, manasā bhajeyya sudhī. Quả thật, một người bạn được đo lường bằng những đức tính cao quý như bố thí. Bậc trí nên kết giao với người như vậy bằng một tâm chân thật. 333. 333. Hitakkaro [Pg.139] paro bandhu, bandhupi ahito paro; Ahito dehajo byādhi, hitaṃ araññamosadhaṃ. Người dưng mà giúp ích là người thân. Người thân mà gây hại là người dưng. Bệnh tật sinh ra trong thân thì có hại. Thuốc men từ trong rừng thì hữu ích. 234. 234. Parokkhe [Pg.140] kiccahantāraṃ, paccakkhe piyavādinaṃ; Vajjaye tādisaṃ mittaṃ, visakumbhaṃ payomukhaṃ. Kẻ sau lưng phá hoại công việc, trước mặt thì nói lời dễ nghe; hãy tránh xa người bạn như vậy, giống như một bình thuốc độc có sữa ở trên miệng. 135. 135. Dhanahīne caje mitto, puttadārā sahodarā; Dhanavanteva sevanti, dhanaṃ loke mahāsakhā. Khi người ta hết của cải, bạn bè, con cái, vợ và anh em đều từ bỏ. Họ chỉ phục vụ người giàu có. Trên đời này, tiền của là người bạn lớn. 236. 236. Jāniyā [Pg.141] pesane bhacce, bandhave byasanāgame; Mittañca āpadikāle, bhariyañca vibhavakkhaye. Biết được người đầy tớ khi sai phái, biết được bà con khi gặp hoạn nạn, biết được bạn bè trong lúc hiểm nguy, và biết được người vợ khi tài sản tiêu tan. 237. 237. Ussave byasane ceva, dubbhikkhe sattuviggahe; Rājadvāre susāne ca, yo tiṭṭhati so bandhavā. Trong lễ hội cũng như trong hoạn nạn, trong nạn đói, trong cuộc chiến với kẻ thù, tại cửa vua và nơi nghĩa địa, người nào còn ở lại, người đó là bà con. 238. 238. Na [Pg.142]2 vissase amittassa, mittañcāpi na vissase; Kadāci kupite mitte, sabbadosaṃ pakāsati. Đừng tin tưởng kẻ không phải là bạn, và cũng đừng tin tưởng cả bạn bè. Vì có khi người bạn nổi giận, sẽ tiết lộ tất cả lỗi lầm. 239. 239. Mātā mittaṃ pitā ceti, sabhāvā taṃ tayaṃ hitaṃ; Kammakaraṇato caññe, bhavanti hitabuddhiyo. Mẹ, bạn, và cha, ba hạng người này tự nhiên là người mang lại lợi ích. Những người khác có tâm lợi ích là do một nguyên nhân nào đó. 240. 240. Āpadāsu [Pg.143] mittaṃ jaññā, yuddhe sūraṃ iṇe suciṃ; Bhariyaṃ khīṇesu vittesu, byasanesu ca bandhavaṃ. Biết được bạn trong hoạn nạn, người dũng cảm trong chiến trận, người trong sạch khi mắc nợ, người vợ khi tài sản suy giảm, và bà con trong lúc khốn cùng. 241. 241. Sakiṃ duṭṭhañca yo mittaṃ, puna sandhātumicchati; Sa maccumupagaṇhāti, gabbhaṃ assatarī yathā. Kẻ nào muốn kết giao lại với người bạn đã một lần làm hại mình, kẻ ấy rước lấy cái chết, giống như con la cái mang thai. 242. 242. Iṇaseso [Pg.144] aggiseso, rogaseso tatheva ca; Punappunaṃ vivaḍḍhanti, tasmā sesaṃ na kāraye. Nợ còn sót, lửa còn sót, và bệnh còn sót cũng thế; chúng sẽ tăng trưởng trở lại nhiều lần, vì vậy không nên để lại phần dư sót. 243. 243. Padumaṃva mukhaṃ yassa, vācā candanasītalā; Tādisaṃ no paseveyya, hadaye tu halāhalaṃ. Người nào có mặt như hoa sen, lời nói mát như đàn hương, nhưng trong tâm lại là chất độc chết người, thì không nên giao du với người như vậy. 244. 244. Na [Pg.145] seve pharusaṃ sāmiṃ, na ca seveyya macchariṃ; Tato apaggaṇha sāmiṃ, neva niggahitaṃ tato. Không nên phục vụ chủ thô lỗ, cũng không nên phục vụ người keo kiệt. (Nên phục vụ) người chủ mà từ đó được nâng đỡ, chứ không phải bị đàn áp. 245. 245. Kudesañca [Pg.146] kumittañca, kukulañca kubandhavaṃ; Kudārañca kudāsañca, dūrato parivajjaye. Xứ sở xấu, bạn bè xấu, gia đình xấu, bà con xấu, vợ xấu, và người hầu xấu, nên tránh xa. 246. 246. Sītavāco bahumitto, pharuso appamittako; Upamā ettha ñātabbā, sūriyacandarājūnaṃ. Người nói lời mát mẻ có nhiều bạn, người thô lỗ có ít bạn. Ở đây nên biết ví dụ về vua mặt trời và vua mặt trăng. 247. 247. Ahitā paṭisedho ca, hitesu ca payojanaṃ; Byasane apariccāgo, itidaṃ mittalakkhaṇaṃ. Ngăn cản điều bất lợi, khuyến khích điều lợi ích, không từ bỏ khi gặp hoạn nạn, đây là những đặc điểm của người bạn. 248. 248. Piyo [Pg.147] garu bhāvanīyo, vattā ca vacanakkhamo; Gambhīrañca kathaṃ kattā, no caṭṭhāne niyojako; Tādisaṃ mittaṃ seveyya, bhūtikāmo vicakkhaṇo. Đáng mến, đáng kính, đáng phát triển (tâm từ), biết nói và biết lắng nghe, nói lời sâu sắc, và không xúi giục vào việc sai trái; người sáng suốt mong cầu sự thịnh vượng nên giao du với người bạn như vậy. Piyo [Pg.148] garu bhāva nīyo, vattā ca vacanakkhamo; Gambhirañca kathaṃ kattā, no caṭṭhāne niyojako. Đáng mến, đáng kính, đáng phát triển (tâm từ), biết nói và biết lắng nghe, nói lời sâu sắc, và không xúi giục vào việc sai trái. Yamhi etāni ṭhānāni, saṃvijjantidha puggale; So mitto mittakāmena, atthakāmānukampato; Api nāsiyamānena, bhajitabbo tathāvidho. Người nào ở đời này có những đặc điểm ấy, người mong có bạn, mong lợi ích và vì lòng bi mẫn, nên thân cận với người bạn như vậy, dù cho có bị hủy hoại. 249. 249. Orasaṃ katasambandhaṃ, tathā vaṃsakkamāgataṃ; Rakkhako byasanehi, mittaṃ ñeyyaṃ catubbidhaṃ. Nên biết có bốn loại bạn: bạn như con ruột, bạn do có mối quan hệ, bạn do dòng dõi kế thừa, và bạn là người bảo vệ khỏi hoạn nạn. 250. 250. Piyo garu bhāvaniyo, vattā ca vacanakkhamo; Gambhirañca kathaṃ kattā, na caṭṭhāne niyojako; Taṃ mittaṃ mittakāmena, yāvajīvampi seviyaṃ. Đáng mến, đáng kính, đáng phát triển (tâm từ), biết nói và biết lắng nghe, nói lời sâu sắc, và không xúi giục vào việc sai trái; người mong có bạn nên giao du với người bạn như vậy cho đến trọn đời. Piyo garu bhāvanīyo, vattā ca vacanakkhamo; Gambhirañca kathaṃ kattā, no caṭṭhāne niyojako; Tādisaṃ mittaṃ seveyya, bhūtikāmo vicakkhaṇo. Đáng mến, đáng kính, đáng phát triển (tâm từ), biết nói và biết lắng nghe, nói lời sâu sắc, và không xúi giục vào việc sai trái; người sáng suốt mong cầu sự thịnh vượng nên giao du với người bạn như vậy. Rājakaṇḍa Phẩm Vua 251. 251. Mahājanaṃ [Pg.150] yo rañjeti, catūhipi vatthūhi vā; Rājāti vuccate loke, iti sallakkhaye vidvā. Người trí nên ghi nhận rằng: Kẻ nào làm cho quần chúng vui lòng bằng bốn pháp nhiếp, kẻ ấy được gọi là vua ở trên đời. 252. 252. Dānañca atthacariyā, piyavācā attasamaṃ; Saṅgahā caturo ime, munindena pakāsitā. Bố thí, lợi hành, ái ngữ, và đồng sự; bốn pháp nhiếp này đã được bậc Tối Thắng trong các ẩn sĩ tuyên thuyết. Dānampi [Pg.151] atthacariyatañca, piyavāditañca samānattatañca; Kariyacariyasusaṅgahaṃ bahūnaṃ, anavamatena guṇena yāti saggaṃ; Bố thí, lợi hành, ái ngữ, và đồng sự, là sự nhiếp phục tốt đẹp nhiều người; với đức hạnh không bị khinh thường, người ấy đi đến cõi trời. Dānañca peyyavajjañca, atthacariyā ca yā idha; Samānattatā ca dhammesu, tattha tattha yathārahaṃ; Ete kho saṅgahā loke, rathassāṇīva yāyato. Bố thí, lời nói ái ngữ, và lợi hành ở đời này, và đồng sự trong các pháp một cách thích đáng ở mọi nơi; những pháp nhiếp này ở trên đời giống như cái chốt của cỗ xe đang chạy. 253. 253. Dānaṃ sīlaṃ pariccāgaṃ, ajjavaṃ maddavaṃ tapaṃ; Akkodhaṃ avihiṃsañca, khantī ca avirodhanaṃ; Dasete dhamme rājāno, appamattena dhārayyuṃ. Bố thí, trì giới, xả thí, chánh trực, nhu hòa, tự chế, không sân hận, không não hại, nhẫn nại, và không chống đối; các vị vua nên duy trì mười pháp này với sự không dể duôi. 254. 254. Ekayāmaṃ [Pg.152] saye rājā, dviyā maññeva paṇḍito; Gharāvāso tiyāmova, catuyāmo tu yācako. Vua nên ngủ một canh, bậc trí giả hai canh, người tại gia ba canh, còn người ăn xin thì bốn canh. 255. 255. Aputtakaṃ gharaṃ suññaṃ, raṭṭhaṃ suññaṃ arājakaṃ; Asippassa mukhaṃ suññaṃ, sabbasuññaṃ daliddattaṃ. Nhà không con thì trống rỗng, nước không vua thì trống rỗng, miệng người không nghề thì trống rỗng, sự nghèo khó là trống rỗng tất cả. 256. 256. Dhanamicche [Pg.153] vāṇijeyya, vijjamicche bhaje sutaṃ; Puttamicche taruṇitthiṃ, rājāmaccaṃ icchāgate. Muốn của cải nên buôn bán, muốn học vấn nên theo học, muốn có con nên cưới vợ trẻ, (vua) nên muốn vị quan đến khi được cần. 257. 257. Pakkhīnaṃ balamākāso, macchānamudakaṃ balaṃ; Dubbalassa balaṃ rājā, kumārānaṃ rudaṃ balaṃ. Sức mạnh của loài chim là hư không, sức mạnh của loài cá là nước. Sức mạnh của kẻ yếu là vua, sức mạnh của trẻ con là tiếng khóc. 258. 258. Khamā [Pg.154] jāgariyuṭṭhānaṃ, saṃvibhāgo dayikkhaṇā; Nāyakassa guṇā ete, icchitabbā sataṃ sadā. Nhẫn nại, tỉnh thức và siêng năng, san sẻ, lòng trắc ẩn; đây là những đức tính của người lãnh đạo, luôn được người tốt mong muốn. 259. 259. Sakiṃ vadanti rājāno, sakiṃ samaṇabrāhmaṇā; Sakiṃ sappurisā loke, esa dhammo sanantano. Các vị vua nói một lần, các vị Sa-môn và Bà-la-môn nói một lần, các bậc chân nhân ở trên đời nói một lần. Đây là pháp vĩnh hằng. 260. 260. Alaso gīhi kāmabhogī na sādhu,Asaññato pabbajito na sādhu; Rājā na sādhu anisammakārī,Yo paṇḍito kodhano taṃ na sādhu. Người tại gia lười biếng hưởng thụ dục lạc là không tốt, người xuất gia không tự chế là không tốt, vua hành động không suy xét là không tốt, bậc trí giả hay sân hận cũng không tốt. 261. 261. Āyaṃ khayaṃ sayaṃ jaññā, katākataṃ sayaṃ jaññā; Niggahe niggahārahaṃ, paggahe paggahārahaṃ. (Vua) nên tự biết thu chi, tự biết việc đã làm và chưa làm; khiển trách người đáng khiển trách, tán dương người đáng tán dương. 262. 262. Mātā [Pg.156] puttakataṃ pāpaṃ, sissakataṃ guru tathā; Rājā raṭṭhakataṃ pāpaṃ, rājakataṃ purohito. Mẹ chịu tội lỗi do con làm, thầy cũng vậy chịu tội lỗi do trò làm; vua chịu tội lỗi do nước làm, vị quốc sư chịu tội lỗi do vua làm. 263. 263. Akkodhena jine kodhaṃ, asādhuṃ sādhunā jine; Jine kadariyaṃ dānena, saccenālikavādinaṃ. Hãy thắng sân hận bằng không sân hận, thắng kẻ ác bằng điều thiện, thắng người keo kiệt bằng bố thí, thắng người nói dối bằng sự thật. 264. 264. Adantadamanaṃ [Pg.157] dānaṃ, dānaṃ sabbatthasādhakaṃ; Dānena piyavācāya, unnamanti namanti ca. Bố thí là sự chế ngự người chưa được chế ngự, bố thí thành tựu mọi mục đích. Nhờ bố thí và lời nói ái ngữ, người ta được nâng lên và cũng được kính trọng. Adantadamanaṃ [Pg.158] dānaṃ, adānaṃ dantadūsakaṃ; Dānena piyavācāya, unnamanti namanti ca. Bố thí là sự điều phục người chưa được điều phục, không bố thí là làm hư hỏng người đã được điều phục. Bằng bố thí và lời nói ái ngữ, người ta vươn lên và cũng được kính trọng. 265. 265. Dānaṃ sinehabhesajjaṃ, maccheraṃ dosanosadhaṃ; Dānaṃ yasassībhesajjaṃ, maccheraṃ kapaṇosadhaṃ. Bố thí là liều thuốc của tình thương, keo kiệt là liều thuốc của sân hận. Bố thí là liều thuốc của danh tiếng, keo kiệt là liều thuốc của sự bần tiện. 266. 266. Na raññā samakaṃ bhuñje, kāmabhogaṃ kudācanaṃ; Ākappaṃ rasabhuttaṃ vā, mālāgandhavilepanaṃ; Vatthasabbamalaṅkāraṃ, na raññā sadisaṃ kare. Không bao giờ nên hưởng thụ các dục lạc ngang bằng với vua, dù là trang sức, món ăn ngon, vòng hoa, hương thơm, vật thoa xức, hay tất cả y phục và đồ trang sức, không nên làm cho giống với vua. 267. 267. Na [Pg.159] me rājā sakhā hoti, na rājā hoti samako; Eso sāmiko mayhanti, citte niṭṭhaṃ saṇṭhāpaye. Vua không phải là bạn của ta, vua không phải là người ngang hàng. Vị ấy là chủ của ta, nên xác lập vững chắc điều này trong tâm. 268. 268. Nātidūre bhaje rañño, naccāsanne pavātake; Ujuke nātininne ca, na bhaje uccamāsane; Cha dose vajje sevako, aggīva saṃyato tiṭṭhe. Không nên hầu vua ở quá xa, không quá gần, không ở đầu hướng gió, không ở ngay trước mặt, không ở nơi quá thấp, và không nên ngồi ở chỗ quá cao. Người phục vụ nên tránh sáu lỗi này, nên đứng một cách thận trọng như đối với lửa. Na [Pg.160] pacchato na purato, nāpi āsannadūrato; Na kacche nopi paṭivāte, na cāpi oṇatuṇṇate; Ime dose vivajjetvā, ekamantaṃ ṭhitā ahu – Không ở phía sau, không ở phía trước, cũng không quá gần, không quá xa. Không ở dưới nách, cũng không ở ngược hướng gió, cũng không ở nơi quá thấp hay quá cao. Tránh những lỗi này, nên đứng ở một bên. 269. 269. Jappena mantena subhāsitena,Anuppadānena paveṇiyā vā; Yathā yathā yattha labhetha atthaṃ,Tathā tathā tattha parakkameyya. Bằng lời thì thầm, bằng mật kế, bằng lời nói khéo, hoặc bằng cách dâng tặng, hoặc bằng dòng dõi; bất cứ nơi nào, bằng cách nào có thể đạt được lợi ích, thì nên cố gắng ở nơi đó, bằng cách đó. 270. 270. Kassako [Pg.161] vāṇijo macco, samaṇo sutasīla vā; Tesu vipulajātesu, raṭṭhampi vipulaṃ siyā. Người nông dân, thương gia, hoặc sa-môn có học thức và giới hạnh; khi những người này được phát triển dồi dào, thì quốc gia cũng sẽ được dồi dào. 271. 271. Tesu [Pg.162] dubbalajātesu, raṭṭhampi dubbalaṃ siyā; Tasmā saraṭṭhaṃ vipulaṃ, dhāraye raṭṭhabhāravā. Khi những người này bị suy yếu, thì quốc gia cũng sẽ bị suy yếu. Do đó, người gánh vác việc nước nên duy trì cho quốc gia của mình được dồi dào. 272. 272. Mahārukkhassa [Pg.163] phalino, āmaṃ chindati yo phalaṃ; Rasañcassa na jānāti, bījañcassa vinassati. Người nào hái quả còn xanh của cây lớn sai quả, người ấy không biết được vị của nó, và hạt của nó cũng bị hủy hoại. 273. 273. Mahārukkhūpamaṃ raṭṭhaṃ, adhammena pasāsati; Rasañcassa na jānāti, raṭṭhañcassa vinassati. Quốc gia ví như cây lớn, người nào cai trị một cách phi pháp, người ấy không biết được vị của nó, và quốc gia của người ấy cũng bị hủy hoại. 274. 274. Mahārukkhassa phalino, pakkaṃ chindati yo phalaṃ; Rasañcassa vijānāti, bījañjassa na nassati. Người nào hái quả đã chín của cây lớn sai quả, người ấy biết rõ vị của nó, và hạt của nó không bị hư hoại. 275. 275. Mahārukkhūpamaṃ [Pg.164] raṭṭhaṃ, dhammena yo pasāsati; Rasañcassa vijānāti, raṭṭhañcassa na nassati. Quốc gia ví như cây lớn, người nào cai trị một cách đúng pháp, người ấy biết rõ vị của nó, và quốc gia của người ấy không bị hủy hoại. Nāyaka kaṇḍa Phẩm Người Lãnh Đạo 276. 276. Anāyakā [Pg.165] vinassanti, nassanti bahunāyakā; Thīnāyakā vinassanti, nassanti susunāyakā. Không có người lãnh đạo thì bị diệt vong, có nhiều người lãnh đạo cũng bị diệt vong. Có người lãnh đạo là phụ nữ thì bị diệt vong, có người lãnh đạo là trẻ con cũng bị diệt vong. 277. 277. Gavaṃ [Pg.166] ce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo; Sabbā gāvī ujuṃ yanti, nette ujuṃ gate sati. Khi đàn bò đang lội qua sông, nếu con bò đầu đàn đi thẳng, tất cả đàn bò đều đi thẳng, khi con dẫn đầu đi thẳng. 278. 278. Evameva manussesu, yo hoti seṭṭhasammato; So sace dhammaṃ carati, pageva itarā pajā.Gavaṃ ce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo; Sabbā gāvī ujuṃyanti, nette ujuṃ gate sati. Cũng vậy, trong loài người, người được xem là bậc tối thắng, nếu vị ấy hành theo chánh pháp, thì huống chi là những người dân khác. Khi đàn bò đang lội qua sông, nếu con bò đầu đàn đi thẳng, tất cả đàn bò đều đi thẳng, khi con dẫn đầu đi thẳng. Evameva [Pg.167] manussesu, yo hoti seṭṭhasammato; So sace dhammaṃ carati, pageva itarā pajā; Sabbaṃ raṭṭhaṃ sukhaṃ seti, rājā ce hoti dhammiko. Cũng vậy, trong loài người, người được xem là bậc tối thắng, nếu vị ấy hành theo chánh pháp, thì huống chi là những người dân khác. Toàn thể quốc gia được an lạc, nếu nhà vua là người sống đúng pháp. 279. 279. Nodayāha vināsāya, bahunāyakatā bhusaṃ; Milāyanti vinassanti, padmānyakkehi sattahi. Việc có nhiều người lãnh đạo không dẫn đến thịnh vượng mà dẫn đến sự hủy diệt. (Giống như) những đóa sen tàn úa và bị hủy diệt bởi bảy mặt trời. 280. 280. Sutārakkho abhiyogo, kulārakkho vattaṃ bhave; Vijjā hi kulaputtassa, nāyakassāpamādako. Sự chuyên cần bảo vệ cho học vấn, bổn phận bảo vệ cho dòng dõi. Tri thức quả thật (bảo vệ) cho người con trai trong gia đình, sự không dể duôi (bảo vệ) cho người lãnh đạo. Puttakaṇḍa Phẩm Người Con 281. 281. Abhijātaṃ [Pg.168] anujātaṃ, puttamicchanti paṇḍitā; Avajātaṃ na icchanti, yo hoti kulagandhano. Bậc hiền trí mong muốn người con ưu sinh hoặc tùy sinh; họ không mong muốn người con liệt sinh, là người làm ô uế dòng dõi. 282. 282. Pañcaṭṭhānāni [Pg.170] sampassaṃ, puttamicchanti paṇḍitā; Bhato vā no bharissati, kiccaṃ vā no karissati. Thấy rõ năm lý do, bậc hiền trí mong muốn có con: Được chúng ta nuôi dưỡng, nó sẽ nuôi dưỡng lại chúng ta, hoặc nó sẽ làm công việc cho chúng ta. 283. 283. Kulavaṃso ciraṃ tiṭṭhe, dāyajjaṃ paṭipajjati; Atha vā pana petānaṃ, dakkhinaṃ anupadassati. Dòng dõi gia đình sẽ tồn tại lâu dài, nó sẽ thừa hưởng tài sản; hơn nữa, nó sẽ dâng cúng phẩm vật cho những người đã khuất. 284. 284. Bahuputte [Pg.171] pitā eko, avassaṃ poseti sadā; Bahuputtā na sakkonti, posetuṃ pitarekakaṃ. Một người cha có nhiều con, chắc chắn luôn nuôi dưỡng họ; nhưng nhiều người con lại không thể nuôi dưỡng một người cha. 285. 285. Puttaṃ vā bhātaraṃ duṭṭhu, anusāseyya no jahe; Kinnu chejjaṃ karaṃ pādaṃ, littaṃ asucinā siyā. Người con hay người anh em xấu xa, nên khuyên dạy chứ không nên từ bỏ. Ai lại cắt bỏ tay hay chân khi bị dính vật ô uế? Vejjācariya kaṇḍa Phẩm Thầy Thuốc 286. 286. Āyubedakatābhyāso[Pg.173], sabbesaṃ piyadassano; Ariyasīlaguṇopeto, esa vejjo vidhīyate. Người thực hành y học, có vẻ ngoài dễ mến đối với mọi người, người có phẩm hạnh và đức độ của bậc thánh, vị ấy được gọi là thầy thuốc. 287. 287. Nānāganthajānanañca, sudiṭṭhakammasampadā; Dakkhatā hatthasīghatā, pasādasūrasattitā. Sự hiểu biết nhiều kinh sách, sự thành tựu trong công việc đã được thấy rõ, sự khéo léo, sự nhanh tay, sự trong sáng, dũng cảm và năng lực. 288. 288. Sābhāvikataṅkhaṇika-ñāṇasubhāsitāpi ca; Ussāho dabbo sabbatā, vejjācerassa lakkhaṇaṃ; Trí tuệ tự nhiên và tức thời, và cả lời nói khéo; sự nhiệt tình, khả năng, và sự toàn diện, là những đặc điểm của một vị thầy thuốc. 289. 289. Kiliṭṭhavatthaṃ [Pg.174] kodho ca, atimānañca gammatā; Animantitagamanaṃ, ete pañca vivajjiyā. Y phục dơ bẩn, sự sân hận, và sự quá kiêu mạn, sự hay đi lại (nhà người), sự đi đến khi không được mời; năm điều này nên tránh xa. 290. 290. Diṭṭhakammatā [Pg.175] socañca, dakkhatā viditāgamo; Cattāro subhisakkassa, suguṇā viññunā matā. Kinh nghiệm thực hành, sự trong sạch, sự khéo léo, sự thông hiểu kinh điển; bốn điều này được người trí xem là những đức tính tốt của người thầy thuốc giỏi. 291. 291. Rujāya jayalakkhaṇaṃ, raso ca bhesajjampi ca; Tilakkhaṇabhedo ceva, viññeyyo bhisakkena ve. Triệu chứng thuyên giảm của bệnh, vị và cả dược phẩm, và sự phân biệt ba thể tạng; quả thật người thầy thuốc nên biết rõ (những điều này). Dāsaka kaṇḍa Phẩm về người phục vụ 292. 292. Antojāto [Pg.176] dhanakkīto, dāsabyopagato sayaṃ; Dāsākaramarānīto-ccevaṃ te catudhā siyuṃ. Người sinh trong nhà, người được mua bằng tiền, người tự nguyện làm nô lệ, và người bị bắt làm tù binh; như vậy, họ có bốn loại. 293. 293. Pubbuṭṭhā pacchānipātī, dinnassa ādāyīpi ca; Sukatakammakaro ca, kittivaṇṇaharopi ca. Dậy trước, đi ngủ sau, và chỉ nhận lấy những gì được cho; và làm tốt công việc, và cũng mang lại tiếng tốt. 294. 294. Dāsā 0.0177 pañceva corayya-sakhāñātyattasādisā; Tathā viññūhi viññeyyā, mittadārā ca bandhavā. Nô lệ có năm loại: (giống) kẻ trộm, chủ nhân, bạn bè, bà con, và chính mình. Cũng vậy, người trí nên biết (điều này đối với) bạn bè, vợ, và quyến thuộc. Itthikaṇḍa Phẩm về phụ nữ 295. 295. Āsā [Pg.178] lokitthiyo nāma, velā tāsaṃ na vijjati; Sārattā ca pagabbhā ca, sikhī sabbaghaso yathā; Tasmā tāyo hitvāna, brūheyya vivekaṃ sudhī. Phụ nữ trong đời được gọi là tham ái, đối với họ không có giới hạn. Họ tham đắm và táo bạo, giống như ngọn lửa thiêu đốt tất cả. Do đó, sau khi từ bỏ họ, người trí nên phát triển sự viễn ly. Āsā [Pg.179] lokitthiyo nāma, velā tāsaṃ na vijjati; Sāratthā ca pagabbhā ca, sikhī sabbaghaso yathā; Tā hitvā pabbajissāmi, vivekamanubrūhayaṃ. Phụ nữ trong đời được gọi là tham ái, đối với họ không có giới hạn. Họ tham đắm và táo bạo, giống như ngọn lửa thiêu đốt tất cả. Từ bỏ họ, tôi sẽ xuất gia, để phát triển sự viễn ly. 296. 296. Loke hi aṅganā nāma, kodhanā mittabhedikā; Pisukā akataññū ca dūrato parivajjaye. Quả thật, phụ nữ ở trên đời hay sân hận, làm chia rẽ bạn bè, hay nói đâm thọc, và vô ơn; nên tránh xa họ. 297. 297. Yathā nadī ca pantho ca, pānāgāraṃ sabhā papā; Evaṃ lokitthiyo nāma, nāsaṃ kujjhanti paṇḍitā. Giống như sông, đường đi, quán rượu, hội trường, và quán nước; phụ nữ ở trên đời cũng vậy, người trí không sân hận với họ. 298. 298. Sabbā [Pg.180] nadī vaṅkagatī, sabbe kaṭṭhamayā vanā; Sabbitthiyo kare pāpaṃ, labhamāne nivātake. Mọi con sông đều chảy quanh co, mọi khu rừng đều làm bằng gỗ; mọi phụ nữ đều làm điều ác, khi có được cơ hội ở nơi kín đáo. 299. 299. Ghaṭakumbhasamā [Pg.181] nārī, tatthaṅgārasamo pumā; Tasmā ghatañca aggiñca, nekatra ṭhapaye budho. Người nữ giống như bình bơ, người nam giống như hòn than hồng. Do đó, người trí không nên đặt bơ và lửa ở cùng một nơi. 300. 300. Itthīnañca dhanaṃ rūpaṃ, purisānaṃ vijjā dhanaṃ; Bhikkhūnañca dhanaṃ sīlaṃ, rājānañca dhanaṃ balaṃ. Của cải của phụ nữ là sắc đẹp, của cải của đàn ông là học thức; của cải của tỳ-khưu là giới hạnh, của cải của vua chúa là sức mạnh. 301. 301. Pañcāratyā [Pg.182] sugandhabbā, sattāratyā dhanuggahā; Ekamāsā subhariyā, aḍḍhamāsā sissā malā. Năm đêm là vết nhơ của nhạc công, bảy đêm là (vết nhơ) của người cầm cung; một tháng là (vết nhơ) của người vợ tốt, nửa tháng là vết nhơ của học trò. 302. 302. Jiṇṇe annaṃ pasaṃseyya, dārañca gatayobbane; Raṇapunāgate sūraṃ, sassañca gehamāgate. Nên tán thán thức ăn khi đã tiêu hóa, người vợ khi đã qua tuổi thanh xuân, người anh hùng khi đã trở về từ trận chiến, và mùa màng khi đã mang về nhà. 303. 303. Dvitipati [Pg.183] nārī ceva, vihāradviti bhikkhu ca; Sakuṇo dvitipāto ca, katamāyābahutarā. Người nữ có hai chồng, vị tỳ-khưu có hai tịnh xá, và con chim bị rơi hai lần; ai là người nhiều mưu mẹo hơn? 304. 304. Ratti vinā na candimā, vīcivinā ca sāgaro; Haṃsavinā pokkharaṇī, pativinā kaññā sobhe. Không có đêm, mặt trăng không tỏa sáng; không có sóng, biển cả (không đẹp); không có thiên nga, hồ sen (không đẹp); không có chồng, người thiếu nữ không rạng rỡ. 305. 305. Asantuṭṭhā [Pg.184] yatī naṭṭhā, santuṭṭhāpi ca patthi vā; Salajjā gaṇikā naṭṭhā, nillajjā ca kulitthiyo. Tu sĩ không biết đủ thì hư hỏng, vua chúa mà biết đủ cũng vậy; kỹ nữ biết hổ thẹn thì hư hỏng, và người phụ nữ gia giáo không biết hổ thẹn (cũng vậy). 306. 306. Corīnaṃ bahubuddhīnaṃ, yāsu saccaṃ sudullabhaṃ; Thīnaṃ bhāvo durājāno, macchassevo’dake gataṃ. (Phụ nữ) là những kẻ trộm nhiều mưu trí, nơi họ sự thật rất khó tìm; bản chất của phụ nữ khó biết, giống như đường đi của cá trong nước. 307. 307. Analā [Pg.185] mudusambhāsā, duppūrā tā nadīsamā; Sīdanti naṃ viditvāna, ārakā parivajjaye. (Phụ nữ) tham lam nhưng lời nói mềm mỏng, họ khó làm cho thỏa mãn như sông ngòi; biết rằng sẽ chìm đắm trong đó, nên tránh xa họ. 308. 308. Āvaṭṭanī mahāmāyā, brahmacariyavikopanā; Sīdanti naṃ viditvāna, ārakā parivajjaye. (Phụ nữ) quyến rũ, nhiều mưu mẹo, làm hư hoại phạm hạnh; biết rằng sẽ chìm đắm trong đó, nên tránh xa họ. 309. 309. Itthīpi [Pg.186] hi ekacciyā, seyyā posa janādhipa; Medhāvinī sīlavatī, sassudevā patibbatā; Này đại vương, quả thật có một số phụ nữ còn tốt hơn nam giới; (họ là người) có trí tuệ, có giới hạnh, xem mẹ chồng như vị trời, và chung thủy với chồng. 310. 310. Tassā yo jāyati poso,Sūro hosa disampati; Tādisā subhagiyā putto,Rajjampi anusāsati. Người con trai sinh ra từ người phụ nữ ấy, sẽ là bậc anh hùng, là chủ các phương. Người con của một phụ nữ may mắn như vậy, sẽ cai trị cả vương quốc. 311. 311. Sallape [Pg.187] asihatthena, pisācenāpi sallape; Āsīvisampi āsīde, yena daṭṭho na jīvati; Na tveva eko ekāya, mātugāmena sallape. Có thể nói chuyện với người cầm gươm, cũng có thể nói chuyện với quỷ dữ; cũng có thể ngồi gần rắn độc, mà khi bị cắn sẽ không sống được; nhưng một người nam không nên ở một mình với một người nữ và nói chuyện. 312. 312. Na [Pg.188] hi sabbesu ṭhānesu, puriso hoti paṇḍito; Itthīpi paṇḍitā hoti, tattha tattha vicakkhaṇā. Quả thật không phải trong mọi trường hợp, người nam đều là người có trí; người nữ cũng có thể là người có trí, sáng suốt trong từng trường hợp. 313. 313. Na hi sabbesu ṭhānesu, puriso hoti paṇḍito; Itthīpi paṇḍitā hoti, lahuṃ atthavicintikā. Quả thật không phải trong mọi trường hợp, người nam đều là người có trí; người nữ cũng có thể là người có trí, nhanh chóng suy xét điều lợi ích. 314. 314. Kūpodakaṃ [Pg.189] vaṭacchāyā, sāmāthī iṭṭhakālayaṃ; Sītakāle bhave uṇhaṃ, uṇhakāle ca sītalaṃ. Nước giếng, bóng cây đa, người vợ trẻ, và ngôi nhà gạch; vào mùa lạnh thì ấm áp, và vào mùa nóng thì mát mẻ. 315. 315. Itthiyo ekacciyāpi, seyyā vuttāva muninā; Bhaṇḍānaṃ uttamā itthī, aggūpaṭṭhāyikā iti. Cũng có một số phụ nữ được bậc ẩn sĩ nói là tốt hơn (nam giới); người nữ là vật báu tối thượng, (đó là) người nữ hộ độ hàng đầu. Pakiṇṇakakaṇḍa Phẩm Tạp Lục 316. 316. Kulasīlaguṇopeto[Pg.191], sabbadhammaparāyaṇo; Pavīṇo pesanājjhakkho, dhammajjhakkho vidhīyate. Người có gia thế, giới hạnh, đức độ, hết lòng vì mọi chánh pháp, thông thạo việc giám sát sứ mệnh, được gọi là vị thẩm phán. 317. 317. Vedavedaṅgatatvañño, jappahomaparāyaṇo; Āsīvādavacoyutto, esa rājapurohito. Người thông hiểu yếu nghĩa của kinh Vệ-đà và các Vệ-đà chi, chuyên tâm trì tụng và cúng tế, có lời nói chúc phúc, đó là vị quốc sư. Kappo [Pg.192] byākaraṇaṃ joti – satthaṃ sikkhā nirutti ca; Chandoviciti cetāni, vedaṅgāni vadanti cha. Nghi thức, văn phạm, thiên văn, ngữ âm học, từ nguyên học, và thi luật học, sáu điều này được gọi là các Vệ-đà chi. 318. 318. Sakiṃ vuttagahitatto, lahuhattho jitakkharo; Sabbasatthasamālokī, pakaṭṭho nāma lekhako. Người nghe một lần liền hiểu, tay nhanh, chữ đẹp, thông suốt mọi kinh sách, được gọi là người thư ký xuất sắc. 319. 319. Samattanītisatthañño[Pg.193], vāhane pūritassamo; Sūravīraguṇopeto, senājhakkho vidhīyate. Người thông hiểu toàn bộ chính trị luận, thuần thục việc cưỡi ngựa, có phẩm chất dũng cảm và anh hùng, được gọi là vị tướng quân. 320. 320. Sudhī vākyapaṭu, pañño, paracittopalakkhaṇo; Dhīro yathātthavādī ca, esa dūto vidhīyate. Người hiền trí, khéo ăn nói, có trí tuệ, biết được tâm ý của người khác, kiên định và nói lời đúng sự thật, người như vậy được gọi là sứ giả. 321. 321. Puttanattaguṇopeto, satthañño rasapācako; Sūro ca kathino ceva, sūpakāro sa vuccate. Người có phẩm chất như con cháu, am hiểu khoa học (nấu ăn), chế biến các món ngon, lại dũng cảm và cứng cỏi, người ấy được gọi là đầu bếp. 322. 322. Iṅgitākāratattañño, balavāpiyadassano; Appamādī sadā dakkho, patīhāro sa uccate. Người hiểu biết cử chỉ và dáng điệu, khỏe mạnh, có ngoại hình ưa nhìn, luôn siêng năng và khéo léo, người ấy được gọi là người gác cổng. 323. 323. Itthimisse kuto sīlaṃ, maṃsabhakkhe kuto dayā; Surāpāne kuto saccaṃ, mahālobhe kuto lajjā; Mahātande kuto sippaṃ, mahākodhe kuto dhanaṃ. Kẻ giao du với phụ nữ, giới hạnh ở đâu? Kẻ ăn thịt, lòng từ ở đâu? Kẻ uống rượu, sự thật ở đâu? Kẻ đại tham, liêm sỉ ở đâu? Kẻ đại lười, tài nghệ ở đâu? Kẻ đại sân, tài sản ở đâu? 324. 324. Surāyogo velālo ca, samajjacaraṇaṅgato; Khiḍḍā dhutto pāpamitto, alaso bhoganāsakā. Nghiện rượu, du đãng không đúng lúc, la cà hội hè, ham mê cờ bạc, kết bạn với kẻ xấu, và lười biếng, (đó là những kẻ) làm tiêu tan tài sản. 325. 325. Jīvantāpi [Pg.196] matā pañca, byāsena parikittitā; Dukkhito byādhiti mūḷho, iṇavā niccasevako. Có năm hạng người dù sống cũng như đã chết, được Vyāsa tuyên bố: người đau khổ, người bệnh tật, kẻ ngu si, người mắc nợ, và kẻ luôn phải hầu hạ. 326. 326. Niddāluko [Pg.197] pamādo ca, sukhito rogavālaso; Kāmuko kammārāmo ca, sattete satthavajjitā. Người hay ngủ, kẻ phóng dật, người ham vui, kẻ bệnh hoạn lười biếng, người đa dục, và người ham thích công việc, bảy hạng người này không thể học hỏi kinh sách. 327. 327. Goṇāhi sabbagihīnaṃ, posakā bhogadāyako; Tasmā hi mātāpitūva, mānaye sakkareyya ca. Loài bò quả thật là kẻ nuôi dưỡng, là người ban cho tài sản đối với tất cả gia chủ. Vì vậy, hãy tôn kính và trọng vọng chúng như cha mẹ. 328. 328. Yathā [Pg.198] mātā pitā bhātā, aññevāpi ca ñātakā; Gāvo no paramā mittā, yāsu jāyanti osadhā. Cũng như mẹ, cha, anh em, và các quyến thuộc khác, loài bò là những người bạn tối cao của chúng ta, từ chúng mà các loại dược phẩm được tạo ra. 329. 329. Annadā [Pg.199] baladā cetā, vaṇṇadā sukhadā tathā; Etamatthavasaṃ ñatvā, nāsu gāvo haniṃsu te. Chúng cho thức ăn, cho sức mạnh, cho vẻ đẹp, và cũng cho hạnh phúc. Hiểu được lợi ích này, họ đã không giết hại loài bò. 330. 330. Ye ca khādanti gomaṃsaṃ, mātumaṃsaṃva khādare; Matesu tesu gijjhānaṃ, dade sote ca vāhaye. Những kẻ ăn thịt bò, cũng như ăn thịt mẹ của mình. Khi những kẻ ấy chết, nên ném cho kên kên, và quăng trôi sông. 331. 331. Dviguṇo [Pg.200] thīnamāhāro, buddhicāpi catugguṇo; Chagguṇo hoti vāyāmo, kāmotvaṭṭhaguṇo bhave. Sức ăn của phụ nữ gấp hai lần, trí tuệ gấp bốn lần, sự cố gắng gấp sáu lần, và lòng ham muốn dục lạc có thể gấp tám lần. 332. 332. Na [Pg.201] loke sobhate mūḷho, kevalattapasaṃsako; Api sampihite kūpe, katavijjo pakāsate. Kẻ ngu si chỉ biết tự tán dương mình thì không tỏa sáng trong đời. Người có học thức, dù ở trong giếng sâu bị che lấp, vẫn tự mình chiếu sáng. 333. 333. Kosajjaṃ bhayato disvā, vīriyārambhañca khemato; Āraddhavīriyā hotha, esā buddhānusāsanī. Thấy sự lười biếng là đáng sợ, thấy sự tinh tấn là an ổn, hãy nỗ lực tinh tấn, đây là lời giáo huấn của chư Phật. 334. 334. Vivādaṃ [Pg.202] bhayato disvā, avivādañca khemato; Samaggā sakhilā hotha, esā buddhānusāsanī. Thấy sự tranh cãi là đáng sợ, thấy sự không tranh cãi là an ổn, hãy sống hòa hợp và thân ái, đây là lời giáo huấn của chư Phật. 335. 335. Pamādaṃ bhayato disvā, appamādañca khemato; Bhāvethaṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, esā buddhānusāsanī. Thấy sự phóng dật là đáng sợ, thấy sự không phóng dật là an ổn, hãy tu tập Bát Chánh Đạo, đây là lời giáo huấn của chư Phật. 336. 336. Garahā [Pg.203] ca pasaṃsā ca, aniccā tāvakālikā; Appakācekadesāva, na tā ikkheyya paṇḍito; Dhammādhammaṃva ikkheyya, atthānatthaṃ hitāhitaṃ. Sự chê bai và tán dương đều là vô thường, tạm bợ, nhỏ nhặt và phiến diện, bậc trí không nên bận tâm đến chúng. Chỉ nên xem xét điều gì là chánh pháp, phi pháp; điều gì là lợi ích, bất lợi; điều gì là hữu ích, vô ích. Kavidappaṇanīti Kavidappaṇanīti 1. 1. Pakhukkūpuraseṭṭhassa[Pg.204], pacchime āsi vissuto; Catugāvutadesamhī, kanarayagāmo susobhano. Về phía tây của thành phố Pakhukkū trứ danh, trong một vùng đất cách bốn do tuần, có một ngôi làng xinh đẹp nổi tiếng tên là Kanaraya. 2. 2. Dvino [Pg.205] dviveka sākamhi, tamhi jātena jātiyā; Laṅkābhārataādīsu, vuṭṭhapubba sutesinā. Vị ấy sinh ra tại làng ấy vào năm 1222 (Saka), là người ham học hỏi, đã từng cư trú tại Tích Lan, Ấn Độ và các nơi khác. 3. 3. Visutārāma sīhānaṃ, sikkhitena tipeṭakaṃ; Santike navavassāni, saṃgītikiccakārinā. Vị ấy đã học Tam Tạng trong chín năm gần gũi các bậc sư tử tại tu viện Visutārāma, những vị đã thực hiện công việc kết tập. 4. 4. Dakkhiṇārāma vāsīnaṃ, santikepi suviññunaṃ; Sikkhitena sattavīsa-vassitvāna yasassinā. Vị ấy cũng đã học trong hai mươi bảy năm với các bậc danh đức và trí tuệ, là những vị cư trú tại tu viện Dakkhiṇārāma. 5. 5. Sundare [Pg.206] puraseṭṭhamhi, sundare visute subhe; Sundare jotipālamhi, vasatā gaṇavācinā. Bởi vị Tăng thống, người đang cư ngụ tại tu viện Jotipāla xinh đẹp, trong thành phố xinh đẹp, trứ danh, và tốt lành. 6. 6. Nissāya peṭake ceva, anekanīti potthake; Bahule ganthaseṭṭhepi, katoyaṃ vidhumānito. Tác phẩm này được vị hiền triết đáng kính soạn ra, dựa vào Tam Tạng, nhiều sách về chính trị luận, và cũng như nhiều bộ sách ưu tú khác. 7. 7. Tiṭṭhataṃ [Pg.207] ayaṃ me gantho, susāro yāva sāsanaṃ; Tiṭṭhateva sutesīnaṃ, susāraṃ supakāsayaṃ. Quyển sách này của tôi, với cốt lõi tốt đẹp, mong rằng sẽ tồn tại cho đến khi giáo pháp còn; Mong rằng sẽ tồn tại cho những người tìm cầu học hỏi, tuyên thuyết rõ ràng cốt lõi tốt đẹp. 8. 8. Anena suvisiṭṭhena, puññenaññena kammunā; Manisibhigurūheva, gaccheyyaṃ amataṃ sivaṃ. Nhờ phước báu vô cùng đặc biệt này và nhờ các nghiệp thiện khác, nguyện tôi sẽ đạt đến trạng thái bất tử, an lành, giống như các bậc hiền triết và đạo sư vĩ đại. ‘‘Aṅgārino [Pg.210] dāni dumā bhadante’’ ‘Bạch ngài, nay các cây cối tựa như than hồng.’ ‘‘Yathāpi rammako māso, gimhānaṃ hoti brāhmaṇa; Ate‘va’ññehi māsehi, dumapumphehi sobhati’’. ‘Này Bà-la-môn, cũng như có tháng mùa hè thật đáng vui thích; Tháng ấy rực rỡ hơn các tháng khác nhờ những đóa hoa trên cây.’ ‘‘Vanappagumbe [Pg.211] yathaphussitagge,Gimhāna māse paṭhamasmiṃ gimhe’’ – ‘Như trong lùm cây rừng có ngọn đâm chồi nẩy lộc, vào tháng đầu tiên của mùa hạ, trong tiết trời nóng bức’ – Namo tassa bhagavato arahato sambāsambuddhassa Con đem hết lòng thành kính đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Chánh Giác. Paṇāma paṭiññā Lời Kính Lễ và Phát Nguyện Vatthuttayaṃ [Pg.212] namasitvā, ācere kavipuṅgave; Kassaṃ dvādasamāsānaṃ, bandhaṃ tammāsavasikaṃ. Sau khi đảnh lễ Tam Bảo, cùng các bậc thầy, các thi sĩ lỗi lạc; Tôi sẽ trước tác một tập thơ về mười hai tháng, liên quan đến các tháng ấy. 1. 1. Cittasammatamāso [Pg.213] hi, atevaññehi sobhati; Rammakamāso rammamāso, teneva vohāro bhavi. Quả thật, tháng được gọi là Citta (tháng Chét) rực rỡ hơn các tháng khác; Là tháng vui thích, tháng đáng ưa, do đó đã có tên gọi như vậy. 2. 2. Tasmiṃ sucittamāsamhi, nāgadumā supupphare; Pupphanti asanadumā, vāyanti kānane hi ve. Trong tháng Citta tươi đẹp ấy, các cây na-ga (thiết mộc) nở hoa rực rỡ; Các cây asana cũng nở hoa, và hương thơm quả thật lan tỏa trong rừng. 3. 3. Saṅkanta mahussavopi, tamhi māsamhi vattate; Gandhodakehi aññoññaṃ, siñcamānā sumodare. Đại lễ hội Saṅkanta (Tết) cũng diễn ra trong tháng ấy; Người ta vui mừng tột độ, vảy nước thơm lên nhau. Yathāpi [Pg.214] rammako māso, gimhānaṃ hoti brāhmaṇa; Ate‘va’ññehi māsehi, dumapupphehi sobhati. Này Bà-la-môn, cũng như có tháng mùa hè thật đáng vui thích; Tháng ấy rực rỡ hơn các tháng khác nhờ những đóa hoa trên cây. Sambuddho cittamāsassa, kāḷapakkhe uposathe; Pātoyeva samādāya, pavaraṃ pattacīvaraṃ; Anukampāya nāgānaṃ, nāgadīpamupāgami. Vào ngày Bố-tát của hạ tuần tháng Citta, Đức Chánh Đẳng Giác; Sáng sớm, sau khi mang y bát cao quý; Vì lòng bi mẫn đối với các loài rồng, Ngài đã đi đến đảo Nāgadīpa. 4. 4. Vesākhavhayamāso tu, suvisiṭṭho supākaṭo; Lokagganāthaṃ paṭicca, santehi abhilakkhito. Còn tháng được gọi là Vesākha (tháng Tư) thì vô cùng đặc biệt, vô cùng nổi tiếng; Do liên quan đến bậc Lãnh Đạo Tối Thượng của thế gian, tháng ấy được các bậc thánh nhân ghi nhận. 5. 5. Tamhi [Pg.215] vesākhamāsamhi, campakāpi supupphare; Bodhiṃ dakehi siñcitvā, sajjanā sampamodare. Trong tháng Vesākha ấy, hoa sứ (campaka) cũng nở rộ; Các thiện nhân sau khi tắm cây Bồ-đề bằng nước, cùng nhau vui mừng hoan hỷ. 6. 6. Vanesuva potakāpi, pakkhandanti disodisaṃ; Vikūjantā sabhāsāya, janasotarasāyanaṃ. Trong các khu rừng, các con thú non cũng nhảy nhót khắp mọi hướng; Chúng kêu lên bằng ngôn ngữ của mình, làm vui tai mọi người. Dutiye [Pg.216] divase bhatta-kāle ārocite jino; Ramme vesākhamāsamhi, puṇṇāmāyaṃ munissaro. Vào ngày thứ hai, khi giờ thọ thực được thông báo, đấng Chiến Thắng; Trong tháng Vesākha đáng vui thích, vào ngày rằm, bậc Chúa Tể của các ẩn sĩ. 7. 7. Jeṭṭhasammatamāsopi, sogatajanabbhantare; Vikhyāto lakkhañño ceva, jeṭṭhena saṃyuto hi ve. Tháng được gọi là Jeṭṭha (tháng Năm) cũng vậy, trong giới Phật tử; Tháng này nổi tiếng và đáng ghi nhận, vì quả thật nó gắn liền với bậc Trưởng Thượng. 8. 8. Tasmiṃhi jeṭṭhamāsamhi, sumanā vanamallikā; Pupphanti ca pavāyanti, sabbajanamanoharā. Quả thật trong tháng Jeṭṭha ấy, hoa lài và hoa lài rừng; Nở rộ và tỏa hương, làm say đắm lòng tất cả mọi người. 9. 9. Parikkhaṇāsusabhāpi, abhavi mranamāmaṇḍale; Khetale jeṭṭhajotipi, pajjali tasmiñhi ve. Các kỳ thi cũng được tổ chức tại xứ sở Myanma; Và quả thật, ngôi sao Jeṭṭha (Tâm Tú) cũng tỏa sáng trên bầu trời trong tháng ấy. 10. 10. Āsāḷho nāma māsopi, atīva visiṭṭho bhavi; Paṭisandhiṃ gaṇhi buddho, tasmiñhi muni sudhī. Tháng có tên Āsāḷha (tháng Sáu) cũng vô cùng đặc biệt; Vì trong tháng ấy, bậc hiền triết, đấng Giác Ngộ đã nhập thai. 11. 11. Nikkhamipi ca sambuddho, dhammacakkaṃ pavattayi; Upasampadakammampi, karonti tasmiṃpi hi. Và Đức Chánh Đẳng Giác cũng đã xuất gia, Ngài đã chuyển Pháp luân; Quả thật, nghi thức Cụ túc giới cũng được cử hành trong tháng ấy. 12. 12. Punnāgadumā pupphanti, pavāyanti disodisaṃ; Ādicco tiṭṭhati tamhi, uttarāyānakoṭiyaṃ. Các cây mù u (punnāga) nở hoa, hương thơm lan tỏa khắp mọi phương; Trong tháng ấy, mặt trời đứng tại điểm chí tuyến bắc (hạ chí). 13. 13. Sīhe [Pg.219] sāvaṇamāsamhi, salākadānamuttamaṃ; Denti sādhavo mānusā, saddahantā vatthuttayaṃ. Trong tháng Sāvaṇa (tháng Bảy), khi mặt trời ở cung Sư Tử, các thiện nhân; Với lòng tin nơi Tam Bảo, dâng cúng vật phẩm cao quý bằng cách rút thăm. 14. 14. Pupphanti kaṭeruhāpi, tamhi sāvaṇamāsake; Khe savaṇanakkhattampi, atīva jotayī hi ve. Hoa kaṭeruha cũng nở trong tháng Sāvaṇa ấy; Và quả thật, chòm sao Sāvaṇa (Ngưu Lang) cũng tỏa sáng rực rỡ trên bầu trời. 15. 15. Vassabbhantarabhūte ca, samaṇā sugatorasā; Māse vācanauggaṇha-kammaṃkaṃsu sukhāsayā. Và trong thời gian an cư mùa mưa, các vị Sa-môn, những người con của đấng Thiện Thệ; Với tâm hoan hỷ, đã thực hiện công việc học thuộc kinh điển trong tháng này. 16. 16. Kaññārāsisammatehi[Pg.221], poṭṭhapādasumāsake; Nadīsu dakapūritā, kaṭapatthatasādisā. Trong tháng tốt đẹp Poṭṭhapāda (tháng Tám), khi mặt trời ở cung Xử Nữ; Các con sông đầy ắp nước, trông như những tấm chiếu được trải rộng. 17. 17. Nāvāmahāussavampi, karonti mānujā tadā; Kīḷanti sampamodanti, vijite nara nāriyo. Khi ấy, con người cũng tổ chức đại lễ hội thuyền bè; Trai và gái trong vương quốc vui chơi và hoan hỷ tột cùng. 18. 18. Kañcanayamadumāpi, vikasanti tadā hi ve; Megho thokaṃ thokaṃ himaṃ, vassati patatipi ca. Quả thật, các cây có màu vàng kim cũng nở hoa vào lúc đó; Mây mưa và sương cũng rơi xuống từng chút một. 19. 19. Vassike [Pg.222] assayujimhi, vikasanti anekadhā; Padumādidakajāni, pupphāni manuññāni ve. Trong tháng Assayuji (tháng Chín) của mùa mưa, quả thật các loài hoa đáng yêu; Những loài hoa thủy sinh như hoa sen... nở rộ muôn màu muôn vẻ. 20. 20. Mahāpadīpapantīhi, sakalamranamābhūtale; Pūjenti lokagganāthaṃ, sādhavo sogatājanā. Trên khắp xứ Miến Điện, những người Phật tử đức hạnh cúng dường bậc Tối Thắng trong đời bằng những hàng đèn lớn. 21. 21. Tapodhanā vicaranti, vassaṃvuṭṭhā disodisaṃ; Sādhavo dānasoṇḍāva, sītāyanti sukhanti ca. Các bậc khổ hạnh, sau khi an cư mùa mưa, du hành khắp mọi phương hướng. Những người thiện tín ưa thích bố thí cũng được an lạc và hạnh phúc. 22. 22. Kattikamāsaseṭṭhepi[Pg.223], sampamodanti mānujā; Kosītakīpupphāni ca, vikasanti vāyanti ca. Vào tháng Kattika cao quý, loài người cũng hân hoan vui mừng; và những đóa hoa mướp hương cũng nở rộ và tỏa ngát. 23. 23. Kathinamahādānampi, dadanti sādhavo janā; Tadā candakiraṇopi, atīva pajjoto ahu. Những người thiện tín cũng dâng cúng đại thí Kaṭhina; khi ấy, ánh trăng cũng trở nên vô cùng rực rỡ. 24. 24. Ahosi himapāto ca, uttaravāto pavāyati; Kattikajotichaṇopi, ahosi tasmiñhi ve. Và có sương giá rơi, gió bấc thổi; quả thật, vào lúc ấy cũng có lễ hội ánh sáng tháng Kattika. 25. 25. Dhanurāsīmāgasira[Pg.224], māse hemantasammate; Sattidharasupūjāvha, sabhāpi sampavattitā. Vào tháng Māgasira, cung Nhân Mã, được xem là mùa đông; một lễ hội tên là 'Đại Lễ Cúng Dường Bậc Cầm Giáo' cũng được cử hành. 26. 26. Devasammatapupphāni, manuññarucirānipi; Pupphanti tamhi māsamhi, himapāto ahosi ca. Trong tháng ấy, những loài hoa được chư thiên ưa thích, cũng là những loài hoa duyên dáng và xinh đẹp, đều nở rộ; và sương giá cũng rơi. 27. 27. Vīhayo honti pakkā ca, khettesu mranamābhūtale; Migasiranakkhattampi, joteti ākāsaṅgaṇe. Và lúa trên các cánh đồng ở xứ Miến Điện đã chín; chòm sao Lộc Đầu cũng tỏa sáng trên bầu trời. 28. 28. Makāre [Pg.225] phussamāsepi, pupphanti pavāyanti ca; Sunīlavallipupphāni, janamanoharānipi. Vào tháng Phussa, cung Ma Kết, những đóa hoa của loài dây leo xanh sẫm, cũng là loài hoa làm say đắm lòng người, nở rộ và tỏa ngát hương thơm. 29. 29. Senābyūhampi [Pg.226] karonti, bhūpālā mranamāraṭṭhikā; Saparisā udikkhanti, hatthiassādiādayo. Các vị vua của vương quốc Miến Điện cũng tổ chức duyệt binh; cùng với đoàn tùy tùng, họ thị sát voi, ngựa, và các binh chủng khác. 30. 30. Tamhisī atisītalampi, dakkhiṇāyanakoṭiyaṃ; Aṭṭhāpuṇṇamadinamhi, sūriyo lokamānito. Vào lúc ấy, trời rất lạnh, tại điểm cuối của nam chí; vào ngày rằm Aṭṭha, mặt trời được thế gian tôn kính. Bodhito navame māse, phussapuṇṇamiyaṃ jino; Laṃkādīpaṃ visodhetuṃ, laṅkādīpamupāgami. Vào tháng thứ chín sau khi giác ngộ, vào ngày rằm tháng Phussa, bậc Chiến Thắng đã đến đảo Laṅkā để thanh lọc hòn đảo Laṅkā. 31. 31. Kumbhesu [Pg.227] māghamāsehi, tūladumā supupphare; Pumtālā madhurarasaṃ, mānujānaṃ dadanti ca. Vào tháng Māgha, cung Bảo Bình, những cây bông gòn nở hoa rực rỡ; và những cây thốt nốt đực cho loài người vị ngọt. 32. 32. Yāgumahāussavopi, pākaṭo mranamābhūtale; Avasesasu meghopi, thanayaṃ abhivassati. Đại lễ hội cháo cũng nổi tiếng trên xứ Miến Điện; ở những nơi khác, mây cũng sấm vang và trút mưa rào. 33. 33. Naranārī manuññāni, padarāni paṇḍāni ca; Pucimandadumā nava-pattāni dhārentipi ca. Trai và gái, những y phục và hàng hóa xinh đẹp; và những cây sầu đâu cũng mang những chiếc lá mới. 34. 34. Mine [Pg.228] phagguṇamāsamhi, surabhigandhikā subhā; Pupphanti vanamhi dumā, navapattehi sobhare. Vào tháng Phagguṇa, cung Song Ngư, trong rừng, những cây cối xinh đẹp, tỏa hương thơm ngát, nở hoa; chúng trở nên rực rỡ với những chiếc lá mới. 35. 35. Dakkhiṇadesato tamhi, vāto pavāyati hi ve; Vāḷukapiṭṭhe vāluka-thūpe katvāna pūjayyuṃ. Quả thật, vào lúc ấy, gió thổi từ phương nam; sau khi làm những bảo tháp bằng cát trên bãi cát, họ thực hiện việc cúng dường. 36. 36. Pathamagimha māsamhi, nānādumāti pupphare; Tena sabbampi vipinaṃ, vicittaṃ dassaniyañhi ve. Vào tháng đầu tiên của mùa hạ, nhiều loại cây cối nở hoa; vì lý do ấy, toàn thể khu rừng quả thật trở nên đa sắc và đáng chiêm ngưỡng. Visute jotipālamhi, visutamhi niketane; Vasatā nekaganthānaṃ, lekhakena kato ayaṃ. Tác phẩm này được thực hiện bởi người ghi chép nhiều kinh sách, trú tại trú xứ nổi danh, nơi được biết đến là Jotipāla.