1

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ඒ භාග්‍යවත් වූ, අරහත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා.

---

ကဝိဒပ္ပဏနီတိ

කවිදප්පණ නීතිය (කවීන්ගේ කැඩපත වැනි නීති ශාස්ත්‍රය)

---

မာတိကာ

මාතෘකා

---

ယထာဓမ္မိကရာဇူနံ, အမစ္စာ စ ပုရောဟိတာ;

နီတိသတ္ထံ သုနိဿာယ, နိစ္ဆယန္တိ ဝိနိစ္ဆယံ.

ධාර්මික රජවරුන්ගේ ඇමතිවරු සහ පුරෝහිතවරු නීති ශාස්ත්‍රය මනාව ඇසුරු කරගෙන විනිශ්චයන් තීරණය කරති.

---

အင်္ဂါနိ ဝေဒါ စတ္တာရော, မီမံသာနျာယ ဝိတ္ထာရော;

ဓမ္မသတ္ထံ ပုရာဏဉ္စ, ဝိဇ္ဇာ ဟေတာ စတုဒ္ဒသ.

වේදාංග, සතර වේද, මීමංසා, න්‍යාය විස්තරය, ධර්ම ශාස්ත්‍රය සහ පුරාණ යන මොහු දහහතරක් වූ විද්‍යාවෝ වෙති.

---

အာယုဗ္ဗေဒေါ မနုဗ္ဗေဒေါ, ဂန္ဓဗ္ဗော စေတိ တေ တယော;

အတ္ထသတ္ထံ စတုတ္ထဉ္စ, ဝိဇ္ဇာဟျာဋ္ဌရသ မတာ.

ආයුර්වේදය, මනුභේදය, ගාන්ධර්වවේදය යන මේ තුන ද, සිව්වැනි වූ අර්ථශාස්ත්‍රය ද සමඟින් විද්‍යාවන් දහඅටක් ලෙස පිළිගැනේ.

---

သုတိသမုတိသင်္ချာ စ, ရောဂါနီတိ ဝိသေသကာ;

ဂန္ဓဗ္ဗာ ဂဏိကာ စေဝ, ဓနုဗ္ဗေဒါ စ ပူရဏာ.

ශ්‍රැතිය (ඇසීම), ස්මෘතිය (මතකය), සංඛ්‍යාව (ගණිතය), රෝග නීතිය (වෛද්‍ය විද්‍යාව), විශේෂකය (තර්ක ශාස්ත්‍රය), ගාන්ධර්වය (සංගීතය), ගණිකා කලාව, ධනුර්වේදය (දුනු ශිල්පය) සහ පුරාණය ද,

---

တိကိစ္ဆာ ဣတိဟာသော စ, ဇောတိမာယာ စ ဆန္ဒတိ;

ကေတုမန္တာ စ သဒ္ဒါ စ, သိပ္ပာဋ္ဌာရသကာ ဣမေ.

චිකිත්සාව (වෛද්‍යකර්මය), ඉතිහාසය, ජ්‍යොතිෂය, ඡන්දස් ශාස්ත්‍රය, කේතුමන්තිය (ලකුණු බැලීම) සහ ශබ්ද ශාස්ත්‍රය (ව්‍යාකරණ) යන මොහු දහඅටක් වූ ශිල්පයෝ වෙති.

---

ဒမော ဒဏ္ဍော ဣတိချာတော, တဋ္ဌာဒဏ္ဍော မဟီပတိ;

တဿ နီတိ ဒဏ္ဍနီတိ, နယနာနီတိ ဝုစ္စတိ.

දමනය කිරීම ‘දණ්ඩ’ නමින් ප්‍රකටය, පොළොවට අධිපති රජතුමා දණ්ඩනය පවත්වන්නා ය. ඔහුගේ නීතිය ‘දණ්ඩනීතිය’ හෙවත් ‘නයනනීතිය’ (මඟ පෙන්වන නීතිය) යැයි කියනු ලැබේ.

---

ဒဏ္ဍေန နီယတေ စေဒံ, ဒဏ္ဍံ နယတိ ဝါ ပုန;

ဒဏ္ဍနီတိ ဣတိချာတော, တိလောကာ နတိ ဝတ္တတေ.

මේ ලෝකය දණ්ඩනයෙන් මෙහෙයවනු ලැබේ, නැතහොත් දණ්ඩනය විසින් මෙහෙයවනු ලබයි. එබැවින් මෙය ‘දණ්ඩනීතිය’ නමින් හැඳින්වෙන අතර, තුන්ලෝකයම මෙයින් ඔබ්බට නොයයි.

---

နာနာသတ္ထောဒ္ဓတံ ဝက္ခေ, ရာဇနီတိ သမုစ္စယံ;

သဗ္ဗဗီဇမိဒုံ သတ္ထံ, စာဏကျ သာရသင်္ဂဟံ.

විවිධ ශාස්ත්‍රයන්ගෙන් උපුටා ගන්නා ලද, සියල්ලට බීජයක් බඳු වූ, චාණක්‍යයන්ගේ සාරසංග්‍රහය වූ ‘රාජනීති සමුච්චය’ මම ප්‍රකාශ කරමි.

---

မူလသုတ္တံ ပဝက္ခာမိ, စာဏကျေန ယထောဒိတံ;

ယဿံ ဝိညာတမတ္တေန, မူဠှော ဘဝတိ ပဏ္ဍိတော.

චාණක්‍යයන් විසින් පවසන ලද මුල් සූත්‍රයන් මම ප්‍රකාශ කරමි. එය දැනගැනීමෙන් පමණක් වුව ද අඥානයා පවා පණ්ඩිතයෙක් බවට පත්වෙයි.

---

မိတ္တလာဘော သုဟဒဘေဒေါ, ဝိဂ္ဂဟော သန္ဓိရေဝ စ;

ပဉ္စတန္ဒြာ တထာညသ္မာ, ဂန္ထာ ကဿိယလိချတေ.

මිත්‍රලාභය, මිත්‍රභේදය, විග්‍රහය (යුද්ධය) සහ සන්ධිය (සමාදානය) යන මොහු පංචතන්ත්‍රයෙන් සහ වෙනත් ග්‍රන්ථයන්ගෙන් ගෙන ලියා දක්වනු ලැබේ.

---

လောကနီတိမှာ –

ලෝකනීතියෙන් –

---

(၁) ပဏ္ဍိတကဏ္ဍ. (၂) သုဇနကဏ္ဍ. (၃) ဗာလဒုဇ္ဇန ကဏ္ဍ. (၄) မိတ္တကဏ္ဍ. (၅) ဣတ္ထိကဏ္ဍ. (၆) ရာဇကဏ္ဍ. (၇) ပကိဏ္ဏက ကဏ္ဍ-

(1) 1. පණ්ඩිත කාණ්ඩය, 2. සුජන කාණ්ඩය, 3. බාලදුර්ජන කාණ්ඩය, 4. මිත්‍ර කාණ්ඩය, 5. ස්ත්‍රී කාණ්ඩය, 6. රාජ කාණ්ඩය, 7. ප්‍රකීර්ණක (විවිධ) කාණ්ඩය.

---

လောကနီတိ –

ලෝකනීතිය –

---

ပဏ္ဍိတော သုဇနော ကဏ္ဍော, ဒုဇ္ဇနော မိတ္တဣတ္ထီ စ;

ရာဇပကိဏ္ဏကော စာတိ, သတ္တကဏ္ဍေ ဝိဘူသိနော.

පණ්ඩිත, සුජන, දුර්ජන, මිත්‍ර, ස්ත්‍රී, රාජ සහ ප්‍රකීර්ණක යන කාණ්ඩ සතකින් (ලෝකනීතිය) විභූෂිතය (සරසන ලද්දේය).

---

စက္ကိန္ဒာဘိသိရိနာယံ, သောဓိတော ကာသိကေ သာကေ;

ဆနောတျံ ဒုတိယာသဠှေ, ကာဠသတ္တမ အာဒိဟေ.

චක්කින්ද මහ රජුගේ ශ්‍රී විභූතියෙන් යුත් කාලයෙහි, ශක වර්ෂයෙන් දෙවන ඇසළ මස අව සතවක තිථියෙහි දී (මෙය) ශෝධනය කරන ලදී.

---

လောကနီတိံ ပဝက္ခာမိ, နာနာသတ္ထသမုဒ္ဓဋံ;

မာဂဓေနေဝ သင်္ခေပံ, ဝန္ဒိတွာ ရတနတ္တယံ.

තෙරුවන් වැඳ, විවිධ ශාස්ත්‍රවලින් උපුටා ගන්නා ලද ලෝකනීතිය, මාගධී (පාලි) භාෂාවෙන් සංක්ෂිප්තව ප්‍රකාශ කරමි.

---

နီတိ လောကေ ပုရိသဿ သာရော,မာတာ ပိတာ အာစရိယော မိတ္တော;

တသ္မာ ဟိ နီတိံ ပုရိသော ဝိဇညာ,ဉာဏီမဟာ ဟောတိ ဗဟုဿုတော.

ලෝකයෙහි මිනිසාගේ සාරය නම් නීතිය (යහපත් හැසිරීම/ප්‍රතිපත්තිය) යි. එය මව, පියා, ගුරුවරයා සහ මිතුරා බඳු ය. එබැවින් මිනිසා නීතිය දැනගත යුතුය, එවිට හේ මහා ප්‍රඥාවන්තයෙක් ද බහුශ්‍රැතයෙක් ද වෙයි.

---

မဟာရဟနီတိ –

මහාරහ නීතිය –

---

(၁) ပဏ္ဍိတကထာ. (၂) သမ္ဘေဒကထာ. (၃) မိတ္တကထာ. (၄) နာယက ကထာ. (၅) ဣတ္ထိကထာ

(1) 1. පණ්ඩිත කථාව, 2. සම්භේද කථාව, 3. මිත්‍ර කථාව, 4. නායක කථාව, 5. ස්ත්‍රී කථාව

---

မဟာရဟ ရဟံသကျ-မုနိံ နီဝရဏာ တဏှာ;

မုတ္တံ မုတ္တံ သုဒဿနံ, ဝန္ဒေ ဗောဓိဝရံ ဝရံ.

නීවරණයන්ගෙන් හා තණ්හාවෙන් මිදුණා වූ, මුක්ත වූ, දැකීමට ප්‍රිය උපදවන්නා වූ, උතුම් වූ ශාක්‍යමුණි බුදුරජාණන් වහන්සේට ද උතුම් වූ ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේට ද මම වන්දනා කරමි.

---

နီတိဓ ဇန္တူနံ သာရော, မိတ္တာစရိယာ စ ပိတရော;

နီတိမာ သုဗုဒ္ဓိဗျတ္တော, သုတဝါ အတ္ထဒဿိမာ.

මෙලොව සත්ත්වයන්ට නීතිය (යහපත් ප්‍රතිපත්තිය) සාරය වන්නේය, එය මිතුරන්, ගුරුවරුන් හා දෙමාපියන් වැනිය. නීතිගරුක තැනැත්තා යහපත් බුද්ධියෙන් යුක්ත වූ, දක්ෂ වූ, උගත් වූ, අර්ථය දක්නා සුලු අයෙක් වෙයි.

---

ဓမ္မနီတိ –

ධර්ම නීතිය –

---

(၁) အာစရိယကထာ (၂) သိပ္ပကထာ (၃) ပညာကထာ (၄) သုတကထာ (၅) ကထာနကထာ (၆) ဓနကထာ (၇) ဒေသကထာ (၈) နိဿယကထာ (၉) မိတ္တကထာ (၁၀) ဒုဇ္ဇနကထာ (၁၁) သုဇနကထာ (၁၂) ဗလကထာ (၁၃) ဣတ္ထိကထာ (၁၄) ယုတ္တကထာ (၁၅) ဒါသကထာ (၁၆) ဃရာဝါသကထာ (၁၇) ကာတဗ္ဗကထာ (၁၈) အကာတဗ္ဗကထာ (၁၉) ဉာတဗ္ဗကထာ (၂၀) အလင်္ကာရကထာ (၂၁) ရာဇဓမ္မကထာ (၂၂) ဥပသေဝကကထာ (၂၃) ဒုက္ခာဒိမိဿကကထာ (၂၄) ပကိဏ္ဏကကထာ

(1) 1. ආචාර්ය කථාව, 2. ශිල්ප කථාව, 3. ප්‍රඥා කථාව, 4. ශ්‍රැත (ඇසූ පිරූ තැන් ඇති) කථාව, 5. කථන කථාව, 6. ධන කථාව, 7. දේශ කථාව, 8. නිශ්‍රය (ඇසුර) කථාව, 9. මිත්‍ර කථාව, 10. දුර්ජන කථාව, 11. සුජන කථාව, 12. බල කථාව, 13. ස්ත්‍රී කථාව, 14. යුක්ත කථාව, 15. දාස කථාව, 16. ගෘහාවාස කථාව, 17. කටයුතු කථාව, 18. නොකටයුතු කථාව, 19. දැනගත යුතු දෑ පිළිබඳ කථාව, 20. අලංකාර කථාව, 21. රාජධර්ම කථාව, 22. උපසේවක කථාව, 23. දුක් ආදී මිශ්‍රක කථාව, 24. ප්‍රකීර්ණක (විවිධ) කථාව

---

စက္ကာတိစက္ကစက္ကိန္ဒော, ဒေဝါတိဒေဝါဒေဝိန္ဒော,ဗြဟ္မာတိ ဗြဟ္မဗြဟ္မိန္ဒော, ဇိနော ပူရေတု မေ ဘာဝံ.

සක්විති රජුන්ටත් වඩා උතුම් වූ සක්විති වූ ද, දෙවියන්ටත් වඩා උතුම් වූ දේවේන්ද්‍ර වූ ද, බ්‍රහ්මයන්ටත් වඩා උතුම් වූ බ්‍රහ්මේන්ද්‍ර වූ ද ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ (බුදුරජාණන් වහන්සේ) මාගේ අදහස් (ප්‍රාර්ථනා) සම්පූර්ණ කරන සේක්වා!

---

စိရံ တိဋ္ဌတု လောကမှိ, ဓံသကံ သဗ္ဗပါဏိနံ;

မဟာမောဟတမံ ဇယံ, ဇောတန္တံ ဇိနသာသနံ.

සියලු සත්ත්වයන්ගේ මහා මෝහය නැමැති අන්ධකාරය විනාශ කරන්නා වූ, බැබළෙන්නා වූ, ජයග්‍රාහී ශ්‍රී ජිනශාසනය ලෝකයෙහි බොහෝ කල් පවතීවා!

---

ဝန္ဒိတွာ ရတနံ သေဋ္ဌံ, နိဿာယ ပုဗ္ဗကေ ဂရု;

နီတိဓမ္မံ ပဝက္ခာမိ, သဗ္ဗလောက သုခါဝဟံ.

උතුම් වූ රත්නත්‍රයට වැඳ, පූර්වාචාර්යවරුන් ඇසුරු කොටගෙන, මුළු ලොවටම සුවය සලසන ‘නීතිධර්මය’ මම ප්‍රකාශ කරමි.

---

အာစရိယော စ သိပ္ပဉ္စ, ပညာသုတကထာဓနံ;

ဒေသဉ္စ နိဿယော မိတ္တံ, ဒုဇ္ဇနော သုဇနော ဗလံ.

ගුරුවරයා, ශිල්පය, ප්‍රඥාව, ශ්‍රැතය (ඉගෙනීම), ධනය, දේශය, ඇසුර, මිතුරා, දුර්ජනයා, සුජනයා, බලය,

---

ဣတ္ထီ ပုတ္တော စ ဒါသော စ, ဃရာဝါသော ကတာကတော;

ဉာတဗ္ဗော စ အလင်္ကာရော, ရာဇဓမ္မာ ပသေဝကော;

ဒုက္ခာဒိမိဿကော စေဝ, ပကိဏ္ဏကာတိ မာတိကာ.

ස්ත්‍රිය, පුත්‍රයා, දාසයා, ගෘහාවාසය, කළ යුතු හා නොකළ යුතු දෑ, දැනගත යුතු දෑ, අලංකාරය, රාජධර්මය, සේවකයා, දුක් ආදී මිශ්‍ර කරුණු සහ ප්‍රකීර්ණක (විවිධ කරුණු) යනු මෙහි මාතෘකාවෝ වෙති.

---

ရာဇနီတိ –

රාජනීතිය –

---

သီဟာ ဧကံ ဗကာ ဧကံ, သိက္ခေ စတ္တာရိ ကုက္ကုဋာ;

ပဉ္စ ကာကာ ရာဇာ နာမ, ဆ သုနက္ခာ တီဏိ ဂဒြဘာ.

සිංහයාගෙන් එකක් ද, කොකාගෙන් එකක් ද, කුකුළාගෙන් හතරක් ද, කපුටාගෙන් පහක් ද, සුනඛයාගෙන් හයක් ද, බූරුවාගෙන් තුනක් ද (ගුණ ධර්ම) ඉගෙන ගත යුතුය.

---

၁.

1.

---

မဟာကမ္မံ ခုဒ္ဒကံ ဝါ, ယံ ကမ္မံ ကာတုမိစ္ဆတိ;

သဗ္ဗာရမ္ဘေန ကာတဗ္ဗံ, သီဟာ ဧကံ တဒါ ဘဝေ.

කරන්නට අදහස් කරන යම් ක්‍රියාවක් විශාල වුව ද කුඩා වුව ද, එය සියලු උත්සාහයෙන් යුතුව කළ යුතුය. සිංහයාගෙන් ගත යුතු එකම ගුණය එයයි.

---

၂.

2.

---

ဣန္ဒြိယာနိ သုသံယမ, ဗကောဝ ပဏ္ဍိတော ဘဝေ;

ဒေသက လောမပန္နာနိ, သဗ္ဗကမ္မာနိ သာဓယေ.

කොකෙකු මෙන් ඉන්ද්‍රියයන් මනාව සංවර කරගෙන, දේශය, කාලය සහ තමාගේ ශක්තිය සලකා බලා බුද්ධිමත් මිනිසා සියලු කටයුතු සාර්ථක කරගත යුතුය.

---

၃.

3.

---

ပုဗ္ဗဋ္ဌာနဉ္စ ယုဒ္ဓဉ္စ, သံဝိဘာဂဉ္စ ဗန္ဓု ဟိ;

ထိယာ အက္ကမ္မ ဘုတ္တဉ္စ, သိက္ခေ စတ္တာရိ ကုက္ကုဋော.

වේලාසනින් අවදි වීම ද, සටන් කිරීම ද, නෑදෑයන් සමඟ බෙදා හදා ගැනීම ද, තම සහකාරිය රකිමින් ආහාර අනුභව කිරීම ද යන කරුණු හතර කුකුළාගෙන් ඉගෙන ගත යුතුය.

---

၄.

4.

---

ဂုယှေ မေထုနံ ပေက္ခိတွာ, ဘောဇနံ ဉာတိသင်္ဂဟော;

ဝိလောကာ ပေက္ခနာလသျံ, ပဉ္စ သိက္ခေယျ ဝါယသာ.

රහසිගතව එක්වීම, නෑදෑයන් රැස්කරගෙන ආහාර ගැනීම, අවට විපරම් කර බැලීම, සුපරීක්ෂාකාරී බව සහ අලස නොවීම යන කරුණු පහ කපුටාගෙන් ඉගෙන ගත යුතුය.

---

၅.

5.

---

အနာလဿံတိသဝန္တာသော, သုနိဒ္ဓါ သုပ္ပဗောဓနာ;

ဒဠှဘတ္တိ စ သူရဉ္စ, ဆ ဧတေသွာနတော ဂုဏော.

බහුලව ආහාර ගන්නා නමුත් ස්වල්පයකින් සතුටු වීම, බිය නොවීම (නැතහොත් අවදිව සිටීම), සුවසේ නිදාගෙන වහා පිබිදීම, දැඩි ස්වාමිභක්තිය සහ නිර්භීතකම යන ගුණාංග හය සුනඛයාගෙන් ඉගෙන ගත යුතුය.

---

၆.

6.

---

ခိန္နောဝ ဝဟတေ ဘာရံ, သီတုဏှဉ္စ န စိန္တယီ;

သန္တုဋ္ဌော စ ဘဝေ နိစ္စံ, တီဏိ သိက္ခေယျ ဂဒြဘာ.

වෙහෙසට පත් වුව ද බර ඉසිලීම, ශීතල හෝ උෂ්ණත්වය ගැන නොසිතීම සහ සැමවිටම සතුටින් සිටීම යන කරුණු තුන බූරුවාගෙන් ඉගෙන ගත යුතුය.

---

၇.

7.

---

ဝီသတိ တာနိ ဂုဏာနိ, စရေယျ ဣဟ ပဏ္ဍိတော;

ဝိဇေယျ ရိပူ သဗ္ဗေပိ, တေဇဿီ သော ဘဝိဿတိ.

මෙලොව යම් බුද්ධිමතෙක් මේ විසි වැදෑරුම් ගුණාංගයන් තමා තුළ ප්‍රගුණ කරන්නේ ද, හේ සියලු සතුරන් ජයගෙන තේජවන්තයෙක් වන්නේ ය.

---

(၁) ပဏ္ဍိတကဏ္ဍ (၂) သုဇနကဏ္ဍ (၃) ဗာလဒုဇ္ဇနကဏ္ဍ (၄) မိတ္တကဏ္ဍ (၅) ရာဇကဏ္ဍ (၆) နာယကကဏ္ဍ (၇) ပုတ္တကဏ္ဍ (၈) ဝေဇ္ဇာစရိယကဏ္ဍ (၉) ဒါသကကဏ္ဍ (၁၀) ဣတ္ထိကဏ္ဍ (၁၁) ပကိဏ္ဏကကဏ္ဍ

(1) පණ්ඩිත කාණ්ඩය, (2) සුජන කාණ්ඩය, (3) බාලදුර්ජන කාණ්ඩය, (4) මිත්‍ර කාණ්ඩය, (5) රාජ කාණ්ඩය, (6) නායක කාණ්ඩය, (7) පුත්‍ර කාණ්ඩය, (8) වෛද්‍යාචාර්ය කාණ්ඩය, (9) දාසක කාණ්ඩය, (10) ස්ත්‍රී කාණ්ඩය, (11) ප්‍රකීර්ණක කාණ්ඩය.

---

ကဝိဒပ္ပဏနီတိံယော, ဝါစုဂ္ဂတံ ကရောတိ စေ;

ဘုဝနမဇ္ဈေ ဧသော ဟိ, ဝိညူ ပဏ္ဍိတဇာတိကော.

යම්කිසිවෙක් මෙම ‘කවිදප්ਪਣනීතිය’ කටපාඩම් කර ගනී නම්, හෙතෙම මේ ලෝකය මැද නුවණැති, පණ්ඩිත ගණයට අයත් උත්තමයෙකු බවට පත් වෙයි.

---

ကဝိဒပ္ပဏနီတိ

කවිදප්ਪਣනීතිය

---

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ඒ භාග්‍යවත් වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!

---

ရတနတ္တယပဏာမ

තෙරුවන් නමස්කාරය

---

၁.

1.

---

မဟာကဝိဝရံ [Pg.1] ဗုဒ္ဓံ, ဓမ္မဉ္စ တေန သေဝိတံ;

သံဃံ နိရင်္ဂဏဉ္စာပိ, ဝန္ဒာမိ သိရသာ ဒရံ.

මහා කවිවරයකු බඳු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ද, උන්වහන්සේ විසින් සෙවනය කරන ලද උතුම් ශ්‍රී සද්ධර්මය ද, කෙලෙස් රහිත වූ මහා සංඝරත්නය ද මම ගෞරවයෙන් හිස නමා වඳිමි.

---

၂.

2.

---

ကရိဿာမိ သမာသေန, နာနာသတ္ထ သမုဒ္ဓဋံ;

ဟိတာယ ကဝိနံ နီတိံ, ကဝိဒပ္ပဏနာမကံ.

විද්වතුන්ගේ යහපත පිණිස විවිධ ශාස්ත්‍ර ග්‍රන්ථයන්ගෙන් උපුටා ගන්නා ලද, 'කවිදප්ਪਣය' නම් වූ මේ නීති ග්‍රන්ථය මම සංක්ෂිප්තව සකස් කරමි.

---

ပဏ္ဍိတကဏ္ဍ

පණ්ඩිත කාණ්ඩය

---

၃.

3.

---

နီတိ [Pg.2] သာရော မနုဿာနံ, မိတ္တော အာစရိယောပိ စ;

မာတာ ပိတာ စ နီတိမာ, သုတဝါ ဂန္ထကာရကော.

නීති සාරය (යහපත් චර්යා ධර්ම) මිනිසුන්ට මිතුරෙකු මෙන්ම ගුරුවරයෙකු ද වේ. නීතිගරුක වූ ද, බහුශ්‍රැත වූ ද, ග්‍රන්ථ කර්තෘවරයෙකු වූ ද තැනැත්තා මව සහ පියා වැනිය.

---

၄.

4.

---

အလသဿ [Pg.3] ကုတော သိပ္ပံ, အသိပ္ပဿ ကုတော ဓနံ;

အဓနဿ ကုတော မိတ္တံ, အမိတ္တဿ ကုတော သုခံ;

အသုခဿ ကုတော ပုညံ, အပုညဿ ကုတော ဝရံ.

අලසයාට ශිල්පය කොයින්ද? ශිල්ප නැත්තාට ධනය කොයින්ද? ධනය නැත්තාට මිතුරන් කොයින්ද? මිතුරන් නැත්තාට සැපය කොයින්ද? සැපය නැත්තාට පින කොයින්ද? පින් නැත්තාට උතුම් බව කොයින්ද?

---

၅.

5.

---

သုစိန္တိတစိန္တီ [Pg.4] စေဝ, သုဘာသိတဘာသီပိ စ;

သုကတကမ္မကာရီ စ, ပဏ္ဍိတော သာဓုမာနုသော.

යහපත් දේ ම සිතන්නා වූ ද, යහපත් වචන ම කතා කරන්නා වූ ද, යහපත් ක්‍රියාවන් ම කරන්නා වූ ද පණ්ඩිතයා ම උදාර මිනිසා වේ.

---

၆.

6.

---

ကဝိဟေရညကာ [Pg.5] ကတွာ, ဥတ္တတ္တံ သတ္ထကဉ္စနံ;

ဘူသနံ ဂဇ္ဇပဇ္ဇာဒိံ, ကရောန္တိ စ မနောဟရံ.

රන්කරුවන් විසින් පවිත්‍ර රන් උණු කර රන් ආභරණ තනන්නාක් මෙන්, කිවිවරු ද සුභාෂිත වචන උපයෝගී කර ගනිමින් සිත්ගන්නාසුලු ගද්‍ය පද්‍ය ආදී කාව්‍ය නිර්මාණය කරති.

---

၇.

7.

---

ဗဟုံ [Pg.6] လဟုဉ္စ ဂဟဏံ, သမ္မူပဓာရဏမ္ပိ စ;

ဂဟိတ အသမ္မုဿနံ, ဧတံ သုဝိညုလက္ခဏံ.

බොහෝ දේ ඉතා ඉක්මනින් ග්‍රහණය කර ගැනීම ද, ඒවා මැනවින් ධාරණය කර ගැනීම ද, ග්‍රහණය කරගත් දේ අමතක නොකිරීම ද යන මේවා නුවණැත්තාගේ ලක්ෂණයෝ වෙති.

---

၈.

8.

---

အဇရာမရံဝ ပညော, ဝိဇ္ဇမတ္ထဉ္စ စိန္တယေ;

ဂဟိတော ဣဝ ကေသေသု, မစ္စုနာ ဓမ္မမာစရေ.

නුවණැත්තා තමා ජරාවට පත් නොවන, නොමැරෙන කෙනෙකු මෙන් සිතා ශිල්පය හා ධනය රැස් කළ යුතුය. එහෙත් මාරයා තමාගේ කෙස්වැටියෙන් අල්ලාගෙන සිටින්නාක් මෙන් සිතා වහා ධර්මයෙහි හැසිරිය යුතුය.

---

၉.

9.

---

သိပ္ပသမံ [Pg.7] ဓနံ နတ္ထိ, သိပ္ပံ စောရာ န ဂဏှရေ;

ဣဓ လောကေ သိပ္ပံ မိတ္တံ, ပရလောကေ သုခါဝဟံ.

ශිල්පයට (උගත්කමට) සමාන වූ වෙනත් ධනයක් නැත. ශිල්පය සොරුන්ට පැහැරගත නොහැකිය. මෙලොව දී ශිල්පය මිතුරෙකු වන අතර, පරලොව දී ද එය සැපය ළඟා කර දෙයි.

---

၁၀.

10.

---

ဘုဉ္ဇနတ္ထံ [Pg.8] ကထနတ္ထံ, မုခံ ဟောတီတိ နော ဝဒေ;

ယံ ဝါတံ ဝါ မုခါရုဠှံ, ဝစနံ ပဏ္ဍိတော နရော.

කෑමට සහ කතා කිරීමට පමණක් ම කටක් පිහිටා ඇතැයි නොසිතිය යුතුය. පණ්ඩිතයා කටට එන ඕනෑම වචනයක් සුළඟක් සේ නොපවසා, සැමවිටම අර්ථවත් වචන ම ප්‍රකාශ කරයි.

---

၁၁.

11.

---

ဒုမ္မေဓေဟိ ပသံသာ စ, ဝိညူဟိ ဂရဟာ စ ယာ;

ဂရဟာဝ သေယျော ဝိညူဟိ, ယဉ္စေ ဗာလပ္ပသံသနာ.

මෝඩයන්ගෙන් ලබන ප්‍රශංසාවට වඩා නුවණැත්තන්ගෙන් ලබන දෝෂාරෝපණය උතුම් වේ.

---

၁၂.

12.

---

အစိန္တိယေ [Pg.9] သာဋ္ဌကထေ, ပဏ္ဍိတော ဇိနဘာသိတေ;

ဥပဒေသံ သဒါ ဂဏှေ, ဂရုံ သမ္မာ ဥပဋ္ဌဟံ.

පණ්ඩිතයා ගුරුවරුන්ට මැනවින් උපස්ථාන කරමින්, අටුවා සහිත වූ ද, සිතා නිම කළ නොහැකි වූ ද උතුම් බුද්ධ දේශනාවන්හි අඩංගු අවවාද නිරන්තරයෙන් පිළිගත යුතුය.

---

တသ္မာ သာဋ္ဌကထေ ဓီရော, ဂမ္ဘီရေ ဇိနဘာသိတေ;

ဥပဒေသံ သဒါ ဂဏှေ, ဂရုံ သမ္မာ ဥပဋ္ဌဟံ.

එබැවින් ධීර (නුවණැති) පුරුෂයා ගුරුවරුන්ට මැනවින් උපස්ථාන කරමින්, අටුවා සහිත වූ ද, ගැඹුරු වූ ද බුද්ධ දේශනාවන්හි අවවාද නිරන්තරයෙන් පිළිගත යුතුය.

---

၁၃.

13.

---

ဂရူပဒေသဟီနော [Pg.10] ဟိ, အတ္ထသာရံ န ဝိန္ဒတိ;

အတ္ထသာရဝိဟီနော သော, သဒ္ဓမ္မာ ပရိဟာယတိ.

ගුරු උපදෙස් නොලබන්නා අර්ථයේ සාරය වටහා නොගනී. අර්ථයේ සාරයෙන් තොර වූ හෙතෙම සද්ධර්මයෙන් පිරිහෙයි.

---

၁၄.

14.

---

ဂရူပဒေသလာဘီ စ, အတ္ထသာရသမာယုတော;

သဒ္ဓမ္မံ ပရိပါလေန္တော, သဒ္ဓမ္မသ္မာ န ဟာယတိ.

ගුරු උපදෙස් ලබන්නා අර්ථයේ සාරයෙන් යුක්ත වේ. සද්ධර්මය ආරක්ෂා කරන හෙතෙම සද්ධර්මයෙන් පිරිහෙන්නේ නැත.

---

၁၅.

15.

---

သဗ္ဗဒဗ္ဗေသု [Pg.11] ဝိဇ္ဇေဝ, ဒဗ္ဗမာဟု အနုတ္တရံ;

အဟာရတ္တာ အနဂ္ဃတ္တာ, အက္ခယတ္တာ စ သဗ္ဗဒါ.

සියලු වස්තූන් අතරින් ශිල්පය (විද්‍යාව) ම උතුම්ම වස්තුව යැයි කියනු ලැබේ. මන්දයත්, එය කිසිදා පැහැරගත නොහැකි බැවින් ද, මිල කළ නොහැකි බැවින් ද, සැමදා ක්ෂය නොවන බැවින් ද වේ.

---

၁၆.

16.

---

အပ္ပကေနပိ မေဓာဝီ, ပါဘတေန ဝိစက္ခဏော;

သမုဋ္ဌာပေတိ အတ္တာနံ, အဏုံ အဂ္ဂိံဝ သန္ဓမံ.

නුවණැති, විචක්ෂණශීලී පුද්ගලයා ඉතා සුළු සම්පතකින් වුව ද, කුඩා ගිනි පුපුරක් පිඹ මහත් ගින්නක් කරන්නාක් මෙන්, තමාගේ දියුණුව සලසා ගනී.

---

၁၇.

17.

---

ပဏ္ဍိတေ [Pg.12] စ ဂုဏာ သဗ္ဗေ, မူဠှေ ဒေါသာ ဟိ ကေဝလံ;

တသ္မာ မူဠှသဟဿေသု, ပညော ဧကော ဝိသေသိယတေ.

පණ්ඩිතයා කෙරෙහි සියලු ගුණධර්ම පිහිටන අතර, මෝඩයා කෙරෙහි ඇත්තේ දෝෂයන් ම පමණි. එබැවින් මෝඩයන් දහසකට වඩා එක් නුවණැත්තෙකු සුවිශේෂී වේ.

---

၁၈.

18.

---

ဗာလာ [Pg.13] ဣဿန္တိ ဒုမ္မေဓာ, ဂုဏီ နိဒ္ဒေါသကာရိနော;

ဂရုကော ပဏ္ဍိတော ဧတသ-မိဿံ တေဟျဝိဒွါ သမော.

අනුවණ මෝඩයෝ වැරදි නොකරන ගුණවතුන්ට ඊර්ෂ්‍යා කරති. ගෞරවනීය පණ්ඩිතයා ඉදිරියේ නූගතා ද ඔවුන් හා සමාන (කිසිදු වටිනාකමක් නැති) අයෙකු වේ.

---

၁၉.

19.

---

မနုညမေဝ [Pg.14] ဘာသေယျ, နာမနုညံ ကုဒါစနံ;

မနုညံ ဘာသမာနဿ, ဂရုံ ဘာရံ ဥဒဒ္ဓရိ;

ဓနဉ္စ နံ အလာဘေသိ, တေန စတ္တမနော အဟု.

සැමවිටම ප්‍රිය වචන ම කිව යුතුය, කිසිවිටකත් අප්‍රිය වචන නොකිව යුතුය. ප්‍රිය වචනයෙන් කතා කිරීම නිසා නන්දිවිසාල වෘෂභ රාජයා මහත් බරක් ඇද, තමාගේ හිමිකරුට ධනය ද උපයා දී, ඔහුව සතුටට පත් කළේය.

---

၂၀.

20.

---

ဝိဇ္ဇာ [Pg.15] ဒဒါတိ ဝိနယံ, ဝိနယာ ယာတိ ပတ္တတံ;

ပတ္တတ္တာ ဓနံ ပပ္ပောတိ, ဓနာ ဓမ္မံ တတော သုခံ.

ශිල්පය (උගත්කම) විනය ලබා දෙයි; විනයෙන් සුදුසුකම (පිළිගැනීම) ලැබේ; සුදුසුකම තුළින් ධනය ලැබෙන අතර, ධනයෙන් ධර්මය ද, ධර්මයෙන් සැපය ද උදා වේ.

---

၂၁.

21.

---

ယေ ဝုဍ္ဎမပစယန္တိ, နရာ ဓမ္မဿ ကောဝိဒါ;

ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ပါသံသာ, သမ္ပရာယေ စ သုဂ္ဂတိံ.

ධර්මයෙහි දක්ෂ වූ යම් මිනිස්සු වැඩිහිටියන්ට ගරු සරු දක්වන්නාහු ද, ඔවුහු මෙලොව දී පැසසුමට ලක් වෙති, පරලොව දී සුගතිය ද ලබති.

---

၂၂.

22.

---

မာတရိဝ [Pg.16] ပရဒါရေသု, ပရဒဗ္ဗေသု လေဒ္ဒုံဝ;

အတ္တနီဝ သဗ္ဗဘူတေသု, ယော ပဿတိ သော ပဏ္ဍိတော.

අන්‍යයන්ගේ බිරින්දෑවන් තම මව මෙන් ද, අන්‍යයන්ගේ ධනය පස් කැටයක් මෙන් ද, සියලු සත්ත්වයන් තමා මෙන් ද දකින්නා වූ යමෙක් වේ ද, හෙතෙම පණ්ඩිතයෙකි.

---

၂၃.

23.

---

အာသီသေထေဝ [Pg.17] ပုရိသော, န နိဗ္ဗိန္ဒေယျ ပဏ္ဍိတော;

အနဝဇ္ဇေသု ကမ္မေသု, ပသံသိတေသု သာဓုဘိ.

පණ්ඩිත පුද්ගලයා සත්පුරුෂයන් විසින් පසසන ලද, නිවැරදි වූ ක්‍රියාවන්හි යෙදෙමින් බලාපොරොත්තු ඇති කර ගත යුතුය. කිසිවිටකත් කලකිරීමට පත් නොවිය යුතුය.

---

အာသီသေထေဝ [Pg.18] ပုရိသော, န နိဗ္ဗိန္ဒေယျ ပဏ္ဍိတော;

ပဿာမိ ဝေါဟံ အတ္တာနံ, ယထာ ဣစ္ဆိံ တထာ အဟု.

පණ්ඩිත පුද්ගලයා බලාපොරොත්තු ඇති කර ගත යුතුය. කිසිවිටකත් කලකිරීමට පත් නොවිය යුතුය. මම මා දෙස ම බලමි, මා කැමති වූ පරිදි ම සියල්ල සිදු විය.

---

၂၄.

24.

---

ဝါယမေထေဝ ပုရိသော, န နိဗ္ဗိန္ဒေယျ ပဏ္ဍိတော;

ပုညကြိယဝတ္ထူသု, ပသံသိတေသု ဝိညုဘိ.

පණ්ඩිත පුද්ගලයා නුවණැත්තන් විසින් පසසන ලද පින්කම්වල නිරත වෙමින් නිරන්තරයෙන් උත්සාහ කළ යුතුය. කිසිවිටකත් කලකිරීමට පත් නොවිය යුතුය.

---

၂၅.

25.

---

လောကေ [Pg.19] ဥဿာဟဝန္တာနံ, ဇနာနံ ကိမသာဓိယံ;

သာဂရေပိ မဟာသေတုံ, ကပိယူထေဟိ ဗန္ဓတိ.

ලෝකයෙහි උත්සාහවන්ත මිනිසුන්ට කළ නොහැක්කේ කුමක්ද? වඳුරු සේනාව ලවා මහා සාගරය හරහා ද මහා පාලමක් බැඳවූයේ උත්සාහය නිසාමය.

---

၂၆.

26.

---

ကိံ ကုလေန ဝိသာလေန, ဂုဏဟီနော တု ယော နရော;

အကုလိနောပိ သတ္ထညော, ဒေဝတာဟိပိ ပုဇ္ဇတေ.

ගුණධර්මවලින් තොර වූ මිනිසාට උසස් කුලයකින් ඇති ඵලය කුමක්ද? පහත් කුලයක උපන්නෙකු වුව ද ශාස්ත්‍රය දන්නේ නම්, දෙවියන් විසින් පවා ඔහුට පුදනු ලබයි.

---

၂၇.

27.

---

ဥက္ကဋ္ဌေ [Pg.20] သူရမိစ္ဆန္တိ, မန္တီသု အကုတူဟလံ;

ပိယဉ္စ အန္နပါနမှိ, အတ္ထေ ဇာတေ စ ပဏ္ဍိတံ.

අර්බුදයකදී වීරයෙකු ද, මන්ත්‍රණයේ දී කලබල නොවන උපදෙස් දෙන්නෙකු ද, ආහාර පාන ගැනීමේ දී ප්‍රියමනාප අයෙකු ද, ප්‍රශ්නයක් පැනනැඟුණු කල පණ්ඩිතයෙකු ද මිනිස්සු ප්‍රාර්ථනා කරති.

---

၂၈.

28.

---

ရူပယောဗ္ဗန္နသမ္ပန္နာ[Pg.21], ဝိသာလကုလသမ္ဘဝါ;

ဝိဇ္ဇာဟီနာ န သောဘန္တေ, နိဂ္ဂန္ဓာ ဣဝ ကိံ သုကာ.

රූපයෙන් හා යෞවනයෙන් යුක්ත වූ ද, උසස් කුලයක උපන්නා වූ ද පුද්ගලයෙක් වුව ද, ශිල්පය (උගත්කම) නැත්නම් සුවඳක් නැති කෑල මල් මෙන් නොබබලයි.

---

၂၉.

29.

---

ဝုတျံ [Pg.22] ဝိသဒဉာဏဿ, ဉာတော အတ္ထော တရဿန;

သူရပ္ပဘာယ အာဒါသော, ဆာယံ ဒိဿေ န မာကရေ.

ප්‍රඥාවන්තයාට යමක් පැවසූ සැණින් එහි අර්ථය වැටහෙයි. සූර්යාලෝකය ඇති විට කන්නාඩියෙන් ඡායාව පැහැදිලිව පෙනෙන්නාක් මෙනි. (මඩ වතුරෙහි ඡායාව නොපෙනේ.)

---

၃၀.

30.

---

အဝေယျာကရဏော တွန္ဓော, ဗဓိရော ကောသဝဇ္ဇိတော;

သာဟိစ္စရဟိတော ပင်္ဂု, မူဂေါ တက္ကဝိဝဇ္ဇိတော.

ව්‍යාකරණ නොදන්නා තැනැත්තා අන්ධයෙකි; ශබ්දකෝෂ නොදන්නා තැනැත්තා බිහිරෙකි; සාහිත්‍යයෙන් තොර තැනැත්තා කොරෙකි; තර්ක ශාස්ත්‍රය නොදන්නා තැනැත්තා ගොළුයෙකි.

---

၃၁.

31.

---

ဓီရော [Pg.23] စ ဝိဝိဓာနညူ, ပရေသံ ဝိဝရာနုဂူ;

သဗ္ဗာမိတ္တေ ဝသီကတွာ, ကောသိယောဝ သုခီ သိယာ.

විවිධ ශාස්ත්‍රයන් දන්නා වූ ද, අන්‍යයන්ගේ දුර්වලතා වටහා ගන්නා වූ ද ධීර (නුවණැති) පුරුෂයා සියලු සතුරන් තමාට යටත් කරගෙන, බකමූණෙකු මෙන් සුවසේ වාසය කරයි.

---

၃၂.

32.

---

မဟာတေဇောပိ [Pg.24] တေဇောယံ, မတ္တိကံ န မုဒုံ ကရေ;

အာပေါ အာပေသိ မုဒုကံ, သာဓုဝါစာဝ ကက္ခဠံ.

මහත් තේජස් ඇති ගින්නට වුව ද මැටි මොළොක් කළ නොහැක. එහෙත් ජලය විසින් මැටි මොළොක් කරනු ලැබේ. යහපත් (මෘදු) වචනය ද රළු පුද්ගලයන් මෙල්ල කරන්නේ එලෙසිනි.

---

၃၃.

33.

---

ကောတ္ထော ပုတ္တေန ဇာတေန, ယော န ဝိဒူ န ဓမ္မိကော;

ကာဏေန စက္ခုနာ ကိံ ဝါ, စက္ခု ပီဠေဝ ကေဝလံ.

නුවණැති හෝ ධාර්මික නොවන පුත්‍රයෙකු උපත ලැබීමෙන් ඇති පල කිම? කණ ඇසකින් ඇති ඵලය කිම? එයින් මුළුමනින්ම සිදුවන්නේ පීඩාවක් පමණි.

---

၃၄.

34.

---

မုဒုနာဝ [Pg.25] ရိပုံ ဇေတိ, မုဒုနာ ဇေတိ ဒါရုဏံ;

နော န သိဒ္ဓံ မုဒု ကိဉ္စိ, တတော စ မုဒုနာ ဇယေ.

මෘදු බවින්ම සතුරා ජය ගනී. මෘදු බවින්ම කෲර තැනැත්තාද ජය ගනී. මෘදු බවින් සාක්ෂාත් කරගත නොහැකි කිසිවක් නැත. එබැවින් මෘදු බවින්ම සියල්ල ජය ගත යුතුය.

---

၃၅.

35.

---

သဇာတော ယေန ဇာတေန, ယာတိ ဝံသော သမုန္နတိံ;

ပရိဝတ္တိနိသံသာရေ, မတော ကော ဝါ န ဇာယတေ.

යම් පුත්‍රයෙකුගේ උපත නිසා තමාගේ කුලය උන්නතියට පත්වේද, සැබවින්ම උපන්නා වන්නේ ඔහුය. මේ සන්සාර චක්‍රය තුළ මියගිය කවුරුන් නම් නැවත නූපදින්නේද?

---

၃၆.

36.

---

ဒါနေ [Pg.26] တပသိ သူရေ စ, ယဿ န ပတ္ထိတော ယသော;

ဝိဇ္ဇာယ မတ္ထလာဘေ စ, ကေဝလံ အဓိကောဝသော.

දානයෙහි ද, තපසෙහි ද, වීරත්වයෙහි ද, විද්‍යාවෙහි ද, ධන ලාභයෙහි ද යමෙකුගේ කීර්තියක් පැතිරී නැත්නම්, ඔහුගේ උපත හුදෙක් නිෂ්ඵල වූවක් පමණි.

---

၃၇.

37.

---

ဝရော ဧကော ဂုဏီ ပုတ္တော, န စ မူဠှသတာနျပိ;

ဧကော စန္ဒော တမော ဟနတိ, န စ တာရာဂဏော တထာ.

ගුණවත් එක් පුත්‍රයෙක් උතුම් වේ, අනුවණ පුත්‍රයන් සියයකගෙන් වුවද පලක් නැත. තනි සඳ කළුවර දුරු කරයි, තාරකා සමූහයකට එසේ කළ නොහැක.

---

၃၈.

38.

---

ပုညတိတ္ထကတော ယေန, တပေါ ကွာပိ သုဒုက္ကရော;

တဿ ပုတ္တော ဘဝေ ဝဿော, သမိဒ္ဓေါ ဓမ္မိကော သုဒ္ဓေ.

යම් කෙනෙකු විසින් පින්වන්ත තීර්ථයන්හිදී ඉතා දුෂ්කර වූ තපස් රැක තිබේද, ඔහුගේ පුත්‍රයා කීකරු වූද, ධනවත් වූද, ධාර්මික වූද, පිරිසිදු සිත් ඇත්තෙක් වූද වන්නේය.

---

၃၉.

39.

---

လာလယေ ပဉ္စဝဿာနိ, ဒသဝဿာနိ တာလယေ;

ပတ္တေတု သောဠသေ ဝဿေ, ပုတ္တံ မိတ္တံဝ အာစရေ.

පුත්‍රයා අවුරුදු පහක් යනතුරු සුරතල් කළ යුතුය. ඉන්පසු අවුරුදු දහයක් යනතුරු අවවාද කරමින් හික්මවිය යුතුය. දහසය වන වියට පැමිණි කල්හි ඔහුට මිතුරෙකුට මෙන් සැලකිය යුතුය.

---

၄၀.

40.

---

လာလနေ [Pg.28] ဗဟဝေါ ဒေါသာ, တာလနေ ဗဟဝေါ ဂုဏာ;

တသ္မာ ပုတ္တဉ္စ သိဿဉ္စ, တာလယေ န တု လာလယေ.

පමණට වඩා සුරතල් කිරීමෙහි බොහෝ දෝෂ පවතී. අවවාද කර හික්මවීමෙහි බොහෝ ගුණ ඇත. එබැවින් පුත්‍රයාද ශිෂ්‍යයාද හික්මවිය යුතුය, සුරතල් නොකළ යුතුය.

---

၄၁.

41.

---

မာဂဓာ ပါကတာ စေဝ, သက္ကတဝေါဟာရောပိ စ;

ဧတေသု ကောဝိဒေါ ပညော, ဓီရော ပါဠိံ ဝိသောဓယေ.

මාගධී, ප්‍රාකෘත සහ සංස්කෘත යන ව්‍යවහාරයන්හි දක්ෂ වූ, ප්‍රඥාවන්ත වූ, ධීර වූ පණ්ඩිතයා විසින් පාලි පාඨයන් පිරිසිදු කළ යුතුය.

---

၄၂.

42.

---

သက္ကတံ [Pg.29] ပါကတဉ္စေဝ-ပဘံသော စ ပိသာစိကီ;

မာဂဓီ သောရသေနီဝ, ဆ ဘာသာ ပရိကိတ္တိတာ.

සංස්කෘත, ප්‍රාකෘත, අපභ්‍රංශ, පිශාචිකී, මාගධී සහ සෞරසේනී යන මේවා භාෂා හයක් ලෙස ප්‍රකාශ කර ඇත.

---

၄၃.

43.

---

စန္ဒနံ [Pg.30] သီတလံ လောကေ, စန္ဒိကာ သီတလာ တတော;

စန္ဒန စန္ဒိကာတောပိ, ဝါကျံ သာဓု သုဘာသိတံ.

ලෝකයෙහි සඳුන් සිසිල්ය, සඳ එළිය ඊට වඩා සිසිල්ය. සඳුන් සහ සඳ එළිය යන දෙකටම වඩා යහපත් වූ සුභාෂිත වචනය සිසිල්ය.

---

၄၄.

44.

---

ပတ္တကာလောဒိတံ အပ္ပံ, ဝါကျံ သုဘာသိတံ ဘဝေ;

ခုဒိတဿ ကဒန္နမ္ပိ, ဘုတ္တံ သာဒုရသံ သိယာ.

සුදුසු කලෙහි කියන ලද ස්වල්ප වූ ද වචනය සුභාෂිතයක් වේ. බඩගිනි වූවෙකුට ඉතා නිසරු ආහාරයක් වුවද අනුභව කරන විට මිහිරි රසයක් ගෙන දෙයි.

---

၄၅.

45.

---

သတ္ထကာပိ [Pg.31] ဗဟူဝါစာ, နာဒရာ ဗဟုဘာဏိနော;

သောပကာရမုဒါသိနာ, နနု ဒိဋ္ဌံ နဒီဇလံ.

බොහෝ දේ කතා කරන්නාගේ අර්ථවත් වූ වචන වුවද මිනිස්සු ගරු නොකරති. උපකාරී වන නමුදු උපේක්ෂා සහගත නිශ්ශබ්ද වචනය උතුම්ය. ගලායන ගංගාවේ ජලය නිශ්ශබ්දව සැමට උපකාර කරනු අප දැක නැද්ද?

---

၄၆.

46.

---

ပါသာဏဆတ္တံ ဂရုကံ, တတော ဒေဝါနာစိက္ခနာ;

တတော ဝုဍ္ဎာနမောဝါဒေါ, တတော ဗုဒ္ဓဿ သာသနံ.

ගල් කුඩය බරය, දෙවියන්ගේ නියෝගය ඊට වඩා බරය, වැඩිහිටියන්ගේ අවවාදය ඊටත් වඩා බරය, ඒ සියල්ලටම වඩා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනය ඉතා බරපතළය.

---

၄၇.

47.

---

တူလံ [Pg.32] သလ္လဟုကံ လောကေ, တတော စပလဇာတိကော;

တတောနောသာဝကော တတော, ယတိ ဓမ္မပမာဒကော.

ලෝකයෙහි කපු පුළුන් ඉතා සැහැල්ලුය, චපල ස්වභාව ඇති තැනැත්තා ඊට වඩා සැහැල්ලුය. අවවාද නොඅසන ශිෂ්‍යයා ඊටත් වඩා සැහැල්ලුය. දහමෙහි ප්‍රමාද වන මහණ තැනැත්තා ඒ සැමටම වඩා සැහැල්ලුය.

---

၄၈.

48.

---

ပဏ္ဍိတဿ ပသံသာယ, ဒဏ္ဍော ဗာလေန ဒီယတေ;

ပဏ္ဍိတော ပဏ္ဍိတေနေဝ, ဝဏ္ဏိတောဝ သုဝဏ္ဏိတော.

අඥානයෙකු විසින් පණ්ඩිතයෙකුට කරනු ලබන ප්‍රශංසාව දඬුවමක් බඳුය. පණ්ඩිතයෙකු විසින්ම වර්ණනා කරනු ලබන පණ්ඩිතයාම සැබවින්ම මැනවින් වර්ණනා කරන ලද්දෙක් වේ.

---

၄၉.

49.

---

သတေသု ဇာယတေ သူရော, သဟဿေသု စ ပဏ္ဍိတော;

ဝုတ္တာ သတသဟဿေသု, ဒါတာ ဘဝတိ ဝါ န ဝါ.

වීරයෙකු උපදින්නේ සියයක් දෙනා අතරිනි, පණ්ඩිතයෙකු උපදින්නේ දහසක් දෙනා අතරිනි, දක්ෂ කථිකයෙකු ලක්ෂයක් දෙනා අතරින් උපදියි. එහෙත් පරිත්‍යාගශීලියෙකු උපදින්නේ ඉතා කලාතුරකිනි.

---

၅၀.

50.

---

ဝိဒွတ္တဉ္စ ရာဇတ္တဉ္စ, နေဝ တုလျံ ကဒါစိပိ;

သဒေသေ ပူဇိတော ရာဇာ, ဝိဒွါ သဗ္ဗတ္ထ ပူဇိတော.

උගත්කම සහ රජකම කිසිවිටෙකත් සමාන නොවේ. රජු පිදුම් ලබන්නේ තමාගේ දේශයෙහි පමණි, නමුත් උගතා සෑම තැනකදීම පිදුම් ලබයි.

---

၅၁.

51.

---

သတံ [Pg.34] ဒီဃာယုကံ သဗ္ဗ-သတ္တာနံ သုခကာရဏံ;

အသတံ ပန သဗ္ဗေသံ, ဒုက္ခဟေတု န သံသယော.

සත්පුරුෂයන්ගේ දීර්ඝායුෂ සියලු සත්වයන්ගේ සැපයට හේතු වේ. එහෙත් අසත්පුරුෂයන්ගේ දීර්ඝායුෂ සැමටම දුක් පිණිසම පවතී, එහි කිසිදු සැකයක් නැත.

---

၅၂.

52.

---

ပဏ္ဍိတေ သုဇနေ သန္တေ, သဗ္ဗေပိ သုဇနာ ဇနာ;

ဇာတေကသ္မိံ သာရဂန္ဓေ, သဗ္ဗေ ဂန္ဓမယာ ဒုမာ.

පණ්ඩිත වූ, සත්පුරුෂ වූ, ශාන්ත වූ එක් අයෙකු සිටින කල්හි අනෙක් සියලු දෙනාද සත්පුරුෂයෝ වෙති. සුවඳවත් එක් සඳුන් ගසක් උපන් කල්හි ඒ වනයෙහි ඇති අනෙක් සියලු ගස්ද සුවඳවත් වේ.

---

၅၃.

53.

---

အတ္တာဝ ယဒိ ဝိနီတော, နိဇဿိတာ မဟာဇနာ;

ဝိနီတံ ယန္တိ သဗ္ဗေပိ, ကော တံ နာသေယျ ပဏ္ဍိတော.

තමාම හික්මුණු කල්හි තමා ඇසුරු කරන සියලු ජනයාද හික්මීමට පත්වෙති. එබැවින් තමා හික්මවා ගැනීමට අකමැති වන පණ්ඩිතයා කවුද?

---

၅၄.

54.

---

သရီရဿ ဂုဏာနဉ္စ, ဒူရမစ္စန္တမန္တရံ;

သရီရံ ခဏဝိဒ္ဓံသီ, ကပ္ပန္တဋ္ဌာယိနော ဂုဏာ.

ශරීරය සහ ගුණධර්ම අතර ඉතා විශාල වෙනසක් ඇත. ශරීරය ක්ෂණයකින් විනාශ වී යන සුළුය, එහෙත් ගුණධර්ම කල්පාන්තරයක් මුළුල්ලෙහි පවතින්නේය.

---

၅၅.

55.

---

အမ္ဗုံ ပိဝန္တိ နော နဇ္ဇော, ရုက္ခော ခါဒတိ နော ဖလံ;

မေဃော ကွစိပိ နော သဿံ, ပရတ္ထာယ သတံ ဓနံ.

ගංගාවෝ තමන්ගේම දිය නොබොති, ගස් තමන්ගේම ඵල නොබුදිති, වැසි වලාකුළු තමන් නිසා වැවෙන අස්වැන්න අනුභව නොකරති. සත්පුරුෂයන්ගේ ධනය පවතින්නේ පරාර්ථය පිණිසමය.

---

၅၆.

56.

---

သစ္စံ ပုနပိ သစ္စန္တိ, ဘုဇမုက္ခိပ္ပ မုစ္စတေ;

သကတ္ထော နတ္ထိ နတ္ထေဝ, ပရဿတ္ထ မကုဗ္ဗတော.

"සත්‍යය නම් නැවත නැවතත් සත්‍යයම වේ" යැයි දෑත් ඔසවා ප්‍රකාශ කරනු ලැබේ. පරාර්ථය නොකරන්නාට තමාගේම කියා කිසිදු යහපතක් අත් නොවේමය.

---

၅၇.

57.

---

သတံ [Pg.37] ဖရုသဝါစာဟိ, န ယာတိ ဝိကတိံ မနော;

တိဏုက္ကာဟိ န သက္ကာဝ, တာပေတုံ သာဂရေ ဇလံ.

රළු වචනවලින් සත්පුරුෂයන්ගේ සිත කිසිසේත් වෙනස් නොවේ. තණකොළ පන්දම්වලින් මහා සාගරයේ ජලය රත් කළ නොහැක්කාක් මෙනි.

---

၅၈.

58.

---

သေလော ယထာ ဧကဃနော, ဝါတေန န သမီရတိ;

ဧဝံ နိန္ဒာပသံသာသု, န သမိဉ္ဇန္တိ ပဏ္ဍိတာ.

එකම තනි කළු ගලකින් සැදුණු පර්වතය සුළඟින් නොසැලෙන්නාක් මෙන්, පණ්ඩිතයෝ නින්දා අපහාස හා ප්‍රශංසා හමුවේ කිසිසේත් නොසැලෙති.

---

၅၉.

59.

---

ဓမ္မတ္ထကာမမောက္ခာနံ[Pg.38], ယဿေကောပိ န ဝိဇ္ဇတိ;

အဇဂလထနဿေဝ, တဿ ဇာတိ နိရတ္ထကာ.

ධර්මය, අර්ථය, කාමය සහ මෝක්ෂය යන කරුණුවලින් එකක් හෝ යමෙකුට නැත්නම්, එළුවෙකුගේ බෙල්ලෙහි ඇති තන පුඩු මෙන් ඔහුගේ උපත නිෂ්ඵල එකක්ම වේ.

---

၆၀.

60.

---

န ကမ္မမပိ စိန္တေတွာ, စဇေ ဥယျောဂမတ္တနော;

အနုယျောဂေန တေလာနိ, တိလေဟိ န သက္ကာ လဒ္ဓုံ.

තමාගේ පෙර කර්මය ගැන සිතා කෙනෙකු උත්සාහය අත් නොහැරිය යුතුය. උත්සාහයකින් තොරව තල ඇටවලින් තෙල් ලබාගත නොහැකි බැවිනි.

---

၆၁.

61.

---

ယထာ [Pg.39] ဟျေကေန စက္ကေန, န ရထဿ ပတိ ဘဝေ;

ဧဝံ ပုရိသကာရေန, ဝိနာ ကမ္မံ န သိဇ္ဈတိ.

එක් රෝදයකින් පමණක් රථයක ගමනක් සිදු නොවන්නාක් මෙන්, මිනිස් උත්සාහයෙන් තොරව පෙර කර්මය පමණකින් කිසිවක් සාර්ථක නොවේ.

---

၆၂.

62.

---

ဥယျာမေန ဟိ သိဇ္ဈန္တိ, ကာရိယာနိ န မနောရထံ;

န ဟိ သုတ္တဿ သီဟဿ, ပဝိသန္တိ မိဂါမုခေ.

සියලු කටයුතු සාර්ථක වන්නේ උත්සාහයෙනි, සිහින දැකීමෙන් පමණක් නොවේ. නිදා සිටින සිංහයාගේ කටට මුවෝ නිතැතින්ම ඇතුළු නොවෙති.

---

၆၃.

63.

---

မာတာပိတု [Pg.40] ကတာဘျာသော, ဂုဏိတမေတိ ဗာလကော;

န ဂဗ္ဘဇာတိမတ္တေန, ပုတ္တော ဘဝတိ ပဏ္ဍိတော.

දරුවා උගත්කම සහ ගුණධර්ම ලබන්නේ මව්පියන් දෙන පුහුණුවෙනි. හුදෙක් මව්කුසින් උපන් පමණින්ම පුත්‍රයෙක් පණ්ඩිතයෙකු නොවේ.

---

၆၄.

64.

---

မာတာ သတ္တု ပိတာ ဝေရီ, ယေန ဗာလော န ပါဌိတော;

န သောဘတေ သဘာမဇ္ဈေ, ဟံသမဇ္ဈေ ဗကော ယထာ.

දරුවාට අධ්‍යාපනයක් ලබා නොදෙන මව සතුරෙකි, පියා වෛරක්කාරයෙකි. හංසයන් මැද කොකෙකු මෙන්, ඔහු සභාවක් මැද බැබළෙන්නේ නැත.

---

၆၅.

65.

---

ကာစော [Pg.41] ကဉ္စနသံသဂ္ဂေါ, ဓတ္တေ မရကတိံ ဇုတိံ;

တထာ သဗ္ဘိသန္နိဓာနာ, မူဠှော ယာတိ ပဝီဏတံ.

වීදුරු කැබැල්ලක් රන් හා එක්වීමෙන් මරකත මණියක දීප්තිය ලබයි. එමෙන්ම, සත්පුරුෂයන් ඇසුරු කිරීමෙන් අනුවණයාද ප්‍රවීණයෙකු බවට පත්වේ.

---

၆၆.

66.

---

တသ္မာ အက္ခရကောသလ္လံ, သမ္မာဒေယျ ဟိတတ္ထိကော;

ဥပဋ္ဌဟံ ဂရုံ သမ္မာ, ဥဋ္ဌာနာဒီဟိ ပဉ္စဟိ.

එබැවින් තමාගේ යහපත කැමති තැනැත්තා විසින්, ගුරුවරුන් ඉදිරියෙහි නැගී සිටීම ආදී වූ පංචවිධ වත් පිළිවෙත්වලින් මැනවින් උපස්ථාන කරමින් අකුරු ශාස්ත්‍රයෙහි නිපුණත්වය ලබාගත යුතුය.

---

၆၇.

67.

---

ဥဋ္ဌာနာ [Pg.42] ဥပဋ္ဌာနာ, စ, သုဿူသာ ပါရိစရီယာ;

သက္ကစ္စံ သိပ္ပုဂ္ဂဟဏာ, ဂရုံ အာရာဓယေ ဗုဓော.

නැගී සිටීමෙන් ද, උපස්ථාන කිරීමෙන් ද, ඉගෙනීමට ඇති කැමැත්තෙන් ද, ඇප උපස්ථාන කිරීමෙන් ද, ගෞරවයෙන් යුතුව ශිල්ප හැදෑරීමෙන් ද නුවණැත්තා ගුරුවරයා සතුටු කළ යුතුය.

---

၆၈.

68.

---

ကာဗျသတ္ထ [Pg.43] ဝိနောဒေန, ကာလော ဂစ္ဆတိ ဓီမတံ;

ဗျသနေန စ မူဠှာနံ, နိဒါယ ကလဟေန ဝါ.

බුද්ධිමතුන්ගේ කාලය ගෙවී යන්නේ කාව්‍ය ශාස්ත්‍ර ආදී ඥානය වර්ධනය කරන දේවලින් සතුටු වීමෙනි. අනුවණයන්ගේ කාලය ගෙවී යන්නේ ව්‍යසනයන්හි යෙදීමෙන්, නින්දෙන් හෝ කලහ කිරීමෙනි.

---

၆၉.

69.

---

ဆ ဒေါသာ ပုရိသေနေဟ, ဟာတဗ္ဗာ ဘူတိမိစ္ဆတာ;

နိဒ္ဒါတန္ဒီ ဘယံ ကောဓော, အာလသျံ ဒီဃသုတ္တတာ.

මෙලොව දියුණුව කැමති මිනිසා විසින් අත්හළ යුතු දෝෂ හයක් ඇත. එනම්: අධික නින්ද, අලස බව, බිය, ක්‍රෝධය, කම්මැලි බව සහ වැඩ කල් දැමීමයි.

---

နိဒ္ဒါသီလီ [Pg.44] သဘာသီလီ, အနုဋ္ဌာတာ စ ယော နရော;

အလသော ကောဓပညာဏော, တံ ပရာဘဝတော မုခံ.

අධික ලෙස නිදාගන්නා සුළු වූ, නිතර සභා රැස්වීම්වලට යන, උත්සාහයක් නැති, කම්මැලි වූ, ක්‍රෝධ කරන සුළු ලක්ෂණ ඇති මිනිසා කවුරුන්ද, එය ඔහුගේ පිරිහීමට මඟයි.

---

၇၀.

70.

---

နိဂ္ဂုဏေသုပိ သတ္တေသု, ဒယာ ကုဗ္ဗန္တိ သာဓဝေါ;

န ဟိ သံဟရတေ ဇုတိံ, စန္ဒော စဏ္ဍာလဝေသ္မေ.

ගුණධර්ම නැති සත්ත්වයන් කෙරෙහි වුවද සත්පුරුෂයෝ කරුණාව දක්වති. සඳු තමාගේ ආලෝකය චණ්ඩාලයෙකුගේ නිවසට නොදී නොසිටින්නාක් මෙනි.

---

၇၁.

71.

---

ယတြ [Pg.45] ဝိဒွဇ္ဇနော နတ္ထိ, သီလာဃျော တတြ အပ္ပဓိပိ;

နိရတ္ထပါဒမေ ဒေသေ, ဧရဏ္ဍောပိ ဒုမာယတေ.

උගතුන් නැති තැනක අල්ප ශ්‍රැතයෙකු වුවද වර්ණනා කරනු ලැබේ. කිසිදු වෘක්ෂයක් නැති නිසරු දේශයක එඬරු ගස වුවද මහා වෘක්ෂයක් ලෙස සලකනු ලබයි.

---

၇၂.

72.

---

ဌာနဘဋ္ဌာ န သောဘန္တေ, ဒန္တာ ကေသာ နခါ နရာ;

ဣတိဝိညာယ မတိမာ, သဋ္ဌာနံ န ပရိစ္စဇေ.

දත්, කෙස්, නියපොතු සහ මිනිසුන් තම ස්ථානයෙන් ගිලිහී ගිය විට නොබබළති. නුවණැත්තා මෙය තේරුම් ගෙන තම ස්ථානය අත් නොහැරිය යුතුය.

---

၇၃.

73.

---

ပရောပဒေသေ [Pg.46] ပဏ္ဍိစ္စံ, သဗ္ဗေသံ သုကရဉှိ ခေါ;

ဓမ္မေ သယမနုဋ္ဌာနံ, ကဿစိသုမဟတ္တနော.

අන් අයට උපදෙස් දීම සෑම කෙනෙකුටම ඉතා පහසු ය. නමුත් තමාම ධර්මයෙහි හැසිරීම කල හැක්කේ යම් උදාර පුද්ගලයෙකුට පමණි.

---

၇၄.

74.

---

အပ္ပမာဒံ ပသံသန္တိ, ပုညကိရိယာသု ပဏ္ဍိတာ;

အပ္ပမတ္တော ဥဘော အတ္ထေ, အဓိဂ္ဂဏှာတိ ပဏ္ဍိတော.

පණ්ඩිතයෝ පින්කම් කිරීමෙහිලා අප්‍රමාදය පසසති. නොපමා වූ නුවණැත්තා මෙලොව පරලොව යන දෙලොවම අර්ථයන් සාදා ගනියි.

---

၇၅.

75.

---

နိဓီနံဝ [Pg.47] ပဝတ္တာရံ, ယံ ပဿေ ဝဇ္ဇဒဿိနံ;

နိဂ္ဂယှဝါဒိံ မေဓာဝိံ, တာဒိသံ ပဏ္ဍိတံ ဘဇေ;

တာဒိသံ ဘဇမာနဿ, သေယျော ဟောတိ န ပါပိယော.

වරද පෙන්වා දෙන, වැරදි නිවැරදි කිරීමට අවවාද කරන, නිධානයක් පෙන්වන්නෙකු වැනි බුද්ධිමත් පණ්ඩිතයෙකු ඇසුරු කළ යුතුය. එවැනි උතුමෙකු ඇසුරු කරන්නාට යහපතක්ම වේ, අයහපතක් නොවේ.

---

၇၆.

76.

---

မုဟုတ္တမပိ [Pg.48] စေ ဝိညူ, ပဏ္ဍိတံ ပယိရုပါသတိ;

ခိပ္ပံ ဓမ္မံ ဝိဇာနာတိ, ဇိဝှာ သူပရသံ ယထာ.

නුවණැත්තෙකු මොහොතක් පමණක් වුවද පණ්ඩිතයෙකු ඇසුරු කරන්නේ නම්, දිවෙන් සුප් රසය වහා හඳුනා ගන්නා සේ, හෙතෙම ධර්මය වහා වටහා ගනියි.

---

၇၇.

77.

---

ဒုလ္လဘော ပုရိသာဇညော, န သော သဗ္ဗတ္ထ ဇာယတိ;

ယတ္ထ သော ဇာယတီ ဓီရော, တံ ကုလံ သုခ မေဓတိ.

ශ්‍රේෂ්ඨ පුරුෂයා ලොව දුර්ලභය, ඔහු හැම තැනකම උපදින්නේ නැත. ඒ ධීර වීරයා යම් කුලයක උපදීද, ඒ පවුල සතුටින් හා දියුණුවෙන් බබළයි.

---

၇၈.

78.

---

တဂရဉ္စ [Pg.49] ပလာသေန, ယော နရော ဥပနယှတိ;

ပတ္တာပိ သုရတိ ဝါယန္တိ, ဧဝံ ဓီရူပသေဝနာ.

යම් මිනිසෙකු සුවඳවත් තගර මල් කොළයක ඔතා තැබුවහොත්, ඒ කොළයෙන්ද සුවඳ විහිදෙයි. ඥානවන්තයන් ඇසුරු කිරීමද එබඳුය.

---

၇၉.

79.

---

နိပုဏေ သုတမေသေယျ, ဝိစိနိတွာ သုတတ္ထိကော;

ဘတ္တံ ဥက္ခလိယံ ပက္ကံ, ဘာဇနေပိ တထာ ဘဝေ.

ශ්‍රව්‍ය ඥානය කැමති තැනැත්තා කරුණු විමසා බලා සියුම් ඥානය සෙවිය යුතුය. සැළියේ පිසූ බතෙහි ස්වභාවය බෙදාගත් බඳුනේ ඇති බතින්ද පෙනෙන්නා සේ උගත්කමේ ස්වභාවය ක්‍රියාවෙන් පෙනේ.

---

၈၀.

80.

---

အပ္ပကံ [Pg.50] နာတိမညေယျ, စိတ္တေ သုတံ နိဓာပယေ;

ဝမ္မိကောဒကဗိန္ဒူဝ, စိရေန ပရိပူရတိ.

කිසිදු සුළු ඥානයක් හෝ අවතක්සේරු නොකොට සිතෙහි තැන්පත් කරගත යුතුය. වැටෙන දිය බින්දුවෙන් කලය පිරෙන සේ කලක් යද්දී ඥානය පිරී යයි.

---

၈၁.

81.

---

ဂစ္ဆံ [Pg.51] ကိပိလ္လိကော ယာတိ, ယောဇနာနံ သတာနိပိ;

အဂစ္ဆံ ဝေနယျောအပိ, ပဒမေကံ န ဂစ္ဆတိ.

ගමන් කරන කූඹියා වුවද යොදුන් සිය ගණනක් දුර යයි. නමුත් ගමන් නොකරන ගුරුළු පක්ෂියා වුවද එකදු පියවරක්වත් ඉදිරියට නොයයි.

---

၈၂.

82.

---

သေလေ သေလေ န မဏိကံ, ဂဇေ ဂဇေ န မုတ္တိကံ;

ဝနေ ဝနေ န စန္ဒနံ, ဌာနေ ဌာနေ န ပဏ္ဍိတော.

සෑම කන්දකම මැණික් නැත, සෑම ඇතෙකුගේම මුතු නැත, සෑම වනයකම සඳුන් ගස් නැත, එලෙසම සෑම තැනකම පණ්ඩිතයන් නැත.

---

၈၃.

83.

---

ပဏ္ဍိတော [Pg.52] သုတသမ္ပန္နော, ယတ္ထ အတ္ထီတိ စေ သုတော;

မဟုဿာဟေန တံ ဌာနံ, ဂန္တဗ္ဗံဝ သုတေသိနာ.

ඇසූ පිරූ තැන් ඇති පණ්ඩිතයෙකු යම් තැනක වෙසෙතැයි ඇසීමට ලැබුණහොත්, ශිල්පය සොයන්නා විසින් මහත් උත්සාහයෙන් ඒ ස්ථානය කරා යා යුතුමය.

---

၈၄.

84.

---

ပေါတ္ထကေသု စ ယံ သိပ္ပံ, ပရဟတ္ထေသု ယံ ဓနံ;

ယထာကိစ္စေ သမုပ္ပန္နေ, န တံ သိပ္ပံ န တံ ဓနံ.

පොත්පත්වල පමණක් ඇති ශිල්පයත්, අනුන් අත ඇති ධනයත්, අවශ්‍යතාවක් පැමිණි විට ප්‍රයෝජනයට ගත නොහැකි බැවින් එය ශිල්පයක් හෝ ධනයක් නොවේ.

---

၈၅.

85.

---

ဥပ္ပလေန [Pg.53] ဇလံ ဇညာ, ကိရိယာယ ကုလံ နရော;

ဗျတ္တိပ္ပမာဏ ဝါစာယ, ဇညာ တိဏေန မေဒနိံ.

දියෙහි ඇති නෙළුම් මලෙන් ජලයේ ගැඹුර ද, මිනිසාගේ ක්‍රියාවෙන් ඔහුගේ කුලය ද, කථා කරන වචනයෙන් ඔහුගේ බුද්ධිමත්කම ද, තණකොළවලින් පොළොවේ සාරවත් බව ද හඳුනාගත හැකිය.

---

ဇလပ္ပမာဏံ ကုမုဒမာလံ,ကုလပ္ပမာဏံ ဝိနယောပမာဏံ;

ဗျတ္တိပ္ပမာဏံ ကထိတဝါကျံ,ပထဝိယာ ပမာဏံ တိဏမိလာတံ –

දියෙහි පිපුණු නෙළුම් මලෙන් ජලයේ ප්‍රමාණය ද, විනයෙන් හා හැසිරීමෙන් කුලයේ ප්‍රමාණය ද, කථා කරන වදනින් බුද්ධිමත් බව ද, වියළී ගිය තණකොළවලින් පොළොවේ සාරවත් බව ද මැනගත හැකිය.

---

၈၆.

86.

---

အပ္ပဿုတော [Pg.54] သုတံ အပ္ပံ, ဗဟုံ မညတိ မာနဝါ;

သိန္ဓုဒကမပဿန္တော, ကူပေ တောယံဝ မဏ္ဍုကော.

අල්පශ්‍රැත මිනිසා තමා සතු අල්ප වූ ඥානය මහත් කොට සිතයි. එය මහා සාගරයේ දිය නොදැක, ළිඳේ වතුර පමණක් දකින ළිං මැඬියාගේ ස්වභාවය බඳුය.

---

၈၇.

87.

---

ပဌမေ သိပ္ပံ ဂဏှေယျ, ဧသေယျ ဒုတိယေ ဓနံ;

စရေယျ တတိယေ ဓမ္မံ, ဧသာ ဇနာန ဓမ္မတာ.

ජීවිතයේ පළමු අවධියේදී ශිල්පය උගත යුතුය. දෙවන අවධියේදී ධනය සෙවිය යුතුය. තුන්වන අවධියේදී ධර්මයේ හැසිරිය යුතුය. මෙය මිනිසුන්ගේ පොදු ධර්මතාවයයි.

---

၈၈.

88.

---

သုဿူသာ [Pg.55] သုတ္တဝဒ္ဓနီ, သုတံ ပညာယ ဝဒ္ဓနံ;

ပညာယ အတ္ထံ ဇာနာတိ, အတ္ထော ဉာတော သုခါဝဟော.

ඇසීමට ඇති කැමැත්ත උගත්කම වර්ධනය කරයි; උගත්කම ප්‍රඥාව වර්ධනය කරයි; ප්‍රඥාවෙන් යහපත වටහා ගනියි; අවබෝධ කරගත් ඒ යහපත සැපත ළඟා කර දෙයි.

---

၈၉.

89.

---

နတ္ထိ [Pg.56] ဝိဇ္ဇာသမံ မိတ္တံ, န စ ဗျာဓိသမော ရိပု;

န စ အတ္ထသမံ ပေမံ, န စ ကမ္မသမံ ဗလံ.

විද්‍යාවට සමාන මිතුරෙක් නැත, රෝගයට සමාන සතුරෙක් නැත, තමාට සමාන ප්‍රේමයක් නැත, කර්මයට සමාන බලයක් නැත.

---

၉၀.

90.

---

ဝိနာ သတ္ထံ န ဂစ္ဆေယျ, သူရော သင်္ဂါမဘူမိယံ;

ပဏ္ဍိတွဒ္ဓဂူ ဝါဏိဇော, ဝိဒေသဂမနော တထာ.

වීරයෙකු අවි ආයුධ නොමැතිව යුද බිමට නොයා යුතුය. එසේම පණ්ඩිතයා, මඟියා සහ වෙළෙන්දා ද විදේශගත නොවිය යුතුය.

---

၉၁.

91.

---

ဓနနာသံ [Pg.57] မနောတာပံ, ဃရေ ဒုစ္စရိတာနိ စ;

ဝဉ္စနဉ္စ အဝမာနံ, ပဏ္ဍိတော န ပကာသယေ.

ධන හානිය, සිතේ ඇති වන කණගාටුව, නිවසේ සිදුවන වැරදි හැසිරීම්, රැවටීම් සහ තමන් ලැබූ අවමානයන් පිළිබඳව නුවණැත්තා ප්‍රසිද්ධ නොකළ යුතුය.

---

၉၂.

92.

---

အနဝှာယံ ဂမယန္တော, အပုစ္ဆာ ဗဟုဘာသကော;

အတ္တဂုဏံ ပကာသန္တော, တိဝိဓော ဟီနပုဂ္ဂလော.

නොකැඳවා යාම, නොවිමසා බොහෝ දේ කථා කිරීම සහ තමාගේ ගුණ තමාම වර්ණනා කර ගැනීම යන මේ කරුණු තුන හීන පුද්ගලයාගේ ලක්ෂණ වේ.

---

၉၃.

93.

---

ဟံသော [Pg.58] မဇ္ဈေ န ကာကာနံ, သီဟော ဂုန္နံ န သောဘတေ;

ဂဒြဘမဇ္ဈေ တုရင်္ဂေါ, ဗာလမဇ္ဈေဝ ပဏ္ဍိတော.

කපුටන් මැද hංසයා ද, ගවයන් මැද සිංහයා ද, බූරුවන් මැද අශ්වයා ද නොබබළන්නා සේම, අනුවණයන් මැද පණ්ඩිතයා ද නොබබළයි.

---

၉၄.

94.

---

ပတ္တာနုရူပကံ ဝါကျံ, သဘာဝါနုရူပံ ပိယံ;

အတ္တာနုရူပကံ ကောဓံ, ယော ဇာနာတိ သ ပဏ္ဍိတော.

අවස්ථාවට ගැලපෙන වචනය ද, තමාගේ ස්වභාවයට ගැලපෙන ප්‍රියශීලී බව ද, තමාට පාලනය කරගත හැකි පරිදි කෝපය ද හඳුනන තැනැත්තා පණ්ඩිතයෙකි.

---

၉၅.

95.

---

အပ္ပရူပေါ [Pg.59] ဗဟုံဘာသော, အပ္ပပညော ပကာသကော;

အပ္ပပူရော ဃဋော ခေါဘေ, အပ္ပခီရာ ဂါဝီ စလေ.

රූපයෙන් අඩු තැනැත්තා බොහෝ දේ කථා කරයි, බුද්ධියෙන් අඩු තැනැත්තා තමා උගතෙකු සේ පෙන්වීමට තැත් කරයි; අඩක් පිරුණු කළය සොලවන විට දිය සැලෙන්නා සේ ද, කිරි අඩු දෙන නිතර දඟලන්නා සේ ද ඔවුහු හැසිරෙති.

---

၉၆.

96.

---

န တိတ္တိ ရာဇာ ဓနမှိ, ပဏ္ဍိတောပိ သုဘာသိတေ;

စက္ခုပိ ပိယဒဿနေ, န တိတ္တိ သာဂရော ဇလေ.

රජු ධනයෙන් ද, පණ්ඩිතයා සුභාෂිත වචනවලින් ද, ඇස ප්‍රියජනක දර්ශනවලින් ද, මහා සාගරය ජලයෙන් ද කිසිවිටෙකත් තෘප්තියට පත් නොවේ.

---

၉၇.

97.

---

ဟီနပုတ္တော [Pg.60] ရာဇမစ္စော, ဗာလပုတ္တော စ ပဏ္ဍိတော;

အဓနဿ ဓနံဗဟု, ပုရိသာနံ န မညထ.

පහත් කුලයක උපන්නෙකුගේ පුත්‍රයා රජ ඇමතියෙකු විය හැකිය, අනුවණයෙකුගේ පුත්‍රයා පණ්ඩිතයෙකු විය හැකිය, දිළින්දෙකුට මහා ධනයක් ලැබිය හැකිය. එබැවින් මිනිසුන්ව සුළුවෙන් නොසිතන්න.

---

၉၈.

98.

---

ယော [Pg.61] သိဿော သိပ္ပလောဘေန, ဗဟုံ ဂဏှာတိ တံ သိပ္ပံ;

မူဂေါဝ သုပိနံ ပဿံ, ကထေတုမ္ပိ န ဥဿဟေ.

යම් ශිෂ්‍යයෙක් ශිල්ප කෙරෙහි ඇති ලෝභකම නිසා බොහෝ ශිල්ප ඉගෙන ගත්තද, ඔහු සිහිනයක් දැක එය විස්තර කරගත නොහැකි ගොළු මිනිසෙකු බඳු වේ.

---

၉၉.

99.

---

န ဘိဇ္ဇေတုံ ကုမ္ဘကာရော, သောဘေတုံ ကုမ္ဘ ဃဋတိ;

န ခိပိတုံ အပါယေသု, သိဿာနံ ဝုဍ္ဎိကာရဏာ.

කුඹල්කරු මැටි වළඳ තලනුයේ එය බිඳ දැමීමට නොව, හැඩ කොට අලංකාර කිරීමටය; එලෙසම ගුරුවරයා ශිෂ්‍යයන්ට දඬුවම් කරනුයේ ඔවුන් අපායට ඇද දැමීමට නොව, ඔවුන්ගේ දියුණුව උදෙසාමය.

---

၁၀၀.

100.

---

အဓနဿ [Pg.62] ရသံခါဒေါ, အဗလဿ ဟတော နရော;

အပ္ပညဿ ဝါကျကရော, ဥမ္မတ္တက သမာဟိခေါ.

දුප්පතා රසවත් ආහාර සෙවීම ද, දුර්වලයා සටන් වැදීමට යාම ද, මෝඩයාගේ වචන පිළිගෙන ක්‍රියා කිරීම ද උන්මත්තකයෙකුගේ ක්‍රියාවන් බඳුමය.

---

၁၀၁.

101.

---

ဧကေနာပိ သုရုက္ခေန, ပုပ္ဖိတေန သုဂန္ဓိနာ;

ဝါသိတံ ကာနနံ သဗ္ဗံ, သုပုတ္တေန ကုလံ ယထာ.

මලින් බර වූ, සුවඳවත් වූ එකම එක හොඳ ගසකින් මුළු වනයම සුවඳවත් වන්නා සේ, යහපත් පුත්‍රයෙකු නිසා මුළු පවුලම බැබළෙයි.

---

၁၀၂.

102.

---

ဣဏကတ္တာ [Pg.63] ပိတာ သတ္တု, မာတာ စ ဗျဘိစာရိနီ;

ဘရိယာ ရူပဝတီ သတ္တု, ပုတ္တော သတ္တု အပဏ္ဍိတော.

ණය කාරයෙකු වූ පියා ද, දුශ්ශීල වූ මව ද, අධික රූපවත් බිරිඳ ද, නූගත් පුත්‍රයා ද සතුරෝ බඳු වෙති.

---

၁၀၃.

103.

---

ဂုဏဒေါသမသတ္ထညူ, ဇနော ဝိဘဇတေ ကထံ;

အဓိကာရော ကိမန္ဓဿ, ရူပဘေဒေါပလဒ္ဓိယံ.

ශාස්ත්‍රය නොදන්නා මිනිසා ගුණ සහ දොස් වෙන් කර hඳුනා ගන්නේ කෙසේද? වර්ණ හා රූපයන්හි වෙනස හඳුනා ගැනීමට අන්ධයෙකුට ඇති හැකියාව කුමක්ද?

---

၁၀၄.

104.

---

သဗ္ဗတ္ထ [Pg.64] သတ္ထတောယေဝ, ဂုဏဒေါသဝိစေစနံ;

ယံ ကရောတိ ဝိနာသတ္ထံ, သာဟသံ ကိမတောဓိကံ.

සෑම තැනකදීම යහපත හා අයහපත වෙන් කර හඳුනාගත හැක්කේ ශාස්ත්‍රය ඇසුරෙනි. ශාස්ත්‍රයෙන් තොරව යමක් කිරීම අඥාන hිතුවක්කාරකමකි; ඊට වඩා විනාශයක් තවත් කොයින්ද?

---

၁၀၅.

105.

---

နိဟီယတိ [Pg.65] ပုရိသော နိဟီနသေဝီ,န စ ဟာယေထ ကဒါစိ တုလျသေဝီ;

သေဋ္ဌမုပနမံ ဥဒေတိ ခိပ္ပံ,တသ္မာ အတ္တနော ဥတ္တရိံ ဘဇေ.

පහත් අය ඇසුරු කරන්නා පිරිහෙයි, තමා හා සමාන අය ඇසුරු කරන්නා කිසිවිටෙකත් නොපිරිහෙයි, ශ්‍රේෂ්ඨයන් ඇසුරු කරන්නා වහා දියුණු වෙයි; එබැවින් තමාට වඩා උසස් අයම ඇසුරු කළ යුතුය.

---

၁၀၆.

106.

---

ပစ္စုပ္ပန္နဉ္စ [Pg.66] ယော ဓမ္မံ, တတ္ထ တတ္ထ ဝိပဿတိ;

အသံဟီရံ အသံကုပ္ပံ, တံ ဝိဒွါ မနုဗြူဟယေ.

යමෙක් වර්තමානයෙහි පවතින ධර්මතාවයන් ඒ ඒ තැන විදර්ශනා බුද්ධියෙන් බලයි ද, නොසැලෙන සුලු, කෝප නොවන සුලු ඒ ඥානය නුවණැත්තා විසින් වඩා වර්ධනය කරගත යුතුය.

---

၁၀၇.

107.

---

ဆန္ဒာ ဒေါသာ ဘယာ မောဟာ, ယော ဓမ္မံ နာတိဝတ္တတိ;

အာပူရတိ တဿ ယသော, သုက္ကပက္ခေဝ စန္ဒိမာ.

කැමැත්ත, ක්‍රෝධය, බිය හෝ මුළාව නිසා ධර්මය ඉක්මවා නොයන තැනැත්තාගේ කීර්තිය, පුර පක්ෂයේ සඳ මෙන් දිනෙන් දින වර්ධනය වේ.

---

၁၀၈.

108.

---

ပဏ္ဍိတော [Pg.67] သီလသမ္ပန္နော, သဏှော စ ပဋိဘာနဝါ;

နိဝါတဝုတ္တိ အထဒ္ဓေါ, တာဒိသော လဘတေ ယသံ.

සිල්වත් වූ ද, මෘදු මොළොක් වූ ද, වැටහීම් නුවණ ඇති, නිහතමානී වූ ද, මුරණ්ඩු නොවන සුලු වූ ද පණ්ඩිතයා කීර්තිය ලබයි.

---

၁၀၉.

109.

---

ဒုလ္လဘံ [Pg.68] ပါကတိကံ ဝါကျံ, ဒုလ္လဘော ခေမကရော သုတော;

ဒုလ္လဘာ သဒိသီ ဇာယာ, ဒုလ္လဘော သဇနော ပိယော.

අවංක ප්‍රියශීලී වචනය දුර්ලභය, යහපත සලසන පුත්‍රයා දුර්ලභය, තමාට ගැලපෙන බිරිඳ දුර්ලභය, ප්‍රියශීලී වූ නෑදෑයා ද දුර්ලභය.

---

၁၁၀.

110.

---

အတ္ထံ မဟန္တမာပဇ္ဇ, ဝိဇ္ဇံ သမ္ပတ္တိမေဝ စ;

စရေယျာမာနထဒ္ဓေါ ယော, ပဏ္ဍိတော သော ပဝုစ္စတိ.

මහත් වූ අර්ථය ද, විද්‍යාව ද, සම්පත්තිය ද ලැබුවත්, මානයෙන් තොරව නිහතමානීව හැසිරෙන තැනැත්තා සැබවින්ම පණ්ඩිතයෙකි.

---

၁၁၁.

111.

---

သုတသန္နိစ္စယာ [Pg.69] ဓီရာ, တုဏှီဘူတာ အပုစ္ဆိတာ;

ပုဏ္ဏာသုဘာသိတေနာပိ, ဃဏ္ဋာဒီ ဃဋ္ဋိတာ ယထာ.

ධර්ම ශ්‍රවණයෙන් හා උගෙනීමෙන් බහුශ්‍රුත වූ ප්‍රඥාවන්තයෝ, කිසිවෙකු ප්‍රශ්න නොකළ විට නිශ්ශබ්දව වෙසෙති. යහපත් වචනවලින් පිරී සිටිය ද ඔවුහු පහර දුන් විට පමණක් හඬ නගන ඝණ්ඨාවක් මෙන් වෙති.

---

၁၁၂.

112.

---

အပုဋ္ဌော ပဏ္ဍိတော ဘေရီ, ပဇ္ဇုန္နော ဟောတိ ပုစ္ဆိတော;

ဗာလော ပုဋ္ဌော အပုဋ္ဌော စ, ဗဟုံ ဝိကတ္ထတေ သဒါ.

ප්‍රශ්න නොකළ කල්හි පණ්ඩිතයා නිශ්ශබ්ද බෙරයක් බඳුය, විමසූ කල්හි වැසි වසින මේඝයක් බඳුය; බාලයා වනාහි ඇසුව ද නොඇසුව ද සැමවිටම බොහෝ සෙයින් පුරසාරම් දොඩයි.

---

၁၁၃.

113.

---

ပရူပဝါဒေ [Pg.70] ဗဓိရော, ပရဝဇ္ဇေ အလောစနော;

ပင်္ဂုလော အညနာရီသု, ဒုဿတက္ကေ အစေတနော.

අනුන්ගේ අපවාද ඇසීමේදී බිහිරෙකු මෙන් ද, අනුන්ගේ වැරදි සෙවීමේදී අන්ධයෙකු මෙන් ද, අන්‍ය ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි කොරෙකු මෙන් ද, අයහපත් සිතුවිලි කෙරෙහි සිහි මුළාවූවෙකු මෙන් ද නුවණැත්තා ක්‍රියා කරයි.

---

စက္ခုမာဿ ယထာ အန္ဓော, သောတဝါ ဗဓိရော ယထာ;

ပညဝါဿ ယထာမူဂေါ, ဗလဝါ ဒုဗ္ဗလောရိဝ;

အထ အတ္ထေ သမုပ္ပန္နေ, သယေထ မတသာယိတံ.

ඇස් ඇත්තෙකු වුවද අන්ධයෙකු මෙන් ද, කන් ඇත්තෙකු වුවද බිහිරෙකු මෙන් ද, ප්‍රඥාවන්තයෙකු වුවද ගොළුවෙකු මෙන් ද, බලවතෙකු වුවද දුර්වලයෙකු මෙන් ද හැසිරිය යුතුය. යහපත් අර්ථයක් පැමිණි කල්හි මළකඳක් මෙන් නිශ්චලව සිටිය යුතුය.

---

၁၁၄.

114.

---

ပါပမိတ္တေ [Pg.71] ဝိဝဇ္ဇေတွာ, ဘဇေယျုတ္တမပုဂ္ဂလံ;

ဩဝါဒေ စဿ တိဋ္ဌေယျ, ပတ္ထေန္တော အစလံ သုခံ.

නොසැලෙන උතුම් සැපය ප්‍රාර්ථනා කරන තැනැත්තා, පාපමිත්‍රයන් දුරුකොට උත්තම පුද්ගලයන් ඇසුරු කළ යුතුය, ඔවුන්ගේ අවවාදයන්හි ද පිහිටා ක්‍රියා කළ යුතුය.

---

၁၁၅.

115.

---

အတိသီတံ အတိဥဏှံ, အတိသာယမိဒံ အဟု;

ဣတိ ဝိဿဋ္ဌကမ္မန္တေ, အတ္ထာ အစ္စေန္တိ မာဏဝေ.

අධික ශීතලයි, අධික උෂ්ණයි, දැන් බොහෝ සවස් වී ඇතැයි කියමින් කටයුතු අතහරින තරුණයාට සියලු අභිවෘද්ධීන් මගහැරී යයි.

---

၁၁၆.

116.

---

ယော [Pg.72] စ သီတဉ္စ ဥဏှဉ္စ, တိဏာဘိယျော န မညတိ;

ကရံ ပုရိသကိစ္စာနိ, သော သုခံ န ဝိဟာယတိ.

යමෙක් ශීතල හා උෂ්ණත්වය තණකොළ පිල්ලක් තරම්වත් මායිම් නොකර, තම පුරුෂ වීරියෙන් යුතුකම් හා කටයුතු සිදුකරයි ද, ඔහු කිසිවිටෙකත් සැපයෙන් පිරිහෙන්නේ නැත.

---

၁၁၇.

117.

---

ယသ္မိံဒေသေ [Pg.73] န သမ္မာနော, န ပိယော န စ ဗန္ဓဝေါ;

န စ ဝိဇ္ဇာဂမော ကောစိ, န တတ္ထ ဒိဝသံ ဝသေ.

යම් දේශයක තමාට ගෞරවයක් නැත්ද, ප්‍රිය බවක් නැත්ද, නෑදෑ හිතමිතුරන් නැත්ද, කිසිදු ශිල්ප ශාස්ත්‍රයක් ඉගෙනීමට අවස්ථාවක් නැත්ද, එවැනි දේශයක එක දිනක් හෝ නොවැසිය යුතුය.

---

၁၁၈.

118.

---

ဓနဝါ သုတဝါ ရာဇာ, နဒီ ဝဇ္ဇော ဣမေ ပဉ္စ;

ယတ္ထ ဒေသေ န ဝိဇ္ဇန္တိ, န တတ္ထ ဒိဝသံ ဝသေ.

ධනවතෙකු, බහුශ්‍රුතයෙකු, රජෙකු, ගංගාවක් සහ වෛද්‍යවරයෙකු යන මේ පස්දෙනා යම් දේශයක නැද්ද, එහි එක දිනක්වත් නොවැසිය යුතුය.

---

၁၁၉.

119.

---

နဘဿ [Pg.74] ဘူသနံ စန္ဒော, နာရီနံ ဘူသနံ ပတိ;

ဆမာယ ဘူသနံ ရာဇာ, ဝိဇ္ဇာ သဗ္ဗဿ ဘူသနံ.

අහසට ආභරණය සඳයි, ස්ත්‍රීන්ට ආභරණය ස්වාමිපුරුෂයායි, පොළොවට ආභරණය රජුයි, විද්‍යාව සැමටම ආභරණයයි.

---

၁၂၀.

120.

---

သုခတ္ထိကော သစေ ဝိဇ္ဇံ, ဝိဇ္ဇတ္ထိကော စဇေ သုခံ;

သုခတ္ထိနော ကုတော ဝိဇ္ဇာ, ကုတော ဝိဇ္ဇတ္ထိနော သုခံ.

යමෙක් සැපය කැමති නම් ඔහු ශිල්ප ඉගෙනීම අත්හළ යුතුය. යමෙක් ශිල්ප ඉගෙනීමට කැමති නම් ඔහු ලෞකික සැපය අත්හළ යුතුය. සැප සොයන්නාට ශිල්පය කොයින්ද? ශිල්පය සොයන්නාට සැපයක් කොයින්ද?

---

၁၂၁.

121.

---

ခဏေန [Pg.75] ကဏေန စေဝ, ဝိဇ္ဇာမတ္ထဉ္စ သာဓယေ;

ခဏစာဂေ ကုတော ဝိဇ္ဇာ, ကဏစာဂေ ကတော ဓနံ.

හැම ක්ෂණයකින්ම සහ හැම අංශුවකින්ම ශිල්පය හා ධනය රැස්කරගත යුතුය. ක්ෂණයක් නැති කිරීමෙන් ශිල්පය ලැබෙන්නේ කෙසේද? අංශුවක් නැති කිරීමෙන් ධනය රැස්වෙන්නේ කෙසේද?

---

၁၂၂.

122.

---

အာစရိယာ ပါဒမာဒတ္တေ, ပါဒံ သိဿော သဇာနနာ;

ပါဒံ သဗြဟ္မစာရီဟိ, ပါဒံ ကာလက္ကမေန စ.

ශිෂ්‍යයා තමා ඉගෙන ගන්නා දෙයින් හතරෙන් පංගුවක් ගුරුවරයාගෙන් ද, තවත් පංගුවක් ස්වකීය නුවණින් ද, තවත් පංගුවක් සහෝදර සිසුන්ගෙන් ද, ඉතිරි පංගුව කාලයාගේ ඇවෑමෙන් ලබාගනී.

---

၁၂၃.

123.

---

ဓမ္မော [Pg.76] ဇယေ နော အဓမ္မော, သစ္စံ ဇယတိ နာသစ္စံ;

ခမာ ဇယတိ နော ကောဓော, ဒေဝေါ ဇယတိ နာသူရော.

ධර්මය ජය ගනී, අධර්මය ජය නොගනී. සත්‍යය ජය ගනී, අසත්‍යය ජය නොගනී. ඉවසීම ජය ගනී, ක්‍රෝධය ජය නොගනී. දෙවියා ජය ගනී, අසුරයා ජය නොගනී.

---

၁၂၄.

124.

---

ဟတ္ထဿ ဘူသနံ ဒါနံ, သစ္စံ ကဏ္ဌဿ ဘူသနံ;

သောတဿ ဘူသနံ သတ္ထံ, ဘူသနေ ကိံ ပယောဇနံ.

අතට ආභරණය දානයයි, ගෙලට ආභරණය සත්‍යයයි, කනට ආභරණය ශාස්ත්‍රයයි. එසේ නම් වෙනත් බාහිර ආභරණවලින් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද?

---

၁၂၅.

125.

---

ဝိဒေသေတု [Pg.77] ဓနံ ဝိဇ္ဇာ, ဗျသနေသု ဓနံ မတိ;

ပရလောကေ ဓနံ ဓမ္မော, သီလံ သဗ္ဗတ္ထ ဝေ ဓနံ.

පරදේශයන්හිදී ශිල්පය ධනයක් වේ, විපත්ති අවස්ථාවන්හිදී නුවණ ධනයක් වේ, පරලොවදී ධර්මය ධනයක් වේ, ශීලය වනාහි සෑම තැනදීම ධනයක්ම වේ.

---

၁၂၆.

126.

---

ပဒေါသေ [Pg.78] ဒီပကော စန္ဒော, ပဘာတေ ဒီပကော ရဝိ;

တိလောကေ ဒီပကော ဓမ္မော, သုပုတ္တော ကုလဒီပကော.

රාත්‍රී කාලයට සඳ පහනක් බඳුය, උදෑසනට සූර්යයා පහනක් බඳුය, තුන්ලෝකයටම දහම පහනක් බඳුය, සත්පුරුෂ පුත්‍රයා මුළු පවුලටම පහනක් බඳුය.

---

၁၂၇.

127.

---

ဝိဒွါ ဧဝ ဝိဇာနာတိ, ဝိဒွဇ္ဇနပရိဿမံ;

န ဟိ ဝဉ္ဈာ ဝိဇာနာတိ, ဂုရုံ ပသဝဝေဒနံ.

වියතෙකුගේ වෙහෙස මහන්සිය හඳුනන්නේ තවත් වියතෙකුම පමණි; වඳ ස්ත්‍රියක කිසිවිටෙකත් දරු ප්‍රසූතියක ඇති දැඩි වේදනාව හඳුනන්නේ නැත.

---

၁၂၈.

128.

---

ယဿ [Pg.79] နတ္ထိ သယံ ပညာ, သတ္ထံ တဿ ကရောတိ ကိံ;

လောစနေဟိ ဝိဟီနဿ, ဒပ္ပဏော ကိံ ကရိဿတိ.

යමෙකුට තමාගේම කියා ප්‍රඥාවක් නැද්ද, ශාස්ත්‍රයෙන් ඔහුට ඇති ඵලය කුමක්ද? ඇස් දෙක අහිමි අන්ධයෙකුට කැඩපතකින් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද?

---

၁၂၉.

129.

---

ကိံ ကရိဿန္တိ ဝတ္တာရော, သောတံ ယတ္ထ န ဝိဇ္ဇတေ;

နဂ္ဂကပဏကေ ဒေသေ, ရဇကော ကိံ ကရိဿတိ.

අසන්නන් නැති තැනක කථිකයන් කුමක් කරන්නද? නග්න යාචකයන් වෙසෙන දේශයක රෙදි අපුල්ලන්නා කුමක් කරන්නද?

---

၁၃၀.

130.

---

မူဠှသိဓဿာပဒေသေန, [Pg.80] ကုနာရီဘရဏေန စ;

ခလသတ္တူဟိ သံယောဂါ, ပဏ္ဍိတောပျာဝသီဒတိ.

මෝඩ සිෂ්‍යයෙකුට උපදෙස් දීමෙන් ද, නරක ස්ත්‍රියක නඩත්තු කිරීමෙන් ද, දුෂ්ට සතුරන් ඇසුරු කිරීමෙන් ද පණ්ඩිතයා පවා විනාශයට පත්වේ.

---

၁၃၁.

131.

---

နတ္ထိ အတ္တသမံ ပေမံ, နတ္ထိ ဓညသမံ ဓနံ;

နတ္ထိ ပညာသမာ အာဘာ, ဝုဋ္ဌိ ဝေ ပရမာ သရာ.

තමාට සමාන වූ ආදරයක් නැත, ධාන්‍ය හා සමාන වූ ධනයක් නැත, ප්‍රඥාව හා සමාන වූ ආලෝකයක් නැත, වැස්ස වනාහි උතුම්ම ජල උල්පත වේ.

---

၁၃၂.

132.

---

ဘုဇင်္ဂမံ [Pg.81] ပါဝကဉ္စ ခတ္တိယဉ္စ ယသဿိနံ;

ဘိက္ခုဉ္စ သီလသမ္ပန္နံ, သမ္မဒေဝ သမာစရေ.

සර්පයා, ගින්න, කීර්තිමත් රජු සහ සිල්වත් භික්ෂූන් වහන්සේ යන මොවුන් කෙරෙහි ඉතා ප්‍රවේශමෙන් හා මනා කොටම පිළිපැදිය යුතුය.

---

၁၃၃.

133.

---

တသ္မာ ဟိ ပဏ္ဍိတော ပေါသော, သမ္ပဿံ အတ္ထမတ္တနော;

ဗုဒ္ဓေ ဓမ္မေ စ သံဃေ စ, ဓီရော သဒ္ဓံ နိဝေသယေ.

එබැවින්, තමාගේ යහපත සලකන නුවණැති ධෛර්යවන්ත පුද්ගලයා, බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි ද, ශ්‍රී සද්ධර්මය කෙරෙහි ද, මහා සංඝරත්නය කෙරෙහි ද ශ්‍රද්ධාව පිහිටුවා ගත යුතුය.

---

၁၃၄.

134.

---

ဂုဏော [Pg.82] သေဋ္ဌင်္ဂတံ ယာတိ, န ဥစ္စေ သယနေ ဝသေ;

ပါသာဒသိခရေ ဝါသော, ကာကော ကိံ ဂရုဠော သိယာ.

කෙනෙකු උතුම් බවට පැමිණෙන්නේ ගුණධර්ම නිසා මිස උස් අසුනක වාඩි වූ පමණින් නොවේ; ප්‍රාසාදයක මුදුනෙහි වාසය කළ පමණින් කපුටෙක් කිසිවිටෙකත් ගුරුළෙකු වේද?

---

၁၃၅.

135.

---

အနာဂတံ ဘယံ ဒိသွာ, ဒူရတော ပရိဝဇ္ဇယေ;

အာဂတဉ္စ ဘယံ ဒိသွာ, အဘီတော ဟောတိ ပဏ္ဍိတော.

මතු පැමිණෙන අනතුර දැක එය දුරදීම වළක්වා ගත යුතුය; එහෙත් පැමිණි අනතුර හමුවේ පණ්ඩිතයා බියෙන් තොරව මුහුණ දෙයි.

---

၁၃၆.

136.

---

အသဇ္ဇာယ မလာမန္တာ, အနုဋ္ဌာနမလာ ဃရာ;

မလံ ဝဏ္ဏဿ ကောသဇ္ဇံ, ပမာဒေါ ရက္ခတော မလံ.

නොහැදෑරීම මන්ත්‍රවල මලකඩයි, උත්සාහයක් නැතිකම ගෘහයන්ගේ මලකඩයි, අලසකම ශරීරයේ පැහැයට මලකඩකි, ප්‍රමාදය රැකවල් කරන්නාගේ මලකඩකි.

---

၁၃၇.

137.

---

အနုပုဗ္ဗေန [Pg.83] မေဓာဝီ, ထောကံ ထောကံ ခဏေ ခဏေ;

ကမ္မာရော ရဇတဿေဝ, နိဒ္ဓမေ မလမတ္တနော.

රන්කරුවෙකු රිදීවල මල බැහැර කරන්නාක් මෙන්, නුවණැති පුද්ගලයා අනුපිළිවෙලින්, මොහොතින් මොහොත, ස්වල්පය බැගින් තමාගේ කෙලෙස් මල දුරු කරගත යුතුය.

---

၁၃၈.

138.

---

ယဉှိ [Pg.84] ကယိရာ တဉှိ ဝဒေ, ယံ န ကယိရာ န တံ ဝဒေ;

အကရောန္တံ ဘာသမာနံ, ပရိဇာနန္တိ ပဏ္ဍိတာ.

යමක් කරන්නේ නම් එයම කිව යුතුය, නොකරන දෙය නොකිව යුතුය; නොකරමින් දොඩවන්නා කවුදැයි පණ්ඩිතයෝ වහා හඳුනා ගනිති.

---

၁၃၉.

139.

---

ဝိသမံ သဘယံ အတိဝါတော, ပဋိစ္ဆန္နံ ဒေဝနိဿိတံ;

ပန္ထော စ သင်္ဂါမော တိတ္ထံ, အဋ္ဌေတေ ပရိဝဇ္ဇိယာ.

විෂම ස්ථාන, බිය සහිත තැන්, දැඩි සුළං ඇති තැන්, සැඟවුණු තැන්, يක්ෂ-භූතයන් ඇසුරු කරන ස්ථාන, මහා මාර්ගය, යුද පිටිය සහ තොටුපළ යන මේ ස්ථාන අට මඟහැරිය යුතුය.

---

၁၄၀.

140.

---

ရတ္တောဒုဋ္ဌော [Pg.85] စ မုဠှော စ, မာနီ လုဒ္ဓေါ တထာလသော;

ဧကစိန္တီ စ ဗာလော စ, ဧတေ အတ္ထဝိနာသကာ.

රාගයෙන් මත් වූවෝ ද, ද්වේෂයෙන් දූෂිත වූවෝ ද, මෝහයෙන් මුළා වූවෝ ද, මානයෙන් උදම් වූවෝ ද, ලෝභීහු ද, අලසයෝ ද, තනි මතයට ක්‍රියා කරන්නෝ ද, අඥානයෝ ද යන මොහු තමන්ගේ දියුණුව විනාශ කරගන්නෝ වෙති.

---

၁၄၁.

141.

---

ရတ္တော ဒုဋ္ဌော စ မူဠှော စ, ဘီရု အာမိသဂရုကော;

ဣတ္ထီ သောဏ္ဍော ပဏ္ဍကော စ, နဝမော ဒါရကောပိ စ.

රාගයෙන් පිරුණු තැනැත්තා, ක්‍රෝධයෙන් පිරුණු තැනැත්තා, මුළා වූ තැනැත්තා, බියගුල්ලා, ආමිසයට ගිජු වූවෙක්, ස්ත්‍රිය, බේබද්දා, නපුංසකයා සහ නවවැන්නා වූ ළදරුවා යන මොවුහු වෙති.

---

၁၄၂.

142.

---

နဝတေ ပုဂ္ဂလာ လောကေ, ဣတ္တရာ စလိတာ စလာ;

ဧတေဟိ မန္တိတံ ဂုယှံ, ခိပ္ပံ ဘဝတိ ပါကဋံ.

ලෝකයෙහි මේ පුද්ගලයන් නවදෙනා අස්ථිර සිතුවිලි ඇති, චංචල වූ අය වෙති. මොවුන් සමඟ කතාබස් කරන රහස් ඉතා ඉක්මනින් ප්‍රසිද්ධියට පත් වේ.

---

၁၄၃.

143.

---

ယော [Pg.86] နိရုတ္တိံ န သိက္ခေယျ, သိက္ခန္တော ပိဋကတ္တယံ;

ပဒေ ပဒေ ဝိကင်္ခေယျ, ဝနေ အန္ဓဂဇော ယထာ.

ත්‍රිපිටකය හදාරන අතරතුර ව්‍යාකරණ නොඉගෙන ගන්නා තැනැත්තා, වනයෙහි අතරමං වූ අන්ධ ඇතෙකු මෙන්, හැම පදයක් පාසාම සැකයෙන් යුතුව මුළා වෙයි.

---

၁၄၄.

144.

---

သုတ္တံ [Pg.87] ဓာတု ဂဏောဏွာဒိ, နာမလိင်္ဂါနုသာသနံ;

ယဿ တိဋ္ဌတိ ဇိဝှဂ္ဂေ, သဗျာကရဏကေသရီ.

සූත්‍ර, ධාතු, ගණ, උණාදි සහ නාමලිංගානුශාසන යන ව්‍යාකරණ අංග යමෙකුගේ දිව අග රැඳී තිබේද, හෙතෙම ව්‍යාකරණ ශාස්ත්‍රයෙහි සිංහයෙකු බඳු වේ.

---

၁၄၅.

145.

---

သဒ္ဒတ္ထလက္ခဏေ ဘေဒီ, ယော ယော နိစ္ဆိတလက္ခဏေ;

သော သော ဉာတုမကိစ္ဆေန, ပဟောတိ ပိဋကတ္တယေ.

යමෙක් වචනවල අර්ථ හා ලක්ෂණ විභාග කර බැලීමටත්, නිශ්චිත අර්ථ තීන්දු කිරීමටත් දක්ෂ වේද, ඔහුට කිසිදු අපහසුවකින් තොරව ත්‍රිපිටක ධර්මය අවබෝධ කරගත හැකිය.

---

၁၄၆.

146.

---

ယော [Pg.88] သဒ္ဒသတ္ထကုသလော ကုသလော နိဃဏ္ဍု,ဆန္ဒော အလင်္ကတိသု နိစ္စကတာဘိယောဂေါ;

သော ယံ ကဝိတ္တဝိကလောပိ ကဝီသု သင်္ချံ,မောဂ္ဂယှ ဝိန္ဒတိ ဟိ ကိတ္တိ’ မမန္ဒရူပံ.

ව්‍යාකරණ ශාස්ත්‍රයෙහි දක්ෂ වූ ද, අභිධාන කෝෂයෙහි දක්ෂ වූ ද, ඡන්දස් හා අලංකාර ශාස්ත්‍රයන්හි නිරතුරුව යෙදෙන්නා වූ ද තැනැත්තා, කවිත්වයෙන් තොර වුවද කවීන් අතර ගණන් ගැනෙන අතර, මහත් වූ කීර්තියක් ද ලබයි.

---

၁၄၇.

147.

---

သုက္ခောပိ [Pg.89] စန္ဒနတရု န ဇဟာတိ ဂန္ဓံ,နာဂေါ ဂတော နရမုခေ န ဇဟာတိ လီဠံ;

ယန္တဂတော မဓုရသံ န ဇဟာတိ ဥစ္ဆု,ဒုက္ခောပိ ပဏ္ဍိတဇနော န ဇဟာတိ ဓမ္မံ.

වියළී ගියද සඳුන් ගස සිය සුවඳ අත්නොහරින්නාක් මෙන් ද, සතුරන් අතරට ගියද ඇතා ස්වකීය ලීලාව අත්නොහරින්නාක් මෙන් ද, යන්ත්‍රයට හසු වුවද උක්ගස සිය මිහිරි රසය අත්නොහරින්නාක් මෙන් ද, දුකට පත් වුවද පණ්ඩිතයා ධර්මය අත්නොහරියි.

---

၁၄၈.

148.

---

ဓနဓညပ္ပယောဂေသု, တထာ ဝိဇ္ဇာဂမေသု စ;

အာဟာရေ ဗျဝဟာရေ စ, စတ္တလဇ္ဇော သဒါ ဘဝေ.

ධන ධාන්‍ය පරිහරණයේදී ද, ශිල්ප ශාස්ත්‍ර ඉගෙනීමේදී ද, ආහාර ගැනීමේදී ද, එදිනෙදා ගනුදෙනු කිරීමේදී ද සැමවිටම අනවශ්‍ය ලැජ්ජාව අත්හැරිය යුතුය.

---

၁၄၉.

149.

---

သာဘာဝိကီ [Pg.90] စ ပဋိဘာ, သုတဉ္စ ဗဟုနိမ္မလံ;

အမန္ဒော စာဘိယောဂေါယံ, ဟေတု ဟောတိဟ ဗန္ဓနေ.

සහජයෙන් ලබන ප්‍රතිභාව ද, පිරිසිදු වූ බහුශ්‍රුතභාවය ද, දැඩි උත්සාහය ද යන මොහු කාව්‍යකරණයට හේතු සාධක වෙති.

---

၁၅၀.

150.

---

ဇဟေယျ [Pg.91] ပါပကေ မိတ္တေ, ဘဇေယျ ပဏ္ဍိတေ ဇနေ;

သာဓဝေါ အဘိသေဝေယျ, သုဏေယျ ဓမ္မမုတ္တမံ.

පාපමිත්‍රයන් දුරු කළ යුතුය, පණ්ඩිතයන් ඇසුරු කළ යුතුය. සත්පුරුෂයන් සේවනය කළ යුතුය, උතුම් වූ ධර්මය ශ්‍රවණය කළ යුතුය.

---

၁၅၁.

151.

---

ကလျာဏကာရီ ကလျာဏံ, ပါပကာရီ စ ပါပကံ;

ယာဒိသံ ဝပ္ပတေ ဗီဇံ, တာဒိသံ ဟရတေ ဖလံ.

යහපත් ක්‍රියා කරන්නාට යහපත ද, අයහපත් ක්‍රියා කරන්නාට අයහපත ද සිදුවේ. වපුරන ලද්දේ යම් බඳු බීජයක් ද, නෙළා ගනු ලබන්නේ ද එවැනි ම ඵලයකි.

---

၁၅၂.

152.

---

ဆန္ဒော [Pg.92] နိဒါနံ ဂါထာနံ, အက္ခရာ တာသံ ဝိယဉ္ဇနံ;

နာမသန္နိဿိတာ ဂါထာ, ကဝိ ဂါထာနမာသယော.

ගාථාවන්ගේ උපත ඡන්දස (මීටරය) යි, අක්ෂරයෝ එහි ව්‍යංජනය (ප්‍රකාශනය) වෙති. ගාථාවෝ නාමයන් ඇසුරු කරති, කවියා වනාහි ගාථාවන්ගේ ආශ්‍රයයි.

---

၁၅၃.

153.

---

တသ္မာ [Pg.93] ဟိ ပဏ္ဍိတော ပေါသော, သမ္ပဿံ ဟိတမတ္တနော;

ပညဝန္တံဘိပူဇေယျ, စေတိယံ ဝိယ သာဒရော.

එබැවින් තමාගේ යහපත දකින්නා වූ නුවණැති පුද්ගලයා, චෛත්‍යයකට මෙන් ගෞරවයෙන් යුතුව ප්‍රඥාවන්තයාට පිදිය යුතුය.

---

၁၅၄.

154.

---

ဓီရံ ပဿေ သုဏေ ဓီရံ, ဓီရေန သဟသံဝသေ;

ဓီရေနလ္လာပသလ္လာပံ, တံ ကရေ တဉ္စ ရောစယေ.

ධීරයා (නුවණැත්තා) දැකිය යුතුය, ධීරයාට සවන් දිය යුතුය, ධීරයා සමඟ එකට වාසය කළ යුතුය. ධීරයා සමඟ ම සාකච්ඡා කළ යුතුය, එය ම ප්‍රිය කළ යුතුය.

---

၁၅၅.

155.

---

နယံ [Pg.94] နယတိ မေဓာဝီ, အဓုရာယံ န ယုဉ္ဇတိ;

သုနယော သေယျသော ဟောတိ, သမ္မာ ဝုတ္တော န ကုပ္ပတိ;

ဝိနယံ သော ပဇာနာတိ, သာဓု တေန သမာဂမော.

බුද්ධිමත් තැනැත්තා යහපත් මඟ පෙන්වයි, අයහපත් දෙයෙහි නොයොදවයි. ඔහුගේ යහපත් මඟ පෙන්වීම ශ්‍රේෂ්ඨ වේ, නිවැරදිව කරුණු පැහැදිලි කළ විට ඔහු කිපෙන්නේ නැත. ඔහු විනය හොඳින් දනී, එබැවින් එවැනි අයෙකු ඇසුරු කිරීම යහපත් ය.

---

၁၅၆.

156.

---

သစေ လဘေထ နိပကံ သဟာယံ,သဒ္ဓိံ စရံ သာဓုဝိဟာရိ ဓီရံ;

အဘိဘုယျ သဗ္ဗာနိ ပရိဿယာနိ,စရေယျ တေနတ္တမနော သတိမာ.

ඉදින් සිහි බුද්ධියෙන් යුතු, දැහැමි දිවි පෙවෙතක් ගෙවන, ඥානවන්ත කල්‍යාණ මිතුරෙකු ලබන්නේ නම්, සියලු බාධක ජයගෙන සතුටින් හා සිහි නුවණින් යුතුව ඔහු සමඟ ම ගමන් කළ යුතුය.

---

၁၅၇.

157.

---

နော [Pg.95] စေ လဘေထ နိပကံ သဟာယံ,သဒ္ဓိံ စရံ သာဓုဝိဟာရိ ဓီရံ;

ရာဇာဝ ရဋ္ဌံ ဝိဇိတံ ပဟာယ,ဧကော စရေ မာတင်္ဂရညေဝ နာဂေါ.

ඉදින් සිහි බුද්ධියෙන් යුතු, දැහැමි දිවි පෙවෙතක් ගෙවන, ඥානවන්ත කල්‍යාණ මිතුරෙකු නොලබන්නේ නම්, දිනාගත් රාජ්‍යය හැරදමා යන රජෙකු මෙන් ද, වනයෙහි තනිව වෙසෙන මාතංග ඇතෙකු මෙන් ද හුදකලාව ම හැසිරිය යුතුය.

---

၁၅၈.

158.

---

သောကဋ္ဌာနသဟဿာနိ[Pg.96], ဘယဋ္ဌာနသတာနိ စ;

ဒိဝသေ ဒိဝသေ မူဠှ-မာဝိသန္တိ န ပဏ္ဍိတံ.

දිනපතා දහස් ගණන් ශෝකයට කරුණු ද, සිය ගණන් බියට කරුණු ද මෝඩයා කරා පැමිණෙන්නේය; නමුදු පණ්ඩිතයා කරා පැමිණෙන්නේ නැත.

---

၁၅၉.

159.

---

ဇလဗိန္ဒုနိပါတေန, စိရေန ပူရတေ ဃဋော;

တထာ သကလဝိဇ္ဇာနံ, ဓမ္မဿ စ ဓနဿ စ.

පැන් බිංදුව බැගින් වැටීමෙන් කලක් යද්දී කලගෙඩිය පිරී යයි. සියලු ශිල්ප ශාස්ත්‍රයන් ද, ධර්මය ද, ධනය ද රැස් කිරීමෙහි ස්වභාවය ද එසේම ය.

---

၁၆၀.

160.

---

ပဏ္ဍိတာ [Pg.97] ဒုက္ခံ ပတွာန, န ဘဝန္တိ ဝိသာဒိနော;

ပဝိဿ ရာဟုနော မုခံ, ကိံ နော ဒေတိ ပုန သသီ.

පණ්ඩිතයෝ දුකට පත් වුව ද පසුතැවිලි නොවෙති. රාහුගේ මුඛයට ඇතුළු වුව ද, චන්ද්‍රයා නැවත පැහැදිලිව ආලෝකය ලබා නොදෙන්නේ ද? එසේ ලබා දෙයි.

---

၁၆၁.

161.

---

ဇဝေန အဿံ ဇာနန္တိ, ဝါဟေန စ ဗလိဗဒ္ဓံ;

ဒုဟေန ဓေနုံ ဇာနန္တိ, ဘာသမာနေန ပဏ္ဍိတံ.

අශ්වයාගේ වේගයෙන් ද, ගොනා අදින බර ප්‍රමාණයෙන් ද, දෙනගෙන් ලැබෙන කිරි ප්‍රමාණයෙන් ද, පණ්ඩිතයා කතා කරන වචනයෙන් ද හඳුනා ගනිති.

---

၁၆၂.

162.

---

မနသာ [Pg.98] စိန္တိတံ ကမ္မံ, ဝစသာ န ပကာသယေ;

အညလက္ခိတကာရိယဿ, ယတော သိဒ္ဓိ န ဇာယတေ.

සිතින් සිතාගත් කාර්යයක් වචනයෙන් ප්‍රකාශ නොකළ යුතුය. වෙනත් අයෙකු විසින් වටහාගනු ලැබූ ක්‍රියාවක සාර්ථකත්වය ඇති නොවන බැවිනි.

---

၁၆၃.

163.

---

အနဘျာသေ ဝိသံ ဝိဇ္ဇာ, အဇိဏ္ဏေ ဘောဇနံ ဝိသံ;

ဝိသံ သဘာ ဒလိဒ္ဒဿ, ဝုဒ္ဓဿ တရုဏီ ဝိသံ.

පුහුණුවක් (නිරන්තර ඇසුරක්) නැති විද්‍යාව විෂකි; අජීර්ණය ඇති කල්හි ආහාරය විෂකි; දිළින්දාට සභාව විෂකි; මහල්ලාට තරුණ බිරිඳ විෂකි.

---

စတ္တာရော ပဉ္စ အာလောပေ, အာဘုတွာ ဥဒကံ ပိဝေ;

အလံ ဖာသုဝိဟာရာယ, ပဟိတတ္တဿ ဘိက္ခုနော.

බත් පිඬු සතරක් හෝ පහක් තිබියදී (අඩුවෙන් අනුභව කොට) පැන් පානය කළ යුතුය. කෙලෙස් තවන වීරිය ඇති භික්ෂුවට පහසුවෙන් වාසය කිරීමට එය ප්‍රමාණවත් වේ.

---

၁၆၄.

164.

---

ယဿ ဧသော ပသုတောပိ, ဂုဏဝါ ပုဇ္ဇတေ နရော;

ဓနု ဝံသဝိသုဒ္ဓေါပိ, နိဂ္ဂုဏော ကိံ ကရိဿတိ.

යම් ගුණවත් මිනිසෙකු පහත් කුලයක උපත ලැබුව ද ඔහු පිදුම් ලබයි. උතුම් වංශයක වුව ද, දුන්න ගුණයක් (නූලක්) නැතිනම් ඉන් කුමන ඵලයක් ද?

---

၁၆၅.

165.

---

ဣဿီ [Pg.100] ဒယီ အသံတုဋ္ဌော, ကောဓနော နိစ္စသင်္ကီတော;

ပရဘာဂျောပဇီဝီ စ, ဆဠေတေ ဒုက္ခဘာဂိနော.

ඊර්ෂ්‍යා කරන්නා ද, මසුරු තැනැත්තා ද, අසතුටින් වෙසෙන්නා ද, ක්‍රෝධ කරන්නා ද, නිතර සැක කරන්නා ද, අනුන්ගේ භාග්‍යයෙන් (වාසනාවෙන්) යැපෙන්නා ද යන මේ සය දෙනා සැමවිටම දුකට පත් වෙති.

---

၁၆၆.

166.

---

သုမဟန္တာနိ သတ္တာနီ, ဓာရယန္တာ ဗဟုဿုတာ;

ဆေတ္တာရော သံသယာနဉ္စ, ကလိံ ယန္တိ လောဘမောဟိတာ.

මහා ප්‍රඥාවන්ත වූ ද, බහුශ්‍රුත වූ ද, අන්‍යයන්ගේ සැක දුරු කරන්නා වූ ද උතුම් සත්ත්වයෝ පවා ලෝභයෙන් හා මෝහයෙන් මුළා වූ කල්හි විනාශයට (පරාජයට) පත් වෙති.

---

၁၆၇.

167.

---

နဒီတီရေ [Pg.101] ခတေ ကူပေ, အရဏီတာလဝဏ္ဋကေ;

န ဝဒေ ဒကာဒီ နတ္ထီတိ, မုခေ စ ဝစနံ တထာ.

ගං ඉවුරේදී, කැපූ ළිඳකදී, ගිනිගානා දණ්ඩේදී සහ තලවැටේදී (පවන්පතේදී) 'ජලය, ගින්න, සුළඟ නැත'යි නොකිව යුතුය. කටෙහි ඇති වචනය ද එසේම ය.

---

၁၆၈.

168.

---

သဗ္ဗံ သုဏာတိ သောတေန, သဗ္ဗံ ပဿတိ စက္ခုနာ;

န စ ဒိဋ္ဌံ သုတံ ဓီရော, သဗ္ဗံ ဥစ္စိတု မရဟတိ.

කණින් සියල්ල අසන්නේය, ඇසින් සියල්ල දකින්නේය; එහෙත් නුවණැත්තා තමා දුටු හෝ ඇසූ පමණින් ඒ සියල්ල සත්‍ය යැයි පිළි නොගත යුතුය.

---

၁၆၉.

169.

---

ဗာလာဒပိ [Pg.102] ဂဟေတဗ္ဗံ, ယုတ္တမုတ္တမနီသိဘိ;

ရဝိဿာဝိသယေ ကိံ န, ပဒီပဿ ပကာသနံ.

බාලයෙකුගෙන් වුව ද සුදුසු (යහපත්) දෙය උතුම් ප්‍රඥාවන්තයන් විසින් පිළිගත යුතුය. සූර්යයා නොමැති තැන පහනක ආලෝකය ප්‍රයෝජනවත් නොවේ ද?

---

၁၇၀.

170.

---

တသ္မာ [Pg.103] ဟိ ပဏ္ဍိတော ပေါသော, သမ္ပဿံ အတ္တမတ္တနော;

ယောနိသော ဝိစိနေ ဓမ္မံ, ဧဝံ တတ္ထ ဝိသုဇ္ဈတိ.

එබැවින් තමාගේ උතුම් යහපත දකින්නා වූ නුවණැති පුද්ගලයා නුවණින් යුතුව ධර්මය විමසිය යුතුය. එවිට ඔහු කෙලෙසුන්ගෙන් පිරිසිදු වන්නේය.

---

၁၇၁.

171.

---

ကိံ တေန ဇာတုဇာတေန, မာတုယောဗ္ဗန္နဟာရိနာ;

အာရောဟတိ န ယော သက-ဝံသအဂ္ဂေ ဓဇော ယထာ.

මවගේ යොවුන් බව (ශක්තිය) පමණක් විනාශ කරමින් උපන්, තමාගේ කුල පරම්පරාව මුදුනෙහි ධජයක් මෙන් නොනැඟී සිටින පුත්‍රයාගෙන් ඇති ඵලය කිම?

---

၁၇၂.

172.

---

သမ္မာ ဥပပရိက္ခိတွာ, အက္ခရေသု ပဒေသု စ;

စောရဃာတော သိယာ သိဿော, ဂုရု စောရဋ္ဋကာရကော.

අකුරු සහ පද පිළිබඳව නිවැරදිව නොවිමසීමෙන්, ශිෂ්‍යයා ඝාතකයෙකු ද ගුරුවරයා සොරුන් බිහි කරන්නෙකු ද විය හැකිය.

---

၁၇၃.

173.

---

အဒန္တဒမနံ [Pg.104] သတ္ထံ, ခလာနံ ကုရုတေ မဒံ;

စက္ခုသင်္ခါရကံ တေဇံ, ဥလူကာနံမိဝန္ဓကံ.

අදම්‍ය වූවන් දමනය කරන ශාස්ත්‍රය (ඉගෙනීම), අඥානයන්ට (දුර්ජනයන්ට) මදය (උඩඟුබව) ඇති කරයි; ඇසට පෙනීම ලබා දෙන ආලෝකය, බකමූණන්ට අන්ධභාවය ඇති කරන්නාක් මෙනි.

---

၁၇၄.

174.

---

နရတ္တံ ဒုလ္လဘံ လောကေ, ဝိဇ္ဇာ တတြ သုဒုလ္လဘာ;

ကဝိတ္တံ ဒုလ္လဘံ တတြ, သတ္တိ တတြ သုဒုလ္လဘာ.

ලෝකයෙහි මනුෂ්‍ය භාවය ලැබීම දුර්ලභ ය; එහිදී ද ශිල්ප ශාස්ත්‍රය ලැබීම ඉතා දුර්ලභ ය; එහිදී කවිත්වය (නිර්මාණශීලීත්වය) දුර්ලභ වන අතර ප්‍රඥා ශක්තිය ඉතාමත් දුර්ලභ ය.

---

၁၇၅.

175.

---

ယေဘုယျေန [Pg.105] ဟိ သတ္တာနံ, ဝိနာသေ ပစ္စုပဋ္ဌိတေ;

အနယော နယရူပေန, ဗုဒ္ဓိမာဂမ္မ တိဋ္ဌတိ.

බොහෝ විට සත්ත්වයන්ගේ විනාශය ළඟා වූ කල්හි, අයහපත් මඟ යහපත් මඟක් ලෙස බුද්ධියට වැටහෙන්නට පටන් ගනී.

---

သုဇနကဏ္ဍ

සත්පුරුෂ වර්ගය (සත්පුරුෂ කාණ්ඩය)

---

၁၇၆.

176.

---

သဒ္ဓါသီလာဒိဓမ္မေဟိ, [Pg.106] သပ္ပန္နော သေဋ္ဌမာနုသော;

ဝုတ္တော ဗုဒ္ဓါဒိသန္တေဟိ, သာဓုသပ္ပုရိသော ဣတိ.

ශ්‍රද්ධාව, ශීලය ආදී ගුණයන්ගෙන් සමන්විත වූ උතුම් මිනිසා, බුදුරජාණන් වහන්සේ ආදී නික්ලේශී උතුමන් විසින් 'සාධු සත්පුරුෂයා' යැයි හඳුන්වනු ලබයි.

---

သဒ္ဒါဓနံ သီလဓနံ, ဟိရီဩတ္တပ္ပိယံ ဓနံ;

သုတဓနဉ္စ စာဂေါ စ, ပညာ ဝေ သတ္တမံ ဓနံ.

ශ්‍රද්ධා ධනය, ශීල ධනය, හිරි (පවට ඇති ලැජ්ජාව) සහ ඔත්තප්ප (පවට ඇති බිය) යන ධනය ද, ශ්‍රැත (ධර්ම ඥාන) ධනය ද, පරිත්‍යාගශීලීත්වය (ත්‍යාග ධනය) ද, සත්වැනි ධනය වන ප්‍රඥාව ද වේ.

---

ယဿ ဧတေ ဓနာ အတ္ထိ, ဣတ္ထိယာ ပုရိသဿ ဝါ;

အဒလိဒ္ဒေါတိ တံ အာဟု, အမောဃံ တဿ ဇီဝိတံ.

යම් ස්ත්‍රියකට හෝ පුරුෂයෙකුට මේ උතුම් ධනයන් ඇත්ද, ඔවුන් දිළින්දන් නොවන බව පවසති; ඔවුන්ගේ ජීවිතය නිෂ්ඵල නොවේ.

---

တသ္မာ သဒ္ဓဉ္စ သီလဉ္စ, ပသာဒံ ဓမ္မဒဿနံ;

အနုယုဉ္ဇေထ မေဓာဝီ, သရံ ဗုဒ္ဓါနသာသနံ.

එබැවින් බුදුවරුන්ගේ අනුශාසනාව සිහිපත් කරමින්, නුවණැති පුද්ගලයා ශ්‍රද්ධාව, ශීලය, පැහැදීම සහ ධර්මාවබෝධයෙහි නිරන්තරයෙන් යෙදිය යුතුය.

---

၁၇၇.

177.

---

သဗ္ဘိရေဝ [Pg.107] သမာသေထ, သဗ္ဘိ ကုဗ္ဗေထ သန္ထဝံ;

သတံ သဒ္ဓမ္မမညာယ, သေယျော ဟောတိ န ပါပိယော.

සත්පුරුෂයන් ම ඇසුරු කළ යුතුය, සත්පුරුෂයන් සමඟ ම මිත්‍රකම් පැවැත්විය යුතුය. සත්පුරුෂයන්ගේ සද්ධර්මය අවබෝධ කර ගැනීමෙන් තමාට යහපතක් ම වේ, අයහපතක් නොවේ.

---

၁၇၈.

178.

---

စဇ ဒုဇ္ဇနသံသဂ္ဂံ, ဘဇ သာဓုသမာဂမံ;

ကရ ပုညမဟောရတ္တံ, သရ နိစ္စမနိစ္စတံ.

අසත්පුරුෂයන්ගේ ඇසුර අත්හරින්න, සත්පුරුෂයන්ගේ ඇසුර ලඟා කරගන්න. දිවා රෑ දෙක්හි පින්කම් කරන්න, නිරන්තරයෙන් අනිත්‍ය ස්වභාවය සිහිපත් කරන්න.

---

၁၇၉.

179.

---

ယော [Pg.108] ဝေ ကတညူ ကတဝေဒီ ဓီရော,ကလျာဏမိတ္တော ဒဠှဘတ္တိ စ ဟောတိ;

ဒုက္ခိတဿ သက္ကစ္စ ကရောတိ ကိစ္စံ,တထာဝိဓံ သပ္ပုရိသံ ဝဒန္တိ.

යම් ඥානවන්තයෙක් කෙළෙහිගුණ දන්නේ ද, කෙළෙහිගුණ දක්වන්නේ ද, ස්ථිර භක්තියක් ඇති කල්‍යාණ මිතුරෙකු වන්නේ ද, දුකට පත් වූවන් වෙනුවෙන් ගෞරවයෙන් යුතුව උපකාර කරන්නේ ද, එවැනි තැනැත්තා සත්පුරුෂයෙකැයි පවසති.

---

၁၈၀.

180.

---

မာတာပေတ္တိဘရံ [Pg.109] ဇန္တုံ, ကုလေ ဇေဋ္ဌာပစာယိနံ;

သဏှံ သခိလသမ္ဘာသံ, ပေသုဏေယျပ္ပဟာယိနံ.

මව්පියන් පෝෂණය කරන, පවුලේ වැඩිහිටියන්ට ගරු කරන, මෘදු මොළොක් ප්‍රිය වචන කතා කරන, කේලාම් කීමෙන් වැළකී සිටින,

---

၁၈၁.

181.

---

မစ္ဆေရဝိနယေ ယုတ္တံ, သစ္စံ ကောဓာဘိဘုံ နရံ;

တံ ဝေ ဒေဝါ တာဝတိံသာ, အာဟု ‘‘သပ္ပုရိသော’’ဣတိ.

මසුරුකම දුරු කිරීමෙහි යෙදුණු, සත්‍යවාදී වූ, ක්‍රෝධය මැඬපැවැත්වූ යම් මිනිසෙකු වේ ද, ඔහුව තාවතිංස වැසි දෙවිවරු 'සත්පුරුෂයා' යැයි හඳුන්වති.

---

၁၈၂.

182.

---

ကုလဇာတော ကုလပုတ္တော, ကုလဝံသသုရက္ခတော;

အတ္တနာ ဒုက္ခပ္ပတ္တောပိ, ဟီနကမ္မံ န ကာရယေ.

යහපත් කුලයක උපන්, කුල වංශය මැනවින් රකින කුලපුත්‍රයා තමා දුකට පත් වුව ද කිසිවිටෙකත් නීච (පහත්) ක්‍රියාවන් නොකරන්නේය.

---

၁၈၃.

183.

---

ဥဒေယျ [Pg.110] ဘာဏု ပစ္ဆိမေ, နမေယျ မေရုအဒ္ဒိပိ;

သီတလံ ယဒိ နရဂ္ဂိ, ပဗ္ဗတဂ္ဂေ စ ဥပ္ပလံ;

ဝိကသေ န ဝိပရိတာ, သာဓုဝါစာ ကုဒါစနံ.

බටහිර දෙසින් සූර්යයා උදා වුව ද, මහා මේරු පර්වතය නැමුණ ද, ගින්න සිසිල් වුව ද, පර්වත මුදුනෙහි නෙළුම් මල් පිපුණ ද, සත්පුරුෂයන්ගේ වචනය කිසිම කලෙක වෙනස් නොවේ.

---

၁၈၄.

184.

---

သုခါ ရုက္ခဿ ဆာယာဝ, တတော ဉာတိမာတာပိတု;

တတော အာစေရဿ ရညော, တတော ဗုဒ္ဓဿနေကဓာ.

වෘක්ෂයක සෙවණ සුවදායක ය; ඥාතීන්ගේ හා මව්පියන්ගේ සෙවණ (ඇසුර) ඊට වඩා සුවදායක ය. ගුරුවරයාගේ හා රජුගේ සෙවණ ඊටත් වඩා සුවදායක ය. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සෙවණ (ආශ්‍රය) වනාහි අනේක වාරයක් සුවදායක වන්නේ ය.

---

၁၈၅.

185.

---

ဘမရာ [Pg.111] ပုပ္ဖမိစ္ဆန္တိ, ဂုဏမိစ္ဆန္တိ သဇ္ဇနာ;

မက္ခိကာ ပူတိမိစ္ဆန္တိ, ဒေါသမိစ္ဆန္တိ ဒုဇ္ဇနာ.

බඹරුන් මල් කැමති වන්නා සේ ද, සත්පුරුෂයෝ ගුණ ධර්මයන් කැමති වෙති. මැස්සන් කුණු වූ දේ කැමති වන්නා සේ ද, අසත්පුරුෂයෝ අනුන්ගේ දොස් සෙවීමට කැමති වෙති.

---

၁၈၆.

186.

---

မာတုဟီနော [Pg.112] ဒုဗ္ဘာသော ဟိ, ပိတုဟီနော ဒုက္ကိရိယော;

ဥဘော မာတုပိတုဟီနာ, ဒုဗ္ဘာသာ စ ဒုက္ကိရိယာ.

මව කෙරෙන් පහත් වූ තැනැත්තා දුෂ්ට වචන කථා කරයි. පියා කෙරෙන් පහත් වූ තැනැත්තා අයහපත් ක්‍රියා කරයි. මව්පිය දෙදෙනාම පහත් වූවෝ අසභ්‍ය වචන කතා කරන්නෝ ද, අයහපත් ක්‍රියා කරන්නෝ ද වෙති.

---

၁၈၇.

187.

---

မာတုသေဋ္ဌော သုဘာသော ဟိ, ပိတုသေဋ္ဌော သုကိရိယော;

ဥဘောမာတု ပိတုသေဋ္ဌာ, သုဘာသာ စ သုကိရိယာ.

උතුම් මවක් ඇති තැනැත්තා යහපත් වචන කථා කරයි. උතුම් පියෙක් ඇති තැනැත්තා යහපත් ක්‍රියා කරයි. මව්පිය දෙදෙනාම උතුම් වූවෝ යහපත් වචන කතා කරන්නෝ ද, යහපත් ක්‍රියා කරන්නෝ ද වෙති.

---

၁၈၈.

188.

---

သုနခေါ [Pg.113] သုနခံ ဒိသွာ, ဒန္တံ ဒဿေတိ ဟိံသိတုံ;

ဒုဇ္ဇနော သုဇနံ ဒိသွာ, ရောသယံ ဟိံသမိစ္ဆတိ.

බල්ලෙකු තවත් බල්ලෙකු දැක පීඩා කරනු පිණිස දත් විලිස්සා පෙන්වයි. අසත්පුරුෂයා ද සත්පුරුෂයෙකු දැක ක්‍රෝධ කරමින් හිංසා කිරීමට කැමති වෙයි.

---

၁၈၉.

189.

---

န စ ဝေဂေန ကိစ္စာနိ, ကတ္တဗ္ဗာနိ ကုဒါစနံ;

သဟသာ ကာရိတံ ကမ္မံ, ဗာလော ပစ္ဆာနုတပ္ပတိ.

කිසිදු කලෙක කලබලයෙන් කටයුතු නොකළ යුතුය. හදිසියේ නොසිතා කරන ලද ක්‍රියාවන් නිසා අඥාන පුද්ගලයා පසුව පසුතැවෙයි.

---

၁၉၀.

190.

---

ကောဓံ [Pg.114] ဝဓိတွာ န ကဒါစိ သောစတိ,မက္ခပ္ပဟာနံ ဣသယော ဝဏ္ဏယန္တိ;

သဗ္ဗေသံ ဝုတ္တံ ဖရုသံ ခမေထ,ဧတံ ခန္တိံ ဥတ္တမမာဟု သန္တော.

ක්‍රෝධය නැසීමෙන් කිසිවිටෙකත් ශෝක නොකරයි. ගුණමකු බව දුරු කිරීම සෘෂිවරු පසසති. සියල්ලන් විසින් කියනු ලබන පරුෂ වචන ඉවසිය යුතුය. සත්පුරුෂයෝ ඒ ඉවසීම උතුම් යැයි පවසති.

---

၁၉၁.

191.

---

ဒုက္ခော နိဝါသော သမ္ဗာဓေ, ဌာနေ အသုစီသင်္ကတေ;

တတော အရိမှိ အပ္ပိယေ, တတောပိ အကတညုနာ.

පටු වූ ද අපිරිසිදු වූ ද තැනක වාසය කිරීම දුක් සහිත ය. අප්‍රිය වූ සතුරෙකු සමඟ වාසය කිරීම ඊට වඩා දුක් සහිත ය. කෙළෙහිගුණ නොදන්නා පුද්ගලයෙකු සමඟ වාසය කිරීම ඊටත් වඩා මහත් දුකකි.

---

၁၉၂.

192.

---

ဩဝဒေယျာ’နုသာသေယျ[Pg.115], အသဗ္ဘာ စ နိဝါရယေ;

သတဉှိ သော ပိယော ဟောတိ, အသတံ ဟောတိအပ္ပိယော.

අවවාද කළ යුතුය, අනුශාසනා කළ යුතුය, අසත්පුරුෂ ක්‍රියාවන්ගෙන් වැළැක්විය යුතුය. එබඳු පුද්ගලයා සත්පුරුෂයන්ට ප්‍රිය වෙයි, අසත්පුරුෂයන්ට අප්‍රිය වෙයි.

---

၁၉၃.

193.

---

ဥတ္တမတ္တနိဝါတေန, ကက္ခဠံ မုဒုနာ ဇယေ;

နီစံ အပ္ပကဒါနေန, ဝါယာမေန သမံ ဇယေ.

උතුම් පුද්ගලයා යටහත් පහත් බවෙන් ද, රළු පුද්ගලයා මෘදු බවෙන් ද දිනාගත යුතුය. පහත් පුද්ගලයා ස්වල්පයක් දීමෙන් ද, තමා හා සමාන අය උත්සාහයෙන් ද දිනාගත යුතුය.

---

၁၉၄.

194.

---

န [Pg.116] ဝိသံ ဝိသမိစ္စာဟ, ဓနံ သံဃဿ ဥစ္စတေ;

ဝိသံ ဧကံဝ ဟနတိ, ဟနတိ သံဃဿ သဗ္ဗံ.

වස යනු සැබෑ වස නොවේ යැයි කියනු ලැබේ. සඟසතු ධනය සැබෑ වස යැයි කියනු ලැබේ. මන්දයත්, සාමාන්‍ය වස මරන්නේ එක් අයෙකු පමණි. සඟසතු ධනය වනාහි (එය පැහැරගන්නාගේ) සියල්ල විනාශ කරයි.

---

၁၉၅.

195.

---

ဓနမပ္ပမ္ပိ [Pg.117] သာဓူနံ, ကူပေ ဝါရိဝ နိဿယော;

ဗဟုံအပိ အသာဓူနံ, န စ ဝါရိဝ အဏ္ဏဝေ.

සත්පුරුෂයන් සතු ස්වල්ප වූ ද ධනය ළිඳක ඇති ජලය මෙන් බොහෝ දෙනාට ප්‍රයෝජනවත් වේ. අසත්පුරුෂයන් සතු බොහෝ වූ ද ධනය මුහුදේ ඇති ජලය මෙන් කිසිවෙකුට ප්‍රයෝජනයක් නොවේ.

---

၁၉၆.

196.

---

အပတ္ထေယျံ န ပတ္ထေယျ, အစိန္တေယျံ န စိန္တယေ;

ဓမ္မမေဝ သုစိန္တေယျ, ကာလံ မောဃံ န ဣစ္ဆယေ.

නොපැතිය යුතු දේ නොපැතිය යුතුය. නොසිතිය යුතු දේ (අචින්ත්‍ය දේ) නොසිතිය යුතුය. ධර්මයම මැනවින් සිතිය යුතුය. කාලය නිෂ්ඵල ලෙස ගත කිරීමට අකමැති විය යුතුය.

---

၁၉၇.

197.

---

အစိန္တိတမ္ပိ [Pg.118] ဘဝတိ, စိန္တိတမ္ပိ ဝိနဿတိ;

န ဟိ စိန္တာမယာ ဘောဂါ, ဣတ္ထိယာ ပုရိသဿ ဝါ.

නොසිතූ දේ ද සිදු වෙයි, සිතූ දේ ද විනාශ වී යයි. ස්ත්‍රියකට හෝ පුරුෂයෙකුට ලැබෙන සම්පත් හුදෙක් සිතීමෙන්ම පමණක් ලැබෙන්නේ නැත.

---

၁၉၈.

198.

---

အသန္တဿ ပိယော ဟောတိ, သန္တေ န ကုရုတေ ပိယံ;

အသတံ ဓမ္မံ ရောစေတိ, တံ ပရာဘဝတော မုခံ.

අසත්පුරුෂයන්ට ප්‍රිය කරයි, සත්පුරුෂයන්ට ප්‍රිය නොකරයි. අසත්පුරුෂයන්ගේ ධර්මය (ප්‍රතිපත්තිය) අගය කරයි. එය පිරිහීමට කරුණකි.

---

၁၉၉.

199.

---

ဂုဏာ [Pg.119] ကုဗ္ဗန္တိ ဒူတတ္တံ, ဒူရေပိ ဝသတံ သတံ;

ကေတကေ ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ, ဂစ္ဆန္တိ ဘမရာ သယံ.

සත්පුරුෂයන් කෙතරම් දුරින් වාසය කළත්, ඔවුන්ගේ ගුණධර්මයන්ම දූතයෙකු මෙන් ක්‍රියා කරයි. වැටකේ මලේ සුවඳ ආඝ්‍රාණය කොට බඹරුන් තමන් විසින්ම එතැනට යන්නාක් මෙනි.

---

၂၀၀.

200.

---

ပုဗ္ဗဇာတိကတံ ကမ္မံ, တံ ကမ္မမီတိ ကထျတေ;

တသ္မာ ပုရိသာကာရေနံ, ယတံ ကရေ အတန္ဒိတော.

පෙර ආත්මයක කරන ලද ක්‍රියාව කර්මය යැයි කියනු ලැබේ. එබැවින් අලස නොවී පුරුෂ වීරියෙන් යුතුව කටයුතු කළ යුතුය.

---

၂၀၁.

201.

---

မတ္တိကပိဏ္ဍတော ကတ္တာ, ကုရုတေ ယံ ယဒိစ္ဆတိ;

ဧဝမတ္တကတံ ကမ္မံ, မာဏဝေါ ပဋိပဇ္ဇတေ.

කුඹල්කරු මැටි පිඬකින් තමාට අවශ්‍ය ඕනෑම බඳුනක් සාදා ගනියි. එමෙන්ම මිනිසා ද තමා විසින්ම කරන ලද කර්මයට අනුකූලව ප්‍රතිඵල ලබයි.

---

၂၀၂.

202.

---

ဥဋ္ဌာယောဋ္ဌာယ [Pg.121] ဗောဓေယျံ, မဟဗ္ဘယ မုပဋ္ဌိတံ;

မရဏဗျာဓိသောကာနံ, ကိမဇ္ဇ နိပတိဿတိ.

එළඹී ඇති මහා බිය පිළිබඳව නිතර අවදි වී සිතිය යුතුය. මරණය, ව්‍යාධිය (ලෙඩවීම) සහ සෝකය යන මෙයින් අද මා කරා පැමිණෙන්නේ කුමක්ද?

---

၂၀၃.

203.

---

ပါဏာ ယထာတ္တနောဘိဋ္ဌာ, ဘူတာနမပိ တေ တထာ;

အတ္တောပမေန ဘူတေသု, ဒယံ ကုဗ္ဗန္တိ သာဓဝေါ.

තමාගේ පණ තමාට යම් සේ ප්‍රිය ද, අන් සතුන්ට ද ඔවුන්ගේ පණ එසේම ප්‍රිය වේ. සත්පුරුෂයෝ තමා උපමාවට ගෙන සෙසු සත්ත්වයන් කෙරෙහි කරුණාව දක්වති.

---

သဗ္ဗေ [Pg.122] တသန္တိ ဒဏ္ဍဿ, သဗ္ဗေ ဘာယန္တိ မစ္စုနော;

အတ္တာနံ ဥပမံ ကတွာ, န ဟနေယျ န ဃာတယေ.

සැවොම දඬුවමට තැති ගනිති, සැවොම මරණයට බිය වෙති. තමා උපමාවට ගෙන අනුන් නොමැරිය යුතුය, නොමැරවිය යුතුය.

---

၂၀၄.

204.

---

ဗာလော ဝါ ယဒိ ဝါ ဝုဒ္ဓေါ, ယုဝါ ဝါ ဂေဟမာဂတော;

တဿ ပူဇာ ဝိဓာတဗ္ဗာ, သဗ္ဗဿာဘျာဂတော ဂရု.

ළමයෙකු වුව ද, මහල්ලෙකු වුව ද, තරුණයෙකු වුව ද තම නිවසට පැමිණි විට ඔහුට සංග්‍රහ කළ යුතුය. පැමිණි අමුත්තා සැමටම ගෞරව කටයුතු පුද්ගලයෙකි.

---

၂၀၅.

205.

---

အာကိဏ္ဏောပိ အသန္တေဟိ, အသံသဋ္ဌောဝ ဘဒ္ဒကော;

ဗဟုနာ သန္နဇာတေန, ဂစ္ဆေန ဥဗ္ဗတ္တေနိဓ.

අසත්පුරුෂයන්ගෙන් ගැවසී ගත්තද, ඔවුන් හා මිශ්‍ර නොවී වෙන්ව වාසය කිරීම යහපත්ය. බොහෝ ලැහැබ් හා වැල්වලින් වට වූ ගසක් මුලින් උදුරා වැටෙන්නාක් මෙනි.

---

ဗာလဒုဇ္ဇနကဏ္ဍ

අඥාන සහ අසත්පුරුෂයන් පිළිබඳ කොටස (ඛණ්ඩය).

---

၂၀၆.

206.

---

ကာယဒုစ္စရိတာဒီဟိ[Pg.124], သမ္ပန္နော ပါပမာနုဇော;

ဗာလောတိ လောကနာထေန, ကိတ္တိတော ဓမ္မသာမိနာ.

කාය දුශ්චරිතය ආදියෙන් යුක්ත වූ පාපිෂ්ඨ පුද්ගලයා "අඥානයා" (බාලයා) යනුවෙන් ලෝකනාථ වූ, ධර්මස්වාමී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් හඳුන්වා දෙන ලදී.

---

၂၀၇.

207.

---

ဒုစိန္တိတစိန္တီ စေဝ, ဒုဗ္ဘာသိတဘာသီပိ စ;

ဒုက္ကဋကမ္မကာရီ စ, ပါပကော ဗာလမာနုဇော.

නපුරු දේ සිතන්නා වූ ද, අයහපත් දේ කතා කරන්නා වූ ද, නරක ක්‍රියා කරන්නා වූ ද පාපිෂ්ඨ පුද්ගලයා අඥානයෙකි.

---

၂၀၈.

208.

---

အတိပိယော [Pg.125] န ကာတဗ္ဗော, ခလော ကောတုဟလံ ကရော;

သိရသာ ဝဟမာနောပိ, အဍ္ဎပူရော ဃဋော ယထာ.

කලබලකාරී වූ ද චපල වූ ද දුෂ්ටයා වඩාත් ලෙංගතු කර නොගත යුතුය. හිස මත තබාගෙන ගියත්, ඔහු අඩක් පිරුණු දිය කළයක් මෙන් නොසන්සුන් ය.

---

၂၀၉.

209.

---

သပ္ပော ဒုဋ္ဌော ခလော ဒုဋ္ဌော, သပ္ပာ ဒုဋ္ဌတရော ခလော;

မန္တောသဓေဟိ တံ သပ္ပံ, ခလံ ကေနုပသမ္မတိ.

නයා ද විෂ සහිත ය, දුෂ්ටයා ද විෂ සහිත ය. එහෙත් නයාට වඩා දුෂ්ටයා විෂ සහිත ය (භයානක ය). මන්ත්‍ර හා ඖෂධවලින් ඒ නයා දමනය කළ හැකි වුවත්, දුෂ්ටයා කුමකින් දමනය කරන්නේද?

---

၂၁၀.

210.

---

ယော [Pg.126] ဗာလော မညတိ ဗာလျံ, ပဏ္ဍိတော ဝါပိ တေနသော;

ဗာလော စ ပဏ္ဍိတမာနီ, သ ဝေ ဗာလောတိ ဝုစ္စတိ.

යම් අඥානයෙක් තමාගේ අඥාන බව දනී ද, ඔහු ඒ හේතුවෙන්ම පණ්ඩිතයෙක් වෙයි. එහෙත් තමා පණ්ඩිතයෙකු යැයි සිතන අඥානයා සැබවින්ම "අඥානයා" යැයි කියනු ලැබේ.

---

၂၁၁.

211.

---

မဓူဝ မညတိ ဗာလော, ယာဝ ပါပံ န ပစ္စတိ;

ယဒါ စ ပစ္စတိ ပါပံ, အထ ဒုက္ခံ နိဂစ္ဆတိ.

පව නොපැසෙන තාක් කල් අඥානයා එය මී පැණි මෙන් මිහිරි යැයි සිතයි. යම් දිනක පව පැසී විපාක දෙන විට හෙතෙම මහත් දුකකට පත් වෙයි.

---

၂၁၂.

212.

---

န [Pg.127] သာဓု ဗလဝါ ဗာလော, သာဟသာ ဝိန္ဒတေ ဓနံ;

ကာယဿ ဘေဒါ ဒုပ္ပညော, နိရယံ သောပပဇ္ဇတိ.

ශක්තිමත් වූ අඥාන පුද්ගලයා රටට යහපතක් නොකරයි. ඔහු බලහත්කාරයෙන් ධනය උපයයි. මරණින් මතු ඒ අඥාන පුද්ගලයා නිරයේ උපදියි.

---

၂၁၃.

213.

---

ဃရေ [Pg.128] ဒုဋ္ဌော မူသိကော စ, ဝနေ ဒုဋ္ဌော စ ဝါနရော;

သကုဏေ စ ဒုဋ္ဌော ကာကော, နရေဒုဋ္ဌော စ ဗြာဟ္မဏော.

නිවසේදී මීයා ද, වනයේදී වඳුරා ද, පක්ෂීන් අතර කපුටා ද, මිනිසුන් අතර (දුෂ්ට) බ්‍රාහ්මණයා ද නපුරු (දුෂ්ට) වෙති.

---

၂၁၄.

214.

---

ဒီဃာ ဇာဂရတော ရတ္တိ, ဒီဃံ သန္တဿ ယောဇနံ;

ဒီဃော ဗာလာနသံသာရော, သဒ္ဓမ္မံ အဝိဇာနတံ.

නිදි වරන්නාට රාත්‍රිය දිගුය. වෙහෙසට පත් වූවන්ට යොදුන දිගුය. සද්ධර්මය නොදන්නා අඥානයන්ට සංසාරය දිගුය.

---

၂၁၅.

215.

---

တိလမတ္တံ [Pg.129] ပရေသဉ္စ, အပ္ပဒေါသဉ္စ ပဿတိ;

နာဠိကေရမ္ပိ သဒေါသံ, ခလဇာတော န ပဿတိ.

දුෂ්ට පුද්ගලයා අනුන්ගේ තල ඇටයක් බඳු වූ කුඩා වරද පවා දකියි. එහෙත් තමාගේ පොල් ගෙඩියක් බඳු වූ විශාල වරද නොදකියි.

---

၂၁၆.

216.

---

နတ္တဒေါသံ ပရေ ဇညာ, ဇညာ ဒေါသံ ပရဿတု;

ဂုယှော ကုမ္မာဝ အင်္ဂါနိ, ပရဒေါသဉ္စ လက္ခယေ.

තමාගේ වරදක් අනුන් නොදැනගත යුතුය. එහෙත් අනුන්ගේ වරද දැනගත යුතුය. ඉබ්බා තම අඟ පසඟ සඟවා ගන්නා සේ තමාගේ රහස් සඟවා ගනිමින් අනුන්ගේ දොස් නිරීක්ෂණය කළ යුතුය.

---

၂၁၇.

217.

---

လုဒ္ဓံ [Pg.130] အတ္ထေန ဂဏှေယျ, ထဒ္ဓံ အဉ္ဇလိကမ္မုနာ;

ဆန္ဒာနုဝတ္တိယာ မူဠှံ, ယထာဘူတေန ပဏ္ဍိတံ.

ලෝභියා ධනයෙන් ද, මුරණ්ඩු පුද්ගලයා දොහොත් මුදුන් දී වැඳීමෙන් ද, අඥානයා ඔහුගේ කැමැත්තට ඉඩ දීමෙන් ද, පණ්ඩිතයා සත්‍යයෙන් ද දිනාගත යුතුය.

---

၂၁၈.

218.

---

ယထာ ဥဒုမ္ဗရပက္ကာ, ဗဟိ ရတ္တကာ ဧဝ စ;

အန္တောကိမိလ သမ္ပုဏ္ဏာ, ဧဝံ ဒုဇ္ဇနဟဒယာ.

ඉදිනු දිඹුල් ගෙඩිය පිටතින් රතු පැහැති වුව ද, ඇතුළත පණුවන්ගෙන් පිරී පවතින්නාක් මෙන් අසත්පුරුෂයන්ගේ හදවත ද එබඳු ය.

---

၂၁၉.

219.

---

ယာဝဇီဝမ္ပိ [Pg.131] စေ ဗာလော, ပဏ္ဍိတံ ပယိရုပါသတိ;

န သော ဓမ္မံ ဝိဇာနာတိ, ဒဗ္ဗီ သူပရသံ ယထာ.

අඥානයා ජීවිත කාලය පුරාම පණ්ඩිතයෙකු ඇසුරු කළ ද, හැන්ද හොදි රස නොදන්නාක් මෙන් ඔහු ධර්මය තේරුම් නොගනියි.

---

၂၂၀.

220.

---

စရဉ္စေ နာဓိဂစ္ဆေယျ, သေယျံ သဒိသမတ္တနော;

ဧကစရိယံ ဒဠှံ ကယိရာ, နတ္ထိ ဗာလေ သဟာယတာ.

ගමන් කරන්නෙකුට තමාට වඩා උතුම් වූ හෝ තමා හා සමාන වූ හෝ යහළුවෙකු හමු නොවන්නේ නම්, තනිවම ගමනෙහි යෙදීම ශක්තිමත් කරගත යුතුය. අඥානයන් සමඟ මිත්‍රත්වයක් නොමැත.

---

၂၂၁.

221.

---

အဇာတမတမူဠှာနံ[Pg.132], ဝရမာဒယော န စန္တိမော;

သကိံ ဒုက္ခကရာဝါဒ-ယောန္တိမော တု ပဒေ ပဒေ.

නූපන් දරුවා, මළ දරුවා සහ මෝඩ දරුවා යන මේ අය අතුරින් මුල් දෙදෙනා (නූපන් සහ මළ දරුවා) උතුම් වෙති. අවසාන තැනැත්තා (මෝඩයා) උතුම් නොවේ. මන්දයත්, මුල් දෙදෙනා ශෝකය ඇති කරන්නේ එක් වරක් පමණක් වන අතර අවසාන තැනැත්තා සෑම පියවරකදීම දුක් උපදවයි.

---

၂၂၂.

222.

---

ဒုဇ္ဇနေန [Pg.133] သမံ ဝေရံ, သချဉ္စာပိ န ကာရယေ;

ဥဏှော ဒဟတိ စင်္ဂါရော, သီတော ကဏှာယတေ ကရံ.

අසත්පුරුෂයා සමඟ වෛරයක් හෝ මිත්‍රත්වයක් නොකළ යුතුය. මන්දයත්, රත් වූ අඟුරු අත පුලුස්සන අතර, නිවුණු අඟුරු අත කළු කරයි.

---

၂၂၃.

223.

---

ဒုဇ္ဇနော ပိယဝါဒီ စ, နေတံ ဝိဿာသကာရဏံ;

မဓု တိဋ္ဌတိ ဇိဝှဂ္ဂေ, ဟဒယေ ဟလာဟလံ ဝိသံ.

දුර්ජනයා ප්‍රිය වචන කතා කළත්, එය විශ්වාස කිරීමට කරුණක් නොවේ. ඔහුගේ දිව අග මී පැණි ඇතත්, හදවතෙහි ඇත්තේ හලාහල විෂය.

---

၂၂၄.

224.

---

ဒုဇ္ဇနော [Pg.134] ပရိဟာတဗ္ဗော, ဝိဇ္ဇာယာလင်္ကတောပိ စ;

မဏိနာ ဘူသိတော သပ္ပော, ကိမေသော န ဘယင်္ကရော.

උගත්කමෙන් සැරසුණ ද දුර්ජනයා මඟහැරිය යුතුය. මැණිකකින් සැරසුණු සර්පයා බියකරු නොවන්නේද?

---

၂၂၅.

225.

---

နာဠိကေရသမာကာရာ, ဒိဿန္တေပိ ဟိ သဇ္ဇနာ;

အညေ ဗဒရိကာကာရာ, ဗဟိရေဝ မနောဟရာ.

සත්පුරුෂයෝ පොල් ගෙඩියක් බඳු ස්වභාවයකින් යුක්තව පෙනෙති. අනෙක් අය පිටතින් පමණක් මනහර වූ මසන් ගෙඩි බඳුය.

---

---

ယထာပိ [Pg.135] ပန သပက္ကာ, ဗဟိ ကဏ္ဋကမေဝ စ;

အန္တော အမတသမ္ပုဏ္ဏာ, ဧဝံ သုဇနဟဒယာ.

පිටතින් කටු සහිත වුවත්, ඇතුළතින් අමෘතයෙන් පිරී පවතින ඵලයක් මෙන්, සත්පුරුෂයන්ගේ හදවත් ද එසේමය.

---

ယထာ ဥဒုမ္ဗရပက္ကာ, ဗဟိ ရတ္တကမေဝ စ;

ဧဝံ ကိမိလသမ္ပုဏာ, ဧဝံ ဒုဇ္ဇနဟဒယာ.

ඉදුණු දිඹුල් ගෙඩියක් පිටතින් රතු පැහැති වුවත්, ඇතුළත පණුවන්ගෙන් පිරී පවතින්නාක් මෙන්, දුර්ජනයන්ගේ හදවත් ද එසේමය.

---

၂၂၆.

226.

---

ဒေါသဘီတော အနာရမ္ဘော, တံ ကာ ပုရိသလက္ခဏံ;

ကောဟျဇိဏ္ဏဘယာ နနု, ဘောဇနံ ပရိဟီယတေ.

වැරදි සිදු වේ යැයි බියෙන් කිසිවක් ආරම්භ නොකිරීම පුරුෂ ලක්ෂණයක් වන්නේ කෙසේද? අජීර්ණ වේ යැයි බියෙන් කිසිවෙක් ආහාර ගැනීම අත්හරිත්ද?

---

၂၂၇.

227.

---

ပယောပါနံ ဘုဇင်္ဂါနံ, ကေဝလံ ဝိသဝဍ္ဎနံ;

ဥပဒေသော ဟိ မူဠှာနံ, ပကောပါယ န သန္တိယာ.

සර්පයන්ට කිරි පෙවීම ඔවුන්ගේ විෂ වැඩීමට පමණක් හේතු වේ. මෝඩයන්ට අවවාද දීම ඔවුන්ගේ කෝපය පිණිස මිස සන්සුන් භාවය පිණිස නොවේ.

---

၂၂၈.

228.

---

န [Pg.136] ဌာတဗ္ဗံ န ဂန္တဗ္ဗံ, ဒုဇ္ဇနေန သမံ ကွစိ;

ဒုဇ္ဇနော ဟိ ဒုက္ခံ ဒေတိ, န သော သုခံ ကဒါစိပိ.

දුර්ජනයෙකු සමඟ කිසිවිටෙකත් නොසිටිය යුතුය, නොගිය යුතුය. මන්ද, දුර්ජනයා සැමවිටම දුකම ලබා දෙයි; කිසිවිටෙකත් සැපයක් ලබා නොදෙයි.

---

၂၂၉.

229.

---

အဗဒ္ဓါ တတ္ထ ဗဇ္ဈန္တိ, ယတ္ထ ဗာလာ ပဘာသရေ;

ဗဒ္ဓါပိ တတ္ထ မုစ္စန္တိ, ယတ္ထ ဓီရာ ပဘာသရေ.

අඥානයන් කතා කරන තැන නොබැඳුණු අය පවා බැඳෙති. ප්‍රඥාවන්තයන් කතා කරන තැන බැඳී සිටින අය පවා මිදෙති.

---

၂၃၀.

230.

---

ပရိတ္တံ [Pg.137] ဒါရုမာရုယှ, ယထာ သီဒေ မဟဏ္ဏဝေ;

ဧဝံ ကုသိတမာဂမ္မ, သာဓု ဇီဝိပိ သီဒတိ;

တသ္မာ တံ ပရိဝဇ္ဇေယျ, ကုသီတံ ဟီနဝီရိယံ.

කුඩා ලී කැබැල්ලකට නැඟී මහා සාගරයට ගියහොත් ගිලී යන්නාක් මෙන්, අලසයෙකු ඇසුරු කිරීමෙන් යහපත් ජීවිතයක් ගත කරන්නා ද පිරිහෙයි. එබැවින්, වීර්යය හීන වූ ඒ අලසයා සම්පූර්ණයෙන්ම දුරු කළ යුතුය.

---

၂၃၁.

231.

---

သဒ္ဓါသီလာဒိသမ္ပန္နော[Pg.138], သုမိတ္တော သာဓုမာနုသော;

တာဒိသံ မိတ္တံ သေဝေယျ, ဝုဒ္ဓိကာမော ဝိစက္ခဏော.

ශ්‍රද්ධා සීලාදී ගුණයන්ගෙන් සමන්විත වූ, කල්‍යාණ මිත්‍ර වූ, යහපත් මනුෂ්‍යයෙකු වන එවැනි මිතුරෙකු දියුණුව කැමති නුවණැත්තා විසින් ඇසුරු කළ යුතුය.

---

၂၃၂.

232.

---

ဒါနာဒိဂုဏသေဋ္ဌေဟိ, မိဒိတဗ္ဗော မိတ္တော ဟိ ခေါ;

တာဒိသံ အဝင်္ကေနေဝ, မနသာ ဘဇေယျ သုဓီ.

දානය ආදී උතුම් ගුණධර්මයන්ගෙන් යුත් මිතුරා ඇසුරු කළ යුතුය. නුවණැත්තා එවැනි මිතුරෙකු වංක නොවූ අවංක සිතින්ම ඇසුරු කළ යුතුය.

---

၃၃၃.

333.

---

ဟိတက္ကရော [Pg.139] ပရော ဗန္ဓု, ဗန္ဓုပိ အဟိတော ပရော;

အဟိတော ဒေဟဇော ဗျာဓိ, ဟိတံ အရညမောသဓံ.

යහපත කරන්නා ආගන්තුකයෙකු වුව ද නෑයෙකි; අයහපත කරන්නා නෑයෙකු වුව ද ආගන්තුකයෙකි. ශරීරයෙන් උපදින රෝගය අහිතකර වන අතර, වනාන්තරයෙන් ලැබෙන ඖෂධය හිතකර වේ.

---

၂၃၄.

234.

---

ပရောက္ခေ [Pg.140] ကိစ္စဟန္တာရံ, ပစ္စက္ခေ ပိယဝါဒိနံ;

ဝဇ္ဇယေ တာဒိသံ မိတ္တံ, ဝိသကုမ္ဘံ ပယောမုခံ.

නොපෙනෙන තැන වැඩ කටයුතු විනාශ කරන, පෙනෙන තැන ප්‍රිය වචන කතා කරන, මතුපිට කිරි තැවරූ විෂ කළයක් බඳු වූ එවැනි මිතුරා දුරු කළ යුතුය.

---

၁၃၅.

135.

---

ဓနဟီနေ စဇေ မိတ္တော, ပုတ္တဒါရာ သဟောဒရာ;

ဓနဝန္တေဝ သေဝန္တိ, ဓနံ လောကေ မဟာသခါ.

ධනය නැති වූ විට මිතුරන්, අඹුදරුවන් සහ සහෝදරයන් පවා හැර යති. ධනය ඇති තැනැත්තාම ඔවුහු ඇසුරු කරති. එබැවින් මෙලොව මහා මිතුරා ධනයයි.

---

၂၃၆.

236.

---

ဇာနိယာ [Pg.141] ပေသနေ ဘစ္စေ, ဗန္ဓဝေ ဗျသနာဂမေ;

မိတ္တဉ္စ အာပဒိကာလေ, ဘရိယဉ္စ ဝိဘဝက္ခယေ.

මෙහෙකරුවන් රාජකාරියෙහි යෙදවීමේදී ද, නෑයන් විපතකදී ද, මිතුරා කරදර කාලයකදී ද, බිරිඳ ධනය විනාශ වූ කල්හි ද හඳුනාගත යුතුය.

---

၂၃၇.

237.

---

ဥဿဝေ ဗျသနေ စေဝ, ဒုဗ္ဘိက္ခေ သတ္တုဝိဂ္ဂဟေ;

ရာဇဒွါရေ သုသာနေ စ, ယော တိဋ္ဌတိ သော ဗန္ဓဝါ.

මංගල්‍ය උත්සවවලදී ද, විපතේදී ද, දුර්භික්ෂයේදී ද, සතුරු සටන්වලදී ද, රාජ සභාවේදී ද, සොහොනේදී ද යමෙක් ළඟින් සිටීද, ඔහුම සැබෑ නෑයා වේ.

---

၂၃၈.

238.

---

န [Pg.142]၂ ဝိဿသေ အမိတ္တဿ, မိတ္တဉ္စာပိ န ဝိဿသေ;

ကဒါစိ ကုပိတေ မိတ္တေ, သဗ္ဗဒေါသံ ပကာသတိ.

සතුරා ද විශ්වාස නොකළ යුතුය, මිතුරා ද විශ්වාස නොකළ යුතුය. යම් දිනක මිතුරා කෝපයට පත් වුවහොත්, ඔහු සියලු රහස් හෙළි කරයි.

---

၂၃၉.

239.

---

မာတာ မိတ္တံ ပိတာ စေတိ, သဘာဝါ တံ တယံ ဟိတံ;

ကမ္မကရဏတော စညေ, ဘဝန္တိ ဟိတဗုဒ္ဓိယော.

මව, පියා සහ කල්‍යාණ මිතුරා යන තිදෙනා ස්වභාවයෙන්ම හිතවත් අය වෙති. අනෙක් අය හිතවත් වන්නේ තමන්ට යම් වැඩක් කරවා ගැනීමට ඇති වුවමනාව නිසාය.

---

၂၄၀.

240.

---

အာပဒါသု [Pg.143] မိတ္တံ ဇညာ, ယုဒ္ဓေ သူရံ ဣဏေ သုစိံ;

ဘရိယံ ခီဏေသု ဝိတ္တေသု, ဗျသနေသု စ ဗန္ဓဝံ.

කරදරවලදී මිතුරා ද, යුද්ධයේදී වීරයා ද, ණය ගෙවීමේදී අවංක තැනැත්තා ද, ධනය පිරිහුණු කල බිරිඳ ද, විපත්තිවලදී නෑයා ද හඳුනාගත යුතුය.

---

၂၄၁.

241.

---

သကိံ ဒုဋ္ဌဉ္စ ယော မိတ္တံ, ပုန သန္ဓာတုမိစ္ဆတိ;

သ မစ္စုမုပဂဏှာတိ, ဂဗ္ဘံ အဿတရီ ယထာ.

වරක් තමා සමඟ අමනාප වූ මිතුරෙකු නැවත ඇසුරු කිරීමට කැමති වන්නා, වෙළඹ ගැබ් ගැනීමෙන් මරණයට පත්වන්නාක් මෙන් තමාම මරණය වැළඳ ගනී.

---

၂၄၂.

242.

---

ဣဏသေသော [Pg.144] အဂ္ဂိသေသော, ရောဂသေသော တထေဝ စ;

ပုနပ္ပုနံ ဝိဝဍ္ဎန္တိ, တသ္မာ သေသံ န ကာရယေ.

ණය ඉතිරිය, ගිනි ඉතිරිය සහ රෝග ඉතිරිය නැවත නැවතත් වර්ධනය වේ. එබැවින් ඒවායින් කිසිවක් ඉතිරි නොකළ යුතුය.

---

၂၄၃.

243.

---

ပဒုမံဝ မုခံ ယဿ, ဝါစာ စန္ဒနသီတလာ;

တာဒိသံ နော ပသေဝေယျ, ဟဒယေ တု ဟလာဟလံ.

නෙළුම් මලක් බඳු මුහුණක් ඇති, සඳුන් මෙන් සිසිල් වචන කතා කරන, නමුත් හදවතෙහි හලාහල විෂ ඇති එවැනි පුද්ගලයා ඇසුරු නොකළ යුතුය.

---

၂၄၄.

244.

---

န [Pg.145] သေဝေ ဖရုသံ သာမိံ, န စ သေဝေယျ မစ္ဆရိံ;

တတော အပဂ္ဂဏှ သာမိံ, နေဝ နိဂ္ဂဟိတံ တတော.

සැර පරුෂ ස්වාමියෙකු ඇසුරු නොකළ යුතුය. මසුරු ස්වාමියෙකු ද ඇසුරු නොකළ යුතුය. තමාව නොසලකා හරින සහ තමන්ව පෙළන ස්වාමියා ද ඇසුරු නොකළ යුතුය.

---

၂၄၅.

245.

---

ကုဒေသဉ္စ [Pg.146] ကုမိတ္တဉ္စ, ကုကုလဉ္စ ကုဗန္ဓဝံ;

ကုဒါရဉ္စ ကုဒါသဉ္စ, ဒူရတော ပရိဝဇ္ဇယေ.

අයහපත් දේශය ද, නරක මිතුරා ද, නරක පවුල ද, නරක නෑයා ද, නරක බිරිඳ ද, නරක මෙහෙකරුවා ද දුරින්ම දුරු කළ යුතුය.

---

၂၄၆.

246.

---

သီတဝါစော ဗဟုမိတ္တော, ဖရုသော အပ္ပမိတ္တကော;

ဥပမာ ဧတ္ထ ဉာတဗ္ဗာ, သူရိယစန္ဒရာဇူနံ.

මෘදු වචන කතා කරන්නාට බොහෝ මිතුරෝ වෙති. රළු වචන කතා කරන්නාට මිතුරෝ අල්ප වෙති. මේ සඳහා හිරු සහ සඳු යන රජවරුන්ගේ උපමාව තේරුම් ගත යුතුය.

---

၂၄၇.

247.

---

အဟိတာ ပဋိသေဓော စ, ဟိတေသု စ ပယောဇနံ;

ဗျသနေ အပရိစ္စာဂေါ, ဣတိဒံ မိတ္တလက္ခဏံ.

අයහපතින් වැළැක්වීම ද, යහපතෙහි යෙදවීම ද, විපතේදී අත් නොහැරීම ද සැබෑ මිතුරෙකුගේ ලක්ෂණ වේ.

---

၂၄၈.

248.

---

ပိယော [Pg.147] ဂရု ဘာဝနီယော, ဝတ္တာ စ ဝစနက္ခမော;

ဂမ္ဘီရဉ္စ ကထံ ကတ္တာ, နော စဋ္ဌာနေ နိယောဇကော;

တာဒိသံ မိတ္တံ သေဝေယျ, ဘူတိကာမော ဝိစက္ခဏော.

සැමට ප්‍රිය වූ, ගෞරවනීය වූ, පූජනීය වූ, වැරදි පෙන්වා දෙන්නා වූ, ඉවසිලිවන්ත වූ, ගැඹුරු දහම් කරුණු කතා කරන්නා වූ සහ නොකළ යුතු අයහපත් වැඩවල නොයොදවන්නා වූ එවැනි මිතුරෙකු දියුණුව කැමති නුවණැත්තා විසින් ඇසුරු කළ යුතුය.

---

ပိယော [Pg.148] ဂရု ဘာဝ နီယော, ဝတ္တာ စ ဝစနက္ခမော;

ဂမ္ဘိရဉ္စ ကထံ ကတ္တာ, နော စဋ္ဌာနေ နိယောဇကော.

සැමට ප්‍රිය වූ, ගෞරවනීය වූ, පූජනීය වූ, වැරදි පෙන්වා දෙන්නා වූ, ඉවසිලිවන්ත වූ, ගැඹුරු දහම් කරුණු කතා කරන්නා වූ සහ නොකළ යුතු අයහපත් වැඩවල නොයොදවන්නා වූ (මිතුරාය).

---

ယမှိ ဧတာနိ ဌာနာနိ, သံဝိဇ္ဇန္တိဓ ပုဂ္ဂလေ;

သော မိတ္တော မိတ္တကာမေန, အတ္ထကာမာနုကမ္ပတော;

အပိ နာသိယမာနေန, ဘဇိတဗ္ဗော တထာဝိဓော.

යම් පුද්ගලයෙකු කෙරෙහි මේ ගුණධර්මයන් පවතීද, යහපත හා අනුකම්පාව කැමති, මිතුරෙකු අපේක්ෂා කරන තැනැත්තා විසින් තමා විනාශයට පත් වුව ද එවැනි මිතුරෙකු ඇසුරු කළ යුතුය.

---

၂၄၉.

249.

---

ဩရသံ ကတသမ္ဗန္ဓံ, တထာ ဝံသက္ကမာဂတံ;

ရက္ခကော ဗျသနေဟိ, မိတ္တံ ဉေယျံ စတုဗ္ဗိဓံ.

තමාගේම ලෙයින් උපන් මිතුරා, සබඳතා ඇති කරගත් මිතුරා, පරම්පරාවෙන් පැවත ආ මිතුරා සහ විපත්තිවලින් ආරක්ෂා කරන මිතුරා යනුවෙන් මිතුරන් සිව්දෙනෙකු හඳුනාගත යුතුය.

---

၂၅၀.

250.

---

ပိယော ဂရု ဘာဝနိယော, ဝတ္တာ စ ဝစနက္ခမော;

ဂမ္ဘိရဉ္စ ကထံ ကတ္တာ, န စဋ္ဌာနေ နိယောဇကော;

တံ မိတ္တံ မိတ္တကာမေန, ယာဝဇီဝမ္ပိ သေဝိယံ.

සැමට ප්‍රිය වූ, ගෞරවනීය වූ, පූජනීය වූ, වැරදි පෙන්වා දෙන්නා වූ, ඉවසිලිවන්ත වූ, ගැඹුරු දහම් කරුණු කතා කරන්නා වූ සහ නොකළ යුතු අයහපත් වැඩවල නොයොදවන්නා වූ ඒ මිතුරා, මිත්‍රත්වයක් කැමති අයෙකු විසින් ජීවිතාන්තය දක්වාම ඇසුරු කළ යුතුය.

---

ပိယော ဂရု ဘာဝနီယော, ဝတ္တာ စ ဝစနက္ခမော;

ဂမ္ဘိရဉ္စ ကထံ ကတ္တာ, နော စဋ္ဌာနေ နိယောဇကော;

တာဒိသံ မိတ္တံ သေဝေယျ, ဘူတိကာမော ဝိစက္ခဏော.

සැමට ප්‍රිය වූ, ගෞරවනීය වූ, පූජනීය වූ, වැරදි පෙන්වා දෙන්නා වූ, ඉවසිලිවන්ත වූ, ගැඹුරු දහම් කරුණු කතා කරන්නා වූ සහ නොකළ යුතු අයහපත් වැඩවල නොයොදවන්නා වූ එවැනි මිතුරෙකු දියුණුව කැමති නුවණැත්තා විසින් ඇසුරු කළ යුතුය.

---

ရာဇကဏ္ဍ

රාජ කාණ්ඩය

---

၂၅၁.

251.

---

မဟာဇနံ [Pg.150] ယော ရဉ္ဇေတိ, စတူဟိပိ ဝတ္ထူဟိ ဝါ;

ရာဇာတိ ဝုစ္စတေ လောကေ, ဣတိ သလ္လက္ခယေ ဝိဒွါ.

සතර සංග්‍රහ වස්තුවෙන් යමෙක් මහජනයාව සතුටු කරන්නේද, ඔහු ලෝකයෙහි "රජු" යැයි කියනු ලැබේ. නුවණැත්තා විසින් එය මෙසේ වටහාගත යුතුය.

---

၂၅၂.

252.

---

ဒါနဉ္စ အတ္ထစရိယာ, ပိယဝါစာ အတ္တသမံ;

သင်္ဂဟာ စတုရော ဣမေ, မုနိန္ဒေန ပကာသိတာ.

දානය ද, අර්ථ චර්යාව ද, ප්‍රිය වචනය ද, සමානාත්මතාව ද යන මේ සතර සංග්‍රහ වස්තූහු මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලදහ.

---

ဒါနမ္ပိ [Pg.151] အတ္ထစရိယတဉ္စ, ပိယဝါဒိတဉ္စ သမာနတ္တတဉ္စ;

ကရိယစရိယသုသင်္ဂဟံ ဗဟူနံ, အနဝမတေန ဂုဏေန ယာတိ သဂ္ဂံ;

දානය ද, අර්ථ චර්යාව ද, ප්‍රිය වචනය ද, සමානාත්මතාව ද යන මේවායින් බොහෝ දෙනා මනාව සංග්‍රහ කරමින්, උතුම් ගුණධර්මයන්ගෙන් යුක්තව කටයුතු කිරීමෙන් ස්වර්ගයට පැමිණේ.

---

ဒါနဉ္စ ပေယျဝဇ္ဇဉ္စ, အတ္ထစရိယာ စ ယာ ဣဓ;

သမာနတ္တတာ စ ဓမ္မေသု, တတ္ထ တတ္ထ ယထာရဟံ;

ဧတေ ခေါ သင်္ဂဟာ လောကေ, ရထဿာဏီဝ ယာယတော.

දානය ද, ප්‍රිය වචනය ද, මෙලොව යහපත පිණිස පවතින අර්ථ චර්යාව ද, ඒ ඒ තැනට සුදුසු පරිදි පවතින සමානාත්මතාව ද යන මේ සතර සංග්‍රහ වස්තූහු ධාවනය වන රථයක ඇණය මෙන් ලෝකය පවත්වාගෙන යති.

---

၂၅၃.

253.

---

ဒါနံ သီလံ ပရိစ္စာဂံ, အဇ္ဇဝံ မဒ္ဒဝံ တပံ;

အက္ကောဓံ အဝိဟိံသဉ္စ, ခန္တီ စ အဝိရောဓနံ;

ဒသေတေ ဓမ္မေ ရာဇာနော, အပ္ပမတ္တေန ဓာရယျုံ.

දානය, සීලය, පරිත්‍යාගය, සෘජු බව, මෘදු බව, තපස, අක්‍රෝධය, අවිහිංසාව, ක්‍ෂාන්තිය සහ අවිරෝධතාව යන මේ දස රාජ ධර්මයන් රජවරුන් විසින් අප්‍රමාදීව රැකිය යුතුය.

---

၂၅၄.

254.

---

ဧကယာမံ [Pg.152] သယေ ရာဇာ, ဒွိယာ မညေဝ ပဏ္ဍိတော;

ဃရာဝါသော တိယာမောဝ, စတုယာမော တု ယာစကော.

රජෙක් එක් යාමයක් ද, පණ්ඩිතයෙක් යාම දෙකක් ද, ගෘහස්ථයෙක් යාම තුනක් ද, යාචකයෙක් යාම හතරම ද නිදති.

---

၂၅၅.

255.

---

အပုတ္တကံ ဃရံ သုညံ, ရဋ္ဌံ သုညံ အရာဇကံ;

အသိပ္ပဿ မုခံ သုညံ, သဗ္ဗသုညံ ဒလိဒ္ဒတ္တံ.

දරුවන් නොමැති නිවස හිස් ය (පාළු ය), රජකු නැති රට හිස් ය; ශිල්පයක් නොදන්නා තැනැත්තාගේ මුඛය හිස් ය, දිළිඳුකම සියල්ලෙන්ම හිස් ය.

---

၂၅၆.

256.

---

ဓနမိစ္ဆေ [Pg.153] ဝါဏိဇေယျ, ဝိဇ္ဇမိစ္ဆေ ဘဇေ သုတံ;

ပုတ္တမိစ္ဆေ တရုဏိတ္ထိံ, ရာဇာမစ္စံ ဣစ္ဆာဂတေ.

ධනය කැමති වන්නා වෙළඳාම් කළ යුතු ය; විද්‍යාව කැමති වන්නා උගතුන් ඇසුරු කළ යුතු ය; දරුවන් කැමති වන්නා තරුණ බිරිඳක පැතිය යුතු ය; රජුගේ ඇමතිකම කැමති වන්නා රජුගේ කැමැත්ත අනුව හැසිරිය යුතු ය.

---

၂၅၇.

257.

---

ပက္ခီနံ ဗလမာကာသော, မစ္ဆာနမုဒကံ ဗလံ;

ဒုဗ္ဗလဿ ဗလံ ရာဇာ, ကုမာရာနံ ရုဒံ ဗလံ.

පක්ෂීන්ට බලය අහසයි; මත්ස්‍යයන්ට බලය ජලයයි; දුබලයන්ට බලය රජුයි; කුඩා දරුවන්ට බලය හැඬීමයි.

---

၂၅၈.

258.

---

ခမာ [Pg.154] ဇာဂရိယုဋ္ဌာနံ, သံဝိဘာဂေါ ဒယိက္ခဏာ;

နာယကဿ ဂုဏာ ဧတေ, ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ သတံ သဒါ.

ඉවසීම, අවදිමත් බව (ක්‍රියාශීලී බව), බෙදාහදා ගැනීම සහ දයානුකම්පාව යන මේවා නායකයෙකු සතු විය යුතු ගුණාංග වේ. සත්පුරුෂයන් විසින් මේවා සැමවිටම අපේක්ෂා කරනු ලැබේ.

---

၂၅၉.

259.

---

သကိံ ဝဒန္တိ ရာဇာနော, သကိံ သမဏဗြာဟ္မဏာ;

သကိံ သပ္ပုရိသာ လောကေ, ဧသ ဓမ္မော သနန္တနော.

රජවරු එක් වරක් ම පවසති; ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ ද එක් වරක් ම පවසති; ලෝකයෙහි සත්පුරුෂයෝ ද එක් වරක් ම පවසති. මෙය සනාතන ධර්මයකි.

---

၂၆၀.

260.

---

အလသော ဂီဟိ ကာမဘောဂီ န သာဓု,အသညတော ပဗ္ဗဇိတော န သာဓု;

ရာဇာ န သာဓု အနိသမ္မကာရီ,ယော ပဏ္ဍိတော ကောဓနော တံ န သာဓု.

කාමභෝගී ගිහියා අලස වීම යහපත් නොවේ; පැවිද්දා අසංවර වීම යහපත් නොවේ; රජු කරුණු විමසා නොබලා කටයුතු කිරීම යහපත් නොවේ; පණ්ඩිතයා ක්‍රෝධ කරන්නෙකු වීම යහපත් නොවේ.

---

၂၆၁.

261.

---

အာယံ ခယံ သယံ ဇညာ, ကတာကတံ သယံ ဇညာ;

နိဂ္ဂဟေ နိဂ္ဂဟာရဟံ, ပဂ္ဂဟေ ပဂ္ဂဟာရဟံ.

තමාගේ ආදායම සහ වියදම තමා ම දැනගත යුතු ය; තමා කළ නොකළ දේ තමා ම දැනගත යුතු ය; නිග්‍රහ කිරීමට සුදුස්සාට නිග්‍රහ ද, ප්‍රශංසා කිරීමට සුදුස්සාට ප්‍රශංසා ද කළ යුතු ය.

---

၂၆၂.

262.

---

မာတာ [Pg.156] ပုတ္တကတံ ပါပံ, သိဿကတံ ဂုရု တထာ;

ရာဇာ ရဋ္ဌကတံ ပါပံ, ရာဇကတံ ပုရောဟိတော.

පුත්‍රයා කළ වැරැද්ද මවට ද, ශිෂ්‍යයා කළ වැරැද්ද ගුරුවරයාට ද, රටවැසියා කළ වැරැද්ද රජුට ද, රජු කළ වැරැද්ද පුරෝහිතයාට ද හිමි වේ.

---

၂၆၃.

263.

---

အက္ကောဓေန ဇိနေ ကောဓံ, အသာဓုံ သာဓုနာ ဇိနေ;

ဇိနေ ကဒရိယံ ဒါနေန, သစ္စေနာလိကဝါဒိနံ.

ක්‍රෝධ කරන්නා නොක්‍රෝධයෙන් (මෛත්‍රියෙන්) ජය ගත යුතු ය; අයහපත් තැනැත්තා යහපත්කමින් ජය ගත යුතු ය; මසුරු තැනැත්තා දීමෙන් ජය ගත යුතු ය; බොරු කියන්නා සත්‍යයෙන් ජය ගත යුතු ය.

---

၂၆၄.

264.

---

အဒန္တဒမနံ [Pg.157] ဒါနံ, ဒါနံ သဗ္ဗတ္ထသာဓကံ;

ဒါနေန ပိယဝါစာယ, ဥန္နမန္တိ နမန္တိ စ.

දන් දීම නොදැමුණවුන් දමනය කරයි, දීම සියලු යහපත සාදා දෙයි; දීමෙන් හා ප්‍රිය වචනයෙන් මිනිස්සු උසස් වෙති, ගරුබුහුමන් ද කරති.

---

အဒန္တဒမနံ [Pg.158] ဒါနံ, အဒါနံ ဒန္တဒူသကံ;

ဒါနေန ပိယဝါစာယ, ဥန္နမန္တိ နမန္တိ စ.

දන් දීම නොදැමුණවුන් දමනය කරයි, නොදීම දැමුණු අය පවා නරක් කරයි; දීමෙන් හා ප්‍රිය වචනයෙන් මිනිස්සු උසස් වෙති, ගරුබුහුමන් ද කරති.

---

၂၆၅.

265.

---

ဒါနံ သိနေဟဘေသဇ္ဇံ, မစ္ဆေရံ ဒေါသနောသဓံ;

ဒါနံ ယသဿီဘေသဇ္ဇံ, မစ္ဆေရံ ကပဏောသဓံ.

දන් දීම සෙනෙහස වඩවන ඖෂධයකි, මසුරුකම වෛරය ඇති කරන්නකි; දන් දීම කීර්තිය ළඟා කර දෙන ඖෂධයකි, මසුරුකම දිළිඳු බව ඇති කරන්නකි.

---

၂၆၆.

266.

---

န ရညာ သမကံ ဘုဉ္ဇေ, ကာမဘောဂံ ကုဒါစနံ;

အာကပ္ပံ ရသဘုတ္တံ ဝါ, မာလာဂန္ဓဝိလေပနံ;

ဝတ္ထသဗ္ဗမလင်္ကာရံ, န ရညာ သဒိသံ ကရေ.

රජු හා සමානව කිසිවිටෙකත් පස්කම් සැප නොවිඳිය යුතු ය; රජුගේ ඉරියව්, ආහාර රටාව, මල්, සුවඳ විලවුන්, වස්ත්‍ර සහ සියලු ආභරණ රජුට සමාන වන සේ නොපැලඳිය යුතු ය.

---

၂၆၇.

267.

---

န [Pg.159] မေ ရာဇာ သခါ ဟောတိ, န ရာဇာ ဟောတိ သမကော;

ဧသော သာမိကော မယှန္တိ, စိတ္တေ နိဋ္ဌံ သဏ္ဌာပယေ.

රජු මාගේ මිතුරෙකු නොවේ, රජු මට සම වූවෙකු ද නොවේ, ඔහු මාගේ ස්වාමියා ය කියා සිතෙහි ස්ථිරව තබාගත යුතු ය.

---

၂၆၈.

268.

---

နာတိဒူရေ ဘဇေ ရညော, နစ္စာသန္နေ ပဝါတကေ;

ဥဇုကေ နာတိနိန္နေ စ, န ဘဇေ ဥစ္စမာသနေ;

ဆ ဒေါသေ ဝဇ္ဇေ သေဝကော, အဂ္ဂီဝ သံယတော တိဋ္ဌေ.

රජුට ඉතා දුරින් ද නොසිටිය යුතු ය, ඉතා ළඟින් ද නොසිටිය යුතු ය, සුළං හමන පැත්තෙන් ද, සෘජුව ඉදිරියෙන් ද, ඉතා පහත් තැනක හෝ ඉතා උස් ආසනයක හෝ නොසිටිය යුතු ය; සේවකයා මේ දෝෂ හය මඟහැර, ගින්නෙන් ප්‍රවේශම් වන්නාක් මෙන් සංවරව සිටිය යුතු ය.

---

န [Pg.160] ပစ္ဆတော န ပုရတော, နာပိ အာသန္နဒူရတော;

န ကစ္ဆေ နောပိ ပဋိဝါတေ, န စာပိ ဩဏတုဏ္ဏတေ;

ဣမေ ဒေါသေ ဝိဝဇ္ဇေတွာ, ဧကမန္တံ ဌိတာ အဟု –

පිටුපසින් ද, ඉදිරියෙන් ද, ඉතා ළඟින් හෝ ඉතා දුරින් ද නොසිට, ඇලයෙන් හෝ සුළඟ හමන දෙසින් ද නොසිට, ඉතා පහත් හෝ ඉතා උස් නොවන තැනක, මේ දෝෂයන් දුරු කර එක්පසෙක සිටිය යුතු ය.

---

၂၆၉.

269.

---

ဇပ္ပေန မန္တေန သုဘာသိတေန,အနုပ္ပဒါနေန ပဝေဏိယာ ဝါ;

ယထာ ယထာ ယတ္ထ လဘေထ အတ္ထံ,တထာ တထာ တတ္ထ ပရက္ကမေယျ.

කතාබහෙන්, මන්ත්‍රණයෙන් (උපදෙසින්), සුභාෂිතයෙන්, තෑගි බෝග දීමෙන් හෝ පරම්පරාගත චාරිත්‍රයෙන් හෝ යම් යම් ක්‍රමවලින් යම් තැනක යහපතක් ලැබේ ද, ඒ ඒ ආකාරයෙන් එහි උත්සාහ කළ යුතු ය.

---

၂၇၀.

270.

---

ကဿကော [Pg.161] ဝါဏိဇော မစ္စော, သမဏော သုတသီလ ဝါ;

တေသု ဝိပုလဇာတေသု, ရဋ္ဌမ္ပိ ဝိပုလံ သိယာ.

ගොවියා, වෙළෙන්දා, ඇමතියා සහ උගත් සිල්වත් මහණා යන මොවුන් දියුණු වන කල්හි, රට ද මහත් සේ දියුණු වන්නේ ය.

---

၂၇၁.

271.

---

တေသု [Pg.162] ဒုဗ္ဗလဇာတေသု, ရဋ္ဌမ္ပိ ဒုဗ္ဗလံ သိယာ;

တသ္မာ သရဋ္ဌံ ဝိပုလံ, ဓာရယေ ရဋ္ဌဘာရဝါ.

ඔවුන් පිරිහෙන (දුර්වල වන) කල්හි රට ද පිරිහෙන්නේ ය; එබැවින් රටේ වගකීම දරන්නා (පාලකයා) තම රට දියුණුව කරා ගෙන යා යුතු ය.

---

၂၇၂.

272.

---

မဟာရုက္ခဿ [Pg.163] ဖလိနော, အာမံ ဆိန္ဒတိ ယော ဖလံ;

ရသဉ္စဿ န ဇာနာတိ, ဗီဇဉ္စဿ ဝိနဿတိ.

පල දරන මහත් වෘක්ෂයක නොපැසුණු (අමු) ඵල නෙළාගන්නා තැනැත්තා, එහි රසය ද නොදනියි; එමෙන්ම එහි බීජය ද විනාශ වෙයි.

---

၂၇၃.

273.

---

မဟာရုက္ခူပမံ ရဋ္ဌံ, အဓမ္မေန ပသာသတိ;

ရသဉ္စဿ န ဇာနာတိ, ရဋ္ဌဉ္စဿ ဝိနဿတိ.

මහා වෘක්ෂයක් වැනි වූ රටක් අධාර්මිකව පාලනය කරන්නා, එහි රසය (ප්‍රයෝජනය) නොදනියි; එමෙන්ම ඔහුගේ රට ද විනාශ වෙයි.

---

၂၇၄.

274.

---

မဟာရုက္ခဿ ဖလိနော, ပက္ကံ ဆိန္ဒတိ ယော ဖလံ;

ရသဉ္စဿ ဝိဇာနာတိ, ဗီဇဉ္ဇဿ န နဿတိ.

පල දරන මහත් වෘක්ෂයක පැසුණු (ඉදුණු) ඵල නෙළාගන්නා තැනැත්තා, එහි රසය ද හොඳින් දනියි; එහි බීජය ද විනාශ නොවේ.

---

၂၇၅.

275.

---

မဟာရုက္ခူပမံ [Pg.164] ရဋ္ဌံ, ဓမ္မေန ယော ပသာသတိ;

ရသဉ္စဿ ဝိဇာနာတိ, ရဋ္ဌဉ္စဿ န နဿတိ.

මහා වෘක්ෂයක් බඳු වූ රට ධර්මානුකූලව පාලනය කරන්නා, එහි සැබෑ රසය ලබයි; ඔහුගේ රට ද විනාශ නොවේ.

---

နာယက ကဏ္ဍ

නායක කාණ්ඩය

---

၂၇၆.

276.

---

အနာယကာ [Pg.165] ဝိနဿန္တိ, နဿန္တိ ဗဟုနာယကာ;

ထီနာယကာ ဝိနဿန္တိ, နဿန္တိ သုသုနာယကာ.

නායකයෙකු නොමැති අය විනාශ වෙති; බොහෝ නායකයන් සිටින අය ද විනාශ වෙති; ස්ත්‍රීන් නායකත්වය දරන අය විනාශ වෙති; ළපටි නායකයන් සිටින අය ද විනාශ වෙති.

---

၂၇၇.

277.

---

ဂဝံ [Pg.166] စေ တရမာနာနံ, ဥဇုံ ဂစ္ဆတိ ပုင်္ဂဝေါ;

သဗ္ဗာ ဂါဝီ ဥဇုံ ယန္တိ, နေတ္တေ ဥဇုံ ဂတေ သတိ.

ගඟකින් එතෙර වන ගවයන් අතරින් නායක ගොනා කෙළින් ම යයි නම්, නායකයා කෙළින් ගිය කල අනෙක් සියලු ගවයෝ ද කෙළින් ම යති.

---

၂၇၈.

278.

---

ဧဝမေဝ မနုဿေသု, ယော ဟောတိ သေဋ္ဌသမ္မတော;

သော သစေ ဓမ္မံ စရတိ, ပဂေဝ ဣတရာ ပဇာ.ဂဝံ စေ တရမာနာနံ, ဥဇုံ ဂစ္ဆတိ ပုင်္ဂဝေါ;

သဗ္ဗာ ဂါဝီ ဥဇုံယန္တိ, နေတ္တေ ဥဇုံ ဂတေ သတိ.

එලෙසම මිනිසුන් අතරෙහි යමෙක් ශ්‍රේෂ්ඨ යැයි සම්මත ද, ඔහු ඉදින් ධර්මයේ හැසිරේ නම්, සෙසු ජනයා ද එසේ ම කරති. ගඟකින් එතෙර වන ගවයන් අතරින් නායක ගොනා කෙළින් ම යයි නම්, නායකයා කෙළින් ගිය කල අනෙක් සියලු ගවයෝ ද කෙළින් ම යති.

---

ဧဝမေဝ [Pg.167] မနုဿေသု, ယော ဟောတိ သေဋ္ဌသမ္မတော;

သော သစေ ဓမ္မံ စရတိ, ပဂေဝ ဣတရာ ပဇာ;

သဗ္ဗံ ရဋ္ဌံ သုခံ သေတိ, ရာဇာ စေ ဟောတိ ဓမ္မိကော.

එලෙසම මිනිසුන් අතරෙහි යමෙක් ශ්‍රේෂ්ඨ යැයි සම්මත ද, ඔහු ඉදින් ධර්මයේ හැසිරේ නම් සෙසු ජනයා ද එසේ ම කරති; රජු ධාර්මික වුවහොත් මුළු රට ම සුවසේ ජීවත් වෙයි.

---

၂၇၉.

279.

---

နောဒယာဟ ဝိနာသာယ, ဗဟုနာယကတာ ဘုသံ;

မိလာယန္တိ ဝိနဿန္တိ, ပဒ္မာနျက္ကေဟိ သတ္တဟိ.

බොහෝ නායකයන් සිටීම දියුණුව පිණිස නොව මහත් විනාශය පිණිස ම හේතු වේ; සූර්යයන් සත් දෙනෙකු පෑයූ කල නෙළුම් මල් මැලවී විනාශ වී යන්නාක් මෙනි.

---

၂၈၀.

280.

---

သုတာရက္ခော အဘိယောဂေါ, ကုလာရက္ခော ဝတ္တံ ဘဝေ;

ဝိဇ္ဇာ ဟိ ကုလပုတ္တဿ, နာယကဿာပမာဒကော.

උගත් දේ ආරක්ෂා වන්නේ නිරන්තර පුහුණුවෙනි; කුලය ආරක්ෂා වන්නේ යහපත් පැවැත්මෙනි; කුලපුත්‍රයෙකුට සහ නායකයෙකුට දැනුම යනු අප්‍රමාදත්වයයි.

---

ပုတ္တကဏ္ဍ

පුත්‍ර කාණ්ඩය

---

၂၈၁.

281.

---

အဘိဇာတံ [Pg.168] အနုဇာတံ, ပုတ္တမိစ္ဆန္တိ ပဏ္ဍိတာ;

အဝဇာတံ န ဣစ္ဆန္တိ, ယော ဟောတိ ကုလဂန္ဓနော.

නුවණැත්තෝ අභිජාත පුත්‍රයා හෝ අනුජාත පුත්‍රයා අපේක්ෂා කරති; කුලයට කැළලක් වන අවජාත පුත්‍රයෙකු අපේක්ෂා නොකරති.

---

၂၈၂.

282.

---

ပဉ္စဋ္ဌာနာနိ [Pg.170] သမ္ပဿံ, ပုတ္တမိစ္ဆန္တိ ပဏ္ဍိတာ;

ဘတော ဝါ နော ဘရိဿတိ, ကိစ္စံ ဝါ နော ကရိဿတိ.

නුවණැති දෙමාපියෝ කරුණු පහක් සලකා පුත්‍රයෙකු පතති: අප විසින් ඇතිදැඩි කරන ලද මොහු මතු දිනෙක අපව රැකබලා ගනු ඇත, අපගේ කටයුතු කර දෙනු ඇත,

---

၂၈၃.

283.

---

ကုလဝံသော စိရံ တိဋ္ဌေ, ဒါယဇ္ဇံ ပဋိပဇ္ဇတိ;

အထ ဝါ ပန ပေတာနံ, ဒက္ခိနံ အနုပဒဿတိ.

අපගේ කුල පරම්පරාව බොහෝ කල් පවත්වනු ඇත, දායාදය රැකගනු ඇත, නැතහොත් අප පරලොව ගිය කල අප වෙනුවෙන් පින් පමුණුවනු ඇත.

---

၂၈၄.

284.

---

ဗဟုပုတ္တေ [Pg.171] ပိတာ ဧကော, အဝဿံ ပေါသေတိ သဒါ;

ဗဟုပုတ္တာ န သက္ကောန္တိ, ပေါသေတုံ ပိတရေကကံ.

එක් පියෙකු දරුවන් බොහෝ දෙනෙකු නිරතුරුව ම රැකබලා ගනියි; එහෙත් ඒ දරුවන් බොහෝ දෙනාට එක් පියෙකු රැකබලා ගැනීමට නොහැකි වෙයි.

---

၂၈၅.

285.

---

ပုတ္တံ ဝါ ဘာတရံ ဒုဋ္ဌု, အနုသာသေယျ နော ဇဟေ;

ကိန္နု ဆေဇ္ဇံ ကရံ ပါဒံ, လိတ္တံ အသုစိနာ သိယာ.

නපුරු වූ පුත්‍රයෙකු හෝ සහෝදරයෙකු වුව ද අවවාද කළ යුතු ය, අත් නොහැරිය යුතු ය; අශුචි තැවරුණ පමණින් කෙනෙකු තමාගේ අත හෝ පය කපා දමන්නේ ද?

---

ဝေဇ္ဇာစရိယ ကဏ္ဍ

වෛද්‍යාචාර්ය කාණ්ඩය

---

၂၈၆.

286.

---

အာယုဗေဒကတာဘျာသော[Pg.173], သဗ္ဗေသံ ပိယဒဿနော;

အရိယသီလဂုဏောပေတော, ဧသ ဝေဇ္ဇော ဝိဓီယတေ.

ආයුර්වේදයෙහි හසළ පුහුණුව ඇති, සැමට ප්‍රියශීලී පෙනුමක් ඇති, උතුම් සීලයෙන් හා ගුණයෙන් යුතු තැනැත්තා වෛද්‍යවරයකු ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.

---

၂၈၇.

287.

---

နာနာဂန္ထဇာနနဉ္စ, သုဒိဋ္ဌကမ္မသမ္ပဒါ;

ဒက္ခတာ ဟတ္ထသီဃတာ, ပသာဒသူရသတ္တိတာ.

විවිධ ශාස්ත්‍රීය ග්‍රන්ථ පිළිබඳ දැනුම, මැනවින් ප්‍රගුණ කළ අත්දැකීම් ඇති බව, දක්ෂතාව, කඩිසර බව (අතේ වේගවත් බව), ප්‍රසාදජනක බව, වීරත්වය සහ ශක්තිය,

---

၂၈၈.

288.

---

သာဘာဝိကတင်္ခဏိက-ဉာဏသုဘာသိတာပိ စ;

ဥဿာဟော ဒဗ္ဗော သဗ္ဗတာ, ဝေဇ္ဇာစေရဿ လက္ခဏံ;

සහජ නුවණ, ක්ෂණික බුද්ධිය, සුභාෂිත වචනය, උත්සාහය, අවශ්‍ය ඖෂධ හා උපකරණ සම්පූර්ණ බව යන මේවා වෛද්‍යාචාර්යවරයෙකුගේ ලක්ෂණ වේ.

---

၂၈၉.

289.

---

ကိလိဋ္ဌဝတ္ထံ [Pg.174] ကောဓော စ, အတိမာနဉ္စ ဂမ္မတာ;

အနိမန္တိတဂမနံ, ဧတေ ပဉ္စ ဝိဝဇ္ဇိယာ.

කිලිටි වස්ත්‍ර හැඳීම, ක්‍රෝධය, දැඩි මානය, ගැමි බව (නොහොබිනා හැසිරීම) සහ නොකැඳවා යාම යන මේ කරුණු පහ මඟහැරිය යුතුය.

---

၂၉၀.

290.

---

ဒိဋ္ဌကမ္မတာ [Pg.175] သောစဉ္စ, ဒက္ခတာ ဝိဒိတာဂမော;

စတ္တာရော သုဘိသက္ကဿ, သုဂုဏာ ဝိညုနာ မတာ.

ප්‍රායෝගික අත්දැකීම් ඇති බව, පිරිසිදුකම, දක්ෂතාවය සහ වෛද්‍ය ග්‍රන්ථ පිළිබඳ මනා අවබෝධය යන මේ කරුණු සතර යහපත් වෛද්‍යවරයකුගේ සුදුසුකම් ලෙස බුද්ධිමත්හු සලකති.

---

၂၉၁.

291.

---

ရုဇာယ ဇယလက္ခဏံ, ရသော စ ဘေသဇ္ဇမ္ပိ စ;

တိလက္ခဏဘေဒေါ စေဝ, ဝိညေယျော ဘိသက္ကေန ဝေ.

රෝගය මැඩපැවැත්වීමේ ලක්ෂණ ද, රසය සහ ඖෂධ ද, (රෝගයන්ගේ) ත්‍රිවිධ ලක්ෂණ ද වෛද්‍යවරයා විසින් මනා කොට දැනගත යුතුය.

---

ဒါသက ကဏ္ဍ

දාස කාණ්ඩය (සේවක වර්ගය)

---

၂၉၂.

292.

---

အန္တောဇာတော [Pg.176] ဓနက္ကီတော, ဒါသဗျောပဂတော သယံ;

ဒါသာကရမရာနီတော-စ္စေဝံ တေ စတုဓာ သိယုံ.

නිවසේ ම උපන් අය, මුදලට මිල දී ගත් අය, තමා ම සේවයට පැමිණි අය සහ සතුරන්ගෙන් අල්ලාගෙන එන ලද අය වශයෙන් දාසයෝ (සේවකයෝ) සිව්දෙනෙක් වෙති.

---

၂၉၃.

293.

---

ပုဗ္ဗုဋ္ဌာ ပစ္ဆာနိပါတီ, ဒိန္နဿ အာဒါယီပိ စ;

သုကတကမ္မကရော စ, ကိတ္တိဝဏ္ဏဟရောပိ စ.

(ස්වාමියාට පෙර) කලින් පිබිදෙන්නා වූ ද, (ස්වාමියාට පසු) පසුව නිදාගන්නා වූ ද, දුන් දෙය පමණක් ගන්නා වූ ද, මනාව වැඩ කරන්නා වූ ද, කීර්තිය හා යසස පතුරුවන්නා වූ ද (සේවකයා උතුම් වේ).

---

၂၉၄.

294.

---

ဒါသာ ၀.၀၁၇၇ ပဉ္စေဝ စောရယျ-သခါဉာတျတ္တသာဒိသာ;

တထာ ဝိညူဟိ ဝိညေယျာ, မိတ္တဒါရာ စ ဗန္ဓဝါ.

දාසයන්, මිතුරන්, භාර්යාවන් සහ නෑදෑයන් සොරෙකු වැනි, ස්වාමියෙකු වැනි, යහළුවෙකු වැනි, ඥාතියෙකු වැනි සහ තමා වැනි යැයි පස් ආකාරයකින් නුවණැත්තන් විසින් වටහා ගත යුතුය.

---

ဣတ္ထိကဏ္ဍ

ස්ත්‍රී කාණ්ඩය

---

၂၉၅.

295.

---

အာသာ [Pg.178] လောကိတ္ထိယော နာမ, ဝေလာ တာသံ န ဝိဇ္ဇတိ;

သာရတ္တာ စ ပဂဗ္ဘာ စ, သိခီ သဗ္ဗဃသော ယထာ;

တသ္မာ တာယော ဟိတွာန, ဗြူဟေယျ ဝိဝေကံ သုဓီ.

ලෝකයෙහි ස්ත්‍රීහු නම් ආශාවන් බහුල වූවෝ ය, ඔවුන්ගේ සීමාවක් දැකිය නොහැක. සියල්ල ගිලගන්නා ගින්නක් මෙන් දැඩි රාගයෙන් යුක්ත ය, අතිශය ප්‍රගල්භ ය (නිර්භීත ය). එබැවින් නුවණැත්තා ඔවුන් හැරදමා විවේකය (හුදෙකලාව) වර්ධනය කරගත යුතුය.

---

အာသာ [Pg.179] လောကိတ္ထိယော နာမ, ဝေလာ တာသံ န ဝိဇ္ဇတိ;

သာရတ္ထာ စ ပဂဗ္ဘာ စ, သိခီ သဗ္ဗဃသော ယထာ;

တာ ဟိတွာ ပဗ္ဗဇိဿာမိ, ဝိဝေကမနုဗြူဟယံ.

ලෝකයෙහි ස්ත්‍රීහු නම් ආශාවන් බහුල වූවෝ ය, ඔවුන්ගේ සීමාවක් දැකිය නොහැක. සියල්ල ගිලගන්නා ගින්නක් මෙන් දැඩි රාගයෙන් යුක්ත ය, ප්‍රගල්භ ය. මම ඔවුන් හැරදමා, හුදෙකලාව වර්ධනය කරමින් පැවිදි වන්නෙමි.

---

၂၉၆.

296.

---

လောကေ ဟိ အင်္ဂနာ နာမ, ကောဓနာ မိတ္တဘေဒိကာ;

ပိသုကာ အကတညူ စ ဒူရတော ပရိဝဇ္ဇယေ.

ලෝකයෙහි ස්ත්‍රීහු වනාහි ක්‍රෝධ බහුල වන්නාහ, මිතුරන් භේද කරන්නාහ, කේලාම් කියන්නාහ, ගුණමකු වන්නාහ. එබැවින් ඔවුන් දුරින් ම දුරු කළ යුතුය.

---

၂၉၇.

297.

---

ယထာ နဒီ စ ပန္ထော စ, ပါနာဂါရံ သဘာ ပပါ;

ဧဝံ လောကိတ္ထိယော နာမ, နာသံ ကုဇ္ဈန္တိ ပဏ္ဍိတာ.

ගංගාවක්, මාවතක්, තානායමක් (සුරාසැලක්), සභා ශාලාවක් සහ පැන්හලක් (පොදු ස්ථාන බැවින් සැමට පොදු වන්නාක්) මෙන් ම, ලෝකයෙහි ස්ත්‍රීහු ද පොදු වන්නාහ. එබැවින් නුවණැත්තෝ ඔවුන් කෙරෙහි ක්‍රෝධ නොකරති.

---

၂၉၈.

298.

---

သဗ္ဗာ [Pg.180] နဒီ ဝင်္ကဂတီ, သဗ္ဗေ ကဋ္ဌမယာ ဝနာ;

သဗ္ဗိတ္ထိယော ကရေ ပါပံ, လဘမာနေ နိဝါတကေ.

සියලු ගංගාවෝ ඇද සහිත ගමන් ඇත්තාහ, සියලු වනාන්තර ලීවලින් ගහණ වන්නාහ, එමෙන්ම සියලු ස්ත්‍රීහු ද රහසිගත (සුදුසු) අවස්ථාවක් ලැබුණහොත් පව් කරති.

---

၂၉၉.

299.

---

ဃဋကုမ္ဘသမာ [Pg.181] နာရီ, တတ္ထင်္ဂါရသမော ပုမာ;

တသ္မာ ဃတဉ္စ အဂ္ဂိဉ္စ, နေကတြ ဌပယေ ဗုဓော.

ස්ත්‍රිය ගිතෙල් කළයකට සමාන ය, පුරුෂයා ඇවිළෙන අඟුරු කැටයකට සමාන ය. එබැවින් නුවණැත්තා ගිතෙල් සහ ගින්දර එකට නොතැබිය යුතුය.

---

၃၀၀.

300.

---

ဣတ္ထီနဉ္စ ဓနံ ရူပံ, ပုရိသာနံ ဝိဇ္ဇာ ဓနံ;

ဘိက္ခူနဉ္စ ဓနံ သီလံ, ရာဇာနဉ္စ ဓနံ ဗလံ.

ස්ත්‍රීන්ට ධනය වන්නේ රූපයයි, පුරුෂයන්ට ධනය වන්නේ විද්‍යාවයි (ශිල්පයයි), භික්ෂූන්ට ධනය වන්නේ සීලයයි, රජවරුන්ට ධනය වන්නේ බලයයි.

---

၃၀၁.

301.

---

ပဉ္စာရတျာ [Pg.182] သုဂန္ဓဗ္ဗာ, သတ္တာရတျာ ဓနုဂ္ဂဟာ;

ဧကမာသာ သုဘရိယာ, အဍ္ဎမာသာ သိဿာ မလာ.

දින පහක් නොවැයීමෙන් ගාන්ධර්වයා (සංගීතඥයා) ද, දින හතක් පුහුණු නොවීමෙන් දුනුවායා ද, මසක් වෙන්ව සිටීමෙන් යහපත් බිරිඳ ද, අඩමසක් පාඩම් නොකිරීමෙන් ශිෂ්‍යයා ද පිරිහෙති (කිලිටි වෙති).

---

၃၀၂.

302.

---

ဇိဏ္ဏေ အန္နံ ပသံသေယျ, ဒါရဉ္စ ဂတယောဗ္ဗနေ;

ရဏပုနာဂတေ သူရံ, သဿဉ္စ ဂေဟမာဂတေ.

අනුභව කළ ආහාරය පැසවුණු පසු ද, බිරිඳ ඇගේ තරුණ බව ගෙවී ගිය පසු ද, වීරයා යුද්ධයෙන් ජයගෙන පෙරළා පැමිණි පසු ද, අස්වැන්න නිවසට ගෙන ආ පසු ද ප්‍රශංසා කටයුතු ය.

---

၃၀၃.

303.

---

ဒွိတိပတိ [Pg.183] နာရီ စေဝ, ဝိဟာရဒွိတိ ဘိက္ခု စ;

သကုဏော ဒွိတိပါတော စ, ကတမာယာဗဟုတရာ.

සැමියන් දෙදෙනෙකු ඇති ස්ත්‍රිය ද, විහාරස්ථාන දෙකක වසන භික්ෂුව ද, මල පුඩු දෙකකට හසු වූ පක්ෂියා ද යන මොවුන් අතරින් වඩාත් කපටි (මායාවන්ගෙන් බහුල) වන්නේ කවුරුන්ද?

---

၃၀၄.

304.

---

ရတ္တိ ဝိနာ န စန္ဒိမာ, ဝီစိဝိနာ စ သာဂရော;

ဟံသဝိနာ ပေါက္ခရဏီ, ပတိဝိနာ ကညာ သောဘေ.

සඳ නැති රාත්‍රිය ද, රළ නැති සාගරය ද, හංසයන් නැති පොකුණ ද, ස්වාමියා නොමැති කන්‍යාව ද නොබබළති.

---

၃၀၅.

305.

---

အသန္တုဋ္ဌာ [Pg.184] ယတီ နဋ္ဌာ, သန္တုဋ္ဌာပိ စ ပတ္ထိ ဝါ;

သလဇ္ဇာ ဂဏိကာ နဋ္ဌာ, နိလ္လဇ္ဇာ စ ကုလိတ္ထိယော.

අසන්තෝෂවත් තපස්වරයා ද, සන්තෝෂයට පත් (උත්සාහයක් නැති) රජු ද විනාශ වෙති. ලැජ්ජාශීලී ගණිකාව ද ලැජ්ජා නැති කුල ස්ත්‍රිය ද විනාශ වෙති.

---

၃၀၆.

306.

---

စောရီနံ ဗဟုဗုဒ္ဓီနံ, ယာသု သစ္စံ သုဒုလ္လဘံ;

ထီနံ ဘာဝေါ ဒုရာဇာနော, မစ္ဆဿေဝေါ’ဒကေ ဂတံ.

සොර සිතැති, බොහෝ කපටි අදහස් ඇති, සත්‍යය සොයා ගැනීමට ඉතා අපහසු වූ ස්ත්‍රීන්ගේ ස්වභාවය වනාහි දිය යට යන මත්ස්‍යයෙකුගේ ගමන මෙන් වටහා ගැනීමට ඉතා දුෂ්කර ය.

---

၃၀၇.

307.

---

အနလာ [Pg.185] မုဒုသမ္ဘာသာ, ဒုပ္ပူရာ တာ နဒီသမာ;

သီဒန္တိ နံ ဝိဒိတွာန, အာရကာ ပရိဝဇ္ဇယေ.

ආශාවන්ගෙන් නොපිරෙන, මෘදු ලෙස කතා කරන, ගංගාවක් මෙන් පිරවීමට අපහසු වූ ස්ත්‍රීන් (තමන් ඇසුරු කරන්නන්) විනාශයට පත් කරන බව දැන, ඔවුන් දුරින් ම දුරු කළ යුතුය.

---

၃၀၈.

308.

---

အာဝဋ္ဋနီ မဟာမာယာ, ဗြဟ္မစရိယဝိကောပနာ;

သီဒန္တိ နံ ဝိဒိတွာန, အာရကာ ပရိဝဇ္ဇယေ.

සිත ඇදගන්නා සුලු, මහා මායාවන් ඇති, බ්‍රහ්මචර්යාව නසන ස්ත්‍රීන් (තමන් ඇසුරු කරන්නන්) විනාශයට පත් කරන බව දැන, ඔවුන් දුරින් ම දුරු කළ යුතුය.

---

၃၀၉.

309.

---

ဣတ္ထီပိ [Pg.186] ဟိ ဧကစ္စိယာ, သေယျာ ပေါသ ဇနာဓိပ;

မေဓာဝိနီ သီလဝတီ, သဿုဒေဝါ ပတိဗ္ဗတာ;

මහ රජතුමනි, ඇතැම් ස්ත්‍රියක් ද පුරුෂයාට වඩා උතුම් වන්නීය. ඇය නුවණැති, සිල්වත්, නැන්දම්මාට (දෙවියෙකුට මෙන්) උපස්ථාන කරන, පතිභක්තිය ඇති තැනැත්තියකි.

---

၃၁၀.

310.

---

တဿာ ယော ဇာယတိ ပေါသော,သူရော ဟောသ ဒိသမ္ပတိ;

တာဒိသာ သုဘဂိယာ ပုတ္တော,ရဇ္ဇမ္ပိ အနုသာသတိ.

ඇයට උපදින පුත්‍රයා ද වීරයෙක් වෙයි, රට පාලනය කරන්නෙක් වෙයි. එවැනි භාග්‍යවන්ත ස්ත්‍රියකගේ පුත්‍රයා රාජ්‍යය පවා පාලනය කරයි.

---

၃၁၁.

311.

---

သလ္လပေ [Pg.187] အသိဟတ္ထေန, ပိသာစေနာပိ သလ္လပေ;

အာသီဝိသမ္ပိ အာသီဒေ, ယေန ဒဋ္ဌော န ဇီဝတိ;

န တွေဝ ဧကော ဧကာယ, မာတုဂါမေန သလ္လပေ.

අසිපතක් (කඩුවක්) අතින් ගත් අයෙකු සමඟ හෝ කතා කළ හැකිය, පිසාචයෙකු (යකෙකු) සමඟ වුවද කතා කළ හැකිය, දෂ්ට කළහොත් ජීවත් නොවන විෂඝෝර සර්පයෙකු ළඟට වුවද යා හැකිය; එහෙත් කිසිවිටෙකත් ස්ත්‍රියක සමඟ තනිවම රහසින් කථා නොකළ යුතුය.

---

၃၁၂.

312.

---

န [Pg.188] ဟိ သဗ္ဗေသု ဌာနေသု, ပုရိသော ဟောတိ ပဏ္ဍိတော;

ဣတ္ထီပိ ပဏ္ဍိတာ ဟောတိ, တတ္ထ တတ္ထ ဝိစက္ခဏာ.

හැම තැනකදීම පුරුෂයා ම පණ්ඩිතයෙක් නොවේ. ඒ ඒ කරුණුවලදී විචක්ෂණශීලී (නුවණැති) වූ ස්ත්‍රිය ද පණ්ඩිත වන්නීය.

---

၃၁၃.

313.

---

န ဟိ သဗ္ဗေသု ဌာနေသု, ပုရိသော ဟောတိ ပဏ္ဍိတော;

ဣတ္ထီပိ ပဏ္ဍိတာ ဟောတိ, လဟုံ အတ္ထဝိစိန္တိကာ.

හැම තැනකදීම පුරුෂයා ම පණ්ඩිතයෙක් නොවේ. ක්ෂණිකව කාරණය වටහා ගන්නා (නුවණැති) ස්ත්‍රිය ද පණ්ඩිත වන්නීය.

---

၃၁၄.

314.

---

ကူပေါဒကံ [Pg.189] ဝဋစ္ဆာယာ, သာမာထီ ဣဋ္ဌကာလယံ;

သီတကာလေ ဘဝေ ဥဏှံ, ဥဏှကာလေ စ သီတလံ.

ළිං ජලය ද, නුග ගසක සෙවණ ද, ශ්‍යාම වර්ණ (තලෙළු) ස්ත්‍රිය ද, ගඩොලින් තැනූ නිවස ද සීතල කාලයේදී උණුසුම් වන අතර උණුසුම් කාලයේදී සිසිල් වෙති.

---

၃၁၅.

315.

---

ဣတ္ထိယော ဧကစ္စိယာပိ, သေယျာ ဝုတ္တာဝ မုနိနာ;

ဘဏ္ဍာနံ ဥတ္တမာ ဣတ္ထီ, အဂ္ဂူပဋ္ဌာယိကာ ဣတိ.

ඇතැම් ස්ත්‍රීන් ද උතුම් බව මුනිවරයාණන් (බුදුරජාණන් වහන්සේ) විසින් වදාරන ලදී. වස්තූන් අතරින් ස්ත්‍රිය උතුම්ම වස්තුව වන අතර, ඇය උතුම් ම උපස්ථායිකාව ද වන්නීය.

---

ပကိဏ္ဏကကဏ္ဍ

ප්‍රකීර්ණක කාණ්ඩය (විවිධ කරුණු අඩංගු කොටස)

---

၃၁၆.

316.

---

ကုလသီလဂုဏောပေတော[Pg.191], သဗ္ဗဓမ္မပရာယဏော;

ပဝီဏော ပေသနာဇ္ဈက္ခော, ဓမ္မဇ္ဈက္ခော ဝိဓီယတေ.

කුලවත්කම, සිල්වත්කම හා යහපත් ගුණධර්මවලින් යුත්, සියලු ධර්මයන්හි නිරත වූ, දක්ෂ වූ ද, රාජකාරි මෙහෙයවීමේ දක්ෂ වූ ද තැනැත්තා අධිකරණ ඇමති (ධර්මාධිකාරී) ලෙස පත් කරනු ලැබේ.

---

၃၁၇.

317.

---

ဝေဒဝေဒင်္ဂတတွညော, ဇပ္ပဟောမပရာယဏော;

အာသီဝါဒဝစောယုတ္တော, ဧသ ရာဇပုရောဟိတော.

වේද සහ වේදාංගයන්හි සත්‍යය දන්නා වූ, මන්ත්‍ර ජප කිරීමෙහි හා හෝම පූජා පැවැත්වීමෙහි නිරත වූ, ආශිර්වාද වචන පවසන තැනැත්තා රාජකීය පුරෝහිතයා වේ.

---

ကပ္ပော [Pg.192] ဗျာကရဏံ ဇောတိ – သတ္ထံ သိက္ခာ နိရုတ္တိ စ;

ဆန္ဒောဝိစိတိ စေတာနိ, ဝေဒင်္ဂါနိ ဝဒန္တိ ဆ.

කල්පය, ව්‍යාකරණය, ජ්‍යොතිෂය, ශික්ෂාව, නිරුක්තිය සහ ඡන්දස් යන මේ හය වේදාංගයෝ යැයි කියනු ලැබෙත්.

---

၃၁၈.

318.

---

သကိံ ဝုတ္တဂဟိတတ္တော, လဟုဟတ္ထော ဇိတက္ခရော;

သဗ္ဗသတ္ထသမာလောကီ, ပကဋ္ဌော နာမ လေခကော.

එක්වරක් පැවසූ දෙය වහා වටහා ගන්නා වූ, කඩිසර අත් ඇති, අකුරු හැසිරවීමෙහි දක්ෂ වූ ද, සියලු ශාස්ත්‍රයන් දෙස බලන්නා වූ ද තැනැත්තා උසස් ලේඛකයෙකු ලෙස හැඳින්වේ.

---

၃၁၉.

319.

---

သမတ္တနီတိသတ္ထညော[Pg.193], ဝါဟနေ ပူရိတဿမော;

သူရဝီရဂုဏောပေတော, သေနာဈက္ခော ဝိဓီယတေ.

සියලු නීති ශාස්ත්‍ර දන්නා වූ, යාන වාහන හැසිරවීමෙහි මනා පුහුණුවක් ලැබූ, ශූර වීර ගුණයෙන් යුක්ත වූ තැනැත්තා සේනාධිපති ලෙස පත් කරනු ලැබේ.

---

၃၂၀.

320.

---

သုဓီ ဝါကျပဋု, ပညော, ပရစိတ္တောပလက္ခဏော;

ဓီရော ယထာတ္ထဝါဒီ စ, ဧသ ဒူတော ဝိဓီယတေ.

නුවණැති, කථාවෙහි දක්ෂ වූ, ප්‍රඥාවන්ත, අනුන්ගේ සිත් තේරුම් ගත හැකි, ධෛර්යවන්ත වූ ද, සත්‍යය ම පවසන්නා වූ ද තැනැත්තා තානාපති (දූතයා) ලෙස පත් කරනු ලැබේ.

---

၃၂၁.

321.

---

ပုတ္တနတ္တဂုဏောပေတော, သတ္ထညော ရသပါစကော;

သူရော စ ကထိနော စေဝ, သူပကာရော သ ဝုစ္စတေ.

පුත්‍රයෙකු හෝ මුණුබුරෙකු බඳු හිතවත් ගුණයෙන් යුතු, ශාස්ත්‍රය දන්නා වූ, රසවත් ලෙස ආහාර පිසින්නා වූ, නිර්භීත වූ ද, දැඩි උත්සාහවන්ත වූ ද තැනැත්තා සූපවේදියා (කෝකියා) යැයි කියනු ලැබේ.

---

၃၂၂.

322.

---

ဣင်္ဂိတာကာရတတ္တညော, ဗလဝါပိယဒဿနော;

အပ္ပမာဒီ သဒါ ဒက္ခော, ပတီဟာရော သ ဥစ္စတေ.

ඉඟි බිඟි හා හැඟීම් මනාව හඳුනන, බලසම්පන්න වූ, ප්‍රියදර්ශනී වූ, සැමවිටම අප්‍රමාදී හා දක්ෂ වූ තැනැත්තා ද්වාරපාලකයා (මුරකරුවා) යැයි කියනු ලැබේ.

---

၃၂၃.

323.

---

ဣတ္ထိမိဿေ ကုတော သီလံ, မံသဘက္ခေ ကုတော ဒယာ;

သုရာပါနေ ကုတော သစ္စံ, မဟာလောဘေ ကုတော လဇ္ဇာ;

မဟာတန္ဒေ ကုတော သိပ္ပံ, မဟာကောဓေ ကုတော ဓနံ.

ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි ලොල් වූවෙකුට සීලයක් කොයින්ද? මස් බුදින්නෙකුට කරුණාවක් කොයින්ද? සුරාපානය කරන්නෙකුට සත්‍යයක් කොයින්ද? දැඩි ලෝභය ඇත්තෙකුට ලැජ්ජාවක් කොයින්ද? දැඩි අලසකම ඇත්තෙකුට ශිල්පයක් කොයින්ද? දැඩි ක්‍රෝධය ඇත්තෙකුට ධනයක් කොයින්ද?

---

၃၂၄.

324.

---

သုရာယောဂေါ ဝေလာလော စ, သမဇ္ဇစရဏင်္ဂတော;

ခိဍ္ဍာ ဓုတ္တော ပါပမိတ္တော, အလသော ဘောဂနာသကာ.

සුරාවෙහි යෙදීම, අකාලයේ සැරිසැරීම, උත්සව නැරඹීමට යාම, සූදුවෙහි (ක්‍රීඩාවෙහි) ලොල්වීම, පාපමිත්‍ර සේවනය සහ අලසකම යන මේවා භෝග විනාශ කරන්නෝ (ධනය විනාශ වන මාර්ග) වෙති.

---

၃၂၅.

325.

---

ဇီဝန္တာပိ [Pg.196] မတာ ပဉ္စ, ဗျာသေန ပရိကိတ္တိတာ;

ဒုက္ခိတော ဗျာဓိတိ မူဠှော, ဣဏဝါ နိစ္စသေဝကော.

ජීවත්ව සිටියද මළවුන් හා සමාන වන පස්දෙනෙකු පිළිබඳව විස්තර වශයෙන් දක්වා ඇත. එනම්: දුකට පත් වූවන්, රෝගාතුර වූවන්, මෝඩයන් (මුළා වූවන්), ණයගැතියන් සහ නිරන්තරයෙන් අන්‍යයන්ට මෙහෙකාරකම් කරන්නන් ය.

---

၃၂၆.

326.

---

နိဒ္ဒါလုကော [Pg.197] ပမာဒေါ စ, သုခိတော ရောဂဝါလသော;

ကာမုကော ကမ္မာရာမော စ, သတ္တေတေ သတ္ထဝဇ္ဇိတာ.

අධික ලෙස නිදිබර තැනැත්තා, ප්‍රමාද වන්නා, සැපපහසුව පමණක් සොයන්නා, රෝගී වූ තැනැත්තා, අලසයා, කාමාශාවන්හි ලොල් වූ තැනැත්තා සහ නොයෙක් කටයුතු (වැඩ) බහුලව කරන්නා යන මේ සත්දෙනා ශාස්ත්‍රය (ඉගෙනීම) හැදෑරීමෙන් බැහැර වූවෝ වෙති.

---

၃၂၇.

327.

---

ဂေါဏာဟိ သဗ္ဗဂိဟီနံ, ပေါသကာ ဘောဂဒါယကော;

တသ္မာ ဟိ မာတာပိတူဝ, မာနယေ သက္ကရေယျ စ.

ගවයෝ වනාහි සියලු ගිහි ජනයා පෝෂණය කරන්නෝ සහ ඔවුන්ට සම්පත් ලබා දෙන්නෝ වෙති. එබැවින් මව්පියන්ට මෙන් ම ගවයන්ට ද ගරු බුහුමන් කළ යුතුය, සත්කාර පැවැත්විය යුතුය.

---

၃၂၈.

328.

---

ယထာ [Pg.198] မာတာ ပိတာ ဘာတာ, အညေဝါပိ စ ဉာတကာ;

ဂါဝေါ နော ပရမာ မိတ္တာ, ယာသု ဇာယန္တိ ဩသဓာ.

මව, පියා, සහෝදරයා සහ අනෙකුත් නෑදෑයන් මෙන් ම, ගවයෝ ද අපගේ උතුම් ම මිතුරෝ වෙති; මන්ද යත්, (රෝග සුව කරන) ඖෂධයන් උපදින්නේ ඔවුන්ගෙනි.

---

၃၂၉.

329.

---

အန္နဒါ [Pg.199] ဗလဒါ စေတာ, ဝဏ္ဏဒါ သုခဒါ တထာ;

ဧတမတ္ထဝသံ ဉတွာ, နာသု ဂါဝေါ ဟနိံသု တေ.

ඔවුහු (ගවයෝ) ආහාර ලබා දෙන්නෝ ද ශක්තිය, වර්ණය (ශරීර පැහැය) සහ සැපය ලබා දෙන්නෝ ද වෙති. මේ උතුම් ප්‍රයෝජනය වටහාගෙන පැරණි මිනිසුන් ගවයන් නොමැරූහ.

---

၃၃၀.

330.

---

ယေ စ ခါဒန္တိ ဂေါမံသံ, မာတုမံသံဝ ခါဒရေ;

မတေသု တေသု ဂိဇ္ဈာနံ, ဒဒေ သောတေ စ ဝါဟယေ.

යම් කෙනෙක් ගව මස් අනුභව කරත් ද, ඔවුහු තමන්ගේ ම මවගේ මස් අනුභව කරන්නන් වැනිය. ඔවුන් මියගිය පසු (එම සිරුරු) ගිජුලිහිණියන්ට ආහාර පිණිස දිය යුතුය, නැතහොත් ගංගා දිය පහරේ පා කර හැරිය යුතුය.

---

၃၃၁.

331.

---

ဒွိဂုဏော [Pg.200] ထီနမာဟာရော, ဗုဒ္ဓိစာပိ စတုဂ္ဂုဏော;

ဆဂ္ဂုဏော ဟောတိ ဝါယာမော, ကာမောတွဋ္ဌဂုဏော ဘဝေ.

ස්ත්‍රීන්ගේ ආහාරය (පිරිමින්ට වඩා) දෙගුණයකි; ඔවුන්ගේ බුද්ධිය (නුවණ) සිව්ගුණයකි; උත්සාහය සයගුණයකි; එමෙන්ම ඔවුන්ගේ කාමාශාව අටගුණයකින් වැඩි වන්නේය.

---

၃၃၂.

332.

---

န [Pg.201] လောကေ သောဘတေ မူဠှော, ကေဝလတ္တပသံသကော;

အပိ သမ္ပိဟိတေ ကူပေ, ကတဝိဇ္ဇော ပကာသတေ.

තමාටම ප්‍රශංසා කරගන්නා වූ මෝඩයා මෙලොව නොබැබළෙයි. එහෙත්, උගත් බුද්ධිමත් තැනැත්තා වසා ඇති ළිඳක් වැනි සැඟවුණු තැනක සිටියද (තම ඥානයෙන්) බැබළෙන්නේය.

---

၃၃၃.

333.

---

ကောသဇ္ဇံ ဘယတော ဒိသွာ, ဝီရိယာရမ္ဘဉ္စ ခေမတော;

အာရဒ္ဓဝီရိယာ ဟောထ, ဧသာ ဗုဒ္ဓါနုသာသနီ.

අලසකම (කුසීතකම) බියක් ලෙස දැක, වීර්යය ආරම්භ කිරීම (උත්සාහවත් වීම) නිර්භය ක්ෂේමස්ථානයක් ලෙස දැක, නිරන්තරයෙන් ඇරඹූ වීර්යය ඇත්තෝ වන්න. මෙය සියලු බුදුවරුන්ගේ අනුශාසනාවයි.

---

၃၃၄.

334.

---

ဝိဝါဒံ [Pg.202] ဘယတော ဒိသွာ, အဝိဝါဒဉ္စ ခေမတော;

သမဂ္ဂါ သခိလာ ဟောထ, ဧသာ ဗုဒ္ဓါနုသာသနီ.

විවාද කිරීම බියක් ලෙස දැක, අවිවාදය (සමගිය) ක්ෂේමස්ථානයක් ලෙස දැක, සමගි සම්පන්න වූවෝ ද, සුහදශීලී (ප්‍රියශීලී) වූවෝ ද වන්න. මෙය සියලු බුදුවරුන්ගේ අනුශාසනාවයි.

---

၃၃၅.

335.

---

ပမာဒံ ဘယတော ဒိသွာ, အပ္ပမာဒဉ္စ ခေမတော;

ဘာဝေထဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ, ဧသာ ဗုဒ္ဓါနုသာသနီ.

ප්‍රමාදය බියක් ලෙස දැක, අප්‍රමාදය (නොප්‍රමාද බව) ක්ෂේමස්ථානයක් ලෙස දැක, ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වඩන්න. මෙය සියලු බුදුවරුන්ගේ අනුශාසනාවයි.

---

၃၃၆.

336.

---

ဂရဟာ [Pg.203] စ ပသံသာ စ, အနိစ္စာ တာဝကာလိကာ;

အပ္ပကာစေကဒေသာဝ, န တာ ဣက္ခေယျ ပဏ္ဍိတော;

ဓမ္မာဓမ္မံဝ ဣက္ခေယျ, အတ္ထာနတ္ထံ ဟိတာဟိတံ.

නින්දාව ද ප්‍රශංසාව ද අනිත්‍යය, තාවකාලිකය, ඉතා අල්ප වූ ද, එක් කොටසකට පමණක් සීමා වූ ද දේවල් ය. නුවණැත්තා (පණ්ඩිතයා) ඒවා දෙස නොබැලිය යුතුය; ඔහු බැලිය යුත්තේ ධර්මය හා අධර්මය ද, යහපත හා අයහපත ද, හිත සුව සැලසෙන දේ හා අහිතකර දේ දෙස පමණි.

---

ကဝိဒပ္ပဏနီတိ

කවිදප්පණනීතිය (කවි සර්පණ නීතිය)

---

၁.

1.

---

ပခုက္ကူပုရသေဋ္ဌဿ[Pg.204], ပစ္ဆိမေ အာသိ ဝိဿုတော;

စတုဂါဝုတဒေသမှီ, ကနရယဂါမော သုသောဘနော.

ප්‍රසිද්ධ වූ පකුක්කු නම් උත්තම නගරයට බටහිර දෙසින්, ගාවුත හතරක් (සැතපුම් දහයක් පමණ) දුරින් පිහිටි ප්‍රදේශයෙහි කනරය නම් ඉතා මනහර සුන්දර ගම්මානයක් විය.

---

၂.

2.

---

ဒွိနော [Pg.205] ဒွိဝေက သာကမှိ, တမှိ ဇာတေန ဇာတိယာ;

လင်္ကာဘာရတအာဒီသု, ဝုဋ္ဌပုဗ္ဗ သုတေသိနာ.

ශක වර්ෂ (හෝ බුරුම වර්ෂ) එක්දහස් දෙසිය විසිදෙකේදී (1222) එම ගම්මානයෙහි උපත ලබා, ලංකාව සහ භාරතය (ඉන්දියාව) ආදී දේශයන්හි ධර්මඥානය සොයා යමින් පෙර කල වාසය කළා වූ,

---

၃.

3.

---

ဝိသုတာရာမ သီဟာနံ, သိက္ခိတေန တိပေဋကံ;

သန္တိကေ နဝဝဿာနိ, သံဂီတိကိစ္စကာရိနာ.

විසුතාරාමවාසී වූ සිංහයන් වැනි (ශ්‍රේෂ්ඨ) තෙරණුවන් සමීපයෙහි වසර නවයක් මුළුල්ලේ ත්‍රිපිටකය හදාරා, ධර්ම සංගායනා කටයුතුවල ද නිරත වූ,

---

၄.

4.

---

ဒက္ခိဏာရာမ ဝါသီနံ, သန္တိကေပိ သုဝိညုနံ;

သိက္ခိတေန သတ္တဝီသ-ဝဿိတွာန ယသဿိနာ.

දක්ෂිණාරාමවාසී වූ නුවණැති වියතුන් සමීපයෙහි ද වසර විසිහතක් මුළුල්ලේ වාසය කරමින් ධර්ම ශාස්ත්‍රය උගත්තා වූ, කීර්තිමත් වූ,

---

၅.

5.

---

သုန္ဒရေ [Pg.206] ပုရသေဋ္ဌမှိ, သုန္ဒရေ ဝိသုတေ သုဘေ;

သုန္ဒရေ ဇောတိပါလမှိ, ဝသတာ ဂဏဝါစိနာ.

සුන්දර වූ ද, ප්‍රසිද්ධ වූ ද, යහපත් වූ ද උත්තම නගරයෙහි පිහිටි සුන්දර ජෝතිපාල විහාරයෙහි ශිෂ්‍ය පිරිසට ධර්මය උගන්වමින් වාසය කළා වූ,

---

၆.

6.

---

နိဿာယ ပေဋကေ စေဝ, အနေကနီတိ ပေါတ္ထကေ;

ဗဟုလေ ဂန္ထသေဋ္ဌေပိ, ကတောယံ ဝိဓုမာနိတော.

ත්‍රිපිටක ධර්මය ද, නොයෙක් නීති පොත් ද, බොහෝ ශ්‍රේෂ්ඨ ග්‍රන්ථයන් ද ඇසුරු කරමින්, වියතුන්ගේ ගරුබුහුමනට පාත්‍ර වූ (මා විසින්) මෙම ග්‍රන්ථය කරන ලදී.

---

၇.

7.

---

တိဋ္ဌတံ [Pg.207] အယံ မေ ဂန္ထော, သုသာရော ယာဝ သာသနံ;

တိဋ္ဌတေဝ သုတေသီနံ, သုသာရံ သုပကာသယံ.

උතුම් සාරය මැනවින් ප්‍රකාශ කරන්නා වූ, ශාස්ත්‍රය ගවේෂණය කරන්නන්ට උපකාරී වන මගේ මේ ශ්‍රේෂ්ඨ ග්‍රන්ථය බුදු සසුන පවතින තාක් කල් පවතීවා!

---

၈.

8.

---

အနေန သုဝိသိဋ္ဌေန, ပုညေနညေန ကမ္မုနာ;

မနိသိဘိဂုရူဟေဝ, ဂစ္ဆေယျံ အမတံ သိဝံ.

මෙම අතිවිශිෂ්ට වූ පින්කමෙන් සහ අනෙකුත් කුසල් බලයෙන්, ශ්‍රේෂ්ඨ ගුරුවරුන් ඇසුරෙන් මම උතුම් වූ ද, ශාන්ත වූ ද අමා මහ නිවනට පැමිණෙම්වා!

---

‘‘အင်္ဂါရိနော [Pg.210] ဒါနိ ဒုမာ ဘဒန္တေ’’

“භාග්‍යවතුන් වහන්ස, දැන් වෘක්ෂයෝ ගිනි අඟුරු වැනි පැහැයෙන් යුක්ත වෙති (මල් පිපී බබළති).”

---

‘‘ယထာပိ ရမ္မကော မာသော, ဂိမှာနံ ဟောတိ ဗြာဟ္မဏ;

အတေ‘ဝ’ညေဟိ မာသေဟိ, ဒုမပုမ္ဖေဟိ သောဘတိ’’.

“බ්‍රාහ්මණය, ගිම්හාන කාලයේ පවත්නා සුන්දර වූ (බක්) මාසය, ගස්වල පිපුණු මල් හේතුවෙන් අනෙකුත් මාසයන්ට වඩා අතිශයින් බබළන්නාක් මෙනි.”

---

‘‘ဝနပ္ပဂုမ္ဗေ [Pg.211] ယထဖုဿိတဂ္ဂေ,ဂိမှာန မာသေ ပဌမသ္မိံ ဂိမှေ’’ –

“ගිම්හාන සෘතුවේ පළමු වන (බක්) මාසයෙහි මුදුන් මල් පිපී ගිය වනයක් මෙන්...”

---

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္ဗာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ඒ භාග්‍යවත් වූ, අරහත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!

---

ပဏာမ ပဋိညာ

නමස්කාරය සහ ප්‍රතිඥාව

---

ဝတ္ထုတ္တယံ [Pg.212] နမသိတွာ, အာစေရေ ကဝိပုင်္ဂဝေ;

ကဿံ ဒွါဒသမာသာနံ, ဗန္ဓံ တမ္မာသဝသိကံ.

තෙරුවන් වැඳ, ශ්‍රේෂ්ඨ කවි-ආචාර්යවරුන්ට ද නමස්කාර කොට, මාස දොළහට අදාළ වූ කාව්‍ය බන්ධනයක් කරන්නෙමි.

---

၁.

1.

---

စိတ္တသမ္မတမာသော [Pg.213] ဟိ, အတေဝညေဟိ သောဘတိ;

ရမ္မကမာသော ရမ္မမာသော, တေနေဝ ဝေါဟာရော ဘဝိ.

චිත්‍ර (බක්) මාසය අනෙකුත් මාසයන්ට වඩා බෙහෙවින් බබළයි. එය රමණීය මාසයක් වන බැවින්, ‘රම්‍ය මාසය’ යන නමින් ද ව්‍යවහාරයට පත් විය.

---

၂.

2.

---

တသ္မိံ သုစိတ္တမာသမှိ, နာဂဒုမာ သုပုပ္ဖရေ;

ပုပ္ဖန္တိ အသနဒုမာ, ဝါယန္တိ ကာနနေ ဟိ ဝေ.

එම මනහර බක් (චිත්‍ර) මාසයෙහි, නා ගස් ද අසන (පියා) ගස් ද මැනවින් මල් පිපී මුළු වනාන්තරය පුරා සුවඳ විහිදුවයි.

---

၃.

3.

---

သင်္ကန္တ မဟုဿဝေါပိ, တမှိ မာသမှိ ဝတ္တတေ;

ဂန္ဓောဒကေဟိ အညောညံ, သိဉ္စမာနာ သုမောဒရေ.

එම මාසයෙහි (අලුත් අවුරුදු) සංක්‍රාන්ති මහෝත්සවය ද පැවැත්වෙන අතර, මිනිස්සු සුවඳ පැන් එකිනෙකාට ඉසිමින් බෙහෙවින් ප්‍රීති වෙති.

---

ယထာပိ [Pg.214] ရမ္မကော မာသော, ဂိမှာနံ ဟောတိ ဗြာဟ္မဏ;

အတေ‘ဝ’ညေဟိ မာသေဟိ, ဒုမပုပ္ဖေဟိ သောဘတိ.

“බ්‍රාහ්මණය, ගිම්හාන කාලයේ පවත්නා සුන්දර වූ (බක්) මාසය, ගස්වල පිපුණු මල් හේතුවෙන් අනෙකුත් මාසයන්ට වඩා අතිශයින් බබළන්නාක් මෙනි.”

---

သမ္ဗုဒ္ဓေါ စိတ္တမာသဿ, ကာဠပက္ခေ ဥပေါသထေ;

ပါတောယေဝ သမာဒါယ, ပဝရံ ပတ္တစီဝရံ;

အနုကမ္ပာယ နာဂါနံ, နာဂဒီပမုပါဂမိ.

සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ බක් මස අව පෝය දිනක, උදෑසන ම උතුම් පාත්‍ර සිවුරු රැගෙන, නාගයන් කෙරෙහි දැක්වූ අනුකම්පාවෙන් යුතුව නාගදීපයට වැඩම කළ සේක.

---

၄.

4.

---

ဝေသာခဝှယမာသော တု, သုဝိသိဋ္ဌော သုပါကဋော;

လောကဂ္ဂနာထံ ပဋိစ္စ, သန္တေဟိ အဘိလက္ခိတော.

වෙසක් නමින් හැඳින්වෙන මාසය අතිශයින් සුවිශේෂී වූ ද, ප්‍රසිද්ධ වූ ද එකකි. ලෝකාග්‍රනාථ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ මුල් කරගෙන සත්පුරුෂයන් විසින් එය උතුම් කොට සලකනු ලබයි.

---

၅.

5.

---

တမှိ [Pg.215] ဝေသာခမာသမှိ, စမ္ပကာပိ သုပုပ္ဖရေ;

ဗောဓိံ ဒကေဟိ သိဉ္စိတွာ, သဇ္ဇနာ သမ္ပမောဒရေ.

එම වෙසක් මාසයෙහි සපු මල් ද මැනවින් පිපෙන අතර, සත්පුරුෂ ජනයා බෝධීන් වහන්සේ පැන්වලින් නහවා (දෝවනය කරමින්) අතිශයින් සතුටු වෙති.

---

၆.

6.

---

ဝနေသုဝ ပေါတကာပိ, ပက္ခန္ဒန္တိ ဒိသောဒိသံ;

ဝိကူဇန္တာ သဘာသာယ, ဇနသောတရသာယနံ.

වනාන්තරවල කුරුලු පැටවුන් ද මිනිසුන්ගේ කන්වලට අමා රසයක් බඳු වූ මිහිරි hඬ තම තමන්ගේ බසින් නගමින්, දිශාවෙන් දිශාවට පියාසර කරති.

---

ဒုတိယေ [Pg.216] ဒိဝသေ ဘတ္တ-ကာလေ အာရောစိတေ ဇိနော;

ရမ္မေ ဝေသာခမာသမှိ, ပုဏ္ဏာမာယံ မုနိဿရော.

රමණීය වූ වෙසක් මස පුර පසළොස්වක පෝය දිනක, දෙවන දිනයෙහි දන් වේලාව දැනුම් දුන් කල්හි, මුනිශ්වර වූ ජිනරාජයන් වහන්සේ...

---

၇.

7.

---

ဇေဋ္ဌသမ္မတမာသောပိ, သောဂတဇနဗ္ဘန္တရေ;

ဝိချာတော လက္ခညော စေဝ, ဇေဋ္ဌေန သံယုတော ဟိ ဝေ.

බෞද්ධ ජනයා අතර පොසොන් (ජෙට්ඨ) නමින් ප්‍රසිද්ධ වූ මාසය ද ඉතා සුවිශේෂී එකකි; මන්ද යත්, එය ජේෂ්ඨා නැකතින් යුක්ත වන බැවිනි.

---

၈.

8.

---

တသ္မိံဟိ ဇေဋ္ဌမာသမှိ, သုမနာ ဝနမလ္လိကာ;

ပုပ္ဖန္တိ စ ပဝါယန္တိ, သဗ္ဗဇနမနောဟရာ.

එම පොසොන් මාසයෙහි, සියලු ජනයාගේ සිත් පිනවන්නා වූ සමන් පිච්ච මල් ද වල් පිච්ච මල් ද මැනවින් පිපී සුවඳ විහිදුවයි.

---

၉.

9.

---

ပရိက္ခဏာသုသဘာပိ, အဘဝိ မြနမာမဏ္ဍလေ;

ခေတလေ ဇေဋ္ဌဇောတိပိ, ပဇ္ဇလိ တသ္မိဉှိ ဝေ.

මියන්මාර් දේශයෙහි (රාජකීය ධර්ම) පරීක්ෂණ සභාව ද පවත්වන ලද්දේ මෙම මාසයේ ය; එමෙන්ම අහස් කුසෙහි ජේෂ්ඨා තාරකාව ද මේ කාලයෙහි දිලිසෙයි.

---

၁၀.

10.

---

အာသာဠှော နာမ မာသောပိ, အတီဝ ဝိသိဋ္ဌော ဘဝိ;

ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ ဗုဒ္ဓေါ, တသ္မိဉှိ မုနိ သုဓီ.

ඇසළ නම් මාසය ද අතිශයින්ම සුවිශේෂී විය. මන්ද, නුවණැති මුනිවරයාණන් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ එම මාසයේ දී මව්කුස පිළිසිඳගත් සේක.

---

၁၁.

11.

---

နိက္ခမိပိ စ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိ;

ဥပသမ္ပဒကမ္မမ္ပိ, ကရောန္တိ တသ္မိံပိ ဟိ.

සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ අභිනිෂ්ක්‍රමණය කළේ ද, ධර්ම චක්‍රය පැවැත්වූයේ ද එම මාසයේ ය. එමෙන්ම උපසම්පදා කර්මයන් ද සිදු කරන්නේ එම මාසයේ ම ය.

---

၁၂.

12.

---

ပုန္နာဂဒုမာ ပုပ္ဖန္တိ, ပဝါယန္တိ ဒိသောဒိသံ;

အာဒိစ္စော တိဋ္ဌတိ တမှိ, ဥတ္တရာယာနကောဋိယံ.

දොඹ ගස්වල මල් පිපී දසත සුවඳ විහිදෙයි. සූර්යයා ද එම මාසයේ උත්තරායන කෙළවරේ පිහිටයි.

---

၁၃.

13.

---

သီဟေ [Pg.219] သာဝဏမာသမှိ, သလာကဒါနမုတ္တမံ;

ဒေန္တိ သာဓဝေါ မာနုသာ, သဒ္ဒဟန္တာ ဝတ္ထုတ္တယံ.

සිංහ රාශිය උදාවන නිකිණි මාසයේ දී, තෙරුවන් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ඇති සැදැහැවත් මනුෂ්‍යයෝ උතුම් වූ සලාක දානයන් පිරිනමති.

---

၁၄.

14.

---

ပုပ္ဖန္တိ ကဋေရုဟာပိ, တမှိ သာဝဏမာသကေ;

ခေ သဝဏနက္ခတ္တမ္ပိ, အတီဝ ဇောတယီ ဟိ ဝေ.

එම නිකිණි මාසයේ දී කටරොලු මල් ද පිපෙයි. අහසෙහි ශ්‍රවණ නැකත ද අතිශයින්ම බැබළෙයි.

---

၁၅.

15.

---

ဝဿဗ္ဘန္တရဘူတေ စ, သမဏာ သုဂတောရသာ;

မာသေ ဝါစနဥဂ္ဂဏှ-ကမ္မံကံသု သုခါသယာ.

වස් කාලය තුළ දී, සුගතයන් වහන්සේගේ ඖරස පුත්‍රයන් වූ ශ්‍රමණයන් වහන්සේලා සුවසේ වෙසෙමින් ධර්මය ඉගෙනීමේ හා ඉගැන්වීමේ කටයුතුවල නිරත වෙති.

---

၁၆.

16.

---

ကညာရာသိသမ္မတေဟိ[Pg.221], ပေါဋ္ဌပါဒသုမာသကေ;

နဒီသု ဒကပူရိတာ, ကဋပတ္ထတသာဒိသာ.

කන්‍යා රාශිය උදාවන බිනර මාසයේ දී ගංගාවල ජලය පිරි ඉතිරී යන අතර, ඒවා එළන ලද පැදුරක් මෙන් පෙනේ.

---

၁၇.

17.

---

နာဝါမဟာဥဿဝမ္ပိ, ကရောန္တိ မာနုဇာ တဒါ;

ကီဠန္တိ သမ္ပမောဒန္တိ, ဝိဇိတေ နရ နာရိယော.

එකල්හි මිනිස්සු මහා ඔරු උත්සව පවත්වති. රාජ්‍යයෙහි වෙසෙන ස්ත්‍රී පුරුෂයෝ කෙළිදෙලෙන් පසුවෙමින් මහත් සේ සතුටු වෙති.

---

၁၈.

18.

---

ကဉ္စနယမဒုမာပိ, ဝိကသန္တိ တဒါ ဟိ ဝေ;

မေဃော ထောကံ ထောကံ ဟိမံ, ဝဿတိ ပတတိပိ စ.

එකල රන්වන් පැහැති ගස් ද මල් පිපී විකසිත වෙයි. වලාකුළු මඟින් මඳින් මඳ පිනි වස්වනු ලබයි, ඇද හැලෙයි.

---

၁၉.

19.

---

ဝဿိကေ [Pg.222] အဿယုဇိမှိ, ဝိကသန္တိ အနေကဓာ;

ပဒုမာဒိဒကဇာနိ, ပုပ္ဖာနိ မနုညာနိ ဝေ.

වැසි කාලයට අයත් වප් මාසයේ දී නෙළුම් ආදී දියෙහි උපදින මනහර මල් වර්ග නොයෙක් අයුරින් විකසිත වෙයි.

---

၂၀.

20.

---

မဟာပဒီပပန္တီဟိ, သကလမြနမာဘူတလေ;

ပူဇေန္တိ လောကဂ္ဂနာထံ, သာဓဝေါ သောဂတာဇနာ.

සැදැහැවත් බෞද්ධ ජනයා මහා පහන් වැටවල් දල්වා මුළු මහත් මියන්මාර් දේශයෙහි ලෝකාග්‍රනාථ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා පවත්වති.

---

၂၁.

21.

---

တပေါဓနာ ဝိစရန္တိ, ဝဿံဝုဋ္ဌာ ဒိသောဒိသံ;

သာဓဝေါ ဒါနသောဏ္ဍာဝ, သီတာယန္တိ သုခန္တိ စ.

වස් වැස නිම කළ තපස්වී සංඝයා වහන්සේලා දසත සැරිසරති. දානයෙහි ලොල් වූ සැදැහැවත් සත්පුරුෂයෝ ද සිත් සනසා ගනිමින් සතුටු වෙති.

---

၂၂.

22.

---

ကတ္တိကမာသသေဋ္ဌေပိ[Pg.223], သမ္ပမောဒန္တိ မာနုဇာ;

ကောသီတကီပုပ္ဖာနိ စ, ဝိကသန္တိ ဝါယန္တိ စ.

උතුම් වූ ඉල් මාසයේ දී ද මිනිස්සු මහත් සේ සතුටු වෙති. වැටකොළු මල් ද පිපී සුවඳ විහිදුවයි.

---

၂၃.

23.

---

ကထိနမဟာဒါနမ္ပိ, ဒဒန္တိ သာဓဝေါ ဇနာ;

တဒါ စန္ဒကိရဏောပိ, အတီဝ ပဇ္ဇောတော အဟု.

සැදැහැවත් ජනයා එකල්හි උතුම් වූ කඨින මහා දානය පිරිනමති. එකල සඳරැස් ද අතිශයින්ම දීප්තිමත් වෙයි.

---

၂၄.

24.

---

အဟောသိ ဟိမပါတော စ, ဥတ္တရဝါတော ပဝါယတိ;

ကတ္တိကဇောတိဆဏောပိ, အဟောသိ တသ္မိဉှိ ဝေ.

එකල පිනිබෑම් ඇති වන අතර උතුරු දෙසින් හමන සුළඟ හමා යයි. එමෙන්ම එම මාසයෙහි කාර්තික පහන් පූජා උත්සවය ද පවත්වනු ලැබේ.

---

၂၅.

25.

---

ဓနုရာသီမာဂသိရ[Pg.224], မာသေ ဟေမန္တသမ္မတေ;

သတ္တိဓရသုပူဇာဝှ, သဘာပိ သမ္ပဝတ္တိတာ.

හේමන්ත සෘතුවට අයත්, ධනු රාශිය උදාවන උඳුවප් මාසයේ දී ‘සත්තිධර (හෙල්ල දරන්නා) පිදීමේ මහා පූජාව’ නමින් හැඳින්වෙන මහෝත්සව සභාවන් ද පවත්වනු ලැබේ.

---

၂၆.

26.

---

ဒေဝသမ္မတပုပ္ဖာနိ, မနုညရုစိရာနိပိ;

ပုပ္ဖန္တိ တမှိ မာသမှိ, ဟိမပါတော အဟောသိ စ.

දෙවියන්ගේ සම්මතය ලැබූ මනහර වූ ද සිත්ගන්නාසුලු වූ ද මල් එම මාසයේ දී පිපෙන අතර හිම පතනය ද සිදු වේ.

---

၂၇.

27.

---

ဝီဟယော ဟောန္တိ ပက္ကာ စ, ခေတ္တေသု မြနမာဘူတလေ;

မိဂသိရနက္ခတ္တမ္ပိ, ဇောတေတိ အာကာသင်္ဂဏေ.

මියන්මාර් දේශයේ කුඹුරුවල වී කරල් පැසී ඉදෙයි. අහස් තලයේ මුවසිරස නැකත ද බැබළෙයි.

---

၂၈.

28.

---

မကာရေ [Pg.225] ဖုဿမာသေပိ, ပုပ္ဖန္တိ ပဝါယန္တိ စ;

သုနီလဝလ္လိပုပ္ဖာနိ, ဇနမနောဟရာနိပိ.

මකර රාශිය උදාවන දුරුතු මාසයේ දී, මිනිස් සිත් ඇදගන්නාසුලු වූ තද නිල් පැහැති වැල්වල මල් පිපී සුවඳ විහිදුවයි.

---

၂၉.

29.

---

သေနာဗျူဟမ္ပိ [Pg.226] ကရောန္တိ, ဘူပါလာ မြနမာရဋ္ဌိကာ;

သပရိသာ ဥဒိက္ခန္တိ, ဟတ္ထိအဿာဒိအာဒယော.

මියන්මාර් දේශයේ රජවරු සේනා සංවිධානය පවත්වති. පිරිවර සහිත ජනයා ඇතන්, අසුන් ආදී සේනාවන් දෙස බලා සතුටු වෙති.

---

၃၀.

30.

---

တမှိသီ အတိသီတလမ္ပိ, ဒက္ခိဏာယနကောဋိယံ;

အဋ္ဌာပုဏ္ဏမဒိနမှိ, သူရိယော လောကမာနိတော.

එම මාසයේ දී දැඩි සීතලක් පවතින අතර, ලෝකයාගේ බහුමානයට පත් සූර්යයා පුර පසළොස්වක පොහෝ දිනක දක්ෂිණායන සීමාවේ පිහිටයි.

---

ဗောဓိတော နဝမေ မာသေ, ဖုဿပုဏ္ဏမိယံ ဇိနော;

လံကာဒီပံ ဝိသောဓေတုံ, လင်္ကာဒီပမုပါဂမိ.

බුද්ධත්වයෙන් නව වන මාසයෙහි එළඹි දුරුතු පුර පසළොස්වක පොහෝ දිනක, ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ ලංකාද්වීපය පවිත්‍ර කරනු පිණිස ලංකාද්වීපයට වැඩම කළ සේක.

---

၃၁.

31.

---

ကုမ္ဘေသု [Pg.227] မာဃမာသေဟိ, တူလဒုမာ သုပုပ္ဖရေ;

ပုမ္တာလာ မဓုရရသံ, မာနုဇာနံ ဒဒန္တိ စ.

කුම්භ රාශිය උදාවන නවම් මාසයේ දී කපු ගස්වල මල් මැනවින් පිපෙයි. පිරිමි තල් ගස් මනුෂ්‍යයන්ට මිහිරි තල් යුෂ ලබා දෙයි.

---

၃၂.

32.

---

ယာဂုမဟာဥဿဝေါပိ, ပါကဋော မြနမာဘူတလေ;

အဝသေသသု မေဃောပိ, ထနယံ အဘိဝဿတိ.

මියන්මාර් දේශයෙහි කැඳ පූජා මහෝත්සවය ප්‍රසිද්ධ එකක් වන අතර ඉතිරිව ඇති වලාකුළු ද ගිගුරුම් දෙමින් මහ වැසි ඇද හලයි.

---

၃၃.

33.

---

နရနာရီ မနုညာနိ, ပဒရာနိ ပဏ္ဍာနိ စ;

ပုစိမန္ဒဒုမာ နဝ-ပတ္တာနိ ဓာရေန္တိပိ စ.

ස්ත්‍රී පුරුෂයෝ මනහර වස්ත්‍රාභරණ දරති, කොහොඹ ගස් ද අලුත් පත්‍ර දරති.

---

၃၄.

34.

---

မိနေ [Pg.228] ဖဂ္ဂုဏမာသမှိ, သုရဘိဂန္ဓိကာ သုဘာ;

ပုပ္ဖန္တိ ဝနမှိ ဒုမာ, နဝပတ္တေဟိ သောဘရေ.

මීන රාශිය උදාවන මැදින් මාසයේ දී, වනාන්තරයෙහි සුවඳවත් වූ ද සුබ වූ ද ගස්වල මල් පිපෙන අතර ඒවා අලුත් දළුවලින් බැබළෙයි.

---

၃၅.

35.

---

ဒက္ခိဏဒေသတော တမှိ, ဝါတော ပဝါယတိ ဟိ ဝေ;

ဝါဠုကပိဋ္ဌေ ဝါလုက-ထူပေ ကတွာန ပူဇယျုံ.

එම මාසයේ දී දකුණු දෙසින් සුළඟ හමා යයි. මිනිස්සු වැලි තලාවන්හි වැලි සෑ තනා වන්දනාමාන කරති.

---

၃၆.

36.

---

ပထမဂိမှ မာသမှိ, နာနာဒုမာတိ ပုပ္ဖရေ;

တေန သဗ္ဗမ္ပိ ဝိပိနံ, ဝိစိတ္တံ ဒဿနိယဉှိ ဝေ.

ගිම්හාන සෘතුවේ පළමු මාසයෙහි නොයෙක් වර්ගයේ ගස්වල මල් පිපෙයි. ඒ හේතුවෙන් මුළු වනාන්තරයම විචිත්‍රවත් මෙන්ම දර්ශනීය ස්වරූපයක් ගනී.

---

ဝိသုတေ ဇောတိပါလမှိ, ဝိသုတမှိ နိကေတနေ;

ဝသတာ နေကဂန္ထာနံ, လေခကေန ကတော အယံ.

ප්‍රසිද්ධ වූ ජෝතිපාල නම් ආරාමයෙහි වෙසෙමින් නොයෙක් ග්‍රන්ථයන් රචනා කළ ලේඛකයා විසින් මෙය සිදු කරන ලදී.