නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

Verehrung dem Erhabenen, dem Würdigen, dem vollkommen Erwachten.

බාලාවතාර

Bālāvatāra

පණාම

Ehrerbietung

[ක]

[Ka]

සබ්බං නිරුත්තිපථපාරගතං සබුද්ධං,බුද්ධං තිලොකතිලකං හතපාපධම්මං;

ධම්මං විමුත්තිසුඛදං විහතාඝසංඝං,සංඝං ච නිච්චමභිවන්දිය දක්ඛිණෙය්‍යං.

Nachdem ich allzeit den allweisen Buddha, der das Ende aller Sprachpfade erreicht hat, die Zierde der drei Welten, der die unheilsamen Dinge vernichtet hat; die Lehre, die das Glück der Befreiung schenkt; und die der Gaben würdige Gemeinschaft, welche die Schar der Leiden vertrieben hat, verehrt habe...

[ඛ]

[Kha]

වුද්ධිප්පත්තොස්මි මුද්ධො මම වරගරවො සීලපඤ්ඤාදිසොභෙ,චන්දාදිච්චෙව සුද්ධෙ වරජිනඨපිතෙ සාසනාබ්භෙ පතීතෙ;

නිස්සායෙවා තිපෙමා පණමිය සිරසා නිච්චමෙසං සරිත්වා,පාදම්භොජෙ ගුණග්ගෙ හතදුරිතමලො ආනුභාවෙන තස්සා.

Ich, obwohl unwissend, bin zu Reife gelangt durch meine tiefe Ehrfurcht gegenüber jenen, die in Tugend, Weisheit usw. glänzen, rein wie Sonne und Mond, gefestigt in der vom edlen Sieger gestifteten, vertrauenswürdigen Lehre, die wie der Himmel ist; gestützt auf dreifache Liebe verneige ich mich mit dem Haupte, gedenke allzeit ihrer Lotusfüße, die von höchster Tugend sind, wodurch der Makel meiner Sünden durch deren Macht vernichtet ist.

[ග]

[Ga]

පොරාණ සීහළ පදත්ථ විනිච්ඡයඤ්ච,සබ්බම්පි මාගධනිරුත්තිනයං පසත්ථං;

අඤ්ඤඤ්ච නෙකවිධ සක්කත සද්දසත්ථං,පාරම්පරාභත මතඤ්ච නිසම්ම සම්මා.

Nachdem ich die alte singhalesische Untersuchung der Wortbedeutungen, die gesamte gepriesene Methode der Māgadhī-Sprache sowie die verschiedenen Sanskrit-Grammatiken und die durch die Tradition überlieferten Lehren recht verstanden habe,

[ඝ]

[Gha]

බාලාවතාර වරමාගධ සද්දසත්ථෙ,දුබ්බොධ නෙකපදඅත්ථ විනිච්ඡයෙන;

අත්ථාය ආධුනික බාලපරම්පරාය,බාලාවතාර වරගණ්ඨිපදං කරිස්සං.

werde ich zum Nutzen der heutigen Generation von Lernenden das hervorragende Werk über schwierige Wörter (Bālāvatāra-Varagaṇṭhipada) verfassen, da in der hervorragenden Māgadhī-Grammatik namens Bālāvatāra die Bestimmung der Bedeutung zahlreicher Wörter schwer verständlich ist.

[ඞ]

[Ṅa]

නිච්චං යෙ මෙත්ථ බාලා වරහදයයුතා සුට්ඨු නික්ඛිත්තනෙත්තා,පුණ්ණෙ නානානයානං සුරතරුසදිසෙ ධීරපාසංසියෙ වෙ;

ගම්භීරං දුත්තරං තෙ ජිනවචනුදධිං තිණ්ණථාමා භවෙය්‍යුං,ලද්ධොපායා ච චන්දං තදිතරපචුරං සක්කතං සොතුකාමා.

Die Anfänger hier, die mit edlem Herzen stets ihren Blick wohl darauf richten – auf dieses Werk, das reich an vielfältigen Methoden ist, dem Wunschbaum gleicht und von den Weisen gepriesen wird –, werden die Kraft erlangen, den tiefen, schwer zu überquerenden Ozean der Worte des Siegers zu überqueren; und nachdem sie das Mittel erlangt haben, wird es auch jenen anderen vielen leichtfallen, die Sanskrit zu hören wünschen.

[ච]

[Ca]

ගන්ථනිප්ඵත්තියා සෙස – දුක්කරත්තං යථාවතො;

ජානන්ති කුසලා ධීරා, නෙකසත්ථන්තරාදිසු;

ගන්ථෙසු ගුණදොසම්පි, තෙයෙව විදුරා සදා.

Die weisen Kundigen wissen wohl um die verbleibende Schwierigkeit bei der Vollendung eines Werkes; und nur sie, die Gelehrten, erkennen allzeit den Wert und den Mangel in Büchern wie den verschiedenen wissenschaftlichen Abhandlungen.

[ඡ]

[Cha]

තස්මා එත්ථ පමාදාදි – දොසලෙසො භවෙ යදි;

පොරාණාචෙරලද්ධීහි, විලොමං වා භවෙය්‍ය චෙ.

Darum, wenn hier ein geringer Fehler durch Unachtsamkeit oder Ähnliches sein sollte, oder wenn es im Widerspruch zu den Lehren der alten Lehrer stehen sollte,

[ජ]

[Ja]

ගන්ථන්තරං විගාහෙත්වා, විචාරෙත්වා පුනප්පුනං;

යුත්තිමෙව ච ගණ්හන්තු, හුත්වා වීමංසබුද්ධිකාති.

mögen sie, indem sie in andere Werke eindringen und wieder und wieder nachforschen, mit prüfendem Verstand nur das annehmen, was vernünftig ist.

පණාම

Ehrerbietung

1. බුද්ධං [Pg.1] තිධා භිවන්දිත්වා, බුද්ධම්බුජ විලොචනං.

1. Nachdem ich den Buddha dreifach verehrt habe, dessen Augen wie ein erblühter Lotus sind,

බාලාවතාරං භාසිස්සං, බාලානං බුද්ධිවුද්ධියා.

werde ich das Bālāvatāra verkünden, zur Mehrung des Verständnisses der Anfänger.

1. සන්ධි කණ්ඩ

1. Kapitel über die Lautverbindung (Sandhi)

සඤ්ඤා

Begriffserklärungen

2. අක්ඛරාපාදයො එකචත්තාලීසං.

2. Die Buchstaben, beginnend mit 'a', sind einundvierzig.

අක්ඛරාපි [Pg.6] අකාරාදයො එකචත්තාලීසං සුත්තන්තොපකාරා. තං යථා-අ ආ-ඉ ඊ-උ ඌ-එ ඔ, ක ඛ ග ඝ ඞ, ච ඡ ජ ඣ ඤ, ට ඨ ඩ ඪ ණ, ත ථ ද ධ න, ප ඵ බ භ ම, ය ර ල ව ස හ ළ අං-ඉති.

Auch die Buchstaben, beginnend mit dem Laut 'a', sind einundvierzig und nützlich für die Lehrreden. Sie sind wie folgt: a, ā, i, ī, u, ū, e, o; ka, kha, ga, gha, ṅa; ca, cha, ja, jha, ña; ṭa, ṭha, ḍa, ḍha, ṇa; ta, tha, da, dha, na; pa, pha, ba, bha, ma; ya, ra, la, va, sa, ha, ḷa, aṃ.

3. තත්ථොදන්තාසරා අට්ඨ.

3. Darunter sind die Vokale bis zum 'o' acht.

තත්ථ [Pg.8] අක්ඛරෙසු ඔකාරන්තා අට්ඨ සරා නාම. තත්ථෙති වත්තතෙ.

Darunter, unter den Buchstaben, werden die mit dem Laut 'o' endenden acht 'Vokale' genannt. Das Wort 'darunter' (tattha) wird hierher übertragen.

4. ලහුමත්තා තයො රස්සා.

4. Drei von kurzer Dauer sind kurz.

තත්ථ [Pg.9] සරෙසු ලහුමත්තා අ, ඉ, උ ඉති තයො රස්සා.

Darunter, unter den Vokalen, sind die drei von kurzer Dauer, nämlich 'a', 'i', 'u', kurz.

5. අඤ්ඤෙ දීඝා.

5. Die anderen sind lang.

තත්ථ [Pg.10] සරෙසු රස්සෙහඤ්ඤෙ දීඝා.

Darunter, unter den Vokalen, sind die anderen, die sich von den kurzen unterscheiden, lang.

සංයොගතො පුබ්බෙ එඔ රස්සා ඉවොච්චන්තෙ, අනන්තරා බ්‍යඤ්ජනා සංයොගො. එත්ථ, සෙය්‍යො, ඔට්ඨො, සොත්ථි.

Vor einer Konsonantenverbindung werden 'e' und 'o' wie kurze [Vokale] ausgesprochen; unmittelbar aufeinanderfolgende Konsonanten bilden eine Konsonantenverbindung. [Beispiele:] ettha, seyyo, oṭṭho, sotthi.

6. සෙසා බ්‍යඤ්ජනා.

6. Die übrigen sind Konsonanten.

සරෙ [Pg.12] ඨපෙත්වා සෙසා කාදයො නිග්ගහීතන්තා බ්‍යඤ්ජනා.

Ausgenommen die Vokale sind die übrigen, beginnend mit 'ka' und endend mit dem Niggahīta, Konsonanten.

7. වග්ගා පඤ්චපඤ්චසො මන්තා.

7. Die Klassen bestehen aus jeweils fünf, endend mit 'ma'.

බ්‍යඤ්ජනානං [Pg.13] කාදයො මකාරන්තා පඤ්චපඤ්චසො අක්ඛරවන්තො වග්ගා.

Unter den Konsonanten bilden die mit 'ka' beginnenden und mit 'ma' endenden Buchstaben in Gruppen von jeweils fünf die Klassen.

8. වග්ගානං [Pg.16] පඨමදුතියා සො චාඝොසො. ළන්තාඤ්ඤෙ ඝොසා. ඝොසාඝොසසඤ්ඤා ච ‘‘පරසමඤ්ඤා පයොගෙ’’ති සඞ්ගහීතා. එවං ලිඞ්ග, සබ්බනාම, පද, උපසග්ග, නිපාත, තද්ධිත, ආඛ්‍යාත, කම්මප්පවචනීයාදිසඤ්ඤා ච.

8. Die ersten und zweiten [Konsonanten] der Klassen sowie 'sa' sind stimmlos. Die anderen, endend mit 'ḷa', sind stimmhaft. Und die Bezeichnungen 'stimmhaft' und 'stimmlos' sind unter 'Fremdbezeichnungen im praktischen Gebrauch' zusammengefasst. Ebenso verhält es sich mit den Bezeichnungen wie Genus, Pronomen, Wort, Präfix, Partikel, Sekundärsuffix (Taddhita), Verb, Präposition und so weiter.

9. අංඉති නිග්ගහීතං.

9. Der Laut 'aṃ' ist das Niggahīta.

අංඉති [Pg.18] අකාරතො පරං යො බින්දු සූයතෙ, තං නිග්ගහීතං නාම.

Der Punkt, der nach dem Laut 'a' in 'aṃ' vernommen wird, wird 'Niggahīta' genannt.

බින්දු [Pg.19] චූළාමණාකාරො, නිග්ගහීතන්ති වුච්චතෙ.

Der Punkt in Form eines Haarkronen-Juwels wird 'Niggahīta' genannt.

කෙවලස්සා ප්පයොගත්තා, අකාරො සන්නිධීයතෙ.

Weil es allein unbrauchbar ist, wird der Laut 'a' vorangestellt.

10. අ, කවග්ග, හා කණ්ඩජා, ඉ, චවග්ග, යා තාලුජා, උ, පවග්ගා ඔට්ඨජා, ටවග්ග, ර, ළා මුද්ධජා, තවග්ග, ල, සා දන්තජා, එ කණ්ඨතාලුජො, ඔ කණ්ඨොට්ඨජො, වො දන්තොට්ඨජො.

10. A, die Ka-Gruppe und Ha sind an der Kehle gebildet (guttural); I, die Ca-Gruppe und Ya sind am Gaumen gebildet (palatal); U und die Pa-Gruppe sind an den Lippen gebildet (labial); die Ṭa-Gruppe, Ra und Ḷa sind am oberen Gaumendach gebildet (zerebral); die Ta-Gruppe, La und Sa sind an den Zähnen gebildet (dental); E ist an Kehle und Gaumen gebildet (gutturo-palatal); O ist an Kehle und Lippen gebildet (gutturo-labial); Vo ist an Zähnen und Lippen gebildet (dento-labial).

සඤ්ඤා

Bezeichnung

සරසන්ධි

Vokalsandhi

11. ලොක [Pg.21] අග්ගොඉත්‍යස්මිං – ‘‘පුබ්බමධොඨිත මස්සරං සරෙන වියොජයෙ’’ති පුබ්බබ්‍යඤ්ජනං සරතො පුථක්කාතබ්බං.

11. In 'loka aggo' gilt: Gemäß der Regel 'Man trenne den vorhergehenden, darunter befindlichen vokalisierten Konsonanten vom Vokal' ist der vorhergehende Konsonant vom Vokal zu trennen.

සරා සරෙ ලොපං.

Vokale fallen vor einem Vokal weg.

අනන්තරෙ සරෙ පරෙ සරා ලොපං පප්පොන්ති.

Wenn ein unmittelbar folgender Vokal nachsteht, erleiden die vorhergehenden Vokale einen Wegfall.

‘‘නරෙ [Pg.22] පරං යුත්තෙ’’ති අස්සරො බ්‍යඤ්ජනො පරක්ඛරං නෙතබ්බො ලොකග්ගො.

Gemäß der Regel 'Man führe den vokallosen Konsonanten zum folgenden Laut' ist er hinüberzuführen, woraus 'lokaggo' entsteht.

සරෙත්‍යස්මිං [Pg.24] ඔපසිලෙසිකො කාසසත්තමී, තතො වණ්ණකාලබ්‍යවධානෙ කාරියං න හොති. යථා-මං අහා සීති, ‘‘පමාදමනුයුඤ්ජන්තී’’ත්‍යාදිගාථායං ‘ජනා අප්පමාද’න්ති ච. එවං සබ්බසන්ධීසු.

Im Wort 'sare' (bei folgendem Vokal) liegt ein Lokativ des engen Kontakts (opasilesika) oder ein Lokativ der Zeit (kālasattamī) vor; daher findet die Operation nicht statt, wenn eine lautliche oder zeitliche Trennung vorliegt. Wie in: 'maṃ ahāsi' und in der Strophe beginnend mit 'pamādamanuyuñjanti' der Fall 'janā appamādaṃ'. Ebenso verhält es sich bei allen Sandhis.

අනන්තරං පරස්ස සරස්ස ලොපං වක්ඛති, තස්මානෙන පුබ්බස්ස ලොපො ඤායති, තෙනෙව සත්තමීනිද්දිට්ඨස්ස පරතාපි ගම්‍යතෙ.

Als Nächstes wird der Wegfall des folgenden Vokals gelehrt; daher wird durch diese Regel der Wegfall des vorhergehenden Vokals erkannt. Ebenso wird dadurch verstanden, dass das im Lokativ Angegebene nachfolgend ist.

12. සරෙත්‍යධිකාරො. [Pg.26] පන ඉමෙ පන ඉමෙතීහ-සරා ලොපං ඉත්වෙව.

12. 'Sare' (bei folgendem Vokal) ist eine herrschende Regel (adhikāra). Hier in 'pana ime' zu 'panime' gilt: 'Wegfall der Vokale'.

වා පරො අසරූපො.

Optional ein folgender unähnlicher Vokal.

අසමානරූපාසරම්හා පරො සරො වා ලුප්‍යතෙ, පනමෙ, පනිමෙ.

Nach einem Vokal von ungleicher Form wird der folgende Vokal optional elidiert: 'paname', 'panime'.

13. බන්ධුස්ස [Pg.27] ඉව, න උපෙතීතීධ –

13. Hier in 'bandhussa iva', 'na upeti' –

ක්වචාසවණ්ණං ලුත්තෙ.

Manchmal erfolgt eine Umwandlung in einen unähnlichen Vokal, wenn ein Wegfall stattgefunden hat.

සරෙ ලුත්තෙ පරසරස්ස ක්වචි අසවණ්ණො හොතීති ඉ උ ඉච්චෙතෙසං ඨානාසන්නා එ ඔ. බන්ධුස්සෙව. නොපෙති.

Wenn ein Vokal elidiert wird, wird der folgende Vokal manchmal unähnlich; das heißt, für 'i' und 'u' treten die artikulatorisch am nächsten stehenden 'e' und 'o' ein. [Beispiele:] 'bandhusseva', 'nopeti'.

14. තත්‍ර [Pg.29] අයං, යානි ඉධ, බහු උපකාරං, සද්ධා ඉධ, තථා උපමන්ත්‍යෙතස්මිං –

14. In diesen Fällen: 'tatra ayaṃ', 'yāni idha', 'bahu upakāraṃ', 'saddhā idha', 'tathā upamaṃ' –

දීඝං.

Wird lang.

සරෙ ලුත්තෙ පරො සරො ක්වචි ඨානාසන්නං දීඝං යාති. තත්‍රායං, යානීධ, බහූපකාරං, සද්ධීධ, තථූපමං.

Wenn ein Vokal elidiert wird, wird der folgende Vokal manchmal lang, entsprechend der ihm am nächsten liegenden Artikulationsstelle. [Beispiele:] 'tatrāyaṃ', 'yānīdha', 'bahūpakāraṃ', 'saddhīdha', 'tathūpamaṃ'.

15. කිංසු ඉධෙත්‍යත්‍ර –

15. Hier in 'kiṃsu idha' –

පුබ්බො ච.

Und der vorhergehende.

සරෙ ලුත්තෙ පුබ්බො ච ක්වචි දීඝං යාති. කිං සූධ.

Wenn ein Vokal elidiert wird, wird manchmal auch der vorhergehende Vokal lang. [Beispiel:] 'kiṃ sūdha'.

16. තෙ [Pg.30] අජ්ජ, තෙ අහංතෙත්ථ –

16. Hier in 'te ajja', 'te ahaṃ' –

යමෙදන්තස්සාදෙසො.

Substitution von 'ya' für auslautendes 'e'.

සරෙ පරෙ අන්තස්ස එකාරස්ස ක්වචි යො ආදෙසො හොති, ත්‍යජ්ජ, ‘‘දීඝ’’න්ති බ්‍යඤ්ජනෙ පරෙ ක්වචි දීඝො, ත්‍යාහං.

Wenn ein Vokal folgt, wird für ein auslautendes 'e' manchmal 'ya' substituiert: 'tyajja'. Nach der Regel 'dīghaṃ' wird es vor einem folgenden Konsonanten manchmal lang: 'tyāhaṃ'.

ක්වචීති කිං. නෙත්ථ.

Wozu dient 'manchmal'? [Um Ausnahmen zu zeigen wie in:] 'nettha'.

17. සො [Pg.33] අස්ස, අනු එතිත්‍යෙත්ථ –

17. Hier in 'so assa', 'anu eti' –

වමොදුදන්තානං.

Substitution von 'va' für auslautendes 'o' und 'u'.

සරෙ පරෙ අන්තො කාරුකාරානං ක්වචි වො ආදෙසො හොති. ස්වස්ස, අන්වෙති.

Wenn ein Vokal folgt, wird für auslautendes 'o' und 'u' manchmal 'va' substituiert: 'svassa', 'anveti'.

ක්වචීති කිං. තයස්සු, සමෙතායස්මා.

Wozu dient 'manchmal'? [Beispiele für Ausnahmen:] 'tayassu', 'sametāyasmā'.

18. ඉධ [Pg.34] අහං තීධ –

18. Hier in 'idha ahaṃ' –

දො ධස්ස ච.

Und 'da' für 'dha'.

සරෙ පරෙ ධස්ස ක්වචි දො හොති. දීඝෙ – ඉදාහං. ක්වචීති කිං. ඉධෙව. චකාරෙන බ්‍යඤ්ජනෙපි, ඉධ භික්ඛවෙ.

Wenn ein Vokal folgt, wird für 'dha' manchmal 'da' substituiert. Bei Längung: 'idāhaṃ'. Wozu dient 'manchmal'? [Beispiel:] 'idheva'. Durch das Wort 'ca' (und) geschieht dies auch vor einem Konsonanten: 'idha bhikkhave'.

19. පති අන්තුං, වුත්ති අස්සෙතීහ –

19. Hier in 'pati antuṃ', 'vutti assa' –

ඉවණ්ණො යන්නවා.

Der i-Laut wird optional zu 'ya'.

සරෙ පරෙ ඉවණ්ණස්ස යො නවා හොති. කත යකාරස්ස තිස්ස ‘‘සබ්බො චන්තී’’ති ක්වචි චාදෙසෙ ‘‘පරද්වෙභාවො ඨානෙ’’ති සරතො පරබ්‍යඤ්ජනස්ස ඨානාසන්නවසා ද්විත්තං. පච්චන්තං, වුත්‍යස්ස.

Wenn ein Vokal folgt, wird der i-Laut optional zu 'ya'. Wenn 'ya' gebildet ist, wird für 'ti' manchmal 'ca' substituiert gemäß der Regel 'sabbo caṃ ti...'. Nach der Regel 'paradvebhāvo ṭhāne' erfolgt eine Verdoppelung des auf einen Vokal folgenden Konsonanten entsprechend seiner Artikulationsstelle. [Beispiele:] 'paccantaṃ', 'vutyassa'.

නවාති කිං. පටග්ගි,

Wozu dient 'optional'? [Beispiel:] 'paṭaggi'.

එත්ථ ‘‘ක්වචි පටි පතිස්සෙ’’ති පතිස්ස පටි, වණ්ණග්ගහණං සබ්බත්ථ රස්සදීඝ සඞ්ගහණත්ථං.

Hier wird gemäß 'kvaci paṭi patissa' für 'pati' 'paṭi' substituiert. Die Verwendung des Begriffs 'vaṇṇa' (Klasse von Lauten) dient überall dazu, sowohl kurze als auch lange Vokale einzuschließen.

20. යථා [Pg.36] එවෙතීහ –

20. Hier in 'yathā eva' –

එවාදිස්ස රි පුබ්බො ච රස්සො.

Für eva tritt ri ein, und der vorangehende [Vokal] wird kurz.

සරතො පරස්ස එවස්සාදිඑකාරො රිත්තං නවා යාති. පුබ්බො ච ඨානාසන්නං රස්සං. යථරිව. යථෙව.

Nach einem Vokal geht der Anfangsbuchstabe e von eva usw. optional in den Zustand von ri über. Und der vorangehende [Vokal] wird kurz, entsprechend seiner Position. Wie yathariva, yatheva.

21. න [Pg.37] ඉමස්ස, ති අඞ්ගිකං, ලහු එස්සති, අත්ථ අත්ථං, ඉතො ආයති, තස්මා ඉහ, සබ්භි එව, ඡ අභිඤ්ඤා, පුථ එව, පා එවතීහ වා ත්වෙව –

21. In [Fällen wie] „na imassa“, „ti aṅgikaṃ“, „lahu essati“, „attha atthaṃ“, „ito āyati“, „tasmā iha“, „sabbhi eva“, „cha abhiññā“, „putha eva“, „pā eva“ [gilt Folgendes] –

ය ව ම ද න ත ර ළා චාගමා.

Die Einschübe (āgama) sind ya, va, ma, da, na, ta, ra und ḷa [sowie durch das Wort „ca“ (und) auch ga].

සරෙ පරෙ යාදයො ආගමා වා හොන්ති, චකාරෙන ගො ච. නයිමස්ස, තිවඞ්ගිකං, ලහුමෙස්සති, අත්තදත්ථං, ඉතොනායති, තස්මාතිහ, සබ්භිරෙව, ඡළභිඤා, පුථගෙව, ‘‘රස්ස’’න්ති බ්‍යඤ්ජනෙ පරෙ ක්වචි රස්සො. පගෙව.

Wenn ein Vokal folgt, treten die Einschübe wie y usw. optional ein, und durch das Wort „ca“ auch g. [Beispiele:] nayimassa, tivaṅgikaṃ, lahumessati, attadatthaṃ, itonāyati, tasmātiha, sabbhireva, chaḷabhiññā, puthageva. Durch [die Regel] „rassa“ wird vor einem folgenden Konsonanten der Vokal manchmal kurz, wie pageva [aus pā eva].

වාති කිං. ඡ අභිඤ්ඤා, පුථ එව, පා එව.

Wozu dient das Wort „vā“ (optional)? [Um zu zeigen, dass dies nicht immer geschieht, wie in] cha abhiññā, putha eva, pā eva.

එත්ථ ‘‘සරෙ ක්වචී’’ති සරානං පකති හොති, සස්සරූපමෙව, න විකාරොත්‍යත්ථො.

Hier findet durch die Regel „sare kvaci“ der natürliche Zustand (pakati) der Vokale statt, was bedeutet, dass sie in ihrer eigenen Form verbleiben und keine Veränderung erfahren.

22. අභි [Pg.39] උග්ගතොත්‍යත්‍ර –

22. Im Fall von „abhi uggato“ –

‘‘අබ්භො අභී’’ති අභිස්ස අබ්භො. අබ්භුග්ගතො.

Durch die Regel „abbho abhī“ wird abhi zu abbha. [Daraus ergibt sich:] abbhuggato.

සරසන්ධි

Vokalsandhi (Vokalverbindung)

බ්‍යඤ්ජනසන්ධි

Konsonantensandhi (Konsonantenverbindung)

23. බ්‍යඤ්ජනෙත්‍යධිකාරො. ක්වචීත්වෙව. සො භික්ඛු, කච්චි නු ත්වං, ජානෙම තන්තීහ –

23. Es gilt die regierende Regel (adhikāra) „byañjane“ (wenn ein Konsonant folgt), ebenso das Wort „kvaci“ (manchmal). In Fällen wie: so bhikkhu, kacci nu tvaṃ, jānema taṃ –

ලොපඤ්ච තත්‍රාකාරො.

Und eine Auslassung [des Vokals], und an jener Stelle [der Auslassung] tritt der Vokal „a“ ein.

බ්‍යඤ්ජනෙ පරෙ සරානං ක්වචි ලොපොහොති, තත්‍ර ලුත්තෙ ඨානෙ අකාරාගමො, චකාරෙන ඔකාරුකාරාපි. සභික්ඛු කච්චිනො ත්වං, ජානෙමු තං.

Wenn ein Konsonant folgt, findet manchmal die Auslassung von Vokalen statt; an der Stelle des ausgelassenen Vokals erfolgt der Einschub von „a“. Durch das Wort „ca“ treten auch „o“ und „u“ auf. [Beispiele:] sabhikkhu, kaccino tvaṃ, jānemu taṃ.

ක්වචීති කිං, සොමුනි.

Wozu dient das Wort „kvaci“? [Um zu zeigen, dass dies nicht immer geschieht, wie in] so muni.

24. උඝොසො[Pg.40], ආඛාතන්තීහ – ද්වෙභාවෙ ඨානෙ ඉත්වෙව.

24. In Fällen wie „ughoso“, „ākhātaṃ“ – nur wenn eine Verdoppelung (dvebhāva) an der entsprechenden Stelle vorliegt:

වග්ගෙ ඝොසාඝොසානං තතියපඨමා.

In einer Konsonantenklasse (vagga) treten der dritte und erste [Buchstabe] an die Stelle der tönenden (ghosa) und tonlosen (aghosa) [vierten und zweiten Buchstaben].

වග්ගෙ ඝොසාඝොසානං චතුත්ථදුතියානං තබ්බග්ගෙ තතියපඨමා හොන්ති යථාසඞ්ඛ්‍යං යුත්තෙ ඨානෙ, උග්ඝොසො, රස්සෙ අක්ඛාතං.

In einer Konsonantenklasse treten der dritte und erste Buchstabe derselben Klasse jeweils entsprechend an die Stelle der vierten (tönenden) und zweiten (tonlosen) [aspirierten] Buchstaben an der passenden Stelle. [Beispiele:] ugghoso, akkhātaṃ [nach Kürzung].

25. පර [Pg.41] සහස්සං, අතිප්පඛොතීහ – ‘‘ක්වචි ඔ බ්‍යඤ්ජනෙ’’ති ඔකාරාගමො. පරොසහස්සං. ගාගමෙ ච, අතිප්පගොඛො.

25. In Fällen wie „para sahassaṃ“, „atippakho“ – tritt durch die Regel „kvaci o byañjane“ der Einschub des Vokals „o“ ein. [Daraus ergibt sich:] parosahassaṃ. Und bei zusätzlichem Einschub von „g“: atippagokho.

26. අව නද්ධාත්‍යත්‍ර – ‘‘ඔ අවස්සෙ’’ති ක්වචි අවස්ස ඔ. ඔනද්ධා.

26. Im Fall von „ava naddhā“ – wird durch die Regel „o avassa“ manchmal „o“ anstelle von „ava“ gesetzt. [Daraus ergibt sich:] onaddhā.

ක්වචීති කිං. අවසුස්සතු.

Wozu dient das Wort „kvaci“? [Um zu zeigen, dass dies nicht immer geschieht, wie in] avasussatu.

බ්‍යඤ්ජනසන්ධි.

Konsonantensandhi (Konsonantenverbindung).

නිග්ගහීතසන්ධි

Niggahītasandhi (Niggahīta-Verbindung)

27. නිග්ගහීතන්ත්‍යධිකාරො[Pg.42]. කිං කතො, සං ජාතො, සං ඨිතො, තං ධනං, තං මිත්තන්තිහ –

27. Es gilt die regierende Regel „niggahītaṃ“. In Fällen wie: kiṃ kato, saṃ jāto, saṃ ṭhito, taṃ dhanaṃ, taṃ mittaṃ –

වග්ගන්තං වා වග්ගෙ.

Vor einem Klassenkonsonanten wird [das Niggahīta] optional zum Endkonsonanten derselben Klasse.

වග්ගබ්‍යඤ්ජනෙ පරෙ බින්දුස්ස තබ්බග්ගන්තො වා හොති. කිඞ්කතො, සඤ්ජාතො, සණ්ඨිතො, තන්ධනං, තම්මිත්තං.

Wenn ein Klassenkonsonant folgt, wird der Punkt (bindu, d. h. das Niggahīta) optional zum Endkonsonanten dieser Klasse. [Beispiele:] kiṅkato, sañjāto, saṇṭhito, tandhanaṃ, tammittaṃ.

වාති කිං. න තං කම්මං.

Wozu dient das Wort „vā“ (optional)? [Um zu zeigen, dass dies nicht immer geschieht, wie in] na taṃ kammaṃ.

වාකාරෙනෙව ලෙ ලො ච. පුල්ලිඞ්ගං.

Durch das Wort „vā“ selbst wird [das Niggahīta vor „l“] zu „l“ und es erfolgt eine Verdoppelung (lo). [Beispiel:] pulliṅgaṃ.

28. වාත්‍යධිකාරො[Pg.43]. එවං අස්ස, එතං අවොචෙතීහ –

28. Das Wort „vā“ (optional) bleibt weiterhin maßgebend. In Fällen wie: evaṃ assa, etaṃ avoca –

මදා සරෙ.

„m“ und „d“ vor einem Vokal.

සරෙ පරෙ බින්දුනො ම දා වා හොන්ති. එවමස්ස, එතදවොච.

Wenn ein Vokal folgt, werden für den Punkt (bindu, d. h. das Niggahīta) optional „m“ oder „d“ eingesetzt. [Beispiele:] evamassa, etadavoca.

වාති කිං. මං අජිනි.

Wozu dient das Wort „vā“? [Um zu zeigen, dass dies nicht immer geschieht, wie in] maṃ ajini.

29. තං එව, තං හීතීහ –

29. In Fällen wie: taṃ eva, taṃ hi –

එහෙඤං.

Vor „e“ und „he“ [tritt] „ñ“ [ein].

එකාරෙ, හෙ ච පරෙ බින්දුනො ඤො වා හොති. ද්විත්තෙ – තඤ්ඤෙව, තමෙව. තඤ්හි, තං හි.

Wenn der Vokal „e“ oder die Silbe „he“ folgt, wird der Punkt (bindu) optional zu „ñ“. Bei Verdoppelung: taññeva, [ansonsten] tameva. [Vor „hi“:] tañhi, [oder ohne Änderung:] taṃ hi.

30. සංයොගොතීහ –

30. Im Fall von „saṃyogo“ –

සයෙ ච.

Und vor „y“.

යකාරෙ පරෙ තෙන සහ බින්දුනො ඤො වා හොති. ද්විත්තෙ – සඤ්ඤොගො, සංයොගො.

Wenn der Buchstabe „y“ folgt, wird der Punkt (bindu) zusammen mit diesem optional zu „ñ“. Bei Verdoppelung: saññogo, [ansonsten] saṃyogo.

31. චක්ඛු අනිච්චං, අව සිරොතීහ - ආගමො, ක්වචිත්වෙව.

31. In Fällen wie „cakkhu aniccaṃ“, „ava siro“ – findet manchmal ein Einschub statt:

නිග්ගහීතඤ්ච.

Und [zwar] des Niggahīta.

සරෙ, බ්‍යඤ්ජනෙ වා පරෙ ක්වචි බින්ද්වාගමො හොති. චක්ඛුංඅනිච්චං, අවංසිරො.

Wenn ein Vokal oder ein Konsonant folgt, findet manchmal die Einfügung eines Bindu (Niggahīta) statt: „cakkhuṃaniccaṃ“, „avaṃsiro“.

32. විදූනං [Pg.44] අග්ගං, තාසං අහංතීහ –

32. In den Fällen von „vidūnaṃ aggaṃ“ und „tāsaṃ ahaṃ“ –

‘‘ක්වචි ලොපං’’ති සරෙ බින්දුලොපො, විදූනග්ගං. දීඝෙතාසාහං.

Durch die Regel „Kvaci lopaṃ“ erfolgt bei einem folgenden Vokal die Auslassung des Bindu, [wodurch] „vidūnaggaṃ“ [entsteht]; und bei Längung [des folgenden Vokals] „tāsāhaṃ“.

33. බුද්ධානං සාසනං, සං රාගොතීහ –

33. In den Fällen von „Buddhānaṃ sāsanaṃ“ und „saṃ rāgo“ –

‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ චෙ’’ති බින්දුලොපො, බුද්ධානසාසනං. දීඝෙසාරාගො.

erfolgt durch die Regel „Byañjane ce“ die Auslassung des Bindu, [wodurch] „buddhānasāsanaṃ“ [entsteht]; und bei Längung „sārāgo“.

34. බීජං ඉවෙතීහ –

34. In dem Fall von „bījaṃ iva“ –

පරො වා සරො.

Oder der folgende Vokal [wird ausgelassen].

බින්දුතො පරො සරො වා ලුප්‍යතෙ, බීජංව.

Der auf ein Bindu folgende Vokal wird optional ausgelassen, [wie in] „bījaṃva“.

35. එවං අස්සෙතීහ –

35. In dem Fall von „evaṃ assa“ –

බ්‍යඤ්ජනො ච විසඤ්ඤොගො.

Und der Konsonant wird von seiner Verbindung (Verdoppelung) befreit.

බින්දුතො පරෙ සරෙ ලුත්තෙ සංයොගො බ්‍යඤ්ජනො විනට්ඨසංයොගො හොතීති පුබ්බසලොපො. එවංස.

Wenn der auf ein Bindu folgende Vokal ausgelassen wird, verliert der doppelte Konsonant seine Verbindung (Verdoppelung), was die Auslassung des ersten Lautes [von „assa“] darstellt; [dadurch entsteht] „evaṃsa“.

නිග්ගහීතසන්ධි.

Die Sandhi des Niggahīta.

වොමිස්සක සන්ධී

Gemischte Sandhi.

36. අනුපදිට්ඨානං වුත්තයොගතො.

36. Das Verständnis des nicht direkt Gelehrten ergibt sich aus der Anwendung der bereits dargelegten Regeln.

ඉධානිද්දිට්ඨා [Pg.45] සන්ධයො වුත්තානුසාරෙන ඤෙ ය්‍යා, යථා – යදි එවං, බොධි අඞ්ගාතීහ – යාදෙසෙ ඉමිනා සුත්තෙන දයකාරසංයොගස්ස ජො, ධයකාරසංයොගස්ස ඣො, ද්විත්තෙ – යජ්ජෙවං, බොජ්ඣඞ්ගා.

Hier nicht ausdrücklich erwähnte Sandhi-Verbindungen sind gemäß den bereits dargelegten Regeln zu verstehen, wie z. B. in den Fällen von „yadi evaṃ“ und „bodhi aṅgā“: Wenn nach dieser Regel die Ersetzung durch „ya“ stattfindet, wird die Verbindung mit dem Laut „da“ [d + y] zu „ja“, und die Verbindung mit dem Laut „dha“ [dh + y] zu „jha“; nach der Verdoppelung [entstehen] „yajjevaṃ“ und „bojjhaṅgā“.

37. අසදිසසංයොගෙ [Pg.46] එකසරූපතා ච.

37. Und bei einer ungleichartigen Konsonantenverbindung tritt Gleichförmigkeit (Assimilation) ein.

පරි එසනාතීහ – යාදෙසෙ රකාරස්ස යො, පය්‍යෙස නා.

In dem Fall von „pari esanā“ – bei der Ersetzung durch „ya“ wird der Laut „ra“ zu „ya“, [woraus nach Verdoppelung] „payyesanā“ [wird].

38. වණ්ණානං [Pg.47] බහුත්තං, විපරීතතා ච.

38. Die Vielfalt der Laute und ihre Umkehrung (Metathesis).

සරති, ඉති එව, සා ඉත්ථී, බුසං එව, බහු ආබාධො, අධි අභවි, සුඛං, දුක්ඛං, ජීවොතීහ –

In den Fällen von „sarati“, „iti eva“, „sā itthī“, „busaṃ eva“, „bahu ābādho“, „adhi abhavi“, „sukhaṃ“, „dukkhaṃ“, „jīvo“ –

මාගමො සකාරෙ අකාරස්ස උ ච, සුමරති.

erfolgt die Einfügung des Lautes „ma“, und beim Laut „sa“ wird das „a“ zu „u“, [wodurch] „sumarati“ [entsteht].

ඉස්ස වො, ඉත්වෙව.

Das „i“ wird zu „vo“, [wodurch] „itveva“ [entsteht].

පරලොපෙ ආකාරස්ස ඔ, සොත්ථී.

Bei Auslassung des folgenden [Vokals] wird der Laut „ā“ zu „o“, [wodurch] „sotthī“ [entsteht].

මාදෙසෙ[Pg.48], පුබ්බදීඝෙ ච එකාරස්ස ඉ. බුසාමිව.

Bei der Ersetzung durch „ma“ und der Längung des vorhergehenden Vokals wird das „e“ zu „i“, [wodurch] „busāmiva“ [entsteht].

වාදෙසෙ හවකාරවිපරියයො. බහ්වාබාධො.

Bei der Ersetzung durch „va“ erfolgt die Umkehrung der Laute „ha“ und „va“, [wodurch] „bahvābādho“ [entsteht].

අධිස්ස ක්වචි අද්ධො, දීඝෙ-අද්ධාභවි.

Für „adhi“ tritt manchmal „addha“ ein; bei Längung [des folgenden Vokals entsteht] „addhābhavi“.

බින්දුනො, ඔකාරස්ස ච එ. සුඛෙ, දුක්ඛෙ, ජීවෙ.

Das Bindu und der Laut „o“ werden zu „e“, [wodurch] „sukhe“, „dukkhe“, „jīve“ [entstehen].

39. රදානං [Pg.50] ළො, පටිබොධො, පරිළාහො.

39. Für die Laute „ra“ und „da“ tritt „ḷ“ ein, [wie in] „paṭibodho“ und „pariḷāho“.

40. සරෙ, බ්‍යඤ්ජනෙ වා පරෙ බින්දුනො ක්වචි මො. මම අභාසි, බුද්ධම සරණං, පුබ්බෙ මො පරං න නෙතබ්බො අයුත්තත්තා.

40. Wenn ein Vokal oder ein Konsonant folgt, wird das Bindu (Niggahīta) manchmal zu „ma“, [wie in] „mama abhāsi“, „buddhama saraṇaṃ“. Das vorangehende „ma“ darf nicht nach hinten verschoben werden, da dies unpassend ist.

41. බින්දුතො පරසරාන මඤ්ඤස්සරතාපි.

41. Auch die Verwandlung der auf ein Bindu folgenden Vokale in einen anderen Vokalcharakter [findet statt].

තං ඉමිනා, එවං ඉමං, කිං අහං තීහ-ඉස්ස අ. තදමිනා.

In den Fällen von „taṃ iminā“, „evaṃ imaṃ“ und „kiṃ ahaṃ“ wird das „i“ zu „a“, [wodurch] „tadaminā“ [entsteht].

ඉස්ස උ, අකාරස්ස ච එ, බින්දුලොපාදො. එවුමං, කෙහං.

Das „i“ wird zu „u“, und das „a“ wird zu „e“, nach der Auslassung des Bindu usw., [wodurch] „evumaṃ“ und „kehaṃ“ [entstehen].

42. වාක්‍යසුඛුච්චාරණත්ථං, ඡන්දහානිත්ථඤ්ච වණ්ණලොපොපි.

42. Zum Zweck der leichten Aussprache des Satzes und zur Vermeidung einer Verletzung des Metrums findet auch die Auslassung von Lauten statt.

පටිසඞ්ඛාය යොනිසොතීහ – පුබ්බයලොපො, පටිසඞ්ඛායොනිසො.

In dem Fall von „paṭisaṅkhāya yoniso“ – erfolgt die Auslassung des vorangehenden „ya“, [wodurch] „paṭisaṅkhāyoniso“ [entsteht].

43. අලාබූනිත්‍යාදො [Pg.51] අකාරලොපො. ලාබූනි සීදන්ති, සිලා ප්ලවන්ති.

43. In Wörtern wie „alābūni“ erfolgt die Auslassung des Lautes „a“, [wie in:] „lābūni sīdanti, silā plavanti“.

44. වුත්‍යභෙදාය විකාරොපි.

44. Auch eine Veränderung [von Lauten findet statt], um das Metrum nicht zu verletzen.

අකරම්හසෙ තෙත්‍යාදො සකාරෙ ගරුනො එකාරස්ස ඉමිනා ලහුඅකාරො, අකරම්හස තෙ කිච්චං.

In [Fällen] wie „akaramhase te“ wird durch diese [Regel] vor dem Laut „sa“ der schwere Laut „e“ zu einem leichten „a“, [wodurch] „akaramhasa te kiccaṃ“ [entsteht].

45. අක්ඛරනියමො [Pg.52] ඡන්දං, ගරුලහුනියමො භවෙ වුත්ති,

45. Die Festlegung der Silbenanzahl ist das Metrum (chanda), die Festlegung von schweren und leichten [Silben] ist der Rhythmus (vutti).

දීඝො, සංයොගාදිපුබ්බො රස්සො ච ගරු, ලහු තු රස්සො. යථා- ආ, අස්ස, අං, අ.

Ein langer [Vokal] sowie ein kurzer [Vokal], der vor einer Konsonantenverbindung steht [oder mit Niggahīta versehen ist], ist schwer (garu); ein kurzer [Vokal] hingegen ist leicht (lahu). Wie zum Beispiel: „ā“, „assa“, „aṃ“, „a“.

46.

46.

එවමඤ්ඤාපි [Pg.53] විඤ්ඤෙය්‍යා, සංහිතා තන්තියා හිතා;

සංහිතාති ච වණ්ණානං, සන්නිධබ්‍යවධානතො.

Ebenso sind auch andere [Formen der] Lautverbindung (Saṃhitā) zu verstehen, die für die Textüberlieferung nützlich sind; und als „Saṃhitā“ bezeichnet man die unmittelbare Nachbarschaft von Lauten ohne Unterbrechung.

වොමිස්සකසන්ධි.

Die gemischte Sandhi.

2. නාමකණ්ඩ

2. Abschnitt über die Nomen

පුල්ලිඞ්ග

Das Maskulinum

47. ‘‘ජිනවචනයුත්තං [Pg.55] හී’’ති සබ්බත්ථාධිකාරො.

47. „Denn es ist dem Wort des Jinas angemessen“ ist die allenthalben gültige Leitregel.

ලිඞ්ගඤ්ච නිපච්චතෙ.

Und der Nominalstamm wird gebildet.

ධාතුප්පච්චයවිභත්තිවජ්ජිතමත්ථයුත්තං සද්දරූපං ලිඞ්ගං නාම, ජිනවචනයොග්ගං ලිඞ්ගං ඉධ ඨපීයති නිප්ඵාදීයති ච.

Eine Wortform, die eine Bedeutung besitzt und frei von Wurzel, Suffix und Fallendung ist, wird Nominalstamm genannt; der für das Wort des Jinas geeignete Nominalstamm wird hier aufgestellt und gebildet.

48. බුද්ධඉති [Pg.56] ඨිතෙ –

48. Wenn „Buddha“ dasteht –

තතො ච විභත්තියො.

Und danach die Fallendungen.

තස්මා ලිඞ්ගා පරා විභත්තියො හොන්ති. චකාරෙන තාසං එකවචනාදිපඨමාදිසඤ්ඤා ච.

Nach diesem Nominalstamm folgen die Fallendungen. Durch das Wort „ca“ (und) werden auch deren Bezeichnungen wie Singular usw. und Nominativ usw. bestimmt.

‘‘සි යො අං යො නා හි ස නං ස්මා හි ස නං ස්මිං සූ’’ ති විභත්තියො. සි යො ඉති පඨමා, අං යො ඉති දුතියා, නා හි ඉති තතියා, ස නං ඉති චතුත්ථී, ස්මා හි ඉති පඤ්චමී, ස නං ඉති ඡට්ඨී, ස්මිං සු ඉති සත්තමී.

„Si, yo, aṃ, yo, nā, hi, sa, naṃ, smā, hi, sa, naṃ, smiṃ, su“ sind die Fallendungen. „Si, yo“ ist der erste Fall, „aṃ, yo“ ist der zweite Fall, „nā, hi“ ist der dritte Fall, „sa, naṃ“ ist der vierte Fall, „smā, hi“ ist der fünfte Fall, „sa, naṃ“ ist der sechste Fall, „smiṃ, su“ ist der siebte Fall.

ලිඞ්ගත්ථෙ පඨමා.

Der erste Fall steht in der Bedeutung des Nominalstammes.

යො [Pg.59] කම්මකත්තාදිවත්තන්තරමප්පත්තො සස්සරූපට්ඨො සුද්ධො, සො ලිඞ්ගත්ථො නාම, තස්සාභිධානමත්තෙ පඨමාවිභත්ති හොති. තස්සාපනියමෙ එකම්හි වත්තබ්බෙ එකවචනං සි, වුච්චතෙ නෙනෙතිවචනං, එකස්සත්ථස්ස වචනං එකවචනං. එවං බහුවචනං.

Was noch keine andere Funktion wie die des Objekts oder Agens usw. erlangt hat, sondern rein in seiner eigenen Bedeutung steht, das wird „Bedeutung des Nominalstammes“ genannt; bloß um diese auszudrücken, tritt die Endung des ersten Falls ein. Bei dessen Nicht-Spezifizierung: Wenn ein Einzelnes auszudrücken ist, steht der Singular „si“; „vacana“ (Numerus) wird es genannt, weil damit ausgedrückt wird; der Ausdruck für eine einzige Bedeutung ist der Singular. Ebenso verhält es sich mit dem Plural.

අතොත්වෙව.

Hier gilt: „Nach einem Stamm auf a“.

සො.

„So“.

අකාරන්තා [Pg.60] පරස්ස සිස්ස ඔ හොති.

Anstelle des auf einen Auslaut auf a folgenden „si“ tritt „o“.

සරලොපො මාදෙසප්පච්චයාදිම්හි සරලොපෙ තු පකති.

Vokalausfall; bei Vokalausfall wegen eines folgenden Ersatzes für „m“, Suffixanfangs usw. bleibt es jedoch im Naturzustand.

අංආදීසු පරෙසු සරස්ස ලොපො හොති, තස්මිං කතෙ තු ක්වචාදිනා අසවණ්ණෙ පත්තෙ පකති හොති.

Wenn „aṃ“ usw. folgen, findet der Ausfall des Vokals statt; wenn dieser vollzogen ist, bleibt er jedoch wahlweise im Naturzustand, wenn ein ungleichartiger Vokal folgt.

නයෙ [Pg.61] පරං යුත්තෙ. එවමුපරි සරලොපාදි. බුද්ධො.

„Man verbinde das Folgende nach den Regeln“. Ebenso verhält es sich im Folgenden mit dem Vokalausfall usw. [Daraus ergibt sich:] „Buddho“.

බහුම්හි වත්තබ්බෙ බහුවචනං යො.

Wenn ein Plural auszudrücken ist, steht die Pluralendung „yo“.

අතො වාත්වෙව.

Hier gilt weiterhin: „Nach einem Stamm auf a“ und „wahlweise“.

සබ්බයොනීනමාඑ.

„Anstelle aller yo-Endungen tritt ā und e“.

අකාරන්තා පරෙසං පඨමදුතියායොනීනං යථාසඞ්ඛ්‍යං ආඑ වා හොන්ති. බුද්ධා.

Nach einem Auslaut auf a werden die yo-Endungen des ersten und zweiten Falles respektive wahlweise zu „ā“ und „e“. [Daraus ergibt sich:] „Buddhā“.

වාති කිං. අග්ගයො.

Wozu dient das Wort „wahlweise“? [Damit Formen wie] „aggayo“ möglich sind.

49. ලිඞ්ගත්ථෙ [Pg.62] පඨමාත්වෙව.

49. Hier gilt weiterhin: „Der erste Fall in der Bedeutung des Nominalstammes“.

ආලපනෙ ච.

„Und bei der Anrede“.

අභිමුඛීකරණමාලපනං, තදධිකෙ ලිඞ්ගත්ථෙ පඨමා හොති.

Das Ausrichten auf sich hin ist die Anrede; wenn diese zur Bedeutung des Nominalstammes hinzukommt, steht der erste Fall.

‘‘ආලපනෙ සි ගසඤ්ඤො’’ති සිස්ස ගසඤ්ඤා. ගෙඉත්වෙව.

Durch die Regel „In der Anrede erhält si die Bezeichnung ga“ wird das „si“ als „ga“ bezeichnet. Hier gilt weiterhin: „Wenn ge [das heißt ga] folgt“.

අකාරා පිතාද්‍යන්තානමා.

„Von den Vokalen a und den Enden von pitā usw. wird es zu ā“.

ගෙ පරෙ අකාරො පිතුසත්ථුඅත්තරාජාදීනමන්තො ච ආත්තං යාති.

Wenn „ga“ (ge) folgt, wird der auslautende Vokal „a“ sowie das Ende von pitā, satthā, attā, rājā usw. zu „ā“.

‘‘ආකාරො වා’’ති ගෙ පරෙ ආකාරස්ස රස්සො වා.

Durch die Regel „Ākāro vā“ wird das lange „ā“ wahlweise gekürzt, wenn „ga“ (ge) folgt.

සෙසතො ලොපං ගසීපි.

„Nach den übrigen fallen ga und si weg“.

සො සිං ස්‍යා ච සඛාතො ගස්සෙවාත්‍යාදිනිද්දිට්ඨෙහඤ්ඤෙ අවණ්ණිවණ්ණුවණ්ණොකාරන්තා සෙසා, තෙහි පරෙ ගසී ලුප්‍යන්තෙ. හෙ - බුද්ධ, බුද්ධා. යො - බුද්ධා.

Die anderen, die nicht durch Regeln wie „so siṃ...“ und „sakhāto gasseva“ bestimmt sind, nämlich die auf a/ā, i/ī, u/ū und o auslautenden Stämme, gelten als „die übrigen“; nach diesen fallen „ga“ und „si“ weg. [Beispiele:] „He buddha“, „buddhā“. Für „yo“: „buddhā“.

50. කම්මත්ථෙ දුතියා.

50. Der zweite Fall steht in der Bedeutung des Objekts.

යං [Pg.63] කරොති, තං කම්මං නාම. තත්ථ දුතියා හොති. අංබුද්ධං. යොස්ස එ-බුද්ධෙ.

Das, was man tut, wird Objekt genannt. Dabei steht der zweite Fall. [Mit der Endung] „aṃ“: „buddhaṃ“. Für „yo“ wird es zu „e“: „buddhe“.

51. තතියාත්වෙව.

51. Hier gilt weiterhin: „Der dritte Fall“.

කත්තරි ච.

„Und beim Agens“.

යො කරොති, ස කත්තා නාම. තත්ථ තතියා හොති. නා.

Wer handelt, der wird Agens genannt. Dabei steht der dritte Fall. [Mit der Endung] „nā“:

අතො නෙන.

„Nach einem Stamm auf a wird nā zu ena“.

අකාරා පරො නා එනං යාති. බුද්ධෙන.

Nach einem Auslaut auf a wird „nā“ zu „ena“. [Beispiel:] „buddhena“.

හි.

[Bei der Endung] „hi“:

සුහිස්වකාරො එ.

„Vor su und hi wird der Vokal a zu e“.

සුහිසු [Pg.64] පරෙස්වකාරස්ස එ හොති.

Wenn [die Suffixe] -su und -hi folgen, wird der [vorhergehende] a-Laut zu e.

ස්මාහිස්මින්නං ම්හාභිම්හි වා.

Für [die Endungen] -smā, -hi und -smiṃ gibt es optional [die Ersetzungen] -mhā, -bhi und -mhi.

සබ්බසද්දෙහි පරෙසං ස්මාහිස්මින්නං යථාසඞ්ඛ්‍යං ම්හාභිම්හිඉච්චෙතෙ වා හොන්ති. බුද්ධෙභි, බුද්ධෙහි.

Nach allen Wörtern werden die Endungen -smā, -hi und -smiṃ optional beziehungsweise durch -mhā, -bhi und -mhi ersetzt. [Beispiele:] Buddhebhi, buddhehi.

52. කරණෙ තතියා.

52. Der dritte Fall (Tatiyā) steht im Sinne des Instruments (karaṇa).

යෙන [Pg.65] වා කයිරතෙ, තං කරණං නාම. තත්ථ තතියා හොති. සබ්බං කත්තුසමං.

Womit [eine Handlung] ausgeführt wird, das wird Instrument (karaṇa) genannt. Darin steht der dritte Fall. Alles ist dem Agens gleich.

53. සම්පදානෙ චතුත්ථී.

53. Der vierte Fall (Catutthī) steht im Sinne des Empfängers (sampadāna).

යස්ස දාතුකාමො රොචතෙ, ධාරයතෙ වා, තං සම්පදානං නාම. තත්ථ චතුත්ථී හොති. ස.

Wem man geben will, wem etwas gefällt oder wer schuldet, das wird Empfänger (sampadāna) genannt. Darin steht der vierte Fall. [Die Endung ist] -sa.

අතො වාත්වෙව.

Die Ausdrücke 'von a' (ato) und 'optional' (vā) gelten auch hier.

ආය චතුත්ථෙකවචනස්ස තු.

Für den Dativ Singular (catutthekavacana) gilt jedoch [die Ersetzung durch] -āya.

අකාරා පරස්ස චතුත්ථෙකවචනස්ස ආයො වා හොති. බුද්ධාය.

Nach einem a-Laut wird die Endung des Dativs Singular optional zu -āya. [Beispiel:] Buddhāya.

‘‘සාගමො [Pg.66] සෙ’’ති සෙ සකාරාගමො. බුද්ධස්ස. නං.

Durch die Regel 'sāgamo se' wird vor -sa der Augment s (sakārāgama) eingefügt. [Beispiel:] Buddhassa. [Danach folgt] -naṃ.

දීඝන්ත්වෙව.

Die Dehnung (dīgha) gilt jedoch weiterhin.

සුනංහිසු ච.

Und vor [den Endungen] -su, -naṃ und -hi.

සුනංහිසු පරෙසු සරාදීනං දීඝො හොති. චසද්දෙන ක්වචි න. බුද්ධානං.

Wenn die Endungen -su, -naṃ und -hi folgen, tritt Dehnung der vorausgehenden Vokale ein. Durch das Wort 'ca' geschieht dies manchmal nicht. [Beispiel:] Buddhānaṃ.

54. අපාදානෙ පඤ්චමී.

54. Der fünfte Fall (Pañcamī) steht im Sinne des Ablativs (apādāna).

යස්මාදපෙති, භයමාදත්තෙ වා, තදපාදානං නාම, තත්ථ පඤ්චමී හොති. ස්මා.

Wovon man sich entfernt oder wovor man Furcht empfindet, das wird Ablativ (apādāna) genannt. Darin steht der fünfte Fall. [Die Endung ist] -smā.

අතො ආඑත්වෙව.

Die Ausdrücke 'von a' (ato) und '[Ersetzung durch] ā und e' (ā-e) gelten auch hier.

55. ස්මාස්මින්නං වා.

55. Die Ersetzung von -smā und -smiṃ [durch -ā und -e] erfolgt optional.

අකාරා පරෙසං ස්මාස්මින්නං ආඑ වා හොන්ති. බුද්ධා, බුද්ධම්හා, බුද්ධස්මා. බුද්ධෙභි, බුද්ධෙහි.

Nach einem a-Laut werden die Endungen -smā und -smiṃ optional zu -ā und -e. [Beispiele:] Buddhā, buddhamhā, buddhasmā; Buddhebhi, buddhehi.

56. සාමිස්මිං ඡට්ඨී.

56. Der sechste Fall (Chaṭṭhī) steht im Sinne des Eigentümers (sāmī).

යස්ස [Pg.67] වා පරිග්ගහො, තං සාමී නාම. තත්ථ ඡට්ඨී හොති. බුද්ධස්ස. බුද්ධානං.

Wessen Besitz [etwas ist], das wird Eigentümer (sāmī) genannt. Darin steht der sechste Fall. [Beispiele:] Buddhassa, Buddhānaṃ.

57. ඔකාසෙ සත්තමී.

57. Der siebte Fall (Sattamī) steht im Sinne des Ortes (okāsa).

යොධාරො, තමොකාසං නාම. තත්ථ සත්තමී හොති. ස්මිං-බුද්ධෙ, බුද්ධම්හි, බුද්ධස්මිං. සු-බුද්ධෙසු.

Was der Träger (ādhāra) ist, das wird Ort (okāsa) genannt. Darin steht der siebte Fall. [Beispiele mit der Endung] -smiṃ: buddhe, buddhamhi, buddhasmiṃ; [mit der Endung] -su: buddhesu.

58.

58.

බුද්ධො බුද්ධ සුඛං දදාති සරතො බුද්ධං තතො දුක්කරං,කිං බුද්ධෙන මහිද්ධයොපි මුනයො බුද්ධෙන ජාතාසුඛී;

බුද්ධස්සෙව මනං දදෙ පදමහං බුද්ධා ලභෙය්‍යාච්චුතං,බුද්ධස්සිද්ධි න කිං කරෙ භවභවෙ භත්ත්‍යත්ථු බුද්ධෙ මම.

Der Buddha, o Buddha, schenkt dem Gedenkenden Glück. Den Buddha [verehre ich], schwerer als das [ist nichts]. Was [erreicht man nicht] durch den Buddha? Selbst übermächtige Weise wurden durch den Buddha glücklich. Nur dem Buddha möchte ich meinen Geist schenken. Vom Buddha möchte ich die unvergängliche Stätte erlangen. Was bewirkt die Kraft des Buddha nicht? In jeder Existenz sei meine Hingabe an den Buddha!

59. ඉතො [Pg.68] පරං තතියාපඤ්චමීනඤ්ච චතුත්ථීඡට්ඨීනඤ්ච සරූපත්තා පඤ්චමීඡට්ඨියො භීයො උපෙක්ඛන්තෙ.

59. Im Folgenden werden der fünfte Fall (Ablativ) und der sechste Fall (Genitiv) meistens nicht eigens aufgeführt, da sie formgleich mit dem dritten (Instrumental) und dem vierten Fall (Dativ) sind.

60. අත්ත, සි.

60. Das Wort 'atta' (Selbst) [mit der Endung] -si.

බ්‍රහ්මත්තසඛරාජාදිතො ත්වෙව.

Die Bestimmung bezüglich [der Stämme] brahma, atta, sakha, rāja usw. gilt weiterhin.

ස්‍යා ච.

Und [die Endung] -si [wird zu -ā].

බ්‍රහ්මාදිතො සිස්ස ආ හොති. අත්තා.

Nach [den Stämmen] brahma usw. wird die Endung -si zu -ā. [Beispiel:] Attā.

‘‘යොනමානො’’ති බ්‍රහ්මාදිතො යොනං ආනොත්තං. අත්තානො.

Gemäß der Regel 'yonamāno' wird die Endung -yo nach [den Stämmen] brahma usw. zu -āno. [Beispiel:] Attāno.

61. හෙ - අත්ත, අත්තා. යො, අත්තානො.

61. Im Vokativ: he atta, attā. [Mit der Endung] -yo: attāno.

62. ‘‘බ්‍රහ්මත්තසඛරාජාදිතො [Pg.69] අමාන’’න්ති බ්‍රහ්මාදිතො අංවචනස්ස ආනං වා හොති. අත්තානං, අත්තං. අත්තානො.

62. Gemäß der Regel 'brahmattasakharājādito amānaṃ' wird nach [den Stämmen] brahma usw. die Endung -aṃ optional zu -ānaṃ. [Beispiele:] Attānaṃ, attaṃ. [Plural:] Attāno.

63. අත්තෙන, අත්තනා. පක්ඛෙ-ජිනවචනානුරොධෙන එනාභාවො.

63. [Beispiele:] Attena, attanā. Auf der anderen Seite gibt es – in Übereinstimmung mit den Worten des Jina – das Ausbleiben der Endung -ena.

‘‘අත්තාන්තො [Pg.70] හිස්මිමනත්තං’’ති හිම්හි අත්තන්තස්ස අනො. අත්තනෙහි. එවං කරණෙ.

Gemäß der Regel 'attānto hismimanattaṃ' wird das Stammende von 'atta' vor -hi zu -an. [Beispiel:] Attanehi. Ebenso verhält es sich beim Instrumentalis (karaṇa).

64. ‘‘සස්ස නො’’ති නොකාරො. අත්තනො. අත්තානං.

64. Gemäß der Regel 'sassa no' gibt es die Ersetzung [von -sa] durch -no. [Beispiele:] Attano, attānaṃ.

65. අම්හතුම්හන්තු රාජබ්‍රහ්මත්තසඛ සත්ථුපිතාදීහි ස්මා නාව.

65. Nach [den Stämmen] amha, tumha, rāja, brahma, atta, sakha, satthu, pitu usw. wird [die Endung] -smā wie -nā.

අම්හාදිතො ස්මා නා ඉව හොති. අත්තනා.

Nach [den Stämmen] amha usw. wird [die Endung] -smā wie -nā. [Beispiel:] Attanā.

66. ‘‘තතො ස්මින්නී’’ති ස්මිනො නි. අත්තනි. ‘‘අනත්ත’’න්ති භාවනිද්දෙසෙන සුම්හි ච අනො. අත්තනෙසු.

66. Gemäß der Regel 'tato sminnī' wird die Endung -smiṃ zu -ni. [Beispiel:] Attani. Durch die abstrakte Formulierung 'anatta' wird vor der Endung -su das Stammende ebenfalls zu -an. [Beispiel:] Attanesu.

67. රාජා [Pg.71] අත්තාව. නා.

67. [Das Wort] rāja dekliniert sich wie atta. [Die Endung] -nā.

සවිභත්තිස්ස රාජස්සෙත්වෙව.

Dies gilt für das Wort rāja samt seiner Endung.

නාම්හි රඤ්ඤා වා.

Vor [der Kasusendung] nā wird [der Stamm] optional zu raññā.

නාම්හි සවිභත්තිස්ස රාජසද්දස්ස රඤ්ඤා වා හොති. රඤ්ඤා, රාජෙන.

Vor [der Kasusendung] nā wird das Wort rāja samt seiner Endung optional zu raññā. [Beispiele:] Raññā, rājena.

රාජස්ස රාජු සුනංහිසු ච.

Für [das Wort] rāja [tritt die Form] rāju vor [den Endungen] su, naṃ und hi ein, und [auch in anderen Fällen].

සුනං හිසු පරෙසු රාජස්ස රාජු හොති, චකාරෙන ක්වචි න.

Wenn su, naṃ und hi folgen, wird aus rāja [die Form] rāju; durch das Wort ca [im Sutta] geschieht dies manchmal nicht.

‘‘සුනංහිසු [Pg.72] චෙති’’ දීඝෙ - රාජූභි, රාජූහි, රාජෙභි, රාජෙහි.

Unter der Regel „Sunaṃhisu ca“ wird der Vokal gedehnt: rājūbhi, rājūhi, rājebhi, rājehi.

68. සවිභත්තිස්සෙත්‍යධිකාරො.

68. Es gilt die Generalregel (adhikāra): „samt der Endung“ (savibhattissa).

‘‘රාජස්ස රඤ්ඤො රාජිනො සෙ’’ති සෙ රඤ්ඤො රාජිනො හොන්ති. රඤ්ඤො, රාජිනො.

Durch die Regel „Rājassa rañño rājino se“ werden [die Formen] vor [der Endung] sa zu rañño und rājino. [Beispiele:] Rañño, rājino.

‘‘රඤ්ඤං නම්හි වා’’ති නම්හි රඤ්ඤං වා. රඤ්ඤං, රාජූනං, රාජානං.

Durch die Regel „Raññaṃ namhi vā“ wird [die Form] vor naṃ optional zu raññaṃ. [Beispiele:] Raññaṃ, rājūnaṃ, rājānaṃ.

69. ස්මාස්සනාතුල්‍යත්තා-නාම්හි [Pg.73] රඤ්ඤා වා. රඤ්ඤා, රාජම්හා, රාජස්මා.

69. Da die Endung smā der Endung nā gleichgestellt ist, wird es vor smā optional zu raññā. [Beispiele:] Raññā, rājamhā, rājasmā.

70. ‘‘ස්මිම්හි රඤ්ඤෙ රාජිනී’’ති ස්මිම්හි රඤ්ඤෙ රාජිනි හොන්ති. රඤ්ඤෙ, රාජිනි. රාජූසු, රාජෙසු.

70. Durch die Regel „Smimhi raññe rājinī“ werden [die Formen] vor smim zu raññe und rājini. [Beispiele:] Raññe, rājini. [Lokativ Plural:] Rājūsu, rājesu.

71. ගුණවන්තු, සි.

71. [Der Stamm] guṇavantu mit [der Endung] si.

සවිභත්තිස්ස න්තුස්සෙත්වෙව.

Es gilt weiterhin: „des [Suffixes] ntu samt seiner Endung“.

‘‘ආ සිම්හී’’ති සිම්හි සවිභත්තිස්ස න්තුස්ස ආ. ගුණවා.

Durch die Regel „Ā simhi“ wird vor si das [Suffix] ntu samt seiner Endung zu ā. [Beispiel:] Guṇavā.

යොම්හි පඨමෙත්වෙව.

Vor [der Endung] yo im ersten Fall (Nominativ Plural).

න්තුස්ස න්තො.

Für [das Suffix] ntu wird [die Form] nto.

පඨමෙ යොම්හි සවිභත්තිස්ස න්තුස්ස න්තොකාරො හොති. ගුණවන්තො.

Vor der Endung yo des ersten Falls wird das [Suffix] ntu samt seiner Endung zum Laut nto. [Beispiel:] Guṇavanto.

සුනංහිසු අත්තංත්වෙව.

Vor su, naṃ und hi gilt weiterhin das Eintreten des kurzen Vokals a (attaṃ).

න්තුස්සන්තො යොසු ච.

Für [das Suffix] ntu wird [die Form] anta auch vor [der Endung] yo.

සුනංහිසු, යොසු, චකාරෙන අඤ්ඤෙසුපි පරෙසු න්තුස්සන්තො අත්තං යාති. ගුණවන්තා.

Vor su, naṃ, hi, yo und durch das Wort ca auch vor anderen folgenden [Endungen] geht das Suffix ntu in die Form anta mit kurzem a über. [Beispiel:] Guṇavantā.

72. සවිභත්තිස්සෙත්‍යධිකාරො[Pg.74]. අංඉත්වෙව.

72. Es gilt die Generalregel „samt der Endung“ (savibhattissa), ebenso wie [der Laut] aṃ.

අවණ්ණො ච ගෙ.

Vor [der Vokativendung] ge tritt auch der a-Laut (avaṇṇa) ein.

ගෙ පරෙ සවිභත්තිස්ස න්තුස්ස අංඅආ හොන්ති. හෙගුණවං,ගුණව, ගුණවා. යො - ගුණවන්තො, ගුණවන්තා.

Wenn ge folgt, wird das Suffix ntu samt seiner Endung zu aṃ, a oder ā. [Beispiele:] He guṇavaṃ, guṇava, guṇavā. Vor yo: guṇavanto, guṇavantā.

73. අත්තං – ගුණවන්තං. ගුණවන්තෙ.

73. Das Eintreten von anta: guṇavantaṃ. [Im Akkusativ Plural:] guṇavante.

74. ‘‘තොතිතා [Pg.75] සස්මිං නාස්වී’’ති සවිභත්තිස්ස න්තුස්ස නාම්හි තා, සෙ තොකාරො, ස්මිම්හි ති ච වා. ගුණවතා, ගුණවන්තෙන. ගුණවන්තෙභි, ගුණවන්තෙහි.

74. Durch die Regel „Totitā sasmiṃ nāsu“ wird das Suffix ntu samt seiner Endung vor nā zu tā, vor sa zum Laut to und vor smim optional zu ti. [Beispiele:] Guṇavatā, guṇavantena. [Instrumental Plural:] Guṇavantebhi, guṇavantehi.

75. ගුණවතො, ගුණවන්තස්ස.

75. [Dativ/Genitiv Singular:] Guṇavato, guṇavantassa.

‘‘නම්හි තං වා’’ති නම්හි න්තුස්ස තං වා. ගුණවතං, ගුණවන්තානං. ස්මා නාව.

Durch die Regel „Namhi taṃ vā“ wird vor naṃ das Suffix ntu optional zu taṃ. [Beispiele:] Guṇavataṃ, guṇavantānaṃ. Vor smā verhält es sich wie vor nā.

76. ගුණවති, ගුණවන්තෙ, ගුණවන්තම්හි, ගුණවන්තස්මිං, ගුණවන්තෙසු.

76. [Beispiele:] Guṇavati, guṇavante, guṇavantamhi, guṇavantasmiṃ, [Lokativ Plural:] guṇavantesu.

77. ගච්ඡන්ත, සි.

77. [Der Stamm] gacchanta mit [der Endung] si.

‘‘සිම්හි ගච්ඡන්තාදීනං න්තසද්දො අ’’න්ති න්තසද්දස්ස අංවා, සිලොපො. ගච්ඡං, සිස්ස ඔ – ගච්ඡන්තො.

Durch die Regel „Simhi gacchantādīnaṃ ntasaddo aṃ“ wird vor si das Wortende nta von Wörtern wie gacchanta optional zu aṃ, und si wird elidiert. [Beispiel:] Gacchaṃ. Oder mit der Verwandlung von si in o: gacchanto.

ගච්ඡන්තාදීනං න්තසද්දොත්වෙව.

Es gilt weiterhin: „das Wortende nta von Wörtern wie gacchanta“.

සෙසෙසුන්තුව.

In den übrigen Fällen verhält es sich wie bei [Suffixen auf] ntu (sese-su ntu-iva).

වුත්තං හිත්වා සෙසෙසු ගච්ඡන්තාදීනං න්තසද්දො න්තු ඉව දට්ඨබ්බො. ගච්ඡන්තො, ගච්ඡන්තාඉච්චාදි.

Abgesehen von dem bereits Erwähnten ist in den übrigen Fällen das Wortende nta von Wörtern wie gacchanta als dem [Suffix] ntu gleichwertig anzusehen. [Beispiele:] Gacchanto, gacchantā und so weiter.

සෙසං ගුණවන්තුසමං.

Das Übrige gleicht dem Wort guṇavantu.

78. ගච්ඡන්තාදයො [Pg.77] නාම අන්තප්පච්චයන්තා.

78. Wörter wie gacchanta und andere sind solche, die auf das Suffix anta enden.

79. අග්ගි, සිලොපො.

79. [Für das Wort] aggi [erfolgt] der Wegfall von si (silopo).

‘‘ඉවණ්ණුවණ්ණා ඣලා’’ති ඉවණ්ණුවණ්ණානං යථාසඞ්ඛ්‍යං ඣලසඤ්ඤා.

Durch die Regel „Ivaṇṇuvaṇṇā jhalā“ erhalten die i-Laute und u-Laute der Reihe nach die Bezeichnungen jha und la.

ඣලතො වාත්වෙව.

Es gilt weiterhin: „nach jha und la optional“.

ඝපතො ච යොනං ලොපො.

Auch nach gha und pa erfolgt der Wegfall der Endung yo.

ඝපඣලතො යොනං ලොපො වා හොති.

Nach gha, pa, jha und la entfällt die Endung yo optional.

යොසු කතනිකාරලොපෙසු දීඝං.

Wenn vor [der Endung] yo eine Veränderung oder ein Wegfall erfolgt ist, tritt Dehnung ein.

කතො නිකාරො ලොපො ච යෙසං තෙසු යොසු සරානං දීඝො හොති. අග්ගී. පක්ඛෙ-අත්තන්ත්වෙව.

Für jene [Wörter], bei denen die Veränderung (nikāra) und der Ausfall (lopa) stattgefunden haben, tritt vor den yo-Endungen Dehnung der Vokale ein: aggī. Im alternativen Fall [tritt] das Übergehen in a [ein].

යො ස්වකතරස්සො ඣො.

Die Klasse jha, die vor yo nicht verkürzt ist.

යොසු අකතරස්සො ඣො අත්තං යාති. අග්ගයො. තථාලපනෙ.

Vor den yo-Endungen geht die nicht verkürzte jha-Klasse in den Zustand von a über: aggayo. Ebenso im Vokativ.

80. අං මො නිග්ගහීතං ඣලපෙහි.

80. Nach jha, la und pa im Vokativ wird aṃ zu ma und zu Niggahīta.

ඣලපතො අං මො ච බින්දුං යන්ති. අග්ගිං. අග්ගී, අග්ගයො.

Nach jha, la und pa wird aṃ zu ma und geht in den Punkt (Niggahīta) über: aggiṃ. [Im Plural:] aggī, aggayo.

81. අග්ගිනා. දීඝෙ-අග්ගීභි, අග්ගීහි.

81. Agginā. Bei Dehnung: aggībhi, aggīhi.

82. ‘‘ඣලතො සස්ස නො වා’’ති සස්ස නොත්තං වා. අග්ගිනො, අග්ගිස්ස. අග්ගීනං.

82. Durch 'jhalato sassa no vā' wird für sa optional die Ersetzung durch na bewirkt: aggino, aggissa. [Genitiv Plural:] aggīnaṃ.

83. ‘‘ඣලතො චෙ’’ති ස්මාස්ස නා. අග්ගිනා.

83. Durch 'jhalato ca' wird für smā die Ersetzung durch nā bewirkt: agginā.

84. අග්ගිම්හි, අග්ගිස්මිං. අග්ගීසු.

84. Aggimhi, aggismiṃ. [Lokativ Plural:] aggīsu.

85. ආදි අග්ගීව. ස්මිංනො පන ‘‘ආදිතො ඔ චෙ’’ති අං, ඔ ච වා. ආදි, ආදො, ආදිම්හි, ආදිස්මිං. ආදීසු.

85. Das Wort ādi [dekliniert sich] wie aggi. Aber für smiṃ wird durch 'ādito o ca' optional aṃ und o bewirkt: ādi, ādo, ādimhi, ādismiṃ. [Lokativ Plural:] ādīsu.

86. දණ්ඩී[Pg.79], සි.

86. Daṇḍī, [mit der Endung] si.

‘‘අඝො රස්ස’’මාදිනා රස්සෙ සම්පත්තෙ ‘‘න සිස්මිමනපුංසකානී’’ති සිම්හි අනපුංසකානං න රස්සො. සිලොපො, දණ්ඩී, යොලොපෙ – දණ්ඩී. පක්ඛෙ –

Wenn durch 'agho rassa' usw. eine Verkürzung eintreten sollte, findet durch 'na sismimanapuṃsakāni' vor si bei Nicht-Neutren keine Verkürzung statt. Nach dem Ausfall von si: daṇḍī. Beim Ausfall von yo: daṇḍī. Im alternativen Fall —

අඝො රස්සමෙකවචනයොස්වපි ච.

Das Nicht-gha wird auch vor den Singular- und yo-Endungen gekürzt.

එකවචනයොසු ඣලපා රස්සං යන්ති.

Vor den Singular- und yo-Endungen gehen jha, la und pa in die Kürze über.

ඣතො කතරස්සාත්වෙව.

Nur nach jha, für das die Verkürzung vollzogen wurde.

යොනං නො.

Der Ersatz von yo durch na.

කතස්සා ඣතො යොනං නොත්තං හොති. දණ්ඩිනො.

Nach dem jha, dessen Verkürzung vollzogen wurde, werden die yo-Endungen zu na: daṇḍino.

87. ‘‘ඣලපා රස්ස’’න්ති ගෙ පරෙ ඣලපානං රස්සො. හෙදණ්ඩි. දණ්ඩී, දණ්ඩිනො.

87. Durch 'jhalapā rassa' erfolgt vor ge die Verkürzung von jha, la und pa: he daṇḍi. [Im Plural:] daṇḍī, daṇḍino.

88. වා [Pg.80] අංඉත්වෙව.

88. Optional vor aṃ.

‘‘නං ඣතො කතරස්සා’’ති අංඉච්චස්ස නං වා. දණ්ඩිනං, දණ්ඩිං. දණ්ඩී, දණ්ඩිනො.

Durch 'naṃ jhato katarassā' wird für aṃ optional naṃ gesetzt: daṇḍinaṃ, daṇḍiṃ. [Plural:] daṇḍī, daṇḍino.

89. දණ්ඩිනා. දණ්ඩීභි, දණ්ඩීහි.

89. Daṇḍinā. [Instrumental Plural:] daṇḍībhi, daṇḍīhi.

90. දණ්ඩිනො, දණ්ඩිස්ස. දණ්ඩීනං.

90. Daṇḍino, daṇḍissa. [Genitiv Plural:] daṇḍīnaṃ.

91. ඣතො කතරස්සාත්වෙව.

91. Nur nach jha, für das die Verkürzung vollzogen wurde.

‘‘ස්මින්නී’’ති ස්මිනො නි. දණ්ඩිනි. දණ්ඩීසු.

Durch 'sminnī' wird smiṃ zu ni: daṇḍini. [Lokativ Plural:] daṇḍīsu.

92. භික්ඛු, සිලොපො.

92. Bhikkhu, Ausfall von si.

වා යොනංත්වෙව.

Optional für die yo-Endungen.

‘‘ලතො වො කාරො චෙ’’ති ලතො යොනං වොත්තං වා.

Durch 'lato vo kāro ca' wird nach la optional die Ersetzung der yo-Endungen durch vo bewirkt.

අත්තං අකතරස්සොත්වෙව.

Das Übergehen in a erfolgt nur, wenn keine Verkürzung stattgefunden hat.

වෙවොසු ලො ච.

Vor ve und vo geht auch la [in den Zustand von a über].

වෙවොසු අකතරස්සො ලො අත්තං යාති. භික්ඛවො, පක්ඛෙ – යොලොප දීඝා. භික්ඛූ.

Vor ve und vo geht das nicht verkürzte la in den Zustand von a über: bhikkhavo. Im alternativen Fall: Ausfall von yo und Dehnung: bhikkhū.

93. හෙ-භික්ඛු.

93. He bhikkhu.

‘‘අකතරස්සා ලතො ය්වාලපනස්ස වෙවො’’ති ආලපනෙ යොස්ස වෙවොකාරා, අත්තං. භික්ඛවෙ, භික්ඛවො, භික්ඛූ.

Durch 'akatarassā lato yvālapanassa vevo' werden im Vokativ für yo die Lautformen ve und vo gesetzt, und es erfolgt das Übergehen in a: bhikkhave, bhikkhavo, bhikkhū.

94. භික්ඛුං. භික්ඛවො, භික්ඛූ. සෙසං අග්ගීව.

94. Bhikkhuṃ. Bhikkhavo, bhikkhū. Das Übrige wie aggi.

95. එවං ජන්තු. ජන්තූ, ජන්තවො.

95. Ebenso jantu: jantū, jantavo.

‘‘ලතො [Pg.81] වොකාරො චෙ’’තීහ කාරග්ගහණෙන යොනං නොත්තං, චකාරෙන ක්වචි වොනොනමභාවොව විසෙසො. ජන්තුනො, ජන්තුයො.

Hier wird durch das Erwähnen des Wortes 'kāra' in 'lato vokāro ca' die Ersetzung von yo durch no bewirkt, und durch das Wort 'ca' besteht die Besonderheit, dass bisweilen das Ausbleiben von vo und no stattfindet: jantuno, jantuyo.

96. සත්ථු, සි.

96. Satthu, [mit der Endung] si.

‘‘සත්ථුපිතාදීනමා සිස්මිං සිලොපො චෙ’’ති සත්ථාද්‍යන්තස්ස ආ, සිලොපො ච. සත්ථා.

Durch 'satthupitādīnamā sismiṃ silopo ca' wird das Ende von satthu usw. zu ā, und es erfolgt der Ausfall von si: satthā.

සත්ථුපිතාදීනන්ත්‍යධිකාරො.

Hier gilt der Gültigkeitsbereich: 'das Ende von satthu, pitu usw.'.

අඤ්ඤෙස්වාරත්තං.

Vor den anderen [Endungen] tritt der Zustand von āra ein.

සිතොඤ්ඤෙසු සත්ථාද්‍යන්තස්ස ආරො හොති.

Vor anderen [Endungen] außer si wird das Ende von satthu usw. zu āra.

තතො යොනමො තු.

Danach wird für „Yo“ [die Endung] „o“ (durch das Wort „tu“).

තතො ආරතො යොනං ඔ හොති. සත්ථාරො.

Danach, nach „āra“, wird für „Yo“ [die Endung] „o“. Satthāro.

97. හෙ-සත්ථ, සත්ථා. සත්ථාරො.

97. He Sattha, Satthā. Satthāro.

98. සත්ථාරං. සත්ථාරෙ, සත්ථාරො.

98. Satthāraṃ. Satthāre, Satthāro.

99. ‘‘නා ආ’’ති ආරතො නාස්ස ආ. සත්ථාරා. සත්ථාරෙභි, සත්ථාරෙහි.

99. Durch [die Regel] „Nā ā“ wird nach „āra“ das „nā“ zu „ā“. Satthārā. Satthārebhi, Satthārehi.

100. උ සස්මිං සලොපො ච.

100. „u“ vor „sa“, und der Ausfall von „sa“.

සෙ [Pg.82] සත්ථාද්‍යන්තස්ස උ හොති සලොපො ච වා. සත්ථු, සත්ථුනො, සත්ථුස්ස.

Wenn „sa“ folgt, wird das Ende von „satthā“ usw. optional zu „u“, und der Ausfall von „sa“ findet statt. Satthu, Satthuno, Satthussa.

‘‘වා නම්හී’’ති නම්හි ආරො වා. සත්ථාරානං.

Durch [die Regel] „Vā namhi“ wird vor „naṃ“ optional „āra“ [substituiert]. Satthārānaṃ.

‘‘සත්ථුනාත්තඤ්චෙ’’ති නම්හි සත්ථාද්‍යන්තස්ස අත්තං වා. දීඝෙසත්ථානං.

Durch [die Regel] „Satthunāttañca“ wird vor „naṃ“ das Ende von „satthā“ usw. optional zu kurzem „a“. Bei Dehnung: Satthānaṃ.

101. ‘‘තතො ස්මිමී’’ති ආරතො ස්මිනො ඉ. ‘‘ආරො රස්සමීකාරෙ’’ති ඉම්හි ආරස්ස රස්සො. සත්ථරි. සත්ථාරෙසු. එවං නත්තාදි.

101. Durch [die Regel] „Tato smimi“ wird nach „āra“ das „smiṃ“ zu „i“. Durch [die Regel] „Āro rassamīkāre“ wird das „āra“ vor „i“ gekürzt. Satthari. Satthāresu. Ebenso Nattā („Enkel“) usw.

102. පිතා [Pg.83] සත්ථෙව. ‘‘පිතාදීනමසිම්හී’’ති සිතොඤ්ඤෙසු ආරස්ස රස්සොව විසෙසො. පිතරො.

102. Pitā („Vater“) ist wie Satthā. Der einzige Unterschied ist die Kürzung von „āra“ vor anderen Endungen als „si“ gemäß [der Regel] „Pitādīnamasimhi“. Pitaro.

නම්හි – පිතූනන්තිපි හොති. එවං භාතුප්පභුතයො.

Vor „naṃ“ gibt es auch Pitūnaṃ. Ebenso Bhātā („Bruder“) und andere.

103. අභිභූ. රස්සෙ-අභිභුවො. යොලොපෙඅභිභූ. සෙසං භික්ඛූව, රස්සොව විසෙසො.

103. Abhibhū („Überwinder“). Bei Kürzung: Abhibhuvo. Bei Wegfall von „yo“: Abhibhū. Der Rest ist wie bei Bhikkhu, mit dem Unterschied der Kürzung.

104. එවං [Pg.84] සබ්බඤ්ඤූ. පුබ්බෙව යොනං නොකාරො ච. සබ්බඤ්ඤුනො, සබ්බඤ්ඤූ.

104. Ebenso Sabbaññū („Allwissender“). Wie zuvor auch [die Endung] „no“ für „yo“. Sabbaññuno, Sabbaññū.

105. ගො.

105. Go („Rind“).

ගාවඉත්වෙව.

Es gilt ebenso „gāva“.

‘‘යොසු චෙ’’ති ගොසද්දොකාරස්ස ආවො, ‘‘තතො යොනමො තු’’තීහ තුසද්දෙන යොනං ඔ. ගාවො. තථාලපනෙ.

Durch [die Regel] „Yosu ca“ wird das „o“ des Wortes „go“ zu „āvo“, und hier durch das Wort „tu“ in „Tato yonamo tu“ wird das „yo“ zu „o“. Gāvo. Ebenso im Vokativ.

106. අවම්හි ච.

106. Und [es wird zu „ava“] vor „am“.

අම්හි පරෙ ගොසද්දොකාරස්ස ආවඅවා හොන්ති, චසද්දෙන හිනංවජ්ජිතෙසු සෙසෙසුපි.

Wenn „am“ folgt, wird das „o“ des Wortes „go“ zu „āva“ und „ava“, und durch das Wort „ca“ auch vor den übrigen Endungen außer „hi“ und „naṃ“.

107. ‘‘ආවස්සු වා’’ති අම්හි ආවන්තස්ස උත්තං වා, ගාහ්වං, ගාවං, ගවං. යො-ගාවො. ගාවෙන, ගවෙන. ගොභි, ගොහි.

107. Durch [die Regel] „Āvassu vā“ wird vor „am“ das Ende von „āva“ optional zu „u“: Gāhvaṃ, Gāvaṃ, Gavaṃ. Bei „yo“: Gāvo. Gāvena, Gavena. Gobhi, Gohi.

108. ‘‘ගාව සෙ’’ති සෙ ඔස්ස ආවො. ගාවස්ස, ගවස්ස. ‘‘තතො න’’මාදො චකාරෙන නංඉච්චස්ස අං, ඔස්ස අවො ච. ගවං.

108. Durch [die Regel] „Gāva se“ wird das „o“ vor „sa“ zu „āvo“. Gāvassa, Gavassa. In „Tato naṃ“ usw. wird durch das Wort „ca“ das „naṃ“ zu „aṃ“ und das „o“ zu „avo“. Gavaṃ.

109. ‘‘සුහිනාසු [Pg.85] චෙ’’තීහ චකාරෙන ගොස්ස ගු ච. ද්විත්තෙ-ගුන්නං, ගොනං. ගාවා, ගවා, ගාවම්හා, ගවම්හා, ගාවස්මා, ගවස්මා. ගොභි, ගොහි.

109. Durch das Wort „ca“ in [der Regel] „Suhināsu ca“ wird das „go“ zu „gu“. Bei Verdoppelung: Gunnaṃ, Gonaṃ. Gāvā, Gavā, Gāvamhā, Gavamhā, Gāvasmā, Gavasmā. Gobhi, Gohi.

110. ගාවෙ, ගවෙ, ගාවම්හි, ගවම්හි, ගාවස්මිං, ගවස්මිං. ගාවෙසු, ගවෙසු, ගොසු.

110. Gāve, Gave, Gāvamhi, Gavamhi, Gāvasmiṃ, Gavasmiṃ. Gāvesu, Gavesu, Gosu.

පුල්ලිඞ්ගා.

Maskulina.

ඉත්ථිලිඞ්ග

Feminina.

111. කඤ්ඤා[Pg.86]. සිලොපො.

111. Kaññā („Mädchen“). Wegfall von „si“.

‘‘ආ ඝො’’ති ඉත්ථියං ආකාරස්ස ඝසඤ්ඤා. යො ලොපෙ – කඤ්ඤා. පක්ඛෙ – කඤ්ඤායො.

Durch [die Regel] „Ā gho“ erhält das lange „ā“ im Femininum die Bezeichnung „gha“. Bei Wegfall von „yo“: Kaññā. Alternativ: Kaññāyo.

112. ‘‘ඝතෙ චෙ’’ති ගස්ස එ. හෙ-කඤ්ඤෙ. කඤ්ඤා, කඤ්ඤායො.

112. Durch [die Regel] „Ghate ca“ wird das „gha“ zu „e“. He Kaññe. Kaññā, Kaññāyo.

113. කඤ්ඤං. කඤ්ඤා, කඤ්ඤායො.

113. Kaññaṃ. Kaññā, Kaññāyo.

114. ආය එකවචනස්සෙත්වෙව.

114. Nur für den Singular [wird es zu] „āya“.

‘‘ඝතො නාදීන’’න්ති නාදෙකවචනානමායො. කඤ්ඤාය. කඤ්ඤාභි, කඤ්ඤාහි.

Durch [die Regel] „Ghato nādīnaṃ“ werden die Singular-Endungen ab „nā“ zu „āya“. Kaññāya. Kaññābhi, Kaññāhi.

115. කඤ්ඤාය. කඤ්ඤානං.

115. Kaññāya. Kaññānaṃ.

116. ඝපතො ස්මිං යං වා.

116. Nach „gha“ und „pa“ wird „smiṃ“ optional zu „yaṃ“.

ඝපෙහි ස්මිනො යං වා හොති. කඤ්ඤායං, කඤ්ඤාය. කඤ්ඤාසු.

Nach „gha“ und „pa“ wird „smiṃ“ optional zu „yaṃ“. Kaññāyaṃ, Kaññāya. Kaññāsu.

117. රත්ති[Pg.87], සිලොපො.

117. Ratti („Nacht“). Wegfall von „si“.

‘‘තෙ ඉත්ථිඛ්‍යා පො’’ති ඉත්ථියමිවණ්ණුවණ්ණානං පසඤ්ඤා. යොලොපදීඝා. රත්තී. පක්ඛෙ – රත්තියො. තථාලපනෙ.

Durch [die Regel] „Te itthikhyā po“ erhalten die i- und u-Laute im Femininum die Bezeichnung „pa“. Bei Wegfall von „yo“ und Dehnung: Rattī. Alternativ: Rattiyo. Ebenso im Vokativ.

118. රත්තිං, රත්තී. රත්තියො.

118. Rattiṃ, Rattī. Rattiyo.

119. එකවචනස්ස නාදීනන්ත්වෙව.

119. Nur für die Singular-Endungen ab „nā“ [gilt dies].

‘‘පතො යා’’ති නාදෙකවචනානං යා. රත්තියා. රත්තීභි, රත්තීහි.

Durch [die Regel] „Pato yā“ werden die Singular-Endungen ab „nā“ zu „yā“. Rattiyā. Rattībhi, Rattīhi.

120. රත්තියා. රත්තීනං.

120. Rattiyā. Rattīnaṃ.

121. රත්තියං, රත්තියා. රත්තීසු.

121. „Rattiyaṃ“, „rattiyā“. [Plural:] „Rattīsu“.

122. නදී[Pg.88]. සෙසං රත්තීව. අඝත්තා රස්සොව විසෙසො.

122. „Nadī“. Das Übrige ist wie bei „ratti“. Der Unterschied ist nur die Verkürzung gemäß „aghattā rasso“.

123. යාගු රත්තීව.

123. „Yāgu“ ist wie „ratti“.

124. මාතු, ධීතු, දුහිත්වාදයො පිතෙව.

124. „Mātu“, „dhītu“, „duhitā“ und so weiter sind wie „pitā“.

125. ජම්බූ නදීව.

125. „Jambū“ ist wie „nadī“.

කඤ්ඤඉති ඨිතෙ –

Wenn „kaññā“ vorliegt –

ඉත්ථියමතො ආපච්චයො.

Im Femininum folgt nach [einem Stamm auf] -a das Suffix -ā.

ඉත්ථියං වත්තමානා අකාරන්තතො ආපච්චයො හොති. සරලොපපකල්‍යාදි. කඤ්ඤා.

Wenn das Femininum ausgedrückt wird, tritt nach dem auf -a endenden Stamm das Suffix -ā ein. [Danach erfolgt] Vokalelision und so weiter. [Es ergibt sich:] Kaññā.

‘‘ධාතුප්පච්චයවිභත්ති වජ්ජිතමත්ථවං ලිඞ්ග’’න්ති වචනතො පච්චයන්තස්සාලිඞ්ගත්තා තද්ධිතාදිසුත්තෙ චකාරෙන නාමමිව කතෙ – ස්‍යාදි. එවං ඊඉනීසු.

Da das ein Suffix tragende Wort wegen der Aussage „Ein sinnvolles Wort, das frei von Wurzel, Suffix und Flexionsendung ist, heißt Nominalstamm (liṅga)“ keinen Nominalstamm darstellt, wird es durch das Wort „ca“ (und) im Sutra über Taddhita-Suffixe usw. wie ein Nomen behandelt; danach [folgen] die Suffixe beginnend mit -si usw. Ebenso verhält es sich bei -ī und -inī.

එවං අජා, එළකා, කොකිලා, අස්සා, මූසිකා, බලාකා, මන්දා, ජරාඉච්චාදි.

Ebenso ajā, eḷakā, kokilā, assā, mūsikā, balākā, mandā, jarā und so weiter.

126. ඉත්ථියන්ත්‍යධිකාරො.

126. „Im Femininum“ (itthiyaṃ) ist die Leitregel.

නදාදිතො වා ඊ.

Nach Wörtern wie „nadī“ usw. folgt optional -ī.

ඉත්ථියං [Pg.89] නදාදිතො වා අනදාදිතො වා ඊ හොති. නදී, නගරී, කුමාරී, බ්‍රාහ්මණී, තරුණී, කුක්කුටී, ඉත්ථී ඉච්චාදි.

Im Femininum tritt nach Wörtern wie „nadī“ usw. oder nach Wörtern, die nicht zu dieser Gruppe gehören, optional -ī ein. [Zum Beispiel:] Nadī, nagarī, kumārī, brāhmaṇī, taruṇī, kukkuṭī, itthī und so weiter.

‘‘මාතුලාදීනමානත්තමීකාරෙ’’ති [Pg.90] ඊම්හි මාතුලාද්‍යන්තස්ස ආනො. මාතුලානීත්‍යාදි.

Durch die Regel „mātulādīnamānattamīkāre“ wird vor -ī das Ende von Wörtern wie „mātula“ zu „āna“. [Es ergibt sich:] Mātulānī und so weiter.

අනදාදිතො වා ඊ. සඛී, හත්ථී.

Nach Wörtern, die nicht zur Gruppe „nadī“ gehören, folgt optional -ī. [Zum Beispiel:] Sakhī, hatthī.

භවතො භොතො.

Von „bhavant“ wird es zu „bhoto“.

ඊම්හි භවන්තස්ස භොතො හොති. භොතී.

Vor -ī wird „bhavant“ zu „bhoto“. [Es ergibt sich:] Bhotī.

127. ‘‘ණ [Pg.91] ව ණිකණෙය්‍ය ණන්තූහී’’ති ඊ. මානවී, නාවිකී, වෙනතෙය්‍යී, ගොතමී.

127. Durch die Regel „ṇa va ṇikaṇeyya ṇantūhi“ folgt -ī. [Es ergibt sich:] Mānavī, nāvikī, venateyyī, gotamī.

128. ‘‘න්තුස්ස තමීකාරෙ’’ති න්තුස්ස තො වා. ගුණවතී, ගුණවන්තී. ධිතිමතී, ධිතිමන්තී.

128. Durch die Regel „ntussa tamīkāre“ wird „-nt-“ optional zu „-t-“. [Es ergibt sich:] Guṇavatī, guṇavantī; dhitimatī, dhitimantī.

න්තස්ස න්තුබ්‍යපදෙසො. මහතී, මහන්තී.

Für „-nt-“ gilt die Bezeichnung „-ntu-“. [Es ergibt sich:] Mahatī, mahantī.

129. පතිභික්ඛුරාජීකාරන්තෙහි ඉනී.

129. Nach „pati“, „bhikkhu“, „rājan“ und Wörtern auf -ī folgt „-inī“.

පත්‍යාදීහි [Pg.92] ඊකාරන්තෙහි ච ඉත්ථියං ඉනී හොති.

Nach Wörtern beginnend mit „pati“ usw. sowie nach Wörtern auf -ī tritt im Femininum „-inī“ ein.

‘‘පතිස්සිනීම්හී’’ති පත්‍යන්තස්ස අත්තෙ සරලොපාදො තුකාරෙන ලොපාභාවො. ‘‘වා පරො අසරූපා’’ති ඉලොපො, දීඝො ච. ගහපතානී, භික්ඛුනී, රාජිනී, මෙධාවිනී, තපස්සිනී, ධම්මචාරිණී, භයදස්සාවිනී, භුත්තාවිනීත්‍යාදි.

Durch die Regel „patissinīmhi“ wird bei Wörtern auf „pati-“ das -a [zu -ā], wobei wegen des Buchstabens „t“ die Vokalelision unterbleibt. Durch die Regel „vā paro asarūpā“ erfolgt Elision von -i und Dehnung. [Es ergibt sich:] Gahapatānī, bhikkhunī, rājinī, medhāvinī, tapassinī, dhammacāriṇī, bhayadassāvinī, bhuttāvinī und so weiter.

ඉත්ථිලිඞ්ගා.

Hier enden die weiblichen Nominalstämme.

නපුංසකලිඞ්ග

Das sächliche Geschlecht (Neutrum).

130. චිත්ත[Pg.93], සි.

130. Citta, [Endung] -si.

නපුංසකෙහි අතො නිච්චන්තෙව.

Nach sächlichen Nominalstämmen auf -a erfolgt dies obligatorisch.

සිං.

Das Suffix -si wird zu -ṃ.

අකාරන්තෙති නපුංසකෙහි සිස්ස නිචං අං හොති. චිත්තං.

Nach sächlichen Nominalstämmen, die auf -a enden, wird die Endung -si obligatorisch zu -aṃ. [Es ergibt sich:] Cittaṃ.

යොනං නි නපුංසකෙහිත්වෙව.

Nach sächlichen Nominalstämmen werden die Endungen -yo zu -ni.

අතො නිච්චං.

Nach [Stämmen auf] -a obligatorisch.

අකාරන්තෙහි න පුංසකෙහි යොනං නිච්චං නි හොති, නිස්ස ආ. චිත්තා. පක්ඛෙ – යොස්වාදිනා දීඝෙ – චිත්තානි.

Nach sächlichen Nominalstämmen, die auf -a enden, wird -yo obligatorisch zu -ni; das -i von -ni wird zu -ā. [Es ergibt sich:] Cittā. Alternativ – durch Dehnung mittels „yosvādinā“ – [ergibt sich:] Cittāni.

131. ගලොපෙ – හෙ – චිත්ත. චිත්තා, චිත්තානි.

131. Bei Elision des Vokativ-Markers (ga): „he citta“, „cittā“, „cittāni“.

132. චිත්තං[Pg.94]. නිස්ස එ – චිත්තෙ, චිත්තානි. සෙසං බුද්ධොව.

132. „Cittaṃ“. Wenn das -ni zu -e wird: „citte“, „cittāni“. Das Übrige ist wie bei „buddha“.

133. මන, සි, මනං.

133. Mana, [Endung] -si: manaṃ.

නා වාත්වෙව.

Die Endung -nā tritt optional ein.

134. මනොගණාදිතො ස්මින්නානමිආ.

134. Nach der Gruppe der Wörter beginnend mit „manas“ werden -smiṃ und -nā zu -i und -ā.

මනාදිතො ස්මින්නානං ඉආ වා හොන්ති.

Nach Wörtern beginnend mit „manas“ werden -smiṃ und -nā optional zu -i und -ā.

ස සරෙ වාගමො.

Der s-Einschub erfolgt optional vor einem Vokal.

විභත්‍යාදෙසෙ සරෙ පරෙ මනාදිතො සාගමො වා හොති. මනසා.

Wenn ein Vokal einer Flexionsendung folgt, tritt nach Wörtern beginnend mit „manas“ optional der s-Einschub (sāgama) ein. [Es ergibt sich:] Manasā.

135. සස්ස චො

135. Und für [das Suffix] sa [gibt es o].

මනාදිතො සස්ස ඔ හොති, චසද්දෙන ස්මාස්ස ආ ච. මනසො, මනසා.

Nach [Stämmen] wie manas wird sa zu o, und durch das Wort 'ca' wird smā zu ā. [Beispiele:] manaso, manasā.

136. මනසි[Pg.95]. සෙසං චිත්තංව.

136. Manasi. Das Übrige ist wie [das Paradigma] citta.

137.

137.

මනං සිරං උරං තෙජං, රජං ඔජං වයං පයං;

යසං තපං වචං චෙතං, එවමාදි මනොගණො.

Manaṃ (Geist), siraṃ (Kopf), uraṃ (Brust), tejaṃ (Glanz), rajaṃ (Staub), ojaṃ (Kraft), vayaṃ (Alter), payaṃ (Milch), yasaṃ (Ruhm), tapaṃ (Askese), vacaṃ (Wort), cetaṃ (Wille) – diese und ähnliche bilden die manas-Gruppe (manogaṇa).

138. ගුණවන්තු[Pg.96], සි.

138. Guṇavantu mit [der Endung] si.

‘‘අං නපුංසකෙ’’ති සිම්හි සවිභත්තිස්ස න්තුස්ස අං. ගුණවං. න්තුස්ස ත්තෙ – ගුණවන්තානි.

Durch [die Regel] 'Aṃ im Neutrum' wird ntu mitsamt der Flexionsendung bei si zu aṃ. [Es ergibt sich:] guṇavaṃ. Bei der Umwandlung von ntu zu tt [erhält man] guṇavantāni.

139. යොතොඤ්ඤං පුමෙව. එවං ගච්ඡං.

139. Abgesehen von [der Endung] yo ist es wie im Maskulinum. Ebenso gacchaṃ.

140. අට්ඨි.

140. Aṭṭhi (Knochen).

වාත්වෙව.

[Das Wort] 'wahlweise' (vā) wirkt fort.

‘‘යොනන්නි නපුංසකෙහී’’ති යොනං නි වා. අට්ටීනි. ඣත්තා යොලොපෙ – අට්ඨී. තථාලපනෙ.

Durch [die Regel] 'Aus Neutra wird yo zu ni' wird yo wahlweise zu ni. [Es ergibt sich:] aṭṭhīni. Nach Verkürzung und dem Wegfall von yo [erhält man] aṭṭhī. Ebenso im Vokativ.

141. අට්ඨිං, අට්ඨීනි, අට්ඨී. සෙසං අග්ගීව.

141. Aṭṭhiṃ, aṭṭhīni, aṭṭhī. Das Übrige ist wie [das Paradigma] aggi.

142. දණ්ඩී, සි.

142. Daṇḍī mit [der Endung] si.

අඝත්තා රස්සො, දණ්ඩි. යොතොඤ්ඤං පුමෙව.

Nach Verkürzung durch aghattā [erhält man] daṇḍi. Abgesehen von yo ist es wie im Maskulinum.

143. ආයු අට්ඨීව.

143. Āyu (Leben) ist wie aṭṭhi.

නපුංසකලිඞ්ගා.

Das neutrale Geschlecht (Neutra).

පුමිත්ථිලිඞ්ග

Das Maskulin-Feminin-Geschlecht.

144. පුමිත්ථිලිඞ්ගා [Pg.98] – ඝට, කට, යට්ඨි, මුට්ඨි, සින්ධු, රෙණුප්පභුතයො ද්විපද චතුප්පද ජාතිවාචිනො ච.

144. Wörter mit maskulinem und femininem Geschlecht [sind]: ghaṭa (Topf), kaṭa (Matte), yaṭṭhi (Stock), muṭṭhi (Faust), sindhu (Ozean), reṇu (Staub) und so weiter, sowie Bezeichnungen für zweibeinige und vierbeinige Gattungen.

යථා – ඝටො, ඊපච්චයෙ-ඝටී. එසො යට්ඨි, එසා යට්ඨිච්චාදි.

Wie zum Beispiel: ghaṭo, mit dem Suffix ī: ghaṭī. Eso yaṭṭhi (dieser Stock, mask.), esā yaṭṭhi (dieser Stock, fem.) und so weiter.

ද්විපදජාතිවාචිනො යථා – ඛත්තියො. ආපච්චයෙ- ඛත්තියා, සමණො, ඊම්හි-සමණීඉච්චාදි.

Bezeichnungen für zweibeinige Gattungen wie zum Beispiel: khattiyo (Krieger), mit dem Suffix ā: khattiyā; samaṇo (Asket), bei ī: samaṇī und so weiter.

චතුප්පදජාතිවාචිනො යථා – ගජො, ආ-ගජා, බ්‍යග්ඝො, ඊම්හි - බ්‍යග්ඝීඉච්චාදි.

Bezeichnungen für vierbeinige Gattungen wie zum Beispiel: gajo (Elefant), [mit Suffix] ā: gajā; byaggho (Tiger), bei ī: byagghī und so weiter.

පුමනපුංසකලිඞ්ග

Das Maskulin-Neutral-Geschlecht.

145. පුමනපුංසකලිඞ්ගා [Pg.100] – ධම්ම, කම්ම, බ්‍රහ්ම, කුසුම සඞ්ගම, පදුම, අස්සම, විහාර, සරීර, සුවණ්ණ, වණ්ණ, කහාපණ, භවන, භුවන, යොබ්බන, භුසන, ආසන, සයන, ඔදන, ආකාස, උපවාස, මාස, දිවස, රස, ථල, ඵල, රට්ඨ අම්බු, මධ්වාදයො.

145. Wörter mit maskulinem und neutralem Geschlecht [sind]: dhamma, kamma, brahma, kusuma (Blume), saṅgama (Begegnung), paduma (Lotus), assama (Einsiedelei), vihāra (Kloster), sarīra (Körper), suvaṇṇa (Gold), vaṇṇa (Farbe), kahāpaṇa (Münze), bhavana (Wohnung), bhuvana (Welt), yobbana (Jugend), bhusana (Schmuck), āsana (Sitz), sayana (Lager), odana (Reis), ākāsa (Raum), upavāsa (Fasten), māsa (Monat), divasa (Tag), rasa (Geschmack), thala (Boden), phala (Frucht), raṭṭha (Reich), ambu (Wasser), madhu (Honig) und so weiter.

ඉත්ථිනපුංසකලිඞ්ග

Das Feminin-Neutral-Geschlecht.

146. ඉත්ථිනපුංසකලිඞ්ගා – නගර, අච්චිප්පමුඛා.

146. Wörter mit femininem und neutralem Geschlecht [sind]: nagara (Stadt), acci (Flamme) und andere.

සබ්බලිඞ්ග

Alle Geschlechter.

147. සබ්බලිඞ්ගා [Pg.101] – තට පුට පත්ත මණ්ඩල කලසා දයො, නාමීකතා, සබ්බනාමානි ච. යථා – තටො, ඊම්හි – තටී, තටමිච්චාදි.

147. In allen Geschlechtern vorkommend [sind]: taṭa (Ufer), puṭa (Tasche), patta (Blatt/Schale), maṇḍala (Kreis), kalasa (Krug) und so weiter, substantivierte Wörter sowie alle Pronomen. Wie zum Beispiel: taṭo, bei ī: taṭī, taṭaṃ und so weiter.

නාමීකතා යථා – දෙවදත්තො, ආ – දෙවදත්තා දෙවදත්තමිච්චාදි.

Substantiviert wie zum Beispiel: devadatto, [mit Suffix] ā: devadattā, devadattaṃ und so weiter.

සබ්බනාම

Pronomen.

148. සබ්බ[Pg.102], කතර, කතම, උභය, ඉතර, අඤ්ඤ, අඤ්ඤතර, අඤ්ඤතම, පුබ්බ, පර, අපර, දක්ඛිණ, උත්තර, එක, ය, ත, එත, ඉම, අමු, කිං, තුම්හ, අම්හ-ඉති සබ්බනාමානි.

148. Sabba (all), katara (welcher von beiden), katama (welcher), ubhaya (beide), itara (der andere), añña (ein anderer), aññatara (ein gewisser), aññatama (irgendeiner), pubba (östlich/vorherig), para (jenseitig/anderer), apara (westlich/folgender), dakkhiṇa (südlich/recht), uttara (nördlich/oberer), eka (eins/ein), ya (welcher), ta (jener/er), eta (dieser), ima (dieser), amu (jener dort), kiṃ (wer/was), tumha (ihr), amha (wir) – dies sind Pronomen.

සබ්බො බුද්ධොව. අයං විසෙසො.

Sabbo ist ganz wie buddho. Dies ist die Besonderheit.

යොත්වෙව.

Bezüglich yo jedoch:

සබ්බනාමකාරතෙ පඨමො.

Nach dem a von Pronomen wird der erste Fall...

සබ්බාදීනමකාරතො [Pg.103] පරො පඨමො යො එත්තං යාති සබ්බෙ.

Der auf das a von sabba und anderen folgende erste Fall yo geht in e über: sabbe.

‘‘තයො නෙව ච සබ්බනාමෙහී’’ති නිසෙධා සස්මාස්මින්නං ආය ආ එ න හොන්ති. සබ්බස්ස.

Aufgrund des Ausschlusses durch [die Regel] 'Tayo neva ca sabbanāmehī' werden [die Endungen] sa, smā und smiṃ nicht zu āya, ā und e. [Es bleibt:] sabbassa.

සබ්බතො නං සංසානං.

Nach sabba wird naṃ zu saṃ und sānaṃ.

සබ්බාදිතො නංඉච්චස්ස සංසානං හොන්ති.

Nach sabba und anderen wird [die Endung] naṃ zu saṃ und sānaṃ.

අකාරො එඉත්වෙව.

Die Änderung des a zu e wirkt fort.

සබ්බනාමානං නම්හි ච.

Und bei Pronomen vor naṃ [wird a zu e].

නම්හි සබ්බාදීනමකාරස්ස එ හොති. සබ්බෙසං, සබ්බෙසානං.

Vor naṃ wird das a von sabba und anderen zu e. [Es ergibt sich:] sabbesaṃ, sabbesānaṃ.

149. ඉත්ථියං [Pg.104] ආ, සබ්බා කඤ්ඤාව. අයං විසෙසො. වාත්වෙව.

149. Im Femininum [endet der Stamm auf] ā: sabbā, wie kaññā. Dies ist die Besonderheit. [Das Wort] 'wahlweise' (vā) wirkt fort.

ඝපතො ස්මිංසානං සංසා.

Nach den [Stämmen mit den Bezeichnungen] gha und pa werden [die Kasusendungen] smiṃ und sā zu saṃ und sā.

ඝපසඤ්ඤාතො සබ්බාදිතො ස්මිංසානං සංසා වා හොන්ති.

Nach einem mit sabba beginnenden [Wort], das die Bezeichnung gha oder pa trägt, werden smiṃ und sā optional zu saṃ und sā.

‘‘සංසාස්වෙකවචනෙසු චෙ’’ති සාගමො.

Gemäß der Regel „Saṃsāsvekavacanesu ca“ (und bei den Singular-Endungen saṃ und sā) erfolgt das Einfügen des Konsonanten s (s-Augment).

ඝො රස්සං.

Das gha [dh. der lange Vokal von gha] wird kurz.

එකවචනසංසාසු ඝො රස්සං යාති. සබ්බස්සා, සබ්බාය. සබ්බාසං, සබ්බාසානං. සබ්බස්සං, සබ්බායං. සබ්බාසු.

Vor den Singular-Endungen saṃ und sā wird das gha verkürzt. Sabbassā, sabbāya. Sabbāsaṃ, sabbāsānaṃ. Sabbassaṃ, sabbāyaṃ. Sabbāsu.

නෙතාහි ස්මිමායයා.

Nicht nach diesen [geschieht die Ersetzung] von smiṃ durch āya und yā.

ඝපඤ්ඤාහි සබ්බාදීහි ස්මිනො ආය යා න හොන්ති.

Nach den mit gha und pa bezeichneten Wörtern, die mit sabba beginnen, werden für smiṃ nicht āya und yā gebildet.

150. නපුංසකෙ [Pg.105] – සබ්බං. සබ්බානි. එවං දුතියා.

150. Im Neutrum – sabbaṃ, sabbāni. Ebenso der Akkusativ (die zweite Kasusendung).

සබ්බාදයො නපුංසකෙ තතියාදීසු සකසකපුමසමා. එවං ය - සද්දන්තා.

Die mit sabba beginnenden Wörter sind im Neutrum ab der dritten Kasusendung (Instrumentalis) gleich ihren jeweiligen Maskulinformen. Ebenso verhalten sich jene, die auf das Wort ya enden.

151. පුබ්බපරාපරෙහි තු ස්මිනො ‘‘යදනුපපන්නා නිපාතනා සිජ්ඣන්තී’’ති අනිත්ථියං එ වා. පුබ්බෙ, පුබ්බස්මිංඉච්චාදි.

151. Nach pubba, para und apara jedoch wird im Nicht-Femininum für smiṃ optional e gebildet, gemäß dem Grundsatz: „Was nicht anderweitig hergeleitet ist, wird durch unregelmäßige Formung (Nipātana) etabliert“. Pubbe, pubbasmiṃ usw.

එකසද්දො සඞ්ඛ්‍යාතුල්‍යඤ්ඤාසහායත්ථො. යදා සඞ්ඛ්‍යත්ථො, තදෙකවචනො, අඤ්ඤත්ථ සබ්බවචනො ච.

Das Wort eka hat die Bedeutungen von Zahl (eins), Gleichheit (tulya), Andere (añña) und Gefährte (sahāya). Wenn es die Bedeutung einer Zahl hat, steht es im Singular; in den anderen Bedeutungen steht es in allen Numeri.

යාදීනමාලපනං නත්ථි.

Für die mit ya beginnenden [Pronomen] gibt es keinen Vokativ.

152. ත, සි.

152. Das Pronomen ta mit der Kasusendung si (Nominativ Singular).

සිම්හි සං අනපුංසකස්සෙත්වෙව.

Vor si wird es zu saṃ [d. h. sa] nur im Nicht-Neutrum.

එතතෙසං තො.

Von eta und ta wird der Buchstabe t zu s.

සිම්හි අනපුංසකානං එතතඉච්චෙතෙසං තකාරස්ස ස හොති. සො.

Vor si wird der Buchstabe t dieser [Wörter] eta und ta im Nicht-Neutrum zu s. So.

තස්ස වා නත්තං සබ්බත්ථ.

Für das t [von ta] gibt es überall optional die Ersetzung durch n.

තිලිඞ්ගෙසු [Pg.106] සබ්බාදීනං තකාරස්ස නො වා හොති. නෙ, තෙ. සෙසං සබ්බසමං, නත්තංව විසෙසො.

In allen drei Geschlechtern wird der Buchstabe t der mit ta beginnenden Wörter optional zu n. Ne, te. Der Rest ist völlig gleich [wie bei sabba], nur die Ersetzung durch n ist der Unterschied.

153. ඉත්ථියං – සා, නා, නායො, තා, තායොඉච්චාදි.

153. Im Femininum – sā, nā, nāyo, tā, tāyo usw.

වාත්වෙව.

„Optional“ (vā) gilt weiterhin.

තතො සස්ස ස්සාය.

Danach wird für [die Genitiv/Dativ-Singular-Endung] sa ssā gebildet.

තාඑතාඉමාහි සස්ස ස්සායො වා හොති.

Nach tā, etā und imā wird für [die Kasusendung] sa optional ssā gebildet.

සංසාස්වෙකවචනෙසු ඉඉත්වෙව.

Bei den Singular-Endungen saṃ und sā gilt [das Vorhandensein von] i weiterhin.

තස්සා වා.

Für dieses (tā) wird es optional [zu i].

එකවචනසංසාසු තාසද්දස්ස ආ ඉත්තං වා යාති. තිස්සාය, තිස්සා, තස්සා, තාය. තාසං, තාසානං. තිස්සං, තස්සං, තායං. තාසු.

In den Singular-Endungen saṃ und sā wird das ā des Wortes tā optional zu i. Tissāya, tissā, tassā, tāya. Tāsaṃ, tāsānaṃ. Tissaṃ, tassaṃ, tāyaṃ. Tāsu.

154. නපුංසකෙ [Pg.107] – තංඉච්චාදි.

154. Im Neutrum – taṃ usw.

155. එසො. සෙසං සබ්බසමං.

155. Eso. Der Rest ist völlig gleich [wie bei ta].

156. ඉත්ථියං – එසා.

156. Im Femininum – esā.

සංසාස්වෙකවචනෙස්වෙත්වෙව.

Nur bei den Singular-Endungen saṃ und sā.

එතිමාසමි.

Von etā und imā [wird der Endvokal] zu i.

එකවචනසංසාසු එතාඉමානමන්තස්ස ඉ හොති. එතිස්සාය, එතිසා, එතාය. එතාසං, එතාසානං. එතිස්සං, එතස්සං, එතායං. එතාසු. සෙසං සබ්බාව.

In den Singular-Endungen saṃ und sā wird der Endvokal von etā und imā zu i. Etissāya, etissā, etāya. Etāsaṃ, etāsānaṃ. Etissaṃ, etassaṃ, etāyaṃ. Etāsu. Der Rest ist genau wie bei sabbā.

157. නපුංසකෙ – එතං ඉච්චාදි.

157. Im Neutrum – etaṃ usw.

158. ඉම, සි.

158. Das Pronomen ima mit der Kasusendung si.

‘‘අනපුංසකස්සායං සිම්හී’’ති ඉමස්ස අයං. සිලොපො. අයං, ඉමෙ. ඉමං, ඉමෙ.

Gemäß der Regel „Für das Nicht-Neutrum wird vor si ima zu ayaṃ“ wird ima zu ayaṃ. Wegfall von si. Ayaṃ, ime. Imaṃ, ime.

‘‘අනිමි නාම්හි චෙ’’ති ඉමස්ස අනො, ඉමි ච. අනෙන, ඉමිනා.

Gemäß der Regel „Vor nā wird [das Wort ima] zu ana und imi“ [wird ima] zu ana und imi. Anena, iminā.

‘‘සබ්බස්සිමස්සෙ වා’’ති සුනංහිසු එවා. එහි, ඉමෙහි. වා ස්මාසස්මිංසංසාස්වත්තන්ත්වෙව.

Gemäß der Regel „Für all dies wird optional e vor su und hi gebildet“ wird [das Wort ima] vor su und hi optional zu e. Ehi, imehi. „Optional“ (vā), „vor smā, smiṃ, saṃ und sā“ und „das Eintreten von a (attaṃ)“ gelten weiterhin.

ඉමසද්දස්ස ච.

Und für das Wort ima.

සස්මාස්මිංසංසාසු [Pg.108] ඉමස්ස අත්තං වා හොති. අස්ස, ඉමස්ස. එසං, එසානං, ඉමෙසං, ඉමෙසානං. අස්මා, ඉමම්හා, ඉමස්මා. එහි, ඉමෙහි. අස්මිං, ඉමම්හි, ඉමස්මිං. එසු, ඉමෙසු.

Vor sa, smā, smiṃ, saṃ und sā wird das Wort ima optional zu a (attaṃ). Assa, imassa. Esaṃ, esānaṃ, imesaṃ, imesānaṃ. Asmā, imamhā, imasmā. Ehi, imehi. Asmiṃ, imamhi, imasmiṃ. Esu, imesu.

අත්තපක්ඛෙ – ‘‘න තිමෙහි කතාකාරෙහී’’ති ස්මාස්මින්නං ම්හාම්හි න සිජ්ඣන්තෙ.

Im Falle der Substitution durch a (attapakkhe) werden für smā und smiṃ die Endungen mhā und mhi gemäß der Regel „Nicht nach diesen [Pronomina], deren Form verändert wurde“ nicht gebildet.

159. ඉත්ථියං – අයං. සෙසං එතාව, සංසාස්වත්තංව විසෙසො.

159. Im Femininum – ayaṃ. Der Rest ist wie bei etā, nur das Eintreten von a (attaṃ) vor den Endungen saṃ und sā ist der Unterschied.

160. නපුංසකෙ – සවිභත්තිස්ස වාත්වෙව.

160. Im Neutrum gilt [die Regel] »für das [Wort] mit der Kasusendung wahlweise« fort.

‘‘ඉමස්සිදමංසිසු නපුංසකෙ’’ති ඉමස්ස ඉදං වා. ඉදං, ඉමං ඉමෙ, ඉමානි. එවං දුතියා.

Gemäß der Regel »Imassidamaṃsisu napuṃsake« wird »ima« wahlweise zu »idaṃ«. »Idaṃ«, »imaṃ«; »ime«, »imāni«. Ebenso im Akkusativ.

161. අමු[Pg.109], සි.

161. »amu« [mit der Kasusendung] »si«.

වා අනපුංසකස්ස සිම්හිත්වෙව.

»Wahlweise für das Nicht-Neutrum bei der Endung si« gilt fort.

‘‘අමුස්ස මො සං’’ති මස්ස සො වා, සිලොපො. අසු.

Gemäß der Regel »Amussa mo saṃ« wird das »ma« wahlweise zu »sa« und die Endung »si« elidiert. [So ergibt sich:] »Asu«.

‘‘සබ්බතො කො’’ති සබ්බනාමතො කාගමො. ‘‘සො’’ති ඔ, අමුකො, පක්ඛෙ – අමු. අමූ, අමුයො.

Gemäß der Regel »Sabbato ko« erfolgt das Suffix »ka« nach einem Pronomen. Gemäß »So« wird der Endvokal zu »o«: »amuko«; alternativ: »amu«. [Im Plural:] »Amū«, »amuyo«.

පුබ්බෙව [Pg.110] යොනං වොකාරො න. අමුං. අමූ, අමුයො. සෙසං භික්ඛූව සබ්බාදිකාරියාඤ්ඤත්‍ර.

Wie zuvor erfolgt keine Umwandlung der »yo«-Endungen in »o«. »Amuṃ«. »Amū«, »amuyo«. Das Übrige ist wie bei »bhikkhu«, abgesehen von den Sonderoperationen für die Pronomina.

162. ඉත්ථියං – අසු. සෙසං යාගුසමං. විසෙසොයං – අමුස්සා, අමුයා. අමූසං, අමූසානං. අමුස්සං, අමුයං. අමූසු.

162. Im Femininum: »asu«. Das Übrige ist gleich wie bei »yāgu«. Der Unterschied ist dieser: »amussā«, »amuyā«; »amūsaṃ«, »amūsānaṃ«; »amussaṃ«, »amuyaṃ«; »amūsu«.

163. නපුංසකෙ – සවිභත්තිස්ස අංසිසු නපුංසකෙත්වෙව.

163. Im Neutrum gilt fort: »in den Endungen aṃ und si, im Neutrum für das Wort mitsamt seiner Kasusendung«.

‘‘අමුස්සාදුං’’ති අදුං. අදුං. අමූ, අමූනි. එවං දුතියා.

Gemäß der Regel »Amussāduṃ« wird es zu »aduṃ«. »Aduṃ«. »Amū«, »amūni«. Ebenso im Akkusativ.

164. ‘‘සෙසෙසු චෙ’’ති සබ්බත්ථ කිස්ස කො. කො, කා, කං ඉච්චාදි. ලිඞ්ගත්තයෙ සබ්බසමො.

164. Gemäß der Regel »Sesesu ca« wird »ki« überall zu »ka«. »Ko«, »kā«, »kaṃ« usw. In allen drei Geschlechtern ist es ganz gleich.

165. තුම්හ[Pg.112], සි, අම්හ, සි.

165. »tumha« [mit der Endung] »si«, »amha« [mit der Endung] »si«.

සවිභත්තිස්ස තුම්හම්හානන්ත්‍යධිකාරො.

Es gilt fortan der Einflussbereich von »für das Wort mitsamt seiner Kasusendung«, »für tumha und amha« und »des Endglieds«.

ත්වමහං සිම්හි ච.

»tvaṃ« und »ahaṃ« bei der Endung »si«.

සිම්හි සවිභත්තීනං තුම්හම්හානං ත්වං අහං හොන්ති. චසද්දෙන තුම්හස්ස තුවං ච. ත්වං, තුවං, අහං. යො – තුම්හෙ.

Bei der Endung »si« werden »tumha« und »amha« mitsamt ihren Kasusendungen zu »tvaṃ« und »ahaṃ«. Durch das Wort »ca« [in der Regel] wird »tumha« auch zu »tuvaṃ«. »Tvaṃ«, »tuvaṃ«, »ahaṃ«. Bei der Endung »yo«: »tumhe«.

‘‘මයං යොම්හි පඨමෙ’’ති අම්හස්ස මයං හොති. මයං.

Gemäß der Regel »Mayaṃ yomhi paṭhame« wird »amha« vor der Nominativ-Plural-Endung »yo« zu »mayaṃ«. »Mayaṃ«.

166. ‘‘තංමමම්හී’’ති අම්හි තං මං හොන්ති.

166. Gemäß der Regel »Taṃmamamhī« werden sie vor der Endung »aṃ« zu »taṃ« und »maṃ«.

‘‘තවං මමඤ්ච නවා’’ති අම්හි තවං මමඤ්ච නවා.

Gemäß der Regel »Tavaṃ mamañca navā« werden sie vor der Endung »aṃ« wahlweise zu »tavaṃ« und »mamaṃ«.

‘‘තුම්හස්ස තුවං ත්වමම්හී’’ති තුම්හස්ස තුවං, ත්වඤ්ච. තං, තවං, තුවං, ත්වං, මං, මමං.

Gemäß der Regel »Tumhassa tuvaṃ tvamamhī« wird »tumha« vor der Endung »aṃ« zu »tuvaṃ« und »tvaṃ«. »Taṃ«, »tavaṃ«, »tuvaṃ«, »tvaṃ«, »maṃ«, »mamaṃ«.

ආකන්ත්වෙව.

»ākaṃ« gilt fort.

‘‘වා යොප්පඨමො’’ති දුතියායොස්ස ආකං වා. තුම්හාකං, තුම්හෙ. අම්හාකං, අම්හෙ.

Gemäß der Regel »Vā yoppaṭhamo« wird die Akkusativ-Endung »yo« wahlweise zu »ākaṃ«. »Tumhākaṃ«, »tumhe«; »amhākaṃ«, »amhe«.

167. ‘‘නාම්හි තයා මයා’’ති නාම්හි තයා මයා හොන්ති. ‘‘තයාතයීනං තකාරො ත්වත්තංවා’’ති තස්ස ත්වො වා. ත්වයා, තයා, මයා. තුම්හෙහි, අම්හෙහි.

167. Gemäß der Regel »Nāmhi tayā mayā« werden sie vor der Instrumental-Endung »nā« zu »tayā« und »mayā«. Gemäß »Tayātayīnaṃ takāro tvattaṃvā« wird das »ta« wahlweise zu »tva«. »Tvayā«, »tayā«, »mayā«. »Tumhehi«, »amhehi«.

168. ‘‘තව [Pg.113] මම සෙ’’ති සෙ තව මම හොන්ති.

168. Gemäß der Regel »Tava mama se« werden sie vor der Genitiv/Dativ-Endung »sa« zu »tava« und »mama«.

‘‘තුය්හං මය්හං චෙ’’ති සෙ තුය්හං මය්හඤ්ච.

Gemäß der Regel »Tuyhaṃ mayhaṃ ce« werden sie vor der Endung »sa« auch zu »tuyhaṃ« und »mayhaṃ«.

‘‘සස්සං’’ති සස්ස අං වා.

Gemäß der Regel »Sassaṃ« wird die Genitivendung »sa« wahlweise zu »aṃ«.

‘‘අම්හස්ස මමං සවිභත්තිස්ස සෙ’’ති සෙ අම්හස්ස මමං ච. තව, තුය්හං, තුම්හං, මම, මය්හං, අම්හං, මමං.

Gemäß der Regel »Amhassa mamaṃ savibhattissa se« wird »amha« mitsamt seiner Kasusendung vor »sa« zu »mamaṃ«. »Tava«, »tuyhaṃ«, »tumhaṃ«; »mama«, »mayhaṃ«, »amhaṃ«, »mamaṃ«.

‘‘තුම්හම්හෙහි නමාකං’’ති නංවචනස්ස ආකං. තුම්හාකං, අම්හාකං. ස්මානාව.

Gemäß der Regel »Tumhamhehi namākaṃ« wird die Genitiv-Plural-Endung »naṃ« zu »ākaṃ«. »Tumhākaṃ«, »amhākaṃ«. Ebenso bei den Endungen smā und nā.

169. ‘‘තුම්හාම්හානං තයි මයී’’ති ස්මිම්හි තයි මයි හොන්ති. ත්වෙ කතෙ - ත්වයි, තයි, මයි, තුම්හෙසු, අම්හෙසු. ලිඞ්ගත්තයෙ සමං.

169. Gemäß der Regel »Tumhāmhānaṃ tayi mayī« werden sie vor der Lokativendung »smiṃ« zu »tayi« und »mayi«. Wenn die Ersetzung durch »tva« erfolgt: »tvayi«, »tayi«, »mayi«, »tumhesu«, »amhesu«. Dies ist in allen drei Geschlechtern gleich.

170. නවාත්වෙව.

170. »wahlweise« gilt fort.

පදතො දුතියා චතුත්ථී ඡට්ඨීසු වොනො.

»Nach einem Wort werden [die Pronomina] im Akkusativ, Dativ und Genitiv zu vo und no«.

අත්ථජ්ජොතකා වණ්ණා පදං, දුතියා චතුත්ථී ඡට්ඨී බහුවචනෙසු පරෙසු පදස්මා පරෙසං සවිභත්තීනං තුම්හාම්හානං වොනොකාරා නවා හොන්ති.

Ein »Wort« (pada) besteht aus sinntragenden Lauten. Wenn die Pluralendungen des Akkusativs, Dativs oder Genitivs folgen, werden »tumha« und »amha« mitsamt ihren Kasusendungen nach einem Wort wahlweise zu »vo« und »no«.

රක්ඛතු [Pg.114] වො, පස්සතු නො, දදාති වො, දදාහි නො, සද්ධා වො, සත්ථා නො.

»Er möge euch beschützen« (rakkhatu vo), »er möge uns sehen« (passatu no), »er gibt euch« (dadāti vo), »gib uns« (dadāhi no), »euer Vertrauen« (saddhā vo), »unser Lehrer« (satthā no).

නවාති කිං, එසො අම්හාකං සත්ථා.

Wozu dient das Wort »wahlweise« (navā)? [Damit auch die vollen Formen verwendet werden können, wie in:] »Dies ist unser Lehrer« (eso amhākaṃ satthā).

171. පදතොත්‍යධිකාරො.

171. Es gilt fortan der Einflussbereich von »nach einem Wort« (padato).

‘‘තෙමෙකවචනෙසු චෙ’’ති චතුත්ථීඡට්ඨෙකවචනෙසු තෙ මෙ හොන්ති. දදාමි තෙ, දදාහි මෙ, ඉදං තෙ, අයං මෙ.

Gemäß der Regel »Temekavacanesu ce« werden sie in den Einzahlformen des Dativs und Genitivs zu »te« und »me«. »Ich gebe dir« (dadāmi te), »gib mir« (dadāhi me), »dieses von dir« (idaṃ te), »dieser von mir« (ayaṃ me).

‘‘නඅම්හී’’ති [Pg.115] අම්හි නිසෙධො. පස්සෙථ තං, අජිනි මං.

Gemäß der Regel »Naamhī« gilt dies nicht vor der Endung »aṃ« (Akkusativ Singular). »Ihr solltet ihn sehen« (passetha taṃ), »er besiegte mich« (ajini maṃ).

‘‘වා තතියෙ චෙ’’ති තතියෙකවචනෙ තෙ මෙ වා හොන්ති. කතං තෙ තයා වා. කතං මෙ මයා වා.

Gemäß der Regel »Vā tatiye ce« werden sie im Instrumental Singular wahlweise zu »te« und »me«. »Es wurde von dir getan« (kataṃ te oder tayā), »es wurde von mir getan« (kataṃ me oder mayā).

‘‘බහුවචනෙසු වොනො’’ති තතියාබහුවචනෙසු වො නො හොන්ති. බහුවචනෙ පඨමෙ යොම්හි ච. කතං වො, කතං නො, ගාමං වො ගච්ඡෙය්‍යාථ, ගාමං නො ගච්ඡෙය්‍යාම.

Gemäß der Regel »Bahuvacanesu vono« werden sie im Instrumental Plural zu »vo« und »no«; ebenso im ersten Kasus (Nominativ Plural) bei der Endung »yo«. »Es wurde von euch getan« (kataṃ vo), »es wurde von uns getan« (kataṃ no); »ihr solltet zum Dorf gehen« (gāmaṃ vo gaccheyyātha), »wir sollten zum Dorf gehen« (gāmaṃ no gaccheyyāma).

සඞ්ඛ්‍යා

Zahlwörter

172. සඞ්ඛ්‍යා වුච්චතෙ.

172. Die Zahlwörter werden erklärt.

එකසද්දො සබ්බනාමෙසු වුත්තො.

Das Wort ‚eka‘ (eins) wird unter den Pronomen genannt.

173. ද්වාදයො [Pg.117] අට්ඨාරසන්තා බහුවචනන්තා.

173. Die Zahlwörter von zwei bis achtzehn enden im Plural (haben nur Pluralformen).

සවිභත්තිස්ස, ඉත්ථිපුමනපුංසකසඞ්ඛ්‍යන්ති චාධිකාරො.

Und die regierende Vorschrift lautet: ‚Ein Wort samt seiner Kasusendung bezeichnet weibliche, männliche und sächliche Zahlen‘.

‘‘යොසු ද්වින්නං ද්වෙ චෙ’’ති ද්විස්ස ද්වෙ හොති. ද්වෙ, ද්වෙ, ද්වීභි, ද්වීහි.

Durch die Regel ‚Yosu dvinnaṃ dve ca‘ wird für ‚dvi‘ ‚dve‘ eingesetzt. Die Formen sind: dve, dve, dvībhi, dvīhi.

නො ච ද්වාදිතො නම්හි.

Und vor der Kasusendung naṃ gibt es nach den Zahlwörtern beginnend mit ‚dvi‘ den Einschub von ‚na‘.

නම්හි ද්වාදිතො නකාරාගමො හොති. ද්වින්නං, ද්වීසු, ලිඞ්ගත්තයෙ සමං.

Vor der Endung naṃ findet nach Zahlwörtern beginnend mit ‚dvi‘ der Einschub des Buchstabens ‚n‘ statt: dvinnaṃ, dvīsu; dies ist in allen drei Geschlechtern gleich.

174. තිචතුන්නං තිස්සො චතස්සො තයො චත්තාරො තීණි චත්තාරි.

174. Für die Wörter ‚ti‘ (drei) und ‚catu‘ (vier) treten tisso, catasso, tayo, cattāro, tīṇi, cattāri ein.

යොසු ඉත්ථිපුමනපුංසකෙසු සවිභත්තීනං තිචතුන්නං තිස්සො චතස්සො ආදයො හොන්ති. තයො, තයො, තීභි, තීහි, තින්නං.

Vor den Endungen yo im weiblichen, männlichen und sächlichen Geschlecht treten für ‚ti‘ und ‚catu‘ samt ihrer Kasusendung ‚tisso‘, ‚catasso‘ usw. ein: tayo, tayo, tībhi, tīhi, tinnaṃ.

‘‘ඉණ්ණමිණ්ණන්නං තීහි සඞ්ඛ්‍යාහී’’ති තිසද්දතො නංඉච්චස්ස ඉණ්ණං ඉණ්ණන්නං ච. තිණ්ණං, තිණ්ණන්නං, තීසු.

Durch die Regel ‚Iṇṇamiṇṇannaṃ tīhi saṅkhyāhi‘ tritt nach dem Wort ‚ti‘ für die Endung naṃ ‚iṇṇaṃ‘ und ‚iṇṇannaṃ‘ ein: tiṇṇaṃ, tiṇṇannaṃ, tīsu.

175. ඉත්ථියං-තිස්සො[Pg.118], තිස්සො, තීභි, තීහි.

175. Im Femininum: tisso, tisso, tībhi, tīhi.

‘‘නො චා’’දො චකාරෙන නම්හි ස්සංආගමො, වග්ගන්තෙතිස්සනං, තීසු.

Durch das ‚ca‘ in der Regel beginnend mit ‚No ca‘ gibt es vor naṃ den Einschub von ‚ssa‘, woraus sich tissannaṃ ergibt; im Lokativ lautet es tīsu.

176. නපුංසකෙ-තීණි, තීණි, තීහි.

176. Im Neutrum: tīṇi, tīṇi, tīhi.

177. චත්තාරො.

177. Cattāro.

‘‘ඔසරෙ චෙ’’තීහ චකාරෙන යොසු උස්ස උරො. ‘‘තතො යොනමොතූ’’තීහ තුකාරෙන යොනං ඔ. චතුරො. එවං දුතියා. චතූහි, චතුන්නං, චතූසු.

In der Regel ‚Osare ce‘ wird durch das ‚ca‘ vor yo das ‚u‘ von catu zu ‚uro‘. In der Regel ‚Tato yonamotū‘ wird durch das ‚tu‘ die Endung yo zu ‚o‘: caturo. Ebenso im Akkusativ. Die weiteren Formen sind: catūhi, catunnaṃ, catūsu.

178. ඉත්ථියං[Pg.119], චතස්සො, චතස්සො, චතූහි. පුබ්බෙව ස්සංආගමො. යදාදිනා උස්ස අත්තං. චතස්සන්නං, චතූසු.

178. Im Femininum: catasso, catasso, catūhi. Wie zuvor erfolgt der Einschub von ‚ssa‘. Durch die Regel beginnend mit ‚yadādi‘ wird das ‚u‘ von catu zu ‚a‘: catassannaṃ, catūsu.

179. නපුංසකෙ, චත්තාරි, චත්තාරි.

179. Im Neutrum: cattāri, cattāri.

180. ‘‘පඤ්චාදීන මකාරො’’ති යොසු සවිභත්තිස්ස පඤ්චාද්‍යන්තස්ස අත්තං. පඤ්ච, පඤ්ච.

180. Durch die Regel ‚Pañcādīnam akāro‘ tritt vor yo für Zahlwörter beginnend mit pañca samt ihrer Kasusendung die Ersetzung durch ‚a‘ ein: pañca, pañca.

‘‘පඤ්චාදීන මත්තං’’ති සුනංහිසු පඤ්චාද්‍යන්තස්ස අත්තං. එදීඝානමපවාදොයං. පඤ්චහි, පඤ්චන්නං, පඤ්චසු. ලිඞ්ගත්තයෙ සමං.

Durch die Regel ‚Pañcādīnam attaṃ‘ tritt vor su, naṃ und hi für Wörter beginnend mit pañca die Ersetzung durch ‚a‘ ein. Dies ist eine Ausnahme zur Dehnung zu ‚e‘ und zur Längung. Die Formen sind: pañcahi, pañcannaṃ, pañcasu; dies ist in allen drei Geschlechtern gleich.

181. එවං ඡ සත්ත අට්ඨ නව දසාදයො අට්ඨාරසන්තා.

181. Ebenso werden cha (sechs), satta (sieben), aṭṭha (acht), nava (neun), dasa (zehn) usw. bis achtzehn dekliniert.

182. වීසත්‍යාදයො [Pg.120] ආනවුතියා ඉත්ථිලිඞ්ගා එකවචනන්තා, වීසති රත්තීව. එවං තිංසති.

182. Die Zahlwörter von zwanzig bis neunzig sind weiblichen Geschlechts und haben nur Singularformen; ‚vīsati‘ wird wie ‚ratti‘ dekliniert. Ebenso ‚tiṃsati‘.

චත්තාලීසං පඤ්ඤාසං සද්දෙහි පරාසං සබ්බාසං විභත්තීනං ‘‘සබ්බාසමා’’දොතීහ ආදිසද්දෙන ලොපො, සට්ඨි වීසතී ව. එවං සත්තති අසීති නවුති.

Bei den Wörtern ‚cattālīsaṃ‘ und ‚paññāsaṃ‘ erfolgt hier durch das Wort ‚ādi‘ in der Regel beginnend mit ‚sabbāsamā‘ der Wegfall aller nachfolgenden Kasusendungen; ‚saṭṭhi‘ wird wie ‚vīsati‘ dekliniert. Ebenso ‚sattati‘, ‚asīti‘, ‚navuti‘.

සතං නපුංසකමෙකවචනන්තං. එවං සහස්සාදි.

‚Sataṃ‘ (hundert) ist sächlich und hat nur Singularformen. Ebenso ‚sahassa‘ (tausend) usw.

කොටි වීසතීව.

‚Koṭi‘ wird wie ‚vīsati‘ dekliniert.

183. රාසිභෙදෙ [Pg.122] තු සබ්බත්ථ බහුවචනම්පි. යථා-ද්වෙවීසතියො බුද්ධදන්තා. තිස්සො වීසතියො දිනඝටිකා. එවමඤ්ඤත්‍ර.

183. Wenn es sich jedoch um die Unterscheidung von Gruppen handelt, gibt es überall auch den Plural. Wie zum Beispiel: ‚dve vīsatiyo buddhadantā‘ (zwei Zwanziger an Buddha-Zähnen [= vierzig Zähne des Buddha]); ‚tisso vīsatiyo dinaghaṭikā‘ (drei Zwanziger an Tagesstunden [= sechzig Ghāṭikas des Tages]). Ebenso andernorts.

එසෙසො එතන්තිප්පසිද්ධි, ලොකස්ස හොති යත්ථත්ථෙසු.

Die Bekanntheit von ‚esa‘, ‚eso‘ und ‚etaṃ‘ besteht für die Welt in den jeweiligen Bedeutungen.

ථීපුමනපුංසකානිත්‍යුච්චන්තෙ, තානිමානි ලොකෙනාත්ථා.

Sie werden als weiblich, männlich und sächlich bezeichnet; dies sind die Bedeutungen der Geschlechter in der Welt.

අලිඞ්ග

Geschlechtslos

184. අලිඞ්ගා වුච්චන්තෙ.

184. Sie werden als geschlechtslos bezeichnet.

ක්වචි තො පඤ්චම්‍යත්ථෙ.

Manchmal tritt das Suffix ‚-to‘ im Sinne des Ablativs ein.

ලිඞ්ගතො පඤ්චම්‍යත්ථෙ ක්වචි තොප්පච්චයො හොති.

Nach einem Nominalstamm tritt im Sinne des Ablativs manchmal das Suffix ‚-to‘ ein.

‘‘ත්වාදයො විභත්තිසඤ්ඤායො’’ති තොප්පභුතිදාන්‍යන්තානං විභත්තිසඤ්ඤා. තස්මා තදන්තානම්පි විභත්‍යන්තත්තා පදත්තං සිද්ධන්ති න පුන විභත්ති. චොරස්මා චොරතො. එවං පිතිතො, එත්ථ ‘‘පිතාදීන මසිම්හි’’ ත්‍යත්‍රාසිම්හිග්ගහණෙන තොම්හි පිතාදීනං උස්ස ඉ.

Durch die Regel ‚Tvādayo vibhattisaññāyo‘ gilt die Bezeichnung ‚Kasusendung‘ für die Suffixe von ‚-to‘ bis ‚-dāni‘. Daher ist für die darauf endenden Wörter, weil sie auf eine Kasusendung enden, der Status eines Wortes erwiesen; es tritt keine weitere Kasusendung hinzu. Wie bei corasmā / corato. Ebenso ‚pitito‘; hierbei wird vor dem Suffix ‚-to‘ durch die Erwänung von ‚asimhi‘ in der Regel ‚Pitādīnam asimhi‘ das ‚u‘ von Wörtern wie ‚pitu‘ zu ‚i‘.

ඉමස්සි ථන්දානිහතොධෙසු ච.

Und vor ‚tha‘, ‚dāni‘, ‚ha‘, ‚to‘ und ‚dha‘ wird für ‚ima‘ ‚i‘ eingesetzt.

ථංආදීසු පරෙසු ඉමස්ස ඉ හොති. ඉතො.

Wenn die Suffixe beginnend mit ‚thaṃ‘ folgen, wird für ‚ima‘ ‚i‘ eingesetzt: ito.

‘‘සබ්බස්සෙතස්සාකාරො වා’’ති තොථෙස්වෙතස්ස අත්තං වා, අතො, එත්තො. පක්ඛෙ- ‘‘සරලොපා’’දිනා අකාරලොපො.

Durch die Regel ‚Sabbassetassākāro vā‘ wird vor ‚-to‘ und ‚-tha‘ für ‚eta‘ optional ‚a‘: ato, etto. Im anderen Fall erfolgt der Wegfall des ‚a‘ durch die Regel beginnend mit ‚saralopa‘.

‘‘ත්‍රතොථෙසු [Pg.126] චෙ’’ති කිස්ස කු. කුතො.

Durch die Regel ‚Tratothesu ca‘ wird für ‚ki‘ ‚ku‘: kuto.

‘‘ක්වචි තො’’ති සුත්තද්විධාකරණෙන සත්තම්‍යත්ථෙ ච තො හොති, ආදිස්මිං, ආදිතො.

Durch die Aufteilung der Regel ‚Kvaci to‘ tritt ‚-to‘ auch im Sinne des Lokativs ein: ādismiṃ, ādito.

185. ‘‘ත්‍රථ [Pg.127] සත්තමියා සබ්බනාමෙහී’’ති සත්තම්‍යත්ථෙ ත්‍රථප්පච්චයා හොන්ති. සබ්බස්මිං, සබ්බත්‍ර, සබ්බත්ථ, ද්විත්තං. එවං අත්‍ර, අත්ථ. එත්ථ ‘‘ත්‍රෙ නිච්ච’’න්ති පුබ්බෙ එතස්ස අ. කුත්‍ර, කුත්ථ.

185. Durch die Regel ‚Tratha sattamiyā sabbanāmehi‘ treten im Sinne des Lokativs die Suffixe ‚-tra‘ und ‚-tha‘ ein: sabbasmiṃ, sabbatra, sabbattha (mit Verdoppelung des th). Ebenso ‚atra‘, ‚attha‘. Hierbei wird vor ‚-tra‘ gemäß der Regel ‚tre niccaṃ‘ das ‚eta‘ zu ‚a‘. Ebenso kutra, kuttha.

‘‘සෙසෙසු චෙ’’ති කාදෙසෙ-කත්ථ.

Durch die Regel ‚Sesesu ca‘ wird ki zu ‚ka‘ ersetzt: kattha.

186. ‘‘කිස්මා වො චෙ’’ති වප්පච්චයො. ‘‘කිස්ස ක වෙචෙ’’ති කො, කකාරාකාරලොපො. ක්ව.

186. Durch die Regel ‚Kismā vo ca‘ tritt das Suffix ‚-va‘ ein. Durch die Regel ‚Kissa ka ve ca‘ wird ki zu ‚ka‘, und der Vokal ‚a‘ des Buchstabens ‚ka‘ fällt weg: kva.

187. ‘‘හිං හං හිඤ්චන’’න්ති කස්මා හිං ආදිපච්චයා. ‘‘කු හිං හංසු චෙ’’ති කිස්ස කු. චකාරෙන හිඤ්චනං දාචනංසු ච. කුහිං, කුහං, කුහිඤ්චනං.

187. Durch die Regel ‚Hiṃ haṃ hiñcanaṃ‘ treten nach ‚ki‘ die Suffixe ‚-hiṃ‘ usw. ein. Durch die Regel ‚Ku hiṃ haṃsu ca‘ wird für ‚ki‘ ‚ku‘. Durch das ‚ca‘ erfolgt dies auch bei ‚-hiñcanaṃ‘ und ‚-dācanaṃ‘: kuhiṃ, kuhaṃ, kuhiñcanaṃ.

188. ‘‘තම්හා චෙ’’ති හිංහං. තහිං, තහං.

188. „[Aus] 'tamhā' [folgt] 'ce'“: [Es entstehen] 'hiṃ' [und] 'haṃ'. [Beispiele:] 'tahiṃ', 'tahaṃ'.

189. ‘‘යතො හිං’’ති හිං. යහිං.

189. „[Aus] 'yato' [folgt] 'hiṃ'“: [Es entsteht] 'hiṃ'. [Beispiel:] 'yahiṃ'.

190. ‘‘ඉමස්මා [Pg.128] හධා චෙ’’ති හධා. ඉහ, ඉධ.

190. „[Aus] 'imasmā' [entstehen] 'ha' und 'dhā'“: 'iha', 'idha'.

191. ‘‘සබ්බතො ධී’’ති ධි. සබ්බධි.

191. „[Aus] 'sabbato' [folgt] 'dhī'“: [Es entsteht] 'dhi'. [Beispiel:] 'sabbadhi'.

192. කාලෙත්‍යධිකාරො.

192. „In der Zeit“ (kāle) ist die Leitregel (adhikāra).

‘‘කිංසබ්බඤ්ඤෙකයකුහි දාදාචන’’න්ති කිං ආදිතො දා, දාචනං ච. කස්මිං කාලෙ කදා, කුදාචනං.

„Aus 'kiṃ', 'sabba', 'añña', 'eka', 'ya', 'ku' [folgen] 'dā' und 'dācana'“: Nach 'kiṃ' etc. [folgen] 'dā' und 'dācana'. [Beispiele:] 'kasmiṃ kāle' (zu welcher Zeit) -> 'kadā', 'kudācanaṃ'.

‘‘සබ්බස්ස සො දාම්හි වා’’ති සබ්බස්ස සො වා. සදා, සබ්බදා.

„Vor 'dā' wird 'sabba' optional zu 'sa'“: Optional [wird] 'sabba' zu 'sa'. [Beispiele:] 'sadā', 'sabbadā'.

193. ‘‘තම්හා දානි චෙ’’ති දානි, දා ච. තදානි, තදා.

193. „[Aus] 'tamhā' [folgen] 'dāni' und 'ca' [= 'dā']“: [Es entstehen] 'dāni' und 'dā'. [Beispiele:] 'tadāni', 'tadā'.

194. යදාදිනා ඉමසද්දා, සමානාපරෙහි ච යථාසඞ්ඛ්‍යං ජ්ජ ජ්ජුප්පච්චයා, ඉම, සමානානං අ, සා ච. අජ්ජ, සජ්ජු, අපරජ්ජු.

194. Gemäß [der Regel] „yadā“ etc. werden von den Wörtern 'ima', 'samāna' und 'apara' der Reihe nach die Suffixe 'jja' und 'jju' angehängt, wobei 'ima' und 'samāna' jeweils zu 'a' und 'sa' werden. [Beispiele:] 'ajja' (heute), 'sajju' (sogleich), 'aparajju' (am folgenden Tag).

195. ‘‘ඉමස්මා [Pg.129] රහිධුනාදානි චෙ’’ති රහ්‍යාදිප්පච්චයා. ‘‘එත රහිම්හී’’ති ඉමස්ස එතො. එතරහි.

195. „[Aus] 'imasmā' [folgen] 'rahi', 'dhunā' [und] 'idāni'“: [Dies sind] die Suffixe beginnend mit 'rahi'. „Vor 'rahi' [wird 'ima'] zu 'eta'“: [Es erfolgt die Ersetzung] von 'ima' durch 'eta'. [Beispiel:] 'etarahi'.

‘‘අ ධුනාම්හි චෙ’’ති ඉමස්ස අ. අධුනා, ඉදානි.

„Vor 'dhunā' [wird 'ima'] zu 'a'“: [Es erfolgt die Ersetzung] von 'ima' durch 'a'. [Beispiele:] 'adhunā', 'idāni'.

196. ලොපං ඉත්වෙව.

196. „Elision“ (lopa) ist die fortlaufende Bestimmung.

සබ්බාසමාවුසොපසග්ගනිපාතාදීහි ච.

Und nach allen [Pronomina], 'āvuso', Präfixen (upasagga), Partikeln (nipāta) etc.

එතෙහි පරා සබ්බා විභත්තී ලුප්‍යන්තෙ. ත්වං ආවුසො, තුම්හෙ ආවුසො.

Nach diesen werden alle Fallendungen (vibhatti) elidiert. [Beispiele:] 'tvaṃ āvuso' (du, Freund), 'tumhe āvuso' (ihr, Freunde).

උපසග්ගනිපාත

Präfixe und Partikeln

197. උපසග්ගනිපාතා වුච්චන්තෙ.

197. Präfixe und Partikeln werden [nun] erklärt.

ප [Pg.130] පරා නි නී උ දු සං වි අව අනු පරි අධි අභි පති සු ආ අති අපි අප උප එතෙ වීසත්‍යුපසග්ගා.

'pa', 'parā', 'ni', 'nī', 'u', 'du', 'saṃ', 'vi', 'ava', 'anu', 'pari', 'adhi', 'abhi', 'pati', 'su', 'ā', 'ati', 'api', 'apa', 'upa' – dies sind die zwanzig Präfixe (upasagga).

ච න ව වා මා හි ධි චි කු තු නු චෙ රෙ හෙ ස්වෙ වෙ වො ඛො නො තො යං නං තං කිං හන්ද කිර එව කීව යාව තාව වත වථ අථ අඞ්ග ඉඞ්ඝ තග්ඝ ආම නාම නූන පුන පන ආහ සහ සක්කා ලබ්භා හෙට්ඨා ආරා දූරා දිවා නවා විනා නානා අද්ධා මුධා මිච්ඡා පච්ඡා ආවි සක්ඛි සච්චි සච්ඡි බහි යදි ඉති කින්ති අත්ථි සොත්ථි ඛලු නනු කිමු අස්සු යග්ඝෙ සචෙ හවෙ සුවෙ අරෙ පුරෙ නමො තිරො අධො අථො අහො රහො හීයො භීයො අන්තො පාතො සුදං කල්ලං එවං ධුවං අලං හලං සයං සායං සමං සාමං කාමං පාරං ඔරං චිරං හුරං අහං සහං උච්චං නීචං සකිං සද්ධිං, අථවා අන්තරා ආරකා බාහිරා බහිද්ධා යාවතා තාවතා සමන්තා සාමන්තා ආමන්තා සම්මුඛා චරහි තරහි සම්පති ආයති උපරි යාවදෙ තාවදෙ තිරියං සනිකං සසක්කං එත්තාවතා පරම්මුඛා කිත්තාවතා එතරහි අඤ්ඤදත්ථු සෙය්‍යථිදං අප්පෙවනාම භීයොසොමත්තාය ඉච්චාදයො නිපාතා.

'ca', 'na', 'va', 'vā', 'mā', 'hi', 'dhi', 'ci', 'ku', 'tu', 'nu', 'ce', 're', 'he', 'sve', 've', 'vo', 'kho', 'no', 'to', 'yaṃ', 'naṃ', 'taṃ', 'kiṃ', 'handa', 'kira', 'eva', 'kīva', 'yāva', 'tāva', 'vata', 'vatha', 'atha', 'aṅga', 'iṅgha', 'taggha', 'āma', 'nāma', 'nūna', 'puna', 'pana', 'āha', 'saha', 'sakkā', 'labbhā', 'heṭṭhā', 'ārā', 'dūrā', 'divā', 'navā', 'vinā', 'nānā', 'addhā', 'mudhā', 'micchā', 'pacchā', 'āvi', 'sakkhi', 'sacci', 'sacchi', 'bahi', 'yadi', 'iti', 'kinti', 'atthi', 'sotthi', 'khalu', 'nanu', 'kimu', 'assu', 'yagghe', 'sace', 'have', 'suve', 'are', 'pure', 'namo', 'tiro', 'adho', 'atho', 'aho', 'raho', 'hīyo', 'bhīyo', 'anto', 'pāto', 'sudaṃ', 'kallaṃ', 'evaṃ', 'dhuvaṃ', 'alaṃ', 'halaṃ', 'sayaṃ', 'sāyaṃ', 'samaṃ', 'sāmaṃ', 'kāmaṃ', 'pāraṃ', 'oraṃ', 'ciraṃ', 'huraṃ', 'ahaṃ', 'sahaṃ', 'uccaṃ', 'nīcaṃ', 'sakiṃ', 'saddhiṃ', oder auch 'antarā', 'ārakā', 'bāhirā', 'bahiddhā', 'yāvatā', 'tāvatā', 'samantā', 'sāmantā', 'āmantā', 'sammukhā', 'carahi', 'tarahi', 'sampati', 'āyati', 'upari', 'yāvade', 'tāvade', 'tiriyaṃ', 'sanikaṃ', 'sasakkaṃ', 'ettāvatā', 'parammukhā', 'kittāvatā', 'etarahi', 'aññadatthu', 'seyyathidaṃ', 'appevanāma', 'bhīyosomattāya' und so weiter sind die Partikeln (nipāta).

198. සදිසා [Pg.134] යෙ තිලිඞ්ගෙසු, සබ්බාසු ච විභත්තීසු.

198. Diejenigen, die in den drei Geschlechtern (tiliṅga) und in allen Fallendungen (vibhatti) gleichbleibend sind,

වචනෙසු ච සබ්බෙසු, තෙ නිපාතාති කිත්තිතා.

und ebenso in allen Numeri (vacana), diese werden als Partikeln (nipāta) bezeichnet.

යථා [Pg.135] – උච්චං රුක්ඛො, ලතා, ඝරං වා, උච්චං රුක්ඛො. හෙ රුක්ඛ, රුක්ඛං, රුක්ඛෙන, රුක්ඛස්ස, රුක්ඛස්මා, රුක්ඛෙ වා ඉච්චාදි. උච්චං රුක්ඛො, රුක්ඛා වා ඉච්චාදි. එවං ලතා, ඝරානි.

Wie: 'uccaṃ rukkho' (ein hoher Baum), [uccaṃ] 'latā' (eine hohe Schlingpflanze) oder [uccaṃ] 'gharaṃ' (ein hohes Haus). 'uccaṃ rukkho'. 'he rukkha' (o Baum), 'rukkhaṃ', 'rukkhena', 'rukkhassa', 'rukkhasmā', 'rukkhe' oder ähnlich. 'uccaṃ rukkho', 'rukkhā' [Plural] oder ähnlich. Ebenso 'latā', 'gharāni'.

199.

199.

උභයෙසු විභත්‍යත්ත -ක්‍රියදෙස සමය දිසාගුණත්ථෙහි;

සබ්බාපි යථායොගං,විභත්තියොඤ්ඤෙහි තුප්පඨමා.

Bei beiden [Präfixen und Partikeln] treten, entsprechend den Bedeutungen von Handlung, Ort, Zeit, Richtung und Eigenschaft, alle Fallendungen (vibhatti) nach Angemessenheit auf; nach anderen hingegen meist die erste Fallendung (paṭhamā).

තං යථා – අධිඅන්තොසද්දෙහි සත්තමී. සයංසද්දා තතියා, ඡට්ඨී ච. නමොසද්දා පඨමා, දුතියා ච. පාරංසද්දා සත්තමී. දිවාසද්දා පඨමා, දුතියා, සත්තමී ච. හෙට්ඨාසද්දා සත්තමී. උච්චංසද්දා සබ්බාපි. පසද්දා ච චසද්දා ච පඨමා, හෙසද්දා ආලපනෙ පඨමා. තථාඤ්ඤෙහිපි.

Dies ist wie folgt: Nach den Wörtern 'adhi' und 'anto' steht der Lokativ (sattamī). Nach dem Wort 'sayaṃ' steht der Instrumental (tatiyā) und der Genitiv (chaṭṭhī). Nach dem Wort 'namo' steht der Nominativ (paṭhamā) und der Akkusativ (dutiyā). Nach dem Wort 'pāraṃ' steht der Lokativ (sattamī). Nach dem Wort 'divā' steht der Nominativ (paṭhamā), der Akkusativ (dutiyā) und der Lokativ (sattamī). Nach dem Wort 'heṭṭhā' steht der Lokativ (sattamī). Nach dem Wort 'uccaṃ' stehen alle [Fälle]. Nach den Wörtern 'pa' und 'ca' steht der Nominativ (paṭhamā), nach dem Wort 'he' im Vokativ (ālapane) steht der Nominativ (paṭhamā). Ebenso verhält es sich bei anderen.

200. උපසග්ගා [Pg.136] සබ්බෙපි සද්දන්තරෙන සහ පයුජ්ජන්තෙ. නිපාතා තු කෙචි විසුම්පි. යථා – පහාරො, පහරති, සා ච සො ච භාසති වා කරොති වා, සොත්ථිත්‍යාදි.

200. Alle Präfixe (upasagga) werden zusammen mit einem anderen Wort verwendet. Einige Partikeln (nipāta) jedoch werden auch separat verwendet. Wie: 'pahāro', 'paharati' [Präfixe]; 'sā ca so ca' (sie und er), 'bhāsati vā karoti vā' (er spricht oder handelt), 'sotthi' (Wohlergehen) etc. [Partikeln].

201. එකෙකලිඞ්ගං [Pg.137] ද්විලිඞ්ගං, තිලිඞ්ගං චාප්‍යලිඞ්ගිකං.

201. Einiges hat ein einziges Geschlecht, einiges zwei Geschlechter, einiges drei Geschlechter und einiges ist geschlechtlos (aliṅgika).

චතුධෙති නාමං නාමං, නමත්‍යත්ථන්ති කිත්තිතං.

Das Nomen (nāma) ist somit vierfach; es wird so genannt, weil es sich hin zur Bedeutung neigt.

නාමිකං.

Das Kapitel über Nomina (Nāmika).

3. සමාසකණ්ඩ

3. Kapitel über Zusammensetzungen (Samāsakaṇḍa)

සමාසලක්ඛණාදි

Merkmale von Zusammensetzungen (Samāsa) etc.

202. නාමානං [Pg.138] සමාසො යුත්තත්ථොත්‍යධිකාරො. සමාසොති භින්නත්ථානං පදාන මෙකත්ථතා. යුත්තත්ථොති අඤ්ඤමඤ්ඤසම්බන්ධත්ථො.

202. „Zusammensetzung von Nomina mit verbundener Bedeutung“ (nāmānaṃ samāso yuttattho) ist die Leitregel (adhikāra). „Zusammensetzung“ (samāsa) bedeutet die Einheitlichkeit der Bedeutung von Wörtern mit unterschiedlichen Bedeutungen. „Verbundene Bedeutung“ (yuttattho) bedeutet die wechselseitige Beziehung der Bedeutungen zueinander.

විභාසාත්‍යධිකාතබ්බං [Pg.142] වාක්‍යත්ථං.

„Optional“ (vibhāsā) ist als Leitregel auf die Bedeutung des Satzes anzuwenden.

කම්මධාරයසමාස

Kammadhāraya-Zusammensetzungen (Kammadhārayasamāsa)

203. ‘‘මහන්තො ච සො වීරො චා’’ති වාක්‍යෙ –

203. In dem Satz: „Er ist groß und er ist ein Held“ (mahanto ca so vīro ca) –

ද්විපදෙ තුල්‍යාධිකරණෙ කම්මධාරයො.

Bei zwei Wörtern im selben syntaktischen Verhältnis (tulyādhikaraṇa) liegt eine Kammadhāraya-Zusammensetzung vor.

භින්නප්පවත්තිනිමිත්තා [Pg.143] සද්දා එකස්මිං වත්ථුනි පවත්තා තුල්‍යාධිකරණා, විසෙසනවිසෙසස්සභූතා සමානාධිකරණා ද්වෙ පදා යදා සමස්‍යන්තෙ, තදා සො සමාසො කම්මධාරයො

Wenn zwei Wörter mit unterschiedlichen Anwendungsgründen (bhinnappavattinimittā), die sich auf ein und dasselbe Ding beziehen (ekasmiṃ vatthuni pavattā), im selben syntaktischen Verhältnis stehen (tulyādhikaraṇā) und als Qualifizierendes und Qualifiziertes (visesana-visessabhūtā) koordinierend (samānādhikaraṇā) auftreten, zusammengesetzt werden, dann ist dieses Kompositum ein Kammadhāraya.

නාම[Pg.144], ඉධ වා සමාසසුත්තානි සඤ්ඤාද්වාරෙන සමාසවිධායකානි.

In der Tat sind die Zusammensetzungs-Regeln hier solche, die Zusammensetzungen mittels Begriffen (saññā) vorschreiben.

අග්ගහිතවිසෙසනා [Pg.146] බුද්ධි විසෙස්සම්හි න උප්පජ්ජතීති විසෙසනං පුබ්බං හොති, සමාසෙනෙව තුල්‍යාධිකරණත්තස්ස වුත්තත්තා තප්පකාසනත්ථං පයුත්තා සමාසතො අතිරිත්තා ච සො ඉච්චෙතෙ ‘‘වුත්තට්ඨානමප්පයොගො’’ති ඤායා නප්පයුජ්ජන්තෙ. එවමඤ්ඤත්‍ර.

Da eine Erkenntnis über das qualifizierte Ding (visessa) ohne das erfasste Qualifikationswort (visesana) nicht entsteht, steht das Qualifikationswort an erster Stelle. Da das gleiche syntaktische Verhältnis (tulyādhikaraṇatta) bereits durch die Zusammensetzung selbst ausgedrückt ist, werden die zu dessen Verdeutlichung verwendeten Wörter 'ca' und 'so', die über die Zusammensetzung hinausgehen, nach der Maxime „Nicht-Gebrauch des bereits Ausgedrückten“ (vuttaṭṭhānamappayogo) nicht verwendet. Ebenso verhält es sich an anderen Stellen.

තෙසං විභත්තියො ලොපා ච.

Und die Elision ihrer Fallendungen (vibhatti).

තෙසං යුත්තත්ථානං සමාසානං පුබ්බුත්තරපදානං විභත්තී ලුප්‍යන්තෙ, චකාරෙන ක්වචි න.

Die Fallendungen der vorderen und hinteren Glieder dieser Zusammensetzungen mit verbundener Bedeutung werden elidiert; durch das Wort 'ca' [in der Regel] manchmal nicht.

තතො මහන්ත වීර ඉති ච රූපප්පසඞ්ගෙ –

Wenn sich daraus die Formen 'mahanta' und 'vīra' ergeben –

පකති චස්ස සරන්තස්ස.

Und seine ursprüngliche Form bleibt für das auf einen Vokal Endende erhalten.

විභත්තීසු [Pg.147] ලුත්තාසු සරන්තස්ස පුබ්බභූතස්ස, පරභූතස්ස ච අස්ස සමාසපදස්ස පකති හොතීතීහ ලුත්තාකාරා පුනානීයන්තෙ.

Wenn die Kasusendungen weggefallen sind, nimmt dieses zusammengesetzte Wort, sei es das vorangehende oder das nachfolgende Glied, das auf einen Vokal endet, seine ursprüngliche Form an; auf diese Weise werden hier die weggefallenen Formen wieder herbeigeführt.

තතො මහන්ත වීරඉති ඨිතෙ –

Daraufhin, wenn die Form 'mahanta vīra' vorliegt –

‘‘මහතං [Pg.149] මහා තුල්‍යාධිකරණෙ පදෙ’’ති මහන්තස්ස මහා.

Durch die Regel „mahataṃ mahā tulyādhikaraṇe pede“ wird 'mahanta' zu 'mahā'.

තද්ධිත සමාස කිතකා නාමංවාතවෙතුනාදීසු ච.

Taddhita-Derivate, Zusammensetzungen und Kitaka-Derivate gelten als Nomina, und ebenso vor den Suffixen 'tave', 'tun' usw.

තද්ධිතාදයො නාමං ඉව දට්ඨබ්බා තවෙප්පභුතිපච්චයෙ වජ්ජෙත්වා.

Taddhita-Derivate usw. sind wie Nomina zu betrachten, unter Ausschluss der Suffixe, die mit 'tave' beginnen.

තතො [Pg.150] වත්තිච්ඡාය ස්‍යාදි. මහාවීරො, මහාවීරාඉච්චාදි.

Daraufhin folgen nach dem Wunsch des Sprechers die Suffixe 'si' usw.: 'mahāvīro', 'mahāvīrā' und so weiter.

204. කම්මධාරයො [Pg.152] ද්වන්දො ච, තප්පුරිසො ච ලාභිනො.

204. Kammadhāraya, Dvanda und Tappurisa nehmen das Geschlecht des folgenden Gliedes an.

තයො පරපදෙ ලිඞ්ගං, බහුබ්බීහි පදන්තරෙ.

Diese drei haben das Geschlecht des folgenden Gliedes, das Bahubbīhi das eines anderen Wortes.

205. රත්තා ච සා පටී චාති රත්තපටී, මහන්තී ච සා සද්ධා චාති මහාසද්ධා. එත්ථ ‘‘කම්මධාරයසඤ්ඤෙ චෙ’’ති පුබ්බපදෙ පුමෙව කතෙ ආඊපච්චයානං නිවුත්ති.

205. „rattā ca sā paṭī cā“ ergibt „rattapaṭī“ (ein rotes Tuch), „mahantī ca sā saddhā cā“ ergibt „mahāsaddhā“ (großer Glaube). Hier erfolgt, wenn durch die Regel „kammadhārayasaññe ce“ das Vorderglied wie ein Maskulinum gebildet wird, der Wegfall der Suffixe 'ā' und 'ī'.

206. නීලඤ්ච තං උප්පලඤ්චාති නීලුප්පලං, සත්ථීව සත්ථි, සත්ථි ච සා සාමා චාති සත්ථිසාමා. මුඛමෙව චන්දො මුඛචන්දො.

206. „nīlañca taṃ uppalañcā“ ergibt „nīluppalaṃ“ (ein blauer Lotus), „satthīva satthi“ [wie ein Messer das Messer], „satthi ca sā sāmā cā“ ergibt „satthisāmā“. „mukhameva cando“ ergibt „mukhacando“ (das Gesicht selbst ist der Mond).

විසෙසනවිසෙස්සානං [Pg.154] යථෙච්ඡත්තා ක්වචි විසෙසනං පරං හොති, ඛත්තියභූතොඉච්චාදි, ඉච්ඡා ච යථාතන්ති.

Aufgrund der Beliebigkeit von Attribut und Qualifiziertem steht manchmal das Attribut hinten, wie in „khattiyabhūto“ usw., und dieser Wunsch entspricht der grammatikalischen Tradition.

උභෙ තප්පුරිස සමාස

Beide sind Tappurisa-Zusammensetzungen.

207. නසද්දා සි, තස්ස ලොපො. න සුරො අසුරො.

207. Vom Wort 'na' folgt 'si', dann dessen Wegfall. „na suro“ (nicht ein Gott) ergibt „asuro“.

එත්ථ කම්මධාරයෙ කතෙ – ‘‘උභෙ තප්පුරිසා’’ති තප්පුරිසසඤ්ඤා. ‘‘අත්තන්නස්ස තප්පුරිසෙ’’ති නස්ස අ. න අස්සො අනස්සො. එත්ථ ‘‘සරෙ අන’’ති නස්ස අන.

Wenn hier das Kammadhāraya gebildet ist, erhält es die Bezeichnung Tappurisa durch die Regel „ubhe tappurisā“. Durch die Regel „attannassa tappurise“ wird aus 'na' ein 'a'. „na asso“ (nicht ein Pferd) ergibt „anasso“. Hier wird vor einem Vokal durch die Regel „sare ana“ das 'na' zu 'ana'.

208. ‘‘නාමානං [Pg.155] සමාසො’’ති සුත්තෙ ද්විධාකතෙ අයුත්තත්ථානම්පි ක්වචි සමාසො. න පුන ගෙය්‍යා අපුනගෙය්‍යා ගාථෙත්‍යාදි. එත්ථ ගෙය්‍යෙන සම්බන්ධො න-සද්දො අයුත්තත්ථෙනාපි පුනෙන යොගවිභාගබලා සමස්‍යතෙ.

208. Da die Regel „nāmānaṃ samāso“ zweifach geteilt ist, gibt es manchmal eine Zusammensetzung selbst von Wörtern ohne direkte semantische Verbindung. „na puna geyyā“ ergibt „apunageyyā gāthā“ (eine nicht wieder zu singende Strophe) und so weiter. Hier wird das Wort 'na', obwohl seine Verbindung mit 'geyya' nicht direkt gegeben ist, durch die Kraft der Regelspaltung mit 'puna' zusammengesetzt.

දිගුසමාස

Die Digu-Zusammensetzung

209. තයො [Pg.156] ලොකා සමාහටා තිලොකං.

209. „tayo lokā samāhaṭā“ (drei vereinte Welten) ergibt „tilokaṃ“.

එත්ථ ‘‘සඞ්ඛ්‍යාපුබ්බො දිගූ’’ති කම්මධාරයස්ස දිගුසඤ්ඤා. ‘දිගුස්සෙකත්තං’’ති එකත්තං, නපුංසකත්තඤ්ච.

Hier erhält das Kammadhāraya die Bezeichnung Digu durch die Regel „saṅkhyāpubbo digū“. Durch die Regel „digussekattaṃ“ erhält es den Singular und das Neutrum.

සුද්ධතප්පුරිසසමාස

Die reine Tappurisa-Zusammensetzung

210. තප්පුරිසා [Pg.157] ත්වෙව.

210. Die Regel lautet: „Tappurisā“ (Es sind Tappurisas).

අමාදයො පරපදෙහි.

Die Suffixe 'aṃ' usw. mit den folgenden Wörtern.

දුතියන්තාදයො පරපදෙහි නාමෙහි යදා සමස්‍යන්තෙ, තදා සො සමාසො තප්පුරිසො නාම.

Wenn Wörter, die auf den Akkusativ usw. enden, mit nachfolgenden Nomina zusammengesetzt werden, dann heißt diese Zusammensetzung Tappurisa.

ගාමං [Pg.158] ගතො ගාමගතො.

„gāmaṃ gato“ (ins Dorf gegangen) ergibt „gāmagato“.

‘‘පස්ස වාසිට්ඨ ගාමං, ගතො තිස්සො සාවත්ථිං’’ත්‍ය ත්‍රායුත්තත්ථතාය න සමාසො. තථා ඤ්ඤත්‍ර ඤෙය්‍යං.

In Sätzen wie „passa vāsiṭṭha gāmaṃ, gato tisso sāvatthiṃ“ gibt es wegen der fehlenden semantischen Verbindung keine Zusammensetzung. Ebenso ist es an anderen Stellen zu verstehen.

211. රඤ්ඤා [Pg.159] හතො රාජහතො.

211. „raññā hato“ (vom König getötet) ergibt „rājahato“.

කිච්චන්තෙහි භීයො අධිකත්ථවචනෙ.

Zusammensetzung erfolgt häufiger mit auf Kicca-Suffixe endenden Wörtern bei einer Aussage, die ein Lob oder einen Tadel ausdrückt.

තබ්බ, අනීය, ණ්‍ය, තෙය්‍ය, රිච්චප්පච්චයා කිච්චා. ථුතිනින්දත්ථමජ්ඣාරොපිතත්ථං වචනං අධිකත්ථවචනං. සොණලෙය්‍යො කූපොඉච්චාදි. සොණෙහි යථා ලිය්හතෙ, තථා පුණ්ණත්තා ථුති. තෙහි උච්ඡිට්ඨත්තා නින්දා ච.

Die Suffixe 'tabba', 'anīya', 'ṇya', 'teyya' und 'ricca' sind Kicca-Suffixe. Eine Aussage, die Lob, Tadel oder eine übertriebene Bedeutung ausdrückt, ist eine Aussage mit gesteigerter Bedeutung (adhikatthavacana). „soṇaleyyo kūpo“ (ein von Hunden zu leckender Brunnen) usw. Dass er so voll ist, dass er von Hunden geleckt werden kann, ist ein Lob. Dass er von ihnen besudelt ist, ist ein Tadel.

දධිනා උපසිත්තං භොජනං දධිභොජනං, සමාසපදෙනෙව උපසිත්තක්‍රියාය කථනා නත්ථෙත්ථායුත්තත්ථතා. උපසිත්තසද්දාප්පයොගො පුබ්බෙව.

„dadhinā upasittaṃ bhojanaṃ“ (mit Joghurt übergossene Speise) ergibt „dadhibhojanaṃ“. Da die Handlung des Übergießens bereits durch das zusammengesetzte Wort selbst ausgedrückt wird, liegt hier keine semantische Unangemessenheit vor. Der Nicht-Gebrauch des Wortes „upasitta“ erfolgt bereits im Vorfeld.

212. කරණෙ [Pg.160] තු-අසිනා කලහො අසිකලහො.

212. Im Instrumental jedoch: „asinā kalaho“ (Streit mit dem Schwert) ergibt „asikalaho“.

213. බුද්ධස්ස දෙය්‍යං බුද්ධද්දෙය්‍යං, පරස්සපදං, එත්ථ විභත්‍යලොපො. එවං අත්තනොපදමිච්චාදි.

213. „buddhassa deyyaṃ“ (dem Buddha zu Gebendes) ergibt „buddhaddeyyaṃ“; „parassapadaṃ“ – hier liegt das Ausbleiben des Kasuswegfalls vor. Ebenso bei „attanopadaṃ“ und so weiter.

214. චොරස්මා [Pg.161] භයං චොරභයං. එවං බද්ධනමුත්තොච්චාදි.

214. „corasmā bhayaṃ“ (Furcht vor einem Dieb) ergibt „corabhayaṃ“. Ebenso „bandhanamutto“ (aus der Fessel Befreiter) und so weiter.

215. රඤ්ඤො පුත්තො රාජපුත්තො.

215. „rañño putto“ (Sohn des Königs) ergibt „rājaputto“.

‘‘බ්‍රාහ්මණස්ස කණ්හා දන්තා’’ ඉච්චත්‍ර දන්තාපෙක්ඛා ඡට්ඨීති කණ්හෙන සම්බන්ධාභාවා න සමාසො. යදා තු කණ්හා ච තෙ දන්තා චෙති කම්මධාරයො, තදා ඡට්ඨී කණ්හදන්තාපෙක්ඛාති බ්‍රාහ්මණකණ්හදන්තාති සමාසො හොතෙව.

In „brāhmaṇassa kaṇhā dantā“ (die Zähne des Brahmanen sind schwarz) bezieht sich der Genitiv auf die Zähne; da keine direkte Verbindung mit 'schwarz' (kaṇha) besteht, gibt es keine Zusammensetzung. Wenn jedoch durch „kaṇhā ca te dantā ca“ ein Kammadhāraya gebildet wird, bezieht sich der Genitiv auf 'kaṇhadantā', und so entsteht die Zusammensetzung „brāhmaṇakaṇhadantā“.

216. ‘‘රඤ්ඤො [Pg.162] මාගධස්ස ධන’’ න්ත්‍යත්‍ර රඤ්ඤොති ඡට්ඨී ධන මපෙක්ඛතෙ, න මාගධං. රාජා එව මාගධසද්දෙන වුච්චතෙති භෙදාභාවා සම්බන්ධාභාවොති තුල්‍යාධිකරණෙන මාගධෙන සහ රාජා න සමස්‍යතෙ. ද්විට්ඨො හි සම්බන්ධො.

216. In „rañño māgadhassa dhanaṃ“ bezieht sich der Genitiv „rañño“ auf den Besitz (dhanaṃ), nicht auf „māgadhaṃ“. Da der König selbst durch das Wort 'māgadha' bezeichnet wird, gibt es keinen Unterschied und somit keine Beziehung; daher wird 'rājā' nicht mit dem gleichgeordneten 'māgadha' zusammengesetzt. Eine Beziehung ist nämlich zweifacher Art.

රඤ්ඤො [Pg.163] අස්සො පුරිසො චෙ’’ ත්‍ය ත්‍ර රඤ්ඤො අස්සො, රඤ්ඤො පුරිසො ති ච පච්චෙකං සම්බන්ධතො සාපෙක්ඛතා අත්ථීති න සමාසො. ‘‘අස්සො ච පුරිසො චා’’ති ද්වන්දෙ කතෙ තු රාජස්සපුරිසාති හොතෙව, අඤ්ඤානපෙක්ඛත්තා.

In „rañño asso puriso ca“ besteht wegen der jeweiligen Beziehung „rañño asso“ und „rañño puriso“ eine gegenseitige Abhängigkeit, weshalb keine Zusammensetzung erfolgt. Wenn jedoch durch „asso ca puriso ca“ ein Dvanda gebildet wird, entsteht die Zusammensetzung „rājassapurisā“, da keine Abhängigkeit von anderen Wörtern mehr vorliegt.

‘‘රඤ්ඤො ගරුපුත්තො’’ ඉච්චත්‍ර රාජාපෙක්ඛිනොපි ගරුනො

In „rañño garuputto“ erfolgt trotz der Beziehung von 'garu' auf 'rājā'...

පුත්තෙන [Pg.164] සහ සමාසො, ගමකත්තා. ගමකත්තම්පි සමාසස්ස නිබන්ධනං. තත්ථ ගරුනො පුත්තොති විග්ගහො, එවමඤ්ඤත්‍ර.

...die Zusammensetzung mit 'putta' aufgrund der Verständlichkeit (gamakatta). Auch die Verständlichkeit ist ein Grund für eine Zusammensetzung. Die Auflösung lautet dort „garuno putto“; ebenso verhält es sich an anderen Stellen.

217. රූපෙ සඤ්ඤා රූපසඤ්ඤා.

217. „rūpe saññā“ (Wahrnehmung von Form) ergibt „rūpasaññā“.

ක්වචි නින්දායං - කූපෙ මණ්ඩූකො විය කූපමණ්ඩූකො. එවං නගරකාකො ඉච්චාදි. අත්‍රොපමාය නින්දා ගම්‍යතෙ.

Manchmal bei einem Tadel: „kūpe maṇḍūko viya“ (wie ein Frosch im Brunnen) ergibt „kūpamaṇḍūko“. Ebenso „nagarakāko“ und so weiter. Hier wird der Tadel durch einen Vergleich ausgedrückt.

අන්තෙවාසිකො ත්‍යාදො විභත්ත්‍යලොපො.

In Beispielen wie antevāsiko usw. liegt ein Nicht-Ausfall der Kasusendung vor.

බහුබ්බීහිසමාස

Das Bahubbīhi-Kompositum (Possessivkompositum).

218. අඤ්ඤපදත්ථෙසු බහුබ්බීහි.

218. Ein Bahubbīhi-Kompositum liegt vor, wenn es die Bedeutung eines anderen Wortes betrifft.

අප්පඨමන්තාන [Pg.165] මඤ්ඤෙසං පදානං අත්ථෙසු ද්වෙ වා බහූනි වා නාමානි යදා සමස්‍යන්තෙ, තදා සො සමාසො බහුබ්බීහි නාම.

Wenn zwei oder mehr Nomina, die nicht im Nominativ enden, in den Bedeutungen anderer Wörter zusammengesetzt werden, dann heißt dieses Kompositum Bahubbīhi.

ආගතා සමණා යං සා ආගතසමණො, විහාරො.

„Zu dem die Asketen gekommen sind“ ist āgatasamaṇo [scil. vihāro] (das Kloster).

219. ජිතානි [Pg.166] ඉන්ද්‍රියානි යෙන සො ජිතින්ද්‍රියො, භගවා. ආහිතො අග්ගි යෙන සො ආහිතග්ගි. අග්‍යාහිතො වාත්‍යාදො යථෙච්ඡං විසෙසනස්ස පරතා.

219. „Derjenige, von dem die Sinne bezwungen wurden“ ist jitindriyo (der die Sinne Bezwungene) – der Erhabene (bhagavā). „Derjenige, von dem das Feuer dargebracht wurde“ ist āhitaggi. Oder agyāhito usw.; die Nachstellung des Attributs erfolgt nach Belieben.

220. කරණෙ තු-ඡින්නො රුක්ඛො යෙන සො ඡින්නරුක්ඛො, ඵරසු.

220. Im Instrumental (karaṇe) aber: „Dasjenige, durch das der Baum gefällt wurde“ ist chinnarukkho – die Axt (pharasu).

221. දින්නො සුඞ්කො යස්ස සො දින්නසුඞ්කො, රාජා.

221. „Derjenige, dem der Zoll gegeben wurde“ ist dinnasuṅko – der König (rājā).

222. නිග්ගතා ජනා යස්මා සො නිග්ගතජනො, ගාමො.

222. „Dasjenige, aus dem die Menschen weggegangen sind“ ist niggatajano – das Dorf (gāmo).

223. දස [Pg.167] බලානි යස්ස සො දසබලො, භගවා. නත්ථි සමො යස්ස සො අසමො. එත්ථ ‘‘අත්තන්නස්සා’’ති යොගවිභාගෙන නස්ස අ.

223. „Derjenige, dessen zehn Kräfte sind“ ist dasabalo – der Erhabene (bhagavā). „Derjenige, zu dem es keinen Gleichen gibt“ ist asamo (der Unvergleichliche). Hier wird durch Regelteilung (yogavibhāga) von „attannassa“ das [Negationspräfix] na zu a.

පහූතා ජිව්හා යස්ස සො පහූතජිව්හො, මහන්තී පඤ්ඤා යස්ස සො මහාපඤ්ඤො. ද්වීසු ‘‘ඉත්ථියම්භාසිතපුමිත්ථීපුමාව චෙ’’ති පුම්භාවාතිදෙසා පුබ්බුත්තරපදෙසු ආඊප්පච්චයානමභාවො.

„Derjenige, dessen Zunge ausgedehnt ist“ ist pahūtajivho. „Derjenige, dessen Weisheit groß ist“ ist mahāpañño. In beiden Beispielen gibt es wegen der Übertragung des Maskulinums (pumbhāvātidesa) durch die Regel „itthiyambhāsitapumitthīpumāva ce“ kein Vorkommen der femininen Suffixe ā und ī im ersten und zweiten Glied.

224. ‘‘ක්වචි [Pg.169] සමාසන්තගතානමකාරන්තො’’ති අන්තස්ස අත්තං. කාරග්ගහණෙන ආ ඉ ච. ඉත්ථියමිවණ්ණන්තා, ත්වන්තෙහි ච කප්පච්චයොපි. යථා - විසාලං අක්ඛි යස්ස සො විසාලක්ඛො, පච්චක්ඛධම්මා, සිලොපො. සොභනො ගන්ධො යස්ස සො [Pg.171] සුගන්ධි. බහුකන්තිකො, බහුනදිකො, සමුද්දො. එත්ථ යදාදිනා රස්සො. බහුකත්තුකො. මත්තා බහවො මාතඞ්ගා යස්මිං තං මත්තබහුමාතඞ්ගං, වනං.

224. „Manchmal [wird das Ende] der am Ende eines Kompositums Stehenden zu einem a-Laut“ – [dadurch] wird das Ende zu einem a. Durch das Ergreifen des Wortes „kāra“ [werden auch] ā und i [erfasst]. Im Femininum gibt es nach i-Laut-auslautenden und tu-auslautenden Wörtern auch das Suffix ka. Wie: „Dessen Auge groß ist“ ist visālakkho, paccakkhadhammā (wo ein Ausfall der Nominativendung (si) stattfindet). „Dessen Geruch schön ist“ ist sugandhi. Bahukantiko, bahunadiko (das Meer). Hier findet durch „yadādi...“ eine Kürzung statt. Bahukattuko. „In dem viele berauschte Elefanten sind“ ist mattabahumātaṅgaṃ (der Wald).

තුල්‍යාධිකරණො.

Kompositum mit gleichem Kasusbezug (tulyādhikaraṇa).

225. සුවණ්ණස්ස [Pg.172] විය වණ්ණො යස්ස සො සුවණ්ණවණ්ණො. වජිරං පාණිම්හි යස්ස සො වජිරපාණි. උරසි ලොමානි යස්ස සො උරසිලොමො. එත්ථ විභත්‍යලොපො.

225. „Dessen Farbe wie die des Goldes ist“ ist suvaṇṇavaṇṇo. „In dessen Hand ein Donnerkeil ist“ ist vajirapāṇi. „Auf dessen Brust Haare sind“ ist urasilomo. Hier liegt ein Nicht-Ausfall der Kasusendung vor.

‘‘අත්ථෙසූ’’ති බහුත්තග්ගහණෙන ක්වචි පඨමන්තානම්පි. සහ හෙතුනා යො වත්තතෙ සො සහෙතුකො, ‘‘යදා’’ දිනා සහස්ස සො.

Durch die Verwendung des Plurals in „atthesu“ (in den Bedeutungen) erfolgt die Zusammensetzung manchmal auch von im Nominativ endenden Wörtern. „Was zusammen mit einer Ursache existiert“ ist sahetuko (mit Ursache); durch „yadā“ usw. wird saha zu sa.

226. සත්ත [Pg.173] වා අට්ඨ වා සත්තට්ඨ, මාසා, එත්ථඤ්ඤපදත්ථො වා සද්දස්සත්ථො. දක්ඛිණස්සා ච පුබ්බස්සා ච දිසාය යං අන්තරාලං, සා දක්ඛිණපුබ්බා, දිසා.

226. „Entweder sieben oder acht“ ist sattaṭṭha [scil. māsā] (Monate); hier ist die Bedeutung eines anderen Wortes die Bedeutung des Wortes „vā“ (oder). „Das Zwischengebiet zwischen der südlichen und der östlichen Himmelsrichtung“ ist dakkhiṇapubbā [scil. disā] (die Südost-Richtung).

භින්නාධිකරණො.

Kompositum mit unterschiedlichem Kasusbezug (bhinnādhikaraṇa).

අප්පඨමන්තානන්ති කිං, දෙසිතො බුද්ධෙන යො ධම්මො.

Warum heißt es „derjenigen, die nicht im Nominativ enden“? [Als Gegenbeispiel:] „Die Lehre, die vom Buddha verkündet wurde“.

ද්වන්දසමාස

Das Dvanda-Kompositum (Kopulativkompositum).

227. නාමානං සමුච්චයො ද්වන්දො.

227. Die Verbindung (samuccaya) von Nomina ist ein Dvanda.

සමුච්චයො[Pg.177], ති පිණ්ඩීකරණං එකවිභත්තිකානං නාමානං යො සමුච්චයො, සො ද්වන්දො නාම, ඉදං සුත්තං බහුවචනවිසයං.

„Verbindung“ bedeutet Zusammenfassung. Die Verbindung von Nomina mit derselben Kasusendung heißt Dvanda. Diese Regel bezieht sich auf den Plural.

චන්දො ච සූරියො ච චන්දසූරියා. තිට්ඨන්ති ත්‍යාදි-

„Der Mond und die Sonne“ ist candasūriyā (Mond und Sonne). „Sie stehen“ usw.

ක්‍රියාසම්බන්ධසාමඤ්ඤතො [Pg.178] අත්ථෙත්ථාපෙකත්ථතා, එවං නරනාරියො, අක්ඛරපදානි.

Wegen der Allgemeinheit der Beziehung zur Handlung besteht hier eine wechselseitige Erwartung der Bedeutung; ebenso naranāriyo (Männer und Frauen), akkharapadāni (Laute und Wörter).

228. තථා ද්වන්දෙ පාණි තුරිය යොග්ග සෙනඞ්ග ඛුද්දජන්තුක විවිධ විරුද්ධ විසභාගත්ථාදීනඤ්ච.

228. Ebenso steht im Dvanda [die Einzahl] bei Bezeichnungen von Körperteilen (pāṇi), Musikinstrumenten (turiya), Anschirrungen (yogga), Heeresteilen (senaṅga), kleinen Tieren (khuddajantuka), verschiedenen gegensätzlichen Dingen (vividha-viruddha), ungleichartigen Begriffen (visabhāgattha) und so weiter.

විවිධෙනාකාරෙන විරුද්ධා විවිධවිරුද්ධා, සභාගා සදිසා, විවිධා ච තෙ සභාගා චෙති විසභාගා. යථා දිගුසමාසෙ, තථා ද්වන්දෙ පාණ්‍යඞ්ගත්ථාදීනං එකත්තං, නපුංසකත්තඤ්ච හොති.

„Auf vielfältige Weise gegensätzlich“ sind vividhaviruddhā. Sabhāgā bedeutet gleichartig. „Vielfältig und gleichartig“ sind visabhāgā (ungleichartig). Wie im Digu-Kompositum, so tritt auch im Dvanda bei Körperteilen usw. die Einzahl (Singular) und das Neutrum ein.

චක්ඛුසොතං, ගීතවාදිතං, යුගනඞ්ගලං, හත්ථස්සං, අසිචම්මං, ඩංසමකසං, කොකාලූකං.

Cakkhusotaṃ (Auge und Ohr), gītavāditaṃ (Gesang und Instrumentalmusik), yuganaṅgalaṃ (Joch und Pflug), hatthassaṃ (Elefanten und Pferde), asicammaṃ (Schwert und Schild), ḍaṃsamakasaṃ (Bremsen und Mücken), kokālūkaṃ (Krähen und Eulen).

නාමරූපං[Pg.182], නාමං නමනලක්ඛණං, රූපං රුප්පනලක්ඛණං. එවමෙතෙ ධම්මා ලක්ඛණතො විවිධා, පරමත්ථතො සභාගා ච.

Nāmarūpaṃ (Name und Form); nāma (Geist/Name) hat das Merkmal des Sich-Neigens, rūpa (Materie/Form) hat das Merkmal des Sich-Veränderns. So sind diese Phänomene (dhammā) nach ihrem Merkmal verschiedenartig, aber in der letztlichen Realität (paramatthato) gleichartig.

ආදිසද්දෙනාඤ්ඤත්ථාපි[Pg.183]. යථා - භින්නලිඞ්ගානං - ඉත්ථිපුමං. යදාදිනා රස්සො, දාසිදාසං, පත්තචීවරං. ගඞ්ගාසොණං.

Durch das Wort „usw.“ auch in anderen Fällen. Wie bei verschiedenen Geschlechtern (bhinnaliṅga): itthipumaṃ (Frau und Mann). Durch „yadādi...“ erfolgt die Kürzung: dāsidāsaṃ (Sklavin und Sklave), pattacīvaraṃ (Almosenschale und Gewand), Gaṅgāsoṇaṃ (Ganges und Sona).

සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණානං - තිකචතුක්කං.

Bei Zahlenmaßen: tikacatukkaṃ (Dreier- und Vierergruppe).

සිප්පීනං - වෙණරථකාරං.

Bei Handwerkern: veṇarathakāraṃ (Bambusflechter und Wagenbauer).

ලුද්දකානං - සාකුන්තික මාගවිකං.

Bei Jägern: sākuntikamāgavikaṃ (Vogelfänger und Hirschjäger).

අප්පාණිජාතීනං - ආරසත්ථි.

Bei leblosen Dingen: ārasatthi (Ahlen und Knochen).

එකජ්ඣායනබ්‍රාහ්මණානං - කඨකාලාපං ඉච්චාදි.

Bei derselben Veda-Schule angehörigen Brahmanen: kaṭhakālāpaṃ (Katha- und Kalapa-Schüler) und so weiter.

229. විභාසා රුක්ඛ තිණ පසු ධන ධඤ්ඤ ජනපදාදීනඤ්ච.

229. [Die Einzahl und das Neutrum gelten] wahlweise (vibhāsā) auch bei Bäumen (rukkha), Gräsern (tiṇa), Tieren (pasu), Reichtum (dhana), Getreide (dhañña), Ländern (janapada) usw.

ද්වන්දෙ [Pg.185] රුක්ඛාදීනං එකත්තං නපුංසකත්තඤ්ච වා හොති.

Im Dvanda tritt bei Bäumen usw. wahlweise die Einzahl und das Neutrum ein.

ධවඛදිරං, ධවඛදිරා, මුඤ්ජපබ්බජං, මුඤ්ජපබ්බජා, අජෙළකං, අජෙළකා, හිරඤ්ඤසුවණ්ණං, හිරඤ්ඤසුවණ්ණානි, සාලියවං, සාලියවා.

Dhavakhadiraṃ, dhavakhadirā (Dhava- und Khadira-Bäume); muñjapabbajaṃ, muñjapabbajā (Muñja- und Pabbaja-Gras); ajeḷakaṃ, ajeḷakā (Ziegen und Schafe); hiraññasuvaṇṇaṃ, hiraññasuvaṇṇāni (Silber und Gold); sāliyavaṃ, sāliyavā (Reis und Gerste).

කාසිකොසලං [Pg.187] කාසිකොසලා.

Kāsikosalaṃ, kāsikosalā (Kāsi- und Kosala-Länder).

ආදිසද්දෙන අඤ්ඤෙසුපි වා. යථා – නිච්චවිරොධීනමද්දබ්බානං - කුසලාකුසලං, කුසලාකුසලානි.

Durch das Wort „usw.“ wahlweise auch bei anderen. Wie bei dauerhaft gegensätzlichen, unkörperlichen Dingen: kusalākusalaṃ, kusalākusalāni (Heilsames und Unheilsames).

සකුණීනං - බකබලාකං, බකබලාකා.

Bei Vögeln: bakabalākaṃ, bakabalākā (Reiher und Kraniche).

බ්‍යඤ්ජනානං - දධිඝතං, දධිඝතානි.

Bei Speisenzutaten: dadhighataṃ, dadhighatāni (Joghurt und geklärte Butter).

දිසානං - පුබ්බාපරං, පුබ්බාපරා ඉච්චාදි.

Bezüglich der Himmelsrichtungen: pubbāparaṃ (Osten und Westen), pubbāparā und so weiter.

අබ්‍යයීභාවසමාස

Das Adverbialkompositum (Abyayībhāva-Kompositum).

230. අධිසද්දා [Pg.189] ස්මිං, තස්ස ලොපො. අධිසද්දෙන තුල්‍යාධිකරණත්තා ඉත්ථිසද්දාපිස්මිං. නිච්චසමාසත්තා ආධාරභූතායමිත්ථියන්ති පදන්තරෙන විග්ගහො. අධි ඉත්ථියන්ති ඨිතෙ –

230. Nach dem Wort adhi steht die Lokativendung smiṃ, und deren Wegfall erfolgt. Wegen der syntaktischen Übereinstimmung mit dem Wort adhi steht auch nach dem Wort itthi die Endung smiṃ. Da es sich um ein obligatorisches Kompositum handelt, erfolgt die Analyse durch ein anderes Wort: 'ādhārabhūtāyaṃ itthiyaṃ' (in dieser Frau, die als Stütze dient). Wenn 'adhi itthi' dasteht –

උපසග්ගනිපාතපුබ්බකො අබ්‍යයීභාවො.

Das Abyayībhāva-Kompositum hat ein Präfix (upasagga) oder ein Indeklinabile (nipāta) als Vorderglied.

උපසග්ගාදිපුබ්බකො සද්දො විභත්‍යත්ථාදීසු සමාසො හොති, අබ්‍යයීභාවසඤ්ඤො ච.

Ein Wort, dessen Vorderglied ein Präfix oder Ähnliches ist, bildet in den Bedeutungen der Kasusendungen usw. ein Kompositum und erhält die Bezeichnung 'Abyayībhāva'.

‘‘සො නපුංසකලිඞ්ගො’’ති අබ්‍යයීභාවො නපුංසකලිඞ්ගො, යදාදිනා එකවචනො ච.

Gemäß der Regel 'Es ist von sächlichem Geschlecht' ist das Abyayībhāva-Kompositum sächlich, und durch die Regel 'yadādi...' steht es im Singular.

‘‘සරො [Pg.191] රස්සො නපුංසකෙ’’ති රස්සො.

Gemäß der Regel 'Ein Vokal wird im Neutrum kurz' erfolgt die Kürzung.

අඤ්ඤස්මා ලොපො ච.

Und nach einem anderen Vokal erfolgt der Wegfall.

අනකාරන්තා අබ්‍යයීභාවා පරා සබ්බා විභත්තී ලුජ්ජරෙ. අධිත්ථි, විභත්තීනමත්ථො ආධාරාදි.

Nach Abyayībhāva-Komposita, die nicht auf den Laut -a enden, fallen alle Kasusendungen weg. So entsteht: adhitthi; die Bedeutung der Kasusendungen ist der Ort (ādhāra) usw.

ඉධාධිසද්දො ආධාරෙවත්තතෙ, අධිත්ථිඉච්චෙතං පදං ඉත්ථිය මිච්චෙතමත්ථං වදති.

Hier drückt das Wort adhi den Ort (ādhāra) aus; das Wort adhitthi drückt die Bedeutung 'in der Frau' (itthiyaṃ) aus.

සමීපං [Pg.193] නගරස්ස උපනගරං. ‘‘අංවිභත්තීනමකාරන්තබ්‍යයීභාවා’’ති විභත්තීනං ක්වචි අං.

In der Nähe der Stadt ist upanagaraṃ. Gemäß der Regel 'Nach einem auf -a endenden Abyayībhāva-Kompositum wird für die Kasusendungen manchmal aṃ gesetzt'.

ක්වචීති කිං. උපනගරෙ.

Was bedeutet 'manchmal' (kvaci)? Es bedeutet, dass auch Formen wie upanagare (im Lokativ) vorkommen.

අභාවො මක්ඛිකානං නිම්මක්ඛිකං රස්සො. අනුපුබ්බො ථෙරානං අනුථෙරං, අනතික්කම්ම සත්තිං යථාසත්ති.

Das Nichtvorhandensein von Fliegen ist nimmakkhikaṃ (fliegenfrei) unter Kürzung. Die Reihenfolge der Älteren ist anutheraṃ (nach den Älteren). Ohne die Kraft zu überschreiten ist yathāsatti (nach Kräften).

යෙ [Pg.195] යෙ බුඩ්ඪා යථාබුඩ්ඪං, විච්ඡායං.

Welche Älteren auch immer da sind: yathābuḍḍhaṃ (gemäß dem Alter), bei der Wiederholung (vicchā).

යත්තකො පරිච්ඡෙදො ජීවස්ස යාවජීවං, අවධාරණෙ.

Das Maß des Lebens, solange es dauert, ist yāvajīvaṃ (lebenslang), in der Bedeutung der Begrenzung (avadhāraṇa).

ආ පබ්බතා ඛෙත්තං ආපබ්බතං ඛෙත්තං, මරියාදායං, වජ්ජමානා සීමා මරියාදා, පබ්බතං විනාත්‍යත්ථො.

Bis zum Berg das Feld ist āpabbataṃ khettaṃ, im Sinne der exklusiven Grenze (mariyādā). Eine Grenze, die ausgeschlossen wird, ist 'mariyādā' (Exklusion); das bedeutet 'ohne den Berg'.

ආ ජලන්තා සීතං ආජලන්තං සීතං, අභිවිධිම්හි, ගය්හමානා සීමා අභිවිධි, ජලන්තෙන සහෙත්‍යත්ථො.

Bis zum brennenden Wasser das Kalte ist ājalantaṃ sītaṃ, im Sinne der inklusiven Grenze (abhividhi). Eine Grenze, die mit eingeschlossen wird, ist 'abhividhi' (Inklusion); das bedeutet 'zusammen mit dem brennenden Wasser'.

ආසද්දයොගෙ ‘‘ධාතුනාමා’’දිනා අපාදානවිධානෙනෙව වාක්‍යම්පි සිද්ධං. තථාඤ්ඤත්‍ර.

Bei der Verbindung mit dem Wort ā ist auch der Satz allein durch die Vorschrift des Ablativs durch die Regel 'dhātunāmā...' usw. gebildet. Ebenso verhält es sich an anderen Stellen.

231. ‘‘උත්තමො [Pg.197] වීරො පවීරො’’ ඉච්චාදො පන පුබ්බපදත්ථප්පධානත්තාභාවාබ්‍යයීභාවාභාවො කම්මධාරයොඑව. එවං විසිට්ඨො ධම්මො අභිධම්මො. කුච්ඡිතං අන්නං කදන්නං. එත්ත්ථ [Pg.198] ‘‘කද කුස්සා’’ති සරෙ කුස්ස කදාදෙසො.

231. In Beispielen wie 'Ein hervorragender Held ist ein pavīra' gibt es jedoch kein Abyayībhāva-Kompositum, da das Vorderglied nicht vorherrschend ist; es ist vielmehr ein Kammadhāraya-Kompositum. Ebenso: 'Die besondere Lehre ist der Abhidhamma'. 'Schlechte Speise ist kadanna'. Hier erfolgt gemäß der Regel 'kada kussā' vor einem Vokal die Ersetzung von ku durch kada.

අප්පකං ලවණං කාලවණං, එත්ථ ‘‘කාප්පත්ථෙසු චා’’ති කුස්ස කා, බහුවචනෙනාඤ්ඤත්‍රාපි ක්වචි. කුච්ඡිතො පුරිසො කාපුරිසො, කුපුරිසො වා, එවමසුරාදි.

Ein wenig Salz ist kālavaṇaṃ (kā-lavaṇa). Hier erfolgt gemäß der Regel 'kā in der Bedeutung von "wenig" usw.' die Ersetzung von ku durch kā, und aufgrund des Plurals in der Regel manchmal auch an anderen Stellen. Ein schlechter Mann ist kāpuriso oder kupuriso. Ebenso asura usw.

පුබ්බපරූභයමඤ්ඤපදත්ථ - ප්පධානාබ්‍යයීභාව සමාසො;

කම්මධාරයක තප්පුරිසා ද්වෙ, ද්වෙන්දො ච බහුබ්බීහි ච ඤෙය්‍යා.

Als Komposita sind zu kennen: das Abyayībhāva-Kompositum, bei dem die Bedeutung des vorderen, des hinteren, beider oder eines anderen Gliedes vorherrschend ist; die beiden, Kammadhāraya und Tappurisa, sowie Dvanda und Bahubbīhi.

සමාසො.

Das Kompositum.

4. තද්ධිතකණ්ඩ

4. Das Kapitel über die sekundäre Derivation (Taddhita).

අපච්චතද්ධිත

Die von Nachkommen handelnde sekundäre Derivation (Apacca-Taddhita).

232. වාණපච්චෙ.

232. Gegebenenfalls das Suffix ṇa in der Bedeutung eines Nachkommen (apacca).

ඡට්ඨන්තා [Pg.200] සද්දා ‘‘තස්සාපච්ච’’මිච්චස්මිං අත්ථෙ ණො වා හොති. වාති වාක්‍යත්ථං. ණෙනෙවාපච්චත්ථස්ස වුත්තත්තා අපච්චසද්දාප්පයොගො.

Nach Wörtern mit Genitivendung steht in der Bedeutung 'dessen Nachkomme' (tassa apaccaṃ) optional das Suffix ṇa. 'Vā' (optional) dient dem Zweck der Satzbildung. Da die Bedeutung des Nachkommen bereits durch das Suffix ṇa ausgedrückt ist, unterbleibt der Gebrauch des Wortes apacca.

‘‘තෙසං විභත්‍යා’’ දො තෙසංගහණෙන විභත්තිලොපො. තථොත්තරත්‍ර.

In der Regel 'tesaṃ vibhatyā...' usw. erfolgt der Wegfall der Kasusendung durch den Gebrauch des Wortes 'tesaṃ'. Ebenso im Folgenden.

‘‘තෙසං ණො ලොපං’’ති පච්චයානං ණස්ස ලොපො.

Gemäß der Regel 'tesaṃ ṇo lopaṃ' erfolgt der Wegfall des Indikatorbuchstabens ṇ der Suffixe.

‘‘වුද්ධාදිසරස්ස වා සංයොගන්තස්ස සණෙ චෙ’’ති සණකාරෙ පරෙ අසංයොගන්තස්සාදිසරස්ස වුද්ධි.

Gemäß der Regel 'vuddhādisarassa vā saṃyogantassa saṇe ce' erfolgt bei einem Suffix mit dem Indikatorbuchstaben ṇ die Dehnung (vuddhi) des ersten Vokals, sofern er nicht vor einer Konsonantenverbindung steht.

තස්සාපනියමෙ –

Und auch bei der Bestimmung derselben:

අයුවණ්ණානඤ්චායො වුද්ධි.

Die Dehnung für die Vokale a, i/ī und u/ū ist jeweils ā, e und o.

අකාරිවණ්ණුවණ්ණානං ආඑඔවුද්ධියො හොන්ති, චසද්දෙන ක්වචි න.

Für das kurze a, die i-Laute und die u-Laute treten die Dehnungen ā, e und o ein; durch das Wort 'ca' in der Regel erfolgt dies manchmal nicht.

සරලොපාදි, තද්ධිතත්තා නාමමිව කතෙ ස්‍යාදි.

Es erfolgen der Wegfall des Stammvokals usw. Da es ein Taddhita-Derivat ist, werden, nachdem es wie ein Nomen behandelt wurde, die Endungen si usw. angefügt.

තද්ධිතාභිධෙය්‍යලිඞ්ග–විභත්තිවචනා [Pg.202] සියුං.

Das Geschlecht, der Kasus und der Numerus richten sich nach dem durch das Taddhita-Suffix Bezeichneten.

සමූහභාවජා භීයො, සකත්ථෙ ණ්‍යො නපුංසකෙ.

Die von Menge (samūha) und Zustand (bhāva) abgeleiteten Wörter sowie ṇya in der eigenen Bedeutung stehen meist im Neutrum.

තා තුත්ථියං නිපාතා තෙ, ධාමිථංපච්චයන්තකා.

Wörter auf das Suffix tā stehen im Femininum, während jene, die auf die Suffixe dhā, thaṃ usw. enden, Indeklinabilia sind.

වසිට්ඨස්සාපච්චං [Pg.203] පොසො වාසිට්ඨො, ඉත්ථී වාසිට්ඨී, නපුංසකං වාසිට්ඨං. විකප්පවිධානතො තද්ධිතෙන සමාසස්සාච්චන්තං බාධායා භාවා වසිට්ඨා පච්චන්තිපි හොති.

Ein männlicher Nachkomme des Vasiṭṭha ist vāsiṭṭho, eine Frau ist vāsiṭṭhī, ein sächliches Wesen ist vāsiṭṭhaṃ. Aufgrund der optionalen Vorschrift gibt es keine absolute Blockierung des Kompositums durch das Taddhita-Suffix; daher kommt auch die analytische Form 'vasiṭṭhassa apaccaṃ' vor.

නපුංසකෙන වාපීති, සද්දසත්ථවිදූ විදුං.

Die Kenner der grammatikalischen Wissenschaft wissen: 'Oder auch mit dem Neutrum'.

233. වා [Pg.205] අපච්චෙති චාධිකාරො.

233. Die Ausdrücke 'optional' (vā) und 'Nachkomme' (apacce) sind die maßgebenden Regeln (adhicāra).

ණායන ණාන වච්ඡාදිතො.

Die Suffixe ṇāyana und ṇāna treten nach Wörtern wie vaccha usw. ein.

වච්ඡාදිතො ගොත්තගණතො ණායනො ණානො ච වා හොති.

Nach Wörtern, die mit Vaccha beginnen, treten aus der Gotra-Gruppe optional die Suffixe ṇāyana und ṇāna auf.

අපච්චං පපුත්තප්පභුති ගොත්තං. කච්චස්සාපච්චං කච්චායනො, කච්චානො වා. සංයොගන්තත්තා න වුද්ධි.

Ein Nachkomme (apacca), beginnend mit dem Urenkel, ist ein Gotra (Geschlecht). Der Nachkomme des Kacca ist Kaccāyana oder Kaccāna. Wegen des auslautenden Konsonantenbundes gibt es keine Dehnung (vuddhi).

234. ‘‘ණෙය්‍යො [Pg.206] කත්තිකාදීහී’’ති ණෙය්‍යො, විනතාය අපච්චං වෙනතෙය්‍යො විනතෙය්‍යො වා. න පක්ඛෙ වුද්ධි, ණෙය්‍යොති යොගවිභාගෙන ‘‘තස්ස දීයතෙ’’ ත්‍යත්ථෙපි ණෙය්‍යො, දක්ඛිණා දීයතෙ යස්ස සො දක්ඛිණෙය්‍යො.

234. Durch die Regel ‚Ṇeyyo kattikādīhi‘ tritt das Suffix ṇeyya auf; der Nachkomme der Vinatā ist Venateyya oder Vinateyya. In der alternativen Option gibt es keine Dehnung (vuddhi). Durch Regelspaltung (yogavibhāga) tritt ṇeyya auch in der Bedeutung von ‚ihm wird gegeben‘ auf; derjenige, dem eine Gabe (dakkhiṇā) gegeben wird, ist dakkhiṇeyyo.

235. අතො ණි වා.

235. Nach einem Stamm auf -a tritt optional das Suffix ṇi auf.

අකාරන්තතො [Pg.207] අපච්චෙ ණි වා හොති, පුන වාසද්දෙන ණිකො, අකාරන්තා අනකාරන්තා ච බොපි.

Nach einem Stammende auf -a tritt im Sinne eines Nachkommens optional ṇi auf; durch das erneute Wort ‚vā‘ tritt ṇika auf, und nach Stämmen auf -a sowie nicht auf -a auch bo.

දක්ඛි, සක්‍යපුත්තිකො, මණ්ඩබ්බො, භාතුබ්බො. ද්විත්තං.

Dakkhi, sakyaputtiko, maṇḍabbo, bhātubbo. Verdopplung.

236. ‘‘ණවො [Pg.208] පග්වාදීහී’’ ති ණවො. මනුනො අපච්චං මාණවො.

236. Durch die Regel ‚Ṇavo pagvādīhi‘ tritt ṇavo auf. Der Nachkomme von Manu ist māṇavo.

237. ‘‘ණෙර [Pg.209] විධවාදිතො’’ති ණෙරො, සාමණෙරො.

237. Durch die Regel ‚Ṇera vidhavādito‘ tritt ṇero auf, wie in sāmaṇero.

සංසට්ඨාදිඅනෙකත්ථතද්ධිත

Taddhita-Derivate in verschiedenen Bedeutungen, beginnend mit ‚vermischt‘ (saṃsaṭṭha).

238. ‘‘යෙන [Pg.210] වා සංසට්ඨං තරති චරති වහති ණිකො’’ති ණිකො. වාකාරෙන නෙකත්ථෙනෙකපච්චයා ච. ඝතෙන සංසට්ඨො ඝාතිකො, ඔදනො. උළූපෙන තරතීති ඔළූපිකො, උළූපිකො වා, න පක්ඛෙ වුද්ධි.

238. Durch die Regel ‚Yena vā saṃsaṭṭhaṃ tarati carati vahati ṇiko‘ tritt ṇika auf. Durch das Wort ‚vā‘ ergeben sich verschiedene Bedeutungen und verschiedene Suffixe. Mit Ghee vermischt ist ghātiko, angewandt auf Reis (odano). Wer mit einem Floß (uḷūpa) überquert, ist oḷūpiko oder uḷūpiko; in der alternativen Option gibt es keine Dehnung (vuddhi).

සකටෙන චරතීති සාකටිකො. සීසෙන වහතීති සීසිකො, න වුද්ධි.

Wer mit einem Karren (sakaṭa) reist, ist sākaṭiko. Wer mit dem Kopf (sīsa) trägt, ist sīsiko (keine Dehnung).

ඉත්ථිලිඞ්ගතො එය්‍යකො, ණකො ච. චම්පායං ජාතො චම්පෙය්‍යකො. එවං බාරාණසෙය්‍යකො. ණකො – කුසිනාරායං වසතීති කොසිනාරකො. ජනපදතො ණකො ච – මගධෙසු වසති, තෙසං ඉස්සරො වා මාගධකො.

Vom weiblichen Geschlecht treten die Suffixe eyyako und ṇako auf. In Campā geboren ist campeyyako. Ebenso bārāṇaseyyako. Ṇako: Wer in Kusinārā wohnt, ist kosinārako. Von einem Land (janapada) tritt auch ṇako auf: Wer in Magadha wohnt oder deren Herrscher ist, ist māgadhako.

තජ්ජාතියා [Pg.212] විසිට්ඨත්ථෙ ආජානීයො. අස්සජාතියා විසිට්ඨො අස්සාජානීයො. ඤො - අග්ගන්ති ජානිතබ්බං අග්ගඤ්ඤං, ද්විත්තං.

In der Bedeutung von ‚hervorragend in seiner Art‘ tritt ājānīyo auf. Ein hervorragendes Tier der Pferderasse (assajāti) ist assājānīyo. Das Suffix ño: Was als das Höchste (agga) zu erkennen ist, ist aggaññaṃ (mit Verdopplung).

239. තමධීතෙ තෙන කතාදිසන්නිධානනියොගසිප්පභණ්ඩ ජීවිකත්ථෙසු ච.

239. Auch in den Bedeutungen von ‚er studiert dies‘, ‚durch ihn gemacht‘ usw., ‚Gegenwart‘, ‚Pflicht‘, ‚Handwerk‘, ‚Handelsware‘ und ‚Lebensunterhalt‘.

තං [Pg.213] අධීතෙ ඉච්චාදීස්වත්ථෙසු ආදිසද්දෙන හතාදීසු ච ණිකො වා හොති. අභිධම්මමධීතෙති ආභිධම්මිකො, අභිධම්මිකො වා, න පක්ඛෙ වුද්ධි. වචසා කතං කම්මං වාචසිකං. එවං මානසිකං, එත්ථ –

In den Bedeutungen von ‚er studiert dies‘ usw. und durch das Wort ‚ādi‘ auch in der Bedeutung von ‚getötet durch‘ usw. tritt optional das Suffix ṇiko auf. Wer den Abhidhamma studiert, ist ābhidhammiko oder abhidhammiko; in der alternativen Option gibt es keine Dehnung (vuddhi). Eine durch Rede vollbrachte Handlung ist vācasikaṃ. Ebenso mānasikaṃ. Hier—

‘‘ස [Pg.214] සරෙ වාගමො’’තීහානුවත්තිතාදිසද්දෙන සාගමො.

Durch die hier fortgeführte Regel ‚Sa sare vāgamo‘ usw. gibt es den Einschub von s (sāgamo).

සරීරෙ සන්නිධානා වෙදනා සාරීරිකා. ද්වාරෙ නියුත්තො දොවාරිකො, එත්ථ- ‘‘මායූනමාගමො ඨානෙ’’ති වකාරතො පුබ්බෙ ඔකාරාගමො.

Ein im Körper (sarīra) präsentes Gefühl ist sārīrikā. An der Tür (dvāra) eingesetzt ist dovāriko. Hier gibt es gemäß ‚māyūnamāgamo ṭhāne‘ vor dem Buchstaben va den Einschub des Vokals o.

සිප්පන්ති [Pg.215] ගීතාදිකලා, වීණා අස්ස සිප්පන්ති වෙණිකො, අත්‍ර වීණෙති වීණාවාදනං. ගන්ධො අස්ස භණ්ඩන්ති ගන්ධිකො, මගෙ හන්ත්වා ජීවතීති මාගවිකො, වකාරාගමො. ජාලෙන හතො ජාලිකො, සුත්තෙන බද්ධො සුත්තිකො, චාපො අස්ස ආයුධන්ති චාපිකො, වාතො අස්ස ආබාධො අත්ථීති වා වාතිකො, බුද්ධෙ පසන්නො බුද්ධිකො, වත්ථෙන කීතං භණ්ඩං වත්ථිකං.

‚Sippa‘ (Kunstfertigkeit) bezeichnet Künste wie Gesang usw. Wer die Laute (vīṇā) als Kunstfertigkeit hat, ist veṇiko; hier bedeutet vīṇā das Lautenspiel. Wer Duftstoffe (gandha) als Handelsware (bhaṇḍa) hat, ist gandhiko. Wer durch das Töten von Wild (maga) lebt, ist māgaviko, mit dem Einschub des Buchstabens va. Mit einem Netz (jāla) gefangen ist jāliko. Mit einem Faden (sutta) gebunden ist suttiko. Wer einen Bogen (cāpa) als Waffe hat, ist cāpiko. Wer eine Wind-Erkrankung (vāto) hat, ist vātiko. Dem Buddha ergeben ist buddhiko. Eine mit Tuch (vattha) gekaufte Ware ist vatthikaṃ.

කුම්භො [Pg.217] අස්ස පරිමාණං, ත මරහති, තෙසං රාසි වා කුම්භිකො. අක්ඛෙන දිබ්බතීති අක්ඛිකො, මගධෙසු වසති, ජාතොති වා මාගධිකො ඉච්චාදි.

Das, dessen Maß ein Topf (kumbha) ist, oder was ihn verdient, oder ein Haufen davon, ist kumbhiko. Wer mit Würfeln (akkha) spielt, ist akkhiko. Wer in Magadha lebt oder dort geboren ist, ist māgadhiko, und so weiter.

240. ණ රාගා තෙන රත්තං තස්සෙදමඤ්ඤත්ථෙසු ච.

240. Das Suffix ṇa tritt auf in den Bedeutungen von ‚damit gefärbt‘ von einem Farbstoff, ‚sein‘, ‚dieses‘ und anderen Bedeutungen.

තෙන [Pg.218] රත්තං ත්‍යාද්‍යත්ථෙසු ණො වා හොති. කසාවෙන රත්තං කාසාවං.

In den Bedeutungen von ‚damit gefärbt‘ usw. tritt optional das Suffix ṇa auf. Mit einer rötlich-gelben Brühe (kasāva) gefärbt ist kāsāvaṃ.

එවං [Pg.219] නීලං පීතමිච්චාදි. න වුද්ධි, මහිසස්ස ඉදං මාහිසං, සිඞ්ගං.

Ebenso nīla (blau), pīta (gelb) und so weiter. Keine Dehnung (vuddhi) [in bestimmten Fällen]. Was zu einem Büffel (mahisa) gehört, ist māhisaṃ, wie ein Horn (siṅgaṃ).

එවං [Pg.220] රාජපොරිසං, එත්ථ ‘‘අයුවණ්ණානඤ්චා’’ දො පුන වුද්ධිග්ගහණෙන උත්තරපදස්ස වුද්ධි. මගධෙහි ආගතො, තත්‍ර ජාතො, තෙසං ඉස්සරො, තෙ අස්ස නිවාසොති වා මාගධො, කත්තිකාදීහි යුත්තො කත්තිකො, මාසො.

Ebenso rājaporisaṃ. Hier gibt es durch die wiederholte Erwähnung von ‚vuddhi‘ in ‚ayuvaṇṇānañca‘ usw. die Dehnung (vuddhi) des zweiten Gliedes (uttarapada). Wer aus Magadha kommt, dort geboren ist, deren Herrscher ist oder dort seinen Wohnsitz hat, ist māgadho. Mit dem Sternbild Kattikā verbunden ist kattiko, angewandt auf einen Monat (māso).

බුද්ධො [Pg.222] අස්ස දෙවතාති බුද්ධො. බ්‍යාකරණං අවෙච්ච අධීතෙති වෙය්‍යාකරණො. එත්ථ ‘‘මායූනමා’’දිනා යකාරතො පුබ්බෙ එ ආගමො, යස්ස ද්විත්තං. සගරෙහි නිබ්බත්තො සාගරොඉච්චාදි.

Wer den Buddha als seine Gottheit hat, ist buddho. Wer die Grammatik (byākaraṇa) gründlich studiert hat, ist veyyākaraṇo. Hier gibt es durch die Regel beginnend mit ‚māyūnamā...‘ vor dem Buchstaben ya den Einschub von e, welcher verdoppelt wird. Von Sagara erzeugt ist sāgaro, und so weiter.

241. ජාතාදීනමිමියා ච.

241. In den Bedeutungen von ‚geboren‘ usw. treten die Suffixe ima und iya auf, und durch das Wort ‚ca‘ auch kiya.

ජාතාදීසු [Pg.224] ඉමො ඉයො ච හොති, චසද්දෙන කියො ච. පච්ඡා ජාතො පච්ඡිමො, මනුස්සජාතියා ජාතො මනුස්සජාතියො. අන්තෙ නියුත්තො අන්තිමො, අන්තියො.

In den Bedeutungen von ‚geboren‘ usw. treten ima und iya auf, und durch das Wort ‚ca‘ auch kiya. Später geboren ist pacchimo. Aus der Menschengattung (manussajāti) geboren ist manussajātiyo. Am Ende angebracht ist antimo oder antiyo.

එවං අන්ධකියො. පුත්තො අස්ස අත්ථීති පුත්තිමො, පුත්තියො. එවං කප්පියො.

Ebenso andhakiyo. Wer einen Sohn (putto) hat, ist puttimo oder puttiyo. Ebenso kappiyo.

242. ‘‘තදස්සට්ඨානමීයො [Pg.225] චෙ’’ති ඊයො, චකාරෙන හිතාද්‍යත්ථෙපි, බන්ධනස්ස ඨානං බන්ධනීයං, චඞ්කමනස්ස හිතං චඞ්කමනීයං.

242. Durch die Regel ‚Tadassaṭṭhānamīyo ca‘ tritt das Suffix īyo auf. Durch den Buchstaben ‚ca‘ auch in der Bedeutung von ‚zuträglich‘ (hita) usw. Der Ort der Fesselung ist bandhanīyaṃ. Dem Gehmeditieren (caṅkamana) zuträglich ist caṅkamanīyaṃ.

243. ‘‘ආලු [Pg.226] තබ්බහුලෙ’’ති ආලු. අභිජ්ඣාබහුලො අභිජ්ඣාලු.

243. Durch die Regel ‚Ālu tabbahule‘ tritt das Suffix ālu auf. Wer reich an Begehren (abhijjhā) ist, ist abhijjhālu.

විසෙසතද්ධිත

Visesataddhita (Sekundäre Suffixe des Vergleichs/der Steigerung).

244. විසෙසෙ තරතමිස්සිකියිට්ඨා.

244. Im Sinne des Vergleichs/der Steigerung treten die Suffixe tara, tama, issika, iya und iṭṭha auf.

අතිසයත්ථෙ තරාදයො හොන්ති.

In der Bedeutung des Übermaßes (Komparativ/Superlativ) treten tara und die anderen auf.

අයමෙතෙසං [Pg.227] අතිසයෙන පාපොති පාපතරො, පාපතමො, පාපිස්සිකො, පාපියො, පාපිට්ඨො වා.

‚Dieser von ihnen ist im Übermaß schlecht‘ ist pāpataro, pāpatamo, pāpissiko, pāpiyo oder pāpiṭṭho.

‘‘වුද්ධස්ස [Pg.228] ජො ඉයිට්ඨෙසූ’’ති වුද්ධස්ස ජාදෙසෙ – ‘‘සරලොපා’’දො පකතිග්ගහණෙන පකත්‍යභාවා ඉස්ස එ. ජෙය්‍යො, ජෙට්ඨො.

Durch die Regel ‚Vuddhassa jo iyiṭṭhesu‘ gibt es den Ersatz ja für vuddha. Aufgrund des Ausbleibens der normalen Form (pakati) durch das Erfassen von ‚pakati‘ in ‚saralopa‘ usw. wird i zu e. Jeyyo, jeṭṭho.

එවං ‘‘පසත්ථස්ස සො චෙ’’ති සාදෙසෙ සෙය්‍යො, සෙට්ඨො.

Ebenso gibt es durch den Ersatz sa für pasattha in ‚pasatthassa so ca‘ die Formen seyyo, seṭṭho.

අස්සත්ථිතද්ධිත

Assatthitaddhita (Besitzanzeigende sekundäre Suffixe).

245. ‘‘තදස්සත්ථීති [Pg.230] වී චෙ’’ති වී. මෙධා අස්ස අත්ථීති මෙධාවී.

245. Durch die Regel ‚Tadassatthīti vī ca‘ tritt das Suffix vī auf. Wer Weisheit (medhā) besitzt, ist medhāvī.

246. එවං [Pg.231] ‘‘තපාදිතො සී’’ති සී, ද්විත්තං, තපස්සී.

246. Ebenso tritt durch ‚tapādito sī‘ das Suffix sī auf, mit Verdopplung: tapassī.

247. ‘‘දණ්ඩාදිතො [Pg.232] ඉක ඊ’’ති ඉකො, ඊ ච. දණ්ඩිකො, දණ්ඩී.

247. Durch die Regel ‚daṇḍādito ika ī‘ treten die Suffixe ika und ī auf. Daṇḍiko, daṇḍī.

248. ‘‘ගුණාදිතො වන්තූ’’ති වන්තු. ගුණවා, පඤ්ඤවා. යදාදිනා රස්සො.

248. Durch die Regel ‚guṇādito vantū‘ tritt das Suffix vantu auf. Guṇavā, paññavā. Durch die Regel beginnend mit ‚yadādi...‘ gibt es eine Kürzung.

249. ‘‘සත්‍යාදීහි [Pg.233] මන්තූ’’ති මන්තු. සතිමා, භානුමා.

249. „[Das Suffix] mantu [wird angefügt] nach sati usw.“; somit mantu. Satimā (achtsam), bhānumā (glänzend).

250. ‘‘ආයුස්සුකාරාස්මන්තුම්හී’’ති [Pg.235] උස්ස අස. ආයස්මා.

250. „‚Unter dem Einfluss von mantu wird u [von āyu] zu a‘; somit assa. Āyasmā (der Ehrwürdige).“

251. ‘‘සද්ධාදිතො ණ’’ ඉති ණො. සද්ධො.

251. „‚Nach saddhā usw. [folgt] ṇa‘; somit ṇo. Saddho (voller Vertrauen / gläubig).“

252. ‘‘තප්පකතිවචනෙ [Pg.236] මයො’’ති මයො. සුවණ්ණෙන පකතං සොවණ්ණමයං, සුවණ්ණමයං වා. පක්ඛෙ - යදාදිනා වුද්ධි.

252. „‚Zur Bezeichnung von „daraus gemacht“ [folgt] maya‘; somit mayo. Aus Gold hergestellt ist sovaṇṇamayaṃ oder suvaṇṇamayaṃ. Optional [erfolgt] Vṛddhi (Dehnung) gemäß ‚yadādi...‘.“},{

එතෙසමො ලොපෙ.

„Bei diesen [erfolgt] o bei der Elision.“

විභත්තිලොපෙ මනාදීනමන්තස්ස ඔ හොති. මනොමයං.

„Bei der Elision der Kasusendung wird das Ende von mana usw. zu o. Manomayaṃ (geistig / aus Geist geschaffen).“

සඞ්ඛ්‍යාතද්ධිත

„Saṅkhyā-Taddhita (sekundäre Derivationen von Zahlwörtern)“

253. සඞ්ඛ්‍යාපූරණෙ [Pg.237] ත්‍යධිකාරො.

253. „Unter der Leitregel ‚Zur Vervollständigung einer Zahl (Ordnungszahlen)‘ [stehen die folgenden Regeln].“

‘‘ද්විතීහි තියො’’ති තියො, ‘‘තියෙ දුතාපි චෙ’’ති ද්විතීනං දුතා. ද්වින්නං පූරණො දුතියො, එවං තතියො.

„‚Nach dvi und ti [folgt] tiya‘; somit tiyo. ‚Vor tiye werden dvi und ti auch zu du und ta‘. Das, was zwei vervollständigt, ist dutiyo (der Zweite); ebenso tatiyo (der Dritte).“

254. ‘‘චතුච්ඡෙහි ථඨා’’ති ථඨා. චතුත්ථො, ඡට්ඨො.

254. „‚Nach catu und cha [folgen] tha und ṭha‘; somit tha und ṭha. Catuttho (der Vierte), chaṭṭho (der Sechste).“

255. තෙසමඩ්ඪූපපදෙන අඩ්ඪුඩ්ඪ දිවඩ්ඪ දියඩ්ඪාඩ්ඪතියා.

255. „Diese [Ordnungszahlen] bilden, wenn das Vorderglied aḍḍha voransteht, aḍḍhuḍḍha, divaḍḍha, diyaḍḍha und aḍḍhatiya.“

චතුත්ථ [Pg.238] දුතිය තතියානං අඩ්ඪූපපදෙන සහ අඩ්ඪුඩ්ඪ දිවඩ්ඪ දියඩ්ඪාඩ්ඪතියා හොන්ති.

„Von catuttha (Viertel), dutiya (Zweite) und tatiya (Dritte) entstehen zusammen mit dem vorausgehenden Wort aḍḍha [die Formen] aḍḍhuḍḍha (dreieinhalb), divaḍḍha (eineinhalb), diyaḍḍha (eineinhalb) und aḍḍhatiya (zweieinhalb).“

අඩ්ඪෙන චතුත්ථො අඩ්ඪුඩ්ඪො, අඩ්ඪෙන දුතියො දිවඩ්ඪො, දියඩ්ඪො වා, අඩ්ඪෙන තතියො අඩ්ඪතියො.

„Der Vierte mit einer Hälfte [weniger] ist aḍḍhuḍḍho (dreieinhalb), der Zweite mit einer Hälfte [weniger] ist divaḍḍho oder diyaḍḍho (eineinhalb), der Dritte mit einer Hälfte [weniger] ist aḍḍhatiyo (zweieinhalb).“

256. ‘‘සඞ්ඛ්‍යාපූරණෙ [Pg.239] මො’’ති මො, පඤ්චමො. ඉත්ථියං පඤ්චන්නං පූරණී පඤ්චමී.

256. „‚Zur Vervollständigung einer Zahl [folgt] ma‘; somit mo: pañcamo (der Fünfte). Im Femininum ist das, was pfünf vervollständigt, pañcamī (die Fünfte).“

එකො ච දස චාති ද්වන්දෙ කතෙ –

„Wenn das Dvandva-Kompositum aus eka (eins) und dasa (zehn) gebildet wird –“},{

ද්වෙකට්ඨානමාකාරො වා.

„Wird [der Endvokal] von dvi, eka und aṭṭha optional zu ā.“},{

සඞ්ඛ්‍යානෙ උත්තරපදෙ ද්විඑකඅට්ඨඉච්චෙතෙස මන්තස්ස ආ වා හොති. එකාදස පඤ්චීව. එවං ද්වාදස.

„Wenn ein Zahlwort das Folgeglied ist, wird der Auslaut von dvi, eka und aṭṭha optional zu ā. Ekādasa (elf) [wie in pañca etc.]. Ebenso dvādasa (zwölf).“

යදාදිනා තිස්ස තෙආදෙසෙ ‘‘එකාදිතො දස්ස ර සඞ්ඛ්‍යානෙ’’ති දසසද්දෙ දස්ස රො. තෙරස.

„Wenn durch ‚yadādi...‘ das ti durch te ersetzt wird, und durch die Regel ‚Nach ekādasa usw. wird das d bei Zahlwörtern zu r‘ das d des Wortes dasa zu r wird: terasa (dreizehn).“

257. ‘‘චතූපපදස්ස [Pg.241] ලොපො තුත්තරපදාදිචස්ස චුචොපි නවා’’ති චතුසද්දෙ තුස්ස ලොපො චස්ස චු ච. චුද්දස.

257. „‚Wenn catu das Vorderglied ist, erfolgt optional der Ausfall von tu und der Ersatz des anlautenden Konsonanten des Folgeglieds [bzw. von ca] durch cu‘; somit fällt bei dem Wort catu das tu aus und ca wird zu cu. Cuddasa (vierzehn).“

‘‘දසෙ සො නිච්චඤ්චෙ’’ති ඡස්ස සොආදෙසෙ – ‘‘ළ දරානං’’ති දසසද්දෙ දස්ස ළො. සොළස, අට්ඨාරස.

„Durch ‚Vor dasa wird [das Wort für sechs] stets zu so‘ und durch ‚ḷa anstelle von da und ra‘ wird das d des Wortes dasa zu ḷ. Soḷasa (sechzehn), aṭṭhārasa (achtzehn).“

258. ‘‘වීසති [Pg.242] දසෙසු බා ද්විස්ස තූ’’ති ද්විස්ස බා. බාවීසති, එකාදසන්නං පූරණො එකාදසමො.

258. „‚Vor vīsati und den Zehnern wird dvi zu bā‘; somit wird dvi zu bā. Bāvīsati (zweiundzwanzig). Das, was elf vervollständigt, ist ekādasamo (der Elfte).“

259. ‘‘එකාදිතො දසස්සී’’ති ඉත්ථියං ඊ. එකාදසී ඉච්චාදි.

259. „‚Nach ekādasa usw. [folgt] ī im Femininum‘. Ekādasī (der elfte Tag des Mondmonats) und so weiter.“

‘‘ද්වාදිතො කොනෙකත්ථෙ චෙ’’ති කො, ද්වෙ පරිමාණානි අස්සෙති ද්විකං. එවං තිකාදි.

„‚Nach dvi usw. [folgt] ka in verschiedenen Bedeutungen‘; somit ko. Das, was zwei Maße hat, ist dvikaṃ (eine Zweiergruppe). Ebenso tikaṃ (eine Dreiergruppe) usw.“

260. ‘‘සමූහත්ථෙ [Pg.243] කණ්ණා’’ති කණ ච, ණො ච. මනුස්සානං සමූහො මානුස්සකො, මානුස්සො වා.

260. „‚In der Bedeutung einer Menge [folgen] kaṇa und ṇa‘; somit kaṇa und ṇa. Eine Menge von Menschen ist mānussako oder mānusso.“

ණෙ කතෙ – ‘‘ඣලානමියුවා සරෙ වා’’ තීහ වාකාරෙන ඉස්ස අයාදෙසෙ – ද්වයං, තයං. එවං ‘‘ගාමජනබන්ධුසහායාදීහි තා’’ති තා. ගාමතා, නාගරතා.

„Wenn das Suffix ṇa angefügt ist: Durch das Wort vā (optional) in ‚vor einem Vokal [werden i und u zu iy und uv]‘ wird i zu ay ersetzt: dvayaṃ (Zweiheit), tayaṃ (Dreiheit). Ebenso durch ‚nach gāma, jana, bandhu, sahāya usw. [folgt] tā‘: gāmatā (Dorfbewohnerschaft), nāgaratā (Bürgerschaft).“

භාවතද්ධිත

„Bhāva-Taddhita (sekundäre Derivationen zur Bildung von Abstrakta)“

261. ණ්‍යත්තතා භාවෙ තු.

261. „In der Bedeutung von Zustand (bhāva) [folgen] jedoch ṇya, tta und tā.“},{

භාවත්ථෙ ණ්‍යත්තතා හොන්ති. තුසද්දෙන ත්තනො ච. සකත්ථාදීසුපි ණ්‍යො, සකත්ථෙ තා ච.

„In der Bedeutung des Zustands treten ṇya, tta und tā auf. Durch das Wort tu [in der Regel wird] auch ttana [eingeschlossen]. Auch in der eigenen Bedeutung (sakattha) usw. [tritt] ṇya [auf], und in der eigenen Bedeutung auch tā.“},{

262.

262.

හොන්ත්‍යස්මා [Pg.245] සද්දඤාණානි,භාවො සා සද්දවුත්තියා;

නිමිත්තභූතං නාමඤ්ච,ජාති දබ්බං ක්‍රියා ගුණො.

„Daraus entstehen Wörter und Erkenntnisse; dies ist der Zustand (bhāva) nach der Wirkungsweise der Wörter. Es ist die Ursache (nimitta) für die Namensgebung, nämlich Gattung (jāti), Substanz (dabba), Handlung (kriyā) und Eigenschaft (guṇo).“

263. යථා [Pg.246] – චන්දස්ස භාවො චන්දත්තං. ඉහ නාමවසා චන්දසද්දො චන්දද්දබ්බෙ වත්තතෙ, නිමිත්තස්ස රූපානුගතඤ්ච ඤාණං. එවං මනුස්සත්තන්ති මනුස්සජාතිවසා. යදාදිනා ඊස්ස රස්සෙ – දණ්ඩිත්තන්ති දණ්ඩද්දබ්බසම්බන්ධා. පාචකත්තන්ති පචනක්‍රියාසම්බන්ධා. නීලත්තන්ති නීලගුණවසා.

263. „Wie zum Beispiel: Der Zustand des Mondes ist candattaṃ (Mondheit). Hier bezieht sich das Wort ‚Mond‘ aufgrund des Namens auf die Mond-Substanz, und die Erkenntnis richtet sich nach der Gestalt der Ursache (nimitta). Ebenso ist manussattaṃ (Menschsein) aufgrund der Menschen-Gattung. Durch die Kürzung von ī gemäß ‚yadādi...‘ entsteht daṇḍittaṃ (Stabträger-Sein) aufgrund der Verbindung mit der Substanz ‚Stab‘. Pācakattaṃ (Koch-Sein) aufgrund der Verbindung mit der Handlung des Kochens. Nīlattaṃ (Blauheit) aufgrund der Eigenschaft Blau.“},{

එවං ණ්‍යාදීසුපි යථායොගං ඤෙය්‍යං. ණ්‍යො.

„Ebenso ist dies bei ṇya usw. entsprechend anzuwenden. [Das Suffix] ṇya.“},{

අවණ්ණො යෙ ලොපඤ්ච.

„‚Vor ya fällt der a-Laut aus, und [durch das Wort ca] auch...‘“},{

යෙ [Pg.247] පරෙ අවණ්ණො ලුප්‍යතෙ, චකාරෙන ඉකාරොපි.

„Wenn ya folgt, fällt der a-Laut aus, und durch das Wort ca auch der i-Laut.“},{

යවතං තලණදකාරානං බ්‍යඤ්ජනානි චලඤ ජකාරත්ත’’න්ති යකාරයුත්තානං තාදීනං චාදයො, කාරග්ගහණෙන සකපභමාදිතො පරයකාරස්ස පුබ්බෙන සහ ක්වචි පුබ්බරූපඤ්ච, ද්විත්තං. පණ්ඩිච්චං, කොසල්ලං, සාමඤ්ඤං, සොහජ්ජං, පොරිස්සං, නෙපක්කං, සාරුප්පං, ඔසබ්භං, ඔපම්මං.

„‚Die Konsonanten t, l, n, d mit folgendem y werden zu c, l, ñ, j‘; somit werden die mit y verbundenen Laute t usw. zu c usw. Durch das Erwähnen von kāra erfolgt nach s, k, p, bh, m usw. manchmal eine Assimilation des folgenden y mit dem Vorhergehenden (pubbarūpa) sowie Verdoppelung (dvitta). Paṇḍiccaṃ (Gelehrsamkeit), kosallaṃ (Geschicklichkeit), sāmaññaṃ (Asketentum / Gleichheit), sohajjaṃ (Freundschaft), porissaṃ (Männlichkeit), nepakkaṃ (Umsicht), sāruppaṃ (Angemessenheit), osabbhaṃ (Vortrefflichkeit), opammaṃ (Gleichnis).“},{

ආත්තඤ්ච.

„‚Und [der Auslaut] wird zu ā‘.“},{

ඉඋඉච්චෙතෙසං ආ හොති, රිකාරාගමො ච ඨානෙ.

„Von i und u wird ā, und an entsprechender Stelle erfolgt der Einschub von ri.“},{

සරලොපාදිනා ඉලොපො. ඉසිනො භාවො.

„Durch Vokalelision usw. fällt das i aus. Der Zustand eines Sehers (isi).“},{

ආරිස්සං[Pg.248]. එවං මුදුතා, අරහතා, න්තස්ස යදාදිනා ලොපො.

„Ārissaṃ (Sehertum). Ebenso mudutā (Milde), arahatā (Arhatschaft), wobei der Ausfall von nt gemäß ‚yadādi...‘ erfolgt.“},{

පුථුජ්ජනත්තනං, අකිඤ්චනමෙව ආකිඤ්චඤ්ඤං, කුණ්ඩනියා අපච්චං කොණ්ඩඤ්ඤො, එත්ථ වුද්ධාදො වාකාරෙන සංයොගන්තස්සාපි වුද්ධි.

„Puthujjanattanaṃ (Weltlingtum); die Besitzlosigkeit selbst ist ākiñcaññaṃ (Besitzlosigkeit); der Nachkomme der Kuṇḍanī ist Koṇḍañño – hier erfolgt durch das Wort vā in der Vṛddhi-Regel die Dehnung (Vṛddhi) auch vor einer Konsonantenverbindung.“},{

පදාය [Pg.250] හිතං පජ්ජං, ධනායං සංවත්තනිකං ධඤ්ඤං, සතිතො සම්භූතං සච්චං, ඉලොපො, තීසු න වුද්ධි. දෙවො එව දෙවතා.

Was dem Fuß zuträglich ist, ist 'pajja'; was zu Reichtum führt, ist 'dhañña'; was aus dem Seienden entstanden ist, ist das Wahre ('sacca'); [es erfolgt] der Wegfall von 'i', [und] in den dreien gibt es keine Vokalsteigerung (Vṛddhi). Ein Gott selbst ist eine Gottheit ('devatā').

264. ‘‘ණ [Pg.251] විසමාදීහී’’ති භාවෙ ණො. වෙසමං. උජුනො භාවො අජ්ජවං. එත්ථ උස්ස ආත්තෙ පරූකාරස්ස යදාදිනා අවො.

264. Durch „Ṇa visamādīhi“ [wird] das Suffix ṇa im Sinne des Zustands (bhāva) [gebildet]. Vesamaṃ (Ungleichheit). Der Zustand des Aufrechten (uju) ist ajjavaṃ (Aufrichtigkeit). Hier wird durch „yadādi...“ bei dem Eintreten von ‚ā‘ für das ‚u‘ der nachfolgende U-Laut zu ‚ava‘.

265. ‘‘රමණීයාදිතො [Pg.252] කණ්ති කණ. මානඤ්ඤකං.

265. Durch [die Regel] „Ramaṇīyādito kaṇ“ [wird das Suffix] kaṇa [gebildet]. Mānaññakaṃ.

අබ්‍යයතද්ධිත

Das unveränderliche Taddhita (Abyaya-Taddhita).

266. ‘‘විභාගෙ [Pg.254] ධා චෙ’’ති ධා, චකාරෙන සොප්පච්චයො ච. එකෙන විභාගෙන එකධා, නිපාතත්තා සිලොපො. පදවිභාගෙන පදසො.

266. Durch [die Regel] „Vibhāge dhā ca“ [wird] dhā [gebildet], und durch das Wort „ca“ (und) auch das Suffix so. Durch eine Einteilung: ekadhā (auf eine Weise); aufgrund des Status als Partikel (nipāta) erfolgt der Ausfall der Nominativendung (si-lopo). Durch Einteilung von Wörtern: padaso (Wort für Wort).

267. ‘‘සබ්බනාමෙහි පකාරවචනෙ තු ථා’’ති ථා. තුකාරෙන ථත්තා ච. සබ්බො පකාරො, සබ්බෙන පකාරෙන වා සබ්බථා. එවං අඤ්ඤථත්තා.

267. Durch [die Regel] „Sabbanāmehi pakāravacane tu thā“ [wird] thā [gebildet]. Und durch den Buchstaben „tu“ auch thattā. Jede Art oder auf jede Weise: sabbathā (auf jede Weise). Ebenso aññathattā.

268. ‘‘කිමිමෙහි [Pg.255] ථ’’න්ති ථං, කාදෙසෙ-කථං. ඉආදෙසෙ-ඉත්ථං, ථන්ති යොගවිභාගෙන ථං-බහුත්ථං.

268. Durch [die Regel] „Kimimehi thaṃ“ [wird] thaṃ [gebildet]; bei Ersetzung [von kiṃ] durch „ka“: kathaṃ (wie?); bei Ersetzung [von ima] durch „i“: itthaṃ (so). Durch Regelspaltung (yogavibhāga) bezüglich „thaṃ“ [erhält man] thaṃ: bahutthaṃ (vielfach).

269. අමලිනං මලිනං කරොතීත්‍යාද්‍යත්ථෙ-අභූතතබ්භාවෙ ගම්‍යමානෙ කරභූයොගෙ සති නාමතො යදාදිනා ඊප්පච්චයො, මලිනීකරොති සෙතං. අභස්මනො භස්මනො කරණන්ති භස්මීකරණං කට්ඨස්ස. අමලිනො මලිනො භවතීති මලිනීභවති සෙතො. ඊප්පච්චයන්තොපි නිපාතො. අභූතතබ්භාවෙති කිං, ඝටං කරොති, ඝටො භවති.

269. Im Sinne von „er macht schmutzig, was nicht schmutzig war“ (amalinaṃ malinaṃ karoti) usw. – wenn das Werden zu dem, was es vorher nicht war (abhūtatabbhāva), verstanden wird, und eine Verbindung mit den Verben kar (tun/machen) oder bhū (werden/sein) vorliegt, wird durch [die Regel] „yadādi...“ das Suffix ī an ein Nomen angehängt: malinīkaroti setaṃ (er macht das Weiße schmutzig). Das Machen von Nicht-Asche zu Asche: bhasmīkaraṇaṃ kaṭṭhassa (das Einäschern des Holzes). Was nicht schmutzig war, wird schmutzig: malinībhavati seto (das Weiße wird schmutzig). Auch ein auf das Suffix ī endendes Wort ist eine Partikel (nipāta). Warum [heißt es] „wenn das Werden zu dem, was es vorher nicht war (abhūtatabbhāva) [verstanden wird]“? [Um Fälle auszuschließen wie]: ghaṭaṃ karoti (er stellt einen Topf her), ghaṭo bhavati (ein Topf entsteht).

කරභූයොගෙති [Pg.256] කිං, අමලිනො මලිනො ජායතෙ.

Warum [heißt es] „in Verbindung mit [den Verben] kar und bhū“? [Um Fälle auszuschließen wie]: amalino malino jāyate (was nicht schmutzig war, entsteht schmutzig).

අවත්ථාවතොවත්ථයා, භූතස්සඤ්ඤාය වත්ථුනො.

Der Übergang eines Zustandsbesitzers von seinem [bisherigen] Zustand zu einem anderen Zustand eines [so] gewordenen Dinges,

තායාවත්ථාය භවනං, අභූතතබ්භවං විදුං.

... das Entstehen in diesem [neuen] Zustand nennen sie das Werden zu dem, was es vorher nicht war (abhūtatabbhāva).

තද්ධිතො.

Taddhita (sekundäre Wortbildung).