Tipiṭaka Translation

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ.

Con xin đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác.

သုဗောဓာလင်္ကာရဋီကာ

Chú Giải Phụ Subodhālaṅkāra

ဂန္ထာရမ္ဘကထာ

Lời Mở Đầu Tác Phẩm

ယော [Pg.1] ပါဒနီရဇဝရောဒရရာဓိတေန,လောကတ္တယေန’ဝိကလေန နိရာကုလေန;

ဝိညာပယီ နိရုပမေယျတမတ္တနော တံ,ဝန္ဒေ မုနိန္ဒမဘိဝန္ဒိယ ဝန္ဒနီယံ.

Vị nào đã làm cho biết được bản chất vô song của chính mình, bởi ba cõi không thiếu sót và không rối loạn đã phụng sự nơi lòng bàn chân sen quý báu; con xin cung kính đảnh lễ bậc Vua của các bậc Mâu-ni ấy, bậc đáng được tán dương.

ပတ္တော သပတ္တဝိဇယော ဇယဗောဓိမူလေ,သဒ္ဓမ္မရာဇပဒဝိံ ယဒနုဂ္ဂဟေန;

သတ္တာပသတ္တ ဝိပုလာမလသဂ္ဂုဏဿ,သဒ္ဓမ္မသာရရတနဿ နမတ္ထု တဿ.

Xin kính lễ viên ngọc quý tinh túy của Chánh Pháp, Pháp có những đức tánh tốt đẹp, rộng lớn, không tỳ vết, là nơi nương tựa cho các chúng sanh; nhờ ân đức của Pháp ấy mà Ngài, bậc đã chiến thắng kẻ thù, đã đạt đến ngôi vị Pháp Vương tại cội Bồ-đề chiến thắng.

ယော ဘာဇနတ္တမဘိသမ္ဘုဏိ သဂ္ဂုဏဿ,တဿာပိ ဓမ္မရတနဿ မဟာရဟဿ;

သမ္ဘာဝိတံ သသိရသာဟိတသန္နတေဟိ,သမ္ဘာဝယာမိ သိရသာ ဂဏမုတ္တမံ တံ.

Con xin hết lòng tôn kính Tăng đoàn tối thượng, Tăng đoàn đã trở thành vật chứa đựng những đức tánh tốt đẹp và cũng là của viên ngọc Pháp quý giá, được tôn kính bởi những vị cúi đầu cung kính.

ယေ’နန္တတန္တရတနာကရမန္ထနေန,မန္ထာ’စလောလ္လသိတဉာဏဝရေန လဒ္ဓါ;

သာရာ မတာတိ သုခိတာ သုခယန္တိ စညေ,တေ မေ ဇယန္တိ ဂုရဝေါ ဂုရဝေါ ဂုဏေဟိ.

Các vị thầy của con, những bậc trọng đại bởi các đức hạnh, xin được thành công! Các vị ấy, bằng việc khuấy động đại dương châu báu của vô số học thuyết với trí tuệ tuyệt vời được ví như ngọn núi Manthara đang chuyển động, đã đạt được tinh túy và trí tuệ, tự mình được an lạc và cũng làm cho người khác được an lạc.

၁. ဒေါသာဝဗောဓ ပဌမပရိစ္ဆေဒ

1. Chương Thứ Nhất: Nhận Thức Về Các Lỗi

ရတနတ္တယပ္ပဏာမဝဏ္ဏနာ

Giải Thích Về Sự Đảnh Lễ Tam Bảo

၁.

မုနိန္ဒဝဒနမ္ဘောဇ-ဂဗ္ဘသမ္ဘဝသုန္ဒရီ;

သရဏံ ပါဏိနံ ဝါဏီ, မယှံ ပီဏယတံ မနံ.

Mong sao Lời dạy (Vāṇī), xinh đẹp vì được sinh ra từ lòng hoa sen là kim khẩu của Đức Phật, là nơi nương tựa của chúng sanh, hãy làm cho tâm của con được hoan hỷ.

၁. အထာယံ [Pg.2] ဂန္ထကာရော ဂန္ထာရမ္ဘေ ပုဗ္ဗပယောဂါနုဗန္ဓသဘာဝသိဒ္ဓိကဝိဂုဏောပေတာနံ ယတိပေါတာနံ တဒုပါယန္တရဝိရတာ ကမန္တရာပေတပရက္ကမသမ္ဘဝေနာဓိဂတဗျသနသတမုပလဗ္ဘ ဒယာသဉ္ဇာတရသရသဟဒယတာယ တဒုပါယဘူတံ ဗန္ဓလက္ခဏံ ဝိရစယိတုကာမောဘိမတသိဒ္ဓိနိမိတ္တမတ္တနောဓိဂတသဒ္ဓမ္မဒေဝတာနုဿရဏံ တာဝ ဒဿေတုမာဟ ‘‘မုနိန္ဒေ’’စ္စာဒိ. နနု ‘‘ဗန္ဓလက္ခဏံ ဝိရစယိတုကာမော’’တိ ဝုတ္တံ, ကိမေတ္ထ လက္ခဏကရဏေန အဒိဋ္ဌလက္ခဏာပိ ဒိဿန္တိ ဗန္ဓန္တာတိ? သစ္စံ, တထာပိ တေ ဃုဏက္ခရပ္ပကာသာ တဗ္ဗိဒူနံ ပယောဂါနုသာရိနော ဝါ သိယုံ, ပုဗ္ဗေ ကတသတ္ထပရိစယာ ဝါ သိယုန္တိ ဝိညေယျံ. ဝါဏီ မယှံ မနံ ပီဏယတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဝါဏီတိ ဝါ သရဿတျပရနာမဓေယျာ ကာစိ ဒေဝတာ, သာ သဗ္ဗာဝဒါတာ ယထိစ္ဆိတတ္ထသာဓနပုဏ္ဍရီကဂဗ္ဘေ နိသီဒတီတိ လောကဝါဒေါ. ဝါဏီတိ ပန ပစ္စုဟဝိရဟေနာဘိမတသိဒ္ဓိနိဗန္ဓနေကတာဏော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘာသိတော သဒ္ဓမ္မော, တတောယေဝါယံ ဒေဝတာ ရုပ္ပတေ. တတ္ထ သရဿတိယာ ယထာ’သတ္တာ ဇာတာယ မနောသမ္ပီဏနန္တိ လောကော, သဒ္ဓမ္မဒေဝတာယ တု မနောပီဏနံ, တဿာ သဗ္ဗဝဇ္ဇရဟိတာယစ္စန္တနိမ္မလာယ နိရန္တရတ္ထနေကတာဏပ္ပဝတ္တိယာ မနသော သမ္ပီဏနံ. တေန စ ပဿဒ္ဓိ, တာယ ပန သုခံ, တေနာပိ သမာဓိ, သမာဓိသမ္ဘဝေန ယထာဘူတာဝဗောဓသမ္ဘဝတော ဝိစိတ္တာနေကသဒ္ဒတ္ထဝိသေသာ ပဋိဘန္တျနာယာသေန, တတော စ ယထိစ္ဆိတသိဒ္ဓိနိပ္ဖတ္တီတိ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ တပ္ပသာဒမာသီသတိ.

1. Bấy giờ, vị tác giả này, vào lúc bắt đầu tác phẩm, khi nhận thấy hàng trăm tai ương mà các vị tỳ-khưu trẻ phải gánh chịu – những vị thiếu các phẩm chất tự nhiên để thành tựu thi pháp, không có phương tiện nào khác, và nỗ lực của họ bị cản trở bởi những trở ngại – với tấm lòng trắc ẩn dâng trào, ngài mong muốn biên soạn một tác phẩm về các đặc điểm của thi pháp (bandhalakkhaṇa) làm phương tiện cho họ. Để thành tựu mục đích mong muốn, trước tiên ngài thể hiện sự tưởng niệm đến vị thiên nữ của Chánh Pháp mà ngài đã chứng ngộ, bằng cách nói ‘muninda…’ v.v. Có người hỏi: ‘Chẳng phải đã nói rằng ngài muốn biên soạn một tác phẩm về các đặc điểm của thi pháp sao? Vậy việc soạn ra các đặc điểm ở đây có ích gì, khi người ta vẫn thấy có những tác phẩm được sáng tác bởi cả những người chưa từng thấy các đặc điểm ấy?’ Đúng vậy, nhưng cần phải hiểu rằng những tác phẩm ấy hoặc là ngẫu nhiên như vết chữ do con mọt tạo ra, hoặc là họ noi theo cách dùng của các bậc thiện xảo, hoặc là họ đã có sự quen thuộc với các kinh điển từ trước. Mối liên hệ (trong câu kệ) là: ‘Mong sao Lời dạy hãy làm cho tâm của con được hoan hỷ’. ‘Vāṇī’ (Lời dạy) có thể là một vị thiên nữ tên là Sarasvatī; theo quan niệm thế gian, vị này hoàn toàn trong trắng và ngự trong lòng hoa sen, là phương tiện để thành tựu những mục đích mong muốn. Hoặc, ‘Vāṇī’ chính là Chánh Pháp do Đức Chánh Đẳng Chánh Giác thuyết giảng, là nơi nương tựa duy nhất để thành tựu mục đích mong muốn mà không gặp trở ngại; chính từ đó mà vị thiên nữ này được hình thành. Ở đây, sự hoan hỷ của tâm (manosampīṇana) do nữ thần Sarasvatī mang lại là theo cách của thế gian. Nhưng sự hoan hỷ của tâm do vị thiên nữ của Chánh Pháp mang lại là do Pháp ấy hoàn toàn không có lỗi lầm, vô cùng trong sạch, và liên tục là nơi nương tựa duy nhất. Nhờ đó mà có được sự an tịnh (passaddhi), từ đó có được an lạc (sukha), rồi có được định (samādhi). Khi có định, sự liễu tri như thật (yathābhūtāvabodha) phát sinh, từ đó các ý nghĩa đặc biệt và đa dạng của từ ngữ hiện ra một cách không khó nhọc, và từ đó thành tựu được mục đích mong muốn. Do vậy, bằng cách nói ẩn dụ (vaṅkavutti), ngài cầu mong sự gia hộ của vị ấy.

ကိံဝိသိဋ္ဌောစ္စာဟ [Pg.3] ‘‘မုနိန္ဒေ’’စ္စာဒိ. ဥဘော လောကေ မုနာတိ ဇာနာတီတိ မုနိ, ဣန္ဒတိ ပရမိဿရိယံ ပဝတ္တေတိ သဗ္ဗတ္ထာတိ ဣန္ဒော, မုနိ စ သော ဣန္ဒော စ, မုနီနံ ဣန္ဒောတိ ဝါ မုနိန္ဒော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. တတောယံ တဿ နိမိတ္တကသညာ. ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ ပရိယာယသဒ္ဒေသွညေသု ကဝိကာမိတဿတ္ထဿေကန္တဝါစကတ္တေနော’ စိတျသမ္ပောသကောယံ မုနိန္ဒသဒ္ဒေါ, တထာ ဟိ ယော ဥဘယလောကဇာနနေန မုနီနံ ပရမိဿရိယပုဂ္ဂလာနမ္ပိ ပရမိဿရိယံ ဝတ္တေတိ, သော ပရံ ပီဏေတိ ဟေတုဘာဝေန’တြေ’တျု’စိတမေဝ, တထာ ပဒန္တရာနမ္ပိ ဩစိတျံ ပေါသေတိ. တထာ ဟိ တာဒိသဿ ဝဒနာရဝိန္ဒောဒရေ သမ္ဘဝါ သုန္ဒရီ, တတောယေဝ ပဋိသရဏံ, တသ္မာ စ မနော ပီဏေတီတိ. တဿ ဝဒနံ, တမိဝ မုနိန္ဒဝဒနံ, အမ္ဘောဇံ. တမေဝ ဝါ လက္ခိသံယောဂိတာဒိသဓမ္မေန’မ္ဘောဇံ, ပဒုမံ. တဿ ဂဗ္ဘော. တတ္ထ သမ္ဘဝေန ပဝတ္တိယာ, ဥပ္ပတ္တိယာ ဝါ သုန္ဒရီ နိရဝဇ္ဇာ ဒေဝတာ. ဝါစာ ပန ဒေါသလေသေနာပ’သမ္ဖုဋ္ဌာဝ နိရဝဇ္ဇာ, တထာ စ ဝက္ခတိ ‘‘ဂုဏာလင်္ကာရသံယုတ္တာ’’ ဣစ္စာဒိ. တတောဝါယံ သရဏံ ပါဏိနံ သတ္တာနံ ပဋိဘာနာဒိဂုဏဝိသေသာဝဟတ္တမတ္တေန ပဋိသရဏဘူတာ ဒေဝတာ. ဝါစာ ပန သဗ္ဗုပဒ္ဒဝနိဝါရဏေန သဗ္ဗဟိတသုခသမ္ပဒါသမ္ပာဒနေနစ္စန္တပဋိသရဏဘူတာ. သဘာဝနပုံသကတ္တာ စေတ္ထ န လိင်္ဂပရိဝတ္တနံ. မယှန္တိ ဧကဝစနေနတ္တနော နိရဘိမာနတ’မာနေတိ သဇ္ဇနမာစာရံ. အဘိန္နပဒသိလေသော စာယံ, သဗ္ဗတ္ထေဝါဝီကတသဒ္ဒပ္ပယောဂတော. သိလေသော စာယံ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ သဗ္ဗတ္ထ သိရိံ ပေါသေတိ. တထာ စ ဝက္ခတိ ‘‘ဝင်္ကဝုတ္တီသု ပေါသေတိ, သိလေသော တု သိရိံ ပရ’’န္တိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေန နယေန အတ္ထဝဏ္ဏနာ. ဝိတ္ထာရနယေန ပန နာနပ္ပကာရေနတ္ထော သံဝဏ္ဏေတုံ သက္ကာ. တထာ သတိ ဂန္ထဂါရဝေါပိ သိယာတိ ပကာရောယမေဝဗ္ဘုပဂတော.

Để trả lời câu hỏi ‘(Vāṇī) có những đặc điểm gì?’, ngài nói ‘muninda…’ v.v. ‘Muni’ là người biết, tức là liễu tri cả hai thế giới. ‘Indo’ là người thực thi quyền tối thượng ở khắp mọi nơi. Vị ấy vừa là Muni vừa là Indo, hoặc là Indo (Vua) của các bậc Muni, nên gọi là Munindo, tức là Đức Chánh Đẳng Chánh Giác. Do đó, đây là một danh xưng quy ước để chỉ Ngài. Mặc dù có những từ đồng nghĩa khác, từ ‘munindo’ này được dùng để làm tăng sự thích hợp (ocitya) bằng cách diễn đạt một cách dứt khoát ý nghĩa mà nhà thơ mong muốn. Thật vậy, vị nào nhờ liễu tri cả hai thế giới mà thực thi quyền tối thượng ngay cả đối với những bậc tối thượng là các bậc Muni, thì vị ấy là nguyên nhân làm cho người khác hoan hỷ, điều này thật thích hợp. Tương tự, nó cũng làm tăng sự thích hợp của các từ khác. Cụ thể là: vì được sinh ra từ trong lòng hoa sen là kim khẩu của một vị như vậy, nên (Vāṇī) mới xinh đẹp (sundarī); chính vì thế mới là nơi nương tựa (paṭisaraṇaṃ); và do đó mới làm cho tâm hoan hỷ (mano pīṇeti). Kim khẩu của Ngài, kim khẩu của Đức Muninda, giống như hoa sen (ambhoja). Hoặc chính kim khẩu ấy là hoa sen (ambhoja, paduma), do có những đặc tính như gắn liền với sự tốt lành (lakkhi). Lòng của hoa sen ấy. Do sự hiện hữu, sự diễn ra, hoặc sự sinh khởi ở nơi đó, nên vị thiên nữ ấy xinh đẹp (sundarī), không tỳ vết. Còn Lời dạy (Vācā) thì không tỳ vết vì không bị vướng một chút lỗi lầm nào, như sẽ được nói sau: ‘kết hợp với các phẩm chất và các trang sức’ v.v. Do đó, vị thiên nữ này là nơi nương tựa (saraṇaṃ) cho các chúng sanh (pāṇinaṃ) chỉ ở mức độ mang lại những phẩm chất đặc biệt như tài ứng đối (paṭibhāna). Còn Lời dạy (Vācā) thì là nơi nương tựa tuyệt đối bằng cách ngăn ngừa mọi tai họa và mang lại mọi lợi ích và hạnh phúc. Ở đây không có sự thay đổi về giống (ngữ pháp) vì bản chất của nó là trung tính. Bằng cách dùng số ít ‘mayhaṃ’ (của tôi), ngài thể hiện sự khiêm tốn của mình, đó là hạnh của người hiền. Đây là một lối chơi chữ trên các từ không tách rời (abhinnapadasileso), vì các từ được dùng ở khắp nơi đều không bị phân tách. Lối chơi chữ này, thông qua cách nói ẩn dụ (vaṅkavutti), làm tăng vẻ đẹp (siri) ở khắp mọi nơi. Như sẽ được nói: ‘Trong các cách nói ẩn dụ, lối chơi chữ làm tăng vẻ đẹp tuyệt vời’. Đây là phần giải thích ý nghĩa theo phương pháp tóm tắt. Theo phương pháp chi tiết, ý nghĩa có thể được giải thích theo nhiều cách khác nhau. Nhưng nếu làm vậy, tác phẩm sẽ trở nên nặng nề, vì thế phương pháp này đã được chấp nhận.

၁. သုပရိသုဒ္ဓဗုဒ္ဓိဂေါစရပရမဝိစိတ္တဂန္ထကာရကောယမာစရိယ- သံဃရက္ခိတမဟာသာမိပါဒေါ [Pg.4] သပိဋကတ္တယသဗ္ဗသတ္ထပါရာဝတရဏေန သဉ္ဇာတာနပ္ပကပီတိသုခမနုဘဝံ ပဋိပတ္တိပဋိဝေဓသာသနဒွယဿ ပရိယတ္တိမူလကတ္တာ ယေန ကေနစိ ပရိယာယေန တဿာ ပရိယတ္တိယာ အတ္ထာဝဗောဓေန ‘‘အပ္ပေဝ နာမ သာဓုဇနံ ပရိတောသေယျ’’မိတိ တဒဓိဂမောပါယဘူတမိဒံ ပကရဏမာရဘန္တော ဂန္ထာရမ္ဘေ ဣဋ္ဌဒေဝတာယ ပဏာမကရဏံ သတာစာရာနုရက္ခဏတ္ထံ, ဝိသေသတော အဘိမတဂန္ထဿာနန္တရာယေန ပရိသမတ္တိယာ စ ကာရဏမိတိ ဣဋ္ဌဒေဝတာနုဿရဏံ, ဂန္ထန္တရာရမ္ဘပဋိက္ခေပကဇနပဋိဗာဟနပုဗ္ဗကာနိ အဘိဓာနာဘိဓေယျကရဏပ္ပကာရပယောဇနာနိ စ ဒဿေန္တော ‘‘မုနိန္ဒဝဒနမ္ဘောဇ…ပေ… ပရိဿမော’’တိ ဂါထတ္တယမာဟ. ဧတ္ထ ပဌမဂါထာယ ဣဋ္ဌဒေဝတာသင်္ခါတရတနတ္တယပ္ပဏာမော ဒဿိတော, ဒုတိယဂါထာယ အာရမ္ဘပဋိက္ခေပကဇနာ နိသေဓိတာ, တတိယဂါထာယ အဘိဓာနာဒိကံ ဒဿိတံ. တထာ ဟိ လောကုတ္တရဓမ္မနိဿိတပရိယတ္တိသင်္ခါတသဗ္ဗညုဘာရတိယာ မနောသမ္ပီဏနာသီသနာပဒေသေန အတ္တနော နိဿေသဓမ္မရတနေ ပသာဒေါ ပကာသိတော. သော ပန ဓမ္မပ္ပသာဒေါ တဒဝိနာဘာဝတော ဗုဒ္ဓသံဃေသုပိ သိဒ္ဓေါတိ ရတနတ္တယဝိသယံ ပဏာမံ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ ဒဿေတိ. သော ဟိ အတ္ထတော ပဏာမကြိယာဘိနိပ္ဖာဒိကာ ကုသလစေတနာ. ဧတ္ထ ဖလံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ.

1. Vị Đại Trưởng Lão Tôn Sư Saṅgharakkhita này, người soạn tác bộ luận vô cùng kỳ diệu này, là đối tượng của trí tuệ hoàn toàn trong sạch, do đã thông suốt Tam Tạng và tất cả các bộ luận, nên đã trải nghiệm được hỷ lạc không nhỏ. Vì giáo pháp thực hành và giáo pháp chứng ngộ đều có giáo pháp học tập làm gốc rễ, nên với bất kỳ phương tiện nào, bằng cách thấu hiểu ý nghĩa của giáo pháp học tập đó, với ý nghĩ rằng ‘mong sao làm cho thiện nhân được hoan hỷ’, ngài đã bắt đầu bộ luận này, là phương tiện để đạt được điều đó. Khi bắt đầu tác phẩm, việc đảnh lễ vị thiên thần mong ước là để giữ gìn thông lệ của người hiền, và đặc biệt là nguyên nhân để hoàn thành tác phẩm mong muốn mà không gặp trở ngại. Do đó, ngài đã tưởng niệm đến vị thiên thần mong ước, và để trình bày về danh xưng, đối tượng được nói đến, phương pháp thực hiện và mục đích, trước hết là để ngăn chặn những người phản đối việc bắt đầu một tác phẩm khác, ngài đã nói ba bài kệ bắt đầu bằng ‘munindavadanambhoja… cho đến… parissamo’. Ở đây, trong bài kệ đầu tiên, sự đảnh lễ Tam Bảo, được gọi là vị thiên thần mong ước, đã được trình bày. Trong bài kệ thứ hai, những người phản đối việc bắt đầu đã bị ngăn cấm. Trong bài kệ thứ ba, danh xưng v.v… đã được trình bày. Thật vậy, bằng cách lấy cớ cầu mong sự hài lòng của tâm trí đối với lời dạy của bậc Toàn Giác, tức là giáo pháp học tập dựa trên pháp siêu thế, lòng tịnh tín của ngài đối với toàn bộ Pháp Bảo đã được biểu lộ. Hơn nữa, lòng tịnh tín đối với Pháp đó, vì không thể tách rời, cũng được thành tựu đối với Phật và Tăng. Do đó, ngài đã trình bày sự đảnh lễ đối với Tam Bảo một cách gián tiếp (vaṅkavuttiyā). Điều đó, về mặt ý nghĩa, chính là thiện tư tạo ra hành động đảnh lễ. Ở đây, kết quả đã được nói ở dưới.

ပုန သန္တေသု ရာမသမ္မာဒျလင်္ကာရေသု ပိဋ္ဌပိသနံ ဝိယ ဟောတီဒံ အလင်္ကာရကရဏန္တိ ဝဒန္တာ ဝိရုဒ္ဓဝါဒိနော ရာမသမ္မာဒီနမတ္ထိဘာဝံ ဥဗ္ဘာဝေတွာ တေ သုဒ္ဓမာဂဓိကာ န ဝဠဉ္ဇေန္တီတိ ဣမိနာ ပဋိသိဒ္ဓါ. နိရာကရဏဖလဉှိ ဂန္ထဿ နိဒ္ဒေါသဘာဝေါဝ. အပိစ သဒ္ဒါလင်္ကာရအတ္ထာလင်္ကာရဒီပကေန အလင်္ကာရသဒ္ဒေန [Pg.5] ဂန္ထသရီရသင်္ခါတသညိနော သညာသင်္ခါတအဘိဓာနဉ္စ အလင်္ကာရသဒ္ဒဿ သဒ္ဒါလင်္ကာရာဒျဘိဓေယျဉ္စ သုဒ္ဓမာဂဓိကတ္တံ ဝတွာ အလင်္ကာရသဒ္ဒဿ ဝိသေသနဘူတအနုရူပသဒ္ဒေါပါဒါနေန ဗုဒ္ဓဝစနဿ ဥပယောဂတ္တံ မာဂဓိကဝေါဟာရေန ဘဝတီတိ ဂမျမာနတ္တာ ကရဏပ္ပကာရဉ္စ အလင်္ကာရဂန္ထပ္ပဝတ္တိယာ အတ္ထာလင်္ကာရာဒိနိဿိတတ္တာ ဣမိနာ အလင်္ကာရသဒ္ဒေနေဝ အလင်္ကာရသင်္ခရဏသင်္ခါတပ္ပယောဇနဉ္စ ဒဿေတိ.

Lại nữa, những người có quan điểm đối nghịch, nói rằng ‘việc làm ra tác phẩm tu từ này giống như nghiền bột đã nghiền, khi đã có các tác phẩm tu từ như Rāmasammādi’, sau khi nêu lên sự tồn tại của các tác phẩm như Rāmasammādi, đã bị bác bỏ bằng câu nói rằng ‘chúng không sử dụng ngôn ngữ Māgadhī thuần túy’. Quả thật, kết quả của sự bác bỏ chính là tình trạng không có lỗi lầm của tác phẩm. Hơn nữa, bằng từ ‘alaṅkāra’ (tu từ) làm sáng tỏ tu từ về âm và tu từ về nghĩa, ngài đã nói lên danh xưng (abhidhāna) được gọi là tên của tác phẩm, đối tượng được nói đến (abhidheyya) của từ ‘alaṅkāra’ là tu từ về âm v.v…, và tính chất là ngôn ngữ Māgadhī thuần túy. Bằng cách sử dụng từ ‘anurūpa’ (tương xứng) làm tính từ cho từ ‘alaṅkāra’, vì có thể hiểu rằng ‘sự hữu ích đối với lời Phật dạy là do cách dùng ngôn ngữ Māgadhī’, nên ngài cũng trình bày phương pháp thực hiện (karaṇappakāra). Và vì sự tiến hành của một tác phẩm tu từ phụ thuộc vào tu từ về nghĩa v.v…, nên chính bằng từ ‘alaṅkāra’ này, ngài cũng trình bày mục đích (payojana) được gọi là sự trang hoàng bằng tu từ.

သတ္ထပ္ပယောဇနာနံ သာဓျသာဓနလက္ခဏော သမ္ဗန္ဓော ပန သမ္ဗန္ဓဿ နိဿယဘူတသတ္ထပ္ပယောဇနာနံ ဒဿနေနေဝ တန္နိဿိတတ္တာ သယမ္ပိ ဝုတ္တော ဟောတိ. ဝုတ္တံ ဟိ–

Còn mối liên hệ (sambandha) giữa tác phẩm và mục đích, vốn có đặc tính là phương tiện và đối tượng cần đạt được, thì do nó phụ thuộc vào tác phẩm và mục đích là cơ sở của mối liên hệ, nên tự nó cũng được nói đến chỉ bằng cách trình bày chúng. Thật vậy, có lời nói rằng –

‘‘သတ္ထံ ပယောဇနဉ္စေဝ, ဥဘော သမ္ဗန္ဓနိဿယာ;

ဝုတ္တာ တံဝုတ္တိယာယေဝ, ဝုတ္တော တန္နိဿိတောပိ သော’’တိ.

‘Tác phẩm và mục đích, cả hai là cơ sở của mối liên hệ; Khi chúng được nói đến, chính nhờ lời nói đó, cái phụ thuộc vào chúng cũng được nói đến.’

တဿတ္ထော– သမ္ဗန္ဓနိဿယာ သမ္ဗန္ဓဿ အာဓာရဘူတာ သတ္ထံ, ပယောဇနဉ္စ ဥဘော ဝုတ္တာ, တံဝုတ္တိယာယေဝ တေသံ ဥဘိန္နံ ကထနေနေဝ တန္နိဿိတော တေ နိဿာယ ပဝတ္တော သောပိ သမ္ဗန္ဓော ဝုတ္တော ဘဝတီတိ.

Ý nghĩa của câu đó là – ‘sambandhanissayā’ có nghĩa là tác phẩm và mục đích, là nền tảng của mối liên hệ, cả hai đã được nói đến; ‘taṃvuttiyāyeva’ có nghĩa là chính bằng cách nói về cả hai điều đó; ‘tannissito sopi’ có nghĩa là mối liên hệ đó, vốn diễn ra dựa vào chúng, cũng được nói đến.

ဧတ္ထ အဘိဓာနကထနံ ဝေါဟာရသုခတ္ထံ, အဘိဓေယျာဒိကထနံ ပန တေဟိ ယုတ္တာနံယေဝ ဂန္ထာနံ သုဗုဒ္ဓိပုဗ္ဗကာဒီနံ ဥပါဒေယျတ္တဉ္စ တဗ္ဗိပရီတာနံ ဥမ္မတ္တကဝစနာဒီနမိဝအနုပါဒေယျတ္တဉ္စ ပကာသနတ္ထန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှိ –

Ở đây, cần phải hiểu rằng việc nói về danh xưng là để cho dễ dàng trong việc giao tiếp, còn việc nói về đối tượng được nói đến v.v… là để tuyên bố rằng chỉ những tác phẩm có đầy đủ các yếu tố đó, như những tác phẩm được bắt đầu bởi người có trí tuệ tốt, mới đáng được chấp nhận, và những tác phẩm ngược lại, giống như lời nói của người điên, thì không đáng được chấp nhận. Thật vậy, có lời nói rằng –

‘‘သမ္ဗန္ဓာနုဂုဏောပါယံ, ပုရိသတ္ထာဘိဓာယကံ;

ဝီမံသာဓိဂတံ ဝါကျ-မတောနဓိဂတံ ပရ’’န္တိ.

‘Lời nói (tác phẩm) nào là phương tiện phù hợp với mối liên hệ, nói lên mục đích của con người, và được đạt đến qua sự thẩm sát, (thì đáng được chấp nhận); ngoài ra, cái khác thì không được chấp nhận.’

တဿတ္ထော– သမ္ဗန္ဓာနုဂုဏောပါယံ သာဓိယသာဓနလက္ခဏသမ္ဗန္ဓဿ နိဿယဘူတဝါစ္စဝါစကာနံ သမ္ဗန္ဓိဘူတာနံ အညမညာနုရူပဂုဏပရိဇာနနေ ကာရဏဘူတံ ပုရိသတ္ထာဘိဓာယကံ စတုဗ္ဗိဓဓမ္မအတ္ထကာမမောက္ခသင်္ခါတာနံ ပုရိသတ္ထာနံ ဝါစကဘူတံ [Pg.6] ဝါကျံ ‘‘ဧကာချာတော ပဒစ္စယော, သိယာ ဝါကျံ သကာရကော’’တိ ဝုတ္တလက္ခဏမဇ္ဈပတိတဝါကျသမုဒါယောပေတံ မဟာဝါကျသရူပသတ္ထံ ဝီမံသာဓိဂတံ ဉာဏဂတိလက္ခဏဥပပရိက္ခာယ အဓိဂတံ အဓိပ္ပေတံ, အတော ပရံ ဝုတ္တလက္ခဏသတ္ထတော အညံ အနဓိဂတံ နာဓိပ္ပေတန္တိ. ဣဒံ ပနေတ္ထ ဂါထာနံ နိက္ခေပပ္ပယောဇနံ.

Ý nghĩa của câu đó là – ‘sambandhānuguṇopāyaṃ’ có nghĩa là nguyên nhân để nhận biết phẩm chất tương xứng lẫn nhau của những thứ có liên quan, tức là cái được biểu đạt và cái biểu đạt, vốn là cơ sở của mối liên hệ có đặc tính là đối tượng cần đạt và phương tiện. ‘Purisatthābhidhāyakaṃ’ có nghĩa là cái nói lên bốn mục đích của con người, được gọi là pháp, lợi, dục, và giải thoát. ‘Vākyaṃ’ có nghĩa là tác phẩm có hình thức một câu lớn, bao gồm một tập hợp các câu nằm trong định nghĩa đã được nói: ‘một chuỗi các từ có một động từ chính, có tác nhân, thì là một câu’. ‘Vīmaṃsādhigataṃ’ có nghĩa là được thấu hiểu, được mong muốn, qua sự thẩm sát có đặc tính là con đường của trí tuệ. ‘Ato paraṃ anadhigataṃ’ có nghĩa là cái khác ngoài tác phẩm có đặc tính đã nói thì không được mong muốn. Đây là mục đích của việc trình bày các bài kệ ở đây.

လောကေ ပဒုမဂဗ္ဘေ ဝသန္တိယာ သဗ္ဗင်္ဂဓဝလာယ ယထိစ္ဆိတတ္ထသာဓိကာယ သရဿတီနာမိကာယ ဒေဝတာယ ‘‘ဝါဏီ’’တိ ဝေါဟာရတော ဣမိနာ အတ္ထေန ယောဇေတွာ အဘိန္နပဒသိလေသာလင်္ကာရဝသေန ဝုတ္တတ္တာ ပဒတ္ထော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော – မုနိန္ဒဿ သောဘာသုဂန္ဓာဒိဂုဏယောဂတော မုခသဒိသဿ, နော စေ မုခသင်္ခါတအမ္ဘောဇဿ ဂဗ္ဘေ ဥဒရေ သမ္ဘဝေန ပဝတ္တိယာ ဥပ္ပတ္တိယာ ဝါ သုန္ဒရီ နိဒ္ဒေါသာ, သောဘနာ ဝါ ပါဏိနံ သရဏံ အတောယေဝ အဟိတာပနယနဟိတာဝဟတ္ထေန သဗ္ဗသတ္တာနံ ပဋိဿရဏဘူတာ ဝါဏီ ယထာဝုတ္တဂုဏောပေတာ သရဿတီဒေဝတာ, နော စေ သဗ္ဗညုဘာရတီတိ ဝုတ္တသဒ္ဓမ္မရတနံ မယှံ မနံ ဂန္ထဝိရစနေ ဗျာဝဋဿ မေ စိတ္တံ ပီဏယတံ အဘိမတတ္ထသမ္ပာဒနေန ပီဏယတူတိ.

Trong thế gian, do có cách gọi ‘vāṇī’ (lời nói, nữ thần lời nói) cho vị nữ thần tên là Sarasvatī, người sống trong lòng hoa sen, toàn thân trắng muốt, và thành tựu được ý nghĩa mong muốn, nên do được nói theo cách tu từ song quan không tách từ (abhinnapadasilesa), ý nghĩa của từ cần được hiểu như sau, bằng cách kết hợp với ý nghĩa này: Lời nói (vāṇī) – tức là Diệu Pháp Bảo được gọi là lời dạy của bậc Toàn Giác, chứ không phải là nữ thần Sarasvatī có các phẩm chất như đã nói – là tốt đẹp (sundarī), không tỳ vết, hoặc sáng chói, do sự hiện hành hoặc sự phát sinh từ trong lòng, tức là bụng, của hoa sen được gọi là miệng của bậc Chúa Tể các Bậc Trí Tuệ, vốn tương tự như miệng (của ngài) do sự kết hợp với các phẩm chất như vẻ đẹp và hương thơm; là nơi nương tựa (saraṇaṃ) cho các chúng sinh, và chính vì thế, là nơi bảo hộ (paṭissaraṇa) cho tất cả chúng sinh bằng cách loại bỏ điều bất lợi và mang lại điều lợi ích, mong rằng lời nói ấy hãy làm cho tâm của tôi, tức là tâm của tôi đang bận rộn trong việc soạn tác phẩm, được hoan hỷ, tức là hãy làm cho hoan hỷ bằng cách hoàn thành ý nghĩa mong muốn.

ဥဘယလောကဇာနနတော မုနိ စ သော ဣန္ဒဘာဝပဝတ္တနတော ဣန္ဒော စေတိ ကမ္မဓာရယေန ဝါ, အဂါရိယမုနိအနဂါရိယမုနိသေခမုနိအသေခမုနီနံ စတုန္နံ ပဉ္စမော ဟုတွာ ဣန္ဒောတိ ဆဋ္ဌီတပ္ပုရိသေန ဝါ မုနိန္ဒော. ဒေဝတာပက္ခေ ဝဒနမိဝ ဝဒနန္တိ အမ္ဘောဇေ, သဒ္ဓမ္မပက္ခေ အမ္ဘောဇမိဝ အမ္ဘောဇန္တိ ဝဒနေ စ ဥပစာရေန ဂဟိတေ ကမ္မဓာရယော. မုနိန္ဒဿ ဝဒနမ္ဘောဇမိတိ စ, တဿ ဂဗ္ဘောတိ စ, တသ္မိံ သမ္ဘဝေါတိ စ, တေန သုန္ဒရီတိ စ ဝါကျံ. ဝါဏိယာ ဝိသေသနတ္တေပိ ဧကန္တနပုံသကတ္တာ သရဏသဒ္ဒဿ န လိင်္ဂပရိဝတ္တနဘာဝေါ. ပါဏိနန္တိ ရဿတ္တံ, ဒီဃဿ ဗျဘိစာရတ္တာ. မယှန္တိ ဧကဝစနေန အတ္တနော သာဓုဂုဏောဒယကာရဏံ [Pg.7] နိရတိမာနတံ ဒီပေတိ. သန္တေသုပိ အညေသု ဇိနပရိယာယေသု မုနိန္ဒသဒ္ဒေါ ဣဋ္ဌမနောသမ္ပီဏနအမ္ဘောဇတုလျတာသုန္ဒရိတ္တသရဏတ္တသင်္ခါတာနံ အတ္ထန္တရာနံ ဩစိတျံ ပေါသေတီတိ ပယုတ္တော. တထာ ဟိ တာဒိသဿ မုခံ အမ္ဘောဇတုလျံ, တသ္မိံ မုခေါဒရေ သမ္ဘဝါ သုန္ဒရီ, တတောယေဝ ပါဏိနံ သရဏံ. တသ္မာယေဝ မနောသမ္ပီဏနေ ပဋုတ္တံ သုဗျတ္တမိတိ ဩစိတျံ ဟောတိ. လောကေ ပတ္ထဋမိဒမောစိတျမာဒရဏီယံ ဟောတိ. တသ္မိဉှိ ဥတ္တမကဝယောယေဝ ဥပဒေသကာတိ. ဝုတ္တဉှိ –

Do biết cả hai thế gian nên là bậc Mâu-ni (muni), và do thực hành trạng thái của đấng Tối Thắng nên là đấng Tối Thắng (inda), do đó (là Muninda) theo cách phân tích karmadhāraya; hoặc là đấng Tối Thắng (inda) của các bậc Mâu-ni (munīnaṃ), là vị thứ năm trong bốn bậc Mâu-ni: Mâu-ni tại gia, Mâu-ni xuất gia, Mâu-ni hữu học, và Mâu-ni vô học, do đó (là Muninda) theo cách phân tích chaṭṭhītappurisa. Về phương diện thiên thần, trong hoa sen (ambhoje) có câu ‘khuôn mặt như khuôn mặt’ (vadanamiva vadanaṃ); về phương diện Chánh pháp, trong khuôn mặt (vadane) có câu ‘hoa sen như hoa sen’ (ambhojamiva ambhojaṃ), và được dùng theo nghĩa chuyển hóa (upacārena) là karmadhāraya. Và câu văn là: ‘hoa sen-khuôn mặt của đấng Mâu-ni Tối Thắng’ (Munindassa vadanambhojaṃ), và ‘bên trong của nó’ (tassa gabbho), và ‘sự sanh khởi trong ấy’ (tasmiṃ sambhavo), và ‘do đó mà mỹ diệu’ (tena sundarī). Mặc dù là tính từ của vāṇī (lời nói), nhưng do là danh từ trung tính hoàn toàn, nên từ saraṇa (nơi nương tựa) không có sự thay đổi về giới tính. Trong từ pāṇinaṃ, nguyên âm được rút ngắn, vì nguyên âm dài không nhất quán. Với từ mayhaṃ ở số ít, tác giả thể hiện sự khiêm tốn của mình, là nguyên nhân cho sự phát sinh các thiện đức của bản thân. Mặc dù có những từ đồng nghĩa khác với bậc Chinh Phục, từ muninda được sử dụng vì nó làm tăng thêm sự thích hợp của các ý nghĩa khác được biểu thị: làm hài lòng tâm ý, tương tự hoa sen, sự mỹ diệu, và là nơi nương tựa. Thật vậy, khuôn mặt của một vị như thế tương tự hoa sen, lời nói phát sinh từ trong khuôn miệng ấy thì mỹ diệu, và do đó là nơi nương tựa cho chúng sanh. Chính vì thế, sự khéo léo trong việc làm hài lòng tâm ý trở nên rõ ràng, đó là sự thích hợp. Sự thích hợp này, được phổ biến trong thế gian, là điều đáng tôn trọng. Vì trong đó, chỉ có các thi sĩ bậc nhất mới là người chỉ dạy. Vì đã được nói rằng –

‘‘ဩစိတျံ နာမ ဝိညေယျံ, လောကေ ဝိချာတမာဒရာ;

တတ္ထောပဒေသပ္ပဘဝါ, သုဇနာ ကဝိပုင်္ဂဝါ’’တိ.

‘Sự thích hợp (ocityaṃ) cần được biết đến, vốn nổi tiếng và được tôn trọng trong thế gian; trong đó, những người hiền thiện, những thi sĩ lỗi lạc, là nguồn gốc của sự chỉ dạy.’

နိမိတ္တဝဏ္ဏနာ

Giải Thích Về Dụng Ý

၂.

ရာမသမ္မာဒျလင်္ကာရာ, သန္တိ သန္တော ပုရာတနာ;

တထာပိ တု ဝဠဉ္ဇေန္တိ, သုဒ္ဓမာဂဓိကာ န တေ.

Các tác phẩm tu từ của Rāmasamma và các vị khác, vốn tốt đẹp và cổ xưa, vẫn còn tồn tại; tuy nhiên, những người thuần thục tiếng Māgadhī lại không sử dụng chúng.

၂. အထေဝမဘိဂတာမိတသိဒ္ဓိသမ္ပဒါပါဒနေကစတုရပရမိဋ္ဌဒေဝတာ- ဘာဝရူပိတသဒ္ဓမ္မရတနဿော’ ပဒဿိတနိပစ္စကာရေန ဣဋ္ဌဒေဝတာပူဇံ ဒဿေတွာ ‘‘နနု ဗန္ဓလက္ခဏမတ္ထိယေဝ ပုဗ္ဗကံ, တသ္မာ ကိမနေန ပိဋ္ဌပိသနေနေ’’တိ လက္ခဏန္တရာရမ္ဘပဋိက္ခေပကဇနပဋိဗာဟနပုဗ္ဗကမဘိဓေယျပ္ပယောဇန- သမ္ဗန္ဓေ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ရာမသမ္မေ’’စ္စာဒိ. ရာမသမ္မာဒီနံ ရာမသမ္မပဘုတီနံ ပုဗ္ဗာစရိယာနံ, ရာမသမ္မာဒယော ဝါ တံသမ္ဗန္ဓတော. ဘဝတိ ဟိ တံသမ္ဗန္ဓတော တဗ္ဗောဟာရော ယထာ ကိဉ္စိပိ ဝေဇ္ဇသတ္ထံ ‘‘ဗိမ္ဗိသာရော’’တိ. အလင်္ကာရာ ဘူသာဝိသေသာ, ဗန္ဓာလင်္ကာရပဋိပါဒကတ္ထေန အလင်္ကာရချာ ဂန္ထဝိသေသာ ဝါ. သန္တော သောဘနာ. ဒွေပိ ပုရာ ပုဗ္ဗကာလေ ဘဝါ ပုရာတနာ, ပေါရာဏိကာ. ဥဘောပိ သန္တိ. ယဇ္ဇပိ သံဝိဇ္ဇန္တိ. တထာပိ တူတိ နိပါတသမုဒါယောယံ [Pg.8] ဝိသေသာဘိဓာနာရမ္ဘေ. ဧဝံ သန္တေပီတိ အတ္ထော. သုဒ္ဓမာဂဓိကာတိ မဂဓေသု ဘဝါ, တတ္ထ ဝိဒိတာ ဝါ မဂဓာ, သဒ္ဒါ. တေ ဧတေသံ သန္တိ, တေသု ဝါ နိယုတ္တာတိ မာဂဓိကာ. သုဒ္ဓါ စ သက္ကဋာဒိဘာသိတကာလုသိယာဘာဝေန ဝိသုဒ္ဓါ, အသမ္မိဿာ ဝါ အပရိစိတတ္တာ တေ မာဂဓိကာ စာတိ သုဒ္ဓမာဂဓိကာ, ယတိပေါတာ. တေ ယထာဝုတ္တေ အလင်္ကာရေ အာဘရဏဝိသေသေ န ဝဠဉ္ဇေန္တိ, ပသာဓနဝိသေသေ နာနုဘဝန္တိ. ဂန္ထဝိသေသေ ပန ဥဂ္ဂဟဏဓာရဏာဒိဝသေန အတ္တနော သုဒ္ဓမာဂဓိကတ္တာ, ရာမသမ္မာဒီနဉ္စ သက္ကဋာဒိဘာဝတောတိ အယမေတ္ထ သဒ္ဒတ္ထော. ဘာဝတ္ထလေသောပေတ္ထ ပရိပူရတိ, တထာဝိဓပတီတိယောဂတော. သုဒ္ဓမာဂဓိကာ အတ္တနော ပရိသုဒ္ဓဘာဝေန ပုဗ္ဗေ သောဘနာပိ တေ အလင်္ကာရာ ဣဒါနိ မလဂ္ဂဟိတဘာဝပ္ပတ္တာ ‘‘ကိံ တေဟိ မလဂ္ဂဟိတေဟိ အမှာဒိသာနံ သုဒ္ဓသတ္တာန’’န္တိ န ဝဠဉ္ဇေန္တီတိ.

2. Bây giờ, sau khi đã thể hiện sự tôn kính đối với vị thiên thần mong ước bằng cách biểu lộ sự kính trọng đối với viên ngọc Chánh pháp, vốn được nhân cách hóa thành vị thiên thần mong ước, là nguyên nhân mang lại sự thành tựu và tài sản thành công vô lượng, và đã hoàn thiện bốn ba-la-mật; và để trình bày về chủ đề, mục đích, và mối liên hệ, trước hết là bác bỏ những người phản đối việc bắt đầu một tác phẩm khác về các đặc điểm (sáng tác) bằng cách nói: ‘Chẳng phải đã có tác phẩm trước đây về các đặc điểm của thi pháp rồi sao? Vậy thì, việc nghiền lại bột này có ích gì?’, ngài nói ‘rāmasamme’ v.v. ‘Của Rāmasamma và các vị khác’ (Rāmasammādīnaṃ) có nghĩa là của các vị thầy quá khứ như Rāmasamma. Hoặc ‘Rāmasammādayo’ là chỉ các tác phẩm của họ do có liên quan. Việc sử dụng tên gọi do có liên quan là có thật, ví như một y thư nào đó được gọi là ‘Bimbisāra’. ‘Tu từ pháp’ (Alaṅkārā) là những trang sức đặc biệt, hoặc là những tác phẩm đặc biệt có tên là ‘alaṅkāra’ vì chúng trình bày về các tu từ pháp trong sáng tác. ‘Tốt đẹp’ (Santo) là mỹ hảo. Cả hai từ ‘xưa’ (purā) và ‘cổ xưa’ (purātanā) đều có nghĩa là thuộc về thời quá khứ, cổ xưa. Cả hai đều có nghĩa là ‘hiện hữu’ (santi), tức là ‘dù rằng chúng hiện hữu’. ‘Tuy nhiên’ (Tathāpi tu) là một cụm tiểu từ dùng để bắt đầu một phát biểu đặc biệt, có nghĩa là ‘dù vậy’. ‘Những người thuần thục tiếng Māgadhī’ (Suddhamāgadhikā) có nghĩa là: âm thanh (saddā) sinh ra hoặc được biết đến ở xứ Magadha được gọi là magadhā. Những người sở hữu chúng hoặc chuyên tâm vào chúng được gọi là māgadhikā. Và ‘thuần túy’ (suddhā) là trong sạch do không có sự ô nhiễm của các ngôn ngữ như tiếng Sanskrit, v.v., hoặc không pha trộn do không quen thuộc với chúng; do đó, suddhamāgadhikā là những vị tỳ-khưu trẻ. Họ không ‘sử dụng’ (vaḷañjenti) các ‘tu từ pháp’ (alaṅkāre) đã nói trên như những trang sức đặc biệt, không trải nghiệm chúng như những vật trang điểm. Còn đối với các tác phẩm đặc biệt, họ không sử dụng theo cách học thuộc, ghi nhớ, v.v., vì bản thân họ là những người thuần thục tiếng Māgadhī, còn Rāmasamma và các vị khác thì thuộc về tiếng Sanskrit, v.v. Đây là nghĩa đen của từ. Một chút ý nghĩa sâu xa (bhāvatthaleso) cũng được hoàn thiện ở đây, do có sự liên kết với cách hiểu như vậy. Những người thuần thục tiếng Māgadhī, do sự trong sạch của chính mình, không sử dụng những tu từ pháp ấy, mặc dù trước đây chúng tốt đẹp, nhưng nay đã trở nên hoen ố, với suy nghĩ rằng: ‘Những thứ hoen ố ấy có ích gì cho những chúng sanh trong sạch như chúng ta?’.

‘‘ပတီယမာနံ ပန ကိဉ္စိ ဝတ္ထု,အတ္ထေဝ ဝါဏီသု မဟာကဝီနံ;

ယံ တံ ပသိဒ္ဓါဝယဝါတိရိတ္တ-မာဘာတိ လာဝဏျမိဝင်္ဂနာသူ’’တိ.

‘Quả thật, trong lời nói của các đại thi hào, có một điều gì đó được lĩnh hội, điều ấy tỏa sáng, khác biệt với những thành phần đã được biết đến, giống như nét duyên dáng ở người phụ nữ.’

ဟိ ဝုတ္တံ.

Vì đã được nói rằng.

၂. သန္တော ဝိညူဟိ ပသတ္ထတ္တာ သောဘနာ ပုရာတနာ ပုဗ္ဗကာလသမ္ဘူတာ ရာမသမ္မာဒျလင်္ကာရာ ရာမသမ္မာဒီဟိ အာစရိယေဟိ ဝိရစိတတ္တာ, တေသံ တံသမ္ဗန္ဓတော တဗ္ဗောဟာရသဒိသနာမတ္တာ ဝါ ရာမသမ္မာဒယော နာမ အလင်္ကာရာ ကိသ္မိဉ္စိ ဝေဇ္ဇသတ္ထေ ‘‘ဗိမ္ဗိသာရော’’တိ ဝေါဟာရော ဝိယ. အလင်္ကာရာ ဘူသာဝိသေသာ, အလင်္ကာရတ္တပဋိပါဒနတော အလင်္ကာရနာမိကာ ဂန္ထဝိသေသာ ဝါ သန္တိ ကိဉ္စာပိ ဝိဇ္ဇန္တိ, တထာပိ တု ဧဝံ သန္တေပိ သုဒ္ဓမာဂဓိကာ သက္ကဋပါကတာဒီသု အညဘာသာသု ပရိစယာဘာဝတော ကေဝလမာဂဓိကာ တေ ရာမသမ္မာဒိကေ အလင်္ကာရေ န ဝဠဉ္ဇေန္တိ ပသာဓနဝသေန, ဥဂ္ဂဟဏဓာရဏာဒိဝသေန [Pg.9] န သေဝန္တိ. မဂဓေသု ဘဝါ, တေသု ဝါ ဝိဒိတာ မဂဓာ, သဒ္ဒါ. တေ ဧတေသံ အတ္ထိ, တေသု နိယုတ္တာတိ ဝါ မာဂဓိကာ. သုဒ္ဓသဒ္ဒေါ မဂဓဝိသေသနော, မာဂဓိကဝိသေသနော ဝါ ဟောတိ. သဒ္ဒါနံ တာဒိသပတီတိဝိသေသယောဂတော ဘာဝတ္ထလေသောပိ ဣဓ ဒိပ္ပတိ. တထာ ဟိ သုဒ္ဓမာဂဓိကာ အတ္တနော သုဒ္ဓတ္တာ တေသံ ဝိနျာသေန သောဘနတ္တေ သတိပိ ဘာသာယ ပုရာတနတ္တာ အပရိသုဒ္ဓေါတိ အဝမညမာနာ န ဝဠဉ္ဇေန္တီတိ. ဝတ္တိစ္ဆိတဿတ္ထဿ ဥပတ္ထမ္ဘကဘူတော ဘာဝတ္ထလေသောပိ မဟာကဝီနံ ဝစနေသုယေဝ လဗ္ဘတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝုတ္တံ ဟိ–

2. ‘Tốt đẹp’ (Santo) là mỹ hảo vì được các bậc hiền trí tán thán; ‘cổ xưa’ (purātanā) là được tạo ra trong thời quá khứ; ‘các tác phẩm tu từ của Rāmasamma và các vị khác’ (rāmasammādyalaṅkārā) là các tác phẩm tu từ có tên là Rāmasammādi, hoặc vì chúng được các vị thầy như Rāmasamma sáng tác, hoặc vì tên gọi của chúng tương tự với cách sử dụng đó do có liên quan, giống như cách gọi một y thư nào đó là ‘Bimbisāra’. ‘Tu từ pháp’ (Alaṅkārā) là những trang sức đặc biệt, hoặc là những tác phẩm đặc biệt có tên là ‘alaṅkāra’ vì chúng trình bày về bản chất của tu từ. ‘Hiện hữu’ (santi) là ‘dù rằng chúng hiện hữu’. ‘Tuy nhiên’ (tathāpi tu) là ‘dù vậy’. ‘Những người thuần thục tiếng Māgadhī’ (suddhamāgadhikā), tức là những người chỉ nói tiếng Māgadhī do không quen thuộc với các ngôn ngữ khác như Sanskrit, Prakrit, v.v., không ‘sử dụng’ (vaḷañjenti) các tác phẩm tu từ như Rāmasammādi ấy như là vật trang điểm, không theo chúng bằng cách học thuộc, ghi nhớ, v.v. Âm thanh (saddā) sinh ra hoặc được biết đến ở xứ Magadha được gọi là magadhā. Những người sở hữu chúng hoặc chuyên tâm vào chúng được gọi là māgadhikā. Từ ‘thuần túy’ (suddha) có thể là tính từ cho magadha hoặc cho māgadhikā. Một chút ý nghĩa sâu xa (bhāvatthaleso) cũng tỏa sáng ở đây, do sự liên kết của các từ với một cách hiểu đặc biệt như vậy. Thật vậy, những người thuần thục tiếng Māgadhī, do sự trong sạch của chính mình, đã khinh miệt và không sử dụng chúng, cho rằng chúng không trong sạch vì ngôn ngữ cổ xưa, mặc dù chúng tốt đẹp về mặt cấu trúc. Cần phải hiểu rằng một chút ý nghĩa sâu xa, vốn hỗ trợ cho ý nghĩa được dự định, chỉ có thể được tìm thấy trong lời nói của các đại thi hào. Vì đã được nói rằng –

‘‘ပတီယမာနံ ပန ကိဉ္စိ ဝတ္ထု,အတ္ထေဝ ဝါဏီသု မဟာကဝီနံ;

ယံ တံ ပသိဒ္ဓါဝယဝါတိရိတ္တ-မာဘာတိ လာဝဏျမိဝင်္ဂနာသူ’’တိ.

တဿတ္ထော – မဟာကဝီနံ ပူဇိတကဝီနံ ဝါဏီသု ဝစနဝိသေသေသု ပတီယမာနံ ဂမ္မမာနံ ယံ ကိဉ္စိ ဝတ္ထု ယော ကောစိ အတ္ထလေသော အတ္ထေဝ အတ္ထိ ဧဝ, တံ ဝတ္ထု အင်္ဂနာသု ဝနိတာသု ပသိဒ္ဓါဝယဝါတိရိတ္တံ ဟတ္ထပါဒါဒိပါကဋသရီရာဝယဝတော အဓိကံ လာဝဏျမိဝ မနောဂေါစရီဘူတသုန္ဒရတ္တံ ဝိယ ပသိဒ္ဓါဝယဝါတိရိတ္တံ ပကာသသဒ္ဒါဝယဝတော အဓိကံ ဟုတွာ အာဘာတိ ဒိပ္ပတီတိ.

Ý nghĩa của câu ấy là: Bất cứ vật gì, bất cứ ý nghĩa nhỏ nào được nhận biết, được thấu hiểu trong những lời nói đặc biệt, trong những ngôn từ của các đại thi hào, của các thi sĩ được tôn kính, thì vật ấy, giống như vẻ duyên dáng vượt trội hơn các bộ phận thân thể thông thường như tay, chân,... của người phụ nữ, giống như vẻ đẹp đã trở thành đối tượng của tâm trí, nó tỏa sáng, nó rực rỡ, trở nên vượt trội hơn các bộ phận thông thường, vượt trội hơn các thành phần từ ngữ được biểu đạt.

အဘိဓာနာဒိဝဏ္ဏနာ

Phần giải thích về tên gọi, v.v...

၃.

တေနာပိ နာမ တောသေယျ-မေတေ’လင်္ကာရဝဇ္ဇိတေ;

အနုရူပေနာ’လင်္ကာရေ-နေ’သမေသော ပရိဿမော.

Do đó, mong rằng tôi có thể làm hài lòng những vị thiếu đi các tu từ pháp này; với tu từ pháp thích hợp, nỗ lực này là dành cho họ.

၃. တေနေစ္စာဒိ. ယေန တေ အလင်္ကာရေ န ဝဠဉ္ဇေန္တိ, တေန ကာရဏေန အလင်္ကာရဝဇ္ဇိတေ အာဘရဏေဟိ, ဂန္ထဝိသေသေဟိ ဝါ ရဟိတေ, အလင်္ကာရာ ဝါ ယထာဝုတ္တဝဇ္ဇိတာ ယေဟိ [Pg.10] တေ, ဧတေ ယတိပေါတေ ဧသံ ယတိပေါတာနံ အနုရူပေန ဣဒါနိ ဝိရစိယမာနတ္တာဘိနဝဘာဝတော, ဒသဗလဝဒနကမလမဇ္ဈဝါသိတဘာသိတဝိရစိတဘာဝတော စ အနုစ္ဆဝိကေန အလင်္ကာရေန အာဘရဏေန, အလင်္ကာရသတ္ထေန ဝါ တောသေယျံ အပိနာမ ယထိစ္ဆိတပသာဓနဝသေန, သဝနဓာရဏာဒိဝသေန ဝါ ဝဠဉ္ဇနေန သန္တုဋ္ဌေ ကရေယျံ အပ္ပေဝ နာမ ယန္နူနာတိ ဧသော ပရိဿမော အယံ အမှာကံ တာဒိသသန္တုဋ္ဌိဇနကာလင်္ကာရပကရဏပ္ပယောဂေါ.

3. (Câu kệ bắt đầu bằng) Tena v.v... Vì lý do mà họ không sử dụng các tu từ pháp, do đó, (đối với) những người thiếu vắng các tu từ pháp, tức là không có các trang sức hay các tác phẩm đặc biệt, hoặc những người mà các tu từ pháp đã nói đã được họ tránh xa, (tôi sẽ làm hài lòng) những vị tu sĩ trẻ này. (Với) tu từ pháp thích hợp cho các vị tu sĩ trẻ này, vì nó mới mẻ do được sáng tác hiện tại, và vì nó được sáng tác từ những lời nói tỏa hương từ giữa đóa sen kim khẩu của Bậc Thập Lực, (tức là) với một trang sức, một tu từ pháp, hay một bộ luận về tu từ pháp xứng hợp, tôi sẽ làm cho họ hài lòng. Mong rằng, bằng cách trang hoàng theo ý muốn, hoặc bằng cách sử dụng qua việc nghe, ghi nhớ v.v..., tôi có thể làm cho họ hoan hỷ. Mong sao được như vậy! Nỗ lực này chính là sự vận dụng của chúng tôi vào bộ luận về tu từ pháp nhằm tạo ra sự hoan hỷ như thế.

အလင်္ကရောန္တိ အတ္တဘာဝမနေနာတိ အလင်္ကာရော, အာဘရဏံ ဟာရကေယူရာဒိ. အလင်္ကရောန္တိ ဗန္ဓသရီရမနေနာတိ အလင်္ကာရောတိမိနာ ပန အလင်္ကာရသဒ္ဒေန ပသာဒါဒယော သဒ္ဒါလင်္ကာရာ, သဘာဝဝုတျာဒယော စ အတ္ထာလင်္ကာရာ နာနပ္ပကာရာ သင်္ဂဟိတာ, ယေဟိ သဒ္ဒတ္ထသင်္ခါတံ ဗန္ဓသရီရံ သောဘတေ, ယထာ ဟိ ပုရိသသရီရေ ဟာရကေယူရာဒျလင်္ကာရော နျသျတေ, ယေန သောဘတေ, တထာ ဗန္ဓသရီရေပိ သဒ္ဒါလင်္ကာရာ, အတ္ထာလင်္ကာရာ စ နိက္ခိပီယန္တိ, ယတော သောဘတေ. တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘တံ တု ပါပေန္တုလင်္ကာရာ, ဝိန္ဒနီယတရတ္တန’’န္တိ စ, ‘‘အတ္ထာလင်္ကာရသဟိတေ’’စ္စာဒိကဉ္စ.

“Người ta trang điểm cho bản thân bằng vật này”, do đó gọi là tu từ pháp (alaṅkāra), tức là trang sức như vòng cổ, vòng tay v.v... “Người ta trang điểm cho thân thể của tác phẩm bằng pháp này”, do đó gọi là tu từ pháp. Tuy nhiên, bằng từ “tu từ pháp” này, các tu từ pháp về âm thanh như minh bạch (pasāda) v.v... và các tu từ pháp về ý nghĩa như tả thực (sabhāvavutti) v.v... thuộc nhiều loại khác nhau đã được bao gồm, nhờ chúng mà thân thể của tác phẩm, được gọi là âm và nghĩa, trở nên tươi đẹp. Quả vậy, giống như trên thân thể của một người, trang sức như vòng cổ, vòng tay v.v... được đeo vào, nhờ đó mà nó trở nên đẹp đẽ, cũng vậy, trên thân thể của tác phẩm, các tu từ pháp về âm thanh và tu từ pháp về ý nghĩa cũng được đặt vào, do đó mà nó trở nên đẹp đẽ. Chính vì thế, sẽ được nói rằng: “Các tu từ pháp làm cho nó đạt đến sự đáng được tìm cầu hơn” và “cùng với tu từ pháp về ý nghĩa” v.v...

အလင်္ကာရဝိဓာနဘာဝေန တု ဗန္ဓသရီရမ္ပိ တဒတ္ထိယာ အလင်္ကာရော, တထာ တပ္ပဋိပါဒကံ သုဗောဓာလင်္ကာရနာမဓေယျသတ္ထံ အလင်္ကတပဋိပါဒကတ္တေန မင်္ဂလသုတ္တန္တိ ဝိယ. ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘ဂန္ထောပိ ကဝိဝါစာန-မလင်္ကာရပ္ပကာသကော’’ စ္စာဒိ. အတြ ဥစ္စတေ –

Tuy nhiên, do là phương pháp của tu từ pháp, nên chính thân thể của tác phẩm cũng là tu từ pháp vì mục đích đó. Tương tự, bộ luận có tên là Subodhālaṅkāra, vốn trình bày về điều đó, (cũng là tu từ pháp) vì nó trình bày về cái được trang điểm, giống như (kinh được gọi là) Maṅgalasutta (Kinh Hạnh Phúc). Quả vậy, sẽ được nói rằng: “Tác phẩm cũng là thứ làm sáng tỏ tu từ pháp của lời thơ” v.v... Về điều này, có lời nói rằng –

‘‘မုချောလင်္ကာရသဒ္ဒေါယံ, သဒ္ဒတ္ထာလင်္ကတိဿိတော;

သာမတ္ထိယာ တွဓိဋ္ဌာနေ, တထာ သတ္ထေပိ တဗ္ဗတီ’’တိ.

“Từ ‘tu từ pháp’ này, về nghĩa chính, chỉ sự trang điểm cho âm và nghĩa; nhưng do năng lực (chuyển nghĩa), nó cũng áp dụng cho cơ sở (tức tác phẩm), và tương tự cho cả bộ luận.”

အနေနဿာဘိဓေယျာဒီနိ [Pg.11] ဝုစ္စန္တိ. အဘိဓီယတေ ဣတိ အဘိဓေယျံ, သမုဒိတေန သတ္ထေန ဝစနီယတ္ထော. သော စ သရီရာလင်္ကာရဝိဘာဂကပ္ပနာယ တေသံ ပဋိပါဒနံ. သုဗောဓာလင်္ကာရေန ဟိ တေ ပဋိပါဒီယန္တိ. ယေန စ ယော ပဋိပါဒီယတိ, တဿာယမတ္ထော ဘဝတီတိ အဘိဓေယျသတ္ထောပိ. ဒဿိတမေဝ တု သရီရာလင်္ကာရသင်္ခရဏံ ပယောဇနံ, တံ နိဿာယ သုဗောဓာလင်္ကာရပ္ပဝတ္တိတော. ယဿ ဟိ ယမုဒ္ဒိဿ ပဝတ္တိ ဟောတိ, တံ တဿ ပယောဇနံ, တံ ပန ကဝိတ္တကိတ္တိပသိဒ္ဓါဒိလက္ခဏံ, ပရမ္ပရာယ တဒတ္ထတာယ သုဗောဓာလင်္ကာရသင်္ခရဏဿ. သတ္ထပယောဇနာနံ, သာဓိယသာဓနလက္ခဏော သမ္ဗန္ဓော တု နိဿယပဒဿိနာ ဒဿိတောယေဝ. ယထာဟ –

Bằng câu kệ này, đối tượng trình bày (abhidheyya) v.v... của tác phẩm này được nói đến. Cái được biểu đạt, gọi là đối tượng trình bày (abhidheyya), tức là ý nghĩa cần được nói đến bởi toàn bộ bộ luận. Và đó chính là sự trình bày về chúng (thân và tu từ pháp) qua việc phân loại và sắp xếp thân thể và tu từ pháp. Quả vậy, chúng được trình bày bởi Subodhālaṅkāra. Và “cái gì được trình bày bởi cái gì, thì đó là ý nghĩa của cái đó”, do đó bộ luận cũng là đối tượng trình bày. Mục đích (payojana) là việc tu sửa thân thể và tu từ pháp đã được chỉ ra, vì Subodhālaṅkāra được tiến hành dựa vào đó. Quả vậy, một tác phẩm được tiến hành nhắm đến mục đích nào, thì đó là mục đích của nó. Tuy nhiên, mục đích đó có đặc tính là danh tiếng thi ca, sự nổi danh v.v..., (đó là mục đích) gián tiếp, vì sự tu sửa của Subodhālaṅkāra là vì mục đích đó. Mối liên hệ (sambandha) giữa bộ luận và mục đích, vốn có đặc tính là phương tiện và cứu cánh, đã được chỉ ra bởi người chỉ ra nền tảng. Như có lời nói rằng –

‘‘သတ္ထံ ပယောဇနဉ္စေဝ, ဥဘော သမ္ဗန္ဓနိဿယာ;

ဝုတ္တာတံဝုတ္တိယာယေဝ, ဝုတ္တော တန္နိဿိတောပိ သော’’တိ.

“Bộ luận và cả mục đích, cả hai là nền tảng của mối liên hệ; chúng đã được nói đến chính bởi lời chú giải về chúng, và cái dựa vào chúng (tức mối liên hệ) cũng đã được nói đến.”

အဘိဓေယျာဒိကထနဉ္စ တံသမင်္ဂိဿေဝ စ ဝီမံသာဝိသေသသမင်္ဂီနမုပါဒီယမာနတ္တာ, အညာဒိသဿ ပန ဥမ္မတ္တကဝစနာဒိနော ဝိယ ဟေယျတ္တာ. ဝုတ္တဉှေတံ –

Và việc trình bày về đối tượng v.v... là vì (tác phẩm) chỉ được tiếp nhận bởi những người có liên quan đến nó và những người có khả năng thẩm sát đặc biệt, còn những loại khác thì bị loại bỏ, giống như lời nói của người điên v.v... Quả vậy, điều này đã được nói rằng –

‘‘သမ္ဗန္ဓာနုဂုဏောပါယံ, ပုရိသတ္ထာဘိဓာယကံ;

ဝီမံသာဓိဂတံ ဝါကျ-မတောနဓိဂတံ ပရ’’န္တိ.

“Lời nói nào có phương tiện phù hợp với mối liên hệ, trình bày về mục đích của con người, và được thấu hiểu qua sự thẩm sát, (thì được chấp nhận); ngoài ra thì không được thấu hiểu (chấp nhận).”

ဝါကျန္တိ စေတ္ထ ဝါကျလက္ခဏောပေတမန္တရဝါကျသန္နိစယံ မဟာဝါကျသရူပံ သတ္ထမေဝါဓိပ္ပေတံ.

Và ở đây, từ “lời nói” (vākya) được hiểu chính là một bộ luận, vốn có hình thức của một câu lớn, là một tập hợp các câu nhỏ bên trong, và có đầy đủ các đặc tính của một câu.

၃. ယေန တေ တေ အလင်္ကာရေန ဝဠဉ္ဇေန္တိ, တေန ကာရဏေန အလင်္ကာရဝဇ္ဇိတေ အာဘရဏဝိသေသေဟိ, ဂန္ထဝိသေသေဟိ ဝါ ဝဇ္ဇိတေ, တေ ဝိရဟိတေ ယေဟိ ဧတေ သုဒ္ဓမာဂဓိကေ ဧသံ သုဒ္ဓမာဂဓိကာနံ အနုရူပေန အဘိနဝဘာဝတော မာဂဓိကသရူပံ အနုဂတရူပေန, ဒသဗလဘာသိတဝိရစိတတ္တာ ဝါ အနုကူလေန အလင်္ကာရေန အာဘရဏဝိသေသေန, ဂန္ထဝိသေသေန ဝါ တောသေယျံ အလင်္ကာရဝဠဉ္ဇာပနေန, ဂန္ထဝိသေသေ ဥဂ္ဂဟဏဓာရဏာဒိကာရာပနေန [Pg.12] ဝါ သန္တုဋ္ဌေ ကရေယျံ အပိနာမ ယံနူန သုန္ဒရမိတိ, ဧသော ပရိဿမော အယံ မမ အလင်္ကာရပကရဏပ္ပယောဂေါ. အပိနာမာတိ ဧတ္ထ ဣတိသဒ္ဒေါ ဂမျမာနော.

3. Vì lý do mà họ không sử dụng tu từ pháp, do đó, (đối với) những người thiếu vắng tu từ pháp, tức là thiếu vắng các trang sức đặc biệt hay các tác phẩm đặc biệt, những người mà các tác phẩm thuần Magadha này không có, tôi sẽ làm cho họ hài lòng với một tu từ pháp thích hợp cho các tác phẩm thuần Magadha này, (thích hợp) vì tính chất mới mẻ, với hình thức theo đúng bản chất của tiếng Magadha, hoặc (thích hợp) vì được sáng tác từ lời dạy của Bậc Thập Lực. (Tôi sẽ làm cho họ hài lòng) bằng một trang sức đặc biệt hay một tác phẩm đặc biệt, bằng cách khiến họ sử dụng tu từ pháp, hoặc bằng cách khiến họ học hỏi, ghi nhớ v.v... tác phẩm đặc biệt này, mong sao điều đó thật tốt đẹp! Nỗ lực này chính là sự vận dụng của tôi vào bộ luận về tu từ pháp. Ở đây, trong từ “apināma”, từ “iti” (rằng) được hiểu ngầm.

အလင်္ကာရေဟိ ဝဇ္ဇိတာ, အလင်္ကာရာ ဝဇ္ဇိတာ ယေဟိ ဝါတိ စ. ရူပဿ အနု အနုရူပံ, ရူပံ အနုဂတံ အနုရူပံ ဝါ, တေန အနုရူပေန. အလင်္ကရောန္တိ အတ္တဘာဝမနေနေတိ အလင်္ကာရော, ဟာရကေယူရာဒိ အာဘရဏပက္ခေ, ဂန္ထပက္ခေ တု အလင်္ကရောန္တိ ဗန္ဓသရီရမနေနေတိ အလင်္ကာရော. ဣမိနာ မုချဘာဝေန ပသာဒါဒိသဒ္ဒါလင်္ကာရာ စ သဘာဝဝုတျာဒိအတ္ထာလင်္ကာရာ စ ပဝုစ္စန္တိ. အမုချတော ပန ဣမေသံ ဒွိန္နံ အလင်္ကာရာနမဓိဋ္ဌာနဘူတဗန္ဓသရီရမ္ပိ, တထာ မင်္ဂလသုတ္တရတနသုတ္တာဒိဝေါဟာရော ဝိယ အလင်္ကာရပကာသကံ ‘‘သမ္မာ ဗုဇ္ဈန္တိ ဒွိပ္ပကာရာ အလင်္ကာရာ အနေနေ’’တိ ဣမိနာ အတ္ထေန လဒ္ဓသုဗောဓာလင်္ကာရဝရနာမဓေယျသတ္ထမ္ပိ ဝုစ္စတိ. ဝုတ္တမိဒမေဝ –

(Hợp từ) có thể được phân tích là: “thiếu vắng các tu từ pháp”, hoặc “những người mà các tu từ pháp đã được họ tránh xa”. “Theo hình thức” là anurūpaṃ (thích hợp), hoặc “phù hợp với hình thức” là anurūpaṃ; do đó là anurūpena (với cái thích hợp). “Người ta trang điểm cho bản thân bằng vật này”, do đó gọi là tu từ pháp (alaṅkāra), theo nghĩa là trang sức như vòng cổ, vòng tay v.v...; còn theo nghĩa là tác phẩm thì “người ta trang điểm cho thân thể của tác phẩm bằng pháp này”, do đó gọi là tu từ pháp. Bằng từ này, theo nghĩa chính, các tu từ pháp về âm thanh như minh bạch (pasāda) v.v... và các tu từ pháp về ý nghĩa như tả thực (sabhāvavutti) v.v... được nói đến. Nhưng theo nghĩa phụ, thì cả thân thể của tác phẩm, vốn là nền tảng cho hai loại tu từ pháp này, (cũng được gọi là tu từ pháp). Tương tự, giống như cách dùng từ Maṅgalasutta, Ratanasutta v.v..., bộ luận làm sáng tỏ các tu từ pháp, vốn đã có được danh xưng cao quý là Subodhālaṅkāra với ý nghĩa rằng “hai loại tu từ pháp được thấu hiểu một cách đúng đắn nhờ tác phẩm này”, cũng được gọi là (tu từ pháp). Chính điều này đã được nói rằng –

‘‘မုချောလင်္ကာရသဒ္ဒေါယံ, သဒ္ဒတ္ထာလင်္ကတိဿိတော;

သာမတ္ထိယာ တွဓိဋ္ဌာနေ, တထာ သတ္ထေပိ တဗ္ဗတီ’’တိ.

“Từ ngữ ‘trang sức chính yếu’ này, dựa vào sự trang hoàng của từ và nghĩa; do năng lực, nó cũng được áp dụng cho cơ sở, cũng như cho luận điển.”

ဧတ္ထ သာမတ္ထိယံ နာမ တဒါဓာရတပ္ပဋိပါဒကတ္တဝေါဟာရတော တဒါဓေယျတပ္ပဋိပါဒနီယံ န ဘဝတိ စေ, အညံ ကိံ ဘဝတီတိ အညထာနုပပတ္တိလက္ခဏမေဝါတိ.

Ở đây, cái gọi là năng lực chính là đặc tính không thể có cách nào khác. Bởi vì, từ cách dùng để chỉ cái làm nền tảng, nếu nó không phải là cái cần được chỉ ra bởi cái được chứa đựng trong đó, thì nó sẽ là cái gì khác?

၄.

ယေသံ န သဉ္စိတာ ပညာ-နေကသတ္ထန္တရောစိတာ;

သမ္မောဟဗ္ဘာဟတာဝေ’တေ, နာဝဗုဇ္ဈန္တိ ကိဉ္စိပိ.

Những ai không tích lũy được trí tuệ, vốn được trau dồi trong nhiều luận điển khác nhau; những người ấy, bị si mê lấn át, quả thật không hiểu biết được bất cứ điều gì.

၅.

ကိံ တေဟိ ပါဒသုဿူသာ, ယေသံ နတ္ထိ ဂုရူနီ’ဟ ;

ယေ တပ္ပာဒရဇောကိဏ္ဏာ, တေ’ဝ သာဓူဝိဝေကိနော.

Có ích gì những kẻ ở đời này không phụng sự chân sư? Những ai được thấm nhuần bụi từ chân các vị ấy, chính họ mới là bậc thiện trí, có khả năng phân biệt.

၄-၅. ဧဝံ လက္ခဏာရမ္ဘပဋိက္ခေပကဇနပဋိဗာဟနပုဗ္ဗကမဘိဓေယျာဒိကံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သတ္ထတောဝ သဗ္ဗတ္ထ ဂုဏဒေါသဝိဝေစနံ. အတောယေဝ ဝုစ္စတိ –

4-5. Sau khi trình bày về đối tượng trình bày v.v... với việc đi trước là bác bỏ những người phản đối việc bắt đầu định nghĩa, bây giờ, việc phân biệt ưu và khuyết điểm ở mọi nơi đều phải từ chính luận điển. Do đó, có lời nói rằng –

‘‘သဗ္ဗတ္ထ [Pg.13] သတ္ထတောယေဝ, ဂုဏဒေါသဝိဝေစနံ;

ယံ ကရောတိ ဝိနာ သတ္ထံ, သာဟသံ ကိမတောဓိက’’န္တိ.

“Ở mọi nơi, việc phân biệt ưu và khuyết điểm phải từ chính luận điển. Kẻ nào làm việc này mà không có luận điển, còn sự táo tợn nào hơn thế nữa?”

တသ္မာ ဂုဏဒေါသဝိဘာဂဝိစာရဏံ နာမ တဗ္ဗိဒူနံယေဝ, နာသတ္ထညူနံ ပုရိသပသူနံ. တထာ စာဟ –

Vì vậy, việc xem xét phân chia ưu và khuyết điểm chỉ dành cho những người am hiểu, chứ không phải cho những kẻ như cầm thú không biết luận điển. Và cũng có lời nói rằng –

‘‘ဂုဏဒေါသမသတ္ထညူ, ဇနော ဝိဘဇတေ ကထံ;

အဓိကာရော ကိမန္ဓဿ, ရူပဘေဒေါပလဒ္ဓိယ’’န္တိ.

“Người không biết luận điển, làm sao phân biệt được ưu và khuyết điểm? Kẻ mù lòa nào có thẩm quyền trong việc nhận biết sự khác biệt của các sắc tướng?”

ယေနေဝံ, တေနေတ္ထ ဂုဏဒေါသဒဿနေ ပသန္နာနေကသတ္ထစက္ခုယေဝါဓိဂတော, နညော တဗ္ဗိပရီတောတျနွယဗျတိရေကဝသေန ဒဿေန္တော ‘‘ယေသ’’န္တိအာဒိဂါထာဒွယမာဟ. တတ္ထ ယေသန္တိ အနိယမုဒ္ဒေသော, ယေဟီတိ အတ္ထော. ယေဟိ န သဉ္စိတာ န ရာသိကတာ, နာနာသန္တာနဝုတ္တိနီပိ ဧကတ္တနယေန ဧကသ္မိံ သန္တာနေ န ဝါသိတာ နပရိဘာဝိတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကာ သာ? ပညာ ဟေယျောပါဒေယျဝိဝေကရူပါ. ကီဒိသီတိ အာဟ ‘‘အနေကသတ္ထန္တရောစိတာ’’တိ. အနေကသ္မိံ တိပိဋကတက္ကဗျာကရဏာလင်္ကာရသတ္ထာဒိကေ သတ္ထန္တရေ ဥစိတာ သဝနဓာရဏာဒိဝသေန ပရိစိတာ သာယံ ပညာ ယေသံ န သဉ္စိတာတိ ပကတံ. ဧတေတိ ယထာဥဒ္ဒိဋ္ဌာနံ နိယမဝစနံ. သမ္မောဟဗ္ဘာဟတာတိ ယထာဝုတ္တာယာတိသယဝတိယာ ပညာယာဘာဝတော ဗလပ္ပတ္တေန မောဟေန အဗ္ဘာဟတာ ဝိသေသေန ပဟတာ, ဧဝသဒ္ဒိတာ ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ယတော ဧဝံ, တသ္မာပိ ကိဉ္စိပိ ဟေယျောပါဒေယျရူပံ ယံ ကိဉ္စိဒေဝ အဋ္ဌာနာနိယောဇကတာဒိသဂုရုပါဒသုဿူသာနိဿယပဋိလဒ္ဓဝိဝေကပညာတိ- သယာလာဘေန နာဝဗုဇ္ဈန္တိ, န ဇာနန္တီတျတ္ထော. ယတော အာလသိယာဒိဒေါသလေသပရိဂ္ဂဟောပိ သတတာစရိယသေဝနဝသေန သိရောဝိကိဏ္ဏတာဒိသဂုရုပါဒပင်္ကဇမ္ဗုဇပရာယနော စိရေနပိ ကာလေန နာနာဝိဓသတ္ထန္တရကတပရိစယဗလေန ပပ္ပောတိ တာဒိသံ ပညာဝေယတ္တိယံ. တေနေဝါဟ ဘဂဝါ –

Vì lẽ như vậy, để chỉ ra rằng ở đây, trong việc nhận thấy ưu và khuyết điểm, chỉ người có con mắt trong sáng từ nhiều luận điển mới có thẩm quyền, chứ không phải người khác trái ngược lại, ngài đã nói hai bài kệ bắt đầu bằng ‘yesaṃ’ (những ai) theo phương pháp đồng thuận và dị biệt. Trong đó, ‘yesaṃ’ là sự chỉ định không xác định, có nghĩa là ‘bởi những ai’. ‘Không được tích lũy’ có nghĩa là không được thu thập, dù có hiện hữu trong nhiều dòng tâm thức khác nhau, nhưng không được huân tập, không được tu tập trong một dòng tâm thức duy nhất theo một phương pháp thống nhất. Cái đó là gì? Là trí tuệ có dạng phân biệt điều cần loại bỏ và điều cần tiếp nhận. Trí tuệ ấy như thế nào? Ngài nói ‘được trau dồi trong nhiều luận điển khác nhau’. Trí tuệ ấy, được thực hành quen thuộc qua việc nghe, ghi nhớ v.v... trong nhiều luận điển khác như Tam Tạng, luận lý, văn phạm, thi pháp v.v..., không được tích lũy bởi những ai, đó là điều đang được nói đến. ‘Những người ấy’ là lời xác định về những đối tượng đã được chỉ định. ‘Bị si mê lấn át’ có nghĩa là do không có trí tuệ siêu việt như đã nói, nên bị si mê mạnh mẽ lấn át, bị tấn công một cách đặc biệt; ý muốn nói là họ trở nên như vậy. Vì lẽ đó, họ không hiểu biết, không nhận biết được bất cứ điều gì thuộc dạng cần loại bỏ và cần tiếp nhận, do không đạt được sự siêu việt của trí tuệ phân biệt vốn có được nhờ sự phụng sự chân sư, như việc không áp dụng vào những điều không thích hợp v.v... Bởi vì, ngay cả người có chút lỗi lầm như lười biếng v.v..., nếu thường xuyên hầu hạ bậc thầy, lấy bụi từ đóa sen chân của vị thầy đáng kính rắc lên đầu làm nơi nương tựa, thì sau một thời gian dài, nhờ sức mạnh của sự thực hành trong nhiều loại luận điển khác nhau, cũng sẽ đạt được sự thông tuệ như vậy. Do đó, Đức Thế Tôn đã dạy rằng –

‘‘နိဟီယတိ [Pg.14] ပုရိသော နိဟီနသေဝီ,န စ ဟာယေထ ကဒါစိ တုလျသေဝီ;

သေဋ္ဌမုပနမံ ဥဒေတိ ခိပ္ပံ,တသ္မာ’တ္တနော ဥတ္တရိတရံ ဘဇေထာ’’တိ.

“Người giao du với kẻ thấp kém sẽ bị suy thoái, giao du với người ngang bằng sẽ không bao giờ suy thoái; khi gần gũi bậc cao thượng, người ấy nhanh chóng thăng tiến. Vì vậy, hãy giao du với người cao hơn mình.”

တတော ဧတာဒိသော ပညဝါယေဝေတ္ထ ဂုဏဒေါသဝိဘာဂဝိဝေစနေ အဓိကာရီ, နညော တဗ္ဗိပရီတော ပုရိသပသူတိ အယမေတ္ထာဓိပ္ပာယော. ရုဠှော အတ္ထဝိသေသော. တေနာဟ ‘‘ကိံ တေဟိ ပါဒသုဿူသာ, ယေသံ နတ္ထိ ဂုရူနိဟာ’’တိ. ဣဟာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ ယေသံ ဇနာနံ ဂုရူနံ ကာတဗ္ဗာ ပါဒသုဿူသာ ပါဒပရိစရိယာ နတ္ထိ, တေဟိ ဇနေဟိ ယထာဝုတ္တနယေန ပညာဝေယတ္တိယရသာနဘိညေဟိ ကိံ ပယောဇနံ, လေသမတ္တမ္ပိ နတ္ထိ, အနဓိဂတာယေဝေတ္ထ ဧတေတိ အဓိပ္ပာယော. ဣဒါနိ ဗျတိရေကမုခေန အာဟ ‘‘ယေ’’တိအာဒိ. ယေ ပုဗ္ဗေ ကတပုညတာဒိသမ္ပတ္တိသမ္ပန္နာ တပ္ပာဒရဇေဟိ တေသံ ဂုရူနံ ပါဒဓူလီဟိ ဩကိဏ္ဏာ ဩနဒ္ဓါ ဂဝစ္ဆိတာ, တေဝ သာဓူ ယထာဝုတ္တနယေန ပညာဝေယတ္တိယေန အဘိညာတာ သဇ္ဇနာ ဧဝ ဝိဝေကိနော ဟေယျောပါဒေယျဂုဏဒေါသဝိဘာဂနိယမနပညာသမ္ပတ္တိသမင်္ဂိနော ဟောန္တိ, တေယေဝေတ္ထ ဂုဏဒေါသဝိဝေစနေ အဓိဂတာတိ အဓိပ္ပာယော. သာ စာယံ ဂုရုပါဒသုဿူသာ ဝိသိဋ္ဌာဒရေန ကရဏီယာတိ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ တဒဘျာသေ သာဓုဇနေ နိယောဇေတိ.

Do đó, ý nghĩa ở đây là: chỉ người có trí tuệ như vậy mới có thẩm quyền trong việc phân biệt ưu và khuyết điểm, chứ không phải kẻ khác trái ngược lại, kẻ như cầm thú. Ý nghĩa đặc biệt này đã được xác lập. Vì thế, ngài nói: ‘Có ích gì những kẻ ở đời này không phụng sự chân sư?’. ‘Ở đời này’ là trong thế gian này. Đối với những người mà việc phụng sự chân sư, tức là hầu hạ chân thầy, không tồn tại, thì có ích lợi gì từ những người ấy, những người không biết đến hương vị của sự thông tuệ theo phương pháp đã nói? Không có một chút lợi ích nào; ý muốn nói rằng họ không có thẩm quyền ở đây. Bây giờ, ngài nói bằng phương pháp dị biệt với câu bắt đầu bằng ‘ye’ (những ai). Những ai, do đã có được sự thành tựu như phước báu đã làm từ trước, được thấm nhuần, bao phủ, lan tỏa bởi bụi từ chân của các vị thầy, chính họ là những bậc thiện trí, những người hiền thiện đã thấu hiểu sự thông tuệ theo phương pháp đã nói, họ trở thành những người có khả năng phân biệt, sở hữu trí tuệ xác định sự phân chia ưu và khuyết điểm, điều cần loại bỏ và điều cần tiếp nhận; ý muốn nói rằng chính họ mới có thẩm quyền trong việc phân biệt ưu và khuyết điểm ở đây. Và việc phụng sự chân sư này cần phải được thực hiện với sự tôn kính đặc biệt; bằng cách nói quanh, ngài khuyến khích những người tốt thực hành điều đó.

၄-၅. ယေ သကလသတ္ထပရိစိတညာဏပါဋဝါ ယဒိ ဒေါသမာရောပယန္တိ, တေသံ တဒ္ဒေါသနိရာကရဏံ ဝိနာ ပဒေသာဝဗောဓနမတ္တေန ပဏ္ဍိတမာနီနံ ဝစနဿာဂုရုကရဏံ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ ဒဿေန္တော စ တံဒွါရေနေဝ အတ္တနော အနညသာဓာရဏဂုရုဂါရဝတံ သာဓုဇနေဟိ ပရမာဒရေန သမ္ပာဒေတဗ္ဗမိတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယေသံ…ပေ… ကိနော’’တိ ဂါထာဒွယမာဟ. အနေကသတ္ထာနံ [Pg.15] တိပိဋကတက္ကဗျာကရဏာဒီနံ အနေကေသံ ဂန္ထာနံ အန္တရေ တတွတ္ထသင်္ခါတအဗ္ဘန္တရေ ဥစိတာ သဝနဥဂ္ဂဟဏဓာရဏာဒိဝသေန ပရိစိတာ ပညာ သုတမယာ ပညာ ယေသံ ယေဟိ န သဉ္စိတာ, ဒွိန္နမေကက္ခဏေ ပဝတ္တိယာဘာဝေပိ ဥပစိတသမူဟဘာဝတော, ပုဗ္ဗကာလိကပညာယ အပရကာလိကပညာယ အနန္တရအာသေဝနာဒိပစ္စယလာဘတော အဝတ္ထဗာဟုလ္လပဝတ္တိတော ဝါ သဉ္စိတဗ္ဗာပိ န ရာသိကတာ. ဧတေ ဤဒိသပညာပါဋဝရဟိတာ ဣမေ သမ္မောဟဗ္ဘာဟတာ ပညာပါဋဝါဘာဝတော ဗလပ္ပတ္တေန မောဟေန ဝိသေသေန ပဟတာ ဧဝ ကိဉ္စိပိ ဟေယျောပါဒေယျံ နာဝဗုဇ္ဈန္တိ. န ဧကေ အနေကေတိ စ, တေ စ တေ သတ္ထာ စေတိ စ, တေသမန္တရမိတိ စ, တသ္မိံ ဥစိတာတိ စ သမ္မောဟေန အဗ္ဘာဟတာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. တေန ဝုတ္တံ–

4-5. Để chỉ ra một cách quanh co rằng, nếu những người có trí tuệ sắc bén, quen thuộc với tất cả các luận điển, mà quy kết một lỗi lầm, thì lời nói của những kẻ tự cho mình là học giả, chỉ dựa trên sự hiểu biết một phần, mà không bác bỏ được lỗi lầm đó, là không đáng kể; và cũng để qua đó chỉ ra rằng lòng tôn kính đặc biệt của chính mình đối với bậc thầy cần được những người tốt vun bồi với sự tôn trọng tối cao, ngài đã nói hai bài kệ ‘yesaṃ… kino’. Trí tuệ, tức là văn tuệ, được trau dồi, quen thuộc qua việc nghe, học, ghi nhớ v.v... bên trong, tức là trong thực chất cốt lõi, của nhiều luận điển, nhiều kinh sách như Tam Tạng, luận lý, văn phạm v.v..., không được tích lũy bởi những ai; mặc dù hai (trí tuệ) không thể khởi lên trong cùng một khoảnh khắc, nhưng do trạng thái của một tập hợp được vun bồi, do trí tuệ sau nhận được các duyên như vô gián duyên, tập hành duyên v.v... từ trí tuệ trước, hoặc do sự khởi lên của nhiều trạng thái, nên nó có thể được tích lũy nhưng đã không được thu thập. Những người này, những kẻ thiếu sự sắc bén của trí tuệ như vậy, bị si mê lấn át, do không có sự sắc bén của trí tuệ nên bị si mê mạnh mẽ tấn công một cách đặc biệt, họ không hiểu biết được bất cứ điều gì cần loại bỏ và cần tiếp nhận. Phân tích cú pháp như sau: không phải một là nhiều; những cái đó và những luận điển đó; ở giữa chúng; được trau dồi trong đó; bị lấn át bởi si mê. Do đó, có lời nói rằng –

‘‘ဂုဏဒေါသမသတ္ထညူ, ဇနော ဝိဘဇတေ ကထံ;

အဓိကာရော ကိမန္ဓဿ, ရူပဘေဒေါပလဒ္ဓိယ’’န္တိ.

တဿတ္ထော – အသတ္ထညူ ဇနော ဂုဏဒေါသံ ကထံ ဝိဘဇတေ. တထာ ဟိ ရူပဘေဒေါပလဒ္ဓိယံ နီလပီတာဒိရူပဝိသေသာဝဗောဓနေ အန္ဓဿ အဓိကာရော အဘိမုခကရဏံ ကိံ ဟောတိ, န ဘဝတျေဝ, တသ္မာ အနေကသတ္ထန္တရဂတသုပ္ပသန္နပညာစက္ခုနာ ဧဝ ဂုဏဒေါသဝိဝေစနံ ဘဝတိ, တဒဘာဝေ န ဘဝတျေဝ. ဣဒမေဝ ဝုစ္စတေ–

Nghĩa của câu ấy là – người không thông hiểu சாஸ்திர (శాస్త్ర, śāstra) làm sao phân biệt được đức và tội. Thật vậy, trong việc nhận biết sự khác biệt của các sắc, đối với người mù, quyền hạn hay sự hướng tâm để liễu tri các sắc đặc biệt như xanh, vàng, v.v... làm sao có được? Chắc chắn là không có. Do đó, việc phân biệt đức và tội chỉ có thể thực hiện được bởi người có con mắt trí tuệ trong sáng, đã thâm nhập nhiều சாஸ்திர (శాస్త్ర, śāstra) khác nhau; nếu không có điều đó thì chắc chắn không thể thực hiện được. Chính điều này được nói rằng –

‘‘သဗ္ဗတ္ထ သတ္ထတောယေဝ, ဂုဏဒေါသဝိဝေစနံ;

ယံ ကရောတိ ဝိနာ သတ္ထံ, သာဟသံ ကိမတောဓိက’’န္တိ.

‘Ở khắp mọi nơi, việc phân biệt đức và tội chỉ đến từ சாஸ்திர (శాస్త్ర, śāstra); việc gì mà làm không có சாஸ்திர (శాస్త్ర, śāstra), còn có sự táo bạo nào hơn thế nữa?’

တဿတ္ထော – သဗ္ဗတ္ထ ဂုဏဒေါသဝိဝေစနံ သတ္ထတောယေဝ ဟောတိ, သတ္ထံ ဝိနာ သတ္ထောစိတတာဒိသပညံ ဝိနာ ယံ ကရောတိ ဂုဏာဂုဏဝိဘာဂံ ကရောတိ, ယံ ကရဏံ အတ္ထိ, အတောဓိကံ သာဟသံ ကိံ အာသုံ ကိရိယာ အနုပပရိက္ခနကိရိယာ နတ္ထေဝ.

Nghĩa của câu ấy là – ở khắp mọi nơi, việc phân biệt đức và tội chỉ đến từ சாஸ்திர (శాస్త్ర, śāstra). Không có சாஸ்திர (శాస్త్ర, śāstra), tức là không có trí tuệ tương xứng với சாஸ்திர (శాస్త్ర, śāstra), mà lại thực hiện việc phân chia đức và tội, hành động như vậy, còn có sự táo bạo nào hơn thế nữa? Đó là hành động vội vàng, hành động không xem xét, không có gì hơn.

ဣဟ [Pg.16] ဣမသ္မိံ လောကေ ယေသံ အကတပုညာနံ ဇနာနံ ဂုရူနံ

Ở đây, trong thế gian này, đối với những người không có phước báu, những bậc thầy

‘‘ပိယော ဂရု ဘာဝနီယော,ဝတ္တာ စ ဝစနက္ခမော;

ဂမ္ဘီရဉ္စ ကထံ ကတ္တာ,နော စာ’ဋ္ဌာနေ နိယောဇကော’’တိ.

‘(Vị thầy) đáng mến, đáng kính, đáng phát triển (tâm); là người thuyết giảng và kham nhẫn lời nói (của người khác); là người nói lên lời nói sâu sắc, và không hướng dẫn vào điều không thích hợp.’

နိဒ္ဒိဋ္ဌဂုဏောပေတာနံ အာစရိယာနံ ကာတဗ္ဗာ ပါဒသုဿူသာ ပါဒပရိစရိယာ နတ္ထိ, တေဟိ ကိံ ပယောဇနံ. ယေ ကတပုညာ ဇနာ တပ္ပာဒရဇောကိဏ္ဏာ တေသံ ဂုရူနံ ပါဒရဇေဟိ ဂဝစ္ဆိတာ, တေဝ သာဓူ ဇနာ ဧဝ ဝိဝေကိနော ကလျာဏမိတ္တဂုရုပါသနာဟိ အဓိဂတဝိသိဋ္ဌဝိဝေကဗုဒ္ဓိနော ဘဝန္တိ, တေ ဧဝ ဝိဝေကံ ဇာနန္တီတိ ဘာဝေါ. သောတုမိစ္ဆာ သုဿူသာ, တံ နိဿာယ ကတ္တဗ္ဗပါဒပရိစရိယာပိ တဒတ္ထိယာ သုဿူသာ နာမ ဟောတိ. ပါဒေသု သုဿူသာတိ စ, တေသံ ပါဒါတိ စ, တေသု ရဇာနီတိ စ, တေဟိ ဩကိဏ္ဏာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. သိဿာနံ သကလာဘိဗုဒ္ဓိယာ ဂုရုပဋိဗဒ္ဓတ္တာ အတ္တနော ဂုဏတော အဓိကတရာယေဝ သေဝိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ ဘဂဝတာ –

Đối với những vị thầy sở hữu các phẩm chất đã được chỉ ra, (những người không có phước báu) không có sự hầu hạ chân, phục vụ chân; đối với họ, có lợi ích gì? Những người có phước báu, được thấm nhuần bụi từ chân của các vị thầy ấy, được bao phủ bởi bụi từ chân của các vị thầy ấy, chính những người thiện lành ấy trở thành những người có trí tuệ phân biệt, đã đạt được trí tuệ phân biệt đặc thù nhờ thân cận thiện hữu và các bậc thầy; chính họ biết được sự phân biệt, đó là ý nghĩa. ‘Sussūsā’ là ý muốn lắng nghe; sự phục vụ chân cần phải làm nương theo ý muốn đó cũng được gọi là ‘sussūsā’ vì mục đích ấy. Phân tích cú pháp là: ‘sussūsā’ ở nơi chân, và chân của các vị ấy, và bụi ở nơi chân ấy, và được thấm nhuần bởi bụi ấy. Vì toàn bộ sự giác ngộ của người đệ tử phụ thuộc vào vị thầy, nên chỉ nên phụng sự những vị có đức hạnh cao hơn mình. Thật vậy, Đức Thế Tôn đã dạy rằng –

‘‘နိဟီယတိ ပုရိသော နိဟီနသေဝီ,န စ ဟာယေထ ကဒါစိ တုလျသေဝီ;

သေဋ္ဌမုပနမံ ဥဒေတိ ခိပ္ပံ,တသ္မာ’တ္တနော ဥတ္တရိတရံ ဘဇေထာ’’တိ.

‘Người thân cận kẻ thấp kém sẽ bị suy thoái, người thân cận người ngang bằng sẽ không bao giờ suy thoái; người gần gũi bậc cao thượng sẽ mau chóng thăng tiến. Vì vậy, hãy thân cận người cao hơn mình.’

၆.

ကဗ္ဗနာဋကနိက္ခိတ္တ-နေတ္တစိတ္တာ ကဝိဇ္ဇနာ;

ယံကိဉ္စိ ရစယန္တေ’တံ, န ဝိမှယကရံ ပရံ.

Các thi sĩ có mắt và tâm đặt vào thi ca và kịch nghệ; bất cứ điều gì họ sáng tác, điều đó không phải là điều đáng kinh ngạc đối với người khác.

၇.

တေယေ’ဝ ပဋိဘာဝန္တော, သော’ဝ ဗန္ဓော သဝိမှယော;

ယေန တောသေန္တိ ဝိညူယေ, တတ္ထာပျ’ဝိဟိတာဒရာ.

Chính những thi sĩ ấy, khi phản ánh (tài năng), chính tác phẩm ấy mới đáng kinh ngạc; nhờ đó họ làm hài lòng những người có trí, ngay cả những người không dành sự tôn trọng cho lĩnh vực ấy.

၆-၇. ဧဝမေတ္ထာနွယဗျတိရေကဝသေနာဓိဂတေ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ‘‘ကိံ အမှာကံ ကဗ္ဗနာဋကပရိစယာဘာဝေရစနာဝိသေသာဘိယောဂေါပဇနိတပရိဿမေနာ’’တိ ဩလီနဝုတ္တိနော သောတုဇနေ သမုဿာဟေတိ [Pg.17] ‘‘ကဗ္ဗနာဋကာ’’တိအာဒိနာ. ကဝိပ္ပယောဂသင်္ခါတော ဗန္ဓောဝ ကဝိနော ဣဒန္တိ ကဗ္ဗံ. မုတ္တကာဒိဝါကျသွမုတ္တိကာဒျဝယဝသဘာဝါ အန္တရဝါကျသမုဒါယသမ္ပန္နံ ဝုတ္တဇာတိဘေဒဘိန္နံ ပဇ္ဇမယံ ဂဇ္ဇမယံ ပဇ္ဇဂဇ္ဇမယံ စမ္ပူနာမကဉ္စ, မဟာဝါကျရူပံ မဟာကဗ္ဗဉ္စ, တံ ပန မဟာကဗ္ဗံ သဂ္ဂေဟိ သဂ္ဂနာမကေဟိ ပရိစ္ဆေဒဝိသေသေဟိ ဗန္ဓျတေ ကရီယတီတိ သဂ္ဂဗန္ဓောတိ ပဝုစ္စတိ. တဿ တု လက္ခဏံ ‘‘သဂ္ဂဗန္ဓဿ မုခံ ဣဋ္ဌာသီသနံ သိယာ ပဏာမော ဝါ ဗန္ဓသမ္ဗန္ဓိနော ကဿစိ အတ္ထဿ နိဒ္ဒေသော ဝါ’’တိအာဒိနာ အနေကဓာ ဝဏ္ဏေန္တိ. တံ ယထာ?

6-7. Sau khi đã chỉ ra vấn đề ở đây bằng phương pháp đồng hiện và bất đồng hiện, bây giờ, để khuyến khích những thính giả có thái độ rụt rè, nghĩ rằng: ‘Đối với chúng ta, có ích gì với sự mệt nhọc sinh ra từ việc nỗ lực sáng tác đặc biệt khi không có sự quen thuộc với thi ca và kịch nghệ?’, (tác giả) nói bằng những câu bắt đầu bằng ‘kabbanāṭakā’. Thi ca (kabbaṃ) là tác phẩm của thi sĩ, được gọi là sự sáng tác. Nó bao gồm các câu riêng lẻ (muttaka), v.v., có bản chất là các phần riêng lẻ, v.v., được kết hợp thành một tập hợp các câu trung gian, được phân biệt bởi các loại thể thơ khác nhau, có thể là thơ, văn xuôi, hoặc hỗn hợp thơ và văn xuôi gọi là campū, và trường ca (mahākabba) dưới dạng một câu lớn. Trường ca đó được cấu trúc bởi các chương (sagga), tức là các phân đoạn đặc biệt được gọi là sagga, do đó nó được gọi là saggabandho. Đặc điểm của nó được mô tả theo nhiều cách, bắt đầu bằng: ‘Phần mở đầu của một saggabandha nên là một lời chúc phúc mong muốn, hoặc một lời đảnh lễ, hoặc một sự chỉ dẫn về một vấn đề nào đó liên quan đến tác phẩm.’ Điều đó như thế nào?

‘‘သဂ္ဂဗန္ဓော မဟာကဗ္ဗ-မုစ္စတေ တွဿ လက္ခဏံ;

ပဏာမော ဝတ္ထုနိဒ္ဒေသော, အာသီသာပိ စ တမ္မုခံ.

‘Một saggabandha được gọi là một trường ca (mahākabba); đặc điểm của nó là: lời đảnh lễ, sự chỉ dẫn về chủ đề, hoặc một lời chúc phúc là phần mở đầu của nó.’

ဣတိဟာသကထုဗ္ဘူတံ, သန္တသန္နိဿယမ္ပိ ဝါ;

စတုဝဂ္ဂဖလာယတ္တံ, စတုရောဒါတ္တနာယကံ.

‘(Trường ca) bắt nguồn từ một câu chuyện lịch sử, hoặc dựa vào một người tốt; phụ thuộc vào kết quả của bốn mục tiêu (catuvagga); có một nhân vật chính tài giỏi và cao thượng.’

ပုရဏ္ဏဝုတုသေလိန္ဒု-သဝိတူဒယဝဏ္ဏနံ;

ဥယျာနသလိလက္ကီဠာ, မဓုပါနရတုဿဝံ.

‘(Trường ca) có sự miêu tả thành phố, đại dương, các mùa, núi non, mặt trăng, và mặt trời mọc; có các cuộc vui trong vườn, vui đùa dưới nước, lễ hội uống rượu, và lễ hội tình yêu.’

ဝိပ္ပလမ္ဘဝိဝါဟေဟိ, ကုမာရောဒယဝဍ္ဎိဟိ;

မန္တဒူတပ္ပယာနာဇိ-နာယကာဘျူဒယေဟိပိ.

‘(Trường ca) có sự chia ly và kết hôn, sự ra đời và trưởng thành của hoàng tử; có các cuộc hội ý, sứ giả, các cuộc hành quân, trận chiến, và cả sự thành công của nhân vật chính.’

အလင်္ကတမသံခိတ္တ-ရသဘာဝနိရန္တရံ;

နာတိဝိတ္ထိဏ္ဏသဂ္ဂေဟိ, ပိယဝုတ္တသုသန္ဓိဘိ.

‘(Trường ca) được trang hoàng, không quá ngắn gọn, liên tục với các vị (rasa) và tình (bhāva); với các chương không quá dài, với các thể thơ dễ nghe và các mối liên kết tốt đẹp.’

သဗ္ဗတ္ထ ဘိန္နသဂ္ဂန္တေ-ဟုပေတံ လောကရဉ္ဇကံ;

ကဗ္ဗံ ကပ္ပန္တရဋ္ဌာယိ, ဇာယတေ သာဓွလင်္ကတီ’’တိ.

‘(Trường ca) ở mọi nơi đều có các chương kết thúc bằng các thể thơ khác nhau, làm vui lòng thế gian; một tác phẩm thi ca tồn tại đến hết một kiếp (kappa) được tạo ra từ những sự trang hoàng tốt đẹp.’

တတ္ထ ဣတိဟာသကထုဗ္ဘူတန္တိ ပုရာဝုတ္တကထာသန္နိဿယံ. သန္တသန္နိဿယန္တိ ဣတရသောဘနာဓိကရဏဂုဏရာဇစရိတာဒိနိဿယံ ဝါ. စတုဝဂ္ဂဖလာယတ္တန္တိ ဓမ္မာဒိစတုဝဂ္ဂဖလာယတ္တံ. ဓမ္မော [Pg.18] နာမ အဗ္ဘူဒယနိဗ္ဗာနဟေတုကော. အတ္ထော နာမ ဝိဇ္ဇာဘုမျာဒီနံ ယထာညာယမဇ္ဇနံ, အဇ္ဇိတာနဉ္စ ရက္ခဏံ. ကာမော နာမ နိရယော ဝိသယော ပယောဂေါ. မောက္ခော နာမ သဗ္ဗသံသာရဒုက္ခနိဝတ္တိ. စတုရောဒါတ္တနာယကန္တိ ဥဿာဟသတ္တိမန္တသတ္တိပဘူသတ္တိယောဂေန စတုရော ကုသလော စာဂါတိသယာဒိယောဂေန ဥဒါတ္တော ဥဒါရော နာယကော ဝိပက္ခော, ပဋိပက္ခော စ ယတ္ထ, တံ. မဓု နာမ သုရာ. ဝိပ္ပလမ္ဘော ဝိရဟော. မန္တော နီတိဝေဒီဟိ သဟ ကာရီယနိစ္ဆယော. ဒူတော သန္ဓာနပ္ပဝတ္တော ပုရိသော. ပယာနံ သင်္ဂါမာဒိနိမိတ္တဂမနံ. အာဇိ သန္ဓျာဘာဝေ ဝိဂ္ဂဟော. အသင်္ခတ္တရသဘာဝနိရန္တရန္တိ အသံခိတ္တာ ဗဟုတ္တာ ရသာ သိင်္ဂါရဝီရာဒယော, ဘာဝါ ရတိဥဿာဟာဒယော, တေဟိ နိရန္တရံ ပတ္ထဋံ. ပိယဝုတ္တသုသန္ဓိဘီတိ ပိယာနိ သုတိသုဘဂါနိ ဝုတ္တာနိ ဣန္ဒဝဇိရာဒီနိ အညမညသမ္ဗန္ဓသံသဂ္ဂတာယ သောဘနော သန္ဓိ အညမညသင်္ဂဟာ ယေသံ သဂ္ဂါနံ, တေဟီတိ.

Trong đó, ‘bắt nguồn từ một câu chuyện lịch sử’ có nghĩa là dựa vào một câu chuyện đã được kể trong quá khứ. ‘Dựa vào một người tốt’ có nghĩa là dựa vào các chủ đề tốt đẹp khác, các đức hạnh, tiểu sử của một vị vua, v.v. ‘Phụ thuộc vào kết quả của bốn mục tiêu’ có nghĩa là phụ thuộc vào kết quả của bốn mục tiêu như Pháp, v.v. Pháp (Dhammo) là nguyên nhân của sự thịnh vượng và Niết-bàn. Lợi (Attho) là việc thu thập kiến thức, đất đai, v.v., một cách hợp pháp, và bảo vệ những gì đã thu thập được. Dục (Kāmo) là sự hưởng thụ các đối tượng giác quan không có lỗi. Giải thoát (Mokkho) là sự chấm dứt mọi khổ đau của luân hồi. ‘Có một nhân vật chính tài giỏi và cao thượng’ có nghĩa là nơi mà nhân vật chính tài giỏi (caturo) nhờ có năng lực, sức mạnh, mưu lược và uy quyền; và cao thượng (udātto, udāro) nhờ sự bố thí vượt trội, v.v.; và có cả đối thủ, kẻ thù. Rượu (Madhu) là rượu mạnh (surā). Chia ly (Vippalambho) là sự xa cách. Hội ý (Manto) là quyết định công việc cùng với những người am hiểu chính sách. Sứ giả (Dūto) là người tham gia vào việc hòa giải. Hành quân (Payānaṃ) là việc đi với mục đích chiến đấu, v.v. Trận chiến (Āji) là cuộc xung đột khi không có hòa ước. ‘Liên tục với các vị và tình không quá ngắn gọn’ có nghĩa là không ngắn gọn, tức là có nhiều vị (rasā) như ái tình, anh hùng, v.v., và các tình (bhāvā) như hỷ lạc, nỗ lực, v.v., và được lan tỏa liên tục với chúng. ‘Với các thể thơ dễ nghe và các mối liên kết tốt đẹp’ có nghĩa là các thể thơ dễ chịu, du dương khi nghe như Indavajirā, v.v.; có sự liên kết (sandhi) tốt đẹp do sự tương quan và kết nối lẫn nhau; của các chương ấy, bởi chúng.

ပုနပိ ယထာဝုတ္တေသု အင်္ဂေသု နဂရဝဏ္ဏနာဒီသု ကိဉ္စ ယထာသမ္ဘဝံ မဓုပါနာဒိရဟိတမ္ပိ တညူနံ မနော ရဉ္ဇေတိ ဥပါဒိယတေဝ သဗ္ဘီတိ ဒဿေတုမာဟ–

Lại nữa, để chỉ ra rằng trong số các yếu tố đã được đề cập như miêu tả thành phố, v.v., một tác phẩm, dù có thể không có những phần như lễ hội uống rượu, v.v., vẫn làm hài lòng tâm trí của các chuyên gia và được những người tốt chấp nhận, (tác giả) nói rằng –

‘‘ကဗ္ဗံ န ဒုဿတင်္ဂေဟိ, နျူနမပျတြ ကေဟိစိ;

ဗန္ဓင်္ဂသမ္ပဒါ တညူ, ကာမမာရာဓယန္တိ စေ’’တိ.

“Dù cho thi phẩm không có những phần bị lỗi, và dù có thiếu sót ở vài điểm nào đó; nhưng nếu có được sự hoàn hảo về các thành phần cấu trúc, thì những người am hiểu sẽ tùy ý hài lòng.”

ပုနပိ –

Lại nữa –

‘‘ဂုဏတော ပဌမံ ဝတွာ, နာယကံ တေန သတ္တုနော;

နိရာကရဏမိစ္စေသ, မဂ္ဂေါ ပကတိသုန္ဒရော.

“Trước tiên, nói về đức hạnh của nhân vật chính, và do đó, mong muốn bác bỏ kẻ thù; đó là con đường tự nhiên tốt đẹp.

ဝံသဝီရသုတာဒီနိ, ဝဏ္ဏယိတွာ ရိပုဿပိ;

တဇ္ဇယာ နာယကုက္ကံသ-ကထနဉ္စ သုခေတိ နော’’တိ အာဟု.

Sau khi mô tả về dòng dõi, sự anh hùng, học thức, v.v., ngay cả của kẻ thù; việc kể lại sự vẻ vang của nhân vật chính qua chiến thắng đó cũng làm chúng ta hài lòng,” họ đã nói như vậy.

သဗ္ဗမ္ပေတံ [Pg.19] သဒ္ဓမ္မာမတရသပါနသရသဟဒယာနံ သမ္ဖပ္ပလာပဝိပုလဝိသပ္ပဝေသောပဒ္ဒုတကဗ္ဗနာဋကပရမ္မုခါနံ သတတစရိတသဉ္စရိတရတနဘာဇနာနံ သပ္ပုရိသာနံ ကိံ ဟဒယခေဒေါပဇနိတပရိဿမေနေတိ တဒနုရူပမေဝေါပဒဿိတန္တိ.

Đối với những bậc thiện trí, những người có trái tim vui thích trong việc thưởng thức hương vị cam lồ của Chánh pháp, những người quay lưng lại với thi ca và kịch nghệ bị nhiễm độc bởi sự xâm nhập của nọc độc lan rộng của lời nói phù phiếm, những người là vật chứa đựng những bảo vật của phẩm hạnh được thực hành liên tục, thì cần gì sự nỗ lực gây ra mệt mỏi cho tâm trí đối với tất cả những điều này? Do đó, nó đã được trình bày một cách tương ứng.

နာဋကံ နာမ ဘရတာဒိနာဋျသတ္ထေ နာနပ္ပကာရနိရူပိတရူပံ ကပ္ပံ, တံလက္ခဏေကဒေသဘူတလက္ခဏာနိ ပကရဏာဒီနိ နဝ ရူပကာနိ. နာဋိကာ စ ဧတ္ထေဝါဝရုမ္ဘန္တိ. ကဗ္ဗဉ္စ နာဋကဉ္စ, တေသု နိက္ခိတ္တံ ဌပိတံ နေတ္တဉ္စ စိတ္တဉ္စ ယေဟီတိ ဝိဂ္ဂဟော. ကေ တေ? ကဝိနော. တတ္ထ နိက္ခိတ္တနေတ္တစိတ္တဝစနေန သုတဿ စိန္တနဉ္စ ဦဟာပေါဟမုခေန ယထုဂ္ဂဟိတနိယာမံ, အဝိပရီတတ္ထနိစ္ဆယနံ, နိစ္ဆိတဿ ဘာဝနာ, နိရန္တရာဘိယောဂေါ စ ဒဿိတော. ကဗ္ဗနာဋကဝစနေန သုတံ, စိန္တိတံ, ဘာဝိတဉ္စ ဒဿိတံ. သုတေ ဒဿိတေ တန္နိဿယံ သုတမယဉာဏမ္ပိ ဒဿိတမေဝ သိယာတိ. ‘‘ကဗ္ဗနာဋကနိက္ခိတ္တနေတ္တစိတ္တာ’’တိ ဣမိနာ သုတစိန္တာဘာဝနာနုက္ကမေန သမ္ပာဒိတပညာပါဋဝါနံ ကဗ္ဗရစနာယ သာမတ္ထိယံ ဒဿေတိ. ဟောတိ ဟိ တာဒိသာနံ တံသုတာဒိ ဗန္ဓနကာရဏံ. ဝုတ္တဉှိ –

Kịch nghệ (nāṭakaṃ) là một thể loại được định hình và mô tả theo nhiều cách khác nhau trong các luận thuyết về kịch nghệ như của Bharata, v.v. Chín loại hình sân khấu (rūpakāni) như pakaraṇa, v.v., là những đặc điểm cấu thành một phần của đặc điểm đó. Nāṭikā (kịch ngắn) cũng được bao gồm trong đó. Thi ca và kịch nghệ, những người đặt mắt và tâm vào chúng, đó là cách phân tích (viggaho). Họ là ai? Là các thi sĩ (kavino). Ở đây, bằng cụm từ “đặt mắt và tâm”, sự suy tư (cintana) về những gì đã nghe (suta), sự xem xét theo quy tắc đã học thông qua phương pháp biện luận (ūhāpohamukhena), sự xác định ý nghĩa không sai lệch, sự phát triển (bhāvanā) những gì đã xác định, và sự thực hành liên tục (nirantarābhiyogo) được chỉ ra. Bằng từ “thi ca và kịch nghệ”, văn (suta), tư (cintita), và tu (bhāvita) được chỉ ra. Khi văn được chỉ ra, trí tuệ dựa trên văn (sutamayañāṇa) cũng được xem là đã được chỉ ra. Bằng cụm từ “Kabbanāṭakanikkhittanettacittā” (những người đặt mắt và tâm vào thi ca và kịch nghệ), nó cho thấy khả năng sáng tác thi ca của những người có trí tuệ sắc bén được hoàn thiện qua trình tự văn, tư, và tu. Quả vậy, đối với những người như vậy, việc nghe, v.v., đó là nguyên nhân của sự sáng tác. Như có lời dạy rằng –

‘‘သာဘာဝိကီ စ ပဋိဘာ,သုတဉ္စ ဗဟု နိမ္မလံ;

အမန္ဒော စာဘိယောဂေါယံ,ဟေတု ဟောတိဟ ဗန္ဓနေ’’တိ.

“Trí tuệ thiên bẩm, học vấn sâu rộng và trong sáng; và sự chuyên cần không mệt mỏi này, là nguyên nhân của sự sáng tác ở đây.”

ယံကိဉ္စီတိ အတ္တနော စိတ္တာရုဠှံ ယံကိဉ္စိ ဗန္ဓဇာတံ. ဣမိနာ ပန အနိယမဝစနေန အတ္တနော တတ္ထ အာဒရာဘာဝံ ဒီပေတိ. ရစယန္တိ ကရောန္တိ. ဧတံ တေဟိ ရစိတံ ဗန္ဓဇာတံ ပရံ အစ္စန္တမေဝ ဝိမှယကရံ န ဟောတိ, တာဒိသောပါယသမ္ပတ္တိသမ္ပန္နဿ ဥပေယျသမ္ပတ္တိသဗ္ဘာဝတော အနစ္ဆရိယမေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. တတ္ထ တေသု ကဗ္ဗနာဋကေသု ရစနာဝိသေသဧကန္တောပါယဘူတေသု အဝိဟိတာဒရာအပိ သုတာဒိဝသေန အကတာဒရာပိ [Pg.20] ယေ သပ္ပုရိသာ ပညဝန္တော ယေန ဗန္ဓဝိသေသေန ဝိညူ ဂုဏဒေါသဝိဒုနော သတ္ထညုနော ပဏ္ဍိတဇနေ တောသေန္တိ ပီဏေန္တိ. တောသေန္တိယေဝ ဟိ တေ တာဒိသေ သာဘာဝိကိပဋိဘာဝိရဟေပိ ဧတာဒိသေသု အတ္ထေသု သုတစိန္တာဘာဝနာဝသေန ဝါယမန္တာ. ဝုတ္တဉှိ –

Bất cứ điều gì (Yaṃkiñci) có nghĩa là bất kỳ loại tác phẩm nào nảy sinh trong tâm trí của mình. Bằng từ ngữ không xác định này, tác giả cho thấy sự thiếu quan tâm đặc biệt của mình đối với nó. Họ sáng tác (Racayanti) có nghĩa là họ làm ra. Tác phẩm được họ sáng tác này không phải là điều vô cùng đáng kinh ngạc, ý nghĩa là: đối với người được trang bị đầy đủ các phương tiện như vậy, sự tồn tại của việc đạt được thành quả mục tiêu là điều không đáng ngạc nhiên. Trong đó, những bậc thiện trí, những người thông thái, dù không quan tâm đến thi ca và kịch nghệ, vốn là phương tiện duy nhất cho việc sáng tác đặc biệt, và cũng không chú trọng qua việc nghe, v.v., nhưng bằng một loại tác phẩm đặc biệt nào đó, họ làm hài lòng những người hiểu biết, những người phân biệt được ưu và khuyết điểm, những người am tường kinh điển, và các bậc học giả. Quả thật, họ làm hài lòng, ngay cả khi không có trí tuệ thiên bẩm như vậy, bằng cách nỗ lực trong những vấn đề như thế thông qua văn, tư và tu. Như có lời dạy rằng –

‘‘န ဝိဇ္ဇတီ ယဇ္ဇပိ ပုဗ္ဗဝါသနာ-ဂုဏာနုဗန္ဓိ ပဋိဘာနမဗ္ဘုတံ;

သုတေန ဝါစု’ဿဟနေနုပါသိတာ,ဓုဝံ ကရောတျေဝ ကမပျနုဂ္ဂဟ’’န္တိ.

“Dù cho không có trí tuệ kỳ diệu, vốn gắn liền với phẩm chất của thói quen từ trước; nhưng được trau dồi bằng sự học hỏi và nỗ lực, lời nói chắc chắn sẽ tạo ra một sự hỗ trợ nào đó.”

ပဋိဘာဝန္တော ဟေယျောပါဒေယျပရိစ္ဆေဒလက္ခဏပညာယ ပညဝန္တော နာမ, တေယေဝ သပ္ပုရိသာ. သဝိမှယော ‘‘ကီဒိသာယံ, တာဒိသောပါယန္တရရဟိတာနမ္ပိ ဧတာဒိသော ဗန္ဓော သိယာ’’တိ ဝိမှယေန သဟ ဝတ္တမာနောပိ. သောဝ ဗန္ဓော တမေဝ ဗန္ဓနံ တာဒိသောပါယသမ္ပတ္တိဝိရဟေနောပေယျသမ္ပတ္တိယာ သဗ္ဘာဝတော, နာညောတိ.

Những người có trí tuệ (Paṭibhāvanto) được gọi là người thông thái (paññavanto) nhờ vào trí tuệ có đặc tính phân biệt điều nên từ bỏ và điều nên chấp nhận, chính họ là những bậc thiện trí. Đáng kinh ngạc (Savimhayo) có nghĩa là hiện hữu cùng với sự kinh ngạc, rằng: “Làm sao lại như vậy, ngay cả những người không có các phương tiện khác như thế mà cũng có thể có được tác phẩm như thế này?”. Chính tác phẩm đó, và không phải tác phẩm nào khác, là sự sáng tác đó, bởi vì có sự tồn tại của việc đạt được thành quả mục tiêu ngay cả khi không có sự trang bị đầy đủ các phương tiện như vậy.

၆-၇. ဣဒါနိ ကဗ္ဗနာဋကေသု အပရိစိတာနမမှာကံ ဂန္ထရစနာသဘာဝါဝဗောဓောဝ ကုတောတိ ဩသက္ကန္တေ ‘‘ကဗ္ဗနာဋကာ’’ဒိဂါထာဒွယေန သမုဿာဟေတိ. ကဗ္ဗနာဋကနိက္ခိတ္တနေတ္တစိတ္တာ ကဗ္ဗနာဋကေသု သုတာနုလောကနစိန္တာဘာဝနာဝသေန ဌပိတနေတ္တစိတ္တာ ကဝိဇ္ဇနာ ကဗ္ဗကာရကာ ယံ ကိဉ္စိ အတ္တနော အဘိမတံ ရစယန္တိ ကရောန္တိ, ဧတံ ဗန္ဓနံ ပရံ အတိသယေန န ဝိမှယကရံ အစ္ဆရိယကရံ န ဟောတိ, နိရန္တရာဘိယောဂတော သိဒ္ဓေါပါယမူလပညာသမ္ပဒါယ ဥပေယျဘူတဂန္ထသင်္ခရဏံ ဘဝတျေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ကဝိနော ဣဒံ ကဗ္ဗန္တိ စ, နဋကဿ ဣဒံ နာဋကံ, နစ္စဂီတာဒိ. ဣဓ ပန တပ္ပဋိပါဒကကထာပကာသကဂန္ထော နာဋကံ နာမ. ကဗ္ဗဉ္စ နာဋကဉ္စာတိ စ, ကဗ္ဗနာဋကေသု နိက္ခိတ္တံ နေတ္တစိတ္တံ ယေဟီတိ စ [Pg.21] ဝိဂ္ဂဟော. ယေ ဇနာ တတ္ထ တေသု ကဗ္ဗနာဋကေသု အဝိဟိတာဒရာပိ သဝနဓာရဏာဒိဝသေန အကတသမ္ဘမာ ဧဝ ဝိညူ ယေန ဂန္ထရစနာဝိသေသေန တောသေန္တိ ပီဏေန္တိ, တေယေဝ ပဋိဘာဝန္တော ပဋိဘာနသင်္ခါတပညဝန္တော ဘဝန္တိ. သောဝ ဗန္ဓော သဝိမှယော အညေသံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဝိမှယေန သဟိတော. ပဋိဘာ ဧတေသံ အတ္ထီတိ စ, သဟ ဝိမှယေန ဝတ္တတီတိ စ, အဝိဟိတော အာဒရော ယေဟီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဗာဟိရသတ္ထာဘိယောဂါဘာဝေပိ ပုဗ္ဗဝါသနာဘာဝေပိ ဣဟ နိရန္တရာဘိယောဂံ ကရောန္တော တာဒိသသာမတ္ထိယံ သာဓေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှိ –

6-7. Bây giờ, đối với những người đang do dự, nghĩ rằng: “Làm sao chúng ta, những người không quen thuộc với thi ca và kịch nghệ, có thể hiểu được bản chất của việc sáng tác một tác phẩm?”, tác giả đã khích lệ bằng hai bài kệ bắt đầu bằng “kabbanāṭakā...”. Những người đặt mắt và tâm vào thi ca và kịch nghệ (Kabbanāṭakanikkhittanettacittā) là những thi sĩ, những người sáng tác thi ca, đã đặt mắt và tâm của mình vào thi ca và kịch nghệ thông qua việc nghe, xem xét, suy tư và phát triển. Bất cứ điều gì họ sáng tác theo ý thích của mình, tác phẩm đó không phải là điều quá đáng kinh ngạc, đáng ngạc nhiên, ý nghĩa là: do sự thực hành liên tục và sự viên mãn trí tuệ bắt nguồn từ phương pháp đã được chứng minh, việc biên soạn tác phẩm, vốn là mục tiêu, chắc chắn sẽ xảy ra. Thi ca (kabbaṃ) là “của thi sĩ”, và kịch nghệ (nāṭakaṃ) là “của diễn viên”, bao gồm múa, hát, v.v. Nhưng ở đây, kịch nghệ có nghĩa là tác phẩm giải thích và làm sáng tỏ câu chuyện đó. Cách phân tích là: “thi ca và kịch nghệ”, và “những người đặt mắt và tâm vào thi ca và kịch nghệ”. Những người, dù không quan tâm đến thi ca và kịch nghệ, tức là không nỗ lực trong việc nghe, ghi nhớ, v.v., nhưng làm hài lòng những người hiểu biết bằng một loại tác phẩm đặc biệt, chính họ là những người có trí tuệ (paṭibhāvanto), tức là sở hữu trí tuệ được gọi là paṭibhāna. Tác phẩm đó đáng kinh ngạc (savimhayo), tức là đi kèm với sự kinh ngạc nảy sinh ở người khác. Cách phân tích là: “Họ có trí tuệ (paṭibhā)”, “Nó tồn tại cùng với sự kinh ngạc”, và “Những người không quan tâm”. Điều này có nghĩa là, ngay cả khi không có sự thực hành các luận thuyết bên ngoài và không có thói quen từ trước, người nào nỗ lực không ngừng ở đây cũng có thể đạt được khả năng như vậy. Như có lời dạy rằng –

‘‘န ဝိဇ္ဇတီ ယဇ္ဇပိ ပုဗ္ဗဝါသနာ-ဂုဏာနုဗန္ဓိ ပဋိဘာနမဗ္ဘုတံ;

သုတေန ဝါစု’ဿဟနေနုပါသိတာ,ဓုဝံ ကရောတျေဝ ကမပျနုဂ္ဂဟ’’န္တိ.

တဿတ္ထော – ယဒိ ပုဗ္ဗဝါသနာဂုဏာနုဗန္ဓီ အတီတဇာတိယာ ပရိစယဝါသနာဂုဏဿ အနုဗလပ္ပဒါနဝသေန အနုဗန္ဓော ယဿတ္ထိ, တာဒိသံ အဗ္ဘုတံ ပဋိဘာနံ န ဝိဇ္ဇတိပိ, တထာပိ သုတေန သဝနေန ဥဿဟနေန ပဂုဏကရဏာဒိဝါစုဿဟနေန ဝါ ဥပါသိတာ ကတဂုရုပါသနာ ဝါစာ ကမပိ အနုဂ္ဂဟံ ကိဉ္စိပိ ပညာပါဋဝံ ဓုဝံ ဧကန္တေန ကရောတိ ဧဝါတိ.

Ý nghĩa của nó là – nếu không có trí tuệ kỳ diệu, vốn gắn liền với phẩm chất của thói quen từ trước, tức là có sự liên kết bằng cách cung cấp sức mạnh hỗ trợ cho phẩm chất của thói quen thực hành từ tiền kiếp, thì dù vậy, lời nói (vācā) được trau dồi (upāsitā) bằng sự nghe (sutena), bằng sự nỗ lực (ussahanena), tức là bằng nỗ lực với lời nói như làm cho nó trôi chảy, v.v., hoặc đã phụng sự các bậc thầy (katagurupāsanā), chắc chắn sẽ tạo ra một sự hỗ trợ nào đó, tức là một sự sắc bén nào đó về trí tuệ.

ဧတ္ထ ကဗ္ဗံ နာမ မုတ္တကကုလကာဒိဝါကျဝသေန စ အဝယဝသဘာဝေဟိ တေသံယေဝ အန္တရဝါကျာဝယဝသမူဟေဟိ ပရိပုဏ္ဏံ ဝုတ္တဝိသေသေဟိ ပဘေဒဂတံ ကေဝလံ ပဇ္ဇမယံ ဝါ ဂဇ္ဇမယံ ဝါ စမ္ပူတိချာတပဇ္ဇဂဇ္ဇမယံ ဝါတိ မဟာဝါကျသဘာဝေန စ တိဋ္ဌတိ. နာဋကံ နာမ ဘရတာဒိနဋသတ္ထဂတနာနပ္ပကာရဒဿိတသဘာဝံ. ကဗ္ဗဉ္စ ဣဓေဝ ဒဿိတလက္ခဏတော ဧကဒေသယုတ္တပ္ပကရဏာဒိနဝရူပကာနိ စ နာဋိကာ စ ဘဝန္တိ. ကဗ္ဗလက္ခဏံ ပန ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ–

Ở đây, cái gọi là thi phẩm (kabba) tồn tại hoặc theo cách của các câu như muttaka, kulaka, v.v., và với bản chất của một câu lớn (mahāvākya) được hoàn chỉnh bởi các nhóm thành phần câu trung gian của chính chúng với bản chất là các thành phần, được phân loại theo các đặc điểm đã nêu, hoặc chỉ là thể thơ, hoặc thể văn xuôi, hoặc thể thơ văn xuôi hỗn hợp gọi là campū. Cái gọi là kịch (nāṭaka) có bản chất được trình bày theo nhiều cách khác nhau trong các luận điển về kịch nghệ của Bharata, v.v. Và thi phẩm, từ đặc điểm được trình bày ngay tại đây, trở thành chín thể loại như prakaraṇa, v.v. được kết hợp với một phần (của đặc điểm đó), và cả nāṭikā. Tuy nhiên, đặc điểm của thi phẩm nên được hiểu như sau:

‘‘သဂ္ဂဗန္ဓော [Pg.22] မဟာကဗ္ဗ-မုစ္စတေ တွဿ လက္ခဏံ;

ပဏာမော ဝတ္ထုနိဒ္ဒေသော, အာသီသာပိ စ တမ္မုခံ.

“Tác phẩm được kết cấu bằng các chương (sagga) được gọi là đại thi phẩm (mahākabba); còn đặc điểm của nó (là): sự đảnh lễ, sự trình bày đề tài, và cả lời cầu chúc là phần mở đầu của nó.”

ဣတိဟာသကထုဗ္ဘူတံ, သန္တသန္နိဿယမ္ပိ ဝါ;

စတုဝဂ္ဂဖလာယတ္တံ, စတုရောဒါတ္တနာယကံ.

“(Tác phẩm) được phát sinh từ câu chuyện lịch sử, hoặc cũng nương tựa vào người hiền thiện; phụ thuộc vào kết quả của bốn phạm trù, có nhân vật chính tài giỏi và cao thượng.”

ပုရဏ္ဏဝုတုသေလိန္ဒု-သဝိတူဒယဝဏ္ဏနံ;

ဥယျာနသလိလက္ကီဠာ, မဓုပါနရတုဿဝံ.

“(Có) sự miêu tả thành phố, đại dương, mùa, núi, sự mọc của mặt trăng và mặt trời; (có) cuộc vui trong vườn, trò chơi dưới nước, lễ hội uống rượu và ái ân.”

ဝိပ္ပလမ္ဘဝိဝါဟေဟိ, ကုမာရောဒယဝဍ္ဎိဟိ;

မန္တဒူတပ္ပယာနာဇိ-နာယကာဘျူဒယေဟိပိ.

“(Được trang hoàng) với sự chia ly và hôn nhân, với sự ra đời và trưởng thành của hoàng tử; và cũng với mưu lược, sứ giả, cuộc hành quân, trận chiến, và sự thịnh vượng của nhân vật chính.”

အလင်္ကတမသံခိတ္တ-ရသဘာဝနိရန္တရံ;

နာတိဝိတ္ထိဏ္ဏသဂ္ဂေဟိ, ပိယဝုတ္တသုသန္ဓိဘိ.

“Được trang hoàng, liên tục với các vị (rasa) và tình (bhāva) không bị rút gọn; với các chương không quá dài dòng, với các thể thơ tao nhã và các mối nối tốt đẹp.”

သဗ္ဗတ္ထ ဘိန္နသဂ္ဂန္တေ-ဟုပေတံ လောကရဉ္ဇကံ;

ကဗ္ဗံ ကပ္ပန္တရဋ္ဌာယိ, ဇာယတေ သာဓွလင်္ကတီ’’တိ.

“Ở khắp nơi, được phú cho các phần cuối chương khác nhau, làm vui lòng thế gian; thi phẩm tồn tại qua nhiều kiếp, được sinh ra với sự trang hoàng tốt đẹp.”

တဿတ္ထော – သဂ္ဂဗန္ဓော သဂ္ဂသင်္ခါတေဟိ ပရိစ္ဆေဒဝိသေသေဟိ ဗန္ဓော ‘‘မဟာကဗ္ဗ’’န္တိ ဥစ္စတေ. အဿ လက္ခဏံ တု ဝုစ္စတေတိ သမ္ဗန္ဓော ကာကက္ခိဂေါဠကနယေန တမ္မုခံ တဿ ကဗ္ဗဿ အာဒိ ပန ပဏာမော ဒေဝတာနမဿနံ ဝါ, ဝတ္ထုနိဒ္ဒေသော –

Ý nghĩa của nó là: saggabandho là sự kết cấu bằng các phân đoạn đặc biệt được gọi là chương (sagga), được gọi là “đại thi phẩm”. Mối liên hệ “còn đặc điểm của nó được nói đến” (là) theo nguyên tắc con ngươi của con quạ (kākakkhigoḷakanāya). Còn tammukhaṃ, phần mở đầu của thi phẩm đó, hoặc là sự đảnh lễ, tức là sự tôn kính các vị trời, hoặc là sự trình bày đề tài –

‘‘အသ္တျုတ္တရသျာံ ဒိဂိ ဒေဝတာတ္မ,ဟိမာလယော နာမ နဂါဓိရာဇ?;

ပူဝါပရေင ဝါရိနိဓီ ဝိဂါဟျ,သ္ထိတ? ပထိဈာ ဣဝ မာနဒဏ္ဍ?’’.

“Ở phương bắc có một vị thần, tên là Himālaya, vua của các loài núi; trải dài từ biển đông sang biển tây, đứng đó như thước đo của trái đất.”

ဣစ္စာဒိဗန္ဓသမ္ဗန္ဓိနော ကဿစိ ဝတ္ထုနော ဒဿနံ, အာသီသာပိ ‘‘မယှံ ပီဏယတံ မန’’ မိစ္စာဒိဣဋ္ဌာသီသနံ ဝါ ဘဝတိ.

là sự trình bày một đề tài nào đó liên quan đến cấu trúc như vậy, v.v., hoặc cũng là lời cầu chúc, tức là lời cầu chúc mong muốn như “mong rằng tâm của tôi được hoan hỷ”, v.v.

ဣတိဟာသကထုဗ္ဘူတံ ပုရာဝုတ္တကထာသန္နိဿယံ ဝါ သန္တသန္နိဿယမ္ပိ သောဘနာနမ္ပိ ရာဇစရိယာဒိနိဿယံ ဝါ စတုဝဂ္ဂဖလာယတ္တံ [Pg.23] လောကိယလောကုတ္တရသုခကာရဏံ ဓမ္မော, ဝိဇ္ဇာဘူမိအာဒီနံ သဉ္စယော, သဉ္စိတာနံ ရက္ခာ စ အတ္ထော, အပါယသံဝတ္တနိကပဉ္စကာမဂုဏသင်္ခါတော ကာမော, သဗ္ဗဒုက္ခာ နိဝတ္တိဟေတု မောက္ခော စာတိ စတုဝဂ္ဂဖလာဓီနံ စတုရောဒါတ္တနာယကံ ဥဿာဟသတ္တိမန္တသတ္တိပဘူသတ္တိယောဂတော စတုရော ဒက္ခော စာဂါတိသယာဒိယောဂေန ဥဒါတ္တော ဥဠာရော သပက္ခော, ဝိပက္ခော ဝါ နာယကော ယတ္ထ, တံ ယထာဝုတ္တံ ပုရဏ္ဏဝုတုသေလိန္ဒု-သဝိတူဒယဝဏ္ဏနံ ပုရံ နဂရံ, အဏ္ဏဝံ သာဂရံ, ဥတု ဟေမန္တဝသန္တာဒိဥတု, သေလံ ပဗ္ဗတော, ဣန္ဒုသဝိတူဒယော စန္ဒသူရိယာနံ ဥဒယော စာတိ ဣမေသံ ဝဏ္ဏနံ ယတ္ထ, တံ. သဝိတာတိ ဧတ္ထ တုပစ္စယန္တော. ဥယျာနသလိလက္ကီဠာမဓုပါနရတုဿဝံ ဥယျာနကီဠာသုရာပါနရတိကီဠာသင်္ခါတော ဥဿဝေါ ယတ္ထ, တံ ဝိပ္ပလမ္ဘဝိဝါဟေဟိ ဒါရာဝိယောဂဒါရပရိဂ္ဂဟေဟိ စ ကုမာရောဒယဝဍ္ဎိဟိ ကုမာရုပ္ပတ္တိကုမာရဝဍ္ဎီဟိ စ မန္တဒူတပ္ပယာနာဇိနာယကာဘျူဒယေဟိ နီတိဇာနနပညာ မန္တော, သန္ဓာနကာရကော ဒူတော, ယုဒ္ဓါဘိဂမနံ ပယာနံ, ယုဒ္ဓသင်္ခါတော အာဇိ, သပက္ခနာယကဿ အဘိဝဍ္ဎိသင်္ခါတော အဘျူဒယော စာတိ ဣမေဟိ အလင်္ကတံ သဇ္ဇိတံ အသံခိတ္တ…ပေ… န္တရံ အသံခိတ္တာ ဝိတ္ထာရာ ရသာ သိင်္ဂါရာဒယော အဋ္ဌ ဘာဝါ ရတိဥဿာဟာဒယော စာတိ ဣမေဟိ နိရန္တရံ ဝိတ္ထိဏ္ဏံ ပိယဝုတ္တသုသန္ဓိဘိ သုတိသုဘဂေဟိ ဣန္ဒဝဇိရာဒီဟိ ဝုတ္တေဟိ ပုဗ္ဗာပရသမ္ဗန္ဓပရိစ္ဆေဒတာယ သောဘနာ သန္ဓိ ယေသံ သဂ္ဂါနံ, တေဟိ သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗသ္မိံ ပရိစ္ဆေဒေ ဘိန္နသဂ္ဂန္တေဟိ ဘိန္နသဂ္ဂါ ပရိယောသာနာ ယေသံ, တေဟိ နာတိဝိတ္ထိဏ္ဏသဂ္ဂေဟိ နာတိဝိတ္ထာရသဂ္ဂသင်္ခါတေဟိ ပရိစ္ဆေဒေဟိ ဥပေတံ ယုတ္တံ သာဓွလင်္ကတိ သောဘနာလင်္ကာရဝန္တံ ကဗ္ဗံ လောကရဉ္ဇကံ တံ သမာနံ ကပ္ပန္တရဋ္ဌာယိ ကပ္ပနိရန္တရဋ္ဌာယိ ကပ္ပန္တရေ ဌာယိ ဝါ ဇာယတေ. ဧတ္ထ မဓုပါနာဒိရဟိတပုရဝဏ္ဏနာဒယောပိ တညူနံ စိတ္တံ အာရာဓေတိ စေ, တံပျဒုဋ္ဌံ. ဝုတ္တဉှိ –

Itihāsakathubbhūtaṃ là nương tựa vào câu chuyện đã được kể trong quá khứ, hoặc santasannissayampi cũng là nương tựa vào những người tốt đẹp, tức là nương tựa vào hạnh của vua, v.v. Catuvaggaphalāyattaṃ là phụ thuộc vào kết quả của bốn phạm trù: Pháp là nguyên nhân của hạnh phúc thế gian và siêu thế; Lợi là sự tích lũy kiến thức, đất đai, v.v., và sự bảo vệ những gì đã tích lũy; Dục được gọi là năm dục trưởng dưỡng dẫn đến cõi khổ; và Giải thoát là nguyên nhân chấm dứt mọi khổ đau. Caturodāttanāyakaṃ là nơi có nhân vật chính catura tức tài giỏi, do sở hữu năng lực nhiệt tâm, năng lực mưu lược, và năng lực uy quyền; và udātta tức cao thượng, vĩ đại, do sở hữu sự bố thí vượt trội, v.v.; nhân vật chính có thể là phe mình hoặc phe địch. Puraṇṇavutuselindu-savitūdayavaṇṇanaṃ là nơi có sự miêu tả những điều này: pura là thành phố, aṇṇava là đại dương, utu là các mùa như mùa đông, mùa xuân, v.v., sela là núi, indusavitūdaya là sự mọc của mặt trăng và mặt trời. Ở đây, từ savitā có hậu tố tu. Uyyānasalilakkīḷāmadhupānaratussavaṃ là nơi có lễ hội được gọi là cuộc vui trong vườn, uống rượu, và trò chơi ái ân. Vippalambhavivāhehi là với sự chia ly vợ và sự cưới vợ. Kumārodayavaḍḍhihi là với sự sinh ra của hoàng tử và sự trưởng thành của hoàng tử. Mantadūtappayānājināyakābhyūdayehi là với những điều này: manta là trí tuệ biết chính sách, dūta là người hòa giải, payāna là ra trận, āji được gọi là trận chiến, abhyūdaya được gọi là sự thịnh vượng của nhân vật chính phe mình; (tác phẩm) được trang hoàng, tô điểm bởi những điều này. Asaṃkhitta… nirantaraṃ là liên tục, rộng khắp với những điều này: asaṃkhittā là không rút gọn, tức là chi tiết; rasā là tám vị như tình ái, v.v.; bhāvā là các tình như hoan hỷ, nhiệt tâm, v.v. Piyavuttasusandhibhi là với các chương có mối nối tốt đẹp do sự phân chia mối liên hệ trước sau, bằng các thể thơ dễ nghe như Indavajirā, v.v. Sabbattha bhinnasaggantehi là ở khắp nơi, trong mọi phân đoạn, với các chương có phần kết thúc khác nhau. Nātivitthiṇṇasaggehi là được phú cho, được kết hợp với các phân đoạn được gọi là các chương không quá dài dòng. Sādhvalaṅkati là có sự trang hoàng tốt đẹp. Thi phẩm làm vui lòng thế gian, khi như vậy, nó trở nên kappantaraṭṭhāyi, tức là tồn tại liên tục qua các kiếp, hoặc tồn tại trong một kiếp khác. Ở đây, nếu sự miêu tả thành phố, v.v. mà không có việc uống rượu, v.v. cũng làm hài lòng tâm của người sành sỏi, thì điều đó cũng không có lỗi. Vì đã được nói rằng:

‘‘ကဗ္ဗံ [Pg.24] န ဒုဿတင်္ဂေဟိ, နျူနမပျတြ ကေဟိစိ;

ဗန္ဓင်္ဂသမ္ပဒါ တညူ, ကာမမာရာဓယန္တိ စေ’’တိ.

“Thi phẩm không bị lỗi, dù thiếu một vài yếu tố trong số này; nếu sự hoàn hảo của các yếu tố cấu thành làm hài lòng người sành sỏi theo ý muốn.”

တဿတ္ထော – အတြ ဣမေသု ကဗ္ဗင်္ဂေသု မဇ္ဈေ ကေဟိစိ အင်္ဂေဟိ ကေဟိစိ အဝယဝေဟိ နျူနမပိ ဦနမပိ, နိသဒ္ဒေါတြတဗ္ဘာဝေ. ကဗ္ဗံ န ဒုဿတိ, တံ ပန အဒုဿနံ ဗန္ဓင်္ဂသမ္ပဒါ ရစိတပုရဝဏ္ဏနာဒိအင်္ဂသမ္ပဒါ တညူ ကဗ္ဗညူ ဇနေ ကာမံ ဣစ္ဆာနုရူပံ စေ အာရာဓယန္တိ, ဧဝံ သန္တေ ဘဝတိ. ပုနပိ နာယကဝဏ္ဏနာသု သပက္ခနာယကံ ဝဏ္ဏေတွာ တေန နိရာကရဏဘာဝမ္ပိ. နော စေ, ပစ္စတ္ထိကံ ဝဏ္ဏေတွာ အတ္တနော နာယကေန တဿာဘိဘဝနမ္ပိ ဝဏ္ဏေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝုတ္တဉှိ –

Ý nghĩa của nó là: atra imesu kabbaṅgesu majjhe kehici aṅgehi kehici avayavehi nyūnamapi là dù thiếu sót, dù không đủ một vài yếu tố, một vài thành phần trong số các yếu tố của thi phẩm này; từ ni ở đây có nghĩa là như vậy. Thi phẩm không bị lỗi. Tuy nhiên, sự không lỗi đó xảy ra khi sự hoàn hảo của các yếu tố cấu thành, tức là sự hoàn hảo của các yếu tố như miêu tả thành phố đã được sáng tác, làm hài lòng người sành sỏi, người biết thi phẩm, theo ý muốn, theo sở thích. Lại nữa, trong các miêu tả về nhân vật chính, sau khi miêu tả nhân vật chính phe mình, cũng (có thể miêu tả) tình trạng bị người đó bác bỏ. Nếu không, sau khi miêu tả kẻ thù, cũng nên miêu tả sự chế ngự kẻ đó bởi nhân vật chính của mình. Vì đã được nói rằng:

‘‘ဂုဏတော ပဌမံ ဝတွာ, နာယကံ တေန သတ္တုနော;

နိရာကရဏမိစ္စေသ, မဂ္ဂေါ ပကတိသုန္ဒရော.

“Trước hết, nói về nhân vật chính từ phương diện đức hạnh, rồi mong muốn sự bác bỏ kẻ thù bởi người đó; con đường này vốn dĩ tốt đẹp.”

ဝံသဝီရသုတာဒီနိ, ဝဏ္ဏယိတွာ ရိပုဿပိ;

တဇ္ဇယာ နာယကုက္ကံသ-ကထနဉ္စ သုခေတိ နော’’တိ.

“Sau khi miêu tả dòng dõi, sự anh hùng, học thức, v.v. của cả kẻ thù, việc kể về sự ưu việt của nhân vật chính qua chiến thắng kẻ đó cũng làm chúng ta hài lòng.”

၈.

ဗန္ဓော စ နာမ သဒ္ဒတ္ထာ, သဟိတာ ဒေါသဝဇ္ဇိတာ;

ပဇ္ဇဂဇ္ဇဝိမိဿာနံ, ဘေဒေနာ’ယံ တိဓာ ဘဝေ.

“Và cái gọi là cấu trúc (bandha) là từ và nghĩa đi cùng nhau, không có lỗi; nó có ba loại, theo sự phân biệt của thơ, văn xuôi, và hỗn hợp.”

၈. ဧဝမေတေဟိ သောတုဇနသမုဿာဟနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ကတ္တုမိစ္ဆိတဗန္ဓောတိ ဝုတ္တံ ဗန္ဓဿ လက္ခဏံ ကတ္တုမာရဘတေ ‘‘ဗန္ဓော စာ’’တိအာဒိ. ဒေါသဝဇ္ဇိတာ ဒေါသေဟိ သဒ္ဒနိဿိတေဟိ, အတ္ထနိဿိတေဟိ စ ဝိရောဓေဟိ ဝဇ္ဇိတာ ပရိစ္စတ္တာ, တေ ဝါ ဝဇ္ဇိတာ ယေဟိ, သဒ္ဒတ္ထာ သဟိတာ ဧကီဘူတာ. ဝုတ္တလက္ခဏာ ယေဟိ တေ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ သဟိတာ ဝုစ္စန္တိ. သဟိတာနံ ဘာဝေါ သဟဒယဟိလာဒကာရဏံ သာဓျံ သာဟိစ္စံ. ဣတိ ဒေါသဝဇ္ဇိတေ သဟိတေ သဒ္ဒတ္ထေ ပသိဒ္ဓဘာဝေန အနုဝဒိတွာ ဗန္ဓော နာမ သဘာဝဝုတ္တိဝင်္ကဝုတ္တိအလင်္ကာရဝုတ္တိဝသေန တိဝိဓောပီတိ အပ္ပသိဒ္ဓံ ဗန္ဓသရီရံ ဝိဓီယတေ ယထာ ‘‘ယော ကုဏ္ဍလီ, သော ဒေဝဒတ္တော’’တိ. စသဒ္ဒေါဝတ္တဗ္ဗန္တရဿ သမုစ္စယော, ကိဉ္စီတိ အတ္ထော.

8. Sau khi trình bày sự khích lệ đối với thính chúng bằng những điều này như vậy, bây giờ (tác giả) bắt đầu thực hiện đặc tính của thi pháp, là điều đã được nói là thi pháp được mong muốn thực hiện, (bằng câu) bắt đầu là ‘bandho ca’. (Từ) dosavajjitā (có nghĩa là) không có các lỗi lầm, được từ bỏ, được xả ly các lỗi lầm và các sự mâu thuẫn liên quan đến từ ngữ và liên quan đến ý nghĩa; hoặc những từ ngữ và ý nghĩa nào không có các lỗi lầm ấy, được liên kết, được hợp nhất, những từ ngữ và ý nghĩa nào có đặc tính đã được nói đến thì được các vị cổ sư gọi là sahita (liên hợp). Trạng thái của những (từ ngữ và ý nghĩa) được liên hợp, là nguyên nhân làm cho hân hoan tâm hồn của người đồng điệu, là sāhicca (văn chương) cần được thành tựu. Như vậy, sau khi thuật lại theo cách thức phổ thông về từ ngữ và ý nghĩa được liên hợp và không có lỗi lầm, phần cốt lõi của thi pháp tên là bandha được quy định rõ ràng rằng cũng có ba loại theo cách nói tự nhiên, cách nói ẩn dụ, và cách nói trang sức, giống như (câu) ‘người nào có bông tai, người ấy là Devadatta’. Từ ca là sự kết hợp của một điều khác cần được nói, có nghĩa là ‘một vài’.

တတ္ထ [Pg.25] ဇာတိဂုဏကြိယာဒဗ္ဗလက္ခဏော သဒ္ဒါနမတ္ထော မုချော စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ. မုချဿတ္ထဿ စတုဗ္ဗိဓတ္တာ တိဝိဓေသု သဒ္ဒေသု တဗ္ဗာစကော စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ ဇာတိသဒ္ဒေါ ဂုဏသဒ္ဒေါ ကြိယာသဒ္ဒေါ ဒဗ္ဗသဒ္ဒေါတိ. တိဝိဓော ဟိ သဒ္ဒေါ ဝါစကော လက္ခဏိကော ဗျဉ္ဇကောတိ ဗျာပါရဘေဒေန. ဗျာပါရော စ နာမ သဒ္ဒဿ’တ္ထပ္ပတီတိကာရိတ္တမေဝ. သော ဟိ တိဝိဓော မုချော လက္ခဏော ဗျဉ္ဇနသဘာဝေါ စေတိ. တတ္ထ ဇာတျာဒိနိရန္တရတ္ထဝိသယော သဒ္ဒဗျာပါရော မုချော. သောယေဝ အဘိဓာတိ ဥစ္စတေ. တံဗျာပါရဝါ အဗျဝဟိတဇာတျာဒိသကေဟိ တမတ္ထံ မုချဘာဝေန ယော ဝဒတိ ဂေါအာဒိကော, သော ဝါစကော. သဒ္ဒန္တရတ္ထဝိသယနိဒ္ဒိဋ္ဌော သဒ္ဒဗျာပါရော လက္ခဏော. သာ ဒုဝိဓာ သုဒ္ဓါ, ဥပစာရမိဿာ စေတိ. တတ္ထ သုဒ္ဓါ ယထာ ‘‘ဂေါ မုစ္စတု, မဉ္စာ ဥဂ္ဃောသေန္တိ, ဂင်္ဂါယံ ဃောသော’’တိ. ဧတ္ထ ဂေါသဒ္ဒေန ဝိသေသနံ ဂေါတ္တသာမညမေဝေါစ္စတေ, န တု ဂေါဗျတ္တိ. ဝုတ္တဉှိ –

Trong ấy, ý nghĩa chính yếu của từ ngữ có bốn loại, có đặc tính là chủng loại, phẩm chất, hành động, và thực thể. Do vì ý nghĩa chính yếu có bốn loại, trong ba loại từ ngữ, từ ngữ diễn đạt ý nghĩa ấy có bốn loại là: từ chỉ chủng loại, từ chỉ phẩm chất, từ chỉ hành động, và từ chỉ thực thể. Thật vậy, từ ngữ có ba loại là: từ biểu thị, từ biểu trưng, và từ ám chỉ, do sự khác biệt về tác dụng. Và tác dụng của từ ngữ chính là sự làm cho ý nghĩa được liễu tri. Tác dụng ấy thật có ba loại là: chính yếu, biểu trưng, và có tính cách ám chỉ. Trong ấy, tác dụng của từ ngữ có đối tượng là ý nghĩa trực tiếp về chủng loại v.v... là (tác dụng) chính yếu. Chính tác dụng ấy được gọi là abhidhā (biểu thị). Từ ngữ nào có tác dụng ấy, nói lên ý nghĩa ấy một cách chính yếu bằng chủng loại v.v... trực tiếp của nó, như là (từ) go (con bò) v.v..., từ ngữ ấy là vācaka (từ biểu thị). Tác dụng của từ ngữ được chỉ định bởi đối tượng của ý nghĩa của một từ ngữ khác là lakkhaṇa (biểu trưng). Tác dụng ấy có hai loại là: thuần túy và hỗn hợp với sự chuyển hóa. Trong ấy, (loại) thuần túy giống như ‘cầu mong con bò được giải thoát’, ‘những cái giường đang la hét’, ‘xóm làng ở trên sông Gaṅgā’. Ở đây, bằng từ go, chính tính phổ thông của loài bò được nói đến như là định từ, chứ không phải là cá thể bò. Thật vậy, đã được nói rằng –

‘‘ဝိသေသျံနာဘိဓာ ဂစ္ဆေ, ခီဏသတ္တိ ဝိသေသနေ’’တိ.

‘Sự biểu thị không đi đến đối tượng được định nghĩa, (vì) năng lực đã bị kiệt tận ở định từ.’

သာမညဿ ဗျာပကတ္တာ, အသရီရတ္တာ စ. တတ္ထ ဗန္ဓနမောစနာနိ န သမ္ဘဝန္တီတိ အတ္တနော နိဿယဘူတာ ဂေါဗျတ္တိ အာကဍ္ဎီယတေ, တထာ မဉ္စာနမုဂ္ဃောသနံ န သမ္ဘဝတီတိ အတ္တနော ဥဂ္ဃောသနကြိယာသိဒ္ဓျတ္ထံ မဉ္စသမင်္ဂိနော ပုရိသာ အာကဍ္ဎီယန္တိ. တထာ ဂင်္ဂါသဒ္ဒဝါစ္စဿ ဇလပ္ပဝါဟဿ ဃောသပ္ပတျာကရတာ န သမ္ဘဝတီတိ ဂင်္ဂါသဒ္ဒေါ အတ္တနောဘိဓေယျဿောဒကပ္ပဝါဟဿ နိကဋံ တဋံ လက္ခေတိ. ဥပစာရဿာနေကပ္ပကာရတ္တာ ဥပစာရမိဿာ လက္ခဏာပျနေကဓာ သိယာ. ယထာ ကတ္ထစိ ကာရဏေ ကာရီယမုပစရိယတေ, ယထာ ‘‘အာယု ဃတ’’န္တိ. ကတ္ထစိ ကာရဏကာရိယာနမဘေဒေါ ယထာ ‘‘အာယုယေဝေဒ’’န္တိ. ကတ္ထစိ [Pg.26] ဥပမာနေ ဥပမေယျမုပစရီယတေ, ယထာ ‘‘ဂေါ ဗာဟိကော’’တိ. ကတ္ထစိ အဘေဒေါ တေသံ, ယထာ ‘‘ဂေါယေဝါယ’’န္တိ. ကတ္ထစိ တဒါဓာရတာယ တံဗျပဒေသော, ယထာ ‘‘ပဒီပဋ္ဌာ ကပလ္လိကာ ပဒီပေါ’’တိ. ကတ္ထစိ တံကမ္မသမ္ဗန္ဓာ တံဗျပဒေသော, ယထာ ‘‘အဝဍ္ဎကီပိ ဝဍ္ဎကီ အယ’’န္တိ. ကတ္ထစိ သံသာမိသမ္ဗန္ဓာ, ယထာ ‘‘ရာဇသမ္ဗန္ဓီ ပုရိသော ရာဇာယ’’န္တိ. ကတ္ထစိ အဝယဝေ သမုဒါယဗျပဒေသော, ယထာ ‘‘ပဋေကဒေသေ ပဋသဒ္ဒေါ’’ ဣစ္စာဒိ.

Do vì tính phổ biến và do vì tính vô thể của tính phổ thông. Trong ấy, sự trói buộc và sự giải thoát không thể xảy ra (đối với tính phổ thông), nên cá thể bò là nền tảng của chính nó được thu hút; tương tự như vậy, sự la hét của những cái giường không thể xảy ra, nên những người đàn ông có mặt trên giường được thu hút để thành tựu hành động la hét của chính nó. Tương tự như vậy, sự làm nơi nương tựa cho xóm làng không thể xảy ra đối với dòng nước là đối tượng được biểu thị của từ gaṅgā, nên từ gaṅgā biểu trưng cho bờ sông ở gần dòng nước là đối tượng được biểu thị của chính nó. Do vì sự chuyển hóa có nhiều loại, nên (tác dụng) biểu trưng hỗn hợp với sự chuyển hóa cũng có thể có nhiều cách. Ví dụ, ở một nơi, kết quả được chuyển hóa nơi nguyên nhân, ví dụ ‘mỡ sữa là tuổi thọ’. Ở một nơi, có sự không khác biệt của nguyên nhân và kết quả, ví dụ ‘chính điều này là tuổi thọ’. Ở một nơi, đối tượng so sánh được chuyển hóa nơi vật tiêu biểu để so sánh, ví dụ ‘người Bāhika là con bò’. Ở một nơi, có sự không khác biệt của chúng, ví dụ ‘người này chính là con bò’. Ở một nơi, có sự chỉ định ấy do tính làm nền tảng của nó, ví dụ ‘cái đĩa là nơi đứng của ngọn đèn là ngọn đèn’. Ở một nơi, có sự chỉ định ấy do sự liên quan đến hành động của nó, ví dụ ‘người này là thợ mộc, dù không phải là thợ mộc’. Ở một nơi, do sự liên quan giữa chủ và vật sở hữu, ví dụ ‘người đàn ông có liên quan đến đức vua là đức vua’. Ở một nơi, có sự chỉ định toàn thể nơi một bộ phận, ví dụ ‘từ paṭa (vải) cho một phần của tấm vải’, v.v...

လက္ခဏာယ နိဿယော သဒ္ဒေါ လက္ခဏိကော. ဗျဉ္ဇနသဘာဝေါ ပန ပရပရိယာယော သဒ္ဒဿ တတိယော ဗျာပါရော. တဿ နိဿယော သဒ္ဒေါ ဗျဉ္ဇနကော. ဣစ္စေတံ တိဏ္ဏံ သဒ္ဒါနံ ဝသေန အတ္ထောပိ တိဝိဓော ဟောတိ ဝါစ္စော လက္ခဏိယော ဗျင်္ဂျောတိ. တတ္ထ ဗျင်္ဂျောယေဝတ္ထော ဗန္ဓသတ္ထာ ဝုစ္စတေ. တေနေဝ ပဓာနဗျင်္ဂျော ဗန္ဓော ဥတ္တမော, အပဓာနဗျင်္ဂျော မဇ္ဈိမော, အဗျင်္ဂျော အဓမော, ဗျင်္ဂျေန ဝိနာ ဗန္ဓော နိဇ္ဇီဝေါ သိယာတိ ပုဗ္ဗာစရိယာနံ ပဝတ္တိ, သဘာဝဝုတ္တိ ဗန္ဓောပိ တု နိဇ္ဇီဝေါတိ နာသင်္ကနီယော. ယသ္မာ ကဝီနံ လောကဝေါဟာရကောသလ္လံ သဘာဝဝုတ္တိယေဝ ဂမေတိ. ယော ဟိ သကလလောကဋ္ဌိတိံ န ဇာနာတိ, သော ကဝိယေဝ န ဟောတီတိ.

Từ ngữ là nền tảng cho (tác dụng) biểu trưng là lakkhaṇika (từ biểu trưng). Còn tính cách ám chỉ là tên gọi khác, là tác dụng thứ ba của từ ngữ. Từ ngữ là nền tảng của tác dụng ấy là byañjanaka (từ ám chỉ). Như vậy, theo ba loại từ ngữ này, ý nghĩa cũng có ba loại là: được biểu thị, được biểu trưng, và được ám chỉ. Trong ấy, chính ý nghĩa được ám chỉ được gọi là linh hồn của thi pháp. Chính vì thế, thi pháp có ý nghĩa được ám chỉ là chính yếu thì là (loại) thượng đẳng; có ý nghĩa được ám chỉ là phụ thuộc thì là (loại) trung bình; không có ý nghĩa được ám chỉ thì là (loại) hạ đẳng. ‘Không có ý nghĩa được ám chỉ, thi pháp sẽ trở nên vô hồn’ là truyền thống của các vị cổ sư. Tuy nhiên, không nên nghi ngờ rằng thi pháp theo cách nói tự nhiên cũng là vô hồn. Bởi vì, chính cách nói tự nhiên truyền đạt sự khéo léo về quy ước thế gian của các thi sĩ. Thật vậy, người nào không biết toàn bộ tình trạng của thế gian, người ấy không phải là thi sĩ.

အထေတ္ထ တိဝိဓမ္ပိ အတ္ထံ တာဒိသဇနာဝဗောဓတ္ထံ သမုဒါဟရိဿာမ ‘‘မုနိန္ဒဝဒနမ္ဘောဇေ’’တျာဒိ. ဧတ္ထ ဝါဏီသဒ္ဒဿ သဒ္ဓမ္မသင်္ခါတော အတ္ထော ဝါစ္စတ္ထော. ဝါဏီ နာမ စေတနာ, တဿံ ယာဝ ဒေဝတတ္ထံ နာရောပျတေ, တာဝ တပ္ပတီ အတ္တနော မနောသမ္ပီဏနအာသီသနာ န သံဂစ္ဆတီတိ ဝါကျသာမတ္ထိယာယေဝ ဝါဏိယံ သာယမောစိတျဘေဒေန ဒေဝတာသဒ္ဒဿ အာရောပိတောတ္ထော လက္ခဏိယော. တထာ ဝဒနသဒ္ဒဿာပိ မုခံ ဝါစ္စတ္ထော. အမ္ဘောဇသဒ္ဒဿ သမာရောပိတောတ္ထော လက္ခဏိယော. မနောသမ္ပီဏနဿ တု အညထာ အနုပပတ္တိယာ ပဿဒ္ဓျာဒိက္ကမေန ယထာဘူတာဝဗောဓသမ္ဘဝါ အနာယာသေန [Pg.27] ဝိစိတ္တာနေကသဒ္ဒတ္ထပဋိဘာနေန ဂန္ထပရိသမတ္တိသင်္ခါတာ ယထိစ္ဆိတတ္ထနိပ္ဖတ္တိ ဟောတေဝ, အယံ ဗျင်္ဂျတ္ထော. တဗ္ဗာစကာ သဒ္ဒါ ဝါစကလက္ခဏိကဗျဉ္ဇကာ ဟောန္တီတိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ သဒ္ဒတ္ထဝိစာရော ဂန္တဗ္ဗော.

Bây giờ, ở đây, chúng tôi sẽ nêu lên ví dụ để làm cho những người như vậy liễu tri cả ba loại ý nghĩa, (bằng câu) bắt đầu là ‘munindavadanambhoje’. Ở đây, ý nghĩa được gọi là Chánh Pháp của từ vāṇī là ý nghĩa được biểu thị. Vāṇī tên là tác ý; trong khi ý nghĩa về thiên nữ chưa được áp đặt lên nó, thì sự mong mỏi về sự hài lòng trong tâm của chính mình không được phù hợp. Do đó, chính do năng lực của câu văn, ý nghĩa được áp đặt từ từ devatā (thiên nữ) lên từ vāṇī, do sự khác biệt về sự thích hợp của nó, là ý nghĩa được biểu trưng. Tương tự như vậy, ý nghĩa được biểu thị của từ vadana cũng là gương mặt. Ý nghĩa được đồng áp đặt từ từ ambhoja (hoa sen) là ý nghĩa được biểu trưng. Nhưng do sự hài lòng trong tâm không thể giải thích được theo cách khác, nên sự thành tựu ý nghĩa mong muốn, được gọi là sự hoàn tất tác phẩm, chắc chắn xảy ra một cách không khó nhọc, do sự xuất hiện của nhiều từ ngữ và ý nghĩa đa dạng, do sự có thể liễu tri đúng như thật theo trình tự của sự an tịnh v.v... Đây là ý nghĩa được ám chỉ. Các từ ngữ diễn đạt các ý nghĩa ấy là từ biểu thị, từ biểu trưng, và từ ám chỉ. Như vậy, sự khảo sát về từ ngữ và ý nghĩa cần được thực hiện ở mọi nơi.

တမေဝံ ယထာဝုတ္တဗန္ဓသရီရံ ကတိဝိဓမိစ္စာဟ ‘‘ပဇ္ဇေ’’စ္စာဒိ. အယံ ယထာဝုတ္တော ဗန္ဓော ဗန္ဓသရီရံ တိဓာ ဘဝေ တိပ္ပကာရေန သိယာ, နာဓိကံ နာပျူနံ. ကထံ? ပဇ္ဇဂဇ္ဇဝိမိဿာနံ ဘေဒေန ပဇ္ဇသဘာဝါဒီနံ ဝိသေသေန တိဓာ ဘဝေတိ ပကတံ. တတ္ထ ပဇ္ဇံ နာမ အမှေဟိယေဝ ဝိရစိတဝုတ္တောဒယာချေ ဆန္ဒသိ နိရူပိတာ ဝုတ္တဇာတိပ္ပဘေဒါ စတုပ္ပဒိကတ္ထာ နိရူပိတော မုတ္တကာဒိပိ ဝုတ္တဇာတိပ္ပကာရောယေဝ. တေနေဝေတ္ထ တေသမဒဿနံ. တေသု ဧကဂါထာ နိဋ္ဌိတတ္ထာ သပ္ပဓာနာ ဂါထန္တရာနိရပေက္ခာ မုတ္တကံ, ဧကကြိယာဒါနေန အညမညသာပေက္ခာ နိဋ္ဌိတတ္ထာ ပစ္စေကံ အနိဋ္ဌိတတ္ထာ ဂါထာ ကုလကံ, နာနာဘိတ္တိယော ဘိန္နကိရိယော သပ္ပဓာနာ ဂါထာ ကောသော ဝိယ ဌပိတာ ကောသော, ဧကဘိတ္တိပဒေါသာဒိကံ ဝဏ္ဏေတုံ သမုဒါယေန ပဝတ္တာ ဘိန္နကြိယာ ဂါထာ သံဃာတော, သောပိ စတုဗ္ဗိဓော ပဇ္ဇပ္ပကာရော ယထာဝုတ္တသဂ္ဂဗန္ဓောဝါတိ ဝိညာတဗ္ဗံ. ဂဇ္ဇံ နာမ ပါဒသန္နိဋ္ဌာနရဟိတော သျာဒျန္တတျာဒျန္တပ္ပဗန္ဓော. တဿ တု ဒွေ ပကာရာ အာချာယိကာ, ကထာတိ. ဝိမိဿံ ပဇ္ဇဂဇ္ဇမယံ နာဋကပ္ပကရဏာဒိ, စမ္ပူ ဇာတကမာလာဒိကာ စ.

Thể cách cấu trúc đã được nói đến như vậy có bao nhiêu loại? (Tác giả) nói: ‘pajje’ v.v... Cấu trúc này, thể cách cấu trúc đã được nói đến, có thể là ba loại, theo ba cách, không nhiều hơn, không ít hơn. Như thế nào? Do sự khác biệt của vận văn (pajja), văn xuôi (gajja), và hỗn hợp (vimissa), do sự đặc thù của bản chất vận văn v.v..., nó trở thành ba loại, đó là điều được đề cập. Trong đó, vận văn (pajja) là các loại thể vận luật có bốn câu đã được trình bày trong thi pháp học tên là Vuttodaya do chính chúng tôi sáng tác, và các loại thể vận luật như muttaka v.v... cũng đã được trình bày. Do đó, chúng không được trình bày ở đây. Trong số đó: một bài kệ đơn lẻ, có ý nghĩa hoàn chỉnh, là chính, không phụ thuộc vào bài kệ khác, là muttaka. Các bài kệ có ý nghĩa hoàn chỉnh (khi đi cùng nhau), phụ thuộc lẫn nhau qua một động từ chung, nhưng mỗi bài kệ riêng lẻ thì ý nghĩa không hoàn chỉnh, là kulaka. Các bài kệ chính, có chủ đề khác nhau, động từ khác nhau, được sắp đặt như một kho tàng (koso), là koso. Các bài kệ có động từ khác nhau, được tiến hành như một tập hợp để mô tả một chủ đề duy nhất như buổi chiều tối v.v..., là saṅghāto. Bốn loại vận văn này cũng nên được hiểu là cấu trúc chương đoạn (saggabandho) đã được nói đến. Văn xuôi (gajja) là một tác phẩm không có sự sắp đặt theo câu cú. Nó có hai loại: ākhyāyikā và kathā. Hỗn hợp (vimissa) là sự kết hợp giữa vận văn và văn xuôi, như kịch (nāṭaka), prakaraṇa v.v..., và campū, jātakamālā v.v...

၈. ဣဒါနိ သဉ္ဇာနနာဘိလာသီနံ အလင်္ကာရနိဿိတံ ဗန္ဓသရီရံ, သောဝ ဗန္ဓောတိ အဓိကတံ, ‘‘ယော ကုဏ္ဍလီ, သော ဒေဝဒတ္တော’’တိ ပသိဒ္ဓကုဏ္ဍလိတ္တာနုဝါဒေန အပ္ပသိဒ္ဓဿ ဒေဝဒတ္တတ္တဝိဓာနံ ဝိယ ဒဿေန္တော ‘‘ဗန္ဓော’’စ္စာဒိမာဟ. တတ္ထ ဗန္ဓော နာမ စ ဗန္ဓနံ ပန. ဒေါသဝဇ္ဇိတာ သဒ္ဒတ္ထနိဿိတဒေါသေဟိ ပရိစ္စတ္တာ, တေ ဝါ ဝဇ္ဇိတာ ဧတေဟိ တာဒိသာ. သဟိတာ အညမညာနုရူပတ္ထေန သဟဘာဝံ ဂတာ. သဒ္ဒတ္ထာ သဒ္ဒေါ, [Pg.28] အတ္ထော စ. ဧဝံပကာရေဟိ တု ဤဒိသသဒ္ဒတ္ထာနံ ဝိညူနံ တုဋ္ဌိဇနကအညမညာနုရူပဂုဏသဟိတာနံ ဘာဝေါတိ ဝစနတ္ထေန ‘‘သာဟိစ္စ’’မိတိ ဝဒန္တိ. သဒ္ဒတ္ထာတိ ဧတ္ထ သဒ္ဒတ္ထာနံ ကိံ နာနာကရဏန္တိ? သဒ္ဒေါ ပန အတ္ထပ္ပတီတိယံ အတ္တနော မုချဗျာပါရံ လက္ခဏဗျာပါရံ ဗျဉ္ဇနသဘာဝဗျာပါရဉ္စေတိ တိဝိဓံ ဗျာပါရဘေဒေန. ကမတော ဝါစကော လက္ခဏိကော ဗျဉ္ဇနကော စေတိ တိဝိဓော. တထာ အတ္ထောပိ ဝါစ္စော လက္ခဏိယော ဗျင်္ဂျော စေဘိ တိဝိဓော. အတြ တု ဝါစကော သဒ္ဒေါ အတ္တနာ ဒီပေတဗ္ဗမုချတ္ထဿ ဇာတိဂုဏကြိယာဒဗ္ဗဘေဒေန စတုဗ္ဗိဓတ္တာ သယမ္ပိ ဇာတိဂုဏကြိယာဒဗ္ဗသဒ္ဒဝသေန စတုဗ္ဗိဓော. ဝါစကသဒ္ဒဿ မုချဗျာပါရော ‘‘အဘိဓာ’’တိ စ ဝေါဟရီယတိ. သော မုချဗျာပါရော ဇာတျာဒီဟိ အဗျဝဟိတတ္ထေဝ ဝတ္တတေ. တထာ ဟိ ‘‘ဂေါ နီလံ ပါစကော ဝိသာဏိ’’စ္စာဒေါ ဂေါအာဒိသဒ္ဒါနံ မုချဗျာပါရော ဂေါပိဏ္ဍနီလပဋပါစကကတ္တုသိင်္ဂီတိ ဒဗ္ဗာနံ ဝိသေသနဘူတဇာတိဂုဏကြိယာဒဗ္ဗေသွေဝ ပဝတ္တတိ, န ပန ဇာတျာဒီနံ နိဿယဘူတဂေါပိဏ္ဍာဒီသူတိ. ဝုတ္တံ ဟိ–

8. Bây giờ, đối với những người mong muốn hiểu biết, (tác giả) trình bày thể cách cấu trúc dựa trên các tu từ pháp, và cấu trúc đó chính là sự liên kết, bằng cách nói ‘bandho’ v.v..., giống như việc xác định bản chất Devadatta của người đã được xác định qua việc nhắc lại bản chất đeo hoa tai nổi tiếng (của anh ta) trong câu ‘người đeo hoa tai chính là Devadatta’. Trong đó, cấu trúc (bandho) chính là sự liên kết. (Nó) không có lỗi, tức là được từ bỏ các lỗi liên quan đến từ và nghĩa, hoặc các lỗi bị từ bỏ bởi chúng. (Chúng) hài hòa, tức là đã đạt đến trạng thái đồng hành do sự tương hợp lẫn nhau. Từ và nghĩa (saddatthā) là từ (saddo) và nghĩa (attho). Do ý nghĩa của câu nói rằng ‘đó là trạng thái của những từ và nghĩa như vậy, vốn hài hòa với các phẩm chất tương hợp lẫn nhau, làm vui lòng người có trí’, nên người ta gọi là ‘sāhicca’ (văn học). Ở đây, trong ‘từ và nghĩa’, sự phân biệt giữa từ và nghĩa là gì? Từ, trong việc truyền đạt ý nghĩa, có ba loại chức năng khác nhau: chức năng chính, chức năng chỉ định, và chức năng gợi ý. Theo thứ tự, (từ) có ba loại: biểu thị, chỉ định, và gợi ý. Tương tự, nghĩa cũng có ba loại: nghĩa được biểu thị, nghĩa được chỉ định, và nghĩa được gợi ý. Ở đây, từ biểu thị, do ý nghĩa chính mà nó phải làm sáng tỏ có bốn loại khác nhau là chủng loại, phẩm chất, hành động, và thực thể, nên bản thân nó cũng có bốn loại theo từ chỉ chủng loại, phẩm chất, hành động, và thực thể. Chức năng chính của từ biểu thị cũng được gọi là ‘abhidhā’ (biểu thị). Chức năng chính đó chỉ hoạt động trong ý nghĩa không bị ngăn cách bởi chủng loại v.v... Cụ thể, trong các ví dụ như ‘go’ (bò), ‘nīlaṃ’ (màu xanh), ‘pācako’ (người nấu ăn), ‘visāṇi’ (có sừng), chức năng chính của các từ ‘go’ v.v... chỉ diễn ra trong chủng loại, phẩm chất, hành động, và thực thể, vốn là đặc tính của các thực thể như cá thể bò, tấm vải xanh, người nấu ăn, con vật có sừng, chứ không phải trong các cá thể bò v.v... vốn là nơi nương tựa của chủng loại v.v... Vì đã được nói rằng:

‘‘ဝိသေသျံ နာဘိဓာ ဂစ္ဆေ, ခီဏသတ္တိ ဝိသေသနေ’’တိ.

‘Chức năng biểu thị không đến được đối tượng được đặc tả, (vì) năng lực của nó đã cạn kiệt ở đặc tính’.

တဿတ္ထော – ဝိသေသနေ ဝိသေသနဘူတဇာတျာဒိမှိ ခီဏသတ္တိ ခီဏဗျာပါရဝတီ အဘိဓာ မုချဗျာပါရောဝ ဝိသေသျံ ဒဗ္ဗံ န ဂစ္ဆေ န ပါပုဏာတီတိ.

Ý nghĩa của câu đó là: Chức năng biểu thị, tức là chức năng chính, có chức năng đã cạn kiệt ở đặc tính, tức là ở chủng loại v.v... vốn là đặc tính, thì không đến được, không đạt tới được thực thể là đối tượng được đặc tả.

ဇာတျာဒီနံ နိဿယဂေါပိဏ္ဍာဒိကံ အဘိဓာ န ဝဒတိ စေ, ဧဝဉ္စ သတိ ‘‘ဂေါ ဂစ္ဆတိ, နီလံ နိဝါသေတိ, ပါစကော အာဂစ္ဆတိ, သိင်္ဂီ ဓာဝတိ’’စ္စာဒီသု ဇာတျာဒိဝိသိဋ္ဌဂေါပိဏ္ဍာဒီနံ ဂေါအာဒိသဒ္ဒဿ ကထံ ဝါစကတ္တံ ယုဇ္ဇတီတိ? ဒဗ္ဗာဓီနဇာတိဂုဏာဒီသု ဝုတ္တေသု တဗ္ဗိသိဋ္ဌဿ ဒဗ္ဗဿ ပရိယာယတော ဝါစကတ္တာ. နိပ္ပရိယာယတော ပန သုဒ္ဓလက္ခဏဗျာပါရဿေဝ ဝိသယော. လက္ခဏဗျာပါရောပိ သုဒ္ဓေါ ဥပစာရမိဿောတိ ဒုဝိဓော. [Pg.29] တတ္ထ သုဒ္ဓေါ လက္ခဏဗျာပါရော ဇာတျာဒိဝဇ္ဇိတတ္ထဝိသယော. တထာ ဟိ ‘‘ဂေါ ဂစ္ဆတိ, နီလံ နိဝါသေတိ, ပါစကော အာဂစ္ဆတိ, သိင်္ဂီ ဓာဝတိ, မဉ္စာ ဥဂ္ဃောသေန္တိ, ဂင်္ဂါယံ ဃောသော’’တျာဒီသု ဇာတိဂုဏကြိယာသိင်္ဂဒဗ္ဗမဉ္စဂင်္ဂါဒီနံ ဂမနာဒီဟိ ယောဂါသမ္ဘဝတော ဇာတိဂုဏာဒယော အတိက္ကမ္မ ယထာက္ကမံ ဂမနနိဝါသနအာဂမနဓာဝနဥဂ္ဃောသနဃောသာဒီနံ နိဿယဘူတဂေါပိဏ္ဍာဒယော ပရာမသတိ.

Nếu chức năng biểu thị không nói đến cá thể bò v.v... là nơi nương tựa của chủng loại v.v..., trong trường hợp như vậy, làm thế nào mà tính biểu thị của từ ‘go’ v.v... đối với cá thể bò v.v... được đặc trưng bởi chủng loại v.v... lại hợp lý trong các câu như ‘con bò đi’, ‘mặc đồ xanh’, ‘người nấu ăn đến’, ‘con vật có sừng chạy’? Do tính biểu thị một cách gián tiếp đối với thực thể được đặc trưng bởi những điều đó, khi chủng loại, phẩm chất v.v... phụ thuộc vào thực thể được nói đến. Tuy nhiên, một cách trực tiếp, đó là đối tượng của chính chức năng chỉ định thuần túy. Chức năng chỉ định cũng có hai loại: thuần túy và hỗn hợp với ẩn dụ. Trong đó, chức năng chỉ định thuần túy có đối tượng là ý nghĩa không có chủng loại v.v... Cụ thể, trong các ví dụ như ‘con bò đi’, ‘mặc đồ xanh’, ‘người nấu ăn đến’, ‘con vật có sừng chạy’, ‘các cái giường la hét’, ‘xóm làng trên sông Hằng’, do không thể có sự liên kết của chủng loại, phẩm chất, hành động, thực thể sừng, giường, sông Hằng v.v... với việc đi lại v.v..., (ý nghĩa) vượt qua chủng loại, phẩm chất v.v... và theo thứ tự tham chiếu đến các cá thể bò v.v... là nơi nương tựa của việc đi, mặc, đến, chạy, la hét, và xóm làng.

မိဿော တု ဥပစာရဘေဒေန ဗဟုဝိဓော. တထာ ဟိ ကတ္ထစိ ကာရဏေ ကာရိယမုပစရီယတေ, ယထာ ‘‘အာယုဃတ’’န္တိ, ဧတ္ထ အာယုဝဍ္ဎနကာရဏဘူတေ ဃတေ ကာရိယဘူတအာယုနော ဝေါဟာရော အာရောပိတော ဟောတိ. ဥပရိပိ ဥပစာရော ယထာယောဂံ ယောဇေတဗ္ဗော. အတံသဘာဝေ ဟိ တံသဘာဝါရောပနံ ဥပစာရော. ကတ္ထစိ ကာရဏကာရိယာနမဘေဒေါ, ယထာ ‘‘အာယုယေဝ ဃတ’’န္တိ. ကတ္ထစိ ဥပမေယျဥပမာနောပစာရော, ယထာ ‘‘ဂေါ ဗာဟိကော’’တိ. ကတ္ထစိ ဥပမာနဥပမေယျာနမဘေဒေါ, ယထာ ‘‘ဂေါယေဝါယံ ဗာဟိကော’’တိ. ကတ္ထစိ တဒါဓာရတာယ တဒူပစာရော, ယထာ ‘‘ပဒီပဋ္ဌာ ကပလ္လိကာ ပဒီပေါ’’တိ. ကတ္ထစိ ကြိယာသမ္ဗန္ဓေန တံဗျပဒေသော, ယထာ ‘‘အဝဍ္ဎကီပိ ဝဍ္ဎကီ အယ’’န္တိ. ကတ္ထစိ သံသာမိသမ္ဗန္ဓေန တံဗျပဒေသော, ယထာ ‘‘ရာဇဝလ္လဘောပိ ရာဇာ အယ’’န္တိ. ကတ္ထစိ အဝယဝေ သမုဒါယဗျပဒေသော, ယထာ ‘‘ပဋော ဒဍ္ဎော’’တိ. ဣမိနာ မုခေန ဥပစာရဘေဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဗျဉ္ဇနသဘာဝဗျာပါရော ဧဝ ‘‘ဓန’’န္တိ စ ဝုစ္စတိ, တဿ တတိယဗျာပါရဿ ဝိသယော တာဒိသဝါကျမေဝ ဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

Còn thể hỗn hợp thì có nhiều loại do sự khác biệt của ẩn dụ. Thật vậy, ở một vài nơi, hiệu quả được ẩn dụ cho nguyên nhân, như trong câu ‘mỡ sữa là tuổi thọ’. Ở đây, cách dùng từ ‘tuổi thọ’ vốn là hiệu quả được gán cho mỡ sữa vốn là nguyên nhân làm tăng trưởng tuổi thọ. Hơn nữa, ẩn dụ nên được áp dụng một cách thích hợp. Vì rằng, ẩn dụ là sự áp đặt bản chất của một sự vật lên một sự vật không có bản chất ấy. Ở một vài nơi, có sự không khác biệt giữa nguyên nhân và hiệu quả, như trong câu ‘mỡ sữa chính là tuổi thọ’. Ở một vài nơi, có ẩn dụ vật được so sánh bằng vật so sánh, như trong câu ‘người Bāhika là con bò’. Ở một vài nơi, có sự không khác biệt giữa vật so sánh và vật được so sánh, như trong câu ‘người Bāhika này chính là con bò’. Ở một vài nơi, có ẩn dụ dựa trên vật chứa đựng, như trong câu ‘cái đĩa đèn là ngọn đèn’. Ở một vài nơi, có sự chỉ định dựa trên mối liên hệ với hành động, như trong câu ‘người này là thợ mộc dù không phải là thợ mộc’. Ở một vài nơi, có sự chỉ định dựa trên mối liên hệ chủ-tớ, như trong câu ‘người này là vua dù chỉ là người được vua yêu mến’. Ở một vài nơi, có sự chỉ định toàn thể cho một bộ phận, như trong câu ‘tấm vải bị cháy’. Theo cách này, sự khác biệt của ẩn dụ cần được hiểu rõ. Chức năng có bản chất gợi ý cũng được gọi là ‘âm vang’ (dhana), và cần được hiểu rằng đối tượng của chức năng thứ ba này chính là loại câu như vậy.

ဧတ္ထ ဗျင်္ဂျတ္ထံ ဗန္ဓဿ ဇီဝိတမိတိ စ, ဗျင်္ဂျတ္ထပဓာနံ ဗန္ဓမုတ္တမန္တိ စ, ဗျင်္ဂျတ္ထပဓာနရဟိတံ မဇ္ဈိမန္တိ စ, အဗျင်္ဂျဗန္ဓံ အဓမမိတိ စ ဝဒန္တိ. ဟောန္တိ စေတ္ထ –

Ở đây, họ nói rằng: ý nghĩa hàm ẩn là sinh mệnh của tác phẩm, tác phẩm có ý nghĩa hàm ẩn là chính yếu thì được xem là thượng hạng, tác phẩm không có ý nghĩa hàm ẩn là chính yếu thì được xem là trung bình, và tác phẩm không có ý nghĩa hàm ẩn thì được xem là hạ liệt. Và ở đây có những câu kệ sau:

အတ္ထပ္ပတီတိယံ သဒ္ဒ-ဗျာပါရော တိဝိဓော ဘဝေ;

မုချော လက္ခဏဗျဉ္ဇန-သဘာဝေါ စာတိ ဧတ္ထ တု.

Trong việc liễu giải ý nghĩa, chức năng của từ ngữ có thể có ba loại; ở đây, đó là bản chất của nghĩa đen, nghĩa bóng và nghĩa hàm ẩn.

အဘိဓာပရပရိယာယော, [Pg.30] ဗျာပါရော ပဌမော ဘဝေ;

ဓနန္တာပရပရိယာယော, ဗျာပါရော တတိယော ပုန.

Chức năng thứ nhất có thể có một tên gọi khác là biểu thị (abhidhā); còn chức năng thứ ba lại có một tên gọi khác là âm vang (dhvanana).

မုချော နိရန္တရတ္ထေသု, လက္ခဏာ တု တိရောဟိတေ;

အတ္ထေ’တရော တု ဝါကျဿ, အတ္ထေယေဝ ပဝတ္တတိ.

Nghĩa đen (chức năng chính) hoạt động trong các ý nghĩa trực tiếp, còn nghĩa bóng (chức năng phụ) hoạt động trong ý nghĩa bị che khuất; còn chức năng kia (hàm ẩn) thì chỉ vận hành trong ý nghĩa của câu.

ဗျာပါရဿ ပဘေဒေန, တိဓာ သဒ္ဒေါပိ ဝါစကော;

လက္ခဏိကော ဗျဉ္ဇကောတိ, တဒတ္ထောပိ တိဓာ မတော.

Do sự phân biệt về chức năng, từ ngữ cũng có ba loại: từ biểu thị, từ chỉ định, và từ gợi ý; ý nghĩa của chúng cũng được xem là có ba loại.

ဝါစ္စော လက္ခဏိယော ဗျင်္ဂျော-စ္စေဝံ သဒ္ဒေသု ဝါစကော;

ဇာတိဂုဏကြိယာဒဗ္ဗ-ဘေဒေန သော စတုဗ္ဗိဓော.

Tương ứng là nghĩa được biểu thị, nghĩa được chỉ định, và nghĩa được gợi ý. Trong các loại từ, từ biểu thị có bốn loại, phân biệt theo chủng loại, phẩm chất, hành động, và thực thể.

ဝါစ္စတ္ထဿ စတုဒ္ဓါဝ, ဘိန္နတ္တာ ဇာတိအာဒိတော;

ဇာတျာဒီနံ ပဘေဒေန, တထာ လက္ခဏိကော မတော.

Bản chất bốn loại của ý nghĩa được biểu thị là do sự khác biệt từ chủng loại, v.v...; tương tự, từ chỉ định cũng được xem là (có các loại) do sự phân biệt của chủng loại, v.v...

ဥပစာရဗဟုတ္တေန, ဘေဒေ သတိပိ တဿ တု;

ဗျဉ္ဇကော တု အနညတ္တာ, ဝိသုံ တေဟိ န ဝုစ္စတီတိ.

Mặc dù từ chỉ định có nhiều loại do sự đa dạng của ẩn dụ, nhưng từ gợi ý, do tính chất không khác biệt (vô hạn), không được đề cập riêng biệt với chúng.

လက္ခဏတော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ‘‘မုနိန္ဒဝဒနမ္ဘောဇေ’’ တျာဒိဂါထာယံ ဝဒနသဒ္ဒဿ မုခတ္ထော ဝါစ္စတ္ထော, အာရောပိတအမ္ဘောဇတ္ထော လက္ခဏိယတ္ထော. အမ္ဘောဇသဒ္ဒဿ ပဒုမတ္ထော ဝါစ္စတ္ထော, ဥပစရိတမုခတ္ထော လက္ခဏိယတ္ထော. ဝါဏိသဒ္ဒဿ သဒ္ဓမ္မသင်္ခါတော အတ္ထော ဝါစ္စတ္ထော, အာရောပိတဒေဝတာအတ္ထော လက္ခဏိယတ္ထော. ဧတ္ထ အာသီသနာ နာမ ယထာဝုတ္တနယေန ပုညာတိသယတာ, တတော ဣဓ အဘိမတတ္ထဗာဓကာကုသလနိဝါရဏဉ္စ ကုသလာနမနုဗလပ္ပဒါနဉ္စ တတော ကာယစိတ္တပီဠာဝိဂမော စ တတော သုခပ္ပဋိလာဘော စ တတော စိတ္တသမာဓာနဉ္စ တတောယေဝ အနေကဝိဓတ္ထာဝဗောဓော စ တတော အဘိမတဂန္ထပရိသမတ္တိ စ ဘဝတီတျယံ ဝါကျသာမတ္ထိယတော လဒ္ဓတ္ထော ဗျင်္ဂျတ္တော. တံတံအတ္ထပ္ပကာသကာ သဒ္ဒါ ဝါစကလက္ခဏိကဗျဉ္ဇနကာ နာမ ဘဝန္တိ. ဧဝံ သဒ္ဒသဒ္ဒတ္ထဝိစာရော ဝေဒိတဗ္ဗော.

Về nghĩa bóng, cần được hiểu như sau: Trong câu kệ bắt đầu bằng ‘munindavadanambhoje’, đối với từ ‘vadana’ (diện), ý nghĩa ‘mặt’ là nghĩa được biểu thị (vāccattha), ý nghĩa ‘hoa sen’ được gán cho nó là nghĩa được chỉ định (lakkhaṇiyattha). Đối với từ ‘ambhoja’ (hoa sen), ý nghĩa ‘hoa sen’ là nghĩa được biểu thị, ý nghĩa ‘mặt’ được ẩn dụ là nghĩa được chỉ định. Đối với từ ‘vāṇī’ (lời nói), ý nghĩa được gọi là ‘Diệu pháp’ là nghĩa được biểu thị, ý nghĩa ‘vị nữ thần’ được gán cho nó là nghĩa được chỉ định. Ở đây, sự cầu chúc (āsīsanā) theo phương pháp đã nói chính là sự vượt trội của công đức. Từ đó, ở đây, sự ngăn ngừa các điều bất thiện làm cản trở mục đích mong muốn, sự hỗ trợ cho các điều thiện, từ đó sự chấm dứt khổ đau thân tâm, từ đó sự đạt được an lạc, từ đó sự định tâm, chính từ đó sự liễu giải nhiều ý nghĩa khác nhau, và từ đó sự hoàn thành tác phẩm mong muốn, ý nghĩa này có được từ năng lực của câu văn chính là ý nghĩa hàm ẩn (byaṅgyattha). Các từ ngữ làm sáng tỏ những ý nghĩa tương ứng đó được gọi là từ biểu thị, từ chỉ định, và từ gợi ý. Việc khảo sát từ ngữ và ý nghĩa của từ ngữ nên được hiểu như vậy.

ဣဒါနိ [Pg.31] ပကာသိတဗန္ဓဿ ဘေဒံ ဝဒတိ ‘‘ပဇ္ဇာ’’ဒိနာ. အယံ ဝုတ္တလက္ခဏော ဗန္ဓော ပဇ္ဇဂဇ္ဇဝိမိဿာနံ ဘေဒေန ဂါထာစုဏ္ဏိယတဒုဘယမိဿာနံ ဝသေန တိဓာ ဘဝေ. သဒ္ဒေါ စ အတ္ထော စေတိ စ, သဟဘာဝံ ဣတာ ပတ္တာတိ စ, ဒေါသေဟိ ဝဇ္ဇိတာ, ဒေါသေ ဝါ ဝဇ္ဇိတာ ယေဟီတိ စ, ပဇ္ဇဉ္စ ဂဇ္ဇဉ္စ ဝိမိဿဉ္စေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဣဟ ပဇ္ဇံ နာမ မုတ္တကကုလကကောသကသံဃာတဝသေန စတုပ္ပဘေဒံ ဆန္ဒသိ နိဒ္ဒိဋ္ဌဝုတ္တဝိသေသဝိရစိတံ စတုပ္ပဒိကဂါထာဗန္ဓံ. တတ္ထ မုတ္တကံ နာမ နိဋ္ဌိတတ္ထာ သပ္ပဓာနာ ဧကာ ဂါထာ, ကုလကံ နာမ ပစ္စေကမနိဋ္ဌိတတ္ထာ အညမညသာပေက္ခာ ဧကကြိယာဒွါရိကာ နာနာဂါထာ, ကောသကော နာမ နာနာဝိဓဝဏ္ဏနာဘူမိကာ ဘိန္နကြိယာဒွါရပ္ပဝတ္တာ သပ္ပဓာနာ ဂါထာရာသိ, သံဃာတော နာမ သဉ္စျာကာလာဒိဧကဝဏ္ဏနာဘူမိနိဿိတာ ဘိန္နကြိယာသမုဒါယေန ပဝတ္တာ ဂါထာ. ဂဇ္ဇံ နာမ အနိယတပဒေါ အာချာယိကာကထာဝသေန ဒွိပ္ပဘေဒေါ သျာဒျန္တတျာဒျန္တော ဝစနပ္ပဗန္ဓော. မိဿော ပန ဣမေဟိ ဒွီဟိ သံမိဿော နာဋကပကရဏာဒိ စ ဇာတကမာလာဒိစမ္ပူ စ.

Bây giờ, ngài nói về sự phân loại của tác phẩm đã được trình bày, bằng những từ như ‘pajja’ (vận văn). Tác phẩm có đặc điểm đã nói này có thể có ba loại, do sự phân biệt của vận văn, văn xuôi và hỗn hợp, tức là kệ, văn xuôi và sự pha trộn của cả hai. (Sau đó là phân tích ngữ pháp). Ở đây, vận văn (pajja) là một thể loại tác phẩm gồm các câu kệ bốn dòng được sáng tác theo các thể thơ đặc biệt được chỉ định trong thi pháp, và có bốn loại: muttaka, kulaka, kosaka, và saṅghāta. Trong đó, muttaka là một câu kệ duy nhất, độc lập và có ý nghĩa hoàn chỉnh. Kulaka là nhiều câu kệ, mỗi câu có ý nghĩa chưa hoàn chỉnh, phụ thuộc lẫn nhau, và được liên kết bởi một động từ duy nhất. Kosaka là một tập hợp các câu kệ độc lập, có các động từ khác nhau, tạo thành các phần mô tả đa dạng. Saṅghāta là các câu kệ dựa trên một chủ đề mô tả duy nhất (như mô tả các mùa), được triển khai bằng một tập hợp các động từ khác nhau. Văn xuôi (gajja) là một thể loại văn chương có các dòng không theo quy tắc, có hai loại là ākhyāyikā (truyện ký) và kathā (câu chuyện). Còn thể hỗn hợp là sự pha trộn của hai loại trên, như kịch, luận văn, và các tác phẩm campū như Jātakamālā.

၉.

နိဗန္ဓော စာ’နိဗန္ဓော စ, ပုန ဒွိဓာ နိရုပ္ပတေ;

တံ တု ပါပေန္တျ’လင်္ကာရာ, ဝိန္ဒနီယတရတ္တနံ.

Lại nữa, nó được mô tả là có hai loại: có cấu trúc và không có cấu trúc. Và các tu từ pháp làm cho tác phẩm ấy đạt đến trạng thái đáng thưởng thức hơn.

၉. ဧဝံ တိပ္ပကာရံ ဗန္ဓသရီရံ ဝတွာ ဣဒါနိ အညထာပိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘နိဗန္ဓောစာ’နိဗန္ဓော စ, ပုန ဒွိဓာ နိရုပ္ပတေ’’ ဣတိ. ပုန ဘိယျော ယထာဝုတ္တော ပဇ္ဇမယဗန္ဓော ဒွိဓာ ဒွိပ္ပကာရေန နိရုပ္ပတေ နိစ္ဆီယတေ. ကထံ? နိဗန္ဓော စ တဒေကဒေသဘူတေဟိ မုတ္တကာဒီဟိ စတူဟိ သဂ္ဂဗန္ဓာဒိဝသေန ဗန္ဓော စ အနိဗန္ဓော စ ကေဝလံ မုတ္တကဝသေနာတိ ဧဝံ ဒွိဓာ နိရုပ္ပတေ ဣတိ ပကတံ. နနု တဿေတဿ ယထာဝုတ္တဝါတိမယဿ သက္ကဋံ ပါကတံ အပဗ္ဘံသော ပေသာစိကံ မိဿဉ္စေတိ ပဉ္စဝိဓတ္တံ ဝတွာ ‘‘သက္ကဋံ နာမ ဒေဝတာဘာသာ. ပါကတံ စတုဗ္ဗိဓံ သက္ကဋေဟိ ဝဏ္ဏညတ္တမတ္တေန ဥပ္ပန္နတ္တာ [Pg.32] မဟိန္ဒသိန္ဓဝါဒိ တဗ္ဘဝံ, တဿမံ ဟိရိဟရကမလာဒိ, မဟာရဋ္ဌာဒိဒေသပသိဒ္ဓံ ဒေသီယံ, တဗ္ဘဝါဒီဟိ သမ္မိဿံ မိဿံ. အာဘီရာဒီနံ ဝါစာ အပဗ္ဘံသော, သော စ ပါကတံ ဝိယ စတုဗ္ဗိဓော, တိဝိဓော စ နာဂရဥပနာဂရဝုဒ္ဓဘေဒေန. ပိသာစာနံ ဝစနံ ပေသာစိကံ. သဗ္ဗေသံ ဝသေန မိဿ’’န္တိ သက္ကဋာဒီနံ လက္ခဏံ ဝုတ္တံ. တထာ ‘‘သိင်္ဂါရပ္ပဓာနနစ္စသင်္ခါတလာသျာဒီနံ ပဋိပါဒကတ္ထေန လာသျာဒိကမဘိနယပ္ပဓာနတ္တာ ဒဿနီယံ, ဣတရံ ကဗ္ဗံ သဝနီယ’’န္တိ ဒုဝိဓံ ဝုတ္တံ, ဧဝံ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ ဘာသာဘေဒေန ဝုတ္တံ ပဉ္စဝိဓတ္တံ, ဝိနိယောဂဘေဒေန ဝုတ္တံ ဒုဝိဓတ္တဉ္စ ဣဓ ကသ္မာ န ဝုတ္တန္တိ? သစ္စံ, တထာပိ တဒေဝမိဓာနုပယောဂိတာယ န ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

9. Sau khi đã nói về thể văn theo ba loại như vậy, bây giờ để chỉ ra cách khác, ngài nói: ‘Và có cấu trúc, và không có cấu trúc, lại được xác định theo hai cách’. Lại nữa, thể văn vần đã được nói đến được xác định, được quyết định theo hai cách, hai loại. Thế nào? Đó là có cấu trúc (nibandho), tức là sự kết cấu theo cách saggabandha v.v... bởi bốn loại mà một phần trong đó là muttaka v.v...; và không có cấu trúc (anibandho), tức là chỉ theo cách muttaka. Như vậy, được xác định theo hai cách là điều đang được đề cập. Nhưng chẳng phải đã nói về tính chất năm loại của thể văn đã được đề cập này, tức là sakkaṭa, pākata, apabbhaṃso, pesācika, và missa hay sao? Và đặc tính của sakkaṭa v.v... đã được nói rằng: ‘Sakkaṭa là ngôn ngữ của chư thiên. Pākata có bốn loại: tabbhavaṃ, như mahinda, sindhava v.v..., vì được phát sinh từ sakkaṭa chỉ bằng sự thay đổi âm vị; tassamaṃ, như hiri, hara, kamala v.v...; desīyaṃ, phổ biến ở các xứ như Mahāraṭṭha v.v...; missaṃ, là sự pha trộn bởi tabbhava v.v... Apabbhaṃso là lời nói của những người chăn bò v.v..., và nó cũng có bốn loại như pākata, và ba loại theo sự phân biệt nāgara, upanāgara, và vuddha. Pesācikaṃ là lời nói của các pisāca. Missa là sự pha trộn của tất cả.’ Tương tự, đã nói về hai loại như sau: ‘Do trình bày về vũ điệu (lāsya) v.v... mà đặc trưng là tình yêu (siṅgāra), nên lāsya v.v... là loại để xem (dassanīyaṃ) vì thiên về diễn xuất; loại khác là thi phẩm (kabbaṃ) để nghe (savanīyaṃ).’ Như vậy, tại sao ở đây không nói đến tính chất năm loại được các vị cổ sư nói đến theo sự phân biệt ngôn ngữ, và tính chất hai loại được nói đến theo sự phân biệt về cách sử dụng? Đúng vậy. Tuy nhiên, nên hiểu rằng những điều ấy không được nói đến ở đây vì không hữu dụng trong bối cảnh này.

ဧဝမလင်္ကာရာဓိဋ္ဌာနဘာဝေန ပဌမံ ဗန္ဓသရီရံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဟာရကေယူရာဒိနာ ပုရိသသရီရမိဝ ဗန္ဓသရီရံ သဒ္ဒါလင်္ကာရအတ္ထာလင်္ကာရေဟိ ဝိန္ဒနီယတရံ ဟောတီတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘တံ တု’’ ဣစ္စာဒိ. တုသဒ္ဒေါ ဝိသေသဝစနိစ္ဆာယံ. တံ ဗန္ဓသရီရံ တု အလင်္ကာရာ အလင်္ကရိယတိ တံ ဗန္ဓသရီရမေတေဟီတိ ပသာဒါဒယော သဒ္ဒါလင်္ကာရာ, သဘာဝဝုတျာဒယော အတ္ထာလင်္ကာရာ စ ဝိန္ဒနီယတရတ္တနံ အတိသယေန ဝိန္ဒနီယဘာဝံ အဿာဒနီယဘာဝံ ပါပေန္တိ နယန္တိ. သဗ္ဗထာ နိဒ္ဒေါသဘူတာနံ သဒ္ဒတ္ထာနံ အညမညာနုရူပတော သဟိတဘာဝေန ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတံ တာဒိသပုရိသသရီရမိဝ ဝိန္ဒနီယမ္ပိ သမာနံ အလင်္ကာရေဟိ ပသာဓိတေ သတိ အစ္စန္တမေဝ ဝိန္ဒနီယံ သိယာတိ အဓိပ္ပာယော.

Sau khi đã chỉ ra thể văn trước tiên với vai trò là nền tảng của các tu từ pháp, bây giờ để chỉ ra rằng thể văn, giống như thân thể con người (được trang điểm) bằng vòng cổ, vòng tay v.v..., trở nên đáng thưởng thức hơn nhờ các tu từ pháp về âm thanh và tu từ pháp về ý nghĩa, ngài nói ‘taṃ tu’ (còn điều ấy thì) v.v... Từ ‘tu’ có ý nghĩa nhấn mạnh một phát biểu đặc biệt. Thể văn ấy, các tu từ pháp — thể văn ấy được trang hoàng bởi những thứ này — tức là các tu từ pháp về âm thanh như pasāda v.v..., và các tu từ pháp về ý nghĩa như sabhāvavutti v.v..., làm cho đạt đến, dẫn đến trạng thái đáng thưởng thức hơn, trạng thái có thể nếm trải một cách vượt trội. Ý nghĩa là: (một tác phẩm) vốn đã đáng thưởng thức, giống như thân thể của một người như vậy, hoàn toàn không có khuyết điểm, có sự hài hòa giữa âm và nghĩa tương hợp với nhau, và được phú cho vẻ đẹp tuyệt vời, nhưng khi được trang hoàng bằng các tu từ pháp, nó sẽ trở nên vô cùng đáng thưởng thức.

၉. ပုနပိ တဿေဝ ဗန္ဓဿ ဘေဒံ ကထေတုံ ‘‘နိဗန္ဓော စာ’’ဒိမာဟ. ပုန နိဗန္ဓော စ မုတ္တကာဒီဟိ စတူဟိ အဝိနာဘာဝတော မဟာကဗ္ဗာဒိသဘာဝေန နိရန္တရံ ကတွာ ဗန္ဓော စ အနိဗန္ဓော စ ကေဝလံ မဟာကဗ္ဗာဒိသဘာဝေန မုတ္တကတ္တာ အနိရန္တရံ ကတွာ ဗန္ဓော စာတိ သောဝ ဗန္ဓော ဒွိဓာ နိရုပ္ပတေ နိစ္ဆီယတေ. [Pg.33] ပုနပိ သော ဗန္ဓော သက္ကဋပါကတအပဗ္ဘံ သပေသာစိကမိဿဘာသာဘေဒေန ပဉ္စဝိဓော. သိင်္ဂါရပဓာနနစ္စသင်္ခါတလာသျာဒီနံ ဒဿနပ္ပဓာနတ္တာ တာဒိသံ နစ္စံဒဿနီယံ, တဒညံ ကဗ္ဗံ သဝနီယမိတိ ဝဠဉ္ဇနဘေဒတော ဒုဝိဓော စ ဟောတိ. သော သဗ္ဗောပိ ပယောဇနာဘာဝတော ဣဟ န ဂဟိတော. တတ္ထ သက္ကဋံ နာမ ဒေဝတာဘာသာ. တတော ကေဟိစိ အက္ခရေဟိ ဘိန္နံ ပါကတံ နာမ. တံ ပန တဗ္ဘဝတဿမဒေသိယမိဿဝသေန စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ သက္ကဋတော ဝဏ္ဏညတ္တမတ္တေန နိဗ္ဗတ္တံ တဗ္ဘဝံ နာမ, တံ မဟိန္ဒသိန္ဓဝါဒိ. တဿမံ ဟိရိဟရကမလာဒိ. ဒေသေ ပသိဒ္ဓံ ဒေသိယံ. မိဿံ နာမ တဗ္ဘဝါဒီဟိ သမ္မိဿံ. အပဗ္ဘံသော နာမ ဂေါပါလကာဒီနံ ဝါစာ, သော စ တဗ္ဘဝါဒီဟိ စတုဗ္ဗိဓော, နာဂရဥပနာဂရဝုဒ္ဓဘေဒေန တိဝိဓော စ ဟောတိ. ပိသာစာနံ ဝစနံ ပေသာစိကံ. တေဟိ သက္ကဋာဒီဟိ သမ္မိဿံ မိဿံ နာမ ဟောတိ. ဣဒါနိ ဤဒိသပ္ပဘေဒဝန္တဗန္ဓဿ အလင်္ကာရေန သောဘနတ္တံ ဝတ္တုံ ‘‘တံ တု’’စ္စာဒိမာဟ. တံ တု တံ ပန ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဗန္ဓသရီရံ အလင်္ကာရာ ပသာဒါဒိသဒ္ဒါလင်္ကာရာ, သဘာဝဝုတျာဒိအတ္ထာလင်္ကာရာ စ ဝိန္ဒနီယတရတ္တနံ အတိသယပသာဒနီယတ္တံ ပါပေန္တိ. နိရန္တရံ ဗန္ဓော နိဗန္ဓောတိ စ, န နိဗန္ဓော အနိဗန္ဓောတိ စ, အတိသယေန ဝိန္ဒနီယော ဝိန္ဒနီယတရော, တဿ ဘာဝေါ ဝိန္ဒနီယတရတ္တနန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

9. Lại nữa, để nói về sự phân loại của chính thể văn ấy, ngài nói câu bắt đầu bằng ‘nibandho cā’. Lại nữa, thể văn ấy được xác định, được quyết định theo hai cách: có cấu trúc (nibandho), tức là sự kết cấu được thực hiện một cách liên tục theo bản chất của trường thi v.v..., do không thể tách rời khỏi bốn loại bắt đầu bằng muttaka; và không có cấu trúc (anibandho), tức là sự kết cấu được thực hiện một cách không liên tục, do chỉ là muttaka không có bản chất của trường thi v.v... Lại nữa, thể văn ấy có năm loại theo sự phân biệt về ngôn ngữ: sakkaṭa, pākata, apabbhaṃsa, pesācika, và missa. Và nó cũng có hai loại theo sự phân biệt về cách dùng: vũ điệu như vậy là để xem (dassanīyaṃ) vì thiên về trình diễn vũ điệu (lāsya) v.v... mà đặc trưng là tình yêu (siṅgāra); thi phẩm (kabbaṃ) khác với điều đó là để nghe (savanīyaṃ). Tất cả những điều đó không được đề cập ở đây vì không có mục đích. Trong đó, sakkaṭa là ngôn ngữ của chư thiên. Pākata là (ngôn ngữ) khác biệt với ngôn ngữ ấy bởi một số chữ cái. Nó lại có bốn loại theo cách tabbhava, tassama, desiya, và missa. Trong đó, tabbhava là loại được hình thành từ sakkaṭa chỉ bằng sự thay đổi âm vị, đó là mahinda, sindhava v.v... Tassama là hiri, hara, kamala v.v... Desiya là loại phổ biến trong xứ. Missa là sự pha trộn bởi tabbhava v.v... Apabbhaṃso là lời nói của những người chăn bò v.v..., và nó cũng có bốn loại bởi tabbhava v.v..., và ba loại theo sự phân biệt nāgara, upanāgara, và vuddha. Pesācikaṃ là lời nói của các pisāca. Missa là sự pha trộn bởi sakkaṭa v.v... ấy. Bây giờ, để nói về vẻ đẹp của thể văn có những sự phân loại như vậy nhờ vào tu từ pháp, ngài nói câu bắt đầu bằng ‘taṃ tu’. ‘Taṃ tu’ (còn điều ấy thì), còn thể văn theo cách đã nói ấy, các tu từ pháp — các tu từ pháp về âm thanh như pasāda v.v..., và các tu từ pháp về ý nghĩa như sabhāvavutti v.v... — làm cho đạt đến trạng thái đáng thưởng thức hơn, trạng thái đáng hài lòng một cách vượt trội. Và sự phân tích cú pháp là: ‘Sự kết cấu liên tục là nibandho’, ‘Không phải nibandho là anibandho’, ‘Đáng thưởng thức một cách vượt trội là vindanīyataro, bản chất của điều đó là vindanīyatarattanaṃ’.

၁၀.

10.

အနဝဇ္ဇံ မုခမ္ဘောဇ-မနဝဇ္ဇာ စ ဘာရတီ;

အလင်္ကတာဝ သောဘန္တေ, ကိံ နု’တေ နိရလင်္ကတာ?

Gương mặt sen không tì vết, và lời nói cũng không tì vết; chỉ khi được trang điểm chúng mới tỏa sáng, làm sao chúng có thể (tỏa sáng) khi không trang điểm?

၁၀. တမေဝ သမတ္ထေတိ ‘‘အနဝဇ္ဇ’’ မိစ္စာဒိနာ. အနဝဇ္ဇံ အညမညာနုရူပါဓိကတနေတ္တကဏ္ဏာဒိအဝယဝေန ပိဠကတိလကကာဠကာဒျနာဟတာယ စ သုန္ဒရဘာဝတော အဂရဟိတံ မုခမ္ဘောဇံ ဝဒနာရဝိန္ဒဉ္စ တထာ အနဝဇ္ဇာ ပဒါဒိဒေါသာနဘိဘူတာယ သုန္ဒရဘာဝေန အဂရဟိတာ ဘာရတီ စ ဝါဏီ ဥပစာရတော တပ္ပဋိပါဒနီယော အတ္ထော စာတိ ဧတေ အလင်္ကတာဝ [Pg.34] မုခံ တိလကတာဍင်္ကာဒိနာလင်္ကာရေန, သဒ္ဒတ္ထာ သဒ္ဒါလင်္ကာရအတ္ထာလင်္ကာရေဟိ ပသာဓိတာ သဇ္ဇိတာ ဧဝ, နိရလင်္ကတာ တထာ အပသာဓိတာ အသဇ္ဇိတာ သောဘန္တေ ကိံ နု, န သောဘန္တေဝါတိ ဝိတက္ကေမီတိ အတ္ထော. နုဣတိ ဝိတက္ကေ.

10. Ngài ủng hộ chính điểm ấy bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘anavajja’. ‘Gương mặt sen không tì vết’ (anavajjaṃ mukhambhojaṃ) là gương mặt hoa sen không bị chê trách do vẻ đẹp của nó, với các bộ phận như mắt, tai v.v... vượt trội và hài hòa với nhau, và không bị ảnh hưởng bởi mụn, nốt ruồi, đốm đen v.v... Tương tự, ‘lời nói không tì vết’ (anavajjā bhāratī) là lời nói không bị chê trách do vẻ đẹp của nó, không bị các lỗi về từ ngữ v.v... chi phối, và theo nghĩa bóng, là ý nghĩa được nó trình bày. ‘Những thứ này chỉ khi được trang điểm’ (ete alaṅkatāva): gương mặt được trang hoàng, tô điểm bằng các trang sức như dấu tilaka, hoa tai v.v...; âm và nghĩa được trang hoàng, tô điểm bằng các tu từ pháp về âm thanh và tu từ pháp về ý nghĩa. ‘Khi không trang điểm, làm sao chúng có thể tỏa sáng?’ (niralaṅkatā sobhante kiṃ nu), ý nghĩa là: ‘Khi không được trang hoàng, không được tô điểm như vậy, chúng có tỏa sáng không? Chúng không hề tỏa sáng, tôi phỏng đoán như vậy.’ ‘Nu’ có nghĩa là phỏng đoán.

၁၀. တမေဝ ‘‘အနဝဇ္ဇ’’ မိစ္စာဒိနာ သမတ္ထေတိ. ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒိအဝယဝသမ္ပတ္တိယာ စ ပိဠကတိလကကာဠကာဒိဒေါသရဟိတတ္တာ စ အနိန္ဒိတံ မုခမ္ဘောဇဉ္စ အနဝဇ္ဇာ ပဒဒေါသဝါကျဒေါသအတ္ထဒေါသေဟိ အမိဿတ္တာ အဂရဟိတာ ဘာရတီ ဝါဏီ စ အဘေဒေါပစာရေန တပ္ပဋိပါဒနီယတ္ထော စာတိ ဣမေ အလင်္ကတာဝ ကုဏ္ဍလတိလကာဒိအာဘရဏေဟိ စ သဒ္ဒါလင်္ကာရအတ္ထာလင်္ကာရေဟိ စ သဇ္ဇိတာ ဧဝ, နိရလင်္ကတာ တေဟိ အဝိဘူသိတာ သောဘန္တေ ကိံ နု, န သောဘန္တေတိ မညေ. နတ္ထိ အဝဇ္ဇမဿာတိ စ, မုခမေဝ အမ္ဘောဇမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ကိမိတိ ပဋိသေဓေ, နုဣတိ ဝိတက္ကေတိ.

10. Vị ấy ủng hộ cho chính điều ấy bằng (những từ) bắt đầu là “anavajja”. Gương mặt hoa sen không bị chê trách do sự toàn hảo của các bộ phận như sắc diện, hình dáng v.v... và do không có các khuyết điểm như mụn nhọt, nốt ruồi, vết đen v.v...; và lời nói (bhāratī, vāṇī) không bị chê bai, không có lỗi lầm do không bị pha tạp với các lỗi về từ, lỗi về câu, và lỗi về nghĩa; và theo phép ẩn dụ không phân biệt (abhedopacāra), ý nghĩa được trình bày bởi lời nói ấy. Những điều này vốn đã được trang điểm, đã được trang hoàng bởi các trang sức như bông tai, dấu tilaka v.v... và bởi các văn sức về âm và văn sức về nghĩa rồi, (thì) khi không được trang điểm, không được tô điểm bởi những thứ ấy, liệu có rực rỡ chăng? Tôi cho rằng không rực rỡ. Và cách phân tích cú pháp (viggaho) là: “natthi avajjam assā” (nơi nó không có lỗi lầm) và “mukham eva ambhojam” (gương mặt chính là hoa sen). “Kiṃ” có nghĩa phủ định, “nu” có nghĩa phỏng đoán.

၁၁.

11.

ဝိနာ ဂုရူပဒေသံ တံ, ဗာလော’လင်္ကတ္တုမိစ္ဆတိ;

သမ္ပာပုဏေ န ဝိညူဟိ, ဟဿဘာဝံ ကထံ နု သော?

Không có lời chỉ dạy của thầy, kẻ ngu si muốn trang điểm điều ấy; làm sao kẻ ấy lại không trở thành trò cười cho bậc trí giả?

၁၁. အလင်္ကရဏဉ္စ တေသံ ဝိနာ ဂုရူပဒေသေန ကရောန္တော ဝိနာ ပဟာသံ နာပရံ ဝိသေသမဓိဂစ္ဆတီတိ ဒဿေတုံ သိလေသာလင်္ကာရမာဟ ‘‘ဝိနာ’’တိအာဒိ. ဂုရူနံ ပသာဓနောပါယောပဒေသကာနံ, အလင်္ကာရကာရဏောပါယောပဒေသကာနံ ဝါ ဥပဒေသံ ‘‘ဧတ္ထ ဧဝံ ကတေ သောဘေယျာ’’တိ ဥပဒိသနံ ဝိနာ ပရိစ္စဇ္ဇ မုခဿ, ဗန္ဓဿ စ အလင်္ကရဏာနဘိညတာယ ဗာလော အညာဏကော ယော ကောစိ ပုဂ္ဂလော တံ မုခံ, ဗန္ဓံ ဝါ အလင်္ကတ္တုံ အနုရူပဝသေန သဇ္ဇေတုံ ဣစ္ဆတိ အဓိပ္ပေတိ, သော တာဒိသော အညာဏပုဂ္ဂလော ဝိညူဟိ တဗ္ဗိဒူဟိ ပဏ္ဍိတဇနေဟိ ဟဿဘာဝံ အဝဟာသံ ကထံ ကေန [Pg.35] ပကာရေန န သမ္ပာပုဏေယျ. ‘‘ကိမိဒံ အညာဏပုရိသေန ကရိယတီ’’တိ ဟသန္တေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. နုဣတိ ဝိတက္ကေ.

11. Để chỉ ra rằng người thực hiện việc trang điểm chúng mà không có sự chỉ dạy của thầy thì sẽ không đạt được sự đặc biệt nào khác ngoài sự chế nhạo, ngài nói về văn sức song quan (silesālaṅkāra) bắt đầu bằng “vinā”. Bất kỳ người ngu dốt, thiếu hiểu biết nào, do không am tường về việc trang điểm gương mặt và tác phẩm, mà từ bỏ lời chỉ dạy của các bậc thầy, những người dạy phương pháp làm đẹp hoặc dạy phương pháp tạo ra văn sức, tức là lời khuyên rằng “ở đây, nếu làm như vậy thì sẽ đẹp”, rồi mong muốn, có ý định trang điểm gương mặt ấy hoặc tác phẩm ấy một cách phù hợp, thì người ngu dốt như vậy làm sao, bằng cách nào lại không trở thành trò cười, sự chế nhạo của những bậc trí giả, những bậc hiền triết am hiểu về điều đó? Ý muốn nói là họ chắc chắn sẽ cười nhạo (rằng): “Người ngu dốt này đang làm gì vậy?”. “Nu” có nghĩa là phỏng đoán.

၁၁. ဣဒါနိ ပဒါဒိဒေါသရဟိတဗန္ဓသရီရဿ အလင်္ကာရေဟိ ဘူသနမပိ ဂုရူပဒေသသဟိတမေဝ သေဋ္ဌန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိနာ ဂုရူပဒေသ’’ မိစ္စာဒိသိလေသာလင်္ကာရမာဟ. ဗာလော မုခါဒိသရီရာလင်္ကာရေ, ဗန္ဓာလင်္ကာရေ ဝါ အသမတ္ထော ယော ကောစိ ဂုရူပဒေသံ ဝိနာ သရီရာလင်္ကာရကရဏဿ, ဗန္ဓာလင်္ကာရကရဏဿ ဝါ အနုရူပေါပဒေသမန္တရေန တံ သရီရံ, ဗန္ဓံ ဝါ အလင်္ကတ္တုံ တိလကတာဍင်္ကာဒီဟိ, သဒ္ဒါလင်္ကာရအတ္ထာလင်္ကာရေဟိ ဝါ သဇ္ဇေတုံ ဣစ္ဆတိ စေ, သော ဝိညူဟိ တဒုဘယညူဟိ ဟဿဘာဝံ အဝဟသိတဗ္ဗတံ ကထံ န သမ္ပာပုဏေ, ပါပုဏာတျေဝ, တသ္မာ ဂုရူဟိ သာဒရတော ဥဂ္ဂဏှိတွာ ကတ္တဗ္ဗန္တိ ဘာဝေါ.

11. Bây giờ, để chỉ ra rằng ngay cả việc tô điểm bằng văn sức cho một tác phẩm không có lỗi về từ ngữ v.v... cũng chỉ tốt nhất khi có sự chỉ dạy của thầy, ngài nói về văn sức song quan bắt đầu bằng “vinā gurūpadesaṃ”. Nếu có kẻ ngu dốt nào, không có khả năng trang điểm cho thân thể như gương mặt v.v... hoặc trang điểm cho tác phẩm, mà không có lời chỉ dạy của thầy, không có lời khuyên phù hợp về việc tạo ra trang sức cho thân thể hoặc tạo ra văn sức cho tác phẩm, lại muốn trang điểm thân thể ấy hoặc tác phẩm ấy bằng dấu tilaka, bông tai v.v... hoặc bằng văn sức về âm và văn sức về nghĩa, thì làm sao kẻ ấy lại không trở thành trò cười, đối tượng bị chế nhạo của những bậc trí giả am hiểu cả hai lĩnh vực? Kẻ ấy chắc chắn sẽ gặp phải điều đó. Do đó, ý nghĩa là nên học hỏi từ các bậc thầy một cách kính trọng rồi mới thực hiện.

၁၂.

12.

ဂန္ထောပိ ကဝိဝါစာန-မလင်္ကာရပ္ပကာသကော;

ယာတိ တဗ္ဗစနီယတ္တံ, တဗ္ဗောဟာရူပစာရတော.

Tác phẩm làm sáng tỏ các văn sức trong lời của thi nhân cũng được gọi bằng tên ấy (văn sức), do sự chuyển dụng của từ ngữ ấy.

၁၂. နနု သဒ္ဒဂမ္မာ, အတ္ထဂမ္မာ စ အလင်္ကာရာတိ ဂန္ထော ကထန္တိ အာဟ ‘‘ဂန္ထောပီ’’တိအာဒိ. ကဝိဝါစာနံ ကဝိပ္ပယောဂါနံ သမုဒါယရူပါနံ, ပဋိပါဒနီယတာယ တဗ္ဗစနီယာနဉ္စ အတ္ထာနံ အလင်္ကာရပ္ပကာသကော အလင်္ကာရာနံ ယထာဝုတ္တာနံ ဝိဘာဝိတော ဂန္ထောပိ ကိရိယာကပ္ပသင်္ခါတံ သတ္ထမ္ပိ တဗ္ဗစနီယတ္တံ တေန အလင်္ကာရသဒ္ဒေန ဝါစ္စတံ ယာတိ ဥပဂစ္ဆတိ. ကိန္တိ အာဟ ‘‘တဗ္ဗောဟာရူပစာရတော’’တိ. တဿ ကတဝေါဟာရဿ အလင်္ကာရသဒ္ဒဿ, တသ္မိံ ဝါ မဏ္ဍနဝိသေသေ ပဝတ္တဿ အလင်္ကာရဝေါဟာရဿ ဥပစရဏံ သောယမိတျဘေဒေန ပရိကပ္ပနံ ဥပစာရော. ကသ္မာ? ပဋိပါဒနီယပဋိပါဒကာနံ အဘေဒဝသေန ကာရဏေ ကာရီယဿ ဥပစရိယတောတိ အဓိပ္ပာယော.

12. “Chẳng phải văn sức được hiểu qua âm và được hiểu qua nghĩa sao? Làm sao một tác phẩm lại (là văn sức) được?” (Để trả lời), ngài nói (câu kệ) bắt đầu bằng “ganthopi”. Tác phẩm, cũng là một luận điển (sattha) được gọi là “kiriyākappa”, làm sáng tỏ các văn sức đã nói của lời thi nhân, tức là tập hợp các cách dùng từ của thi nhân, và của các ý nghĩa cần được trình bày, tức là những gì được biểu thị bởi chúng, cũng đạt đến trạng thái được biểu thị bởi từ ấy, tức là được diễn đạt bằng từ “alaṅkāra” (văn sức). Tại sao? Ngài nói: “do sự chuyển dụng của từ ngữ ấy”. Phép chuyển dụng (upacāra) là sự áp dụng mang tính ẩn dụ của từ “alaṅkāra”, một từ ngữ đã được sử dụng, hoặc của thuật ngữ “alaṅkāra” vốn được dùng cho một loại trang trí đặc biệt; đó là sự hình dung không có sự khác biệt, theo kiểu “cái này là cái kia”. Tại sao? Ý muốn nói là vì hiệu quả (kārīya) được áp dụng một cách ẩn dụ cho nguyên nhân (kāraṇa) dựa trên sự không khác biệt giữa cái được trình bày và cái trình bày.

၁၂. ဣဒါနိ [Pg.36] သဒ္ဒါလင်္ကာရအတ္ထာလင်္ကာရဂန္ထော ကထမလင်္ကာရောတိ အာဟ ‘‘ဂန္ထော’’စ္စာဒိ. ကဝိဝါစာနံ ကဝီဟိ ဝုတ္တဝါကျသင်္ခါတာနံ, ဥပစာရတော တပ္ပဋိပါဒနီယအတ္ထသင်္ခါတာနဉ္စ ကဝိပ္ပယောဂါနံ အလင်္ကာရပ္ပကာသကော သဒ္ဒတ္ထာလင်္ကာရပ္ပကာသကော ဂန္ထောအပိ ကိရိယာကပ္ပသင်္ခါတံ သတ္ထမ္ပိ တဗ္ဗောဟာရူပစာရတော တဿ အလင်္ကာရောတိ ကတဝေါဟာရဿ အလင်္ကာရသဒ္ဒဿ ကာရဏေ ကာရီယူပစာရေန တဗ္ဗစနီယတ္တံ တေန အလင်္ကာရသဒ္ဒေန ဝတ္တဗ္ဗတံ ယာတိ. အပိသဒ္ဒေါ အလင်္ကာရမပေက္ခတိ. အလင်္ကာရေ ပကာသေတိ, အလင်္ကာရာနံ ဝါ ပကာသကောတိ စ, တေန ဝစနီယော, တဿ ဘာဝေါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ ဘာဝေါတိ ဝါစ္စဝါစကသမ္ဗန္ဓော. တဿ သဒ္ဒါဒိအလင်္ကာရဿ ဝေါဟာရောတိ စ, တဗ္ဗောဟာရဿ အလင်္ကာရသဒ္ဒဿ ဥပစာရောတိ စ ဝါကျန္တိ.

12. Bây giờ, (để trả lời câu hỏi) “Làm thế nào một tác phẩm về văn sức âm và văn sức nghĩa lại là văn sức?”, ngài nói (câu kệ) bắt đầu bằng “gantho”. Tác phẩm, cũng là một luận điển được gọi là “kiriyākappa”, làm sáng tỏ các văn sức, làm sáng tỏ các văn sức về âm và nghĩa của các cách dùng từ của thi nhân, được gọi là những câu nói do các thi nhân thốt ra, và cũng, theo phép chuyển dụng, những gì được gọi là ý nghĩa cần được trình bày bởi chúng, cũng do sự chuyển dụng của từ ngữ ấy, tức là của từ “alaṅkāra” đã được sử dụng với nghĩa “đó là văn sức”, bằng phép chuyển dụng hiệu quả cho nguyên nhân, mà đạt đến trạng thái được biểu thị bởi nó, tức là trạng thái được diễn đạt bằng từ “alaṅkāra”. Từ “api” (cũng) quy chiếu đến “alaṅkāra”. Và cách phân tích cú pháp là: “nó làm sáng tỏ các văn sức” hoặc “vật làm sáng tỏ các văn sức”; “cái được diễn đạt bởi từ ấy”; “trạng thái của cái đó”. Ở đây, “bhāvo” (trạng thái) có nghĩa là mối quan hệ giữa cái được biểu đạt và cái biểu đạt. Và các cụm từ là: “thuật ngữ cho văn sức về âm v.v... đó” và “phép chuyển dụng của từ ‘alaṅkāra’ cho thuật ngữ đó”.

၁၃.

13.

ဒွိပ္ပကာရာ အလင်္ကာရာ, တတ္ထ သဒ္ဒတ္ထဘေဒတော;

သဒ္ဒတ္ထာ ဗန္ဓနာမာဝ, တံသဇ္ဇိတတဒါဝလိ.

Trong đó, văn sức có hai loại, do sự phân biệt về âm và nghĩa. Âm và nghĩa chính là cái được gọi là tác phẩm (bandha), là chuỗi từ ngữ được trang điểm bởi chúng.

၁၃. ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တအလင်္ကာရာနံ ပဘေဒံ, တပ္ပသင်္ကဉ္စ တံဗန္ဓသရီရဉ္စ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမ္ပိ ဧကတော သမ္ဗန္ဓေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဒွိပ္ပကာရာ’’ဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ တသ္မိံ ကိရိယာကပ္ပသင်္ခါတေ ဂန္ထေ, တသ္မိံ ဝါ ဗန္ဓာလင်္ကာရာဓိကာရေ အလင်္ကာရာ ယထာဝုတ္တာ ဒွိပ္ပကာရာ ဟောန္တိ. ကထံ? သဒ္ဒဘေဒတော, အတ္ထဘေဒတော စ, သဒ္ဒါလင်္ကာရာ အတ္ထာလင်္ကာရာတိ အလင်္ကာရာ ဒွိပ္ပကာရာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ယေသံ ဘေဒေန တေ ဒွိပ္ပကာရာ, တေ သဒ္ဒါ, အတ္ထာ စ. ‘‘ဗန္ဓော’’ ဣတိ ဝုတ္တံ နာမံ ယဿာ အာဝလိယာ သာ ဗန္ဓနာမာ ဧဝ. တံသဇ္ဇိတတဒါဝလိ တေဟိ အလင်္ကာရေဟိ သဇ္ဇိတာ ပကာသိတာ တံသဇ္ဇိတာ, တေသံ သဒ္ဒတ္ထာနံ အာဝလိ သမုဒါယာ, မဟာဝါကျံ, အန္တရဝါကျံ ဝါ. ပရိပုဏ္ဏော ဗန္ဓော မဟာဝါကျံ, မုတ္တကာဒယောဝယဝါ အန္တရဝါကျာနိ, တံသဇ္ဇိတတဒါဝလိကံ ပသိဒ္ဓဘာဝေန အနုဝဒိတွာ အပ္ပသိဒ္ဓါ သဒ္ဒတ္ထာ ဝိဓီယန္တေ.

13. Bây giờ, để trình bày sự phân loại của các văn sức đã nói, bối cảnh của chúng, và hình thức của tác phẩm ấy, bằng cách kết hợp lại với nhau cả những điều đã được nói ở dưới, (câu kệ) bắt đầu bằng “dvippakārā” được khởi đầu. Trong đó, tức là trong tác phẩm được gọi là “kiriyākappa”, hoặc trong chương về văn sức của tác phẩm, các văn sức đã nói có hai loại. Như thế nào? Do sự phân biệt về âm và sự phân biệt về nghĩa. Nghĩa là, văn sức có hai loại: văn sức âm và văn sức nghĩa. Những thứ mà nhờ sự phân biệt của chúng mà văn sức có hai loại, chính là âm và nghĩa. Chuỗi (āvali) nào có tên gọi là “bandha” (tác phẩm) thì đó chính là “bandhanāmā”. “Taṃsajjitatadāvali”: “taṃsajjitā” có nghĩa là được trang điểm, được làm sáng tỏ bởi những văn sức ấy; (đó là) một chuỗi, một tập hợp của những âm và nghĩa ấy, là một câu lớn hoặc một câu trung gian. Một tác phẩm hoàn chỉnh là một câu lớn; các phần của nó như muttaka v.v... là những câu trung gian. Sau khi nhắc lại “taṃsajjitatadāvalikaṃ” như một điều đã được biết rõ, ở đây âm và nghĩa được quy định.

၁၃. ဣဒါနိ [Pg.37] ယထာဝုတ္တအလင်္ကာရာနံ အဝုတ္တဘေဒဉ္စ တဒါဓာရာဓိကတံ ယထာဝုတ္တဗန္ဓသရီရဉ္စ ဧကတော ဒဿေတုံ ‘‘ဒွိပ္ပကာရေ’’စ္စာဒိမာဟ. တတ္ထ တသ္မိံ ကိရိယာကပ္ပသင်္ခါတေ အလင်္ကာရဂန္ထေ, နော စေ, အလင်္ကာရာဓိကာရေ ဝါ အလင်္ကာရာ ဝက္ခမာနာလင်္ကာရာ သဒ္ဒတ္ထဘေဒတော သဒ္ဒါလင်္ကာရအတ္ထာလင်္ကာရဘေဒေန ဒွိပ္ပကာရာ ဟောန္တိ, ယေသံ ဘေဒေန အလင်္ကာရာ ဘိန္နာ, တေ သဒ္ဒတ္ထာ ဗန္ဓနာမာဝ. တံသဇ္ဇိတတဒါဝလိ တေဟိ သဒ္ဒတ္ထာလင်္ကာရေဟိ အလင်္ကတာ, တေသံ သဒ္ဒတ္ထာနံ မဟာကဗ္ဗာဒိသမုဒါယရူပါ ပဋိပါဋိဗန္ဓောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဗန္ဓော’’ ဣတိ နာမံ ယဿေတိ စ, တေဟိ သဒ္ဒတ္ထာလင်္ကာရေဟိ သဇ္ဇိတာတိ စ, တေသံ သဒ္ဒတ္ထာနံ အာဝလီတိ စ သမာသော.

13. Bây giờ, để trình bày cùng một lúc về các loại tu từ pháp chưa được nói đến trong số các tu từ pháp đã được đề cập, về phần liên quan đến nền tảng của chúng, và về cấu trúc của tác phẩm đã được nói đến, ngài nói: “dvippakāre” (có hai loại), v.v... Ở đây, trong luận điển về tu từ pháp được gọi là Kiriyākappa, hoặc trong chương về tu từ pháp, các tu từ pháp, tức là các tu từ pháp sắp được trình bày, có hai loại do sự phân biệt về âm và nghĩa, đó là tu từ pháp về âm (saddālaṅkāra) và tu từ pháp về nghĩa (atthālaṅkāra). Những âm và nghĩa mà nhờ sự phân biệt của chúng, các tu từ pháp được chia ra, chính là tên gọi của tác phẩm (bandha). Chuỗi từ ngữ được trang hoàng bởi chúng, tức là được tô điểm bởi các tu từ pháp về âm và nghĩa ấy, được gọi là sự sắp xếp có trật tự (paṭipāṭibandha) của các âm và nghĩa ấy dưới hình thức một tập hợp các đại thi phẩm, v.v... Phân tích cú pháp (samāsa) là: “cái có tên là ‘bandha’ (tác phẩm)”, “được trang hoàng bởi các tu từ pháp về âm và nghĩa ấy”, và “chuỗi các âm và nghĩa ấy”.

၁၄.

14.

ဂုဏာလင်္ကာရသံယုတ္တာ, အပိ ဒေါသလဝင်္ကိတာ;

ပသံသိယာ န ဝိညူဟိ, သာ ကညာ ဝိယ တာဒိသီ.

Dù được kết hợp với các phẩm chất và tu từ pháp, nhưng nếu bị tỳ vết dù chỉ bởi một lỗi nhỏ, tác phẩm ấy cũng không được người trí tán thán, giống như một thiếu nữ như vậy.

၁၄. ဧဝံ ဂုဏေန အလင်္ကာရေန သဇ္ဇိတာပိ သာ သဒ္ဒတ္ထာဝလိ အပ္ပကေနပိ ဒေါသေန သံယုတ္တာ သတီ အသမ္ဖုသိတဗ္ဗာဝ ဝိညူဟိ သိယာတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဂုဏ’’ ဣစ္စာဒိ. သဒ္ဒါလင်္ကာရာချေန ဂုဏေန, အတ္ထာလင်္ကာရေန စ သံယုတ္တာပိ ဝိသေသေန သဇ္ဇိတာပိ သဒ္ဒတ္ထာဝလိ ဒေါသလဝေန ဒေါသလေသေနာပိ အင်္ကိတာ အဘိလဉ္ဆိတာ သတီ ဝိညူဟိ ဂုဏဒေါသဝိဘာဂဝိဒူဟိ ပဏ္ဍိတပုရိသေဟိ န ပသံသိယာ နေဝ ပသံသိတဗ္ဗာ. ကာဝိယာတိ အာဟ ‘‘ကညာ ဝိယတာဒိသီ’’တိ. ယထာ ဟိ ကညာ ဒသဝဿိကာ သန္နဒ္ဓယောဗ္ဗနာဘိမုခဘာဝေန ဇနနယနမနောဝိလုဗ္ဘိနီဂုဏေန, အာဘရဏဝိသေသေန စာလင်္ကတာ ကေနစိ ကုဋ္ဌဒေါသလေသေန အင်္ကိတာ ဝိညူနံ အသမ္ဖုသနီယာ သိယာ, ပဂေဝါပရာ, ဧဝမေဝ သဒ္ဒတ္ထာဝလိပိ အပ္ပကေနပိ သဒ္ဒရူပေန, အတ္ထလက္ခဏေန စ ဒေါသေန ကုဋ္ဌကပ္ပေန ဝဇ္ဇနီယာ ဧဝ ဝိညူနံ, ပဂေဝ ဗဟုနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

14. Để chỉ ra rằng, chuỗi âm và nghĩa ấy, dù được trang hoàng bởi phẩm chất và tu từ pháp, nhưng nếu đi kèm dù chỉ với một lỗi nhỏ, cũng sẽ trở nên không đáng để người trí tiếp cận, ngài nói: “guṇa” (phẩm chất), v.v... Chuỗi âm và nghĩa, dù được kết hợp với phẩm chất gọi là tu từ pháp về âm và với tu từ pháp về nghĩa, dù được trang hoàng một cách đặc biệt, nhưng nếu bị ghi dấu, bị tỳ vết dù chỉ bởi một lỗi nhỏ, một khuyết điểm nhỏ, thì cũng không được người trí, những bậc hiền nhân biết phân biệt phẩm chất và lỗi lầm, tán thán, không đáng được tán thán chút nào. Giống như cái gì? Ngài nói: “kaññā viya tādisī” (giống như một thiếu nữ như vậy). Ví như một thiếu nữ mười tuổi, với phẩm chất làm say đắm mắt và tâm của người đời do đang ở tuổi dậy thì, và được trang điểm bằng những trang sức đặc biệt, nhưng nếu bị tỳ vết bởi một lỗi nhỏ nào đó như bệnh phong cùi, thì sẽ trở nên không đáng để người trí tiếp cận, huống hồ là những người khác. Cũng vậy, chuỗi âm và nghĩa, dù chỉ với một lỗi nhỏ về hình thức âm thanh hay đặc tính ý nghĩa, vốn được ví như bệnh phong cùi, cũng phải bị người trí tránh xa, huống hồ là có nhiều lỗi, đó là ý nghĩa được nói đến.

၁၄. ဧဝံ [Pg.38] သဒ္ဒတ္ထာနံ ဂုဏီဘူတေဟိ အလင်္ကာရေဟိ သဇ္ဇိတာ သဒ္ဒတ္ထာဝလိ ကေနစိ ပဒါဒိဒေါသေန အဘိလက္ခိတာ စေ, အပ္ပသတ္ထာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဂုဏာလင်္ကာရိ’’စ္စာဒိမာဟ. ဂုဏာလင်္ကာရသံယုတ္တာ အပိ သဒ္ဒါလင်္ကာရသင်္ခါတဂုဏေန, အတ္ထာလင်္ကာရေန စ ဝိသေသေန ယုတ္တာပိ သာ သဒ္ဒတ္ထာဝလိ ဒေါသလဝင်္ကိတာ ပဒဒေါသာဒိနာ အဏုမတ္တေနပိ ဒေါသေန အင်္ကိတာ ယုတ္တာ သဟိတာ တာဒိသီ ဂုဏာလင်္ကာရသံယုတ္တာပိ ဒေါသလဝင်္ကိတာ ကညာ ဝိယ ဒသဝဿိကာ ယောဗ္ဗနပ္ပတ္တာ ဝနိတာဝ ဝိညူဟိ ဂုဏဒေါသပရိက္ခကေဟိ န ပသံသိယာ န ပသံသိတဗ္ဗာ. ယထာ ဟိ ဒသဝဿိကာ ဣတ္ထီ ပိယသဘာဝသဏ္ဌိတာ မနုညေဟိ ဂုဏေဟိ, သောဘနာနုရူပဂီဝေယျာဒိအာဘရဏဝိသေသေဟိ ယုတ္တာပိ ဒိဿမာနေန ကေနစိ သေတကုဋ္ဌလဝေန ယုတ္တာ သမာနာ ဂုဏဒေါသပရိက္ခကေဟိ ဒဿနီယာ န ဟောတိ, ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရာပိ ဗန္ဓပဒ္ဓတိ ကုဋ္ဌတုလျေန ကေနစိ ပဒါဒိဒေါသေန ယုတ္တာ ဝိညူဟိ အဿာဒနီယာတိ အဓိပ္ပာယော. ဒေါသာနံ လဝေါ, တေန အင်္ကိတာတိ စ, သာ ဝိယ ဒိဿတီတိ တာဒီသီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

14. Như vậy, để chỉ ra rằng chuỗi âm và nghĩa, dù được trang hoàng bởi các tu từ pháp đã trở thành phẩm chất, nhưng nếu bị ghi dấu bởi một lỗi nào đó về từ ngữ, v.v., thì cũng không đáng khen ngợi, ngài nói: “guṇālaṅkāri” (có phẩm chất và tu từ pháp), v.v... “Guṇālaṅkārasaṃyuttā api” (dù được kết hợp với phẩm chất và tu từ pháp), tức là dù được kết hợp một cách đặc biệt với phẩm chất được gọi là tu từ pháp về âm và với tu từ pháp về nghĩa, chuỗi âm và nghĩa ấy, “dosalavaṅkitā” (bị tỳ vết bởi một lỗi nhỏ), tức là bị ghi dấu, đi kèm, kết hợp với một lỗi dù chỉ nhỏ như nguyên tử, như lỗi về từ ngữ, v.v., thì “tādisī” (như vậy), tức là dù được kết hợp với phẩm chất và tu từ pháp nhưng lại bị tỳ vết bởi một lỗi nhỏ, cũng “na pasaṃsiyā” (không được tán thán) bởi “viññūhi” (người trí), tức là những người thẩm định phẩm chất và lỗi lầm, giống như “kaññā viya” (một thiếu nữ), tức là một người phụ nữ mười tuổi đã đến tuổi dậy thì. Ví như một người phụ nữ mười tuổi có bản chất đáng yêu, có những phẩm chất dễ mến, dù được trang điểm bằng những trang sức đặc biệt đẹp đẽ và phù hợp như vòng cổ, v.v., nhưng nếu có một vết bạch biến nào đó có thể nhìn thấy, thì cũng không đáng để những người thẩm định phẩm chất và lỗi lầm nhìn ngắm. Tương tự như vậy, phương pháp sáng tác đã được đề cập, nếu đi kèm với một lỗi nào đó về từ ngữ, v.v., vốn được ví như bệnh phong cùi, thì cũng không đáng để người trí thưởng thức, đó là ý nghĩa. Phân tích cú pháp là: “dosānaṃ lavo” (một chút lỗi lầm), “tena aṅkitā” (bị ghi dấu bởi nó), và “sā viya dissatīti tādīsī” (người trông giống như vậy được gọi là ‘tādīsī’).

၁၅.

15.

တေန ဒေါသနိရာသောဝ, မဟုဿာဟေန သာဓိယော;

နိဒ္ဒေါသာ သဗ္ဗထာ သာ’ယံ, သဂုဏာ န ဘဝေယျ ကိံ.

Vì thế, chỉ có việc loại bỏ lỗi lầm là điều cần được thực hiện với nỗ lực lớn. Tác phẩm này, khi hoàn toàn không có lỗi, há lại không có phẩm chất hay sao?

၁၅. ယတော ဧဝံ, တေန တသ္မာ ကာရဏာ မဟုဿာဟေန မဟတာ ဝါယာမေန ဒေါသာနံ ပဒဒေါသာဒီနမနတ္ထနိမိတ္တာနံ နိရာသောဝ သတ္ထဒိဋ္ဌိယာ သတ္ထပ္ပဘာဝတော ပရိစ္စာဂေါယေဝ သာဓိယော သာဓေတဗ္ဗော, ‘‘ဝိညူဟီ’’တိ သေသော. ဧဝံ ဒေါသနိရာသေ ကော ဂုဏော ဥပလဗ္ဘတီတိ စေ. သဗ္ဗထာ သဗ္ဗပ္ပကာရေန နိဒ္ဒေါသာ ဒေါသေဟိ နိဂ္ဂတာ သာယံ သဒ္ဒတ္ထာဝလိ သဂုဏာ သဒ္ဒါလင်္ကာရသင်္ခါတေဟိ ဂုဏေဟိ သဟိတာ န ဘဝေယျ ကိံ, ဘဝတျေဝ, ဂုဏရဟိတံ တံအလင်္ကတမနုပါဒေယျံ သိယာတိ အဓိပ္ပာယော.

15. Bởi vì như vậy, cho nên, vì lý do đó, với nỗ lực lớn, với sự cố gắng to lớn, chỉ có việc loại bỏ, tức là từ bỏ các lỗi lầm như lỗi về từ ngữ, v.v., vốn là nguyên nhân của điều bất lợi, là điều cần phải được thực hiện theo quan điểm của các luận điển, nhờ vào sức mạnh của các luận điển; phần còn thiếu là “bởi người trí”. Nếu hỏi rằng: “Khi loại bỏ lỗi lầm như vậy thì đạt được phẩm chất gì?”. (Câu trả lời là:) Chuỗi âm và nghĩa này, khi hoàn toàn không có lỗi, thoát khỏi các lỗi lầm về mọi phương diện, há lại không đi kèm với các phẩm chất, tức là các phẩm chất được gọi là tu từ pháp về âm hay sao? Chắc chắn là có. Ý nghĩa là, nếu không có phẩm chất, tác phẩm được trang hoàng ấy sẽ trở nên không thể chấp nhận được.

၁၅. တေန [Pg.39] ယတော ဒေါသယုတ္တာ ဝိညူဟိ အနုပါဒေယျာ, တသ္မာ မဟုဿာဟေန အဓိကဝါယာမေန ဒေါသနိရာသောဝ ပဒဒေါသာဒီနံ နိရာကရဏမေဝ သာဓိယော အနေကသတ္ထဝိသယာယ ပညာယ ဝိညူဟိ သာဓေတဗ္ဗော, ဧဝံ သတိ သဗ္ဗထာ သဗ္ဗာကာရေန နိဒ္ဒေါသာ ဒေါသရဟိတာ သာ အယံ သဒ္ဒတ္ထာဝလိ သဂုဏာ သဒ္ဒါလင်္ကာရသင်္ခါတေဟိ ဂုဏေဟိ ယုတ္တာ န ဘဝေယျ ကိံ, ဂုဏယုတ္တာ ဘဝေယျာတိ အဓိပ္ပာယော. ဒေါသာနံ နိရာသောတိ စ, နတ္ထိ ဒေါသာ ဧတိဿာ, နိဂ္ဂတာ ဒေါသေဟိ ဝါတိ စ, သဟ ဂုဏေဟိ ဝတ္တမာနာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

15. Vì thế, bởi vì tác phẩm có lỗi không được người trí chấp nhận, cho nên với nỗ lực lớn, với sự cố gắng vượt bậc, chỉ có việc loại bỏ lỗi lầm, tức là việc trừ khử các lỗi về từ ngữ, v.v., là điều cần được người trí thực hiện bằng trí tuệ bao trùm lĩnh vực của nhiều luận điển. Khi được như vậy, chuỗi âm và nghĩa này, khi hoàn toàn không có lỗi, không còn lỗi lầm về mọi phương diện, há lại không đi kèm với các phẩm chất, tức là các phẩm chất được gọi là tu từ pháp về âm hay sao? Ý nghĩa là, nó sẽ đi kèm với các phẩm chất. Phân tích cú pháp là: “dosānaṃ nirāso” (sự loại bỏ các lỗi lầm), “natthi dosā etissā” (nơi nó không có lỗi lầm) hoặc “niggatā dosehi” (đã thoát khỏi các lỗi lầm), và “saha guṇehi vattamānā” (hiện hữu cùng với các phẩm chất).

၁၆.

16.

သာ’လင်္ကာရဝိယုတ္တာပိ, ဂုဏယုတ္တာ မနောဟရာ;

နိဒ္ဒေါသာ ဒေါသရဟိတာ, ဂုဏယုတ္တာ ဝဓူ ဝိယ.

Tác phẩm ấy, dù không có tu từ pháp, nhưng nếu có phẩm chất và không có lỗi lầm, thì vẫn làm say đắm lòng người, giống như một nàng dâu không có lỗi lầm và có nhiều đức hạnh.

၁၆. ကိံကာရဏမေဝံဘူတော ဒေါသပရိစ္စာဂေန ဂုဏာဒါနေန ဗန္ဓောတိ အာဟ ‘‘သာ’လင်္ကာရေ’’စ္စာဒိ. သာ သဒ္ဒတ္ထာဝလိ အလင်္ကာရေဟိ ဝိယုတ္တာပိ သတီ နိဒ္ဒေါသာ သဗ္ဗပ္ပကာရေန ဒေါသေဟိ နိဂ္ဂတာ ဂုဏေဟိ သဒ္ဒါလင်္ကာရသင်္ခါတေဟိ သံယုတ္တာ ဇနာနမာနန္ဒသန္ဒောဟာဘိသန္ဒနေကဟေတုတာယ မနော ဟရတိ အတ္တနော သန္တိကမာကဍ္ဎတီတိ မနောဟရာ ဟောတီတိ. တတ္ထောဒါဟရဏမာဟ ‘‘ဒေါသရဟိတာ ဂုဏယုတ္တာ ဝဓူ ဝိယာ’’တိ. ယထာ ယေန ကေနစိပိ ဒေါသေန ဝိရဟိတာ ဝဓူ မနာပစာရိတာဒီဟိ ဂုဏဝိသေသေဟိ သံယုတ္တာ သတီ ကေနစိ အာဘရဏေန အမဏ္ဍိတာ အပသာဓိတာပိ ကိန္နာမ မဓုရာ ကဝီနံ ပသာဓနံ ကိန္နာမ မနောဟရာ ဟောတိ, ဧဝမယံ သဒ္ဒတ္ထာဝလိပိ မနောဟရာ ဟောတီတိ အတ္ထော.

16. Vì lý do gì mà một tác phẩm được tạo ra bằng cách từ bỏ lỗi lầm và tiếp nhận phẩm chất lại được như vậy? Ngài nói: “sā’laṅkāre” (tác phẩm ấy, dù không có tu từ pháp), v.v... Chuỗi âm và nghĩa ấy, dù không có tu từ pháp, nhưng khi không có lỗi lầm, hoàn toàn thoát khỏi các lỗi lầm, và được kết hợp với các phẩm chất được gọi là tu từ pháp về âm, thì trở nên “manoharā” (làm say đắm lòng người), tức là nó chiếm lấy tâm trí, lôi cuốn về phía mình, vì là nguyên nhân duy nhất tạo ra một dòng thác hỷ lạc cho mọi người. Về điều đó, ngài đưa ra ví dụ: “dosarahitā guṇayuttā vadhū viyā” (giống như một nàng dâu không có lỗi lầm và có nhiều đức hạnh). Ví như một nàng dâu không có bất kỳ lỗi lầm nào, lại có những đức hạnh đặc biệt như cử chỉ dễ mến, v.v., thì dù không được tô điểm, không được trang hoàng bằng bất kỳ trang sức nào, nàng vẫn ngọt ngào biết bao, vẫn là vật trang sức của các thi nhân biết bao, vẫn làm say đắm lòng người biết bao. Ý nghĩa là, chuỗi âm và nghĩa này cũng làm say đắm lòng người như vậy.

၁၆. ဣဒါနိ ဒေါသပရိစ္စာဂေန ဂုဏာဒါနေ ပယောဇနံ ဒဿေတိ ‘‘သာ’လင်္ကာရဝိယုတ္တေ’’စ္စာဒိနာ. သာ သဒ္ဒတ္ထာဝလိ အလင်္ကာရေဟိ ဝိယုတ္တာ သတီပိ နိဒ္ဒေါသာ သဗ္ဗပ္ပကာရေန ဒေါသရဟိတာ ဂုဏယုတ္တာ တတောယေဝ ဂုဏီဘူတာ သဒ္ဒါလင်္ကာရေန ယုတ္တာ ဒေါသရဟိတာ ဒုဗ္ဗဏ္ဏဒုဿဏ္ဌာနာဒိဒေါသေဟိ [Pg.40] ပရိစ္စတ္တာ ဂုဏယုတ္တာ ဟဒယင်္ဂမဂုဏယုတ္တာ ဝဓူ ဝိယ အင်္ဂနာ ဝိယ မနောဟရာ သာဓုဇနေ အာရာဓေတိ.

16. Bây giờ, ngài chỉ ra lợi ích trong việc từ bỏ các lỗi và tiếp nhận các đức tính bằng câu kệ bắt đầu bằng “sā’laṅkāraviyutte”. Chuỗi từ và nghĩa ấy (sā saddatthāvali), dầu cho không có các văn sức (alaṅkārehi viyuttā satīpi), vẫn không có lỗi (niddosā), hoàn toàn không có lỗi lầm (sabbappakārena dosarahitā), có các đức tính (guṇayuttā), do đó trở nên có đức tính (tatoyeva guṇībhūtā). (Tác phẩm) được trang bị văn sức về từ (saddālaṅkārena yuttā), không có lỗi (dosarahitā), đã từ bỏ các lỗi như màu sắc xấu, hình dáng xấu v.v... (dubbaṇṇadussaṇṭhānādidosehi pariccattā), có các đức tính làm hài lòng (hadayaṅgamaguṇayuttā), giống như một người phụ nữ (vadhū viya), giống như một người đàn bà (aṅganā viya) khả ái (manoharā), làm hài lòng những người thiện trí (sādhujane ārādheti).

၁၇.

17.

ပဒေ ဝါကျေ တဒတ္ထေ စ, ဒေါသာ ယေ ဝိဝိဓာ မတာ;

သောဒါဟရဏမေတေသံ, လက္ခဏံ ကထယာမျ’ဟံ.

Trong từ, trong câu, và trong nghĩa của chúng, những lỗi nào được xem là đa dạng; tôi sẽ trình bày đặc tính của chúng cùng với các ví dụ.

၁၇. ယတော ဧဝံ ဂုဏာလင်္ကာရသံယုတ္တာယပိ ဒေါသလဝင်္ကိတာယ ဝိညူနမနာဒရဏီယတာ, အလင်္ကာရဝိယုတ္တာပိ ဒေါသာဘာဝေန ဂုဏယုတ္တာယ မနောဟရတာ, ဧဝမနတ္ထာဝဟဿာပိ ဒေါသဿ ပရိဟရိတဗ္ဗတာ သတ္ထဒိဋ္ဌိယာ, တသ္မာ တေ ဒေါသေ ဒဿေတုံ ပဋိဇာနာတိ ‘‘ပဒေ’’တိအာဒိနာ. တေသံ ပဒါနံ ဝါကျာနံ အတ္ထော တဒတ္ထော, တသ္မိံ. ဥဒါဟရီယတိ လက္ချဘာဝေနာတိ ဥဒါဟရဏံ, သဟ ဥဒါဟရဏေဟီတိ သောဒါဟရဏံ. လက္ခိယတိ လက္ခိယမနေနာတိ လက္ခဏံ.

17. Bởi vì, dầu cho (tác phẩm) có các đức tính và văn sức, nhưng nếu bị tỳ vết bởi một lỗi nhỏ, thì cũng không được các bậc hiền trí xem trọng; và dầu cho không có văn sức, nhưng do không có lỗi và có các đức tính, thì lại trở nên khả ái; và như vậy, theo quan điểm của các luận điển, lỗi lầm, dầu cho không mang lại điều bất lợi, cũng cần phải được tránh xa. Do đó, để chỉ ra những lỗi ấy, ngài đã hứa hẹn bằng câu kệ bắt đầu bằng “pade”. “Nghĩa của chúng” (tadattho) là nghĩa của các từ và câu ấy; “trong đó” (tasmiṃ). “Ví dụ” (udāharaṇaṃ) là vì nó được nêu ra như là đối tượng được định nghĩa (lakkhyabhāvena). “Cùng với ví dụ” (sodāharaṇaṃ) là cùng với các ví dụ. “Đặc tính” (lakkhaṇaṃ) là vì nó được định nghĩa hoặc nhờ nó mà (cái khác) được định nghĩa.

၁၇. ဧဝံ အလင်္ကာရယုတ္တာပိ အပ္ပကေန ဒေါသေန ယုတ္တဗန္ဓဿ အနုပါဒေယျတ္တာ, အလင်္ကာရအလင်္ကရဏေ အသတိပိ ဒေါသရဟိတေ ဝိညူဟိ ဥပါဒေယျတ္တာ စ မုချဿ ဒေါသပရိဟာရဿ အဝဿံ ကတ္တဗ္ဗတ္တာ ဣဒါနိ အဓိဂတဒေါသေ ဒဿေတုံ ပဋိဇာနာတိ ‘‘ပဒေ ဝါကျေ’’စ္စာဒိနာ. ပဒေ နာမာဒိစတုဗ္ဗိဓပဒေ စ, ဝါကျေ ‘‘သျာဒျန္တတျာဒျန္တာနံ စယော ဝါကျံ သကာရကကိရိယာ’’တိ ဝုတ္တလက္ခဏေ ဝါကျေ စ, တဒတ္ထေ စ တေသံ ပဒဝါကျာနံ အတ္ထေ စ ဝိဝိဓာ အနေကပ္ပကာရာ ယေ ဒေါသာ ဝိညူဟိ ဒေါသဘာဝေန မတာ ဉေယျာ, ဧတေသံ ပဒါဒိဒေါသာနံ သောဒါဟရဏံ ဥဒါဟရဏသဟိတံ လက္ခဏံ အဟံ ကထယာမိ. ဧတ္ထ စ–

17. Như vậy, vì một tác phẩm dầu có văn sức nhưng nếu có một lỗi nhỏ thì cũng không thể chấp nhận được, và vì một tác phẩm không có lỗi thì được các bậc hiền trí chấp nhận dầu cho không có sự trang hoàng bằng văn sức, và vì việc tránh lỗi là điều chính yếu phải được thực hiện, nên bây giờ, để chỉ ra các lỗi đã được đề cập, ngài hứa hẹn bằng câu kệ bắt đầu bằng “pade vākye”. “Trong từ” (pade) là trong bốn loại từ như danh từ v.v... “Trong câu” (vākye) là trong câu có đặc tính được nói đến là “tập hợp các từ kết thúc bằng biến cách vĩ tự (syādi) và động từ vĩ tự (tyādi), có tác nhân và hành động”. “Và trong nghĩa của chúng” (tad atthe ca) là trong nghĩa của các từ và câu ấy. “Đa dạng” (vividhā) là nhiều loại. “Những lỗi nào” (ye dosā) được các bậc hiền trí xem là lỗi (dosabhāvena) cần được biết. “Của chúng” (etesaṃ), tức là của các lỗi thuộc từ v.v..., “cùng với ví dụ” (sodāharaṇaṃ) tức là cùng với ví dụ, “đặc tính” (lakkhaṇaṃ), “tôi sẽ trình bày” (ahaṃ kathayāmi). Và ở đây –

‘‘ပဒံ စတုဗ္ဗိဓံ ဝုတ္တံ, နာမာချာတောပသဂ္ဂိကံ;

နိပါတကဉ္စ တညူဟိ, အဿော ခလွာဘိဓာဝတီ’’တိ.

“Từ được các bậc hiền trí nói là có bốn loại: danh từ, động từ, tiếp đầu ngữ, và bất biến từ. Ví dụ: con ngựa (asso) quả thật (khalu) đang chạy tới (abhidhāvati).”

ဝုတ္တနိယာမေန ပဒံ တာဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဥဒါဟရီယန္တိ လက္ခိယဘာဝေနာတိ ဥဒါဟရဏာနီတိ စ, သဟ ဥဒါဟရဏေနာတိ သောဒါဟရဏန္တိ [Pg.41] စ, လက္ခီယတိ လက္ခိယမနေနာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

Trước hết, từ (padaṃ) cần được hiểu theo phương pháp đã được nêu. Phân tích ngữ pháp (viggaho) là: “các ví dụ” (udāharaṇāni) vì chúng được nêu ra như là đối tượng được định nghĩa; “cùng với ví dụ” (sodāharaṇaṃ) là cùng với một ví dụ; và (lakkhaṇaṃ) là vì nó được định nghĩa hoặc nhờ nó mà (cái khác) được định nghĩa.

ပဒဒေါသဥဒ္ဒေသ

Chương về các lỗi của từ

၁၈.

18.

ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရာဈတ္ထ-ကိလိဋ္ဌာနိ ဝိရောဓိ စ;

နေယျံ ဝိသေသနာပေက္ခံ, ဟီနတ္ထကမနတ္ထကံ.

(Các lỗi của từ là:) có nghĩa khác mâu thuẫn, có nghĩa dư thừa, tối nghĩa, mâu thuẫn; cần suy diễn, cần có tính từ bổ nghĩa, có nghĩa thấp kém, và vô nghĩa.

ဝါကျဒေါသဥဒ္ဒေသ

Chương về các lỗi của câu

၁၉.

19.

ဒေါသာ ပဒါန, ဝါကျာန-မေကတ္ထံ ဘဂ္ဂရီတိကံ;

တထာ ဗျာကိဏ္ဏဂါမ္မာနိ, ယတိဟီနံ ကမစ္စုတံ;

အတိဝုတ္တမပေတတ္ထံ, သဗန္ဓဖရုသံ တထာ

Các lỗi của từ, của câu (là): trùng lặp, văn phong rời rạc; tương tự, (các lỗi) lộn xộn, thô tục, thiếu ngắt nhịp, sai thứ tự; nói quá, lạc đề, và cấu trúc thô thiển.

ဝါကျတ္ထဒေါသဥဒ္ဒေသ

Chương về các lỗi của nghĩa trong câu

၂၀.

20.

အပက္ကမော’စိတျဟီနံ, ဘဂ္ဂရီတိ သသံသယံ;

ဂါမ္မံ ဒုဋ္ဌာလင်္ကတီတိ, ဒေါသာ ဝါကျတ္ထနိဿိတာ.

Sai trình tự, thiếu sự thích hợp, văn phong rời rạc, mơ hồ; thô tục, văn sức sai lầm, (đây là) các lỗi liên quan đến nghĩa của câu.

ပဒဒေါသာဒိဥဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

Giải thích chương về các lỗi của từ v.v...

၁၈-၁၉-၂၀. ဣဒါနိ ယထာပဋိညာတေ ဒေါသေ ဥဒ္ဒိသတိ ‘‘ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရ’’ ဣစ္စာဒိနာ. ဝိရုဒ္ဓံ အတ္ထန္တရံ ယဿ တံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရံ. ကိံ တံ? ပဒံ. ဧဝမုပရိပိ ယထာယောဂံ. အဓိကော အတ္ထော ဝိသေသျဿ ယေန တံ အဓျတ္ထံ. နီယတိ အဝုတ္တော ဟေတု ဧတ္ထ အာနီယတီတိ နေယျံ. ဒေါသာ ပဒါနန္တိ ယေဟိ ဒေါသေဟိ ပဒါနိ ဒုဋ္ဌာနိ, တေ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရတာဒယော ပဒါနံ ဒေါသာတိ အတ္ထော. ဧဝမုပရိပိ ယထာယောဂံ. ဝါကျာနံ ဒေါသာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဘဂ္ဂါ ရီတိ ကမော ယသ္မိံ တံ ဘဂ္ဂရီတိကံ, ဝါကျံ. အပက္ကမတာဒယော ဝါကျတ္ထဒေါသာ, ဝါကျတ္ထာနံ ဒေါသတော. ဝါကျံ ဒုဋ္ဌံ သိယာတိ ဝါကျမေဝ ဝိသေသျတေ. တေန သဗ္ဗတ္ထ နပုံသကလိင်္ဂေန နိဒ္ဒေသော.

18-19-20. Bây giờ, ngài liệt kê các lỗi như đã hứa, bằng câu kệ bắt đầu bằng “viruddhatthantara”. “Viruddhatthantaraṃ” là (từ) có một nghĩa khác mâu thuẫn. Đó là gì? Là từ (padaṃ). Tương tự như vậy cho các trường hợp sau, tùy theo sự thích hợp. “Adhyatthaṃ” là (từ) mà qua đó có một nghĩa dư thừa cho danh từ được bổ nghĩa. “Neyyaṃ” được gọi như vậy vì một lý do không được nói đến được suy ra. “Các lỗi của từ” (dosā padānaṃ) có nghĩa là những lỗi như là có nghĩa khác mâu thuẫn v.v..., mà qua đó các từ bị sai hỏng, là các lỗi của từ. Tương tự như vậy cho các trường hợp sau, tùy theo sự thích hợp. Mối liên hệ là “các lỗi của câu” (vākyānaṃ dosā). “Bhaggarītikaṃ” là (câu) mà trong đó văn phong hay thứ tự bị rời rạc; nó chỉ một câu (vākyaṃ). “Apakkamatā” v.v... là các lỗi của nghĩa trong câu, do sự sai lầm của nghĩa trong câu. Bởi vì được nói là “câu có thể bị sai hỏng”, chính câu được bổ nghĩa. Do đó, sự chỉ định ở khắp nơi đều ở trung tính.

၁၈-၁၉-၂၀. ဣဒါနိ ကထေတဗ္ဗဘာဝေန ပဋိညာတေ ဒေါသေ ဥဒ္ဒိသန္တော ‘‘ဝိရုဒ္ဓ…ပေ… နိဿိတာ’’တိ အာဟ. ကဝီဟိ ဣစ္ဆိတတ္ထတော [Pg.42] ဝိရုဒ္ဓေါ အညတ္ထော ယဿ ပဒဿာတိ တံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရံ နာမ. ဝိသေသျဿ အဓိကတ္ထဘာဝကရဏတော အဈတ္ထံ နာမ. ကဝီဟိ ဣစ္ဆိတတ္ထဿာဝီကရဏေ အဝိသဒတ္တာ ကိလိဋ္ဌံ နာမ. ဒေသကာလကလာဒီနံ ဝိရုဒ္ဓတ္တာ ဝိရောဓိ နာမ. အညမာဟရိတွာ ဝတ္တဗ္ဗတော နေယျံ နာမ. ဝိသေသနံ ပတွာဝ သာတ္ထကဘာဝပ္ပတ္တိတော ဝိသေသနာပေက္ခံ နာမ. ဝိသေသျဿ ဟီနတာပါဒနတော ဟီနတ္ထကံ နာမ. အတ္ထရဟိတတ္တာ အနတ္ထကံ နာမာတိ ဣမေ အဋ္ဌ ပဒနိဿိတတ္တာ ပဒဒေါသာ နာမ.

18-19-20. Bây giờ, trong khi liệt kê các lỗi đã hứa sẽ trình bày, ngài nói câu kệ bắt đầu bằng “viruddha…” và kết thúc bằng “…nissitā”. 1. “Viruddhatthantaraṃ” là tên gọi cho một từ có nghĩa khác mâu thuẫn với nghĩa mà các thi sĩ mong muốn. 2. “Ajhatthaṃ” là tên gọi cho việc tạo ra một nghĩa dư thừa cho danh từ được bổ nghĩa. 3. “Kiliṭṭhaṃ” là tên gọi cho sự không rõ ràng trong việc biểu đạt ý nghĩa mà các thi sĩ mong muốn. 4. “Virodhi” là tên gọi cho sự mâu thuẫn với nơi chốn, thời gian, nghệ thuật v.v... 5. “Neyyaṃ” là tên gọi cho việc phải được diễn đạt bằng cách mang đến một điều khác. 6. “Visesanāpekkhaṃ” là tên gọi cho việc chỉ đạt được ý nghĩa sau khi có một từ bổ nghĩa. 7. “Hīnatthakaṃ” là tên gọi cho việc gây ra sự thấp kém của danh từ được bổ nghĩa. 8. “Anatthakaṃ” là tên gọi cho việc không có ý nghĩa. Tám lỗi này, vì liên quan đến từ, nên được gọi là các lỗi của từ.

ဝုတ္တတ္ထဿေဝ ပုန ဝစနတော ဧကတ္ထံ နာမ. ဘိန္နက္ကမတ္တာ ဘဂ္ဂရီတိကံ နာမ. တထာ သမ္မောဟကာရဏတ္တာ ဗျာကိဏ္ဏံ နာမ. ဝိသိဋ္ဌဝစနဝိရဟတော ဂါမ္မံ နာမ. ယတိသမ္ပတ္တိဝိရဟတော ယတိဟီနံ နာမ. ပဒတ္ထက္ကမတော စုတတ္တာ ကမစ္စုတံ နာမ. လောကိယံ ဝေါဟာရမတိက္ကမ္မ ဝုတ္တတ္တာ အတိဝုတ္တံ နာမ. သမုဒါယတ္ထတော အပဂတတ္တာ အပေတတ္ထံ နာမ. ဗန္ဓဖရုသယုတ္တတ္တာ ဗန္ဓဖရုသံ နာမ, တေန သဟိတံ သဗန္ဓဖရုသန္တိ ဣမေ နဝ ဝါကျာနံ တထာ ဒေါသာ နာမ. ဧတ္ထ တထာသဒ္ဒေါ ‘‘ဒေါသာ’’တိ ပဒံ ဥပသံဟရတိ.

1. “Ekatthaṃ” là tên gọi cho việc lặp lại ý nghĩa đã được nói. 2. “Bhaggarītikaṃ” là tên gọi cho việc có thứ tự rời rạc. 3. “Byākiṇṇaṃ” là tên gọi cho việc là nguyên nhân của sự nhầm lẫn. 4. “Gāmmaṃ” là tên gọi cho sự thiếu vắng lời nói tao nhã. 5. “Yatihīnaṃ” là tên gọi cho sự thiếu vắng ngắt nhịp thích hợp. 6. “Kamaccutaṃ” là tên gọi cho việc đi chệch khỏi thứ tự của nghĩa các từ. 7. “Ativuttaṃ” là tên gọi cho việc được nói ra bằng cách vượt quá cách dùng thông thường của thế gian. 8. “Apetatthaṃ” là tên gọi cho việc đi xa khỏi ý nghĩa chung. 9. “Bandhapharusaṃ” là tên gọi cho việc có cấu trúc thô thiển; “sabandhapharusaṃ” có nghĩa là cùng với điều đó. Chín lỗi này cũng được gọi là các lỗi của câu. Ở đây, từ “tathā” (tương tự) mang theo từ “dosā” (các lỗi).

အပဂတက္ကမတ္တာ အပက္ကမံ နာမ. ဥစိတဘာဝဿ ပရိဟီနတ္တာ ဩစိတျဟီနံ နာမ. ဘိန္နဝိဘတ္တိက္ကမတ္တာ ဘဂ္ဂရီတိ နာမ. သံသယဇနနတော သသံသယံ နာမ. ဒုပ္ပတီတိကရတ္တာ ဂါမ္မံ နာမ. ဒူသိတာလင်္ကာရတ္တာ ဒုဋ္ဌာလင်္ကတိ နာမာတိမေ ဆ ဝါကျတ္ထနိဿိတတ္တာ ဝါကျတ္ထဒေါသာ နာမ.

1. “Apakkamaṃ” là tên gọi cho việc có trình tự sai lệch. 2. “Ocityahīnaṃ” là tên gọi cho việc thiếu sự thích hợp. 3. “Bhaggarīti” là tên gọi cho việc có thứ tự biến cách rời rạc. 4. “Sasaṃsayaṃ” là tên gọi cho việc tạo ra sự nghi ngờ. 5. “Gāmmaṃ” là tên gọi cho việc gây ra sự khó hiểu. 6. “Duṭṭhālaṅkati” là tên gọi cho việc có văn sức sai lầm. Sáu lỗi này, vì liên quan đến nghĩa của câu, nên được gọi là các lỗi của nghĩa trong câu.

အညော အတ္ထော အတ္ထန္တရော. ဝိရုဒ္ဓေါ အတ္ထန္တရော ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဒေါသပကာသကပဒမ္ပိ ဒေါသတော အဗျတိရိတ္တတ္တာ ဒေါသော နာမ. ဧဝံ သန္တေပိ သမာသေန ပဒဿ ဂဟိတတ္တာ နပုံသကံ ဟောတိ. ဧသေဝနယော ဣတော ပရေသုပိ. ဝိသေသျဿ အဓိကော အတ္ထော ယဿ တံ, ကိလိဋ္ဌံ ဝိယ ကိလိဋ္ဌံ. ယထာ ဟိ မလဂ္ဂဟိတော အာဒါသော အတ္တနော ကိလိဋ္ဌတ္တာ [Pg.43] မုခါဒီနံ ပကာသနေ အဝိသဒေါ ဟောတိ, ဧဝမဓိပ္ပေတတ္ထပ္ပကာသနေ အသမတ္ထံ ပဒံ ကိလိဋ္ဌံ နာမ. ဝိရောဓော အဿ အတ္ထီတိ ဝိရောဓိ. နီယတိ အဝုတ္တော ဟေတု ဧတ္ထာတိ နေယျံ. ဝိသေသနေ အပေက္ခာ ယဿ တံ. ဟီနော ဝိသေသျဿ အတ္ထော ယေန တံ. နတ္ထိ အတ္ထော ယဿ တန္တိ ဝိဂ္ဂဟော.

Añño attho là atthantaro. Cách phân tích cú pháp là: viruddho atthantaro yassa. Ngay cả từ ngữ biểu thị cho lỗi, do không khác biệt với lỗi nên được gọi là lỗi. Mặc dù là như vậy, do từ ngữ được dùng theo cách rút gọn nên thuộc về trung tính. Phương pháp này cũng tương tự đối với các trường hợp sau. (Lỗi) mà có ý nghĩa vượt trội hơn đối tượng được bổ nghĩa. Kiliṭṭhaṃ (khó hiểu) giống như bị nhiễm ô. Ví như tấm gương bị dính bụi bẩn, do tự thân bị nhiễm ô nên không trong sáng trong việc phản chiếu gương mặt v.v... cũng vậy, từ ngữ không có khả năng biểu thị ý nghĩa đã được chủ trương thì được gọi là kiliṭṭhaṃ. Virodhi là (lỗi) có sự mâu thuẫn. Neyyaṃ là (lỗi) mà ở đó nguyên nhân không được nói đến được suy diễn ra. (Lỗi) mà có sự mong đợi ở tính từ bổ nghĩa. (Lỗi) mà ý nghĩa của đối tượng được bổ nghĩa bị thiếu sót. Cách phân tích cú pháp là: (lỗi) mà không có ý nghĩa.

ပဒဒေါသာနံ အနညတ္တေပိ ဝိကပ္ပနာဘေဒတော ‘‘ပဒါနံ ဒေါသာ’’တိ ဝုတ္တံ, ယထာ ‘‘သိလာပုတ္တကဿ သရီရ’’န္တိ. ဝါကျာနံ ဒေါသာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဧကော အတ္ထော ယဿ တံ. ဘဂ္ဂါရီတိ ကမော ယဿ တံ. ဝိသုံ ဝိသုံ အာကိဏ္ဏံ ဗျာကိဏ္ဏံ. ဂါမေ ဘဝေါ ဂါမ္မော, အဗျတ္တာနံ ဝေါဟာရော. တပ္ပကာသကပဒမ္ပိ ဥပစာရတော ဂါမ္မံ နာမ. ယတိ ဟီနာ ဧတ္ထာတိ ယတိဟီနံ. ကမတော စုတံ ကမစ္စုတံ. အတိက္ကမ္မ ဝုတ္တံ အတိဝုတ္တံ. အတ္ထတော အပေတံ အပေတတ္ထံ. ဗန္ဓေ ဖရုသံ ဖရုသတာ ယတ္ထ တံ. အပဂတော ကမော ယသ္မာ တံ. ဩစိတျံ ဟီနံ ယတ္ထ တံ. ဘဂ္ဂါ ရီတိ ယတ္ထ တံ. သဟ သံသယေန ဝတ္တတီတိ တံ. ဂါမ္မံ ဝုတ္တနယမေဝ. ဒုဋ္ဌာ ဒူသိတာ အလင်္ကတိ အလင်္ကာရော ယတ္ထ တံ. ဝါကျာနံ အတ္ထော, တန္နိဿိတာ ဝါကျတ္ထနိဿိတာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ အနတ္ထကာပေတတ္ထဒေါသဒွယံ ပဒဝါကျတော ဘိန္နံ, အညံ ဘဂ္ဂရီတိဒေါသဒွယံ, ဂါမ္မဒွယံ, ကမစ္စုတအပက္ကမဒွယဉ္စ ဝါကျဝါကျတ္ထတော ဘိန္နံ.

Mặc dù các lỗi của từ ngữ không khác biệt, do sự phân biệt trong cách trình bày nên được nói là “các lỗi của từ ngữ”, ví như “thân thể của con búp bê bằng đá”. Phương pháp này cũng tương tự ở đây đối với (lỗi) “các lỗi của câu”. (Lỗi) mà có một ý nghĩa. (Lỗi) mà có thứ tự bị gián đoạn. Byākiṇṇaṃ là bị phân tán riêng rẽ. Gāmmo là điều phát sanh ở trong làng, là cách nói của những người không rành rẽ. Từ ngữ biểu thị cho điều ấy cũng được gọi là gāmmaṃ (thô tục) theo cách dùng chuyển nghĩa. Yatihīnaṃ là (lỗi) mà ở đó sự ngắt nhịp bị thiếu sót. Kamaccutaṃ là bị rơi rớt khỏi thứ tự. Ativuttaṃ là được nói một cách vượt quá. Apetatthaṃ là bị tách rời khỏi ý nghĩa. (Lỗi) mà ở đó sự liên kết bị khô cứng. (Lỗi) mà từ đó thứ tự bị rời khỏi. (Lỗi) mà ở đó sự thích hợp bị thiếu sót. (Lỗi) mà ở đó văn phong bị gián đoạn. (Lỗi) mà diễn tiến cùng với sự hoài nghi. Gāmmaṃ là theo phương pháp đã được nói. (Lỗi) mà ở đó sự trang sức bị hư hỏng, bị sai lạc. Ý nghĩa của các câu; cách phân tích cú pháp của vākyatthanissitā là “nương tựa vào điều ấy”. Ở đây, hai loại lỗi anatthaka và apetattha thì khác biệt với từ ngữ và câu; hai loại lỗi bhaggarīti khác, hai (lỗi) gāmma, và hai (lỗi) kamaccuta và apakkama thì khác biệt với câu và ý nghĩa của câu.

ပဒဒေါသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

Giải Thích Về Phần Trình Bày Các Lỗi Của Từ Ngữ

၂၁.

21.

ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရံ တဉှိ, ယဿ’ညတ္ထော ဝိရုဇ္ဈတိ;

အဓိပ္ပေတေ ယထာ မေဃော, ဝိသဒေါ သုခယေ ဇနံ.

Quả vậy, đó là (lỗi) có ý nghĩa khác mâu thuẫn, mà ý nghĩa khác của nó thì mâu thuẫn với (ý nghĩa) đã được chủ trương; ví như: “đám mây trong sạch làm cho người đời được an lạc”.

၂၁. အထောဒ္ဒေသက္ကမေန ပဒါဒိဒေါသေ ဥဒါဟရတိ ‘‘ဝိရုဒ္ဓိ’’ စ္စာဒိနာ. ဟိ ယသ္မာ ကာရဏာ, ပသိဒ္ဓိယံ ဝါ ဟိသဒ္ဒေါ. ယဿ ပဒဿ အညော အဓိပ္ပေတတော အပရော အတ္ထော အဓိပ္ပေတေ ဝတ္တုမိစ္ဆိတေ အတ္ထေ ဝိရုဇ္ဈတီတိ အနုဝဒိတွာ တသ္မာ [Pg.44] တံ ‘‘ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရ’’န္တိ ဝိဓီယတေ. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ. ယထာ ဣဒံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရံ, တထာ အညမ္ပိ တာဒိသံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. န တွိဒမေဝေတိ ယထာသဒ္ဒဿ အတ္ထော. မေဃော ဝိသဒေါ သုခယေ ဇနန္တိ. ဝိသံ ဥဒကံ, တံ ဒဒါတီတိ ဝိသဒေါ မေဃော ဝါရိဝဟော ဇနံ လောကံ သုခယေ သုခယတီတိ ကဝိစ္ဆိတတ္ထော. ဝိသသဒ္ဒေါ ဂရဠဿ စ ဝါစကော သိယာတိ ဂရဠဒေါ မေဃော မာရယတိ, န ပန သုခယတီတိ ‘‘ဝိသဒေါ’’တိ ဝိသေသနပဒဿ ဝိရုဒ္ဓတာ.

21. Kế đến, ngài nêu lên ví dụ về các lỗi của từ ngữ v.v... theo thứ tự đã trình bày, bằng câu (kệ) bắt đầu là “viruddhi”. Bất từ hi có nghĩa là “bởi vì lý do”, hoặc bất từ hi ở trong ý nghĩa nổi bật. Sau khi lặp lại rằng: “Từ ngữ nào mà có ý nghĩa khác, một ý nghĩa khác với (ý nghĩa) đã được chủ trương, thì mâu thuẫn với ý nghĩa đã được chủ trương, ý nghĩa được mong muốn nói đến”, do đó điều ấy được quy định là “viruddhatthantara”. Ngài nêu lên ví dụ bằng từ “yathā”. Ví như đây là (lỗi) viruddhatthantara, cũng vậy, trường hợp tương tự khác cũng nên được hiểu. Ý nghĩa của từ yathā là “không phải chỉ có cái này”. (Câu ví dụ là:) “đám mây trong sạch làm cho người đời được an lạc”. Visaṃ là nước, visado là đám mây, vật mang nước, ban cho điều ấy, làm cho người đời, thế gian được an lạc, làm cho an lạc; đó là ý nghĩa được nhà thơ chủ trương. Từ visa cũng có thể là từ chỉ cho chất độc, (như vậy) đám mây ban cho chất độc thì giết chết chứ không làm cho an lạc; như vậy, đó là sự mâu thuẫn của tính từ bổ nghĩa “visado”.

၂၁. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနုက္ကမေန ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရာဒီနံ သလက္ခဏလက္ခိယံ ဒဿေန္တော ‘‘ဝိရုဒ္ဓိ’’စ္စာဒိမာဟ. ယဿ ပဒဿ အညတ္ထော ကဝိစ္ဆိတတ္ထတော အညော အတ္ထော အဓိပ္ပေတေ ဣစ္ဆိတတ္ထေ ဟိ ယသ္မာ ဝိရုဇ္ဈတိ, တသ္မာ တံ ပဒံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရံ နာမ. ပသိဒ္ဓိယံ ဝါ ဟိသဒ္ဒေါ. တထာ ဟေသ အပ္ပသိဒ္ဓံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရံ ‘‘ယဿ အညတ္ထော အဓိပ္ပေတေ ဝိရုဇ္ဈတီ’’တိ ပကာသေတွာ တသ္မိံ ပကာသိတတ္ထဝိသယေ ဝတ္တတိ. ‘‘တံ ဟီ’’တိ ယောဇိတတ္တာ ‘‘ယဿ အညတ္ထော အဓိပ္ပေတေ ဝိရုဇ္ဈတီ’’တိ လက္ခဏံ ပသိဒ္ဓဘာဝေန အနုဝဒိတွာ တံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရန္တိ အနုဝဒိတဗ္ဗအပ္ပသိဒ္ဓဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရံ ဝိဓီယတေ, ယထာ ‘‘ယော ကုဏ္ဍလီ, သော ဒေဝဒတ္တော’’တိ. ဥပရိ ပသိဒ္ဓါနုဝါဒေန အပ္ပသိဒ္ဓဝိဓာနမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ယထာ…ပေ… ဇန’’န္တိ ဥဒါဟရဏံ လက္ခိယံ ဒဿေတိ. ယထာ ‘‘မေဃော ဝိသဒေါ’’စ္စာဒိ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရဿ ဥဒါဟရဏံ, ဧဝမီဒိသမညမ္ပိ ဣမဿုဒါဟရဏံ, န ကေဝလံ ‘‘မေဃော’’စ္စာဒိမေဝ ဘဝတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယထာသဒ္ဒေါ စေတ္ထ ဣဝသဒ္ဒပရိယာယတ္ထေပိ ဥဒါဟရဏတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ဥပရိပျေဝံ. မေဃော အမ္ဗုဓရော ဝိသဒေါ ဝိသသင်္ခါတံ ဇလံ ဒဒန္တော ဇနံ သုခယေ သုခယတီတိ ကဝီဟိ အဓိပ္ပေတတ္ထော. ဧတ္ထ ဝိသသဒ္ဒဿ ဂရဠသင်္ခါတသပ္ပဝိသဝါစကတ္တာ, ‘‘ဝိသံ ဒဒါတီတိ ဝိသဒေါ’’တိ ဧတ္ထ ဝိသဿ ဥဒကဝိသာနံ သာဓာရဏတ္တာ ဝိသဒါယကော မေဃော နာသေတိယေဝ, န သုခယတီတိ ကဝိနာ [Pg.45] အဓိပ္ပေတဿ သုခကာရဏဿ မေဃဝိသေသနဝိသသဒ္ဒဿ ဝိရုဒ္ဓအညတ္ထတာတိ ဝိသပဒံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရဒေါသေန ဒုဋ္ဌန္တိ.

21. Bây giờ, theo thứ tự đã liệt kê, ngài nói (câu kệ) bắt đầu là “viruddhi” để trình bày (các lỗi) viruddhatthantara v.v... cùng với định nghĩa và vật minh họa. Từ ngữ nào mà có ý nghĩa khác, một ý nghĩa khác với ý nghĩa được nhà thơ chủ trương, quả vậy mâu thuẫn với ý nghĩa đã được chủ trương, ý nghĩa được mong muốn; do đó, từ ngữ ấy được gọi là viruddhatthantara. Hoặc bất từ hi ở trong ý nghĩa nổi bật (chỉ điều đã biết rõ). Cũng vậy, sau khi làm sáng tỏ (lỗi) viruddhatthantara vốn đã được biết rõ ở đây là “mà ý nghĩa khác của nó mâu thuẫn với ý nghĩa đã được chủ trương”, (định nghĩa này) có hiệu lực trong phạm vi ý nghĩa đã được làm sáng tỏ ấy. Do được liên kết là “taṃ hi”, định nghĩa “mà ý nghĩa khác của nó mâu thuẫn với ý nghĩa đã được chủ trương” được lặp lại như một điều đã biết rõ, và qua đó, thuật ngữ viruddhatthantara vốn chưa được biết rõ và cần được xác định, được quy định (là có đặc tính ấy); ví như: “người nào có bông tai, người ấy là Devadatta”. Về sau, nên hiểu rằng đó chỉ là sự quy định điều chưa được biết rõ bằng cách lặp lại điều đã được biết rõ. Bằng câu “yathā ... janaṃ”, ngài trình bày ví dụ là vật minh họa. Ví như (câu) “megho visado” v.v... là ví dụ của (lỗi) viruddhatthantara, cũng vậy, ví dụ khác tương tự như thế này (cũng là) ví dụ của lỗi này, điều được nói là “không phải chỉ có (câu) ‘megho’ v.v...”. Và ở đây, từ yathā cũng nên được hiểu là có ý nghĩa ví dụ trong ý nghĩa tương đương với từ iva; về sau cũng vậy. Đám mây, vật chứa nước, trong khi ban cho nước được gọi là visa, làm cho người đời được an lạc, làm cho an lạc; đó là ý nghĩa được các nhà thơ chủ trương. Ở đây, do từ visa là từ chỉ cho chất độc của loài rắn được gọi là garaḷa, và ở (cụm từ) “visaṃ dadātīti visado”, do (từ) visa là chung cho nước và chất độc, nên đám mây cho chất độc thì chỉ có hủy diệt chứ không làm cho an lạc; như vậy, có ý nghĩa khác mâu thuẫn đối với từ visada là tính từ bổ nghĩa cho đám mây, là nguyên nhân của sự an lạc đã được nhà thơ chủ trương. Do đó, từ visa bị sai lạc bởi lỗi viruddhatthantara.

၂၂.

22.

ဝိသေသျမဓိကံ ယေနာ’-ဓျတ္ထမေတံ ဘဝေ ယထာ;

ဩဘာသိတာသေသဒိသော,ခဇ္ဇောတော’ယံ ဝိရာဇတေ.

(Lỗi) mà đối tượng được bổ nghĩa bị (trình bày) vượt trội hơn, đó là (lỗi) ajjhattha; ví như: “con đom đóm này, đã chiếu sáng khắp mọi phương hướng, đang tỏa sáng rực rỡ”.

၂၂. ယေန ပဒေန ဝိသေသျံ ဝိသေသိတဗ္ဗံ အပရံ ပဒံ အတ္ထဝသေန အဓိကံ ဘဝတီတျနုဝဒိတွာ ဧတံ အဈတ္ထံ ဘဝေတိ ဝိဓီယတေ. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ ‘‘ဩဘာသိတေ’’စ္စာဒိ. ဧဝမုပရိပိ သုဝိညေယျံ. ဩဘာသိတာ ဒီပိတာ အသေသာ နိခိလာ ဒိသာယေန သောယံ ခဇ္ဇောတော ဝိရာဇတေ ဒိပ္ပတိ. ဧတ္ထ ခဇ္ဇောတဿာခိလဒိသာဘာဂါဝဘာသနမတိဝုတ္တီတိ အဓိကတ္ထံ.

22. Sau khi lặp lại rằng: “Bởi từ ngữ nào mà từ ngữ khác, đối tượng được bổ nghĩa cần được bổ nghĩa, trở nên vượt trội hơn về mặt ý nghĩa”, (lỗi) ấy được quy định là ajjhattha. Ngài nêu lên ví dụ bằng từ “yathā”, (câu kệ) bắt đầu là “obhāsite”. Về sau cũng vậy, (điều này) nên được hiểu rõ. (Câu kệ có nghĩa là:) “Con đom đóm này, mà các phương không còn sót lại, toàn thể, đã được chiếu sáng, được làm cho sáng tỏ bởi nó, đang tỏa sáng rực rỡ, đang chiếu sáng”. Ở đây, việc chiếu sáng các phần của tất cả các phương của con đom đóm là sự nói quá, do đó là ý nghĩa vượt trội.

၂၂. ယေန ဝိသေသနပဒေန ဝိသေသျံ ဝိသေသိတဗ္ဗံ ပဒံ အတ္ထဝသေန အဓိကံ ဟောတိ, ဧတံ ယထာဝုတ္တလက္ခဏောပေတံ ပဒံ အဈတ္ထံ ဘဝေ အဈတ္ထံ နာမ ပဒဒေါသော ဘဝေ. ယထာ တဿုဒါဟရဏမေဝံ. ဩဘာသိတာသေသဒိသော ဇောတိတသဗ္ဗဒိသော အယံ ခဇ္ဇောတော အယံ ဇောတိရိင်္ဂဏော ဝိရာဇတေ ဒိပ္ပတိ. ဧတ္ထ ဝိသေသျဿ ခဇ္ဇောတဿ သကလဒိသောဘာသနဿ အဈတ္ထတ္တာ ‘‘ဩဘာသိတာသေသဒိသော’’တိ ဝိသေသနပဒံ အဈတ္ထပဒဒေါသော နာမ. ဩဘာသိတာ အသေသဒိသာ ယေနာတိ ဝိဂ္ဂဟော.

22. Khi một định ngữ (visesanapada) dùng để bổ nghĩa cho một đối tượng (visesya) lại có ý nghĩa quá mức (adhika), từ ngữ có đặc điểm như đã nói ấy được gọi là ajhattha (bất xứng), và đó là một lỗi về từ (padadosa). Ví dụ của nó như sau: ‘Con đom đóm này, đã soi sáng khắp mọi phương, đã chiếu rọi tất cả các hướng, đang tỏa sáng, đang lấp lánh’. Ở đây, vì việc soi sáng khắp mọi phương là điều không thể (ajhattha) đối với đối tượng được bổ nghĩa là con đom đóm, nên định ngữ ‘obhāsitāsesadiso’ (đã soi sáng khắp mọi phương) được gọi là lỗi từ ajhattha. Phân tích cú pháp là: ‘Mọi phương được soi sáng bởi vật ấy’ (obhāsitā asesadisā yena).

၂၃.

23.

ယဿ’တ္ထာဝဂမော ဒုက္ခော,ပကတျာဒိဝိဘာဂတော;

ကိလိဋ္ဌံ တံ ယထာ တာယ,သော’ယမာလိင်္ဂျတေ ပိယာ.

Từ nào khó hiểu nghĩa, do việc phân tích từ căn v.v...; từ ấy là kiliṭṭha (tối nghĩa). Ví dụ: ‘Bởi nàng ấy, người này được ôm ấp, bởi người yêu dấu’.

၂၃. ပကတျာဒိဝိဘာဂတောတိ [Pg.46] ပစ္စယာ ပဌမံ ကရီယတီတိ ပကတိ. အာဒိသဒ္ဒေန ပစ္စယာဒီနံ ပရိဂ္ဂဟော. ပကတျာဒီနံဝိဘာဂတော ဝိဘဇနတော, ‘‘အယံ ပကတိ, အယံ ပစ္စယော, အယမာဒေသော’’တိအာဒိနာ ပကတိပစ္စယဝိဘာဂကပ္ပနတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပီဏေတီတိ ပီ, တာယ ပိယာ ဝလ္လဘာယ သောယံ သာမီ အာလိင်္ဂျတေ သိလိဿတေ. ဧတ္ထ ‘‘ပိယာ’’တိ ကိလိဋ္ဌံ.

23. Cụm từ ‘pakatyādivibhāgato’ (do phân tích từ căn v.v...) có nghĩa là: ‘pakati’ (từ căn) là thành phần được tạo ra trước tiên, trước hậu tố. Từ ‘ādi’ (v.v...) bao gồm cả hậu tố và các thành phần khác. ‘Pakatyādīnaṃ vibhāgato’ (do phân tích từ căn v.v...) có nghĩa là do sự phân chia, tức là do sự sắp đặt phân chia từ căn và hậu tố qua các cách nói như: ‘đây là từ căn, đây là hậu tố, đây là từ thay thế’ v.v... ‘Pīṇeti’ (làm hài lòng) nên là ‘pī’. ‘Tāya piyā vallabhāya’ (bởi nàng yêu dấu ấy), ‘soyaṃ sāmī’ (người chồng này) ‘āliṅgyate silissate’ (được ôm ấp). Ở đây, từ ‘piyā’ là tối nghĩa (kiliṭṭha).

၂၃. ယဿ ပဒဿ အတ္ထာဝဂမော အတ္ထာဝဗောဓော ပကတျာဒိဝိဘာဂတော ‘‘အယံ ပကတိ, အယံ ပစ္စယော, အယမာဒေသော’’တိအာဒိနာ ပကတျာဒီနံ ဝိဘဇနဇာနနေန, ‘‘ပကတျာဒိ နာမ ကိ’’န္တိ ဂဝေသနတော ဝါ ဒုက္ခော, တံ ကိလိဋ္ဌံ နာမ. ယထာ တဿုဒါဟရဏမေဝံ. တာယ ပိယာ ဝနိတာယ သော အယံ ဝလ္လဘော အာလိင်္ဂျတေ သိလိဿတေ. ပစ္စယာ ပဌမံ ကရီယတီတိ ပကတိ. သာ အာဒိ ယေသံ ပစ္စယာနံ, တေသံ ဝိဘာဂေါတိ ဝါကျံ. ပီဏေတီတိ ပီ, နာရီ. တာယ ပိယာ ဧတ္ထ ပိယာသင်္ခါတာယ ဝလ္လဘာယ ကထနေ ပီသဒ္ဒဿ အဝိသဒတ္တာ ‘‘ပိယာ’’တိ ပဒံ ကိလိဋ္ဌံ.

23. Từ nào mà việc liễu giải ý nghĩa, tức là sự thông hiểu ý nghĩa, trở nên khó khăn do việc phải biết sự phân chia từ căn v.v... qua các cách nói như: ‘đây là từ căn, đây là hậu tố, đây là từ thay thế’ v.v..., hoặc do phải tìm tòi ‘từ căn v.v... là gì?’, thì từ ấy được gọi là kiliṭṭha (tối nghĩa). Ví dụ của nó như sau: ‘Bởi người phụ nữ yêu dấu ấy, người tình này được ôm ấp’. ‘Pakati’ (từ căn) là thành phần được tạo ra trước tiên, trước hậu tố. Câu cú pháp là: ‘sự phân chia của các hậu tố mà từ căn ấy là khởi đầu’. ‘Pīṇeti’ (làm hài lòng) nên là ‘pī’, (nghĩa là) người phụ nữ. ‘Tāya piyā’ (bởi nàng yêu dấu). Ở đây, trong cách nói về người yêu dấu được gọi là ‘piyā’, vì từ ‘pī’ không rõ ràng, nên từ ‘piyā’ là tối nghĩa (kiliṭṭha).

၂၄.

24.

ယံ ကိလိဋ္ဌပဒံ မန္ဒာ-ဘိဓေယျံ ယမကာဒိကံ;

ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသေဝ, တမ္ပိ အန္တော ကရီယတိ.

Phép điệp ngữ (yamaka) v.v... nào có từ ngữ tối nghĩa, ý nghĩa nghèo nàn; phép ấy cũng được bao gồm trong chính lỗi từ tối nghĩa.

၂၄. ဣဒါနိ ယမကာဒိကမနဓိပ္ပေတမ္ပိ ကိလိဋ္ဌေယေဝ အန္တောဂဓံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ယ’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ ယန္တိ အနိယမဝစနံ, တဿ နိယမဝစနံ ယမကာဒိကန္တိ. ယမကမာဒိ ယဿ ပဟေဠိကာဇာတဿ တံ ယမကာဒိကံ. ကီဒိသန္တိ အာဟ ‘‘ကိလိဋ္ဌပဒ’’န္တိအာဒိ. ကိလိဋ္ဌာနိ အပ္ပတီတဒေါသသဘာဝေ ဌိတတာယ မလိတာနျဝိသဒါနိ ပဒါနိ ယဿ တံ ကိလိဋ္ဌပဒံ. မန္ဒော အပ္ပကော အဘိဓေယျော အတ္ထော ယဿ တံ မန္ဒာဘိဓေယျံ, တာဒိသံ တမ္ပိ ယမကာဒိကံ ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသေယေဝ ယထာဝုတ္တေ အန္တော အဗ္ဘန္တရေ ကရီယတိ ဝိဓီယတိ [Pg.47] တတ္ထေဝ ပက္ခိပီယတိ, ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသတော န ဗျတိရိစ္စတီတိ အဓိပ္ပာယော.

24. Bây giờ, để chỉ ra rằng ngay cả phép điệp ngữ v.v... không được ưa chuộng cũng được bao gồm trong chính lỗi tối nghĩa (kiliṭṭha), tác giả nói ‘yaṃ’ v.v... Trong đó, ‘yaṃ’ là đại từ bất định, và từ xác định tương ứng của nó là ‘yamakādikaṃ’. ‘Yamakādikaṃ’ là loại câu đố v.v... mà phép điệp ngữ (yamaka) là khởi đầu. Khi được hỏi ‘loại nào?’, tác giả nói ‘kiliṭṭhapadaṃ’ v.v... ‘Kiliṭṭhapadaṃ’ là loại có những từ ngữ tối nghĩa (kiliṭṭhāni), tức là những từ bị hoen ố (malitāni), không rõ ràng (avisadāni) do nằm trong bản chất của lỗi không được công nhận (appatītadosa). ‘Mandābhidheyyaṃ’ là loại có ý nghĩa biểu đạt (abhidheyya) nhỏ bé (manda), ít ỏi (appaka). Phép điệp ngữ v.v... như vậy cũng được bao gồm (anto karīyati), được xếp vào (vidhīyati), được đặt vào (pakkhipīyati) bên trong chính lỗi từ tối nghĩa như đã nói; ý muốn nói là nó không khác biệt (na byatiriccati) với lỗi từ tối nghĩa.

၂၄. ဣဒါနိ အနဓိပ္ပေတမပိ ယမကာဒိံ ကိလိဋ္ဌဒေါသေယေဝ အန္တောကရဏဗျာဇေန အာဝီကရောန္တော အာဟ ‘‘ယံ ကိလိဋ္ဌေ’’စ္စာဒိ. ကိလိဋ္ဌပဒံ အပ္ပတီတဒေါသေန မိဿကတ္တာ အဝိသဒပဒံ မန္ဒာဘိဓေယျံ အပ္ပကာဘိဓေယျံ ယံ ယမကာဒိကံ ယံ ယမကပ္ပဟေဠိကာဇာတမတ္ထိ, တမ္ပိ ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသေယေဝ ယထာဝုတ္တကိလိဋ္ဌပဒဒေါသေယေဝ အန္တော ကရီယတိ အဗ္ဘန္တရေ ကရီယတိ, ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသတော အဗျတိရိတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. ကိလိဋ္ဌာနိ ပဒါနိ ယဿ, မန္ဒော အဘိဓေယျော ယဿ, ယမကံ အာဒိ ယဿ ပဟေဠိကာဇာတဿ, ကိလိဋ္ဌပဒါနံ ဒေါသောတိ ဝိဂ္ဂဟော.

24. Bây giờ, tác giả làm rõ về phép điệp ngữ v.v... dù không được ưa chuộng, bằng cách bao gồm nó trong lỗi tối nghĩa, và nói ‘yaṃ kiliṭṭhaṃ’ v.v... ‘Kiliṭṭhapadaṃ’ là từ ngữ không rõ ràng vì bị pha trộn với lỗi không được công nhận. ‘Mandābhidheyyaṃ’ là có ý nghĩa biểu đạt nhỏ bé. Bất cứ phép điệp ngữ v.v... nào, bất cứ loại câu đố-điệp ngữ nào tồn tại, phép ấy cũng được bao gồm, được xếp vào bên trong chính lỗi từ tối nghĩa như đã nói; ý muốn nói là nó không khác biệt với lỗi từ tối nghĩa. Phân tích cú pháp là: ‘loại có những từ ngữ tối nghĩa’, ‘loại có ý nghĩa biểu đạt nhỏ bé’, ‘loại câu đố mà phép điệp ngữ là khởi đầu’, ‘lỗi của những từ ngữ tối nghĩa’.

၂၅.

25.

ပတီတသဒ္ဒရစိတံ, သိလိဋ္ဌပဒသန္ဓိကံ;

ပသာဒဂုဏသံယုတ္တံ, ယမကံ မတ’မေဒိသံ.

Phép điệp ngữ được cấu tạo bằng từ ngữ quen thuộc, có sự nối kết từ ngữ nhuần nhuyễn, và hợp với phẩm chất trong sáng (pasāda); một phép điệp ngữ như vậy được xem là (chấp nhận được).

၂၅. ဟောတု ကာမမနဘိမတမေဒိသံ ယမကာဒိကံ, ကိဉ္စရဟိ အဘိမတန္တိ အာဟ ‘‘ပတီတိ’’စ္စာဒိ. အတ္တနော ဝစနီယတ္ထပ္ပတီတဝသေန ဝါစကာပိ သဒ္ဒါ ပတီတာယေဝ နာမာတိ ပတီတေဟိ ပသိဒ္ဓေဟိ သဒ္ဒေဟိ ပါဋိပဒိကေဟိ ရစိတံ ကတံ ပတီတသဒ္ဒရစိတံ. သိလိဋ္ဌာ အညမညာလိင်္ဂနေန မဋ္ဌာ ပဒါနံ သျာဒျန္တာဒီနံ သန္ဓယော သန္ဓနာ ယဿ တံ သိလိဋ္ဌပဒသန္ဓိကံ. ပတီတသဒ္ဒရစိတတ္တာယေဝ ပသာဒသင်္ခါတေန ဂုဏေန သဒ္ဒါလင်္ကာရေန သံယုတ္တံ သမ္မဒေဝေါပေတံ ဧဒိသံ ယထာဝုတ္တဂုဏာသယံ ရမဏီယံ ယမကံ မတံ အဘိမတန္တိ အတ္ထော.

25. ‘Cứ cho là phép điệp ngữ v.v... như thế là không được ưa chuộng, vậy thì loại nào được ưa chuộng?’. Để trả lời, tác giả nói ‘patīta’ v.v... Vì ý nghĩa cần diễn đạt của chúng đã quen thuộc, nên ngay cả những từ biểu đạt cũng được gọi là quen thuộc. Do đó, ‘patītasaddaracitaṃ’ có nghĩa là được cấu tạo, được làm ra bằng những từ ngữ, những từ gốc (pāṭipadika) quen thuộc, nổi tiếng. ‘Siliṭṭhapadasandhikaṃ’ là loại có sự nối kết (sandhi) các từ (pada) tận cùng bằng ‘si’ v.v... một cách nhuần nhuyễn (siliṭṭha), trôi chảy (maṭṭha) do chúng liên kết với nhau. Chính vì được cấu tạo bằng những từ ngữ quen thuộc, nên nó hợp với, được trang bị đầy đủ với phẩm chất gọi là trong sáng (pasāda), một phép trang sức ngôn từ (saddālaṅkāra). Một phép điệp ngữ thú vị (ramaṇīya) như vậy, có nền tảng là những phẩm chất đã nói, được xem là (mata), được ưa chuộng (abhimata), đó là ý nghĩa.

၂၅. ဣဒါနိ အဓိဂတေသု ယမကေသု ဤဒိသံ ယမကမိဋ္ဌမိတိ သိဿာနံ ဥပဒိသန္တော အာဟ ‘‘ပတီတေ’’စ္စာဒိ. ပတီတသဒ္ဒရစိတံ ‘‘ဣမဿတ္ထဿာယံ ဝါစကော’’တိ ပတီတေဟိ ပသိဒ္ဓေဟိ သဒ္ဒေဟိ ရစိတံ ပါဋိပဒိကေဟိ ကတံ သိလိဋ္ဌပဒသန္ဓိကံ သိလိဋ္ဌာ သျာဒျန္တာဒိပဒါနံ သန္ဓယော ယဿ တံ [Pg.48] ပသာဒဂုဏသံယုတ္တံ ပတီတသဒ္ဒရစိတတ္တာယေဝ ပသာဒသင်္ခါတေန သဒ္ဒါလင်္ကာရဂုဏေန သံယုတ္တံ ဤဒိသံ ဧဝံဘူတံ ဂုဏာဓိကတော ရမဏီယံ ဥပရိ ဝက္ခမာနယမကသဒိသံ ယမကံ မတံ ဝိညူဟိ အဘိမတံ. ပတီတာ စ တေ သဒ္ဒါ စ, တေဟိ ရစိတံ, သိလိဋ္ဌာ ပဒါနံ သန္ဓယော ယဿ, ပသာဒေါတိ ဂုဏော သဒ္ဒါလင်္ကာရော, တေန သံယုတ္တန္တိ ဝိဂ္ဂဟော.

25. Bây giờ, để chỉ dạy cho các học trò rằng ‘trong số các phép điệp ngữ đã học, loại điệp ngữ như thế này là đáng mong muốn’, tác giả nói ‘patīte’ v.v... ‘Patītasaddaracitaṃ’ là được cấu tạo, được làm ra bằng những từ ngữ, những từ gốc quen thuộc, nổi tiếng, được biết đến theo cách ‘đây là từ biểu đạt cho ý nghĩa này’. ‘Siliṭṭhapadasandhikaṃ’ là loại có sự nối kết các từ tận cùng bằng ‘si’ v.v... một cách nhuần nhuyễn. ‘Pasādaguṇasaṃyuttaṃ’ là hợp với phẩm chất trang sức ngôn từ gọi là trong sáng (pasāda), chính vì nó được cấu tạo bằng những từ ngữ quen thuộc. Một phép điệp ngữ như vậy, loại như thế này, thú vị do có những phẩm chất ưu việt, tương tự như phép điệp ngữ sẽ được nói đến ở phần sau, được xem là (mata), được các bậc hiền trí (viññū) ưa chuộng (abhimata). Phân tích cú pháp là: ‘Những từ ngữ ấy là quen thuộc, được cấu tạo bởi chúng’, ‘loại có sự nối kết các từ một cách nhuần nhuyễn’, ‘pasāda là một phẩm chất, một phép trang sức ngôn từ, hợp với phẩm chất ấy’.

၂၆.

26.

အဗျပေတံ ဗျပေတ’ည-မာဝုတ္တာနေကဝဏ္ဏဇံ;

ယမကံ တဉ္စ ပါဒါန-မာဒိမဇ္ဈန္တဂေါစရံ.

Phép điệp ngữ (yamaka) có loại không ngăn cách (abyapeta) và ngăn cách (byapeta); nó được tạo ra từ sự lặp lại của nhiều âm tiết. Và phép ấy có phạm vi ở đầu, giữa, và cuối của các câu kệ.

၂၆. ဣဒါနိ တံ ယထာဝုတ္တမဘိမတံ ဒဿေတုမုပက္ကမတေ ‘‘အဗျပေတေ’’စ္စာဒိနာ. အာဝုတ္တာ အဓိဝုတ္တာ ပုနပ္ပုနုစ္စာရဏုပေတာ အနေကေသံ ပတိရူပတ္တာ, ဗဟုဝဏ္ဏာ သရဗျဉ္ဇနရူပါ, န ဧကော ဝဏ္ဏော တဿာနုပ္ပာသတ္တာ, တထာ စ ဝက္ခတိ ‘‘ဝဏ္ဏာဝုတ္တိ ပရော ယထာ’’တိ, တေဟိ ဇာတံ ယမကန္တိ ဝိညာယတေ. ကတိဝိဓံ တံ ဝိကပ္ပီယတီတိ အာဟ ‘‘အဗျပေတံ ဗျပေတည’’န္တိ. တတ္ထ ယံ ဝဏ္ဏန္တရာဗျဝဟိတံ ဝဏ္ဏသမုဒါယေန ဝုတ္တံ. တဒဗျပေတံ ယမကံ. ယံ တု ဗျဝဟိတံ, တံ ဗျပေတံ. ယံ ပန ဥဘယမိဿံ, တံ အညံ အပရံ အဗျပေတဗျပေတန္တိ တိဓာ ယမကံ တာဝ ဝိကပ္ပီယတေ. တမေတံ တိဝိဓံ ယမကံ ဝိသယဝိဘာဂနိရူပနာယံ အာဒိ စ မဇ္ဈော စ အန္တော စ ဂေါစရော ဝိသယော ယဿေတိ အာဒိမဇ္ဈန္တဂေါစရံ ဝိညေယျံ. ကေသံ ပါဒါနံ? ပစ္စေကံ စတုန္နံဂါထာဝယဝါနံ. သာပေက္ခတ္တေပိ သမာသော ဂမ္မကတ္တာ.

26. Bây giờ, để trình bày ý nghĩa đã được đề cập như đã nói, ngài bắt đầu bằng câu “abyapete” v.v… Yamaka được hiểu là thể loại được tạo ra từ những âm tiết được lặp lại (āvuttā), được nói đến nhiều (adhivuttā), được cấu thành bởi sự phát âm nhiều lần, do sự tương ứng của nhiều âm, có nhiều mẫu tự (bahuvaṇṇā) dưới dạng nguyên âm và phụ âm, không phải là một mẫu tự đơn lẻ, vì đó là phép điệp âm (anuppāsa), và cũng như sẽ được nói: “sự lặp lại của mẫu tự là phép điệp âm”. Khi được hỏi: “Nó được phân loại thành bao nhiêu loại?”, ngài nói: “không bị ngăn cách, bị ngăn cách, và loại khác”. Trong đó, loại nào được nói bằng một nhóm mẫu tự không bị các mẫu tự khác xen vào, đó là abyapeta yamaka. Còn loại nào bị xen vào, đó là byapeta. Còn loại nào là sự pha trộn của cả hai, đó là loại khác, một loại khác gọi là abyapetabyapeta. Như vậy, yamaka trước hết được phân loại thành ba loại. Ba loại yamaka này, trong việc xác định sự phân chia phạm vi, cần được hiểu là có đối tượng, phạm vi ở đầu, ở giữa, và ở cuối. Của cái gì? Của các câu kệ. Của mỗi một trong bốn phần của một bài kệ. Mặc dù có sự phụ thuộc lẫn nhau, hợp thể vẫn được chấp nhận vì nó truyền đạt được ý nghĩa.

တတ္ထ ပါဒစတုက္ကဿ အာဒိမဇ္ဈန္တဘာဝီနံ ယမကာနံ ယာဝန္တော ပကာရာ သမ္ဘဝန္တိ, တေ မူလာ သတ္တ. ကထံ? ဧကသ္မိံယေဝ ပါဒေ ကွစိ အာဒိယမကံ, ကွစိ မဇ္ဈယမကံ, ကွစိ အန္တယမကံ, ကွစိ မဇ္ဈန္တယမကံ, ကွစိ မဇ္ဈာဒိယမကံ, ကွစိ အာဒျန္တယမကံ, ကွစိ သဗ္ဗယမကန္တိ. ဧဝံ ပစ္စေကံ မူလဘူတာ သတ္တာတိ [Pg.49] စတူသု အဋ္ဌဝီသတိ ဟောန္တိ. ပါဒါဒိယမကဉ္စ ပဌမပါဒါဒိယမကမဗျပေတံ တထာ ဒုတိယတတိယစတုတ္ထပါဒါဒိယမကမဗျပေတံ ပဌမဒုတိယပါဒါဒိယမကမဗျပေတံ ပဌမတတိယပါဒါဒိယမကမဗျပေတံ ပဌမစတုတ္ထပါဒါဒိယမကမဗျပေတန္တိအာဒိနာ အနေကဓာ ပသံသန္တိ. ယဒါ စ သဗ္ဗတောယမကံ, တဒါ မဟာယမကာဒယော ဝိကပ္ပာ ဇာယန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Trong đó, đối với bốn câu kệ của một bài kệ, có bao nhiêu loại yamaka có thể xảy ra ở đầu, giữa và cuối, thì có bảy loại cơ bản. Như thế nào? Trong một câu kệ duy nhất, đôi khi có ādiyamaka (lặp lại ở đầu), đôi khi có majjhayamaka (lặp lại ở giữa), đôi khi có antayamaka (lặp lại ở cuối), đôi khi có majjhantayamaka (lặp lại ở giữa và cuối), đôi khi có majjhādiyamaka (lặp lại ở giữa và đầu), đôi khi có ādyantayamaka (lặp lại ở đầu và cuối), và đôi khi có sabbayamaka (lặp lại toàn bộ). Như vậy, với bảy loại cơ bản cho mỗi câu, trong bốn câu sẽ có hai mươi tám loại. Và pādādiyamaka (lặp lại ở đầu câu) được tán dương theo nhiều cách, chẳng hạn như abyapeta paṭhamapādādiyamaka (lặp lại không ngăn cách ở đầu câu thứ nhất), tương tự ở đầu câu thứ hai, thứ ba, và thứ tư; abyapeta paṭhamadutiyapādādiyamaka (lặp lại không ngăn cách ở đầu câu thứ nhất và thứ hai), tương tự ở câu thứ nhất và thứ ba, câu thứ nhất và thứ tư, v.v… Và cần biết rằng khi có sabbatoyamaka (lặp lại ở mọi nơi), thì các biến thể như mahāyamaka (đại song đối) sẽ phát sinh.

၂၆. ဣဒါနိ အဘိမတယမကံ ဒီပေတိ ‘‘အဗျပေတေ’’စ္စာဒိနာ. အာဝုတ္တေဟိ ပုနပ္ပုနံ ဝုတ္တေဟိ အနေကဝဏ္ဏေဟိ သမုဒါယရူပတ္တာ အနေကေဟိ သရဗျဉ္ဇနသရီရေဟိ ဝဏ္ဏေဟိ ဇာတံ ယမကံ အညေဟိ ဝဏ္ဏေဟိ အဗျဝဟိတတ္တာ အဗျပေတံ, ဝဏ္ဏန္တရေဟိ ဗျဝဟိတတ္တာ ဗျပေတံ, ဥဘယမိဿကတ္တာ တေဟိ အညံ အဗျပေတဗျပေတဉ္စာတိ တိဝိဓံ ဟောတိ. တဉ္စ ယမကံ ဝိသယဝိဘာဂနိယမေန ဂါထာပါဒါနံ အာဒိဂေါစရံ မဇ္ဈဂေါစရံ အန္တဂေါစရမိတိ တိဝိဓံ ဟောတိ. ဧတ္ထ စသဒ္ဒေါ ဝတ္တဗ္ဗန္တရေ ပဝတ္တတိ, ဝတ္တဗ္ဗန္တရံ နာမ ယထာဝုတ္တအဗျပေတာဒိဘေဒတော အညံ ဝတ္တဗ္ဗတာယ သမုခီဘူတံ ပါဒါနံ အာဒိမဇ္ဈာဝသာနန္တရံ, ဥပနျာသော ဝါကျာရမ္ဘောတိ စ ဧတဿေဝ နာမံ. ဝိသဒိသေန ဝဏ္ဏေန အပေတံ ဗျပေတံ. တဗ္ဗိပရီတမဗျပေတံ. အဗျပေတဉ္စ ဗျပေတဉ္စ အညဉ္စာတိ သမာဟာရဒွန္ဒော. အနေကေ စ တေ ဝဏ္ဏာ စ, အာဝုတ္တာယေဝ အနေကဝဏ္ဏာ, တေဟိ ဇာတံ, အာဒိ စ မဇ္ဈော စ အန္တော စ, တေ ဂေါစရာ ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော.

26. Bây giờ, ngài làm sáng tỏ về yamaka đã được đề cập bằng câu “abyapete” v.v… Yamaka được tạo ra từ các mẫu tự được lặp lại, được nói đi nói lại nhiều lần, do có dạng là một tập hợp nhiều mẫu tự, từ nhiều mẫu tự có hình thức là nguyên âm và phụ âm. Nó là abyapeta vì không bị các mẫu tự khác ngăn cách; là byapeta vì bị các mẫu tự khác ngăn cách; và vì là sự pha trộn của cả hai, nó là loại “khác” (aññaṃ), tức là abyapetabyapeta. Do đó, nó có ba loại. Và yamaka đó, theo quy tắc phân chia phạm vi, có ba loại: có phạm vi ở đầu, phạm vi ở giữa, và phạm vi ở cuối của các câu kệ. Ở đây, từ “ca” (và) đề cập đến một chủ đề khác. “Chủ đề khác” có nghĩa là một điều khác cần được nói, khác với các phân loại đã nêu như abyapeta v.v…, đã được đưa ra để thảo luận, tức là khoảng giữa đầu, giữa và cuối của các câu kệ. “Upanyāso” (sự giới thiệu) hay “vākyārambho” (sự bắt đầu câu) cũng là tên gọi của điều này. “Byapetaṃ” là “bị ngăn cách” (apetaṃ) bởi một mẫu tự không tương đồng (visadisena vaṇṇena). Ngược lại với điều đó là “abyapetaṃ”. “Abyapetañca byapetañca aññañcāti” là một hợp thể đẳng lập (samāhāradvando). Phân tích cú pháp (viggaho) là: “và chúng là nhiều mẫu tự”; “nhiều mẫu tự được lặp lại”; “được sinh ra từ chúng”; “đầu và giữa và cuối”; “đó là những phạm vi của cái gì”.

တတ္ထ ပါဒစတုက္ကဿ အာဒိမဇ္ဈာဝသာနေသု လဗ္ဘမာနယမကဘေဒါ ဧကေကသ္မိံ ပါဒေ သတ္တ သတ္တ ဘဝန္တိ. ကထံ? ပါဒါဒိယမကံ ပါဒမဇ္ဈယမကံ ပါဒန္တယမကံ မဇ္ဈန္တယမကံ မဇ္ဈာဒိယမကံ အာဒျန္တယမကံ သဗ္ဗတောယမကန္တိ ဧဝံ ပစ္စေကံ သတ္တ သတ္တ ကတွာ စတူသု မူလဘူတယမကာ အဋ္ဌဝီသ [Pg.50] ဘဝန္တိ. ဧတ္ထ ပါဒါဒိယမကာဒိကမ္ပိ အဗျပေတပဌမပါဒါဒိယမကံ တထာ ဒုတိယတတိယစတုတ္ထပါဒါဒိယမကမိတိ စ အဗျပေတပဌမဒုတိယပါဒါဒိယမကံ တထာ ပဌမတတိယပါဒါဒိယမကံ ပဌမစတုတ္ထပါဒါဒိယမကမိတိ စ အဗျပေတဒုတိယတတိယပါဒါဒိယမကံ တထာ ဒုတိယစတုတ္ထပါဒါဒိယမကမိတိ စ အဗျပေတတတိယစတုတ္ထပါဒါဒိယမကမိတိ စ ဧဝမဗျပေတပါဒါဒိယမကာ ဒသ ဟောန္တိ. တထာ ဗျပေတာပိ ဒသာတိ ဝီသတိ, အဗျပေတပဌမပါဒမဇ္ဈယမကံ တထာ ဒုတိယပါဒမဇ္ဈယမကမိစ္စာဒိနာ မဇ္ဈယမကမ္ပိ ဝီသတိဝိဓံ ဟောတိ. အဗျပေတပဌမပါဒန္တယမကံ တထာ ဒုတိယပါဒန္တယမကမိစ္စာဒိနာ အန္တယမကမ္ပိ ဝီသတိဝိဓံ. သံသဂ္ဂဘေဒတော ပန အနေကဝိဓံ ဟောတိ.

Trong đó, đối với bốn câu kệ của một bài kệ, các loại yamaka được tìm thấy ở đầu, giữa và cuối, trong mỗi câu kệ có bảy loại. Như thế nào? Pādādiyamaka (lặp ở đầu câu), pādamajjhayamaka (lặp ở giữa câu), pādantayamaka (lặp ở cuối câu), majjhantayamaka (lặp ở giữa và cuối), majjhādiyamaka (lặp ở giữa và đầu), ādyantayamaka (lặp ở đầu và cuối), và sabbatoyamaka (lặp lại khắp nơi). Như vậy, lấy bảy loại cho mỗi câu, các yamaka cơ bản trong bốn câu trở thành hai mươi tám. Ở đây, ngay cả pādādiyamaka v.v… cũng trở thành mười loại abyapeta pādādiyamaka như sau: abyapeta ở đầu câu thứ nhất, tương tự ở câu thứ hai, thứ ba, và thứ tư; và abyapeta ở đầu câu thứ nhất và thứ hai, tương tự ở câu thứ nhất và thứ ba, câu thứ nhất và thứ tư; và abyapeta ở đầu câu thứ hai và thứ ba, tương tự ở câu thứ hai và thứ tư; và abyapeta ở đầu câu thứ ba và thứ tư. Như vậy có mười loại abyapeta pādādiyamaka. Tương tự, cũng có mười loại byapeta, tổng cộng là hai mươi. Majjhayamaka cũng trở thành hai mươi loại, bắt đầu với abyapeta ở giữa câu thứ nhất, tương tự ở giữa câu thứ hai, v.v… Antayamaka cũng có hai mươi loại, bắt đầu với abyapeta ở cuối câu thứ nhất, tương tự ở cuối câu thứ hai, v.v… Tuy nhiên, do sự khác biệt về sự kết hợp, nó trở nên đa dạng.

အဗျပေတပဌမပါဒါဒိယမကဝဏ္ဏနာ

Giải thích về Abyapetapaṭhamapādādiyamaka (Phép lặp lại không ngăn cách ở đầu câu kệ thứ nhất)

၂၇.

27.

သုဇနာ’သုဇနာ သဗ္ဗေ, ဂုဏေနာပိ ဝိဝေကိနော;

ဝိဝေကံ န သမာယန္တိ, အဝိဝေကိဇနန္တိကေ.

Tất cả người tốt, kẻ xấu, dẫu được phân biệt bởi đức hạnh; (Họ) không đạt được sự phân biệt, khi ở gần những người thiếu sáng suốt.

၂၇. ‘‘သုဇနာ’’ဣစ္စာဒိ. သုဇနာ သဇ္ဇနာ, အသုဇနာ အသဇ္ဇနာတိ ဧတေ သဗ္ဗေ ဥဘယပက္ခပါတိနော ဝိသေသာ ဇနာ ဂုဏေန သီလာဒိနာ ကရဏဘူတေန, ဟေတုဘူတေန ဝါ ဝိဝေကိနောပိ သာဓူသု လဗ္ဘမာနာနမသာဓူသွနုပလဗ္ဘနတော ပုထုဘူတာပိ အဝိဝေကီနံ ဇနာနံ အန္တိကေ သမီပေ တေသံ သန္နိဓာနေ ဝိဝေကံ ဝိဘာဂံ န သမာယန္တိ နပါပုဏန္တိ, ဝိဘာဂဝိဇာနနပညာဝေကလ္လေန စ ဝိဝေကိနောပိ ဇနာ တေ ဧကတော ကတွာ ပဿန္တီတိ. ဣဒံ ပဌမပါဒါဒိယမကမဗျပေတံ.

27. “Sujanā” v.v… Sujanā là người tốt, asujanā là người không tốt. Tất cả những người này, thuộc cả hai nhóm, là những người riêng biệt. Bằng đức hạnh (guṇena), chẳng hạn như giới hạnh v.v…, vốn là công cụ hoặc nguyên nhân, mặc dù họ được phân biệt (vivekino), tức là riêng biệt do (các đức hạnh) được tìm thấy ở người tốt nhưng không có ở người không tốt, nhưng khi ở gần (antike, samīpe, sannidhāne) những người thiếu sáng suốt, họ không đạt được (na samāyanti, na pāpuṇanti) sự phân biệt (vivekaṃ, vibhāgaṃ). Và do thiếu trí tuệ để biết sự khác biệt, (những người thiếu sáng suốt) nhìn những người đó, ngay cả những người có đức hạnh, và gộp họ lại làm một. Đây là phép lặp lại không ngăn cách ở đầu câu kệ thứ nhất (abyapeta paṭhamapādādiyamaka).

၂၇. ဣဒါနိ အဗျပေတပဌမပါဒါဒိယမကဿ မုခမတ္တံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သုဇနိ’’စ္စာဒိ. သုဇနာ သာဓုဇနာ, အသုဇနာ အသာဓုဇနာ စေတိ သဗ္ဗေ ဥဘယပက္ခိကာ သီလာဒိနာ, ပါဏာတိပါတာဒိနာ ဂုဏေန ဟေတုနာ ဝိဝေကိနော အပိ သာဓူသု [Pg.51] ပါဏာတိပါတာဒီနံ, အသာဓူသု သီလာဒီနံ အပ္ပဝတ္တိတော ဂုဏေန ပုထုဘူတာပိ အဝိဝေကိဇနန္တိကေ ဝိဝေကဉာဏရဟိတာနံ ဇနာနံ သန္တိကေ ဝိဝေကံ ဝိဘာဂံ န သမာယန္တိ န ပါပုဏန္တိ. ဝိဝေကော ဝိနာဘဝနမေတေသမတ္ထီတိ ဝိဝေကိနော. ဧတ္ထ ဝိသယောပစာရေန ဝိဝေကောတိ ပညာ, န ဝိဝေကိနောတိ အဝိဝေကိနော, တေယေဝ ဇနာ, တေသံ အန္တိကမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဣဒံ အဗျပေတပဌမပါဒါဒိယမကံ.

27. Bây giờ, để chỉ trình bày phần mở đầu của thể thi song vận liên tiếp ở đầu câu thứ nhất, ngài nói: “sujani” v.v… Sujanā là người thiện, asujanā là người không thiện, như vậy tất cả hai hạng người này, do phẩm chất là giới v.v… và sát sanh v.v… làm nhân, dầu là những người có sự phân biệt (vivekino), dầu là những người riêng biệt do phẩm chất là sự không thực hành sát sanh v.v… ở nơi người thiện và sự không thực hành giới v.v… ở nơi người không thiện, (nhưng) ở gần những người không có sự phân biệt, ở gần những người không có trí tuệ phân biệt, thì họ không đạt đến, không chứng được sự phân biệt, sự tách biệt. Vivekino là những người có sự phân biệt (viveko), tức là sự tách rời. Ở đây, do sự chuyển nghĩa của đối tượng, viveko là trí tuệ. Avivekino là những người không có sự phân biệt, chính là những người ấy, và (cụm từ avivekijanantike) được phân tích là tesaṃ antika (ở gần họ). Đây là thể thi song vận liên tiếp ở đầu câu thứ nhất.

အဗျပေတပဌမဒုတိယပါဒါဒိယမကဝဏ္ဏနာ

Giải thích về thể thi song vận liên tiếp ở đầu câu thứ nhất và thứ hai

၂၈.

28.

ကုသလာ’ကုသလာ သဗ္ဗေ, ပဗလာ’ပဗလာ’ထဝါ;

နော ယာတာ ယာဝ’ဟောသိတ္တံ, သုခဒုက္ခပ္ပဒါ သိယုံ.

Tất cả các pháp thiện và bất thiện, hoặc là mạnh mẽ hoặc là yếu ớt; chừng nào chưa trở thành vô hiệu, chừng đó chúng vẫn còn cho quả an lạc và đau khổ.

၂၈. ‘‘ကုသလာ’’ဣစ္စာဒိ. ပဗလာ အာသေဝနပ္ပဋိလာဘဝသေန ဗလဝန္တော စ. အထာတိ အနန္တရတ္ထေ နိပါတော. အပဗလာ တဒဘာဝတော ဒုဗ္ဗလာ စ သဗ္ဗေ ကုသလာကုသလာ ဓမ္မာ ယာဝ ယတ္တကံ ကာလံ အဟောသိတ္တံ ဝိနာ ဥပ္ပတ္တိမတ္တံ ဖလဒါနာသမ္ဘဝတော ကေဝလံ ‘‘အဟောသီ’’တိ ဝစနီယတ္ထနိမိတ္တမတ္တကမ္မဘာဝေန အဟောသိကမ္မတ္တံ နော ယာတာ န သမ္ပတ္တာ, တာဝ တတ္တကံ ကာလံ သုခဉ္စ ဒုက္ခဉ္စ တံ ပဒန္တီတိ သုခဒုက္ခပ္ပဒါ သိယုံ. ယာဝ သံသာရပဝတ္တိ, တာဝ သုခဒုက္ခဒါယကာ ဟောန္တီတိ. ဣဒံ ပဌမဒုတိယပါဒါဒိယမကမဗျပေတံ.

28. (Câu kệ bắt đầu bằng) “Kusalā” v.v… Pabalā là mạnh mẽ do nhờ sự chứng đắc thuần thục. Atha là một bất biến từ có nghĩa là kế tiếp. Apabalā là yếu ớt do không có điều ấy. Tất cả các pháp thiện và bất thiện, chừng nào, trong khoảng thời gian nào, chưa đi đến, chưa đạt đến trạng thái vô hiệu (ahosittaṃ), tức là trạng thái nghiệp vô hiệu (ahosikammattaṃ), do không thể cho quả nếu không có sự sanh khởi, chỉ đơn thuần là nghiệp có ý nghĩa là nguyên nhân của lời nói “đã là”, thì chừng đó, trong khoảng thời gian đó, chúng sẽ là những pháp cho quả an lạc và đau khổ, vì chúng cho quả an lạc và đau khổ ấy. Chừng nào sự diễn tiến của luân hồi còn, chừng đó chúng còn là những pháp cho quả an lạc và đau khổ. Đây là thể thi song vận liên tiếp ở đầu câu thứ nhất và thứ hai.

၂၈. ပဗလာ အာသေဝနာဒိပစ္စယလာဘေန ဗလဝန္တော ဝါ အထ အပဗလာ တဒဘာဝေန ဒုဗ္ဗလာ ဝါ သဗ္ဗေ ကုသလာကုသလာ အဟောသိတ္တံ ဖလဒါနာဘာဝတော ပဝတ္တိမတ္တတံ ယာဝ ယတ္တကံ ကာလံ နော ယာတာ အပ္ပတ္တာ, တာဝ တတ္တကံ သုခဒုက္ခပ္ပဒါ ယထာက္ကမံ သုခဒုက္ခပဒါယိနော သိယုံ ဘဝန္တိ. ဣဒံ အဗျပေတပဌမဒုတိယပါဒါဒိယမကံ. ကုသလပဋိပက္ခာ အကုသလာ. ‘‘အဟောသီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗဿ ဘာဝေါ အဟောသိတ္တံ. ‘‘ဧဟိပဿိကော’’တိအာဒီသု ဝိယ ကြိယာပဒတောပိ ဏာဒိပစ္စယာ ဟောန္တိ.

28. Hoặc là mạnh mẽ (pabalā) do được các duyên như sự thuần thục, hoặc là yếu ớt (apabalā) do không có điều ấy, tất cả các pháp thiện và bất thiện, chừng nào, trong khoảng thời gian nào, chưa đi đến, chưa đạt đến trạng thái vô hiệu (ahosittaṃ), tức là trạng thái chỉ diễn ra (mà không cho quả) do không có sự cho quả, thì chừng đó, trong khoảng thời gian đó, chúng sẽ là, chúng là những pháp cho quả an lạc và đau khổ, theo thứ tự là những pháp cho quả an lạc và đau khổ. Đây là thể thi song vận liên tiếp ở đầu câu thứ nhất và thứ hai. Akusalā là đối nghịch của kusalā. Ahosittaṃ là trạng thái của điều được gọi là “đã là”. Giống như trong các từ “ehipassiko” v.v…, các tiếp vị ngữ như ṇa cũng có thể được thêm vào sau một động từ.

အဗျပေတပဌမဒုတိယတတိယပါဒါဒိယမကဝဏ္ဏနာ

Giải thích về thể thi song vận liên tiếp ở đầu câu thứ nhất, thứ hai và thứ ba

၂၉.

29.

သာဒရံ သာ ဒရံ ဟန္တု, ဝိဟိတာ ဝိဟိတာ မယာ;

ဝန္ဒနာ ဝန္ဒနာမာန-ဘာဇနေ ရတနတ္တယေ.

Mong rằng sự đảnh lễ ấy, được con thực hiện một cách kính cẩn, là điều đặc biệt hữu ích, hãy diệt trừ đi nỗi khổ đau; (sự đảnh lễ) trong Tam Bảo, là đối tượng của sự tán dương và tôn kính.

၂၉. ‘‘သာဒရ’’မိစ္စာဒိ. [Pg.52] ဝန္ဒနာ ဒွါရတ္တယောပဒဿိယမာနာ မာနော စ ပူဇာ, တေသံ ဘာဇနေ အာဓာရဘူတေ ရတိဇနနာဒိနာ အတ္ထေန ရတနသင်္ခါတာနံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ တယေ သမူဟဘူတေ ရတနတ္တယေ သာဒရံ အာဒရသဟိတံ ကတွာ မယာ ဝိဟိတာ ကတာ, ဝိဟိတာ အလံသံသာရဒုက္ခဝိသဋနိရာကရဏတော ဝိသေသေန ဟိတာ ပဓျာ သာ ဝန္ဒနာ သော ပဏာမော ဒရံ ဒရထံ ကာယစိတ္တပရိဠာဟံ ဟန္တု ဟိံသတု. မယာတိ ဝုတ္တတ္တာ မေတိ အတ္ထတော ဝိညာယတိ. ဣဒံ ပန ပဌမဒုတိယတတိယပါဒါဒိယမကမဗျပေတံ.

29. (Câu kệ bắt đầu bằng) “Sādaraṃ” v.v… Vandanā là sự biểu lộ qua ba cửa (thân, khẩu, ý) và māno là sự tôn kính. Trong Tam Bảo, là đối tượng, là nền tảng của những điều ấy, là tập hợp của ba ngôi được gọi là báu vật do ý nghĩa là làm phát sanh sự hoan hỷ v.v…, của chư Phật v.v…; sādaraṃ là thực hiện một cách kính cẩn; vihitā mayā là được thực hiện bởi tôi; vihitā là đặc biệt hữu ích, thích hợp, do có khả năng loại trừ nọc độc của khổ đau trong luân hồi; mong rằng sự đảnh lễ ấy, sự cúi chào ấy, hãy diệt trừ, hãy phá hủy daraṃ, tức là nỗi khổ đau, sự thiêu đốt của thân và tâm. Do nói là mayā (bởi tôi), nên theo ý nghĩa được hiểu là me (của tôi). Đây là thể thi song vận liên tiếp ở đầu câu thứ nhất, thứ hai và thứ ba.

၂၉. ဝန္ဒနာမာနဘာဇနေ ဒွါရတ္တယေန ဝိဓိယမာနပဏာမပူဇာနံ အာဓာရဘူတေ ရတနတ္တယေ ရတိဇနနာဒိအတ္ထေန ရတနသင်္ခါတာနံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ တယေ မယာ ယာ ဝန္ဒနာ သာဒရံ အာဒရသဟိတံ ဝိဟိတာ ကတာ, ဝိဟိတာ လောကိယ လောကုတ္တရ သမ္ပတ္တိသာဓနတော ဝိသေသေန ဟိတာ သာ ဝန္ဒနာ ဒရံ မယှံ ကာယစိတ္တဒရထံ ဟန္တု ဝိနာသေတု. ဣဒံ အဗျပေတပဌမဒုတိယတတိယပါဒါဒိယမကံ. သဟ အာဒရေန ဝတ္တမာနံ သာဒရံ, ကြိယာဝိသေသနံ. ဧတ္ထ ကြိယာ နာမ ဝိဟိတာသဒ္ဒေန နိဒ္ဒိဋ္ဌကရဏံ. ကရဏဉှိ ဝိဟိတာသဒ္ဒဿ ဝုတ္တကမ္မတ္တေပိ အညထာနုပပတ္တိလက္ခဏသာမတ္ထိယတော ဘိဇ္ဇိတွာ ဝိဇ္ဇမာနံ ‘‘အကာသိ’’န္တိ ကြိယာယ သမ္ဗန္ဓမုပေန္တံ ကမ္မဉ္စ ဟောတိ, ဘာဝေ ဝိဟိတဿ ယုပစ္စယန္တဿ နပုံသကတ္တာ နပုံသကဉ္စ, သတ္တာယ ဧကတ္တာ ဧကဝစနဉ္စ တဗ္ဗိသေသနတ္တာ သာဒရသဒ္ဒေါပိ နပုံသကဒုတိယေကဝစနော ဟောတိ.

29. Trong Tam Bảo, là đối tượng của sự tán dương và tôn kính, là nền tảng của sự cúi chào và cúng dường được thực hiện qua ba cửa, là tập hợp của ba ngôi được gọi là báu vật do ý nghĩa là làm phát sanh sự hoan hỷ v.v…, của chư Phật v.v…; sự đảnh lễ nào được con thực hiện một cách kính cẩn, (sự đảnh lễ ấy) là đặc biệt hữu ích (vihitā) do thành tựu được tài sản thế gian và siêu thế, mong rằng sự đảnh lễ ấy hãy diệt trừ, hãy phá hủy daraṃ, tức là nỗi khổ đau của thân và tâm của con. Đây là thể thi song vận liên tiếp ở đầu câu thứ nhất, thứ hai và thứ ba. Saha ādarena vattamānaṃ sādaraṃ, là (hành động) diễn ra cùng với sự kính cẩn, là một trạng từ. Ở đây, hành động chính là sự thực hiện được chỉ định bởi từ vihitā. Vì sự thực hiện, mặc dù là đối tượng được nói đến của từ vihitā, nhưng do năng lực của đặc tính không thể giải thích khác được, nó được tách ra và có liên hệ với động từ “đã làm” (akāsi) đang hiện hữu, và nó cũng là nghiệp (đối cách); do từ vihita ở thể thụ động có tiếp vị ngữ yu là trung tính, nên nó là trung tính; do sự hiện hữu là số ít, nên nó là số ít; và do là tính từ của nó, từ sādaraṃ cũng ở trung tính, đối cách, số ít.

‘‘ဝိသေသျေ [Pg.53] ဒိဿမာနာ ယာ,လိင်္ဂသင်္ချာဝိဘတ္တိယော;

တုလျာဓိကရဏေ ဘိယျော,ကာတဗ္ဗာ တာ ဝိသေသနေ’’တိ.

“Những tánh, số, và biến cách nào được thấy ở danh từ, thì những tánh, số, và biến cách ấy cũng nên được áp dụng cho tính từ trong mối quan hệ đồng vị.”

ဟိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ကြိယာဝိသေသနေ ဂဟိတေ သာမတ္ထိယတော ‘‘မယာ’’တိ တတိယန္တဿ ပဌမန္တတ္တံ, ‘‘ဝန္ဒနာ’’တိ ပဌမန္တဿ ဆဋ္ဌုန္တဉ္စ ဟောတိ. ဝန္ဒနာ စ မာနော စ, တေသံ ဘာဇနံ. တိဏ္ဏံ သမူဟော တယံ, ရတနာနံ တယန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

Vì đã được nói như vậy. Khi trạng từ được hiểu như thế, do năng lực (ngữ cảnh), từ ở sử dụng cách mayā trở thành chủ cách, và từ ở chủ cách vandanā trở thành sở thuộc cách. (Phân tích từ:) Vandanā ca māno ca, tesaṃ bhājanaṃ (Sự tán dương và sự tôn kính, đối tượng của chúng). Tiṇṇaṃ samūho tayaṃ (Tập hợp của ba là tayaṃ), và ratanānaṃ tayaṃ (ba ngôi báu) là cách phân tích.

အဗျပေတစတုက္ကပါဒါဒိယမကဝဏ္ဏနာ

Giải thích về thể thi song vận liên tiếp ở đầu cả bốn câu

၃၀.

30.

ကမလံ က’မလံ ကတ္တုံ-ဝနဒေါ ဝနဒေါ’မ္ဗရံ;

သုဂတော သုဂတော လောကံ, သဟိတံ သဟိတံ ကရံ.

Đám mây có thể làm cho hoa sen đẫm nước, (đám mây) làm cho bầu trời trở thành nơi ban nước; Đấng Thiện Thệ làm cho thế gian được thiện thệ; (Thánh điển) đem lại lợi ích làm cho người thực hành được lợi ích.

၃၀. ‘‘ကမလ’’မိစ္စာဒိ. ကမလံ အရဝိန္ဒံ ကံ ဇလံ အလင်္ကတ္တုံ သဇ္ဇနတ္ထာယ ဟောတိ, ဝိကသိတာရဝိန္ဒသန္ဒောဟသမ္ဘာဝိတောဒကဿ ဝါပါဒီသု တာဒိသရမဏီယတ္တသမ္ပတ္တိသမ္ဘဝတော, အဝနံ ရက္ခံ ဒဒါတိ သဿသမ္ပတျာဒိကာရဏဘာဝေနာတိ အဝနဒေါ. ဝနံ ဇလံ ဒဒါတိ န တုစ္ဆောတိ ဝနဒေါ မေဃော အမ္ဗရံ အာကာသံ ဇလဓာရဘာရဘရိတမ္ဗရကုဟရဿ ဒဿနီယတာဂုဏယောဂတော အလံကတ္တုန္တိ အဓိကတံ. သဟိတံ သမ္ပုဏ္ဏံ ဟိတံ အဘိဝုဒ္ဓိံ ကရံ ကရောန္တော သုဋ္ဌု ဂဒတီတိ သုဂတော မဉ္ဇုဘာဏီ ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓါ ဝိယ နေက္ခမ္မာဒိနာ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိကေ ပဇဟန္တော ဂန္တွာ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သဝါသနသကလကိလေသေ သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ သောဘနံ နိဗ္ဗာနပုရံ ဂတောတိ ဝါ သုဂတောတိ ဝုတ္တော သော မဟာမုနိ အတ္တနော အပရိမိတပါရမိတာသိမ္ပကစဂလိတတိလကဘာဝေန လောကံ လောကတ္တယံ, သဟိတံ လောကန္တိ ဝါ ယောဇနီယံ အလင်္ကတ္တုံ အလံကရဏာယာတိ. ဣဒံ ပါဒစတုက္ကာဒိယမကမဗျပေတံ.

30. (Câu kệ) bắt đầu bằng "Kamalaṃ". Kamalaṃ là hoa sen (aravindaṃ), làm trang điểm (alaṅkattuṃ) cho kaṃ tức là nước (jalaṃ), với mục đích trang hoàng, bởi vì trong các hồ nước v.v... có thể có được sự thành tựu vẻ mỹ lệ như thế của nước được tôn vinh bởi những đóa sen nở rộ. Avanado là (vị vua) ban cho (dadāti) sự bảo hộ (avanaṃ, rakkhaṃ), vì là nguyên nhân của sự thành tựu mùa màng v.v... Vanado là đám mây (megho) ban cho (dadāti) vanaṃ tức là nước (jalaṃ), không phải là trống rỗng, làm trang điểm (alaṅkattuṃ) cho ambaraṃ tức là bầu trời (ākāsaṃ), do có phẩm chất đáng chiêm ngưỡng của khoảng không bầu trời nặng trĩu bởi gánh nặng của những dòng nước, (điều này) được đề cập đến. Sugato là bậc có lời nói khả ái (mañjubhāṇī), vì Ngài nói (gadatīti) rất hay (suṭṭhu), thực hiện (karonto) điều lợi ích (hitaṃ) và sự tăng trưởng (abhivuddhiṃ) một cách trọn vẹn (sahitaṃ, sampuṇṇaṃ); hoặc được gọi là Sugato vì Ngài, giống như các vị Phật quá khứ, đã từ bỏ các dục tham v.v... bằng sự xuất ly v.v..., đã đi đến, đã đoạn trừ tất cả phiền não cùng với tập khí bằng A-la-hán đạo, và đã đi đến (gato) thành phố Niết-bàn (nibbānapuraṃ) tốt đẹp (sobhanaṃ). Vị Đại ẩn sĩ ấy, do bản chất là tinh hoa được chắt lọc từ sự chín muồi của các ba-la-mật vô lượng của mình, (làm trang điểm) cho thế gian (lokaṃ), tức ba cõi (lokattayaṃ), hoặc nên hiểu là "thế gian cùng với (chúng sanh)", để trang điểm (alaṅkattuṃ, alaṃkaraṇāyāti). Đây là thể song vận bất ly khởi đầu bốn câu.

၃၀. ကမလံ [Pg.54] ပဒုမံ ကံ ဇလံ အလင်္ကတ္တုံ ပဉ္စဝိဓပဒုမသဉ္ဆန္နဿ ဥဒကဿ ရမဏီယတ္တာ သဇ္ဇေတုံ ဟောတိ. အဝနဒေါ ကာလေ ဝုဋ္ဌိသမ္ပဒါယ သဿသမ္ပဒါဒီနံ ကာရဏတ္တာ အာရက္ခံ ဒေန္တော ဝနဒေါ မေဃော အမ္ဗရံ အာကာသံ အလင်္ကတ္တုံ ဇလဓာရဘာရဘရိတမ္ဗရကုစ္ဆိယာ ဒဿနီယတ္တာ သဇ္ဇေတုံ ဟောတိ, သဟိတံ သမ္ပုဏ္ဏံ ဟိတံ အဘိဝုဍ္ဎိံ ကရံ ကရောန္တော သုဂတော စိတြကထီ သုန္ဒရံ နိဗ္ဗာနံ ဂတော ဝါ သော သုဂတော သော တထာဂတော လောကံ လောကတ္တယံ, သဟိတံ လောကံ ဝါ အလင်္ကတ္တုံ စိတြကထာဒိကာရဏေဟိ တာဒိသဿ အညဿ စ လောကရာမဏေယျဿာဘာဝါ သဇ္ဇေတုံ ဟောတိ. သဗ္ဗပဒတ္ထာနံ သတ္တာဗျဘိစာရိတ္တာ ဟောတီတိ ဂမ္မံ. တတောယေဝ သဗ္ဗေ ပဌမန္တဘဝနကြိယာယ ယုဇ္ဇန္တီတိ ဝဒန္တိ. ဣဒံ အဗျပေတစတုက္ကပါဒါဒိယမကံ.

30. Kamalaṃ là hoa sen (padumaṃ), làm trang điểm (alaṅkattuṃ) cho kaṃ tức là nước (jalaṃ), có nghĩa là để trang hoàng (sajjetuṃ) do vẻ mỹ lệ của nước được bao phủ bởi năm loại hoa sen. Avanado (vị vua), do là nguyên nhân của sự thành tựu mùa màng v.v... nhờ sự thành tựu của mưa đúng thời, nên ban cho sự bảo hộ. Vanado là đám mây (megho) làm trang điểm (alaṅkattuṃ) cho ambaraṃ tức là bầu trời (ākāsaṃ), có nghĩa là để trang hoàng (sajjetuṃ) do vẻ đáng chiêm ngưỡng của lòng bầu trời nặng trĩu bởi gánh nặng của những dòng nước. Sugato là bậc có tài thuyết pháp, thực hiện điều lợi ích và sự tăng trưởng một cách trọn vẹn; hoặc Sugato ấy, Như Lai ấy, đã đi đến Niết-bàn tốt đẹp, làm trang điểm cho thế gian, tức ba cõi, hoặc thế gian cùng với (chúng sanh), có nghĩa là để trang hoàng bằng các nguyên nhân như tài thuyết pháp v.v..., vì không có vẻ mỹ lệ nào khác của thế gian như vậy. Nên hiểu rằng có sự tồn tại không sai khác của ý nghĩa tất cả các từ. Do đó, họ nói rằng tất cả đều phù hợp với động từ "hoti". Đây là thể song vận bất ly khởi đầu bốn câu.

၃၁.

31.

အဗျပေတာဒိယမက-ဿေသော လေသော နိဒဿိတော;

ဉေယျာနိ’မာယေဝ ဒိသာ-ယ’ညာနိ ယမကာနိပိ.

Phần nhỏ này của thể song vận bất ly khởi đầu đã được chỉ ra; các thể song vận khác cũng nên được hiểu theo chính phương pháp này.

၃၁. ဣစ္စေဝမဘိမတယမကေ အဗျပေတပါဒါဒိယမကဿ ဒိသာမတ္တံ ဒဿေတွာ ဥပသံဟရတိ ‘‘အဗျပေတေ’’စ္စာဒိနာ. အဗျပေတဿ အဗျဝဟိတဿ စတုန္နံ ပါဒါနံ အာဒေါ, အာဒိဘူတဿ ဝါ ယမကဿ ဧသော ယထာဝုတ္တော လေသော ကောစိဒေဝ ဘေဒေါ နိဒဿိတော ဝိကပ္ပိတော. အပရာနိပိ ကိံ န ဝိကပ္ပိယန္တီတိစေတိ အာဟ ‘‘ဉေယျာနိ’’စ္စာဒိ. ဣမာယ ဒိသာယ ဣမိနာ ဥပါယေန မဂ္ဂေနေဝ အညာနိ ဝုတ္တတော အပရာနိ ဒုတိယပါဒါဒိယမကတတိယပါဒါဒိယမကစတုတ္ထပါဒါဒိယမကာဒီနိ အဗျပေတာနိပိ ပဌမဒုတိယပါဒါဒိယမကပဌမတတိယပါဒါဒိယမကာနိပိ ဗျပေတာနိ, ပဌမစတုတ္ထဒုတိယတတိယပါဒါဒိယမကာဒီနိပိ အဗျပေတဗျပေတာနိ, တထာ မဇ္ဈန္တပါဒယမကာနိ ဉေယျာနိ ဇာနိတဗ္ဗာနိ, ဝိညူနံ တာဒိသာယ ဒိသာယ ဒဿိတတ္တာတိ. တတ္ထ စ –

31. Như vậy, trong chương Abhimatayamaka, sau khi chỉ ra sơ lược phương pháp của thể song vận bất ly khởi đầu câu, ngài kết luận bằng (câu kệ) bắt đầu bằng "abyapete". "Phần nhỏ" này, tức là một loại nào đó như đã nói, của thể song vận bất ly, không gián đoạn, ở đầu của bốn câu, hoặc của thể song vận khởi đầu, đã được chỉ ra, được phân loại. Để trả lời câu hỏi "Tại sao các thể khác không được phân loại?", ngài nói (câu) bắt đầu bằng "ñeyyāni". Theo phương pháp này, bằng phương tiện này, bằng con đường này, các thể khác ngoài những gì đã được nói, như các thể song vận bất ly khởi đầu câu thứ hai, khởi đầu câu thứ ba, khởi đầu câu thứ tư v.v...; các thể song vận ly khởi đầu câu thứ nhất và thứ hai, khởi đầu câu thứ nhất và thứ ba v.v...; các thể song vận bất ly và ly khởi đầu câu thứ nhất-thứ tư và thứ hai-thứ ba v.v...; cũng như các thể song vận ở giữa và cuối câu, nên được biết, nên được hiểu, vì phương pháp như vậy đã được chỉ ra cho những người có trí. Trong đó –

‘‘ဂုဏာဂုဏေန [Pg.55] သဟ တေ, သာဓဝေါ’သာဓဝေါ ဇနာ;

ဝိဂါဟန္တေ သမံ နာထ, စိတ္တံ စိတ္တေ ကထံ နု တေ’’.

"Này Đấng Lãnh Đạo, những người thiện và bất thiện ấy, cùng với đức hạnh và vô hạnh của họ, làm sao lại đi vào một cách bình đẳng trong tâm của Ngài? Thật kỳ diệu thay!"

ဣစ္စာဒိနာ ဒုတိယပါဒါဒိယမကာဒီနိ အဗျပေတာနိ,

Bằng (câu kệ) này v.v..., (là ví dụ cho) các thể song vận bất ly khởi đầu câu thứ hai v.v...,

‘‘ပိယေန ဝစသာ သဗ္ဗေ,ပိယေန’ပ္ပိယဘာဏိနော;

ပါဒါနတေ ဇိနောကာသိ,သော ဓမ္မော ဟန္တု ဝေါ’ပ္ပိယံ’’.

"Bằng lời nói ái ngữ, bằng lòng từ ái, Đấng Chiến Thắng đã khiến tất cả những người nói lời không ái ngữ phải cúi đầu dưới chân. Mong rằng Pháp ấy hãy diệt trừ điều không ưa thích của quý vị."

ဣစ္စာဒိနာ ပဌမဒုတိယပါဒါဒိယမကာဒီနိ အဗျပေတာနိ,

Bằng (câu kệ) này v.v..., (là ví dụ cho) các thể song vận bất ly khởi đầu câu thứ nhất và thứ hai v.v...,

‘‘သ’မလံ သမလံ ကတ္တုံ, သုစိရံသုစိ ရံဇယေ;

သုစိရံ သုစိရံဂံ တံ, သ’မလံ သမလံဘိ ယော’’.

"Ai có thể làm cho người có cấu uế trở nên có cấu uế, làm cho người không trong sạch hoan hỷ trong thời gian dài; người có thân thể trong sạch ấy trong thời gian dài, ai có thể đối mặt với người có cấu uế ấy."

ဣစ္စာဒိနာ ပဌမစတုတ္ထဒုတိယတတိယပါဒါဒိယမကာဒီနိ အဗျပေတဗျပေတာနိ,

Bằng (câu kệ) này v.v..., (là ví dụ cho) các thể song vận bất ly và ly khởi đầu câu thứ nhất-thứ tư và thứ hai-thứ ba v.v...,

‘‘မနောဟရ ဟရ က္လေသံ, ဇိန စေတောဘဝံ မမ;

နနု တွံ ပါရမီသာရာ-မတဘာဝိတမောသဓံ’’.

"Hỡi Đấng Đoạt Tâm, hỡi Đấng Chiến Thắng, xin hãy loại trừ phiền não sinh ra từ tâm của con. Chẳng phải Ngài là liều thuốc bất tử được tu tập từ tinh hoa của các ba-la-mật hay sao?"

ဣစ္စာဒိနာ မဇ္ဈပါဒယမကာနိ,

Bằng (câu kệ) này v.v..., (là ví dụ cho) các thể song vận ở giữa câu,

‘‘သာဓုနာ ရံဇယ ဇယ-ဒ္ဓနိနာ’ပူရယိ မဟိံ;

ယော တံ ဇိနဝရံ ဓီရ-မတ္ထကာမောသိ စေ တုဝံ’’.

"Hãy làm hoan hỷ (vị ấy) bằng thiện hạnh. Bậc có tài sản là sự chiến thắng đã làm cho trái đất tràn đầy. Nếu ngươi mong muốn lợi ích từ bậc Trí tuệ, bậc Chiến Thắng Tối Thượng ấy."

ဣစ္စာဒိနာ အန္တပါဒယမကာနိ ဇာနိတဗ္ဗာနိ.

Bằng (câu kệ) này v.v..., các thể song vận ở cuối câu nên được biết.

၃၁. ဧဝံ အဘိမတယမကေန အဗျပေတယမကာနမုပါယာဒီနိ နိဂမေန္တော အာဟ ‘‘အဗျပေတိ’’စ္စာဒိ. အဗျပေတာဒိယမကဿ ဝိသဒိသဝဏ္ဏေဟိ အဗျဝဟိတာဒိယမကဿ, အဗျပေတပါဒါဒိယမကဿ ဝါ ဧသော လေသော ‘‘သုဇနိ’’စ္စာဒိကော အပ္ပကောဒါဟရဏနယော နိဒဿိတော နိဒ္ဒိဋ္ဌော. အညာနိ ယမကာနိပိ ဣမာယေဝ ဒိသာယ ဣမိနာ နယေနေဝ ဉေယျာနိ ဝိညူဟိ ဉာတဗ္ဗာနိ. အာဒေါ ယမကံ, အာဒိဘူတံ ဝါ ယမကံ, အဗျပေတဉ္စ တံ အာဒိယမကဉ္စာတိ ဝါကျံ. ဧဝံ ဒဿိတေန [Pg.56] ဣမိနာ ကမေန အဗျပေတဒုတိယပါဒါဒိယမကာဒယော ဉာတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပာယော.

31. Như vậy, khi kết thúc (phần) phương pháp v.v... của các thể song vận bất ly bằng chương Abhimatayamaka, ngài nói (câu kệ) bắt đầu bằng "abyapeti". Phần nhỏ này, tức là phương pháp ví dụ nhỏ bắt đầu bằng "sujani", của thể song vận bất ly khởi đầu, tức là thể song vận khởi đầu không bị gián đoạn bởi các âm khác nhau, hoặc của thể song vận bất ly khởi đầu câu, đã được chỉ ra, đã được trình bày. Các thể song vận khác cũng nên được những người có trí hiểu biết theo chính phương pháp này, theo chính cách thức này. Câu (giải thích) là: "song vận ở đầu", hoặc "song vận khởi đầu", và "nó là bất ly và là song vận khởi đầu". Ý nghĩa là: theo thứ tự đã được chỉ ra như vậy, các thể như song vận bất ly khởi đầu câu thứ hai v.v... nên được biết.

တတ္ထ အဗျပေတဒုတိယပါဒါဒိယမကမေဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ –

Trong đó, thể song vận bất ly khởi đầu câu thứ hai nên được biết như sau –

ဂုဏာဂုဏေန သဟ တေ, သာဓဝေါ’သာဓဝေါ ဇနာ;

ဝိဂါဟန္တေ သမံ နာထ, စိတ္တံ စိတ္တေ ကထံ နု တေ.

Này Đấng Lãnh Đạo, những người thiện và bất thiện ấy, cùng với đức hạnh và vô hạnh của họ, làm sao lại đi vào một cách bình đẳng trong tâm của Ngài? Thật kỳ diệu thay.

ဘော နာထ တေ တုယှံ စိတ္တေ သာဓဝေါ အသာဓဝေါ တေ ဇနာ ဂုဏာဂုဏေန သကသကဂုဏေန အဂုဏေန စ သဟ သမံ ဧကဇ္ဈံ ကထံ နု ဝိဂါဟန္တေ, စိတ္တံ အစ္ဆရိယံ သုဇနဒုဇ္ဇနေသု သမမေတ္တာ အစ္ဆရိယာတိ အဓိပ္ပာယော.

Này Đấng Lãnh Đạo, trong tâm của Ngài, những người thiện và bất thiện ấy, cùng với đức hạnh và vô hạnh của riêng họ, làm sao lại đi vào một cách bình đẳng, cùng một lúc? (Từ) cittaṃ có nghĩa là kỳ diệu, lạ lùng. Ý nghĩa là: lòng từ bình đẳng đối với người thiện và kẻ ác là điều kỳ diệu.

အဗျပေတပဌမဒုတိယပါဒါဒိယမကမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ –

Thể song vận bất ly khởi đầu câu thứ nhất và thứ hai nên được thấy như sau –

ပိယေန ဝစသာ သဗ္ဗေ, ပိယေန’ပ္ပိယဘာဏိနော;

ပါဒါနတေ ဇိနောကာသိ, သော ဓမ္မော ဟန္တု ဝေါ’ပ္ပီယံ.

Bằng lời nói ái ngữ, bằng lòng từ ái, Đấng Chiến Thắng đã khiến tất cả những người nói lời không ái ngữ phải cúi đầu dưới chân. Mong rằng Pháp ấy hãy diệt trừ điều không ưa thích của quý vị.

ဇိနော အပ္ပိယဘာဏိနောပိ သဗ္ဗေ ဇနေ ပိယေန ယေန ဝစသာ ပါဒါနတေ အကာသိ, သော ဓမ္မော ဝေါ အပ္ပိယံ ဟန္တု. ဧတ္ထ အပိသဒ္ဒပရိယာယဿ ပိသဒ္ဒဿ ဂဟိတတ္တာ ယတိဘင်္ဂေါ နတ္ထိ.

Đấng Chiến Thắng đã khiến tất cả mọi người, ngay cả những người nói lời không ái ngữ, phải cúi đầu dưới chân bằng lời nói ái ngữ nào, mong rằng Pháp ấy hãy diệt trừ điều không ưa thích của quý vị. Ở đây, vì từ "pi", một từ đồng nghĩa với "api", đã được dùng, nên không có lỗi về nhịp điệu.

ပဌမစတုတ္ထဒုတိယတတိယပါဒါဒိအဗျပေတဗျပေတယမကမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ –

Phép trùng điệp không gián cách và có gián cách ở đầu câu thứ nhất và thứ tư, thứ hai và thứ ba nên được hiểu như sau –

သ’မလံ သမလံ ကတ္တုံ, သုစိရံသုစိ ရံဇယေ;

သုစိရံ သုစိရံဂံ တံ, သ’မလံ သမလံဘိ ယောတိ.

Để làm cho người có cấu uế trở nên không cấu uế, hãy làm cho người trong sạch được hoan hỷ lâu dài; người ấy có thân thể trong sạch lâu dài, đã đạt được trạng thái không cấu uế, thật sự không cấu uế.

ဧတ္ထ ‘‘သမလံ သမလံ, သုစိရံ သုစိရ’’န္တိ ဝိသဒိသဝဏ္ဏေဟိ အဗျဝဟိတတ္တာ အဗျပေတံ, ‘‘သမလံ သမလ’’န္တိ ပုဗ္ဗပရယုဂဠံ ‘‘ကတ္တု’’မိတိ ဘိန္နဝဏ္ဏေဟိ, ‘‘သုစိရံ သုစိရ’’န္တိ ပုဗ္ဗပရယုဂဠံ ‘‘ဇယေ’’တိ ဘိန္နဝဏ္ဏေဟိ စ ဗျဝဟိတတ္တာ ဗျပေတဉ္စ ဟောတိ. သုစိရံသုစိ သောဘနရံသိနာ ဥစိ ယုတ္တော ယော ဇိနော သံ [Pg.57] သန္တိံ နိဗ္ဗာနံ သမလံဘိ အလဘိ, အလံ အစ္စန္တံ အတိသယေန သုစိရံဂံ ဝိသုဒ္ဓဒေဟံ တံ ဇိနံ သမလံ ဇလ္လိကာသင်္ခါတေန, ရာဂါဒိကုစ္ဆိတသင်္ခါတေန ဝါ မလေန သဟိတံ သံ အတ္တာနံ အလံကတ္တုံ နိမ္မလံ ကတွာ သဇ္ဇေတုံ သုစိရံ သုစိရကာလံ ရံဇယေ အတ္တနိ အဘိရမာပေယျ.

Ở đây, ‘samalaṃ samalaṃ, suciraṃ sucira’ là không gián cách vì không bị ngăn cách bởi các âm khác nhau. Cặp trước và sau ‘samalaṃ samalaṃ’ bị ngăn cách bởi các âm khác nhau là ‘kattuṃ’, và cặp trước và sau ‘suciraṃ suciraṃ’ bị ngăn cách bởi các âm khác nhau là ‘jaye’, nên cũng là có gián cách. Vị chiến thắng nào, người được trang bị ánh sáng tốt đẹp, đã đạt được sự tịch tịnh là Niết-bàn, người ấy nên làm cho tự thân mình, vốn có cấu uế được gọi là bụi bẩn hoặc được gọi là các thứ đáng chê trách như tham ái v.v., trở nên không cấu uế, trang hoàng bằng cách làm cho trong sạch, và hãy làm cho hoan hỷ trong tự thân mình trong một thời gian dài đối với vị chiến thắng ấy, người có thân thể thanh tịnh một cách hoàn toàn, vượt trội.

ပါဒမဇ္ဈယမကမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ –

Phép trùng điệp ở giữa câu nên được hiểu như sau –

မနောဟရ ဟရ က္လေသံ, ဇိန စေတောဘဝံ မမ;

နနု တွံ ပါရမီသာရာ-မတဘာဝိတမောသဓန္တိ.

Hỡi Đấng Đoạt Tâm, hãy trừ diệt phiền não, hỡi Đấng Chiến Thắng, (phiền não) sinh từ tâm của con; há chẳng phải Ngài là linh dược đã được tu tập bởi tinh túy của các pháp ba-la-mật bất tử sao.

မနောဟရ ဇိန မမ စေတောဘဝံ က္လေသံ သန္တာပံ ဟရ အပနယ, တွံ ပါရမီသာရာမတဘာဝိတံ ဩသဓံ ဒိဗ္ဗောသဓံ နနု.

Hỡi Đấng Đoạt Tâm, hỡi Đấng Chiến Thắng, hãy trừ diệt, hãy loại bỏ phiền não, sự thiêu đốt sinh từ tâm của con. Há chẳng phải Ngài là linh dược, là thần dược đã được tu tập bởi tinh túy của các pháp ba-la-mật bất tử sao.

ပါဒန္တယမကမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ –

Phép trùng điệp ở cuối câu nên được hiểu như sau –

သာဓုနာ ရံဇယ ဇယ-ဒ္ဓနိနာ’ပူရယိ မဟိံ;

ယော တံ ဇိနဝရံ ဓီရ-မတ္ထကာမောသိ စေ တုဝန္တိ.

Vị nào đã làm cho trái đất tràn đầy tiếng reo chiến thắng tốt đẹp, nếu ngươi, hỡi người hiền trí, là người mong cầu lợi ích, hãy làm cho vị chiến thắng tối thượng ấy hoan hỷ.

ယော ဇိနဝရော သာဓုနာ ဇယဒ္ဓနိနာ ဝေနေယျဇယဃောသေန မဟိံ အာပူရယိ, ဓီရံ တံ ဇိနဝရံ တုဝံ သပ္ပုရိသ စေ အတ္ထကာမော အသိ, ရံဇယ အဘိရမာပေဟိ. ဣမိနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌယမကေဟေဝ အဝသေသာ တတိယပါဒါဒိယမကာဒယော ဝိညေယျာ.

Vị chiến thắng tối thượng nào đã làm cho trái đất tràn đầy tiếng reo chiến thắng chúng sanh cần tế độ tốt đẹp, nếu ngươi, hỡi bậc thiện nhân, là người mong cầu lợi ích, hãy làm cho vị chiến thắng tối thượng, bậc hiền trí ấy hoan hỷ. Bằng những phép trùng điệp đã được chỉ ra này, các phép trùng điệp còn lại như trùng điệp ở đầu câu thứ ba v.v. nên được hiểu.

၃၂.

32.

အစ္စန္တဗဟဝေါ တေသံ,ဘေဒါ သမ္ဘေဒယောနိယော;

တတ္ထာပိ ကေစိ သုကရာ,ကေစိ အစ္စန္တဒုက္ကရာ.

Các loại của chúng, có nguồn gốc từ sự pha trộn, thì vô cùng nhiều; trong đó, một số thì dễ làm, một số thì vô cùng khó làm.

၃၂. ကိံ ပန သာကလ္လေန န ဝိကပ္ပိတာနီတိ အာဟ ‘‘အစ္စန္တိ’’စ္စာဒိ. တေသံ ဝိကပ္ပာနံ သမ္ဘေဒေါ သင်္ကရော မိဿတ္တမုစ္စာရဏပ္ပကာရော ယောနိ ပဘဝေါ ယေသံ တေ သမ္ဘေဒယောနိယော, ဘေဒါ ပကာရာ အစ္စန္တဗဟဝေါ အတိသယေန ဗဟုလာ ယထာဝုတ္တနယေန သမ္ဘဝန္တိ, တတ္ထာပိ တေသု ဝိကပ္ပေသုပိ ကေစိ ဝိကပ္ပာ သုခေန ကရီယန္တိ ပယုဇ္ဇန္တီတိ [Pg.58] သုကရာ, တဗ္ဗိပရီတော စ ကေစိ ဝိကပ္ပာ အစ္စန္တဒုက္ကရာ. ဣတိ ဒွိဓာ သင်္ဂယှန္တိ, တေသု သုကရာနံ ကေသဉ္စိ အဘိမတယမကာနံ မုခမတ္တံ ဒဿိတံ. ဣဒါနိ ဒုက္ကရာနံ ကေသဉ္စိ မုခမတ္တံ န သဗ္ဗမေဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

32. Tại sao chúng không được phân loại một cách toàn diện? Ngài nói ‘accanti’ v.v. Các loại (bhedā) của những phân loại ấy (tesaṃ vikappānaṃ), có nguồn gốc (yoni pabhavo) từ sự pha trộn (sambhedo), sự hỗn hợp (saṅkaro), cách phát âm hỗn tạp (missattamuccāraṇappakāro), được gọi là sambhedayoniyo, thì vô cùng nhiều (accantabahavo), rất phong phú (atisayena bahulā) theo phương pháp đã nói. Trong những phân loại ấy, một số phân loại được thực hiện, được sử dụng một cách dễ dàng (sukhena karīyanti payujjantīti) nên gọi là dễ làm (sukarā), và ngược lại, một số phân loại thì vô cùng khó làm (accantadukkarā). Như vậy, chúng được tóm tắt thành hai loại. Trong số đó, phần mở đầu của một số phép trùng điệp được ưa thích thuộc loại dễ làm đã được trình bày. Bây giờ, phần mở đầu của một số loại khó làm, không phải tất cả, nên được biết như thế này.

သမုန္နတေန တေ သတာ,ကထံ န တေ န တေ သိယုံ;

ယတော နတေနတေပိ’တော,သိယုံ န တေ နတေ သုဘာ.

Bởi sự cao thượng tốt đẹp của Ngài, làm sao những điều tốt đẹp ấy lại không có nơi những người không cúi đầu? Vì rằng, ngay cả nơi người cúi đầu và không cúi đầu, những điều tốt đẹp của Ngài vẫn có, thì nơi người cúi đầu, làm sao chúng lại không tốt đẹp?

ဣဒံ ပါဒစတုက္ကမဇ္ဈယမကမဗျပေတဗျပေတမေကရူပံ ဒုက္ကရံ.

Đây là phép trùng điệp đồng dạng, không gián cách và có gián cách, ở giữa bốn câu, thuộc loại khó làm.

န ဘာသုရာ တေပိ သုရာ ဝိဘူသိတာ,တထာသုရာ ဘူရိ သုရာပရာဇိတာ;

သဘာသု ရာဇာပိ တထာ သုရာဇိတော,ယထာ သုရာဇန္တိ သုရာဝိနိဿဋာ.

Ngay cả các vị trời được trang hoàng cũng không sáng chói, cũng như các a-tu-la bị chư thiên đánh bại nhiều lần; và vua trong các hội chúng cũng không được chiếu sáng tốt đẹp, như cách những người đã từ bỏ rượu bia chiếu sáng rực rỡ.

ဣဒံ စတုက္ကပါဒမဇ္ဈယမကမေကရူပဗျပေတံ.

Đây là phép trùng điệp đồng dạng có gián cách ở giữa bốn câu.

၃၂. သဗ္ဗမိဒမနုဒ္ဒိသိတွာ လက္ခဏာတိဒေသေန နိဂမနံ ကိမတ္ထမိစ္စာသင်္ကာယမာဟ ‘‘အစ္စန္တေ’’စ္စာဒိ. တေသံ ယမကာနံ သမ္ဘေဒယောနိယော ပဘေဒုပ္ပတ္တိကာရဏဘူတာ ဘေဒါ ဥစ္စာဝစပကာရာ အစ္စန္တဗဟဝေါ, တတ္ထာပိ တေသုပိ ကေစိ ယမကာ သုကရာ သုသာဓိယာ, ကေစိ အစ္စန္တဒုက္ကရာ အတိသယေန ဒုဿာဓိယာ. သမ္ဘေဒေါ ယောနိ ယေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော.

32. Sau khi đã không chỉ ra tất cả những điều này, tại sao lại kết luận bằng cách suy rộng đặc tính? Trước sự nghi ngờ này, ngài nói ‘accante’ v.v. Các loại (bhedā) của những phép trùng điệp ấy (tesaṃ yamakānaṃ), là nguyên nhân cho sự phát sinh các loại khác nhau (pabheduppattikāraṇabhūtā), có nguồn gốc từ sự pha trộn (sambhedayoniyo), thuộc nhiều loại cao thấp khác nhau (uccāvacapakārā), thì vô cùng nhiều (accantabahavo). Trong số đó, một số phép trùng điệp thì dễ làm (sukarā), dễ thực hiện (susādhiyā), một số thì vô cùng khó làm (accantadukkarā), cực kỳ khó thực hiện (atisayena dussādhiyā). Phân tích cú pháp là: ‘sự pha trộn là nguồn gốc của chúng’.

ဣဟ သုကရဿ ဥပဒိသိတတ္တာ ဒုက္ကရယမကပဝေသောပါယမတ္တမုပဒိသီယတေ –

Ở đây, vì loại dễ làm đã được chỉ dạy, nên chỉ phương pháp để đi vào phép trùng điệp khó làm được chỉ dạy –

‘‘မနံ မနံ သတ္ထု ဒဒေယျ စေ ယော,မနံ မနံ ပီဏယတ’ဿ သတ္ထု;

မနံ မနံ တေန ဒဒေယျ စေ န,မနံ မနံပ’ဿ န သာဓုပုဇ္ဇ’’န္တိ.

Nếu người nào dâng tâm mình dù chỉ một chút cho Bậc Đạo Sư, tâm của Bậc Đạo Sư sẽ làm cho tâm người ấy hoan hỷ; do đó, nếu người ấy không dâng tâm mình, tâm của người ấy sẽ không được các bậc thiện nhân tôn kính dù chỉ một chút.

ဣဒံ ပါဒစတုက္ကာဒိယမကမေကရူပံ အဗျပေတဗျပေတံ.

Đây là phép trùng điệp đồng dạng, không gián cách và có gián cách, ở đầu bốn câu.

ယော [Pg.59] ပုဂ္ဂလော မနံ အတ္တနော စိတ္တံ သတ္ထု ဇိနဿ မနံ ခဏမတ္တမ္ပိ ဒဒေယျ စေ, သတ္ထု မုနိန္ဒဿ မနံ စိတ္တံ အဿ ပုဂ္ဂလဿ မနံ စိတ္တံ ပီဏယတိ သမ္ပီဏေတိ, တေန တသ္မာ မနံ မနံ စိတ္တံ စိတ္တံ ဒဒေယျ စေ န ယဒိ နော ဒဒေယျ, အဿ ပုဂ္ဂလဿ မနံ စိတ္တံ မနံပိ မုဟုတ္တမ္ပိ သာဓုပုဇ္ဇံ သာဓူဟိ ပူဇိတဗ္ဗံ န ဘဝတိ.

Nếu người nào dâng tâm mình dù chỉ một chút cho Bậc Đạo Sư, tức Đấng Chiến Thắng, tâm của Bậc Đạo Sư, tức Đấng Tối Thắng trong các bậc ẩn sĩ, sẽ làm cho tâm của người ấy hoan hỷ, làm cho thỏa thích; do đó, nếu người ấy không dâng tâm mình, tâm của người ấy sẽ không được các bậc thiện nhân tôn kính dù chỉ trong chốc lát.

‘‘သမုန္နတေန တေ သတာ,ကထံ န တေ န တေ သိယုံ;

ယတော နတေ’နတေပိ’တော,သိယုံ န တေ နတေ သုဘာ’’တိ.

ဣဒံ ပါဒစတုက္ကမဇ္ဈယမကမေကရူပမဗျပေတဗျပေတံ.

Đây là phép trùng điệp đồng dạng, không gián cách và có gián cách, ở giữa bốn câu.

ယတော ယေန ကာရဏေန တေ တုယှံ သတာ သောဘနေန သမုန္နတေန သမ္မာ ဥန္နတေန ဟေတုနာ နတေပိ အဝနတေပိ အနတေပိ အနဝနတေပိ တေ တေ သုဘာ တေ တေ သောဘနာ န န သိယုံ, ဘဝန္တေဝ, အတော တေန ကာရဏေန တေ သုဘာ တေ သောဘနာ နတေ အဝနတေ ကထံ န သိယုံ, ဘဝန္တေဝ.

Vì rằng, bởi nguyên nhân cao thượng đúng đắn tốt đẹp của Ngài, ngay cả nơi những người cúi đầu và những người không cúi đầu, những điều tốt đẹp ấy của Ngài không phải là không có, chúng chắc chắn có; do đó, bởi nguyên nhân ấy, nơi những người cúi đầu, làm sao những điều tốt đẹp ấy lại không có? Chúng chắc chắn có.

‘‘ဇိနံ ပဏာမောနတသဇ္ဇနံ ဇနံ,ဂုဏေ နိဝေသေန္တမသဇ္ဇနံ’ဇနံ;

ဝေနေယျနေတ္တေ ဂုဏဘာဇနံ ဇနံ,နမေ မမေန္တံ ခလု သဇ္ဇနံဇန’’န္တိ.

Con xin đảnh lễ Đấng Chiến Thắng, người làm cho chúng sanh, những bậc thiện nhân có ý muốn cúi đầu, an trú trong các đức hạnh, không biếng nhác, là thuốc nhỏ mắt cho mắt của chúng sanh cần tế độ, là vật chứa các đức hạnh, người thật sự xem các bậc thiện nhân là của mình.

ဣဒံ ပါဒစတုက္ကန္တယမကမေကရူပမဗျပေတဗျပေတယမကံ ဒုက္ကရံ.

Đây là phép trùng điệp đồng dạng, không gián cách và có gián cách, ở cuối bốn câu, thuộc loại khó làm.

ပဏာမောနတသဇ္ဇနံ ပဏာမိတုကာမောနတသာဓုဇနဝန္တံ ဇနံ ဝေနေယျဇနံ အသဇ္ဇ ပမာဒမကတွာ ဂုဏေ သီလာဒိဂုဏေ နိဝေသေန္တံ နိယောဇေန္တံ ဝေနေယျနေတ္တေ အဉ္ဇနံ အဉ္ဇနဘူတံ ဂုဏဘာဇနံ ဂုဏာနမာဓာရဘူတံ သဇ္ဇနံဇနံ ဣမိနာ ကာရဏေန သာဓုဇနာနံ အဉ္ဇနဘူတံ ဇနံ သာဓုဇနံ ခလု ဧကန္တေန မမေန္တံ မမာယန္တံ နံ ဇိနံ နမေ နမာမိ.

Con xin đảnh lễ Đấng Chiến Thắng, người làm cho chúng sanh, tức chúng sanh cần tế độ, những bậc thiện nhân có ý muốn cúi đầu, an trú, dấn thân vào các đức hạnh như giới v.v., không biếng nhác, tức không phóng dật; là thuốc nhỏ mắt, tức đã trở thành thuốc nhỏ mắt cho mắt của chúng sanh cần tế độ; là vật chứa các đức hạnh, tức đã trở thành nền tảng của các đức hạnh; người thật sự, chắc chắn xem các bậc thiện nhân là của mình, yêu quý họ, bởi vì ngài là thuốc nhỏ mắt cho các bậc thiện nhân, là bậc thiện nhân. Con xin đảnh lễ (vị ấy).

‘‘သာဘာသု [Pg.60] သာဘာ ဘုဝနေ ဇိနဿ,သာဘာယ သာ ဘာသတိယေဝ ဇာတု;

သာဘာယ သာ ဘာတိ န စေ ကထံ န,သာဘာ သသာဘာနမတိစ္စ ဘာတီ’’တိ.

“Giữa các hào quang trong thế gian, hào quang tốt đẹp của đấng Chiến Thắng, với hào quang ấy, hào quang đó chắc chắn luôn tỏa sáng. Với hào quang ấy, hào quang đó chiếu soi, nếu không thì làm sao lại không? Hào quang (của Ngài) chiếu rọi, vượt trên các hào quang của những vị có hào quang.”

ဣဒံ ပါဒစတုက္ကာဒိယမကေကရူပဗျပေတံ.

Đây là loại điệp ngữ ở đầu bốn câu thơ, với hình thức không đồng nhất.

ဘုဝနေ သတ္တလောကေ သာဘာသု ဝိဇ္ဇမာနာဘာသု ဇိနဿ သာဘာ သောဘနာ အာဘာ သာဘာယ ဝိဇ္ဇမာနာယ, သောဘနာယ ဝါ အာဘာယ အာဘာတော ဇာတု ဧကန္တေန ဘာသတိယေဝ ဒိပ္ပတေဝ, သာ ဇိနာဘာ သာဘာယ ဝိဇ္ဇမာနာဘာတော အဓိကာ ဟုတွာ စေ န ဘာတိ ယဒိ န ဘာသတိ, သသာဘာနံ ဝိဇ္ဇမာနသောဘနာဘာနံ ဗြဟ္မာဒီနံ သာဘာ သောဘနာဘာယော အတိစ္စ အတိက္ကမ္မ ကထံ န ဘာတိ, ဘာသတိယေဝ.

Trong thế gian, tức là trong thế giới của chúng sanh, giữa các hào quang hiện hữu, hào quang tốt đẹp, ánh sáng xinh đẹp của đấng Chiến Thắng, được chiếu rọi bởi hào quang hiện hữu hoặc tốt đẹp ấy, chắc chắn, tuyệt đối luôn tỏa sáng, luôn rực rỡ. Hào quang của đấng Chiến Thắng ấy, sau khi đã trở nên vượt trội hơn hào quang hiện hữu, nếu không chiếu soi, nếu không tỏa sáng, thì làm sao lại không chiếu soi, sau khi đã vượt qua, đã hơn hẳn các hào quang tốt đẹp, các ánh sáng xinh đẹp của những vị có hào quang tốt đẹp hiện hữu như các vị Phạm thiên v.v...? (Hào quang ấy) chắc chắn tỏa sáng.

‘‘န ဘာသုရာ တေပိ သုရာ ဝိဘူသိတာ,တထာသုရာ ဘူရိ သုရာပရာဇိတာ;

သဘာသု ရာဇာပိ တထာ သုရာဇိတော,ယထာ သုရာဇန္တိ သုရာဝိနိဿဋာ’’တိ.

“Ngay cả các vị trời kia, dù được trang hoàng, cũng không rực rỡ; cũng vậy, nhiều vị a-tu-la bị rượu (surā) đánh bại (cũng không rực rỡ); trong các hội chúng, nhà vua dù được trang điểm lộng lẫy cũng không (rực rỡ), như cách những người đã từ bỏ rượu (surā) tỏa sáng tốt đẹp.”

ဣဒံ ပါဒစတုက္ကမဇ္ဈယမကေကရူပဗျပေတံ.

Đây là loại điệp ngữ ở giữa bốn câu thơ, với hình thức không đồng nhất.

သုရာဝိနိဿဋာ သုရာပါနတော အပဂတာ ဇနာ ယထာ သုရာဇန္တိ, တထာ ဝိဘူသိတာ ဝိသေသေန အလင်္ကတာ တေပိ သုရာ တေ ဒေဝါ အပိ န ဘာသုရာ သောဘမာနာ န ဟောန္တိ, တထာ ဧဝံ သုရာပရာဇိတာ သုရာပါနဟေတု ပရာဇိတဘာဝံ ပတ္တာ ဘူရိ အသုရာ ဗဟဝေါ ဝေပစိတ္တိအာဒယော အသုရာပိ န ဘာသုရာ န သောဘန္တိ, တထာ ဧဝံ သုရာဇိတော သုဋ္ဌု အလင်္ကတော ရာဇာပိ သဘာသု န ဘာသုရော.

‘Những người đã từ bỏ rượu’ là những người đã tránh xa việc uống rượu, họ tỏa sáng tốt đẹp như thế nào, thì các vị trời kia, dù được trang hoàng, được trang điểm đặc biệt, cũng không rực rỡ, không sáng chói như vậy. Tương tự như thế, ‘bị rượu đánh bại’ là đã đạt đến tình trạng bị đánh bại do nguyên nhân uống rượu; nhiều vị a-tu-la, đông đảo các vị a-tu-la như Vepacitti v.v... cũng không rực rỡ, không sáng chói. Tương tự như thế, ‘được trang điểm lộng lẫy’ là nhà vua được trang hoàng rất kỹ lưỡng cũng không rực rỡ trong các hội chúng.

‘‘ဇိနာဏတ္တိယံ [Pg.61] ယော’ဟိတာသာ သိတာသာ,အဝဿံဝ တေ ဟောန္တျ’တာသာ ဟတာသာ;

အတော သဗ္ဗပါပေ သတာသာ ဝတာသာ,ကရောန္တေဝ သန္တိဿိတာ သာမိတာသာ’’တိ.

“Những ai đặt hy vọng vào lời giáo huấn của đấng Chiến Thắng, với hy vọng thanh tịnh, chắc chắn họ sẽ trở nên không sợ hãi, với ái dục đã được diệt trừ. Do đó, đối với mọi điều ác, họ có sự sợ hãi, có lòng mong muốn giới hạnh, và nương tựa vào sự tịch tịnh, họ thực hiện niềm hy vọng về sự làm chủ.”

ဣဒံ ပါဒစတုက္ကန္တယမကမေကရူပဗျပေတံ.

Đây là loại điệp ngữ ở cuối bốn câu thơ, với hình thức không đồng nhất.

ယေ သပ္ပုရိသာ ဇိနာဏတ္တိယံ ဗုဒ္ဓဿ ဝိနယပညတ္တိသင်္ခါတာဏတ္တိယံ ဩဟိတာသာ အဝီတိက္ကမဝသေန ပတိဋ္ဌိတအာသာ ဟောန္တိ သိတာသာ ပရိသုဒ္ဓါသာ, တေ သာဓဝေါ ဟတာသာ အနုက္ကမေန ဟတတဏှာ အဝဿံဝ ဧကန္တေနေဝ အတာသာ ဘယရဟိတာ ယတော ဟောန္တိ, အတော တသ္မာ သဗ္ဗပါပေ သဗ္ဗာကုသလေ သတာသာ ဘယသဟိတာ ဝတာသာဝ နိရဝဇ္ဇဝတာဘိလာသဝန္တော သာဓုဇနာ သန္တိဿိတာ သန္တိနိဿိတာယော သာမိတာသာ သာမိဘာဝါသာယော ကရောန္တေဝ.

Những bậc thiện nhân nào, trong lời giáo huấn của đấng Chiến Thắng, tức là lời giáo huấn được gọi là sự chế định giới luật của Đức Phật, là những người ‘đặt hy vọng’, tức là có hy vọng được thiết lập theo nghĩa không vi phạm, là những người có ‘hy vọng thanh tịnh’, tức là hy vọng đã được trong sạch; những bậc thiện nhân ấy, là những người ‘với ái dục đã được diệt trừ’, tức là với ái dục đã được tuần tự diệt trừ, bởi vì họ chắc chắn, tuyệt đối trở nên ‘không sợ hãi’, tức là không còn sợ hãi. Do đó, vì lý do ấy, đối với mọi điều ác, mọi điều bất thiện, họ là những người ‘có sự sợ hãi’, tức là cùng với sự sợ hãi; là những người ‘có lòng mong muốn giới hạnh’, tức là những người mong muốn một đời sống không thể chê trách; những bậc thiện nhân ấy, là những người ‘nương tựa vào sự tịch tịnh’, tức là những người nương nhờ vào sự tịch tịnh, họ thực hiện ‘niềm hy vọng về sự làm chủ’, tức là những hy vọng về trạng thái làm chủ.

၃၃.

33.

ယမကံ တံ ပဟေဠီ စ, နေကန္တမဓုရာနိ’တိ;

ဥပေက္ခိယန္တိ သဗ္ဗာနိ, သိဿခေဒဘယာ မယာ.

Điệp ngữ (yamaka) và câu đố (paheḷī) ấy, vì không hoàn toàn ngọt ngào, nên tất cả đều bị tôi bỏ qua vì sợ làm các học trò mệt mỏi.

၃၃. နနု ယမကံ နာမ ကဝီနံ သာမတ္ထိယဝိသေသသူစကန္တိ တတ္ထ တံ သောပယောဂံ, ပဟေဠိကာ စ သောပယောဂါ ကီဠာဝိနောဒနေ သမ္ဗာဓဋ္ဌာနမန္တနေ ပရဗျာမောဟနေ စ, တသ္မာ တတ္ထ ကထမုပေက္ခာ ဘဝတောတိ အာဟ ‘‘ယမက’’န္တိအာဒိ. တံ ယထာဝုတ္တံ ယမကဉ္စ သုကရဒုက္ကရပ္ပဘေဒံ. ပဟေဠိကာ ပန ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ သောဠသ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ သမာဂတာဝဉ္စိတာဒိကာ. တတ္ထိဒံ လက္ခဏံ –

33. Hỏi rằng: Chẳng phải điệp ngữ (yamaka) là dấu hiệu cho thấy khả năng đặc biệt của các nhà thơ, do đó nó hữu ích sao? Và câu đố (paheḷikā) cũng hữu ích trong việc tiêu khiển khi vui chơi, trong việc mật đàm ở những nơi chật hẹp, và trong việc làm người khác bối rối. Vì vậy, làm sao có thể bỏ qua chúng? (Để trả lời), ngài đã nói: ‘Điệp ngữ’ v.v... Điệp ngữ đã được nói đến ấy có các loại dễ và khó. Còn về câu đố, các vị thầy xưa đã chỉ ra mười sáu loại, như là samāgatā, vañcitā v.v... Trong đó, đây là đặc điểm:

သမာဂတာ နာမ သိယာ, ဂုဠှတ္ထာ ပဒသန္ဓိနာ;

ဝဉ္စိတာညတ္ထ ရုဠှေန, ယတ္ထ သဒ္ဒေန ဝဉ္စနာ.

Loại có tên là Samāgatā là loại có ý nghĩa được che giấu bởi sự nối kết các từ; loại Vañcitā là nơi có sự lừa dối bằng một từ ngữ đã được xác lập với một ý nghĩa khác.

ဥက္ကန္တာတိဗျဝဟိတ-ပ္ပယောဂါ [Pg.62] မောဟကာရိနီ;

သိယာ ပမုဿိတာ ယဿာ, ဒုဗ္ဗောဓတ္ထာ ပဒါဝလိ.

(Ukkantā) là loại gây hoang mang do việc sử dụng (các từ) bị tách rời quá xa; loại có tên là Pamussitā là loại có chuỗi từ ngữ mang ý nghĩa khó hiểu.

သမာနရူပါ’မုချတ္ထာ-ရောပါဟိတပဒါ သိယာ;

ဖရုသာ ပစ္စယာဒီဟိ, ဇာတသဒ္ဒါ ကထဉ္စိပိ.

Loại Samānarūpā là loại có các từ được áp đặt một ý nghĩa không phải là nghĩa chính; loại Pharusā là loại có từ ngữ được tạo ra một cách nào đó (không đúng) bởi các tiếp vị ngữ v.v...

သင်္ချာတာ နာမ သင်္ချာနံ, ယတ္ထ ဗျာမောဟကာရဏံ;

အညထာ’ဘာသတေ ယတ္ထ, ဝါကျတ္ထော သာ ပကပ္ပိတာ.

Loại có tên là Saṅkhyātā là nơi mà con số là nguyên nhân gây hoang mang; nơi mà ý nghĩa của câu văn hiện ra một cách khác, đó là loại Pakappitā.

သာ နာမန္တရိကာ ယဿာ, နာမေ နာနတ္ထကပ္ပနာ;

နိဘူတာ’ဝဋ္ဌိတညတ္ထာ, တုလျတ္ထသုတိဟေတုတော.

Đó là loại Nāmantarikā, trong đó có sự sắp đặt nhiều ý nghĩa khác nhau trong một danh từ; loại Nibhūtā là nơi một ý nghĩa khác được xác lập do nghe thấy một âm thanh có nghĩa tương tự.

သမာနသဒ္ဒါ သာ ဣဋ္ဌ-သဒ္ဒပရိယာယသာဓိတာ;

သမ္မုဠှာ မူဠှတာယေဝ, နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္ထာပိ သာဓုကံ.

Đó là loại Samānasaddā, được tạo ra thông qua các từ đồng nghĩa của một từ mong muốn; loại Sammuḷhā là loại (gây hoang mang) chỉ đơn thuần do sự nhầm lẫn, mặc dù ý nghĩa đã được chỉ ra rõ ràng.

ယဿာ သမ္ဗန္ဓဗာဟုလျာ, နာမံ သာ ပါရိဟာရိကီ;

ဧကစ္ဆန္နာ ဘဝေ ဗျဉ္ဇာ-ဓေယျံ နိဿယဂေါပနာ.

Loại có tên gọi do sự đa dạng của các mối liên hệ, đó là Pārihārikī; loại Ekacchannā là loại có sự che giấu nền tảng của hoặc là phần biểu đạt hoặc là phần nội dung.

သာ ဘဝေ ဥဘယစ္ဆန္နာ, ယဿာ ဥဘယဂေါပနာ;

သံကိဏ္ဏာ နာမ သာ ယဿာ, နာနာလက္ခဏသင်္ကရောတိ.

Đó là loại Ubhayacchannā, trong đó có sự che giấu cả hai (phần biểu đạt và nội dung); loại có tên là Saṃkiṇṇā là loại có sự pha trộn của nhiều đặc điểm khác nhau.

ဒေါသတ္တေပိ စေသံ သဗ္ဗေသံ ဥက္ကန္တာဒီသု ဒေါသဘာဝေ နာရောပိတဗ္ဗာ. ဧသာ ဟိ ‘‘ဗဟုဂုဏေ ပဏမတိ’’စ္စာဒိနာ ဝါကျသံကိဏ္ဏနာမေန န ဝုတ္တာ, ပကပ္ပိတာ စ သံသယဒေါသပရိဟာရေန ‘‘ယာတေ ဒုတိယံ နိလယ’’န္တိ အာဒိနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ.

Mặc dù tất cả những loại này đều có lỗi, nhưng trạng thái lỗi lầm không nên bị áp đặt lên các loại như Ukkantā v.v... Vì loại này không được gọi là Vākyasaṃkiṇṇa (lỗi câu văn hỗn tạp) qua ví dụ như ‘bahuguṇe paṇamati’ v.v..., và loại Pakappitā, bằng cách tránh lỗi nghi ngờ, đã được chỉ ra qua ví dụ như ‘yāte dutiyaṃ nilayaṃ’ v.v...

‘‘ပဘဝါ’နတဝိတ္တိဏ္ဏာ, တဝါ’ဏာ မဟတီ သတိ;

စိရာယ ဇယတံ နာထ, ပဟုတဖလသာဓနီ’’တိ.

“Mệnh lệnh của Ngài, là nguồn cội, vô biên, lan xa, thật vĩ đại; hỡi đấng Lãnh đạo, là phương tiện thành tựu quả lớn, mong Ngài chiến thắng dài lâu.”

အယံ သမာဂတာ.

Đây là loại Samāgatā.

‘‘ဘဒ္ဒမေဝေါ’ပသေဝေယျ, [Pg.63] ဝိဓူတမဒကိဗ္ဗိသံ;

သမ္ပာပယေ ပုရံ ခေမံ, သ ဒန္တော’တ္တနိသေဝိန’’န္တိ.

“Nên gần gũi với người hiền thiện, người đã rũ bỏ say sưa và cấu uế; người ấy, đã được điều phục, sẽ đưa người phục vụ mình đến thành phố an ổn.”

အယံ ဝဉ္စိတာ.

Đây là loại Vañcitā.

ပမုဿိတာဒယော တု လက္ခဏာနုသာရေန, တတ္ထောဒါဟရဏာနုသာရေန စ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

Còn các loại như Pamussitā v.v... thì nên được hiểu theo các đặc điểm và theo các ví dụ ở đó.

ဧဝံ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ ပရိကပ္ပိတာ ပဟေဠိကာ စေတိ ဧတာနိ သဗ္ဗာနိ ဧကန္တေန နိယမေန န မဓုရာနိ အတ္ထရသဿ ဝါ သဒ္ဒရသဿ ဝါ ကဿစိ အဘာဝေန အဿာဒိတဗ္ဗာနိ န ဟောန္တီတိ ဣမိနာ ကာရဏေန သိဿာနမုပ္ပန္နော ခေဒေါယေဝ ဘယံ တတော တေသံ ခေဒတော ဝါ ဥပ္ပန္နဘယတော မယာ ဥပေက္ခိယန္တီတိ သမ္ဗန္ဓနီယံ.

Như vậy, các câu đố do các vị thầy xưa sáng tạo ra, tất cả những thứ này, một cách tuyệt đối và chắc chắn, không ngọt ngào, không đáng để thưởng thức do thiếu vắng bất kỳ hương vị nào của ý nghĩa hay hương vị của âm thanh. Vì lý do này, sự mệt mỏi phát sinh nơi các học trò chính là một nỗi sợ, do đó, từ sự mệt mỏi của họ hoặc từ nỗi sợ đã phát sinh, (chúng) bị tôi bỏ qua. (Câu này) nên được liên kết (với câu kệ trước).

၃၃. ဧဝံ သုကရဒုက္ကရဝသေန ဒုဝိဓတ္တံ ဝတွာ ကဝီနံ သာမတ္ထိယပ္ပကာသနေ သပ္ပယောဇနယမကာနဉ္စ, ကီဠာဝိနောဒနေ သမ္ဗာဓဋ္ဌာနသမ္မန္တနေ ပရဗျာမောဟနေ စာတိ ဣမေသု သပ္ပယောဇနာနဉ္စ ပဟေဠိကာနမဝစနေ ကာရဏံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ယမက’’မိစ္စာဒိနာ. တံ ယမကံ ယထာဝုတ္တံ သုကရဒုက္ကရာဒိဘေဒံ ယမကဇာတဉ္စ ပဟေဠိ စ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ သမာဂဘာဒိကာ ပဟေဠိကာ စ ဣတိ ဣမာနိ သဗ္ဗာနိ ဧကန္တမဓုရာနိ န ဣတိ အဿာဒေတဗ္ဗဿ အတ္ထရသဿ, သဒ္ဒရသဿ ဝါ နိယမတော အဘာဝါ ဧကန္တေန အမဓုရာနိ, ဣတိ ဣမိနာ ကာရဏေန စ သိဿခေဒဘယာ သိဿာနံ အသဟနသင်္ခါတာယ အသဟနေန ဇာတာယ ဝါ ဘီတိယာ စ မယာ ဥပေက္ခီယန္တိ. သိဿာနံ ခေဒေါယေဝ ဘယံ, သိဿခေဒတော ဥပ္ပန္နံ ဝါ ဘယံ, တတောတိ ဝိဂ္ဂဟော.

33. Sau khi đã nói về hai phương diện dễ và khó như vậy, ngài chỉ ra lý do trong việc không đề cập đến các thể song vận (yamaka) hữu ích trong việc thể hiện năng lực của các thi sĩ, trong việc tiêu khiển vui đùa, trong việc bàn bạc bí mật ở những nơi chật hẹp, và trong việc làm cho người khác mê muội, và các câu đố (paheḷikā) hữu ích trong những trường hợp này, bằng câu bắt đầu với "yamakaṃ". Thể song vận ấy, tức là tập hợp các thể song vận có sự phân biệt dễ, khó, v.v... như đã nói, và câu đố, và câu đố samāgabhādikā được các vị cổ sư chỉ dạy, tất cả những điều này không phải là hoàn toàn ngọt ngào, vì không nhất thiết có vị của ý nghĩa (attharasa) hay vị của âm thanh (saddarasa) để thưởng thức, nên chúng hoàn toàn không ngọt ngào. Và vì lý do này, và vì sợ làm mệt mỏi các học trò, tức là nỗi sợ hãi được gọi là sự không kham nhẫn của các học trò hoặc sinh ra từ sự không kham nhẫn, nên chúng bị tôi bỏ qua. Sự mệt mỏi của các học trò chính là nỗi sợ, hoặc nỗi sợ phát sinh từ sự mệt mỏi của các học trò, do đó là cách phân tích cú pháp (vigraha).

ဧတ္ထ ပဟေဠိကာ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ –

Ở đây, các câu đố nên được hiểu như sau –

သမာဂတာ စ ဝဉ္စိတု-က္ကန္တာ ပမုဿိတာပိ စ;

သမာနရူပါ ဖရုသာ, သင်္ချာတာ စ ပကပ္ပိတာ.

Samāgatā (hợp thể), vañcitā (đánh lừa), ukkantā (viễn cách), và cả pamussitā (mờ nghĩa); Samānarūpā (đồng dạng), pharusā (thô thiển), saṅkhyātā (số mục), và pakappitā (suy diễn).

အထောပိ [Pg.64] နာမန္တရိကာ, နိဘူတာ စ ပဟေဠိကာ;

အထော သမာနသဒ္ဒါ စ, သမ္မုဠှာ ပါရိဟာရိကီ;

ဧကစ္ဆန္နောဘယစ္ဆန္နာ, သံကိဏ္ဏာတိ စ သောဠသာတိ.

Lại nữa, nāmantarikā (dị danh), và nibhūtā (ẩn dụ) là các câu đố; lại nữa, samānasaddā (đồng âm), sammuḷhā (mê hoặc), pārihārikī (quanh co); ekacchannā (đơn ẩn), ubhayacchannā (song ẩn), và saṃkiṇṇā (hỗn hợp), như vậy là mười sáu loại.

တတြိဒံ လက္ခဏံ –

Trong đó, đây là đặc điểm –

သမာဂတာ နာမ သိယာ, ဂုဠှတ္ထာ ပဒသန္ဓိနာ;

ဝဉ္စိတာညတ္ထ ရုဠှေန, ယတ္ထ သဒ္ဒေန ဝဉ္စနာ.

Samāgatā là loại có ý nghĩa ẩn giấu qua sự liên kết các từ; Vañcitā là nơi có sự đánh lừa bằng một từ đã được xác lập với một ý nghĩa khác.

ဥက္ကန္တာတိဗျဝဟိတ-ပ္ပယောဂါ မောဟကာရိနီ;

သိယာ ပမုဿိတာ ယဿာ, ဒုဗ္ဗောဓတ္ထာ ပဒါဝလိ.

Ukkantā gây ra sự mê muội do cách dùng từ ngữ quá cách xa nhau; Pamussitā là loại mà chuỗi từ ngữ của nó có ý nghĩa khó hiểu.

သမာနရူပါ’မုချတ္ထာ-ရောပါဟိတပဒါ သိယာ;

ဖရုသာ ပစ္စယာဒီဟိ, ဇာတသဒ္ဒါ ကထဉ္စိပိ.

Samānarūpā là loại có các từ được áp đặt với ý nghĩa không chính yếu; Pharusā là loại có các từ được tạo thành một cách nào đó bởi các hậu tố, v.v...

သင်္ချာတာ နာမ သင်္ချာနံ, ယတ္ထ ဗျာမောဟကာရဏံ;

အညထာ’ဘာသတေ ယတ္ထ, ဝါကျတ္ထော သာ ပကပ္ပိတာ.

Saṅkhyātā là loại mà trong đó con số là nguyên nhân gây mê muội; Pakappitā là loại mà trong đó ý nghĩa của câu văn lại hiện ra theo một cách khác.

သာ နာမန္တရိကာ ယဿာ, နာမေ နာနတ္ထကပ္ပနာ;

နိဘူတာ’ဝဋ္ဌိတညတ္ထာ, တုလျတ္ထသုတိဟေတုတော.

Nāmantarikā là loại mà trong tên gọi của nó có sự suy diễn nhiều ý nghĩa khác nhau; Nibhūtā có một ý nghĩa khác được xác lập do nghe được một từ có nghĩa tương tự.

သမာနသဒ္ဒါ သာ ဣဋ္ဌ-သဒ္ဒပရိယာယသာဓိတာ;

သမ္မုဠှာ မူဠှတာယေဝ, နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္ထာပိ သာဓုကံ.

Samānasaddā là loại được tạo thành bởi các từ đồng nghĩa của từ mong muốn; Sammuḷhā là loại mà dù ý nghĩa đã được chỉ rõ ràng, vẫn chỉ nhằm mục đích gây mê muội.

ယဿာ သမ္ဗန္ဓဗာဟုလျာ, နာမံ သာ ပါရိဟာရိကီ;

ဧကစ္ဆန္နာ ဘဝေ ဗျဉ္ဇာ-ဓေယျံ နိဿယဂေါပနာ.

Pārihārikī là loại mà tên gọi của nó xuất phát từ sự phong phú của các mối liên hệ; Ekacchannā là sự che giấu vật chứa (nissaya) bằng cách biểu lộ vật được chứa (ādheyya).

သာ ဘဝေ ဥဘယစ္ဆန္နာ, ယဿာ ဥဘယဂေါပနာ;

သံကိဏ္ဏာ နာမ သာ ယဿာ, နာနာလက္ခဏသင်္ကရောတိ.

Ubhayacchannā là loại có sự che giấu cả hai; Saṃkiṇṇā là loại có sự pha trộn của nhiều đặc điểm khác nhau.

အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော – ပဒသန္ဓိနာ ပဒါနံ သန္ဓာနတော ဂုဠှတ္ထာ အပါကဋတ္ထာ သမာဂတာ နာမ သိယာ. ဂုဠှတ္ထာတိ ပသိဒ္ဓါနုဝါဒေန အပသိဒ္ဓါ သမာဂတာ ဝိဓီယတေ. ဣတော ပရမ္ပိ အနုဝါဒါနုဝါဒျဘာဝေါ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယတ္ထ ပဟေဠိကာယံ အညတ္ထ ရုဠှေန သဒ္ဒေန အညသ္မိံ အတ္ထေ ပသိဒ္ဓေန ရုဠှိသဒ္ဒေန ဝဉ္စနာ ဝဉ္စိတာ နာမ သိယာ.

Đây là ý nghĩa ở đây – do sự liên kết các từ (padasandhinā), tức là do sự nối kết các từ, nên có ý nghĩa ẩn giấu, ý nghĩa không rõ ràng, được gọi là samāgatā. Bằng cách nói "có ý nghĩa ẩn giấu", câu đố samāgatā, vốn không phổ biến, được quy định thông qua việc lặp lại điều đã phổ biến. Mối quan hệ giữa phần lặp lại và phần được lặp lại cũng nên được hiểu như vậy từ đây trở đi. Câu đố nào có sự đánh lừa bằng một từ ngữ quy ước, tức là một từ quy ước đã phổ biến với một ý nghĩa khác, thì được gọi là vañcitā.

အတိဗျဝဟိတပ္ပယောဂါ [Pg.65] အတိသယေန အန္တရိတပယုဇ္ဇမာနပဒယုတ္တာ တတောယေဝ မောဟကာရိနီ သမ္မောဟကာရိကာ ပဟေဠိကာ ဥက္ကန္တာ နာမ. ယဿာ ပဟေဠိကာယ ပဒါဝလိ ပဒပန္တိ ဒုဗ္ဗောဓတ္ထာ ဒုရနုဗောဓာဘိဓေယျာ, သာ ပမုဿိတာ နာမ.

"Do cách dùng từ ngữ quá cách xa nhau" (atibyavahitappayogā) có nghĩa là được kết hợp với các từ được sử dụng cách nhau một khoảng rất xa, và chính vì lý do đó mà nó "gây ra sự mê muội" (mohakārinī), tức là làm cho mê mờ, câu đố đó được gọi là ukkantā. Câu đố nào có chuỗi từ ngữ, tức là hàng chữ, có ý nghĩa khó hiểu, tức là có nội dung khó lĩnh hội, thì được gọi là pamussitā.

အမုချတ္ထာရောပါဟိတပဒါ အပ္ပဓာနတ္ထေ မုချတ္ထပကာသကသဒ္ဒါနံ ကိဉ္စိ သဓမ္မံ နိဿာယ အာရောပနတော ဥပဋ္ဌိတပဒယုတ္တာ သမာနရူပါ နာမ သိယာ. ပစ္စယာဒီဟိ ပစ္စယာဒေသာဒီဟိ ကထဉ္စိပိ ယေန ကေနစိ ပကာရေန ဇာတသဒ္ဒါ နိပ္ဖန္နသဒ္ဒါ ဖရုသာ နာမ.

"Có các từ được áp đặt với ý nghĩa không chính yếu" (amukhyatthāropāhitapadā) có nghĩa là được kết hợp với các từ được trình bày thông qua sự áp đặt, dựa vào một đặc tính tương tự nào đó của các từ biểu thị ý nghĩa chính yếu lên một ý nghĩa không chính yếu, được gọi là samānarūpā. "Bởi các hậu tố, v.v..." (paccayādīhi) tức là bởi các hậu tố, sự thay thế, v.v...; "được tạo thành một cách nào đó" (kathañcipi) tức là bằng bất kỳ cách thức nào; các từ được tạo ra, tức là các từ được hình thành, được gọi là pharusā.

ယတ္ထ ယဿံ ပဟေဠိကာယံ သင်္ချာနံ ဂဏနံ ဝုတ္တမပိ ဗျာမောဟကာရဏံ ဟောတိ, သာ ပဟေဠိကာ သင်္ချာတာ နာမ သိယာ. ယတ္ထ ယဿံ ပဟေဠိကာယံ ဝါကျတ္ထော သမုဒါယတ္ထော အညထာ အညေန ပကာရေန အာဘာသတေ ဝိညာယတေ, သာ ပကပ္ပိတာ နာမ.

Câu đố nào mà trong đó con số, tức là sự đếm, dù đã được nói ra, vẫn là nguyên nhân gây mê muội, câu đố đó được gọi là saṅkhyātā. Câu đố nào mà trong đó ý nghĩa của câu, tức là ý nghĩa tổng thể, lại hiện ra, tức là được hiểu, theo một cách khác, tức là theo một phương thức khác, thì được gọi là pakappitā.

ယဿာ ပဟေဠိကာယ နာမေ ပယုတ္တာဘိဓာနေ နာနတ္ထကပ္ပနာ ဝိဝိဓာဘိဓေယျကပ္ပနာ သမ္ဘဝတိ, သာ ပဟေဠိကာ နာမန္တရိကာ နာမ. တုလျတ္ထသုတိဟေတုတော သမာနတ္ထသဒ္ဒါနံ ပယောဂဟေတုယာ အဝဋ္ဌိတညတ္ထာ ပတိဋ္ဌိတအညတ္ထာ ဟောတိ, သာ နိဘူတာ နာမ.

Câu đố nào mà trong tên gọi của nó, tức là trong danh xưng được sử dụng, có thể có sự suy diễn nhiều ý nghĩa khác nhau, tức là sự suy diễn các nội dung đa dạng, câu đố đó được gọi là nāmantarikā. "Do nghe được từ có nghĩa tương tự" (tulyatthasutihetuto) tức là do nguyên nhân sử dụng các từ có nghĩa tương đồng, mà nó "có một ý nghĩa khác được xác lập" (avaṭṭhitaññatthā), tức là có một ý nghĩa khác được thiết lập, thì được gọi là nibhūtā.

ယာ ပဟေဠိကာ ဣဋ္ဌသဒ္ဒပရိယာယသာဓိတာ ဣစ္ဆိတတ္ထသဒ္ဒဿ ဝေဝစနေဟိ နိပ္ဖာဒိတာ ဟောတိ, သာ သမာနသဒ္ဒါ နာမ. သာဓုကံ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္ထာပိ ဒဿိတအတ္ထယုတ္တာပိယာ မူဠှတာယေဝ သမ္မောဟဘာဝတ္ထံ ဧဝ ဘဝတိ, သာ သမ္မုဠှာ နာမ.

Câu đố nào được tạo thành bởi các từ đồng nghĩa của từ mong muốn, tức là được hình thành bởi các từ đồng nghĩa của từ có ý nghĩa được ước muốn, thì được gọi là samānasaddā. Câu đố nào, dù đã được kết hợp với ý nghĩa được chỉ ra rõ ràng, tức là dù đã được trình bày ý nghĩa, vẫn chỉ nhằm mục đích gây mê muội, tức là chỉ vì trạng thái mê mờ, thì được gọi là sammuḷhā.

ယဿာ ပဟေဠိကာယ ဝိရစနေ နာမံ ဒဿိယမာနံ နာမံ သမ္ဗန္ဓဗာဟုလျာ သမ္ဗန္ဓဿ ဗဟုလဘာဝတော ဘဝတိ, သာ ပါရိဟာရိကီ နာမ. ယဿာ အာဓေယျံ ဗျဉ္ဇ အဘိဗျဉ္ဇိယ ပကာသေတွာ [Pg.66] နိဿယဂေါပနာ အာဓာရဂုတ္တိ ဘဝတိ, သာ ဧကစ္ဆန္နာ နာမ.

Câu đố nào mà trong cách cấu tạo, tên gọi, tức là tên gọi được trình bày, xuất phát từ sự phong phú của các mối liên hệ, tức là do trạng thái nhiều mối liên hệ, thì được gọi là pārihārikī. Câu đố nào mà sau khi biểu lộ, tức là sau khi làm hiển lộ và tỏ bày vật được chứa (ādheyya), lại có sự che giấu vật chứa (nissayagopanā), tức là sự bảo vệ vật làm nền tảng (ādhāra), thì được gọi là ekacchannā.

ယဿာ ပယောဂေ ဥဘယဂေါပနာ ဥဘိန္နမာဓာရာဓေယျာနံ ဂေါပနာ ဘဝတိ, သာ ဥဘယစ္ဆန္နာ နာမ. ယဿာ နာနာလက္ခဏသင်္ကရော သမာဂတာဒိနာနာဝိဓလက္ခဏာနံ သင်္ကရော ဟောတိ, သာ သံကိဏ္ဏာ နာမ သိယာ.

Câu đố nào mà trong cách sử dụng có sự che giấu cả hai, tức là có sự che giấu cả vật làm nền tảng và vật được chứa, thì được gọi là ubhayacchannā. Câu đố nào có sự pha trộn của nhiều đặc điểm khác nhau, tức là có sự pha trộn của các đặc điểm đa dạng như samāgatā, v.v..., thì được gọi là saṃkiṇṇā.

ဣဒါနိ သမာဂတာဒီနံ လက္ခိယံ ကမေန ဧဝံ ဉာတဗ္ဗံ –

Bây giờ, các ví dụ của samāgatā, v.v... nên được biết theo thứ tự như sau –

‘‘ပဘဝါ’နတဝိတ္တိဏ္ဏာ, တဝါ’ဏာ မဟတီ သတီ;

စိရာယ ဇယတံ နာထ, ပဟုတဖလသာဓိနီ’’တိ.

"Hỡi Đấng Hộ Trì, mệnh lệnh vĩ đại của ngài, trải rộng đến những người cúi mình trước uy lực, và mang lại nhiều kết quả, xin hãy chiến thắng dài lâu."

အယံ သမာဂတာ.

Đây là (ví dụ về) samāgatā.

နာထ တဝ ပဘဝတော ပဋ္ဌာယ နတဝိတ္တိဏ္ဏာ ဩဏတဝသေန ပတ္ထဋာ, ဧဝံ သတိ နဒီ ဝိယ ဒိဿတိ. ပဘဝ ပကဋ္ဌတ္တ သောဘာဝန္တ. ဘော နာထ တဝ တုယှံ မဟတီ သတီ မဟန္တီ သမာနာ အာဏာ အာနတဝိတ္တိဏ္ဏာ အတ္တနိ နတေသု ဇနေသု ပတ္ထဋာ ပဟုတဖလသာဓိနီ ဗဟုလတ္ထနိပ္ဖာဒနီ စိရာယ စိရကာလံ ဇယတံ ဥက္ကံသဘာဝေန ပဝတ္တတု. ဧတ္ထ ပဘဝအာနတဣတိသန္ဓိနာ အတ္ထော ဂုဠှော.

Hỡi Đấng Hộ Trì, bắt đầu từ nguồn (pabhavato), trải rộng và uốn khúc (natavittiṇṇā), tức là lan rộng theo cách cúi xuống, khi như vậy, nó trông giống như một dòng sông. Pabhava có nghĩa là xuất sắc, huy hoàng. Hỡi Đấng Hộ Trì, mệnh lệnh (āṇā) vĩ đại (mahatī satī) của ngài, trải rộng (ānatavittiṇṇā) trên những người cúi mình trước ngài, mang lại nhiều kết quả (pahutaphalasādhinī), tức là tạo ra nhiều lợi ích, xin hãy chiến thắng (jayataṃ) dài lâu (cirāya), tức là hãy tồn tại một cách ưu việt. Ở đây, ý nghĩa bị ẩn giấu bởi sự liên kết (sandhi) của "pabhava" và "ānata".

‘‘ဘဒ္ဒမေဝေါ’ပသေဝေယျ, ဝိဓူတမဒကိဗ္ဗိသံ;

သမ္ပာပယေ ပုရံ ခေမံ, သ ဒန္တော’တ္တနိသေဝိတ’’န္တိ.

‘Nên gần gũi bậc hiền thiện, người đã rũ sạch kiêu mạn và cấu uế; người ấy, đã được điều phục, sẽ đưa người phục vụ mình đến thành phố an ổn.’

အယံ ဝဉ္စိတာ.

Đây là (lối nói) vañcitā (lừa dối).

ဝိဓူတမဒကိဗ္ဗိသံ ဝိနာသိတမဒဒေါသံ ဘဒ္ဒမေဝ မန္ဒပိယ – ဘဒ္ဒဇာတိကေသု ဟတ္ထီသု ဘဒ္ဒဇာတိကဟတ္ထိမေဝ ဥပသေဝေယျာတိ ဝုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ. ဘဒ္ဒမေဝ ဥတ္တမပုရိသမေဝ သေဝေယျာတိ အတ္ထော. သေဝနံ ကိမတ္ထန္တိ စေ? ဟတ္ထိပက္ခေ ဒန္တော သိက္ခိတော သော ဟတ္ထိ အတ္တနိသေဝိတံ အတ္တာနံ ဘဇိတံ ဇနံ ခေမံ နိဗ္ဘယံ ပုရံ နဂရံ သမ္ပာပေတိ. ပုရိသပက္ခေ ပန [Pg.67] ဒန္တော ဒမိတော သော အရိယပုဂ္ဂလော အတ္တနိသေဝိတံ အတ္တာနမုပသေဝိတံ ဇနံ ခေမံ နိဒ္ဒုက္ခံ ပုရံ နိဗ္ဗာနပုရံ ပါပေတိ. ဧတ္ထ ကဝိစ္ဆိတဥတ္တမတ္ထတော အညေန ဟတ္ထိအတ္ထေ ရုဠှေန သဒ္ဒေန ဝဉ္စနာ နာမ.

‘Vidhūtamadakibbisaṃ’ (rũ sạch kiêu mạn và cấu uế) có nghĩa là đã hủy diệt kiêu mạn và sân hận. ‘Bhaddameva’ (chỉ bậc hiền thiện) có nghĩa là đáng ưa thích. Dường như được nói rằng: ‘Trong các loài voi hiền thiện, chỉ nên gần gũi loài voi hiền thiện.’ Ý nghĩa là: ‘Chỉ nên gần gũi bậc thượng nhân hiền thiện.’ Nếu hỏi: ‘Việc gần gũi có mục đích gì?’ Về phương diện con voi, con voi ấy đã được điều phục, đã được huấn luyện, sẽ đưa người phục vụ nó, người gần gũi nó, đến thành phố an ổn, không sợ hãi. Còn về phương diện con người, bậc Thánh nhân ấy đã được điều phục, đã được chế ngự, sẽ đưa người phục vụ ngài, người gần gũi ngài, đến thành phố an ổn, không khổ đau, tức là thành Niết-bàn. Ở đây, do từ ngữ thông dụng với ý nghĩa về con voi khác với ý nghĩa cao thượng mà nhà thơ mong muốn, nên được gọi là (lối nói) lừa dối (vañcanā).

‘‘ဗဟုဂုဏေ ပဏမတိ, ဒုဇ္ဇနာနံပျယံ ဇနော;

ဟိတံ ပမုဒိတော နိစ္စံ, သုဂတံ သမနုဿရ’’န္တိ.

‘Người này đảnh lễ bậc nhiều công đức, và cũng (đảnh lễ) những kẻ ác; luôn hoan hỷ trong điều lợi ích, hãy tùy niệm bậc Thiện Thệ.’

အယံ ဥက္ကန္တာ. ဣမဿတ္ထော ဥပရိ အာဂမိဿတိ.

Đây là (lối nói) ukkantā (đảo lộn). Ý nghĩa của câu này sẽ được trình bày ở phần sau.

ဗျာကိဏ္ဏဒေါသတ္တေ သတိပိ ပဟေဠိကာရုဠှတ္တာ ဧသာ ဣဋ္ဌာ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ပဟေဠိကာယမာရုဠှာ, န ဟိ ဒုဋ္ဌာ ကိလိဋ္ဌတာ’’တိ. ဣဟ သမ္ဗန္ဓီပဒါနံ အဋ္ဌာနဋ္ဌာပနေန ဗျဝဟိတတ္တံ ဟောတိ.

Mặc dù có lỗi lộn xộn, (lối nói) này vẫn được chấp nhận vì nó thông dụng trong câu đố. Vì đã được nói rằng: ‘Khi được dùng trong câu đố, sự rối rắm không phải là lỗi.’ Ở đây, sự ngăn cách xảy ra do việc đặt các từ liên quan ở những vị trí không thích hợp.

‘‘မုခဖုလ္လံ ဂိင်္ဂမကံ, နိယုရုဂ္ဂတ္ထနုန္နတံ;

ပဋစ္စရီ ဝရံ ပေါသော, ဘီရုယာ ဓာရယန္တိယာ’’တိ.

‘Người đàn ông mặc y phục rách rưới là cao quý hơn người phụ nữ nhút nhát đang mang (đồ trang sức) mukhaphulla, giṅgamaka, niyura, uggatthana, và unnata.’

အယံ ပမုဿိတာ.

Đây là (lối nói) pamussitā (khó hiểu).

မုခဖုလ္လံ တိလကာဒိံ ဂိင်္ဂမကံ ဧဝံနာမကံ ပသာဓနံ နိယုရုဂ္ဂတ္ထနုန္နတံ နိယုရံ ဝလယံ, ဥဂ္ဂတ္ထနံ ပယောဓရပဋံ, ဥန္နတံ နလာဋပဋာဒိကံ, မုခတော ဥန္နတာဘရဏဉ္စ ဓာရယန္တိယာ ဘီရုယာ ဣတ္ထိယာ ပဋစ္စရီ ဇိဏ္ဏဝတ္ထနိဝါသီ ပေါသော ပုရိသော ဝရံ ဥတ္တမော. ဧတ္ထ ဗဟုပယောဂရဟိတေဟိ သဒ္ဒေဟိ ရစိတတ္တာ အတ္ထဿ ဒုရဝဗောဓတာ.

‘Mukhaphullaṃ’ là dấu tilaka, v.v. ‘Giṅgamakaṃ’ là một loại trang sức có tên như vậy. ‘Niyuruggatthanunnataṃ’ (có nghĩa là) ‘niyuraṃ’ là vòng tay, ‘uggatthanaṃ’ là vải che ngực, ‘unnataṃ’ là vải trang trí trán, v.v., và đồ trang sức nổi bật trên mặt. (Hơn) người phụ nữ nhút nhát đang mang (những thứ này), người đàn ông ‘paṭaccarī’, tức là người mặc y phục cũ rách, là cao quý hơn. Ở đây, vì được cấu tạo bằng những từ ít được sử dụng, nên ý nghĩa khó hiểu.

‘‘နဝ’ဂ္ဂရတနာန’သ္မိံ, ဒိဿန္တိ ရတနာကရေ;

ပုရိသာနေတ္ထ အဋ္ဌန္နံ, အဋ္ဌာ’သာဓာရဏာ’ပရ’’န္တိ.

‘Trong mỏ báu này, chín báu vật tối thượng được thấy; ở đây, tám (báu vật) là không chung cho tám hạng người, (báu vật) còn lại (là chung).’

အယံ သမာနရူပါ.

Đây là (lối nói) samānarūpā (tương tự).

အသ္မိံ ရတနာကရေ အဂ္ဂရတနာနိ နဝ ဒိဿန္တိ, ဧတ္ထ ဣမေသု ရတနေသု အဋ္ဌ ရတနာနိ အဋ္ဌန္နံ ပုရိသာနံ အသာဓာရဏာနိ, အပရံ ရတနံ သာဓာရဏံ. ဣမာနိ နဝ လောကုတ္တရာနိ စိတ္တီကတာဒိအတ္ထေန ‘‘ရတနာနီ’’တိ စ တပ္ပဘဝေါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ [Pg.68]‘‘အာကရော’’တိ စ ကပ္ပိတောတိ အမုချတ္ထေသု ရတနာဒိသဒ္ဒါနမာရောပနံ ဟောတိ.

Trong mỏ báu này, chín báu vật tối thượng được thấy. Ở đây, trong những báu vật này, tám báu vật là không chung cho tám hạng người, báu vật còn lại là chung. Chín pháp siêu thế này, với ý nghĩa được trân trọng v.v., được gọi là ‘báu vật’, và bậc Chánh Đẳng Giác, nguồn gốc của chúng, được xem là ‘mỏ báu’. Như vậy, có sự áp đặt các từ như ‘báu vật’ vào những ý nghĩa không phải là nghĩa chính.

‘‘ဝိန္ဒန္တိ ဒေဝဂန္ဓဗ္ဗာ, ဟိမဝန္တမဟာတလေ;

ရသဝန္တေ သရေ သတ္တ, န နာဂါပိ ဥပေါသထာ’’တိ.

‘Chư thiên và càn-thát-bà tìm thấy bảy hồ nước có vị ngon trên đỉnh núi Hy-mã-lạp, ngay cả những con rồng giữ ngày trai giới cũng không (tìm thấy).’

အယံ ဖရုသာ.

Đây là (lối nói) pharusā (thô ráp).

ဟိမဝန္တမဟာတလေ ဟိမာလယဿ မတ္ထကေ ရသဝန္တေ သောဒကေ သတ္တ သရေ အနောတတ္တာဒိကေ ဒေဝဂန္ဓဗ္ဗာ ဝိန္ဒန္တိ သေဝန္တိ, ဥပေါသထာ နာဂါပိ န ဝိန္ဒန္တိ. အယမပရတ္ထော. ဟိမဝန္တမဟာတလေ စန္ဒရံသိယုတ္တေ မဟာပါသာဒတလေ ဒေဝဂန္ဓဗ္ဗာ ကီဠမာနာ ဂန္ဓဗ္ဗာ ရသဝန္တေ မဓုရဂုဏယုတ္တေ သတ္တ သရေ ဝီဏာယ ဆဇ္ဇာဒိကေ သတ္တ သရေ ဝိန္ဒန္တိ, နာဂါပိ အရိယာပိ ဥပေါသထာပိ ဥပဝုတ္ထာပိ န ဝိန္ဒန္တိ နာနုဘဝန္တိ. ဧတ္ထ ဒိဗ္ဗန္တီတိ ဒေဝါ. ဥပေါသထော ဧတေသမတ္ထီတိ ဥပေါသထာတိ ဝိဂ္ဂဟော. လက္ခဏက္ကမတော ပသိဒ္ဓပစုရပယောဂတော အညဒတ္ထာ ယေန ကေနစိ လေသေန ပစ္စယာဒီနံ ဇာတသဒ္ဒဿ အတ္ထိတာ.

‘Himavantamahātale’ có nghĩa là trên đỉnh núi Hy-mã-lạp. Chư thiên và càn-thát-bà tìm thấy và thưởng thức bảy hồ nước ‘rasavante’ (có vị ngon), nước trong, như hồ Anotatta, v.v.; ngay cả những con rồng ‘uposathā’ (giữ ngày trai giới) cũng không tìm thấy. Đây là ý nghĩa khác: ‘Himavantamahātale’ có nghĩa là trên sân thượng của cung điện lớn được chiếu sáng bởi ánh trăng. Chư thiên và các nhạc công trời đang vui đùa thưởng thức bảy nốt nhạc ‘rasavante’ (có vị ngọt), có phẩm chất du dương, của đàn vina, như nốt chajja, v.v.; ngay cả những bậc Thánh (‘nāgā’), những người giữ ngày trai giới (‘uposathā’), những người đã sống đời phạm hạnh, cũng không tìm thấy, không trải nghiệm. Ở đây, ‘devā’ là những người vui chơi. Phân tích (từ ‘uposathā’) là: ‘Họ có ngày trai giới.’ (Lối nói này) có ý nghĩa khác với trật tự ngữ pháp và cách dùng phổ biến, nổi tiếng, do sự tồn tại của một từ được hình thành từ các hậu tố, v.v., theo một cách nào đó.

‘‘ဂီတသဒ္ဒေ သရာ ဒွေ ဒွေ, ဒွေ ဆဇ္ဇညတြ ဆဿရာ;

ပဉ္စဝဏ္ဏံ ယထာ စက္ခု, ဆဗ္ဗဏ္ဏာ နာသိကာ တထာ’’တိ.

‘Trong âm thanh của bài hát (gīta), có hai nguyên âm; trừ nốt chajja, có sáu nốt nhạc, mỗi nốt có hai (loại). Giống như mắt (cakkhu) có năm chữ cái, mũi (nāsikā) cũng vậy, có sáu chữ cái.’

အယံ သင်္ချာတာ.

Đây là (lối nói) saṅkhyātā (liên quan đến số đếm).

ဂီတသဒ္ဒေ သရာ ဒွေ ဟောန္တိ, ဆဇ္ဇ’ညတြ ဆဇ္ဇတော အညတြ ဆဇ္ဇံ ဝဇ္ဇေတွာ ဥသဘော ဂန္ဓာရော မဇ္ဈိမော ပဉ္စမော ဓေဝတော နိသာဒေါတိ. ဧတ္ထ ယုဂဠတော ဒွေ ဒွေ ဆဿရာ ဆသရဝန္တော. ယထာ စက္ခု ပဉ္စဝဏ္ဏံ ဟောတိ, တထာ ဧဝံ နာသိကာ ဆဗ္ဗဏ္ဏာ ဟောတိ, ဂီတသဒ္ဒေ ဤကာရအကာရသရဒွယသဗ္ဘာဝတော စ ဆဇ္ဇံ ဌပေတွာ ဥသဘာဒီသု သရာနံ တိဝိဓတ္တာ စ ‘‘စက္ခူ’’တိ သရဗျဉ္ဇနဝသေန ပဉ္စဝဏ္ဏာနံ သဗ္ဘာဝတော စ ‘‘နာသိကာ’’တိ ဆန္နံ သဗ္ဘာဝတော စ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ဝုတ္တသင်္ချာဂီတာဒိသဒ္ဒသန္နိဋ္ဌာနတော သမ္မောဟကာရိနီ ဟောတိ.

Trong từ ‘gīta’, có hai nguyên âm. ‘Chajjaññatra’ có nghĩa là trừ nốt chajja, (còn lại) là usabha, gandhāra, majjhima, pañcama, dhevata, và nisāda. Ở đây, sáu nốt nhạc này, theo từng cặp, có hai (loại). Giống như ‘cakkhu’ có năm chữ cái, ‘nāsikā’ cũng vậy, có sáu chữ cái. (Điều này) được nói như vậy là do sự tồn tại của hai nguyên âm ī và a trong từ ‘gīta’, do ba loại của các nốt nhạc như usabha, v.v., sau khi bỏ qua chajja, do sự tồn tại của năm chữ cái, bao gồm nguyên âm và phụ âm, trong từ ‘cakkhu’, và do sự tồn tại của sáu (chữ cái) trong từ ‘nāsikā’. Ở đây, (lối nói này) gây ra sự nhầm lẫn do sự kết hợp của các từ như ‘gīta’ với các con số đã nêu.

‘‘ပါတု [Pg.69] ဝေါ ဥဒိတော ရာဇာ, သိရိမာ ရတ္တမဏ္ဍလော;

သကန္တိဂဟနက္ခတ္တ-သံဃယုတ္တော သုလက္ခဏော’’တိ.

‘Mong rằng vị vua nổi tiếng, có uy đức, có quốc độ trung thành, được hội chúng Sát-đế-lỵ rạng rỡ, đông đảo vây quanh, và có tướng tốt, sẽ hộ trì cho quý vị.’

အယံ ပကပ္ပိတာ.

Đây là (lối nói) pakappitā (tưởng tượng).

သိရိမာ သိရိမန္တော ရတ္တမဏ္ဍလော အနုရတ္တဇနပဒမဏ္ဍလော, အနုရတ္တအမစ္စမဏ္ဍလော ဝါ သကန္တိဂဟနက္ခတ္တသံဃယုတ္တော သကဿ အတ္တနော အန္တေ သမီပေ ဂဟနေဟိ အဝိရဠေဟိ ခတ္တသံဃေဟိ ခတ္တိယသမူဟေဟိ ယုတ္တော သံယုတ္တော သုလက္ခဏော ပသတ္ထပုရိသလက္ခဏော ဥဒိတော ပသိဒ္ဓေါ ရာဇာ နရိန္ဒော ဝေါ တုမှေ ပါတု ရက္ခတူတိ အယံ အနဓိပ္ပေတတ္ထော. သိရိမာ ‘‘လက္ခိယာ ဝါသဋ္ဌာနတ္တာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ သိရိမန္တော ရတ္တမဏ္ဍလော ဥဂ္ဂမနေ ရတ္တမဏ္ဍလော သကန္တိဂဟနက္ခတ္တသံဃယုတ္တော ကန္တိသဟိတေဟိ ဂဟနက္ခတ္တတာရဂဏေဟိ ယုတ္တော သုလက္ခဏော သုဋ္ဌု သသလက္ခဏော ဥဒိတော ဥဂ္ဂတော ရာဇာ စန္ဒော ဝေါ တုမှေ ပါတူတိ ဥဘယပက္ခဿ သာဓာရဏဂုဏဂုဏီပဒပရိဂ္ဂဟေန ဣဓ ဝါကျတ္ထဿ အညထာ ဒိဿမာနတာ ဟောတိ.

‘Sirimā’ là người có uy đức. ‘Rattamaṇḍalo’ là người có quốc độ trung thành, hoặc có hội đồng bộ trưởng trung thành. ‘Sakantigahanakkhattasaṅghayutto’ là người được kết hợp với các hội chúng Sát-đế-lỵ, các nhóm chiến binh, đông đảo, không thưa thớt, ở gần bên mình. ‘Sulakkhaṇo’ là người có tướng tốt của bậc vĩ nhân. Mong rằng vị vua ‘udito’ (nổi tiếng), vị chúa tể của loài người, sẽ hộ trì, bảo vệ quý vị. Đây là ý nghĩa không được chủ định. (Ý nghĩa được chủ định là:) ‘Sirimā’ là người có vẻ đẹp, vì được nói là ‘nơi ở của nữ thần sắc đẹp’. ‘Rattamaṇḍalo’ là có vầng sáng màu đỏ khi mọc lên. ‘Sakantigahanakkhattasaṅghayutto’ là được kết hợp với các nhóm sao, các chòm sao dày đặc, có ánh sáng rực rỡ. ‘Sulakkhaṇo’ là có dấu hiệu tốt, tức là dấu hiệu con thỏ. Mong rằng vị vua ‘udito’ (đã mọc), tức là mặt trăng, sẽ hộ trì quý vị. Ở đây, do việc sử dụng các từ chỉ phẩm chất và đối tượng có phẩm chất chung cho cả hai phương diện, nên ý nghĩa của câu văn có thể được hiểu theo cách khác.

‘‘ဝုစ္စတာ’ဒေါ ဣသိတျေ’ကော, သုမဟန္တောပကာရဝါ;

သနာတနော စ န ဣသိ, န သခါ န သနာတနော’’တိ.

‘Một người được gọi là vị ẩn sĩ, người có sự giúp đỡ rất lớn, và là vĩnh cửu; (nhưng) không phải là ẩn sĩ, không phải là bạn, không phải là vĩnh cửu.’

အယံ နာမန္တရိကာ.

Đây là (lối nói) nāmantarikā (ẩn tên).

ဧကော အာဒေါ ပုဗ္ဗေ ‘‘ဣသီ’’တိ ဝုစ္စတိ, သုမဟန္တောပကာရဝါ အတိမဟန္တောပကာရသမန္နာဂတော သနာတနော စ သဿတော စ ဟောတိ, တထာပိ န ဣသိ ဣသိ နာမ န ဟောတိ, န သခါ မိတ္တောပိ န ဟောတိ, န သနာတနော သဿတောပိ န ဟောတိ, အယံ ဂမျမာနတ္ထော. သုမဟာ အတိမဟန္တော ဧကော အာဒေါ နာမာဒိမှိ ဣသီတိ ဝုစ္စတိ, အန္တော မဇ္ဈေ ပကာရဝါ ပ-ကာရေန သမန္နာဂတော, သနာတနော စ သဿတော စ ဟောတိ, ဣသိပိ နာမ န ဟောတိ, မိတ္တောပိ န ဟောတိ, သော နာတနော တနဣတိ အက္ခရဒွယရဟိတော န [Pg.70] ဟောတိ. အာဒိမဇ္ဈာနံ ဝုတ္တတ္တာ အန္တေတိ ဉာယတိ, ‘‘ဣသိပတနဝိဟာရော’’တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဣသိပတနနာမေန ဣသိအာဒီနံ ဂမျမာနတ္ထတ္တာ နာနတ္ထကပ္ပနာ ဟောတိ.

Một nguyên thủy trước tiên được gọi là ‘isi’, là người có sự giúp đỡ rất lớn, được phú cho sự giúp đỡ vô cùng lớn, là vĩnh cửu và thường hằng, tuy vậy không phải là vị tiên, không có tên là isi, không phải là bạn bè, cũng không phải là người thân, không phải là vĩnh cửu, cũng không phải là thường hằng, đây là ý nghĩa cần được hiểu. Một nguyên thủy rất lớn, vô cùng lớn, ở phần đầu được gọi là isi, bên trong, ở giữa, có sự giúp đỡ, được phú cho chữ ‘pa’, là vĩnh cửu và thường hằng, cũng không có tên là isi, cũng không phải là bạn bè, nātano ấy không phải là không có hai chữ ‘tana’. Vì phần đầu và phần giữa đã được nói đến, nên phần cuối được hiểu, cần được hiểu là ‘tu viện Isipatana’. Ở đó, do tên gọi Isipatana có ý nghĩa cần được hiểu về các vị tiên v.v..., nên có sự giải thích về nhiều ý nghĩa khác nhau.

‘‘ဓာဝန္တံ ဥဒယာ အတ္ထံ, မုဟုတ္တံ န နိဝတ္တတိ;

န စန္ဒမဏ္ဍလံ ဧတံ, နာပိ အာဒိစ္စမဏ္ဍလ’’န္တိ.

‘Chạy từ lúc mọc cho đến lúc lặn, không quay trở lại dù chỉ một khoảnh khắc; đây không phải là vầng trăng, cũng không phải là vầng mặt trời’.

အယံ နိဘူတာ.

Đây là (câu đố) ẩn dụ.

ဥဒယာ ဥဒယတော ပဘုတိ အတ္ထံ ယာဝ အတ္ထံ ဓာဝန္တံ ဇဝန္တံ မုဟုတ္တံ မုဟုတ္တကာလံ န နိဝတ္တတိ န ပုနာဝတ္တတိ. ဧတံ စန္ဒမဏ္ဍလမ္ပိ န ဟောတိ, အာဒိစ္စမဏ္ဍလမ္ပိ န ဟောတိ. ဥဒယာ ပဋိသန္ဓိတော အတ္ထံ ယာဝစုတိ. ဓာဝန္တန္တိ အာယုကိစ္စတော အာယုစန္ဒာဒီနမတ္ထာနံ, တပ္ပကာသကသဒ္ဒါနဉ္စ တုလျတ္တာ ဧတ္ထ ပတိဋ္ဌိတစန္ဒာဒိအတ္ထန္တရာနံ သမ္ဘဝေါ.

‘Từ lúc mọc’ nghĩa là kể từ lúc mọc cho đến lúc lặn, ‘đang chạy’ nghĩa là đang đi nhanh, ‘một khoảnh khắc’ nghĩa là trong một khoảng thời gian ngắn, ‘không quay trở lại’ nghĩa là không trở lại lần nữa. Đây cũng không phải là vầng trăng, cũng không phải là vầng mặt trời. ‘Từ lúc mọc’ là từ lúc tái sanh, ‘cho đến lúc lặn’ là cho đến khi chết. ‘Đang chạy’ là do phận sự của tuổi thọ; do sự tương đồng giữa các ý nghĩa của tuổi thọ, mặt trăng, v.v... và các từ ngữ biểu thị chúng, nên ở đây có thể có những ý nghĩa khác được thiết lập như mặt trăng, v.v...

‘‘ဒေဝိံ ကိတ္တိမဟီနာမံ, ကဠာရတ္ထဝှယံ ပုရိံ;

ဟိတွာ န သရိ သော ဓီရော, ကရောန္တောပျု’ယျမဝှယ’’န္တိ.

‘Vị hoàng hậu tên là Kittimahī, và thành phố tên là Kaḷārattha; từ bỏ (chúng), bậc trí tuệ ấy đã không nhớ đến, dù đang thực hiện điều gọi là nỗ lực’.

အယံ သမာနသဒ္ဒါ.

Đây là (câu đố) đồng âm.

ကိတ္တိမဟီနာမံ ကိတ္တိမဟီနံ ဒွိန္နံ နာမေန သမန္နာဂတံ ဒေဝိံ အဂ္ဂမဟေသိံ ကဠာရတ္ထဝှယံ ပုရိံ ကဠာရအတ္ထာနံ ဒွိန္နံ နာမေန သမန္နာဂတံ ပုရိံ နဂရဉ္စ သော ဓီရော ဟိတွာ ပရိစ္စဇိတွာ ဥယျမဝှယံ ဥယျမနာမေန သမန္နာဂတံ ကရောန္တော အပိ န သရိ သမ္ပတ္တိံ နာနုသရိ, ယသောဓရာဒေဝိဉ္စ ကပိလဝတ္ထုပုရိဉ္စ ဟိတွာ ဝီရိယသင်္ခါတပဓာနံ ကရောန္တော မဟာသတ္တော သမ္ပတ္တိံ န သရိ, ဧတ္ထာဘိမတယသောဓရာဒိသဒ္ဒါနံ ပရိယာယေဟိ ကိတ္တိမဟီသဒ္ဒါဒီဟိ ရစိတတာ.

Vị hoàng hậu có tên là Kittimahī, được phú cho hai tên là kitti và mahī, và thành phố có tên là Kaḷārattha, được phú cho hai tên là kaḷāra và attha; bậc trí tuệ ấy, sau khi từ bỏ, xả ly (chúng), dù đang thực hiện điều có tên là nỗ lực, đã không nhớ đến, không tưởng nhớ đến tài sản. (Nghĩa là:) Từ bỏ công chúa Yasodharā và thành Kapilavatthu, vị Đại Sát-đỏa trong khi đang thực hành sự tinh tấn được gọi là nỗ lực, đã không nhớ đến tài sản. Ở đây, các từ được ám chỉ như Yasodharā v.v... đã được cấu tạo bằng các từ đồng nghĩa như Kittimahī v.v...

‘‘စတုဒ္ဒိသာမုခါ ဗန္ဓာ, စတ္တာရော သိန္ဓဝါ သယံ;

ပရိဘုဉ္ဇန္တိ နိက္ခိတ္တံ, တိဏံ မဇ္ဈေ ယထာသုခ’’န္တိ.

‘Bốn con ngựa, bị buộc quay mặt về bốn hướng, tự mình ăn cỏ được đặt ở giữa một cách tùy thích’.

အယံ သမ္မုဠှာ.

Đây là (câu đố) gây nhầm lẫn.

သိန္ဓဝါ [Pg.71] စတ္တာရော အဿာ စတုဒ္ဒိသာမုခါ ယထာ စတုဒ္ဒိသာသမ္မုခါ ဟောန္တိ, တထာ ဗန္ဓာ မဇ္ဈေ နိက္ခိတ္တံ တိဏံ သယံ ယထာသုခံ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, အညမညံ ပိဋ္ဌိံ ကတွာ ဗန္ဓာ ဝိယ ခါယတိ, တေ ပန သမ္မုခံ ကတွာ ဗန္ဓာ ဟောန္တိ. ဧတ္ထ ‘‘စတုဒ္ဒိသာမုခါဗန္ဓာ’’တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ ပိဋ္ဌိံ ကတွာ ဗန္ဓာတိ သမ္မုဠှတာ ဟောတိ.

Bốn con ngựa bị buộc theo cách quay mặt về bốn hướng, tự mình ăn cỏ được đặt ở giữa một cách tùy thích. Dường như chúng bị buộc quay lưng vào nhau, nhưng thực ra chúng bị buộc quay mặt vào nhau. Ở đây, vì được chỉ định là ‘bị buộc quay mặt về bốn hướng’, (nhưng lại được hiểu là) bị buộc quay lưng vào nhau, nên có sự nhầm lẫn.

‘‘ဇနော ဇီဝနဇာနန္ဒ-ကရဗန္ဓုဿ ဘာသိတံ;

သက္ကရောန္တောဝ ပပ္ပောတိ, ပုညာရိက္ခယဂေါစရေ’’တိ.

‘Người nào tôn kính lời dạy của bậc Thân Quyến của đấng tạo niềm vui cho loài sinh từ nước, sẽ đạt đến cảnh giới của sự đoạn diệt kẻ thù của phước báu’.

အယံ ပါရိဟာရိကီ.

Đây là (câu đố) nói quanh.

ဇီဝနဇာနန္ဒကရဗန္ဓုဿ ဇီဝနတော ဥဒကတော ဇာတာနံ ပဒုမာနံ အာနန္ဒကရဿ သူရိယဿ ဗန္ဓုဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဘာသိတံ ဝစနံ သက္ကရောန္တော ပူဇေန္တော ဇနော ပုညာရိက္ခယဂေါစရေ ပုညာနံ ပဋိပက္ခတ္တာ ပုညာရိသင်္ခါတာနံ အကုသလာနံ ခယဿ နိမိတ္တဘူတံ နိဗ္ဗာနမာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပန္နေ မဂ္ဂဖလေ ပပ္ပောတိ ပါပုဏာတိ. ဧတ္ထ ဇီဝနဇာနံ အာနန္ဒကရဿ ဗန္ဓုဿေတိ စ, ပုညာရီနံ ခယနိမိတ္တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တေတိ စ ဣမိနာ ဗုဒ္ဓေါ မဂ္ဂဖလာ စ ပါရမ္ပရိယေန သမ္ဗန္ဓေန ဝုတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓာနံ ဗာဟုလ္လဘာဝေါ.

‘Của bậc Thân Quyến của đấng tạo niềm vui cho loài sinh từ nước’ nghĩa là của bậc Chánh Đẳng Giác, là bà con của mặt trời, đấng tạo ra niềm vui cho những hoa sen sinh ra từ nước. Người tôn kính, cúng dường lời dạy ấy, ‘trong cảnh giới của sự đoạn diệt kẻ thù của phước báu’ nghĩa là đạt được đạo và quả phát sinh khi lấy Niết-bàn làm đối tượng, vốn là dấu hiệu của sự đoạn diệt các bất thiện pháp được gọi là kẻ thù của phước báu vì chúng đối nghịch với phước báu. Ở đây, do (cách nói) ‘là bà con của đấng tạo niềm vui cho loài sinh từ nước’ và ‘diễn tiến bằng cách lấy dấu hiệu đoạn diệt kẻ thù của phước báu làm đối tượng’, nên đức Phật và đạo quả được nói đến qua một mối liên hệ gián tiếp, do đó có sự phong phú của các mối liên hệ.

‘‘န ဂဏှာတိ မဟန္တမ္ပိ, သဒ္ဒံ န စ ဝိဘူသနံ;

စတုပ္ပဒဿ ကဿာပိ, ကဏ္ဏောယံ န ကိလာဖလော’’တိ.

‘Cái tai này của một loài bốn chân nào đó không nghe được âm thanh dù lớn, cũng không (nhận) đồ trang sức; chắc chắn nó không phải là vô ích’.

အယံ ဧကစ္ဆန္နာ.

Đây là (câu đố) che giấu một (ý).

ကဿာပိ စတုပ္ပဒဿ ကဏ္ဏော မဟန္တမ္ပိ သဒ္ဒံ န ဂဏှာတိ, အာရမ္မဏံ န ကရောတိ, ဝိဘူသနမ္ပိ န ဂဏှာတိ. တထာပိ အယံ ကဏ္ဏော အဖလော န ကိလ, သဖလတော နိပ္ဖလော န ဟောတိ ကိရ. အဿကဏ္ဏော ရုက္ခော. ဧတ္ထ ကဏ္ဏောတိ အာဓေယျံ ကတွာ တဒါဓာရဿ အဝစနတော နိဿယဂုတ္တိ.

Cái tai của một loài bốn chân nào đó không nghe được âm thanh dù lớn, không lấy làm đối tượng, cũng không nhận đồ trang sức. Tuy vậy, cái tai này chắc chắn không phải là vô ích, quả thật không phải là không có kết quả. (Đó là) cây Assakaṇṇa (tai ngựa). Ở đây, do nói về ‘cái tai’ là vật được chứa đựng mà không nói về vật chứa đựng nó, nên đây là sự che giấu vật nương tựa.

‘‘အလင်္ကရောန္တော [Pg.72] ဘုဝနံ, သဿိရိကော သဒေဝကံ;

ကသ္မိံ သဉ္ဇာတသံဝဒ္ဓေါ, ကော ကေန နုပလိမ္ပတီ’’တိ.

‘Trang hoàng thế gian cùng với chư thiên, đầy vẻ huy hoàng; sinh ra và lớn lên trong cái gì, cái gì không bị cái gì làm cho ô nhiễm?’

အယံ ဥဘယစ္ဆန္နာ.

Đây là (câu đố) che giấu cả hai (ý).

သဿိရိကော သဒေဝကံ ဘုဝနံ အလင်္ကရောန္တောတိ ဗုဒ္ဓေါ ဝိယ ခါယတိ. ဘုဝနံ ဘုဝနသင်္ခါတံ ကံ ဇလံ သဒါ ဧဝ အလင်္ကရောန္တော သဿိရိကော လက္ခိယသမန္နာဂတော ကသ္မိံ ဇလေ သဉ္ဇာတသံဝဒ္ဓေါ ကော ကတရော ကေန ဇလေန န ဥပလိမ္ပတိ န လိမ္ပတိ. ပဒုမောတိ ဝိသဇ္ဇနံ. ပဒုမော ဟိ ပုံနပုံသကလိင်္ဂေါ. ဣဟ ဇလပဒုမာနံ ဒွိန္နမ္ပိ ဆာဒိတတ္တာ ဥဘယစ္ဆန္နာ နာမ.

Câu ‘trang hoàng thế gian cùng với chư thiên, đầy vẻ huy hoàng’ dường như nói về đức Phật. (Nhưng nghĩa là:) Luôn trang hoàng nước, tức là kaṃ, được gọi là bhuvana, đầy vẻ huy hoàng, được phú cho vẻ đẹp; sinh ra và lớn lên trong nước nào, cái gì không bị ô nhiễm, không bị vấy bẩn bởi nước ấy. Câu trả lời là: Hoa sen. Vì hoa sen (paduma) có cả giống đực và giống trung. Ở đây, vì cả hai thứ là nước và hoa sen đều bị che giấu, nên được gọi là che giấu cả hai.

‘‘အာဒေါ သောယေဝ ယော အန္တေ, မဇ္ဈိမဿာဒိ မဇ္ဈိမော;

သိဒ္ဓန္တာဒီသု ဝတ္တန္တံ, အသင်္ခတပဒံ ဝဒါ’’တိ.

‘Cái đầu cũng chính là cái cuối, cái đầu của phần giữa là phần giữa; hãy nói ra từ vô vi, vốn tồn tại trong các học thuyết v.v...’

အယံ သံကိဏ္ဏာ.

Đây là (câu đố) hỗn hợp.

အန္တေ အဝသာနေ ယော ဟောတိ, အာဒေါပိ သောယေဝ ဟောတိ, မဇ္ဈိမဿ အာဒိဘူတော မဇ္ဈိမော ဧဝ ဟောတိ, သိဒ္ဓံ နိပ္ဖန္နံ တာဒီသု အရိယေသု ဝတ္တန္တံ အသင်္ခတပဒံ ဝဒ ကထေဟီတိ အယမပရတ္ထော. အာဒေါ အာဒိမှိ သောယေဝ သကာရော ဧဝ အန္တေ ပရိယောသာနေ ယော ယကာရောယေဝ, မဇ္ဈိမော မဇ္ဈိမဝဏ္ဏော မဇ္ဈိမဿ သဒ္ဒဿ အာဒိ မကာရော, သိဒ္ဓန္တာဒီသု မတသမယကာလာဒီသု ဝတ္တန္တံ ဝါစကဘာဝေန ပဝတ္တန္တံ အသင်္ခတပဒံ သင်္ခတတော အညတ္တာ အသင်္ခတဘူတံ ပညတ္တိံ ဝဒ ကထေဟီတိ. သမယသဒ္ဒေါ ဟိ နာမပညတ္တိ. ဧတ္ထ သိဒ္ဓန္တသဒ္ဒေန အာဒိသဒ္ဒဿ သင်္ဂဟိတတ္တာ တာဒိအတ္ထော လဗ္ဘတီတိ အတ္ထဿ ဂုဠှတာယ သမာဂတာလက္ခဏေန စ ‘‘သော’’တိ ‘‘ယော’’တိ ‘‘အသင်္ခတပဒ’’န္တိ အညတ္ထရုဠှသဒ္ဒေန ဝဉ္စိတတ္တာ ဝဉ္စိတာလက္ခဏေန စ သမယသဒ္ဒေ နာနတ္ထကပ္ပနတော နာမန္တရိကာလက္ခဏေန စာတိ တီဟိပိ လက္ခဏေဟိ မိဿိတောတိ. သေသေသုပိ သံကိဏ္ဏတ္တံ ဧဝမေဝ [Pg.73] ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တလက္ခဏာနုသာရေနေဝ သမာဂတာဒီနံ အနွတ္ထသညတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

Vị nào ở cuối cùng (ante avasāne), vị ấy cũng chính là ở ban đầu (ādopi soyeva hoti), phần giữa mà có phần đầu là chính phần giữa (majjhimassa ādibhūto majjhimo eva hoti). Hãy nói, hãy kể về từ ngữ vô vi (asaṅkhatapadaṃ) đã được thành tựu, đã được hoàn tất, hiện hành nơi các bậc Thánh như vậy (tādīsu ariyesu). Đây là một ý nghĩa khác. Ban đầu (ādo), ở lúc đầu (ādimhi), chính là chữ ‘sa’ (sakāro). Ở cuối cùng (ante), ở đoạn kết (pariyosāne), chính là chữ ‘ya’ (yakāroyeva). Phần giữa (majjhimo), mẫu tự ở giữa (majjhimavaṇṇo), là chữ ‘ma’ (makāro), đứng đầu của từ ‘majjhima’. Hãy nói, hãy kể về từ ngữ vô vi (asaṅkhatapadaṃ), tức là khái niệm (paññattiṃ) đã trở thành vô vi do khác biệt với pháp hữu vi (saṅkhatato aññattā), được vận hành như là một từ ngữ biểu thị trong các trường hợp như học thuyết (siddhanta), quan điểm (mata), thời điểm (samaya), thời gian (kāla), v.v. Thật vậy, từ ‘samaya’ là một danh chế định (nāmapaññatti). Ở đây, do từ ‘ādi’ được bao gồm bởi từ ‘siddhanta’, nên ý nghĩa ‘tādi’ (như vậy) được tiếp nhận. Do ý nghĩa bị che giấu, nên có đặc điểm của samāgata (ẩn ý). Và do bị đánh lừa bởi từ ngữ có quy ước ở nơi khác như ‘so’, ‘yo’, ‘asaṅkhatapadaṃ’, nên có đặc điểm của vañcita (đánh lừa). Và do sự gán ghép nhiều ý nghĩa cho từ ‘samaya’, nên có đặc điểm của nāmantarika (đồng âm dị nghĩa). Vì vậy, nó được gọi là hỗn hợp (misso) bởi cả ba đặc điểm này. Trong các trường hợp còn lại, sự phức tạp (saṃkiṇṇattaṃ) cũng nên được hiểu theo cách tương tự. Tên gọi tương ứng (anvatthasaññatā) của samāgata và các loại khác nên được hiểu theo các đặc điểm đã được nói đến ở từng nơi.

၃၄.

34.

ဒေသကာလကလာလောက-ဉာယာဂမဝိရောဓိ ယံ;

တံ ဝိရောဓိပဒံ စေ’တ-မုဒါဟရဏတော ဖုဋံ.

Điều gì mâu thuẫn với địa phương, thời gian, nghệ thuật, thế gian, lý luận, và thánh điển; đó là từ ngữ mâu thuẫn, và điều này rõ ràng qua các ví dụ.

၃၄. ‘‘ဒေသိ’’စ္စာဒိ. ဒေသော ထလဇလဒေသာဒိ. ကာလော ရတ္တိန္ဒိဝေါ. ကလာ နစ္စဂီတာဒယော. လောကော စရာစရဘူတပ္ပဝတ္တိ. ဉာယော ယုတ္တိ. အာဂမော ဣဓ ဗုဒ္ဓဝစနံ. အညတ္ထ တု သုတိဓမ္မသံဟိတာ, တေ စ. တေဟိ ဝိရောဓော အဿ အတ္ထီတိ ဒေသ…ပေ… ဝိရောဓိ. ယန္တိ အနုဝဒိတွာ. တံ ဝိရောဓိပဒန္တိ ဝိဓီယတေ. ဧတဉ္စ ပဒံ ဥဒါဟရဏတော လက္ခိယတော ဖုဋံ ပါကဋံ. ယတော ဇလဇာဒီနံ ထလာဒီသု ပါတုဘာဝါဒိ, ရတျာဒီသု သမ္ဘဝန္တာနံ ကုသုမာဒီနံ ဒိဝါဒီသု သမ္ဘဝေါ စ, ‘‘နစ္စဂီတာဒိစတုသဋ္ဌိယာ ကလာသု ဘိန္နဆဇ္ဇော နာမ သတ္တသရော’’တိအာဒိနာ ကလာသတ္ထာဘိဟိတလက္ခဏာတိက္ကမဝိရောဓော စ, ‘‘အဂ္ဂိသီတလော, နိဿာရော ခဒိရော’’တိအာဒိနာ လောကသီမာတိက္ကမော စ, ဝုတ္တာယပါ’နရုပ္ပတ္တသမုပ္ပတ္တိယာ မိဒ္ဓဿ ရူပဘာဝါပါဒနာဒိဉာယဝိရောဓော စ, ယထာသကမာဂမေန ဝိရောဓော စ သုခေန စ သက္ကာ ပါကဋတ္တာ ဝိညာတုံ, တတော သဗ္ဗမေတံ နောဒါဟဋန္တိ အဓိပ္ပာယော.

34. Câu ‘Desi’ccādi’ (Mâu thuẫn với địa phương, v.v.). ‘Deso’ là địa phương trên cạn, dưới nước, v.v. ‘Kālo’ là đêm và ngày. ‘Kalā’ là vũ, nhạc, v.v. ‘Loko’ là sự diễn tiến của các chúng sanh động và bất động. ‘Ñāyo’ là lý luận. ‘Āgamo’ ở đây là lời dạy của Đức Phật. Ở nơi khác thì là các bộ sưu tập kinh điển và pháp luật. Có sự mâu thuẫn với những điều ấy, nên gọi là mâu thuẫn với địa phương... v.v. Sau khi lặp lại từ ‘yaṃ’ (điều gì), từ ‘taṃ virodhipadaṃ’ (đó là từ ngữ mâu thuẫn) được quy định. Và từ ngữ này thì rõ ràng, hiển nhiên từ ví dụ, từ đối tượng được minh họa. Bởi vì sự xuất hiện của các loài thủy sinh trên cạn, v.v., và sự xuất hiện vào ban ngày của các loài hoa nở vào ban đêm, v.v.; và sự mâu thuẫn do vi phạm đặc điểm được nêu trong các sách về nghệ thuật, chẳng hạn như ‘trong sáu mươi bốn nghệ thuật như vũ, nhạc, v.v., nốt thứ sáu bị biến đổi là một âm giai bảy nốt’; và sự vi phạm giới hạn của thế gian, chẳng hạn như ‘lửa thì lạnh, cây khadira thì không có lõi’; và sự mâu thuẫn với lý luận như việc quy kết trạng thái sắc pháp cho hôn trầm, vốn đã được nói là có sự sanh khởi không do nghiệp; và sự mâu thuẫn với thánh điển tương ứng, tất cả những điều này có thể được nhận biết một cách dễ dàng vì chúng quá rõ ràng. Do đó, chủ ý là không nêu ra tất cả những ví dụ này.

၃၄. ဧဝံ ယမကပဟေဠိကာနမဒဿနေ ကာရဏံ ဝတွာ ဣဒါနိ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန သမ္ပတ္တဝိရောဓိဒေါသံ ‘‘ဒေသကာလိ’’စ္စာဒိနာ ဝဒတိ. ယံ ပဒံ ဒေသော ထလဇလပဗ္ဗတာဒိ. ကာလော ရတ္တိန္ဒိဝေါ ဟေမန္တာဒိဝသေန တိဝိဓော, ဝသန္တာဒိဝသေန ဆဗ္ဗိဓော. ကလာ နစ္စဂီတာဒိစတုသဋ္ဌိ. လောကော ထာဝရဇင်္ဂမဘူတပဝတ္တိသင်္ခါတော. ဉာယော ယုတ္တိ. အာဂမော ဣဟ ဗုဒ္ဓဝစနံ, အညတ္ထ ပန သုတိဓမ္မသံဟိတော စ. တေဟိ ဝိရောဓော အဿ အတ္ထီတိ ဒေသ…ပေ… ဝိရောဓိ. တံ ဝိရောဓိပဒံ နာမ. [Pg.74] ဧတံ ဝိရောဓိပဒံ ဥဒါဟရဏတော လက္ခိယတော ဖုဋံ ပရိဗျတ္တံ. ဝဿိကဇာတိသုမနာဒီနံ ဇလဇာဒိဘာဝေါ စ, ပဒုမကုမုဒါဒီနံ ထလဇာဒိဘာဝေါ စ, ရတ္တိအာဒီသု လဗ္ဘမာနာနံ ကုမုဒါဒီနံ ဒိဝါဒီသု သမ္ဘဝေါ စ, နစ္စဂီတာဒိစတုသဋ္ဌိယာ ကလာသု ‘‘ဆဇ္ဇော ဥသဘော ဂန္ဓာရော မဇ္ဈိမော ပဉ္စမော ဓေဝတော နိသာဒေါ’’တိ ဒဿိတသတ္တသရာနမေကဒေသဿ ဆဇ္ဇဿ ဘိန္နသတ္တသရော ဆဇ္ဇော နာမာတိ သမုဒါယဝသေန ဝေါဟာရကရဏာဒီဟိ သတ္ထာဂတတံ, လက္ခဏာတိက္ကမဉ္စ, ‘‘အဂ္ဂိ သီတလော, စန္ဒနံ ဥဏှံ, ခဒိရရုက္ခော နိဿာရော, ဧရဏ္ဍော သသာရော’’ ဣစ္စာဒိနာ လောကမရိယာဒါတိက္ကမော စ, မိဒ္ဓဿ အရူပဘာဝုပပတ္တိယာ ဝုတ္တာယပိ ရူပဘာဝသာဓနသဒိသယုတ္တိဝိရောဓိကထနဉ္စ, ယထာသကမာဂမမတိက္ကမ္မ ကထနဉ္စာတိ သဗ္ဗေသံ ဝိရုဒ္ဓသဘာဝဿ ပါကဋတ္တာ ဥဒါဟရဏံ န ဒဿယိဿာမာတိ အဓိပ္ပာယော. ဣမေသမေဝ ဒေသာဒိဝိရောဓီနမဝိရုဒ္ဓတ္တံ ဧတ္ထေဝ ဝိရောဓိပဒဒေါသပရိဟာရေ ‘‘ဗောဓိသတ္တပ္ပဘာဝေနာ’’တိစ္စာဒိနာ ဒိဿတိ. ဒေသ…ပေ… ဂမေဟိ ဝိရောဓော, သော အဿ အတ္ထီတိ ဒေသ…ပေ… ဝိရောဓိ. နိန္ဒာယံ အယမဿတ္ထီတိ ဝိဝစ္ဆိတာ.

34. Như vậy, sau khi đã nói lý do không trình bày về song đối (yamaka) và câu đố (paheḷikā), bây giờ ngài nói về lỗi mâu thuẫn (virodhidosaṃ) đã đến theo thứ tự đề mục, bằng câu ‘desakāli’ccādinā’ (mâu thuẫn với địa phương, thời gian, v.v.). Từ ngữ nào mà ‘deso’ là địa phương trên cạn, dưới nước, trên núi, v.v. ‘Kālo’ là đêm và ngày; có ba loại theo mùa như mùa đông, v.v.; có sáu loại theo mùa như mùa xuân, v.v. ‘Kalā’ là sáu mươi bốn nghệ thuật như vũ, nhạc, v.v. ‘Loko’ được gọi là sự diễn tiến của các chúng sanh tĩnh và động. ‘Ñāyo’ là lý luận. ‘Āgamo’ ở đây là lời dạy của Đức Phật, còn ở nơi khác là các bộ sưu tập kinh điển và pháp luật. Có sự mâu thuẫn với những điều ấy, nên gọi là mâu thuẫn với địa phương... v.v. Đó được gọi là từ ngữ mâu thuẫn. Từ ngữ mâu thuẫn này thì rõ ràng, minh bạch từ ví dụ, từ đối tượng được minh họa. Việc các loài hoa như lài mùa mưa (vassikajātisumana) trở thành loài thủy sinh; việc các loài hoa như sen hồng (paduma), sen trắng (kumuda) trở thành loài trên cạn; việc các loài hoa súng (kumuda) vốn chỉ có vào ban đêm lại xuất hiện vào ban ngày; trong sáu mươi bốn nghệ thuật như vũ, nhạc, v.v., việc gọi một phần của bảy nốt nhạc đã được chỉ ra là ‘chajjo, usabho, gandhāro, majjhimo, pañcamo, dhevato, nisādo’ – tức là nốt chajja – bằng cách gọi chung là ‘nốt chajja là một âm giai bảy nốt bị biến đổi’, v.v., là sự vi phạm quy tắc và đặc điểm của khoa học; việc vi phạm quy ước của thế gian qua các câu như ‘lửa thì lạnh, gỗ chiên-đàn thì nóng, cây khadira không có lõi, cây thầu dầu có lõi’; việc nói những điều mâu thuẫn với lý luận tương tự như việc chứng minh trạng thái sắc pháp cho hôn trầm, mặc dù đã được nói là nó có sự sanh khởi không do nghiệp; và việc nói năng vi phạm thánh điển tương ứng – vì bản chất mâu thuẫn của tất cả những điều này là rõ ràng, nên chủ ý là sẽ không đưa ra ví dụ. Tính không mâu thuẫn của chính những mâu thuẫn với địa phương, v.v. này được thấy ngay tại đây, trong phần giải trừ lỗi từ ngữ mâu thuẫn, bằng câu ‘bodhisattappabhāvenā’ (do uy lực của Bồ-tát), v.v. Có sự mâu thuẫn với địa phương... v.v., nên gọi là mâu thuẫn với địa phương... v.v. Ở đây, ý muốn nói là theo nghĩa chê bai.

၃၅.

35.

ယ’ဒပ္ပတီတ’မာနီယ, ဝတ္တဗ္ဗံ နေယျမာဟု တံ;

ယထာ သဗ္ဗာပိ ဓဝလာ, ဒိသာ ရောစန္တိ ရတ္တိယံ.

Điều gì không được hiểu rõ, phải suy diễn mới nói được, họ gọi đó là từ ngữ cần suy diễn (neyya). Ví như: ‘Tất cả các phương, trắng ngần, chiếu sáng trong đêm’.

၃၅. ‘‘ယ’’မိစ္စာဒိ. အပ္ပတီတံ သဒ္ဒတော, အတ္ထတော ဝါ အနဓိဂတံ နဟျညထာဝဂမော ဂန္ထန္တရာဘာဝတော. ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘ဒုလ္လဘာဝဂတီ သဒ္ဒ-သာမတ္ထိယဝိလင်္ဃိနီ’’တိ. ယံ ကိဉ္စိ ပဒံ သမာနီယ အာနေတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ နေယျမာဟု. ယထေတျုဒါဟရတိ. သဗ္ဗာပိ သကလာပိ ဒိသာ ပုဗ္ဗဒိသာဒယော ဒသ ဒိသာ ရတ္တိယံ ရဇနျံ ဓဝလာ ဥဇ္ဇလာ ရောစန္တိ ဒိပ္ပန္တီတိ ဧတ္တကေ နိဒ္ဒိဋ္ဌေ စန္ဒမရီစိနော ဧတ္ထ နေယျတ္တံ.

35. Câu ‘Yaṃ’iccādi (Điều gì, v.v.). ‘Appatītaṃ’ (không được hiểu rõ) là không nắm bắt được, hoặc về từ ngữ, hoặc về ý nghĩa, vì không có cách hiểu nào khác do không có văn bản khác. Thật vậy, sẽ được nói rằng: ‘Sự liễu giải khó đạt được, vượt qua khả năng của từ ngữ’. Bất cứ từ ngữ nào phải được nói ra bằng cách mang đến, dẫn đến (ý nghĩa từ nơi khác), họ gọi đó là từ ngữ cần suy diễn (neyya). Bằng từ ‘yathā’ (ví như), ngài nêu ví dụ. ‘Sabbāpi’ (tất cả), tức là toàn bộ các phương, mười phương bắt đầu từ phương đông, ‘rattiyaṃ’ (trong đêm), tức là vào ban đêm, ‘dhavalā’ (trắng ngần), tức là rực rỡ, ‘rocanti’ (chiếu sáng), tức là tỏa sáng. Khi chỉ nói đến chừng ấy, việc ở đây phải suy diễn ra là ‘ánh trăng’ (candamarīcino) chính là tính chất cần suy diễn (neyyattaṃ).

၃၅. ဣဒါနိ နေယျဒေါသမုဒါဟရတိ ‘‘ယ’’မိစ္စာဒိနာ. ယံ ပဒံ အပ္ပတီတံ ပဒန္တရေန, တေနာဘိဟိတတ္ထေန ဝါ ‘‘ဣမဿတ္ထောယ’’မိတိ [Pg.75] အဝိညာတံ အာနီယ ဝတ္တဗ္ဗံ, တတောယေဝ ပဒန္တရမာနီယ ဝတ္တဗ္ဗံ ဟောတိ, တံ နေယျမာဟု ‘‘နေယျဒေါသော’’တိ ပေါရာဏာ အာဟု. ယထာ တတ္ထောဒါဟရဏမီဒိသံ ‘‘သဗ္ဗာပိ ဓဝလာ ဒိသာ ရောစန္တိ ရတ္တိယ’’န္တိ. သဗ္ဗာပိ ဒိသာ ပုဗ္ဗဒက္ခိဏာဒယော ဒသ ဒိသာ ဓဝလာ သေတာ ရတ္တိယံ ရဇနျံ ရောစန္တိ ဒိပ္ပန္တိ. ဧတ္ထ ဒိသာယ ဝိသေသနံ ဓဝလဂုဏံ ကေလာသကူဋသုဓာဘိတ္တိစန္ဒရံသိအာဒီသု ကုတော သဉ္ဇာတမိတိ အနိစ္ဆိတတ္တာ အညနိဝတ္တနတ္ထံ စန္ဒကိရဏာဒိဝါစကပဒံ အာနေတွာ ဓဝလတာ ဣမိနေတိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ဓဝလ ပဒံ နေယျဒေါသေန ဒုဋ္ဌံ ဟောတိ. ပတီတံ ဝိညာတံ, န ပတီတံ အပ္ပတီတံ. ဧတ္ထ အကာရော ပသဇ္ဇပဋိသေဓေ.

35. Bây giờ, ngài nêu lên ví dụ về lỗi neyya (lỗi suy diễn) bằng câu bắt đầu với "yaṃ". Từ nào không được hiểu rõ qua một từ khác, hoặc qua ý nghĩa được biểu thị bởi nó, mà không biết được rằng "đây là ý nghĩa của nó", thì phải được giải thích bằng cách đem đến một từ khác. Do đó, cần phải đem đến một từ khác để giải thích. Các bậc cổ nhân gọi đó là neyya, và họ nói rằng đó là "lỗi neyya". Ví dụ về điều đó như sau: "Tất cả các phương đều trắng xóa, chiếu sáng trong đêm". Tất cả các phương, tức mười phương bắt đầu từ phương đông, phương nam v.v..., có màu trắng, chiếu sáng, rực rỡ trong đêm. Ở đây, tính từ "trắng" là đặc tính của phương hướng, nhưng vì không xác định được nó phát sinh từ đâu trong số các thứ như đỉnh núi Kelāsa, vách tường vôi trắng, ánh trăng v.v..., nên để loại trừ các khả năng khác, cần phải đem đến một từ chỉ ánh trăng v.v... và nói rằng "sự trắng xóa này là do cái này". Do đó, từ "dhavala" (trắng) bị lỗi neyya. "Patītaṃ" có nghĩa là được biết, "na patītaṃ" là "appatītaṃ" (không được biết). Ở đây, tiếp đầu ngữ "a" có nghĩa là phủ định trực tiếp.

၃၆.

36.

နေဒိသံ ဗဟု မညန္တိ, သဗ္ဗေ သဗ္ဗတ္ထ ဝိညုနော;

ဒုလ္လဘာ’ဝဂတီ သဒ္ဒ-သာမတ္ထိယဝိလင်္ဃိနီ.

Các bậc hiền trí ở khắp mọi nơi đều không xem trọng (lối văn) như vậy. Sự thấu hiểu mà vượt qua năng lực của từ ngữ và quy luật thì khó đạt được.

၃၆. အပ္ပတီတံ နိစ္ဆန္တိ ဝိညူတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘နေ’’တိအာဒိ. ဤဒိသံ အနန္တရေ ဝုတ္တပ္ပကာရံ နေယျံ သဗ္ဗေပိ ဝိညုနော ဉေယျဝိဒူ သဗ္ဗတ္ထ ဂဇ္ဇာဒိကေ န ဗဟု မညန္တိ န သမ္ဘာဝေန္တိ နပ္ပယုဇ္ဇန္တိ. ကိံ န ဗဟုမညန္တီတိ စေ အာဟ ‘‘ဒုလ္လဘာ’’တိအာဒိ. တထာ ဟိ အဝဂတီ အတ္ထာဝဂမော သဒ္ဒံ ဝါစကံ, သာမတ္ထိယဉ္စ ဉာယံ ဝိလင်္ဃယတိ စဇတိ အနုပဒဿနတောတိ သဒ္ဒသာမတ္ထိယဝိလင်္ဃိနီ ဒုလ္လဘာ န လဘျတေ. ဉာယောပတ္ထော ဝါ သဒ္ဒေါပတ္ထော ဝါ ယောတ္ထော န ဟောတိ. သော နပ္ပတီယတေ ယထာ မနသိ အဝဋ္ဌိတမတ္တေနာတိ အတ္ထော. တသ္မာ သဒ္ဒတော, အတ္ထတော ဝါ ပတီတဗ္ဗမနေယျံ, တဗ္ဗိပရီတံ နေယျန္တိ ဝိညေယျံ.

36. Để chỉ ra rằng các bậc hiền trí không mong muốn điều không được hiểu rõ, ngài nói "ne" v.v... Tất cả các bậc hiền trí, những người biết những gì cần biết, ở khắp mọi nơi, trong văn xuôi v.v..., đều không xem trọng, không tôn vinh, không sử dụng loại văn neyya (suy diễn) như đã được nói đến ngay trước đó. Nếu hỏi: "Tại sao họ không xem trọng?", ngài nói "dullabhā" v.v... Thật vậy, sự liễu giải, tức sự thấu hiểu ý nghĩa, mà nó vượt qua, từ bỏ, không tuân theo từ ngữ (là cái biểu thị) và quy luật (là năng lực của từ ngữ), thì được gọi là "saddasāmatthiyavilaṅghinī" (vượt ngoài năng lực của từ ngữ). Nó khó đạt được, không thể đạt được. Ý nghĩa nào không dựa trên quy luật hay không dựa trên từ ngữ, thì ý nghĩa đó không được hiểu rõ chỉ bằng việc nó tồn tại trong tâm trí (của tác giả). Đó là ý nghĩa. Do đó, điều cần được hiểu từ từ ngữ hoặc từ ý nghĩa là aneyya (không cần suy diễn); điều ngược lại với nó nên được biết là neyya (cần suy diễn).

၃၆. ဣမံ အပ္ပတီတပဒံ ဝိညူဟိ နာဘိမတန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘နေဒိသ’’မိစ္စာဒိ. ဤဒိသံ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရံ နေယျံ သဗ္ဗေ ဝိညုနော သဗ္ဗတ္ထ ဂဇ္ဇပဇ္ဇာဒိကေ န ဗဟု မညန္တိ န သမ္ဘာဝေန္တိ နပ္ပယောဇေန္တိ. အဝဂတီ အတ္ထာဝဗောဓော သဒ္ဒသာမတ္ထိယဝိလင်္ဃိနီ [Pg.76] သဒ္ဒသင်္ခါတဝါစကဉ္စ သာမတ္ထိယသင်္ခါတဉာယဉ္စ အတိက္ကမ္မ ပဝတ္တိနီ ဒုလ္လဘာ တာဒိသပယောဂါဘာဝတော ဒုလ္လဘာ ဟောတိ. ယော အတ္ထော သဒ္ဒါဂတော, ဉာယာဂတော ဝါ န ဟောတိ, သော ကတ္တုနော မနသိ ပတိဋ္ဌိတမတ္တေန ပတီတော န ဟောတီတိ တံ ပဒံ နေယျဒေါသမိတိ သဗ္ဗေ ကဝိနော ပရိဟရန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ဗဟုမာနံ ကရောန္တီတိ ဝါကျေ ဗဟုမညန္တီတိ နာမဓာတု. သဒ္ဒသာမတ္ထိယံ ဝိလင်္ဃယတိ သီလေနာတိ သဒ္ဒသာမတ္ထိယဝိလင်္ဃိနီ.

36. Để chỉ ra rằng từ ngữ không được hiểu rõ này không được các bậc hiền trí chấp thuận, ngài nói "nedisaṃ" v.v... Tất cả các bậc hiền trí ở khắp mọi nơi, trong văn xuôi, văn vần v.v..., đều không xem trọng, không tôn vinh, không sử dụng loại văn neyya như đã được mô tả. Sự liễu giải, tức sự thấu hiểu ý nghĩa, mà nó diễn tiến bằng cách vượt qua cái biểu thị được gọi là "từ ngữ" và quy luật được gọi là "năng lực", thì được gọi là "saddasāmatthiyavilaṅghinī". Nó khó đạt được vì không có cách dùng như vậy. Ý nghĩa nào không đến từ từ ngữ hay không đến từ quy luật, thì ý nghĩa đó không được hiểu rõ chỉ bằng việc nó được thiết lập trong tâm trí của tác giả. Do đó, tất cả các nhà thơ đều tránh từ ngữ đó vì nó có lỗi neyya. Đây là chủ ý. Trong câu "bahumānaṃ karonti" (họ thể hiện sự kính trọng lớn), "bahumaññanti" là một danh động từ. "Saddasāmatthiyavilaṅghinī" có nghĩa là "cái có bản chất vượt qua năng lực của từ ngữ".

၃၇.

37.

သိယာ ဝိသေသနာပေက္ခံ,ယံ တံ ပတွာ ဝိသေသနံ;

သာတ္ထကံ တံ ယထာ တံ သော,ဘိယျော ပဿတိ စက္ခုနာ.

Từ nào cần đến tính từ, là từ mà khi có được tính từ, mới trở nên có ý nghĩa. Ví như: "Người ấy thấy người kia rõ hơn bằng mắt".

၃၇. ‘‘သိယာ’’ဣစ္စာဒိ. ယံ ပဒံ ဝိသေသနံ ပတွာ အတ္ထေန သဟ ဝတ္တတီတိ သာတ္ထကံ. နိဗ္ဗိသေသနန္တု ဝုတ္တတ္ထမေဝ ဟောတိ. တံ ဝိသေသနာပေက္ခံ သိယာ. ‘‘တံ ယထေ’’တျာဒိနာ ဥဒါဟရတိ. ‘‘ပဿတီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘စက္ခုနာ’’တိ လဗ္ဘတေဝ.

37. "Siyā" v.v... Từ nào khi có được tính từ mới đi cùng với ý nghĩa, thì gọi là "sātthakaṃ" (có ý nghĩa). Còn khi không có tính từ, nó chỉ có ý nghĩa đã được nói đến. Từ đó có thể là "visesanāpekkhaṃ" (cần đến tính từ). Ngài nêu ví dụ bằng câu "Taṃ yathā" v.v... Khi nói "passati" (thấy), thì "cakkhunā" (bằng mắt) đã được hiểu ngầm rồi.

၃၇. ‘‘သိယာ’’မိစ္စာဒိ. ယံ ပဒံ ဝိသေသနံ ပတွာ သာတ္ထကံ အတ္ထသဟိတံ, တဒဘာဝေ နိရတ္ထကံ ဟောတိ, တံ ဝိသေသနာပေက္ခံ နာမ သိယာ. တံ ယထာ တဿောဒါဟရဏမေဝံ ‘‘တံ သော ဘိယျော ပဿတိ စက္ခုနာ’’တိ. သော ပုရိသော တံ ပုရိသံ ဘိယျော ယေဘုယျသာ စက္ခုနာ ပဿတိ. ဧတ္ထ ‘‘ပဿတီ’’တိ ဝုတ္တေယေဝ ‘‘စက္ခုနာ’’တိ ဉာယတိ. စက္ခုနာတိ ဝိသေသျပဒံ ဝိသေသနံ လဒ္ဓါဝ သာတ္ထကံ ဟောတိ. ဝိသေသနေ အပေက္ခာ အဿာတိ စ, သဟ အတ္ထေန ဝတ္တမာနံ သာတ္ထကမိတိ စ သမာသော.

37. "Siyāṃ" v.v... Từ nào khi có được tính từ mới trở nên có ý nghĩa, và khi không có nó thì trở nên vô nghĩa, từ đó có thể được gọi là "visesanāpekkhaṃ". Ví dụ của nó như sau: "Người ấy thấy người kia rõ hơn bằng mắt". Người đàn ông ấy thấy người đàn ông kia rõ hơn, phần lớn là bằng mắt. Ở đây, khi vừa nói "passati" (thấy), thì "cakkhunā" (bằng mắt) đã được biết. Từ được bổ nghĩa "cakkhunā" chỉ trở nên có ý nghĩa sau khi nhận được một tính từ. Phân tích hợp từ là: "visesane apekkhā assā" (nó có sự cần thiết đối với tính từ), và "saha atthena vattamānaṃ sātthakaṃ" (hiện hữu cùng với ý nghĩa là sātthakaṃ).

၃၈.

38.

ဟီနံ ကရေ ဝိသေသျံ ယံ, တံ ဟီနတ္ထံ ဘဝေ ယထာ;

နိပ္ပဘီကတခဇ္ဇောတော, သမုဒေတိ ဒိဝါကရော.

Từ nào làm cho đối tượng được bổ nghĩa trở nên thấp kém, từ đó có ý nghĩa thấp kém. Ví như: "Mặt trời, kẻ đã làm cho đom đóm lu mờ, đang mọc lên".

၃၈. ‘‘ဟီန’’မိစ္စာဒိ[Pg.77]. ယံ ဝိသေသနပဒံ ဝိသေသျံ ဝိသေသိတဗ္ဗံ ဟီနံ လာမကံ ကရေ ကရေယျ, တံ ဝိသေသနပဒံ ဟီနတ္ထံ ဟီနော အတ္ထော ယဿ တံ ဟီနတ္ထံ နာမ ဘဝေယျ. ‘‘ယထာ’’ဣတျာဒိနာ ဥဒါဟရတိ. နိပ္ပဘီကတော ခဇ္ဇောတော ယေန သော ဒိဝါကရော ပဘာကရော သမုဒေတိ ဥပဂစ္ဆတီတိ. ဧတ္ထ ခဇ္ဇောတပ္ပဘာပဟရဏေ န ထုတိ ဒိဝါကရဿာတိ.

38. "Hīnaṃ" v.v... Tính từ nào làm cho đối tượng được bổ nghĩa trở nên thấp kém, hèn mọn, thì tính từ đó có thể được gọi là "hīnatthaṃ", tức là "cái có ý nghĩa thấp kém". Ngài nêu ví dụ bằng câu "Yathā" v.v... Mặt trời, kẻ tạo ra ánh sáng, mà bởi nó con đom đóm bị làm cho mất đi ánh sáng, đang mọc lên, đi lên. Ở đây, việc tước đi ánh sáng của con đom đóm không phải là lời ca ngợi đối với mặt trời.

၃၈. ‘‘ဟီနံ ကရေ’’စ္စာဒိ. ယံ ပဒံ ဝိသေသျံ ဟီနံ ကရောတိ, တံ ဟီနတ္ထံ ဘဝေ. ယထာ တတ္ထောဒါဟရဏမေဝံ ‘‘နိပ္ပဘီကတခဇ္ဇောတော, သမုဒေတိ ဒိဝါကရော’’တိ. ပဘာရဟိတကတာ ခဇ္ဇောတာ ယေန သော ဒိဝါကရော သူရိယော သမုဒေတိ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ. ‘‘နိပ္ပဘီကတခဇ္ဇောတော’’တိ ဣမိနာ ဝိသေသနေန လာမကာလောကလဒ္ဓယုတ္တဿ ခဇ္ဇောပနကဿ အဘိဘဝနပ္ပကာသနံ သဟဿရံသိနော နိန္ဒာယေဝ, န ထုတီတိ ဝိသေသျံ ဟီနတ္ထံ ဟောတိ. ဟီနော အတ္ထော ယဿေတိ စ, နတ္ထိ ပဘာ ဧတေသန္တိ စ, နိပ္ပဘာ ကတာတိ စ, နိပ္ပဘီကတာ ခဇ္ဇောတာ ယေနာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

38. "Hīnaṃ kare" v.v... Từ nào làm cho đối tượng được bổ nghĩa trở nên thấp kém, từ đó có ý nghĩa thấp kém. Ví dụ về điều đó như sau: "Mặt trời, kẻ đã làm cho đom đóm lu mờ, đang mọc lên". Mặt trời, mà bởi nó những con đom đóm bị làm cho không còn ánh sáng, đang mọc lên, đi lên. Bằng tính từ "nippabhīkatakhajjoto" này, việc tuyên bố đã áp đảo một con đom đóm nhỏ bé có được ánh sáng yếu ớt, thực sự là một lời chê bai chứ không phải là lời ca ngợi đối với đấng ngàn tia sáng (mặt trời). Do đó, đối tượng được bổ nghĩa trở nên có ý nghĩa thấp kém. Các cách phân tích hợp từ là: "hīno attho yassa" (cái có ý nghĩa thấp kém), "natthi pabhā etesanti" (chúng không có ánh sáng), "nippabhā katā" (bị làm cho không có ánh sáng), và "nippabhīkatā khajjotā yena" (những con đom đóm bị làm cho không có ánh sáng bởi nó).

၃၉.

39.

ပါဒပူရဏမတ္တံ ယံ, အနတ္ထမိတိ တံ မတံ;

ယထာ ဟိ ဝန္ဒေ ဗုဒ္ဓဿ, ပါဒပင်္ကေရုဟမ္ပိစ.

Từ nào chỉ dùng để điền vào cho đủ câu, từ đó được xem là vô nghĩa. Ví như: "Con quả thực (hi) xin đảnh lễ, và cũng (pi ca) đóa sen-chân của đức Phật".

၃၉. ဟိ အပိ စသဒ္ဒါနံ ပါဒပူရဏမတ္တတ္တာ အနတ္ထကတ္တံ. ဝိသေသနဝိသေသျပဒဒေါသော.

39. Các từ "hi", "api" và "ca" là vô nghĩa vì chúng chỉ dùng để điền vào cho đủ câu. (Đây là) lỗi của từ bổ nghĩa và từ được bổ nghĩa.

၃၉. ‘‘ပါဒပူရဏိ’’စ္စာဒိ. ယံ ပဒံ ပါဒပူရဏမတ္တံ စတုတ္ထံသသင်္ခါတဿ ပါဒဿ ပူရဏမတ္တမေဝ ဟောတိ, တံ အနတ္ထမိတိ မတံ ဉာတံ. ယထာသဒ္ဒေါ ဝုတ္တတ္ထော. ဗုဒ္ဓဿ ပါဒပင်္ကေရုဟံ ပါဒမ္ဗုဇံ ဝန္ဒေတိ. ဧတ္ထ ဟိ အပိစာတိ ဣမေသံ သမတ္တနာဒိအတ္ထေသု အပ္ပဝတ္တိတော ကေဝလံ ပါဒပူရဏမတ္တတော အနတ္ထကတ္တံ. မတ္တသဒ္ဒေါ အဝဓာရဏေ. ဝိသေသနဝိသေသျပဒဒေါသော.

39. Câu ‘Pādapūraṇi’ (từ độn cú), v.v… Từ nào chỉ là từ độn cú, tức chỉ có tác dụng làm đầy đủ một câu kệ được gọi là phần tư, từ ấy được xem là, được biết là vô nghĩa. Từ ‘yathā’ có nghĩa đã được nói. (Ví dụ như trong câu) ‘vandeti pādapaṅkeruhaṃ pādambujaṃ buddhassa’ (đảnh lễ đóa sen-chân, đóa sen-chân của đức Phật). Ở đây, do các từ như ‘apica’ không được dùng theo các nghĩa như là hoàn tất, v.v…, mà chỉ đơn thuần là từ độn cú, nên chúng trở thành vô nghĩa. Từ ‘matta’ có nghĩa là giới hạn. Đây là lỗi về từ định ngữ và từ được định.

ပဒဒေါသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về chương trình bày các lỗi của từ đã chấm dứt.

ဝါကျဒေါသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

Phần giải thích về chương trình bày các lỗi của câu

၄၀.

40.

သဒ္ဒတော အတ္ထတော ဝုတ္တံ, ယတ္ထ ဘိယျောပိ ဝုစ္စတိ;

တမေကတ္ထံ ယထာ’ဘာတိ, ဝါရိဒေါဝါရိဒေါ အယံ.

Nơi nào điều đã được nói, về từ hay về nghĩa, lại được nói đến lần nữa; đó là (lỗi) đồng nghĩa, ví như: ‘đám mây này, đám mây này, đang chiếu sáng’.

၄၀. ‘‘သဒ္ဒတော’’ဣစ္စာဒိ. သဒ္ဒတော ဝါစကေန တသ္မိံယေဝတ္ထေ တဿေဝ သဒ္ဒဿ ပုန ပယောဂတော အတ္ထတော အဘိဓေယျေန ပုဗ္ဗပဋိပါဒိကဿေဝ ဝတ္ထုဿာဝိသေသေန ပုန ပဋိပါဒနတော ဝုတ္တံ ပယုတ္တံ ယံ ပဒတ္ထရူပံ ယတ္ထ ယသ္မိံ ဝါကျေ ဘိယျောပိ ဝုစ္စတိ ပုနပိ ပယုဇ္ဇတေ, တမေကတ္ထန္တိ အနုဝဒိတွာ ‘‘ယထေ’’စ္စာဒိနာ ဝိဓီယတေ. ဝါရိံ ဒဒါတီတိ ဝါရိဒေါ. အယံ ဝါရိဒေါ မေဃော အာဘာတိ ဒိပ္ပတီတိ. ဇလဒါနမတ္တာပေက္ခာယ ဣဒံ သဒ္ဒတော ဧကတ္ထံ.

40. Câu ‘Saddato’ (về phương diện từ), v.v… Về phương diện từ, tức là do năng biểu, do việc sử dụng lại cùng một từ cho cùng một nghĩa; về phương diện nghĩa, tức là do sở biểu, do việc trình bày lại không phân biệt cùng một sự vật đã được trình bày trước đó; nhóm từ nào đã được nói, được sử dụng, mà lại được nói đến, được sử dụng lại lần nữa trong một câu nào đó, sau khi lặp lại rằng ‘đó là đồng nghĩa’, thì được quy định bằng câu ‘yathā’ (ví như), v.v… ‘Vārido’ là do câu ‘vāriṃ dadāti’ (cho nước). (Câu ví dụ có nghĩa là:) ‘đám mây này, vārido này, đang chiếu sáng, đang lấp lánh’. Xét về phương diện chỉ cho nước, đây là (lỗi) đồng nghĩa về từ.

၄၀. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌက္ကမေန ဝါကျဒေါသံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘သဒ္ဒတော’’စ္စာဒိနာ. သဒ္ဒတော ဝါစကေန အတ္ထတော အဘိဓေယျေန ဝုတ္တံ ပယုတ္တံ ယံ ပဒတ္ထရူပံ ယတ္ထ ယသ္မိံ ဝါကျေ ဘိယျောပိ ပုနပိ ဝုစ္စတိ ယုဇ္ဇတေ, တံ ဝါကျံ ဧကတ္ထံ နာမ ဒေါသော. ဥဒါဟရဏံ ‘‘ယထိ’’စ္စာဒိ. ဝါရိဒေါ ဇလဒါယကော အယံ ဝါရိဒေါ မေဃော အာဘာတိ ဒိပ္ပတိ. သမ္ပတ္တိသာဓကံ ‘‘ဇလဒါယကော’’စ္စာဒိဝိသေသနံ ဝိနာ ဇလဒါနမတ္တဿ ဝုတ္တတ္တာ သဒ္ဒတော ဧကတ္ထံ နာမ ဟောတိ.

40. Bây giờ, ngài trình bày lỗi của câu theo thứ tự đã nêu, bằng câu ‘saddato’, v.v… Về phương diện từ, tức là do năng biểu, hay về phương diện nghĩa, tức là do sở biểu, nhóm từ nào đã được nói, được sử dụng, mà lại được nói đến, được dùng lại lần nữa trong một câu nào đó, câu ấy có lỗi tên là đồng nghĩa. Ví dụ là câu ‘yathā’, v.v… ‘Vārido’ (đám mây), người cho nước, đám mây này, ‘vārido’ này, đang chiếu sáng, đang lấp lánh. Do việc nói đến sự cho nước đơn thuần mà không có định ngữ như ‘jaladāyako’ (người cho nước) để hoàn thành ý nghĩa, nên đây trở thành lỗi gọi là đồng nghĩa về từ.

ယထာ စ

Và ví như

၄၁.

41.

တိတ္ထိယင်္ကုရဗီဇာနိ, ဇဟံ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ’ဟ;

ပသာဒေတိ ပသန္နေ သော, မဟာမုနိ မဟာဇနေ.

Vị Đại-mâu-ni ấy, trong đời này, trong khi từ bỏ các tà kiến là hạt giống cho mầm mống ngoại đạo, ngài làm cho đại chúng vốn đã có tịnh tín càng thêm tịnh tín.

၄၁. တိတ္ထိယသင်္ခါတာနံ အင်္ကုရာနံ ဗီဇာနိ ဥပ္ပတ္တိဟေတုဘူတာနိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော ဇဟံ ဇဟန္တော ဒူရီကရောန္တော သော မဟာမုနိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဣဟ လောကေ အတ္တနိ ပသန္နေ ပသာဒဗဟုလေ မဟာဇနေ ပသာဒေတီတိ အပရမုဒါဟရဏံ. [Pg.79] ပသာဒသင်္ခါတဿ အတ္ထဿ ‘‘ပသန္နေ ပသာဒေတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဣဒမတ္ထတော ဧကတ္ထံ.

41. ‘Các hạt giống của mầm mống được gọi là ngoại đạo’ là sáu mươi hai tà kiến, vốn là nguyên nhân phát sinh; ‘jahaṃ’ nghĩa là đang từ bỏ, đang loại trừ; vị Đại-mâu-ni, bậc Chánh-đẳng-giác ấy, ở trong đời này, làm cho đại chúng vốn đã có lòng tin, có nhiều tịnh tín đối với ngài, được thêm tịnh tín. Đây là một ví dụ khác. Do ý nghĩa được gọi là ‘tịnh tín’ đã được nói đến qua câu ‘pasanne pasādeti’ (làm cho người có tịnh tín được thêm tịnh tín), nên đây là (lỗi) đồng nghĩa về nghĩa.

၄၁. ‘‘တိတ္ထိယိ’’စ္စာဒိ. သော မဟာမုနိ တိတ္ထိယင်္ကုရဗီဇာနိ တိတ္ထိယသင်္ခါတာနံ အင်္ကုရာနံ ဥပ္ပတ္တိကာရဏဘူတာနိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ သဿတာဒိဘေဒဘိန္နာ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိယော ဇဟံ ဇဟန္တော အပနေန္တော ဣဟ လောကေ ပသန္နေ အတ္တနိ ပသန္နေ မဟာဇနေ ပသာဒေတိ. ပသန္နသဒ္ဒေန ဝုတ္တပ္ပသာဒသင်္ခါတဿ အတ္ထဿ ပသာဒေတီတိ ကြိယာပဒေနပိ ဝုတ္တတ္တာ သဒ္ဒေ ဘိန္နေပိ အတ္ထတော ဧကန္တိ အတ္ထတော ဧကတ္ထဿုဒါဟရဏံ. တိတ္ထိယာ ဧဝ အင်္ကုရာနိ, တေသံ ဗီဇာနိ, ဒိဋ္ဌီသု ဂတာနိ, ဒိဋ္ဌိယော ဧဝ ဂတာနီတိ ဝါ ဝိဂ္ဂဟော.

41. Câu ‘Titthiya’, v.v… Vị Đại-mâu-ni ấy, trong đời này, trong khi từ bỏ, loại trừ sáu mươi hai tà kiến được phân chia thành các loại như thường kiến, v.v…, vốn là nguyên nhân phát sinh của các mầm mống được gọi là ngoại đạo, ngài làm cho đại chúng vốn đã có lòng tin nơi ngài được thêm tịnh tín. Do ý nghĩa được gọi là ‘tịnh tín’ đã được nói đến bằng từ ‘pasanna’ lại cũng được nói đến bằng động từ ‘pasādeti’, nên dù các từ khác nhau nhưng về nghĩa là một. Do đó, đây là ví dụ về (lỗi) đồng nghĩa về nghĩa. Phần phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘Titthiyā eva aṅkurāni, tesaṃ bījāni’ (Ngoại đạo chính là mầm mống, hạt giống của chúng), hoặc ‘diṭṭhīsu gatāni’ (đi vào trong các tà kiến), hoặc ‘diṭṭhiyo eva gatāni’ (tà kiến chính là các lối đi).

၄၂.

42.

အာရဒ္ဓက္ကမဝိစ္ဆေဒါ, ဘဂ္ဂရီတိ ဘဝေ ယထာ;

ကာပိ ပညာ, ကောပိ ဂုဏော, ပကတီပိ အဟော တဝ.

Do sự gián đoạn của trình tự đã bắt đầu, lỗi văn thể gián đoạn (bhaggarīti) xảy ra. Ví như: ‘Trí tuệ của ngài thật là phi thường, đức hạnh cũng thật là phi thường, và cả bản tánh nữa, ôi!’

၄၂. အာရဒ္ဓေါ ဝတ္တုမုပက္ကမန္တော, ကမော ဝစနပဋိပါဋိ. တဿ ဝိစ္ဆေဒေါ ဘင်္ဂေါ, တတော. ‘‘ယထေ’’တိအာဒိနာ ဥဒါဟရတိ. အဝုတ္တဿပိ ပသာဒဝသာ အဇ္ဈာဟာရောတိ. မဟာမုနိ တဝ တေ ပညာ ကာပိ သာတိသယတ္တာ အနိဒ္ဓါရိတံ သဘာဝဝိသေသာ ကာစိယေဝ, အဟော ပဝတ္တမာနာယပိ ဝသဘာဝဿာနိဒ္ဓါရိတတ္တာ အစ္ဆရိယန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထ ကာပိ ကောပီတိ သဗ္ဗနာမပဒက္ကမဿ ပကတီတိ ဧတ္ထ ဝိစ္ဆိန္နတ္တာ ဘဂ္ဂရီတိ.

42. ‘Āraddho’ là đã bắt đầu, đã khởi sự nói; ‘kamo’ là trình tự của lời nói. ‘Tassa vicchedo’ là sự gián đoạn, sự phá vỡ của trình tự ấy; ‘tato’ là do đó. Ngài nêu ví dụ bằng câu ‘yathā’, v.v… Ngay cả điều không được nói cũng được hiểu ngầm do ý ca ngợi. (Câu ví dụ có nghĩa là:) ‘Bạch Đại-mâu-ni, trí tuệ của ngài (tava, te) là một loại phi thường (kāpi)’, bởi vì nó siêu việt nên bản chất đặc biệt của nó không thể xác định được, nó chỉ là ‘một loại nào đó’. ‘Aho’ có nghĩa là ‘thật kỳ diệu’, vì bản chất của nó, dù đang hiện hữu, cũng không thể xác định được. Ở đây, do trình tự của các đại từ ‘kāpi, kopi’ bị gián đoạn ở chỗ ‘pakati’, nên đây là (lỗi) văn thể gián đoạn.

၄၂. ‘‘အာရဒ္ဓက္ကမိ’’စ္စာဒိ. အာရဒ္ဓက္ကမဝိစ္ဆေဒါ ဝတ္ထုမာရဒ္ဓပဒက္ကမဿ ဝိစ္ဆေဒဟေတု ဘဂ္ဂရီတိ ဘဝေ ဘဂ္ဂရီတိဝါကျဒေါသော ဘဝတိ. ဥဒါဟရတိ ‘‘ယထိ’’စ္စာဒိ. မဟာမုနိ တဝ တုယှံ ပညာ သာတိသယဘူတာ ပညာ ကာပိ ဝစနဝိသယာတိက္ကန္တတ္တာ ကာပိယေဝ. ဂုဏော သီလသမာဓိအာဒိအနညသာဓာရဏဂုဏသမူဟော ကောပိ ပမာဏပရိဂ္ဂဟဿ ကေနစိ [Pg.80] လေသေနပိ ကတ္တုမသက္ကုဏေယျတ္တာ ကောပိယေဝ. ပကတီပိ အစိန္တေယျဘူတာ ပကတီပိ ဧဝမေဝ အဟော ဝိဇ္ဇမာနာနံယေဝ ပညာဒီနံ သဘာဝါဝဗောဓဿ ဒုက္ကရတာ အစ္ဆရိယာ. ကာပိ ကောပီတိ ပဒက္ကမဿ ‘‘ပကတီ’’တိ ဧတ္ထ သုညတ္တာ ရီတိဘင်္ဂေါ. အာရဒ္ဓေါယေဝ ကမော, တဿ ဝိစ္ဆေဒေါ, ဘဂ္ဂါ ရီတိ အဿ, ဧတ္ထ ဝါတိ ဝိဂ္ဂဟော.

42. Câu ‘Āraddhakkami’, v.v… Do sự gián đoạn của trình tự từ ngữ đã bắt đầu, lỗi câu văn thể gián đoạn (bhaggarīti) xảy ra. Ngài nêu ví dụ bằng câu ‘yathā’, v.v… ‘Bạch Đại-mâu-ni, trí tuệ của ngài (tava, tuyhaṃ), trí tuệ siêu việt, là một loại phi thường (kāpi)’, vì nó vượt ngoài phạm vi ngôn từ. ‘Đức hạnh (guṇo)’, tức là tập hợp các đức hạnh không chung với người khác như giới, định, v.v…, là một loại phi thường (kopi)’, vì không thể đo lường được dù chỉ một chút. ‘Bản tánh (pakatīpi)’, vốn không thể nghĩ bàn, cũng như vậy. ‘Aho’ (ôi) thật kỳ diệu thay, vì sự khó khăn trong việc liễu tri bản chất của trí tuệ, v.v…, dù chúng đang hiện hữu. Do trình tự của các từ ‘kāpi, kopi’ bị khuyết ở chỗ ‘pakati’, nên đây là sự phá vỡ văn thể. Phần phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘Āraddho eva kamo, tassa vicchedo’ (trình tự đã được bắt đầu, sự gián đoạn của nó), hoặc ‘bhaggā rīti assa, ettha’ (văn thể của câu này bị phá vỡ).

၄၃.

43.

ပဒါနံ ဒုဗ္ဗိနိက္ခေပါ, ဗျာမောဟော ယတ္ထ ဇာယတိ;

တံ ဗျာကိဏ္ဏန္တိ ဝိညေယျံ, တဒုဒါဟရဏံ ယထာ.

Nơi nào sự hoang mang phát sinh do việc sắp xếp các từ không đúng chỗ, đó nên được biết là (lỗi) hỗn loạn (byākiṇṇa). Ví dụ về lỗi ấy như sau.

၄၃. ‘‘ပဒါန’’မိစ္စာဒိ. ယတ္ထ ယသ္မိံ ဝါကျေ ပဒါနံ သျာဒျန္တာချာတိကာနံ ဒုဗ္ဗိနိက္ခေပါ ဒုဋ္ဌပနတော ဗျာမောဟော သံမုဠှတာ ဇာယတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ဝါကျံ ဗျာကိဏ္ဏန္တိ ဝိညေယျံ ဉာတဗ္ဗံ. တဿ ဗျာကိဏ္ဏဿ ဥဒါဟရဏံ လက္ခိယံ ‘‘ယထေ’’တိ ဒဿေတိ. ယထာ ဣဒံ, တထာ အညမ္ပီတိ အတ္ထော.

43. Câu ‘Padānaṃ’, v.v… Nơi nào, trong câu nào, do việc sắp xếp sai, đặt để không đúng các từ có vĩ tố biến cách (syādi) và vĩ tố động từ (ākhyātika), mà sự hoang mang, sự mê muội phát sinh, được tạo ra, câu ấy nên được biết, được hiểu là (lỗi) hỗn loạn. Ngài chỉ ra ví dụ, minh họa cho lỗi hỗn loạn ấy bằng từ ‘yathā’. Nghĩa là: ‘ví như câu này, và cũng như câu khác’.

၄၃. ‘‘ပဒါနိ’’စ္စာဒိ. ပဒါနံ သျာဒျန္တတျာဒျန္တပဒါနံ ဒုဗ္ဗိနိက္ခေပါ ဒုဋ္ဌပနတော ယတ္ထ ဝါကျေ ဗျာမောဟော သံမောဟော ဇာယတိ, တံ ဗျာကိဏ္ဏဒေါသောတိ ဝိညေယျံ. တဒုဒါဟရဏံ တဿ ဗျာကိဏ္ဏဒေါသဿ လက္ခိယံ ယထာ ဣမိနာ ဝက္ခမာနနယေန.

43. Câu ‘Padāni’, v.v… Nơi nào trong câu, do việc sắp xếp sai, đặt để không đúng các từ có vĩ tố biến cách (syādi) và vĩ tố động từ (tyādi), mà sự hoang mang, sự si mê phát sinh, đó nên được biết là lỗi hỗn loạn. Ví dụ minh họa cho lỗi hỗn loạn ấy là như theo phương pháp sẽ được nói đến sau đây.

၄၄.

44.

ဗဟုဂုဏေ ပဏမတိ, ဒုဇ္ဇနာနံ ပျယံ ဇနော;

ဟိတံ ပမုဒိတော နိစ္စံ, သုဂတံ သမနုဿရံ.

Đối với người nhiều đức hạnh, người này cúi đầu, cũng như đối với kẻ ác; hoan hỷ, hằng ngày, làm điều lợi ích, trong khi tưởng nhớ đến bậc Thiện-thệ.

၄၄. ဗဟုအနန္တတ္တာ ဗဟုဘူတေ ဂုဏေ သီလာဒိကေ သမနုဿရံ သမ္မဒေဝ ဥဋ္ဌာယ သမုဋ္ဌာယ အနုဿရန္တော ဂုဏဝိသယသတိံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေန္တော တေနေဝ ကာရဏေန ပမုဒိတော ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌော အယံ ဇနော သဗ္ဗောပိ လောကော ဒုဇ္ဇနာနံ သုဇနေတရာနမ္ပိ ဒေဝဒတ္တာဒီနံ နိစ္စံ ကာလံ ဟိတံ သုဂတံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ပဏမတိ နမဿတီတိ အယံ အတ္ထော ကဝိဝဉ္စိတော. တတ္ထ ‘‘ဗဟုဂုဏေ ပဏမတီ’’တျာဒိ ဗျဝဟိတပဒပ္ပယောဂါ မောဟော ဇာယတီတိ ဗျာကိဏ္ဏံ.

44. Do vì vô lượng nên có nhiều phẩm hạnh như là giới v.v..., người này đang tùy niệm, đang khởi lên, đang dấy lên một cách chơn chánh, đang tùy niệm, đang thiết lập niệm có đối tượng là các phẩm hạnh, do chính nguyên nhân ấy nên hoan hỷ, vui mừng phấn khởi, người này, tất cả thế gian, của những người ác, của những người không phải là thiện nhân như là Đề-bà-đạt-đa v.v..., luôn luôn, thường hằng, đảnh lễ, cúi lạy bậc Thiện Thệ, bậc Chánh Đẳng Giác, là người có lợi ích. Ý nghĩa này đã bị nhà thơ lừa dối. Ở đây, do việc sử dụng các từ bị ngăn cách như là "đảnh lễ (vị có) nhiều phẩm hạnh" v.v... nên sự si mê sanh khởi, (đây là lỗi) cú pháp lộn xộn.

၄၄. ‘‘ဗဟုဂုဏေ’’စ္စာဒိ. [Pg.81] ဗဟုဂုဏေ အနန္တတ္တာ ဗဟုဘူတေ သီလသမာဓိအာဒိဂုဏေ သမနုဿရံ ဝိသေသတော အနုဿရန္တော ပမုဒိတော တတောယေဝ ပဟဋ္ဌော အယံ ဇနော သတ္တနိကာယော ဒုဇ္ဇနာနမ္ပိ အသပ္ပုရိသာနမ္ပိ နိစ္စံ သတတံ ဟိတံ မိတ္တဘူတံ သုဂတံ သဗ္ဗညုံ ပဏမတိ ဝန္ဒတိ. ဧတ္ထ ပဒါနံ အဋ္ဌာနပယောဂတော ဗျာကိဏ္ဏတ္တံ ပဒတ္ထာနုသာရေနေဝ ဂမျတေ.

44. (Câu) "Bahuguṇe" v.v... (Có nghĩa là:) Người này, chúng sanh, đang tùy niệm, đang đặc biệt tưởng nhớ đến các phẩm hạnh như là giới, định v.v... có rất nhiều do vì vô lượng, nên hoan hỷ, do đó nên phấn khởi, luôn luôn, thường xuyên đảnh lễ, tán dương bậc Toàn Giác, bậc Thiện Thệ, là người bạn, là người có lợi ích, ngay cả đối với những người ác, ngay cả đối với những kẻ phi chơn nhân. Ở đây, (lỗi) cú pháp lộn xộn được hiểu chính là do việc sử dụng các từ không đúng vị trí, theo như vị trí của các từ.

၄၅.

45.

ဝိသိဋ္ဌဝစနာ’ပေတံ, ဂါမ္မံ’တျ’ဘိမတံ ယထာ;

ကညေ ကာမယမာနံ မံ, န ကာမယသိ ကိံ နွိ’ဒံ.

(Câu văn) thiếu đi lời nói đặc sắc được xem là (lỗi) thô tục, ví như: "Này thiếu nữ, ta đang mong muốn nàng, sao nàng không mong muốn ta? Điều này là gì vậy?"

၄၅. ဝိသိဋ္ဌဿ ကဿစိ အတ္ထဿ ဝစနတော ကထနတော အပေတံ ပရိစ္စတ္တံ. ကညေဣတျာမန္တနံ. အဟံ တံ ဣစ္ဆာမိ, တာဒိသံ မံ တွံ ကသ္မာ နိစ္ဆသိ, ဣဒံ ကိံ နု ဣတိ ဂါမိကဇနဝစနတ္တာ ‘‘ကညိ’’စ္စာဒိကံ ဂါမ္မံ.

45. (Câu văn) thiếu sót, từ bỏ việc trình bày theo ý nghĩa đặc sắc nào đó. "Kaññe" là tiếng gọi. "Ta muốn nàng, tại sao nàng không muốn ta, người như thế? Điều này là gì vậy?" Do là lời nói của người nhà quê nên (câu) "kaññe" v.v... là (lỗi) thô tục.

၄၅. ‘‘ဝိသိဋ္ဌေ’’စ္စာဒိ. ဝိသိဋ္ဌဝစနာပေတံ ပိယဘူတေန ဥတ္တိဝိသေသေန ဝိသေသိတဗ္ဗဿ ကထနတော ပရိဟီနံ ဝါကျံ ‘‘ဂါမ္မဒေါသ’’န္တိ ကဝီဟိ အဘိမတံ. ဥဒါဟရတိ ‘‘ယထိ’’စ္စာဒိ. ကညေ ဟေ ကညေ ကာမယမာနံ မံ တုဝံ ဣစ္ဆယမာနံ မံ န ကာမယသိ တွံ န ဣစ္ဆသိ, ဣဒံ ကိံ နု. ဤဒိသေ ဣစ္ဆာဝိဃာတေ ဝုစ္စမာနေ ဧဝံ–

45. (Câu) "Visiṭṭhe" v.v... Câu văn thiếu sót việc trình bày điều cần được làm cho đặc sắc bằng một cách nói đặc biệt và khả ái được các nhà thơ xem là "lỗi thô tục". (Tác giả) nêu ví dụ "yathā" v.v... Này thiếu nữ, hỡi thiếu nữ, ta đang mong muốn nàng, ngươi đang mong muốn ta, (nhưng) ngươi không mong muốn, ngươi không thích, điều này là gì vậy? Khi sự cản trở mong muốn như vậy được nói đến, (nên nói) như vầy –

‘‘ယာစနာ မဒီယာ တဝ ကာရဏာယံ,ဒိနေ ဒိနေ နိပ္ဖလတံ ဥပေတိ;

ဒက္ခော သဒါ မာနိနိမာနဘင်္ဂေ,သ မန္မထောနျတြ ဂတော မတော နု’’ဣတိ ဝိယ.

"Lời cầu xin này của ta vì cớ nàng, ngày lại ngày đi đến chỗ vô ích; vị thần tình yêu kia, người luôn khéo léo trong việc bẻ gãy lòng kiêu hãnh của những phụ nữ kiêu kỳ, phải chăng đã đi nơi khác hay đã chết rồi?" – giống như vậy.

ပိယတ္ထဿ ကထနာဘာဝတော ‘‘ကညေ’’တျာဒိကံ ဝစနံ မိလက္ခုကာနံ ဝစနတ္တာ ဂါမ္မံ. ဧတ္ထ ကညာသဒ္ဒေါ ဒသဝဿိကာယ ဝတ္တတီတိ နိယမော နတ္ထိ. ဝိသိဋ္ဌဿ အတ္ထဿ ဝစနတော အပေတန္တိ ဝါကျံ.

Do không có cách trình bày ý nghĩa khả ái, lời nói "kaññe" v.v... là (lỗi) thô tục vì là lời nói của những người man di. Ở đây, không có quy tắc rằng từ "kaññā" (thiếu nữ) chỉ về cô gái mười tuổi. Câu văn (là) thiếu sót (cách trình bày) theo ý nghĩa đặc sắc.

၄၆.

46.

ပဒသန္ဓာနတော ကိဉ္စိ, ဒုပ္ပတီတိကရံ ဘဝေ;

တမ္ပိ ဂါမ္မံတျ’ဘိမတံ, ယထာ ယာဘဝတော ပိယာ.

Bất cứ điều gì, do sự nối kết các từ, trở nên khó hiểu, điều ấy cũng được xem là (lỗi) thô tục, ví như: "yābhavato piyā" (người yêu của ngài / người yêu của kẻ dâm đãng).

၄၆. ‘‘ပဒေ’’စ္စာဒိ. ပဒသန္ဓာနတော ပုဗ္ဗာပရာနံ ပဒါနံ သန္ဓိဝသေန ယံ ကိဉ္စိ ဝါကျံ ဒုဋ္ဌု အသုတိသုဘဂံ ပတီတိမဝဗောဓံ ကရောတီတိ ကရံ ဘဝေ, တမ္ပိ ယထာဝုတ္တံ ဂါမ္မန္တျဘိမတံ. ယထာတျုဒါဟရတိ. ဘဝတော ယာ ကာစိ ဝနိတာ ပိယာ ဟောတီတိ ဧကောတ္ထော. ယဘ မေထုနေ. ယဘနံ ယာဘော. သော ဝိဇ္ဇတေ ယဿ သော ယာဘဝါ. တဿ ယာဘဝတော ပိယာဣတျပိ ဘဝတိ.

46. (Câu) "Pade" v.v... Bất cứ câu văn nào, do sự nối kết các từ trước và sau, tạo ra sự hiểu biết, sự nhận thức một cách tồi tệ, không hay tai, thì câu văn ấy cũng được xem là (lỗi) thô tục như đã nói. (Tác giả) nêu ví dụ "yathā". "Người phụ nữ nào đó là người yêu của ngài" là một ý nghĩa. (Động từ căn) "yabh" (có nghĩa) trong sự giao hợp. "Yabhanaṃ" là "yābho". Người nào có điều đó là "yābhavā". "Tassa yābhavato piyā" (người yêu của kẻ dâm đãng ấy) cũng có thể (là ý nghĩa).

၄၆. ‘‘ပဒသန္ဓာနိ’’စ္စာဒိ. ကိဉ္စိ ဝါကျံ ပဒသန္ဓာနတော ပုဗ္ဗာပရပဒါနံ ဃဋနတော ဒုပ္ပတီတိကရံ ဘဝေ အသဗ္ဘဘူတဒုဋ္ဌတ္ထဿ ပကာသကော ဟောတိ, တမ္ပိ ဂါမ္မန္တိ ယထာဝုတ္တဂါမ္မဒေါသေန ဒူသိတန္တိ သဗ္ဗေဟိ ကဝီဟိ အဘိမတံ ဉာတံ. ယထာတိ ဥဒါဟရတိ. ဘဝတော ဘဝန္တဿ ယာ ကာစိ ဣတ္ထီ ပိယာ ဘဝတီတိ အယံ ကဝိနာ ဣစ္ဆိတတ္ထော. ယာဘဝတော မေထုနဝန္တဿ ပိယာတိပိ အတ္ထော. ‘‘ယဘ မေထုနေ’’တိ ဟိ ဓာတု. ယဘနံ ယာဘော, သော အဿ အတ္ထီတိ ယာဘဝါ, တဿ ယာဘဝတောတိ ဂဟိတေ အသောတဗ္ဗတ္တာ ဒုပ္ပတီတိကရတာ. ဒုဋ္ဌာယေဝ ပတီတိ အဝဗောဓော, တံ ကရောတီတိ ဝိဂ္ဂဟော.

46. (Câu) "Padasandhāni" v.v... Bất cứ câu văn nào, do sự nối kết, do sự kết hợp các từ trước và sau, trở nên khó hiểu, là sự biểu thị của một ý nghĩa xấu xa không đứng đắn, thì câu văn ấy cũng bị ô nhiễm bởi lỗi thô tục như đã nói, điều này được tất cả các nhà thơ công nhận và biết đến. (Tác giả) nêu ví dụ "yathā". "Người phụ nữ nào đó là người yêu của ngài, của tôn ông" đây là ý nghĩa mà nhà thơ mong muốn. Cũng có ý nghĩa là "người yêu của kẻ có sự giao hợp". Vì động từ căn là "yabha methune". "Yabhanaṃ" là "yābho", điều đó có nơi người ấy nên là "yābhavā", khi được hiểu là "tassa yābhavato" (của kẻ dâm đãng ấy) thì có sự khó hiểu do không đáng để nghe. Sự hiểu biết, sự nhận thức chính là tồi tệ, (từ này) tạo ra điều đó, đây là cách phân tích (từ).

၄၇.

47.

ဝုတ္တေသု သူစိတေ ဌာနေ, ပဒစ္ဆေဒေါ ဘဝေ ယတိ;

ယံ တာယ ဟီနံ တံ ဝုတ္တံ, ယတိဟီနန္တိ သာ ပန.

Trong các thể thơ đã được nói đến, tại vị trí được chỉ định, sự ngắt từ nên có, (đó là) sự ngắt nhịp (yati). Cái gì thiếu đi điều ấy thì được gọi là (lỗi) thiếu ngắt nhịp. Và điều ấy...

၄၇. ‘‘ဝုတ္တေသွိ’’စ္စာဒိ. ဝုတ္တေသု ဆန္ဒောသတ္ထပရိနိဒ္ဒိဋ္ဌေသု အနုဋ္ဌုဘာဒီသု သူစိတေ ဌာနေ ‘‘ဧတ္ထယတီ’’တိ ဆန္ဒောဝိစိတိယာ ပကာသိတဋ္ဌာနေ ပဒါနံ သျာဒျန္တာနံ ဆေဒေါ ဝိစ္ဆိတိ ဝိဘာဂေါ အနုဝါဒေါ ယံ ယတိ ဘဝေတိ ဝိဓီယတိ. တာယ [Pg.83] ယတိယာ ဟီနံ ပရိဟီနံ ဝိရုဒ္ဓံ ယံ ဝါကျံ, တံ ယတိဟီနန္တိ ဝုတ္တံ, ‘‘ယမနံ ဝိရာမော ယတိ, သာ ဟီနာ ဧတ္ထာ’’တိ ကတွာ. ပနာတိ ဝိသေသေ, သာ ယတိ ပနာတိ သမ္ဗန္ဓော.

47. (Câu) "Vuttesvi" v.v... Trong các thể thơ đã được nói đến, tức là trong các thể thơ như Anuṭṭhubha v.v... đã được chỉ rõ trong thi pháp học, tại vị trí được chỉ định, tức là tại vị trí được công bố trong việc nghiên cứu thi pháp rằng "ở đây có sự ngắt nhịp", sự ngắt, sự phân chia, sự phân tách, sự lặp lại của các từ có vĩ tố "syādi" được quy định là sự ngắt nhịp (yati). Câu văn nào thiếu sót, khiếm khuyết, trái ngược với sự ngắt nhịp ấy, thì được gọi là (lỗi) thiếu ngắt nhịp, do (cách phân tích) "sự dừng lại, sự nghỉ ngơi là yati, điều ấy bị thiếu ở đây". "Pana" là (từ chỉ) sự đặc biệt, "sā yati pana" là sự liên kết.

၄၇. ‘‘ဝုတ္တေသွ’’စ္စာဒိ. ဝုတ္တေသု ဆန္ဒောသတ္ထေ နိဒ္ဒိဋ္ဌအနုဋ္ဌုဘာဒီသု သူစိတေ ဌာနေ ‘‘အယမေတ္ထ ယတီ’’တိ ပကာသိတေ ဌာနေ ပဒစ္ဆေဒေါ သျာဒျန္တတျာဒျန္တာဒီနံ ပဒါနံ ဝိစ္ဆေဒေါ ယတိ နာမ ဘဝေ, တာယ ယတိယာ ယံ ဝါကျံ ဟီနံ အဘိမတဋ္ဌာနေ ဝဏ္ဏဝိစ္ဆေဒေန ပရိဟီနံ, တံ ဝါကျံ ယတိဟီနန္တိ ယတိဟီနဒေါသေန ဒုဋ္ဌန္တိ ဝိညူဟိ ဝုတ္တံ.

47. (Câu) "Vuttesva" v.v... Trong các thể thơ đã được nói đến, tức là trong các thể thơ như Anuṭṭhubha v.v... đã được chỉ rõ trong thi pháp học, tại vị trí được chỉ định, tức là tại vị trí được công bố rằng "đây là sự ngắt nhịp ở đây", sự ngắt từ, sự ngắt của các từ có vĩ tố "syādi", "tyādi" v.v... được gọi là sự ngắt nhịp (yati). Câu văn nào thiếu sót sự ngắt nhịp ấy, tức là thiếu sót sự ngắt âm tiết tại vị trí mong muốn, câu văn ấy được các bậc hiền trí nói là bị sai sót bởi lỗi thiếu ngắt nhịp.

၄၈.

48.

ယတိ သဗ္ဗတ္ထ ပါဒန္တေ, ဝုတ္တဍ္ဎေ စ ဝိသေသတော;

ပုဗ္ဗာပရာနေကဝဏ္ဏ-ပဒမဇ္ဈေပိ ကတ္ထစိ.

Sự ngắt nhịp (yati) có ở khắp nơi, ở cuối dòng thơ, và đặc biệt là ở cuối nửa bài kệ; đôi khi cũng có ở giữa một từ có nhiều âm tiết trước và sau.

၄၈. ‘‘ယတိ’’စ္စာဒိ. သဗ္ဗတ္ထ ပါဒန္တေ သဗ္ဗသ္မိံ စတုတ္ထံသသင်္ခါတာနံ ဂါထာပါဒါနံ အန္တေ အဝသာနေ စ ဝိသေသတော ဝိသေသေန ဧကန္တေန ဝုတ္တဍ္ဎေ စ ဝုတ္တာနံ ပါဒဒွယသင်္ခါတေ အဍ္ဎေ စ, တဒဝသာနေ စာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘သိယာ’’တိ သေသော. နနု ‘‘ပဒစ္ဆေဒေါ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပဒမဇ္ဈေ ယတိ န ဟောတေဝါတိ စေတိ အာဟ ‘‘ပုဗ္ဗ’’ဣစ္စာဒိ. ကတ္ထစိ ကိသ္မိဉ္စိ ဌာနေ, န သဗ္ဗတ္ထ. ပုဗ္ဗာပရာနေကဝဏ္ဏပဒမဇ္ဈေပိ ယတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ပုဗ္ဗေ စ အပရေ စ ပုဗ္ဗာပရေ. အနေကေ ဝဏ္ဏာ အနေကဝဏ္ဏာ. ပုဗ္ဗာပရေ အနေကဝဏ္ဏာ ယဿ တံ တထာ. တဉ္စ တံ ပဒဉ္စ, တဿ မဇ္ဈေပိ.

48. (Câu) "Yati" v.v... Ở khắp nơi, ở cuối dòng thơ, tức là ở cuối, ở phần kết thúc của các dòng kệ được xem là một phần tư (bài kệ), và đặc biệt, một cách đặc biệt, một cách chắc chắn ở cuối nửa bài kệ, tức là ở nửa bài kệ được xem là hai dòng thơ, và ý muốn nói là ở cuối phần đó. "Siyā" (nên có) là phần còn lại. "Nhưng vì đã nói là 'sự ngắt từ', chẳng phải sự ngắt nhịp không thể có ở giữa từ sao?" (Để trả lời điều này), ngài nói "pubba" v.v... "Katthaci" (đôi khi) là ở một nơi nào đó, không phải ở khắp nơi. "Pubbāparānekavaṇṇa-padamajjhepi yatīti" là sự liên kết. "Trước và sau" là "pubbāpare". "Nhiều âm tiết" là "anekavaṇṇā". Cái gì có nhiều âm tiết trước và sau thì được gọi như vậy. Và từ ấy, cũng ở giữa từ ấy.

၄၈. ဣဒါနိ ယတိမှိ လဗ္ဘမာနံ သဗ္ဗဝိသယံ ဒဿေတိ ‘‘ယတိ’’စ္စာဒိနာ. သာ ပန ယတိ သဗ္ဗတ္ထ ပါဒန္တေ စတုတ္ထံသသင်္ခါတဂါထာပါဒါနံ အန္တေ စ ဝိသေသတော နိယမတော ဝုတ္တဍ္ဎေ စ ဝုတ္တာနံ ပါဒဒွယသင်္ခါတေ အဍ္ဎေ စ, တဒဝသာနေ စာတိ အဓိပ္ပာယော. ကတ္ထစိ ကိသ္မိဉ္စိ ဌာနေ ပုဗ္ဗာပရာနေကဝဏ္ဏပဒမဇ္ဈေပိ ပုဗ္ဗာပရဘူတအနေကဝဏ္ဏသမန္နာဂတပဒါနံ မဇ္ဈေ [Pg.84] စ သိယာ. ပဒစ္ဆေဒဿ ‘‘ယတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပဒမဇ္ဈေ န ဟောတီတိ သင်္ကာပရိဟရဏတ္ထံ ‘‘ပုဗ္ဗာပရာနေကဝဏ္ဏပဒမဇ္ဈေ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ပါဒန္တော, ဝုတ္တဍ္ဎော, ပဒမဇ္ဈဉ္စ ယတိဋ္ဌာနန္တိ. ပဒမဇ္ဈေယေဝ လဗ္ဘမာနာ ယတိ ကတ္ထစိ ဟောတိ, ဒွက္ခရတျက္ခရပဒမဇ္ဈေ ပန န ဟောတိ.

48. Bây giờ, ngài chỉ ra toàn bộ phạm vi có thể tìm thấy trong phép ngắt nhịp (yati) bằng câu “yati” v.v... Hơn nữa, phép ngắt nhịp ấy (yati) có ở khắp nơi, ở cuối câu (pādante), và ở cuối phần tư của một câu kệ, và đặc biệt theo quy tắc là ở giữa một nửa câu kệ (vuttaḍḍhe), và ở giữa một nửa câu kệ được gọi là hai câu, và ở cuối của nó, đó là ý nghĩa. Đôi khi, ở một nơi nào đó, nó cũng có thể ở giữa một từ có nhiều âm tiết trước và sau. Vì sự ngắt từ được gọi là “yati”, để xua tan nghi ngờ rằng nó không xảy ra ở giữa một từ, nên câu “ở giữa một từ có nhiều âm tiết trước và sau” đã được nói đến. Ở đây, cuối câu, giữa nửa câu kệ, và giữa từ là những vị trí của phép ngắt nhịp. Phép ngắt nhịp được tìm thấy ở giữa từ chỉ đôi khi xảy ra, nhưng nó không xảy ra ở giữa một từ có hai hoặc ba âm tiết.

တတ္ထောဒါဟရဏပစ္စုဒါဟရဏာနိ ယထာ –

Trong đó, các ví dụ và phản ví dụ như sau –

၄၉.

49.

တံ နမေ သိရသာ စာမီ-ကရဝဏ္ဏံ တထာဂတံ;

သကလာပိ ဒိသာ သိဉ္စ-တီဝ သောဏ္ဏရသေဟိယော.

Con cúi đầu đảnh lễ bậc Như Lai, người có màu sắc như vàng ròng; người dường như tưới khắp mọi phương hướng bằng tinh chất của vàng.

၄၉. ဥဒါဟရီယတီတိ ဥဒါဟရဏံ. ပဋိပက္ခမုဒါဟရဏံ ပစ္စုဒါဟရဏံ. စာမီကရဿေဝ သုဝဏ္ဏဿ ဝိယ ဝဏ္ဏော ယဿ တံ တထာဂတံ သိရသာ နမာမိ. ကီဒိသံ? ယော တထာဂတော သကလာပိ ဒိသာ သဗ္ဗာယေဝ ဒသ ဒိသာ သောဏ္ဏရသေဟိ စာမီကရဝဏ္ဏတ္တာ ရသေဟိ သုဝဏ္ဏရသေဟိ သိဉ္စတီဝ သိဉ္စတီတိ မညေ, တံ တထာဂတန္တိ အပေက္ခတေ. ဧတ္ထ ပုဗ္ဗပါဒန္တေ ဝုတ္တဍ္ဎေ စ နိယတာ ယတိ. စာမီကရသဒ္ဒေါ စေတ္ထ စတုရက္ခရော. တတ္ထ စာမီဣတိ ပုဗ္ဗဘာဂေါ, ကရဣတိ ပရော. ဧတ္ထ ပုဗ္ဗာပရာနေကဝဏ္ဏပဒမဇ္ဈေ ယတိ. သိဉ္စတီတိ ဧတ္ထ ပန ပုဗ္ဗာပရာနေကဝဏ္ဏပဒမဇ္ဈတ္တာဘာဝါ သိဉ္စဣတျတြ ယတိ ဒုဋ္ဌာတိ. ဣဒံ ပစ္စုဒါဟရဏံ.

49. “Cái được nêu ra” là ví dụ (udāharaṇa). Ví dụ đối lập là phản ví dụ (paccudāharaṇa). “Con cúi đầu đảnh lễ bậc Như Lai, người có màu sắc như vàng ròng (cāmīkara).” Người như thế nào? “Bậc Như Lai ấy dường như tưới khắp tất cả mười phương hướng bằng tinh chất của vàng, vì có màu sắc như vàng ròng,” câu này quy chiếu đến “bậc Như Lai ấy”. Ở đây, phép ngắt nhịp (yati) được quy định ở cuối câu đầu và ở giữa nửa câu kệ. Từ “cāmīkara” ở đây có bốn âm tiết. Trong đó, “cāmī” là phần trước, “kara” là phần sau. Ở đây, phép ngắt nhịp nằm ở giữa một từ có nhiều âm tiết trước và sau. Nhưng trong từ “siñcatīti”, vì không có tình trạng ở giữa một từ có nhiều âm tiết trước và sau, nên phép ngắt nhịp ở “siñca” là sai. Đây là một phản ví dụ.

၄၉. တတ္ထ ပါဒန္တဝုတ္တဍ္ဎေသု ယတိယာ ပါကဋတ္တာ တသ္မိံ ပဒမဇ္ဈေ ယတိယာ ဥဒါဟရဏပစ္စုဒါဟရဏာနိ ဣဋ္ဌောဒါဟရဏပဋိပက္ခောဒါဟရဏာနိ ယထာ. ‘‘တံ နမေ’’စ္စာဒိ. ယော တထာဂတော သကလာပိ ဒိသာ သောဏ္ဏရသေဟိ သုဝဏ္ဏရသဓာရာဟိ သိဉ္စတီဝ သိဉ္စတိ မညေ, ဣဝသဒ္ဒေါ ဝိတက္ကေ. စာမီကရဝဏ္ဏံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏသဒိသဆဝိဝဏ္ဏံ တံ တထာဂတံ သိရသာ နမေ. ဧတ္ထ ‘‘စာမီကရဝဏ္ဏ’’န္တိ ယတိယာ စာမီတိ အက္ခရဒွယမတိက္ကမ္မ ဌိတတ္တာ အန္တေပိ ကရဣတိ အက္ခရဒွယေနာနူနတ္တာ [Pg.85] ပဒစ္ဆေဒဿ ပုဗ္ဗာပရဝဏ္ဏာနမနေကတ္တမိတိဋ္ဌောဒါဟရဏံ. သိဉ္စတီတိ ပဒေ သိဉ္စာတိ ဝဏ္ဏဒွယမတိက္ကမ္မ ယတိယာ ဒိဿမာနတ္တေပိ တိဣတိ ပရဘာဂေ ဧကဝဏ္ဏတ္တာ အနေကဝဏ္ဏာဘာဝေါတိ ပစ္စုဒါဟရဏံ. ဧတ္ထ အနေကဝဏ္ဏတ္တံ ပဒဝသေနေဝ ဉာတဗ္ဗံ. စာမီကရဿ ဝဏ္ဏော ဝိယ ဝဏ္ဏော ယဿ သောတိ ဝိဂ္ဂဟော.

49. Trong đó, vì phép ngắt nhịp (yati) ở cuối câu và giữa nửa câu kệ đã rõ ràng, nên các ví dụ và phản ví dụ, tức là các ví dụ được chấp nhận và các ví dụ đối lập, về phép ngắt nhịp ở giữa từ như sau: “Taṃ name” v.v... “Bậc Như Lai ấy dường như tưới khắp mọi phương hướng bằng những dòng tinh chất vàng,” tôi nghĩ rằng ngài tưới; từ “iva” có nghĩa là phỏng đoán. “Con cúi đầu đảnh lễ bậc Như Lai ấy, người có màu da giống như màu vàng ròng.” Ở đây, trong từ “cāmīkaravaṇṇa”, vì phép ngắt nhịp đứng sau khi đã qua hai âm tiết là “cāmī”, và ở cuối cũng không ít hơn hai âm tiết là “kara”, nên sự ngắt từ có nhiều âm tiết trước và sau; do đó, đây là một ví dụ được chấp nhận. Trong từ “siñcatīti”, mặc dù phép ngắt nhịp được thấy sau khi đã qua hai âm tiết là “siñca”, nhưng vì phần sau “ti” chỉ có một âm tiết, nên không có nhiều âm tiết; do đó, đây là một phản ví dụ. Ở đây, việc có nhiều âm tiết nên được hiểu theo bản chất của từ. “Người có màu sắc giống như màu của vàng ròng” là cách phân tích cú pháp (viggaha).

၅၀.

50.

သရော သန္ဓိမှိ ပုဗ္ဗန္တော, ဝိယ လောပေ ဝိဘတ္တိယာ;

အညထာ တွ’ညထာ တတ္ထ, ယာဒေသာဒိ ပရာဒိ’ဝ.

Khi biến cách bị lược bỏ, nguyên âm trong phép liên âm (sandhi) giống như âm cuối của từ trước; nhưng nếu khác đi, thì ở đó lại khác đi; sự thay thế bằng ‘y’ v.v... giống như âm đầu của từ sau.

၅၀. ‘‘သရော’’စ္စာဒိ. ဝိဘတ္တိယာ လောပေ သတိ သန္ဓိမှိ သံဟိတာယံ ကတာယံ သရော ပရပဒါဒိဘူတော ပုဗ္ဗန္တော ဝိယ ပုဗ္ဗပဒဿ အန္တဘူတော ယော သရော, သော ဝိယ ဟောတိ, အနေကဝဏ္ဏတ္တာဘာဝေပိ တတော ဝိဟိတယတိယာ နေဝတ္ထိ ဘင်္ဂေါတိ အဓိပ္ပာယော. အညထာ တု ဝိဘတ္တိယာ အလောပေ တု သတိ သံဟိတာယံ ကတာယံ ပုဗ္ဗပဒန္တဘူတော သရော စေ, အညထာ အညေန ပကာရေန ဟောတိ, ပရပဒဿာဒိသရော ဝိယ ဟောတီတိ အတ္ထော. တံ ဝိဘတ္တိယာ သဒ္ဓိံ ဝိဟာယ ကတယတိယာ နတ္ထိ ဘင်္ဂေါတိ အဓိပ္ပာယော. တတ္ထ တဿံ ယတိယံ ယာဒေသာဒိ ဣဝဏ္ဏာဒီနံ ကာတဗ္ဗော ယကာရာဒေသာဒိ ပရာဒိဝ ပရပဒဿ အာဒိသရော ဝိယ ဟောတိ. ကတယာဒေသာဒိသဟိတံ ဗျဉ္ဇနံ ဝိဟာယ ကတာယ ယတိယာ နတ္ထိ ဘင်္ဂေါတိ အဓိပ္ပာယော.

50. Câu “Saro” v.v... Khi biến cách bị lược bỏ và phép liên âm (sandhi) được thực hiện, nguyên âm vốn là âm đầu của từ sau trở nên giống như nguyên âm vốn là âm cuối của từ trước. Ý nghĩa là, ngay cả khi không có nhiều âm tiết, phép ngắt nhịp được đặt từ đó cũng không bị phá vỡ. Nhưng nếu khác đi, tức là khi biến cách không bị lược bỏ và phép liên âm được thực hiện, nếu đó là một nguyên âm ở cuối từ trước, nó sẽ trở thành một cách khác; nghĩa là nó trở nên giống như nguyên âm đầu của từ sau. Ý nghĩa là, phép ngắt nhịp được thực hiện bằng cách bỏ qua nó cùng với biến cách cũng không bị phá vỡ. Ở đó, trong phép ngắt nhịp ấy, sự thay thế bằng ‘y’ v.v... cần được thực hiện cho nguyên âm ‘i’ v.v... giống như âm đầu của từ sau, giống như nguyên âm đầu của từ sau. Ý nghĩa là, phép ngắt nhịp được thực hiện bằng cách bỏ qua phụ âm cùng với sự thay thế bằng ‘y’ v.v... đã được thực hiện cũng không bị phá vỡ.

၅၀. ဣဒါနိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တဿ ဝိရုဒ္ဓတ္တေပိ ယတိဘင်္ဂါဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သရော’’စ္စာဒိ. ဝိဘတ္တိယာ လောပေ သန္ဓိမှိ သတိ သရော သန္ဓိသရော ပုဗ္ဗန္တော ဝိယ ပုဗ္ဗပဒဿ အန္တော ဝိယ ဟောတိ, အညထာ တု ဝိဘတ္တိယာ အလောပေ သံဟိတာယံ ကတာယံ အညထာ ဟောတိ, ပုဗ္ဗပဒန္တဘူတော သရော ပရပဒဿ အာဒိသရော ဝိယ ဟောတိ. တတ္ထ ယတိယံ ယာဒေသာဒိ [Pg.86] ဣဝဏ္ဏာဒီနံ ကတ္တဗ္ဗယကာရာဒေသာဒိ ပရာဒိဝ ပရပဒဿ အာဒိသရော ဝိယ ဟောတိ, ပုဗ္ဗန္တသဒိသသရမတိက္ကမိတွာပိ ပရပဒါဒိသရသဒိသဝဏ္ဏမာဂမ္မ တံ အနတိက္ကမိတွာပိ ပရပဒါဒိသရသဒိသယာဒေသာဒိမတိက္ကမိတွာပိ ယတိယာ ပယုတ္တာယ သတိ အနေကဝဏ္ဏတ္တာဘာဝေပိ ယတိဘင်္ဂေါ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ပုဗ္ဗဿ အန္တောတိ စ, ယော စ သော အာဒေသော စ, သော အာဒိ ယဿ မကာရာဒိနောတိ စ, ပရဿ အာဒီတိ စ ဝါကျံ.

50. Bây giờ, để chỉ ra sự không phá vỡ phép ngắt nhịp (yati) ngay cả khi trái ngược với những gì đã được nói trước đây, ngài nói “saro” v.v... Khi biến cách bị lược bỏ trong phép liên âm, nguyên âm của phép liên âm giống như âm cuối của từ trước. Nhưng nếu khác đi, khi biến cách không bị lược bỏ và phép liên âm được thực hiện, nó sẽ khác đi; nguyên âm ở cuối từ trước giống như nguyên âm đầu của từ sau. Ở đó, trong phép ngắt nhịp, sự thay thế bằng ‘y’ v.v... cần được thực hiện cho nguyên âm ‘i’ v.v... giống như âm đầu của từ sau, giống như nguyên âm đầu của từ sau. Ý nghĩa là, ngay cả khi vượt qua một nguyên âm tương tự như âm cuối của từ trước, hoặc đến một chữ cái tương tự như nguyên âm đầu của từ sau mà không vượt qua nó, hoặc vượt qua một sự thay thế như ‘y’ tương tự như nguyên âm đầu của từ sau, khi phép ngắt nhịp được áp dụng, ngay cả khi không có nhiều âm tiết, phép ngắt nhịp cũng không bị phá vỡ. Các cụm từ là “cuối của từ trước”, “cái mà là sự thay thế”, “cái có ‘m’ v.v... làm khởi đầu”, và “khởi đầu của từ sau”.

၅၁.

51.

စာဒီ ပုဗ္ဗပဒန္တာဝ, နိစ္စံ ပုဗ္ဗပဒဿိတာ;

ပါဒယော နိစ္စသမ္ဗန္ဓာ, ပရာဒီဝ ပရေန တု.

Các tiểu từ như ‘ca’ v.v..., luôn phụ thuộc vào từ trước, giống như là phần cuối của từ trước; nhưng các tiếp đầu ngữ như ‘pa’ v.v..., luôn liên kết với từ sau, giống như là phần đầu của từ sau.

၅၁. နိစ္စံ အနဝရတံ ပုဗ္ဗပဒံ သိတာ နိဿိတာ စာဒီ စကာရာဒယော နိပါတာ ပုဗ္ဗဿ ပဒဿ အန္တာ အဝယဝါ ဝိယ ဟောန္တိ, တေ အန္တော ကတွာ ယတိ ကာတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပာယော. ပရေန ပရပဒေန နိစ္စသမ္ဗန္ဓာ သတတယောဂိနော, တုသဒ္ဒေါ အဋ္ဌာနပ္ပယုတ္တော, ပါဒယော တု ပရာဒီဝ ပရပဒဿ အာဒီ အဝယဝါ ဝိယ ဟောန္တိ, တံ ဝိဟာယ ပုဗ္ဗပဒန္တေ ယတိ ကာတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပာယော.

51. Các tiểu từ như ‘ca’ v.v..., luôn luôn, không ngừng nghỉ, gắn liền, phụ thuộc vào từ trước, chúng giống như là những phần cuối của từ trước. Ý nghĩa là, phép ngắt nhịp (yati) nên được thực hiện bao gồm cả chúng. (Các tiếp đầu ngữ) luôn liên kết, thường xuyên đi cùng với từ sau. (Từ “tu” được dùng không đúng chỗ). Nhưng các tiếp đầu ngữ như ‘pa’ v.v... thì giống như là những phần đầu của từ sau. Ý nghĩa là, phép ngắt nhịp nên được thực hiện ở cuối từ trước, bỏ qua chúng.

၅၁. ‘‘စာဒိ’’စ္စာဒိ. နိစ္စံ သတတံ ပုဗ္ဗပဒဿိတာ ပုဗ္ဗပဒံ နိဿာယ ပဝတ္တာ စာဒီ စကာရာဒိနိပါတာ ပုဗ္ဗပဒန္တာဝ ပုဗ္ဗပဒဿ အန္တာ အဝယဝါ ဝိယ ဟောန္တိ, ပရေန ပရပဒေန နိစ္စသမ္ဗန္ဓာ နိရန္တရယောဂိနော ပါဒယော တု ပါဒိဥပသဂ္ဂါ ပန ပရာဒီဝ ပရပဒဿ အာဒီ အဝယဝါဝိယ ဟောန္တိ. စာဒယော အာဂမ္မ တေ ဗဟိ ကတွာပိ ပါဒယော အာဂမ္မ တေ အန္တော ကတွာပိ ပဝတ္တော ဝိရာမော ယတိဘင်္ဂေါတိ အဓိပ္ပာယော. စောအာဒိ ယေသန္တိ စ, ပုဗ္ဗပဒံ သိတာတိ စ, ပေါ အာဒိ ယေသန္တိ စ, နိစ္စံ သမ္ဗန္ဓာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ စ တဂ္ဂုဏသံဝိညာဏတ္တာ စကာရပကာရာဒီနမ္ပိ ပရိဂ္ဂဟော.

51. “Cādi” v.v... Các tiểu từ như ca v.v... (cādī) vốn luôn luôn, thường xuyên phụ thuộc vào từ đứng trước (pubbapadassitā), tức là hiện hữu bằng cách nương tựa vào từ đứng trước, nên chúng giống như là những thành phần ở cuối của từ đứng trước (pubbapadantāva). Trái lại, các tiếp đầu ngữ như pa v.v... (pādayo) vốn luôn luôn liên kết, nối liền không gián đoạn với từ theo sau, nên chúng giống như là những thành phần ở đầu của từ theo sau (parādīva). Ý nghĩa là: sự ngắt nhịp (virāmo) xảy ra bằng cách đặt chúng (tức cādayo) ra bên ngoài (tức ngắt nhịp trước ca), hoặc bằng cách đặt chúng (tức pādayo) vào bên trong (tức ngắt nhịp sau pa) thì được gọi là lỗi ngắt nhịp (yatibhaṅgo). Các cách phân tích cú pháp (viggaho) là: “co ādi yesaṃ” (những từ có ca đứng đầu), “pubbapadaṃ sitā” (phụ thuộc vào từ đứng trước), “po ādi yesaṃ” (những từ có pa đứng đầu), và “niccaṃ sambandhā” (luôn luôn liên kết). Và ở đây, do nguyên tắc tagguṇasaṃviññāṇa (hiểu biết về phẩm chất của nó), các mẫu tự như ca, pa, v.v... cũng được bao gồm.

သဗ္ဗတ္ထောဒါဟရဏာနိ ယထာ

Các ví dụ cho tất cả các trường hợp như sau:

၅၂.

52.

နမေ တံ သိရသာ သဗ္ဗော-ပမာတီတံ တထာဂတံ;

ယဿ လောကဂ္ဂတံ ပတ္တ-ဿော’ပမာ န ဟိ ယုဇ္ဇတိ.

Con cúi đầu đảnh lễ bậc Như Lai, đấng đã vượt ngoài mọi ví von so sánh; vì đối với Ngài, người đã đạt đến tuyệt đỉnh của thế gian, quả thật không có sự ví von nào là tương xứng.

၅၃.

53.

မုနိန္ဒံ တံ သဒါ ဝန္ဒာ-မျ’နန္တမတိ’မုတ္တမံ;

ယဿ ပညာ စ မေတ္တာ စ, နိဿီမာတိ ဝိဇမ္ဘတိ.

Con luôn luôn đảnh lễ bậc Tôn Chủ của các bậc Thánh nhân, đấng Tối Thượng với trí tuệ vô biên; trí tuệ và từ bi của Ngài được tuyên dương là vô hạn lượng.

၅၂-၅၃. သဗ္ဗတ္ထာတိ [Pg.87] ပုဗ္ဗန္တသဒိသာဒီသု. ‘‘နမေတ’’န္တိအာဒိဂါထာဒွယေ ပဒတ္ထော ပါကဋော, အဓိပ္ပာယော တု ယတော လောကဂ္ဂတံ ပတ္တော, တတော သဗ္ဗောပမာတီတော, ယတော ပညာမေတ္တာ လောကေ နိရန္တရမိဝ ဝတ္တန္တိ, တတော အနန္တမတိ, ဥတ္တမော စာတိ. ဧတ္ထ ‘‘သဗ္ဗာ ဥပမာ’’တိ သမာသံ ကတွာ ဝိဘတ္တိလောပေ သံဟိတာယဉ္စ ကတာယံ ပရပဒါဒိဥကာရော ပုဗ္ဗပဒန္တဗ္ဗကာရဋ္ဌအကာရော ဝိယ ဟောတီတိ သဗ္ဗော ဣစ္စတြ ပါဒန္တယတိ. ပတ္တဿောပမာ ဣစ္စတြ ယကာရာဒေသဿ ပရာဒိသဒိသဘာဝေါ ဝိယ ဟောတိ, ဝိဘတ္တိယာ အလောပေ သံဟိတာယံ ကတာယံ သဝိဘတ္တိယာ အကာရော ပရပဒါဒိ ဥကာရော ဝိယ ဟောတီတိ တံဝိဘတ္တိယာ ပသိဒ္ဓံ ဝိဟာယ ပတ္တဣစ္စတြ ပါဒန္တယတိ. တထာ ဝန္ဒာမျနန္တဣစ္စတြ ယကာရာဒေသဿ ပရာဒိသဒိသဘာဝေါ ဝိဟိတောတိ မျသဒ္ဒံ ဝဇ္ဇေတွာ ဝန္ဒာဣစ္စတြ ပါဒန္တယတိ. ပုဗ္ဗပဒဿိတာနံ စာဒီနံ ပုဗ္ဗပဒန္တသဒိသတာ ဝုတ္တာတိ မေတ္တာ စာတိ စသဒ္ဒတော ယတိ, အပရပဒသမ္ဗန္ဓာ ပါဒယော ပရပဒါဒိသဒိသာ ဟောန္တီတိ နိဿီမာတိ ဧတ္ထ နိသဒ္ဒံ ဝိဟာယ တတော အာဒိမှိ ယတိ.

52-53. “Sabbattha” (trong tất cả các trường hợp) có nghĩa là trong các trường hợp như tương tự cuối từ trước, v.v... Trong hai câu kệ bắt đầu bằng “Name taṃ”, nghĩa của các từ đã rõ ràng, nhưng ý nghĩa sâu xa là: vì Ngài đã đạt đến tuyệt đỉnh của thế gian, nên Ngài vượt ngoài mọi ví von so sánh; vì trí tuệ và từ bi của Ngài dường như lan tỏa không gián đoạn trong thế gian, nên Ngài có trí tuệ vô biên và là đấng Tối Thượng. Ở đây, sau khi tạo hợp từ “sabbā upamā”, lược bỏ biến cách và thực hiện liên âm, nguyên âm 'u' ở đầu từ sau trở nên giống như nguyên âm 'a' trong âm 'bba' ở cuối từ trước; do đó, nhịp ngắt (yati) rơi vào chỗ “sabbo”. Tại “pattassopamā”, sự thay thế của 'ya' trở nên giống như phần đầu của từ sau; khi biến cách không bị lược bỏ và liên âm được thực hiện, nguyên âm 'a' cùng với biến cách của nó trở nên giống như nguyên âm 'u' ở đầu từ sau; do đó, bỏ qua biến cách thông thường, nhịp ngắt rơi vào chỗ “patta”. Tương tự, tại “vandāmyananta”, sự thay thế của 'ya' được xác định là giống như phần đầu của từ sau; do đó, tránh từ “mya”, nhịp ngắt rơi vào chỗ “vandā”. Đã nói rằng các tiểu từ như 'ca' phụ thuộc vào từ trước thì giống như phần cuối của từ trước, do đó nhịp ngắt ở sau từ 'ca' trong “mettā ca”. Các tiếp đầu ngữ như 'pa' liên kết với từ sau thì giống như phần đầu của từ sau, do đó trong “nissīmā”, bỏ qua từ 'ni', nhịp ngắt ở ngay đầu sau đó.

၅၂-၅၃. သဗ္ဗတ္ထ ယထာဝုတ္တပုဗ္ဗန္တသဒိသသရာဒီသု ပဉ္စသု ဥဒါဟရဏာနိယထာ. ‘‘နမေ တ’’မိစ္စာဒိ, လောကဂ္ဂတံ ပတ္တဿ ယဿ ဗုဒ္ဓဿ ဥပမာ န ဟိ ယုဇ္ဇတိ သကလပဒတ္ထာနံ အတိက္ကမ္မ ဌိတတ္တာ န ဟိ ယုဇ္ဇတိ. သဗ္ဗောပမာတီတံ တံ တထာဂတံ သိရသာ နမေ နမာမိ. သဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ ဩကာရဿ ပုဗ္ဗပဒန္တသရသဒိသတ္တာ တတော ပရာယ ယတိယာ စ ဿောပမာတိ ပရပဒါဒိသဒိသံ [Pg.88] ဝဏ္ဏမနတိက္ကမ္မ ဌိတာယ ယတိယာ စ ဥဒါဟရဏံ.

52-53. Các ví dụ cho tất cả năm trường hợp đã được nêu, chẳng hạn như nguyên âm tương tự cuối từ trước, v.v... như sau. Trong câu “Name taṃ” v.v..., đối với đức Phật, người đã đạt đến tuyệt đỉnh của thế gian, sự ví von quả thật không tương xứng; quả thật không tương xứng vì Ngài đứng vững sau khi đã vượt qua ý nghĩa của tất cả các từ. Con cúi đầu đảnh lễ, con xin quy ngưỡng bậc Như Lai, đấng đã vượt ngoài mọi ví von so sánh. Ở đây, trong “sabbo”, vì nguyên âm 'o' tương tự như nguyên âm ở cuối từ trước, nên nhịp ngắt sau đó là một ví dụ. Và trong “ssopamā”, vì nhịp ngắt đứng yên mà không vi phạm mẫu tự tương tự như phần đầu của từ sau, nên đó cũng là một ví dụ.

‘‘မုနိန္ဒေ’’စ္စာဒိ. ယဿ သမ္ဗုဒ္ဓဿ ပညာ စ မေတ္တာ စနိဿီမာ အနန္တသတ္တအနန္တဉေယျဝိသယကရဏတော သီမာရဟိတာ အတိဝိဇမ္ဘတိ. အနန္တမတိံ ဥဒယဗ္ဗယသမ္ဘဝေပိ ဉေယျဿာနန္တတ္တာ ဝိသယိမှိ ဝိသယဝေါဟာရေန အနန္တပညာယ သမန္နာဂတံ ဥတ္တမံ တတော ဧဝ ပဝရံ တံ မုနိန္ဒံ သဒါ ဝန္ဒာမိ, ယာဒေသဿ ပရာဒိသဒိသတ္တာ တမနာဂမ္မ ယတိ ဘဝတိ. မေတ္တာစနိဿီမာတိ ဧတ္ထ စာဒီနံ ပုဗ္ဗပဒန္တသဒိသတ္တာစ ပါဒီနံ ပရပဒါဒိသဒိသတ္တာ စ ‘‘စာ’’တိ ‘‘နီ’’တိ ဣမေသမ္ပိ ယတိ ဘဝတိ.

“Munindaṃ” v.v... Trí tuệ và từ bi của đức Chánh Đẳng Giác ấy là vô hạn lượng (nissīmā), không có giới hạn (sīmārahitā), bởi vì chúng lấy vô lượng chúng sanh và vô lượng đối tượng nhận thức làm cảnh giới, và chúng được tuyên dương rộng rãi. Con luôn luôn đảnh lễ bậc Tôn Chủ của các bậc Thánh nhân, đấng Tối Thượng (uttamaṃ), đấng Cao Cả (pavaraṃ) chính vì lý do đó, người sở hữu trí tuệ vô biên (anantapaññāya samannāgataṃ) — được gọi là “trí tuệ vô biên” (anantamatiṃ) theo cách dùng từ chỉ đối tượng cho chủ thể, do sự vô hạn của đối tượng nhận thức, mặc dù sự sanh diệt vẫn xảy ra. Do sự thay thế của 'ya' tương tự như phần đầu của từ sau, nhịp ngắt xảy ra mà không dựa vào nó (tức là trước 'mya'). Ở đây, trong “Mettā ca nissīmā”, vì các tiểu từ như 'ca' tương tự như phần cuối của từ trước và các tiếp đầu ngữ như 'pa' tương tự như phần đầu của từ sau, nên nhịp ngắt cũng xảy ra ở “cā” và “nī”.

စာဒိပါဒီသု ပစ္စုဒါဟရဏာနိ ယထာ

Các phản ví dụ về trường hợp của ca, pa, v.v... như sau:

၅၄.

54.

မဟာမေတ္တာ မဟာပညာ, စ ယတ္ထ ပရမောဒယာ;

ပဏမာမိ ဇိနံ တံ ပ-ဝရံ ဝရဂုဏာလယံ.

Đại từ và đại trí, nơi nào có sự phát sanh tối thượng; con xin đảnh lễ bậc Chiến Thắng ấy, đấng cao cả, là kho tàng của những phẩm chất cao quý.

၅၄. ‘‘မဟာ’’ဣစ္စာဒိ. ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ဇိနေ. ပရမောဒယာတိ မဟာမေတ္တာဒယော ဥက္ကဋ္ဌာဘိဝုဍ္ဎိယော. တတောယေဝ ဝရဂုဏာလယံ, တေနေဝ ပဝရံ ဥတ္တမံ တံ ဇိနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထ ပုဗ္ဗပဒနိဿိတံ စကာရံ ပရပဒါဒိဘူတံ ကတွာ တတော ပုဗ္ဗေ ကတာ ယတိ စ, ပရပဒါဒိသမ္ဗန္ဓပကာရံ ပုဗ္ဗပဒန္တဘူတံ ကတွာ ပကာရတော ပရံ ကတာ ယတိ စ ဝိရုဒ္ဓါတိ ဥဘယတ္ထ ပစ္စုဒါဟရဏံ.

54. “Mahā” v.v... “Yattha” có nghĩa là “nơi bậc Chiến Thắng nào”. “Paramodayā” có nghĩa là đại từ v.v... có sự tăng trưởng vượt trội. Mối liên hệ là: “chính vì lý do đó, Ngài là kho tàng của những phẩm chất cao quý; chính vì lý do đó, Ngài là đấng cao cả, tối thượng, bậc Chiến Thắng ấy”. Ở đây, nhịp ngắt được thực hiện trước mẫu tự 'ca' (vốn phụ thuộc vào từ trước) bằng cách xem nó như phần đầu của từ sau, và nhịp ngắt được thực hiện sau mẫu tự 'pa' (vốn liên kết với phần đầu của từ sau) bằng cách xem nó như phần cuối của từ trước, cả hai đều trái với quy tắc. Do đó, cả hai đều là phản ví dụ.

၅၄. စာဒိပါဒီသု ဝိသယဘူတေသု ပစ္စုဒါဟရဏံ ယထာ. ‘‘မဟာမေတ္တိ’’စ္စာဒိ. ယတ္ထ ယသ္မိံ ဇိနေ မဟာမေတ္တာ စ မဟာပညာ စ ဣမာ ပရမောဒယာ ဥက္ကဋ္ဌာဘိဝုဍ္ဎိယော ဟောန္တိ. ဝရဂုဏာလယံ ဥတ္တမဂုဏာကရံ ပဝရံ တတောယေဝ ဥတ္တမံ တံ ဇိနံ ပဏမာမိ. ဧတ္ထ စကာရံ ပရပဒါဒိံ ကတွာ ပကာရံ ပုဗ္ဗပဒန္တံ ကတွာ ယတိယာ ပဝတ္တတ္တာ ‘‘စ ယတ္ထ, တံ ပါ’’တိဒွယမပိ ပစ္စုဒါဟရဏံ.

54. Phản ví dụ về chủ đề của 'ca', 'pa', v.v... như sau. “Mahāmettā” v.v... “Yattha” có nghĩa là “nơi bậc Chiến Thắng nào”, đại từ và đại trí, những pháp này có sự phát sanh tối thượng, sự tăng trưởng vượt trội. Con xin đảnh lễ bậc Chiến Thắng ấy, người là kho tàng của những phẩm chất cao quý (varaguṇālayaṃ), là mỏ khoáng của những phẩm chất tối thượng (uttamaguṇākaraṃ), là đấng cao cả (pavaraṃ), đấng tối thượng (uttamaṃ) chính vì lý do đó. Ở đây, vì nhịp ngắt xảy ra bằng cách xem 'ca' là phần đầu của từ sau và xem 'pa' là phần cuối của từ trước, nên cả hai trường hợp “ca yattha” và “taṃ pa” đều là phản ví dụ.

၅၅.

55.

ပဒတ္ထက္ကမတော [Pg.89] မုတ္တံ, ကမစ္စုတမိဒံ ယထာ;

ခေတ္တံ ဝါ ဒေဟိ ဂါမံ ဝါ, ဒေသံ ဝါ မမ သောဘနံ.

Lỗi “trật tự” (kamaccuta), tức là thiếu thứ tự hợp lý về ý nghĩa của từ, được minh họa như sau: “Xin hãy cho tôi một thửa ruộng tốt, hoặc một ngôi làng, hoặc một xứ sở.”

၅၅. ‘‘ပဒ’’ဣစ္စာဒိ. ပဒါနံ အတ္ထက္ကမတော မုတ္တံ ဂဠိတံ ကမစ္စုတမိဒန္တိ ဝိဓီယတေ. ခေတ္တံ ဝါ ဣစ္စာဒိနာ အရုစိတောယံ ယာစနက္ကမော ဝတ္တုနော အဝိညုတံ ဂမေတိ. ယော ဟိ ခေတ္တမ္ပိ ဒါတုံ နိစ္ဆတိ, ကထံ သော ဂါမာဒိကံ ဒဿတီတိ.

55. “Pada” v.v... Lỗi “trật tự” (kamaccuta) được định nghĩa là điều gì thiếu sót, hay đã rơi khỏi thứ tự hợp lý về ý nghĩa của các từ. Bằng câu “khettaṃ vā” v.v..., thứ tự yêu cầu không phù hợp này cho thấy sự thiếu thông minh của người nói. Bởi vì, người mà ngay cả một thửa ruộng cũng không muốn cho, làm sao người ấy sẽ cho một ngôi làng, v.v...?

၅၅. ‘‘ပဒတ္ထိ’’စ္စာဒိ. ပဒတ္ထက္ကမတော ပဒါနံ အတ္ထက္ကမတော မုတ္တံ ဂဠိတံ ဣဒံ ဝါကျံ ကမစ္စုတံ နာမ. ဥဒါဟရတိ ‘‘ယထိ’’စ္စာဒိ. မမ သောဘနံ ခေတ္တံ ဝါ ဂါမံ ဝါ ဒေသံ ဝါ ဇနပဒံ ဝါ ဒေဟိ. ဧတ္ထ ခေတ္တမိစ္စာဒိ ယာစနက္ကမော ဝတ္တုနော အဝိညုဘာဝံ ဝိနာ ဥစိတပဒတ္ထက္ကမံ နပ္ပကာသေတိ, တထာ ဟိ ခေတ္တမပိ ဒါတုမနိစ္ဆန္တော ဂါမနိဂမဇနပဒါဒိံ ကထံ ဒဿတီတိ ကမဟာနိ.

55. “Padattha” v.v... Câu văn này, vốn thiếu sót, hay đã rơi khỏi thứ tự hợp lý về ý nghĩa của các từ, được gọi là lỗi “trật tự” (kamaccuta). Ngài nêu ví dụ “yathā” v.v... “Xin hãy cho tôi một thửa ruộng tốt, hoặc một ngôi làng, hoặc một xứ sở, hoặc một tỉnh thành.” Ở đây, thứ tự yêu cầu “khettaṃ” v.v... không thể hiện một thứ tự ý nghĩa từ ngữ thích hợp, mà chỉ cho thấy sự thiếu hiểu biết của người nói. Thật vậy, người không muốn cho dù chỉ một thửa ruộng, làm sao sẽ cho một ngôi làng, một thị trấn, một tỉnh thành, v.v...? Đây là sự thiếu sót về thứ tự (kamahāni).

၅၆.

56.

လောကိယတ္ထ’မတိက္ကန္တံ, အတိဝုတ္တံ မတံ ယထာ;

အတိသမ္ဗာဓ’မာကာသ-မေတိဿာ ထနဇမ္ဘနေ.

Sự vượt quá ý nghĩa thế gian, được xem là thái quá ngôn, ví như: Hư không trở nên quá chật hẹp đối với sự nở nang của bộ ngực của nàng.

၅၆. ‘‘လောကိ’’စ္စာဒိ. လောကေ ဝိဒိတော လောကိယော, တံ လောကိယတ္ထမဘိဓေယျံ အတိက္ကန္တံ အနနုဝုတ္တံ ယံ တံ အတိဝုတ္တံ မတန္တိ ဝိဓီယတေ. ယထေတျာဒိနာ ဥဒါဟရတိ. ဧတိဿာ ဝနိတာယ ထနာနံ ပယောဓရာနံ ဇမ္ဘနေ ဗျာပနေ အာကာသံ ဂဂနံ အတိသမ္ဗာဓံ အစ္စန္တပ္ပကံ.

56. Câu bắt đầu bằng ‘Loki’ v.v... Điều được biết trong thế gian là lokiya (thuộc về thế gian). Cái gì vượt qua ý nghĩa thế gian có thể biểu đạt, không được nói theo, cái đó được xem là ativutta (thái quá ngôn), như vậy được quy định. Bằng câu bắt đầu bằng ‘yathā’, ngài nêu ví dụ. Đối với sự nở nang, sự lan rộng của bộ ngực, của bầu vú của người phụ nữ này, hư không, bầu trời là quá chật hẹp, vô cùng nhỏ bé.

၅၆. ‘‘လောကိယတ္ထိ’’စ္စာဒိ. လောကိယတ္ထံ လောကေ ပသိဒ္ဓမဘိဓေယျံ အတိက္ကန္တံ ကထနာကာရေန အတိက္ကမိတံ ဝါကျံ အတိဝုတ္တမိတိ မတံ. ဥဒါဟရတိ ‘‘ယထိ’’စ္စာဒိ. ဧတိဿာ ထနဇမ္ဘနေ ထနာနံ ဝိဇမ္ဘနေ အာကာသံ အတိသမ္ဗာဓံ အနောကာသံ. ဧတ္ထ ပယောဓရာနံ မဟန္တတ္တံ ဝဒါမာတိ လောကေ မဟန္တန္တိ [Pg.90] ပသိဒ္ဓံ ဂဂနမပိ အတိက္ကန္တတ္တာ ဝါကျမတိဝုတ္တဒေါသေန ဒူသိတံ.

56. Câu bắt đầu bằng ‘Lokiyattha’ v.v... Câu văn vượt qua, vượt quá bằng cách nói ý nghĩa có thể biểu đạt đã nổi tiếng trong thế gian, được xem là ativutta (thái quá ngôn). Ngài nêu ví dụ bằng câu bắt đầu bằng ‘yathā’ v.v... Đối với sự nở nang, sự phát triển của bộ ngực của nàng, hư không là quá chật hẹp, không có chỗ. Ở đây, vì nói về sự to lớn của bầu vú, và vì nó vượt qua cả bầu trời vốn nổi tiếng là to lớn trong thế gian, nên câu văn bị nhiễm lỗi thái quá ngôn.

၅၇.

57.

သမုဒါယတ္ထတော’ပေတံ, တံ အပေတတ္ထကံ ယထာ;

ဂါဝိပုတ္တော ဗလီဗဒ္ဓေါ, တိဏံ ခါဒီ ပိဝီ ဇလံ.

Câu thiếu ý nghĩa của toàn thể, đó là lỗi vô nghĩa, ví như: Con trai của bò cái, con bò đực, đã ăn cỏ, đã uống nước.

၅၇. ‘‘သမုဒါယိ’’စ္စာဒိ. သမုဒါယဿ ပကရဏတော ပဒသန္ဓိနော ဝါကျဿ အတ္ထော အဘိဓေယျံ အင်္ဂင်္ဂိဘူတံ ကြိယာကာရကသမ္ဗန္ဓီဝိသေသလက္ခဏံ သံဝေါဟာရိကံ, တတော အပေတံ အပဂတံ သုညံ, ဝိနာ ပဒတ္ထမတ္တေန တဿ ကတ္ထစိ ဗျဘိစာရာဘာဝတော ဧတာဒိသံ ယံ တမပေတတ္ထကန္တိ ဝိဓိ. န ဟိ ‘‘ဂါဝိပုတ္တော’’စ္စာဒီသု သမုဒါယတ္ထော သမ္ဘဝတိ.

57. Câu bắt đầu bằng ‘Samudāya’ v.v... Ý nghĩa của toàn thể, tức là của câu văn được tạo thành từ sự liên kết các từ theo văn cảnh, có thể biểu đạt, có mối quan hệ chính phụ, có đặc tính riêng biệt về mối quan hệ giữa hành động và tác nhân, và mang tính quy ước; câu văn thiếu, lìa khỏi, trống rỗng ý nghĩa đó, ngoại trừ ý nghĩa của từng từ riêng lẻ, vì điều đó không bao giờ sai lệch ở bất cứ đâu. Cái gì như vậy, đó là lỗi vô nghĩa, đây là quy định. Vì trong câu bắt đầu bằng ‘gāviputto’ v.v..., ý nghĩa của toàn thể không thể có được.

၅၇. ‘‘သမုဒါယိ’’စ္စာဒိ. သမုဒါယတ္ထတော ဝိသေသနဝိသေသျဘူတကြိယာကာရကသမ္ဗန္ဓေဟိ ယုတ္တဝါကျသင်္ခါတပဒသမုဒါယဿ သမ္ဗန္ဓပဒတ္တာ ဝေါဟာရာနုရူပအတ္ထတော အပေတံ အပဂတံ, အဝယဝတ္ထမတ္တဿ ဝါ သဗ္ဗတ္ထ လဗ္ဘမာနတ္တာ သမုဒါယတ္ထတော သုညံ, တံ ဝါကျံ အပေတတ္ထကံ နာမ. ယထိစ္စာဒိနာ ဥဒါဟရတိ ‘‘ဂါဝိပုတ္တော ဗလီဗဒ္ဓေါ ဥသဘော တိဏံ ခါဒိ, ဇလံ ပိဝီ’’တိ. ဧတ္ထ အဝယဝတ္ထမတ္တေန ဝိနာ သမုဒါယေန ဂမျမာနဿ ကဿစိ ဝိသေသတ္ထဿ အဘာဝါ သမုဒါယတ္ထတော အပဂတံ နာမ ဟောတိ.

57. Câu bắt đầu bằng ‘Samudāya’ v.v... Câu văn thiếu, lìa khỏi ý nghĩa của toàn thể, tức là ý nghĩa phù hợp với quy ước do sự liên kết các từ của một tập hợp từ được gọi là câu văn, được kết hợp bởi các mối quan hệ giữa hành động và tác nhân, giữa tính từ và danh từ; hoặc trống rỗng ý nghĩa của toàn thể, vì chỉ có ý nghĩa của các thành phần riêng lẻ là có thể tìm thấy ở mọi nơi, câu văn đó được gọi là apetatthaka (vô nghĩa). Bằng câu bắt đầu bằng ‘yathā’, ngài nêu ví dụ: ‘Con trai của bò cái, con bò đực, con bò mộng, đã ăn cỏ, đã uống nước’. Ở đây, vì không có bất kỳ ý nghĩa đặc biệt nào có thể được hiểu từ toàn thể câu văn, ngoài ý nghĩa của các thành phần riêng lẻ, nên nó được gọi là lìa khỏi ý nghĩa của toàn thể.

၅၈.

58.

ဗန္ဓေ ဖရုသတာ ယတ္ထ, တံ ဗန္ဓဖရုသံ ယထာ;

ခရာ ခိလာ ပရိက္ခီဏာ, ခေတ္တေ ခိတ္တံ ဖလတျ’လံ.

Nơi nào có sự thô ráp trong cấu trúc, đó là lỗi cấu trúc thô ráp, ví như: Những cọc nhọn cứng đã bị tiêu diệt, hạt giống được gieo trong ruộng trổ quả dồi dào.

၅၈. ‘‘ဗန္ဓေ’’စ္စာဒိ. [Pg.91] ခရာဣစ္စာဒိကံ ဗန္ဓဖရုသံ သုတိသုဘဂတ္တာဘာဝတော ခရာ ကက္ကသာ ခိလာ ခါဏုကာဒယော ပရိက္ခီဏာ ခယံ ပတ္တာ ယတော, တသ္မာ ခေတ္တေ ကေဒါရေ ခိတ္တံ ဝုတ္တံ အလမစ္စန္တံ ဖလတိ နိပ္ဖဇ္ဇတိ. ဝါကျဒေါသော.

58. Câu bắt đầu bằng ‘Bandhe’ v.v... Câu bắt đầu bằng ‘Kharā’ v.v... là lỗi cấu trúc thô ráp vì thiếu sự êm tai khi nghe. Vì những cọc nhọn cứng, thô ráp, các gốc cây v.v... đã bị tiêu diệt, đã đi đến sự hủy diệt, do đó, hạt giống được gieo trong ruộng trổ quả, sinh ra dồi dào, vô cùng. Đây là lỗi của câu văn.

၅၈. ‘‘ဗန္ဓေ’’စ္စာဒိ. ဗန္ဓေ ဗန္ဓသရီရေ ဖရုသတာ သုတိသုခတာဘာဝတော ဖရုသဘာဝေါ ယတ္ထ ဝါကျေ ဘဝတိ, တံ ဝါကျံ ဗန္ဓဖရုသံ နာမ ဟောတိ. ယထာတိ ဥဒါဟရတိ. ခရာ ကက္ကသာ ခိလာ ခါဏုကာဒယော ပရိက္ခီဏာ ယသ္မာ ခီဏာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ခေတ္တေ ခိတ္တံ ဝုတ္တံ ဗီဇံ အလံ အတိသယေန ဖလတိ နိပ္ဖဇ္ဇတိ.

58. Câu bắt đầu bằng ‘Bandhe’ v.v... Trong câu văn nào có sự thô ráp, trạng thái thô ráp trong cấu trúc, trong thân thể của cấu trúc, do thiếu sự dễ chịu khi nghe, câu văn đó được gọi là lỗi cấu trúc thô ráp. Bằng từ ‘yathā’, ngài nêu ví dụ. Vì những cọc nhọn cứng, thô ráp, các gốc cây v.v... đã bị tiêu diệt, đã bị hủy diệt, do đó, hạt giống được gieo trong ruộng trổ quả, sinh ra dồi dào, một cách vượt trội.

ဝါကျဒေါသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về sự trình bày các lỗi của câu văn đã kết thúc.

ဝါကျတ္ထဒေါသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

Phần giải thích về sự trình bày các lỗi về ý nghĩa của câu văn

၅၉.

59.

ဉေယျံ လက္ခဏမနွတ္ထ-ဝသေနာ’ပက္ကမာဒိနံ;

ဥဒါဟရဏမေတေသံ, ဒါနိ သန္ဒဿယာမျ’ဟံ.

Đặc tính của các lỗi như sai thứ tự v.v... cần được hiểu theo ý nghĩa của từ; bây giờ, tôi sẽ trình bày ví dụ của chúng.

၅၉. ‘‘ဉေယျ’’မိစ္စာဒိ. အပက္ကမာဒီနံ ယထာဥဒ္ဒိဋ္ဌာနံ လက္ခီယတိ ဥဒါဟရဏမနေနာတိ အတ္ထေန လက္ခဏံ အနွတ္ထဝသေန အပဂတော ကမော ယတ္ထ တံ အပက္ကမန္တိအာဒိနာ အတ္ထာနုဂမနဝသေန ဉေယျံ ဝိညာတဗ္ဗံ. ဣဒါနိ ဝါကျဒေါသေ နိဒ္ဒိသိတွာ အဝသရပ္ပတ္တေ ဣမသ္မိံ ကာလေ ဧတေသံ အပက္ကမာဒီနံ ဥဒါဟရဏံ လက္ခိယံ အဟံ သန္ဒဿယာမိ ပကာသေဿာမိ.

59. Câu bắt đầu bằng ‘Ñeyyaṃ’ v.v... Đặc tính của các lỗi như apakkama v.v... đã được liệt kê cần được hiểu, cần được nhận biết theo ý nghĩa của từ, tức là theo sự truy tìm ý nghĩa, như là ‘nơi nào thứ tự bị mất đi, đó là apakkama’ v.v..., với ý nghĩa rằng ‘ví dụ được nhận biết qua nó’. Bây giờ, sau khi đã trình bày các lỗi của câu văn, vào thời điểm thích hợp này, tôi sẽ trình bày, sẽ làm sáng tỏ ví dụ, đối tượng cần nhận biết của các lỗi như apakkama v.v... này.

၅၉. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနုက္ကမေန အပက္ကမာဒိအတ္ထဒေါသာနိ ဝိဘာဝေတိ ‘‘ဉေယျ’’မိစ္စာဒိနာ. အပက္ကမာဒီနံ အပက္ကမောစိတျဟီနာဒီနံ လက္ခဏံ အပက္ကမာဒိဝိသယဗုဒ္ဓိယာ အဝိပရီတဝုတ္တိယာ ပဝတ္တိကာရဏံ အနွတ္ထဝသေန အပဂတော ကမော ယတ္ထိစ္စာဒိဝစနတ္ထာနုဂတဉာဏဝသေန ဉေယျံ ဉာတဗ္ဗံ, ဝိသုံ လက္ခဏံ န ဝဒါမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဒါနိ အဟံ ဧတေသံ အပက္ကမာဒီနံ ဥဒါဟရဏံ လက္ခိယံ သန္ဒဿယာမိ. အတ္ထာနုဂတမနွတ္ထံ အနွတ္ထဿ ဉာဏဿ ဝသောတိ ဝိဂ္ဂဟော.

59. Bây giờ, ngài làm sáng tỏ các lỗi về ý nghĩa như apakkama v.v... theo thứ tự đã liệt kê bằng câu bắt đầu bằng ‘ñeyyaṃ’ v.v... Đặc tính của các lỗi như apakkama, ocityahīna v.v..., là nguyên nhân cho sự khởi lên của trí tuệ không sai lệch về đối tượng là apakkama v.v..., cần được hiểu, cần được biết theo ý nghĩa của từ, tức là bằng trí tuệ đi theo ý nghĩa của các từ như ‘nơi nào thứ tự bị mất đi’ v.v... Điều này có nghĩa là: ‘Tôi không nói riêng về đặc tính’. Bây giờ, tôi sẽ trình bày ví dụ, đối tượng cần nhận biết của các lỗi như apakkama v.v... này. Anvattha là đi theo ý nghĩa. Phân tích cú pháp là: theo năng lực của trí tuệ về anvattha.

တတ္ထာပက္ကမံ ယထာ

Trong đó, lỗi sai thứ tự như sau:

၆၀.

60.

ဘာဝနာဒါနသီလာနိ, သမ္မာ သမ္ပာဒိတာနိ’ဟ;

ဘောဂသဂ္ဂါဒိနိဗ္ဗာန-သာဓနာနိ န သံသယော.

Tu tiến, bố thí, và giữ giới, được thực hành một cách đúng đắn ở đây, là phương tiện để đạt được tài sản, cõi trời, và Niết-bàn, không còn nghi ngờ.

၆၀. ‘‘ဘာဝနာ’’ဣစ္စာဒိ. [Pg.92] သမ္မာ အလောဘာဒိဟေတုသမ္ပတ္တိယာ သက္ကစ္စံ သမ္ပာဒိတာနိ နိပ္ဖာဒိတာနိ. ဧတ္ထ ဘောဂသဂ္ဂါဒိနိဗ္ဗာနာနံ ဟေတဝေါ ယထာက္ကမံ ဒါနသီလဘာဝနာယော, န တု ဘာဝနာဒါနသီလာနိ.

60. Câu bắt đầu bằng ‘Bhāvanā’ v.v... ‘Đúng đắn’ nghĩa là được thực hành, được hoàn thành một cách kính cẩn với sự thành tựu các nhân như vô tham v.v... Ở đây, các nguyên nhân của tài sản, cõi trời, và Niết-bàn theo thứ tự là bố thí, giữ giới, và tu tiến, chứ không phải là tu tiến, bố thí, và giữ giới.

၆၀. တတ္ထ တေသု အပက္ကမာဒီသု အပက္ကမံ ယထာ အပက္ကမဿောဒါဟရဏမေဝံ. ဩစိတျဟီနံ ယထာတျာဒီသုပိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ဘာဝနိ’’စ္စာဒိ. ဣဟ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ သမ္မာ သမ္ပာဒိတာနိ အလောဘာဒိဟေတုသမ္ပတ္တိယာ သက္ကစ္စံ သမ္ပာဒိတာနိ ရာသိကတာနိ ဘာဝနာဒါနသီလာနိ ဘောဂသဂ္ဂါဒိနိဗ္ဗာနသာဓနာနိ ဥပဘောဂပရိဘောဂါနိ, သဂ္ဂုပ္ပတ္တိအာယုအာရောဂျာဒီနိ, နိဗ္ဗာနဉ္စေတိ ဧတေသံ သာဓကာနိ. န သံသယော သဒိသဝိသဒိသဝိပါကဒါနေ သံသယော နာမ နတ္ထိ. ဧတ္ထ ဘောဂသဂ္ဂနိဗ္ဗာနာနံ ဟေတုဘူတာ ပန ကမတော ဒါနသီလဘာဝနာယော ဘဝန္တီတိ ဖလက္ကမဿ ဟေတုက္ကမံ ဝိရုဒ္ဓမိတိ ကမာပေတံ နာမ ဟောတိ.

60. Trong số các lỗi như apakkama v.v..., ‘apakkamaṃ yathā’ có nghĩa là ‘ví dụ về apakkama như sau’. Ý nghĩa này cũng cần được hiểu tương tự trong các trường hợp như ‘ocityahīnaṃ yathā’ v.v... Câu bắt đầu bằng ‘Bhāvanā’ v.v... Ở đây, trong kiếp sống này, tu tiến, bố thí, và giữ giới được thực hành đúng đắn, được thực hành một cách kính cẩn với sự thành tựu các nhân như vô tham v.v..., được tích lũy, là phương tiện để đạt được tài sản, cõi trời, và Niết-bàn, tức là những thứ để hưởng thụ và tiêu dùng, sự tái sanh vào cõi trời, tuổi thọ, sức khỏe v.v..., và Niết-bàn, là những thứ thành tựu của chúng. ‘Không nghi ngờ’ có nghĩa là không có sự nghi ngờ nào về việc cho quả tương tự và không tương tự. Ở đây, vì các pháp là nguyên nhân của tài sản, cõi trời, và Niết-bàn theo thứ tự là bố thí, giữ giới, và tu tiến, nên thứ tự của nguyên nhân trái ngược với thứ tự của kết quả. Do đó, nó được gọi là lỗi thiếu thứ tự.

ဩစိတျဟီနံ ယထာ

Lỗi thiếu sự thích hợp như sau:

၆၁. ပူဇနီယတရော လောကေ, အဟ’မေကော နိရန္တရံ.မယေကသ္မိံ ဂုဏာ သဗ္ဗေ, ယတော သမုဒိတာ အဟုံ.

61. Trong thế gian, chỉ một mình ta là đáng được cúng dường hơn cả, luôn luôn. Bởi vì tất cả các đức hạnh đã hội tụ nơi một mình ta.

၆၁. ‘‘ပူဇနီယိ’’စ္စာဒိ. ယတော ယသ္မာ ကာရဏာ သဗ္ဗေ ဂုဏာ သီလာဒယော ဧကသ္မိံ ကေဝလေ မယိ ဧဝ သမုဒိတာ ရာသိဘူတာ အဟုံ အဟေသုံ, တသ္မာ ကာရဏာ ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ ဧကော ကေဝလော အဟမေဝ နိရန္တရံ သတတံ ပူဇနီယတရော အတိသယေန ပုဇ္ဇောတိ. ဧဝမတ္တပသံသနမရုစိတံ သပ္ပုရိသဿ.

61. ‘‘Pūjanīyi’’ v.v... Bởi vì, do nguyên nhân mà tất cả các đức hạnh như giới v.v... đã được tụ hội, đã được tích tập chỉ nơi một mình ta, do nguyên nhân ấy, trong thế giới chúng sanh này, chỉ một mình ta là người đáng được cúng dường hơn, là người đáng được tôn kính một cách tột bậc, luôn luôn, thường xuyên. Việc tự tán thán như vậy là không thích hợp đối với bậc chân nhân.

၆၁. ‘‘ပူဇနီယတရေ’’စ္စာဒိ. [Pg.93] ယတော ယသ္မာ သဗ္ဗေ ဂုဏာ သီလာဒယော ဧကသ္မိံ မယိ အဒုတိယေ မယိ ဧဝ သမုဒိတာ ရာသိဘူတာ အဟုံ အဟေသုံ, တသ္မာ လောကေ သတ္တလောကေ ဧကော အဒုတိယော အဟမေဝ နိရန္တရံ သတတံ ပူဇနီယတရော အတိသယေန ပူဇနီယော. ဧဝံ အတ္တပ္ပသံသနတော ဥစိတတာယ ပရိဟာနီတိ ဩစိတျဟီနံ နာမ.

61. ‘‘Pūjanīyatare’’ v.v... Bởi vì tất cả các đức hạnh như giới v.v... đã được tụ hội, đã được tích tập chỉ nơi một mình ta, người không có ai sánh bằng, do vậy, trong thế gian (thế giới chúng sanh), chỉ một mình ta, người không có ai sánh bằng, là người đáng được cúng dường hơn, đáng được tôn kính một cách tột bậc, luôn luôn, thường xuyên. Do việc tự tán thán như vậy nên có sự suy giảm về tính thích hợp, điều này được gọi là ocityahīna (khiếm khuyết sự thích hợp).

ယထာ စ

Và ví như.

၆၂.

62.

ယာစိတောဟံ ကထံ နာမ, န ဒဇ္ဇာမျပိ ဇီဝိတံ;

တထာပိ ပုတ္တဒါနေန, ဝေဓတေ ဟဒယံ မမ.

Ta khi được yêu cầu, làm sao lại không cho đi, ngay cả mạng sống? Tuy nhiên, bởi việc cho đi những đứa con, trái tim của ta run rẩy.

၆၂. ‘‘ယာစိတော’’ဣစ္စာဒိ. ဧတ္ထ ‘‘ယဒိ ယာစိံသု, ဇီဝိတမ္ပိ ယာစကာနံ ဒဇ္ဇာမီ’’တိ ဒဿိတောဒါရတာယာနုစိတံ ပုတ္တဒါနေ ဟဒယပဝေဓနကထနံ ဝေဿန္တရဿ ယဇ္ဇေဝမဝေါစ.

62. ‘‘Yācito’’ v.v... Ở đây, đối với Vessantara, người đã nói như vậy, việc nói về sự run rẩy của trái tim khi cho đi những đứa con là không thích hợp với sự cao thượng đã được thể hiện qua lời nói: “Nếu họ yêu cầu, ta sẽ cho cả mạng sống đến những người xin”.

၆၂. ယထာ စ, ဧဝမ္ပိ ဩစိတျဟီနဿ ဥဒါဟရဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ‘‘ယာစိတော’’စ္စာဒိ. ယာစိတော ယာစကေဟိ ယာစိတော အဟံ ဇီဝိတမပိ ကထံ နာမ န ဒဇ္ဇာမိ, တထာပိ ဧဝံ ဒါနဇ္ဈာသယေ သတိပိ ပုတ္တဒါနေန မမ ဟဒယံ ဝေဓတေ ကမ္ပတေ. ဧတ္ထ ဝေဿန္တရဿ ‘‘ယဒိ ယာစေယျုံ, ဇီဝိတမပိ ယာစကာနံ ဒဇ္ဇာမီ’’တိ ကတပဋိညာယ ပုတ္တဒါနေန ဟဒယကမ္ပနဿ ကထနံ စာဂါတိသယယောဂသင်္ခါတဥဒါရဂုဏဿ အနနုစ္ဆဝိကန္တိ ဩစိတျဟီနံ.

62. Và ví như, câu ‘yācito’ v.v... cũng nên được xem là ví dụ về ocityahīna (khiếm khuyết sự thích hợp). (Nghĩa là:) Ta, khi được những người xin yêu cầu, làm sao lại không cho đi, ngay cả mạng sống? Tuy nhiên, dù có khuynh hướng bố thí như vậy, bởi việc cho đi những đứa con, trái tim của ta run rẩy, rung động. Ở đây, đối với Vessantara, người đã thực hiện lời hứa rằng: “Nếu họ yêu cầu, ta sẽ cho cả mạng sống đến những người xin”, việc nói về sự rung động của trái tim khi cho đi những đứa con là không tương xứng với đức tính cao thượng được biết đến là sự liên hệ với việc xả ly tột bậc, (đó là) khiếm khuyết sự thích hợp.

ဘဂ္ဂရီတိ ယထာ

Ví dụ về văn phong bị phá vỡ.

၆၃.

63.

ဣတ္ထီနံ ဒုဇ္ဇနာနဉ္စ, ဝိဿာသော နောပပဇ္ဇတေ;

ဝိသေ သိင်္ဂိမှိ နဒိယံ, ရောဂေ ရာဇကုလမှီ စ.

Sự tin tưởng nơi phụ nữ và kẻ xấu là không phù hợp; (cũng như) nơi chất độc, nơi (con vật) có sừng, nơi dòng sông, nơi bệnh tật, và nơi hoàng tộc.

၆၃. ‘‘ဣတ္ထီန’’မိစ္စာဒိ. နောပပဇ္ဇတေ န ယုဇ္ဇတိ. ဧတ္ထ သမ္ဗန္ဓေ ဆဋ္ဌိယာ ပရိစ္စာဂေန ဝိသေဣစ္စာဒိနာ အာဓာရေ သတ္တမီနိဒ္ဒေသော [Pg.94] အတ္ထရီတိယာ ဘင်္ဂေါ. အာဒေါ မဇ္ဈေ စ စကာရပရိစ္စာဂါ သဒ္ဒရီတိယာ ဘင်္ဂေါ, ရီတီနံ အနန္တတ္တာ ဘင်္ဂါပျနန္တာ. ဥဒါဟရဏံ တု ဒိသာမတ္တံ.

63. ‘‘Itthīnaṃ’’ v.v... (Từ) Nopapajjate có nghĩa là không phù hợp. Ở đây, do việc từ bỏ cách thứ sáu (sở hữu cách) chỉ mối quan hệ (ở dòng đầu) và việc chỉ định cách thứ bảy (vị trí cách) chỉ nơi chốn bằng các từ ‘vise’ v.v... (ở dòng sau), đây là sự phá vỡ văn phong về mặt ý nghĩa. Và do việc từ bỏ từ ‘ca’ ở đầu và ở giữa, đây là sự phá vỡ văn phong về mặt từ ngữ. Do văn phong là vô số, nên sự phá vỡ cũng là vô số. Tuy nhiên, ví dụ này chỉ là một phương hướng.

၆၃. ‘‘ဣတ္ထီန’’မိစ္စာဒိ. ဣတ္ထီနဉ္စ ဒုဇ္ဇနာနဉ္စ ဝိဿာသော သဟဝါသာဒီဟိ ဝိဿာသော နောပပဇ္ဇတေ အနတ္ထသံသယာနိဝတ္တိကာရဏတ္တာ န ယုဇ္ဇတိ. ဝိသေ ဂရဠေ စ သိင်္ဂိမှိ သိင်္ဂဝတိ မဟိံ သာဒေါ စ နဒိယဉ္စ ရောဂေ ဝဍ္ဎမာနကေ ရောဂေ စ ရာဇကုလမှိ စ ဝဓဗန္ဓနာဒိကာရကေ ရာဇကုလေ စ ဝိဿာသော နောပပဇ္ဇတေ. ဧတ္ထ အာဒေါ သမ္ဗန္ဓေ ဆဋ္ဌိယာ အာရဘိတွာ တံ ပဟာယ သတ္တမိယာ ဝုတ္တတ္တာ အတ္ထရီတိ စ, အာဒိမဇ္ဈေသု စသဒ္ဒပရိစ္စာဂတော သဒ္ဒရီတိ စ ဘိန္နာ. စသဒ္ဒံ ပယုဉ္ဇန္တေန အာဒေါ ဧဝ ဝါ အန္တေ ဧဝ ဝါ ပစ္စေကံ ဝါ ယောဇေတဗ္ဗံ ဟောတိ. ဤဒိသော ပယောဂေါ ရီတိဘင်္ဂေါ နာမ ဟောတိ. ရီတီနံ ဗဟုတ္တာ ရီတိဘင်္ဂဒေါသာပိ ဗဟုဝိဓာ. ဣဒံ ပန မုခမတ္တနိဒဿနံ.

63. ‘‘Itthīnaṃ’’ v.v... Sự tin tưởng nơi phụ nữ và kẻ xấu, tức là sự tin tưởng qua việc chung sống v.v..., là không phù hợp, không thích hợp vì là nguyên nhân không ngăn ngừa được sự bất lợi và nghi ngờ. (Cũng như) nơi chất độc, tức là nọc độc; nơi (con vật) có sừng, tức là trâu v.v...; nơi dòng sông; nơi bệnh tật, tức là căn bệnh đang phát triển; và nơi hoàng tộc, tức là hoàng tộc gây ra sự giết chóc, trói buộc v.v..., sự tin tưởng là không phù hợp. Ở đây, do lúc đầu bắt đầu bằng cách thứ sáu chỉ mối quan hệ, rồi từ bỏ nó và nói bằng cách thứ bảy, nên văn phong về ý nghĩa bị phá vỡ; và do việc từ bỏ từ ‘ca’ ở đầu và giữa, văn phong về từ ngữ cũng bị phá vỡ. Người sử dụng từ ‘ca’ nên kết hợp nó hoặc chỉ ở đầu, hoặc chỉ ở cuối, hoặc ở mỗi từ riêng lẻ. Cách dùng như vậy được gọi là sự phá vỡ văn phong. Do văn phong có nhiều, nên lỗi phá vỡ văn phong cũng có nhiều loại. Tuy nhiên, đây chỉ là sự trình bày sơ lược.

သသံသယံ ယထာ

Ví dụ về (lỗi) mơ hồ.

၆၄.

64.

မုနိန္ဒစန္ဒိမာလောက-ရသလောလဝိလောစနော;

ဇနော’ဝက္ကန္တပန္ထော’ဝ, ဂေါပဒဿနပီဏိတော.

Người dân có đôi mắt dao động vì thích thú trong việc chiêm ngưỡng đức Muninda-mặt trăng, giống như người đã bước vào con đường, hài lòng bởi việc nhìn thấy ‘gopada’.

၆၄. ‘‘မုနိန္ဒိ’’စ္စာဒိ. [Pg.95] စန္ဒိမာ ဝိယ စန္ဒိမာ, မုနိန္ဒောယေဝ စန္ဒိမာ, တဿ အာလောကနံ ဒဿနံ, အာလောကော ပကာသော ဝါ, တသ္မိံ ရသော အနုရာဂေါ, တေန လောလာနိ စပလာနိ လောစနာနိ အက္ခီနိ ယဿ သော ဇနော အဝက္ကန္တော ဩက္ကန္တော ပဝိဋ္ဌော ပန္ထော မဂ္ဂေါ ယေန အဝက္ကန္တပန္ထော ဧဝ ဂုန္နံ ရံသီနံ, ဣဋ္ဌတ္ထနိပ္ဖတ္တိသူစကဘာဝေန ဂေါပဒတ္ထဿ ဝါ ပဒဿနေန ပီဏိတော မုဒိတောတိ ဧတ္ထ ဂေါရူပဿ ပဒဿနေနာတိပိ ဝိညာယတီတိ သန္ဒေဟော.

64. ‘‘Muninda’’ v.v... (Giải nghĩa:) Mặt trăng ví như mặt trăng, chính đức Muninda là mặt trăng; việc chiêm ngưỡng vị ấy là sự nhìn thấy, hoặc ánh sáng (của ngài) là sự tỏ rạng; trong đó, sự thích thú là sự quyến luyến; người dân nào có đôi mắt, tức là nhãn căn, dao động, tức là không ổn định, do điều đó. Người đã bước vào, đã đi vào, đã tiến vào con đường, tức là lối đi, chính là người đã bước vào con đường. (Người ấy) hài lòng, hoan hỷ bởi việc nhìn thấy các tia sáng, hoặc bởi việc nhìn thấy dấu chân bò như là dấu hiệu cho sự thành tựu mục đích mong muốn. Ở đây, có sự nghi ngờ vì nó cũng có thể được hiểu là ‘bởi việc nhìn thấy hình dáng con bò’.

၆၄. ‘‘မုနိန္ဒိ’’စ္စာဒိ. မုနိန္ဒစန္ဒိမာလောကရသလောလဝိလောစနော မုနိန္ဒသင်္ခါတဿ စန္ဒိမဿ အာလောကေ ဒဿနေ ပါတုဘာဝေ ဝါ ရသေန အာလယေန စဉ္စလနေတ္တော ဇနော အဝက္ကန္တပန္ထောဝ ဩတိဏ္ဏမဂ္ဂေါဝ ဗုဒ္ဓဿ ဒဿနတ္ထာယ မဂ္ဂမောတိဏ္ဏောတိ အဓိပ္ပာယော. ဂေါပဒဿနပီဏိတော ဂေါသင်္ခါတရံသိပဒဿနေန, အဘိမင်္ဂလသမ္မတဂေါပဒဿနေန ဝါ သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ. ဧတ္ထ ဂေါပဒဿနေနာတိ စ အတ္ထဿ ဂမျမာနတ္တာ ဝိညာတုံ သံသယော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ သသံသယံ နာမ. အဝက္ကန္တော ပန္ထော ယေနာတိ စ, ဂုန္နံ ရံသီနံ, ဂါဝဿ ဝါ ပဒဿနန္တိ စ, ဂေါပဒဿနေန ပီဏိတောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

64. ‘‘Muninda’’ v.v... (Câu) Munindacandimālokarasalolavilocano (có nghĩa là) người dân có mắt dao động do sự thích thú, tức là sự luyến ái, trong ánh sáng, tức là sự nhìn thấy hoặc sự xuất hiện, của mặt trăng được gọi là đức Muninda; (câu) jano avakkantapantho’va (có nghĩa là) người dân ấy giống như người đã đi xuống con đường, ý nghĩa là đã đi xuống con đường để diện kiến đức Phật. (Câu) Gopadassanapīṇito (có nghĩa là) hài lòng bởi việc nhìn thấy các tia sáng được gọi là ‘go’, hoặc hài lòng bởi việc nhìn thấy dấu chân bò được xem là điềm lành cao thượng. Ở đây, vì ý nghĩa của ‘gopadassanena’ có thể được hiểu theo nhiều cách, nên sự nghi ngờ phát sinh cho người muốn hiểu, do đó được gọi là sasaṃsaya (mơ hồ). Phân tích cú pháp là: ‘Avakkanto pantho yena’ (con đường đã được bước vào bởi người ấy), và ‘gunnaṃ raṃsīnaṃ, gāvassa vā padassanaṃ’ (việc nhìn thấy các tia sáng, hoặc của con bò), và ‘gopadassanena pīṇito’ (hài lòng bởi việc nhìn thấy ‘gopada’).

၆၅.

65.

ဝါကျတ္ထတော ဒုပ္ပတီတိ-ကရံ ဂါမ္မံ မတံ ယထာ;

ပေါသော ဝီရိယဝါသော’ယံ, ပရံ ဟန္တွာန ဝိဿမိ.

Cái gì gây ra sự khó hiểu từ ý nghĩa của câu được xem là thô tục, ví như: Người đàn ông này là nơi ở của tinh tấn, sau khi giết kẻ thù, đã nghỉ ngơi.

၆၅. ‘‘ဝါကျ’’ဣစ္စာဒိ. ပရံ သတ္တုံ ဟန္တွာန ပဟရိတွာ ဝီရိယဝါ သူရော သောယံ ပေါသော ပုရိသော ဝိဿမိ ဝိဿတ္ထော. အယမတ္ထော တာဝ န ဒုပ္ပတီတော. ပရံ အစ္စန္တံ ဟန္တွာန ဝီရိယဝါ ဥစိတသမ္ဘဝေါ သောယံ ပေါသော ဝိဿမီတိ ဒုပ္ပတီတောယမတ္ထော.

65. ‘‘Vākya’’ v.v... (Nghĩa thứ nhất:) Sau khi giết, tức là đánh đập, kẻ thù, tức là địch thủ, người đàn ông này, tức là người này, là người dũng cảm, người có tinh tấn, đã nghỉ ngơi, đã yên tâm. Ý nghĩa này thì không khó hiểu. (Nghĩa thứ hai:) Sau khi giao hợp một cách tột độ, người có tinh dịch dồi dào, người đàn ông này đã xuất tinh; ý nghĩa này là khó hiểu (và thô tục).

၆၅. အနွတ္ထဝသေန လက္ခဏဿ အပါကဋတ္တာ သလက္ခဏံ လက္ခိယမုဒါဟရတိ ‘‘ဝါကျတ္ထတော’’စ္စာဒိနာ. ဝါကျတ္ထတော ဒုပ္ပတီတိကရံ ဝိရုဒ္ဓပ္ပကာသကံ ဂါမ္မန္တိ မတံ. ယထာတိ ဥဒါဟရတိ. ပရံ သတ္တုံ ဟန္တွာန မာရေတွာန ဝီရိယဝါ သူရော သော အယံ ပေါသော ဝိဿမိ ဝိဂတပရိဿမော အဟောသိ, အယမတ္ထော ဣဋ္ဌော. ပရံ အတိသယေန ဟန္တွာန ဝီတိက္ကမံ ကတွာ ဝီရိယဝါ ဥပစိတသမ္ဘဝေါ ဥပစိတသုက္ကော သော အယံ ပုရိသော ဝါယာမေန ဝိဿမိ ဝိဂတဝါယာမော အဟောသီတိ. ဣမဿတ္ထဿ အသဗ္ဘာရဟတ္တာ ဂါမ္မတ္တံ. ဝီရိယံ ဥဿာဟော သမ္ဘဝေါ ဝါ အဿ အတ္ထီတိ ဝိဂ္ဂဟော.

65. Do đặc điểm không rõ ràng theo nghĩa đen, (tác giả) đưa ra ví dụ được định nghĩa cùng với định nghĩa của nó bằng câu ‘vākyatthato’ v.v... (Nghĩa là:) Cái gì gây ra sự khó hiểu từ ý nghĩa của câu, cái gì biểu thị sự mâu thuẫn, được xem là thô tục. Bằng từ ‘yathā’, ngài đưa ra ví dụ. (Nghĩa thứ nhất:) Sau khi giết, tức là tiêu diệt, kẻ thù, người đàn ông này, người dũng cảm, đã nghỉ ngơi, đã hết mệt nhọc; ý nghĩa này là được mong muốn. (Nghĩa thứ hai:) Sau khi giao hợp một cách tột bậc, tức là đã thực hiện sự vi phạm, người có sự sản sinh dồi dào, có tinh dịch dồi dào, người đàn ông này, do sự gắng sức, đã xuất tinh, đã hết gắng sức. Do ý nghĩa này không phù hợp với người lịch sự, nên nó là thô tục. Phân tích cú pháp (của vīriyavā) là: ‘người có vīriya, tức là sự nỗ lực hoặc sự sản sinh’.

၆၆.

66.

ဒုဋ္ဌာလင်္ကရဏံ [Pg.96] တေတံ, ယတ္ထာလင်္ကာရဒူသနံ;

တဿာလင်္ကာရနိဒ္ဒေသေ, ရူပမာဝီဘဝိဿတိ.

Đó là lỗi trang nghiêm cú, nơi mà sự trang nghiêm bị hư hỏng; hình thức của nó sẽ được hiển bày trong phần giải về văn sức.

၆၆. ‘‘ဒုဋ္ဌာ’’ဣစ္စာဒိ. ယတ္ထ ယသ္မိံ ဝါကျေ အလင်္ကာရာနံ ဒူသနံ ဝိကဋတာ, ဧတန္တု ဒုဋ္ဌာလင်္ကရဏံ ဒုဋ္ဌာလင်္ကရဏံ နာမ, တဿ ဒုဋ္ဌာလင်္ကာရဿ ရူပံ သရူပံ အလင်္ကာရနိဒ္ဒေသေ တံနာမကေ ပရိစ္ဆေဒေ အာဝီဘဝိဿတိ ပကာသိဿတိ, တတ္ထေဝ တံ ဒဿယိဿာမီတိ အဓိပ္ပာယော.

66. Câu ‘Duṭṭhā’ v.v... Trong câu văn nào có sự hư hỏng, sự xấu xí của các văn sức, thì câu văn ấy được gọi là lỗi trang nghiêm cú. Hình thức, tức bản chất của lỗi trang nghiêm cú ấy, sẽ được hiển bày, sẽ được làm sáng tỏ trong chương có tên là ‘Giải về văn sức’. Ý muốn nói rằng: ‘Ta sẽ chỉ ra điều ấy ngay tại đó’.

၆၆. ‘‘ဒုဋ္ဌာလင်္ကရိ’’စ္စာဒိ. ယတ္ထ ဝါကျေ အလင်္ကာရဒူသနံ အလင်္ကာရာနံ ဝိရောဓော ဟောတိ, ဧတံ ဝါကျတ္ထနိဿိတံ ဧတံ ဝါကျံ ဒုဋ္ဌာလင်္ကရဏံ ဒုဋ္ဌာလင်္ကာရော နာမ, တဿ ဒုဋ္ဌာလင်္ကရဏဒေါသောပလက္ခိတဝါကျဿ ရူပံ သရူပံ လက္ခိယံ အလင်္ကာရနိဒ္ဒေသေ အလင်္ကာရာနံ နိဒဿနဋ္ဌာနဘူတေ ပရိစ္ဆေဒေ အာဝီဘဝိဿတိ. ဧတ္ထ ဝုတ္တေပိ ပုန တတ္ထာပိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ န ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. ဥဒ္ဒေသေ ‘‘ဒုဋ္ဌာလင်္ကတီ’’တိ ဝတွာ ဣဒါနိ ‘‘ဒုဋ္ဌာလင်္ကရဏ’’န္တိ ဝစနံ အလင်္ကတိ အလင်္ကရဏအလင်္ကာရသဒ္ဒါနံ တုလျတ္ထတ္တာ န ဝိရုဇ္ဈတိ.

66. Câu ‘Duṭṭhālaṅkari’ v.v... Trong câu văn nào có sự hư hỏng của văn sức, tức là có sự mâu thuẫn của các văn sức, thì câu văn ấy, vốn tùy thuộc vào ý nghĩa của câu, được gọi là lỗi trang nghiêm cú. Hình thức, tức bản chất, đặc điểm của câu văn bị đánh dấu bởi lỗi trang nghiêm cú ấy, sẽ được hiển bày trong chương ‘Giải về văn sức’, là nơi trình bày các ví dụ về văn sức. Ý muốn nói rằng: ‘Điều ấy không được nói ở đây, vì nếu nói ở đây thì lại phải nói lại ở đó nữa’. Trong phần đề mục, đã nói là ‘duṭṭhālaṅkatī’, nay lại nói là ‘duṭṭhālaṅkaraṇa’, điều này không mâu thuẫn, vì các từ ‘alaṅkati’, ‘alaṅkaraṇa’, và ‘alaṅkāra’ có cùng ý nghĩa.

၆၇.

67.

ကတော’တြ သင်္ခေပနယာ မယာ’ယံ,ဒေါသာနမေသံ ပဝရော ဝိဘာဂေါ;

ဧသော’ဝ’လံ ဗောဓယိတုံ ကဝီနံ,တမတ္ထိ စေ ခေဒကရံ ပရမ္ပိ.

Sự phân loại ưu việt về các lỗi này, đã được ta thực hiện ở đây một cách tóm lược; điều này cũng đủ để khai sáng cho các thi nhân, dù rằng còn có (sự phân loại) khác gây mệt mỏi.

ဣတိ သံဃရက္ခိတမဟာသာမိပါဒဝိရစိတေ သုဗောဓာလင်္ကာရေ

Như vậy, trong tác phẩm Subodhālaṅkāra do ngài Đại Trưởng Lão Tăng Hộ (Saṅgharakkhita Mahāsāmi) biên soạn,

ဒေါသာဝဗောဓော နာမ

chương tên là Liễu Giải về các Lỗi,

ပဌမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

chương thứ nhất.

၆၇. ဧဝံ ‘‘သောဒါဟရဏမေတေသံ, လက္ခဏံ ကထယာမျဟ’’န္တိ ကတပဋိညာနုရူပံ ပဋိပဇ္ဇ ဒါနိ ‘‘ကတောတြိ’’စ္စာဒိနာ နိက္ခိပနနယံ သင်္ခိပတိ. အတြ ဣမသ္မိံ အဓိကာရေ, ပရိစ္ဆေဒေ [Pg.97] ဝါ ဧသံ ယထာဝုတ္တာနံ ဒေါသာနံ ပဒဒေါသာဒီနံ ပဝရော ဥတ္တမော ဝိဘာဂေါ ဝိဘဇနံ သင်္ခေပနယာ သင်္ခေပက္ကမေန, န ဝိတ္ထာရတော, ယတော အပရိသင်္ချေယျာနံ နတ္ထိ ပရိယန္တော မယာ ကတော နိဋ္ဌာပိတော. နနု ‘‘သင်္ခေပနယာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပုရာတနေဟိ ဒီပိတာ သန္တိ ဗဟူ ဒေါသာ, တေ ပရိစ္စတ္တာ သိယုန္တိ? ဧတ္ထ ဝုစ္စတေ, ဝိတ္ထာရက္ကမဿ အနဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘သင်္ခေပနယာ’’တိ ဝုတ္တံ, န ပန သဗ္ဗထာ ပရိစ္စာဂေန. တထာ ဟိ–

67. Như vậy, sau khi đã thực hiện theo đúng lời hứa đã nói: ‘Ta sẽ trình bày đặc tính của các lỗi này cùng với ví dụ’, bây giờ ngài tóm tắt lại bằng phương pháp kết luận qua câu ‘kato’tra’ v.v... ‘Ở đây’, tức là trong phần này, hay trong chương này, sự phân loại, sự phân chia ‘ưu việt’, tức là tốt nhất, về ‘các lỗi này’ đã được đề cập, tức là các lỗi về từ v.v..., đã được ‘ta thực hiện’, tức là hoàn tất, ‘một cách tóm lược’, tức là theo phương pháp ngắn gọn, chứ không chi tiết, vì rằng các lỗi vốn vô số thì không có giới hạn. (Hỏi:) Phải chăng vì nói là ‘một cách tóm lược’ nên nhiều lỗi do người xưa chỉ ra đã bị bỏ sót? (Đáp:) Ở đây, xin trả lời rằng, nói ‘một cách tóm lược’ là vì không có ý định trình bày theo phương pháp chi tiết, chứ không phải là hoàn toàn bỏ sót. Cụ thể như sau:

‘‘နိဟန္တု သောယံ ဇလိတံ, ပတင်္ဂေါ အရိပါဝက’’န္တိအာဒီနံ

Ví dụ như câu: ‘Mong rằng con thiêu thân này hãy dập tắt ngọn lửa của kẻ thù đang cháy’.

အက္ခမတ္ထန္တရာဒိကံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရာနုဂတန္တိ စ. ဧတ္ထ ဟိ ပတင်္ဂသဒ္ဒေန ဇောတိရိင်္ဂဏသင်္ခါတမတ္ထန္တရမသမတ္ထမိစ္ဆိတတ္ထေ ‘‘ဝစန္တိ ဂဏ္ဍာ’’တျေဝမာဒိကံ အမင်္ဂလအပယုတ္တပဒါဒိကံ ကိလိဋ္ဌေ အန္တောဂဓန္တိ စ.

Lỗi có nghĩa khác như từ ‘akkha’ v.v... được bao hàm trong lỗi ‘trái ngược với nghĩa khác’. Và ở đây, với từ ‘pataṅga’ (thiêu thân), nghĩa khác được hiểu là ‘đom đóm’ thì không có khả năng (diễn đạt) ý nghĩa mong muốn. Các lỗi như từ không tốt lành, không thích hợp trong câu ‘những mụt nhọt lên tiếng’ v.v... được bao hàm trong lỗi ‘nhiễm ô’ (kiliṭṭha).

ဂဇဟေသာဒိ သမ္ဗန္ဓဒူသိတံ လောကဝိရောဓိ, သောဂတာဂမာဒီသု ပသိဒ္ဓံ ရူပက္ခန္ဓာဒိကမညတြ ဝုတ္တံ အပ္ပတီတံ နာမ. ဣဒံ အာဂမဝိရောဓိဣတိ, သမ္ဗန္ဓဒူသိတပ္ပတီတာဒိကံ ဝိရောဓိမှိ ပဝိဋ္ဌန္တိ စ, အာနေတဗ္ဗဟေတုတ္တာ ဟေတွပေက္ခံ နေယျတော န ဗျတိရိစ္စတီတိ စ.

Lỗi liên hệ sai lạc như ‘tiếng voi hý’ v.v... là lỗi ‘trái với thế tục’ (lokavirodhi). Lỗi ‘sắc uẩn’ v.v..., vốn phổ biến trong kinh điển Phật giáo, khi được nói ở nơi khác thì gọi là lỗi ‘không quen thuộc’ (appatīta). Đây là lỗi ‘trái với thánh giáo’ (āgamavirodhi). Do đó, các lỗi như ‘liên hệ sai lạc’, ‘không quen thuộc’ v.v... được bao gồm trong lỗi ‘mâu thuẫn’ (virodhi). Và vì cần phải suy ra nguyên nhân, nên lỗi ‘cần đến nguyên nhân’ (hetvapekkha) không khác với lỗi ‘cần phải suy diễn’ (neyya).

‘‘ဒေဝေါ ဝေါဟရတု က္လေသံ, ရာဟုခိန္နော ဒိဝါကရော’’

Ví dụ như câu: ‘Mong đức vua hãy đoạn trừ phiền não, (như) mặt trời bị Rāhu xâm chiếm’.

ဣစ္စာဒိကံ အသာမတ္ထျာဘိဓေယျာဒိကံ ဩစိတျဟီနေ သင်္ဂဟိတန္တိ စ. ဇိဂုစ္ဆအသဗ္ဘသံသူစကအတ္ထန္တရကဉ္စ ဂါမ္မံ ဒုပ္ပတီတိကရေ သင်္ဂယှတီတိ စ. ( ) သဗန္ဓဖရုသမေဝေတိ စ.

Các lỗi như ‘bất năng biểu đạt’ v.v... được bao gồm trong lỗi ‘thiếu sự thích đáng’ (ocityahīna). Và lỗi ‘thô tục’ (gāmma), tức là có nghĩa khác ám chỉ điều ghê tởm, không tao nhã, được bao gồm trong lỗi ‘khó hiểu’ (duppatītikara). Và cũng (bao gồm) lỗi ‘liên kết chói tai’.

ဧတ္ထ ပန ဩစိတျဟီနဒုပ္ပတီတိကရာနံ ဝါကျတ္ထဒေါသတ္တေပိ ဖန္ဓဖရုသဿ စ ဝါကျဒေါသတ္တေ ပဒပဒတ္ထာနံ ဒေါသတော ဝါကျမေဝ ဒုဋ္ဌံ သိယာ, ဝါကျဉ္စ ပဒေဟိ ဝိရိစ္စတေ, ပဒေ ဒုဋ္ဌေ ဝါကျတ္ထော စ ဒုဋ္ဌော သိယာ. ပဒဒေါသတော ဝါကျဝါကျတ္ထာနံ နာနာဘာဝါဘာဝဉာပနတ္ထံ အသာမတ္ထိယာဘိဓေယျာဒိကံ ပဒံ ဩစိတျဟီနာဒိဝါကျတ္ထဒေါသာဒီသု [Pg.98] အန္တော ကထိတံ. တထာ ဟိ ပုရာတနေဟိ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရာဒီဟိ ပဒေဟိ ဝိရစိတံ ဝါကျံ ဝိရုဒ္ဓန္တိအာဒိနာ ဗဟူနိ ဒုဋ္ဌာနိ ဝါကျာနိ ဒဿိတာနိ. ‘‘ဟရိသမာနယီ’’တိ ဧတ္ထ ဟပုဗ္ဗံ ရိသ’မာနယီတိ ဣစ္ဆိတတ္ထာ ပရိ ဘဋ္ဌံ ဘဋ္ဌံ. နာနတ္ထမပ္ပသိဒ္ဓေဟိ ယုတ္တံ ဂုဠှံ, ယထာ ‘‘သက္ကော သဟဿဂူ’’တိ. ဣတိ ဘဋ္ဌဂုဠှတ္ထာဒယော ပသာဒါလင်္ကာရဝိရုဒ္ဓါတိ စ.

Tuy nhiên, ở đây, mặc dù các lỗi ‘thiếu sự thích đáng’ và ‘khó hiểu’ là lỗi về nghĩa của câu, và lỗi ‘kết cấu chói tai’ là lỗi của câu, nhưng chính câu văn trở nên sai lạc là do lỗi của từ và nghĩa của từ. Và câu văn được tạo thành từ các từ, khi từ bị lỗi thì nghĩa của câu cũng bị lỗi theo. Để chỉ ra rằng không có sự khác biệt giữa câu và nghĩa của câu (bị lỗi) do lỗi của từ, nên một từ (lỗi) như ‘bất năng biểu đạt’ được nói đến bên trong các lỗi về nghĩa của câu như ‘thiếu sự thích đáng’ v.v... Cụ thể là, người xưa đã chỉ ra nhiều câu văn sai lạc, chẳng hạn như lỗi ‘mâu thuẫn’, là câu được tạo thành từ những từ có nghĩa khác mâu thuẫn v.v... Trong câu ‘Harisamānayī’, nếu hiểu là ‘ha-pubbaṃ risaṃ ānayī’ (đem đến sự tổn hại trước), thì nó đã sai lạc khỏi ý nghĩa mong muốn. Lỗi ‘khó hiểu’ (guḷha) là lỗi dùng những từ đa nghĩa không phổ biến, ví dụ như ‘sakko sahassagū’ (Đế Thích có ngàn con bò/tia sáng). Như vậy, các lỗi như ‘lạc nghĩa’ (bhaṭṭhattha), ‘nghĩa tối tăm’ (guḷhattha) v.v... là những lỗi trái ngược với văn sức ‘minh bạch’ (pasāda).

ဝါကျေပိ ဝိသန္ဓိကမိဟာနုပယောဂီတိ စ, ဝါကျန္တရောပဂတံ ဝါကျံ ဝါကျဂဗ္ဘံ, ဝါကျန္တရပဒသမ္မိဿံ ‘‘အပါထျမေသော ဒိဿတိ, ဝေဇ္ဇံ ခါဒတျနာရတ’’မိစ္စာဒိကံ ဝါကျသံကိဏ္ဏဉ္စ ဗျာကိဏ္ဏေ သမောဟိတန္တိ စ.

Và trong câu, lỗi ‘thiếu liên thanh’ (visandhika) ở đây không hữu dụng. Một câu văn nằm trong một câu văn khác là lỗi ‘câu văn thai nghén’ (vākyagabbhaṃ). Sự pha trộn các từ của câu khác, ví dụ như ‘apāthyameso dissati, vejjaṃ khādatyanārataṃ’ (người này trông có vẻ không lành mạnh, ông ta ăn thịt thầy thuốc không ngừng), là lỗi ‘câu văn hỗn tạp’ (vākyasaṃkiṇṇa). Các lỗi này được bao gồm trong lỗi ‘hỗn loạn’ (byākiṇṇa).

‘‘ကာစုယျာနေ မယာ ဒိဋ္ဌာ, ဝလ္လရီ ပဉ္စပလ္လဝါ;

ပလ္လဝေ ပလ္လဝေ မုဓာ, ယဿာ ကုသုမမဉ္စရီ’’တိ.

Ví dụ như câu: ‘Trong vườn Kācu, ta đã thấy một dây leo có năm chồi; trên mỗi chồi, một cách vô ích, là một chùm hoa của nó’.

ဣဒမဝါစကံ ပဟေဠိကာယ ပမုဿိတာသန္နိဿိတန္တိ စ, တတ္ထ စ ကဝိနာ ဥယျာနသဒ္ဒေန ဂေဟံ, လတာဝါစိနာ ဝလ္လရီသဒ္ဒေန အင်္ဂနာ, ပလ္လဝသဒ္ဒေန ကရစရဏဒသနစ္ဆဒါ, မဉ္စရီသဒ္ဒေန နခသောဘာ ဒန္တကန္တိယော စ ဝတ္တုမိစ္ဆိတာ, ဝါကျတ္ထေပိ ပဒုမိနီနံ ရတ္တိယမုန္နိဒ္ဒတာဒိကံ ဝိရုဒ္ဓံ ဝိရောဓိနိလီနန္တိ စ နာတျနုညာတာ, န တု သဗ္ဗထာ ပရိစ္စာဂေန. ဧသောဝ ဧဝံ ယထာဝုတ္တနယေန နိဋ္ဌာပိတော အယံ သင်္ခေပနယော ဧဝ ကဝီနံ ပဏ္ဍိတဇနာနံ ခေဒကရံ ‘‘ကထံ နာမ ဗန္ဓေပီဒိသံ သတိ သန္တီ’’တိ ဧဝမာသုဟနောပဇနံ ပရံ ပဒဒေါသေ အသာဓုသန္ဒိဒ္ဓပရိယာယ ဉေယျအပ္ပတီတတ္ထအပ္ပယောဇက ဒုဗ္ဗောဓဒေသိယာဒိကံ, ဝါကျဒေါသေ အဓိကဦနဘဂ္ဂစ္ဆန္ဒာဒိကံ, ဝါကျတ္ထဒေါသေ ဥပက္ကမောပသံဟာရဝိသမဉ္စေတိ ဣစ္စေဝမာဒိကမပရမ္ပိ ဒူသနံ အတ္ထိ စေ ယဒိ ဘဝေယျ, တမ္ပိ ဗောဓယိတုမဝဂမေတုံ အလံ သမတ္ထံ ယထာဝုတ္တဒေါသာနုသာရေန ဗုဒ္ဓိမန္တေဟိ သက္ကာ ဦဟိတုန္တိ.

Và điều này là không được nói đến (avācakaṃ) trong câu đố (paheḷikā), là điều bị lãng quên và không được nương tựa. Và ở đó, thi sĩ đã muốn nói: nhà (gehaṃ) bằng từ vườn (uyyānasadda), người phụ nữ (aṅganā) bằng từ dây leo (vallarīsadda) có nghĩa là dây leo, tay, chân, và môi (karacaraṇadasanacchadā) bằng từ chồi non (pallavasadda), vẻ đẹp của móng và sự rạng rỡ của răng (nakhasobhā dantakantiyo) bằng từ chùm hoa (mañcarīsadda). Cũng trong ý nghĩa của câu, những điều mâu thuẫn như hoa sen nở vào ban đêm (paduminīnaṃ rattiyamunniddatā) không được hoàn toàn cho phép dưới lỗi mâu thuẫn ẩn tàng (virodhinilīna), nhưng không phải là loại bỏ hoàn toàn. Chính phương pháp tóm lược (saṅkhepanayo) này, được thiết lập theo cách đã nói, gây ra phiền muộn cho các thi sĩ và bậc học giả, tạo ra sự bực tức rằng: “Làm sao một điều như vậy lại có thể tồn tại trong một tác phẩm?”. Nó có khả năng chỉ ra các lỗi khác trong từ (padadosa) như: không đúng ngữ pháp (asādhu), mơ hồ (sandiddha), cần suy ra từ đồng nghĩa (pariyāyañeyya), nghĩa không phổ biến (appatītattha), vô dụng (appayojaka), khó hiểu (dubbodha), địa phương (desiya), v.v.; các lỗi trong câu (vākyadosa) như: thừa (adhika), thiếu (ūna), sai nhịp điệu (bhaggacchanda), v.v.; và các lỗi trong ý nghĩa của câu (vākyatthadosa) như: không nhất quán giữa mở đầu và kết luận (upakkamopasaṃhāravisamaṃ). Nếu có những lỗi khác như vậy, phương pháp này cũng đủ khả năng để làm cho chúng được biết đến và được hiểu. Người trí có thể suy ra theo các lỗi đã được đề cập.

ဧဝံ [Pg.99] ဝဒတော စ ဂန္ထကာရဿာယမဓိပ္ပာယော – ယေ ဒေါသာ ဝိဘာဂသော န ဝုတ္တာ, တေ မယာ ဂန္ထဂါရဝဘယာ သင်္ခေပိတာ, လက္ခဏတော တု သင်္ဂဟိတာ. န ဟိ တေသမန္တံ ကော ဇဟာပေတိ.

Và ý định của tác giả khi nói như vậy là: những lỗi nào chưa được nói đến một cách chi tiết, chúng đã được tôi tóm lược lại vì sợ tác phẩm trở nên nặng nề, nhưng chúng đã được bao gồm theo đặc tính. Vì không ai có thể liệt kê hết được chúng.

တတ္ထ သဒ္ဒသတ္ထဝိရုဒ္ဓမသာဓု. ယံ ကြိယာဒိနိမိတ္တမုပါဒါယ အတ္ထန္တရေပိ ဝတ္တတေ, တံ သညာဘာဝေနေဝ ပယုတ္တံ သန္ဒိဒ္ဓံ, ယထာ ‘‘ရဝိမှိဟိမဟာ’’တိ, ဣဒံ ပန ဝိသေသနတ္ထေ သာဓု ဟောတိ. ပသိဒ္ဓသညာသဒ္ဒဿ ပရိယာယန္တရေန ပရိကပ္ပိတပဒံ ပရိယာယဉေယျံ, ယထာ ‘‘ဝဠဝါမုခေနေ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘အဿဝနိတာနနေန’’ ဣတိ. ယံ အစ္စန္တာဗျဘိစာရီဘာဝေန ဝိသေသျဿ ဂုဏံ ဝဒတိ, တံ အပ္ပတီတတ္ထံ, ယထာ ‘‘ကဏှမသီ’’တိ. အဓိဂတတ္ထာနုပယောဂံ အပ္ပယောဇကံ, ယထာ ‘‘အတိဖေနိလံ သာဂရမလင်္ဃီ’’တိ. ‘‘မနုညဒ္ဓနယော ပါဒေ, ခါဒယော ကနိ ဘန္တိ တေ’’ ဣစ္စာဒိကော ဒုဗ္ဗောဓော, ကနိ ကညေ ခါဒယော ဂဂ္ဃရိကာ. ‘‘ဣမေ လာဝဏျတလ္လာ တေ, ဂလ္လာ လောလဝိလောစနေ’’ဣစ္စာဒိကော ဒေသိယော, တလ္လော ဇလာသယဝိသေသော, ဂလ္လော ကပေါလော. ‘‘သဂ္ဂသေဝီနံ ရိပူနမိတ္ထီနမကင်္ကဏော ပါဏိ. နေတ္တမနဉ္ဇန’’န္တိအာဒိကံ အဓိကံ. ‘‘အကင်္ကဏော ပါဏီ’’တိအာဒိနာ ဝေဓဗျဿ ဂမ္မမာနတ္တာ ‘‘သဂ္ဂသေဝီန’’န္တိ အဓိကန္တိ. ယတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗဿ ဦနတာ, တံ ဦနံ, ယထာ ‘‘တိလောကတိလကံ မုနိ’’န္တိအာဒိ. ဧတ္ထ ‘‘ဝန္ဒာမီ’’တိ ဦနံ, ဆန္ဒောဘင်္ဂါနွိတံ ဝစော ဘဂ္ဂစ္ဆန္ဒံ ပါကဋံ. အာရမ္ဘာဝသာနေန ဝိသမံ ဥပက္ကမောပသံဟာရဝိသမံ, တံ ပန အာရဒ္ဓက္ကမပရိစ္စာဂေနာပရေန နိက္ခိပနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Trong đó, điều trái với ngữ pháp là không đúng ngữ pháp (asādhu). Điều gì, dựa vào một nguyên nhân như hành động, cũng được áp dụng cho một ý nghĩa khác, khi được sử dụng chỉ như một danh từ, thì là mơ hồ (sandiddhaṃ), ví dụ như ‘ravimhihimahā’; tuy nhiên, điều này lại đúng trong ý nghĩa của một tính từ. Một từ được tạo ra thông qua một từ đồng nghĩa khác của một danh từ nổi tiếng là cần suy ra từ đồng nghĩa (pariyāyañeyyaṃ), ví dụ như ‘assavanitānanena’ ở đây cho ‘vaḷavāmukhena’. Điều gì nói lên một phẩm chất của đối tượng được mô tả một cách hoàn toàn không thay đổi, thì là nghĩa không phổ biến (appatītatthaṃ), ví dụ như ‘kaṇhamasī’ (mực đen). Việc không sử dụng một ý nghĩa đã đạt được là vô dụng (appayojakaṃ), ví dụ như ‘atiphenilaṃ sāgaramalaṅghī’ (người ấy đã vượt qua đại dương rất nhiều bọt). Ví dụ bắt đầu bằng ‘Manuññaddhanayo pāde, khādayo kani bhanti te’ là khó hiểu (dubbodho), kani là hỡi thiếu nữ, khādayo là những chiếc chuông nhỏ. Ví dụ bắt đầu bằng ‘Ime lāvaṇyatallā te, gallā lolavilocane’ là địa phương (desiyo), tallo là một loại hồ chứa nước, gallo là má. Ví dụ bắt đầu bằng ‘Saggasevīnaṃ ripūnamitthīnamakaṅkaṇo pāṇi. Nettamanañjana’ là thừa (adhikaṃ). Bởi vì tình trạng góa bụa được hiểu từ ‘bàn tay không vòng’ (akaṅkaṇo pāṇī), nên ‘của những kẻ thù phục vụ trên trời’ (saggasevīnaṃ) là thừa. Nơi nào có sự thiếu sót về điều cần nói, đó là thiếu (ūnaṃ), ví dụ như ‘tilokatilakaṃ muni’ (vị thánh, trang sức của ba cõi). Ở đây, ‘vandāmī’ (tôi đảnh lễ) bị thiếu. Lời nói có sự sai nhịp điệu (chandobhaṅga) là sai nhịp điệu (bhaggacchandaṃ), điều này rõ ràng. Sự không nhất quán giữa phần đầu và phần cuối là không nhất quán giữa mở đầu và kết luận (upakkamopasaṃhāravisamaṃ), điều này cần được hiểu là việc từ bỏ trình tự đã bắt đầu và thay thế bằng một trình tự khác.

ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရေ မဟာသာမိနာမိကာဋီကာယံ

Như vậy, trong quyển phụ chú giải tên là Mahāsāmi về tác phẩm Subodhālaṅkāra

ဒေါသာဝဗောဓပရိစ္ဆေဒေါ.

Chương về sự nhận biết các lỗi.

၆၇. ဧဝံ ‘‘သောဒါဟရဏမေတေသံ, လက္ခဏံ ကထယာမျဟ’’န္တိ ကတပဋိညာနုရူပံ သမ္ပာဒေတွာ ဣဒါနိ ‘‘ကတောတြေ’’စ္စာဒိနာ နိဂမေန္တော ဒေါသေ သင်္ခိပတိ. အတြ ဣမသ္မိံ အဓိကာရေ, [Pg.100] ပရိစ္ဆေဒေ ဝါ ဧသံ ဒေါသာနံ ယထာဝုတ္တပဒဒေါသာဒီနံ ပဝရော လက္ခဏာဝိရောဓလက္ခိယတော ဥတ္တမော ဝိဘာဂေါ အသင်္ကရတော ဝိဘဇနံ သင်္ခေပနယာ ဝိတ္ထာရာပနိယသင်္ခေပက္ကမေန မယာ ကတော ဝုတ္တော ဧသောဝ ယထာဝုတ္တော ဧသော သင်္ခေပက္ကမော ဧဝ ကဝီနံ ဝိရစယန္တာနံ ခေဒကရံ ဗန္ဓသရီရေ ဤဒိသံ ဤဒိသပ္ပယောဂံ ကထံ နာမ ကရောမီတိ ဧဝံ ပဝတ္တခေဒမုပ္ပာဒယန္တံ ပရမ္ပိ အသာဓုသန္ဒိဒ္ဓါဒိ အညမ္ပိ ဒူသနမတ္ထိ စေ, တံ သဗ္ဗံ ဗောဓယိတုံ ဗောဓေတုံ အလံ သမတ္ထော ဟောတိ. နိယတိ အဝုတ္တောပိ အတ္ထော ဧတေနာတိ စ, သင်္ခေပေါ စ သော နယော စာတိ ဝိဂ္ဂဟော.

67. Như vậy, sau khi đã hoàn thành phù hợp với lời hứa đã đưa ra: ‘Tôi sẽ trình bày đặc tính của chúng cùng với ví dụ’, bây giờ, khi kết luận bằng câu ‘katotra’ v.v..., ngài tóm tắt các lỗi. Ở đây, trong chương này, sự phân loại xuất sắc nhất về các lỗi này, như các lỗi về từ đã nói ở trên, đã được tôi thực hiện và trình bày theo phương pháp tóm lược, theo một tiến trình tóm tắt những gì cần được mở rộng, một sự phân chia không lẫn lộn, vượt trội vì được đặc trưng bởi sự không mâu thuẫn với các định nghĩa. Chính tiến trình tóm lược đã được đề cập này gây ra phiền muộn cho các thi sĩ đang sáng tác, tạo ra nỗi khổ tâm rằng: ‘Làm thế nào chúng ta có thể sử dụng một cách dùng như vậy trong một tác phẩm?’. Nếu có những lỗi khác như không đúng ngữ pháp, mơ hồ, v.v..., nó cũng đủ khả năng để làm cho tất cả chúng được biết đến. Và [phân tích là] ‘ngay cả ý nghĩa không được nói ra cũng được truyền đạt bởi điều này’ (niyati avuttopi attho etena), và sự phân tích [của saṅkhepanayo] là ‘đó là sự tóm lược và đó là phương pháp’ (saṅkhepo ca so nayo ca).

ဣဟာနိဒ္ဒိဋ္ဌံ

Điều không được chỉ ra ở đây

‘‘နိဟန္တု သောယံ ဇလိတံ, ပတင်္ဂေါ အရိပါဝက’’န္တိအာဒိကံ

Ví dụ như câu: ‘Mong rằng con thiêu thân này hãy dập tắt ngọn lửa của kẻ thù đang cháy’.

အက္ခမတ္ထန္တရာဒိကံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရေ အနုပတတ္တာ န ဝုတ္တံ, ဧတ္ထ သူရိယဝါစကော ပတင်္ဂသဒ္ဒေါ ဇောတိရိင်္ဂဏဝါစကောပိ ဟောတီတိ ဝတ္တုမိစ္ဆိတအမိတ္တဂ္ဂိဝိနာသေ အသမတ္ထညတ္ထော ဟောတိ.

Lỗi ‘ý nghĩa khác không mong muốn’ (akkhamatthantara) không được đề cập vì nó thuộc về lỗi ‘ý nghĩa khác mâu thuẫn’ (viruddhatthantara). Ở đây, từ ‘pataṅga’, có thể có nghĩa là mặt trời, cũng có nghĩa là con thiêu thân, do đó nó mang một ý nghĩa khác, không có khả năng tiêu diệt ngọn lửa của kẻ thù như mong muốn.

‘‘ဝစန္တိ ဂဏ္ဍိ’’စ္စာဒိကံ အာဂမေ အပ္ပသိဒ္ဓံ လက္ခဏမတ္တေန သာဓိယံ. အပ္ပယုတ္တပဒါဒိဒေါသော ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသေ အန္တောဂဓော ဟောတီတိ န ဝုတ္တော.

Ví dụ như ‘vacanti gaṇḍi’ v.v... là điều nổi tiếng trong kinh điển và có thể được xác lập chỉ bằng đặc tính của nó. Lỗi về từ không thông dụng (appayuttapada) v.v... không được đề cập vì nó được bao gồm trong lỗi về từ khó hiểu (kiliṭṭhapada).

ဂဇဟေသာတုရင်္ဂကောဉ္စနာဒါဒိသမ္ဗန္ဓဒူသိတဉ္စ. ဇိနာဂမာဒီသု ပသိဒ္ဓရူပက္ခန္ဓာဒိကမညတြ ပယုတ္တမပ္ပတီတန္နာမာတီဒံ ဒွယံ ယထာက္ကမံ လောကဝိရောဓမာဂမဝိရောဓဉ္စ ဟောတီတိ ဝိရောဓိပဒေ အန္တောဂဓံ ဟောတိ. ဟေတွပေက္ခံ အာနေတဗ္ဗဟေတုတ္တာ နေယျေ အန္တောဂဓန္တိ န ဝုတ္တံ.

Và lỗi bị sai lạc bởi sự liên kết của những thứ như tiếng voi hí, tiếng ngựa rống, v.v... Hai điều này: [1] việc sử dụng một thuật ngữ nổi tiếng trong giáo pháp của bậc Toàn Giác, như sắc uẩn (rūpakkhandha), ở một nơi khác, và [2] một tên gọi không phổ biến, lần lượt trở thành ‘mâu thuẫn với thế gian’ (lokavirodha) và ‘mâu thuẫn với kinh điển’ (āgamavirodha), và do đó được bao gồm trong lỗi về từ mâu thuẫn (virodhipada). Lỗi ‘đòi hỏi nguyên nhân’ (hetvapekkhaṃ) không được đề cập vì, với tư cách là một nguyên nhân cần được đưa vào, nó được bao gồm trong lỗi ‘cần suy diễn’ (neyya).

‘‘ဒေဝေါ ဝေါဟရတု က္လေသံ, ရာဟုခိန္နော ဒိဝါကရော’’

‘Cầu mong vị trời, mặt trời bị Rāhu che khuất, hãy loại bỏ phiền não’.

ဣစ္စာဒိကံ အသမတ္ထာဘိဓာယိစ္စာဒိ ဩစိတျဟီနေ အန္တောဂဓန္တိ န ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ဒိဝါကရော သယံ ရာဟုဂဟိတော အညေသံ ကိလေသာပနယနေ [Pg.101] အသမတ္ထောတိ တမသာမတ္ထိယံ ဝိသေသနဘူတေန ‘‘ရာဟုခိန္နော’’တိ ပဒေန ဉာယတိ.

Ví dụ như trên, lỗi ‘diễn tả sự bất lực’ (asamatthābhidhāyi) v.v... không được đề cập vì nó được bao gồm trong lỗi ‘thiếu sự thích hợp’ (ocityahīna). Ở đây, mặt trời (divākaro), bản thân bị Rāhu xâm chiếm, không có khả năng loại bỏ phiền não của người khác. Sự bất lực đó được biết đến qua từ bổ nghĩa ‘bị Rāhu che khuất’ (rāhukhinno).

ဇိဂုစ္ဆာဝမင်္ဂလအသဗ္ဘာနံ တိဏ္ဏမညတြဿ ဇောတကံ ဝါစကံ ဝါ အတ္ထန္တရံ ဝါ ဂါမ္မံ ဒုပ္ပတီတိကရတ္တာ ဝါကျတ္ထဂါမ္မဒေါသေယေဝ အန္တောဂဓန္တိ န ဝုတ္တံ. ဒုရုစ္စာရဏဘူတလက္ခဏံ ကဋ္ဌံ ဗန္ဓဖရုသတော အဗျတိရိတ္တန္တိ န ဝုတ္တန္တိ. ‘‘ဟရိသမာနယီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဟပုဗ္ဗံ ရိသ’မာနယိဣစ္စာဒိကံ ဣစ္ဆိတတ္ထတော ပရိဘဋ္ဌတ္တာ ဘဋ္ဌဉ္စ ‘‘သက္ကော သဟဿဂူ’’ဣစ္စာဒိကံ အပသိဒ္ဓဝိသယေ ပရိယုတ္တဂုဠှဉ္စေတိ ဣမေ အတ္ထဂုဠှာဒယော ပသာဒါလင်္ကာရဝိရုဒ္ဓတ္တာ ပသာဒဂုဏာဒါနေနေဝ ပရိစ္စတ္တာတိ န ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ဟိ သဟဿံ ဂါဝေါ စက္ခူနိ အဿာတိ သဟဿဂူတိ သက္ကဿ နာမံ ဂုဠှံ နာမ ဟောတိ.

Lỗi gāmma (thô tục), là từ ngữ biểu thị hoặc diễn đạt một trong ba điều: đáng ghê tởm, không tốt lành, hoặc không lịch sự, vì gây ra sự khó hiểu nên đã được bao hàm trong lỗi vākyatthagāmma (ý nghĩa câu thô tục), do đó không được đề cập riêng. Lỗi kaṭṭha (khó phát âm), có đặc tính là khó đọc, không khác với lỗi bandhapharusa (cấu trúc thô ráp), nên không được đề cập riêng. Lỗi bhaṭṭha (sai lạc), như khi muốn nói “Harisamānayī” (hãy mang con sư tử đến) lại nói “hapubbaṃ risa’mānayi”, vì đã sai lệch khỏi ý nghĩa mong muốn; và lỗi pariyuttaguḷha (ẩn ý không phổ biến), như “sakko sahassagū” (Đế Thích có ngàn mắt) trong một chủ đề không quen thuộc. Những lỗi này như atthaguḷha (ý nghĩa ẩn giấu) v.v... vì trái ngược với vẻ đẹp trong sáng (pasādālaṅkāra), nên đã bị loại bỏ khi chấp nhận phẩm chất trong sáng (pasādaguṇa), do đó không được đề cập. Ở đây, tên gọi sahassagū của Sakka (Đế Thích) có nghĩa là “người có ngàn con bò hoặc ngàn con mắt”, được gọi là guḷha (ẩn ý).

ဝါကျဒေါသေပိ ဝိသန္ဓိဝါကျံ ဣဓ အနုပယောဂိတ္တာ န ဝုတ္တံ. ဝါကျမဇ္ဈပတိတဝါကျယုတ္တံ ဝါကျဂဗ္ဘဉ္စ, ဝါကျန္တရပဒသမ္မိဿံ.

Trong các lỗi về câu, câu visandhi (không nối âm) không được đề cập ở đây vì không hữu dụng. Lỗi vākyagabbha (câu trong câu), là câu có một câu khác xen vào giữa, và lỗi câu có các từ của câu khác xen lẫn vào.

‘‘အပါထျမေသော ဒိဿတိ, ဝေဇ္ဇံ ခါဒတျနာရတံ’’

“Người này nói điều không thích hợp, ăn thầy thuốc không ngừng”

ဣစ္စာဒိကံ ဝါကျသံကိဏ္ဏဉ္စ ဗျာကိဏ္ဏေ အန္တောဂဓန္တိ န ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ဧသော ဘိသက္ကော အနာရတံ နိစ္စံ အပါထျံ ရောဂဿ အဟိတံ ဒိဿတိ ဝဒတိ. ဧသော ရောဂီ အနာရတံ သတတံ အပါထျံ အဟိတံ ခါဒတိ. ဝေဇ္ဇံ ဘိသက္ကံ ဒိဿတိ ကုဇ္ဈတိ. ဧဝံ အနေကဝါကျေဟိပိ သန္ဓိဝါကျံ သံကိဏ္ဏံ နာမ.

Lỗi vākyasaṃkiṇṇa (câu hỗn tạp) như trên được bao hàm trong lỗi byākiṇṇa (lộn xộn), nên không được đề cập riêng. Ở đây, (câu có thể có nghĩa là): “Vị thầy thuốc này luôn luôn nói những điều không thích hợp, có hại cho bệnh.” (Hoặc) “Người bệnh này luôn luôn ăn những thứ không thích hợp, có hại.” (Và) “Anh ta tức giận vị thầy thuốc.” Như vậy, câu nối âm mà có thể hiểu thành nhiều câu được gọi là saṃkiṇṇa (hỗn tạp).

‘‘ကာစုယျာနေ မယာ ဒိဋ္ဌာ, ဝလ္လရီ ပဉ္စပလ္လဝါ;

ပလ္လဝေ ပလ္လဝေ မုဓာ, ယဿာ ကုသုမမဉ္စရီ’’တိ.

“Trong vườn Kācu, tôi đã thấy, một dây leo có năm chồi; trên mỗi chồi, một cách vô ích, là chùm hoa của nó.”

ဣဒမဝါစကံ ပဟေဠိကာသု ပမုဿိတာသန္နိဿိတမိတိ န ဝုတ္တံ. နနု စေတ္ထ အတ္တနာ ပဟေဠိကာယ အဒဿိတတ္တာ အဝါစကဿ ပမုဿိတာယ အန္တောဂဓကရဏံ အသိဒ္ဓေန အသိဒ္ဓသာဓနန္တိ? နယိဒမေဝံ, ‘‘ဥပေက္ခိယန္တိ သဗ္ဗာနိ, သိဿခေဒဘယာ မယာ’’တိ စ ဥပရိ ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသပရိဟာရေ ‘‘ပဟေဠိကာယမာရုဠှာ, န ဟိ ဒုဋ္ဌာ ကိလိဋ္ဌတာ’’တိ စေတိ ဣမိနာ [Pg.102] ပုရာတနေဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌသောဠသပဟေဠိကာယောပိ ဒဿိတာတိ သိဒ္ဓေန အသိဒ္ဓသာဓနံ ဟောတိ. တတ္ထ ကဝိနာ ဥယျာနသဒ္ဒေန ဂေဟဉ္စ လတာပရိယာယဝလ္လရီသဒ္ဒေန အင်္ဂနာ စ ပလ္လဝသဒ္ဒေန ကရစရဏာဓရာ စ မဉ္စရီသဒ္ဒေန နခဒန္တကန္တိယော စ ဝတ္တုမိစ္ဆိတာ.

Lỗi avācaka (không diễn đạt) này, vì nó liên quan đến pamussita (bị lãng quên) trong các câu đố, nên không được đề cập. Phải chăng ở đây, vì bản thân câu đố không được trình bày, việc bao hàm lỗi avācaka vào lỗi pamussita là dùng điều chưa được chứng minh để chứng minh cho điều chưa được chứng minh? Không phải vậy. Bởi vì với câu “Tất cả đều bị tôi bỏ qua vì sợ làm nản lòng học trò” và ở trên, khi loại bỏ lỗi từ ngữ khó hiểu, có câu “Khi đã được dùng trong câu đố, sự khó hiểu không phải là lỗi”, mười sáu câu đố do người xưa chỉ ra cũng đã được trình bày. Do đó, đây là dùng điều đã được chứng minh để chứng minh cho điều chưa được chứng minh. Ở đó, nhà thơ muốn nói đến ngôi nhà bằng từ “khu vườn”, người phụ nữ bằng từ “dây leo”, tay, chân và môi bằng từ “chồi”, và vẻ đẹp của móng tay và răng bằng từ “chùm hoa”.

ဝါကျတ္ထဒေါသေပိ ပဒုမိနီနံ ရတ္တိယံ ပဗုဇ္ဈနာဒိကံ ဝိရုဒ္ဓံ ဝိရောဓိပဒေယေဝ အန္တောဂဓတ္တာ န ဝုတ္တန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ကတောတြ သင်္ခေပနယာ’’တိ ဝုတ္တံ, န ပန တေသံ သဗ္ဗထာ ပရိစ္စတ္တတ္တာတိ. ဧတ္ထ ဩစိတျဟီနဒုပ္ပတီတိကရာနံ ဒွိန္နံ ဝါကျတ္ထဒေါသတ္တေ သတိ ဗန္ဓဖရုသဿ ဝါကျဒေါသတ္တေ သတိ ဝိရောဓိနော ပဒဒေါသတ္တေ သတိ ‘‘အသမတ္ထာဘိဓာယိ’’အာဒိပဒံ, ‘‘ဇိဂုစ္ဆာဒိတ္တယပကာသကာ’’ဒိပဒံ, ကဋ္ဌပဒံ, ပဒုမိနီနံ ရတ္တိယံ ဖုလ္လတာဒိ ဝါကျတ္ထဉ္စေတိ ဣမေ စတ္တာရော ဒေါသာ ဘိန္နဇာတိကေသု ဩစိတျာဒီသု ကထံ သင်္ဂဟိတာတိ? သစ္စံ, တထာပိ ပဒါနံ ဒုဋ္ဌတ္တေ သတိ ဝါကျဝါကျတ္ထာနမဒုဋ္ဌတာ နာမ နတ္ထီတိ ပဒဒေါသေန သန္ဓိဝါကျဝါကျတ္ထဒေါသာနမနညတ္တံ သိဿာနံ ဉာပနတ္ထံ ပဒဒေါသာဒိကံ ဝါကျတ္ထဒေါသာဒီသု သင်္ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမိနာယေဝ ပုရာတနေဟိ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရာဒိပဒေဟိ ဝိစရိတံ ဝါကျံ ဝိရုဒ္ဓန္တိအာဒိနာ ဒုဋ္ဌာနိ ဗဟူနိ ဝါကျာနိ ဒဿိတာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

Trong các lỗi về ý nghĩa câu, lỗi viruddha (mâu thuẫn) như “hoa sen nở vào ban đêm” v.v... vì đã được bao hàm trong lỗi từ ngữ virodhi (trái ngược), nên không được đề cập riêng. Để chỉ ra điều này, câu “ở đây được thực hiện theo phương pháp tóm lược” đã được nói, chứ không phải vì chúng hoàn toàn bị loại bỏ. Ở đây, khi hai lỗi ocityahīna (thiếu sự thích hợp) và duppatītikara (gây khó hiểu) là lỗi về ý nghĩa câu, lỗi bandhapharusa (cấu trúc thô ráp) là lỗi về câu, và lỗi virodhi (trái ngược) là lỗi về từ, thì làm thế nào bốn lỗi này: từ “không có khả năng diễn đạt” v.v..., từ “biểu thị ba điều đáng ghê tởm” v.v..., từ kaṭṭha (khó phát âm), và ý nghĩa câu “hoa sen nở vào ban đêm” v.v... lại được gộp vào các lỗi có bản chất khác nhau như ocitya (thích hợp) v.v...? Đúng vậy, tuy nhiên, khi các từ có lỗi thì không thể có chuyện câu và ý nghĩa câu không có lỗi. Cần phải hiểu rằng, để cho học trò biết rằng lỗi về từ, lỗi về câu nối âm và lỗi về ý nghĩa câu không khác nhau, nên các lỗi về từ v.v... đã được gộp vào các lỗi về ý nghĩa câu v.v... Cần phải thấy rằng, chính vì lý do này mà người xưa đã chỉ ra nhiều câu có lỗi, chẳng hạn như “câu có chứa các từ mâu thuẫn, có ý nghĩa khác v.v... là câu mâu thuẫn”.

ဣမာယေဝ ဂါထာယ ‘‘တမတ္ထိ စေ ခေဒကရံ ပရမ္ပီ’’တိ ဧတ္ထ ပရသဒ္ဒေနအသာဓုသန္ဒိဒ္ဓပရိယာယဉေယျာပ္ပတီတတ္ထအပ္ပယောဇက- ဒုဗ္ဗောဓဒေသိယာဒိပဒဒေါသေ စ အဓိကဦနဘဂ္ဂစ္ဆန္ဒာဒိဝါကျဒေါသေ စ ဥပက္ကမောပသံဟာရဝိသမသင်္ခါတေ ဝါကျတ္ထဒေါသေ စ ပရိဂ္ဂဏှာတိ. ဧတ္ထ သဒ္ဒသတ္ထဝိရုဒ္ဓမသာဓု နာမ. ကြိယာနိပ္ဖတ္တိကာရဏမုပါဒါယ အတ္ထန္တရေ ပဝတ္တနာမံ ဝိသေသနတ္ထေန ဝိနာ သညာဘာဇနေ ပယုတ္တံ သန္ဒိဒ္ဓံ နာမ, ယထာ ‘‘ရဝိမှိ ဟိမဟာ’’တိ. ဧတ္ထ ဟိမဟာ ရဝီတိ ဝိသေသနေ ကတေ ဒေါသော [Pg.103] နတ္ထိ. ပသိဒ္ဓသညာသဒ္ဒဿ ပရိယာယနာမေန ကပ္ပိတပဒံ ပရိယာယဉေယျံ နာမ, ယထာ ‘‘ဝဠဝါမုခဿ အဿဝနိတာနန’’န္တိ. အတိသယာ ဝိနာ ဘာဝိတတ္ထေန ဝိသေသျဿ ဂုဏဝါစကံ ပဒံ အပ္ပတီတတ္ထံ နာမ, ယထာ ‘‘ကဏှမသီ’’တိ. အဓိဂတတ္တာနုပယောဂိပဒံ အပ္ပယောဇကံ နာမ, ယထာ ‘‘အတိဖေနိလံ သာဂရမလင်္ဃီ’’တိ. အပ္ပသိဒ္ဓဝစနံ ဒုဗ္ဗောဓံ နာမ, ယထာ–

Trong chính câu kệ này, với từ “para” (khác) trong câu “nếu có lỗi khác gây mệt mỏi”, tác giả bao gồm các lỗi về từ như asādhu (không đúng ngữ pháp), sandiddha (mơ hồ), pariyāyañeyya (hiểu qua từ đồng nghĩa), appatītattha (ý nghĩa không rõ ràng), appayojaka (thừa), dubbodha (khó hiểu), desiya (tiếng địa phương) v.v...; các lỗi về câu như adhika (thừa), ūna (thiếu), bhaggacchanda (sai luật thơ) v.v...; và lỗi về ý nghĩa câu được gọi là upakkamopasaṃhāravisama (mở đầu và kết luận không nhất quán). Ở đây, asādhu là lỗi trái với ngữ pháp. Sandiddha là tên gọi được dùng cho một đối tượng danh từ riêng mà không có ý nghĩa phân biệt, dựa vào nguyên nhân hình thành hành động để chuyển sang một ý nghĩa khác, ví dụ: “ravimhi himahā” (người mang tuyết trên mặt trời). Ở đây, nếu có tính từ bổ nghĩa “himahā ravī” (mặt trời mang tuyết), thì không có lỗi. Pariyāyañeyya là từ được tạo ra bằng tên đồng nghĩa của một danh từ riêng nổi tiếng, ví dụ: “vaḷavāmukhassa assavanitānana” (mặt của vợ con ngựa) cho “vaḷavāmukha” (mặt ngựa cái). Appatītattha là từ chỉ phẩm chất của một đối tượng được bổ nghĩa, với ý nghĩa đã được biết đến mà không cần sự nhấn mạnh, ví dụ: “kaṇhamasī” (mực đen). Appayojaka là từ không hữu dụng vì ý nghĩa đã được hiểu, ví dụ: “vượt qua đại dương rất nhiều bọt”. Dubbodha là cách nói không phổ biến, ví dụ:

‘‘မနုညဒ္ဓနယော ပါဒေ, ခါဒယော ကနိ ဘန္တိ တေ’’တိ.

“Manuññaddhanayo pāde, khādayo kani bhanti te.”

ကနိ ဟေ ကညေ တေ တဝပါဒေ မနုညဒ္ဓနယော မနောဟရသဒ္ဒသမန္နာဂတာ ခါဒယော ဂဂ္ဃရိကာ ဘန္တိ ဒိဗ္ဗန္တီတိ. ကိသ္မိဉ္စိ ဒေသေယေဝ သိဒ္ဓနာမံ ဒေသိယံ နာမ. ယထာ–

“Kani” có nghĩa là “hỡi cô gái”, “te” có nghĩa là “của nàng”, ở chân, “manuññaddhanayo” có nghĩa là “có âm thanh du dương”, “khādayo” có nghĩa là “vòng chân, lục lạc”, “bhanti” có nghĩa là “tỏa sáng”. Desiya là tên gọi chỉ phổ biến ở một vùng nào đó. Ví dụ:

‘‘ဣမေ လာဝဏျတလ္လာ တေ, ဂလ္လာ လောလဝိလောစနေ’’တိ.

“Hỡi người có đôi mắt long lanh, những cái má này của nàng là hồ nước của vẻ đẹp.”

ဟေ လောလဝိလောစနေ တေ တဝ ဣမေ ဂလ္လာ ကပေါလာ လာဝဏျတလ္လာ မနုညတလ္လာ ဇလာသယဝိသေသာ ဘဝန္တိ. ကေနစိ လေသေန ပကာသိတမတ္ထမုပါဒါယ ပယုတ္တမဓိကံ နာမ. ယထာ–

“Hỡi người có đôi mắt long lanh”, “te” có nghĩa là “của nàng”, “ime gallā” có nghĩa là “những cái má này”, “lāvaṇyatallā” có nghĩa là “hồ nước của vẻ đẹp”, một loại hồ đặc biệt. Adhika (thừa) là lỗi dùng từ khi ý nghĩa đã được biểu thị bằng một cách nào đó. Ví dụ:

‘‘တွယိ ရာဇတိ ရာဇိန္ဒ, ရိပူနံ သဂ္ဂသေဝိနံ;

ထီနံ အကင်္ကဏော ပါဏိ, သိယာ နေတ္တမနဉ္ဇန’’န္တိ.

“Khi ngài trị vì, hỡi vị vua chúa, tay của những người vợ của các kẻ thù đang ở trên thiên giới, sẽ không còn vòng, và mắt sẽ không còn trang điểm.”

ဧတ္ထ ‘‘အကင်္ကဏော ပါဏိ, နေတ္တမနဉ္ဇန’’န္တိ ဣမိနာယေဝထီနံ ဝိဓဝတ္တံ ဂမျမာနံ ဟောတီတိ တပ္ပကာသနတ္ထံ ပယုတ္တံ ‘‘သဂ္ဂသေဝိန’’န္တိ ဣဒံ အဓိကံ နာမ. ဝတ္တဗ္ဗယုတ္တတော ဦနံ ဝါကျံ ဦနံ နာမ. ‘‘တိလောကတိလကံ မုနိ’’န္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဝန္ဒာမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗဿ အဝုတ္တတ္တာ ဦနံ. ဆန္ဒောဟာနိသံယုတ္တံ ဘဂ္ဂစ္ဆန္ဒံ နာမ. ဣဒံ တေသံ တေသံ ဆန္ဒာနံ အက္ခရဂဏနတော ဦနာဓိကဝသေန ပါကဋံ ဟောတိ. အာဒျန္တတော ဝိသမံ ဥပက္ကမောပသံဟာရဝိသမံ နာမ. ဣဒံ အာရဒ္ဓက္ကမံ ပရိစ္စဇိတွာ ကမန္တရေန နိယမန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Ở đây, qua câu “akaṅkaṇo pāṇi, nettamanañjanaṃ” (tay không vòng, mắt không kẻ), tình trạng góa bụa của người phụ nữ đã được hiểu ngầm, do đó từ “saggasevinaṃ” (người hầu hạ cõi trời) được dùng để làm rõ điều ấy được gọi là lỗi thừa (adhika). Câu văn thiếu sót so với điều đáng được nói ra được gọi là lỗi khuyết (ūna). Trong câu “tilokatilakaṃ muni” (bậc ẩn sĩ, đóa hoa của ba cõi), vì điều đáng nói là “vandāmi” (tôi đảnh lễ) đã không được nói ra, nên đây là lỗi khuyết. Lỗi liên quan đến sự hư hỏng của thi luật được gọi là lỗi phá luật (bhaggacchanda). Lỗi này trở nên rõ ràng do số lượng âm tiết ít hơn hoặc nhiều hơn so với quy định của các thể thơ tương ứng. Lỗi không tương xứng từ đầu đến cuối được gọi là lỗi bất nhất khởi kết (upakkamopasaṃhāravisama). Lỗi này cần được hiểu là khi trình tự đã bắt đầu bị từ bỏ và một trình tự khác được tuân theo.

ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရနိဿယေ

Như vậy, trong bản chú giải Subodhālaṅkāra.

ပဌမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

Chương thứ nhất.

၂. ဒေါသပရိဟာရာဝဗောဓပရိစ္ဆေဒဝဏ္ဏနာ

2. Phần giải thích về chương nhận thức cách khắc phục các lỗi.

၆၈.

68.

ကဒါစိ ကဝိကောသလ္လာ, ဝိရောဓော သကလောပျ’ယံ;

ဒေါသသင်္ချမတိက္ကမ္မ, ဂုဏဝီထိံ ဝိဂါဟတေ.

Đôi khi, do sự khéo léo của thi sĩ, tất cả sự mâu thuẫn này, vượt qua khỏi phạm vi của lỗi, lại bước vào con đường của phẩm chất.

၆၉.

69.

တေန ဝုတ္တဝိရောဓာန-မဝိရောဓော ယထာ သိယာ;

တထာ ဒေါသပရိဟာရာ-ဝဗောဓော ဒါနိ နီယတေ.

Do đó, để sự không mâu thuẫn của các mâu thuẫn đã nói có thể xảy ra, chương nhận thức về cách khắc phục lỗi nay được trình bày.

၆၈-၆၉. ဣစ္စေဝံ [Pg.104] ဒေါသဝိဘာဂံ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တဒေါသပရိဟာရက္ကမမုပဒိသိတုမာဟ ‘‘ကဒါစီ’’တျာဒိ. သကလောပိ အယံ ဝိရောဓော ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရာဒိကတော န ကောစိ ဧကော ဧဝ ဒေါသေသု, ဒေါသာနံ ဝါ သင်္ချံ ဂဏနံ ဒေါသဘာဝံ အတိက္ကမ္မ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဂုဏာနံ ဝီထိံ ပဒဝိံ ဂုဏသဘာဝတံ ဝိဂါဟတေ အဗ္ဘုပဂစ္ဆတိ ကဒါစိ, န သဗ္ဗဒါ. ကဝိနော ပယုဇ္ဇကဿ ကောသလ္လာ တာဒိသဝိသယပရိဂ္ဂဟလက္ခဏနေပုညကာရဏာ, န တု ယထာ တထာ စေတိ. ‘‘တေနေ’’စ္စာဒိ. ယေနေဝံ, တေန ကာရဏေန ဝုတ္တာနံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရာဒီနံ ဝိရောဓာနံ ယထာ ယေန ပကာရေန အဝိရောဓော နိဒ္ဒေါသတာ သိယာ ဘဝေယျ, တထာ တေန ပကာရေန ဒေါသာနံ ပရိဟာရော ဒူရီကရဏံ အဝဗုဇ္ဈတိ ဉာယတိ ဧတေနာတိ အဝဗောဓော, တဿ အဝဗောဓော, တန္နာမိကော ပရိစ္ဆေဒေါ ဣဒါနိ နီယတေ အာနီယတေ ဝုစ္စတေတိ အတ္ထော.

68-69. Sau khi đã phân định sự phân loại các lỗi như vậy, bây giờ để chỉ dạy trình tự khắc phục các lỗi đã được nói đến, tác giả nói “kadāci” v.v... Tất cả sự mâu thuẫn này, tức là các lỗi như mâu thuẫn ý nghĩa v.v..., không phải chỉ là một lỗi nào đó trong các lỗi, mà đôi khi, vượt qua khỏi số lượng hay sự tính đếm các lỗi, tức là tình trạng lỗi, nó đi vào, tức là chấp nhận con đường, tức là lối đi của các phẩm chất, tức là bản chất của phẩm chất; chứ không phải luôn luôn. (Điều này xảy ra) là do sự khéo léo của thi sĩ, người sử dụng, tức là do nguyên nhân của sự tài tình có đặc tính nắm bắt được chủ đề như vậy, chứ không phải là do bất cứ cách nào. (Câu bắt đầu bằng) “Tena” v.v... Chính vì như vậy, do nguyên nhân đó, để sự không mâu thuẫn, tức là sự không có lỗi, của các mâu thuẫn đã được nói đến như mâu thuẫn ý nghĩa v.v... có thể xảy ra theo cách thức nào, thì theo cách thức đó, chương có tên là “avabodha” (sự nhận thức) – vì qua đó sự khắc phục, tức là sự loại bỏ, các lỗi được nhận thức, được biết đến – chương có tên như vậy, bây giờ được đưa ra, được mang đến, tức là được nói đến.

၆၈-၆၉. ဧဝံ ဒေါသဝိဘာဂံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တဒေါသာနံ ပရိဟာရတ္ထမာရဘန္တော ‘‘ကဒါစီ’’တျာဒိမာဟ. သကလောပိ အယံ ဝိရောဓော ပဒဒေါသာဒိကော ဒေါသသင်္ချံ ဒေါသာနံ, ဒေါသေသု ဝါ ဂဏနံ ဒေါသဘာဝံ အတိက္ကမ္မ ကဒါစိ ကဝိကောသလ္လာ ကဝိနော ဗျာကရဏာဘိဓာနဆန္ဒောအလင်္ကတိအာဒီသု ပရိစယလက္ခဏေန ပညာပါဋဝေန ယတော ဂုဏဝီထိံ ဂုဏပဒဝိံ ကေဝလံ ဂုဏသဘာဝံ ဝိဂါဟတေ အဗ္ဘုပဂစ္ဆတိ, တေန ကာရဏေန ဝုတ္တဝိရောဓာနံ ယထာဝုတ္တပဒဒေါသာဒိဝိရောဓာနံ အဝိရောဓော အဝိရုဒ္ဓတာ ယထာ [Pg.105] သိယာ ယေန ပကာရေန ဘဝေယျ, တထာ တေန ပကာရေန ဒေါသပရိဟာရာဝဗောဓော ယထာဝုတ္တပဒဒေါသာဒိသမ္ဗန္ဓိနော ပရိဟရဏက္ကမဿ အဝဗောဓကာရဏတ္တာ တန္နာမိကပရိစ္ဆေဒေါ ဣဒါနိ လဒ္ဓါဝသရေ နီယတေ ဝုစ္စတေ. ယထာဝုတ္တဒေါသာ ကဝိသာမတ္ထိယေန နိဒ္ဒေါသတ္တံ ဘဇန္တိ, တဿ သာမတ္ထိယဿ ဥပဒေသံ ဒဿာမာတိ အဓိပ္ပာယော.

68-69. Sau khi đã phân định sự phân loại các lỗi như vậy, bây giờ, bắt đầu vì mục đích khắc phục các lỗi đã được nói đến, tác giả nói “kadāci” v.v... Vì tất cả sự mâu thuẫn này, tức là các lỗi về từ v.v..., đôi khi vượt qua khỏi số lượng các lỗi, hay sự tính đếm trong các lỗi, tức là tình trạng lỗi, do sự khéo léo của thi sĩ, tức là do sự sắc bén của trí tuệ có đặc tính thông thạo về văn phạm, từ điển, thi luật, tu từ học v.v... của thi sĩ, mà nó đi vào, tức là chấp nhận con đường của phẩm chất, tức là lối đi của phẩm chất, tức là chỉ thuần túy bản chất của phẩm chất; do nguyên nhân đó, để sự không mâu thuẫn, tức là sự không trái ngược, của các mâu thuẫn đã được nói đến, tức là các mâu thuẫn như lỗi về từ v.v... đã được nói đến, có thể xảy ra theo cách thức nào, thì theo cách thức đó, chương có tên là “dosaparihārāvabodho” (nhận thức về cách khắc phục lỗi) – vì là nguyên nhân nhận thức về trình tự khắc phục liên quan đến các lỗi về từ v.v... đã được nói đến – bây giờ, khi có cơ hội, được đưa ra, tức là được nói đến. Ý định là: các lỗi đã được nói đến đạt được tình trạng không có lỗi nhờ vào năng lực của thi sĩ, (và) chúng tôi sẽ chỉ ra sự chỉ dạy về năng lực ấy.

ပဒဒေါသပရိဟာရဝဏ္ဏနာ

Phần giải thích về cách khắc phục các lỗi về từ.

တတ္ထ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရဿ ပရိဟာရော ယထာ –

Trong đó, cách khắc phục lỗi mâu thuẫn ý nghĩa như sau:

၇၀.

70.

ဝိန္ဒန္တံ ပါကသာလီနံ, သာလီနံ ဒဿနာ သုခံ;

တံ ကထံ နာမ မေဃော’ယံ, ဝိသဒေါ သုခယေ ဇနံ.

Làm sao đám mây trong sạch này lại có thể làm cho người kia vui sướng, người đang tìm thấy hạnh phúc từ việc nhìn thấy những bông lúa chín, những bông lúa đẹp đẽ?

၇၀. ‘‘ဝိန္ဒန္တ’’မိစ္စာဒိ. ပါကေန ပရိဏတဘာဝေန သာလီနံ ယုတ္တာနံ, မနုညာနံ ဝါ သာလီနံ ရတ္တသာလိအာဒီနံ သာလိဇာတီနံ ဒဿနာ သုခံ စေတသိကံ သောမနဿံ ဝိန္ဒန္တံ တံ ဇနံ ဝိသဒေါ အယံ မေဃော အမ္ဗုဒေါ ကထံ နာမ သုခယေတိ. ဧတ္ထ တာဒိသဿ ဇနဿ အသုခပ္ပဒါနံ ဂရဠဿ မေဃဿာနုရူပန္တိ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရတာ ပရိဟဋာ.

70. (Câu bắt đầu bằng) “Vindantaṃ” v.v... Làm sao đám mây này, đám mây nước, lại có thể làm cho người kia vui sướng, người đang tìm thấy hạnh phúc, tức là sự hỷ lạc trong tâm, từ việc nhìn thấy những loại lúa, như lúa đỏ v.v..., vốn thích hợp, hoặc đáng hài lòng, do sự chín muồi? Ở đây, việc mang lại sự không vui sướng cho một người như vậy là điều tương xứng với đám mây mang chất độc, do đó lỗi mâu thuẫn ý nghĩa đã được khắc phục.

၇၀. တတ္ထ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရဿ ပရိဟာရော ယထာ ဧဝံ. ‘‘ဝိန္ဒန္တိ’’စ္စာဒိ. ပါကသာလီနံ ပရိဏာမေန ယုတ္တာနံ, မနုညာနံ ဝါ သာလီနံ ရတ္တသာလိအာဒီနံ ဒဿနာ ဒဿနဟေတု သုခံ စေတသိကသောမနဿံ ဝိန္ဒန္တံ အနုဘောန္တံ တံ ဇနံ တံ ကဿကဇနံ ဝိသဒေါ ဇလဒါယကော အယံ မေဃော ကထံ နာမ သုခယေ, န သုခယတေဝ. တာဒိသဿ ဇနဿ ဒုက္ခဒါနံ ဂရဠဒါယကဿ မေဃဿာပိ အနုရူပမိတိ ဝိရုဒ္ဓညတ္ထော အပနီတော ဟောတိ. ပါကေန သာလိနောတိ ဝိဂ္ဂဟော. သုခံ ကရောတီတိ သုခယေတိ နာမဓာတု.

70. Trong đó, cách khắc phục lỗi mâu thuẫn ý nghĩa như sau. (Câu bắt đầu bằng) “Vindanti” v.v... Làm sao đám mây này, đám mây cho nước, lại có thể làm cho người kia, người nông dân kia, vui sướng, người đang tìm thấy, đang trải nghiệm hạnh phúc, tức là sự hỷ lạc trong tâm, do nguyên nhân nhìn thấy những cây lúa, như lúa đỏ v.v..., vốn thích hợp, hoặc đáng hài lòng, do sự chín muồi? (Câu trả lời là) nó không hề làm cho vui sướng. Việc mang lại khổ đau cho một người như vậy cũng là điều tương xứng với đám mây mang chất độc, do đó ý nghĩa mâu thuẫn đã được loại bỏ. Cách phân tích (của pākasālīnaṃ) là “pākena sālino”. (Từ) “sukhayeti” là một danh động từ (có nghĩa là) “sukhaṃ karoti” (làm cho hạnh phúc).

ယထာ ဝါ –

Hoặc như sau:

၇၁.

71.

ဝိနာယကောပိ [Pg.106] နာဂေါသိ,ဂေါတမောပိ မဟာမတိ;

ပဏီတောပိ ရသာပေတော,စိတ္တာ မေ သာမိ တေ ဂတိ.

Ngài vừa là Vināyaka, lại vừa là nāga; Ngài vừa là Gotama, lại vừa có trí tuệ vĩ đại; Ngài vừa tuyệt hảo, lại vừa không có vị; Thưa ngài, đối với tôi, đường lối của ngài thật kỳ diệu.

၇၁. ‘‘ဝိနာယကောပိ’’စ္စာဒိ. ဝီနံ ပက္ခီနံ နာယကော, ဂရုဠော, သတ္တေ ဝိနေတီတိ ဝိနာယကော, ဝုဒ္ဓေါ, ဘဂဝါ စ. တတ္ထ ယဒါ ဝိနာယကော ဂရုဠော, တဒါ တု နာဂေါ ပန္နဂေါသီတိ ဝိရုဒ္ဓံ, ပက္ခန္တရေ တွဝိရုဒ္ဓံ ဘဂဝတော အာဂုဿ ရာဂါဒိနော အဘာဝတော. ဣမေသံ ဂုန္နံ အတိသယေန ဂေါ ဂေါတမော ဟီနပသု, ဂေါတမဝံသာဝတိဏ္ဏတ္တာ ဂေါတမော ဘဂဝါ စ. ဟီနပသု စ တွံ မဟာမတိ အသီတိ ဝိရုဒ္ဓံ အစ္စန္တဟီနပသုနော မဟတိယာ ပညာယ အဘာဝတော. ပက္ခန္တရေ တု န ဗျာဃာတော. ပဏီတော မဓုရော ရသော, ဥတ္တမော စ သုဂတော. တတ္ထ မဓုရရသတော အပေတော အပဂတောသီတိ ဝိရုဇ္ဈတိ, ဘဂဝတော တု ရသေဟိ သိင်္ဂါရာဒီဟိ အပေတောတိ ယုဇ္ဇတိ. မေ မမ. သာမီတိ အာမန္တနံ. တေ တဝ ဂတိ ပဝတ္တိ စိတ္တာ အဗ္ဘုတာတိ. ဧတ္ထ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရံ ဝိရောဓာလင်္ကာရံ သိလာဃနီယန္တိ တေန တံ ပရိဟဋံ.

71. (Câu bắt đầu bằng) “Vināyakopi” v.v... (Vināyaka có nghĩa là) thủ lĩnh của các loài chim (`vīnaṃ`), tức là chim garuḷa; và (cũng có nghĩa là) người dẫn dắt chúng sanh (`satte vinetīti vināyako`), tức là bậc Giác Ngộ, tức là đức Thế Tôn. Trong đó, khi vināyaka là chim garuḷa, thì (câu nói) ngài là nāga, tức là loài rắn, là mâu thuẫn; nhưng ở phương diện khác thì không mâu thuẫn, vì đức Thế Tôn không có lỗi lầm (`āgu`), tức là tham ái v.v... (Gotama có nghĩa là) con bò đực (`go`) trong số những con bò này, tức là loài thú thấp hèn; và (cũng có nghĩa là) đức Thế Tôn, vì ngài xuất thân từ dòng dõi Gotama. (Câu nói) “ngài là loài thú thấp hèn mà lại có trí tuệ vĩ đại” là mâu thuẫn, vì loài thú hoàn toàn thấp hèn không có trí tuệ vĩ đại. Nhưng ở phương diện khác thì không có sự trở ngại. (Paṇīto có nghĩa là) vị ngọt, và (cũng có nghĩa là) bậc tối thượng, tức là đức Thiện Thệ. Trong đó, (câu nói) “ngài không có, đã từ bỏ vị ngọt” là mâu thuẫn; nhưng (câu nói) “đức Thế Tôn không có các vị như tình tứ v.v...” thì lại hợp lý. “Me” là của tôi. “Sāmi” là tiếng gọi. “Te” là của ngài. “Gati” là đường lối. “Cittā” là kỳ diệu. Ở đây, lỗi mâu thuẫn ý nghĩa là một phép tu từ mâu thuẫn (`virodhālaṅkāra`) đáng được tán dương, do đó nó đã được khắc phục.

၇၁. ယထာ ဝါ ဥတ္တဒေါသဿ ပရိဟာရော ဤဒိသော ဝါ. ‘‘ဝိနာယကော’’စ္စာဒိ. ဟေ သာမိ တွံ ဝိနာယကောပိ ဂရုဠောပိ နာဂေါသိ ပန္နဂေါ အသိ. နော စေ, ဝိနာယကောပိ သတ္တေ ဝိနေန္တော ဧဝ နာဂေါသိ နိက္ကိလေသော အသိ. ဂေါတမောပိ ပသုတမောပိ မဟာမတိ မဟာပညဝါသိ. နော စေ, ဂေါတမောပိ ဂေါတ္တတော ဂေါတမောယေဝ မဟာမတိ မဟာပညဝါသိ. ပဏီတောပိ မဓုရောပိ ရသာပေတော မဓုရရသတော အပဂတောသိ. နော စေ, ပဏီတောပိ ဥတ္တမော ဧဝ ရသာပေတော သိင်္ဂါရာဒိရသတော အပဂတောသိ. တေ တုယှံ ဂတိ ပဝတ္တိ မေ မယှံ စိတ္တာ အစ္ဆရိယာ. [Pg.107] ဧတ္ထ ဂရုဠဿ နာဂတ္တဉ္စ ပသုတမဿ ပညဝန္တတ္တဉ္စ ပဏီတဿ နိရသတ္တဉ္စ ဝိရုဒ္ဓံ, တထာပိ အညပက္ခဿ အဝိရုဒ္ဓတ္တာ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရဒေါသော ပသတ္ထေန ဝိရုဒ္ဓါလင်္ကာရေန နိရာကတော. ဝီနံ ပက္ခီနံ နာယကော, ဂရုဠော. သတ္တေ ဝိနေတီတိ ဝိနာယကော, ဗုဒ္ဓေါ. နတ္ထိ အာဂု ဧတဿာတိ နာဂေါ, ဗုဒ္ဓေါ. ဂုန္နမတိသယေန ဂေါတမော, ပသု. မဟတီ မတိ အဿာတိ မဟာမတိ, ဗုဒ္ဓေါ. ပဓာနတ္တံ နီတော ပဏီတော, မဓုရော ရသော. ရသတော အပေတောတိ ရသာပေတော, ဗုဒ္ဓေါတိ ဝိဂ္ဂဟော.

71. Hoặc là, cách khắc phục lỗi đã nêu là như thế này. Câu bắt đầu bằng ‘Vināyako’. Này Sāmi, ngài vừa là Vināyaka, vừa là Garuḷa, ngài là Nāga, là Pannaga. Nếu không phải vậy, ngài là Vināyaka vì ngài giáo hóa chúng sanh, và ngài là Nāga vì ngài là bậc vô phiền não. Ngài vừa là Gotama, vừa là Pasutama, ngài là Mahāmati, bậc có trí tuệ lớn. Nếu không phải vậy, ngài là Gotama theo dòng họ Gotama, và ngài là Mahāmati, bậc có trí tuệ lớn. Ngài vừa là Paṇīta, vừa là Madhura, vừa là Rasāpeta, đã rời xa vị ngọt. Nếu không phải vậy, ngài là Paṇīta vì ngài là bậc tối thượng, và ngài là Rasāpeta vì ngài đã rời xa các vị như vị ái luyến. Hành trạng và diễn biến của ngài đối với tâm của tôi thật là kỳ diệu. Ở đây, việc Garuḷa là Nāga, việc Pasutama là bậc có trí tuệ, và việc Paṇīta là vô vị là mâu thuẫn; tuy nhiên, vì phương diện khác không mâu thuẫn, lỗi mâu thuẫn ý nghĩa (viruddhatthantaradosa) đã được loại bỏ bằng phép trang sức tương phản (viruddhālaṅkāra) một cách khéo léo. Lãnh đạo của các loài chim (vīnaṃ), tức là Garuḷa. Vị giáo hóa chúng sanh, gọi là Vināyaka, tức là đức Phật. Vị không có tội lỗi, gọi là Nāga, tức là đức Phật. Vượt trội hơn các con bò, gọi là Gotama, tức là con vật. Vị có trí tuệ lớn, gọi là Mahāmati, tức là đức Phật. Được đưa đến sự cao thượng, gọi là Paṇīta, tức là vị ngọt. Đã rời xa các vị, gọi là Rasāpeta, tức là đức Phật. Đây là cách phân tích cú pháp.

အဈတ္ထဿ ယထာ –

Ví dụ về (lỗi) nội tại –

၇၂.

72.

ကထံ တာဒိဂုဏာဘာဝေ,လောကံ တောသေတိ ဒုဇ္ဇနော;

ဩဘာသိတာသေသဒိသော,ခဇ္ဇောတော နာမ ကိံ ဘဝေ.

Làm sao kẻ xấu, khi không có những đức tính như vậy, lại có thể làm hài lòng thế gian? Con đom đóm, được cho là chiếu sáng khắp mọi phương, làm sao có thể như vậy được?

၇၂. ‘‘ကထ’’မိစ္စာဒိ. ဒုဇ္ဇနော တာဒိနော ဂုဏာ လောကံ တောသေန္တိ, တာဒီနံ ဂုဏာနံ အတ္တနိ အဘာဝေ သတိ လောကံ သတ္တလောကံ ကထံ တောသေတိ, န တောသေတီတိ အတ္ထော. ဝုတ္တမေဝတ္ထန္တရေန သာဓေတိ ‘‘ခဇ္ဇောတော နာမ ဩဘာသိတာ ဒီပိတာ အသေသဒိသာ ယေန တထာဝိဓော ကိံ ဘဝေ, န ဘဝေယျ တာဒိနော ဂုဏဿ အဘာဝတော’’တိ. ဧတ္ထ ခဇ္ဇောတဿ အဓိကတ္ထဘာဝေန သိတော ဩဘာသိတာသေသဒိသတ္တဒေါသော ‘‘ကထံ တာဒိဂုဏာဘာဝေ’’တိအာဒိဝစောဘင်္ဂိယာ ပရိဟဋော.

72. Câu bắt đầu bằng ‘Kathaṃ’. Kẻ xấu làm hài lòng thế gian bằng những đức tính như vậy; khi không có những đức tính như vậy ở nơi mình, làm sao kẻ ấy có thể làm hài lòng thế gian, tức là thế giới chúng sanh? Ý nghĩa là: không thể làm hài lòng. Ngài chứng minh ý nghĩa đã được nói bằng một ví dụ khác: ‘Con đom đóm, được cho là kẻ đã chiếu sáng, đã làm rạng rỡ khắp mọi phương, làm sao có thể như vậy được? Nó không thể như vậy được, vì không có đức tính như thế.’ Ở đây, lỗi nói thừa (adhikatthadosa) về việc con đom đóm chiếu sáng khắp mọi phương, vốn được dựa trên ý nghĩa phóng đại, đã được khắc phục bằng cách diễn đạt của câu bắt đầu bằng ‘kathaṃ tādiguṇābhāve’.

၇၂. အဈတ္ထဿ ယထာတိ ဧတ္ထ ပရိဟာရော အဇ္ဈာဟာရော, ဧဝမုပရိပိ. ‘‘ကထိ’’စ္စာဒိ. ဒုဇ္ဇနော ဂုဏဟီနဇနော တာဒိဂုဏာဘာဝေ သန္တောသဇနနကာရဏာနံ တာဒိသာနံ သီလာဒိဂုဏာနံ [Pg.108] အတ္တနိ အဝိဇ္ဇမာနတ္တေ သတိ လောကံ သတ္တလောကံ ကထံ တောသေတိ, န တောသေတိယေဝ, တထာ ဟိ ခဇ္ဇောတော နာမ ဩဘာသိတာသေသဒိသော ကိံ ဘဝေ, န ဘဝတျေဝ. ဧတ္ထ ခဇ္ဇောတဿ သကလဒိသောဘာသနသင်္ခါတမဓိကတ္ထဒေါသော ‘‘ကထံ တာဒိဂုဏာဘာဝေ’’စ္စာဒိဝါကျလီလာယ နိရာကတော. တာဒီ စ တေ ဂုဏာ စေတိ ဝိဂ္ဂဟော.

72. Trong câu ‘Ajhatthassa yathā’, cách khắc phục là sự bổ sung; tương tự như vậy ở các phần sau. Câu bắt đầu bằng ‘Kathaṃ’. Kẻ xấu, người thiếu đức hạnh, khi không có những đức tính như vậy, tức là khi không có những đức tính như giới hạnh v.v... là nguyên nhân sinh ra sự hài lòng, làm sao có thể làm hài lòng thế gian, tức là thế giới chúng sanh? Chắc chắn là không thể làm hài lòng. Cũng vậy, con đom đóm, được cho là chiếu sáng khắp mọi phương, làm sao có thể như vậy được? Chắc chắn là không thể. Ở đây, lỗi nói thừa được gọi là việc chiếu sáng khắp mọi phương của con đom đóm đã được loại bỏ bằng vẻ đẹp của câu văn bắt đầu bằng ‘kathaṃ tādiguṇābhāve’. Phân tích cú pháp là: ‘Tādī ca te guṇā ca’.

၇၃.

73.

ပဟေဠိကာယမာရုဠှာ, န ဟိ ဒုဋ္ဌာ ကိလိဋ္ဌတာ;

ပိယာ သုခါ’လိင်္ဂိတံ က-မာလိင်္ဂတိ နု နော ဣတိ.

Sự khó hiểu khi được đặt trong một câu đố, thì không phải là một lỗi. Ví dụ như sau: ‘Cái ôm của người thương, liệu có không ôm lấy hạnh phúc cho ai chăng?’

၇၃. ‘‘ပဟေဠိကာယံ’’ဣစ္စာဒိ. ကိလိဋ္ဌတာ ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသော ပဟေဠိကာယ ဝိသယေ အာရုဠှာ သဟီ န ဟိ နော ဒုဋ္ဌော သိယာ. ကီဒိသီတိ အာဟ ‘‘ပိယေ’’စ္စာဒိ. ဣတီတိ နိဒဿနေ. ပိယာ ဝလ္လဘာယ အာလိင်္ဂိတံ ကံ ဇနံ သုခံ ကာယိကံ စေတသိကဉ္စ နော အာလိင်္ဂတိ န သံယုဇ္ဇတိ နု. နုဣတိ ပရိဝိတက္ကေ နိပါတော. ဧတ္ထ ပိယာတိ ကိလိဋ္ဌံ ပဟေဠိကာယ သမာရောပေန ပရိဟဋံ.

73. Câu bắt đầu bằng ‘Paheḷikāyaṃ’. Sự khó hiểu, tức lỗi từ ngữ khó hiểu, khi được đặt trong lĩnh vực câu đố, thì không phải là một lỗi. Hỏi rằng: ‘Như thế nào?’, ngài trả lời bằng câu bắt đầu bằng ‘piyā’. Từ ‘iti’ có nghĩa là để chỉ ra ví dụ. Cái ôm của người yêu, liệu có không ôm lấy, không kết hợp với hạnh phúc về thân và tâm cho người nào chăng? `Nu` là một tiểu từ chỉ sự suy đoán. Ở đây, từ ‘piyā’ là khó hiểu, (lỗi này) đã được khắc phục bằng cách đặt nó vào trong một câu đố.

၇၃. ‘‘ပဟေဠိကေ’’စ္စာဒိ. ကိလိဋ္ဌတာ ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသသင်္ခါတာ ပဟေဠိကာယံ ဝိသယေ အာရုဠှာ စေ, န ဟိ ဒုဋ္ဌာ ဒုဋ္ဌာ န ဟောတိ. ကိမုဒါဟရဏံ? ပိယာ သုခါလိင်္ဂိတံ ကမာလိင်္ဂတိ နု နော ဣတိ, ဣတိသဒ္ဒဿ နိဒဿနတ္ထတ္တာ သေသဥဒါဟရဏာနမေတမုပလက္ခဏန္တိ ဉာတဗ္ဗံ. နော စေ, ဧဝံပကာရာနမုဒါဟရဏာနမပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ ဣတိသဒ္ဒေါ ပကာရတ္ထောတိ. ပိယာ ဝလ္လဘာယ အာလိင်္ဂိတံ ဥပဂုဟိတံ ကံ နာမ ဇနံ သုခံ ကာယိကမာနသိကံ နော အာလိင်္ဂတိ နု, အာလိင်္ဂတေဝါတိ. ဧတ္ထ ပိယာတိ ကိလိဋ္ဌပဒံ ပဟေဠိကာယမာရောပနေန နိရာကတံ ဟောတိ.

73. Câu bắt đầu bằng ‘Paheḷikāyaṃ’. Sự khó hiểu, được gọi là lỗi từ ngữ khó hiểu, nếu được đặt trong lĩnh vực câu đố, thì không phải là lỗi, tức là không trở thành lỗi. Ví dụ là gì? ‘Piyā sukhāliṅgitaṃ kamāliṅgati nu no iti’. Vì từ ‘iti’ có nghĩa là để chỉ ra ví dụ, nên cần hiểu rằng đây là biểu thị cho các ví dụ còn lại. Nếu không phải vậy, vì các ví dụ loại này không thể được bao gồm hết, từ ‘iti’ có nghĩa là ‘loại như vậy’. Cái ôm, sự ôm ấp của người yêu, liệu có không ôm lấy hạnh phúc về thân và tâm cho người nào chăng? Chắc chắn là có ôm lấy. Ở đây, từ ‘piyā’ là một từ khó hiểu, (lỗi này) đã được loại bỏ bằng cách đặt nó vào trong một câu đố.

၇၄.

74.

ယမကေ နော ပယောဇေယျ, ကိလိဋ္ဌပဒ’မိစ္ဆိတေ;

တတော ယမက’မညံ တု, သဗ္ဗမေတံမယံ ဝိယ.

Không nên dùng từ khó hiểu trong một phép điệp ngữ mong muốn; tuy nhiên, một phép điệp ngữ khác ngoài phép đó, tất cả dường như được tạo ra từ chính (từ khó hiểu) này.

၇၄. ‘‘ယမကေ’’စ္စာဒိ. [Pg.109] တတော အညန္တိ ဣစ္ဆိတယမကတော အညံ. တုဣတိ ဝိသေသဇောတကော. ဧတံမယံ ဝိယာတိ ဧတေန ကိလိဋ္ဌပဒေန နိဗ္ဗတ္တံ ဝိယ.

74. Câu bắt đầu bằng ‘Yamake’. `Tato aññaṃ` có nghĩa là khác với phép điệp ngữ mong muốn. `Tu` là tiểu từ nhấn mạnh sự khác biệt. `Etaṃmayaṃ viya` có nghĩa là dường như được tạo ra bởi từ khó hiểu này.

၇၄. ‘‘ယမကေ’’စ္စာဒိ. ကိလိဋ္ဌပဒံ ဣစ္ဆိတေ ယမကေ ဣဋ္ဌယမကေ နော ပယောဇေယျ နပ္ပယုဇ္ဇေယျ, တတော ဣဋ္ဌယမကတော အညံ သဗ္ဗံ ယမကံ ပန ဧတံမယံ ဝိယ ဣမိနာ ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသေန ကတံ ဝိယ ဟောတိ. ဧတ္ထ ဣဋ္ဌယမကံ ဝုတ္တနယေန ဉာတဗ္ဗံ, ဧတေန နိဗ္ဗတ္တံ ဧတံမယန္တိ ဝိဂ္ဂဟော.

74. Câu bắt đầu bằng ‘Yamake’. Không nên dùng, không nên sử dụng từ khó hiểu trong một phép điệp ngữ mong muốn, một phép điệp ngữ được ưa thích. Tuy nhiên, tất cả các phép điệp ngữ khác ngoài phép điệp ngữ được ưa thích đó, dường như là `etaṃmayaṃ`, tức là dường như được tạo ra bởi lỗi từ ngữ khó hiểu này. Ở đây, phép điệp ngữ được ưa thích nên được hiểu theo phương pháp đã nói. Phân tích cú pháp là: `etena nibbattaṃ` (được tạo ra bởi cái này) là `etaṃmayaṃ`.

ဒေသဝိရောဓိနော ယထာ –

Ví dụ về (lỗi) mâu thuẫn với địa phương –

၇၅.

75.

ဗောဓိသတ္တပ္ပဘာဝေန, ထလေပိ ဇလဇာနျ’ဟုံ;

နုဒန္တာနိ’ဝ သုစိရာ-ဝါသက္လေသံ တဟိံ ဇလေ.

Do oai lực của Bồ-tát, hoa sen đã mọc cả trên cạn, như thể xua đi nỗi khổ vì phải ở lâu trong nước.

၇၅. ‘‘ဗောဓိသတ္တေ’’စ္စာဒိ. ဗောဓိသတ္တဿ မာယာဒေဝိယာ သုတဿ ဝက္ခမာနဿ ဝိသေသဿ တဒုပ္ပန္နဒိနေ သမ္ဘဝါ ပဘာဝေန ပုညပ္ပဘာဝတော ဇလဇာနိ အမ္ဗုဇာနိ ထလေပိ အဟုံ အဟေသုံ အစိန္တနီယတ္တာ ပုညပ္ပဘာဝဿ. ကိံ ပန ဝါပျာဒီသု ကိံ ကရောန္တာဝ တဟိံ တသ္မိဉ္စ ဇလေ သုစိရံ သဗ္ဗဒါဝ အာဝသနမာဝါသော တေန ဇာတော က္လေသော တံ နုဒန္တာနိဝ ဒူရတော ဇဟန္တာနိဝေတိ. အစိန္တနီယတ္တာ ပုညပ္ပဘာဝဿ ဤဒိသမ္ပိ အစ္ဆရိယမဟောသီတိ န ဒေသဝိရောဓော.

75. Câu bắt đầu bằng ‘Bodhisatta’. Do oai lực, do oai lực phước báu của Bồ-tát, con trai của hoàng hậu Māyā, người có những đặc tính sẽ được nói đến, và do sự kiện xảy ra vào ngày ngài đản sanh, những hoa sen đã mọc cả trên cạn, vì oai lực của phước báu là không thể nghĩ bàn. Huống nữa là ở trong các hồ ao v.v... Như thể đang làm gì? Như thể đang xua đi, như thể đang từ bỏ từ xa nỗi khổ sinh ra do việc cư ngụ lâu dài, luôn luôn ở trong nước đó. Vì oai lực của phước báu là không thể nghĩ bàn, nên một điều kỳ diệu như vậy đã xảy ra, do đó không có lỗi mâu thuẫn với địa phương.

၇၅. ဗောဓိသတ္တပ္ပဘာဝေန ဗောဓိသတ္တဿ အစိန္တေယျာနုဘာဝေန ဇလဇာနိ ဇလဇသဒိသတ္တာ တန္နာမကာနိ ပဒုမကေရဝါဒီနိ တဟိံ ဇလေ ဝိသယတ္တေန ပသိဒ္ဓေ တသ္မိံ ဥဒကေ သုစိရာဝါသက္လေသံ အတိစိရံ နိဝါသတော ဇာတအာယာသံ နုဒန္တာနိ ဣဝ စဇန္တာနိ ဣဝ ထလေပိ အဟုံ အဟေသုံ, ဝါပိအာဒီသု ကာ ကထာ. ဧတ္ထ ဇလဇာနံ ထလုပ္ပတ္တိကထနသင်္ခါတံ ဒေသဝိရောဓံ အစိန္တေယျပုညပ္ပဘာဝေန ဤဒိသာနံ [Pg.110] အစ္ဆရိယာနံ ပါတုဘာဝတော ‘‘ဗောဓိသတ္တပ္ပဘာဝေနာ’’တိ ဣမိနာ နိရာကရောတိ. ဗောဓိယံ စတုမဂ္ဂပညာယံ သတ္တောတိ စ, တဿ ပဘာဝေါတိ စ, သုစိရံ အာဝါသောတိ စ, တေန ဘူတော က္လေသောတိ စ ဝါကျံ.

75. Do oai lực của Bồ-tát, do oai lực không thể nghĩ bàn của Bồ-tát, các loài hoa thủy sinh, tức là các loài hoa có tên gọi tương tự như hoa sinh từ nước như hoa sen, hoa súng trắng, v.v... trong nước ấy, trong thứ nước nổi tiếng là môi trường của chúng, dường như để xua tan, dường như để từ bỏ sự phiền muộn do ở quá lâu, sự mệt mỏi sinh ra từ việc cư ngụ quá dài, cũng đã xuất hiện trên cạn; nói gì đến trong ao hồ v.v... Ở đây, sự mâu thuẫn về nơi chốn, được gọi là việc kể về sự xuất hiện trên cạn của các loài hoa thủy sinh, được loại bỏ bởi câu "do oai lực của Bồ-tát" (bodhisattappabhāvenā), vì những điều kỳ diệu như vậy xuất hiện do oai lực của phước báu không thể nghĩ bàn. Và câu văn (được phân tích) là: "satto" (chúng sanh) trong trí tuệ của bốn đạo là sự giác ngộ (Bodhiyaṃ), và "pabhāvo" (oai lực) của vị ấy (tassa), và "suciraṃ āvāso" (sự ở lâu), và "kleso" (phiền muộn) được tạo ra bởi điều đó (tena bhūto).

ကာလဝိရောဓိနော ယထာ –

Ví dụ về mâu thuẫn thời gian như sau –

၇၆.

76.

မဟာနုဘာဝပိသုနော, မုနိနော မန္ဒမာရုတော;

သဗ္ဗောတုကမယံ ဝါယိ, ဓုနန္တော ကုသုမံ သမံ.

Ngọn gió nhẹ, báo hiệu oai lực vĩ đại của bậc Muni, đã thổi, làm rung động các loài hoa của tất cả các mùa cùng một lúc.

၇၆. ‘‘မဟာ’’ဣစ္စာဒိ. မန္ဒော မုဒုဘူတော မာရုတော အယံ သဗ္ဗောတုကံ သဗ္ဗေသု ဥတူသု ပုပ္ဖနကံ ကုသုမံ ပုပ္ဖံ သမံ ဧကတော ကတွာ ဓုနန္တော ဝိကိရန္တော မုနိနော မုနိသဒိသတ္တာ ဘဝိဿန္တမုနိဘာဝေန စ ဗောဓိသတ္တဿ, မုနိနောယေဝ ဝါ သမ္မာသမ္ဗောဓိသမဓိဂမသမယေ မဟာနုဘာဝဿ ပိသုနော သူစကော ဝါယိ ပဝါယတီတိ. ဧတ္ထ ယဒျပေကဒါ သဗ္ဗောတုကာသမ္ဘဝေါ နာနာဥတူသု နာနာကုသုမဿ သမ္ဘဝါ, တထာပိ ဘဂဝတော မဟာနုဘာဝပိသုနမီဒိသမေကပဒိကံ သမ္ဘဝတီတိ ကာလဝိရောဓော ဣမိနာ ပရိဟဋော.

76. (Câu kệ) "Mahā" v.v... Ngọn gió nhẹ nhàng, êm dịu này, làm rung động và rải rắc các loài hoa, những bông hoa nở trong tất cả các mùa, gom lại cùng nhau, đã thổi, như là điềm báo, là dấu hiệu về oai lực vĩ đại của vị Bồ-tát, người giống như bậc Muni và có bản chất của một vị Muni trong tương lai, hoặc của chính bậc Muni vào thời điểm chứng đắc Chánh Đẳng Giác. Ở đây, mặc dù sự tồn tại của (hoa) tất cả các mùa vào cùng một thời điểm là không thể, vì các loài hoa khác nhau tồn tại trong các mùa khác nhau, tuy nhiên, một hiện tượng tức thời như vậy, báo hiệu oai lực vĩ đại của Đức Thế Tôn, có thể xảy ra. Do đó, sự mâu thuẫn về thời gian được loại bỏ bởi điều này.

၇၆. ‘‘မဟာနုဘာဝေ’’စ္စာဒိ. အယံ မန္ဒမာရုတော အစဏ္ဍသမီရဏော သဗ္ဗောတုကံ ဝသန္တာဒီသု သဗ္ဗဥတူသု ဝိကသန္တံ ကုသုမံ ပုပ္ဖဇာတံ သမံ ဧကတော ကတွာ ဓုနန္တော ကမ္ပေန္တော မုနိနော ဧကန္တဘာဝိတ္တာ မုနိသင်္ခါတဿ ဗောဓိသတ္တဿ, သမ္မာသမ္ဗောဓိသမဓိဂမသမယေ ဘူတတ္တာ မုနိနော သဗ္ဗညုနော ဝါ မဟာနုဘာဝပိသုနော မဟန္တံ ပုညပ္ပဘာဝံ ပကာသေန္တော ဝါယိ သမ္ပဝါယီတိ. ဧတ္ထ နာနာကာလေ သမ္ဘဝန္တာနမ္ပိ ကုသုမာနံ ဧကကာလေ သမ္ဘဝဿ ကာလဝိရောဓတ္တေပိ ဘဂဝတော ပုညာနုဘာဝေါ တာဒိသမစ္ဆရိယမေကက္ခဏေ ဇနေတုံ သမတ္ထောတိ ကာလဝိရောဓံ ‘‘မဟာနုဘာဝပိသုနော’’တိ ဣမိနာ နိရာကရောတိ. မဟာနုဘာဝဿ, မဟာနုဘာဝံ ဝါ ပိသုနောတိ ဝါကျံ.

76. (Câu kệ) "Mahānubhāve" v.v... Ngọn gió nhẹ này, cơn gió không mạnh, làm rung động, làm lay chuyển các loài hoa, những loại hoa nở trong tất cả các mùa như mùa xuân v.v..., gom lại cùng nhau, đã thổi, báo hiệu oai lực vĩ đại, tuyên bố oai lực phước báu to lớn của vị Bồ-tát, được gọi là bậc Muni do đã tu tập trong sự tĩnh lặng, hoặc của bậc Toàn Giác, người đã trở thành bậc Muni vào thời điểm chứng đắc Chánh Đẳng Giác. Ở đây, mặc dù sự tồn tại vào cùng một thời điểm của các loài hoa vốn tồn tại ở các thời điểm khác nhau là một sự mâu thuẫn về thời gian, nhưng oai lực phước báu của Đức Thế Tôn có khả năng tạo ra một điều kỳ diệu như vậy trong một khoảnh khắc. Do đó, ngài loại bỏ sự mâu thuẫn về thời gian bằng câu "báo hiệu oai lực vĩ đại" (mahānubhāvapisuno). Câu văn (được phân tích) là: "pisuno" (báo hiệu) của oai lực vĩ đại (mahānubhāvassa), hoặc báo hiệu oai lực vĩ đại (mahānubhāvaṃ).

ကလာဝိရောဓိနော ယထာ –

Ví dụ về mâu thuẫn nghệ thuật như sau –

၇၇.

77.

နိမုဂ္ဂမနသော [Pg.111] ဗုဒ္ဓ-ဂုဏေ ပဉ္စသိခဿပိ;

တန္တိဿရဝိရောဓော သော, န သမ္ပီဏေတိ ကံ ဇနံ.

Ngay cả đối với Pañcasikha, người có tâm trí chìm đắm trong các đức hạnh của Đức Phật, sự sai lạc trong âm thanh của dây đàn ấy, há không làm hài lòng người nào sao?

၇၇. ‘‘နိမုဂ္ဂိ’’စ္စာဒိ. ဗုဒ္ဓဿ ဂုဏေ သီလာဒိကေ အပရိမာဏေ နိမုဂ္ဂံ ဩဂါဠှံ မနံ စိတ္တံ ယဿ တဿ ပဉ္စသိခဿ ဂန္ဓဗ္ဗဒေဝပုတ္တဿပိ ဝီဏာယ တန္တိယာ သရော ကိရိယာကာလမာနလက္ခဏဝိလမ္ဗိတဒုတမဇ္ဈဘေဒဘိန္နော ဆဇ္ဇာဒိကော တဿ ဝိရောဓော ကလာသတ္ထပရိနိဒ္ဒိဋ္ဌကမဝေသမံ ကံ ဇနံ န သမ္ပီဏေတိ, ပီဏေတိယေဝ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ လောကိယဂုဏာနုဗန္ဓဗုဒ္ဓီနံ ဝိက္ခေပပ္ပဝတ္တိပိ တထာဝိဓံ ပီဏေတီတိ. ‘‘ဗုဒ္ဓဂုဏေ နိမုဂ္ဂမနသော’’တိ ဣမိနာ ကလာဝိရောဓော ပရိဟဋော.

77. (Câu kệ) "Nimuggi" v.v... Ngay cả đối với Pañcasikha, vị thiên tử Càn-thát-bà, người có tâm trí, có tâm thức đã chìm đắm, đã lặn sâu trong các đức hạnh vô lượng như giới v.v... của Đức Phật, sự mâu thuẫn trong âm thanh của dây đàn tỳ-bà của vị ấy, tức là sự không đồng đều so với thứ tự được quy định trong nghệ thuật luận của âm thanh (saro) – vốn được phân biệt bởi các đặc điểm về hành động (kiriyā), thời gian (kāla), và nhịp điệu (māna), và được chia thành các loại chậm, nhanh, và trung bình, bắt đầu bằng nốt sa (chajjādiko) – há không làm hài lòng người nào sao? Chắc chắn là làm hài lòng. Ngay cả sự phân tâm của trí tuệ gắn liền với các đức hạnh thế gian của bậc Chánh Đẳng Giác cũng làm hài lòng như vậy. Sự mâu thuẫn nghệ thuật được loại bỏ bởi câu "người có tâm trí chìm đắm trong các đức hạnh của Đức Phật" (Buddhaguṇe nimuggamanaso).

၇၇. ‘‘နိမုဂ္ဂိ’’စ္စာဒိ. ဗုဒ္ဓဂုဏေ သဗ္ဗညုနော ဝိမှယဇနကသီလာဒိဂုဏသမ္ဘာရေ နိမုဂ္ဂမနသော ဩတိဏ္ဏစိတ္တဿ ပဉ္စသိခဿပိ ဂန္ဓဗ္ဗဒေဝပုတ္တဿာပိ သော တန္တိဿရဝိရောဓော ဝီဏာယ တန္တိယာ ဃဋ္ဋနကိရိယာ, အဒ္ဓမတ္တိကာဒိကာလော, ဟတ္ထာဒီနံ သန္နိဝေသလက္ခဏော မာနောတိ ဣမေဟိ တီဟိ လက္ခဏေဟိ ယုတ္တဿ မန္ဒသီဃမဇ္ဈိမပ္ပမာဏေဟိ ဘိန္နဿ ဆဇ္ဇာဒိသတ္တသရဿ ကလာသတ္ထာဂတက္ကမဿ ဝိနာသသင်္ခါတော ဝိရောဓော ကံ ဇနံ န သမ္ပီဏေတိ, သမ္ပီဏေတိ ဧဝ. ဧတ္ထ အကန္တိယာ ကာရဏဘူတော ကလာသတ္ထာဂတက္ကမဘင်္ဂေါ လောကုတ္တရဗုဒ္ဓဂုဏာနုဂတဗုဒ္ဓိယာ ဇာတောတိ သော ဘင်္ဂေါ ‘‘နိမုဂ္ဂမနသော ဗုဒ္ဓဂုဏေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပီတိယာ ကာရဏမေဝေတိ န ဝိရောဓော. နိမုဂ္ဂေါ မနော အဿာတိ စ, တန္တိယာ သရောတိ စ, တေသံ ဝိရောဓောတိ စ ဝါကျံ.

77. (Câu kệ) "Nimuggi" v.v... Ngay cả đối với Pañcasikha, vị thiên tử Càn-thát-bà, người có tâm trí chìm đắm, có tâm thức lặn sâu trong tập hợp các đức hạnh như giới v.v... của bậc Toàn Giác, vốn tạo ra sự kinh ngạc, sự mâu thuẫn trong âm thanh của dây đàn ấy – tức là sự phá vỡ thứ tự đã được trình bày trong nghệ thuật luận của bảy nốt nhạc bắt đầu bằng nốt sa (chajjādisattasarassa), vốn được phân biệt bởi các mức độ chậm, nhanh, và trung bình, và được kết hợp với ba đặc điểm này: hành động gảy dây đàn tỳ-bà (ghaṭṭanakiriyā), thời gian như nửa nhịp v.v... (addhamattikādikālo), và nhịp điệu có đặc điểm là sự sắp đặt của tay v.v... (hatthādīnaṃ sannivesalakkhaṇo māno) – há không làm hài lòng người nào sao? Chắc chắn là làm hài lòng. Ở đây, sự phá vỡ thứ tự đã được trình bày trong nghệ thuật luận, vốn là nguyên nhân của sự không ưa thích, lại được sinh ra từ trí tuệ đi theo các đức hạnh siêu thế của Đức Phật. Do đó, sự phá vỡ ấy, vì đã được nói là "người có tâm trí chìm đắm trong các đức hạnh của Đức Phật" (nimuggamanaso buddhaguṇe), chính là nguyên nhân của hỷ lạc, nên không có mâu thuẫn. Và câu văn (được phân tích) là: "nimuggo mano assā" (người có tâm trí chìm đắm), và "tantiyā saro" (âm thanh của dây đàn), và "tesaṃ virodho" (sự mâu thuẫn của chúng).

လောကဝိရောဓိနော ယထာ –

Ví dụ về mâu thuẫn thế gian như sau –

၇၈.

78.

ဂဏယေ [Pg.112] စက္ကဝါဠံ သော, စန္ဒနာယပိ သီတလံ;

သမ္ဗောဓိသတ္တဟဒယော, ပဒိတ္တင်္ဂါရပူရိတံ.

Vị ấy, người có tâm hướng về Chánh Đẳng Giác, sẽ xem một thế giới đầy than hồng rực cháy còn mát hơn cả gỗ đàn hương.

၇၈. ‘‘ဂဏယေ’’စ္စာဒိ. စန္ဒနာယ အပိ သီတလံ ဂဏယေ စိန္တေသိ. ကိန္တံ? ပဒိတ္တင်္ဂါရပူရိတံ စက္ကဝါဠံ. ကော သော? သမ္ဗောဓိယံ သဗ္ဗညုတညာဏေ သတ္တံ ပရိဗဒ္ဓံ ဟဒယံ စိတ္တံ ယဿ သော. သဗ္ဗညုတညာဏာနုဗန္ဓဗုဒ္ဓိနော ဟိ တာဒိသော မနောဗန္ဓောတိ န လောကဝိရောဓော.

78. (Câu kệ) "Gaṇaye" v.v... Vị ấy đã xem xét, đã nghĩ rằng nó mát hơn cả gỗ đàn hương. Cái gì vậy? Một thế giới đầy than hồng rực cháy. Vị ấy là ai? Là người có trái tim, có tâm thức quyến luyến, ràng buộc vào Chánh Đẳng Giác, vào trí tuệ toàn giác. Thật vậy, đối với người có trí tuệ gắn liền với trí tuệ toàn giác, một trạng thái tâm như vậy là có thể, do đó không có mâu thuẫn thế gian.

၇၈. ‘‘ဂဏယေ’’စ္စာဒိ. သမ္ဗောဓိသတ္တဟဒယော သဗ္ဗညုတညာဏေ အာသတ္တစိတ္တော သော ဗောဓိသတ္တော ပဒိတ္တင်္ဂါရပူရိတံ အာဒိတ္တင်္ဂါရေဟိ ပရိပုဏ္ဏံ စက္ကဝါဠံ စက္ကဝါဠဂဗ္ဘံ စန္ဒနာယပိ စန္ဒနတော အပိ သီတလံ အတိသီတလံ ကတွာ ဂဏယေ စိန္တေယျာတိ. ဣဋ္ဌတ္ထလုဒ္ဓဿ စိတ္တပ္ပဝတ္တိယာ ဤဒိသတ္တာ အဂ္ဂိနော စန္ဒနတောပိ အဓိကသီတတ္တကပ္ပနာ ‘‘စန္ဒနံ သီတလံ, အဂ္ဂိ ဥဏှော’’တိ ပဝတ္တလောကသီမာယ ဝိရုဒ္ဓါ န ဟောတိ. သမ္ဗောဓိယံ သတ္တဟဒယံ ယဿေတိ စ, ပဒိတ္တာနိ အင်္ဂါရာနီတိ စ, တေဟိ ပူရိတန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

78. (Câu kệ) "Gaṇaye" v.v... Vị Bồ-tát ấy, người có tâm hướng về Chánh Đẳng Giác, người có tâm quyến luyến trí tuệ toàn giác, sẽ xem xét, sẽ nghĩ rằng một thế giới, một lòng thế giới, đầy than hồng rực cháy, tràn ngập than lửa, là mát mẻ, là cực kỳ mát mẻ, còn hơn cả gỗ đàn hương. Do sự vận hành của tâm thức của người khao khát một mục tiêu đáng mong muốn là như vậy, nên việc tưởng tượng lửa có tính mát hơn cả gỗ đàn hương không mâu thuẫn với giới hạn thế gian đã được thiết lập rằng "gỗ đàn hương thì mát, lửa thì nóng". Và sự phân tích (của các từ ghép) là: "sambodhiyaṃ sattahadayaṃ yassa" (người có tâm quyến luyến Chánh Đẳng Giác), và "padittāni aṅgārāni" (những hòn than rực cháy), và "tehi pūritaṃ" (được làm đầy bởi chúng).

ဉာယဝိရောဓိနော ယထာ –

Ví dụ về mâu thuẫn lý luận như sau –

၇၉.

79.

ပရိစ္စတ္တဘဝေါပိ တွ-မုပနီတဘဝေါ အသိ;

အစိန္တျဂုဏသာရာယ, နမော တေ မုနိပုင်္ဂဝ.

Mặc dù Ngài đã từ bỏ các cõi tồn tại, Ngài lại là người mang đến sự thịnh vượng. Kính lễ Ngài, hỡi bậc Muni Tối Thượng, người có cốt tủy là những đức hạnh không thể nghĩ bàn.

၇၉. ‘‘ပရိစ္စတ္တေ’’စ္စာဒိ. မုနိပုင်္ဂဝ မုနီနံ ဥတ္တမ ပရိစ္စတ္တော ဝိသဋ္ဌော ဘဝေါ သုဂတိဒုဂ္ဂတိသင်္ခါတော ယေနာတိ ပရိစ္စတ္တဘဝေါပိ တွံ ဥပနီတော အာနီတော ပဝတ္တိတော ဘဝေါ ဝုဍ္ဎိ ယေနာတိ ဥပနီတဘဝေါ အသိ. တသ္မာ ကာရဏာ အစိန္တျဂုဏသာရာယ တေ နမော အတ္ထူတိ သေသော. ဤဒိသံ န ဉာယဝိရုဒ္ဓမေဝံဝိဓတ္တာ မုနိပုင်္ဂဝဿ.

79. «Pariccatte» v.v... Hỡi bậc Tối thắng giữa các vị ẩn sĩ (Munipuṅgava), bậc cao thượng của các vị ẩn sĩ! Ngài là người đã từ bỏ sự hiện hữu (pariccattabhavo), tức là sự hiện hữu được gọi là thiện thú và ác thú đã được từ bỏ (pariccatto visaṭṭho). Ngài cũng là người đã mang đến sự tăng trưởng (upanītabhavo), tức là sự tăng trưởng (bhavo vuḍḍhi) đã được mang đến (upanīto ānīto), đã được khởi phát (pavattito). Do đó, phần còn lại (của câu kệ) là: 'Xin đảnh lễ Ngài, người có cốt lõi phẩm hạnh không thể nghĩ bàn'. Điều như vậy không trái với lý lẽ, vì bậc Tối thắng giữa các vị ẩn sĩ có bản chất như thế.

၇၉. ‘‘ပရိစ္စတ္တေ’’စ္စာဒိ. မုနိပုင်္ဂဝ မုနိသေဋ္ဌ တွံ ပရိစ္စတ္တဘဝေါပိ အပနီတသုဂတိဒုဂ္ဂတိဘဝေါပိ ဥပနီတဘဝေါ လောကဿာနီတအဘိဝုဒ္ဓိကော အသိ ဘဝသိ, အစိန္တျဂုဏသာရာယ တတော ဧဝ စိန္တာဝိသယာတိက္ကန္တသာရဂုဏဿ တေ တုယှံ နမော အတ္ထူတိ သဗ္ဗာကာရတော ဘဝဿ ပရိစ္စတ္တတ္တာ အတ္တနိ အဝိဇ္ဇမာနံ [Pg.113] သုဂတိဘဝံ လောကဿ ဒေတီတိ ဧတံ ဉာယာဂတံ န ဟောတီတိ ပဋိဘာတိ, တထာပိ စ သဗ္ဗညူနံ ပဝတ္တိ ဤဒိသာယေဝါတိ ဉာယဝိရောဓော နိရာကတော. အစိန္တျာ ဂုဏသာရာ ယသ္မိန္တိ ဝိဂ္ဂဟော.

79. «Pariccatte» v.v... Hỡi bậc Tối thắng giữa các vị ẩn sĩ (Munipuṅgava), bậc Trưởng thượng giữa các vị ẩn sĩ (muniseṭṭha)! Ngài vừa là người đã từ bỏ sự hiện hữu (pariccattabhavo), tức là đã loại bỏ sự hiện hữu ở thiện thú và ác thú, vừa là người đã mang đến sự tăng trưởng (upanītabhavo), tức là người đã mang lại sự thịnh vượng cho thế gian. 'Xin đảnh lễ Ngài (te tuyhaṃ), người có cốt lõi phẩm hạnh vượt ngoài phạm vi tư duy (cintāvisayātikkantasāraguṇassa)'. Có vẻ như điều này không hợp lý: 'Vì đã từ bỏ sự hiện hữu về mọi phương diện, nên Ngài ban cho thế gian một sự hiện hữu tốt đẹp vốn không có nơi chính mình'. Tuy nhiên, sự mâu thuẫn với lý lẽ đã được bác bỏ, vì rằng cách hành xử của các bậc Toàn Giác chính là như vậy. Phân tích cú pháp (viggaho) là: 'Người mà nơi ấy có những phẩm hạnh cốt lõi không thể nghĩ bàn'.

အာဂမဝိရောဓိနော ယထာ –

Ví dụ về (lỗi) mâu thuẫn với Thánh điển (Āgamavirodhino) như sau –

၈၀.

80.

နေဝါလပတိ ကေနာပိ, ဝစီဝိညတ္တိတော ယတိ;

သမ္ပဇာနမုသာဝါဒါ, ဖုသေယျာပတ္တိဒုက္ကဋံ.

Vị tu sĩ không nói với ai, nhưng do biểu lộ bằng lời, từ việc cố ý nói dối, vị ấy có thể phạm tội tác ác (dukkaṭa).

၈၀. ‘‘နေဝေ’’တိအာဒိ. ယတီတိ ဘိက္ခု ကေနာပိ သဟ နေဝါလပတိ န ဝဒတျေဝ, တထာပိ ဝစီဝိညတ္တိတော စောပနဝါစာသင်္ခါတေန ဝစီဝိညတ္တိဟေတုနာ ပဝတ္တိတော သမ္ပဇာနန္တဿ မုသာဝါဒတော ကာရဏာ အာပတ္တိဒုက္ကဋံ ‘‘သမ္ပဇာနမုသာဝါဒဿ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တဒုက္ကဋာပတ္တိ ဖုသေယျ အာပဇ္ဇတီတိ. ဧတ္ထ အနာလပတော ဝစီဝိညတ္တိယာ ကထံ မုသာဝါဒေါတိ အဘိဓမ္မာပန္နဝိရောဓော နတ္ထိ, အပရဝစနတ္ထေ တွီဒိသော ဝိရုဇ္ဈတီတိ.

80. «Neve» v.v... 'Yati' là vị tỳ-khưu, vị ấy hoàn toàn không nói (nevālapati na vadatyeva) với bất kỳ ai. Tuy nhiên, do biểu lộ bằng lời (vacīviññattito), tức là do nguyên nhân biểu lộ bằng lời được gọi là lời nói xúi giục, và do nguyên nhân nói dối một cách cố ý, vị ấy có thể phạm (phuseyya āpajjati) tội tác ác (dukkaṭāpatti), tội tác ác được nói là 'phạm tội đối với người cố ý nói dối'. Ở đây, không có sự mâu thuẫn với A-tỳ-đạt-ma trong câu hỏi 'làm thế nào có thể nói dối qua việc biểu lộ bằng lời mà không nói ra?'. Nhưng trong ý nghĩa của một bản văn khác, điều như vậy là mâu thuẫn.

၈၀. ‘‘နေဝိ’’စ္စာဒိ. ယတိ သမဏော ကေနာပိ ကေနစိ သဒ္ဓိံ နေဝါလပတိ နော ဘာသတိ, တထာပိ ဝစီဝိညတ္တိတော စောပနဝါစာသင်္ခါတဝိညတ္တိကာရဏာ ပဝတ္တနတော သမ္ပဇာနမုသာဝါဒါ သမ္ပဇာနန္တဿ မုသာဘဏနတော အာပတ္တိဒုက္ကဋံ ဒုက္ကဋာပတ္တိံ ဖုသေယျ အာပဇ္ဇေယျာတိ. ဧတ္ထ အနာလပန္တဿ ဝစီဝိညတ္တိတော မုသာဝါဒေါ ကထံ သမ္ဘဝတီတိ အဘိဓမ္မာပန္နဝိရောဓော, ‘‘သန္တိံ အာပတ္တိံ နာဝိကရေယျ, သမ္ပဇာနမုသာဝါဒ’ဿ ဟောတီ’’တိ နိဒါနုဒ္ဒေသေ နိဒ္ဒိဋ္ဌဝစီဒွါရေ အကိရိယသမုဋ္ဌာနာ ဒုက္ကဋာပတ္တိ ဟောတီတိ အာဂမဝိရောဓော နိရာကတော. မုသာဘဏနံ ဝိနာ အာပတ္တိ ကထံ ဘဝတီတိ? ယထာ ကာလေ အဝဿမာနမေဃတော သဉ္ဇာတဒုဗ္ဘိက္ခံ ‘‘မေဃကတံ ဒုဗ္ဘိက္ခ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဟောတိ, ဧဝံ ကထေတဗ္ဗကာလေ အကထနတော သဉ္ဇာတာ ဝစီဒွါရေ အကိရိယသမုဋ္ဌာနာ ဒုက္ကဋာပတ္တိပိ [Pg.114] တတော သဉ္ဇာတာတိ ဝတ္တဗ္ဗာ ဟောတိ. သမ္ပဇာနန္တဿ မုသာဝါဒေါတိ စ, အာပတ္တိယေဝ ဒုက္ကဋန္တိ စ ဝါကျံ.

80. «Nevi» v.v... Vị tu sĩ (yati), vị sa-môn (samaṇo) không nói (nevālapati no bhāsati) với bất kỳ ai. Tuy nhiên, do biểu lộ bằng lời (vacīviññattito), tức là do nguyên nhân biểu lộ được gọi là lời nói xúi giục, và từ việc cố ý nói dối, vị ấy có thể phạm (phuseyya āpajjeyya) tội tác ác (dukkaṭāpatti). Ở đây, có sự mâu thuẫn với A-tỳ-đạt-ma: 'Làm thế nào việc nói dối có thể xảy ra do biểu lộ bằng lời đối với người không nói?'. Sự mâu thuẫn với Thánh điển được bác bỏ, vì trong phần Duyên khởi (Nidānuddesa) có chỉ rõ: 'Nếu không thú nhận tội đã có, đó là cố ý nói dối', do đó tội tác ác phát sinh từ sự không hành động qua cửa lời nói. 'Làm thế nào có thể phạm tội mà không nói dối?'. Giống như nạn đói phát sinh do mây không mưa đúng lúc được gọi là 'nạn đói do mây gây ra', cũng vậy, tội tác ác phát sinh từ sự không hành động qua cửa lời nói, do không nói vào lúc cần phải nói, cũng được cho là phát sinh từ đó. Các câu là 'cố ý nói dối' và 'tội ấy chính là tác ác'.

နေယျဿ ယထာ –

Ví dụ về (lỗi) ý nghĩa cần suy diễn (Neyyassa) như sau –

၈၁.

81.

မရီစိစန္ဒနာလေပ-လာဘာ သီတမရီစိနော ;

ဣမာ သဗ္ဗာပိ ဓဝလာ, ဒိသာ ရောစန္တိ နိဗ္ဘရံ.

Nhờ được lớp phấn tô bằng gỗ đàn hương là những tia sáng của mặt trăng, tất cả các phương trời trắng ngần này đang tỏa sáng rực rỡ.

၈၁. ‘‘မရီစီ’’တျာဒိ. သီတမရီစိနော စန္ဒဿ မရီစိယော ဒီဓိတိယော ဧဝ စန္ဒနံ, တဿ အာလေပေါ ဥပဒေဟော, တဿ လာဘေန ဣမာ သဗ္ဗာပိ ဒိသာ နိဗ္ဘရမတိသယံ ဓဝလာ သေတာ ရောစန္တီတိ နတ္ထေတ္ထ နေယျတာ မရီစိယာ သဒ္ဒေါပါတ္တတ္ထာယ တု.

81. «Marīcī» v.v... Của mặt trăng (candassa), đấng có tia sáng mát lạnh (Sītamarīcino), những tia sáng (marīciyo dīdhitiyo) chính là gỗ đàn hương (candanaṃ), việc tô phết (ālepo) của nó là sự xức lên (upadeho). Nhờ nhận được điều đó (tassa lābhena), tất cả các phương trời này (imā sabbāpi disā) tỏa sáng (rocanti) rực rỡ (nibbharamatisayaṃ), trắng ngần (dhavalā setā). Ở đây không có lỗi ý nghĩa cần suy diễn (neyyatā), vì ý nghĩa của 'tia sáng' đã được chính từ ngữ ấy nêu lên.

၈၁. ‘‘မရီစိ’’စ္စာဒိ. သီတမရီစိနော စန္ဒဿ မရီစိစန္ဒနာလေပလာဘာ မရီစိသင်္ခါတစန္ဒနာလေပဿ ပဋိလာဘတော ဣမာ သဗ္ဗာပိ ဒိသာ နိဗ္ဘရမတိသယံ ဓဝလာ သေတာ ရောစန္တိ ဒိဗ္ဗန္တီတိ. ဒိသာနံ ဓဝလကာရဏဿ ‘‘မရီစိစန္ဒနာလေပလာဘာ သီတမရီစိနော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ နေယျဒေါသော န ပတိဋ္ဌာတိ, စန္ဒနမိဝ စန္ဒနံ, မရီစိယောယေဝ စန္ဒနမိတိ စ, တဿ အာလေပေါတိ စ, တဿ လာဘောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

81. «Marīci» v.v... Của mặt trăng (candassa), đấng có tia sáng mát lạnh (Sītamarīcino), 'nhờ được lớp phấn tô bằng gỗ đàn hương là những tia sáng' (marīcicandanālepalābhā) có nghĩa là do nhận được lớp phấn tô bằng gỗ đàn hương được gọi là những tia sáng. Tất cả các phương trời này (imā sabbāpi disā) tỏa sáng (rocanti dibbanti) rực rỡ (nibbharamatisayaṃ), trắng ngần (dhavalā setā). Vì nguyên nhân làm cho các phương trời trắng ngần đã được nói rõ là 'nhờ được lớp phấn tô bằng gỗ đàn hương là những tia sáng của mặt trăng', nên lỗi ý nghĩa cần suy diễn (neyyadoso) không tồn tại. Phân tích cú pháp (viggaho) là: 'như gỗ đàn hương là gỗ đàn hương', và 'chính những tia sáng là gỗ đàn hương', và 'lớp phấn tô của nó', và 'sự nhận được điều đó'.

ယထာ ဝါ –

Hoặc như –

၈၁.

81.

မနောနုရဉ္ဇနော မာရ-င်္ဂနာသိင်္ဂါရဝိဗ္ဘမော;

ဇိနေနာ’သမနုညာတော, မာရဿ ဟဒယာနလော.

Sự duyên dáng quyến rũ của các nàng Ma nữ, vốn làm say đắm lòng người, đã không được bậc Chiến Thắng chấp thuận, (và đã trở thành) ngọn lửa trong tim của Ma vương.

၈၂. ‘‘မနော’’စ္စာဒိ. မနံ ပဿန္တာနမနုဿရန္တာနဉ္စ စိတ္တံ အနုရဉ္ဇေတီတိ မနောနုရဉ္ဇနော, မာရင်္ဂနာနံ သိင်္ဂါရကတော ဝိဗ္ဘမော ဝိလာသော ဇိနေန အသမနုညာတော အဗ္ဘုပဂတော မာရဿ ဝသဝတ္တိနော ဟဒယာနလော ဟဒယဂ္ဂိ ဇာတော. သောကော စေတ္ထ အနလတ္ထေ နိရုပ္ပိတော တဿ [Pg.115] တာဒိသတ္ထာနတိဝတ္တနတော, ကာရဏန္တုပစာရေနာတိ. ဧတ္ထ ယဇ္ဇပိ မာရင်္ဂနာပရာဇယော န သဒ္ဒေါပါတ္တတ္ထော, တထာပိ ‘‘သိင်္ဂါရဝိဗ္ဘမော မာရဿ ဟဒယဂ္ဂီ’’တိ ဝုတ္တေ သာမတ္ထိယာ မာရင်္ဂနာပရာဇယော ဂမျတေ, တထာဝိဓဿ မာရသောကဿ မာရင်္ဂနာပရာဇယာဗျဘိစာရတော. နေဝေဒိသဿ နေယျတာ, ဝင်္ကဝုတ္တီဒိသီ ဂုဏောယေဝ ဗန္ဓဿ.

82. «Mano» v.v... 'Làm say đắm lòng người' (Manonurañjano) là làm say đắm tâm trí (cittaṃ) của những người nhìn thấy và tưởng nhớ. Sự duyên dáng quyến rũ (vibbhamo vilāso) từ sự trang điểm của các nàng Ma nữ, không được bậc Chiến Thắng chấp thuận (asamanuññāto abbhupagato), đã trở thành ngọn lửa trong tim (hadayānalo hadayaggi) của Ma vương Vasavattī. Ở đây, nỗi sầu muộn (soko) được xác định với ý nghĩa là ngọn lửa (analatthe), vì nó không đi chệch khỏi ý nghĩa như vậy, thông qua phép ẩn dụ về nguyên nhân. Ở đây, mặc dù sự thất bại của các nàng Ma nữ không phải là ý nghĩa được từ ngữ trực tiếp nêu lên, tuy nhiên khi nói 'sự duyên dáng quyến rũ (trở thành) ngọn lửa trong tim của Ma vương', thì sự thất bại của các nàng Ma nữ được hiểu ngầm qua năng lực (của câu chữ). Bởi vì nỗi sầu muộn như vậy của Ma vương luôn đi liền với sự thất bại của các nàng Ma nữ. Đối với trường hợp như vậy, không có lỗi ý nghĩa cần suy diễn (neyyatā); cách nói vòng (vaṅkavutti) như thế chính là một phẩm chất của tác phẩm.

၈၂. ဝတ္တဗ္ဗဿ ဉာယောပါတ္တတ္တာ နေယျဒေါသပရိဟာရတ္ထမုဒါဟရတိ ‘‘မနော’’စ္စာဒိ. မနောနုရဉ္ဇနော ဒဿနသဝနာနုဿရဏံ ကရောန္တာနံ ဇနာနံ စိတ္တမတ္တနိ အနုရဉ္ဇန္တော မာရင်္ဂနာသိင်္ဂါရဝိဗ္ဘမော မာရဝဓူနံ ရတိကီဠာဟေတုဘူတကာမပတ္ထနာသင်္ခါတသိင်္ဂါရေန ကတလီလာ ဇိနေန ဇိတပဉ္စမာရေန သတ္ထုနာ အသမနုညာတော အနဗ္ဘုပဂတော အသမ္ပဋိစ္ဆိတော မာရဿ ဝသဝတ္တိနော ဟဒယာနလော ဟဒယဂ္ဂိ အဟောသီတိ. အနလတ္တေန ကပ္ပိတကာရိယဘူတော သောကော မာရင်္ဂနာသိင်္ဂါရဝိဗ္ဘမသင်္ခါတကာရဏေန သဒ္ဓိံ အဘေဒကပ္ပနာယ ‘‘ဂုဠော သေမှံ, တိပုသံ ဇရော’’တိအာဒီသု ဝိယ တုလျာဓိကရဏဘာဝေန ဝုတ္တော ဟောတိ. ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ မာရင်္ဂနာနံ ပရာဇယဝါစကော သဒ္ဒေါ နတ္ထိ, တထာပိ ‘‘သိင်္ဂါရဝိဗ္ဘမော မာရဿ ဟဒယာနလော’’တိ ဝုတ္တေ မာရင်္ဂနာပရာဇယံ ဝိနာ တာဒိသသောကုပ္ပတ္တိကာရဏဿ အနဓိဂတတ္တာ အညထာနုပပတ္တိလက္ခဏသာမတ္ထိယေန တာသံ ပရာဇယော ပကာသိတော ဟောတီတိ ဤဒိသဝင်္ကဝုတ္တိယာ ဗန္ဓဂုဏတ္တာ နေယျဒေါသော နိရာကတော ဟောတီတိ. မနော အနုရဉ္ဇေတီတိ စ, မာရင်္ဂနာနံ သိင်္ဂါရောတိ စ, တေန ကတော ဝိဗ္ဘမောတိ စ ဝါကျံ.

82. Do điều cần nói có thể được lĩnh hội bằng lý luận, (ngài) nêu lên ví dụ bắt đầu bằng "mano" v.v... để tránh lỗi khó suy diễn. (Câu kệ có nghĩa là:) Sự quyến rũ làm say đắm lòng người, tức là làm cho tâm của những người đang thấy, đang nghe, đang tưởng nhớ trở nên say đắm nơi mình; sự diễm kiều của các ma nữ, tức là trò ve vãn được thực hiện bằng sự trang điểm được gọi là sự khao khát ái dục, là nguyên nhân của trò chơi ái ân của các ma nữ, đã không được bậc Đạo Sư, đấng Chinh Phục đã chiến thắng năm loại ma, cho phép, không chấp nhận, không tiếp nhận, đã trở thành ngọn lửa trong tim, ngọn lửa thiêu đốt tâm can của Ma vương Vasavatti. Nỗi sầu muộn, được xem là kết quả được hình dung qua (hình ảnh) ngọn lửa, được nói đến bằng cách đồng nhất hóa với nguyên nhân được gọi là sự diễm kiều quyến rũ của các ma nữ, tương tự như trong các ví dụ "đường mật là đàm, chì là sốt rét" v.v... bằng cách đặt trong cùng một cách sở thuộc. Ở đây, mặc dù không có từ ngữ nào nói lên sự thất bại của các ma nữ, tuy nhiên, khi nói rằng "sự diễm kiều quyến rũ là ngọn lửa trong tim của Ma vương", vì không thể tìm thấy nguyên nhân nào khác cho sự phát sinh nỗi sầu muộn như vậy ngoài sự thất bại của các ma nữ, nên sự thất bại của họ được biểu thị bằng năng lực của sự suy luận loại trừ (aññathānupapatti). Do đó, vì cách nói vòng vo như vậy là một phẩm chất của văn chương, nên lỗi khó suy diễn đã được loại bỏ. Và câu (phức hợp) được phân tích là: "làm say đắm lòng người", "sự trang điểm của các ma nữ", và "sự diễm kiều được thực hiện bởi điều đó".

ဝိသေသနာပေက္ခဿ ယထာ –

Ví dụ về (lỗi) cần đến tính từ:

၈၃.

83.

အပယာတာပရာဓမ္ပိ, အယံ ဝေရီ ဇနံ ဇနော;

ကောဓပါဋလဘူတေန, ဘိယျော ပဿတိ စက္ခုနာ.

Người này, kẻ thù địch, nhìn người kia, dẫu cho lỗi lầm đã qua, bằng con mắt đã trở nên đỏ ngầu vì sân hận, lại càng (thấy rõ hơn).

၈၃. ‘‘အပယာတေ’’စ္စာဒိ. [Pg.116] အယံ ဝေရီ ဇနော အပယာတာပရာဓမ္ပိ ဇနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အပယာတော အပဂတော အပရာဓော ယဿ တံ, ကောဓေန ပါဋလဘူတေန သေတရတ္တေန. ဣမိနာ ဝိသေသနာပေက္ခဒေါသော ပရိဟဋော.

83. (Câu kệ) "Apayāte" v.v... Mối liên hệ là: "Người thù địch này (nhìn) người kia, dẫu cho lỗi lầm đã qua". (Hợp từ apayātāparādhaṃ có nghĩa là) người mà lỗi lầm của y đã ra đi, đã biến mất. (Pāṭalabhūtena) có nghĩa là trở nên đỏ nhạt, tức là trắng pha đỏ, vì sân hận. Nhờ điều này, lỗi cần đến tính từ đã được khắc phục.

၈၃. ‘‘အပယာတိ’’စ္စာဒိ. အယံ ဝေရီ ဇနော အပယာတာပရာဓမ္ပိ အပဂတာပရာဓမ္ပိ ဇနံ ကောဓပါဋလဘူတေန ကောဓေန ဘူတသေတလောဟိတဝဏ္ဏယုတ္တေန စက္ခုနာ ဘိယျော ယေဘုယျေန ပဿတီတိ. ‘‘ပဿတီ’’တိ ဝစနဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တေပိ ‘‘စက္ခုနာ’’တိ ဝိသေသျဝစနံ ‘‘ကောဓပါဋလဘူတေနာ’’တိ ဝိသေသနဿ လဗ္ဘမာနတ္တာ သာတ္ထကံ ဟောတီတိ ဝိသေသနာပေက္ခဒေါသော နိရာကတောတိ. အပယာတော အပဂတော အပရာဓော အသ္မာတိ စ, ကောဓေန ပါဋလဘူတန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

83. (Câu kệ) "Apayāti" v.v... (có nghĩa là:) Người thù địch này nhìn người kia, dẫu cho lỗi lầm đã qua, dẫu cho tội lỗi đã biến mất, một cách quá đáng bằng con mắt có màu đỏ pha trắng sinh ra bởi sân hận. Mặc dù có từ "passati" (nhìn thấy), từ chỉ đối tượng được bổ nghĩa là "cakkhunā" (bằng con mắt) vẫn có ý nghĩa vì tính từ "kodhapāṭalabhūtenā" (đã trở nên đỏ ngầu vì sân hận) được cung cấp. Do đó, lỗi cần đến tính từ đã được loại bỏ. Cách phân tích (hợp từ) là: "lỗi lầm đã rời khỏi người ấy" và "đã trở nên đỏ nhạt vì sân hận".

ဟီနတ္ထဿ ယထာ –

Ví dụ về (lỗi) nghĩa thấp kém:

၈၄.

84.

အပ္ပကာနမ္ပိ ပါပါနံ,ပဘာဝံ နာသယေ ဗုဓော;

အပိ နိပ္ပဘတာနီတ-ခဇ္ဇောတော ဟောတိ ဘာဏုမာ.

Bậc trí nên hủy diệt ảnh hưởng của cả những điều ác nhỏ nhặt; mặt trời rực rỡ cũng khiến cho đom đóm trở nên lu mờ.

၈၄. ‘‘အပ္ပကာန’’မိစ္စာဒိ. ဗုဓော ပဏ္ဍိတပေါသော အပ္ပကာနံ ပါပါနမ္ပိ ကိမုတမဓိကာနံ ပဘာဝံ အာနုဘာဝံ နာသယေ အပ္ပဝတ္တိံ ပါပေယျ. တံ အတ္ထန္တရနျာသေန သာဓေတိ. ဘာဏုမာ သူရိယော နိပ္ပဘတံ အာနီတော ခဇ္ဇောတော ယေန တထာဝိဓော အပိ ဟောတိ. ‘‘မန္ဒပ္ပဘော အယ’’န္တိ ဇောတိရိင်္ဂဏမ္ပိ နောပေက္ခတိ စက္ကဝါဠကုဟရာနုစရိတမဟာနုဘာဝေါပီတိ. ဧတ္ထ အပီတျာဒိနာ ဝစောဘင်္ဂိယာ ဟီနတ္ထဒေါသော ပရိဟဋော.

84. (Câu kệ) "Appakānaṃ" v.v... Bậc trí, người có học, nên hủy diệt, nên làm cho không còn tồn tại, năng lực, ảnh hưởng của cả những điều ác nhỏ nhặt, huống chi là những điều ác lớn lao. (Tác giả) chứng minh điều đó bằng phép viện dẫn ý nghĩa tương đồng (atthantaranyāsa). Mặt trời rực rỡ cũng trở thành người đã khiến cho đom đóm trở nên lu mờ. (Nghĩa là:) Dù có đại năng lực di chuyển trong không gian vũ trụ, (mặt trời) cũng không bỏ qua cả con đom đóm, nghĩ rằng "con này có ánh sáng yếu ớt". Ở đây, nhờ vào cách diễn đạt bằng từ "api" v.v..., lỗi nghĩa thấp kém đã được khắc phục.

၈၄. ‘‘အပ္ပကာနိ’’စ္စာဒိ. ဗုဓော ပညဝါ အပ္ပကာနမ္ပိ အတိမန္ဒာနမ္ပိ ပါပါနံ အကုသလာနံ ပဘာဝံ ဝိပါကဒါနသာမတ္ထိယသင်္ခါတာနုဘာဝံ နာသယေ အဟောသိကမ္မတာပါဒနေန နာသေယျ, [Pg.117] ဗဟူနံ ပါပါနံ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. တမတ္ထမတ္ထန္တရနျာသာလင်္ကာရေန သမတ္ထေတိ အပိစ္စာဒိ. ဘာဏုမာ သူရိယော နိပ္ပဘတာနီတခဇ္ဇောတော အပိ နိပ္ပဘတမာပါဒိတဇောတိရိင်္ဂဏေဟိ သမန္နာဂတောပိ ဟောတီတိ. ဟီနပဘာဝေါ ဟောတိ ခဇ္ဇောပနကေ ပဟာယ အတ္တနော အာလောကံ ကရောန္တော န ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဧတ္ထ အပိ နိပ္ပဘတိစ္စာဒိဝစနဝိလာသဝသေန ဟီနပက္ခံ ဂဟေတွာပိ သူရိယဥဒါရတ္တဿေဝ ပေါသိတတ္တာ ‘‘နိပ္ပဘတာနီတခဇ္ဇောတော’’တိ ဝိသေသနပဒံ ဟီနတ္ထဒေါသံ န နိဿယတိ. နတ္ထိ ပဘာ ယေသန္တိ စ, တေသံ ဘာဝေါတိ စ, တံ အာနီတာ ခဇ္ဇောတာ ယေနေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

84. (Câu kệ) "Appakāni" v.v... Bậc trí, người có tuệ, nên hủy diệt, nên tiêu diệt bằng cách làm cho nó trở thành nghiệp vô hiệu, năng lực, tức là ảnh hưởng được gọi là khả năng cho quả vị, của cả những điều ác, những điều bất thiện nhỏ nhặt, rất yếu ớt; không cần phải nói đến nhiều điều ác. (Tác giả) hỗ trợ ý nghĩa đó bằng văn sức viện dẫn ý nghĩa tương đồng (atthantaranyāsālaṅkāra), (bắt đầu bằng) "api" v.v... Mặt trời rực rỡ cũng trở nên có những con đom đóm đã bị làm cho lu mờ. Chủ ý là: không phải mặt trời trở nên có ánh sáng yếu ớt, bỏ mặc những con đom đóm mà tự mình chiếu sáng. Ở đây, nhờ vẻ đẹp của cách diễn đạt "api nippabhata" v.v..., mặc dù đề cập đến phương diện thấp kém (đom đóm), nhưng vì chính sự cao thượng của mặt trời được nuôi dưỡng, nên tính từ "nippabhatānītakhajjoto" không vướng vào lỗi nghĩa thấp kém. Cách phân tích (hợp từ) là: "những con vật không có ánh sáng", "trạng thái của chúng", và "những con đom đóm được người ấy đưa đến trạng thái đó".

အနတ္ထဿ ယထာ –

Ví dụ về (lỗi) vô nghĩa:

၈၅.

85.

န ပါဒပူရဏတ္ထာယ, ပဒံ ယောဇေယျ ကတ္ထစိ;

ယထာ ဝန္ဒေ မုနိန္ဒဿ, ပါဒပင်္ကေရုဟံ ဝရံ.

Không nên dùng một từ ở bất cứ đâu chỉ để cho đủ câu; ví như (câu): "Con xin đảnh lễ đóa sen chân tuyệt hảo của bậc Tôn Chủ."

၈၅. ‘‘န ပါဒေ’’စ္စာဒိ. ဧတ္ထ ဝန္ဒေဣစ္စာဒေါ ဟေဋ္ဌာ ဝိယ ပါဒပူရဏဿ ကဿစိ အဘာဝေန အနတ္ထာဘာဝေါ.

85. (Câu kệ) "Na pāde" v.v... Ở đây, trong câu "vande" v.v..., vì không có bất kỳ từ nào dùng để lấp đầy câu như (ví dụ xấu) đã nêu trước, nên không có sự vô nghĩa.

၈၅. ‘‘န ပါဒိ’’စ္စာဒိ. ပါဒပူရဏတ္ထာယ ဂါထာပါဒါနံ ပူရဏသင်္ခါတပယောဇနတ္ထာယ ပဒံ နာမာဒိကံ ကတ္ထစိ န ယောဇေယျ ဝိညူတိ, ယထာ နိရတ္ထကပဒါယောဇနေ ဥဒါဟရဏမေဝံ ‘‘မုနိန္ဒဿ ဝရံ ပါဒပင်္ကေရုဟံ ဝန္ဒေ’’တိ. ဟေဋ္ဌာ ဒုဋ္ဌောဒါဟရဏေ ဝိယ ပါဒပူရဏတ္ထံ ကဿစိ ပဒဿ အယောဇိတတ္တာ သာတ္ထကပဒေဟိ နိရတ္ထကဒေါသော နိရာကတောတိ. မုဒုနိမ္မလသောဘာဒိသာဓာရဏဂုဏယောဂတော ပင်္ကေရုဟသဒိသံ ဥပစာရတော ပင်္ကေရုဟံ နာမ. ပါဒမေဝ ပင်္ကေရုဟန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ဝိသေသနဝိသေသျပဒဒေါသပရိဟာရော.

85. (Câu kệ) "Na pādi" v.v... (có nghĩa là:) Bậc trí không nên dùng một từ, như danh từ v.v..., ở bất cứ đâu vì mục đích lấp đầy câu, tức là vì mục đích được gọi là làm cho đủ các dòng của một bài kệ. Ví dụ về việc không dùng từ vô nghĩa là câu: "Con xin đảnh lễ đóa sen chân tuyệt hảo của bậc Tôn Chủ". Vì không có từ nào được dùng để lấp đầy câu như trong ví dụ xấu đã nêu trước, nên lỗi vô nghĩa đã được loại bỏ bởi các từ có ý nghĩa. Do sự liên kết với các phẩm chất chung như mềm mại, thanh tịnh, vẻ đẹp v.v..., (bàn chân) được ví như hoa sen, và do phép ẩn dụ, nó được gọi là hoa sen. Cách phân tích (hợp từ) là: "bàn chân chính là hoa sen". (Đây là) sự khắc phục các lỗi về từ bổ nghĩa và từ được bổ nghĩa.

၈၆.

86.

ဘယကောဓပသံသာဒိ-ဝိသေသော တာဒိသော ယဒိ;

ဝတ္တုံ ကာမီယတေ ဒေါသော,န တတ္ထေ’ကတ္ထတာကတော.

Nếu một trường hợp đặc biệt như sợ hãi, sân hận, tán thán v.v... được mong muốn diễn tả, thì ở đó không có lỗi do sự đồng nghĩa (lặp từ).

၈၆. ‘‘ဘယေ’’စ္စာဒိ. [Pg.118] ဘယဉ္စ စိတ္တုတြာသော ကောဓော စ ဒေါသော ပသံသာ စ ထုတိ, တာ အာဒိ ယဿ တုရိတာဒိနော သော တာဒိသော ဝိသေသော ယဒိ ဝတ္တုံ ကာမီယတေ ဣစ္ဆီယတေ, တတ္ထ တသ္မိံ ဘယာဒိဝိသေသေ ဝိသယေ ဧကတ္ထတာယ ဧကတ္ထဘာဝေန ကတော ဒေါသော နတ္ထိ.

86. (Câu kệ) "Bhaye" v.v... Sợ hãi là sự kinh hoàng của tâm; sân hận là sự ác ý; tán thán là sự ca tụng. Nếu một trường hợp đặc biệt như vậy, mà sự sợ hãi v.v... và sự vội vã v.v... là khởi đầu, được mong muốn, được ước muốn diễn tả, thì ở đó, trong trường hợp đặc biệt về sự sợ hãi v.v..., không có lỗi gây ra bởi sự đồng nghĩa, bởi trạng thái có cùng một ý nghĩa.

၈၆. ဣဒါနိ ဝါကျဒေါသပရိဟာရတ္ထမာရဘတိ ‘‘ဘယကောဓေ’’စ္စာဒိ. ဘယကောဓပသံသာဒိ စိတ္တုတြာသပဋိဃထုတိအာဒီဟိ သမန္နာဂတော တာဒိသော ဝိသေသော ဝတ္တုံ ယဒိ ကာမီယတေ စေ ဝိညူဟိ ဣစ္ဆီယတေ, တတ္ထ ဘယကောဓာဒိကေ ဝိသေသေ ဧကတ္ထတာကတော ဧကတ္ထဘာဝေန ကတော ဒေါသော ဝါကျဒေါသော န ဘဝတိ. ဘယာဒိဝိသေသေ ဝတ္တုမိစ္ဆိတေ ပုဗ္ဗုစ္စာရိတပဒဿ ပုနုစ္စာရဏေ ဧကတ္ထဒေါသော န ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဘယဉ္စ ကောဓော စ ပသံသာ စာတိ စ, တာ အာဒိ ယဿ တုရိတကောတူဟလအစ္ဆရာဟာသသောကပသာဒသင်္ခါတဿ အတ္ထဝိသေသဿေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. တဂ္ဂုဏသံဝိညာဏအညပဒတ္ထသမာသတ္တာ ဘယာဒီသု ကထိတမပိ ဂဟေတွာ ပုနပ္ပုနံ ကထနမဝိရောဓံ. ဧကော အတ္ထော ယေသံ ပဒါဒီနံ တေ ဧကတ္ထာ, တေသံ ဘာဝေါ ဧကတ္ထတာ, တာယ ကတောတိ ဝိဂ္ဂဟော.

86. Bây giờ, ngài bắt đầu (luận về) cách khắc phục lỗi trong câu bằng câu “bhayakodhe” v.v... Nếu bậc trí muốn nói đến, tức là mong muốn diễn tả một ý nghĩa đặc biệt như là sự sợ hãi, sự phẫn nộ, sự tán thán v.v... vốn đi kèm với sự kinh hãi của tâm, sự xung đột, sự ca tụng v.v... thì trong trường hợp đó, lỗi được tạo ra do sự đồng nghĩa trong các ý nghĩa đặc biệt như sợ hãi, phẫn nộ v.v... không trở thành lỗi trong câu. Ý nghĩa là: khi muốn nói về các ý nghĩa đặc biệt như sự sợ hãi v.v..., việc lặp lại từ đã được nói trước đó không phải là lỗi đồng nghĩa. Cách phân tích cú pháp là: “bhayañca kodho ca pasaṃsā cāti” (sợ hãi, phẫn nộ, và tán thán), và “tā ādi yassa turitakotūhalaaccharāhāsasokapasādasaṅkhātassa atthavisesasseti” (những điều ấy là khởi đầu của ý nghĩa đặc biệt được gọi là sự vội vã, sự tò mò, sự kinh ngạc, tiếng cười, sự sầu muộn, và sự trong sáng). Do là một bahubbīhisamāsa (đa phức hợp) có nghĩa là một từ khác được nhận biết bởi các phẩm chất của nó, nên việc lặp đi lặp lại những gì đã được nói về sự sợ hãi v.v... là không mâu thuẫn. Cách phân tích cú pháp là: “eko attho yesaṃ padādīnaṃ te ekatthā” (những từ v.v... có cùng một nghĩa được gọi là ekatthā), “tesaṃ bhāvo ekatthatā” (trạng thái của chúng là ekatthatā), “tāya kato” (được tạo ra bởi điều đó).

ယထာ –

Ví dụ –

၈၇.

87.

သပ္ပော သပ္ပော အယံ ဟန္ဒ, နိဝတ္တတု ဘဝံ တတော;

ယဒိ ဇီဝိတုကာမော’သိ, ကထံ တမုပသပ္ပသိ.

Hỡi ôi, con rắn, con rắn này! Ngài hãy quay lại từ đó; Nếu ngài muốn sống, tại sao lại đến gần nó?

၈၇. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ ‘‘သပ္ပော’’ဣစ္စာဒိ. ‘‘အယံ သပ္ပော သပ္ပော’’တိ ဘယေနာမေဍိတံ ဟန္ဒာတိ ခေဒေ တတော တမှာ ဌာနာ, သပ္ပတော ဝါ ဘဝံ ဘဝန္တော နိဝတ္တတု ဂတမဂ္ဂါဘိမုခေါ အာဝတ္တတု. တံ ဌာနံ, သပ္ပံ ဝါ. နတ္ထေတ္ထ ဧကတ္ထတာဒေါသော ဘယေနာမေဍိတပ္ပယောဂတော.

87. Ngài trích dẫn ví dụ bằng câu “yathā” (ví dụ) và “sappo” v.v... Câu “ayaṃ sappo sappo” là sự lặp lại do sợ hãi. Từ “handa” có nghĩa là trong sự phiền muộn. “Tato” có nghĩa là “từ nơi đó” hoặc “từ con rắn”. “Bhavaṃ” (ngài) hãy “nivattatu” (quay lại), tức là hãy quay mặt về con đường đã đi qua. (Đến gần) “nó” tức là nơi đó, hoặc con rắn. Ở đây không có lỗi đồng nghĩa vì đây là cách dùng lặp lại do sợ hãi.

၈၇. ‘‘သပ္ပော’’စ္စာဒိ. [Pg.119] ဟန္ဒ နဋ္ဌော ဝတ, အယံ သပ္ပော သပ္ပော ဘဝံ တတော ဌာနတော, သပ္ပတော ဝါ နိဝတ္တတု အာဝတ္တတု ယဒိ ဇီဝိတုကာမော အသိ, တံ ဌာနံ, သပ္ပံ ဝါ ကထမုပသပ္ပသိ ကထမုပဂစ္ဆသီတိ. ဘယေ အာမေဍိတဝစနတ္တာ ဧကတ္ထတာဒေါသော နတ္ထိ, ဇီဝိတုကာမောသီတိ ဧတ္ထ ဗိန္ဒုလောပေါ.

87. (Trong câu) “sappo” v.v... “Handa” có nghĩa là “than ôi, ta bị hại rồi”. “Ayaṃ sappo sappo” (con rắn, con rắn này!). “Bhavaṃ” (ngài) hãy “nivattatu” (quay lại), tức là hãy quay trở lại “tato” (từ đó), tức là từ nơi đó, hoặc từ con rắn. “Yadi jīvitukāmo asi” (nếu ngài muốn sống), “katham upasappasi” (tại sao lại đến gần), tức là tại sao lại đi đến “taṃ” (nó), tức là nơi đó, hoặc con rắn? Vì đây là lời nói lặp lại trong sự sợ hãi, nên không có lỗi đồng nghĩa. Trong cụm từ “jīvitukāmosīti”, có sự lược bỏ bindu.

ပဒဒေါသပရိဟာရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần luận về cách khắc phục lỗi trong từ đã kết thúc.

ဝါကျဒေါသပရိဟာရဝဏ္ဏနာ

Phần luận về cách khắc phục lỗi trong câu

ဘဂ္ဂရီတိနော ယထာ –

Ví dụ về văn phong không rời rạc –

၈၈.

88.

ယော ကောစိ ရူပါတိသယော,ကန္တိ ကာပိ မနောဟရာ;

ဝိလာသာတိသယော ကောပိ,အဟော ဗုဒ္ဓမဟောဒယော.

Sự vượt trội của sắc thân, bất kỳ là gì, Vẻ đẹp làm say đắm lòng người, bất kỳ là gì; Sự vượt trội của dáng vẻ, bất kỳ là gì, Ôi, sự xuất hiện vĩ đại của Đức Phật!

၈၈. ‘‘ယော’’ဣစ္စာဒိ. ရူပဿ အနုဗျဉ္ဇနေဟိ အနုဗျဉ္ဇိတဗာတ္တိံသဝရပုရိသလက္ခဏောပသောဘိတဿ ဗျာမပ္ပဘာကေတုမာလာဝိရာဇိတဿ အတိသယော အာဓိက္ကံ ဝါစာဂေါစရဘာဝါတိက္ကမေန အဝစနီယတ္တာ ယော ကောစိယေဝ. မနော အနေကလောကဿ စိတ္တံ ဟရတီတိ မနောဟရာ စိတ္တမဝဟရန္တီ ကန္တိ သောဘာ ကာပိ အဝစနပထာ ကာပိယေဝ. ဝိလာသဿ ဂတျာဒိနော အတိသယော ဝစနပထာတိက္ကန္တော ကောပိယေဝ, တသ္မာ ဗုဒ္ဓဿ မဟန္တော ဥဒယော အဘိဝုဍ္ဎိ အဟော အဗ္ဘုတောတိ. ဧတ္ထ ကိံသဒ္ဒေနာရဒ္ဓါ ရီတိ န ကတ္ထစိ ဘဂ္ဂါ.

88. (Trong câu) “yo” v.v... Sự vượt trội, sự ưu việt của sắc thân được trang hoàng bởi ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân, được điểm tô bởi các vẻ đẹp phụ, và rực rỡ với hào quang một sải và vòng ánh sáng, là “bất kỳ là gì” (yo kociyeva) vì nó không thể diễn tả được, vượt qua phạm vi của lời nói. “Manoharā” có nghĩa là làm say đắm tâm trí của nhiều thế gian, tức là làm mê hoặc tâm trí. Vẻ đẹp, sự lộng lẫy là “bất kỳ là gì” (kāpiyeva) vì nó vượt ngoài con đường của lời nói. Sự vượt trội của dáng vẻ, như dáng đi v.v..., là “bất kỳ là gì” (kopiyeva) vì nó vượt qua con đường của lời nói. Do đó, sự xuất hiện vĩ đại, sự phát triển của Đức Phật là “ôi, thật kỳ diệu”. Ở đây, văn phong được bắt đầu bằng từ “kiṃ” không bị phá vỡ ở bất kỳ đâu.

၈၈. ‘‘ယော ကောစိ’’စ္စာဒိ. ရူပါတိသယော သုပ္ပဟိဋ္ဌိတပါဒတာဒိဒွတ္တိံသပုရိသလက္ခဏေဟိ သောဘိတဿ စိတ္တင်္ဂုလိတာဒိအသီတိအနုဗျဉ္ဇနေဟိ [Pg.120] အလင်္ကတဿ ဗျာမပ္ပဘာကေတုမာလာဟိ ဥဇ္ဇလဿ ရူပကာယဿ အာဓိကျံ ယော ကောစိယေဝ မနောဂေါစရဘာဝံ ဝိနာ ဝစနဝိသယာတိက္ကန္တတ္တာ ယော ကောစိယေဝ. မနောဟရာ လောကဿ စိတ္တံ ဟရန္တီ ကန္တိ သောဘာ ကာပိယေဝ ဝစီဝိသယာတိက္ကန္တတ္တာ ကာပိယေဝ. ဝိလာသာတိသယော ဝိသယဘူတပိယဘာဝသင်္ခါတဿ ဂမနာဒိဝိလာသဿ အာဓိကျမ္ပိ ကောပိယေဝ ဝုတ္တကာရဏေနေဝကောပိယေဝ. တတော ဗုဒ္ဓမဟောဒယော ဗုဒ္ဓဿ မဟာဘိဝုဒ္ဓိသင်္ခါတော ဥဒယော အဟော အစ္ဆရိယောတိ. ဧတ္ထ သဗ္ဗနာမိကေန ကိံ သဒ္ဒေန ဝတ္တုမာရဒ္ဓက္ကမော န ကတ္ထစိ ဘိန္နောတိ ဘဂ္ဂရီတိဒေါသော နတ္ထီတိ.

88. (Trong câu) “yo koci” v.v... “Rūpātisayo” (sự vượt trội của sắc thân) là sự ưu việt của sắc thân được làm đẹp bởi ba mươi hai tướng của bậc đại nhân như tướng chân đứng vững vàng v.v..., được trang hoàng bởi tám mươi vẻ đẹp phụ như móng tay màu đồng v.v..., và rực rỡ với hào quang một sải và vòng ánh sáng, là “bất kỳ là gì” (yo kociyeva) vì nó vượt qua phạm vi của lời nói, không phải là đối tượng của tâm trí. “Manoharā” (làm say đắm lòng người) là vẻ đẹp, sự lộng lẫy làm say đắm tâm trí của thế gian, là “bất kỳ là gì” (kāpiyeva) vì nó vượt qua phạm vi của lời nói. “Vilāsātisayo” (sự vượt trội của dáng vẻ) là sự ưu việt của dáng vẻ như dáng đi v.v..., được mô tả như một trạng thái đáng yêu đã trở thành đối tượng (của nhận thức), cũng là “bất kỳ là gì” (kopiyeva) vì lý do đã nêu. Do đó, “buddhamahodayo” (sự xuất hiện vĩ đại của Đức Phật) có nghĩa là sự xuất hiện, được mô tả như sự phát triển vĩ đại của Đức Phật, là “ôi, thật kỳ diệu”. Ở đây, trình tự được bắt đầu bằng đại từ “kiṃ” không bị phá vỡ ở bất kỳ đâu, do đó không có lỗi văn phong rời rạc.

၈၉.

89.

အဗျာမောဟကရံ ဗန္ဓံ, အဗျာကိဏ္ဏံ မနောဟရံ;

အဒူရပဒဝိနျာသံ, ပသံသန္တိ ကဝိဿရာ.

Các bậc thầy thi ca tán thán một tác phẩm không gây hoang mang, không lộn xộn, làm say đắm lòng người, và có sự sắp xếp các từ không quá xa nhau.

၈၉. ‘‘အဗျာမောဟ’’ဣစ္စာဒိ. နတ္ထိ ဒူရမေသန္တိ အဒူရာနိ, တာနိယေဝ ပဒါနိ, တေသံ ဝိနျာသော ယာထာဝတော ဌပနံ ယဿ တံ. တတောယေဝ အဗျာကိဏ္ဏော အသမ္မိဿော စ. သော အဗျာကိဏ္ဏတာယ ဧဝ မနောဟရော စာတိ အဗျာကိဏ္ဏံ မနောဟရံ. တေနေဝ ‘‘အယမေတ္ထ အတ္ထော အယံ ဝါ’’တိ ဧဝံ ဗျာမောဟံ န ကရောတီတိ အဗျာမောဟကရော, တံ. ပသာဒါလင်္ကာရာလင်္ကိတံ ဗန္ဓံ. ကဝီနံ ဣဿရာ ပဓာနာ. ယေ ကနိဋ္ဌင်္ဂုလိဂဏနာနိဋ္ဌာ, တေ ပသံသန္တိ ထုဝန္တိ တာဒိသဗန္ဓဂုဏဿာတိသယပသံသာရဟဘာဝေန.

89. (Trong câu) “abyāmoha” v.v... “Adūrāni” có nghĩa là “không xa”. “Adūrapadavinyāsaṃ” là (tác phẩm) mà trong đó sự sắp xếp, sự đặt để các từ không xa nhau. Chính vì vậy, nó “abyākiṇṇo”, tức là không bị pha trộn. Do chính sự không pha trộn đó, nó cũng “manoharo” (làm say đắm lòng người). Chính vì thế, nó không gây ra sự hoang mang như “ý nghĩa ở đây là thế này hay thế kia”, nên nó là “abyāmohakaro”. (Câu này) đề cập đến một tác phẩm được trang hoàng bằng phép trang sức trong sáng. “Kavīnaṃ issarā” có nghĩa là những người đứng đầu, những người chủ chốt của các nhà thơ. Những người có thể được đếm trên ngón tay út (tức là rất ít, những người giỏi nhất), họ tán dương, ca ngợi nó, vì phẩm chất của một tác phẩm như vậy xứng đáng được tán dương hết mực.

၈၉. ‘‘အဗျာမောဟေ’’စ္စာဒိ. အဒူရပဒဝိနျာသံ နာမာဒိပဒါနံ ဝေါဟာရကာလေ အဒူရသမ္ဗန္ဓော ယထာ သိယာ, တထာ ပဋိပါဋိယာ ပဒဋ္ဌပနေန သမန္နာဂတံ အဗျာကိဏ္ဏံ, တတောယေဝ အညသမ္ဗန္ဓီပဒေဟိ အသမ္မိဿံ မနောဟရံ, တတောယေဝ ဝိညူနံ စိတ္တမာရာဓေန္တံ အဗျာမောဟကရံ ‘‘ဣမဿတ္ထော ဣမဿတ္ထော ဧသော ဧသော ဝါ’’တိ သံသယမနုပ္ပာဒေန္တံ ဗန္ဓံ ပသာဒါလင်္ကာရသံယုတ္တံ ဗန္ဓနံ ကဝိဿရာ ကဝီနံ [Pg.121] ပဓာနာ ပဏ္ဍိဘဇနာ, ကနိဋ္ဌင်္ဂုလိယာ ဂဏိတဗ္ဗာ အဂ္ဂကဝိနောတိ အဓိပ္ပာယော. ပသံသန္တိ ထောမေန္တိ. ဗျာမောဟံ န ကရောတီတိ အဗျာမောဟကရော. ဝိ အာကိဏ္ဏော ဗျာကိဏ္ဏော, န ဗျာကိဏ္ဏော အဗျာကိဏ္ဏော. နတ္ထိ ဒူရံ ယေသံ, တာနိယေဝ ပဒါနိ, တေသံ ဝိနျာသော ဌပနံ ယဿ ဗန္ဓဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော.

89. (Trong câu) “abyāmohe” v.v... “Adūrapadavinyāsaṃ” là (tác phẩm) có sự sắp xếp các từ theo một trật tự sao cho các từ như danh từ v.v... có mối liên hệ gần gũi khi được sử dụng. “Abyākiṇṇaṃ”, do đó, không bị pha trộn với các từ liên quan đến những thứ khác. “Manoharā”, do đó, làm hài lòng tâm trí của bậc trí. “Abyāmohakaraṃ”, không tạo ra sự nghi ngờ như “đây là ý nghĩa của nó hay kia là ý nghĩa của nó”. “Bandhaṃ” là một tác phẩm, một cấu trúc được kết hợp với phép trang sức trong sáng. “Kavissarā” là những nhà thơ lỗi lạc, những người được bậc trí kính trọng; ý nghĩa là những nhà thơ hàng đầu có thể được đếm trên ngón tay út. “Pasaṃsanti” có nghĩa là họ tán dương. “Byāmohaṃ na karotīti abyāmohakaro” (người không gây hoang mang). “Vi ākiṇṇo byākiṇṇo, na byākiṇṇo abyākiṇṇo” (bị pha trộn là byākiṇṇo, không bị pha trộn là abyākiṇṇo). Cách phân tích cú pháp là: “natthi dūraṃ yesaṃ, tāniyeva padāni, tesaṃ vinyāso ṭhapanaṃ yassa bandhassāti” (một tác phẩm mà trong đó sự sắp xếp các từ không có khoảng cách xa).

ယထာ –

Ví dụ –

၉၀.

90.

နီလုပ္ပလာဘံ နယနံ,ဗန္ဓုကရုစိရော’ဓရော;

နာသာ ဟေမင်္ကုသော တေန,ဇိနောယံ ပိယဒဿနော.

Mắt Ngài có vẻ đẹp của hoa sen xanh, Môi dưới Ngài đáng yêu như hoa bandhuka; Mũi Ngài như một cái móc bằng vàng, Do đó, vị Chiến Thắng này thật đáng mến.

၉၀. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ ‘‘နီလုပ္ပလာဘ’’မိစ္စာဒိ. ယဿ ဇိနဿ နယနံ နေတ္တံ နီလုပ္ပလာဘံ ဣန္ဒီဝရဒွယနိဘံ, အဓရော အဓရောဋ္ဌော ဗန္ဓုကမိဝ ဗန္ဓုကကုသုမမိဝ ရုစိရော ကန္တော, နာသာ နာသိကာ သယံ ဟေမင်္ကုသော သုဝဏ္ဏင်္ကုသောယေဝ, တေန ကာရဏေန အယံ ဇိနော ပိယံ မဓုရံ ဒဿနမဿာတိ ပိယဒဿနော. ဤဒိသော န ဗျာကိဏ္ဏဒေါသော, အဗျာကိဏ္ဏော ပသာဒေါယေဝါတိ.

90. Ngài nêu lên ví dụ bằng câu ‘yathā’ (như là), bắt đầu bằng ‘nīluppalābhaṃ’ (có ánh sắc như hoa sen xanh). Mắt (nayanaṃ, nettaṃ) của vị chiến thắng (jinassa) nào có ánh sắc như hoa sen xanh (nīluppalābhaṃ), giống như một cặp hoa súng xanh (indīvaradvayanibhaṃ); môi dưới (adharo, adharoṭṭho) khả ái (ruciro, kanto) như hoa dâm bụt (bandhukamiva, bandhukakusumamiva); mũi (nāsā, nāsikā) tựa như cái móc bằng vàng (sayaṃ hemaṅkuso, suvaṇṇaṅkusoyeva); vì lý do đó (tena kāraṇena), vị chiến thắng (jino) này có tướng mạo (dassanam) đáng yêu (piyaṃ), ngọt ngào (madhuraṃ), nên được gọi là Piyadassano (người có tướng mạo đáng yêu). Trường hợp như vậy không phải là lỗi tạp loạn (byākiṇṇadoso), mà không tạp loạn chính là sự trong sáng (pasādo).

၉၀. ဣဒါနိ ဗျာကိဏ္ဏဒေါသပရိဟာရံ ပရိဟရတိ ‘‘နီလုပ္ပလိ’’စ္စာဒိနာ. နယနံ ယဿ နေတ္တယုဂဠံ နီလုပ္ပလာဘံ နီလုပ္ပလဒလသဒိသံ, အဓရော အဓရောဋ္ဌော ဗန္ဓုကရုစိရော ဗန္ဓုကပုပ္ဖမိဝ မနုညော, နာသာ နာသိကာ ဟေမင်္ကုသော သုဝဏ္ဏင်္ကုသောယေဝ, တေန ကာရဏေန အယံ ဇိနော ပိယဒဿနော မနုညဒဿနော ဟောတီတိ. ဧတ္ထ ပသာဒါလင်္ကာရေန ယုတ္တတ္တာ န ဗျာကိဏ္ဏဒေါသော. အာဘာသဒ္ဒေါ နိဘာသဒ္ဒေါ ဝိယ ဣဝတ္ထော. နော စေ, ပဘာပရိယာယော ဝါ ဟောတိ. ဗန္ဓုကမိဝ ရုစိရောတိ စ, ပိယံ ဒဿနံ ယဿေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဣဟ ဒဿနဿ ကတ္တုဘူတသာဓုဇနသမ္ဗန္ဓတ္တေပိ ဝိသယတ္တေနေဝ [Pg.122] ဇိနသမ္ဗန္ဓော ဟောတီတိ အညပဒတ္ထေန တထာဂတော ဂဟိတောတိ.

90. Bây giờ, ngài giải quyết việc loại bỏ lỗi tạp loạn (byākiṇṇadosa) bằng câu bắt đầu bằng ‘nīluppali’. Mắt (nayanaṃ), cặp mắt (nettayugaḷaṃ) của vị nào có ánh sắc như hoa sen xanh (nīluppalābhaṃ), giống như cánh hoa sen xanh (nīluppaladalasadisaṃ); môi dưới (adharo, adharoṭṭho) khả ái như hoa dâm bụt (bandhukaruciro), đáng yêu (manuñño) như hoa dâm bụt (bandhukapupphamiva); mũi (nāsā, nāsikā) tựa như cái móc bằng vàng (hemaṅkuso, suvaṇṇaṅkusoyeva); vì lý do đó, vị chiến thắng này là người có tướng mạo đáng yêu (piyadassano), có tướng mạo khả ái (manuññadassano). Ở đây, vì được kết hợp với phép trang nghiêm trong sáng (pasādālaṅkāra), nên không có lỗi tạp loạn. Từ ‘ābhā’ có nghĩa là ‘giống như’ (iva), tương tự như từ ‘nibhā’. Hoặc nếu không, nó là một từ đồng nghĩa với ‘pabhā’ (ánh sáng). Cách phân tích cú pháp (viggaho) là ‘khả ái như hoa dâm bụt’ (bandhukamiva ruciro) và ‘người có tướng mạo đáng yêu’ (piyaṃ dassanaṃ yassa). Ở đây, mặc dù việc nhìn (dassanassa) có liên quan đến người thiện lành là chủ thể, nhưng nó chỉ liên quan đến vị chiến thắng với tư cách là đối tượng. Do đó, theo nghĩa của từ chỉ vật khác (aññapadattha), Như Lai (tathāgato) được hiểu ngầm.

၉၁.

91.

သမတိက္ကန္တဂါမ္မတ္တ-ကန္တဝါစာဘိသင်္ခတံ;

ဗန္ဓနံ ရသဟေတုတ္တာ, ဂါမ္မတ္တံ အတိဝတ္တတိ.

Sự kết cấu được tạo tác bởi những lời nói khả ái, đã hoàn toàn vượt qua sự thô tục; vì là nguyên nhân của thi vị, nó vượt qua sự thô tục.

၉၁. ‘‘သမတိက္ကန္တိ’’စ္စာဒိ. သမ္မာ အတိက္ကန္တံ နိဂ္ဂတံ. ဂါမ္မဿ ဘာဝေါ ဂါမ္မတ္တံ. ယာသံ ကန္တာနံ မဓုရာနံ ဝါစာနံ တာဟိ အဘိသင်္ခတံ ရစိတံ ဗန္ဓနံ ရသဿ မာဓုရိယဿ ဟေတုတ္တာ ကာရဏဘာဝေန ဂါမ္မတ္တံ ယထာဝုတ္တံ အတိဝတ္တတိ အတိက္ကမတိ.

91. Bắt đầu bằng ‘samatikkanta’. ‘Sammā atikkantaṃ’ có nghĩa là đã thoát khỏi, đã vượt qua một cách hoàn toàn. ‘Gāmmattaṃ’ là bản chất của sự thô tục (gāma). Sự kết cấu (bandhanaṃ) được tạo tác (abhisaṅkhataṃ, racitaṃ) bởi những lời nói (vācānaṃ) khả ái (kantānaṃ), ngọt ngào (madhurānaṃ) ấy, vì là nguyên nhân (hetuttā, kāraṇabhāvena) của thi vị (rasa), của sự ngọt ngào (mādhuriyassa), nên nó vượt qua (ativattati, atikkamati) sự thô tục (gāmmattaṃ) như đã nói.

၉၁. ‘‘သမတိ’’စ္စာဒိ. သမတိက္ကန္တဂါမ္မတ္တကန္တဝါစာဘိသင်္ခတံ ဝိသေသတော အတိက္ကန္တဂါမ္မဘာဝါဟိ ကန္တဝါစာဟိ ရစိတံ ဗန္ဓနံ မုတ္တကာဒိဗန္ဓနံ ရသဟေတုတ္တာ ပဏ္ဍိတာနံ ပီတိရသဿ ကာရဏတ္တာ ယထာဝုတ္တဂါမ္မဒေါသံ အတိဝတ္တတိ အတိက္ကမ္မ ပဝတ္တတီတိ. သမ္မာ အတိက္ကန္တံ ဂါမ္မတ္တံ ယာသံ, တာဟိယေဝ ကန္တဝါစာဟိ အဘိသင်္ခတန္တိ စ, ရသဿ ဟေတု, တဿ ဘာဝေါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

91. Bắt đầu bằng ‘samati’. Sự kết cấu (bandhanaṃ), như là thể thơ tự do v.v... (muttakādibandhanaṃ), được tạo tác (racitaṃ) bởi những lời nói khả ái (kantavācāhi) đã đặc biệt vượt qua (visesato atikkanta) bản chất thô tục (gāmmabhāvāhi), vì là nguyên nhân của thi vị (rasahetuttā), vì là nguyên nhân của hỷ vị (pītirasassa kāraṇattā) đối với các bậc hiền trí (paṇḍitānaṃ), nên nó vượt qua (ativattati), vượt lên trên (atikkamma) và diễn tiến (pavattati) khỏi lỗi thô tục (gāmmadosaṃ) như đã nói. Cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘được tạo tác bởi chính những lời nói khả ái mà sự thô tục đã được vượt qua một cách hoàn toàn’ và ‘nguyên nhân của thi vị, bản chất của nó’.

ယထာ –

Ví dụ:

၉၂.

92.

ဒုနောတိ ကာမစဏ္ဍာလော,သော မံ သဒယ နိဒ္ဒယော;

ဤဒိသံ ဗျသနာပန္နံ,သုခီပိ ကိမုပေက္ခသေ.

Gã tiện dân ái dục không lòng thương kia đang hành hạ tôi, hỡi người có lòng; Dù chàng đang hạnh phúc, sao lại thờ ơ với tôi, người đang gặp phải tai ương như thế này?

၉၂. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ. ကာမာတုရာ ကာစိ ဝနိတာ အတ္တနော ပိယံ ပတိံ ဝိရဝတိ ‘‘ဒုနောတိ’’စ္စာဒိနာ. ဒယာယ သဟ ပဝတ္တီတိ သဒယဣတိ အနုနယဝသေန ပိယဿ အာမန္တနံ, သာနုနယာမန္တနဉှိ တတောနုဂ္ဂဟာဘိကင်္ခါယမစ္စန္တမုစိတံ, သော ကာမော ကန္ဒပ္ပော ဧဝ စဏ္ဍာလော အကဏ္ဍော [Pg.123] ဝါ အသယှောပတာပါဝဟတ္တာ. ကာမေ စဏ္ဍာလတ္တာရောပနဉ္စ ဥစိတမေဝ ယတောနေန ကယိရမာနမသဟနမုပတာပမသဟမာနာ တံ ပရိဘဝန္တံ ဝိပ္ပလပတိ, နိဒ္ဒယော နိက္ကရုဏော, ဣဒမပိ ဥစိတမုပတာပေ နိက္ကရုဏာနံ တာဒိသီ ဂတီတိ. မံ ဒုနောတိ အဓိကမုပတာပေတိ နိဒ္ဒယတ္တာ, န ဘဝန္တံ, တေနေဝ ဘဝံ သုခီ. ဣမိနာ အညာသတ္တတံ တဿ ဒီပေတိ. ယဒိ နာညာသတ္တောသိ, နာဟမေကာကိနီ ဘဝါမိ. အသဟာယာနဉှိ ပဋိသတ္တဝေါ ဟောန္တိ. ဧကာကိတ္တာယေဝါဟမပ္ပဋိသရဏတ္တာနေန ဒုသာမီတိ တဝ ကာမံ တွံ သုခီ ဟောသိ. သနာထာနံ တာဒိသီ ဝုတ္တီတိ ဧဝံ သုခီပိ တွံ ဤဒိသံ ဗျသနမာပန္နံ ကိံ ကသ္မာ ဥပေက္ခသေတိ. ဧဝမယံ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ အတ္တနော, တံ ဝိသယမနုဘဝန္တဿ စ ဝိမုခတ္တံ နိဒဿေတီတီဒိသံ န ဂါမ္မံ.

92. Ngài nêu ví dụ bằng câu ‘yathā’. Một người phụ nữ nào đó bị ái dục giày vò đã than khóc với người chồng thân yêu của mình bằng câu bắt đầu bằng ‘dunoti’. ‘Sadayā’ (hỡi người có lòng) là lời gọi người yêu một cách khẩn khoản, có nghĩa là ‘người hành động cùng với lòng trắc ẩn’. Quả vậy, lời gọi khẩn khoản là vô cùng thích hợp khi mong muốn sự giúp đỡ từ người đó. ‘Gã ấy’ chính là ái dục, là thần tình yêu, là tiện dân hoặc là kẻ tàn ác vì mang lại sự đau khổ không thể chịu đựng. Việc gán cho ái dục là tiện dân cũng là thích hợp, vì không chịu đựng được sự đau khổ không thể chịu đựng do nó gây ra, nàng than vãn khinh miệt nó. ‘Không lòng thương’ (niddayo) là không có lòng từ bi; điều này cũng thích hợp, vì trong sự đau khổ, bản chất của những kẻ không lòng từ bi là như vậy. ‘Hành hạ tôi’ có nghĩa là làm cho đau khổ tột cùng vì sự không lòng thương của nó, chứ không phải chàng, do đó chàng được hạnh phúc. Bằng điều này, nàng chỉ ra sự quyến luyến của chàng vào người khác. Nếu chàng không quyến luyến người khác, thì thiếp đã không cô đơn. Quả vậy, những người không có bạn đồng hành thường có kẻ thù. Chính vì cô đơn, không nơi nương tựa, nên thiếp bị nó hành hạ. Còn chàng, chàng cứ hạnh phúc đi. Cách nói như vậy là của những người có nơi nương tựa. Do đó, ‘dù chàng đang hạnh phúc, sao chàng lại thờ ơ với tôi, người đang gặp phải tai ương như thế này?’. Như vậy, bằng cách nói quanh co này, nàng thể hiện (tình cảnh của) chính mình và sự thờ ơ của người kia, người đang hưởng thụ đối tượng (khác). Trường hợp như thế này không phải là thô tục.

၉၂. ဂါမ္မဒေါသပရိဟာရေ လက္ခိယံ ဒဿေတိ ‘‘ဒုနောတိ’’စ္စာဒိ. ကာမတဏှာဘိဘူတာ အင်္ဂနာ အတ္တနော ဝလ္လဘံ နိဿာယ ဧဝံ ဝိလပတိ ‘‘သဒယ ဟေ ကာရုဏိက သော ကာမစဏ္ဍာလော သော အနင်္ဂနီစော နိဒ္ဒယော နိက္ကာရုဏိကော မံ ဒုနောတိ ပီဠေတိ, သုခီပိ မမ ဝိယ အနာထဘာဝါဘာဝတော သုခိတောပိ တွံ ဤဒိသံ ဗျသနာပန္နံ ဧဝံ ကာမစဏ္ဍာလေန အကာရုဏေန ကတအသယှသန္တာပသင်္ခါတဗျသနမနုပ္ပတ္တံ မံ ကိမုပေက္ခသေ ကသ္မာ ဥဒါသီနောသီ’’တိ. အတ္တနော ဒုက္ခာတုရတ္တာ ဒုက္ခဒူရီကရဏံ ကာရုဏိကာနံယေဝ ဝိသယန္တိ ‘‘သဒယေ’’တိ အနုနယဝသေန အာမန္တနုစိတံ အတ္တနော ဒုက္ခာတုရတံ ပေါသေတုံ ပီဠာကာရကေ ကာမေ စဏ္ဍာလတ္တာရောပနဉ္စ နိဒ္ဒယတ္တကထနဉ္စ ဥစိတမေဝ အတ္တနိ ဥပေက္ခကတ္တာ. သုခီပီတိ ဣမိနာ တဿ ပရဝိသယာသတ္တတာယ အတိစာရံ အဗ္ဘုပဂမေတိ. ဧဝံ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ အတ္တနော ဝလ္လဘေ သာနုရာဂတ္တဉ္စ အတ္တနိ တဿ တဒဘာဝတ္တဉ္စ ဒဿေတီတိ. ‘‘ကညေ ကာမယမာနံ မံ, န ကာမယသိ ကိံနွိဒ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝိယ ဣဟ ဂါမ္မဒေါသော နတ္ထီတိ [Pg.124] ဂါမ္မဒေါသပရိဟာရမိဒံ. ကာမောယေဝ စဏ္ဍာလော ကာမစဏ္ဍာလော, သဟ ဒယာယ ယော ဝတ္တတီတိ စ, နတ္ထိ ဒယာ အဿေတိ စ, သုခမဿ အတ္ထီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. အပိသဒ္ဒေါ အက္ခမေ.

92. Để loại bỏ lỗi thô tục, ngài chỉ ra mục tiêu bằng câu bắt đầu bằng ‘dunoti’. Một người phụ nữ bị ái dục chế ngự, dựa vào người yêu của mình mà than khóc như sau: ‘Hỡi người có lòng, hỡi người từ bi, gã tiện dân ái dục, gã hạ tiện không thân xác ấy, không lòng thương, không từ bi, đang hành hạ, đang bức bách tôi; dù chàng đang hạnh phúc, vì không ở trong tình trạng vô chủ như tôi, dù chàng đang sung sướng, sao chàng lại thờ ơ, sao lại dửng dưng với tôi, người đang gặp phải tai ương như thế này, một tai ương được gọi là sự thiêu đốt không thể chịu đựng được gây ra bởi gã tiện dân ái dục không lòng từ bi?’. Vì nàng đang đau khổ, và vì việc loại bỏ khổ đau là lĩnh vực của những người từ bi, nên lời gọi ‘sadaye’ một cách khẩn khoản là thích hợp. Để nuôi dưỡng nỗi đau khổ của mình, việc gán cho ái dục, kẻ gây ra sự bức bách, là tiện dân và nói rằng nó không lòng thương là thích hợp, vì nó thờ ơ với nàng. Bằng từ ‘sukhīpi’, nàng thừa nhận sự ngoại tình của chàng do sự quyến luyến vào đối tượng khác. Như vậy, bằng cách nói quanh co, nàng thể hiện sự quyến luyến của mình đối với người yêu và sự thiếu vắng điều đó của chàng đối với nàng. Ở đây không có lỗi thô tục như trong câu ‘Hỡi thiếu nữ, ta yêu nàng, sao nàng không yêu ta?’. Đây là sự loại bỏ lỗi thô tục. Cách phân tích cú pháp là: ‘ái dục chính là tiện dân’ (kāmacaṇḍālo); ‘người hành động cùng với lòng trắc ẩn’; ‘người không có lòng trắc ẩn’; và ‘người có hạnh phúc’. Từ ‘api’ có nghĩa là không thể chịu đựng.

၉၃.

93.

ယတိဟီနပရိဟာရော, န ပုနေ’ဒါနိ နီယတေ;

ယတော န သဝနုဗ္ဗေဂံ, ဟေဋ္ဌာ ယေတံ ဝိစာရိတံ.

Việc loại bỏ lỗi ngắt nhịp, bây giờ không được trình bày lại nữa; bởi vì nó không gây khó chịu cho tai, điều này đã được xem xét ở trước.

၉၃. ‘‘ယတိ’’စ္စာဒိ. ဝိစာရိတန္တိ ‘‘တံ နမေ သိရသာ စာမီ-ကရဝဏ္ဏံ တထာဂတ’’န္တိအာဒိနာ ဟေဋ္ဌာ ပကာသိတန္တိ အတ္ထော.

93. Bắt đầu bằng ‘yati’. ‘Đã được xem xét’ có nghĩa là đã được làm rõ ở trước bằng câu bắt đầu bằng ‘taṃ name sirasā cāmī-karavaṇṇaṃ tathāgataṃ’ (Con xin cúi đầu đảnh lễ bậc Như Lai, người có màu sắc như vàng ròng).

၉၃. ‘‘ယတိဟီနိ’’စ္စာဒိ. ယတော ယသ္မာ သဝနုဗ္ဗေဂံ ‘‘ဒေါသာနမုဒ္ဒေသက္ကမေန ဒေါသပရိဟာရက္ကမော န ဝုတ္တော’’တိ ဧဝံ ဝိညူနမုပ္ပဇ္ဇမာနံ ဣမဿ ဂန္ထဿ သဝနာသဟနံ နတ္ထိ, တတော ယတိဟီနပရိဟာရော ယတိဟီနဒေါသဿ ပရိဟရဏဝသေန ပဝတ္တမုဒါဟရဏံ ဣဒါနိ ပုန န နီယတေ နာဟရီယတေတိ. ဣမိနာဓိဂတမာဒေါ ဝုတ္တတ္ထမေဝ သမတ္ထေတိ. ဟေဋ္ဌာ ယေတံ ဝိစာရိတန္တိ ဧဝံ ယတိဟီနဒေါသပရိဟရဏံ ဟေဋ္ဌာ အနန္တရပရိစ္ဆေဒေ ဝိစာရိတံ ‘‘တံ နမေ သိရသာ စာမီ-ကရဝဏ္ဏံ တထာဂတ’’န္တိအာဒိနာ ပကာသိတန္တိ. အာဒေါ ယတိဟီနဒေါသပါတုဘာဝေယေဝ ပရိဟာရက္ကမဿာပိ ဒဿိတတ္တာ ဣဟာဒဿနေပိ ဂန္ထဿ ဦနတာ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ယတိ ဟီနာ ဧတ္ထေတိ စ, တဿ ပရိဟာရောတိ စ, သဝနေ ဥဗ္ဗေဂန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

93. “Yatihīni” v.v... Bởi vì không có sự khó nghe đối với tác phẩm này, là điều sanh khởi nơi các bậc trí thức rằng: “Phương pháp sửa lỗi đã không được nói đến theo thứ tự liệt kê các lỗi”, do đó, ví dụ về việc sửa lỗi ngắt nhịp sai (yatihīna), tức là ví dụ được tiến hành theo cách sửa chữa lỗi ngắt nhịp sai, bây giờ không được đưa ra, không được trình bày lại. Bằng cách này, điều đã được đề cập ở phần đầu được chứng minh. Điều này đã được xem xét ở dưới, tức là việc sửa chữa lỗi ngắt nhịp sai đã được xem xét ở chương ngay trước, đã được trình bày qua câu “taṃ name sirasā cāmī-karavaṇṇaṃ tathāgataṃ” v.v... Ý nghĩa là: vì phương pháp sửa lỗi cũng đã được chỉ ra ngay khi lỗi ngắt nhịp sai xuất hiện ở phần đầu, nên dù không được trình bày ở đây, tác phẩm cũng không bị thiếu sót. Và các cách phân tích cú pháp (viggaho) là: “yati hīnā ettha” (sự ngắt nhịp bị thiếu ở đây), “tassa parihāro” (sự sửa chữa của nó), và “savane ubbegaṃ” (sự khó chịu khi nghe).

ကမစ္စုတဿ ယထာ –

Ví dụ về lỗi sai thứ tự (kamaccuta) như sau –

၉၄.

94.

ဥဒါရစရိတော’သိ တွံ, တေနေဝါ’ရာဓနာ တွယိ;

ဒေသံ ဝါ ဒေဟိ ဂါမံ ဝါ, ခေတ္တံ ဝါ မမ သောဘနံ.

Ngài là người có hạnh kiểm cao thượng, vì thế nên con thỉnh cầu nơi Ngài; Xin hãy ban cho con một xứ sở, hoặc một ngôi làng, hoặc một thửa ruộng xinh đẹp.

၉၄. ‘‘ဥဒါရ’’ဣစ္စာဒိ. ဥဒါရံ ဥဒါရတ္တံ စာဂါတိသယသမ္ဗန္ဓတော စရိတံ အတိဂုဏပဝတ္တိ ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ ဥစိတတ္တာ [Pg.125] ဒေသာဒီနံ ယာစနက္ကမဿ ကမစ္စုတဿ ပရိဟာရောယံ.

94. “Udāra” v.v... Phân tích cú pháp là: “người có hạnh kiểm (caritaṃ) cao thượng (udāraṃ), tức là sự thực hành đức hạnh siêu việt (atiguṇapavatti), do liên quan đến sự bố thí vượt trội (cāgātisayasambandhato)”. Ở đây, do sự thích hợp của thứ tự yêu cầu xứ sở v.v..., đây là cách sửa chữa lỗi sai thứ tự (kamaccuta).

၉၄. ‘‘ဥဒါရိ’’စ္စာဒိ. တွံ ပုညဝန္တ ဥဒါရစရိတောသိ စာဂါတိသယယောဂတော ဝိသာရဒပဝတ္တိယုတ္တောသိ, တေနေဝ တေန ကာရဏေနေဝ အာရာဓနာ မမ ယာစနာ တွယိ ဟောတိ. ဒေသံ ဝါဇနပဒံ ဝါ, နော စေ, ဂါမံ ဝါ သံဝသထံ ဝါ, နော စေ, သောဘနံ ခေတ္တံ ဝါ ကေဒါရံ ဝါ မမ ဒေဟီတိ အနုပုဗ္ဗံ ဟီနပဒတ္ထယာစနာ ဒါယကဿ ဒါနဿာပိ ယာစကဿ ဣစ္ဆိတတ္ထပဋိလာဘဿာပိ အနုရူပတ္တာ ကမစ္စုတဒေါသမပနေတိ. ဥဒါရံ စရိတံ အဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော.

94. “Udāri” v.v... Hỡi bậc phước đức, Ngài là người có hạnh kiểm cao thượng, là người có hành vi tự tin do thành tựu sự bố thí vượt trội, chính vì lý do đó mà lời thỉnh cầu của con hướng về Ngài. “Xin hãy ban cho con một xứ sở (janapadaṃ), hoặc nếu không, một ngôi làng (saṃvasathaṃ), hoặc nếu không, một thửa ruộng (kedāraṃ) xinh đẹp”, việc yêu cầu theo thứ tự các vật có giá trị thấp dần như vậy, do phù hợp với cả sự ban tặng của người cho lẫn sự đạt được vật mong muốn của người xin, nên đã loại bỏ được lỗi sai thứ tự (kamaccuta). Phân tích cú pháp là: “udāraṃ caritaṃ assa” (người ấy có hạnh kiểm cao thượng).

အတိဝုတ္တဿ ယထာ –

Ví dụ về lỗi nói quá (ativutta) như sau –

၉၅.

95.

မုနိန္ဒစန္ဒသမ္ဘူတ-ယသောရာသိမရီစိနံ;

သကလောပျ’ယမာကာသော,နာ’ဝကာသော ဝိဇမ္ဘနေ.

Đối với những tia sáng là khối danh tiếng, sanh ra từ vầng trăng là Đức Phật Vương; Toàn thể hư không này, cũng không đủ chỗ để lan tỏa.

၉၅. ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိ. မုနိန္ဒောယေဝ စန္ဒော, တတော သမ္ဘူတာ ပါတုဘူတာ, ယသောရာသီ ဧဝ မရီစိယော, တာသံ. အယံ သကလော အာကာသောပိ ဂဂနမေဝ, န တဿေကော ပဒေသော. ဝိဇမ္ဘနေ ဗျာပနေ နာဝကာသော တာဒိသတ္တာ တာသံ မရီစိနန္တိ နာတိဝုတ္တံ.

95. “Muninda” v.v... Đức Phật Vương chính là vầng trăng, từ đó sanh ra, hiện khởi; khối danh tiếng chính là những tia sáng, (câu kệ nói) về chúng. Toàn thể hư không này cũng chỉ là bầu trời, chứ không phải một vùng của nó. “Không đủ chỗ để lan tỏa, để bao trùm”. Vì những tia sáng ấy có bản chất như vậy, nên đây không phải là lỗi nói quá.

၉၅. ‘‘မုနိန္ဒိ’’စ္စာဒိ. မုနိန္ဒစန္ဒသမ္ဘူတယသောရာသိမရီစိနံ မုနိန္ဒသင်္ခါတစန္ဒတော ပါတုဘူတာနံ ကိတ္တိသမူဟသင်္ခါတကိရဏာနံ ဝိဇမ္ဘနေ ဗျာပနေ အယံ သကလောပိ အာကာသော နာဝကာသော န ဩကာသော ဟောတီတိ. ဟေတုဖလာဒိဧကေကကာရဏေနာပိ အပ္ပမေယျာနံ သဗ္ဗညုဂုဏာနံ ပဝတ္တိယာ အပ္ပမေယျသာမညဘူတာကာသဿ နိရဝကာသဿ ဣဝ ကထနမုစိတန္တိ အတိဝုတ္တဒေါသော ဣဟ န ဘဝတိ. စန္ဒော ဣဝ [Pg.126] စန္ဒော, မုနိန္ဒော ဧဝ စန္ဒော, တတော သမ္ဘူတာနံယေဝ ယသာနံ ရာသီ စ တာ မရီစိယော စာတိ ဝိဂ္ဂဟော.

95. “Munindi” v.v... “Đối với sự lan tỏa, bao trùm của những tia sáng được gọi là tập hợp danh tiếng, hiện khởi từ vầng trăng được gọi là Đức Phật Vương, toàn thể hư không này cũng không đủ chỗ, không có không gian”. Do sự vận hành của vô lượng đức hạnh của bậc Toàn Giác, dù chỉ bởi mỗi một nguyên nhân như nhân quả v.v..., việc nói rằng hư không, một thực thể chung vô lượng, dường như không có không gian là điều thích hợp, vì vậy lỗi nói quá không hiện hữu ở đây. Các cách phân tích cú pháp là: “cando iva cando” (như vầng trăng, nên là vầng trăng), “munindo eva cando” (Đức Phật Vương chính là vầng trăng), “tato sambhūtānaṃ yeva yasānaṃ rāsī ca tā marīciyo ca” (khối danh tiếng sanh ra từ đó, và chúng chính là những tia sáng).

၉၆.

96.

ဝါကျံ ဗျာပန္နစိတ္တာနံ, အပေတတ္ထံ အနိန္ဒိတံ;

တေနု’မ္မတ္တာဒိကာနံ တံ, ဝစနာ’ညတြ ဒုဿတိ.

Lời nói của những người tâm trí rối loạn, dù vô nghĩa, cũng không bị chê trách; Do đó, lời nói ấy, ngoài lời của người điên và những kẻ tương tự, thì bị xem là có lỗi.

၉၆. ‘‘ဝါကျ’’မိစ္စာဒိ. ဗျာပန္နံ နဋ္ဌံ အယထာပဝတ္တံ စိတ္တံ ယေသံ, တေသံ. ဝါကျံ ဝါကျလက္ခဏောပေတံ. အပေတော အပဂတော သုညော အတ္ထော အဘိဓေယျံ သံဝေါဟာရိကံ ယဿ, တံ. အနိန္ဒိတံ အဟီဠိတံ. တေန ယထာဝုတ္တေန ကာရဏေန. တံ ဝါကျံ ဥမ္မတ္တော ဓာတုက္ခောဘာဒိနာ ခိတ္တစိတ္တော, သော အာဒိ ယေသံ ဗာလာဒီနံ တေသံ ဝစနာ အသင်္ဂတာယ ဝါစာယ အညတြ အညသ္မိံ အဗျာပန္နစိတ္တဝိသယေ ဒုဿတိ ဒုဋ္ဌံ ဇာယတေ, ဥမ္မတ္တာဒီနံယေဝ တထာဝိဓာယ ဝါစာယ ဥစိတတ္တာတိ.

96. “Vākyaṃ” v.v... (Byāpannacittānaṃ là) của những người có tâm trí bị rối loạn (byāpannaṃ), bị hủy hoại (naṭṭhaṃ), vận hành không đúng cách (ayathāpavattaṃ). (Vākyaṃ là) lời nói có đủ đặc tính của một câu. (Apetatthaṃ là) câu mà ý nghĩa thông thường (attho abhidheyyaṃ saṃvohārikaṃ) đã rời bỏ (apeto), đã mất đi (apagato), trống rỗng (suñño). (Aninditaṃ là) không bị chê trách, không bị khinh miệt. (Tena là) vì lý do đã nêu. Lời nói ấy, ngoài lời nói rời rạc (asaṅgatāya vācāya) của những người như người điên (ummatto) – người có tâm trí tán loạn (khittacitto) do sự rối loạn của các yếu tố (dhātukkhobhādinā) – và những người khác như trẻ con (bālādīnaṃ), thì trong phạm vi của người có tâm trí không rối loạn, nó trở nên có lỗi (dussati), trở nên sai hỏng (duṭṭhaṃ jāyate), bởi vì lời nói như vậy chỉ thích hợp với người điên và những kẻ tương tự.

၉၆. ‘‘ဝါကျ’’မိစ္စာဒိ. ဗျာပန္နစိတ္တာနံ ဝိရုဒ္ဓဘာဝမာပန္နစိတ္တာနံ ဝါကျံ သျာဒျန္တတျာဒျန္တပဒသမုဒါယရူပံ ဝါကျံ အပေတတ္ထံ အပဂတသမုဒါယတ္ထံ အနိန္ဒိတံ ဝိညူဟိ ဂရဟိတံ န ဟောတိ, တေန ကာရဏေန ဥမ္မတ္တာဒိကာနံ ဥမ္မတ္တဝေဒနဋ္ဋာဒီနံ ဝစနာညတြ ဝစနံ ဝိနာ အနုမ္မတ္တာဒိဝစနေ တံ သမုဒါယတ္ထသမ္ဗန္ဓရဟိတံ ဝစနံ ဒုဿတိ ဒေါသဒုဋ္ဌံ ဟောတိ. ဗျာပန္နံ စိတ္တံ ယေသန္တိ စ, အပေတော အတ္ထော အဿာတိ စ, ဥမ္မတ္တော အာဒိ ယေသန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

96. “Vākyaṃ” v.v... Lời nói của những người có tâm trí rối loạn, tức là những người có tâm trí đã rơi vào trạng thái mâu thuẫn, lời nói dưới dạng một tập hợp các từ ngữ tạo thành câu, (nếu) vô nghĩa, tức là không có ý nghĩa chung của cả câu, thì không bị chê trách, không bị các bậc trí thức khiển trách. Vì lý do đó, ngoài lời nói của người điên, người bị cảm thọ đau đớn dày vò v.v..., tức là không phải lời nói của họ, mà trong lời nói của những người không điên v.v..., thì lời nói không có sự liên kết về ý nghĩa chung của cả câu ấy trở nên có lỗi, bị sai hỏng do lỗi lầm. Các cách phân tích cú pháp là: “byāpannaṃ cittaṃ yesaṃ” (những người có tâm trí rối loạn), “apeto attho assa” (câu ấy không có ý nghĩa), và “ummatto ādi yesaṃ” (những người mà người điên là kẻ đứng đầu).

ယထာ –

Ví dụ như sau –

၉၇.

97.

သမုဒ္ဒေါ ပီယတေ သော’ယ-မဟ’မဇ္ဇ ဇရာတုရော;

ဣမေ ဂဇ္ဇန္တိ ဇီမူတာ, သက္ကဿေ’ရာဝဏော ပိယော.

Biển cả đang được uống cạn, chính tôi hôm nay bị già nua hành hạ; Những đám mây này đang gầm vang, voi Erāvaṇa là vật yêu quý của trời Sakka.

၉၇. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ ‘‘သမုဒ္ဒေါ’’ဣစ္စာဒိ. န ဟေတ္ထ ‘‘သမုဒ္ဒေါ ပီယတေ’’ဣစ္စာဒိနော ပဒသမုဒါယဿ ကောစိ ဧကော အတ္ထော ဂယှတိ, ယော သော ဗန္ဓတ္ထော သိယာ. အဝယဝတ္ထာ [Pg.127] ဧဝ တု အယောသလာကာကပ္ပာပဋိဘန္တီတိ ဤဒိသမပေတတ္ထမနိန္ဒိတံ ဝိညေယျံ ဗျာပန္နစိတ္တာနံ.

97. “Yathā” (ví dụ như sau) – ngài đưa ra ví dụ “samuddo” v.v... Ở đây, không có một ý nghĩa thống nhất nào được nắm bắt từ tập hợp các từ “samuddo pīyate” v.v..., là ý nghĩa có thể kết nối chúng lại. Trái lại, chỉ có các ý nghĩa của từng thành phần riêng lẻ hiện ra, giống như những thanh sắt (không liên quan). Một câu vô nghĩa như vậy nên được hiểu là không bị chê trách đối với những người có tâm trí rối loạn.

၉၇. ‘‘သမုဒ္ဒေါ’’စ္စာဒိ. သော အယံ သမုဒ္ဒေါ ပီယတေ ယေန ကေနစိ ပီယတေ, အဟံ အဇ္ဇ ဇရာတုရော ဇရရောဂါဘိဘူတော, ဣမေ ဇီမူတာ မေဃာ ဂဇ္ဇန္တိ ထနယန္တိ. သက္ကဿ ဧရာဝဏော ပိယောတိ. ဣဒံ နိန္ဒိတာနိန္ဒိတာနံ ဒွိန္နမုဒါဟရဏံ. ဣဒံ ဝါကျံ အဝယဝတ္ထမန္တရေန သမုဒါယတော ဂမျမာနတ္ထဿာဘာဝါ အပေတတ္ထံ နာမ ဟောတိ. ဤဒိသံ ဝါကျံ ဥမ္မတ္တကာဒီဟိ ဝုတ္တမပ္ပီတိကရံ န ဟောတိ, အညေဟိ ဝုတ္တံ ပန ကဏ္ဏေ အယောသလာကာ ဝိယ အပ္ပီတိကရံ. ဇရာယ အာတုရောတိ ဝါကျံ.

97. “Samuddo” v.v... “Biển cả này đang được uống, đang được ai đó uống cạn”, “tôi hôm nay bị già nua hành hạ, bị bệnh già chế ngự”, “những đám mây này đang gầm vang, đang sấm sét”. “Voi Erāvaṇa là vật yêu quý của trời Sakka”. Đây là ví dụ cho cả hai trường hợp bị chê trách và không bị chê trách. Câu này, do không có ý nghĩa nào được hiểu từ toàn thể câu ngoài ý nghĩa của các thành phần riêng lẻ, nên được gọi là “vô nghĩa” (apetatthaṃ). Một câu như vậy khi được người điên và những kẻ tương tự nói ra thì không gây khó chịu, nhưng khi được người khác nói ra thì lại gây khó chịu cho tai như một thanh sắt. Cụm từ (trong câu kệ) là “jarāya āturo” (bị già nua hành hạ).

၉၈.

98.

သုခုမာလာဝိရောဓိတ္တ-ဒိတ္တဘာဝပ္ပဘာဝိတံ;

ဗန္ဓနံ ဗန္ဓဖရုသ-ဒေါသံ သံဒူသယေယျ တံ.

Lỗi chói tai trong kết cấu (bandhapharusa) sẽ làm hỏng đi sự kết cấu ấy, vốn được tạo nên bởi tính chất tinh tế, mềm mại, không trái ngược và sáng sủa.

၉၈. ‘‘သုခုမာလိ’’စ္စာဒိ. န ဝိရုဇ္ဈတိ သီလေနာတိ အဝိရောဓီ, တဿ ဘာဝေါ အဝိရောဓိတ္တံ. သုခုမာလဿ အဝိရောဓိတ္တံ ယဿ သော ဒိတ္တဘာဝေါ, တေန ပဘာဝိတံ ဝဍ္ဎိတံ သံယုတ္တံ တံ ဗန္ဓနံ ဗန္ဓဖရုသဒေါသံ သံဒူသယေယျ နာသယေတိ အတ္ထော.

98. (Câu) ‘Sukhumāli’ v.v… Không mâu thuẫn với giới luật nên là avirodhī (không mâu thuẫn), trạng thái của nó là avirodhittaṃ (tính không mâu thuẫn). Trạng thái rực rỡ là cái có tính không mâu thuẫn của sự tinh tế, sự trói buộc ấy được làm cho phát sinh, được làm cho tăng trưởng, được kết hợp bởi điều đó, sẽ làm hư hoại, sẽ làm tiêu mất lỗi thô thiển trong sự kết hợp. Đó là ý nghĩa.

၉၈. ‘‘သုခုမာလိ’’စ္စာဒိ. သုခုမာလာဝိရောဓိတ္တဒိတ္တဘာဝပ္ပဘာဝိတံ ‘‘အနိဋ္ဌုရက္ခရပ္ပာယေ’’စ္စာဒိနာ ဝုစ္စမာနသုခုမာလဂုဏဿ အဝိရုဒ္ဓဘာဝသမန္နာဂတေန ဝဏ္ဏာနံ အညမညသင်္ဂဘိလက္ခဏေန ဒိတ္တဘာဝေန ပိယဘာဝေန အနုဗြူဟိတံ တံ ဗန္ဓနံ ဗန္ဓဖရုသဒေါသံ ဗန္ဓဖရုသသင်္ခါတဒေါသံ သံဒူသယေယျ နာသေယျ, တံ ဗန္ဓဖရုသဒေါသန္တိ ဝါ သမ္ဗန္ဓောတိ. န ဝိရုဇ္ဈတိ သီလေနာတိ အဝိရောဓီ, တဿ ဘာဝေါတိ စ, သုခုမာလဿ အဝိရောဓိတ္တံ ယဿာတိ စ, သောယေဝ ဒိတ္တဿ ဘာဝေါတိ စ, တေန ပဘာဝိတန္တိ စ ဝါကျံ.

98. (Câu) ‘Sukhumāli’ v.v… (Sự trói buộc) được làm cho phát sinh bởi trạng thái rực rỡ của tính không mâu thuẫn với sự tinh tế, được làm cho tăng trưởng bởi trạng thái đáng yêu, bởi trạng thái rực rỡ có đặc tính là sự kết hợp lẫn nhau của các âm, với trạng thái không mâu thuẫn đã đạt được của phẩm chất tinh tế được nói đến qua (câu) ‘aniṭṭhurakkharappāye’ v.v…, sự trói buộc đó sẽ làm hư hoại, sẽ làm tiêu mất lỗi thô thiển trong sự kết hợp, tức là lỗi được gọi là sự thô thiển trong kết hợp, hoặc có liên hệ là ‘lỗi thô thiển trong sự kết hợp đó’. Đây là câu (giải thích): ‘Không mâu thuẫn với giới luật nên là avirodhī’, và ‘trạng thái của nó’, và ‘cái có tính không mâu thuẫn của sự tinh tế’, và ‘chính nó là trạng thái của sự rực rỡ’, và ‘được làm cho phát sinh bởi điều đó’.

ယထာ –

Ví như –

၉၉.

99.

ပဿန္တာ [Pg.128] ရူပဝိဘဝံ, သုဏန္တာ မဓုရံ ဂိရံ;

စရန္တိ သာဓူ သမ္ဗုဒ္ဓ-ကာလေ ကေဠိပရမ္မုခါ.

Thấy sự huy hoàng sắc tướng, nghe lời nói ngọt ngào; Các bậc thiện nhân trong thời Chánh Giác, hành xử quay lưng với vui đùa.

၉၉. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ ‘‘ပဿန္တာ’’ဣစ္စာဒိ. ကေဠိယာ ကီဠာယ ပရမ္မုခါ ဝိဂတစ္ဆန္ဒာ စရန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

99. (Tác giả) nêu ví dụ bằng (câu) ‘Yathā’ với (kệ) ‘passantā’ v.v… Có liên hệ là: họ hành xử với sự quay lưng, không còn ham muốn đối với sự vui đùa.

၉၉. ‘‘ပဿန္တေ’’စ္စာဒိ. သာဓူ သဇ္ဇနာ သမ္ဗုဒ္ဓကာလေ သမ္ဗုဒ္ဓဿ ဓရမာနကာလေ ရူပဝိဘဝံ တဿ ရူပသမ္ပတ္တိံ ပဿန္တာ စက္ခုံ သန္တပ္ပေတွာ ဩလောကေန္တာ မဓုရံ ဂိရံ တဿေဝ ဘဂဝတော အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ မဓုရဝစနံ သုဏန္တာ ကေဠိပရမ္မုခါ ကီဠာယ ဝိမုခါ ကီဠာဘိရတိရဟိတာ စရန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ. ကေဝလံ ဖရုသသိထိလဝဏ္ဏေဟိ ဝိနာ သုခုစ္စာရဏီယဝဏ္ဏေဟိ သမ္ဘူတသုခုမာလဂုဏာဝိရောဓအညမညသင်္ဂတဝဏ္ဏဝိသဒပ္ပဝတ္တဂုဏယုတ္တတ္တာ ဧတ္ထ ဗန္ဓဖရုသဒေါသော နတ္ထိ. ကေဠိယာ ပရာနိ ပရိဝတ္တိတာနိ မုခါနိ ဧတေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ ကာလောတိ ကိရိယာ. သာ စ အတ္ထတော တဒါကာရပ္ပဝတ္တသမ္ဗန္ဓောယေဝ. လောကော ပန ဝိသုံ ဧကော ပဒတ္ထောယေဝါတိ ဝေါဟရတိ. ဝါကျဒေါသပရိဟာရော.

99. (Kệ) ‘Passantā’ v.v… Các bậc thiện nhân, người tốt, trong thời của bậc Chánh Đẳng Giác, trong thời gian bậc Chánh Đẳng Giác còn tại thế, thấy sự huy hoàng của sắc tướng, tức là sự toàn hảo về sắc tướng của vị ấy, nhìn ngắm làm cho con mắt được thỏa mãn, nghe lời nói ngọt ngào, tức là lời nói ngọt ngào gồm tám chi phần của chính đức Thế Tôn ấy, quay lưng với sự vui đùa, tức là quay mặt đi khỏi sự vui đùa, không còn thích thú trong sự vui đùa, họ đi, họ sống, họ hành xử. Ở đây không có lỗi thô thiển trong sự kết hợp, vì nó được kết hợp với phẩm chất của sự diễn đạt rõ ràng của các âm được kết hợp với nhau, không mâu thuẫn với phẩm chất tinh tế được tạo ra bởi các âm dễ phát âm, không có các âm thô và lỏng lẻo. Phân tích cú pháp là: ‘những người có khuôn mặt quay đi khỏi sự vui đùa’. Ở đây, ‘thời gian’ là một hành động. Và về mặt ý nghĩa, nó chính là mối liên hệ của sự diễn tiến theo cách đó. Nhưng thế gian lại gọi nó là một ý nghĩa của từ riêng biệt. (Đây là) sự khắc phục lỗi trong câu.

ဝါကျဒေါသပရိဟာရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về sự khắc phục lỗi trong câu đã hoàn tất.

ဝါကျတ္ထဒေါသပရိဟာရဝဏ္ဏနာ

Phần giải thích về sự khắc phục lỗi trong ý nghĩa của câu

အပက္ကမဿ ယထာ –

Ví dụ về (lỗi) sai thứ tự –

၁၀၀.

100.

ဘာဝနာဒါနသီလာနိ, သမ္မာ သမ္ပာဒိတာနိ’ဟ;

နိဗ္ဗာနဘောဂသဂ္ဂါဒိ-သာဓနာနိ န သံသယော.

Tu tập, bố thí, và giữ giới, được thực hành đúng đắn ở đây; Là phương tiện đạt Niết-bàn, tài sản, cõi trời, không nghi ngờ gì.

၁၀၀. ‘‘ဘာဝနာ’’ဣစ္စာဒိ. ဧတ္ထ ဘာဝနာဒီနိ နိဒ္ဒိသိတွာ ယထာက္ကမံ နိဗ္ဗာနာဒီနံ နိဒ္ဒေသေန အပက္ကမဒေါသော ပရိဟဋော.

100. (Kệ) ‘Bhāvanā’ v.v… Ở đây, sau khi chỉ ra tu tập v.v…, bằng việc chỉ ra Niết-bàn v.v… theo đúng thứ tự, lỗi sai thứ tự đã được khắc phục.

၁၀၀. ‘‘ဘာဝနေ’’စ္စာဒိ. [Pg.129] ဣဟ မနုဿလောကေ သမ္မာ သမ္ပာဒိတာနိ ကမ္မဖလံ သဒ္ဒဟိတွာ ယထာဝိဓိ သမ္ပာဒိတာနိ အတ္တနော သန္တာနေ ပဝတ္တာပိတာနိ ဘာဝနာဒါနသီလာနိ နိဗ္ဗာနဘောဂသဂ္ဂါဒိသာဓနာနိ ယထာက္ကမံ နိဗ္ဗာနဥပဘောဂပရိဘောဂသမ္ပတ္တိသဂ္ဂုပ္ပတ္တိအာဒီနံ ဟေတုဘာဝေန သာဓကာနိ ဟောန္တိ, ဧတ္ထ သာဓနေ န သံသယော ဟောတီတိ. ဣဟ ဘာဝနာဒယော ဥဒ္ဒိသိတွာ ဥဒ္ဒေသက္ကမံ အနတိက္ကမ္မ နိဗ္ဗာနာဒီနမနုဒ္ဒေသဿ ကတတ္တာ အပက္ကမဝါကျတ္ထဒေါသဿ ဩကာသော န ဟောတိ.

100. (Kệ) ‘Bhāvanā’ v.v… Ở đây, trong cõi người, tu tập, bố thí, và giữ giới được thực hành đúng đắn, tức là được thực hành đúng phương pháp với niềm tin vào quả của nghiệp, được làm cho phát sinh trong dòng tâm thức của mình, theo thứ tự, chúng trở thành phương tiện thành tựu Niết-bàn, sự hưởng dụng, sự toàn hảo về tài sản, sự tái sanh vào cõi trời, v.v…, do là nguyên nhân của những điều đó; về phương tiện thành tựu này, không có gì phải nghi ngờ. Ở đây, vì việc nêu ra tu tập v.v… và sau đó nêu ra Niết-bàn v.v… đã được thực hiện mà không vượt qua thứ tự đã nêu, nên không có cơ hội cho lỗi sai thứ tự trong ý nghĩa của câu.

၁၀၁.

101.

ဥဒ္ဒိဋ္ဌဝိသယော ကောစိ, ဝိသေသော တာဒိသော ယဒိ;

အနုဒ္ဒိဋ္ဌေသု နေဝ’တ္ထိ, ဒေါသော ကမဝိလင်္ဃနေ.

Nếu có sự khác biệt nào đó, mà đối tượng là điều đã nêu; Trong những điều nêu sau, không có lỗi khi vi phạm thứ tự.

၁၀၁. ‘‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌေ’’စ္စာဒိ. ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ပဌမံ ယုတ္တာ အတ္ထာ ဝိသယော ဂေါစရော ယဿ ဥဒ္ဒေသာနုဒ္ဒေသသမ္ဗန္ဓဝိဇာနနလက္ခဏဿ ဝိသေသဿ သော တာဒိသော ကောစိ ဝိသေသော အနုဒ္ဒိဋ္ဌေသု ယထာက္ကမမုဒ္ဒေသကမာနမတိက္ကမေန ပုန အတ္ထန္တရနိဿယေန ပရာမဋ္ဌေသု ယဒိ ဘဝေယျ, ကမဿ ယထောဒ္ဒိဋ္ဌေသု အနုက္ကမဿ ဝိလင်္ဃနေ အတိက္ကမေ ဒေါသော နေဝတ္ထိ.

101. (Kệ) ‘Uddiṭṭhā’ v.v… Nếu có một sự khác biệt nào đó như vậy, mà đối tượng, phạm vi của nó là những ý nghĩa đã được nêu ra, được kết hợp trước tiên, một sự khác biệt có đặc tính là nhận biết mối liên hệ giữa điều được nêu trước và điều được nêu sau, nếu nó xảy ra trong những điều được nêu sau, được đề cập lại dựa vào một ý nghĩa khác, vượt qua thứ tự đã nêu theo trình tự, thì không có lỗi trong việc vi phạm, trong việc vượt qua thứ tự, tức là trình tự của những điều đã được nêu.

၁၀၁. ‘‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌေ’’စ္စာဒိ. ဥဒ္ဒိဋ္ဌဝိသယော ပဌမံ ပယုတ္တတ္ထဝိသယော တာဒိသော ကောစိ ဝိသေသော ဥဒ္ဒေသာနုဒ္ဒေသာနံ ‘‘ဣဒမဿ ပုဗ္ဗကထနံ, ဣဒမဿ ပစ္ဆာကထန’’န္တိ ဧဝံ အညမညာပေက္ခလက္ခဏသမ္ဗန္ဓပရိဇာနနလက္ခဏော ဝိသေသော အနုဒ္ဒိဋ္ဌေသု အတ္ထန္တရံ နိဿာယ ပုန ဝုတ္တေသု ယဒိ ‘‘ဘဝေယျာ’’တိ သေသော. ကမဝိလင်္ဃနေ ဥဒ္ဒေသာနုဒ္ဒေသာနံ ကမာတိက္ကမေ ဒေါသော သတ္ထညူနံ သုတိကာလေ အသဟနကာရဏံ နေဝတ္ထီတိ. ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ပဌမုစ္စာရိတာ အတ္ထာ ဝိသယော ဂေါစရော အဿေတိ စ, ကမဿ ဝိလင်္ဃနန္တိ စ ဝါကျံ.

101. (Kệ) ‘Uddiṭṭhā’ v.v… Đối tượng là những điều đã được nêu, tức là đối tượng là những ý nghĩa được sử dụng trước tiên, một sự khác biệt nào đó như vậy, một sự khác biệt có đặc tính là nhận biết mối liên hệ, có đặc tính là phụ thuộc lẫn nhau giữa điều được nêu trước và điều được nêu sau, như là ‘đây là lời nói trước của nó, đây là lời nói sau của nó’, nếu (nó xảy ra) trong những điều được nêu sau, được nói lại dựa vào một ý nghĩa khác, (từ) ‘bhaveyyā’ là phần còn lại. Trong việc vi phạm thứ tự, tức là vượt qua thứ tự của điều được nêu trước và điều được nêu sau, không có lỗi, tức là không có nguyên nhân gây khó chịu cho các bậc thông thái khi nghe. Đây là câu (giải thích): ‘Đối tượng, phạm vi của nó là những ý nghĩa được phát biểu trước tiên’, và ‘việc vi phạm thứ tự’.

ယထာ –

Ví như –

၁၀၂.

102.

ကုသလာကုသလံ [Pg.130] အဗျာ-ကတ’မိစ္စေသု ပစ္ဆိမံ;

အဗျာကတံ ပါကဒံ န, ပါကဒံ ပဌမဒွယံ.

Trong thiện, bất thiện, và vô ký, cái cuối cùng; Vô ký không cho quả, hai cái đầu cho quả.

၁၀၂. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ ‘‘ကုသလေ’’စ္စာဒိ. ကုသလံ ကာမာဝစရာဒိကမေကဝီသတိဝိဓံ, အကုသလဉ္စ ဒွါဒသဝိဓံ, အဗျာကတံ ဝိပါကကြိယာသင်္ခါတမိတိ ဧတေသု တီသု ပစ္ဆိမံ အဗျာကတံ, ပါကံ ဝိပါကံ ဒဒါတီတိ ပါကဒံ. နေတိ နိပါတပဒံ. ပဌမဒွယံ ကုသလာကုသလံ ပါကံ ဒဒါတီတိ ပါကဒန္တိ. ဧတ္ထ အပါကဒတ္တံ အဗျာကတဿေဝ, ပါကဒတ္တံ တေသမေဝ ဒွိန္နန္တိ ဝိသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

102. (Tác giả) nêu ví dụ bằng (câu) ‘Yathā’ với (kệ) ‘kusalaṃ’ v.v… Pháp thiện có hai mươi mốt loại, gồm dục giới v.v…, và pháp bất thiện có mười hai loại, pháp vô ký được gọi là quả và duy tác. Trong ba loại này, cái cuối cùng là vô ký. Cho quả, tức là cho quả dị thục, nên gọi là pākadaṃ. ‘Na’ là một tiểu từ. Hai cái đầu, thiện và bất thiện, cho quả, nên gọi là pākadaṃ. Ở đây, cần phải thấy sự khác biệt là: tính không cho quả chỉ thuộc về pháp vô ký, và tính cho quả chỉ thuộc về hai pháp kia.

၁၀၂. ‘‘ကုသလေ’’စ္စာဒိ. ကုသလံ ကာမာဝစရာဒိဧကဝီသတိကုသလဉ္စ အကုသလံ ဒွါဒသဝိဓံ အကုသလဉ္စ အဗျာကတံ ဝိပါကကြိယာရူပနိဗ္ဗာနဝသေန စတုဗ္ဗိဓမဗျာကတဉ္စ ဣစ္စေသု ဧဝမေတေသု တီသု ပစ္ဆိမံ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန ပစ္ဆိမမဗျာကတံ ပါကဒံ န ဝိပါကဒါယကံ န ဟောတိ, ပဌမဒွယံ ကုသလာကုသလံ ပါကဒံ ယထာသကံ ဝိပါကဒါယကံ ဟောတီတိ. ‘‘ယထာသင်္ချမနုဒေသော သမာန’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌေဟိ သမာနမနုဒ္ဒိဋ္ဌာနမေဝ သမသင်္ချာယ လဗ္ဘမာနတ္တာ သင်္ချာယာနတိက္ကမော ဟောတိ. ဧတ္ထ ပန ကုသလာဒိသဘာဝတော တိဝိဓတ္တေပိ ဝိပါကဒါနာဒါနဝသေန ဒုဝိဓကုသလာကုသလာဒိဝိသယဘူတဝိသေသဿ ပဝတ္တိယာ ဝတ္တိစ္ဆာတော ပဌမံ ဝတ္တဗ္ဗတံ ဝိနာ ကမေန နိဿယနံ နာမ နတ္ထီတိ အပက္ကမဒေါသော န ဟောတီတိ.

102. “Kusale” v.v... Pháp thiện là hai mươi mốt tâm thiện cõi Dục v.v..., pháp bất thiện là mười hai loại bất thiện, và pháp vô ký là bốn loại vô ký theo nghĩa quả, duy tác, sắc pháp, và Niết-bàn. Như vậy, trong ba loại này, loại cuối cùng, theo thứ tự trình bày, là pháp vô ký cuối cùng, không phải là pháp cho quả, không cho quả. Hai loại đầu, thiện và bất thiện, là pháp cho quả, cho quả theo năng lực của chúng. Do đã nói rằng: “Sự giải thích theo thứ tự tương ứng với số lượng đã nêu”, nên không có sự vi phạm về số lượng vì những điều chưa được nêu ra được hiểu theo số lượng tương ứng với những điều đã được nêu ra. Tuy nhiên, ở đây, mặc dù có ba loại theo tự tánh là thiện v.v..., nhưng do ý muốn nói về sự phân biệt đặc biệt liên quan đến hai loại thiện và bất thiện theo phương diện cho và không cho quả, nên không có cái gọi là sự nương tựa theo thứ tự mà không có sự trình bày trước, do đó không có lỗi trái thứ tự.

၁၀၃.

103.

သဂုဏာနာ’ဝိကရဏေ, ကာရဏေ သတိ တာဒိသေ;

ဩစိတျဟီနတာပတ္တိ, နတ္ထိ ဘူတတ္ထသံသိနော.

Khi có lý do tương xứng, việc bộc lộ các đức hạnh của mình đối với người nói lên sự thật thì không có lỗi thiếu sự thích đáng.

၁၀၃. ‘‘သဂုဏာန’’မိစ္စာဒိ. [Pg.131] သောတူနံ အတ္တတ္ထနိပ္ဖာဒနာဒိကေ တာဒိသေ ကာရဏေ ဟေတုမှိ သတိ ဘူတံ ယထာပဝတ္တံ အတ္ထံ အတ္တနော စရိတလက္ခဏံ သံသိနော ဝဒန္တဿ သဿ အတ္တနော, သာနံ ဝါ ဂုဏာနံ အာဝိကရဏေ အဓိကာရဝသေန ‘‘ပူဇနီယတရော လောကေ’’ဣစ္စာဒိကထနေ ဩစိကျဟီနတာယ အာပတ္တိ ပါပုဏနံ သမ္ဘဝေါ နတ္ထိ.

103. “Saguṇānaṃ” v.v... Khi có lý do tương xứng như vậy, tức là nguyên nhân như việc giúp người nghe thành tựu lợi ích cho bản thân, thì đối với người nói lên sự thật đúng như đã diễn ra, tức là đặc tính về hạnh kiểm của mình, việc bộc lộ các đức hạnh của chính mình, hoặc của bản thân, qua việc nói lên những lời như “là người đáng được tôn kính hơn trong đời” v.v... theo thẩm quyền, thì không thể có sự phạm phải lỗi thiếu sự thích đáng.

၁၀၃. ‘‘သဂုဏိ’’စ္စာဒိ. တာဒိသေ ကာရဏေ သတိ သောတူနံ အတ္တတ္ထနိပ္ဖာဒနာဒိကေ တာဒိသေ ဟေတုမှိ ဝိဇ္ဇမာနေ ဘူတတ္ထသံသိနော အတ္တနိ ဝိဇ္ဇမာနကာယာဒိသံဝရလက္ခဏဂုဏသင်္ခါတမတ္ထံ ‘‘ပူဇနီယတရော လောကေ အဟမေကော’’ဣစ္စာဒိနာ တာဒိသာဝသရေ ဝဒန္တဿ သဂုဏာနံ သဿ အတ္တနော, သာနံ ဝါ သကာနံ ဂုဏာနံ အာဝိကရဏေ ပါကဋီကရဏေ ဩစိတျဟီနတာပတ္တိ ဩစိတျဟီနသင်္ခါတဒေါသဿာပတ္တိ နတ္ထီတိ. သသဒ္ဒဿ အတ္တအတ္တနိယဝါစကတ္တာ သဿ အတ္တနော ဂုဏာ သေ စ တေ ဂုဏာ စေတိ ဝါ ဝိဂ္ဂဟော. ဘူတောယေဝ အတ္ထော, တံ သံသတိ ဝဒတိ သီလေနာတိ ဝိဂ္ဂဟော.

103. “Saguṇi” v.v... Khi có lý do tương xứng như vậy, tức là khi có nguyên nhân như việc giúp người nghe thành tựu lợi ích cho bản thân, thì đối với người nói lên sự thật hiện có nơi mình, tức là sự việc được gọi là đức hạnh có đặc tính là sự phòng hộ thân v.v..., trong trường hợp tương xứng như vậy bằng những lời như “chỉ một mình ta là người đáng được tôn kính hơn trong đời” v.v..., việc bộc lộ, làm cho rõ ràng các đức hạnh của chính mình, hoặc của bản thân, thì không có sự phạm phải lỗi được gọi là thiếu sự thích đáng. Do từ “sa” có nghĩa là tự thân và sở hữu của tự thân, nên có thể phân tích cú pháp là “sassa attano guṇā” (các đức hạnh của chính mình) hoặc “se ca te guṇā” (chính những đức hạnh ấy). Phân tích cú pháp (của bhūtatthasaṃsino) là: “Bhūtoyeva attho, taṃ saṃsati vadati sīlenāti” (Sự thật chính là sự việc; người có thói quen nói lên, tuyên bố điều đó).

၁၀၄.

104.

ဩစိတျံ နာမ ဝိညေယျံ, လောကေ ဝိချာတမာဒရာ;

တတ္ထော’ပဒေသပဘဝါ, သုဇနာ ကဝိပုင်္ဂဝါ.

Sự thích đáng, nổi tiếng trong đời, cần được hiểu biết với lòng tôn trọng. Về điều ấy, những người hiền thiện, những thi sĩ lỗi lạc là nguồn gốc của sự chỉ dạy.

၁၀၄. ‘‘ဩစိတျ’’မိစ္စာဒိ. လောကေ သတ္တလောကေ ဝိချာတံ ပသိဒ္ဓံ အာဗာလဇနံ ယထာသကမနုရူပံ ဝိဇာနနတော ဩစိတျံ ဥစိတဘာဝေါ နာမေတိ ပသိဒ္ဓိယံ အာဒရာ အာဒရေန ဥဿာဟေန တတော ပရမာဒရဏီယဿာဘာဝတော, န ဟိ အနုစိတံ ကိဉ္စိ ကေနာပျာဒရဏီယံ သဗ္ဗထာ အနဿာဒနီယတ္တာ, ဝိညေယျံ ‘‘သောတူန’’န္တိ သေသော. တတ္ထ တသ္မိံ ဩစိတျေ ဥပဒေသဿ ပဌမုစ္စာရဏဿ ဥဂ္ဂဏှာပနဝသေန ပဝတ္တဿ ပဘဝါ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဘူတာ သုဇနာ သုဋ္ဌုဇနာ ကဝိပုင်္ဂဝါ ဥတ္တမာ, ကဝိသေဋ္ဌာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

104. “Ocityaṃ” v.v... Trong thế gian, tức là trong thế giới chúng sanh, điều nổi tiếng, được biết đến rộng rãi, do được mọi người cho đến kẻ ngu biết đến như là điều tương xứng với mỗi người, nên được gọi là sự thích đáng, tức là trạng thái thích hợp. (Cần được hiểu biết) với lòng tôn trọng, tức là với sự kính trọng, với sự nhiệt thành, vì không có gì đáng được tôn trọng hơn thế nữa; thật vậy, không có điều gì không thích đáng lại được bất cứ ai tôn trọng, vì nó hoàn toàn không thể thưởng thức được. (Cần được) hiểu biết (bởi “những người nghe” là phần được hiểu ngầm). Về điều ấy, tức là về sự thích đáng ấy, những người hiền thiện, tức là những người tốt lành, những thi sĩ lỗi lạc, tức là những bậc tối thượng, những thi sĩ xuất sắc, là nguồn gốc, là nơi phát sinh của sự chỉ dạy, tức là của lời phát biểu đầu tiên được tiến hành theo cách thức làm cho người khác học hỏi.

၁၀၄. ‘‘ဩစိတျေ’’စ္စာဒိ. [Pg.132] လောကေ သတ္တလောကေ ဝိချာတံ အာဗာလပသိဒ္ဓံ ဩစိတျံ နာမ အာဒရာ ဂါရဝေန ဝိညေယျံ ဝိညူဟိ ဉာတဗ္ဗံ ဟောတိ, တတ္ထ ဩစိတျဝိသယေ ဥပဒေသပဘဝါ ပဌမုစ္စာရဏဿ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဘူတာ သုဇနာ သာဓုဇနဘူတာ ကဝိပုင်္ဂဝါ ဥတ္တမကဝယော ဘဝန္တီတိ, ပသိဒ္ဓဩစိတျပဒေန ယုတ္တတ္တာ ဧတ္ထ နာမသဒ္ဒေါ ပသိဒ္ဓိယံ. ဥပဒေသဿ ပဘဝါတိ စ, ပုမာနော စ တေ ဂါဝေါ စေတိ စ, ကဝီနံ ပုင်္ဂဝါတိ စ ဝါကျံ.

104. “Ocitye” v.v... Trong thế gian, tức là trong thế giới chúng sanh, điều được gọi là sự thích đáng, nổi tiếng cho đến kẻ ngu, cần được hiểu biết với lòng tôn trọng, tức là cần được các bậc hiền trí biết đến với sự kính trọng. Về điều ấy, tức là trong lĩnh vực của sự thích đáng, những người hiền thiện, tức là những bậc thiện nhân, những thi sĩ lỗi lạc, tức là những thi sĩ tối thượng, là nguồn gốc của sự chỉ dạy, là nơi phát sinh của lời phát biểu đầu tiên. Ở đây, từ “nāma” có nghĩa là “nổi tiếng” vì nó được kết hợp với từ “ocitya” vốn đã nổi tiếng. Các cú pháp là: “Upadesassa pabhavā” (nguồn gốc của sự chỉ dạy), “pumāno ca te gāvo” (những con bò đực ấy), và “kavīnaṃ puṅgavā” (bậc lỗi lạc trong các thi sĩ).

၁၀၅.

105.

ဝိညာတောစိတျဝိဘဝေါ-စိတျဟီနံ ပရိဟရေ;

တတော’စိတျဿ သမ္ပောသေ,ရသပေါသော သိယာ ကတေ.

Người đã thấu hiểu sự phong phú của tính thích đáng, hãy tránh xa điều thiếu thích đáng. Do đó, khi sự thích đáng được vun bồi, sự nuôi dưỡng hương vị (văn chương) sẽ được thành tựu.

၁၀၅. ‘‘ဝိညာတ’’မိစ္စာဒိ. ဝိညာတော အဝဗုဒ္ဓေါ ယထာဝုတ္တကဝိဝရပသာဒါ ဩစိတျမေဝ ဝိဘဝေါ သမ္ပတ္တိ ယေန သော ဩစိတျဟီနံ နာမ ဒူသနံ ပရိဟရေ ပရိဝဇ္ဇေယျ. တတော တသ္မာ ပရိဟာရတော ဟေတုတော ဩစိတျဿ သမ္ပောသေ သုဋ္ဌု ဝဍ္ဎိဘာဝေ ဝဍ္ဎနေ ကတေ ရသဿ အဿာဒိတဗ္ဗတာသင်္ခါတဿ မာဓုရိယဿ သမ္ပောသော သိယာ ဘဝေယျ.

105. “Viññāta” v.v... Người đã thấu hiểu, đã giác ngộ rằng sự thích đáng chính là sự phong phú, là tài sản, nhờ vào sự ưu ái của lời giải thích đã được nói ở trên, người ấy nên tránh xa, nên từ bỏ lỗi lầm được gọi là thiếu sự thích đáng. Do đó, từ nguyên nhân là sự tránh xa ấy, khi sự vun bồi, tức là sự tăng trưởng tốt đẹp, sự phát triển của sự thích đáng được thực hiện, thì sự nuôi dưỡng hương vị, tức là sự ngọt ngào được gọi là cái có thể thưởng thức, sẽ được thành tựu.

၁၀၅. ‘‘ဝိညာတေ’’စ္စာဒိ. ဝိညာတောစိတျဝိဘဝေါ တာဒိသကဝီနမနုဂ္ဂဟေန ဝိညာတဩစိတျသင်္ခါတသမ္ပတ္တိသမန္နာဂတော ကဝိ ဩစိတျဟီနံ နာမ ဒူသနံ ပရိဟရေ နိရာကရေယျ, တတော ဒေါသပရိဟာရတော ဩစိတျဿ သမ္ပောသေ ဥပဗြူဟနေ ကတေ သတိ ရသပေါသော မာဓုရိယသင်္ခတဿ အဿာဒေတဗ္ဗဿ ပူရဏံ သိယာ ဘဝေယျာတိ. ဩစိတျမေဝ ဝိဘဝေါတိ စ, ဝိညာတော ဩစိတျဝိဘဝေါ ယေနေတိ စ, ရသဿ ပေါသော ပုဋ္ဌဘာဝေါ ပေါသေတဗ္ဗဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ.

105. “Viññāte” v.v... “Viññātocityavibhavo” là người thi sĩ, nhờ sự ưu ái của các thi sĩ như vậy, đã thành tựu được tài sản được gọi là sự thấu hiểu về tính thích đáng, người ấy nên tránh xa, nên loại bỏ lỗi lầm được gọi là thiếu sự thích đáng. Do đó, từ việc tránh xa lỗi lầm ấy, khi sự vun bồi, sự làm cho tăng trưởng của tính thích đáng được thực hiện, thì sự nuôi dưỡng hương vị, tức là sự làm cho đầy đủ cái có thể thưởng thức được gọi là sự ngọt ngào, sẽ được thành tựu. Các cú pháp là: “Ocityameva vibhavo” (sự thích đáng chính là sự phong phú), “viññāto ocityavibhavo yena” (người đã thấu hiểu sự phong phú của tính thích đáng), “rasassa poso” (sự nuôi dưỡng hương vị), “puṭṭhabhāvo” (trạng thái được nuôi dưỡng), “posetabbabhāvoti” (trạng thái có thể được nuôi dưỡng).

ယထာ –

Ví như –

၁၀၆.

106.

ယော [Pg.133] မာရသေနမာသန္န-မာသန္နဝိဇယုဿဝေါ;

တိဏာယပိ န မညိတ္ထ, သော ဝေါ ဒေတု ဇယံ ဇိနော.

Vị nào, với lễ hội chiến thắng đã cận kề, đã không xem đạo quân Ma đang đến gần dù chỉ bằng cọng cỏ, mong rằng bậc Chiến Thắng ấy hãy ban chiến thắng cho các vị.

၁၀၆. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ ‘‘ယော’’ဣစ္စာဒိ. ဝိဇယော ပရာဘိဘဝေါ အာသန္နော ဝိဇယော ဧဝ ဥဿဝေါ အဗ္ဘုဒယော နိပ္ပဋိပက္ခာ ပဝတ္တိ ယဿ ဧဒိသော ယော အာသန္နံ အတ္တနော သမီပမုပဂတံ မာရသေနံ တိဏာယပိ န မညိတ္ထ တိဏမ္ပိ န မညိတ္ထ, တိဏတောပိ ဟီနံ မညိတ္ထ, သော ဇိနော မာရဇိ ဝေါ တုမှာကံ ဇယံ ဒေတူတိ ဝိဒဓာတု. ဧတ္ထ ဇယာသီသနာ ‘‘ဇိနော’’တိ အစ္စန္တမုစိတံ, ယော အဇိနိ ပဉ္စမာရေတိ ဇိနော ပရာဘိဘဝေကရသော, တဿ ပရေသံ ဝိဇယပ္ပဒါနေ သာမတ္ထိယေကယောဂေါ သိယာတိ. ‘‘မာရသေနမာသန္နံ တိဏာယပိ န မညိတ္ထာ’’တိ ဣဒံ ပနေတ္ထ အတိသမုစိတံ ယတော သမီပမုပဂတမ္ပိ တာဒိသံ မာရသေနံ တိဏတောပိ ဟီနံ မညိ, တေနဿ ပရေသံ ဝိဇယပ္ပဒါနေကရသတာ ဝိသေသတော ယုတ္တာတိ.

106. (Tác giả) đưa ra ví dụ bằng câu “Yathā” và câu kệ “yo” v.v... “Vijayo” là sự chiến thắng, sự chế ngự kẻ khác. “Āsanno vijayo eva ussavo” là người có lễ hội, có sự hưng thịnh, có sự diễn tiến không đối thủ chính là sự chiến thắng đã cận kề. Vị nào như vậy, đã không xem đạo quân Ma “āsannaṃ” tức là đã đến gần mình, dù chỉ bằng cọng cỏ, tức là đã không xem là cọng cỏ, đã xem là thấp kém hơn cả cọng cỏ. “So jino” tức là bậc Chiến Thắng ấy, người chiến thắng Ma vương, “detu” tức là hãy ban cho, “vo” tức là cho các vị, “jayaṃ” tức là sự chiến thắng. Ở đây, trong lời cầu chúc chiến thắng, từ “Jino” (bậc Chiến Thắng) là vô cùng thích đáng. Vị nào đã chiến thắng năm loại Ma, vị ấy là Jina, người có bản chất duy nhất là chế ngự. Đối với vị ấy, có một sự kết hợp duy nhất về năng lực trong việc ban chiến thắng cho người khác. Câu “đã không xem đạo quân Ma đang đến gần dù chỉ bằng cọng cỏ” ở đây là rất thích đáng, bởi vì ngài đã xem đạo quân Ma như vậy, dù đã đến gần, là thấp kém hơn cả cọng cỏ. Do đó, bản chất duy nhất của ngài trong việc ban chiến thắng cho người khác là đặc biệt phù hợp.

၁၀၆. ဣဟ သတ္ထေ သဗ္ဗတ္ထ သင်္ခေပက္ကမမိစ္ဆန္တောပိ အာစရိယော ဩစိတျံ နာမ အာဒရေန သဂ္ဂရူဟိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ပယုဇ္ဇိတဗ္ဗမိစ္စေဝံ ဝိတ္ထာရေန သိဿေ အနုသာသိတွာ ဣဒါနိ ဩစိတျဟီနပရိဟရဏတ္ထံ ‘‘ယော မာရသေနမာသန္နေ’’စ္စာဒိနာ လက္ခိယမုဒါဟရတိ. အာသန္နဝိဇယုဿဝေါ အဒူရသတ္တုဝိဇယသင်္ခါတဥဿဝေါ, အထ ဝါ အစ္စာသန္နပဋိပက္ခဝိရဟပ္ပဝတ္တိသင်္ခါတအဘိဝုဒ္ဓိယာ သမန္နာဂတော ယော ဇိနော အာသန္နံ အနေကပ္ပကာရဘိံသနကရူပေန အတ္တနော သမီပမာဂတံ မာရသေနံ မာရဗလံ တိဏာယပိ တိဏလဝံ ကတွာပိ န မညိတ္ထ သလ္လက္ခဏံ နာကာသိ, သော ဇိနော သော ဇိတပဉ္စမာရော ဝေါ တုမှာကံ ဇယံ ဒေတူတိ. ဧတ္ထ ယော ပဉ္စမာရေ ဇိတတ္တာ ဇိနော နာမ ဟောတိ, သော ပရာဘိဘဝနေ အသဟာယကိစ္စတ္တာ ပရေသံ ဇယဒါနေ သာမတ္ထိယယုတ္တောတိ ‘‘ဇယံ ဒေတူ’’တိ ကတံ ဇယာသီသနမတိဥစိတံ [Pg.134] ဟောတိ, ဇယဒါနေ သာမတ္ထိယဿေဝ ပေါသကတ္တာ. ‘‘မာရသေနမာသန္နံ တိဏာယပိ န မညိတ္ထာ’’တိ ဣဒံ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ. ဧဝံ အစ္စန္တဥစိတပယောဂေန ဩစိတျဟီနဒေါသော နိရာကတောတိ. ဝိဇယော ဧဝ ဥဿဝေါ, အာသန္နော ဝိဇယုဿဝေါ ယဿေတိ ဝိဂ္ဂဟော.

106. Ở đây, trong luận này, vị đạo sư dầu ở khắp nơi mong muốn phương pháp vắn tắt, sau khi đã giảng dạy các học trò một cách chi tiết rằng: ‘Cái gọi là sự thích đáng (ocitya) cần phải được những người tốt học hỏi với sự tôn trọng và cần phải được áp dụng’, bây giờ, nhằm mục đích tránh sự thiếu thích đáng, ngài nêu lên ví dụ điển hình bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘yo mārasenamāsanne’. (Câu kệ có nghĩa là:) ‘Vị chiến thắng có lễ hội chiến thắng gần kề’, (tức là) có lễ hội được gọi là sự chiến thắng kẻ thù không xa; hoặc là, vị chiến thắng nào được phú cho sự thịnh vượng được gọi là sự diễn ra việc không có đối thủ ở rất gần, đã không xem đạo quân của Māra đang đến gần, đến gần mình với hình tướng gây kinh hãi nhiều loại, dù chỉ như một cọng cỏ, đã không để ý đến, vị chiến thắng ấy, vị đã chiến thắng năm loại Māra ấy, mong rằng sẽ ban chiến thắng cho các vị’. Ở đây, vị nào được gọi là Jina (Đấng Chiến Thắng) do đã chiến thắng năm loại Māra, vị ấy có khả năng ban chiến thắng cho người khác vì trong việc chinh phục người khác, phận sự của ngài không cần người trợ giúp. Do đó, lời chúc phúc chiến thắng được thực hiện là ‘mong ngài ban chiến thắng’ là rất thích đáng, vì nó nuôi dưỡng chính khả năng ban chiến thắng. Về câu ‘đã không xem đạo quân của Māra đang đến gần dù chỉ như một cọng cỏ’, điều này không cần phải nói thêm. Như vậy, bằng cách sử dụng vô cùng thích đáng, lỗi thiếu sự thích đáng đã được loại bỏ. Phân tích cú pháp (viggaha) là: ‘Chiến thắng chính là lễ hội, người có lễ hội chiến thắng gần kề’.

၁၀၇.

107.

အာရဒ္ဓကတ္တုကမ္မာဒိ-ကမာတိက္ကမလင်္ဃနေ;

ဘဂ္ဂရီတိဝိရောဓော’ယံ, ဂတိံ န ကွာပိ ဝိန္ဒတိ.

Khi vi phạm sự vượt qua thứ tự của chủ từ, đối từ, v.v... đã được bắt đầu; sự đối nghịch này của văn phong bị phá vỡ (bhaggarīti) không tìm thấy chỗ đứng ở bất cứ đâu.

၁၀၇. ‘‘အာရဒ္ဓ’’ဣစ္စာဒိ. ကတ္တာ စ ကမ္မဉ္စ တာနိ အာဒီနိ ယေသံ ကရဏာဒီနံ အာရဒ္ဓါနိ ဝတ္တုံ ပဋ္ဌပိတာနိ ကတ္တုကမ္မာဒီနိ တေသံ ကမော တဿ အတိက္ကမော ပရိစ္စာဂေါ တဿ လင်္ဃနေ သတိ, ဝတ္တုမာရဒ္ဓကတ္တုကမ္မာဒိကမာနတိက္ကမေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အယံ ယထာဝုတ္တော ဘဂ္ဂရီတိဝိရောဓော ကွာပိ ကတ္ထစိပိ ဌာနေ ဂတိံ န ဝိန္ဒတိ ပတိဋ္ဌံ န လဘတေ.

107. (Câu kệ bắt đầu bằng) ‘Āraddha’ v.v... Chủ từ và đối từ, chúng là khởi đầu của các (cách) như công cụ cách, v.v...; các chủ từ, đối từ, v.v... đã được bắt đầu, đã được thiết lập để nói; khi có sự vi phạm việc vượt qua, tức là từ bỏ, thứ tự của chúng, thì được nói là ‘vi phạm thứ tự của chủ từ, đối từ, v.v... đã được bắt đầu nói’. Sự đối nghịch này của văn phong bị phá vỡ như đã nói, không tìm thấy chỗ đứng, không có được sự vững chắc, ở bất cứ nơi nào.

၁၀၇. ‘‘အာရဒ္ဓိ’’စ္စာဒိ. အာရဒ္ဓကတ္တုကမ္မာဒိကမာတိက္ကမလင်္ဃနေ ဝတ္တုမာရဒ္ဓကတ္တုကမ္မာဒီနံ ကမပရိစ္စာဂဿာတိက္ကမေ အယံ ယထာဝုတ္တဘဂ္ဂရီတိဝိရောဓော ကွာပိ ကတ္ထစိပိ ဌာနေ ဂတိံ ပတိဋ္ဌံ န ဝိန္ဒတိ န လဘတေတိ. အာရဒ္ဓါနိ စ တာနိ ကတ္တုကမ္မာဒီနိ ယေသံ ကရဏာဒီနံ တေသံ ကမဿ အတိက္ကမော တဿ လင်္ဃနန္တိ ဝိဂ္ဂဟော.

107. (Câu kệ bắt đầu bằng) ‘Āraddhi’ v.v... ‘Āraddhakattukammādikamātikkamalaṅghane’ (có nghĩa là) khi vi phạm sự từ bỏ thứ tự của các chủ từ, đối từ, v.v... đã được bắt đầu nói, sự đối nghịch này của văn phong bị phá vỡ như đã nói, không tìm thấy chỗ đứng, không có được sự vững chắc, ở bất cứ nơi nào. Phân tích cú pháp (viggaha) là: ‘Và các chủ từ, đối từ, v.v... ấy, mà công cụ cách, v.v... là khởi đầu, đã được bắt đầu; sự vượt qua thứ tự của chúng, sự vi phạm điều đó’.

ယထာ –

Ví dụ –

၁၀၈.

108.

သုဇနညာန’မိတ္ထီနံ, ဝိဿာသော နော’ပပဇ္ဇတေ;

ဝိသဿ သိင်္ဂိနော ရောဂ-နဒီရာဇကုလဿ စ.

Sự tin tưởng đối với người tốt và kẻ khác (tức người xấu), đối với phụ nữ, đối với chất độc, đối với loài có sừng, và đối với bệnh tật, sông ngòi, và hoàng tộc, là không phù hợp.

၁၀၉.

109.

ဘေသဇ္ဇေ ဝိဟိတေ သုဒ္ဓ-ဗုဒ္ဓါဒိရတနတ္တယေ;

ပသာဒ’မာစရေ နိစ္စံ, သဇ္ဇနေ သဂုဏေပိ စ.

Người ta nên luôn luôn thực hành sự tịnh tín đối với thuốc men đã được kê đơn, đối với Tam Bảo trong sạch bắt đầu bằng Đức Phật, đối với người thiện, và cả đối với người có đức hạnh.

၁၀၈-၁၀၉. ဧတ္ထ စ ‘‘သုဇန’’မိစ္စာဒိကေ ‘‘ဘေသဇ္ဇေ’’ဣစ္စာဒိကေ စ ဂါထာဒွယေ ဆဋ္ဌိယာ, သတ္တမိယာ စ အပရိစ္စာဂေန နာတ္ထရီတိယာ ဘင်္ဂေါ, စကာရဿေကဿ ကတတ္တာ န သဒ္ဒရီတိယာ [Pg.135] ဘင်္ဂေါ. ဗဟူနမတ္ထာနဉှိ သမုစ္စယတ္ထံ ဝါကျေ ဧကော ဝါ စကာရော ကာတဗ္ဗော ပဋိပဒံ ဝါ.

108-109. Và ở đây, trong hai câu kệ, câu bắt đầu bằng ‘sujana’ và câu bắt đầu bằng ‘bhesajje’, do không từ bỏ sở hữu cách và vị trí cách (tương ứng), nên không có sự phá vỡ văn phong về ý nghĩa (attharīti); do chỉ có một từ ‘ca’ được tạo ra, nên không có sự phá vỡ văn phong về từ ngữ (saddarīti). Thật vậy, với mục đích kết hợp nhiều ý nghĩa, hoặc là một từ ‘ca’ nên được đặt trong câu, hoặc là mỗi từ một (từ ‘ca’).

၁၀၈. ‘‘သုဇနေ’’စ္စာဒိ. သုဇနညာနံ သဇ္ဇနေဟိ အညေသံ ဒုဇ္ဇနာနဉ္စ ဣတ္ထီနဉ္စ ဝိသဿ ဇီဝိတဟရဏသမတ္ထဿ သိင်္ဂိနော ဝိသာဏဝတော စ ရောဂနဒီရာဇကုလဿ စ ဝိဿာသော သံသဂ္ဂေါ န ဥပပဇ္ဇတေ ကိဉ္စိကာလေ ဝိရုဇ္ဈနတော န ယုဇ္ဇတေတိ. ဧတ္ထ အာရဒ္ဓဿ ဆဋ္ဌုန္တက္ကမဿ သဗ္ဗတ္ထ အပရိစ္စာဂတော အတ္ထရီတိဘင်္ဂေါ စ, ယုတ္တဋ္ဌာနေ ဧကဿေဝ စကာရဿ ယုတ္တတ္တာ သဒ္ဒရီတိဘင်္ဂေါ စ နတ္ထိ. စသဒ္ဒဿ အနေကတ္ထသမုစ္စယတ္တာ ‘‘သုဇနညာနဉ္စာ’’တိအာဒိမှိ ဝါ, ဣဟ ဝုတ္တနိယာမေန အဝသာနေ ဝါ, သဗ္ဗတ္ထ ဝါ ယောဇနမရဟတိ.

108. (Câu kệ bắt đầu bằng) ‘Sujane’ v.v... ‘Sujanaññānaṃ’ (có nghĩa là) của những người tốt và của những người khác tức là những kẻ xấu, và của phụ nữ, và của chất độc có khả năng cướp đi mạng sống, và của loài có sừng tức là có sừng, và của bệnh tật, sông ngòi, và hoàng tộc, sự tin tưởng, sự giao du là không phù hợp, không thích hợp vì vào một lúc nào đó chúng trở nên thù địch. Ở đây, do không từ bỏ ở bất cứ đâu thứ tự của sở hữu cách đã được bắt đầu, nên không có sự phá vỡ văn phong về ý nghĩa; và do chỉ một từ ‘ca’ được đặt ở nơi thích hợp là đúng đắn, nên không có sự phá vỡ văn phong về từ ngữ. Vì từ ‘ca’ có nghĩa là kết hợp nhiều ý nghĩa, nên nó có thể được áp dụng hoặc ở đầu câu như ‘sujanaññānañcā’, hoặc ở cuối câu theo quy tắc đã nêu ở đây, hoặc ở khắp mọi nơi.

၁၀၉. ‘‘ဘေသဇ္ဇေ’’စ္စာဒိဂါထာယမ္ပိ ဧသေဝ နယော သတ္တမီမတ္တမေဝ ဝိသေသော. ဝိဟိတေ ပထျေ ဘေသဇ္ဇေ ဩသဓေ စ သုဒ္ဓဗုဒ္ဓါဒိရတနတ္တယေ စ သဇ္ဇနေ သာဓုဇနေ စ အပိ ပုနပိ သဂုဏေ ဝိဇ္ဇမာနဂုဏေ စ ပသာဒံ အတ္တနော စိတ္တပသာဒံ နိစ္စံ သတတံ အာစရေ သပ္ပုရိသော ကရေယျ သေဝေယျာတိ.

109. Trong câu kệ bắt đầu bằng ‘Bhesajje’ cũng theo phương pháp tương tự, sự khác biệt chỉ là vị trí cách. (Nghĩa là:) đối với thuốc men đã được kê đơn, phù hợp, tức là dược phẩm; và đối với Tam Bảo trong sạch bắt đầu bằng Đức Phật; và đối với người thiện, tức là người đức hạnh; và lại nữa, đối với người có đức hạnh, tức là người sở hữu đức hạnh; một người tốt nên luôn luôn, thường xuyên thực hành sự tịnh tín, tức là sự trong sáng của tâm mình, nên làm, nên tu tập.

သသံသယဿ ယထာ –

Ví dụ về (lỗi) mơ hồ –

၁၁၀.

110.

မုနိန္ဒစန္ဒိမာလောက-ရသလောလဝိလောစနော;

ဇနော’ဝက္ကန္တပန္ထော’ဝ,ရံသိဒဿနပီဏိတော.

Người có đôi mắt khao khát hương vị của ánh sáng từ mặt trăng là Đức Thế Tôn, giống như người đã bước vào con đường, được vui thích bởi việc nhìn thấy những tia sáng.

၁၁၀. ‘‘မုနိန္ဒေ’’စ္စာဒိ. ဧတ္ထ ရံသိသဒ္ဒေါ သသံသယံ ပရိဟရတိ.

110. (Câu kệ bắt đầu bằng) ‘Muninde’ v.v... Ở đây, từ ‘raṃsi’ (tia sáng) mang đến sự mơ hồ.

၁၁၀. သသံသယပရိဟာရလက္ခိယဘူတာ ‘‘မုနိန္ဒိ’’စ္စာဒိဂါထာ အနန္တရပရိစ္ဆေဒေ ဝုတ္တတ္ထာဝ. ရံသိသဒ္ဒေါယေဝ ဟိ ဝိသေသော, ဧတ္ထ ရံသိသဒ္ဒေန သုဏန္တာနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနသံသယေန သသံသယဘူတံ ဗန္ဓဒေါသမောဟတီတိ.

110. Câu kệ bắt đầu bằng ‘munindi’, đã trở thành ví dụ điển hình cho việc tránh sự mơ hồ, có ý nghĩa đã được giải thích trong chương ngay trước. Thật vậy, chỉ có từ ‘raṃsi’ là điểm khác biệt. Ở đây, bằng từ ‘raṃsi’, thông qua sự nghi ngờ phát sinh nơi người nghe, nó loại bỏ lỗi trong văn pháp đã trở nên mơ hồ.

၁၁၁.

111.

သံသယာယေဝ [Pg.136] ယံ ကိဉ္စိ, ယဒိ ကီဠာဒိဟေတုနာ;

ပယုဇ္ဇတေ န ဒေါသော’ဝ, သသံသယသမပ္ပိတော.

Bất cứ điều gì, nếu được sử dụng vì lý do vui đùa, v.v..., chỉ nhằm mục đích gây mơ hồ, thì đó không phải là lỗi, dù có mang sự mơ hồ.

၁၁၁. ‘‘သံသယေ’’စ္စာဒိ. ကီဠာဒီတိ အာဒိသဒ္ဒေန အာကိဏ္ဏသမ္မန္တနာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ, ကီဠာဒိဟေတုနာ ယံ ကိဉ္စိ သံသယာယေဝ ယဒိ ပယုဇ္ဇတေတိ သမ္ဗန္ဓော.

111. (Câu kệ bắt đầu bằng) ‘Saṃsaye’ v.v... Trong ‘kīḷādi’ (vui đùa, v.v...), từ ‘ādi’ (v.v...) bao gồm cả việc trò chuyện trong đám đông, v.v... Mối liên hệ là: ‘nếu bất cứ điều gì được sử dụng vì lý do vui đùa, v.v..., chỉ nhằm mục đích gây mơ hồ’.

၁၁၁. ‘‘သံသယာယေဝေ’’စ္စာဒိ. ကီဠာဒိဟေတုနာ ကီဠာသမ္ဗာဓသမ္မန္တနာဒိကာရဏေန ယံ ကိဉ္စိ သံသယုပ္ပာဒနသမတ္ထံ ယံ ကိဉ္စိ ပဒံ သံသယာယ ဧဝ သောတူနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနသံသယတ္ထမေဝ ယဒိ ပယုဇ္ဇတေ တသ္မိံ ဗန္ဓနေ ဝတ္တာရေဟိ ပယုဇ္ဇတေ စေ, သသံသယသမပ္ပိတော သသံသယဒေါသသဟိတော ဗန္ဓော န ဒေါသောဝ အဒုဋ္ဌောဝါတိ. သသံသယေန သမပ္ပိတောတိ ဝိဂ္ဂဟော.

111. (Câu kệ bắt đầu bằng) ‘Saṃsayāyeva’ v.v... Vì lý do vui đùa, v.v..., tức là vì nguyên nhân vui đùa, trò chuyện trong đám đông, v.v..., nếu bất kỳ từ nào có khả năng tạo ra sự mơ hồ, được sử dụng, được các diễn giả sử dụng trong tác phẩm đó, chỉ nhằm mục đích gây mơ hồ, tức là chỉ nhằm mục đích tạo ra sự nghi ngờ nơi người nghe, thì tác phẩm được phú cho sự mơ hồ, tức là đi kèm với lỗi mơ hồ, không phải là lỗi, tức là không có lỗi. Phân tích cú pháp (viggaha) là: ‘được phú cho sự mơ hồ’.

ယထာ –

Ví dụ –

၁၁၂.

112.

ယာတေ ဒုတိယံနိလယံ, ဂုရုမှိ သကဂေဟတော;

ပါပုဏေယျာမ နိယတံ, သုခ’မဇ္ဈယနာဒိနာ.

Khi vị thầy đã đi đến ngôi nhà thứ hai từ nhà của mình, chúng ta chắc chắn sẽ đạt được hạnh phúc nhờ việc học tập, v.v...

၁၁၂. ‘‘ယာတေ’’စ္စာဒိ. ဂုရုမှိ အဇ္ဈာပကေ သကဂေဟတော အတ္တနော မူလနိလယတော ဒုတိယံ နိလယံ ဒုတိယံ ဃရံ ယာတေ သတိ နိယတမေကန္တမဇ္ဈယနာဒိနာ သုခံ ပါပုဏေယျာမာတိ အယမနိစ္ဆိတတ္ထော. ဂုရုမှိ သုရာစရိယေ သကဂေဟတော အတ္တနော ဇာတရာသိတော ဒုတိယံ နိလယံ ဒုတိယံ ရာသိံ ယာတေ သတိ နိယတမဇ္ဈယနာဒိနာ သုခံ ပါပုဏေယျာမာတိ အယမေတ္ထ ဣစ္ဆိတတ္ထော.

112. “Yāte” v.v... Khi bậc thầy, vị giảng sư, từ nhà của mình, từ nơi ở gốc của mình, đã đi đến nơi ở thứ hai, ngôi nhà thứ hai, (thì có ý là) “chúng ta có thể đạt được sự an lạc nhờ việc học tập chuyên nhất v.v...” -- đây là ý nghĩa không được mong muốn. Khi bậc thầy, vị thầy của chư thiên (tức sao Mộc), từ nhà của mình, từ cung sanh của mình, đã đi đến nơi ở thứ hai, cung (hoàng đạo) thứ hai, (thì có ý là) “chúng ta có thể đạt được sự an lạc nhờ việc học tập chắc chắn v.v...” -- đây là ý nghĩa được mong muốn ở đây.

၁၁၂. ‘‘ယာတေ’’စ္စာဒိ. ဂုရုမှိ အာစရိယေ သကဂေဟတော အတ္တနော ဝါသာဂါရတော ဒုတိယံ နိလယံ ဒုတိယံ ဃရံယာတေ သတိ, အယမနိစ္ဆိတတ္ထော. ဂုရုမှိ သုရာစရိယေ သကဂေဟတော အတ္တနော ဇာတရာသိတော ဒုတိယံ နိလယံ ဒုတိယံ [Pg.137] ရာသိံ ယာတေ ဂတေ သတိ အနုကူလတ္တာ နိယတမေကန္တေန အဇ္ဈယနာဒိနာ ဥဂ္ဂဟဏာဒိနာ သုခံ မာနသိကသုခံ, နော စေ သုခကာရဏံ ဂန္ထပရိသမတ္တိံ ပါပုဏေယျာမာတိ. ဥဘယပက္ခဿာပိ အပရတ္ထေ အတ္ထော သာဓာရဏော ဟောတိ. ဧတ္ထ အဇ္ဈယနသဒ္ဒသန္နိဓာနေန ပယုတ္တဂုရုသဒ္ဒဿ အာစရိယတ္ထဝါစကတ္တေပိ ဣစ္ဆိတတ္ထဂေါပနတ္ထံ ပယုတ္တတ္တာ အဒုဋ္ဌောတိ.

112. “Yāte” v.v... Khi bậc thầy, từ nhà của mình, từ nơi cư trú của mình, đã đi đến nơi ở thứ hai, ngôi nhà thứ hai, đây là ý nghĩa không được mong muốn. Khi bậc thầy của chư thiên, từ nhà của mình, từ cung sanh của mình, đã đi đến nơi ở thứ hai, cung (hoàng đạo) thứ hai, do sự thuận lợi, (thì có ý là) “chúng ta có thể đạt được sự an lạc, sự an lạc về tinh thần, hoặc nếu không thì là nguyên nhân của sự an lạc, tức sự hoàn tất bộ sách, nhờ việc học tập, tiếp thu v.v... một cách chắc chắn và chuyên nhất”. Đối với cả hai trường hợp, ý nghĩa trong khía cạnh khác là chung. Ở đây, mặc dù từ “guru” được sử dụng trong bối cảnh của từ “ajjhayana” (học tập) có nghĩa là “vị thầy”, nhưng vì nó được dùng để che giấu ý nghĩa mong muốn nên không bị xem là có lỗi.

၁၁၃.

113.

သုဘဂါ ဘဂိနီ သာ’ယံ, ဧတဿိ’စ္စေဝမာဒိကံ;

န ‘‘ဂါမ္မ’’မိတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ, ကဝီဟိ သကလေဟိပိ.

“Người chị/em gái này của anh ấy thật xinh đẹp”, và những câu tương tự như vậy; đã không được chỉ ra là “thô tục” bởi tất cả các nhà thơ.

၁၁၃. ‘‘သုဘဂါ’’ဣစ္စာဒိ. ဣစ္စေဝမာဒိကံ ဘဂိနီဣစ္စေဝမာဒိကံ.

113. “Subhagā” v.v... (Câu) bắt đầu này (là) “bhaginī” v.v...

၁၁၃. ‘‘သုဘဂေ’’စ္စာဒိ. ဧတဿ ပုရိသဿ သာ အယံ ဘဂိနီ သုဘဂါ သုန္ဒရာတိ ဣစ္စေဝမာဒိကံ သကလေဟိ ကဝီဟိ အပိ န ဂါမ္မမိတိ ဂါမ္မဒေါသေန န ဒုဋ္ဌမိတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ. သုဘံ သုန္ဒရဘာဝံ ဂတာတိ ‘‘သုဘဂါ’’တိ အဂ္ဂဟေတွာ ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသေ ကတေ လဗ္ဘမာနတ္ထဿ အသဗ္ဘဘာဝေပိ ကဝီနံ စိတ္တခေဒံ န ဇနေတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဣတိ ဧဝံ အယံ ပကာရော အာဒိ အဿ ဤဒိသဿ ဝါကျဿာတိ ဝါကျံ.

113. “Subhage” v.v... (Câu) “Người chị/em gái này của người đàn ông này thật xinh đẹp, thật đáng yêu” v.v... đã được tất cả các nhà thơ chỉ ra là không “thô tục”, tức là không bị lỗi thô tục. Không nên hiểu “subhagā” (là hợp từ tappurisa) theo nghĩa “người đã đạt đến vẻ đẹp, trạng thái đáng yêu”, mà khi được tạo thành hợp từ bahubbīhi, mặc dù ý nghĩa thu được có thể có tính chất không đứng đắn, nhưng chủ ý là nó không gây ra sự phiền muộn trong tâm trí của các nhà thơ. Như vậy, “vākyaṃ” (câu) là một câu văn mà loại này là phần bắt đầu.

၁၁၄.

114.

ဒုဋ္ဌာလင်္ကာရဝိဂမေ, သောဘနာလင်္ကတိက္ကမော;

အလင်္ကာရပရိစ္ဆေဒေ, အာဝိဘာဝံ ဂမိဿတိ.

Khi các tu từ pháp bị lỗi được loại bỏ, thì sự vận hành của các tu từ pháp tốt đẹp sẽ trở nên hiển hiện trong chương về Tu Từ Pháp.

၁၁၄. ‘‘ဒုဋ္ဌ’’ဣစ္စာဒိ. ဒုဋ္ဌာလင်္ကာရဿ ဒေါသဒူသိတဿ အလင်္ကာရဿ ဝိဂမေ အပဂမေ သတိ.

114. “Duṭṭha” v.v... Khi có sự loại bỏ, sự rời đi của một tu từ pháp bị lỗi, một tu từ pháp bị hư hỏng bởi một lỗi lầm.

၁၁၄. ‘‘ဒုဋ္ဌိ’’စ္စာဒိ. ဒုဋ္ဌာလင်္ကာရဝိဂမေ ဒေါသဒုဋ္ဌဿ အလင်္ကာရဿ အပဂမေ သတိ သောဘနာလင်္ကတိက္ကမော ပသတ္ထာနမလင်္ကာရာနံ ပဝတ္တိအာကာရော အလင်္ကာရပရိစ္ဆေဒေ အလင်္ကာရပကာသကတ္တာ တန္နာမကေ ပရိစ္ဆေဒေ အာဝိဘာဝံ ပကာသတ္တံ ဂမိဿတိ ပါပုဏိဿတီတိ. ပရိစ္ဆိဇ္ဇတီတိ ပရိစ္ဆေဒေါ. အလင်္ကာရပကာသကတ္တာ တဒတ္ထေန အလင်္ကာရော စ သော ပရိစ္ဆေဒေါ စေတိ ဝိဂ္ဂဟော.

114. “Duṭṭhi” v.v... Khi có sự loại bỏ tu từ pháp bị lỗi, tức tu từ pháp bị hư hỏng bởi lỗi lầm, thì “sự vận hành của các tu từ pháp tốt đẹp”, tức là cách thức diễn tiến của các tu từ pháp đáng tán thán, sẽ “trở nên hiển hiện”, tức là sẽ đạt đến sự rõ ràng, trong “chương về Tu Từ Pháp”, tức là trong chương có tên như vậy vì nó làm sáng tỏ các tu từ pháp. “Paricchedo” (chương) là cái được phân chia. Vì nó làm sáng tỏ các tu từ pháp, nên sự phân tích (viggaho) là: “nó là tu từ pháp (theo nghĩa đó) và nó là một chương”.

၁၁၅.

115.

ဒေါသေ [Pg.138] ပရီဟရိတုမေသ ဝရော’ပဒေသော,သတ္ထန္တရာနုသရဏေန ကတော မယေဝံ;

ဝိညာယိ’မံ ဂုရုဝရာန’ဓိကပ္ပသာဒါ,ဒေါသေ ပရံ ပရိဟရေယျ ယသောဘိလာသီ.

Lời chỉ dạy cao quý này để tránh các lỗi lầm, đã được ta soạn ra như vậy bằng cách tham khảo các luận điển khác; người mong cầu danh tiếng, sau khi hiểu rõ điều này nhờ ân đức lớn lao của các bậc thầy tôn quý, nên hoàn toàn tránh xa các lỗi lầm.

ဣတိ သံဃရက္ခိတမဟာသာမိပါဒဝိရစိတေ

Như vậy, trong tác phẩm được biên soạn bởi trưởng lão Đại đức Saṅgharakkhita

သုဗောဓာလင်္ကာရေ

(tên là) Subodhālaṅkāra

ဒေါသပရိဟာရာဝဗောဓော နာမ

chương có tên là Sự Thấu Hiểu Về Việc Tránh Lỗi

ဒုတိယော ပရိစ္ဆေဒေါ.

là chương thứ hai.

၁၁၅. ‘‘ဒေါသေ’’ဣစ္စာဒိ. ဒေါသေ ယထာဝုတ္တေ ပဒဒေါသာဒိကေ ပရိဟရိတုံ ပရိစ္စဇိတုံ ဧသော ဝရော ဥတ္တမော ဥပဒေသော သတ္ထန္တရာနံ ဗဟူနံ အနုသရဏေန အနုဂမေန မယာ ဧဝံ ကတော နိပ္ဖာဒိတော, ဣမံ ဥပဒေသံ ဂုရုဝရာနံ အဓိကပ္ပသာဒါ မဟတာ ပသာဒေန န အပ္ပကေန, တထာဝိဓေန တာဒိသဿ မဟတော အတ္ထဿ အပသိဇ္ဈနတော, ဝိညာယ ဇာနိတွာ အာဒရတော ကရေယျ ဒေါသေ ယထာဝုတ္တေ ဒေါသေ ယသော ပရိသုဒ္ဓဗန္ဓနံ ကြိယာလက္ခဏတော ဧကန္တေန ကိတ္တိဟေတုတ္တာ, တံသဗ္ဘာဝါ ကိတ္တိ ဝါ, တံ အဘိလသတိ သီလေနေတိ ယသောဘိလာသီ ပရံ အစ္စန္တမေဝ ပရိဟရေယျ ဒူရတော ကရေယျ.

115. “Dose” v.v... Để “tránh”, tức là để từ bỏ, “các lỗi lầm” đã được nói đến như lỗi về từ ngữ v.v., “lời chỉ dạy cao quý”, tức là lời chỉ dạy tối thượng “này”, “đã được ta soạn ra như vậy”, tức là đã được hoàn thành, “bằng cách tham khảo”, tức là bằng cách noi theo, nhiều “luận điển khác”. “Sau khi hiểu rõ”, tức là sau khi biết được, “điều này”, tức lời chỉ dạy này, “nhờ ân đức lớn lao của các bậc thầy tôn quý”, tức là nhờ ân đức to lớn chứ không phải nhỏ bé, vì với ân đức nhỏ bé như vậy thì một mục đích lớn lao như thế không thể thành tựu được, người ấy nên thực hành với sự tôn trọng. “Người mong cầu danh tiếng” (yasobhilāsī), tức là người có bản chất mong muốn “danh tiếng” (yaso), tức là một tác phẩm trong sáng, vì theo đặc tính của hành động, nó chắc chắn là nguyên nhân của tiếng tăm, hoặc là tiếng tăm có được từ sự tồn tại của tác phẩm đó, người ấy “nên hoàn toàn tránh xa”, tức là nên giữ ở khoảng cách xa, “các lỗi lầm”, tức là các lỗi lầm đã được nói đến.

ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရေ မဟာသာမိနာမိကာယံ ဋီကာယံ

Như vậy, trong bộ sớ giải của Subodhālaṅkāra có tên là Mahāsāmī

ဒေါသပရိဟာရာဝဗောဓပရိစ္ဆေဒေါ ဒုတိယော.

chương thứ hai, Sự Thấu Hiểu Về Việc Tránh Lỗi.

၁၁၅. ‘‘ဒေါသေ’’စ္စာဒိ. ဒေါသေ ယထာဝုတ္တပဒဒေါသာဒိကေ ပရိဟရိတုမပနေတုံ ဝရော ဥတ္တမော ဧသော ဥပဒေသော သတ္ထန္တရာနုသရဏေန ဗဟူနံ ဗာဟိရသတ္ထာနံ အနုဿတိယာ မယာ ဧဝံ အနန္တရုဒ္ဒိဋ္ဌက္ကမေန ကတော ဝိရစိတော, ဣမံ ဥပဒေသံ ဂုရုဝရာနံ အဓိကပ္ပသာဒါ အဓိကပ္ပသာဒေန ဝိညာယ သဘာဝတော ဉတွာ ယသောဘိလာသီ ယသပဋိလာဘကာရဏတ္တာ [Pg.139] ကာရဏေ ကာရိယောပစာရေန ဒေါသာပဂမေန ပရိသုဒ္ဓဗန္ဓနံ ဝါ တာဒိသဗန္ဓနဟေတု ဥပ္ပဇ္ဇမာနကိတ္တိံ ဝါ ဣစ္ဆန္တော ပညဝါ ဒေါသေ ယထာဝုတ္တဒေါသေ ပရံ အတိသယေန ပရိဟရေယျ ဒူရတော ကရေယျာတိ. ဧတ္ထ ပုဗ္ဗဒ္ဓေန ဒေါသပရိဟာရပရိစ္ဆေဒဿ ပသတ္ထဘာဝေါ ဒဿိတော, အပရဒ္ဓေန သိဿဇနာနုသာသနံ ဒဿိတံ ဟောတိ. တထာ ပုဗ္ဗဒ္ဓေန ကရုဏာပုဗ္ဗင်္ဂမပညာကိစ္စံ ဒဿိတံ, အပရဒ္ဓေန ပညာပုဗ္ဗင်္ဂမကရုဏာကိစ္စံ ဒဿိတံ. တထာ ပုဗ္ဗဒ္ဓေန အတ္တဟိတသမ္ပတ္တိ, အပရဒ္ဓေန ပရဟိတသမ္ပတ္တိ ဒဿိတာတိ. ဧဝမနေကာကာရဒီပိကာယ ဣမာယ ဂါထာယ ပရိစ္ဆေဒံ နိဂမေတိ. အညေ သတ္ထာ သတ္ထန္တရာ, အန္တရသဒ္ဒေါ ဟိ အညသဒ္ဒပရိယာယော. ယထာ ‘‘ဂါမန္တရံ န ဂစ္ဆေယျာ’’တိ. ယသံ အဘိလသတိ သီလေနာတိ ဝါကျံ.

115. “Dose” v.v... Để “tránh”, tức là để loại bỏ, “các lỗi lầm” đã được nói đến như lỗi về từ ngữ v.v., “lời chỉ dạy cao quý”, tức là lời chỉ dạy tối thượng “này”, “đã được ta soạn ra”, tức là đã được biên soạn, “như vậy”, tức là theo trình tự vừa được chỉ ra, “bằng cách tham khảo các luận điển khác”, tức là bằng sự ghi nhớ nhiều luận điển bên ngoài. “Người mong cầu danh tiếng” (yasobhilāsī), tức là người có trí tuệ mong muốn “danh tiếng” (yaso), tức là một tác phẩm trong sáng do đã loại bỏ các lỗi lầm (đây là phép ẩn dụ hoán dụ, lấy nhân làm quả, vì nó là nguyên nhân để đạt được danh tiếng), hoặc mong muốn tiếng tăm nảy sinh do một tác phẩm như vậy, sau khi “hiểu rõ”, tức là biết được về bản chất, “lời chỉ dạy này” “nhờ ân đức lớn lao của các bậc thầy tôn quý”, người ấy “nên hoàn toàn”, tức là một cách vượt trội, “tránh xa”, tức là giữ ở khoảng cách xa, “các lỗi lầm”, tức là các lỗi lầm đã được nói đến. Ở đây, nửa đầu của câu kệ cho thấy tính chất đáng tán thán của chương về việc tránh lỗi, nửa sau cho thấy lời giáo huấn dành cho các học trò. Tương tự, nửa đầu cho thấy công việc của trí tuệ đi trước bởi lòng bi mẫn, nửa sau cho thấy công việc của lòng bi mẫn đi trước bởi trí tuệ. Tương tự, nửa đầu cho thấy sự thành tựu lợi ích cho bản thân, nửa sau cho thấy sự thành tựu lợi ích cho người khác. Như vậy, ngài kết thúc chương này bằng câu kệ này, vốn là ngọn đèn soi sáng theo nhiều cách. “Satthantarā” là các luận sư khác (hoặc các luận điển khác), vì từ “antara” là một từ đồng nghĩa với từ “añña” (khác). Ví dụ như trong câu “không nên đi đến làng khác” (gāmantaraṃ na gaccheyyā). Câu (phân tích) là “người có bản chất mong muốn danh tiếng”.

ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရနိဿယေ

Như vậy, trong bản chú giải Subodhālaṅkāra

ဒုတိယော ပရိစ္ဆေဒေါ.

chương thứ hai.

၃. ဂုဏာဝဗောဓပရိစ္ဆေဒ

3. Chương Thấu Hiểu Về Phẩm Chất

အနုသန္ဓိဝဏ္ဏနာ

Giải Thích Về Sự Liên Kết

၁၁၆.

116.

သမ္ဘဝန္တိ ဂုဏာ ယသ္မာ,ဒေါသာနေ’ဝ’မတိက္ကမေ;

ဒဿေဿံ တေ တတော ဒါနိ,သဒ္ဒေ သမ္ဘူသယန္တိ ယေ.

Bởi vì các phẩm chất chỉ phát sinh khi các lỗi lầm đã được khắc phục; do đó, bây giờ ta sẽ chỉ ra những phẩm chất ấy, những phẩm chất trang điểm cho lời văn.

၁၁၆. ဧဝံ ဒေါသပရိဟာရောပဒေသံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဒေါသပရိဟာရာ သမုပဂတဂုဏံ ဥပဒဿိတုမဓိကာရံ ဝိရစယန္တော အာဟ ‘‘သမ္ဘဝန္တိ’’ဣစ္စာဒိ. ဒေါသာနံ ယထာဝုတ္တာနံ ပဒဒေါသာဒီနံ ဧဝံ ယထာဝုတ္တနယေန အတိက္ကမေ သတိ ဂုဏာ ဓမ္မာ [Pg.140] သဒ္ဒါလင်္ကာရသဘာဝါ ပသာဒါဒယော ယသ္မာ ကာရဏာ သမ္ဘဝန္တိ သိဇ္ဈန္တိ, တဉ္စ ‘‘ပသာဒေါ ကိလိဋ္ဌာဒီနံ ဝဇ္ဇနာ သမ္ဘဝတီ’’တျာဒိနာ ယထာယောဂံ ဝိညေယျံ, တတော တသ္မာ ကာရဏာ ယေ ဂုဏာ သဒ္ဒေ သမ္ဘူသယန္တိ အလင်္ကရောန္တိ, တေ သဒ္ဒါလင်္ကာရသင်္ခါတေ ဂုဏေ ဣဒါနိ ဒဿေဿံ ဥပဒိသိဿာမိ.

116. Sau khi đã trình bày lời chỉ dẫn về việc loại bỏ các lỗi như vậy, bây giờ, trong khi soạn thảo chương mục để trình bày về phẩm chất đã đạt được từ việc loại bỏ các lỗi, ngài nói: “sambhavanti” v.v... Khi có sự vượt qua các lỗi đã được nói đến như là lỗi về từ v.v... theo phương cách đã được nói đến như vậy, bởi vì lý do đó mà các phẩm chất, các pháp có bản chất là các trang sức của từ ngữ như là sự trong sáng v.v... được sanh khởi, được thành tựu, và điều ấy nên được hiểu một cách thích hợp qua câu “sự trong sáng sanh khởi do việc từ bỏ những điều ô uế v.v...”; do đó, vì lý do ấy, những phẩm chất nào làm đẹp, làm trang hoàng cho từ ngữ, những phẩm chất ấy được gọi là các trang sức của từ ngữ, bây giờ tôi sẽ trình bày, sẽ chỉ dạy.

၁၁၆. ဧဝံ ဒေါသပရိဟာရပဝေသောပါယံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တဒေါသာနံ ပရိဟာရေန ‘‘ဗန္ဓနိဿိတဂုဏာ ဧတေ’’တိ ဒဿေတုံ ပုဗ္ဗာပရပရိစ္ဆေဒါနံ သမ္ဗန္ဓံ ဃဋေန္တော ‘‘သမ္ဘဝန္တိ’’စ္စာဒိဂါထမာဟ. ဒေါသာနံ နိဒ္ဒိဋ္ဌပဒဒေါသာဒီနံ ဧဝံ အနန္တရပရိစ္ဆေဒေ နိဒ္ဒိဋ္ဌက္ကမေန အတိက္ကမေ သတိ ဂုဏာ ပသာဒါဒိသဒ္ဒါလင်္ကာရသင်္ခါတာ ပသာဒါဒယော သဒ္ဒဓမ္မာ ယသ္မာ သမ္ဘဝန္တိ, တတော ယေ သဒ္ဒဓမ္မာ သဒ္ဒေ သမ္ဘူသယန္တိ သဇ္ဇန္တိ, တေ သဒ္ဒဓမ္မေ ဒဿေဿံ ပကာသိဿာမီတိ. ဧတ္ထ ကိလိဋ္ဌဒေါသဗျာကိဏ္ဏဒေါသပရိဟာရေဟိ ပသာဒါလင်္ကာရော သိဇ္ဈတိ, သေသာပိ ယထာလာဘတော ဉာတဗ္ဗာ.

116. Sau khi đã trình bày phương pháp đi vào việc loại bỏ các lỗi như vậy, bây giờ để trình bày rằng “đây là những phẩm chất nương tựa vào sự kết cấu” bằng việc loại bỏ các lỗi đã được nói đến, trong khi kết nối mối liên hệ của các chương trước và sau, ngài đã nói kệ ngôn bắt đầu bằng “sambhavanti”. Khi có sự vượt qua các lỗi về từ v.v... đã được chỉ ra theo thứ tự đã được chỉ ra trong chương ngay trước như vậy, bởi vì các phẩm chất, các pháp của từ ngữ như là sự trong sáng v.v... được gọi là các trang sức của từ ngữ như sự trong sáng v.v... được sanh khởi; do đó, những pháp của từ ngữ nào làm đẹp, trang hoàng cho từ ngữ, những pháp của từ ngữ ấy tôi sẽ trình bày, sẽ làm cho sáng tỏ. Ở đây, trang sức trong sáng được thành tựu do việc loại bỏ lỗi ô uế và lỗi tạp loạn, các (trang sức) còn lại cũng nên được biết tùy theo sự đạt được.

သဒ္ဒါလင်္ကာရဥဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

Giải thích về sự liệt kê các trang sức của từ ngữ.

၁၁၇.

117.

ပသာဒေါ’ဇော မဓုရတာ,သမတာ သုခုမာလတာ;

သိလေသော’ဒါရတာ ကန္တိ,အတ္ထဗျတ္တိသမာဓယော.

Sự trong sáng, sự mạnh mẽ, sự ngọt ngào, sự đồng đều, sự tinh tế; sự kết dính, sự cao thượng, sự duyên dáng, sự rõ nghĩa, và sự định tâm.

၁၁၇. ဣဒါနိ တေ ဝိဘဇတိ ‘‘ပသာဒေါ’’ဣစ္စာဒိနာ ပသတ္ထိ ပသာဒေါ ပကာသတ္ထတာ, ဩဇော သမာသဝုတ္တိဗာဟုလ္လံ အတ္ထပါရိဏတျဉ္စ, မဓုရတာ သဒ္ဒါနံ ရသဝန္တတာ, သမတာ ပဇ္ဇာပေက္ခာယ စတုန္နံ ပါဒါနမေကဇာတိယသမ္ဗန္ဓတာ, ဂဇ္ဇာပေက္ခာယ တု ပဒါနံ, သုခုမာလတာ အဖရုသက္ခရဗာဟုလ္လံ, သိလေသနံ သိလေသော ဗန္ဓဂါရဝံ, ဥဒါရတာ ဥက္ကံသတာ ကေနစိ အတ္ထေန သနာထတာ ဝိသိဋ္ဌဝိသေသနယုတ္တတာ စ, ကန္တိ သဗ္ဗလောကမနောဟရတာ, အတ္ထဗျတ္တိ သိဒ္ဓေန [Pg.141] ဉာယေန ဝါ အဘိဓေယျဿ ဂဟဏံ, သမာဓိ လောကပ္ပတီတျနုသာရိအမုချတ္ထတာ, တေသု ဩဇဥဒါရတာ သဒ္ဒတ္ထဂုဏာ, သမာဓိ အတ္ထဂုဏော, အတ္ထာနုဂါမိတ္တာ ဧတ္ထ သဒ္ဒါနံ, အညေ တု သဒ္ဒဂုဏာဝ.

117. Bây giờ, ngài phân tích chúng bằng câu “pasādo” v.v... Sự trong sáng (pasāda) là sự sáng sủa, trạng thái rõ ràng. Sự mạnh mẽ (oja) là sự phong phú về các hợp từ và sự chín muồi về ý nghĩa. Sự ngọt ngào (madhuratā) là sự du dương của từ ngữ. Sự đồng đều (samatā), đối với thi kệ, là sự liên kết của bốn câu thơ thuộc cùng một loại; còn đối với văn xuôi, là (sự đồng đều) của các từ. Sự tinh tế (sukhumālatā) là sự phong phú về các âm không thô ráp. Sự kết dính (silesa) là sự dính liền, sự trang trọng của kết cấu. Sự cao thượng (udāratā) là sự ưu việt, sự được phú cho một ý nghĩa nào đó, và sự được kết hợp với các tính từ đặc biệt. Sự duyên dáng (kanti) là sự làm vui thích tâm trí của tất cả mọi người. Sự rõ nghĩa (atthabyatti) là sự nắm bắt được điều cần biểu đạt thông qua phương pháp đã được xác lập hoặc hợp lý. Sự định tâm (samādhi) là trạng thái không theo nghĩa đen, tuân theo quy ước của thế gian. Trong số đó, sự mạnh mẽ và sự cao thượng là phẩm chất của cả từ và nghĩa. Sự định tâm là phẩm chất của nghĩa; ở đây, nó (cũng là phẩm chất) của từ ngữ vì chúng đi theo ý nghĩa. Còn những phẩm chất khác chỉ là phẩm chất của từ ngữ.

၁၁၇. ဣဒါနိ ‘‘ပသာဒေါဇော’’ဣစ္စာဒိနာ တေ သဒ္ဒါလင်္ကာရေ ကမေန ဝိဘဇိတုံ ဥဒ္ဒိသတိ. ပသာဒေါ ပသန္နဖဠိကာဝလိ အတ္တနိ အာဝုနိတရတ္တကမ္ဗလသုတ္တမိဝ သဒ္ဒါနံ အတ္ထဿ ပသာဒနသင်္ခါတော ပသာဒါလင်္ကာရော စ, ဩဇော သမာသဝုတ္တိဗာဟုလျအတ္ထပါရိဏတျသင်္ခတော သဒ္ဒတ္ထာနံ ဂုဏော စ, မဓုရတာ သဒ္ဒါနံ ရသဝန္တဘာဝသင်္ခါတကဏ္ဏမဓုရတာ စ, သမတာ ပဇ္ဇေ ပါဒဿ သုတိတော သဒိသတာ စ, ဂဇ္ဇေ ပဒါနံ တထေဝ သဒိသတာတိ ဧဝံ ပါဒါနံ ပဒါနဉ္စ တုလျဂုဏတာ စ, သုခုမာလတာ ဝဏ္ဏာနံ အတိဖရုသအတိသိထိလဘာဝံ ဝိနာ သမပ္ပမာဏမုဒုဂုဏော စ, သိလေသော ဌာနကရဏာဒိသမ္ဘူတသဘာဂဝဏ္ဏသုတီဟိ အစ္ဆိဒ္ဒဂုရုဂုဏော စ, ဥဒါရတာ ဥက္ကဋ္ဌေန ကေနစိ အတ္ထေန ဗန္ဓဿ သဇ္ဇိတဘာဝေါ စ, ဝိသိဋ္ဌဝိသေသနပဒေန ယုတ္တတာ စ, ကန္တိ သဗ္ဗေသံ ပိယဂုဏတာ စ, အတ္ထဗျတ္တိ ဣစ္ဆိတတ္ထဿ သိဒ္ဓေန ဝါ နျာယေန ဝါ သုပါကဋဘာဝေါ စ, သမာဓယော လောကပ္ပတီတိအနတိက္ကန္တအညဓမ္မာရောပနေန အမုချတ္ထတာ စာတိ ဣမေ သဒ္ဒတ္ထဂုဏာ ဒသ ဟောန္တိ. ‘‘သမာဓယော’’တိ တဿေဝ ဗဟုတ္တံ ဒီပေတိ, ဣမေသု ဒသသု ဩဇောဒါရတာတိ ဒွေ သဒ္ဒတ္ထဂုဏာ, သမာဓိ အတ္ထဂုဏော ပရိယာယေန တဒတ္ထဇောတကသဒ္ဒဂုဏောပိ, သေသာ သတ္တ သဒ္ဒဂုဏာ ဧဝ, ဧတေ သဗ္ဗေပိ အလင်္ကရောန္တိ ဗန္ဓမနေနာတိ ဝါကျေန အလင်္ကာရာ နာမ.

117. Bây giờ, bằng câu “pasādo’jo” v.v..., ngài liệt kê các trang sức của từ ngữ ấy để tuần tự phân tích. Sự trong sáng (pasāda) là trang sức trong sáng, được gọi là sự làm sáng tỏ ý nghĩa của từ ngữ, giống như sợi chỉ len màu đỏ được xâu vào chuỗi pha lê trong suốt. Sự mạnh mẽ (oja) là phẩm chất của từ và nghĩa, được gọi là sự phong phú về hợp từ và sự chín muồi về ý nghĩa. Sự ngọt ngào (madhuratā) là sự ngọt ngào cho tai nghe, được gọi là trạng thái du dương của từ ngữ. Sự đồng đều (samatā) là sự tương đồng về phẩm chất của các câu thơ và các từ ngữ như sau: trong thi kệ là sự tương tự của câu thơ khi nghe, và trong văn xuôi cũng tương tự như vậy đối với các từ. Sự tinh tế (sukhumālatā) là phẩm chất mềm mại của các âm có độ lượng đồng đều, không quá thô cứng cũng không quá lỏng lẻo. Sự kết dính (silesa) là phẩm chất dày đặc và trang trọng (của kết cấu) qua các âm thanh của các chữ đồng loại được phát sinh từ các vị trí phát âm v.v... Sự cao thượng (udāratā) là trạng thái của một kết cấu được trang hoàng bằng một ý nghĩa ưu việt nào đó, và được kết hợp với một từ ngữ có tính từ đặc biệt. Sự duyên dáng (kanti) là phẩm chất được tất cả mọi người yêu mến. Sự rõ nghĩa (atthabyatti) là trạng thái ý nghĩa mong muốn trở nên rất rõ ràng thông qua phương pháp đã được xác lập hoặc hợp lý. Sự định tâm (samādhi) là trạng thái không theo nghĩa đen do sự chuyển đổi một thuộc tính khác không vượt quá quy ước của thế gian. Mười phẩm chất của từ và nghĩa này là như vậy. “Samādhayo” (số nhiều) chỉ ra sự đa dạng của chính nó. Trong mười phẩm chất này, sự mạnh mẽ và sự cao thượng là hai phẩm chất của từ và nghĩa. Sự định tâm là phẩm chất của nghĩa, và theo cách nói gián tiếp, cũng là phẩm chất của từ ngữ làm sáng tỏ ý nghĩa đó. Bảy phẩm chất còn lại chỉ là phẩm chất của từ ngữ. Tất cả chúng được gọi là trang sức (alaṅkārā) bởi câu nói “chúng trang hoàng cho kết cấu bằng điều này”.

သဒ္ဒါလင်္ကာရပယောဇနဝဏ္ဏနာ

Giải thích về mục đích của các trang sức của từ ngữ.

၁၁၈.

118.

ဂုဏေဟေ’တေဟိ သမ္ပန္နော, ဗန္ဓော ကဝိမနောဟရော;

သမ္ပာဒယတိ ကတ္တူနံ, ကိတ္တိမစ္စန္တနိမ္မလံ.

Một kết cấu được trang bị những phẩm chất này, làm say đắm lòng thi nhân, tạo nên cho các tác giả một danh tiếng vô cùng trong sạch.

၁၁၈. ‘‘ဂုဏေဟိ’’စ္စာဒိ. [Pg.142] ဧတေဟိယေဝ ဝုတ္တေဟိ ဒသဟိ ဂုဏေဟိ ဓမ္မေဟိ သဒ္ဒါလင်္ကာရသဗ္ဘာဝေဟိ သမ္ပန္နော ယုတ္တော သမိဒ္ဓေါ ဝါ ကဝီနံ မနော ဟရတိ သဝသေ ဝတ္တေတီတိ ကဝိမနောဟရော ကဝိဟဒယဟိလာဒကာရီ ဗန္ဓော ကတ္တူနံ ဗန္ဓန္တာနံ ကဝီနံ အစ္စန္တနိမ္မလံ အတိသယပရိသုဒ္ဓံ အဂုဏလေသေနာပ’နာလိမ္ပတ္တာ ကိတ္တိံ ဂုဏဃောသံ သမ္ပာဒယတိ နိပ္ဖာဒေတိ.

118. “Guṇehi” v.v... Một kết cấu được trang bị, được liên kết, hay được sung mãn với chính mười phẩm chất, mười pháp, có bản chất là các trang sức của từ ngữ đã được nói đến này, làm say đắm lòng thi nhân (kavimanoharo) vì nó chiếm đoạt tâm trí của các thi nhân và khiến họ phải tuân theo, làm hoan hỷ trái tim của các thi nhân, tạo nên, sản sinh ra cho các tác giả, những thi nhân đang sáng tác, một danh tiếng, một sự tán dương phẩm chất vô cùng trong sạch, cực kỳ thanh tịnh, vì không bị vấy bẩn bởi dù chỉ một chút lỗi lầm.

၁၁၈. ‘‘ဂုဏေ’’စ္စာဒိ. ဧတေဟိ ဂုဏေဟိ ဣမေဟိ သဒ္ဒါလင်္ကာရသင်္ခါတဒသဝိဓသဒ္ဒဓမ္မေဟိ သမ္ပန္နော သမန္နာဂတော သမိဒ္ဓေါ ဝါ ဗန္ဓော ပဇ္ဇာဒိဗန္ဓော ကဝိမနောဟရော အတ္တနော နိရဝဇ္ဇတ္တာ ကဝီနံ စိတ္တံ ပီဏေန္တော ကတ္တူနံ ရစယန္တာနံ အစ္စန္တနိမ္မလံ အပ္ပကဒေါသေနာပိ အသမ္မိဿတ္တာ အတိပရိသုဒ္ဓံ ကိတ္တိံ ဗန္ဓနဝိသယဘူတယသောရာသိံ သမ္ပာဒယတိ နိပ္ဖာဒေတီတိ. ဣမိနာ ကာရဏေန ဗန္ဓဿ ယထာဝုတ္တဒသဝိဓဂုဏပရိဂ္ဂဟော သဥဿာဟံ ကာတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပာယော. မနော ဟရတီတိ မနောဟရော, ကဝီနံ မနောဟရော ကဝိမနောဟရောတိ ဝိဂ္ဂဟော.

118. “Guṇe” v.v... Một kết cấu, một kết cấu thi kệ v.v..., được trang bị, được sở hữu, hay được sung mãn với những phẩm chất này, với mười loại pháp của từ ngữ được gọi là các trang sức của từ ngữ này, làm say đắm lòng thi nhân, làm vui thích tâm trí của các thi nhân do sự không có lỗi lầm của chính nó, tạo nên, sản sinh ra cho các tác giả, những người sáng tác, một danh tiếng, một khối lượng vinh quang là đối tượng của sự kết cấu, vô cùng trong sạch, cực kỳ thanh tịnh vì không bị pha trộn với dù chỉ một lỗi nhỏ. Vì lý do này, ý nghĩa là việc tiếp nhận mười loại phẩm chất đã được nói đến cho một kết cấu nên được thực hiện một cách nhiệt thành. “Nó chiếm đoạt tâm trí, do đó là manoharo (say đắm lòng người)”; “say đắm lòng các thi nhân là kavimanoharo” – đây là sự phân tích cú pháp.

သဒ္ဒါလင်္ကာရနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

Giải thích về sự trình bày các trang sức của từ ngữ.

၁၁၉.

119.

အဒူရာဟိတသမ္ဗန္ဓ-သုဘဂါ ယာ ပဒါဝလိ;

သုပသိဒ္ဓါဘိဓေယျာ’ယံ, ပသာဒံ ဇနယေ ယထာ.

Dòng từ ngữ nào đẹp đẽ do mối liên hệ không xa vời, có ý nghĩa được biểu đạt rất nổi tiếng, dòng từ ngữ này, ví như, có thể tạo ra sự trong sáng.

၁၁၉. ဣဒါနိ ယထောဒ္ဒေသာနမေသံ နိဒ္ဒေသံ သောဒါဟရဏံ ကရောန္တော အာဟ ‘‘အဒူရ’’ဣစ္စာဒိ. အဒူရေ အာသန္နေ အဒူရေန ဝါ အဒူရာဟိတကြိယာကတ္တုကမ္မာဒိပဒဝသေန အာဟိတော ဌပိတော ကတော သမ္ဗန္ဓော အနွယော, တေန သုဘဂါ မနောဟရာ သုပသိဒ္ဓေါ သုပ္ပကာသော သုဂမ္မော အဘိဓေယျော အတ္ထော ယဿာ သာတိ တထာ, န တု ဘာဝတ္ထော တဿ သဘာဝဂမ္ဘီရတ္တာ. ဝုတ္တဉှိ –

119. Bây giờ, vị ấy trình bày phần giải thích chi tiết cùng với ví dụ theo như đã đề cập, nên đã nói: “adūra” (không xa), v.v... (Từ ngữ) được đặt để, được thiết lập, được tạo ra mối liên hệ, sự kết nối ở gần (adūre, āsanne), hoặc bằng (cách) không xa (adūrena), theo cách của các từ như là hành động, tác nhân, đối tượng, v.v... được đặt để không xa; do đó, (chuỗi từ ngữ ấy) trở nên duyên dáng (subhagā), khả ái (manoharā); là (chuỗi từ ngữ) có ý nghĩa được biểu đạt (abhidheyyo attho) rất nổi tiếng (supasiddho), rất rõ ràng (suppakāso), dễ hiểu (sugammo); chứ không phải là ý nghĩa nội tại (bhāvattho), vì bản chất của nó sâu sắc. Quả thật, có lời dạy rằng:

‘‘ကဝီန’ဓိပ္ပာယ’မသဒ္ဒဂေါစရံ,[Pg.143] ပဒေ ဖုရန္တံ မုဒုကမှိ ကေဝလံ;

ဝိသန္တိ ဘာဝါဝဂမာ ကတဿမာ,ပကာသယန္တျာ’ကတိယော တု တာဒိသာ’’တိ.

“Ý của thi nhân không thuộc phạm vi của ngôn từ, chỉ thoáng hiện trong một từ ngữ nhẹ nhàng. Những người đã thực hành và thấu hiểu ý nghĩa nội tại sẽ đi vào (ý nghĩa ấy); và những hình thức như vậy sẽ làm hiển lộ (ý nghĩa đó).”

တာဒိသာ ယာ ပဒါဝလိ ပဒပန္တိ အယံ ပသာဒံ တန္နာမကံ ဂုဏံ ဇနယေ ဥပ္ပာဒယတိ. ယထာတိ တမုဒါဟရတိ.

Chuỗi từ ngữ, dòng từ ngữ như vậy, điều này tạo ra, làm phát sinh phẩm chất có tên là pasāda (sự trong sáng). Như là, (ngài) nêu lên ví dụ ấy.

၁၁၉. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန ဧတေသံ သဒ္ဒါလင်္ကာရာဒီနံ နိဒ္ဒေသံ သောဒါဟရဏံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဒူရာဟိတေ’’စ္စာဒိ. အဒူရေ အာသန္နပဒေသေ တဒုပစာရေန အာသန္နေ ဝါ အာဟိတော ကြိယာယ, လဒ္ဓကြိယာယောဂကတ္တုကမ္မာဒိပဒါနံ ဝသေန စ ကတော, နော စေ ဝိနျာသဝသေန ဌပိတော ဝါ သမ္ဗန္ဓော ဣစ္ဆိတတ္ထပတီတိက္ကမေန အညမညာပေက္ခလက္ခဏကြိယာကာရကယောဂေါ တေန သုဘဂါ မနောဟရာ, သုပသိဒ္ဓေါ ပသိဒ္ဓတ္ထဝိသယေ သဒ္ဒပယောဂတော အတိပါကဋော အဘိဓေယျော သဒ္ဒတ္ထော ယဿာ သာ အယံ ပဒါဝလိ ပဒပန္တိ ပသာဒံ ပသာဒနာမကံ ဂုဏံ ဇနယေ ဥပ္ပာဒယတိ. ယထာတိ လက္ခိယံ ဒဿေတိ. အဒူရေ အာဟိတောတိ ဝါ, ဥပစရိတတ္တာ အဒူရော စ သော အာဟိတော စာတိ ဝါ, သော စ သော သမ္ဗန္ဓော စေတိ စ, တေန သုဘဂါတိ စ, သု အတိသယေန ပသိဒ္ဓေါတိ စ, သော အဘိဓေယျော အဿေတိ စ ဝါကျံ. ဧတ္ထ သုပသိဒ္ဓေါ နာမ သဒ္ဒတ္ထော, အဓိပ္ပာယတ္ထော ပန ပကတိဂမ္ဘီရော. ဝုတ္တဉှိ –

119. Bây giờ, để trình bày phần giải thích chi tiết cùng với ví dụ về các âm vận trang nghiêm, v.v... theo thứ tự đã đề cập, ngài nói: “adūrāhite” (được đặt để không xa), v.v... (Mối liên hệ) được đặt để (āhito) bởi hành động ở nơi gần (adūre, āsannapadese), hoặc theo cách nói ẩn dụ là ở gần; và được tạo ra (kato) bởi các từ như tác nhân, đối tượng, v.v... vốn có sự liên kết với hành động, hoặc là mối liên hệ (sambandho) được thiết lập không phải bằng cách sắp xếp, (mà là) sự kết hợp giữa hành động và yếu tố cú pháp có đặc tính tương quan lẫn nhau theo cách nhận thức được ý nghĩa mong muốn; do đó, (chuỗi từ ngữ ấy) trở nên duyên dáng (subhagā), khả ái (manoharā); là (chuỗi từ ngữ) có ý nghĩa biểu đạt của từ (abhidheyyo saddattho) rất nổi tiếng (supasiddho), rất rõ ràng (atipākaṭo) do việc sử dụng từ ngữ trong phạm vi ý nghĩa thông thường; chuỗi từ ngữ, dòng từ ngữ này tạo ra, làm phát sinh phẩm chất có tên là pasāda (sự trong sáng). Như là, (ngài) chỉ ra ví dụ. Hoặc câu văn có thể được phân tích là: “adūre āhito” (được đặt để ở gần); hoặc do tính chất ẩn dụ, “adūro ca so āhito ca” (vừa không xa, vừa được đặt để); và “so ca so sambandho ceti” (vừa là cái đó, vừa là mối liên hệ đó); và “tena subhagā” (do đó, duyên dáng); và “su atisayena pasiddho” (su có nghĩa là rất nổi tiếng); và “so abhidheyyo asseti” (ý nghĩa biểu đạt đó là của nó). Ở đây, ý nghĩa của từ được gọi là “rất nổi tiếng”, nhưng ý nghĩa nội tại thì tự bản chất là sâu sắc. Quả thật, có lời dạy rằng:

‘‘ကဝီန’ဓိပ္ပာယ’မသဒ္ဒဂေါစရံ,ပဒေ ဖုရန္တံ မုဒုကမှိ ကေဝလံ;

ဝိသန္တိ ဘာဝါဝဂမာ ကတဿမာ,ပကာသယန္တျာ’ကတိယော တု တာဒိသာ’’တိ.

တဿတ္ထော – အသဒ္ဒဂေါစရံ သဒ္ဒဿ အဝိသယံ ဟုတွာ မုဒုကမှိ ပဒေ ကေဝလံ ဝိသုံ ဖုရန္တံ စာပေန္တံ ကဝီနဓိပ္ပာယံ ကဝီနမဇ္ဈာသယံ [Pg.144] ကတဿမာ သဒ္ဒတ္ထဝိသယေ ကတပရိစယာ ပဏ္ဍိတာ ဘာဝါဝဂမာ ပဒတ္ထာဝဗောဓေန ဝိသန္တိ ပဝိသန္တိ, တာဒိသာ အာကတိယော တု သဒ္ဒသဒ္ဒတ္ထာနံ အာကာရာ ပကာသယန္တိ အဓိပ္ပာယတ္ထံ ဇောတေန္တီတိ.

Ý nghĩa của câu kệ đó là: “asaddagocaraṃ” có nghĩa là không phải là đối tượng của từ ngữ; (ý của thi nhân) chỉ thoáng hiện, lay động một cách riêng biệt trong một từ ngữ nhẹ nhàng; “kavīnadhippāyaṃ” là ý định, tâm tư của các thi nhân; “katassamā” là những bậc trí giả đã thực hành, đã quen thuộc trong lĩnh vực ý nghĩa của từ ngữ; “bhāvāvagamā” là (họ) đi vào, thâm nhập (ý nghĩa ấy) bằng sự liễu giải ý nghĩa của từ; còn “tādisā ākatiyo” là những hình thức của âm thanh và ý nghĩa của từ, chúng “pakāsayanti” tức là làm hiển lộ, soi sáng ý nghĩa nội tại.

၁၂၀.

120.

အလင်္ကရောန္တာ ဝဒနံ, မုနိနော’ဓရရံသိယော;

သောဘန္တေ’ရုဏရံသီ’ဝ, သမ္ပတန္တာ’မ္ဗုဇောဒရေ.

Những tia sáng từ đôi môi của bậc Mâu-ni, trang điểm cho gương mặt của ngài, tỏa sáng như những tia nắng ban mai, rọi vào lòng hoa sen.

၁၂၀. ‘‘အလင်္ကရောန္တာ’’ဣစ္စာဒိ. မုနိနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဝဒနံ သဘာဝမဓုရပကတိမုခံ အလင်္ကရောန္တာ သဇ္ဇန္တာ သောဘယမာနာ အဓရာနံ ရံသိယော သုပက္ကဗိမ္ဗဖလောပမဩဋ္ဌယုဂဠဝိနိဿဋဗဟုတရကန္တိစ္ဆိတာဘာ မုနိနောတိ ဝိညာယတိ သုတတ္တာ. အမ္ဗုဇောဒရေ တာ ကာလောပနတပုပ္ဖကာသရမဏီယေ ပဒုမဗ္ဘန္တရေ သမ္ပတန္တာ ပဝတ္တမာနာ အရုဏရံသီဝ ဗာလသူရိယရံသိယော ဝိယ သောဘန္တေ ဝိရာဇန္တိ.

120. “Alaṅkarontā” (trang điểm), v.v... Những tia sáng (raṃsiyo) từ đôi môi (adharānaṃ), tức là ánh hào quang của vẻ rực rỡ dồi dào phát ra từ cặp môi ví như trái bimba chín mọng, trang điểm (alaṅkarontā, sajjantā), làm đẹp (sobhayamānā) gương mặt (vadanaṃ) có bản chất ngọt ngào tự nhiên của bậc Mâu-ni (munino), tức là bậc Chánh Đẳng Chánh Giác; (từ) “của bậc Mâu-ni” được hiểu vì đã được nghe (nói rõ). (Những tia sáng ấy) chiếu rọi (sampatantā, pavattamānā) vào lòng hoa sen (ambujodare), tức là bên trong đóa sen (padumabbhantare) xinh đẹp với những đóa hoa nở đúng thời, tỏa sáng (sobhante, virājanti) như (iva) những tia nắng ban mai (aruṇaraṃsī), như (viya) những tia sáng của mặt trời lúc rạng đông (bālasūriyaraṃsiyo).

၁၂၀. ‘‘အလင်္ကရောန္တေ’’စ္စာဒိ. မုနိနော ဝဒနံ ပကတိသုန္ဒရမုခံ အလင်္ကရောန္တာ သဇ္ဇန္တာ အဓရရံသိယော တဿေဝ မုနိနော ဩဋ္ဌဒွယတော နိက္ခန္တကန္တိသမူဟာ အမ္ဗုဇောဒရေ ဝိကသနာနုရူပကာလာဘိမုခေ ပဒုမဂဗ္ဘေ ဥပဍ္ဎဝိကသိတေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သမ္ပတန္တာ ပဝတ္တမာနာ အရုဏရံသီ ဣဝ ဗာလသူရိယရံသီဝ သောဘန္တေ ဒိဗ္ဗန္တီတိ. ဧတ္ထ အဒူရသမ္ဗန္ဓံ ပသိဒ္ဓတ္ထဉ္စ နိဿာယ ပသာဒဂုဏော ပါကဋော. အဓရရံသီနံ မုနိသမ္ဗန္ဓော သုတာနုမိတသမ္ဗန္ဓေသု သုတသမ္ဗန္ဓဿ ဗလဝတ္တာ, ကာကက္ခိဂေါဠကနယေန ဝါ လဗ္ဘတီတိ. အဓရေ ရံသီတိ စ, အမ္ဗုဇဿ ဥဒရန္တိ စ ဝါကျံ.

120. “Alaṅkaronte” (trang điểm), v.v... Những tia sáng từ đôi môi (adhararaṃsiyo), tức là những luồng ánh sáng phát ra từ cặp môi của chính bậc Mâu-ni ấy, trang điểm (alaṅkarontā, sajjantā) gương mặt (vadanaṃ) vốn tự nhiên xinh đẹp của ngài, chiếu rọi (sampatantā, pavattamānā) vào lòng hoa sen (ambujodare), tức là trong lòng đóa sen (padumagabbhe) đang hướng về thời điểm thích hợp để nở, có nghĩa là (hoa) đã hé nở. (Chúng) tỏa sáng (sobhante, dibbantīti) như (iva) những tia nắng ban mai (aruṇaraṃsī), như (iva) những tia sáng của mặt trời lúc rạng đông (bālasūriyaraṃsī). Ở đây, nhờ vào mối liên hệ gần gũi và ý nghĩa thông thường, phẩm chất trong sáng (pasādaguṇo) trở nên rõ ràng. Mối liên hệ giữa “những tia sáng từ đôi môi” và “bậc Mâu-ni”, trong số các mối liên hệ được nghe và được suy luận, thì mối liên hệ được nghe có sức mạnh hơn, hoặc có thể được hiểu theo nguyên tắc “con mắt của con quạ” (kākakkhigoḷakanāya). Và các câu văn là “adhareraṃsī” (những tia sáng trên môi) và “ambujassa udaraṃ” (lòng của hoa sen).

၁၂၁.

121.

ဩဇော သမာသဗာဟုလျ-မေသော ဂဇ္ဇဿ ဇီဝိတံ;

ပဇ္ဇေပျ’နာကုလော သော’ယံ,ကန္တော ကာမီယတေ ယထာ.

Oja là sự phong phú của các từ ghép. Đây là sinh mệnh của văn xuôi. Phẩm chất này, khi không phức tạp, và đáng ưa thích, cũng được mong muốn sử dụng trong cả thơ kệ. Như là:

၁၂၁. ‘‘ဩဇော’’ဣစ္စာဒိ. [Pg.145] သမာသဿ ဧကတ္ထဝုတ္တိယာ ဗာဟုလျံ ဘိယျောဘာဝေါ ဣတျနုဝဒိတွာ ပုန ဩဇော ဝိဓီယတေ, ဧသော ဩဇော သမာသဗာဟုလ္လလက္ခဏော ဂဇ္ဇဿ ဝုတ္တိရူပဿ ဇီဝိတံ ဟဒယံ သာရံ တပ္ပဓာနတ္တာ ဂဇ္ဇဿ, န ပဇ္ဇဿ, သောယံ ဩဇော အနာကုလော အဂဟနော အတောယေဝ ကန္တော ဟဒယင်္ဂမော, ပဇ္ဇေပိ န ကေဝလံ ဂဇ္ဇေ ကာမီယတေ ပယုဇ္ဇတေ. ယထေတျုဒါဟရတိ.

121. “Ojo”, v.v... Sau khi lặp lại rằng (oja là) sự phong phú (bāhulyaṃ, bhiyyobhāvo) của từ ghép (samāsassa) vốn có chức năng hợp nhất ý nghĩa, (phẩm chất) oja lại được quy định. Oja này, có đặc tính là sự phong phú của từ ghép, là sinh mệnh (jīvitaṃ), là trái tim (hadayaṃ), là cốt tủy (sāraṃ) của văn xuôi (gajjassa), tức là thể loại văn nói (vuttirūpassa), vì nó là yếu tố chính của văn xuôi, không phải của thơ kệ. Oja này không phức tạp (anākulo), không khó hiểu (agahano), do đó nó đáng ưa thích (kanto), đi vào lòng người (hadayaṅgamo), và được mong muốn sử dụng (kāmīyate, payujjate) trong cả thơ kệ (pajjepi), không chỉ riêng trong văn xuôi. Như là, (ngài) nêu lên ví dụ.

၁၂၁. ဣဒါနိ ဩဇဂုဏံ ဒဿေတိ ‘‘ဩဇော’’စ္စာဒိနာ. ဩဇော နာမ သမာသဗာဟုလျံ ဘိန္နတ္ထေသု ပဝတ္တသဒ္ဒါနံ ဧကတ္ထပဝတ္တိလက္ခဏဿ သမာသဿ ဗဟုလတာ, ဧသော ဩဇော ဂဇ္ဇဿ ဂဇ္ဇဗန္ဓဿ ဇီဝိတံ ဟဒယံ, ဇီဝိတသီသေန ဟဒယသင်္ခတံ စိတ္တံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သော အယံ ဩဇော အနာကုလော နိဗျာကုလော ကန္တော တတောယေဝ ဝိညူနံ ပိယဘူတော ပဇ္ဇေပိ ပဇ္ဇဗန္ဓေပိ ကာမီယတေ ကဝီဟိ ပယုဇ္ဇတေတိ. ဗဟုလဿ ဘာဝေါ ဗာဟုလျံ, သမာသဿ ဗာဟုလျန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ဂဇ္ဇဗန္ဓာဓိကာရဿာဘာဝါ ပဇ္ဇဝိသယဿ ဩဇဂုဏဿ လက္ခိယံ ဒဿေတိ ‘‘ယထေ’’စ္စာဒိနာ.

121. Bây giờ, ngài trình bày về phẩm chất oja bằng (câu kệ) “ojo”, v.v... Oja chính là sự phong phú của từ ghép (samāsabāhulyaṃ), tức là sự dồi dào của các từ ghép vốn có đặc tính hoạt động trong một ý nghĩa duy nhất đối với các từ ngữ vốn hoạt động trong các ý nghĩa khác nhau. Oja này là sinh mệnh (jīvitaṃ), là trái tim (hadayaṃ) của văn xuôi, của thể loại văn xuôi. Cần phải hiểu rằng, qua từ “sinh mệnh”, tâm (cittaṃ) được gọi là trái tim (hadayaṃ) đã được nói đến. Oja này không phức tạp (anākulo, nibyākulo), đáng ưa thích (kanto), và do đó trở nên thân thiết với những người có trí. (Nó) được các thi nhân mong muốn và sử dụng (kāmīyate, payujjateti) trong cả thơ kệ, trong cả thể loại thơ kệ. Cách phân tích (viggaho) là: “bahulassa bhāvo bāhulyaṃ” (trạng thái nhiều là sự phong phú), “samāsassa bāhulyaṃ” (sự phong phú của từ ghép). Do không có chương mục về thể loại văn xuôi, ngài trình bày ví dụ về phẩm chất oja trong phạm vi thơ kệ bằng (từ) “yathā” (như là), v.v...

၁၂၂.

122.

မုနိန္ဒမန္ဒသဉ္ဇာတ-ဟာသစန္ဒနလိမ္ပိတာ;

ပလ္လဝါ ဓဝလာ တဿေ-ဝေကောနာ’ဓရပလ္လဝေါ.

Những chồi non trắng ngần (hàm răng của ngài), được tô điểm bởi hương đàn hương của nụ cười nhẹ nhàng sinh khởi từ bậc Đế Vương Mâu-ni; và chồi non nơi đôi môi dưới của chính ngài là độc nhất vô nhị.

၁၂၂. ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိ. မုနိန္ဒဿ မန္ဒံ ဤသကံ သဉ္ဇာတော ပဝတ္တော တံသဘာဝတ္တာ ဘဂဝတော ဟာသဿ ဟာသော ဟသိတံ သောဝ စန္ဒနမိဝ စန္ဒနံ ဓဝလတ္တရူပတ္တာ, တေန လိမ္ပိတာ ဥပဒေဟိတာ ပလ္လဝါ သဗ္ဗာနိ ကိလသယာနိ ‘‘ဣဒမေဝေ’’တိ နိယမာဘာဝတော, ဓဝလာ ပကတိဝဏ္ဏပရိစ္စာဂေန သုက္ကာ အဟေသုံ ဂါဟာပိတတ္တာ သဂုဏဿ တာဒိသဝိသိဋ္ဌဿ ပဋိလာဘတော, ဧဝံ သန္တေပိ တဿ မုနိန္ဒဿေဝ ဧကော အညဿ တာဒိသဿာဘာဝါ အဓရပလ္လဝေါ န ဓဝလော [Pg.146] ဓဝလော နာဟောသိ. အစ္စာသန္နဒေသိယောပိ ဗဟုမန္တဗ္ဗော’ယ’မဿာနုဘာဝေါတိ.

122. "Muninda" v.v... Nụ cười của bậc Muninda, nụ cười của đức Thế Tôn, được sanh khởi và biểu hiện một cách nhẹ nhàng do bản tánh của ngài là như vậy. Nụ cười ấy giống như bột chiên đàn vì có hình sắc trắng ngần. Do nụ cười ấy, các chồi non -- tức là tất cả các phiền não vì không có sự quy định "chỉ là cái này" -- được thoa phết, đã trở nên trắng, tức là màu trắng, do từ bỏ màu sắc tự nhiên, vì đã được tiếp nhận phẩm chất đặc biệt như vậy. Mặc dù như vậy, chỉ duy nhất chồi non môi dưới của chính bậc Muninda ấy -- vì không có cái nào khác tương tự -- đã không trở nên trắng. Uy lực này của ngài đáng được tôn kính nhiều, dù được biểu hiện ở nơi rất gần.

‘‘ပေမာဝဗန္ဓဟဒယေ သဒယေ ဇိနသ္မိံ,တသ္မိံ နု ကိံ ကုမတယော ဘဝထ’ပ္ပသန္နာ;

ကိံ တေန ဝေါ န ဝိဟိတံ ဟိတ’မုဂ္ဂဒုဂ္ဂ-သံသာရသာဂရသမုတ္တရဏာဝသာနံ’’.

"Đối với bậc Chiến Thắng, người có lòng bi mẫn, có tâm hồn được kết buộc bởi tình thương, sao các người có tà kiến lại không hoan hỷ nơi ngài? Phải chăng ngài đã không tạo ra cho các người lợi ích, mà kết quả cuối cùng là sự vượt qua biển cả luân hồi ghê gớm và khó vượt?"

ဣစ္စပရမုဒါဟရဏံ. ဧဝမေတာဒိသော အနာကုလော ကန္တော ဩဇော ဇာနိတဗ္ဗောတိ. နနု စ ယ-တသဒ္ဒါနံ နိစ္စော သမ္ဗန္ဓော, တသ္မာ ကထံ ‘‘တဿေဝေကော နာဓရပလ္လဝေါ’’တိ ဧတ္ထ ယသဒ္ဒါဘာဝေါတိ? သစ္စံ, ကိန္တု ပက္ကန္တဝိသယော, တထာ ပသိဒ္ဓဝိသယော, အနုဘူတဝိသယော စ တသဒ္ဒေါ ယသဒ္ဒံ နာပေက္ခတေ. ယထာ –

Đây là một ví dụ khác. Cần phải biết rằng oai lực khả ái, không rối rắm như thế này. Nhưng chẳng phải đại từ "ya" và "ta" luôn có mối liên hệ sao? Vậy tại sao trong câu "tasseveko nādharapallavo" (chỉ duy nhất chồi non môi dưới của ngài ấy) lại không có đại từ "ya"? Đúng vậy, nhưng đại từ "ta" không cần đến đại từ "ya" khi đối tượng của nó là điều đã được đề cập, là điều nổi tiếng, và là điều đã được kinh nghiệm. Ví như –

‘‘သဝါသနေ ကိလေသေ သော, ဧကော သဗ္ဗေ နိဃာတိယ;

အဟု သုသုဒ္ဓသန္တာနော, ပူဇာနဉ္စ သဒါရဟော’’.

"Vị ấy, một mình sau khi đã nhiếp phục tất cả các phiền não cùng với tập khí, đã trở thành người có dòng tâm thức hoàn toàn trong sạch, và luôn xứng đáng được cúng dường."

ဣစ္စာဒိ. ဧတ္ထ ဗုဒ္ဓေါ ‘‘ဗုဒ္ဓါနုဿတိမာဒိတော’’တိ ပက္ကန္တော.

V.v... Ở đây, đức Phật là đối tượng đã được đề cập trong câu "buddhānussatimādito" (bắt đầu từ niệm Phật).

ပသိဒ္ဓဝိသယော ယထာ –

Ví dụ về đối tượng nổi tiếng như sau –

‘‘အဂ္ဂိံ ပက္ခန္ဒ’ အထ ဝါ, ‘ပဗ္ဗတဂ္ဂါ ပတေ’တိ ဝါ;

ယဒိ ဝက္ခတိ ကတ္တဗ္ဗံ, ဉာတကာရီဟိ သော ဇိနော’’.

"Nếu bậc Chiến Thắng nói rằng: 'Hãy nhảy vào lửa!' hoặc 'Hãy gieo mình từ đỉnh núi!', thì điều đó nên được thực hiện bởi những người hành động với sự hiểu biết. Vị ấy chính là bậc Chiến Thắng."

ဣစ္စာဒိ.

V.v...

အနုဘူတဝိသယော ယထာ –

Ví dụ về đối tượng đã được kinh nghiệm như sau –

‘‘အတီတံ နာနုသောစာမိ, နပ္ပဇပ္ပာမ’နာဂတံ;

ပစ္စုပ္ပန္နေန ယာပေမိ, တေန ဝဏ္ဏော ပသီဒတိ’’.

"Ta không sầu muộn việc đã qua, không mong cầu việc chưa tới; Ta sống bằng hiện tại, do đó dung sắc được trong sáng."

ဣစ္စာဒိ.

V.v...

ယသဒ္ဒေါ တုတ္တရဝါကျဋ္ဌော ပုဗ္ဗဝါကျေ တသဒ္ဒမေဝ ဂမယတိ. ယထာ –

Còn đại từ "ya" đứng ở vế sau thì làm cho đại từ "ta" ở vế trước được hiểu ngầm. Ví như –

‘‘ဗောဓိံ [Pg.147] နမာမိ နတိဘာဇနမစ္စုဠာရံ,ပုညာကရံ ဘုဝနမဏ္ဍလသောတ္ထိဘူတံ;

ယော စက္ခုသောတသတိဂေါစရတံ သမေတော,ဒေါသာရိဒပ္ပမထနေ’ကရသော ဗုဓာနံ’’.

"Con xin đảnh lễ cây Bồ Đề, đối tượng tôn kính vô cùng cao thượng, là nguồn phước báu, là nơi mang lại an lành cho khắp thế gian; cây Bồ Đề ấy đã đi vào cảnh giới của mắt, tai và niệm, và là tinh túy duy nhất cho các bậc trí giả trong việc dẹp tan lòng kiêu mạn của kẻ thù là phiền não."

ဣစ္စာဒိ.

V.v...

ပုဗ္ဗဝါကျောပါတ္တော တု ယသဒ္ဒေါ ဥတ္တရဝါကျေတသဒ္ဒေါပါဒါနံ ဝိနာ သာကင်္ခေ ဝါကျဿ ဦနတ္တံ ဇနေတိ. ဧတ္ထ ပက္ကန္တဝိသယော တသဒ္ဒေါ.

Còn đại từ "ya" được nêu ở vế trước, nếu không có đại từ "ta" ở vế sau, sẽ tạo ra sự thiếu sót cho câu văn, khiến nó còn trông đợi. Ở đây, đại từ "ta" có đối tượng là điều đã được đề cập.

၁၂၂. မုနိန္ဒဿ မန္ဒံ ဤသကံ သဉ္ဇာတော ပဝတ္တော ဟာသောယေဝ သိတံ စန္ဒနစုဏ္ဏမိဝ တေန လိမ္ပိတာ အာလေပိတာ ပလ္လဝါ ရုက္ခလတာဒီနံ ပကတိရတ္တာနိ ကိသလယာနိ ဓဝလာ သဂုဏပရိစ္စာဂေန သေတာ အဟေသုံ, တထာပိ တဿေဝ တထာဂတဿ ဧကော အတုလော အသဟာယော ဝါ အဓရပလ္လဝေါ ဒန္တာဝရဏသင်္ခါတပလ္လဝေါ န ရံသိသံသဋ္ဌောပိ သမီပဋ္ဌောပိ ဓဝလော သေတော နာဟောသိ. ဧဝမေတ္ထ အဂဟနသမာသဗာဟုလျံ ဒီပိတံ ဟောတိ.

122. Nụ cười của bậc Muninda, sanh khởi và biểu hiện một cách nhẹ nhàng, chính là màu trắng giống như bột chiên đàn. Do nụ cười ấy, các chồi non, tức là những lá non có màu đỏ tự nhiên của cây cối và dây leo, được thoa phết, đã trở nên trắng, tức là màu trắng, do từ bỏ phẩm chất của mình. Tuy nhiên, chỉ duy nhất chồi non môi dưới vô song hay không gì sánh bằng của chính đức Như Lai ấy, tức là chồi non được gọi là vật che răng, đã không trở nên trắng, dù được các tia sáng chạm đến và ở gần. Như vậy, ở đây, sự phong phú của các hợp từ không phức tạp đã được trình bày.

‘‘ပေမာဝဗန္ဓဟဒယေ သဒယေ ဇိနသ္မိံ,တသ္မိံ နု ကိံ ကုမတယော ဘဝထ’ပ္ပသန္နာ;

ကိံ တေန ဝေါ န ဝိဟိတံ ဟိတ’မုဂ္ဂဒုဂ္ဂ-သံသာရသာဂရသမုတ္တရဏာဝသာန’’န္တိ.

အပရမုဒါဟရဏံ. တဿတ္ထော – ကုမတယော ဟေ အညာဏာ! ပေမာဝဗန္ဓဟဒယေ သဗ္ဗေသု တုမှေသု နိစ္စံ ပဝတ္တိတဒဠှပေမာနုဗန္ဓစိတ္တေ သဒယေ တတောယေဝ ဒယာသဟိတေ တသ္မိံ ဇိနသ္မိံ ဝိသယဘူတေ ကိံ နု ကသ္မာ အပ္ပသန္နာ ဘဝထ, တထာ ဟိ ဝေါ တုမှာကံ တေန ဇိနေန ဥဂ္ဂေါ ဒါရုဏော စ, ဒုဂ္ဂေါ ဂန္တုမသက္ကုဏေယျော စ, သောယေဝ သံသာရသာဂရော တဿ သမုတ္တရဏံ ပရိယန္တပ္ပတ္တိယေဝ အဝသာနံ ယဿ တံ န ဝိဟိတံ အကတံ ဟိတံ ဝုဒ္ဓိ နာမ ကိံ ဟောတိ, န [Pg.148] ဟောတေဝ. ဧတ္ထာပိ သမာသဿ ပါကဋတ္တာ ဩဇော ဂုဏော ကန္တော ဟောတီတိ.

Một ví dụ khác. Ý nghĩa của nó là – Này những kẻ vô trí có tà kiến! Đối với bậc Chiến Thắng là đối tượng, người có tâm được kết buộc bởi tình thương vững chắc luôn hướng đến tất cả các người, người có lòng bi mẫn, chính vì thế mà có lòng từ bi, tại sao các người lại không hoan hỷ? Thật vậy, đối với các người, bởi bậc Chiến Thắng ấy, lợi ích hay sự tăng trưởng nào mà đã không được tạo ra? Lợi ích ấy có kết quả cuối cùng chính là sự vượt qua, sự đi đến tận cùng, biển cả luân hồi vốn ghê gớm và khó vượt qua. Chắc chắn là không phải vậy. Ở đây cũng vậy, do hợp từ rõ ràng nên phẩm chất oai lực trở nên khả ái.

နနု ယ-တသဒ္ဒါနံ နိစ္စသမ္ဗန္ဓောတိ ကထံ ‘‘တဿေဝေကော’’တိ စ ‘‘တသ္မိံ နု ကိံ ကုမတယော’’တိ စ ဣစ္စာဒီသု ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တယသဒ္ဒေါ နတ္ထီတိ? သစ္စံ, တထာပိ ပက္ကန္တတ္ထဝိသယော, ပသိဒ္ဓတ္ထဝိသယော, အနုဘူတတ္ထဝိသယော ဝါ တသဒ္ဒေါ ယသဒ္ဒံ နာပေက္ခတိ. တထာ ဟိ –

Chẳng phải đại từ "ya" và "ta" luôn có mối liên hệ sao? Vậy tại sao trong các câu như "tasseveko" và "tasmiṃ nu kiṃ kumatayo" lại không có đại từ "ya" đã được nói ở dưới? Đúng vậy, tuy nhiên đại từ "ta" không cần đến đại từ "ya" khi đối tượng của nó là điều có ý nghĩa đã được đề cập, hoặc điều có ý nghĩa nổi tiếng, hoặc điều có ý nghĩa đã được kinh nghiệm. Thật vậy –

‘‘သဝါသနေ ကိလေသေ သော, ဧကော သဗ္ဗေ နိဃာတိယ;

အဟု သုသုဒ္ဓသန္တာနော, ပူဇာနဉ္စ သဒါရဟော’’တိ.

ဧဝမာဒီသု ‘‘သော’’တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌတသဒ္ဒေါ ‘‘ဗုဒ္ဓါနုဿတိမာဒိတော’’တိ ဧတ္ထ အတီတေန ဗုဒ္ဓသဒ္ဒေန ဝစနီယဝိသယော ဟောတိ.

Trong những trường hợp như vậy, đại từ "ta" được chỉ định là "so" có đối tượng là điều có thể được diễn tả bằng từ "Buddha" đã có trước đó trong câu "buddhānussatimādito".

‘‘အဂ္ဂိံ ပက္ခန္ဒ’ အထဝါ, ‘ပဗ္ဗတဂ္ဂါ ပတေ’တိ ဝါ;

ယဒိ ဝက္ခတိ ကတ္တဗ္ဗံ, ဉာတကာရီဟိ သော ဇိနော’’တိ.

ဧဝမာဒီသု တသဒ္ဒေါ ဉာတကာရီဟိ ကတ္တဗ္ဗတ္တာ ပသိဒ္ဓဗုဒ္ဓပဒတ္ထဝိသယော.

Trong những trường hợp như vậy, đại từ "ta" có đối tượng là ý nghĩa của từ "Buddha" nổi tiếng, vì đó là điều nên được thực hiện bởi những người hành động với sự hiểu biết.

‘‘အတီတံ နာနုသောစာမိ, နပ္ပဇပ္ပာမ’နာဂတံ;

ပစ္စုပ္ပန္နေန ယာပေမိ, တေန ဝဏ္ဏော ပသီဒတီ’’တိ.

"Ta không sầu muộn việc đã qua, không mong cầu việc chưa tới; Ta sống bằng hiện tại, do đó dung sắc được trong sáng."

ဧဝမာဒီသု တသဒ္ဒေါ အနနုသောစနနပ္ပဇပ္ပနယာပနသင်္ခါတဝိဇာနနဝသေန အနုဘူတတ္ထဝိသယော, တသ္မာ တီသုပိ ဌာနေသု တသဒ္ဒေါ ယသဒ္ဒံ နာပေက္ခတေ. ဧတ္ထ ပန ပက္ကန္တဝိသယော တသဒ္ဒေါ အဓိပ္ပေတော. အပိစ ဥတ္တရဝါကျေ ဌိတော ယသဒ္ဒေါ ပုဗ္ဗဝါကျေ တသဒ္ဒေ အသတိပိ တမေဝ ဒီပေတိ. တထာ ဟိ –

Trong những trường hợp như vậy, đại từ "ta" có đối tượng là ý nghĩa đã được kinh nghiệm, thông qua sự hiểu biết được gọi là không sầu muộn, không mong cầu, và sống với hiện tại. Do đó, trong cả ba trường hợp, đại từ "ta" không cần đến đại từ "ya". Tuy nhiên, ở đây, đại từ "ta" có đối tượng đã được đề cập là điều được chủ định. Hơn nữa, đại từ "ya" đứng ở vế sau, ngay cả khi không có đại từ "ta" ở vế trước, cũng làm sáng tỏ chính điều đó. Thật vậy –

ဗောဓိံ နမာမိ နတိဘာဇနမစ္စုဠာရံ,ပုညာကရံ ဘုဝနမဏ္ဍလသောတ္ထိဘူတံ;

ယော စက္ခုသောတသတိဂေါစရတံ သမေတော,ဒေါသာရိဒပ္ပမထနေ’ကရသော ဗုဓာနန္တိ.

Con xin đảnh lễ cây Bồ Đề, đối tượng tôn kính vô cùng cao thượng, là nguồn phước báu, là nơi mang lại an lành cho khắp thế gian; cây Bồ Đề ấy đã đi vào cảnh giới của mắt, tai và niệm, và là tinh túy duy nhất cho các bậc trí giả trong việc dẹp tan lòng kiêu mạn của kẻ thù là phiền não.

ယော [Pg.149] ဗုဓာနံ စက္ခုသောတသတီနံ ဂေါစရတံ ဝိသယဘာဝံ သမေတော ပတ္တော, တေသံယေဝ ဒေါသာရီနံ ကိလေသပစ္စတ္ထိကာနံ ဒပ္ပမထနေ ဒပ္ပမဒ္ဒနေ ဧကရသော ပဓာနကိစ္စော သမိဒ္ဓိဝန္တော ဝါ ဟောတိ, တံ ဗောဓိံ နမာမီတိ သမ္ဗန္ဓော. ပုဗ္ဗဝါကျေ ပယောဇိတော ယသဒ္ဒေါ ဥတ္တရဝါကျေ တသဒ္ဒေါပါဒါနေ အသတိ သံသယမုပ္ပာဒယမာနော ဝါကျဿ ဦနတ္တံ ကရောတိ. ဥဒါဟရဏံ ပန ပါကဋံ.

Vị nào đã đạt đến, đã chứng ngộ trạng thái đối tượng (gocarataṃ visayabhāvaṃ) của hàng trăm nhãn căn và nhĩ căn (cakkhusotasatīnaṃ) của chư Phật (budhānaṃ), vị ấy chính là người có hương vị duy nhất (ekaraso), có phận sự chính yếu (padhānakicco), hoặc là người thành tựu (samiddhivanto) trong việc dẹp tan kiêu mạn (dappamathane dappamaddane) của chính những kẻ thù là khuyết điểm (dosārīnaṃ), những phiền não đối nghịch (kilesapaccatthikānaṃ), (nên) có sự liên kết là: ‘con xin đảnh lễ Bồ-đề ấy’. Đại từ quan hệ ‘ya’ được dùng ở mệnh đề trước, khi không có đại từ tương ứng ‘ta’ ở mệnh đề sau, sẽ làm phát sinh sự nghi ngờ và khiến cho câu văn bị thiếu sót. Tuy nhiên, ví dụ thì đã rõ ràng.

၁၂၃.

123.

ပဒါဘိဓေယျဝိသယံ,သမာသဗျာသသမ္ဘဝံ;

ယံ ပါရိဏတျံ ဟောတိ’ဟ,သောပိ ဩဇောဝ တံ ယထာ.

Phạm vi là ý nghĩa của từ ngữ, phát sinh từ sự kết hợp và phân tích; sự thuần thục nào có ở đây, đó cũng giống như tinh túy vậy, ví như.

၁၂၃. ‘‘ပဒိ’’စ္စာဒိ. ပဒဿ အဘိဓေယျော အတ္ထော သော ဝိသယော ယဿ. ယတ္ထ ပစုရသဒ္ဒါဘိဓေယျော အတ္ထော သံခိတ္တပဒေဟိ ဝုစ္စတေ, သော သမာသော. ယတ္ထပ္ပကေဟိ ပဒေဟိ အဘိဓေယျတ္ထော ပစုရပဒေဟိ ဝုစ္စတေ, သော ဗျာသော. တတော သမာသဗျာသတော သမ္ဘဝေါ ယဿ. တံ တထာဝိဓံ ယံ ပါရိဏတျံ ပရိဏတဘာဝေါ ဟောတီတိ အနုဝဒိတွာ သောပိ ဣဟ သသတ္ထေ ဩဇောဝါတိ ဝိဓီယတေ. တံ ယထေတျုဘယမ္ပိ ဥဒါဟရတိ.

123. Câu kệ bắt đầu bằng ‘Padi’... (Padābhidheyyavisayaṃ có nghĩa là) cái có phạm vi là ý nghĩa được biểu thị của từ ngữ. Nơi nào ý nghĩa được biểu thị bằng nhiều từ ngữ lại được nói bằng những từ ngữ rút gọn, đó là samāsa (kết hợp). Nơi nào ý nghĩa được biểu thị bằng ít từ ngữ lại được nói bằng nhiều từ ngữ, đó là byāsa (phân tích). (Samāsabyāsasambhavaṃ có nghĩa là) cái có sự phát sinh từ samāsa và byāsa ấy. Sau khi lặp lại rằng ‘sự thuần thục (pāriṇatyaṃ) như vậy nào, tức là trạng thái thuần thục (pariṇatabhāvo), có mặt’, thì được quy định rằng ‘cái đó ở đây, trong luận này, cũng là tinh túy (ojo)’. (Tác giả) nêu ví dụ cho cả hai (từ) ‘taṃ’ (ấy) và ‘yathā’ (như là).

၁၂၃. ‘‘ပဒေ’’စ္စာဒိ. ပဒါနံ ဗဟူနံ အပ္ပကာနံ ဝါ ပဒါနံ အဘိဓေယျဝိသယံ ဝိတ္ထာရသံခိတ္တတ္ထဝိသယဝန္တံ သမာသဗျာသသမ္ဘဝံ ယထာက္ကမံ သင်္ခေပဝိတ္ထာရဒွယေန နိပ္ဖန္နံ နိပ္ဖတ္တိဝန္တံ ဝါ ယံ ပါရိဏတျံ ကတ္တူနံ ဂန္ထဝိသယေ ပရိဏတိပ္ပကာသကော ယော သဒ္ဒဓမ္မော အတ္ထဓမ္မော ဟောတိ, သဒ္ဒဂုဏော အတ္ထဂုဏောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, သောပိ ဣဟ သုဗောဓာလင်္ကာရေ ဩဇော နာမ သဒ္ဒဂုဏော အတ္ထဂုဏော. တံ ယထာတိ ဒွီသု လက္ခိယံ ဒဿေတိ, ပဒါနံ အဘိဓေယျော ဝိသယော ယဿ ပါရိဏတျဿေတိ စ, သမာသော စ ဗျာသော စာတိ စ, တတော သမ္ဘဝန္တိ စ, တတော သမ္ဘဝေါ အဿာတိ စ, ပရိဏတဿ [Pg.150] ကတ္တုနော ဂန္ထဿ ဧဝ ဝါ ဘာဝေါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ကတ္တု ပါရိဏတျပက္ခေ တပ္ပကာသကဂန္ထဿ တဒတ္ထေန ပါရိဏတျံ သိဒ္ဓံ.

123. Câu kệ bắt đầu bằng ‘Pade’... (Padābhidheyyavisayaṃ có nghĩa là) có phạm vi là ý nghĩa được biểu thị của nhiều từ ngữ hoặc ít từ ngữ, có phạm vi là ý nghĩa chi tiết và ý nghĩa tóm tắt. (Samāsabyāsasambhavaṃ có nghĩa là) phát sinh từ sự kết hợp và phân tích, theo thứ tự được tạo thành bởi hai phương pháp tóm tắt và chi tiết, hoặc có sự tạo thành như vậy. Sự thuần thục (pāriṇatyaṃ) nào là bản chất của từ ngữ (saddadhammo) và bản chất của ý nghĩa (atthadhammo) thể hiện sự thuần thục của tác giả trong lĩnh vực tác phẩm, điều đó được gọi là phẩm chất của từ ngữ (saddaguṇo) và phẩm chất của ý nghĩa (atthaguṇo), thì cái đó ở đây, trong tập Subodhālaṅkāra, cũng là phẩm chất của từ ngữ và phẩm chất của ý nghĩa tên là ojo (tinh túy). Bằng câu ‘taṃ yathā’, (tác giả) chỉ ra đối tượng được định nghĩa theo hai cách. Cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘sự thuần thục có phạm vi là ý nghĩa được biểu thị của các từ ngữ’; và ‘sự kết hợp và sự phân tích’; và ‘phát sinh từ đó’; và ‘có sự phát sinh từ đó’; và ‘trạng thái của tác phẩm của một tác giả thuần thục’. Trong trường hợp (xét đến) sự thuần thục của tác giả, sự thuần thục của tác phẩm thể hiện điều đó được xác lập bởi ý nghĩa ấy.

၁၂၄.

124.

ဇောတယိတွာန သဒ္ဓမ္မံ,သန္တာရေတွာ သဒေဝကေ;

ဇလိတွာ အဂ္ဂိခန္ဓော’ဝ,နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

Sau khi làm rạng ngời Chánh pháp, sau khi cứu độ chúng sanh cùng chư thiên, bừng cháy lên như một khối lửa, vị ấy cùng các vị đệ tử đã nhập Niết-bàn.

၁၂၄. ‘‘ဇောတယိတွာနေ’’စ္စာဒိ. ဣမိနာ ဟေဋ္ဌာ ပစုရပဒါဘိဟိတော ဗုဒ္ဓဝံသော သင်္ခေပရူပေန ဝုတ္တော.

124. Câu kệ bắt đầu bằng ‘Jotayitvāna’... Bằng câu kệ này, bộ Phật Sử (Buddhavaṃsa) đã được nói đến bằng nhiều từ ngữ ở trước, nay được trình bày lại dưới hình thức tóm tắt.

၁၂၄. ‘‘ဇောတယိ’’စ္စာဒိ. သော တထာဂတော သဒ္ဓမ္မံ သပရိယတ္တိကံ နဝလောကုတ္တရသဒ္ဓမ္မံ ဇောတယိတွာန ဉာဏာလောကေန ဩဘာသေတွာ သဒေဝကေ သတ္တေ သန္တာရေတွာ သံသာရသာဂရပရိယန္တမုပနေတွာ အဂ္ဂိခန္ဓောဝ မဟာတေဇေန အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ဝိယ ဇလိတွာ အနညသာဓာရဏရူပကာယသမ္ပတ္တိယာ ပဇ္ဇလိတွာ အန္တေ သသာဝကော သာဝကေဟိ သဟ နိဗ္ဗုတော ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗုတောတိ. ဣမိနာ သကလဗုဒ္ဓဝံသေ ဗဟူဟိ ပဒေဟိ ဝုတ္တတ္ထော သင်္ခေပက္ကမေန ဝုတ္တော. သတံ ဓမ္မော, သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော ဝါ ဓမ္မောတိ စ, သဟ ဒေဝေဟိ ဝတ္တမာနာတိ စ, သဟ သာဝကေဟိ ဝတ္တမာနောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

124. Câu kệ bắt đầu bằng ‘Jotayi’... Vị Như Lai ấy, sau khi làm rạng ngời Chánh pháp — tức là chín pháp siêu thế cùng với giáo pháp — sau khi làm cho nó tỏa sáng bằng ánh sáng trí tuệ; sau khi cứu độ chúng sanh cùng với chư thiên, đưa họ đến bờ kia của đại dương sanh tử; giống như một khối lửa, đã bừng cháy như một khối lửa với đại oai lực, đã rực sáng với sự thành tựu thân tướng sắc pháp không ai sánh bằng; cuối cùng, (vị ấy) cùng với các vị đệ tử, cùng với các vị thinh văn, đã nhập diệt, đã nhập vô dư y Niết-bàn với sự tịch diệt của các uẩn. Bằng câu kệ này, ý nghĩa đã được nói bằng nhiều từ ngữ trong toàn bộ Phật Sử được trình bày lại theo phương pháp tóm tắt. Cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘Pháp của những bậc chân nhân’ hoặc ‘Pháp chân thật/hiện hữu’; và ‘hiện hữu cùng với chư thiên’; và ‘hiện hữu cùng với các vị thinh văn’.

၁၂၅.

125.

မတ္ထကဋ္ဌီ မတဿာပိ, ရဇောဘာဝံ ဝဇန္တု မေ;

ယတော ပုညေန တေ သေန္တိ, ဇေနပါဒမ္ဗုဇဒွယေ.

Xương trên đầu của con, dù khi đã chết, nguyện trở thành bụi đất; để nhờ phước báu ấy, chúng nằm trên đôi chân sen của đấng Chiến Thắng.

၁၂၅. ‘‘မတ္ထကဋ္ဌီ’’ဣစ္စာဒိ. မတဿာပိ မရဏမာပန္နဿာပိ မေ မတ္ထကေ မုဒ္ဓနိ အဋ္ဌီ ရဇောဘာဝံ ဓူလိတ္တံ ဝဇန္တု ပါပုဏန္တု. ကသ္မာတိ စေ? ယတော ယသ္မာ ကာရဏာ ပုညေန ကုသလေန ကမ္မေန ဟေတုနာ တေ ရဇာ ဇိနဿ ဣမေ ဇေနာ, ပါဒါ, တေယေဝ အမ္ဗုဇာနိဝ အမ္ဗုဇာနိ, တေသံ ဒွယေ [Pg.151] သေန္တိ ပဝတ္တန္တိ, တထာ ဟောတု ဝါ မာ ဝါ, ပဏတိဂေဓေနေဝ ဝဒတိ. ဧတ္ထ ‘‘ကထမဟံ ဘဂဝတော ပါဒေ နိစ္စံ သိရသာ ပဏမာမီ’’တျဓိပ္ပာယော ဝိတ္ထာရေန ဝုတ္တော.

125. Câu kệ bắt đầu bằng ‘Matthakaṭṭhī’... Xương trên đầu của con, trên đỉnh đầu của con, dù khi đã chết, đã mệnh chung, nguyện trở thành bụi đất, thành bột mịn. Nếu hỏi: ‘Tại sao?’. Bởi vì, do nguyên nhân ấy, do nghiệp lành, nghiệp thiện làm nhân, những hạt bụi ấy nằm trên, tồn tại trên đôi chân của đấng Chiến Thắng, những bàn chân này của đấng Jina, chúng giống như những đóa sen vậy. Dù việc ấy có xảy ra hay không, (tác giả) nói như vậy chỉ vì lòng khao khát được đảnh lễ. Ở đây, ý định ‘làm thế nào tôi có thể luôn dùng đầu đảnh lễ đôi chân của Đức Thế Tôn?’ đã được diễn tả một cách chi tiết.

၁၂၅. ‘‘မတ္ထကိ’’စ္စာဒိ, မတဿာပိ မေ မယှံ မတ္ထကဋ္ဌီ မုဒ္ဓနိ အဋ္ဌီနိ ရဇောဘာဝံ အတိသုခုမရဇတ္တံ ဝဇန္တု ပါပုဏန္တု. ကသ္မာ အာသီသနံ ကရောတီတိ စေ? ယတော ယသ္မာ ကာရဏာ ပုညေန မယှံ တထာဝိဓေန ကုသလကမ္မေန ဟေတုနာ တေ ရဇာ ဇေနပါဒမ္ဗုဇဒွယေ ဇိနပဋိဗဒ္ဓစရဏပဒုမယုဂဠေ သေန္တိ ပဝတ္တန္တိ, ဗုဒ္ဓဿ သိရိပါဒေ ကိဉ္စိပိ ရဇောဇလ္လံ န ဥပလိမ္ပတေဝ, တထာပိ ဝန္ဒနာဘိလာသေန ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ‘‘ကထမဟံ ဘဂဝတော သိရိပါဒေ မုဒ္ဓနာ နိစ္စံ ပဏမာမီ’’တျဘိလာသော ဝိတ္ထာရေန ဝုတ္တော. မတ္ထကေ အဋ္ဌီတိ စ, ရဇသော ဘာဝေါတိ စ, ဇိနဿ ဣမေတိ စ, ဇေနာ စ တေ ပါဒါ စေတိ စ, တေယေဝ အမ္ဗုဇာနီတိ စ, တေသံ ဒွယန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

125. Câu kệ bắt đầu bằng ‘Matthaki’... Xương trên đầu của con, những chiếc xương trên đỉnh đầu của con, dù khi đã chết, nguyện trở thành bụi đất, thành trạng thái bụi cực mịn. Nếu hỏi: ‘Tại sao (tác giả) lại ước nguyện như vậy?’. Bởi vì, do nguyên nhân ấy, do nghiệp thiện như vậy của con làm nhân, những hạt bụi ấy nằm trên, tồn tại trên đôi chân sen của đấng Chiến Thắng, trên cặp chân sen thuộc về đấng Jina. Thực ra, không có bất kỳ bụi bẩn nào làm ô uế đôi chân phước hạnh của Đức Phật, tuy nhiên, (tác giả) nói như vậy là do lòng mong muốn được đảnh lễ. Ở đây, ước muốn ‘làm thế nào tôi có thể luôn dùng đầu đảnh lễ đôi chân phước hạnh của Đức Thế Tôn?’ đã được diễn tả một cách chi tiết. Cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘xương trên đầu’; và ‘trạng thái của bụi’; và ‘những thứ này của đấng Jina’; và ‘chúng là của Jina và chúng là bàn chân’; và ‘chúng giống như những đóa sen’; và ‘một cặp của chúng’.

၁၂၆.

126.

ဣစ္စတြ နိစ္စံပဏတိ-ဂေဓော သာဓု ပဒိဿတိ;

ဇာယတေ’ယံ ဂုဏော တိက္ခ-ပညာန’မဘိယောဂတော.

Như vậy ở đây, lòng khao khát được đảnh lễ luôn luôn được thấy rõ; phẩm chất này sanh khởi từ sự nỗ lực của những người có trí tuệ sắc bén.

၁၂၆. ဗျာသတ္တမေဝဿ ဝိဝရတိ ‘‘ဣစ္စတြိ’’စ္စာဒိနာ. ဣစ္စေဝံ အတြ ဂါထာယံ ပဏတိယံ ပဏာမေ ဂေဓော အဓိကစ္ဆန္ဒော သာဓု သုန္ဒရံ ပဒိဿတိ ဝိညာယတေ, အယံ ယထာဝုတ္တော ဩဇော ဂုဏော ပရိဏတဘာဝသင်္ခါတော တိက္ခပညာနံ သာတိသယမတီနံ ဧဝံ သန္တေပိ အဘိယောဂတော ပုနပ္ပုနပ္ပဝတ္တိတပရိစယဗလေန ဇာယတေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

126. (Tác giả) giải thích bản chất chi tiết (byāsattaṃ) của nó bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘iccatra’. Như vậy, trong câu kệ này, lòng khao khát (gedho), tức là ý muốn mãnh liệt (adhikacchando), đối với sự đảnh lễ, đối với sự cúi lạy, được thấy rõ, được nhận biết một cách tốt đẹp, mỹ lệ. Phẩm chất ojo (tinh túy) đã được nói đến này, được gọi là trạng thái thuần thục, sanh khởi, phát sinh cho những người có trí tuệ sắc bén, có trí năng vượt trội, ngay cả như vậy, cũng là từ sự nỗ lực, nhờ vào sức mạnh của sự thực hành và quen thuộc được lặp đi lặp lại.

၁၂၆. ဣဒါနိ သံခိတ္တဿတ္ထဿ ဝိတ္ထာရေန ပကာသိတဘာဝံ ‘‘ဣစ္စတြ’’ဣစ္စာဒိနာ နိဒ္ဒိသတိ. ဣတိ ဣမိနာ အနန္တရဂါထာယံ ဝုတ္တက္ကမေန အတြ ဣမိဿံ ဂါထာယံ နိစ္စံပဏတိဂေဓော နိရန္တရပဏာမေ အဓိကကတ္တုကာမတာကုသလစ္ဆန္ဒော သာဓု ဝိဘူတော ဝိဘူတံ ဝါ ပဒိဿတိ ပညာယတိ, အယံ [Pg.152] ဂုဏော ယထာဝုတ္တော အယံ ပရိဏတဘာဝသင်္ခါတော ဩဇော နာမ သဒ္ဒတ္ထဂုဏော တိက္ခပညာနံ သုခုမဗုဒ္ဓိမန္တာနံ အဘိယောဂတော ဂန္ထဝိသယဘူတေန နိရန္တရာဘျာသေနေဝ ဇာယတေ သိဇ္ဈတိ, ဝတ္တု ပါရိဏတျေနေဝ ဘဝနတော ယေသံ ကေသဉ္စိ ယေန ကေနစိ ပကာရေန န သိဇ္ဈတီတိ. နိစ္စံ ပဝတ္တာ ပဏတီတိ စ, တဿံ ဂေဓောတိ စ, တိက္ခာ ပညာ ယေသန္တိ စ, အဘိ ပုနပ္ပုနံ ယောဂေါ ယုဉ္ဇနန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

126. Bây giờ, ngài chỉ ra trạng thái đã được trình bày một cách chi tiết về ý nghĩa (của câu kệ) đã được nói vắn tắt bằng câu ‘iccatra’ v.v… Như vậy, theo thứ tự đã được nói đến trong câu kệ trước, ở đây trong câu kệ này, ‘niccaṃpaṇatigedho’ (sự tham muốn trong việc luôn luôn cúi đầu) tức là thiện dục muốn làm nhiều hơn trong sự cúi đầu liên tục, được biểu hiện rõ ràng hoặc được thấy, được biết. Phẩm chất này, như đã được nói, phẩm chất về ý nghĩa của từ ngữ này được gọi là ‘ojo’ (tinh túy), được mệnh danh là trạng thái thuần thục, chỉ sanh khởi hay thành tựu đối với những người có trí tuệ sắc bén, những người có trí tuệ vi tế, do sự chuyên cần, tức là do sự thực hành liên tục vốn là đối tượng của bộ luận. Bởi vì nó phát sinh từ sự thuần thục của người nói, nên nó không thể thành tựu cho bất cứ ai bằng bất cứ cách nào. Và các cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘niccaṃ pavattā paṇatīti’ (sự cúi đầu thường xuyên), ‘tassaṃ gedhoti’ (sự tham muốn trong việc ấy), ‘tikkhā paññā yesanti’ (những người có trí tuệ sắc bén), và ‘abhi punappunaṃ yogo yuñjananti’ (sự chuyên cần là sự gắn bó lập đi lập lại).

၁၂၇.

127.

မဓုရတ္တံ ပဒါသတ္တိ-ရနုပ္ပာသဝသာ ဒွိဓာ;

သိယာ သမသုတိ ပုဗ္ဗာ, ဝဏ္ဏာဝုတ္တိ ပရော ယထာ.

Phẩm chất ngọt ngào (madhuratta) có hai loại do bởi sự gần gũi của các từ (padāsatti) và sự điệp âm (anuppāsa). Loại trước là có âm thanh tương tự, loại sau là sự lặp lại của một mẫu tự, ví như.

၁၂၇. မာဓုရိယမဝဓာရယမာဟ ‘‘မဓုရတ္တ’’မိစ္စာဒိ. သဝနီယတ္တေန မနောဟရတ္တံ မဓုရတ္တံ. တံ ပဒါနိ ဝါကျာလင်္ကာရာနိ သမာနာနိ ဥတ္တရုတ္တရေဟိ, တေသံ အာသတ္တိ ဌာနာဒိနာယထာကထဉ္စိ သမသုတီနံ အာသန္နတာ ပဒါသတ္တိ, ပဌမပ္ပယုတ္တဿက္ခရဿ ပစ္ဆာ ပါသော ပက္ခေပေါ အနုပ္ပာသော, ပဒါသတ္တိ စ အနုပ္ပာသော စ, တေသံ ဝသေန ဒွိဓာ ဟောတိ. ‘‘ကီဒိသာ တေ’’တိ အာဟ ‘‘သိယာ’’တိအာဒိ. ပုဗ္ဗာ ပဌမာဘိဟိတာ ပဒါသတ္တိ သမာ ယေန ကေနစိ ဌာနမတ္တာသံယောဂါဒိနာ ပဒန္တရေန သုတိ ဝဏ္ဏော ယဿာ သာ သိယာ ဘဝေယျ, ပရော ပစ္ဆိမော အနုပ္ပာသော တု ဝဏ္ဏဿ သရဗျဉ္ဇနလက္ခဏဿ အာဝုတ္တိ ပုနပ္ပုနုစ္စာရဏံ သိယာတိ. ဧဝံ ကတ္ထစိ ဗန္ဓေ သမာနပဒါသတ္တိ ကတ္ထစိ အနုပ္ပာသော ကတ္ထစိ တဒုဘယံ, ဒွယေန ရဟိတော ဝိရသော ဗန္ဓော နဿာဒီယတေ ကဝီဟိ, တာဒိသံ မဓုရတ္တံ ဒုဝိဓံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ, သိလေသသမတာနွိတန္တုစ္စန္တမေဝ ရမဏီယံ သိယာတိ လက္ခဏံ ဒဿေတွာ ‘‘ယထေ’’တိ လက္ခိယမုဘယတ္ထောဒါဟရတိ ‘‘ယဒေ’’စ္စာဒိနာ, ‘‘မုနိန္ဒိ’’စ္စာဒိနာ စ.

127. Để xác định phẩm chất ngọt ngào, ngài nói ‘madhurattaṃ’ v.v… Phẩm chất ngọt ngào (madhuratta) là sự quyến rũ (manoharattaṃ) do bởi dễ nghe (savanīyattena). Phẩm chất ấy có hai loại do bởi sự gần gũi của các từ (padāsatti) và sự điệp âm (anuppāsa). Padāsatti là sự gần gũi (āsannatā) của các từ có âm thanh tương tự (samasutīnaṃ) bằng một cách nào đó như vị trí phát âm v.v…, trong đó các từ (padāni), là những trang sức của câu, tương tự với những từ đi sau. Anuppāsa là sự đặt lại (pakkhepo) hay sự ném vào (pāso) phía sau (pacchā) một mẫu tự đã được dùng trước đó. Ngài nói ‘siyā’ v.v… để hỏi rằng: “Chúng như thế nào?”. Loại trước (pubbā), padāsatti được đề cập đầu tiên, là loại có âm thanh (suti) hay mẫu tự (vaṇṇo) tương tự (samā) với một từ khác bằng một cách nào đó như vị trí phát âm, trường độ, sự kết hợp v.v… Còn loại sau (paro), anuppāso, là sự lặp lại (āvutti), sự phát âm nhiều lần (punappunuccāraṇaṃ), của một mẫu tự (vaṇṇassa) có đặc tính là nguyên âm hay phụ âm. Như vậy, trong một tác phẩm nào đó có samānapadāsatti, nơi nào đó có anuppāsa, nơi nào đó có cả hai. Tác phẩm nào không có cả hai thì vô vị (viraso) và không được các thi sĩ thưởng thức. Phẩm chất ngọt ngào như vậy cần được hiểu là có hai loại. Sau khi chỉ ra đặc tính rằng nó chỉ trở nên thú vị khi được kết hợp với phép nói nước đôi (silesa) và sự đồng đều (samatā), ngài đưa ra ví dụ cho cả hai với từ ‘yathā’ trong câu ‘yadā’ v.v… và ‘muninda’ v.v…

၁၂၇. ဣဒါနိ မဓုရဂုဏံ ဒဿေတိ ‘‘မဓုရိ’’စ္စာဒိနာ. မဓုရတ္တံ သဝနီယဘာဝတော မနောဟရတ္တံ မဓုရဂုဏံ, ပဒါနံ ဝါကျာဝယဝသင်္ခါတာနံ သျာဒျန္တာဒီနံ ဥပရူပရိပဒေဟိ သမာနာနံ [Pg.153] အာသတ္တိ ဌာနကရဏာဒိနာ ယေန ကေနစိ ပကာရေန အညမညံ အာသန္နတာ, အနုပ္ပာသော ပုဗ္ဗုစ္စာရိတဝဏ္ဏာနံ ပုန ပက္ခိပနဉ္စာတိ ဒွိန္နံ ဝသာ ဝိဘာဂေန ဒွိဓာ ဟောတိ. တတ္ထ ပုဗ္ဗာ ပဒါသတ္တိ သမသုတိ သိယာ, ပုဗ္ဗာပရဝဏ္ဏာနံ ဌာနမတ္တာကရဏာဒီဟိ အာသန္နသုတိသင်္ခတဝဏ္ဏဝုတ္တိ ဟောတိ, ပရော အနုပ္ပာသော ပန ဝဏ္ဏာဝုတ္တိ သရဗျဉ္ဇနသဘာဝါနံ ပုဗ္ဗုစ္စာရိတဝဏ္ဏာနံ ပုနပ္ပုနုစ္စာရဏံ သိယာတိ. ယထာတိ ဒွီသု ဥဒါဟရဏမာဒိသတိ. ဧဝံ ကတ္ထစိ ဗန္ဓေ ပဒါသတ္တိ ကတ္ထစိ အနုပ္ပာသော ကတ္ထစိ တဒုဘယံ, ဒွီဟိ ဝိနိမုတ္တော ပန ဗန္ဓော ဝိညူဟိ အဿာဒနီယော န ဟောတိ. ဥပရိ ဝက္ခမာနာဟိ သိလေသသမတာဟိ ယုတ္တံ မဓုရတ္တံ ပန ဝိသေသတော အဿာဒနီယံ ဟောတီတိ. မဓုရဿ ဗန္ဓဿ ဘာဝေါတိ စ, ပဒါနံ အာသတ္တီတိ စ, အနု ပစ္ဆာ ပါသော ပက္ခေပေါတိ စ, ပဒါသတ္တိ စ အနုပ္ပာသော စာတိ စ, တေသံ ဝသော ဘေဒေါတိ စ, သမာ သုတိ ဝဏ္ဏော ယဿာတိ စ, ဝဏ္ဏဿ အာဝုတ္တီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

127. Bây giờ, ngài chỉ ra phẩm chất ngọt ngào (madhuraguṇa) bằng câu ‘madhurattaṃ’ v.v… Phẩm chất ngọt ngào (madhuratta), tức là sự quyến rũ (manoharatta) do bởi trạng thái dễ nghe, là phẩm chất ngọt ngào. Nó có hai loại do sự phân chia bởi hai điều: sự gần gũi (āsatti) của các từ (padānaṃ) — được gọi là các thành phần của câu, tận cùng bằng ‘syādi’ v.v… — tương tự với các từ đi ngay sau, bằng một cách nào đó như vị trí, cơ quan phát âm v.v…, sự gần gũi lẫn nhau; và sự điệp âm (anuppāsa), tức là sự đặt lại (puna pakkhipanaṃ) các mẫu tự đã được phát âm trước đó. Trong đó, loại trước, padāsatti, là samasuti (âm thanh tương tự); nó là sự lặp lại của mẫu tự được gọi là âm thanh gần gũi do vị trí, trường độ, cơ quan phát âm v.v… của các mẫu tự trước và sau. Còn loại sau, anuppāso, là sự lặp lại mẫu tự (vaṇṇāvutti), tức là sự phát âm nhiều lần các mẫu tự đã được phát âm trước đó, vốn có bản chất là nguyên âm và phụ âm. Với từ ‘yathā’, ngài chỉ ra ví dụ cho cả hai. Như vậy, trong một tác phẩm nào đó có padāsatti, nơi nào đó có anuppāso, nơi nào đó có cả hai. Nhưng tác phẩm nào không có cả hai thì không được người có trí thưởng thức. Tuy nhiên, phẩm chất ngọt ngào kết hợp với phép nói nước đôi (silesa) và sự đồng đều (samatā) sẽ được nói ở trên thì đặc biệt đáng thưởng thức. Và các cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘madhurassa bandhassa bhāvoti’ (trạng thái của một tác phẩm ngọt ngào), ‘padānaṃ āsattīti’ (sự gần gũi của các từ), ‘anu pacchā pāso pakkhepoti’ (anu là sau, pāsa là sự đặt vào), ‘padāsatti ca anuppāso cāti’ (padāsatti và anuppāsa), ‘tesaṃ vaso bhedoti’ (vaso của chúng là sự phân loại), ‘samā suti vaṇṇo yassāti’ (cái có âm thanh hay mẫu tự tương tự), và ‘vaṇṇassa āvuttīti’ (sự lặp lại của mẫu tự).

၁၂၈.

128.

ယဒါ ဧသော’ဘိသမ္ဗောဓိံ,သမ္ပတ္တော မုနိပုင်္ဂဝေါ;

တဒါ ပဘုတိ ဓမ္မဿ,လောကေ ဇာတော မဟုဿဝေါ.

Khi bậc Ngưu vương trong hàng ẩn sĩ này, đã chứng đắc Chánh Đẳng Giác; từ đó trở đi, một đại lễ hội của Chánh pháp đã phát sinh trong thế gian.

၁၂၈. ဧသော မုနိပုင်္ဂဝေါ ယဒါ ယတော ပဘုတိ အဘိသမ္ဗောဓိံ သဗ္ဗညုတညာဏံ သမ္ပတ္တော သမဓိဂတော, တဒါ ပဘုတိ တတော အာရဗ္ဘ ဓမ္မဿ စတုသတိပဋ္ဌာနာဒိဘေဒဿ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယသင်္ခါတဿ မဟုဿဝေါ မဟန္တော အဗ္ဘုဒယော နိပ္ပဋိပက္ခာ ပဝတ္တိ လောကေ တိဝိဓေ ဇာတော အဟောသီတိ. ဣဟ ကွစိ ဒီဃတာကတံ သဒိသတ္တံ, ကွစိ ဌာနကတံ, ကွစိ သံယောဂကတံ, ကွစိ အညထာ, တေနာဟ ‘‘သိယာ သမသုတိ ပုဗ္ဗာ’’တိ.

128. Bậc Ngưu vương trong hàng ẩn sĩ này, khi nào, kể từ lúc nào, đã chứng đắc (sampatto samadhigato) Chánh Đẳng Giác (abhisambodhiṃ), tức là Nhất thiết trí (sabbaññutaññāṇaṃ), thì kể từ đó, bắt đầu từ đó, một đại lễ hội (mahussavo) — tức là sự hưng thịnh to lớn (mahanto abbhudayo), sự tiến triển không bị chống đối (nippaṭipakkhā pavatti) — của Chánh pháp, vốn có các loại như Tứ Niệm Xứ v.v…, được gọi là ba mươi bảy phẩm trợ đạo (sattatiṃsabodhipakkhiyasaṅkhātassa), đã phát sinh (jāto ahosi) trong ba cõi (loke tividhe). Ở đây, có nơi sự tương tự được tạo ra bởi trường âm, có nơi bởi vị trí phát âm, có nơi bởi sự kết hợp phụ âm, có nơi bằng cách khác. Do đó, ngài đã nói: “Loại trước là có âm thanh tương tự”.

၁၂၈. ‘‘ယဒိ’’စ္စာဒိ. [Pg.154] ဧသော မုနိပုင်္ဂဝေါ ယဒါ အဘိသမ္ဗောဓိံ သဗ္ဗညုတံ သမ္ပတ္တော သသန္တာနေ ဥပ္ပာဒနဝသေန သမ္ပာပုဏိ, တဒါ ပဘုတိ တတော ပဋ္ဌာယ ဓမ္မဿ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနာဒိပဘေဒဿ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မဿ မဟုဿဝေါ မဟာဘိဝုဒ္ဓိ လောကေ ကာမာဒိလောကတ္တယေ ဇာတောတိ. ဣဟ ‘‘ယဒါ ဧသော’’တိ ဒီဃကာလဝသေန အာသန္နတာ, ‘‘ယ ဧ’’တိ ဌာနဝသေန အာသန္နတာ, ‘‘အဘိသမ္ဗောဓိံ သမ္ပတ္တော’’တိ သံယောဂဝသေန အာသန္နတာ, ‘‘ဘိ ဓိ’’န္တိ ဓနိတတော အာသန္နတာတိ ဣစ္စာဒိနာ ပဒါသတ္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတိ ဧတာယာတိ စ, ပုမာ စ သော ဂေါစေတိ စ, မုနီနံ ပုင်္ဂဝေါတိ စ, မဟန္တော စ သော ဥဿဝေါ စာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

128. (Câu kệ bắt đầu bằng) ‘Yadā’ v.v… Bậc Ngưu vương trong hàng ẩn sĩ này, khi đã chứng đắc (sampatto) Chánh Đẳng Giác (abhisambodhiṃ), tức là Nhất thiết trí (sabbaññutaṃ), đã đạt được (sampāpuṇi) bằng cách làm cho nó phát sinh trong dòng tâm thức của mình (sasantāne uppādanavasena), thì kể từ đó, bắt đầu từ đó, một đại lễ hội (mahussavo), tức là sự tăng trưởng vĩ đại (mahābhivuddhi), của Chánh pháp, vốn có các loại như pháp Thân quán niệm xứ v.v…, tức ba mươi bảy phẩm trợ đạo, đã phát sinh trong ba cõi bắt đầu bằng Dục giới. Ở đây, trong ‘yadā eso’, sự gần gũi là do trường độ (dīghakālavasena); trong ‘ya e’, sự gần gũi là do vị trí phát âm (ṭhānavasena); trong ‘abhisambodhiṃ sampatto’, sự gần gũi là do sự kết hợp phụ âm (saṃyogavasena); trong ‘bhi dhi’, sự gần gũi là do âm bật hơi (dhanitato). Bằng những cách này, padāsatti cần được hiểu. Và các cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘abhisambujjhati etāyāti’ (người ta giác ngộ nhờ nó), ‘pumā ca so goceti’ (con bò đực ấy), ‘munīnaṃ puṅgavoti’ (bậc ngưu vương của các ẩn sĩ), và ‘mahanto ca so ussavo cāti’ (lễ hội lớn ấy).

၁၂၉.

129.

မုနိန္ဒမန္ဒဟာသာ တေ, ကုန္ဒသန္ဒောဟဝိဗ္ဘမာ;

ဒိသန္တ’မနုဓာဝန္တိ, ဟသန္တာ စန္ဒကန္တိယော.

Những nụ cười mỉm của đấng Chúa Tể các Ẩn Sĩ, mang vẻ duyên dáng của một chùm hoa lài; chúng lan tỏa khắp các phương trời, tựa như chế nhạo vẻ rực rỡ của ánh trăng.

၁၂၉. ကုန္ဒာနံ ကုသုမာနံ သန္ဒောဟော သမူဟော, တဿ ဝိဗ္ဘမော ယေသံ တေ, မုနိန္ဒဿ မန္ဒဟာသာ မနုညာ ဟသိတာနိ စန္ဒဿ ကန္တိယော သောဘာယော ဟသန္တာ ဝိဍမ္ဗယန္တာ ဒိသန္တမနုဓာဝန္တိ အနုဝိစရန္တိ. ဣစ္စတြ နကာရသဟိတဿ ဒကာရဿ, တကာရဿ စာနုဝတ္တနံ.

129. ‘Sandoho’ là một chùm, một cụm hoa lài (kunda); những nụ cười nào có vẻ duyên dáng (vibbhamo) của chùm hoa ấy thì được gọi là ‘kundasandohavibbhamā’. Những nụ cười mỉm (mandahāsā), những tiếng cười khả ái (manuññā hasitāni) của đấng Chúa Tể các Ẩn Sĩ, chế nhạo (hasantā viḍambayantā) vẻ rực rỡ (kantiyo sobhāyo) của mặt trăng, lan tỏa khắp các phương trời (disantamanudhāvanti), tức là chúng đi khắp nơi (anuvicaranti). Ở đây, có sự lặp lại của mẫu tự ‘d’ đi cùng với ‘n’, và của mẫu tự ‘t’.

‘‘ဣန္ဒနီလဒလဒွန္ဒ-သုန္ဒရံ သိရိမန္ဒိရံ;

မုနိန္ဒနယနဒွန္ဒံ, ဝိန္ဒတိ’န္ဒီဝရဇ္ဇုတိံ’’.

Cặp mắt của đấng Muninda, là đền đài của vẻ đẹp, xinh đẹp như cặp mảnh ngọc lam, đạt được vẻ rạng rỡ của hoa sen xanh.

ဣစ္စပရမုဒါဟရဏံ.

Đây là ví dụ khác.

၁၂၉. ‘‘မုနိန္ဒိ’’စ္စာဒိ. ကုန္ဒသန္ဒောဟဝိဗ္ဘမာ သုပုပ္ဖိတကုန္ဒကုသုမရာသိသဒိသလီလာဝန္တာ တေ မုနိန္ဒမန္ဒဟာသာ ဗုဒ္ဓဿ မနုညာ ဟသိတာ စန္ဒကန္တိယော နိမ္မလစန္ဒကိရဏေ ဟသန္တာ နိန္ဒန္တာ ဒိသန္တံ တံ တံ ဒိသံ, ဒိသာပရိယန္တံ ဝါ အနုဓာဝန္တိ ဝိဓာဝန္တီတိ. ဧတ္ထ နကာရသဟိတဒကာရဿ, နကာရသဟိတတကာရဿ စ အာဝုတ္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. မန္ဒာ စ တေ ဟာသာ စေတိ [Pg.155] စ, မုနိန္ဒဿ မန္ဒဟာသာတိ စ, ကုန္ဒာနံ သန္ဒောဟောတိ စ, တဿ ဝိဗ္ဘမော ယေသန္တိ စ, ဒိသာယေဝ ဒိသန္တံ, ဒိသာနံ ဝါ အန္တန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

129. Câu ‘Munindi’ v.v… Những nụ cười mỉm của đấng Muninda, có vẻ duyên dáng của một cụm hoa lài, có phong thái tương tự như một đống hoa lài nở rộ, những nụ cười khả ái của đức Phật, chế nhạo ánh trăng, những tia sáng không tỳ vết của mặt trăng, lan tỏa, chạy theo hướng này hướng nọ, hoặc đến tận cùng các phương hướng. Ở đây, cần nhận thấy sự lặp lại của phụ âm ‘d’ đi cùng với ‘n’ và phụ âm ‘t’ đi cùng với ‘n’. Cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘mandā ca te hāsā ceti’, và ‘munindassa mandahāsāti’, và ‘kundānaṃ sandohoti’, và ‘tassa vibbhamo yesanti’, và ‘disāyeva disantaṃ, disānaṃ vā antanti’.

‘‘ဣန္ဒနီလဒလဒွန္ဒ-သုန္ဒရံ သိရိမန္ဒိရံ;

မုနိန္ဒနယနဒွန္ဒံ, ဝိန္ဒတိ’န္ဒီဝရဇ္ဇုတိ’’န္တိ.

Cặp mắt của đấng Muninda, là đền đài của vẻ đẹp, xinh đẹp như cặp mảnh ngọc lam, đạt được vẻ rạng rỡ của hoa sen xanh.

ဣဒမ္ပိ နကာရသဟိတဒကာရဝဏ္ဏာဝုတ္တိယာ အပရမုဒါဟရဏံ.

Đây cũng là một ví dụ khác về sự lặp lại của phụ âm ‘d’ đi cùng với ‘n’.

တတ္ထ ဣန္ဒနီလဒလဒွန္ဒသုန္ဒရံ ဣန္ဒနီလမဏိသကလိကာယုဂဠမိဝ မနောဟရံ သိရိမန္ဒိရံ တတောယေဝ သောဘာယ နိဝါသဋ္ဌာနဘူတံ မုနိန္ဒနယနဒွန္ဒံ ဣန္ဒီဝရဇ္ဇုတိံ နီလုပ္ပလကန္တိံ ဝိန္ဒတိ အနုဘောတိ, ဣန္ဒီဝရဇ္ဇုတိသမာနာတိ အဓိပ္ပာယော.

Trong đó, ‘indanīladaladvandasundaraṃ’ có nghĩa là xinh đẹp như một cặp mảnh ngọc indanīla; ‘sirimandiraṃ’ có nghĩa là nơi trú ngụ của vẻ đẹp chính vì lý do ấy; ‘munindanayanadvandaṃ’ (cặp mắt của đấng Muninda) ‘vindati’ (đạt được) ‘indīvarajjutiṃ’ (vẻ rạng rỡ của hoa sen xanh), tức là ‘nīluppalakantiṃ’ (vẻ đẹp của hoa súng xanh), trải nghiệm được. Ý nghĩa là: tương đương với vẻ rạng rỡ của hoa sen xanh.

၁၃၀.

130.

သဗ္ဗကောမလဝဏ္ဏေဟိ, နာ’နုပ္ပာသော ပသံသိယော;

ယထာ’ယံ မာလတီမာလာ, လိနလောလာလိမာလိနီ.

Phép điệp âm không được tán dương khi (dùng) toàn những âm mềm mại; Ví như: ‘vòng hoa lài này, có hàng ong bám víu say mê’.

၁၃၀. ယေဟိ ကေဟိစိ အာဝုတ္တိတော အနုပ္ပာသောတိ စေ? နေတျာဟ ‘‘သဗ္ဗ’’ဣစ္စာဒိ. သဗ္ဗေဟိ ကောမလေဟိ သုကုမာရေဟိ ဝဏ္ဏေဟိ အက္ခရေဟိ အနုပ္ပာသော န ပသံသိယော သိလာဃနီယော န ဟောတိ သိလေသဝိရောဓိတ္တာ. ‘‘ယထေ’’တိ တံ ဥဒါဟရတိ. အယံ မာလတီမာလာ ဇာတိကုသုမဒါမံ လိနာနံ ဗျာဓိတာနံ လောလာနံ [Pg.156] ကုသုမရသာရဗ္ဘ လောလုပါနံ အလီနံ ဘမရာနံ မာလာ ပန္တိ သာ အဿာ အတ္ထီတိ လိနလောလာလိမာလိနီ.

130. Nếu hỏi: ‘Phép điệp âm là do sự lặp lại của bất kỳ âm nào phải không?’ Không phải vậy, ngài nói câu ‘sabba’ v.v… Phép điệp âm bằng tất cả các âm mềm mại, tinh tế thì không được tán dương, không đáng khen ngợi, vì nó đối nghịch với (phép) silesa (âm điệu gắn kết). Bằng câu ‘Yathā’, ngài đưa ra ví dụ ấy. ‘Ayaṃ mālatīmālā’ là vòng hoa lài. ‘linalolālimālinī’ có nghĩa là (vòng hoa ấy) có một hàng (mālā, panti) ong (alīnaṃ, bhamarānaṃ) đang bám víu (linānaṃ, byādhitānaṃ), say mê (lolānaṃ), tham lam mật hoa (kusumarasārabbha lolupānaṃ).

၁၃၀. ဝုတ္တာနုပ္ပာသောပိ သဗ္ဗကောမလဝဏ္ဏေဟိ ဝိရစိတော န ပသံသိယောတိ ဒဿေတုံ ‘‘သဗ္ဗကောမလဝဏ္ဏေဟီ’’တိအာဒိမာဟ. သဗ္ဗကောမလဝဏ္ဏေဟိ သဗ္ဗေဟိ သုကုမာရက္ခရေဟိ ကတော အနုပ္ပာသော ဝဏ္ဏာဝုတ္တိလက္ခဏော န ပသံသိယော သိလေသာလင်္ကာရဝိရုဒ္ဓတ္တာ ပသတ္ထော န ဟောတိ. ‘‘ယထာ’’တိ တမုဒါဟရတိ. အယံ မာလတီမာလာ ဧသာ ဇာတိသုမနမာလိကာ လိနာနံ ဗျာဝဋာနံ ပတန္တာနံ လောလာနံ ဂန္ဓလုဒ္ဓါနံ အလီနံ ဘမရာနံ မာလိနီ ပန္တိယုတ္တာတိ. ဧတ္ထ လကာရဿေဝ ပုနပ္ပုနပ္ပယောဂေန ကောမလဝဏ္ဏာဝုတ္တိ. မာလတီနံ မာလာတိ စ, လောလာ စ တေ အလယော စာတိ စ, လိနာ စ တေ လောလာလယော စာတိ စ, တေသံ မာလာတိ စ, သာ အဿ အတ္ထီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

130. Để chỉ ra rằng ngay cả phép điệp phụ âm (vuttānuppāsa) được sáng tác với toàn bộ âm mềm mại cũng không được tán dương, ngài đã nói câu ‘sabbakomalavaṇṇehī’ v.v… Phép điệp âm, có đặc tính là sự lặp lại của âm, được tạo ra bằng tất cả các chữ mềm mại, không được tán dương, không được khen ngợi, vì nó trái ngược với phép trang sức silesa (âm điệu gắn kết). Bằng câu ‘Yathā’, ngài đưa ra ví dụ ấy. ‘Ayaṃ mālatīmālā’ là vòng hoa lài này. (Vòng hoa ấy) là ‘mālinī’, có một hàng (pantiyuttā) ong (alīnaṃ, bhamarānaṃ) đang bám víu (linānaṃ), bận rộn (byāvaṭānaṃ), đậu xuống (patantānaṃ), say mê (lolānaṃ), và tham lam hương thơm (gandhaluddhānaṃ). Ở đây, có sự lặp lại của âm mềm mại qua việc sử dụng lặp đi lặp lại của phụ âm ‘l’. Cách phân tích cú pháp là: ‘Mālatīnaṃ mālāti’, và ‘lolā ca te alayo cāti’, và ‘linā ca te lolālayo cāti’, và ‘tesaṃ mālāti’, và ‘sā assa atthīti’.

၁၃၁.

131.

မုဒူဟိ ဝါ ကေဝလေဟိ,ကေဝလေဟိ ဖုဋေဟိ ဝါ;

မိဿေဟိ ဝါ တိဓာ ဟောတိ,ဝဏ္ဏေဟိ သမတာ ယထာ.

Sự đồng đều (samatā) của các âm, tùy theo trường hợp, có ba loại: hoặc là thuần túy các âm mềm, hoặc là thuần túy các âm bật hơi, hoặc là các âm hỗn hợp.

၁၃၁. သမတံ သမ္ဘာဝေတိ ‘‘မုဒူဟိ’’စ္စာဒိနာ. ကေဝလေဟိ ကေဝလဖုဋာဒိဘာဝါပဝတ္တေဟိ သကလေဟိ မုဒူဟိ စတူသုပိ ပါဒေသု သဇာတိယေဟိ အသိထိလကောမလေဟိ ဝါ ကကာရာဒီဟိ ဝါ သိထိလကောမလဿ သိလေသပဋိပက္ခတ္တာ ကေဝလေဟိ ဖုဋေဟိ ဝါ အဓိမတ္တသုတီဟိ ဘကာရာဒီဟိ ဝါ အကိစ္ဆဝစနီယေ ကိစ္ဆဝစနီယဿ သုခုမာလဝိပရိယယတ္တာ မိဿေဟိ ဝါ မဇ္ဈိမသုတီဟိ မုဒုဘူတသံသဋ္ဌေဟိ ဝါ ဝဏ္ဏေဟိ အက္ခရေဟိ ကရဏဘူတေဟိ သမတာ တိဓာ ဟောတိ ဂဇ္ဇေ ပဇ္ဇေ ဝါ. ‘‘ယထေ’’တိ တိဝိဓမုဒါဟရတိ.

131. Ngài giải thích về sự đồng đều (samatā) bằng câu ‘mudūhi’ v.v… Bằng các âm (vaṇṇehi, akkharehi) làm công cụ, sự đồng đều có ba loại, trong văn xuôi hoặc văn vần: (1) bằng toàn bộ các âm mềm (mudūhi) thuần túy, tức là không bị pha trộn với các âm bật hơi, v.v..., trong cả bốn câu thơ, cùng loại, không lỏng lẻo và mềm mại, như ‘k’ v.v..., vì âm lỏng lẻo và mềm mại đối nghịch với silesa; (2) hoặc bằng các âm bật hơi (phuṭehi) thuần túy, có âm vực cao, như ‘bh’ v.v..., dễ phát âm, vì âm khó phát âm là trái ngược với sự tinh tế (sukhumāla); (3) hoặc bằng các âm hỗn hợp (missehi), có âm vực trung bình, hoặc pha trộn với các âm mềm. Bằng câu ‘Yathā’, ngài đưa ra ba loại ví dụ.

၁၃၁. ဣဒါနိ သမတံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘မုဒူဟိ’’စ္စာဒိမာဟ. ကေဝလေဟိ ဖုဋမိဿေဟိ အညတ္တာ သကလေဟိ မုဒူဟိ သိထိလကောမလေဟိ ဝဏ္ဏေဟိ ကကာရာဒီဟိ ဝါ ကေဝလေဟိ ဖုဋေဟိ ကေဝလကောမလဝဏ္ဏရဟိတတ္တာ သကလေဟိ အကိစ္ဆုစ္စာရဏီယေဟိ အဓိမတ္တသုတီဟိ ဘကာရာဒီဟိ ဝဏ္ဏေဟိ ဝါ မိဿေဟိ ယထာဝုတ္တမုဒုဖုဋသမ္မိဿေဟိ ဝဏ္ဏေဟိ ဝါ ကရဏဘူတေဟိ သမတာ ဂဇ္ဇေ ဝါ ပဇ္ဇေ ဝါ တိဓာ ဟောတီတိ. ယဒိ သိထိလကောမလဝဏ္ဏေဟိ ဝိစရိတံ သိလေသာလင်္ကာရဿ, ကိစ္ဆုစ္စာရဏီယေဟိ ဖုဋဝဏ္ဏေဟိ ကတံ သုခုမာလာလင်္ကာရဿ [Pg.157] စ ဝိရုဇ္ဈတီတိ. ‘‘ယထာ’’တိ တိဝိဓမုဒါဟရတိ.

131. Bây giờ, để giải thích về sự đồng đều (samatā), ngài nói câu ‘mudūhi’ v.v… Bằng các âm làm công cụ, sự đồng đều trong văn xuôi hoặc văn vần có ba loại: (1) bằng toàn bộ các âm mềm (mudūhi), lỏng lẻo và mềm mại, khác biệt với các âm bật hơi và hỗn hợp, như ‘k’ v.v...; (2) hoặc bằng các âm bật hơi (phuṭehi) thuần túy, không có các âm mềm thuần túy, tất cả đều dễ phát âm, có âm vực cao, như ‘bh’ v.v...; (3) hoặc bằng các âm hỗn hợp (missehi), là sự pha trộn của các âm mềm và âm bật hơi đã nói trên. Bởi vì, tác phẩm được sáng tác bằng các âm lỏng lẻo và mềm mại thì mâu thuẫn với phép trang sức silesa, và tác phẩm được tạo ra bằng các âm bật hơi khó phát âm thì mâu thuẫn với phép trang sức sukhumāla (tinh tế). Bằng câu ‘Yathā’, ngài đưa ra ba loại ví dụ.

ကေဝလမုဒုသမတာ

Sự đồng đều thuần âm mềm.

၁၃၂.

132.

ကောကိလာလာပသံဝါဒီ,မုနိန္ဒာလာပဝိဗ္ဘမော;

ဟဒယင်္ဂမတံ ယာတိ,သတံ ဒေတိ စ နိဗ္ဗုတိံ.

Vẻ duyên dáng trong lời nói của đấng Muninda, tương tự như tiếng hót của chim tu hú, đi đến trạng thái làm say đắm lòng người, và mang lại sự an tịnh cho những bậc thiện trí.

၁၃၂. ‘‘ကောကိလေ’’စ္စာဒိ. ကောကိလာနံ ကရဝီကသကုဏာနံ အာလာပေါ ကူဇိတံ, တံ သံဝဒတိ ပကာသတိ သီလေနာတိ ကောကိလာလာပသံဝါဒီ, တံသဒိသောတိ အတ္ထော, မုနိန္ဒဿ အာလာပေါ ဝိသဋ္ဌာဒိအဋ္ဌင်္ဂိကော သရော တဿ ဝိဗ္ဘမော ဝိလာသော သတံ သပ္ပုရိသာနံ ဟဒယင်္ဂမတံ မနောနုသာရိတံ မဓုရဘာဝံ ယာတိ, နိဗ္ဗုတိံ နိဗ္ဗာနဉ္စ တေသံ ဒေတိ.

132. Câu ‘Kokila’ v.v… ‘Kokilālāpasaṃvādī’ có nghĩa là tương ứng, thể hiện tiếng hót (ālāpo, kūjitaṃ) của loài chim tu hú (kokilānaṃ), tức chim karavīka, theo bản chất của nó; nghĩa là tương tự như vậy. Vẻ duyên dáng (vibbhamo, vilāso) trong lời nói (ālāpo), tức âm thanh có tám đặc tính bắt đầu bằng sự trong trẻo (visaṭṭha), của đấng Muninda, đi đến trạng thái làm say đắm lòng người (hadayaṅgamataṃ), thuận theo tâm ý (manonusāritaṃ), trạng thái ngọt ngào (madhurabhāvaṃ) của những bậc thiện trí (sataṃ, sappurisānaṃ), và mang lại cho họ sự an tịnh (nibbutiṃ), tức là Nibbāna (nibbānañca).

၁၃၂. ‘‘ကောကိလိ’’စ္စာဒိ. ကောကိလာနံ ကရဝီကသကုဏာနံ အာလာပံ နာဒလီလံ သံဝါဒီ ပကာသနသီလော, တံသဒိသောတိ အဓိပ္ပာယော, မုနိန္ဒဿ သဗ္ဗညုနော အာလာပဿ ဝိသဋ္ဌာဒိအဋ္ဌင်္ဂိကနာဒဿ ဝိဗ္ဘမော ဝိလာသော သတံ သပ္ပုရိသာနံ ဟဒယင်္ဂမတံ စိတ္တာရာဓိတဘာဝံ ယာတိ စ, နိဗ္ဗုတိံ သုတသမ္ဗန္ဓေန တေသံယေဝ သာဓူနံ နိဗ္ဗာနံ ဒေတိ စ ဒေန္တောပိ ဟောတီတိ. ဧတ္ထ ကောကိလာလာပသဒ္ဒေန နိဿိတေ နိဿယဝေါဟာရေန လီလာ ဂဟိတာ.

132. Câu ‘Kokila’ v.v… ‘Saṃvādī’ có nghĩa là có tính chất thể hiện tiếng hót (ālāpaṃ), âm điệu duyên dáng (nādalīlaṃ) của loài chim tu hú (kokilānaṃ), tức chim karavīka; ý muốn nói là tương tự như vậy. Vẻ duyên dáng (vibbhamo, vilāso) trong lời nói (ālāpassa), tức âm thanh có tám đặc tính bắt đầu bằng sự trong trẻo, của đấng Muninda, bậc Toàn Tri, đi đến trạng thái làm say đắm lòng người (hadayaṅgamataṃ), trạng thái làm vui lòng tâm trí (cittārādhitabhāvaṃ) của những bậc thiện trí (sataṃ, sappurisānaṃ), và cũng mang lại Nibbāna (nibbānaṃ), sự an tịnh (nibbutiṃ), cho chính những bậc thiện trí ấy thông qua sự liên hệ của việc lắng nghe. Ở đây, qua từ ‘kokilālāpa’ (tiếng hót của chim tu hú), bằng cách dùng phép ẩn dụ (nissite nissayavohārena), ý nghĩa ‘duyên dáng’ (līlā) được nắm bắt.

ကေဝလဖုဋသမတာ

Sự đồng đều thuần âm bật hơi.

၁၃၃.

133.

သမ္ဘာဝနီယသမ္ဘာဝံ,ဘဂဝန္တံ ဘဝန္တဂုံ;

ဘဝန္တသာဓနာကင်္ခီ,ကော န သမ္ဘာဝယေ ဝိဘုံ.

Ai là người mong cầu thành tựu sự chấm dứt hiện hữu mà lại không tôn kính đấng Thế Tôn, bậc Toàn Năng, người có bản chất đáng được tôn kính, người đã chấm dứt mọi hiện hữu?

၁၃၃. ‘‘သမ္ဘာဝနီယေ’’စ္စာဒိ. [Pg.158] သမ္ဘာဝနီယော အာဒရဏီယော. သဒေဝကေ လောကေ သန္တော သောဘနော ဘာဝေါ အဓိပ္ပာယော ယဿ တံ. ဘဝန္တံ နိဗ္ဗာနံ ဂတောတိ ဘဝန္တဂု, တံ ဝိဘုံ. ဘဂဝန္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ. ဘဝဿ သံသာရဿ အန္တော အဝသာနံ နိဗ္ဗာနံ, တဿ သာဓနံ သမ္ပာဒနမာကင်္ခတိ သီလေနာတိ ဘဝန္တသာဓနာကင်္ခီ, ကော နာမ သံသာရဝတ္တိဇနော. န သမ္ဘာဝယေ အာဒရံ န ကရေယျ, ကရောတျေဝါတိ အတ္ထော.

133. «Sambhāvanīye» v.v... Sambhāvanīyo có nghĩa là đáng được tôn kính. Người có ý hướng tốt đẹp, chân chánh trong thế gian cùng với chư thiên. Bhavantagu là người đã đi đến sự chấm dứt của hữu, tức là Nibbāna (Niết-bàn); vị ấy là bậc Toàn Năng (vibhuṃ). Đức Thế Tôn, bậc Chánh Đẳng Giác. Bhavantasādhanākaṅkhī là người có bản tính mong cầu sự thành tựu phương tiện để chấm dứt hữu, tức là luân hồi, chính là Nibbāna; kẻ nào trong vòng luân hồi. Na sambhāvaye có nghĩa là không tôn kính, không thể hiện sự kính trọng; ý nghĩa là chắc chắn phải làm (tức là chắc chắn phải tôn kính).

၁၃၃. ‘‘သမ္ဘာဝနီယိ’’စ္စာဒိ. သမ္ဘာဝနီယသမ္ဘာဝံ သဒေဝကေန လောကေန အာဒရဏီယသောဘနာဓိပ္ပာယံ ဘဝန္တဂုံ ဘဝဿ အန္တသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနံ ဂတံ ဝိဘုံ ပဘုံ ဘဂဝန္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဘဝန္တသာဓနာကင်္ခီ နိဗ္ဗာနသာဓနာဘိလာသီ ကော ကတမော သံသာရဝတ္တိဇနော န သမ္ဘာဝယေ အာဒရံ န ကရေယျ, ကရောတျေဝ. သန္တော စ သော ဘာဝေါ စာတိ စ, သမ္ဘာဝနီယော သမ္ဘာဝေါ ယဿေတိ စ, ဘဝဿ အန္တန္တိ စ, ဘဝန္တံ ဂတောတိ စ, တဿ သာဓနန္တိ စ, တံ အာကင်္ခတိ သီလေနာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

133. «Sambhāvanīyi» v.v... Kẻ nào trong vòng luân hồi, người mong cầu phương tiện đạt đến Nibbāna, lại không tôn kính, không thể hiện sự kính trọng đối với Đức Thế Tôn, bậc Chánh Đẳng Giác, bậc Toàn Năng, bậc Chủ Tể, người đã đi đến Nibbāna được gọi là sự chấm dứt của hữu, người có ý hướng tốt đẹp đáng được tôn kính bởi thế gian cùng với chư thiên? Chắc chắn phải tôn kính. Cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘và là bậc chân chánh, và là bản chất ấy’; ‘và người có bản chất đáng được tôn kính’; ‘và là sự chấm dứt của hữu’; ‘và là người đã đi đến sự chấm dứt của hữu’; ‘và là phương tiện của điều đó’; ‘và người có bản tính mong cầu điều đó’.

မိဿကသမတာ

Sự Tương Đồng Hỗn Hợp

၁၃၄.

134.

လဒ္ဓစန္ဒနသံသဂ္ဂ-သုဂန္ဓိမလယာနိလော;

မန္ဒ’မာယာတိ ဘီတောဝ, မုနိန္ဒမုခမာရုတာ.

Ngọn gió từ núi Malaya, thơm ngát do tiếp xúc với đàn hương, dường như sợ hãi làn gió từ kim khẩu của Đức Phật Vương, nên thổi đến một cách nhẹ nhàng.

၁၃၄. ‘‘လဒ္ဓိ’’စ္စာဒိ. လဒ္ဓေါ စန္ဒနတရူနံ သံသဂ္ဂေါ ပရိစယော တေန သောဘနော ဂန္ဓော အဿာတိ သုဂန္ဓီ သုရဘိ မလယာနိလောဒက္ခိဏပဝမာနော မုနိန္ဒဿ မုခမာရုတာ ဘီတောဝ တာဒိသမုဒုတ္တသီတလတ္တသုဂန္ဓသမ္ပတ္တိယာ အတ္တနော ဒူရတရတ္တာ အာယာတိ အနုဝတ္တတိ. မန္ဒန္တိ အာဂမနကြိယာဝိသေသနံ.

134. «Laddhi» v.v... Gió nam từ núi Malaya, thơm ngát, có hương thơm tốt đẹp do đã tiếp xúc, quen thuộc với cây đàn hương, dường như sợ hãi làn gió từ kim khẩu của Đức Phật Vương, vì sự vượt trội hơn hẳn của mình về sự dịu dàng, mát mẻ, và hương thơm như vậy, nên nó đi theo, thổi đến. ‘Mandaṃ’ là trạng từ bổ nghĩa cho động từ đến.

၁၃၄. ‘‘လဒ္ဓိ’’စ္စာဒိ. [Pg.159] လဒ္ဓစန္ဒနသံသဂ္ဂသုဂန္ဓိမလယာနိလော ပဋိလဒ္ဓစန္ဒနတရုသာရသမဝါယေန သောဘနဂန္ဓသမန္နာဂတော မလယဒေသတော အာဂစ္ဆမာနမာလုတော မုနိန္ဒမုခမာရုတာ ဗုဒ္ဓဿ မုခသုရဘိဝါသိတပဝနတော ဘီတော ဣဝ တာဒိသမုဒုသုရဘိသီတလတ္တဿ အတ္တနိ အသမ္ဘဝတော ဘီတောဝ မန္ဒံ သဏိကံ ယာတိ အဘိမုခမေတီတိ. စန္ဒနာနံ သံသဂ္ဂေါတိ စ, လဒ္ဓေါ စ သော စန္ဒနသံသဂ္ဂေါတိ စ, သောဘနော ဂန္ဓော ယဿာတိ စ, လဒ္ဓစန္ဒနသံသဂ္ဂေန သုဂန္ဓီတိ စ, မလယတော အာဂတော အနိလောတိ စ, မုနိန္ဒမုခတော နိက္ခန္တော မာရုတောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. မန္ဒန္တိ ကြိယာဝိသေသနံ. ဧတ္ထ တိဝိဓသမတာယံ ‘‘ကောကိလာလာပသံဝါဒိ’’စ္စာဒိတိဝိဓလက္ခိယဿာပိ ‘‘မုဒူဟိ ဝါ ကေဝလေဟိ’’စ္စာဒိနာ ဒဿိတလက္ခဏတ္တယေန တုလျတာ သုပါကဋာဝါတိ.

134. «Laddhi» v.v... Làn gió từ xứ Malaya, mang hương thơm tốt đẹp do sự kết hợp với tinh chất của cây đàn hương mà nó đã gặp, dường như sợ hãi làn gió được ướp hương từ kim khẩu của Đức Phật, vì sự dịu dàng, thơm ngát, và mát mẻ như vậy không thể có nơi chính nó, nên nó đi đến, tiến đến một cách từ từ, nhẹ nhàng. Cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘sự tiếp xúc của những cây đàn hương’; ‘và sự tiếp xúc với đàn hương ấy đã được có’; ‘và người có hương thơm tốt đẹp’; ‘thơm ngát do sự tiếp xúc với đàn hương đã có’; ‘và ngọn gió đến từ Malaya’; ‘và làn gió thoát ra từ kim khẩu của Đức Phật Vương’. ‘Mandaṃ’ là trạng từ. Ở đây, trong ba loại tương đồng, sự tương đương của ba loại đối tượng được ví dụ như «kokilālāpasaṃvādi» v.v... với ba đặc tính được chỉ ra bởi «mudūhi vā kevalehi» v.v... là rất rõ ràng.

၁၃၅.

135.

အနိဋ္ဌုရက္ခရပ္ပာယာ, သဗ္ဗကောမလနိဿဋာ;

ကိစ္ဆမုစ္စာရဏာပေတ-ဗျဉ္ဇနာ သုခုမာလတာ.

Phần lớn gồm các âm không thô cứng, phát xuất từ sự mềm mại hoàn toàn, không có các phụ âm khó phát âm, đó là sự tinh tế (sukhumālatā).

၁၃၅. သုခုမာလတာ ကထီယတိ ‘‘အနိဋ္ဌုရက္ခရေ’’စ္စာဒိနာ. အနိဋ္ဌုရာနိ အဖရုသာနိ အက္ခရာနိ ဝဏ္ဏာနိ ပါယာနိ ဗဟူနိ ယဿာ သာ တထာ, ‘‘နိဋ္ဌုရာနိ အပ္ပကာနီ’’တိ ပါယဂ္ဂဟဏေန သူစိတံ, တတောယေဝ သဗ္ဗေဟိ ကေဝလေဟိ ကောမလေဟိ သိထိလေဟိ လဃူဟိ အက္ခရေဟိ နိဿဋာ နိဂ္ဂတာ ကိစ္ဆေန ဒုက္ခေန ဥစ္စာရဏာ တတော အပေတာနိ အပဂတာနိ ဗျဉ္ဇနာနိ ယဿာ သာတိ အနုဝဒိတွာ သုခုမာလတာ ဝိဓီယတေ.

135. Sự tinh tế (sukhumālatā) được nói đến qua câu «aniṭṭhurakkhare» v.v... Nó là như vậy vì có nhiều âm, chữ không thô cứng, không chói tai; việc dùng từ ‘pāya’ (phần lớn) ngụ ý rằng ‘các âm thô cứng thì ít’. Do đó, nó phát xuất, thoát ra từ các âm hoàn toàn mềm mại, uyển chuyển, và nhẹ nhàng. Sau khi lặp lại rằng nó không có, đã loại bỏ các phụ âm khó phát âm, sự tinh tế (sukhumālatā) được quy định.

၁၃၅. ဣဒါနိ သုခုမာလတံ ဒဿေတိ ‘‘အနိဋ္ဌုရေ’’စ္စာဒိနာ. အနိဋ္ဌုရက္ခရပ္ပာယာ အကက္ကသဝဏ္ဏဗဟုလာ သဗ္ဗကောမလနိဿဋာ အနိဋ္ဌုရက္ခရာနံ ယေဘုယျဂ္ဂဟဏတောယေဝ သကလသိထိလဝဏ္ဏဝိရဟိတာ ကိစ္ဆမုစ္စာရဏာပေတဗျဉ္ဇနာ ဒုက္ခုစ္စာရဏီယဝဏ္ဏေဟိ ဝိဂတအက္ခရသမန္နာဂတာ သုခုမာလတာ နာမာတိ. အနိဋ္ဌုရာနိ အက္ခရာနိ ပါယာနိ ဗဟူနိ ယဿန္တိ စ, သဗ္ဗေ စ တေ ကောမလာ စေတိ စ, တေဟိ နိဿဋာတိ [Pg.160] စ, ကိစ္ဆေန ဥစ္စာရဏာတိ စ, တေဟိ အပေတာနီတိ စ, တာနိ ဗျဉ္ဇနာနိ ယဿာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. နိဂ္ဂဟီတာဂမော.

135. Bây giờ, ngài chỉ ra sự tinh tế (sukhumālatā) qua câu «aniṭṭhure» v.v... Aniṭṭhurakkharappāyā có nghĩa là nhiều âm không thô ráp. Sabbakomalanissaṭā có nghĩa là không có tất cả các âm uyển chuyển, chính vì đã dùng từ ‘phần lớn’ cho các âm không thô cứng. Kicchamuccāraṇāpetabyañjanā có nghĩa là bao gồm các âm đã loại bỏ các chữ khó phát âm; đó được gọi là sự tinh tế. Cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘người có nhiều âm không thô cứng’; ‘và tất cả chúng đều mềm mại, và phát xuất từ chúng’; ‘phát âm một cách khó khăn, và không có chúng’; ‘người có những phụ âm như vậy’. Có sự thêm vào của niggahīta (ṃ).

၁၃၆.

136.

ပဿန္တာ ရူပဝိဘဝံ, သုဏန္တာ မဓုရံ ဂိရံ;

စရန္တိ သာဓူ သမ္ဗုဒ္ဓ-ကာလေ ကေဠိပရမ္မုခါ.

Chiêm ngưỡng vẻ huy hoàng của sắc tướng, lắng nghe lời nói ngọt ngào, trong thời của bậc Chánh Đẳng Giác, các bậc thiện nhân sống xa lánh sự vui đùa.

၁၃၆. ဥဒါဟရတိ ‘‘ပဿန္တာ’’ဣစ္စာဒိ. ရူပဝိဘဝံ ရူပသမ္ပတ္တိံ ပဿန္တာ မဓုရံ ဂိရံ ဝါစံ သုဏန္တာ သာဓဝေါ ကေဠိပရမ္မုခါ ကီဠာယ နိစ္ဆန္တာ စရန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကတ္ထာတိ အာဟ ‘‘သမ္ဗုဒ္ဓကာလေ’’တိ.

136. Ngài đưa ra ví dụ «passantā» v.v... Mối liên hệ là: các bậc thiện nhân, chiêm ngưỡng sự toàn hảo của sắc tướng (rūpavibhavaṃ), lắng nghe lời nói, ngôn từ ngọt ngào, sống không ham muốn vui chơi (keḷiparammukhā). Khi hỏi ‘Ở đâu?’, ngài nói ‘trong thời của bậc Chánh Đẳng Giác’.

၁၃၆. ‘‘ပဿန္တိ’’စ္စာဒိနာ လက္ခိယမုဒါဟရတိ, တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ.

136. Qua câu «Passanti» v.v..., ngài đưa ra ví dụ cho đối tượng được định nghĩa, ý nghĩa của nó đã được nói rồi.

၁၃၇.

137.

အလင်္ကာရဝိဟီနာပိ, သတံ သမ္မုခတေ’ဒိသီ;

အာရောဟတိ ဝိသေသေန, ရမဏီယာ တဒုဇ္ဇလာ.

Dù không có văn sức tô điểm, phẩm chất này vẫn đến được với các bậc hiền nhân; khi được làm cho rực rỡ bởi văn sức ấy, nó lại đặc biệt khả ái.

၁၃၇. ဝိသိဋ္ဌဿာညဓမ္မဿ အဘာဝေပိမိနာဝေါပါဒေယော ဗန္ဓောတိ အာဟ ‘‘အလင်္ကာရေ’’စ္စာဒိ. အလင်္ကာရေဟိ ဝိဟီနာပိ ဧဒိသီ သုခုမာလတာ သတံ ပဏ္ဍိတဇနာနံ သမ္မုခတံ အဘိမုခဘာဝံ ဝါစာဂေါစရတ္တံ အာရောဟတိ ဥပဂစ္ဆတိ, ကိမုတအတ္ထာလင်္ကာရာလင်္ကိတေတျပိသဒ္ဒေါ. တေန သဘာဝဝုတျာဒိနာ အလင်္ကာရေန ဥဇ္ဇလာ ဒိတ္တာ ပန ဝိသေသေနာတိသယေန ရမဏီယာ မနုညာတိ.

137. Để nói rằng cấu trúc này đáng được chấp nhận ngay cả khi không có phẩm chất đặc biệt nào khác, ngài nói «alaṅkāre» v.v... Dù không có văn sức, sự tinh tế (sukhumālatā) như vậy vẫn đạt đến, đi đến sự hiện diện, sự đối diện, phạm vi lời nói của các bậc hiền trí; từ ‘api’ (cũng) ngụ ý ‘huống chi là khi được tô điểm bằng văn sức tu từ’. Nhưng khi rực rỡ, sáng chói bởi văn sức như lối nói tự nhiên (sabhāvavutti) v.v..., nó lại đặc biệt, vô cùng khả ái, dễ mến.

၁၃၇. ‘‘အလင်္ကာရေ’’စ္စာဒိ. ဧဒိသီ ဧဝံဝိဓာ သုခုမာလတာ အလင်္ကာရဝိဟီနာပိ အတ္ထာလင်္ကာရဝိရဟိတာပိ သတံ ပညဝန္တာနံ သမ္မုခတံ အဘိမုခဘာဝံ တေသံ ဝစနဝိသယဘာဝန္တိ အတ္ထော အာရောဟတိ ပါပုဏာတိ. တဒုဇ္ဇလာ တေန သဘာဝဝုတ္တိဝင်္ကဝုတ္တိသမ္ဘူတေန အတ္ထာလင်္ကာရေန ဇောတမာနာ ဝိသေသေန အတိသယေန ရမဏီယာ မနုညာ ဟောတိ. အလင်္ကာရေဟိ ဝိဟီနာတိ စ, တေန ဥဇ္ဇလာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

137. «Alaṅkāre» v.v... Sự tinh tế (sukhumālatā) như thế này, loại này, dù không có văn sức, dù không có văn sức tu từ, vẫn đạt đến, đến được sự hiện diện của các bậc trí tuệ, nghĩa là trở thành đối tượng lời nói của họ. Khi tỏa sáng bởi văn sức tu từ sinh ra từ lối nói tự nhiên (sabhāvavutti) và lối nói quanh co (vaṅkavutti), nó trở nên đặc biệt, vô cùng khả ái, dễ mến. Cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘không có văn sức’ và ‘rực rỡ bởi điều đó’.

၁၃၈.

138.

ရောမဉ္စပိဉ္ဆရစနာ, [Pg.161] သာဓုဝါဒါဟိတဒ္ဓနီ;

လဠန္တိ’မေ မုနီမေဃု-မ္မဒါ သာဓု သိခါဝလာ.

Với bộ lông vũ là sự dựng đứng của lông tóc (vì hỷ lạc), với tiếng kêu là những lời tán thán ‘Lành thay!’, những con công tốt đẹp này, say sưa trong đám mây là Đức Phật, đang vui múa.

၁၃၈. တမုဒါဟရတိ ‘‘ရောမဉ္စေ’’စ္စာဒိနာ. ရောမဉ္စာ လောမဟံသာ ဣဝ ရောမဉ္စာ ဧဝ ဝါ, ပိဉ္ဆာနိ ဗရိဟာနိ တေသံ ရစနာ ဆတ္တာကာရေန ဝိဓာနံ ယေသံ တေ တထာ, ‘‘သာဓူ’’တိ ဝါဒေါ ဝစနံ တံသဒိသောယေဝ ဝါ, အာဟိတော ဓနိ ကေကာသင်္ခါတော ယေသံ တေ တထာ, မုနိမေဃေန မုနိသဒိသေန မုနိသင်္ခါတေန ဝါ ဝါရိဒေန ဥမ္မဒါ မတ္တာ သာဓုသဒိသာ သာဓု ဧဝ ဝါ သိခါဝလာ မယူရာ လဠန္တိ လီလောပေတာ ဝိစရန္တိ, အညမညံ ရမန္တီတိ အတ္ထော.

138. Ngài nêu lên ví dụ ấy bằng câu bắt đầu là “romañce”. Romañcā là sự dựng lông, hoặc giống như sự dựng lông. Piñchāni là những chiếc lông đuôi công (barihāni); những con vật mà sự sắp xếp lông đuôi của chúng được thực hiện theo hình dạng chiếc lọng thì được gọi như vậy. “Sādhū”ti vādo là lời nói “lành thay”, hoặc (âm thanh) tương tự như vậy. Những con vật mà âm thanh được gọi là tiếng kêu (keka) của chúng đã được phát ra thì được gọi như vậy. Bởi đám mây-bậc ẩn sĩ (munimeghena), tức là bởi đám mây (vāridena) tương tự như bậc ẩn sĩ hoặc được gọi là bậc ẩn sĩ, mà chúng trở nên say sưa (ummadā), cuồng nhiệt (mattā). Những con công (sikhāvalā, mayūrā) tương tự như người thiện lành, hoặc chính là người thiện lành, đang vui đùa (laḷanti), đi lại một cách duyên dáng (līlopetā vicaranti); nghĩa là chúng vui thích với nhau.

၁၃၈. အတ္ထာလင်္ကာရယုတ္တသုခုမာလတမုဒါဟရတိ ‘‘ရောမေ’’စ္စာဒိနာ. ရောမဉ္စပိဉ္ဆရစနာ လောမဟံသသဒိသာ ရောမာ ဧဝ ဝါ ပိဉ္ဆာနံ ဗရိဟာနံ ရစနာ ဆတ္တာကာရေန ဝိတ္ထာရဝန္တာ သာဓုဝါဒါဟိတဒ္ဓနီ ‘‘သာဓူ’’တိ ဝစနသဒိသေဟိ သာဓုဝါဒေဟိ ဝါ ပဝတ္တကေကာနိန္နာဒေဟိ သမန္နာဂတာ မုနိမေဃုမ္မဒါ မုနိသဒိသေန မုနိသင်္ခါတေန ဝါ မေဃေန သဉ္ဇာတမဒါ ဣမေ သာဓုသိခါဝလာ သဇ္ဇနသဒိသာ သာဓုနော ဧဝ ဝါ မယူရာ လဠန္တိ လီလောပေတာ ဘဝန္တီတိ. ဣဒံ အသေသဝတ္ထုဝိသယံ သမာသရူပကံ အမုချပက္ခေ ‘‘ရောမဉ္စာ ဝိယ သာဓုဝါဒေါ ဝိယ မုနိ ဝိယ သာဓဝေါ ဝိယာ’’တိ စ, မုချပက္ခေ ‘‘ပိဉ္ဆရစနာ ဝိယ အာဟိတဒ္ဓနီ ဝိယ မေဃော ဝိယ သိခါဝလာ ဝိယာ’’တိ ဥပစရိတဗ္ဗံ. ရောမဉ္စာ ဧဝ ပိဉ္ဆာနီတိ စ, တေသံ ရစနာ ယေသန္တိ စ, ‘‘သာဓု’’ဣတိ ဝါဒေါတိ စ, အာဟိတော စ သော ဓနိ စေတိ စ, သာဓုဝါဒေါ အာဟိတဒ္ဓနိ ယေသန္တိ စ, မုနိ ဧဝ မေဃောတိ စ, တေန ဥမ္မဒါတိ စ, သာဓဝေါ ဧဝ သိခါဝလာတိ စ ဝါကျံ. ‘‘မုနီမေဃော’’တိ ဧတ္ထ ဒီဃတ္တံ ဆန္ဒာနုရက္ခဏတ္ထံ.

138. (Ngài) nêu lên ví dụ về sự tinh tế kết hợp với phép trang hoàng ý nghĩa bằng câu bắt đầu là “rome”. (Những con công) có sự sắp xếp lông đuôi công chính là sự dựng lông (romañcapiñcharacanā), tức là sự sắp xếp những chiếc lông đuôi công (piñchānaṃ barihānaṃ racanā) tương tự như sự dựng lông, hoặc chính là những sợi lông, được trải rộng theo hình dạng chiếc lọng; có âm thanh được phát ra là tiếng “lành thay” (sādhuvādāhitaddhanī), tức là được phú cho những tiếng kêu (kekāninnādehi) đã khởi lên, là những tiếng “lành thay” (sādhuvādehi) tương tự như lời nói “lành thay”; say sưa bởi đám mây-bậc ẩn sĩ (munimeghummadā), tức là sự say sưa được sinh ra bởi đám mây tương tự như bậc ẩn sĩ hoặc được gọi là bậc ẩn sĩ; những con công (sikhāvalā, mayūrā) này, tương tự như người hiền thiện hoặc chính là người thiện lành, đang vui đùa (laḷanti), trở nên duyên dáng. Đây là phép ẩn dụ kép có đối tượng là toàn bộ sự vật. Về phương diện không chính yếu, nên được hiểu theo nghĩa bóng là “giống như sự dựng lông, giống như tiếng lành thay, giống như bậc ẩn sĩ, giống như những người thiện lành”. Về phương diện chính yếu, nên được hiểu theo nghĩa bóng là “giống như sự sắp xếp lông đuôi, giống như âm thanh được phát ra, giống như đám mây, giống như những con công”. Câu cú là: “Sự dựng lông chính là những chiếc lông đuôi”, và “những con vật có sự sắp xếp của chúng”, và “lời nói là ‘lành thay’”, và “âm thanh ấy đã được phát ra”, và “những con vật có âm thanh được phát ra là tiếng lành thay”, và “bậc ẩn sĩ chính là đám mây”, và “say sưa bởi nó”, và “những người thiện lành chính là những con công”. Ở đây, trong từ “Munīmegho”, sự kéo dài (âm) là để giữ gìn thể luật thi kệ.

၁၃၉.

139.

သုခုမာလတ္တမတ္ထေဝ, ပဒတ္ထဝိသယမ္ပိ စ;

ယထာ မတာဒိသဒ္ဒေသု, ကိတ္တိသေသာဒိကိတ္တနံ.

Sự tinh tế cũng có trong ý nghĩa, và cũng trong đối tượng của từ ngữ; Ví như, đối với những từ như “chết”, (thì dùng) cách nói như “chỉ còn lại danh tiếng”.

၁၃၉. န [Pg.162] ကေဝလံ သုခုမာလတာ သဒ္ဒေဝ, အတ္ထေပီတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သုခုမာလတ္တ’’မိစ္စာဒိ. အတ္ထေဝါတိ ဝိဇ္ဇတေဝ, တံ တု အနောစိတျဂါမ္မာဒိဝဇ္ဇနာ သမ္ဘဝတိ. ‘‘ယထေ’’တိ တမုဒါဟရတိ. မတာဒိသဒ္ဒေသု ဝတ္တဗ္ဗေသု ကိတ္တိသေသာဒီနံ သဒ္ဒါနံ ကိတ္တနံ ကထနံ.

139. Để chỉ ra rằng sự tinh tế không chỉ có trong từ ngữ mà còn có trong ý nghĩa, ngài nói câu bắt đầu là “sukhumālattaṃ”. “Attheva” có nghĩa là “chắc chắn có”. Nhưng điều đó có được là nhờ tránh sự không thích hợp, thô tục, v.v. Bằng từ “Yathā”, ngài nêu lên ví dụ ấy. Khi cần nói những từ như “chết”, thì việc tuyên bố, tức là việc nói ra, những từ như “chỉ còn lại danh tiếng” (là sự tinh tế).

၁၃၉. အယံ သုခုမာလတာ န ကေဝလံ သဒ္ဒေဝ, အတ္ထေပီတိ ဒဿေတုံ အာဟ ‘‘သုခုမာလတ္တ’’မိစ္စာဒိ. သုခုမာလတ္တမတ္ထေဝ ပဒတ္ထဝိသယမ္ပိ စ ပဒါဘိဓေယျဂေါစရမ္ပိ သုခုမာလတ္တံ အတ္ထေဝ, တဉ္စ ဩစိတျဟီနဂါမ္မဒေါသပရိဟာရေန သိဇ္ဈတိ. ‘‘ယထာ’’တိ တမုဒါဟရတိ. မတာဒိသဒ္ဒေသု ဝတ္တဗ္ဗေသု ကိတ္တိသေသာဒိသဒ္ဒါနံ ကိတ္တနံ ကထနန္တိ. မတော ဣတိအာဒိ ယေသံ ‘‘ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တော’’ ဣစ္စာဒီနမိတိ စ, ကိတ္တိသေသော ဣတိအာဒိယေသံ ‘‘ဒေဝတ္တံ ဂတော, သဂ္ဂကာယမလင်္ကရီ’’တျာဒီနမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

139. Để chỉ ra rằng sự tinh tế này không chỉ có trong từ ngữ mà còn có trong ý nghĩa, ngài nói câu bắt đầu là “sukhumālattaṃ”. Sự tinh tế chắc chắn có trong ý nghĩa, và cũng trong đối tượng của từ ngữ, tức là trong phạm vi của cái được biểu thị bởi từ ngữ; và điều đó thành tựu được nhờ việc từ bỏ các lỗi như không thích hợp, thô tục. Bằng từ “Yathā”, ngài nêu lên ví dụ ấy. Khi cần nói những từ như “chết”, thì việc tuyên bố, tức là việc nói ra, những từ như “chỉ còn lại danh tiếng”. Phân tích cú pháp là: “Mato itiādi yesaṃ” là của những từ như “đã chết”, “đã đến chỗ tận cùng của mạng sống”, v.v.; và “kittiseso itiādiyesaṃ” là của những từ như “chỉ còn lại danh tiếng”, “đã đi đến cõi trời”, “đã trang hoàng thân ở cõi trời”, v.v.

၁၄၀.

140.

သိလိဋ္ဌပဒသံသဂ္ဂ-ရမဏီယဂုဏာလယော;

သဗန္ဓဂါရဝေါ သော’ယံ,သိလေသော နာမ တံ ယထာ.

(Phẩm chất) là nơi nương náu của đức tính đáng ưa thích do sự kết hợp của các từ ngữ nhuần nhuyễn, có sự trang trọng trong cấu trúc, cái đó được gọi là Silesa (sự nhuần nhuyễn). Ví dụ về điều đó như sau.

၁၄၀. သိလေသံ ဒဿေတိ ‘‘သိလိဋ္ဌေ’’စ္စာဒိနာ. သိလိဋ္ဌာနံ ဗန္ဓလာဃဝါဘာဝေန အညမညံ သိလိဋ္ဌာနံ ပဒါနံ သံသဂ္ဂေန ရမဏီယော မနုညော ဂုဏော တဿ အာလယော ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ. ဗန္ဓဿ ရစနာယ ဂါရဝေါ အသိထိလတာ, သဟ တေန ဝတ္တတီတိ သဗန္ဓဂါရဝေါတိ အနုဝဒိတွာ သောယံ သိလေသော နာမာတိ ဝိဓီယတေ. ‘‘တံ ယထေ’’တျုဒါဟရတိ. ယထာ အယံ သိလေသော, တထာ အညောပိ တာဒိသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, န တွယမေဝေတိ ‘‘တံ ယထာ’’ သဒ္ဒဿတ္ထော.

140. (Ngài) chỉ ra Silesa bằng câu bắt đầu là “siliṭṭhe”. Do sự kết hợp của các từ ngữ nhuần nhuyễn với nhau, vì không có sự lỏng lẻo trong cấu trúc, nên có phẩm chất đáng ưa thích, đẹp lòng; (Silesa) là nơi nương náu, là nơi khởi sinh của phẩm chất đó. Sự trang trọng của cấu trúc là sự không lỏng lẻo trong cách sắp đặt. Sau khi lặp lại rằng “nó diễn ra cùng với điều đó, nên là sabandhagāravo”, (ngài) quy định rằng “cái đó được gọi là silesa”. (Ngài) nêu ví dụ bằng câu “Taṃ yathā”. Ý nghĩa của từ “taṃ yathā” là: “Như silesa này, thì silesa khác tương tự cũng nên được thấy như vậy, chứ không chỉ riêng cái này”.

၁၄၀. ဣဒါနိ သိလေသံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘သိလိဋ္ဌေ’’စ္စာဒိနာ. သိလိဋ္ဌပဒသံသဂ္ဂရမဏီယဂုဏာလယော ဌာနကရဏာဒီဟိ အာသန္နဝဏ္ဏာနံ [Pg.163] ဝိနျာသဟေတု အညမညနိဿိတာနံ ပဒါနံ သမဝါယေန မနုညဂုဏဿ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘူတော သဗန္ဓဂါရဝေါ ဗန္ဓဂါရဝသင်္ခါတရစနာယ အသိထိလဘာဝေန သဟ ပဝတ္တော သော အယံ ဗန္ဓော သိလေသော နာမာတိ. သိလေသော နာမ ဗန္ဓဂါရဝေါ, တပ္ပဋိပါဒကဗန္ဓောပျေတ္ထ သိလေသောတိ ဝုစ္စတိ. သိလိဋ္ဌာ စ တေ ပဒါ စေတိ စ, တေသံ သံသဂ္ဂေါတိ စ, တေန ရမဏီယောတိ စ, သော ဧဝ ဂုဏောတိ စ, တဿ အာလယောတိ စ, ဗန္ဓဿ ဂုရုနော ဘာဝေါတိ စ, တေန သဟ ပဝတ္တတီတိ စ ဝါကျံ. တံ ယထာ ‘‘ဗာလိန္ဒု’’ဣစ္စာဒိ.

140. Bây giờ, (ngài) chỉ rõ silesa bằng câu bắt đầu là “siliṭṭhe”. (Phẩm chất) là nơi khởi sinh của đức tính đáng ưa thích do sự kết hợp của các từ ngữ nhuần nhuyễn (Siliṭṭhapadasaṃsaggaramaṇīyaguṇālayo), tức là trở thành nơi khởi sinh của phẩm chất đẹp lòng do sự kết hợp của các từ ngữ nương tựa vào nhau, vì lý do sắp xếp các âm gần nhau về vị trí phát âm, cơ quan phát âm, v.v.; có sự trang trọng trong cấu trúc (sabandhagāravo), tức là diễn ra cùng với sự không lỏng lẻo trong cách sắp đặt được gọi là sự trang trọng của cấu trúc; cấu trúc đó được gọi là silesa. Silesa chính là sự trang trọng của cấu trúc; ở đây, cấu trúc biểu thị điều đó cũng được gọi là silesa. Câu cú là: “Và những từ ngữ ấy nhuần nhuyễn”, và “sự kết hợp của chúng”, và “đáng ưa thích bởi điều đó”, và “chính phẩm chất đó”, và “nơi nương náu của nó”, và “trạng thái trang trọng của cấu trúc”, và “diễn ra cùng với điều đó”. Ví dụ về điều đó là câu bắt đầu bằng “bālindu”.

၁၄၁.

141.

ဗာလိန္ဒုဝိဗ္ဘမစ္ဆေဒိ-နခရာဝလိကန္တိဘိ;

သာ မုနိန္ဒပဒမ္ဘောဇ-ကန္တိ ဝေါ ဝလိတာ’ဝတံ.

Mong rằng vẻ đẹp của đóa sen-bàn chân Đức Vua các Bậc Ẩn Sĩ, được kết hợp với vẻ rực rỡ của hàng móng chân vốn cắt đứt sự duyên dáng của mặt trăng non, sẽ hộ trì cho quý vị.

၁၄၁. ‘‘ဗာလိန္ဒု’’ဣစ္စာဒိ. ဗာလိန္ဒုနော ပဉ္စမီ ပဉ္စဒသကလဿ ဝိဗ္ဘမော မနောဟရတ္တံ, တံ ဆိန္ဒတိ သီလေနာတိ ဗာလိန္ဒုဝိဗ္ဘမစ္ဆေဒိယော ပဉ္စမီစန္ဒဿ ကလာသန္နိဘာနံ နခရာနံ နခါနံ အာဝလိယော တာသံ ကန္တိဘိ သောဘာဟိ သဟ ဝလိတာ သံယုတ္တာ သာ, မုနိန္ဒဿ ပဒါနိယေဝ အမ္ဘောဇာနိ ပဒုမာနိ တေသံ ကန္တိ. ဝေါ တုမှေ သာမညေန ဝဒတိ. အဝတံ ပါလယတု.

141. Câu bắt đầu là “Bālindu”. Sự duyên dáng (vibbhamo), tức là sự đẹp lòng, của mặt trăng non (bālinduno), tức là của mặt trăng ngày mùng năm có mười lăm phần; (những hàng móng chân) có thói quen cắt đứt điều đó nên được gọi là bālinduvibbhamacchediyo. Những hàng móng chân (nakharānaṃ nakhānaṃ āvaliyo) tương tự như các phần của mặt trăng ngày mùng năm; vẻ đẹp ấy (sā) được kết hợp (valitā saṃyuttā) với vẻ rực rỡ (kantibhi sobhāhi) của chúng. Vẻ đẹp (kanti) của những đóa sen (ambhojāni padumāni) chính là bàn chân (padāni) của Đức Vua các Bậc Ẩn Sĩ. “Vo” là ngài nói đến “quý vị” một cách chung chung. “Avataṃ” có nghĩa là “mong rằng hộ trì”.

၁၄၁. ဗာလိန္ဒု…ပေ… ကန္တိဘိ တရုဏစန္ဒဝိလာသဝိနာသနသဘာဝသမန္နာဂတနခပန္တိသောဘာဟိ သဟ ဝလိတာ သံယုတ္တာ သာ မုနိန္ဒပဒမ္ဘောဇကန္တိ သာ သမ္ဗုဒ္ဓပါဒပဒုမသောဘာ ဝေါ တုမှေ အဝတံ ရက္ခတူတိ. ဗာလော စ သော ဣန္ဒု စာတိ စ, တဿ ဝိဗ္ဘမောတိ စ, တံ ဆိန္ဒတိ သီလေနာတိ စ, နခါနံ အာဝလိယောတိ စ, တာသံ ကန္တီတိ စ, ဗာလိန္ဒုဝိဗ္ဘမစ္ဆေဒိယော စ တာ နခရာဝလိကန္တိယော စာတိ စ, မုနိန္ဒဿ ပဒါနီတိ စ, တာနိယေဝ အမ္ဘောဇာနီတိ စ, တေသံ ကန္တီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

141. (Kết hợp) với vẻ đẹp (kantibhi) của hàng móng chân vốn cắt đứt sự duyên dáng của mặt trăng non (Bālindu…pe…), tức là được kết hợp với vẻ rực rỡ của hàng móng chân, vốn được phú cho bản chất hủy diệt vẻ duyên dáng của mặt trăng non; vẻ đẹp của đóa sen-bàn chân Đức Vua các Bậc Ẩn Sĩ ấy, tức là vẻ rực rỡ của đóa sen-bàn chân Đức Chánh Đẳng Giác ấy, mong rằng hộ trì (avataṃ), bảo vệ (rakkhatu) cho quý vị (vo tumhe). Phân tích cú pháp là: “Và mặt trăng ấy non trẻ”, và “sự duyên dáng của nó”, và “có thói quen cắt đứt điều đó”, và “hàng móng chân”, và “vẻ đẹp của chúng”, và “những vẻ đẹp của hàng móng chân ấy vốn cắt đứt sự duyên dáng của mặt trăng non”, và “bàn chân của Đức Vua các Bậc Ẩn Sĩ”, và “chính chúng là những đóa sen”, và “vẻ đẹp của chúng”.

၁၄၂.

142.

ဥက္ကံသဝန္တော [Pg.164] ယော ကောစိ,ဂုဏော ယဒိ ပတီယတေ;

ဥဒါရော’ယံ ဘဝေ တေန,သနာထာ ဗန္ဓပဒ္ဓတိ.

Nếu bất cứ đức tính ưu việt nào được nhận biết; nhờ đức tính ấy, điều này trở nên cao quý, phương pháp sáng tác có nơi nương tựa.

၁၄၂. ဥဒါရတ္တမဝဓာရယမာဟ ‘‘ဥက္ကံသဝန္တော’’ဣစ္စာဒိ. ယော ကောစိ ‘‘ဣဒမေဝေ’’တိ နိယမာဘာဝါ ဂုဏော စာဂါတိသယာဒိကော ဥက္ကံသဝန္တော အဓိမတ္တော ယဒိ ပတီယတေ ဝိညာယတေ ဗန္ဓေတိ ဝိညာယတိ ‘‘ဗန္ဓပဒ္ဓတီ’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ, အယံ ဥဒါရော ဘဝေတိ ဝိဓိ. ဥဒါရောယံ ဟောတု, ကိံ တတော သိယာတိ အာဟ ‘‘တေနိ’’စ္စာဒိ. တေန ဥက္ကံသဝတာ ဂုဏေန ဗန္ဓပဒ္ဓတိ ရစနက္ကမော နာထဘူတေန ဥဒါရဂုဏေန သဟ ဝတ္တတီတိ သနာထာ, သမ္ပဒါဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

142. Để xác định tính cao quý, ngài nói: ‘ukkaṃsavanto’ v.v... Bất cứ đức tính nào, do không có quy định ‘chỉ là cái này’, (như) đức tính bố thí siêu việt v.v..., là ưu việt, là vượt trội, nếu được nhận biết, được liễu tri, được liễu tri là ‘sáng tác’ vì sẽ được nói là ‘phương pháp sáng tác’, thì (đây là) quy tắc: ‘điều này trở nên cao quý’. Mong rằng điều này là cao quý, (nhưng) do đó được gì? Ngài nói: ‘tena’ v.v... Nhờ đức tính ưu việt ấy, phương pháp sáng tác, tức là trình tự cấu tứ, cùng tồn tại với đức tính cao quý đã trở thành nơi nương tựa, nên gọi là ‘sanāthā’ (có nơi nương tựa); điều được nói là sự thành tựu.

၁၄၂. ဣဒါနိ ဥဒါရတ္တမုဒ္ဒိသတိ ‘‘ဥက္ကံသေ’’စ္စာဒိနာ. ဥက္ကံသဝန္တော အတိသယဝါ ယောကောစိ ဂုဏော စာဂါတိသယာဒိကော သဒ္ဒါဝလိယာ ပဋိပါဒနီယော အာနုဘာဝေါ ယဒိ ပတီယတေ သစေ ကတ္ထစိ ဗန္ဓေ ဝိညာယတေ, အယံ ယထာဝုတ္တဂုဏော ဥဒါရော နာမ ဘဝေ. တေန ကိံ ပယောဇနန္တိ စေ? ဗန္ဓဗန္ဓတိ ပဒါဝလိ တေန ဥက္ကံသဝတာ ဂုဏေန သနာထာ သပ္ပတိဋ္ဌာ ဟောတိ. ဥက္ကံသော အဿ အတ္ထီတိ စ, နာထေန သဟ ဝတ္တတီတိ စ, ဗန္ဓဿ ပဒ္ဓတီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

142. Bây giờ, ngài chỉ ra tính cao quý bằng câu ‘ukkaṃse’ v.v... Đức tính ưu việt, vượt trội, bất cứ đức tính nào như bố thí siêu việt v.v..., là oai lực cần được trình bày qua chuỗi từ ngữ, nếu được nhận biết, nếu được liễu tri ở đâu đó trong tác phẩm, thì đức tính đã được nói như trên được gọi là cao quý. Nếu hỏi: ‘Do đó có lợi ích gì?’. Chuỗi từ ngữ cấu thành tác phẩm, nhờ đức tính ưu việt ấy, trở nên có nơi nương tựa, được thiết lập vững chắc. Và (đây là) cách phân tích cú pháp: ‘ukkaṃso assa atthīti’ (nó có sự ưu việt), ‘nāthena saha vattatīti’ (nó tồn tại cùng với nơi nương tựa), và ‘bandhassa paddhatīti’ (phương pháp của tác phẩm).

၁၄၃.

143.

ပါဒမ္ဘောဇရဇောလိတ္တ-ဂတ္တာ ယေတဝ ဂေါတမ;

အဟော တေ ဇန္တဝေါ ယန္တိ, သဗ္ဗထာ နိရဇတ္တနံ.

Hỡi ngài Gotama, những ai thân thể lấm bụi từ chân sen của ngài; Ôi! Những chúng sinh ấy, bằng mọi cách, đạt đến trạng thái vô trần.

၁၄၃. တမုဒါဟရတိ ‘‘ပါဒေ’’စ္စာဒိနာ. ဂေါတမာတိ ဘဂဝန္တံ ဂေါတ္တေန အာလပတိ. တဝ ဘဂဝတော ပါဒမ္ဘောဇာနံ ရဇာနိ ရေဏဝေါ, တေဟိ လိတ္တာနိ ဥပဒေဟိတာနိ ဂတ္တာနိ ယေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ယေ ဇနာ တေ ဇန္တဝေါ သဗ္ဗပ္ပကာရေန ရဇောလဝေနာပျနုပလိတ္တတ္တာ ရဇေဟိ ကိလေသသင်္ခါတေဟိ [Pg.165] နိဂ္ဂတာ နိရဇာ, တေသံ ဘာဝေါ နိရဇတ္တနံ နိက္ကိလေသဘာဝံ ယန္တိ ပါပုဏန္တိ. အဟော အစ္ဆရိယံ ယတော ရဇသာ လိတ္တာ နာမ သံကိလိဋ္ဌာယေဝ သိယုံ, ဘဝံ ပန ပါဒရဇသာ ဝိလေပနေ ဇနေ နိရဇေ ကရောတိ. အစ္ဆရိယံ ဘဝတော ဣဒန္တိ အတ္ထော.

143. Ngài dẫn chứng điều ấy bằng câu ‘pāde’ v.v... ‘Gotama’ là ngài gọi Đức Thế Tôn bằng tên dòng họ. Cách phân tích cú pháp là: ‘Bụi, phấn hoa từ chân sen của ngài, của Đức Thế Tôn; những người có thân thể được thoa, được xức bởi chúng’. Những người nào, những chúng sinh ấy, bằng mọi cách, do không bị lấm một chút bụi nào, đã thoát khỏi các thứ bụi được gọi là phiền não, (họ là) ‘nirajā’ (vô trần). Họ đi đến, họ đạt được trạng thái của những vị ấy, tức là trạng thái vô trần, trạng thái không còn phiền não. Ôi, thật kỳ diệu! Bởi vì những người bị lấm bụi thì chắc chắn sẽ bị ô uế, nhưng Tôn giả lại làm cho chúng sinh trở nên không còn bụi bẩn bằng việc xức cho họ bụi từ chân của ngài. Ý nghĩa là: ‘Điều này của Tôn giả thật kỳ diệu’.

၁၄၃. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ပါဒမ္ဘောဇေ’’စ္စာဒိနာ. ဘော ဂေါတမ ယေ သတ္တာ တဝ တုယှံ ပါဒမ္ဘောဇရဇောလိတ္တဂတ္တာ ပါဒပဒုမရေဏုလိတ္တမတ္ထကနလာဋာဒိသရီရာဝယဝယုတ္တာ တေ ဇန္တဝေါ သတ္တာ သဗ္ဗထာ ကိလေသသင်္ခါတရဇောဇလ္လေဟိ အနုပလိတ္တတ္တာ သဗ္ဗပ္ပကာရေန နိရဇတ္တနံ ဝိဂတကိလေသရဇောဘာဝံ ယန္တိ ပါပုဏန္တိ, အဟော အစ္ဆရိယံ. ရဇောလိတ္တာ နာမ သံကိလိဋ္ဌာ သိယုံ, တွံ ပန ပါဒရဇသာ ဥပလိတ္တေပိ သတ္တေ နိရဇေ ကရောသီတိ ဘာဝေါ. ဣဟ ဘဂဝတော ဥက္ကံသဂုဏော ဒီပိတော ဟောတိ. ပါဒါနိယေဝ အမ္ဘောဇာနီတိ စ, တေသံ ရဇာနီတိ စ, တေဟိ လိတ္တာနိ ဂတ္တာနိ ယေသန္တိ စ, ရဇေဟိ ကိလေသေဟိ နိဂ္ဂတာတိ စ, တေသံ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ.

143. Bây giờ, ngài dẫn chứng bằng câu ‘pādambhoje’ v.v... Hỡi ngài Gotama, những chúng sinh nào của ngài, của bạn, có thân thể lấm bụi từ chân sen, tức là có các bộ phận cơ thể như đầu, trán v.v... được thoa phấn hoa từ đôi chân như hoa sen, những chúng sinh ấy, bằng mọi cách, do không bị lấm bùn nhơ của thứ bụi được gọi là phiền não, bằng mọi cách đạt đến trạng thái vô trần, trạng thái đã loại bỏ bụi phiền não, ôi, thật kỳ diệu! Ý nghĩa là: ‘Những người bị lấm bụi thì sẽ bị ô uế, nhưng ngài lại làm cho chúng sinh trở nên không còn bụi bẩn ngay cả khi họ bị thoa bụi từ chân của ngài’. Ở đây, đức tính ưu việt của Đức Thế Tôn được làm sáng tỏ. Và câu văn (được phân tích) là: ‘pādāniyeva ambhojānīti’ (chân chính là hoa sen), ‘tesaṃ rajānīti’ (bụi của chúng), ‘tehi littāni gattāni yesanti’ (những người có thân thể được thoa bởi chúng), ‘rajehi kilesehi niggatāti’ (thoát khỏi bụi, tức phiền não), và ‘tesaṃ bhāvoti’ (trạng thái của họ).

၁၄၄.

144.

ဧဝံ ဇိနာနုဘာဝဿ, သမုက္ကံသော’တြဒိဿတိ;

ပညဝါ ဝိဓိနာ’နေန, စိန္တယေ ပရမီဒိသံ.

Như vậy, ở đây thấy rõ sự ưu việt về oai lực của bậc Toàn Giác; người trí theo phương pháp này, nên suy xét đến những trường hợp tương tự khác.

၁၄၄. ကော ပနေတ္ထ ဥက္ကံသဝန္တော ဂုဏော ယေန ဗန္ဓော သနာထော သိယာတိ စေ? အာဟ ‘‘ဧဝ’’မိစ္စာဒိ. ဧဝမိတိ ဇိနာနုဘာဝဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပဘာဝဿ သမုက္ကံသော အတိသယော ဒိဿတိ ပဒိဿတေ အတြ ဗန္ဓေ, တသ္မာ ဇိနာနုဘာဝေန ဥက္ကံသဝတာ ဂုဏေန ဗန္ဓော သနာထော သိယာတိ. ပကာရမိမမညတြပိအတိဒိသန္တော အာဟ ‘‘ပညဝါ’’တိအာဒိ. ပညဝါ ပညာသမ္ပန္နော အနေန ဝိဓိနာ ဣမိနာ ပကာရေန ဧဒိသံ ဧဝရူပံ ပရံ အညံ စိန္တယေ ဝိတက္ကေယျ.

144. Nếu hỏi: ‘Ở đây, đức tính ưu việt nào mà nhờ đó tác phẩm có nơi nương tựa?’. Ngài nói: ‘evaṃ’ v.v... ‘Như vậy’ có nghĩa là: sự ưu việt, sự vượt trội về oai lực của bậc Toàn Giác, về uy lực của bậc Chánh Đẳng Giác, được thấy, được nhận ra trong tác phẩm này. Do đó, nhờ oai lực của bậc Toàn Giác, là một đức tính ưu việt, tác phẩm có được nơi nương tựa. Mở rộng phương pháp này sang các trường hợp khác, ngài nói: ‘paññavā’ v.v... Người trí, người có trí tuệ, theo phương pháp này, theo cách thức này, nên suy nghĩ, nên tư duy về một trường hợp khác, một trường hợp khác nữa có hình thức tương tự, có dạng thức như vậy.

၁၄၄. ဣဒါနိ [Pg.166] ယထာဝုတ္တဂုဏနိဒဿနဉ္စ သိဿာနုသာသနဉ္စ ဒဿေတိ ‘‘ဧဝ’’မိစ္စာဒိနာ. အတြ ဣမိဿံ အနန္တရဂါထာယံ ဧဝံ ယထာဝုတ္တက္ကမေန ဇိနာနုဘာဝဿ တထာဂတပ္ပဘာဝဿ သမုက္ကံသော အာဓိက္ကံ ဒိဿတိ ပဒိဿတေ, တသ္မာ ဇိနာနုဘာဝသင်္ခါတေန ဥက္ကံသဝတာ ဂုဏေန ဗန္ဓော သနာထော ဘဝေယျ. ပညဝါ ပသတ္ထဉာဏဝန္တော အနေန ဝိဓိနာ ဣမိနာ ကမေန ဤဒိသံ ပရံ အညံ စိန္တယေ ကပ္ပေယျ.

144. Bây giờ, ngài trình bày cả ví dụ về đức tính đã nói và lời giáo huấn cho học trò bằng câu ‘evaṃ’ v.v... Ở đây, trong bài kệ ngay trước, như vậy, theo trình tự đã nói, sự ưu việt, sự vượt trội về oai lực của bậc Toàn Giác, về uy lực của bậc Như Lai, được thấy, được nhận ra. Do đó, nhờ đức tính ưu việt được gọi là oai lực của bậc Toàn Giác, tác phẩm sẽ có nơi nương tựa. Người trí, người có trí tuệ đáng tán thán, theo phương pháp này, theo trình tự này, nên suy tư, nên sắp đặt một trường hợp khác, một trường hợp khác nữa tương tự như vậy.

၁၄၅.

145.

ဥဒါရော သောပိ ဝိညေယျော,ယံ ပသတ္ထဝိသေသနံ;

ယထာ ကီဠာသရော လီလာ-ဟာသ ဟေမင်္ဂဒါဒယော.

Điều gì là một định ngữ đáng tán thán, điều đó cũng nên được biết là cao quý; ví như: hồ vui chơi, nụ cười duyên dáng, vòng vàng đeo tay, v.v...

၁၄၅. အပရမုဒါရပ္ပကာရံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဥဒါရော’’ဣစ္စာဒိ. ယံ ပသတ္ထံ သိလာဃနီယံ ဝိသေသနံ ဥပါဒိယတိ, သောပိ န ပန ယထာဝုတ္တောဝ ဥဒါရော ဝိညေယျော. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ. ကီဠာယ ကီဠတ္ထံ သရော, လီလာယ ယုတ္တော ဟာသော, ဟေမံ ဟေမမယမင်္ဂဒန္တိ သမာသော, တံ အာဒိ ယေသန္တိ ဗာဟိရတ္ထော. အာဒိသဒ္ဒေန ကုသုမဒါမမဏိမေခလာဒီနံ သင်္ဂဟော. အယံ တု ဗန္ဓဖရုသဂါမ္မပရိစ္စာဂါ သမ္ဘဝတိ.

145. Để chỉ ra một loại cao quý khác, ngài nói: ‘udāro’ v.v... Bất cứ định ngữ đáng tán thán, đáng khen ngợi nào được sử dụng, điều đó cũng nên được biết là cao quý, chứ không chỉ riêng loại đã nói. Ngài dẫn chứng bằng từ ‘yathā’. Cách phân tích hợp từ là: ‘hồ để vui chơi, với mục đích vui chơi’, ‘nụ cười có sự duyên dáng’, ‘vàng, vòng tay bằng vàng’. Ý nghĩa bên ngoài là ‘cái có những thứ ấy làm đầu’. Với từ ‘ādi’ (v.v...), bao gồm cả những thứ như tràng hoa, đai ngọc v.v... Còn (sự cao quý) này có được là do từ bỏ (lối hành văn) thô thiển và tầm thường trong sáng tác.

၁၄၅. အညမပိ ဥဒါရံ ဒဿေတိ ‘‘ဥဒါရော’’စ္စာဒိနာ. ယံ ပသတ္ထဝိသေသနံ ပသံသနီယဝိသေသနံ ဟောတိ, သောပိ ဥဒါရောတိ ဝိညေယျော. ‘‘ယထာ’’တိ တမုဒါဟရတိ. ကီဠာသရော ကီဠာယ ကတော သရော. လီလာဟာသော လီလာယ ယုတ္တော ဟာသော. ဟေမင်္ဂဒါဒယော သုဝဏ္ဏကေယူရာဣစ္စာဒယောတိ. ကီဠတ္ထာယ သရောတိ စ, လီလာယ ယုတ္တော ဟာသောတိ စ, ဟေမံ ဟေမမယံ အင်္ဂဒန္တိ စ, လီလာဟာသော စ ဟေမင်္ဂဒဉ္စာတိ စ, တာနိ အာဒီနိ ယေသံ ကုသုမဒါမမဏိမေခလာဒီနန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော. အယမုဒါရော ဗန္ဓဖရုသဂါမ္မာဒိဒေါသပရိစ္စာဂေန သိဇ္ဈတိ.

145. Ngài cũng chỉ ra một (loại) cao quý khác bằng câu ‘udāro’ v.v... Bất cứ định ngữ đáng tán thán, định ngữ đáng khen ngợi nào, điều đó cũng nên được biết là cao quý. Ngài dẫn chứng điều đó bằng từ ‘yathā’. ‘Kīḷāsaro’ là hồ được làm để vui chơi. ‘Līlāhāso’ là nụ cười có sự duyên dáng. ‘Hemaṅgadādayo’ là vòng vàng đeo tay v.v... Và (đây là) cách phân tích cú pháp: ‘hồ với mục đích vui chơi’, và ‘nụ cười có sự duyên dáng’, và ‘vàng, vòng tay bằng vàng’, và ‘nụ cười duyên dáng và vòng vàng’, và ‘những thứ ấy là khởi đầu của những vật như tràng hoa, đai ngọc v.v...’. Sự cao quý này được thành tựu nhờ từ bỏ các lỗi như thô thiển, tầm thường v.v... trong sáng tác.

၁၄၆.

146.

လောကိယတ္ထာနတိက္ကန္တာ,[Pg.167] ကန္တာ သဗ္ဗဇနာနပိ;

ကန္တိ နာမာ’တိဝုတ္တဿ,ဝုတ္တာ သာ ပရိဟာရတော.

Không vượt quá các đề tài thế gian, làm hài lòng tất cả mọi người; được gọi là vẻ yêu kiều (kanti), nó được nói là do tránh sự nói quá.

ယထာ ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိ.

Ví như: ‘muninda’ v.v...

၁၄၆. ကန္တိံ ကထယတိ ‘‘လောကိယိ’’စ္စာဒိနာ. လောကေ ဝိဒိတော လောကိယော, တံ လောကိယံ အတ္ထံ အဘိဓေယျံ အနတိက္ကန္တာ အနတီတာ သဗ္ဗေသံ ကဝီနမိတရေသံ ဝါ ဇနာနံ ဧဝ ကန္တာ မနောဟရာ ကန္တိ နာမာတိ ဝုစ္စတိ. အယံ ပန သဒ္ဒဂုဏော အတိဝုတ္တဿ ဝါကျဒေါသဿ ပရိစ္စာဂေန သမ္ဘဝတိ. တေနာဟ ‘‘အတိဝုတ္တဿာ’’တိအာဒိ. ဥဒါဟရဏတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ.

146. Tác giả trình bày về đức tính kanti (duyên dáng) bằng câu kệ bắt đầu với “lokiyi”. Từ lokiyo (thế gian) có nghĩa là được biết đến trong thế gian. Đức tính không vượt qua, không đi quá khỏi ý nghĩa thế gian ấy, tức là đối tượng được diễn đạt, và là điều đáng yêu, làm say mê đối với tất cả thi sĩ hoặc những người khác, thì được gọi là kanti. Hơn nữa, đức tính này của từ ngữ phát sinh do việc từ bỏ lỗi cú pháp ativutta (thái quá). Do đó, tác giả đã nói câu bắt đầu bằng “ativuttassā”. Ý nghĩa của ví dụ đã được trình bày ở dưới.

၁၄၆. ဣဒါနိ ကန္တိံ ဒဿေတိ ‘‘လောကိယိ’’စ္စာဒိနာ. လောကိယတ္ထာနတိက္ကန္တာ လောကေ ပသိဒ္ဓသဒ္ဒတ္ထမနတိက္ကန္တာ သဗ္ဗဇနာနံ သကလကဝီနံ ကန္တာ မနုညာ ကန္တိ နာမ ဝုစ္စတေ, သာ အတိဝုတ္တဿ အတိဝုတ္တဒေါသဿ ပရိဟာရတော ဝုတ္တာ ဒေါသပရိဟာရပရိစ္ဆေဒေ ကထိတာ ဟောတိ. အတိဝုတ္တဒေါသပရိဟာရတော ဧဝ ကန္တိယာ သိဒ္ဓတ္တာ တဿ လက္ခိယော ဧဝ ဧတိဿာ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. လောကေ ဝိဒိတောတိ စ, သော စ သော အတ္ထော စေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ယထာ’’တိ ကန္တိယာ ဥဒါဟရဏံ ဒဿေတိ ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိ. တံ ဝုတ္တမေဝ.

146. Bây giờ, tác giả chỉ ra đức tính kanti (duyên dáng) bằng câu kệ bắt đầu với “lokiyi”. Đức tính không vượt qua ý nghĩa thế gian, không vượt qua ý nghĩa của từ ngữ phổ biến trong đời, và là điều đáng yêu, dễ chịu đối với tất cả mọi người và toàn thể thi sĩ, thì được gọi là kanti. Đức tính ấy được nói là phát sinh từ việc tránh lỗi ativutta (thái quá), và đã được trình bày trong chương về việc tránh các lỗi. Ý muốn nói là, vì kanti được thành tựu chính nhờ việc tránh lỗi ativutta, nên đặc tính của việc tránh lỗi ấy cũng chính là đặc tính của kanti. Phân tích cú pháp là “loke vidito” (được biết đến trong thế gian) và “so ca so attho” (ý nghĩa này và ý nghĩa kia). Bằng từ “yathā” (ví như), tác giả chỉ ra ví dụ về kanti bằng câu kệ bắt đầu với “muninda”. Điều đó đã được trình bày rồi.

၁၄၇.

147.

အတ္ထဗျတ္တာ’ဘိဓေယျဿာ-နေယျတာ သဒ္ဒတော’တ္ထတော;

သာ’ယံ တဒုဘယာ နေယျ-ပရိဟာရေ ပဒဿိတာ.

Sự rõ ràng của ý nghĩa (atthabyatti) là tính chất không cần suy diễn (aneyyatā) đối với đối tượng được diễn đạt, xuất phát từ từ ngữ và từ ý nghĩa. Đức tính này, phát sinh từ cả hai phương diện ấy, đã được trình bày trong phần tránh lỗi neyya (cần suy diễn).

ယထာ ‘‘မရီစိ’’စ္စာဒိ စ, ‘‘မနောနုရဉ္ဇနော’’စ္စာဒိ စ.

Ví như câu kệ bắt đầu bằng “marīci”, và câu kệ bắt đầu bằng “manonurañjano”.

၁၄၇. အတ္ထဗျတ္တိံ [Pg.168] ဗျဉ္ဇယတိ ‘‘အတ္ထဗျတ္တာဘိဓေယျိ’’စ္စာဒိနာ. အဘိဓေယျဿ သမ္ဗန္ဓအတ္ထဿ သဒ္ဒတော အတ္ထတော ဝါ သာမတ္ထိယတော ဝါ အနေယျတာ ပတီတိ အညထာ ဝဂမော ဂတျန္တရာဘာဝါ, ယတော ဝုတ္တံ ‘‘ဒုလ္လဘာဝဂတီ သဒ္ဒ-သာမတ္ထိယဝိလင်္ဃိနီ’’တိ. တမနုဝဒိတွာ အတ္ထဗျတ္တိ ဝိဓီယတေ. သာ ပန ဗျာကိဏ္ဏနေယျာဒိဒေါသဝဇ္ဇနာယ ဇာယတေ. တဒုဘယာ ဇာတာ သာယံ အနေယျတာ နေယျပရိဟာရေ ပဒဿိတာ ပကာသိတာ. ပဌမဒုတိယောဒါဟရဏဿတ္ထော ဝုတ္တော.

147. Tác giả làm rõ về atthabyatti (sự rõ ràng của ý nghĩa) bằng câu kệ bắt đầu với “atthabyattābhidheyyi”. Sự không cần suy diễn (aneyyatā) đối với ý nghĩa liên quan của đối tượng được diễn đạt, dù từ từ ngữ, từ ý nghĩa, hay từ năng lực của văn cảnh, có nghĩa là sự liễu giải không thể khác đi được vì không có cách hiểu nào khác. Bởi vì có câu nói rằng: “Sự liễu giải khó đạt được khi vượt qua từ ngữ và năng lực của nó”. Sau khi trích dẫn lại điều đó, đức tính atthabyatti được quy định. Đức tính ấy phát sinh do việc tránh các lỗi như byākiṇṇa (rối rắm), neyya (cần suy diễn), v.v. Sự không cần suy diễn này, phát sinh từ cả hai (từ ngữ và ý nghĩa), đã được chỉ ra và làm rõ trong phần tránh lỗi neyya. Ý nghĩa của ví dụ thứ nhất và thứ hai đã được trình bày.

၁၄၇. ဣဒါနိ အတ္ထဗျတ္တိံ ဒဿေတိ ‘‘အတ္ထဗျတ္တိ’’စ္စာဒိနာ. အဘိဓေယျဿ အတ္ထဿ သဒ္ဒတော အတ္ထတော အတ္ထသာမတ္ထိယတော စ အနေယျတာ တတ္ထေဝ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ သဒ္ဒဿ အတ္ထဿ ဝါ အာဟရိတွာ ဝတ္တဗ္ဗဿ အဘာဝေါ အတ္ထဗျတ္တိ နာမ, တဒုဘယာ တေဟိ ဒွီဟိ ဇာတာ သာ အယံ အနေယျတာသင်္ခတာ အတ္ထဗျတ္တိ နေယျပရိဟာရေ နေယျဒေါသပရိဟာရပဒေသေ ပဒဿိတာ ပကာသိတာတိ. ‘‘ဒုလ္လဘာဝဂတီ သဒ္ဒ-သာမတ္ထိယဝိလင်္ဃိနီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အတ္ထပတီတိ ပန ဝိနာ သဒ္ဒဉ္စ သာမတ္ထိယဉ္စ အညထာနုပလဗ္ဘတီတိ ဣဟ ‘‘သဒ္ဒတော အတ္ထတော’’တိ ဝုတ္တံ. အတ္ထဿ ဗျတ္တိ ပတီတီတိ စ, နတ္ထိ နေယျံ အာဟရိတဗ္ဗံ အဿ အဘိဓေယျဿာတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ, တေ စ တေ ဥဘော သဒ္ဒတ္ထာ စာတိ စ, တေ အဝယဝါ ဧတိဿာတိ စ, နေယျဿ ပရိဟာရောတိ စ ဝါကျံ. ဣဒါနိ ‘‘ယထေ’’စ္စာဒိနာ ဒွိပ္ပကာရာယ အတ္ထဗျတ္တိယာ ယထာက္ကမံ ဥဒါဟရဏမနုဿာရေတိ ‘‘မရိ’’စ္စာဒိဂါထာဒွယေန, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ.

147. Bây giờ, tác giả chỉ ra đức tính atthabyatti (sự rõ ràng của ý nghĩa) bằng câu kệ bắt đầu với “atthabyatti”. Sự không cần suy diễn (aneyyatā) đối với ý nghĩa của đối tượng được diễn đạt, từ từ ngữ, từ ý nghĩa, và từ năng lực của ý nghĩa, do ý nghĩa đã hiện hữu ngay tại đó, nên sự vắng mặt của bất cứ điều gì cần phải dẫn ra và trình bày từ từ ngữ hay ý nghĩa, được gọi là atthabyatti. Đức tính atthabyatti này, được gọi là sự không cần suy diễn, phát sinh từ hai yếu tố ấy (từ ngữ và ý nghĩa), đã được chỉ ra và làm rõ trong phần tránh lỗi neyya, tức là trong đoạn về việc tránh lỗi neyya. Vì có câu nói rằng: “Sự liễu giải khó đạt được khi vượt qua từ ngữ và năng lực của nó”, và vì sự liễu giải ý nghĩa không thể có được bằng cách nào khác nếu không có từ ngữ và năng lực của nó, nên ở đây mới nói là “từ từ ngữ, từ ý nghĩa”. Phân tích cú pháp như sau: “atthassa byatti” là “sự liễu giải ý nghĩa”; “natthi neyyaṃ āharitabbaṃ assa abhidheyyassa” là “đối với đối tượng được diễn đạt này, không có gì cần suy diễn phải dẫn ra”; “tassa bhāvo” là “trạng thái của điều đó”; “te ca te ubho saddatthā” là “cả hai yếu tố ấy, tức từ ngữ và ý nghĩa”; “te avayavā etissā” là “chúng là thành phần của đức tính này”; và “neyyassa parihāro” là “sự tránh lỗi neyya”. Bây giờ, bằng từ “yathā”, tác giả lần lượt nhắc lại ví dụ cho hai loại atthabyatti bằng hai câu kệ bắt đầu với “mari”, những điều này đã được trình bày ở dưới.

ပုန အတ္ထေန ယထာ –

Lại nữa, ví dụ về sự rõ ràng theo ý nghĩa –

၁၄၈.

148.

သဘာဝါမလတာ ဓီရ,မုဓာ ပါဒနခေသု တေ;

ယတော တေ’ဝနတာနန္တ-မောဠိစ္ဆာယာ ဇဟန္တိ နော.

Thưa bậc Trí Giả, sự trong sạch tự nhiên nơi móng chân của Ngài trở nên vô ích; bởi vì chúng không bao giờ rời bỏ hình ảnh phản chiếu của vô số vương miện của những vị cúi đầu đảnh lễ.

၁၄၈. ပုန [Pg.169] ဒုတိယေ တု ဓီရာတိ အာမန္တနံ. တေ တဝ ပါဒနခေသု သဘာဝါမလတာ ပကတိပရိသုဒ္ဓတာ မုဓာ တုစ္ဆာ. ကသ္မာတိ စေ? ယတော ယသ္မာ ကာရဏာ တေ ပါဒနခါ အဝနတဿ သန္နတဿ အနန္တဿ နာဂရာဇဿ မောဠိနော ကိရီဋဿ အဝနတာနံ ဝါ နရမရာနံ အနန္တာနံ မောဠီနံ ဆာယာ ဆဝိယော နော ဇဟန္တိ န ပရိစ္စဇန္တိ, သဉ္ဆဝိယော ပန ဇဟန္တီတိ. ဧတ္ထ နခေသု သဉ္ဆဝိတ္တာ ပါဒနခဿ မောဠီနံ နိရန္တရပ္ပဏာမာဗျဘိစာရာနရမရာဒီနံ ဘဂဝတော ပါဒါရဝိန္ဒဝန္ဒနံ သာမတ္ထိယာ ဖုဋံ ဂမျတေ.

148. Lại nữa, trong ví dụ thứ hai, “dhīra” là một hô cách từ. “Te” (của Ngài), trong móng chân của Ngài, “sabhāvāmalatā” (sự trong sạch tự nhiên), tức là sự thanh tịnh vốn có, “mudhā” (trở nên vô ích), tức là vô dụng. Nếu hỏi: “Tại sao?”, câu trả lời là “yato” (bởi vì), do nguyên nhân rằng, móng chân của Ngài “no jahanti” (không từ bỏ), không rời bỏ “chāyā” (hình ảnh phản chiếu), tức là ánh sáng của vương miện của vua rồng Ananta đang cúi mình, hoặc của vô số vương miện của người và trời đang cúi đầu. Điều này có nghĩa là chúng từ bỏ màu sắc tự nhiên của mình. Ở đây, từ sự phản chiếu trong móng chân, sự đảnh lễ không ngừng và không sai khác của các vương miện, từ đó sự tôn kính đôi chân sen của Đức Thế Tôn bởi người, trời, và các chúng sinh khác được liễu giải một cách rõ ràng nhờ vào năng lực của văn cảnh.

၁၄၈. ‘‘ပုန အတ္ထေန ယထာ သဘာဝိ’’စ္စာဒိ. ဓီရ တေ တဝ ပါဒနခေသု သဘာဝါမလတာ ပကတိပရိသုဒ္ဓတာ မုဓာ တုစ္ဆာ. ကသ္မာတိ စေ? ယတော ယသ္မာ တေ စရဏနခါ အဝနတာနန္တမောဠိစ္ဆာယာ ပါဒါနတဿ အနန္တနာဂရာဇဿ ကိရီဋဿ သမ္ဗန္ဓိနီ, အဝနတာနံ ဝါ အနန္တာနံ ဒေဝမနုဿာနံ မောဠီနံ ဆာယာ ကန္တိယော နော ဇဟန္တိ န ဝိဇဟန္တိ, ပကတိဝဏ္ဏံ ပဟာယ ကိရီဋကန္တိသဒိသာ တေ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဧတ္ထ စန္ဒကိရဏသန္နိဘာနံ နခရံသီနံ သမီပေ မောဠီနံ နခရံသီဟိ အမဒ္ဒိတသကကန္တိယုတ္တဘာဝမာပဇ္ဇနံ တာဒိသာနံ နိရန္တရပ္ပဏာမာဘာဝါဘာဝတော ခတ္တိယာဒီနံ မုနိန္ဒပါဒါရဝိန္ဒဒွန္ဒေ နိရန္တရပ္ပဏာမော သာမတ္ထိယာ ဝိဘူတံ ဂမျတေ. သဿ ဘာဝေါတိ စ, တေန အမလာတိ စ, တေသံ ဘာဝေါတိ စ, ပဌမပက္ခေ အဝနတော စ သော အနန္တော စာတိ စ, တဿ မောဠီတိ စ, တဿ ဆာယာယောတိ စ, ဒုတိယပက္ခေ အနန္တာ စ တေ မောဠီ စေတိ စ, အဝနတာနံ အနန္တမောဠီတိ စ, တေသံ ဆာယာယောတိ စ ဝါကျံ.

148. Phần “Puna atthena yathā” (Lại nữa, ví dụ về ý nghĩa) bắt đầu bằng “sabhāvi”. “Dhīra” (Thưa bậc Trí Giả), “te” (của Ngài), trong móng chân của Ngài, “sabhāvāmalatā” (sự trong sạch tự nhiên), tức là sự thanh tịnh vốn có, “mudhā” (trở nên vô ích), tức là vô dụng. Nếu hỏi: “Tại sao?”, câu trả lời là “yato” (bởi vì), móng chân của Ngài “no jahanti” (không từ bỏ), không rời bỏ “avanatānantamoḷicchāyā” (hình ảnh phản chiếu của vương miện của Ananta đang cúi đầu), tức là ánh sáng liên quan đến vương miện của vua rồng Ananta đang cúi đầu dưới chân, hoặc ánh sáng của vương miện của vô số chư thiên và nhân loại đang cúi đầu. Nghĩa là chúng từ bỏ màu sắc tự nhiên và trở nên giống như ánh sáng của vương miện. Do đó, ở đây, gần những tia sáng từ móng chân vốn giống như ánh trăng, việc các vương miện đạt đến trạng thái sở hữu ánh sáng riêng không bị lu mờ bởi tia sáng từ móng chân, điều này xảy ra do sự hiện hữu (nghĩa đen: sự không vắng mặt) của sự đảnh lễ không ngừng của những chúng sinh như vậy; từ đó sự đảnh lễ không ngừng của các vị vua chúa, v.v. đối với đôi chân sen của Đức Tối Thắng Mâu Ni được liễu giải một cách rõ ràng nhờ vào năng lực của văn cảnh. Phân tích cú pháp như sau: “sassa bhāvo”; “tena amalā”; “tesaṃ bhāvo”; trong trường hợp thứ nhất: “avanato ca so ananto ca”, “tassa moḷī”, “tassa chāyāyo”; trong trường hợp thứ hai: “anantā ca te moḷī ceti”, “avanatānaṃ anantamoḷī”, và “tesaṃ chāyāyo”.

၁၄၉.

149.

‘‘ဗန္ဓသာရော’’တိ မညန္တိ, ယံ သမဂ္ဂါပိ ဝိညုနော;

ဒဿနာဝသရံ ပတ္တော, သမာဓိ နာမ’ယံ ဂုဏော.

Tất cả những bậc hiền trí đều cho rằng đó là “tinh túy của sự cấu tứ” (bandhasāro); đức tính này, tên gọi là samādhi (sự tập trung), nay đã đến lượt được trình bày.

၁၄၉. သမာဓိဖလံ ကိစ္စာဟ ‘‘ဗန္ဓေ’’စ္စာဒိ. ယန္တိ ယံ သမာဓိံ ဗန္ဓဿ ဂဇ္ဇပဇ္ဇမိဿဘာဝဿ သာရောတိ သဗ္ဗဿ ဇီဝိတံ [Pg.170] တပ္ပရာယတ္တာ ဗန္ဓဿ သမဂ္ဂါပိ ဝိညုနော သဗ္ဗေပိ ကဝိနော မညန္တိ စိန္တေန္တိ ဇာနန္တိ, အယံ သမာဓိ နာမ သမာဓိချော ဂုဏော ဒဿနေ ပကာသနေ အဝသရံ ဩကာသံ အနောတ္တရတ္တာ ပရဿ သမ္ပတ္တော ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနုက္ကမေနာတိ.

149. Để nói về kết quả của samādhi, tác giả nói câu kệ bắt đầu bằng “bandhe”. “Yaṃ” (điều mà), tức là samādhi mà tất cả những bậc hiền trí, tất cả các thi sĩ, đều “maññanti” (cho rằng), suy xét, biết rằng là “sāro” (tinh túy) của “bandhassa” (sự cấu tứ), tức là của thể loại văn xuôi, văn vần, và hỗn hợp, bởi vì nó là sự sống của toàn bộ sự cấu tứ, do sự cấu tứ phụ thuộc vào nó. “Ayaṃ samādhi nāma” (đức tính này tên là samādhi), tức là đức tính được gọi là samādhi, “sampatto” (đã đạt đến) “avasaraṃ” (cơ hội), tức là dịp, để “dassane” (được chỉ ra), được làm rõ, theo thứ tự đã nêu, vì không có gì được trình bày sau nó.

၁၄၉. ဣဒါနိ သမာဓယော နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ဗန္ဓိ’’စ္စာဒိနာ. သမဂ္ဂါ အပိ ဝိညုနော သဗ္ဗေပိ ကဝယော ယံ သမာဓိံ ‘‘ဗန္ဓသာရော’’တိ ပဇ္ဇဂဇ္ဇဝိမိဿသင်္ခါတဿ ဗန္ဓဿ ဇီဝိတမိတိ မညန္တိ, အယံ သမာဓိ နာမ ဂုဏော ဒဿနာဝသရံ ပတ္တော ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနုက္ကမေန ဒဿနောကာသံ ပတ္တော ဟောတိ. ဗန္ဓဿ သာရောတိ စ, ဒဿနေ အဝသရန္တိ စ, တံ ပတ္တောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

149. Bây giờ, ngài chỉ ra các samādhi (phép nhất trí) bằng câu bắt đầu với “bandhi”. Tất cả các thi sĩ thông thái, dù là đồng nhất quan điểm, đều cho rằng samādhi nào đó là “cốt tủy của tác phẩm” (bandhasāro), tức là sinh mệnh của một tác phẩm được gọi là sự pha trộn giữa văn vần và văn xuôi, thì phẩm chất có tên là samādhi này đã đến lúc được trình bày, đã có cơ hội được trình bày theo thứ tự đã nêu. Và sự phân tích cú pháp (viggaho) là: “cốt tủy của tác phẩm” (bandhassa sāro), “dịp để trình bày” (dassane avasaraṃ), và “đã đạt đến điều đó” (taṃ patto).

၁၅၀.

150.

အညဓမ္မော တတော’ညတ္ထ,လောကသီမာနုရောဓတော;

သမ္မာ အာဓီယတေ’စ္စေ’သော,သမာဓီတိ နိရုစ္စတိ.

Pháp của vật khác, ở nơi khác; Do thuận theo quy ước thế gian; Được áp đặt một cách đúng đắn; Nên được gọi là Samādhi (phép nhất trí).

၁၅၀. ကထမယံ သဒ္ဒဝေါဟာရော ဗန္ဓေ ‘‘သမာဓီ’’တိ ဝုစ္စတီတျာဟ ‘‘အညေ’’စ္စာဒိ. အညဿ ဝတ္ထုနော ပကတာပေက္ခာယ ဓမ္မော ဂုဏော ပသိဒ္ဓေါ, တတော တသ္မာ မုချဝိသယာ အညတ္ထ အမုချေ ဝိသယေ လောကသီမာနုရောဓတော လောကပ္ပတီတျနုဝတ္တနေန သမ္မာ သာဓု လောကသီမာနုဝတ္တနမေဝေဟ သာဓုတ္တံ အာဓီယတေ အာရောပျတေ, ဣတိ ဣမိနာ ကာရဏေန ဧသော ဧဝံဝိဓော ဓမ္မော ‘‘သမာဓီ’’တိ နိရုစ္စတီတိဓ သမ္မာ အာဓီယတီတိ ဧဝံ နီဟရိတွာ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော.

150. Để trả lời câu hỏi: “Cách dùng từ ‘samādhi’ này trong một tác phẩm được nói đến như thế nào?”, ngài nói bằng câu bắt đầu với “aññe”. Một pháp, tức là một phẩm chất nổi tiếng của một đối tượng khác so với đối tượng đang được xem xét, từ đối tượng chính đó được áp đặt, được gán cho một đối tượng không chính khác, do thuận theo quy ước thế gian, tức là theo niềm tin của thế gian, một cách đúng đắn, tốt đẹp — ở đây, sự tốt đẹp chính là sự thuận theo quy ước thế gian. Vì lý do này, pháp như vậy được gọi là ‘samādhi’. Ý nghĩa là, nó được gọi như vậy bằng cách diễn giải rằng: “ở đây, nó được áp đặt một cách đúng đắn”.

၁၅၀. ‘‘သမာဓီ’’တိ အယံ ဝေါဟာရော ဗန္ဓဝိသယေ ကထံ ပဝတ္တတီတိ အာသင်္ကာယံ ပဌမံ နိဗ္ဗစနံ ဒဿေတုံ အာဟ ‘‘အညိ’’စ္စာဒိ. ယသ္မာ အညဓမ္မော သမာဓာနဿ ဝိသယဘူတအမုချတော အညဿ မုချဝတ္ထုနော ပသိဒ္ဓဂုဏော, တတော [Pg.171] မုချဝိသယတော အညတ္ထ အမုချဝိသယေ လောကသီမာနုရောဓတော လောကဝေါဟာရမရိယာဒါဝိရောဓဘာဝေန လောကပ္ပတီတျနုဝတ္တနေနေဝ သမ္မာ အာဓီယတိ ဌပီယတိ, ဣတိ ဣမိနာ ကာရဏေန ဧသော ယထာဝုတ္တဂုဏော ‘‘သမာဓီ’’တိ နိရုစ္စတိ ဝုစ္စတီတိ. အညဿ ဓမ္မောတိ စ, လောကဿ သီမာတိ စ, တဿာ အနုရောဓောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

150. Để trình bày định nghĩa đầu tiên về mối nghi ngờ: “Cách dùng từ ‘samādhi’ này diễn ra như thế nào trong lĩnh vực tác phẩm?”, ngài nói bằng câu bắt đầu với “aññi”. Bởi vì một pháp khác, tức là một phẩm chất nổi tiếng của một đối tượng chính, khác với đối tượng không chính là đối tượng của sự áp đặt, từ đối tượng chính đó được áp đặt, được đặt vào một đối tượng không chính khác, do thuận theo quy ước thế gian, tức là không trái với giới hạn của cách dùng trong thế gian, chỉ bằng cách tuân theo niềm tin của thế gian, một cách đúng đắn. Vì lý do này, phẩm chất đã được nói đến như trên được gọi là ‘samādhi’. Và sự phân tích cú pháp là: “pháp của vật khác” (aññassa dhammo), “quy ước của thế gian” (lokassa sīmā), và “sự thuận theo điều đó” (tassā anurodho).

သမာဓိဥဒ္ဒေသ

Phần Đề Cương về Samādhi

၁၅၁.

151.

အပါဏေ ပါဏိနံ ဓမ္မော, သမ္မာ အာဓီယတေ ကွစိ;

နိရူပေ ရူပယုတ္တဿ, နိရသေ သရသဿ စ.

Pháp của vật có sinh mạng, đôi khi được áp đặt đúng đắn cho vật vô sinh; (Pháp) của vật có hình sắc cho vật không hình sắc, và của vật có vị cho vật không vị.

၁၅၂.

152.

အဒြဝေ ဒြဝယုတ္တဿ, အကတ္တရိပိ ကတ္တုတာ;

ကဌိနဿာ’သရီရေပိ, ရူပံ တေသံ ကမာ သိယာ.

(Pháp) của vật thể lỏng cho vật không lỏng, tính tác nhân cho cả vật không phải tác nhân; (Pháp) của vật cứng cho cả vật không có hình thể, ví dụ của chúng sẽ được trình bày theo thứ tự.

၁၅၁-၁၅၂. သမာဓာနဝိသယမာဟ ‘‘အပါဏေ’’ဣစ္စာဒိ. ကွစိ ဌာနေ ပါဏိနံ ပါဏဝန္တာနံ ပဒတ္ထာနံ ဓမ္မော ဂုဏော အပါဏေ ပါဏဝိရဟိတေ ဝတ္ထုနိ သမ္မာ လောကပတီတျနုဝတ္တနေန အာဓီယတေ အာရောပျတေ, ဧဝမုပရိပိ ယထာနုရူပံ. နိရူပေတိ ရူပဝိရဟိတေ ဝတ္ထုနိ, ကွစီတိ သဗ္ဗတ္ထ အနုဝတ္တတိ. အသရီရေ အဃနေ အသံဟတေ ဝတ္ထုနိ ကဌိနဿ ဒဠှဿ, တေသံ ယထာဝုတ္တာနံ သမာဓီနံ ရူပံ ဥဒါဟရဏံ ကမာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနုက္ကမေန.

151-152. Ngài nói về đối tượng của phép nhất trí (samādhāna) bằng câu bắt đầu với “apāṇe”. Ở một nơi nào đó, pháp, tức là phẩm chất của các sự vật có sinh mạng, có sự sống, được áp đặt, được gán cho một vật vô sinh, một vật không có sự sống, một cách đúng đắn theo niềm tin của thế gian. Tương tự như vậy cho các trường hợp sau, một cách thích hợp. “Nirūpe” có nghĩa là trên một vật không có hình sắc. Từ “kvaci” (đôi khi) được áp dụng cho tất cả các trường hợp. (Pháp) của vật cứng, rắn chắc (được áp đặt) cho vật không có hình thể (asarīre), không đặc (aghane), không kết tụ (asaṃhate). Ví dụ, hình thức của các samādhi đã được nói đến như trên (được trình bày) theo thứ tự, theo trình tự đã được nêu.

၁၅၁-၁၅၂. ဥဒ္ဒေသေ ‘‘သမာဓယော’’တိ ဗဟုဝစနေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာနံ သမာဓီနံ ဝိသယမုပဒဿေတိ ‘‘အပါဏေ’’စ္စာဒိနာ. ကွစိ ကိသ္မိဉ္စိ ဌာနေ ပါဏိနံ ဓမ္မော ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓါနံ ဂုဏော အပါဏေ ပါဏရဟိတဝတ္ထုမှိ သမ္မာ လောကပတီတိအနုသာရေန အာဓီယတေ အာရောပျတေ, ကွစိ ရူပယုတ္တဿ ရူပဝန္တဝတ္ထုနော ဓမ္မော နိရူပေ ရူပရဟိတဝတ္ထုမှိ, ကွစိ သရသဿ ရသဝန္တဿ ဝတ္ထုနော ဓမ္မော နိရသေ ရသရဟိတေ စ, ကွစိ ဒြဝယုတ္တဿ ဒြဝဝန္တဝတ္ထုနော ဓမ္မော အဒြဝေ ဒြဝရဟိတေ စ, [Pg.172] ကွစိ ကတ္တုတာ ကတ္တုဂုဏော အကတ္တရိပိ, ကွစိ ကဌိနဿ ထဒ္ဓဿ ဝတ္ထုနော ဓမ္မော အသရီရေပိ သရီရရဟိတေပိ သမ္မာ အာဓီယတေ. တေသံ ဆန္နံ သမာဓီနံ ရူပံ ဥဒါဟရဏံ ကမာ ‘‘အပါဏေ ပါဏိန’’န္တိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနုက္ကမေန သိယာ ဘဝေယျာတိ. န သန္တိ ပါဏာ အဿေတိ စ, ရူပါ နိဂ္ဂတောတိ စ, ရူပေန ယုတ္တောတိ စ, ရသာ နိဂ္ဂတောတိ စ, ရသေန သဟ ဝတ္တမာနောတိ စ, ဒြဝါအညောတိ စ, ဒြဝေန ဒြဝဘာဝေန ယုတ္တောတိ စ, ကတ္တုတော အညောတိ စ, ကတ္တုနော ဘာဝေါတိ စ, နတ္ထိ သရီရံ အဿာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

151-152. Ngài trình bày đối tượng của các samādhi, vốn được chỉ ra bằng số nhiều “samādhayo” trong phần đề cương, bằng câu bắt đầu với “apāṇe”. Ở một nơi nào đó, pháp của vật có sinh mạng, tức là phẩm chất của những vật bị ràng buộc bởi các giác quan, được áp đặt, được gán cho một vật không có sinh mạng một cách đúng đắn theo niềm tin của thế gian. Đôi khi, pháp của vật có hình sắc, vật sở hữu hình sắc, (được áp đặt) cho vật không có hình sắc. Đôi khi, pháp của vật có vị, vật sở hữu vị, (được áp đặt) cho vật không có vị. Đôi khi, pháp của vật có tính lỏng, vật sở hữu tính lỏng, (được áp đặt) cho vật không có tính lỏng. Đôi khi, tính tác nhân, phẩm chất của tác nhân, (được áp đặt) cho cả vật không phải tác nhân. Đôi khi, pháp của vật cứng, rắn chắc, được áp đặt đúng đắn cho cả vật không có hình thể, vật không có thân thể. Ví dụ, hình thức của sáu loại samādhi đó sẽ được trình bày theo thứ tự đã nêu, bắt đầu với “apāṇe pāṇinaṃ”. Và sự phân tích cú pháp là: “vật không có sinh mạng” (na santi pāṇā assa), “vật không có hình sắc” (rūpā niggato), “vật có hình sắc” (rūpena yutto), “vật không có vị” (rasā niggato), “vật có vị” (rasena saha vattamāno), “vật không lỏng” (dravā añño), “vật có tính lỏng” (dravena dravabhāvena yutto), “vật không phải tác nhân” (kattuto añño), “tính tác nhân” (kattuno bhāvo), “vật không có hình thể” (natthi sarīraṃ assa).

သမာဓိနိဒ္ဒေသ

Phần Trình Bày Chi Tiết về Samādhi

အပါဏေ ပါဏိနံ ဓမ္မော

Pháp của vật có sinh mạng trên vật vô sinh

၁၅၃.

153.

ဥဏ္ဏာပုဏ္ဏိန္ဒုနာ နာထ, ဒိဝါပိ သဟ သင်္ဂမာ;

ဝိနိဒ္ဒါ သမ္ပမောဒန္တိ, မညေ ကုမုဒိနီ တဝ.

Bạch Thế Tôn, con nghĩ rằng, những đóa hoa súng của Ngài, do được tương hội cùng vầng trăng tròn là bạch hào tướng (uṇṇā) của Ngài, nên ngay cả ban ngày cũng không ngủ và vui mừng hớn hở.

၁၅၃. ‘‘ဥဏ္ဏာ’’ဣစ္စာဒိ. နာထာတိ လောကတ္တယေကပဋိသရဏဘူတတာယ ဘဂဝန္တံ အာလပတိ. တဝ ဥဏ္ဏာရောမဓာတုသင်္ခါတေန ပုဏ္ဏိန္ဒုနာ သဟ သင်္ဂမာ သံယောဂေန ကုမုဒိနီ ကုမုဒိနိယော ကုမုဒါကရာ ဒိဝါပိ ဝိနိဒ္ဒါ ဝိဂတသောပ္ပာ သမ္ပမောဒန္တိ မညေ သုဋ္ဌုယေဝ ပမောဒန္တီတိ ပရိကပ္ပေမီတိ. ဧတ္ထ ပါဏိဓမ္မဿ သုရတရူပဿ သင်္ဂမဿ ဝိနိဒ္ဒါယ သမ္ပီဏနဿ စ အပါဏိနိ အာရောပိတပုမ္ဘာဝေ ဥဏ္ဏာပုဏ္ဏိန္ဒုမှိ, တထာ အာရောပိတဣတ္ထိဘာဝါသု ကုမုဒိနီသု လောကသီမာနုရောဓေန သမာဓာနတော သောယံ ပသိဒ္ဓေါ ဓမ္မော ‘‘သမာဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ. တဒဘိဓာယီ သဒ္ဒေါ စ ဥပစာရတော အတ္ထာနုဂါမိတ္တာ သဒ္ဒိကဝေါဟာရံ ဒဿေတိ, ဧဝမုပရိပိ ယထာယောဂံ.

153. (Câu kệ) bắt đầu bằng “Uṇṇā”. Từ “Nātha” (Thế Tôn) là lời xưng hô với Đức Thế Tôn vì Ngài là nơi nương tựa duy nhất của ba cõi. Do sự tương hội, sự kết hợp với vầng trăng tròn của Ngài, tức là xá-lợi lông mày được gọi là uṇṇā, những đóa hoa súng, các đóa hoa súng, hồ hoa súng, ngay cả ban ngày cũng không ngủ, không buồn ngủ, và vui mừng hớn hở, con nghĩ rằng, con tưởng tượng rằng chúng vô cùng hoan hỷ. Ở đây, do sự áp đặt pháp của sinh vật, tức là sự giao hợp dưới hình thức ái ân, sự không ngủ và sự vui thích, lên các vật vô sinh — vầng trăng tròn uṇṇā được gán cho nam tính, và tương tự, những đóa hoa súng được gán cho nữ tính — theo quy ước của thế gian, nên pháp nổi tiếng này được gọi là “samādhi”. Và từ ngữ biểu thị điều đó, thông qua phép ẩn dụ (upacāra), cho thấy cách dùng từ ngữ theo ý nghĩa. Tương tự như vậy cho các trường hợp sau, một cách thích hợp.

၁၅၃. တေသု ပါဏိဓမ္မသမာဓိနော ဥဒါဟရဏမာဒိသတိ ‘‘ဥဏ္ဏာ’’ဣစ္စာဒိနာ. နာထ တဝ တုယှံ ဥဏ္ဏာပုဏ္ဏိန္ဒုနာ ဥဏ္ဏာရောမမဏ္ဍလသင်္ခါတပုဏ္ဏစန္ဒေန သဟ သင်္ဂမာ အညမညသမဝါယဟေတုနာ ကုမုဒိနီ ကေရဝါကရသင်္ခါတာ ကုမုဒိနိယော ဒိဝါပိ [Pg.173] ဝိနိဒ္ဒါ ဝိကသိတာ သမ္ပမောဒန္တိ မညေ အတိသန္တုဋ္ဌာ ဟောန္တီတိ ကပ္ပေမီတိ ဣန္ဒုသမ္ပမောဒေါ သဟသဒ္ဒေန ဉာယတေ. ဧတ္ထ ပါဏိဓမ္မသင်္ခါတော သုရတသင်္ဂမော စ နိဒ္ဒါပဂမော စ သမ္ပမောဒနဉ္စာတိ တိဏ္ဏံ ဥဏ္ဏာပုဏ္ဏိန္ဒုကုမုဒိနီသင်္ခါတေသု အပါဏေသု လောကဝေါဟာရာနတိက္ကမ္မ ဗုဒ္ဓိယာ အာရောပနေန ပါဏိဓမ္မတော ပသိဒ္ဓါ တယော အတ္ထာ ဣဓ သမာဓယော နာမ, တပ္ပဋိပါဒကဂန္ထောပိ အတ္ထာနုဂါမိတ္တာ တဒုပစာရေန သမာဓီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပုဏ္ဏော စ သော ဣန္ဒု စေတိ စ, ဥဏ္ဏာ ဧဝ ပုဏ္ဏိန္ဒု စာတိ စ, ဝိဂတာ နိဒ္ဒါ ယေဟီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

153. Trong số ấy, ngài chỉ ra ví dụ về phép pāṇidhammasamādhi (phép gán thuộc tính của sinh vật) bằng câu “uṇṇā” v.v... "Thưa Đức Thế Tôn, do sự kết hợp với uṇṇāpuṇṇindu của ngài, tức là vầng trăng tròn được ví như vòng lông trắng uṇṇā, nên những đóa hoa súng (kumudinī), tức là những đóa hoa quỳ (keravākara), ngay cả ban ngày cũng không ngủ, nở rộ và vui mừng, tôi nghĩ rằng chúng vô cùng hoan hỷ." Sự vui mừng của mặt trăng được hiểu qua từ "saha" (cùng với). Ở đây, ba ý nghĩa được gọi là samādhi, vốn nổi tiếng thuộc về thuộc tính của sinh vật, đó là sự giao hợp, sự mất ngủ và sự vui mừng, đã được trí tuệ gán cho những vật vô tri là uṇṇā, trăng tròn và hoa súng, mà không vượt qua quy ước của thế gian. Cần phải hiểu rằng, đoạn văn trình bày về điều đó cũng được gọi là samādhi theo nghĩa chuyển vì nó đi theo ý nghĩa. Phân tích cú pháp (viggaho) là: "vừa tròn đầy lại vừa là mặt trăng" (puṇṇo ca so indu ca), "chính uṇṇā là trăng tròn" (uṇṇā eva puṇṇindu ca), và "những kẻ đã mất đi giấc ngủ" (vigatā niddā yehi).

နိရူပေ ရူပယုတ္တဿ

(Phép gán thuộc tính) của vật có hình sắc vào vật không có hình sắc.

၁၅၄.

154.

ဒယာရသေသု မုဇ္ဇန္တာ, ဇနာ’မတရသေသွိ’ဝ;

သုခိတာ ဟတဒေါသာ တေ, နာထ ပါဒမ္ဗုဇာနတာ.

Kính lạy Thế Tôn, những người cúi đầu trước đôi chân sen của Ngài, đắm mình trong hương vị từ bi như thể trong hương vị cam lồ, họ được an lạc, các lỗi lầm đã được diệt trừ.

၁၅၄. ‘‘ဒယာ’’ဣစ္စာဒိ. နာထ တေ ပါဒမ္ဗုဇေသု အာနတာ ပဏာမဝသေန ဇနာ တိလောကကုဟရပဝတ္တိနော သတ္တာ အမတရသေသွိဝ ပီယူသရသေသု ဝိယ ဒယာရသေသု ကရုဏာရသေသု ဂုဏေသု. ‘‘သိင်္ဂါရာဒေါ ဝိသေ ဝီရိယေ, ဂုဏေ ရာဂေ ဒြဝေ ရသော’’တိ ဟိ နိဃဏ္ဋု. မုဇ္ဇန္တာ နိမုဇ္ဇမာနာ ဟတာ နဋ္ဌာ ဒေါသာ ဝါတာဒယော အမတပက္ခေ, အညတ္ထ တု ဟတာ နဋ္ဌာ ဒေါသာ ရာဂါဒယော ယေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော, တတောယေဝ သုခိတာ သုခံ ကာယိကစေတသိကသုခံ ဣတာ ပတ္တာ ဂတာတိ အတ္ထော.

154. Câu “Dayā” v.v... Thưa Đức Thế Tôn, những chúng sanh trong ba cõi, những người cúi đầu trước đôi chân sen của Ngài, đắm mình trong hương vị từ bi, tức là trong các phẩm hạnh từ bi, giống như trong hương vị cam lồ. Thật vậy, từ điển Nighaṇṭu có nói: “Từ ‘rasa’ (vị) có nghĩa là hương vị, nọc độc, năng lực, phẩm chất, ái dục, và chất lỏng.” "Mujjantā" nghĩa là đang chìm đắm. Về phương diện cam lồ, "các lỗi lầm đã bị diệt trừ" (hatā dosā) có nghĩa là các chứng bệnh như phong v.v... đã bị tiêu diệt. Còn ở phương diện khác, phân tích cú pháp là "những người có các lỗi lầm là tham ái v.v... đã bị diệt trừ". Do đó, "an lạc" (sukhitā) có nghĩa là đã đạt được, đã chứng đắc, đã đến được sự an lạc về thân và tâm.

၁၅၄. ဣဒါနိ ရူပဓမ္မသမာဓိနော ဥဒါဟရဏံ ဥဒ္ဒိသတိ ‘‘ဒယာ’’ဣစ္စာဒိနာ. နာထ တေ တဝ ပါဒမ္ဗုဇာနတာ စရဏပဒုမေ ပဏတာ ဇနာ ဒေဝမနုဿာ အမတရသေသု ဣဝ သုဓာဇလေသု ဝိယ ဒယာရသေသု အနညသာဓာရဏကရုဏာဂုဏေသု မုဇ္ဇန္တာ နိမုဇ္ဇမာနာ ဟတဒေါသာ ဝိနဋ္ဌဝါတပိတ္တာဒယော ဝိနဋ္ဌရာဂါဒိဒေါသာ ဝါ သုခိတာ တတောယေဝ အဇရာမရသင်္ခါတသုခံ [Pg.174] ဣတာ ပတ္တာတိ. ဧတ္ထ ရူပယုတ္တဇလေ လဗ္ဘမာနံ မုဇ္ဇနံ နိရူပေ ဒယာဂုဏေ အာရောပိတံ ဟောတိ. ဒယာ ဧဝ ရသာ ဂုဏာတိ စ, အမတာ ဧဝ ရသာတိ စ, ဟတာ ဝါတာဒယော ရာဂါဒယော ဝါ ဒေါသာ ယေသန္တိ စ, ပါဒါနိ ဧဝ အမ္ဗုဇာနီတိ စ, တေသု အာနတာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

154. Bây giờ, ngài chỉ ra ví dụ về phép rūpadhammasamādhi (phép gán thuộc tính của vật có hình sắc) bằng câu “dayā” v.v... Thưa Đức Thế Tôn, những người, chư thiên và nhân loại, cúi đầu trước đôi chân sen của Ngài, đắm mình trong hương vị từ bi, tức là trong những phẩm hạnh từ bi vô song, giống như trong hương vị cam lồ, tức là trong nước cam lồ, thì các lỗi lầm của họ đã bị diệt trừ, tức là các chứng bệnh phong, đàm v.v... hoặc các phiền não như tham ái v.v... đã bị tiêu diệt, và do đó họ được an lạc, tức là đã đạt được sự an lạc bất tử bất diệt. Ở đây, hành động "chìm đắm" vốn có ở nước là vật có hình sắc, đã được gán cho phẩm hạnh từ bi là vật không có hình sắc. Phân tích cú pháp là: "chính lòng từ bi là hương vị, là phẩm hạnh" (Dayā eva rasā guṇā), "chính cam lồ là hương vị" (amatā eva rasā), "những người có các lỗi lầm là bệnh phong v.v... hoặc tham ái v.v... đã bị diệt trừ" (hatā vātādayo rāgādayo vā dosā yesaṃ), "chính đôi chân là hoa sen" (pādāni eva ambujāni), và "cúi đầu trước chúng" (tesu ānatā).

‘‘သိင်္ဂါရာဒေါဝိသေ ဝီရိယေ, ဂုဏေ ရာဂေ ဒြဝေရသော’’တိ ဧတ္ထ ရသသဒ္ဒေါ ဂုဏဇလေသု ဝတ္တတိ.

Trong câu “Siṅgārādo vise vīriye, guṇe rāge drave raso” (Từ ‘rasa’ có nghĩa là hương vị, nọc độc, năng lực, phẩm chất, ái dục, và chất lỏng), từ “rasa” ở đây được dùng với nghĩa là phẩm chất và chất lỏng.

နိရသေ သရသဿ

(Phép gán thuộc tính) của vật có hương vị vào vật không có hương vị.

၁၅၅.

155.

မဓုရေပိ ဂုဏေ ဓီရ, နပ္ပသီဒန္တိ ယေ တဝ;

ကီဒိသီမနသော ဝုတ္တိ, တေသံ ခါရဂုဏာနဘော.

Hỡi bậc Trí tuệ, đối với những kẻ ngay cả phẩm hạnh ngọt ngào của Ngài cũng không hoan hỷ, thì tâm tánh của những kẻ có phẩm chất đắng chát ấy như thế nào?

၁၅၅. ‘‘မဓုရေ’’စ္စာဒိ. ဓိယာ ဤရတီတိ ဓီရော, ဘော ဓီရ တဝ မဓုရေပိ မနောဟရေပိ ဂုဏေ ကရုဏာဒိကေ ယေ နပ္ပသီဒန္တိ ပသာဒံ န ကရောန္တိ, ခါရဂုဏာနံ အမဓုရဂုဏာနံ တေသံ ဇနာနံ မနသော ဝုတ္တိ စိတ္တပ္ပဝတ္တိ ကီဒိသီတိ ကိမိဝ ဒိဿတိ, န ဝိညာယတေ ‘‘ဤဒိသီ’’တိ. ယတော တာဒိသဂုဏာဝဗောဓပရမ္မုခါ မောဟန္ဓကာရသမ္ဗန္ဓိတာတိ.

155. Câu “Madhure” v.v... "Dhīro" là người hành động bằng trí tuệ. Hỡi bậc Trí tuệ, đối với những kẻ ngay cả phẩm hạnh ngọt ngào, khả ái của Ngài như lòng từ bi v.v... mà cũng không hoan hỷ, không có lòng tịnh tín, thì tâm tánh, tức là sự vận hành của tâm, của những người có phẩm chất đắng chát, không ngọt ngào ấy, trông như thế nào? Không thể biết được rằng "nó là như thế này". Bởi vì họ quay lưng lại với sự giác ngộ về những phẩm hạnh như vậy và bị trói buộc trong bóng tối của si mê.

၁၅၅. ဣဒါနိ သရသဓမ္မသမာဓိနော ဥဒါဟရဏမုဒ္ဒိသတိ ‘‘မဓုရိ’’စ္စာဒိနာ. ဘော ဓီရ တဝ တေ မဓုရေ အပိ ဂုဏေ ပကတိသုန္ဒရေ ကရုဏာပညာဂုဏေပိ ယေ ဟီနာဓိမုတ္တိကာ ဇနာ နပ္ပသီဒန္တိ, ခါရဂုဏာနံ အမဓုရဂုဏာနံ တေသံ ဇနာနံ မနသော ဝုတ္တိ စိတ္တပ္ပဝတ္တိ ကီဒိသီ ကထံ ရုဟတိ. ဓိယာ ဤရတိ ပဝတ္တတီတိ စ, ကာ ဝိယ သာ ဒိဿတီတိ စ, ခါရာ ဂုဏာ ယေသန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ သမာဓိ နာမ ရသဟီနေ အာရောပိတရသယုတ္တဓမ္မဘူတံ မဓုရခါရဂုဏဒွယံ.

155. Bây giờ, ngài chỉ ra ví dụ về phép sarasadhammasamādhi (phép gán thuộc tính của vật có hương vị) bằng câu “madhuri” v.v... Hỡi bậc Trí tuệ, đối với những người có khuynh hướng thấp kém, ngay cả phẩm hạnh vốn đã tốt đẹp của Ngài, tức là phẩm hạnh từ bi và trí tuệ, mà cũng không hoan hỷ, thì tâm tánh, tức là sự vận hành của tâm, của những người có phẩm chất đắng chát, không ngọt ngào ấy, nảy sinh như thế nào? Phân tích cú pháp là: "hành động, vận hành bằng trí tuệ" (Dhiyā īrati pavattati), "nó trông giống như cái gì?" (kā viya sā dissati), và "những người có phẩm chất đắng chát" (khārā guṇā yesaṃ). Ở đây, phép samādhi chính là cặp phẩm chất ngọt và đắng, vốn là thuộc tính của vật có hương vị, được gán cho vật không có hương vị.

အဒြဝေ ဒြဝယုတ္တဿ

(Phép gán thuộc tính) của vật có tính lỏng vào vật không có tính lỏng.

၁၅၆.

156.

သဗ္ဗတ္ထသိဒ္ဓ [Pg.175] စူဠက-ပုဋပေယျာ မဟာဂုဏာ;

ဒိသာ သမန္တာ ဓာဝန္တိ, ကုန္ဒသောဘာသလက္ခဏာ.

Hỡi bậc Toàn Thành Tựu, những phẩm hạnh vĩ đại của Ngài, có thể uống được từ một chiếc cốc lá nhỏ, mang vẻ đẹp rực rỡ của hoa lài, lan tỏa khắp muôn phương.

၁၅၆. ‘‘သဗ္ဗတ္ထသိဒ္ဓိ’’စ္စာဒိ. သဗ္ဗတ္ထသိဒ္ဓဿ မဟာမုနိနော စူဠကပုဋေန ပေယျာ ပါတဗ္ဗာ ကုန္ဒသောဘာသလက္ခဏာ ကုန္ဒကုသုမဿ သောဘာသဝန္တာ ဇုတိဝိဇမ္ဘိနော မဟာဂုဏာ သမန္တာ ပရိတော ဒိသာ ဒိသန္တာနိ ဓာဝန္တိ.

156. Câu “Sabbatthasiddhi” v.v... Những phẩm hạnh vĩ đại của bậc Đại Mâu Ni, bậc Toàn Thành Tựu, có thể uống được từ một chiếc cốc lá nhỏ, mang vẻ đẹp rực rỡ của hoa lài, tỏa sáng lấp lánh, lan tỏa khắp nơi, đến tận các phương trời.

၁၅၆. ဣဒါနိ ဒြဝယုတ္တသမာဓိနော ဥဒါဟရဏမုဒ္ဒိသတိ ‘‘သဗ္ဗတ္ထိ’’စ္စာဒိနာ. သဗ္ဗတ္ထသိဒ္ဓ သဗ္ဗကိစ္စေ ပရိနိပ္ဖန္န, နိပ္ဖန္နေဟိ သဗ္ဗတ္ထေဟိ ဝါ သမန္နာဂတ ဟေ တထာဂတ တဝ စူဠကပုဋပေယျာ စူဠကပုဋေန ပါတဗ္ဗာ ကုန္ဒသောဘာသလက္ခဏာ ကုန္ဒသောဘာဟိ သမာနလက္ခဏာ ကုန္ဒသောဘာသဒိသာ ဝါ မဟာဂုဏာ သင်္ချာမဟန္တတ္တာ အာနုဘာဝမဟန္တတ္တာ ဝါ မဟန္တာ ဝါ အရဟတ္တာဒယော ဂုဏာ သမန္တာ သမန္တတော ဒိသာ ဒသဒိသာသု ဓာဝန္တီတိ. ဧတ္ထ ဒြဝယုတ္တဂုဏဘူတော စူဠကပုဋပေယျဘာဝေါ ဒြဝရဟိတေ ဂုဏေ အာရောပိတော သမာဓိ နာမ ဟောတိ. သဗ္ဗေ စ တေ အတ္ထာ စေတိ စ, တေ သိဒ္ဓါ ယဿေတိ စ, စူဠကမေဝ ပုဋမိတိ စ, တေန ပေယျာတိ စ, မဟန္တာ စ တေ ဂုဏာ စေတိ စ, ကုန္ဒာနံ သောဘာတိ စ, တာဟိ သမာနံ လက္ခဏံ ယေသန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

156. Bây giờ, ngài chỉ ra ví dụ về phép dravayuttasamādhi (phép gán thuộc tính của vật có tính lỏng) bằng câu “sabbatthi” v.v... Hỡi bậc Toàn Thành Tựu, bậc đã hoàn thành mọi phận sự, hay bậc sở hữu mọi thành tựu đã viên mãn, hỡi Như Lai, những phẩm hạnh vĩ đại của Ngài, có thể uống được từ một chiếc cốc lá nhỏ, có đặc tính tương tự vẻ đẹp của hoa lài, hoặc giống như vẻ đẹp của hoa lài, những phẩm hạnh vĩ đại như A-la-hán quả v.v... vì số lượng lớn lao hoặc vì oai lực vĩ đại, lan tỏa khắp nơi, trong mười phương. Ở đây, trạng thái "có thể uống được từ một chiếc cốc lá nhỏ", vốn là thuộc tính của vật có tính lỏng, được gán cho các phẩm hạnh không có tính lỏng, được gọi là phép samādhi. Phân tích cú pháp là: "tất cả những mục đích ấy" (Sabbe ca te atthā), "người đã thành tựu chúng" (te siddhā yassa), "chính chiếc cốc nhỏ là cái đựng" (cūḷakam eva puṭaṃ), "có thể uống được bằng nó" (tena peyyā), "những phẩm hạnh ấy vĩ đại" (mahantā ca te guṇā), "vẻ đẹp của những bông hoa lài" (kundānaṃ sobhā), và "những phẩm hạnh có đặc tính tương tự vẻ đẹp ấy" (tāhi samānaṃ lakkhaṇaṃ yesaṃ).

အကတ္တရိ ကတ္တုတာ

(Phép gán) tính tác nhân cho vật không phải tác nhân.

၁၅၇.

157.

မာရာရိဗလဝိဿဋ္ဌာ, ကုဏ္ဌာ နာနာဝိဓာ’ယုဓာ;

လဇ္ဇမာနာ’ညဝေသေန, ဇိန ပါဒါနတာ တဝ.

Kính lạy Đức Chiến Thắng, những vũ khí đa dạng, cùn mòn, do quân đội của Ma vương phóng ra, dường như xấu hổ, trong một hình dạng khác, cúi đầu dưới chân Ngài.

၁၅၇. ‘‘မာရာ’’ဣစ္စာဒိ. မာရောယေဝ အရိ သတ္တူတိ မာရာရီ, တေန, ဗလေန အတ္တနော သတ္တိယာ, တဿ ဝါ ဗလေန သေနာယ ဝိဿဋ္ဌာ အဘိမုခံ ဆဍ္ဍိတာ နာနာဝိဓာ အနေကပ္ပကာရာ [Pg.176] အာယုဓာ ဘိန္ဒိဝါဠာဒယော ကုဏ္ဌာ ပရိစ္စတ္တတိခိဏဘာဝါ တာယေဝ ကုဏ္ဌဘာဝပ္ပတ္တိယာ လဇ္ဇမာနာ ‘‘လောကပ္ပတီတာနုဘာဝါနမမှာကမ္ပိ ဧဝရူပံ ဇာတ’’န္တိ လဇ္ဇန္တာ အညဝေသေန ‘‘ကထံ နာမ ပရေ အမှေ န ဇာနေယျု’’န္တိ အတ္တနော အာဝုဓဝေသံ ပရိဝတ္တိတွာ ကုသုမဝေသေန, ဇိနာတိ အာမန္တနံ, တဝ ပါဒါနတာ ပါဒေသု သန္နတာ.

157. ‘‘Mārā’’...v.v... Māra chính là kẻ thù, là oan gia nên gọi là Mārāri (kẻ thù của Māra); do năng lực của vị ấy, do sức mạnh của chính mình, hoặc do năng lực của vị ấy, do quân đội của vị ấy, các loại vũ khí đa dạng, nhiều chủng loại như đinh ba...v.v... đã được phóng ra, đã được ném về phía trước, (nhưng) đã trở nên cùn lụt, đã từ bỏ sự sắc bén. Chính vì đã trở nên cùn lụt nên chúng hổ thẹn, chúng xấu hổ rằng: ‘Đối với chúng ta, những kẻ có uy lực nổi danh trong thế gian mà cũng xảy ra tình trạng như thế này’. Với một hình dáng khác, (nghĩ rằng): ‘Làm sao để những kẻ khác không nhận ra chúng ta?’, chúng đã biến đổi hình dạng vũ khí của mình thành hình dạng của những đóa hoa. ‘Này đấng Chiến Thắng’ là tiếng gọi. (Chúng) đã cúi rạp dưới chân của ngài, đã phủ phục dưới chân (ngài).

၁၅၇. ဣဒါနိ ကတ္တုဓမ္မသမာဓိနော ဥဒါဟရဏမုဒ္ဒိသတိ ‘‘မာရာရိ’’စ္စာဒိနာ. ဟေ ဇိန မာရာရိဗလဝိဿဋ္ဌာ မာရသတ္တုနာ အတ္တနော သတ္တိယာ ဝိဿဋ္ဌာ, မာရာရိနော ဝါ သေနာယ ဝိဿဋ္ဌာ အဘိမုခေ ပါတိတာ နာနာဝိဓာယုဓာ အနေကပ္ပကာရဘိန္ဒိဝါဠဥသုသတ္တိတောမရာဒယော အာဝုဓာ ကုဏ္ဌာ အတိခိဏာ လဇ္ဇမာနာ ‘‘ကသ္မာ ဧဝံ လောကပသိဒ္ဓါနုဘာဝါနမမှာကမ္ပိ ဤဒိသံ ဝိပ္ပကာရမဟောသီ’’တိ လဇ္ဇန္တာ အညဝေသေန ‘‘ကထမမှေ ပရေ န ဇာနေယျု’’န္တိ အာဝုဓဝေသံ ဟိတွာ တဒညဘူတေန ပုပ္ဖဝေသေန တဝ ပါဒါနတာ ပါဒသမီပေ နတာ အဟေသုန္တိ. ဧတ္ထ ကတ္တုဓမ္မဘူတံ လဇ္ဇနဉ္စ အညဝေသေန ပရိဝတ္တနဉ္စ အာနတဉ္စေတိ ဣမေ လဇ္ဇနာဒီနံ အကတ္တုဘူတေသု ဝိသယေသု အာရောပိတာ သမာဓယော နာမ ဟောန္တိ. မာရော ဧဝ အရီတိ စ, ဗလေန ဝိဿဋ္ဌာတိ စ, မာရာရိနာ ဗလဝိဿဋ္ဌာတိ စ မာရာရိနော ဗလံ သေနာတိ စ, တေန ဝိဿဋ္ဌာတိ စ, နာနာ အနေကဝိဓာ ပကာရာ ယေသန္တိ စ, အညေသံ ဝေသောတိ စ, အညော စ သော ဝေသော စာတိ စ, ပါဒေသု အာနတာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

157. Bây giờ, ngài nêu lên ví dụ về phép ẩn dụ thuộc tính tác nhân (kattudhammasamādhi) qua câu ‘mārāri’...v.v... Này đấng Chiến Thắng, (các loại vũ khí) được phóng ra bởi năng lực của kẻ thù của Māra, được phóng ra bởi kẻ thù của Māra bằng chính năng lực của mình, hoặc được phóng ra bởi quân đội của kẻ thù của Māra, đã được làm cho rơi xuống phía trước, các loại vũ khí đa dạng nhiều chủng loại như đinh ba, mũi tên, cây thương, cây lao...v.v... đã trở nên cùn lụt, không còn sắc bén, chúng hổ thẹn, chúng xấu hổ rằng: ‘Tại sao sự biến đổi như thế này lại xảy ra đối với cả chúng ta, những kẻ có uy lực lừng danh trong thế gian?’. Với một hình dáng khác, (nghĩ rằng): ‘Làm sao để những kẻ khác không nhận ra chúng ta?’, chúng đã từ bỏ hình dạng vũ khí để mang hình dạng của những đóa hoa, một hình dạng khác hẳn, chúng đã cúi rạp dưới chân của ngài, đã phủ phục gần chân (ngài). Ở đây, các thuộc tính của tác nhân là sự hổ thẹn, sự biến đổi thành hình dáng khác, và sự cúi rạp; những điều này, tức là sự hổ thẹn...v.v..., khi được gán cho các đối tượng không phải là tác nhân của chúng (tức là các vũ khí), được gọi là phép ẩn dụ (samādhayo). Cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘Māra chính là kẻ thù’, và ‘được phóng ra bởi năng lực’, và ‘được phóng ra bởi năng lực của kẻ thù của Māra’, và ‘năng lực của kẻ thù của Māra là quân đội’, và ‘được phóng ra bởi năng lực ấy’, và ‘những thứ có nhiều loại, nhiều chủng loại’, và ‘hình dáng của những cái khác’, và ‘vừa là cái khác, vừa là hình dáng ấy’, và ‘đã cúi rạp dưới chân’.

ကဌိနဿ အသရီရေ

Về (thuộc tính) cứng chắc nơi vật vô hình.

၁၅၈.

158.

မုနိန္ဒဘာဏုမာ ကာလော-ဒိတော ဗောဓောဒယာစလေ;

သဒ္ဓမ္မရံသိနာ ဘာတိ,ဣန္ဒမန္ဓတမံ ပရံ.

Mặt trời là đấng Tối Thắng trong hàng hiền thánh, đã mọc lên đúng lúc trên ngọn núi Giác Ngộ đang rạng đông; ngài tỏa sáng với những tia sáng Chánh Pháp, phá tan bóng tối vô minh dày đặc.

၁၅၈. ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိ. [Pg.177] ဗောဓော သဗ္ဗညုတညာဏသဒိသော သောယေဝ ဝါ ဥဒယာစလော ဥဒယပဗ္ဗတော တသ္မိံ ကာလေ ရတ္တိပရိယန္တေ အဘိနိက္ခန္တသမယေ ဥဒိတော ပါတုဘူတော မုနိန္ဒော မုနိန္ဒသဒိသော သောယေဝ ဝါ ဘာဏုမာ သူရိယော အန္ဓတမံ အန္ဓကာရံ မောဟံ ဝါ ပရံ အစ္စန္တမေဝ သဒ္ဓမ္မရံသိနာ သဒ္ဓမ္မသဒိသေန သဒ္ဓမ္မသင်္ခတေန ဝါ ရံသိနာ ဘိန္ဒံ ပဒါလေန္တော ဘာတိ သောဘတီတိ.

158. ‘‘Muninda’’...v.v... Sự giác ngộ tương tự như trí tuệ toàn tri, hoặc chính nó là ngọn núi rạng đông, là ngọn núi mặt trời mọc; vào thời điểm ấy, vào lúc cuối đêm, vào thời điểm xuất gia, đã mọc lên, đã xuất hiện, đấng Tối Thắng trong hàng hiền thánh tương tự như mặt trời, hoặc chính ngài là mặt trời, (phá tan) bóng tối dày đặc, tức là bóng tối hoặc là sự vô minh, một cách hoàn toàn, bằng những tia sáng Chánh Pháp, bằng những tia sáng tương tự như Chánh Pháp, hoặc bằng những tia sáng được gọi là Chánh Pháp, đang phá vỡ, đang xé tan, ngài tỏa sáng, ngài rực rỡ.

၁၅၈. ဣဒါနိ ကဌိနဓမ္မသမာဓိနော ဥဒါဟရဏမုဒ္ဒိသတိ ‘‘မုနိန္ဒိ’’စ္စာဒိနာ. ဗောဓောဒယာစလေ သဗ္ဗညုတညာဏသဒိသေ သဗ္ဗညုတညာဏသင်္ခါတေ ဝါ ဥဒယပဗ္ဗတေ ကာလောဒိတော ရတ္တိက္ခယေ မာရပရာဇိတသမယေ ဝါ ဥဒိတော ပါတုဘူတော မုနိန္ဒဘာနုမာ မုနိန္ဒသဒိသော မုနိန္ဒောယေဝ ဝါ သူရိယော အန္ဓတမံ ပကတိဃနန္ဓကာရံ ဗဟလမောဟန္ဓကာရံ သဒ္ဓမ္မရံသိနာ သဒ္ဓမ္မသဒိသေန သဒ္ဓမ္မဘူတေန ဝါ ကိရဏေန ပရမတိသယေန ဘိန္ဒံ ပဒါလေန္တော ဘာတိ သောဘတီတိ. ဧတ္ထ ထဒ္ဓဓမ္မဘူတံ ဘေဒနံ အသရီရဘူတေ အန္ဓကာရေ ဗုဒ္ဓိယာ အာရောပိတံ သမာဓိ နာမ ဟောတိ. မုနီနံ ဣန္ဒောတိ စ, သောယေဝ ဘာနုမာတိ စ, ဗောဓော ဧဝ ဥဒယာစလောတိ စ, သဒ္ဓမ္မော ဧဝ ရံသီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

158. Bây giờ, ngài nêu lên ví dụ về phép ẩn dụ thuộc tính cứng chắc (kaṭhinadhammasamādhi) qua câu ‘muninda’...v.v... Trên ngọn núi rạng đông của sự giác ngộ, tương tự như trí tuệ toàn tri, hoặc được gọi là trí tuệ toàn tri, vào lúc cuối đêm hoặc vào thời điểm chiến thắng Māra, đã mọc lên, đã xuất hiện, mặt trời là đấng Tối Thắng trong hàng hiền thánh, tương tự như đấng Tối Thắng trong hàng hiền thánh, hoặc chính là đấng Tối Thắng trong hàng hiền thánh, (phá tan) bóng tối dày đặc, bóng tối tự nhiên dày đặc, bóng tối vô minh sâu dày, bằng những tia sáng Chánh Pháp, bằng những tia sáng tương tự như Chánh Pháp, hoặc bằng những tia sáng chính là Chánh Pháp, một cách tột bậc, đang phá vỡ, đang xé tan, ngài tỏa sáng, ngài rực rỡ. Ở đây, hành động phá vỡ, vốn là thuộc tính của vật cứng chắc, được trí tuệ gán cho bóng tối vốn là vật vô hình, được gọi là phép ẩn dụ (samādhi). Cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘Vị vua của các bậc hiền thánh’, và ‘vị ấy chính là mặt trời’, và ‘sự giác ngộ chính là ngọn núi rạng đông’, và ‘Chánh Pháp chính là những tia sáng’.

၁၅၉.

159.

ဝမနုဂ္ဂိရနာဒျေ’တံ, ဂုဏဝုတျပရိစ္စုတံ;

အတိသုန္ဒရမညံ တု, ကာမံ ဝိန္ဒတိ ဂါမ္မတံ.

Việc nôn mửa, khạc nhổ và những thứ tương tự, khi không đi chệch khỏi cách dùng thứ yếu (ẩn dụ), thì lại vô cùng tao nhã; nhưng ngược lại, (khi dùng theo nghĩa đen) thì chắc chắn trở nên thô tục.

၁၅၉. ကောစိ ဓမ္မော အမုချဝိသယေ ဗန္ဓေ သောဘတေ, န မုချဝိသယေတိ ဒဿန္တော အာဟ ‘‘ဝမနံ’’ဣစ္စာဒိ. ဝမနဉ္စ ဥဂ္ဂိရနဉ္စ, အာဒိသဒ္ဒေန ဝိရေစနာဒိပရိဂ္ဂဟော. ဧတံ ယထာဝုတ္တံ ဂုဏာ ပဓာနေတရာ ပသိဒ္ဓဝိသယာ ဝိသယန္တရပရိဂ္ဂဟလက္ခဏာ ဝုတ္တိ ပယောဂရူပါ, တတော အပရိစ္စုတံ အပရိဂဠိတံ သန္တံ အမုချဘူတံ အတိသုန္ဒရံ အစ္စန္တမနောဟရမလင်္ကာရရူပတ္တာ, အညံ တု ဣတရံ ပန မုချန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကာမံ ဧကန္တေန [Pg.178] ဂါမ္မတံ အသဗ္ဘသဘာဝံ ဗန္ဓေ တဿာနုစိတဘာဝတော ဝိန္ဒတိ ပဋိလဘတိ ပသဝတီတိ အတ္ထော.

159. Để chỉ ra rằng một thuộc tính nào đó khi được dùng trong văn cảnh thứ yếu thì hay, nhưng trong văn cảnh chủ yếu thì không, ngài đã nói ‘vamanaṃ’...v.v... Nôn mửa và khạc nhổ; qua từ ‘ādi’ (v.v...), bao gồm cả việc xổ...v.v... Điều này, như đã nói, là cách dùng thứ yếu, không phải chủ yếu, có đặc điểm là lấy một đối tượng khác với đối tượng thông thường. Khi không đi chệch, không sai lệch khỏi điều đó, trở thành thứ yếu, nó vô cùng tao nhã, cực kỳ duyên dáng vì mang hình thức của một phép tu từ. Nhưng ngược lại, cái khác, tức là cái chủ yếu, được nói đến. ‘Chắc chắn’ có nghĩa là tuyệt đối. Nó tìm thấy, đạt được, sinh ra ‘sự thô tục’, bản chất không tao nhã, do sự không phù hợp của nó trong văn cảnh đó. Đây là ý nghĩa.

၁၅၉. ဣဒါနိ ဣမေသုယေဝ ပါဏိဓမ္မာဒီသု ကောစိ ဓမ္မော အမုချဝိသယေ ပယုတ္တော ပသတ္ထော, မုချဝိသယေ ပယုတ္တော အပသတ္ထောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဝမနုဂ္ဂိ’’စ္စာဒိမာဟ. ဧတံ ဝမနုဂ္ဂိရနာဒိ ဝမနဥဂ္ဂိရနဝိရေစနာဒိကံ ဂုဏဝုတျပရိစ္စုတံ အမုချပယောဂတော အဂဠိတံ အမုချဘူတံ အတိသုန္ဒရံ သဗ္ဗေသံ အတိပိယံ ဟောတိ, အညံ တု ဥတ္တတော ဗျတိရေကံ မုချဝိသယေ ပယုတ္တံ ဝမနုဂ္ဂိရနာဒိကံ ပန ကာမံ ဧကန္တေန ဂါမ္မတံ သဘာဝအပ္ပိယဂါမ္မဒေါသတံ ဝိန္ဒတိ သေဝတီတိ. ဝမနဉ္စ ဥဂ္ဂိရနဉ္စေတိ စ, တာနိ အာဒီနိ ယဿေတိ စ, ဂုဏာ အပ္ပဓာနာ ဝုတ္တီတိ စ, တတော အပရိစ္စုတန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

159. Bây giờ, để chỉ ra rằng trong số các thuộc tính của chúng sinh...v.v..., có thuộc tính khi được dùng trong văn cảnh thứ yếu thì đáng khen, nhưng khi dùng trong văn cảnh chủ yếu thì đáng chê, ngài đã nói ‘vamanuggi’...v.v... Việc nôn mửa, khạc nhổ, xổ...v.v... này, khi không đi chệch khỏi cách dùng thứ yếu, không sai lệch khỏi cách dùng không chủ yếu, trở thành thứ yếu, thì vô cùng tao nhã, vô cùng được mọi người yêu thích. Nhưng ngược lại, trái với điều đã nói, việc nôn mửa, khạc nhổ...v.v... khi được dùng trong văn cảnh chủ yếu thì chắc chắn, tuyệt đối tìm thấy, vướng phải sự thô tục, cái lỗi thô tục vốn tự nhiên không đáng ưa. Cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘Nôn mửa và khạc nhổ’, và ‘những thứ ấy là khởi đầu của nó’, và ‘cách dùng thứ yếu, không chủ yếu’, và ‘không đi chệch khỏi điều đó’.

၁၆၀.

160.

ကန္တီနံ ဝမနဗျာဇာ, မုနိပါဒနခါဝလီ;

စန္ဒကန္တီ ပိဝန္တီဝ, နိပ္ပဘံ တံ ကရောန္တိယော.

Dãy móng chân của bậc Thánh hiền, dưới chiêu bài tuôn ra những ánh quang, dường như đang uống lấy ánh sáng của mặt trăng, trong khi làm cho mặt trăng ấy trở nên lu mờ.

၁၆၀. ဥဒါဟရတိ ‘‘ကန္တီန’’မိစ္စာဒိ. မုနိနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါဒနခါနံ အာဝလီ သေဏိယော ကန္တီနံ အတ္တနော နိရန္တရံ နိဿရန္တီနံ သောဘာဝိသေသာနံ ဝမနဗျာဇာ ဥဂ္ဂိရနလေသေန စန္ဒကန္တီ စန္ဒစ္ဆဝိယော သဗ္ဗတ္ထ ပတ္ထဋတ္တာ ပိဝန္တီဝ ပါနံ ကရောန္တီတိ တက္ကေမိ. ကီဒိသီ ဝိယာတိ ပရိကပ္ပနာဗီဇမာဟ ‘‘နိပ္ပဘ’’န္တိအာဒိ. တံ စန္ဒံ နိပ္ပဘံ ပဘာဝိရဟိတံ ကရောန္တိယော ဝိဒဟမာနာ. ဣဒဉှိ ကပ္ပနာဗီဇံ ယတော နခသောဘာလိင်္ဂနေန စန္ဒဿ သောဘာဝတော နိပ္ပဘတ္တံ ပဿိတွာ မဟတ္တဉ္စ တဿာ နခါဝလိယော စန္ဒကန္တီ ပိဝန္တီတိ ပရိကပ္ပေတိ ကန္တီနဉ္စ ဝမနဗျာဇံ.

160. Ngài nêu ví dụ bằng câu “kantīnaṃ” v.v... Hàng móng chân của bậc Mâu-ni, đức Chánh Đẳng Giác, tôi cho rằng dường như đang uống ánh trăng, tức là những vẻ đẹp của mặt trăng, do (ánh sáng của chúng) lan tỏa khắp nơi, với cái cớ là sự tuôn ra, tức là sự phun ra những vẻ đẹp đặc biệt của chính chúng, tức là những ánh hào quang, đang không ngừng phát ra. (Tác giả) nói lên hạt giống của sự tưởng tượng bằng câu “nippabhaṃ” v.v... rằng (chúng) giống như thế nào. (Nghĩa là) đang làm cho mặt trăng ấy trở nên không có ánh sáng, bị mất đi vẻ rực rỡ. Đây chính là hạt giống của sự tưởng tượng, bởi vì sau khi thấy mặt trăng vốn có vẻ đẹp lại trở nên không có ánh sáng do sự bao trùm của vẻ đẹp từ móng chân, và (thấy) sự vĩ đại của hàng móng chân ấy, (nhà thơ) đã tưởng tượng rằng hàng móng chân ấy đang uống ánh trăng và (tưởng tượng ra) cái cớ là sự tuôn ra những vẻ đẹp.

၁၆၀. ဣဋ္ဌဝိသယေ ပယုတ္တဝမနုဂ္ဂိရနာဒီနမုဒါဟရဏမုဒ္ဒိသတိ ‘‘ကန္တီန’’မိစ္စာဒိနာ. မုနိပါဒနခါဝလီ မုနိပါဒနခသေဏိယော ကန္တီနံ အတ္တနော စန္ဒမရီစိသဒိသသောဘာနံ ဝမနဗျာဇာ ဥဂ္ဂိရနလေသေန တံ နိမ္မလစန္ဒံ နိပ္ပဘံ ကရောန္တိယော အတ္တနော သဗ္ဗတ္ထ ပတ္ထဋတ္တာ နိပ္ပဘံ ကရောန္တိယော စန္ဒကန္တီ စန္ဒရံသိယော [Pg.179] ပိဝန္တိ မညေ. နခရံသီနံ သဗ္ဗတ္ထ ပတ္ထဋတ္တာ သပ္ပဘဿာပိ စန္ဒဿ နိပ္ပဘတ္တဉ္စ နခရံသီနံ အဓိကတ္တဉ္စ ဒိသွာ စန္ဒကန္တီ ပိဝန္တိ ဣဝေတိ နခါဝလီနံ စန္ဒကန္တိပိဝနဉ္စ သကကန္တိဝမနဉ္စ ပကတိ န ဟောတိ, ဗျာဇမိတိ ကဝိနာ ပရိကပ္ပိတံ ဟောတိ. ဧတ္ထ ဘတ္တသိတ္ထာဒိမုချဝိသယတော အညကန္တိသင်္ခတအမုချဝိသယေ ပယုတ္တံ ဝမနံ ဂုဏဝုတ္တီတိ ဉာတဗ္ဗံ. ဝမနမေဝ ဗျာဇမိတိ စ, မုနိနော ပါဒါတိ စ, တေသု နခါတိ စ, တေသံ အာဝလိယောတိ စ, စန္ဒဿ ကန္တိယောတိ စ, နိဂ္ဂတော ပဘာဟီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

160. (Tác giả) chỉ ra ví dụ về các từ như "tuôn ra", "phun ra" được sử dụng trong đối tượng khả ái bằng câu “kantīnaṃ” v.v... Hàng móng chân của bậc Mâu-ni, tôi cho rằng, đang uống ánh trăng, tức là những tia sáng của mặt trăng, trong khi làm cho mặt trăng trong sạch ấy trở nên không có ánh sáng do (ánh sáng của) chính chúng lan tỏa khắp nơi, với cái cớ là sự tuôn ra, tức là sự phun ra những vẻ đẹp của chính chúng vốn giống như tia sáng mặt trăng. Sau khi thấy mặt trăng, dù có ánh sáng, cũng trở nên không có ánh sáng do các tia sáng từ móng chân lan tỏa khắp nơi, và thấy sự vượt trội của các tia sáng từ móng chân, (nhà thơ đã tưởng tượng) rằng (chúng) dường như đang uống ánh trăng. Do đó, việc hàng móng chân uống ánh trăng và việc tuôn ra vẻ đẹp của chính mình không phải là tự nhiên, mà được nhà thơ tưởng tượng ra như một cái cớ. Ở đây, cần phải hiểu rằng từ "tuôn ra" (vamanaṃ) được sử dụng trong một đối tượng không chính yếu được gọi là vẻ đẹp, khác với đối tượng chính yếu như hạt cơm v.v..., là một cách nói thứ cấp (guṇavutti). Và các cách phân tích cú pháp (viggaho) là: vamanameva byājaṃ (sự tuôn ra chính là cái cớ), munino pādā (những bàn chân của bậc Mâu-ni), tesu nakhā (những móng chân trên đó), tesaṃ āvaliyo (hàng của chúng), candassa kantiyo (những vẻ đẹp của mặt trăng), và niggato pabhāhi (thoát ra khỏi ánh sáng).

၁၆၁.

161.

အစိတ္တကတ္တုကံ ရုဈ-မိစ္စေဝံ ဂုဏကမ္မ တံ ;

သစိတ္တကတ္တုကံ ပေ’တံ, ဂုဏကမ္မံ ယဒု’တ္တမံ.

Hành động thứ cấp ấy, có tác nhân vô tri, thật là mỹ diệu; Và hành động thứ cấp này, có tác nhân hữu tri, nếu có, thì thật là tuyệt hảo.

၁၆၁. ယထာဝုတ္တံ နိဂမေတိ ‘‘အစိတ္တ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဣစ္စေဝံ အစိတ္တော ကတ္တာ ယဿ တံ အစိတ္တကတ္တုကံ. ဂုဏော ကမ္မံ ယဿ တံ ဂုဏကမ္မံ. တဉ္စ ဝမနာဒိ ရုဈမတိမနောဟရံ ဘဝတိ ဗန္ဓောစိတတ္တာ. နခါဝလိယော ဟိ အစိတ္တကတ္တာရော, ကန္တိယော ဂုဏကမ္မန္တိ ဝမနမတြာတိသုန္ဒရံ. နေဒမေဝ ရုဈန္တိ အာဟ ‘‘သစိတ္တ’’ဣစ္စာဒိ. ဧတံ ဝမနာဒိကံ သစိတ္တကတ္တုကမ္ပိယဒိဂုဏကမ္မံ, ဥတ္တမံ သေဋ္ဌံ ဗန္ဓောစိတတ္တာ.

161. (Tác giả) kết luận điều đã nói bằng câu “acitta” v.v... Như vậy, “acittakattukaṃ” là (hành động) mà tác nhân của nó là vô tri. “Guṇakammaṃ” là (hành động) mà nghiệp của nó là thứ cấp. Và (hành động) “tuôn ra” v.v... ấy trở nên mỹ diệu, rất đẹp lòng, vì phù hợp với văn cảnh. Thật vậy, hàng móng chân là những tác nhân vô tri, vẻ đẹp là nghiệp thứ cấp, do đó hành động “tuôn ra” ở đây là vô cùng đẹp đẽ. (Tác giả) nói “sacitta” v.v... (để chỉ rằng) không chỉ điều này là mỹ diệu. Hành động “tuôn ra” v.v... này, ngay cả khi có tác nhân hữu tri, nếu là nghiệp thứ cấp, thì cũng là tuyệt hảo, là cao quý nhất, vì phù hợp với văn cảnh.

၁၆၁. အနန္တရောဒါဟရဏဿ ပသတ္ထတ္တဉ္စ ကမ္မနိ ဂုဏေ သတိ သစိတ္တကတ္တုကဝမနာဒိကဉ္စ ဣဋ္ဌမိတိ ဒဿေန္တော ‘‘အစိတ္တကတ္တုက’’မိစ္စာဒိမာဟ. ဣစ္စေဝံ ဣမိနာ ပကာရေန အစိတ္တကတ္တုကံ နခါဝလိသင်္ခါတအဝိညာဏကကတ္တုဝန္တံ ဂုဏကမ္မံ နခကန္တိသင်္ခါတအပ္ပဓာနကမ္မဝန္တံ ဝမနာဒိကံ ရုဈံ ရစနာယ ဥစိတတ္တာ ရုစိဇနကံ ဟောတိ, ဧတံ ဝမနာဒိကံ သစိတ္တကတ္တုကမ္ပိ သဝိညာဏကကတ္တုဝန္တမ္ပိ ယဒိ ဂုဏကမ္မံ အမုချကမ္မံ စေ, ဥတ္တမံ ဝိသိဋ္ဌမေဝ, ‘‘ကန္တီန’’န္တိ ဘာဝသမ္ဗန္ဓေ ဆဋ္ဌိယာ သတိပိ ဝမနကြိယာယ ကမ္မတ္တံ နာတိဝတ္တတိ. နတ္ထိ စိတ္တံ ယေသန္တိ စ, အစိတ္တာ ကတ္တာရော ယဿာတိ စ, ဂုဏော ကမ္မံ ယဿေတိ စ, သဟ [Pg.180] စိတ္တေန ဝတ္တမာနောတိ စ ဝါကျံ. ဣတိ နိဒဿနေ ဧဝံ ပကာရေ နိပါတော, အထ ဝါ ဝစနဝစနီယာနံ နိဂမာရမ္ဘေ နိပါတသမုဒါယော.

161. Để chỉ ra sự xuất sắc của ví dụ ngay trước đó và (chỉ ra rằng) hành động “tuôn ra” v.v... có tác nhân hữu tri cũng là điều khả ái khi nghiệp là thứ cấp, (tác giả) đã nói câu “acittakattukaṃ” v.v... Như vậy, theo cách này, hành động “tuôn ra” v.v... có tác nhân vô tri, tức là có tác nhân không có thức được gọi là hàng móng chân, và có nghiệp thứ cấp, tức là có nghiệp không chính yếu được gọi là vẻ đẹp của móng chân, thì trở nên mỹ diệu, tức là làm phát sinh sự thích thú, vì phù hợp với cách hành văn. Hành động “tuôn ra” v.v... này, ngay cả khi có tác nhân hữu tri, tức là có tác nhân có thức, nếu là nghiệp thứ cấp, tức là nghiệp không chính yếu, thì cũng là tuyệt hảo, thật sự đặc biệt. Mặc dù trong câu “kantīnaṃ”, biến cách thứ sáu (sở hữu cách) được dùng trong mối quan hệ trạng thái (bhāvasambandha), (từ này) vẫn không vượt qua được tính chất là nghiệp của động từ “tuôn ra”. Các câu (phân tích cú pháp) là: natthi cittaṃ yesaṃ (những kẻ không có tâm), acittā kattāro yassa (hành động có tác nhân là những kẻ vô tri), guṇo kammaṃ yassa (hành động có nghiệp là thứ cấp), và saha cittena vattamāno (hiện hữu cùng với tâm). Từ “iti” là một tiểu từ chỉ ví dụ, chỉ loại như vậy, hoặc là một tập hợp tiểu từ ở đầu phần kết luận của lời nói và điều được nói.

၁၆၂.

162.

ဥဂ္ဂိရန္တောဝ သ သ္နေဟ-ရသံ ဇိနဝရော ဇနေ;

ဘာသန္တော မဓုရံ ဓမ္မံ, ကံ န သမ္ပီဏယေ ဇနံ.

Bậc Thắng Giả ấy, khi nói lên pháp ngọt ngào, dường như đang tuôn ra hương vị của tình thương cho chúng sanh; Ngài không làm cho người nào được hoan hỷ hay sao?

၁၆၂. တဒုဒါဟရတိ ‘‘ဥဂ္ဂိရန္တောဝါ’’တိအာဒိနာ. သော ဇိနဝရော ဇနေ သကလသတ္တနိကာယေ သ္နေဟရသံ အတ္တနော ပေမသင်္ခါတံ အနုရာဂံ ဥဂ္ဂိရန္တောဝ ဝမန္တော ဝိယ မဓုရံ အတိပဏီတံ ဓမ္မံ ဘာသန္တော ကံ ဇနံ န သမ္ပီဏယေ, သဗ္ဗမေဝ သမ္ပီဏေတိ. ဧတ္ထ ဇိနဝရော ကတ္တာ သစိတ္တော, သ္နေဟရသော ဂုဏကမ္မံ.

162. (Tác giả) nêu ví dụ cho điều đó bằng câu “uggirantova” v.v... Bậc Thắng Giả ấy, khi nói lên pháp ngọt ngào, vô cùng vi diệu, dường như đang tuôn ra, như đang phun ra hương vị của tình thương, tức là lòng ái mộ được gọi là tình yêu thương của chính mình, cho chúng sanh, cho toàn thể chúng hữu tình, thì Ngài không làm cho người nào được hoan hỷ hay sao? (Nghĩa là) Ngài làm cho tất cả mọi người đều được hoan hỷ. Ở đây, bậc Thắng Giả là tác nhân hữu tri, hương vị của tình thương là nghiệp thứ cấp.

၁၆၂. ဣဒါနိ သစိတ္တကကတ္တုပက္ခေ ဥဒါဟရဏမုဒ္ဒိသတိ ‘‘ဥဂ္ဂိရန္တော’’စ္စာဒိနာ. သော ဇိနဝရော ဇနေ သကလသတ္တနိကာယေ သ္နေဟရသံ အတ္တနော ပေမသင်္ခါတအနုရာဂံ ဥဂ္ဂိရန္တော ဣဝ ဝမန္တော ဝိယ မဓုရံ အာဒိကလျာဏာဒိဘာဝေန ပဏီတံ ဓမ္မံ သဒ္ဓမ္မံ ဘာသန္တော ဒေသေန္တော ယထာသယံ ဝဒန္တော ကံ ဇနံ ကီဒိသံ ပုဂ္ဂလံ န သမ္ပီဏယေ, ပီဏေတိ ဧဝါတိ. ဧတ္ထ ဥဂ္ဂိရနံ ဇိနဝရသင်္ခတသစိတ္တကကတ္တုဝန္တမ္ပိ သ္နေဟရသသင်္ခါတအမုချကမ္မယုတ္တတ္တာ ပသတ္ထံ ဟောတိ. သ္နေဟော ဧဝ ရသော အနုရာဂေါတိ ဝိဂ္ဂဟော.

162. Bây giờ, (tác giả) chỉ ra ví dụ về trường hợp tác nhân hữu tri bằng câu “uggiranto” v.v... Bậc Thắng Giả ấy, khi nói lên, khi thuyết giảng, khi trình bày chánh pháp, tức là pháp vi diệu vì có sự tốt đẹp ở đoạn đầu v.v..., một cách ngọt ngào, tùy theo khuynh hướng (của chúng sanh), dường như đang tuôn ra, như đang phun ra hương vị của tình thương, tức là lòng ái mộ được gọi là tình yêu thương của chính mình, cho chúng sanh, cho toàn thể chúng hữu tình, thì Ngài không làm cho người nào, không làm cho hạng người nào được hoan hỷ hay sao? (Nghĩa là) Ngài chắc chắn làm cho hoan hỷ. Ở đây, hành động “tuôn ra”, mặc dù có tác nhân hữu tri được gọi là bậc Thắng Giả, vẫn trở nên xuất sắc vì được kết hợp với nghiệp không chính yếu được gọi là hương vị của tình thương. Cách phân tích cú pháp là: sneho eva raso, anurāgo (tình thương chính là hương vị, là lòng ái mộ).

၁၆၃.

163.

ယော သဒ္ဒသတ္ထကုသလော ကုသလော နိဃဏ္ဋု-ဆန္ဒောအလင်္ကတိသု နိစ္စကတာဘိယောဂေါ;

သော’ယံ ကဝိတ္တဝိကလောပိ ကဝီသု သင်္ချ-မောဂယှ ဝိန္ဒတိ ဟိ ကိတ္တိ’မမန္ဒရူပံ.

Người nào tinh thông văn phạm, thông thạo từ vựng, thi luật và tu từ học, lại thường xuyên chuyên cần; Người ấy, dù thiếu tài thi ca, khi đã được xếp vào hàng thi sĩ, chắc chắn sẽ đạt được danh tiếng không hề nhỏ.

ဣတိ သံဃရက္ခိတမဟာသာမိပါဒဝိရစိတေ

Như vậy, trong tác phẩm được biên soạn bởi ngài Đại Trưởng lão Tăng Hộ (Saṅgharakkhita)

သုဗောဓာလင်္ကာရေ

trong bộ Subodhālaṅkāra (Minh Báo Trang Nghiêm Luận),

ဂုဏာဝဗောဓော နာမ တတိယော ပရိစ္ဆေဒေါ.

chương thứ ba, tên là Guṇāvabodho (Sự thông hiểu về các phẩm chất), (đã kết thúc).

၁၆၃. ဂန္ထန္တရာဟိတဝါသနာယ, [Pg.181] တဒနုဗန္ဓပဋိဘာနေ စာဝိဇ္ဇမာနေပိ သုတေန အဘိယောဂဗလေန ကဝိတာ ကိတ္တိ စ တဒနုဂတာ သမုပလဗ္ဘတီတိ သမနုသာသတိ ‘‘ယော’’ဣစ္စာဒိနာ. သဒ္ဒသတ္ထေ ဗျာကရဏေ ကိသ္မိဉ္စိ ‘‘ဣဒမေဝေ’’တိ နိယမာဘာဝါ ကုသလော ဆေကော နိဃဏ္ဋုမှိ အဘိဓာနသတ္ထေ စ ဆန္ဒသိ ဝုတ္တိဇာတိပ္ပပဉ္စပကာသကဆန္ဒောဝိစိတိသတ္ထေ စ အလင်္ကတိသု အလင်္ကာရသတ္ထေ စ ကုသလော န ကေဝလံ သဒ္ဒသတ္ထေယေဝ, အထ စ ပန နိစ္စမနဝရတံ ဒိဝါ စ ရတ္တော စ ကတော အဘိယောဂေါ ဝါယာမော ရစနာဝိသယေ ယဿ သောယံ ကဝိတ္တဝိကလောပိ ဗန္ဓကရဏသင်္ခါတကဝိဂုဏပရိဟီနောပိ ကဝီသု ကဝိဂုဏောပေတေသု သင်္ချံ ဂဏနံ ဩဂယှ ပဋိလဘိတွာ အမန္ဒရူပံ အတိဗဟုံ ကိတ္တိံ ပရိသုဒ္ဓဗန္ဓရစနာလက္ခဏံ တပ္ပဘဝံ ချာတံ ဝိန္ဒတိ ပဋိလဘတေဝါတိ.

163. Bằng câu kệ bắt đầu với «yo» (người nào), ngài dạy rằng: do năng lực của sự học hỏi và sự nỗ lực, thi tài và danh tiếng đi kèm theo đó có thể đạt được, ngay cả khi không có trí tuệ ứng đối tương ứng và không có thói quen tiềm ẩn từ các kinh điển khác. Người nào thiện xảo trong văn phạm (saddasatthe), tức là ngữ pháp, do không có quy tắc nào xác định «chỉ có cái này» trong bất cứ lĩnh vực nào; thiện xảo và thông thạo trong từ điển (nighaṇṭu), tức là khoa từ vựng, và trong thi luật (chandas), tức là khoa nghiên cứu về thi luật trình bày chi tiết về các loại vần điệu, và trong các phép trang sức (alaṅkatisu), tức là khoa tu từ; không chỉ thiện xảo trong văn phạm, mà còn là người đã thực hành nỗ lực, tức là cố gắng, trong lĩnh vực sáng tác một cách liên tục, không ngừng nghỉ, cả ngày lẫn đêm; người ấy, dù thiếu thi tài, tức là thiếu phẩm chất của thi sĩ được gọi là khả năng sáng tác, sau khi đã được tính đến, tức là được công nhận, trong số các thi sĩ, tức là những người có phẩm chất thi sĩ, sẽ đạt được, tức là có được, danh tiếng lớn lao, tức là rất nhiều, có đặc tính là sáng tác trong sạch, và sự nổi danh bắt nguồn từ đó.

ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရေ မဟာသာမိနာမိကာယံ

Như vậy, trong (chú giải) Subodhālaṅkāra được gọi là Mahāsāmī.

သုဗောဓာလင်္ကာရဋီကာယံ

Trong Subodhālaṅkāraṭīkā.

ဂုဏာဝဗောဓပရိစ္ဆေဒေါ တတိယော.

Chương thứ ba, Luận về sự thấu hiểu các phẩm chất.

၁၆၃. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန သဒ္ဒါလင်္ကာရေ နိဒ္ဒိသိတွာ ဗျာကရဏနိဃဏ္ဋုဆန္ဒောပရိဝါရိတေ ဣမသ္မိံ နိရန္တရာဘိယောဂေါ ဣဟလောကိယာဒိမဟန္တယသဿ ကာရဏမိတိ သိဿာနမနုသာသန္တော ‘‘ယော သဒ္ဒသတ္ထကုသလော’’စ္စာဒိမာဟ. ယော ထေရနဝမဇ္ဈိမေသု ကောစိ သဒ္ဒသတ္ထကုသလော သဒ္ဒါနုသာသနဗျာကရဏဝိသယေ ပကတိပစ္စယာဒိဝိဘာဂကပ္ပနာယ ဆေကော နိဃဏ္ဋုဆန္ဒောအလင်္ကတီသု အဘိဓာနဆန္ဒောအလင်္ကာရသတ္ထေသုပိ ကုသလော တံတံဝိဘာဂဗုဒ္ဓီနံ ပဋိပါဒနေန ဆေကော နိစ္စကတာဘိယောဂေါ ဓာရဏမနသိကာရဝသေန နိစ္စံ ကတုဿာဟော ဟောတိ. သော အယံ အပ္ပမာဒီ ကဝိတ္တဝိကလောပိ ပကတိသိဒ္ဓကဗ္ဗရစနဂုဏရဟိတောပိ ကဝီသု သင်္ချံ ကဗ္ဗကတ္တူသု ဂဏနံ ဩဂယှ ကဗ္ဗကရဏဋီကာကရဏာဒိပကာရေန ဩဂါဟေတွာ တံ ဂဏနံ ပါပုဏိတွာ [Pg.182] အမန္ဒရူပံ အနပ္ပကသဘာဝံ အတိဗဟုံ ကိတ္တိံ နိဒ္ဒေါသံ သတ္ထရစနလက္ခဏံ ပုညသဉ္စယံ, တပ္ပဘဝံ ပသိဒ္ဓိံ ဝါ ဝိန္ဒတိ လဘတေဝါတိ. ယထာဝုတ္တသတ္ထေသု အဘိယောဂေါ ဗန္ဓဿ ဧကန္တကာရဏမေဝ. ဝုတ္တံ ဟိ–

163. Bây giờ, sau khi đã chỉ ra các phép trang sức về âm thanh theo thứ tự đã nêu, để dạy cho các học trò rằng sự nỗ lực không ngừng trong các lĩnh vực được bao quanh bởi ngữ pháp, từ điển và thi luật này là nguyên nhân của danh tiếng lớn lao ở đời này v.v..., ngài nói câu kệ bắt đầu bằng «yo saddasatthakusalo» (người nào thiện xảo văn phạm). Người nào, dù là trưởng lão, tân học hay trung bình, thiện xảo về văn phạm, tức là thông thạo trong lĩnh vực ngữ pháp, trong việc phân chia và sắp xếp căn tố, tiếp vị ngữ v.v...; thiện xảo cả trong các khoa từ điển, thi luật và tu từ, tức là thông thạo trong việc trình bày các kiến thức phân loại tương ứng; là người luôn nỗ lực, tức là người luôn cố gắng bằng cách ghi nhớ và suy tư. Người ấy, không buông lung, dù thiếu thi tài, tức là không có phẩm chất sáng tác thi ca tự nhiên, sau khi đã được tính đến, tức là được công nhận, trong số các thi sĩ, tức là những người làm thơ, bằng cách đi vào và đạt được sự công nhận đó qua các phương cách như sáng tác thi ca, làm chú giải v.v..., sẽ đạt được, tức là có được, danh tiếng lớn lao, tức là không nhỏ, rất nhiều, có đặc tính là sáng tác kinh điển không lỗi lầm, là sự tích lũy công đức, hoặc sự nổi danh bắt nguồn từ đó. Sự nỗ lực trong các khoa học đã nói là nguyên nhân duy nhất của việc sáng tác. Vì đã được nói rằng:

‘‘သာဘာဝိကီ စ ပဋိဘာ,သုတဉ္စ ဗဟုနိမ္မလံ;

အမန္ဒော စာဘိယောဂေါ’ယံ,ဟေတု ဟောတိ’ဟ ဗန္ဓနေ’’တိ.

«Trí tuệ thiên bẩm, học vấn sâu rộng và trong sạch, và sự nỗ lực không mệt mỏi, đây là nguyên nhân của sự sáng tác ở đời này.»

တတ္ထ သာဘာဝိကီ သဘာဝသိဒ္ဓါ ပဋိဘာ စ ပညာ စ ဗဟု နိမ္မလံ အနပ္ပကံ နိဇ္ဇဋံ သုတဉ္စ အမန္ဒော အဘိယောဂေါ စ အနပ္ပကော အဘျာသော စေတိ အယမေသော သဗ္ဗောပိ ဣဟ ဗန္ဓနေ ဣမိဿံ ကဗ္ဗရစနာယံ ဟေတု ဟောတိ ကာရဏံ ဘဝတီတိ. သဒ္ဒေ သာသတိ ဧတ္ထ ဧတေနာတိ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ တပ္ပစ္စယဉ္စ တဿ ထာဒေသဉ္စ ကတွာ သဒ္ဒသတ္ထန္တိ ဉာတဗ္ဗံ, သဒ္ဒသတ္ထေ ကုသလောတိ စ, နိဃဏ္ဋု စ ဆန္ဒော စ အလင်္ကတိ အလင်္ကာရဉ္စေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော, ဧတ္ထ အလင်္ကတိသဒ္ဒေါ သတ္ထာပေက္ခာယ နပုံသကော ဟောတိ, နိစ္စံ ကတော အဘိယောဂေါ အဿေတိ စ, ကဝိနော ဘာဝေါတိ စ, တေန ဝိကလောတိ စ, အမန္ဒံ ရူပံ သဘာဝေါ ယဿေတိ စ ဝါကျံ.

Trong đó, «sābhāvikī paṭibhā» là trí tuệ tự nhiên, bẩm sinh; «bahu nimmalaṃ sutaṃ» là sự học hỏi nhiều, không ít, trong sạch; và «amando abhiyogo» là sự thực hành không ít, không mệt mỏi. Tất cả những điều này là nguyên nhân, là lý do, cho việc sáng tác ở đây, trong việc làm thơ này. Cần hiểu «saddasattha» được hình thành trong ý nghĩa «người ta dạy về âm thanh ở đây hoặc bằng cái này» bằng cách thêm tiếp vị ngữ 'th' và thay thế nó bằng 'ttha'. Và câu «saddasatthe kusalo» (thiện xảo trong văn phạm). Phân tích cú pháp là «nighaṇṭu ca chando ca alaṅkati (alaṅkārañceti)» (từ điển, thi luật và phép trang sức). Ở đây, từ «alaṅkati» là trung tính khi đề cập đến khoa học. Và câu «niccaṃ kato abhiyogo assa» (người có sự nỗ lực được thực hiện liên tục). Và «kavino bhāvo» (bản chất của thi sĩ). Và «tena vikalo» (thiếu cái đó). Và câu «amandaṃ rūpaṃ sabhāvo yassa» (cái có bản chất là hình thức không nhỏ).

ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရနိဿယေ

Như vậy, trong Subodhālaṅkāranissaya.

တတိယော ပရိစ္ဆေဒေါ.

Chương thứ ba.

၄. အတ္ထာလင်္ကာရာဝဗောဓပရိစ္ဆေဒ

4. Chương Luận về sự thấu hiểu các phép trang sức về ý nghĩa.

၁၆၄.

164.

အတ္ထာလင်္ကာရသဟိတာ, သဂုဏာ ဗန္ဓပဒ္ဓတိ;

အစ္စန္တကန္တာ ကန္တာဝ, ဝုစ္စန္တေတေ တတော’ဓုနာ.

Phương pháp sáng tác, cùng với các phẩm chất, được đi kèm với các phép trang sức về ý nghĩa, trở nên vô cùng đáng yêu như một người phụ nữ được yêu mến. Do đó, bây giờ những phép trang sức ấy sẽ được nói đến.

၁၆၄. ဧဝံ [Pg.183] သဒ္ဒါလင်္ကာရေ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ သမ္ပတျတ္ထာလင်္ကာရံ ဗောဓယိတုမာဟ ‘‘အတ္ထာလင်္ကာရ’’ဣစ္စာဒိ. သဂုဏာ ယထာဝုတ္တေဟိ ပသာဒါဒီဟိ သဒ္ဒဂုဏေဟိ သဟိတာ ဗန္ဓပဒ္ဓတိ ကဗ္ဗရစနံ. အလင်္ကရီယတိ ကန္တိံ နီယတိ ဗန္ဓော ဧတေဟိ သရီရမိဝ ဟာရာဒီဟီတိ အလင်္ကာရာ, တေဟိ အတ္ထာလင်္ကာရေဟိ ဇာတျာဒိလက္ခဏေဟိ သဟိတာ သံယုတ္တာ သတီ သဂုဏာ ပတိဗ္ဗတာဒိဂုဏောပေတာ အတ္ထေန ဓနေန အလင်္ကာရေန အာဘရဏေန သဟိတာ ယုတ္တာ ကန္တာဝ အင်္ဂနာ ဝိယ. ယတော အစ္စန္တကန္တာ အတိသယရမဏီယာ သိယာ, တတော တေန ကာရဏေန ယေ အတ္ထာလင်္ကာရာ အဝသရံ ပတ္တာ, တေ အဓုနာ ဣဒါနိ ဝုစ္စန္တေ ကထီယန္တိ.

164. Như vậy, sau khi đã phân định các phép trang sức về âm thanh, bây giờ để giảng giải về các phép trang sức về ý nghĩa, ngài nói câu kệ bắt đầu bằng «atthālaṅkāra». «Saguṇā» (cùng với các phẩm chất) có nghĩa là cùng với các phẩm chất về âm thanh như sự trong sáng v.v... đã được nói đến. «Bandhapaddhati» (phương pháp sáng tác) là việc làm thơ. «Alaṅkārā» (các phép trang sức) được gọi như vậy vì sự sáng tác được trang hoàng, được làm cho đẹp đẽ bởi chúng, giống như thân thể được trang hoàng bởi vòng cổ v.v... Khi được kết hợp, tức là đi kèm, với các phép trang sức về ý nghĩa đó, có đặc tính là thể loại (jāti) v.v..., nó giống như một người phụ nữ được yêu mến («kantāva»), người có các phẩm chất («saguṇā») như đức hạnh tiết hạnh v.v..., và có của cải («atthena») và trang sức («alaṅkārena»). Bởi vì nó trở nên vô cùng đáng yêu, tức là rất đẹp, do đó, vì lý do đó, những phép trang sức về ý nghĩa nào đã đến lúc, chúng bây giờ, tức là hiện tại, được nói đến, được trình bày.

၁၆၄. ဧဝံ သဒ္ဒါလင်္ကာရဝိဘာဂံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တန္နိဿယံယေဝ အတ္ထာလင်္ကာရဗန္ဓမာရဘန္တော ‘‘အတ္ထာလင်္ကာရိ’’စ္စာဒိမာဟ. သဂုဏာ ယထာဝုတ္တပသာဒါဒိသဒ္ဒဂုဏယုတ္တာ ဗန္ဓပဒ္ဓတိ ပဇ္ဇဂဇ္ဇာဒိပဘေဒါ ရစနာဝလိ အတ္ထာလင်္ကာရသဟိတာ သဘာဝဝုတ္တိဝင်္ကဝုတ္တိသင်္ခါတေန အတ္ထာလင်္ကာရေန သံယုတ္တာ သဂုဏာ အတ္ထာလင်္ကာရသဟိတာ ကန္တာ ဣဝ ပတိဗ္ဗတာဒီဟိ ဂုဏေဟိ ယုတ္တာ သုဝဏ္ဏရဇတမဏိမုတ္တာဒိဓနေဟိ ဂီဝေယျကဋကနူပုရာဒီဟိ အာဘရဏေဟိ စ ယုတ္တာ အင်္ဂနာဝ အစ္စန္တကန္တာ ယတော အတိသယေန ရမဏီယာ, တတော တသ္မာ တေ အတ္ထာလင်္ကာရာ အဓုနာ ဒါနိ ဝုစ္စန္တေ. အလင်္ကရောန္တိ ဗန္ဓံ သရီရံ ဝါ ဧတေဟီတိ စ, အတ္ထဿ အလင်္ကာရာတိ စ, တေဟိ သဟိတာတိ စ, ဂုဏေဟိ သဟ ဝတ္တတီတိ စ, ဗန္ဓဿ ပဒ္ဓတီတိ စ, အစ္စန္တံ အတိသယေန ကန္တာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

164. Như vậy, sau khi đã trình bày sự phân loại các phép trang sức về âm thanh, bây giờ, khi bắt đầu sáng tác về các phép trang sức về ý nghĩa vốn phụ thuộc vào chúng, ngài nói câu kệ bắt đầu bằng «atthālaṅkāri». «Saguṇā bandhapaddhati» (phương pháp sáng tác cùng với các phẩm chất) là một chuỗi sáng tác, được phân loại thành thơ, văn xuôi v.v..., được kết hợp với các phẩm chất về âm thanh đã nói như sự trong sáng v.v... «Atthālaṅkārasahitā» (cùng với các phép trang sức về ý nghĩa) là được kết hợp với phép trang sức về ý nghĩa được gọi là lối nói tự nhiên (sabhāvavutti) và lối nói ẩn dụ (vaṅkavutti). Giống như một người phụ nữ được yêu mến («kantā iva»), người có các phẩm chất («saguṇā») như đức hạnh tiết hạnh v.v..., và có của cải («attha») như vàng, bạc, ngọc, châu báu v.v..., và có trang sức («alaṅkāra») như vòng cổ, vòng tay, vòng chân v.v... Bởi vì nó vô cùng đáng yêu, tức là rất đẹp, do đó, vì vậy, những phép trang sức về ý nghĩa đó bây giờ được nói đến. Phân tích cú pháp là: «Alaṅkaronti bandhaṃ sarīraṃ vā etehīti» (người ta trang hoàng sự sáng tác hoặc thân thể bằng những thứ này), và «atthassa alaṅkārāti» (các phép trang sức của ý nghĩa), và «tehi sahitāti» (cùng với chúng), và «guṇehi saha vattatīti» (tồn tại cùng với các phẩm chất), và «bandhassa paddhatīti» (phương pháp của sự sáng tác), và «accantaṃ atisayena kantāti» (vô cùng đáng yêu, rất đẹp).

၁၆၅.

165.

သဘာဝဝင်္ကဝုတ္တီနံ, ဘေဒါ ဒွိဓာ အလံကြိယာ;

ပဌမာ တတ္ထ ဝတ္ထူနံ, နာနာဝတ္ထာဝိဘာဝိနီ.

Phép trang sức có hai loại, do sự phân biệt của lối nói tự nhiên và lối nói ẩn dụ. Trong đó, loại đầu tiên làm sáng tỏ các trạng thái khác nhau của sự vật.

၁၆၅. ကတိပ္ပဘေဒါ တေ ဣစ္စာဟ ‘‘သဘာဝ’’ဣစ္စာဒိ. သဘာဝဝုတ္တိ ဝင်္ကဝုတ္တီတိ ဣမေသံ ဘေဒါ ပဘေဒေန အလံကြိယာ အတ္ထာလင်္ကာရာဒွိဓာဒွိပ္ပကာရာ. [Pg.185] တေသု သဘာဝဝုတ္တိ ကီဒိသီတိ အာဟ ‘‘ပဌမာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ တာသု ပဌမာ သဘာဝဝုတ္တိ ဝတ္ထူနံ ပဒတ္ထာနံ ဇာတိဂုဏကြိယာဒဗ္ဗသဘာဝါနံ နာနာ ဝိစိတ္တာ, န ဒွေကာဝ အဝတ္ထာ အဝသရာ ဝိဘာဝိနီ ပကာသိကာ ဝိညေယျာ. ဇာတျာဒီနံ ပဒတ္ထာနံ ယထာသဘာဝမနေကပ္ပကာရံ သမ္မဒေဝ ဝိဝရန္တီ သဘာဝံ ပဒတ္ထာနံ ဝိစိတ္တံ ဝဒတီတိ သဘာဝဝုတ္တိ နာမာတိ အဓိပ္ပာယော, သာဝ ဇာတိယာ ပဒတ္ထသရူပဿ တထာတထာပဋိပါဒကတ္တေန ဝုတ္တိယာ ဇာတိပိ ဝုစ္စတိ.

165. Chúng có bao nhiêu loại? Tác giả nói: ‘sabhāva’ (tự nhiên), v.v. Tu sức nghĩa (atthālaṅkāra) có hai loại, được phân chia thành sabhāvavutti (lối nói tự nhiên) và vaṅkavutti (lối nói quanh co). Trong số đó, sabhāvavutti là gì? Tác giả nói: ‘paṭhamā’ (thứ nhất), v.v. Trong đó, sabhāvavutti thứ nhất cần được hiểu là lối nói làm sáng tỏ, làm rõ ràng các trạng thái khác nhau và đa dạng của bản chất các sự vật (tức là nghĩa của từ), như là chủng loại (jāti), phẩm chất (guṇa), hành động (kriyā), và thực thể (dabba), chứ không chỉ một hai trường hợp. Ý nghĩa là: nó được gọi là sabhāvavutti vì nó diễn tả bản chất đa dạng của nghĩa các từ, trình bày một cách hoàn hảo nhiều loại nghĩa của các từ như jāti, v.v., theo đúng bản chất của chúng. Chính nó cũng được gọi là jāti (chủng loại) vì là lối nói trình bày bản chất của nghĩa từ theo đúng như vậy.

၁၆၅. ပသတ္ထာလင်္ကာရာ ပဘေဒတော ဧတ္တကာတိ ဒဿေန္တော ‘‘သဘာဝိ’’စ္စာဒိမာဟ. အလံကြိယာ အတ္ထာလင်္ကာရာ သဘာဝဝင်္ကဝုတ္တီနံ ဘေဒါ ပဘေဒတော ဒွိဓာ ဒွိပ္ပကာရာ ဟောန္တိ. တတ္ထ တာသုဒွီသု ပဌမာ သဘာဝဝုတ္တိ ဝတ္ထူနံ ဇာတိဂုဏကြိယာဒဗ္ဗလက္ခဏာနံ ပဒတ္ထာနံ နာနာဝတ္ထာဝိဘာဝိနီ အနေကပ္ပကာရဿ ပကာသိနီ ဟောတိ. ဧတ္ထ ဇာတျာဒီနံ ပဒတ္ထာနံ အနေကပ္ပကာရသဘာဝပကာသိနီ သဘာဝဝုတ္တိ နာမ. ဧသာဝ ဇာတိ ဂုဏာဒိစတုဗ္ဗိဓပဒတ္ထာနံ သရူပသင်္ခါတဇာတိယာ တေဟိ အာကာရေဟိ ပဋိပါဒနတော ဥပစာရတော ဇာတိ နာမ ဟောတိ. ဇာတျာဒိပဒတ္ထာနံယေဝ ယထာသဘာဝံ ဟိတွာ ဝတ္ထုပရိကပ္ပိတအတိသယောပမာရူပကာဒိသရူပသင်္ခါတံ ဝင်္ကသဘာဝံ ပကာသေန္တီ ဝင်္ကဝုတ္တိ နာမ. ယဘာဝေါ စ ဝင်္ကော စာတိ စ, တေသံ ဝုတ္တီတိ စ, အလံကရောန္တိ ဧတာဟီတိ စ, နာနာ အနေကာ စ သာ အဝတ္ထာ စာတိ စ ဝါကျံ.

165. Để chỉ ra rằng các tu sức ưu việt có bấy nhiêu loại theo sự phân chia, tác giả nói: ‘sabhāva’ (tự nhiên), v.v. Tu sức nghĩa (atthālaṅkāra) có hai loại, được phân chia thành sabhāvavutti (lối nói tự nhiên) và vaṅkavutti (lối nói quanh co). Trong đó, trong hai loại ấy, sabhāvavutti thứ nhất là lối nói làm sáng tỏ các trạng thái khác nhau, làm rõ ràng nhiều loại nghĩa của từ vốn là đặc tính của sự vật như chủng loại, phẩm chất, hành động, và thực thể. Ở đây, sabhāvavutti là lối nói làm sáng tỏ bản chất nhiều vẻ của nghĩa các từ như jāti, v.v. Chính nó, theo phép ẩn dụ, được gọi là jāti (chủng loại) vì nó trình bày bốn loại nghĩa của từ như phẩm chất, v.v. theo các hình thức ấy, vốn là bản chất được gọi là tự thân của chúng. Vaṅkavutti là lối nói, sau khi từ bỏ bản chất thật của nghĩa các từ như jāti, v.v., lại làm sáng tỏ bản chất quanh co được gọi là phép thậm xưng, tỷ dụ, ẩn dụ, v.v. do tác giả tưởng tượng ra. Các câu cú là: ‘bản chất và quanh co’, ‘lối nói của chúng’, ‘họ trang điểm bằng những thứ này’, và ‘trạng thái ấy là khác nhau và nhiều vẻ’.

ယထာ –

Ví dụ –

၁၆၆.

166.

လီလာဝိကန္တိသုဘဂေါ,ဒိသာထိရဝိလောကနော;

ဗောဓိသတ္တင်္ကုရော ဘာသံ,ဝိရောစိ ဝါစမာသဘိံ.

Đẹp đẽ với bước đi uyển chuyển, với cái nhìn vững chắc về các phương; chồi non Bồ-tát đã tỏa sáng, khi nói lên lời nói dõng mãnh.

၁၆၆. ‘‘ယထေ’’တိ တံ ဥဒါဟရတိ. လီလာယ ဝိလာသေန ဝိဟိတာယ ဝိကန္တိယာ ဂမနေန သတ္တပဒဝီတိဟာရသင်္ခါတေန သုဘဂေါ သုန္ဒရော ဒိသာသု ဒသသု ထိရမစလံ ဝိလောကနံ ယဿ သော ဗောဓိသတ္တင်္ကုရော တဒဟုဇာတော မဟာဗောဓိသတ္တော အာသဘိံ ဝါစံ ‘‘အဂ္ဂေါဟမသ္မီ’’တိအာဒိကမုတ္တမံ နိဗ္ဘယဝစနံ ဘာသံ ဝဒန္တော ဝိရောစိ ဝိသေသေန ရမဏီယတ္တံ ပတ္တော. အယံ သဘာဝဝုတ္တိ. ဧဝံ ဇာတိသဘာဝဝုတျာဒယောပိ ပရိကပ္ပနီယာ.

166. Với từ ‘yathā’ (ví dụ), tác giả nêu lên ví dụ ấy. ‘Subhago’ (đẹp đẽ) là ‘sundaro’ (xinh đẹp) với bước đi (gamanena) uyển chuyển (līlāya vilāsena), tức là bước đi (vikantiyā) được gọi là bảy bước (sattapadavītihārasaṅkhātena). Vị ấy là người có cái nhìn (vilokanaṃ) vững chắc, không lay động (thiramacalaṃ) về mười phương (disāsu dasasu). ‘Bodhisattaṅkuro’ (chồi non Bồ-tát) là vị Đại Bồ-tát mới sinh ngày hôm đó. Trong khi nói lên (bhāsaṃ vadanto) lời nói dõng mãnh (āsabhiṃ vācaṃ), tức là lời nói tối thượng, không sợ hãi (uttamam nibbhayavacanaṃ) như ‘Ta là bậc tối thượng’, v.v., ngài ‘viroci’ (đã tỏa sáng), tức là đã đạt đến vẻ đẹp đặc biệt. Đây là sabhāvavutti (lối nói tự nhiên). Tương tự như vậy, các lối nói tự nhiên về chủng loại, v.v. cũng cần được hiểu như thế.

၁၆၆. ဣဒါနိ သဘာဝဝုတ္တိယာ ဥဒါဟရဏံ အာဟ ‘‘ယထာ – လီလာဝိကန္တိ’’စ္စာဒိ. လီလာဝိကန္တိသုဘဂေါ ဝိလာသဂမနေန သတ္တပဒဝီတိဟာရေန သုန္ဒရော ဒိသာထိရဝိလောကနော ဒသဒိသာသု အစလဩလောကနော ဗောဓိသတ္တင်္ကုရော မဟာဗောဓိသတ္တင်္ကုရော အာသဘိံ ဝါစံ ‘‘အဂ္ဂေါဟမသ္မီ’’တိအာဒိနာ အဘီတဝစနံ ဘာသံ ဝဒန္တော ဝိရောစိ အသောဘီတိ. ဣဟ ဗောဓိသတ္တသင်္ခါတဿ ဒဗ္ဗဿ လီလာဝိကန္တိဒိသာထိရဝိလောကနဝစောနိစ္ဆာရဏသင်္ခတာနံ အဝတ္ထာနံ ပကာသိတတ္တာ ဒဗ္ဗသဘာဝဝုတ္တီတိ ဉာတဗ္ဗာ. ဧသာယေဝ ဒဗ္ဗဂတဂတျာဒိဝိစိတြသရူပံ အလင်္ကရဏတော အလင်္ကာရော နာမ, ဒဗ္ဗဂတဂတျာဒယော ပန အလံကိရိယမာနတ္တာ အလံကိရိယာ နာမ. ဇာတိဂုဏကြိယာသဘာဝဝုတ္တိယောပိ ဧဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. လီလာယ ယုတ္တာ ဝိကန္တီတိ စ, တာယ သုဘဂေါတိ စ, ဒိသာသု ထိရံ ဝိလောကနံ ယဿေတိ စ, ဗောဓိယာ ပညာယ သတ္တောတိ စ, သောယေဝ အင်္ကုရောတိ စ, ဥသဘဿ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ. ဥသဘဿ ဘာဝသင်္ခါတာ အကမ္ပနီယာ ဌိတိ အာသဘံ နာမ, အကမ္ပဘာဝတော တေန သမာပိ ဝါစာ ဥပစာရတော အာသဘီ နာမ ဟောတိ.

166. Bây giờ, tác giả đưa ra ví dụ về sabhāvavutti (lối nói tự nhiên) với câu ‘yathā – līlāvikanti’ (ví dụ – dáng đi uyển chuyển), v.v. ‘Līlāvikantisubhago’ là đẹp đẽ với bước đi uyển chuyển, tức là bảy bước. ‘Disāthiravilokano’ là có cái nhìn vững chắc về mười phương. ‘Bodhisattaṅkuro’ là chồi non Đại Bồ-tát. Trong khi nói lên (bhāsaṃ vadanto) lời nói dõng mãnh (āsabhiṃ vācaṃ), tức là lời nói không sợ hãi (abhītavacanaṃ) như ‘Ta là bậc tối thượng’, v.v., ngài ‘viroci’ (đã tỏa sáng), tức là ‘asobhi’ (đã rực rỡ). Ở đây, vì các trạng thái của thực thể được gọi là Bồ-tát – tức là dáng đi uyển chuyển, cái nhìn vững chắc về các phương, và việc phát ra lời nói – được làm sáng tỏ, nên cần được biết đây là dabbasabhāvavutti (lối nói tự nhiên về thực thể). Chính điều này được gọi là tu sức (alaṅkāra) vì nó tô điểm cho các hình thái đa dạng như dáng đi, v.v. thuộc về thực thể. Còn dáng đi, v.v. thuộc về thực thể được gọi là đối tượng tu sức (alaṃkiriyā) vì chúng được tô điểm. Các lối nói tự nhiên về chủng loại, phẩm chất, và hành động cũng cần được hiểu theo cách tương tự. Các câu cú là: ‘bước đi đi liền với sự uyển chuyển’, ‘đẹp đẽ nhờ đó’, ‘người có cái nhìn vững chắc về các phương’, ‘chúng sinh (satta) có trí tuệ (paññā) giác ngộ (bodhi)’, ‘chính vị ấy là chồi non’, và ‘bản chất của con bò đực’. Trạng thái không lay chuyển được gọi là bản chất của con bò đực (usabhassa bhāva) có tên là āsabhaṃ. Do bản chất không lay chuyển, lời nói tương tự như vậy, theo phép ẩn dụ, được gọi là āsabhī.

၁၆၇.

167.

ဝုတ္တိ ဝတ္ထုသဘာဝဿ, ယာ’ညထာ သာ ပရာဘဝေ;

တဿာ’နန္တဝိကပ္ပတ္တာ, ဟောတိ ဗီဇောပဒဿနံ.

Lối nói về bản chất sự vật, mà khác đi, ấy là loại kia; vì nó có vô vàn biến thể, nên chỉ trình bày hạt nhân.

၁၆၇. ဒုတိယမာဟ [Pg.186] ‘‘ဝုတ္တိ’’စ္စာဒိနာ. ဝတ္ထုနော ဇာတျာဒိရူပဿ ပဒတ္ထဿ သဘာဝေါ ယဿံ အဝတ္ထာယံ ယာဒိသံ ရူပံ တဿ အညထာဘာဝေန တဿ ရူပဿ တထေတံ ဒဗ္ဗာပနေန ဝုတ္တိ ဝစနံ. ပရာ ဘဝေ အညာ ဝင်္ကဝုတ္တိ နာမ သိယာ. ကိံ သာ သာကလ္လေန ဝတ္တုံ သက္ကာတိ အာဟ ‘‘တဿာ’’ဣစ္စာဒိ. တဿာ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ အနန္တဝိကပ္ပတ္တာ အပရိမိတဘေဒကတ္တာ ဗီဇဿ ကာရဏတ္တာ သကလဗျတ္တိဗျာပိသာမညရူပဿ ယတော ပရေ ဝိစိတ္တာလင်္ကာရာ ပသဝန္တိ, ဥပဒဿနံ ကထနံ ဟောတိ နိရဝသေသာဘိဓာနဿ ကေနာပျသက္ကုဏေယျတ္တာ.

167. Tác giả nói về loại thứ hai với câu ‘vutti’ (lối nói), v.v. Lối nói (vutti vacanaṃ) là sự diễn đạt khác đi (aññathābhāvena) bản chất (sabhāvo) của nghĩa từ (padatthassa) có hình thức như chủng loại, v.v. của sự vật (vatthuno), bất kể hình thức ấy như thế nào trong trạng thái nào. ‘Parā bhave’ (loại kia) là loại khác, được gọi là vaṅkavutti (lối nói quanh co). Liệu nó có thể được nói đến một cách toàn diện không? Tác giả nói: ‘tassā’ (của nó), v.v. Bởi vì vaṅkavutti ấy có vô số biến thể (anantavikappattā), vô số phân loại (aparimitabhedakattā), nên chỉ có sự trình bày (upadassanaṃ kathanaṃ hoti) hạt nhân (bījassa) – tức là nguyên nhân (kāraṇattā), là hình thức chung bao trùm mọi cá thể (sakalabyattibyāpisāmaññarūpassa), từ đó các tu sức đa dạng khác nảy sinh – vì không ai có thể kể ra hết được (niravasesābhidhānassa kenāpyasakkuṇeyyattā).

၁၆၇. ဣဒါနိ ဝင်္ကဝုတ္တိံ ဒဿေတိ ‘‘ဝုတ္တိ’’စ္စာဒိနာ. ဝတ္ထုသဘာဝဿ ဇာတျာဒိပဒတ္ထသမ္ဗန္ဓိနော တာသု တာသု အဝတ္ထာသု ယော သဘာဝေါ ဝိဇ္ဇတိ, တဿ သဘာဝဿ အညထာ ဝိဇ္ဇမာနာကာရံ ဟိတွာ ဝတ္တုပရိကပ္ပိတေန အတိသယဥပမာရူပကာဒိအညပကာရေန ယာ ဝုတ္တိ ယံ ကထနံ အတ္ထိ, သာ ပရာဘဝေ သဘာဝဝုတ္တိတော အညာ ဝင်္ကဝုတ္တိ နာမ သိယာ. တဿာ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ အနန္တဝိကပ္ပတ္တာ အပ္ပမာဏပက္ခတ္တာ ကထနေန ပရိသမာပေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ နယတော တဿ အနန္တပက္ခဿ ပရိဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဗီဇောပဒဿနံ ကာရဏမတ္တဿ နိဒဿနံ ဟောတိ. ဝက္ခမာနဘေဒတော ဧကမေကမ္ပိ အတ္တနာ သဒိသံ အနန္တဘေဒပရိဂ္ဂဟဇာနနတ္ထံ ပဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဝတ္ထူနံ သဘာဝေါတိ စ, အနန္တာ ဝိကပ္ပာ ယဿ သဘာဝဿေတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ, ဗီဇဿ ဥပဒဿနန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

167. Bây giờ, tác giả trình bày về vaṅkavutti (lối nói quanh co) với câu ‘vutti’ (lối nói), v.v. Bất cứ bản chất nào (yo sabhāvo) tồn tại trong các trạng thái khác nhau liên quan đến nghĩa của từ như chủng loại, v.v. của bản chất sự vật, thì lối nói (yā vutti) hay lời phát biểu (yaṃ kathanaṃ) nào, sau khi từ bỏ hình thức đang tồn tại (vijjamānākāraṃ hitvā), lại diễn đạt khác đi (aññathā) theo một cách khác như thậm xưng, tỷ dụ, ẩn dụ, v.v. do tác giả tưởng tượng ra (vattuparikappitena...), thì đó là vaṅkavutti, loại khác (parābhave), khác với sabhāvavutti. Bởi vì vaṅkavutti ấy có vô số biến thể (anantavikappattā), vô số khía cạnh (appamāṇapakkhattā), không thể kể hết được (kathanena parisamāpetuṃ asakkuṇeyyattā), nên sự trình bày hạt nhân (bījopadassanaṃ) là sự chỉ ra nguyên nhân đơn thuần (kāraṇamattassa nidassanaṃ hoti) để theo phương pháp mà nắm bắt được các khía cạnh vô tận của nó. Ý nghĩa là: từ các phân loại sẽ được đề cập, mỗi một loại cũng có khả năng giúp biết được cách nắm bắt vô số phân loại tương tự như chính nó. Các cách phân tích cú pháp là: ‘bản chất của sự vật’, ‘bản chất có vô số biến thể’, ‘trạng thái của cái đó’, và ‘sự trình bày hạt nhân’.

ဝင်္ကဝုတ္တိအတ္ထာလင်္ကာရဥဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

Giải thích về phần tóm lược tu sức nghĩa thuộc lối nói quanh co.

၁၆၈.

168.

တတ္ထာ’တိသယဥပမာ-ရူပကာဝုတ္တိဒီပကံ;

အက္ခေပေါ’တ္ထန္တရနျာသော,ဗျတိရေကော ဝိဘာဝနာ.

Trong đó (có các thể): Thuyết thậm xưng, tỷ dụ, ẩn dụ, trùng điệp, minh đăng; Thuyết phủ nhận, thuyết dẫn chứng, thuyết dị biệt, thuyết biệt nhân.

၁၆၉.

169.

ဟေတုက္ကမော [Pg.187] ပိယတရံ, သမာသပရိကပ္ပနာ;

သမာဟိတံ ပရိယာယ-ဝုတ္တိဗျာဇောပဝဏ္ဏနံ.

Thuyết nhân thứ tự, thuyết tán dương, thuyết tóm lược, thuyết tưởng tượng; Thuyết quân bình, thuyết ngôn từ vòng, thuyết xảo thuật.

၁၇၀.

170.

ဝိသေသ ရုဠှာဟင်္ကာရာ,သိလေသော တုလျယောဂိတာ;

နိဒဿနံ မဟန္တတ္တံ,ဝဉ္စနာ’ပ္ပကတတ္ထုတိ.

Thuyết đặc biệt, thuyết ngã mạn, thuyết song quan, thuyết tương liên; Thuyết minh họa, thuyết vĩ đại, thuyết lừa dối, thuyết tán dương phi đề.

၁၇၁.

171.

ဧကာဝလိ အညမညံ, သဟဝုတ္တိ ဝိရောဓိတာ;

ပရိဝုတ္တိဗ္ဘမောဘာဝေါ, မိဿ’မာသီ ရသီ ဣတိ.

Thuyết chuỗi ngọc, thuyết tương hỗ, thuyết đồng khởi, thuyết đối lập; Thuyết hoán dụ, thuyết thác ngộ, thuyết tình thái, thuyết hỗn hợp, thuyết cầu chúc, và thuyết vị.

၁၇၂.

172.

ဧတေ ဘေဒါ သမုဒ္ဒိဋ္ဌာ, ဘာဝေါ ဇီဝိတမုစ္စတေ;

ဝင်္ကဝုတ္တီသု ပေါသေတိ, သိလေသော တု သိရိံ ပရံ.

Những thể loại này đã được trình bày, thuyết tình thái được gọi là sinh mạng; còn thuyết song quan nuôi dưỡng vẻ đẹp tuyệt vời trong các lối nói quanh co.

၁၆၈-၁၇၂. ယထောဒ္ဒေသံ နိဒ္ဒိသိတုကာမော ဥဒ္ဒိသတိ ‘‘တတ္ထေ’’စ္စာဒိ. တတ္ထာတိ တဿံ ဝင်္ကဝုတ္တိယံ ‘‘ဧတေ ဘေဒါ သမုဒ္ဒိဋ္ဌာ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. သမုဒ္ဒိဋ္ဌာတိ သင်္ခေပနယေန ဝုတ္တာ. အတိသယော ဥပမာ ရူပကံ အာဝုတ္တိ ဒီပကဉ္စ, သမာသော သမာသဝုတ္တိ ပရိကပ္ပနာ စ, ဝိသေသော ရုဠှာဟင်္ကာရော စ, ဇီဝိတမုစ္စတေတိ တဒဘာဝေ ဗန္ဓဿ ဆဝဿေဝ ဟေယျတ္တာ ဝုတ္တံ, သိလေသော တု ဝင်္ကဝုတ္တီသု သဘာဝဝုတ္တိံ ဟိတွာ ဝတ္ထုသဘာဝတော အညထာ ယထာ တထာ ပရိကပ္ပနရူပါသု အတိသယာဒီသု ဝုတ္တီသု ပရံ သိရိံ ကန္တိံ ပေါသေတိ တံ ပူရေတိ အာဝဟတီတိ.

168-172. Với mong muốn trình bày theo sự liệt kê, ngài đã liệt kê (bằng câu) “trong đó” v.v… (Từ) “trong đó” có nghĩa là trong lối nói quanh co ấy, có sự liên hệ với câu “những thể loại này đã được trình bày”. (Từ) “đã được trình bày” có nghĩa là đã được nói một cách tóm tắt. Thuyết thậm xưng, tỷ dụ, ẩn dụ, trùng điệp, và minh đăng; thuyết tóm lược, lối nói tóm lược, và thuyết tưởng tượng; thuyết đặc biệt và thuyết ngã mạn. (Câu) “được gọi là sinh mạng” được nói đến là do trong trường hợp không có nó (tức tình thái), tác phẩm sẽ bị loại bỏ giống như tử thi. Còn thuyết song quan, trong các lối nói quanh co, tức là trong các lối nói như thuyết thậm xưng v.v… vốn là những hình thức tưởng tượng theo cách khác với bản chất của sự vật sau khi đã từ bỏ lối nói tự nhiên, (thuyết song quan ấy) nuôi dưỡng, làm cho trọn vẹn, và mang lại vẻ đẹp và sự huy hoàng tuyệt vời.

၁၆၈-၁၇၂. ဘေဒဝန္တာနံ ပဒတ္ထာနံ သဘာဝကထနံ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန ပါကဋံ ဟောတီတိ ဝတ္တမာနေဟိ အလင်္ကာရေဟိ ဥဒ္ဒိသန္တော ‘‘တတ္ထာတိသယ…ပေ… ရသီ’’တိ ဂါထာစတုက္ကမာဟ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တိဿံ ဝင်္ကဝုတ္တိယံ ဣတိ ဧဝံ ဧတေ ပဉ္စတိံသ ဘေဒါ သမုဒ္ဒိဋ္ဌာ သင်္ခေပေန ဝုတ္တာတိ. ဧတေသံ ပန ပဒါနံ အတ္ထော နိဒ္ဒေသေ အာဝိဘဝိဿတိ. ဣမိနာ ဘာဝေါ စ သိလေသော စ အတိပ္ပသတ္ထောတိ ဒီပေတိ. ဘာဝေါ ဘာဝါလင်္ကာရော ဇီဝိတံ ဗန္ဓဿ ပါဏဘူတောတိ ဝုစ္စတေ, [Pg.188] ဘာဝရဟိတဿ ဗန္ဓဿ ဆဝသရီရဿ ဝိယ အနုပါဒေယျတ္တာ, သိလေသော တု သိလေသာလင်္ကာရော ပန ဝင်္ကဝုတ္တီသု အတိသယောပမာဒိဝင်္ကဝုတ္တီသု ပရမုက္ကံသဘူတံ သိရိံ သောဘံ ပေါသေတိ ပူရေတိ.

168-172. Vì cho rằng: “Việc trình bày bản chất của các ý nghĩa từ ngữ có sự phân loại sẽ trở nên rõ ràng theo thứ tự liệt kê”, nên ngài đã liệt kê bằng các phép tu từ hiện có qua bốn bài kệ “trong đó, thuyết thậm xưng … cho đến … thuyết vị”. Ở đây, (từ) “trong đó” có nghĩa là trong lối nói quanh co này. Như vậy, ba mươi lăm thể loại này đã được trình bày, tức là đã được nói một cách tóm tắt. Tuy nhiên, ý nghĩa của các từ này sẽ trở nên rõ ràng trong phần giải thích. Qua điều này, ngài chỉ ra rằng thuyết tình thái và thuyết song quan được tán dương một cách đặc biệt. Thuyết tình thái, tức phép tu từ tình thái, được gọi là sinh mạng, là sinh khí của tác phẩm, vì tác phẩm không có tình thái thì không thể chấp nhận được, giống như một tử thi. Còn thuyết song quan, tức phép tu từ song quan, trong các lối nói quanh co như thuyết thậm xưng, tỷ dụ v.v…, nó nuôi dưỡng và làm cho trọn vẹn vẻ đẹp và sự huy hoàng đã trở nên tối thượng.

နိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

Giải thích phần trình bày chi tiết

၁၇၃.

173.

ပကာသိကာ ဝိသေသဿ,သိယာ’တိသယဝုတ္တိ ယာ;

လောကာတိက္ကန္တဝိသယာ,လောကိယာတိ စ သာ ဒွိဓာ.

Lối nói nào làm sáng tỏ điều đặc biệt, lối nói ấy là thuyết thậm xưng; và lối nói ấy có hai loại: loại có đối tượng siêu việt thế gian và loại thuộc về thế gian.

၁၇၃. တတ္ထာတိသယဝုတ္တီနံ တာဝ နိဒ္ဒိသန္တော အာဟ ‘‘ပကာသိကာ’’ဣစ္စာဒိ. ဝိသေသဿ ဝတ္ထုဂတဿာတိမတ္တဿ ပကာသိကာယာတိ အနုဝဒိတွာ သာ အတိသယဝုတ္တိ သိယာတိ ဝိဓီယတေ, အတိသယဿ ဝတ္ထုနော ဥက္ကံသဿ ပဋိပါဒိကာ ဝုတ္တိ အတိသယဝုတ္တိ. သာ စ ဒုဝိဓာတိ အာဟ ‘‘လောက’’ဣစ္စာဒိ. လောကံ လောကပ္ပတီတိံ အတိက္ကန္တော ဝိသယော ဂေါစရော ယဿာ သာ လောကာတိက္ကန္တဝိသယာ စ လောကေ ဘဝါ လောကဌိတိမနတိက္ကန္တတ္တာတိ လောကိယာ စာတိ အတိသယဝုတ္တိ ဒွိဓာ ဒွိပ္ပကာရာ ဘဝတိ.

173. Trong các thuyết ấy, trước tiên, khi trình bày về thuyết thậm xưng, ngài nói (câu) “làm sáng tỏ” v.v… Sau khi lặp lại (câu) “làm sáng tỏ điều đặc biệt quá mức tồn tại trong sự vật”, (câu) “lối nói ấy là thuyết thậm xưng” được quy định. Lối nói trình bày sự ưu việt của một sự vật phi thường là thuyết thậm xưng. Và ngài nói rằng lối nói ấy có hai loại qua (câu) “thế gian” v.v… Loại mà đối tượng, tức phạm vi, đã vượt qua thế gian, tức quy ước của thế gian, là loại có đối tượng siêu việt thế gian; và loại hiện hữu trong thế gian, do không vượt qua tình trạng của thế gian, là loại thuộc về thế gian. Như vậy, thuyết thậm xưng có hai loại, hai hình thức.

၁၇၃. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန အတိသယဝုတ္တိံ ဒဿေတိ ‘‘ပကာသိ’’စ္စာဒိနာ. ဝိသေသဿ ဇာတျာဒိပဒတ္ထဂတအဓိကဝိသေသဿ ယာ ဝုတ္တိ ပကာသိကာ, သာ အတိသယဝုတ္တိ နာမ သိယာ, သာ အတိသယဝုတ္တိ လောကာတိက္ကန္တဝိသယာ စ ဇာတျာဒိပဒတ္ထာနံ ယထာသဘာဝသင်္ခတလောကဌိတျာတိက္ကန္တဝိသယတ္တာ လောကာတိက္ကန္တ ဝိသယာတိ စ လောကိယာတိ စ ယထာဝုတ္တလောကမနတိက္ကမ္မ ပဝတ္တနတော လောကိယာတိ စေဝံ ဒွိဓာ ဒွိပ္ပကာရာ ဟောန္တိ. ဝဒတီတိ ဝုတ္တိ, အတိသယဿ ဝုတ္တီတိ စ, လောကံ အတိက္ကန္တော ဝိသယော ဧတိဿာတိ စ, လောကေ ဘဝါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ဝိသေသဿ ပကာသိကာ’’တိ ပသိဒ္ဓဂုဏာနုဝါဒေန [Pg.189] သာ အတိသယဝုတ္တိ သိယာတိ အပသိဒ္ဓံ အတိသယဝုတ္တိဝိဓာနံ ကရောတိ, ယထာ ‘‘ယော ကုဏ္ဍလီ, သော ဒေဝဒတ္တော’’တိ. အနုဝါဒကအနုဝါဒနီယဘေဒေါ ဥပရိပျေဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

173. Bây giờ, theo thứ tự liệt kê, ngài trình bày về thuyết thậm xưng qua (câu) “làm sáng tỏ” v.v… Lối nói nào làm sáng tỏ sự đặc biệt vượt trội thuộc về ý nghĩa của các từ như chủng loại v.v…, lối nói ấy được gọi là thuyết thậm xưng. Lối nói thậm xưng ấy có hai loại, hai hình thức như sau: loại có đối tượng siêu việt thế gian, do đối tượng của nó vượt qua tình trạng thế gian được quy định là bản chất thật sự của ý nghĩa các từ như chủng loại v.v…; và loại thuộc về thế gian, do nó diễn ra mà không vượt qua thế gian đã được nói đến. Phân tích (các từ) là: “nó nói, vì vậy là lối nói (vutti)”; “lối nói của sự thậm xưng (atisayassa vutti)”; “loại mà đối tượng của nó vượt qua thế gian (lokaṃ atikkanto visayo etissā)”; và “hiện hữu trong thế gian (loke bhavā)”. Bằng cách lặp lại thuộc tính đã biết (qua câu) “làm sáng tỏ điều đặc biệt”, ngài đã thực hiện việc quy định điều chưa biết (là) “lối nói ấy là thuyết thậm xưng”, giống như (câu) “người nào có đeo bông tai, người ấy là Devadatta”. Sự khác biệt giữa phần được lặp lại và phần cần được lặp lại nên được hiểu theo cách tương tự như trên.

၁၇၄.

174.

လောကိယာတိသယဿေ’တေ,ဘေဒါ ယေ ဇာတိအာဒယော;

ပဋိပါဒီယတေ တွ’ဇ္ဇ,လောကာတိက္ကန္တဂေါစရာ.

Những thể loại nào như chủng loại v.v…, chúng là các phân loại của thuyết thậm xưng thế gian; còn bây giờ, loại có phạm vi siêu việt thế gian sẽ được trình bày.

၁၇၄. အယံ ဒွိပ္ပကာရာ အတိသယဝုတ္တိ သဘာဝဝုတျာဒီဟိ ဘိန္နာတိ စေ? အာဟ ‘‘လောက’’ဣစ္စာဒိ. ဇာတိအာဒယော ယတော ပဒတ္ထဿ ဝိစိတ္တံ သရူပံ ဝဒတီတိ ဝိစိတ္တသရူပပဋိပါဒိကာ သဘာဝဝုတ္တိပိ အလင်္ကာရော, အလင်္ကာရိယံ တု ဝတ္ထုမတ္တံ, တတော သဘာဝဝုတျာဒယော ယေ ဘေဒါ ဝိသေသာ, ဧတေ လောကိယာတိသယဿ ဘေဒါ, ယထာ သရီရေ ယံ သဟဇံ သုန္ဒရတ္တံ, တဿ ပေါသကာပိ မုတ္တာဝလိပ္ပဘုတိ အလင်္ကာရောတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ဗန္ဓေပျလင်္ကာရိယဝတ္ထုနိမိတ္တံ ဓမ္မတ္တံ ယာယ ဥက္ကံသီယတိ, သာ ဥက္ကံသောတိ ဝုစ္စတိ. သာ စ ဝုတ္တိ အလင်္ကာရသဒ္ဒေန ဝုစ္စတေ. သာ ပန အတိသယဝုတ္တိယေဝ. တေနေဝါဟ ‘‘လောကိယာတိသယဿေတေ, ဘေဒါ ယေ ဇာတိအာဒယော’’တိ. ယတော ဧဝံ, တတော လောကာတိက္ကန္တဝိသယာ စ ဝိသုံ ဒဿနီယာတိ အာဟ ‘‘ပဋီ’’တိအာဒိ. တုသဒ္ဒေါ ဘေဒေ. အဇ္ဇ တု ဣဒါနိ ပန လောကာတိက္ကန္တဂေါစရာ ပဋိပါဒီယတေတိ သမ္ဗန္ဓော.

174. Nếu có câu hỏi: “Thuyết thậm xưng có hai loại này có khác biệt với thuyết tự nhiên v.v… không?” Ngài đã nói (câu) “thế gian” v.v… Bởi vì thuyết tự nhiên, vốn trình bày bản chất đa dạng của ý nghĩa từ ngữ, cũng là một phép tu từ, trong khi đối tượng được trang điểm chỉ là sự vật, do đó, những thể loại và đặc điểm nào là thuyết tự nhiên v.v…, chúng chính là các phân loại của thuyết thậm xưng thế gian. Giống như trên cơ thể, vẻ đẹp tự nhiên vốn có cũng được nuôi dưỡng bởi các trang sức như chuỗi ngọc trai v.v…, được gọi là đồ trang sức; tương tự như vậy, trong một tác phẩm, đặc tính nào làm cho đối tượng được trang điểm trở nên ưu việt, đặc tính ấy được gọi là sự ưu việt. Và lối nói ấy được gọi bằng từ “phép tu từ”. Và đó chính là thuyết thậm xưng. Vì thế, ngài đã nói: “Những thể loại nào như chủng loại v.v…, chúng là các phân loại của thuyết thậm xưng thế gian”. Vì lẽ đó, ngài đã nói (câu) “được trình bày” v.v… với ý rằng loại có đối tượng siêu việt thế gian cũng cần được trình bày riêng biệt. Từ “còn” (tu) có nghĩa là để phân biệt. (Câu) “còn bây giờ, tức là hiện tại, loại có phạm vi siêu việt thế gian sẽ được trình bày” là sự liên kết (của câu kệ).

၁၇၄. ဣဒါနိ ဧသာ ဒွိပ္ပကာရာပိ အတိသယဝုတ္တိသဘာဝဝုတျာဒီဟိ အနညာတိ ဒဿေတုံ ‘‘လောကိယေ’’စ္စာဒိမာဟ. ဇာတိအာဒယော ဇာတိဂုဏာဒိပဒတ္ထဂတဝိစိတ္တသရူပဿ ပကာသနတော နိဿယဝေါဟာရေန ‘‘ဇာတျာဒယော’’တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဇာတိသဘာဝဝုတ္တိဂုဏသဘာဝဝုတျာဒယော ယေ ဘေဒါ [Pg.190] ဝိသေသာ, ဧတေ လောကိယာတိသယဿ လောကိယာတိသယဝုတ္တိယာယေဝ ဘေဒါ အဝယဝါ. တတ္ထ လောကိယာတိသယဝုတ္တိ နာမ ဇာတိသဘာဝဝုတ္တိဂုဏသဘာဝဝုတျာဒယောယေဝါတိ. ဧသာယေဝ ဝိစိတြရူပပဋိပါဒိကာ ဥက္ကံသာတိ စ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ လောကိယာတိသယဝုတ္တိယာ ‘‘လီလာဝိကန္တိသုဘဂေါ’’တိ ဥဒါဟရဏဿ ဂမျမာနတ္တာ ဝက္ခမာနံ ပဋိဇာနာတိ ‘‘ပဋိပါဒီယတေ’’စ္စာဒိနာ. အဇ္ဇ တု ဣဒါနိ ပန လောကာတိက္ကန္တဂေါစရာ အတိသယဝုတ္တိ ပဋိပါဒီယတေ ဥဒါဟရဏတော နိပ္ဖာဒီယတိ. လောကေ ဘဝေါတိ စ, တဿ အတိသယော အာဓိက္ကမိတိ စ ဝါကျံ.

174. Bây giờ, để chỉ ra rằng lối nói thậm xưng này, dù có hai loại, cũng không khác biệt với lối nói tự nhiên về bản chất, v.v..., (tác giả) nói "lokiye" (thuộc về thế gian), v.v... Các pháp như là jāti (chủng loại), v.v... được chỉ định là "jātyādayo" (chủng loại, v.v...) bằng cách dùng từ chỉ nơi nương tựa, vì chúng biểu thị bản chất đa dạng nằm trong ý nghĩa của các từ như jāti (chủng loại), guṇa (phẩm chất), v.v... Những sự phân biệt, tức là những đặc điểm này, như là lối nói tự nhiên về bản chất của chủng loại, lối nói tự nhiên về bản chất của phẩm chất, v.v..., chính là những phân loại, những bộ phận của lối nói thậm xưng thế gian. Trong đó, lối nói thậm xưng thế gian chính là các pháp như lối nói tự nhiên về bản chất của chủng loại, lối nói tự nhiên về bản chất của phẩm chất, v.v... Chính lối nói này, trình bày hình thức đa dạng, cũng được gọi là sự ưu việt (ukkaṃsa). Như vậy, vì ví dụ "līlāvikantisubhago" (duyên dáng với dáng đi uyển chuyển) được hiểu là thuộc về lối nói thậm xưng thế gian, (tác giả) hứa hẹn điều sẽ được nói bằng câu "paṭipādīyate" (sẽ được trình bày), v.v... Nhưng hôm nay, bây giờ, lối nói thậm xưng có đối tượng siêu việt thế gian sẽ được trình bày, được tạo ra từ ví dụ. Và câu (phân tích) là: "loke bhavo" (có mặt trong thế gian), và "tassa atisayo ādhikkam" (sự vượt trội của nó là sự ưu việt).

၁၇၅.

175.

ပိဝန္တိ ဒေဟကန္တီ ယေ,နေတ္တဉ္ဇလိပုဋေန တေ;

နာ’လံ ဟန္တုံ ဇိနေ’သံ တွံ,တဏှံ တဏှာဟရောပိ ကိံ.

Những ai uống vẻ đẹp thân ngài, Bằng đôi tay chắp lại là đôi mắt; Hỡi đấng Chiến Thắng, ngài là người diệt ái, Sao không thể dập tắt được khát ái của họ?

၁၇၅. တမုဒါဟရတိ ‘‘ပိဝန္တိ’’စ္စာဒိနာ. ဇိန တေ ဒေဟကန္တီ သရီရသောဘာယော ယေ ဇနာ နေတ္တဉ္ဇလိပုဋေန အတ္တနော နယနဒွန္ဒသင်္ခါတေန အဉ္ဇလိပုဋေန ပိဝန္တိ, ဧသံ ဇနာနံ တဏှံ ပိပါသံ လောဘမေဝ ဝါ ဟရတိ အနုပတတိ. တဏှာဟရောပိ သမာနော တွံ ဟန္တုံ နိဝတ္တိတုံ ကိံ နာလံ ကသ္မာ အသမတ္ထောသိ. တဏှာဟရာ နာမ တဏှမေဝ နုဒန္တိ. အတြ ဟနန္တာမပိဟ သမ္ပနုဒတိ လောကဌိတိံ အတိက္ကမ္မ ဒေဟကန္တိယာ ဗဟုတ္တနဓမ္မော ဝုတ္တော.

175. (Tác giả) nêu ví dụ cho điều đó bằng câu "pivanti", v.v... Hỡi đấng Chiến Thắng, những người nào uống vẻ đẹp thân thể, sự huy hoàng của thân ngài bằng đôi tay chắp lại là đôi mắt của mình, tức là bằng đôi tay chắp lại được gọi là cặp mắt của mình, (vẻ đẹp ấy) mang lại, theo sau cơn khát ái, tức là lòng tham của những người ấy. Dù là người diệt trừ ái dục (taṇhāhara), tại sao ngài không thể, tại sao ngài không có khả năng dập tắt, làm cho nó dừng lại? Những người diệt trừ ái dục quả thực là xua tan ái dục. Ở đây, đặc tính dồi dào của vẻ đẹp thân thể được nói là đã vượt qua tình trạng thế gian, (vì) nó xua đuổi cả điều đáng lẽ phải bị tiêu diệt.

၁၇၅. ဣဒါနိ ပဋိညာတာနုသာရေန ပဋိပါဒေတိ ‘‘ပိဝန္တိ’’စ္စာဒိနာ. ဘော ဇိန တေ တုယှံ ဒေဟကန္တီ သရီရသောဘာယော ယေ ဇနာ နေတ္တဉ္ဇလိပုဋေန နေတ္တသင်္ခါတေန ဟတ္ထပုဋေန ပိဝန္တိ, ဧသံ သာဓုဇနာနံ တဏှံ ပိပါသံ လောဘမေဝ [Pg.191] ဝါ တဏှာဟရောပိ တွံ သဗ္ဗေသံ တဏှာဝိနာသကောပိ ဟန္တုံ နိဝါရေတုံ ကိံ နာလံ ကသ္မာ အသမတ္ထောသီတိ. ဧတ္ထ ပိဝနံ နာမ ပိပါသံ ဝိနေတီတိ လောကသဘာဝေါ. တဏှံ ဟန္တုံ နာလမိတိ လောကသဘာဝမတိက္ကန္တတ္ထော. ကန္တီနံ အဓိကပိယတာ အတိသယဓမ္မော, တဿ ဝုတ္တိ ပန တဏှံ ဟန္တုံ နာလမိတိ လောကာတိက္ကန္တအတ္ထံ ဝိသယံ ကတွာ ပဝတ္တော ဟောတိ. သာ ပန ကထေတုမိစ္ဆိတံ ကန္တီနံ အဓိကပိယတံ တဏှာဟနနေ အသမတ္ထံ ဝတွာ ဒီပေတီတိ ဝင်္ကဝုတ္တိ နာမ. ဝုစ္စမာနာနံ ဥပမာရူပကာဒီနမ္ပိ ဝင်္ကဝုတ္တိတာ ဣစ္ဆိတတ္ထဿ ပကာရန္တရေန ပကာသနတောယေဝ. ယထာ နာမ သရီရသဟဇံ ပီနတ္တာဒိသုန္ဒရတ္တံ ဥဒ္ဒီပနာကာရေန ဌိတာ ကဋကဥဏှီသဟာရာဒယော အလင်္ကာရာ နာမ ဘဝန္တိ, ဧဝံ ဗန္ဓသရီရသင်္ခါတေ အလင်္ကရဏီယဝတ္ထုမှိ ဝိဇ္ဇမာနအတိပိယတာဒိမေဝ ဥဒ္ဒီပေတွာ အလင်္ကုရုမာနာ ‘‘တဏှာဟရောသိ တွံ ဧသံ ကန္တီ ပိဝန္တာနံ တဏှံ ဟန္တုံ နာလ’’မိတိ ဝါစာဘင်္ဂီ အလင်္ကာရော နာမ. အလင်္ကာရိယံ နာမ အလင်္ကာတဗ္ဗကန္တိပိယတာယ ဗဟုတ္တန္တိ. ဥတ္တရိပိ အလင်္ကာရအလင်္ကာရိယဝိဘာဂေါ စ အနုရူပတော ယောဇနက္ကမော စ ဧဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဒေဟေ ကန္တီတိ စ, အဉ္ဇလီယေဝ ပုဋောတိ စ, နေတ္တာနိယေဝ အဉ္ဇလိပုဋောတိ စ, တဏှံ ဟရတီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

175. Bây giờ, theo như đã hứa, (tác giả) trình bày bằng câu "pivanti", v.v... Hỡi đấng Chiến Thắng, những người nào, những thiện nhân ấy, uống vẻ đẹp thân thể, sự huy hoàng của thân ngài bằng đôi tay chắp lại là đôi mắt, ngài, người diệt trừ ái dục, người hủy diệt ái dục của tất cả, tại sao không thể, tại sao không có khả năng dập tắt, ngăn chặn cơn khát ái, tức là lòng tham của họ? Ở đây, bản chất của thế gian là việc uống nước thì làm dịu cơn khát. Ý nghĩa "không thể dập tắt ái dục" là ý nghĩa vượt qua bản chất của thế gian. Đặc tính thậm xưng là sự đáng yêu tột bậc của vẻ đẹp. Nhưng lối nói của nó, "không thể dập tắt ái dục", đã diễn ra bằng cách lấy đối tượng là ý nghĩa siêu việt thế gian. Lối nói ấy, bằng cách nói lên sự bất lực trong việc tiêu diệt ái dục, đã làm sáng tỏ sự đáng yêu tột bậc của vẻ đẹp mà người nói muốn diễn tả, nên được gọi là lối nói vòng vo (vaṅkavutti). Ngay cả các phép tu từ như tỷ dụ, ẩn dụ, v.v... được nói đến cũng có tính chất là lối nói vòng vo chính vì chúng biểu thị ý nghĩa mong muốn bằng một cách khác. Giống như các đồ trang sức như vòng tay, khăn xếp, vòng cổ, v.v... tồn tại dưới hình thức làm nổi bật vẻ đẹp tự nhiên của cơ thể như sự đầy đặn, v.v..., được gọi là đồ trang sức (alaṅkāra); cũng vậy, cách diễn đạt "ngài là người diệt ái, (nhưng) không thể dập tắt ái dục của những người uống vẻ đẹp (của ngài)" làm nổi bật và tô điểm cho chính sự đáng yêu tột bậc, v.v... vốn có trong đối tượng cần được trang điểm, được gọi là thân thể của cấu trúc (câu văn), nên được gọi là phép tu từ (alaṅkāra). Cái được tô điểm (alaṅkāriya) là sự dồi dào của tính đáng yêu của vẻ đẹp cần được tô điểm. Về sau, sự phân biệt giữa phép tu từ và cái được tô điểm, cũng như cách áp dụng tương ứng, cũng nên được hiểu theo cách tương tự. Và các phân tích cú pháp (viggaha) là: "dehe kantī" (vẻ đẹp trên thân), "añjalīyeva puṭo" (chắp tay chính là cái chén), "nettāniyeva añjalipuṭo" (đôi mắt chính là đôi tay chắp lại), và "taṇhaṃ haratīti" (người diệt trừ ái dục).

၁၇၆.

176.

ဥပမာနောပမေယျာနံ, သဓမ္မတ္တံ သိယော’ပမာ;

သဒ္ဒတ္ထဂမ္မာ ဝါကျတ္ထ-ဝိသယာတိ စ သာ တိဓာ.

Phép tỷ dụ (upamā) là tình trạng có cùng thuộc tính của đối tượng so sánh (upamāna) và vật được so sánh (upameyya); và phép ấy có ba loại: loại được hiểu qua từ ngữ, loại được hiểu qua ý nghĩa, và loại có đối tượng là ý nghĩa của câu.

၁၇၆. ဥပမံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ဥပမာနေ’’စ္စာဒိနာ. ဥပမီယတေ အနေနာတိ ဥပမာနံ, ပဒုမာဒိကဝတ္ထု. ပဒုမာဒိကော တု သဒ္ဒေါ ဥပမာနဝါစကော. ဥပမီယတီတိ ဥပမေယျံ, မုခါဒိကဝတ္ထု. မုခါဒိကော သဒ္ဒေါ တု ဥပမေယျဝါစကော. တေသံ ဥပမာနောပမေယျာနံ ပဒုမာဒိမုခါဒိဝတ္ထူနဉ္စ. သဓမ္မတ္တန္တိ သမာနော ဓမ္မော ကန္တိမန္တတာ ယဿ သော သဓမ္မော, တဿ ဘာဝေါ သဓမ္မသဒ္ဒဿ ပဝတ္တိနိမိတ္တသမာနေန ဓမ္မေန သဟ သမ္ဗန္ဓော သဓမ္မတ္တံ [Pg.192] ဥပမာနောပမေယျပတိဋ္ဌိတံ ဥပမာ သိယာ, ဥပမီယတိ ယထာဝုတ္တော သမ္ဗန္ဓောတိ ကတွာ. သာ ပနာလင်္ကာရိယဿ ဓမ္မဿာတိသယပဋိပါဒနပ္ပကာရော. ကတိဝိဓာ သာတိ အာဟ ‘‘သဒ္ဒ’’ဣစ္စာဒိ. သဒ္ဒေါ စ အတ္ထော စ, တေဟိ ဂမ္မာ ပတီယမာနာ သဒ္ဒတ္ထဂမ္မာ. ဝါကျံ ပဒသမုဒါယော. တဿ အတ္ထော ဝိသယော ဂေါစရော ယဿာ ဝါကျတ္ထဝိသယာတိ စ သာ ဥပမာ တိဝိဓာ သဒ္ဒဂမ္မအတ္ထဂမ္မဝါကျတ္ထဝိသယာတိ တိဓာ ဟောတိ.

176. (Tác giả) chỉ ra phép tỷ dụ bằng câu "upamāne", v.v... "Upamāna" (đối tượng so sánh) là cái mà nhờ đó người ta so sánh, tức là vật như hoa sen, v.v... Còn từ "hoa sen", v.v... là từ chỉ đối tượng so sánh. "Upameyya" (vật được so sánh) là cái được so sánh, tức là vật như gương mặt, v.v... Còn từ "gương mặt", v.v... là từ chỉ vật được so sánh. (Câu "upamānopameyyānaṃ" có nghĩa là) của những đối tượng so sánh và vật được so sánh ấy, tức là của những vật như hoa sen, v.v... và gương mặt, v.v... "Sadhammattaṃ" (tình trạng có cùng thuộc tính) là: có thuộc tính chung, ví dụ như sự đáng yêu; trạng thái của nó, tức là sự liên quan với một thuộc tính chung là nguyên nhân cho sự vận hành của từ "sadhamma", được thiết lập ở đối tượng so sánh và vật được so sánh, đó là phép tỷ dụ (upamā), vì mối liên quan đã nói được so sánh. Phép ấy là một cách trình bày sự vượt trội của thuộc tính của cái được tô điểm. (Tác giả) hỏi "phép ấy có mấy loại?" và trả lời bằng câu "sadda", v.v... "Saddatthagammā" là được hiểu, được nhận biết qua từ ngữ và ý nghĩa. "Vākya" là một tập hợp các từ. "Vākyatthavisayā" là phép tỷ dụ có ý nghĩa của câu làm đối tượng, làm phạm vi. Và như vậy, phép tỷ dụ ấy có ba loại: được hiểu qua từ ngữ, được hiểu qua ý nghĩa, và có đối tượng là ý nghĩa của câu.

၁၇၆. ဣဒါနိ ဥပမာလင်္ကာရံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ဥပမာနော’’စ္စာဒိနာ. ဥပမာနောပမေယျာနံ စန္ဒနီလုပ္ပလဒလာဘာဒီနံ အာနနနယနာဒီနဉ္စ ပဒတ္ထာနံ သဓမ္မတ္တံ ကန္တိမန္တတာပီနတာဒိတုလျဓမ္မသမ္ဗန္ဓော ဥပမာ နာမ သိယာ, သာ အလင်္ကရဏီယဝတ္ထုနော အာဓိက္ကပဋိပါဒနပ္ပကာရာ ဥပမာ သဒ္ဒတ္ထဂမ္မာ သဒ္ဒဂမ္မာ စ အတ္ထဂမ္မာ စ ဝါကျတ္ထဝိသယာ စ, ဣတိ ဧဝံ တိဓာ တိပ္ပကာရာ ဟောတိ. ဧတ္ထ ဥပမာနောပမေယျဘူတာနံ စန္ဒာနနာဒိပဒတ္ထာနံ သဓမ္မသင်္ခတော အညမညတုလျကန္တိမန္တတာပီနတာဒိဓမ္မယောဂေါ ပဒတ္ထာနံ ဥပမတ္ထဿ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ ဥပဋ္ဌာနတာယ ဥပမာ နာမ ဟောတိ, တန္နိဿယစန္ဒာဒယော ပန နိဿိတဝေါဟာရေန ဥပမာ နာမ ဟောတိ, ဥပမာနဘူတစန္ဒာဒိအတ္ထပဋိပါဒကော စန္ဒိမာဒိသဒ္ဒေါပိ တဒတ္ထေန ဥပမာ နာမ ဟောတိ, ဥပမေယျုပမေယျနိဿယတပ္ပဋိပါဒကာနမ္ပိ ဥပမေယျဘာဝေါ ဧဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဥပမီယတေ အနေနာတိ ဥပမာနန္တိ ကတွာ စန္ဒာဒိ ဥပမာနံ ဝုစ္စတိ, ဥပမီယတီတိ ဥပမေယျံ, အာနနာဒိ, ဥပမာနဉ္စ ဥပမေယျဉ္စာတိ စ, သမာနော စ သော ဓမ္မော စေတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ, သဒ္ဒေါ စ အတ္ထော စာတိ စ, တေဟိ ဂမ္မာတိ စ, ဝါကျဿ အတ္ထောတိ စ, သော ဝိသယော ယဿာ ဥပမာယာတိ စ ဝါကျံ.

176. Bây giờ, ngài chỉ ra phép trang sức tỷ dụ (upamālaṅkāra) bằng câu bắt đầu với “upamāno”. Sự tương quan về pháp tương đồng (sadhammatta), tức là sự liên hệ về các pháp tương tự như vẻ đáng yêu, sự đầy đặn v.v... của các ý nghĩa của từ ngữ là đối tượng so sánh (upamāna) và vật được so sánh (upameyya), như là mặt trăng, cánh hoa sen xanh v.v... và gương mặt, đôi mắt v.v... được gọi là tỷ dụ (upamā). Phép tỷ dụ ấy là phương cách trình bày sự ưu việt của sự vật cần được trang sức, có thể được lĩnh hội qua từ ngữ, được lĩnh hội qua ý nghĩa, và có đối tượng là ý nghĩa của câu; như vậy, nó có ba loại, ba phương cách. Ở đây, sự kết hợp các pháp như vẻ đáng yêu, sự đầy đặn tương đương lẫn nhau, được gọi là pháp chung (sadhammasaṅkhato) của các ý nghĩa từ ngữ như “mặt trăng-gương mặt” vốn là đối tượng so sánh và vật được so sánh, được gọi là tỷ dụ (upamā) do vì ý nghĩa tỷ dụ được thiết lập và hiện hữu nơi các ý nghĩa của từ ngữ. Hơn nữa, mặt trăng v.v... là nơi nương tựa của nó, được gọi là tỷ dụ theo cách dùng từ chuyển nghĩa (nissitavohārena). Cả từ ngữ “candimā” v.v... diễn đạt ý nghĩa của mặt trăng v.v... vốn là đối tượng so sánh, cũng được gọi là tỷ dụ theo ý nghĩa đó. Tình trạng là vật được so sánh (upameyyabhāvo) của vật được so sánh, nơi nương tựa của vật được so sánh, và các từ ngữ diễn đạt nó cũng nên được hiểu theo cách tương tự. “Upamīyate anenāti upamānaṃ” (vật mà nhờ nó người ta so sánh, đó là đối tượng so sánh), do đó mặt trăng v.v... được gọi là đối tượng so sánh (upamāna). “Upamīyatīti upameyyaṃ” (vật được so sánh, đó là vật được so sánh), tức là gương mặt v.v... Và (cần phân tích) “upamānañca upameyyañcāti”, “samāno ca so dhammo ceti”, “tassa bhāvoti”, “saddo ca attho cāti”, “tehi gammāti”, “vākyassa atthoti”, “so visayo yassā upamāyāti” là câu (cần được phân tích).

၁၇၇.

177.

သမာသပစ္စယေဝါဒီ, သဒ္ဒါ တေသံ ဝသာ တိဓာ;

သဒ္ဒဂမ္မာ သမာသေန, မုနိန္ဒော စန္ဒိမာနနော.

Các từ ngữ là hợp thể từ (samāsa), tiếp vị ngữ (paccaya), và ivādi (iva v.v...); do chúng, loại (tỷ dụ) được lĩnh hội qua từ ngữ (saddagammā) có ba loại. (Ví dụ) bằng hợp thể từ: “Đức Phật có gương mặt như mặt trăng”.

၁၇၇. တတ္ထ [Pg.193] သဒ္ဒဂမ္မာပိ တိဓာ သိယာတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သမာသ’’ဣစ္စာဒိ. သမာသော စ ပစ္စယော စ ဣဝါဒိ စ, တေ သဒ္ဒါ နာမ, သဒ္ဒသဒ္ဒေန သမာသာဒယော ဝတ္တုမဓိပ္ပေတာတိ အတ္ထော. တေသံ သမာသာဒီနံ ဝသာ သဒ္ဒဂမ္မာ တိဓာ ဟောတိ သမာသသဒ္ဒဂမ္မာ ပစ္စယသဒ္ဒဂမ္မာ ဣဝါဒိသဒ္ဒဂမ္မာတိ, သမာသေန သမာသသဒ္ဒေန ဂမ္မာ ဥပမာ ဝုစ္စတီတိ သေသော. ဥဒါဟရတိ ‘‘မုနိန္ဒော စန္ဒိမာနနော’’တိ, စန္ဒိမာ ဝိယ ရုစိရမာနနံ မုခံ ယဿ သော စန္ဒိမာနနော. ဧတ္ထ စ စန္ဒိမံ ဥပမာနံ, အာနနံ ဥပမေယျံ, ရုစိရတ္တံ ဓမ္မော, စန္ဒိမာနနာနံ သမာနဓမ္မသမ္ဗန္ဓိဇောတကော ဝိယသဒ္ဒေါ, တေသု သာဓာရဏဓမ္မဝါစကဿ ဝိယသဒ္ဒဿ စောပမာဇောတကဿာပ္ပယောဂေါ သမာသေနေဝ ဝုတ္တတ္တာ, ဧတ္ထ ပန ဝိယသဒ္ဒေါ စန္ဒိမာသဒ္ဒေန ဥပမာနဝါစကေန သမ္ဗန္ဓမုပဂတော စန္ဒဂတမေဝ သဒိသတ္တံ ဝဒတိ, မုခဂတံ ပန သာမတ္ထိယာ ပဒီယတေ, ဧဝမီဒိသံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

177. Trong đó, để chỉ ra rằng loại (tỷ dụ) được lĩnh hội qua từ ngữ (saddagammā) cũng có ba loại, ngài nói “samāsa” v.v... Hợp thể từ, tiếp vị ngữ, và ivādi (iva v.v...), chúng được gọi là từ ngữ; ý nghĩa là, bằng từ “sadda”, các thứ như hợp thể từ được chủ ý nói đến. Do các thứ như hợp thể từ ấy, loại (tỷ dụ) được lĩnh hội qua từ ngữ có ba loại: được lĩnh hội qua từ ngữ hợp thể, được lĩnh hội qua từ ngữ tiếp vị ngữ, và được lĩnh hội qua từ ngữ ivādi. Phần còn lại (của câu kệ) có nghĩa là: tỷ dụ được lĩnh hội bằng hợp thể từ, bằng từ ngữ hợp thể, được nói đến. Ngài đưa ra ví dụ “munindo candimānano”. Người có gương mặt đáng yêu như mặt trăng là candimānano. Ở đây, “candimaṃ” là đối tượng so sánh, “ānanaṃ” là vật được so sánh, “rucirattaṃ” (vẻ đáng yêu) là pháp (chung), từ “viya” là từ chỉ sự liên hệ về pháp tương đồng giữa mặt trăng và gương mặt. Trong đó, sự không sử dụng từ ngữ diễn đạt pháp chung và từ “viya” chỉ thị tỷ dụ là do ý nghĩa ấy đã được nói đến bởi chính hợp thể từ. Hơn nữa, ở đây từ “viya”, do có liên hệ với từ “candimā” là từ chỉ đối tượng so sánh, chỉ nói lên sự tương tự thuộc về mặt trăng; còn sự tương tự thuộc về gương mặt thì được hiểu ngầm theo năng lực (của từ ngữ). Cần phải hiểu như vậy.

၁၇၇. တေသု ယထာဝုတ္တေသု သဒ္ဒဂမ္မဿ တိဝိဓတ္တံ ဒဿေတုံ အာဟ ‘‘သမာသေ’’စ္စာဒိ. သမာသပစ္စယေဝါဒီ သမာသော, အာယာဒိပစ္စယာ, ဣဝါဒယော စ သဒ္ဒါ နာမ, တေသံ သမာသာဒီနံ ဝသာ ဘေဒေန သဒ္ဒဂမ္မာ တိဓာ သမာသသဒ္ဒဂမ္မာ ပစ္စယသဒ္ဒဂမ္မာ ဣဝါဒိသဒ္ဒဂမ္မာတိ တိဝိဓာ ဟောတိ. သမာသေန သမာသသဒ္ဒေန ဂမ္မောပမာ ဝုစ္စတိ ‘‘မုနိန္ဒော စန္ဒိမာနနော’’တိ. မုနိန္ဒော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ စန္ဒိမာနနော စန္ဒသမာနမနောဟရမုခမဏ္ဍလေန ယုတ္တော ဟောတိ, သမာသော စ ပစ္စယော စ ဣဝဣတိ ဣဒံ အာဒိ ယေသံ ဝါဒီနန္တိ စ, သဒ္ဒေန ဂမ္မာတိ စ, မုနီနံ ဣန္ဒောတိ စ, စန္ဒိမာ ဝိယ ရုစိရံ အာနနံ မုခံ ယဿေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ ‘‘စန္ဒိမာ’’တိ ဥပမာနံ, ‘‘အာနန’’န္တိ ဥပမေယျံ, ရုစိရတ္တံ ဥပမာနောပမေယျာနံ သာဓာရဏဓမ္မော, ‘‘ဝိယာ’’တိ သဒ္ဒေါ စန္ဒာနနာနံ ဒွိန္နံ အာနနဂတရုစိရတ္တံ စန္ဒေ စ, စန္ဒဂတရုစိရတ္တံ အာနနေ စ အတ္ထီတိ သမာနဓမ္မသမ္ဗန္ဓံ [Pg.194] ဇောတေတိ, ဣဟ သာဓာရဏဓမ္မဝါစကဿ ရုစိရသဒ္ဒဿ, တုလျဓမ္မသင်္ခါတောပမာဇောတကဿ ဝိယသဒ္ဒဿ စ အပ္ပယောဂေါ တေသံ အတ္ထာနံ သမာသေန ဝုတ္တတ္တာ. ဧတ္ထ ဥပမာနဝါစကေန စန္ဒိမာသဒ္ဒေန ယုတ္တော ဝိယ သဒ္ဒေါ စန္ဒဂတသဒိသတ္တံ ဇောတေတိ, မုခဂတသဒိသတ္တံ ပန သာမတ္ထိယာ ပတီယတေ. တထာ ဟိ မုခံ စန္ဒသမာနမာဂစ္ဆန္တံ စန္ဒဿ မုခသဒိသတ္တံ ဝိနာ န ဘဝတီတိ အညထာနုပပတ္တိ သာမတ္ထိယန္တိ.

177. Trong số những điều đã được nói, để chỉ ra tính chất ba loại của loại (tỷ dụ) được lĩnh hội qua từ ngữ, ngài nói “samāsa” v.v... Samāsapaccayevādī có nghĩa là hợp thể từ (samāsa), các tiếp vị ngữ āya v.v..., và iva v.v... được gọi là từ ngữ; do sự phân biệt của các thứ như hợp thể từ ấy, loại (tỷ dụ) được lĩnh hội qua từ ngữ có ba loại: được lĩnh hội qua từ ngữ hợp thể, được lĩnh hội qua từ ngữ tiếp vị ngữ, và được lĩnh hội qua từ ngữ ivādi. Tỷ dụ được lĩnh hội bằng hợp thể từ, bằng từ ngữ hợp thể, được nói đến qua câu “munindo candimānano”. Munindo, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, là candimānano, người có gương mặt khả ái tương tự mặt trăng. Các câu phân tích (viggaho) là: “samāso ca paccayo ca iva iti idaṃ ādi yesaṃ vādīnaṃ”, “saddena gammā”, “munīnaṃ indo”, và “candimā viya ruciraṃ ānanaṃ mukhaṃ yassa”. Ở đây, “candimā” là đối tượng so sánh, “ānanaṃ” là vật được so sánh, “rucirattaṃ” (vẻ đáng yêu) là pháp chung của đối tượng so sánh và vật được so sánh. Từ “viya” chỉ ra sự liên hệ về pháp tương đồng của cả hai, mặt trăng và gương mặt, rằng vẻ đáng yêu thuộc về gương mặt có ở mặt trăng, và vẻ đáng yêu thuộc về mặt trăng có ở gương mặt. Ở đây, sự không sử dụng từ “rucira” diễn đạt pháp chung và từ “viya” chỉ thị tỷ dụ được gọi là pháp tương đồng là do ý nghĩa của chúng đã được nói đến bởi hợp thể từ. Ở đây, từ “viya” được kết hợp với từ “candimā” là từ chỉ đối tượng so sánh, chỉ ra sự tương tự thuộc về mặt trăng; còn sự tương tự thuộc về gương mặt thì được hiểu ngầm theo năng lực (sāmatthiyā). Thật vậy, việc gương mặt trở nên tương tự mặt trăng không thể xảy ra nếu không có sự tương tự của mặt trăng đối với gương mặt; sự bất khả thể khác đi này chính là năng lực (sāmatthiya).

၁၇၈.

178.

အာယာဒီ ပစ္စယာ တေဟိ, ဝဒနံ ပင်္ကဇာယတေ;

မုနိန္ဒနယနဒွန္ဒံ, နီလုပ္ပလဒလီယတိ.

Các tiếp vị ngữ là āya v.v...; nhờ chúng, (ví dụ là) “gương mặt trở nên như hoa sen” (vadanaṃ paṅkajāyate); “cặp mắt của Đức Phật trở nên như cánh sen xanh” (munindanayanadvandaṃ nīluppaladalīyati).

၁၇၈. ဣဒါနိ ပစ္စယသဒ္ဒဂမ္မံ ဒဿေတိ ‘‘အာယာဒိ’’စ္စာဒိနာ. အာယာဒီတိ အာယဤယကပစ္စယာဒယော ပစ္စယာ ပစ္စယသဒ္ဒါ နာမ, တေဟိ ပစ္စယသဒ္ဒေဟိ ဂမ္မာ ဥပမာ ဝုစ္စတိ. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဝဒန’’မိစ္စာဒိ. ပင်္ကဇမိဝ ရုစိရမာစရတိ ပင်္ကဇာယတေ. ဧတ္ထာပိ ပင်္ကဇမုပမာနံ, အာစရဏကြိယာယ ကတ္တုဘူတံ အာနနမုပမေယျံ, ရုစိရတ္တံ သဓမ္မော, ပင်္ကဇာနနာနံ သမာနဓမ္မသမ္ဗန္ဓဇောတကော ဣဝသဒ္ဒေါ. တတ္ထ ရုစိရ ဣဝသဒ္ဒါနံ ပုဗ္ဗေ ဝိယာပ္ပယောဂေါ ပစ္စယေန ဝုတ္တတ္တာတိ သဗ္ဗတ္ထ ဝိညေယျံ. ဧဝမုပရိပိ.

178. Bây giờ, ngài chỉ ra loại (tỷ dụ) được lĩnh hội qua từ ngữ tiếp vị ngữ bằng câu bắt đầu với “āyādi”. “Āyādi” có nghĩa là các tiếp vị ngữ như tiếp vị ngữ āya, īya v.v... được gọi là từ ngữ tiếp vị ngữ; tỷ dụ được lĩnh hội bởi các từ ngữ tiếp vị ngữ ấy được nói đến. Ngài đưa ra ví dụ “vadanaṃ” v.v... “Paṅkajāyate” có nghĩa là “hành xử đáng yêu như hoa sen”. Ở đây cũng vậy, hoa sen là đối tượng so sánh, gương mặt là vật được so sánh, vốn là tác nhân của hành động “hành xử”; vẻ đáng yêu là pháp chung; từ “iva” là từ chỉ sự liên hệ về pháp tương đồng giữa hoa sen và gương mặt. Trong đó, như trước, sự không sử dụng các từ “rucira” và “iva” là do (ý nghĩa của chúng) đã được nói đến bởi tiếp vị ngữ; điều này cần được hiểu ở mọi nơi. Tương tự cho các ví dụ sau.

၁၇၈. ဣဒါနိ ပစ္စယသဒ္ဒဂမ္မောပမံ နိဒဿေတိ ‘‘အာယာဒိ’’စ္စာဒိနာ. အာယာဒီ ‘‘အာယ ဤယ က’’ဣတိအာဒယော ပစ္စယာ ပစ္စယသဒ္ဒါ နာမ, တေဟိ ပစ္စယသဒ္ဒေဟိ ဂမ္မောပမာ ဝုစ္စတိ ‘‘ဝဒနံ…ပေ… ဒလီယတီ’’တိ. ဝဒနံ မုခံ ပင်္ကဇာယတေ ပဒုမမိဝ ရုစိရံ အာစရတိ. မုနိန္ဒနယနဒွန္ဒံ သဗ္ဗညုနော နေတ္တယုဂဠံ နီလုပ္ပလဒလီယတိ နီလုပ္ပလပတ္တမိဝ ရုစိရမာစရတိ. အာယော အာဒိ ယေသံ ဤယာဒီနန္တိ စ, ပင်္ကဇမိဝ ရုစိရမာစရတိ ပဝတ္တတီတိ စ, မုနိန္ဒဿ နယနဒွန္ဒမိတိ စ, နီလုပ္ပလဿ ဒလမိတိ စ, တမိဝ ရုစိရမာစရတီတိ စ ဝါကျံ. ဧတ္ထ ‘‘ပင်္ကဇ’’မိတိ စ ‘‘နီလုပ္ပလ’’မိတိ စ ဥပမာနံ, အာစရဏကြိယာယ ကတ္တုဘူတံ ဝဒနံ [Pg.195] နယနဒွန္ဒဉ္စ ဥပမေယျံ, ရုစိရတ္တံ ဥပမာနောပမေယျာနံ သဓမ္မော, ဥပမာနောပမေယျာနံ သမာနဓမ္မဇောတကော ဣဝသဒ္ဒေါ, တေသံ အတ္ထာနံ ပစ္စယေန ဝုတ္တတ္တာ တေသမပ္ပယောဂေါ. ဧဝရူပေသု အညေသုပိ ဧဝမေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

178. Bây giờ, ngài chỉ ra ví dụ so sánh được hiểu ngầm qua các từ ngữ tiếp vị ngữ bằng câu “āyādi” v.v… Āyādi là các tiếp vị ngữ như “āya, īya, ka” v.v… được gọi là các từ ngữ tiếp vị ngữ. Ví dụ so sánh được hiểu ngầm qua các từ ngữ tiếp vị ngữ ấy được nói là “vadanaṃ… cho đến… dalīyati”. Vadanaṃ (gương mặt), mukhaṃ (cái miệng) paṅkajāyate có nghĩa là cư xử mỹ lệ như hoa sen. Munindanayanadvandaṃ (cặp mắt của đức Phật), sabbaññuno nettayugaḷaṃ (cặp mắt của bậc Toàn Tri) nīluppaladalīyati có nghĩa là cư xử mỹ lệ như cánh hoa sen xanh. Và câu (phân tích) là: āyo ādi yesaṃ īyādīnanti (āya là khởi đầu của những cái ấy, tức là īya v.v…), và paṅkajamiva ruciramācarati pavattatīti (cư xử hay hành xử mỹ lệ như hoa sen), và munindassa nayanadvandamiti (cặp mắt của đức Phật), và nīluppalassa dalamiti (cánh của hoa sen xanh), và tamiva ruciramācaratīti (cư xử mỹ lệ như thế ấy). Ở đây, “paṅkaja” (hoa sen) và “nīluppala” (hoa sen xanh) là vật để so sánh (upamāna). Vadanaṃ (gương mặt) và nayanadvandaṃ (cặp mắt), là chủ từ của hành động cư xử, là vật được so sánh (upameyya). Rucirattaṃ (vẻ mỹ lệ) là tính chất chung (sadhammo) của vật để so sánh và vật được so sánh. Từ iva là từ chỉ rõ tính chất chung của vật để so sánh và vật được so sánh. Do ý nghĩa của chúng được nói lên bởi tiếp vị ngữ nên chúng không được sử dụng. Trong những trường hợp tương tự khác cũng nên được hiểu theo cách tương tự.

၁၇၉.

179.

ဣဝါဒီ ဣဝ ဝါ တုလျ-သမာန နိဘ သန္နိဘာ;

ယထာသင်္ကာသ တုလိတ-ပ္ပကာသ ပတိရူပကာ.

Các từ bắt đầu bằng iva là: iva, vā, tulya, samāna, nibha, sannibha; yathā, saṅkāsa, tulita, pakāsa, patirūpaka.

၁၈၀.

180.

သရီသရိက္ခ သံဝါဒီ, ဝိရောဓီ သဒိသာ ဝိယ;

ပဋိပက္ခပစ္စနီက-သပက္ခော’ပမိတော’ပမာ.

Sarī, sarikkha, saṃvādī, virodhī, sadisā, viya; paṭipakkha, paccanīka, sapakkho, upamito, upamā.

၁၈၁.

181.

ပဋိဗိမ္ဗ ပဋိစ္ဆန္န-သရူပ သမ သမ္မိတာ;

သဝဏ္ဏာ’ဘာ ပဋိနိဓိ, သဓမ္မာဒိ သလက္ခဏာ.

Paṭibimba, paṭicchanna, sarūpa, sama, sammitā; savaṇṇā, ābhā, paṭinidhi, sadhammā, ādi, salakkhaṇā.

၁၈၂.

182.

ဇယတျ’က္ကောသတိ ဟသတိ, ပတိဂဇ္ဇတိ ဒူဘတိ;

ဥသူယတျ’ဝဇာနာတိ, နိန္ဒတိ’ဿတိ ရုန္ဓတိ.

Jayati, akkosati, hasati, patigajjati, dūbhati; usūyati, avajānāti, nindati, issati, rundhati.

၁၈၃.

183.

တဿ စောရေတိ သောဘဂ္ဂံ, တဿ ကန္တိံ ဝိလုမ္ပတိ;

တေန သဒ္ဓိံ ဝိဝဒတိ, တုလျံ တေနာဓိရောဟတိ.

Tassa coreti sobhaggaṃ (trộm lấy vẻ đẹp của nó), tassa kantiṃ vilumpati (cướp đi sự quyến rũ của nó); tena saddhiṃ vivadati (tranh luận cùng với nó), tulyaṃ tenādhirohati (vươn lên ngang bằng với nó).

၁၈၄.

184.

ကစ္ဆံဝိဂါဟတေ တဿ, တမနွေတျ’နုဗန္ဓတိ;

တံသီလံ, တံ နိသေဓေတိ, တဿ စာနုကရောတိ’မေ.

Kacchaṃ vigāhate tassa (cạnh tranh với nó), tam anveti anubandhati (đi theo, bám theo nó); taṃsīlaṃ (có phẩm hạnh như nó), taṃ nisedheti (ngăn cản nó), tassa ca anukaroti (và bắt chước nó), ime (những điều này).

၁၇၉-၁၈၄. ဣဝါဒီ ဣဝါဒယော နာမ ဣမေတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣဝေါ စ ဝါ စ တုလျော စ သမာနော စ နိဘော စ သန္နိဘော စာတိ ဒွန္ဒေ ဣဝ…ပေ… သန္နိဘာ. သဒ္ဒမပေက္ခိယ ပုလ္လိင်္ဂတာ. ဧဝမုပရိပိ ယထာယောဂံ. ‘‘သဓမ္မာဒီ’’တိ အာဒိသဒ္ဒေန သာဓာရဏသစ္ဆာယာဒီနံ ပရိဂ္ဂဟော. ဇယတိစ္စာဒီသု ကမ္မံ.

179-184. Ivādī: có sự liên kết (với câu) “những từ bắt đầu bằng iva là những từ này”. Trong hợp thể từ dvanda, “iva và vā và tulya và samāna và nibha và sannibha” (trở thành) “iva… cho đến… sannibhā”. Giống đực được sử dụng tùy thuộc vào từ sadda. Tương tự như trên, (áp dụng) tùy theo trường hợp. Trong từ “sadhammādi”, từ ādi bao gồm cả sādhāraṇa, sacchāya, v.v… Trong các từ “jayati” v.v…, (đối cách) là nghiệp cách (kamma).

၁၇၉- ၁၈၄. ဣဝါဒိသဒ္ဒဂမ္မောပမာဓိကာရေ ပဌမံ တာဝ ‘‘ဣဝါဒယော နာမ ဧတေ’’တိ ဒဿေတိ ‘‘ဣဝါဒိ’’စ္စာဒိနာ. ဣဝါဒီတိ ပဒဿ ဆဋ္ဌမဂါထာယ ဣမေတိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော, တဿ စာတိ စသဒ္ဒံ ယုဇ္ဇနဋ္ဌာနေ ယောဇေတွာ သန္နိဘာ စာတိအာဒယော ယောဇေတဗ္ဗာ. ‘‘သဓမ္မာဒီ’’တိအာဒိသဒ္ဒေန သာဓာရဏသစ္ဆာယာဒယော ဂဟိတာ. နိန္ဒတိ ဣဿတီတိ ပဒစ္ဆေဒေါ, ဣမေ [Pg.196] ဒွေပညာသ ဣဝါဒယော နာမ. ‘‘ဇယတိ အက္ကောသတိ ဟသတိ’’ဣစ္စာဒိကံ တံတံကြိယာပဒသင်္ခတအနုကာရိယာနံ အနုကရဏန္တိ ကတွာ ဒွန္ဒောယေဝ, ‘‘သန္ဓိသမာသာ အဒ္ဓဿာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ သန္ဓိသမာသာနံ ဂါထဒ္ဓဿ ဝိနာ ဥဘယဒ္ဓမဇ္ဈေ အလဗ္ဘနတော ဒူဘတိပဒတော ပုဗ္ဗေယေဝ သမာသော ကာတဗ္ဗော, နော စေ, အသမာသောတိ ဂဟေတဗ္ဗော. တဿ စောရေတိ သောဘဂ္ဂမိစ္စာဒိကမ္ပိ ဝါကျာနုကရဏန္တိ ကတွာ တတ္ထ သမာသော, ဝါကျေ ကေဝလပဒါနီတိ ဝါ ဂဟေတဗ္ဗော. ဣမေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဣဝ သဒ္ဒပရိယာယတ္တာ သဒိသတ္ထာတိ သဗ္ဗတ္ထ ဘာဝတ္ထော, အဝယဝတ္ထော ပန ပါကဋောယေဝ.

179-184. Trong chương về ví dụ so sánh được hiểu ngầm qua các từ ngữ như iva, trước tiên ngài chỉ ra “đây là những từ bắt đầu bằng iva” bằng câu “ivādi” v.v… Từ “ivādi” có liên quan đến từ “ime” trong câu kệ thứ sáu. Và từ “ca” của nó nên được kết hợp ở vị trí thích hợp, và “sannibhā ca” v.v… nên được kết hợp. Qua từ “ādi” trong “sadhammādi”, các từ sādhāraṇa, sacchāya v.v… được bao gồm. Phân tách từ là “nindati issati”. Năm mươi hai từ này được gọi là các từ bắt đầu bằng iva. Coi “jayati akkosati hasati” v.v… là sự bắt chước các động từ tương ứng, đó chính là hợp thể từ dvanda. Do có câu nói “sandhi và samāsa cho nửa câu kệ”, và vì sandhi và samāsa không thể có ở giữa cả hai nửa câu kệ mà không có nửa câu kệ, nên hợp thể từ phải được tạo ra ngay trước từ dūbhati; nếu không, nên hiểu là không có hợp thể từ. “Tassa coreti sobhaggam” v.v… cũng được coi là sự bắt chước một câu nói, do đó có hợp thể từ ở đó; hoặc nên hiểu là chỉ là các từ trong một câu. Vì tất cả những từ này đều là từ đồng nghĩa của từ iva, nên ý nghĩa ở khắp mọi nơi là sự tương đồng; tuy nhiên, ý nghĩa của từng thành phần thì đã rõ ràng.

၁၈၅.

185.

ဥပမာနောပမေယျာနံ, သဓမ္မတ္တံ ဝိဘာဝိဟိ;

ဣမေဟိ ဥပမာဘေဒါ, ကေစိ နိယျန္တိ သမ္ပတိ.

Bởi những (từ) làm rõ tính chất chung của vật để so sánh và vật được so sánh; bởi những từ này, một vài loại so sánh bây giờ được trình bày.

၁၈၅. ဣဝါဒီနံ ဝိနိယောဂဝိသယံ ဒဿေတွာ ဥပမာဘေဒံ ဒဿေတုံ ပဋိဇာနာတိ ‘‘ဥပမာန’’ဣစ္စာဒိ. ကေစီတိ ဣမိနာ အပရိယန္တတ္တမေသံ ဒဿေတိ. တထာ စ ဝက္ခတိ ‘‘ပရိယန္တော ဝိကပ္ပာန’’န္တိအာဒိ. နိယျန္တိ ဥဒါဟရီယန္တိ.

185. Sau khi đã chỉ ra phạm vi áp dụng của các từ bắt đầu bằng iva, ngài hứa sẽ chỉ ra các loại so sánh bằng câu “upamāna” v.v… Bằng từ “keci” (một vài), ngài chỉ ra rằng những loại này là không có giới hạn. Và do đó, ngài sẽ nói “pariyanto vikappānaṃ” (không có giới hạn cho các loại hình) v.v… Niyyanti có nghĩa là được đưa ra làm ví dụ.

၁၈၅. ဣဒါနိ ဣဝါဒိသဒ္ဒဂမ္မောပမံ ဒဿေတုံ ပဋိဇာနာတိ ‘‘ဥပမာနော’’စ္စာဒိနာ. ဥပမာနောပမေယျာနံ သဓမ္မတ္တံ သမာနဓမ္မသမ္ဗန္ဓော. ဝိဘာဝိဟိ ပကာသကေဟိ. ဣမေဟိ ဣဝါဒီဟိ သဒ္ဒေဟိ ဇာနိတဗ္ဗာ ကေစိ ဥပမာဘေဒါ အပရိယန္တတ္တာ သမ္ပတိ ဒါနိ လဒ္ဓါဝသရေ နိယျန္တိ ဥဒါဟရဏမတ္တေန ပဋိပါဒီယန္တိ.

185. Bây giờ, ngài hứa sẽ chỉ ra ví dụ so sánh được hiểu ngầm qua các từ ngữ như iva bằng câu “upamāno” v.v… Sadhammattaṃ (tính chất chung) của vật để so sánh và vật được so sánh là sự liên quan đến tính chất tương đồng. Vibhāvihi có nghĩa là bởi những từ làm cho sáng tỏ. Bởi những từ ngữ bắt đầu bằng iva này, một vài loại so sánh cần được biết đến, vì chúng là vô hạn, bây giờ, nhân cơ hội này, được trình bày (niyyanti) hay được giải thích (paṭipādīyanti) chỉ bằng ví dụ.

၁၈၆.

186.

ဝိကာသိပဒုမံ’ဝါ’တိ-သုန္ဒရံ သုဂတာနနံ;

ဣတိ ဓမ္မောပမာ နာမ, တုလျဓမ္မနိဒဿနာ.

Gương mặt của bậc Thiện Thệ vô cùng xinh đẹp như hoa sen đang nở; đây được gọi là so sánh về tính chất (dhammopamā), vì nó chỉ ra một tính chất tương đồng.

၁၈၆. ‘‘ဝိကာသိ’’စ္စာဒိ. သုဂတာနနံ မုနိန္ဒဿ ဝဒနံ အတိသုန္ဒရံ အစ္စန္တရမဏီယံ. ကိမိဝ? ဝိကာသိပဒုမံဝ ပဗုဇ္ဈမာနပဒုမံဝိယ. ဣတိ အယမေဝံဝိဓာ ဓမ္မောပမာ နာမ ဟောတိ. ကသ္မာ? [Pg.197] အာနနပဒုမာနံ သမာနဿ ဓမ္မဿ ဂုဏဿ သုန္ဒရဿ လက္ခဏဿ နိဒဿနာ သုန္ဒရတ္တန္တိ ပဋိပါဒနတော.

186. “Vikāsi” v.v… Sugatānanaṃ, gương mặt của đức Phật, là atisundaraṃ (vô cùng xinh đẹp), accantaramaṇīyaṃ (cực kỳ khả ái). Giống như cái gì? Vikāsipadumaṃva, như hoa sen đang nở, pabujjhamānapadumaṃviya, như hoa sen đang thức giấc. Do đó, loại (so sánh) như thế này được gọi là dhammopamā. Tại sao? Vì nó chỉ ra (nidassanā) hay giải thích (paṭipādanato) đặc tính đẹp đẽ, phẩm chất, tính chất chung của gương mặt và hoa sen, đó là vẻ đẹp (sundarattaṃ).

၁၈၆. ဥဒါဟရဏမာဟ ‘‘ဝိကာသိ’’စ္စာဒိနာ. သုဂတာနနံ ဘဂဝတော မုခံ ဝိကာသိပဒုမံဝ ဗုဇ္ဈမာနပင်္ကဇမိဝ အတိသုန္ဒရံ ဟောတိ. ဣတိ ဤဒိသာ ဥပမာ တုလျဓမ္မနိဒဿနာ အတိသုန္ဒရမိတိ သမာနဂုဏဒဿနေန ဓမ္မောပမာ နာမ ဟောတိ. ပဒုမာနနာနံ သာဓာရဏဂုဏဿ ပကာသနတော အတိသုန္ဒရမိတိ တုလျဓမ္မော နာမ ဟောတိ. ဧတ္ထ ပဒုမဂတတုလျဓမ္မသမ္ဗန္ဓသင်္ခါတာယ ဥပမာယ ဣဝသဒ္ဒေန ဇောတိယမာနတ္တေပိ အတိသုန္ဒရန္တိ ဝုတ္တတ္တာ ယထာဝုတ္တောပမာယ ဓမ္မေန ယုတ္တတ္တာ ဓမ္မောပမာ နာမ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော.

186. Ngài đưa ra ví dụ bằng câu “vikāsi” v.v… Sugatānanaṃ, gương mặt của Đức Thế Tôn, là vô cùng xinh đẹp (atisundaraṃ) như hoa sen đang nở (vikāsipadumaṃva), như hoa sen đang thức giấc (bujjhamānapaṅkajamiva). Do đó, loại so sánh như vậy, vì chỉ ra tính chất tương đồng (tulyadhammanidassanā) là “vô cùng xinh đẹp” (atisundaram), do việc chỉ ra phẩm chất chung, nên được gọi là dhammopamā. Do nó làm sáng tỏ phẩm chất chung của hoa sen và gương mặt, nên “vô cùng xinh đẹp” được gọi là tính chất tương đồng (tulyadhammo). Ở đây, mặc dù phép so sánh, vốn được xem là sự liên kết với tính chất tương đồng có ở hoa sen, được làm sáng tỏ bởi từ iva, nhưng vì từ “atisundaram” đã được nêu ra, nên ý muốn nói rằng nó được gọi là dhammopamā vì phép so sánh đã nói được kết hợp với tính chất (dhamma).

၁၈၇.

187.

ဓမ္မဟီနာ မုခ’မ္ဘောဇ-သဒိသံ မုနိနော ဣတိ;

ဝိပရီတောပမာ တုလျ-မာနနေန’မ္ဗုဇံ တဝ.

“Gương mặt của bậc ẩn sĩ giống như hoa sen” – đây là (so sánh) thiếu tính chất (dhammahīnā); “Hoa sen của bạn tương đương với gương mặt (của tôi)” – đây là so sánh đảo ngược (viparītopamā).

၁၈၇. ‘‘ဓမ္မ’’ဣစ္စာဒိ. မုနိနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ မုခံ အမ္ဘောဇေန ပဒုမေန သဒိသံ သမာနံ. ဣတိ အယံ ဓမ္မဟီနောပမာ နာမ သုန္ဒရသင်္ခါတဿ ဂုဏဿ အနိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ, သာ တု အတ္ထဝသာ ဂမျတေ. ကထမညထာ ယုဇ္ဇတီတိ? ဧတ္ထ ပန သဒိသသဒ္ဒေါ ဥပမေယျဿ မုခဿ ဝိသေသနန္တိ မုခဂတမေဝ သဒိသတ္တံ ဝဒတိ, အမ္ဘောဇဂတံ တု သာမတ္ထိယာ ဂမျတေ. ဧဝမီဒိသံ ဉေယျံ. ‘‘ဝိပရီတေ’’စ္စာဒိ. မုနီတိ ဂမျတေ သုတတ္တာ, ဘော မုနိ တဝ အာနနေန မုခေန အမ္ဗုဇံ တုလျန္တိ အယံ ဝိပရီတောပမာ. ဓမ္မဟီနတ္တေပိ ပသိဒ္ဓိဝိပရိယယေနာဘိဟိတတ္တာ တန္နာမေနေဝ ဝုတ္တာ. ဧဝမုပရိပိ.

187. “Dhamma” v.v... Khuôn mặt của bậc Mâu-ni, bậc Chánh Đẳng Giác, tương tự, giống như hoa sen (paduma). Do đó, đây được gọi là dhammahīnopamā (tỷ dụ thiếu thuộc tính) vì phẩm chất, được gọi là “đẹp”, không được chỉ rõ, nhưng nó được hiểu ngầm theo ý nghĩa. Nếu không thì làm sao nó có thể phù hợp? Tuy nhiên, ở đây, từ sadisa (tương tự) là một tính từ của đối tượng được so sánh (upameyya) là khuôn mặt, do đó nó diễn tả sự tương tự thuộc về khuôn mặt. Còn sự tương tự thuộc về hoa sen thì được hiểu ngầm qua năng lực của văn cảnh. Nên hiểu như vậy. “Viparīte” v.v... “Hỡi bậc Mâu-ni” được hiểu vì đã được nghe trước đó. “Hỡi bậc Mâu-ni, hoa sen tương đương với dung nhan (ānana, mukha) của ngài” — đây là viparītopamā (tỷ dụ đảo ngược). Mặc dù thiếu thuộc tính, nhưng vì được nói ngược lại với cách thông thường, nên nó được gọi bằng tên đó. Tương tự cho các trường hợp sau.

၁၈၇. ‘‘ဓမ္မဟီနေ’’စ္စာဒိ. ‘‘မုခမ္ဘောဇသဒိသံ မုနိနော’’တျယံ ဥပမာ. ဓမ္မဟီနာ တုလျဓမ္မပကာသကသုန္ဒရာဒိသဒ္ဒဟီနတ္တာ ဓမ္မဟီနာ နာမ. ဝါစကာဘာဝေ တုလျဓမ္မော ကထံ ပတီယတီတိ စေ? မုနိနော မုခံ ဝဒနံ အမ္ဘောဇသဒိသံ ပဒုမသဒိသမိတိ. ဧတ္ထ မုခဿ အမ္ဘောဇသမာနတ္တံ မုခမ္ဘောဇာနံ သာဓာရဏဓမ္မေ အသတိ [Pg.198] ကထံ ဘဝတီတိ? အညထာနုပပတ္တိလက္ခဏသာမတ္ထိယာတိ, ဣဝပရိယာယော သဒိသသဒ္ဒေါ မုခဿ ဝိသေသနံ ယသ္မာ ဟောတိ, တသ္မာ မုခဂတသဒိသတ္တံ ဝဒတိ, အမ္ဘောဇဂတသဒိသတ္တံ ပန သာမတ္ထိယာ ဧဝ ဝိညာယတေ. ဟေ မုနိ တဝ တုယှံ အာနနေန အမ္ဘောဇံ တုလျံ သမာနန္တိ အယံ ဝိပရီတောပမာ. ‘‘အမ္ဗုဇေန အာနနံ တုလျ’’န္တိ လောကပ္ပသိဒ္ဓိယာ ဝိပရိယယေန ‘‘အာနနေန အမ္ဗုဇံ တုလျ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဓမ္မဟီနတ္တေ သတိပိ ဝိပရီတောပမာ နာမ ဟောတိ. ‘‘သုတာနုမိတေသု သုတသမ္ဗန္ဓော ဗလဝါ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဧတ္ထ ‘‘မုနီ’’တိ အဝိဇ္ဇမာနေပိ ပုဗ္ဗဒ္ဓေ ‘‘မုနိနော’’တိ သုတတ္တာ လဗ္ဘမာနော ‘‘တဝါ’’တိ တုမှသဒ္ဒသန္နိဓာနေန အာမန္တနတ္ထော ဝိညာယတိ. ဧတ္ထ ဣဝပရိယာယော တုလျသဒ္ဒေါ အမ္ဗုဇဝိသေသနဘူတော အမ္ဗုဇဂတသဒိသတ္တံ ဝဒတိ, အာနနဂတသဒိသတ္တဉ္စ အမ္ဗုဇာနနာနံ သာဓာရဏဓမ္မော စ သာမတ္ထိယာ ဉာယတိစ္စာဒိကံ ဝုတ္တနယေန ဉာတဗ္ဗံ. ဥပရိပိ ပါကဋဋ္ဌာနံ ယထာရဟံ ယောဇေတဗ္ဗံ.

187. “Dhammahīne” v.v... “Khuôn mặt của bậc Mâu-ni giống như hoa sen” là một tỷ dụ. Nó được gọi là dhammahīnā (thiếu thuộc tính) vì thiếu các từ như “đẹp” v.v... để biểu thị thuộc tính chung. Nếu hỏi: “Khi không có từ biểu thị, làm sao hiểu được thuộc tính chung?”, (câu trả lời là) “Khuôn mặt (mukha, vadana) của bậc Mâu-ni giống như hoa sen (paduma)”. Ở đây, làm sao có thể có sự tương đồng giữa khuôn mặt và hoa sen khi không có thuộc tính chung? (Câu trả lời là) do năng lực của sự suy luận từ sự bất khả thi của cách giải thích khác. Bởi vì từ sadisa, một từ đồng nghĩa với iva, là một tính từ của khuôn mặt, nên nó diễn tả sự tương tự thuộc về khuôn mặt; còn sự tương tự thuộc về hoa sen thì được hiểu ngầm qua năng lực của văn cảnh. “Hỡi bậc Mâu-ni, hoa sen tương đương, giống như dung nhan của ngài” — đây là viparītopamā. Vì nó được nói ngược lại với cách nói thông thường trong đời là “dung nhan tương đương với hoa sen”, thành “hoa sen tương đương với dung nhan”, nên dù thiếu thuộc tính, nó vẫn được gọi là viparītopamā. Vì có câu nói “Trong những điều được nghe và suy luận, mối liên hệ với điều được nghe là mạnh hơn”, nên ở đây, mặc dù “hỡi bậc Mâu-ni” không có mặt, nhưng vì “của bậc Mâu-ni” đã được nghe ở nửa câu trước, nên nó được hiểu theo nghĩa hô cách do sự hiện diện của từ tava (của ngài). Ở đây, từ tulya, một từ đồng nghĩa với iva, là một tính từ của hoa sen, diễn tả sự tương tự thuộc về hoa sen; còn sự tương tự thuộc về dung nhan và thuộc tính chung của hoa sen và dung nhan thì được hiểu ngầm qua năng lực của văn cảnh, v.v... nên được hiểu theo phương pháp đã nói. Ở các phần sau cũng vậy, những chỗ rõ ràng nên được áp dụng một cách thích hợp.

၁၈၈.

188.

တဝါနန’မိဝ’မ္ဘောဇံ, အမ္ဘောဇ’မိဝ တေ မုခံ;

အညမညောပမာ သာ’ယံ, အညမညောပမာနတော.

Dung nhan ngài như hoa sen, hoa sen như dung nhan ngài; Đây là tỷ dụ tương hỗ (aññamaññopamā), vì so sánh lẫn nhau.

၁၈၈. ‘‘တဝ’’ဣစ္စာဒိ. အညမညောပမာနတောတိ အညမညဿ မုခဿ အမ္ဘောဇဿ စ အညမညေန တံဒွယေန ဥပမာနတော.

188. “Tava” v.v... “Vì so sánh lẫn nhau” có nghĩa là: vì khuôn mặt và hoa sen được so sánh với nhau, bởi cặp đôi đó.

၁၈၈. ‘‘တဝါနနိ’’စ္စာဒိ. ‘‘အမ္ဘောဇံ တဝါနနမိဝ, တေ မုခံ အမ္ဘောဇမိဝါ’’တိ အယမုပမာ. အညမညောပမာနတော အညမညဿ ဥပမာနတ္တာ အညမညောပမာ နာမ ဟောတိ. အညမညဿ ဥပမာတိ စ, အညမညဿ ဥပမာနန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဝိဂ္ဂဟဒွယေပိ ပုဗ္ဗဝိဘတ္တိလောပေါ. သဗ္ဗာဒီနံ ဗျတိဟာရလက္ခဏေန ဥတ္တရဝိဘတ္တိလောပေါ. သမာသလက္ခဏေန အညတ္ထဿ အပေက္ခာသိဒ္ဓတ္တာ [Pg.199] မုခါပေက္ခာယ အညံ အမ္ဘောဇဉ္စ, အမ္ဘောဇာပေက္ခာယ အညံ မုခဉ္စ ကမေန ဥပမေယျာ နာမ. အမ္ဘောဇာပေက္ခာယ အညံ မုခဉ္စ, မုခါပေက္ခာယ အညံ အမ္ဘောဇဉ္စ ဥပမာနံ နာမ.

188. “Tavānani” v.v... “Hoa sen như dung nhan ngài, dung nhan ngài như hoa sen” là một tỷ dụ. “Vì so sánh lẫn nhau” — do sự so sánh lẫn nhau, nó được gọi là aññamaññopamā (tỷ dụ tương hỗ). Cách phân tích (của aññamaññopamā) là “sự so sánh của nhau” và “vật để so sánh của nhau”. Trong cả hai cách phân tích, biến cách của từ trước bị lược bỏ. Theo quy tắc tương hỗ của các đại từ như sabba, biến cách của từ sau bị lược bỏ. Theo quy tắc của hợp từ, vì sự thành tựu của ý nghĩa khác phụ thuộc vào nhau, nên đối với khuôn mặt, cái khác là hoa sen, và đối với hoa sen, cái khác là khuôn mặt, lần lượt được gọi là đối tượng được so sánh (upameyya). Đối với hoa sen, cái khác là khuôn mặt, và đối với khuôn mặt, cái khác là hoa sen, được gọi là vật để so sánh (upamāna).

၁၈၉.

189.

ယဒိ ကိဉ္စိ ဘဝေ’မ္ဘောဇံ,လောစနဗ္ဘမုဝိဗ္ဘမံ;

ဓာရေတုံ မုခသောဘံ တံ,တဝေ’တိ အဗ္ဘုတောပမာ.

Nếu có hoa sen nào, mang vẻ duyên dáng của mắt và mày; Thì nó mới có thể mang được vẻ đẹp của dung nhan ngài; đây là tỷ dụ kỳ diệu (abbhutopamā).

၁၈၉. ‘‘ယဒိ’’စ္စာဒိ. လောစနာနိ စ ဘမုယော စ, တာသံ ဝိဗ္ဘမော ယသ္မိံ, တံ, တာဒိသမမ္ဘောဇံ ကိဉ္စိ ကိမပိ ယဒိ ဘဝေ. တမီဒိသမမ္ဘောဇံ တဝ မုခသောဘံ ဝဒနကန္တိံ ဓာရေတုံ နိသိဇ္ဈတေ. ကိံ နွစ္ဆရိယမီဒိသန္တိ အဗ္ဘုတတ္ထဝိဘာဝနေန ဝဒနမမ္ဗုဇေနောပမီယတီတိ အယမဗ္ဘုတောပမာ ဉာတဗ္ဗာတိ.

189. “Yadi” v.v... “Mắt và mày, vẻ duyên dáng của chúng ở trong nó” — nếu có một hoa sen như vậy. Một hoa sen như vậy mới có thể mang được vẻ đẹp (mukhasobha), sự rạng rỡ (vadanakanti) của dung nhan ngài. Bằng cách thể hiện ý nghĩa kỳ diệu “Thật là một điều kỳ diệu như vậy!”, khuôn mặt được so sánh với hoa sen, nên đây được hiểu là abbhutopamā (tỷ dụ kỳ diệu).

၁၈၉. ‘‘ယဒိ’’စ္စာဒိ. လောစနဗ္ဘမုဝိဗ္ဘမံ လောစနဘမူနံ လီလာဝန္တံ ကိဉ္စိ အမ္ဘောဇံ ကိဉ္စိ အစ္ဆရိယံ ပဒုမံ ယဒိ ဘဝေ စေ သိယာ, တမမ္ဘောဇံ တဝ မုခသောဘံ ဝဒနကန္တိံ ဓာရေတုံ သမတ္ထော ဟောတိ. ဣတိ ဤဒိသီ ဥပမာ အဗ္ဘုတောပမာ အဗ္ဘုတဓမ္မပကာသကတ္တာ အဗ္ဘုတောပမာ နာမ. ဧတ္ထ အဝိဇ္ဇမာနောပိ ဝိဇ္ဇမာနတ္တေန ပရိကပ္ပိတော ပဒုမဂတော လောစနဗ္ဘမုဝိဗ္ဘမသမ္ဗန္ဓော အမ္ဘောဇဝိသေသနေန ‘‘လောစနဗ္ဘမုဝိဗ္ဘမ’’န္တိ ဣမိနာ ဇောတိတော. တသ္မာ အမ္ဘောဇံ လောစနဗ္ဘမုဝိဗ္ဘမသမ္ဗန္ဓသင်္ခတဥပမာယ ဇောတကတ္တာ နိဿိတဝေါဟာရေန ဥပမာ, မုခံ ဥပမေယျန္တိ မုခဂတော လောစနဗ္ဘမုဝိဗ္ဘမသမ္ဗန္ဓော ယဒိ မုခေ န ဘဝေယျ, တာဒိသံ မုခသောဘံ ဓာရေတုံ ကထံ သမတ္ထောတိ သာမတ္ထိယာ ဉာယတိ. လောစနဗ္ဘမုဝိဗ္ဘမသင်္ခါတသာဓာရဏဓမ္မော ပန ‘‘လောစနာနိ စ ဘမုယော စေတိ စ, တာသံ ဝိဗ္ဘမော ယသ္မိ’’န္တိ စ ဝိဂ္ဂဟေ နိပ္ဖန္နေန [Pg.200] ဘိန္နာဓိကရဏအညပဒတ္ထသမာသေန ဂုဏီဘူတဿပိ ဂဟိတတ္တာ ဝိညာယတိ.

189. “Yadi” v.v... Locanabbhamuvibbhamaṃ có nghĩa là có vẻ duyên dáng của mắt và mày; nếu có một hoa sen kỳ diệu nào như vậy, thì hoa sen đó mới có khả năng mang được vẻ đẹp, sự rạng rỡ của dung nhan ngài. Một tỷ dụ như vậy được gọi là abbhutopamā (tỷ dụ kỳ diệu) vì nó biểu thị một thuộc tính kỳ diệu. Ở đây, mối liên hệ với vẻ duyên dáng của mắt và mày, vốn không tồn tại ở hoa sen nhưng được tưởng tượng là có, được làm sáng tỏ bởi tính từ của hoa sen là “locanabbhamuvibbhama”. Do đó, hoa sen, vì là vật làm sáng tỏ tỷ dụ được gọi là “mối liên hệ với vẻ duyên dáng của mắt và mày”, được gọi là vật để so sánh (upamā) theo cách nói quy ước; còn khuôn mặt là đối tượng được so sánh (upameyya). Mối liên hệ với vẻ duyên dáng của mắt và mày thuộc về khuôn mặt được hiểu ngầm qua năng lực của văn cảnh, vì nếu nó không có ở khuôn mặt, làm sao nó có thể mang được vẻ đẹp như vậy? Thuộc tính chung được gọi là “vẻ duyên dáng của mắt và mày” được hiểu vì nó được nắm bắt ngay cả khi nó là thứ yếu, được hình thành bởi hợp từ bhinnādhikaraṇaaññapadatthasamāsa trong cách phân tích “mắt và mày, vẻ duyên dáng của chúng ở trong nó”.

၁၉၀.

190.

သုဂန္ဓိ သောဘသမ္ဗန္ဓိ, သိသိရံသုဝိရောဓိ စ;

မုခံ တဝ’မ္ဗုဇံဝေ’တိ, သာ သိလေသောပမာ မတာ.

Thơm ngát, liên quan đến vẻ đẹp, và đối nghịch với vầng trăng; Dung nhan ngài quả là hoa sen; đó được xem là tỷ dụ song quan (silesopamā).

၁၉၀. ‘‘သုဂန္ဓိ’’စ္စာဒိ. တဝ မုခံ အမ္ဘောဇမိဝ သိသိရံသုနောစန္ဒဿ ဝိရောဓိ ပစ္စနီကံ, မုခံ တံသမာနကန္တိတ္တာ အမ္ဗုဇဉ္စ တဒုဒယေ သင်္ကောစဘဇနတော. သောဘသမ္ဗန္ဓိ ကန္တိယုတ္တံ, မုခမမ္ဗုဇဉ္စ. သုဂန္ဓော အဿ အတ္ထီတိ သုဂန္ဓိ စ ဒွယမပီတိ ဧဝံ သိလေသပရိဂ္ဂဟေန မုခမ္ဗုဇာနံ ဥပမာယောဂတော သာ ယထာဝုတ္တာ သိလေသောပမာ မတာ.

190. “Sugandhi” v.v... Dung nhan của ngài, giống như hoa sen, đối nghịch, là kẻ thù của mặt trăng (sisiraṃsu, canda); khuôn mặt thì vì có vẻ rạng rỡ ngang bằng với mặt trăng, còn hoa sen thì vì nó khép lại khi mặt trăng mọc. “Liên quan đến vẻ đẹp” (Sobhasambandhi) có nghĩa là có vẻ rạng rỡ, cả khuôn mặt và hoa sen. “Nó có hương thơm, nên nó thơm ngát (sugandhi)” — điều này áp dụng cho cả hai. Như vậy, thông qua việc sử dụng song quan (silesa), do sự liên kết trong tỷ dụ giữa khuôn mặt và hoa sen, nó được xem là silesopamā (tỷ dụ song quan) như đã nói.

၁၉၀. ‘‘သုဂန္ဓိ’’စ္စာဒိ. တဝ မုခံ အမ္ဘောဇမိဝ သိသိရံသုဝိရောဓိ စန္ဒဿ ဝိရုဒ္ဓံ ဟောတိ တုလျတ္တာ. ပဒုမံ ပန စန္ဒောဒယေန အတ္တနော သင်္ကောစနတ္တာ တဿ ဝိရုဒ္ဓံ ဟောတိ. သောဘသမ္ဗန္ဓိ စ အနညသာဓာရဏမုခဂတကန္တိသမ္ဗန္ဓယုတ္တဉ္စ ဟောတိ. ပဒုမံ ပန ပဒုမဂတကန္တိသမ္ဗန္ဓိနာ ယုတ္တံ ဟောတိ. သုဂန္ဓိ စ စတုဇ္ဇာတိသုဂန္ဓဝဟနတော သုဂန္ဓိ စ ဟောတိ. အမ္ဗုဇံ ပန ပဒုမသုဂန္ဓေနေဝ ယုတ္တံ ဟောတိ. ဣတိ ဤဒိသီ ဥပမာ သိလေသောပမာ ဧကပဒါတိဟိတဥဘယတ္ထလက္ခဏေန သိလေသဝသေန ဝုတ္တတ္တာ သိလေသောပမာ နာမ ဟောတိ. သိသိရာ သီတလာ အံသု ကန္တိ အဿေတိ စ, တဿ ဝိရုဇ္ဈတိ သီလေနေတိ စ, ပစ္စယသာမတ္ထိယဝသေန ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ အတ္ထာနံ လဗ္ဘနတော သိလိဿတိ အပရောပိ အတ္ထော ဧတ္ထ အလင်္ကာရေတိ စ, သိလေသဝသေန ဝုတ္တာ ဥပမာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ သုဂန္ဓော စ သောတသမ္ဗန္ဓော စ သိသိရံသုဝိရောဓိတ္တဉ္စေတိ ဣမေ ဥပမာနောပမေယျာနမမ္ဗုဇမုခါနံ တုလျဓမ္မော, တေသု အမ္ဗုဇဂတတုလျဓမ္မသမ္ဗန္ဓော သဓမ္မတ္တာ ဥပမာ နာမ ဟောတိ, သာ အမ္ဗုဇသမ္ဗန္ဓိနာ ဣဝသဒ္ဒေန ဇောတိတာ, [Pg.201] မုခဂတတုလျဓမ္မော ပန အဿတ္ထိတဿီလတ္ထေ ကတပစ္စယေ သတိပိ သာမတ္ထိယာယေဝ ဂမျတေ.

190. ‘Sugandhi’ v.v... Gương mặt của bạn giống như hoa sen, đối nghịch với mặt trăng (sisiraṃsuvirodhi), nghĩa là đối nghịch với mặt trăng do sự tương đồng. Còn hoa sen thì đối nghịch với mặt trăng do nó khép lại khi trăng lên. Và nó có liên quan đến vẻ đẹp, và được kết hợp với vẻ đẹp rạng rỡ trên gương mặt không gì sánh bằng. Còn hoa sen thì được kết hợp với vẻ đẹp rạng rỡ của hoa sen. Và nó có hương thơm do mang bốn loại hương thơm quý phái. Còn hoa sen thì chỉ có hương thơm của hoa sen. Do đó, ví dụ như vậy được gọi là ví dụ song quan (silesopamā), vì được nói theo cách song quan với đặc điểm là một từ duy nhất mang ý nghĩa ở cả hai nơi. Phân tích cú pháp là: ‘sisirā sītalā aṃsu kanti asseti ca’ (có những tia sáng mát mẻ), và ‘tassa virujjhati sīleneti ca’ (có bản chất đối nghịch với nó), do năng lực của hậu tố mà có thể nhận được hai ý nghĩa cho mỗi từ, và ý nghĩa khác cũng được trang hoàng ở đây, và ví dụ được nói theo cách song quan. Ở đây, hương thơm, sự liên quan đến vẻ đẹp, và tính chất đối nghịch với mặt trăng, những pháp tương đồng này của vật được ví (gương mặt) và vật để ví (hoa sen). Trong đó, sự liên quan đến pháp tương đồng thuộc về hoa sen, do là pháp đồng đẳng, được gọi là ví dụ, nó được làm sáng tỏ bởi từ ‘iva’ liên quan đến hoa sen. Còn pháp tương đồng thuộc về gương mặt, mặc dù hậu tố được tạo ra với ý nghĩa ‘có bản chất đó’, nhưng chỉ được hiểu qua năng lực (của từ).

၁၉၁.

191.

သရူပသဒ္ဒဝါစ္စတ္တာ, သာ သန္တာနောပမာ ယထာ;

ဗာလာ’ဝု’ယျာနမာလာ’ယံ, သာလကာနနသောဘိနီ.

Do được biểu thị bằng những từ có hình thức giống nhau, đó là ví dụ liên tục, như là: Dải vườn này, tỏa sáng với rừng cây sāla, giống như một thiếu nữ.

၁၉၁. ‘‘သရူပ’’ဣစ္စာဒိ. အယမုယျာနမာလာ ဗာလာဝ ဣတ္ထီ ဝိယ. ကထံ? သာလကာနနသောဘိနီ ဗာလာ တာဝ သဟာလကေန ကေသသန္နိဝေသဝိသေသေန ဝတ္တတေ သာလကမာနနံ တေန သောဘတေ. သာလကာနနသောဘိနီ ဥယျာနမာလာပိ သာလာနံ ရုက္ခဝိသေသာနံ ကာနနေန ဂဟနေန သောဘတေ, ဧဝရူပါ သာ တာဒိသီ သန္တာနောပမာ အာချာယတေ, ကသ္မာ? သိလေသောပမတ္တသဘာဝေပိ သရူပေန သဒိသေန သဒ္ဒေန ‘‘သာလကာနနသောဘိနီ’’တွေဝံဝိဓေန သဒ္ဒသန္တာနေန ဝိသေသဘူတေန ဝါစ္စတ္တာ ပကာသိယတ္တာ တဿာဣတိ ဂမျတေ. ယထေတိ နိဒဿနေ.

191. ‘Sarūpa’ v.v... Dải vườn này giống như một thiếu nữ, một người phụ nữ. Như thế nào? Thiếu nữ ‘sālakānanasobhinī’ trước hết có một kiểu tóc đặc biệt với những lọn tóc, cô ấy tỏa sáng với khuôn mặt có tóc đó. Dải vườn ‘sālakānanasobhinī’ cũng tỏa sáng với một khu rừng rậm rạp gồm những cây sāla đặc biệt. Một ví dụ như vậy được gọi là ví dụ liên tục. Tại sao? Mặc dù có bản chất là một ví dụ song quan, nhưng nó được hiểu như vậy vì nó được biểu thị, được làm sáng tỏ bởi một chuỗi từ đặc biệt có hình thức tương tự, chẳng hạn như ‘sālakānanasobhinī’. ‘Yathā’ là trong ví dụ.

၁၉၁. ‘‘သရူပေ’’စ္စာဒိ. သရူပသဒ္ဒဝါစ္စတ္တာ တုလျသုတိယာ အစ္ဆိန္နသမ္ဗန္ဓဝစနမာလာယ ဝုစ္စမာနတ္တာ သာ ဥပမာ သန္တာနောပမာ နာမ ဟောတိ, သိလေသတ္တေ သတိပိ ကတသမာသေဟိ ပဒသန္တာနေဟိ ဝုစ္စမာနတ္တာ သန္တာနောပမာ နာမ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ယထေ’’တိ ဥဒါဟရတိ. အယံ ဥယျာနမာလာ ဧသာ ဥယျာနပန္တိ သာလကာနနသောဘိနီ အလကသင်္ခါတကေသသန္နိဝေသသဟိတေန မုခေန သောဘမာနာ ဗာလာဝ အင်္ဂနာ ဣဝ သာလကာနနသောဘိနီ သာလဝနေဟိ သောဘမာနာ ဟောတိ. ဥပမာနောပမေယျာနံ သမာနံ ရူပံ ယေသန္တိ စ, သရူပါ စ တေ သဒ္ဒါ စေတိ စ, တေဟိ ဝါစ္စာ ဥပမာတိ စ, တဿာ ဘာဝေါတိ စ, သန္တာနေန ယုတ္တာ ဥပမာတိ စ, ဥယျာနာနံ မာလာတိ စ, သဟ အလကေန ဝတ္တမာနန္တိ စ, တဉ္စ တံ အာနနဉ္စာတိ စ, တေန သောဘတိ သီလေနာတိ စ, သာလာနံ ကာနနန္တိ စ, တေန သောဘတိ သီလေနာတိ စ ဝါကျံ.

191. ‘Sarūpe’ v.v... Do được biểu thị bằng những từ có hình thức giống nhau, nghĩa là do được nói bằng một chuỗi từ có liên kết không bị gián đoạn và có âm thanh tương tự, nên ví dụ đó được gọi là ví dụ liên tục. Ý nghĩa là, mặc dù có tính chất song quan, nhưng vì được nói bằng những chuỗi từ được tạo thành từ các hợp từ, nên nó được gọi là ví dụ liên tục. ‘Yathā’ là để đưa ra ví dụ. Dải vườn này, hàng cây trong vườn này, tỏa sáng với những khu rừng sāla, giống như một thiếu nữ, một người phụ nữ, tỏa sáng với khuôn mặt có kiểu tóc được gọi là lọn tóc. Phân tích cú pháp là: ‘Upamānopameyyānaṃ samānaṃ rūpaṃ yesanti ca, sarūpā ca te saddā ceti ca, tehi vāccā upamāti ca, tassā bhāvoti ca, santānena yuttā upamāti ca, uyyānānaṃ mālāti ca, saha alakena vattamānanti ca, tañca taṃ ānanañcāti ca, tena sobhati sīlenāti ca, sālānaṃ kānananti ca, tena sobhati sīlenāti ca vākyaṃ’ (Ví dụ được biểu thị bằng những từ có hình thức giống nhau đối với vật để ví và vật được ví; và bản chất của điều đó; và ví dụ được kết hợp với sự liên tục; và dải vườn; và có cùng với lọn tóc; và đó là khuôn mặt; và có bản chất tỏa sáng bởi nó; và rừng cây sāla; và có bản chất tỏa sáng bởi nó).

၁၉၂.

192.

ခယီ [Pg.202] စန္ဒော ဗဟုရဇံ, ပဒုမံ တေဟိ တေ မုခံ;

သမာနမ္ပိ သမုက္ကံသီ-တျ’ယံ နိန္ဒောပမာ မတာ.

Mặt trăng thì khuyết, hoa sen thì nhiều bụi phấn; gương mặt của bạn dù tương đồng với chúng, vẫn vượt trội hơn. Đây được xem là ví dụ khiển trách.

၁၉၂. ‘‘ခယီ’’ဣစ္စာဒိ. စန္ဒော ခယီ ခယော အစ္စယော ယဿေတိ, ပဒုမံ ဗဟုရဇံ ဗဟူနိ ရဇာနိ ပရာဂါဝယဝါ ယသ္မိန္တိ, တေဟိ ဧဝံဘူတေဟိ စန္ဒပဒုမေဟိ ကန္တိအာဒိနာ သမာနမ္ပိ သဒိသမ္ပိ သန္တံ တဝ မုခံ သမုက္ကံသိ ပရမုက္ကံသဝန္တံ, ခယသဒ္ဒဿ စ ရဇဿ စ ဒေါသေပိ ဝတ္တနတော, သဒ္ဒစ္ဆလေန ခယဿ ဒေါသရူပဿ ဗဟုရဇတ္တဿ စ တတ္ထာဘာဝတောတိ. ဣတိ ဧဝရူပါ အယံ နိန္ဒောပမာ မတာ နိန္ဒိတေန စန္ဒာဒိနာ ခယဿောပမိတတ္တာ.

192. ‘Khayī’ v.v... Mặt trăng thì khuyết, nghĩa là có sự suy giảm, tàn lụi. Hoa sen thì nhiều bụi phấn, nghĩa là có nhiều hạt phấn. Gương mặt của bạn, dù tương đồng, giống với mặt trăng và hoa sen như vậy về vẻ rạng rỡ v.v., vẫn vượt trội hơn, có sự ưu việt tối thượng. Vì từ ‘khaya’ và ‘raja’ cũng có nghĩa là lỗi lầm, nên do cách nói song quan, (gương mặt vượt trội hơn) vì không có lỗi lầm dưới dạng sự suy tàn và tình trạng nhiều bụi bẩn ở đó. Do đó, ví dụ như vậy được xem là ví dụ khiển trách, vì (gương mặt) được so sánh với mặt trăng bị khiển trách v.v. về sự suy tàn.

၁၉၂. ‘‘ခယိ’’စ္စာဒိ. စန္ဒော ခယီ ပါဋိပဒတော ပဋ္ဌာယ ဒိနေ ဒိနေ ဧကမေကာယ ကလာယ သူရိယဿ အာသန္နဟေတု ခီယနသဘာဝယုတ္တော ဟောတိ, ပဒုမံ ဗဟုရဇံ ဗဟုရေဏုသမန္နာဂတံ ဟောတိ, တေဟိ စန္ဒပဒုမေဟိ သမာနမ္ပိ ကန္တိသုဂန္ဓာဒီဟိ သဒိသမ္ပိ တေ မုခံ တဝါနနံ သမုက္ကံသိ ခယရဇသဒ္ဒေဟိ ဒေါသဿာပိ ဝါစ္စတ္တာ သဒ္ဒစ္ဆလေဟိ ဂမျမာနဿ တာဒိသဿ ဒေါသဿ မုခေ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ အဓိကုက္ကံသဂုဏဝန္တံ ဟောတိ, ဣတိ ဤဒိသီ အယံ ဥပမာ နိန္ဒောပမာ နိန္ဒိတာနံ စန္ဒပဒုမာနံ မုခဿ ဥပမိတာတိ နိန္ဒောပမာ နာမ ဟောတိ, မုခဝိသေသနေန ဣဝသဒ္ဒပရိယာယေန သမာနသဒ္ဒေန မုခဂတသဓမ္မော ဇောတိတော ဟောတိ, ဥပမာသင်္ခတစန္ဒပဒုမဂတသဓမ္မောပိ ဒွီသု တုလျဓမ္မောပိ သာမတ္ထိယာ ဂမျတေ, အပိသဒ္ဒေါ စေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗန္တရသမုစ္စယေ, သမုက္ကံသောတိ ဝတ္တဗ္ဗန္တရော.

192. ‘Khayi’ v.v... Mặt trăng thì khuyết, nghĩa là bắt đầu từ ngày mồng một, ngày qua ngày, nó có bản chất suy giảm từng phần một do đến gần mặt trời. Hoa sen thì nhiều bụi phấn, nghĩa là có nhiều phấn hoa. Gương mặt của bạn, dù tương đồng với mặt trăng và hoa sen đó về vẻ rạng rỡ, hương thơm v.v., vẫn vượt trội hơn, nghĩa là có phẩm chất ưu việt hơn, vì các từ ‘khaya’ và ‘raja’ cũng biểu thị lỗi lầm, và do cách nói song quan, lỗi lầm như vậy được hiểu là không tồn tại trên gương mặt. Do đó, ví dụ như vậy được gọi là ví dụ khiển trách, vì gương mặt được so sánh với mặt trăng và hoa sen bị khiển trách. Bằng từ ‘samāna’, một từ đồng nghĩa với ‘iva’, làm đặc điểm cho gương mặt, pháp đồng đẳng thuộc về gương mặt được làm sáng tỏ. Pháp đồng đẳng thuộc về vật để ví là mặt trăng và hoa sen, và pháp tương đồng ở cả hai, cũng được hiểu qua năng lực (của từ). Ở đây, từ ‘api’ dùng để kết hợp một phát biểu khác, và ‘samukkaṃsi’ là phát biểu khác đó.

၁၉၃.

193.

အသမတ္ထော မုခေနိ’န္ဒု, ဇိန တေ ပဋိဂဇ္ဇိတုံ;

ဇဠော ကလင်္ကီ’တိ အယံ, ပဋိသေဓောပမာ သိယာ.

Hỡi đấng chiến thắng, mặt trăng không có khả năng tranh cãi với gương mặt của ngài; vì nó ngu đần và có tỳ vết. Đây có thể là ví dụ phủ định.

၁၉၃. ‘‘အသမတ္ထော’’ဣစ္စာဒိ. ဇိန တေ မုခေန ဇဠော သီတော အကုသလော စ ကလင်္ကော မိဂလဉ္ဆနလက္ခဏော ဒေါသော [Pg.203] အဿ အတ္ထီတိ ကလင်္ကီ. သဒ္ဒစ္ဆလေန ဒေါသကထနံ. တာဒိသော ဣန္ဒု စန္ဒော ပဋိဂဇ္ဇိတုံ ဝိဝဒိတုံ အသမတ္ထော, မုခန္တု ဝိသဒံ အလင်္ကတဉ္စေတိ ကထမနေနာယံ သဒိသောတိ နိသေဓဒွါရေန သဓမ္မတာဝ ဂမ္မတေ, အယံ ပဋိသေဓောပမာ သိယာ.

193. ‘Asamattho’ v.v... Hỡi đấng chiến thắng, (mặt trăng không thể tranh cãi) với gương mặt của ngài. ‘Jaḷo’ là lạnh và không khéo léo. ‘Kalaṅkī’ là có tỳ vết, nghĩa là có một lỗi lầm dưới dạng dấu hiệu con nai. Việc nói về lỗi lầm là do cách nói song quan. Mặt trăng như vậy không có khả năng để tranh cãi, để tranh luận. Còn gương mặt (của ngài) thì trong sáng và được trang hoàng, vậy làm sao nó có thể tương đồng với cái này? Thông qua sự phủ định, chính pháp đồng đẳng được hiểu. Đây có thể là ví dụ phủ định.

၁၉၃. ‘‘အသမတ္ထော’’စ္စာဒိ. ဟေ ဇိန တေ တုယှံ မုခေန ပဋိဂဇ္ဇိတုံ ဝိဝဒိတုံ ဇဠော သီတလော အဝိသဒေါ ကလင်္ကီ သသလက္ခဏော ဝါ သဒေါသော ဝါ ဣန္ဒု စန္ဒော အသမတ္ထော ဟောတီတိ, အယံ ဧဒိသီ ဥပမာ ပဋိသေဓောပမာ နာမ. ကလင်္ကော အဿ အတ္ထီတိ ဝါကျံ. ဧတ္ထ ဝိသဒေန ကလင်္ကရဟိတေန မုခေန သီတလော အဝိသဒေါ သဒေါသော စန္ဒော သမာနော ဘဝိတုမသမတ္ထောတိ ဧဝံ ပဋိသေဓဒွယေန ဣန္ဒမုခသင်္ခါတာနံ ဥပမာနောပမေယျာနံ တုလျဓမ္မသမ္ဗန္ဓဿ ပကာသိတတ္တာ သတိပိ နိန္ဒောပမာဘာဝေ ပဋိသေဓောပမာ နာမ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ပဋိဂဇ္ဇိတု’’န္တိ ဣဒံ စန္ဒဿ ဝိသေသနတ္တာ စန္ဒဂတသဓမ္မံ ဇောတေတိ.

193. ‘‘Asamattho’’ v.v... Này bậc Chiến Thắng, mặt trăng (indu, cando) vốn lạnh lẽo (jaḷo, sītalo), không trong sáng (avisado), có tỳ vết (kalaṅkī), có dấu con thỏ (sasalakkhaṇo) hoặc có khuyết điểm (sadoso), không có khả năng (asamattho) để tranh cãi (paṭigajjituṃ, vivadituṃ) với gương mặt của ngài. Ví dụ như thế này được gọi là ví dụ phủ định (paṭisedhopamā). Câu văn có nghĩa là: "Nó có tỳ vết". Ở đây, mặt trăng lạnh lẽo, không trong sáng, có khuyết điểm, không có khả năng trở nên tương đương với gương mặt trong sáng, không tỳ vết. Như vậy, do mối quan hệ về tính chất tương đồng của vật so sánh và vật được so sánh, được gọi là mặt trăng và gương mặt, được biểu thị bằng hai sự phủ định, nên dù không phải là ví dụ chê bai (nindopamā), nó vẫn được gọi là ví dụ phủ định (paṭisedhopamā), đó là ý nghĩa. Từ ‘paṭigajjituṃ’ này, vì là tính từ của mặt trăng, nên nó làm sáng tỏ tính chất chung thuộc về mặt trăng.

၁၉၄.

194.

ကစ္ဆံ စန္ဒာရဝိန္ဒာနံ, အတိက္ကမ္မ မုခံ တဝ;

အတ္တနာဝ သမံ ဇာတ-မိတျ’သာဓာရဏောပမာ.

Gương mặt của ngài, vượt qua phạm vi của mặt trăng và hoa sen, đã trở nên tương đương với chính nó. Đây là ví dụ phi thường.

၁၉၄. ‘‘ကစ္ဆ’’မိစ္စာဒိ. စန္ဒဿ အရဝိန္ဒဿ စ ကစ္ဆံ ပဒဝိံ အတိက္ကမ္မ အဝတ္ထရိယ တေသ’မဝကံသတော, တဝ မုခံ အတ္တနော သရူပေနေဝ သမံ ဇာတမိတိ ဧဝရူပါ အသာဓာရဏတာဘိဓာနေန သဒိသတ္တပတီတိယာ အသာဓာရဏောပမေတိ နိဂဒျတေ.

194. ‘‘Kacchaṃ’’ v.v... Vượt qua (atikkamma, avatthariya) phạm vi (kacchaṃ, padaviṃ) của mặt trăng và hoa sen, từ sự thấp kém của chúng, gương mặt của ngài đã trở nên tương đương với chính bản chất của nó. Loại ví dụ như vậy, do sự nhận thức về sự tương đồng thông qua việc tuyên bố tính chất phi thường, được gọi là ví dụ phi thường.

၁၉၄. ‘‘ကစ္ဆ’’မိစ္စာဒိ. ဟေ မုနိ တဝ မုခံ စန္ဒာရဝိန္ဒာနံ လောကပူဇိတာနံ သသိအမ္ဗုဇာနံ ကစ္ဆံ ပဒဝိံ အဝတ္ထံ ဝါ အတိက္ကမ္မ အတ္တနော အတုလျတ္တေန အတ္တနာ ဧဝ သမာနတ္တဝတ္ထုနော အဘာဝါ သမံ ဇာတံ, ဣတိ ဤဒိသာ ဥပမာ အသာဓာရဏောပမာ [Pg.204] အတုလျဓမ္မဘာဝဿ ပကာသနတော အသာဓာရဏောပမာ နာမ ဟောတိ. ဣဟ ဥပမာဘူတာနံ စန္ဒာရဝိန္ဒာနံ မုခဿ ဟီနဘာဝပဋိပါဒနဒွါရေန စန္ဒာရဝိန္ဒေဟိ မုခံ တုလျန္တိ ပညာပနတော စန္ဒာရဝိန္ဒာ အသာဓာရဏောပမာ နာမ ဟောတိ. သမသဒ္ဒေါ မုခဂတဿ သာဓာရဏဓမ္မံ ဇောတေတိ. သေသံ သုဝိညေယျံ.

194. ‘‘Kacchaṃ’’ v.v... Này bậc ẩn sĩ, gương mặt của ngài, vượt qua phạm vi hay trạng thái của mặt trăng và hoa sen vốn được thế gian tôn kính, do tính chất không thể so sánh của nó và do không có vật nào khác tương đương, nên đã trở nên tương đương với chính nó. Ví dụ như thế này được gọi là ví dụ phi thường (asādhāraṇopamā) vì nó biểu thị tính chất không thể so sánh. Ở đây, thông qua việc trình bày trạng thái thấp kém của mặt trăng và hoa sen, vốn là vật so sánh, so với gương mặt, và do đó làm cho rõ rằng gương mặt không tương đương với mặt trăng và hoa sen, nên nó được gọi là ví dụ phi thường. Từ ‘sama’ làm sáng tỏ tính chất chung thuộc về gương mặt. Phần còn lại dễ hiểu.

၁၉၅.

195.

သဗ္ဗမ္ဘောဇပ္ပဘာသာရော, ရာသိဘူတောဝ ကတ္ထစိ;

တဝါ’နနံ ဝိဘာတီတိ, ဟောတာ’ဘူတောပမာ အယံ.

Gương mặt của ngài tỏa sáng, như thể tinh hoa ánh sáng của tất cả hoa sen được tụ lại ở một nơi nào đó. Đây là ví dụ bất thực.

၁၉၅. ‘‘သဗ္ဗ’’ဣစ္စာဒိ. ကတ္ထစိ ဧကဋ္ဌာနေ ရာသိဘူတော သဗ္ဗေသမမ္ဘောဇာနံ ပဘာသာရောဝ တဝါနနံ ဝိဘာတီတိ ဧဝံဘူတာ အယံ အဘူတောပမာ ဟောတိ.

195. ‘‘Sabba’’ v.v... Gương mặt của ngài tỏa sáng như thể tinh hoa ánh sáng của tất cả hoa sen được tụ lại ở một nơi nào đó. Loại ví dụ như thế này là ví dụ bất thực.

၁၉၅. ‘‘သဗ္ဗ’’မိစ္စာဒိ. ကတ္ထစိ ဌာနေ ရာသိဘူတော သဗ္ဗမ္ဘောဇပ္ပဘာသာရောဝ သကလပဒုမာနံ ဥတ္တမကန္တိပုဉ္ဇော ဝိယ တဝါနနံ ဝိဘာတိ ဝိသေသေန ပဘာတိ, ဣတိ ဤဒိသီ ဥပမာ အဘူတောပမာ အဝိဇ္ဇမာနဝတ္ထုနော ဥပမိတတ္တာ အဘူတောပမာ နာမ ဟောတိ. အရာသိ ရာသိဘူတောတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ ယောဇနာဝိဘူတော တာဒိသပဘာသာရာဘာဝတော အဝိဇ္ဇမာနတ္ထေန ပရိကပ္ပိတော.

195. ‘‘Sabbaṃ’’ v.v... Ở một nơi nào đó, gương mặt của ngài tỏa sáng, chiếu rọi một cách đặc biệt, như thể tinh hoa ánh sáng của tất cả hoa sen, như một khối vẻ đẹp tuyệt vời của toàn bộ hoa sen, được tụ lại. Ví dụ như thế này được gọi là ví dụ bất thực (abhūtopamā) vì một vật không tồn tại đã được dùng để so sánh. Phân tích cú pháp là: "Cái không phải là một khối đã trở thành một khối". Ở đây, sự kết hợp được tạo ra được tưởng tượng với ý nghĩa không tồn tại do không có một tinh hoa ánh sáng như vậy.

၁၉၆.

196.

ပတီယတေ’တ္ထဂမ္မာ တု, သဒ္ဒသာမတ္ထိယာ ကွစိ;

သမာသပ္ပစ္စယေဝါဒိ-သဒ္ဒယောဂံ ဝိနာ အပိ.

Còn ví dụ được hiểu qua ý nghĩa, đôi khi được nhận biết nhờ vào năng lực của từ ngữ, ngay cả khi không có sự kết hợp của các từ như hợp từ, hậu tố, và 'iva'.

၁၉၆. အတ္ထဂမ္မောပမံ ဒဿေတိ ‘‘ပတီယတေ’’ဣစ္စာဒိ. အတ္ထဂမ္မာ တု’ပမာ ကွစိ ကိသ္မိဉ္စိ ဌာနေ သမာသာဒိသဒ္ဒါနံ ယောဂံ ဝိနာ အပိ သဒ္ဒါနံ ပယောဂဝိသေသာဒိဂါဠှေန အညထာနုပပတ္တိလက္ခဏေန သာမတ္ထိယေန ပတီယတေ.

196. (Tác giả) trình bày ví dụ được hiểu qua ý nghĩa bằng câu ‘‘patīyate’’ v.v... Còn ví dụ được hiểu qua ý nghĩa, ở một nơi nào đó, ngay cả khi không có sự kết hợp của các từ như hợp từ v.v..., vẫn được nhận biết nhờ vào năng lực mạnh mẽ của việc sử dụng đặc biệt các từ ngữ, có đặc tính là không thể giải thích khác được.

၁၉၆. တိဝိဓံ သဒ္ဒဂမ္မောပမံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အတ္ထဂမ္မောပမံ ဒဿေတိ ‘‘ပတီယတေ’’တျာဒိနာ. အတ္ထဂမ္မာ တု အတ္ထဂမ္မောပမာ [Pg.205] ပန ကွစိ ဌာနေ သမာသပစ္စယေဝါဒိသဒ္ဒယောဂံ ဝိနာပိ တေသံ သဒ္ဒါနံ သမ္ဗန္ဓံ ဟိတွာပိ သဒ္ဒသာမတ္ထိယာ သမ္ဗန္ဓေ ပယုတ္တာဝသေသသဒ္ဒါနံ အတ္ထသတ္တိယာ ပတီယတေ. သဒ္ဒါနံ သာမတ္ထိယန္တိ ဝိဂ္ဂဟော.

196. Sau khi đã trình bày ba loại ví dụ được hiểu qua từ ngữ, bây giờ (tác giả) trình bày ví dụ được hiểu qua ý nghĩa bằng câu ‘‘patīyate’’ v.v... Còn ví dụ được hiểu qua ý nghĩa, ở một nơi nào đó, ngay cả khi không có sự kết hợp của các từ như hợp từ, hậu tố, 'iva' v.v..., và ngay cả khi bỏ qua mối liên hệ của những từ đó, vẫn được nhận biết nhờ vào năng lực ý nghĩa của các từ còn lại được sử dụng trong mối liên hệ, tức là năng lực của từ ngữ. Phân tích cú pháp là: "năng lực của các từ".

၁၉၇.

197.

ဘိင်္ဂါနေ’မာနိ စက္ခူနိ, နာ’မ္ဗုဇံ မုခ’မေဝိ’ဒံ;

သုဗျတ္တသဒိသတ္တေန, သာ သရူပေါပမာ မတာ.

Đây không phải là những con ong, đây là những đôi mắt; đây không phải là hoa sen, đây chính là gương mặt. Do sự tương đồng rất rõ ràng, ví dụ đó được xem là ví dụ đồng dạng.

၁၉၇. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဘိင်္ဂေ’’စ္စာဒိနာ. န ဘိင်္ဂါ ဧတေ, ကိဉ္စရဟိ စက္ခူနိမာနိ, နမ္ဗုဇမေတံ, ကိန္တု မုခမေဝိဒန္တိ ဧဝရူပါ သာ သရူပေါပမာ မတာ ဘိင်္ဂါဒီနမဝိပရီတသရူပဿ ဒီပနတော. တေနာဟ ‘‘သုဗျတ္တေ’’တျာဒိ. သုဗျတ္တေန ဘိင်္ဂစက္ခူနံ အမ္ဗုဇမုခါနဉ္စ ပရိဖုဋေန သဒိသတ္တေန စဉ္စလတ္တကန္တျာဒိလက္ခဏေန တေနေဝါဘေဒသင်္ကာပုဗ္ဗမေဝ ဝိဝေစိတံ အညတြ စက္ခာဒီသု ယံ ဘိင်္ဂါဒိညာဏမုပ္ပန္နံ, တဿ ပစ္စက္ခာနတော ဥပမာဇောတကာနမိဝါဒီနမဘာဝေပိ ဘိင်္ဂလောစနာဒီနံ သဒိသတ္တံ ပတီယတေ သာမတ္ထိယတော. ဧဝမုပရိပိ ယထာယောဂံ.

197. (Tác giả) đưa ra ví dụ bằng câu ‘‘bhiṅge’’ v.v... "Đây không phải là những con ong, mà là những đôi mắt; đây không phải là hoa sen, mà chính là gương mặt." Loại ví dụ như vậy được xem là ví dụ đồng dạng (sarūpopamā) vì nó làm sáng tỏ bản chất không sai khác của ong và mắt v.v... Do đó, ngài nói ‘‘subyatte’’ v.v... Do sự tương đồng rất rõ ràng, đầy đủ giữa ong và mắt, giữa hoa sen và gương mặt, với các đặc tính như sự long lanh, vẻ đẹp v.v..., và do sự phủ nhận tri thức về ong v.v... đã khởi lên đối với mắt v.v..., nên ngay cả khi không có các từ chỉ sự so sánh như 'iva' v.v..., sự tương đồng giữa ong và mắt v.v... vẫn được nhận biết nhờ vào năng lực (của từ ngữ). Tương tự như vậy cho các trường hợp sau, tùy theo sự thích hợp.

၁၉၇. ဣဒါနိ ဥဒါဟရဏမာဟရတိ ‘‘ဘိင်္ဂါနိ’’စ္စာဒိနာ. ဣမာနိ ဘိင်္ဂါနိ ဘမရာ န ဘဝန္တိ, ကိဉ္စရဟိ စက္ခူနိ. အမ္ဗုဇံ န ဣဒံ ပဒုမံ န ဟောတိ, ကိန္တု မုခမေဝါတိ. ဤဒိသီ သာ ဥပမာ သုဗျတ္တသဒိသတ္တေန သုပါကဋေန ဘိင်္ဂလောစနာနံ အမ္ဗုဇမုခါနဉ္စ တုလျဘာဝေန သရူပေါပမာ နာမ ဟောတိ. ဧတ္ထ သမာသပစ္စယဣဝါဒိသဒ္ဒပယောဂါဘာဝေပိ ‘‘ဘိင်္ဂါနေမာနိ စက္ခူနိ’’စ္စာဒိနာ စက္ခုမုခေသု ဘိင်္ဂအမ္ဗုဇန္တိ ဝိပရီတပဝတ္တဗုဒ္ဓိံ ပဋိသေဓေတွာ စက္ခုမုခဝိဓာနတော စဉ္စလတ္တကန္တိမတ္တာဒီသု သုဗျတ္တံ တုလျတ္တံ ဝိနာ စက္ခုမုခေသု ဘိင်္ဂမ္ဗုဇဗုဒ္ဓိံ ကီဒိသမုပ္ပဇ္ဇတီတိ အညထာနုပပတ္တိလက္ခဏသာမတ္ထိယာ ဥပမာနဘူတာနံ ဘိင်္ဂမ္ဗုဇာနံ ဥပမေယျဘူတာနံ စက္ခုမုခါနဉ္စ သဒိသတ္တံ ဉာယတိ. သုဋ္ဌု ဗျတ္တံ ပါကဋန္တိ စ, တဉ္စ တံ သဒိသတ္တဉ္စာတိ စ, သမာနံ ရူပံ သဘာဝေါ ယဿာ ဥပမာယာတိ စ, သာ စ သာ ဥပမာ စာတိ စ ဝါကျံ.

197. Bây giờ (tác giả) đưa ra ví dụ bằng câu ‘‘bhiṅgāni’’ v.v... "Đây không phải là những con ong, mà là những đôi mắt. Đây không phải là hoa sen, mà chính là gương mặt." Ví dụ như thế này, do sự tương đồng rất rõ ràng, do tính chất tương đương giữa ong và mắt, giữa hoa sen và gương mặt, được gọi là ví dụ đồng dạng (sarūpopamā). Ở đây, ngay cả khi không có việc sử dụng các từ như hợp từ, hậu tố, 'iva' v.v..., bằng câu ‘‘bhiṅgānemāni cakkhūni’’ v.v..., sau khi phủ định nhận thức sai lầm rằng mắt và mặt là ong và hoa sen, và do việc xác định đó là mắt và mặt, (câu hỏi được đặt ra là:) nếu không có sự tương đồng rõ ràng về sự long lanh, vẻ đẹp v.v..., làm sao nhận thức về ong và hoa sen có thể khởi lên đối với mắt và mặt được? Nhờ vào năng lực có đặc tính là không thể giải thích khác được, sự tương đồng giữa vật so sánh là ong và hoa sen, và vật được so sánh là mắt và mặt, được biết đến. Các câu phân tích là: ‘suṭṭhu byattaṃ’ nghĩa là ‘pākaṭaṃ’ (rõ ràng); ‘tañca taṃ sadisattañca’ (và sự tương đồng đó); ‘samānaṃ rūpaṃ sabhāvo yassā upamāya’ (ví dụ có hình dạng, bản chất tương đồng); và ‘sā ca sā upamā ca’ (và ví dụ đó).

၁၉၈.

198.

မယေဝ [Pg.206] မုခသောဘာ’ဿေ-တျလ’မိန္ဒု ဝိကတ္ထနာ;

ယတော’မ္ဗုဇေပိသာ’တ္ထီတိ, ပရိကပ္ပောပမာ အယံ.

Hỡi mặt trăng, đừng khoe khoang rằng: "Vẻ đẹp của gương mặt này chỉ có ở ta". Bởi vì vẻ đẹp đó cũng có ở hoa sen. Đây là ví dụ tưởng tượng.

၁၉၈. ‘‘မယေဝိ’’စ္စာဒိ. ဣန္ဒု စန္ဒ, အဿ မုနိနော မုခသောဘာ ဝဒနဇုတိ မယေဝ, နာညတြာတိ ဧဝရူပါ ဝိကတ္ထနာ အတ္ထပသံသနေန အလမိတိ ပဋိသေဓော. ကိမိတိ? ယတော ယသ္မာ ကာရဏာ သာ မုခသောဘာ အမ္ဗုဇေပိ န ကေဝလမိန္ဒုမှိ အတ္ထိ, နော နတ္ထီတိ အသတောပိ တထာ ဝိကတ္ထနဿ ပရိကပ္ပနတော ဝဒနမိန္ဒုနောပမီယတီတိ ဧဝရူပါ အယံ ပရိကပ္ပောပမာ.

198. “Mayevi” v.v... Indu là mặt trăng. Vẻ đẹp của khuôn mặt, sự rạng rỡ của dung nhan của vị mâu-ni này chỉ có ở nơi ta, không ở nơi nào khác, sự khoe khoang như vậy là đủ rồi với lời tự tán dương, (đây là) sự phủ định. Tại sao vậy? Bởi vì, do nguyên nhân mà vẻ đẹp của khuôn mặt ấy không chỉ có ở mặt trăng mà còn có ở hoa sen nữa, không phải là không có. Do sự tưởng tượng về lời khoe khoang như vậy dù không có thật, nên khuôn mặt được so sánh với mặt trăng. Loại ví von này là ví von tưởng tượng (parikappopamā).

၁၉၈. ‘‘မယေ’’စ္စာဒိ. ဟေ ဣန္ဒု အဿ ဣမဿ လောကသာမိနော မုခသောဘာ ဝဒနကန္တိ ဧကကေ မယိ ဧဝ, ဤဒိသီ ဝိကတ္ထနာ အတ္တသိလာဃေန အလံ နိပ္ပယောဇနံ. ကသ္မာတိ စေ? ယတော သာ မုခသောဘာ အမ္ဗုဇေပိ အတ္ထိ, တသ္မာတိ. ဣတိ ဤဒိသာ အယံ ဥပမာ ပရိကပ္ပောပမာ နာမ ဟောတိ. ယတောတိ အနိယမနိဒ္ဒိဋ္ဌကာရဏံ ပန အမ္ဗုဇေပိ သာ အတ္ထီတိ ဒဿိယမာနံ ပဒုမေပိ တဿ အတ္ထိတ္တမေဝ. ပရိကပ္ပနာယ ဝုတ္တာ ဥပမာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဣဓ စန္ဒဿ အဝိဇ္ဇမာနဝိကတ္ထနဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တေန ပရိကပ္ပနတော သဓမ္မဇောတကသဒ္ဒန္တရေ အသတိပိ ဥပမာနဘူတဣန္ဒုနော စ ဥပမေယျဘူတမုခဿ စ သဒိသတ္တံ ဣမေသံ ဒွိန္နံ သဒိသတ္တံ ဝိနာ ဝတ္တုနော တာဒိသကပ္ပနာ ကထံ ဟောတီတိ ဣမာယ အတ္ထသတ္တိယာ ဂမျတေ.

198. “Maye” v.v... Này mặt trăng, vẻ đẹp của khuôn mặt, sự rạng rỡ của dung nhan của vị Chúa Tể thế gian này chỉ có ở một mình ta mà thôi. Sự khoe khoang như vậy là đủ rồi, sự tự ca ngợi là vô ích. Nếu hỏi tại sao? Bởi vì vẻ đẹp của khuôn mặt ấy cũng có ở hoa sen, do đó vậy. Như vậy, loại ví von này được gọi là ví von tưởng tượng (parikappopamā). “Yato” là nguyên nhân được chỉ định không xác định, còn việc được chỉ ra rằng “nó cũng có ở hoa sen” chính là sự hiện hữu của nó ở hoa sen. Phân tích cú pháp là “ví von được nói ra bằng sự tưởng tượng”. Ở đây, do sự tưởng tượng về lời khoe khoang không có thật của mặt trăng như là có thật, nên dù không có từ ngữ nào khác biểu thị tính chất chung, sự tương đồng của mặt trăng là vật để so sánh và khuôn mặt là vật được so sánh được hiểu ngầm qua năng lực của ý nghĩa này: nếu không có sự tương đồng của hai thứ này, làm sao có thể có sự tưởng tượng như vậy của người nói?

၁၉၉.

199.

ကိံ ဝါ’မ္ဗုဇ’န္တောဘန္တာလိ,ကိံ လောလနယနံ မုခံ;

မမ ဒေါလာယတေ စိတ္တ-မိစ္စ’ယံ သံသယောပမာ.

Phải chăng là hoa sen với đàn ong bay lượn bên trong, hay là khuôn mặt với đôi mắt long lanh? Tâm ta đang dao động. Đây là ví von nghi ngờ.

၁၉၉. ‘‘ကိံ ဝါ’’ဣစ္စာဒိ. အန္တော ဘန္တာ အလီ ဘမရာ ယသ္မိံ, တမီဒိသမမ္ဗုဇံ ကိံ ဝါ. လောလာနိ စပလာနိ နယနာနိ ယသ္မိံ, တာဒိသံ ဝါ. ဇိန တဝေဒံ မုခံ ကိန္တိ မမ စိတ္တံ ဒေါလာယတေ [Pg.207] ဒေါလေဝါစရတိ. ဧဝံ ပက္ခဒွယပရိဂ္ဂဟေန သံသယတီတိ အတ္ထော. ဣစ္စယမီဒိသီ သံသယဝေသေန အမ္ဗုဇမုခါနမောပမာဝဂမာ သံသယောပမာ.

199. “Kiṃ vā” v.v... Phải chăng là hoa sen như thế này, nơi có đàn ong, những con ong mật, bay lượn bên trong? Hay là (khuôn mặt) như thế này, nơi có đôi mắt long lanh, lay động? Này đấng Chiến Thắng, khuôn mặt này của ngài là gì, mà tâm ta dao động, hành xử như một chiếc võng? Ý nghĩa là, như vậy, do nắm bắt cả hai vế nên có sự nghi ngờ. Đây là ví von nghi ngờ (saṃsayopamā) do sự hiểu biết về sự so sánh giữa hoa sen và khuôn mặt qua hình thức của sự nghi ngờ.

၁၉၉. ‘‘ကိံ ဝါ’မ္ဗုဇေ’’စ္စာဒိ. အန္တောဘန္တာလိ အဗ္ဘန္တရေ ဘမမာနဘမရဝန္တံ အမ္ဗုဇံ ကိံ ဝါ, တုယှံ လောလနယနံ စဉ္စလနေတ္တံ မုခံ ကိံ ဝါတိ မမ စိတ္တံ ဒေါလာယတေ ဥဘယသမ္ဘမဇနနတော ဒေါလာ ဝိယ ဟောတိ. ဣတိ အယံ ဧဝရူပါ ဥပမာ သံသယောပမာ ဒွိန္နံ သဒိသတ္တဿ သံသယေန ပကာသိတတ္တာ သံသယောပမာ နာမ ဟောတိ. အန္တော ဘန္တာ အလီ ယသ္မိန္တိ စ, လောလာနိ နယနာနိ ယသ္မိန္တိ စ, ဒေါလာ ဝိယ အာစရတီတိ စ, သံသယေန ဝုတ္တာ ဥပမာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဣဟာပိ သဓမ္မပကာသကေ သဒ္ဒန္တရေ အသတိပိ ယထာဝုတ္တဝိသေသနဒွယေန ဝိသိဋ္ဌာနံ ဒွိန္နံ အမ္ဗုဇမုခါနံ သံသယနိမိတ္တေ တုလျတ္တေ အသတိ ကထံ သံသယော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဣမိနာ သာမတ္ထိယေနေဝ တုလျဓမ္မသမ္ဗန္ဓော ဂမျတေ.

199. “Kiṃ vā’mbuje” v.v... Phải chăng là hoa sen có đàn ong bay lượn bên trong, hay là khuôn mặt của ngài với đôi mắt long lanh, lay động? Tâm ta dao động, trở nên như chiếc võng do sự bối rối sinh ra từ cả hai. Như vậy, loại ví von này là ví von nghi ngờ (saṃsayopamā), được gọi là ví von nghi ngờ vì sự tương đồng của cả hai được biểu thị bằng sự nghi ngờ. Phân tích cú pháp là: “nơi có đàn ong bay lượn bên trong”, và “nơi có đôi mắt long lanh”, và “hành xử như chiếc võng”, và “ví von được nói ra bằng sự nghi ngờ”. Ở đây cũng vậy, dù không có từ ngữ nào khác biểu thị tính chất chung, mối quan hệ về tính chất tương đồng được hiểu ngầm chính bằng năng lực này: nếu không có sự tương đồng trong nguyên nhân gây ra sự nghi ngờ của hai đối tượng là hoa sen và khuôn mặt, được đặc trưng bởi hai tính từ đã nói, thì làm sao sự nghi ngờ có thể phát sinh?

၂၀၀.

200.

ကိဉ္စိ ဝတ္ထုံ ပဒဿေတွာ,သဓမ္မဿာ’ဘိဓာနတော;

သာမျပ္ပတီတိသဗ္ဘာဝါ,ပတိဝတ္ထူပမာ ယထာ.

Sau khi trình bày một đối tượng nào đó, do việc nói đến (một đối tượng khác) có cùng tính chất, vì có sự nhận biết về tính tương đồng, (đó là) ví von đối vật, ví như.

၂၀၀. ‘‘ကိဉ္စိ’’ဣစ္စာဒိ. ကိဉ္စိ ဝတ္ထုမိစ္ဆိတံ သမ္ဗုဒ္ဓါဒိကံ ဥပဒဿေတွာ သဓမ္မဿ တေန ဝတ္ထုနာ ကေနစိ အာကာရေန သဒိသဿ အညဿ ဝတ္ထုနော အဘိဓာနတော သာမျဿ တေသံ ဒွိန္နံ သဒိသတ္တဿ ပတီတိယာ အဝသာယဿ သမ္ဘာဝါ ဝိဇ္ဇမာနတ္တေန ပတိဝတ္ထူပမာ ဝုစ္စတေ. ပတိဝတ္ထုနာ တထာဝိဓေနာဓိဂတဿ ဝတ္ထုနော တုလျတာ ပဋိပါဒိတာ. ယထေတျုဒါဟရတိ.

200. “Kiñci” v.v... Sau khi trình bày một đối tượng nào đó được mong muốn, như là đức Chánh Đẳng Giác, v.v..., do việc nói đến một đối tượng khác có cùng tính chất, tương đồng với đối tượng kia ở một phương diện nào đó, vì có sự hiện hữu của sự nhận biết, sự thấu hiểu về tính tương đồng, sự giống nhau của hai đối tượng đó, nên được gọi là ví von đối vật (pativatthūpamā). Sự tương đồng của đối tượng đã được hiểu như vậy được trình bày bằng một đối vật. “Yathā” là để nêu ví dụ.

၂၀၀. ‘‘ကိဉ္စိ’’စ္စာဒိ. ကိဉ္စိ ဝတ္ထုမိစ္ဆိတံ ဇိနာဒိကိဉ္စိပဒတ္ထံ ဥပဒဿေတွာ ပဌမံ နိဒဿေတွာ သဓမ္မဿ ပဋိပါဒနီယအတ္ထေန သဟ [Pg.208] ကိဉ္စိ အာကာရေန သဒိသဘာဝဿ ကဿစိ ဝတ္ထုနော အဘိဓာနတော ကထနတော သာမျပ္ပတီတိသဗ္ဘာဝါ သဒိသတာသမ္ဗန္ဓိနော ပရိဇာနနဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ပတိဝတ္ထူပမာ ဝတ္ထုနော ဥပဋ္ဌိတဿ ဇိနာဒိပဒတ္ထဿ တုလျတ္ထပကာသနတော နာမေန ပတိဝတ္ထူပမာ နာမ. သမာနော ဓမ္မော ယဿ ဝါ ပါရိဇာတာဒိနော ဣတိ စ, သမာနာနံ တုလျာနံ ဥပမာနောပမေယျာနံ ဘာဝေါတိ စ, သာမျဿ ပတီတိ စ, သာမျပ္ပတီတိယာ သဗ္ဘာဝေါတိ စ, ပတိဝတ္ထုနာ ဝုတ္တာ ဥပမာတိ စ ဝါကျံ. ယထာတိ ဥဒါဟရတိ.

200. “Kiñci” v.v... Sau khi trình bày, chỉ ra trước tiên một đối tượng nào đó được mong muốn, có ý nghĩa là đấng Chiến Thắng, v.v..., do việc nói đến, trình bày một đối tượng nào đó có tính chất tương đồng ở một phương diện nào đó với đối tượng cần được trình bày, vì có sự hiện hữu của sự nhận biết về tính tương đồng, sự hiểu biết về mối quan hệ tương đồng, nên được gọi là ví von đối vật (pativatthūpamā) vì nó làm sáng tỏ ý nghĩa tương đồng của đối tượng được trình bày, có ý nghĩa là đấng Chiến Thắng, v.v... Phân tích cú pháp là: “cái có cùng tính chất, như là cây Pārijāta, v.v...”, và “tính chất của những vật tương đồng, giống nhau, là vật để so sánh và vật được so sánh”, và “sự nhận biết về tính tương đồng”, và “sự hiện hữu của sự nhận biết về tính tương đồng”, và “ví von được nói ra bằng đối vật”. “Yathā” là để nêu ví dụ.

၂၀၁.

201.

ဇနေသု ဇာယမာနေသု,နေ’ကောပိ ဇိနသာဒိသော;

ဒုတိယော နနု နတ္ထေဝ,ပါရိဇာတဿ ပါဒပေါ.

Trong số những người được sinh ra, không một ai giống như đấng Chiến Thắng. Quả thật, không hề có cây thứ hai (giống như) cây Pārijāta.

၂၀၁. ‘‘ဇနေသု’’စ္စာဒိ. ဇာယမာနေသု ဇနေသု မဇ္ဈေ ဧကောပိ ဇနော ဂုဏဝါ ဇိနသာဒိသော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသမာနော န ဝိဇ္ဇတီတျေကံ တာဝ ဝတ္ထု ဥပဒဿိတံ, ဒုတိယော ဣစ္စာဒိ ပတိဝတ္ထူပမဒဿနံ, နနူတျနုမတိယံ, ပါရိဇာတဿ ဒိဗ္ဗရုက္ခဝိသေသဿ ဒုတိယော သမာနော ပါဒပေါ နတ္ထေဝ. ပါရိဇာတောယေဝ ရုက္ခဇာတီသု ဥတ္တမော, တထာ ဇိနော ဇနေသူတိ.

201. “Janesu” v.v... “Trong số những người được sinh ra, không một người có đức hạnh nào giống như đấng Chiến Thắng, ngang bằng với đức Chánh Đẳng Giác”, đây là một đối tượng được trình bày trước tiên. “Thứ hai” v.v... là sự trình bày ví von đối vật. “Nanu” (quả thật) dùng với nghĩa đồng thuận. Không hề có cây thứ hai ngang bằng với cây Pārijāta, một loại cây thần đặc biệt. Cây Pārijāta là cao quý nhất trong các loài cây, cũng vậy, đấng Chiến Thắng là cao quý nhất trong loài người.

၂၀၁. ‘‘ဇနေသု’’စ္စာဒိ. ဇာယမာနေသု ဇနေသု ဧကောပိ ဇိနသာဒိသော သမ္ဗုဒ္ဓသဒိသော နတ္ထိ, ပါရိဇာတဿ ရုက္ခဿ ဒုတိယော တေန သမော ဒုတိယော ပါဒပေါ ရုက္ခော နတ္ထိ ဧဝ နနု, နနူတိ အနုညာယံ. တေန သဗ္ဗညုနော အညေန အတုလျဘာဝံ အနုဇာနာတိ. ဣဟ ပါရိဇာတရုက္ခဿ အညေဟိ ရုက္ခေဟိ ဥတ္တမတ္တဉ္စ ဗုဒ္ဓဿ အညေသု သတ္တေသု ဥတ္တမတ္တဉ္စာတိ ဣဒံ ဒွယံ ဥပမာနောပမေယျဘူတာနံ ဒွိန္နံ ဝတ္ထူနံ သာမျံ နာမ, ဧတံ သာမျံ ဝုတ္တတ္ထဿ သမတ္ထနဝသေန ပတိဝတ္ထုဘူတပါရိဇာတဿ ရုက္ခေဟိ အသမာနတ္တကထနေနေဝ ဇောတိတံ ဟောတိ.

201. “Janesu” v.v... Trong số những người được sinh ra, không một ai giống như đấng Chiến Thắng, giống như đức Chánh Đẳng Giác. Quả thật, không hề có cây thứ hai, một cây thứ hai ngang bằng với cây Pārijāta. “Nanu” dùng với nghĩa chấp thuận. Bằng cách đó, nó chấp thuận tính chất không thể sánh bằng của đấng Toàn Tri với bất kỳ ai khác. Ở đây, tính chất cao quý của cây Pārijāta so với các cây khác và tính chất cao quý của đức Phật so với các chúng sinh khác, hai điều này được gọi là tính tương đồng của hai đối tượng, là vật để so sánh và vật được so sánh. Tính tương đồng này được làm sáng tỏ chính bằng cách nói về sự không tương đồng của cây Pārijāta, là đối vật, với các cây khác, theo cách hỗ trợ cho ý nghĩa đã được nói.

၂၀၂.

202.

ဝါကျတ္ထေနေဝ [Pg.209] ဝါကျတ္ထော,ယဒိ ကောစျု’ပမီယတေ;

ဣဝယုတ္တဝိယုတ္တတ္တာ,သာ ဝါကျတ္ထောပမာ ဒွိဓာ.

Nếu ý nghĩa của một câu được so sánh với ý nghĩa của một câu khác, do có kết hợp hoặc không kết hợp với từ “iva”, ví von ý nghĩa câu đó có hai loại.

၂၀၂. ဝါကျတ္ထဝိသယောပမံ ဒဿေတိ ‘‘ဝါကျတ္ထေနေဝိ’’စ္စာဒိနာ. ဝါကျတ္ထော ကြိယာကာရကသမ္ဗန္ဓဝိသေသော, တေနေဝ, န ပဒတ္ထမတ္တေန ဝါကျတ္ထော ဝုတ္တလက္ခဏော ကောစိ ဝတ္တုမိစ္ဆိတော ကောစိ ယဒိ ဥပမီယတေ သဒိသော ကထျတေ, သာ ဝါကျတ္ထောပမာ ဒွိဓာ ဘိဇ္ဇတေ. ကထံ? ယုတ္တာ စ ဝိယုတ္တာ စ ယုတ္တဝိယုတ္တာ, ဣဝေန အတ္ထနိဒ္ဒေသောယံ ယုတ္တဝိယုတ္တာ ဥပမာ, တဿာ ဘာဝါ ကာရဏာ ဒွိဓာတိ အဓိကတံ.

202. Trình bày về ví dụ cú nghĩa (vākyatthavisayopamaṃ) bằng câu bắt đầu với "vākyattheneva". Cú nghĩa (vākyattho) là sự liên hệ đặc biệt giữa hành động và tác nhân. Chính do điều ấy, không phải chỉ do nghĩa của từ, nếu một cú nghĩa nào đó có đặc tính đã được nói đến, mà người nào đó muốn diễn tả, được so sánh, được nói là tương tự, thì đó là ví dụ cú nghĩa (vākyatthopamā), được chia làm hai loại. Như thế nào? Là yuttā (liên kết) và viyuttā (không liên kết). Đây là sự chỉ rõ ý nghĩa bằng từ "iva": ví dụ liên kết và không liên kết. Do bản chất của nó, vì lý do đó, nó được xem là có hai loại.

၂၀၂. ဣဒါနိ ဝါကျတ္ထဝိသယောပမံ ဒဿေတိ ‘‘ဝါကျတ္ထေ’’စ္စာဒိနာ. ဝါကျတ္ထေနေဝ ကြိယာကာရကသမ္ဗန္ဓဝိသေသသင်္ခတသမုဒါယဘူတေန ဝါကျတ္ထေန ကောစိ ဝတ္တုမိစ္ဆိတော ယော ကောစိ ဝါကျတ္ထော ဝုတ္တလက္ခဏော ယဒိ ဥပမီယတေ သဒိသဘာဝေန ကထီယတေ, သာ ဥပမာ ဝါကျတ္ထောပမာ နာမ ဟောတိ. ဣဝယုတ္တဝိယုတ္တတ္တာ ဣဝယုတ္တဝိယုတ္တဝသေန ဒွိဓာ ဒွိပ္ပကာရာ. ဧတ္ထ ‘‘ဣဝါ’’တိ ဣဝါဒီနမတ္ထဿ ဂဟိတတ္တာ ဣဝသဒ္ဒေါပိ တပ္ပရိယာယသဒ္ဒါပိ ဂယှန္တေ.

202. Bây giờ, trình bày về ví dụ cú nghĩa (vākyatthavisayopamaṃ) bằng câu bắt đầu với "vākyatthe". Chính do cú nghĩa, tức là cú nghĩa đã trở thành một tập hợp được gọi là sự liên hệ đặc biệt giữa hành động và tác nhân, nếu một cú nghĩa nào đó có đặc tính đã được nói đến, mà người nào đó muốn diễn tả, được so sánh, được nói đến với tính chất tương tự, thì ví dụ ấy được gọi là ví dụ cú nghĩa (vākyatthopamā). Do có sự liên kết và không liên kết với "iva", nên nó có hai loại, hai phương cách. Ở đây, do từ "iva" được dùng để chỉ ý nghĩa của "iva" và các từ tương tự, nên từ "iva" và các từ đồng nghĩa của nó cũng được bao gồm.

ဣဝယုတ္တ

Liên kết với "iva"

၂၀၃.

203.

ဇိနော သံက္လေသတတ္တာနံ,အာဝိဘူတော ဇနာန’ယံ;

ဃမ္မသန္တာပတတ္တာနံ,ဃမ္မကာလေ’မ္ဗုဒေါ ဝိယ.

Bậc Chiến Thắng đối với chúng sanh, những người bị thiêu đốt bởi phiền não, đã xuất hiện; cũng như đám mây vào mùa nóng, đối với những người bị thiêu đốt bởi sức nóng của mặt trời.

၂၀၃. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဇိနော’’ဣစ္စာဒိ. သံက္လေသေဟိ ဒသဝိဓေဟိ တတ္တာနံ သန္တာပံ အနုပ္ပတ္တာနံ ဇနာနံ အယံ ဇိနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ [Pg.210] အာဝိဘူတော ကတကိစ္စတ္တာ သမ္မာသမ္ဗောဓာဓိဂမေန လောကေ ပါတုဘူတော. ဧကံ တာဝ ဝါကျမုပမေယျဘူတံ. ကိမိဝေတျာဟ ‘‘ဃမ္မေ’’စ္စာဒိ. ဃမ္မသန္တာပေန တတ္တာနံ ဇနာနံ ဃမ္မကာလေ ဂိမှာနသမယေ အမ္ဗုဒေါ မေဃော ဝိယာတိ ဒုတိယဝါကျမုပမာနဘူတမိတျယမိဝယုတ္တာ ဝါကျတ္ထောပမာ. ဧတ္ထ ပုဗ္ဗုတ္တရဝါကျတ္ထာနံ ဝိသေသျဝိသေသနဘာဝေါ ဧကဝါကျတ္ထတ္တာဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝမုပရိပိ.

203. Đưa ra ví dụ bằng câu "jino" v.v... Đối với chúng sanh bị thiêu đốt, đã đạt đến trạng thái nóng bức bởi mười loại phiền não, bậc Chiến Thắng này, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, đã xuất hiện, vì đã hoàn thành phận sự, đã hiện ra trong đời qua việc chứng đắc chánh đẳng chánh giác. Câu đầu tiên là đối tượng được so sánh (upameyya). "Giống như cái gì?" thì nói "ghamme" v.v... "Giống như đám mây vào mùa nóng, vào thời điểm mùa hè, đối với chúng sanh bị thiêu đốt bởi sức nóng của mặt trời" - câu thứ hai này là đối tượng dùng để so sánh (upamāna). Do đó, đây là ví dụ cú nghĩa liên kết với "iva" (ivayuttā vākyatthopamā). Ở đây, mối quan hệ giữa chủ thể (visesya) và thuộc tính (visesana) của nghĩa câu trước và câu sau nên được hiểu là có cùng một cú nghĩa. Tương tự như vậy ở các phần sau.

၂၀၃. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဇိနော’’စ္စာဒိနာ. အယံ ဇိနော ဧသော ဇိတပဉ္စမာရော သတ္ထာ သံက္လေသတတ္တာနံ အနေကပ္ပကာရ ကိလေသသန္တာပတတ္တာနံ ဇနာနံ အာဝိဘူတော ကတကိစ္စော ဟုတွာ သဗ္ဗညုတညာဏာဓိဂမေန လောကေ ဥပဋ္ဌိတော. ကေန သန္တတ္တဿ ကဿစိ ကိမိဝေတိ စေ? ဃမ္မသန္တာပတတ္တာနံ ဇနာနံ ဃမ္မကာလေ ဂိမှသမယေ အမ္ဗုဒေါဝိယ မေဃော ဣဝ. ဣဟ ဥတ္တရဝါကျတ္ထော ဘေဒကတ္တာ ဝိသေသနံ ဟောတိ, ပုဗ္ဗဝါကျတ္ထော ပန ဘေဒျတ္တာ ဝိသေသျော ဟောတိ. ဧဝံ ဝါကျဘေဒေ သတိပိ ဝါကျတ္ထော ဧကောဝေတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧဝမုတ္တရတြာပိ. ဥတ္တရဝါကျေ ဣဝသဒ္ဒေါ တသ္မိံယေဝ ဂုဏဂုဏီပဒတ္ထာနံ သဒိသတ္တံ ဒီပေတိ, ပုဗ္ဗဝါကျေ ဂုဏဂုဏီနံ သဒိသတ္တံ ပန ဥတ္တရဝါကျတ္ထဿ ပုဗ္ဗဝါကျေန သမာနတ္တံ ဝိနာ အညထာနုပပတ္တိယာ ဉာယတိ. သံက္လေသေဟိ တတ္တာတိ စ, ဃမ္မော ဧဝ သန္တာပေါတိ စ, တေန တတ္တာတိ စ, ဃမ္မော ဧဝ ကာလောတိ စ ဝါကျံ.

203. Đưa ra ví dụ bằng câu "jino" v.v... Bậc Chiến Thắng này, vị đã chiến thắng năm loại ma, bậc Đạo Sư, đối với chúng sanh bị thiêu đốt bởi phiền não, bị thiêu đốt bởi sự nóng bức của nhiều loại phiền não, đã xuất hiện, sau khi đã hoàn thành phận sự, đã có mặt trong đời qua việc chứng đắc nhất thiết trí. Nếu hỏi: "Giống như cái gì, đối với người bị thiêu đốt bởi cái gì?", (thì trả lời:) "Giống như đám mây vào mùa nóng, vào thời điểm mùa hè, đối với chúng sanh bị thiêu đốt bởi sức nóng của mặt trời". Ở đây, nghĩa của câu sau, do có vai trò phân biệt, nên là thuộc tính (visesana); còn nghĩa của câu trước, do được phân biệt, nên là chủ thể (visesya). Như vậy, dù có sự phân chia câu, cũng nên hiểu rằng cú nghĩa chỉ là một. Tương tự như vậy ở các phần sau. Trong câu sau, từ "iva" chỉ ra sự tương đồng về nghĩa của các từ chỉ phẩm chất (guṇa) và vật có phẩm chất (guṇī) ngay trong câu đó. Còn sự tương đồng của phẩm chất và vật có phẩm chất trong câu trước thì được biết đến qua sự suy luận, vì nếu không có sự tương đồng giữa nghĩa câu sau với câu trước thì không thể giải thích khác được. Và các câu là: "bị thiêu đốt bởi phiền não", "sức nóng chính là sự thiêu đốt", "bị thiêu đốt bởi điều đó", và "sức nóng chính là thời điểm".

ဣဝဝိယုတ္တ

Không liên kết với "iva"

၂၀၄.

204.

မုနိန္ဒာနန’မာဘာတိ, ဝိလာသေကမနောဟရံ;

ဥဒ္ဓံ သမုဂ္ဂတဿာပိ, ကိံ တေ စန္ဒ ဝိဇမ္ဘနာ.

Gương mặt của Đức Vua các Bậc Mâu-ni tỏa sáng, duyên dáng và quyến rũ một cách độc đáo. Hỡi mặt trăng, dù đã lên cao, sự kiêu hãnh của ngươi có ích gì?

၂၀၄. ဒုတိယမာဟ ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝိလာသေန ဧကမတုလျံ မနောဟရံ ဒုတိယဿ တာဒိသဿာဘာဝတော မုနိန္ဒာနနံ [Pg.211] အာဘာတိ အတိသယေန သောဘတေတိ ဧကံ တာဝ ဝါကျမုပမေယျဘူတံ. ဘော စန္ဒ ဥဒ္ဓံ ဂဂနတလံ သမုဂ္ဂတဿာပိ အဗ္ဘုဋ္ဌိတဿာပိ တေ တဝ ဝိဇမ္ဘနာ သာဟံကာရပရိဗ္ဘမနေန ကိံ ပယောဇနံ န ကိံပိ, တံသဒိသသောဘာသမ္ပတ္တိယာဘာဝတော. အသဒိသတ္တံ မုနိန္ဒာနနဿ တဿ တတောပိ ဥဒ္ဓမုဂ္ဂစ္ဆတော ဝိလာသမတ္တမေဝ ဖလသမ္ဘဝတောတိ ဒုတိယဝါကျမုပမာနဘူတံ. တထာ ဟေတ္ထ သဗ္ဗထာ သဒိသတာပတီတိယာ ကရိယမာနာနမုဂ္ဂမနဝိဇမ္ဘနာနံ ပဋိက္ခေပေန ကထဉ္စိပိ မုခစန္ဒာနံ သာဓမ္မပတီတိ ဥပမာဝဂမောတိ အယမိဝဝိယုတ္တဝါကျတ္ထောပမာ.

204. Nói về loại thứ hai bằng câu "muninda" v.v... "Gương mặt của Đức Vua các Bậc Mâu-ni tỏa sáng, vô cùng rực rỡ, vì nó duyên dáng, quyến rũ một cách độc đáo, không gì sánh bằng, do không có cái thứ hai tương tự" - câu đầu tiên này là đối tượng được so sánh. "Này mặt trăng, dù đã lên cao trên vòm trời, sự kiêu hãnh, sự lang thang đầy ngã mạn của ngươi có ích lợi gì? Chẳng có gì cả, vì không thể đạt được vẻ đẹp tương tự như thế". Câu thứ hai là đối tượng dùng để so sánh, vì sự không tương đồng (được thể hiện) ở chỗ, đối với mặt trăng, dù bay lên cao hơn cả gương mặt của Đức Vua các Bậc Mâu-ni, thì kết quả có thể đạt được cũng chỉ là vẻ duyên dáng mà thôi. Như vậy, ở đây, bằng cách phủ nhận việc bay lên và kiêu hãnh được thực hiện với nhận thức về sự tương đồng hoàn toàn, sự nhận thức về một thuộc tính chung giữa gương mặt và mặt trăng bằng cách nào đó được hiểu là một sự ví von. Đây là ví dụ cú nghĩa không liên kết với "iva" (ivaviyuttavākyatthopamā).

၂၀၄. ဣဒါနိ ဣဝဝိယုတ္တဝါကျတ္ထောပမံယေဝ ဥဒါဟရတိ ‘‘မုနိန္ဒာနနိ’’စ္စာဒိနာ. ဝိလာသေကမနောဟရံ လီလာယ အတုလျံ တတောယေဝ မနောဟရံ မုနိန္ဒာနနံ သဗ္ဗညုနော ဝဒနံ အာဘာတိ အတိဒိဗ္ဗတိ, တသ္မာ ဟေ စန္ဒ ဥဒ္ဓံ ဥစ္စံ နဘံ သမုဂ္ဂတဿာပိ တေ တုယှံ ဝိဇမ္ဘနာ အဟံကာရေန ပရိဗ္ဘမနေန ကိံ ပယောဇနံ. ဣဟ ပုဗ္ဗဝါကျတ္ထဿ ဥတ္တရဝါကျတ္ထော ဣဝဝိယုတ္တောပမာ နာမ ဟောတိ. တထာ ဟိ ‘‘သဗ္ဗထာ မုခေန သဒိသော ဘဝါမီ’’တိ မာနံ ကရောန္တဿ စန္ဒဿ ဂဂနတလာရောဟောပိ ဝိဇမ္ဘနဉ္စေတိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ ပဋိက္ခေပေန မုခစန္ဒာနံ ဝိလာသေကမနောဟရတ္တံ ကန္တိမတ္တသင်္ခါတသဒိသတ္တံ ဣဝါဒီနမဘာဝေပိ ဝိညာယတီတိ ကတွာ ဥတ္တရဝါကျတ္ထော ပုဗ္ဗဝါကျတ္ထဿ ဥပမာ စ ဝိသေသနဉ္စ ဟောတိ. ဝိလာသေန ဧကမတုလျန္တိ စ, တဉ္စ တံ မနောဟရဉ္စာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. အပိသဒ္ဒေါ သမ္ဘာဝနတ္ထော.

204. Bây giờ, đưa ra ví dụ về chính ví dụ cú nghĩa không liên kết với "iva" bằng câu "munindānanaṃ" v.v... "Duyên dáng và quyến rũ một cách độc đáo" (vilāsekamanoharaṃ) có nghĩa là không gì sánh bằng về vẻ yêu kiều, do đó mà quyến rũ. Gương mặt của Đức Vua các Bậc Mâu-ni, dung nhan của bậc Nhất Thiết Trí, tỏa sáng, vô cùng rực rỡ. Vì vậy, hỡi mặt trăng, dù đã lên cao trên bầu trời, sự kiêu hãnh, sự lang thang với lòng ngã mạn của ngươi có ích lợi gì? Ở đây, nghĩa của câu sau được gọi là ví dụ không liên kết với "iva" (ivaviyuttopamā) đối với nghĩa của câu trước. Thật vậy, bằng cách phủ nhận hai điều này - việc bay lên trời và sự kiêu hãnh của mặt trăng, vốn tự mãn rằng "ta sẽ hoàn toàn giống như gương mặt kia" - sự tương đồng, được gọi là vẻ đẹp đơn thuần, giữa gương mặt và mặt trăng, vốn duyên dáng và quyến rũ một cách độc đáo, vẫn được hiểu ngay cả khi không có "iva" và các từ tương tự. Do đó, nghĩa của câu sau vừa là ví dụ, vừa là thuộc tính cho nghĩa của câu trước. Phân tích cú pháp là: "duy nhất, không gì sánh bằng về vẻ duyên dáng" và "cái đó và cái quyến rũ đó". Từ "api" có nghĩa là khả năng.

၂၀၅.

205.

သမုဗ္ဗေဇေတိ ဓီမန္တံ, ဘိန္နလိင်္ဂါဒိကံ တု ယံ;

ဥပမာဒူသနာယာ’လ-မေတံ ကတ္ထစိ တံ ယထာ.

Điều gì có giới tính khác biệt v.v..., quả thực làm cho người trí khó chịu. Điều này, ở một nơi nào đó, đủ để trở thành một lỗi của phép ví von. Ví dụ về điều đó như sau.

၂၀၅. ဒေါသပရိစ္ဆေဒေ [Pg.212] ဒုဋ္ဌာလင်္ကတီတိမုပမာလင်္ကာရဒူသနံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သမုဗ္ဗေဇေတိ’’စ္စာဒိ. ယံ ဘိန္နလိင်္ဂါဒိကံ တု, အာဒိသဒ္ဒေန ဘိန္နဝစနဟီနတာအဓိကတာဒီနံ ပရိဂ္ဂဟော. တုသဒ္ဒေါ အတ္ထဇောတကော, တထာပီတိ အတ္ထော. ဓီမန္တံ မေဓာဝိံ သမုဗ္ဗေဇေတိ န ပီဏေတိ, ဧတံ ဘိန္နလိင်္ဂဒိကံ ကတ္ထစိ န သဗ္ဗတ္ထ ဥပမာဒူသနာယ ဝိရောဓတ္ထံ အလံ သမတ္ထံ. ‘‘တံ ယထေ’’တိ ဥဒါဟရတိ.

205. Trong chương về các lỗi, để chỉ ra lỗi của phép trang sức ví von, gọi là "phép trang sức có lỗi", ngài nói "samubbejeti" v.v... "Điều gì có giới tính khác biệt v.v...". Bằng từ "ādi" (v.v...), bao gồm cả số khác biệt, sự thiếu sót, sự dư thừa, v.v... Từ "tu" làm sáng tỏ ý nghĩa, có nghĩa là "tuy nhiên". "Làm cho người trí khó chịu" có nghĩa là không làm hài lòng người có trí tuệ. Lỗi về giới tính khác biệt này, ở một nơi nào đó chứ không phải ở mọi nơi, là đủ, là có khả năng, để trở thành một lỗi của phép ví von, với mục đích đối lập. Ngài đưa ra ví dụ bằng câu "Ví dụ về điều đó như sau".

၂၀၅. ဒေါသပရိစ္ဆေဒေ ဒေါသာနမနုဒ္ဒေသာဝသာနေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာယ ဒုဋ္ဌာလင်္ကတိယာ ဒဿေတဗ္ဗဥဒါဟရဏေ –

205. Trong chương về các lỗi, vào cuối phần liệt kê sơ lược các lỗi, về ví dụ cần được trình bày cho lỗi trang nghiêm đã được chỉ ra –

‘‘ဒုဋ္ဌာလင်္ကရဏံ တေတံ, ယတ္ထာလင်္ကာရဒူသနံ;

တဿာလင်္ကာရနိဒ္ဒေသေ, ရူပမာဝိဘဝိဿတီ’’တိ.

“Đó là sự trang nghiêm sai lỗi, nơi có sự hư hỏng của phép trang nghiêm; trong phần chỉ dẫn về phép trang nghiêm ấy, hình thức của nó sẽ trở nên rõ ràng.”

ကတပဋိညာနုသာရေန ဣဒါနိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သမုဗ္ဗေဇေတိ’’စ္စာဒိ. ယံ ဘိန္နလိင်္ဂါဒိကံ တု ဝက္ခမာနံ ယံ ဘိန္နလိင်္ဂဝစနာဒိကံ ပန ဓီမန္တံ ပညဝန္တံ ကဝိံ သမုဗ္ဗေဇေတိ ‘‘ဧဝံ နာမ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ’’တိ ဥဗ္ဗေဂံ ဇနေတိ, ဧတံ ဘိန္နလိင်္ဂါဒိကံ ဥပမာဒူသနာယ ယထာဝုတ္တဥပမာဝိနာသနတ္ထံ ကတ္ထစိ ‘‘ဣတ္ထီဝါယံ ဇနော ယာတိ’’ဣစ္စာဒိဝတ္တဗ္ဗဝိသယတော အညတ္ထ အလံ သမတ္ထံ. ‘‘တံ ယထာ’’တိ ဥဒါဟရတိ. ဘိန္နံ ဝိသဒိသဉ္စ တံ လိင်္ဂဉ္စေတိ စ, တံ အာဒိ ယဿ ဝိသဒိသဝစနာဒိနောတိ စ, ဥပမာယ ဒူသနမိတိ စ ဝါကျံ.

Bây giờ, để trình bày theo như lời đã hứa, ngài nói ‘samubbejeti’ (làm dao động) v.v… Cái mà là khác biệt về giống v.v… sẽ được nói đến, cái mà là khác biệt về giống, số v.v… lại làm cho nhà thơ thông thái, trí tuệ phải bối rối, làm phát sinh sự khó chịu (với ý nghĩ) rằng: ‘đáng lẽ phải được nói như thế này’. Cái (lỗi) khác biệt về giống v.v… này có khả năng làm hỏng phép so sánh, nhằm mục đích phá hủy phép so sánh đã được đề cập, ở một nơi nào đó khác với đối tượng cần nói đến như ‘người này đi như một phụ nữ’ v.v… Ngài nêu ví dụ: ‘Ví như’. Và các câu (phân tích từ) là: ‘giống ấy khác biệt và không tương đồng’, và ‘cái có điều ấy làm khởi đầu, như là số không tương đồng v.v…’, và ‘sự làm hỏng phép so sánh’.

၂၀၆.

206.

ဟံသီဝါ’ယံ သသီ ဘိန္န-လိင်္ဂါ’ကာသံ သရာနိဝ;

ဝိဇာတိဝစနာ ဟီနာ,သာ’ဝ ဘတ္တော ဘဋော’ဓိပေ.

Trăng này như thiên nga mái, (là so sánh) khác giống; Bầu trời như các hồ, (là so sánh) khác loại và số; (So sánh) hạ liệt: tôi tớ với chúa công, như chó với chủ.

၂၀၆. ‘‘ဟံသီဝါယ’’န္တိ အယံ သသီ စန္ဒော ဟံသီဝ ဟံသီသဒိသော. ဘိန္နလိင်္ဂါ ဘိန္နလိင်္ဂေါပမာ. ‘‘အာကာသံ သရာနိဝါ’’တိ ဝိဇာတိဝစနာ ဝိသဒိသဝစနောပမာ. ‘‘ဘဋော အဓိပေ သာမိနိ သာဝ [Pg.213] ဘတ္တော’’တိ ဟီနာ ဟီနောပမာ ကုက္ကုရဿ ဟီနေန ဇာတျာဒိနာ အဓိကဿ ဥပမိတတ္တာ.

206. ‘Haṃsīvāyaṃ’ (như thiên nga mái) nghĩa là mặt trăng này như thiên nga mái, tương tự như thiên nga mái. (Đây là) so sánh khác giống, (gọi là) phép so sánh khác giống. ‘Ākāsaṃ sarāniva’ (bầu trời như các hồ) là (so sánh) khác loại và số, (gọi là) phép so sánh khác số. ‘Bhaṭo adhipe sāmini sāva bhatto’ (tôi tớ với chúa công, chủ nhân, như chó) là (so sánh) hạ liệt, (gọi là) phép so sánh hạ liệt, vì người cao quý hơn được so sánh với con chó, là loài hạ liệt về dòng dõi v.v…

၂၀၆. ‘‘ဟံသိ’’စ္စာဒိ. အယံ သသီ စန္ဒော ဟံသီ ဣဝ ဟံသိဓေနူဝ ဟောတိ. ဣစ္စာဒိကောပမာ ဘိန္နလိင်္ဂါ ဥပမေယျတော ဘိန္နလိင်္ဂတ္တာ ဘိန္နလိင်္ဂေါပမာ နာမ ဟောတိ. အာကာသံ နဘံ သရာနိဝါတိ အယံ ဝိဇာတိဝစနာ ဥပမေယျေန ဝိသဒိသဝစနတ္တာ ဝိဇာတိဝစနောပမာ နာမ ဟောတိ. အဓိပေ သာမိနိ ဘဋော သေဝကော သာဝ သုနခေါ ဣဝ ဘတ္တောတိ အယံ ဟီနာ ဇာတိဟီနေန သုနခေန ဥတ္တမဿ ပုရိသဿ ဥပမိတတ္တာ ဟီနောပမာ နာမ ဟောတိ. ဘိန္နံ လိင်္ဂမေတိဿာတိ စ, ဝိဝိဓာ ဇာတိ သဘာဝေါ အဿေတိ စ, ဝိဇာတိ ဝစနံ အဿာ ဥပမာယာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

206. ‘Haṃsi’ v.v… Mặt trăng này như thiên nga mái, như ngỗng mái. Phép so sánh v.v… này là (so sánh) khác giống; vì có giống khác với đối tượng được so sánh nên được gọi là phép so sánh khác giống. ‘Ākāsaṃ nabhaṃ sarāniva’ (bầu trời, không trung, như các hồ) – đây là (so sánh) khác loại và số; vì có số không tương đồng với đối tượng được so sánh nên được gọi là phép so sánh khác số. ‘Adhipe sāmini bhaṭo sevako sāva sunakho iva bhatto’ (đối với chúa công, chủ nhân, người lính, kẻ phục vụ, như con chó) – đây là (so sánh) hạ liệt; vì người cao quý được so sánh với con chó vốn hạ liệt về dòng dõi nên được gọi là phép so sánh hạ liệt. Và các cách phân tích cú pháp là: ‘giống của nó thì khác biệt’, và ‘bản chất của nó có nhiều loại’, và ‘số của phép so sánh này là khác loại’.

၂၀၇.

207.

ခဇ္ဇောတော ဘာနုမာလီဝ,ဝိဘာတီတျဓိကောပမာ;

အဖုဋ္ဌတ္ထာ ဗလမ္ဘောဓိ,သာဂရော ဝိယ သံခုဘိ.

Đom đóm sáng như vầng dương, là so sánh trội hơn; (So sánh) thừa ý: biển quân đội, đã náo động như biển khơi.

၂၀၇. ‘‘ခဇ္ဇောတော’’ဣစ္စာဒိ. ခဇ္ဇောတော ဘာနုမာလီဝ သူရိယော ဝိယ ဝိဘာတီတျဓိကောပမာ အဓိကေန ဟီနဿ ဥပမိတတ္တာ. ဗလမ္ဘောဓိ သေနာသာဂရော သာဂရော ဝိယ သံခုဘီတိ အဖုဋ္ဌတ္ထောပမာ ‘‘ဗလမ္ဘောဓီ’’တိ ရူပကေန သေနာယ မဟန္တတ္တာဝဂမတော ပုန ‘‘သာဂရော ဝိယာ’’တိ ဥပမာယ ကဿစိ ဝိသေသတ္ထဿ အသံဖုဋ္ဌတ္တာ.

207. ‘Khajjoto’ v.v… ‘Đom đóm sáng như mặt trời, như vầng dương’ là phép so sánh trội hơn, vì vật hạ liệt được so sánh với vật cao quý hơn. ‘Balambhodhi senāsāgaro sāgaro viya saṃkhubhī’ (biển quân đội, đại dương quân lính, đã náo động như đại dương) là phép so sánh thừa ý, vì từ phép ẩn dụ ‘biển quân đội’, sự to lớn của quân đội đã được hiểu, nên do phép so sánh ‘như đại dương’ một lần nữa, không có ý nghĩa đặc biệt nào được chạm đến.

၂၀၇. ‘‘ခဇ္ဇောတော’’စ္စာဒိ. ‘‘ခဇ္ဇောတော ဘာနုမာလီဝ ဝိဘာတီ’’တိ အယံ အဓိကောပမာ အဓိကာယ ဥပမာယ ဥပမိတတ္တာ အဓိကောပမာ နာမ ဟောတိ. ‘‘ဗလမ္ဘောဓိ သေနာသမုဒ္ဒေါ သာဂရော ဝိယ သံခုဘီ’’တိ အယံ အဖုဋ္ဌတ္ထာ သေနာယ မဟတ္တံ ‘‘ဗလမ္ဘောဓီ’’တိ တိရောဘူတဥပမာယေဝ အဝဂတံ, [Pg.214] တသ္မာ ပုန ‘‘သာဂရော ဝိယာ’’တိ ဥပမာယ ဖုသိတဗ္ဗတ္ထဿာဘာဝါ အဖုဋ္ဌတ္ထောပမာ နာမ ဟောတိ. အဖုဋ္ဌော အတ္ထော ဧတိဿာတိ စ, ဗလံ ဧဝ အမ္ဘောဓီတိ စ ဝါကျံ.

207. ‘Khajjoto’ v.v… ‘Đom đóm sáng như vầng dương’ – đây là phép so sánh trội hơn; vì được so sánh với đối tượng so sánh cao quý hơn nên được gọi là phép so sánh trội hơn. ‘Balambhodhi senāsamuddo sāgaro viya saṃkhubhī’ (biển quân đội, đại dương quân lính, đã náo động như đại dương) – đây là (so sánh) thừa ý; sự to lớn của quân đội đã được hiểu chỉ bằng phép so sánh ngầm (ẩn dụ) ‘biển quân đội’, do đó, vì không có ý nghĩa nào cần được chạm đến một lần nữa bởi phép so sánh ‘như đại dương’, nên nó được gọi là phép so sánh thừa ý. Và các câu (phân tích) là: ‘ý nghĩa của nó không được chạm đến’, và ‘quân đội chính là biển cả’.

၂၀၈.

208.

စန္ဒေ ကလင်္ကော ဘိင်္ဂေါဝေ-တျု’ပမာပေက္ခိနီ အယံ;

ခဏ္ဍိတာ ကေရဝါကာရော,သကလင်္ကော နိသာကရော.

Vết trên trăng như con ong, đây là so sánh phụ thuộc; (So sánh) khiếm khuyết: trăng đêm có vết, hình như hoa súng trắng.

၂၀၈. ‘‘စန္ဒေ’’ဣစ္စာဒိ. ကလင်္ကော ဘိင်္ဂေါ ဝိယာတျယမုပမာ ‘‘စန္ဒေ ကုသုမဂစ္ဆသဒိသေ’’ ဣတျုပမန္တရမပေက္ခတေတိ ယတော စန္ဒေ ဘိင်္ဂေါ န သမ္ဘဝတိ, ပုပ္ဖဂစ္ဆေ တု သမ္ဘဝတီတိ အယမုပမာ ဥပမာပေက္ခိနီ. သကလင်္ကော သသလက္ခဏော နိသာကရော စန္ဒော ကေရဝါကာရော ကုမုဒသန္နိဘောတိ ခဏ္ဍိတောပမာ ကေရဝဿ အန္တောကဏှတ္တံ ပဋိပါဒေတုံ ‘‘သဘိင်္ဂကေရဝါကာရော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ.

208. ‘Cande’ v.v… Phép so sánh này ‘vết (trên trăng) như con ong’ đòi hỏi một phép so sánh khác là ‘trên mặt trăng tương tự như một chùm hoa’; bởi vì con ong không thể có trên mặt trăng, nhưng lại có thể có trên một chùm hoa, nên phép so sánh này là (so sánh) phụ thuộc. ‘Sakalaṅko sasalakkhaṇo nisākaro cando keravākāro kumudasannibho’ (mặt trăng có vết, đấng tạo ra ban đêm có dấu con thỏ, có hình dạng như hoa súng trắng, giống như hoa sen trắng) là phép so sánh khiếm khuyết, vì để diễn tả phần màu đen bên trong hoa súng trắng, đáng lẽ phải nói là ‘có hình dạng như hoa súng trắng có con ong đậu trên’.

၂၀၈. ‘‘စန္ဒေ’’စ္စာဒိ. ‘‘စန္ဒေ ကလင်္ကော ဘိင်္ဂေါ ဣဝါ’’တိ အယံ ဥပမာပေက္ခိနီ စန္ဒဿဥပမာဘူတပုပ္ဖဂစ္ဆကာဒိအပေက္ခနတော ဥပမာပေက္ခိနီ နာမ ဟောတိ. စန္ဒေ ဘိင်္ဂပဝတ္တိယာ အဘာဝတော တဿ ဝိသယဘူတပုပ္ဖဂစ္ဆကာဒိ စန္ဒဿ ဥပမတ္တေန ဂဟေတွာ အဝုတ္တတ္တာ ဒုဋ္ဌာတိ အဓိပ္ပာယော. သကလင်္ကော ကလင်္ကသဟိတော နိသာကရော စန္ဒော ကေရဝါကာရော ကုမုဒသဒိသောတိ အယံ ခဏ္ဍိတာ စန္ဒဂတံ ကဏှတ္တံ ပကာသေတုံ ‘‘သဘိင်္ဂကေရဝါကာရော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဘိင်္ဂေါပမာဘာဝဿ ခဏ္ဍိတတ္တာ ခဏ္ဍိတောပမာ နာမ ဟောတိ. ဥပမံ အပေက္ခတီတိ စ, ခဏ္ဍံ ဣတာ ဂတာတိ စ, ခဏ္ဍေန ဣတာ ယုတ္တာ ဝါတိ စ, ကေရဝဿာကာရော အဿေတိ စ, သဟ ကလင်္ကေန ဝတ္တတီတိ စ ဝါကျံ.

208. ‘Cande’ v.v… ‘Vết trên trăng như con ong’ – đây là phép so sánh phụ thuộc; vì nó đòi hỏi một chùm hoa v.v… vốn là đối tượng so sánh của mặt trăng, nên được gọi là phép so sánh phụ thuộc. Ý nghĩa là: nó có lỗi vì không có sự xuất hiện của con ong trên mặt trăng, và vì chùm hoa v.v… là đối tượng thích hợp của nó đã không được nêu ra bằng cách lấy làm vật so sánh cho mặt trăng. ‘Sakalaṅko kalaṅkasahito nisākaro cando keravākāro kumudasadisoti’ (mặt trăng có vết, đấng tạo ra ban đêm, có hình dạng như hoa súng trắng, tương tự hoa sen trắng) – đây là (so sánh) khiếm khuyết; vì để làm rõ phần màu đen trên mặt trăng, khi đáng lẽ phải nói là ‘có hình dạng như hoa súng trắng có con ong đậu trên’, thì tình trạng của phép so sánh với con ong đã bị cắt đứt, nên được gọi là phép so sánh khiếm khuyết. Và các câu (phân tích) là: ‘nó trông chờ một phép so sánh’, và ‘nó đã đi đến chỗ bị cắt đứt’, hoặc ‘nó được nối với một mảnh vỡ’, và ‘hình dạng của nó là của hoa súng trắng’, và ‘nó tồn tại cùng với vết’.

၂၀၉.

209.

ဣစ္စေဝမာဒိရူပေသု, ဘဝန္တိ ဝိဂတာဒရာ;

ကရောန္တိ စာ’ဒရံ ဓီရာ, ပယောဂေ ကွစိဒေဝ တု.

Trong những hình thức như thế, (bậc trí) không còn tôn trọng; Nhưng bậc hiền trí lại tôn trọng, chỉ trong vài trường hợp dùng.

၂၀၉. ဝုတ္တံ [Pg.215] နိဂမေတိ ‘‘ဣစ္စေဝ’’မာဒိနာ. ရူပေသု ပယောဂေသု. ဝိဂတော အပဂတော အာဒရော သမ္ဘာဝနာ ယေသံ တထာ ဘဝန္တိ. ကိံ ဘိန္နလိင်္ဂါဒိကံ နိယမေနာနာဒရဏီယမေဝ, အနိယမေနေတိ စေ ဂယှူပဂမ္ပိ အတ္ထီတိ အာဟ ‘‘ကရောန္တိ’’စ္စာဒိံ. ကွစိဒေဝ တု ပယောဂေ ဓီရာ ကဝယော အာဒရံ ကရောန္တိ စာတိ. စသဒ္ဒေါ ဝတ္တဗ္ဗန္တရတ္ထံ သမုစ္စိနောတိ.

209. Ngài kết luận điều đã được nói bằng câu ‘iccevam’ v.v… ‘Rūpesu’ (trong những hình thức) nghĩa là trong những cách dùng. ‘Vigato ādaro’ (không tôn trọng) – những người mà sự tôn trọng, sự quý mến đã ra đi, đã biến mất, họ trở nên như vậy. (Hỏi:) Phải chăng (lỗi) khác biệt về giống v.v… nhất thiết phải bị xem thường? Nếu (nói rằng) không nhất thiết, thì cũng có trường hợp có thể chấp nhận được, vì vậy ngài nói ‘karonti’ v.v… ‘Kvacideva tu payoge dhīrā kavayo ādaraṃ karonti ca’ (Nhưng chỉ trong một vài cách dùng nào đó, các nhà thơ hiền trí lại tỏ lòng tôn trọng). Từ ‘ca’ (và) bao hàm một vấn đề khác cần được nói đến.

၂၀၉. ‘‘ဣစ္စေ’’စ္စာဒိ. ဣတိ အနန္တရံ နိဒ္ဒိဋ္ဌေသု ဧဝမာဒိရူပေသု ပယောဂေသု ဓီရာ ဝိဂတာဒရာ ဘဝန္တိ. ဣမေယေဝ ဓီရာ ကွစိဒေဝ တု ပယောဂေ ဘိန္နလိင်္ဂါဒိကေ အာဒရံ ကရောန္တိ စ. ဣတိ ဧဝံ အယံ ပကာရော အာဒိ ယေသမိတိ စ, တာနိ စ တာနိ ရူပါနိ စေတိ စ, ဝိဂတော အာဒရော ယေသမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. စသဒ္ဒေါ ဝါကျန္တရသမုစ္စယေ. တသ္မာ ဝိဂတာဒရတ္ထေန အညမာဒရကရဏံ ဝုစ္စမာနကထာသန္တတိံ အာကဍ္ဎတိ.

209. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘icceva’. Do đó, trong những cách dùng có hình thức như vậy đã được chỉ ra ngay trước, bậc trí không quan tâm. Và chính những bậc trí này, trong một vài cách dùng, lại quan tâm đến (trường hợp) khác biệt về giới tính v.v… Và sự phân tích cú pháp là: ‘iti evaṃ ayaṃ pakāro ādi yesaṃ’ (do đó, đây là cách thức bắt đầu của chúng), và ‘tāni ca tāni rūpāni’ (những hình thức ấy), và ‘vigato ādaro yesaṃ’ (sự quan tâm đã rời bỏ họ). Từ ‘ca’ dùng để kết hợp một câu khác. Do đó, với ý nghĩa không quan tâm, nó dẫn đến việc đề cập đến sự quan tâm khác, tiếp nối dòng diễn giải đang được nói đến.

၂၁၀.

210.

ဣတ္ထီဝါ’ယံ ဇနော ယာတိ,ဝဒတျေသာ ပုမာ ဝိယ;

ပိယော ပါဏာ ဣဝါ’ယံ မေ,ဝိဇ္ဇာ ဓနမိဝ’စ္စိတာ.

Người này đi như phụ nữ, Nàng này nói như đàn ông; Người này đối với tôi thân thương như mạng sống, Tri thức được tích lũy như tài sản.

၂၁၀. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဣတ္ထိ’’စ္စာဒိ. အယံ ဇနော ဣတ္ထီဝ ယာတိ ကြိယာနုဝတ္တိတော. ဧသာ ဣတ္ထီ ပုမာဝ ပုရိသော ဝိယ ဝဒတိ တာဒိသဿ ပါဂဗ္ဘိယယောဂတော. ဧတ္ထ လိင်္ဂနာနတ္တမုပမာနောပမေယျာနံ. အယမိစ္ဆိတော ကောစိ မေ ပါဏာ ဣဝ ပိယော ဣဋ္ဌော, ဝိဇ္ဇာ ဗျာကရဏာဒယော ဓနမိဝ အစ္စိတာ ရာသိကတာတိ ဝစနဘေဒေါ.

210. (Tác giả) nêu ví dụ bắt đầu bằng ‘itthi’. ‘Người này đi như phụ nữ’ là theo sau hành động. ‘Nàng phụ nữ này nói như đàn ông, như một người nam’ là do có sự táo bạo như vậy. Ở đây có sự khác biệt về giới tính của đối tượng so sánh và vật được so sánh. ‘Người được mong muốn này đối với tôi thân thương, đáng quý như mạng sống’, ‘tri thức, như ngữ pháp v.v…, được tích lũy, được thu thập, giống như tài sản’ – đây là sự khác biệt về số.

၂၁၀. ဣဒါနိ ဘိန္နလိင်္ဂါနံ ဂဟေတဗ္ဗဝိသယံ ဒဿေတိ ‘‘ဣတ္ထီဝါ’ယ’’မိစ္စာဒိနာ. အယံ ဇနော ဣတ္ထီဝ အဝိသဒဂမနေန မဟိလာ [Pg.216] ဝိယ ယာတိ. ဧသာ ဣတ္ထီ ပုမာ ဝိယ တာဒိသပါဂဗ္ဘိယယုတ္တတ္တာ ပုရိသော ဝိယ ဝဒတီတိ. ဣဟ ဒွိန္နံ ဥပမာနောပမေယျာနံ လိင်္ဂဘေဒေ သတိပိ ကဝယော အာဒရံ ကရောန္တိ. အယံ ပုရိသော မေ မမ ပါဏာ ဣဝ အာယဝေါဝ ပိယော. အစ္စိတာ သဉ္စိတာ ဝိဇ္ဇာ ဗျာကရဏနိဃဏ္ဋုအာဒယော ဓနမိဝ ဟောန္တီတိ. ဧတ္ထ ဥပမာနောပမေယျာနံ ဝစနတော ဝိသေသတ္တေ သတိပိ ဣဋ္ဌမေဝ.

210. Bây giờ, (tác giả) chỉ ra chủ đề cần được nắm bắt về (trường hợp) khác biệt giới tính bằng (câu kệ) bắt đầu bằng ‘itthīvā’yaṃ’. ‘Người này đi như phụ nữ’, với dáng đi không rõ ràng, giống như một người nữ. ‘Nàng phụ nữ này nói như đàn ông’, giống như một người nam, vì được phú cho sự táo bạo như vậy. Ở đây, mặc dù có sự khác biệt về giới tính giữa hai đối tượng so sánh và vật được so sánh, các nhà thơ vẫn chấp nhận. ‘Người đàn ông này đối với tôi, của tôi, thân thương như mạng sống, như tuổi thọ của tôi’. ‘Tri thức được tích lũy, được thu thập, như ngữ pháp, từ điển v.v…, giống như tài sản’. Ở đây, mặc dù có sự khác biệt về số của đối tượng so sánh và vật được so sánh, điều đó vẫn được chấp nhận.

၂၁၁.

211.

ဘဝံ ဝိယ မဟီပါလ, ဒေဝရာဇာ ဝိရာဇတေ;

အလ’မံသုမတော ကစ္ဆံ, တေဇသာ ရောဟိတုံ အယံ.

Tâu đại vương, vị thiên chủ tỏa sáng như ngài; Vị này có thể dùng uy lực của mình để đi vào quỹ đạo của mặt trời.

၂၁၁. ဟီနာဓိကမုတ္တမုဒါဟရဏမာဟ ‘‘ဘဝံ ဝိယိ’’စ္စာဒိ. မဟီပါလေတျာမန္တနံ, ဒေဝရာဇာ ဘဝံ ဝိယ ဝိရာဇတေ. ဣတိ ဟီနေနာပိ ဟောတိ. ဧဝံဝိဓေ သမုစိတေ ဝိသယေ လိင်္ဂဝစနဘေဒါဒိကံ နောပမံ ဒူသေတီတိ.

211. (Tác giả) nói lên ví dụ về (so sánh) kém hơn, hơn và tốt nhất bằng (câu kệ) bắt đầu bằng ‘bhavaṃ viya’. ‘Mahīpāla’ là hô cách. ‘Vị thiên chủ tỏa sáng như ngài’. Do đó, (so sánh) cũng xảy ra với (vật) kém hơn. Trong một chủ đề phù hợp như vậy, sự khác biệt về giới tính, số v.v… không làm hỏng phép so sánh.

၂၁၁. ‘‘ဘဝ’’မိစ္စာဒိ. မဟီပါလ ဘော ရာဇ, ဒေဝရာဇာ သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဘဝံ ဝိယ ဝိရာဇတေတိ. ဧတ္ထ သက္ကမုပါဒါယ ‘‘ဘဝံ ဝိယာ’’တိ ဟီနတ္တေပိ ဣဋ္ဌမေဝ. အယံ ရာဇာ အံသုမတော သူရိယဿ ကစ္ဆံ ပဒဝိံ တေဇသာ အာရောဟိတုံ ပတ္တုံ အလံ သမတ္ထောတိ. ဧတ္ထ တေဇသာ အဓိကောပိ သူရိယော ဥပမာဘူတော ဣဋ္ဌောဝ, ‘‘ကစ္ဆံ အာရောဟိတု’’န္တိ ဣဝသဒ္ဒပရိယာယော. ဤဒိသံ ဘိန္နလိင်္ဂါဒိကောပမာဒိကံ ဥပမာဒူသနံ န ကရောတိ.

211. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘bhavaṃ’. ‘Mahīpāla’ (có nghĩa là) ‘tâu đức vua’. ‘Vị thiên chủ, tức là Sakka, tỏa sáng như ngài’. Ở đây, liên quan đến Sakka, (câu) ‘như ngài’ vẫn được chấp nhận mặc dù (so sánh với vật) kém hơn. ‘Vị vua này có thể, có khả năng dùng uy lực của mình để đi lên, để đạt đến con đường, quỹ đạo của mặt trời’. Ở đây, mặt trời, mặc dù vượt trội về uy lực, được dùng làm đối tượng so sánh, cũng được chấp nhận. (Cụm từ) ‘kacchaṃ ārohituṃ’ là một từ đồng nghĩa với từ ‘iva’. Một phép so sánh có sự khác biệt về giới tính v.v… như vậy không tạo thành lỗi so sánh.

၂၁၂.

212.

ဥပမာနောပမေယျာနံ, အဘေဒဿ နိရူပနာ;

ဥပမေဝ တိရောဘူတ-ဘေဒါ ရူပကမုစ္စတေ.

Sự mô tả về tính không khác biệt của đối tượng so sánh và vật được so sánh; chính là phép so sánh mà sự khác biệt bị che giấu, được gọi là phép ẩn dụ.

၂၁၂. ရူပကံ နိရူပယတိ ‘‘ဥပမာနေ’’စ္စာဒိနာ. ဥပမာနောပမေယျာနံ ယထာဝုတ္တာနံ အဘေဒဿ နာနတ္တာဘာဝဿ နိရူပနာ အာရောပနေန ဥပမာနောပမေယျာနမဘေဒံ ရူပယတိ ဒဿေတီတိ [Pg.217] ရူပကမုစ္စတေ. ဥပမာနဿ ဥပမာနောပမေယျာနမဘေဒါရောပနေန တိရောဘူတော အပါကဋော ဘေဒေါ နာနတ္တံ ယဿာတိ တာဒိသီ ဥပမေဝ ယထာဝုတ္တလက္ခဏာ ရူပကမုစ္စတေ ‘‘ရူပက’’န္တိ. ‘‘ပဒမ္ဗုဇ’’န္တိ ဧတ္ထ ပဒမေဝ အမ္ဗုဇသဒိသတ္တာ အမ္ဗုဇံ ရုပျတေ. ဣတျုပမေယျောပမာနဘူတာနံ ပဒမ္ဗုဇာနမဘေဒါရောပနေန ဥပမာနောပမေယျဂတသာဓမ္မသင်္ခါတာယပိ ဥပမာယ ဘေဒေါ ဝိဇ္ဇမာနောပိ တိရောဟိတော. န တု အာဝိဘူတော ‘‘ပဒံ အမ္ဗုဇမိဝေ’’တိ. သာ စောပမာ တထာဝိဓာ ဥပမာနောပမေယျာနမဘေဒမာယာတိ နာမာတိ ရူပကမုစ္စတေတိ အဓိပ္ပာယော.

212. (Tác giả) định nghĩa phép ẩn dụ bằng (câu kệ) bắt đầu bằng ‘upamāne’. Sự mô tả về tính không khác biệt, sự không có tính đa dạng, của đối tượng so sánh và vật được so sánh như đã nói; bằng cách áp đặt, nó hình thành, nó chỉ ra sự không khác biệt của đối tượng so sánh và vật được so sánh, do đó được gọi là phép ẩn dụ. Chính phép so sánh có đặc điểm như đã nói, trong đó sự khác biệt, sự đa dạng, bị che giấu, không hiển lộ, bởi sự áp đặt tính không khác biệt của đối tượng so sánh và vật được so sánh, được gọi là ‘phép ẩn dụ’. Trong ‘padambuja’ (chân sen), chính bàn chân, vì giống như hoa sen, được hình dung thành hoa sen. Do đó, bằng cách áp đặt tính không khác biệt lên bàn chân và hoa sen, vốn là vật được so sánh và đối tượng so sánh, sự khác biệt trong phép so sánh, vốn được xem là thuộc tính chung tồn tại trong đối tượng so sánh và vật được so sánh, mặc dù có tồn tại, vẫn bị che giấu. Chứ không hiển lộ như trong câu ‘bàn chân như hoa sen’. Ý nghĩa là, phép so sánh như vậy, vì nó dẫn đến sự không khác biệt của đối tượng so sánh và vật được so sánh, nên được gọi là phép ẩn dụ.

၂၁၂. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌက္ကမေန ရူပကာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဥပမာနော’’စ္စာဒိနာ. ဥပမာနောပမေယျာနံ အနန္တရနိဒ္ဒိဋ္ဌဥပမာနောပမေယျာနံ အဘေဒဿ သဘာဝတော ဘေဒေ သတိပိ ဝိဘူတသဒိသတ္တံ နိဿာယ ‘‘သော ဧသော, ဧသော သော’’တိ ဝတ္တာရေဟိ ပရိကပ္ပိတဿ အဘေဒဿ နိရူပနာ ဥပမာနောပမေယျပဒတ္ထေသု ဗုဒ္ဓိယာ အာရောပနံ နိဿာယ တိရောဘူတဘေဒါ ‘‘ပဒံ အမ္ဗုဇမိဝါ’’တိ ဧဝံ ပါကဋနာနတ္တံ ဝိနာ ‘‘ပဒမ္ဗုဇ’’န္တိ တိရောဟိတဘေဒါ ဥပမေဝ ပဒတ္ထာနံ သာဓမ္မသင်္ခါတာ ဥပမာ ဧဝ ရူပကံ ဣတိ ဝုစ္စတေ. ဝိဘူတသဒိသတ္တံ နိဿာယ ဥပမာနောပမေယျဝတ္ထူနိ အဘေဒေန ဂယှန္တိ. တေသမဘေဒဂ္ဂဟဏေနေဝ တေ နိဿာယ ပဝတ္တမာနဘိန္နသာဓမ္မသင်္ခါတာယ ဥပမာယပိ ဘေဒေါ တိရောဟိတော ဟောတိ. ဧဝံ တိရောဘူတနာနတ္တဝန္တသာဓမ္မသင်္ခါတာ ဥပမာ ဧဝ ဝတ္ထူနမဘေဒံ ဒီပေတီတိ ရူပကံ နာမ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. တိရောဘူတော ဘေဒေါ ယဿေတိ စ, အဘေဒံ ရူပယတိ ပကာသေတီတိ စ ဝါကျံ.

212. Bây giờ, theo thứ tự đã nêu, (tác giả) chỉ ra phép trang sức ẩn dụ bằng (câu kệ) bắt đầu bằng ‘upamāno’. Sự mô tả về tính không khác biệt của đối tượng so sánh và vật được so sánh đã được chỉ ra ngay trước – tính không khác biệt được các nhà hùng biện tưởng tượng ra là ‘cái đó là cái này, cái này là cái đó’ dựa trên sự tương đồng rõ rệt, mặc dù có sự khác biệt về bản chất tự nhiên – dựa vào sự áp đặt bằng trí tuệ lên ý nghĩa của các từ chỉ đối tượng so sánh và vật được so sánh, chính phép so sánh mà sự khác biệt bị che giấu, không có sự đa dạng rõ ràng như trong ‘bàn chân như hoa sen’ mà là sự khác biệt bị che giấu như trong ‘chân sen’, chính phép so sánh được gọi là thuộc tính chung của các ý nghĩa từ ngữ, được gọi là phép ẩn dụ. Dựa vào sự tương đồng rõ rệt, các vật là đối tượng so sánh và vật được so sánh được nắm bắt là không khác biệt. Chính nhờ việc nắm bắt tính không khác biệt của chúng mà sự khác biệt trong phép so sánh, vốn được gọi là thuộc tính chung riêng biệt xuất phát từ chúng, cũng trở nên bị che giấu. Ý nghĩa là, phép so sánh được gọi là thuộc tính chung có tính đa dạng bị che giấu như vậy sẽ làm sáng tỏ sự không khác biệt của các vật, do đó được gọi là phép ẩn dụ. Và các câu (phân tích) là: ‘cái mà sự khác biệt của nó bị che giấu’ và ‘nó hình thành, nó làm sáng tỏ sự không khác biệt’.

၂၁၃.

213.

အသေသဝတ္ထုဝိသယံ, ဧကဒေသဝိဝတ္တိ စ;

တံ ဒွိဓာ ပုန ပစ္စေကံ, သမာသာဒိဝသာ တိဓာ.

(Một loại) có đối tượng là toàn bộ sự vật, và (loại kia) chỉ xoay quanh một phần; Phép (ẩn dụ) đó có hai loại, và mỗi loại lại có ba dạng, tùy theo cách dùng từ ghép v.v…

၂၁၃. တဿ [Pg.218] ဘေဒံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘အသေသ’’ဣစ္စာဒိနာ. အသေသဝတ္ထု ဝိသယော ယဿ တံ တထာဝိဓဉ္စ, ဧကဒေသေ အဝယဝေ ဝိဝတ္တတီတိ ဧကဒေသဝိဝတ္တိ စေတိ တံ ရူပကံ ဒွိဓာ, ပုန ပစ္စေကံ ဝိသုံ ဝိသုံ သမာသာဒိဝသာ ဥပမာနောပမေယျာနံ ကတသမာသတ္တာ သမာသရူပက အသမာသရူပက သမာသာသမာသရူပကဝသေန တိဓာ သိယာ.

213. (Tác giả) chỉ ra sự phân loại của nó bằng (câu kệ) bắt đầu bằng ‘asesa’. (Loại) có đối tượng là toàn bộ sự vật, là loại như vậy, và (loại) xoay quanh một phần, một bộ phận, được gọi là ‘ekadesavivatti’; do đó, phép ẩn dụ đó có hai loại. Một lần nữa, mỗi loại, một cách riêng biệt, tùy theo cách dùng từ ghép v.v…, vì đối tượng so sánh và vật được so sánh được tạo thành từ ghép, nên sẽ có ba dạng: ẩn dụ từ ghép, ẩn dụ không từ ghép, và ẩn dụ từ ghép và không từ ghép.

၂၁၃. ‘‘အသေသိ’’စ္စာဒိ. တံ ရူပကံ အသေသဝတ္ထုဝိသယံ ဧကဒေသဝိဝတ္တိ စာတိ ဒွိဓာ ဟောတိ, ပုန ပစ္စေကံ တံ ဒွယမ္ပိ သမာသာဒိဝသာ သမာသရူပကံ အသမာသရူပကံ သမာသာသမာသရူပကဉ္စေတိ ဣမေသံ ဘေဒေန တိဓာ ဟောတိ. အသေသံ ဝတ္ထု ဝိသယော အဿေတိ စ, ဧကဒေသေ ဝိဝတ္တတီတိ စ, ဧကံ ဧကံ ပတီတိ စ, သမာသော သမာသရူပကံ အာဒိ ယေသမိတိ စ, တေသံ ဝသော ဘေဒေါတိ စ, တီဟိ ပကာရေဟီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

213. “Asesi”, v.v... Phép ẩn dụ ấy có hai loại là asesavatthuvisaya (đối tượng là toàn thể sự vật) và ekadesavivatti (biến đổi một phần). Rồi mỗi loại trong hai loại ấy, do năng lực của hợp thể (samāsa) v.v..., lại có ba loại do sự khác biệt của chúng là: samāsarūpaka (ẩn dụ hợp thể), asamāsarūpaka (ẩn dụ không hợp thể), và samāsāsamāsarūpaka (ẩn dụ hợp thể và không hợp thể). Và sự phân tích cú pháp là: “Toàn thể sự vật là đối tượng của nó”, và “biến đổi ở một phần”, và “đối với từng cái một”, và “samāsa, samāsarūpaka, v.v... là những thứ của chúng”, và “sự khác biệt do năng lực của chúng”, và “bởi ba cách”.

အသေသဝတ္ထုဝိသယသမာသ

Phép ẩn dụ hợp thể có đối tượng là toàn thể sự vật

၂၁၄.

214.

အင်္ဂုလီဒလသံသောဘိံ, နခဒီဓိတိကေသရံ;

သိရသာ န ပိဠန္ဓန္တိ, ကေ မုနိန္ဒပဒမ္ဗုဇံ.

Ai lại không đội lên đầu đóa sen chân của bậc Tối Thắng trong hàng ẩn sĩ, vốn rực rỡ với những cánh hoa là các ngón chân, có nhụy là ánh sáng của các móng chân?

၂၁၄. ဥဒါဟရတိ ‘‘အင်္ဂုလိ’’စ္စာဒိ. အင်္ဂုလီဟိယေဝ ဥပမာနဂမ္မတ္တာ သိနိဒ္ဓတမ္ဗာဟိ ဒလေဟိ ပတ္တေဟိ သံသောဘိံ အစ္စန္တံ ဝိရောစမာနံ နခါနံ ဒီဓိတိယော ကိရဏာ ဧဝ ကေသရာနိ ယတ္ထ တာဒိသံ မုနိန္ဒဿ ပဒမေဝ အမ္ဗုဇံ သိရသာ မုဒ္ဓနာ ကေ နာမ ဇနာ န ပိဠန္ဓန္တိ ပသာဓနဝသေန န ဓာရေန္တီတိ. ဣဒမသေသဝတ္ထုဝိသယံ သမာသရူပကံ အင်္ဂိနော ပဒဿ အင်္ဂါနမင်္ဂုလျာဒီနမသေသာနံ ရူပနတော. ဧဝမုပရိပိ ယထာယောဂံ.

214. (Tác giả) nêu ví dụ “aṅguli”, v.v... Ai lại không đội lên đầu, tức là không mang với ý nghĩa trang sức, đóa sen chính là bàn chân của bậc Tối Thắng trong hàng ẩn sĩ, vốn rực rỡ vô cùng với những cánh hoa, tức là các ngón chân mềm mại và có màu đồng, do được hiểu là vật tỷ dụ; và nơi mà những tia sáng, tức là ánh quang của các móng chân, chính là các nhụy hoa? Đây là phép ẩn dụ hợp thể có đối tượng là toàn thể sự vật, vì sự ẩn dụ hóa toàn thể các bộ phận như ngón chân, v.v... của bàn chân là vật có bộ phận. Tương tự như vậy ở trên cũng nên hiểu cho thích hợp.

၂၁၄. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘အင်္ဂုလိ’’စ္စာဒိ. အင်္ဂုလီဒလသံသောဘိံ အင်္ဂုလိသင်္ခတေဟိ ပတ္တေဟိ သံသောဘိံ နခဒီဓိတိကေသရံ နခရံသိသင်္ခတကေသရံ မုနိန္ဒပဒမ္ဗုဇံ သိရသာ ကေ [Pg.219] န ပိဠန္ဓန္တိ. ဝိသေသျဘူတံ စရဏံ ဝိသေသနဘူတာ အင်္ဂုလီ နခဒီဓိတိ စေတိ ဣမေသံ ဥပမာဘူတေဟိ အမ္ဗုဇဒလကေသရေဟိ အဘေဒကပ္ပနာယ ဧကတ္တံ ဂဟေတွာ သမာသေနေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ ဣဒံ အသေသဝတ္ထုဝိသယသမာသရူပကံ နာမ. အင်္ဂုလိယော ဧဝ ဒလာနီတိ စ, တေဟိ သံသောဘီတိ စ, နခေသု ဒီဓိတိယောတိ စ, တာ ဧဝ ကေသရာနိ အဿေတိ စ ဝါကျံ.

214. Bây giờ, (tác giả) nêu ví dụ “aṅguli”, v.v... Ai lại không đội lên đầu đóa sen chân của bậc Tối Thắng trong hàng ẩn sĩ, vốn rực rỡ với những cánh hoa được gọi là các ngón chân, có nhụy được gọi là ánh sáng của các móng chân? Do được chỉ định bằng hợp thể, sau khi đã xem là một bằng cách giả định sự không khác biệt giữa bàn chân là đối tượng được bổ nghĩa, các ngón chân và ánh sáng móng chân là những vật bổ nghĩa với những vật tỷ dụ là cánh sen và nhụy sen, nên đây được gọi là phép ẩn dụ hợp thể có đối tượng là toàn thể sự vật. Và câu (phân tích) là: “Các ngón chân chính là các cánh hoa”, và “rực rỡ bởi chúng”, và “ánh sáng ở các móng chân”, và “chúng chính là nhụy hoa của nó”.

အသေသဝတ္ထုဝိသယအသမာသ

Phép ẩn dụ không hợp thể có đối tượng là toàn thể sự vật

၂၁၅.

215.

ရတနာနိ ဂုဏာ ဘူရီ, ကရုဏာ သီတလံ ဇလံ;

ဂမ္ဘီရတ္တမဂါဓတ္တံ, ပစ္စက္ခော’ယံ ဇိနော’မ္ဗုဓိ.

Những đức hạnh nhiều vô số là các bảo vật, lòng bi mẫn là dòng nước mát, sự thâm sâu là sự không thể dò đáy; vị Toàn Giác này là đại dương hiển hiện.

၂၁၅. ‘‘ရတနာနိ’’ဣစ္စာဒိ. အယံ ဇိနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ပစ္စက္ခော န ပရောက္ခော အမှာကံ အမ္ဗုဓိ သာဂရော. ကထံ? ယေ တဿ ဘူရီ ဗဟဝေါ ဂုဏာ မေတ္တာဒယော, တေ ရတနာနိ အတုလျဒုလ္လဘဒဿနာဒိသာဓမ္မေန. ယာ တဿ ကရုဏာ, သာ သီတလံ ဇလံ သကလဇနသန္တာပါပဟတ္တသာဓမ္မေန. ယံ တဿ ဂမ္ဘီရတ္တမနုတ္တာနတာ လာဘာဒီသု, တံ အဂါဓတ္တမကလလမ္ဘသော အမ္ဗုဓိဋ္ဌတာသာဓမ္မေနာတိ ဣဒမသေသဝတ္ထုဝိသယံ အသမာသရူပကံ.

215. “Ratanāni”, v.v... Vị Toàn Giác này, bậc Chánh Đẳng Giác, là đại dương, là biển cả, hiển hiện chứ không khuất lấp đối với chúng ta. Như thế nào? Những đức hạnh nhiều vô số của ngài như lòng từ, v.v..., chúng là các bảo vật do có cùng đặc tính là vô song, khó thấy, v.v... Lòng bi mẫn của ngài, đó là dòng nước mát do có cùng đặc tính là dập tắt sự phiền não của tất cả chúng sinh. Sự thâm sâu của ngài, tức là sự không hời hợt trong các vấn đề như lợi lộc, v.v..., đó là sự không thể dò đáy, không thể đo lường, do có cùng đặc tính là trạng thái của đại dương. Đây là phép ẩn dụ không hợp thể có đối tượng là toàn thể sự vật.

၂၁၅. ‘‘ရတနာနိ’’စ္စာဒိ. အယံ ဇိနော အမှာကံ ပစ္စက္ခော အမ္ဗုဓိ သာဂရော, တထာ ဟိ တဿ ဘူရီ ဂုဏာ သီလသမာဓိအာဒယော ရတနာနိ စိတ္တီကတာဒိသာဓမ္မတော ရတနာနေဝ, ကရုဏာ အနညသာဓာရဏကရုဏာ သီတလံ ဇလံ သန္တာပဝိနောဒနသာဓမ္မေန သီတလဇလမေဝ ဟောတိ, ဂမ္ဘီရတ္တံ လာဘာလာဘာဒီသု ဧကာကာရတာ အဂါဓတ္တံ ဂမ္ဘီရတာ ဧဝ ဟောတိ. ဣဒံ အသေသဝတ္ထုဝိသယအသမာသရူပကံ. ‘‘ဘူရီ’’တိ အဗျယံ.

215. “Ratanāni”, v.v... Vị Toàn Giác này là đại dương, là biển cả, hiển hiện đối với chúng ta. Quả vậy, những đức hạnh nhiều vô số của ngài như giới, định, v.v... chính là các bảo vật do có cùng đặc tính là được trân trọng, v.v...; lòng bi mẫn, tức lòng bi mẫn phi thường, chính là dòng nước mát do có cùng đặc tính là xua tan phiền não; sự thâm sâu, tức là trạng thái đồng nhất trong được và mất, v.v..., chính là sự không thể dò đáy, là sự sâu xa. Đây là phép ẩn dụ không hợp thể có đối tượng là toàn thể sự vật. “Bhūrī” là một bất biến từ.

အသေသဝတ္ထုဝိသယမိဿက

Phép ẩn dụ hỗn hợp có đối tượng là toàn thể sự vật

၂၁၆.

216.

စန္ဒိကာ [Pg.220] မန္ဒဟာသာ တေ, မုနိန္ဒ ဝဒနိန္ဒုနော;

ပဗောဓယတျ’ယံ သာဓု-မနောကုမုဒကာနနံ.

Kính bạch bậc Tối Thắng trong hàng ẩn sĩ, ánh trăng là nụ cười mỉm của mặt trăng-gương mặt của ngài này làm bừng nở khu rừng hoa súng-tâm của những người thiện lành.

၂၁၆. ‘‘စန္ဒိကာ’’ဣစ္စာဒိ. ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာမန္တနံ, တေ ဝဒနမေဝ ဣန္ဒု ဝဒနိန္ဒုနော ဣတိ သမာသရူပကံ, အယံ မန္ဒဟာသာ စန္ဒိကာ စန္ဒကန္တိယော, အသမာသရူပကံ. သာဓူနံ မနာနိယေဝ ကုမုဒါနိ ကေရဝါနိ, သမာသရူပကံ. တေသံ ကာနနံ ဝနံ, ပဗောဓယတိ ဝိကာသယတီတိ ဣဒံ သမာသာသမာသရူပကံ.

216. “Candikā”, v.v... “Muninda” là hô cách. “Của mặt trăng-gương mặt của ngài” (vadaninduno), tức là gương mặt của ngài chính là mặt trăng, đây là phép ẩn dụ hợp thể. “Nụ cười mỉm này là ánh trăng”, tức là những tia sáng của mặt trăng, đây là phép ẩn dụ không hợp thể. Tâm của những người thiện lành chính là hoa súng, đây là phép ẩn dụ hợp thể. Khu rừng của chúng, “làm bừng nở”, tức là làm cho nở ra. Đây là phép ẩn dụ hợp thể và không hợp thể.

၂၁၆. ‘‘စန္ဒိ’’စ္စာဒိ. ဟေ မုနိန္ဒတေ တုယှံ ဝဒနိန္ဒုနော မုခစန္ဒဿ မန္ဒဟာသာ မန္ဒမိဟိတဘူတာ စန္ဒိကာ စန္ဒကန္တိယော, ‘‘အယ’’န္တိ ဇာတျေကဝစနေန မန္ဒဟာသစန္ဒိကာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. အထ ဝါ အယံ ဝဒနိန္ဒု. သာဓုမနောကုမုဒကာနနံ သပ္ပုရိသာနံ စိတ္တသင်္ခါတကေရဝကာနနံ ပဗောဓယတိ ဝိကာသယတိ. ‘‘စန္ဒိကာ မန္ဒဟာသာ’’တိ အသမာသရူပကံ. ‘‘ဝဒနိန္ဒုနော’’တိ စ ‘‘မနောကုမုဒကာနန’’န္တိ စ သမာသရူပကံ. တသ္မာ ဣဒံ အသေသဝတ္ထုဝိသယသမာသာသမာသရူပကံ. မန္ဒာ စ တေ ဟာသာ စာတိ စ, ဝဒနမေဝ ဣန္ဒူတိ စ, သာဓူနံ မနာနီတိ စ, တာနိယေဝ ကုမုဒါနီတိ စ, တေသံ ကာနနမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

216. “Candi”, v.v... Này bậc Tối Thắng trong hàng ẩn sĩ, của ngài, của mặt trăng-gương mặt của ngài, tức là mặt trăng-khuôn mặt, nụ cười mỉm, tức là nụ cười nhẹ nhàng, là ánh trăng, tức là những tia sáng của mặt trăng. “Này” (ayaṃ) được chỉ định là nụ cười mỉm-ánh trăng bằng số ít chỉ chủng loại. Hoặc là, mặt trăng-gương mặt này. Làm bừng nở, tức là làm cho nở ra, khu rừng hoa súng-tâm của những người thiện lành, tức là khu rừng hoa súng được gọi là tâm của các bậc chân nhân. “Ánh trăng là nụ cười mỉm” là phép ẩn dụ không hợp thể. Và “của mặt trăng-gương mặt” và “khu rừng hoa súng-tâm” là phép ẩn dụ hợp thể. Do đó, đây là phép ẩn dụ hợp thể và không hợp thể có đối tượng là toàn thể sự vật. Và sự phân tích cú pháp là: “Và những nụ cười nhẹ nhàng ấy”, và “gương mặt chính là mặt trăng”, và “tâm của những người thiện lành”, và “chúng chính là hoa súng”, và “khu rừng của chúng”.

၂၁၇.

217.

အသေသဝတ္ထုဝိသယေ, ပဘေဒေါ ရူပကေ အယံ;

ဧကဒေသဝိဝတ္တိမှိ, ဘေဒေါ ဒါနိ ပဝုစ္စတိ.

Sự phân loại này là về phép ẩn dụ có đối tượng là toàn thể sự vật. Bây giờ, sự khác biệt trong phép ẩn dụ biến đổi một phần sẽ được nói đến.

၂၁၇. နိဂမယတိ ‘‘အသေသိ’’စ္စာဒိနာ. ဒုတိယဿ ပဘေဒံ ဝတ္တုံ ပဋိဇာနာတိ ‘‘ဧကိ’’စ္စာဒိနာ.

217. (Tác giả) kết luận bằng câu “asesi”, v.v... (Tác giả) tuyên bố sẽ nói về sự phân loại thứ hai bằng câu “eki”, v.v...

၂၁၇. ‘‘အသေသေ’’စ္စာဒိ. အသေသဝတ္ထုဝိသယေ ရူပကေ အယံ ‘‘အင်္ဂုလီဒလသံသောဘိံ’’ဣစ္စာဒိကံ ဥဒါဟရဏတ္တယံ ပဘေဒေါ ဟောတိ. ဣဒါနိ ဧကဒေသဝိဝတ္တိမှိ ရူပကေ ဘေဒေါ ဝိသေသော ပဝုစ္စတိ.

217. “Asese”, v.v... Trong phép ẩn dụ có đối tượng là toàn thể sự vật, ba ví dụ bắt đầu bằng “aṅgulīdalasaṃsobhiṃ” này là sự phân loại. Bây giờ, sự khác biệt, sự đặc thù trong phép ẩn dụ biến đổi một phần sẽ được nói đến.

ဧကဒေသဝိဝတ္တိသမာသ

Phép ẩn dụ hợp thể biến đổi một phần

၂၁၈.

218.

ဝိလာသဟာသကုသုမံ, [Pg.221] ရုစိရာဓရပလ္လဝံ;

သုခံ ကေ ဝါ န ဝိန္ဒန္တိ, ပဿန္တာ မုနိနော မုခံ.

Những ai nhìn thấy gương mặt của bậc ẩn sĩ, vốn có đóa hoa là nụ cười duyên dáng, có chồi non là đôi môi xinh đẹp, lại không tìm thấy hạnh phúc?

၂၁၈. ‘‘ဝိလာသ’’ဣစ္စာဒိ. ဝိလာသေန ယုတ္တော ဟာသောယေဝ ကုသုမံ ယဿ. ရုစိရော မနုညော အဓရောယေဝ ပလ္လဝေါ ယဿ. တာဒိသံ မုနိနော မုခံ ပဿန္တာ ကေ နာမ ဇနာ သုခံ န ဝိန္ဒန္တိ သဗ္ဗေပီတိ. ဣဒံ အင်္ဂါနိ ဟာသာဒီနိ ရူပယိတွာ မုခမင်္ဂိ န ရူပိတန္တိ ဧကဒေသဝိဝတ္တိသမာသရူပကံ. ဧဝံ ဥပရိပိ ယထာယောဂံ.

218. “Vilāsa”, v.v... (Gương mặt) mà của nó, nụ cười đi cùng với sự duyên dáng chính là đóa hoa. (Gương mặt) mà của nó, đôi môi xinh đẹp, đáng yêu chính là chồi non. Những người nào nhìn thấy gương mặt như thế của bậc ẩn sĩ lại không tìm thấy hạnh phúc? (Nghĩa là) tất cả đều tìm thấy. Đây là phép ẩn dụ hợp thể biến đổi một phần, vì đã ẩn dụ hóa các bộ phận như nụ cười, v.v... nhưng không ẩn dụ hóa gương mặt là vật có bộ phận. Tương tự như vậy ở trên cũng nên hiểu cho thích hợp.

၂၁၈. ‘‘ဝိလာသိ’’စ္စာဒိ. ဝိလာသဟာသကုသုမံ လီလာယုတ္တဟာသသင်္ခတပုပ္ဖံ ရုစိရာဓရပလ္လဝံ မနုညအဓရသင်္ခါတကိသလယံ မုနိနော မုခံ ပဿန္တာ ကေ ဝါ ကေ နာမ ဇနာ သုခံ န ဝိန္ဒန္တိ ပီတိသုခံ နာနုဘောန္တိ, အနုဘဝန္တေဝ. ဝိသေသနဘူတာနံ ဟာသအဓရာနံ ဥပမာဘူတကုသုမပလ္လဝေဟိ အဘေဒံ ဒဿေတွာ ဝိသေသျဘူတဿ မုခဿ အညတရဥပမာဝတ္ထုနာ အဘေဒေန အဝုတ္တတ္တာ အဘေဒါရောပနံ ဧကဒေသေယေဝ ဝိဝတ္တီတိ ဣဒံ ဧကဒေသဝိဝတ္တိသမာသရူပကံ. ဝိလာသေန ယုတ္တော ဟာသောတိ စ, သောယေဝ ကုသုမံ အဿေတိ စ, ရုစိရော စ သော အဓရော စေတိ စ, သောယေဝ ပလ္လဝေါ အဿေတိ စ ဝါကျံ.

218. Câu bắt đầu bằng ‘Vilāsi’. Những ai ngắm nhìn gương mặt của bậc ẩn sĩ, vốn là đóa hoa của nụ cười duyên dáng (vilāsahāsakusumaṃ), tức là đóa hoa được gọi là nụ cười đầy vẻ yêu kiều, và là chồi non của đôi môi xinh đẹp (rucīrādharapallavaṃ), tức là chồi non được gọi là đôi môi đáng yêu, thì có người nào lại không tìm thấy hạnh phúc, không cảm nhận được hỷ lạc? Chắc chắn là họ cảm nhận được. Bằng cách chỉ ra sự không khác biệt giữa nụ cười và đôi môi, vốn là các tính từ, với đóa hoa và chồi non, vốn là các đối tượng so sánh, nhưng lại không nói đến sự không khác biệt của gương mặt, vốn là đối tượng được mô tả, với một đối tượng so sánh nào khác, sự áp đặt về tính đồng nhất chỉ diễn ra ở một phần (ekadesa). Do đó, đây là phép ẩn dụ đồng hóa một phần trong hợp từ (ekadesavivattisamāsarūpakaṃ). Câu phân tích cú pháp là: ‘Nụ cười được kết hợp với vẻ duyên dáng’ (Vilāsena yutto hāso), ‘đó cũng chính là đóa hoa’ (so yeva kusumaṃ assa), ‘đôi môi ấy thật xinh đẹp’ (ruciro ca so adharo ca), và ‘đó cũng chính là chồi non’ (so yeva pallavo assa).

ဧကဒေသဝိဝတ္တိအသမာသ

Phép ẩn dụ đồng hóa một phần không trong hợp từ

၂၁၉.

219.

ပါဒဒွန္ဒံ မုနိန္ဒဿ, ဒဒါတု ဝိဇယံ တဝ;

နခရံသီ ပရံ ကန္တာ, ယဿ ပါပဇယဒ္ဓဇာ.

Cặp chân của bậc Đế vương ẩn sĩ, mong rằng sẽ ban chiến thắng cho bạn; những tia sáng từ móng chân của ngài, vô cùng khả ái, chính là ngọn cờ chiến thắng ma chướng.

၂၁၉. ‘‘ပါဒ’’ဣစ္စာဒိ. မုနိန္ဒဿ ဝိဇယိနော ပါဒဒွန္ဒံ တဝ ဝိဇယံ ပဋိပက္ခပရာဘဝံ ဒဒါတု. ကီဒိသံ? ယဿ ပရမစ္စန္တံ ကန္တာ မနုညာ နခရံသီ ပါပါနံ လောဘာဒီနံ ဇယေ ဥဿိတာ ဓဇာ ကေတဝေါတိ. ဣဒမေကဒေသဝိဝတ္တိအသမာသရူပကံ.

219. Câu bắt đầu bằng ‘Pāda’. Cặp chân của bậc Đế vương ẩn sĩ, đấng chiến thắng, mong rằng sẽ ban cho bạn sự chiến thắng, tức là sự đánh bại đối phương. (Cặp chân ấy) như thế nào? Những tia sáng từ móng chân của ngài, vốn vô cùng khả ái và đáng yêu, chính là những ngọn cờ, những lá cờ được dựng lên trong cuộc chiến thắng các điều ác như tham lam v.v. Đây là phép ẩn dụ đồng hóa một phần không trong hợp từ (ekadesavivattiasamāsarūpakaṃ).

၂၁၉. ‘‘ပါဒေ’’စ္စာဒိ.[Pg.222] ယဿ သမ္ဗုဒ္ဓဿ ပရံ အတိသယေန ကန္တာ မနုညာ နခရံသီ စရဏနခကန္တိယော ပါပဇယဒ္ဓဇာ ပါပဝိဇယေ ဥဿာပိတဓဇာယေဝ ဟောန္တိ, တဿ မုနိန္ဒဿ ပါဒဒွန္ဒံ စရဏယုဂဠံ တဝ တုယှံ ဝိဇယံ ပဋိပက္ခပရာဘဝံ ဒဒါတူတိ. နခရံသီနံ ဥပမာဘူတဓဇေဟိ အဘေဒမာရောပေတွာ ‘‘ပါဒဒွန္ဒ’’မိတိ အနိရူပိတတ္တာ ဧကဒေသဝိဝတ္တိအသမာသရူပကံ နာမ. ပါပါနံ ဇယောတိ စ, တသ္မိံ ဓဇာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

219. Câu bắt đầu bằng ‘Pāde’. Những tia sáng từ móng chân (nakharaṃsī), tức là ánh sáng từ móng chân (caraṇanakhakantiyo), của đức Chánh Đẳng Giác ấy, vốn vô cùng khả ái và đáng yêu, chính là những ngọn cờ chiến thắng ma chướng (pāpajayaddhajā), tức là những ngọn cờ được dựng lên trong cuộc chiến thắng điều ác; mong rằng cặp chân (pādadvandaṃ), tức đôi bàn chân (caraṇayugaḷaṃ), của bậc Đế vương ẩn sĩ ấy sẽ ban cho bạn, cho chính bạn, sự chiến thắng, tức là sự đánh bại đối phương. Do đã áp đặt sự đồng nhất của những tia sáng từ móng chân với những ngọn cờ làm đối tượng so sánh, nhưng lại không mô tả ‘cặp chân’ (với một đối tượng so sánh nào), nên đây được gọi là phép ẩn dụ đồng hóa một phần không trong hợp từ (ekadesavivattiasamāsarūpakaṃ). Câu phân tích cú pháp là: ‘Sự chiến thắng các điều ác’ (Pāpānaṃ jayo), và ‘những ngọn cờ trong cuộc chiến thắng ấy’ (tasmiṃ dhajā).

ဧကဒေသဝိဝတ္တိမိဿက

Phép ẩn dụ đồng hóa một phần hỗn hợp

၂၂၀.

220.

သုနိမ္မလကပေါလဿ, မုနိန္ဒဝဒနိန္ဒုနော;

သာဓုပ္ပဗုဒ္ဓဟဒယံ, ဇာတံ ကေရဝကာနနံ.

Đối với mặt trăng là gương mặt của bậc Đế vương ẩn sĩ, người có đôi gò má vô cùng thanh tịnh, tâm của những người thiện trí đã giác ngộ đã trở thành một rừng hoa súng trắng.

၂၂၀. ‘‘သုနိမ္မလ’’ဣစ္စာဒိ. သုနိမ္မလော ကပေါလော ယဿ, တဿ မုနိန္ဒဝဒနိန္ဒုနော သာဓူနံ ပဗုဒ္ဓံ ဓမ္မာဝဗောဓဝသေန ဝိကသိတံ ဟဒယံ စိတ္တံ ကေရဝကာနနံ ဇာတန္တိ ဧကဒေသဝိဝတ္တိသမာသာသမာသရူပကံ.

220. Câu bắt đầu bằng ‘Sunimmala’. Đối với mặt trăng là gương mặt của bậc Đế vương ẩn sĩ, người có đôi gò má vô cùng thanh tịnh, tâm (hadayaṃ), tức là tâm thức (cittaṃ), của những người thiện trí đã giác ngộ, tức là đã khai mở nhờ sự liễu ngộ chánh pháp, đã trở thành một rừng hoa súng trắng. Đây là phép ẩn dụ đồng hóa một phần trong hợp từ và không trong hợp từ (ekadesavivattisamāsāsamāsarūpakaṃ).

၂၂၀. ‘‘သုနိမ္မလိ’’စ္စာဒိ. သုနိမ္မလကပေါလဿ မုနိန္ဒဝဒနိန္ဒုနော သာဓုပ္ပဗုဒ္ဓဟဒယံ သဇ္ဇနာနံ စတုသစ္စာဝဗောဓေန ပသန္နမာနသံ ကေရဝကာနနံ ကုမုဒဝနံ ဇာတန္တိ. ဝဒနဟဒယာနံ ဥပမာဘူတေဟိ ဣန္ဒုကေရဝေဟိ အဘေဒါရောပနံ ကတွာ ကပေါလဿ မဏ္ဍလာဒီဟိ ဥပမာဝိသေသေဟိ အနိရူပိတတ္တာ ဧကဒေသဝိဝတ္တိသမာသာသမာသရူပကံ. ဧတ္ထ သမာသော နာမ ဝဒနိန္ဒူနမေဝ. အသမာသော နာမ ဟဒယကေရဝါနမေဝါတိ. တထာ ဟိ ရူပကဝိသယေ သမာသာသမာသတ္တံ ဥပမာနောပမေယျပဒါနံ ဒွိန္နမေဝါတိ. သုဋ္ဌု နိမ္မလောတိ စ, သော ကပေါလော အဿာတိ စ, မုနိန္ဒဝဒနမေဝ ဣန္ဒူတိ စ, ပဗုဒ္ဓဉ္စ တံ ဟဒယဉ္စာတိ စ, သာဓူနံ ပဗုဒ္ဓဟဒယမိတိ စ, ကေရဝါနံ ကာနနမိတိ စ ဝါကျံ.

220. Câu bắt đầu bằng ‘Sunimmali’. Đối với mặt trăng là gương mặt của bậc Đế vương ẩn sĩ, người có đôi gò má vô cùng thanh tịnh, tâm đã giác ngộ của những người thiện trí (sādhuppabuddhahadayaṃ), tức là tâm trí trong sáng của những bậc hiền nhân nhờ liễu ngộ Tứ đế, đã trở thành một rừng hoa súng trắng (keravakānanaṃ), tức là một khu rừng hoa súng (kumudavanaṃ). Do đã áp đặt sự đồng nhất của gương mặt và tâm với mặt trăng và hoa súng, vốn là các đối tượng so sánh, nhưng lại không mô tả gò má với các đối tượng so sánh đặc biệt như vầng tròn v.v., nên đây là phép ẩn dụ đồng hóa một phần trong hợp từ và không trong hợp từ (ekadesavivattisamāsāsamāsarūpakaṃ). Ở đây, phần hợp từ chính là ‘gương mặt-mặt trăng’ (vadanindūnaṃ). Phần không trong hợp từ chính là ‘tâm-hoa súng’ (hadayakeravānaṃ). Thật vậy, trong lĩnh vực ẩn dụ, tính chất hợp từ và không hợp từ chỉ thuộc về hai từ, tức là từ so sánh và từ được so sánh. Câu phân tích cú pháp là: ‘Rất thanh tịnh’ (Suṭṭhu nimmalo), ‘gò má ấy của ngài’ (so kapolo assa), ‘gương mặt của bậc Đế vương ẩn sĩ chính là mặt trăng’ (munindavadanameva indū), ‘tâm ấy đã giác ngộ’ (pabuddhañca taṃ hadayañcāti ca), ‘tâm đã giác ngộ của những người thiện trí’ (sādhūnaṃ pabuddhahadayamiti ca), và ‘rừng của những hoa súng’ (keravānaṃ kānanamiti ca).

၂၂၁.

221.

ရူပကာနိ [Pg.223] ဗဟူနျေဝ, ယုတ္တာယုတ္တာဒိဘေဒတော;

ဝိသုံ န တာနိ ဝုတ္တာနိ, ဧတ္ထေ’ဝ’န္တောဂဓာနိ’တိ.

Có rất nhiều loại ẩn dụ, phân biệt theo các loại như tương hợp, bất tương hợp, v.v.; chúng không được nói đến một cách riêng rẽ, vì chúng đã được bao hàm ngay tại đây.

၂၂၁.

221.

ဧတ္တကောယေဝ ကိံ ရူပကဘေဒေါတိ အာဟ‘‘ရူပကာနိ’’စ္စာဒိ;

သုဗောဓံ;

တတ္ထ –

Để trả lời câu hỏi: ‘Phải chăng các loại ẩn dụ chỉ có bấy nhiêu thôi?’, tác giả nói câu kệ bắt đầu bằng ‘Rūpakāni’. (Câu kệ này) dễ hiểu. Trong đó –

‘‘သိတပုပ္ဖုဇ္ဇလံ လောလ-နေတ္တဘိင်္ဂံ တဝါနနံ;

ကဿ နာမ မနော ဓီရ, နာကဍ္ဎတိ မနောဟရ’’န္တိ.

‘Hỡi người trí tuệ, gương mặt của bạn, rực rỡ với những đóa hoa trắng (nụ cười), với những con ong lay động (đôi mắt), gương mặt khả ái ấy, lại không thu hút tâm trí của ai sao?’

ယုတ္တရူပကံ ယုတ္တတ္တာ ပုပ္ဖဘိင်္ဂါနံ, တဒနုသာရေန အယုတ္တရူပကာဒိပိ ဝိညေယျန္တိ.

Đây là phép ẩn dụ tương hợp (yuttarūpakaṃ) vì sự tương hợp giữa hoa và ong. Theo đó, cũng nên hiểu về phép ẩn dụ bất tương hợp (ayuttarūpaka) v.v.

၂၂၁. ရူပကာနိ ပုနပိ သန္တီတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ရူပကာနိ’’စ္စာဒိ. ရူပကာနိ ယုတ္တာယုတ္တာဒိဘေဒတော ယုတ္တရူပကအယုတ္တရူပကာဒိဘေဒေန ဗဟူနိ ဧဝ ဟောန္တိ, တာနိ ရူပကာနိ ဧတ္ထေဝ ရူပကေ အန္တောဂဓာနိ. ဣတိ တသ္မာ ကာရဏာ တာနိ ဝိသုံ န ဝုတ္တာနိ. အန္တော မဇ္ဈေ ဂဓာနိ ပဝတ္တာနီတိ ဝိဂ္ဂဟော.

221. Để chỉ ra rằng vẫn còn có các loại ẩn dụ khác, tác giả nói câu kệ bắt đầu bằng ‘rūpakāni’. Các phép ẩn dụ (rūpakāni), theo sự phân biệt như tương hợp, bất tương hợp, v.v., tức là theo sự phân biệt thành ẩn dụ tương hợp, ẩn dụ bất tương hợp, v.v., thì có rất nhiều. Những phép ẩn dụ ấy đã được bao hàm (antogadhāni) ngay trong (phần nói về) phép ẩn dụ này. Vì lý do đó, chúng không được nói đến một cách riêng rẽ. Câu phân tích cú pháp (của antogadhāni) là: ‘Những gì đi vào bên trong, ở giữa’ (Anto majjhe gadhāni pavattāni).

‘‘သိတပုပ္ဖုဇ္ဇလံ လောလ-နေတ္တဘိင်္ဂံ တဝါနနံ;

ကဿ နာမ မနော ဓီရ, နာကဍ္ဎတိ မနောဟရ’’န္တိ.

ဧတ္ထ ပုပ္ဖဘိင်္ဂါနံ အညမညယုတ္တတ္တာ ယုတ္တရူပကံ နာမ.

Ở đây, do sự tương hợp lẫn nhau giữa hoa và ong, nên được gọi là phép ẩn dụ tương hợp (yuttarūpakaṃ).

ဟေ ဓီရ သိတပုပ္ဖုဇ္ဇလံ မန္ဒဟသိတသင်္ခါတေဟိ ကုသုမေဟိ ဝိဇောတန္တံ လောလနေတ္တဘိင်္ဂံ မနောဟရံ တဝါနနံ ကဿ နာမ မနော နာကဍ္ဎတီတိ. ဣမဿ ပဋိပက္ခတော အယုတ္တရူပကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Hỡi người trí tuệ, gương mặt khả ái của bạn, rực rỡ với những đóa hoa được gọi là nụ cười mỉm, và với những con ong là đôi mắt lay động, lại không thu hút tâm trí của ai sao? Phép ẩn dụ bất tương hợp (ayuttarūpakaṃ) nên được hiểu là ngược lại với điều này.

၂၂၂.

222.

စန္ဒိမာ’ကာသပဒုမ-မိစ္စေတံ ခဏ္ဍရူပကံ;

ဒုဋ္ဌ’မမ္ဘောရုဟဝနံ, နေတ္တာနိ’စ္စာဒိ သုန္ဒရံ.

‘Mặt trăng là đóa sen của bầu trời’ – đây là phép ẩn dụ phiến diện (khaṇḍarūpakaṃ) và có khiếm khuyết. ‘Một rừng sen xanh, (chính là) đôi mắt’ v.v., thì lại là hay đẹp.

၂၂၂. ရူပကဿ ဝိရောဓာဝိရောဓော ဥပမာယမိဝေါ’ဟိတုံ သက္ကာတိ ဥပလက္ခေတိ ‘‘စန္ဒိမာ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဧတ္ထ အာကာသဿ တဠာကေ ရူပိတေ စန္ဒဿ ပဒုမတ္တံ ရူပကံ ယုတ္တန္တိ ဧတံ [Pg.224] ခဏ္ဍရူပကံ ဒုဋ္ဌံ, ‘‘အမ္ဘောရုဟဝနံ နေတ္တာနိ’’စ္စာဒိ တု ဝစနဘေဒေပိ သုန္ဒရံ.

222. Bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘candimā’, tác giả chỉ ra rằng sự tương hợp và bất tương hợp của phép ẩn dụ có thể được xem xét tương tự như trong phép so sánh. Ở đây, nếu bầu trời được ẩn dụ thành một cái hồ, thì việc ẩn dụ mặt trăng thành đóa sen là hợp lý. (Nếu không) thì đây là phép ẩn dụ phiến diện (khaṇḍarūpakaṃ) và có khiếm khuyết. Còn câu ‘một rừng sen xanh, (chính là) đôi mắt’ v.v., thì lại là hay đẹp dù có sự khác biệt về số (giữa các từ).

၂၂၂. ရူပကေ ဒေါသာဒေါသံ ဥပမာယံ ဝိယ ပရိကပ္ပေတွာ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဥပဒိသန္တော အာဟ ‘‘စန္ဒိမိ’’စ္စာဒိ. ‘‘စန္ဒိမာ စန္ဒော အာကာသပဒုမ’’န္တိ ဧတံ ခဏ္ဍရူပကံ အာကာသဿ တဠာကတ္တေန အနိရူပိတတ္တာ ခဏ္ဍရူပကံ နာမ. ဒုဋ္ဌံ ခဏ္ဍိတောပမာ ဝိယ ဒေါသဒုဋ္ဌံ နာမ. ‘‘အမ္ဘောရုဟဝနံ နီလုပ္ပလဝနံ နေတ္တာနီ’’တိအာဒိကံ ဥပမာနောပမေယျာနံ ဝစနနာနတ္တေပိ သုန္ဒရမေဝ.

222. Để chỉ dạy rằng những điểm hay và dở trong phép ẩn dụ nên được xem xét và nắm bắt tương tự như trong phép so sánh, tác giả nói câu kệ bắt đầu bằng ‘candimā’. Câu ‘Candimā, mặt trăng, là đóa sen của bầu trời’ là một phép ẩn dụ phiến diện, được gọi là ẩn dụ phiến diện (khaṇḍarūpakaṃ) vì bầu trời không được mô tả như một cái hồ. Nó có khiếm khuyết, được gọi là có lỗi, giống như phép so sánh phiến diện (khaṇḍitopamā). Câu ‘Một rừng sen xanh (ambhoruhavanaṃ), tức là một rừng hoa súng xanh (nīluppalavanaṃ), (chính là) đôi mắt (nettāni)’ v.v., thì vẫn là hay đẹp dù có sự khác biệt về số giữa đối tượng so sánh và đối tượng được so sánh.

၂၂၃.

223.

ပရိယန္တော ဝိကပ္ပာနံ, ရူပကဿော’ပမာယ စ;

နတ္ထိ ယံ တေန ဝိညေယျံ, အဝုတ္တ’မနုမာနတော.

Không có giới hạn cho các loại biến thể của phép ẩn dụ và phép so sánh; do đó, những gì chưa được nói đến nên được hiểu thông qua sự suy luận.

၂၂၃. ကိမေတ္တကာ ဧဝေါပမာရူပကဘေဒါ? နေတိ ပရိဒီပေန္တော အဝုတ္တံ အတိဒိသတိ ‘‘ပရိယန္တော’’ဣစ္စာဒိနာ. ရူပကဿ ဥပမာယ စ ဝိကပ္ပာနံ ပဘေဒါနံ ပရိယန္တော အဝသာနံ နတ္ထိ ယံ ယသ္မာ ကာရဏာ, တေန ကာရဏေန အဝုတ္တံ ဣဟာနုပါတံ ဝိကပ္ပဇာတံ သဗ္ဗဝိကပ္ပဗျာပကသာမညလက္ခဏာနုဂတရူပကဝိကပ္ပာနုသာရေန ဝိညေယျံ. ကသ္မာ? အနုမာနတော ယထာဝုတ္တဝိကပ္ပသင်္ခါတလိင်္ဂတော အဝုတ္တသေသရူပကာဝဂမသင်္ခါတေန အနုမာနဉာဏေနာတိ အတ္ထော.

223. Có bao nhiêu sự phân loại của thí dụ và ẩn dụ như vậy? Để làm sáng tỏ rằng không phải như thế, ngài chỉ ra điều chưa được nói đến bằng câu ‘pariyanto’ v.v... Bởi vì không có giới hạn, không có điểm kết thúc cho các sự phân loại của các biến thể của ẩn dụ và thí dụ, do nguyên nhân đó, những loại biến thể chưa được đề cập, không được bao gồm ở đây, cần được hiểu theo các biến thể của ẩn dụ tuân theo đặc tính chung bao trùm tất cả các biến thể. Tại sao? Có nghĩa là: bằng sự suy luận, tức là bằng trí suy luận (anumānañāṇa) bao gồm việc liễu giải các ẩn dụ còn lại chưa được nói đến từ dấu hiệu (liṅga) chính là các biến thể đã được trình bày.

၂၂၃. ဣဒါနိ ဣမေသမေဝ ဥပမာရူပကာနံ အဝုတ္တာနန္တဘေဒေါ ဝုတ္တာနုသာရေနေဝ ဉာတဗ္ဗောတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပရိယန္တော’’ဣစ္စာဒိ. ရူပကဿ စ ရူပကာလင်္ကာရဿ စ ဥပမာယ စ ဥပမာလင်္ကာရဿ စ ဝိကပ္ပာနံ ဝိဝိဓာကာရေန ကပ္ပိတပက္ခာနံ ပရိယန္တော ကောဋိ ယံ ယသ္မာ နတ္ထိ, တေန ကာရဏေန အဝုတ္တံ ဣမသ္မိံ သုဗောဓာလင်္ကာရေ အဝုတ္တပက္ခံ သမူဟံ အနုမာနတော အနုမာနဉာဏေန ဝိညေယျန္တိ. ဥပမာရူပကာနံ သကလမဝုတ္တပက္ခံ ဗျာပေတွာ ဌိတံ သာမညလက္ခဏံ အနတိက္ကမိတွာ ဝုတ္တေဟိ တေဟိ တေဟိ ပက္ခသင်္ခါတေဟိ လိင်္ဂေဟိ [Pg.225] သိဒ္ဓါနုမာနဉာဏေန သာမညလက္ခဏေ အန္တောဂဓာနမနုတ္တရူပကသင်္ခါတာနုမေယျာနံ အဝဗောဓော သက္ကာတိ အဓိပ္ပာယော. ရူပကဿ ပန ဥပမန္တောဂဓတ္တာ ဥပမာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌဒေါသာဒေါသံ ဒွိန္နမပိ ဥတ္တာနုတ္တပက္ခဿ သာဓာရဏံ ဟောတိ.

223. Bây giờ, để chỉ ra rằng vô số sự phân loại chưa được đề cập của chính các thí dụ và ẩn dụ này cần được biết đến chỉ theo những gì đã được trình bày, ngài nói ‘pariyanto’ v.v... Bởi vì không có giới hạn, không có điểm tận cùng cho các phương diện được hình thành theo nhiều cách khác nhau của các biến thể của ẩn dụ, của phép trang sức ẩn dụ, của thí dụ, và của phép trang sức thí dụ, do nguyên nhân đó, tập hợp các phương diện chưa được đề cập trong tập Subodhālaṅkāra này cần được hiểu bằng sự suy luận, bằng trí suy luận. Ý nghĩa là: có thể liễu giải được các ẩn dụ chưa được nói đến, vốn được suy luận và bao hàm trong đặc tính chung, bằng trí suy luận đã được xác lập thông qua chính những dấu hiệu đã được nêu, tức là các phương diện đã được trình bày, mà không vượt qua đặc tính chung vốn tồn tại và bao trùm toàn bộ phương diện chưa được đề cập của thí dụ và ẩn dụ. Hơn nữa, vì ẩn dụ được bao hàm trong thí dụ, nên các lỗi và phi lỗi đã được chỉ ra đối với thí dụ cũng là chung cho cả phương diện đã được đề cập và chưa được đề cập của cả hai.

၂၂၄.

224.

ပုနပ္ပုနမုစ္စာရဏံ, ယ’မတ္ထဿ ပဒဿ စ;

ဥဘယေသဉ္စ ဝိညေယျာ, သာ’ယ’မာဝုတ္တိ နာမတော.

Sự lặp đi lặp lại, của cả ý nghĩa và từ ngữ; Và của cả hai, cần được hiểu, đó được gọi là phép điệp (āvutti).

၂၂၄. အာဝုတ္တိမဓိကိစ္စာဟ ‘‘ပုန’’ဣစ္စာဒိနာ. အတ္ထဿ အဘိဓေယျဿ ပဒဿ သဒ္ဒဿ စ ဥဘယေသံ အတ္ထပဒါနဉ္စ ပုနပ္ပုနံ ဘိယျော ဘိယျော ယံ ဥစ္စာရဏံ, သာယံ တိဝိဓာ နာမတော အာဝုတ္တိ ဝိညေယျာ, ဥစ္စာရဏဝသေန အာ ပုနပ္ပုနံ ဝတ္တနမာဝုတ္တီတိ.

224. Liên quan đến phép điệp, ngài nói ‘puna’ v.v... Sự phát âm lặp đi lặp lại, nhiều lần, của ý nghĩa, tức là cái được biểu thị, của từ ngữ, tức là âm thanh, và của cả hai, tức ý nghĩa và từ ngữ, điều đó cần được hiểu là phép điệp (āvutti) có ba loại theo tên gọi. Theo cách phát âm, sự diễn ra lặp đi lặp lại là phép điệp (āvutti).

၂၂၄. ဣဒါနိ အာဝုတ္တိံ ဒဿေတိ ‘‘ပုနပ္ပုနေ’’စ္စာဒိနာ. အတ္ထဿ သဒ္ဒါဘိဟိတအတ္ထဿ စ ပဒဿ စ ဥဘယေသံ အတ္ထပဒါနဉ္စ ယံ ပုနပ္ပုနုစ္စာရဏံ, သာ အယံ တိဝိဓာ နာမတော အာဝုတ္တိ ဣတိ ဝိညေယျာ. ပုနပ္ပုနေတိ ဧတဒဗျယံ ကြိယာဗာဟုလျေ ဝတ္တတေ. ဥစ္စာရဏဝသေန အာ ပုနပ္ပုနံ ဝတ္တနမာဝုတ္တိ.

224. Bây giờ, ngài trình bày về phép điệp bằng câu ‘punappuna’ v.v... Sự phát âm lặp đi lặp lại của ý nghĩa, tức là ý nghĩa được biểu thị bởi từ ngữ, và của từ ngữ, và của cả hai, tức ý nghĩa và từ ngữ, điều đó cần được hiểu là phép điệp (āvutti) có ba loại theo tên gọi. Bất biến từ ‘punappunaṃ’ này được dùng với ý nghĩa hành động nhiều lần. Theo cách phát âm, sự diễn ra lặp đi lặp lại là phép điệp (āvutti).

အတ္ထာဝုတ္တိ

Điệp ý (Atthāvutti)

၂၂၅.

225.

မနော ဟရတိ သဗ္ဗေသံ, အာဒဒါတိ ဒိသာ ဒသ;

ဂဏှာတိ နိမ္မလတ္တဉ္စ, ယသောရာသိ ဇိနဿ’ယံ.

Uy danh của bậc Chiến Thắng này, chiếm trọn tâm trí của tất cả; bao trùm cả mười phương; và đạt được sự thanh tịnh.

၂၂၅. ဥဒါဟရတိ ‘‘မနော’’ဣစ္စာဒိ. ဇိနဿ အယံ ယသောရာသိ သဗ္ဗေသံ ဇနာနံ မနော စိတ္တံ ဟရတိ, ဒသ ဒိသာ အာဒဒါတိ သဗ္ဗဒါ တံဝိသယတ္တာ, နိမ္မလတ္တံ နိမ္မလဘာဝံ ဂဏှာတိ, ဧတ္ထ ဂဟဏလက္ခဏဿ အတ္ထဿ အနေကေဟိ ပရိယာယဝစနေဟိ အာဝတ္တိတတ္တာ အယံ အတ္ထာဝုတ္တိ.

225. Ngài nêu ví dụ bằng câu ‘mano’ v.v... Uy danh này của bậc Chiến Thắng chiếm trọn tâm trí, tấm lòng của tất cả mọi người; bao trùm mười phương vì luôn là đối tượng của nó; đạt được sự thanh tịnh, tức là trạng thái không tỳ vết. Ở đây, vì ý nghĩa có đặc tính là ‘nắm giữ’ (gahaṇa) được lặp lại bằng nhiều từ đồng nghĩa, nên đây là phép điệp ý (atthāvutti).

၂၂၅. ဥဒါဟရတိ [Pg.226] ‘‘မနော ဟရတိ’’စ္စာဒိနာ. ဇိနဿ အယံ ယသောရာသိ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ မနော စိတ္တံ ဟရတိ ဂဏှာတိ, ဒသ ဒိသာ အာဒဒါတိ အဝိသယဋ္ဌာနာဘာဝတော ဂဏှာတိ, နိမ္မလတ္တဉ္စ ဘူတပရိသုဒ္ဓဂုဏေန နိပ္ဖန္နတ္တာ ဂဏှာတိ. ဧတ္ထ ‘‘ဂဏှာတီ’’တိ ဧကဿေဝတ္ထဿ ‘‘ဟရတိ, အာဒဒါတိ, ဂဏှာတီ’’တိ အညေဟိ ပရိယာယဝစနေဟိ အာဝတ္တိတတ္တာ အယမတ္ထာဝုတ္တိ နာမ. နိဂ္ဂတော မလေဟီတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ, ယသသော ရာသိဣတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

225. Ngài nêu ví dụ bằng câu ‘mano harati’ v.v... Uy danh này của bậc Chiến Thắng chiếm giữ, nắm bắt tâm trí, tấm lòng của tất cả chúng sanh; bao trùm, nắm giữ mười phương vì không có nơi nào ngoài phạm vi của nó; và đạt được sự thanh tịnh vì được thành tựu bởi phẩm chất trong sạch chân thật. Ở đây, vì cùng một ý nghĩa ‘nắm giữ’ được lặp lại bằng các từ đồng nghĩa khác là ‘harati, ādadāti, gaṇhāti’, nên đây được gọi là phép điệp ý. Phân tích cú pháp là: ‘niggato malehi’ (thoát khỏi các cấu uế), và ‘tassa bhāvo’ (trạng thái của điều đó), và ‘yasaso rāsi’ (khối uy danh).

ပဒါဝုတ္တိ

Điệp từ (Padāvutti)

၂၂၆.

226.

ဝိဘာသေန္တိ ဒိသာ သဗ္ဗာ, မုနိနော ဒေဟကန္တိယော;

ဝိဘာ သေန္တိ စ သဗ္ဗာပိ, စန္ဒာဒီနံ ဟတာ ဝိယ.

Hào quang thân của bậc Mâu-ni, chiếu sáng khắp mọi phương; Và tất cả ánh quang của mặt trăng v.v... dường như bị hủy diệt.

၂၂၆. ‘‘ဝိဘာသေန္တိ’’စ္စာဒိ. မုနိနော ဒေဟကန္တိယော သဗ္ဗာ ဒိသာ ဝိဘာသေန္တိ ဝိသေသေန ဒီပေန္တိ, ယတော ဧဝံ တသ္မာ ကာရဏာ စန္ဒာဒီနံ သဗ္ဗာပိ ဝိဘာ သောဘာ ဟတာ ပဟတာ ဝိယ သေန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ ပဒါဝုတ္တိ.

226. Câu ‘Vibhāsenti’ v.v... Hào quang thân của bậc Mâu-ni chiếu sáng, làm rực rỡ một cách đặc biệt khắp mọi phương. Vì lẽ đó, do nguyên nhân ấy, tất cả ánh quang, vẻ rực rỡ của mặt trăng v.v... tồn tại, diễn ra như thể bị hủy diệt, bị đánh bại. Đây là phép điệp từ.

၂၂၆. ‘‘ဝိဘာသေန္တိ’’စ္စာဒိ. မုနိနော ဒေဟကန္တိယော သဗ္ဗာ ဒိသာ ဝိဘာသေန္တိ ယသ္မာ ဝိသေသေန ပကာသေန္တိ, တသ္မာ စန္ဒာဒီနံ သဗ္ဗာပိ ဝိဘာ ကန္တိယော ဟတာ ပဟတာ ဝိယ သေန္တိ ပဝတ္တန္တိ စ, ‘‘ဝိဘာသေန္တီ’’တိ ပဒဿေဝ အာဝတ္တနတော အယံ ပဒါဝုတ္တိ နာမ. ဒေဟေ ကန္တိယောတိ ဝါကျံ.

226. Câu ‘Vibhāsenti’ v.v... Bởi vì hào quang thân của bậc Mâu-ni chiếu sáng, làm hiển lộ một cách đặc biệt khắp mọi phương, cho nên tất cả ánh quang, vẻ rực rỡ của mặt trăng v.v... tồn tại, diễn ra như thể bị hủy diệt, bị đánh bại. Do sự lặp lại của chính từ ‘vibhāsenti’, nên đây được gọi là phép điệp từ. Cụm từ là ‘dehe kantiyo’ (hào quang trên thân).

ဥဘယာဝုတ္တိ

Điệp cả hai (Ubhayāvutti)

၂၂၇.

227.

ဇိတွာ ဝိဟရတိ က္လေသ-ရိပုံ လောကေ ဇိနော အယံ;

ဝိဟရတျာ’ရိဝဂ္ဂေါ’ယံ, ရာသီဘူတောဝ ဒုဇ္ဇနေ.

Bậc Chiến Thắng này, sau khi chinh phục kẻ thù phiền não, an trú trong thế gian; Còn nhóm kẻ thù này lại an trú nơi kẻ ác, như thể được chất đống lại.

၂၂၇. ‘‘ဇိတွာ’’ဣစ္စာဒိ. အယံ ဇိနော က္လေသရိပုံ ဇိတွာ လောကေ ဝိဟရတိ ပဝတ္တတိ, အယံ တေန ဇိတော အရိဝဂ္ဂေါ သတ္တုသမူဟော [Pg.227] ဒုဇ္ဇနေ ရာသီဘူတော ဝိယ တတော အလဒ္ဓပ္ပတိဋ္ဌတ္တာ. ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ အတ္ထဿ ပဒါနဉ္စ အာဝုတ္တိတော ဥဘယာဝုတ္တိ.

227. Câu ‘Jitvā’ v.v... Bậc Chiến Thắng này, sau khi chinh phục kẻ thù phiền não, an trú, tồn tại trong thế gian. Nhóm kẻ thù này, tập hợp quân địch này, bị ngài chinh phục, [an trú] nơi kẻ ác như thể được chất đống lại, vì không tìm được chỗ đứng ở nơi ngài. Do sự lặp lại của cả ý nghĩa và từ ngữ ‘viharati’, đây là phép điệp cả hai.

၂၂၇. ‘‘ဇိတွာ’’ဣစ္စာဒိ. အယံ ဇိနော က္လေသရိပုံ ဇိတွာ လောကေ ဝိဟရတိ, အယံ အရိဝဂ္ဂေါ က္လေသရိပုသမူဟော ဒုဇ္ဇနေ ရာသီဘူတောဝ ဝိဟရတီတိ. ဝါသသင်္ခတဿ အတ္ထဿ စ ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ ပဒဿ စ ပုန ဥစ္စာရဏတော အယံ ဥဘယာဝုတ္တိ နာမ ဟောတိ. က္လေသော ဧဝ ရိပူတိ စ, အရီနံ ဝဂ္ဂေါတိ စ, အရာသိ ရာသိ အဘဝီတိ စ, ကုစ္ဆိတော ဇနောတိ စ ဝါကျံ.

227. Câu ‘Jitvā’ v.v... Bậc Chiến Thắng này, sau khi chinh phục kẻ thù phiền não, an trú trong thế gian; nhóm kẻ thù này, tức tập hợp kẻ thù phiền não, an trú nơi kẻ ác như thể được chất đống lại. Do sự phát âm lặp lại của từ ‘viharati’ và của ý nghĩa được gọi là ‘sự trú ngụ’, nên đây được gọi là phép điệp cả hai. Các cụm từ là: ‘kleso eva ripu’ (phiền não chính là kẻ thù), ‘arīnaṃ vaggo’ (nhóm kẻ thù), ‘arāsi rāsi abhavi’ (không phải là một đống đã trở thành một đống), và ‘kucchito jano’ (người đáng khinh).

၂၂၈.

228.

ဧကတ္ထ ဝတ္တမာနမ္ပိ, သဗ္ဗဝါကျောပကာရကံ;

ဒီပကံ နာမ တဉ္စာဒိ-မဇ္ဈန္တဝိသယံ တိဓာ.

Mặc dù chỉ xuất hiện ở một nơi, nhưng lại hữu ích cho toàn bộ câu; đó được gọi là phép đăng (dīpaka), và nó có ba loại, tùy thuộc vào vị trí ở đầu, giữa, hoặc cuối.

၂၂၈. ဒီပကံ ပရိဒီပယမာဟ ‘‘ဧကတ္ထေ’’စ္စာဒိ. ဧကတ္ထ ဝါကျဿာဒေါ မဇ္ဈေ အန္တေ ဝါ ဝတ္တမာနမ္ပိ ကြိယာဇာတျာဒိကံ သဗ္ဗဿ အဘိမတဿ ကဿစိ ဝါကျဿ ကြိယာကာရကသမ္ဗန္ဓာဘိဓာယိနော ပဒသန္တာနဿ ဥပကာရကံ ဝါကျတ္ထာနွယဝသေန ဒီပကံ နာမ, ဒီပေါ ဝိယ ဧကဒေသေ ဝတ္တိတောပိ သကလပဒတ္ထဝသေန သဗ္ဗဝါကျံ ဒီပယတိ ပကာသေတီတိ. တဉ္စ ဒီပကံ အာဒိ စ မဇ္ဈဉ္စ အန္တဉ္စ ဝိသယော ဂေါစရော ယဿ တာဒိသံ တိဓာ အာဒိဒီပကံ မဇ္ဈဒီပကံ အန္တဒီပကန္တိ တိဝိဓံ ဟောတီတိ အတ္ထော, တမ္ပိ ကြိယာဒီနံ ဝသေန ပစ္စေကံ တိဝိဓံ ဟောတိ.

228. Ngài giải thích về phép minh dụ bằng câu «ekatthe» v.v... Phép minh dụ (dīpaka) là (một từ loại) như động từ, danh từ chỉ chủng loại v.v... dù chỉ xuất hiện ở một nơi, hoặc ở đầu, hoặc ở giữa, hoặc ở cuối câu, nhưng có tác dụng hỗ trợ cho toàn bộ câu văn muốn nói, tức là chuỗi từ ngữ biểu thị mối liên hệ giữa hành động và tác nhân, thông qua sự liên kết với ý nghĩa của câu. (Nó được gọi là minh dụ) vì giống như ngọn đèn, dù chỉ ở một chỗ nhưng nó soi sáng, làm rõ toàn bộ câu văn thông qua ý nghĩa của tất cả các từ. Và phép minh dụ ấy, có đối tượng hoặc phạm vi là phần đầu, phần giữa, và phần cuối, nên có ba loại như sau: minh dụ ở đầu (ādidīpaka), minh dụ ở giữa (majjhadīpaka), và minh dụ ở cuối (antadīpaka). Đó là ý nghĩa. Mỗi loại ấy lại có ba loại nhỏ tùy theo động từ v.v...

၂၂၈. ဣဒါနိ ဒီပကာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဧကတ္ထေ’’စ္စာဒိနာ. ဧကတ္ထ ဝါကျဿ အာဒိမဇ္ဈာဝသာနေသွေကသ္မိံ ဝတ္တမာနမ္ပိ ကြိယာဇာတိဂုဏတ္တယံ သဗ္ဗဝါကျောပကာရကံ ဝတ္တုမိစ္ဆိတကြိယာကာရကသမ္ဗန္ဓပ္ပကာသကပဒသန္တာနသင်္ခါတဝါကျဿ ဝါကျတ္ထာဝဗောဓဝသေန ပယောဇနံ ဒီပကံ နာမ ဧကဋ္ဌာနေ [Pg.228] ဌတွာ ဝိသယီဘူတသဗ္ဗဋ္ဌာနဂတဒဗ္ဗပကာသကပဒီပသမာနတ္တာ ဒီပကံ နာမ ဟောတိ. တဉ္စ ဒီပကံ အာဒိမဇ္ဈန္တဝိသယံ ဝါကျဿ အာဒိဝိသယံ မဇ္ဈဝိသယံ အန္တဝိသယဉ္စေတိ တိဓာ ဟောတိ. ဧတေသု ဧကေကမပိ ကြိယာဇာတိဂုဏဘေဒေန ပုနပိ တိဝိဓံ ဟောတီတိ ဝိညေယျံ. ဒီပေတီတိ ဒီပေါ, ပဒီပေါ. ပဋိဘာဂတ္ထေ ကပ္ပစ္စယေန ဒီပေါ ဝိယာတိ ဒီပကံ. ဝါကျဿ အာဒိ စ မဇ္ဈဉ္စ အန္တဉ္စေတိ စ, တံ ဝိသယော အဿေတိ စ ဝါကျံ.

228. Bây giờ, ngài trình bày về phép trang sức minh dụ (dīpakālaṅkāra) bằng câu «ekatthe» v.v... Bộ ba gồm động từ, danh từ chỉ chủng loại, và tính từ, dù chỉ xuất hiện ở một nơi trong ba vị trí đầu, giữa, hoặc cuối câu, nhưng có tác dụng hỗ trợ cho toàn bộ câu văn, tức là câu được xem là chuỗi từ ngữ biểu thị mối liên hệ giữa hành động và tác nhân được chủ ý nói đến, thông qua việc làm cho hiểu rõ ý nghĩa của câu, thì được gọi là phép minh dụ (dīpaka). Nó được gọi là phép minh dụ (dīpaka) vì tương tự như ngọn đèn, đứng ở một nơi mà soi sáng tất cả các vật ở mọi nơi trong phạm vi của nó. Và phép minh dụ ấy có đối tượng là phần đầu, phần giữa, và phần cuối, tức là đối tượng ở đầu câu, đối tượng ở giữa câu, và đối tượng ở cuối câu, nên có ba loại. Cần hiểu rằng, mỗi một trong các loại này lại được chia thành ba loại nữa theo sự khác biệt về động từ, danh từ chỉ chủng loại, và tính từ. (Từ) dīpa (ngọn đèn) là cái soi sáng, tức là padīpa (ngọn đèn). Với hậu tố 'ka' mang ý nghĩa tương tự, dīpaka có nghĩa là "giống như ngọn đèn". (Đây là cách phân tích câu văn:) «Vākyassa ādi ca majjhañca antañceti ca, taṃ visayo asseti ca».

အာဒိဒီပက

Minh dụ ở đầu

၂၂၉.

229.

အကာသိ ဗုဒ္ဓေါ ဝေနေယျ-ဗန္ဓူနမမိတောဒယံ;

သဗ္ဗပါပေဟိ စ သမံ-နေကတိတ္ထိယမဒ္ဒနံ.

Đức Phật đã tạo nên sự hưng thịnh vô lượng cho những quyến thuộc cần được giáo hóa; và cùng với (việc đoạn trừ) tất cả các điều ác, (Ngài đã) dẹp tan nhiều tà thuyết ngoại đạo.

၂၂၉. ဥဒါဟရတိ ‘‘အကာသိ’’စ္စာဒိ. ဗုဒ္ဓေါ ဝေနေယျာ ဝိနေတဗ္ဗာယေဝ ဗန္ဓဝေါ တေသံ အမိတမပရိမိတံ ဥဒယမဘိဝုဒ္ဓိံ အကာသိ. န ကေဝလံ တမေဝ, သဗ္ဗပါပေဟိ သမံ ဧကတော အနေကာနံ တိတ္ထိယာနံ မဒ္ဒနဉ္စ အကာသီတိ. ဣဟ ‘‘အကာသီ’’တိ ကြိယာပဒေနာဒိဝတ္တိနာ သဗ္ဗမေဝ ဝါကျံ ဒီပယတီတိ ကြိယာဒိဒီပကမေတံ.

229. Ngài nêu ví dụ bằng câu «akāsi» v.v... Đức Phật đã tạo ra sự hưng thịnh, tức là sự phát triển, vô lượng, không thể đo lường, cho những quyến thuộc của Ngài, tức là những người cần được giáo hóa. Không chỉ vậy, (Ngài) còn cùng lúc dẹp tan nhiều tà thuyết ngoại đạo cùng với tất cả các điều ác. Ở đây, vì động từ «akāsi» đứng ở đầu câu đã soi sáng cho toàn bộ câu văn, nên đây là phép minh dụ bằng động từ ở đầu câu.

၂၂၉. ‘‘အကာသိ’’စ္စာဒိ. ဗုဒ္ဓေါ ဝေနေယျဗန္ဓူနံ အမိတောဒယံ ပမာဏရဟိတာဘိဝုဒ္ဓိံ အကာသိ. န ကေဝလံ တမေဝ, သမံ ဧကက္ခဏေ သဗ္ဗပါပေဟိ သဟာနေကတိတ္ထိယမဒ္ဒနဉ္စ အကာသီတိ. ဝါကျာဒိမှိ ကြိယာယ ဌိတတ္တာ ဣဒံ ကြိယာဒိဒီပကံ နာမ. အမိတော စ သော ဥဒယော စေတိ စ, အနေကာ စ တေ တိတ္ထိယာ စေတိ စ, တေသံ မဒ္ဒနမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

229. «Akāsi» v.v... Đức Phật đã tạo ra sự hưng thịnh vô lượng, tức là sự phát triển không thể đo lường, cho những quyến thuộc cần được giáo hóa. Không chỉ vậy, trong cùng một khoảnh khắc, (Ngài) còn dẹp tan nhiều tà thuyết ngoại đạo cùng với tất cả các điều ác. Vì động từ đứng ở đầu câu, nên đây được gọi là phép minh dụ bằng động từ ở đầu câu. (Đây là cách phân tích các từ ghép:) «Amito ca so udayo ceti ca», «anekā ca te titthiyā ceti ca», và «tesaṃ maddanamiti».

မဇ္ဈေဒီပက

Minh dụ ở giữa

၂၃၀.

230.

ဒဿနံ မုနိနော သာဓု-ဇနာနံ ဇာယတေ’မတံ;

တဒညေသံ တု ဇန္တူနံ, ဝိသံ နိစ္စောပတာပနံ.

Việc thấy bậc Mâu-ni, đối với người thiện, trở thành bất tử; nhưng đối với các chúng sanh khác, (lại) trở thành chất độc, luôn gây phiền não.

၂၃၀. ‘‘ဒဿန’’မိစ္စာဒိ. [Pg.229] မုနိနော ဒဿနံ သာဓုဇနာနံ အမတံ နိဗ္ဗာနံ နာမ ဇာယတေ အမတဿ သာဓနတော, တေဟိ သာဓုဇနေဟိ အညေသံ ဇန္တူနံ နိစ္စမုပတာပေတီတိ နိစ္စောပတာပနံ ဝိသံ ဇာယတေ, တသ္မိံ မနောပဒေါသဿ ဝိသသဒိသတ္တာ နိရယာဒိဒုက္ခာဝဟဘာဝတောတိ. ကြိယာမဇ္ဈဒီပကမေတံ.

230. «Dassanaṃ» v.v... Việc thấy bậc Mâu-ni, đối với người thiện, trở thành cái gọi là bất tử (amata), tức là Niết-bàn, vì đó là phương tiện để chứng đắc trạng thái bất tử. Đối với các chúng sanh khác ngoài những người thiện ấy, (việc thấy bậc Mâu-ni) trở thành chất độc luôn gây phiền não (niccopatāpanaṃ), vì nó luôn làm cho phiền não; bởi vì tâm sân hận đối với ngài giống như chất độc, và vì nó mang lại khổ đau ở địa ngục v.v... Đây là phép minh dụ bằng động từ ở giữa câu.

၂၃၀. ‘‘ဒဿန’’မိစ္စာဒိ. မုနိနော ဒဿနံ သာဓုဇနာနံ အမတံ အမတသင်္ခါတနိဗ္ဗာနဿ ဧကန္တကာရဏတ္တာ ကာရိယောပစာရေန အမတံ ဘူတံ ဇာယတေ, တဒညေသံ တေဟိ သာဓုဇနေဟိ အညေသံ ဇန္တူနံ တု နိစ္စောပတာပနံ သတတမုပတာပကရဏတော ဝိသံ ဇာယတေ ဝိသတုလျပဋိဃကာရဏတ္တာ ကာရိယောပစာရေန ဝိသံ ဘဝတီတိ. ဣဒံ ကြိယာယ မဇ္ဈေ ဌိတတ္တာ ကြိယာမဇ္ဈဒီပကံ. သာဓဝေါ စ တေ ဇနာ စေတိ စ, တေဟိ အညေတိ စ ဝါကျံ.

230. «Dassanaṃ» v.v... Việc thấy bậc Mâu-ni, đối với người thiện, trở thành bất tử (amata), tức là trở thành bất tử theo phép ẩn dụ chỉ kết quả (kāriyopacāra) vì đó là nguyên nhân duy nhất của Niết-bàn được gọi là bất tử. Nhưng đối với các chúng sanh khác ngoài những người thiện ấy, (việc thấy bậc Mâu-ni) trở thành chất độc luôn gây phiền não (niccopatāpanaṃ), vì nó liên tục gây ra sự phiền não; (nó) trở thành chất độc theo phép ẩn dụ chỉ kết quả vì đó là nguyên nhân của sự sân hận tương tự như chất độc. Vì động từ đứng ở giữa, nên đây là phép minh dụ bằng động từ ở giữa câu. (Đây là cách phân tích câu văn:) «Sādhavo ca te janā ceti ca», và «tehi aññeti ca».

အန္တဒီပက

Minh dụ ở cuối

၂၃၁.

231.

အစ္စန္တကန္တလာဝဏျ-စန္ဒာတပမနောဟရော;

ဇိနာနနိန္ဒု ဣန္ဒု စ, ကဿ နာ’နန္ဒကော ဘဝေ.

Vầng trăng kim diện của đấng Chiến Thắng, và cả vầng trăng (trên trời), vốn khả ái bởi ánh trăng của vẻ đẹp duyên dáng tột cùng, lại không là niềm hoan hỷ cho ai?

၂၃၁. ‘‘အစ္စန္တေ’’စ္စာဒိ. အစ္စန္တံ ကန္တံ မနုညံ လာဝဏျံ ပိယဘာဝေါ, တမေဝ, တမိဝ ဝါစန္ဒာတပေါ စန္ဒိကာ, တေန မနောဟရော ဇိနာနနိန္ဒု ဣန္ဒု စန္ဒော စ ကဿ ဇနဿ အာနန္ဒကော န ဘဝတီတိ. ကြိယာန္တဒီပကံ.

231. «Accantaṃ» v.v... Vẻ đẹp duyên dáng (lāvaṇya) là trạng thái đáng yêu, vô cùng đáng mến, khả ái. Ánh trăng (candātapa), tức là ánh sáng của mặt trăng (candikā), chính là vẻ đẹp ấy, hoặc giống như vẻ đẹp ấy. Khả ái bởi ánh trăng đó, vầng trăng kim diện của đấng Chiến Thắng và vầng trăng, tức là mặt trăng, lại không là niềm hoan hỷ cho người nào? (Đây là) phép minh dụ bằng động từ ở cuối câu.

၂၃၁. ‘‘အစ္စန္တိ’’စ္စာဒိ. အစ္စန္တကန္တလာဝဏျစန္ဒာတပမနောဟရော အတိသယေန မနုညပိယဘာဝသင်္ခါတဝိလာသနာမကေန စန္ဒကိရဏေန, နော စေ, အတိသယေန မနုညပိယတာသင်္ခါတဝိလာသသဒိသေန စန္ဒကိရဏေန မနောဟရော ဇိနာနနိန္ဒု သမ္ဗုဒ္ဓဿ မုခစန္ဒော စ ဣန္ဒု စ ပကတိစန္ဒော စ ကဿ အာနန္ဒကော န ဘဝေ. ဣဒံ ကြိယာယ အန္တေ ဌိတတ္တာ ကြိယာန္တဒီပကံ နာမ. အန္တံ အတိက္ကန္တန္တိ စ, တဉ္စ တံ ကန္တဉ္စေတိ စ, [Pg.230] လဝဏဿ ဘာဝေါ လာဝဏျံ, မဓုရဘာဝေါ, တံသဒိသတ္တာ အစ္စန္တကန္တဉ္စ တံ လာဝဏျဉ္စာတိ စ, စန္ဒဿ အာတပေါ ကိရဏောတိ စ, အစ္စန္တကန္တလာဝဏျမေဝ စန္ဒာတပေါတိ စ, စန္ဒပက္ခေ အစ္စန္တကန္တလာဝဏျမိဝ စ သော စန္ဒာတပေါ စာတိ စ, တေန မနောဟရောတိ စ, ဇိနာနနမေဝ ဣန္ဒူတိ စ ဝါကျံ. ဣမိနာ ကြိယာဒီပကတ္တယေနေဝ အဝုတ္တဇာတိဒီပကဂုဏဒီပကာနိပိ ဉာတဗ္ဗာနိ.

231. «Accantaṃ» v.v... (Vầng trăng kim diện và vầng trăng) khả ái bởi ánh trăng (candakiraṇa) được gọi là vẻ yêu kiều (vilāsa), tức là trạng thái đáng yêu khả ái một cách tột bậc; hoặc là, khả ái bởi ánh trăng tương tự như vẻ yêu kiều được gọi là trạng thái đáng yêu khả ái một cách tột bậc. Vầng trăng kim diện của đấng Chiến Thắng, tức là vầng trăng trên khuôn mặt của bậc Chánh Đẳng Giác, và vầng trăng, tức là mặt trăng tự nhiên, lại không là niềm hoan hỷ cho ai? Vì động từ đứng ở cuối, nên đây được gọi là phép minh dụ bằng động từ ở cuối câu. (Đây là cách phân tích câu văn:) «Antaṃ atikkantanti ca», «tañca taṃ kantañceti ca», «lavaṇassa bhāvo lāvaṇyaṃ, madhurabhāvo», «taṃsadisattā accantakantañca taṃ lāvaṇyañcāti ca», «candassa ātapo kiraṇoti ca», «accantakantalāvaṇyameva candātapoti ca», «candapakkhe accantakantalāvaṇyamiva ca so candātapo cāti ca», «tena manoharoti ca», và «jinānanameva indūti ca». Thông qua ba loại minh dụ bằng động từ này, cũng cần hiểu về các phép minh dụ bằng danh từ chỉ chủng loại và minh dụ bằng tính từ không được nói đến.

မာလာဒီပက

Minh dụ chuỗi

၂၃၂.

232.

ဟောတာ’ဝိပ္ပဋိသာရာယ,သီလံ ပါမောဇ္ဇဟေတု သော;

တံ ပီတိဟေတု, သာ စာ’ယံ,ပဿဒ္ဓါဒိပသိဒ္ဓိယာ.

Giới luật là để không hối hận, sự không hối hận ấy là nhân của sự hân hoan; sự hân hoan ấy là nhân của sự hoan hỷ, và sự hoan hỷ này lại là để thành tựu sự khinh an v.v...

၂၃၂. အာဒိဒီပကာဒီသုပိ တေသု ပယောဂက္ကမေန ပကာရန္တရမတ္ထီတိ ဝဒတိ ‘‘ဟောတိ’’စ္စာဒိ. သီလံ ပဉ္စသီလာဒိကံ, အဝိပ္ပဋိသာရာယ ပစ္ဆာနုတာပါဘာဝါယ ဟောတိ, သော အဝိပ္ပဋိသာရော ပါမောဇ္ဇဿ ဥပ္ပန္နမတ္တာယ ပီတိယာ ဟေတု ဟောတိ, တံ ပါမောဇ္ဇံ ပီတိယာ ဗလဝဘူတာယ ဟေတု ဟောတိ, သာ စာယံ ပီတိ ပဿဒ္ဓါဒီနံ ပဿဒ္ဓိသုခါဒီနံ ပသိဒ္ဓိယာ နိပ္ဖတ္တိယာ ဟောတီတိ ယောဇနီယံ.

232. Ngài nói (câu kệ) bắt đầu bằng "hoti" để chỉ rằng ngay cả trong những (ví dụ) như thể đăng ở đầu v.v..., cũng có một loại khác theo trình tự áp dụng. Giới, như ngũ giới v.v..., đưa đến sự không hối hận, tức là không có sự ăn năn hối tiếc. Sự không hối hận ấy là nhân cho sự hân hoan, tức là hỷ vừa mới sanh khởi. Sự hân hoan ấy là nhân cho hỷ, tức là hỷ đã trở nên mạnh mẽ. Và hỷ này đưa đến sự thành tựu, sự hoàn thành của an tịnh v.v..., tức là an tịnh, lạc v.v... nên được hiểu như vậy.

၂၃၂. ဣဒါနိ နဝသု ဒီပကေသု ပယောဂဝိသေသေန သာဓေတဗ္ဗေ အညပ္ပကာရေ ဒဿေတိ ‘‘ဟောတိ’’စ္စာဒိနာ. သီလံ သုရက္ခိတံ ပဉ္စင်္ဂဒသင်္ဂါဒိသီလံ အဝိပ္ပဋိသာရာယ ဟောတိ, သော အဝိပ္ပဋိသာရော ပါမောဇ္ဇဟေတု ဟောတိ ဥပ္ပန္နမတ္တာယ တရုဏပီတိယာ ကာရဏံ ဘဝတိ, တံ ပါမောဇ္ဇံ ပီတိဟေတု ဗလဝပီတိကာရဏံ ဟောတိ, သာ အယဉ္စ ပီတိ ပဿဒ္ဓါဒိပသိဒ္ဓိယာ ကာယပဿဒ္ဓိစိတ္တပဿဒ္ဓိအာဒီနံ သိဒ္ဓိယာ ဟေတု ဟောတိ. န ဝိပ္ပဋိသာရော အဝိပ္ပဋိသာရော, နသဒ္ဒေါ ပသဇ္ဇပဋိသေဓေ ဝတ္တတေ. ပမုဒိတဿ ဘာဝေါတိ စ, တဿ ဟေတူတိ [Pg.231] စ, ပဿဒ္ဓိ အာဒိ ယေသံ သုခါဒီနန္တိ စ, တေသံ ပသိဒ္ဓီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

232. Bây giờ, ngài chỉ ra một loại khác cần được thực hiện thông qua một ứng dụng đặc biệt trong chín loại đăng bằng (câu kệ) bắt đầu bằng "hoti". Giới được khéo giữ gìn, tức là giới năm chi, mười chi v.v..., đưa đến sự không hối hận. Sự không hối hận ấy là nhân của sự hân hoan, trở thành nguyên nhân cho hỷ non trẻ vừa mới sanh khởi. Sự hân hoan ấy là nhân của hỷ, trở thành nguyên nhân cho hỷ mạnh mẽ. Và hỷ này là nhân cho sự thành tựu của an tịnh v.v..., cho sự thành công của thân an tịnh, tâm an tịnh v.v... Avippaṭisāra là na vippaṭisāro (không hối hận), từ na được dùng theo nghĩa phủ định trực tiếp. Và sự phân tích cú pháp là: "trạng thái của người hoan hỷ", "nhân của điều đó", "an tịnh v.v... mà trong đó có lạc v.v...", và "sự thành tựu của chúng".

၂၃၃.

233.

ဣစ္စာ’ဒိဒီပကတ္တေပိ, ပုဗ္ဗံ ပုဗ္ဗမပေက္ခိနီ;

ဝါကျမာလာ ပဝတ္တာတိ, တံ မာလာဒီပကံ မတံ.

Mặc dù là thể đăng ở đầu, nhưng vì chuỗi câu văn tiếp diễn, phụ thuộc vào từng câu trước, nên điều đó được xem là thể đăng vòng hoa.

၂၃၃. ကိမိဒံ တဝ ပကာရန္တရမိစ္စာဟ ‘‘ဣစ္စာဒိ’’စ္စာဒိ. ဣစ္စေဝမိမံ ယံ တံ မာလာဒီပကံ မတံ. နနု ကြိယာဒိဒီပကမေတမိစ္စာဟ ‘‘အာဒိဒီပကတ္တေပီ’’တိ. ယဇ္ဇပျာဒိဒီပကမေတံ ပုဗ္ဗံ ပုဗ္ဗံ ဝါကျံ ‘‘ဟောတာဝိပ္ပဋိသာရာယ သီလ’’န္တိအာဒိကံ အပေက္ခိနီ အပေက္ခမာနာ ဝါကျာနံ ယထာဝုတ္တာနံ မာလာ ပရမ္ပရာ ပဝတ္တာတိ. တံ ယထာဝုတ္တံ မာလာဒီပကံ မတံ, နာဒိဒီပကန္တိ.

233. "Đây là loại khác của ngài là gì?" Ngài nói (câu kệ) bắt đầu bằng "iccādi". Điều được nói như vậy được xem là thể đăng vòng hoa. "Chẳng phải đây là thể đăng động từ ở đầu sao?" Ngài nói "ādidīpakattepi" (mặc dù là thể đăng ở đầu). Mặc dù đây là thể đăng ở đầu, nhưng một chuỗi, một loạt các câu văn như đã nói, tiếp diễn phụ thuộc vào, mong đợi vào từng câu trước như "sīlaṃ hoti avippaṭisārāya". Điều đó, như đã nói, được xem là thể đăng vòng hoa, chứ không phải là thể đăng ở đầu.

၂၃၃. ‘‘ဣစ္စာဒိ’’စ္စာဒိ. အာဒိဒီပကတ္တေပိ ကြိယာဒိဒီပကဘာဝေ သတိပိ ဝါကျမာလာ အနေကဝါကျေန သမ္ဗဇ္ဈမာနာ ပရမ္ပရာ ပုဗ္ဗံ ပုဗ္ဗံ ‘‘ဟောတာဝိပ္ပဋိသာရာယာ’’တိအာဒိကံ ဝါကျံ အပေက္ခိနီ ပဝတ္တာ. ဣတိ ဣဒံ အနန္တရဂတပ္ပကာရံ ဒီပကံ ‘‘မာလာဒီပက’’န္တိ မတန္တိ. အာဒိမှိ ဒီပကမိတိ စ, ဝိသယောပစာရေန အာဒိ စ တံ ဒီပကဉ္စာတိ စ, မာလာ ဧဝ ဒီပကမိတိ စ ဝါကျံ.

233. (Câu kệ) bắt đầu bằng "iccādi". Mặc dù là thể đăng ở đầu, ngay cả khi là thể đăng động từ ở đầu, một chuỗi câu văn, một loạt câu được kết nối bởi nhiều câu, tiếp diễn phụ thuộc vào từng câu trước như "hotāvippaṭisārāya". Vì vậy, loại đăng vừa được đề cập này được xem là "đăng vòng hoa". Và cách phân tích cú pháp là: "đăng ở đầu", và bằng phép chuyển nghĩa của đối tượng, "nó là cái đầu và nó là cái đăng", và "vòng hoa chính là cái đăng".

၂၃၄.

234.

အနေနေဝ ပကာရေန, သေသာနမပိ ဒီပကေ;

ဝိကပ္ပာနံ ဝိဓာတဗ္ဗာ-နုဂတီ သုဒ္ဓဗုဒ္ဓိဘိ.

Cũng theo cách thức này, sự thấu hiểu về các biến thể còn lại trong thể đăng nên được thực hiện bởi những người có trí tuệ trong sáng.

၂၃၄. အဝုတ္တေ ဒီပကဝိကပ္ပေ အတိဒိသန္တော နိဂမေတိ ‘‘အနေနိ’’စ္စာဒိနာ. အနေနေဝ အနန္တရာ ဝုတ္တေန ပကာရေန ဝိဓိနာ ဒီပကေ ဒီပကဝိသယေ သေသာနမဝုတ္တာနံ ဝိကပ္ပာနံ ဇာတျာဒိဒီပကာဒိဘေဒါနံ အနုဂတိ အဝဗောဓော သုဒ္ဓဗုဒ္ဓိဘိ ပရိသုဒ္ဓမတီဟိ ကဝီဟိ ဝိဓာတဗ္ဗာ ကာတဗ္ဗာတိ.

234. Mở rộng (nguyên tắc) cho các biến thể của thể đăng chưa được đề cập, ngài kết luận bằng (câu kệ) bắt đầu bằng "anena". Theo chính cách thức này, theo phương pháp vừa được đề cập, trong vấn đề về thể đăng, sự thấu hiểu, sự lĩnh hội về các biến thể còn lại chưa được đề cập, các phân loại như thể đăng chủng loại ở đầu v.v..., nên được thực hiện, nên được làm bởi các thi sĩ có trí tuệ trong sáng, có tâm trí thanh tịnh.

၂၃၄. ဣဒါနိ အဝုတ္တဒီပကာနိပိ အတိဒိသတိ ‘‘အနေနေဝိ’’စ္စာဒိနာ. အနေနေဝ ပကာရေန ယထာဝုတ္တဒီပကပ္ပကာရေန ဒီပကေ ဒီပကဝိသယေ သေသာနံ အပိ ဝိကပ္ပာနံ အဝုတ္တဇာတိဒီပကဂုဏဒီပကသင်္ခါတာနံ [Pg.232] ပက္ခာနံ ဇာတျာဒိဒီပကဂုဏာဒိဒီပကာဒီနံ ဆန္နံ မာလာဒီပကာနဉ္စ အနုဂတိ အဝဗောဓော သုဒ္ဓဗုဒ္ဓိဘိ ကဝီဟိ ဝိဓာတဗ္ဗာ ဝုတ္တာနုသာရေနေဝ ကာတဗ္ဗာ. ဝိသေသတော အသင်္ကရတော ကပ္ပီယန္တီတိ စ, သုဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓိ ယေသန္တိ စ ဝါကျံ.

234. Bây giờ, ngài cũng mở rộng (nguyên tắc) cho các thể đăng chưa được đề cập bằng (câu kệ) bắt đầu bằng "anena". Theo chính cách thức này, theo cách thức của các loại đăng đã được mô tả, trong vấn đề về thể đăng, sự thấu hiểu, sự lĩnh hội về các biến thể còn lại, các loại được gọi là thể đăng chủng loại và thể đăng phẩm chất chưa được đề cập, và về sáu thể đăng vòng hoa như thể đăng chủng loại ở đầu, thể đăng phẩm chất ở đầu v.v..., nên được thực hiện bởi các thi sĩ có trí tuệ trong sáng, nên được làm đúng theo những gì đã được nói. Và cách phân tích cú pháp là: "chúng được sắp xếp một cách đặc biệt không lẫn lộn", và "những người có trí tuệ trong sáng".

၂၃၅.

235.

ဝိသေသဝစနိစ္ဆာယံ,နိသေဓဝစနံ တု ယံ;

အက္ခေပေါ နာမ သော’ယဉ္စ,တိဓာ ကာလပ္ပဘေဒတော.

Khi có ý muốn nói lên một điều đặc biệt, mà lại có lời nói phủ định, thì đó được gọi là thể ám chỉ. Và thể này có ba loại, tùy theo sự phân chia của thời gian.

၂၃၅. အက္ခေပမုပက္ခိပတိ ‘‘ဝိသေသိ’’စ္စာဒိနာ. ဝိသေသဿ ယဿ ကဿစိ ဝစနိစ္ဆာယံ ယံ နိသေဓဿ ပဋိသေဓဿ ဝစနံ ဝုတ္တိ, သော အက္ခေပေါ နာမ အက္ခိပနံ ပဋိသေဓောတိ ကတွာ. သောယမက္ခေပေါ စ ကာလပ္ပဘေဒတော အတီတာဒိတော တိဓာ တိပ္ပကာရော.

235. Ngài giới thiệu thể ám chỉ bằng (câu kệ) bắt đầu bằng "visesa". Khi có ý muốn nói lên một điều đặc biệt nào đó, bất kỳ lời nói, phát biểu nào mang tính phủ định, ngăn cấm, thì đó được gọi là thể ám chỉ, vì nó là sự gợi ý, sự phủ định. Và thể ám chỉ này có ba loại, theo sự phân chia của thời gian: quá khứ, v.v...

၂၃၅. ဣဒါနိ အက္ခေပံ ဒဿေတိ ‘‘ဝိသေသေ’’စ္စာဒိနာ. ဝိသေသဝစနိစ္ဆာယံ တု ယဿ ကဿစိ ပဒတ္ထဝိသေသဿ ကထနိစ္ဆာယ ဧဝ ယံ နိသေဓဝစနံ ပဋိသေဓဝစနံ အတ္ထိ, သော ပဋိသေဓော အက္ခေပေါ နာမ အက္ခေပါလင်္ကာရော နာမ. အယဉ္စ အက္ခေပေါ ကာလပ္ပဘေဒတော အတီတာဒိကာလဝိသေသေန တိဓာ ဟောတိ. ဝိသေသဿ ကဿစိ ဝစနန္တိ စ, တသ္မိံ ဣစ္ဆာတိ စ, နိသေဓဿ ပဋိသေဓဿ ဝစနမိတိ စ, အက္ခိပနံ ပဋိက္ခိပနန္တိ စ, ကာလဿ ကြိယာယ ဝါ ပဘေဒေါတိ စ ဝါကျံ.

235. Bây giờ, ngài chỉ ra thể ám chỉ bằng (câu kệ) bắt đầu bằng "visese". Khi có ý muốn nói lên một điều đặc biệt, tức là trong chính ý muốn nói về một ý nghĩa đặc biệt của một từ nào đó, mà có lời nói phủ định, lời nói ngăn cấm, thì sự ngăn cấm đó được gọi là thể ám chỉ, tức là văn sức ám chỉ. Và thể ám chỉ này có ba loại do sự phân chia của thời gian, bởi sự khác biệt của thời gian như quá khứ, v.v... Và cách phân tích cú pháp là: "lời nói về một điều đặc biệt nào đó", "trong đó, có ý muốn", "lời nói phủ định, ngăn cấm", "sự ám chỉ, sự bác bỏ", và "sự phân chia của thời gian hoặc của hành động".

၂၃၆.

236.

ဧကာကီ’နေကသေနံ တံ, မာရံသဝိဇယီဇိနော;

ကထံ တ’မထ ဝါ တဿ, ပါရမီဗလမီဒိသံ.

Đấng Toàn Thắng, một mình, đã chiến thắng Ma vương kia cùng với đạo quân đông đảo. Làm sao có thể như vậy được? Hay là, sức mạnh ba-la-mật của ngài là như thế.

အတီတက္ခေပေါ.

Thể ám chỉ về quá khứ.

၂၃၆. ‘‘ဧကာကိ’’စ္စာဒိ. သော ဇိနော ဧကာကီ ဧကော သမာနော အနေကသေနံ တံ မာရံ ဝိဇယိ ပရာဇေသိ, တံ ကထံ ယုဇ္ဇတေ. [Pg.233] အထ ဝါ ကိံ န ယုဇ္ဇတေ, ယတော တဿ ဇိနဿ ပါရမီ သမတိံသဝိဓာ ပါရမိတာ ဧဝ ဗလံ ဤဒိသံ ယာဒိသံ တဿ ဝိဇယကာရဏန္တိ. ဧတ္ထ ဧကာကိတ္တကာရဏသာမတ္ထိယာ မာရဝိဇယာယောဂဗုဒ္ဓိ ‘‘သသေနံ မာရံ ဝိဇိတဝါတိ ကထံ ယုဇ္ဇတီ’’တိ ဧဝမာကာရာ အတီတာ အက္ခိတ္တာတိ အတီတက္ခေပေါယံ.

236. (Câu kệ) bắt đầu bằng "Ekākī". Đấng Toàn Thắng ấy, một mình, là một người, đã chiến thắng, đã đánh bại Ma vương kia cùng với đạo quân đông đảo. Điều đó làm sao có thể hợp lý được? Hay là, tại sao lại không hợp lý? Bởi vì ba-la-mật của Đấng Toàn Thắng ấy, ba mươi loại ba-la-mật, chính là sức mạnh như thế, là nguyên nhân chiến thắng của ngài. Ở đây, ý nghĩ về sự không thể chiến thắng Ma vương do sức mạnh của lý do là chỉ có một mình, tức là ý nghĩ trong quá khứ có dạng "Làm sao có thể hợp lý được việc ngài đã chiến thắng Ma vương cùng với đạo quân của hắn?", đã được ám chỉ. Do đó, đây là thể ám chỉ về quá khứ.

၂၃၆. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ဧကာကိ’’စ္စာဒိနာ. သ ဇိနော သော သဗ္ဗညူ ဧကာကီ အသဟာယော အဒုတိယော အနေကသေနံ တံ မာရံ ဝိဇယီ အဇိနီတိ, တံ ကထံ ယုဇ္ဇတိ. အထ ဝါ ယုဇ္ဇတေဝ, တဿ ဇိနဿ ပါရမီဗလံ သမတိံသပါရမီဗလံ သမတိံသပါရမီတာသင်္ခတသေနာ ဤဒိသမီဒိသာတိ. ဗုဒ္ဓဿ အဒုတိယဘာဝဉ္စ မာရဿ သပရိဝါရဘာဝဉ္စ နိဿာယ ကဿစိ ဥပ္ပန္နာ ‘‘ဧကာကိနာ ကထမနေကသေနော မာရော ဇိတော’’တိ ဝိပရီတဗုဒ္ဓိ အတီတမာရဝိဇယဝိသယတ္တာ အတီတာ ဟောတိ, ‘‘တဿ ပါရမီဗလံ ဤဒိသ’’န္တိ အတ္ထဝိသေသဿ ကထနိစ္ဆာယ ‘‘အထ ဝါ’’တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌပဋိသေဓဝစနေန အက္ခိတ္တန္တိ အတီတဿ အက္ခေပနတော အတီတက္ခေပေါ နာမ.

236. Bây giờ, ngài minh họa bằng câu “ekāki” v.v… Vị Toàn Giác, bậc Chiến Thắng ấy, một mình, không người đồng hành, không có người thứ hai, đã chiến thắng, đã chinh phục được Ma vương ấy cùng với đạo quân đông đảo, điều ấy làm sao có thể tương hợp được? Hay là, điều ấy thật sự tương hợp, bởi vì năng lực ba-la-mật của bậc Chiến Thắng ấy, năng lực ba mươi pháp ba-la-mật, đạo quân được gọi là ba mươi pháp ba-la-mật, là như thế này, như thế này. Do vì trạng thái không có người thứ hai của đức Phật và trạng thái có quyến thuộc của Ma vương, nên tà kiến của một người nào đó đã sanh khởi rằng: “Ma vương có đạo quân đông đảo đã bị chinh phục bởi một người đơn độc như thế nào?”. (Tà kiến ấy) là quá khứ do đối tượng là sự chiến thắng Ma vương đã ở trong quá khứ. Với ý muốn trình bày ý nghĩa đặc biệt rằng: “Năng lực ba-la-mật của vị ấy là như thế này”, (tà kiến ấy) bị bác bỏ bởi lời phủ định được chỉ ra là “hay là”. Do vì sự bác bỏ điều đã qua nên được gọi là sự bác bỏ quá khứ (atītakkhepa).

၂၃၇.

237.

ကိံ စိတ္တေ’ဇာသမုဂ္ဃာတံ,အပ္ပတ္တော’သ္မိတိ ခိဇ္ဇသေ;

ပဏာမော နနု သောယေဝ,သကိမ္ပိ သုဂတေ ကတော.

Này tâm, sao ngươi phiền muộn rằng: “Ta chưa đạt được sự nhổ sạch ái dục”? Há chẳng phải chính sự đảnh lễ ấy, dù chỉ một lần được thực hiện đến bậc Thiện Thệ, (cũng là sự nhổ sạch ái dục) đó sao?

ဝတ္တမာနက္ခေပေါ.

Sự bác bỏ hiện tại (vattamānakkhepa).

၂၃၇. ‘‘ကိံ စိတ္တေ’’စ္စာဒိ. စိတ္တ ဧဇာယ တဏှာယ သမုဂ္ဃာတံ သဗ္ဗထာ အပ္ပဝတ္တိံ အပ္ပတ္တောသ္မီတိ ကိံ ခိဇ္ဇသေ, တုစ္ဆော တဝ ခေဒေါ. သုဂတေ သကိမ္ပိ ဧကဝါရမ္ပိ ကတော ပဏာမော သောယေဝ တဏှာယ သမုဂ္ဃာတောယေဝ နနု ဧကန္တကာရဏတ္တာ တဿာတိ ဝတ္တမာနက္ခေပေါယံ ဝတ္တမာနဿ ခေဒဿာက္ခိတတ္တာ.

237. (Câu kệ) “Kiṃ citte” v.v… Này tâm, sao ngươi phiền muộn rằng: “Ta chưa đạt được sự nhổ sạch ái dục, sự không tiếp diễn hoàn toàn”? Sự phiền muộn của ngươi là trống rỗng. Há chẳng phải sự đảnh lễ được thực hiện đến bậc Thiện Thệ, dù chỉ một lần, chính là sự nhổ sạch ái dục đó sao, vì đó là nhân duy nhất của việc ấy. Đây là sự bác bỏ hiện tại (vattamānakkhepa) do vì sự phiền muộn ở hiện tại bị bác bỏ.

၂၃၇. ‘‘ကိံ စိတ္တေ’’စ္စာဒိ. [Pg.234] ဟေ စိတ္တ ဧဇာသမုဂ္ဃာတံ ဧဇာသင်္ခတာယ တဏှာယ သမုစ္ဆေဒပဟာနံ အပ္ပတ္တောသ္မီတိ ကိံ ခိဇ္ဇသေ, တုစ္ဆော တဝ ခေဒေါ. တထာ ဟိ သုဂတေ ဗုဒ္ဓဝိသယေ သကိမ္ပိ ကတော ပဏာမော သောယေဝ နနု တဏှာသမုစ္ဆေဒဿ ဧကန္တကာရဏတ္တာ ကာရဏကာရိယာနမဘေဒဗုဒ္ဓိယာ သော ဧဇာသမုဂ္ဃာတောယေဝ ကိံ န ဘဝတိ, ဘဝတျေဝ. ‘‘ပဏာမော’’တျာဒိဝိသေသကထနာဓိပ္ပာယေန ‘‘ကိံ ခိဇ္ဇသေ’’တိ စိတ္တဿ ဝတ္တမာနခေဒဿ ပဋိသေဓိတတ္တာ အယံ ဝတ္တမာနက္ခေပေါ နာမ. ဧဇာယ သမုဂ္ဃာတောတိ ဝါကျံ.

237. (Câu kệ) “Kiṃ citte” v.v… Này tâm, sao ngươi phiền muộn rằng: “Ta chưa đạt được sự nhổ sạch ái dục, sự đoạn trừ và từ bỏ ái dục được gọi là ejā”? Sự phiền muộn của ngươi là trống rỗng. Thật vậy, há chẳng phải sự đảnh lễ được thực hiện dù chỉ một lần đối với bậc Thiện Thệ, đối với đức Phật, chính là điều ấy đó sao? Do vì là nhân duy nhất của sự đoạn trừ ái dục, và do vì trí tuệ về sự không khác biệt giữa nhân và quả, tại sao điều ấy lại không phải là sự nhổ sạch ái dục? Chắc chắn là phải. Với chủ ý trình bày ý nghĩa đặc biệt “sự đảnh lễ” v.v…, do vì sự phiền muộn ở hiện tại của tâm bị phủ định bởi câu “sao ngươi phiền muộn?”, nên đây được gọi là sự bác bỏ hiện tại (vattamānakkhepa). Cụm từ là “ejāya samugghāto”.

၂၃၈.

238.

သစ္စံ န တေ ဂမိဿန္တိ, သိဝံ သုဇနဂေါစရံ;

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရိက္ကန္တ-မာနသာ ယေ သုဒုဇ္ဇနာ.

Sự thật, những kẻ ác nhân ấy, những người có tâm trí bị tà kiến xâm chiếm, sẽ không đi đến được trạng thái an lành, cảnh giới của những người thiện.

အနာဂတက္ခေပေါ.

Sự bác bỏ tương lai (anāgatakkhepa).

၂၃၈. ‘‘သစ္စ’’မိစ္စာဒိ. သုဇနဂေါစရံ သိဝံ သန္တိပဒံ တေ သစ္စံ နိယတံ န ဂမိဿန္တိ. ယေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ သဿတာဒိကာယ ပရိက္ကန္တံ အဘိဘူတံ မာနသံ စိတ္တံ ယေသံ တာဒိသာ သုဋ္ဌု အတိသယေန ဒုဇ္ဇနာတိ ယောဇနီယံ. အယမနာဂတက္ခေပေါ ဘာဝိနော ဂမနဿာက္ခိတ္တတ္တာ.

238. (Câu kệ) “Saccaṃ” v.v… Họ chắc chắn, nhất định sẽ không đi đến được trạng thái an lành, tịch tịnh, cảnh giới của những người thiện. Cần phải được hiểu rằng: những người có tâm trí, có tâm thức bị xâm chiếm, bị áp đảo bởi tà kiến như thường kiến v.v…, những người như vậy là những kẻ cực kỳ, vô cùng xấu ác. Đây là sự bác bỏ tương lai (anāgatakkhepa) do vì sự đi đến trong tương lai bị bác bỏ.

‘‘ဇီဝိတာသာ ဗလဝတီ, ဓနာသာ ဒုဗ္ဗလာ မမ;

ဂစ္ဆ ဝါ တိဋ္ဌ ဝါ ကန္တ, မမာဝတ္ထာ နိဝေဒိတာ’’တိ.

“Khát vọng sống của em thì mãnh liệt, khát vọng về tài sản thì yếu ớt. Chàng hãy đi hoặc ở lại, hỡi người yêu dấu, tình cảnh của em đã được tỏ bày.”

အယမနာဒရက္ခေပေါတိ ဧဝမာဒယော တု တဗ္ဘေဒါယေဝါတိ ဥပေက္ခိတာ.

Đây là sự bác bỏ do bất cần (anādarakkhepa) và các loại tương tự. Tuy nhiên, chúng chỉ là những phân loại của các loại (chính) ấy, vì vậy chúng được bỏ qua.

၂၃၈. ‘‘သစ္စ’’မိစ္စာဒိ. သုဇနဂေါစရံ သာဓူနံ ဝိသယဂတံ သိဝံ သန္တိပဒံ တေ သစ္စမေကန္တေန န ဂမိဿန္တိ. ကေ? ယေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရိက္ကန္တမာနသာ သုဒုဇ္ဇနာ, တေယေဝါတိ. ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီ’’တိအာဒိဝိသေသဿ ကထနာဓိပ္ပာယေန ‘‘တေ န ဂမိဿန္တီ’’တိ တိတ္ထိယာနံ ဘာဝိနော နိဗ္ဗာနဂမနဿ ဗုဒ္ဓိယာ ပဋိသိဒ္ဓတ္တာ [Pg.235] အယံ အနာဂတက္ခေပေါ နာမ. မိစ္ဆာ ဝိပရီတာ စ သာ ဒိဋ္ဌိ စာတိ စ, တာယ ပရိက္ကန္တံ မာနသံ ယေသန္တိ စ ဝါကျံ.

238. (Câu kệ) “Saccaṃ” v.v… Họ chắc chắn, tuyệt đối sẽ không đi đến được trạng thái an lành, tịch tịnh, cảnh giới của những người thiện, thuộc về phạm vi của các bậc thánh thiện. Là những ai? Chính là những kẻ ác nhân có tâm trí bị tà kiến xâm chiếm. Với chủ ý trình bày ý nghĩa đặc biệt “tà kiến” v.v…, do vì sự đi đến Niết-bàn trong tương lai của các người theo ngoại đạo bị phủ định bởi trí tuệ qua câu “họ sẽ không đi đến”, nên đây được gọi là sự bác bỏ tương lai (anāgatakkhepa). Các cụm từ là: “micchā viparītā ca sā diṭṭhi ca” (cái thấy sai lầm và xuyên tạc ấy), và “tāya parikkantaṃ mānasaṃ yesaṃ” (những người có tâm trí bị xâm chiếm bởi cái thấy ấy).

‘‘ဇီဝိတာသာ ဗလဝတီ, ဓနာသာ ဒုဗ္ဗလာ မမ;

ဂစ္ဆ ဝါ တိဋ္ဌ ဝါ ကန္တ, မမာဝတ္ထာ နိဝေဒိတာ’’ –

“Khát vọng sống của em thì mãnh liệt, khát vọng về tài sản thì yếu ớt. Chàng hãy đi hoặc ở lại, hỡi người yêu dấu, tình cảnh của em đã được tỏ bày” –

တျာဒိကော အနာဒရက္ခေပေါပိ ဒဿိတာတီတက္ခေပါဒီဟိ အနညတ္တာ ဝိသုံ န ဝုတ္တော. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော – ဟေ ကန္တ ဝလ္လဘ မမ ဇီဝိတာသာ ဗလဝတီ ဟောတိ, ဓနာသာ ဒုဗ္ဗလာ, တွံ ဂစ္ဆ ဝါ တိဋ္ဌ ဝါ, မမာဝတ္ထာ မမ ပကတိ နိဝေဒိတာ ဝိညာပိတာ. ‘‘ဧတ္ထ မမာဝတ္ထာ နိဝေဒိတာ’’တိ ဝိသေသဿ ကထနာဓိပ္ပာယေန ‘‘ဂစ္ဆ ဝါ တိဋ္ဌ ဝါ’’တိ ဣမိနာ အနာဒရဝစနေန အတ္တနော ဝလ္လဘဿ ဝတ္တမာနဿ အနာဂတဿ ဝါ ဂမနဿ ပဋိသေဓိတတ္တာ ဝတ္တမာနက္ခေပေါ ဝါ အနာဂတက္ခေပေါ ဝါ ဟောတိ.

Sự bác bỏ do bất cần (anādarakkhepa) bắt đầu bằng câu kệ ấy cũng không được nói đến một cách riêng biệt do vì không khác với sự bác bỏ quá khứ v.v… đã được trình bày. Đây là ý nghĩa ở đây: Này người yêu dấu, người quý mến, khát vọng sống của em thì mãnh liệt, khát vọng về tài sản thì yếu ớt. Chàng hãy đi hoặc ở lại. Tình cảnh của em, bản chất của em đã được tỏ bày, đã được cho biết. Ở đây, với chủ ý trình bày ý nghĩa đặc biệt “tình cảnh của em đã được tỏ bày”, do vì sự ra đi ở hiện tại hoặc tương lai của người yêu dấu của mình bị phủ định bởi lời nói bất cần này “chàng hãy đi hoặc ở lại”, nên nó trở thành sự bác bỏ hiện tại (vattamānakkhepa) hoặc sự bác bỏ tương lai (anāgatakkhepa).

၂၃၉.

239.

ဉေယျော သောတ္ထန္တရနျာသော,ယော’ညဝါကျတ္ထသာဓနော;

သဗ္ဗဗျာပီ ဝိသေသဋ္ဌော,ဟိဝိသိဋ္ဌ’ဿ ဘေဒတော.

Cần phải được biết đó là phép dẫn dụ ý nghĩa khác (atthantaranyāsa), phép tu từ dùng để chứng minh ý nghĩa của một câu khác. Do sự phân biệt của nó, có loại phổ quát và loại đặc thù, được xác định bởi từ “hi”.

၂၃၉. အတ္ထန္တရနျာသံ နျာသယတိ ‘‘ဉေယျိ’’စ္စာဒိနာ. အညဝါကျတ္ထသာဓနော အညဿ ဝတ္တုမိစ္ဆိတဿ ကဿစိ ဝါကျတ္ထဿ သာဓနော သမတ္ထကော ကဿစိဒေဝ အတ္ထဿ ပရဿ နျာသော ယော, သော အတ္ထန္တရနျာသော ဉေယျော အတ္ထန္တရဿ ကဿစိ ဝတ္ထုနော နျာသော ပယောဂေါတိ ကတွာ. တဿ ဘေဒမာဟ ‘‘သဗ္ဗေ’’စ္စာဒိနာ. အဿ အတ္ထန္တရနျာသဿ ဘေဒတော ဝိကပ္ပတော ဟိဝိသိဋ္ဌာ ဟိသဒ္ဒေန ဝိသေသိတာ သဗ္ဗဗျာပီ စ ဝိသေသဋ္ဌော စာတိ ဣမေ ဘဝန္တိ. နနု ပတိဝတ္ထူပမာယ ဣမဿ စ ကော ဘေဒေါတိ? သစ္စံ, တထာပိ ဥဘယတ္ထ အတ္ထန္တရနျာသမတ္တေန သဒိသတ္တေပိ ယတ္ထ မုချတော သာမျပ္ပတီတိသဗ္ဘာဝေါ, သာ ပတိဝတ္ထူပမာ. ယတ္ထ ပန သာဓနရူပဿေဝတ္ထန္တရနျာသော, သော အတ္ထန္တရနျာသောတိ ပါကဋောယေဝုဘိန္နံ ဘေဒေါတိ.

239. Ngài trình bày về phép dẫn dụ ý nghĩa khác (atthantaranyāsa) bằng câu “ñeyyo” v.v… “Dùng để chứng minh ý nghĩa của một câu khác” có nghĩa là: sự trình bày một ý nghĩa khác nào đó, có khả năng chứng minh, hỗ trợ cho ý nghĩa của một câu nào đó khác mà người ta muốn nói. Điều ấy cần được biết là phép dẫn dụ ý nghĩa khác (atthantaranyāsa), do được xem là sự trình bày, sự áp dụng ý nghĩa của một sự vật khác nào đó. Ngài nói về sự phân loại của phép tu từ ấy bằng câu “sabbe” v.v… Do sự phân biệt, sự phân loại của phép dẫn dụ ý nghĩa khác này, được xác định bởi từ “hi”, có những loại này: loại phổ quát (sabbabyāpī) và loại đặc thù (visesaṭṭho). Vậy thì, sự khác biệt giữa phép tu từ này và phép tỷ dụ đối vật (pativatthūpamā) là gì? Đúng vậy, tuy nhiên, mặc dù ở cả hai trường hợp đều có sự tương đồng chỉ ở việc trình bày một ý nghĩa khác, nhưng ở đâu chủ yếu có sự hiện hữu của nhận thức về sự tương đồng, đó là phép tỷ dụ đối vật. Còn ở đâu có sự trình bày một ý nghĩa khác dưới hình thức chứng minh, đó là phép dẫn dụ ý nghĩa khác. Như vậy, sự khác biệt giữa cả hai quả thật là rõ ràng.

၂၃၉. ဣဒါနိ အတ္ထန္တရနျာသံ ဒဿေတိ ‘‘ဉေယျ’’စ္စာဒိနာ. ယော အညဝါကျတ္ထသာဓနော အညဝါကျတ္ထဿ သာဓနော ဟောတိ, အညဝါကျတ္ထံ သာဓေတိ, သော အတ္ထန္တရနျာသော သာဓိယဝါကျတ္ထတော အညတ္ထဿ ဌပနံ ကထနံ ‘‘အတ္ထန္တရနျာသော’’တိ ဉေယျော, အဿ အတ္ထန္တရနျာသဿ ဘေဒတော ပဘေဒေန သဗ္ဗဗျာပီ ဝိသေသဋ္ဌော စ, ဧတေယေဝ ဟိဝိသိဋ္ဌာ စာတိ စတ္တာရော ဘဝန္တိ. အတ္ထော စ သော အန္တရော အညော စေတိ စ, တဿ နျာသောတိ စ, သဗ္ဗံ ဗျာပေတိ သီလေနာတိ စ, ဝိသေသေ ပဒေသေ တိဋ္ဌတီတိ စ, ဟိသဒ္ဒေန ဝိသိဋ္ဌာတိ စ ဝါကျံ.

239. Bây giờ, ngài trình bày về chuyển nghĩa pháp (atthantaranyāsa) qua câu “ñeyya” v.v… Cái nào là phương tiện chứng minh cho ý nghĩa của câu khác, là phương tiện cho ý nghĩa của câu khác, chứng minh cho ý nghĩa của câu khác, cái ấy là chuyển nghĩa pháp. Việc trình bày, việc nói lên ý nghĩa khác với ý nghĩa của câu cần được chứng minh nên được biết là “chuyển nghĩa pháp”. Do sự phân chia theo các loại của chuyển nghĩa pháp này, có bốn loại là: phổ biến (sabbabyāpī), và đặc biệt (visesaṭṭho), và chính những loại này được phân biệt bởi từ “hi”. Và câu cú là: “Và ý nghĩa ấy là khác biệt, là cái khác”, và “sự trình bày của nó”, và “thấm nhuần khắp tất cả một cách tự nhiên”, và “đứng ở một nơi đặc biệt”, và “được phân biệt bởi từ hi”.

ဟိ-ရဟိတသဗ္ဗဗျာပီ

Phổ biến không có từ “hi”

၂၄၀.

240.

တေပိ လောကဟိတာသတ္တာ, သူရိယော စန္ဒိမာ အပိ ;

အတ္ထံ ပဿ ဂမိဿန္တိ, နိယမော ကေန လင်္ဃျတေ.

Cả những vị ấy, mặt trời và cả mặt trăng, là những bậc chuyên tâm vào lợi ích của thế gian; hãy xem, (các vị ấy) sẽ đi đến sự lặn mất, định luật bị ai vượt qua?

၂၄၀. ဥဒါဟရတိ ‘‘တေပိ’’စ္စာဒိ. လောကဿ ဟိတေ အဘိဝုဒ္ဓိယံ အာသတ္တာ အဘိရတ္တာ သူရိယော စန္ဒိမာ အပီတိ တေ မဟန္တာပိ အတ္ထံ ဥဒယဝိပရိယာသ’မဘာဝံ ဂမိဿန္တိ, န တထေဝ တိဋ္ဌန္တိ, ‘‘ပဿေ’’တိ တမဝဗောဓယတိ. တထာ ဟိ နိယမော ‘‘ဘာဝေါ နာမ န ပါယိနိ. သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဝယဓမ္မိနော’’တိ အယံ နိယတိ. ကေန နာမ ဝတ္ထုနာ လင်္ဃျတေ အတိက္ကမိတုံ သက္ကာတိ. အယံ ဟိသဒ္ဒရဟိတော သဗ္ဗဗျာပီ အတ္ထန္တရနျာသော တာဒိသဿ နိယမဿ သဗ္ဗဂတတ္တာ.

240. Ngài nêu ví dụ qua câu “tepi” v.v… Mặt trời và cả mặt trăng, những bậc vĩ đại ấy, là những vị chuyên tâm, say mê trong sự lợi ích, sự tiến hóa của thế gian, cũng sẽ đi đến sự lặn mất, tức là trạng thái không có, sự trái ngược của việc mọc lên, chứ không đứng yên như vậy. Qua từ “passa” (hãy xem), ngài làm cho liễu tri điều ấy. Thật vậy, định luật là “bản thể quả thật không tồn tại mãi. Tất cả các pháp hữu vi đều có tính hoại diệt”, quy luật này là như vậy. Có thể được vượt qua, có thể được vi phạm bởi vật nào? Đây là chuyển nghĩa pháp phổ biến không có từ “hi”, do vì định luật như vậy có mặt khắp nơi.

၂၄၀. ‘‘တေပိ’’စ္စာဒိ. လောကဟိတာသတ္တာ လောကာဘိဝုဒ္ဓိယံ လဂ္ဂါ သူရိယော အပိ စန္ဒိမာ အပိ တေပိ မဟာနုဘာဝါ အတ္ထံ ဝိနာသံ ဂမိဿန္တိ, ပဿ ဧတေသံ ပါကဋံ ဝိနာသံ [Pg.237] ဩလောကေဟိ. တထာ ဟိ နိယမော ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ သဗ္ဗပဒတ္ထမနတိက္ကမ္မ ပဝတ္တနိယမော ကေန လင်္ဃျတေ ပစ္စယသမုပ္ပန္နေန ကေန ပဒတ္ထေန အတိက္ကမျတေတိ. အယံ ဟိသဒ္ဒရဟိတော အတ္ထဂမနသင်္ခါတော နိယမော သဗ္ဗတ္ထ ဂတောတိ သဗ္ဗဗျာပီ အတ္ထန္တရနျာသော. ပတိဝတ္ထူပမာယ စ အတ္ထန္တရနျာသဿ စ အတ္ထန္တရနျာသတ္တေန တုလျတ္တေပိ တတ္ထ သာဓမ္မပကာသတ္တသဘာဝေါ, ဧတ္ထ ဝုတ္တတ္ထဿ သာဓနသဘာဝေါတိ ဧဝမိမေသံ နာနတ္တံ သုဗျတ္တံ. အပီတိ သမ္ဘာဝနာယံ, ဒုတိယော အပိသဒ္ဒေါ သမုစ္စယေ.

240. (Giải thích khác:) “Tepi” v.v… Mặt trời và cả mặt trăng, những vị có đại oai lực ấy, là những bậc gắn bó với sự tiến hóa của thế gian, cũng sẽ đi đến sự lặn mất, tức sự hoại diệt. Hãy xem, hãy quan sát sự hoại diệt rõ ràng của các vị ấy. Thật vậy, định luật “tất cả các pháp hữu vi là vô thường” là quy luật diễn tiến không vượt qua tất cả các thực thể, bị ai vượt qua, bị thực thể nào do duyên sanh vi phạm? Định luật được gọi là sự đi đến chỗ lặn mất này có mặt ở khắp nơi, không có từ “hi”, nên là chuyển nghĩa pháp phổ biến. Và mặc dù đối vật thí dụ pháp (pativatthūpamā) và chuyển nghĩa pháp (atthantaranyāsa) là tương đương nhau về phương diện chuyển nghĩa pháp, nhưng ở đó có bản chất làm sáng tỏ pháp tương đồng, còn ở đây có bản chất chứng minh cho ý nghĩa đã được nói đến; như vậy, sự khác biệt của chúng là rõ ràng. Từ “api” (thứ nhất) có nghĩa là khả năng, từ “api” thứ hai có nghĩa là tập hợp.

ဟိ-သဟိတသဗ္ဗဗျာပီ

Phổ biến có từ “hi”

၂၄၁.

241.

သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ, ဝသီ သောပိ မုနိဿရော;

ဂတောဝ နိဗ္ဗုတိံ သဗ္ဗေ, သင်္ခါရာ န ဟိ သဿတာ.

Bậc Đạo Sư của chư thiên và nhân loại, bậc tự chủ, vị Chúa Tể của các bậc ẩn sĩ ấy cũng đã đi đến Niết-bàn; vì quả thật, tất cả các pháp hữu vi không phải là thường hằng.

၂၄၁. ‘‘သတ္ထာ’’ဣစ္စာဒိ. ဒေဝမနုဿာနံ ဒေဝါနဉ္စ မနုဿာနဉ္စ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဝသေန သတ္ထာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကေဟိ ပရမတ္ထေဟိ ယထာရဟံ အနုသာသတီတိ, ဝသီ ပဉ္စဟိ ဝသိတာဟိ အတိသယဝသီဟိ ဝသိပ္ပတ္တော သောပိ မုနိဿရော နိဗ္ဗုတိံ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ ဂတော ပတ္တောယေဝ, ဟိသဒ္ဒေါ သမတ္ထနေ. သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ပစ္စယသမုပ္ပန္နာ န သဿတာ န နိစ္စာ ဥပ္ပာဒဝယဓမ္မတ္တာ အနိစ္စာ. အယမ္ပိ ဟိသဒ္ဒသဟိတသဗ္ဗဗျာပီ အတ္ထန္တရနျာသော အနိစ္စတာယ သဗ္ဗဂတတ္တာတိ.

241. “Satthā” v.v… Bậc Đạo Sư của chư thiên và nhân loại, theo ý nghĩa phân định về bậc tối thắng của chư thiên và nhân loại, là bậc giáo huấn một cách thích đáng bằng những ý nghĩa tối hậu thuộc hiện tại và vị lai. Bậc tự chủ (vasī) là bậc đã đạt đến sự tự chủ qua năm pháp tự tại (vasitā) với sự tự chủ vượt trội. Vị Chúa Tể của các bậc ẩn sĩ ấy cũng đã đi đến, đã đạt đến Niết-bàn được gọi là sự tịch diệt của các uẩn. Từ “hi” có nghĩa là xác định. Tất cả các pháp hữu vi, do duyên sanh, không phải là thường hằng, không phải là thường còn, là vô thường do có bản chất sanh và diệt. Đây cũng là chuyển nghĩa pháp phổ biến có từ “hi”, do vì tính vô thường có mặt khắp nơi.

၂၄၁. ‘‘သတ္ထာ’’ဣစ္စာဒိ. ဒေဝမနုဿာနံ ဥက္ကဋ္ဌဝသေန သတ္ထာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကတ္ထေဟိ ယထာရဟမနုသာသကော ဝသီ ဝုဋ္ဌာနအဓိဋ္ဌာနာဒီသု ပဉ္စသု ဝသိဘာဝေသု သာတိသယံ ဣဿရိယဝါ သော မုနိဿရော အပိ နိဗ္ဗုတိံ ခန္ဓနိဗ္ဗာနံ ဂတော ဧဝ. ဟိ တထေဝ, သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ သဿတာ န ဟောန္တီတိ. အယံ ဟိသဒ္ဒသဟိတော အနိစ္စတာယ သဗ္ဗဂတတ္တာ သဗ္ဗဗျာပီ အတ္ထန္တရနျာသော. ဝသော အဿ အတ္ထီတိ ဝါကျံ.

241. (Giải thích khác:) “Satthā” v.v… Bậc Đạo Sư của chư thiên và nhân loại, theo ý nghĩa tối thắng, là bậc giáo huấn một cách thích đáng bằng những ý nghĩa thuộc hiện tại và vị lai. Bậc tự chủ (vasī) là bậc có quyền năng vượt trội trong năm trạng thái tự tại là xuất khởi, quyết định, v.v… Vị Chúa Tể của các bậc ẩn sĩ ấy cũng đã đi đến Niết-bàn của các uẩn. Từ “hi” cũng có nghĩa như vậy, (nghĩa là) tất cả các pháp hữu vi không phải là thường hằng. Đây là chuyển nghĩa pháp phổ biến có từ “hi”, do vì tính vô thường có mặt khắp nơi. Câu cú là: “Sự làm chủ của vị ấy có”.

ဟိ-ရဟိတဝိသေသဋ္ဌ

Đặc biệt không có từ “hi”

၂၄၂.

242.

ဇိနော [Pg.238] သံသာရကန္တာရာ, ဇနံ ပါပေတိ နိဗ္ဗုတိံ;

နနု ယုတ္တာ ဂတိ သာ’ယံ, ဝေသာရဇ္ဇသမင်္ဂိနံ.

Bậc Chiến Thắng từ sa mạc luân hồi, dẫn dắt chúng sanh đến Niết-bàn; quả thật, hành vi ấy là thích hợp cho những bậc sở hữu các pháp vô sở úy.

၂၄၂. ‘‘ဇိနော’’ဣစ္စာဒိ. ဇိနော သံသာရောယေဝ ကန္တာရော ဒုဂ္ဂမတ္တာ, တတော ဇနံ သကလမ္ပိ လောကံ နိဗ္ဗုတိံ ပါပေတိ. နနု ပသိဒ္ဓိယမနုမတိယံ ဝါ. သာယံ ဂတိ နိဗ္ဗုတိပါပနသင်္ခါတာ ပဝတ္တိ, ဝိဂတော သာရဒေါ ဘယမဿာတိ ဝိသာရဒေါ, တဿ ဘာဝေါ နိဗ္ဘယတာ ဝေသာရဇ္ဇံ, တေန သမင်္ဂီနံ ယုတ္တာနံ. ယုတ္တာတိ အနုရူပါတိ. အယံ ဟိသဒ္ဒဝိရဟိတော ဝိသေသဋ္ဌော အတ္ထန္တရနျာသော, ဝေသာရဇ္ဇသမင်္ဂီနမေဝ တထာဘာဝတော န သဗ္ဗဗျာပီ.

242. “Jino” v.v… Bậc Chiến Thắng, từ luân hồi chính là sa mạc do vì khó đi qua, dẫn dắt chúng sanh, tức toàn thể thế gian, đến Niết-bàn. Từ “nanu” có nghĩa là sự chắc chắn hoặc sự đồng ý. Hành vi ấy là sự diễn tiến được gọi là việc dẫn đến Niết-bàn. Bậc không còn sự rụt rè, tức sự sợ hãi, là bậc vô úy (visārado); trạng thái của vị ấy, tức sự không sợ hãi, là vô sở úy (vesārajjaṃ); (hành vi ấy) là thích hợp cho những bậc sở hữu pháp ấy. “Yuttā” có nghĩa là tương xứng. Đây là chuyển nghĩa pháp đặc biệt không có từ “hi”, do vì trạng thái như vậy chỉ có ở những bậc sở hữu các pháp vô sở úy, không phải là phổ biến.

၂၄၂. ‘‘ဇိနော’’ဣစ္စာဒိ. ဇိနော ဇနံ သတ္တလောကံ သံသာရကန္တာရာ နိဗ္ဗုတိံ ပါပေတိ, သာ အယံ ဂတိ ပဝတ္တိ ဝေသာရဇ္ဇသမင်္ဂီနံ စတုဝေသာရဇ္ဇဂုဏသမန္နာဂတာနံ တထာဂတာနံ ယုတ္တာ နနူတိ. အယံ ဇနာနံ နိဗ္ဗာနံ ပါပနာ ဝေသာရဇ္ဇသမင်္ဂီနံယေဝ အာဝေဏိကတ္တာ ဝိသေသဋ္ဌော ဟိသဒ္ဒရဟိတော အတ္ထန္တရနျာသော. ဝိဂတော သာရဒေါ ဘယံ အဿေတိ စ, ကဿ ဘာဝေါတိ စ, တေန သမင်္ဂိနောတိ စ ဝါကျံ. နနူတိ ပသိဒ္ဓိယံ အနုမတိယံ ဝါ ဝတ္တတေ. ဒွိန္နမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တနယေန ဉာတဗ္ဗော.

242. (Giải thích khác:) “Jino” v.v… Bậc Chiến Thắng dẫn dắt chúng sanh, tức thế giới chúng sanh, từ sa mạc luân hồi đến Niết-bàn. Hành vi, sự diễn tiến ấy là thích hợp cho các đấng Như Lai, những bậc sở hữu các pháp vô sở úy, những vị thành tựu bốn đức vô sở úy. Việc dẫn dắt chúng sanh đến Niết-bàn này là chuyển nghĩa pháp đặc biệt không có từ “hi”, do vì là đặc tính riêng của những bậc sở hữu các pháp vô sở úy. Và câu cú là: “Sự rụt rè, tức sự sợ hãi, đã rời khỏi vị ấy”, và “trạng thái của vị ấy”, và “sở hữu pháp ấy”. Từ “nanu” được dùng với nghĩa là sự chắc chắn hoặc sự đồng ý. Ý nghĩa của cả hai (cách giải thích) nên được hiểu theo phương pháp đã nói.

ဟိ-သဟိတဝိသေသဋ္ဌ

Đặc biệt có từ “hi”

၂၄၃.

243.

သုရတ္တံ တေ’ဓရပုဋံ, ဇိန ရဉ္ဇေတိ မာနသံ;

သယံ ရာဂပရီတာ ဟိ, ပရေ ရဉ္ဇေန္တိ သင်္ဂတေ.

Thưa bậc Chiến Thắng, vành môi dưới rất đỏ của ngài làm say đắm tâm trí; vì quả thật, những vật tự thân bị nhiễm sắc, khi tiếp xúc, chúng làm cho những vật khác bị nhiễm theo.

၂၄၃. ‘‘သုရတ္တ’’မိစ္စာဒိ. ဇိန တေ တဝ သုရတ္တံ ဗိမ္ဗဖလသမာနဝဏ္ဏတ္တာ အဓရပုဋံ မာနသံ ပဿတံ ယေသံ ကေသဉ္စိ ရဉ္ဇေတိ ပီဏေတီတိ. ဟိ သမတ္ထနေ, တထာ ဟီတိ အတ္ထော. သယံ [Pg.239] ယေန ကေနစိ ရာဂေန ရတ္တဝဏ္ဏေန အနုရာဂေန ဝါ ပရီတာ ဂတာ သင်္ဂတေ အတ္တနာ သံသဋ္ဌေ ပရေ အညေ ရဉ္ဇေန္တိ ရတ္တဝဏ္ဏေ အနုရတ္တေ ဝါ ကရောန္တီတိ သသိလေသော သာဓနော. အယဉ္စ ဟိသဒ္ဒသဟိတော ဝိသေသဋ္ဌော အတ္ထန္တရနျာသော တထာဘာဝဿ တထာဝိဓာနမေဝ သမ္ဘဝတော.

243. “Surattaṃ” v.v… Thưa bậc Chiến Thắng, vành môi dưới rất đỏ của ngài, do có màu sắc tương tự như trái bimbā, làm say đắm, làm hài lòng tâm trí của bất cứ ai nhìn thấy. Từ “hi” có nghĩa là xác định, có nghĩa là “thật vậy”. Những vật tự thân bị nhiễm, bị xâm chiếm bởi bất cứ sắc đỏ nào hoặc bởi sự tham ái nào, khi tiếp xúc, chúng làm cho những vật khác, những vật đã hòa hợp với chúng, bị nhiễm theo, tức là làm cho có màu đỏ hoặc làm cho có sự tham ái; đây là phương tiện chứng minh có song quan ngữ (śleṣa). Và đây là chuyển nghĩa pháp đặc biệt có từ “hi”, do vì trạng thái như vậy chỉ có thể xảy ra đối với những vật như thế.

၂၄၃. ‘‘သုရတ္တ’’မိစ္စာဒိ. ဘော ဇိန တေ တဝ သုရတ္တံ အဓရပုဋံ ဩဋ္ဌယုဂဠံ မာနသံ ပဿန္တာနံ စိတ္တံ ရဉ္ဇေတိ ပီဏယတိ. ဟိ တထေဝ, သယံ ရာဂပရီတာ ရတ္တဝဏ္ဏေန အနုရာဂေန ဝါ ယုတ္တာ သင်္ဂတေ အတ္တနာ သံသဋ္ဌေ ပရေ အညေ ရဉ္ဇေန္တိ ရတ္တဝဏ္ဏေ အနုရတ္တေ ဝါ ကရောန္တိ. ဣဒံ တေသံ သဘာဝမေဝေတိ. အယံ ဤဒိသာနမေဝ အာဝေဏိကတ္တာ ဝိသေသဋ္ဌော ဟိသဒ္ဒသဟိတော အတ္ထန္တရနျာသော. ပုဋသဒိသတ္တာ အဓရော ဧဝ ပုဋမိတိ စ, ရာဂေန ပရီတာ ယုတ္တာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

243. ‘‘Suratta’’miccādi. Hỡi bậc Chiến Thắng, đôi môi đỏ đẹp của Ngài làm cho tâm trí của những người chiêm ngưỡng được vui thích, hài lòng. Quả vậy, cũng thế, những vật tự chúng có màu đỏ hoặc có ái nhiễm, làm cho những vật khác tiếp xúc với chúng trở nên có màu đỏ hoặc có ái nhiễm. Đây chính là bản chất của chúng. Đây là phép chuyển nghĩa (atthantaranyāso) với ý nghĩa đặc biệt đi cùng với từ ‘hi’, vì đó là đặc tính riêng của những vật như vậy. Phân tích cú pháp là: ‘adharo eva puṭamiti’ vì môi dưới giống như cái túi, và ‘rāgena parītā yuttāti’ là bị ái nhiễm bao phủ hoặc có ái nhiễm.

၂၄၄.

244.

ဝါစ္စေ ဂမ္မေ’ထ ဝတ္ထူနံ,သဒိသတ္တေ ပဘေဒနံ;

ဗျတိရေကော’ယ’မပျေ’ကော-ဘယဘေဒါ စတုဗ္ဗိဓော.

Khi sự tương đồng của các đối tượng được diễn đạt bằng lời hoặc được ngụ ý, sự phân biệt (của chúng) được gọi là phép dị biệt. Phép này cũng có bốn loại do sự phân biệt giữa đơn và đôi.

၂၄၄. ဗျတိရေကဝိကပ္ပမာဟ ‘‘ဝါစ္စေ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝတ္ထူနံ ဝတ္တုမိစ္ဆိတာနံ ကေသဉ္စိ ဝတ္ထူနံ သဒိသတ္တေ ကထဉ္စိ ဝတ္ထူနံ တုလျတ္တေ ဝါစ္စေ သဒ္ဒေန ဝါစကေန ပဋိပါဒိတေ အထ ဂမ္မေ အသဒ္ဒပဋိပါဒိတေ သဗ္ဗတ္ထဗလေန ပကရဏာဒိနာ ဉာတေ ဝါ, န ကေဝလံ သဒ္ဒပဋိပါဒိတေ. ပဘေဒနံ တေသမေဝ ဝတ္ထူနံ ဝိသေသကထနံ ဗျတိရေကော ဗျတိရေစနံ ပုထက္ကရဏန္တိ ကတွာ. အယံ ဗျတိရေကောပိ ဧကောဘယဘေဒါ ဧကဗျတိရေကော ဥဘယဗျတိရေကောတိ ဝါစ္စဂမ္မာနံ ပစ္စေကံ ဝိသေသေန စတုဗ္ဗိဓော.

244. Ngài nói về các loại của phép dị biệt bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘vācce’. Khi sự tương đồng hay sự tương đương của một số đối tượng được dự định nói đến, được trình bày bằng lời, tức là bằng từ ngữ diễn đạt, hoặc được ngụ ý, tức là không được trình bày bằng lời mà được hiểu qua sức mạnh của toàn bộ văn cảnh, v.v., chứ không chỉ được trình bày bằng lời. Sự phân biệt là sự trình bày về điểm đặc biệt của chính những đối tượng đó, được gọi là phép dị biệt, tức là sự phân biệt, sự tách biệt. Phép dị biệt này cũng có bốn loại do sự phân biệt giữa đơn và đôi, tức là dị biệt đơn và dị biệt đôi, đặc biệt đối với mỗi trường hợp được diễn đạt bằng lời và được ngụ ý.

၂၄၄. ဣဒါနိ [Pg.240] ဗျတိရေကံ ဒဿေတိ ‘‘ဝါစ္စေ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝတ္ထူနံ ဝတ္တုမိစ္ဆိတာနံ ကေသဉ္စိ ပဒတ္ထာနံ သဒိသတ္တေ ယေန ကေနစိ အာကာရေန သမာနတ္တေ ဝါစ္စေ ဝါစကသဒ္ဒေန ပဋိပါဒနီယေ အထ ပုန ဂမ္မေ တသ္မိံယေဝ သဒိသတ္တေ အတ္ထသတ္တိသင်္ခါတသာမတ္ထိယေန ဂမ္မမာနေ ပဘေဒနံ တေသံယေဝ ဝတ္ထူနံ နာနတ္တကထနံ ဗျတိရေကော နာမ. အယမ္ပိ ဗျတိရေကော ဧကောဘယဘေဒါ ဗျတိရေစနသင်္ခါတပုထက္ကရဏသာမညေန အဘိန္နောပိ ဝါစ္စဂမ္မာနံ ဒွိန္နံ ပစ္စေကမေဝ ဧကဗျတိရေကော ဥဘယဗျတိရေကောတိ ဝိသေသေန စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ. သဒိသာနံ ဘာဝေါတိ စ, ပကာရေန ဘေဒနံ ကထနမိတိ စ, ဗျတိရေစနံ ပုထက္ကရဏမိတိ စ, ဧကော စ ဥဘယော စာတိ စ, တေသံ ဘေဒေါ ဝိသေသနန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

244. Bây giờ, ngài chỉ ra phép dị biệt bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘vācce’. Khi sự tương đồng hay sự giống nhau về một phương diện nào đó của một số ý nghĩa của từ được dự định nói đến, được trình bày bằng lời, tức là cần được trình bày bằng từ ngữ diễn đạt, hoặc lại được ngụ ý, tức là khi chính sự tương đồng đó được hiểu ngầm qua năng lực gọi là sức mạnh của ý nghĩa, thì sự trình bày về sự khác biệt của chính những đối tượng đó được gọi là phép dị biệt. Phép dị biệt này, mặc dù không khác biệt về mặt tổng quát là sự phân biệt hay sự tách biệt, cũng trở thành bốn loại một cách đặc biệt do sự phân biệt giữa đơn và đôi, tức là dị biệt đơn và dị biệt đôi, đối với mỗi một trong hai trường hợp được diễn đạt bằng lời và được ngụ ý. Phân tích cú pháp là: ‘sadisānaṃ bhāvo’, ‘pakārena bhedanaṃ kathanaṃ’, ‘byatirecanaṃ puthakkaraṇaṃ’, ‘eko ca ubhayo ca’, và ‘tesaṃ bhedo visesanaṃ’.

ဝါစ္စဧကဗျတိရေက

Dị biệt đơn được diễn đạt bằng lời

၂၄၅.

245.

ဂမ္ဘီရတ္တမဟတ္တာဒိ-ဂုဏာ ဇလဓိနာ ဇိန;

တုလျော တွ’မသိ ဘေဒေါ တု,သရီရေနေ’ဒိသေန တေ.

Hỡi bậc Chiến Thắng, Ngài tương đương với đại dương về các đức tính như sự sâu thẳm, sự vĩ đại, v.v. Nhưng sự khác biệt là ở thân thể như thế này của Ngài.

၂၄၅. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဂမ္ဘီရ’’ဣစ္စာဒိ. တွံ ဂမ္ဘီရတ္တံ အဂါဓတာ အဇ္ဈာသယဝိသိဋ္ဌတာ စ မဟတ္တံ ဝေပုလ္လံ ဂုဏမဟန္တတာ စ တံ အာဒိ ယဿ ဥပကာရိတာဒိနော, တသ္မာ ဂုဏာ ဇလဓိနာ သာဂရေန တုလျော. ‘‘အသီ’’တိသဒ္ဒပဋိပါဒိတံ သဒိသတ္တံ ဝုတ္တံ. ဘေဒံ ဒဿေတိ ‘‘ဘေဒေါ တု’’ဣစ္စာဒိနာ. ဘေဒေါ တု ဝိသေသော ပန သာဂရေန သဟ ဤဒိသေန ဒိဿမာနေန ကရစရဏာဒိမတာ ရုစိရေန တေ သရီရေနေဝ ဟေတုနာ, နာညထာ, တဿေဒိသံ သရီရံ နတ္ထီတိ. သဒိသတ္တေ ပဋိပါဒိတေ ဧကဗျတိရေကောယံ ဧကသ္မိံ ဇိနေ ဝတ္တမာနေန ဓမ္မေန ဥပမေယျောပမာနဘူတဇိနသာဂရာနံ တဿ ဘေဒဿ ပတီယမာနတ္တာ.

245. Ngài đưa ra ví dụ bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘gambhīra’. Ngài tương đương với đại dương về các đức tính như sự sâu thẳm, tức là sự không thể dò được và sự cao thượng của tâm ý, và sự vĩ đại, tức là sự rộng lớn và sự vĩ đại của các đức tính, và những đức tính bắt đầu bằng những điều đó, như sự hay giúp đỡ. Sự tương đồng được trình bày bằng từ ‘asi’ đã được nói đến. Ngài chỉ ra sự khác biệt bằng câu ‘bhedo tu’ v.v. Nhưng sự khác biệt, tức là điểm đặc biệt so với đại dương, chính là do thân thể của Ngài rạng rỡ, có tay chân v.v., đang được nhìn thấy như thế này, chứ không phải cách nào khác, vì đại dương không có thân thể như vậy. Khi sự tương đồng được trình bày, đây là phép dị biệt đơn vì sự khác biệt của bậc Chiến Thắng và đại dương, vốn là đối tượng được so sánh và đối tượng so sánh, được nhận biết qua một đặc tính hiện hữu ở một mình bậc Chiến Thắng.

၂၄၅. ဣဒါနိ [Pg.241] တမုဒါဟရတိ ‘‘ဂမ္ဘီရတ္တိ’’စ္စာဒိနာ. ဟေ ဇိန တွံ ဂမ္ဘီရတ္တမဟတ္တာဒိဂုဏာ ဇလဓိနာ တုလျော အသိ. ဣမိနာ ဝါကျေန ဇိနသာဂရာနံ ဒွိန္နံ သဒ္ဒေန ဝါစ္စသဒိသတ္တံ ဝုတ္တံ. ဘေဒေါ တု သာဂရေန သဟ တဝ ဝိသေသော ပန တေ တုယှံ ဤဒိသေန ဧဝရူပေန ဒိဿမာနဟတ္ထပါဒါဒိအဝယဝယုတ္တေန သရီရေန သရီရဟေတုနာ ဟောတိ. ဒွိန္နံ ဝတ္ထူနံ ဝတ္တဗ္ဗသဒိသတ္တံ ဝတွာ ဣမိနာ ဝါကျေန ‘‘ဤဒိသေန သရီရေနာ’’တိ ဧကသ္မိံယေဝ ဇိနပဒတ္ထေ ဝိသေသကထနေန ဇလဓိတော ဇိနပဒတ္ထဿ ဝိသုံ ကတတ္တာ သဒိသတ္တေ သဒ္ဒေန ဝါစ္စေ သတိ အယမေကဗျတိရေကော နာမ. ဂမ္ဘီရဿ ဂမ္ဘီရဂုဏယုတ္တဿ သာဂရဿ ဝါ ဂမ္ဘီရဇ္ဈာသယသမင်္ဂိနော ဇိနဿ ဝါ ဘာဝေါတိ စ, မဟတော ပကတိယာ မဟတော သာဂရဿ ဝါ ဂုဏေဟိ မဟတော ဇိနဿ ဝါ ဘာဝေါတိ စ, ဂမ္ဘီရတ္တဉ္စ မဟတ္တဉ္စာတိ စ, တံ အာဒိ ယဿ ဥပကာရိတာဒိနောတိ စ, သော စ သော ဂုဏော စေတိ စ ဝါကျံ.

245. Bây giờ, ngài đưa ra ví dụ đó bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘gambhīra’. Hỡi bậc Chiến Thắng, Ngài tương đương với đại dương về các đức tính như sự sâu thẳm, sự vĩ đại, v.v. Bằng câu này, sự tương đồng được diễn đạt bằng lời của hai đối tượng là bậc Chiến Thắng và đại dương đã được nói đến. Nhưng sự khác biệt, tức là điểm đặc biệt của Ngài so với đại dương, là do thân thể của Ngài có hình dạng như thế này, có các bộ phận như tay chân v.v. đang được nhìn thấy. Sau khi nói về sự tương đồng cần được diễn đạt bằng lời của hai đối tượng, vì bằng câu này, với sự trình bày về điểm đặc biệt ‘bằng thân thể như thế này’ chỉ ở một mình ý nghĩa của từ ‘bậc Chiến Thắng’, ý nghĩa của từ ‘bậc Chiến Thắng’ đã được tách biệt khỏi đại dương, nên khi sự tương đồng được diễn đạt bằng lời, đây được gọi là phép dị biệt đơn. Phân tích cú pháp là: ‘bản chất của vật sâu thẳm, tức là của đại dương có đức tính sâu thẳm, hoặc của bậc Chiến Thắng có tâm ý sâu thẳm’; ‘bản chất của vật vĩ đại, tức là của đại dương vĩ đại tự nhiên, hoặc của bậc Chiến Thắng vĩ đại về các đức tính’; ‘sự sâu thẳm và sự vĩ đại’; ‘những đức tính bắt đầu bằng những điều đó, như sự hay giúp đỡ’; và ‘đó là đức tính ấy’.

ဝါစ္စဥဘယဗျတိရေက

Dị biệt đôi được diễn đạt bằng lời

၂၄၆.

246.

မဟာသတ္တာ’တိဂမ္ဘီရာ, သာဂရော သုဂတောပိ စ;

သာဂရော’ဉ္ဇနသင်္ကာသော, ဇိနော စာမီကရဇ္ဇုတိ.

Đại dương và cả bậc Thiện Thệ đều có những chúng sinh vĩ đại và vô cùng sâu thẳm. Đại dương thì giống như thuốc vẽ mắt, còn bậc Chiến Thắng thì có ánh sáng của vàng ròng.

၂၄၆. ‘‘မဟာ’’ဣစ္စာဒိ. သာဂရော သုဂတောပိ စာတိ တေ ဥဘော မဟန္တာ သတ္တာ မကရာဒယော ယတ္ထ သာဂရေ, မဟန္တံ ဝါ သတ္တံ သမ္မပ္ပဓာနံ ယဿ သုဂတဿ, အတိဂမ္ဘီရာ အတိသယေန အဂါဓာ ဣတိ. သဒိသတာဘေဒမာဟ ‘‘သာဂရော’’ဣစ္စာဒိနာ. သာဂရော အဉ္ဇနသင်္ကာသော အဉ္ဇနေန တုလျော, ကဏှောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဇိနော တု စာမီကရဿ သုဝဏ္ဏဿေဝ ဇုတိ သောဘာ အဿေတိ စာမီကရဇ္ဇုတိ. ဝါစ္စေ သဒိသတ္တေ ဥဘယဗျတိရေကောယံ ဥဘယတ္ထ ဝတ္တမာနေန ဂုဏေန ဥဘိန္နမုပမာနောပမေယျာနံ ဘေဒဿ ပတီယမာနတ္တာ.

246. Câu kệ bắt đầu bằng ‘Mahā’. Đại dương và cả bậc Thiện Thệ, cả hai đều có những chúng sinh vĩ đại – tức là các loài thủy quái v.v. ở trong đại dương, hoặc có sự tinh tấn vĩ đại – tức là Tứ Chánh Cần đối với bậc Thiện Thệ – và vô cùng sâu thẳm, tức là cực kỳ không thể dò được. Ngài nói về sự khác biệt trong sự tương đồng bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘sāgaro’. Đại dương giống như thuốc vẽ mắt, tức là tương đương với thuốc vẽ mắt; điều này có nghĩa là nó màu đen. Còn bậc Chiến Thắng thì có ánh sáng hay vẻ đẹp của vàng ròng, nên gọi là ‘cāmīkarajjuti’. Khi sự tương đồng được diễn đạt bằng lời, đây là phép dị biệt đôi vì sự khác biệt của cả hai, đối tượng so sánh và đối tượng được so sánh, được nhận biết qua một đức tính hiện hữu ở cả hai nơi.

၂၄၆. ‘‘မဟာ’’ဣစ္စာဒိ. [Pg.242] သာဂရော သုဂတောပိ စာတိ ဣမေ ဒွေ မဟာသတ္တာ ကမေန တိမိတိမိင်္ဂလာဒိမဟာသတ္တာ စ, လာဘာလာဘာဒီသု အနညသာဓာရဏတ္တာ မဟန္တတာဒိဘာဝသင်္ခါတသဒိသတ္တယုတ္တာ စ, အတိဂမ္ဘီရာ အဝဂါဟိတုမသက္ကုဏေယျတ္တာ စ, အဇ္ဈာသယဂမ္ဘီရတ္တာ စ ဒွေပိ အတိဂမ္ဘီရာ ဟောန္တိ. တေသု သာဂရော အဉ္ဇနသင်္ကာသော, ဇိနော စာမီကရဇ္ဇုတိ သုဝဏ္ဏသဒိသကန္တိယုတ္တော ဟောတိ. ဧတ္ထ ပုဗ္ဗဒ္ဓေန ဒွိန္နံ ဝတ္ထူနံ သဒိသတ္တံ ဝတွာ အပရဒ္ဓေန တဒုဘယဝတ္ထုဂတဝိသေသေန တေသံ ဒွိန္နမညမညတော ဝိသေသိတတ္တာ သဒိသတ္တေ သဒ္ဒေန ဝတ္တဗ္ဗေ သတိ အယံ ဥဘယဗျတိရေကော နာမ. မဟန္တာ သတ္တာ မစ္ဆကစ္ဆပါဒယော ယတ္ထ သာဂရေတိ ဝါ, မဟန္တံ သတ္တံ သမာနဘာဝေါ ယဿ သုဂတဿာတိ ဝါ, အတိသယေန ဂမ္ဘီရာတိ စ, အဉ္ဇနေန သင်္ကာသော သဒိသောတိ စ, စာမီကရဿ ဣဝ ဇုတိ အဿေတိ စ ဝါကျံ.

246. ‘‘Mahā’’iccādi (Bắt đầu bằng ‘Mahā’). Sāgaro sugatopi ca (Biển cả và bậc Thiện Thệ), hai chúng sanh vĩ đại này theo thứ tự là (biển cả) có những chúng sanh vĩ đại như cá timitimiṅgala, v.v., và (bậc Thiện Thệ) sở hữu sự tương đồng được gọi là trạng thái vĩ đại, v.v. do sự phi thường trong lợi và không lợi, v.v.; và (biển cả) rất sâu thẳm vì không thể lặn xuống được, và (bậc Thiện Thệ) rất sâu thẳm vì có ý hướng sâu xa, cả hai đều rất sâu thẳm. Trong hai thứ ấy, biển cả có màu như thuốc vẽ mắt, còn bậc Chiến Thắng thì có ánh sáng như vàng ròng, sở hữu vẻ rực rỡ giống như vàng. Ở đây, bằng nửa câu đầu, sau khi nói lên sự tương đồng của hai đối tượng, bằng nửa câu sau, do sự khác biệt của hai đối tượng ấy với nhau bởi đặc tính riêng có ở cả hai đối tượng ấy, khi sự tương đồng được nói đến bằng lời, đây được gọi là phép dị biệt cả hai (ubhayabyatireko). Hoặc (giải thích) là: ‘Mahantā sattā macchakacchapādayo yattha sāgareti’ (Nơi nào có các chúng sanh lớn như cá, rùa, v.v. thì đó là biển cả), hoặc ‘mahantaṃ sattaṃ samānabhāvo yassa sugatassāti’ (Bậc Thiện Thệ là người có trạng thái tương đồng với chúng sanh vĩ đại), và ‘atisayena gambhīrāti’ (rất sâu thẳm), và ‘añjanena saṅkāso sadisoti’ (tương tự, giống như thuốc vẽ mắt), và ‘cāmīkarassa iva juti asseti’ (có ánh sáng như vàng ròng) là các câu (giải thích).

ဂမ္မဧကဗျတိရေက

Phép dị biệt một bên tiềm ẩn

၂၄၇.

247.

န သန္တာပါပဟံ နေဝိ-စ္ဆိတဒံ မိဂလောစနံ;

မုနိန္ဒ နယနဒွန္ဒံ, တဝ တဂ္ဂုဏဘူသိတံ.

Mắt nai không trừ phiền não, cũng chẳng ban điều mong ước; Hỡi bậc Tôn Chủ các vị Mâu-ni, đôi mắt Ngài lại được trang hoàng bằng những đức tính ấy.

၂၄၇. ‘‘နိ’’စ္စာဒိ. မိဂဿ လောစနံ သန္တာပံ ကိလေသပရိဠာဟံ အပဟနတိ ဟိံသတီတိ သန္တာပါပဟံ န ဘဝတိ. နေဝ ဣစ္ဆိတံ သဂ္ဂမောက္ခသမ္ပတ္တိံ ဒဒါတီတိ နေဝိစ္ဆိတဒံ. မုနိန္ဒ တဝ နယနာနံ ဒွန္ဒံ ယုဂဠံ တု တေဟိ ယထာဝုတ္တေဟိ သန္တာပါပဟတ္တဣစ္ဆိတဒတ္တဂုဏေဟိ ဘူသိတမလင်္ကတံ. ဧတ္ထ ပန မိဂလောစနနယနာနံ ဒီဃတ္တာဒိနာ သဒိသတ္တံ ပတီယတေ. ဂမ္မေ သဒိသတ္တေ ဧကဗျတိရေကောယံ ဝုတ္တနယေန.

247. ‘‘Ni’’ccādi (Bắt đầu bằng ‘Ni’). Mắt của con nai không trở thành ‘santāpāpahaṃ’ (vật trừ phiền não) vì nó không diệt trừ, không phá hủy phiền não là sự thiêu đốt của các lậu hoặc. (Nó là) ‘nevicchitadaṃ’ (vật không ban điều mong ước) vì nó không ban cho các thành tựu về cõi trời và giải thoát được mong mỏi. Hỡi bậc Tôn Chủ các vị Mâu-ni, nhưng cặp mắt, đôi mắt của Ngài thì được trang hoàng, tô điểm bằng những đức tính đã được nói đến như là tính chất trừ phiền não và ban cho điều mong ước. Hơn nữa, ở đây sự tương đồng giữa mắt nai và mắt (của đức Phật) được hiểu ngầm qua (các đặc tính) như là dài, v.v. Đây là phép dị biệt một bên với sự tương đồng tiềm ẩn (gamma-ekabyatireka) theo cách đã được trình bày.

၂၄၇. ‘‘န သန္တာ’’ဣစ္စာဒိ. မိဂလောစနံ မိဂပေါတကစက္ခုယုဂဠံ သန္တာပါပဟံ ကိလေသသန္တာပါပဟံ န ဟောတိ. ဣစ္ဆိတဒံ လောကေဟိ ပတ္ထိတလောကိယလောကုတ္တရတ္ထာနံ ဒါယကံ [Pg.243] န ဟောတိ. ဟေ မုနိန္ဒ တဝ နယနဒွန္ဒံ ပန တဂ္ဂုဏဘူသိတံ ဇနသန္တာပါပဟာနာဒိယထာဝုတ္တဂုဏေဟိ သောဘိတံ ဟောတိ, ဣဟ သန္တာပါပဟနနာဒီနံ ပဋိသေဓဒွါရေန ဥပမာနောပမေယျဘူတဥဘယလောစနသင်္ခါတဝတ္ထူနံ ဒီဃပုထုလတာဒိသဒိသဓမ္မံ သာမတ္ထိယေန ပကာသေတွာ အပရဒ္ဓေန သန္တာပါပဟနနာဒိဂုဏဟေတု ဇိနနယနာနံ ဝိသုံ ကတတ္တာ သဒိသတ္တေ ဂမ္မမာနေ အယမေကဗျတိရေကော နာမ. သန္တာပံ အပဟနတိ ဟိံ သတီတိ စ, ဣစ္ဆိတံ ဒဒါတီတိ စ, တေ စ တေ ဂုဏာ စာတိ စ, တေဟိ ဘူသိတန္တိ စ ဝါကျံ.

247. ‘‘Na santā’’iccādi (Bắt đầu bằng ‘Na santā’). Migalocanaṃ (mắt nai), cặp mắt của con nai con, không phải là ‘santāpāpahaṃ’ (vật trừ phiền não), không phải là vật trừ phiền não của các lậu hoặc. (Nó) không phải là ‘icchitadaṃ’ (vật ban điều mong ước), không phải là vật ban cho các mục đích thế gian và siêu thế được người đời mong mỏi. Hỡi bậc Tôn Chủ các vị Mâu-ni, nhưng đôi mắt của Ngài thì ‘tagguṇabhūsitaṃ’ (được trang hoàng bằng những đức tính ấy), được làm cho đẹp đẽ bởi những đức tính đã được nói đến như là việc diệt trừ phiền não của chúng sanh. Ở đây, thông qua việc phủ định việc diệt trừ phiền não, v.v., sau khi đã làm sáng tỏ một cách ẩn ý các đặc tính tương đồng như dài, rộng, v.v. của hai đối tượng được gọi là mắt, vốn là vật so sánh (upamāna) và vật được so sánh (upameyya), và bằng nửa câu sau, do mắt của bậc Chiến Thắng được làm cho khác biệt bởi nguyên nhân là các đức tính như diệt trừ phiền não, v.v., khi sự tương đồng được hiểu ngầm, đây được gọi là phép dị biệt một bên (ekabyatireko). ‘Santāpaṃ apahanati hiṃ satīti’ (Nó diệt trừ, phá hủy phiền não), và ‘icchitaṃ dadātīti’ (Nó ban cho điều mong ước), và ‘te ca te guṇā cāti’ (Và những đức tính ấy), và ‘tehi bhūsitanti’ (Được trang hoàng bởi những đức tính ấy) là các câu (giải thích).

ဂမ္မဥဘယဗျတိရေက

Phép dị biệt cả hai bên tiềm ẩn

၂၄၈.

248.

မုနိန္ဒာနန’မမ္ဘောဇ-မေသံ နာနတ္တ’မီဒိသံ;

သုဝုတ္တာမတသန္ဒာယိ, ဝဒနံ နေ’ဒိသ’မ္ဗုဇံ.

Gương mặt của bậc Tôn Chủ các vị Mâu-ni và hoa sen, sự khác biệt của chúng là như thế này: Gương mặt (Ngài) ban cho cam lồ của lời khéo nói, còn hoa sen thì không như vậy.

၂၄၈. ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိ. မုနိန္ဒာနနံ အမ္ဘောဇဉ္စေတိ ယာနိ ဝတ္ထူနိ ကန္တာဒိနာ ပတီယမာနတ္တာ သဒိသတ္ထာနိ, ဧသံ နာနတ္တံ ဘေဒေါ ဤဒိသံ. ကထံ? ဝဒနံ သုဝုတ္တာမတံ သဒ္ဓမ္မာမတံ သန္ဒဒါတီတိ သုဝုတ္တာမတသန္ဒာယိ, အမ္ဗုဇံ တု နေဒိသန္တိ. ဣမိနာ ဘေဒေန ဣမေသံ ဝိသဒိသတ္တာ ‘‘ဧသ’’န္တျာဒိနာဟု. ပတီယမာနေန သဒိသာနီတိ ဂမ္မေ သဒိသတ္တေ ဥဘယဗျတိရေကောယံ ဝုတ္တနယေနေတိ.

248. ‘‘Muninda’’iccādi (Bắt đầu bằng ‘Muninda’). Munindānanaṃ ambhojañceti (Gương mặt của bậc Tôn Chủ các vị Mâu-ni và hoa sen), những đối tượng này có ý nghĩa tương đồng vì được hiểu ngầm là đáng yêu, v.v., ‘esaṃ nānattaṃ’ (sự khác biệt của chúng), sự phân biệt, là ‘īdisaṃ’ (như thế này). Như thế nào? Gương mặt là ‘suvuttāmatasandāyi’ (vật ban cho cam lồ của lời khéo nói) vì nó ban cho cam lồ của lời khéo nói, tức là cam lồ của Chánh pháp, còn hoa sen thì ‘nedisaṃ’ (không như vậy). Do sự khác biệt này, sự không tương đồng của chúng được nói đến bằng ‘esaṃ’ (của chúng), v.v. Vì (câu) ‘patīyamānena sadisāni’ (chúng tương đồng một cách tiềm ẩn) được hiểu ngầm, nên đây là phép dị biệt cả hai bên với sự tương đồng tiềm ẩn (gamma-ubhayabyatireka) theo cách đã được trình bày.

၂၄၈. ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိ. မုနိန္ဒာနနံ အမ္ဘောဇဉ္စေတိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ နာနတ္တံ ဤဒိသံ. ကထန္တိ စေ? ဧသံ ဒွိန္နံ ဝဒနံ သုဝုတ္တာမတသန္ဒာယိ သုဋ္ဌု ဝုတ္တတ္တာ သုဝုတ္တသင်္ခါတဿ သဒ္ဓမ္မာမတဿ ဒါယကံ ဟောတိ, အမ္ဗုဇံ တု ဧဒိသံ န ဤဒိသံ န ဟောတိ, တာဒိသံ ဓမ္မာမတံ န ဒဒါတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဧသံ နာနတ္တမီဒိသ’’န္တိ ဝစနေန သုဂန္ဓကန္တိမတ္တာဒီဟိ ဂုဏေဟိ ဒွိန္နမ္ပိ ဘေဒေါ နတ္ထီတိ ဂမ္မမာနတ္တာ တံ ပကာသေတွာ အပရဒ္ဓေန ဝဒနတော အမ္ဗုဇဿ, အမ္ဗုဇတော ဝဒနဿ ဝိသုံ ကတတ္တာ သဒိသတ္တေ ဂမ္မမာနေ အယမုဘယဗျတိရေကော နာမ. နာနာ အနေကပ္ပကာရာနံ [Pg.244] ဘာဝေါတိ စ, သာဓု ဝုတ္တမိတိ စ, တမေဝ အမတန္တိ စ, တံ သမ္မာ ဒေတိ သီလေနာတိ စ ဝါကျံ.

248. ‘‘Muninda’’iccādi (Bắt đầu bằng ‘Muninda’). ‘Munindānanaṃ ambhojañceti imesaṃ dvinnaṃ nānattaṃ īdisaṃ’ (Sự khác biệt của hai thứ này, gương mặt của bậc Tôn Chủ các vị Mâu-ni và hoa sen, là như thế này). Nếu hỏi: Như thế nào? Gương mặt của hai thứ này là ‘suvuttāmatasandāyi’ (vật ban cho cam lồ của lời khéo nói), là vật ban cho cam lồ của Chánh pháp được gọi là ‘suvutta’ (lời khéo nói) vì đã được nói một cách tốt đẹp; còn hoa sen thì ‘edisaṃ na’ (không như vậy), không phải là ‘īdisaṃ’ (như thế này), ý nghĩa là nó không ban cho cam lồ của Chánh pháp như vậy. Bằng câu nói ‘Esaṃ nānattamīdisaṃ’ (Sự khác biệt của chúng là như thế này), vì được hiểu ngầm rằng không có sự khác biệt giữa cả hai về các đức tính như hương thơm, vẻ đẹp, v.v., sau khi đã làm sáng tỏ điều đó, và bằng nửa câu sau, do hoa sen được làm cho khác biệt với gương mặt, và gương mặt (được làm cho khác biệt) với hoa sen, khi sự tương đồng được hiểu ngầm, đây được gọi là phép dị biệt cả hai bên (ubhayabyatireko). ‘Nānā anekappakārānaṃ bhāvoti’ (Trạng thái của nhiều loại khác nhau), và ‘sādhu vuttamiti’ (Được nói một cách tốt đẹp), và ‘tameva amatanti’ (Chính đó là cam lồ), và ‘taṃ sammā deti sīlenāti’ (Nó ban cho điều đó một cách đúng đắn theo bản chất) là các câu (giải thích).

၂၄၉.

249.

ပသိဒ္ဓံ ကာရဏံ ယတ္ထ, နိဝတ္တေတွာ’ညကာရဏံ;

သာဘာဝိကတ္တ’မထ ဝါ, ဝိဘာဗျံ သာ ဝိဘာဝနာ.

Nơi nào, sau khi loại bỏ nguyên nhân thông thường, một nguyên nhân khác hoặc trạng thái tự nhiên được hình dung, đó là phép đặc tả (vibhāvanā).

၂၄၉. ဝိဘာဝနံ သမ္ဘာဝေတိ ‘‘ပသိဒ္ဓ’’မိစ္စာဒိနာ. ယတ္ထ အလင်္ကတိယံ ပသိဒ္ဓံ လောကပ္ပတီတံ ကာရဏံ ကိဉ္စိ နိဝတ္တေတွာ နိရသျ အညံ ကာရဏံ ပသိဒ္ဓကာရဏတော အညံ နိမိတ္တံ ဝိဘာဗျံ အဝဂမျတေ. ယတ္ထ ကာရဏန္တရံ နတ္ထိ, တတ္ထ ကာ ဂတီတိ အာဟ ‘‘သာဘာဝိကတ္တ’’န္တိအာဒိ. အထ ဝါ ပက္ခန္တရေ, သာဘာဝိကံ ဓမ္မတာသိဒ္ဓံ, တဿ ဘာဝေါ သာဘာဝိကတ္တံ ဝိဘာဗျံ, သာ တာဒိသီ ဝိဘာဝနာ ဝိညေယျာ, ဝိဘာဝီယတေ ပကာသီယတေ ကာရဏန္တရံ သာဘာဝိကတ္တံ ဝါ ဧတာယာတိ, ဧတိဿန္တိ ဝါ ကတွာ.

249. (Tác giả) giới thiệu phép đặc tả (vibhāvanā) bằng (câu kệ) ‘pasiddhaṃ’ (thông thường), v.v. Nơi nào trong phép tu từ, sau khi loại bỏ, bác bỏ một nguyên nhân nào đó thông thường, được biết đến trong dân gian, một nguyên nhân khác, một dấu hiệu khác với nguyên nhân thông thường, được hình dung, được hiểu. Nơi nào không có nguyên nhân khác, thì hướng giải quyết là gì? (Tác giả) nói ‘sābhāvikattaṃ’ (trạng thái tự nhiên), v.v. Hoặc, trong một trường hợp khác, ‘sābhāvikaṃ’ (tự nhiên) là được thành tựu bởi pháp tánh, trạng thái của nó là ‘sābhāvikattaṃ’ (trạng thái tự nhiên) được hình dung, phép đặc tả như vậy cần được biết. (Nó được gọi là vibhāvanā) vì một nguyên nhân khác hoặc trạng thái tự nhiên được làm cho rõ, được biểu lộ bởi nó, hoặc (giải thích) là vì chúng đi đến nó.

၂၄၉. ဣဒါနိ ဝိဘာဝနံ ဒဿေတိ ‘‘ပသိဒ္ဓ’’မိစ္စာဒိနာ. ယတ္ထ အလင်္ကာရေ ပသိဒ္ဓံ လောကပ္ပတီတံ ကာရဏံ တံတံဂုဏသာဓနဟေတုံ နိဝတ္တေတွာ ပဋိသေဓေတွာ အညကာရဏံ လောကပ္ပသိဒ္ဓကာရဏတော အညံ ကာရဏံ, အထ ဝါ နော စေ ပသိဒ္ဓကာရဏတော အညကာရဏေ လဗ္ဘမာနေ သာဘာဝိကတ္တံ ဓမ္မတာသိဒ္ဓဂုဏံ ဝိဘာဗျံ ပကာသနီယံ ဟောတိ, သာ ဝိဘာဝနာ နာမ ဟောတိ, ကာရဏန္တရဝိဘာဝနာ သာဘာဝိကဝိဘာဝနာတိ ဒုဝိဓာ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. အညဉ္စ တံ ကာရဏဉ္စေတိ စ, သဿ အတ္တနော ဘာဝေါတိ စ, တေန သမ္ဘူတမိတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ, ဝိဘာဝီယတိ အညကာရဏံ သာဘာဝိကတ္တံ ဝါ ဧတာယ ဝိဘာဝနာယ, ဧတိဿံ ဝိဘာဝနာယန္တိ စ ဝါတိ ဝိဂ္ဂဟော.

249. Bây giờ, ngài chỉ ra phép minh thị (vibhāvanaṃ) bằng câu kệ bắt đầu bằng "pasiddha". Trong phép tu từ nào mà nguyên nhân nổi tiếng, được thế gian công nhận (pasiddhaṃ lokappatītaṃ kāraṇaṃ) vốn là nhân tố tạo ra các phẩm chất tương ứng bị loại bỏ, bị phủ định, và một nguyên nhân khác (aññakāraṇaṃ) – một nguyên nhân khác với nguyên nhân nổi tiếng trong thế gian – được nêu ra; hoặc nếu không có nguyên nhân khác nào được tìm thấy, thì trạng thái tự nhiên (sābhāvikattaṃ), tức phẩm chất thành tựu do tự tánh (dhammatāsiddhaguṇaṃ), cần được làm sáng tỏ, được biểu thị, thì đó được gọi là phép minh thị (vibhāvanā). Ý nghĩa là phép này có hai loại: minh thị do nguyên nhân khác (kāraṇantaravibhāvanā) và minh thị do tự tánh (sābhāvikavibhāvanā). Các cách phân tích cú pháp (vigraha) là: "aññañca taṃ kāraṇañceti" (đó là nguyên nhân khác), "sassa attano bhāvoti" (trạng thái của chính nó), "tena sambhūtamiti" (sinh ra từ đó), "tassa bhāvoti" (trạng thái của cái đó), và "vibhāvīyati aññakāraṇaṃ sābhāvikattaṃ vā etāya vibhāvanāya, etissaṃ vibhāvanāyanti ca vā" (nguyên nhân khác hoặc trạng thái tự nhiên được làm sáng tỏ bởi phép minh thị này, hoặc trong phép minh thị này).

ကာရဏန္တရဝိဘာဝနာ

Minh thị do nguyên nhân khác

၂၅၀.

250.

အနဉ္ဇိတာ’သိတံ [Pg.245] နေတ္တံ, အဓရော ရဉ္ဇိတာ’ရုဏော;

သမာနတာ ဘမု စာ’ယံ, ဇိနာ’နာဝဉ္ဆိတာ တဝ.

Hỡi đấng Chiến Thắng, mắt Ngài không tô mà vẫn biếc, môi Ngài không thoa mà vẫn thắm; và cặp mày này không kẻ mà vẫn cong đều.

၂၅၀. ဥဒါဟရတိ ‘‘အနဉ္ဇိတ’’ဣစ္စာဒိ. ဇိန တဝ နေတ္တဉ္စ အနဉ္ဇိတံ အဉ္ဇနသလာကာယ ယဝတဋ္ဌီနမဖုဋ္ဌမေဝ အသိတံ ကဏှံ, အဓရော စ အနဉ္ဇိတောယေဝ လာခါရာဂါဒိနာ အရုဏော ရတ္တော, အယံ ဘမု စ အနာဝဉ္ဆိတာ ဥဿာဟေန ယေန ကေနစိ အနာမိတာ သမာနာ သမာနတာ သုဋ္ဌု အာနတာ, တတော သဗ္ဗံ လောကိယံ တဝေတိ. ဧတ္ထ ပသိဒ္ဓကာရဏမဉ္ဇနာဒိ, တန္နိဝတ္တနေပိ ကာရဏန္တရမတ္ထာဒိနာဝဂမျတေ, တဉ္စ ကမ္မံ, ကာရိယဿ အကာရဏတ္တာယောဂတောတိ ကာရဏန္တရဝိဘာဝနာ’ယံ.

250. Ngài dẫn ví dụ bằng câu kệ bắt đầu bằng "anañjita". Hỡi đấng Chiến Thắng, mắt của Ngài không được tô vẽ (anañjitaṃ), dù không chạm đến que thuốc vẽ mắt, vẫn có màu đen (asitaṃ kaṇhaṃ); môi dưới của Ngài cũng không được tô vẽ (anañjitoyeva) bằng son sáp v.v., vẫn có màu đỏ thắm (aruṇo ratto); và cặp mày này không được uốn nắn (anāvañchitā) bởi bất kỳ sự cố gắng nào, vẫn cong đều (samānatā suṭṭhu ānatā). Ở đây, các nguyên nhân nổi tiếng là thuốc vẽ mắt v.v.; dù chúng bị loại bỏ, một nguyên nhân khác được hiểu ngầm qua ý nghĩa, đó chính là nghiệp (kamma), vì kết quả không thể tồn tại mà không có nguyên nhân. Do đó, đây là phép minh thị do nguyên nhân khác (kāraṇantaravibhāvanā).

၂၅၀. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘အနဉ္ဇိ’’စ္စာဒိနာ. ဟေ ဇိန တဝ နေတ္တံ ပကတိမဓုရံ နယနယုဂဠဉ္စ အနဉ္ဇိတံ ဝိလောစနာနံ ကဏှတ္တသာဓနတ္ထံ လောကပ္ပသိဒ္ဓအဉ္ဇနေဟိ အနဉ္ဇိတံ သမာနံ အသိတံ ဘဝန္တရသိဒ္ဓေန ကုသလကမ္မေန နီလံ ဟောတိ, အဓရော စ အရဉ္ဇိတော ကေနစိ ရာဂေန အရဉ္ဇိတော သမာနော အရုဏော ရတ္တောဟောတိ, အယံ ဘမု စ အနာဝဉ္ဆိတာ ကေနစိ ဝါယာမေန အနာမိတာ သမာနာ သမာနတာ သုဋ္ဌု အာနတာ ဟောတီတိ. ဧတ္ထ နယနအဓရဘမူနံ ကဏှရတ္တကုဋိလဂုဏသာဓနေ လောကပ္ပသိဒ္ဓါနိ အဉ္ဇနာနိ ကာရဏာနိ ပဋိသေဓေတွာ နေတ္တာဒီနံ အသိတာဒိဘာဝကထနေနေဝ ကာရဏဝိနိမုတ္တဿ ကာရိယဿ လောကေ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ အတ္ထပ္ပကရဏာဒိနာ အသိတာဒိဘာဝဿ ကာရဏံ နာမ ပုဗ္ဗဇာတိယံ သိဒ္ဓကုသလကမ္မမေဝါတိ ပတီယမာနတ္တာ အယံ ကာရဏန္တရဝိဘာဝနာ နာမ. န အဉ္ဇိတန္တိ စ, န ရဉ္ဇိတောတိ စ, န အာဝဉ္ဆိတောတိ စ ဝါကျံ. နသဒ္ဒေါ ပသဇ္ဇပဋိသေဓေ ဝတ္တတေ. သံ သမ္မာ အာနတာတိ ဝိဂ္ဂဟော.

250. Bây giờ, ngài dẫn ví dụ bằng câu kệ bắt đầu bằng "anañji". Hỡi đấng Chiến Thắng, đôi mắt ngọt ngào tự nhiên của Ngài, dù không được tô vẽ (anañjitaṃ) bằng các loại thuốc vẽ mắt nổi tiếng trong thế gian để làm cho mắt có màu đen, vẫn có màu xanh biếc (asitaṃ nīlaṃ) nhờ thiện nghiệp đã thành tựu trong các kiếp quá khứ. Môi dưới của Ngài, dù không được tô điểm (arañjito) bằng bất kỳ màu sắc nào, vẫn có màu đỏ thắm (aruṇo ratto). Và cặp mày này, dù không được uốn nắn (anāvañchitā) bởi bất kỳ sự cố gắng nào, vẫn cong đều (samānatā suṭṭhu ānatā). Ở đây, các nguyên nhân nổi tiếng trong thế gian để tạo ra các phẩm chất đen, đỏ, cong của mắt, môi, và mày đã bị phủ định. Chỉ bằng việc mô tả trạng thái đen v.v. của mắt, và vì trong thế gian không có kết quả nào thoát ly khỏi nguyên nhân, nên qua ý nghĩa và văn cảnh, người ta hiểu rằng nguyên nhân của trạng thái đen v.v. chính là thiện nghiệp đã thành tựu trong tiền kiếp. Do đó, đây được gọi là phép minh thị do nguyên nhân khác (kāraṇantaravibhāvanā). Các câu là "na añjitaṃ" (không tô vẽ), "na rañjito" (không tô điểm), và "na āvañchito" (không uốn nắn). Từ "na" được dùng với nghĩa phủ định trực tiếp. Phân tích cú pháp của "samānatā" là "saṃ sammā ānatā" (cong một cách hoàn hảo).

သာဘာဝိကဝိဘာဝနာ

Minh thị do tự tánh

၂၅၁.

251.

န [Pg.246] ဟောတိ ခလု ဒုဇ္ဇနျ-မပိ ဒုဇ္ဇနသင်္ဂမေ;

သဘာဝနိမ္မလတရေ,သာဓုဇန္တူန စေတသိ.

Quả thật, tánh xấu không hề khởi sinh, dù ở giữa những người xấu, trong tâm của bậc thiện nhân, vốn trong sạch tột bậc do tự tánh.

၂၅၁. ‘‘န ဟောတိ’’စ္စာဒိ. ဒုဇ္ဇနေဟိ သဟ သင်္ဂမေ သမာဂမေ သတျပိ သာဓုဇန္တူနံ သပ္ပုရိသာနံ သဘာဝေန တာဒိသေန ပယောဂေန ဝိနာဝ နိမ္မလတရေ အတိသယေန နိမ္မလေ စေတသိ ဒုဇ္ဇနျံ သုဇနေတရဘာဝေါ န ဟောတိ တာဒိသာတိသယသာဓုတ္တသမာယောဂတောတိ. ဣဟ ကိဉ္စာပိ သဘာဝသဒ္ဒေန သဗ္ဗထာ ဟေတုနိဝတ္တနံ ကတံ, တထာပိ ယောနိသောမနသိကာရာဒိတထာဝိဓနိမိတ္တမတ္ထေဝ. တထာပိ လောကော တမနပေက္ခမာနော, ပသိဒ္ဓဉ္စ ကာရဏံ တာဒိသမပဿန္တော သာဘာဝိကံ ဖလံ ဝေါဟရတိ, တဒနုသာရေန စ သာဘာဝိကံ ဖလံ ဝိဘာဗျတေတိ, အယံ သာဘာဝိကဖလဝိဘာဝနာ.

251. Câu kệ bắt đầu bằng "Na hoti". Dù có sự giao du, hội họp với những người xấu, trong tâm của các bậc thiện nhân, các bậc chân nhân, vốn trong sạch tột bậc (nimmalatare atisayena nimmale) do tự tánh mà không cần nỗ lực tương tự, tánh xấu (dujjanyaṃ), tức là trạng thái không phải của người tốt, không hề khởi sinh, do họ sở hữu sự tốt lành siêu việt như vậy. Ở đây, mặc dù từ "tự tánh" (sabhāva) đã loại bỏ hoàn toàn mọi nguyên nhân, nhưng thực tế vẫn có những điều kiện như vậy, chẳng hạn như tác ý như lý (yonisomanasikāra). Tuy nhiên, thế gian không xem xét đến điều đó, và cũng không thấy một nguyên nhân nổi tiếng nào tương tự, nên nói rằng đó là kết quả tự nhiên. Và theo đó, kết quả tự nhiên được làm sáng tỏ. Do đó, đây là phép minh thị kết quả tự nhiên (sābhāvikaphalavibhāvanā).

၂၅၁. ‘‘န ဟောတိ’’စ္စာဒိ. ဒုဇ္ဇနသင်္ဂမေ အပိ ဒုဇ္ဇနေဟိ သဟ ဝါသေ သတိပိ သာဓုဇန္တူနံ သဘာဝနိမ္မလတရေ ကိဉ္စိ ပယောဂံ ဝိနာ ပကတိယာ ဧဝ အတိနိမ္မလေ စေတသိ ဒုဇ္ဇနျံ ဒုဇ္ဇနဂုဏံ ခလု ဧကန္တေန န ဟောတီတိ. ဣဟ စိတ္တနိမ္မလဟေတုဘူတာနံ ယောနိသောမနသိကာရာဒီနံ ဝိဇ္ဇမာနတ္တေပိ လောကေန တံ ကာရဏံ အနပေက္ခိတွာ အညမ္ပိ ပသိဒ္ဓကာရဏံ စိတ္တနိမ္မလကာရဏမဒိသွာ သဘာဝသိဒ္ဓံ နိမ္မလန္တိ ဝေါဟရိယမာနတ္တာတေနေဝ လောကဝေါဟာရာနုသာရေန ‘‘သဘာဝနိမ္မလတရေ’’တိ သဗ္ဗာကာရေန ကာရဏံ ပဋိသေဓံ ကတွာ သဘာဝသိဒ္ဓနိမ္မလတ္တသင်္ခါတဖလဿ ပကာသိတတ္တာ အယံ သာဘာဝိကဖလဝိဘာဝနာ နာမ. ဒုဇ္ဇနာနံ ဘာဝေါတိ စ, သဿ အတ္တနော ဘာဝေါတိ စ, တေန နိမ္မလတရန္တိ စ ဝါကျံ.

251. Câu kệ bắt đầu bằng "Na hoti". Dù ở giữa những người xấu, dù sống chung với những người xấu, trong tâm của các bậc thiện nhân, vốn cực kỳ trong sạch (atinimmale) một cách tự nhiên (pakatiyā eva) mà không cần bất kỳ nỗ lực nào, tánh xấu (dujjanyaṃ), tức phẩm chất của người xấu, chắc chắn không hề khởi sinh. Ở đây, mặc dù các nguyên nhân làm cho tâm trong sạch như tác ý như lý (yonisomanasikāra) v.v. vẫn tồn tại, nhưng thế gian không xem xét đến nguyên nhân đó, và cũng không thấy một nguyên nhân nổi tiếng nào khác làm cho tâm trong sạch, nên người ta thường nói rằng "trong sạch do tự tánh". Chính vì theo cách nói thông thường của thế gian đó, qua cụm từ "sabhāvanimmalatare", nguyên nhân đã bị phủ định về mọi mặt, và kết quả được gọi là sự trong sạch thành tựu do tự tánh đã được làm sáng tỏ. Do đó, đây được gọi là phép minh thị kết quả tự nhiên (sābhāvikaphalavibhāvanā). Các câu là "dujjanānaṃ bhāvo" (trạng thái của người xấu), "sassa attano bhāvo" (trạng thái của chính nó), và "tena nimmalataraṃ" (trong sạch hơn nhờ đó).

၂၅၂.

252.

ဇနကော [Pg.247] ဉာပကော စေတိ,ဒုဝိဓာ ဟေတဝေါ သိယုံ;

ပဋိသင်္ခရဏံ တေသံ,အလင်္ကာရတယော’ဒိတံ.

Nguyên nhân (hetu) có hai loại: nguyên nhân tạo tác (janaka) và nguyên nhân thông tri (ñāpaka). Sự trình bày chi tiết về chúng được gọi là một phép tu từ.

၂၅၂. ဟေတုံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ဇနကော’’ဣစ္စာဒိနာ. ဇနကော ဘာဝါဘာဝရူပဿ နိဗ္ဗတျာဒိကာရိယဿ ကာရကော ဉာပကော ဝိဇ္ဇမာနဿေဝ ကဿစိ သမ္ဗန္ဓတော ကုတောစိ ပဋိဗောဓကော စာတိ ဟေတဝေါ ဒုဝိဓာ သိယုံ. နနု ကိမေတ္ထ အသနံ, ကေဝလံ ‘‘အနေနေတံ ကရီယတီ’’တိ သရူပကထနမတ္တ, ဝိသေသော တု န ကောစိ ဝိသေသရူပေါ ဝါစာလင်္ကာရောတိ ဝိသေသံ ယောဇယတိ ‘‘ပဋီ’’တိအာဒိနာ. တေသံ ကာရိယုပ္ပာဒယောဂီနံ ဟေတူနံ ပဋိသင်္ခရဏံ ဥပဗြူဟနံ ဝိသိဋ္ဌဘာဝေန ပရိဖုဋံ ကတွာ ယာထာဝတော ကထနံ အလင်္ကာရတာယ ဗန္ဓဘူသနရူပေန ဥဒိတံ အဘိဟိတံ ဝိသေသရူပတ္တာ, န ပနေတေနေတံ ကရီယတီတိ.

252. Ngài chỉ ra phép nguyên nhân (hetu) bằng câu kệ bắt đầu bằng "janako". Nguyên nhân tạo tác (janaka) là tác nhân của một kết quả, dù là hiện hữu hay không hiện hữu, như sự sản sinh v.v. Nguyên nhân thông tri (ñāpaka) là cái làm cho ta biết về một điều gì đó đã tồn tại, thông qua một mối liên hệ nào đó hoặc từ một nguồn nào đó. Do đó, nguyên nhân có hai loại. (Có người hỏi:) "Vậy, sự trang hoàng ở đây là gì? Đây chỉ đơn thuần là một lời phát biểu về bản chất, rằng 'cái này được thực hiện bởi cái này', chứ không có đặc điểm gì đặc biệt, không phải là một phép tu từ đặc biệt". (Để trả lời,) ngài giải thích điểm đặc biệt bằng câu kệ bắt đầu bằng "paṭi". Sự trình bày chi tiết (paṭisaṅkharaṇaṃ), tức là sự khuếch đại (upabrūhanaṃ), sự trình bày đúng như thật (yāthāvato kathanaṃ) về những nguyên nhân có khả năng tạo ra kết quả, bằng cách làm cho chúng trở nên nổi bật và rõ ràng, được gọi là một phép tu từ (alaṅkāratāya), một hình thức trang hoàng cho văn cú, vì nó có tính chất đặc biệt; chứ không chỉ đơn thuần là nói rằng 'cái này được thực hiện bởi cái này'.

၂၅၂. ဣဒါနိ ဟေတွာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဇနကော’’စ္စာဒိနာ. ဇနကော စ ကဿစိ ‘‘သတ္တာ အသတ္တာ’’တိ ဝုတ္တဿ ဘာဝါဘာဝသင်္ခါတကာရိယဿ ဇနကဟေတု စ ဉာပကော စ ကဿစိ ဝိဇ္ဇမာနတ္တံ အညေန ကေနစိ သမ္ဗန္ဓေန အဝဗောဓေန္တော ဉာပကဟေတု စာတိ ဧဝံ ဟေတဝေါ ဒုဝိဓာ သိယုံ. ဣဟ ဖလပကာသကဟေတုမှိ ဝုစ္စမာနေ ‘‘ဣမိနာ ဟေတုနာ ဣဒံ ဖလံ ဇာတ’’န္တိ သရူပကထနမတ္တံ ဝိနာ ဝိသေသရူပါလင်္ကာရော ဣဓ နတ္ထီတိ အာသင်္ကိယ အလင်္ကာရသရူပဝိသေသော ဧသောတိ ဒဿေတုမပရဒ္ဓမာဟ. တေသံ ဖလပကာသနခမာနံ ဟေတူနံ ပဋိသင်္ခရဏံ ဝိသိဋ္ဌဘာဝေန ပကာသံ ကတွာ တတွတော ကထနံ အလင်္ကာရတာယ အလင်္ကာရသဘာဝေန ဥဒိတံ ပသိဒ္ဓံ ဟောတိ, ကဝီဟိ ပတ္ထိတံ ဝါ ဟောတိ. သာလိအင်္ကုရာဒီနံ သာလိဗီဇာဒယော ဝိယ ဇနျဿ အစ္စန္တောပကာရကော ဇနကဟေတု [Pg.248] နာမ, ဝိဇ္ဇမာနအဂ္ဂိအာဒီနံ ဓူမာဒယော ဝိယ ကဿစိ ဝိဇ္ဇမာနတ္တဉာပကော ဉာပကဟေတု နာမ. အလင်္ကာရဿ ဘာဝေါ အလင်္ကာရတာ. အလင်္ကာရတယာတိ ဆန္ဒံ နိဿာယ မတ္တာဟာနိ.

252. Bây giờ, ngài trình bày về hetvālaṅkāra (trang sức về nhân) bằng câu “janako” v.v… Nhân sinh thành (janakahetu) của một tác dụng nào đó được gọi là “hiện hữu, phi hữu” (sattā asattā), và nhân thông tri (ñāpakahetu) làm cho biết sự hiện hữu của một vật nào đó bằng một liên hệ nào đó; như vậy, các nhân có thể có hai loại. Ở đây, khi nhân hiển thị quả được nói đến, người ta có thể nghi ngờ rằng: “ngoài việc chỉ trình bày bản chất rằng ‘do nhân này, quả này được sinh ra’, không có trang sức đặc biệt nào ở đây cả”. Để chỉ ra rằng đây là một loại trang sức đặc biệt về bản chất, ngài nói thêm. Việc tu sửa (paṭisaṅkharaṇaṃ), tức là việc trình bày một cách đặc biệt và nói lên sự thật về những nhân có khả năng hiển thị quả, được gọi là (uditaṃ) nổi tiếng về bản chất trang sức (alaṅkārasabhāvena), hoặc được các thi sĩ mong muốn. Nhân sinh thành (janakahetu) là nhân hỗ trợ hết mực cho cái được sinh ra, giống như hạt lúa v.v… đối với mầm lúa v.v… Nhân thông tri (ñāpakahetu) là nhân cho biết sự hiện hữu của một vật nào đó, giống như khói v.v… đối với lửa đang tồn tại. Bản chất của trang sức là alaṅkāratā. (Câu) alaṅkāratayā là sự giảm âm tiết (mattāhāni) do dựa vào thi luật (chanda).

၂၅၃.

253.

ဘာဝါဘာဝကိစ္စဝသာ,စိတ္တဟေတုဝသာပိ စ;

ဘေဒါ’နန္တာ ဣဒံ တေသံ,မုခမတ္တနိဒဿနံ.

Do tác dụng của hiện hữu và phi hữu, và cũng do các nhân đặc biệt; các loại (nhân) thì vô số, đây chỉ là sự trình bày sơ lược về chúng.

၂၅၃. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဘာဝ’’ဣစ္စာဒိ. ဘာဝေါ သတ္တာ စ, အဘာဝေါ အသတ္တာ စ, တေယေဝ ကိစ္စာနိ တေသံ ဝသေန စ, စိတ္တာ ပသိဒ္ဓဟေတုဝိပရီတာ အစ္ဆရိယာရဟာ ဟေတဝေါ တေသံ ဝသေနာပိ စ ဘေဒါ ဟေတုဝိကပ္ပာ အနန္တာ အနဝဝိယော, ယတော ဧဝံ တသ္မာ တေသံ ဟေတူနံ ဣဒံ မုခမတ္တနိဒဿနံ, တသ္မာ တမ္မုခေန သက္ကာ ဟေတုဝိသေသေ ပဝိသိတုန္တိ.

253. Ngài dẫn chứng bằng câu “bhāva” v.v… Bhāva là sự hiện hữu (sattā), abhāva là sự phi hữu (asattā), chính chúng là các tác dụng; do chúng, và cũng do các nhân citta, tức là các nhân đáng kinh ngạc (acchariyārahā), trái ngược với các nhân thông thường (pasiddha), nên các loại (bhedā), tức các dị biệt của nhân (hetuvikappā), là vô tận (anantā), không có giới hạn (anavaviyo). Vì vậy, đây là sự trình bày sơ lược (mukhamattanidassanaṃ) về các nhân ấy. Do đó, thông qua sự trình bày sơ lược ấy, người ta có thể đi vào các loại nhân đặc biệt.

၂၅၃. ‘‘ဘာဝါ’’ဣစ္စာဒိ. ဘာဝါဘာဝကိစ္စဝသာ ဘာဝအဘာဝသင်္ခတသတ္တာအသတ္တာကြိယာဝသေန စ, စိတ္တဟေတုဝသာပိ စ ပသိဒ္ဓဟေတုနော ဝိရုဒ္ဓေန အစ္ဆရိယဟေတူနံ ပဘေဒေန စ, ဘေဒါ ဟေတုဝိသေသာ အနန္တာ ယသ္မာ အပရိယန္တာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဣဒံ ဝက္ခမာနံ တေသံ ဟေတူနံ မုခမတ္တနိဒဿနံ အဝသေသဟေတူနံ ဩဂါဟဏဒွါရမတ္တဿ နိဒဿနံ ဟောတိ. ဘာဝေါ စ အဘာဝေါ စာတိ စ, တေယေဝ ကိစ္စာနီတိ စ, တေသံ ဝသော ဘေဒေါတိ စ, စိတ္တာ ဝိစိတ္တာ စ တေ ဟေတဝေါ စာတိ စ, တေသံ ဝသောတိ စ, မုခမေဝ မုခမတ္တံ, မုခဉ္စ တံ ဝါ မတ္တံ သာမညဉ္စေတိ စ, တဿ နိဒဿနမိတိ စ ဝါကျံ. မတ္တသဒ္ဒေါ အဝဓာရဏေ သာမညေ ဝါ ဝတ္တတေ.

253. “Bhāvā” v.v… Bhāvābhāvakiccavasā có nghĩa là do tác dụng của hiện hữu và phi hữu, tức là do hành động của sự hiện hữu và phi hữu. Cittahetuvasāpi ca có nghĩa là do sự phân loại của các nhân kỳ diệu, trái ngược với các nhân thông thường. Bhedā hetuvisesā anantā có nghĩa là các loại nhân đặc biệt thì vô tận, vì chúng không có giới hạn. Do đó, điều sắp được nói đây là sự trình bày sơ lược về các nhân ấy, là sự trình bày về cửa ngõ để đi vào các nhân còn lại. Câu này được phân tích như sau: ‘Bhāvo ca abhāvo ca’ (hiện hữu và phi hữu), ‘teyeva kiccāni’ (chính chúng là tác dụng), ‘tesaṃ vaso bhedo’ (sự chi phối của chúng là loại), ‘cittā vicittā ca te hetavo ca’ (các nhân ấy thì đa dạng), ‘tesaṃ vaso’ (sự chi phối của chúng), ‘mukhameva mukhamattaṃ’ (chỉ là cửa ngõ), ‘mukhañca taṃ vā mattaṃ sāmaññañceti ca’ (cửa ngõ ấy cũng chỉ là sự tổng quát), và ‘tassa nidassanaṃ’ (sự trình bày về điều đó). Từ matta được dùng với nghĩa giới hạn (avadhāraṇa) hoặc tổng quát (sāmañña).

၂၅၄.

254.

ပရမတ္ထပကာသေက-[Pg.249] ရသာ သဗ္ဗမနောဟရာ;

မုနိနော ဒေသနာ’ယံ မေ,ကာမံ တောသေတိ မာနသံ.

Lời giáo huấn của bậc Mâu-ni, với hương vị duy nhất là làm sáng tỏ chân nghĩa, làm say đắm mọi tâm hồn, làm cho tâm tôi vô cùng hoan hỷ.

ဘာဝကိစ္စော ကာရကဟေတု.

Nhân tác thành có tác dụng hiện hữu.

၂၅၄. ဥဒါဟရတိ ‘‘ပရမတ္ထ’’ဣစ္စာဒိ. ပရမတ္ထသဘာဝဿ နာမရူပါဒိနော ပကာသောယေဝ ဧကရသော အသဟာယကိစ္စံ ယဿာ သာ တာဒိသီ. သဗ္ဗေသံ မနော ဟရတီတိ သဗ္ဗမနောဟရာ မုနိနော အယံ ဒေသနာ မေ မာနသံ စိတ္တံ ကာမမေကန္တေန တောသေတီတိ အယံ ဘာဝကိစ္စော ကာရကဟေတု သန္တောသသတ္တာယ ကာရဏတော.

254. Ngài dẫn chứng bằng câu “paramattha” v.v… (Lời giáo huấn) ấy có hương vị duy nhất (ekarasa), tức là có tác dụng độc nhất (asahāyakiccaṃ), là làm sáng tỏ bản chất của chân nghĩa, tức là danh-sắc v.v… Sabbamanoharā có nghĩa là làm say đắm tâm của tất cả chúng sinh. Lời giáo huấn này của bậc Mâu-ni làm cho tâm (mānasaṃ), tức là citta của tôi, được hoan hỷ một cách chắc chắn (ekantena). Đây là nhân tác thành có tác dụng hiện hữu, vì nó là nguyên nhân cho sự hiện hữu của sự hoan hỷ.

၂၅၄. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ပရမတ္ထ’’ဣစ္စာဒိနာ. ပရမတ္ထပကာသေကရသာ နာမရူပခန္ဓအာယတနာဒိဥတ္တမတ္ထာနံ ပကာသနသင်္ခါတ အသဟာယကိစ္စဝတီ သဗ္ဗမနောဟရာ ဝေါဟာရာနုရူပေန ဝိသယဘာဝူပဂမနေန သဗ္ဗေသံ မနောဟရာ မုနိနော အယံ ဒေသနာ မေ မယှံ မာနသံ ကာမံ ဧကန္တေန တောသေတီတိ. ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဒေသနာ ပုဗ္ဗေ အဝိဇ္ဇမာနဿ သန္တောသဿ သတ္တာသင်္ခါတသမုပ္ပာဒံ ကရောတီတိ ကာရကဟေတု နာမ ဟောတိ. သာ စ ဒေသနာ ‘‘မာနသံ တောသေတီ’’တိ ဧတ္တကေန အဒဿေတွာ ‘‘ပရမတ္ထပကာသေကရသာ’’တိ သဝိသေသနံ ကတွာ ဝုတ္တတ္တာ အလင်္ကာရောတိ အဘိမတာ. ဧကော စ သော ရသော စေတိ စ, ပရမတ္ထပကာသောယေဝ ဧကရသော ဧကကိစ္စမဿေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဘာဝကိစ္စော ဘာဝသင်္ခါတံ သတ္တာကိစ္စံ ကတွာ ပဝတ္တော ကာရကဟေတု ဇနကဟေတု.

254. Bây giờ, ngài dẫn chứng bằng câu “paramattha” v.v… Paramatthapakāsekarasā có nghĩa là có tác dụng độc nhất, được gọi là sự làm sáng tỏ các ý nghĩa tối thượng như danh-sắc, uẩn, xứ v.v… Sabbamanoharā có nghĩa là làm say đắm tâm của tất cả chúng sinh bằng cách trở thành đối tượng phù hợp với ngôn ngữ thế tục. Lời giáo huấn này của bậc Mâu-ni làm cho tâm của tôi (mayhaṃ) được hoan hỷ một cách chắc chắn. Lời thuyết pháp của Đức Phật tạo ra sự phát sinh, được gọi là sự hiện hữu, của niềm hoan hỷ vốn không có trước đó, do đó được gọi là nhân tác thành (kārakahetu). Và lời giáo huấn ấy, không chỉ được trình bày bằng câu “làm cho tâm hoan hỷ”, mà còn được nói với tính từ “Paramatthapakāsekarasā”, nên được xem là một trang sức. Phân tích (viggaho) như sau: ‘Eko ca so raso ceti’ (hương vị ấy là duy nhất) và ‘paramatthapakāsoyeva ekaraso ekakiccamasseti’ (sự làm sáng tỏ chân nghĩa chính là hương vị duy nhất, là tác dụng duy nhất của nó). Bhāvakicco kārakahetu là nhân tác thành, tức là nhân sinh thành (janakahetu), hoạt động bằng cách thực hiện tác dụng hiện hữu, được gọi là sự tồn tại.

၂၅၅.

255.

ဓီရေဟိ သဟ သံဝါသာ, သဒ္ဓမ္မဿာ’ဘိယောဂတော;

နိဂ္ဂဟေနိ’န္ဒြိယာနဉ္စ, ဒုက္ခဿု’ပသမော သိယာ.

Nhờ chung sống với bậc hiền trí, nhờ chuyên tâm vào Chánh pháp, và nhờ chế ngự các căn, sự khổ đau có thể được lắng dịu.

အဘာဝကိစ္စော ကာရကဟေတု.

Nhân tác thành có tác dụng phi hữu.

၂၅၅. ‘‘ဓီရေဟိ’’စ္စာဒိ. [Pg.250] ဓီရေဟိ သပ္ပညေဟိ သဟ သံဝါသာ သံသဂ္ဂေန စ, သဒ္ဓမ္မဿ သမ္ဗုဒ္ဓဒေသိတဿ အဘိယောဂတော အဘျာသေန စ, ဣန္ဒြိယာနံ စက္ခာဒီနံ နိဂ္ဂဟေန ဝိသယပ္ပဝတ္တိနိရောဓရူပေန ဝိဇယေန စ ဟေတုနာ ဒုက္ခဿ ပဉ္စက္ခန္ဓသင်္ခတဿ အနုပ္ပာဒနိရောဓသင်္ခါတော ဥပသမော သိယာ ဘဝေယျာတိ အယံ အဘာဝကိစ္စော ကာရကဟေတု အနုပ္ပာဒနိရောဓသင်္ခါတဿ အဘာဝဿ ကာရဏတော.

255. “Dhīrehi” v.v… Do sự chung sống, tức là giao du (saṃsaggena), với những người hiền trí (dhīrehi), tức là những người có trí tuệ (sappaññehi); do sự chuyên tâm (abhiyogato), tức là thực hành (abhyāsena), Chánh pháp do Đức Chánh Đẳng Giác thuyết giảng; và do sự chế ngự (niggahena) các căn như mắt v.v…, tức là sự chiến thắng (vijayena) dưới hình thức ngăn chặn sự hướng đến đối tượng; do những nhân này, sự lắng dịu (upasamo), được gọi là sự không sinh và sự diệt (anuppādanirodha), của khổ, tức là năm uẩn, có thể xảy ra. Đây là nhân tác thành có tác dụng phi hữu, vì nó là nguyên nhân của sự phi hữu, được gọi là sự không sinh và sự diệt.

၂၅၅. ‘‘ဓီရေဟိ’’စ္စာဒိ. ဓီရေဟိ သဟ သံဝါသာ သမဂ္ဂဝါသေန စ, သဒ္ဓမ္မဿ ဗုဒ္ဓဒေသိတဿ အဘိယောဂတော နိရန္တရာဘျာသေန စ, ဣန္ဒြိယာနံ စက္ခုအာဒီနံ နိဂ္ဂဟေန ရူပါဒိအာရမ္မဏေသု သုဘာဒိဂ္ဂဟဏဿ နိဝါရဏေန စာတိ ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ ဒုက္ခဿ ခန္ဓာယတနာဒိကဿ ဥပသမော အနုပ္ပာဒနိရောဓော ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနံ ဝါ သိယာတိ. အဘိဏှသော ယောဂေါတိ ဝိဂ္ဂဟော. အဘာဝကိစ္စော ဒုက္ခဿ ဥပသမသင်္ခါတံ အသတ္တာကိစ္စံ ကတွာ ပဝတ္တော ကာရကဟေတု အဝိဇ္ဇမာနသင်္ခါတာယ အသတ္တာယ ဥပ္ပာဒနတော ဇနကဟေတု နာမ. အဘာဝေါ ကိစ္စမဿေတိ စ, ကာရကော စ သော ဟေတု စာတိ စ ဝါကျံ. ဘာဝကိစ္စောပိ ဝုတ္တဗျတိရေကတော ဉာယတိ.

255. “Dhīrehi” v.v… Do sự chung sống (saṃvāsā), tức là sống hòa hợp (samaggavāsena), với những người hiền trí; do sự chuyên tâm (abhiyogato), tức là thực hành liên tục (nirantarābhyāsena), Chánh pháp do Đức Phật thuyết giảng; và do sự chế ngự (niggahena) các căn như mắt v.v…, tức là ngăn chặn việc nắm bắt tướng tốt đẹp v.v… trong các đối tượng như sắc v.v…; do những nguyên nhân này, sự lắng dịu (upasamo) của khổ, tức là uẩn, xứ v.v…, là sự không sinh và sự diệt, hoặc là sự viên tịch của các uẩn (khandhaparinibbānaṃ), có thể xảy ra. Phân tích (viggaho) là ‘Abhiṇhaso yogo’ (sự thực hành thường xuyên). Abhāvakicco kārakahetu là nhân tác thành, hoạt động bằng cách thực hiện tác dụng phi hữu (asattākiccaṃ), được gọi là sự lắng dịu của khổ; nó là nhân sinh thành (janakahetu) vì nó tạo ra sự phi hữu, được gọi là sự không tồn tại. Phân tích câu (vākyaṃ) như sau: ‘Abhāvo kiccamasseti’ (phi hữu là tác dụng của nó) và ‘kārako ca so hetu cāti’ (nhân ấy là nhân tác thành). Bhāvakicco cũng được hiểu theo cách ngược lại với những gì đã được nói.

၂၅၆.

256.

မုနိန္ဒ စန္ဒသံဝါဒိ-ကန္တဘာဝေါပသောဘိနာ;

မုခေနေဝ သုဗောဓံ တေ, မနံ ပါပါဘိနိဿဋံ.

Thưa Đức Mâu-ni Vương, chỉ qua gương mặt Ngài, được tô điểm bởi vẻ đẹp đáng yêu tương tự như mặt trăng, tâm của Ngài, vốn đã thoát khỏi điều ác, cũng được thấu hiểu rõ ràng.

ဘာဝကိစ္စော ဉာပကဟေတု.

Nhân thông tri có tác dụng hiện hữu.

၂၅၆. ‘‘မုနိန္ဒိ’’စ္စာဒိ. မုနိန္ဒေတိ အာမန္တနံ. တေ တဝ စန္ဒသံဝါဒိနာ စန္ဒသဒိသေန ကန္တဘာဝေန ဥပသောဘိနာ သောဘမာနေန မုခေနေဝ ပါပေဟိ ရာဂါဒီဟိ အဘိနိဿဋံ ဗျပဂတံ မနံ စိတ္တံ သုဗောဓံ သုဋ္ဌု ဝိညာယတီတိ အယံ ဘာဝကိစ္စော ဉာပကဟေတု အဝဗောဓသတ္တာယ ဉာပနတော.

256. “Munindi” v.v... “Muninda” là tiếng gọi. (Câu kệ có nghĩa là:) Nhờ chính gương mặt của ngài, là gương mặt đang tỏa sáng, được tô điểm bởi vẻ đáng yêu tương tự như mặt trăng, tương ứng với mặt trăng, mà tâm, tức là citta, đã thoát ly, đã rời xa các điều ác như tham ái v.v... được hiểu rõ, được biết đến một cách tường tận. Đây là nhân tố thông tri (ñāpakahetu) có tác dụng về trạng thái (bhāvakicca), do vì làm cho biết về năng lực giác ngộ.

၂၅၆. ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိ. ဟေ မုနိန္ဒ တေ တဝ စန္ဒသံဝါဒိကန္တဘာဝေါပသောဘိနာ စန္ဒကန္တဘာဝသဒိသေန ကန္တဘာဝေန သောဘမာနေန မုခေန မနံ တုယှံ စိတ္တံ ပါပါဘိနိဿဋံ ရာဂါဒီဟိ ကိလေသေဟိ နိက္ခန္တန္တိ သုဗောဓံ သုဋ္ဌု ဝိညာယတီတိ. ဣဟ မုခံ မနကန္တဘာဝသမ္ဗန္ဓေန သမန္နာဂတံ သယံ ဝိဇ္ဇမာနမေဝ ကိလေသာပဂမဿ အဝဗောဓသတ္တံ ဉာပေတီတိ ဘာဝကိစ္စော ဉာပကဟေတု နာမ ဇာတော. စန္ဒေန အဘေဒေါပစာရတော စန္ဒလာဝဏျေန သံဝါဒီ သဒိသောတိ စ, သော စ သော ကန္တဘာဝေါ စေတိ စ, တေန ဥပသောဘိတောတိ စ, ပါပေဟိ အဘိနိဿဋန္တိ စ ဝါကျံ.

256. “Muninda” v.v... Này đức Muninda, nhờ gương mặt của ngài, là gương mặt đang tỏa sáng với vẻ đáng yêu tương tự như vẻ đáng yêu của mặt trăng, mà tâm, tức là citta của ngài, đã thoát ly, đã xuất ra khỏi các điều ác, khỏi các phiền não như tham ái v.v... được hiểu rõ, được biết đến một cách tường tận. Ở đây, gương mặt được phú cho sự liên quan đến vẻ đáng yêu của tâm, tự nó hiện hữu và làm cho biết về năng lực giác ngộ sự loại trừ phiền não, nên đã trở thành nhân tố được gọi là nhân tố thông tri (ñāpakahetu) có tác dụng về trạng thái (bhāvakicca). Và câu (được phân tích là): “tương ứng, tương tự với vẻ đẹp của mặt trăng” do phép ẩn dụ không phân biệt với mặt trăng; và “chính là vẻ đáng yêu ấy”; và “được tô điểm bởi điều ấy”; và “đã thoát ly khỏi các điều ác”.

၂၅၇.

257.

သာဓုဟတ္ထာရဝိန္ဒာနိ, သင်္ကောစယတိတေ ကထံ;

မုနိန္ဒ စရဏဒွန္ဒ-ရာဂဗာလာတပေါ ဖုသံ.

Này đức Muninda, ánh nắng ban mai của sắc hồng nơi đôi chân ngài, khi chạm vào, làm sao lại khiến cho những đóa sen tay của các bậc thiện nhân phải khép lại?

အယုတ္တကာရီ စိတ္တဟေတု.

Nhân tố kỳ diệu hành động phi lý.

၂၅၇. ‘‘သာဓု’’ဣစ္စာဒိ. မုနိန္ဒ တေ စရဏာနံ ဒွန္ဒဿ ရာဂေါ ဗာလော စ သော အာတပေါ စေတိ ရာဂဗာလာတပေါ တရုဏကိရဏသမူဟော လောဟိတတ္တာဒိနာ သာဓူနံ ဟတ္ထာရဝိန္ဒာနိ ကန္တာဒိနာ ဖုသံ ဝိသာရိတ္တေနာ’မသန္တော ကထံ သင်္ကောစယတိ မကုလယတိ, အဉ္ဇလိပဏာမဗန္ဓေန အယုတ္တမေတံ. ဗာလာတပေါ ဟိ ပဒုမာနမုမ္မီလနဟေတု, အယံ တု အပုဗ္ဗော ဗာလာတပေါ ယော ပဒုမာနိ နိမီလေတီတိ အနုစိတကာရိယကာရဏာ အယုတ္တကာရီ စိတ္တဟေတု, ဧဝံဝိဓော ဝိညေယျော ဘာဝကိစ္စတ္တေပီတိ.

257. “Sādhu” v.v... Này đức Muninda, sắc hồng của đôi chân ngài chính là ánh nắng ban mai, tức là rāgabālātapo, là tập hợp những tia nắng non, do có màu đỏ v.v..., khi chạm vào, khi tiếp xúc do sự lan tỏa của nó, những đóa sen tay của các bậc thiện nhân, do sự đáng yêu v.v..., làm sao lại khiến chúng khép lại, làm cho chúng thành búp, bằng cách chắp tay vái lạy? Điều này là không hợp lý. Vì ánh nắng ban mai là nguyên nhân làm cho hoa sen nở ra, nhưng đây lại là một thứ ánh nắng ban mai chưa từng có, thứ mà làm cho hoa sen khép lại. Do việc gây ra hành động không thích hợp, (đây là) nhân tố kỳ diệu hành động phi lý (ayuttakārī cittahetu). Loại như vậy cần được hiểu, ngay cả trong trường hợp có tác dụng về trạng thái.

၂၅၇. ‘‘သာဓု’’ဣစ္စာဒိ. ဟေ မုနိန္ဒ တေ တဝ စရဏဒွန္ဒရာဂဗာလာတပေါ ပါဒယုဂဠဿ အရုဏဝဏ္ဏသင်္ခတအဘိနဝသူရိယကိရဏော သာဓုဟတ္ထာရဝိန္ဒာနိ သုဇနာနံ ကရပဒုမာနိ ဖုသံ အတ္တနော သဗ္ဗဗျာပိတ္တာ ဖုသန္တော ကထံ သင်္ကောစယတိ ကရသမ္ပုဋရူပေန မကုလယတီတိ. ဗာလာတပေါ နာမ ပဒုမဝိကသနံ ဝိနာ သင်္ကောစနံ န ကရောတိ, ဧသော အာတပေါ အစ္ဆရိယော ဝိစိတ္တောတိ ဂမျမာနတ္တာ အယုတ္တသင်္ကောစသတ္တာကရဏတော အယံ အယုတ္တကာရီ စိတ္တဟေတု [Pg.252] နာမ. အယုတ္တံ ကရောတီတိ စ, စိတ္တဉ္စ တံ ဟေတု စာတိ စ ဝါကျံ.

257. “Sādhu” v.v... Này đức Muninda, ánh nắng ban mai của sắc hồng nơi đôi chân ngài, tức là những tia nắng mặt trời mới mọc được gọi là màu rạng đông của đôi bàn chân, khi chạm vào, khi tiếp xúc với tất cả sự lan tỏa của nó, những đóa sen tay của các bậc thiện nhân, tức những đóa sen tay của người tốt, làm sao lại khiến chúng khép lại, làm thành búp theo hình thức chắp tay? Quả thật, ánh nắng ban mai không làm cho (hoa sen) khép lại mà không làm cho hoa sen nở ra. Do được hiểu rằng “ánh nắng này thật kỳ diệu, thật lạ thường”, và do việc thực hiện hành động khép lại không hợp lý, đây được gọi là nhân tố kỳ diệu hành động phi lý (ayuttakārī cittahetu). Và câu (được phân tích là): “làm điều không hợp lý”, và “đó là nhân tố kỳ diệu”.

၂၅၈.

258.

သင်္ကောစယန္တိ ဇန္တူနံ, ပါဏိပင်္ကေရုဟာနိ’ဟ;

မုနိန္ဒစရဏဒွန္ဒ-နခစန္ဒာန’မံသဝေါ.

Ở đây, những tia sáng từ các mặt trăng-móng chân trên đôi chân của đức Muninda làm cho những đóa sen tay của chúng sanh phải khép lại.

ယုတ္တကာရီ စိတ္တဟေတု.

Nhân tố kỳ diệu hành động hợp lý.

၂၅၈. ‘‘သင်္ကောစယန္တိ’’စ္စာဒိ. မုနိန္ဒဿ ပါဒါနံ ဒွန္ဒေ နခါ ဧဝ စန္ဒာ ကန္တာဒိနာ တေသံ အံသဝေါ ကိရဏာ ဣဟ လောကေ ဇန္တူနံ သတ္တာနံ ပါဏယော ဧဝ ပင်္ကေရုဟာနိ ကန္တာဒိနာ သင်္ကောစယန္တိ ပဏာမကရဏသမ္ပုဋရူပေန မိလီယန္တီတိ ယုတ္တကာရီ စိတ္တဟေတု စန္ဒတော ပင်္ကဇသင်္ကောစဿ ဥစိတတ္တာ. ဝုတ္တနယေပီတိ.

258. “Saṅkocayanti” v.v... Trên đôi chân của đức Muninda, các móng chân chính là những mặt trăng, do sự đáng yêu v.v...; những tia sáng, những quang minh của chúng, ở thế gian này, làm cho những bàn tay, chính là những đóa sen, của các chúng sanh, của các hữu tình, do sự đáng yêu v.v..., phải khép lại, phải cụp lại theo hình thức chắp tay để đảnh lễ. (Đây là) nhân tố kỳ diệu hành động hợp lý (yuttakārī cittahetu), vì việc hoa sen khép lại do mặt trăng là điều thích hợp. (Cũng nên hiểu) theo phương pháp đã được nói.

၂၅၈. ‘‘သင်္ကော’’ဣစ္စာဒိ. မုနိန္ဒစရဏဒွန္ဒနခစန္ဒာနံ သမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါဒဒွန္ဒေ နခါဝလိသင်္ခါတာနံ စန္ဒာနံ အံသဝေါ ရံသယော ဣဟ လောကေ ဇန္တူနံ ပါဏိပင်္ကေရုဟာနိ သင်္ကောစယန္တိ ကရသမ္ပုဋာကာရေန သင်္ကောစယန္တိ မကုလံ ကရောန္တီတိ. စန္ဒကိရဏေဟိ ကတ္တဗ္ဗာယ ဧဝ ပဒုမသင်္ကောစသတ္တာယ ကတတ္တာ စ, ပကတိစန္ဒကိရဏကတ္တဗ္ဗကိစ္စဿ စန္ဒမရီစိသမာနအညာဒိဋ္ဌပုဗ္ဗဝိစိတြအံသူဟိ ကတတ္တာ စ အယံ ယုတ္တကာရီ စိတ္တဟေတု နာမ. ပါဏယော စ တေ ပင်္ကေရုဟာနိ စေတိ စ, မုနိန္ဒဿ စရဏဒွန္ဒမိတိ စ, တသ္မိံ နခါနီတိ စ, တေဝ စန္ဒာတိ စ ဝါကျံ.

258. “Saṅko” v.v... Những tia sáng, những quang minh của các mặt trăng-móng chân trên đôi chân của đức Muninda, tức là của các mặt trăng được gọi là hàng móng chân trên đôi chân của bậc Chánh Đẳng Giác, ở thế gian này, làm cho những đóa sen tay của chúng sanh khép lại, làm cho chúng khép lại theo hình dạng chắp tay, làm thành búp. Và vì hành động khép lại hoa sen, vốn phải được thực hiện bởi tia sáng mặt trăng, đã được thực hiện; và vì nhiệm vụ phải được thực hiện bởi tia sáng mặt trăng thông thường đã được thực hiện bởi những tia sáng kỳ diệu, chưa từng thấy trước đây, tương tự như tia sáng mặt trăng, nên đây được gọi là nhân tố kỳ diệu hành động hợp lý (yuttakārī cittahetu). Và câu (được phân tích là): “những bàn tay ấy là những đóa sen”; và “đôi chân của đức Muninda”; và “trên đó là các móng chân”; và “chúng chính là các mặt trăng”.

၂၅၉.

259.

ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ပဒတ္ထာနံ, အနုဒ္ဒေသော ယထာက္ကမံ;

သင်္ချာန’မိတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ, ယထာသင်္ချံ ကမောပိ စ.

Việc trình bày lại theo đúng thứ tự các đối tượng đã được nêu ra trước, được gọi là “saṅkhyāna” (liệt kê), cũng như “yathāsaṅkhyaṃ” (tuần tự) và “kama” (thứ tự).

၂၅၉. ကမံ ဝိဝရိတုမုပက္ကမတိ ‘‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌာန’’မိစ္စာဒိ. ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာနံ ပဒတ္ထာနံ ဝတ္ထူနံ ကေသဉ္စိ ယထာက္ကမံ ဥဒ္ဒေသက္ကမာနတိက္ကမေန [Pg.253] အနုဒ္ဒေသော ပုန အတ္ထန္တရနိဒ္ဒေသနယေန အနုကထနံ ‘‘သင်္ချာန’’မိတျပိ စ, ‘‘ယထာသင်္ချ’’မိတျပိ စ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဝုတ္တံ. ဝိဓေယျတ္တာ တေသံ ပဓာနတ္တမိတိ တဒပေက္ခာယ နပုံသကတ္တံ, အနုဝဒိတဗ္ဗတ္တာနုဒ္ဒေသဿာပ္ပဓာနတ္တမိတိ န ပုလ္လိင်္ဂပရိဂ္ဂဟော. ‘‘ကမော’’ဣစ္စပိ နိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ လိင်္ဂဝိပရိဏာမော.

259. (Tác giả) bắt đầu giải thích về phép thứ tự (kama) bằng câu “uddiṭṭhānaṃ” v.v... Việc trình bày lại (anuddeso), tức là thuật lại theo cách chỉ ra một ý nghĩa khác, về một số đối tượng, một số sự vật đã được nêu ra, đã được nói đến trước đó, theo đúng thứ tự, không vượt qua thứ tự đã nêu, được gọi là, được nói là “saṅkhyāna” và cũng là “yathāsaṅkhyaṃ”. Do là vị từ, chúng (saṅkhyāna, yathāsaṅkhyaṃ) có vai trò chính, vì vậy dựa vào chúng mà (từ niddiṭṭhaṃ) ở trung tánh. Do là chủ từ cần được thuật lại, phần trình bày lại (anuddeso) có vai trò phụ, vì vậy không dùng nam tánh (cho nó). “Kamo” cũng được gọi là (niddiṭṭho); đây là sự thay đổi về tánh (của từ).

၂၅၉. ဣဒါနိ ကမာလင်္ကာရံ ဥဒ္ဒိသတိ ‘‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌာန’’မိစ္စာဒိနာ. ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ပဌမကထိတာနံ ပဒတ္ထာနံ ယထာက္ကမံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌက္ကမမနတိက္ကမ္မ အနုဒ္ဒေသော အတ္ထန္တရံ နိဿာယ ပုနကထနံ ‘‘သင်္ချာန’’မိတိ စ, ‘‘ယထာသင်္ချ’’မိတိ စ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ, ကမောပိ စ နိဒ္ဒိဋ္ဌော. ဧတ္ထ ပသိဒ္ဓံ အနုဒ္ဒေသံ ပုဗ္ဗဒ္ဓေန အနုဝဒိတွာ အပ္ပသိဒ္ဓံ ကမမ္ပိ ကမပရိယာယံ သင်္ချာနယထာသင်္ချဒွယမ္ပိ အပရဒ္ဓေန ဝိဒဓာတိ. ဧတ္ထ ဝိဓာတဗ္ဗံ ဒဿေတုံ အနုဝါဒဿ အာဟရိယမာနတ္တာ အနုဝါဒေါ အပ္ပဓာနော, ဝိဓာတဗ္ဗော ပဓာနော. ယဉှိ ဝိဓာတဗ္ဗံ, တံ ပဓာနံ, ဣတရမပ္ပဓာနန္တိ ဣမိနာ ကာရဏေန ဝုစ္စတိ. တသ္မာ ‘‘နိဒ္ဒိဋ္ဌ’’န္တိ ‘‘သင်္ချာနံ, ယထာသင်္ချ’’န္တိ ဒွယံ အပေက္ခာယ (တဿ အပ္ပဓာနတ္တာ) နပုံသကံ ဟောတိ. ‘‘ကမော’’တိ အပေက္ခာယ ‘‘နိဒ္ဒိဋ္ဌော’’တိ ပုလ္လိင်္ဂေါ ဟောတိ. အပ္ပဓာနော အနုဒ္ဒေသောတိ နာပေက္ခတိ. ကမမနတိက္ကမ္မာတိ စ, သင်္ချာယ အနဘိက္ကမောတိ စ ဝါကျံ.

259. Bây giờ, (tác giả) chỉ ra phép trang sức thứ tự (kamālaṅkāra) bằng câu “uddiṭṭhānaṃ” v.v... Việc trình bày lại (anuddeso), tức là thuật lại lần nữa dựa vào một ý nghĩa khác, các đối tượng đã được nói đến đầu tiên, theo đúng thứ tự, không vượt qua thứ tự đã nêu, được gọi là “saṅkhyāna” và “yathāsaṅkhyaṃ”, và “kama” cũng được gọi như vậy. Ở đây, sau khi thuật lại phần trình bày lại (anuddesa) đã phổ biến ở nửa đầu (câu kệ), (tác giả) xác lập ở nửa sau cả phép thứ tự (kama) và hai từ đồng nghĩa của kama là saṅkhyāna và yathāsaṅkhyaṃ. Ở đây, vì phần thuật lại (anuvāda) được đưa ra để chỉ ra điều cần xác lập (vị từ), nên phần thuật lại là phụ, phần cần xác lập là chính. Quả vậy, điều gì cần xác lập thì đó là chính, cái còn lại là phụ - vì lý do này mà được nói như vậy. Do đó, từ “niddiṭṭhaṃ” ở trung tánh là dựa vào cặp đôi “saṅkhyānaṃ, yathāsaṅkhyaṃ” (do phần kia là phụ). Dựa vào “kamo”, từ “niddiṭṭho” ở nam tánh. (Từ này) không dựa vào “anuddeso” là phần phụ. Và câu (có nghĩa là) “không vượt qua thứ tự”, và “không đi quá sự liệt kê”.

၂၆၀.

260.

အာလာပဟာသလီလာဟိ, မုနိန္ဒ ဝိဇယာ တဝ;

ကောကိလာ ကုမုဒါနိ စော-ပသေဝန္တေ ဝနံ ဇလံ.

Kính bạch đức Muninda, bởi sự chiến thắng từ những cử chỉ duyên dáng trong lời nói và nụ cười của Ngài, chim tu hú và hoa súng lần lượt tìm đến trú ẩn trong rừng và trong nước.

၂၆၀. တမုဒါဟရတိ ‘‘အာလာပိ’’စ္စာဒိနာ. မုနိန္ဒ တဝ အာလာပဟာသာ စ တေသံ လီလာဟိ, ဥဒ္ဒေသောယံ. ဝိဇယာ ကောကိလကုမုဒါနံ ပရာဘဝေန ကောကိလာ ကရဝီကာ ကုမုဒါနိ စ, ယထောဒ္ဒေသမနုဒ္ဒေသောယံ ဝုတ္တာပေက္ခာယ. ဝက္ခမာနာပေက္ခာယ တု အယမ္ပိ ဥဒ္ဒေသောဝ, ‘‘ကောကိလာ ဝနံ, ကုမုဒါနိ ဇလ’’မိတိ ယထောဒ္ဒေသမနုဒ္ဒေသောယံ. ဥပသေဝန္တေ ဣဝ နိဿယန္တိ မညေ. ဣတိ ဝတ္ထုတော ဧဝ သမ္ဘဝေါ ဣဝေတိ [Pg.254] ပရိကပ္ပတေ. ယဇ္ဇေဝံ ပရိကပ္ပနာယ ကထံ ယထာသင်္ချန္တိ စေ? အတြောစ္စတေ – ယတ္ထာလင်္ကာရန္တရမပိ ပတီယတေ. တတ္ထုဒ္ဒေသာနုရူပါနုဒ္ဒေသသမ္ဘဝေ သင်္ချာနမေဝါလင်္ကာရော ဝေါဟရီယတေ တဿေဝ မုချတော ဝတ္တုမိစ္ဆိတတ္တာ. ယတ္ထာလင်္ကာရန္တရံ န ဂမျတေ, တတ္ထ အစ္စန္တမေဝ ကမောတိ ဝိညေယျံ.

260. Ngài trích dẫn điều ấy bằng câu kệ bắt đầu bằng 'ālāpa'. 'Kính bạch đức Muninda, lời nói và nụ cười của Ngài cùng với những cử chỉ duyên dáng của chúng', đây là sự liệt kê. 'Bởi sự chiến thắng', tức là sự thất bại của chim tu hú và hoa súng, (nên) 'chim tu hú (karavīkā) và hoa súng', đây là sự giải thích tương ứng theo sự liệt kê đã nói. Tuy nhiên, xét theo điều sẽ được nói, đây cũng là sự liệt kê, (và) 'chim tu hú (đến) rừng, hoa súng (đến) nước' là sự giải thích tương ứng theo sự liệt kê. (Chúng) nương tựa dường như là tìm đến trú ẩn, ta cho là vậy. Như vậy, sự việc này được tưởng tượng ra như thể nó thực sự xảy ra. Nếu nói rằng, nếu đây là sự tưởng tượng, làm sao có thể là phép thứ tự tương ứng? Về điều này, được nói rằng: Nơi nào mà một phép tu từ khác cũng được nhận thấy, ở nơi đó, khi có sự tồn tại của sự giải thích tương ứng với sự liệt kê, thì chính phép thứ tự được gọi là phép tu từ, vì ý muốn nói đến nó một cách chủ yếu. Nơi nào mà một phép tu từ khác không được hiểu ngầm, ở nơi đó nên được hiểu rằng đó hoàn toàn là phép thứ tự.

၂၆၀. ဥဒါဟရတိ ‘‘အာလာပိ’’စ္စာဒိနာ. ဟေ မုနိန္ဒ တေ တဝ အာလာပဟာသလီလာဟိ မဓုရသရလီလာဟိ သဒ္ဓိံ မန္ဒဟသိတလီလာဟိ သဉ္ဇာတာ ဝိဇယာ ဇယဟေတု ကောကိလာ ကရဝီကာ စ ကုမုဒါနိ ကေရဝါနိ စ ဝနံ ဇလဉ္စ ကမေန ဥပသေဝန္တေ ဣဝ နိဿယံ ကရောန္တီတိ မညေတိ. ဧတ္ထ ‘‘အာလာပဟာသလီလာဟီ’’တိ ဥဒ္ဒေသော, ‘‘ကောကိလာ ကုမုဒါနီ’’တိ ဝုတ္တာပေက္ခာယ အနုဒ္ဒေသော, ‘‘ဝနံ ဇလ’’န္တိ ဝက္ခမာနာပေက္ခာယ ဥဒ္ဒေသောဝ ဟောတိ, တတွတော ဤဒိသဝိဇယေန ကောကိလာဒီနံ ဝနာဒိနိဿယကာရဏာဘာဝတော ဣဝသဒ္ဒပယောဂေန နိဒ္ဒိဋ္ဌော. ဧဝံ သတိ အယံ ပရိကပ္ပနာ န ဘဝတိ. ကသ္မာ? နာနာလင်္ကာရသန္နိပါတေ သတိ ယော ယော အလင်္ကာရော ဝတ္တုနာ ဣစ္ဆိတော, တဿေဝ မုချတော ဝေါဟရီယမာနတ္တာ. ဧဝံ ပရိကပ္ပနာလင်္ကာရသံသဂ္ဂေ သတိပိ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန ဒဿိတဿ အနုဒ္ဒေသဿ မုချတ္တာ အယံ ကမာလင်္ကာရော နာမ. ဤဒိသညမ္ပိ ဧဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အာလာပေါ စ ဟာသော စေတိ စ, တေသံ လီလာယောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

260. Ngài trích dẫn bằng câu kệ bắt đầu bằng 'ālāpa'. 'Này đức Muninda, bởi sự chiến thắng được sinh ra từ những cử chỉ duyên dáng trong lời nói và nụ cười của Ngài, tức là cùng với những cử chỉ duyên dáng trong giọng nói ngọt ngào và những cử chỉ duyên dáng trong nụ cười mỉm, do nguyên nhân chiến thắng ấy, chim tu hú (karavīkā) và hoa súng (keravāni) lần lượt tìm đến trú ẩn trong rừng và trong nước, dường như làm nơi nương tựa', ta cho là vậy. Ở đây, 'ālāpahāsalīlāhi' là sự liệt kê; 'kokilā kumudāni' là sự giải thích tương ứng xét theo điều đã nói; 'vanaṃ jalaṃ' cũng là sự liệt kê xét theo điều sẽ được nói. Trên thực tế, vì không có nguyên nhân khiến chim tu hú v.v... phải nương tựa vào rừng v.v... bởi một sự chiến thắng như vậy, nên điều này được chỉ ra bằng cách sử dụng từ 'iva'. Khi như vậy, đây không phải là phép tưởng tượng. Tại sao? Bởi vì khi có sự kết hợp của nhiều phép tu từ, phép tu từ nào được người nói mong muốn, thì chính phép tu từ đó được gọi tên một cách chủ yếu. Như vậy, mặc dù có sự pha trộn với phép tu từ tưởng tượng, nhưng vì tính chủ yếu của sự giải thích tương ứng được trình bày theo thứ tự của sự liệt kê, nên đây được gọi là phép tu từ thứ tự. Những trường hợp tương tự khác cũng nên được hiểu theo cách này. Phân tích cú pháp là: 'ālāpo ca hāso ca' và 'tesaṃ līlāya'.

၂၆၁.

261.

သိယာ ပိယတရံ နာမ, အတ္ထရူပဿ ကဿစိ;

ပိယဿာ’တိသယေနေ’ကံ, ယံ ဟောတိ ပဋိပါဒနံ.

Sự trình bày nào đó về một đối tượng vốn đã thân ái một cách vượt trội, có thể được gọi là (phép tu từ) 'thân ái hơn'.

၂၆၁. ပိယတရမာဟရတိ ‘‘သိယာ’’ဣစ္စာဒိနာ. အတိသယေန ပိယဿ ကဿစိ အတ္ထရူပဿ အဘိဓေယျသဘာဝဿ ယံ ပဋိပါဒနမာချာနံ ဟောတိ, ဧတံ ပိယတရံ နာမ သိယာ.

261. Ngài trình bày về (phép tu từ) 'thân ái hơn' bằng câu kệ bắt đầu bằng 'siyā'. Sự trình bày, tức là sự diễn giải nào đó về một đối tượng, tức là bản chất có thể biểu đạt, vốn đã vô cùng thân ái, điều ấy có thể được gọi là 'thân ái hơn'.

၂၆၁. ဣဒါနိ [Pg.255] ပိယတရာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘သိယာ’’ဣစ္စာဒိနာ, အတိသယေန ပိယဿ ကဿစိ အတ္ထရူပဿ အဘိဓေယျသဘာဝဿ ယံ ပဋိပါဒနံ ကထနံ ဟောတိ, ဧတံ ပဋိပါဒနံ ပိယတရံ နာမ ပိယတရာလင်္ကာရော နာမ ဟောတိ. အတိသယေန ပိယန္တိ စ, အတ္ထော ဧဝ ရူပံ သဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ.

261. Bây giờ, ngài chỉ ra phép tu từ 'thân ái hơn' bằng câu kệ bắt đầu bằng 'siyā'. Sự trình bày, tức là sự nói lên, về một đối tượng nào đó, tức là bản chất có thể biểu đạt, vốn đã vô cùng thân ái, sự trình bày ấy được gọi là 'thân ái hơn', tức là phép tu từ 'thân ái hơn'. Và các cụm từ là 'vô cùng thân ái' và 'đối tượng chính là hình thức, là bản chất'.

၂၆၂.

262.

ပီတိ ယာ မေ သမုပ္ပန္နာ, သန္တ သန္ဒဿနာ တဝ;

ကာလေနာ’ယံ ဘဝေ ပီတိ, တဝေဝ ပုန ဒဿနာ.

Kính bạch bậc Thiện trí, niềm hỷ lạc nào đã khởi sinh nơi con do được diện kiến Ngài, mong rằng niềm hỷ lạc này sẽ lại khởi sinh vào một thời điểm (thích hợp) do được diện kiến chính Ngài một lần nữa.

၂၆၂. ဥဒါဟရတိ ‘‘ပီတိ’’စ္စာဒိ. သန္တ သပ္ပုရိသ မဟာမုနိ တဝ သန္ဒဿနာ စက္ခုပထာပါထမတ္တေန မဓုရကထာသဝနာ ယာ ပီတိ မေ မမ သမုပ္ပန္နာ, အယံ ပီတိ ကာလေန ဤဒိသေန သုခေန တဝေဝ နာညဿ ကဿစိ, ကော ဟိ နာမောညော တဝါဒိသောတိ, ပုန ဒဿနာ ဘဝေယျာတိ.

262. Ngài trích dẫn ví dụ bằng câu kệ bắt đầu bằng 'pīti'. Kính bạch bậc Thiện trí, bậc Chân nhân, bậc Đại ẩn sĩ, do được diện kiến Ngài, chỉ bằng việc Ngài đi vào tầm mắt, bằng việc được nghe lời nói ngọt ngào, niềm hỷ lạc nào đã khởi sinh nơi con, của con, mong rằng niềm hỷ lạc này, vào một thời điểm với niềm an lạc như vậy, sẽ lại khởi sinh do được diện kiến chính Ngài một lần nữa, chứ không phải của bất kỳ ai khác - vì ai khác có thể được như Ngài?

၂၆၂. ‘‘ပီတိ’’စ္စာဒိ. ဟေ သန္တ သပ္ပုရိသ တထာဂတ တဝ သန္ဒဿနာ မမ နေတ္တေ အာပါထဂမနတော ယာ ပီတိ မေ သမုပ္ပန္နာ, အယံ ပီတိ ကာလေန ဤဒိသက္ခဏေန တယာ သဒိသဿ အညဿာဘာဝါ တဝေဝ ပုန ဒဿနာ ဒဿနတော ဘဝေတိ. ဧတ္ထ ပီတိယာ’တိသယဟေတုဘူတံ အတိဣဋ္ဌာရမ္မဏဉ္စ ဒဿနေ အတိဂေဓဉ္စ ပကာသနေန အတိပီတီတိ ပဒတ္ထံ, ပကာသိတံ ဟောတိ. ‘‘အယံ ပီတိ ဘဝေ’’တိ ပုဗ္ဗကာလေ ဥပ္ပန္နပီတိယာ ပုနာသမ္ဘဝတော တံသဒိသာယေဝ ပီတိ ဂဟိတာ ယထာ ‘‘သောယေဝ ဝဋ္ဋကော, တာနိယေဝ ဩသဓာနီ’’တိ.

262. (Câu kệ) bắt đầu bằng 'Pīti'. Này bậc Thiện trí, bậc Chân nhân, bậc Như Lai, do được diện kiến Ngài, do Ngài đi vào tầm mắt của con, niềm hỷ lạc nào đã khởi sinh nơi con, mong rằng niềm hỷ lạc này, vào một thời điểm, một khoảnh khắc như vậy, sẽ khởi sinh do được diện kiến, bởi sự diện kiến chính Ngài một lần nữa, vì không có ai khác giống như Ngài. Ở đây, bằng cách biểu lộ đối tượng vô cùng đáng ưa thích vốn là nguyên nhân cho sự vượt trội của niềm hỷ lạc, và sự khao khát mãnh liệt trong việc diện kiến, ý nghĩa của từ 'niềm hỷ lạc tột cùng' được làm sáng tỏ. Với câu 'mong rằng niềm hỷ lạc này sẽ khởi sinh', vì niềm hỷ lạc đã khởi sinh trong quá khứ không thể khởi sinh lại, nên được hiểu là một niềm hỷ lạc tương tự như vậy, giống như (câu) 'chính là con chim cút ấy, chính là những dược liệu ấy'.

၂၆၃.

263.

ဝဏ္ဏိတေနော’ပမာနေန, ဝုတျာ’ဓိပ္ပေတဝတ္ထုနော;

သမာသဝုတ္တိ နာမာ’ယံ, အတ္ထသင်္ခေပရူပတော.

Đây được gọi là (phép tu từ) 'lược thuyết', (là) sự trình bày về một đối tượng được ngụ ý thông qua một vật so sánh được mô tả, vì bản chất của nó là tóm lược ý nghĩa.

၂၆၃. သမာသဝုတ္တိံဝတ္တုမာဟ ‘‘ဝဏ္ဏိတေနိ’’စ္စာဒိ. ဝဏ္ဏိတေန ပသံသိတေန ဥပမာနေန အဓိပ္ပေတဿ မနသိ နိဟိတဿ ဝတ္ထုနော အတ္ထဿ ဝုတျာ ကထနေန အယံ ဝုတ္တလက္ခဏာ သမာသဝုတ္တိ နာမ. ကသ္မာ? အတ္ထဿ ဝတ္တုမိစ္ဆိတဿ သင်္ခေပေါ သင်္ခိပိတွာ [Pg.256] ကထနံ ရူပံ သဘာဝေါ, တသ္မာ တတောယမနွတ္ထသညာ သင်္ခေပဝုတ္တိ သမာသဝုတ္တီတိ ကတွာ. ကသ္မာ? အယံ ဂုဏီဘူတာ သကတ္ထာ အတ္ထန္တရံ ဝိဒဓာတိ, န တု သကတ္ထပဓာနာ.

263. Để nói về 'lược thuyết', ngài nói (câu kệ) bắt đầu bằng 'vaṇṇitena'. Thông qua một vật so sánh được mô tả, được tán thán, bởi sự trình bày, sự nói lên, về ý nghĩa của đối tượng được ngụ ý, được giữ trong tâm, đây được gọi là 'lược thuyết' với đặc điểm đã được nêu. Tại sao? Bởi vì bản chất, đặc tính của nó là sự tóm lược, sự nói một cách ngắn gọn, về ý nghĩa muốn được diễn đạt; do đó, tên gọi này phù hợp với ý nghĩa, được tạo ra là 'trình bày ngắn gọn' hay 'lược thuyết'. Tại sao? (Bởi vì) phép tu từ này, với ý nghĩa riêng của nó trở thành thứ yếu, lại tạo ra một ý nghĩa khác, chứ không phải ý nghĩa riêng của nó là chủ yếu.

၂၆၃. ဣဒါနိ သမာသဝုတ္တိံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ဝဏ္ဏိတေ’’စ္စာဒိနာ. ဝဏ္ဏိတေန ပသံသိတေန ဥပမာနေန ဥပမာနဝတ္ထုနာ ကရဏဘူတေန အဓိပ္ပေတဝတ္ထုနော ဣစ္ဆိတတ္ထဿ ဝုတျာ ကထနေန အတ္ထသင်္ခေပရူပတော ဝတ္တုမိစ္ဆိတတ္ထဿ သင်္ဂဟရူပတ္တာ အယံ ယထာဝုတ္တလက္ခဏာ သမာသဝုတ္တိ နာမ ဟောတိ. ဧတ္ထ ဝတ္တုမိစ္ဆိတတ္ထံ သင်္ဂဟေတွာ မနသိ ကတွာ တဿ ဥပမာဘူတတ္ထဿ ဝဏ္ဏနာယ မနသိ ကတဿ ပကာသနတော အယံ သမာသဝုတ္တိ နာမ. ဧတိဿာ ပဒါဘိဟိတော သကတ္ထော အပ္ပဓာနော, ဂမ္မမာနတ္ထော ပန ပဓာနော ဟောတိ. အဓိပ္ပေတဉ္စ တံ ဝတ္ထု စေတိ စ, သမာသေန သင်္ခေပေန ဝုတ္တိ ကထနမိတိ စ, သင်္ခေပေါယေဝ ရူပံ သရူပန္တိ စ, အတ္ထဿ သင်္ခေပရူပန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

263. Bây giờ, ngài chỉ ra 'lược thuyết' bằng câu kệ bắt đầu bằng 'vaṇṇite'. Thông qua vật so sánh được mô tả, được tán thán, tức là đối tượng so sánh đóng vai trò công cụ, bởi sự trình bày, sự nói lên, về ý nghĩa mong muốn của đối tượng được ngụ ý, vì bản chất của nó là tóm lược ý nghĩa, vì nó có hình thức thu tóm ý nghĩa muốn được diễn đạt, đây được gọi là 'lược thuyết' với đặc điểm như đã nêu. Ở đây, vì nó làm sáng tỏ điều được giữ trong tâm bằng cách mô tả ý nghĩa so sánh của nó, sau khi đã thu tóm và giữ trong tâm ý nghĩa muốn được diễn đạt, nên đây được gọi là 'lược thuyết'. Đối với phép tu từ này, ý nghĩa riêng được biểu thị bằng từ ngữ là thứ yếu, còn ý nghĩa được hiểu ngầm lại là chủ yếu. Phân tích cú pháp là: 'đối tượng ấy được ngụ ý', 'sự trình bày, sự nói lên, một cách ngắn gọn, tóm lược', 'sự tóm lược chính là hình thức, là bản chất', và 'hình thức tóm lược của ý nghĩa'.

၂၆၄.

264.

သာ’ယံ ဝိသေသျမတ္တေန, ဘိန္နာ’ဘိန္နဝိသေသနာ;

အတ္ထေဝ အပရာပျ’တ္ထိ, ဘိန္နာဘိန္နဝိသေသနာ.

Phép tu từ này, chỉ với danh từ được bổ nghĩa, có loại khác biệt và loại có tính từ bổ nghĩa không khác biệt. Lại cũng có một loại khác chỉ về ý nghĩa, có tính từ bổ nghĩa khác biệt và không khác biệt.

၂၆၄. တဿာ ပဘေဒံ ဒဿေတိ ‘‘သာယ’’မိစ္စာဒိနာ. သာ အယံ သမာသဝုတ္တိ ယံကိဉ္စိ ဝတ္ထု သာမညာကာရပ္ပတီတံ ‘‘ဤဒိသမိဒံ နာညထာ’’တိ ကုတောစိ ဗျဝစ္ဆိဇ္ဇတေ ကေနစိ ဂုဏာဒိနာ ဝဝတ္ထာပီယတေ, တံ ဝိသေသျံ, တမေဝ မတ္တံ ဝိသေသနဘေဒဗျဝစ္ဆေဒတော, တေန. ဘိန္နာ အတုလျာ အဝယဝဓမ္မဿ သမုဒါယေ ဝတ္တနတော. အဘိန္နံ တုလျာကာရံ ဝိသေသနံ ယဿံ သာ အဘိန္နဝိသေသနာပိ အတ္ထေဝ. အပရာပျတ္ထိ, န ကေဝလံ သာယေဝ. ကီဒိသီ? ဘိန္နဉ္စ အဘိန္နဉ္စ ဝိသေသနံ ယဿန္တိ ဘိန္နာဘိန္နဝိသေသနာ. ဝိသေသျံ တု ဘိန္နန္တိ.

264. Ngài chỉ ra sự phân loại của samāsavutti ấy bằng câu “sāyaṃ” v.v… Samāsavutti (hợp thể cú) này là bất cứ đối tượng nào được nhận thức theo thể cách thông thường, được phân biệt với một đối tượng nào đó và được xác định bởi một phẩm chất nào đó v.v… rằng “cái này là như thế này, không phải cách khác”, đối tượng ấy là visesya (đối tượng được bổ nghĩa). Chỉ riêng đối tượng ấy được phân biệt bởi sự khác biệt của visesana (từ bổ nghĩa), do đó. Nó là bhinnā (khác biệt), không tương đồng, vì bản chất của thành phần cũng hiện hành trong toàn thể. Cũng có abhinnavisesanā, là hợp thể cú có visesana (từ bổ nghĩa) là abhinna (không khác biệt), có hình thức tương đồng. Cũng có một loại khác, không chỉ có loại ấy mà thôi. Loại nào? Bhinnābhinnavisesanā là hợp thể cú có cả visesana (từ bổ nghĩa) khác biệt và không khác biệt. Nhưng visesya (đối tượng được bổ nghĩa) thì khác biệt.

၂၆၄. ဣဒါနိ တဿာ သမာသဝုတ္တိယာ ဘေဒံ ဒဿေတိ ‘‘သာယ’’မိစ္စာဒိနာ. သာ အယံ သမာသဝုတ္တိ ဝိသေသျမတ္တေန ဂုဏာဒိသဒိသဓမ္မေန [Pg.257] ကရဏဘူတေန ကေနစိ ဥပမာနဝတ္ထုနာ မနသိ ကတံ ‘‘ဣဒံ ဥပမေယျဝတ္ထု ဤဒိသ’’န္တိ သာမညာဝတ္ထတော ဝိသုံ ကတဝိသေသျေန ဘိန္နာ ဝိသုံ ဇာတာ, တတ္တကေန အတုလျာ ဝါ, အဘိန္နဝိသေသနာ တုလျဝိသေသနယုတ္တာ အတ္ထေဝ ဘိန္နာဘိန္နဝိသေသနာ အတုလျတုလျဝိသေသနယုတ္တာ ဘိန္နဝိသေသျယုတ္တာ အပရာပိ အတ္ထိ. ဧဝံ သမာသဝုတ္တိ ဒွိဓာ ဟောတိ. ဝိသေသျမေဝ မတ္တမိတိ စ, အဝယဝေန သမ္ဘဝဘေဒသဘာဝဿ သမုဒါယေပိ ပဝတ္တတ္တာ ဘိန္နာတိ ဝုတ္တာ. အဘိန္နာနိ ဝိသေသနာနိ ယဿမိတိ စ, ဘိန္နာနိ စ အဘိန္နာနိ စေတိ စ, တာနိ ဝိသေသနာနိ ယဿမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

264. Bây giờ, ngài chỉ ra sự phân loại của samāsavutti ấy bằng câu “sāyaṃ” v.v… Samāsavutti này, chỉ bởi visesya (đối tượng được bổ nghĩa), bởi một đối tượng so sánh nào đó làm công cụ có bản chất tương tự như phẩm chất v.v…, được tác ý trong tâm rằng “đối tượng được so sánh này là như thế này”, bởi visesya được làm cho tách biệt khỏi đối tượng thông thường, nên trở thành bhinnā (khác biệt), trở thành riêng biệt, hoặc không tương đồng bởi chừng ấy. Cũng có abhinnavisesanā, hợp thể cú có visesana (từ bổ nghĩa) tương đồng; và cũng có một loại khác là bhinnābhinnavisesanā, hợp thể cú có visesana không tương đồng và tương đồng, và có visesya khác biệt. Như vậy, samāsavutti có hai loại. Và (nó được gọi là bhinnā) vì chỉ có visesya (là khác biệt). Và nó được gọi là bhinnā vì bản chất có thể khác biệt của thành phần cũng hiện hành trong toàn thể. Và viggaho (cú phân tích) là: “hợp thể cú trong đó các visesana là không khác biệt”, và “cả khác biệt và không khác biệt”, và “các visesana ấy ở trong hợp thể cú đó”.

အဘိန္နဝိသေသန

Hợp thể cú có từ bổ nghĩa không khác biệt

၂၆၅.

265.

ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယီ,ပသတ္ထရတနာလယော;

ဂမ္ဘီရော စာ’ယ’မမ္ဘောဓိ,ပုညေနာ’ပါဒိတော မယာ.

Đại dương này, người ban cam lồ thanh tịnh, nơi ở của các bảo vật đáng tán thán, và sâu thẳm, đã được tôi đạt đến nhờ phước báu.

၂၆၅. ဥဘယမုဒါဟရတိ ‘‘ဝိသုဒ္ဓ’’ဣစ္စာဒိနာ. အယမမ္ဘောဓိ သာဂရော ပုညေန စိရာနုစိတကုသလမူလေန ဟေတုနာ မယာ အာပါဒိတော ပတ္တော, ကီဒိသော? ဝိသုဒ္ဓံ လောကဝေါဟာရတော ဒေဝါသုရာနံ မထနေ ဝိသေနာသမ္မိဿတ္တာ အမတံ ပီယူသံ သန္ဒဒါတီတိ ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယီ, အမ္ဘောဓိ. ဝိသုဒ္ဓံ ဒေါသလေသေနာပျသမ္ဖုဋ္ဌတ္တာ အစ္စန္တနိမ္မလံ အမတံ မရဏာဘာဝေန အမတသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနဓာတုံ သန္ဒဒါတိ ဥပဒေသကဘာဝေနာတိ ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယီ, သဒ္ဓမ္မော. ပသတ္ထာနိ နိရဝဇ္ဇတ္တာ ရတနာနိ မုတ္တာမဏိအာဒီနိ, တေသံ အာလယော ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ, အမ္ဘောဓိ. ပသတ္ထာနိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ အနေကဓာ, ဝဏ္ဏိတာနိ ရတနာနိ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မသင်္ခတာနိ, တေသံ အာလယော, သဒ္ဓမ္မော. ဂမ္ဘီရော စ အဂါဓတ္တာ သာဂရော [Pg.258] သဒ္ဓမ္မော စ အယမာပါဒိတောတိ ပကတံ. အယံ ဝိသေသျမတ္တဘိန္နာ အဘိန္နဝိသေသနာ ဝိသေသျဿ အမ္ဘောဓိနော ဝိဝစ္ဆိတာ သဒ္ဓမ္မာ ဘိန္နတ္တာ, ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယိတ္တာဒိနော စ ဝိသေသနဿ ဝုတ္တေန ပကာရေနာဘိန္နတ္တာတိ.

265. Ngài nêu ví dụ cho cả hai bằng câu “visuddha” v.v… Đại dương (ambhodhi, sāgaro) này đã được tôi đạt đến (āpādito, patto) do nguyên nhân là phước báu, là cội rễ thiện lành đã được tích lũy từ lâu. Đại dương như thế nào? Đại dương là visuddhāmatasandāyī (người ban cam lồ thanh tịnh) vì theo cách nói của thế gian, trong cuộc khuấy đảo của chư thiên và a-tu-la, nó ban cho amata (bất tử) tức là pīyūsa (cam lồ) vì không bị pha trộn với nọc độc. Chánh pháp là visuddhāmatasandāyī vì ban cho amata (bất tử) tức là Niết-bàn giới, được gọi là bất tử do không có sự chết, là pháp hoàn toàn trong sạch vì không bị nhiễm ô dù chỉ một chút bởi tỳ vết, qua vai trò là người chỉ dạy. Đại dương là pasattharatanālayo (nơi ở của các bảo vật đáng tán thán) vì là nơi xuất hiện của các bảo vật như ngọc trai, ngọc ma-ni v.v… là những thứ đáng tán thán vì không có tỳ vết. Chánh pháp là ālayo (nơi ở) của các bảo vật đáng tán thán, tức là ba mươi bảy pháp trợ Bồ-đề, đã được chư Phật v.v… tán thán theo nhiều cách. Và (câu kệ) được hiểu là “đại dương sâu thẳm vì không có đáy, và chánh pháp (sâu thẳm), đã được đạt đến”. Đây là hợp thể cú abhinnavisesanā (có từ bổ nghĩa không khác biệt) và bhinnā (khác biệt) chỉ ở visesya (đối tượng được bổ nghĩa), vì visesya được nói đến là Chánh pháp thì khác với visesya là đại dương, và vì visesana (từ bổ nghĩa) “visuddhāmatasandāyī” v.v… là không khác biệt theo cách đã được nói.

၂၆၅. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ဝိသုဒ္ဓါ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယီ လောကဝေါဟာရတော ဒေဝါသုရာနံ သမုဒ္ဒမထနေ ဝိသေန အမိဿတ္တာ ဝိသုဒ္ဓဘူတပီယူသဒါယကော, ဥပမာဘူတသမုဒ္ဒဝဏ္ဏနာယ ဗုဒ္ဓိယံ ဝတ္တမာနဿ သဒ္ဓမ္မဿ ပကာသနတော ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယီ ကာမာမိသာဒိဒေါသလဝေနာပိ အမိဿိတတ္တာ အတိနိမ္မလံ ဇရာမရဏရဟိတံ နိဗ္ဗာနံ ဥပဒေသဒါနေန ဝေနေယျာနံ ဒါယကော, ပသတ္ထရတနာလယော နိဒ္ဒေါသတ္တာ ပသတ္ထာနံ မုတ္တာမဏိအာဒီနံ ရတနာနံ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘူတော သမုဒ္ဒပက္ခေ, သဒ္ဓမ္မပက္ခေ ပန ပသတ္ထရတနာလယော ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ပသတ္ထာနံ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မသင်္ခတရတနာနံ ပဝတ္တိဒေသဘူတော, ဂမ္ဘီရော ပကတိယာယေဝ အဂါဓော, ဧကတ္တနယာဒိစတုဗ္ဗိဓနယေဟိ ဂမ္ဘီရော အယံ အမ္ဘောဓိ စ ဧသော သမုဒ္ဒေါ စ, စိတ္တေန ဂဟိတသဒ္ဓမ္မော စ ပုညေန ဘဝန္တရောပစိတကုသလကမ္မေန မယာ အာပါဒိတော ပတ္တောတိ ဝိသေသျဘူတဿ အမ္ဘောဓိနော ဝတ္တုမိစ္ဆိတသဒ္ဓမ္မတော ဘိန္နတ္တာ စ, ‘‘ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယီ’’တိ ဣစ္စာဒိကာနံ ဝိသေသနာနံ ဥဘယဝိသေသျေပိ ယထာဝုတ္တနယေန အဘိန္နတ္တာ စ အယံ သမာသဝုတ္တိ ဝိသေသျမတ္တေန ဘိန္နာ အဘိန္နဝိသေသနာ ဟောတိ.

265. Bây giờ, ngài nêu ví dụ bằng câu “visuddhā” v.v… Visuddhāmatasandāyī (người ban cam lồ thanh tịnh): theo cách nói của thế gian, là người ban cho cam lồ đã trở nên thanh tịnh vì không bị pha trộn với nọc độc trong cuộc khuấy đảo biển cả của chư thiên và a-tu-la; do việc mô tả biển cả làm ví dụ đã làm sáng tỏ Chánh pháp đang hiện hành trong tâm trí, (Chánh pháp) là visuddhāmatasandāyī, là người ban cho Niết-bàn, pháp cực kỳ trong sạch, không có già và chết, cho những chúng sinh có thể được giáo hóa bằng cách ban cho lời chỉ dạy, vì không bị pha trộn dù chỉ một chút với tỳ vết của dục trần v.v… Pasattharatanālayo (nơi ở của các bảo vật đáng tán thán): về phương diện biển cả, là nơi xuất hiện của các bảo vật như ngọc trai, ngọc ma-ni v.v… đáng tán thán vì không có tỳ vết; còn về phương diện Chánh pháp, pasattharatanālayo là nơi xuất hiện của các bảo vật được gọi là ba mươi bảy pháp trợ Bồ-đề, được chư Phật v.v… tán thán. Gambhīro (sâu thẳm): tự bản chất là không có đáy; (Chánh pháp) sâu thẳm bởi bốn phương pháp như phương pháp nhất thể v.v… Đại dương (ambhodhi) này và biển cả (samuddo) ấy, và Chánh pháp được tâm nắm bắt, đã được tôi đạt đến (āpādito, patto) nhờ phước báu, là nghiệp thiện đã được tích lũy trong các kiếp khác. Do đó, vì Chánh pháp được muốn nói đến khác với đại dương là visesya (đối tượng được bổ nghĩa), và vì các visesana (từ bổ nghĩa) như “visuddhāmatasandāyī” v.v… là không khác biệt đối với cả hai visesya theo phương pháp đã nói, nên samāsavutti (hợp thể cú) này là bhinnā (khác biệt) chỉ ở visesya và là abhinnavisesanā (có từ bổ nghĩa không khác biệt).

ဘိန္နာဘိန္နဝိသေသန

Hợp thể cú có từ bổ nghĩa khác biệt và không khác biệt

၂၆၆.

266.

ဣစ္ဆိတတ္ထပဒေါ သာရော,ဖလပုပ္ဖောပသောဘိတော;

သစ္ဆာယော’ယ’မပုဗ္ဗောဝ,ကပ္ပရုက္ခော သမုဋ္ဌိတော.

Cây ước nguyện này, người ban cho những điều mong muốn, là tinh túy, được trang hoàng bởi hoa và quả, có bóng mát, thật chưa từng có, đã mọc lên.

၂၆၆. ‘‘ဣစ္ဆိတေ’’စ္စာဒိ. [Pg.259] အယမပုဗ္ဗောဝ ဝုတ္တဂုဏယောဂေန အစ္ဆရိယရူပတ္တာ ကပ္ပရုက္ခော သမုဋ္ဌိတော, ကီဒိသော? ဣစ္ဆိတံ လောကိယံ ယံ ကိဉ္စိ အတ္ထံ ပဒဒါတီတိ ဣစ္ဆိတတ္ထပဒေါ, ကပ္ပရုက္ခော. ဣစ္ဆိတံ လောကိယလောကုတ္တရံ ယံ ကိဉ္စိ အတ္ထံ ပဒဒါတီတိ ဣစ္ဆိတတ္ထပဒေါ, ဇိနော. သာရော သေဋ္ဌော, ကပ္ပရုက္ခော ဇိနော စ. ဖလာနိ ပုပ္ဖာနိ, တေဟိ ဥပသောဘိတော, ကပ္ပရုက္ခော. သဟ ဆာယာယ စန္ဒသူရိယာလောကဝိလောမရူပါယ ဝတ္တတေ သစ္ဆာယော, ကပ္ပရုက္ခော. ဇိနော တု ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာယ ကာယကန္တာဒိရူပါယ ဆာယာယ ယုတ္တောတိ သစ္ဆာယောတိ. အယံ ဝိသေသျမတ္တဘိန္နာ ဘိန္နာဘိန္နဝိသေသနာ ဇိနတော ဝိသေသျဿ ကပ္ပရုက္ခဿ ဘိန္နတ္တာ, ဖလပုပ္ဖောပသောဘိတတ္ထဿ ကပ္ပရုက္ခေယေဝ သမ္ဘဝါ, ဣစ္ဆိတတ္ထပဒတ္ထဿ သာရတာယ သစ္ဆာယတာယ ဥဘယတ္ထေဝ ဘာဝတော ဝုတ္တဝိဓိနာတိ.

266. Bằng câu “icchita” v.v… Cây ước nguyện (kapparukkho) này, thật chưa từng có (apubbova) vì có hình tướng kỳ diệu do sự liên hệ với các phẩm chất đã được nói, đã mọc lên (samuṭṭhito). Cây như thế nào? Cây ước nguyện là icchitatthapado (người ban cho những điều mong muốn) vì ban cho bất cứ điều gì thuộc thế gian được mong muốn. Đấng Chinh Phục (jino) là icchitatthapado vì ban cho bất cứ điều gì thuộc thế gian và siêu thế được mong muốn. Sāro (tinh túy) là cao quý nhất, (áp dụng cho) cả cây ước nguyện và Đấng Chinh Phục. Được trang hoàng (upasobhito) bởi các quả (phalāni) và hoa (pupphāni), (chỉ áp dụng cho) cây ước nguyện. Cây ước nguyện là sacchāyo (có bóng mát) vì hiện hữu cùng với bóng mát (saha chāyāya) có hình tướng ngược với ánh sáng của mặt trăng và mặt trời. Còn Đấng Chinh Phục là sacchāyo vì được phú cho hào quang (chāyāya) có hình tướng là sự rực rỡ của thân thể v.v… đã được nói ở trước. Đây là hợp thể cú bhinnābhinnavisesanā (có từ bổ nghĩa khác biệt và không khác biệt) và bhinnā (khác biệt) chỉ ở visesya (đối tượng được bổ nghĩa), vì visesya là cây ước nguyện thì khác với Đấng Chinh Phục, vì ý nghĩa “được trang hoàng bởi hoa và quả” chỉ có thể có ở cây ước nguyện, và vì ý nghĩa “người ban cho những điều mong muốn”, “tinh túy”, và “có bóng mát/hào quang” hiện hữu ở cả hai trường hợp, theo phương pháp đã nói.

၂၆၆. ‘‘ဣစ္ဆိတတ္ထိ’’စ္စာဒိ. ဣစ္ဆိတတ္ထပဒေါ သတ္တေဟိ ဣစ္ဆိတာနံ လောကိယအဝိညာဏကဝတ္ထာဘရဏာဒီနံ ဒါယကော ကပ္ပရုက္ခဝဏ္ဏနာယ စိတ္တေ ပတိဋ္ဌိတဿ ဇိနပဒတ္ထဿ ကထေတုကာမတာယ ဣစ္ဆိတတ္ထပဒေါ သတ္တေဟိ ပတ္ထိတာနံ လောကိယလောကုတ္တရာနံ သကလတ္ထာနံ အနုရူပဝသေန တေသံ တေသံ သတ္တာနံ ဒါယကော, သာရော ရုက္ခေသု ဤဒိသရုက္ခဿာဘာဝတော ဥတ္တမော, သာရော သဒေဝကာဒိသတ္တလောကေသု တာဒိသသတ္တဝိသေသာဘာဝတော ဥတ္တမော, ဖလပုပ္ဖောပသောဘိတော ကပ္ပဒ္ဒုမာနုရူပဖလေဟိ ပုပ္ဖေဟိ စ ဥပသောဘိတော, သစ္ဆာယော စန္ဒသူရိယာလောကေဟိ အာဝရဏီယရုက္ခစ္ဆာယာယ သမန္နာဂတော, သစ္ဆာယော နီလပီတာဒိဆဗ္ဗိဓရံသိဇာလေဟိ သမန္နာဂတော, အပုဗ္ဗော ပုဗ္ဗေ အသဉ္ဇာတော အယံ ကပ္ပရုက္ခော ဧသော ပစ္စက္ခော ကပ္ပပါဒပေါ သမုဋ္ဌိတော သတ္တာနံ ပုညာနုဘာဝေန လောကေ ပါတုဘူတောတိ. ဝတ္တုမိစ္ဆိတတ္ထဇိနပဒတ္ထတော ဝိသေသျဿ ကပ္ပရုက္ခဿ [Pg.260] ဘိန္နတ္တာ စ, ဣစ္ဆိတတ္ထဒါနသာရဘာဝသစ္ဆာယသင်္ခတာနံ ဝိသေသနာနံ ဥဘယသာဓာရဏတ္တာ စ, ဖလပုပ္ဖောပသောဘိတတာယ ရုက္ခဿေဝ ဝိသေသနတ္တာ စ အယံ သမာသဝုတ္တိ ဝိသေသျဘိန္နာဝ ဘိန္နာဘိန္နဝိသေသနာ ဟောတိ. ဣစ္ဆိတော စ သော အတ္ထော စေတိ စ, တံ ပဒဒါတီတိ စ, ဖလပုပ္ဖေဟိ ဥပသောဘိတောတိ စ, သဟ ဆာယာယ ဝတ္တမာနောတိ စ ဝါကျံ.

266. ‘‘Icchitatthi’’ v.v... Từ ‘icchitatthapado’ là người ban cho những vật dụng thế gian vô tri như y phục, đồ trang sức v.v... được chúng sanh mong muốn. Do ý muốn nói lên ý nghĩa của từ ‘jina’ (đấng chiến thắng) đã được thiết lập trong tâm trí qua việc mô tả cây như ý (kapparukkha), nên từ ‘icchitatthapado’ có nghĩa là người ban cho tất cả những lợi ích thế gian và siêu thế được chúng sanh mong mỏi, tùy theo từng chúng sanh. ‘Sāro’ (tinh túy) là tốt nhất trong các loài cây vì không có cây nào như vậy; ‘sāro’ là tốt nhất trong thế giới chúng sanh bao gồm cả chư thiên vì không có chúng sanh đặc biệt nào như vậy. ‘Phalapupphopasobhito’ (được trang hoàng bởi hoa và quả) là được trang hoàng bởi hoa và quả tương xứng với cây như ý. ‘Sacchāyo’ (có bóng mát) là có bóng mát của cây có thể che được ánh sáng mặt trời và mặt trăng; ‘sacchāyo’ là có mạng lưới hào quang sáu màu xanh, vàng v.v... ‘Apubbo’ (chưa từng có) là cây như ý này trước đây chưa từng sanh ra, cây như ý hiện tiền này đã xuất hiện, đã hiện hữu trên đời do oai lực phước báu của chúng sanh. Và do tính từ được bổ nghĩa (visesya) là cây như ý khác với ý nghĩa của từ ‘jina’ muốn nói đến, và do các tính từ (visesana) được gọi là ‘icchitatthadāna’ (ban cho điều mong muốn), ‘sārabhāva’ (tính chất tinh túy), ‘sacchāya’ (có bóng mát) là chung cho cả hai, và do ‘phalapupphopasobhita’ (được trang hoàng bởi hoa và quả) chỉ là tính từ của cây, nên cách dùng hợp từ (samāsavutti) này có tính từ được bổ nghĩa khác nhau (visesyabhinna) và có các tính từ vừa khác nhau vừa không khác nhau (bhinnābhinnavisesanā). Và câu (phân tích hợp từ) là: ‘icchito ca so attho ceti’ (và đó là điều được mong muốn), và ‘taṃ padadāti’ (người ban cho điều đó), và ‘phalapupphehi upasobhito’ (được trang hoàng bởi hoa và quả), và ‘saha chāyāya vattamāno’ (hiện hữu cùng với bóng mát).

၂၆၇.

267.

သာဂရတ္တေန သဒ္ဓမ္မော,ရုက္ခတ္တေနော’ဒိတော ဇိနော;

သဗ္ဗေ သာဓာရဏာ ဓမ္မာ,ပုဗ္ဗတြာ’ညတြ တု’တ္တယံ.

Diệu pháp được nói với tính chất của biển cả, Đấng Chiến Thắng được nói với tính chất của cây; Ở trường hợp trước, tất cả các pháp (tính từ) đều chung, nhưng ở trường hợp sau thì có ba (là chung).

၂၆၇. တဒုဘယံ ဝိဝရတိ ‘‘သာဂရတ္တေနိ’’စ္စာဒိနာ. သဒ္ဓမ္မော သမ္ဗုဒ္ဓဘာသိတော သာဂရတ္တေန သာဂရဂုဏသဒိသတ္တာ သာဂရရူပေန ဥဒိတောတိ သမ္ဗန္ဓော, ကိတ္တိတောတိ အတ္ထော. ဇိနော ရုက္ခတ္တေန ယထာဝုတ္တနယေန ဥဒိတော တံ ပတ္တော အနုပေက္ခိတဿ ကက္ခဝုတ္တိယာ အမ္ဘောဓိအာဒိသဒ္ဒါနံ. ပကရဏာဒိနာ တု တထာ ပတီတျုဒယော, အညထာ ကထံ အမ္ဘောဓိအာဒိသဒ္ဒါနံ ဓမ္မာဒိသစ္ဆာယကတ္တံ သိယာ. ဘေဒေါ တု အယံ ပုဗ္ဗတြ ‘‘ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယိ’’စ္စာဒိကေ သဗ္ဗေ ယေ ကေစိ တတြောပါတ္တာ ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယိတ္တာဒယော သာဓာရဏာ တုလျာ ဓမ္မာ ဝိသေသနာနိ ဥဘယတြာပိ သမ္ဘဝါ, အညတြ တု အနန္တရဝုတ္တ ‘‘ဣစ္ဆိတတ္ထပဒေါ’’ဣစ္စာဒေါ ပန တယံ သာဓာရဏံ, အသာဓာရဏဉ္စ ဝိသေသနံ ဝုတ္တနယေနေတိ.

267. Ngài giải thích cả hai điều đó bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘sāgarattena’. Diệu pháp do bậc Chánh Đẳng Giác thuyết giảng, được nói với tính chất của biển cả, tức là dưới hình thức của biển cả do có sự tương đồng với các phẩm chất của biển cả, đây là mối liên hệ; ý nghĩa là được tán dương. Đấng Chiến Thắng được nói với tính chất của cây theo phương pháp đã được trình bày, đã đạt đến điều đó. Đối với các từ như ‘ambhodhi’ (biển cả) không được xem xét theo nghĩa đen của chúng. Do văn cảnh v.v..., sự khởi lên của sự hiểu biết như vậy mới có. Nếu không, làm sao các từ như ‘ambhodhi’ có thể có ý nghĩa là diệu pháp v.v...? Sự khác biệt là thế này: ở trường hợp trước, trong câu kệ bắt đầu bằng ‘visuddhāmatasandāyi’, tất cả những gì được đề cập ở đó, tức là các tính từ như ‘visuddhāmatasandāyitta’ v.v... đều là chung, tương đương, có thể có ở cả hai. Nhưng ở trường hợp sau, trong câu kệ bắt đầu bằng ‘icchitatthapado’ vừa được nói đến, thì có ba (tính từ) là chung, và có cả tính từ không chung, theo phương pháp đã được trình bày.

၂၆၇. ဣဒါနိ တေဟိ ဒွီဟိ သမာသဝုတ္တေဟိ ဝုတ္တတ္ထဒွယံ ပကာသေတိ ‘‘သာဂရိ’’စ္စာဒိနာ. သာဂရတ္တေန သာဂရရူပေန သဒ္ဓမ္မော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတပရိယတ္တိသဒ္ဓမ္မော ဥဒိတော ကထိတော, ရုက္ခတ္တေန ဇိနော ဥဒိတော. သာဂရကပ္ပရုက္ခာဒိသဒ္ဒါ အတ္တနော အဘိဓေယျဘူတသာဂရရုက္ခာဒိကေ အတ္ထေ မုချဘာဝေန [Pg.261] အပဝတ္တိတွာ ဗုဒ္ဓိယံ ပဝတ္တအတ္ထဿာပိ သာဓာရဏဘူတဝိသေသနပရိဂ္ဂဟေန ဂမ္မမာနေ ဝတ္တုမိစ္ဆိတသဒ္ဓမ္မဇိနပဒတ္ထေယေဝ ပကရဏာဒိတော တာဒိသအတ္ထပ္ပတီတိယာသမ္ဘဝတော မုချဘာဝေန ပဝတ္တန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. တထာ ဟိ ယဒိ ဧတေ မုချတ္ထေန န ပဝတ္တန္တိ, အမ္ဘောဓိကပ္ပရုက္ခသဒ္ဒါ သဒ္ဓမ္မဇိနပဒတ္ထေ ကထံ ပကာသေန္တီတိ တေသု ဒွီသု ဥဒါဟရဏေသု ပုဗ္ဗတြ ‘‘ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယီ’’ဣစ္စာဒိပုဗ္ဗုဒါဟရဏေ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ ‘‘ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယီ’’တိ သဗ္ဗေ ဝိသေသနဓမ္မာ သာဓာရဏာ အမ္ဘောဓိသဒ္ဓမ္မာနံ သမာနာ, အညတြ တု ‘‘ဣစ္ဆိတတ္ထပဒေါ’’တိအာဒိကေ အညသ္မိံ ဥဒါဟရဏေ ပန တယံ ‘‘ဣစ္ဆိတတ္ထပဒေါ, သာရော, သစ္ဆာယော’’တိ ဝိသေသနတ္တယံ သာဓာရဏံ. ဖလပုပ္ဖောပသောဘိတဘာဝေါ ပန ရုက္ခာဝေဏိကော, ‘‘အပုဗ္ဗော’’ဣစ္စာဒိကံ ဝိသေသနမေဝ. တထာ ဟိ ဣမိနာ ရုက္ခဓမ္မဘူတော ကောစိ ဝိသေသော ပကာသိတော န ဟောတီတိ ဝိသေသနတ္တံ အညေသုယေဝ ဝုတ္တံ.

267. Bây giờ, ngài làm sáng tỏ hai ý nghĩa đã được nói đến bởi hai cách dùng hợp từ đó, bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘sāgari’. Với tính chất của biển cả, tức là dưới hình thức của biển cả, diệu pháp, tức là diệu pháp giáo điển do bậc Chánh Đẳng Giác thuyết giảng, đã được nói, đã được tuyên bố. Với tính chất của cây, Đấng Chiến Thắng đã được nói. Ý chính là: các từ như ‘sāgara’ (biển cả), ‘kapparukkha’ (cây như ý) v.v... không hoạt động theo nghĩa đen của chúng là biển cả, cây cối v.v..., mà chúng hoạt động chủ yếu theo ý nghĩa muốn nói là diệu pháp và Đấng Chiến Thắng, những ý nghĩa này được hiểu thông qua việc nắm bắt các tính từ chung và có thể nhận biết được ý nghĩa như vậy từ văn cảnh v.v... Thật vậy, nếu những từ này không hoạt động theo nghĩa chính (trong văn cảnh này), thì làm sao các từ ‘ambhodhi’ và ‘kapparukkha’ có thể làm sáng tỏ ý nghĩa của các từ ‘saddhamma’ và ‘jina’? Trong hai ví dụ đó, ở ví dụ trước, bắt đầu bằng ‘visuddhāmatasandāyī’, tất cả các pháp, tức là tất cả các pháp tính từ như ‘visuddhāmatasandāyī’, đều là chung, tương đồng cho ‘ambhodhi’ và ‘saddhamma’. Nhưng ở ví dụ khác, bắt đầu bằng ‘icchitatthapado’, thì ba tính từ ‘icchitatthapado’, ‘sāro’, và ‘sacchāyo’ là chung. Còn tình trạng được trang hoàng bởi hoa và quả thì chỉ riêng thuộc về cây. Từ ‘apubbo’ v.v... chỉ là một tính từ. Thật vậy, vì qua từ này, không có đặc tính nào thuộc về cây được làm sáng tỏ, nên tính chất tính từ đã được nói ở những từ khác.

၂၆၈.

268.

ဝတ္ထုနော’ညပ္ပကာရေန, ဌိတာ ဝုတ္တိ တဒညထာ;

ပရိကပ္ပီယတေ ယတ္ထ, သာ ဟောတိ ပရိကပ္ပနာ.

Nơi nào trạng thái của một đối tượng, vốn tồn tại theo một cách khác, lại được tưởng tượng một cách khác đi, đó gọi là phép tưởng tượng (parikappanā).

၂၆၈. ပရိကပ္ပနံ ပရိကပ္ပေတိ ‘‘ဝတ္ထုနော’’စ္စာဒိနာ. ဝတ္ထုနော သဇီဝဿ နိဇ္ဇီဝဿ ဝါ ဝုတ္တိ အဝတ္ထာ အညပ္ပကာရေန ဝတ္တုမိစ္ဆိတပ္ပကာရာပေက္ခာယ အညေနေဝ ရူပေန ဌိတာ, တဿေဝ တတော ယထာဝဋ္ဌိတပ္ပကာရတော အညထာ အညေန ပကာရေန ပရိကပ္ပီယတေ ယတ္ထ ဝုတ္တိယံ, သာ ပရိကပ္ပနာ ဟောတိ, ပရိကပ္ပီယတေ အညထာ ကရီယတေ ဝတ္ထုဋ္ဌိတိ ဧတိဿန္တိ ကတွာ.

268. Ngài định nghĩa phép tưởng tượng (parikappanā) bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘vatthuno’. Trạng thái của một đối tượng, dù là hữu tình hay vô tri, vốn tồn tại theo một cách khác, tức là dưới một hình thức khác so với cách muốn nói đến; nơi nào chính trạng thái đó được tưởng tượng một cách khác đi, tức là theo một cách khác so với cách nó thực sự tồn tại, đó là phép tưởng tượng. (Nó được gọi như vậy) vì trong đó, sự tồn tại của đối tượng được làm cho khác đi, được tưởng tượng.

၂၆၈. ဣဒါနိ ပရိကပ္ပနံ ဒဿေတိ ‘‘ဝတ္ထုနော’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝတ္ထုနော ယဿ ကဿစိ သဝိညာဏကအဝိညာဏကပဒတ္ထဿ ဝုတ္တိ ပဝတ္တိ အညပ္ပကာရေန ကပ္ပနီယပ္ပကာရတော အညေန ဝိဇ္ဇမာနပ္ပကာရေန ဌိတာ ပဝတ္တမာနာ, တဒညထာ [Pg.262] တတော ဝိဇ္ဇမာနပ္ပကာရတော အညေနာဝိဇ္ဇမာနပ္ပကာရေန ယတ္ထ ဝုတ္တိယံ ပရိကပ္ပီယတေ, သာ ပရိကပ္ပနာ နာမ ဟောတိ. ပရိကပ္ပီယတေ အညထာ ကရီယတေ ဝတ္ထုဋ္ဌိတိ ဧတိဿမိတိ ဝိဂ္ဂဟော.

268. Bây giờ, ngài chỉ ra (định nghĩa) phép tưởng tượng bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘vatthuno’. Sự diễn tiến của một đối tượng, tức là của bất kỳ ý nghĩa từ nào, dù là hữu thức hay vô thức, đang tồn tại, đang diễn ra theo một cách khác, tức là theo một cách hiện hữu khác với cách được tưởng tượng; nơi nào nó được tưởng tượng một cách khác đi, tức là theo một cách không hiện hữu khác với cách hiện hữu đó, đó được gọi là phép tưởng tượng. Sự phân tích (hợp từ) là: ‘trong đó, sự tồn tại của đối tượng được làm cho khác đi, được tưởng tượng’.

၂၆၉.

269.

ဥပမာဗ္ဘန္တရတ္တေန, ကိရိယာဒိဝသေန စ;

ကမေနော’ဒါဟရိဿာမိ, ဝိဝိဓာ ပရိကပ္ပနာ.

Phép tưởng tượng có nhiều loại, do có phép so sánh bên trong và do dựa vào hành động v.v... Ta sẽ lần lượt nêu ví dụ.

၂၆၉. ဘေဒံ တဿာ ဒဿေတိ ‘‘ဥပမာ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဥပမာ အဗ္ဘန္တရေ ယဿာ, တဿာ ဘာဝေါ, တေန စ, ကိရိယာဒိဝသေန စ ဝိဝိဓာ နာနပ္ပကာရာ ပရိကပ္ပနာ ဣဒါနိ ကမေန ဥဒါဟရိဿာမိ.

269. Ngài chỉ ra sự phân loại của nó bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘upamā’. Do tình trạng của cái mà có phép so sánh ở bên trong, và do dựa vào hành động v.v..., phép tưởng tượng có nhiều loại, nhiều cách thức; (ý là) bây giờ ta sẽ lần lượt nêu ví dụ.

၂၆၉. ဣဒါနိ တဿ ဘေဒံ ဒဿေတိ ‘‘ဥပမာဗ္ဘန္တရေ’’စ္စာဒိနာ. ဥပမာဗ္ဘန္တရတ္တေန ဥပမာယ အဗ္ဘန္တရေ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ စ ကိရိယာဒိဝသေန စ ဝိဝိဓာ ပရိကပ္ပနာ ကမေန ဥဒါဟရိဿာမိ. ဥပမာ အဗ္ဘန္တရေ အဿာ ပရိကပ္ပနာယေတိ စ, တဿာ ဘာဝေါတိ စ, အနေကေ ဝိဓာ ပကာရာ ယာသမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

269. Bây giờ, ngài ấy trình bày sự phân loại của thể ấy bằng câu bắt đầu là ‘upamābbhantare’. Do vì là thể tưởng tượng nội tại tỷ dụ, do vì hiện hữu bên trong ví dụ, và do vì phương diện hành động v.v..., tôi sẽ lần lượt nêu lên các thể tưởng tượng đa dạng. Và sự phân tích cú pháp là: ‘ví dụ ở bên trong thể tưởng tượng này’, và ‘trạng thái của điều ấy’, và ‘những thể loại mà có nhiều cách thức’.

ဥပမာဗ္ဘန္တရပရိကပ္ပနာ

Thể Tưởng Tượng Nội Tại Tỷ Dụ

၂၇၀.

270.

ဣစ္ဆာဘင်္ဂါတုရာ’သီနာ,တာ’တိနိစ္စလ’မစ္ဆရာ;

ဝသံ နေန္တီဝ ဓီရံ တံ,တဒါ ယောဂါဘိယောဂတော.

Các nàng tiên nữ kia, đau khổ vì ước muốn bị tan vỡ, đã ngồi yên bất động; khi ấy, do nhờ sự chuyên tâm tu tập, dường như đang đưa bậc kiên định ấy vào vòng kiểm soát.

၂၇၀. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဣစ္ဆာ’’ဣစ္စာဒိ. ဣစ္ဆာဘင်္ဂေန ‘‘ဗုဒ္ဓံ ဘဂဝန္တံ ဝသေ ဝတ္တေဿာမာ’’တိ ဗောဓိမူလေ ကတာဘိလာသဝိနာသေန အာတုရာ ဒုက္ခိတာ အတိနိစ္စလသဘာဝပ္ပတ္တာ အတိနိစ္စလံ နာသိကဂ္ဂေ နယနေ ကတာနတာဝသေန အစ္စန္တမကြိယမာသီနာ နိသိန္နာ တာ အစ္ဆရာ ယောဂိနိသင်္ကာသာ မာရင်္ဂနာတိ [Pg.263] ယထာဝဋ္ဌိတာယ သစေတနာနံ မာရင်္ဂနာလက္ခဏာနံ ဝတ္ထူနံ ဝုတ္တိ ဝုတ္တာ, သာယမညထာ ပရိကပ္ပီယတေ. ဓီရံ ဒေဝင်္ဂနာနမ္ပိ သိင်္ဂါရဘာဝေါပစရိတဝိလာသာတိသယေနာပိ အကမ္ပတ္တာ. တံ ဘဂဝန္တံ. ယောဂေါ မန္တာနုဋ္ဌာနံ, တတ္ထ အဘိယောဂတော ယုဉ္ဇနေန ဝသမတ္တနော အာယတ္တဘာဝံ တဒါ နေန္တီဝ ဝဟန္တိ မညေတိ. ဧတ္ထ ဣဝ သဒ္ဒသုတိယာ ဥပမာသန္ဒေဟော န ကာတဗ္ဗော, သဝသာနယနမကုဗ္ဗန္တိယော မာရင်္ဂနာ ဝသံ နေန္တီဝါတိ ပရိကပ္ပီယန္တေ. ဟောတိ စ–

270. Ngài ấy nêu lên ví dụ bằng câu bắt đầu là ‘icchā’. Do ước muốn bị tan vỡ: do sự hủy diệt lòng ham muốn được thực hiện ở cội Bồ-đề rằng ‘chúng ta sẽ khiến đức Phật, đấng Thế Tôn, phải tuân theo sự kiểm soát’, (nên các nàng) đau khổ, phiền muộn, đã đạt đến trạng thái cực kỳ bất động, ngồi yên một cách hoàn toàn bất động do bởi trạng thái hướng mắt về chóp mũi. Các nàng tiên nữ ấy, các ái nữ của Ma vương, tương tự như các nữ hành giả, như vậy sự trình bày về các sự vật có đặc tính của các ái nữ của Ma vương, là những chúng sanh có tâm thức, đã được nói đến đúng như thực trạng, và điều ấy được tưởng tượng theo cách khác. Bậc kiên định: do vì không bị lay chuyển ngay cả bởi sự phô diễn quá mức các cử chỉ duyên dáng được thực hiện với ý định quyến rũ của các thiên nữ. Vị ấy: tức là đấng Thế Tôn. Yoga: là sự thực hành thần chú. Ở đây, do sự chuyên tâm: do sự áp dụng. Dường như đang đưa vào vòng kiểm soát: được cho là khi ấy họ dường như đang mang ngài vào trạng thái lệ thuộc vào chính mình. Ở đây, do nghe được từ ‘iva’, không nên có sự nghi ngờ về tỷ dụ. Các ái nữ của Ma vương, những người không thể đưa ngài vào vòng kiểm soát của mình, được tưởng tượng là dường như đang đưa ngài vào vòng kiểm soát. Và có câu rằng –

‘‘ဝသံ နေန္တီဝ ဓီရ’’န္တိ, နယနေ နော’ပမာနတာ;

န ဟိ ကတ္တုကြိယာယ’တ္ထိ, ဥပမာနောပမေယျတာတိ.

Trong câu ‘dường như đang đưa bậc kiên định vào vòng kiểm soát’, trong hành động dẫn dắt không có tính chất của vật tỷ dụ; vì quả thật, trong hành động của tác nhân, không có tính chất của vật tỷ dụ và vật bị tỷ dụ.

ကြိယာပရိကပ္ပတ္တေပိ အယမုပမာဗ္ဘန္တရာ ပရိကပ္ပနာ, န ကေဝလကြိယာပရိကပ္ပနာ မာရင်္ဂနာနမစလောပဝေသနဿ ယောဂါဘိယောဂေန သာမျသန္ဒဿနတော, တထာဘူတာယ စောပဝေသနကြိယာယ ဓီရဿာပိ တာဒိသဿ ဘဂဝတော အဝသာနယနတ္တန္တိ ပရိကပ္ပနတောတိ.

Mặc dù là thể tưởng tượng về hành động, đây là thể tưởng tượng nội tại tỷ dụ, không phải chỉ đơn thuần là thể tưởng tượng về hành động, do vì có sự liên kết tương đồng giữa việc ngồi bất động của các ái nữ của Ma vương với sự chuyên tâm tu tập yoga, và do vì được tưởng tượng rằng hành động ngồi như vậy lại có thể đưa cả bậc kiên định, đấng Thế Tôn như thế, vào vòng kiểm soát.

၂၇၀. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ဣစ္ဆာ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဣစ္ဆာဘင်္ဂါတုရာ အဇပါလနိဂြောဓမူလေ နိသိန္နံ ဘဂဝန္တံ ‘‘ပလောဘေဿာမာ’’တိ မာရင်္ဂနာ အတ္တနာယေဝ ကတာယ ဣစ္ဆာယ အနိဗ္ဗတ္တိယာ ပီဠိတာ, အတိနိစ္စလံ ဟုတွာ နာသိကဂ္ဂေ ပတိတဒိဋ္ဌေဟိ သမန္နာဂတာနညဝုတ္တိယာ ကြိယန္တရဝိရဟတော. အာသီနာ ဈာယမာနာ နိသိန္နာ တာ အစ္ဆရာ ယောဂိနိသဒိသာ တဏှာအရတိရဂါသင်္ခါတာ မာရင်္ဂနာယော ဓီရံ သိင်္ဂါရာဓိပ္ပာယေန ကတာနေကလီလာဝိလာသေနာပိ အကမ္ပမာနံ တံ ဘဂဝန္တံ ယောဂါဘိယောဂတော မန္တဇပ္ပနသင်္ခါတယောဂေ ယုဉ္ဇနေန ဝသံ အတ္တနော ဝသံ တဒါ အတ္တနော ပရာဇိတကာလေ နေန္တီဝ ပါပေန္တိ မညေတိ. ဧတ္ထ ပုဗ္ဗဒ္ဓေန မာရင်္ဂနာသင်္ခါတသဇီဝပဒတ္ထာနံ ဝိဇ္ဇမာနပ္ပကာရံ ဒဿိတံ. [Pg.264] ပုန အပရဒ္ဓေန တေသမေဝ အဝိဇ္ဇမာနယောဂါဘိယောဂေန ဝသီကရဏံ ကပ္ပိတံ. မာရင်္ဂနာနံ နိစ္စလနိသဇ္ဇာယ ယောဂိနီနံ မန္တဇ္ဈယနသဒိသတ္တာ မာရင်္ဂနာနံ ယောဂိနီနံ ဥပမာနောပမေယျတ္တံ သာမတ္ထိယာ ဂမျတေတိ ဧသာ ဥပမာဗ္ဘန္တရပရိကပ္ပနာ နာမ. ‘‘နေန္တိ ဣဝါ’’တိ ပယောဂေ ကတေပိ ကြိယာပရိကပ္ပနံ န ဟောတေဝ. ဣစ္ဆာယ ဘင်္ဂေါတိ စ, တေန အာတုရာတိ စ, နိဂ္ဂတံ စလံ စလနံ အသ္မာ အာသနသ္မာတိ စ, အတိသယေန နိစ္စလန္တိ စ, ကြိယာဝိသေသနံ, ယောဂေ အဘိယောဂေါတိ စ ဝါကျံ.

270. Bây giờ, ngài ấy nêu lên ví dụ bằng câu bắt đầu là ‘icchā’. Đau khổ vì ước muốn bị tan vỡ: các ái nữ của Ma vương bị dằn vặt do sự không thành tựu ước muốn do chính mình tạo ra rằng ‘chúng ta sẽ quyến rũ’ đấng Thế Tôn đang ngự tại cội cây đa Ajapāla, (các nàng) trở nên cực kỳ bất động, do không có hành động nào khác ngoài việc có ánh nhìn rơi trên chóp mũi. Đã ngồi: đang thiền định, đã ngồi. Các nàng tiên nữ ấy, các ái nữ của Ma vương được gọi là Taṇhā, Arati, và Ragā, giống như các nữ hành giả. Bậc kiên định: đấng Thế Tôn, người không bị lay chuyển ngay cả bởi nhiều cử chỉ và sự phô diễn được thực hiện với ý định quyến rũ. Do nhờ sự chuyên tâm tu tập: do sự áp dụng vào pháp tu được gọi là trì tụng thần chú. Dường như đang đưa vào vòng kiểm soát: được cho là khi ấy, vào lúc chính mình bị thất bại, họ dường như đang đưa ngài vào vòng kiểm soát của mình. Ở đây, nửa đầu câu thơ đã trình bày cách thức hiện hữu của các thực thể sống được gọi là các ái nữ của Ma vương. Kế đến, ở nửa sau, sự kiểm soát bằng sự chuyên tâm tu tập không có thật của chính họ đã được tưởng tượng ra. Do việc ngồi bất động của các ái nữ của Ma vương tương tự như việc trì tụng thần chú của các nữ hành giả, nên tính chất vật tỷ dụ (nữ hành giả) và vật bị tỷ dụ (ái nữ của Ma vương) được hiểu ngầm theo năng lực, do đó đây được gọi là thể tưởng tượng nội tại tỷ dụ. Mặc dù câu ‘nentī iva’ được sử dụng, đây không phải là thể tưởng tượng về hành động. Và các câu phân tích là: ‘sự tan vỡ của ước muốn’, và ‘do đó mà đau khổ’, và ‘sự chuyển động đã rời khỏi chỗ ngồi này’, và ‘bất động một cách tột cùng’ là trạng từ chỉ hành động, và ‘sự chuyên tâm trong tu tập’.

‘‘နေန္တိ ဣဝါ’’တိ ဣဓ ဣဝသဒ္ဒသုတိယာ ဥပမာဇောတနတ္ထံ စေတိ သံသယော န ကာတဗ္ဗော, သာဓမ္မသင်္ခါတဂုဏဝိသေသဿ သမ္ဗန္ဓေ အသတိ ကြိယာမတ္တဿ ဥပမာဘာဝတော. ဝုတ္တံ ဟိ–

Ở đây, trong câu ‘nentī iva’, do nghe được từ ‘iva’, không nên có sự nghi ngờ rằng đó là nhằm mục đích biểu thị tỷ dụ, bởi vì khi không có sự liên kết của một phẩm chất đặc biệt được gọi là thuộc tính chung, thì một hành động đơn thuần không thể trở thành tỷ dụ. Vì đã được nói rằng –

‘‘ဝသံ နေန္တီဝ ဓီရ’’န္တိ, နယေန နော’ပမာနတာ;

န ဟိ ကတ္တုကြိယာယ’တ္ထိ, ဥပမာနောပမေယျတာတိ.

‘‘ဝသံ နေန္တီဝ ဓီရ’’န္တိ ဧတ္ထ နယနေ ဂမျမာနေ ပါပနေ ဥပမာနတာ ဥပမာနဘာဝေါ နတ္ထိ, ဟိ တထေဝ, ကတ္တုကြိယာယ ကတ္တုသမ္ဗန္ဓိယာ ကြိယာယ ဥပမာနောပမေယျတာ ဥပမာနဘာဝေါ ဥပမေယျဘာဝေါ နတ္ထီတိ အယံ ဟေတ္ထတ္ထော.

Ở đây, trong câu ‘dường như đang đưa bậc kiên định vào vòng kiểm soát’, trong hành động dẫn dắt, được hiểu là làm cho đạt đến, không có tính chất của vật tỷ dụ, tức là trạng thái của vật tỷ dụ. Vì quả thật, trong hành động của tác nhân, tức là hành động liên quan đến tác nhân, không có tính chất của vật tỷ dụ và vật bị tỷ dụ, tức là trạng thái của vật tỷ dụ và trạng thái của vật bị tỷ dụ. Đây là ý nghĩa ở đây.

ကြိယာပရိကပ္ပနာ

Thể Tưởng Tượng Về Hành Động

၂၇၁.

271.

ဂဇံ မာရော သမာရုဠှော, ယုဒ္ဓါယ’စ္စန္တ’မုန္နတံ;

မဂ္ဂ’မနွေသတိ နူန, ဇိနဘီတော ပလာယိတုံ.

Ma vương, đã cưỡi lên con voi chiến cực kỳ cao lớn để giao chiến, chắc hẳn đang tìm kiếm một con đường để trốn chạy, vì sợ hãi đấng Chiến Thắng.

၂၇၁. ‘‘ဂဇ’’မိစ္စာဒိ. ယုဒ္ဓါယ အစ္စန္တမတိသယေန ဥန္နတမုစ္စံ ဂဇံ ဟတ္ထိံ သမာရုဠှော မာရော ဝသဝတ္တီ တံ ဇိနာတီတိ အတ္ထေန ဇိနတော ဘီတော ပလာယိတုံ ကိဉ္စိ နိလီယနဋ္ဌာနံ မဂ္ဂံ ပထံ အနွေသတိ နူန မညေ. ဣတိ ကြိယာပရိကပ္ပနာ အာရောဟနကြိယာယ မဂ္ဂမနွေသနတ္ထန္တိ ပရိကပ္ပိတတ္တာ.

271. Câu bắt đầu là ‘Gajaṃ’. Để giao chiến, Ma vương Vasavattī đã cưỡi lên con voi, con voi chiến, cao lớn, cực kỳ to lớn. Sợ hãi đấng Chiến Thắng, với ý nghĩa là ‘vị ấy chiến thắng Ma vương’, tôi cho rằng chắc hẳn Ma vương đang tìm kiếm một con đường, một lối đi, một nơi nào đó để ẩn náu hầu trốn chạy. Như vậy, đây là thể tưởng tượng về hành động, do vì hành động cưỡi voi được tưởng tượng là nhằm mục đích tìm kiếm con đường.

၂၇၁. ‘‘ဂဇ’’မိစ္စာဒိ. [Pg.265] ယုဒ္ဓါယ ယုဒ္ဓတ္ထံ အစ္စန္တံ အတိသယေန ဥန္နတံ ဒိယဍ္ဎသတယောဇနာယာမာနုရူပဥစ္စဂုဏသမန္နာဂတံ ဂဇံ ဂိရိမေခလံ သမာရုဠှော မာရော ဇိနာ ဘီတော ပလာယိတုံ မဂ္ဂံ နိဗ္ဘယံ ပထံ အနွေသတိ နူန ဂဝေသတိ မညေ. ယုဒ္ဓတ္ထံ ကုရုမာနော ဂဇာရောဟနံ မဂ္ဂါနွေသနတ္ထမိတိ ကဝိနာ ပရိကပ္ပိတတ္တာ ဧသာ ကြိယာပရိကပ္ပနာ နာမ. အစ္စန္တမိတိ အသင်္ချ သသင်္ချဘာဝေပိ ပကရဏတော အာဓိက္ကေ ဧဝ ဝတ္တတိ.

271. Câu bắt đầu là ‘Gajaṃ’. Để giao chiến, vì mục đích chiến đấu, Ma vương đã cưỡi lên con voi Girimekhala, con voi được phú cho phẩm chất cao lớn tương xứng với chiều dài một trăm năm mươi do-tuần, cực kỳ to lớn. Sợ hãi đấng Chiến Thắng, tôi cho rằng chắc hẳn Ma vương đang tìm kiếm, dò xét một con đường, một lối đi an toàn để trốn chạy. Do vì hành động cưỡi voi, được thực hiện với mục đích chiến đấu, lại được nhà thơ tưởng tượng là nhằm mục đích tìm kiếm con đường, nên đây được gọi là thể tưởng tượng về hành động. Từ ‘accantaṃ’, dù ở trong trường hợp có thể đếm được hay không đếm được, theo văn cảnh, nó vẫn được dùng với nghĩa là ‘tột cùng, quá mức’.

ဂုဏပရိကပ္ပနာ

Thể Tưởng Tượng Về Phẩm Chất

၂၇၂.

272.

မုနိန္ဒ ပါဒဒွန္ဒေ တေ, စာရုရာဇီဝသုန္ဒရေ;

မညေ ပါပါဘိသမ္မဒ္ဒ-ဇာတသောဏေန သောဏိမာ.

Kính bạch đức Vua của các bậc Mâu-ni, đôi chân của ngài, đẹp như những đóa sen xanh kiều diễm; con cho rằng sắc đỏ của đôi chân ấy là do máu sinh ra từ việc nghiền nát Ác ma.

၂၇၂. မုနိန္ဒ တေ စာရု စ တံ ရာဇီဝံ ပဒုမဉ္စ တမိဝ သုန္ဒရံ တသ္မိံတေ ပါဒဒွန္ဒေ သောဏိမာ လောဟိတတ္တဂုဏော, ဣတိ ယထာဝဋ္ဌိတာ အစေတနဿ လောဟိတတ္တလက္ခဏဿ ဝတ္ထုနော ဝုတ္တိ ဝုတ္တာ, သာယမညထာ ပရိကပ္ပီယတေ. ပါပါနံ ကိလေသာရီနံ အဘိသမ္မဒ္ဒေန အတိသယံ သမ္ပိသနေန ဇာတံ သောဏံ ရုဓိရံ, တေန ဇာတောတိ မညေ. ဣတိ ဂုဏပရိကပ္ပနာ ပါဒဒွန္ဒသန္နိဟိတလောဟိတတ္တဂုဏဿ ‘‘ပါပါ…ပေ… သောဏေနေ’’တိ ပရိကပ္ပိတတ္တာ.

272. Hỡi đấng Muninda, nơi đôi chân của Ngài, vốn đẹp như hoa sen xanh và hoa sen hồng ấy, có sắc đỏ, tức là phẩm chất màu đỏ. Như vậy, sự hiện hữu của vật vô tri có đặc tính màu đỏ đã được nói đến như nó vốn có, điều ấy được tưởng tượng theo cách khác. Máu được sinh ra do sự nghiền nát, sự chà xát tột cùng các kẻ thù phiền não là các điều ác, tôi cho rằng nó sinh ra do cái đó. Như vậy, đây là sự tưởng tượng về phẩm chất (guṇaparikappanā) vì phẩm chất màu đỏ hiện hữu nơi đôi chân đã được tưởng tượng là 'do máu... sinh ra từ việc nghiền nát các điều ác'.

၂၇၂. ‘‘မုနိန္ဒေ’’စ္စာဒိ. ဟေ မုနိန္ဒ တေ တဝ စာရုရာဇီဝသုန္ဒရေ မနုညပဒုမသုန္ဒရေ ပါဒဒွန္ဒေ သောဏိမာ ရတ္တဝဏ္ဏံ ပါပါဘိသမ္မဒ္ဒဇာတသောဏေန မညေ သပရသန္တာနဂတပါပါနံ သမ္မဒ္ဒနေန ဇာတေန ရုဓိရေနာတိ မညေ. သဗ္ဗညုနော ပါဒေ ဘဝန္တရသိဒ္ဓပုညကမ္မာနုဘာဝေန ဇာတရတ္တဝဏ္ဏံ ‘‘ပါပါဘိသမ္မဒ္ဒနေနာ’’တိ ပရိကပ္ပိတတ္တာ အယံ ဂုဏပရိကပ္ပနာ နာမ. စာရု စ တံ ရာဇီဝဉ္စာတိ စ, ပါပါနံ အဘိသမ္မဒ္ဒေါတိ စ, တေန ဇာတဉ္စာတိ စ, တဉ္စ တံ သောဏဉ္စာတိ စ, သောဏဿ ဘာဝေါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

272. Câu "Muninde" v.v... Hỡi đấng Muninda, nơi đôi chân của Ngài, vốn đẹp như hoa sen xanh khả ái và hoa sen hồng đẹp đẽ, có sắc đỏ, tôi cho rằng (nó có được) là do máu sinh ra từ việc nghiền nát các điều ác; tôi cho rằng (nó có được) là do máu sinh ra từ việc chà xát các điều ác đã đi vào dòng tương tục của tự thân và của người khác. Sắc đỏ sinh ra nơi đôi chân của bậc Toàn Tri do uy lực của các nghiệp phước đã thành tựu trong các kiếp khác, được tưởng tượng là "do sự nghiền nát các điều ác", vì thế đây được gọi là sự tưởng tượng về phẩm chất. Phần phân tích cú pháp là: "cāru ca taṃ rājīvañca", "pāpānaṃ abhisammaddo", "tena jātaṃ", "tañca taṃ soṇañca", và "soṇassa bhāvo".

၂၇၃.

273.

မညေသင်္ကေ [Pg.266] ဓုဝံ နူန-မိဝ’မိစ္စေဝမာဒိဟိ;

သာ’ယံ ဗျဉ္ဇီယတေ ကွာပိ, ကွာပိ ဝါကျေန ဂမျတေ.

Bởi các từ như "maññe", "saṅke", "dhuvaṃ", "nūna", "iva", "evaṃ", v.v... sự tưởng tượng này đôi khi được biểu thị, đôi khi được hiểu ngầm qua câu.

၂၇၃. ဝေါဟာရတ္ထံ ပရိကပ္ပနာသူစကေ သဒ္ဒေ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘မညေ’’ဣစ္စာဒိ. ဣတိ ဧဝရူပေါ သဒ္ဒရာသိ အာဒိ ယေသံ ‘‘တက္ကေမိ, ပရိကပ္ပေမိ, စိန္တယာမိ, ယထေ’’တျေဝမာဒီနံ, တေဟိ သာယံ ပရိကပ္ပနာ ကွာပိ ယထာဝုတ္တေ ဗျဉ္ဇီယတေ ပကာသီယတေ, ကွာပိ ကတ္ထစိ ပန ဝါကျေန ဂမျတေ မညေဣစ္စာဒီနမဘာဝေပီတိ.

273. Để tiện cho việc sử dụng, khi chỉ ra các từ biểu thị sự tưởng tượng, ngài nói "maññe" v.v... Như vậy, tập hợp các từ loại này là khởi đầu của các từ như "takkemi", "parikappemi", "cintayāmi", "yathā", v.v... Bởi những từ đó, sự tưởng tượng này đôi khi được biểu thị, được làm cho rõ ràng như đã nói; nhưng đôi khi ở một nơi nào đó, nó được hiểu ngầm qua câu, ngay cả khi không có các từ "maññe" v.v...

၂၇၃. ဝေါဟာရသုခတ္ထံ ပရိကပ္ပနာပကာသကေ သဒ္ဒေ ဒဿေတိ ‘‘မညေ’’စ္စာဒိနာ. မညေ, သင်္ကေ, ဓုဝံ, နူန, ဣဝ, ဧဝမာဒီဟိ သဒ္ဒေဟိ သာယံ ပရိကပ္ပနာ ကွာပိ ဧတ္ထ ဝိယ ကတ္ထစိ ဗျဉ္ဇီယတေ ပကာသီယတေ, ကွာပိ ကတ္ထစိ ဝါကျေန ကြိယာကာရကသမ္ဗန္ဓသဟိတပဒသမုဒါယေန ဂမျတေ ဣဝါဒိသဒ္ဒယောဂါဘာဝေပိ ကေဝလံ ဝါကျသာမတ္ထိယေနေဝ ဉာယတေ. ‘‘မညေ’’စ္စာဒိပဒပဉ္စကံဒွန္ဒသမာသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. ဣတိ ဧဝံ ပကာရော သဒ္ဒသမုဒါယော အာဒိ ယေသံ ‘‘တက္ကေမိ, ပရိကပ္ပေမိ, စိန္တယာမိ, ယထာ’’တိအာနီနန္တိ ဝိဂ္ဂဟော.

273. Để tiện cho việc sử dụng, ngài chỉ ra các từ biểu thị sự tưởng tượng bằng câu "maññe" v.v... Bởi các từ như "maññe", "saṅke", "dhuvaṃ", "nūna", "iva", "evaṃ", v.v... sự tưởng tượng này đôi khi ở một nơi nào đó, giống như ở đây, được biểu thị, được làm cho rõ ràng. Đôi khi ở một nơi nào đó, nó được hiểu ngầm qua câu, tức là qua một tập hợp các từ có mối liên hệ giữa hành động và tác nhân, ngay cả khi không có sự kết hợp của các từ như "iva", nó được biết đến chỉ bằng năng lực của câu. Năm từ "maññe" v.v... được chỉ ra bằng hợp từ đẳng lập. Phần phân tích cú pháp là: "Như vậy, tập hợp các từ loại này là khởi đầu của các từ như 'takkemi', 'parikappemi', 'cintayāmi', 'yathā'".

ဂမ္မပရိကပ္ပနာ

Sự tưởng tượng được hiểu ngầm.

၂၇၄.

274.

ဒယာသဉ္စာရသရသာ, ဒေဟာ နိက္ခန္တကန္တိယော;

ပီဏေန္တာ ဇိန တေ သာဓု-ဇနံ သရသတံ နယုံ.

Hỡi đấng Chiến Thắng, từ thân của Ngài, vốn thấm nhuần sự vận hành của lòng bi mẫn, những ánh quang phát ra, làm cho thiện nhân vui thích, đã dẫn họ đến trạng thái thấm nhuần (tình thương).

၂၇၄. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဒယာ’’ဣစ္စာဒိ. ရသော သိနေဟော, တေန သဟ ဝတ္တမာနော သရသော. ဒေဟော. ဒယာယ ကရုဏာယ သဉ္စာရော ဒုက္ခိတသတ္တဝိသယာ နိရန္တရပ္ပဝတ္တိ, တေန သရသော, တတော. ဇိန တေ ဒေဟာ သရီရတော နိက္ခန္တကန္တိယော သာဓုဇနံ ပီဏေန္တာ တပ္ပေန္တာ တမေဝ ဇနံ သရသတံ သပေမတံ နယုံ ပါပေသုံ, တာဒိသံ တထာဝိဓဒေဟနိက္ခန္တကန္တီ နံ သာဓုဇနံ ပီဏေန္တိ. ဂမ္မမာနပရိကပ္ပနာယံ ယတော ကန္တိယော [Pg.267] လဒ္ဓသရသသရီရသံသဂ္ဂါ သယမ္ပိ သရသာ ဣဝ အတ္တာနံ သေဝမာနမ္ပိ သာဓုဇနံ သရသတံ နေန္တီတိ ဂမျတေ.

274. Ngài nêu ví dụ bằng câu "dayā" v.v... "Rasa" là tình thương, "sarasa" là hiện hữu cùng với nó. Thân. Sự vận hành của lòng bi mẫn là sự diễn tiến không ngừng đối với các chúng sinh đau khổ, do đó (thân) thấm nhuần. Hỡi đấng Chiến Thắng, từ thân của Ngài, những ánh quang phát ra, làm cho thiện nhân vui thích, làm cho họ hài lòng, đã dẫn dắt, đã đưa chính những người ấy đến trạng thái thấm nhuần, có tình thương. Những ánh quang phát ra từ thân như vậy làm cho thiện nhân vui thích. Đây là sự tưởng tượng được hiểu ngầm, vì được hiểu rằng những ánh quang, do có sự tiếp xúc với thân thể đã thấm nhuần (tình thương), tự chúng cũng dường như thấm nhuần và dẫn dắt cả những thiện nhân phục vụ chúng đến trạng thái thấm nhuần.

၂၇၄. ဝါကျဂမ္မပရိကပ္ပနမုဒါဟရတိ ‘‘ဒယေ’’စ္စာဒိနာ. ဟေ ဇိန တေ ဒယာသဉ္စာရသရသာ ဒုက္ခိတသတ္တဝိသယာယ ကရုဏာယ သဝိသယေ နိရန္တရပ္ပဝတ္တိယာ သဉ္ဇာတသ္နေဟတော ဒေဟာ သရီရတော နိက္ခန္တကန္တိယော ဒသဒိသာသု နိဂ္ဂတာ နီလာဒိဆဗ္ဗဏ္ဏရံသိယော သာဓုဇနံ ကတပုညံ ဥတ္တမဇနံ ပီဏေန္တာ သရသတံသသ္နေဟဘာဝံ ပေမသဟိတတ္တံ နယုံ တမေဝ သာဓုဇနံ ပါပေသုံ. ‘‘သရသတံ နယု’’န္တိ ဧတ္ထ ‘‘သာဓုဇန’’န္တိ သုတသမ္ဗန္ဓေန ဉာယတိ. ကရုဏာသိနေဟသောမ္မဒေဟသံသဂ္ဂတော ကန္တိယော သယမ္ပိ နိဿယဂုဏတော သောမ္မဘူတာ အတ္တာနံ ဝိသယံ ကတွာ ပဝတ္တဇနေပိ မုဒုံ ကရောန္တေဝါတိ ဣဝါဒီနံ အဘာဝေပိ ဝါကျဂမ္မပရိကပ္ပနာ. ဧတ္ထ အစေတနာနံ ကန္တိဝတ္ထူနံ ဇနပသာဒသင်္ခါတဝတ္ထုဋ္ဌိတိ ‘‘ဒယာသဉ္စာရသရသာ ဣဝါ’’တိ ဧဝမာဒိအညပ္ပကာရေန ပရိကပ္ပိတော. ဒယာယ သဉ္စာရော ပုနပ္ပုနံ ပဝတ္တီတိ စ, သဟ ရသေန သ္နေဟေန ဝတ္တမာနောတိ စ, ဒယာသဉ္စာရေန သရသောတိ စ, နိက္ခန္တာ စ တာ ကန္တိယော စေတိ စ, သာဓု စ သော ဇနော စေတိ စ, သရသဿ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ.

274. Ngài nêu ví dụ về sự tưởng tượng được hiểu ngầm qua câu bằng câu "daye" v.v... Hỡi đấng Chiến Thắng, từ thân của Ngài, vốn thấm nhuần tình thương sinh ra từ sự diễn tiến không ngừng của lòng bi mẫn đối với các chúng sinh đau khổ trong phạm vi của nó, những ánh quang phát ra, tức là sáu loại hào quang màu xanh v.v... tỏa ra mười phương, làm cho thiện nhân, những người đã tạo phước, những bậc tối thượng vui thích, đã dẫn dắt, đã đưa chính những thiện nhân ấy đến trạng thái thấm nhuần, trạng thái có tình thương, có lòng yêu mến. Trong câu "sarasataṃ nayuṃ", (đối tượng) được biết đến là "sādhujanaṃ" qua mối liên hệ đã được nghe. Do sự tiếp xúc với thân thể dịu dàng thấm nhuần tình thương của lòng bi mẫn, những ánh quang tự chúng cũng trở nên dịu dàng do phẩm chất của nơi nương tựa, và chúng làm cho những người mà chúng lấy làm đối tượng cũng trở nên mềm mại. Như vậy, ngay cả khi không có các từ như "iva", đây là sự tưởng tượng được hiểu ngầm qua câu. Ở đây, sự tồn tại của vật chất được gọi là sự hoan hỷ của chúng sinh đối với các vật vô tri là những ánh quang được tưởng tượng theo một cách khác như là "dường như thấm nhuần sự vận hành của lòng bi mẫn" v.v... Phần phân tích câu là: "dayāya sañcāro" là sự diễn tiến lặp đi lặp lại; "saha rasena snehena vattamāno"; "dayāsañcārena saraso"; "nikkhantā ca tā kantiyo ca"; "sādhu ca so jano ca"; và "sarasassa bhāvo".

၂၇၅.

275.

အာရဘန္တဿ ယံ ကိဉ္စိ, ကတ္တုံ ပုညဝသာ ပုန;

သာဓနန္တရလာဘော ယော, တံ ဝဒန္တိ သမာဟိတံ.

Đối với người bắt đầu làm bất cứ việc gì, lại nữa, do năng lực của phước báu, sự đạt được một phương tiện khác, điều đó họ gọi là samāhita (sự thành tựu).

၂၇၅. သမာဟိတံ သမာဟရတိ ‘‘အာရဘန္တဿိ’’စ္စာဒိနာ. ယံ ကိဉ္စိ ကာရိယံ ကတ္တုံ သတ္တုဘင်္ဂါဒိကံ အာရဘန္တဿ သဇ္ဇီဘူတဿ ယဿ ကဿစိ ပုမုနော ပုညဝသာ ကုသလဗလေန ကာရဏေန ကုသလသာမတ္ထိယေန ပုန သာဓျတေ သာဓိယမနေနေတိ သာဓနံ, တတော တမေဝ ဝါ အန္တရမညံ, တဿ လာဘော, အညကာရဏလာဘောတိ အတ္ထော. တံ သမာဟိတံ ဝဒန္တိ, သမာဓာနံ သမာဟိတံ.

275. Ngài trình bày về samāhita bằng câu "ārabhantassi" v.v... Đối với bất kỳ người nào đã chuẩn bị, bắt đầu làm bất cứ công việc gì như phá vỡ kẻ thù v.v..., lại nữa, do năng lực của phước báu, do nguyên nhân là sức mạnh của thiện nghiệp, do năng lực của thiện nghiệp, sự đạt được một phương tiện khác với phương tiện hiện có hoặc chính phương tiện đó - nghĩa là sự đạt được một nguyên nhân khác - điều đó họ gọi là samāhita. Samādhāna (sự hoàn thành) chính là samāhita.

၂၇၅. ဣဒါနိ [Pg.268] သမာဟိတာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘အာရဘ’’မိစ္စာဒိနာ. ယံ ကိဉ္စိ အမိတ္တဝိဇယာဒိကံ ကတ္တုံ အာရဘန္တဿ ယဿ ပုညဝသာ ကုသလဗလေန ပုန ယော သာဓနန္တရလာဘော တဿေဝ ကာရိယသိဒ္ဓိယာ ဥပကာရကဿ အညသာဓနဿ ယော လာဘော အတ္ထိ, တံ ကာရဏလာဘံ သမာဟိတံ ဝဒန္တိ တဿေဝ ကာရိယဿ သမာဓာနတ္တာ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ သမာဟိတံ ဣတိ ကဝိနော ကထေန္တိ. သာဓျတေ သာဓိယမနေနေတိ စ, တဉ္စ တံ အန္တရမညဉ္စေတိ စ, တဿ လာဘောတိ စ, သမာဓာနမိတိ စ ဝါကျံ.

275. Bây giờ, ngài trình bày về trang sức samāhita (sự hoàn thành) qua câu bắt đầu bằng ‘ārabha’. Khi một người bắt đầu thực hiện một việc gì đó, như là chiến thắng kẻ thù, do năng lực của phước báu và sức mạnh của thiện pháp, người ấy lại có được một phương tiện hỗ trợ khác; sự có được phương tiện khác này, vốn giúp ích cho việc thành tựu công việc ấy, sự có được nguyên nhân này được gọi là samāhita (sự hoàn thành), vì nó làm cho công việc ấy được vững chắc, được thiết lập, nên các thi sĩ gọi là samāhita. Và các câu (phân tích) là: ‘sādhyate sādhiyamaneneti’, và ‘tañca taṃ antaramaññañceti’, và ‘tassa lābhoti’, và ‘samādhānamiti’.

၂၇၆.

276.

မာရာရိဘင်္ဂါဘိမုခ-မနသော တဿ သတ္ထုနော;

မဟာမဟီ မဟာရာဝံ, ရဝီ’ယ’မုပကာရိကာ.

Đối với bậc Đạo Sư ấy, người có tâm hướng đến việc phá tan kẻ thù là Ma vương; đại địa này, như một người trợ giúp, đã rống lên một tiếng rống vang dội.

၂၇၆. ဥဒါဟရတိ ‘‘မာရ’’ဣစ္စာဒိ. မာရာရိနော မာရသတ္တုနော ဘင်္ဂေ အဘိဘဝေ အဘိမုခံ န ပရမ္မုခံ မနံ ယဿ တဿ သတ္ထုနော ဥပကာရိကာ အာရဒ္ဓမာရဘင်္ဂကြိယာနုဂ္ဂါဟိကာ မဟာမဟီ အယံ မဟာရာဝံ မာရာရိဒုဿဟံ မဟာနာဒံ ရဝီ အကာသိ. ဣဓ မာရာရိဘဉ္ဇနံ ကာရိယမာရဒ္ဓံ, တဿ ပုညဝသေနေဝ မဟီရာဝေါ အပရံ သာဓနံ သမာပန္နန္တိ လက္ခဏံ ယောဇနီယံ.

276. Ngài nêu ví dụ bằng câu ‘māra’ v.v... Đối với bậc Đạo Sư ấy, người có tâm hướng đến – không phải quay lưng lại – việc phá tan, việc chế ngự kẻ thù là Ma vương, chúng sanh Ma vương, đại địa này, như một người trợ giúp, một người hỗ trợ cho hành động phá tan Ma vương đã được khởi sự, đã tạo ra một tiếng rống vang dội, một tiếng gầm lớn mà kẻ thù là Ma vương không thể chịu đựng nổi. Ở đây, việc phá tan kẻ thù là Ma vương là công việc đã được khởi sự, và do năng lực phước báu của chính ngài, tiếng rống của đất đã trở thành một phương tiện khác được thành tựu. Đặc điểm này nên được áp dụng như vậy.

၂၇၆. ‘‘မာရာရိ’’စ္စာဒိ. မာရာရိဘင်္ဂါဘိမုခမနသော မာရသင်္ခါတဿ သတ္တုနော မဒ္ဒနေ အဘိမုခစိတ္တဿ တဿ သတ္ထုနော ဥပကာရိကာ အာရဒ္ဓမာရဝိဇယဿ ဥပတ္ထမ္ဘိကာ အယံ မဟာမဟီ မဟာရာဝံ မာရဿ ဟဒယဝတ္ထုံ မဒ္ဒန္တော ဝိယ သဟိတုမသက္ကုဏေယျံ မဟာနာဒံ ရဝီ အကာသိ. ဧတ္ထ မာရဘင်္ဂဇနနံ သတ္ထူဟိ အာရဒ္ဓကာရိယံ, တဿေဝ သိဒ္ဓိယာ ဟေတုဘူတံ အညကာရဏံ နာမ မဟီရာဝေါ. မာရော ဧဝ အရိ သတ္တူတိ စ, တဿ ဘင်္ဂေါတိ စ, တသ္မိံ အဘိမုခံ မနံ ယဿေတိ စ, မဟန္တီ စ သာ မဟီ စေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

276. Câu ‘Mārāri’ v.v... Đối với bậc Đạo Sư ấy, người có tâm hướng đến việc nhiếp phục chúng sanh được gọi là Ma vương, đại địa này, như một người trợ giúp, một người nâng đỡ cho cuộc chiến thắng Ma vương đã được khởi sự, đã tạo ra một tiếng rống vang dội, một tiếng gầm lớn không thể chịu đựng nổi, như thể đang nghiền nát tâm địa của Ma vương. Ở đây, việc tạo ra sự thất bại của Ma vương là công việc được bậc Đạo Sư khởi sự; tiếng rống của đất chính là nguyên nhân khác, là lý do cho sự thành tựu của chính công việc đó. Và các câu phân tích cú pháp là: ‘Māro eva ari sattūti’, và ‘tassa bhaṅgoti’, và ‘tasmiṃ abhimukhaṃ manaṃ yasseti’, và ‘mahantī ca sā mahī ceti’.

၂၇၇.

277.

အဝတွာ’ဘိမတံ [Pg.269] တဿ, သိဒ္ဓိယာ ဒဿန’ညထာ;

ဝဒန္တိ တံ ပရိယာယ-ဝုတ္တီတိ သုစိဗုဒ္ဓယော.

Không nói ra điều mong muốn, mà trình bày cách khác để thành tựu điều đó; những người có trí tuệ trong sạch gọi đó là pariyāyavutti (lối nói vòng).

၂၇၇. ပရိယာယဝုတ္တိံ ပဋိပါဒေတိ ‘‘အဝတွာ’’ဣစ္စာဒိနာ. အဘိမတံ ကိဉ္စိ အတ္ထံ ဓနဒါနာဒိလက္ခဏံ အဝတွာ အဉ္ဇသာ ဝါစကဗျာပါရေန အနာချာယ တဿာဘိမတဿတ္ထဿ သိဒ္ဓိယာ နိပ္ဖာဒနတ္ထံ အညထာ အညေန ပကာရေန တန္နိဗ္ဗတ္တိအနုဂုဏေန ယံ ဒဿနံ ဝစနံ, တံ သုစိဗုဒ္ဓယော ပရိယာယဝုတ္တီတိ ဝဒန္တိ. ပရိယာယေန ဝစနံ ပရိယာယဝုတ္တီတိ.

277. Ngài giải thích về pariyāyavutti (lối nói vòng) bằng câu ‘avatvā’ v.v... Không nói ra một cách trực tiếp, không tuyên bố qua tác dụng của lời nói về một ý nghĩa nào đó được mong muốn – có đặc điểm như là việc cho tài sản v.v... – mà lời trình bày, lời nói theo cách khác, theo một phương thức khác phù hợp để tạo ra điều đó, nhằm mục đích hoàn thành ý nghĩa mong muốn ấy, thì những người có trí tuệ trong sạch gọi đó là pariyāyavutti. Pariyāyavutti là lời nói một cách vòng vo.

၂၇၇. ဣဒါနိ ပရိယာယဝုတ္တိံ ဒဿေတိ ‘‘အဝတွာ’’ဣစ္စာဒိနာ. အဘိမတံ ဣဋ္ဌံ ဓနဒါနာဒိသရူပံ ယံ ကိဉ္စိ အတ္ထံ အဝတွာ ဥဇုမကထေတွာ တဿ အဘိမတတ္ထဿ သိဒ္ဓိယာ နိပ္ဖတ္တိယာ အညထာ ဝတ္တုမိစ္ဆိတတ္ထဿာနုရူပေနာညပ္ပကာရေန ဒဿနံ ယံ ကိဉ္စိ ဒဿနံ ကထနမတ္ထိ, သုစိဗုဒ္ဓယော ပရိယာယဝုတ္တီတိ တံ ဝဒန္တိ. ပရိယာယေန ဝုတ္တိ ကထနမိတိ စ, သုစိ ဗုဒ္ဓိ ယေသမိတိ စ ဝါကျံ.

277. Bây giờ, ngài trình bày về pariyāyavutti (lối nói vòng) qua câu bắt đầu bằng ‘avatvā’. Không nói ra, không trình bày một cách thẳng thắn về một ý nghĩa nào đó được mong muốn, được ưa thích, có bản chất là cho tài sản v.v..., mà để cho sự thành tựu, sự hoàn thành của ý nghĩa mong muốn đó, bất cứ sự trình bày, lời nói nào theo cách khác, theo một phương thức khác phù hợp với ý nghĩa muốn nói, thì những người có trí tuệ trong sạch gọi đó là pariyāyavutti. Và các câu (phân tích) là: ‘pariyāyena vutti kathanamiti’, và ‘suci buddhi yesamiti’.

၂၇၈.

278.

ဝိဝဋင်္ဂဏနိက္ခိတ္တံ, ဓန’မာရက္ခဝဇ္ဇိတံ;

ဓနကာမ ယထာကာမံ, တုဝံ ဂစ္ဆ ယဒိ’စ္ဆသိ.

Tài sản được đặt ở sân rộng không che chắn, lại không có người canh giữ; Này người ham muốn tài sản, nếu ngươi muốn, hãy đi theo ý muốn của mình.

၂၇၈. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဝိဝဋင်္ဂဏေ’’စ္စာဒိ. ဓနံ ဝိဝဋေ ကေနစိ အနာဝဋတ္တာ အင်္ဂဏေ ပကာသပ္ပဒေသေ နိက္ခိတ္တံ အထ စ ပန အာရက္ခဝဇ္ဇိတံ. ဓနံ ကာမေတီတိ ဓနကာမာတိ အာမန္တနံ. တုဝံ ယဒိ ဣစ္ဆသိ ဂန္တုံ ဓနံ ဝါ, ယထာကာမံ ဂစ္ဆေတိ ဓနာဝဟရဏမိစ္ဆိတမဉ္ဇသာ အဝတွာ တံသိဒ္ဓိယာ ဗျာဇေန ဝဒတိ. ပရိယာယဝုတ္တိ.

278. Ngài nêu ví dụ bằng câu ‘vivaṭaṅgaṇe’ v.v... Tài sản được đặt ở sân rộng, một nơi công khai, vì không được ai che đậy, và hơn nữa, lại không có người canh giữ. ‘Dhanakāma’ là một tiếng gọi: ‘người ham muốn tài sản’. Câu ‘Nếu ngươi muốn đi, hoặc muốn tài sản, hãy đi theo ý muốn của mình’ – ở đây, không nói thẳng ra việc lấy tài sản là điều được mong muốn, mà người nói đã dùng một cái cớ để việc đó được thành tựu. Đây là pariyāyavutti (lối nói vòng).

၂၇၈. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဝိဝဋ’’မိစ္စာဒိနာ. ဓနံ မုတ္တာမဏိအာဒိ ဝိဝဋင်္ဂဏနိက္ခိတ္တံ ပါကာရာဒိပရိက္ခေပရဟိတတ္တာ နိရာဝရဏဋ္ဌာနေ ယေန ကေနစိ ဌပိတံ အပိစ အာရက္ခဝဇ္ဇိတံ. ဘော ဓနကာမ တုဝံ ယဒိစ္ဆသိ ဓနံ ဂမနံ ဝါ, ယထာကာမံ ဂစ္ဆာတိ [Pg.270] စိတ္တေနိစ္ဆိတဓနာဝဟရဏဝိဓာနံ ‘‘ဓနမာဟရာ’’တိ ဥဇုမဝတွာ ဧဝံ ဗျာဇေန ဝုတ္တတ္တာ ဣဒံ ပရိယာယဝုတ္တိ နာမ. ဝိဝဋဉ္စ တံ အင်္ဂဏဉ္စေတိ စ, တသ္မိံ နိက္ခိတ္တန္တိ စ, အာရက္ခေန ဝဇ္ဇိတမိတိ စ, ဓနံ ကာမေတီတိ စ, ကာမံ တဏှံ တံသမ္ပယုတ္တံ ဝါ စိတ္တမနတိက္ကမ္မာတိ စ ဝါကျံ.

278. Ngài nêu ví dụ bằng câu ‘vivaṭa’ v.v... Tài sản – ngọc trai, châu báu v.v... – được đặt ở sân rộng, được ai đó đặt ở một nơi không che chắn vì không có tường rào bao quanh, và hơn nữa, lại không có người canh giữ. ‘Này người ham muốn tài sản, nếu ngươi muốn tài sản hoặc muốn đi, hãy đi theo ý muốn của mình.’ Bởi vì phương cách lấy tài sản, điều được mong muốn trong tâm, đã được nói một cách vòng vo như vậy, mà không nói thẳng rằng ‘hãy lấy tài sản đi’, nên đây được gọi là pariyāyavutti. Và các câu (phân tích) là: ‘vivaṭañca taṃ aṅgaṇañceti’, và ‘tasmiṃ nikkhittanti’, và ‘ārakkhena vajjitamiti’, và ‘dhanaṃ kāmetīti’, và ‘kāmaṃ taṇhaṃ taṃsampayuttaṃ vā cittamanatikkammāti’.

၂၇၉.

279.

ထုတိံ ကရောတိ နိန္ဒန္တော, ဝိယ တံ ဗျာဇဝဏ္ဏနံ;

ဒေါသာဘာသာ ဂုဏာ ဧဝ, ယန္တိ သန္နိဓိ’မတြဟိ.

Người ấy tán thán như thể đang chê bai; đó là byājavaṇṇanaṃ (sự tán thán trá hình). Vì ở đây, những gì có vẻ như là lỗi lầm, thực sự chính là những đức hạnh hiện hữu.

၂၇၉. ဗျာဇဝဏ္ဏနံ ဝဏ္ဏေတိ ‘‘ထုတိ’’မိစ္စာဒိနာ. နိန္ဒန္တော ဝိယ ဒေါသံ နိဒဿေန္တော ဝိယ ထုတိံ ကရောတိ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, တံ ဗျာဇထုတိလက္ခဏံ ဗျာဇဝဏ္ဏနံ နာမ. ကထမေတ္ထ ဂုဏာ ပတီယန္တီတိ အာဟ ‘‘ဒေါသိ’’စ္စာဒိ. အတြ ဝုတ္တိဝိသေသေ ဒေါသာ ဝိယ အာဘာသန္တိ ပဋိဘန္တိ. တာဒိသပဒါဒိနာ ဒေါသာဘာသာ ဂုဏာ ဧဝ ဣဒ္ဓိမန္တတာဒယော န ဒေါသောပိ ကောစိ သန္နိဓိမဝဋ္ဌာနံ ယန္တိ. ဟီတိ အဝဓာရဏေ အတြ ဗျာဇဝဏ္ဏနမေဝိဒံ, န နိန္ဒကမိတိ.

279. Ngài mô tả về byājavaṇṇanaṃ (sự tán thán trá hình) bằng câu ‘thutiṃ’ v.v... Như thể đang chê bai, như thể đang chỉ ra lỗi lầm, người ấy lại tán thán, lại nói lời ca ngợi; điều đó, có đặc điểm là tán thán bằng cái cớ, được gọi là byājavaṇṇanaṃ. Làm thế nào mà các đức hạnh lại được hiểu ở đây? Ngài nói ‘dosi’ v.v... Trong lối nói đặc biệt này, chúng xuất hiện, chúng có vẻ như là lỗi lầm. Qua những từ ngữ như vậy, những gì có vẻ như là lỗi lầm thực sự chính là những đức hạnh – như là sở hữu thần thông v.v... – chứ không phải bất kỳ lỗi lầm nào, chúng đạt đến sự hiện hữu, sự xác lập. Trợ từ ‘hi’ dùng để nhấn mạnh: đây thực sự là byājavaṇṇanaṃ, chứ không phải là lời chê bai.

၂၇၉. ဣဒါနိ ဗျာဇဝဏ္ဏနံ ဒဿေတိ ‘‘ထုတိ’’စ္စာဒိနာ. နိန္ဒန္တော ဝိယ ဒေါသံ ဒဿေန္တော ဝိယ ထုတိံ ကရောတိ ဝဏ္ဏနံ ကရောတိ, တံ ဝဏ္ဏနာကရဏံ ဗျာဇဝဏ္ဏနံ နာမ ဟောတိ. နိန္ဒာသဘာဝေန ပဝတ္တထုတိတ္တာ နိန္ဒာ ဧဝေတိ စေ? အတြ အသ္မိံ ဝုတ္တိဝိသေသေ ဒေါသာဘာသာ ဒေါသာ ဝိယ ပဋိဘာသမာနာ ဂုဏာ ဧဝ တာဒိသပဒပ္ပယောဂေန ဣဒ္ဓိမန္တတာဒယော ဂုဏာဝ သန္နိဓိံ ဂုဏသဘာဝါဝဋ္ဌာနံ ယန္တိ ပါပုဏန္တီတိ. ဗျာဇေန ဝဏ္ဏနမိတိ စ, ဒေါသာ ဣဝ အာဘာသန္တိ ပဋိဘာသန္တီတိ စ ဝါကျံ.

279. Bây giờ, ngài trình bày về byājavaṇṇanaṃ (sự tán thán trá hình) qua câu bắt đầu bằng ‘thutiṃ’. Như thể đang chê bai, như thể đang chỉ ra lỗi lầm, người ấy lại tán thán, lại mô tả; hành động mô tả đó được gọi là byājavaṇṇanaṃ. Nếu có người hỏi: ‘Vì lời tán thán diễn ra với bản chất của sự chê bai, vậy nó chẳng phải chính là sự chê bai sao?’ (Câu trả lời là:) Ở đây, trong lối nói đặc biệt này, những gì có vẻ như là lỗi lầm, dường như là lỗi lầm, thực sự chính là những đức hạnh; qua việc sử dụng những từ ngữ như vậy, chính những đức hạnh như là sở hữu thần thông v.v... đạt đến sự hiện hữu, sự xác lập trong bản chất của đức hạnh. Và các câu (phân tích) là: ‘byājena vaṇṇanamiti’, và ‘dosā iva ābhāsanti paṭibhāsantīti’.

၂၈၀.

280.

သဉ္စာလေတု’မလံ တွံ’သိ, ဘုသံ ကုဝလယာ’ခိလံ;

ဝိသေသံ တာဝတာ နာထ, ဂုဏာနံ တေ ဝဒါမ ကိံ.

Hỡi đấng Hộ Trì, Ngài thừa sức làm rung chuyển mạnh mẽ toàn bộ hoa súng xanh; chỉ với chừng ấy, chúng tôi biết nói gì về sự đặc biệt trong các đức hạnh của Ngài.

၂၈၀. ဥဒါဟရတိ ‘‘သဉ္စာလေတု’’မိစ္စာဒိနာ. နာထ တွံ အခိလံ ကုဝလယံ ဥပ္ပလံ ပထဝီဝလယဉ္စေတိ သိလိဋ္ဌံ သဉ္စာလေတုံ ဘမယိတုမိတော [Pg.271] စိတော စ ဘုသမစ္စန္တံ အလံ သမတ္ထောပိ တာဝတာ တံမတ္တေန တေ ဂုဏာနံ ဝိသေသံ အတိသယလက္ခဏံ ကိံ ကေန ကာရဏေန ဝဒါမ. ဣဟ ဥပ္ပလစာလနသာမတ္ထိယဝိဘာဝနဝသေန နိန္ဒတိ, တာဝ နိခိလဘူမဏ္ဍလသဉ္စာလာဝိကရဏတော ပရမာယ ထုတိယာ သံယောဇိတောယံ ဘဂဝါ မဟာနုဘာဝံ ဝိစိတဝါတိ ဘုဝနမဏ္ဍလသိခါမဏီတိ. ဗျာဇဝဏ္ဏနမီဒိသမစ္စန္တံ ရမဏီယံ, တဒိဒဉ္စ သဗ္ဗထာ သိလေသမုပဇီဝတိ.

280. (Tác giả) nêu ví dụ bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘sañcāletuṃ’. Hỡi đấng Hộ Trì, Ngài có khả năng, có năng lực làm rung chuyển, làm xoay chuyển đây đó một cách vô cùng mạnh mẽ toàn bộ ‘kuvalaya’, tức là hoa súng xanh và vòng trái đất, đây là lối nói song quan; chỉ với chừng ấy, chỉ bằng bấy nhiêu đó, chúng tôi biết nói gì, do nguyên nhân nào mà nói về sự đặc biệt, về đặc tính siêu việt trong các đức hạnh của Ngài. Ở đây, (tác giả) chê bai qua việc thể hiện khả năng làm rung chuyển hoa súng xanh, rồi sau đó, do việc làm rung chuyển toàn bộ địa cầu, Đức Thế Tôn này được liên kết với lời tán thán tối thượng, (cho thấy rằng) Ngài đã tìm cầu đại oai lực, là ngọn cờ đầu của thế gian. Lối miêu tả ngụy trang như thế này thì vô cùng thú vị, và điều này hoàn toàn dựa vào phép song quan.

၂၈၀. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘သဉ္စာလေတု’’မိစ္စာဒိနာ. နာထ တွံ အခိလံ ကုဝလယံ နိဿေသံ နီလုပ္ပလဝနံ ပထဝီမဏ္ဍလံ ဝါ သဉ္စာလေတုံ ကမ္ပေတုံ ဘုသမတိသယေန အလံ သမတ္ထော, တာဝတာ တေ ဂုဏာနံ ဝိသေသမတိသယံ ကိံ ဝဒါမ ကထံ ဘဏာမာတိ. ကုဝလယသဒ္ဒဿ ဥပ္ပလဝိသေသဝါစကတ္တာ ပဌမံ နိန္ဒာဝ, တဿေဝ သဒ္ဒဿ ပထဝီမဏ္ဍလဝါစကတ္တာ ‘‘ဣဒ္ဓိမတော တဝ ဣဒံ ကိံ ဝိသေသ’’န္တိ ဥတ္တမဂုဏဝဏ္ဏနာ ကတာ ဟောတိ. ဤဒိသာ ဗျာဇဝဏ္ဏနာ ပသတ္ထာ, သာ စ သဗ္ဗထာ သိလေသံ နိဿာယ ပဝတ္တတီတိ. ကုယာ ပထဝိယာ ဝလယံ မဏ္ဍလမိတိ သမာသော.

280. Bây giờ, (tác giả) nêu ví dụ bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘sañcāletuṃ’. Hỡi đấng Hộ Trì, Ngài có khả năng, có năng lực làm rung chuyển, làm lay động một cách vô cùng mạnh mẽ toàn bộ ‘kuvalaya’, tức là toàn bộ rừng hoa súng xanh hoặc là địa cầu; chỉ với chừng ấy, chúng tôi biết nói gì, biết kể sao về sự đặc biệt, sự siêu việt trong các đức hạnh của Ngài. Do từ ‘kuvalaya’ có nghĩa là một loại hoa súng đặc biệt, nên trước hết là lời chê bai; do chính từ ấy lại có nghĩa là địa cầu, nên sự miêu tả về đức hạnh tối thượng được thực hiện (với ý rằng): ‘Đối với Ngài, bậc có thần thông, điều này có gì đặc biệt đâu’. Lối miêu tả ngụy trang như thế này được tán thán, và nó hoàn toàn diễn ra nhờ vào phép song quan. (Từ `kuvalaya`) là một từ ghép: `ku` tức là `pathavī` (đất), `valaya` tức là `maṇḍala` (vòng tròn).

၂၈၁.

281.

ဝိသေသိ’စ္ဆာယံ ဒဗ္ဗဿ, ကြိယာဇာတိဂုဏဿ စ;

ဝေကလ္လဒဿနံ ယတြ, ဝိသေသော နာမ’ယံ ဘဝေ.

Khi có ý muốn (nói về) một điều đặc biệt, nơi nào có sự trình bày về sự thiếu vắng (các phương tiện thông thường) của vật thể, của hành động, chủng loại, và phẩm chất, thì đây được gọi là đặc biệt ngữ.

၂၈၁. ဝိသေသဝုတ္တိံ ဝတ္တေတိ ‘‘ဝိသေသိစ္ဆာယ’’မိစ္စာဒိနာ. ဝိသေသေ အတိသယေ ကိသ္မိဉ္စိပိ ကာရိယဝိသေသေ ဣစ္ဆာယံ ဒဗ္ဗာဒီနံ ယတြ ဝေကလ္လဿ အဘာဝဿ ဒဿနံ ဝစနံ, အယံ ဝိသေသော နာမ ဝိသေသဝုတ္တိ နာမ ဘဝေ.

281. (Tác giả) trình bày về lối nói đặc biệt bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘visesicchāyaṃ’. Khi có ý muốn (nói về) một sự đặc biệt, một sự siêu việt, một hành động đặc biệt nào đó, nơi nào có lời nói trình bày về sự thiếu vắng, sự không có mặt của vật thể v.v..., thì đây được gọi là `visesa`, tức là lối nói đặc biệt.

၂၈၁. ဣဒါနိ ဝိသေသာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဝိသေသိ’’စ္စာဒိနာ. ဝိသေသိစ္ဆာယံ အတိသယေ ကာရိယဝိသေသေ ဣစ္ဆာယံ သတိ ဒဗ္ဗဿ စ ကြိယာဇာတိဂုဏဿ စ ယတြ ယသ္မိံ ဝုတ္တိဝိသေသေ ဝေကလ္လဒဿနံ အဘာဝကထနမတ္ထိ, အယံ ဝိသေသော [Pg.272] နာမ ဘဝေ ဝိသေသဝုတ္တိ နာမ သိယာတိ. ဝိကလဿ ဘာဝေါတိ စ, တဿ ဒဿနမိတိ စ ဝါကျံ.

281. Bây giờ, (tác giả) trình bày về phép tu từ đặc biệt bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘visesi’. Khi có ý muốn (nói về) một sự đặc biệt, một sự siêu việt, một hành động đặc biệt, nơi nào, trong lối nói đặc biệt nào, có sự trình bày về sự thiếu vắng, sự nói về sự không có mặt của vật thể, của hành động, chủng loại, và phẩm chất, thì đây được gọi là `visesa`, tức là lối nói đặc biệt. Câu (được phân tích là) ‘tình trạng thiếu sót’ và ‘sự trình bày về điều đó’.

၂၈၂.

282.

န ရထာ န စ မာတင်္ဂါ, န ဟယာ န ပဒါတယော;

ဇိတော မာရာရိ မုနိနာ, သမ္ဘာရာဝဇ္ဇနေန ဟိ.

Không xe ngựa, không voi trận, không ngựa chiến, không bộ binh; kẻ thù Ma Vương đã bị bậc Mâu-ni chiến thắng, quả thật, chỉ bằng sự hướng tâm đến các pháp tư lương.

ဒဗ္ဗဝိသေသဝုတ္တိ.

Lối nói đặc biệt về vật thể.

၂၈၂. ဥဒါဟရတိ ‘‘န ရထာ’’ဣစ္စာဒိ. သုဗောဓံ. အတြ စ ဝိဇယောပကရဏစတုရင်္ဂါနီကလက္ခဏဒဗ္ဗာဘာဝေန သမတိံသပါရမိတာသင်္ခတသမ္ဘာရာဝဇ္ဇနဿေဝ မာရာရိဝိဇယလက္ခဏော ဝိသေသော ဝုတ္တော.

282. (Tác giả) nêu ví dụ bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘na rathā’. (Câu kệ này) dễ hiểu. Và ở đây, do sự không có mặt của các vật thể có đặc tính là bốn binh chủng, vốn là phương tiện của chiến thắng, nên sự đặc biệt có đặc tính là chiến thắng kẻ thù Ma Vương chỉ bằng sự hướng tâm đến các pháp tư lương, được gọi là ba mươi pháp ba-la-mật, đã được nói đến.

၂၈၂. ‘‘န ရထာ’’ဣစ္စာဒိ. ရထာ တယော အန္တမသော သပရိဝါရာနံ တိဏ္ဏံ ရထာနံ အနီကဝေါဟာရတော တာဒိသာ တယော ရထာ စ နတ္ထိ. မာတင်္ဂါ တယော ဝုတ္တနယေန အနီကသင်္ခါတာ တယော မာတင်္ဂါ စ နတ္ထိ. န ဟယာ တယော တာဒိသာ အနီကသင်္ခါတာ တယော အဿာ စ နတ္ထိ. ပဒါ န အန္တမသော သာယုဓာနံ စတုန္နံ ပုရိသာနံ အနီကဝေါဟာရတော တာဒိသာ စတ္တာရော ပုရိသာ ပဒါ စ နတ္ထိ. တထာပိ မုနိနာ သမ္ဘာရာဝဇ္ဇနေန ဟိ သမတိံသပါရမိဓမ္မာနံ အာဘောဂကရဏေနေဝ မာရာရိ မာရပစ္စတ္တိကော ဇိတော အဘိဘဝိတော. ဣဟ ဇယောပကရဏဘာဝေန ဌိတာနံ ရထာနီကာဒီနံ ဒဗ္ဗာနံ ဝေကလ္လံ ဒဿေတွာ သတ္တုဝိဇယသဘာဝါနံ သမ္ဘာရာနံ အာဝဇ္ဇနဝိသေသဿ ဝုတ္တတ္တာ ဧသာ ဒဗ္ဗဝိသေသဝုတ္တိ နာမ. ရထော နာမ စတုပုရိသပရိဝါရော, တာဒိသံ ရထတ္တယံ ရထာနီကံ နာမ. ဟတ္ထီ ပန ဒွါဒသပုရိသပရိဝါရော ဟောတိ, တာဒိသံ ဟတ္ထိတ္တယံ ဟတ္ထာနီကံ နာမ. အဿော တိပုရိသပရိဝါရော, တာဒိသံ ဟယတ္တယံ ဟယာနီကံ နာမ. သာယုဓာ စတ္တာရော ပုရိသာ ပဒါနီကံ နာမ. ဣဟ ရထာဒီသု ဌိတာ ဝိယ သီဃံ ပါဒဗလေန ဂန္တွာ ယုဇ္ဈမာနာ ပုရိသာ ပါဒေါပစာရေန ‘‘ပါဒါ’’တိ ဝုတ္တာ. ရထာဒီနံ ပမာဏံ တယောတိ အနီကဋ္ဌာနေ [Pg.273] ဒဿေတွာ ပုရိသပမာဏဿာဝုတ္တေပိ အန္တမသော စတ္တာရော ပုရိသာ အနီကံ နာမ ဟောန္တီတိ ပကရဏတော စတ္တာရောတိ ဉာယတိ. နော စေ? သာဝုဓပုရိသဝါစကဿ ပဒါတိသဒ္ဒဿ ‘‘ပဒါတယော’’တိ ဗဟုဝစနေန ရူပသမ္ဘဝတော ‘‘ရထာ န, မာတင်္ဂါ န, ဟယာ န, ပဒါတယော န’’ ဣတိ သမ္ဗန္ဓော. ဒဗ္ဗဝိသေသဝုတ္တိ ဒဗ္ဗေန ဒဗ္ဗပဋိသေဓနတော ဝိသေသကထနံ ဝိသေသဿ ဝုတ္တီတိ စ, ဒဗ္ဗေန ဒဗ္ဗပဋိသေဓေန ဝိသေသဝုတ္တီတိ စ ဝါကျံ. ကြိယာဝိသေသဝုတျာဒိတ္တယမ္ပိ ဧဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

282. (Câu kệ bắt đầu bằng) ‘Na rathā’. Không có xe ngựa, tức là không có ba cỗ xe như vậy, vì theo cách nói về binh chủng, tối thiểu ba cỗ xe có tùy tùng mới (tạo thành một binh chủng). Không có voi trận, tức là không có ba con voi được gọi là một binh chủng theo cách đã nói. Không có ngựa chiến, tức là không có ba con ngựa như vậy được gọi là một binh chủng. Không có bộ binh, tức là không có bốn người lính như vậy, vì theo cách nói về binh chủng, tối thiểu bốn người lính có vũ khí mới (tạo thành một binh chủng). Tuy vậy, kẻ thù Ma Vương đã bị bậc Mâu-ni chiến thắng, chế ngự, quả thật chỉ bằng sự hướng tâm đến các pháp tư lương, tức là chỉ bằng việc thực hành ba mươi pháp ba-la-mật. Ở đây, do đã trình bày sự thiếu vắng các vật thể là các binh chủng xe ngựa v.v., vốn là phương tiện chiến thắng, và do đã nói về sự đặc biệt của việc hướng tâm đến các pháp tư lương có bản chất là chiến thắng kẻ thù, nên đây được gọi là lối nói đặc biệt về vật thể. Một cỗ xe ngựa có bốn người tùy tùng, ba cỗ xe như vậy được gọi là binh chủng xe ngựa. Một con voi trận thì có mười hai người tùy tùng, ba con voi như vậy được gọi là binh chủng voi trận. Một con ngựa chiến có ba người tùy tùng, ba con ngựa như vậy được gọi là binh chủng ngựa chiến. Bốn người lính có vũ khí được gọi là binh chủng bộ binh. Ở đây, những người lính chiến đấu bằng cách di chuyển nhanh chóng bằng sức chân, giống như những người đứng trên xe ngựa v.v., được gọi là ‘pādā’ (bộ binh) theo phép chuyển nghĩa. Mặc dù số lượng của xe ngựa v.v. được chỉ ra là ba ở phần chú giải về binh chủng, và số lượng của lính không được nói đến, nhưng theo văn cảnh, có thể hiểu là bốn, vì tối thiểu bốn người lính mới tạo thành một binh chủng. Nếu không phải vậy thì sao? Do từ ‘padāti’ chỉ người lính có vũ khí có thể thành hình ở số nhiều là ‘padātayo’, nên có sự liên kết: ‘không có xe ngựa, không có voi trận, không có ngựa chiến, không có bộ binh’. Lối nói đặc biệt về vật thể (được phân tích là) ‘lời nói về sự đặc biệt do phủ định vật thể bằng vật thể’, là ‘lối nói của sự đặc biệt’; hoặc là ‘lối nói đặc biệt bằng cách phủ định vật thể bằng vật thể’. Ba loại còn lại là lối nói đặc biệt về hành động v.v. cũng nên được hiểu tương tự.

၂၈၃.

283.

န ဗဒ္ဓါ ဘူကုဋိနေဝ, ဖုရိတော ဒသနစ္ဆဒေါ;

မာရာရိဘင်္ဂဉ္စာ’ကာသိ, မုနိဝီရော ဝရော သယံ.

Lông mày cũng không hề cau lại, môi cũng không hề run rẩy; và chính bậc Mâu-ni anh hùng cao quý đã làm cho kẻ thù Ma Vương tan vỡ.

ကြိယာဝိသေသဝုတ္တိ.

Lối nói đặc biệt về hành động.

၂၈၃. ‘‘န ဗဒ္ဓါ’’ဣစ္စာဒိ. ဘူကုဋိ ဘမုဘင်္ဂေါ ကောပဇနိတော န ဗဒ္ဓါ န ရစိတာ, ဒသနစ္ဆဒေါ စာဓရော နေဝ ဖုရိတော နေဝ ကမ္ပိတော ကောပေန. တထာပိ စ ဝရော ဥတ္တမော မုနိဝီရော သယံ မာရာရိနော ဘင်္ဂံ ပရာဇယံ အကာသီတိ. ဘူကုဋိဗန္ဓနာဒိကြိယာဝိဂမေန နိဗ္ဗိကာရဝိဇယလက္ခဏော ဝိသေသော ဒဿိတော.

283. (Câu kệ bắt đầu bằng) ‘Na baddhā’. `Bhūkuṭi`, tức là sự cau mày do sân hận sinh ra, đã không được tạo ra, không được hình thành; và `dasanacchada`, tức là môi, cũng không hề run rẩy, không hề lay động do sân hận. Tuy vậy, bậc Mâu-ni anh hùng cao quý, bậc tối thượng, đã tự mình làm cho kẻ thù Ma Vương tan vỡ, thất bại. Bằng sự vắng mặt của các hành động như cau mày v.v., sự đặc biệt có đặc tính là chiến thắng một cách không dao động đã được trình bày.

၂၈၃. ‘‘န ဗဒ္ဓါ’’ဣစ္စာဒိ. ဘူကုဋိ ကောပဝိကာရဘူတော ဘမုဘင်္ဂေါပိ န ဗဒ္ဓါ န ကတာ, ဒသနစ္ဆဒေါ ဒန္တာဝရဏော နေဝ ဖုရိတော န ကမ္ပာပိတော. တထာပိ ဝရော ဥတ္တမော မုနိဝီရော မုနိဂုဏဝီရဂုဏယုတ္တော တထာဂတော သယံ မာရာရိဘင်္ဂဉ္စ အကာသီတိ. ဧတ္ထ ဘမုဘင်္ဂရစနာဒိကံ ကြိယံ အကတွာ နိဗ္ဗိကာရဿ မာရဘင်္ဂသဘာဝဝိသေသဿ ဝုတ္တတ္တာ ဧသာ ကြိယာဝိသေသဝုတ္တိ နာမ. ဘူနံ ကုဋိ ဝင်္ကတာတိ စ, မာရော ဧဝ အရီတိ စ, တေသံ ဘင်္ဂေါတိ စ ဝါကျံ.

283. “Na baddhā” v.v... Cái nhíu mày, là sự cong lông mày sanh khởi từ sự biến đổi của sân hận, cũng không được tạo ra, không được thực hiện; môi, vật che răng, không hề rung động, không bị làm cho rung động. Tuy vậy, đấng Như Lai, bậc Munivīra cao cả tối thượng, người hội đủ đức tính của bậc hiền nhân và đức tính của bậc anh hùng, đã tự thân thực hiện việc phá tan kẻ thù là Ma vương. Ở đây, do không thực hiện hành động như là việc tạo ra sự cau mày, và do đã được nói đến bản chất đặc biệt của việc phá tan Ma vương của người không có sự biến đổi, nên đây được gọi là phép tu từ hành động đặc biệt (kriyāvisesavutti). Và câu (phân tích) là: “sự cong của các lông mày”, và “Ma vương chính là kẻ thù”, và “sự phá tan chúng”.

၂၈၄.

284.

န [Pg.274] ဒိသာသု ဗျတ္တာ ရံသိ,နာ’လောကော လောကပတ္ထဋော;

တထာပျ’န္ဓတမဟရံ,ပရံ သာဓုသုဘာသိတံ.

Tia sáng không tỏa ra trong các phương, ánh sáng không lan khắp thế gian; tuy vậy, lời thiện thuyết của bậc thiện trí lại vô cùng phá tan bóng tối dày đặc.

ဇာတိဝိသေသဝုတ္တိ.

Phép tu từ chủng loại đặc biệt.

၂၈၄. ‘‘နိ’’စ္စာဒိ. ဒိသာသု ဒသသု ဗျတ္တာ ပတ္ထဋာ ရံသိ န ဘဝတိ. လောကေ သကလသ္မိံ ပတ္ထဋော ဝိတ္ထတော အာလောကောန ဘဝတိ. တထာပီတိ ဝိသေသနိစ္ဆာယံ, တဇ္ဇာတိကတ္တာဘာဝေပိ သာဓူနံ သုဘာသိတံ သဒ္ဓမ္မသင်္ခါတံ ပရမစ္စန္တမေဝ အန္ဓတမံ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာဝေကလ္လတော ပညာစက္ခုဿ အန္ဓကာရံ မောဟန္ဓကာရံ ဟရတီတိ အန္ဓတမဟရန္တိ. ရံသိယာ အန္ဓကာရာပဟာရသမတ္ထာယ နိဝတ္တိယာ ဝိသေသော သုဘာသိတဿ ဒဿိတော.

284. “Na” v.v... Tia sáng không có tỏa ra, lan rộng trong mười phương. Ánh sáng không có lan rộng, trải khắp trong toàn thể thế gian. “Tuy vậy” là để xác định sự đặc biệt. Dù không có bản chất của chủng loại ấy, lời thiện thuyết của các bậc thiện trí, được gọi là Chánh pháp, lại vô cùng tột bậc diệt trừ bóng tối dày đặc, tức là bóng tối của si mê, là bóng tối của tuệ nhãn do sự không phân biệt được điều đáng ưa và không đáng ưa; vì vậy (gọi là) “vật phá tan bóng tối dày đặc”. Sự đặc biệt của lời thiện thuyết được chỉ ra bằng cách phủ định tia sáng vốn có khả năng phá tan bóng tối.

၂၈၄. ‘‘န ဒိသာသု’’ဣစ္စာဒိ. ဒိသာသု ဗျတ္တာ ပတ္ထဋာ ရံသိပိ နတ္ထိ, လောကပတ္ထဋော အာလောကောပိ နတ္ထိ. တထာပိ သာဓုသုဘာသိတံ သဒ္ဓမ္မော ပရမစ္စန္တံ အန္ဓတမဟရံ အတ္ထာနတ္ထတီရဏက္ခမဿ ပညာစက္ခုဿ အန္ဓကာရကမောဟတမံ ဟရံ ဟောတီတိ. ဣဓ အန္ဓကာရဝိဒ္ဓံသနေ သမတ္ထံ ရံသိဇာတျာဒိကံ ပဋိသေဓေတွာ သုဘာသိတဿ အန္ဓကာရာပဟရဏသင်္ခါတဿ ဝိသေသဿ ဝုတ္တတ္တာ အယံ ဇာတိဝိသေသဝုတ္တိ နာမ. လောကေ ပတ္ထဋောတိ စ, အန္ဓေတီတိ အန္ဓော မောဟော, တမသဒိသတ္တာ အန္ဓောယေဝ တမောတိ စ, တံ ဟရတီတိ စ, သာဓူနံ သုဘာသိတမိတိ စ ဝါကျံ.

284. “Na disāsu” v.v... Tia sáng tỏa ra, lan rộng trong các phương cũng không có, ánh sáng lan khắp thế gian cũng không có. Tuy vậy, lời thiện thuyết, tức Chánh pháp, là vật vô cùng tột bậc diệt trừ bóng tối si mê, thứ gây ra sự mù quáng cho tuệ nhãn vốn có khả năng phân định điều lợi ích và không lợi ích, nên gọi là “vật phá tan bóng tối dày đặc”. Ở đây, do đã phủ định chủng loại tia sáng v.v... vốn có khả năng trong việc phá tan bóng tối, và do đã nói lên sự đặc biệt của lời thiện thuyết được gọi là sự phá tan bóng tối, nên đây được gọi là phép tu từ chủng loại đặc biệt (jātivisesavutti). Và câu (phân tích) là: “lan khắp thế gian”, và “làm cho mù quáng, nên gọi là 'andha', tức là si mê”, và “do giống như bóng tối, nên 'andha' chính là 'tamo' - bóng tối”, và “nó diệt trừ cái đó”, và “lời thiện thuyết của các bậc thiện trí”.

၂၈၅.

285.

န ခရံ န ဟိ ဝါ ထဒ္ဓံ, မုနိန္ဒ ဝစနံ တဝ;

တထာပိ ဂါဠှံ ခနတိ, နိမ္မူလံ ဇနတာမဒံ.

Hỡi đấng Muninda, lời nói của Ngài không thô ráp, cũng không cứng nhắc; tuy vậy, nó lại đào lên một cách mạnh mẽ, tận gốc rễ sự kiêu mạn của chúng sanh.

ဂုဏဝိသေသဝုတ္တိ.

Phép tu từ phẩm chất đặc biệt.

၂၈၅. ‘‘န [Pg.275] ခရ’’မိစ္စာဒိ. မုနိန္ဒ တဝ ဝစနံ န ခရံ န လူခံ, န ထဒ္ဓံ ဝါ ကဌိနဉ္စ န ဟိ. တထာပိ တာဒိသခရတ္တာဒိဂုဏာဘာဝေပိ ဇနတာယ ဇနသမူဟဿ မဒံ ဂါဠှံ ဒဠှံ ကတွာ နိမ္မူလံ ခနတီတိ. အယောသင်္ကုမှိ ပသိဒ္ဓခရတ္တာဒိဂုဏနိသေဓေန မုနိန္ဒဝစနဿ ဝိသေသော အာဝိကတော.

285. “Na kharam” v.v... Hỡi đấng Muninda, lời nói của Ngài không thô ráp, không khô khan, hoặc không cứng nhắc, và chắc chắn không cứng rắn. Tuy vậy, dù không có các phẩm chất như là sự thô ráp ấy, nó vẫn đào lên sự kiêu mạn của chúng sanh, của đám đông, một cách mạnh mẽ, vững chắc, tận gốc rễ. Sự đặc biệt của lời nói của đấng Muninda được làm cho hiển lộ bằng sự phủ định phẩm chất thô ráp v.v... vốn nổi tiếng ở cái cọc sắt.

၂၈၅. ‘‘န ခရ’’မိစ္စာဒိ. ဟေ မုနိန္ဒ တဝ ဝစနံ ခရံ ကက္ကသံ န ဟောတိ, ထဒ္ဓံ ဝါ န ဟောတိ. တထာပိ ဇနတာမဒံ ဇနသမူဟဿ ဇာတျာဒိံ နိဿာယ ပဝတ္တံ ဂဗ္ဗံ ဂါဠှံ ဒဠှံ ကတွာ နိမ္မူလံ မူလမသေသေတွာ ခနတီတိ. ခဏနက္ခမအယောသင်္ကုအာဒီသု လဗ္ဘမာနံ ခရတ္တာဒိဂုဏံ ပဋိသေဓေတွာ ဗုဒ္ဓဝစနဿ မဒခဏနသဘာဝသင်္ခါတဿ ဝိသေသဿ ဝုတ္တတ္တာ အယံ ဂုဏဝိသေသဝုတ္တိ နာမ ဟောတိ. နတ္ထိ မူလမဿ ခဏနဿာတိ စ, ဇနာနံ သမူဟောတိ စ, တာယ မဒေါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ဂါဠှံ နိမ္မူလ’’န္တိ ခဏနကြိယာယ ဝိသေသနတ္တာ ဂါဠှံ နိမ္မူလံ ခဏနံ ကရောတီတိ ယောဇနာ.

285. “Na kharam” v.v... Này đấng Muninda, lời nói của Ngài không phải là thô ráp, cộc cằn, hoặc không phải là cứng nhắc. Tuy vậy, nó đào lên sự kiêu mạn của chúng sanh, tức là sự kiêu hãnh phát sanh do nương vào dòng dõi v.v... của đám đông, một cách mạnh mẽ, vững chắc, tận gốc rễ, không để sót lại gốc rễ. Do đã phủ định phẩm chất thô ráp v.v... được tìm thấy ở cọc sắt v.v... vốn có khả năng đào, và do đã nói lên sự đặc biệt của lời Phật dạy được gọi là bản chất đào bới sự kiêu mạn, nên đây được gọi là phép tu từ phẩm chất đặc biệt (guṇavisesavutti). Và sự phân tích cú pháp là: “sự đào này không có gốc rễ”, và “tập hợp của những người”, và “sự kiêu mạn của tập hợp ấy”. “Gāḷhaṃ nimmūlaṃ” do là trạng từ của hành động đào, nên cách kết nối là “nó thực hiện việc đào một cách mạnh mẽ, tận gốc rễ”.

၂၈၆.

286.

ဒဿီယတေ’တိဒိတ္တံ တု,သူရဝီရတ္တနံ ယဟိံ;

ဝဒန္တိ ဝိညူ ဝစနံ,ရုဠှာဟင်္ကာရမီဒိသံ.

Còn nơi nào bản chất anh dũng và quả cảm được thể hiện một cách chói lọi, những người hiểu biết gọi lời nói như vậy là “sự kiêu hãnh dâng trào” (ruḷhāhaṅkāra).

၂၈၆. ရုဠှာဟင်္ကာရံ ဝဒန္တိ.

286. (Họ) gọi là Ruḷhāhaṅkāra.

၂၈၆. ဣဒါနိ ရုဠှာဟင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဒဿီယတေ’’ ဣစ္စာဒိနာ. သူရဝီရတ္တနံ သူရဘာဝဝီရဘာဝံ အတိဒိတ္တံ တု အတိသယေန ပန ဒိတ္တံ ယဟိံ ဝါကျေ ဒဿီယတေ, ဤဒိသံ ဝစနံ ဝိညူ ကဝယော ရုဠှာဟင်္ကာရမိတိ ဝဒန္တီတိ. သူရော စ ဝီရော စာတိ စ, တေသံ ဘာဝေါတိ စ, ရုဠှော ဥဂ္ဂတော အဟင်္ကာရော ဧတ္ထ ဝုတ္တိဝိသေသေတိ စ ဝါကျံ.

286. Bây giờ, ngài chỉ ra phép ruḷhāhaṅkāra bằng câu bắt đầu bằng “dassīyate”. Trong câu nào mà bản chất anh dũng và quả cảm, tức là bản chất của người dũng cảm và bản chất của người anh hùng, được thể hiện một cách chói lọi, lại sáng chói một cách tột bậc, thì những nhà thơ hiểu biết gọi lời nói như vậy là ruḷhāhaṅkāra. Và câu (phân tích) là: “người dũng cảm và người anh hùng”, và “bản chất của họ”, và “sự kiêu hãnh đã dâng lên, đã trỗi dậy ở trong phép tu từ đặc biệt này”.

၂၈၇.

287.

ဒမေ [Pg.276] နန္ဒောပနန္ဒဿ,ကိံ မေ ဗျာပါရဒဿနာ;

ပုတ္တာ မေ ပါဒသမ္ဘတ္တာ,သဇ္ဇာ သန္တေဝ တာဒိသေ.

Trong việc nhiếp phục Nandopananda, ích lợi gì với việc ta phải ra tay? Các con trai của ta, những người trung thành dưới chân ta, quả thật có mặt, sẵn sàng cho việc như vậy.

၂၈၇. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဒမေ’’ဣစ္စာဒိနာ. နန္ဒောပနန္ဒဿ နာဂရာဇဿ အပ္ပမေယျမဟာနုဘာဝဿ ဒမေ ဒမနေ မေ မမ နိရဝဓိသရန္တိပ္ပမေယျပ္ပဘာဝါနုစရိတကိတ္တိနောပိ ပရဿ ဗျာပါရဒဿနာ ပယောဂပဋိပါဒနေန ကိံ ပယောဇနံ, န ကိမ္ပိ, ယတော မေ ပါဒသမ္ဘတ္တာ ပါဒါဝနတာ တာဒိသေ ကမ္မနိ သဇ္ဇာ ဗဒ္ဓကစ္ဆာ သန္တေဝ ဝိဇ္ဇန္တေဝ, တတောတိ ယောဇနီယံ.

287. Ngài đưa ra ví dụ bằng câu bắt đầu bằng “dame”. Trong việc nhiếp phục, trong việc điều phục long vương Nandopananda có đại oai lực không thể đo lường, có ích lợi gì, chẳng có gì cả, với việc thể hiện sự nỗ lực, với việc thực hiện phương tiện của ta, người có danh tiếng theo sau bởi oai lực không thể đo lường, lan truyền không giới hạn? Bởi vì những người trung thành của ta, những người cúi đầu dưới chân, quả thật có mặt, hiện hữu, đã sẵn sàng, đã thắt lưng buộc bụng cho công việc như vậy; do đó, nên được kết nối (như thế).

၂၈၇. ‘‘ဒမေ’’စ္စာဒိ. နန္ဒောပနန္ဒဿ နာဂရညော ဒမေ ဒမကရဏေ ဗျာပါရဒဿနာ ဘုဝနတ္တယေ ပဝတ္တမာနအာနုဘာဝေန စ သမ္ပဝတ္တိတကိတ္တိသမူဟေန စ သမန္နာဂတဿ မယှံ တာဒိသပယောဂဒဿနေန ကိံ ပယောဇနံ. ယသ္မာ မေ ပါဒသမ္ဘတ္တာ မယှံ စရဏာဝနတာ တာဒိသေ ကိစ္စေ သဇ္ဇာ သန္နဒ္ဓါ ပုတ္တာ ဗဟဝေါ သန္တိ ဧဝ, တသ္မာတိ. စေတောဝသိတာယ သူရဝီရဘာဝေါ ဣဟ အတိဒိတ္တော ဒဿိတော ဟောတိ. ဗျာပါရဿ ဒဿနမိတိ စ, ပါဒေသု သမ္ဘတ္တာတိ စ ဝါကျံ.

287. “Dame” v.v... Trong việc nhiếp phục, trong việc thực hiện sự điều phục long vương Nandopananda, có ích lợi gì với việc thể hiện sự nỗ lực, với việc thể hiện phương tiện như vậy của ta, người được hội đủ bởi oai lực đang diễn ra trong ba cõi và bởi tập hợp danh tiếng đã lan truyền? Bởi vì nhiều người con của ta, những người trung thành, những người cúi đầu dưới chân ta, quả thật có mặt, đã sẵn sàng, đã được trang bị cho công việc như vậy, do đó (không cần ta ra tay). Ở đây, bản chất anh dũng quả cảm được thể hiện một cách chói lọi bởi sự làm chủ tâm. Và câu (phân tích) là: “sự thể hiện của nỗ lực”, và “những người trung thành nơi đôi chân”.

၂၈၈.

288.

သိလေသော ဝစနာ’နေကာ-ဘိဓေယျေ’ကပဒါယုတံ;

အဘိန္နပဒဝါကျာဒိ-ဝသာ တေဓာ’ယ’မီရိတော.

Phép chơi chữ (silesa) là lời nói bao gồm một từ có nhiều nghĩa. Phép này được nói là có ba loại, do bởi từ không tách rời, câu, v.v...

၂၈၈. သိလေသံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘သိလေသော’’ဣစ္စာဒိနာ. အနေကံ ဘိန္နမဘိဓေယျတ္ထော ယဿာတျနေကာဘိဓေယျံ. ဧကေန သမာနေန ပဒေန သရူပေန အာယုတမနွိတံ ယံ ဝစနံ ဝုတ္တီတိ အနုဝဒိတွာ သော သိလေသောတိ ဝိဓီယတေ, ယေန ကေနစိ [Pg.277] ရူပေန ဥပမာနောပမေယျလက္ခဏတ္ထာနံ သိလေသနတော. အယဉ္စေဝံလက္ခဏော သိလေသော တေဓာ ဤရိတော. ကထံ? အဘိန္နပဒဝါကျာဒိဝသာ အဘိန္နမေကံ ပဒံ သျာဒျန္တတျာဒျန္တရူပံ ယတြ, တမေဝ ဝါကျံ ဝါကျလက္ခဏောပေတတ္တာ. တံ အာဒိ ယေသံ, တေသံ ဝသာတိ အတ္ထော.

288. (Ngài) chỉ ra phép song quan (silesa) bằng câu “sileso” v.v... Anekābhidheyyaṃ là (câu văn) có nhiều ý nghĩa khác nhau cần được diễn đạt. Sau khi thuật lại rằng “lời nói nào được liên kết với một từ có hình thức giống nhau”, (lời nói) ấy được quy định là phép song quan (silesa), do sự kết hợp các ý nghĩa có đặc tính của vật so sánh (upamāna) và vật được so sánh (upameyya) bằng một hình thức nào đó. Phép song quan có đặc tính như vậy được nói là có ba loại. Như thế nào? Do bởi các loại như câu có từ không bị phân tách (abhinnapadavākya) v.v... Nơi nào có một từ không bị phân tách, có hình thức kết thúc bằng syādi hay tyādi, thì chính nó là một câu vì có đặc tính của câu. Nghĩa là do bởi những loại có cái đó làm đầu.

၂၈၈. ဣဒါနိ သိလေသာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘သိလေသော’’စ္စာဒိနာ. အနေကာဘိဓေယျံ ဧကပဒါယုတံ ဥဘယတ္ထ သာဓာရဏတ္တာ တုလျေန သဒ္ဒရူပေန ယုတ္တံ ယံ ဝစနံ အတ္ထိ, သော သိလေသော နာမ. သော ပန ယေန ကေနစိ သာဓမ္မရူပေန ဥပမာနောပမေယျဘူတာနမတ္ထာနံ သိလိဋ္ဌတ္တာ အညမညံ ဖုသိတွာ ဌိတတ္တာ သိလေသော နာမ. အယံ ဝုတ္တလက္ခဏော သိလေသော အဘိန္နပဒဝါကျာဒိဝသာ အကတဝိကာရာနံ သျာဒျန္တတျာဒျန္တပဒသမန္နာဂတာနံ ဝါကျလက္ခဏောပေတဝါကျာနံ ပဘေဒေန တေဓာ ဤရိတောတိ. အနေကမဘိဓေယျံ ယဿေတိ စ, ဧကဉ္စ တံ ပဒဉ္စေတိ စ, တေန အာယုတန္တိ စ, အဘိန္နာနိ ပဒါနိ ယသ္မိန္တိ စ, တဉ္စ တံ ဝါကျဉ္စာတိ စ, တံ အာဒိ ယေသံ အဘိန္နပဒဝါကျာနန္တိ စ, တေသံ ဝသော ဘေဒေါတိ စ ဝါကျံ.

288. Bây giờ, (ngài) trình bày phép trang sức song quan (silesālaṅkāra) bằng câu “sileso” v.v... Lời nói nào có nhiều ý nghĩa, được liên kết với một từ, và được hợp thành bởi hình thức từ ngữ tương đương do tính phổ thông ở cả hai (nghĩa), thì lời nói ấy được gọi là phép song quan (silesa). Hơn nữa, nó được gọi là phép song quan do các ý nghĩa, vốn là vật so sánh và vật được so sánh, được kết dính và đứng chạm vào nhau bởi một hình thức đồng nhất nào đó. Phép song quan có đặc tính đã nói này được cho là có ba loại, theo sự phân chia của các loại như câu có từ không bị phân tách (abhinnapadavākya) v.v..., là những câu có đặc tính của câu, bao gồm những từ kết thúc bằng syādi hay tyādi không bị biến đổi. Và câu (phân tích cú pháp) là: “cái có nhiều ý nghĩa”, và “và đó là một từ”, và “được liên kết bởi nó”, và “trong đó có những từ không bị phân tách”, và “và đó là câu”, và “những câu có từ không bị phân tách có cái đó làm đầu”, và “sự phân chia của chúng”.

၂၈၉.

289.

အန္ဓန္တမဟရော ဟာရီ, သမာရုဠှော မဟောဒယံ;

ရာဇတေ ရံသိမာလီ’ယံ, ဘဂဝါ ဗောဓယံ ဇနေ.

Đấng Thế Tôn, người trừ diệt bóng tối dày đặc, người quyến rũ, đã lên đến đỉnh cao của sự vĩ đại; vị ấy, người có vòng hào quang, tỏa sáng trong khi giác ngộ cho chúng sanh.

အဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော.

Phép song quan với câu có từ không bị phân tách.

၂၈၉. ဥဒါဟရတိ ‘‘အန္ဓန္တမိ’’စ္စာဒိ. အယံ ဘဂဝါ သူရိယော မဟာမုနိ စ. တတ္ထ သူရိယော တာဝ အန္ဓန္တမဟရော ပကတိယန္ဓကာရောပဟာရီ, မဟာမုနိ တု အန္ဓကာရမောဟတမာပဟာရီ. ဟာရီ မနုညော သူရိယော မဟာမုနိ စ, သူရိယော [Pg.278] မဟောဒယံ မဟန္တံ ဥဒယံ ပဗ္ဗတံ သမာရုဠှော, မဟာမုနိ တု မဟောဒယံ မဟန္တမဗ္ဘုဒယံ သမ္မာသမ္ဗောဓိသမဓိဂမရူပံ သမာရုဠှော ပတ္တော. ရံသီနံ မာလာ, သာ အဿ အတ္ထီတိ ရံသိမာလီ, သူရိယော မဟာမုနိ စ. ဇနေ ဗောဓယံ နိဒ္ဒါပဂမနေန ကိလေသနိဒ္ဒါပဂမနေန ဝါ ပဗောဓယန္တော ရာဇတေ ဒိဗ္ဗတီတိ. အဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော ဘင်္ဂေန ဝိနာ ယထာဝဋ္ဌာနမုဘယတ္ထ ပဒယောဇနတော.

289. (Ngài) nêu ví dụ bằng câu “andhantam” v.v... Vị “bhagavā” này là mặt trời và cũng là bậc đại ẩn sĩ. Trong đó, mặt trời là “andhantamaharo”, người xua tan bóng tối tự nhiên; còn bậc đại ẩn sĩ là người xua tan bóng tối của si mê. “Hārī” là quyến rũ, (chỉ) cả mặt trời và bậc đại ẩn sĩ. Mặt trời đã lên đến “mahodayaṃ”, ngọn núi mọc vĩ đại; còn bậc đại ẩn sĩ đã đạt đến “mahodayaṃ”, sự thành tựu vĩ đại dưới hình thức chứng đắc Chánh Đẳng Giác. “Raṃsimālī” là vị có vòng hào quang, (chỉ) cả mặt trời và bậc đại ẩn sĩ. (Vị ấy) tỏa sáng trong khi làm cho chúng sanh thức tỉnh, bằng cách xua tan giấc ngủ (thông thường) hoặc xua tan giấc ngủ của phiền não. Đây là phép song quan với câu có từ không bị phân tách, do các từ được áp dụng cho cả hai nghĩa ở trạng thái nguyên vẹn mà không bị tách rời.

၂၈၉. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘အန္ဓ’’မိစ္စာဒိနာ. မဟောဒယံ မဟန္တံ ဥဒယံ ပဗ္ဗတံ, သဗ္ဗညုပဒဝိသင်္ခါတမဟာဘိဝုဒ္ဓိံ ဝါ သမာရုဠှော အာရုဠှော, သမ္ပတ္တော ဝါ, အန္ဓန္တမဟရော စက္ကဝါဠဂဗ္ဘေ ပတ္ထဋပကတိဃနန္ဓကာရဿ, ဉာဏလောစနဿ အန္ဓကရဏတော အန္ဓကာရောတိ ဝုတ္တမောဟဿ ဝါ ဝိဒ္ဓံသကော, ဟာရီ တေနေဝ မနုညော ရံသိမာလီ အတ္တနော ရံသိမာလာယ သမန္နာဂတော ဇနေ ပကတိနိဒ္ဒါယ ကိလေသနိဒ္ဒါယ ဝါ သမန္နာဂတေ သတ္တေ ဗောဓယံ ဗောဓယန္တော အယံ ဘဂဝါ ဒိဝါကရော, ဆဟိ ဘဂဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဗုဒ္ဓေါ ဝါ ရာဇတေ ဒိဗ္ဗတီတိ. ဒွီသု ပက္ခေသု ပဒါနံ သမာနဘာဝေန ဌိတတ္တာ အယံ အဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော. အန္ဓော စ သော တမော စေတိ စ, တံ ဟရတီတိ စ, မဟန္တော စ သော ဥဒယော ပဗ္ဗတော စာတိ စ, မဟန္တော စ သော ဥဒယော အဗ္ဘုဒယော အဘိဝုဒ္ဓိ စာတိ စ, ရံသီနံ မာလာတိ စ, သာ အဿ အတ္ထီတိ စ, ဘဂေါ သိရီ အဿ သူရိယဿ အတ္ထီတိ စ, ဘဂေါ သိရီကာမပယတနာဒိပ္ပကာရော အဿ သတ္ထုနော အတ္ထီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. အဘိန္နပဒဝါကျသင်္ခါတော သိလေသော. အပရောပိ အတ္ထော ဧတ္ထ သိလိဿတီတိ သိလေသော. ‘‘ဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော’’တိအာဒိကမ္ပိ ဣမိနာ နယေန ဉာတဗ္ဗံ.

289. Bây giờ, (ngài) nêu ví dụ bằng câu “andhaṃ” v.v... Đã lên đến, hoặc đã đạt được “mahodayaṃ”, tức là ngọn núi mọc vĩ đại, hoặc sự tăng trưởng vĩ đại được gọi là địa vị toàn giác. “Andhantamaharo” là người hủy diệt bóng tối dày đặc tự nhiên lan rộng trong vũ trụ, hoặc (hủy diệt) si mê được gọi là bóng tối vì nó làm mù con mắt trí tuệ. “Hārī” là quyến rũ chính vì lý do đó. “Raṃsimālī” là vị được trang bị vòng hào quang của chính mình. (Vị ấy) tỏa sáng trong khi làm cho chúng sanh, những người đang chìm trong giấc ngủ tự nhiên hoặc giấc ngủ phiền não, được thức tỉnh. Vị “bhagavā” này, tức là mặt trời, hoặc là Đức Phật, người được trang bị sáu pháp của bậc Thế Tôn, tỏa sáng. Vì các từ đứng theo cách giống nhau trong cả hai trường hợp, đây là phép song quan với câu có từ không bị phân tách. Phân tích cú pháp là: “và đó là bóng tối mù mịt”, và “người xua tan nó”, và “và đó là ngọn núi mọc vĩ đại”, và “và đó là sự vươn lên, sự tăng trưởng vĩ đại”, và “vòng của các tia sáng”, và “vị ấy có nó”, và “bhaga, sự huy hoàng, thuộc về mặt trời này”, và “bhaga, các loại như huy hoàng, dục vọng, nỗ lực, v.v... thuộc về bậc Đạo Sư này”. Đây là phép song quan được gọi là câu có từ không bị phân tách. Silesa (còn có nghĩa là) một ý nghĩa khác cũng dính liền vào đây. “Phép song quan với câu có từ bị phân tách” v.v... cũng nên được hiểu theo cách này.

၂၉၀.

290.

သာရဒါမလကာဘာသော, သမာနီတပရိက္ခယော;

ကုမုဒါကရသမ္ဗောဓော, ပီဏေတိ ဇနတံ သုဓီ.

Bậc trí tuệ, người có ánh sáng trong trẻo như mùa thu, người đã chấm dứt sự suy tàn, người làm cho hoa súng nở rộ, làm cho dân chúng vui lòng.

ဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော.

Phép song quan với câu có từ bị phân tách.

၂၉၀. ‘‘သာရဒေ’’စ္စာဒိ. သုဓာ အဿ အတ္ထီတိ သုဓီ, စန္ဒော. သောဘနာ သဗ္ဗညုတညာဏရူပံ ဗုဒ္ဓိ အဿ အတ္ထီတိ သုဓီ, [Pg.279] သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. သာရဒေါ သရဒကာလေ သမ္ဘူတော အမလကော နိမ္မလော အာဘာ သောဘာ ယဿ သော, စန္ဒော. ပရေသံ နိဗ္ဗာနသာရံ ဒဒါတီတိ သာရဒေါ, အမလကော အာဘာသော, အမလကဿ ဟတ္ထာမလကဿေဝ ဝါ အာဘာသော အသေသဉေယျာဝဗောဓော ယဿ သော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. သံ သမ္မာ ကမေနာနီယမာနတ္တာ အာနီတော ပရိက္ခယော ကဏှပက္ခော ယေန သော, စန္ဒော. သမံ ဝူပသမံ အာနီတော ပရိက္ခယော ဟာနိ ကိလေသသတ္တုကတော အဓိဂတက္ခယတ္တာ ယေနသော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ကုမုဒါကရဿ ကုမုဒဿ ရံသိယာ သမ္ဗောဓိ ဝိကာသော ယဿ သော, စန္ဒော. ကုယာ ပထဝိယာ မုဒံ ပီတိံ ကရောတီတိ ကုမုဒါကရော, သမ္ဗောဓော စတုသစ္စာဝဗောဓော ယဿ သော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဇနတံ ဇနသမူဟံ ပီဏေတီတိ. အယံ ဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော ဝုတ္တေန ဝိဓိနာ ပဒါနံ ဘိန္နတ္တာ.

290. (Câu bắt đầu bằng) “Sārada” v.v... “Sudhī” là vị có cam lồ (sudhā), tức là mặt trăng. “Sudhī” là vị có trí tuệ (dhī) tốt đẹp (su-) dưới hình thức trí toàn giác, tức là bậc Chánh Đẳng Giác. Vị có ánh sáng (ābhā) trong sạch (amalaka), sinh ra vào mùa thu (sārada), đó là mặt trăng. Vị ban cho người khác tinh túy của Niết-bàn là “sārada”; vị có sự thấu hiểu (ābhāsa) tất cả những gì cần biết trong sạch (amalaka) như quả amla trong lòng bàn tay, đó là bậc Chánh Đẳng Giác. Vị mà sự suy tàn, tức là hắc nguyệt, được mang đến một cách đúng đắn theo thứ tự, đó là mặt trăng. Vị mà sự hủy hoại do kẻ thù phiền não gây ra được đưa đến sự an tịnh, vì đã đạt được sự đoạn tận, đó là bậc Chánh Đẳng Giác. Vị mà nhờ tia sáng của mình, sự nở rộ của hồ hoa súng (kumudākara) xảy ra, đó là mặt trăng. Vị làm cho trái đất (ku) vui mừng (mudā) là “kumudākaro”; vị có sự giác ngộ (sambodha) là sự thấu hiểu Tứ Diệu Đế, đó là bậc Chánh Đẳng Giác, làm cho dân chúng, tức là đám đông, được vui lòng. Đây là phép song quan với câu có từ bị phân tách, do các từ bị phân tách theo phương pháp đã nói.

၂၉၀. ‘‘သာရ’’ဣစ္စာဒိ. သာရဒေါ သရဒကာလေ သမ္ဘူတော, ဝေနေယျာနံ နိဗ္ဗာနသာရဒါယကော ဝါ, အမလကာဘာသော နိမ္မလသောဘော, နိမ္မလကေတုမာလာသမန္နာဂတတ္တာ တာဒိသမတ္ထကသောဘော ဝါ, အထ ဝါ သာရဒါမလကာဘာသော သရဒကာလေ သဉ္ဇာတနိမ္မလသောဘော, ဝေနေယျာနံ နိဗ္ဗာနသာရဒါယကနိမ္မလသောဘော ဝါ, အထ ဝါ သာရဒအာမလကအာဘာသော နိဗ္ဗာနသာရဒါယကဟတ္ထာမလကသဒိသဉေယျာဝဗောဓော. သမာနီတပရိက္ခယော ကဏှပက္ခေ သုဋ္ဌု ကမေန အာနီတော ပရိက္ခယော ပရိပုဏ္ဏော ဝါ စန္ဒော, သမသင်္ခတသန္တိံ အာနီတကိလေသပရိဟာနိသင်္ခါတပရိက္ခယော ဝါ. ကုမုဒါကရသမ္ဗောဓော ကုမုဒဝိကာသနေန သမန္နာဂတော, ကုသင်္ခါတပထဝီနိဿိတာနံ ဇနာနံ ပီတိဇနနစတုသစ္စာဝဗောဓေန သမန္နာဂတော ဝါ. သုဓီ သုဓာသင်္ခါတအမတဝန္တတာယ [Pg.280] တန္နာမကော စန္ဒော, သုန္ဒရပညဝန္တတာယ တန္နာမကော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝါ. ဇနတံ ဇနသမူဟံ ပီဏေတီတိ. ဥဘယပက္ခေသု ပဒံ ဘိန္ဒိတွာ အတ္ထဿ ယောဇနတော အယံ ဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော. သရဒေ ဘဝေါ သာရဒေါ, စန္ဒော. သာရံ ဒဒါတီတိ သာရဒေါ, ဘဂဝါ. ‘‘သာရဒေါ’’တိ ဣဒံ ‘‘အာဘာသော’’တိ ပဒဿ ဝိသေသနံ ဟောတိ. အမလကောနိမ္မလော အာဘာသော အဿ စန္ဒဿာတိ စ, ကမှိ မတ္ထကေ အာဘာသောတိ စ, အမလော ကာဘာသော အဿ သတ္ထုနောတိ စ, သာရဒေါ အမလကော အာဘာသော ယဿ စန္ဒဿ ဘဂဝတော ဝါတိ စ, သာရဒေါ အာမလကဿ ဝိယ အာဘာသော ဉေယျာဝဗောဓော အဿ ဘဂဝတောတိ စ, သံ သမ္မာ အာနီတော ပရိက္ခယော ကလာဟာနိ အနေနေတိ စ, သမံ ဝူပသမံ အာနီတော ပရိက္ခယော ဟာနိ ကိလေသသတ္တုတော ယေနေတိ စ, ကုမုဒါနံ အာကရောတိ စ, တေသံ သမ္ဗောဓော ဝိကာသော ယဿေတိ စ, မုဒံ ပီတိံ ကရောတီတိ မုဒါကရော. ကုယာ ပထဝိယာ မုဒါကရောတိ စ, သော သမ္ဗောဓော စတုသစ္စာဝဗောဓော ယဿေတိ စ, သုဓာ အမတံ အဿ စန္ဒဿ အတ္ထီတိ စ, သု သောဘနာ ဓီ ဗုဒ္ဓိ အဿ သမ္ဗုဒ္ဓဿာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

290. ‘‘Sāra’’ v.v... Sārado là được sanh vào mùa thu, hoặc là vị ban cho cốt tủy Niết-bàn đến chúng sanh cần được giáo hóa. Amalakābhāso là có vẻ đẹp trong sạch, hoặc là có vẻ đẹp trên đỉnh đầu như vậy do được trang bị vòng hoa trong sạch. Hoặc là sāradāmalakābhāso là có vẻ đẹp trong sạch sanh khởi vào mùa thu, hoặc là có vẻ đẹp trong sạch của vị ban cho cốt tủy Niết-bàn đến chúng sanh cần được giáo hóa. Hoặc là sāradaāmalakaābhāso là sự thấu triệt các pháp cần biết tương tự như quả amla trong lòng bàn tay của vị ban cho cốt tủy Niết-bàn. Samānītaparikkhayo là mặt trăng đã được đưa đến sự hao khuyết một cách tốt đẹp theo thứ tự trong hắc nguyệt, hoặc đã được viên mãn; hoặc là vị đã đưa đến sự hao khuyết được gọi là sự đoạn trừ phiền não để đạt đến sự an tịnh được gọi là sama. Kumudākarasambodho là được trang bị sự nở rộ của hoa súng, hoặc là được trang bị sự giác ngộ Tứ đế tạo ra hỷ lạc cho chúng sanh nương tựa trên đất được gọi là ku. Sudhī là mặt trăng có tên gọi như vậy do sở hữu chất cam lồ được gọi là sudhā, hoặc là bậc Chánh Đẳng Giác có tên gọi như vậy do sở hữu trí tuệ tốt đẹp. Janataṃ janasamūhaṃ pīṇetīti là làm cho đám đông chúng sanh được vui thích. Do sự liên kết ý nghĩa bằng cách tách từ trong cả hai phương diện, đây là phép song quan cú có từ bị tách (bhinnapadavākyasileso). Sarade bhavo sārado, là mặt trăng. Sāraṃ dadātīti sārado, là Đức Thế Tôn. ‘‘Sārado’’ này là tính từ của từ ‘‘ābhāso’’. Amalakonimmalo ābhāso assa candassāti ca (mặt trăng này có ánh sáng trong sạch không tỳ vết), và kamhi matthake ābhāsoti ca (ánh sáng ở trên đỉnh đầu nào), và amalo kābhāso assa satthunoti ca (vị Đạo sư này có ánh sáng trong sạch nào), và sārado amalako ābhāso yassa candassa bhagavato vāti ca (mặt trăng và Đức Thế Tôn nào có ánh sáng trong sạch của mùa thu), và sārado āmalakassa viya ābhāso ñeyyāvabodho assa bhagavatoti ca (Đức Thế Tôn này có sự thấu triệt các pháp cần biết sáng tỏ như quả amla), và saṃ sammā ānīto parikkhayo kalāhāni aneneti ca (sự hao khuyết các phần được đưa đến một cách chân chánh bởi vị này), và samaṃ vūpasamaṃ ānīto parikkhayo hāni kilesasattuto yeneti ca (sự hao khuyết, sự đoạn trừ khỏi kẻ thù phiền não được đưa đến sự an tịnh bởi vị nào), và kumudānaṃ ākaroti ca (là nguồn của hoa súng), và tesaṃ sambodho vikāso yasseti ca (vị nào có sự nở rộ của chúng), và mudaṃ pītiṃ karotīti mudākaro (vị tạo ra hỷ lạc), và kuyā pathaviyā mudākaroti ca (vị tạo ra hỷ lạc trên đất), và so sambodho catusaccāvabodho yasseti ca (vị nào có sự giác ngộ đó là sự thấu triệt Tứ đế), và sudhā amataṃ assa candassa atthīti ca (mặt trăng này có cam lồ bất tử), và su sobhanā dhī buddhi assa sambuddhassāti ca (bậc Chánh Đẳng Giác này có trí tuệ tốt đẹp) là cách phân tích cú pháp.

၂၉၁.

291.

သမာဟိတတ္တဝိနယော, အဟီနမဒမဒ္ဒနော;

သုဂတော ဝိသဒံ ပါတု, ပါဏိနံ သော ဝိနာယကော.

Vị có sự điều phục tự thân đã được định tĩnh, vị dẹp tan kiêu mạn của loài rắn; bậc Thiện Thệ, vị Lãnh đạo ấy, xin hãy bảo hộ chúng sanh một cách rõ ràng.

ဘိန္နာဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော.

Phép song quan cú có từ bị tách và không bị tách.

၂၉၁. ‘‘သမာဟိတေ’’စ္စာဒိ. သံ သမ္မာ အာဟိတော ပတိဋ္ဌာပိတော အတ္တဿ ဝိနယော ဝိနယနံ သဗ္ဗတ္ထ သဝိသယေ အပ္ပဋိဟတစာရဝသေန ယဿ သော, ဂရုဠော. ဝိနယနံ ပဝိဝိတ္တကာယစိတ္တပ္ပဝတ္တိဝသေန ဒမနံ ယဿ သော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ဣတိ အဘိန္နပဒံ. အဟီနံ သပ္ပာနံ ဣနာ နာယကာ, တေသံ မဒံ မဒ္ဒတီတိ အဟီနမဒမဒ္ဒနော, ဂရုဠော. အဟီနာနမုတ္တမပုရိသာနမ္ပိ မဟာဗြဟ္မာဒီနံ မဒံ မဒ္ဒတီတိ အဟီနမဒမဒ္ဒနော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. သုန္ဒရံ ဂတံ ဂမနံ သမုဒ္ဒံ ဘိန္ဒိတွာ ဇလသင်္ဂမတော ပဌမမေဝဥဂ္ဂမနသာမတ္ထိယယောဂတော [Pg.281] ယဿ သော, ဂရုဠော. သုန္ဒရံ ဂမနမဿ နာဂဝိက္ကန္တစာရတ္တာ သုဂတော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. အဘိန္နပဒံ. သော ဝီနံ ပက္ခီနံ နာယကော, ဂရုဠော. ဝိသံ ဒဒါတီတိ ဝိသဒံ ပါဏိနံ နာဂလောကံ ပါတု အဟိံသနဝသေန ပါလယတု, သော ဝိနေတိ ဝေနေယျေတိ ဝိနာယကော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ပါဏိနံ သကလသတ္တလောကံ ဝိသဒံ အသလ္လီနံ ပါတု. ဘိန္နာဘိန္နပဒဝါကျသိလေသောယံ ဝုတ္တနယေန ပဒါနံ ဥဘယမိဿတ္တာ.

291. ‘‘Samāhite’’ v.v... Vị nào có sự điều phục tự thân được thiết lập, được an trí một cách chân chánh, do sự di chuyển không bị cản trở khắp nơi trong lãnh địa của mình, vị ấy là chim garuḷa. Vị nào có sự điều phục là sự chế ngự do sự vận hành của thân và tâm thanh vắng, vị ấy là bậc Chánh Đẳng Giác. Như vậy là từ không bị tách (abhinnapadaṃ). Ahīnaṃ sappānaṃ inā nāyakā, tesaṃ madaṃ maddatīti ahīnamadamaddano, là vị dẹp tan kiêu mạn của các vị chúa, các vị lãnh đạo của loài rắn, vị ấy là chim garuḷa. Ahīnānamuttamapurisānampi mahābrahmādīnaṃ madaṃ maddatīti ahīnamadamaddano, là vị dẹp tan kiêu mạn của cả những bậc tối thượng như Đại Phạm Thiên v.v..., vị ấy là bậc Chánh Đẳng Giác. Sundaraṃ gataṃ gamanaṃ samuddaṃ bhinditvā jalasaṅgamato paṭhamamevauggamanasāmatthiyayogato yassa so, là vị có sự đi tốt đẹp, do có khả năng bay lên trước tiên từ mặt nước sau khi rẽ nước biển, vị ấy là chim garuḷa. Sundaraṃ gamanamassa nāgavikkantacārattā sugato, là bậc Thiện Thệ do có dáng đi oai nghi như voi chúa. Từ không bị tách (abhinnapadaṃ). So vīnaṃ pakkhīnaṃ nāyako, vị ấy là lãnh đạo của các loài chim, là chim garuḷa. Visaṃ dadātīti visadaṃ pāṇinaṃ nāgalokaṃ pātu ahiṃsanavasena pālayatu, xin hãy bảo hộ thế giới chúng sanh, thế giới loài nāga, là nơi cho ra nọc độc, bằng cách không làm hại. So vineti veneyyeti vināyako, vị ấy là bậc giáo hóa, vì giáo hóa chúng sanh cần được giáo hóa, là bậc Chánh Đẳng Giác. Pāṇinaṃ sakalasattalokaṃ visadaṃ asallīnaṃ pātu, xin hãy bảo hộ toàn thể thế giới chúng sanh một cách rõ ràng, không rụt rè. Bhinnābhinnapadavākyasilesoyaṃ vuttanayena padānaṃ ubhayamissattā, đây là phép song quan cú có từ bị tách và không bị tách do sự pha trộn cả hai loại từ theo cách đã được nói.

၂၉၁. ‘‘သမာဟိတေ’’စ္စာဒိ. သမာဟိတတ္တဝိနယော သမ္မာ အာဟိတာယ ဌပိတာယ သရီရဿ သဝိသယေ ဂတိယာ သမန္နာဂတော, သမ္မာ အာဟိတေန ဌပိတေန စိတ္တဒမနေန သမန္နာဂတော ဝါ, အဟီနမဒမဒ္ဒနော နာဂရာဇူနံ မဒမဒ္ဒနော, အဟီနာနံ ဥတ္တမာနံ ဗကဗြဟ္မာဒီနမ္ပိ မဒမဒ္ဒနော ဝါ, သုဂတော ပက္ခဝါတဝေဂေန သမုဒ္ဒဇလံ ဒွိဓာ ကတွာ တသ္မိံ ဇလေ အနေကီဘူတေယေဝ နာဂဘဝနံ ဂန္တွာ နာဂေ ဂဟေတွာ ဂမနေ သမတ္ထတ္တာ သုန္ဒရဂမနော, သမန္တဘဒ္ဒကအနေကပ္ပကာရဂမနော ဝါ, ဝိနာယကော ပက္ခီနံ နာယကော သော ဂရုဠရာဇာ ဝိသဒံ ဃောရဝိသတ္တာ ဝိသဒါယကံ ပါဏိနံ နာဂလောကံ ပါတု အဟိံသနဝသေန ပါလေတု. နော စေ, ဝိနာယကော ဝေနေယျေ ဝိနေန္တော သော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပါဏိနံ သကလသတ္တလောကံ ဝိသဒံ ဝိသာရဒံ ကတွာ ပါတု အဟိတာပနယနဟိတောပနယနေန ရက္ခတူတိ. ဥဘယပက္ခေသု ‘‘အဟီနမဒမဒ္ဒနော’’ဣစ္စာဒိကေဟိ ဘိန္နေဟိ စ ‘‘သမာဟိတတ္တဝိနယော’’ဣစ္စာဒိကေဟိ အဘိန္နေဟိ စ ပဒေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ အယံ ဘိန္နာဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော. အတ္တဿ ဝိနယောတိ စ, သမာဟိတော အတ္တဝိနယော ယဿ ဂရုဠဿ တထာဂတဿ ဝါတိ စ, အဟီနံ ဣနာ နာယကာတိ စ, အဟီနာနံ နာဂရာဇူနံ မဒေါတိ စ, ဟီနေဟိ အညေ အဟီနာ ဥတ္တမာ, တေသံ မဒေါတိ [Pg.282] စ, တံ မဒ္ဒတီတိ စ, ဝီနံ ပက္ခီနံ နာယကောတိ စ, ဝေနေယျဇနေ ဝိနေတီတိ စ ဝါကျံ. ဒုတိယပက္ခေ ‘‘ဝိသဒ’’န္တိ ကြိယာဝိသေသနံ.

291. ‘‘Samāhite’’ v.v... Samāhitattavinayo là được trang bị sự di chuyển của thân thể đã được đặt để, an trí một cách chân chánh trong lãnh địa của mình, hoặc được trang bị sự điều phục tâm đã được đặt để, an trí một cách chân chánh. Ahīnamadamaddano là vị dẹp tan kiêu mạn của các vua nāga, hoặc là vị dẹp tan kiêu mạn của cả những bậc tối thượng như Baka Brahmā v.v... Sugato là vị có sự đi tốt đẹp do có khả năng đi đến cõi nāga, bắt lấy nāga, và ra đi trong khi nước biển, đã bị rẽ làm đôi bởi sức gió từ đôi cánh, vẫn chưa hợp lại làm một; hoặc là vị có nhiều loại dáng đi tốt đẹp toàn diện. Vināyako là vị lãnh đạo của các loài chim, vua garuḷa ấy, visadaṃ ghoravisattā visadāyakaṃ pāṇinaṃ nāgalokaṃ pātu ahiṃsanavasena pāletu, xin hãy bảo hộ thế giới chúng sanh, thế giới loài nāga, là nơi cho ra nọc độc do có nọc độc ghê gớm, bằng cách không làm hại. Hoặc là, vināyako veneyye vinento so sammāsambuddho pāṇinaṃ sakalasattalokaṃ visadaṃ visāradaṃ katvā pātu ahitāpanayanahitopanayanena rakkhatūti, bậc giáo hóa, bậc Chánh Đẳng Giác ấy, người giáo hóa chúng sanh cần được giáo hóa, xin hãy bảo hộ toàn thể thế giới chúng sanh bằng cách làm cho họ trở nên tự tin, bằng cách loại bỏ điều bất lợi và mang lại điều lợi ích. Do được trang bị các từ bị tách như ‘‘ahīnamadamaddano’’ v.v... và các từ không bị tách như ‘‘samāhitattavinayo’’ v.v... trong cả hai phương diện, đây là phép song quan cú có từ bị tách và không bị tách. Các câu phân tích là: Attassa vinayoti ca (sự điều phục của tự thân), và samāhito attavinayo yassa garuḷassa tathāgatassa vāti ca (vị garuḷa hoặc Như Lai nào có sự điều phục tự thân đã được định tĩnh), và ahīnaṃ inā nāyakāti ca (các vị chúa, lãnh đạo của loài rắn), và ahīnānaṃ nāgarājūnaṃ madoti ca (kiêu mạn của các vua nāga không thấp kém), và hīnehi aññe ahīnā uttamā, tesaṃ madoti ca (những vị khác với kẻ thấp kém là những bậc tối thượng không thấp kém, kiêu mạn của họ), và taṃ maddatīti ca (vị ấy dẹp tan điều đó), và vīnaṃ pakkhīnaṃ nāyakoti ca (lãnh đạo của các loài chim), và veneyyajane vinetīti ca (vị ấy giáo hóa chúng sanh cần được giáo hóa). Trong phương diện thứ hai, ‘‘visada’’nti là trạng từ.

၂၉၂.

292.

ဝိရုဒ္ဓါဝိရုဒ္ဓါဘိန္န-ကမ္မာ နိယမဝါ ပရော;

နိယမက္ခေပဝစနော, အဝိရောဓိ ဝိရောဓျ’ပိ.

(Phép tu từ) khác có các hành động khác biệt, vừa mâu thuẫn vừa không mâu thuẫn, và có tính quy định; là lời nói vừa quy định vừa bác bỏ, không mâu thuẫn ngay cả khi có sự mâu thuẫn.

၂၉၃.

293.

ဩစိတျသမ္ပောသကာဒိ, သိလေသော ပဒဇာဒိ’တိ ;

ဧသံ နိဒဿနေသွေဝ, ရူပ’မာဝိဘဝိဿတိ.

Phép song quan (sileso) phát sinh từ từ ngữ v.v..., có tác dụng nuôi dưỡng sự thích hợp v.v...; bản chất của những phép này sẽ trở nên rõ ràng ngay trong chính các ví dụ.

၂၉၂-၃. သိလေသဘေဒမညထာပိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဝိရုဒ္ဓ’’ဣစ္စာဒိ. ဝိရုဒ္ဓါနိ စာဝိရုဒ္ဓါနိ စ အညမဘိန္နဉ္စ, တာနိယေဝ ကမ္မာနိ ကြိယာနိ ယေသံ, တေ တယော သိလေသာ. နိယမော’ဝဓာရဏမသ္မိံ အတ္ထီတိ နိယမဝါ, ပရော အညော သိလေသောပိ. နိယမဿ အက္ခေပေါ နိသေဓနံ ယဿ, တံ ဝစနမဘိဓာနံ ယဿ, တာဒိသောပိ. နာဿ ဝိရောဓော အတ္ထီတျဝိရောဓိ, သောပိ. ဝိရောဓော အသင်္ဂတိ ဧတ္ထ ဝိဇ္ဇတီတိ ဝိရောဓိ, သောပိ. ဩစိတျံ သမ္ပောသေတီတိ ဩစိတျသမ္ပောသကော, သော အာဒိ ယဿ အလင်္ကာရန္တရဂေါစရဿ သိလေသဿ, သော ပဒတော ဇာတာဒိသိလေသောပိ. ဣတိတေ ပရေပိ သိလေသဘေဒါ သန္တိ. ဧသံ ယထာဝုတ္တာနံ နိဒဿနေသု ပယောဂေသွေဝ ရူပံ သဘာဝေါ လက္ခဏံ အာဝိဘဝိဿတီတိ.

292-3. Để trình bày các loại silesa khác nữa, ngài nói: “viruddha” v.v… (1) Viruddha (mâu thuẫn), (2) aviruddha (không mâu thuẫn), và (3) abhinna (không khác biệt), những hành động (kamma, kriyā) của chúng chính là như vậy, đó là ba loại silesa. (4) Niyamavā là loại có sự hạn định (niyama) hay xác định (avadhāraṇa). Đó là một loại silesa khác. (5) Loại có lời nói (vacana, abhidhāna) phủ định (akkhepa, nisedhana) sự hạn định ấy cũng là một loại. (6) Avirodhi là loại không có sự mâu thuẫn. Đó cũng là một loại. (7) Virodhi là loại có sự mâu thuẫn hay không tương hợp (asaṅgati). Đó cũng là một loại. (8) Ocityasamposaka là loại nuôi dưỡng sự thích đáng (ocitiya), loại silesa này đứng đầu trong phạm vi các tu từ pháp khác, đó cũng là silesa phát sinh từ một từ (pada) v.v… Như vậy, có những loại silesa khác nữa. Hình thức, bản chất, hay đặc tính của những loại đã được nói đến này sẽ được thể hiện rõ trong các ví dụ và cách sử dụng.

၂၉၂-၃. အဝုတ္တသိလေသဝိသေသေ ဒဿေတုံ ဥဒ္ဒိသတိ ‘‘ဝိရုဒ္ဓါ’’ဣစ္စာဒိ. ဝိရုဒ္ဓါဝိရုဒ္ဓါဘိန္နကမ္မာ အပိ ဥဘယတ္ထဿ ဝိရုဒ္ဓေန စ အဝိရုဒ္ဓေန စ အဘိန္နေန စ ကမ္မေန သမနွိတာ တယော သိလေသာ စ, ပရော အညော နိယမဝါပိ အဝဓာရဏေန ယုတ္တသိလေသော စ, နိယမက္ခေပဝစနောပိ အဝဓာရဏဿ ပဋိသေဓပကာသကာဘိဓာနသိလေသော စ, အဝိရောဓိပိ ဥဘယပက္ခာဝိရောဓိသိလေသော စ, ဝိရောဓိအပိ ဥဘယတ္ထဿ [Pg.283] ဝိရောဓိသိလေသော စ, ပဒဇာဒိ ပဒေန ဇာတော ဝါကျေန ဇာတော ဩစိတျသမ္ပောသကာဒိသိလေသောပီတိ ဧသံ သိလေသာနံ နိဒဿနေသွေဝ နိဒဿနသင်္ခတဥဒါဟရဏေသွေဝ ရူပံ သရူပံ တေသံ လက္ခဏံ ဝါ အာဝိဘဝိဿတိ, နိဒဿိယမာနဥဒါဟရဏေနေဝ လက္ခဏဿ ဂမ္မမာနတ္တာ ဝိသုံ န ကထေဿာမီတိ အဓိပ္ပာယော. ဝိရုဒ္ဓါနိ စ အဝိရုဒ္ဓါနိ စ အဘိန္နဉ္စေတိ စ, တမေဝ ကမ္မံ ကြိယာ ယေသံ သိလေသာနမိတိ စ, နိယမော အဝဓာရဏံ အသ္မိံ အတ္ထီတိ စ, နိယမဿ အက္ခေပေါ ပဋိသေဓော အဿ အတ္ထီတိ စ, တံ ဝစနံ အဘိဓာနံ ယဿ သိလေသဿာတိ စ, နာဿ ဝိရောဓော အတ္ထီတိ စ, ဩစိတျံ သမ္ပောသေတီတိ စ, သော အာဒိ ယဿ ဥပမာသိလေသာဒိနောတိ စ, ပဒတော ဇာတောတိ စ, သော အာဒိ ယဿ ဝါကျဿာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

292-3. Để trình bày các loại silesa đặc biệt chưa được đề cập, ngài nêu ra: “viruddhā” v.v… (1-3) Viruddhāviruddhābhinnakammā cũng là ba loại silesa, được liên kết với hành động mâu thuẫn, không mâu thuẫn, và không khác biệt của cả hai ý nghĩa. (4) Và niyamavā, một loại silesa khác, có sự xác định. (5) Và niyamakkhepavacana, loại silesa có cách diễn đạt thể hiện sự phủ định sự xác định. (6) Và avirodhi, loại silesa không mâu thuẫn ở cả hai vế. (7) Và virodhi, loại silesa có sự mâu thuẫn ở cả hai ý nghĩa. (8) Và padajādi, tức là silesa phát sinh từ một từ (padena jāto), phát sinh từ một câu (vākyena jāto), loại silesa nuôi dưỡng sự thích đáng (ocityasamposakādi) v.v… Hình thức, bản chất, hay đặc tính của các loại silesa này sẽ được thể hiện rõ trong chính các ví dụ, tức là trong các ví dụ được gọi là nidassana. Ý nghĩa là: “Ta sẽ không nói riêng về đặc tính, vì nó có thể được hiểu thông qua chính các ví dụ được trình bày.” Phần phân tích cú pháp (viggaha) như sau: “Viruddhāni ca aviruddhāni ca abhinnañceti” (mâu thuẫn, không mâu thuẫn, và không khác biệt); “tameva kammaṃ kriyā yesaṃ silesānamiti” (những silesa có hành động/động từ như vậy); “niyamo avadhāraṇaṃ asmiṃ atthīti” (trong đó có sự hạn định, sự xác định); “niyamassa akkhepo paṭisedho assa atthīti” (trong đó có sự bác bỏ, phủ định sự hạn định); “taṃ vacanaṃ abhidhānaṃ yassa silesassāti” (silesa có lời nói, cách diễn đạt như vậy); “nāssa virodho atthīti” (không có sự mâu thuẫn trong đó); “ocityaṃ samposetīti” (nuôi dưỡng sự thích đáng); “so ādi yassa upamāsilesādinoti” (loại có upamāsilesa v.v… làm đầu); “padato jātoti” (phát sinh từ một từ); “so ādi yassa vākyassāti” (loại có câu làm đầu).

ဝိရုဒ္ဓကမ္မသိလေသ

Silesa có hành động mâu thuẫn (Viruddhakammasilesa)

၂၉၄.

294.

သဝသေ ဝတ္တယံ လောကံ, အခိလံ ကလ္လဝိဂ္ဂဟော ;

ပရာဘဝတိ မာရာရိ, ဓမ္မရာဇာ ဝိဇမ္ဘတေ.

Khiến toàn thể thế gian quy phục, kẻ có thân hình mỹ diệu (hoặc: kẻ ưa thích tranh đấu); Kẻ thù của Ma (Māra) bị bại trận, bậc Pháp Vương lại quang vinh.

၂၉၄. တတော ကမေန တေဒဿီယန္တိ ‘‘သဝသေ’’ဣစ္စာဒိ. အခိလံ လောကံ သဝသေ ဝတ္တယံ မာရာရိ ဓမ္မရာဇာ စ, ကလ္လော မနုညော ဝိဂ္ဂဟော ကလဟော ယဿ မာရာရိနော, ဝိဂ္ဂဟော သရီရသမ္ပဒါ ယဿ ဓမ္မရာဇဿ, တေသု မာရာရိ ပရာဘဝတိ ပရာဘဝမပေတိ ဗောဓိယံ ပဋိလဒ္ဓပရာဇယဝသေန, ဓမ္မရာဇာ သမန္တဘဒ္ဒေါ တု ဝိဇမ္ဘတေ လောကတ္တယဗျာပိသမုလ္လပိတဝိဇယဒ္ဓနိပဝတ္တိဝသေန သမံ ဘဝတီတိ အယံ ဝိရုဒ္ဓကမ္မသိလေသော ပရာဘဝဝိဇမ္ဘနာနမညောညဝိရောဓတော.

294. Sau đó, theo thứ tự, chúng được trình bày qua câu “savase” v.v… Cả Mārāri và Dhammarājā đều khiến toàn thể thế gian quy phục dưới quyền mình. Đối với Mārāri, người có sự xung đột (viggaho=kalaho) là đáng ưa thích (kallo=manuñño). Đối với Dhammarājā, người có thân thể (viggaho) hoàn hảo (sarīrasampadā). Trong số đó, Mārāri bị bại trận (parābhavati), hoặc gây ra sự bại trận, theo nghĩa của sự thất bại đã nhận được tại cây Bồ-đề. Còn Pháp Vương, bậc Toàn Thiện (Samantabhadra), thì quang vinh (vijambhate), theo nghĩa của tiếng reo chiến thắng vang dội khắp ba cõi. Đây là silesa có hành động mâu thuẫn (viruddhakammasilesa) do sự đối lập lẫn nhau giữa bại trận (parābhava) và quang vinh (vijambhana).

၂၉၄. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန ဥဒါဟရတိ ‘‘သဝသေ’’ဣစ္စာဒိ. အခိလံ လောကံ သဝသေ ဝတ္တယံ အနတ္ထေ ယုဉ္ဇနတော အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တယန္တော, နော စေ, သကလလောကံ ဟိတေ [Pg.284] ယုဉ္ဇနတော အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တယန္တော ကလ္လဝိဂ္ဂဟော မနုညကလဟော, နော စေ, မနုညသရီရသမ္ပတ္တိယုတ္တော မာရာရိ ပရာဘဝတိ ဗောဓိမူလေ လဒ္ဓပရာဇယဝသေန ပရာဘဝံ ပါပုဏာတိ, ဓမ္မရာဇာ တထာဂတော ပန ဝိဇမ္ဘတေ လောကတ္တယေ ပတ္ထဋဇယဃောသဝသေန ဝိဇမ္ဘတီတိ. ပရာဘဝနဝိဇမ္ဘနကြိယာနံ အညမညဝိရုဒ္ဓတ္တာ အယံ ဝိရုဒ္ဓကမ္မသိလေသော နာမ. သဿ အတ္တနော ဝသော ဣဿရိယမိတိ စ, ကလ္လော မနုညော ဝိဂ္ဂဟော ဝိဝါဒေါ ဒေဟော ဝါ ယဿေတိ စ ဝါကျံ.

294. Bây giờ, theo thứ tự đã nêu, ngài đưa ra ví dụ: “savase” v.v… Khiến toàn thể thế gian quy phục dưới quyền mình: (đối với Māra) là khiến họ quy phục bằng cách lôi kéo vào điều bất thiện; hoặc là, (đối với Pháp Vương) là khiến họ quy phục bằng cách hướng dẫn vào điều thiện. Kallaviggaho: (đối với Māra) là người có sự xung đột đáng ưa thích; hoặc là, (đối với Pháp Vương) là người có thân thể hoàn hảo đáng ưa thích. Mārāri (Ma vương, kẻ thù) bị bại trận (parābhavati), đạt đến sự bại trận, theo nghĩa của sự thất bại đã nhận được dưới cội Bồ-đề. Còn Pháp Vương, bậc Như Lai, lại quang vinh (vijambhate), theo nghĩa của tiếng reo chiến thắng vang dội khắp ba cõi. Do các hành động bại trận (parābhavana) và quang vinh (vijambhana) mâu thuẫn với nhau, nên đây được gọi là silesa có hành động mâu thuẫn (viruddhakammasilesa). Phân tích câu: “Sassa attano vaso issariyam” (quyền lực, sự thống trị của chính mình), và “kallo manuñño viggaho vivādo deho vā yassa” (người có sự tranh luận hoặc thân thể là đáng ưa thích, mỹ diệu).

အဝိရုဒ္ဓကမ္မသိလေသ

Silesa có hành động không mâu thuẫn (Aviruddhakammasilesa)

၂၉၅.

295.

သဘာဝမဓုရံ ပုည-ဝိသေသောဒယသမ္ဘဝံ;

သုဏန္တိ ဝါစံ မုနိနော, ဇနာ ပဿန္တိ စာ’မတံ.

Vốn tự nhiên ngọt ngào, do phước lành trổ sanh, chúng sanh nghe lời bậc ẩn sĩ, và cũng thấy được pháp bất tử.

၂၉၅. ‘‘သဘာဝေ’’စ္စာဒိ. သဘာဝေနေဝ မဓုရာ ပိယာ ဝါစာ, မဓုရံ အမတံ, ပုညဝိသေသဿ ဥဒယော အဘိဝဍ္ဎိ, တေန သမ္ဘဝေါ, ယဿ ဝါ တံ, မုနိနော ဝါစံ သဒ္ဓမ္မသင်္ခါတံ ဇနာ သုဏန္တိ, တဿယံ အမတဉ္စ ပဿန္တီတိ အယမဝိရုဒ္ဓကမ္မသိလေသော သဝနဒဿနာနံ အဝိရုဒ္ဓတ္တာတိ.

295. “Sabhāva” v.v… Lời nói (vācā) tự nó đã ngọt ngào, đáng mến. Pháp bất tử (amataṃ) cũng ngọt ngào. “Phát sinh từ sự trổ sanh của phước báu đặc biệt” (puññavisesodayasambhavaṃ) là: sự trổ sanh (udayo), tức là sự tăng trưởng (abhivaḍḍhi) của phước báu đặc biệt, do đó mà phát sinh (sabhavo). Chúng sanh lắng nghe lời nói của bậc ẩn sĩ, tức là Chánh pháp, và họ cũng thấy được pháp bất tử này. Đây là silesa có hành động không mâu thuẫn (aviruddhakammasilesa) vì nghe (savana) và thấy (dassana) không mâu thuẫn với nhau.

၂၉၅. ‘‘သဘာဝ’’မိစ္စာဒိ. သဘာဝမဓုရံ ‘‘ဝါစာမဓုရံ ကရိဿာမီ’’တိ ကတ္တဗ္ဗပယောဂံ ဝိနာပိ မဓုရတ္တာ ပကတိမဓုရံ, နော စေ, ကေနစိ ပစ္စယေန အနုပ္ပန္နတ္တာ သင်္ခရဝိသေသံ ဝိနာပိ ပကတိပဏီတံ, ပုညဝိသေသောဒယသမ္ဘဝံ ပုညဝိသေသဒေသကဿ မုနိနော ကဿစိ ကုသလဝိသေသဿ အဘိဝုဒ္ဓိယာ သမ္ဘူတံ, နော စေ, ဝေနေယျဇနာနံ နိဗ္ဗာနာဓိပ္ပာယေန ကတကုသလဝိသေသဿ အဘိဝုဒ္ဓိယာ အာရမ္မဏတ္တေန ပဋိလဒ္ဓံ မုနိနော ဝါစံ သဒ္ဓမ္မသင်္ခါတံ သုဏန္တိ, အမတံ နိဗ္ဗာနဉ္စ ဇနာ ဝေနေယျဇနာ ပဿန္တီတိ. သဝနဒဿနကြိယာနံ အညမညာဝိရုဒ္ဓတ္တာ အယံ အဝိရုဒ္ဓကမ္မသိလေသော. သဿ အတ္တနော ဘာဝေါတိ [Pg.285] စ, တေန မဓုရာ, မဓုရမိတိ စ, ပုညမေဝ ဝိသေသောတိ စ, တဿောဒယောတိ စ, တေန သမ္ဘဝေါ ယဿေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

295. “Sabhāva” v.v… Sabhāvamadhuraṃ (tự nhiên ngọt ngào): (Đối với lời nói) là ngọt ngào tự nhiên, ngọt ngào mà không cần nỗ lực tạo tác rằng “ta sẽ làm cho lời nói ngọt ngào”; hoặc là, (đối với pháp bất tử) là tự nhiên cao thượng, không cần đến sự tạo tác đặc biệt nào vì không phải do nhân duyên nào sanh ra. Puññavisesodayasambhavaṃ (phát sinh từ sự trổ sanh của phước báu đặc biệt): (Đối với lời nói) là phát sinh từ sự tăng trưởng của một thiện pháp đặc biệt nào đó của bậc ẩn sĩ, người thuyết giảng về phước báu đặc biệt; hoặc là, (đối với pháp bất tử) là được chứng đắc như một đối tượng cho sự tăng trưởng của thiện pháp đặc biệt được thực hiện bởi những chúng sanh có thể giáo hóa với mục đích hướng đến Nibbāna. Chúng sanh, những người có thể giáo hóa, lắng nghe lời nói của bậc ẩn sĩ, tức là Chánh pháp, và thấy được pháp bất tử, tức là Nibbāna. Do các hành động nghe (savana) và thấy (dassana) không mâu thuẫn với nhau, nên đây là silesa có hành động không mâu thuẫn (aviruddhakammasilesa). Phần phân tích cú pháp (viggaha) như sau: “Sassa attano bhāvo” (bản chất của chính nó); “tena madhurā, madhuramiti” (do đó mà ngọt ngào); “puññameva viseso” (phước báu chính là sự đặc biệt); “tassodayo” (sự trổ sanh của nó); “tena sambhavo yassa” (cái phát sinh từ đó).

အဘိန္နကမ္မသိလေသ

Silesa có hành động không khác biệt (Abhinnakammasilesa)

၂၉၆.

296.

အန္ဓကာရာပဟာရာယ,သဘာဝမဓုရာယ စ;

မနော ပီဏေတိ ဇန္တူနံ,ဇိနော ဝါစာယ ဘာယ စ.

Để xua tan bóng tối, và vì bản chất ngọt ngào, bậc Chiến Thắng làm cho tâm của chúng sanh được hoan hỷ, bằng lời nói và cũng bằng ánh quang.

၂၉၆. ‘‘အန္ဓကာရေ’’စ္စာဒိ. အန္ဓကာရံ မောဟသင်္ခါတံ ပကတိအန္ဓကာရံ ဝါ အပဟရတီတိ အန္ဓကာရာပဟာရာ, ဝါစာ, ဘာ စ. တာယ သဘာဝဘာသာယ, သောဘာယ စ ဇိနော ဇန္တူနံ မနော စိတ္တံ ပီဏေတီတိ အယမဘိန္နကမ္မသိလေသော ပီဏနလက္ခဏာယေကာယ ကြိယာယ ဝါစာယ ဘာယ စ သမ္ပန္နောတိ.

296. (Câu) “Andhakāre” v.v… (Lời nói và ánh sáng) được gọi là “andhakārāpahārā” (vật xua tan bóng tối) vì đã xua tan bóng tối được gọi là si mê hay bóng tối tự nhiên. Bằng sự chiếu sáng tự nhiên và bằng vẻ đẹp ấy, bậc Chiến Thắng làm cho tâm, ý của chúng sanh được hài lòng. Do đó, đây là lối nói đa nghĩa với hành động không khác biệt (abhinnakammasilesa) vì được thành tựu bởi một hành động duy nhất có đặc tính làm hài lòng, cùng với lời nói và ánh sáng.

၂၉၆. ‘‘အန္ဓကာရာ’’ဣစ္စာဒိ. အန္ဓကာရာပဟာရာယ မောဟန္ဓကာရံ ပကတိအန္ဓကာရံ ဝါ အပဟရဏာယ သဘာဝမဓုရာယ စ သဘာဝတော ကဏ္ဏသုခါယ, သဘာဝတော နေတ္တာဘိရာမာယ ဝါစာယ ဘာယ သရီရကန္တိယာ စ ဇိနော ဇန္တူနံ မနော စိတ္တံ ဓိနောတိ ပီဏေတီတိ. ပီဏယနသဘာဝါယ ဧကာယ ကြိယာယ သဒ္ဓိံ ကရဏဘူတာနံ ဒွိန္နံ ဝါစာဘာနံ ယောဇိတတ္တာ အယံ အဘိန္နကမ္မသိလေသော. အန္ဓကာရ’မပဟရတီတိ စ, သဘာဝေန မဓုရာတိ စ ဝါကျံ.

296. (Câu) “Andhakārā” v.v… Bậc Chiến Thắng làm cho thỏa mãn, làm cho hài lòng tâm, ý của chúng sanh bằng (lời nói) có khả năng xua tan bóng tối si mê hay bóng tối tự nhiên, và (lời nói) ngọt ngào tự nhiên, tự bản chất là êm tai, và bằng ánh sáng, vẻ đẹp của thân thể, tự bản chất là đẹp mắt. Đây là lối nói đa nghĩa với hành động không khác biệt (abhinnakammasilesa) do sự liên kết của hai công cụ là lời nói và ánh sáng với một hành động duy nhất có bản chất làm hài lòng. Các câu là “xua tan bóng tối” và “ngọt ngào tự nhiên”.

နိယမဝန္တသိလေသ

Lối nói đa nghĩa có sự giới hạn (Niyamavantasilesa)

၂၉၇.

297.

ကေသက္ခီနံဝ ကဏှတ္တံ, သမူနံယေဝ ဝင်္ကတာ;

ပါဏိပါဒါဓရာနံဝ, မုနိန္ဒဿာ’တိရတ္တတာ.

Sự đen thẩm chỉ thuộc về tóc và mắt, sự cong vẹo chỉ thuộc về cặp chân mày; sự đỏ thắm của bậc Chúa Tể các vị ẩn sĩ chỉ thuộc về tay, chân, và môi.

၂၉၇. ‘‘ကေသိ’’စ္စာဒိ. [Pg.286] ကဏှတ္တံ ကေသက္ခီနံယေဝ, န မနသိ, ကဏှတ္တဂုဏော ပါပတ္တဉ္စ သိလိဋ္ဌံ. ဝင်္ကတာ ဘမူနံယေဝ, န အဇ္ဈာသယေ, ဝင်္ကတာနတတ္တံ သဌတ္တဉ္စ သိလိဋ္ဌံ. အတိရတ္တတာ ပါဏိပါဒါဓရာနံယေဝ, န စိတ္တေ, အတိရတ္တတာဂုဏော ရာဂေါ စ သိလိဿတေ. ‘‘မုနိန္ဒဿာ’’တိ ‘‘ကဏှတ္တ’’န္တိအာဒီသု သဗ္ဗတ္ထ သမ္ဗန္ဓနီယံ. နိယမဝါ သိလေသော ကေသက္ခီနံဝါတိ အဝဓာရဏပ္ပယောဂါတိ.

297. (Câu) “Kesi” v.v… Sự đen thẩm chỉ thuộc về tóc và mắt, không phải ở trong tâm; phẩm chất đen và trạng thái tội lỗi được kết hợp (trong lối nói đa nghĩa). Sự cong vẹo chỉ thuộc về cặp chân mày, không phải ở trong tâm tính; sự cong và sự gian xảo được kết hợp. Sự đỏ thắm chỉ thuộc về tay, chân, và môi, không phải ở trong tâm; phẩm chất đỏ thắm và lòng tham ái được kết hợp. (Từ) “Munindassā” (của bậc Chúa Tể các vị ẩn sĩ) nên được liên kết ở mọi nơi với (các từ) “kaṇhattaṃ” v.v… Đây là lối nói đa nghĩa có sự giới hạn vì có sự sử dụng từ nhấn mạnh trong (câu) “kesakkhīnaṃva”.

၂၉၇. ‘‘ကေသက္ခီန’’မိစ္စာဒိ. မုနိန္ဒဿ ကဏှတ္တံ ကေသက္ခီနံ ဧဝ ဟောတိ, ကဏှတ္တသင်္ခတမကုသလံ န စိတ္တေ. ဝင်္ကတာ ဘမူနံယေဝ, နဇ္ဈာသယေ. အတိရတ္တတာ ပါဏိပါဒါဓရာနံ ဧဝ, န ကေသုစိ ဝတ္ထူသူတိ. ‘‘ကေသက္ခီနံဝါ’’တိအာဒီသု နိယမသင်္ခါတအဝဓာရဏပဒဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ကဏှဘာဝေန သဒ္ဓိံ ပါပတ္တဿ စ, ဝင်္ကဂုဏေန သဒ္ဓိံ သာဌေယျဿ စ, ရတ္တဂုဏေန သဒ္ဓိံ ရာဂဿ စ သိလိဋ္ဌတ္တာ အယံ နိယမဝန္တသိလေသော နာမ. ကေသာနိ စ အက္ခီနိ စေတိ စ, ကဏှဿ ဘာဝေါတိ စ, ဝင်္ကဿ ဘာဝေါတိ စ, ပါဏယော စ ပါဒါနိ စ အဓရာနိ စာတိ စ, အတိရတ္တဿ ဘာဝေါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

297. (Câu) “Kesakkhīnaṃ” v.v… Sự đen thẩm của bậc Chúa Tể các vị ẩn sĩ chỉ có ở tóc và mắt; điều bất thiện được gọi là sự đen tối thì không có ở trong tâm. Sự cong vẹo chỉ có ở cặp chân mày, không có ở trong tâm tính. Sự đỏ thắm chỉ có ở tay, chân, và môi, không có ở trong bất cứ vật nào. Vì trong (câu) “Kesakkhīnaṃvā” v.v… có sự hiện hữu của từ nhấn mạnh được gọi là sự giới hạn, và vì sự kết hợp của trạng thái đen với trạng thái tội lỗi, của phẩm chất cong với sự gian xảo, và của phẩm chất đỏ với lòng tham ái, nên đây được gọi là lối nói đa nghĩa có sự giới hạn (niyamavantasilesa). Phần phân tích cú pháp (viggaha) là: “tóc và mắt”, “trạng thái của màu đen”, “trạng thái của sự cong”, “tay và chân và môi”, và “trạng thái của sự rất đỏ”.

နိယမက္ခေပသိလေသ

Lối nói đa nghĩa có sự phủ nhận giới hạn (Niyamakkhepasilesa)

၂၉၈.

298.

ပါဏိပါဒါဓရေသွေဝ, သာရာဂေါ တဝ ဒိဿတိ;

ဒိဿတေ သော’ယ’မထ ဝါ, နာထ သာဓုဂုဏေသွပိ.

Sự đỏ đẹp (sārāga) của Ngài chỉ được thấy ở tay, chân, và môi; hay đúng hơn, thưa ngài, sự nhiệt tâm ấy cũng được thấy trong các phẩm hạnh của người thiện.

၂၉၈. ‘‘ပါဏိ’’စ္စာဒိ. နာထ တဝ ပါဏိပါဒါဓရေသွေဝ သာရာဂေါ သောဘနော ရတ္တဝဏ္ဏော ဒိဿတိ, န စိတ္တေ, သာရာဂေါ ရတ္တဝဏ္ဏော ဆန္ဒရာဂေါ စာတိ သိလိဋ္ဌံ. အယံ နိယမော အက္ခိပျတေ. အထ ဝါ ကထံ နိယမျတေ, ယတော သော အယံ သာရာဂေါ သာဓူနံ ဂုဏေသွေဝ ဝိရာဂလက္ခဏော ဒိဿတေ ဣတိ. တသ္မာ ကထမဝဓာရီယတီတိ နိယမက္ခေပဝစနော သိလေသောယံ.

298. (Câu) “Pāṇi” v.v… Bạch Thế Tôn, sự nhuốm màu (sārāga) của Ngài, tức là màu đỏ đẹp, chỉ được thấy ở tay, chân, và môi, không phải ở trong tâm; (từ) sārāga kết hợp (hai nghĩa) màu đỏ và lòng tham dục. Sự giới hạn này bị phủ nhận. Hay đúng hơn, làm sao có thể giới hạn được, vì sự nhiệt tâm (sārāga) ấy được thấy trong các phẩm hạnh của người thiện, vốn có đặc tính ly tham. Do đó, (câu) “làm sao có thể xác định được?” là lối nói đa nghĩa phủ nhận sự giới hạn.

၂၉၈. ‘‘ပါဏိ’’စ္စာဒိ. [Pg.287] ဟေ နာထ တဝ သာရာဂေါ သောဘနော ရတ္တဝဏ္ဏော ပါဏိပါဒါဓရေသွေဝ ဒိဿတိ, စိတ္တေ လောဘော ပန န ဒိဿတိ. အထ ဝါ သော အယံ သာရာဂေါ ကတ္တုကမျတာကုသလစ္ဆန္ဒဘူတော သာဓုဂုဏေသွပိ သဇ္ဇနာနံ သီလာဒိဂုဏေသုပိ ဒိဿတိ. ‘‘ဧဝါ’’တိ ဒဿိတနိယမဿ ပဋိသေဓကေန ‘‘အထ ဝါ’’တိ ဝစနေန သမန္နာဂတတ္တာ ရတ္တဝဏ္ဏသင်္ခါတရာဂေန လောဘဿ သိလိဋ္ဌတ္တာ စ အယံ နိယမက္ခေပဝစနသိလေသော. သံ သောဘနော ရာဂေါတိ ဝိဂ္ဂဟော.

298. (Câu) “Pāṇi” v.v… Này Thế Tôn, sự nhuốm màu (sārāga) của Ngài, tức là màu đỏ đẹp, chỉ được thấy ở tay, chân, và môi; còn lòng tham trong tâm thì không được thấy. Hay đúng hơn, sự nhiệt tâm (sārāga) ấy, vốn là thiện pháp dục và ý muốn hành động, cũng được thấy trong các phẩm hạnh tốt đẹp, trong các đức hạnh như giới v.v… của những người hiền thiện. Vì (câu) được đi kèm với từ “atha vā” (hay đúng hơn) là từ phủ định sự giới hạn được chỉ ra bởi (từ) “eva”, và vì sự kết hợp của lòng tham với lòng ái nhiễm được gọi là màu đỏ, nên đây là lối nói đa nghĩa phủ nhận sự giới hạn. Phần phân tích cú pháp là “saṃ” (đẹp) + “rāgo” (màu/sự ái nhiễm).

အဝိရောဓိသိလေသ

Lối nói đa nghĩa không mâu thuẫn (Avirodhisilesa)

၂၉၉.

299.

သလက္ခဏော’တိသုဘဂေါ,တေဇဿီ နိယတောဒယော;

လောကေသော ဇိတသံက္လေသော,ဝိဘာတိ သမဏိဿရော.

Vị Chúa Tể của các Sa-môn, người có các tướng tốt, vô cùng đẹp đẽ, đầy uy lực, có sự xuất hiện chắc chắn, là Chúa Tể thế gian, đã chiến thắng phiền não, đang tỏa sáng rực rỡ.

၂၉၉. ‘‘သလက္ခဏော’’ဣစ္စာဒိ. သဟ လက္ခဏေန သသရူပေန ဒွတ္တိံ သဝရပုရိသလက္ခဏေန ဝါ ဝတ္တမာနော သလက္ခဏော, စန္ဒော မုနိန္ဒော စ, အတိသုဘဂေါ သော စ, တေဇဿီ သူရိယော ပဘာဝိသေသယုတ္တော စ, နိယတော ပတိဒိနမုဒယော ပဘာလက္ခဏော ယဿ သော နိယတောဒယော, သူရိယော, နိယတော ထိရော ဥဒယော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ သမ္ဗောဓိရူပေါ ယဿ သော နိယတောဒယော, မုနိန္ဒော, လောကေသော ဗြဟ္မာ မုနိန္ဒော စ, ဇိတော သံက္လေသော ဈာနရတိဝသေန ကာယစိတ္တာဗာဓော ယေန သော, ဗြဟ္မာ, ဇိတော သံက္လေသော ဒသဝိဓော အဂ္ဂမဂ္ဂညာဏလာဘာ ယေန သော. သော မဏီနံ ဣဿရော ဥပမဏိ, သမဏာနံ ဣဿရော မုနိန္ဒော ဝိဘာတီတိ ယောဇ္ဇံ. အယမဝိရောဓိသိလေသော လက္ခဏသုဘဂါဒီနမုဘယတ္ထာပိ အဗျဝဟိတတ္တာ.

299. (Câu) “Salakkhaṇo” v.v… (Từ) salakkhaṇo có nghĩa là người hiện hữu cùng với tướng, tức là hình con thỏ, hoặc với ba mươi hai tướng của bậc đại nhân; (đối tượng là) mặt trăng và bậc Chúa Tể các vị ẩn sĩ. (Từ) atisubhago (vô cùng đẹp đẽ) cũng chỉ hai vị ấy. (Từ) tejassī (đầy uy lực) chỉ mặt trời và người có năng lực đặc biệt. (Từ) niyatodayo (có sự xuất hiện chắc chắn) là người có sự mọc lên hằng ngày được đặc trưng bởi ánh sáng, tức là mặt trời; và là người có sự phát sanh, tức là sự giác ngộ viên mãn, một cách chắc chắn và vững bền, tức là bậc Chúa Tể các vị ẩn sĩ. (Từ) lokeso (Chúa Tể thế gian) chỉ Phạm thiên và bậc Chúa Tể các vị ẩn sĩ. (Từ) jitasaṃkleso (đã chiến thắng phiền não) là người đã chiến thắng các bệnh của thân và tâm bằng sự thích thú trong thiền định, tức là Phạm thiên; và là người đã chiến thắng mười loại phiền não bằng sự chứng đắc trí tuệ của thánh đạo cao nhất. Nên hiểu rằng: “Vị ấy, chúa tể của các viên ngọc, và vị chúa tể của các Sa-môn, tức bậc Chúa Tể các vị ẩn sĩ, đang tỏa sáng rực rỡ”. Đây là lối nói đa nghĩa không mâu thuẫn vì (các từ) lakkhaṇa, subhaga v.v… ở cả hai trường hợp đều không bị cản trở.

၂၉၉. ‘‘သလက္ခဏော’’ဣစ္စာဒိ. [Pg.288] သလက္ခဏော လက္ခဏေန သဟိတော, အတိသုဘဂေါ အတိသုန္ဒရာယ လက္ခိယာ သမန္နာဂတော, နော စေ, ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ သဟိတော အတိဝိယ သောဘာဒီဟိ ယုတ္တော, တေဇဿီ အန္ဓကာရဝိဓမနသင်္ခတမဟာနုဘာဝေန ယုတ္တော, နိယတောဒယော ပတိဒိနံ ပုဗ္ဗဏှကာလေ နိယမိတဂဂနုဂ္ဂမနော, နော စေ, နိရန္တရပဝတ္တဗုဒ္ဓတေဇသာ ယုတ္တော ထိရသဗ္ဗညုပဒဝိသင်္ခါတာဘိဝုဍ္ဎိယာ သမန္နာဂတော, လောကေသော ဗြဟ္မဘူတော, ဇိတသံက္လေသော ဈာနပီတိယာ ဝိဇိတကာယစိတ္တဒရထော, နော စေ, တိလောကဿ ဣဿရဘူတော စတုတ္ထမဂ္ဂညာဏေန ဟတဒသဝိဓသံကိလေသော, သမဏိဿရော သော ဥတ္တမော မဏိ ဝိဘာတိ သောဘတိ, နော စေ, သမဏာနံ ဣဿရော ဝိဘာတိ ဒိဗ္ဗတီတိ. ‘‘သလက္ခဏော သုဘဂေါ’’ဣစ္စာဒိကာနံ ဒွိန္နံ ပဒါနံ အဝိရုဒ္ဓတ္တာ စ, ပဌမပါဒေ စန္ဒေန ဒုတိယေ သူရိယေန တတိယေ ဗြဟ္မုနာ စတုတ္ထေ မဏိနာ စ သဗ္ဗညုပဒတ္ထဿ သိလိဋ္ဌတ္တာ စ အယံ အဝိရောဓိသိလေသော နာမ. သဟ လက္ခဏေန ဝတ္တမာနောတိ စ, အတိသောဘနော ဘဂေါ သိရီ ဝါ သိရီကာမပယတနာဒိကော ဝါ အဿာတိ စ, တေဇော အဿ အတ္ထီတိ စ, နိယတော ဥဒယော အဿေတိ စ, လောကဿ ဣသော ဣဿရောတိ စ, ဇိတော သံက္လေသော ယေနေတိ စ, မဏီနံ သမဏာနံ ဝါ ဣဿရောတိ စ ဝါကျံ.

299. ‘‘Salakkhaṇo’’ v.v... Salakkhaṇo là cùng với tướng, atisubhago là được phú bẩm với vẻ đẹp vô cùng lộng lẫy, hoặc là, cùng với ba mươi hai tướng đại nhân, được hợp thành bởi vẻ đẹp v.v... một cách phi thường, tejassī là được hợp thành bởi đại oai lực được gọi là sự xua tan bóng tối, niyatodayo là sự đi lên bầu trời đã được quy định vào buổi sáng mỗi ngày, hoặc là, được hợp thành bởi sự tăng trưởng vững chắc được gọi là địa vị toàn giác, được hợp thành bởi oai lực của Phật diễn tiến không gián đoạn, lokeso là đã trở thành Phạm thiên, jitasaṃkleso là người đã chiến thắng sự mệt mỏi của thân và tâm bằng hỷ của thiền, hoặc là, đã trở thành bậc chúa tể của ba cõi, người đã diệt trừ mười loại phiền não bằng trí tuệ của đạo quả thứ tư, samaṇissaro là viên ngọc quý ấy chiếu sáng, rực rỡ, hoặc là, bậc chúa tể của các sa-môn chiếu sáng, tỏa rạng. Và do vì hai từ ‘‘salakkhaṇo subhago’’ v.v... không có sự mâu thuẫn, và do vì ý nghĩa của địa vị toàn giác được kết nối nhuần nhuyễn với mặt trăng ở dòng đầu, với mặt trời ở dòng thứ hai, với Phạm thiên ở dòng thứ ba, và với viên ngọc ở dòng thứ tư, nên đây được gọi là avirodhisilesa (song quan bất tương phản). Và câu cú là: ‘Saha lakkhaṇena vattamānoti’ (hiện hữu cùng với tướng), và ‘atisobhano bhago sirī vā sirīkāmapayatanādiko vā assāti’ (có được sự may mắn, vẻ đẹp, hoặc nền tảng của vẻ đẹp và sự ái dục rất tốt đẹp), và ‘tejo assa atthīti’ (có oai lực), và ‘niyato udayo asseti’ (có sự mọc lên đã được quy định), và ‘lokassa iso issaroti’ (là chủ, là chúa tể của thế gian), và ‘jito saṃkleso yeneti’ (người đã chiến thắng phiền não), và ‘maṇīnaṃ samaṇānaṃ vā issaroti’ (là chúa tể của các viên ngọc hoặc của các sa-môn).

ဝိရောဓိသိလေသ

Virodhisilesa (Song quan tương phản)

၃၀၀.

300.

အသမောပိ သမော လောကေ,လောကေသောပိ နရုတ္တမော;

သဒယောပျ’ဒယော ပါပေ,စိတ္တာ’ယံ မုနိနော ဂတိ.

Dù không ai sánh bằng, Ngài bình đẳng trong đời, Dù là Chúa thế gian, Ngài là bậc tối thượng giữa loài người; Dù có lòng từ bi, Ngài không dung thứ điều ác, Con đường này của bậc ẩn sĩ thật là kỳ diệu.

၃၀၀. ‘‘အသမောပိ’’စ္စာဒိ. နတ္ထိ သမော ရာဇဂုဏာဒီဟိ အဿာတိ အသမော, ကောစိ ရာဇာဒိ, ‘‘အသမော’’တိ လောကေကသိခါမဏိဘာဝေန [Pg.289] မုနိ. တတ္ထ ယဒါ အသမော ရာဇာဒိ, တဒါ လောကေ သမောတိ ဝိရုဒ္ဓံ အသမတ္တာ တဿ. အပိသဒ္ဒေါ ဝိရောဓံ ဇောတေတိ. ပက္ခန္တရေ တွဝိရုဒ္ဓံ, လောကေ ဒေဝဒတ္တာဒီနံ ဝိရောဓိသတ္တာနံ ရာဟုလာဒီနံ အဝိရောဓိသတ္တာနဉ္စ သမတ္တာ, တတောယေဝါယံ ဝိရောဓာဘာသာနဉ္စသာ ဝိရောဓောယေဝ. လောကေသော ဗြဟ္မာ မုနိ စ. တတ္ထ ‘‘ဗြဟ္မာ နရုတ္တမော’’တိ ဝိရုဒ္ဓံ ဒိဗ္ဗယောနိတ္တာ တဿ. ပက္ခန္တရေ တွဗျာဃာတော ဥတ္တမနရတ္တာ တဿ. ဒယော ဒါနံ, သဟ ဒယေနာတိ သဒယော, ကောစိ ပုရိသော. သဟ ဒယာယ ဝတ္တတီတိ သဒယော, မုနိ. တတ္ထ ပုရိသော ဒါယကော ပါပေ ဇနေ ကထမဒယောတိ ဝိရုဇ္ဈတိ. မုနိ ပါပေ ရာဂါဒိကေ အဒယောတိ ဝိရုဇ္ဈတိ. တသ္မာ မုနိနော အယံ ယထာဝုတ္တာ ဂတိ ပဝတ္တိ စိတ္တာ အဗ္ဘုတာတိ အယံ ဝုတ္တနယေန ဝိရောဓိသိလေသော ဥဒါဟဋော.

300. ‘‘Asamopi’’ v.v... Asamo là người không có ai ngang bằng về các đức tính của vua v.v..., là một vị vua nào đó, ‘‘asamo’’ là bậc ẩn sĩ với bản chất là viên ngọc quý duy nhất trên đỉnh đầu của thế gian. Ở đó, khi vị vua là asamo (không ai sánh bằng), thì việc nói samo (bình đẳng) trong đời là mâu thuẫn, do sự không bình đẳng của vị ấy. Từ ‘api’ (dù) làm nổi bật sự mâu thuẫn. Tuy nhiên, ở phương diện khác thì không mâu thuẫn, do sự bình đẳng đối với các chúng sanh đối nghịch như Devadatta v.v... và các chúng sanh không đối nghịch như Rāhula v.v... trong thế gian, chính vì thế đây là sự mâu thuẫn của những gì có vẻ mâu thuẫn, và đó chính là sự mâu thuẫn. Lokeso là Phạm thiên và bậc ẩn sĩ. Ở đó, ‘‘Phạm thiên là bậc tối thượng giữa loài người’’ là mâu thuẫn, do ngài thuộc thai sanh của chư thiên. Tuy nhiên, ở phương diện khác thì không có sự cản trở, do ngài là con người tối thượng. Dayo là sự bố thí, sadayo là cùng với sự bố thí, là một người nào đó. Sadayo là người hành xử với lòng từ bi, là bậc ẩn sĩ. Ở đó, một người bố thí làm sao lại adayo (không bố thí) đối với những người xấu ác, điều này mâu thuẫn. Bậc ẩn sĩ adayo (không từ bi) đối với những điều xấu ác như tham ái v.v... là mâu thuẫn. Do đó, con đường, sự diễn tiến như đã nói này của bậc ẩn sĩ là cittā (kỳ diệu), abbhutā (phi thường), theo cách đã nói, đây được nêu lên làm ví dụ về virodhisilesa (song quan tương phản).

၃၀၀. ‘‘အသမော’’ဣစ္စာဒိ. အသမောပိ အတုလျောပိ ကောစိ ရာဇာဒိကော လောကေ သမော တုလျော, နော စေ, သဒိသပုဂ္ဂလရဟိတော ဧဝ ရာဟုလဘဒြဒေဝဒတ္တာဒိသဗ္ဗလောကေ အနုနယပဋိဃာဘာဝေန သမော ဟောတိ. လောကေသောပိ ဗြဟ္မဘူတောပိ နရုတ္တမော နရဝရော ဟောတိ, နော စေ, သကလလောကာဓိပတိ ဟုတွာ ဧဝ နရုတ္တမော. သဒယောပိ ယာစကေသု ဒယသင်္ခါတေန ဒါနေန ယုတ္တောပိ ပါပေ ပါပိဋ္ဌေ အဒယော ဒါနရဟိတော, နော စေ, ဒယာသဟိတော ဧဝ အကုသလေ နိဒ္ဒယော. မုနိနော အယံ ဂတိ ပဝတ္တိ စိတ္တာ ဝိစိတ္တာတိ ရာဇာဒိနော အသမသမတာ စ, ဗြဟ္မာ ဟုတွာ ဥတ္တမနရဘာဝေါ စ, ဒါနသဟိတဿ ကဿစိ ပုရိသဿ ဒါနရဟိတဘာဝေါ စ ဝိရုဒ္ဓေါ ဟောတိ. တသ္မာ ရာဇဗြဟ္မပုရိသေဟိ မုနိနော သိလိဋ္ဌတ္တာ အယံ ဝိရောဓိသိလေသော နာမ. ပုဗ္ဗပုဗ္ဗပက္ခေ ဝိရောဓော အပရာပရပက္ခေဟိ နိရာကတော ဟောတိ. ပုဗ္ဗပက္ခေ အပိသဒ္ဒေါ ဝိရောဓံ ဇောတေတိ, အပရပက္ခေ အဝဓာရဏန္တိ. [Pg.290] နတ္ထိ သမော ယဿေတိ စ, နရော စ သော ဥတ္တမော စေတိ စ, သဟ ဒယေန ဒယာယ ဝါ ဝတ္တမာနောတိ စ, နတ္ထိ ဒယော ဒယာ ဝါ အဿေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

300. ‘‘Asamo’’ v.v... Asamopi, dù không ai sánh bằng, một vị vua nào đó, (lại) samo, bình đẳng, trong đời, hoặc là, chính vì không có người nào tương đương nên ngài bình đẳng do không có sự thiên vị và ác cảm đối với tất cả trong thế gian như Rāhulabhadra, Devadatta v.v... Lokesopi, dù đã trở thành Phạm thiên, (lại) là naruttamo, bậc tối thượng giữa loài người, hoặc là, chính vì đã trở thành bậc chúa tể của toàn thể thế gian nên là bậc tối thượng giữa loài người. Sadayopi, dù hợp thành với sự bố thí được gọi là lòng thương đối với những người ăn xin, (lại) adayo, không bố thí, đối với pāpe, những kẻ xấu xa, hoặc là, chính vì cùng với lòng từ bi nên ngài niddayo, không thương xót, đối với điều bất thiện. Gati, con đường, pavatti, sự diễn tiến, này của bậc ẩn sĩ là cittā, đa dạng. Và sự bình đẳng của vị vua không bình đẳng, và việc Phạm thiên trở thành người tối thượng, và việc một người nào đó có lòng bố thí lại trở thành người không bố thí là điều mâu thuẫn. Do đó, do bậc ẩn sĩ được kết nối nhuần nhuyễn với vị vua, Phạm thiên, và người (bố thí), nên đây được gọi là virodhisilesa (song quan tương phản). Sự mâu thuẫn ở các vế trước được hóa giải bởi các vế sau. Ở vế trước, từ ‘api’ (dù) làm nổi bật sự mâu thuẫn, ở vế sau, (nó có nghĩa) là sự nhấn mạnh. Và sự phân tích cú pháp là: ‘Natthi samo yasseti’ (người không có ai ngang bằng), và ‘naro ca so uttamo ceti’ (và người ấy là bậc tối thượng), và ‘saha dayena dayāya vā vattamānoti’ (hành xử cùng với sự bố thí hoặc lòng từ bi), và ‘natthi dayo dayā vā asseti’ (không có sự bố thí hoặc lòng từ bi).

ဩစိတျသမ္ပောသကပဒသိလေသ

Ocityasamposakapadasilesa (Song quan từ ngữ nuôi dưỡng sự thích hợp)

၃၀၁.

301.

သံသာရဒုက္ခောပဟတာ-ဝနတာ ဇနတာ တွယိ;

သုခ’မိစ္ဆိတ’မစ္စန္တံ, အမတန္ဒဒ ဝိန္ဒတိ.

Hỡi Đấng ban bất tử, chúng sanh bị khổ luân hồi não hại, khi cúi đầu trước Ngài, tìm thấy được niềm an lạc vô biên hằng mong ước.

၃၀၁. ဥဒါဟရတိ ‘‘သံသာရေ’’စ္စာဒိ. သံသာရော အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ဝတ္တမာနာ ခန္ဓပဋိပါဋိယေဝ ဒုက္ခံ ဒုက္ခမတ္တာဒိနာ, တေန ဥပဟတာ ပဟဋာ ဇနတာ, အမတံ သုခံ အမတံ ဝါ နိဗ္ဗာနံ ဒဒါတီတိ အမတန္ဒဒါတိ အာမန္တနံ, တွယိ အဝနတာ ပဏာမဝသေန ဣစ္ဆိတမတိမတံ ဒုက္ခာပဂမနိဗ္ဗတ္တံ ကာယိကံ စေတသိကဉ္စ သုခံ အစ္စန္တံ ဝိန္ဒတိ ပဋိလဘတီတိ. ဧတ္ထ အမတံ သုဓာ နိဗ္ဗာနဉ္စ, အမတန္ဒဒေါ ဒုက္ခောပဟတေ သုခယတီတိ ဥစိတန္တိ ‘‘အမတံ ဒဒါတီ’’တိ ပဒမဓိဂတေ ဝတ္ထုနိ ဩစိတျံ သမ္ပောသယတီတိ ဩစိတျသမ္ပောသကော ပဒသိလေသောယံ. အာဒိသဒ္ဒေန ‘‘သုဂန္ဓိသောဘာသမ္ဗန္ဓီ’’တျာဒျုပမာသိလေသာဒယော သင်္ဂဟိတာတိ.

301. Ngài nêu ví dụ ‘‘saṃsāre’’ v.v... Saṃsāro là dukkhaṃ, khổ, do bản chất là khổ v.v..., chính là sự nối tiếp của các uẩn đang diễn tiến không gián đoạn, janatā, chúng sanh, upahatā, bị não hại, pahaṭā, bị đả thương, bởi điều ấy, amatandadāti là tiếng gọi, có nghĩa là người ban cho amataṃ, sự an lạc, hoặc amataṃ, Niết-bàn, tvayi avanatā, cúi đầu trước Ngài, bằng cách đảnh lễ, vindati, tìm thấy, paṭilabhati, đạt được, accantaṃ, một cách vô cùng, sukhaṃ, sự an lạc, về thân và tâm, được tạo ra do sự chấm dứt khổ đau, icchitamatimataṃ, điều được mong muốn, được ước ao. Ở đây, amataṃ là cam lồ và Niết-bàn, và vì amatandado, người ban bất tử, sukhayati, làm cho người bị khổ não được an lạc, là điều ucitanti, thích hợp, nên từ ‘‘amataṃ dadātī’’ samposayati, nuôi dưỡng, ocityaṃ, sự thích hợp, trong vấn đề đã được hiểu rõ, do đó đây là ocityasamposako padasilesa (song quan từ ngữ nuôi dưỡng sự thích hợp). Bằng từ ādi (v.v...), các loại như upamāsilesa (song quan trong ví von) v.v... như trong câu ‘‘sugandhisobhāsambandhī’’ được bao gồm.

၃၀၁. ‘‘သံသာရ’’ဣစ္စာဒိ. သံသာရဒုက္ခောပဟတာ ခန္ဓဓာတုအာယတနာနံ နိရန္တရပဝတ္တိသင်္ခါတေန ဒုက္ခေန ဥပဟတာ ဇနတာ, အမတန္ဒဒ ဟေ သုဓာဒါယက နော စေ, နိဗ္ဗာနဒါယက တထာဂတ တွယိ အဝနတာ ပဏမနဝသေန ဩနတာ ဣစ္ဆိတံ အဘိမတံ သုခံ ကာယိကစေတသိကသုခံ အစ္စန္တံ အတိသယေန ဝိန္ဒတိ သေဝတီတိ. အမတဒါယကာ ဒုက္ခိတေ သုခိတေ ကရောန္တီတိ ဣဒံ ဥစိတမေဝေတိ ဥဘယတ္ထဿာပိ ဝါစကံ ‘‘အမတံ ဒဒါတီ’’တိ ပဒံ တာဒိသဇနဿ သုခဒါနေ ဩစိတျံ ပေါသေတီတိ အယံ ဩစိတျသမ္ပောသကပဒသိလေသော. သံသာရောယေဝ ဒုက္ခန္တိ စ, တေန ဥပဟတာတိ စ, အမတံ သုဓံ နိဗ္ဗာနံ ဝါ ဒဒါတီတိ စ ဝါကျံ.

301. ‘‘Saṃsāra’’ v.v... Saṃsāradukkhopahatā janatā, chúng sanh bị não hại bởi khổ đau được gọi là sự diễn tiến không ngừng của các uẩn, giới, và xứ, amatandada, hỡi đấng ban cam lồ, hoặc là, hỡi đấng ban Niết-bàn, Như Lai, tvayi avanatā, cúi đầu trước Ngài, onatā, hạ mình, bằng cách đảnh lễ, vindati, thụ hưởng, sevati, một cách atisayena, vô cùng, accantaṃ, sukhaṃ, sự an lạc, kāyikacetasikasukhaṃ, sự an lạc về thân và tâm, icchitaṃ, được mong muốn, abhimataṃ, được ước ao. Việc những người ban bất tử làm cho những người đau khổ trở nên an lạc, điều này quả thật là thích hợp, vì vậy từ ‘‘amataṃ dadātī’’, là từ diễn đạt cả hai ý nghĩa, poseti, nuôi dưỡng, ocityaṃ, sự thích hợp, trong việc ban phát an lạc cho những người như vậy, do đó đây là ocityasamposakapadasileso (song quan từ ngữ nuôi dưỡng sự thích hợp). Và câu cú là: ‘Saṃsāroyeva dukkhanti’ (chính luân hồi là khổ), và ‘tena upahatāti’ (bị não hại bởi điều đó), và ‘amataṃ sudhaṃ nibbānaṃ vā dadātīti’ (ban cho amata, cam lồ, hoặc Niết-bàn).

၃၀၂.

302.

ဂုဏယုတ္တေဟိ [Pg.291] ဝတ္ထူဟိ, သမံ ကတွာန ကဿစိ;

သံကိတ္တနံ ဘဝတိ ယံ, သာ မတာ တုလျယောဂိတာ.

Việc mô tả nào đó về một đối tượng, bằng cách làm cho nó tương đương với những vật khác có cùng phẩm chất, được gọi là phép tương liên (tulyayogitā).

၃၀၂. တုလျယောဂိတံ ယောဇယတိ ‘‘ဂုဏေ’’စ္စာဒိနာ. ဂုဏော ဓမ္မော သာဓု အသာဓု ဝါ, တေန ယုတ္တေဟိ ဝတ္ထူဟိ သဟ သမံ ကတွာန ဝတ္ထုတော အသာမျေပိ တထာဘာဝမာရောပျ ကဿစိ ပုရိသာဒိနော ထုတိနိန္ဒတ္ထံ ယံ ကိတ္တနမာချာနံ, သာ တုလျက္ခဏာ တုလျယောဂိတာ မတာ, ဝတ္တုမိစ္ဆိတေန ဂုဏေန တာဒိသာနံ တုလျယောဂိတာပဋိပါဒနတော တဒတ္ထိယေန တုလျယောဂိတာ တထာ ဒွိဓာ ဝတ္တတိ.

302. Ngài áp dụng phép tương liên (tulyayogitā) qua câu kệ bắt đầu bằng ‘guṇe...’. Phẩm chất (guṇa) là một đặc tính, tốt hoặc xấu. Việc tường thuật nào đó nhằm mục đích tán thán hay chê bai một người nào đó, bằng cách làm cho tương đương với những vật có cùng phẩm chất ấy, dù trên thực tế không tương đương nhưng được gán cho trạng thái như vậy, thì đó được xem là phép tương liên (tulyayogitā) có đặc tính tương đương. Do việc trình bày sự tương liên của những đối tượng như vậy thông qua phẩm chất mong muốn được nói đến, nên phép tương liên (tulyayogitā) theo ý nghĩa đó diễn ra theo hai cách.

၃၀၂. ဣဒါနိ တုလျယောဂိတာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဂုဏယုတ္တေဟိ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဂုဏယုတ္တေဟိ သုန္ဒရာသုန္ဒရေဟိ ယေဟိ ကေဟိစိ ဂုဏေဟိ ယုတ္တေဟိ ဝတ္ထူဟိ, သမံ ကတွာန တတွတော အသမာနေသုပိ သမာနတ္တဗုဒ္ဓိယာ အာရောပနံ ကတွာ, ကဿစိ ပုရိသာဒိနော ထုတိံ နိန္ဒံ ဝါ နိဿာယ ယံ သံကိတ္တနံ ဂုဏာဂုဏကထနံ ဘဝတိ, သာ တုလျယောဂိတာတိ မတာတိ. ဂုဏေဟိ ယုတ္တာတိ စ, တုလျေန ဂုဏေန သဟ ယောဂေါတိ စ, သော ဧတေသံ ရံသိမာလီဘဂဝန္တာဒီနမတ္ထီတိ စ, တေသံ ဘာဝေါ တုလျဂုဏသမ္ဗန္ဓောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ တုလျဂုဏယုတ္တပဒတ္ထာနံ တဂ္ဂုဏသမ္ဗန္ဓဿ တုလျယောဂိတာဘာဝတော တပ္ပဋိပါဒကော ဥတ္တိဝိသေသော တဒတ္ထိယေန တုလျယောဂိတာတိ ဉေယျာ.

302. Bây giờ, ngài trình bày về phép trang sức tương liên (tulyayogitālaṅkāra) qua câu kệ bắt đầu bằng ‘guṇayuttehi...’. Với những vật được phú cho những phẩm chất nào đó, tốt đẹp hay không tốt đẹp, bằng cách làm cho chúng tương đương, dù trên thực tế không tương đương, bằng cách gán cho ý niệm về sự tương đương, dựa vào sự tán thán hay chê bai một người nào đó, việc mô tả nào đó, tức là việc nói về phẩm chất và khuyết điểm, được gọi là phép tương liên (tulyayogitā). Và sự phân tích cú pháp (viggaha) là: ‘được phú cho những phẩm chất’ (guṇehi yutta), và ‘sự liên kết với phẩm chất tương đương’ (tulyena guṇena saha yogo), và ‘điều đó tồn tại nơi những vị này như mặt trời và Đức Thế Tôn’, và ‘trạng thái của các vị ấy là sự tương quan phẩm chất tương đương’ (tesaṃ bhāvo tulyaguṇasambandho). Ở đây, vì ý nghĩa của các từ ‘được phú cho phẩm chất tương đương’ chính là trạng thái tương liên (tulyayogitā) của sự tương quan với phẩm chất ấy, nên cần hiểu rằng cách diễn đạt đặc biệt trình bày điều đó được gọi là phép tương liên (tulyayogitā) theo ý nghĩa của nó.

၃၀၃.

303.

သမ္ပတ္တသမ္မဒေါ လောကော,သမ္ပတ္တာလောကသမ္ပဒေါ;

ဥဘောဟိ ရံသိမာလီ စ,ဘဂဝါ စ တမောနုဒေါ.

Thế gian đã đạt được niềm hân hoan, đã đạt được sự sung mãn của ánh sáng; bởi cả hai vị, mặt trời và Đức Thế Tôn, đều là những bậc xua tan bóng tối.

၃၀၃. ဥဒါဟရတိ ‘‘သမ္ပတ္တေ’’စ္စာဒိ. တမံ နုဒတီတိ တမောနုဒေါ. ရံသိမာလီ သူရိယော စ, အထ ဝါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ စာတိ ဥဘောဟိ ကရဏဘူတေဟိ ဟေတုဘူတေဟိ ဝါ [Pg.292] လောကော သတ္တလောကော, သမ္ပတ္တော သမ္မဒေါ ပီတိ ယေန တထာဝိဓော စ, သမ္ပတ္တော အာလောကဿ သမ္ပဒါ ယေန တထာဝိဓော စာပီတိ. ဧတ္ထ ပီတိဒါနာဒိဂုဏယုတ္တေန ရံသိမာလိနာ သမံ ကတွာ ဘဂဝတော ထုတိဝသေန ကိတ္တနန္တိ လက္ခဏံ ယောဇနီယံ.

303. Ngài đưa ra ví dụ qua câu kệ bắt đầu bằng ‘sampatte...’. ‘Bậc xua tan bóng tối’ (tamonudo) là vị xua tan bóng tối. Mặt trời (raṃsimālī) và Đức Thế Tôn, bởi cả hai vị này, với vai trò là công cụ hoặc nguyên nhân, thế gian, tức là thế giới chúng sanh, đã trở thành nơi mà niềm hân hoan, sự vui mừng được đạt đến, và cũng là nơi mà sự sung mãn của ánh sáng được đạt đến. Ở đây, cần áp dụng định nghĩa rằng đây là sự mô tả nhằm tán thán Đức Thế Tôn, bằng cách làm cho Ngài tương đương với mặt trời, vốn được phú cho những phẩm chất như ban tặng niềm vui, v.v.

၃၀၃. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘သမ္ပတ္တိ’’စ္စာဒိနာ. တမောနုဒေါ အန္ဓကာရံ ပဟရန္တော ရံသိမာလီ စ ဘဂဝါ စ ဥဘောဟိ ကရဏဘူတေဟိ ဟေတုဘူတေဟိ ဝါ, လောကော သတ္တလောကော သမ္ပတ္တသမ္မဒေါ ပဋိလဒ္ဓပီတိကော စ သမ္ပတ္တာလောကသမ္ပဒါ စ ဟောတီတိ. ဧတ္ထ ပီတိဒါနာလောကကရဏသင်္ခါတဂုဏယုတ္တေန သူရိယေန တုလျံ ကတွာ ဘဂဝတော ထုတိဝသေန ဂုဏကထနံ ဟောတိ. သမ္ပတ္တော သမ္မဒေါ ပီတိ ယေနေတိ စ, အာလောကဿ သမ္ပဒါတိ စ, သမ္ပတ္တာ အာလောကသမ္ပဒါ ယေနေတိ စ, တမံ နုဒတီတိ စ ဝါကျံ. ဥဒါဟရဏေ အဒဿိတေပိ အသာဓုဂုဏယုတ္တေန ကေနစိ ဝတ္ထုနာ သမံ ကတွာ ကဿစိ ကာတဗ္ဗနိန္ဒာပိ ဧဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

303. Bây giờ, ngài đưa ra ví dụ qua câu kệ bắt đầu bằng ‘sampatti...’. ‘Bậc xua tan bóng tối’ (tamonudo) là vị đánh tan bóng tối; bởi cả hai vị, mặt trời và Đức Thế Tôn, với vai trò là công cụ hoặc nguyên nhân, thế gian, tức là thế giới chúng sanh, trở nên đã đạt được niềm hân hoan, đã có được sự vui mừng, và đã đạt được sự sung mãn của ánh sáng. Ở đây, có sự trình bày về phẩm chất nhằm tán thán Đức Thế Tôn, bằng cách làm cho Ngài tương đương với mặt trời, vốn được phú cho những phẩm chất được gọi là ban tặng niềm vui và tạo ra ánh sáng. Và các phân tích câu là: ‘niềm hân hoan, sự vui mừng được đạt đến bởi vị ấy’, và ‘sự sung mãn của ánh sáng’, và ‘sự sung mãn của ánh sáng được đạt đến bởi vị ấy’, và ‘vị ấy xua tan bóng tối’. Mặc dù ví dụ không được trình bày, sự chê bai cần phải có đối với một người nào đó, bằng cách làm cho người ấy tương đương với một vật nào đó có phẩm chất xấu, cũng cần được hiểu theo cách tương tự.

၃၀၄.

304.

အတ္ထန္တရံ သာဓယတာ, ကိဉ္စိ တံသဒိသံ ဖလံ;

ဒဿီယတေ အသန္တံ ဝါ, သန္တံ ဝါ တံ နိဒဿနံ.

Khi một sự việc khác được chứng minh, một kết quả nào đó tương tự với sự việc ấy, dù là xấu hay tốt, được trình bày, đó là phép minh họa (nidassanaṃ).

၃၀၄. နိဒဿနံ ပဒဿေတိ ‘‘အတ္ထန္တရ’’မိစ္စာဒိနာ. အတ္ထန္တရံ နိဒဿေတဗ္ဗာပေက္ခာယ အညံ ကိဉ္စိ ဥစိတံ ကာရိယံ သာဓယတာ ကေနစိ ဝတ္ထုနာ ဟေတုဘူတေန, တေန အတ္ထန္တရေနေဝ သဒိသံ တုလျံ ဖလံ ကိဉ္စိ အသန္တံ အနိဋ္ဌံ ဝါ သန္တံ ဣဋ္ဌံ ဝါ ဒဿီယတေ ပဋိပါဒီယတေ, တံ ဧဝံလက္ခဏံ နိဒဿနံ သိယာ.

304. Ngài trình bày về phép minh họa (nidassanaṃ) qua câu kệ bắt đầu bằng ‘atthantara...’. Khi một sự việc khác, tức là một hành động thích hợp nào đó khác với điều cần được minh họa, được chứng minh bởi một đối tượng nào đó làm nguyên nhân, một kết quả nào đó tương tự, tương đương với sự việc khác ấy, dù là xấu/không mong muốn hay tốt/mong muốn, được trình bày, được thiết lập, thì đó, với đặc tính như vậy, sẽ là phép minh họa (nidassanaṃ).

၃၀၄. ဣဒါနိ နိဒဿနာလင်္ကာရံ နိဒဿေတိ ‘‘အတ္ထန္တရိ’’စ္စာဒိနာ. အတ္ထန္တရံ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗတော အညံ ဥစိတကာရိယသင်္ခါတမတ္တံ သာဓယတာ သာဓယန္တေန ကေနစိ ဝတ္ထုနာ တံသဒိသံ [Pg.293] တေန အတ္ထန္တရေန သမာနံ အသန္တံ အနိဋ္ဌံ ဝါ သန္တံ ဣဋ္ဌံ ဝါ ကိဉ္စိ ဖလံ ဒဿီယတေ ဝတ္ထူဟိ ပဋိပါဒီယတေ, တံ တာဒိသံ ဖလံ နိဒဿနံ နာမာတိ. အတ္ထော စ သော အန္တရော အညော စာတိ စ, တေန အတ္ထန္တရေန သဒိသမိတိ စ, နိဒဿီယတေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

304. Bây giờ, ngài minh họa về phép trang sức minh họa (nidassanālaṅkāra) qua câu kệ bắt đầu bằng ‘atthantari...’. Khi một sự việc khác, được gọi là một hành động thích hợp, khác với điều cần được chỉ ra, được chứng minh bởi một đối tượng nào đó, một kết quả nào đó tương tự, tương đương với sự việc khác ấy, dù là xấu/không mong muốn hay tốt/mong muốn, được trình bày, được thiết lập bởi các đối tượng, thì kết quả như vậy được gọi là phép minh họa (nidassanaṃ). Và sự phân tích cú pháp (viggaha) là: ‘và ý nghĩa đó là khác, là khác biệt’, và ‘tương tự với sự việc khác ấy’, và ‘được minh họa’.

အသန္တဖလနိဒဿန

Phép minh họa kết quả xấu

၃၀၅.

305.

ဥဒယာ သမဏိန္ဒဿ, ယန္တိ ပါပါ ပရာဘဝံ;

ဓမ္မရာဇဝိရုဒ္ဓါနံ, သူစယန္တာ ဒုရန္တတံ.

Do sự xuất hiện của Vua các Sa-môn, các điều ác đi đến chỗ bại vong, như đang chỉ ra kết cục tồi tệ của những kẻ chống đối Pháp Vương.

၃၀၅. ‘‘ဥဒယာ’’ဣစ္စာဒိ. သမဏိန္ဒဿ မဟာမုနိနော ဥဒယာ ပါတုဘာဝေန ပါပါ လောဘာဒယော ပရာဘဝံ နိဓနံ ယန္တိ, ပရာဘဝန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥဒယပုဗ္ဗကေန ပါပပရာဘဝနတ္ထန္တရေန သဒိသံ ဖလံ နိဒဿေတိ. ကိံ ကရောန္တာ? ဓမ္မရာဇာ ဓမ္မာနပေတော ရာဇာ, မုနိန္ဒော စာတိ သိလိဋ္ဌံ, တေန ဝိရုဒ္ဓါနံ, ဒုဋ္ဌော ဝိရုဒ္ဓေါ အန္တော အဝသာနံ ယဿ, တဿ ဘာဝေါ, တံ သူစယန္တာတိ ဓမ္မရာဇဝိရောဓဟေတုကံ အသန္တဖလမေတံ နိဒဿနံ ပရာဘဝဿာနိဋ္ဌတ္တာ.

305. Qua câu kệ bắt đầu bằng ‘Udayā...’. Do sự xuất hiện, sự hiện diện của Vua các Sa-môn, tức vị Đại Ẩn sĩ, các điều ác như tham, v.v., đi đến chỗ bại vong, chỗ hủy diệt; có nghĩa là chúng bị hủy diệt. Nó minh họa một kết quả tương tự với sự việc khác, đó là sự bại vong của các điều ác được bắt đầu bằng sự xuất hiện. (Chúng) làm gì? Pháp Vương (Dhammarājā) là một từ đa nghĩa (siliṭṭha): vị vua không đi ngược lại Chánh pháp, và cũng là Vua của các bậc ẩn sĩ. (Chỉ ra kết cục tồi tệ) của những kẻ chống đối vị ấy. (Durantataṃ là) trạng thái của cái có kết cục, hồi kết xấu xa, trái ngược; (chúng) chỉ ra điều đó. Đây là phép minh họa về một kết quả xấu do sự chống đối Pháp Vương làm nguyên nhân, vì sự bại vong là điều không mong muốn.

၃၀၅. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ဥဒယာ’’ဣစ္စာဒိနာ. သမဏိန္ဒဿ မုနိန္ဒဿ ဥဒယာ လောကေ ပါတုဘာဝေန ပါပါ လောဘာဒယော ဓမ္မရာဇဝိရုဒ္ဓါနံ ရာဇဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတရာဇူဟိ, ဓမ္မာဓိပတိနာ မုနိန္ဒေန ဝါ ဝိရုဒ္ဓါနံ ဒုရန္တတံ အနိဋ္ဌာဝသာနတံ သူစယန္တာ ပကာသေန္တော ပရာဘဝံ ပရိဟာနိံ ယန္တိ ပါပုဏန္တီတိ. ဧတ္ထ ပုဗ္ဗဒ္ဓေန ဥဒယပုဗ္ဗကော ပါပပရာဘဝနသင်္ခါတော အတ္ထန္တရော ဒဿိတော, အပရဒ္ဓေန တံသဒိသဝိရောဓဟေတုကံ ဒုရန္တသင်္ခါတံ အသန္တဖလံ ဒဿေတိ. ဓမ္မရာဇဝိရောဓဟေတုကံ အသန္တဖလမေတံ ပရာဘဝဿာနိဋ္ဌတ္တာ. သမဏာနမိန္ဒောတိ စ, ဓမ္မေန ယုတ္တော ရာဇာတိ ဝါ ဓမ္မေသု ရာဇာတိ [Pg.294] ဝါတိ စ, တေန ဝိရုဒ္ဓါတိ စ, ဒုဋ္ဌော ဝိရူပေါ အန္တော ပရိယောသာနံ ယေသမိတိ စ, တေသံ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ.

305. Bây giờ, ngài đưa ra ví dụ qua câu kệ bắt đầu bằng ‘udayā...’. Do sự xuất hiện, sự hiện diện trong thế gian của Vua các Sa-môn, Vua các bậc ẩn sĩ, các điều ác như tham, v.v., trong khi chỉ ra, làm sáng tỏ kết cục tồi tệ, hồi kết không mong muốn của những kẻ chống đối Pháp Vương – tức là chống đối các vị vua có đầy đủ vương pháp, hoặc chống đối Vua của Chánh pháp, tức Vua các bậc ẩn sĩ – đã đi đến, đã đạt đến sự bại vong, sự suy tàn. Ở đây, nửa đầu câu kệ trình bày một sự việc khác, được gọi là sự bại vong của các điều ác được bắt đầu bằng sự xuất hiện. Nửa sau câu kệ trình bày một kết quả xấu, được gọi là kết cục tồi tệ do sự chống đối tương tự gây ra. Đây là một kết quả xấu do sự chống đối Pháp Vương làm nguyên nhân, vì sự bại vong là điều không mong muốn. Và các phân tích câu là: ‘Vua của các Sa-môn’, và ‘vị vua hợp với Chánh pháp’ hoặc ‘vị vua trong các pháp’, và ‘chống đối vị ấy’, và ‘những người có kết cục, hồi kết xấu xa, dị dạng’, và ‘trạng thái của họ’.

သန္တဖလနိဒဿန

Phép minh họa kết quả tốt

၃၀၆.

306.

သိရောနိက္ခိတ္တစရဏော-စ္ဆရိယာန’မ္ဗုဇာန’ယံ;

ပရမဗ္ဘုတတံ လောကေ,ဝိညာပေတ’တ္တနော ဇိနော.

Vị chiến thắng này, với đôi chân đặt trên đầu những đóa sen kỳ diệu, đã cho thế gian biết được bản tánh tối thượng kỳ diệu của mình.

၃၀၆. ‘‘သိရော’’စ္စာဒိ. အစ္ဆရိယာနံ ဘဂဝတော စရဏာရဝိန္ဒဒွန္ဒသမ္ပဋိဂ္ဂဟဏတ္ထံ ပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ သမုဂ္ဂတာနမစ္ဆရိယဂုဏောပေတာနမမ္ဗုဇာနံ သိရသိ မတ္ထကေ နိက္ခိတ္တာ စရဏာ ယေန သော ဇိနော. အမ္ဗုဇောပရိစရဏနိက္ခေပလက္ခဏေနတ္ထန္တရေန သဒိသံ ဖလံ ဒဿေတိ. အတ္တနော ပရမစ္ဆရိယဘာဝံ ဝိညာပေတိ. သန္တဖလမိဒံ နိဒဿနံ ဇိနဗ္ဘုတတ္ထဒီပနဿ ဣဋ္ဌတ္တာတိ.

306. “Siro”ccādi. Vị chiến thắng là người đã đặt đôi chân trên đầu, trên đỉnh của những đóa sen kỳ diệu, được phú bẩm những phẩm chất kỳ diệu, đã trồi lên sau khi làm nứt mặt đất để đón nhận đôi sen-chân của Đức Thế Tôn. Bằng một ý nghĩa khác, được đặc trưng bởi việc đặt chân lên trên những đóa sen, ngài đã cho thấy một kết quả tương tự. Ngài đã cho biết bản tánh tối thượng kỳ diệu của mình. Đây là một minh họa về kết quả an tịnh, vì nó được mong muốn để làm sáng tỏ ý nghĩa kỳ diệu của bậc Chiến Thắng.

၃၀၆. ‘‘သိရော’’ဣစ္စာဒိ. အယံ ဇိနော အစ္ဆရိယာနံ အတ္တနော ပါဒပဋိဂ္ဂဟဏတ္ထံ ပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ ဥဂ္ဂတတ္တာ အစ္ဆရာပဟရဏယောဂ္ဂါနံ အမ္ဗုဇာနံ သိရောနိက္ခိတ္တစရဏော မတ္ထကေ ဌပိတပါဒေါ လောကေ သတ္တလောကေ အတ္တနော ပရမဗ္ဘုတတံ အတိအစ္ဆရိယဂုဏံ ဝိညာပေတိ အဝဗောဓေတီတိ. ဧတ္ထ အစ္ဆရိယပဒုမာနံ မတ္ထကေ စရဏနိက္ခေပသင်္ခါတေန အတ္ထန္တရေန ပရမဗ္ဘုတတံ ဝိညာပေတီတိ အယံ သဒိသသန္တဖလံ ဇိနဗ္ဘုတတ္ထဒီပနဿ ဣဋ္ဌတ္တာ. သိရသိ နိက္ခိတ္တာနိ စရဏာနိ ယေနေတိ စ, အစ္ဆရံ အစ္ဆရာသံဃာတံ အရဟန္တီတိ စ, ပရမော ဥတ္တမော အဗ္ဘုတော ဂုဏော အဿေတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

306. “Siro”iccādi. Vị chiến thắng này, người có đôi chân được đặt trên đầu, có bàn chân được thiết lập trên đỉnh của những đóa sen kỳ diệu, xứng đáng được các tiên nữ Apsarā mang đi, vì chúng đã trồi lên sau khi làm nứt mặt đất để đón nhận bàn chân của ngài, đã làm cho thế gian, thế giới của chúng sanh, biết và hiểu được bản tánh tối thượng kỳ diệu, phẩm chất vô cùng kỳ diệu của mình. Ở đây, bằng một ý nghĩa khác, được xem như là việc đặt chân trên đầu những đóa sen kỳ diệu, ngài đã cho biết bản tánh tối thượng kỳ diệu; điều này là kết quả an tịnh tương tự, vì nó được mong muốn để làm sáng tỏ ý nghĩa kỳ diệu của bậc Chiến Thắng. Và các phân tích cú pháp là: “Người mà đôi chân được đặt trên đầu”, và “Chúng xứng đáng với một cái búng tay (accharaṃ), một đoàn tiên nữ Apsarā (accharāsaṅghātaṃ)”, và “Phẩm chất của vị này là tối thượng, cao cả, kỳ diệu”, và “Bản tánh của điều đó”.

၃၀၇.

307.

ဝိဘူတိယာမဟန္တတ္တံ, အဓိပ္ပာယဿ ဝါ သိယာ;

ပရမုက္ကံသတံ ယာတံ, တံ မဟန္တတ္တ’မီရိတံ.

Sự vĩ đại có thể là do sự huy hoàng, hoặc do ý định; điều đã đạt đến sự tuyệt hảo tối thượng, đó được gọi là sự vĩ đại.

၃၀၇. မဟန္တတ္တမုပဒဿေတိ [Pg.295] ‘‘ဝိဘူတိယာ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝိဘူတိယာ သမ္ပတ္တိယာ အဓိပ္ပာယဿ ဝါ အဇ္ဈာသယဿ ဝါ ပရမုက္ကံသတံ ပရမာတိသယဘာဝံ ယာတံ ဥပဂတံ မဟန္တတ္တံ နာမ ဤရိတံ ကထိတံ.

307. Ngài chỉ ra sự vĩ đại bằng (câu kệ) bắt đầu bằng “vibhūtiyā”. Sự vĩ đại được gọi, được nói đến là điều đã đạt đến, đã chứng được sự tuyệt hảo tối thượng, trạng thái siêu việt tối cao, của sự huy hoàng, sự thành tựu, hoặc của ý định, hoặc của chí hướng.

၃၀၇. ဣဒါနိ မဟန္တတ္တာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဝိဘူတိ’’ ဣစ္စာဒိနာ. ဝိဘူတိယာ သမ္ပတ္တိယာ ဝါ အဓိပ္ပာယဿ အဇ္ဈာသယဿ ဝါ ပရမုက္ကံသတံ အတျုက္ကံသဘာဝံ ယာတံ ယံ မဟန္တတ္တံ သိယာ, တံ မဟန္တတ္တမိတိ ဤရိတန္တိ. မဟတော ဘာဝေါတိ စ, ပရမော ဥက္ကံသော အတိသယော ယဿေတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ.

307. Bây giờ, ngài chỉ ra phép trang sức về sự vĩ đại bằng (câu kệ) bắt đầu bằng “vibhūti”. Sự vĩ đại có thể là điều đã đạt đến trạng thái tuyệt hảo tột bậc của sự huy hoàng, sự thành tựu, hoặc của ý định, của chí hướng; đó được gọi là sự vĩ đại. Và các câu (phân tích) là: “Bản tánh của sự vĩ đại”, và “Người có sự tuyệt hảo, sự siêu việt là tối thượng”, và “Bản tánh của điều đó”.

ဝိဘူတိမဟန္တတ္တ

Sự vĩ đại của sự huy hoàng

၃၀၈.

308.

ကိရီဋရတနစ္ဆာယာ-နုဝိဒ္ဓါတပဝါရဏော;

ပုရာ ပရံ သိရိံ ဝိန္ဒိ, ဗောဓိသတ္တော’ဘိနိက္ခမာ.

Vị Bồ-tát, trước khi xuất gia, đã đạt được sự huy hoàng tối thượng; lọng che nắng của ngài được nhuốm bởi ánh quang của các bảo châu trên vương miện.

၃၀၈. ဥဒါဟရတိ ‘‘ကိရီဋေ’’စ္စာဒိ. အဘိနိက္ခမာ ပုရာ ပုဗ္ဗေ ဗောဓိသတ္တော မာယာဒေဝိယာ ပုတ္တော ပရမုက္ကဋ္ဌံ အနာညသာဓာရဏံ သိရိံ ဝိဘူတိံ ဝိန္ဒိ ပဋိလဘိ. ကီဒိသော? ကိရီဋေ မကုဋေ ရတနာနံ ဆာယာဟိ သောဘာဟိ အနုဝိဒ္ဓေါ ဆုရိတော အာတပဝါရဏော သေတစ္ဆတ္တံ ယဿ သော တာဒိသောတိ ဝိဘူတိယာ မဟန္တတ္တံ ဝုတ္တံ ‘‘အာတပဝါရဏော ရတနစ္ဆာယာနုဝိဒ္ဓေါ’’တိ.

308. Ngài đưa ra ví dụ bằng (câu kệ) bắt đầu bằng “kirīṭe”. Trước khi xuất gia, trước đây, vị Bồ-tát, con trai của hoàng hậu Māyā, đã đạt được, đã chứng được sự huy hoàng, sự lộng lẫy tối thượng, không gì sánh bằng. Ngài như thế nào? Ngài là người có lọng che nắng, tức lọng trắng, được nhuốm, được tô điểm bởi ánh quang, bởi vẻ đẹp của các bảo châu trên vương miện, trên mũ miện. Như vậy, sự vĩ đại của sự huy hoàng được nói đến qua câu “lọng che nắng được nhuốm bởi ánh quang của các bảo châu”.

၃၀၈. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ကိရီဋ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဗောဓိသတ္တော အန္တိမဇာတိယံ မဟာဗောဓိသတ္တော အဘိနိက္ခမာ အဘိနိက္ခမနတော ပုရာ ပုဗ္ဗေ ကိရီဋရတနစ္ဆာယာနုဝိဒ္ဓါတပဝါရဏော မောလိရတနရံသီဟိ ရဉ္ဇိတသေတစ္ဆတ္တော ပရမုက္ကဋ္ဌံ သိရိံ ဝိဘူတိံ ဝိန္ဒိ အနုဘဝီတိ. ဧတ္ထ မောလိရတနကန္တိယာ သေတစ္ဆတ္တဿ ဩဝိဒ္ဓဘာဝကထနေန ဝိဘူတိယာ မဟန္တတ္တံ ဟောတိ. ကိရီဋေ ရတနာနီတိ စ, တေသံ ဆာယာယောတိ [Pg.296] စ, တာဟိ အနုဝိဒ္ဓေါ ဆုရိတော အာတပဝါရဏော ယဿေတိ စ ဝါကျံ.

308. Bây giờ, ngài đưa ra ví dụ bằng (câu kệ) bắt đầu bằng “kirīṭa”. Vị Bồ-tát, vị Đại Bồ-tát trong kiếp cuối cùng, trước khi xuất gia, trước lúc từ bỏ, là người có lọng trắng được tô điểm bởi những tia sáng của các bảo châu trên vương miện, đã tìm thấy, đã trải nghiệm sự huy hoàng, sự lộng lẫy tối thượng. Ở đây, qua việc mô tả lọng trắng được nhuốm bởi vẻ đẹp của các bảo châu trên vương miện, sự vĩ đại của sự huy hoàng đã được thể hiện. Và các câu (phân tích) là: “Các bảo châu trên vương miện”, và “Bởi ánh quang của chúng”, và “Người có lọng che nắng được nhuốm, được tô điểm bởi những ánh quang ấy”.

အဓိပ္ပာယမဟန္တတ္တ

Sự vĩ đại của ý định

၃၀၉.

309.

သတ္တော သမ္ဗောဓိယံ ဗောဓိ-သတ္တော သတ္တဟိတာယ သော;

ဟိတွာ သ္နေဟရသာဗဒ္ဓ-မပိ ရာဟုလမာတရံ.

Vị Bồ-tát ấy, vì lợi ích của chúng sanh, đã chuyên tâm vào sự giác ngộ viên mãn; ngài đã từ bỏ cả mẹ của Rāhula, người bị trói buộc bởi hương vị của tình thương mến.

၃၀၉. ‘‘သတ္တော’’ဣစ္စာဒိ. သ္နေဟေန ပိယဘာဝေန ဇာတေန ရသေန ရာဂေန အာဗဒ္ဓမတ္တနိ ရာဟုလမာတရံ ဗိမ္ဗာဒေဝိမ္ပိ, ကိမုတညံ ယုဝတိဇနံ, ဟိတွာ အနပေက္ခိတွာ အနာသတ္တော ဟုတွာ သတ္တာနံ ဟိတာယ လောကိယလောကုတ္တရာယ ဝဍ္ဎိယာ ဗောဓိသတ္တော သိဒ္ဓတ္ထော သမ္ဗောဓိယံ သဗ္ဗညုတညာဏေယေဝ သတ္တော အာသတ္တော, တတ္ထေဝ လဂ္ဂေါတိ အဓိပ္ပာယော. မဟန္တတ္တမုက္ကဋ္ဌံ တာဒိသဝနိတာရတနာနာသဇ္ဇနလက္ခဏမာလက္ခီယတီတိ.

309. “Satto”iccādi. Vị Bồ-tát Siddhattha, vì lợi ích của chúng sanh, vì sự tăng trưởng thế gian và siêu thế, đã từ bỏ, không luyến tiếc, không dính mắc, ngay cả mẹ của Rāhula, tức công chúa Bimbā, người bị trói buộc vào ngài bởi tình thương mến, bởi tình cảm thân thương, bởi hương vị, bởi tham ái sinh ra từ đó, huống chi là những thiếu nữ khác. Ý định là ngài chỉ chuyên tâm, chỉ dính mắc vào sự giác ngộ viên mãn, vào trí tuệ toàn giác, chỉ gắn bó với điều đó. Sự vĩ đại tối thượng được nhận thấy qua đặc điểm không dính mắc vào một viên ngọc quý là người phụ nữ như vậy.

၃၀၉. ‘‘သတ္တော’’ဣစ္စာဒိ. သော ဗောဓိသတ္တော သ္နေဟရသာဗဒ္ဓံ ပိယဘာဝသင်္ခါတရာဂေန အာဗဒ္ဓံ ရာဟုလမာတရံ အပိ ဗိမ္ဗာဒေဝိမ္ပိ ဟိတွာ သတ္တဟိတာယ သတ္တာနံ လောကိယလောကုတ္တရတ္ထာယ သမ္ဗောဓိယံ သဗ္ဗညုတညာဏေယေဝ သတ္တော လဂ္ဂေါတိ. တာဒိသဣတ္ထိရတနေပိ အလဂ္ဂတာကထနေန ဗောဓိသတ္တဿ ဥက္ကဋ္ဌဇ္ဈာသယမဟန္တတ္တံ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သမ္မာ ဗုဇ္ဈတိ ဧတာယာတိ စ, ဗောဓိယံ သတ္တော လဂ္ဂေါတိ စ, သတ္တာနံ ဟိတမိတိ စ, သ္နေဟေန ပိယဘာဝေန ဇာတော ရသော ရာဂေါတိ စ, တေန အာဗဒ္ဓါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

309. “Satto”iccādi. Vị Bồ-tát ấy, đã từ bỏ cả mẹ của Rāhula, tức công chúa Bimbā, người bị trói buộc bởi tham ái được xem như là tình cảm thân thương, vì lợi ích của chúng sanh, vì mục đích thế gian và siêu thế, và chỉ chuyên tâm, gắn bó với sự giác ngộ viên mãn, với trí tuệ toàn giác. Qua việc nói lên sự không dính mắc ngay cả với một viên ngọc quý là người phụ nữ như vậy, sự vĩ đại trong chí hướng cao thượng của Bồ-tát đã được nói lên. Và các phân tích cú pháp là: “Giác ngộ viên mãn nhờ đó”, và “Chuyên tâm, gắn bó với sự giác ngộ”, và “Lợi ích của chúng sanh”, và “Hương vị, tức tham ái, sinh ra từ tình thương mến, từ tình cảm thân thương”, và “Bị trói buộc bởi điều đó”.

၃၁၀.

310.

ဂေါပေတွာ ဝဏ္ဏနီယံ ယံ,ကိဉ္စိ ဒဿီယတေ ပရံ;

အသမံ ဝါ သမံ တဿ,ယဒိ သာ ဝဉ္စနာ မတာ.

Khi che giấu một đối tượng đáng mô tả nào đó, rồi một đối tượng khác được trình bày; nếu đối tượng đó không tương đồng hoặc tương đồng với đối tượng trước, thì đó được xem là phép lừa dối (vañcanā).

၃၁၀. ဝဉ္စနံ [Pg.297] ဝဒတိ ‘‘ဂေါပေတွာ’’ဣစ္စာဒိနာ, ဝဏ္ဏနီယံ ကိဉ္စိ ဝတ္ထုံ ဂေါပေတွာ နိရံကတွာ တဿ ဝဏ္ဏနီယဿ အသမံ ဝိသမံ ဝိသဒိသံ ပရမညံ ယံ ကိဉ္စိ ဝတ္ထု ယဒိ ဒဿီယတေ ကဝိနာတိ အနုဝဒိတွာ သာ ဝဉ္စနာ မတာတိ ဝိဓီယတေ.

310. Ngài nói về phép lừa dối bằng (câu kệ) bắt đầu bằng “gopetvā”. Sau khi trình bày điều kiện: “nếu một đối tượng nào đó đáng mô tả bị che giấu, bị loại bỏ, rồi một đối tượng khác, bất cứ vật gì, không tương đồng, không cân xứng, không giống với đối tượng đáng mô tả ấy, được nhà thơ trình bày”, thì ngài quy định rằng: “đó được xem là phép lừa dối”.

၃၁၀. ဣဒါနိ ဝဉ္စနာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဂေါပေတွာ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝဏ္ဏနီယံ ကိဉ္စိ ဝတ္ထုံ ဂေါပေတွာ တဿ ဝဏ္ဏနီယဿ သမံ သဒိသံ ဝါ အသမံ ဝိသဒိသံ ဝါ ပရံ ယံ ကိဉ္စိ ဝတ္ထု ယဒိ ဒဿီယတေ ကဝိနာ, သာ ဝဉ္စနာဣတိ မတာတိ. ဝဉ္စေတိ ဝဏ္ဏနီယံ ဧတာယ ဝုတ္တိယာတိ ဝါကျံ.

310. Bây giờ, ngài chỉ ra phép trang sức lừa dối bằng (câu kệ) bắt đầu bằng “gopetvā”. Nếu một đối tượng nào đó đáng mô tả bị che giấu, rồi một đối tượng khác, bất cứ vật gì, tương đồng, giống nhau hoặc không tương đồng, không giống nhau với đối tượng đáng mô tả ấy, được nhà thơ trình bày, thì đó được xem là phép lừa dối. Câu (phân tích) là: “Đối tượng đáng mô tả bị lừa dối bởi cách nói này”.

အသမဝဉ္စနာ

Phép lừa dối bằng sự không tương đồng

၃၁၁.

311.

ပုရတော န သဟဿေသု,န ပဉ္စေသု စ တာဒိနော;

မာရော ပရေသု တဿေ’သံ,သဟဿံ ဒသဝဍ္ဎိတံ.

Ở trước bậc Như Nhiên, (những mũi tên của) Māra không (hiện hữu) thành hàng ngàn, hay thành năm; nhưng đối với những người khác, những mũi tên ấy của hắn lại là một ngàn được tăng lên mười lần.

၃၁၁. ဥဒါဟရတိ ‘‘ပုရတော’’ဣစ္စာဒိ. မာရော ကာမော တာဒိနော လောဘာဒီသု တာဒိသတ္တာ မုနိနော ပုရတော သမ္မုခေ သဟဿံ ဣသဝေါ အဿာတိ သဟဿေသု စ န ဟောတိ. ပဉ္စ ဣသဝေါ အဿာတိ ပဉ္စေသု စ န ဟောတီတိ ဝဏ္ဏနီယော မာရောတြ ဂေါပျတေ. တဿ ယော တိဘုဝနံ ဇယီ. ပရေသု အညသတ္တေသု သရာဂေသု ဧသမိသူနံ ဒသဝဍ္ဎိတံ ဒသဟိ ဂုဏိတံ သဟဿံ, ကထမညထာဘုဝနတ္တယံ ဇယေယျာတိ မာရံ ဂေါပေတွာ ဒသသဟဿောပလက္ခိတဝတ္ထန္တရဿ ဒဿိတတ္တာ အသမဝဉ္စနာယံ.

311. Nêu lên ví dụ bằng câu ‘purato’ v.v… Ma vương chính là dục vọng, đối diện với bậc Mâu-ni, là bậc ‘tādī’ (bất động) trước tham ái v.v…, không có ngàn mũi tên, cũng không có năm mũi tên. Ở đây, Ma vương đáng được tán thán đã bị che giấu đi. Vị ấy là người đã chiến thắng ba cõi. Đối với các chúng sanh khác còn tham ái, số mũi tên của Ma vương này là một ngàn được nhân lên mười lần. Nếu không thì làm sao có thể chiến thắng ba cõi được? Do việc che giấu Ma vương và trình bày một sự vật khác được biểu thị bằng con số mười ngàn, nên đây là phép tu từ ‘asamavañcanā’ (bất đẳng man trá).

၃၁၁. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ပုရတော’’ဣစ္စာဒိနာ. မာရော တာဒိနော လာဘာလာဘာဒီသု အဝိကာရိနော တထာဂတဿ ပုရတော အဘိမုခေ သဟဿေသု စ သဟဿသရောပိ န ဟောတိ, ပဉ္စေသု ပဉ္စ ဣသု စ တာဒိသေ ဌပေတွာ ပဉ္စ ဣသု န ဟောတိ. [Pg.299] ပရေသု သုဂတသမ္မုခေ ဤဒိသေသုပိ အညေသု သံကိလေသေသု တဿ တိလောကဇေတုနော မာရဿ ဧသံ သရာနံ ဒသဝဍ္ဎိတံ ဒသဂဏနာယ ဝဍ္ဎိတံ သဟဿံ ဟောတိ ဒသသဟဿံ ဟောတီတိ. ဝဏ္ဏနီယံ မာရံ ဂေါပေတွာ ဒသသဟဿသင်္ချာဟိ ဂဏိတဿ အညဿ သရသင်္ခါတဝတ္ထုနော ဒဿိတတ္တာ အယံ အသမဝဉ္စနာ နာမ. သဟဿံ ဣသဝေါ အဿေတိ စ, ပဉ္စ ဣသဝေါ အဿေတိ စ, ဒသဟိ ဝဍ္ဎိတန္တိ စ ဝါကျံ.

311. Bây giờ, nêu lên ví dụ bằng câu ‘purato’ v.v… Ma vương, đối diện với bậc Như Lai, là bậc ‘tādī’ (bất động) trước được và mất v.v…, không có ngàn mũi tên, và cũng không có năm mũi tên; ngoại trừ bậc như vậy, đối với những chúng sanh khác còn phiền não trước mặt bậc Thiện Thệ, Ma vương, kẻ chiến thắng ba cõi, có số mũi tên là một ngàn được nhân lên mười lần, tức là mười ngàn. Do việc che giấu Ma vương đáng được tán thán và trình bày một sự vật khác được gọi là mũi tên, được đếm bằng con số mười ngàn, nên đây được gọi là phép tu từ ‘asamavañcanā’. Các câu là: ‘sahassaṃ isavo assa’ (người có ngàn mũi tên), ‘pañca isavo assa’ (người có năm mũi tên), và ‘dasahi vaḍḍhitaṃ’ (được nhân lên mười lần).

သမဝဉ္စနာ

Phép tu từ Samavañcanā (Đẳng man trá)

၃၁၂.

312.

ဝိဝါဒ’မနုယုဉ္ဇန္တော,မုနိန္ဒဝဒနိန္ဒုနာ;

သမ္ပုဏ္ဏော စန္ဒိမာ နာ’ယံ;

ဆတ္တ’မေတံ မနောဘုနော.

Tranh luận với vầng trăng nơi dung nhan của bậc Mâu-ni vương, vầng trăng tròn đầy này không phải là trăng, mà là chiếc lọng của vị thần ái dục.

၃၁၂. ‘‘ဝိဝါဒ’’မိစ္စာဒိ. မနောဘုနောတိ ကာမဿ. သမဝဉ္စနာယံ ပုဏ္ဏစန္ဒံ နိရံကတွာ ဆတ္တဿ ဒဿိတတ္တာ.

312. Câu ‘Vivādaṃ’ v.v… ‘Manobhuno’ có nghĩa là ‘của thần ái dục’. Trong phép tu từ ‘samavañcanā’, do việc phủ nhận vầng trăng tròn và trình bày chiếc lọng nên được gọi như vậy.

၃၁၂. ‘‘ဝိဝါဒ’’ဣစ္စာဒိ. မုနိန္ဒဝဒနိန္ဒုနာ သဗ္ဗညုနော မုခစန္ဒေန ဝိဝါဒံ အနုယုဉ္ဇန္တော သမ္ပုဏ္ဏော အယံ ပစ္စက္ခော စန္ဒိမာ န ဟောတိ. ကိဉ္စရဟိ ဧတံ စန္ဒမဏ္ဍလံ မနောဘုနော အနင်္ဂဿ ဥဗ္ဘူတိယံ ဆတ္တံ သမုဿိတသေတစ္ဆတ္တန္တိ. ဝဏ္ဏနီယံ စန္ဒမဏ္ဍလံ ဌပေတွာ တတော အညဿ စန္ဒသဒိသဿ ဆတ္တဿ ဒဿိတတ္တာ အယံ ဝုတ္တိ သမဝဉ္စနာ နာမ. မုနီနံ ဣန္ဒောတိ စ, တဿ ဝဒနမိတိ စ, ဣန္ဒုသဒိသော ဣန္ဒု, မုနိန္ဒဝဒနမေဝ ဣန္ဒူတိ စ, သမန္တတော ပုဏ္ဏောတိ စ, မနသိ ဘူတောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

312. Câu ‘Vivādaṃ’ v.v… Tranh luận với vầng trăng nơi dung nhan của bậc Toàn Giác, vầng trăng tròn đầy hiển hiện này không phải là trăng. Vậy thì là gì? Vầng trăng này là chiếc lọng trắng được giương lên cho sự xuất hiện của vị thần ái dục, vị thần không thân thể. Do việc gạt bỏ vầng trăng đáng được tán thán và trình bày một chiếc lọng khác tương tự như vầng trăng, nên cách nói này được gọi là ‘samavañcanā’. Các phân tích cú pháp là: ‘Munīnaṃ indo’ (vua của các bậc Mâu-ni), ‘tassa vadanaṃ’ (dung nhan của vị ấy), ‘indusadiso indu’ (giống như mặt trăng nên là mặt trăng), ‘munindavadanam eva indū’ (dung nhan của Mâu-ni vương chính là mặt trăng), ‘samantato puṇṇo’ (tròn đầy khắp nơi), và ‘manasi bhūto’ (sanh ra từ trong tâm).

၃၁၃.

313.

ပရာနုဝတ္တနာဒီဟိ, နိဗ္ဗိန္ဒေနိ’ဟ ယာ ကတာ;

ထုတိရ’ပ္ပကတေ သာ’ယံ, သိယာ အပ္ပကတတ္ထုတိ.

Lời tán thán được thốt ra ở đây, bởi người đã chán ngán với việc phục tùng kẻ khác v.v…, về một đối tượng không hiện diện, lời tán thán ấy được gọi là ‘appakatatthuti’ (tán thán điều không hiện diện).

၃၁၃. အပ္ပကတတ္ထုတိံ ပကာသေတိ ‘‘ပရိ’’စ္စာဒိနာ. ပရေသံ ယေသံ ကေသဉ္စိ အနုဝတ္တနံ သေဝါ, တမာဒိ ယေသံ တေဟိ နိဗ္ဗိန္ဒေန ဝိရတ္တေန အပ္ပကတေ အသန္နိဟိတေ ဗုဒ္ဓိဝိသယေယေဝ ဣဟ ကိသ္မိဉ္စိ ဝတ္ထုမှိ ကတာ ယာ ထုတိ သံရာဓနံ, သာယံ အပ္ပကတတ္ထုတိ သိယာ.

313. Làm sáng tỏ phép tu từ ‘appakatatthuti’ bằng câu ‘pari’ v.v… ‘Anuvattanaṃ’ của ‘paresaṃ’ (kẻ khác) bất kỳ là sự phục vụ. Bởi người đã chán ngán, ly tham với điều đó và những điều tương tự, lời tán thán hay sự ca ngợi được thực hiện ở đây về một đối tượng nào đó không hiện diện, không có mặt, chỉ trong phạm vi của trí tuệ, lời tán thán ấy được gọi là ‘appakatatthuti’.

၃၁၃. ဣဒါနိ အပ္ပကတတ္ထုတိံ ဒဿေတိ ‘‘ပရာနု’’စ္စာဒိနာ. ပရာနုဝတ္တနာဒီဟိ အညဿ ယဿ ကဿစိ အနုဝတ္တနာဒီဟိ နိဗ္ဗိန္ဒေန ဥဗ္ဗေဂံ ပတ္တေန အပ္ပကတေ အနဓိဂတေ ဗုဒ္ဓိဝိသယေ ဧဝ ဣဟ ဣမသ္မိံ ကိသ္မိဉ္စိ ဝတ္ထုမှိ ကတာ ယာ ထုတိ သံရာဓနသင်္ခါတာ ပသံသာ အတ္ထိ, သာ အယံ အပ္ပကတတ္ထုတိ နာမ သိယာတိ. ပရေသမနုဝတ္တနမိတိ စ, တံ အာဒိ ယေသံ ပရပီဠာဒီနမိတိ စ, န ပကတောတိ စ, ရကာရော သန္ဓိဇော, အပ္ပကတေ ကတာ ထုတီတိ စ ဝါကျံ.

313. Bây giờ, trình bày phép tu từ ‘appakatatthuti’ bằng câu ‘parānu’ v.v… Lời tán thán, hay sự ca ngợi được gọi là ‘saṃrādhana’, được thực hiện ở đây về một đối tượng nào đó chưa từng được thực hiện, chưa từng đạt được, chỉ trong phạm vi của bậc trí, bởi một người đã chán ngán, đã đạt đến sự kinh sợ đối với việc phục tùng kẻ khác v.v…, lời tán thán ấy được gọi là ‘appakatatthuti’. Các câu là: ‘paresam anuvattanam’ (sự phục tùng kẻ khác), ‘taṃ ādi yesaṃ parapīḷādīnam’ (điều đó và những điều khác như làm hại người khác là khởi đầu), ‘na pakato’ (không được thực hiện), ‘rakāro sandhijo’ (âm ‘r’ là do liên âm), và ‘appakate katā thuti’ (lời tán thán được thực hiện về điều không hiện diện).

၃၁၄.

314.

သုခံ ဇီဝန္တိ ဟရိဏာ, ဝနေသွ’ပရသေဝိနော;

အနာယာသောပလာဘေဟိ, ဇလဒဗ္ဗင်္ကုရာဒိဘိ.

Loài nai sống an lạc trong rừng, không phục vụ kẻ khác, với nước, mầm cỏ dabba, và những thứ khác, là những thứ có được không cần khó nhọc.

၃၁၄. ဥဒါဟရတိ ‘‘သုခ’’မိစ္စာဒိ. ဇလေဟိ ဒဗ္ဗင်္ကုရေဟိ ဒဗ္ဗတိဏုဂ္ဂမေဟိ. အာဒိသဒ္ဒေန တရုပလ္လဝါဒီဟိ. ကီဒိသေဟိ? အနာယာသေန သေဝါပရိက္လေသာဒိနာ ဝိနာ ဥပလာဘေဟိ ပါပုဏိတဗ္ဗေဟိ. ပရမညံ ကိဉ္စိ န သေဝန္တိ သီလေနေတိ အပရသေဝိနော. ပရစိတ္တာရာဓနဗျသနပရမ္မုခါ ဟရိဏာ ဝနေသု သုခံ နိရာကုလံ ဇီဝန္တီတိ. ဧတ္ထ ရာဇာနုဝတ္တနက္လေသနိဗ္ဗိန္ဒေန သန္နိဟိတာ မိဂဝုတ္တိ ပသံသိတာတိ.

314. Nêu lên ví dụ bằng câu ‘sukhaṃ’ v.v… Với nước, với mầm cỏ dabba. Bằng từ ‘ādi’ (v.v…), có nghĩa là với chồi cây v.v… Những thứ đó như thế nào? Là những thứ có thể đạt được mà không cần nỗ lực, tức là không có sự phiền não của việc phục vụ v.v… ‘Aparasevino’ có nghĩa là những kẻ theo bản chất không phục vụ bất kỳ ai khác. Loài nai, những kẻ quay lưng lại với tai họa của việc làm hài lòng tâm ý kẻ khác, sống một cách an lạc, không vướng bận trong rừng. Ở đây, lối sống của loài nai, vốn không hiện diện (đối với người nói), được tán thán bởi một người đã chán ngán với sự phiền não của việc phục vụ vua chúa.

၃၁၄. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘သုခ’’မိစ္စာဒိနာ. ဟရိဏာ မိဂါ အပရသေဝိနော ဝုတ္တိံ နိဿာယ ပရံ အသေဝမာနာ အနာယာသောပလာဘေဟိ ပရပရိဂ္ဂဟာဘာဝတော ပရသေဝါပရိဿမံ ဝိနာ လဗ္ဘနီယေဟိ ဇလဒဗ္ဗင်္ကုရာဒိဘိ ဥဒကဒဗ္ဗင်္ကုရရုက္ခလတာပလ္လဝါဒီဟိ ဝနေသု ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတာရညေသု သုခံ ဇီဝန္တိ သုခဇီဝနံ ကရောန္တီတိ. ဧတ္ထ ရာဇသေဝါဗျသနပ္ပတ္တေန ကေနစိ အနဓိဂတာပိ မိဂဇီဝိကာ ပသံသိတာ ဟောတိ. ပရံ န သေဝန္တိ သီလေနာတိ စ, အဘာဝေါ အာယာသဿေတိ စ, [Pg.300] တေန ဥပလဘိတဗ္ဗာတိ စ, ဒဗ္ဗာနံ အင်္ကုရာနီတိ စ, ဇလဉ္စ ဒဗ္ဗင်္ကုရာနိ စေတိ စ, တာနိ အာဒိ ယေသံ ပလ္လဝါဒီနမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

314. Bây giờ, nêu lên ví dụ bằng câu ‘sukhaṃ’ v.v… Loài nai, là những con thú không phục vụ kẻ khác, dựa vào sinh kế của mình, không phục vụ người khác, sống một cách an lạc trong những khu rừng mà chúng mong muốn, với những thứ có được không cần khó nhọc—tức là có thể nhận được mà không cần sự mệt mỏi của việc phục vụ người khác vì không có sự sở hữu của người khác—như nước, mầm cỏ dabba, chồi cây và dây leo v.v… Ở đây, sinh kế của loài nai, dù chưa từng đạt được, vẫn được tán thán bởi một người nào đó đã gặp phải tai họa của việc phục vụ vua chúa. Các phân tích cú pháp là: ‘Paraṃ na sevanti sīlena’ (không phục vụ người khác theo bản chất), ‘abhāvo āyāsassa’ (không có sự khó nhọc), ‘tena upalabhitabbā’ (có thể đạt được bởi điều đó), ‘dabbānaṃ aṅkurāni’ (mầm của cỏ dabba), ‘jalañca dabbaṅkurāni ca’ (nước và mầm cỏ dabba), và ‘tāni ādi yesaṃ pallavādīnam’ (những thứ đó và những thứ khác như chồi cây là khởi đầu).

၃၁၅.

315.

ဥတ္တရံ ဥတ္တရံ ယတ္ထ, ပုဗ္ဗပုဗ္ဗဝိသေသနံ;

သိယာ ဧကာဝလီ သာ’ယံ, ဒွိဓာ ဝိဓိနိသေဓတော.

Nơi nào mà vế sau làm định ngữ cho vế ngay trước, phép tu từ ấy được gọi là ‘ekāvalī’ (chuỗi đơn). Phép này có hai loại, dựa trên sự khẳng định và phủ định.

၃၁၅. ဧကာဝလိံ ကထယတိ ‘‘ဥတ္တရ’’မိစ္ဆာဒိနာ. ယတ္ထ ဝုတ္တိယံ ဥတ္တရံ ဥတ္တရံ ဥပရိဋ္ဌာနမုပရိဋ္ဌာနံ ပုဗ္ဗဿ ပုဗ္ဗဿ ဝိသေသနံ ဝိဓိနိသေဓနဝသေန ဧကာဝလိ နာမ သိယာ. အယံ ဧကာဝလိ ဝိဓိနိသေဓတော ဝိဓိဝသေန နိသေဓနဝသေန စ ဒွိဓာ.

315. Trình bày về phép tu từ ‘ekāvalī’ bằng câu ‘uttaraṃ’ v.v… Nơi nào trong một tác phẩm, vế sau, tức vế đứng sau, làm định ngữ cho vế trước, tức vế đứng trước, theo cách khẳng định và phủ định, thì được gọi là ‘ekāvalī’. Phép ‘ekāvalī’ này có hai loại, dựa trên sự khẳng định và phủ định, tức là theo cách khẳng định và theo cách phủ định.

၃၁၅. ဣဒါနိ ဧကာဝလိံ ဒဿေတိ ‘‘ဥတ္တရ’’မိစ္စာဒိနာ. ယတ္ထ ဥတ္တိယံ ဥတ္တရံ ဥတ္တရံ ဥပရူပရိဘဝံ ပဒံ ပုဗ္ဗပုဗ္ဗဝိသေသနံ ပုဗ္ဗပုဗ္ဗပဒဿ ဝိဓိနိသေဓနဝသေန ဝိသေသနံ ဟောတိ, သာ ဧကာဝလိ နာမ သိယာ. အယံ ဧကာဝလိ ဝိဓိနိသေဓတော ဝိဓိနိသေဓဝသေန ဒွိဓာ ဟောတီတိ. ဥတ္တရံ ပုဗ္ဗန္တိ ဌာနူပစာရေန ဌာနီဘူတံ ပဒမေဝ ဝုစ္စတိ. ပုဗ္ဗဿ ပုဗ္ဗဿ ဝိသေသနမိတိ စ, ဧကတော အာဝလိယန္တိ သံဝလိယန္တိ ပဒါနိ ဧတာယာတိ စ, ဝိဓိဝိဓာနဉ္စ နိသေဓော ပဋိသေဓော စာတိ စ ဝါကျံ. ဧတ္ထ ‘‘ဥတ္တရံ ဥတ္တရ’’န္တိ စ ‘‘ပုဗ္ဗဿ ပုဗ္ဗဿ’’ဣတိ စ ကမေန ဝိသေသနဝိသေသျဂုဏေန ဗျာပနိစ္ဆာယံ နိဗ္ဗစနံ, ဝိသေသျဂုဏံ ဂမ္မမာနမေဝ.

315. Bây giờ, ngài trình bày về ekāvali (chuỗi liên kết) bằng câu “uttaraṃ” v.v… Nơi nào mà câu văn được nói ra, từ ngữ sau, sau nữa, là từ ngữ có mặt ở trên, trên nữa, là định ngữ của từ ngữ trước, trước nữa, là định ngữ của từ ngữ trước, trước nữa theo cách khẳng định và phủ định, đó được gọi là ekāvali. Ekāvali này có hai loại theo cách khẳng định và phủ định. “Uttaraṃ pubbaṃ” (từ ngữ sau của từ ngữ trước) được nói đến chính là từ ngữ hiện hữu theo phép ẩn dụ hoán chuyển vị trí. Và câu văn là: “là định ngữ của từ ngữ trước, trước nữa”, và “các từ ngữ được kết lại, được xâu chuỗi lại với nhau thành một bởi phép tu từ này”, và “vidhi là sự khẳng định và nisedha là sự phủ định”. Ở đây, “uttaraṃ uttaraṃ” và “pubbassa pubbassa” theo thứ tự là sự giải thích theo ý nghĩa bao trùm về đặc tính của định ngữ và đối tượng được định nghĩa, với đặc tính của đối tượng được định nghĩa chỉ được hiểu ngầm.

ဝိဓိဧကာဝလိ

Ekāvali khẳng định

၃၁၆.

316.

ပါဒါ နခါလိရုစိရာ,နခါလီ ရံသိဘာသုရာ;

ရံသီ တမောပဟာနေက -ရသာ သောဘန္တိ သတ္ထုနော.

Đôi bàn chân khả ái với những hàng móng, những hàng móng rực rỡ với những tia sáng; những tia sáng của đấng Đạo Sư, với công năng duy nhất là xua tan bóng tối, thật là huy hoàng.

၃၁၆. ဥဒါဟရတိ [Pg.301] ‘‘ပါဒါ’’ဣစ္စာဒိ. သုဂမ္မံ. ဧတ္ထ ပါဒါဒီနံ ဝိသေသျာနံ နခါလိရုစိရတ္တာဒိဝိဓာနေန ဝိသေသနေန ဝိသေသိတဗ္ဗတ္တာ အယံ ဝိဓိဧကာဝလိ.

316. Ngài nêu ví dụ bằng câu “pādā” v.v… Dễ hiểu. Ở đây, vì những đối tượng được định nghĩa là đôi bàn chân v.v… được định phẩm bởi định ngữ theo cách khẳng định về đặc tính khả ái với những hàng móng v.v…, nên đây là ekāvali khẳng định.

၃၁၆. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ပါဒါ’’ဣစ္စာဒိနာ. သတ္ထုနော ပါဒါ နခါလိရုစိရာ နခပန္တီဟိ မနုညာ နခါလီ နခပန္တိယော ရံသိဘာသုရာ ရံသီဟိ ဒိဗ္ဗမာနာ ရံသီ ကန္တိယော တမောပဟာနေကရသာ အန္ဓကာရဝိဓမနေ အသဟာယကိစ္စာ ဟုတွာ သောဘန္တီတိ. ဧတ္ထ ပါဒါဒီနံ ပုဗ္ဗပဒါနံ နခါလိရုစိရတ္တာဒိဝိဓာယကေဟိ ဥတ္တရဥတ္တရဝိသေသနေဟိ ဝိသေသိတတ္တာ အယံ ဝိဓိဧကာဝလိ နာမ. နခါနံ အာလိ ပါဠီတိ စ, နခါလီဟိ ရုစိရာတိ စ, ရံသီဟိ ဘာသုရာတိ စ, တမသော အပဟာရော အပဟရဏမိတိ စ, သော ဧကော ရသော ကိစ္စံ ဧတာသံ ရံသီနမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

316. Bây giờ, ngài nêu ví dụ bằng câu “pādā” v.v… Đôi bàn chân của đấng Đạo Sư khả ái với những hàng móng, đáng hài lòng với những dãy móng; những hàng móng, những dãy móng rực rỡ với những tia sáng, chiếu diệu với những tia sáng; những tia sáng, những ánh quang huy hoàng, có công năng duy nhất trong việc xua tan bóng tối. Ở đây, vì những từ ngữ đi trước là đôi bàn chân v.v… được định phẩm bởi những định ngữ sau, sau nữa, là những từ ngữ khẳng định về đặc tính khả ái với những hàng móng v.v…, nên đây được gọi là ekāvali khẳng định. Và cách phân tích cú pháp là: “nakhānaṃ āli” là “pāḷī” (hàng móng); “nakhālīhi rucirā” (khả ái với những hàng móng); “raṃsīhi bhāsurā” (rực rỡ với những tia sáng); “tamaso apahāro” là “apaharaṇaṃ” (sự xua tan bóng tối); “so eko raso kiccaṃ etāsaṃ raṃsīnaṃ” (công năng duy nhất ấy là phận sự của những tia sáng này).

နိသေဓဧကာဝလိ

Ekāvali phủ định

၃၁၇.

317.

အသန္တုဋ္ဌော ယတီ နေဝ,သန္တောသော နာ’လယာဟတော;

နာ’လယော ယော သဇန္တူနံ,နာ’နန္တဗျသနာဝဟော.

Người không tri túc thì không phải là tu sĩ, sự tri túc thì không bị ái dục tác hại; ái dục không phải là thứ không mang lại tai họa vô tận cho chúng sanh.

၃၁၇. ‘‘အသန္တုဋ္ဌော’’ဣစ္စာဒိ. အသန္တုဋ္ဌော စတုပစ္စယသန္တောသဝသေန ယော ကောစိ ယတိ နာမ နေဝ သိယာ. အာလယေန တဏှာယ အာဟတော စ ယော, သော သန္တောသော နာမ န ဟောတိ. ယော ဇန္တူနံ သတ္တာနံ အနန္တဗျသနာဝဟော န ဟောတိ, သော အာလယော နာမ န ဘဝတီတိ. အသန္တုဋ္ဌာဒီနံ ယတိတ္တာဒိနိသေဓနဝသေန ဝိသေသနာနံ ပဝတ္တိယာ နိသေဓဧကာဝလိ အယံ.

317. (Giải thích câu) “Asantuṭṭho” v.v… Bất cứ ai không tri túc đối với bốn món vật dụng thì không thể là tu sĩ. Và cái gì bị ái dục, bị tham ái tác hại thì không được gọi là sự tri túc. Cái gì không mang lại tai họa vô tận cho các loài hữu tình, cho chúng sanh thì không được gọi là ái dục. Do sự xuất hiện của các định ngữ theo cách phủ định về trạng thái tu sĩ v.v… của người không tri túc v.v…, nên đây là ekāvali phủ định.

၃၁၇. ‘‘အသန္တုဋ္ဌော’’ဣစ္စာဒိ. အသန္တုဋ္ဌော စီဝရာဒီသု စတူသု ပစ္စယေသု ဒဿိတဒွါဒသဝိဓသန္တောသာနံ အညတရေန အသန္တုဋ္ဌော [Pg.302] ယတိ န ဧဝ ဘိက္ခု နာမ န ဟောတိ. အာလယာဟတော တဏှာယ ပဟတော သန္တောသော န ဟောတိ. ယော ဇန္တူနံ အနန္တဗျသနာဝဟော န ယော သတ္တာနံ အပရိယန္တပီဠာပါပကော န ဟောတိ, သော အာလယော န ဟောတီတိ. အသန္တုဋ္ဌာဒီနံ ယတိဘာဝါဒိပဋိသေဓဝသေန ဝိသေသနာနံ ပဝတ္တတ္တာ အယံ နိသေဓဧကာဝလိ နာမ. အသန္တုဋ္ဌပဒံ ယတိသဟိတသကလသတ္တသမုဒါယဿ သာဓာရဏဘာဝေန ဌိတံ, ယတိ န ဘဝတီတိ ယတိတော အညေသု သကလသတ္တသင်္ခါတေသု အဝယဝေသု ပတိဋ္ဌာပနတော ‘‘အသန္တုဋ္ဌော’’တိ ဝိသေသျော, ‘‘ယတိ နေ’’တိ ဣဒံ ဝိသေသနံ. သေသေသုပိ ဝိသေသနဝိသေသျတ္တံ ဝုတ္တနိယာမေန ယထာရဟံ ယောဇေတဗ္ဗံ. န သန္တုဿတီတိ စ, အာလယေန ဟတောတိ စ, နတ္ထိ အန္တော ဧတေသမိတိ စ, တာနိ စ တာနိ ဗျသနာနိ စေတိ စ, တာနိ အာဝဟတီတိ စ ဝါကျံ.

317. (Giải thích câu) “Asantuṭṭho” v.v… Người không tri túc, không tri túc với bất cứ loại nào trong mười hai loại tri túc đã được chỉ dạy về bốn món vật dụng như y phục v.v…, thì không phải là tu sĩ, không được gọi là tỳ khưu. Bị ái dục, bị tham ái tác hại thì không phải là sự tri túc. Cái gì không mang lại tai họa vô tận cho chúng sanh, cái gì không mang lại sự đau khổ vô biên cho các loài hữu tình, thì không phải là ái dục. Do sự xuất hiện của các định ngữ theo cách phủ định về bản chất tu sĩ v.v… của người không tri túc v.v…, nên đây được gọi là ekāvali phủ định. Từ “asantuṭṭho” (không tri túc) được đặt ra theo cách chung cho toàn thể cộng đồng chúng sanh bao gồm cả tu sĩ. Do được xác lập trong các thành phần khác, tức là trong toàn thể chúng sanh được kể là khác với tu sĩ, bởi câu nói “không phải là tu sĩ”, nên “asantuṭṭho” là đối tượng được định nghĩa, và “yati ne” (không phải là tu sĩ) này là định ngữ. Trong các trường hợp còn lại, đặc tính định ngữ và đối tượng được định nghĩa cũng nên được áp dụng một cách thích hợp theo phương pháp đã nêu. Và câu văn (phân tích) là: “na santussati” (không tri túc); “ālayena hato” (bị ái dục tác hại); “natthi anto etesaṃ” (những thứ này không có kết thúc); “tāni ca tāni byasanāni” (và những tai họa ấy); “tāni āvahati” (nó mang lại những thứ ấy).

၃၁၈.

318.

ယဟိံ ဘူသိယဘူသတ္တံ, အညမညံ တု ဝတ္ထုနံ;

ဝိနာဝ သဒိသတ္တံ တံ, အညမညဝိဘူသနံ.

Nơi nào có đặc tính vừa là vật trang điểm vừa là vật được trang điểm một cách tương hỗ của các sự vật, mà không cần có sự tương đồng, đó là phép tu từ trang điểm tương hỗ.

၃၁၈. အညမညမာဟ ‘‘ယဟိ’’မိစ္စာဒိနာ. ယဟိံ သဒိသတ္တံ ဝိနာ ဧဝ ဝတ္ထုနံ ပဒတ္ထာနံ အညမညံ ဘူသိယဘူသတ္တံ, တံ အညမညံ နာမ ဝိဘူသနမလင်္ကာရောတိ.

318. Ngài nói về phép tu từ tương hỗ bằng câu “yahiṃ” v.v… Nơi nào, không cần có sự tương đồng, có đặc tính vừa là vật trang điểm vừa là vật được trang điểm một cách tương hỗ của các sự vật, của các ý nghĩa của từ, đó là phép tu từ, là sự trang hoàng được gọi là tương hỗ.

၃၁၈. ဣဒါနိ အညမညာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ယဟိ’’မိစ္စာဒိနာ. ယဟိံ အလင်္ကာရေ သဒိသတ္တံ ဝိနာ ဧဝ ဝတ္ထုနံ အညမညံ တု ဘူသိယဘူသတ္တံ အလင်္ကာရိယအလင်္ကာရတ္တံ ဟောတိ, တံ အညမညဝိဘူသနံ ဟောတီတိ. ဘူသိယဉ္စ ဘူသာ စာတိ စ, တာသံ ဘာဝေါတိ စ, အညဉ္စ အညဉ္စေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘အညမည’’န္တိ ဧတ္ထ ဆဋ္ဌုန္တအသင်္ချမဗျယံ, သသင်္ချေ စေတိ ‘‘ဘူသိယဘူသတ္တ’’န္တိ ဣမဿ ဝိသေသနံ ကတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ. အလင်္ကာရိယမပေက္ခာယ အလင်္ကာရဝတ္ထု စ, တမပေက္ခာယ အလင်္ကာရိယဝတ္ထု စ အညမညံ နာမ. တန္ဒီပကာလင်္ကာရောပိ တဒတ္ထိယေန တန္နာမကော ဟောတိ.

318. Bây giờ, ngài trình bày về phép tu từ tương hỗ bằng câu “yahiṃ” v.v… Nơi nào trong phép tu từ, không cần có sự tương đồng, có đặc tính vừa là vật trang điểm vừa là vật được trang điểm một cách tương hỗ của các sự vật, tức là đặc tính của vật được trang hoàng và vật trang hoàng, đó là phép tu từ trang điểm tương hỗ. Và cách phân tích cú pháp là: “bhūsiyañca bhūsā ca” (vật được trang điểm và vật trang điểm); “tāsaṃ bhāvo” (đặc tính của chúng); “aññañca aññañca” (cái này và cái kia). Ở đây, “aññamaññaṃ” là một bất biến từ số ít có kết thúc ở cách thứ sáu, và nên được nói bằng cách biến nó thành định ngữ của “bhūsiyabhūsattaṃ” theo nghĩa “có số lượng”. Vật trang hoàng liên quan đến vật được trang hoàng, và vật được trang hoàng liên quan đến vật trang hoàng ấy, được gọi là tương hỗ. Phép tu từ dīpaka (minh dụ) ấy cũng có tên gọi như vậy vì có ý nghĩa đó.

၃၁၉.

319.

ဗျာမံသုမဏ္ဍလံ [Pg.303] တေန, မုနိနာ လောကဗန္ဓုနာ;

မဟန္တိံ ဝိန္ဒတီ ကန္တိံ, သောပိ တေနေဝ တာဒိသိံ.

Vầng hào quang một sải tay, nhờ vị ẩn sĩ ấy, người thân của thế gian, mà đạt được vẻ đẹp rạng ngời; và vị ấy cũng nhờ chính vầng hào quang ấy mà có được vẻ đẹp tương tự.

၃၁၉. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဗျာမံသု’’ဣစ္စာဒိနာ. သုဗောဓံ.

319. Ngài nêu ví dụ bằng câu “byāmaṃsu” v.v… Dễ hiểu.

၃၁၉. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ဗျာမံသု’’ဣစ္စာဒိနာ. ဗျာမံသုမဏ္ဍလံ ဗျာမပဘာမဏ္ဍလံ လောကဗန္ဓုနာ တေန မုနိနာ ကရဏဘူတေန မဟန္တိံ မဟတိံ ပူဇနီယံ ဝါ ကန္တိံ သောဘံ ဝိန္ဒတိ သေဝတိ, သောပိ မုနိ တေန ဧဝ ဗျာမံသုမဏ္ဍလေန တာဒိသိံ ကန္တိံ ဝိန္ဒတီတိ. အညမညံ အသဒိသာနံ ဗျာမံသုမဏ္ဍလမုနိသင်္ခါတာနံ ဒွိန္နံ ဝတ္ထူနံ ဗျာမံသုမဏ္ဍလံ ပဌမဝါကျေ အလင်္ကာရိယံ ဟောတိ, မုနိပဒတ္ထော အလင်္ကာရော ဟောတိ. အပရဝါကျေ ဣမေ ဒွေ ဝိပလ္လာသေန အလင်္ကာရိယအလင်္ကာရာ ဟောန္တိ. အံသူနံ မဏ္ဍလမိတိ စ, ဗျာမံ ဧဝ အံသုမဏ္ဍလမိတိ စ, လောကော ဗန္ဓု အဿေတိ စ, သာ ဝိယ ဒိဿတီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

319. Bây giờ, ngài nêu ví dụ bằng câu “byāmaṃsu” v.v… Vầng hào quang một sải tay, vòng ánh sáng một sải tay, nhờ vị ẩn sĩ ấy, người thân của thế gian, là tác nhân, mà đạt được, mà thừa hưởng vẻ đẹp, sự huy hoàng to lớn, vĩ đại, hoặc đáng tôn kính; và vị ẩn sĩ ấy cũng nhờ chính vầng hào quang một sải tay ấy mà đạt được vẻ đẹp tương tự. Một cách tương hỗ, trong hai sự vật không tương đồng được gọi là vầng hào quang và vị ẩn sĩ, ở câu đầu, vầng hào quang là vật được trang hoàng, ý nghĩa của từ “ẩn sĩ” là vật trang hoàng. Ở câu sau, hai đối tượng này, theo cách đảo ngược, trở thành vật được trang hoàng và vật trang hoàng. Và cách phân tích cú pháp là: “aṃsūnaṃ maṇḍalaṃ” (vòng hào quang); “byāmaṃ eva aṃsumaṇḍalaṃ” (chính là vòng hào quang một sải tay); “loko bandhu assa” (thế gian là người thân của vị ấy); “sā viya dissati” (nó trông giống như vậy).

၃၂၀.

320.

ကထနံ သဟဘာဝဿ, ကြိယာယ စ ဂုဏဿ စ;

သဟဝုတ္တီတိ ဝိညေယျံ, တဒုဒါဟရဏံ ယထာ.

Sự trình bày về trạng thái đồng sanh khởi của hành động và của đức tánh, nên được hiểu là đồng khởi ngôn. Ví dụ về điều ấy như sau.

၃၂၀. သဟဝုတ္တိံ ဝဒတိ ‘‘ကထန’’မိစ္စာဒိနာ. သုဗောဓံ.

320. Vị ấy trình bày về đồng khởi ngôn bằng câu kệ bắt đầu là “kathanaṃ”. (Nghĩa) dễ hiểu.

၃၂၀. ဣဒါနိ သဟဝုတ္တိံ ဒဿေတိ ‘‘ကထန’’မိစ္စာဒိနာ. ကြိယာယ ဂုဏဿ စာတိ ဒွိန္နံ သဟဘာဝဿ သဟတ္တဿ ကထနံ သဟဝုတ္တီတိ ဝိညေယျံ. တဒုဒါဟရဏံ ယထာ တဿ ဥဒါဟရဏံ ဧဝံ ဝက္ခမာနနယေန ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ. သဟ သဒ္ဓိံ ဘဝနမိတိ စ, သဟဘာဝဿ ဝုတ္တိ ကထနမိတိ စ, တဿ ဥဒါဟရဏမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. သဟဘာဝေါ စန္ဒရသ္မိနခံသုအာဒီနံ ပဒတ္ထာနံ. ဧဝံ သန္တေပိ တေသံ တံသဟတ္တံ ယဿံ ကြိယာယံ ဂုဏေ ဝါ ဘဝတီတိ သဟတ္တံ ကြိယာဂုဏာနံ ဟောတီတိ ကတွာ ‘‘ကထနံ သဟဘာဝဿ ကြိယာယ စ ဂုဏဿ စာ’’တိ ဝုတ္တံ.

320. Bây giờ, vị ấy chỉ ra (trang sức) đồng khởi ngôn bằng câu kệ bắt đầu là “kathanaṃ”. Sự trình bày về trạng thái đồng sanh khởi, về sự hiện hữu cùng nhau của hai loại là hành động và đức tánh, nên được hiểu là đồng khởi ngôn. (Cụm từ) tadudāharaṇaṃ yathā (có nghĩa là) ví dụ về điều ấy nên được nhận thấy theo phương cách sẽ được trình bày như vậy. Cách phân tích cú pháp là: sự hiện hữu cùng với (saha saddhiṃ bhavanam), sự trình bày (vutti) về trạng thái đồng sanh khởi (sahabhāvassa) là sự diễn đạt (kathanam), và ví dụ của điều ấy (tassa udāharaṇam). Trạng thái đồng sanh khởi là của các nghĩa đen như là ánh sáng mặt trăng, tia sáng của móng tay, v.v... Mặc dù là như vậy, trạng thái hiện hữu cùng nhau của các đối tượng ấy hiện khởi trong hành động nào hay trong đức tánh nào, do đó trạng thái hiện hữu cùng nhau là của hành động và đức tánh. Vì được thực hiện như vậy nên câu kệ “kathanaṃ sahabhāvassa kriyāya ca guṇassa cā” đã được nói đến.

ကြိယာသဟဝုတ္တိ

Đồng khởi ngôn về hành động

၃၂၁.

321.

ဇလန္တိ [Pg.304] စန္ဒရံသီဟိ, သမံ သတ္ထု နခံသဝေါ;

ဝိဇမ္ဘတိ စ စန္ဒေန, သမံ တမ္မုခစန္ဒိမာ.

Những tia sáng từ móng tay của bậc Đạo Sư chiếu sáng cùng với những tia sáng của mặt trăng; và vầng trăng nơi gương mặt của ngài bừng nở cùng với vầng trăng (trên trời).

၃၂၁. ‘‘ဇလန္တိ’’ဣစ္စာဒိ. သမန္တိ သဟ, တဿ သတ္ထုနော မုခစန္ဒိမာ. သေသံ သုဗောဓံ. ဧတ္ထ ဇလနဝိဇမ္ဘနာနံ ဥဘယသာဓာရဏာနံ ကြိယာနံ သဟဘာဝေါ ဝိဟိတောတိ ကြိယာသဟဝုတ္တိ အယန္တိ.

321. (Câu kệ) bắt đầu là “jalanti”. (Từ) samaṃ (có nghĩa là) cùng với (saha). (Cụm từ tammukhacandimā có nghĩa là) vầng trăng nơi gương mặt của bậc Đạo Sư ấy. Phần còn lại dễ hiểu. Ở đây, vì trạng thái đồng sanh khởi của các hành động chiếu sáng và bừng nở, là những hành động chung cho cả hai, đã được quy định nên đây là (trang sức) đồng khởi ngôn về hành động.

၃၂၁. ဣဒါနိ ယထာပဋိညာတဥဒါဟရဏံ ဒဿေတိ ‘‘ဇလန္တိ’’ဣစ္စာဒိနာ. သတ္ထု သတ္ထုနော နခံသဝေါ နခကိရဏာ စန္ဒရံသီဟိ သမံ ဇလန္တိ, တမ္မုခစန္ဒိမာ စ စန္ဒေန သမံ ဝိဇမ္ဘတီတိ. ဧတ္ထ ဥဘယပဒတ္ထာနံ သာဓာရဏဘူတဇလနဝိဇမ္ဘနကြိယာနံ သဟဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာ ဧသာ ကြိယာသဟဝုတ္တိ နာမ. စန္ဒဿ ရံသိယောတိ စ, နခါနံ အံသဝေါတိ စ, တဿ သတ္ထုနော မုခန္တိ စ, တမေဝ စန္ဒိမသဒိသတ္တာ စန္ဒိမာတိ စ ဝါကျံ. သမံဣတိ သဟပရိယာယော နိပါတော.

321. Bây giờ, vị ấy chỉ ra ví dụ đã được hứa trước bằng câu kệ bắt đầu là “jalanti”. (Câu kệ có nghĩa là:) những tia sáng từ móng tay (nakhaṃsavo), tức là những tia sáng của móng (nakhakiraṇā), của bậc Đạo Sư (satthu), tức là của vị Thầy (satthuno), chiếu sáng cùng với những tia sáng của mặt trăng; và vầng trăng nơi gương mặt của ngài bừng nở cùng với vầng trăng. Ở đây, vì trạng thái đồng sanh khởi của các hành động chiếu sáng và bừng nở, đã trở thành điểm chung cho nghĩa đen của cả hai, đã được nói đến nên đây được gọi là (trang sức) đồng khởi ngôn về hành động. Các câu (phân tích) là: những tia sáng của mặt trăng (candassa raṃsiyo), những tia sáng của móng tay (nakhānaṃ aṃsavo), gương mặt của bậc Đạo Sư ấy (tassa satthuno mukhaṃ), và chính gương mặt ấy là vầng trăng do có sự tương đồng với mặt trăng (tameva candimasadisattā candimā). (Từ) samaṃ là một bất biến từ đồng nghĩa với (từ) saha.

ဂုဏသဟဝုတ္တိ

Đồng khởi ngôn về đức tánh

၃၂၂.

322.

ဇိနောဒယေန မလိနံ, သဟ ဒုဇ္ဇနစေတသာ;

ပါပံ ဒိသာ သုဝိမလာ, သဟ သဇ္ဇနစေတသာ.

Do sự xuất hiện của đấng Chiến Thắng, điều ác trở nên ô uế cùng với tâm của người xấu; các phương trời trở nên vô cùng trong sạch cùng với tâm của người tốt.

၃၂၂. ‘‘ဇိနောဒယေန’’စ္စာဒိ. ဇိနောဒယေန ကရဏဘူတေန, ဟေတုဘူတေန ဝါ ဒုဇ္ဇနစေတသာ သဟ ပါပံ မလိနံ ကိလိဋ္ဌံ, သဇ္ဇနစေတသာ သဟ ဒိသာ ဒသဝိဓာပိ သုဝိမလာ အစ္စန္တနိမ္မလာ သုဝိမလယသောမာလာဝလယိတတ္တာ သဇ္ဇနစေတော ပါပါပဂမေနေတိ. ဧတ္ထ မလိနတ္တဿ စ သုဝိမလတ္တဿ ဉာယသမ္ဗန္ဓိနော သဟဘာဝေါ ဝုတ္တောတိ အယံ ဂုဏသဟဝုတ္တိ.

322. (Câu kệ) bắt đầu là “jinodayena”. Do sự xuất hiện của đấng Chiến Thắng, là tác nhân hay là nguyên nhân, điều ác trở nên ô uế, nhiễm bẩn cùng với tâm của người xấu; cùng với tâm của người tốt, các phương trời, cả mười phương, trở nên vô cùng trong sạch, hoàn toàn không tỳ vết, do được bao quanh bởi vòng hoa danh tiếng vô cùng trong sạch và do sự loại trừ điều ác khỏi tâm của người tốt. Ở đây, vì trạng thái đồng sanh khởi của sự ô uế và sự vô cùng trong sạch, có sự liên quan hợp lý, đã được nói đến nên đây là (trang sức) đồng khởi ngôn về đức tánh.

၃၂၂. ‘‘ဇိနော’’ဣစ္စာဒိ. ဇိနောဒယေန ဇိတမာရဿ ဘဂဝတော ပါတုဘာဝေန, ကရဏဘူတေန ဟေတုဘူတေန ဝါ [Pg.305] ပါပံ လောဘာဒိဓမ္မံ ဒုဇ္ဇနစေတသာ ဒုဇ္ဇနာနံ စိတ္တေန သဟ မလိနံ ကိလိဋ္ဌံ ဟောတိ. ဣမိနာယေဝ ဇိနောဒယေန ဒိသာ ဒသ ဒိသာယော သဇ္ဇနစေတသာ သဟ သုဝိမလာ သဇ္ဇနစေတသန္တာနတော ပါပါနံ အပဂမေန ကိတ္တိမာလာယ ဘုဝနတ္တယေ ပတ္ထဋတ္တာ အတိနိမ္မလာတိ ဥဘယပဒတ္ထာနံ သာဓာရဏဘူတမလိနဘာဝသုဝိမလဘာဝသင်္ခါတဿ ဂုဏဿ သဟဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာ ဧသာ ဂုဏသဟဝုတ္တိ နာမ. ဇိနဿ ဥဒယောတိ စ, ဒုဇ္ဇနာနံ စေတောတိ စ, ဝိဂတံ မလံ ဧတာဟိတိ စ, သု အတိသယေန ဝိမလာတိ စ, သန္တော စ တေ ဇနာ စေတိ စ, တေသံ စေတောတိ စ ဝါကျံ.

322. (Câu kệ) bắt đầu là “jino”. (Cụm từ) jinodayena (có nghĩa là) do sự xuất hiện của đấng Thế Tôn, người đã chiến thắng ma vương, là tác nhân hay là nguyên nhân, điều ác, tức là các pháp như tham, v.v... trở nên ô uế, nhiễm bẩn cùng với tâm của người xấu (dujjanacetasā), tức là với tâm của những người xấu (dujjanānaṃ cittena). Chính do sự xuất hiện của đấng Chiến Thắng này, các phương trời, mười phương, trở nên vô cùng trong sạch cùng với tâm của người tốt; (chúng) trở nên cực kỳ không tỳ vết do sự loại trừ các điều ác khỏi dòng tương tục tâm của người tốt và do vòng hoa danh tiếng được lan truyền trong ba cõi. Vì trạng thái đồng sanh khởi của đức tánh, được gọi là trạng thái ô uế và trạng thái vô cùng trong sạch, đã trở thành điểm chung cho nghĩa đen của cả hai, đã được nói đến nên đây được gọi là (trang sức) đồng khởi ngôn về đức tánh. Các câu (phân tích) là: sự xuất hiện của đấng Chiến Thắng (jinassa udayo), tâm của những người xấu (dujjanānaṃ ceto), nơi các phương trời này vết nhơ đã được loại trừ (vigataṃ malaṃ etāhi), vô cùng trong sạch (su atisayena vimalā), những người ấy là người tốt (santo ca te janā ca), và tâm của họ (tesaṃ ceto).

၃၂၃.

323.

ဝိရောဓီနံ ပဒတ္ထာနံ, ယတ္ထ သံသဂ္ဂဒဿနံ;

သမုက္ကံသာဘိဓာနတ္ထံ, မတာ သာ’ယံ ဝိရောဓိတာ.

Nơi nào có sự trình bày về sự liên kết của các nghĩa đen đối nghịch nhau, nhằm mục đích diễn đạt sự ưu việt, thì điều này được xem là (trang sức) đối nghịch.

၃၂၃. ဝိရောဓံ ဝိဘာဝေတိ ‘‘ဝိရောဓီန’’မိစ္စာဒိ. ဝိရောဓီနံ အညမညဝိရုဒ္ဓါနံ ကြိယာဒီနံ ယတ္ထ ဝုတ္တိဝိသေသေ သံသဂ္ဂဿ သန္နိဓိနော ဒဿနံ, ကိမတ္ထံ? သမုက္ကံသဿ အတိသယဿ အဘိဓာနတ္ထံ ကထနတ္ထာယ, သာ အယံ ဝိရောဓိတာ ဝိရောဓီတိ မတာ.

323. Vị ấy giải thích về (trang sức) đối nghịch bằng câu kệ bắt đầu là “virodhīnaṃ”. Nơi cách diễn đạt đặc biệt nào có sự trình bày về sự liên kết, về sự gần gũi của những thứ đối nghịch, tức là của các hành động, v.v... vốn tương phản lẫn nhau; (nhằm mục đích) gì? Nhằm mục đích diễn đạt sự ưu việt, tức là sự vượt trội, thì điều này được xem là (trang sức) đối nghịch (virodhitā) hay (virodhī).

၃၂၃. ဣဒါနိ ဝိရောဓာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဝိရောဓီန’’မိစ္စာဒိနာ. ယတ္ထ ဥတ္တိဝိသေသေ သမုက္ကံသာဘိဓာနတ္ထံ ဝဏ္ဏနီယဝတ္ထုဂတအဓိကကထနာယ ဝိရောဓီနံ အညမညဝိရုဒ္ဓါနံ ပဒတ္ထာနံ ကြိယာဂုဏာဒီနံ သံသဂ္ဂဒဿနံ သန္နိဋ္ဌာနဒဿနံ သမ္ဗန္ဓဒဿနံ ဟောတိ, သာ အယံ ဥတ္တိ ဝိရောဓိတာတိ မတာတိ. ဝိရောဓော ဧတေသံ ဂုဏာဒီနံ အတ္ထီတိ စ, သံသဂ္ဂဿ သမ္ဗန္ဓဿ ဒဿနမိတိ စ, သမုက္ကံသဿ အဓိကဿ အဘိဓာနန္တိ စ, ဝိရောဓီနံ ဘာဝေါ အသင်္ဂဟိတောတိ စ ဝါကျံ. ဝိရောဓိတာဒီပကဝုတ္တိ တဒတ္ထေန တန္နာမိကာ ဟောတိ.

323. Bây giờ, vị ấy chỉ ra trang sức đối nghịch bằng câu kệ bắt đầu là “virodhīnaṃ”. Nơi cách diễn đạt đặc biệt nào, nhằm mục đích diễn đạt sự ưu việt, tức là để trình bày sự vượt trội thuộc về đối tượng được mô tả, có sự trình bày về sự liên kết, sự trình bày về sự đặt cạnh nhau, sự trình bày về sự tương quan của các nghĩa đen, các hành động, đức tánh, v.v... vốn đối nghịch, tương phản lẫn nhau, thì cách diễn đạt này được xem là (trang sức) đối nghịch. Các câu (phân tích) là: sự đối nghịch hiện hữu nơi các đức tánh, v.v... này (virodho etesaṃ guṇādīnaṃ atthi), sự trình bày về sự liên kết, về sự tương quan (saṃsaggassa sambandhassa dassanam), sự diễn đạt về sự ưu việt, về sự vượt trội (samukkaṃsassa adhikassa abhidhānaṃ), và trạng thái của những thứ đối nghịch không được bao gồm (virodhīnaṃ bhāvo asaṅgahito). Cách diễn đạt làm sáng tỏ sự đối nghịch được đặt tên như vậy do ý nghĩa của nó.

၃၂၄.

324.

ဂုဏာ သဘာဝမဓုရာ, အပိ လောကေကဗန္ဓုနော;

သေဝိတာ ပါပသေဝီနံ, သမ္ပဒူသေန္တိ မာနသံ.

Những đức tánh của bậc Thân Quyến duy nhất của thế gian, mặc dù ngọt ngào tự bản chất, khi được những kẻ làm ác tiếp cận, lại làm cho tâm trí của họ hoàn toàn bại hoại.

၃၂၄. ဥဒါဟရတိ [Pg.306] ‘‘ဂုဏာ’’ဣစ္စာဒိ. လောကေကဗန္ဓုနော လောကနာထဿ သဘာဝမဓုရာ သာဓုဇနသမ္ပီဏနေကစာတုရာ အပိ ဂုဏာ အရဟန္တတာဒယော သေဝိတာ ပါပသေဝီဟိ တေသံ ပါပသေဝီနံ မာနသံ သမ္ပဒူသေန္တိ ဒေါသဒုဋ္ဌာပါဒနဝသေနာဝိကရောန္တိ ‘‘တာဒိသော ဂုဏာတိသယော တဿာ’’တိ. ဧတ္ထ ဂုဏာနံ သဘာဝမဓုရာနံ ပီတိဝိသေသုပ္ပာဒနယောဂ္ဂါနံ သမ္ပဒူသနေန သဟ ဝိရောဓောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

324. Vị ấy đưa ra ví dụ bằng câu kệ bắt đầu là “guṇā”. Những đức tánh như là quả A-la-hán, v.v... của bậc Thân Quyến duy nhất của thế gian, tức là của đấng Hộ Trì thế gian, mặc dù ngọt ngào tự bản chất và khéo léo trong nhiều cách làm cho người tốt vui thích, khi được những kẻ làm ác tiếp cận, lại làm cho tâm trí của những kẻ làm ác ấy hoàn toàn bại hoại, tức là chúng làm cho (tâm) biểu lộ ra bằng cách tạo ra sự hư hỏng do sân hận (với ý nghĩ rằng): “Sự vượt trội về đức tánh của vị ấy là như vậy!”. Ở đây, nên được nhận thấy rằng có sự đối nghịch của những đức tánh, vốn ngọt ngào tự bản chất và có khả năng tạo ra niềm vui đặc biệt, với sự bại hoại hoàn toàn.

၃၂၄. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဂုဏာ’’ဣစ္စာဒိနာ. လောကေကဗန္ဓုနော ဗုဒ္ဓဿ ဂုဏာ အရဟတ္တာဒယော သဘာဝမဓုရာ အပိ ပကတိမဓုရာ အပိ သေဝိတာ ပါပသေဝီဟိ သေဝိတာ သမာနာ ပါပသေဝီနံ မာနသံ သမ္ပဒူသေန္တိ အတိသယေန ကောပေန္တီတိ. ဧဝံ ဟီနာဓိမုတ္တိကေဟိ သဟိတုမသက္ကုဏေယျော တဿ ဂုဏာတိသယော ဝတ္တတိ. နနု သဘာဝမဓုရော ဂုဏော ပီတိံ ဝိနာ သမ္ပဒူသနံ န ကရေယျ, သမ္ပဒူသနမ္ပိ တာဒိသသဘာဝမဓုရံ ဝိနာ န ဘဝေယျာတိ အညောညဝိရုဒ္ဓါနမေသံ မဓုရဂုဏသမ္ပဒူသနကြိယာနံ သံသဂ္ဂဂုဏာဓိကဒဿနတ္ထန္တိ လက္ခဏေန ယောဇေတဗ္ဗံ. အပိသဒ္ဒေါ ဝိရောဓတ္ထေ ဝတ္တတေ. သဘာဝေန မဓုရာတိ စ, ဧကော စ သော ဗန္ဓု စာတိ စ, လောကဿ ဧကဗန္ဓူတိ စ, ပါပံ သေဝန္တိ သီလေနာတိ စ ဝါကျံ.

324. Ngài nêu ví dụ bằng câu "guṇā" v.v... Các đức tính như A-la-hán v.v... của đức Phật, người thân duy nhất của thế gian, dù ngọt ngào tự nhiên, dù ngọt ngào theo bản chất, khi được những kẻ làm ác tiếp cận, lại làm ô nhiễm tâm trí của những kẻ làm ác, làm họ tức giận một cách tột độ. Như vậy, sự vượt trội về đức tính của ngài không thể được những người có khuynh hướng thấp kém chịu đựng. Chẳng phải đức tính ngọt ngào tự nhiên sẽ không gây ra sự ô nhiễm nếu không có hỷ lạc sao, và sự ô nhiễm cũng sẽ không xảy ra nếu không có sự ngọt ngào tự nhiên như vậy? Nên được kết hợp với đặc điểm là để cho thấy sự vượt trội của đức tính kết hợp của những hành động mâu thuẫn nhau này, tức là đức tính ngọt ngào và hành động làm ô nhiễm. Từ "api" được dùng với nghĩa đối nghịch. Và các câu là "sabhāvena madhurā", "eko ca so bandhu", "lokassa ekabandhu", và "pāpaṃ sevanti sīlenā".

၃၂၅.

325.

ယဿ ကဿစိ ဒါနေန, ယဿ ကဿစိ ဝတ္ထုနော;

ဝိသိဋ္ဌဿ ယ’မာဒါနံ, ပရိဝုတ္တီတိ သာ မတာ.

Bằng sự cho đi bất cứ vật gì của bất cứ ai; sự nhận lấy vật đặc biệt hơn, đó được xem là sự trao đổi.

၃၂၅. ပရိဝုတ္တိံ ပဝတ္တေတိ ‘‘ယဿ’’ဣစ္စာဒိနာ. ယဿ ကဿစီတိ ပဋိဂ္ဂါဟကံ ဒဿေတိ. ဝိသိဋ္ဌဿ ယံ အာဒါနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သေသံ သုဗောဓံ.

325. Ngài trình bày về sự trao đổi bằng câu "yassa" v.v... "Yassa kassaci" chỉ người nhận. Có sự liên kết với "visiṭṭhassa yaṃ ādānaṃ". Phần còn lại dễ hiểu.

၃၂၅. ဣဒါနိ ပရိဝုတ္တိံ ဒဿေတိ ‘‘ယဿ ကဿစိ’’စ္စာဒိနာ. ယဿ ကဿစိ ဝတ္ထုနော ခုဒ္ဒကဝတ္ထုနော ယဿ ကဿစိ ပဋိဂ္ဂါဟကဿ ဒါနေန ဟေတုဘူတေန ဝိသိဋ္ဌဿ ဥတ္တမဝတ္ထုနော [Pg.307] ယံ အာဒါနံ ဂဟဏံ အတ္ထိ, သာ ပရိဝုတ္တီတိ မတာတိ. ဒါနဂ္ဂဟဏပရိဝုတ္တတ္တာ ပရိဝုတ္တိ နာမ.

325. Bây giờ, ngài chỉ ra sự trao đổi bằng câu "yassa kassaci" v.v... Bằng sự cho đi một vật nhỏ bé nào đó đến một người nhận nào đó làm nguyên nhân, có sự nhận lấy, sự tiếp nhận một vật đặc biệt, cao quý, đó được xem là sự trao đổi. Vì là sự trao đổi giữa cho và nhận, nên được gọi là sự trao đổi.

၃၂၆.

326.

ပုရာ ပရေသံ ဒတွာန, မနုညံ နယနာဒိကံ;

မုနိနာ သမနုပ္ပတ္တာ, ဒါနိ သဗ္ဗညုတာသိရီ.

Xưa kia, sau khi đã cho người khác những thứ khả ái như mắt v.v...; nay, bậc Mâu-ni đã đạt được sự huy hoàng của nhất thiết trí.

၃၂၆. ဥဒါဟရတိ ‘‘ပုရာ’’ဣစ္စာဒိ. သုဗောဓံ. ဧတ္ထ နယနာဒိဒါနေန သဗ္ဗညုတာသိရိယာ အာဒါနန္တိ ပရိဝုတ္တိ အယံ.

326. Ngài nêu ví dụ bằng câu "purā" v.v... Dễ hiểu. Ở đây, sự nhận lấy sự huy hoàng của nhất thiết trí bằng sự cho đi mắt v.v... chính là sự trao đổi này.

၃၂၆. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ပုရာ’’ဣစ္စာဒိနာ. မုနိနာ ပုရာ ပုဗ္ဗေ ပရေသံ မနုညံ နယနာဒိကံ ဒတွာန ဣဒါနိ သဗ္ဗညုတာသိရီ သဗ္ဗညုတာသင်္ခါတာ အနညသာဓာရဏာ သိရီ သမနုပတ္တာတိ. ဣဟ ယဿ ဒိန္နံ တတော ဧဝ ဂဟဏေ ပရိဝုတ္တိသဒ္ဒဿ နိရုဠှတ္တာ နယနာဒီနံ ဒါနေန သဗ္ဗညုတာသိရိယာ အာဒါနတော, ဒါနာဘာဝေ အာဒါနာဘာဝတော စ ပဋိဂ္ဂါဟကဇနေ အဝိဇ္ဇမာနေပိ သဗ္ဗညုတာ ဝိဇ္ဇမာနတ္တေန ပရိကပ္ပိတာတိ ပရိဝုတ္တိ ဟောတိ. တေနေဝ ဒဏ္ဍိယံ–

326. Bây giờ, ngài nêu ví dụ bằng câu "purā" v.v... Bậc Mâu-ni, xưa kia, trong quá khứ, sau khi đã cho người khác những thứ khả ái như mắt v.v..., nay đã đạt được sự huy hoàng của nhất thiết trí, sự huy hoàng được gọi là nhất thiết trí, không chung với ai khác. Ở đây, vì từ "trao đổi" (parivutti) có nghĩa thông thường là nhận lại từ chính người mà mình đã cho, nhưng do sự nhận lấy sự huy hoàng của nhất thiết trí bằng sự cho đi mắt v.v..., và do không có sự nhận lấy nếu không có sự cho đi, nên dù nhất thiết trí không tồn tại nơi người nhận, nó vẫn được hình dung là có tồn tại, do đó trở thành sự trao đổi. Do đó, (có câu của) Daṇḍin–

‘‘သတ္ထပ္ပဟရဏံ ဒတွာ, ဘုဇေန တဝ ရာဇုနံ;

စိရံ စိတာဘဋော တေသံ, ယသော ကုမုဒပဏ္ဍရော’’တိ.

"Sau khi dùng cánh tay của ngài giáng những đòn vũ khí lên các vị vua, danh tiếng trắng như hoa súng của họ đã được ngài thu gom từ lâu."

ဣမသ္မိံ ဥဒါဟရဏေ ပစ္စတ္ထိကာနံ အာယုဓပ္ပဟာရံ ဒတွာ တဝ ဗာဟုနာ တေသံ ရာဇူနံ စိရံ ရာသိကတော ကေရဝနိမ္မလော ယသော အာဘဋောတိ. ဒဒါတိ ကမ္မယုတ္တတော ဧဝ အာဒါနံ ဒဿေတွာ ပရိဝုတ္တိဖုဋာ ကတာ. နယနာနိ အာဒီနိ ယဿ ဥတ္တမင်္ဂါဒိနောတိ စ, သဗ္ဗံ ဇာနာတီတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ.

Trong ví dụ này, (có nghĩa là) sau khi dùng cánh tay của ngài giáng những đòn vũ khí lên kẻ thù, danh tiếng trong sạch như hoa súng của các vị vua ấy đã được thu gom từ lâu. Bằng cách chỉ ra sự nhận lấy từ chính đối tượng của hành động cho đi, sự trao đổi đã được làm rõ. Và các câu là "nayanāni ādīni yassa uttamaṅgādino", "sabbaṃ jānāti", và "tassa bhāvo".

၃၂၇.

327.

ကိဉ္စိ ဒိသွာန ဝိညာတာ,ပဋိပဇ္ဇတိ တံသမံ;

သံသယာပဂတံ ဝတ္ထုံ,ယတ္ထ သော’ယံ ဘမော မတော.

Nơi nào người có trí, sau khi thấy một vật gì đó, lại nhận thức một vật khác tương tự nó một cách không nghi ngờ, đó được xem là ảo tưởng.

၃၂၇. ဘမံ [Pg.308] သမ္ဘာဝေတိ ‘‘ကိဉ္စီ’’တိအာဒိနာ. ဝိညာတာ ပုရိသော ကိဉ္စိ ဒိသွာ ဥဇ္ဇလနာဒိကံ ဒိသွာန တံသမံ တဿ ပုရေ ဒိဿမာနဿ ပဒတ္ထဿ သဒိသမညံ ဝတ္ထုံ သံသယာပဂတံ အသန္နိဓိံ ကတွာ ပဋိပဇ္ဇတိ ဇာနာတိ ယတ္ထ ဝိသေသေ, သာယံ ဘမော မတော.

327. Ngài trình bày về ảo tưởng bằng câu "kiñci" v.v... Nơi nào một người có trí, sau khi thấy một vật gì đó, thấy sự sáng chói v.v..., lại nhận thức, biết một vật khác tương tự với vật đang được thấy trước mặt, làm cho nó không còn nghi ngờ (dù) không hiện diện, đó được xem là ảo tưởng.

၃၂၇. ဣဒါနိ ဘမာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ကိဉ္စိ’’ဣစ္စာဒိနာ. ယတ္ထ ဥတ္တိဝိသေသေ ဝိညာတာ အဝဗောဓကာရကော ကိဉ္စိ ဒိသာဝိလောစနာဒိကံ ဒိသွာန တံသမံ ဝတ္ထုံ တေန ဒိဿမာနဝတ္ထုနာ တုလျမညံ ဝတ္ထုံ သံသယာပဂတံ နိဿံသယံ ကတွာ ပဋိပဇ္ဇတိ ဇာနာတိ, သော အယံ အလင်္ကာရော ဘမောတိ မတောတိ. တေန တဿ ဝါ သမန္တိ စ, သံသယော အပဂတော ဧတသ္မာတိ စ, ဘမနံ အနဝဋ္ဌာနံ ဝတ္ထူနန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော. သံသယာပဂတန္တိ ကြိယာဝိသေသနံ.

327. Bây giờ, ngài chỉ ra trang sức ảo tưởng bằng câu "kiñci" v.v... Nơi nào trong một cách nói đặc biệt, người có trí, người nhận thức, sau khi thấy một cái gì đó như sự quan sát các phương hướng, lại nhận thức, biết một vật khác tương tự, giống với vật đang được thấy một cách không nghi ngờ, trang sức đó được xem là ảo tưởng. Và các cách phân tích cú pháp là: "tena tassa vā samaṃ", "saṃsayo apagato etasmā", và "bhamanaṃ anavaṭṭhānaṃ vatthūnaṃ". "Saṃsayāpagataṃ" là một trạng từ.

၃၂၈.

328.

သမံ ဒိသာသု’ဇ္ဇလာသု, ဇိနပါဒနခံသုနာ;

ပဿန္တာ အဘိနန္ဒန္တိ, စန္ဒာတပမနာ ဇနာ.

Khi các phương hướng cùng lúc rực sáng bởi ánh sáng từ móng chân của bậc Chiến Thắng, những người nhìn thấy, với tâm trí (nghĩ rằng đó là) ánh trăng, đều hoan hỷ.

၃၂၈. ဥဒါဟရတိ ‘‘သမ’’မိစ္စာဒိ. ဇိနဿ ပါဒေသု နခံသုနာ ဒိသာသု သဗ္ဗာသု သမံ ဧကတော ဥဇ္ဇလာသု သဇောတီသု တာ ဥဇ္ဇလာ ဒိသာ ပဿန္တာ ဇနာ, စန္ဒာတပေါတိ မနော ယေသံ တေ တထာဝိဓာ. အဘိနန္ဒန္တိ သန္တုဿန္တီတိ.

328. Ngài nêu ví dụ bằng câu "samaṃ" v.v... Khi tất cả các phương hướng cùng lúc rực sáng, tỏa sáng bởi ánh sáng từ móng ở chân của bậc Chiến Thắng, những người nhìn thấy các phương hướng rực sáng đó, họ là những người có tâm trí (nghĩ rằng) "đây là ánh trăng", họ hoan hỷ, tức là họ hài lòng.

၃၂၈. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘သမ’’မိစ္စာဒိနာ. ဇိနပါဒနခံသုနာ ကရဏဘူတေန ဒိသာသု ဒသသု သမံ ဧကက္ခဏေ ဥဇ္ဇလာသု တာ ဥဇ္ဇလာ ဒိသာ ပဿန္တာ ဇနာ စန္ဒာတပမနာ စန္ဒာတပေါတိ ပဝတ္တစိတ္တာ အဘိနန္ဒန္တီတိ. ဝိဇ္ဇမာနနခမရီစိယံ ဗုဒ္ဓိမကတွာ စန္ဒာတပေ ဗုဒ္ဓိယာ ပဝတ္တာပနတော ဘမော နာမ. သမန္တိ အသင်္ချံ. စန္ဒာတပေါဣတိ မနော ယေသန္တိ ဝါကျံ.

328. Bây giờ, ngài nêu ví dụ bằng câu "samaṃ" v.v... Với ánh sáng từ móng chân của bậc Chiến Thắng làm công cụ, khi mười phương cùng lúc rực sáng, những người nhìn thấy các phương hướng rực sáng đó, với tâm trí khởi lên rằng "đây là ánh trăng", họ hoan hỷ. Vì không nhận thức ánh sáng thực sự đang tồn tại từ móng chân mà lại khởi lên nhận thức về ánh trăng, nên được gọi là ảo tưởng. "Samaṃ" có nghĩa là đồng loạt. Câu là "candātapo iti mano yesaṃ".

၃၂၉.

329.

ပဝုစ္စတေ [Pg.309] ယံ နာမာဒိ,ကဝီနံ ဘာဝဗောဓနံ;

ယေန ကေနစိ ဝဏ္ဏေန,ဘာဝေါနာမာ’ယ’မီရိတော.

Cái gì, như danh từ v.v..., làm bộc lộ tình cảm của các thi sĩ, được nói ra bằng bất kỳ hình thức nào, đây được gọi là tình cảm (bhāva).

၃၂၉. ဘာဝံ ဘာဝေတိ ‘‘ပဝုစ္စတေ’’စ္စာဒိနာ. ကဝီနံ ဘာဝေါ အဓိပ္ပာယော, တံ ဗောဓေတီတိ ဘာဝဗောဓနံ ယံ နာမာဒိ. အာဒိသဒ္ဒေန ဝိသေသနဝါကျာနံ ဂဟဏံ. ယေန ကေနစိ နိသေဓနရူပေန အာကာရေန ပဝုစ္စတေ, အယံ ဘာဝေါ နာမ ဤရိတောတိ.

329. Ngài trình bày về tình cảm bằng câu "pavuccate" v.v... "Bhāva" của các thi sĩ là chủ ý; cái gì làm bộc lộ điều đó, tức là làm bộc lộ tình cảm, là danh từ v.v... Bằng từ "ādi", các câu đặc tả được bao hàm. (Cái đó) được nói ra bằng bất kỳ hình thức nào, kể cả hình thức phủ định, đây được gọi là tình cảm.

၃၂၉. ဣဒါနိ ဘာဝါလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ပဝုစ္စတေ’’ ဣစ္စာဒိနာ. ကဝီနံ ဝတ္တူနံ ဘာဝဗောဓနံ အဓိပ္ပာယပကာသကံ ယံ နာမာဒိ နာမပဒဝိသေသနပဒါဒိ ယေန ကေနစိ ဝဏ္ဏေန အာကာရေန သာဂရာဒိအတ္ထန္တရံ ပဋိသေဓေတွာ ဝါ နော ဝါ ပဝုစ္စတေ, အယံ ဘာဝေါ နာမာတိ ဤရိတောတိ. နာမံ အာဒိ ယဿ ဝိသေသနဝါကျဒွယဿေတိ စ, ဘာဝံ ဗောဓေတီတိ စ ဝါကျံ. ကဝီနံ အဓိပ္ပာယသင်္ခါတဘာဝပကာသကော ဥတ္တိဝိသေသော တဒတ္ထေန ဘာဝေါ နာမ, တဿ နိဿယဘူတံ နာမာဒိပဒသန္တာနံ ဣဟ နိဿိတောပစာရေန ဘာဝေါ နာမာတိ ဤရိတံ.

329. Bây giờ, ngài giải thích về thể trang sức Bhāva (trạng thái) qua câu kệ bắt đầu bằng “pavuccate”. Bất cứ danh từ v.v..., danh cú, tính từ cú v.v... nào, được nói đến bằng bất cứ sự mô tả hay phương cách nào, hoặc bằng cách phủ định ý nghĩa khác như biển cả v.v... hoặc không, mà có khả năng làm cho biết trạng thái của các đối tượng của thi nhân, có khả năng biểu lộ chủ ý, thì điều này được gọi là Bhāva (trạng thái). Và câu cú (được giải thích là): “danh từ là phần khởi đầu của hai câu mô tả”, và “nó làm cho biết trạng thái”. Một cách nói đặc biệt biểu lộ trạng thái được gọi là chủ ý của thi nhân, theo ý nghĩa đó được gọi là Bhāva; ở đây, chuỗi từ ngữ như danh từ v.v... là nền tảng của nó, được gọi là Bhāva theo phép chuyển nghĩa dựa vào chỗ nương tựa.

၃၃၀.

330.

နနု တေယေ’ဝ သန္တာ နော,သာဂရာ န ကုလာစလာ;

မနမ္ပိ မရိယာဒံ ယေ,သံဝဋ္ဋေပိ ဇဟန္တိ နော.

Quả thật, không phải là biển cả, không phải là các dãy núi Kulācala; (mà) chính là các bậc thiện nhân, những người ngay cả trong thời kiếp hoại cũng không từ bỏ giới hạn của mình dù chỉ một chút.

၃၃၀. ဥဒါဟရတိ ‘‘နနု’’စ္စာဒိ. မနမ္ပီတိ ဤသကမ္ပိ. မရိယာဒန္တိ အတ္တနော အာစာရသီမံ, သံဝဋ္ဋေပိ ပလယကာလေပိ. သေသံ သုဗောဓံ. ဧတ္ထ န ဣမေ ပကတိသမုဒ္ဒါဒယော သမုဒ္ဒါဒယော ဟောန္တိ, ယေ ပလယကာလေ အတ္တနော ဝေလာနုလ္လင်္ဃနသင်္ခါတံ အစလတ္တသင်္ခါတဉ္စ မရိယာဒံ ပရိစ္စဇန္တိ. ကိဉ္စရဟိ [Pg.310] သန္တာ ဧဝေတေ သမုဒ္ဒါဒယော, ယေ ယဒိ ပလယကာလေပိ သမာပတေယျုံ, တဒါပိ အတ္တနော မရိယာဒံ န မုဉ္စန္တိ. ကောစိ ဝိပတ္တိံ ပတ္တော နိရတိသယံ ဓီရတ္တမတ္တနောဝဗောဓေတီတိ အညနိသေဓေန ကထိတံ နာမံ ကဝိသဘာဝံ ယထာဝုတ္တံ ဗောဓေတီတိ ဘာဝေါယမိတိ.

330. Ngài nêu ví dụ qua câu kệ bắt đầu bằng “nanu”. “Manampi” nghĩa là “dù chỉ một chút”. “Mariyādaṃ” nghĩa là “giới hạn về hành vi của mình”. “Saṃvaṭṭepi” nghĩa là “ngay cả trong thời kỳ hoại diệt”. Phần còn lại dễ hiểu. Ở đây, những biển cả v.v... thông thường không phải là biển cả v.v... (đích thực), vì chúng từ bỏ giới hạn của mình vào thời kỳ hoại diệt, vốn được biết là không vượt qua bờ và được biết là sự bất động. Nhưng trái lại, chính các bậc thiện nhân mới là những biển cả v.v... ấy, những người mà nếu có gặp phải thời kỳ hoại diệt, thì khi đó cũng không từ bỏ giới hạn của mình. (Câu kệ có ý rằng:) “Người nào gặp phải tai họa mà vẫn làm cho biết sự kiên định vô song của mình”, do đó, danh từ được nói ra bằng cách phủ định cái khác đã làm cho biết trạng thái của thi nhân như đã được mô tả; đây chính là Bhāva.

၃၃၀. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘နနု’’စ္စာဒိနာ. သာဂရာ သံဝဋ္ဋကာလေ တီရမရိယာဒံ အတိက္ကမေန္တာ ပကတိသမုဒ္ဒါ သာဂရာ န ဘဝန္တိ. ကုလာစလာ တာဒိသကာလေ အစလသင်္ခါတမရိယာဒမတိက္ကမေန္တာ သတ္တ ကုလပဗ္ဗတာ ကုလာစလာ နာမ န ဘဝန္တိ. ကိဉ္စရဟိ သာဂရာဒယော. ယေ သာဓဝေါ သံဝဋ္ဋေပိ သဗ္ဗဝတ္ထုဝိနာသကကပ္ပဝိနာသကာလေပိ မရိယာဒံ အတ္တနော အာစာရမရိယာဒံ မနမ္ပိ ဤသကမ္ပိ နော ဇဟန္တိ. သန္တာ ဧဝ တေ သာဂရာဒယော နာမ ဟောန္တိ နနူတိ. ကောစိ ဗျသနံ ပတ္တော အတ္တနော အနညသာဓာရဏံ ဓီရတ္တံ ပကာသေတီတိ ဣဟ သာဂရာဒိအတ္ထန္တရပဋိသေဓရူပေန ဒဿိတသာဂရာဒိနာ ဝတ္တုနော အကမ္ပနာဓိပ္ပာယံ အဝဗောဓေတီတိ အယံ ဘာဝါလင်္ကာရော နာမ. မနန္တိ အပ္ပကာလဝါစကမသင်္ချံ. အပီတိ သမ္ဘာဝနေ.

330. Bây giờ, ngài nêu ví dụ qua câu kệ bắt đầu bằng “nanu”. Các biển cả thông thường, do vượt qua giới hạn bờ biển vào thời kiếp hoại, nên không phải là biển cả (đích thực). Bảy dãy núi lớn, do vượt qua giới hạn được gọi là sự bất động vào thời điểm như vậy, nên không được gọi là các dãy núi Kulācala (đích thực). Vậy thì, biển cả v.v... là gì? Chính là những người đức hạnh, những người ngay cả trong thời kiếp hoại, thời kỳ hoại diệt của kiếp làm tiêu tan mọi vật, cũng không từ bỏ giới hạn, tức giới hạn về hành vi của mình, dù chỉ một chút, dù chỉ trong khoảnh khắc. Quả thật, chính các bậc thiện nhân mới được gọi là biển cả v.v... (Câu kệ có ý rằng:) “Người nào gặp phải hoạn nạn mà vẫn biểu lộ sự kiên định phi thường của mình”, do đó, ở đây, bằng (từ) “biển cả” v.v... được trình bày dưới hình thức phủ định ý nghĩa khác của “biển cả” v.v..., nó làm cho biết chủ ý không lay chuyển của đối tượng; đây được gọi là thể trang sức Bhāva. “Manam” là một bất biến từ chỉ một khoảng thời gian ngắn. “Api” có nghĩa là khả năng.

၃၃၁.

331.

အင်္ဂင်္ဂီဘာဝါ သဒိသ-ဗလဘာဝါ စ ဗန္ဓနေ;

သံသဂ္ဂေါ’လင်္ကတီနံ ယော, တံ မိဿန္တိ ပဝုစ္စတိ.

Sự kết hợp của các thể trang sức trong một tác phẩm, hoặc do mối quan hệ chính phụ, hoặc do có sức mạnh tương đương, thì được gọi là thể hỗn hợp (Missā).

၃၃၁. မိဿံ ဒဿေတိ ‘‘အင်္ဂ’’ဣစ္စာဒိနာ. အင်္ဂမုပကာရကံ, အင်္ဂီ ဥပကာရိယံ, တေသံ ဘာဝေါ အင်္ဂင်္ဂိဘာဝေါ သာဓိယသာဓနတ္တံ, တတော စ. သဒိသံ သမံ ဗလံ ယေသံ တေ, တေသံ ဘာဝေါ အင်္ဂင်္ဂိဘာဝမန္တရေန အပ္ပဓာနဘာဝေနာဝဋ္ဌာနံ တတော စ ဟေတုတော. ဗန္ဓနေ ဝိသယေ, ယော အလင်္ကတီနံ သံသဂ္ဂေါ ဧကတ္ထ သန္နိဓာနံ, တံ မိဿန္တိ ပဝုစ္စတိ.

331. Ngài giải thích về thể hỗn hợp (Missā) qua câu kệ bắt đầu bằng “aṅga”. “Aṅga” (phụ) là cái hỗ trợ, “aṅgī” (chính) là cái được hỗ trợ; trạng thái của chúng, tức mối quan hệ chính-phụ, là mối quan hệ giữa cái cần được thực hiện và phương tiện thực hiện; và từ đó. (Sadisabala là) những cái có sức mạnh tương đương, ngang bằng nhau; trạng thái của chúng là sự tồn tại không có vai trò chính phụ, không có mối quan hệ chính-phụ; và từ nguyên nhân đó. Trong lĩnh vực sáng tác, sự kết hợp nào của các thể trang sức, tức sự hiện diện cùng nhau ở một nơi, thì được gọi là thể hỗn hợp.

၃၃၁. ဣဒါနိ [Pg.311] မိဿာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘အင်္ဂင်္ဂီ’’စ္စာဒိနာ. အင်္ဂင်္ဂီဘာဝါ ဥပကာရကဥပကာရိယသင်္ခါတပဋိပါဒကပဋိပါဒနီယသဘာဝေန ဟေတုဘူတေန သဒိသဗလဘာဝါ စ သာဓိယသာဓနဘာဝံ ဝိနာ သမာနဗလဝန္တဘာဝေန စ ဗန္ဓနေ ပဇ္ဇာဒိဗန္ဓနဝိသယေ အလင်္ကတီနံ အလင်္ကာရာနံ ယော သံသဂ္ဂေါ သန္နိဓာနံ, တံ မိဿန္တိ ပဝုစ္စတီတိ. အင်္ဂံ သာဓနံ အဿ သာဓိယဿ အတ္ထီတိ စ, အင်္ဂဉ္စ အင်္ဂီ စေတိ စ, တေသံ ဘာဝေါ သာဓိယသာဓနသင်္ခါတော သမ္ဗန္ဓောတိ စ, သဒိသံ ဗလံ ယေသမလင်္ကာရာနမိတိ စ, တေသံ ဘာဝေါ အညမညနိရပေက္ခတာတိ စ, မိဿနံ မိဿီဘဝနမိတိ စ ဝါကျံ.

331. Bây giờ, ngài giải thích về thể trang sức hỗn hợp (Missālaṅkāra) qua câu kệ bắt đầu bằng “aṅgaṅgī”. Do mối quan hệ chính-phụ, tức là do bản chất của cái hỗ trợ và cái được hỗ trợ, được gọi là cái trình bày và cái được trình bày, làm nguyên nhân; và do trạng thái có sức mạnh tương đương, tức là do trạng thái có sức mạnh ngang bằng nhau mà không có mối quan hệ giữa cái cần thực hiện và phương tiện thực hiện; trong lĩnh vực sáng tác, như sáng tác thi kệ v.v..., sự kết hợp, sự hiện diện nào của các thể trang sức, thì được gọi là thể hỗn hợp. Và câu cú (được giải thích là): “Aṅga (phụ) là phương tiện của sādhiya (cái cần thực hiện)”; và “aṅga (phụ) và aṅgī (chính)”; và “trạng thái của chúng là mối quan hệ được gọi là phương tiện và cái cần thực hiện”; và “những thể trang sức có sức mạnh tương đương”; và “trạng thái của chúng là sự độc lập lẫn nhau”; và “sự hỗn hợp là trạng thái được trộn lẫn”.

အင်္ဂင်္ဂိဘာဝမိဿ

Thể hỗn hợp theo mối quan hệ chính-phụ

၃၃၂.

332.

ပသတ္ထာ မုနိနော ပါဒ-နခရံသိမဟာနဒီ;

အဟော ဂါဠှံ နိမုဂ္ဂေပိ, သုခယတျေ’ဝ တေ ဇနေ.

Dòng sông vĩ đại từ ánh sáng móng chân của bậc Mâu-ni thật đáng tán thán; ôi, ngay cả khi những người kia đã chìm sâu trong đó, nó vẫn làm cho họ được an lạc.

၃၃၂. ဥဒါဟရတိ ‘‘ပသတ္ထာ မုနိ’’စ္စာဒိ. မုနိနော ပါဒေသု နခါ တေသံ ရံသိ ဧဝ မဟာနဒီသဒိသတ္တာ မဟာနဒီ, သာ ပသတ္ထာ အစ္ဆရိယပ္ပတ္တိသဗ္ဘာဝတော ဂါဠှမစ္စန္တံ နိမုဂ္ဂေပိ တေ ဇနေ သုခယတျေဝ, အဟော အစ္ဆရိယံ ယတော သေသနဒီဝိဓုရံ. ‘‘အယံ အတ္တနိ ဂါဠှံ နိမုဂ္ဂေပိ သုခယတီ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘နိမုဂ္ဂေပီ’’တိ သမာဓိနော သာဓိယတ္တေနင်္ဂိတာယာဝဋ္ဌိတဿ ‘‘ပါဒနခရံသိမဟာနဒီ’’တိ ရူပကံ သာဓနတ္တေနင်္ဂတာယာဝဋ္ဌိတန္တိ မိဿမိဒမလင်္ကရဏံ.

332. Ngài nêu ví dụ qua câu kệ bắt đầu bằng “pasatthā muni”. Móng ở chân của bậc Mâu-ni, ánh sáng của chúng chính là dòng sông vĩ đại vì có sự tương đồng với sông vĩ đại; nó đáng tán thán vì sự tồn tại của việc đạt đến điều kỳ diệu. Nó quả thật làm cho những người kia được an lạc ngay cả khi đã chìm sâu, tức là hết sức (chìm đắm); ôi, thật kỳ diệu, vì điều này trái ngược với các dòng sông khác. Ở đây, trong câu “Cái này làm cho an lạc ngay cả khi đã chìm sâu trong nó”, thể trang sức Rūpaka (Ẩn dụ) “pādanakharaṃsimahānadī” (dòng sông vĩ đại từ ánh sáng móng chân) tồn tại với vai trò phụ (aṅga) vì là phương tiện, đối với thể trang sức Samādhi (Tĩnh tại) trong từ “nimuggepi” (ngay cả khi đã chìm sâu) vốn tồn tại với vai trò chính (aṅgī) vì là điều cần được thực hiện. Do đó, đây là một thể trang sức hỗn hợp.

၃၃၂. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ပသတ္ထာ’’ ဣစ္စာဒိနာ. မုနိနော ပသတ္ထာ အစ္ဆရိယတ္တာ ပသံသနီယာ ပါဒနခရံသိမဟာနဒီ စရဏနခကိရဏသင်္ခါတမဟာဂင်္ဂါ ဂါဠှံ အတိသယေန နိမုဂ္ဂေပိ တေ ဇနေ သာဓုသပ္ပုရိသေ သုခယတိ ဧဝ သုခိတေ ကတော ဧဝ. အဟော အစ္ဆရိယံ သေသနဒီနမေသာ ပဝတ္တိ ဝိရုဒ္ဓါတိ. ဧတ္ထ သာဓနီယဘာဝေန အင်္ဂိနော ‘‘နိမုဂ္ဂေ’’တိ သမာဓိအလင်္ကာရဿ [Pg.312] ‘‘ပါဒနခရံသိမဟာနဒီ’’တိ ရူပကာလင်္ကာရော သာဓနဘာဝေန အင်္ဂန္တိ ကတွာ အင်္ဂါအင်္ဂီဘာဝေန ဣမေသံ အလင်္ကာရာနံ မိဿိတာ. ပါဒေသု နခါတိ စ, တေသံ ရံသီတိ စ, မဟတီ စ သာ နဒီ စေတိ စ, မဟာနဒီ ဝိယ မဟာနဒီ ပါဒနခရံသိယော ဧဝ မဟာနဒီတိ စ ဝါကျံ. ဂါဠှန္တိ ကြိယာဝိသေသနံ. ဂါဠှံ နိမုဇ္ဇနံ ယေ အကံသု, တေပီတိ ယောဇနာ. သုခသမင်္ဂိနော ဇနာ သုခိတေ သုခေ ကရောတီတိ ဝါကျံ.

332. Bây giờ, ngài nêu ví dụ qua câu kệ bắt đầu bằng “pasatthā”. Dòng sông vĩ đại từ ánh sáng móng chân của bậc Mâu-ni, tức dòng sông Hằng được gọi là tia sáng từ móng chân, đáng tán thán, đáng ca ngợi vì sự kỳ diệu của nó, quả thật làm cho những người kia, những bậc thiện nhân, được an lạc, tức là làm cho họ trở nên an lạc, ngay cả khi đã chìm sâu, tức là hết sức (chìm đắm). Ôi, thật kỳ diệu, vì cách vận hành này trái ngược với các dòng sông khác. Ở đây, đối với thể trang sức Samādhi (Tĩnh tại) trong từ “nimugge”, vốn là phần chính (aṅgī) vì là điều cần được thực hiện, thể trang sức Rūpaka (Ẩn dụ) “pādanakharaṃsimahānadī” được xem là phần phụ (aṅga) vì là phương tiện; do đó, có sự hỗn hợp của các thể trang sức này theo mối quan hệ chính-phụ. Và câu cú (được giải thích là): “móng ở chân”; và “ánh sáng của chúng”; và “nó là dòng sông lớn”; và “như một dòng sông lớn, nó là dòng sông lớn”; và “chính ánh sáng từ móng chân là dòng sông vĩ đại”. “Gāḷhaṃ” là một trạng từ. Cách kết nối câu là: “ngay cả những người đã thực hiện sự chìm sâu”. Câu cú (được giải thích là): “nó làm cho những người đã có hạnh phúc trở nên an lạc trong hạnh phúc”.

သဒိသဗလဘာဝမိဿ

Thể hỗn hợp theo trạng thái sức mạnh tương đương

၃၃၃.

333.

ဝေသော သဘာဝမဓုရော, ရူပံ နေတ္တရသာယနံ;

မဓူဝမုနိနော ဝါစာ, န သမ္ပီဏေတိ ကံ ဇနံ.

Y phục của bậc Mâu-ni vốn tự nhiên ngọt ngào, sắc thân là thuốc bổ cho mắt, lời nói như mật ong; (những điều ấy) lại không làm cho người nào được hoan hỷ hay sao?

၃၃၃. ‘‘ဝေသော’’ဣစ္စာဒိ သုဗောဓံ. ဣဒံ ပန သမာဓိရူပကောပမာမိဿသဒိသဗလန္တိ.

333. ‘‘Veso’’ v.v... thì dễ hiểu. Nhưng đây là (thí dụ về) sự tương đương sức mạnh của sự hỗn hợp giữa (trang sức) định, (trang sức) tỷ dụ và (trang sức) so sánh.

၃၃၃. ‘‘ဝေသော’’ဣစ္စာဒိ. မုနိနော သဘာဝမဓုရော ပကတိမဓုရော ဝေသော ဇိနာဝေဏိကော ဗုဒ္ဓဝေသော စ နေတ္တရသာယနံ ရူပံ လက္ခဏာနုဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နံ ရူပဉ္စ မဓူဝ မဓုရတ္တေန မဓုသမာနာ ဝါစာ ဘာရတီ စ ကံ ဇနံ န သမ္ပီဏေတီတိ. ‘‘သဘာဝမဓုရော’’တိ သမာဓိအလင်္ကာရော စ, ‘‘နေတ္တရသာယန’’န္တိ ရူပကာလင်္ကာရော စ, ‘‘မဓူဝါ’’တိ ဥပမာလင်္ကာရော စာတိ ဣမေ တယော ပီဏနေ အညမညာပေက္ခရဟိတတ္တာ တုလျဗလာတိ ဣမေသံ မိဿတ္တံ ဟောတိ. သဘာဝေန မဓုရောတိ စ, ရသီယတိ အဿာဒီယတီတိ စ, ရသော ရသဘူတော အာယနံ ဂတိ ပဝတ္တိ အဿာတိ ရသာယနံ, ရသဝတ္ထု. ရသာယနမိဝ ရူပံ ရသာယနံ, နေတ္တာနံ ရသာယနန္တိ စ ဝါကျံ.

333. ‘‘Veso’’ v.v... (có nghĩa là): Vẻ ngoài ngọt ngào tự nhiên, ngọt ngào bẩm sinh của bậc Mâu-ni, vẻ ngoài đặc thù của bậc Chiến Thắng, vẻ ngoài của bậc Giác Ngộ, và sắc thân là thuốc bổ cho mắt, sắc thân đầy đủ tướng tốt và tướng phụ, và lời nói, lời phát biểu ngọt ngào như mật ong, thì không làm cho người nào được vui thích hay sao? ‘‘Sabhāvamadhuro’’ (ngọt ngào tự nhiên) là trang sức định. ‘‘Nettarasāyanaṃ’’ (thuốc bổ cho mắt) là trang sức tỷ dụ. Và ‘‘madhūvā’’ (như mật ong) là trang sức so sánh. Ba loại trang sức này có sức mạnh tương đương vì chúng không phụ thuộc lẫn nhau trong việc tạo ra sự vui thích. Do đó, có sự hỗn hợp của chúng. (Giải thích từ:) Sabhāvena madhuro (ngọt ngào tự nhiên). Rasīyati assādīyatīti raso (được nếm, được thưởng thức, nên là vị). Rasabhūto āyanaṃ gati pavatti assāti rasāyanaṃ, rasavatthu (cái có vị làm nguồn gốc, làm đường lối, làm sự diễn tiến, nên là thuốc bổ, là vật có vị). Rasāyanamiva rūpaṃ rasāyanaṃ (sắc thân như thuốc bổ, nên là thuốc bổ). Và câu là nettānaṃ rasāyananti (thuốc bổ cho mắt).

၃၃၄.

334.

အာသီ နာမ သိယာ’တ္ထဿ,ဣဋ္ဌဿာ’သီသနံ ယထာ;

တိလောကေကဂတီ နာထော,ပါတု လောက’မပါယတော.

Lời cầu chúc (āsī) là sự mong ước đối với điều mong muốn. Ví như: Mong rằng bậc Lãnh Đạo, nơi nương tựa duy nhất của ba cõi, hãy bảo vệ thế gian khỏi cảnh khổ.

၃၃၄. အာသိံ [Pg.313] ဒဿေတိ ‘‘အာသိ’’စ္စာဒိနာ. ဣဋ္ဌဿ အဘိမတဿ ဝတ္ထုနော အာသီသနံ ပတ္ထနမိတျနုဝဒိတွာ အာသီ နာမ သိယာတိ ဝိဓီယတေ. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ. တိလောကဿ လောကတ္တယဝတ္တိနော ဇနဿ ဧကဂတိ အသဟာယဂတိ ပဋိသရဏဘူတော နာထော လောကံ သတ္တလောကံ အပါယတော ပါတု ပါလေတူတိ. ဧတ္ထာတိလသိတံ ပါလနမာသီသိတန္တိ.

334. (Tác giả) trình bày về lời cầu chúc qua câu ‘‘āsi’’ v.v... Sau khi lặp lại (định nghĩa) ‘sự mong ước, sự cầu nguyện đối với một sự vật được ưa thích, được chấp nhận’, (tác giả) quy định rằng ‘được gọi là lời cầu chúc’. (Tác giả) nêu ví dụ bằng từ ‘‘yathā’’. (Nghĩa là:) Bậc Lãnh Đạo, là nơi nương tựa duy nhất, nơi nương tựa không ai sánh bằng, là nơi trú ẩn cho chúng sanh trong ba cõi, mong rằng ngài hãy bảo vệ, hãy gìn giữ thế gian, thế giới chúng sanh, khỏi cảnh khổ. Ở đây, sự bảo vệ được mong ước.

၃၃၄. ဣဒါနိ အာသီအလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘အာသီ’’ ဣစ္စာဒိနာ. ဣဋ္ဌဿ အတ္ထဿ ဣစ္ဆိတဝတ္ထုနော အာသီသနာ ပတ္ထနာ အာသီ နာမ သိယာ. ယထာ တတ္ထောဒါဟရဏမေဝံ. တိလောကေကဂတိ တိဘဝဿ အသဟာယသရဏဘူတော နာထော လောကသာမိ လောကံ သတ္တလောကံ အပါယတော ပါတု ရက္ခတူတိ. အာသီ နာမ ပတ္ထနာ, တဒ္ဒီပိကာပိ ဥတ္တိ တန္နာမိကာဝ ဟောတိ. ‘‘တိလောကေကဂတီ’’တိ ဣမသ္မိံ ဥဒါဟရဏေ ပါလနံ အာသီသိတံ. တိဏ္ဏံ လောကာနံ သမာဟာရောတိ စ, ဧကောယေဝ ဂတိ ပဋိသရဏန္တိ စ, တိလောကဿ ဧကဂတီတိ စ ဝါကျံ.

334. Bây giờ, (tác giả) trình bày về trang sức cầu chúc qua câu ‘‘āsī’’ v.v... Sự mong ước, sự cầu nguyện đối với một sự vật được ưa thích, một điều được mong muốn, được gọi là lời cầu chúc. Ví dụ ở đó như sau: Mong rằng bậc Lãnh Đạo, nơi nương tựa duy nhất của ba cõi, nơi trú ẩn không ai sánh bằng của ba cõi, chủ nhân của thế gian, hãy bảo vệ, hãy gìn giữ thế gian, thế giới chúng sanh, khỏi cảnh khổ. Lời cầu chúc là sự cầu nguyện, và lời nói làm sáng tỏ nó cũng có cùng tên gọi. Trong ví dụ ‘‘Tilokekagatī’’ này, sự bảo vệ được mong ước. (Giải thích từ:) Tiṇṇaṃ lokānaṃ samāhāro (tổng hợp của ba cõi), và ekoyeva gati paṭisaraṇanti (chỉ một nơi nương tựa, nơi trú ẩn duy nhất), và câu là tilokassa ekagatī (nơi nương tựa duy nhất của ba cõi).

၃၃၅.

335.

ရသပ္ပတီတိဇနကံ, ဇာယတေ ယံ ဝိဘူသနံ;

ရသဝန္တန္တိ တံ ဉေယျံ, ရသဝန္တဝိဓာနတော.

Bất cứ trang sức nào phát sinh mà tạo ra sự cảm nhận về vị, trang sức đó nên được biết là ‘có vị’ (rasavanta) do sự thể hiện có vị của nó.

၃၃၅. ရသဝန္တမုဒါဟရတိ ‘‘ရသ’’ဣစ္စာဒိနာ. ယံ ဝိဘူသနမလင်္ကရဏံ ရသာဘာသာဒိနော ပတီတိဇနကံ အဝဂမသမ္ပာဒကံ ဇာယတေ, တံ ဝိဘူသနံ ရသဝန္တဝိဓာနတော သမ္ပာဒနတော ‘‘ရသဝန္တ’’န္တိ ဝိညေယျံ ယထာ အတ္ထပ္ပတီတိ ဇနကော သဒ္ဒေါ ‘‘အတ္ထဝါ’’တိ.

335. (Tác giả) nêu ví dụ về (trang sức) có vị qua câu ‘‘rasa’’ v.v... Bất cứ sự tô điểm, trang sức nào phát sinh mà tạo ra sự cảm nhận, mang lại sự thấu hiểu về sự tương tự của vị v.v..., trang sức đó nên được hiểu là ‘có vị’ do sự thể hiện, sự tạo ra (vị). Giống như một từ tạo ra sự hiểu biết về ý nghĩa được gọi là ‘có ý nghĩa’.

၃၃၅. ဥဒ္ဒေသေ ရသီတိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌရသာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ရသ’’ဣစ္စာဒိနာ. ယံ ဝိဘူသနံ ဝုတ္တာလင်္ကာရာနမန္တရေ ယော ကောစိ အလင်္ကာရော ရသပ္ပတီတိဇနကံ သိင်္ဂါရာဒိနဝဝိဓရသေသု ဧကဿ ရသဿ ဝါ တဿေဝ ရသာဘာသဿ ဝါ [Pg.314] အဝဗောဓနံ သမ္ပာဒေန္တော ဇာယတေ, တံ ဝိဘူသနံ ရသဝန္တဝိဓာနတော အတ္တနော ရသသဟိတဘာဝဿ ပကာသနတော ရသဝန္တန္တိ ရသီတိ ဉေယျန္တိ. ယထာ အတ္ထပ္ပတီတိဇနကော သဒ္ဒေါ ‘‘အတ္ထဝါ’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ရသပ္ပတီတိဇနကော အလင်္ကာရော ရသဝန္တော ‘‘ရသီ’’တိ စ ဝုစ္စတိ. ရသဿ ပတီတိ စ, တံ ဇနေတီတိ စ, ရသော အဿ အတ္ထီတိ စ, ရသဝတော ဘာဝေါတိ စ, တဿ ဝိဓာနံ သမ္ပာဒနန္တိ စ ဝါကျံ.

335. (Tác giả) trình bày về trang sức vị, được chỉ ra là ‘rasī’ trong phần đề mục, qua câu ‘‘rasa’’ v.v... Bất cứ sự tô điểm nào, bất cứ trang sức nào trong số các trang sức đã được đề cập, mà phát sinh trong khi tạo ra sự thấu hiểu về một trong chín loại vị bắt đầu bằng vị ái tình, hoặc về sự tương tự của chính vị đó, mà tạo ra sự cảm nhận về vị, thì sự tô điểm đó, do sự thể hiện có vị, do sự biểu lộ trạng thái có vị của chính nó, nên được biết là ‘rasavanta’ hay ‘rasī’. Giống như một từ tạo ra sự hiểu biết về ý nghĩa được gọi là ‘có ý nghĩa’, cũng vậy, một trang sức tạo ra sự cảm nhận về vị được gọi là ‘rasavanta’ hay ‘rasī’. (Giải thích từ:) Rasassa patīti (sự cảm nhận về vị), và taṃ janetīti (cái tạo ra nó), và raso assa atthīti (nó có vị), và rasavato bhāvo (trạng thái có vị), và tassa vidhānaṃ sampādanaṃ (sự thể hiện, sự tạo ra của nó) là các câu (phân tích).

၃၃၆.

336.

ရာဂါနတဗ္ဘုတသရောဇမုခံ ဓရာယ,ပါဒါ တိလောကဂုရုနော’ဓိကဗဒ္ဓရာဂါ;

အာဒါယ နိစ္စသရသေန ကရေန ဂါဠှံ,သဉ္စုမ္ဗယန္တိ သတတာဟိတသမ္ဘမေန.

Với khuôn mặt là đóa sen tuyệt diệu cúi xuống vì lòng sùng mộ, với lòng sùng mộ được kết chặt mãnh liệt, (nữ thần) Đất dùng bàn tay luôn ẩm ướt của mình nắm chặt đôi chân của bậc Đạo Sư ba cõi và hôn lên chúng với sự tôn kính không ngừng.

၃၃၆. ဥဒါဟရတိ ‘‘ရာဂ’’ဣစ္စာဒိ. ဓရာယ ပထဝီအင်္ဂနာယ ရာဂေန အာနတံ, မုခံ. ရာဂံ ရတ္တဝဏ္ဏံ အာနတံ နိန္နမိတံ, သရောဇံ. ပဌမေ အဗ္ဘုတသရောဇသဒိသတာယ မုခံ, တေန သမာနာဓိကရဏန္တိ ရာဂါနတေန သမာသော. ဒုတိယေ တု ရာဂါနတဉ္စ တံ အဗ္ဘုတသရောဇံ ပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ သိရီပါဒသမ္ပဋိဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဥဋ္ဌဟမစ္ဆရိယပဒုမဉ္စ, တမေဝ တဿာ မုခသဒိသတ္တာ မုခန္တိ ရာဂါနတဗ္ဘုတသရောဇမုခံ. တိလောကဂုရုနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါဒါ. ကီဒိသာ? အဓိကဗန္ဓော ရာဂေါ အနုရာဂေါ, ရတ္တဝဏ္ဏော ဝါ ယေသံ တေ, တထာဝိဓာ. နိစ္စမနဝရတံ သရသေန ရသဝတာ ကရေန ဟတ္ထေန, ရံသိနာ ဝါ ဂါဠှံ အာဒါယ ဂဟေတွာ သတတံ နိစ္စံ အာဟိတော သမ္ဘမော အာဒရော, တဒဘိမုခတာ ဝါ, တေန သဉ္စုမ္ဗယန္တိ, နိက္ခိပန္တိ ဝါ. ဧတ္ထ သိလေသရူပကေဟိ သမ္ဘောဂသိင်္ဂါရရသာဘာသော ဇနျတေ. သိင်္ဂါရော ဒုဝိဓော ဝိပ္ပလမ္ဘော, သမ္ဘောဂေါ စေတိ. တေသု ဝိပ္ပလမ္ဘောဝ သမဂ္ဂဝဏ္ဏနာဓာရတ္တာ မနောဟရော, နေဒိသော သမ္ဘောဂေါ. သမ္ဘောဂါဘာသေ တု ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. တထာပိ’ဟာ’ဓိဂတံ သမ္ဘောဂါဘာသောဒါဟရဏံ ဗာလပ္ပဗောဓနတ္ထံ ကိဉ္စိ ဝိစာရေဿာမ. တတြ ပါဒါနံ ကာမုကတ္တံ [Pg.315] ဓရာယ ကာမိနိတ္တဉ္စ ဝါကျသာမတ္ထိယာ ဝိညာယတေ. သဒ္ဒေန ဝုစ္စမာနံ ပုန ဝုတ္တံ သိယာ. အတြ ပါဒါနံ တံ ဝိညေယျံ, ရတျုက္ကံသာဘာသော ယဒိ ကဝိနာ ပဋိပါဒေတဗ္ဗော န ဘဝေယျ, တဒါ ဂါထာယမနနုပပန္နံ သိယာတိ ဧဝံဝိဓဝစနတောဝ ပါဒါ ရတျာဘာသဝန္တောတိ ဂမျတေ. ရတိယာ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝါဘာသော ဓရာကာမိနိ, ရမ္မဒေသာဒိဝိသေသာဘာဝေ အစ္ဆရိယပဒုမုဂ္ဂမနာဘာဝတော အဗ္ဘုတသရောဇသဒ္ဒသဝနေန ဂမ္မမာနာ ရမ္မဒေသာဒယော ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝါဘာသာ, ဗျဘိစာရီဘာဝါဘာသဗောဓကာနိ ကဝိဝစနာနိ အနုဘာဝါဘာသော. တထာ ဟိ ‘‘နိစ္စသရသေန ကရေန ဂါဠှံ အာဒါယာ’’တိ ကရဿ သရသတာဂါဠှဂ္ဂဟဏကထနေန ဟရိသာဒယော ဂမျန္တေ. ‘‘သတတာဟိတသမ္ဘမေနာ’’တိ ဣမိနာ ဥဿုက္ကတ္တာဒယော ပဟီယန္တီတိ ဧဝံ ဗန္ဓဝုတ္တီတိ ဝိဘာဝါဒီဟိ ဗန္ဓတ္ထာဘာသာနံ မနသိ ယော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အာနန္ဒာဘာသော, သော ရသာဘာသော သမ္ဘောဂရသာဘာသော ဝုတ္တောတိ.

336. Nêu lên ví dụ bằng câu “rāga” v.v… Khuôn mặt của nàng thiếu nữ đất (pathavīaṅganā) được cúi xuống (ānataṃ) do ái luyến (rāgena). Bông sen (sarojaṃ) có màu đỏ (rattavaṇṇaṃ) được cúi xuống (ānataṃ). Trong trường hợp thứ nhất, khuôn mặt (mukhaṃ) do tương tự với bông sen kỳ diệu (abbhutasarojasadisatāya), do đó có sự đồng nhất vị trí (samānādhikaraṇa) nên có sự kết hợp (samāso) với “rāgānatena”. Còn trong trường hợp thứ hai, “rāgānatabbhutasarojamukhaṃ” là khuôn mặt (mukhaṃ) chính là đóa sen kỳ diệu (abbhutasarojaṃ) cúi xuống vì ái luyến (rāgānataṃ), đóa sen kỳ diệu (acchariyapadumaṃ) trồi lên từ lòng đất (pathaviṃ bhinditvā uṭṭhahaṃ) để đón nhận gót sen (sirīpādasampaṭiggahaṇatthaṃ), và chính nó (tameva) do tương tự với khuôn mặt của nàng (tassā mukhasadisattā). Đôi chân (pādā) của bậc Đạo Sư Ba Cõi (Tilokaguruno), bậc Chánh Đẳng Chánh Giác (sammāsambuddhassa). Như thế nào? Những đôi chân ấy (te) có sự ái luyến (anurāgo) hay màu đỏ (rattavaṇṇo) được kết buộc một cách mãnh liệt (adhikabandho rāgo), là như vậy (tathāvidhā). (Những đôi chân ấy) luôn luôn (niccamanavarataṃ) dùng bàn tay (karena hatthena) hay tia sáng (raṃsinā) đầy tình cảm (sarasena rasavatā) mà nắm giữ (ādāya gahetvā) một cách chặt chẽ (gāḷhaṃ), và luôn luôn (satataṃ niccaṃ) hôn lên (sañcumbayanti) hay đặt xuống (nikkhipanti) với sự kính trọng (sambhamo ādaro) hay sự hướng tâm (tadabhimukhatā) được thể hiện (āhito). Ở đây, cái bóng của vị ái luyến trong sự kết hợp (sambhogasiṅgārarasābhāso) được tạo ra (janyate) bởi các phép tu từ chơi chữ (silesa) và ẩn dụ (rūpaka). Vị ái luyến (siṅgāro) có hai loại: vị ái luyến trong sự xa cách (vippalambho) và vị ái luyến trong sự kết hợp (sambhogo). Trong số đó, chỉ có vị ái luyến trong sự xa cách (vippalambhova) mới làm say mê lòng người (manoharo) do là nền tảng cho sự miêu tả toàn diện (samaggavaṇṇanādhārattā), còn vị ái luyến trong sự kết hợp (sambhogo) thì không như vậy (nediso). Còn về cái bóng của vị ái luyến trong sự kết hợp (sambhogābhāse) thì không có gì đáng nói (vattabbameva natthi). Tuy nhiên, ở đây (iha) chúng ta sẽ xem xét một chút (kiñci vicāressāma) ví dụ về cái bóng của vị ái luyến trong sự kết hợp (sambhogābhāsodāharaṇaṃ) đã được trình bày (adhigataṃ) để làm sáng tỏ cho người mới học (bālappabodhanatthaṃ). Ở đó, tính cách của người tình (kāmukattaṃ) của đôi chân (pādānaṃ) và tính cách của người yêu (kāminittañca) của đất (dharāya) được hiểu (viññāyate) qua năng lực của câu văn (vākyasāmatthiyā). Nếu được nói ra bằng lời (saddena vuccamānaṃ) thì sẽ trở thành sự lặp lại (puna vuttaṃ siyā). Ở đây, điều đó (taṃ) về đôi chân (pādānaṃ) cần được hiểu rằng (viññeyyaṃ), nếu cái bóng của sự ái luyến tột bậc (ratyukkaṃsābhāso) không được nhà thơ trình bày (kavinā paṭipādetabbo na bhaveyya), thì điều đó sẽ không phù hợp (ananupapannaṃ siyā) trong câu kệ (gāthāyaṃ); chính từ những lời nói như vậy (evaṃvidhavacanatova) mà người ta hiểu rằng (gamyate) đôi chân (pādā) có cái bóng của sự ái luyến (ratyābhāsavanto). Cái bóng của nhân tố nương tựa (ālambaṇavibhāvābhāso) của ái luyến (ratiyā) là nàng thiếu nữ đất (dharākāmini); do không có sự xuất hiện của đóa sen kỳ diệu (acchariyapadumuggamanābhāvato) trong trường hợp không có những nơi chốn đặc biệt đáng yêu (rammadesādivisesābhāve), nên những nơi chốn đáng yêu v.v… (rammadesādayo) được hiểu (gammamānā) qua việc nghe từ “bông sen kỳ diệu” (abbhutasarojasaddasavanena) là những cái bóng của nhân tố kích thích (uddīpanavibhāvābhāsā); những lời nói của nhà thơ (kavivacanāni) cho biết cái bóng của những trạng thái tâm thoáng qua (byabhicārībhāvābhāsabodhakāni) là cái bóng của những biểu hiện bên ngoài (anubhāvābhāso). Thật vậy, qua câu “niccasarasena karena gāḷhaṃ ādāyā”, bằng cách nói về sự tình cảm (sarasatā) và sự nắm giữ chặt chẽ (gāḷhaggahaṇakathanena) của bàn tay (karassa), người ta hiểu được sự hân hoan v.v… (harisādayo gamyante). Qua câu “satatāhitasambhamenā”, sự háo hức v.v… (ussukkattādayo) được hiểu ngầm (pahīyanti); do đó, cái bóng của niềm vui (ānandābhāso) nảy sinh trong tâm trí (manasi yo uppajjati) từ những cái bóng của các yếu tố cấu thành (bandhatthābhāsānaṃ) bởi các nhân tố v.v… (vibhāvādīhi) được gọi là cái bóng của vị (rasābhāso), cái bóng của vị ái luyến trong sự kết hợp (sambhogarasābhāso).

၃၃၆. ဣဒါနိ ဥဒါဟရဏံ ဒဿေန္တော ဥတ္တရိပိ ဒဿေတဗ္ဗသိင်္ဂါရဟဿကရုဏာဒိရသုဒ္ဒေသဿ အနုရူပတော သိင်္ဂါရရသယုတ္တမေဝ ဒဿေတိ ‘‘ရာဂါ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဓရာယ မဟီအင်္ဂနာယ ရာဂါနတဗ္ဘုတသရောဇမုခံ ရာဂေန အနုရာဂေန အဘိမုခံ ကတွာ နမိတံ အစ္ဆရိယဂုဏောပေတပဒုမသဒိသာနနံ နော စေ, ရတ္တဝဏ္ဏံ အာနတံ အဗ္ဘုတသရောဇသင်္ခတမုခံ တိလောကဂုရုနော ဘုဝနတ္တယာနုသာသကဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါဒါ အဓိကဗဒ္ဓရာဂါ အဓိကဗဒ္ဓါနုရာဂဝန္တာ နော စေ, ပုဗ္ဗကမ္မေန ကတအဓိကရတ္တဝဏ္ဏာ နိစ္စသရသေန ကရေန သတတာနုရာဂယုတ္တေန ဟတ္ထေန နော စေ, အဝိကလတ္တာ သတတသမ္ပတ္တိသဟိတေန ကိရဏေန ဂါဠှံ အာဒါယ ဂါဠှံ ဂဟေတွာ နော စေ, ဖုသိတွာ သတတာဟိတသမ္ဘမေန နိစ္စံ ကတာဒရေန နော စေ, နိရန္တရာဟိတအဘိမုခဘာဝေန သဉ္စုမ္ဗယန္တိ [Pg.316] စုမ္ဗန္တိ နော စေ, ဌိတိကြိယာသာဓနတ္တေန ဖုသန္တီတိ.

336. Bây giờ, khi trình bày ví dụ, và cũng để phù hợp với việc đề cập đến các vị như vị ái luyến, vị hài hước, vị bi ai v.v… sẽ được trình bày sau này, ngài chỉ trình bày (ví dụ) liên quan đến vị ái luyến (siṅgārarasāyuttaṃ) bằng câu “rāgā” v.v… Khuôn mặt sen kỳ diệu cúi xuống vì ái luyến (rāgānatabbhutasarojamukhaṃ) của nàng thiếu nữ đất (Dharāya mahīaṅganāya) là khuôn mặt (ānanaṃ) tương tự đóa sen (padumasadisaṃ) có phẩm chất kỳ diệu (acchariyaguṇopetaṃ) được làm cho hướng về (abhimukhaṃ katvā) và cúi xuống (namitaṃ) bởi ái luyến (rāgena anurāgena); hoặc là (no ce), khuôn mặt (mukhaṃ) được gọi là đóa sen kỳ diệu (abbhutasarojasaṅkhataṃ) có màu đỏ (rattavaṇṇaṃ) cúi xuống (ānataṃ). Đôi chân (pādā) của bậc Đạo Sư Ba Cõi (tilokaguruno), bậc Giáo Hóa Ba Cõi (bhuvanattayānusāsakassa), bậc Chánh Đẳng Chánh Giác (sammāsambuddhassa) có ái luyến được kết buộc mãnh liệt (adhikabaddharāgā), tức là có sự ái luyến được kết buộc mãnh liệt (adhikabaddhānurāgavantā); hoặc là (no ce), có màu đỏ đậm (adhikarattavaṇṇā) được tạo ra bởi nghiệp quá khứ (pubbakammena kata). (Những đôi chân ấy) dùng bàn tay (karena) đầy tình cảm thường xuyên (niccasarasena), tức là bàn tay (hatthena) luôn có ái luyến (satatānurāgayuttena); hoặc là (no ce), dùng tia sáng (kiraṇena) luôn đầy đủ (satatasampattisahitena) do sự không thiếu sót (avikalattā), mà nắm giữ (ādāya) một cách chặt chẽ (gāḷhaṃ), tức là nắm lấy (gahetvā) một cách chặt chẽ (gāḷhaṃ); hoặc là (no ce), tiếp xúc (phusitvā), và hôn lên (sañcumbayanti) với sự kính trọng được thể hiện luôn luôn (satatāhitasambhamena), tức là với sự kính trọng được thực hiện luôn luôn (niccaṃ katādarena); hoặc là (no ce), với trạng thái hướng tâm được thể hiện không ngừng (nirantarāhitaabhimukhabhāvena), tức là hôn lên (cumbanti); hoặc là (no ce), tiếp xúc (phusanti) do là phương tiện thực hiện hành động đứng (ṭhitikriyāsādhanattena).

ရာဂေန အနုရာဂေန အာနတံ အဘိမုခီကတမိတိ စ, အဗ္ဘုတဉ္စ တံ သရောဇဉ္စေတိ စ, တေန သဒိသတာယ အဗ္ဘုတသရောဇဉ္စ တံ မုခဉ္စေတိ စ, ရာဂါနတဉ္စ တံ အဗ္ဘုတသရောဇမုခဉ္စေတိ စ, ရာဂံ ရတ္တဝဏ္ဏံ အာနတံ နိန္နမိတိ စ, တဉ္စ တံ အဗ္ဘုတသရောဇဉ္စေတိ စ, တမေဝ တာဒိသမုခသဒိသတ္တာ မုခမိတိ စ, တိလောကဿ ဂုရူတိ စ, အဓိကံ ကတွာ ဗဒ္ဓေါ, အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မေန ဝါ ကတော, ရာဂေါ အနုရာဂေါ ရတ္တဝဏ္ဏော ဝါ ယေသမိတိ စ, ရသေန အနုရာဂေန သမ္ပတ္တိယာ ဝါ သဟ ဝတ္တမာနောတိ စ, အာဟိတော ဝိဟိတော စ သော သမ္ဘမော အာဒရော တဒဘိမုခဘာဝေါ ဝါ စေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

Phân tích cú pháp (viggaho) như sau: ‘được cúi xuống (ānataṃ), được làm cho hướng về (abhimukhīkataṃ) bởi ái luyến (rāgena anurāgena)’; và ‘đó là bông sen (taṃ sarojaṃ) kỳ diệu (abbhutaṃ)’; và ‘do tương tự với nó (tena sadisatāya), đó là khuôn mặt (taṃ mukhaṃ) và là bông sen kỳ diệu (abbhutasarojaṃ)’; và ‘đó là khuôn mặt sen kỳ diệu (taṃ abbhutasarojamukhaṃ) cúi xuống vì ái luyến (rāgānataṃ)’; và ‘cúi xuống (ānataṃ ninnam) màu đỏ (rāgaṃ rattavaṇṇaṃ)’; và ‘đó là bông sen kỳ diệu (taṃ abbhutasarojaṃ)’; và ‘chính nó (tameva) là khuôn mặt (mukhaṃ) do tương tự với khuôn mặt như vậy (tādisamukhasadisattā)’; và ‘bậc Đạo Sư (guru) của ba cõi (tilokassa)’; và ‘sự ái luyến (rāgo anurāgo) hay màu đỏ (rattavaṇṇo) của những vị ấy (yesaṃ) được kết buộc (baddho) một cách mãnh liệt (adhikaṃ katvā), hoặc được tạo ra (kato) bởi nghiệp quá khứ của chính mình (attano pubbakammena)’; và ‘hiện hữu cùng với (saha vattamāno) tình cảm (rasena anurāgena) hay sự sung túc (sampattiyā)’; và ‘sự kính trọng (sambhamo ādaro) hay trạng thái hướng tâm đó (tadabhimukhabhāvo) được thể hiện (āhito vihito)’.

ဧတ္ထ ‘‘ရာဂါနတာ’’တိအာဒိကေန သိလေသာလင်္ကာရေန စ ‘‘အဗ္ဘုတသရောဇမုခ’’န္တိ ရူပကာလင်္ကာရေန စ သမ္ဘောဂသိင်္ဂါရရသာဘာသော ဥပ္ပာဒီယတိ. တာဒိသံ ဣတ္ထိပုရိသာနံ သမ္ဘောဂါဘာဝေန, တဒါကာရေန စ ကပ္ပိတတ္တာ ရသာဘာသော နာမာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သိင်္ဂါရဿ အာယောဂဝိပ္ပယောဂသမ္ဘောဂဝသေန တိဝိဓတ္တေပိ အာယောဂဝိပ္ပယောဂဒွယံ ဝိပ္ပလမ္ဘမေဝါတိ ဝိပ္ပလမ္ဘော, သမ္ဘောဂေါ စေတိ ဒုဝိဓော ဟောတိ. တေသု ဝိပ္ပလမ္ဘောဝ အနူနဝဏ္ဏနာယ ဘူမိတ္တာ မနောဟရော. သမ္ဘောဂေါ ပန တာဒိသော န ဟောတိ. သမ္ဘောဂါဘာသောပိ ဟီနော ဟောတိ. ဧဝံ သန္တေ ပယောဂံ ကတွာ ကုရုမာနာယ ဝဏ္ဏနာယ ဥစိတဘာဝေန ဣဟာဓိဂတသမ္ဘောဂသိင်္ဂါရရသာဘာသေန ရသိဘူတာလင်္ကာရဿ ဥဒါဟရဏေ ရသာဘာသော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပါဒါနံ ကာမုကဘာဝါဘာသေ စ ဓရာယ ကာမိနီဘာဝါဘာသေ စ ဝါစကပဒေန အဝုတ္တေပိ ‘‘ဓရာယ ပါဒါ တိလောကဂုရုနော’’တိ ဣဒံ ဌပေတွာ ပါဏိဓမ္မပကာသကေဟိ အဝသေသပဒေဟိ ဉာယတေ.

Ở đây, cái bóng của vị ái luyến trong sự kết hợp (sambhogasiṅgārarasābhāso) được tạo ra (uppādīyati) bởi phép tu từ chơi chữ (silesālaṅkārena) trong câu “rāgānatā” v.v… và bởi phép tu từ ẩn dụ (rūpakālaṅkārena) trong câu “abbhutasarojamukhaṃ”. Cần phải hiểu rằng (daṭṭhabbo) đó được gọi là cái bóng của vị (rasābhāso nāma) do không có sự kết hợp (sambhogābhāvena) của người nam và người nữ như vậy (tādisaṃ itthipurisānaṃ), và do được tưởng tượng (kappitattā) theo hình thức đó (tadākārena). Mặc dù vị ái luyến (siṅgārassa) có ba loại theo phương diện sự nỗ lực (āyoga), sự xa cách (vippayoga), và sự kết hợp (sambhoga), nhưng vì cả hai loại là sự nỗ lực và sự xa cách (āyogavippayogadvayaṃ) đều là sự xa cách (vippalambhameva), nên có hai loại là vị ái luyến trong sự xa cách (vippalambho) và vị ái luyến trong sự kết hợp (sambhogo). Trong số đó, chỉ có vị ái luyến trong sự xa cách (vippalambhova) mới làm say mê lòng người (manoharo) do là mảnh đất (bhūmittā) cho sự miêu tả không thiếu sót (anūnavaṇṇanāya). Còn vị ái luyến trong sự kết hợp (sambhogo) thì không như vậy (tādiso na hoti). Cái bóng của vị ái luyến trong sự kết hợp (sambhogābhāsopi) cũng thấp kém hơn (hīno hoti). Khi sự việc là như vậy (evaṃ sante), trong ví dụ về phép tu từ đã trở thành vị (rasibhūtālaṅkārassa) với cái bóng của vị ái luyến trong sự kết hợp (sambhogasiṅgārarasābhāsena) đã được trình bày ở đây (ihādhigata) một cách thích hợp (ucitabhāvena) bởi sự miêu tả (vaṇṇanāya) đang được thực hiện (kurumānāya) sau khi đã sử dụng (payogaṃ katvā), cái bóng của vị (rasābhāso) cần được hiểu như vậy (evaṃ veditabbo). Mặc dù cái bóng của trạng thái người tình (kāmukabhāvābhāse) của đôi chân (pādānaṃ) và cái bóng của trạng thái người yêu (kāminībhāvābhāse) của đất (dharāya) không được nói đến (avuttepi) bằng từ ngữ chỉ định (vācakapadena), nhưng điều đó được hiểu (ñāyate) qua các từ còn lại (avasesapadehi) làm sáng tỏ bản chất của sự sống (pāṇidhammapakāsakehi), ngoại trừ câu “dharāya pādā tilokaguruno”.

ဒွိန္နံ [Pg.317] အညမညံ ရတိအာဘာသော ‘‘အဓိကဗဒ္ဓရာဂါ ရာဂါနတ’’န္တိ ဣမေဟိ ဝုတ္တော. အယံ ရတိအာဘာသော ဣဓ ဌာယီဘာဝေါ ပုရိသရတိယာ ဣတ္ထိယာ စ, ဣတ္ထိရတိယာ ပုရိသဿ စ အာလမ္ဗဏတ္တာ ပါဒကာမုကဓရာကာမိနိယော ဒွေ အညမညံ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝါဘာသာ ဟောန္တိ. ရမ္မဒေသာဒိဝိသေသံ ဝိနာ အစ္ဆရိယပဒုမောဒယဿ အဘာဝတော အဗ္ဘုတသရောဇသဒ္ဒဿ ဥစ္စာရဏေန ဂမ္မမာနာ ရမ္မဒေသာဒယော ရတိံ ဥဒ္ဒီပယန္တီတိ ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝါဘာသာ နာမ. ‘‘နိစ္စသရသေန ကရေန ဂါဠှမာဒါယာ’’တိ ဣမိနာ ကရဿ သရသဘာဝဿ စ ဂါဠှံ ဂဟဏဿ စ ဝုတ္တတ္တာ ဟရိသာဒယော ဉာယန္တေ. ‘‘သတတာဟိတသမ္ဘမေနာ’’တိ ဣမိနာ ဥဿာဟာဒယော ဉာယန္တိ. တတ္ထ ဟရိသဥဿာဟာဒယော ဗျဘိစာရီဘာဝါဘာသာ နာမ ဟောန္တိ. တေ ဗျဘိစာရီဘာဝါဘာသေ ပကာသေန္တာနိ ယထာဝုတ္တကဝိဝစနာနိ အနုဘာဝါဘာသာ နာမာတိ ဧဝံ ဗန္ဓေ ဒိဿမာနဌာယီဘာဝဗျဘိစာရီဘာဝဝိဘာဝအနုဘာဝေဟိ အတ္ထာဝဗောဓံ ကရောန္တာနံ ပဏ္ဍိတာနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ယော သန္တောသာဘာသသင်္ခါတော ရသာဘာသော အတ္ထိ, သော ဣဓ သမ္ဘောဂရသာဘာသောတိ ကထိတောတိ. ဌာယီဘာဝါဒယော ဥပရိ အာဝိဘဝိဿန္တိ.

Sự tương tự của tình yêu (ratiābhāso) giữa hai người được nói đến bằng những từ này: “adhikabaddharāgā rāgānata” (những người có ái luyến bị trói buộc quá mức, bị ái luyến khuất phục). Sự tương tự của tình yêu này ở đây là trạng thái thường trực (ṭhāyībhāvo) đối với tình yêu của người nam dành cho người nữ, và của người nữ dành cho người nam. Do là đối tượng (ālambaṇattā), hai người yêu nhau, người mang chiếc vòng chân và người khao khát, trở thành sự tương tự của nhân tố quyết định đối tượng (ālambaṇavibhāvābhāsā) cho nhau. Do không có sự xuất hiện của hoa sen kỳ diệu nếu không có nơi chốn thú vị đặc biệt, v.v., nên những nơi chốn thú vị, v.v., được hiểu qua việc phát âm từ “abbhutasarojassa” (của hoa sen kỳ diệu), kích thích tình yêu, nên được gọi là sự tương tự của nhân tố quyết định kích thích (uddīpanavibhāvābhāsā). Qua câu “niccasarasena karena gāḷhamādāyā” (sau khi nắm chặt bằng bàn tay luôn ẩm ướt), do việc nói đến trạng thái ẩm ướt của bàn tay và việc nắm chặt, nên hỷ lạc, v.v., được nhận biết. Qua câu “satatāhitasambhamenā” (với sự bối rối được áp đặt liên tục), nên sự nỗ lực, v.v., được nhận biết. Trong đó, hỷ lạc, nỗ lực, v.v., được gọi là sự tương tự của các trạng thái tạm thời (byabhicārībhāvābhāsā). Những lời mô tả như đã nói, vốn biểu lộ những sự tương tự của các trạng thái tạm thời ấy, được gọi là sự tương tự của các trạng thái kế tùy (anubhāvābhāsā). Như vậy, đối với các bậc học giả, những người liễu giải ý nghĩa thông qua các trạng thái thường trực, trạng thái tạm thời, nhân tố quyết định, và trạng thái kế tùy có thể thấy được trong tác phẩm, có một sự tương tự của vị (rasābhāso) khởi lên, được gọi là sự tương tự của sự mãn nguyện (santosābhāsa), ở đây được gọi là sự tương tự của vị ái luyến tương hợp (sambhogarasābhāso). Các trạng thái thường trực, v.v., sẽ được làm rõ ở phần sau.

၃၃၇.

337.

ဣစ္စာ’နုဂမ္မ ပုရိမာစရိယာနုဘာဝံ,သင်္ခေပတော နိဂဒိတော’ယ’မလင်္ကတီနံ;

ဘေဒေါ’ပရူပရိ ကဝီဟိ ဝိကပ္ပိယာနံ,ကော နာမ ပဿိတု’မလံ ခလု တာသ’မန္တံ.

Như vậy, noi theo năng lực của các vị thầy đi trước, sự phân loại các thi cú này đã được trình bày một cách tóm lược. Quả thật, ai có thể thấy được tận cùng của chúng, vốn được các thi sĩ sáng tạo thêm mãi về sau.

ဣတိ သံဃရက္ခိတမဟာသာမိပါဒဝိရစိတေ

Như vậy, trong tác phẩm được biên soạn bởi trưởng lão Mahāsāmi Saṅgharakkhita

သုဗောဓာလင်္ကာရေ

Trong quyển Subodhālaṅkāra (Thi Pháp Dễ Hiểu)

အတ္ထာလင်္ကာရာဝဗောဓော နာမ

có tên là Sự Liễu Giải Về Thi Cú Ý Nghĩa

စတုတ္ထော ပရိစ္ဆေဒေါ.

Chương Thứ Tư.

၃၃၇. ဧဝမုဒ္ဒေသာနုက္ကမေန ယထာပဋိညာတံ နိဋ္ဌပေတွာ ဣဒါနိ နိဂမနပုဗ္ဗကံ ဗဟုတ္တမေသံ နိဒ္ဒိသိတုမာဟ ‘‘ဣစ္စိ’’စ္စာဒိ. ဣတိ [Pg.318] ဣမိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန ပုရိမာနံ ဒဏ္ဍီအာဒီနံ အာစရိယာနံ အာနုဘာဝံ ဗန္ဓလက္ခဏာနိ အနုဂမ္မ အနုဂန္တွာ အလင်္ကတီနမလင်္ကာရာနံ အယံ ဘေဒေါ သင်္ခေပတော နိဂဒိတော ကထိတော. သင်္ခေပတောတိ ဝုတ္တော, ကသ္မာတိ အာဟ ‘‘ဥပရူပရီ’’တိအာဒိ. ဥပရူပရိ ဒီဃကာလမာရဗ္ဘ ယာဝေဒါနိ မတ္ထကမတ္ထကေ ကဝီဟိ ဝိကပ္ပိယာနံ ပဘေဒိယမာနာနံ တာသမလင်္ကတီနံ အန္တံ ပရိယန္တံ ပဿိတုံ ခလု ဧကန္တေန ကော နာမ ဇနော အလံ သမတ္ထော.

337. Sau khi đã hoàn thành như đã hứa theo thứ tự của đề cương, bây giờ để chỉ ra sự đa dạng của chúng với phần kết luận đi trước, ngài nói “icci”, v.v. “Iti” (như vậy) là theo cách đã được nói. Noi theo năng lực và các đặc điểm sáng tác của các vị thầy đi trước như Daṇḍin, v.v., sự phân loại các thi cú này đã được trình bày một cách tóm lược. Tại sao lại nói là “tóm lược”? Ngài nói “uparūpari” (thêm mãi về sau), v.v. Bắt đầu từ thời xa xưa cho đến tận ngày nay, ở các cấp độ cao nhất, quả thật có người nào hoàn toàn có khả năng thấy được tận cùng của những thi cú ấy, vốn đang được các thi sĩ đa dạng hóa và phân loại.

ဣတိ မဟာသာမိနာမိကာယံ သုဗောဓာလင်္ကာရဋီကာယံ

Như vậy, trong quyển Subodhālaṅkāraṭīkā (Phụ Chú Thi Pháp Dễ Hiểu) được đặt theo tên của vị Mahāsāmi

စတုတ္ထော ပရိစ္ဆေဒေါ.

Chương Thứ Tư.

၃၃၇. ဧဝံ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန ယထာပဋိညာတေ အတ္ထာလင်္ကာရေ နိဋ္ဌပေတွာ ဣဒါနိ နိဂမနမုခေန ဧသံ အတ္ထာလင်္ကာရာနံ ဗဟုဘာဝံ ဒဿေတိ ‘‘ဣစ္စာနုဂမ္မ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဣတိ ယထာဝုတ္တနယေန ပုရိမာစရိယာနုဘာဝံ ပုဗ္ဗကာလိကာနံ ဒဏ္ဍီဘဒ္ဒပါဏာဒီနံ အလင်္ကာရသတ္ထသင်္ခါတာနုဘာဝံ အနုဂမ္မ အလင်္ကတီနံ အယံ ဘေဒေါ သင်္ခေပတော နိဂဒိတော မယာ ဝုတ္တော သင်္ဂဟိတော. ကသ္မာတိ စေ? ဥပရူပရိ ဒီဃကာလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇ္ဇတနာ ကဝီဟိ ရစနာကတ္တာရေဟိ ဝိကပ္ပိယာနံ အနေကပ္ပကာရတော ကပ္ပိယမာနတ္တာ ပုထက္ကရိယမာနာနံ တာသမလင်္ကတီနံ အန္တံ ပရိယန္တံ ပဿိတုံ ခလု ဧကန္တေန ကော နာမ ပုဂ္ဂလော အလံ သမတ္ထောတိ. သင်္ဂဟမနာဒိယိတွာ ကေနာပိ ပရိယန္တံ အဓိဂန္တုံ န သက္ကာတိ အဓိပ္ပာယော. ပုရေ ဘဝါတိ စ, ပုရိမာ စ တေ အာစရိယာ စေတိ စ, တေသမာနုဘာဝေါတိ စ, ဝိသေသတော အသင်္ကရတော ကပ္ပိယန္တိ စ ဝါကျံ.

337. Sau khi đã hoàn thành các thi cú ý nghĩa như đã hứa theo thứ tự của đề cương, bây giờ, qua phần kết luận, ngài chỉ ra sự đa dạng của các thi cú ý nghĩa này bằng câu “iccānugamma”, v.v. “Iti” (như vậy) là theo phương pháp đã được nói. Noi theo năng lực, được biết đến là khoa học về thi pháp, của các vị thầy thời xưa như Daṇḍin, Bhaddapāṇi, v.v., sự phân loại các thi cú này đã được tôi trình bày và biên soạn một cách tóm lược. Nếu hỏi tại sao? Bởi vì từ thời xa xưa cho đến ngày nay, chúng đang được các thi sĩ và nhà sáng tác hình thành theo nhiều cách và được phân biệt khác nhau, nên quả thật có cá nhân nào hoàn toàn có khả năng thấy được tận cùng của những thi cú ấy? Ý nghĩa là, nếu không thực hiện việc biên soạn, không ai có thể đạt đến tận cùng. Câu văn được phân tích như sau: “Pure bhavāti” (những gì có trước), và “purimā ca te ācariyā ceti” (và họ là những vị thầy đi trước), và “tesamānubhāvoti” (năng lực của họ), và “visesato asaṅkarato kappiyanti” (chúng được hình thành một cách đặc biệt và không lẫn lộn).

ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရနိဿယေ

Như vậy, trong quyển Subodhālaṅkāranissaya (Y Chỉ Thi Pháp Dễ Hiểu)

စတုတ္ထော ပရိစ္ဆေဒေါ.

Chương Thứ Tư.

၅. ဘာဝါဝဗောဓပရိစ္ဆေဒ

5. Chương Liễu Giải Về Trạng Thái Tình Cảm

၃၃၈.

338.

ပဋိဘာနဝတာ [Pg.319] လောက-ဝေါဟာရ’မနုသာရိနာ;

တတော’စိတျသမုလ္လာသ-ဝေဒိနာ ကဝိနာ ပရံ.

Hơn nữa, bởi một thi sĩ có tài ứng đối, người noi theo quy ước thế gian, và người biết được sự rực rỡ của tính thích hợp.

၃၃၈. တဒေဝ ယထာပဋိညာတမလင်္ကာရဝိဘာဂံ ဗောဓေတွာ သမ္ပတိ ရသဝန္တာလင်္ကာရပ္ပသင်္ဂေနာဓိဂတံ ရသံ သကလ သံသာရဒုက္ခနိဿ ရဏေကနိမိတ္တဝိမုတ္တိရသေကရသဝိသုဒ္ဓသဒ္ဓမ္မာဂမဝိဂ္ဂါဟသပ္ပီဏနောဏတမတီနံ ပရမသဒ္ဓါလူနမနဓိဂတတ္တေပိ လက္ခဏမတ္တေန လောကဝေါဟာရကောသလ္လမတ္တပရိဂ္ဂဟာယ ကိဉ္စိမတ္တမုပဒိသိတုံ န သာကလ္လေန ‘‘ပဋိဘာနဝတာ’’တိအာဒိမာဟ. ပဋိဘာနံ တံတံဌာနာနုရူပပ္ပဝတ္တာ ပညာ. သာ ဟိ သရသရစနာယစ္စန္တောပကာရိကာ, တတောဝ ကဗ္ဗံ ‘‘ပဋိဘာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တေနာဟ ‘‘ပဋိဘာနဝတာ’’တိ. ကဝိနာ လောကဝေါဟာရာနုဂန္တဗ္ဗော. ယော ဟိ သကလံ လောကဝေါဟာရံ နာနုသရတိ, သော ကဝိယေဝ န ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘လောကဝေါဟာရမနုသာရိနာ’’တိ. ယတော ဩစိတျံ နာမ ကဝီနံ ပရမံ ရဟဿံ လောကဝေါဟာရေပိ ဥစိတညူယေဝ ပသံသီယတေ, သမုစိတလောကဝေါဟာရာနုသာရေနေဝ စ ဝက္ခမာနာနုက္ကမေန ဝိရစိတာ ရစနာ သစေတနာနံ ရသဿာဒါယ သမ္ပဇ္ဇတေ, တသ္မာ ဩစိတျေ သမုလ္လသတ္တံ ဒိတ္တံ ဖုဋမေဝ ဗန္ဓနံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. တတောဝစ္စန္တမောစိတျသမုလ္လာသဝေဒိနာ ကဝိနာ ဘဝိတဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘ပရံ ဩစိတျသမုလ္လာသဝေဒိနာ’’တိ. သဗ္ဗဉ္စေတံ ‘‘ကဝိနာ’’တိ ဧတ္ထ ဝိသေသနံ, ‘‘ကဝိနာ’’တိ စေတံ ‘‘နိဗန္ဓာ’’တိ ဧတ္ထ အဝုတ္တော ကတ္တာ.

338. Sau khi đã giảng giải về sự phân loại thi cú như đã hứa, bây giờ, nhân dịp nói về thi cú có vị (rasavantālaṅkāra), để hướng dẫn một chút chứ không phải toàn bộ về vị (rasa) – vốn được liễu giải qua thi cú có vị – cho những người có đức tin tối thượng, những người có tâm trí hướng về và hoan hỷ trong việc thâm nhập vào Chánh Pháp thanh tịnh, vốn có một vị duy nhất là vị giải thoát, là nhân duy nhất để thoát khỏi mọi khổ đau của luân hồi, mặc dù họ chưa đạt được (vị giải thoát ấy), chỉ nhằm mục đích nắm bắt một chút qua đặc tính và sự khéo léo trong quy ước thế gian, ngài nói “paṭibhānavatā”, v.v. “Paṭibhāna” (tài ứng đối) là trí tuệ phát sinh phù hợp với từng hoàn cảnh cụ thể. Trí tuệ ấy quả thực vô cùng hữu ích cho việc sáng tác có vị (rasa). Do đó, thi ca được gọi là “paṭibhāna”. Vì vậy, ngài nói “paṭibhānavatā” (bởi người có tài ứng đối). Thi sĩ phải noi theo quy ước thế gian. Người nào không noi theo mọi quy ước thế gian thì không phải là thi sĩ. Vì vậy, ngài nói “lokavohāramanusārinā” (bởi người noi theo quy ước thế gian). Bởi vì tính thích hợp (ocitya) là bí mật tối cao của các thi sĩ, và ngay cả trong quy ước thế gian, người biết điều thích hợp mới được tán dương, và một tác phẩm được sáng tác theo quy ước thế gian phù hợp theo trình tự sẽ được mô tả, sẽ giúp cho chúng sinh hữu tình thưởng thức được vị (rasa), do đó, cần phải làm cho tác phẩm sáng tỏ và rực rỡ trong tính thích hợp của nó. Vì vậy, một thi sĩ phải là người biết được sự rực rỡ của tính thích hợp. Do đó, ngài nói “paraṃ ocityasamullāsavedinā” (hơn nữa, bởi người biết được sự rực rỡ của tính thích hợp). Tất cả những điều này là tính từ cho “kavinā” (bởi thi sĩ). Và “kavinā” này là tác nhân không được nêu rõ cho động từ “nibandhā” (nên được sáng tác).

၃၃၈. ဧဝံ ယထာပဋိညာတာနမလင်္ကာရာနံ ဒဿနာဝသရေ ရသဝန္တာလင်္ကာရပ္ပသင်္ဂေနာဓိဂတနဝဝိဓသိင်္ဂါရာဒိရသေ သကလသံသာရဒုက္ခနိဿရဏအသဟာယကရဏဘူတဝိမုတ္တိရသေန ဧကရသဘူတေ အတိပဏီတေ သဒ္ဓမ္မာမတရသေယေဝ လုဒ္ဓါနံ သဒ္ဓါဗာဟုလ္လသုဒ္ဓသံယမာနံ ဝိမုခေပိ [Pg.320] လက္ခဏမတ္တပရိညာဏေန လောကဝေါဟာရေသု အသမ္မောဟတ္ထံ သင်္ခေပေန ဒဿေတုကာမော ဣဒါနိ ‘‘ပဋိဘာနဝတာ’’ဣစ္စာဒိမာဟ. ပဋိဘာနဝတာ သရသရစနာယ အစ္စန္တောပကာရဋ္ဌာနောစိတပညာဝိသေသဝတာ လောကဝေါဟာရမနုသာရိနာ သကလလောကေ ဝေါဟာရာနုရူပမနုဂတေန တတော ယသ္မာ ဩစိတျံ နာမ ဟဒယတော အဗဟိ ကာတဗ္ဗံ, ရဟဿမိဝ ဗန္ဓတော ဝိယောဇနီယံ န ဟောတိ. တသ္မာ ပရမတိသယေန ဩစိတျသမုလ္လာသဝေဒိနာ ဥစိတဘာဝေန ဝတ္တုမိစ္ဆိတတ္ထဿ ဥဒ္ဒီပနဿေဝ အနုရူပပ္ပကာရေန ဣဋ္ဌတ္ထဿ သမုလ္လာသနံ ဒိတ္တိံ ဇာနန္တေန ကဝိနာ ဗန္ဓကာရကေန နိဗန္ဓာတိ သမ္ဗန္ဓော. ပဋိဘာ ပဋိဘာနန္တိ ပညာယေတံ နာမံ, တတော ဇာတကဗ္ဗဿပိ ပဋိဘာတိ ဝုစ္စမာနတ္တာ အယံ ပညာဝိသေသော ရစနာယ အစ္စန္တောပကာရောတိ ဉာတဗ္ဗော. ပဋိဘာနမဿတ္ထီတိ စ, လောကဿ ဝေါဟာရောတိ စ, တံ အနုဂစ္ဆတိ သီလေနာတိ စ, ဩစိတျေန သမုလ္လာသောတိ စ, တံ ဝိဇာနာတိ သီလေနာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

338. Như vậy, trong trường hợp trình bày về các thể văn trang sức (alaṅkāra) đã được hứa khả, do sự liên quan đến thể văn trang sức có thi vị (rasavantālaṅkāra) nên chín loại thi vị như là tình ái (siṅgāra), v.v... đã được đề cập đến. Ngay cả đối với những vị có đức tin dồi dào và có sự thu thúc trong sạch, là những người chỉ ưa thích hương vị vi diệu của Chánh pháp bất tử, là hương vị đã trở thành đồng nhất với hương vị giải thoát (vimuttirasa), là phương tiện độc nhất để thoát khỏi tất cả khổ đau trong vòng luân hồi, và là những người không quan tâm đến (các thi vị thế gian), (tác giả) có ý muốn trình bày một cách tóm tắt (về các thi vị ấy) nhằm mục đích không bị nhầm lẫn trong các quy ước của thế gian, chỉ bằng sự thông hiểu về các đặc tính. Bây giờ, ngài nói lên (câu kệ) “paṭibhānavatā” v.v... (Paṭibhānavatā) có nghĩa là: “Bởi người có trí tuệ đặc biệt thích hợp với vị trí, là phương tiện hỗ trợ đắc lực cho việc sáng tác thi vị.” (Lokavohāramanusārinā) có nghĩa là: “Bởi người đi theo quy ước của thế gian, là người tuân thủ theo những gì thích hợp với quy ước trong toàn thể thế gian.” Do đó, bởi vì điều được gọi là sự thích hợp (ocitya) không nên bị loại ra khỏi tâm, giống như điều bí mật không nên bị tách rời khỏi sự ràng buộc. Vì thế, có sự liên hệ (với câu kệ) như sau: “Được sáng tác (nibandhā) bởi nhà thơ (kavinā), là người sáng tác (bandhakārakena), là người biết được sự biểu lộ rực rỡ (samullāsanaṃ dittiṃ) của ý nghĩa mong muốn bằng phương cách thích hợp, chính là sự khơi dậy ý nghĩa muốn được nói đến bằng bản chất thích hợp, là người nhận biết sự biểu lộ rực rỡ của sự thích hợp một cách siêu việt.” Paṭibhā hay paṭibhāna là tên gọi của trí tuệ. Do đó, bởi vì tác phẩm Jātaka cũng được gọi là paṭibhā, nên cần phải biết rằng trí tuệ đặc biệt này là phương tiện hỗ trợ đắc lực cho việc sáng tác. Và các cách phân tích (của các từ) là: “Vị ấy có trí tuệ (paṭibhānaṃ assa atthi).” Và: “Quy ước của thế gian (lokassa vohāro).” Và: “Vị ấy tuân theo điều ấy theo bản chất (taṃ anugacchati sīlena).” Và: “Sự biểu lộ rực rỡ bởi sự thích hợp (ocityena samullāso).” Và: “Vị ấy biết điều ấy theo bản chất (taṃ vijānāti sīlena).”

၃၃၉.

339.

ဌာယီသမ္ဗန္ဓိနော ဘာဝ-ဝိဘာဝါ သာနုဘာဝကာ;

သမ္ပဇ္ဇန္တိ နိဗန္ဓာ တေ, ရသဿာဒါယ သာဓုနံ.

Các trạng thái (bhāva) và các yếu tố quyết định (vibhāva) có liên quan đến trạng thái thường trực (ṭhāyī), cùng với các yếu tố tùy theo (anubhāva), những điều ấy được sáng tác và thành tựu vì sự thưởng thức thi vị (rasa) của những người tốt.

၃၃၉. ‘‘ဌာယိ’’စ္စာဒိ. ဌာယိနော ဝက္ခမာနရတျာဒယော တေဟိ သဟ သမ္ဗန္ဓော ဝိဘာဝါဒီဟိ ယောဂေ ရတျာဒီနမဿာဒိယတ္တမာနီယမာနတ္တာ ဧတေသမတ္ထီတိ ဌာယီသမ္ဗန္ဓိနော. သဟ အနုဘာဝေဟိ ဝက္ခမာနလက္ခဏေဟီတိ သာနုဘာဝကာ, ဘာဝေါ ဝိဘာဝေါ စ, ဝက္ခမာနော ဘာဝေန ဘာဝါဘာသောပိ ဣမိနာဝ သင်္ဂဟိတော, ရသဿာဒါယ သမ္ပဇ္ဇန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

339. (Câu kệ) “Ṭhāyī” v.v... (Ṭhāyino) là các trạng thái thường trực như là tình ái (rati), v.v... sẽ được nói đến. (Ṭhāyīsambandhino) có nghĩa là: “Chúng có sự liên quan đến các trạng thái thường trực ấy,” bởi vì các trạng thái như là tình ái, v.v... được đưa đến trạng thái có thể thưởng thức được, do sự kết hợp với các yếu tố quyết định (vibhāva), v.v... (Sānubhāvakā) có nghĩa là: “Cùng với các yếu tố tùy theo (anubhāva) có các đặc tính sẽ được nói đến.” (Bhāvo vibhāvo ca) là trạng thái (bhāva) và yếu tố quyết định (vibhāva) sẽ được nói đến. Do từ ngữ bhāva, sự tương tự của trạng thái (bhāvābhāsa) cũng được bao gồm bởi từ ngữ này. Có sự liên hệ với (các từ ngữ): “Thành tựu vì sự thưởng thức thi vị (rasassādāya sampajjanti).”

၃၃၉. ‘‘ဌာယိ’’စ္စာဒိ. ဌာယီသမ္ဗန္ဓိနော ဌာယီပဒေန, တေန ဝါစ္စရတိဟာသာဒိအတ္ထေန ဝါ သမ္ဗန္ဓုပဂတာ သာနုဘာဝကာ ဝက္ခမာနာနုဘာဝေဟိ သဟ ပဝတ္တာ ဘာဝဝိဘာဝါ ဝက္ခမာနဘာဝဝိဘာဝါ နိဗန္ဓာ ဝုတ္တဂုဏောပေတကဝိနာ ဗန္ဓိတာ ဧကတ္ထ အာဟရိတွာ ဒဿိတာ သာဓုနံ ဣဿာဒိဒေါသရဟိတာနံ သဇ္ဇနာနံ ရသဿာဒါယ သိင်္ဂါရာဒိဝက္ခမာနရသဿ အဿာဒနတ္ထံ သမ္ပဇ္ဇန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ. ဣမာယ ဂါထာယ ဌာယီဘာဝေါ ဗျဘိစာရီဘာဝေါ ကေဝလဘာဝေါ ဝိဘာဝေါ အနုဘာဝေါ ရသော စေတိ ဣမေ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ဘဝန္တိ, ကထန္တိ စေ? ဘာဝဝိဘာဝါနံ ‘‘ဌာယီသမ္ဗန္ဓိနော’’တိ ဝိသေသနံ ဘဝတိ, တေန ဘာဝဿ ဌာယီ စ သော ဘာဝေါ စေတိ စ ဌာယီပဒေန သမ္ဗန္ဓတ္တာ ဌာယီဘာဝေါ စ, ပုန ဗျဘိစာရီဘာဝေ သတိ ‘‘ဌာယီဘာဝေါ’’တိ ဣမဿ သာဓကတ္တာ ဣမဿေဝ ဌာယီဘာဝပဒဿ ပယောဂသာမတ္ထိယေန ဂမ္မမာနော ဗျဘိစာရီဘာဝေါ စ, ပုန ဌာယီပဒေန သမာသမကတွာ ဝိသုံ ဒဿိတဘာဝသဒ္ဒသုတိယာ ဌာယီဘာဝဗျဘိစာရီဘာဝေဟိ အညော ဘာဝေါ စ, တထာ ဧဝ ဌာယီပဒေန ဝါစ္စရတိဟာသာဒိအတ္ထဿ ဥပ္ပတ္တိဥဒ္ဒီပနဒွယံ ဝိဘူတံ ကတွာ သဇ္ဇေတွာ ဌိတတ္တာ တေဟိ ရတိဟာသာဒီဟိ အတ္ထေဟိ သမ္ဗန္ဓိနော အာလမ္ဗဏဥဒ္ဒီပနသင်္ခတဝိဝိဓဝိဘာဝါ စ, ဧဝမေဝ သာနုဘာဝကပဒေန သမာယောဂေန ဒဿိတာနုဘာဝေါ စ, ‘‘ရသဿာဒါယာ’’တိ ဣမိနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌရသော စာတိ ဧဝမိမေ ဌာယီဘာဝါဒယော ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ. ဌာယိနာ သဟ သမ္ဗန္ဓောတိ စ, သော ဧတေသမတ္ထီတိ စ, ဘာဝေါ စ ဝိဘာဝေါ စေတိ စ, သဟ အနုဘာဝေဟိ ဝတ္တန္တီတိ စ, ရသဿ အဿာဒေါတိ စ ဝါကျံ.

339. (Câu kệ) “Ṭhāyī” v.v... (Ṭhāyīsambandhino) có nghĩa là: “Có sự liên quan bởi từ ngữ ṭhāyī, hoặc có sự liên quan bởi ý nghĩa của từ ngữ ấy là tình ái, tiếng cười, v.v...” (Sānubhāvakā) có nghĩa là: “Cùng khởi lên với các yếu tố tùy theo (anubhāva) sẽ được nói đến.” (Bhāvavibhāvā) có nghĩa là: “Các trạng thái và các yếu tố quyết định sẽ được nói đến.” (Nibandhā) có nghĩa là: “Được sáng tác bởi nhà thơ có các phẩm chất đã được nói đến, được mang đến và trình bày ở một nơi.” (Sādhunaṃ) có nghĩa là: “Của những người tốt, là những thiện nhân không có các lỗi lầm như là ganh tỵ, v.v...” (Sampajjanti rasassādāya) có nghĩa là: “Chúng khởi lên nhằm mục đích thưởng thức thi vị (rasa) sẽ được nói đến như là tình ái, v.v...” Do câu kệ này, các điều này được nêu lên là: Trạng thái thường trực (ṭhāyībhāva), trạng thái thoáng qua (byabhicārībhāva), trạng thái đơn thuần (kevalabhāva), yếu tố quyết định (vibhāva), yếu tố tùy theo (anubhāva), và thi vị (rasa). Nếu hỏi: “Bằng cách nào?” (Thì được trả lời rằng): (Ṭhāyīsambandhino) là tính từ của bhāvavibhāvānaṃ. Do đó, bởi vì có sự liên quan bởi từ ngữ ṭhāyī (với câu): “Đó là trạng thái thường trực và đó là trạng thái (ṭhāyī ca so bhāvo ca),” nên có trạng thái thường trực (ṭhāyībhāva). Kế đến, bởi vì khi có trạng thái thoáng qua (byabhicārībhāva) thì điều này là yếu tố xác định của “trạng thái thường trực,” nên do năng lực của chính sự sử dụng từ ngữ ṭhāyībhāva này mà trạng thái thoáng qua (byabhicārībhāva) được hiểu ngầm. Kế đến, do việc nghe thấy từ ngữ bhāva được trình bày riêng biệt, không tạo thành hợp thể với từ ngữ ṭhāyī, nên có trạng thái khác (añño bhāvo) với trạng thái thường trực và trạng thái thoáng qua. Tương tự như thế, bởi vì hai phương diện khơi dậy và kích thích của ý nghĩa được biểu đạt là tình ái, tiếng cười, v.v... đã được làm cho hiển lộ và được sắp đặt bởi từ ngữ ṭhāyī, nên do sự liên quan đến các ý nghĩa tình ái, tiếng cười, v.v... ấy mà có các yếu tố quyết định đa dạng (vividhavibhāvā) được gọi là đối tượng (ālambaṇa) và tác nhân kích thích (uddīpana). Cũng tương tự như vậy, do sự kết hợp bởi từ ngữ sānubhāvakā mà yếu tố tùy theo (anubhāva) được trình bày. Và do từ ngữ “rasassādāya” mà thi vị (rasa) được chỉ định. Như vậy, các điều này là trạng thái thường trực, v.v... đã được nêu lên. Và các câu (phân tích) là: “Sự liên quan cùng với trạng thái thường trực (ṭhāyinā saha sambandho).” Và: “Điều ấy là của chúng (so etesaṃ atthi).” Và: “Trạng thái và yếu tố quyết định (bhāvo ca vibhāvo ca).” Và: “Chúng hiện hữu cùng với các yếu tố tùy theo (saha anubhāvehi vattanti).” Và: “Sự thưởng thức thi vị (rasassa assādo).”

ဘာဝအဓိပ္ပာယ

Ý nghĩa của trạng thái (bhāva)

၃၄၀.

340.

စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသာ တု, ဘာဝယန္တိ ရသေ ယတော;

ရတျာဒယော တတော ဘာဝ-သဒ္ဒေန ပရိကိတ္တိတာ.

Bởi vì các trạng thái đặc biệt của tâm, chính là tình ái, v.v... làm phát sinh các thi vị (rasa), do đó chúng được gọi bằng từ ngữ bhāva (trạng thái).

၃၄၀. ဣဒါနိ ယထာဥဒ္ဒိဋ္ဌေသု ဌာယာဒီဟိ ဘာဝဝိဘာဝါနုဘာဝရသေသု ပဌမံ ဘာဝံ ဝိဘာဝေတုံ ဘာဝသဒ္ဒမနွတ္ထယတိ ‘‘စိတ္တ’’ဣစ္စာဒိနာ. စိတ္တဿ ဝုတ္တိယော ရမဏဟသနာဒိအာကာရေန ပဝတ္တိယော, တာဝ ဝိသေသာ ဝိသိဋ္ဌသဘာဝတ္ထာတိ စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသာ. [Pg.322] ရတျာဒယော ဌာယီဗျဘိစာရီသာတ္တိကာ. တုသဒ္ဒေါ ဝိသေသေ. ယတော ရသေ သိင်္ဂါရာဒယော ဘာဝယန္တိ နိပ္ဖာဒေန္တိ. တတော ဘာဝသဒ္ဒေန ပရိကိတ္တိတာ ဘရတာဒီဟိ ကထိတာ. ဧတ္ထ ဟိ ဏျန္တော ဘူဓာတု ကရဏေ ဝတ္တတေ. ယတော စာယံ န ကေဝလံ ကရဏေယေဝ ဝတ္တတေ, အထ ခေါ ဗျာပနေ, ပဋိပါဒနေ စ, တသ္မာဿ ပဋိဘာနံ စိတ္တံ ဘာဝယန္တိ ဗျာပေန္တိ. အထ ဝါ ကဝိနော လောကဋ္ဌိတိဉာဏလက္ခဏံ အဓိပ္ပာယံ ဘာဝယန္တိ ပဋိပါဒေန္တီတိ ဘာဝါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

340. Bây giờ, trong số các trạng thái (bhāva), các yếu tố quyết định (vibhāva), các yếu tố tùy theo (anubhāva), và các thi vị (rasa) đã được liệt kê bắt đầu với trạng thái thường trực (ṭhāyī), v.v..., trước tiên để giải thích về trạng thái (bhāva), ngài nói về từ nguyên của từ ngữ bhāva với (câu kệ) “citta” v.v... (Cittavuttivisesā) có nghĩa là: “Các sự biến đổi (vuttiyo) của tâm là các sự vận hành theo hình thức yêu thương, vui cười, v.v...; chúng là đặc biệt (visesā) bởi vì chúng có bản chất riêng biệt.” (Ratyādayo) là các trạng thái thường trực (ṭhāyī), thoáng qua (byabhicārī), và tự phát (sāttika). Từ ngữ tu có nghĩa là đặc biệt. (Yato rase... bhāvayanti) có nghĩa là: “Bởi vì chúng làm phát sinh (nipphādenti) các thi vị (rasa) như là tình ái, v.v...” (Tato bhāvasaddena parikittitā) có nghĩa là: “Do đó, chúng được gọi (kathitā) bằng từ ngữ bhāva bởi Bharata, v.v...” Ở đây, căn bhū với tiếp vĩ ngữ ṇya (chỉ tác động) có nghĩa là tác thành. Bởi vì từ ngữ này không chỉ có nghĩa là tác thành, mà còn có nghĩa là thẩm thấu và hoàn thành. Do đó, (một ý nghĩa khác là): “Chúng thẩm thấu (byāpenti) tâm trí của người có trí tuệ (paṭibhānaṃ cittaṃ).” Hoặc: “Chúng được gọi là bhāva bởi vì chúng hoàn thành (paṭipādenti) ý định (adhippāyaṃ) của nhà thơ, là điều có đặc tính là sự hiểu biết về tình trạng của thế gian.” Ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vậy.

၃၄၀. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌေသု ဌာယီဘာဝါဒီသု ဌာယီအာဒီနံ တိဏ္ဏံ သာဓာရဏော ဘာဝေါ နာမ ဧသောတိ ဒဿေန္တော အနွတ္ထဝသေန ဒဿေတိ ‘‘စိတ္တ’’ဣစ္စာဒိ. စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသာ တု စိတ္တဿ ဥတ္တရိ ဝက္ခမာနာရမ္မဏဟသနသောစနာဒီဟိ, နိဗ္ဗေဒါဒီဟိ, ထမ္ဘာဒီဟိ စ အာကာရေဟိ ပဝတ္တိသင်္ခါတာ အညမညံ အသင်္ကရာကာရသင်္ခါတာ ဝိသေသာ ပန ဌာယီဗျဘိစာရီသာတ္တိကာ ယတော ယသ္မာ ရသေ သိင်္ဂါရာဒိရသေ ဘာဝယန္တိ နိပ္ဖာဒေန္တိ ကရောန္တိ. နော စေ, ရသေ သိင်္ဂါရာဒိရသဝိသယေ ပဏ္ဍိတာနံ စိတ္တံ ဘာဝယန္တိ ဗျာပနံ ကရောန္တိ. နော စေ, တသ္မိံယေဝ ရသဝိသယေ ကဝိနော လောကသဘာဝံ ဝိသယံ ကတွာ ပဝတ္တဉာဏလက္ခဏံ အဓိပ္ပာယံ ဘာဝယန္တိ ပဋိပါဒနံ ကရောန္တိ. တတော ဘာဝသဒ္ဒေန ဟေတုကတ္တရိ နိပ္ဖန္နေန ရတျာဒယော ရတိဟာသာဒယော ပရိကိတ္တိတာ ဘရတာဒီဟိ ဝုတ္တာ ဟောန္တီတိ. ‘‘ရတျာဒယော’’တိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေန ဟာသာဒယော ဌာယီဘာဝါ စ, နိဗ္ဗေဒါဒယော ဗျဘိစာရီဘာဝါ စ, ထမ္ဘပလယာဒယော သာတ္တိကဘာဝါ စ သင်္ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. စိတ္တဿ ဝုတ္တိယောတိ စ, တာ ဧဝ ဝိသေသာတိ စ, ဘာဝေါ ဣတိ သဒ္ဒေါတိ စ ဝါကျံ.

340. Bây giờ, trong số các tâm trạng thường trực (ṭhāyībhāva) v.v. đã được nêu, để chỉ ra rằng đây là ý nghĩa chung của ba loại tâm trạng thường trực (ṭhāyī) v.v., ngài giải thích theo nghĩa đen bằng câu "citta" (tâm) v.v. Các đặc tính của hành hoạt của tâm (cittavuttivisesā) chính là những đặc tính được gọi là sự vận hành của tâm theo các phương thức như vui cười, sầu muộn v.v. đối với các đối tượng sẽ được đề cập sau, hoặc theo các phương thức như nhàm chán v.v., hoặc theo các phương thức như sững sờ v.v.; chúng là những đặc tính không pha trộn lẫn nhau, được gọi là tâm trạng thường trực (ṭhāyī), tâm trạng thoáng qua (byabhicārī), và tâm trạng tự phát (sāttika). Bởi vì chúng tạo ra (bhāvayanti), sản sinh (nipphādenti), làm ra (karonti) vị (rasa), tức là vị ái luyến (siṅgārādirasa) v.v. Hoặc là, chúng làm cho tâm của các bậc hiền trí thấm nhuần (bhāvayanti byāpanaṃ karonti) đối tượng là vị, tức là vị ái luyến v.v. Hoặc là, trong chính đối tượng vị ấy, chúng làm cho ý định (adhippāyaṃ) của nhà thơ, vốn có đặc tính là trí tuệ vận hành lấy bản chất của thế gian làm đối tượng, được thể hiện (bhāvayanti paṭipādanaṃ karonti). Do đó, các tâm trạng như ái luyến (ratyādayo), tức là ái luyến, vui cười v.v., được các vị như Bharata gọi bằng từ "bhāva", vốn được hình thành từ gốc "bhū" với tiếp đầu ngữ "ati". Trong câu "ratyādayo", cần hiểu rằng từ "ādi" (v.v.) bao gồm các tâm trạng thường trực như vui cười v.v., các tâm trạng thoáng qua như nhàm chán v.v., và các tâm trạng tự phát như sững sờ, kinh hãi v.v. Các câu là "cittassa vuttiyo" (hành hoạt của tâm), "tā eva visesā" (chúng chính là các đặc tính), và "bhāvo iti saddo" (từ ngữ là bhāva).

ဌာယီဘာဝအဓိပ္ပာယ

Ý nghĩa của tâm trạng thường trực

၃၄၁.

341.

ဝိရောဓိနာ’ညဘာဝေန,[Pg.323] ယော ဘာဝေါ န တိရောဟိတော;

သီလေန တိဋ္ဌတိ’စ္စေ’သော,ဌာယီဘာဝေါတိ သဒ္ဒိတော.

Tâm trạng nào không bị che khuất, Bởi một tâm trạng khác đối nghịch; Tâm trạng ấy tồn tại do bản chất, Được gọi là tâm trạng thường trực.

၃၄၁. ဌာယာဒိကေ တိဝိဓေ ဘာဝေ ကမေနာဟ ‘‘ဝိရောဓိနာ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝိရောဓိနာ အညေန ဇိဂုစ္ဆာဒိနာ ဘာဝေန ယော ဘာဝေါ ရတျာဒိကော န တိရောဟိတော နစ္ဆာဒိတော, ဧသော ဘာဝေါ အနုစ္ဆိဇ္ဇမာနတ္တာ ဧဝ တိဋ္ဌတိ သီလေနာတိ, ဌာယီ ဧဝ ဘာဝေါတိ ဌာယီဘာဝေါတိ သဒ္ဒိတော ကထိတော. ယော ဘာဝါဒီဟိ အာလောကိတဿာဒံ နီတော သမာနီတော, သော သာမာဇိကေဟိ အဿာဒိယမာနတ္တာ ရသောတိ ဝုစ္စတိ. ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘သဝိဘာဝ’’ဣစ္စာဒိ.

341. Ngài nói về ba loại tâm trạng, thường trực v.v., theo thứ tự bằng câu kệ "virodhinā" v.v. Tâm trạng nào, như là ái luyến (ratyādi), không bị che khuất, không bị che lấp bởi một tâm trạng khác đối nghịch, như là ghê tởm (jigucchādi), tâm trạng ấy, vì không bị gián đoạn, nên tồn tại do bản chất của nó; do đó, nó được gọi là tâm trạng thường trực (ṭhāyībhāva), vì nó là một tâm trạng thường trực (ṭhāyī). Cái gì được đưa đến, được mang đến trạng thái thưởng thức có thể nhận biết được bởi các tâm trạng v.v., cái đó được gọi là vị (rasa) vì nó được khán giả (sāmājika) thưởng thức. Quả vậy, sẽ được nói đến trong câu "savibhāva" v.v.

၃၄၁. ဣဒါနိ ဌာယီအာဒိကေ တိဝိဓဘာဝေ ကမေန နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ဝိရောဓိ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝိရောဓိနာ အညဘာဝေန ရတိဟာသာဒီနံ ဝိရုဒ္ဓေန ဇိဂုစ္ဆာဒိနာ အညဘာဝေန ယော ဘာဝေါ ရတိဟာသာဒိကော တိရောဟိတော န ဗျဝဟိတော န ဟောတိ, ဧသော ဝိရုဒ္ဓဘာဝေန အဗျဝဟိတော ဘာဝေါ တိဋ္ဌတိ သီလေနာတိ ဣမိနာ အတ္ထေန ဌာယီ နာမ ဟောတီတိ ကတွာ ဌာယီဘာဝေါတိ သဒ္ဒိတော ကထိတောတိ. ယော ဝိဘာဝါနုဘာဝါဒီဟိ အဿာဒနီယတ္တံ ပါပိတော သဗ္ဘေဟိ အဿာဒနီယတ္တာ ရသောတိ ဝုစ္စတိ, သော ဌာယီ နာမာတိ ဝုစ္စတိ. အညော စ သော ဘာဝေါ စေတိ စ, တိရော ကယိရိတ္ထာတိ စ, ဌာယီ စ သော ဘာဝေါ စေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

341. Bây giờ, ngài chỉ ra ba loại tâm trạng, thường trực v.v., theo thứ tự bằng câu kệ "virodhi" v.v. Tâm trạng nào, như là ái luyến, vui cười v.v., không bị che khuất, không bị ngăn cách bởi một tâm trạng khác đối nghịch, tức là một tâm trạng khác như ghê tởm v.v. vốn đối nghịch với ái luyến, vui cười v.v.; tâm trạng ấy, không bị ngăn cách bởi tâm trạng đối nghịch, tồn tại do bản chất của nó. Với ý nghĩa này, nó được gọi là thường trực (ṭhāyī), và do đó được gọi là tâm trạng thường trực (ṭhāyībhāva). Cái gì được đưa đến trạng thái có thể thưởng thức được bởi các yếu tố quyết định (vibhāva), yếu tố kế quả (anubhāva) v.v., được gọi là vị (rasa) vì tất cả mọi người đều có thể thưởng thức được; cái đó được gọi là thường trực (ṭhāyī). Phần phân tích cú pháp (viggaha) là: "añño ca so bhāvo" (và đó là một tâm trạng khác), "tiro kayirittha" (nó đã bị che khuất), và "ṭhāyī ca so bhāvo" (và đó là một tâm trạng thường trực).

ဌာယီဘာဝပ္ပဘေဒဥဒ္ဒေသ

Đề mục về các loại tâm trạng thường trực

၃၄၂.

342.

ရတိဟာသာ စ သောကော စ,ကောဓုဿာဟဘယ’မ္ပိ စ;

ဇိဂုစ္ဆာဝိမှယာ စေဝ,သမော စ နဝ ဌာယိနော.

Ái luyến và vui cười, sầu muộn, Phẫn nộ, hăng hái, và cả sợ hãi; Ghê tởm và kinh ngạc, Cùng với tịch tĩnh, là chín tâm trạng thường trực.

၃၄၂. ရတျာဒီနံ [Pg.324] နဝန္နမေဝ ဌာယိတွံ သမ္ဘဝတီတျာဟ ‘‘ရတိ’’စ္စာဒိ. သမော စေတိ ဧဝံ ဌာယိနော နဝါတိ ယောဇနာ. နဝေဝေတေ သကသကဝိဘာဝါနုဘာဝေဟိ သမုလ္လာသိတာ ဝိသုမ္ပိ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ ကဝိနာ, အဘိနေတဗ္ဗာ စ နဋေန, တထာ သေသဘာဝါပိ. တတ္ထ ယဒိ ပနာယံ ရတိ အသေသဣတ္ထိပုရိသဂုဏယုတ္တာနံ ဣတ္ထိပုရိသာနံ အညမညံ ဇနိတာ, စန္ဒာဒီဟိ ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေဟိ ဥဒ္ဒီပိတာ, ဥဿုက္ကတာဒိဗာဓကေဟိ အနုဘာဝေဟိ ပရိပေါသိတာ, သကသကာနုဘာဝသာမတ္ထိယာ ပတီယမာနေဟိ အနေကရူပေဟိ ဗျဘိစာရီဟိ စိတ္တတာ သိယာ, တဒါ တု ဌာယီ ရတိ နဋာဘိနယေန, သုဗန္ဓသဝနေန ဝါ သဗ္ဘေဟိ အဿာဒိယမာနာ သိင်္ဂါရရသတ္တမာပဇ္ဇတေ. ဧဝံ ယထာယောဂံ ဟာသာဒိဌာယီဘာဝါနံ ဟဿရသာဒိဘာဝါပဇ္ဇနေ ယုတ္တိံ သမန္နေယျ.

342. Để nói rằng chỉ có chín tâm trạng như ái luyến v.v. mới có thể là tâm trạng thường trực, ngài nói "rati" (ái luyến) v.v. Cần hiểu câu là: "samo ca" (và tịch tĩnh), như vậy có chín tâm trạng thường trực. Chín tâm trạng này, được làm cho rực rỡ bởi các yếu tố quyết định (vibhāva) và yếu tố kế quả (anubhāva) của riêng chúng, cần được nhà thơ sáng tác một cách riêng biệt, và được diễn viên trình diễn; các tâm trạng còn lại cũng vậy. Trong đó, nếu tâm trạng ái luyến này được phát sinh giữa người nam và người nữ có đầy đủ phẩm chất của nam và nữ, được khơi dậy bởi các yếu tố quyết định kích thích (uddīpanavibhāva) như mặt trăng v.v., được nuôi dưỡng bởi các yếu tố kế quả cản trở như khao khát (ussukkatādi) v.v., và được làm cho đa dạng bởi nhiều tâm trạng thoáng qua (byabhicārī) khác nhau được nhận biết qua năng lực của các yếu tố kế quả tương ứng, thì khi đó, tâm trạng thường trực ái luyến, được tất cả mọi người thưởng thức qua sự trình diễn của diễn viên hoặc qua việc nghe một tác phẩm được sáng tác hay, sẽ đạt đến trạng thái của vị ái luyến (siṅgārarasa). Tương tự, cần hiểu lý lẽ về việc các tâm trạng thường trực như vui cười (hāsa) v.v. đạt đến trạng thái của vị hài hước (hassarasādi) v.v. một cách thích hợp.

၃၄၂. ဌာယီဘာဝေါ နာမ ရတျာဒယော နဝေဝေတိ ဒဿေတုံ ‘‘ရတိဟာသာ’’တိအာဒိမာဟ. ရတိဟာသာ စ သောကော စ ကောဓုဿာဟဘယမ္ပိ စ ဇိဂုစ္ဆာဝိမှယာ စေဝ သမော သန္တဂုဏော စာတိ ဧဝံ ဌာယိနော နဝ ဟောန္တိ. ဣမေသံ ရတျာဒီနံ နဝန္နံ သရူပကထနံ ‘‘သိင်္ဂါရဟဿကရုဏာ’’တိအာဒိကာယ ဥဒ္ဒေသဂါထာယ အနန္တရေ နိဒ္ဒေသေ ပါကဋော ဟောတိ. ရတိ စ ဟာသော စာတိ စ, ကောဓော စ ဥဿာဟော စ ဘယဉ္စေတိ စ, ဇိဂုစ္ဆာ စ ဝိမှယာ စေတိ စ ဝါကျံ. ဣမေ နဝ စ ဧဝံ ဗျဘိစာရီဘာဝသာတ္တိကာဘာဝေါ စေတိ ဣမေ ယထာသကမနုရူပဝိဘာဝါနုဘာဝေဟိ ဒိတ္တံ ကတွာ ပစ္စေကံ ကဝိနာ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ, နဋေန ဂဟေတွာ ဒဿိတဗ္ဗာ စ. ဣမေသု တိဝိဓဘာဝေသု အယံ ရတိ အသေသပုမိတ္ထိဂုဏေဟိ ယုတ္တေဟိ နရနာရီဟိ အညမညံ ဥပ္ပာဒိတာ, စန္ဒာဒီဟိ ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေဟိ ဥဒ္ဒီပိတာ, ဥဿာဟာဒိပကာသကကာယိကဝါစသိကပယောဂသင်္ခါတာနုဘာဝေန ပေါသိတာ, သကသကာနုဘာဝသာမတ္ထိယေဟိ ဂမ္မမာနာနေကပ္ပကာရဗျဘိစာရီဘာဝေဟိ ဝိစိတ္တကတာ [Pg.325] ဟောတိ. ဤဒိသာ’ယံ ရတိ နဋဿ အဘိနယေန စ ပသတ္ထဗန္ဓသဝနေန စ သဗ္ဘေဟိ အဿာဒိယမာနသိင်္ဂါရာဒိရသတ္တံ ပါပုဏာတီတိ ဝိညာတဗ္ဗာ. ဟာသာဒီနံ သေသဌာယီဘာဝါနံ ဟဿရသာဒိဘာဝါပတ္တိယံ ယုတ္တိ ဧဝံ ယထာရဟံ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ.

342. Để chỉ ra rằng tâm trạng thường trực (ṭhāyībhāva) chỉ có chín loại là ái luyến v.v., ngài nói "ratihāsā" v.v. Ái luyến và vui cười, sầu muộn, phẫn nộ, hăng hái và sợ hãi, ghê tởm và kinh ngạc, và tịch tĩnh (santaguṇa), như vậy có chín tâm trạng thường trực. Việc trình bày bản chất của chín tâm trạng ái luyến v.v. này sẽ trở nên rõ ràng trong phần giải thích tiếp theo sau câu kệ đề mục bắt đầu bằng "siṅgārahassakaruṇā". Các câu là "rati ca hāso ca" (ái luyến và vui cười), "kodho ca ussāho ca bhayañca" (phẫn nộ, hăng hái và sợ hãi), và "jigucchā ca vimhayā ca" (ghê tởm và kinh ngạc). Chín tâm trạng này, cũng như các tâm trạng thoáng qua (byabhicārībhāva) và tâm trạng tự phát (sāttikābhāva), sau khi được làm cho rực rỡ bởi các yếu tố quyết định (vibhāva) và yếu tố kế quả (anubhāva) phù hợp của riêng chúng, cần được nhà thơ sáng tác riêng biệt, và được diễn viên nắm bắt và trình diễn. Trong ba loại tâm trạng này, tâm trạng ái luyến này được phát sinh giữa người nam và người nữ có đầy đủ phẩm chất của nam và nữ, được khơi dậy bởi các yếu tố quyết định kích thích (uddīpanavibhāva) như mặt trăng v.v., được nuôi dưỡng bởi yếu tố kế quả (anubhāva) được gọi là sự vận dụng thân và lời nói để biểu lộ sự hăng hái v.v., và được làm cho đa dạng bởi nhiều loại tâm trạng thoáng qua (byabhicārībhāva) khác nhau được nhận biết qua năng lực của các yếu tố kế quả tương ứng. Cần phải hiểu rằng tâm trạng ái luyến như vậy, được tất cả mọi người thưởng thức qua sự trình diễn của diễn viên và qua việc nghe một tác phẩm được tán dương, sẽ đạt đến trạng thái của vị ái luyến (siṅgārādirasa) v.v. Lý lẽ về việc các tâm trạng thường trực còn lại như vui cười (hāsa) v.v. đạt đến trạng thái của vị hài hước (hassarasādi) v.v. cũng cần được hiểu tương tự như vậy một cách thích hợp.

ဗျဘိစာရီဘာဝအဓိပ္ပာယ

Ý nghĩa của tâm trạng thoáng qua

၃၄၃.

343.

တိရောဘာဝါဝိဘာဝါဒိ-ဝိသေသေနာ’ဘိမုချတော;

ယေတေ စရန္တိ သီလေန,တေ ဟောန္တိ ဗျဘိစာရိနော.

Do đặc tính xuất hiện, biến mất, v.v., Chúng vận hành hướng về (vị chính) một cách đặc biệt; Những tâm trạng ấy do bản chất đó, Được gọi là những tâm trạng thoáng qua.

၃၄၃. ဗျဘိစာရိနော အာဟ ‘‘တိရောဘာဝ’’ဣစ္စာဒိနာ. တိရောဘာဝေါ ဌာယီနံ ဧကဿာပိ ဘာဝဿ နိဗ္ဗေဒါဒိနော အစိရဋ္ဌာယိတာ စ အာဝိဘာဝေါ ပါကဋတာ စ နာနာရသနိဿယတ္တာ တေ အာဒယော ယဿ. အာဒိသဒ္ဒေန ဌာယီဓမ္မဿ သုခဒုက္ခာဒိရူပဿ ဂဟဏံ, သောဝ ဝိသေသော, တေန. ဌာယီဓမ္မဿ သုခဒုက္ခရူပဿ ဂဟဏံ, အတ္တနော ဓမ္မဿ သုခဒုက္ခရူပဿ ဌာယိနိ သမာရောပနဉ္စာဘိမုချံ. တထာ ဟိ ရတိယံ ပရိသမော သုခါနုဝိဒ္ဓေါ ဘဝတိ, သောကေ ဒုက္ခာနုဝိဒ္ဓေါ. ရတိယံ သုခသဘာဝါပိ ဂိလာနိပ္ပဘုတယော ဗျဘိစာရိနော သကမ္မံ ဒုက္ခမိမံ သမာရောပယန္တေဝ. တတော တေန အဘိမုခဘာဝေန ယေ ဧတေ ဘာဝါ သီလေန စရန္တိ ပဝတ္တန္တိ, တေ ဗျဘိစာရိနော ဟောန္တီတိ.

343. Ngài nói về các trạng thái tùy biến (byabhicārino) bằng câu “sự ẩn tàng” (tirobhāva), v.v. Sự ẩn tàng (tirobhāvo) là tính chất không tồn tại lâu dài của bất kỳ trạng thái nào trong các trạng thái thường tại (ṭhāyīnaṃ), như sự nhàm chán (nibbeda), v.v.; và sự biểu hiện (āvibhāvo) là sự rõ ràng (pākaṭatā); do chúng nương tựa vào nhiều vị (rasa) khác nhau, nên chúng là khởi đầu của nó. Bằng từ “v.v.” (ādi), sự nắm bắt bản chất của trạng thái thường tại, như là lạc, khổ, v.v., được hiểu; đó chính là sự đặc biệt, do đó. Sự nắm bắt bản chất của trạng thái thường tại như là lạc và khổ, và sự áp đặt bản chất của chính mình như là lạc và khổ lên trạng thái thường tại, chính là sự đối diện (abhimukhyaṃ). Thật vậy, trong tình yêu (rati), sự mệt mỏi (parisamo) đi kèm với lạc; trong sầu muộn (soka), nó đi kèm với khổ. Ngay cả trong tình yêu, vốn có bản chất là lạc, các trạng thái tùy biến như bệnh tật (gilāni), v.v., cũng áp đặt chính nỗi khổ của chúng vào đó. Do đó, bởi sự đối diện ấy, những trạng thái nào diễn tiến theo bản chất (sīlena caranti pavattanti), chúng được gọi là các trạng thái tùy biến (byabhicārino).

၃၄၃. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန ဗျဘိစာရီဘာဝေ လက္ခဏတော ဒဿေတိ ‘‘တိရောဘာဝါ’’ဣစ္စာဒိနာ. တိရောဘာဝါဝိဘာဝါဒိဝိသေသေန ဗျဘိစာရီဘာဝါနံ အတ္တနော အနေကရသံ နိဿာယ ပဝတ္တတ္တာ, လောကဿ ဘိန္နရုစိကတ္တာ စ ကိသ္မိဉ္စိ ဌာယီဘာဝေ ဗျဘိစာရီဘာဝါနမတ္တနော ဂုဏဿ လီနတ္တဉ္စ ကိသ္မိဉ္စိ တဿေဝ ဂုဏဿ ပါကဋတ္တဉ္စာတိအာဒိကေန ဝိသေသေန [Pg.326] အဘိမုချတော ဌာယီဘာဝါနံ သုခဒုက္ခရူပံ အတ္တနိ စ အတ္တနော သုခဒုက္ခရူပံ ဌာယီဘာဝေသု စ အာရောပနသင်္ခါတေန အဘိမုခဘာဝေန ယေတေ ဘာဝါ သီလေန စရန္တိ ပကတိယာ ပဝတ္တန္တိ, တေ ဘာဝါ ဗျဘိစာရိနော နာမ ဟောန္တီတိ. ဧဝမေဝ ပီဠာ သရူပေန ဧကော ပရိသမသင်္ခတဗျဘိစာရီဘာဝေါ ရတိယံ သဂုဏေန လီနော သုခါနုဝိဒ္ဓေါ ဟုတွာ, သောကေ သဂုဏေန ပါကဋော ဒုက္ခာနုဝိဒ္ဓေါ စ ဟုတွာ ပဝတ္တတေ. ဧဝမေဝ သုခသဘာဝရတိယံ ဂိလာနာဒယော ဗျဘိစာရိနော သကိယံ ဒုက္ခသရူပံ အာရောပေန္တီတိ ကတွာ တိရောဘာဝဝိဘာဝါဒိဝိသေသေန အဘိမုခံ ပဝတ္တန္တိ. တိရောဘဝနမိတိ စ, အာဝိဘဝနမိတိ စ, တိရောဘာဝေါ စ အာဝိဘာဝေါ စေတိ စ, တေ အာဒယော ယဿ ဌာယီဘာဝေသု ဝိဇ္ဇမာနာနံ သုခဒုက္ခသဘာဝါနံ အတ္တနိ အာရောပနဿေတိ စ, သောယေဝ ဝိသေသောတိ စ, အဘိမုခါနံ ဘာဝေါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဗျဘိစာရီပဒေ ဝိသဒ္ဒေါ ဝိသေသတ္ထေ အဘိသဒ္ဒေါ အဘိမုခဘာဝေ ဝတ္တတိ.

343. Bây giờ, ngài trình bày các trạng thái tùy biến (byabhicārībhāva) theo đặc tính, theo thứ tự đã nêu, bằng câu “sự ẩn tàng” (tirobhāva), v.v. Do các trạng thái tùy biến diễn tiến nương vào nhiều vị (rasa) khác nhau của chính chúng, và do thế gian có sở thích khác nhau, nên với sự đặc biệt như là trong một trạng thái thường tại nào đó, phẩm chất của các trạng thái tùy biến bị ẩn đi, và trong một trạng thái khác, chính phẩm chất ấy lại được biểu hiện rõ, v.v.; bởi sự đối diện (abhimukhyato), tức là bởi trạng thái đối diện được gọi là sự áp đặt bản chất lạc khổ của các trạng thái thường tại vào chính mình và bản chất lạc khổ của chính mình vào các trạng thái thường tại, những trạng thái nào diễn tiến theo bản chất (sīlena caranti pakatiyā pavattanti), những trạng thái ấy được gọi là các trạng thái tùy biến (byabhicārino). Tương tự như vậy, một trạng thái tùy biến được gọi là sự mệt mỏi (parisama), vốn có bản chất là sự đau đớn (pīḷā), trong tình yêu (ratiyaṃ) nó bị ẩn đi bởi phẩm chất của tình yêu và đi kèm với lạc, còn trong sầu muộn (soke) nó được biểu hiện rõ bởi phẩm chất của sầu muộn và đi kèm với khổ. Tương tự như vậy, trong tình yêu vốn có bản chất là lạc, các trạng thái tùy biến như bệnh tật (gilāna), v.v., áp đặt bản chất khổ đau của chính chúng vào, và do đó chúng diễn tiến một cách đối diện với sự đặc biệt của sự ẩn tàng và biểu hiện, v.v. Phân tích cú pháp (viggho) như sau: “sự ẩn đi” (tirobhavanam), và “sự hiện ra” (āvibhavanam); “sự ẩn tàng và sự biểu hiện” (tirobhāvo ca āvibhāvo ca); “chúng là khởi đầu của sự áp đặt bản chất lạc khổ hiện hữu trong các trạng thái thường tại vào chính mình”; “đó chính là sự đặc biệt”; và “trạng thái của những gì đối diện” (abhimukhānaṃ bhāvo). Trong từ “byabhicārī”, tiếp đầu ngữ “vi” có nghĩa là đặc biệt (visesa), tiếp đầu ngữ “abhi” có nghĩa là trạng thái đối diện (abhimukhabhāva).

ဗျဘိစာရီဘာဝပ္ပဘေဒ

Phân loại các trạng thái tùy biến.

၃၄၄.

344.

နိဗ္ဗေဒေါ တက္ကသင်္ကာ သမ-ဓိတိဇဠတာ ဒီနတုဂ္ဂါလသတ္တံ,သုတ္တံ တာသော ဂိလာနု’ဿုကဟရိသ-သတိဿာဝိသာဒါဗဟိတ္ထာ.

Sự nhàm chán, suy luận, nghi ngờ, mệt mỏi, kiên định, đờ đẫn, khốn khổ, hung dữ, lười biếng, buồn ngủ, kinh hãi, bệnh tật, mong mỏi, vui mừng, hồi tưởng, ganh tị, tuyệt vọng, che giấu.

စိန္တာ ဂဗ္ဗာ’ပမာရော’မရိသမဒ-မတုမ္မာဒမောဟာ ဝိဗောဓော,နိဒ္ဒါဝေဂါ သဗိဠံ မရဏ-သစပလာဗျာဓိ တေတ္တိံသမေ’တေ.

Lo lắng, kiêu hãnh, động kinh, bất nhẫn, say sưa, quyết ý, điên cuồng, si mê, tỉnh thức, giấc ngủ, kích động, cùng với hổ thẹn, cái chết, cùng với sự nông nổi và bệnh tật; đây là ba mươi ba trạng thái.

၃၄၄. တေ ဒဿေတိ ‘‘နိဗ္ဗေဒေါ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဒီနတုဂ္ဂါလသတ္တန္တိ ဒီနတာ စ ဥဂ္ဂတဉ္စ အာလသတ္တဉ္စ, ဂိလာနိ ဥဿုကဣတိ [Pg.327] ဥဿုက္ကံ. စပလဣတိ စာပလ္လံ, သဟ စပလေန သစပလော, သော စာယံ ဗျာဓိ စ, မရဏဉ္စ သစပလဗျာဓိ စ သမာဟာရေ. တဉ္စ သဟ ဗိဠာယ ဝတ္တတီတိ သဗိဠန္တိ ဧတေ ယထာဝုတ္တဗျဘိစာရီဘာဝါ တေတ္တိံသ ဟောန္တီတိ. ဥဿာဟဝတာ ဝီရရသော တံဝသေနေဝ အဿာဒီယတိ. ဘီရုနာ တု သောဝ ဘယာနကရသဝသေနေတိ လောကသဘာဝဿ အနေကတ္တာ တဒတ္ထမေတေ ဗျဘိစာရိနော ဧကေကဿရသဿ ဗဟဝေါ ဝဏ္ဏနီယာ, ယတော တံဝဏ္ဏနာဒွါရေန သဗ္ဗောပိ တေသု ကိဉ္စိ အဿာဒေတီတိ. တတ္ထ ယသ္မာ ပန မာရဏောပဂတဝေရိဒဿနမေကမေဝ တင်္ခဏေယေဝ ဘိန္နံ ပကတိဝသေန ဘီရုနော ဘယဿ ဟေတု, သင်္ဂါမလောလဿ တု ဥဿာဟနိမိတ္တံ သိယာ. တထာ နဋေန ကတံ ဝိကတမာဘရဏံ ကြိယာဝါ နီစပကတီနံ ဌာယိနော ဟာသဿ ဟေတု, ဂမ္ဘီရပကတီနံ ဗျဘိစာရိနော ဟာသဿ, တသ္မာ ဘာဝေ ဝဏ္ဏယတာ ကဝိနာ ဘာဝါ တထာ ဝဏ္ဏနီယာ, ယထောစိတျပရိပေါသော သိယာ. ဩစိတျဘင်္ဂေါ တု မဟတာ ဝါယာမေန ပရိဟရိတဗ္ဗော.

344. Ngài trình bày chúng bằng câu “sự nhàm chán” (nibbedo), v.v. “Dīnatuggālasattaṃ” là sự khốn khổ (dīnatā), sự hung dữ (uggatā), và sự lười biếng (ālasattaṃ). “Gilāni ussuka” là bệnh tật (gilāni) và sự mong mỏi (ussukkaṃ). “Capala” là sự nông nổi (cāpallaṃ). “Sacapalo” là “cùng với sự nông nổi”; nó, cùng với bệnh tật (byādhi) và cái chết (maraṇaṃ), tạo thành một hợp từ đẳng lập (samāhāra) là “sacapalabyādhi”. Và “sabiḷaṃ” là “cùng với sự hổ thẹn” (saha biḷāya). Như vậy, các trạng thái tùy biến đã được đề cập này có ba mươi ba loại. Đối với người nhiệt huyết, vị anh hùng (vīrarasa) được thưởng thức theo cách đó. Nhưng đối với kẻ nhút nhát, chính nó lại được thưởng thức theo cách của vị kinh sợ (bhayānakarasa). Do bản chất của thế gian là đa dạng, nên vì mục đích đó, nhiều trạng thái tùy biến này cần được mô tả cho mỗi một vị (rasa), bởi vì thông qua việc mô tả đó, mọi người đều có thể thưởng thức được điều gì đó trong chúng. Trong đó, vì việc nhìn thấy một kẻ thù sắp bị giết, chỉ một sự việc đó thôi, ngay tại khoảnh khắc đó, lại khác nhau tùy theo bản chất: đối với kẻ nhút nhát, đó là nguyên nhân của sự sợ hãi; nhưng đối với người ham thích chiến trận, đó có thể là dấu hiệu của sự hăng hái. Tương tự, một trang sức kỳ dị hoặc một hành động do diễn viên thực hiện là nguyên nhân của trạng thái thường tại là tiếng cười (hāsa) đối với những người có bản chất thấp kém, nhưng là nguyên nhân của trạng thái tùy biến là tiếng cười đối với những người có bản chất sâu sắc. Do đó, khi một nhà thơ mô tả các trạng thái, chúng phải được mô tả sao cho có sự nuôi dưỡng thích hợp. Sự phá vỡ tính thích hợp phải được tránh né bằng nỗ lực lớn.

တေသု နိဗ္ဗေဒေါ အတ္တာဝမာနနံ. တဿ စ ဣတ္ထီနဉ္စ နီစာနဉ္စ ဒါလိဒ္ဒိယံ ဝိဘာဝေါ, ယောဂီနံ တု တတွသံဝေဒနံ ဝိဘာဝေါ, အဿုပတနစိန္တာဒယော ဧတ္ထ အနုဘာဝါ.

Trong số đó, sự nhàm chán (nibbedo) là sự tự khinh miệt. Đối với phụ nữ và những người thấp kém, nguyên nhân quyết định (vibhāvo) của nó là sự nghèo đói; nhưng đối với các hành giả, nguyên nhân quyết định là sự thấu hiểu chân lý. Ở đây, sự rơi lệ, lo lắng, v.v., là các biểu hiện tương ứng (anubhāvā).

တက္ကော ဝိတက္ကနံ. တဿ သန္ဒေဟော ဝိဘာဝေါ, သိရောကမ္ပာဒိ အနုဘာဝေါ.

Suy luận (takko) là sự suy xét. Nguyên nhân quyết định của nó là sự nghi ngờ, biểu hiện tương ứng là lắc đầu, v.v.

သင်္ကာယ ဝိရုဒ္ဓစရဏံ ဝိဘာဝေါ, ကမ္ပာဒယော အနုဘာဝေါ.

Đối với sự nghi ngờ (saṅkā), nguyên nhân quyết định là hành vi mâu thuẫn, biểu hiện tương ứng là run rẩy, v.v.

သမော ခေဒေါ. တတ္ထ ဂတျာဒိ ဝိဘာဝေါ, သေဒါဒိ အနုဘာဝေါ.

Mệt mỏi (samo) là sự kiệt sức. Ở đây, nguyên nhân quyết định là việc đi lại, v.v., biểu hiện tương ứng là đổ mồ hôi, v.v.

ဓိတိ သန္တောသော. ဉာဏာဒိ ဝိဘာဝေါ, အနုဘာဝေါ ဘောဂါလောလတာဒိ.

Kiên định (dhiti) là sự mãn nguyện. Nguyên nhân quyết định là trí tuệ, v.v., biểu hiện tương ứng là sự không dao động đối với các lạc thú, v.v.

ဇဠတာ [Pg.328] အပ္ပဋိပတ္တိ. တဿာ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဒဿနာဒိ ဝိဘာဝေါ, အနိမိသနယနာလောစနာဒိ အနုဘာဝေါ.

Đờ đẫn (jaḷatā) là sự không phản ứng. Nguyên nhân quyết định của nó là việc thấy những điều đáng ưa và không đáng ưa, v.v., biểu hiện tương ứng là nhìn chằm chằm không chớp mắt, v.v.

ဒီနတာ စေတသော အနောဇတာ. တဿာ ဝိဘာဝေါ ဒုဂ္ဂတတာဒိ, အနုဘာဝေါ မလိနဝတ္ထတာဒိ.

Khốn khổ (dīnatā) là sự thiếu sinh lực của tâm. Nguyên nhân quyết định của nó là sự nghèo túng, v.v., biểu hiện tương ứng là quần áo bẩn thỉu, v.v.

ဥဂ္ဂတာ ဒါရုဏတ္တံ. တဿာ ဝိဘာဝေါ ဗလဝါပရာဓာဒိ, တဿ အနုဘာဝေါ တဇ္ဇနာဒိ.

Hung dữ (uggatā) là sự tàn bạo. Nguyên nhân quyết định của nó là sự xúc phạm nặng nề, v.v., biểu hiện tương ứng của nó là sự đe dọa, v.v.

အာလသတ္တဿ ပရိသမာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဇိမှတာဒိ အနုဘာဝေါ.

Đối với sự lười biếng (ālasatta), nguyên nhân quyết định là sự mệt mỏi, v.v., biểu hiện tương ứng là ngáp, v.v.

သုတ္တဿ နိဒ္ဒါ ဝိဘာဝေါ, တဿာဒါဒယော အနုဘာဝေါ.

Đối với sự buồn ngủ (sutta), nguyên nhân quyết định là giấc ngủ, biểu hiện tương ứng là hơi thở sâu, v.v.

တာသော စိတ္တက္ခောဘော. ဝိဘာဝေါ အဿ ဂဇ္ဇိတာဒိ, ကမ္ပနာဒိ အနုဘာဝေါ.

Kinh hãi (tāso) là sự xáo động của tâm. Nguyên nhân quyết định của nó là tiếng sấm, v.v., biểu hiện tương ứng là run rẩy, v.v.

အာယာသပိပါသာဒိ ဝိဘာဝေါ ဂိလာနိယာ, ဝိဝဏ္ဏတာဒယော အနုဘာဝေါ.

Nguyên nhân quyết định của bệnh tật (gilāni) là sự gắng sức, khát nước, v.v., biểu hiện tương ứng là sự xanh xao, v.v.

ကာလက္ခမတာ ဥဿုကံ. ဝိဘာဝေါ တဿ ရမဏီယဒဿနိစ္ဆာဒိ, အနုဘာဝေါ တုရိတတာဒိ.

Mong mỏi (ussukaṃ) là sự không thể chờ đợi. Nguyên nhân quyết định của nó là mong muốn nhìn thấy những điều thú vị, v.v., biểu hiện tương ứng là sự vội vã, v.v.

စေတောပသာဒေါ ဟရိတော. တတြ ဥဿဝါဒိ ဝိဘာဝေါ, အဿုသေဒါဒယော အနုဘာဝေါ.

Vui mừng (harisa) là sự trong sáng của tâm. Ở đây, nguyên nhân quyết định là lễ hội, v.v., biểu hiện tương ứng là nước mắt, mồ hôi, v.v.

သဒိသဒဿနာဒိ ဝိဘာဝေါ သတိယာ, အနုဘာဝေါ ဘမုသမုန္နမနာဒိ.

Nguyên nhân quyết định của sự hồi tưởng (sati) là việc nhìn thấy những thứ tương tự, v.v., biểu hiện tương ứng là nhướng mày, v.v.

ပရေသမုက္ကံသာသဟနတာ ဣဿာ. တဿာ ဒုဇ္ဇနတ္တဂဗ္ဗာဒယော ဝိဘာဝေါ, ဒေါသကထနာဝဇာနနာဒယော အနုဘာဝေါ.

Ganh tị (issā) là sự không thể chịu đựng được sự ưu việt của người khác. Nguyên nhân quyết định của nó là sự xấu xa, kiêu ngạo, v.v., biểu hiện tương ứng là nói xấu, khinh miệt, v.v.

ဝိသာဒေါ ခေဒေါ. ဝိဘာဝေါ တဿ အာရဒ္ဓကာရိယာသိဒ္ဓါဒိ, ဗာဓယတာပါဒိ အနုဘာဝေါ.

Visāda là sự mệt mỏi. Vibhāva của nó là sự không thành công trong công việc đã bắt đầu v.v., anubhāva là sự bức bách, dằn vặt v.v.

အဗဟိတ္ထာ ကာယသံဝရဏံ. တဿာ ဝိဘာဝေါ လဇ္ဇာဒိ, အနုဘာဝေါ’ညဝိကြိယာ.

Abahitthā là sự che giấu của thân. Vibhāva của nó là sự hổ thẹn v.v., anubhāva là sự biến đổi khác.

စိန္တာ [Pg.329] ဣဋ္ဌာလာဘာဒီဟိ, အနုဘာဝေါ မုကုလိတနယနာဒိ.

Cintā (sự lo lắng) [phát sinh] bởi những thứ như không đạt được điều mong muốn, anubhāva là những thứ như nhắm mắt.

ဂဗ္ဗော အဘိမာနော. ဝိဘာဝေါဿ ဣဿရိယာဒိ, အနုဘာဝေါ အဝဇာနနာဒိ.

Gabba là sự kiêu mạn. Vibhāva của nó là quyền thế v.v., anubhāva là sự coi thường v.v.

အပမာရော ဂါဟရုက္ခာဒီဟိ, ဘူပါတာဒယော ဧတ္ထ အနုဘာဝေါ.

Apamāra (bệnh động kinh) [phát sinh] do bị ma nhập v.v., ở đây anubhāva là những thứ như ngã xuống đất.

အမရိသော အက္ခမတာ. ဝိဘာဝေါ အဿာဝမာနနာဒိ, သိရောကမ္ပနတဇ္ဇနာဒယော အနုဘာဝေါ.

Amarisa là sự không nhẫn nại. Vibhāva của nó là sự không tôn trọng v.v., anubhāva là những thứ như lắc đầu, dọa nạt.

မဒေါ ပမာဒုက္ကံသော. တဿ ဝိဘာဝေါ ပါနံ, စလမာနင်္ဂဝစောဂတိဟာသာဒယော အနုဘာဝေါ.

Mada là sự hưng phấn do say sưa. Vibhāva của nó là sự uống (rượu), anubhāva là những thứ như chân tay, lời nói, dáng đi, tiếng cười lay động.

မတိ ကင်္ခစ္ဆေဒေါ. ဥပဒေသာဒိ ဝိဘာဝေါ, မုခဝိကာသာဒိ ဧတ္ထ အနုဘာဝေါ.

Mati là sự đoạn trừ nghi ngờ. Vibhāva là sự chỉ dạy v.v., ở đây anubhāva là nét mặt rạng rỡ v.v.

အသမေက္ခိတကာရိတာ ဥမ္မာဒေါ. တဿ ဝိဘာဝေါ သန္နိပါတဂဟဏာဒိ, အဋ္ဌာနရုဒိတဂီတဟာသာဒယော အနုဘာဝေါ.

Ummāda là sự hành động thiếu suy xét. Vibhāva của nó là sự rối loạn thể dịch, bị ma nhập v.v., anubhāva là những thứ như khóc, hát, cười không đúng lúc.

မောဟော ဘယာဒီဟိ, အနုဘာဝေါ ထမ္ဘကမ္ပာဒိ.

Moha (sự si mê) [phát sinh] do sợ hãi v.v., anubhāva là sự cứng đờ, run rẩy v.v.

ဒုရာစာရာဒီဟိ ဗိဠံ, အဓောမုခတာဒိ အနုဘာဝေါ.

Viḷa (sự xấu hổ) [phát sinh] do hành vi xấu xa v.v., anubhāva là sự cúi mặt v.v.

မရဏံ ဝိဘာဝအနုဘာဝေဟိ သုပသိဒ္ဓံ.

Cái chết thì được biết rõ bởi các vibhāva và anubhāva của nó.

စပလတာ ရာဂဒေါသာဒီဟိ, သစ္ဆန္ဒစရဏာဒိ အနုဘာဝေါ. ဗျာဓိ ပါကဋော.

Capalatā (sự dao động) [phát sinh] do tham, sân v.v., anubhāva là sự hành động theo ý mình v.v. Bệnh tật thì rõ ràng.

ယေ ဝါ ပနညေ ဣဓ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသာပိ သံဝိဇ္ဇန္တိ သုခုမဘေဒါ, တေသု ကေစိ ဝုတ္တေသွန္တောဂဓာ ဟောန္တိ. ယထာ ဟိ ဣစ္ဆာသဘာဝါ သဗ္ဗေ ကာမာ ရတိယံ အန္တောဂဓာ, တထာ ဒေါသပ္ပကာရာ ကောဓာ မရိသဣဿာဒီသွန္တောဂဓာ, ဒုက္ခသဘာဝါ သောကသမဗျာဓိဂိလာနိ ဝိသာဒါဒီသွန္တောဂဓာ. ပီတျာဒယော သုခသဘာဝါ ဟရိသေတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေသု [Pg.330] ဘယာ တာသော အညော, သင်္ကာ တထာ အမရိသော. တသ္မာ ဣဿာ, တထာ ဂိလာနိတော သမော, နိဒ္ဒါယ သုတ္တံ, ဥဿုကာ စပလတာ, တထာ မောဟာ ပလယော ဝက္ခမာနော အညောတိ မန္တဗ္ဗံ.

Lại nữa, bất cứ những trạng thái tâm đặc biệt nào khác có sự phân biệt vi tế tồn tại mà không được chỉ ra ở đây, một số trong chúng được bao gồm trong những điều đã được nói đến. Ví dụ, tất cả các dục vọng, có bản chất là mong muốn, đều được bao gồm trong 'rati' (sự hoan hỷ); tương tự, các loại sân hận như sự tức giận được bao gồm trong 'amarisa' (sự không nhẫn nại), 'issā' (sự ganh tỵ) v.v.; những trạng thái có bản chất là khổ được bao gồm trong 'soka' (sầu muộn), 'sama' (mệt mỏi), 'byādhi' (bệnh tật), 'gilāni' (ốm đau), 'visāda' (chán nản) v.v. Nên hiểu rằng 'pīti' (hỷ) v.v., có bản chất là lạc, nằm trong 'harisa' (sự vui mừng). Trong số đó, 'tāsa' (sự kinh hoàng) khác với 'bhaya' (sự sợ hãi), 'saṅkā' (sự nghi ngờ) cũng vậy, và 'amarisa' (sự không nhẫn nại) cũng vậy. Do đó, nên cho rằng 'issā' (sự ganh tỵ) là khác, cũng như 'sama' (sự mệt mỏi) khác với 'gilāni' (sự ốm đau), 'suttaṃ' (giấc ngủ) khác với 'niddā' (sự hôn trầm), 'capalatā' (sự dao động) khác với 'ussuka' (sự lo lắng), và cũng như 'palayo' (sẽ được nói đến) khác với 'moha' (sự si mê).

၃၄၄. ဣဒါနိ တေ ဗျဘိစာရီဘာဝေ သရူပေန ဒဿေတိ ‘‘နိဗ္ဗေဒေါ’’ဣစ္စာဒိနာ. နိဗ္ဗေဒေါ အတ္တနိန္ဒာသင်္ခတော စ, တက္ကသင်္ကာ စ, သမဓိတိဇဠတာ ပရိသမော သန္တောသလက္ခဏာ ဓိတိ ဇဠတာ စ, ဒီနတုဂ္ဂါလသတ္တံ ဒီနဘာဝဒါရုဏဘာဝအလသဘာဝါ စ, သုတ္တံ သယနဉ္စ, တာသော စိတ္တက္ခောဘော စ, ဂိလာနပရိမဒ္ဒိတဘာဝေါ စ, ဥဿုကဟရိသသတိဿာဝိသာဒါဗဟိတ္ထာ ဥဿာဟပိတိသတိဣဿာခေဒအာကာရသံဝရာ စ, စိန္တာ စ, ဂဗ္ဗော အဘိမာနော စ, အပမာရော စ, အမရိသမဒမတုမ္မာဒမောဟာ အက္ခန္တိပမာဒါဓိက္ကာ ကင်္ခစ္ဆေဒဥမ္မာဒမောဟာ စ, ဝိဗောဓော ပဗောဓော စ, နိဒ္ဒါဝေဂါ နိဒ္ဒါ စ, အာဝေဂသင်္ခါတော သမ္ဘမော စ, သဗိဠံ လဇ္ဇာသဟိတံ မရဏသစပလာဗျာဓိ မရဏဉ္စ စာပလျသဟိတာ ဗျာဓိ စေတိ. ဧတေ တေတ္တိံသ ဗျဘိစာရီဘာဝါ နာမ ဟောန္တိ. တက္ကော စ သင်္ကာ စေတိ စ, သမော စ ဓိတိ စ ဇဠတာ စေတိ စ, ဒီနတာ စ ဥဂ္ဂေါ စ အလသတ္တဉ္စာတိ စ, ဥဿုကဉ္စဟရိသော စ သတိ စ ဣဿာ စ ဝိသာဒေါ စ အဗဟိတ္ထာ စေတိ စ, အမရိသော စ မဒေါ စ မတိ စ ဥမ္မာဒေါ စ မောဟော စေတိ စ, နိဒ္ဒါ စ အာဝေဂေါ စေတိ စ, သဟ ဗိဠာယ ဝတ္တတီတိ စ, သဟ စပလေန စာပလျေန ဝတ္တတီတိ စ, သစပလော စ သော ဗျာဓိစေတိ စ, မရဏဉ္စ သစပလဗျာဓိ စေတိ စ ဝါကျံ. မရဏသစပလာဗျာဓီတိ သမာဟာရဒွန္ဒော. တသ္မာ ‘‘သဗိဠ’’န္တိ ပဒံ ဧတဿ ဝိသေသနံ ဟောတိ.

344. Bây giờ, ngài chỉ ra các tùy cảm (byabhicārībhāva) ấy theo tự tánh của chúng, bắt đầu bằng 'nibbedo' v.v. Nibbeda, được biết là sự tự khiển trách; takka (sự suy luận) và saṅkā (sự nghi ngờ); sama (sự mệt mỏi), dhiti (sự kiên định), jaḷatā (sự đờ đẫn) là: sự mệt mỏi, sự kiên định có đặc tính là tri túc, và sự đờ đẫn; dīnata (sự hèn mọn), ugga (sự dữ dội), ālasatta (sự lười biếng) là: trạng thái hèn mọn, trạng thái dữ dội, và trạng thái lười biếng; suttaṃ là sự ngủ; tāsa là sự xáo động của tâm; gilāna là trạng thái bị bệnh tật chế ngự; ussuka (sự lo lắng), harisa (sự vui mừng), sati (niệm), issā (sự ganh tỵ), visāda (sự chán nản), abahitthā (sự che giấu) là: sự nỗ lực, hỷ, niệm, ganh tỵ, mệt mỏi, và sự thu thúc biểu cảm; và cintā (sự lo lắng); gabba là sự kiêu mạn; và apamāra (bệnh động kinh); amarisa (sự không nhẫn nại), mada (sự say sưa), mati (trí tuệ), ummāda (sự điên cuồng), moha (sự si mê) là: sự không nhẫn nại, sự hưng phấn do say sưa, sự đoạn trừ nghi ngờ, sự điên cuồng, và sự si mê; vibodha là sự tỉnh thức; niddā (sự hôn trầm) và āvega (sự xúc động) là: sự hôn trầm, và sự xúc động được biết là sự bối rối; sabiḷaṃ (cùng với sự xấu hổ) và maraṇasacapalābyādhi (cái chết, bệnh tật cùng với sự dao động) là: cái chết và bệnh tật cùng với sự dao động. Đây được gọi là ba mươi ba tùy cảm. Câu văn là: 'Takka và saṅkā'; 'sama và dhiti và jaḷatā'; 'dīnatā và ugga và alasatta'; 'ussuka và harisa và sati và issā và visādo và abahitthā'; 'amariso và mado và mati và ummādo và moho'; 'niddā và āvego'; 'hiện hữu cùng với biḷa (sự xấu hổ)'; 'hiện hữu cùng với capala/cāpalya (sự dao động)'; 'bệnh tật ấy cùng với sự dao động'; 'cái chết và bệnh tật cùng với sự dao động'. 'Maraṇasacapalābyādhi' là một hợp từ tập hợp (samāhāradvanda). Do đó, từ 'sabiḷaṃ' là tính từ của nó.

လောကသဘာဝဿ အနေကဝိဓတ္တာ ဧကောယေဝ ဝီရရသော ဥဿာဟဝတာ ဝီရရသာကာရေန အဿာဒနီယော ဟောတိ, သောယေဝ ဘီရုနာ ဘယာကာရေန အဿာဒနီယော ဟောတိ. [Pg.331] တသ္မာ ဧကေကဿ ရသဿ ဣမေ ဗဟူ ဗျဘိစာရိနော ဝဏ္ဏေတဗ္ဗာ ဟောန္တိ. ဧဝံ သတိ အနေကာဓိပ္ပာယကော လောကော တေသု ကိဉ္စိ အဿာဒေတိ. ဧဝံ သတိ ဗန္ဓော သဗ္ဗဇနဿ ကန္တော ဟောတိ. တဿံ ဘာဝဝဏ္ဏနာယံ ယသ္မာ မာရေတုမာဂစ္ဆန္တာနံ သတ္တူနံ ဒဿနမေကမေဝ တင်္ခဏေ ဇနာဓိပ္ပာယတော ဘိဇ္ဇိတွာ ပကတိဘီရူနံ ပုရိသာနံ ဘယဿ စ ယုဒ္ဓလောလဿ ဥဿာဟနဿ စ ကာရဏံ ဟောတိ. ဧဝံ နဋေန ဟသနတ္ထံ ကတဝိကတမာဘရဏဉ္စ တာဒိသကိရိယာ စ ဥတ္တာနပကတိကာနံ ပုရိသာနံ ဌာယီဟာသဿ စ ဂမ္ဘီရပကတိကာနံ ဗျဘိစာရီဟာသဿ စ ဟေတု ဘဝေယျ. တသ္မာ ဘာဝေ ဝဏ္ဏေန္တေန ကဝိနာ ဩစိတျဘင်္ဂမကတွာ သက္ကစ္စမောစိတျံ သဇ္ဇေတွာ ဘာဝပ္ပကာသကာနိ သဝိဘာဝါနုဘာဝကဝိဝစနာနိ ဝဏ္ဏေတဗ္ဗာနိ. ဧတ္ထ ဘာဝါဝဗောဓကဝိဘာဝါဒီနံ ဇာနိတဗ္ဗတ္တာ တေဟိ တေဟိ ဘာဝေဟိ သဒ္ဓိံ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

Do bản chất của thế gian là đa dạng, cùng một vị anh hùng (vīrarasa) được người hăng hái thưởng thức dưới dạng vị anh hùng, và cũng chính vị đó được người nhút nhát thưởng thức dưới dạng vị sợ hãi. Do đó, đối với mỗi một vị (rasa), nhiều tùy cảm (byabhicārino) này cần được mô tả. Khi như vậy, thế gian với nhiều ý hướng khác nhau sẽ thưởng thức được điều gì đó trong số chúng. Khi như vậy, tác phẩm sẽ làm hài lòng tất cả mọi người. Trong sự mô tả cảm xúc đó, bởi vì chỉ riêng việc nhìn thấy kẻ thù đang đến để giết, vào khoảnh khắc đó, được phân biệt theo ý hướng của con người, trở thành nguyên nhân của sự sợ hãi đối với những người vốn nhút nhát và của sự hăng hái đối với người ham muốn chiến đấu. Tương tự, một trang sức kỳ dị được diễn viên làm ra để gây cười và hành động như vậy có thể là nguyên nhân của tiếng cười thường trực (ṭhāyīhāsa) đối với những người có bản chất hời hợt và của tiếng cười tùy khởi (byabhicārīhāsa) đối với những người có bản chất sâu sắc. Do đó, khi mô tả các cảm xúc, nhà thơ không được phá vỡ sự thích hợp, mà phải cẩn thận sắp đặt sự thích hợp, và nên mô tả những biểu đạt thi ca làm hiển lộ cảm xúc cùng với các vibhāva và anubhāva của chúng. Ở đây, vì các vibhāva v.v. làm cho cảm xúc được biết đến cần phải được biết, chúng nên được hiểu như vậy cùng với các cảm xúc tương ứng của chúng.

တေသု ဘာဝေသု အတ္တာဝမာနနလက္ခဏော နိဗ္ဗေဒေါ. ဣတ္ထီနံ, ဟီနာနံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေ, ဒါလိဒ္ဒိယံ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေါ နာမ, ယောဂီနံ စေ, တထာဝဗောဓော အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေါ, ဧတ္ထ အဿုပတနစိန္တာဒိကံ အနုဘာဝေါ နာမ.

Trong số những cảm xúc đó, nibbeda có đặc tính là sự tự khinh miệt. Nếu nó phát sinh cho phụ nữ hoặc người thấp kém, sự nghèo đói được gọi là ālambaṇavibhāva (nhân duyên đối tượng); nếu đối với hành giả, sự giác ngộ như thật là ālambaṇavibhāva. Ở đây, sự rơi lệ, lo lắng v.v. được gọi là anubhāva.

ဝိတက္ကဿ သန္ဒေဟော ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေါ နာမ, သိရောကမ္ပာဒိကံ အနုဘာဝေါ နာမ.

Đối với vitakka (sự suy tầm), sự nghi ngờ được gọi là uddīpanavibhāva (nhân duyên kích thích), sự lắc đầu v.v. được gọi là anubhāva.

သင်္ကာယ ဝိရုဒ္ဓပ္ပဝတ္တိ ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေါ, ကမ္ပာဒိကော အနုဘာဝေါ. ဥပရိ ‘‘ဝိဘာဝေါ’’တိ ဝုတ္တေ အာလမ္ဗဏုဒ္ဒီပနေသု ဒွီသု ယံ ယုဇ္ဇတိ, တံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

Đối với saṅkā (sự nghi ngờ), sự việc trái ngược là uddīpanavibhāva, sự run rẩy v.v. là anubhāva. Về sau, khi nói 'vibhāva', trong hai loại ālambaṇa và uddīpana, loại nào phù hợp thì nên hiểu là loại đó.

ခေဒလက္ခဏဿ သမဿ ဂမနာဒိကံ ဝိဘာဝေါ, သေဒါဒိ အနုဘာဝေါ.

Đối với sama (sự mệt mỏi) có đặc tính là kiệt sức, sự đi lại v.v. là vibhāva, mồ hôi v.v. là anubhāva.

သန္တောသလက္ခဏာယ ဓိတိယာ ဉာဏာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဘောဂေသု အလောလဘာဝါဒိ အနုဘာဝေါ.

Đối với dhiti (sự kiên định) có đặc tính là tri túc, trí tuệ v.v. là vibhāva, sự không tham đắm tài sản v.v. là anubhāva.

အယောဂ္ဂတာလက္ခဏာယ [Pg.332] ဇဠတာယ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာနံ အဇာနနာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဝိဝဋနယနေဟိ အဘိမုခဝိလောကနတာဒိ အနုဘာဝေါ.

Đối với jaḷatā (sự đờ đẫn) có đặc tính là không có khả năng, sự không biết điều đáng ưa và không đáng ưa v.v. là vibhāva, sự nhìn thẳng về phía trước với mắt mở to v.v. là anubhāva.

စိတ္တဿနိတ္တေဇလက္ခဏာယ ဒီနတာယ ဒုဂ္ဂတတာဒိ ဝိဘာဝေါ, မလိနဝတ္ထတာဒိ အနုဘာဝေါ.

Đối với dīnatā (sự hèn mọn) có đặc tính là tâm không rạng rỡ, sự nghèo khổ v.v. là vibhāva, sự mặc quần áo bẩn thỉu v.v. là anubhāva.

ဒါရုဏတာလက္ခဏဿ ဥဂ္ဂဘာဝဿာတိသယာပရာဓာဒိ ဝိဘာဝေါ, တဇ္ဇနာဒိ အနုဘာဝေါ.

Đối với trạng thái hung bạo (uggabhāva) có đặc tính tàn khốc, sự xúc phạm quá đáng v.v... là vibhāva; sự đe dọa v.v... là anubhāva.

အလသတ္တဿ အဋ္ဌာနပရိသမာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဝင်္ကိကဘာဝေါ အနုဘာဝေါ.

Đối với sự lười biếng (alasatta), sự mệt mỏi vì không hoạt động v.v... là vibhāva; trạng thái uể oải, cong vẹo là anubhāva.

သယနသင်္ခါတဿ သုတ္တဿ နိဒ္ဒါဒိ ဝိဘာဝေါ, အဿာဒါဒိ အနုဘာဝေါ. ဧတ္ထ အဿာဒနံ နာမ သေယျသုခပဿသုခါဒိကံ.

Đối với giấc ngủ (sutta), được gọi là sự nằm xuống, cơn buồn ngủ v.v... là vibhāva; sự thưởng thức v.v... là anubhāva. Ở đây, sự thưởng thức có nghĩa là sự thoải mái của giường nằm, sự thoải mái khi nằm nghiêng, v.v...

စိတ္တက္ခောဘသင်္ခါတဿ တာသဿ ဂဇ္ဇိတာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဂဇ္ဇိတံ နာမ ဘယဇနကဝစနံ. ကောပေန ကမ္ပနာ အနုဘာဝေါ.

Đối với sự kinh hãi (tāsa), được gọi là sự xáo động của tâm, tiếng gầm thét v.v... là vibhāva; tiếng gầm thét có nghĩa là lời nói gây sợ hãi. Sự run rẩy vì tức giận là anubhāva.

ပီဠာသင်္ခါတဿ ဂိလာနဿ အာယာသပိပါသာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဒုဗ္ဗဏ္ဏတာဒိ အနုဘာဝေါ.

Đối với bệnh tật (gilāna), được gọi là sự đau đớn, sự mệt nhọc, khát nước v.v... là vibhāva; sắc diện xấu xí v.v... là anubhāva.

အနုရူပကာလဿ အနောလောကနဿ ဥဿုက္ကဿ ရမ္မဝတ္ထုဒဿနိစ္ဆာဒိ ဝိဘာဝေါ, တုရိတတာဒိ အနုဘာဝေါ.

Đối với sự nóng lòng (ussukka), là sự không chờ đợi thời điểm thích hợp, việc mong muốn nhìn thấy vật đáng ưa thích v.v... là vibhāva; sự vội vã v.v... là anubhāva.

စေတောပသာဒလက္ခဏဿ ဟရိသဿ မင်္ဂလကီဠာဒိ ဝိဘာဝေါ, သန္တောသဝစနာဒိ အနုဘာဝေါ.

Đối với niềm vui (harisa), có đặc tính là sự trong sáng của tâm, các trò chơi tốt lành v.v... là vibhāva; lời nói hoan hỷ v.v... là anubhāva.

သရဏလက္ခဏာယ သတိယာ သညာဏဒဿနာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဘမုက္ခေပါဒိ အနုဘာဝေါ.

Đối với sự hồi tưởng (sati), có đặc tính là sự ghi nhớ, việc nhìn thấy dấu hiệu v.v... là vibhāva; sự nhướng mày v.v... là anubhāva.

ပရသမ္ပတ္တိအသဟနလက္ခဏာယ ဣဿာယ ဒုဇ္ဇနဘာဝဂဗ္ဗာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဒေါသကထနာဝဇာနနာဒိ အနုဘဝေါ.

Đối với sự ganh tỵ (issā), có đặc tính là không chịu đựng được sự thành công của người khác, bản chất của kẻ xấu, sự kiêu ngạo v.v... là vibhāva; việc nói lỗi, sự khinh miệt v.v... là anubhāva.

ခေဒလက္ခဏဿ ဝိသာဒဿ အာရဒ္ဓကာရိယာသိဒ္ဓိကာရိယဗျာပတ္တိအာဒိ ဝိဘာဝေါ, မနောသန္တာပါဒိ အနုဘာဝေါ.

Đối với sự chán nản (visāda), có đặc tính là sự mệt mỏi, việc đã bắt đầu không thành tựu, công việc thất bại v.v... là vibhāva; sự phiền muộn trong tâm v.v... là anubhāva.

အာကာရသံဝရဏလက္ခဏာယ, [Pg.333] ရသသဘာဝပဋိစ္ဆာဒနလက္ခဏာယ ဝါ အဗဟိတ္ထယလဇ္ဇာဒိ ဝိဘာဝေါ, တဒညကြိယာကရဏံ, အဓောမုခကရဏံ, ပါဒေဟိ ဘူမိခဏနန္တိအာဒိ အနုဘာဝေါ.

Đối với sự che giấu (avahitthā), có đặc tính là che đậy biểu hiện, hoặc có đặc tính là che giấu bản chất của cảm xúc, sự hổ thẹn v.v... là vibhāva; việc làm một hành động khác, việc cúi mặt, việc lấy chân cào đất v.v... là anubhāva.

စိန္တာယ ဣဋ္ဌတ္ထာလာဘာဒီ ဝိဘာဝေါ, မကုလိတနယနာဒိ အဓောခိတ္တစက္ခာဒိ ဝါ အနုဘာဝေါ.

Đối với sự lo âu (cintā), việc không đạt được điều mong muốn v.v... là vibhāva; việc khép hờ mắt, hoặc việc nhìn xuống v.v... là anubhāva.

ဂဗ္ဗဿ ဣဿရိယာဒိ ဝိဘာဝေါ, အဝဇာနနာဒိ အနုဘာဝေါ.

Đối với sự kiêu ngạo (gabba), quyền thế v.v... là vibhāva; sự khinh miệt v.v... là anubhāva.

အပမာရဿ ယက္ခပီဠာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဘူမိပတနာဒယော အနုဘာဝေါ.

Đối với bệnh động kinh (apamāra), sự quấy phá của dạ-xoa v.v... là vibhāva; việc ngã xuống đất v.v... là anubhāva.

အက္ခမလက္ခဏဿ အမရိသဿ အဝမာနနာဒိ ဝိဘာဝေါ, သိရောကမ္ပနတဇ္ဇနာဒိ အနုဘာဝေါ.

Đối với sự không khoan dung (amarisa), có đặc tính là không nhẫn nại, sự khinh thường v.v... là vibhāva; sự lắc đầu, sự đe dọa v.v... là anubhāva.

ပမာဒါဓိက္ကလက္ခဏဿ မဒဿ သန္တောသပါနံ ဝိဘာဝေါ, ကမ္ပမာနဟတ္ထပါဒဝစနဂမနဟာသာဒီ အနုဘာဝေါ.

Đối với sự say sưa (mada), có đặc tính là sự quá buông lung, việc uống rượu cho vui là vibhāva; tay chân, lời nói, dáng đi, tiếng cười run rẩy v.v... là anubhāva.

ကင်္ခါစ္ဆေဒနလက္ခဏာယ မတိယာ ဥပဒေသာဒိ ဝိဘာဝေါ, မုခသန္တောသာဒိ အနုဘာဝေါ.

Đối với trí tuệ (mati), có đặc tính là đoạn trừ hoài nghi, sự chỉ dạy v.v... là vibhāva; sự hoan hỷ trên nét mặt v.v... là anubhāva.

အနုပပရိက္ခကာရိတာလက္ခဏဿ ဥမ္မာဒဿ သန္နိပါတဇ္ဇရယက္ခာဒိ ဝိဘာဝေါ, အကာရဏရောဒနဟသနာဒိ အနုဘာဝေါ.

Đối với sự điên cuồng (ummāda), có đặc tính là hành động không suy xét, bệnh sốt do rối loạn thể dịch, do dạ-xoa v.v... là vibhāva; việc khóc cười vô cớ v.v... là anubhāva.

မုယှနလက္ခဏဿ မောဟဿ အဓိကဘယာဒိ ဝိဘာဝေါ, သဘာဝါနဝဗောဓနာဒိ အနုဘာဝေါ.

Đối với sự si mê (moha), có đặc tính là sự mê muội, sự sợ hãi quá mức v.v... là vibhāva; sự không liễu tri được tự tánh v.v... là anubhāva.

နိဒ္ဒါပဂမသင်္ခါတဿ ဝိဗောဓဿ ကာလပရိဏာမာဒိ အာလောကသရဏာဒိ ဝါ ဝိဘာဝေါ, အက္ခိမဒ္ဒနာဒိ အနုဘာဝေါ.

Đối với sự tỉnh thức (vibodha), được gọi là sự ra đi của giấc ngủ, sự thay đổi của thời gian v.v... hoặc sự nhớ đến ánh sáng v.v... là vibhāva; việc dụi mắt v.v... là anubhāva.

မနောသမ္ပီဠနလက္ခဏာယ နိဒ္ဒါယ ကဿစိ အစိန္တနအကရဏာဒိ ဝိဘာဝေါ, အက္ခိပိဒဟနာဒိ အနုဘာဝေါ.

Đối với sự buồn ngủ (niddā), có đặc tính là sự đè nén của tâm, việc không suy nghĩ, không làm gì cả v.v... là vibhāva; việc nhắm mắt v.v... là anubhāva.

ဘယာဂမနလက္ခဏဿ အာဝေဂဿ ပစ္စတ္ထိကဒဿနာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဥတြာသကမ္ပာဒိ အနုဘာဝေါ.

Đối với sự hốt hoảng (āvega), có đặc tính là sự xuất hiện của nỗi sợ, việc nhìn thấy kẻ thù v.v... là vibhāva; sự kinh hoàng, run rẩy v.v... là anubhāva.

လဇ္ဇာလက္ခဏာယ [Pg.334] ဗိဠာယ ဒုရာစာရာဒိ ဝိဘာဝေါ, အဓောမုခတာဒိ အနုဘာဝေါ.

Đối với sự xấu hổ (biḷā), có đặc tính là sự hổ thẹn, hành vi xấu xa v.v... là vibhāva; sự cúi mặt v.v... là anubhāva.

မရဏဿ သတ္ထပဟာရရောဂါဒိ ဝိဘာဝေါ, မုခဝိကာရာဒိ အနုဘာဝေါ.

Đối với cái chết (maraṇa), sự đả thương bằng vũ khí, bệnh tật v.v... là vibhāva; sự biến dạng của nét mặt v.v... là anubhāva.

စာပလ္လဿ ရာဂဒေါသာဒိ ဝိဘာဝေါ, အတ္တနော သစ္ဆန္ဒစရဏာဒိ အနုဘာဝေါ.

Đối với sự nông nổi (cāpalla), tham, sân v.v... là vibhāva; sự hành động theo ý riêng của mình v.v... là anubhāva.

ဗျာဓိယာ ဝါတပိတ္တာဒီနံ ဥဿဒဘာဝါဒိ ဝိဘာဝေါ, နိတ္ထုနနာဒိ အနုဘာဝေါ.

Đối với bệnh hoạn (byādhi), tình trạng thái quá của gió, mật v.v... là vibhāva; sự rên rỉ v.v... là anubhāva.

ဣမသ္မိံ သုဗောဓာလင်္ကာရေ အဒဿိတသုခုမဘေဒါ အညာပိ စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသာ သန္တိ, တေသု ဣစ္ဆာသဘာဝါ သဗ္ဗေ ဘေဒါ ကာမရတိယဉ္စ, ဒေါသပကာရာ ကောဓအမရိသဣဿာဒီသု စ, ဒုက္ခသဘာဝါ သောကသမဗျာဓိဂိလာနဝိသာဒါဒီသု စ, ပိတိအာဒယော ဟရိသေ စ အန္တောဂဓာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧဝံ သမာနာနံ သင်္ဂဟေ သတိပိ တာသတော ဘယဿ စ, သင်္ကာယ အမရိဿ စ, အမရိသတော ဣဿာယ စ, ဂိလာနတော သမဿ စ, နိဒ္ဒါယ သုတ္တဿ စ, ဥဿုက္ကတော စပလတာယ စ, မောဟတော ဝက္ခမာနပလယဿ စ ပါကဋဝိသေသေန အညထာ ဝိသုံ ဝိသုံ ဒဿိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

Trong tác phẩm Subodhālaṅkāra này, cũng có những trạng thái tâm đặc biệt khác với những phân biệt vi tế chưa được trình bày. Trong số đó, cần phải hiểu rằng: tất cả các loại có bản chất là ham muốn đều được bao gồm trong ái dục (kāmarati); các loại sân hận được bao gồm trong sự phẫn nộ (kodha), không khoan dung (amarisa), ganh tỵ (issā) v.v...; các loại có bản chất là khổ đau được bao gồm trong sầu muộn (soka), mệt mỏi (sama), bệnh hoạn (byādhi), bệnh tật (gilāna), chán nản (visāda) v.v...; và hỷ (pīti) v.v... được bao gồm trong niềm vui (harisa). Mặc dù có sự gộp chung các trạng thái tương tự như vậy, nhưng cần phải thấy rằng: sự sợ hãi (bhaya) khác với sự kinh hãi (tāsa), sự không khoan dung (amarisa) khác với sự nghi ngờ (saṅkā), sự ganh tỵ (issā) khác với sự không khoan dung (amarisa), sự mệt mỏi (sama) khác với bệnh tật (gilāna), giấc ngủ (sutta) khác với cơn buồn ngủ (niddā), sự nông nổi (capalatā) khác với sự nóng lòng (ussukka), và sự hủy diệt (palayassa) sẽ được nói đến sau khác với sự si mê (moha), chúng được trình bày riêng biệt và khác nhau do có sự khác biệt rõ ràng.

သာတ္တိကဘာဝအဓိပ္ပာယ

Ý nghĩa của các trạng thái sāttika

၃၄၅.

345.

သမာဟိတတ္တပ္ပဘဝံ, သတ္တံ တေနော’ပပါဒိတာ;

သာတ္တိကာ’ပျ’နုဘာဝတ္တေ, ဝိသုံ ဘာဝါဘဝန္တိ တေ.

Satta (tinh chất) là cái phát sinh từ tâm định tĩnh; do nó mà các trạng thái sāttika được tạo ra. Mặc dù các trạng thái sāttika có bản chất là anubhāva (biểu hiện), chúng vẫn trở thành những trạng thái (bhāva) riêng biệt.

၃၄၅. သာတ္တိကေ ဝဒတိ ‘‘သမာဟိတေ’’စ္စာဒိနာ. သမာဟိတော ဧကဂ္ဂတာဘာဝါပါဒနေန ကတသမာဓာနော အတ္တာ စိတ္တံ တတော ပဘဝံ ဥပ္ပန္နံ ယံ, တံ သတ္တံ နာမ. တေန သတ္တေန ဥပပါဒိတာ နိဗ္ဗတ္တိတာ ထမ္ဘာဒယော သာတ္တိကာ ဝုစ္စန္တေ. တေ စ ပုန အနုဘာဝါပိ ဘဝန္တိ ထမ္ဘာဒိဘာဝသံသူစနသဘာဝဝိကာရရူပတ္တာ. တဉ္စ ‘‘စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသတ္တာ’’ဣစ္စာဒိနာ ဝက္ခတိ. [Pg.335] တေနာဟ ‘‘အနုဘာဝတ္တေပီ’’တိ. ဧဝံ သတျပိ တေ သာတ္တိကာ ဝိသုံ ပုထဂေဝ ဘာဝါ ဘဝန္တိ, ဝုတ္တနယေန စိတ္တဘဝတ္တဝိရူပတ္တာ တေသန္တိ.

345. Vị ấy nói về các trạng thái sāttika bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘samāhite’ v.v... ‘Samāhita’ (định tĩnh) có nghĩa là tâm (attā, cittaṃ) đã được định tĩnh bằng cách tạo ra trạng thái nhất tâm. Cái gì phát sinh, sinh khởi từ đó, được gọi là satta. Sự tê liệt (thambha) v.v..., được tạo ra, được phát sinh bởi satta ấy, được gọi là các trạng thái sāttika. Và chúng cũng là các anubhāva (biểu hiện) vì chúng là những hình thức biến đổi tự nhiên cho thấy các trạng thái như tê liệt v.v... Điều đó sẽ được giải thích bằng câu ‘vì chúng là những trạng thái tâm đặc biệt’ v.v... Do đó, vị ấy nói ‘mặc dù có bản chất là anubhāva’. Dù vậy, những trạng thái sāttika ấy vẫn trở thành những trạng thái (bhāva) hoàn toàn riêng biệt, bởi vì theo phương pháp đã nêu, chúng có hình thức khác với những gì sinh ra từ tâm (thông thường).

၃၄၅. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒေသက္ကမေနာဓိဂတကေဝလဘာဝသင်္ခါတံ သာတ္တိကာဘာဝံ ဒဿေတိ ‘‘သမာဟိတ’’ဣစ္စာဒိနာ. သမာဟိတတ္တပ္ပဘဝံ ဧကဂ္ဂတာဘာဝါပါဒနေန ကတသမာဓာနစိတ္တတော သမ္ဘူတံ သတ္တံ နာမ ဟောတိ. တေန လာဘာလာဘာဒီသု ဧကာကာရဿ ဟေတုနာ ထိရဘာဝေန ဥပပါဒိတာ နိပ္ဖာဒိတာ ထမ္ဘာဒယော သာတ္တိကာ နာမ ဘဝန္တိ. တေ သာတ္တိကာ အနုဘာဝတ္တေပိ စိတ္တာကာရသင်္ခါတထမ္ဘာဒိပကာသနသဘာဝဝိကာရသရူပတ္တာ အတ္တနော အနုဘာဝတ္တေ သတိပိ ဝိသုံ ဘာဝါ ဘဝန္တိ ယထာဝုတ္တ ‘‘စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသာ တု, ဘာဝယန္တိ ရသေ ယတော’’တိအာဒိနာ ဘာဝါ နာမ ဟောန္တီတိ. ဣမေ သာတ္တိကာဘာဝါနုဘာဝဝသေန ဒုဝိဓာ ဟောန္တိ. သမာဟိတော စ သော အတ္တာ စေတိ စ, တတော ပဘဝမိတိ စ, သန္တော ဥပသန္တော စ သော အတ္တာ စေတိ စ, သတ္တတော ဘဝန္တီတိ စ, သတ္တေန ဥပ္ပာဒိတာတိ စ, အနုဘာဝါနံ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ. အပီတိ အနုဂ္ဂဟတ္ထေ နိပါတော.

345. Bây giờ, ngài trình bày trạng thái tự phát (sāttikābhāva), được gọi là trạng thái thuần túy đã được liễu tri theo thứ tự của đề mục, bằng câu “samāhita” (định tĩnh) v.v... Cái được gọi là tâm (satta) là cái được sinh khởi từ tâm đã được định tĩnh (samādhānacitta) do sự thành tựu trạng thái nhất tâm (ekaggatābhāva) phát sinh từ tự thân đã được định tĩnh (samāhitatta). Do đó, các trạng thái như sững sờ (thambha) v.v... được tạo ra, được hoàn thành bởi trạng thái vững chắc (thirabhāva) do nguyên nhân của một dạng duy nhất trong được và mất v.v..., được gọi là các trạng thái tự phát (sāttikā). Các trạng thái tự phát (sāttikā) ấy, mặc dù là hiệu ứng (anubhāva), cũng là các trạng thái riêng biệt (visuṃ bhāvā) vì chúng có bản chất là sự biến đổi tự nhiên biểu hiện các trạng thái như sững sờ (thambha) v.v... được gọi là hình thái của tâm, mặc dù chúng là hiệu ứng của chính nó, như đã được nói: “cittavuttivisesā tu, bhāvayanti rase yato” (chính các trạng thái đặc biệt của tâm tạo ra các vị) v.v..., chúng được gọi là các trạng thái (bhāvā). Các trạng thái tự phát (sāttikābhāva) này có hai loại theo phương diện hiệu ứng (anubhāva). Các câu cú là: “Samāhito ca so attā ceti” (và tâm ấy được định tĩnh), và “tato pabhavamiti” (phát sinh từ đó), và “santo upasanto ca so attā ceti” (và tâm ấy được an tịnh, lắng dịu), và “sattato bhavantīti” (chúng sinh ra từ tâm), và “sattena uppāditāti” (chúng được tạo ra bởi tâm), và “anubhāvānaṃ bhāvoti” (trạng thái của các hiệu ứng). “Api” là một bất biến từ mang ý nghĩa hỗ trợ (anuggaha).

သာတ္တိကဘာဝပ္ပဘေဒ

Phân loại các trạng thái tự phát

၃၄၆.

346.

ထမ္ဘော ပလယရောမဉ္စာ,တထာ သေဒဿုဝေပထု;

ဝေဝဏ္ဏိယံ ဝိဿရတာ,ဘာဝါ’ဋ္ဌေ’တေ တု သာတ္တိကာ.

Sững sờ, ngất xỉu và nổi da gà, cũng vậy, mồ hôi, nước mắt và run rẩy; biến sắc, lạc giọng, tám trạng thái này chính là các trạng thái tự phát.

၃၄၆. တေ ဒဿေတိ ‘‘ထမ္ဘော’’ဣစ္စာဒိနာ. ဧတ္ထ ထမ္ဘော အဝိဿရကာယစိတ္တတာ. ပလယော အဿာသပဿာသမတ္တာဝသေသော သုတ္တာဝတ္ထာသဘာဝေါ နိဒ္ဒါပဘဝေါ. သုဗျတ္တလက္ခဏာ သေသာ.

346. Ngài trình bày chúng bằng câu “thambho” (sững sờ) v.v... Ở đây, sững sờ (thambho) là trạng thái thân và tâm không tự chủ. Ngất xỉu (palayo) là trạng thái ngủ (suttāvatthā), phát sinh từ giấc ngủ (niddā), chỉ còn lại hơi thở ra vào. Các trạng thái còn lại có đặc tính rõ ràng.

၃၄၆. ဣဒါနိ [Pg.336] သာတ္တိကေ ဒဿေတိ ‘‘ထမ္ဘော’’ဣစ္စာဒိနာ. ထမ္ဘော ကာယစိတ္တာနံ အဝိသရဘာဝသင်္ခါတော စ ပလယရောမဉ္စာ နိဒ္ဒါယ ဥပ္ပဇ္ဇမာနအဿာသပဿာသမတ္တာတိရိတ္တသုတ္တာဝတ္ထာ စ ပသာဒါဒိသမ္ဘဝေါ ရောမုဂ္ဂမော စ တထာ ဧဝံ သေဒဿုဝေပထု စ ဘယာဒီဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဒါဟော စ သန္တောသာဒီဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနအဿု စ ကမ္ပာ စ ဝေဝဏ္ဏိယံ ဝိရူပတာ စ ဝိဿရတာ ဝိရူပသဒ္ဒတာ စာတိ ဧတေ အဋ္ဌ သာတ္တိကာ ဘာဝါ နာမ ဟောန္တိ. ရောမာနံ အဉ္စော ဥဂ္ဂမောတိ စ, ပလယော စ ရောမဉ္စော စေတိ စ, ဝေပနံ ကမ္ပနမိတိ စ, သေဒေါ စ အဿု စ ဝေပထု စာတိ စ, ဝိရူပေါ ဝဏ္ဏော အဿေတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ, ဝိရူပေါ သရော အဿေတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ.

346. Bây giờ, ngài trình bày các trạng thái tự phát (sāttika) bằng câu “thambho” (sững sờ) v.v... Sững sờ (thambho) là trạng thái được gọi là không tự chủ của thân và tâm; và ngất xỉu (palaya) và nổi da gà (romañca) là trạng thái ngủ (suttāvatthā) vượt ngoài mức độ chỉ có hơi thở ra vào, phát sinh từ giấc ngủ (niddā), và sự dựng đứng của lông tóc (romuggama) phát sinh từ sự trong sáng v.v...; cũng vậy, mồ hôi (seda), nước mắt (assu) và run rẩy (vepathu) là sự nóng bức (dāha) phát sinh từ sợ hãi v.v..., và nước mắt (assu) phát sinh từ sự hài lòng v.v..., và sự run rẩy (kampā); và biến sắc (vevaṇṇiya) là sự biến dạng (virūpatā); và lạc giọng (vissaratā) là âm thanh biến dạng (virūpasaddatā). Tám trạng thái tự phát (sāttikā bhāvā) này được gọi là như vậy. Các câu cú là: “Romānaṃ añco uggamoti” (sự dựng đứng của lông tóc), và “palayo ca romañco ceti” (và ngất xỉu và nổi da gà), và “vepanaṃ kampanamiti” (sự run rẩy là sự rung động), và “sedo ca assu ca vepathu cāti” (và mồ hôi, và nước mắt, và run rẩy), và “virūpo vaṇṇo asseti” (màu sắc của nó bị biến dạng), và “tassa bhāvoti” (trạng thái của nó), và “virūpo saro asseti” (âm thanh của nó bị biến dạng), và “tassa bhāvoti” (trạng thái của nó).

၃၄၇.

347.

ယဒါ ရတျာဒယော ဘာဝါ,ဌိတိသီလာ န ဟောန္တိ စေ;

တဒါ သဗ္ဗေပိ တေ ဘာဝါ,ဘဝန္တိ ဗျဘိစာရိနော.

Khi các trạng thái như ái luyến (rati) v.v..., nếu không có bản chất thường hằng; khi ấy, tất cả các trạng thái ấy, trở thành các trạng thái thoáng qua.

၃၄၇. န ကေဝလံ ဝုတ္တာယေဝ ဗျဘိစာရိနော, ရတျာဒယောပီတိ အာဟ ‘‘ယဒါ’’ဣစ္စာဒိ. ဘဝန္တိ ဗျဘိစာရိနောတိ ယထာယောဂံ ယထာသမ္ဗန္ဓံ ဗျဘိစာရိနော ဟောန္တီတိ အတ္ထော. သေသံ သုဗောဓံ.

347. Ngài nói “yadā” (khi) v.v... để chỉ rằng không chỉ các trạng thái đã được đề cập mới là thoáng qua, mà cả các trạng thái như ái luyến (rati) v.v... cũng vậy. “Bhavanti byabhicārino” (trở thành các trạng thái thoáng qua) có nghĩa là chúng trở thành các trạng thái thoáng qua tùy theo sự thích hợp và tùy theo sự liên quan. Phần còn lại dễ hiểu.

၃၄၇. ဣဒါနိ နိဗ္ဗေဒါဒယော ဝိယ ရတိဟာသာဒယောပိ ကိသ္မိဉ္စိ ကာလေ ဗျဘိစာရိနောပိ ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ ‘‘ယဒါ’’ ဣစ္စာဒိနာ. ရတျာဒယော ရတိဟာသာဒယော ဘာဝါ နဝ ဌာယီဘာဝါ ယဒါ ဌိတိသီလာ န ဟောန္တိ စေ ဝိရောဓီဟိ တေဟိ တေဟိ ဘာဝန္တရေဟိ ဗျဝဟိတတ္တာ သဘာဝတော ဌိတိသဘာဝါ ယဒိ န ဟောန္တိ, တဒါ တေ ဘာဝါ ရတျာဒယော သဗ္ဗေပိ ဗျဘိစာရိနော ဘဝန္တီတိ. ယထာသကံ ဗျဘိစာရိတာနုရူပဝိဘာဝါနုဘာဝါနံ ယောဂါနုရူပေန ဗျဘိစာရီဘာဝါ ဟောန္တိ. ရတိအာဒိ ယေသံ ဟာသာဒီနမိတိ စ, ဌိတိ သီလံ ယေသံ ရတျာဒီနမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

347. Bây giờ, ngài trình bày rằng các trạng thái như ái luyến (rati), hài hước (hāsa) v.v... cũng có lúc trở thành các trạng thái thoáng qua (byabhicārin) giống như các trạng thái nhàm chán (nibbedā) v.v..., bằng câu “yadā” (khi) v.v... Khi chín trạng thái thường hằng (ṭhāyībhāvā) là các trạng thái ái luyến (rati), hài hước (hāsa) v.v..., nếu chúng không có bản chất thường hằng (ṭhitisīlā) do bị ngăn cách bởi các trạng thái đối nghịch khác nhau, nếu chúng tự bản chất không có bản chất thường hằng, khi ấy, tất cả các trạng thái ái luyến (rati) v.v... ấy trở thành các trạng thái thoáng qua (byabhicārin). Chúng trở thành các trạng thái thoáng qua (byabhicārībhāvā) tùy theo sự kết hợp của các nhân tố quyết định (vibhāva) và các hiệu ứng (anubhāva) tương ứng với tính chất thoáng qua của chúng. Phân tích cú pháp (viggaha) là: “Ratiādi yesaṃ hāsādīnamiti” (những trạng thái như hài hước v.v... mà có ái luyến là trạng thái đầu tiên), và “ṭhiti sīlaṃ yesaṃ ratyādīnamiti” (thường hằng là bản chất của các trạng thái như ái luyến v.v...).

၃၄၈.

348.

ဝိဘာဝေါ [Pg.337] ကာရဏံ တေသု’-ပ္ပတ္တိယု’ဒ္ဒီပနေ တထာ;

ယော သိယာ ဗောဓကော တေသ-မနုဘာဝေါ’ယ’မီရိတော.

Nhân tố quyết định (vibhāva) là nguyên nhân trong sự phát sinh và cũng như trong sự tăng trưởng của chúng; cái gì là dấu hiệu nhận biết của chúng, cái đó được gọi là hiệu ứng (anubhāva).

၃၄၈. ဣဒါနိ ဝိဘာဝါနုဘာဝေ ဒဿေတိ ‘‘ဝိဘာဝေါ’’ဣစ္စာဒိနာ. တေသံ ရတျာဒီနံ ဘာဝါနံ ဥပ္ပတ္တိယာ, တထာ ဥဒ္ဒီပနေ စ ကာရဏံ အာလမ္ဗဏဥဒ္ဒီပနဝသေန ဒုဝိဓော ဝိဘာဝေါ နာမ. တတ္ထ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေါ ကန္တာဒိ, ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေါ စန္ဒာဒိ. တေသံ ဗောဓကော ဉာပကော ကာယိကော စ ဝါစသိကော စ ဗျာပါရော သိယာ, အယံ အနုဘာဝေါ ဤရိတော.

348. Bây giờ, ngài trình bày về nhân tố quyết định (vibhāva) và hiệu ứng (anubhāva) bằng câu “vibhāvo” v.v... Nguyên nhân cho sự phát sinh và cũng như cho sự tăng trưởng của các trạng thái như ái luyến (rati) v.v... được gọi là nhân tố quyết định (vibhāva), có hai loại theo phương diện đối tượng (ālambaṇa) và kích thích (uddīpana). Trong đó, nhân tố quyết định đối tượng (ālambaṇavibhāva) là người yêu v.v...; nhân tố quyết định kích thích (uddīpanavibhāva) là mặt trăng v.v... Cái gì là hoạt động (byāpāra) về thân và về lời, là dấu hiệu nhận biết (bodhaka), là cái làm cho biết (ñāpaka) của chúng, cái đó được gọi là hiệu ứng (anubhāva).

၃၄၈. ဣဒါနိ ဝိဘာဝါနုဘာဝေ ဒဿေတိ ‘‘ဝိဘာဝေါ’’ဣစ္စာဒိနာ. တေသံ ဌာယီဘာဝါဒီနံ တိဏ္ဏံ ဥပ္ပတ္တိယာ စ တထာ ဥဒ္ဒီပနေ စ ဥပ္ပန္နာနံ ဒီပနေ စ ကာရဏံ အာလမ္ဗဏဥဒ္ဒီပနဝသေန ဒုဝိဓော ဟေတု ဝိဘာဝေါ နာမ, တေသံ ဌာယီဘာဝါဒီနံ ဗောဓကော ကာယိကဝါစသိကော ယော သိယာ နဋကဝီနံ ဗျာပါရော အတ္ထိ, အယံ အနုဘာဝေါတိ ဤရိတောတိ. ဝိသေသေန ဘာဝေတိ ဝဍ္ဎေတီတိ ဝိဘာဝေါ. အနုဘာဝေတိ ဗောဓေတီတိ အနုဘာဝေါ. ဧတ္ထ ဝိဘာဝေါ နာမ ရတိဝိသယေ နရနာရီနံ အညမညံ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေါ, စန္ဒရမ္မဒေသာဒိ ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေါ စေတိ ဒုဝိဓော. ဟာသာဒီနမ္ပိ ဒုဝိဓဝိဘာဝံ ယထာရဟံ ယောဇေတဗ္ဗံ. အနုဘာဝေါ နာမ ဌာယီဘာဝါဒီနံ တေသံ တေသံ ဘာဝါနံ ပကာသကဝါစသိကဗျာပါရသင်္ခါတကဝိပယောဂေါ စ ကာယိကပယောဂဘူတော နဋာနံ အဘိနယသင်္ခါတော တံတံဘာဝသရူပနိရူပကော စေတိ ဒုဝိဓော ဗျာပါရော.

348. Bây giờ, ngài trình bày về nhân tố quyết định (vibhāva) và hiệu ứng (anubhāva) bằng câu “vibhāvo” v.v... Nguyên nhân (hetu) cho sự phát sinh của ba loại trạng thái thường hằng (ṭhāyībhāva) v.v..., và cũng như cho sự tăng trưởng và sự biểu lộ của những trạng thái đã phát sinh, được gọi là nhân tố quyết định (vibhāva), có hai loại theo phương diện đối tượng (ālambaṇa) và kích thích (uddīpana). Cái gì là hoạt động (byāpāra) về thân và lời của các diễn viên (naṭa) và thi sĩ (kavi), là dấu hiệu nhận biết (bodhaka) của các trạng thái thường hằng (ṭhāyībhāva) v.v... ấy, cái đó được gọi là hiệu ứng (anubhāva). “Vibhāvo” là vì nó làm cho biểu lộ (bhāveti), làm cho tăng trưởng (vaḍḍheti) một cách đặc biệt (visesena). “Anubhāvo” là vì nó làm cho biết (anubhāveti), làm cho nhận biết (bodheti). Ở đây, nhân tố quyết định (vibhāva) trong lĩnh vực ái luyến (rati) có hai loại: nhân tố quyết định đối tượng (ālambaṇavibhāva) là người nam và người nữ đối với nhau, và nhân tố quyết định kích thích (uddīpanavibhāva) là mặt trăng, nơi chốn thú vị v.v... Nhân tố quyết định hai loại này cũng nên được áp dụng cho các trạng thái hài hước (hāsa) v.v... một cách thích hợp. Hiệu ứng (anubhāva) là hoạt động (byāpāra) có hai loại: 1) sự vận dụng của thi sĩ (kavipayoga) được gọi là hoạt động bằng lời nói (vācasikabyāpāra) để biểu hiện các trạng thái ấy, và 2) sự biểu diễn (abhinaya) của các diễn viên (naṭa) thuộc về sự vận dụng của thân (kāyikapayoga) để mô tả bản chất của từng trạng thái.

၃၄၉.

349.

နေကဟေတုံ မနောဝုတ္တိ-ဝိသေသဉ္စ ဝိဘာဝိတုံ;

ဘာဝံ ဝိဘာဝါနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏိယာ ဗန္ဓနေ ဖုဋံ.

Để làm biểu lộ trạng thái (bhāva) có nhiều nguyên nhân và là trạng thái đặc biệt của tâm, các nhân tố quyết định (vibhāva) và hiệu ứng (anubhāva) cần được mô tả rõ ràng trong tác phẩm.

၃၄၉. ဝိဘာဝါဒိဝဏ္ဏနာယမေဝ [Pg.338] ဘာဝဝိသေသာဝဗောဓော သိယာ, အညထာ ‘‘ဒေဝဒတ္တဿ သာဿုလောစနယုဂံ သဉ္ဇာတ’’မိတိ ဝုတ္တေ သောကာ အာနန္ဒာ ရောဂါ စေတိ ကော နာမ သက္ကောတိ ကာရဏံ နိစ္ဆိတုံ, စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသဉ္စ ဘာဝံ ဝိနာ ဝိဘာဝါနုဘာဝံ ကဝိ ဝဏ္ဏေတုံ နဋောဘိနေတုံ သာမဇ္ဇိကော ဝါ ဝိညာတုံ ကော သက္ကောတီတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘နေက’’ဣစ္စာဒိ. နေကဟေတုံ ဗဟုဟေတုံ မနောဝုတ္တိဝိသေသဉ္စ ဘာဝံ ဝိဘာဝိတုံ ပကာသေတုံ ဝိဘာဝါနုဘာဝါ ဝုတ္တလက္ခဏာ ဗန္ဓနေ သဘာဝနိရူပကပဒေ ဖုဋံ ဝဏ္ဏနီယာ, ဝိဘာဝါဒိရူပကေနေဝ အဝုတ္တမ္ပိ ကိဉ္စိ ပတီယတေ.

349. Sự liễu tri về trạng thái đặc biệt (bhāvavisesa) chỉ có thể có được qua sự mô tả về nhân tố quyết định (vibhāva) v.v...; nếu không, khi nói rằng “đôi mắt của Devadatta đã trở nên đẫm lệ”, ai có thể xác định được nguyên nhân là do sầu muộn, do hoan hỷ, hay do bệnh tật? Và không có trạng thái (bhāva) là trạng thái đặc biệt của tâm, không có nhân tố quyết định (vibhāva) và hiệu ứng (anubhāva), ai có thể — thi sĩ mô tả, diễn viên biểu diễn, hay khán giả thấu hiểu? Để trình bày điều này, ngài nói “neka” (nhiều) v.v... Để làm biểu lộ (vibhāvituṃ), làm sáng tỏ (pakāsetuṃ) trạng thái (bhāva) có nhiều nguyên nhân (nekahetuṃ, bahuhetuṃ) và là trạng thái đặc biệt của tâm, các nhân tố quyết định (vibhāva) và hiệu ứng (anubhāva) với các đặc tính đã được nêu cần được mô tả rõ ràng trong tác phẩm (bandhana), trong những từ ngữ mô tả bản chất của nó (sabhāvanirūpakapada). Nhờ vào hình thức của nhân tố quyết định (vibhāva) v.v..., ngay cả điều gì đó không được nói ra cũng được thấu hiểu.

၃၄၉. ‘‘ဒေဝဒတ္တဿ စက္ခူနိ အဿုပုဏ္ဏာနီ’’တိ ဝုတ္တေ သောကေန သန္တောသေန ရောဂေန ဝါတိ ယထာ အဿုကာရဏကထနံ ဝိနာ န ဇာနာတိ, ဧဝံ စိတ္တဿ ပဝတ္တိသင်္ခါတာ ရတိဟာသာဒယော တေ တေ ဘာဝါ အတ္တနော ပတီတိယာနုရူပံ ဝိဘာဝါနုဘာဝကထနံ ဝိနာ ကဝီဟိ ဝဏ္ဏေတဗ္ဗာ, နဋေဟိ ဒဿေတဗ္ဗာ, သဗ္ဘေဟိ အဿာဒနီယာ နတ္ထီတိ ဌာယီအာဒီနံ ဝဏ္ဏနမေဝ ကာတဗ္ဗန္တိ ဣဒါနိ အနုသာသေန္တော အာဟ ‘‘နေက’’ဣစ္စာဒိ. နေကဟေတုံ တေသံ တေသံ ဘာဝါနံ ဥပ္ပတျာဒေါ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝါဒိဗဟုကာရဏဝန္တံ မနောဝုတ္တိဝိသေသံ ဘာဝဉ္စ စိတ္တဿ ပဝတ္တိဝိသေသသင်္ခါတဘာဝဉ္စ ဝိဘာဝိတုံ ပကာသေတုံ ဝိဘာဝါနုဘာဝါ အနန္တရနိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဗန္ဓနေ ရသဘာဝပ္ပကာသနေ ဖုဋံ ပကာသံ ကတွာ ဝဏ္ဏိယာ ကဝိနာ ဝဏ္ဏနီယာ ဟောန္တီတိ. န ဧကောတိ စ, သော ဟေတု အဿေတိ စ, မနသော ဝုတ္တီတိ စ, တာယ ဝိသေသောတိ စ, ဝိဘာဝေါ စ အနုဘာဝေါ စေတိ စ ဝါကျံ.

349. Khi được nói rằng: “Đôi mắt của Devadatta đong đầy nước mắt”, người ta không biết được là do sầu muộn, do hoan hỷ, hay do bệnh tật nếu không có lời trình bày về nguyên nhân của nước mắt. Tương tự như vậy, các trạng thái tâm (bhāva) như là ái luyến, tiếu lâm v.v... được gọi là sự biểu hiện của tâm, nếu không có lời trình bày về nhân tố tạo sinh (vibhāva) và hệ quả biểu lộ (anubhāva) tương ứng với sự nhận thức của chính nó, thì không thể được các thi sĩ miêu tả, không thể được các diễn viên trình diễn, và không thể được tất cả mọi người thưởng thức. Do đó, chính sự miêu tả về các trạng thái tâm thường trực (ṭhāyī) v.v... là điều cần phải thực hiện. Bây giờ, trong khi giáo huấn điều này, ngài đã nói: “neka” (không phải một) v.v... (Nghĩa là) để làm hiển lộ (vibhāvituṃ) hay để trình bày trạng thái tâm (bhāva) là đặc tính của diễn biến trong tâm (manovuttivisesaṃ) và trạng thái tâm (bhāva) được gọi là đặc tính biểu hiện của tâm (cittassa pavattivisesasaṅkhātabhāvaṃ), vốn có nhiều nguyên nhân (nekahetuṃ) như là nhân tố tạo sinh mang tính đối tượng (ālambanavibhāva) v.v... là sự khởi sanh của các trạng thái tâm ấy, thì các nhân tố tạo sinh (vibhāva) và hệ quả biểu lộ (anubhāva) đã được trình bày ngay sau đó cần được thi sĩ miêu tả, sau khi đã làm cho sự trình bày được rõ ràng trong tác phẩm về sự biểu hiện của vị và trạng thái tâm. Và câu (phân tích) là: na eko (không phải một), so hetu assa (ấy là nguyên nhân của nó), manaso vutti (diễn biến của tâm), tāya viseso (đặc tính của nó), vibhāvo ca anubhāvo ca (nhân tố tạo sinh và hệ quả biểu lộ).

၃၅၀.

350.

သဝိဘာဝါနုဘာဝေဟိ, ဘာဝါ တေ တေ ယထာရဟံ;

ဝဏ္ဏနီယာ ယထောစိတျံ, လောကရူပါနုဂါမိနာ.

Các trạng thái tâm ấy cần được miêu tả cùng với nhân tố tạo sinh và hệ quả biểu lộ, một cách tương xứng và một cách thích hợp, bởi người đi theo bản chất của thế gian.

၃၅၀. ဣဒါနိ တေ ဘာဝါ လောကသဘာဝါနတိက္ကမေန ဝိဘာဝါဒီဟိ ဝဏ္ဏနီယာတိ အာဟ ‘‘သဝိဘာဝေ’’စ္စာဒိ. သဟ ဝိဘာဝေဟိ [Pg.339] သဝိဘာဝါ, တေ စ တေ အနုဘာဝါ စ, တေဟိ. ယထာရဟန္တိ အတ္တနော သမ္ဗန္ဓီနံ ဝသေန ယထာရဟံ ဝဏ္ဏနီယာ.

350. Bây giờ, ngài nói: “savibhāve” (cùng với các nhân tố tạo sinh) v.v... (với ý nghĩa) rằng các trạng thái tâm ấy cần được miêu tả cùng với nhân tố tạo sinh v.v... theo cách không vượt qua bản chất của thế gian. (Trong đó) savibhāvā (cùng với các nhân tố tạo sinh) là saha vibhāvehi (cùng với các nhân tố tạo sinh); te ca te anubhāvā ca, tehi (và các hệ quả biểu lộ ấy, bởi các điều ấy). Yathārahaṃ (một cách tương xứng) (nghĩa là) cần được miêu tả một cách tương xứng tùy theo các mối liên hệ của chính nó.

၃၅၀. ဣဒါနိ ဝိဘာဝါနုဘာဝေ နိဿာယ ဝဏ္ဏနီယာ တေ ဘာဝါ လောကသဘာဝမနတိက္ကမ္မ ကာတဗ္ဗာတိ အနုသာသန္တော အာဟ ‘‘သဝိဘာဝါ’’ဣစ္စာဒိ. လောကရူပါနုဂါမိနာ လောကဝေါဟာရမနုဝတ္တမာနေန တေ တေ ဘာဝါ ဌာယီဘာဝါဒယော တယော ယထောစိတျံ ဩစိတျာနုရူပံ သဝိဘာဝါနုဘာဝေဟိ ဝိဘာဝသဟိတေဟိ အနုဘာဝေဟိ ကရဏဘူတေဟိ ယထာရဟံ တေဟိ တေဟိ ဘာဝေဟိ သမ္ဗန္ဓီနံ ဝိဘာဝါဒီနံ ဝသေန အနုရူပတော ဝဏ္ဏနီယာ ဝဏ္ဏေတဗ္ဗာ ဟောန္တီတိ. ဝိဘာဝေဟိ သဟ ယေ ဝတ္တန္တီတိ စ, တေ စ တေ အနုဘာဝါ စေတိ စ, အနတိက္ကမ္မ အရဟန္တိ စ, အနတိက္ကမ္မ ဩစိတျမိတိ စ, လောကဿ ရူပံ သရူပမိတိ စ, တံ အနုဂစ္ဆတိ သီလေနာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

350. Bây giờ, trong khi giáo huấn rằng các trạng thái tâm ấy cần được miêu tả bằng cách nương vào nhân tố tạo sinh và hệ quả biểu lộ, và cần được thực hiện không vượt qua bản chất của thế gian, ngài đã nói: “savibhāvā” (cùng với các nhân tố tạo sinh) v.v... (Nghĩa là) bởi người đi theo bản chất của thế gian (lokarūpānugāminā), là người tuân theo quy ước của thế gian, ba loại trạng thái tâm ấy là trạng thái tâm thường trực (ṭhāyībhāva) v.v... cần được miêu tả một cách thích hợp (yathocityaṃ), tức là tương ứng với sự thích hợp, bởi các hệ quả biểu lộ cùng với các nhân tố tạo sinh (savibhāvānubhāvehi), tức là bởi các hệ quả biểu lộ (anubhāva) cùng với các nhân tố tạo sinh (vibhāva) trong vai trò công cụ, một cách tương xứng (yathārahaṃ), tức là một cách phù hợp tùy theo các nhân tố tạo sinh v.v... có liên quan đến các trạng thái tâm ấy. Và sự phân tích cú pháp (viggaho) là: vibhāvehi saha ye vattanti (những gì hiện hữu cùng với các nhân tố tạo sinh), te ca te anubhāvā ca (và các điều ấy là các hệ quả biểu lộ), anatikkamma arahanti (không vượt qua, chúng tương xứng), anatikkamma ocityam (không vượt qua sự thích hợp), lokassa rūpaṃ sarūpam (bản chất của thế gian), taṃ anugacchati sīlenāti (người có bản tánh đi theo điều ấy).

၃၅၁.

351.

စိတ္တဝုတ္တိ ဝိသေသတ္တာ, မာနသာ သာတ္တိက’င်္ဂတော;

ဗဟိနိဿဋသေဒါဒိ-အနုဘာဝေဟိ ဝဏ္ဏိယာ.

Do là đặc tính của diễn biến trong tâm, các trạng thái tâm thuộc về tinh thần (sāttika) cần được miêu tả bởi các hệ quả biểu lộ như là mồ hôi v.v... đã tuôn ra từ thân thể.

၃၅၁. သာတ္တိကာ ကထံ ဝဏ္ဏနီယာတိ အာဟ ‘‘စိတ္တေ’’စ္စာဒိ. စိတ္တဿ ဝုတ္တိဝိသေသော ယေသံ, တေသံ ဘာဝေါ, တသ္မာ မာနသာ မနသိ ဘဝါ သာတ္တိကာ အင်္ဂတော သရီရတော ဗဟိနိဿဋေဟိ နိဂ္ဂတေဟိ သေဒါဒီဟိ အနုဘာဝေဟိ ဝဏ္ဏနီယာ, န ပန သေဒသလိလမေဝ ဘာဝေါတိ အဓိပ္ပာယော.

351. Ngài nói: “citte” (trong tâm) v.v... (để trả lời câu hỏi): “Các trạng thái tâm thuộc về tinh thần (sāttika) cần được miêu tả như thế nào?”. (Nghĩa là) trạng thái của các điều ấy, mà đặc tính của diễn biến trong tâm là của chúng. Do đó, các trạng thái tâm thuộc về tinh thần (sāttika) là những gì thuộc về tâm (mānasā), sanh khởi trong tâm, cần được miêu tả bởi các hệ quả biểu lộ như là mồ hôi v.v... đã tuôn ra, đã xuất ra từ thân thể, từ cơ thể. Chủ ý là không phải chỉ riêng giọt mồ hôi là trạng thái tâm (bhāva).

၃၅၁. ဧဝံ သာမညေန ဘာဝဝဏ္ဏနက္ကမံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိသေသေန သာတ္တိကဘာဝဝဏ္ဏနာ ဤဒိသာတိ ဒဿေတိ ‘‘စိတ္တ’’ဣစ္စာဒိနာ. စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသတ္တာ စိတ္တဿ ပဝတ္တိဝိသေသတ္တာ မာနသာ စိတ္တေ ဘဝါ သာတ္တိကာဘာဝါ အင်္ဂတော သရီရတော ဗဟိနိဿဋသေဒါဒိအနုဘာဝေဟိ ဗဟိနိက္ခန္တသေဒါဒီဟိ အနုဘာဝေဟိ ကရဏဘူတေဟိ ဝဏ္ဏိယာ ဝဏ္ဏနီယာ ဟောန္တီတိ, [Pg.340] အင်္ဂတော ဗဟိ နိဿဋန္တိ ဝိသေသနေန ဝိသိဋ္ဌဘူတသေဒါဒီနမေဝ ဘာဝါနုဘာဝတ္တံ ဝိနာ ကေဝလံ သေဒါဒယော ဝုတ္တာ သမာနာ ဘာဝါဒယော နာမ န ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. စိတ္တဿ ဝုတ္တီတိ စ, သာ ဧဝ ဝိသေသော ယေသံ သာတ္တိကာနမိတိ စ, တေသံ ဘာဝေါတိ စ, မနသိ ဘဝါတိ စ, သေဒေါ အာဒိ ယေသံ ခေဠာဒီနမိတိ စ, နိဿဋာ နိဂ္ဂတာ စ တေ သေဒါဒယော စေတိ စ, တေ ဧဝ အနုဘာဝါတိ စ ဝါကျံ.

351. Sau khi đã trình bày phương cách miêu tả trạng thái tâm một cách tổng quát như vậy, bây giờ ngài trình bày rằng: “Sự miêu tả trạng thái tâm thuộc về tinh thần (sāttikabhāva) là như thế này” bằng câu: “citta” (tâm) v.v... (Nghĩa là) do là đặc tính của diễn biến trong tâm (cittavuttivisesattā), tức là do là đặc tính biểu hiện của tâm, các trạng thái tâm thuộc về tinh thần (sāttikābhāva) là những gì thuộc về tâm (mānasā), sanh khởi trong tâm, cần được miêu tả bởi các hệ quả biểu lộ như là mồ hôi v.v... đã tuôn ra từ thân thể (aṅgato sarīrato bahinissaṭasedādianubhāvehi), tức là bởi các hệ quả biểu lộ như là mồ hôi v.v... đã xuất ra bên ngoài trong vai trò công cụ. Chủ ý là: Bởi sự xác định với tính từ “đã tuôn ra từ thân thể”, chỉ có mồ hôi v.v... đã được xác định (như vậy) mới có bản chất là hệ quả biểu lộ của trạng thái tâm; nếu không, chỉ riêng mồ hôi v.v... khi được đề cập đến thì không được gọi là trạng thái tâm v.v... Và câu (phân tích) là: cittassa vutti (diễn biến của tâm), sā eva viseso yesaṃ sāttikānam (chính điều ấy là đặc tính của các trạng thái tâm thuộc về tinh thần), tesaṃ bhāvo (trạng thái của chúng), manasi bhavā (sanh khởi trong tâm), sedo ādi yesaṃ kheḷādīnam (mồ hôi là khởi đầu của các thứ như là đờm dãi v.v...), nissaṭā niggatā ca te sedādayo ca (và mồ hôi v.v... ấy đã tuôn ra, đã xuất ra), te eva anubhāvā (chính các điều ấy là các hệ quả biểu lộ).

ရသအဓိပ္ပာယ

Chủ ý về vị (rasa)

၃၅၂.

352.

သာမဇ္ဇိကာန’မာနန္ဒော, ယော ဗန္ဓတ္ထာနုသာရိနံ;

ရသီယတီတိ တညူဟိ, ရသော နာမာ’ယ’မီရိတော.

Niềm hoan hỷ nào của các khán giả, là những người đi theo ý nghĩa của tác phẩm, (niềm hoan hỷ ấy) được gọi là vị (rasa) bởi những người am hiểu, vì rằng nó được thưởng thức.

၃၅၂. ဣဒါနိ ‘‘ရသဿာဒါယ သာဓူန’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ရသေ နိဒ္ဒိသန္တော အာဟ ‘‘သာမဇ္ဇိကာန’’မိစ္စာဒိ. ဗန္ဓဿ အတ္ထော, တဒနုဿရန္တိ မနောဘာဝနာဝသေနာတိ ဗန္ဓတ္ထာနုသာရိနော, တေသံ သာမဇ္ဇိကာနံ သဗ္ဘာနံ မနသိ ယော အာနန္ဒော, အယံ လောကမဓုရာဒိရသော ဝိယ ဗန္ဓေ သိင်္ဂါရာဒိ ရသော နာမ ဤရိတော တညူဟိ ရသညူဟိ. ကထမိတျာဟ ‘‘ရသီယတီ’’တိ, အဿာဒီယတီတိ အတ္ထော. ကိဉ္စ? ယထာ နာနာဗျဉ္ဇနသင်္ခတမန္နံ ဘုဉ္ဇမာနာ ရသေ အဿာဒိယန္တိ သုမာနသာ ပုရိသာ သန္တောသဉ္စာဓိဂစ္ဆန္တိ, တထာ နာနာဘိနယဗျဉ္ဇိတေ ဝါစင်္ဂသတ္ထောပေတေ ဌာယီဘာဝေ အဿာဒေန္တိ သုမာနသာပေက္ခကာ, တသ္မာ ဧတေ နာဋျာတိပိ ဝုစ္စန္တိ.

352. Bây giờ, do đã được nói rằng: “để cho các bậc thiện nhân thưởng thức vị (rasa)”, trong khi chỉ ra về vị (rasa), ngài đã nói: “sāmajjikānaṃ” (của các khán giả) v.v... Bandhatthānusārino (những người đi theo ý nghĩa của tác phẩm) (là những người) đi theo ý nghĩa của tác phẩm ấy tùy theo sự tu tập trong tâm. Niềm hoan hỷ nào có trong tâm của các khán giả, là những bậc thiện nhân ấy, vị (rasa) này trong tác phẩm như là vị ái tình (siṅgāra) v.v... được gọi tên bởi những người am hiểu, những người sành về vị (rasa), giống như vị ngọt ngào v.v... của thế gian. (Hỏi rằng): “Thế nào?” Ngài nói: “rasīyati” (được thưởng thức), nghĩa là được nếm trải. Hơn nữa, giống như những người có thiện tâm, trong khi dùng bữa ăn được chuẩn bị với nhiều loại gia vị, thưởng thức các vị và đạt được sự hài lòng; tương tự như vậy, các khán giả có thiện tâm thưởng thức trạng thái tâm thường trực (ṭhāyībhāva) được biểu lộ bởi nhiều sự trình diễn khác nhau, được hợp thành bởi lời nói, cử chỉ, và tinh thần. Do đó, các điều này cũng được gọi là kịch nghệ (nāṭya).

၃၅၂. ဣဒါနိ ‘‘ရသဿာဒါယ သာဓူန’’န္တိ ဝတွာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌက္ကမေန သမ္ပတ္တံ ရသံ ဒဿေတိ ‘‘သာမ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဗန္ဓတ္ထာနုသာရိနံ ဗန္ဓဿ အတ္ထာနုရူပသာရီနံ ဗုဒ္ဓိယာ ပဝတ္တာနံ သာမဇ္ဇိကာနံ သဗ္ဘာနံ စိတ္တေ ဘဝေါ ယော အာနန္ဒော သန္တောသော အတ္ထိ, အယံ လောကေ မဓုရာဒိရသော ဝိယ အဿာဒနီယော ဟောတီတိ အတ္ထယုတ္တေန ‘‘ရသီယတီ’’တိ ဣမိနာ ဝစနတ္ထေန ရသော နာမာတိ တညူဟိရသညူဟိ ဤရိတော ကထိတောတိ. [Pg.341] သမဇ္ဇာယံ နိယုတ္တာတိ စ, ဗန္ဓဿ အတ္ထောတိ စ, တံ အနုဿရန္တီတိ စ, တံ ဇာနန္တီတိ စ ဝါကျံ. ယထာ နာနာဗျဉ္ဇနေဟိ အဘိသင်္ခတမာဟာရံ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ သတ္တာ လဝဏမ္ဗိလာဒယော တေ တေ ရသေ အဿာဒေယျုံ, သန္တုဋ္ဌာ စ ဘဝေယျုံ, ဧဝမေဝ နာနပ္ပကာရအဘိနယေဟိ ပကာသိတဝဏ္ဏနာယ အင်္ဂဘူတေဟိ အနုရူပေဟိ သတ္ထေဟိ ယုတ္တေ ဌာယီဘာဝေ ဣဿာဒိရဟိတပညဝန္တာ အဿာဒေန္တိ, တသ္မာ ဣမေ ဌာယီဘာဝါ နဋာဘိနယေဟိ ဗျဉ္ဇိတတ္တာ စ သဗ္ဘာနံ သန္တောသသင်္ခတရသဿ ဟေတုတ္တာ စ နဋရသာတိပိ ဝုစ္စန္တိ.

352. Bây giờ, sau khi nói “rasassādāya sādhūnaṃ” (để cho những người tốt thưởng thức vị), ngài chỉ ra vị (rasa) đã đạt được theo thứ tự đã nêu bằng câu “sāma” v.v... Niềm hoan hỷ, sự hài lòng nào có trong tâm của những khán giả, những người thiện trí, những người có trí tuệ đi theo và phù hợp với ý nghĩa của tác phẩm, niềm hoan hỷ này có thể được thưởng thức giống như các vị ngọt v.v... trên đời. Do đó, bởi ý nghĩa của từ “rasīyati” (được nếm, được thưởng thức) có liên quan đến ý nghĩa này, nên nó được gọi là vị (rasa). Điều này đã được những người am hiểu về vị (rasa) tuyên bố và nói đến. Các câu (giải thích) là: “samajjāyaṃ niyuttā” (những người tham gia trong hội chúng), “bandhassa attho” (ý nghĩa của tác phẩm), “taṃ anussarantī” (những người ghi nhớ điều đó), và “taṃ jānantī” (những người biết điều đó). Giống như chúng sanh khi ăn thức ăn được chế biến với nhiều loại gia vị khác nhau sẽ nếm được các vị mặn, chua v.v... và sẽ được hài lòng, cũng vậy, những người có trí tuệ, không có ganh tỵ v.v..., thưởng thức các trạng thái tình cảm thường trực (ṭhāyībhāva) đi kèm với các nghệ thuật kịch nghệ phù hợp, là những thành phần của sự mô tả được thể hiện qua nhiều loại hình diễn xuất khác nhau. Do đó, những trạng thái tình cảm thường trực này, vì được biểu lộ qua diễn xuất của diễn viên và là nguyên nhân của vị (rasa) được gọi là sự hài lòng của những người thiện trí, nên cũng được gọi là vị kịch nghệ (naṭarasā).

ရသပ္ပဘေဒ

Phân loại vị (rasa)

၃၅၃.

353.

သဝိဘာဝါနုဘာဝေဟိ,သာတ္တိကာဗျဘိစာရိဟိ;

အဿာဒိယတ္တ’မာနီယ-မာနော ဌာယေဝ သော ရသော.

Bởi các nhân tố quyết định (vibhāva) và các biểu hiện (anubhāva), bởi các trạng thái tự phát (sāttika) và các tình cảm thoáng qua (byabhicārin); được đưa đến trạng thái có thể thưởng thức, chính trạng thái tình cảm thường trực (ṭhāyībhāva) đó là vị (rasa).

၃၅၃. ဌာယီနမေဝ ရသတ္တာပတ္တိမာဟ ‘‘သဝိဘာဝေ’’စ္စာဒိနာ. ဌာယေဝ သောတိ သော ယထာဝုတ္တော ရသော ဌာယီဘာဝေါယေဝ, နာညောတိ အတ္ထော.

353. Ngài nói về việc chính các trạng thái tình cảm thường trực (ṭhāyībhāva) đạt đến trạng thái vị (rasa) bằng câu kệ “savibhāve” v.v... “Ṭhāyeva so” có nghĩa là: vị (rasa) đã được nói đến đó chính là trạng thái tình cảm thường trực, chứ không phải là cái gì khác.

၃၅၃. ဣဒါနိ ဌာယီဘာဝါနမေဝ ရသသရူပဿ ပါပုဏနတ္ထံ ဝိဘာဝေတိ ‘‘သဝိဘာဝါ’’ဣစ္စာဒိနာ. သော ရသော အနန္တရနိဒ္ဒိဋ္ဌော သဝိဘာဝါနုဘာဝေဟိ တေသံ တေသံ ဌာယီနံ အနုရူပေဟိ ဝိဘာဝသဟိတေဟိ အနုဘာဝေဟိ စ, သာတ္တိကာဗျဘိစာရိဟိ ပကာသေတဗ္ဗဌာယီဘာဝဿေဝ အနုကူလသာတ္တိကဘာဝဗျဘိစာရီဘာဝေဟိ ကရဏဘူတေဟိ အဿာဒိယတ္တံ အာနီယမာနော ကဝိနော သာမတ္ထိယာ ပါပုဏိယမာနော ဌာယေဝ ဌာယီဘာဝေါ ဧဝါတိ ကာရိယောပစာရေန ရသော နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ. သဟ ဘာဝေဟိ ပဝတ္တန္တီတိ စ, သဝိဘာဝါ စ တေ အနုဘာဝါ စေတိ [Pg.342] စ, သာတ္တိကာ စ ဗျဘိစာရိနော စေတိ စ, အဿာဒိယဿ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ.

353. Bây giờ, để đạt được mục đích giải thích bản chất của vị (rasa) chính là các trạng thái tình cảm thường trực, ngài làm rõ bằng câu “savibhāvā” v.v... Vị (rasa) đó, đã được chỉ ra ngay trước, được đưa đến trạng thái có thể thưởng thức nhờ vào tài năng của nhà thơ, thông qua các phương tiện là: các nhân tố quyết định (vibhāva) và các biểu hiện (anubhāva) phù hợp với từng trạng thái tình cảm thường trực tương ứng; và các trạng thái tự phát (sāttikabhāva) cùng các tình cảm thoáng qua (byabhicārībhāva) thuận lợi cho chính trạng thái tình cảm thường trực cần được biểu lộ. Do đó, cần phải hiểu rằng nó được gọi là vị (rasa) theo phép ẩn dụ dựa trên kết quả, và nó chính là trạng thái tình cảm thường trực. Các câu (giải thích) là: “saha bhāvehi pavattantīti” (chúng diễn ra cùng với các trạng thái), “savibhāvā ca te anubhāvā ceti” (những cái có nhân tố quyết định và chúng là những biểu hiện), “sāttikā ca byabhicārino ceti” (các trạng thái tự phát và các tình cảm thoáng qua), và “assādiyassa bhāvoti” (trạng thái có thể được thưởng thức).

၃၅၄.

354.

သိင်္ဂါရဟဿကရုဏာ, ရုဒ္ဒဝီရဘယာနကာ;

ဗီဘစ္ဆဗ္ဘုတသန္တာ စ, ရသာ ဌာယီန’နုက္ကမာ.

Vị ái tình (siṅgāra), hài hước (hassa), bi ai (karuṇā), phẫn nộ (rudda), anh hùng (vīra), kinh sợ (bhayānaka), ghê tởm (bībhaccha), kỳ diệu (abbhuta), và tĩnh lặng (santa) là các vị (rasa) theo thứ tự của các trạng thái tình cảm thường trực.

၃၅၄. တေသံ နာမဝသေန ဝိဘာဂမာဟ ‘‘သိင်္ဂါရေ’’စ္စာဒိနာ. ဌာယီနနုက္ကမာတိ ‘‘ရတိဟာသာ စ သောကော စာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တာနံ ဌာယီဘာဝါနံ အနုက္ကမာ, ပဋိပါဋိယာတိ အတ္ထော.

354. Ngài nói về sự phân loại của chúng theo tên gọi bằng câu “siṅgāre” v.v... “Ṭhāyīnanukkamā” có nghĩa là: theo thứ tự, theo trình tự của các trạng thái tình cảm thường trực đã được nói đến trong câu bắt đầu bằng “ratihāsā ca soko cā” (tình yêu, tiếng cười, và sầu muộn...).

၃၅၄. ရသာဝတ္ထာသမ္ပတ္တရတိဟာသာဒီနံ ဌာယီဘာဝါနံ ဣဒါနိ ကမေန နာမန္တရံ ဒဿေတိ ‘‘သိင်္ဂါရ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဌာယီနံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာနံ ရတိဟာသာဒိဌာယီဘာဝါနံ အနုက္ကမာ ပဋိပါဋိယာ သိင်္ဂါရဟဿကရုဏာ သိင်္ဂါရော ဟဿော ကရုဏာ စ ရုဒ္ဒဝီရဘယာနကာ ရုဒ္ဒေါ ဝီရော ဘယာနကော စ ဗီဘစ္ဆဗ္ဘုတသန္တာ စ ဗိဘစ္ဆော အဗ္ဘုတော သန္တော စေတိ နဝ ရသာ နာမ ဟောန္တီတိ. သိင်္ဂါရရသော ဟဿရသောတိအာဒိနာ ရသသဒ္ဒေါ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော. သိင်္ဂါရော စ ဟဿော စ ကရုဏာ စေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. သေသေသုပိ လိင်္ဂသမာသာ ဣမေယေဝ. ဣမေ သိင်္ဂါရာဒီနံ ရတျာဒီဟိ အနညတ္တာ ဥပရိ ရတျာဒိဝိဝရဏေယေဝ ဉာတဗ္ဗာ.

354. Bây giờ, ngài chỉ ra một tên gọi khác theo thứ tự cho các trạng thái tình cảm thường trực như ái tình (rati), hài hước (hāsa) v.v..., những trạng thái đã đạt đến tình trạng vị (rasa), bằng câu “siṅgāra” v.v... Theo thứ tự, theo trình tự của các trạng thái tình cảm thường trực như ái tình, hài hước v.v... đã được nói đến ở dưới, có chín vị (rasa) được gọi là: vị ái tình (siṅgāra), hài hước (hassa), và bi ai (karuṇā); phẫn nộ (rudda), anh hùng (vīra), và kinh sợ (bhayānaka); ghê tởm (bībhaccha), kỳ diệu (abbhuta), và tĩnh lặng (santa). Từ “rasa” (vị) nên được kết hợp với mỗi từ, như là siṅgāraraso, hassaraso, v.v... Phân tích cú pháp là “siṅgāro ca hasso ca karuṇā ceti” (ái tình và hài hước và bi ai). Trong các trường hợp còn lại, các hợp từ có cùng giới tính cũng tương tự. Những vị này, siṅgāra v.v..., vì không khác biệt với rati v.v..., nên cần được hiểu trong phần giải thích về rati v.v... ở phần sau.

၃၅၅.

355.

ဒုက္ခရူပေ’ယ’မာနန္ဒော,ကထံ နု ကရုဏာဒိကေ;

သိယာ သောတူန’မာနန္ဒော,သောကော ဝေဿန္တရဿ ဟိ.

Trong vị bi ai (karuṇā) v.v..., vốn có bản chất là đau khổ, làm sao lại có được niềm hoan hỷ này? Đối với người nghe thì có niềm hoan hỷ, nhưng đối với Vessantara thì quả thật là sầu muộn.

၃၅၅. သောကာဒိရူပေါကရုဏာဒိ ကထံ ရသော သိယာတိ အာဟ ‘‘ဒုက္ခေ’’စ္စာဒိ. ဝေဿန္တရဿ ပုတ္တဒါရဝိယောဂါ ကရုဏာ သောကရူပေါ ဒုက္ခမေဝ အဟောသိ, သမ္ပတိ ပန သောတူနံ သဗ္ဘာနံ အာနန္ဒောယေဝါတိ ဧတ္ထာဓိပ္ပာယော.

355. Ngài hỏi: “Làm thế nào vị bi ai (karuṇā) v.v..., vốn có bản chất là sầu muộn v.v..., lại có thể là một vị (rasa)?” bằng câu kệ “dukkhe” v.v... Ý chính ở đây là: Đối với Vessantara, lòng bi mẫn do phải xa lìa con cái và vợ có bản chất là sầu muộn, chỉ là đau khổ; nhưng bây giờ, đối với những người nghe thiện trí, nó lại chính là niềm hoan hỷ.

၃၅၅. ဟေဋ္ဌာ [Pg.343] ဝုတ္တရသော သန္တောသောဝ, သောကကောဓာဒိလက္ခဏော ကရုဏာရုဒ္ဒါဒိကော ကထံ ရသော နာမ ဘဝေယျာတိ အာသင်္ကာယမာဟ ‘‘ဒုက္ခရူပေ’’ဣစ္စာဒိ. အယံ အာနန္ဒော ‘‘သာမဇ္ဇိကာနမာနန္ဒော’’တိအာဒိနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌော ဒုက္ခရူပေ ဒုက္ခလက္ခဏေ ကရုဏာဒိကေ ကရုဏာရုဒ္ဒါဒိကေ ဝိသယေ ကထံ ဘဝေယျာတိ စေ, နေသ ဒေါသော ဟိ တထေဝ ဝေဿန္တရဿ ဗောဓိသတ္တဿ သောကော ပုတ္တဒါရဝိရဟတော ဇာတသောကော သောတူနံ ဣဒါနိ သုဏန္တာနံ သဗ္ဘာနံ အာနန္ဒော သိယာ အာနန္ဒဿ ကာရဏတ္တာ ကာရိယောပစာရေန သန္တောသော နာမ ဘဝေယျာတိ. ဝတ္တုနော သာမတ္ထိယာ ကရုဏာရသာဒိကံ ပါပေတွာ ပကာသိယမာနဿ သောကာဒိကဿ ဒုက္ခရူပေန ဌိတတ္တာ သုဏန္တာနံ ပီတိ ဥပ္ပာဒိယတေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ဒုက္ခံ ရူပံ သဘာဝေါ ယဿ ကရုဏာဒိနောတိ စ, ကရုဏာ အာဒိ ယဿ ရုဒ္ဒါဒိနောတိ စ ဝါကျံ.

355. Vị (rasa) được nói đến ở dưới chỉ là sự hài lòng. Khi có sự nghi ngờ rằng: “Làm thế nào vị bi ai (karuṇā), phẫn nộ (rudda) v.v..., vốn có đặc tính là sầu muộn, tức giận v.v..., lại có thể được gọi là vị (rasa)?”, ngài nói bằng câu “dukkharūpe” v.v... Nếu hỏi rằng: “Niềm hoan hỷ này, được chỉ ra bằng câu “sāmajjikānamānando” (niềm hoan hỷ của khán giả), làm sao có thể phát sinh trong đối tượng là vị bi ai, phẫn nộ v.v..., vốn có đặc tính đau khổ?”, (câu trả lời là:) điều này không có lỗi gì. Bởi vì, cũng giống như vậy, nỗi sầu muộn của Bồ tát Vessantara, nỗi sầu muộn sinh ra từ việc xa lìa con cái và vợ, lại trở thành niềm hoan hỷ cho những người thiện trí đang lắng nghe bây giờ. Vì nó là nguyên nhân của niềm hoan hỷ, nên theo phép ẩn dụ dựa trên kết quả, nó có thể được gọi là sự hài lòng. Ý chính là, do tài năng của người kể, nỗi sầu muộn v.v... được đưa đến và biểu lộ thành vị bi ai v.v..., dù vẫn tồn tại dưới hình thức đau khổ, nhưng nó vẫn thực sự tạo ra niềm hỷ lạc cho người nghe. Các câu (giải thích) là: “dukkhaṃ rūpaṃ sabhāvo yassa karuṇādino” (cái mà đau khổ là hình thức, là bản chất của nó, tức là vị bi ai v.v...), và “karuṇā ādi yassa ruddādino” (cái mà vị bi ai là khởi đầu, tức là vị phẫn nộ v.v...).

ဌာယီဘာဝနိဒ္ဒေသ

Chỉ dẫn về các trạng thái tình cảm thường trực (ṭhāyībhāva)

ရတိဌာယီဘာဝ

Trạng thái tình cảm thường trực: Ái tình (rati)

၃၅၆.

356.

ရမ္မဒေသကလာကာလ-ဝေသာဒိပဋိသေဝနာ;

ယုဝါန’ညောညရတ္တာနံ, ပမောဒေါရတိ ရုစ္စတေ.

Niềm vui của những người trẻ tuổi yêu mến lẫn nhau, phát sinh từ việc thường xuyên lui tới những nơi chốn, nghệ thuật, thời gian, trang phục v.v... thú vị, được gọi là ái tình (rati).

၃၅၆. သိင်္ဂါရာဒယော ဝိဘာဂတော ဒဿေတုမာဟ ‘‘ရမ္မေ’’စ္စာဒိ. တတ္ထ ‘‘ရမ္မဒေသ’’ဣစ္စာဒိနာ ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝါ ဒဿိတာ. ‘‘ယုဝါန’’န္တိ ဣမိနာ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေါ. ဣတ္ထီ ဟိ ပုရိသဿ, ပုရိသော ဣတ္ထိယာ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေါ. ပမောဒေါတိ အညမညာဘိရမဏဝသေန အာမောဒရူပေါ.

356. Để chỉ ra vị ái tình (siṅgāra) v.v... một cách phân loại, ngài nói bằng câu “ramme” v.v... Trong đó, bằng câu “rammadesa” v.v..., các nhân tố quyết định kích thích (uddīpanavibhāva) được chỉ ra. Bằng từ “yuvānaṃ”, nhân tố quyết định nền tảng (ālambaṇavibhāva) (được chỉ ra). Vì người nữ là nhân tố quyết định nền tảng đối với người nam, và người nam đối với người nữ. “Pamodo” có nghĩa là: một dạng hoan hỷ theo cách thưởng thức lẫn nhau.

၃၅၆. ဣဒါနိ သိင်္ဂါရာဒိနာမကေ တေရတျာဒိကေ ကမေန နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ရမ္မ’’ဣစ္စာဒိနာ. ရမ္မဒေသကလာကာလဝေသာဒိပဋိသေဝနာ ရမဏီယနိရာဝရဏသုစိပဝိတ္တဝါသာရဟဒေသော ရမ္မဂီတိကာဒိကလာ [Pg.344] ရတိဇနကဝသန္တာဒိအနုရူပကာလော မာလာဂန္ဓာဒိ ဥပသောဘိတကိရိယာဒိ မနုညဝေသော, အာဒိသဒ္ဒေန နိဒ္ဒိဋ္ဌဘာသိတမိဟိတာဒိစေတိ ဣမေသံ ဒိဋ္ဌသုတမုတာဒီသု ဒိဋ္ဌာဒိမတ္တမကတွာ ပညာယ တေန တေနာကာရေန ပုနပ္ပုနာနုဘဝနေန အညောညရတ္တာနံ အညမညံ နိမိတ္တာနုဗျဉ္ဇနသင်္ကပ္ပဝသေနာတိရတ္တာနံ ယုဝါနံ တရုဏိတ္ထိ ပုရိသာနံ ပမောဒေါ အဘိရမဏဝသေန သန္တောသော ပီတိ ရတိ ရုစ္စတေ ရုစ္စနတော ‘‘ရတီ’’တိ ဝုစ္စတီတိ. ဣမသ္မိံ ပက္ခေ ရကာရော သန္ဓိဇော. ဒေသော စ ကလာ စ ကာလော စ ဝေသော စေတိ စ, တေ အာဒယော ယေသမိတိ စ, ရမ္မာ စ တေ ဒေသ…ပေ… ဝေသာဒယော စေတိ စ, တေသံ ပဋိ ပုနပ္ပုနံ သေဝနမိတိ စ, အညော စ အညော စေတိ စ, တေသု ရတ္တာတိ စ ဝါကျံ.

356. Bây giờ, ngài tuần tự chỉ ra các yếu tố như ái luyến v.v... có tên gọi là tình ái (siṅgāra) v.v... bằng câu “ramma” (khả ái) v.v... Việc thường xuyên lui tới những nơi chốn, nghệ thuật, thời gian, trang phục v.v... khả ái (rammadesakalākālavesādipaṭisevanā) là: nơi chốn khả ái là nơi ở thích đáng, thanh tịnh, trong sạch, không chướng ngại, và đáng ưa thích; nghệ thuật khả ái là ca hát v.v...; thời gian tương xứng là mùa xuân v.v... tạo ra sự ái luyến; trang phục vừa ý là hành động được tô điểm bằng vòng hoa, hương liệu v.v...; và bằng từ “ādi” (v.v...) được chỉ định là lời nói, nụ cười v.v... Sự hoan hỷ, sự hài lòng, sự vui thích của những thanh niên nam nữ, những người trai trẻ và thiếu nữ, những người yêu thương lẫn nhau, những người quá say đắm nhau do năng lực của ý niệm về tướng và tuỳ hình hảo của nhau, bằng cách không chỉ thấy, nghe v.v... trong các đối tượng được thấy, được nghe, được cảm nhận v.v... của những điều này, mà bằng trí tuệ, bằng sự thể nghiệm lặp đi lặp lại theo cách thức này hay cách thức khác, được gọi là ái luyến (rati) vì nó được ưa thích (ruccate). Do sự ưa thích (ruccanato) nên được gọi là “rati”. Trong trường hợp này, mẫu tự “ra” là do liên âm. Và câu cú là: “deso ca kalā ca kālo ca veso ceti ca” (và nơi chốn, và nghệ thuật, và thời gian, và trang phục), và “te ādayo yesamiti ca” (chúng là khởi đầu của những thứ ấy), và “rammā ca te desa…pe… vesādayo ceti ca” (và chúng là những nơi chốn... cho đến... trang phục v.v... khả ái), và “tesaṃ paṭi punappunaṃ sevanamiti ca” (và việc thường xuyên lui tới chúng lặp đi lặp lại), và “añño ca añño ceti ca” (và người này và người kia), và “tesu rattāti ca” (và yêu thương trong chúng).

၃၅၇.

357.

ယုတျာ ဘာဝါနုဘာဝါ တေ,နိဗန္ဓာ ပေါသယန္တိ နံ;

သောပျာ’ယောဂဝိပ္ပယောဂ-သမ္ဘောဂါနံ ဝသာ တိဓာ.

Những trạng thái và biểu hiện ấy, được kết hợp một cách thích đáng, nuôi dưỡng nó. Và nó, do năng lực của sự không hội hợp, sự ly biệt, và sự hội hợp, có ba loại.

၃၅၇. ‘‘ယုတျာ’’ဣစ္စာဒိ. တေ ယထာဝုတ္တာ ဘာဝါနုဘာဝါ ယုတျာ အာလသိယဥဂ္ဂတာဇိဂုစ္ဆာဝဇ္ဇိတာ ယေ သင်္ကာဥဿုက္ကာဒယော ဘာဝါ တံဗျဉ္ဇကာ တဒနုရူပါ အနုဘာဝါ စ အယောဂါဒိကေ သိင်္ဂါရေ ယထာ ယထာ ယုဉ္ဇန္တိ, တာဒိသိယာဝ ယုတ္တိယာ နိဗန္ဓာ နံ ရတိံ သမ္ပောသယန္တိ, သောယေဝမေဝံ ပေါသိတော သိင်္ဂါရော နာမ ရသော သမ္ပဇ္ဇတေ. သောပိ တိဓာတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ အယောဂေါ နာမ ပုဗ္ဗေ အသင်္ဂတာနံ အနုရာဂေန သင်္ဂမမိစ္ဆန္တာနံ ဣတ္ထိပုရိသာနမသင်္ဂမော. အတိသယဝိရုဠှပေမာနမုဘိန္နမ္ပိ သိလေသော ဝိပ္ပယောဂေါ. ဗလဝကာမာဝေသဝိသေသာနံ ကာမီနံ ဒဿနာဒိသမဉ္ဇနံ သမ္ဘောဂေါ.

357. “Yutyā” v.v... Những trạng thái và biểu hiện đã được nói đến ấy, được kết hợp với sự thích đáng, nghĩa là những trạng thái như hoài nghi, mong mỏi v.v... và những biểu hiện tương xứng biểu thị điều ấy, vốn tránh xa sự lười biếng, sự tàn ác, và sự ghê tởm, được áp dụng trong vị tình ái như là không hội hợp v.v... theo cách thức nào đó, thì nuôi dưỡng ái luyến (rati) ấy. Vị có tên là tình ái (siṅgāra) được nuôi dưỡng như vậy, chính nó được thành tựu. Sự liên kết (với câu kệ) là: “Và nó có ba loại”. Trong ấy, không hội hợp (ayoga) là sự không gặp gỡ của người nam và người nữ, những người trước đây chưa từng gặp gỡ, nhưng mong muốn gặp gỡ do ái luyến. Ly biệt (vippayoga) là sự chia lìa của cả hai người có tình yêu đã phát triển vượt bậc. Hội hợp (sambhogo) là sự gặp gỡ như thấy v.v... của những người đang yêu có sự ám ảnh đặc biệt của ái dục mãnh liệt.

၃၅၇. ဣဒါနိ [Pg.345] ရတိယာ ပုဋ္ဌကာရဏံ ပုဋ္ဌပယောဂဉ္စ ဒဿေတိ ‘‘ယုတျာ’’ဣစ္စာဒိနာ. တေ ဘာဝါနုဘာဝါ နိဒ္ဒိဋ္ဌဗျဘိစာရီဘာဝေသု ရတျာနုရူပဗျဘိစာရီဘာဝေါ တပ္ပကာသကော အနုဘာဝေါ စေတိ ဣမေ ဒွေ ယုတျာ ဟေတုဘူတာယ အယောဂဝိပ္ပယောဂသမ္ဘောဂသင်္ခတာနံ တိဏ္ဏံ သိင်္ဂါရာနံ အနုကူလတ္ထေန ရတိယာ ဝိရုဒ္ဓတ္တာ အာလသိယဥဂ္ဂဇိဂုစ္ဆာဒိကေ ပရိဝဇ္ဇေတွာ သင်္ကာဥဿုက္ကာဒီနံ ရတျာနုကူလဘာဝါနံ ဝသေန ယထာယောဂံ နိဗန္ဓာ ကဝီဟိ ဗန္ဓာ နံ ရတိံ ပေါသယန္တိ ယထာ တပ္ပကာသနေန ပူရေန္တိ သဇ္ဇေန္တိ, ဧဝံ သဇ္ဇိတော ရတိသိင်္ဂါရော နာမ ရသော ဟောတိ. သောပိ သာမညေန နိဒ္ဒိဋ္ဌသိင်္ဂါရရသောပိ အယောဂဝိပ္ပယောဂသမ္ဘောဂါနံ သိင်္ဂါရာနံ ဝသာ ဘေဒေန တိဓာ ဘဝတီတိ. တတ္ထ အယောဂေါ နာမ ပုဗ္ဗေ အညမညသင်္ဂမရဟိတာနံ အဘိနဝါနုရာဂဗလေန သင်္ဂမံ ပတ္ထေန္တာနံ ထီပုမာနံ အသင်္ဂမော. ဝိပ္ပယောဂေါ နာမ သင်္ဂမာတိသယေန ဝိရုဠှပေမာနံ ထီပုမာနံ အညမညဝိသိလေသော. သမ္ဘောဂေါ နာမ ဗလဝကာမတဏှာဝိသေသဝသေန ယုတ္တာနံ ကာမိနိကာမုကာနံ အညမညံ ဒဿနာဒိအဿာဒေါ. ဘာဝေါ စ အနုဘာဝေါ စေတိ စ, အယောဂေါ စ ဝိပ္ပယောဂေါ စ သမ္ဘောဂေါ စေတိ စ ဝါကျံ.

357. Bây giờ, ngài chỉ ra nguyên nhân nuôi dưỡng và sự áp dụng được nuôi dưỡng của ái luyến bằng câu “yutyā” v.v... Những trạng thái và biểu hiện ấy, tức là hai điều này: trạng thái tùy biến tương xứng với ái luyến trong các trạng thái tùy biến đã được chỉ định, và biểu hiện làm sáng tỏ điều ấy, do sự thích đáng làm nguyên nhân, do sự tương hợp với ba loại tình ái được gọi là không hội hợp, ly biệt, và hội hợp, do sự đối nghịch với ái luyến, nên tránh xa sự lười biếng, tàn ác, ghê tởm v.v..., được kết hợp một cách thích đáng do năng lực của các trạng thái tương hợp với ái luyến như hoài nghi, mong mỏi v.v..., được các thi sĩ sáng tác, nuôi dưỡng ái luyến (rati) ấy, tức là làm cho đầy đủ, trang hoàng bằng sự biểu hiện ấy. Được trang hoàng như vậy, ái luyến trở thành vị có tên là tình ái (siṅgāra). Và vị tình ái đã được chỉ định một cách tổng quát ấy cũng có ba loại do sự phân biệt theo năng lực của các loại tình ái không hội hợp, ly biệt, và hội hợp. Trong ấy, không hội hợp (ayoga) là sự không gặp gỡ của người nữ và người nam, những người trước đây không có sự gặp gỡ lẫn nhau, nhưng mong muốn gặp gỡ do năng lực của ái luyến mới mẻ. Ly biệt (vippayogo) là sự chia lìa lẫn nhau của người nữ và người nam có tình yêu đã phát triển do sự gặp gỡ vượt bậc. Hội hợp (sambhogo) là sự thưởng thức việc thấy v.v... lẫn nhau của người nữ đang yêu và người nam đang yêu, những người được kết hợp do năng lực của ái dục đặc biệt mãnh liệt. Và câu cú là: “bhāvo ca anubhāvo ceti ca” (và trạng thái và biểu hiện), và “ayogo ca vippayogo ca sambhogo ceti ca” (và không hội hợp, và ly biệt, và hội hợp).

ဣမမလင်္ကာရံ ကရောန္တေန အာစရိယသံဃရက္ခိတမဟာသာမိပါဒေန ပန ပရမမဓုရသဒ္ဓမ္မာမတလုဒ္ဓသုဒ္ဓသန္တာနာနံ တပေါဓနာနံ အညရသာဝဗောဓနေ ပယောဇနာဘာဝေပိ လောကိယေသု တေသု တေသု ဝေါဟာရေသု အသမ္မောဟတ္ထံ သိင်္ဂါရာဒိနဝဝိဓရသာနံ လက္ခဏမတ္တဿေဝ ဒဿိတတ္တာ တဒနုရူပလက္ခိယပရိဂ္ဂဟေ အသတိ လက္ခဏာဝဗောဓဿ သုဗျတ္တာဘာဝတော ဝုတ္တလက္ခဏာဝဗောဓတ္ထံ တံတံလက္ခဏကထနာနန္တရံ တဿ တဿ လက္ခိယဿ မုခမတ္တံ ဒဿေတဗ္ဗံ ဟောတိ. ဟေဋ္ဌာ ‘‘ရာဂါနတဗ္ဘုတသရောဇမုခံ ဓရာယာ’’တိအာဒိနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌသမ္ဘောဂသိင်္ဂါရရသာဘာသေနေဝ ဟသာဘာသာဒီနံ အဋ္ဌန္နံ [Pg.346] ရသာဘာသရူပဿ ဘာဝါဘာသဿ, ဝိဘာဝါဘာသဿ, အနုဘာဝါဘာသဿ စ ဉာတဗ္ဗတ္တာ သိင်္ဂါရရသဿ လက္ခိယမေဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Tuy nhiên, do ngài Trưởng lão Tăng Hộ (Saṅgharakkhita), vị đại sư, tác giả của tập luận về thi pháp này, đã chỉ trình bày đặc tính của chín loại vị như tình ái v.v... chỉ nhằm mục đích không si mê trong các quy ước thế gian đó, mặc dù không có lợi ích gì trong việc liễu tri các vị khác đối với các bậc tu sĩ có tâm trong sạch, say mê vị cam lồ của Chánh pháp tối thượng ngọt ngào, nhưng vì sự liễu tri đặc tính không được rõ ràng khi không có sự nắm bắt ví dụ tương xứng, nên để liễu tri đặc tính đã được nói đến, sau khi trình bày đặc tính đó, chỉ cần chỉ ra phần mở đầu của ví dụ đó. Vì hình thức của tám loại vị tựa hồ như vị hài hước v.v..., của trạng thái tựa hồ, của nhân duyên tựa hồ, và của biểu hiện tựa hồ có thể được biết đến chỉ bằng vị tình ái hội hợp tựa hồ đã được chỉ định dưới đây bằng câu “rāgānatabbhutasarojamukhaṃ dharāyā” v.v..., nên ví dụ về vị tình ái cần được hiểu như sau.

ဂီတဿရေန ဥပကဍ္ဎိယ နေတ္တရသ္မိ-ဗန္ဓံ ကရံဝ ဝိဝသဉ္စ ကရဂ္ဂဟေန;

ယာ တာဒိသေပိ ဝိနိယောဇယိ ဒုက္ကရေ မံ,သေရန္ဒတီ အဓိဂတာ ဝိဓိနာ မယဇ္ဇာတိ.

Nàng, người đã khiến ta vướng vào việc khó làm như vậy, bằng cách lôi kéo bằng tiếng hát, trói buộc bằng ánh mắt, và làm cho ta bất lực bằng cách nắm tay; nàng Serandatī ấy, hôm nay ta đã gặp được do số mệnh.

ဂီတဿရေန ဟတ္ထီနံ ဂီတိကာယ ပိယတ္တာ ဂီတိကာဓနိနာ ဥပကဍ္ဎိယ အတ္တနော သမီပံ အာကဍ္ဎိတွာ နေတ္တရသ္မိဗန္ဓံ နေတ္တသင်္ခါတဟတ္ထာစရိယဿ ရဇ္ဇုနာ ဗန္ဓံ ကရဂ္ဂဟေန ဟတ္ထဂ္ဂါဟေန သောဏ္ဍဂ္ဂဟဏေန ဝိဝသဉ္စ အပဂတဣစ္ဆာစာရံ ပရဝသံ ကရံ ဣဝ ဟတ္ထံ ဣဝ ဂီတဿရေန အတ္တနော လီလောပေတဂီတိကာဓနိနာ ဥပကဍ္ဎိယ အတ္တနော သမီပံ နေတွာ နေတ္တရသ္မိဗန္ဓံ အတ္တနော နယနကန္တိယာ ပဋိဗန္ဓံ ကရဂ္ဂဟေန ဟတ္ထဂ္ဂါဟေန ဝိဝသဉ္စ အပဂတဓိတိံ မူဠှံ မံ ယာ ကန္တာ တာဒိသေပိ ဒုက္ကရေ ဝိနိယောဇယိ, သာ ဣရန္ဒတီ ဣရန္ဒတီ နာမ နာဂမာနဝိကာ မယာ အဇ္ဇ ဝိဓိနာ ဘာဂျေန အဓိဂတာ လဒ္ဓါတိ.

“Gītassarena”: do voi thích tiếng hát, nên bằng âm thanh của tiếng hát; “upakaḍḍhiya”: lôi kéo, kéo đến gần mình; “nettarasmibandhaṃ”: sự trói buộc bằng dây thừng của người quản tượng được gọi là người dẫn đường; “karaggahena”: bằng sự nắm lấy tay, tức là nắm lấy vòi; “vivasañca karaṃ iva”: và làm cho bất lực, mất tự chủ, bị người khác chi phối, giống như con voi. (Nghĩa thứ hai): “gītassarena”: bằng âm thanh của tiếng hát duyên dáng của mình; “upakaḍḍhiya”: dẫn đến gần mình; “nettarasmibandhaṃ”: sự trói buộc bằng vẻ đẹp của đôi mắt mình; “karaggahena”: bằng sự nắm lấy tay; “vivasañca”: và làm cho ta, người đã mất kiên định, si mê; “yā kantā tādisepi dukkare viniyojayi”: người yêu dấu nào đã khiến ta vướng vào việc khó làm như vậy; nàng Irandatī ấy, một thiếu nữ Nāga tên là Irandatī, đã được ta gặp được, đạt được hôm nay do số mệnh, do may mắn.

ဧတ္ထ ဂီတဿရနေတ္တရသ္မိကရဂ္ဂဟသင်္ခတာဟိ ဣမာဟိ ပဒါဝလီဟိ ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေါ ဒဿိတော. ထိယာ ပုရိသော စ, ပုရိသဿ ထီ စ အာလမ္ဗဏံ ဟောတီတိ ‘‘သာ ဣရန္ဒတီ မယာ’’တိ ဣမိနာ အာရမ္မဏဝိဘာဝေါ ဒဿိတော. ‘‘ဥပကဍ္ဎိယ ဗန္ဓံ ဝိဝသ’’န္တိ ဣမေဟိ ကာမေန ဥဒ္ဒီပိတဌာယီဘာဝသင်္ခတာ ရတိ ဒဿိတာ. ‘‘တာဒိသေပိ ဒုက္ကရေ ဝိနိယောဇယီ’’တိ ဣမေဟိ ဥဿာဟာဒိကာ စ ‘‘ဝိဓိနာ အဓိဂတာ မယဇ္ဇာ’’တိ ဣမေဟိ ဟရိသာဒိကာ စ ဗျဘိစာရီဘာဝါ ဒဿိတာ. ရတိယာ ဝိရုဒ္ဓေ နိဗ္ဗေဒအာလသိယဥဂ္ဂတဇိဂုစ္ဆာဒိကေ ဗျဘိစာရီဘာဝေ ဝဇ္ဇေတွာ ဝုတ္တပ္ပကာရဝိဘာဝါဒိကေ ပကာသန္တော ‘‘ဂီတဿရေနေ’’စ္စာဒိကာ ရတိပ္ပတီတိယာ အနုရူပံ ပယုတ္တာ ကဝိပ္ပယောဂါ ဣဓ အနုဘာဝါ နာမ ဟောန္တိ. နာဋကာဒိဒဿနီယသတ္ထေ အဘိနယော [Pg.347] အနုဘာဝေါ. ရမ္မဒေသရမ္မကာလရမ္မဝေသာဒယော တဒဘာဝေ ရတိယာ အနုပ္ပဇ္ဇနတော သာမတ္ထိယာ ဂမျာ ဘဝန္တီတိ ဧဝံ လက္ခဏာနုဂတလက္ခိယပရိဂ္ဂါဟော သဗ္ဗတ္ထ ကာတဗ္ဗော. ဧဝံ သတိဗန္ဓတ္ထာဝဗောဓကာနံ သဗ္ဘာနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယပီတိယာ ကာရဏတ္တာ ကာရိယောပစာရေန ဧသော ဗန္ဓော ရသော နာမ ဟောတီတိ. ဥပရိပိ ဧဝမေဝ.

Ở đây, trạng thái khơi gợi (uddīpanavibhāvo) được trình bày bởi những chuỗi từ ngữ này, được mô tả như là sự nắm bắt những tia sáng từ đôi mắt và âm điệu của lời ca. Người đàn ông đối với người phụ nữ, và người phụ nữ đối với người đàn ông là đối tượng nương tựa (ālambaṇaṃ), do đó trạng thái đối tượng (ārammaṇavibhāvo) được trình bày qua câu “nàng Irandatī bởi ta”. Qua những câu “sau khi kéo lại gần, hãy mở trói buộc”, ái tình (rati) được mô tả như là trạng thái thường tại (ṭhāyībhāva) được khơi dậy bởi dục vọng (kāma) đã được trình bày. Qua câu “vị ấy đã dấn thân vào những việc khó làm như thế”, các trạng thái nhất thời (byabhicārībhāva) như là sự nỗ lực v.v... được trình bày; và qua câu “hôm nay, nàng đã được ta đạt đến đúng theo phương cách”, các trạng thái nhất thời như là sự hân hoan v.v... được trình bày. Tránh xa các trạng thái nhất thời (byabhicārībhāva) đối nghịch với ái tình (rati) như là sự chán ngán, lười biếng, ghê tởm kinh sợ v.v..., những cách dùng từ của thi sĩ như là “bởi âm điệu của lời ca” v.v... được sử dụng tương ứng với sự cảm nhận ái tình (rati), trong khi biểu lộ các loại trạng thái cơ bản (vibhāva) v.v... đã được nói đến, ở đây được gọi là trạng thái biểu lộ (anubhāva). Trong các bộ luận về kịch nghệ v.v... có thể xem, sự diễn xuất (abhinayo) là trạng thái biểu lộ (anubhāvo). Những nơi chốn đáng ưa thích, thời gian đáng ưa thích, trang phục đáng ưa thích v.v... do vì ái tình (rati) không sanh khởi trong trường hợp không có những thứ ấy, nên được hiểu ngầm theo khả năng. Như vậy, sự nắm bắt đối tượng được định nghĩa theo sau định nghĩa cần được thực hiện ở mọi nơi. Như thế, do là nguyên nhân của sự hoan hỷ đang sanh khởi cho những người tốt, những người liễu giải ý nghĩa của tác phẩm, nên tác phẩm này được gọi là vị (raso) theo cách dùng chuyển hóa từ kết quả (đến nguyên nhân). Ở trên cũng tương tự như vậy.

ဟဿဌာယီဘာဝ

Trạng thái thường tại của sự hài hước.

၃၅၈.

358.

ဝိကာရာကတိအာဒီဟိ,အတ္တနော’ထ ပရဿ ဝါ;

ဟာသော နိဒ္ဒါ သမာလသျ-မုစ္ဆာဒိဗျဘိစာရိဘိ;

ပရိပေါသေ သိယာ ဟဿော,ဘိယျော’တ္ထိပဘုတီန သော.

Do hình dạng biến đổi v.v..., hoặc của chính mình hoặc của người khác; sự hài hước (hāso) cùng với các trạng thái nhất thời như là buồn ngủ, mệt mỏi, ngất xỉu v.v...; khi được nuôi dưỡng đầy đủ, có thể trở thành vị hài hước (hasso). Vị ấy thường có nhiều hơn ở những người như là phụ nữ v.v...

၃၅၈. ‘‘ဝိကာရေ’’စ္စာဒိ. ဝိကာရာကတိ ဒေသဝယာဒီနံ ဝိပရီတော ကေသဗန္ဓနာဒိ, သော အာဒိ ယေသံ အညာကတျာဒိနစ္စနာဒီနံ, တေဟိ ဝိဘာဝေဟိ ဟာသော စေတောဝိကာသော, သောပိ အတ္တနော သမ္ဗန္ဓီ ဝါ အထ ပရဿ သမ္ဗန္ဓီ ဝါ, တတ္ထ ယော ဝိဘာဝသာမတ္ထိယာယေဝါဘိဗျတ္တိံ ယာတိ, သော အတ္တဋ္ဌော. ယော ပန ဝိဘာဝဒဿနာ ဥပ္ပန္နာပိ ပုရိသဿ ဂမ္ဘီရတ္တာဒိနာ ဆာဒိတော သမာနော ပုရိသန္တရေ ဟသတျာဘိဗျတ္တော, သော ပရဋ္ဌော. သော ဟာသော နိဒ္ဒါဒီဟိ ဗျဘိစာရီဟိယေဝ, အနုဘာဝပက္ခေ အာဒိသဒ္ဒေန အက္ခိဖန္ဒနာဒယော ဂဟိတာ. ပရိပေါသေ သတိ ဟဿော နာမ ရသော သိယာ. သော ဟဿော ဘိယျော ဣတ္ထိပဘုတီနံ သိယာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထ ပဘုတိသဒ္ဒေန နီစပကတယော သင်္ဂဏှန္တိ.

358. (Câu kệ) “Vikāre” (do sự biến đổi) v.v... Hình dạng biến đổi (vikārākati) là sự trái ngược với nơi chốn, tuổi tác v.v..., như là cách cột tóc v.v...; đó là khởi đầu của những thứ như là các hình dạng khác, sự nhảy múa v.v... Do những trạng thái cơ bản (vibhāva) ấy, sự hài hước (hāso), tức là sự nở rộ của tâm, (sanh khởi). Và nó cũng liên quan đến chính mình hoặc liên quan đến người khác. Trong đó, cái nào đi đến sự biểu lộ chỉ do năng lực của trạng thái cơ bản, cái đó là thuộc về mình (attaṭṭho). Còn cái nào, mặc dù đã sanh khởi do thấy trạng thái cơ bản, nhưng bị che đậy bởi sự nghiêm nghị v.v... của một người, lại được biểu lộ như là sự cười ở một người khác, cái đó là thuộc về người khác (paraṭṭho). Sự hài hước ấy (đi kèm) với các trạng thái nhất thời (byabhicārī) như là buồn ngủ v.v... Trong phần về trạng thái biểu lộ (anubhāva), qua từ “v.v...” (ādi), sự máy mắt v.v... được bao gồm. Khi được nuôi dưỡng đầy đủ, có thể trở thành vị (raso) được gọi là hài hước (hasso). Mối liên hệ là: “Vị hài hước ấy thường có nhiều hơn ở những người như là phụ nữ v.v...”. Ở đây, qua từ “v.v...” (pabhuti), những người có bản chất thấp kém được bao gồm.

၃၅၈. ဣဒါနိ ဟဿရသဿ ပေါသနာကာရံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဝိကာရ’’ဣစ္စာဒိ. ဝိကာရာကတိအာဒီဟိ ဒေသဝယောလိင်္ဂါနံ [Pg.348] ဝိပရီတေဟိ ကေသဗန္ဓဂတိဋ္ဌိတိအာဒိကေဟိ, နစ္စဂီတအာဒိကေဟိ စ ဒုဝိဓေဟိ အာကတိသင်္ခတေဟိ ဟေတုဘူတေဟိ အတ္တနော ဝါ အထ ပရဿ ဝါ သမ္ဗန္ဓီ သော ဟာသော စေတော ဝိကာသလက္ခဏော နိဒ္ဒါသမာလသျမုစ္ဆာဒိဗျဘိစာရိဘိ နိဒ္ဒါသမအာလသျမုစ္ဆာအက္ခိဖန္ဒနာဒီဟိ အနုဘာဝေဟိ သုတသမ္ဗန္ဓေန တေဟေဝ နိဒ္ဒါသမာလသျမုစ္ဆာသင်္ခတဗျဘိစာရီဟိ ကရဏဘူတေဟိ ပရိပေါသေ သတိ ဟဿော ဟဿော နာမ ရသော သိယာ, သော ဟဿော ဘိယျော ဣတ္ထိပဘုတီနံ, နီစပကတီနဉ္စ သိယာတိ. ဝိကာရာ စ သာ အာကတိ စေတိ စ, သော အာဒိ ယေသန္တိ စ, နိဒ္ဒါ စ သမော စ အာလသျဉ္စ မုစ္ဆာ စေတိ စ, တေ အာဒိ ယေသံ အက္ခိဖန္ဒနာဒီနံ အနုဘာဝါနန္တိ စ, တေ စ ဗျဘိစာရိနော စေတိ စ, ဣတ္ထီ ပဘုတိ ယေသံ နီစပကတီနန္တိ စ ဝါကျံ.

358. Bây giờ, để trình bày cách thức nuôi dưỡng vị hài hước, ngài nói (câu kệ) “vikāra” (sự biến đổi) v.v... Do những nguyên nhân là những hình dạng biến đổi v.v..., tức là những thứ trái ngược với nơi chốn, tuổi tác, giới tính, như là cách cột tóc, dáng đi, dáng đứng v.v..., và do hai loại được gọi là hình dạng như là nhảy múa, ca hát v.v...; sự hài hước (hāso) ấy, có đặc tính là sự nở rộ của tâm, liên quan đến chính mình hoặc đến người khác, khi được nuôi dưỡng đầy đủ bởi các trạng thái biểu lộ (anubhāva) như là buồn ngủ, mệt mỏi, lười biếng, ngất xỉu, máy mắt v.v..., và bởi các trạng thái nhất thời (byabhicārī) làm công cụ, được gọi là buồn ngủ, mệt mỏi, lười biếng, ngất xỉu, có thể trở thành vị (raso) được gọi là hài hước (hasso). Vị hài hước ấy thường có nhiều hơn ở những người như là phụ nữ v.v... và những người có bản chất thấp kém. (Phân tích câu kệ:) “Vikārā ca sā ākati ceti ca” (và đó là hình dạng biến đổi), “so ādi yesanti ca” (đó là khởi đầu của chúng), “niddā ca samo ca ālasyañca mucchā ceti ca” (và buồn ngủ, và mệt mỏi, và lười biếng, và ngất xỉu), “te ādi yesaṃ akkhiphandanādīnaṃ anubhāvānanti ca” (chúng là khởi đầu của các trạng thái biểu lộ như là máy mắt v.v...), “te ca byabhicārino ceti ca” (và chúng là các trạng thái nhất thời), “itthī pabhuti yesaṃ nīcapakatīnanti ca” (phụ nữ là khởi đầu của những người có bản chất thấp kém) là các câu (phân tích).

ဟဿပ္ပဘေဒ

Các loại của sự hài hước.

၃၅၉.

359.

သိတမိဟ ဝိကာသိနယနံ,ကိဉ္စာ’လက္ခိယဒိဇန္တု တံ ဟသိတံ;

မဓုရဿရံ ဝိဟသိတံ,သံသသိရောကမ္ပမုပဟသိတံ.

Ở đây, (cười) mỉm (sitaṃ) là (khi) mắt nở ra. Cái đó là (cười) tủm tỉm (hasitaṃ) khi răng hơi lộ ra một chút. (Cười) to (vihasitaṃ) là (khi có) âm thanh ngọt ngào. (Cười) lớn (upahasitaṃ) là (khi có) sự rung động vai và đầu.

၃၆၀.

360.

အပဟသိတံ သဉ္ဇလ’က္ခိ,ဝိက္ခိတ္တင်္ဂံ ဘဝတျ’တိဟသိတံ;

ဒွေ ဒွေ ဟဿာ ကထိတာ စေ’သံ,ဇေဋ္ဌေ မဇ္ဈေ’ဓမေပိ စ ကမသော.

(Cười) phá lên (apahasitaṃ) là (khi) mắt có nước. (Cười) ngặt nghẽo (atihasitaṃ) là (khi) chân tay vung vãi. Và trong số chúng, hai loại, hai loại hài hước được nói đến theo thứ tự cho những người bậc thượng, bậc trung, và cả bậc hạ.

၃၅၉-၃၆၀. ဟဿေ ဘေဒမာဟ ‘‘သိတ’’မိစ္စာဒိနာ. ဣဟ ဟဿေ ဝိကာသီနိ နယနာနိ ယဿ တံ သိတံ, ကိဉ္စိ အာလက္ခိယာ ဒိဇာ ဒန္တာ ယဿ တံ ဟသိတံ. ဧဝံ မဓုရော သရော သဒ္ဒေါ ယဿ တံ ဝိဟသိတံ. အံသသိရောကမ္ပေန သဟ ဝတ္တမာနံ ဥပဟသိတံ, သဟ ဇလေန အဿုနာ ဝတ္တမာနာနိ အက္ခီနိ [Pg.349] ယဿ တံ အပဟသိတံ. ဝိက္ခိတ္တာနိ ဣတော တတော ပသာရိတာနိ အင်္ဂါနိ ယဿ တံ အတိဟသိတံ နာမ. ဧသဉ္စ သိတာဒီနံ မဇ္ဈေ ဒွေ ဒွေ ဟဿာ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ကမသော ယထာက္ကမေန ဇေဋ္ဌေ မဇ္ဈေ အဓမေပိ စ ကထိတာတိ သမ္ဗန္ဓော. ပုရာတနေဟီတိ ဝိညာယတိ.

359-360. Ngài nói về các loại của sự hài hước qua (câu kệ) “sitaṃ” v.v... Ở đây, trong sự hài hước, cái mà có đôi mắt nở ra, đó là (cười) mỉm (sitaṃ). Cái mà có những chiếc răng hơi lộ ra một chút, đó là (cười) tủm tỉm (hasitaṃ). Tương tự, cái mà có âm thanh ngọt ngào, đó là (cười) to (vihasitaṃ). Cái diễn ra cùng với sự rung động vai và đầu là (cười) lớn (upahasitaṃ). Cái mà có đôi mắt cùng với nước mắt, đó là (cười) phá lên (apahasitaṃ). Cái mà có chân tay vung vãi đây đó, được gọi là (cười) ngặt nghẽo (atihasitaṃ). Mối liên hệ là: “Và trong số những loại này như là (cười) mỉm v.v..., hai loại, hai loại hài hước, bắt đầu từ đầu, theo thứ tự, được nói đến cho những người bậc thượng, bậc trung, và cả bậc hạ”. Được hiểu là “bởi những người xưa”.

၃၅၉-၃၆၀. ဣဒါနိ ဟဿဘေဒံ ဒဿေတိ ‘‘သိတ’’မိစ္စာဒိနာ. ဣဟ ဣမသ္မိံ ဟဿဝိသယေ ဝိကာသိနယနံ ဝိဝဋနယနံ သိတံ နာမ. ကိဉ္စိ အာလက္ခိယဒိဇံ တု ကိဉ္စိ ဒိဿမာနဒန္တံ, တံ ဟသိတံ နာမ. မဓုရဿရံ မဓုရနာဒံ ဝိဟသိတံ နာမ. သံသသိရောကမ္ပံ အံသသိရောကမ္ပသဟိတံ ဥပဟသိတံ နာမ. သဇလက္ခိ အဿုဝိလောစနသဟိတံ အပဟသိတံ နာမ. ဝိက္ခိတ္တင်္ဂံ အဋ္ဌာနေ ပသာရဏဝသေန ဝိက္ခိတ္တဟတ္ထပါဒါဒိအဝယဝဝန္တံ အတိဟသိတံ နာမ ဘဝတိ. ဧသံ ဆန္နံ ကမသော ကမေန ဒွေ ဒွေ ဇေဋ္ဌေ မဇ္ဈေ အဓမေပိ ဝိသယေ ကထိတာ ပုရာတနေဟိ ဘာသိတာတိ. ဝိကာသီနိ နယနာနိ အဿေတိ စ, ကိဉ္စိ ဤသကံ အာလက္ခိယာ ဒိဇာ ယဿေတိ စ, မဓုရော သရော အဿေတိ စ, အံသော စ သိရော စေတိ စ, အံသသိရသော ကမ္ပောတိ စ, တေန သဟ ဝတ္တတီတိ စ, သဟ ဇလေန ဝတ္တမာနာနိ အက္ခီနိ ယဿေတိ စ, အနုသွရာဂမော. ဝိက္ခိတ္တာနိ အင်္ဂါနိ ယဿေတိ စ ဝါကျံ. သိတဟသိတဒွယံ ဥတ္တမေ, ဝိဟသိတဥပဟသိတဒွယံ မဇ္ဈိမေ, အပဟသိတအတိဟသိတဒွယံ အဓမေ ဝတ္တတေ. ဧဝံ သိတာဒယော အနုရူပဝိဘာဝါဒိနာ ပယုတ္တာ ဣမေ ရသာ’ဝတ္ထံ ပါပုဏန္တီတိ အဓိပ္ပာယော.

359-360. Bây giờ, ngài chỉ ra sự phân biệt của tiếng cười (hassabhedaṃ) bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘sita’. Ở đây, trong đối tượng của tiếng cười này, (nụ cười) có đôi mắt nở nang, có đôi mắt mở to được gọi là sita (mỉm cười). Còn (nụ cười) có hàm răng hơi lộ ra, có hàm răng hơi được nhìn thấy, điều ấy được gọi là hasita (cười tủm tỉm). (Nụ cười) có âm thanh ngọt ngào, có tiếng vang ngọt ngào được gọi là vihasita (cười thành tiếng). (Nụ cười) có sự rung động vai và đầu, đi cùng với sự rung động vai và đầu được gọi là upahasita (cười lớn). (Nụ cười) có đôi mắt đẫm lệ, đi cùng với đôi mắt có nước mắt được gọi là apahasita (cười ngặt nghẽo). (Nụ cười) có các chi phần bị vung vãi, có các chi phần như tay và chân bị vung vãi do sự duỗi ra không đúng chỗ, được gọi là atihasita (cười phá lên). Sáu loại này, theo thứ tự lần lượt, hai loại đầu được các bậc cổ nhân nói là ở đối tượng bậc thượng, (hai loại kế) ở bậc trung, và (hai loại cuối) ở bậc hạ. Và (giải thích ngữ pháp): ‘vikāsīni nayanāni assā’ (có đôi mắt nở nang), và ‘kiñci īsakaṃ ālakkhiyā dijā yassa’ (người có hàm răng hơi lộ ra), và ‘madhuro saro assā’ (có âm thanh ngọt ngào), và ‘aṃso ca siro ca’ (vai và đầu), và ‘aṃsasiraso kampo’ (sự rung động của vai và đầu), và ‘tena saha vattati’ (xảy ra cùng với điều ấy), và ‘saha jalena vattamānāni akkhīni yassa’ (người có đôi mắt đẫm lệ), (ở đây) có sự thêm vào của anusvāra. Và câu ‘vikkhittāni aṅgāni yassa’ (người có các chi phần bị vung vãi). Cặp sita và hasita xảy ra ở bậc thượng; cặp vihasita và upahasita ở bậc trung; cặp apahasita và atihasita ở bậc hạ. Như vậy, ý nghĩa là: các loại (cười) như sita v.v... khi được sử dụng với các vibhāva tương ứng v.v... sẽ đạt đến trạng thái của vị (rasa).

ဟဿရသဿ ဧဝမုဒါဟရဏံ ဉာတဗ္ဗံ –

Ví dụ về vị hài hước (hassarasa) nên được hiểu như sau:

ပူဇေသိ ကဏ္ဌမဏိနာ အပိ ယော ပသန္နော,ဓမ္မေ ပုရာ’သမဓုရံ ဝိဓုရံ သ ဟန္တုံ;

ဂေါပေန္တိယာပိ ဝစနေန ထိယာ သဘာဝံ;

ဘတ္တိံ အကာသိ ဖရုသေ မယိ နာဂရာဇာတိ.

Vị long vương kia, người mà trước đây khi hoan hỷ với Chánh pháp đã từng cúng dường (Vidhura) bằng cả viên ngọc trên cổ, nay lại vì lời nói của một người phụ nữ che giấu bản chất của mình mà đã tỏ lòng thành kính đối với ta, một kẻ hung bạo, để giết hại Vidhura, bậc trí tuệ không ai sánh bằng.

ယော [Pg.350] ပုရာ ပုဗ္ဗေ ဓမ္မေ တဿ ဓမ္မကထနေ ပသန္နော ကဏ္ဌမဏိနာ အပိ အတ္တနော အနဂ္ဃကဏ္ဌမဏိနာပိ တံ ပူဇေသိ, သော နာဂရာဇာ သဘာဝံ အတ္တနော အဓိပ္ပာယံ ဂေါပေန္တိယာ အပိ ထိယာ ဝစနေန ဣတ္ထိယာ ဝစနေန အသမဓုရံ တုလျရဟိတံ ဝိဓုရံ ဝိဓုရပဏ္ဍိတံ ဟန္တုံ ဝိနာသနတ္ထံ ဖရုသေ စဏ္ဍေ မယိ ဘတ္တိံ အကာသီတိ. ဣဟ ဧကသ္မိံယေဝ ဝတ္ထုနိ နာဂရာဇဿ ပသာဒဝဓဝိဓာနာဒိဝိပရီတပ္ပဝတ္တိ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေါ, ပဌမံ အနဂ္ဃပိယဝတ္ထူဟိ ပူဇိတဘာဝေါ စ ဗောဓိသတ္တဿ အတုလျဘာဝေါ စ ဣတ္ထိဝစနဿ သမ္ပဋိစ္ဆနဘာဝေါ စ တဿာဓိပ္ပာယဿ အညာတဘာဝေါ စ ပုဏ္ဏကဿ စဏ္ဍဘာဝေါ စေတိ ဣမေဟိ သဗ္ဗဝစနေဟိ ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေါ ဒဿိတော. ဣမေဟိ ဥဒ္ဒီပိတဌာယီဘာဝသင်္ခတော ဟာသော ဝါကျသာမတ္ထိယာ ပကာသိတော ဟာသဝိရောဓိနိဗ္ဗေဒါဒိဝဇ္ဇိတာ သမာလသိယသန္တောသအဿုဝေပထာဒိကာ ဗျဘိစာရီဘာဝါ သာတ္တိကာဘာဝါ စ ဧဝံ သာမတ္ထိယေန ဒီပိတာ. တဒနုရူပဝိဘာဝါဒိပကာသကာ ယထာဝုတ္တကဝိပ္ပယောဂါ အနုဘာဝါ နာမ ဟောန္တိ. ဟဿဘေဒေန မဇ္ဈိမေ ပုရိသေ ဝတ္တဗ္ဗာပိ ဟသိတဥပဟသိတာ ဒွေ ဣမာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

Vị (long vương) nào trước đây, trong quá khứ, khi hoan hỷ với Chánh pháp, với bài thuyết pháp của vị ấy, đã cúng dường vị ấy bằng cả viên ngọc trên cổ, bằng cả viên ngọc vô giá trên cổ của mình, vị long vương ấy, vì lời nói của người phụ nữ, vì lời nói của người đàn bà che giấu bản chất, che giấu ý định của mình, đã tỏ lòng thành kính đối với ta, một kẻ hung bạo, một kẻ dữ tợn, để giết hại, nhằm mục đích tiêu diệt Vidhura, bậc trí tuệ Vidhura không ai sánh bằng, không có ai tương đương. Ở đây, trong cùng một sự việc, hành vi trái ngược của long vương như việc hoan hỷ và việc sắp đặt giết hại v.v... là ālambaṇavibhāva (nhân tố nền tảng). Việc trước tiên được cúng dường bằng những vật quý giá thân thương, và bản chất không ai sánh bằng của vị Bồ-tát, và việc chấp nhận lời nói của người phụ nữ, và việc không biết được ý định của bà ta, và bản chất hung bạo của Puṇṇaka, bằng tất cả những lời nói này, uddīpanavibhāva (nhân tố kích thích) đã được chỉ ra. Tiếng cười (hāsa), được gọi là trạng thái tình cảm thường trực (ṭhāyībhāva) được khơi dậy bởi những điều này, được biểu lộ qua năng lực của câu nói. Các byabhicārībhāvā (trạng thái tình cảm thoáng qua) và sāttikābhāvā (trạng thái vô chủ ý) như là sự lười biếng, sự mãn nguyện, nước mắt, sự run rẩy v.v..., không có sự chán ngán v.v... vốn đối nghịch với tiếng cười, đã được làm sáng tỏ bằng năng lực như vậy. Những anubhāvā (biểu hiện) được gọi là những sự phân ly đã được nói đến, vốn làm sáng tỏ các vibhāva tương ứng v.v... Hai loại hasita và upahasita này, mặc dù được nói đến cho người bậc trung theo sự phân loại của tiếng cười, nên được xem xét ở đây.

ကရုဏာဌာယီဘာဝ

Trạng thái tình cảm thường trực của lòng bi mẫn (karuṇāṭhāyībhāva).

၃၆၁.

361.

သောကရူပေါ တု ကရုဏော-နိဋ္ဌပတ္တိဋ္ဌနာသတော;

တတ္ထာ’နုဘာဝါ ရုဒိတ-ပလယတ္ထမ္ဘကာဒယော;

ဝိသာဒါလသျမရဏ-စိန္တာဒီ ဗျဘိစာရိနော.

Vị bi mẫn (karuṇo) có bản chất là sầu muộn (sokarūpo), (phát sinh) từ sự đạt được điều không mong muốn và sự mất đi điều mong muốn. Ở đó, các biểu hiện (anubhāvā) là khóc lóc, ngất xỉu, tê liệt, v.v...; các trạng thái tình cảm thoáng qua (byabhicārino) là thất vọng, lười biếng, cái chết, lo lắng, v.v...

၃၆၁. ‘‘သောကေ’’စ္စာဒိ. အနိဋ္ဌဿ ပုတ္တဝိယောဂါဒိနော ဒေသနိက္ကဍ္ဎနာဒိနော ပတ္တိ စ ဣဋ္ဌဿ ဓမ္မဿ, ဓနာဒိနော ဝါ နာသော စ တတော ဝိဘာဝဘူတေဟိ သမ္ပန္နော သောကရူပေါ [Pg.351] သောကသဘာဝေါ တု ကရုဏော ရသော နာမ. တတ္ထ ဥတ္တမာနံ သောကော ပုတ္တဝိယောဂါဒိအနိဋ္ဌုပ္ပတ္တိတော, ဓမ္မာဒိဣဋ္ဌနာသတော စ ဇာယတေ. နီစာနံ တု ဒေသနိက္ကဍ္ဎနာဒိအနိဋ္ဌုပ္ပတ္တိတော, ဓနာဒိဣဋ္ဌနာသတော စ, ပရေသံ ဓနာဒိနာသတော တု ဥတ္တမဿေဝ မဟာကာရုဏိကတ္တာ, သေသံ သုဗောဓံ. အနုဘာဝေါ ပနေတ္ထ ယထောစိတျံ နိရူပယိတဗ္ဗော.

361. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘soke’ v.v... Vị (rasa) được gọi là bi mẫn (karuṇo) có bản chất là sầu muộn, có tự tính là sầu muộn, được tạo ra bởi các nhân tố nền tảng (vibhāva) từ đó (phát sinh), tức là sự đạt được điều không mong muốn như sự chia ly với con trai v.v..., sự bị trục xuất khỏi xứ sở v.v..., và sự mất đi điều mong muốn là Chánh pháp, hoặc của cải v.v... Ở đó, sầu muộn của bậc thượng nhân phát sinh từ sự xảy ra của điều không mong muốn như sự chia ly với con trai v.v..., và từ sự mất đi điều mong muốn như Chánh pháp v.v... Còn sầu muộn của kẻ hạ liệt thì (phát sinh) từ sự xảy ra của điều không mong muốn như sự bị trục xuất khỏi xứ sở v.v..., và từ sự mất đi điều mong muốn như của cải v.v... Còn (sầu muộn) từ sự mất mát của cải v.v... của người khác thì chỉ (phát sinh) đối với bậc thượng nhân do có lòng đại bi. Phần còn lại dễ hiểu. Ở đây, biểu hiện (anubhāva) nên được xem xét một cách thích hợp.

၃၆၁. ဣဒါနိ ကရုဏာရသပေါသနက္ကမံ ဒဿေတိ ‘‘သောက’’ဣစ္စာဒိနာ. အနိဋ္ဌပ္ပတ္တိဋ္ဌနာသတော ပုတ္တဝိယောဂါဒိနော, ဒေသစာဂါဒိနော ဝါ အနိဋ္ဌဿ ဥပ္ပတ္တိ စ သီလာဒိနော, ဓနာဒိနော ဝါ ဣဋ္ဌဿ ကန္တိဝတ္ထုနော ဝိနာသော စာတိ ဣမေဟိ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေဟိ ကရဏဘူတေဟိ ဥပ္ပန္နော သောကရူပေါ တု သောကသဘာဝေါ ပန ကရုဏော ကရုဏာရသော နာမ ဟောတိ. တတ္ထ ကရုဏာရသေ ရုဒိတပလယတ္ထမ္ဘကာဒယော ရုဒိတော ပလယော ထမ္ဘောတိအာဒယော အနုဘာဝါ နာမ ဘဝန္တီတိ. ထမ္ဘာဒီနံ သရူပေါ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောဝ. ဝိသာဒအာလသျမရဏစိန္တာဒယော ဗျဘိစာရိနော တသ္မိံယေဝ ဗျဘိစာရိနော ဘဝန္တိ. ဣဟ ပုတ္တဝိယောဂါဒိအနိဋ္ဌပ္ပတ္တိယာ စ သီလဓမ္မာဒိဣဋ္ဌနာသနေန စ ဥတ္တမာနံ သောကော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဒေသစာဂါဒိအနိဋ္ဌပ္ပတ္တိယာ စ ဓနာဒိဣဋ္ဌနာသနေန စ နီစာနံ. အညေသံ ဓနာဒိဝိနာသနေန ပန မဟာကရုဏိကတ္တာ ဥတ္တမဿေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တသ္မိံ ဝိသယေ သော သောကော သေသာနံ နုပ္ပဇ္ဇတိ. တသ္မာ ယထာရဟံ ပယောဂေါ ကာတဗ္ဗော. သောကဿ ရူပေါ သဘာဝေါတိ စ, အနိဋ္ဌဿ ပတ္တီတိ စ, ဣဋ္ဌဿ နာသောတိ စ, အနိဋ္ဌပ္ပတ္တိ စ ဣဋ္ဌနာသော စေတိ စ, ရုဒိတဉ္စ ပလယော စ ထမ္ဘကော စေတိ စ, တေ အာဒိ ယေသမိတိ စ, ဝိသာဒေါ စ အာလသျဉ္စ မရဏဉ္စ စိန္တာ စေတိ စ, တာ အာဒိ ယေသမိတိ စ ဝါကျံ. ဣမဿ ကရုဏာရသဿ လက္ခိယမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ –

361. Bây giờ, ngài chỉ ra tiến trình nuôi dưỡng vị bi mẫn (karuṇārasa) bằng (câu kệ) bắt đầu bằng ‘soka’ v.v... Vị bi mẫn, được gọi là karuṇārasa, có bản chất là sầu muộn, có tự tính là sầu muộn, được phát sinh bởi các nhân tố nền tảng (ālambaṇavibhāva) làm công cụ này, tức là: từ sự đạt được điều không mong muốn và sự mất đi điều mong muốn, (cụ thể là) sự phát sinh của điều không mong muốn như sự chia ly với con trai v.v..., hoặc sự từ bỏ xứ sở v.v..., và sự hủy hoại của vật đáng yêu mến mong muốn như giới hạnh v.v..., hoặc của cải v.v... Ở đó, trong vị bi mẫn, khóc lóc, ngất xỉu, tê liệt, v.v..., tức là khóc lóc, ngất xỉu, tê liệt và những thứ khác, được gọi là các biểu hiện (anubhāvā). Bản chất của tê liệt v.v... đã được nói ở dưới. Thất vọng, lười biếng, cái chết, lo lắng, v.v... là các trạng thái tình cảm thoáng qua (byabhicārino), chúng trở thành các trạng thái tình cảm thoáng qua trong chính (vị bi mẫn) ấy. Ở đây, sầu muộn của bậc thượng nhân phát sinh do sự đạt được điều không mong muốn như sự chia ly với con trai v.v... và do sự hủy hoại điều mong muốn như giới hạnh, Chánh pháp v.v...; (sầu muộn) của kẻ hạ liệt (phát sinh) do sự đạt được điều không mong muốn như sự từ bỏ xứ sở v.v... và do sự hủy hoại điều mong muốn như của cải v.v... Còn (sầu muộn) do sự hủy hoại của cải v.v... của người khác thì chỉ phát sinh đối với bậc thượng nhân do có lòng đại bi. Trong đối tượng ấy, nỗi sầu muộn đó không phát sinh cho những người còn lại. Do đó, sự áp dụng nên được thực hiện một cách thích hợp. Và (giải thích ngữ pháp): ‘sokassa rūpo sabhāvo’ (bản chất, tự tính của sầu muộn), và ‘aniṭṭhassa patti’ (sự đạt được điều không mong muốn), và ‘iṭṭhassa nāso’ (sự mất đi điều mong muốn), và ‘aniṭṭhappatti ca iṭṭhanāso ca’ (sự đạt được điều không mong muốn và sự mất đi điều mong muốn), và ‘ruditañca palayo ca thambhako ca’ (khóc lóc và ngất xỉu và tê liệt), và ‘te ādi yesaṃ’ (những thứ bắt đầu bằng chúng), và ‘visādo ca ālasyañca maraṇañca cintā ca’ (thất vọng và lười biếng và cái chết và lo lắng), và ‘tā ādi yesaṃ’ (những thứ bắt đầu bằng chúng) là câu (phân tích). Ví dụ của vị bi mẫn này nên được xem như sau:

အာကဍ္ဎိတေ’ကသတရာဇပုရက္ခတော [Pg.352] ယော,ဓမ္မေန အာသနမလံကုရုတေ ဇိနောဝ;

သော အဿဝါလမဝလမ္ဗိယ ဒါနိ နီတော,ယက္ခေန လောကတိလကော ကုရုတေ ကိမေကောတိ.

Vị nào, được một trăm lẻ một vị vua tôn vinh, đã trang hoàng pháp tọa bằng Chánh pháp như một bậc Chinh Phục Giả; vị ấy, bậc Trang Điểm Của Thế Gian, giờ đây bị một dạ xoa dẫn đi, trong khi đang níu lấy đuôi ngựa, thì có thể làm được gì?

ယော ဧကသတရာဇပုရက္ခတော ရာဇူနံ ဧကသတေန ပရိဝါရိတော ဇိနော ဣဝ ဗုဒ္ဓေါ ဣဝ ဓမ္မေန မဓုရဓမ္မကထနေန အာသနံ ဓမ္မာသနံ အလံကုရုတေ သဇ္ဇေတိ, လောကတိလကော လောကဿ ပိယတာယ တိလကာလင်္ကာရဘူတော သော ဝိဓုရပဏ္ဍိတော ယက္ခေန ပုဏ္ဏကေန အာကဍ္ဎိတော ဟုတွာ နီတော အဿဝါလံ အဝလမ္ဗိယ ဣဒါနိ ဧကော ကိံ ကုရုတေတိ. ဣဟာနီတောတိ ဒဿိတပိယဝတ္ထုဝိယောဂေါ သောကဿ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေါ ဟောတိ. ‘‘အာကဍ္ဎိတေကသတရာဇေ’’စ္စာဒိနာ သကလေန ဝါကျေန ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေါ ဒဿိတော, ဥဒ္ဒီပိတသောကသင်္ခါတဌာယီဘာဝေါ စ ဝိသာဒါလသျစိန္တာဒိကော ဗျဘိစာရီဘာဝေါ စ ရုဒိတပလယထမ္ဘကာဒိကာ ဝိဘာဝါဒိဗောဓကအနုဘာဝါ စ ဝါကျသာမတ္ထိယေန ဒီပိတာ ဟောန္တိ.

Vị nào được một trăm lẻ một vị vua tôn kính, được một trăm lẻ một vị vua vây quanh, giống như bậc chiến thắng, giống như đức Phật, trang hoàng, tô điểm pháp tòa bằng pháp thoại ngọt ngào hợp với chánh pháp, là bậc Vidhurapaṇḍita ấy, người là vật trang sức quý báu cho thế gian vì sự đáng yêu của thế gian, sau khi bị dạ-xoa Puṇṇaka lôi đi, bám vào đuôi ngựa, giờ đây một mình biết làm gì. Việc được dẫn đến đây là sự chia ly với đối tượng đáng yêu đã được trình bày, trở thành nhân tố nương tựa (ālambaṇavibhāva) của sầu bi. Bằng toàn bộ câu bắt đầu bằng "Ākaḍḍhitekasatarāje", nhân tố kích thích (uddīpanavibhāvo) được trình bày, và trạng thái thường trực (ṭhāyībhāva) được gọi là sầu bi được kích thích, và trạng thái tùy chuyển (byabhicārībhāvo) như thất vọng, lười biếng, lo âu, v.v., và các trạng thái biểu lộ (anubhāvā) như khóc lóc, than van, sững sờ, v.v., là những thứ làm cho biết các nhân tố, v.v., cũng được làm sáng tỏ bởi năng lực của câu văn.

ရုဒ္ဒဌာယီဘာဝ

Trạng thái thường trực phẫn nộ

၃၆၂.

362.

ကောဓော မစ္ဆရိယာဒီဟိ, ပေါသေ တာသမဒါဒိဘိ;

နယနာရုဏတာဒီဟိ, ရုဒ္ဒေါ နာမ ရသော ဘဝေ.

Sân hận do bỏn xẻn v.v...; nơi người có sợ hãi, kiêu mạn v.v...; và mắt đỏ ngầu v.v...; trở thành vị tên là phẫn nộ.

၃၆၂. ‘‘ကောဓော’’ဣစ္စာဒိ, သုဗောဓံ. ဧတ္ထ ပဌမေန အာဒိသဒ္ဒေန အဝိက္ခေပဥပဟာသာဒယော ဝိဘာဝါ ဂဟိတာ, ဒုတိယေန ဥဂ္ဂသမ္ဘမာဒယော ဗျဘိစာရိနော, တတိယေန ဘူကုဋိပုရဏဩဋ္ဌနိပ္ပီဠနာဒယော အနုဘာဝါ.

362. (Câu) "Kodho" v.v... dễ hiểu. Ở đây, bằng từ "ādi" (v.v...) thứ nhất, các nhân tố (vibhāvā) như xúc phạm, chế nhạo, v.v... được hiểu; bằng (từ "ādi") thứ hai, các trạng thái tùy chuyển (byabhicārino) như hung dữ, hốt hoảng, v.v...; bằng (từ "ādi") thứ ba, các trạng thái biểu lộ (anubhāvā) như cau mày, mím môi, v.v...

၃၆၂. ဣဒါနိ ရုဒ္ဒရသဿ ပေါသနက္ကမံ ဒဿေတိ ‘‘ကောဓော’’ဣစ္စာဒိနာ. ကောဓော မစ္ဆရိယာဒီဟိ မစ္ဆရိယအဝိက္ခေပဥပဟာသာဒီဟိ အာလမ္ဗဏာဒီဟိ ဝိဘာဝေဟိ စ ဟေတုဘူတေဟိ တာသမဒါဒီဟိ တာသမဒဥဂ္ဂတသမ္ဘမာဒီဟိ ဗျဘိစာရီဘာဝေဟိ [Pg.353] စ နယနာရုဏတာဒီဟိ နေတ္တရတ္တသုဘင်္ဂဩဋ္ဌပီဠနာဒီဟိ အနုဘာဝေဟိ စ ကရဏဘူတေဟိ ပေါသေ သတိ ရုဒ္ဒေါ နာမ ရသော ဘဝေတိ. မစ္ဆရိယံ အာဒိ ယေသန္တိ စ, တာသော စ မဒေါ စေတိ စ, တေ အာဒိ ယေသမိတိ စ, နယနာနိ စ တာနိ အရုဏာနိ စာတိ စ, တေသံ ဘာဝေါတိ စ, သာ အာဒိ ယေသမိတိ စ ဝါကျံ.

362. Bây giờ, ngài trình bày tiến trình nuôi dưỡng vị phẫn nộ (ruddarasa) bằng (câu) "kodho" v.v... Sân hận (kodho) do bỏn xẻn v.v... (macchariyādīhi), tức là do các nhân tố (vibhāvehi) là nguyên nhân như nhân tố nương tựa (ālambaṇādi) v.v..., như bỏn xẻn, xúc phạm, chế nhạo v.v... (macchariyaavikkhepaupahāsādīhi); và do sợ hãi, kiêu mạn v.v... (tāsamadādīhi), tức là do các trạng thái tùy chuyển (byabhicārībhāvehi) như sợ hãi, kiêu mạn, hung dữ, hốt hoảng v.v... (tāsamadauggatasambhamādīhi); và do mắt đỏ ngầu v.v... (nayanāruṇatādīhi), tức là do các trạng thái biểu lộ (anubhāvehi) là công cụ như mắt đỏ, cau mày, mím môi v.v... (nettarattasubhaṅgaoṭṭhapīḷanādīhi); khi có mặt nơi người (pose sati), thì trở thành vị tên là phẫn nộ (ruddo nāma raso bhaveti). Và (đây là) các câu (phân tích): "Macchariyaṃ ādi yesanti", và "tāso ca mado ceti", và "te ādi yesamiti", và "nayanāni ca tāni aruṇāni cāti", và "tesaṃ bhāvoti", và "sā ādi yesamiti".

ရုဒ္ဒရသဿ ဥဒါဟရဏမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ –

Ví dụ về vị phẫn nộ (ruddarasa) nên được hiểu như sau –

ယက္ခေန ဘော အဓိဂတောသိ မနုဿဘက္ခေ,နာ’ဿဿ ဝါလ’မဝလမ္ဗ ပုရံ အဝေက္ခ;

ဝေရမ္ဘဝါတမုခစုဏ္ဏိတသဗ္ဗဂတ္တော,မစ္စော ကထံ ပုနပိ ပဿတိ ဇီဝလောကန္တိ.

Này, ngươi đã bị dạ-xoa ăn thịt người bắt giữ, đừng bám vào đuôi ngựa mà nhìn về thành phố; toàn thân bị gió Verambha thổi vào mặt làm cho tan nát, làm sao một người trần có thể nhìn thấy lại thế giới của chúng sanh?

ဘော မနုဿဘက္ခေန ယက္ခေန အဓိဂတောသိ ဂဟိတော အသိ, အဿဿ ဝါလမဝလမ္ဗ ဝါလဓိံ ဂဟေတွာ ဣဒါနေဝ ပုရံ အဝေက္ခ တုယှံ နဂရံ ဩလောကေဟိ, တထေဝ ဟိ ဝေရမ္ဘဝါတမုခစုဏ္ဏိတသဗ္ဗဂတ္တော ဝေရမ္ဘဝါတဿ အဘိမုခိစုဏ္ဏိတသကလသရီရော မစ္စော မနုဿော ဇီဝလောကံ သတ္တလောကံ ပုနပိ ကထံ ပဿတီတိ. ဣဟ မစ္ဆရိယာဒိဝိဘာဝါ စ ကောဓာဒိသင်္ခါတော ဌာယီဘာဝေါ စ ဝါကျသာမတ္ထိယာ ဒီပိတာ ဟောန္တိ, အပရဒ္ဓေန တာသမဒဥဂ္ဂတာဒိဗျဘိစာရီဘာဝါ ဝိဘာဝိတာ ဟောန္တိ. သမုဒါယေန နယနာရုဏတာဒယော အနုဘာဝါ သူစိတာ ဟောန္တိ.

Này, ngươi đã bị dạ-xoa ăn thịt người bắt giữ, đã bị tóm lấy. Bám vào đuôi ngựa, nắm lấy đuôi, ngay bây giờ hãy nhìn về thành phố, hãy ngắm nhìn kinh thành của ngươi. Vì quả thật, cũng như vậy, toàn thân bị gió Verambha thổi vào mặt làm cho tan nát, toàn bộ cơ thể bị tan nát khi đối diện với gió Verambha, làm sao một người trần, một con người, có thể nhìn thấy lại thế giới của chúng sanh, thế giới của hữu tình? Ở đây, các nhân tố như bỏn xẻn v.v... và trạng thái thường trực được gọi là sân hận v.v... được làm sáng tỏ bởi năng lực của câu văn. Do sự xúc phạm, các trạng thái tùy chuyển như sợ hãi, kiêu mạn, hung dữ v.v... được biểu lộ. Tổng hợp lại, các trạng thái biểu lộ như mắt đỏ ngầu v.v... được ám chỉ.

ဝီရဌာယီဘာဝ

Trạng thái thường trực anh hùng

၃၆၃.

363.

ပတာပဝိက္ကမာဒီဟု-ဿာဟော ဝိရောတိ သညိတော;

ရဏဒါနဒယာယောဂါ, ဝီရော’ယံ တိဝိဓော ဘဝေ;

တေဝါ’နုဘာဝါ ဓိတိမ-တျာဒယော ဗျဘိစာရိနော.

Hăng hái do uy lực, dũng mãnh v.v... được gọi là anh hùng; do liên quan đến chiến trận, bố thí, từ bi, vị anh hùng này có ba loại; ba điều ấy là trạng thái biểu lộ, còn kiên trì, trí tuệ v.v... là trạng thái tùy chuyển.

၃၆၃. ‘‘ပတာပိ’’စ္စာဒိ. ပတာပေါ သတ္တုသန္တာပကာရီ တေဇော, ဝိက္ကမော ပရမဏ္ဍလက္ကမန္တံ, တေ အာဒယော ယေသံ ဗလာဝိက္ခေပါဒီနံ [Pg.354] ပဋိပုဂ္ဂလဂတာနံ ဝိဘာဝါနံ, တေဟိ ဇာတော ဥဿာဟော ရသတ္တမာပန္နော ဝီရော ရသောတိ သညိတော, အယံ ဝီရော ရဏဒါနဒယာယောဂါ တိဝိဓော ဘဝေ ယုဒ္ဓဝီရော ဒါနဝီရော ဒယာဝီရောတိ, တေ ယုဒ္ဓကရဏာဒယော ဧဝ တတ္ထ အနုဘာဝါ ဘဝန္တိ. ဓိတိမတိဥဂ္ဂတာဒယော ဗျဘိစာရိနော ဘဝန္တီတိ.

363. (Câu) "Patāpa" v.v... Patāpa là uy lực làm cho kẻ thù kinh sợ, vikkama là sự dũng mãnh xâm chiếm lãnh thổ của người khác, chúng là khởi đầu của các nhân tố (vibhāvā) thuộc về cá nhân như sức mạnh, không xao lãng v.v... Sự hăng hái (ussāho) sinh ra từ chúng, đạt đến trạng thái của vị (rasa), được gọi là vị anh hùng (vīrarasa). Vị anh hùng này, do liên quan đến chiến trận, bố thí, từ bi, trở thành ba loại: anh hùng chiến trận, anh hùng bố thí, và anh hùng từ bi. Chính những hành động chiến đấu v.v... ở đó trở thành các trạng thái biểu lộ (anubhāvā). Kiên trì, trí tuệ, hung dữ v.v... là các trạng thái tùy chuyển (byabhicārino).

၃၆၃. ဣဒါနိ ဝီရရသဘေဒံ, ပေါသနက္ကမဉ္စ ဒဿေတိ ‘‘ပတာပ’’ဣစ္စာဒိနာ. ပတာပဝိက္ကမာဒီဟိ အညရာဇူနံ ဒဏ္ဍဇတေဇသင်္ခတပတာပေါ, တေသမေဝ ပရမဏ္ဍလက္ကမနသင်္ခါတဝိက္ကမော ဖလဘေဒေါ စေတိအာဒီဟိ ဥပ္ပန္နော ဥဿာဟော ဝီရောတိ ဝီရရသောတိ သညိတော ကဝီဟိ ဉာတော, အယံ ဝီရရသော ရဏဒါနဒယာယောဂါ ယုဒ္ဓစာဂကရုဏာယောဂေန ဟေတုဘူတေန တိဝိဓော ဘဝေ. တေ ဧဝ ရဏဒါနဒယာ ဧဝ ဣမာ အနုဘာဝါ နာမ ဟောန္တိ. ဓိတိမတျာဒယော ဓိတိမတိဥဂ္ဂတဂဗ္ဗာဒယော ဗျဘိစာရိနော ဘာဝါ ဟောန္တီတိ. ယုဒ္ဓဝီရဒါနဝီရဒယာဝီရဝသေန ဝီရရသော တိဝိဓော ဟောတိ. ပတာပေါ စ ဝိက္ကမော စေတိ စ, တေ အာဒိ ယေသမိတိ စ, ရဏော စ ဒါနဉ္စ ဒယာ စေတိ စ, တာဟိ ယောဂေါတိ စ, တယော ဝိဓာ ပကာရာ အဿာတိ စ, ဓိတိ စ မတိ စေတိ စ, တာ အာဒိ ယေသမိတိ စ ဝါကျံ.

363. Bây giờ, ngài trình bày sự phân loại của vị anh hùng (vīrarasa) và tiến trình nuôi dưỡng bằng (câu) "patāpa" v.v... Do uy lực, dũng mãnh v.v... (patāpavikkamādīhi), tức là uy lực được gọi là quyền năng sinh ra từ sự trừng phạt đối với các vị vua khác, và dũng mãnh được gọi là sự xâm chiếm lãnh thổ của chính họ, và sự khác biệt về kết quả v.v..., sự hăng hái (ussāho) phát sinh được các nhà thơ biết đến là anh hùng, là vị anh hùng (vīrarasa). Vị anh hùng này, do liên quan đến chiến trận, bố thí, từ bi (raṇadānadayāyogā), tức là do sự liên quan mang tính nguyên nhân với chiến tranh, từ thiện, lòng thương, trở thành ba loại. Chính những điều đó, chiến trận, bố thí, và từ bi, được gọi là các trạng thái biểu lộ (anubhāvā). Kiên trì, trí tuệ v.v... (dhitimatyādayo), tức là kiên trì, trí tuệ, hung dữ, kiêu hãnh v.v... (dhitimatiuggatagabbādayo) là các trạng thái tùy chuyển (byabhicārino bhāvā). Tùy theo anh hùng chiến trận, anh hùng bố thí, và anh hùng từ bi, vị anh hùng có ba loại. Và (đây là) các câu (phân tích): "Patāpo ca vikkamo ceti", và "te ādi yesamiti", và "raṇo ca dānañca dayā ceti", và "tāhi yogoti", và "tayo vidhā pakārā assāti", và "dhiti ca mati ceti", và "tā ādi yesamiti".

ဝီရရသဿ ဥဒါဟရဏမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ –

Ví dụ về vị anh hùng (vīrarasa) nên được hiểu như sau –

ဝိညာပေတွာ ကုဝေရံ သုမဟတိ-မပိ စေ’ကောဝကုမ္ဘဏ္ဍသေနံ,ဥတ္တာသေတွာ ဂဟေတွာ မဏိရတနဝရံလက္ခမာဓာယ ဇူတေ;

ဇေတွာ ကောရဗျရာဇံ သစိဝရတန-မုဒ္ဓစ္စ ရညံ သတမှာ,ဧတ္ထာနေတွာ’ဒိယိဿံ သုယုဝတိရတနံကော မမေ’တ္ထ’တ္ထိ ဘာရောတိ.

Sau khi thông báo cho Kuvera, và dù cho có đạo quân Kumbhaṇḍa rất đông đảo đến một trăm ngàn, ta sẽ làm cho chúng kinh hãi và chiếm lấy viên ngọc quý báu, và đặt cược một trăm ngàn trong ván xúc xắc; sau khi đánh bại vua xứ Kuru và đoạt lấy viên ngọc báu là vị quân sư từ một trăm vị vua, ta sẽ mang về đây và lấy đi viên ngọc báu là thiếu nữ xinh đẹp. Gánh nặng nào cho ta ở đây?

ကုဝေရံ [Pg.355] ဝေဿဝဏမဟာရာဇံ ဝိညာပေတွာ ဗောဓေတွာ သုမဟတိမပိ ကုမ္ဘဏ္ဍသေနံ အတိမဟန္တိံ ကုမ္ဘဏ္ဍသေနံ ဧကောဝ ဥတ္တာသေတွာ ဘယံ ဇနေတွာ မဏိရတနဝရံ ဂဟေတွာ ဇူတေ အက္ခကီဠာယံ လက္ခံ အာဓာယ ဌပေတွာ ကောရဗျရာဇံ ဇေတွာ ရညံ သတမှာ ရာဇသမ္ဗန္ဓိနာ သတေန သစိဝရတနံ အမစ္စရတနံ ဥဒ္ဓစ္စ ဥဒ္ဓရိတွာ ဧတ္ထာနေတွာ သုယုဝတိရတနံ သောဘနဣတ္ထိရတနံ အာဒိယိဿံ ဂဏှိဿာမိ, ဧတ္ထ ယထာဝုတ္တေသု မမ ကော ဘာရော အတ္ထီတိ. ဧတ္ထ ‘‘ကော မမေတ္ထတ္ထိ ဘာရော’’တိ ဣမိနာ ဥဿာဟသင်္ခါတော ဌာယီဘာဝေါ ပကာသိတော. ဧတဿ ဥပ္ပတ္တိဥဒ္ဒီပနေသု ကာရဏဘူတဿ ဣတ္ထိရတနဿ အာဒါနချာတနာဂရာဇဂတပတာပဝိက္ကမာဒိဝိဘာဝေါ စ, တံတံရူပပ္ပကာသကကဝိဝစနသင်္ခါတာနုဘာဝေါ စ ‘‘ဝိညာပေတွာ’’ဣစ္စာဒိနာ ဝါကျသာမတ္ထိယေန ပဋိပါဒနီယာ ဟောန္တိ. ‘‘သုမဟတိမပိ ကုမ္ဘဏ္ဍသေနံ ဧကော’’တိ စ, ‘‘ရညံ သတမှာ သစိဝရတနမုဒ္ဓစ္စာ’’တိ စ ဣမေဟိ ဓိတိဥဂ္ဂတဂဗ္ဗာဒယော စ, ‘‘ဝိညာပေတွာ ကုဝေရ’’န္တိ စ, ‘‘ဥတ္တာသေတွာ ကောရဗျရာဇ’’န္တိ စ, ‘‘ဧတ္ထာနေတွာ ဣစ္စာဒယော’’တိ စ ဣမေဟိ မတျာဒယော စ ဗျဘိစာရိနော ဘာဝါ ဝိဘာဝိတာ ဟောန္တိ. ဣမေဟိ ဝိဘာဝါနုဘာဝဗျဘိစာရီဘာဝေဟိ ယုဒ္ဓဝီရရသော ပေါသိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣမိနာယေဝ နယေန ဒါနဝီရာဒယော ဝိညာတဗ္ဗာ.

Sau khi thỉnh cầu và làm cho đại vương Vessavaṇa Kuvera hiểu rõ, một mình ta sẽ làm cho đạo quân Kumbhaṇḍa dù rất lớn, đạo quân Kumbhaṇḍa dù cực lớn phải kinh hãi, làm cho phát sanh sự sợ hãi, lấy được ngọc báu quý giá, đặt cược một trăm ngàn trong trò chơi súc sắc, chiến thắng vua Korabya, từ một trăm vị vua, với một trăm người thuộc hoàng tộc, ta sẽ nhấc bổng, mang đi vị mưu sĩ báu, vị cận thần báu, đem về đây, ta sẽ nhận lấy, ta sẽ chiếm lấy người thiếu nữ báu, người phụ nữ xinh đẹp. Ở đây, trong những việc đã nói, gánh nặng nào là của ta? Ở đây, qua câu ‘gánh nặng nào là của ta ở đây’, trạng thái thường trực (ṭhāyībhāva) được gọi là sự hăng hái (ussāha) đã được biểu thị. Đối với trạng thái này, vibhāva (nhân tố kích thích) là oai lực và dũng khí của long vương, v.v., được biết đến qua việc chiếm đoạt nữ bảo, là nguyên nhân trong việc phát sinh và khơi dậy; và anubhāva (biểu hiện ngoại tại) được gọi là lời nói của thi sĩ biểu thị các hình thái tương ứng ấy, cần được trình bày bằng năng lực của câu bắt đầu bằng ‘viññāpetvā’. Và qua các câu ‘một mình (đối với) đạo quân Kumbhaṇḍa dù rất lớn’ và ‘từ một trăm vị vua, nhấc bổng vị mưu sĩ báu’, các trạng thái biến đổi (byabhicārin) như sự kiên định (dhiti), sự phấn chấn (uggata), lòng kiêu hãnh (gabba), v.v., được làm rõ. Và qua các câu ‘làm cho Kuvera biết’, ‘làm cho vua Korabya kinh sợ’, và ‘đem về đây, v.v.’, các trạng thái biến đổi như sự suy xét (mati), v.v., được làm rõ. Cần phải hiểu rằng, qua các vibhāva, anubhāva, và byabhicārībhāva này, vị anh hùng chiến trận (yuddhavīrarasa) được nuôi dưỡng. Theo phương pháp này, các vị anh hùng bố thí (dānavīra), v.v., cũng cần được hiểu.

ဘယဌာယီဘာဝ

Trạng thái thường trực là sự sợ hãi.

၃၆၄.

364.

ဝိကာရိသနသတ္တာဒိ-ဘယုက္ကံသော ဘယာနကော;

သေဒါဒယော’နုဘာဝေ’တ္ထ,တာသာဒီ ဗျဘိစာရိနော.

Sự tột cùng của sợ hãi (phát sanh) từ âm thanh, sinh vật, v.v. bất thường là vị khủng khiếp (bhayānaka); Ở đây, sự đổ mồ hôi, v.v. là những biểu hiện ngoại tại (anubhāva), sự kinh hãi, v.v. là những trạng thái biến đổi (byabhicārin).

၃၆၄. ‘‘ဝိကာရိ’’စ္စာဒိ. ဝိကာရိ အသဘာဝပ္ပဝတ္တော ဝိရုဒ္ဓေါ သနော သဒ္ဒေါ သတ္တော စ, တေ အာဒယော ယေသံ သုညာရညာဒီနံ [Pg.356] ဣတ္ထိနီစပ္ပကတိသမ္ဘဝန္တာနံ, ဝိဘာဝါနံ, ဂုရုအာဒီနံ ဝါ ဥတ္တမာနံ, တေဟိ ဇာတဿ ဘယဿ, ကိတ္တိမဿ ဝါ ဥက္ကံသော ဘယာနကော နာမ ရသော. ဧတ္ထ သေဒကမ္ပနပါဒစလနာဒယော အနုဘာဝါ, တာသာဒယော ဗျဘိစာရိနော.

364. Câu ‘Vikāri’ v.v. (có nghĩa là): Âm thanh (sana) và sinh vật (satta) bất thường (vikāri), diễn ra không tự nhiên, trái ngược, chúng là khởi đầu của những (vibhāva) như rừng hoang vắng, v.v. đối với những người có bản chất là phụ nữ và hạng thấp kém, hoặc đối với những bậc cao quý như các vị thầy, v.v.; sự tột cùng của nỗi sợ hãi phát sanh từ những điều ấy, hoặc (nỗi sợ) được tạo ra, được gọi là vị khủng khiếp (bhayānaka rasa). Ở đây, sự đổ mồ hôi, run rẩy, chân bước loạng choạng, v.v. là những biểu hiện ngoại tại (anubhāva); sự kinh hãi, v.v. là những trạng thái biến đổi (byabhicārin).

၃၆၄. ဣဒါနိ ဘယာနကရသဿ ပေါသနက္ကမံ ဒဿေတိ ‘‘ဝိကာရိ’’စ္စာဒိနာ. ဝိကာရိသနသတ္တာဒိဘယုက္ကံသော ပကတိဝိရဟေန ဝိကာရဝန္တေဟိ ဝိရုဒ္ဓေဟိ အသနိသဒ္ဒါဒိသဒ္ဒေဟိ, ရက္ခသာဒိသတ္တေဟိ ဝါ ဝိဘာဝေဟိ ဟေတုဘူတေဟိ သဉ္ဇာတော သာဘာဝိကော, ကိတ္တိမော ဝါ ဘယပဋိဗန္ဓော ဥက္ကံသော ဘယာနကရသော နာမ ဟောတိ. ဧတ္ထ ဘယာနကရသဝိသယေ သေဒါဒယော ဒါဟသရီရကမ္ပနာဒယော အနုဘာဝါ ကာယိကဝါစသိကပ္ပယောဂသင်္ခတာ အနုဘာဝါ ဟောန္တိ. တာသာဒီ ဗျဘိစာရိနော တာသသင်္ကာဒယော ဣဟ ဗျဘိစာရီဘာဝါ ဟောန္တီတိ. သနော စ သတ္တော စေတိ စ, ဝိကာရော ဧတေသံ အတ္ထီတိ စ, ဝိကာရိနော စ တေ သနသတ္တာ စေတိ စ, တေ အာဒယော ယေသံ သုညာရညာဒီနမိတိ စ, တေဟိ ဇာတံ ဘယမိတိ စ, မဇ္ဈေ ပဒလောပေါ, တဿ ဥက္ကံသောတိ စ, သေဒေါ အာဒိ ယေသံ ကမ္ပနာဒီနမိတိ စ, တာသော အာဒိ ယေသံ သင်္ကာဒီနမိတိ စ ဝါကျံ. ဣတ္ထိနီစပ္ပကတိကာနံ ဘယဟေတု ဝိကာရိသနသတ္တာဒိ, ဥတ္တမာနံ ဂုရုအာဒိ.

364. Bây giờ, ngài chỉ ra tiến trình nuôi dưỡng vị khủng khiếp (bhayānakarasa) qua câu ‘vikāri’ v.v. Sự tột cùng của sợ hãi (phát sanh) từ âm thanh, sinh vật, v.v. bất thường (Vikārisanasattādibhayukkaṃso) có nghĩa là: sự tột cùng của mối liên hệ với sợ hãi, dù là tự nhiên hay được tạo ra, phát sanh từ những nhân tố kích thích (vibhāva) làm nguyên nhân, như những âm thanh trái ngược, có sự biến đổi do trái với tự nhiên như tiếng sấm, v.v., hoặc những sinh vật như quỷ dạ xoa, v.v., được gọi là vị khủng khiếp (bhayānakarasa). Ở đây, trong lĩnh vực của vị khủng khiếp, sự đổ mồ hôi, v.v. (sedādayo) có nghĩa là sự nóng bức, run rẩy thân thể, v.v. là những biểu hiện ngoại tại (anubhāva), được gọi là sự vận dụng của thân và khẩu. Sự kinh hãi, v.v. là những trạng thái biến đổi (Tāsādī byabhicārino) có nghĩa là sự kinh hãi, nghi ngờ, v.v. ở đây là những trạng thái biến đổi (byabhicārībhāva). Câu (được phân tích như sau): ‘âm thanh và sinh vật’; ‘chúng có sự biến đổi’; ‘chúng là những âm thanh và sinh vật bất thường’; ‘chúng là khởi đầu của những thứ như rừng hoang vắng, v.v.’; ‘nỗi sợ hãi sanh ra từ chúng’; ở giữa có sự lược bỏ từ; ‘sự tột cùng của nó’; ‘sự đổ mồ hôi là khởi đầu của những thứ như run rẩy, v.v.’; và ‘sự kinh hãi là khởi đầu của những thứ như nghi ngờ, v.v.’. Đối với những người có bản chất là phụ nữ và hạng thấp kém, nguyên nhân của sợ hãi là âm thanh, sinh vật, v.v. bất thường; đối với những bậc cao quý là các vị thầy, v.v.

ဧတ္ထ လက္ခိယမေဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ –

Ở đây, ví dụ cần được hiểu như sau –

ယံ ဒိဋ္ဌိသတ္ထပတနေန ပရိပ္ဖုရန္တီ,ကုမ္ဘဏ္ဍရက္ခသစမူ ဂမိတာ သမန္တာ;

အာစက္ကဝါဠနဂ’မဿဂတံ ပုရီဝ,ဘောတော မုဟုံ မုဟု’မပဿိ သ ပုဏ္ဏကော’ဟန္တိ.

Đạo quân Kumbhaṇḍa và Rakkhasa, run rẩy bởi sự rơi xuống của vũ khí ánh nhìn, đã bị xua đuổi khắp nơi cho đến tận núi Cakkavāḷa, đã nhiều lần nhìn thấy ngài, người đang ngồi trên lưng ngựa, giống như (nhìn thấy) thành phố của ngài. Ta chính là Puṇṇaka ấy.

ဒိဋ္ဌိသတ္ထပတနေန ဒိဋ္ဌိသလ္လသမ္ပာတနေန ပရိပ္ဖုရန္တီ ကမ္ပမာနာ သမန္တာ ပရိသမန္တတော အာစက္ကဝါဠနဂံ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတာဝဓိ ဂမိတာ ပလာပိတာ ကုမ္ဘဏ္ဍရက္ခသစမူ ကုမ္ဘဏ္ဍရက္ခသာနံ [Pg.357] သေနာ ယံ အဿဂတံ အဿပိဋ္ဌေ နိသိန္နကံ ဘောတော ဘဝတံ တုမှာကံ ပုရီ ဣဝ ပုရိယာ ဒဿနမိဝ မုဟုံ မုဟုံ အပဿိ ခဏေ ခဏေ အပဿိတ္ထ, သော အဟံ ပုဏ္ဏကော နာမ ယက္ခောတိ. ဧတ္ထ ‘‘ဒိဋ္ဌိသတ္ထပတနေနာ’’တိ ဒိဋ္ဌိသတ္ထာရောပနေန စ ‘‘သ ပုဏ္ဏကော အဟ’’န္တိ ဣမိနာ စ ဘယဇနနဿ ဟေတုဘူတဝိရုဒ္ဓသတ္တသင်္ခါတာ ဝိဘာဝါ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ, ‘‘မုဟုံ မုဟု’မပဿီ’’တိ ရသာဝတ္ထသမ္ပတ္တဘယုက္ကံသသင်္ခတော ဌာယီဘာဝေါ ဝိဘာဝိတော, ‘‘ကုမ္ဘဏ္ဍရက္ခသစမူ ဂမိတာ သမန္တာ အာစက္ကဝါဠနဂ’’န္တိ တာသသင်္ကာဒိကာ ဗျဘိစာရိနော ဘာဝါ ဇောတိတာ. ‘‘ပရိပ္ဖုရန္တီ’’တိ သေဒကမ္ပာဒယော အနုဘာဝါ ဒဿိတာ ဟောန္တိ.

‘Bởi sự rơi xuống của vũ khí ánh nhìn’ (Diṭṭhisatthapatanena) nghĩa là bởi sự rơi xuống của mũi tên ánh nhìn. ‘Run rẩy’ (paripphurantī) nghĩa là run sợ. ‘Khắp nơi’ (samantā) nghĩa là khắp mọi phía. ‘Cho đến tận núi Cakkavāḷa’ (ācakkavāḷanagaṃ) nghĩa là đến giới hạn là núi Cakkavāḷa. ‘Bị xua đuổi’ (gamitā) nghĩa là bị làm cho bỏ chạy. ‘Đạo quân Kumbhaṇḍa và Rakkhasa’ (kumbhaṇḍarakkhasacamū) nghĩa là đạo quân của các Kumbhaṇḍa và Rakkhasa. ‘Ngài, người đang ngồi trên lưng ngựa’ (yaṃ assagataṃ) nghĩa là người đang ngồi trên lưng ngựa. ‘Của ngài’ (bhoto) nghĩa là của các ngài, của các vị. ‘Giống như thành phố’ (purī iva) nghĩa là giống như việc nhìn thấy thành phố. ‘Đã nhìn thấy nhiều lần’ (muhuṃ muhuṃ apassi) nghĩa là đã nhìn thấy trong từng khoảnh khắc. ‘Ta chính là Puṇṇaka ấy’ nghĩa là ta là dạ xoa tên Puṇṇaka. Ở đây, qua câu ‘bởi sự rơi xuống của vũ khí ánh nhìn’ và ‘ta chính là Puṇṇaka ấy’, các nhân tố kích thích (vibhāva) được gọi là sinh vật thù địch, là nguyên nhân của việc tạo ra sự sợ hãi, đã được chỉ ra. Qua câu ‘đã nhìn thấy nhiều lần’, trạng thái thường trực (ṭhāyībhāva) được gọi là sự tột cùng của sợ hãi đã đạt đến trạng thái của vị (rasa) được làm rõ. Qua câu ‘đạo quân Kumbhaṇḍa và Rakkhasa bị xua đuổi khắp nơi cho đến tận núi Cakkavāḷa’, các trạng thái biến đổi (byabhicārin) như kinh hãi, nghi ngờ, v.v. được làm sáng tỏ. Qua từ ‘run rẩy’, các biểu hiện ngoại tại (anubhāva) như đổ mồ hôi, run rẩy, v.v. được chỉ ra.

ဇိဂုစ္ဆာဌာယီဘာဝ

Trạng thái thường trực là sự ghê tởm.

၃၆၅.

365.

ဇိဂုစ္ဆာ ရုဓိရာဒီဟိ,ပူတျာဒီဟိ ဝိရာဂတော;

ဗီဘစ္ဆော ခေါဘနု’ဗ္ဗေဂီ,ကမေန ကရုဏာယုတော;

နာသာဝိကုနနာဒီဟိ,သင်္ကာဒီဟိ’ဿ ပေါသနံ.

Sự ghê tởm (jigucchā) (phát sanh) từ máu, v.v., từ sự chán ghét đối với những thứ thối rữa, v.v.; Vị ghê tởm (bībhaccha) là sự khuấy động, sự kinh hoàng, và theo thứ tự, có liên quan đến lòng bi mẫn; Sự nuôi dưỡng của nó (diễn ra) qua việc nhăn mũi, v.v., và qua sự lo âu, v.v.

၃၆၅. ‘‘ဇိဂုစ္ဆာ’’ဣစ္စာဒိ. ရုဓိရန္တာဒီဟိ ပူတိကိမိအာဒီဟိ ဝိရာဂတော စ ဇာတာ ဇိဂုစ္ဆာ ဂရဟာ ကမေန ခေါဘနော ဥဗ္ဗေဂီ ကရုဏာယုတော စ ဗီဘစ္ဆော ဘဝတိ, နာသာဝိကုနနမုခစ္ဆဒနာဒီဟိ အနုဘာဝေဟိ, သင်္ကာဝေဂါဒီဟိ ဗျဘိစာရီဟိ စ အဿ ပေါသနံ ဘဝတီတိ.

365. Câu ‘Jigucchā’ v.v. (có nghĩa là): Sự ghê tởm (jigucchā), sự chê bai (garahā), phát sanh từ sự chán ghét đối với máu, ruột, v.v., và những thứ thối rữa, giòi bọ, v.v., theo thứ tự trở thành vị ghê tởm (bībhaccha) có tính khuấy động, kinh hoàng, và liên quan đến lòng bi mẫn. Sự nuôi dưỡng của vị này diễn ra qua những biểu hiện ngoại tại (anubhāva) như nhăn mũi, che miệng, v.v., và qua những trạng thái biến đổi (byabhicārin) như lo âu, bối rối, v.v.

၃၆၅. ဣဒါနိ ဗီဘစ္ဆရသဿ ပေါသနက္ကမံ ဒဿေတိ ‘‘ဇိဂုစ္ဆာ’’ဣစ္စာဒိနာ. ရုဓိရာဒီဟိ ရတ္တန္တဂုဏာဒီဟိ စ, ပူတျာဒီဟိ ပူတိကိမိအာဒီဟိ စ, ဝိရာဂတော ဝိရတ္တဘာဝေန စာတိ ဣမေဟိ တီဟိ ဝိဘာဝေဟိ ဟေတုဘူတေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဇိဂုစ္ဆာ ကမေန ရုဓိရာဒီနံ တိဏ္ဏံ ဝိဘာဝါနံ ပဋိပါဋိယာ ခေါဘနော [Pg.358] အနဝဋ္ဌာနော အသမာဟိတော ဥဗ္ဗေဂီ ဥဗ္ဗေဂဝါ ကရုဏာယုတော သောကရူပေန သဟိတော စာတိ ဧဝံ ဗီဘစ္ဆော ရသော နာမ ဟောတိ. နာသာဝိကုနနာဒီဟိ နာသသင်္ကောစနမုခပိဒဟနာဒီဟိ အနုဘာဝေဟိ စ သင်္ကာဒီဟိ စ သင်္ကာအာဝေဂါဒီဟိ ဗျဘိစာရီဘာဝေဟိ စ ကရဏဘူတေဟိ အဿ ဗီဘစ္ဆရသဿ ပေါသနံ ဟောတီတိ. ရုဓိရာဒီသု တီသု ပဒေသု, ခေါဘနာဒီသု တီသု စ ဂမျမာနတ္တာ အဝုတ္တောပိ စသဒ္ဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော, တသ္မာ ခေါဘနာဒီဟိ တီဟိ ယုတ္တောဝ ဗီဘစ္ဆရသော နာမာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ရုဓိရံ အာဒိ ယေသံ အန္တာဒီနမိတိ စ, ပူတိအာဒိ ယေသံ ကိမိအာဒီနမိတိ စ, ဥဗ္ဗေဂေါ အဿ ဗီဘစ္ဆဿ အတ္ထီတိ စ, ကရုဏေန အာယုတောတိ စ, နာသာယ ဝိကုနနံ သင်္ကောစနမိတိ စ, တံ အာဒိ ယေသံ မုခစ္ဆာဒနာဒီနမိတိ စ, သင်္ကာ အာဒိ ယေသံ အာဝေဂါဒီနမိတိ စ ဝါကျံ.

365. Bây giờ, ngài chỉ ra trình tự nuôi dưỡng của vị ghê tởm (bībhaccharasa) bằng câu ‘sự ghê tởm’ (jigucchā), v.v... Sự ghê tởm (jigucchā) sanh khởi do ba nhân duyên (vibhāva) này làm nhân tố, tức là: do máu mủ, v.v... và do ruột gan có màu đỏ, v.v...; do vật thối rữa, v.v... và do giòi bọ hôi thối, v.v...; và do sự nhàm chán, tức là do trạng thái đã nhàm chán. Theo thứ tự của ba nhân duyên là máu mủ, v.v..., (sự ghê tởm ấy) trở thành cái gọi là vị ghê tởm (bībhaccharasa) theo cách như sau: là sự khuấy động, là sự không đứng vững, là sự không định tĩnh, là sự kinh sợ, là có sự kinh sợ, là được kết hợp với lòng bi, là đi cùng với hình thức của sầu muộn. Và sự nuôi dưỡng vị ghê tởm này xảy ra do các biểu hiện tùy theo (anubhāva) làm công cụ như là sự nhăn mũi, v.v..., tức là sự co mũi, sự che miệng, v.v...; và do các trạng thái biến đổi (byabhicārībhāva) như là sự nghi ngờ, v.v..., tức là sự nghi ngờ, sự xúc động, v.v... Trong ba trường hợp về máu mủ, v.v... và trong ba trường hợp về sự khuấy động, v.v..., vì được hiểu ngầm nên từ ‘ca’ (và) dù không được nói đến cũng nên được kết hợp. Do đó, cần phải hiểu rằng cái gọi là vị ghê tởm (bībhaccharasa) chính là được kết hợp với ba (trạng thái) là sự khuấy động, v.v... Câu (phân tích các từ) là: ‘máu là khởi đầu của những thứ ấy, tức là ruột, v.v...’; và ‘vật thối rữa là khởi đầu của những thứ ấy, tức là giòi bọ, v.v...’; và ‘sự kinh sợ là có nơi vị ghê tởm này’; và ‘được kết hợp với lòng bi’; và ‘sự nhăn, tức là sự co của mũi’; và ‘điều ấy là khởi đầu của những thứ ấy, tức là sự che miệng, v.v...’; và ‘sự nghi ngờ là khởi đầu của những thứ ấy, tức là sự xúc động, v.v...’.

ဣမဿ ဗီဘစ္ဆဿောဒါဟရဏမေဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ –

Ví dụ về vị ghê tởm này nên được biết như sau –

ယက္ခာ မစ္စကရင်္ကကင်္ကနဓရာ ယေ နိမ္မိတာ ပုဏ္ဏကေ-နု’တ္တံသီကတပါဏိပလ္လဝဓရာ ဟာရီကတန္တောရဂါ;

လိတ္တာ လောဟိတကုင်္ကုမေဟိ ဝိဓုရေနေ’တေ ပိဝန္တာ ဝသာ-မဇ္ဇံ သီသကပါလပါတိဟိ ပုရေ ဓုတ္တာ ဝိယော’ပေက္ခိတာတိ.

Những dạ-xoa nào được Puṇṇaka hóa hiện, đeo vòng tay bằng sọ người, mang những bàn tay non làm vòng hoa trên đầu, có những con rắn làm thành vòng cổ; chúng được thoa phết bởi bột nghệ là huyết, đang uống rượu là mỡ bằng những cái bát là sọ đầu ở phía trước, những dạ-xoa ấy đã bị bậc trí tuệ (Vidhura) xem thường như những kẻ say rượu.

ပုဏ္ဏကေန ယက္ခေန နိမ္မိတာ မစ္စကရင်္ကကင်္ကနဓရာ မနုဿဋ္ဌိသင်္ခါတကရဘူသနဓာရိနော ဥတ္တံသီကတပါဏိပလ္လဝဓရာ မတ္ထကမာလိကတဟတ္ထတလသင်္ခတပလ္လဝဓာရိနော ဟာရီကတန္တောရဂါ မုတ္တာဟာရီကတမနုဿန္တသင်္ခါတဥရဂသမ္ပယုတ္တာ လောဟိတကုင်္ကုမေဟိ ရုဓိရသင်္ခါတကုင်္ကုမကက္ကေဟိ လိတ္တာ သီသကပါလပါတိဟိ သီသကပါလသင်္ခါတေဟိ သရာဝေဟိ ဝသာမဇ္ဇံ ဝသာသင်္ခါတသုရံ ပုရေ အဘိမုခေ ပိဝန္တာ ယေ ယက္ခာ သိယုံ, ဧတေ ယက္ခာ ဝိဓုရေန ပဏ္ဍိတေန ဓုတ္တာ ဝိယ နဂရေ သုရာဓုတ္တာ ဝိယ ဥပေက္ခိတာ ဟောန္တီတိ. ဣဟ ‘‘လိတ္တာ လောဟိတကုင်္ကုမေဟီ’’တိ စ ‘‘ဥတ္တံသီကတပါဏိပလ္လဝဓရာ’’တိ စ [Pg.359] ‘‘ဟာရီကတန္တောရဂါ’’တိ စ ဣမေဟိ စိတ္တက္ခောဘကာရဏဘူတော ရုဓိရာဒိဝိဘာဝေါ စ, ‘‘မစ္စကရင်္ကကင်္ကနရော’’တိ စ ‘‘သီသကပါလပါတိဟိ ဝသာမဇ္ဇံ ပိဝန္တာ’’တိ စ ဣမေဟိ ဥဗ္ဗေဂဝန္တသဘာဝဿ ဟေတုဘူတော ပူတျာဒိဝိဘာဝေါ စ ပကာသိတော. ကရုဏာယုတသဘာဝဿ ကာရဏဘူတဝိရဇ္ဇနဝိဘာဝေါ စ နာသာဝိကုနနာဒိအနုဘာဝေါ စ သင်္ကာဝေဂါဒိဗျဘိစာရီဘာဝေါ စ ဗီဘစ္ဆသင်္ခါတဌာယီဘာဝေါ စာတိ ဣမေ သဗ္ဗေ ဝါကျသာမတ္ထိယေန ဂမ္မာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

Những dạ-xoa nào được hóa hiện bởi dạ-xoa Puṇṇaka, là những kẻ đeo trang sức tay được gọi là xương người, là những kẻ mang những chồi non được gọi là lòng bàn tay làm thành vòng hoa trên đầu, là những kẻ được gắn liền với những con rắn được gọi là ruột người làm thành vòng cổ ngọc trai, được thoa phết bởi bột nhão nghệ được gọi là huyết, đang uống rượu được gọi là mỡ bằng những cái bát được gọi là sọ đầu ở phía trước, những dạ-xoa ấy đã bị bậc trí tuệ Vidhura xem thường như những kẻ nghiện rượu trong thành phố. Ở đây, qua các câu ‘được thoa phết bởi bột nghệ là huyết’, ‘mang những bàn tay non làm vòng hoa trên đầu’, và ‘có những con rắn làm thành vòng cổ’, nhân duyên về máu mủ, v.v... là nguyên nhân gây khuấy động tâm đã được trình bày; và qua các câu ‘đeo vòng tay bằng sọ người’ và ‘đang uống rượu là mỡ bằng những cái bát là sọ đầu’, nhân duyên về vật thối rữa, v.v... là nguyên nhân của trạng thái có sự kinh sợ đã được công bố. Còn nhân duyên về sự nhàm chán là nguyên nhân của trạng thái kết hợp với lòng bi, và biểu hiện tùy theo là sự nhăn mũi, v.v..., và trạng thái biến đổi là sự nghi ngờ, sự xúc động, v.v..., và trạng thái thường trực được gọi là vị ghê tởm, tất cả những điều này nên được biết là được hiểu ngầm qua năng lực của câu văn.

ဝိမှယဌာယီဘာဝ

Trạng thái thường trực là sự kinh ngạc

၃၆၆.

366.

အတိလောကပဒတ္ထေဟိ,ဝိမှယော’ယံ ရသော’ဗ္ဘုတော;

တဿာ’နုဘာဝါ သေဒဿု-သာဓုဝါဒါဒယော သိယုံ;

တာသာဝေဂဓိတိပ္ပညာ,ဟောန္တေ’တ္ထ ဗျဘိစာရိနော.

Do những sự vật siêu thế gian, sự kinh ngạc này là vị kỳ diệu; những biểu hiện tùy theo của vị ấy là mồ hôi, nước mắt, lời tán dương, v.v...; ở đây, sự kinh hãi, xúc động, kiên trì, trí tuệ là những trạng thái biến đổi.

၃၆၆. ‘‘အတိ’’စ္စာဒိ. အတိလောကေဟိ လောကာတိဝုတ္တီဟိ မာယာဒိဗ္ဗဂေဟာရာမာဒီဟိ ပဒတ္ထေဟိ ဇာတော အယံ ဝိမှယော စိတ္တဝိကာရသင်္ခါတော ဌာယီဘာဝေါ အဗ္ဘုတော ရသော နာမ. သေဒအဿုသာဓုဝါဒရောမဉ္စာဒယော တဿ အနုဘာဝါ သိယုံ, တာသာဒယော ဗျဘိစာရိနော ဟောန္တီတိ.

366. Câu ‘Ati’, v.v... Trạng thái thường trực này là sự kinh ngạc, được gọi là sự biến đổi của tâm, sanh ra từ những sự vật siêu thế gian, tức là vượt ngoài thế gian, như là ảo thuật, lâu đài, vườn cảnh của chư thiên, v.v..., được gọi là vị kỳ diệu (abbhuta rasa). Mồ hôi, nước mắt, lời tán dương, sự dựng lông, v.v... là những biểu hiện tùy theo của vị ấy; sự kinh hãi, v.v... là những trạng thái biến đổi.

၃၆၆. ဣဒါနိ ဝိမှယရသဿ ပေါသနက္ကမံ ဒဿေတိ ‘‘အတိ’’ဣစ္စာဒိနာ. အတိလောကပဒတ္ထေဟိ လောကဋ္ဌိတိမတိက္ကမ္မ ပဝတ္တေဟိ မာယာဒိဗ္ဗဘဝနအာရာမဝိမာနာဒိပဒတ္ထေဟိ ဟေတုဘူတေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော အယံ ဝိမှယော စိတ္တဗျာပနသင်္ခါတော ဌာယီဘာဝေါ အဗ္ဘုတော ရသော အဗ္ဘုတရသော နာမ ဘဝေ, သေဒဿုသာဓုဝါဒါဒယော တဿ အဗ္ဘုတရသဿ အနုဘာဝါ သိယုံ, တာသာဝေဂဓိတိပ္ပညာ ဧတ္ထ [Pg.360] အဗ္ဘုတရသဝိသယေ ဗျဘိစာရိနော ဘာဝါ ဟောန္တီတိ. အတိက္ကန္တာ လောကမိတိ စ, တေ စ တေ ပဒတ္ထာ စေတိ စ, သာဓုဣတိ ဝါဒေါတိ စ, သေဒေါ စ အဿု စ သာဓုဝါဒေါ စေတိ စ, တေ အာဒိ ယေသံ ရောမဉ္စာဒီနမိတိ စ, တာသော စ အာဝေဂေါ စ ဓိတိ စ ပညာ စေတိ စ ဝါကျံ.

366. Bây giờ, ngài chỉ ra trình tự nuôi dưỡng của vị kinh ngạc (vimhayarasa) bằng câu ‘ati’, v.v... Trạng thái thường trực này là sự kinh ngạc, được gọi là sự lan tỏa của tâm, sanh khởi do những sự vật siêu thế gian làm nhân tố, tức là những sự vật diễn tiến vượt qua tình trạng của thế gian như là ảo thuật, lâu đài, vườn cảnh, cung điện của chư thiên, v.v..., sẽ trở thành vị kỳ diệu, gọi là vị kỳ diệu (abbhutaraso). Mồ hôi, nước mắt, lời tán dương, v.v... là những biểu hiện tùy theo của vị kỳ diệu ấy. Sự kinh hãi, xúc động, kiên trì, trí tuệ, trong lĩnh vực của vị kỳ diệu này, là những trạng thái biến đổi. Câu (phân tích các từ) là: ‘đã vượt qua thế gian’; và ‘những sự vật ấy và những sự vật ấy’; và ‘lời nói rằng: lành thay’; và ‘mồ hôi và nước mắt và lời tán dương’; và ‘những điều ấy là khởi đầu của những thứ ấy, tức là sự dựng lông, v.v...’; và ‘sự kinh hãi và sự xúc động và sự kiên trì và trí tuệ’.

ဣမဿ အဗ္ဘုတရသဿောဒါဟရဏမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ –

Ví dụ về vị kỳ diệu này nên được thấy như sau –

သ ပုဏ္ဏကေနာ’ဟဋနေကဘိံသနေ-သွ’ဟော နဋေနေဝ သုနိစ္စလော’စလာ;

နိပါတိတော တေန အဝံသိရောပတံ,အသန္တသံ တံ မိနိ ဒိဋ္ဌိယဋ္ဌိယာတိ.

Ôi! Vị ấy, khi nhiều điều khủng khiếp được Puṇṇaka mang đến, đã rất vững vàng không lay động như một diễn viên; bị y ném nhào đầu xuống đất, vị ấy không hề kinh hãi, ta đã đo lường (nhận thấy) vị ấy bằng cây thước là cái thấy.

သော ဝိဓုရပဏ္ဍိတော ပုဏ္ဏကေန ယက္ခေန နဋေန ဣဝ အနေကဝိကာရဒဿနကေန နာဋကေန ဝိယ အာဟဋနေကဘိံသနေသု ဘယတ္တမာနီတာနေကဝိဓဘိံသနေသု ဝတ္တမာနေသု သုနိစ္စလော တေန ပုဏ္ဏကေန အစလာ သဋ္ဌိယောဇနုဗ္ဗေဓကာဠာဂိရိပဗ္ဗတမတ္ထကတော နိပါတိတော အဝံသိရောပတံ အဓောသီသံ ပတန္တော အသန္တသံ ဧဝံ အပ္ပတိဋ္ဌေပိ အနုတ္တသန္တော တံ ပဗ္ဗတံ ဒိဋ္ဌိယဋ္ဌိယာ မိနိ ပမာဏမကာသိ, အဟော အစ္ဆရိယန္တိ. ဧတ္ထ ဘယဟေတုမှိ သတိ ဘီတိယာ စ တတ္ထ ပရိဇာနနာဘာဝဿ စ လောကသဘာဝတ္တာ တမတိက္ကမ္မ ဘယကရဏေ အသန္တာသဿ စ ဒိဋ္ဌိယာ ပဗ္ဗတမိနနဿ စ ပဝတ္တဘာဝကထနေန လောကာတိက္ကန္တပဒတ္ထသင်္ခါတော ဝိဘာဝေါ ‘‘အသန္တသံ တံ မိနိ ဒိဋ္ဌိယဋ္ဌိယာ’’တိ ဣမိနာ ပကာသိတော. ‘‘အဟော’’တိ ဝစနေန, တဿ သာမတ္ထိယေန စ သာဓုဝါဒသေဒအဿုအာဒယော အနုဘာဝါ ဝိဘာဝိတာ. တာသအာဝေဂဓိတိစ္စာဒိဗျဘိစာရီဘာဝါ, ဝိမှယသင်္ခါတဌာယီဘာဝေါ စ သမုဒိတဝါကျသာမတ္ထိယေန ဇောတိတော.

Vị Vidhurapaṇḍita ấy, khi dạ-xoa Puṇṇaka giống như một vũ công biểu diễn nhiều hình dạng biến hóa, giống như một vở kịch với nhiều cảnh tượng ghê rợn được mang đến, và khi nhiều loại hình hăm dọa khác nhau đang diễn ra, ngài vẫn hoàn toàn không lay động. Bị dạ-xoa Puṇṇaka ấy xô ngã từ đỉnh núi Kāḷāgiri vững chắc, cao sáu mươi do-tuần, ngài rơi xuống với đầu chúc xuống dưới, nhưng không hề sợ hãi. Như vậy, ngay cả khi không có chỗ tựa, ngài vẫn không kinh hãi và đã dùng cây gậy thị kiến để đo lường ngọn núi ấy, (nghĩ rằng) ‘Ồ, thật kỳ diệu!’. Ở đây, khi có nguyên nhân gây sợ hãi, việc có sự sợ hãi và việc không nhận biết được điều đó là bản chất của thế gian. Bằng cách vượt qua điều đó, qua việc trình bày trạng thái không sợ hãi trước sự việc gây sợ hãi và việc đo lường ngọn núi bằng thị kiến, vibhāva (tình cảm nhân) được gọi là đối tượng siêu thế đã được biểu thị qua câu ‘asantasaṃ taṃ mini diṭṭhiyaṭṭhiyā’ (không sợ hãi, ngài đã đo lường nó bằng cây gậy thị kiến). Qua từ ‘aho’ (ồ) và năng lực của nó, các anubhāva (tình cảm quả) như lời tán thán, mồ hôi, nước mắt v.v... đã được biểu lộ. Các vyabhicārībhāva (tình cảm phụ) như sợ hãi, kích động, kiên định v.v... và ṭhāyībhāva (tình cảm chính) được gọi là kinh ngạc cũng được làm sáng tỏ bởi năng lực của toàn bộ câu văn.

သမဌာယီဘာဝ

Tình cảm chính là sự tĩnh lặng

၃၆၇.

367.

ဌာယီဘာဝေါ [Pg.361] သမော မေတ္တာ-ဒယာမောဒါဒိသမ္ဘဝေါ;

ဘာဝါဒီဟိ တဒု’က္ကံသော,သန္တော သန္တနိသေဝိတော.

Tình cảm chính là sự tĩnh lặng, phát sinh từ từ, bi, hỷ v.v...; Sự xuất sắc của nó là nhờ các tình cảm phụ v.v..., (đó là) tình cảm tịch tịnh (santa), được các bậc hiền nhân tu tập.

ဣတိ သံဃရက္ခိတမဟာသာမိပါဒဝိရစိတေ

Như vậy, trong tác phẩm được biên soạn bởi trưởng lão Mahāsāmi Saṅgharakkhita

သုဗောဓာလင်္ကာရေ

trong tập Subodhālaṅkāra (Dễ Hiểu Về Thi Ca)

ရသဘာဝါဝဗောဓော နာမ ပဉ္စမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

chương thứ năm tên là Luận Về Tình Cảm Và Tâm Trạng đã kết thúc.

သုဗောဓာလင်္ကာရော သမတ္တော.

Tập Subodhālaṅkāra đã hoàn tất.

၃၆၇. ‘‘ဌာယိ’’စ္စာဒိ. မေတ္တာဒိသမ္ဘဝေါ သမော ဥပသမသင်္ခါတော ဌာယီဘာဝေါ ဘဝတိ, တဒနုရူပေဟိ ဘာဝါနုဘာဝေဟိ တဿ ဥက္ကံသော ယဿ, သော သန္တော နာမ ရသော ဘဝတိ, သော စ သန္တနိသေဝိတောတိ.

367. Câu ‘Ṭhāyi’ v.v... (Tình cảm chính là...) có nghĩa là: Tình cảm chính được gọi là sự tĩnh lặng (sama), tức là sự lắng dịu (upasama), phát sinh từ từ bi v.v...; tình cảm (rasa) nào có sự xuất sắc nhờ các tình cảm phụ và tình cảm quả tương ứng, thì đó được gọi là tình cảm tịch tịnh (santa), và nó được các bậc hiền nhân tu tập.

ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရေ မဟာသာမိနာမိကာယံ ဋီကာယံ

Như vậy, trong tập chú giải Subodhālaṅkāra mang tên của vị Đại Trưởng Lão

ရသဘာဝါဝဗောဓော ပဉ္စမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

chương thứ năm, Luận Về Tình Cảm Và Tâm Trạng.

၃၆၇. ဣဒါနိ သန္တရသဿ ပေါသနက္ကမံ ဒဿေတိ ‘‘ဌာယိ’’စ္စာဒိနာ. မေတ္တာဒယာမောဒါဒိသမ္ဘဝေါ မေတ္တာကရုဏာပီတိအာဒိဝိဘာဝေဟိ သမ္ဘူတော သမော ကာယစိတ္တောပသမော ဌာယီဘာဝေါ နာမ ဟောတိ, ဘာဝါဒီဟိ ဗျဘိစာရီဘာဝါဒီဟိ ကရဏဘူတေဟိ, အပိစ တဿ သမဿ အနုရူပေဟိ ဗျဘိစာရီဘာဝါနုဘာဝေဟိ တဒုက္ကံသော တဿ ဌာယီဘာဝဿ ဥက္ကံသယုတ္တော သန္တနိသေဝိတော သာဓူဟိ သေဝိတော သန္တော သန္တရသော နာမ ဟောတီတိ. မေတ္တာ စ ဒယာ စ မောဒေါ စေတိ စ, တေ အာဒယော ယေသမိတိ စ, တေဟိ သမ္ဘဝေါ ယဿေတိ စ, တဿ ဥက္ကံသော အဿ သန္တဿေတိ စ, သတံ နိသေဝိတောတိ စ ဝါကျံ.

367. Bây giờ, ngài chỉ ra phương pháp nuôi dưỡng tình cảm tịch tịnh (santarasa) qua câu ‘ṭhāyi’ v.v... ‘Phát sinh từ từ, bi, hỷ v.v...’ (Mettādayāmodādisambhavo) có nghĩa là được tạo ra bởi các tình cảm nhân (vibhāva) như từ, bi, hỷ v.v... Sự tĩnh lặng (sama), tức là sự lắng dịu của thân và tâm, được gọi là tình cảm chính (ṭhāyībhāva). ‘Nhờ các tình cảm phụ v.v...’ (bhāvādīhi) có nghĩa là nhờ các tình cảm phụ v.v... làm công cụ. Hơn nữa, ‘sự xuất sắc của nó’ (tadukkaṃso) có nghĩa là được phú cho sự xuất sắc của tình cảm chính ấy thông qua các tình cảm phụ và tình cảm quả tương ứng với sự tĩnh lặng đó. ‘Được các bậc hiền nhân tu tập’ (santanisevito) có nghĩa là được các bậc thiện nhân tu tập. Tình cảm tịch tịnh (santo) được gọi là santarasa. Câu văn được phân tích như sau: ‘mettā ca dayā ca modo ca’ (từ và bi và hỷ), ‘te ādayo yesaṃ’ (những thứ ấy là khởi đầu của chúng), ‘tehi sambhavo yassa’ (sự phát sinh của nó là từ những thứ ấy), ‘tassa ukkaṃso assa santassa’ (sự xuất sắc của nó thuộc về tình cảm tịch tịnh ấy), và ‘sataṃ nisevitoti’ (được các bậc hiền nhân tu tập).

အဿ [Pg.362] သန္တရသဿောဒါဟရဏမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ –

Ví dụ về tình cảm tịch tịnh này nên được hiểu như sau –

ဧန္တေသု ကေသရိကရီသွ’ပိ ဝေဌယန္တေ,နာဂေ နဂံ မဒဂဇေ ဝိယ ဝေဠုဂုမ္ဗံ;

ယက္ခေ ဝိစာလယတိ နောစလိ ဤသကမ္ပိ,သန္တိံ ဂတောဝ ဝိဓုရော မဓုရာပိ ဘာဝေါတိ.

Dù cho sư tử và voi đang tiến đến, dù cho rắn đang quấn quanh, dù cho dạ-xoa đang lay chuyển ngọn núi như voi điên lay bụi tre; Vidhura, như đã đạt đến sự tịch tịnh, đã không lay động dù chỉ một chút, ngay cả từ bản tính ngọt ngào của mình.

ကေသရိကရီသု သီဟဟတ္ထီသု ဧန္တေသု အပိ ဘိံသနာကာရေန သမီပမာဂစ္ဆန္တေသုပိ နာဂေ ဝေဌယန္တေပိ နာဂေသု သရီရံ ဝေဌယန္တေသုပိ. ဇာတျာပေက္ခာယေကဝစနံ, ဝေဠုဂုမ္ဗံ မဒဂဇေ ဝိယ ဝိစာလယတိ မဒဂဠိတဟတ္ထိမှိ စာလေန္တေ ဣဝ ယက္ခေ ပုဏ္ဏကေ နဂံ ကာဠာဂိရိပဗ္ဗတံ ဝိစာလယတိပိ အနေကပ္ပကာရေ စာလေန္တေပိ ဝိဓုရော ပဏ္ဍိတော သန္တိံ ဂတောဝ နိဗ္ဗာနံ အာလမ္ဗဏကရဏဝသေန သမ္ပတ္တော ဝိယ ဖလသမာပတ္တိသမာပန္နော ဣဝ အထ ဝါ ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနသင်္ခတနိရောဓသမာပတ္တိသမာပန္နော ဝိယ ဤသကမ္ပိ အပ္ပကမ္ပိ မဓုရာ ဘာဝါ အပိ မဓုရသဘာဝတောပိ နော စလိ, နိသိန္နဋ္ဌာနတော ပဂေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ဧတ္ထ ဓာဝနရောဒနကမ္ပနာဒီနံ ကရဏဘူတံ သီဟာဒီနမာဂမနံ နာဂဝေဌနံ ပဗ္ဗတကမ္ပနန္တိအာဒီသု ဝတ္တမာနေသုပိ နိဗ္ဗိကာရတ္တေန သန္တိံ ဂတောတိ ဣမိနာ သန္တရသဿ ပကတိဘူတေ ဥဒ္ဒေသေ ဒဿိတော နဝမော ဌာယီဘာဝေါ ဒဿိတော ဟောတိ, ဧတဿ ဥပ္ပတ္တိဥဒ္ဒီပနာနံ ကာရဏဘူတာ မေတ္တာဒယာမောဒါဒိဝိဘာဝါ သာမတ္ထိယာ ဒဿိတာ ဟောန္တီတိ. ဓိတိမတိသတိအာဒယော တဒနုရူပဗျဘိစာရီဘာဝါ စ တာဒိသာနုဘာဝါ စ ‘‘ဧန္တေသု ဝေဌယန္တေ ဝိစာလယတီ’’တိ ဣမိနာ, သကလဝါကျသာမတ္ထိယေန စ ပကာသိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

‘Kesarikarīsu’ (sư tử và voi) có nghĩa là: dù cho sư tử và voi đang tiến đến gần với hình dạng đáng sợ. ‘Nāge veṭhayante’ (rắn đang quấn quanh) có nghĩa là: dù cho rắn đang quấn quanh thân thể. Số ít được dùng với ý nghĩa chỉ loài. ‘Veḷugumbaṃ madagaje viya vicālayati’ (lay chuyển như voi điên lay bụi tre) có nghĩa là: dù cho dạ-xoa Puṇṇaka đang lay chuyển ngọn núi Kāḷāgiri theo nhiều cách, giống như một con voi đang tiết dịch lay chuyển. ‘Vidhuro paṇḍito santiṃ gatova’ (bậc trí Vidhura như đã đạt đến sự tịch tịnh) có nghĩa là: như đã đạt đến Niết-bàn bằng cách lấy đó làm đối tượng, hoặc như đã nhập quả định, hoặc như đã nhập diệt thọ tưởng định được gọi là Niết-bàn ngay trong hiện tại. ‘Īsakampi... no cali, madhurā bhāvā api’ (không lay động dù chỉ một chút, ngay cả từ bản tính ngọt ngào) có nghĩa là: không lay động dù chỉ một chút khỏi bản tính ngọt ngào của mình, huống chi là từ chỗ ngồi. Ý là như vậy. Ở đây, mặc dù các sự việc là nguyên nhân gây ra sự chạy trốn, khóc lóc, run rẩy v.v... như sự xuất hiện của sư tử, sự quấn quanh của rắn, sự lay chuyển của ngọn núi v.v... đang diễn ra, nhưng qua sự không biến đổi, tình cảm chính thứ chín, là nền tảng của tình cảm tịch tịnh, đã được chỉ ra qua câu ‘santiṃ gato’ (đã đạt đến sự tịch tịnh). Các tình cảm nhân (vibhāva) như từ, bi, hỷ v.v..., là nguyên nhân cho sự phát sinh và tăng trưởng của nó, được chỉ ra qua năng lực của câu văn. Các tình cảm phụ (byabhicārībhāva) tương ứng như kiên định, trí tuệ, chánh niệm v.v... và các tình cảm quả (anubhāva) tương tự được biểu thị qua các câu ‘entesu veṭhayante vicālayatī’ (đang tiến đến, đang quấn quanh, đang lay chuyển) và qua năng lực của toàn bộ câu văn, điều này nên được hiểu như vậy.

ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရနိဿယေ

Như vậy, trong tập Subodhālaṅkāranissaya

ရသဘာဝါဝဗောဓော နာမ ပဉ္စမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

chương thứ năm tên là Luận Về Tình Cảm Và Tâm Trạng.

သုဗောဓာလင်္ကာရဋီကာ သမတ္တာ.

Tập Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra đã hoàn tất.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
1 နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ. Con xin đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác. သုဗောဓာလင်္ကာရဋီကာ Chú Giải Phụ Subodhālaṅkāra ဂန္ထာရမ္ဘကထာ Lời Mở Đầu Tác Phẩm ယော [Pg.1] ပါဒနီရဇဝရောဒရရာဓိတေန,လောကတ္တယေန’ဝိကလေန နိရာကုလေန; ဝိညာပယီ နိရုပမေယျတမတ္တနော တံ,ဝန္ဒေ မုနိန္ဒမဘိဝန္ဒိယ ဝန္ဒနီယံ. Vị nào đã làm cho biết được bản chất vô song của chính mình, bởi ba cõi không thiếu sót và không rối loạn đã phụng sự nơi lòng bàn chân sen quý báu; con xin cung kính đảnh lễ bậc Vua của các bậc Mâu-ni ấy, bậc đáng được tán dương. ပတ္တော သပတ္တဝိဇယော ဇယဗောဓိမူလေ,သဒ္ဓမ္မရာဇပဒဝိံ ယဒနုဂ္ဂဟေန; သတ္တာပသတ္တ ဝိပုလာမလသဂ္ဂုဏဿ,သဒ္ဓမ္မသာရရတနဿ နမတ္ထု တဿ. Xin kính lễ viên ngọc quý tinh túy của Chánh Pháp, Pháp có những đức tánh tốt đẹp, rộng lớn, không tỳ vết, là nơi nương tựa cho các chúng sanh; nhờ ân đức của Pháp ấy mà Ngài, bậc đã chiến thắng kẻ thù, đã đạt đến ngôi vị Pháp Vương tại cội Bồ-đề chiến thắng. ယော ဘာဇနတ္တမဘိသမ္ဘုဏိ သဂ္ဂုဏဿ,တဿာပိ ဓမ္မရတနဿ မဟာရဟဿ; သမ္ဘာဝိတံ သသိရသာဟိတသန္နတေဟိ,သမ္ဘာဝယာမိ သိရသာ ဂဏမုတ္တမံ တံ. Con xin hết lòng tôn kính Tăng đoàn tối thượng, Tăng đoàn đã trở thành vật chứa đựng những đức tánh tốt đẹp và cũng là của viên ngọc Pháp quý giá, được tôn kính bởi những vị cúi đầu cung kính. ယေ’နန္တတန္တရတနာကရမန္ထနေန,မန္ထာ’စလောလ္လသိတဉာဏဝရေန လဒ္ဓါ; သာရာ မတာတိ သုခိတာ သုခယန္တိ စညေ,တေ မေ ဇယန္တိ ဂုရဝေါ ဂုရဝေါ ဂုဏေဟိ. Các vị thầy của con, những bậc trọng đại bởi các đức hạnh, xin được thành công! Các vị ấy, bằng việc khuấy động đại dương châu báu của vô số học thuyết với trí tuệ tuyệt vời được ví như ngọn núi Manthara đang chuyển động, đã đạt được tinh túy và trí tuệ, tự mình được an lạc và cũng làm cho người khác được an lạc. ၁. ဒေါသာဝဗောဓ ပဌမပရိစ္ဆေဒ 1. Chương Thứ Nhất: Nhận Thức Về Các Lỗi ရတနတ္တယပ္ပဏာမဝဏ္ဏနာ Giải Thích Về Sự Đảnh Lễ Tam Bảo ၁. 1. မုနိန္ဒဝဒနမ္ဘောဇ-ဂဗ္ဘသမ္ဘဝသုန္ဒရီ; သရဏံ ပါဏိနံ ဝါဏီ, မယှံ ပီဏယတံ မနံ. Mong sao Lời dạy (Vāṇī), xinh đẹp vì được sinh ra từ lòng hoa sen là kim khẩu của Đức Phật, là nơi nương tựa của chúng sanh, hãy làm cho tâm của con được hoan hỷ. ၁. အထာယံ [Pg.2] ဂန္ထကာရော ဂန္ထာရမ္ဘေ ပုဗ္ဗပယောဂါနုဗန္ဓသဘာဝသိဒ္ဓိကဝိဂုဏောပေတာနံ ယတိပေါတာနံ တဒုပါယန္တရဝိရတာ ကမန္တရာပေတပရက္ကမသမ္ဘဝေနာဓိဂတဗျသနသတမုပလဗ္ဘ ဒယာသဉ္ဇာတရသရသဟဒယတာယ တဒုပါယဘူတံ ဗန္ဓလက္ခဏံ ဝိရစယိတုကာမောဘိမတသိဒ္ဓိနိမိတ္တမတ္တနောဓိဂတသဒ္ဓမ္မဒေဝတာနုဿရဏံ တာဝ ဒဿေတုမာဟ ‘‘မုနိန္ဒေ’’စ္စာဒိ. နနု ‘‘ဗန္ဓလက္ခဏံ ဝိရစယိတုကာမော’’တိ ဝုတ္တံ, ကိမေတ္ထ လက္ခဏကရဏေန အဒိဋ္ဌလက္ခဏာပိ ဒိဿန္တိ ဗန္ဓန္တာတိ? သစ္စံ, တထာပိ တေ ဃုဏက္ခရပ္ပကာသာ တဗ္ဗိဒူနံ ပယောဂါနုသာရိနော ဝါ သိယုံ, ပုဗ္ဗေ ကတသတ္ထပရိစယာ ဝါ သိယုန္တိ ဝိညေယျံ. ဝါဏီ မယှံ မနံ ပီဏယတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဝါဏီတိ ဝါ သရဿတျပရနာမဓေယျာ ကာစိ ဒေဝတာ, သာ သဗ္ဗာဝဒါတာ ယထိစ္ဆိတတ္ထသာဓနပုဏ္ဍရီကဂဗ္ဘေ နိသီဒတီတိ လောကဝါဒေါ. ဝါဏီတိ ပန ပစ္စုဟဝိရဟေနာဘိမတသိဒ္ဓိနိဗန္ဓနေကတာဏော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘာသိတော သဒ္ဓမ္မော, တတောယေဝါယံ ဒေဝတာ ရုပ္ပတေ. တတ္ထ သရဿတိယာ ယထာ’သတ္တာ ဇာတာယ မနောသမ္ပီဏနန္တိ လောကော, သဒ္ဓမ္မဒေဝတာယ တု မနောပီဏနံ, တဿာ သဗ္ဗဝဇ္ဇရဟိတာယစ္စန္တနိမ္မလာယ နိရန္တရတ္ထနေကတာဏပ္ပဝတ္တိယာ မနသော သမ္ပီဏနံ. တေန စ ပဿဒ္ဓိ, တာယ ပန သုခံ, တေနာပိ သမာဓိ, သမာဓိသမ္ဘဝေန ယထာဘူတာဝဗောဓသမ္ဘဝတော ဝိစိတ္တာနေကသဒ္ဒတ္ထဝိသေသာ ပဋိဘန္တျနာယာသေန, တတော စ ယထိစ္ဆိတသိဒ္ဓိနိပ္ဖတ္တီတိ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ တပ္ပသာဒမာသီသတိ. 1. Bấy giờ, vị tác giả này, vào lúc bắt đầu tác phẩm, khi nhận thấy hàng trăm tai ương mà các vị tỳ-khưu trẻ phải gánh chịu – những vị thiếu các phẩm chất tự nhiên để thành tựu thi pháp, không có phương tiện nào khác, và nỗ lực của họ bị cản trở bởi những trở ngại – với tấm lòng trắc ẩn dâng trào, ngài mong muốn biên soạn một tác phẩm về các đặc điểm của thi pháp (bandhalakkhaṇa) làm phương tiện cho họ. Để thành tựu mục đích mong muốn, trước tiên ngài thể hiện sự tưởng niệm đến vị thiên nữ của Chánh Pháp mà ngài đã chứng ngộ, bằng cách nói ‘muninda…’ v.v. Có người hỏi: ‘Chẳng phải đã nói rằng ngài muốn biên soạn một tác phẩm về các đặc điểm của thi pháp sao? Vậy việc soạn ra các đặc điểm ở đây có ích gì, khi người ta vẫn thấy có những tác phẩm được sáng tác bởi cả những người chưa từng thấy các đặc điểm ấy?’ Đúng vậy, nhưng cần phải hiểu rằng những tác phẩm ấy hoặc là ngẫu nhiên như vết chữ do con mọt tạo ra, hoặc là họ noi theo cách dùng của các bậc thiện xảo, hoặc là họ đã có sự quen thuộc với các kinh điển từ trước. Mối liên hệ (trong câu kệ) là: ‘Mong sao Lời dạy hãy làm cho tâm của con được hoan hỷ’. ‘Vāṇī’ (Lời dạy) có thể là một vị thiên nữ tên là Sarasvatī; theo quan niệm thế gian, vị này hoàn toàn trong trắng và ngự trong lòng hoa sen, là phương tiện để thành tựu những mục đích mong muốn. Hoặc, ‘Vāṇī’ chính là Chánh Pháp do Đức Chánh Đẳng Chánh Giác thuyết giảng, là nơi nương tựa duy nhất để thành tựu mục đích mong muốn mà không gặp trở ngại; chính từ đó mà vị thiên nữ này được hình thành. Ở đây, sự hoan hỷ của tâm (manosampīṇana) do nữ thần Sarasvatī mang lại là theo cách của thế gian. Nhưng sự hoan hỷ của tâm do vị thiên nữ của Chánh Pháp mang lại là do Pháp ấy hoàn toàn không có lỗi lầm, vô cùng trong sạch, và liên tục là nơi nương tựa duy nhất. Nhờ đó mà có được sự an tịnh (passaddhi), từ đó có được an lạc (sukha), rồi có được định (samādhi). Khi có định, sự liễu tri như thật (yathābhūtāvabodha) phát sinh, từ đó các ý nghĩa đặc biệt và đa dạng của từ ngữ hiện ra một cách không khó nhọc, và từ đó thành tựu được mục đích mong muốn. Do vậy, bằng cách nói ẩn dụ (vaṅkavutti), ngài cầu mong sự gia hộ của vị ấy. ကိံဝိသိဋ္ဌောစ္စာဟ [Pg.3] ‘‘မုနိန္ဒေ’’စ္စာဒိ. ဥဘော လောကေ မုနာတိ ဇာနာတီတိ မုနိ, ဣန္ဒတိ ပရမိဿရိယံ ပဝတ္တေတိ သဗ္ဗတ္ထာတိ ဣန္ဒော, မုနိ စ သော ဣန္ဒော စ, မုနီနံ ဣန္ဒောတိ ဝါ မုနိန္ဒော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. တတောယံ တဿ နိမိတ္တကသညာ. ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ ပရိယာယသဒ္ဒေသွညေသု ကဝိကာမိတဿတ္ထဿေကန္တဝါစကတ္တေနော’ စိတျသမ္ပောသကောယံ မုနိန္ဒသဒ္ဒေါ, တထာ ဟိ ယော ဥဘယလောကဇာနနေန မုနီနံ ပရမိဿရိယပုဂ္ဂလာနမ္ပိ ပရမိဿရိယံ ဝတ္တေတိ, သော ပရံ ပီဏေတိ ဟေတုဘာဝေန’တြေ’တျု’စိတမေဝ, တထာ ပဒန္တရာနမ္ပိ ဩစိတျံ ပေါသေတိ. တထာ ဟိ တာဒိသဿ ဝဒနာရဝိန္ဒောဒရေ သမ္ဘဝါ သုန္ဒရီ, တတောယေဝ ပဋိသရဏံ, တသ္မာ စ မနော ပီဏေတီတိ. တဿ ဝဒနံ, တမိဝ မုနိန္ဒဝဒနံ, အမ္ဘောဇံ. တမေဝ ဝါ လက္ခိသံယောဂိတာဒိသဓမ္မေန’မ္ဘောဇံ, ပဒုမံ. တဿ ဂဗ္ဘော. တတ္ထ သမ္ဘဝေန ပဝတ္တိယာ, ဥပ္ပတ္တိယာ ဝါ သုန္ဒရီ နိရဝဇ္ဇာ ဒေဝတာ. ဝါစာ ပန ဒေါသလေသေနာပ’သမ္ဖုဋ္ဌာဝ နိရဝဇ္ဇာ, တထာ စ ဝက္ခတိ ‘‘ဂုဏာလင်္ကာရသံယုတ္တာ’’ ဣစ္စာဒိ. တတောဝါယံ သရဏံ ပါဏိနံ သတ္တာနံ ပဋိဘာနာဒိဂုဏဝိသေသာဝဟတ္တမတ္တေန ပဋိသရဏဘူတာ ဒေဝတာ. ဝါစာ ပန သဗ္ဗုပဒ္ဒဝနိဝါရဏေန သဗ္ဗဟိတသုခသမ္ပဒါသမ္ပာဒနေနစ္စန္တပဋိသရဏဘူတာ. သဘာဝနပုံသကတ္တာ စေတ္ထ န လိင်္ဂပရိဝတ္တနံ. မယှန္တိ ဧကဝစနေနတ္တနော နိရဘိမာနတ’မာနေတိ သဇ္ဇနမာစာရံ. အဘိန္နပဒသိလေသော စာယံ, သဗ္ဗတ္ထေဝါဝီကတသဒ္ဒပ္ပယောဂတော. သိလေသော စာယံ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ သဗ္ဗတ္ထ သိရိံ ပေါသေတိ. တထာ စ ဝက္ခတိ ‘‘ဝင်္ကဝုတ္တီသု ပေါသေတိ, သိလေသော တု သိရိံ ပရ’’န္တိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေန နယေန အတ္ထဝဏ္ဏနာ. ဝိတ္ထာရနယေန ပန နာနပ္ပကာရေနတ္ထော သံဝဏ္ဏေတုံ သက္ကာ. တထာ သတိ ဂန္ထဂါရဝေါပိ သိယာတိ ပကာရောယမေဝဗ္ဘုပဂတော. Để trả lời câu hỏi ‘(Vāṇī) có những đặc điểm gì?’, ngài nói ‘muninda…’ v.v. ‘Muni’ là người biết, tức là liễu tri cả hai thế giới. ‘Indo’ là người thực thi quyền tối thượng ở khắp mọi nơi. Vị ấy vừa là Muni vừa là Indo, hoặc là Indo (Vua) của các bậc Muni, nên gọi là Munindo, tức là Đức Chánh Đẳng Chánh Giác. Do đó, đây là một danh xưng quy ước để chỉ Ngài. Mặc dù có những từ đồng nghĩa khác, từ ‘munindo’ này được dùng để làm tăng sự thích hợp (ocitya) bằng cách diễn đạt một cách dứt khoát ý nghĩa mà nhà thơ mong muốn. Thật vậy, vị nào nhờ liễu tri cả hai thế giới mà thực thi quyền tối thượng ngay cả đối với những bậc tối thượng là các bậc Muni, thì vị ấy là nguyên nhân làm cho người khác hoan hỷ, điều này thật thích hợp. Tương tự, nó cũng làm tăng sự thích hợp của các từ khác. Cụ thể là: vì được sinh ra từ trong lòng hoa sen là kim khẩu của một vị như vậy, nên (Vāṇī) mới xinh đẹp (sundarī); chính vì thế mới là nơi nương tựa (paṭisaraṇaṃ); và do đó mới làm cho tâm hoan hỷ (mano pīṇeti). Kim khẩu của Ngài, kim khẩu của Đức Muninda, giống như hoa sen (ambhoja). Hoặc chính kim khẩu ấy là hoa sen (ambhoja, paduma), do có những đặc tính như gắn liền với sự tốt lành (lakkhi). Lòng của hoa sen ấy. Do sự hiện hữu, sự diễn ra, hoặc sự sinh khởi ở nơi đó, nên vị thiên nữ ấy xinh đẹp (sundarī), không tỳ vết. Còn Lời dạy (Vācā) thì không tỳ vết vì không bị vướng một chút lỗi lầm nào, như sẽ được nói sau: ‘kết hợp với các phẩm chất và các trang sức’ v.v. Do đó, vị thiên nữ này là nơi nương tựa (saraṇaṃ) cho các chúng sanh (pāṇinaṃ) chỉ ở mức độ mang lại những phẩm chất đặc biệt như tài ứng đối (paṭibhāna). Còn Lời dạy (Vācā) thì là nơi nương tựa tuyệt đối bằng cách ngăn ngừa mọi tai họa và mang lại mọi lợi ích và hạnh phúc. Ở đây không có sự thay đổi về giống (ngữ pháp) vì bản chất của nó là trung tính. Bằng cách dùng số ít ‘mayhaṃ’ (của tôi), ngài thể hiện sự khiêm tốn của mình, đó là hạnh của người hiền. Đây là một lối chơi chữ trên các từ không tách rời (abhinnapadasileso), vì các từ được dùng ở khắp nơi đều không bị phân tách. Lối chơi chữ này, thông qua cách nói ẩn dụ (vaṅkavutti), làm tăng vẻ đẹp (siri) ở khắp mọi nơi. Như sẽ được nói: ‘Trong các cách nói ẩn dụ, lối chơi chữ làm tăng vẻ đẹp tuyệt vời’. Đây là phần giải thích ý nghĩa theo phương pháp tóm tắt. Theo phương pháp chi tiết, ý nghĩa có thể được giải thích theo nhiều cách khác nhau. Nhưng nếu làm vậy, tác phẩm sẽ trở nên nặng nề, vì thế phương pháp này đã được chấp nhận. ၁. သုပရိသုဒ္ဓဗုဒ္ဓိဂေါစရပရမဝိစိတ္တဂန္ထကာရကောယမာစရိယ- သံဃရက္ခိတမဟာသာမိပါဒေါ [Pg.4] သပိဋကတ္တယသဗ္ဗသတ္ထပါရာဝတရဏေန သဉ္ဇာတာနပ္ပကပီတိသုခမနုဘဝံ ပဋိပတ္တိပဋိဝေဓသာသနဒွယဿ ပရိယတ္တိမူလကတ္တာ ယေန ကေနစိ ပရိယာယေန တဿာ ပရိယတ္တိယာ အတ္ထာဝဗောဓေန ‘‘အပ္ပေဝ နာမ သာဓုဇနံ ပရိတောသေယျ’’မိတိ တဒဓိဂမောပါယဘူတမိဒံ ပကရဏမာရဘန္တော ဂန္ထာရမ္ဘေ ဣဋ္ဌဒေဝတာယ ပဏာမကရဏံ သတာစာရာနုရက္ခဏတ္ထံ, ဝိသေသတော အဘိမတဂန္ထဿာနန္တရာယေန ပရိသမတ္တိယာ စ ကာရဏမိတိ ဣဋ္ဌဒေဝတာနုဿရဏံ, ဂန္ထန္တရာရမ္ဘပဋိက္ခေပကဇနပဋိဗာဟနပုဗ္ဗကာနိ အဘိဓာနာဘိဓေယျကရဏပ္ပကာရပယောဇနာနိ စ ဒဿေန္တော ‘‘မုနိန္ဒဝဒနမ္ဘောဇ…ပေ… ပရိဿမော’’တိ ဂါထတ္တယမာဟ. ဧတ္ထ ပဌမဂါထာယ ဣဋ္ဌဒေဝတာသင်္ခါတရတနတ္တယပ္ပဏာမော ဒဿိတော, ဒုတိယဂါထာယ အာရမ္ဘပဋိက္ခေပကဇနာ နိသေဓိတာ, တတိယဂါထာယ အဘိဓာနာဒိကံ ဒဿိတံ. တထာ ဟိ လောကုတ္တရဓမ္မနိဿိတပရိယတ္တိသင်္ခါတသဗ္ဗညုဘာရတိယာ မနောသမ္ပီဏနာသီသနာပဒေသေန အတ္တနော နိဿေသဓမ္မရတနေ ပသာဒေါ ပကာသိတော. သော ပန ဓမ္မပ္ပသာဒေါ တဒဝိနာဘာဝတော ဗုဒ္ဓသံဃေသုပိ သိဒ္ဓေါတိ ရတနတ္တယဝိသယံ ပဏာမံ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ ဒဿေတိ. သော ဟိ အတ္ထတော ပဏာမကြိယာဘိနိပ္ဖာဒိကာ ကုသလစေတနာ. ဧတ္ထ ဖလံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. 1. Vị Đại Trưởng Lão Tôn Sư Saṅgharakkhita này, người soạn tác bộ luận vô cùng kỳ diệu này, là đối tượng của trí tuệ hoàn toàn trong sạch, do đã thông suốt Tam Tạng và tất cả các bộ luận, nên đã trải nghiệm được hỷ lạc không nhỏ. Vì giáo pháp thực hành và giáo pháp chứng ngộ đều có giáo pháp học tập làm gốc rễ, nên với bất kỳ phương tiện nào, bằng cách thấu hiểu ý nghĩa của giáo pháp học tập đó, với ý nghĩ rằng ‘mong sao làm cho thiện nhân được hoan hỷ’, ngài đã bắt đầu bộ luận này, là phương tiện để đạt được điều đó. Khi bắt đầu tác phẩm, việc đảnh lễ vị thiên thần mong ước là để giữ gìn thông lệ của người hiền, và đặc biệt là nguyên nhân để hoàn thành tác phẩm mong muốn mà không gặp trở ngại. Do đó, ngài đã tưởng niệm đến vị thiên thần mong ước, và để trình bày về danh xưng, đối tượng được nói đến, phương pháp thực hiện và mục đích, trước hết là để ngăn chặn những người phản đối việc bắt đầu một tác phẩm khác, ngài đã nói ba bài kệ bắt đầu bằng ‘munindavadanambhoja… cho đến… parissamo’. Ở đây, trong bài kệ đầu tiên, sự đảnh lễ Tam Bảo, được gọi là vị thiên thần mong ước, đã được trình bày. Trong bài kệ thứ hai, những người phản đối việc bắt đầu đã bị ngăn cấm. Trong bài kệ thứ ba, danh xưng v.v… đã được trình bày. Thật vậy, bằng cách lấy cớ cầu mong sự hài lòng của tâm trí đối với lời dạy của bậc Toàn Giác, tức là giáo pháp học tập dựa trên pháp siêu thế, lòng tịnh tín của ngài đối với toàn bộ Pháp Bảo đã được biểu lộ. Hơn nữa, lòng tịnh tín đối với Pháp đó, vì không thể tách rời, cũng được thành tựu đối với Phật và Tăng. Do đó, ngài đã trình bày sự đảnh lễ đối với Tam Bảo một cách gián tiếp (vaṅkavuttiyā). Điều đó, về mặt ý nghĩa, chính là thiện tư tạo ra hành động đảnh lễ. Ở đây, kết quả đã được nói ở dưới. ပုန သန္တေသု ရာမသမ္မာဒျလင်္ကာရေသု ပိဋ္ဌပိသနံ ဝိယ ဟောတီဒံ အလင်္ကာရကရဏန္တိ ဝဒန္တာ ဝိရုဒ္ဓဝါဒိနော ရာမသမ္မာဒီနမတ္ထိဘာဝံ ဥဗ္ဘာဝေတွာ တေ သုဒ္ဓမာဂဓိကာ န ဝဠဉ္ဇေန္တီတိ ဣမိနာ ပဋိသိဒ္ဓါ. နိရာကရဏဖလဉှိ ဂန္ထဿ နိဒ္ဒေါသဘာဝေါဝ. အပိစ သဒ္ဒါလင်္ကာရအတ္ထာလင်္ကာရဒီပကေန အလင်္ကာရသဒ္ဒေန [Pg.5] ဂန္ထသရီရသင်္ခါတသညိနော သညာသင်္ခါတအဘိဓာနဉ္စ အလင်္ကာရသဒ္ဒဿ သဒ္ဒါလင်္ကာရာဒျဘိဓေယျဉ္စ သုဒ္ဓမာဂဓိကတ္တံ ဝတွာ အလင်္ကာရသဒ္ဒဿ ဝိသေသနဘူတအနုရူပသဒ္ဒေါပါဒါနေန ဗုဒ္ဓဝစနဿ ဥပယောဂတ္တံ မာဂဓိကဝေါဟာရေန ဘဝတီတိ ဂမျမာနတ္တာ ကရဏပ္ပကာရဉ္စ အလင်္ကာရဂန္ထပ္ပဝတ္တိယာ အတ္ထာလင်္ကာရာဒိနိဿိတတ္တာ ဣမိနာ အလင်္ကာရသဒ္ဒေနေဝ အလင်္ကာရသင်္ခရဏသင်္ခါတပ္ပယောဇနဉ္စ ဒဿေတိ. Lại nữa, những người có quan điểm đối nghịch, nói rằng ‘việc làm ra tác phẩm tu từ này giống như nghiền bột đã nghiền, khi đã có các tác phẩm tu từ như Rāmasammādi’, sau khi nêu lên sự tồn tại của các tác phẩm như Rāmasammādi, đã bị bác bỏ bằng câu nói rằng ‘chúng không sử dụng ngôn ngữ Māgadhī thuần túy’. Quả thật, kết quả của sự bác bỏ chính là tình trạng không có lỗi lầm của tác phẩm. Hơn nữa, bằng từ ‘alaṅkāra’ (tu từ) làm sáng tỏ tu từ về âm và tu từ về nghĩa, ngài đã nói lên danh xưng (abhidhāna) được gọi là tên của tác phẩm, đối tượng được nói đến (abhidheyya) của từ ‘alaṅkāra’ là tu từ về âm v.v…, và tính chất là ngôn ngữ Māgadhī thuần túy. Bằng cách sử dụng từ ‘anurūpa’ (tương xứng) làm tính từ cho từ ‘alaṅkāra’, vì có thể hiểu rằng ‘sự hữu ích đối với lời Phật dạy là do cách dùng ngôn ngữ Māgadhī’, nên ngài cũng trình bày phương pháp thực hiện (karaṇappakāra). Và vì sự tiến hành của một tác phẩm tu từ phụ thuộc vào tu từ về nghĩa v.v…, nên chính bằng từ ‘alaṅkāra’ này, ngài cũng trình bày mục đích (payojana) được gọi là sự trang hoàng bằng tu từ. သတ္ထပ္ပယောဇနာနံ သာဓျသာဓနလက္ခဏော သမ္ဗန္ဓော ပန သမ္ဗန္ဓဿ နိဿယဘူတသတ္ထပ္ပယောဇနာနံ ဒဿနေနေဝ တန္နိဿိတတ္တာ သယမ္ပိ ဝုတ္တော ဟောတိ. ဝုတ္တံ ဟိ– Còn mối liên hệ (sambandha) giữa tác phẩm và mục đích, vốn có đặc tính là phương tiện và đối tượng cần đạt được, thì do nó phụ thuộc vào tác phẩm và mục đích là cơ sở của mối liên hệ, nên tự nó cũng được nói đến chỉ bằng cách trình bày chúng. Thật vậy, có lời nói rằng – ‘‘သတ္ထံ ပယောဇနဉ္စေဝ, ဥဘော သမ္ဗန္ဓနိဿယာ; ဝုတ္တာ တံဝုတ္တိယာယေဝ, ဝုတ္တော တန္နိဿိတောပိ သော’’တိ. ‘Tác phẩm và mục đích, cả hai là cơ sở của mối liên hệ; Khi chúng được nói đến, chính nhờ lời nói đó, cái phụ thuộc vào chúng cũng được nói đến.’ တဿတ္ထော– သမ္ဗန္ဓနိဿယာ သမ္ဗန္ဓဿ အာဓာရဘူတာ သတ္ထံ, ပယောဇနဉ္စ ဥဘော ဝုတ္တာ, တံဝုတ္တိယာယေဝ တေသံ ဥဘိန္နံ ကထနေနေဝ တန္နိဿိတော တေ နိဿာယ ပဝတ္တော သောပိ သမ္ဗန္ဓော ဝုတ္တော ဘဝတီတိ. Ý nghĩa của câu đó là – ‘sambandhanissayā’ có nghĩa là tác phẩm và mục đích, là nền tảng của mối liên hệ, cả hai đã được nói đến; ‘taṃvuttiyāyeva’ có nghĩa là chính bằng cách nói về cả hai điều đó; ‘tannissito sopi’ có nghĩa là mối liên hệ đó, vốn diễn ra dựa vào chúng, cũng được nói đến. ဧတ္ထ အဘိဓာနကထနံ ဝေါဟာရသုခတ္ထံ, အဘိဓေယျာဒိကထနံ ပန တေဟိ ယုတ္တာနံယေဝ ဂန္ထာနံ သုဗုဒ္ဓိပုဗ္ဗကာဒီနံ ဥပါဒေယျတ္တဉ္စ တဗ္ဗိပရီတာနံ ဥမ္မတ္တကဝစနာဒီနမိဝအနုပါဒေယျတ္တဉ္စ ပကာသနတ္ထန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှိ – Ở đây, cần phải hiểu rằng việc nói về danh xưng là để cho dễ dàng trong việc giao tiếp, còn việc nói về đối tượng được nói đến v.v… là để tuyên bố rằng chỉ những tác phẩm có đầy đủ các yếu tố đó, như những tác phẩm được bắt đầu bởi người có trí tuệ tốt, mới đáng được chấp nhận, và những tác phẩm ngược lại, giống như lời nói của người điên, thì không đáng được chấp nhận. Thật vậy, có lời nói rằng – ‘‘သမ္ဗန္ဓာနုဂုဏောပါယံ, ပုရိသတ္ထာဘိဓာယကံ; ဝီမံသာဓိဂတံ ဝါကျ-မတောနဓိဂတံ ပရ’’န္တိ. ‘Lời nói (tác phẩm) nào là phương tiện phù hợp với mối liên hệ, nói lên mục đích của con người, và được đạt đến qua sự thẩm sát, (thì đáng được chấp nhận); ngoài ra, cái khác thì không được chấp nhận.’ တဿတ္ထော– သမ္ဗန္ဓာနုဂုဏောပါယံ သာဓိယသာဓနလက္ခဏသမ္ဗန္ဓဿ နိဿယဘူတဝါစ္စဝါစကာနံ သမ္ဗန္ဓိဘူတာနံ အညမညာနုရူပဂုဏပရိဇာနနေ ကာရဏဘူတံ ပုရိသတ္ထာဘိဓာယကံ စတုဗ္ဗိဓဓမ္မအတ္ထကာမမောက္ခသင်္ခါတာနံ ပုရိသတ္ထာနံ ဝါစကဘူတံ [Pg.6] ဝါကျံ ‘‘ဧကာချာတော ပဒစ္စယော, သိယာ ဝါကျံ သကာရကော’’တိ ဝုတ္တလက္ခဏမဇ္ဈပတိတဝါကျသမုဒါယောပေတံ မဟာဝါကျသရူပသတ္ထံ ဝီမံသာဓိဂတံ ဉာဏဂတိလက္ခဏဥပပရိက္ခာယ အဓိဂတံ အဓိပ္ပေတံ, အတော ပရံ ဝုတ္တလက္ခဏသတ္ထတော အညံ အနဓိဂတံ နာဓိပ္ပေတန္တိ. ဣဒံ ပနေတ္ထ ဂါထာနံ နိက္ခေပပ္ပယောဇနံ. Ý nghĩa của câu đó là – ‘sambandhānuguṇopāyaṃ’ có nghĩa là nguyên nhân để nhận biết phẩm chất tương xứng lẫn nhau của những thứ có liên quan, tức là cái được biểu đạt và cái biểu đạt, vốn là cơ sở của mối liên hệ có đặc tính là đối tượng cần đạt và phương tiện. ‘Purisatthābhidhāyakaṃ’ có nghĩa là cái nói lên bốn mục đích của con người, được gọi là pháp, lợi, dục, và giải thoát. ‘Vākyaṃ’ có nghĩa là tác phẩm có hình thức một câu lớn, bao gồm một tập hợp các câu nằm trong định nghĩa đã được nói: ‘một chuỗi các từ có một động từ chính, có tác nhân, thì là một câu’. ‘Vīmaṃsādhigataṃ’ có nghĩa là được thấu hiểu, được mong muốn, qua sự thẩm sát có đặc tính là con đường của trí tuệ. ‘Ato paraṃ anadhigataṃ’ có nghĩa là cái khác ngoài tác phẩm có đặc tính đã nói thì không được mong muốn. Đây là mục đích của việc trình bày các bài kệ ở đây. လောကေ ပဒုမဂဗ္ဘေ ဝသန္တိယာ သဗ္ဗင်္ဂဓဝလာယ ယထိစ္ဆိတတ္ထသာဓိကာယ သရဿတီနာမိကာယ ဒေဝတာယ ‘‘ဝါဏီ’’တိ ဝေါဟာရတော ဣမိနာ အတ္ထေန ယောဇေတွာ အဘိန္နပဒသိလေသာလင်္ကာရဝသေန ဝုတ္တတ္တာ ပဒတ္ထော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော – မုနိန္ဒဿ သောဘာသုဂန္ဓာဒိဂုဏယောဂတော မုခသဒိသဿ, နော စေ မုခသင်္ခါတအမ္ဘောဇဿ ဂဗ္ဘေ ဥဒရေ သမ္ဘဝေန ပဝတ္တိယာ ဥပ္ပတ္တိယာ ဝါ သုန္ဒရီ နိဒ္ဒေါသာ, သောဘနာ ဝါ ပါဏိနံ သရဏံ အတောယေဝ အဟိတာပနယနဟိတာဝဟတ္ထေန သဗ္ဗသတ္တာနံ ပဋိဿရဏဘူတာ ဝါဏီ ယထာဝုတ္တဂုဏောပေတာ သရဿတီဒေဝတာ, နော စေ သဗ္ဗညုဘာရတီတိ ဝုတ္တသဒ္ဓမ္မရတနံ မယှံ မနံ ဂန္ထဝိရစနေ ဗျာဝဋဿ မေ စိတ္တံ ပီဏယတံ အဘိမတတ္ထသမ္ပာဒနေန ပီဏယတူတိ. Trong thế gian, do có cách gọi ‘vāṇī’ (lời nói, nữ thần lời nói) cho vị nữ thần tên là Sarasvatī, người sống trong lòng hoa sen, toàn thân trắng muốt, và thành tựu được ý nghĩa mong muốn, nên do được nói theo cách tu từ song quan không tách từ (abhinnapadasilesa), ý nghĩa của từ cần được hiểu như sau, bằng cách kết hợp với ý nghĩa này: Lời nói (vāṇī) – tức là Diệu Pháp Bảo được gọi là lời dạy của bậc Toàn Giác, chứ không phải là nữ thần Sarasvatī có các phẩm chất như đã nói – là tốt đẹp (sundarī), không tỳ vết, hoặc sáng chói, do sự hiện hành hoặc sự phát sinh từ trong lòng, tức là bụng, của hoa sen được gọi là miệng của bậc Chúa Tể các Bậc Trí Tuệ, vốn tương tự như miệng (của ngài) do sự kết hợp với các phẩm chất như vẻ đẹp và hương thơm; là nơi nương tựa (saraṇaṃ) cho các chúng sinh, và chính vì thế, là nơi bảo hộ (paṭissaraṇa) cho tất cả chúng sinh bằng cách loại bỏ điều bất lợi và mang lại điều lợi ích, mong rằng lời nói ấy hãy làm cho tâm của tôi, tức là tâm của tôi đang bận rộn trong việc soạn tác phẩm, được hoan hỷ, tức là hãy làm cho hoan hỷ bằng cách hoàn thành ý nghĩa mong muốn. ဥဘယလောကဇာနနတော မုနိ စ သော ဣန္ဒဘာဝပဝတ္တနတော ဣန္ဒော စေတိ ကမ္မဓာရယေန ဝါ, အဂါရိယမုနိအနဂါရိယမုနိသေခမုနိအသေခမုနီနံ စတုန္နံ ပဉ္စမော ဟုတွာ ဣန္ဒောတိ ဆဋ္ဌီတပ္ပုရိသေန ဝါ မုနိန္ဒော. ဒေဝတာပက္ခေ ဝဒနမိဝ ဝဒနန္တိ အမ္ဘောဇေ, သဒ္ဓမ္မပက္ခေ အမ္ဘောဇမိဝ အမ္ဘောဇန္တိ ဝဒနေ စ ဥပစာရေန ဂဟိတေ ကမ္မဓာရယော. မုနိန္ဒဿ ဝဒနမ္ဘောဇမိတိ စ, တဿ ဂဗ္ဘောတိ စ, တသ္မိံ သမ္ဘဝေါတိ စ, တေန သုန္ဒရီတိ စ ဝါကျံ. ဝါဏိယာ ဝိသေသနတ္တေပိ ဧကန္တနပုံသကတ္တာ သရဏသဒ္ဒဿ န လိင်္ဂပရိဝတ္တနဘာဝေါ. ပါဏိနန္တိ ရဿတ္တံ, ဒီဃဿ ဗျဘိစာရတ္တာ. မယှန္တိ ဧကဝစနေန အတ္တနော သာဓုဂုဏောဒယကာရဏံ [Pg.7] နိရတိမာနတံ ဒီပေတိ. သန္တေသုပိ အညေသု ဇိနပရိယာယေသု မုနိန္ဒသဒ္ဒေါ ဣဋ္ဌမနောသမ္ပီဏနအမ္ဘောဇတုလျတာသုန္ဒရိတ္တသရဏတ္တသင်္ခါတာနံ အတ္ထန္တရာနံ ဩစိတျံ ပေါသေတီတိ ပယုတ္တော. တထာ ဟိ တာဒိသဿ မုခံ အမ္ဘောဇတုလျံ, တသ္မိံ မုခေါဒရေ သမ္ဘဝါ သုန္ဒရီ, တတောယေဝ ပါဏိနံ သရဏံ. တသ္မာယေဝ မနောသမ္ပီဏနေ ပဋုတ္တံ သုဗျတ္တမိတိ ဩစိတျံ ဟောတိ. လောကေ ပတ္ထဋမိဒမောစိတျမာဒရဏီယံ ဟောတိ. တသ္မိဉှိ ဥတ္တမကဝယောယေဝ ဥပဒေသကာတိ. ဝုတ္တဉှိ – Do biết cả hai thế gian nên là bậc Mâu-ni (muni), và do thực hành trạng thái của đấng Tối Thắng nên là đấng Tối Thắng (inda), do đó (là Muninda) theo cách phân tích karmadhāraya; hoặc là đấng Tối Thắng (inda) của các bậc Mâu-ni (munīnaṃ), là vị thứ năm trong bốn bậc Mâu-ni: Mâu-ni tại gia, Mâu-ni xuất gia, Mâu-ni hữu học, và Mâu-ni vô học, do đó (là Muninda) theo cách phân tích chaṭṭhītappurisa. Về phương diện thiên thần, trong hoa sen (ambhoje) có câu ‘khuôn mặt như khuôn mặt’ (vadanamiva vadanaṃ); về phương diện Chánh pháp, trong khuôn mặt (vadane) có câu ‘hoa sen như hoa sen’ (ambhojamiva ambhojaṃ), và được dùng theo nghĩa chuyển hóa (upacārena) là karmadhāraya. Và câu văn là: ‘hoa sen-khuôn mặt của đấng Mâu-ni Tối Thắng’ (Munindassa vadanambhojaṃ), và ‘bên trong của nó’ (tassa gabbho), và ‘sự sanh khởi trong ấy’ (tasmiṃ sambhavo), và ‘do đó mà mỹ diệu’ (tena sundarī). Mặc dù là tính từ của vāṇī (lời nói), nhưng do là danh từ trung tính hoàn toàn, nên từ saraṇa (nơi nương tựa) không có sự thay đổi về giới tính. Trong từ pāṇinaṃ, nguyên âm được rút ngắn, vì nguyên âm dài không nhất quán. Với từ mayhaṃ ở số ít, tác giả thể hiện sự khiêm tốn của mình, là nguyên nhân cho sự phát sinh các thiện đức của bản thân. Mặc dù có những từ đồng nghĩa khác với bậc Chinh Phục, từ muninda được sử dụng vì nó làm tăng thêm sự thích hợp của các ý nghĩa khác được biểu thị: làm hài lòng tâm ý, tương tự hoa sen, sự mỹ diệu, và là nơi nương tựa. Thật vậy, khuôn mặt của một vị như thế tương tự hoa sen, lời nói phát sinh từ trong khuôn miệng ấy thì mỹ diệu, và do đó là nơi nương tựa cho chúng sanh. Chính vì thế, sự khéo léo trong việc làm hài lòng tâm ý trở nên rõ ràng, đó là sự thích hợp. Sự thích hợp này, được phổ biến trong thế gian, là điều đáng tôn trọng. Vì trong đó, chỉ có các thi sĩ bậc nhất mới là người chỉ dạy. Vì đã được nói rằng – ‘‘ဩစိတျံ နာမ ဝိညေယျံ, လောကေ ဝိချာတမာဒရာ; တတ္ထောပဒေသပ္ပဘဝါ, သုဇနာ ကဝိပုင်္ဂဝါ’’တိ. ‘Sự thích hợp (ocityaṃ) cần được biết đến, vốn nổi tiếng và được tôn trọng trong thế gian; trong đó, những người hiền thiện, những thi sĩ lỗi lạc, là nguồn gốc của sự chỉ dạy.’ နိမိတ္တဝဏ္ဏနာ Giải Thích Về Dụng Ý ၂. 2. ရာမသမ္မာဒျလင်္ကာရာ, သန္တိ သန္တော ပုရာတနာ; တထာပိ တု ဝဠဉ္ဇေန္တိ, သုဒ္ဓမာဂဓိကာ န တေ. Các tác phẩm tu từ của Rāmasamma và các vị khác, vốn tốt đẹp và cổ xưa, vẫn còn tồn tại; tuy nhiên, những người thuần thục tiếng Māgadhī lại không sử dụng chúng. ၂. အထေဝမဘိဂတာမိတသိဒ္ဓိသမ္ပဒါပါဒနေကစတုရပရမိဋ္ဌဒေဝတာ- ဘာဝရူပိတသဒ္ဓမ္မရတနဿော’ ပဒဿိတနိပစ္စကာရေန ဣဋ္ဌဒေဝတာပူဇံ ဒဿေတွာ ‘‘နနု ဗန္ဓလက္ခဏမတ္ထိယေဝ ပုဗ္ဗကံ, တသ္မာ ကိမနေန ပိဋ္ဌပိသနေနေ’’တိ လက္ခဏန္တရာရမ္ဘပဋိက္ခေပကဇနပဋိဗာဟနပုဗ္ဗကမဘိဓေယျပ္ပယောဇန- သမ္ဗန္ဓေ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ရာမသမ္မေ’’စ္စာဒိ. ရာမသမ္မာဒီနံ ရာမသမ္မပဘုတီနံ ပုဗ္ဗာစရိယာနံ, ရာမသမ္မာဒယော ဝါ တံသမ္ဗန္ဓတော. ဘဝတိ ဟိ တံသမ္ဗန္ဓတော တဗ္ဗောဟာရော ယထာ ကိဉ္စိပိ ဝေဇ္ဇသတ္ထံ ‘‘ဗိမ္ဗိသာရော’’တိ. အလင်္ကာရာ ဘူသာဝိသေသာ, ဗန္ဓာလင်္ကာရပဋိပါဒကတ္ထေန အလင်္ကာရချာ ဂန္ထဝိသေသာ ဝါ. သန္တော သောဘနာ. ဒွေပိ ပုရာ ပုဗ္ဗကာလေ ဘဝါ ပုရာတနာ, ပေါရာဏိကာ. ဥဘောပိ သန္တိ. ယဇ္ဇပိ သံဝိဇ္ဇန္တိ. တထာပိ တူတိ နိပါတသမုဒါယောယံ [Pg.8] ဝိသေသာဘိဓာနာရမ္ဘေ. ဧဝံ သန္တေပီတိ အတ္ထော. သုဒ္ဓမာဂဓိကာတိ မဂဓေသု ဘဝါ, တတ္ထ ဝိဒိတာ ဝါ မဂဓာ, သဒ္ဒါ. တေ ဧတေသံ သန္တိ, တေသု ဝါ နိယုတ္တာတိ မာဂဓိကာ. သုဒ္ဓါ စ သက္ကဋာဒိဘာသိတကာလုသိယာဘာဝေန ဝိသုဒ္ဓါ, အသမ္မိဿာ ဝါ အပရိစိတတ္တာ တေ မာဂဓိကာ စာတိ သုဒ္ဓမာဂဓိကာ, ယတိပေါတာ. တေ ယထာဝုတ္တေ အလင်္ကာရေ အာဘရဏဝိသေသေ န ဝဠဉ္ဇေန္တိ, ပသာဓနဝိသေသေ နာနုဘဝန္တိ. ဂန္ထဝိသေသေ ပန ဥဂ္ဂဟဏဓာရဏာဒိဝသေန အတ္တနော သုဒ္ဓမာဂဓိကတ္တာ, ရာမသမ္မာဒီနဉ္စ သက္ကဋာဒိဘာဝတောတိ အယမေတ္ထ သဒ္ဒတ္ထော. ဘာဝတ္ထလေသောပေတ္ထ ပရိပူရတိ, တထာဝိဓပတီတိယောဂတော. သုဒ္ဓမာဂဓိကာ အတ္တနော ပရိသုဒ္ဓဘာဝေန ပုဗ္ဗေ သောဘနာပိ တေ အလင်္ကာရာ ဣဒါနိ မလဂ္ဂဟိတဘာဝပ္ပတ္တာ ‘‘ကိံ တေဟိ မလဂ္ဂဟိတေဟိ အမှာဒိသာနံ သုဒ္ဓသတ္တာန’’န္တိ န ဝဠဉ္ဇေန္တီတိ. 2. Bây giờ, sau khi đã thể hiện sự tôn kính đối với vị thiên thần mong ước bằng cách biểu lộ sự kính trọng đối với viên ngọc Chánh pháp, vốn được nhân cách hóa thành vị thiên thần mong ước, là nguyên nhân mang lại sự thành tựu và tài sản thành công vô lượng, và đã hoàn thiện bốn ba-la-mật; và để trình bày về chủ đề, mục đích, và mối liên hệ, trước hết là bác bỏ những người phản đối việc bắt đầu một tác phẩm khác về các đặc điểm (sáng tác) bằng cách nói: ‘Chẳng phải đã có tác phẩm trước đây về các đặc điểm của thi pháp rồi sao? Vậy thì, việc nghiền lại bột này có ích gì?’, ngài nói ‘rāmasamme’ v.v. ‘Của Rāmasamma và các vị khác’ (Rāmasammādīnaṃ) có nghĩa là của các vị thầy quá khứ như Rāmasamma. Hoặc ‘Rāmasammādayo’ là chỉ các tác phẩm của họ do có liên quan. Việc sử dụng tên gọi do có liên quan là có thật, ví như một y thư nào đó được gọi là ‘Bimbisāra’. ‘Tu từ pháp’ (Alaṅkārā) là những trang sức đặc biệt, hoặc là những tác phẩm đặc biệt có tên là ‘alaṅkāra’ vì chúng trình bày về các tu từ pháp trong sáng tác. ‘Tốt đẹp’ (Santo) là mỹ hảo. Cả hai từ ‘xưa’ (purā) và ‘cổ xưa’ (purātanā) đều có nghĩa là thuộc về thời quá khứ, cổ xưa. Cả hai đều có nghĩa là ‘hiện hữu’ (santi), tức là ‘dù rằng chúng hiện hữu’. ‘Tuy nhiên’ (Tathāpi tu) là một cụm tiểu từ dùng để bắt đầu một phát biểu đặc biệt, có nghĩa là ‘dù vậy’. ‘Những người thuần thục tiếng Māgadhī’ (Suddhamāgadhikā) có nghĩa là: âm thanh (saddā) sinh ra hoặc được biết đến ở xứ Magadha được gọi là magadhā. Những người sở hữu chúng hoặc chuyên tâm vào chúng được gọi là māgadhikā. Và ‘thuần túy’ (suddhā) là trong sạch do không có sự ô nhiễm của các ngôn ngữ như tiếng Sanskrit, v.v., hoặc không pha trộn do không quen thuộc với chúng; do đó, suddhamāgadhikā là những vị tỳ-khưu trẻ. Họ không ‘sử dụng’ (vaḷañjenti) các ‘tu từ pháp’ (alaṅkāre) đã nói trên như những trang sức đặc biệt, không trải nghiệm chúng như những vật trang điểm. Còn đối với các tác phẩm đặc biệt, họ không sử dụng theo cách học thuộc, ghi nhớ, v.v., vì bản thân họ là những người thuần thục tiếng Māgadhī, còn Rāmasamma và các vị khác thì thuộc về tiếng Sanskrit, v.v. Đây là nghĩa đen của từ. Một chút ý nghĩa sâu xa (bhāvatthaleso) cũng được hoàn thiện ở đây, do có sự liên kết với cách hiểu như vậy. Những người thuần thục tiếng Māgadhī, do sự trong sạch của chính mình, không sử dụng những tu từ pháp ấy, mặc dù trước đây chúng tốt đẹp, nhưng nay đã trở nên hoen ố, với suy nghĩ rằng: ‘Những thứ hoen ố ấy có ích gì cho những chúng sanh trong sạch như chúng ta?’. ‘‘ပတီယမာနံ ပန ကိဉ္စိ ဝတ္ထု,အတ္ထေဝ ဝါဏီသု မဟာကဝီနံ; ယံ တံ ပသိဒ္ဓါဝယဝါတိရိတ္တ-မာဘာတိ လာဝဏျမိဝင်္ဂနာသူ’’တိ. ‘Quả thật, trong lời nói của các đại thi hào, có một điều gì đó được lĩnh hội, điều ấy tỏa sáng, khác biệt với những thành phần đã được biết đến, giống như nét duyên dáng ở người phụ nữ.’ ဟိ ဝုတ္တံ. Vì đã được nói rằng. ၂. သန္တော ဝိညူဟိ ပသတ္ထတ္တာ သောဘနာ ပုရာတနာ ပုဗ္ဗကာလသမ္ဘူတာ ရာမသမ္မာဒျလင်္ကာရာ ရာမသမ္မာဒီဟိ အာစရိယေဟိ ဝိရစိတတ္တာ, တေသံ တံသမ္ဗန္ဓတော တဗ္ဗောဟာရသဒိသနာမတ္တာ ဝါ ရာမသမ္မာဒယော နာမ အလင်္ကာရာ ကိသ္မိဉ္စိ ဝေဇ္ဇသတ္ထေ ‘‘ဗိမ္ဗိသာရော’’တိ ဝေါဟာရော ဝိယ. အလင်္ကာရာ ဘူသာဝိသေသာ, အလင်္ကာရတ္တပဋိပါဒနတော အလင်္ကာရနာမိကာ ဂန္ထဝိသေသာ ဝါ သန္တိ ကိဉ္စာပိ ဝိဇ္ဇန္တိ, တထာပိ တု ဧဝံ သန္တေပိ သုဒ္ဓမာဂဓိကာ သက္ကဋပါကတာဒီသု အညဘာသာသု ပရိစယာဘာဝတော ကေဝလမာဂဓိကာ တေ ရာမသမ္မာဒိကေ အလင်္ကာရေ န ဝဠဉ္ဇေန္တိ ပသာဓနဝသေန, ဥဂ္ဂဟဏဓာရဏာဒိဝသေန [Pg.9] န သေဝန္တိ. မဂဓေသု ဘဝါ, တေသု ဝါ ဝိဒိတာ မဂဓာ, သဒ္ဒါ. တေ ဧတေသံ အတ္ထိ, တေသု နိယုတ္တာတိ ဝါ မာဂဓိကာ. သုဒ္ဓသဒ္ဒေါ မဂဓဝိသေသနော, မာဂဓိကဝိသေသနော ဝါ ဟောတိ. သဒ္ဒါနံ တာဒိသပတီတိဝိသေသယောဂတော ဘာဝတ္ထလေသောပိ ဣဓ ဒိပ္ပတိ. တထာ ဟိ သုဒ္ဓမာဂဓိကာ အတ္တနော သုဒ္ဓတ္တာ တေသံ ဝိနျာသေန သောဘနတ္တေ သတိပိ ဘာသာယ ပုရာတနတ္တာ အပရိသုဒ္ဓေါတိ အဝမညမာနာ န ဝဠဉ္ဇေန္တီတိ. ဝတ္တိစ္ဆိတဿတ္ထဿ ဥပတ္ထမ္ဘကဘူတော ဘာဝတ္ထလေသောပိ မဟာကဝီနံ ဝစနေသုယေဝ လဗ္ဘတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝုတ္တံ ဟိ– 2. ‘Tốt đẹp’ (Santo) là mỹ hảo vì được các bậc hiền trí tán thán; ‘cổ xưa’ (purātanā) là được tạo ra trong thời quá khứ; ‘các tác phẩm tu từ của Rāmasamma và các vị khác’ (rāmasammādyalaṅkārā) là các tác phẩm tu từ có tên là Rāmasammādi, hoặc vì chúng được các vị thầy như Rāmasamma sáng tác, hoặc vì tên gọi của chúng tương tự với cách sử dụng đó do có liên quan, giống như cách gọi một y thư nào đó là ‘Bimbisāra’. ‘Tu từ pháp’ (Alaṅkārā) là những trang sức đặc biệt, hoặc là những tác phẩm đặc biệt có tên là ‘alaṅkāra’ vì chúng trình bày về bản chất của tu từ. ‘Hiện hữu’ (santi) là ‘dù rằng chúng hiện hữu’. ‘Tuy nhiên’ (tathāpi tu) là ‘dù vậy’. ‘Những người thuần thục tiếng Māgadhī’ (suddhamāgadhikā), tức là những người chỉ nói tiếng Māgadhī do không quen thuộc với các ngôn ngữ khác như Sanskrit, Prakrit, v.v., không ‘sử dụng’ (vaḷañjenti) các tác phẩm tu từ như Rāmasammādi ấy như là vật trang điểm, không theo chúng bằng cách học thuộc, ghi nhớ, v.v. Âm thanh (saddā) sinh ra hoặc được biết đến ở xứ Magadha được gọi là magadhā. Những người sở hữu chúng hoặc chuyên tâm vào chúng được gọi là māgadhikā. Từ ‘thuần túy’ (suddha) có thể là tính từ cho magadha hoặc cho māgadhikā. Một chút ý nghĩa sâu xa (bhāvatthaleso) cũng tỏa sáng ở đây, do sự liên kết của các từ với một cách hiểu đặc biệt như vậy. Thật vậy, những người thuần thục tiếng Māgadhī, do sự trong sạch của chính mình, đã khinh miệt và không sử dụng chúng, cho rằng chúng không trong sạch vì ngôn ngữ cổ xưa, mặc dù chúng tốt đẹp về mặt cấu trúc. Cần phải hiểu rằng một chút ý nghĩa sâu xa, vốn hỗ trợ cho ý nghĩa được dự định, chỉ có thể được tìm thấy trong lời nói của các đại thi hào. Vì đã được nói rằng – ‘‘ပတီယမာနံ ပန ကိဉ္စိ ဝတ္ထု,အတ္ထေဝ ဝါဏီသု မဟာကဝီနံ; ယံ တံ ပသိဒ္ဓါဝယဝါတိရိတ္တ-မာဘာတိ လာဝဏျမိဝင်္ဂနာသူ’’တိ. ‘Quả thật, trong lời nói của các đại thi hào, có một điều gì đó được lĩnh hội, điều ấy tỏa sáng, khác biệt với những thành phần đã được biết đến, giống như nét duyên dáng ở người phụ nữ.’ တဿတ္ထော – မဟာကဝီနံ ပူဇိတကဝီနံ ဝါဏီသု ဝစနဝိသေသေသု ပတီယမာနံ ဂမ္မမာနံ ယံ ကိဉ္စိ ဝတ္ထု ယော ကောစိ အတ္ထလေသော အတ္ထေဝ အတ္ထိ ဧဝ, တံ ဝတ္ထု အင်္ဂနာသု ဝနိတာသု ပသိဒ္ဓါဝယဝါတိရိတ္တံ ဟတ္ထပါဒါဒိပါကဋသရီရာဝယဝတော အဓိကံ လာဝဏျမိဝ မနောဂေါစရီဘူတသုန္ဒရတ္တံ ဝိယ ပသိဒ္ဓါဝယဝါတိရိတ္တံ ပကာသသဒ္ဒါဝယဝတော အဓိကံ ဟုတွာ အာဘာတိ ဒိပ္ပတီတိ. Ý nghĩa của câu ấy là: Bất cứ vật gì, bất cứ ý nghĩa nhỏ nào được nhận biết, được thấu hiểu trong những lời nói đặc biệt, trong những ngôn từ của các đại thi hào, của các thi sĩ được tôn kính, thì vật ấy, giống như vẻ duyên dáng vượt trội hơn các bộ phận thân thể thông thường như tay, chân,... của người phụ nữ, giống như vẻ đẹp đã trở thành đối tượng của tâm trí, nó tỏa sáng, nó rực rỡ, trở nên vượt trội hơn các bộ phận thông thường, vượt trội hơn các thành phần từ ngữ được biểu đạt. အဘိဓာနာဒိဝဏ္ဏနာ Phần giải thích về tên gọi, v.v... ၃. 3. တေနာပိ နာမ တောသေယျ-မေတေ’လင်္ကာရဝဇ္ဇိတေ; အနုရူပေနာ’လင်္ကာရေ-နေ’သမေသော ပရိဿမော. Do đó, mong rằng tôi có thể làm hài lòng những vị thiếu đi các tu từ pháp này; với tu từ pháp thích hợp, nỗ lực này là dành cho họ. ၃. တေနေစ္စာဒိ. ယေန တေ အလင်္ကာရေ န ဝဠဉ္ဇေန္တိ, တေန ကာရဏေန အလင်္ကာရဝဇ္ဇိတေ အာဘရဏေဟိ, ဂန္ထဝိသေသေဟိ ဝါ ရဟိတေ, အလင်္ကာရာ ဝါ ယထာဝုတ္တဝဇ္ဇိတာ ယေဟိ [Pg.10] တေ, ဧတေ ယတိပေါတေ ဧသံ ယတိပေါတာနံ အနုရူပေန ဣဒါနိ ဝိရစိယမာနတ္တာဘိနဝဘာဝတော, ဒသဗလဝဒနကမလမဇ္ဈဝါသိတဘာသိတဝိရစိတဘာဝတော စ အနုစ္ဆဝိကေန အလင်္ကာရေန အာဘရဏေန, အလင်္ကာရသတ္ထေန ဝါ တောသေယျံ အပိနာမ ယထိစ္ဆိတပသာဓနဝသေန, သဝနဓာရဏာဒိဝသေန ဝါ ဝဠဉ္ဇနေန သန္တုဋ္ဌေ ကရေယျံ အပ္ပေဝ နာမ ယန္နူနာတိ ဧသော ပရိဿမော အယံ အမှာကံ တာဒိသသန္တုဋ္ဌိဇနကာလင်္ကာရပကရဏပ္ပယောဂေါ. 3. (Câu kệ bắt đầu bằng) Tena v.v... Vì lý do mà họ không sử dụng các tu từ pháp, do đó, (đối với) những người thiếu vắng các tu từ pháp, tức là không có các trang sức hay các tác phẩm đặc biệt, hoặc những người mà các tu từ pháp đã nói đã được họ tránh xa, (tôi sẽ làm hài lòng) những vị tu sĩ trẻ này. (Với) tu từ pháp thích hợp cho các vị tu sĩ trẻ này, vì nó mới mẻ do được sáng tác hiện tại, và vì nó được sáng tác từ những lời nói tỏa hương từ giữa đóa sen kim khẩu của Bậc Thập Lực, (tức là) với một trang sức, một tu từ pháp, hay một bộ luận về tu từ pháp xứng hợp, tôi sẽ làm cho họ hài lòng. Mong rằng, bằng cách trang hoàng theo ý muốn, hoặc bằng cách sử dụng qua việc nghe, ghi nhớ v.v..., tôi có thể làm cho họ hoan hỷ. Mong sao được như vậy! Nỗ lực này chính là sự vận dụng của chúng tôi vào bộ luận về tu từ pháp nhằm tạo ra sự hoan hỷ như thế. အလင်္ကရောန္တိ အတ္တဘာဝမနေနာတိ အလင်္ကာရော, အာဘရဏံ ဟာရကေယူရာဒိ. အလင်္ကရောန္တိ ဗန္ဓသရီရမနေနာတိ အလင်္ကာရောတိမိနာ ပန အလင်္ကာရသဒ္ဒေန ပသာဒါဒယော သဒ္ဒါလင်္ကာရာ, သဘာဝဝုတျာဒယော စ အတ္ထာလင်္ကာရာ နာနပ္ပကာရာ သင်္ဂဟိတာ, ယေဟိ သဒ္ဒတ္ထသင်္ခါတံ ဗန္ဓသရီရံ သောဘတေ, ယထာ ဟိ ပုရိသသရီရေ ဟာရကေယူရာဒျလင်္ကာရော နျသျတေ, ယေန သောဘတေ, တထာ ဗန္ဓသရီရေပိ သဒ္ဒါလင်္ကာရာ, အတ္ထာလင်္ကာရာ စ နိက္ခိပီယန္တိ, ယတော သောဘတေ. တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘တံ တု ပါပေန္တုလင်္ကာရာ, ဝိန္ဒနီယတရတ္တန’’န္တိ စ, ‘‘အတ္ထာလင်္ကာရသဟိတေ’’စ္စာဒိကဉ္စ. “Người ta trang điểm cho bản thân bằng vật này”, do đó gọi là tu từ pháp (alaṅkāra), tức là trang sức như vòng cổ, vòng tay v.v... “Người ta trang điểm cho thân thể của tác phẩm bằng pháp này”, do đó gọi là tu từ pháp. Tuy nhiên, bằng từ “tu từ pháp” này, các tu từ pháp về âm thanh như minh bạch (pasāda) v.v... và các tu từ pháp về ý nghĩa như tả thực (sabhāvavutti) v.v... thuộc nhiều loại khác nhau đã được bao gồm, nhờ chúng mà thân thể của tác phẩm, được gọi là âm và nghĩa, trở nên tươi đẹp. Quả vậy, giống như trên thân thể của một người, trang sức như vòng cổ, vòng tay v.v... được đeo vào, nhờ đó mà nó trở nên đẹp đẽ, cũng vậy, trên thân thể của tác phẩm, các tu từ pháp về âm thanh và tu từ pháp về ý nghĩa cũng được đặt vào, do đó mà nó trở nên đẹp đẽ. Chính vì thế, sẽ được nói rằng: “Các tu từ pháp làm cho nó đạt đến sự đáng được tìm cầu hơn” và “cùng với tu từ pháp về ý nghĩa” v.v... အလင်္ကာရဝိဓာနဘာဝေန တု ဗန္ဓသရီရမ္ပိ တဒတ္ထိယာ အလင်္ကာရော, တထာ တပ္ပဋိပါဒကံ သုဗောဓာလင်္ကာရနာမဓေယျသတ္ထံ အလင်္ကတပဋိပါဒကတ္တေန မင်္ဂလသုတ္တန္တိ ဝိယ. ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘ဂန္ထောပိ ကဝိဝါစာန-မလင်္ကာရပ္ပကာသကော’’ စ္စာဒိ. အတြ ဥစ္စတေ – Tuy nhiên, do là phương pháp của tu từ pháp, nên chính thân thể của tác phẩm cũng là tu từ pháp vì mục đích đó. Tương tự, bộ luận có tên là Subodhālaṅkāra, vốn trình bày về điều đó, (cũng là tu từ pháp) vì nó trình bày về cái được trang điểm, giống như (kinh được gọi là) Maṅgalasutta (Kinh Hạnh Phúc). Quả vậy, sẽ được nói rằng: “Tác phẩm cũng là thứ làm sáng tỏ tu từ pháp của lời thơ” v.v... Về điều này, có lời nói rằng – ‘‘မုချောလင်္ကာရသဒ္ဒေါယံ, သဒ္ဒတ္ထာလင်္ကတိဿိတော; သာမတ္ထိယာ တွဓိဋ္ဌာနေ, တထာ သတ္ထေပိ တဗ္ဗတီ’’တိ. “Từ ‘tu từ pháp’ này, về nghĩa chính, chỉ sự trang điểm cho âm và nghĩa; nhưng do năng lực (chuyển nghĩa), nó cũng áp dụng cho cơ sở (tức tác phẩm), và tương tự cho cả bộ luận.” အနေနဿာဘိဓေယျာဒီနိ [Pg.11] ဝုစ္စန္တိ. အဘိဓီယတေ ဣတိ အဘိဓေယျံ, သမုဒိတေန သတ္ထေန ဝစနီယတ္ထော. သော စ သရီရာလင်္ကာရဝိဘာဂကပ္ပနာယ တေသံ ပဋိပါဒနံ. သုဗောဓာလင်္ကာရေန ဟိ တေ ပဋိပါဒီယန္တိ. ယေန စ ယော ပဋိပါဒီယတိ, တဿာယမတ္ထော ဘဝတီတိ အဘိဓေယျသတ္ထောပိ. ဒဿိတမေဝ တု သရီရာလင်္ကာရသင်္ခရဏံ ပယောဇနံ, တံ နိဿာယ သုဗောဓာလင်္ကာရပ္ပဝတ္တိတော. ယဿ ဟိ ယမုဒ္ဒိဿ ပဝတ္တိ ဟောတိ, တံ တဿ ပယောဇနံ, တံ ပန ကဝိတ္တကိတ္တိပသိဒ္ဓါဒိလက္ခဏံ, ပရမ္ပရာယ တဒတ္ထတာယ သုဗောဓာလင်္ကာရသင်္ခရဏဿ. သတ္ထပယောဇနာနံ, သာဓိယသာဓနလက္ခဏော သမ္ဗန္ဓော တု နိဿယပဒဿိနာ ဒဿိတောယေဝ. ယထာဟ – Bằng câu kệ này, đối tượng trình bày (abhidheyya) v.v... của tác phẩm này được nói đến. Cái được biểu đạt, gọi là đối tượng trình bày (abhidheyya), tức là ý nghĩa cần được nói đến bởi toàn bộ bộ luận. Và đó chính là sự trình bày về chúng (thân và tu từ pháp) qua việc phân loại và sắp xếp thân thể và tu từ pháp. Quả vậy, chúng được trình bày bởi Subodhālaṅkāra. Và “cái gì được trình bày bởi cái gì, thì đó là ý nghĩa của cái đó”, do đó bộ luận cũng là đối tượng trình bày. Mục đích (payojana) là việc tu sửa thân thể và tu từ pháp đã được chỉ ra, vì Subodhālaṅkāra được tiến hành dựa vào đó. Quả vậy, một tác phẩm được tiến hành nhắm đến mục đích nào, thì đó là mục đích của nó. Tuy nhiên, mục đích đó có đặc tính là danh tiếng thi ca, sự nổi danh v.v..., (đó là mục đích) gián tiếp, vì sự tu sửa của Subodhālaṅkāra là vì mục đích đó. Mối liên hệ (sambandha) giữa bộ luận và mục đích, vốn có đặc tính là phương tiện và cứu cánh, đã được chỉ ra bởi người chỉ ra nền tảng. Như có lời nói rằng – ‘‘သတ္ထံ ပယောဇနဉ္စေဝ, ဥဘော သမ္ဗန္ဓနိဿယာ; ဝုတ္တာတံဝုတ္တိယာယေဝ, ဝုတ္တော တန္နိဿိတောပိ သော’’တိ. “Bộ luận và cả mục đích, cả hai là nền tảng của mối liên hệ; chúng đã được nói đến chính bởi lời chú giải về chúng, và cái dựa vào chúng (tức mối liên hệ) cũng đã được nói đến.” အဘိဓေယျာဒိကထနဉ္စ တံသမင်္ဂိဿေဝ စ ဝီမံသာဝိသေသသမင်္ဂီနမုပါဒီယမာနတ္တာ, အညာဒိသဿ ပန ဥမ္မတ္တကဝစနာဒိနော ဝိယ ဟေယျတ္တာ. ဝုတ္တဉှေတံ – Và việc trình bày về đối tượng v.v... là vì (tác phẩm) chỉ được tiếp nhận bởi những người có liên quan đến nó và những người có khả năng thẩm sát đặc biệt, còn những loại khác thì bị loại bỏ, giống như lời nói của người điên v.v... Quả vậy, điều này đã được nói rằng – ‘‘သမ္ဗန္ဓာနုဂုဏောပါယံ, ပုရိသတ္ထာဘိဓာယကံ; ဝီမံသာဓိဂတံ ဝါကျ-မတောနဓိဂတံ ပရ’’န္တိ. “Lời nói nào có phương tiện phù hợp với mối liên hệ, trình bày về mục đích của con người, và được thấu hiểu qua sự thẩm sát, (thì được chấp nhận); ngoài ra thì không được thấu hiểu (chấp nhận).” ဝါကျန္တိ စေတ္ထ ဝါကျလက္ခဏောပေတမန္တရဝါကျသန္နိစယံ မဟာဝါကျသရူပံ သတ္ထမေဝါဓိပ္ပေတံ. Và ở đây, từ “lời nói” (vākya) được hiểu chính là một bộ luận, vốn có hình thức của một câu lớn, là một tập hợp các câu nhỏ bên trong, và có đầy đủ các đặc tính của một câu. ၃. ယေန တေ တေ အလင်္ကာရေန ဝဠဉ္ဇေန္တိ, တေန ကာရဏေန အလင်္ကာရဝဇ္ဇိတေ အာဘရဏဝိသေသေဟိ, ဂန္ထဝိသေသေဟိ ဝါ ဝဇ္ဇိတေ, တေ ဝိရဟိတေ ယေဟိ ဧတေ သုဒ္ဓမာဂဓိကေ ဧသံ သုဒ္ဓမာဂဓိကာနံ အနုရူပေန အဘိနဝဘာဝတော မာဂဓိကသရူပံ အနုဂတရူပေန, ဒသဗလဘာသိတဝိရစိတတ္တာ ဝါ အနုကူလေန အလင်္ကာရေန အာဘရဏဝိသေသေန, ဂန္ထဝိသေသေန ဝါ တောသေယျံ အလင်္ကာရဝဠဉ္ဇာပနေန, ဂန္ထဝိသေသေ ဥဂ္ဂဟဏဓာရဏာဒိကာရာပနေန [Pg.12] ဝါ သန္တုဋ္ဌေ ကရေယျံ အပိနာမ ယံနူန သုန္ဒရမိတိ, ဧသော ပရိဿမော အယံ မမ အလင်္ကာရပကရဏပ္ပယောဂေါ. အပိနာမာတိ ဧတ္ထ ဣတိသဒ္ဒေါ ဂမျမာနော. 3. Vì lý do mà họ không sử dụng tu từ pháp, do đó, (đối với) những người thiếu vắng tu từ pháp, tức là thiếu vắng các trang sức đặc biệt hay các tác phẩm đặc biệt, những người mà các tác phẩm thuần Magadha này không có, tôi sẽ làm cho họ hài lòng với một tu từ pháp thích hợp cho các tác phẩm thuần Magadha này, (thích hợp) vì tính chất mới mẻ, với hình thức theo đúng bản chất của tiếng Magadha, hoặc (thích hợp) vì được sáng tác từ lời dạy của Bậc Thập Lực. (Tôi sẽ làm cho họ hài lòng) bằng một trang sức đặc biệt hay một tác phẩm đặc biệt, bằng cách khiến họ sử dụng tu từ pháp, hoặc bằng cách khiến họ học hỏi, ghi nhớ v.v... tác phẩm đặc biệt này, mong sao điều đó thật tốt đẹp! Nỗ lực này chính là sự vận dụng của tôi vào bộ luận về tu từ pháp. Ở đây, trong từ “apināma”, từ “iti” (rằng) được hiểu ngầm. အလင်္ကာရေဟိ ဝဇ္ဇိတာ, အလင်္ကာရာ ဝဇ္ဇိတာ ယေဟိ ဝါတိ စ. ရူပဿ အနု အနုရူပံ, ရူပံ အနုဂတံ အနုရူပံ ဝါ, တေန အနုရူပေန. အလင်္ကရောန္တိ အတ္တဘာဝမနေနေတိ အလင်္ကာရော, ဟာရကေယူရာဒိ အာဘရဏပက္ခေ, ဂန္ထပက္ခေ တု အလင်္ကရောန္တိ ဗန္ဓသရီရမနေနေတိ အလင်္ကာရော. ဣမိနာ မုချဘာဝေန ပသာဒါဒိသဒ္ဒါလင်္ကာရာ စ သဘာဝဝုတျာဒိအတ္ထာလင်္ကာရာ စ ပဝုစ္စန္တိ. အမုချတော ပန ဣမေသံ ဒွိန္နံ အလင်္ကာရာနမဓိဋ္ဌာနဘူတဗန္ဓသရီရမ္ပိ, တထာ မင်္ဂလသုတ္တရတနသုတ္တာဒိဝေါဟာရော ဝိယ အလင်္ကာရပကာသကံ ‘‘သမ္မာ ဗုဇ္ဈန္တိ ဒွိပ္ပကာရာ အလင်္ကာရာ အနေနေ’’တိ ဣမိနာ အတ္ထေန လဒ္ဓသုဗောဓာလင်္ကာရဝရနာမဓေယျသတ္ထမ္ပိ ဝုစ္စတိ. ဝုတ္တမိဒမေဝ – (Hợp từ) có thể được phân tích là: “thiếu vắng các tu từ pháp”, hoặc “những người mà các tu từ pháp đã được họ tránh xa”. “Theo hình thức” là anurūpaṃ (thích hợp), hoặc “phù hợp với hình thức” là anurūpaṃ; do đó là anurūpena (với cái thích hợp). “Người ta trang điểm cho bản thân bằng vật này”, do đó gọi là tu từ pháp (alaṅkāra), theo nghĩa là trang sức như vòng cổ, vòng tay v.v...; còn theo nghĩa là tác phẩm thì “người ta trang điểm cho thân thể của tác phẩm bằng pháp này”, do đó gọi là tu từ pháp. Bằng từ này, theo nghĩa chính, các tu từ pháp về âm thanh như minh bạch (pasāda) v.v... và các tu từ pháp về ý nghĩa như tả thực (sabhāvavutti) v.v... được nói đến. Nhưng theo nghĩa phụ, thì cả thân thể của tác phẩm, vốn là nền tảng cho hai loại tu từ pháp này, (cũng được gọi là tu từ pháp). Tương tự, giống như cách dùng từ Maṅgalasutta, Ratanasutta v.v..., bộ luận làm sáng tỏ các tu từ pháp, vốn đã có được danh xưng cao quý là Subodhālaṅkāra với ý nghĩa rằng “hai loại tu từ pháp được thấu hiểu một cách đúng đắn nhờ tác phẩm này”, cũng được gọi là (tu từ pháp). Chính điều này đã được nói rằng – ‘‘မုချောလင်္ကာရသဒ္ဒေါယံ, သဒ္ဒတ္ထာလင်္ကတိဿိတော; သာမတ္ထိယာ တွဓိဋ္ဌာနေ, တထာ သတ္ထေပိ တဗ္ဗတီ’’တိ. “Từ ngữ ‘trang sức chính yếu’ này, dựa vào sự trang hoàng của từ và nghĩa; do năng lực, nó cũng được áp dụng cho cơ sở, cũng như cho luận điển.” ဧတ္ထ သာမတ္ထိယံ နာမ တဒါဓာရတပ္ပဋိပါဒကတ္တဝေါဟာရတော တဒါဓေယျတပ္ပဋိပါဒနီယံ န ဘဝတိ စေ, အညံ ကိံ ဘဝတီတိ အညထာနုပပတ္တိလက္ခဏမေဝါတိ. Ở đây, cái gọi là năng lực chính là đặc tính không thể có cách nào khác. Bởi vì, từ cách dùng để chỉ cái làm nền tảng, nếu nó không phải là cái cần được chỉ ra bởi cái được chứa đựng trong đó, thì nó sẽ là cái gì khác? ၄. 4. ယေသံ န သဉ္စိတာ ပညာ-နေကသတ္ထန္တရောစိတာ; သမ္မောဟဗ္ဘာဟတာဝေ’တေ, နာဝဗုဇ္ဈန္တိ ကိဉ္စိပိ. Những ai không tích lũy được trí tuệ, vốn được trau dồi trong nhiều luận điển khác nhau; những người ấy, bị si mê lấn át, quả thật không hiểu biết được bất cứ điều gì. ၅. 5. ကိံ တေဟိ ပါဒသုဿူသာ, ယေသံ နတ္ထိ ဂုရူနီ’ဟ ; ယေ တပ္ပာဒရဇောကိဏ္ဏာ, တေ’ဝ သာဓူဝိဝေကိနော. Có ích gì những kẻ ở đời này không phụng sự chân sư? Những ai được thấm nhuần bụi từ chân các vị ấy, chính họ mới là bậc thiện trí, có khả năng phân biệt. ၄-၅. ဧဝံ လက္ခဏာရမ္ဘပဋိက္ခေပကဇနပဋိဗာဟနပုဗ္ဗကမဘိဓေယျာဒိကံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သတ္ထတောဝ သဗ္ဗတ္ထ ဂုဏဒေါသဝိဝေစနံ. အတောယေဝ ဝုစ္စတိ – 4-5. Sau khi trình bày về đối tượng trình bày v.v... với việc đi trước là bác bỏ những người phản đối việc bắt đầu định nghĩa, bây giờ, việc phân biệt ưu và khuyết điểm ở mọi nơi đều phải từ chính luận điển. Do đó, có lời nói rằng – ‘‘သဗ္ဗတ္ထ [Pg.13] သတ္ထတောယေဝ, ဂုဏဒေါသဝိဝေစနံ; ယံ ကရောတိ ဝိနာ သတ္ထံ, သာဟသံ ကိမတောဓိက’’န္တိ. “Ở mọi nơi, việc phân biệt ưu và khuyết điểm phải từ chính luận điển. Kẻ nào làm việc này mà không có luận điển, còn sự táo tợn nào hơn thế nữa?” တသ္မာ ဂုဏဒေါသဝိဘာဂဝိစာရဏံ နာမ တဗ္ဗိဒူနံယေဝ, နာသတ္ထညူနံ ပုရိသပသူနံ. တထာ စာဟ – Vì vậy, việc xem xét phân chia ưu và khuyết điểm chỉ dành cho những người am hiểu, chứ không phải cho những kẻ như cầm thú không biết luận điển. Và cũng có lời nói rằng – ‘‘ဂုဏဒေါသမသတ္ထညူ, ဇနော ဝိဘဇတေ ကထံ; အဓိကာရော ကိမန္ဓဿ, ရူပဘေဒေါပလဒ္ဓိယ’’န္တိ. “Người không biết luận điển, làm sao phân biệt được ưu và khuyết điểm? Kẻ mù lòa nào có thẩm quyền trong việc nhận biết sự khác biệt của các sắc tướng?” ယေနေဝံ, တေနေတ္ထ ဂုဏဒေါသဒဿနေ ပသန္နာနေကသတ္ထစက္ခုယေဝါဓိဂတော, နညော တဗ္ဗိပရီတောတျနွယဗျတိရေကဝသေန ဒဿေန္တော ‘‘ယေသ’’န္တိအာဒိဂါထာဒွယမာဟ. တတ္ထ ယေသန္တိ အနိယမုဒ္ဒေသော, ယေဟီတိ အတ္ထော. ယေဟိ န သဉ္စိတာ န ရာသိကတာ, နာနာသန္တာနဝုတ္တိနီပိ ဧကတ္တနယေန ဧကသ္မိံ သန္တာနေ န ဝါသိတာ နပရိဘာဝိတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကာ သာ? ပညာ ဟေယျောပါဒေယျဝိဝေကရူပါ. ကီဒိသီတိ အာဟ ‘‘အနေကသတ္ထန္တရောစိတာ’’တိ. အနေကသ္မိံ တိပိဋကတက္ကဗျာကရဏာလင်္ကာရသတ္ထာဒိကေ သတ္ထန္တရေ ဥစိတာ သဝနဓာရဏာဒိဝသေန ပရိစိတာ သာယံ ပညာ ယေသံ န သဉ္စိတာတိ ပကတံ. ဧတေတိ ယထာဥဒ္ဒိဋ္ဌာနံ နိယမဝစနံ. သမ္မောဟဗ္ဘာဟတာတိ ယထာဝုတ္တာယာတိသယဝတိယာ ပညာယာဘာဝတော ဗလပ္ပတ္တေန မောဟေန အဗ္ဘာဟတာ ဝိသေသေန ပဟတာ, ဧဝသဒ္ဒိတာ ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ယတော ဧဝံ, တသ္မာပိ ကိဉ္စိပိ ဟေယျောပါဒေယျရူပံ ယံ ကိဉ္စိဒေဝ အဋ္ဌာနာနိယောဇကတာဒိသဂုရုပါဒသုဿူသာနိဿယပဋိလဒ္ဓဝိဝေကပညာတိ- သယာလာဘေန နာဝဗုဇ္ဈန္တိ, န ဇာနန္တီတျတ္ထော. ယတော အာလသိယာဒိဒေါသလေသပရိဂ္ဂဟောပိ သတတာစရိယသေဝနဝသေန သိရောဝိကိဏ္ဏတာဒိသဂုရုပါဒပင်္ကဇမ္ဗုဇပရာယနော စိရေနပိ ကာလေန နာနာဝိဓသတ္ထန္တရကတပရိစယဗလေန ပပ္ပောတိ တာဒိသံ ပညာဝေယတ္တိယံ. တေနေဝါဟ ဘဂဝါ – Vì lẽ như vậy, để chỉ ra rằng ở đây, trong việc nhận thấy ưu và khuyết điểm, chỉ người có con mắt trong sáng từ nhiều luận điển mới có thẩm quyền, chứ không phải người khác trái ngược lại, ngài đã nói hai bài kệ bắt đầu bằng ‘yesaṃ’ (những ai) theo phương pháp đồng thuận và dị biệt. Trong đó, ‘yesaṃ’ là sự chỉ định không xác định, có nghĩa là ‘bởi những ai’. ‘Không được tích lũy’ có nghĩa là không được thu thập, dù có hiện hữu trong nhiều dòng tâm thức khác nhau, nhưng không được huân tập, không được tu tập trong một dòng tâm thức duy nhất theo một phương pháp thống nhất. Cái đó là gì? Là trí tuệ có dạng phân biệt điều cần loại bỏ và điều cần tiếp nhận. Trí tuệ ấy như thế nào? Ngài nói ‘được trau dồi trong nhiều luận điển khác nhau’. Trí tuệ ấy, được thực hành quen thuộc qua việc nghe, ghi nhớ v.v... trong nhiều luận điển khác như Tam Tạng, luận lý, văn phạm, thi pháp v.v..., không được tích lũy bởi những ai, đó là điều đang được nói đến. ‘Những người ấy’ là lời xác định về những đối tượng đã được chỉ định. ‘Bị si mê lấn át’ có nghĩa là do không có trí tuệ siêu việt như đã nói, nên bị si mê mạnh mẽ lấn át, bị tấn công một cách đặc biệt; ý muốn nói là họ trở nên như vậy. Vì lẽ đó, họ không hiểu biết, không nhận biết được bất cứ điều gì thuộc dạng cần loại bỏ và cần tiếp nhận, do không đạt được sự siêu việt của trí tuệ phân biệt vốn có được nhờ sự phụng sự chân sư, như việc không áp dụng vào những điều không thích hợp v.v... Bởi vì, ngay cả người có chút lỗi lầm như lười biếng v.v..., nếu thường xuyên hầu hạ bậc thầy, lấy bụi từ đóa sen chân của vị thầy đáng kính rắc lên đầu làm nơi nương tựa, thì sau một thời gian dài, nhờ sức mạnh của sự thực hành trong nhiều loại luận điển khác nhau, cũng sẽ đạt được sự thông tuệ như vậy. Do đó, Đức Thế Tôn đã dạy rằng – ‘‘နိဟီယတိ [Pg.14] ပုရိသော နိဟီနသေဝီ,န စ ဟာယေထ ကဒါစိ တုလျသေဝီ; သေဋ္ဌမုပနမံ ဥဒေတိ ခိပ္ပံ,တသ္မာ’တ္တနော ဥတ္တရိတရံ ဘဇေထာ’’တိ. “Người giao du với kẻ thấp kém sẽ bị suy thoái, giao du với người ngang bằng sẽ không bao giờ suy thoái; khi gần gũi bậc cao thượng, người ấy nhanh chóng thăng tiến. Vì vậy, hãy giao du với người cao hơn mình.” တတော ဧတာဒိသော ပညဝါယေဝေတ္ထ ဂုဏဒေါသဝိဘာဂဝိဝေစနေ အဓိကာရီ, နညော တဗ္ဗိပရီတော ပုရိသပသူတိ အယမေတ္ထာဓိပ္ပာယော. ရုဠှော အတ္ထဝိသေသော. တေနာဟ ‘‘ကိံ တေဟိ ပါဒသုဿူသာ, ယေသံ နတ္ထိ ဂုရူနိဟာ’’တိ. ဣဟာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ ယေသံ ဇနာနံ ဂုရူနံ ကာတဗ္ဗာ ပါဒသုဿူသာ ပါဒပရိစရိယာ နတ္ထိ, တေဟိ ဇနေဟိ ယထာဝုတ္တနယေန ပညာဝေယတ္တိယရသာနဘိညေဟိ ကိံ ပယောဇနံ, လေသမတ္တမ္ပိ နတ္ထိ, အနဓိဂတာယေဝေတ္ထ ဧတေတိ အဓိပ္ပာယော. ဣဒါနိ ဗျတိရေကမုခေန အာဟ ‘‘ယေ’’တိအာဒိ. ယေ ပုဗ္ဗေ ကတပုညတာဒိသမ္ပတ္တိသမ္ပန္နာ တပ္ပာဒရဇေဟိ တေသံ ဂုရူနံ ပါဒဓူလီဟိ ဩကိဏ္ဏာ ဩနဒ္ဓါ ဂဝစ္ဆိတာ, တေဝ သာဓူ ယထာဝုတ္တနယေန ပညာဝေယတ္တိယေန အဘိညာတာ သဇ္ဇနာ ဧဝ ဝိဝေကိနော ဟေယျောပါဒေယျဂုဏဒေါသဝိဘာဂနိယမနပညာသမ္ပတ္တိသမင်္ဂိနော ဟောန္တိ, တေယေဝေတ္ထ ဂုဏဒေါသဝိဝေစနေ အဓိဂတာတိ အဓိပ္ပာယော. သာ စာယံ ဂုရုပါဒသုဿူသာ ဝိသိဋ္ဌာဒရေန ကရဏီယာတိ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ တဒဘျာသေ သာဓုဇနေ နိယောဇေတိ. Do đó, ý nghĩa ở đây là: chỉ người có trí tuệ như vậy mới có thẩm quyền trong việc phân biệt ưu và khuyết điểm, chứ không phải kẻ khác trái ngược lại, kẻ như cầm thú. Ý nghĩa đặc biệt này đã được xác lập. Vì thế, ngài nói: ‘Có ích gì những kẻ ở đời này không phụng sự chân sư?’. ‘Ở đời này’ là trong thế gian này. Đối với những người mà việc phụng sự chân sư, tức là hầu hạ chân thầy, không tồn tại, thì có ích lợi gì từ những người ấy, những người không biết đến hương vị của sự thông tuệ theo phương pháp đã nói? Không có một chút lợi ích nào; ý muốn nói rằng họ không có thẩm quyền ở đây. Bây giờ, ngài nói bằng phương pháp dị biệt với câu bắt đầu bằng ‘ye’ (những ai). Những ai, do đã có được sự thành tựu như phước báu đã làm từ trước, được thấm nhuần, bao phủ, lan tỏa bởi bụi từ chân của các vị thầy, chính họ là những bậc thiện trí, những người hiền thiện đã thấu hiểu sự thông tuệ theo phương pháp đã nói, họ trở thành những người có khả năng phân biệt, sở hữu trí tuệ xác định sự phân chia ưu và khuyết điểm, điều cần loại bỏ và điều cần tiếp nhận; ý muốn nói rằng chính họ mới có thẩm quyền trong việc phân biệt ưu và khuyết điểm ở đây. Và việc phụng sự chân sư này cần phải được thực hiện với sự tôn kính đặc biệt; bằng cách nói quanh, ngài khuyến khích những người tốt thực hành điều đó. ၄-၅. ယေ သကလသတ္ထပရိစိတညာဏပါဋဝါ ယဒိ ဒေါသမာရောပယန္တိ, တေသံ တဒ္ဒေါသနိရာကရဏံ ဝိနာ ပဒေသာဝဗောဓနမတ္တေန ပဏ္ဍိတမာနီနံ ဝစနဿာဂုရုကရဏံ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ ဒဿေန္တော စ တံဒွါရေနေဝ အတ္တနော အနညသာဓာရဏဂုရုဂါရဝတံ သာဓုဇနေဟိ ပရမာဒရေန သမ္ပာဒေတဗ္ဗမိတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယေသံ…ပေ… ကိနော’’တိ ဂါထာဒွယမာဟ. အနေကသတ္ထာနံ [Pg.15] တိပိဋကတက္ကဗျာကရဏာဒီနံ အနေကေသံ ဂန္ထာနံ အန္တရေ တတွတ္ထသင်္ခါတအဗ္ဘန္တရေ ဥစိတာ သဝနဥဂ္ဂဟဏဓာရဏာဒိဝသေန ပရိစိတာ ပညာ သုတမယာ ပညာ ယေသံ ယေဟိ န သဉ္စိတာ, ဒွိန္နမေကက္ခဏေ ပဝတ္တိယာဘာဝေပိ ဥပစိတသမူဟဘာဝတော, ပုဗ္ဗကာလိကပညာယ အပရကာလိကပညာယ အနန္တရအာသေဝနာဒိပစ္စယလာဘတော အဝတ္ထဗာဟုလ္လပဝတ္တိတော ဝါ သဉ္စိတဗ္ဗာပိ န ရာသိကတာ. ဧတေ ဤဒိသပညာပါဋဝရဟိတာ ဣမေ သမ္မောဟဗ္ဘာဟတာ ပညာပါဋဝါဘာဝတော ဗလပ္ပတ္တေန မောဟေန ဝိသေသေန ပဟတာ ဧဝ ကိဉ္စိပိ ဟေယျောပါဒေယျံ နာဝဗုဇ္ဈန္တိ. န ဧကေ အနေကေတိ စ, တေ စ တေ သတ္ထာ စေတိ စ, တေသမန္တရမိတိ စ, တသ္မိံ ဥစိတာတိ စ သမ္မောဟေန အဗ္ဘာဟတာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. တေန ဝုတ္တံ– 4-5. Để chỉ ra một cách quanh co rằng, nếu những người có trí tuệ sắc bén, quen thuộc với tất cả các luận điển, mà quy kết một lỗi lầm, thì lời nói của những kẻ tự cho mình là học giả, chỉ dựa trên sự hiểu biết một phần, mà không bác bỏ được lỗi lầm đó, là không đáng kể; và cũng để qua đó chỉ ra rằng lòng tôn kính đặc biệt của chính mình đối với bậc thầy cần được những người tốt vun bồi với sự tôn trọng tối cao, ngài đã nói hai bài kệ ‘yesaṃ… kino’. Trí tuệ, tức là văn tuệ, được trau dồi, quen thuộc qua việc nghe, học, ghi nhớ v.v... bên trong, tức là trong thực chất cốt lõi, của nhiều luận điển, nhiều kinh sách như Tam Tạng, luận lý, văn phạm v.v..., không được tích lũy bởi những ai; mặc dù hai (trí tuệ) không thể khởi lên trong cùng một khoảnh khắc, nhưng do trạng thái của một tập hợp được vun bồi, do trí tuệ sau nhận được các duyên như vô gián duyên, tập hành duyên v.v... từ trí tuệ trước, hoặc do sự khởi lên của nhiều trạng thái, nên nó có thể được tích lũy nhưng đã không được thu thập. Những người này, những kẻ thiếu sự sắc bén của trí tuệ như vậy, bị si mê lấn át, do không có sự sắc bén của trí tuệ nên bị si mê mạnh mẽ tấn công một cách đặc biệt, họ không hiểu biết được bất cứ điều gì cần loại bỏ và cần tiếp nhận. Phân tích cú pháp như sau: không phải một là nhiều; những cái đó và những luận điển đó; ở giữa chúng; được trau dồi trong đó; bị lấn át bởi si mê. Do đó, có lời nói rằng – ‘‘ဂုဏဒေါသမသတ္ထညူ, ဇနော ဝိဘဇတေ ကထံ; အဓိကာရော ကိမန္ဓဿ, ရူပဘေဒေါပလဒ္ဓိယ’’န္တိ. “Người không biết luận điển, làm sao phân biệt được ưu và khuyết điểm? Kẻ mù lòa nào có thẩm quyền trong việc nhận biết sự khác biệt của các sắc tướng?” တဿတ္ထော – အသတ္ထညူ ဇနော ဂုဏဒေါသံ ကထံ ဝိဘဇတေ. တထာ ဟိ ရူပဘေဒေါပလဒ္ဓိယံ နီလပီတာဒိရူပဝိသေသာဝဗောဓနေ အန္ဓဿ အဓိကာရော အဘိမုခကရဏံ ကိံ ဟောတိ, န ဘဝတျေဝ, တသ္မာ အနေကသတ္ထန္တရဂတသုပ္ပသန္နပညာစက္ခုနာ ဧဝ ဂုဏဒေါသဝိဝေစနံ ဘဝတိ, တဒဘာဝေ န ဘဝတျေဝ. ဣဒမေဝ ဝုစ္စတေ– Nghĩa của câu ấy là – người không thông hiểu சாஸ்திர (శాస్త్ర, śāstra) làm sao phân biệt được đức và tội. Thật vậy, trong việc nhận biết sự khác biệt của các sắc, đối với người mù, quyền hạn hay sự hướng tâm để liễu tri các sắc đặc biệt như xanh, vàng, v.v... làm sao có được? Chắc chắn là không có. Do đó, việc phân biệt đức và tội chỉ có thể thực hiện được bởi người có con mắt trí tuệ trong sáng, đã thâm nhập nhiều சாஸ்திர (శాస్త్ర, śāstra) khác nhau; nếu không có điều đó thì chắc chắn không thể thực hiện được. Chính điều này được nói rằng – ‘‘သဗ္ဗတ္ထ သတ္ထတောယေဝ, ဂုဏဒေါသဝိဝေစနံ; ယံ ကရောတိ ဝိနာ သတ္ထံ, သာဟသံ ကိမတောဓိက’’န္တိ. ‘Ở khắp mọi nơi, việc phân biệt đức và tội chỉ đến từ சாஸ்திர (శాస్త్ర, śāstra); việc gì mà làm không có சாஸ்திர (శాస్త్ర, śāstra), còn có sự táo bạo nào hơn thế nữa?’ တဿတ္ထော – သဗ္ဗတ္ထ ဂုဏဒေါသဝိဝေစနံ သတ္ထတောယေဝ ဟောတိ, သတ္ထံ ဝိနာ သတ္ထောစိတတာဒိသပညံ ဝိနာ ယံ ကရောတိ ဂုဏာဂုဏဝိဘာဂံ ကရောတိ, ယံ ကရဏံ အတ္ထိ, အတောဓိကံ သာဟသံ ကိံ အာသုံ ကိရိယာ အနုပပရိက္ခနကိရိယာ နတ္ထေဝ. Nghĩa của câu ấy là – ở khắp mọi nơi, việc phân biệt đức và tội chỉ đến từ சாஸ்திர (శాస్త్ర, śāstra). Không có சாஸ்திர (శాస్త్ర, śāstra), tức là không có trí tuệ tương xứng với சாஸ்திர (శాస్త్ర, śāstra), mà lại thực hiện việc phân chia đức và tội, hành động như vậy, còn có sự táo bạo nào hơn thế nữa? Đó là hành động vội vàng, hành động không xem xét, không có gì hơn. ဣဟ [Pg.16] ဣမသ္မိံ လောကေ ယေသံ အကတပုညာနံ ဇနာနံ ဂုရူနံ Ở đây, trong thế gian này, đối với những người không có phước báu, những bậc thầy ‘‘ပိယော ဂရု ဘာဝနီယော,ဝတ္တာ စ ဝစနက္ခမော; ဂမ္ဘီရဉ္စ ကထံ ကတ္တာ,နော စာ’ဋ္ဌာနေ နိယောဇကော’’တိ. ‘(Vị thầy) đáng mến, đáng kính, đáng phát triển (tâm); là người thuyết giảng và kham nhẫn lời nói (của người khác); là người nói lên lời nói sâu sắc, và không hướng dẫn vào điều không thích hợp.’ နိဒ္ဒိဋ္ဌဂုဏောပေတာနံ အာစရိယာနံ ကာတဗ္ဗာ ပါဒသုဿူသာ ပါဒပရိစရိယာ နတ္ထိ, တေဟိ ကိံ ပယောဇနံ. ယေ ကတပုညာ ဇနာ တပ္ပာဒရဇောကိဏ္ဏာ တေသံ ဂုရူနံ ပါဒရဇေဟိ ဂဝစ္ဆိတာ, တေဝ သာဓူ ဇနာ ဧဝ ဝိဝေကိနော ကလျာဏမိတ္တဂုရုပါသနာဟိ အဓိဂတဝိသိဋ္ဌဝိဝေကဗုဒ္ဓိနော ဘဝန္တိ, တေ ဧဝ ဝိဝေကံ ဇာနန္တီတိ ဘာဝေါ. သောတုမိစ္ဆာ သုဿူသာ, တံ နိဿာယ ကတ္တဗ္ဗပါဒပရိစရိယာပိ တဒတ္ထိယာ သုဿူသာ နာမ ဟောတိ. ပါဒေသု သုဿူသာတိ စ, တေသံ ပါဒါတိ စ, တေသု ရဇာနီတိ စ, တေဟိ ဩကိဏ္ဏာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. သိဿာနံ သကလာဘိဗုဒ္ဓိယာ ဂုရုပဋိဗဒ္ဓတ္တာ အတ္တနော ဂုဏတော အဓိကတရာယေဝ သေဝိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ ဘဂဝတာ – Đối với những vị thầy sở hữu các phẩm chất đã được chỉ ra, (những người không có phước báu) không có sự hầu hạ chân, phục vụ chân; đối với họ, có lợi ích gì? Những người có phước báu, được thấm nhuần bụi từ chân của các vị thầy ấy, được bao phủ bởi bụi từ chân của các vị thầy ấy, chính những người thiện lành ấy trở thành những người có trí tuệ phân biệt, đã đạt được trí tuệ phân biệt đặc thù nhờ thân cận thiện hữu và các bậc thầy; chính họ biết được sự phân biệt, đó là ý nghĩa. ‘Sussūsā’ là ý muốn lắng nghe; sự phục vụ chân cần phải làm nương theo ý muốn đó cũng được gọi là ‘sussūsā’ vì mục đích ấy. Phân tích cú pháp là: ‘sussūsā’ ở nơi chân, và chân của các vị ấy, và bụi ở nơi chân ấy, và được thấm nhuần bởi bụi ấy. Vì toàn bộ sự giác ngộ của người đệ tử phụ thuộc vào vị thầy, nên chỉ nên phụng sự những vị có đức hạnh cao hơn mình. Thật vậy, Đức Thế Tôn đã dạy rằng – ‘‘နိဟီယတိ ပုရိသော နိဟီနသေဝီ,န စ ဟာယေထ ကဒါစိ တုလျသေဝီ; သေဋ္ဌမုပနမံ ဥဒေတိ ခိပ္ပံ,တသ္မာ’တ္တနော ဥတ္တရိတရံ ဘဇေထာ’’တိ. ‘Người thân cận kẻ thấp kém sẽ bị suy thoái, người thân cận người ngang bằng sẽ không bao giờ suy thoái; người gần gũi bậc cao thượng sẽ mau chóng thăng tiến. Vì vậy, hãy thân cận người cao hơn mình.’ ၆. 6. ကဗ္ဗနာဋကနိက္ခိတ္တ-နေတ္တစိတ္တာ ကဝိဇ္ဇနာ; ယံကိဉ္စိ ရစယန္တေ’တံ, န ဝိမှယကရံ ပရံ. Các thi sĩ có mắt và tâm đặt vào thi ca và kịch nghệ; bất cứ điều gì họ sáng tác, điều đó không phải là điều đáng kinh ngạc đối với người khác. ၇. 7. တေယေ’ဝ ပဋိဘာဝန္တော, သော’ဝ ဗန္ဓော သဝိမှယော; ယေန တောသေန္တိ ဝိညူယေ, တတ္ထာပျ’ဝိဟိတာဒရာ. Chính những thi sĩ ấy, khi phản ánh (tài năng), chính tác phẩm ấy mới đáng kinh ngạc; nhờ đó họ làm hài lòng những người có trí, ngay cả những người không dành sự tôn trọng cho lĩnh vực ấy. ၆-၇. ဧဝမေတ္ထာနွယဗျတိရေကဝသေနာဓိဂတေ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ‘‘ကိံ အမှာကံ ကဗ္ဗနာဋကပရိစယာဘာဝေရစနာဝိသေသာဘိယောဂေါပဇနိတပရိဿမေနာ’’တိ ဩလီနဝုတ္တိနော သောတုဇနေ သမုဿာဟေတိ [Pg.17] ‘‘ကဗ္ဗနာဋကာ’’တိအာဒိနာ. ကဝိပ္ပယောဂသင်္ခါတော ဗန္ဓောဝ ကဝိနော ဣဒန္တိ ကဗ္ဗံ. မုတ္တကာဒိဝါကျသွမုတ္တိကာဒျဝယဝသဘာဝါ အန္တရဝါကျသမုဒါယသမ္ပန္နံ ဝုတ္တဇာတိဘေဒဘိန္နံ ပဇ္ဇမယံ ဂဇ္ဇမယံ ပဇ္ဇဂဇ္ဇမယံ စမ္ပူနာမကဉ္စ, မဟာဝါကျရူပံ မဟာကဗ္ဗဉ္စ, တံ ပန မဟာကဗ္ဗံ သဂ္ဂေဟိ သဂ္ဂနာမကေဟိ ပရိစ္ဆေဒဝိသေသေဟိ ဗန္ဓျတေ ကရီယတီတိ သဂ္ဂဗန္ဓောတိ ပဝုစ္စတိ. တဿ တု လက္ခဏံ ‘‘သဂ္ဂဗန္ဓဿ မုခံ ဣဋ္ဌာသီသနံ သိယာ ပဏာမော ဝါ ဗန္ဓသမ္ဗန္ဓိနော ကဿစိ အတ္ထဿ နိဒ္ဒေသော ဝါ’’တိအာဒိနာ အနေကဓာ ဝဏ္ဏေန္တိ. တံ ယထာ? 6-7. Sau khi đã chỉ ra vấn đề ở đây bằng phương pháp đồng hiện và bất đồng hiện, bây giờ, để khuyến khích những thính giả có thái độ rụt rè, nghĩ rằng: ‘Đối với chúng ta, có ích gì với sự mệt nhọc sinh ra từ việc nỗ lực sáng tác đặc biệt khi không có sự quen thuộc với thi ca và kịch nghệ?’, (tác giả) nói bằng những câu bắt đầu bằng ‘kabbanāṭakā’. Thi ca (kabbaṃ) là tác phẩm của thi sĩ, được gọi là sự sáng tác. Nó bao gồm các câu riêng lẻ (muttaka), v.v., có bản chất là các phần riêng lẻ, v.v., được kết hợp thành một tập hợp các câu trung gian, được phân biệt bởi các loại thể thơ khác nhau, có thể là thơ, văn xuôi, hoặc hỗn hợp thơ và văn xuôi gọi là campū, và trường ca (mahākabba) dưới dạng một câu lớn. Trường ca đó được cấu trúc bởi các chương (sagga), tức là các phân đoạn đặc biệt được gọi là sagga, do đó nó được gọi là saggabandho. Đặc điểm của nó được mô tả theo nhiều cách, bắt đầu bằng: ‘Phần mở đầu của một saggabandha nên là một lời chúc phúc mong muốn, hoặc một lời đảnh lễ, hoặc một sự chỉ dẫn về một vấn đề nào đó liên quan đến tác phẩm.’ Điều đó như thế nào? ‘‘သဂ္ဂဗန္ဓော မဟာကဗ္ဗ-မုစ္စတေ တွဿ လက္ခဏံ; ပဏာမော ဝတ္ထုနိဒ္ဒေသော, အာသီသာပိ စ တမ္မုခံ. ‘Một saggabandha được gọi là một trường ca (mahākabba); đặc điểm của nó là: lời đảnh lễ, sự chỉ dẫn về chủ đề, hoặc một lời chúc phúc là phần mở đầu của nó.’ ဣတိဟာသကထုဗ္ဘူတံ, သန္တသန္နိဿယမ္ပိ ဝါ; စတုဝဂ္ဂဖလာယတ္တံ, စတုရောဒါတ္တနာယကံ. ‘(Trường ca) bắt nguồn từ một câu chuyện lịch sử, hoặc dựa vào một người tốt; phụ thuộc vào kết quả của bốn mục tiêu (catuvagga); có một nhân vật chính tài giỏi và cao thượng.’ ပုရဏ္ဏဝုတုသေလိန္ဒု-သဝိတူဒယဝဏ္ဏနံ; ဥယျာနသလိလက္ကီဠာ, မဓုပါနရတုဿဝံ. ‘(Trường ca) có sự miêu tả thành phố, đại dương, các mùa, núi non, mặt trăng, và mặt trời mọc; có các cuộc vui trong vườn, vui đùa dưới nước, lễ hội uống rượu, và lễ hội tình yêu.’ ဝိပ္ပလမ္ဘဝိဝါဟေဟိ, ကုမာရောဒယဝဍ္ဎိဟိ; မန္တဒူတပ္ပယာနာဇိ-နာယကာဘျူဒယေဟိပိ. ‘(Trường ca) có sự chia ly và kết hôn, sự ra đời và trưởng thành của hoàng tử; có các cuộc hội ý, sứ giả, các cuộc hành quân, trận chiến, và cả sự thành công của nhân vật chính.’ အလင်္ကတမသံခိတ္တ-ရသဘာဝနိရန္တရံ; နာတိဝိတ္ထိဏ္ဏသဂ္ဂေဟိ, ပိယဝုတ္တသုသန္ဓိဘိ. ‘(Trường ca) được trang hoàng, không quá ngắn gọn, liên tục với các vị (rasa) và tình (bhāva); với các chương không quá dài, với các thể thơ dễ nghe và các mối liên kết tốt đẹp.’ သဗ္ဗတ္ထ ဘိန္နသဂ္ဂန္တေ-ဟုပေတံ လောကရဉ္ဇကံ; ကဗ္ဗံ ကပ္ပန္တရဋ္ဌာယိ, ဇာယတေ သာဓွလင်္ကတီ’’တိ. ‘(Trường ca) ở mọi nơi đều có các chương kết thúc bằng các thể thơ khác nhau, làm vui lòng thế gian; một tác phẩm thi ca tồn tại đến hết một kiếp (kappa) được tạo ra từ những sự trang hoàng tốt đẹp.’ တတ္ထ ဣတိဟာသကထုဗ္ဘူတန္တိ ပုရာဝုတ္တကထာသန္နိဿယံ. သန္တသန္နိဿယန္တိ ဣတရသောဘနာဓိကရဏဂုဏရာဇစရိတာဒိနိဿယံ ဝါ. စတုဝဂ္ဂဖလာယတ္တန္တိ ဓမ္မာဒိစတုဝဂ္ဂဖလာယတ္တံ. ဓမ္မော [Pg.18] နာမ အဗ္ဘူဒယနိဗ္ဗာနဟေတုကော. အတ္ထော နာမ ဝိဇ္ဇာဘုမျာဒီနံ ယထာညာယမဇ္ဇနံ, အဇ္ဇိတာနဉ္စ ရက္ခဏံ. ကာမော နာမ နိရယော ဝိသယော ပယောဂေါ. မောက္ခော နာမ သဗ္ဗသံသာရဒုက္ခနိဝတ္တိ. စတုရောဒါတ္တနာယကန္တိ ဥဿာဟသတ္တိမန္တသတ္တိပဘူသတ္တိယောဂေန စတုရော ကုသလော စာဂါတိသယာဒိယောဂေန ဥဒါတ္တော ဥဒါရော နာယကော ဝိပက္ခော, ပဋိပက္ခော စ ယတ္ထ, တံ. မဓု နာမ သုရာ. ဝိပ္ပလမ္ဘော ဝိရဟော. မန္တော နီတိဝေဒီဟိ သဟ ကာရီယနိစ္ဆယော. ဒူတော သန္ဓာနပ္ပဝတ္တော ပုရိသော. ပယာနံ သင်္ဂါမာဒိနိမိတ္တဂမနံ. အာဇိ သန္ဓျာဘာဝေ ဝိဂ္ဂဟော. အသင်္ခတ္တရသဘာဝနိရန္တရန္တိ အသံခိတ္တာ ဗဟုတ္တာ ရသာ သိင်္ဂါရဝီရာဒယော, ဘာဝါ ရတိဥဿာဟာဒယော, တေဟိ နိရန္တရံ ပတ္ထဋံ. ပိယဝုတ္တသုသန္ဓိဘီတိ ပိယာနိ သုတိသုဘဂါနိ ဝုတ္တာနိ ဣန္ဒဝဇိရာဒီနိ အညမညသမ္ဗန္ဓသံသဂ္ဂတာယ သောဘနော သန္ဓိ အညမညသင်္ဂဟာ ယေသံ သဂ္ဂါနံ, တေဟီတိ. Trong đó, ‘bắt nguồn từ một câu chuyện lịch sử’ có nghĩa là dựa vào một câu chuyện đã được kể trong quá khứ. ‘Dựa vào một người tốt’ có nghĩa là dựa vào các chủ đề tốt đẹp khác, các đức hạnh, tiểu sử của một vị vua, v.v. ‘Phụ thuộc vào kết quả của bốn mục tiêu’ có nghĩa là phụ thuộc vào kết quả của bốn mục tiêu như Pháp, v.v. Pháp (Dhammo) là nguyên nhân của sự thịnh vượng và Niết-bàn. Lợi (Attho) là việc thu thập kiến thức, đất đai, v.v., một cách hợp pháp, và bảo vệ những gì đã thu thập được. Dục (Kāmo) là sự hưởng thụ các đối tượng giác quan không có lỗi. Giải thoát (Mokkho) là sự chấm dứt mọi khổ đau của luân hồi. ‘Có một nhân vật chính tài giỏi và cao thượng’ có nghĩa là nơi mà nhân vật chính tài giỏi (caturo) nhờ có năng lực, sức mạnh, mưu lược và uy quyền; và cao thượng (udātto, udāro) nhờ sự bố thí vượt trội, v.v.; và có cả đối thủ, kẻ thù. Rượu (Madhu) là rượu mạnh (surā). Chia ly (Vippalambho) là sự xa cách. Hội ý (Manto) là quyết định công việc cùng với những người am hiểu chính sách. Sứ giả (Dūto) là người tham gia vào việc hòa giải. Hành quân (Payānaṃ) là việc đi với mục đích chiến đấu, v.v. Trận chiến (Āji) là cuộc xung đột khi không có hòa ước. ‘Liên tục với các vị và tình không quá ngắn gọn’ có nghĩa là không ngắn gọn, tức là có nhiều vị (rasā) như ái tình, anh hùng, v.v., và các tình (bhāvā) như hỷ lạc, nỗ lực, v.v., và được lan tỏa liên tục với chúng. ‘Với các thể thơ dễ nghe và các mối liên kết tốt đẹp’ có nghĩa là các thể thơ dễ chịu, du dương khi nghe như Indavajirā, v.v.; có sự liên kết (sandhi) tốt đẹp do sự tương quan và kết nối lẫn nhau; của các chương ấy, bởi chúng. ပုနပိ ယထာဝုတ္တေသု အင်္ဂေသု နဂရဝဏ္ဏနာဒီသု ကိဉ္စ ယထာသမ္ဘဝံ မဓုပါနာဒိရဟိတမ္ပိ တညူနံ မနော ရဉ္ဇေတိ ဥပါဒိယတေဝ သဗ္ဘီတိ ဒဿေတုမာဟ– Lại nữa, để chỉ ra rằng trong số các yếu tố đã được đề cập như miêu tả thành phố, v.v., một tác phẩm, dù có thể không có những phần như lễ hội uống rượu, v.v., vẫn làm hài lòng tâm trí của các chuyên gia và được những người tốt chấp nhận, (tác giả) nói rằng – ‘‘ကဗ္ဗံ န ဒုဿတင်္ဂေဟိ, နျူနမပျတြ ကေဟိစိ; ဗန္ဓင်္ဂသမ္ပဒါ တညူ, ကာမမာရာဓယန္တိ စေ’’တိ. “Dù cho thi phẩm không có những phần bị lỗi, và dù có thiếu sót ở vài điểm nào đó; nhưng nếu có được sự hoàn hảo về các thành phần cấu trúc, thì những người am hiểu sẽ tùy ý hài lòng.” ပုနပိ – Lại nữa – ‘‘ဂုဏတော ပဌမံ ဝတွာ, နာယကံ တေန သတ္တုနော; နိရာကရဏမိစ္စေသ, မဂ္ဂေါ ပကတိသုန္ဒရော. “Trước tiên, nói về đức hạnh của nhân vật chính, và do đó, mong muốn bác bỏ kẻ thù; đó là con đường tự nhiên tốt đẹp. ဝံသဝီရသုတာဒီနိ, ဝဏ္ဏယိတွာ ရိပုဿပိ; တဇ္ဇယာ နာယကုက္ကံသ-ကထနဉ္စ သုခေတိ နော’’တိ အာဟု. Sau khi mô tả về dòng dõi, sự anh hùng, học thức, v.v., ngay cả của kẻ thù; việc kể lại sự vẻ vang của nhân vật chính qua chiến thắng đó cũng làm chúng ta hài lòng,” họ đã nói như vậy. သဗ္ဗမ္ပေတံ [Pg.19] သဒ္ဓမ္မာမတရသပါနသရသဟဒယာနံ သမ္ဖပ္ပလာပဝိပုလဝိသပ္ပဝေသောပဒ္ဒုတကဗ္ဗနာဋကပရမ္မုခါနံ သတတစရိတသဉ္စရိတရတနဘာဇနာနံ သပ္ပုရိသာနံ ကိံ ဟဒယခေဒေါပဇနိတပရိဿမေနေတိ တဒနုရူပမေဝေါပဒဿိတန္တိ. Đối với những bậc thiện trí, những người có trái tim vui thích trong việc thưởng thức hương vị cam lồ của Chánh pháp, những người quay lưng lại với thi ca và kịch nghệ bị nhiễm độc bởi sự xâm nhập của nọc độc lan rộng của lời nói phù phiếm, những người là vật chứa đựng những bảo vật của phẩm hạnh được thực hành liên tục, thì cần gì sự nỗ lực gây ra mệt mỏi cho tâm trí đối với tất cả những điều này? Do đó, nó đã được trình bày một cách tương ứng. နာဋကံ နာမ ဘရတာဒိနာဋျသတ္ထေ နာနပ္ပကာရနိရူပိတရူပံ ကပ္ပံ, တံလက္ခဏေကဒေသဘူတလက္ခဏာနိ ပကရဏာဒီနိ နဝ ရူပကာနိ. နာဋိကာ စ ဧတ္ထေဝါဝရုမ္ဘန္တိ. ကဗ္ဗဉ္စ နာဋကဉ္စ, တေသု နိက္ခိတ္တံ ဌပိတံ နေတ္တဉ္စ စိတ္တဉ္စ ယေဟီတိ ဝိဂ္ဂဟော. ကေ တေ? ကဝိနော. တတ္ထ နိက္ခိတ္တနေတ္တစိတ္တဝစနေန သုတဿ စိန္တနဉ္စ ဦဟာပေါဟမုခေန ယထုဂ္ဂဟိတနိယာမံ, အဝိပရီတတ္ထနိစ္ဆယနံ, နိစ္ဆိတဿ ဘာဝနာ, နိရန္တရာဘိယောဂေါ စ ဒဿိတော. ကဗ္ဗနာဋကဝစနေန သုတံ, စိန္တိတံ, ဘာဝိတဉ္စ ဒဿိတံ. သုတေ ဒဿိတေ တန္နိဿယံ သုတမယဉာဏမ္ပိ ဒဿိတမေဝ သိယာတိ. ‘‘ကဗ္ဗနာဋကနိက္ခိတ္တနေတ္တစိတ္တာ’’တိ ဣမိနာ သုတစိန္တာဘာဝနာနုက္ကမေန သမ္ပာဒိတပညာပါဋဝါနံ ကဗ္ဗရစနာယ သာမတ္ထိယံ ဒဿေတိ. ဟောတိ ဟိ တာဒိသာနံ တံသုတာဒိ ဗန္ဓနကာရဏံ. ဝုတ္တဉှိ – Kịch nghệ (nāṭakaṃ) là một thể loại được định hình và mô tả theo nhiều cách khác nhau trong các luận thuyết về kịch nghệ như của Bharata, v.v. Chín loại hình sân khấu (rūpakāni) như pakaraṇa, v.v., là những đặc điểm cấu thành một phần của đặc điểm đó. Nāṭikā (kịch ngắn) cũng được bao gồm trong đó. Thi ca và kịch nghệ, những người đặt mắt và tâm vào chúng, đó là cách phân tích (viggaho). Họ là ai? Là các thi sĩ (kavino). Ở đây, bằng cụm từ “đặt mắt và tâm”, sự suy tư (cintana) về những gì đã nghe (suta), sự xem xét theo quy tắc đã học thông qua phương pháp biện luận (ūhāpohamukhena), sự xác định ý nghĩa không sai lệch, sự phát triển (bhāvanā) những gì đã xác định, và sự thực hành liên tục (nirantarābhiyogo) được chỉ ra. Bằng từ “thi ca và kịch nghệ”, văn (suta), tư (cintita), và tu (bhāvita) được chỉ ra. Khi văn được chỉ ra, trí tuệ dựa trên văn (sutamayañāṇa) cũng được xem là đã được chỉ ra. Bằng cụm từ “Kabbanāṭakanikkhittanettacittā” (những người đặt mắt và tâm vào thi ca và kịch nghệ), nó cho thấy khả năng sáng tác thi ca của những người có trí tuệ sắc bén được hoàn thiện qua trình tự văn, tư, và tu. Quả vậy, đối với những người như vậy, việc nghe, v.v., đó là nguyên nhân của sự sáng tác. Như có lời dạy rằng – ‘‘သာဘာဝိကီ စ ပဋိဘာ,သုတဉ္စ ဗဟု နိမ္မလံ; အမန္ဒော စာဘိယောဂေါယံ,ဟေတု ဟောတိဟ ဗန္ဓနေ’’တိ. “Trí tuệ thiên bẩm, học vấn sâu rộng và trong sáng; và sự chuyên cần không mệt mỏi này, là nguyên nhân của sự sáng tác ở đây.” ယံကိဉ္စီတိ အတ္တနော စိတ္တာရုဠှံ ယံကိဉ္စိ ဗန္ဓဇာတံ. ဣမိနာ ပန အနိယမဝစနေန အတ္တနော တတ္ထ အာဒရာဘာဝံ ဒီပေတိ. ရစယန္တိ ကရောန္တိ. ဧတံ တေဟိ ရစိတံ ဗန္ဓဇာတံ ပရံ အစ္စန္တမေဝ ဝိမှယကရံ န ဟောတိ, တာဒိသောပါယသမ္ပတ္တိသမ္ပန္နဿ ဥပေယျသမ္ပတ္တိသဗ္ဘာဝတော အနစ္ဆရိယမေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. တတ္ထ တေသု ကဗ္ဗနာဋကေသု ရစနာဝိသေသဧကန္တောပါယဘူတေသု အဝိဟိတာဒရာအပိ သုတာဒိဝသေန အကတာဒရာပိ [Pg.20] ယေ သပ္ပုရိသာ ပညဝန္တော ယေန ဗန္ဓဝိသေသေန ဝိညူ ဂုဏဒေါသဝိဒုနော သတ္ထညုနော ပဏ္ဍိတဇနေ တောသေန္တိ ပီဏေန္တိ. တောသေန္တိယေဝ ဟိ တေ တာဒိသေ သာဘာဝိကိပဋိဘာဝိရဟေပိ ဧတာဒိသေသု အတ္ထေသု သုတစိန္တာဘာဝနာဝသေန ဝါယမန္တာ. ဝုတ္တဉှိ – Bất cứ điều gì (Yaṃkiñci) có nghĩa là bất kỳ loại tác phẩm nào nảy sinh trong tâm trí của mình. Bằng từ ngữ không xác định này, tác giả cho thấy sự thiếu quan tâm đặc biệt của mình đối với nó. Họ sáng tác (Racayanti) có nghĩa là họ làm ra. Tác phẩm được họ sáng tác này không phải là điều vô cùng đáng kinh ngạc, ý nghĩa là: đối với người được trang bị đầy đủ các phương tiện như vậy, sự tồn tại của việc đạt được thành quả mục tiêu là điều không đáng ngạc nhiên. Trong đó, những bậc thiện trí, những người thông thái, dù không quan tâm đến thi ca và kịch nghệ, vốn là phương tiện duy nhất cho việc sáng tác đặc biệt, và cũng không chú trọng qua việc nghe, v.v., nhưng bằng một loại tác phẩm đặc biệt nào đó, họ làm hài lòng những người hiểu biết, những người phân biệt được ưu và khuyết điểm, những người am tường kinh điển, và các bậc học giả. Quả thật, họ làm hài lòng, ngay cả khi không có trí tuệ thiên bẩm như vậy, bằng cách nỗ lực trong những vấn đề như thế thông qua văn, tư và tu. Như có lời dạy rằng – ‘‘န ဝိဇ္ဇတီ ယဇ္ဇပိ ပုဗ္ဗဝါသနာ-ဂုဏာနုဗန္ဓိ ပဋိဘာနမဗ္ဘုတံ; သုတေန ဝါစု’ဿဟနေနုပါသိတာ,ဓုဝံ ကရောတျေဝ ကမပျနုဂ္ဂဟ’’န္တိ. “Dù cho không có trí tuệ kỳ diệu, vốn gắn liền với phẩm chất của thói quen từ trước; nhưng được trau dồi bằng sự học hỏi và nỗ lực, lời nói chắc chắn sẽ tạo ra một sự hỗ trợ nào đó.” ပဋိဘာဝန္တော ဟေယျောပါဒေယျပရိစ္ဆေဒလက္ခဏပညာယ ပညဝန္တော နာမ, တေယေဝ သပ္ပုရိသာ. သဝိမှယော ‘‘ကီဒိသာယံ, တာဒိသောပါယန္တရရဟိတာနမ္ပိ ဧတာဒိသော ဗန္ဓော သိယာ’’တိ ဝိမှယေန သဟ ဝတ္တမာနောပိ. သောဝ ဗန္ဓော တမေဝ ဗန္ဓနံ တာဒိသောပါယသမ္ပတ္တိဝိရဟေနောပေယျသမ္ပတ္တိယာ သဗ္ဘာဝတော, နာညောတိ. Những người có trí tuệ (Paṭibhāvanto) được gọi là người thông thái (paññavanto) nhờ vào trí tuệ có đặc tính phân biệt điều nên từ bỏ và điều nên chấp nhận, chính họ là những bậc thiện trí. Đáng kinh ngạc (Savimhayo) có nghĩa là hiện hữu cùng với sự kinh ngạc, rằng: “Làm sao lại như vậy, ngay cả những người không có các phương tiện khác như thế mà cũng có thể có được tác phẩm như thế này?”. Chính tác phẩm đó, và không phải tác phẩm nào khác, là sự sáng tác đó, bởi vì có sự tồn tại của việc đạt được thành quả mục tiêu ngay cả khi không có sự trang bị đầy đủ các phương tiện như vậy. ၆-၇. ဣဒါနိ ကဗ္ဗနာဋကေသု အပရိစိတာနမမှာကံ ဂန္ထရစနာသဘာဝါဝဗောဓောဝ ကုတောတိ ဩသက္ကန္တေ ‘‘ကဗ္ဗနာဋကာ’’ဒိဂါထာဒွယေန သမုဿာဟေတိ. ကဗ္ဗနာဋကနိက္ခိတ္တနေတ္တစိတ္တာ ကဗ္ဗနာဋကေသု သုတာနုလောကနစိန္တာဘာဝနာဝသေန ဌပိတနေတ္တစိတ္တာ ကဝိဇ္ဇနာ ကဗ္ဗကာရကာ ယံ ကိဉ္စိ အတ္တနော အဘိမတံ ရစယန္တိ ကရောန္တိ, ဧတံ ဗန္ဓနံ ပရံ အတိသယေန န ဝိမှယကရံ အစ္ဆရိယကရံ န ဟောတိ, နိရန္တရာဘိယောဂတော သိဒ္ဓေါပါယမူလပညာသမ္ပဒါယ ဥပေယျဘူတဂန္ထသင်္ခရဏံ ဘဝတျေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ကဝိနော ဣဒံ ကဗ္ဗန္တိ စ, နဋကဿ ဣဒံ နာဋကံ, နစ္စဂီတာဒိ. ဣဓ ပန တပ္ပဋိပါဒကကထာပကာသကဂန္ထော နာဋကံ နာမ. ကဗ္ဗဉ္စ နာဋကဉ္စာတိ စ, ကဗ္ဗနာဋကေသု နိက္ခိတ္တံ နေတ္တစိတ္တံ ယေဟီတိ စ [Pg.21] ဝိဂ္ဂဟော. ယေ ဇနာ တတ္ထ တေသု ကဗ္ဗနာဋကေသု အဝိဟိတာဒရာပိ သဝနဓာရဏာဒိဝသေန အကတသမ္ဘမာ ဧဝ ဝိညူ ယေန ဂန္ထရစနာဝိသေသေန တောသေန္တိ ပီဏေန္တိ, တေယေဝ ပဋိဘာဝန္တော ပဋိဘာနသင်္ခါတပညဝန္တော ဘဝန္တိ. သောဝ ဗန္ဓော သဝိမှယော အညေသံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဝိမှယေန သဟိတော. ပဋိဘာ ဧတေသံ အတ္ထီတိ စ, သဟ ဝိမှယေန ဝတ္တတီတိ စ, အဝိဟိတော အာဒရော ယေဟီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဗာဟိရသတ္ထာဘိယောဂါဘာဝေပိ ပုဗ္ဗဝါသနာဘာဝေပိ ဣဟ နိရန္တရာဘိယောဂံ ကရောန္တော တာဒိသသာမတ္ထိယံ သာဓေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှိ – 6-7. Bây giờ, đối với những người đang do dự, nghĩ rằng: “Làm sao chúng ta, những người không quen thuộc với thi ca và kịch nghệ, có thể hiểu được bản chất của việc sáng tác một tác phẩm?”, tác giả đã khích lệ bằng hai bài kệ bắt đầu bằng “kabbanāṭakā...”. Những người đặt mắt và tâm vào thi ca và kịch nghệ (Kabbanāṭakanikkhittanettacittā) là những thi sĩ, những người sáng tác thi ca, đã đặt mắt và tâm của mình vào thi ca và kịch nghệ thông qua việc nghe, xem xét, suy tư và phát triển. Bất cứ điều gì họ sáng tác theo ý thích của mình, tác phẩm đó không phải là điều quá đáng kinh ngạc, đáng ngạc nhiên, ý nghĩa là: do sự thực hành liên tục và sự viên mãn trí tuệ bắt nguồn từ phương pháp đã được chứng minh, việc biên soạn tác phẩm, vốn là mục tiêu, chắc chắn sẽ xảy ra. Thi ca (kabbaṃ) là “của thi sĩ”, và kịch nghệ (nāṭakaṃ) là “của diễn viên”, bao gồm múa, hát, v.v. Nhưng ở đây, kịch nghệ có nghĩa là tác phẩm giải thích và làm sáng tỏ câu chuyện đó. Cách phân tích là: “thi ca và kịch nghệ”, và “những người đặt mắt và tâm vào thi ca và kịch nghệ”. Những người, dù không quan tâm đến thi ca và kịch nghệ, tức là không nỗ lực trong việc nghe, ghi nhớ, v.v., nhưng làm hài lòng những người hiểu biết bằng một loại tác phẩm đặc biệt, chính họ là những người có trí tuệ (paṭibhāvanto), tức là sở hữu trí tuệ được gọi là paṭibhāna. Tác phẩm đó đáng kinh ngạc (savimhayo), tức là đi kèm với sự kinh ngạc nảy sinh ở người khác. Cách phân tích là: “Họ có trí tuệ (paṭibhā)”, “Nó tồn tại cùng với sự kinh ngạc”, và “Những người không quan tâm”. Điều này có nghĩa là, ngay cả khi không có sự thực hành các luận thuyết bên ngoài và không có thói quen từ trước, người nào nỗ lực không ngừng ở đây cũng có thể đạt được khả năng như vậy. Như có lời dạy rằng – ‘‘န ဝိဇ္ဇတီ ယဇ္ဇပိ ပုဗ္ဗဝါသနာ-ဂုဏာနုဗန္ဓိ ပဋိဘာနမဗ္ဘုတံ; သုတေန ဝါစု’ဿဟနေနုပါသိတာ,ဓုဝံ ကရောတျေဝ ကမပျနုဂ္ဂဟ’’န္တိ. “Dù cho không có trí tuệ kỳ diệu, vốn gắn liền với phẩm chất của thói quen từ trước; nhưng được trau dồi bằng sự học hỏi và nỗ lực, lời nói chắc chắn sẽ tạo ra một sự hỗ trợ nào đó.” တဿတ္ထော – ယဒိ ပုဗ္ဗဝါသနာဂုဏာနုဗန္ဓီ အတီတဇာတိယာ ပရိစယဝါသနာဂုဏဿ အနုဗလပ္ပဒါနဝသေန အနုဗန္ဓော ယဿတ္ထိ, တာဒိသံ အဗ္ဘုတံ ပဋိဘာနံ န ဝိဇ္ဇတိပိ, တထာပိ သုတေန သဝနေန ဥဿဟနေန ပဂုဏကရဏာဒိဝါစုဿဟနေန ဝါ ဥပါသိတာ ကတဂုရုပါသနာ ဝါစာ ကမပိ အနုဂ္ဂဟံ ကိဉ္စိပိ ပညာပါဋဝံ ဓုဝံ ဧကန္တေန ကရောတိ ဧဝါတိ. Ý nghĩa của nó là – nếu không có trí tuệ kỳ diệu, vốn gắn liền với phẩm chất của thói quen từ trước, tức là có sự liên kết bằng cách cung cấp sức mạnh hỗ trợ cho phẩm chất của thói quen thực hành từ tiền kiếp, thì dù vậy, lời nói (vācā) được trau dồi (upāsitā) bằng sự nghe (sutena), bằng sự nỗ lực (ussahanena), tức là bằng nỗ lực với lời nói như làm cho nó trôi chảy, v.v., hoặc đã phụng sự các bậc thầy (katagurupāsanā), chắc chắn sẽ tạo ra một sự hỗ trợ nào đó, tức là một sự sắc bén nào đó về trí tuệ. ဧတ္ထ ကဗ္ဗံ နာမ မုတ္တကကုလကာဒိဝါကျဝသေန စ အဝယဝသဘာဝေဟိ တေသံယေဝ အန္တရဝါကျာဝယဝသမူဟေဟိ ပရိပုဏ္ဏံ ဝုတ္တဝိသေသေဟိ ပဘေဒဂတံ ကေဝလံ ပဇ္ဇမယံ ဝါ ဂဇ္ဇမယံ ဝါ စမ္ပူတိချာတပဇ္ဇဂဇ္ဇမယံ ဝါတိ မဟာဝါကျသဘာဝေန စ တိဋ္ဌတိ. နာဋကံ နာမ ဘရတာဒိနဋသတ္ထဂတနာနပ္ပကာရဒဿိတသဘာဝံ. ကဗ္ဗဉ္စ ဣဓေဝ ဒဿိတလက္ခဏတော ဧကဒေသယုတ္တပ္ပကရဏာဒိနဝရူပကာနိ စ နာဋိကာ စ ဘဝန္တိ. ကဗ္ဗလက္ခဏံ ပန ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ– Ở đây, cái gọi là thi phẩm (kabba) tồn tại hoặc theo cách của các câu như muttaka, kulaka, v.v., và với bản chất của một câu lớn (mahāvākya) được hoàn chỉnh bởi các nhóm thành phần câu trung gian của chính chúng với bản chất là các thành phần, được phân loại theo các đặc điểm đã nêu, hoặc chỉ là thể thơ, hoặc thể văn xuôi, hoặc thể thơ văn xuôi hỗn hợp gọi là campū. Cái gọi là kịch (nāṭaka) có bản chất được trình bày theo nhiều cách khác nhau trong các luận điển về kịch nghệ của Bharata, v.v. Và thi phẩm, từ đặc điểm được trình bày ngay tại đây, trở thành chín thể loại như prakaraṇa, v.v. được kết hợp với một phần (của đặc điểm đó), và cả nāṭikā. Tuy nhiên, đặc điểm của thi phẩm nên được hiểu như sau: ‘‘သဂ္ဂဗန္ဓော [Pg.22] မဟာကဗ္ဗ-မုစ္စတေ တွဿ လက္ခဏံ; ပဏာမော ဝတ္ထုနိဒ္ဒေသော, အာသီသာပိ စ တမ္မုခံ. “Tác phẩm được kết cấu bằng các chương (sagga) được gọi là đại thi phẩm (mahākabba); còn đặc điểm của nó (là): sự đảnh lễ, sự trình bày đề tài, và cả lời cầu chúc là phần mở đầu của nó.” ဣတိဟာသကထုဗ္ဘူတံ, သန္တသန္နိဿယမ္ပိ ဝါ; စတုဝဂ္ဂဖလာယတ္တံ, စတုရောဒါတ္တနာယကံ. “(Tác phẩm) được phát sinh từ câu chuyện lịch sử, hoặc cũng nương tựa vào người hiền thiện; phụ thuộc vào kết quả của bốn phạm trù, có nhân vật chính tài giỏi và cao thượng.” ပုရဏ္ဏဝုတုသေလိန္ဒု-သဝိတူဒယဝဏ္ဏနံ; ဥယျာနသလိလက္ကီဠာ, မဓုပါနရတုဿဝံ. “(Có) sự miêu tả thành phố, đại dương, mùa, núi, sự mọc của mặt trăng và mặt trời; (có) cuộc vui trong vườn, trò chơi dưới nước, lễ hội uống rượu và ái ân.” ဝိပ္ပလမ္ဘဝိဝါဟေဟိ, ကုမာရောဒယဝဍ္ဎိဟိ; မန္တဒူတပ္ပယာနာဇိ-နာယကာဘျူဒယေဟိပိ. “(Được trang hoàng) với sự chia ly và hôn nhân, với sự ra đời và trưởng thành của hoàng tử; và cũng với mưu lược, sứ giả, cuộc hành quân, trận chiến, và sự thịnh vượng của nhân vật chính.” အလင်္ကတမသံခိတ္တ-ရသဘာဝနိရန္တရံ; နာတိဝိတ္ထိဏ္ဏသဂ္ဂေဟိ, ပိယဝုတ္တသုသန္ဓိဘိ. “Được trang hoàng, liên tục với các vị (rasa) và tình (bhāva) không bị rút gọn; với các chương không quá dài dòng, với các thể thơ tao nhã và các mối nối tốt đẹp.” သဗ္ဗတ္ထ ဘိန္နသဂ္ဂန္တေ-ဟုပေတံ လောကရဉ္ဇကံ; ကဗ္ဗံ ကပ္ပန္တရဋ္ဌာယိ, ဇာယတေ သာဓွလင်္ကတီ’’တိ. “Ở khắp nơi, được phú cho các phần cuối chương khác nhau, làm vui lòng thế gian; thi phẩm tồn tại qua nhiều kiếp, được sinh ra với sự trang hoàng tốt đẹp.” တဿတ္ထော – သဂ္ဂဗန္ဓော သဂ္ဂသင်္ခါတေဟိ ပရိစ္ဆေဒဝိသေသေဟိ ဗန္ဓော ‘‘မဟာကဗ္ဗ’’န္တိ ဥစ္စတေ. အဿ လက္ခဏံ တု ဝုစ္စတေတိ သမ္ဗန္ဓော ကာကက္ခိဂေါဠကနယေန တမ္မုခံ တဿ ကဗ္ဗဿ အာဒိ ပန ပဏာမော ဒေဝတာနမဿနံ ဝါ, ဝတ္ထုနိဒ္ဒေသော – Ý nghĩa của nó là: saggabandho là sự kết cấu bằng các phân đoạn đặc biệt được gọi là chương (sagga), được gọi là “đại thi phẩm”. Mối liên hệ “còn đặc điểm của nó được nói đến” (là) theo nguyên tắc con ngươi của con quạ (kākakkhigoḷakanāya). Còn tammukhaṃ, phần mở đầu của thi phẩm đó, hoặc là sự đảnh lễ, tức là sự tôn kính các vị trời, hoặc là sự trình bày đề tài – ‘‘အသ္တျုတ္တရသျာံ ဒိဂိ ဒေဝတာတ္မ,ဟိမာလယော နာမ နဂါဓိရာဇ?; ပူဝါပရေင ဝါရိနိဓီ ဝိဂါဟျ,သ္ထိတ? ပထိဈာ ဣဝ မာနဒဏ္ဍ?’’. “Ở phương bắc có một vị thần, tên là Himālaya, vua của các loài núi; trải dài từ biển đông sang biển tây, đứng đó như thước đo của trái đất.” ဣစ္စာဒိဗန္ဓသမ္ဗန္ဓိနော ကဿစိ ဝတ္ထုနော ဒဿနံ, အာသီသာပိ ‘‘မယှံ ပီဏယတံ မန’’ မိစ္စာဒိဣဋ္ဌာသီသနံ ဝါ ဘဝတိ. là sự trình bày một đề tài nào đó liên quan đến cấu trúc như vậy, v.v., hoặc cũng là lời cầu chúc, tức là lời cầu chúc mong muốn như “mong rằng tâm của tôi được hoan hỷ”, v.v. ဣတိဟာသကထုဗ္ဘူတံ ပုရာဝုတ္တကထာသန္နိဿယံ ဝါ သန္တသန္နိဿယမ္ပိ သောဘနာနမ္ပိ ရာဇစရိယာဒိနိဿယံ ဝါ စတုဝဂ္ဂဖလာယတ္တံ [Pg.23] လောကိယလောကုတ္တရသုခကာရဏံ ဓမ္မော, ဝိဇ္ဇာဘူမိအာဒီနံ သဉ္စယော, သဉ္စိတာနံ ရက္ခာ စ အတ္ထော, အပါယသံဝတ္တနိကပဉ္စကာမဂုဏသင်္ခါတော ကာမော, သဗ္ဗဒုက္ခာ နိဝတ္တိဟေတု မောက္ခော စာတိ စတုဝဂ္ဂဖလာဓီနံ စတုရောဒါတ္တနာယကံ ဥဿာဟသတ္တိမန္တသတ္တိပဘူသတ္တိယောဂတော စတုရော ဒက္ခော စာဂါတိသယာဒိယောဂေန ဥဒါတ္တော ဥဠာရော သပက္ခော, ဝိပက္ခော ဝါ နာယကော ယတ္ထ, တံ ယထာဝုတ္တံ ပုရဏ္ဏဝုတုသေလိန္ဒု-သဝိတူဒယဝဏ္ဏနံ ပုရံ နဂရံ, အဏ္ဏဝံ သာဂရံ, ဥတု ဟေမန္တဝသန္တာဒိဥတု, သေလံ ပဗ္ဗတော, ဣန္ဒုသဝိတူဒယော စန္ဒသူရိယာနံ ဥဒယော စာတိ ဣမေသံ ဝဏ္ဏနံ ယတ္ထ, တံ. သဝိတာတိ ဧတ္ထ တုပစ္စယန္တော. ဥယျာနသလိလက္ကီဠာမဓုပါနရတုဿဝံ ဥယျာနကီဠာသုရာပါနရတိကီဠာသင်္ခါတော ဥဿဝေါ ယတ္ထ, တံ ဝိပ္ပလမ္ဘဝိဝါဟေဟိ ဒါရာဝိယောဂဒါရပရိဂ္ဂဟေဟိ စ ကုမာရောဒယဝဍ္ဎိဟိ ကုမာရုပ္ပတ္တိကုမာရဝဍ္ဎီဟိ စ မန္တဒူတပ္ပယာနာဇိနာယကာဘျူဒယေဟိ နီတိဇာနနပညာ မန္တော, သန္ဓာနကာရကော ဒူတော, ယုဒ္ဓါဘိဂမနံ ပယာနံ, ယုဒ္ဓသင်္ခါတော အာဇိ, သပက္ခနာယကဿ အဘိဝဍ္ဎိသင်္ခါတော အဘျူဒယော စာတိ ဣမေဟိ အလင်္ကတံ သဇ္ဇိတံ အသံခိတ္တ…ပေ… န္တရံ အသံခိတ္တာ ဝိတ္ထာရာ ရသာ သိင်္ဂါရာဒယော အဋ္ဌ ဘာဝါ ရတိဥဿာဟာဒယော စာတိ ဣမေဟိ နိရန္တရံ ဝိတ္ထိဏ္ဏံ ပိယဝုတ္တသုသန္ဓိဘိ သုတိသုဘဂေဟိ ဣန္ဒဝဇိရာဒီဟိ ဝုတ္တေဟိ ပုဗ္ဗာပရသမ္ဗန္ဓပရိစ္ဆေဒတာယ သောဘနာ သန္ဓိ ယေသံ သဂ္ဂါနံ, တေဟိ သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗသ္မိံ ပရိစ္ဆေဒေ ဘိန္နသဂ္ဂန္တေဟိ ဘိန္နသဂ္ဂါ ပရိယောသာနာ ယေသံ, တေဟိ နာတိဝိတ္ထိဏ္ဏသဂ္ဂေဟိ နာတိဝိတ္ထာရသဂ္ဂသင်္ခါတေဟိ ပရိစ္ဆေဒေဟိ ဥပေတံ ယုတ္တံ သာဓွလင်္ကတိ သောဘနာလင်္ကာရဝန္တံ ကဗ္ဗံ လောကရဉ္ဇကံ တံ သမာနံ ကပ္ပန္တရဋ္ဌာယိ ကပ္ပနိရန္တရဋ္ဌာယိ ကပ္ပန္တရေ ဌာယိ ဝါ ဇာယတေ. ဧတ္ထ မဓုပါနာဒိရဟိတပုရဝဏ္ဏနာဒယောပိ တညူနံ စိတ္တံ အာရာဓေတိ စေ, တံပျဒုဋ္ဌံ. ဝုတ္တဉှိ – Itihāsakathubbhūtaṃ là nương tựa vào câu chuyện đã được kể trong quá khứ, hoặc santasannissayampi cũng là nương tựa vào những người tốt đẹp, tức là nương tựa vào hạnh của vua, v.v. Catuvaggaphalāyattaṃ là phụ thuộc vào kết quả của bốn phạm trù: Pháp là nguyên nhân của hạnh phúc thế gian và siêu thế; Lợi là sự tích lũy kiến thức, đất đai, v.v., và sự bảo vệ những gì đã tích lũy; Dục được gọi là năm dục trưởng dưỡng dẫn đến cõi khổ; và Giải thoát là nguyên nhân chấm dứt mọi khổ đau. Caturodāttanāyakaṃ là nơi có nhân vật chính catura tức tài giỏi, do sở hữu năng lực nhiệt tâm, năng lực mưu lược, và năng lực uy quyền; và udātta tức cao thượng, vĩ đại, do sở hữu sự bố thí vượt trội, v.v.; nhân vật chính có thể là phe mình hoặc phe địch. Puraṇṇavutuselindu-savitūdayavaṇṇanaṃ là nơi có sự miêu tả những điều này: pura là thành phố, aṇṇava là đại dương, utu là các mùa như mùa đông, mùa xuân, v.v., sela là núi, indusavitūdaya là sự mọc của mặt trăng và mặt trời. Ở đây, từ savitā có hậu tố tu. Uyyānasalilakkīḷāmadhupānaratussavaṃ là nơi có lễ hội được gọi là cuộc vui trong vườn, uống rượu, và trò chơi ái ân. Vippalambhavivāhehi là với sự chia ly vợ và sự cưới vợ. Kumārodayavaḍḍhihi là với sự sinh ra của hoàng tử và sự trưởng thành của hoàng tử. Mantadūtappayānājināyakābhyūdayehi là với những điều này: manta là trí tuệ biết chính sách, dūta là người hòa giải, payāna là ra trận, āji được gọi là trận chiến, abhyūdaya được gọi là sự thịnh vượng của nhân vật chính phe mình; (tác phẩm) được trang hoàng, tô điểm bởi những điều này. Asaṃkhitta… nirantaraṃ là liên tục, rộng khắp với những điều này: asaṃkhittā là không rút gọn, tức là chi tiết; rasā là tám vị như tình ái, v.v.; bhāvā là các tình như hoan hỷ, nhiệt tâm, v.v. Piyavuttasusandhibhi là với các chương có mối nối tốt đẹp do sự phân chia mối liên hệ trước sau, bằng các thể thơ dễ nghe như Indavajirā, v.v. Sabbattha bhinnasaggantehi là ở khắp nơi, trong mọi phân đoạn, với các chương có phần kết thúc khác nhau. Nātivitthiṇṇasaggehi là được phú cho, được kết hợp với các phân đoạn được gọi là các chương không quá dài dòng. Sādhvalaṅkati là có sự trang hoàng tốt đẹp. Thi phẩm làm vui lòng thế gian, khi như vậy, nó trở nên kappantaraṭṭhāyi, tức là tồn tại liên tục qua các kiếp, hoặc tồn tại trong một kiếp khác. Ở đây, nếu sự miêu tả thành phố, v.v. mà không có việc uống rượu, v.v. cũng làm hài lòng tâm của người sành sỏi, thì điều đó cũng không có lỗi. Vì đã được nói rằng: ‘‘ကဗ္ဗံ [Pg.24] န ဒုဿတင်္ဂေဟိ, နျူနမပျတြ ကေဟိစိ; ဗန္ဓင်္ဂသမ္ပဒါ တညူ, ကာမမာရာဓယန္တိ စေ’’တိ. “Thi phẩm không bị lỗi, dù thiếu một vài yếu tố trong số này; nếu sự hoàn hảo của các yếu tố cấu thành làm hài lòng người sành sỏi theo ý muốn.” တဿတ္ထော – အတြ ဣမေသု ကဗ္ဗင်္ဂေသု မဇ္ဈေ ကေဟိစိ အင်္ဂေဟိ ကေဟိစိ အဝယဝေဟိ နျူနမပိ ဦနမပိ, နိသဒ္ဒေါတြတဗ္ဘာဝေ. ကဗ္ဗံ န ဒုဿတိ, တံ ပန အဒုဿနံ ဗန္ဓင်္ဂသမ္ပဒါ ရစိတပုရဝဏ္ဏနာဒိအင်္ဂသမ္ပဒါ တညူ ကဗ္ဗညူ ဇနေ ကာမံ ဣစ္ဆာနုရူပံ စေ အာရာဓယန္တိ, ဧဝံ သန္တေ ဘဝတိ. ပုနပိ နာယကဝဏ္ဏနာသု သပက္ခနာယကံ ဝဏ္ဏေတွာ တေန နိရာကရဏဘာဝမ္ပိ. နော စေ, ပစ္စတ္ထိကံ ဝဏ္ဏေတွာ အတ္တနော နာယကေန တဿာဘိဘဝနမ္ပိ ဝဏ္ဏေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝုတ္တဉှိ – Ý nghĩa của nó là: atra imesu kabbaṅgesu majjhe kehici aṅgehi kehici avayavehi nyūnamapi là dù thiếu sót, dù không đủ một vài yếu tố, một vài thành phần trong số các yếu tố của thi phẩm này; từ ni ở đây có nghĩa là như vậy. Thi phẩm không bị lỗi. Tuy nhiên, sự không lỗi đó xảy ra khi sự hoàn hảo của các yếu tố cấu thành, tức là sự hoàn hảo của các yếu tố như miêu tả thành phố đã được sáng tác, làm hài lòng người sành sỏi, người biết thi phẩm, theo ý muốn, theo sở thích. Lại nữa, trong các miêu tả về nhân vật chính, sau khi miêu tả nhân vật chính phe mình, cũng (có thể miêu tả) tình trạng bị người đó bác bỏ. Nếu không, sau khi miêu tả kẻ thù, cũng nên miêu tả sự chế ngự kẻ đó bởi nhân vật chính của mình. Vì đã được nói rằng: ‘‘ဂုဏတော ပဌမံ ဝတွာ, နာယကံ တေန သတ္တုနော; နိရာကရဏမိစ္စေသ, မဂ္ဂေါ ပကတိသုန္ဒရော. “Trước hết, nói về nhân vật chính từ phương diện đức hạnh, rồi mong muốn sự bác bỏ kẻ thù bởi người đó; con đường này vốn dĩ tốt đẹp.” ဝံသဝီရသုတာဒီနိ, ဝဏ္ဏယိတွာ ရိပုဿပိ; တဇ္ဇယာ နာယကုက္ကံသ-ကထနဉ္စ သုခေတိ နော’’တိ. “Sau khi miêu tả dòng dõi, sự anh hùng, học thức, v.v. của cả kẻ thù, việc kể về sự ưu việt của nhân vật chính qua chiến thắng kẻ đó cũng làm chúng ta hài lòng.” ၈. 8. ဗန္ဓော စ နာမ သဒ္ဒတ္ထာ, သဟိတာ ဒေါသဝဇ္ဇိတာ; ပဇ္ဇဂဇ္ဇဝိမိဿာနံ, ဘေဒေနာ’ယံ တိဓာ ဘဝေ. “Và cái gọi là cấu trúc (bandha) là từ và nghĩa đi cùng nhau, không có lỗi; nó có ba loại, theo sự phân biệt của thơ, văn xuôi, và hỗn hợp.” ၈. ဧဝမေတေဟိ သောတုဇနသမုဿာဟနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ကတ္တုမိစ္ဆိတဗန္ဓောတိ ဝုတ္တံ ဗန္ဓဿ လက္ခဏံ ကတ္တုမာရဘတေ ‘‘ဗန္ဓော စာ’’တိအာဒိ. ဒေါသဝဇ္ဇိတာ ဒေါသေဟိ သဒ္ဒနိဿိတေဟိ, အတ္ထနိဿိတေဟိ စ ဝိရောဓေဟိ ဝဇ္ဇိတာ ပရိစ္စတ္တာ, တေ ဝါ ဝဇ္ဇိတာ ယေဟိ, သဒ္ဒတ္ထာ သဟိတာ ဧကီဘူတာ. ဝုတ္တလက္ခဏာ ယေဟိ တေ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ သဟိတာ ဝုစ္စန္တိ. သဟိတာနံ ဘာဝေါ သဟဒယဟိလာဒကာရဏံ သာဓျံ သာဟိစ္စံ. ဣတိ ဒေါသဝဇ္ဇိတေ သဟိတေ သဒ္ဒတ္ထေ ပသိဒ္ဓဘာဝေန အနုဝဒိတွာ ဗန္ဓော နာမ သဘာဝဝုတ္တိဝင်္ကဝုတ္တိအလင်္ကာရဝုတ္တိဝသေန တိဝိဓောပီတိ အပ္ပသိဒ္ဓံ ဗန္ဓသရီရံ ဝိဓီယတေ ယထာ ‘‘ယော ကုဏ္ဍလီ, သော ဒေဝဒတ္တော’’တိ. စသဒ္ဒေါဝတ္တဗ္ဗန္တရဿ သမုစ္စယော, ကိဉ္စီတိ အတ္ထော. 8. Sau khi trình bày sự khích lệ đối với thính chúng bằng những điều này như vậy, bây giờ (tác giả) bắt đầu thực hiện đặc tính của thi pháp, là điều đã được nói là thi pháp được mong muốn thực hiện, (bằng câu) bắt đầu là ‘bandho ca’. (Từ) dosavajjitā (có nghĩa là) không có các lỗi lầm, được từ bỏ, được xả ly các lỗi lầm và các sự mâu thuẫn liên quan đến từ ngữ và liên quan đến ý nghĩa; hoặc những từ ngữ và ý nghĩa nào không có các lỗi lầm ấy, được liên kết, được hợp nhất, những từ ngữ và ý nghĩa nào có đặc tính đã được nói đến thì được các vị cổ sư gọi là sahita (liên hợp). Trạng thái của những (từ ngữ và ý nghĩa) được liên hợp, là nguyên nhân làm cho hân hoan tâm hồn của người đồng điệu, là sāhicca (văn chương) cần được thành tựu. Như vậy, sau khi thuật lại theo cách thức phổ thông về từ ngữ và ý nghĩa được liên hợp và không có lỗi lầm, phần cốt lõi của thi pháp tên là bandha được quy định rõ ràng rằng cũng có ba loại theo cách nói tự nhiên, cách nói ẩn dụ, và cách nói trang sức, giống như (câu) ‘người nào có bông tai, người ấy là Devadatta’. Từ ca là sự kết hợp của một điều khác cần được nói, có nghĩa là ‘một vài’. တတ္ထ [Pg.25] ဇာတိဂုဏကြိယာဒဗ္ဗလက္ခဏော သဒ္ဒါနမတ္ထော မုချော စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ. မုချဿတ္ထဿ စတုဗ္ဗိဓတ္တာ တိဝိဓေသု သဒ္ဒေသု တဗ္ဗာစကော စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ ဇာတိသဒ္ဒေါ ဂုဏသဒ္ဒေါ ကြိယာသဒ္ဒေါ ဒဗ္ဗသဒ္ဒေါတိ. တိဝိဓော ဟိ သဒ္ဒေါ ဝါစကော လက္ခဏိကော ဗျဉ္ဇကောတိ ဗျာပါရဘေဒေန. ဗျာပါရော စ နာမ သဒ္ဒဿ’တ္ထပ္ပတီတိကာရိတ္တမေဝ. သော ဟိ တိဝိဓော မုချော လက္ခဏော ဗျဉ္ဇနသဘာဝေါ စေတိ. တတ္ထ ဇာတျာဒိနိရန္တရတ္ထဝိသယော သဒ္ဒဗျာပါရော မုချော. သောယေဝ အဘိဓာတိ ဥစ္စတေ. တံဗျာပါရဝါ အဗျဝဟိတဇာတျာဒိသကေဟိ တမတ္ထံ မုချဘာဝေန ယော ဝဒတိ ဂေါအာဒိကော, သော ဝါစကော. သဒ္ဒန္တရတ္ထဝိသယနိဒ္ဒိဋ္ဌော သဒ္ဒဗျာပါရော လက္ခဏော. သာ ဒုဝိဓာ သုဒ္ဓါ, ဥပစာရမိဿာ စေတိ. တတ္ထ သုဒ္ဓါ ယထာ ‘‘ဂေါ မုစ္စတု, မဉ္စာ ဥဂ္ဃောသေန္တိ, ဂင်္ဂါယံ ဃောသော’’တိ. ဧတ္ထ ဂေါသဒ္ဒေန ဝိသေသနံ ဂေါတ္တသာမညမေဝေါစ္စတေ, န တု ဂေါဗျတ္တိ. ဝုတ္တဉှိ – Trong ấy, ý nghĩa chính yếu của từ ngữ có bốn loại, có đặc tính là chủng loại, phẩm chất, hành động, và thực thể. Do vì ý nghĩa chính yếu có bốn loại, trong ba loại từ ngữ, từ ngữ diễn đạt ý nghĩa ấy có bốn loại là: từ chỉ chủng loại, từ chỉ phẩm chất, từ chỉ hành động, và từ chỉ thực thể. Thật vậy, từ ngữ có ba loại là: từ biểu thị, từ biểu trưng, và từ ám chỉ, do sự khác biệt về tác dụng. Và tác dụng của từ ngữ chính là sự làm cho ý nghĩa được liễu tri. Tác dụng ấy thật có ba loại là: chính yếu, biểu trưng, và có tính cách ám chỉ. Trong ấy, tác dụng của từ ngữ có đối tượng là ý nghĩa trực tiếp về chủng loại v.v... là (tác dụng) chính yếu. Chính tác dụng ấy được gọi là abhidhā (biểu thị). Từ ngữ nào có tác dụng ấy, nói lên ý nghĩa ấy một cách chính yếu bằng chủng loại v.v... trực tiếp của nó, như là (từ) go (con bò) v.v..., từ ngữ ấy là vācaka (từ biểu thị). Tác dụng của từ ngữ được chỉ định bởi đối tượng của ý nghĩa của một từ ngữ khác là lakkhaṇa (biểu trưng). Tác dụng ấy có hai loại là: thuần túy và hỗn hợp với sự chuyển hóa. Trong ấy, (loại) thuần túy giống như ‘cầu mong con bò được giải thoát’, ‘những cái giường đang la hét’, ‘xóm làng ở trên sông Gaṅgā’. Ở đây, bằng từ go, chính tính phổ thông của loài bò được nói đến như là định từ, chứ không phải là cá thể bò. Thật vậy, đã được nói rằng – ‘‘ဝိသေသျံနာဘိဓာ ဂစ္ဆေ, ခီဏသတ္တိ ဝိသေသနေ’’တိ. ‘Sự biểu thị không đi đến đối tượng được định nghĩa, (vì) năng lực đã bị kiệt tận ở định từ.’ သာမညဿ ဗျာပကတ္တာ, အသရီရတ္တာ စ. တတ္ထ ဗန္ဓနမောစနာနိ န သမ္ဘဝန္တီတိ အတ္တနော နိဿယဘူတာ ဂေါဗျတ္တိ အာကဍ္ဎီယတေ, တထာ မဉ္စာနမုဂ္ဃောသနံ န သမ္ဘဝတီတိ အတ္တနော ဥဂ္ဃောသနကြိယာသိဒ္ဓျတ္ထံ မဉ္စသမင်္ဂိနော ပုရိသာ အာကဍ္ဎီယန္တိ. တထာ ဂင်္ဂါသဒ္ဒဝါစ္စဿ ဇလပ္ပဝါဟဿ ဃောသပ္ပတျာကရတာ န သမ္ဘဝတီတိ ဂင်္ဂါသဒ္ဒေါ အတ္တနောဘိဓေယျဿောဒကပ္ပဝါဟဿ နိကဋံ တဋံ လက္ခေတိ. ဥပစာရဿာနေကပ္ပကာရတ္တာ ဥပစာရမိဿာ လက္ခဏာပျနေကဓာ သိယာ. ယထာ ကတ္ထစိ ကာရဏေ ကာရီယမုပစရိယတေ, ယထာ ‘‘အာယု ဃတ’’န္တိ. ကတ္ထစိ ကာရဏကာရိယာနမဘေဒေါ ယထာ ‘‘အာယုယေဝေဒ’’န္တိ. ကတ္ထစိ [Pg.26] ဥပမာနေ ဥပမေယျမုပစရီယတေ, ယထာ ‘‘ဂေါ ဗာဟိကော’’တိ. ကတ္ထစိ အဘေဒေါ တေသံ, ယထာ ‘‘ဂေါယေဝါယ’’န္တိ. ကတ္ထစိ တဒါဓာရတာယ တံဗျပဒေသော, ယထာ ‘‘ပဒီပဋ္ဌာ ကပလ္လိကာ ပဒီပေါ’’တိ. ကတ္ထစိ တံကမ္မသမ္ဗန္ဓာ တံဗျပဒေသော, ယထာ ‘‘အဝဍ္ဎကီပိ ဝဍ္ဎကီ အယ’’န္တိ. ကတ္ထစိ သံသာမိသမ္ဗန္ဓာ, ယထာ ‘‘ရာဇသမ္ဗန္ဓီ ပုရိသော ရာဇာယ’’န္တိ. ကတ္ထစိ အဝယဝေ သမုဒါယဗျပဒေသော, ယထာ ‘‘ပဋေကဒေသေ ပဋသဒ္ဒေါ’’ ဣစ္စာဒိ. Do vì tính phổ biến và do vì tính vô thể của tính phổ thông. Trong ấy, sự trói buộc và sự giải thoát không thể xảy ra (đối với tính phổ thông), nên cá thể bò là nền tảng của chính nó được thu hút; tương tự như vậy, sự la hét của những cái giường không thể xảy ra, nên những người đàn ông có mặt trên giường được thu hút để thành tựu hành động la hét của chính nó. Tương tự như vậy, sự làm nơi nương tựa cho xóm làng không thể xảy ra đối với dòng nước là đối tượng được biểu thị của từ gaṅgā, nên từ gaṅgā biểu trưng cho bờ sông ở gần dòng nước là đối tượng được biểu thị của chính nó. Do vì sự chuyển hóa có nhiều loại, nên (tác dụng) biểu trưng hỗn hợp với sự chuyển hóa cũng có thể có nhiều cách. Ví dụ, ở một nơi, kết quả được chuyển hóa nơi nguyên nhân, ví dụ ‘mỡ sữa là tuổi thọ’. Ở một nơi, có sự không khác biệt của nguyên nhân và kết quả, ví dụ ‘chính điều này là tuổi thọ’. Ở một nơi, đối tượng so sánh được chuyển hóa nơi vật tiêu biểu để so sánh, ví dụ ‘người Bāhika là con bò’. Ở một nơi, có sự không khác biệt của chúng, ví dụ ‘người này chính là con bò’. Ở một nơi, có sự chỉ định ấy do tính làm nền tảng của nó, ví dụ ‘cái đĩa là nơi đứng của ngọn đèn là ngọn đèn’. Ở một nơi, có sự chỉ định ấy do sự liên quan đến hành động của nó, ví dụ ‘người này là thợ mộc, dù không phải là thợ mộc’. Ở một nơi, do sự liên quan giữa chủ và vật sở hữu, ví dụ ‘người đàn ông có liên quan đến đức vua là đức vua’. Ở một nơi, có sự chỉ định toàn thể nơi một bộ phận, ví dụ ‘từ paṭa (vải) cho một phần của tấm vải’, v.v... လက္ခဏာယ နိဿယော သဒ္ဒေါ လက္ခဏိကော. ဗျဉ္ဇနသဘာဝေါ ပန ပရပရိယာယော သဒ္ဒဿ တတိယော ဗျာပါရော. တဿ နိဿယော သဒ္ဒေါ ဗျဉ္ဇနကော. ဣစ္စေတံ တိဏ္ဏံ သဒ္ဒါနံ ဝသေန အတ္ထောပိ တိဝိဓော ဟောတိ ဝါစ္စော လက္ခဏိယော ဗျင်္ဂျောတိ. တတ္ထ ဗျင်္ဂျောယေဝတ္ထော ဗန္ဓသတ္ထာ ဝုစ္စတေ. တေနေဝ ပဓာနဗျင်္ဂျော ဗန္ဓော ဥတ္တမော, အပဓာနဗျင်္ဂျော မဇ္ဈိမော, အဗျင်္ဂျော အဓမော, ဗျင်္ဂျေန ဝိနာ ဗန္ဓော နိဇ္ဇီဝေါ သိယာတိ ပုဗ္ဗာစရိယာနံ ပဝတ္တိ, သဘာဝဝုတ္တိ ဗန္ဓောပိ တု နိဇ္ဇီဝေါတိ နာသင်္ကနီယော. ယသ္မာ ကဝီနံ လောကဝေါဟာရကောသလ္လံ သဘာဝဝုတ္တိယေဝ ဂမေတိ. ယော ဟိ သကလလောကဋ္ဌိတိံ န ဇာနာတိ, သော ကဝိယေဝ န ဟောတီတိ. Từ ngữ là nền tảng cho (tác dụng) biểu trưng là lakkhaṇika (từ biểu trưng). Còn tính cách ám chỉ là tên gọi khác, là tác dụng thứ ba của từ ngữ. Từ ngữ là nền tảng của tác dụng ấy là byañjanaka (từ ám chỉ). Như vậy, theo ba loại từ ngữ này, ý nghĩa cũng có ba loại là: được biểu thị, được biểu trưng, và được ám chỉ. Trong ấy, chính ý nghĩa được ám chỉ được gọi là linh hồn của thi pháp. Chính vì thế, thi pháp có ý nghĩa được ám chỉ là chính yếu thì là (loại) thượng đẳng; có ý nghĩa được ám chỉ là phụ thuộc thì là (loại) trung bình; không có ý nghĩa được ám chỉ thì là (loại) hạ đẳng. ‘Không có ý nghĩa được ám chỉ, thi pháp sẽ trở nên vô hồn’ là truyền thống của các vị cổ sư. Tuy nhiên, không nên nghi ngờ rằng thi pháp theo cách nói tự nhiên cũng là vô hồn. Bởi vì, chính cách nói tự nhiên truyền đạt sự khéo léo về quy ước thế gian của các thi sĩ. Thật vậy, người nào không biết toàn bộ tình trạng của thế gian, người ấy không phải là thi sĩ. အထေတ္ထ တိဝိဓမ္ပိ အတ္ထံ တာဒိသဇနာဝဗောဓတ္ထံ သမုဒါဟရိဿာမ ‘‘မုနိန္ဒဝဒနမ္ဘောဇေ’’တျာဒိ. ဧတ္ထ ဝါဏီသဒ္ဒဿ သဒ္ဓမ္မသင်္ခါတော အတ္ထော ဝါစ္စတ္ထော. ဝါဏီ နာမ စေတနာ, တဿံ ယာဝ ဒေဝတတ္ထံ နာရောပျတေ, တာဝ တပ္ပတီ အတ္တနော မနောသမ္ပီဏနအာသီသနာ န သံဂစ္ဆတီတိ ဝါကျသာမတ္ထိယာယေဝ ဝါဏိယံ သာယမောစိတျဘေဒေန ဒေဝတာသဒ္ဒဿ အာရောပိတောတ္ထော လက္ခဏိယော. တထာ ဝဒနသဒ္ဒဿာပိ မုခံ ဝါစ္စတ္ထော. အမ္ဘောဇသဒ္ဒဿ သမာရောပိတောတ္ထော လက္ခဏိယော. မနောသမ္ပီဏနဿ တု အညထာ အနုပပတ္တိယာ ပဿဒ္ဓျာဒိက္ကမေန ယထာဘူတာဝဗောဓသမ္ဘဝါ အနာယာသေန [Pg.27] ဝိစိတ္တာနေကသဒ္ဒတ္ထပဋိဘာနေန ဂန္ထပရိသမတ္တိသင်္ခါတာ ယထိစ္ဆိတတ္ထနိပ္ဖတ္တိ ဟောတေဝ, အယံ ဗျင်္ဂျတ္ထော. တဗ္ဗာစကာ သဒ္ဒါ ဝါစကလက္ခဏိကဗျဉ္ဇကာ ဟောန္တီတိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ သဒ္ဒတ္ထဝိစာရော ဂန္တဗ္ဗော. Bây giờ, ở đây, chúng tôi sẽ nêu lên ví dụ để làm cho những người như vậy liễu tri cả ba loại ý nghĩa, (bằng câu) bắt đầu là ‘munindavadanambhoje’. Ở đây, ý nghĩa được gọi là Chánh Pháp của từ vāṇī là ý nghĩa được biểu thị. Vāṇī tên là tác ý; trong khi ý nghĩa về thiên nữ chưa được áp đặt lên nó, thì sự mong mỏi về sự hài lòng trong tâm của chính mình không được phù hợp. Do đó, chính do năng lực của câu văn, ý nghĩa được áp đặt từ từ devatā (thiên nữ) lên từ vāṇī, do sự khác biệt về sự thích hợp của nó, là ý nghĩa được biểu trưng. Tương tự như vậy, ý nghĩa được biểu thị của từ vadana cũng là gương mặt. Ý nghĩa được đồng áp đặt từ từ ambhoja (hoa sen) là ý nghĩa được biểu trưng. Nhưng do sự hài lòng trong tâm không thể giải thích được theo cách khác, nên sự thành tựu ý nghĩa mong muốn, được gọi là sự hoàn tất tác phẩm, chắc chắn xảy ra một cách không khó nhọc, do sự xuất hiện của nhiều từ ngữ và ý nghĩa đa dạng, do sự có thể liễu tri đúng như thật theo trình tự của sự an tịnh v.v... Đây là ý nghĩa được ám chỉ. Các từ ngữ diễn đạt các ý nghĩa ấy là từ biểu thị, từ biểu trưng, và từ ám chỉ. Như vậy, sự khảo sát về từ ngữ và ý nghĩa cần được thực hiện ở mọi nơi. တမေဝံ ယထာဝုတ္တဗန္ဓသရီရံ ကတိဝိဓမိစ္စာဟ ‘‘ပဇ္ဇေ’’စ္စာဒိ. အယံ ယထာဝုတ္တော ဗန္ဓော ဗန္ဓသရီရံ တိဓာ ဘဝေ တိပ္ပကာရေန သိယာ, နာဓိကံ နာပျူနံ. ကထံ? ပဇ္ဇဂဇ္ဇဝိမိဿာနံ ဘေဒေန ပဇ္ဇသဘာဝါဒီနံ ဝိသေသေန တိဓာ ဘဝေတိ ပကတံ. တတ္ထ ပဇ္ဇံ နာမ အမှေဟိယေဝ ဝိရစိတဝုတ္တောဒယာချေ ဆန္ဒသိ နိရူပိတာ ဝုတ္တဇာတိပ္ပဘေဒါ စတုပ္ပဒိကတ္ထာ နိရူပိတော မုတ္တကာဒိပိ ဝုတ္တဇာတိပ္ပကာရောယေဝ. တေနေဝေတ္ထ တေသမဒဿနံ. တေသု ဧကဂါထာ နိဋ္ဌိတတ္ထာ သပ္ပဓာနာ ဂါထန္တရာနိရပေက္ခာ မုတ္တကံ, ဧကကြိယာဒါနေန အညမညသာပေက္ခာ နိဋ္ဌိတတ္ထာ ပစ္စေကံ အနိဋ္ဌိတတ္ထာ ဂါထာ ကုလကံ, နာနာဘိတ္တိယော ဘိန္နကိရိယော သပ္ပဓာနာ ဂါထာ ကောသော ဝိယ ဌပိတာ ကောသော, ဧကဘိတ္တိပဒေါသာဒိကံ ဝဏ္ဏေတုံ သမုဒါယေန ပဝတ္တာ ဘိန္နကြိယာ ဂါထာ သံဃာတော, သောပိ စတုဗ္ဗိဓော ပဇ္ဇပ္ပကာရော ယထာဝုတ္တသဂ္ဂဗန္ဓောဝါတိ ဝိညာတဗ္ဗံ. ဂဇ္ဇံ နာမ ပါဒသန္နိဋ္ဌာနရဟိတော သျာဒျန္တတျာဒျန္တပ္ပဗန္ဓော. တဿ တု ဒွေ ပကာရာ အာချာယိကာ, ကထာတိ. ဝိမိဿံ ပဇ္ဇဂဇ္ဇမယံ နာဋကပ္ပကရဏာဒိ, စမ္ပူ ဇာတကမာလာဒိကာ စ. Thể cách cấu trúc đã được nói đến như vậy có bao nhiêu loại? (Tác giả) nói: ‘pajje’ v.v... Cấu trúc này, thể cách cấu trúc đã được nói đến, có thể là ba loại, theo ba cách, không nhiều hơn, không ít hơn. Như thế nào? Do sự khác biệt của vận văn (pajja), văn xuôi (gajja), và hỗn hợp (vimissa), do sự đặc thù của bản chất vận văn v.v..., nó trở thành ba loại, đó là điều được đề cập. Trong đó, vận văn (pajja) là các loại thể vận luật có bốn câu đã được trình bày trong thi pháp học tên là Vuttodaya do chính chúng tôi sáng tác, và các loại thể vận luật như muttaka v.v... cũng đã được trình bày. Do đó, chúng không được trình bày ở đây. Trong số đó: một bài kệ đơn lẻ, có ý nghĩa hoàn chỉnh, là chính, không phụ thuộc vào bài kệ khác, là muttaka. Các bài kệ có ý nghĩa hoàn chỉnh (khi đi cùng nhau), phụ thuộc lẫn nhau qua một động từ chung, nhưng mỗi bài kệ riêng lẻ thì ý nghĩa không hoàn chỉnh, là kulaka. Các bài kệ chính, có chủ đề khác nhau, động từ khác nhau, được sắp đặt như một kho tàng (koso), là koso. Các bài kệ có động từ khác nhau, được tiến hành như một tập hợp để mô tả một chủ đề duy nhất như buổi chiều tối v.v..., là saṅghāto. Bốn loại vận văn này cũng nên được hiểu là cấu trúc chương đoạn (saggabandho) đã được nói đến. Văn xuôi (gajja) là một tác phẩm không có sự sắp đặt theo câu cú. Nó có hai loại: ākhyāyikā và kathā. Hỗn hợp (vimissa) là sự kết hợp giữa vận văn và văn xuôi, như kịch (nāṭaka), prakaraṇa v.v..., và campū, jātakamālā v.v... ၈. ဣဒါနိ သဉ္ဇာနနာဘိလာသီနံ အလင်္ကာရနိဿိတံ ဗန္ဓသရီရံ, သောဝ ဗန္ဓောတိ အဓိကတံ, ‘‘ယော ကုဏ္ဍလီ, သော ဒေဝဒတ္တော’’တိ ပသိဒ္ဓကုဏ္ဍလိတ္တာနုဝါဒေန အပ္ပသိဒ္ဓဿ ဒေဝဒတ္တတ္တဝိဓာနံ ဝိယ ဒဿေန္တော ‘‘ဗန္ဓော’’စ္စာဒိမာဟ. တတ္ထ ဗန္ဓော နာမ စ ဗန္ဓနံ ပန. ဒေါသဝဇ္ဇိတာ သဒ္ဒတ္ထနိဿိတဒေါသေဟိ ပရိစ္စတ္တာ, တေ ဝါ ဝဇ္ဇိတာ ဧတေဟိ တာဒိသာ. သဟိတာ အညမညာနုရူပတ္ထေန သဟဘာဝံ ဂတာ. သဒ္ဒတ္ထာ သဒ္ဒေါ, [Pg.28] အတ္ထော စ. ဧဝံပကာရေဟိ တု ဤဒိသသဒ္ဒတ္ထာနံ ဝိညူနံ တုဋ္ဌိဇနကအညမညာနုရူပဂုဏသဟိတာနံ ဘာဝေါတိ ဝစနတ္ထေန ‘‘သာဟိစ္စ’’မိတိ ဝဒန္တိ. သဒ္ဒတ္ထာတိ ဧတ္ထ သဒ္ဒတ္ထာနံ ကိံ နာနာကရဏန္တိ? သဒ္ဒေါ ပန အတ္ထပ္ပတီတိယံ အတ္တနော မုချဗျာပါရံ လက္ခဏဗျာပါရံ ဗျဉ္ဇနသဘာဝဗျာပါရဉ္စေတိ တိဝိဓံ ဗျာပါရဘေဒေန. ကမတော ဝါစကော လက္ခဏိကော ဗျဉ္ဇနကော စေတိ တိဝိဓော. တထာ အတ္ထောပိ ဝါစ္စော လက္ခဏိယော ဗျင်္ဂျော စေဘိ တိဝိဓော. အတြ တု ဝါစကော သဒ္ဒေါ အတ္တနာ ဒီပေတဗ္ဗမုချတ္ထဿ ဇာတိဂုဏကြိယာဒဗ္ဗဘေဒေန စတုဗ္ဗိဓတ္တာ သယမ္ပိ ဇာတိဂုဏကြိယာဒဗ္ဗသဒ္ဒဝသေန စတုဗ္ဗိဓော. ဝါစကသဒ္ဒဿ မုချဗျာပါရော ‘‘အဘိဓာ’’တိ စ ဝေါဟရီယတိ. သော မုချဗျာပါရော ဇာတျာဒီဟိ အဗျဝဟိတတ္ထေဝ ဝတ္တတေ. တထာ ဟိ ‘‘ဂေါ နီလံ ပါစကော ဝိသာဏိ’’စ္စာဒေါ ဂေါအာဒိသဒ္ဒါနံ မုချဗျာပါရော ဂေါပိဏ္ဍနီလပဋပါစကကတ္တုသိင်္ဂီတိ ဒဗ္ဗာနံ ဝိသေသနဘူတဇာတိဂုဏကြိယာဒဗ္ဗေသွေဝ ပဝတ္တတိ, န ပန ဇာတျာဒီနံ နိဿယဘူတဂေါပိဏ္ဍာဒီသူတိ. ဝုတ္တံ ဟိ– 8. Bây giờ, đối với những người mong muốn hiểu biết, (tác giả) trình bày thể cách cấu trúc dựa trên các tu từ pháp, và cấu trúc đó chính là sự liên kết, bằng cách nói ‘bandho’ v.v..., giống như việc xác định bản chất Devadatta của người đã được xác định qua việc nhắc lại bản chất đeo hoa tai nổi tiếng (của anh ta) trong câu ‘người đeo hoa tai chính là Devadatta’. Trong đó, cấu trúc (bandho) chính là sự liên kết. (Nó) không có lỗi, tức là được từ bỏ các lỗi liên quan đến từ và nghĩa, hoặc các lỗi bị từ bỏ bởi chúng. (Chúng) hài hòa, tức là đã đạt đến trạng thái đồng hành do sự tương hợp lẫn nhau. Từ và nghĩa (saddatthā) là từ (saddo) và nghĩa (attho). Do ý nghĩa của câu nói rằng ‘đó là trạng thái của những từ và nghĩa như vậy, vốn hài hòa với các phẩm chất tương hợp lẫn nhau, làm vui lòng người có trí’, nên người ta gọi là ‘sāhicca’ (văn học). Ở đây, trong ‘từ và nghĩa’, sự phân biệt giữa từ và nghĩa là gì? Từ, trong việc truyền đạt ý nghĩa, có ba loại chức năng khác nhau: chức năng chính, chức năng chỉ định, và chức năng gợi ý. Theo thứ tự, (từ) có ba loại: biểu thị, chỉ định, và gợi ý. Tương tự, nghĩa cũng có ba loại: nghĩa được biểu thị, nghĩa được chỉ định, và nghĩa được gợi ý. Ở đây, từ biểu thị, do ý nghĩa chính mà nó phải làm sáng tỏ có bốn loại khác nhau là chủng loại, phẩm chất, hành động, và thực thể, nên bản thân nó cũng có bốn loại theo từ chỉ chủng loại, phẩm chất, hành động, và thực thể. Chức năng chính của từ biểu thị cũng được gọi là ‘abhidhā’ (biểu thị). Chức năng chính đó chỉ hoạt động trong ý nghĩa không bị ngăn cách bởi chủng loại v.v... Cụ thể, trong các ví dụ như ‘go’ (bò), ‘nīlaṃ’ (màu xanh), ‘pācako’ (người nấu ăn), ‘visāṇi’ (có sừng), chức năng chính của các từ ‘go’ v.v... chỉ diễn ra trong chủng loại, phẩm chất, hành động, và thực thể, vốn là đặc tính của các thực thể như cá thể bò, tấm vải xanh, người nấu ăn, con vật có sừng, chứ không phải trong các cá thể bò v.v... vốn là nơi nương tựa của chủng loại v.v... Vì đã được nói rằng: ‘‘ဝိသေသျံ နာဘိဓာ ဂစ္ဆေ, ခီဏသတ္တိ ဝိသေသနေ’’တိ. ‘Chức năng biểu thị không đến được đối tượng được đặc tả, (vì) năng lực của nó đã cạn kiệt ở đặc tính’. တဿတ္ထော – ဝိသေသနေ ဝိသေသနဘူတဇာတျာဒိမှိ ခီဏသတ္တိ ခီဏဗျာပါရဝတီ အဘိဓာ မုချဗျာပါရောဝ ဝိသေသျံ ဒဗ္ဗံ န ဂစ္ဆေ န ပါပုဏာတီတိ. Ý nghĩa của câu đó là: Chức năng biểu thị, tức là chức năng chính, có chức năng đã cạn kiệt ở đặc tính, tức là ở chủng loại v.v... vốn là đặc tính, thì không đến được, không đạt tới được thực thể là đối tượng được đặc tả. ဇာတျာဒီနံ နိဿယဂေါပိဏ္ဍာဒိကံ အဘိဓာ န ဝဒတိ စေ, ဧဝဉ္စ သတိ ‘‘ဂေါ ဂစ္ဆတိ, နီလံ နိဝါသေတိ, ပါစကော အာဂစ္ဆတိ, သိင်္ဂီ ဓာဝတိ’’စ္စာဒီသု ဇာတျာဒိဝိသိဋ္ဌဂေါပိဏ္ဍာဒီနံ ဂေါအာဒိသဒ္ဒဿ ကထံ ဝါစကတ္တံ ယုဇ္ဇတီတိ? ဒဗ္ဗာဓီနဇာတိဂုဏာဒီသု ဝုတ္တေသု တဗ္ဗိသိဋ္ဌဿ ဒဗ္ဗဿ ပရိယာယတော ဝါစကတ္တာ. နိပ္ပရိယာယတော ပန သုဒ္ဓလက္ခဏဗျာပါရဿေဝ ဝိသယော. လက္ခဏဗျာပါရောပိ သုဒ္ဓေါ ဥပစာရမိဿောတိ ဒုဝိဓော. [Pg.29] တတ္ထ သုဒ္ဓေါ လက္ခဏဗျာပါရော ဇာတျာဒိဝဇ္ဇိတတ္ထဝိသယော. တထာ ဟိ ‘‘ဂေါ ဂစ္ဆတိ, နီလံ နိဝါသေတိ, ပါစကော အာဂစ္ဆတိ, သိင်္ဂီ ဓာဝတိ, မဉ္စာ ဥဂ္ဃောသေန္တိ, ဂင်္ဂါယံ ဃောသော’’တျာဒီသု ဇာတိဂုဏကြိယာသိင်္ဂဒဗ္ဗမဉ္စဂင်္ဂါဒီနံ ဂမနာဒီဟိ ယောဂါသမ္ဘဝတော ဇာတိဂုဏာဒယော အတိက္ကမ္မ ယထာက္ကမံ ဂမနနိဝါသနအာဂမနဓာဝနဥဂ္ဃောသနဃောသာဒီနံ နိဿယဘူတဂေါပိဏ္ဍာဒယော ပရာမသတိ. Nếu chức năng biểu thị không nói đến cá thể bò v.v... là nơi nương tựa của chủng loại v.v..., trong trường hợp như vậy, làm thế nào mà tính biểu thị của từ ‘go’ v.v... đối với cá thể bò v.v... được đặc trưng bởi chủng loại v.v... lại hợp lý trong các câu như ‘con bò đi’, ‘mặc đồ xanh’, ‘người nấu ăn đến’, ‘con vật có sừng chạy’? Do tính biểu thị một cách gián tiếp đối với thực thể được đặc trưng bởi những điều đó, khi chủng loại, phẩm chất v.v... phụ thuộc vào thực thể được nói đến. Tuy nhiên, một cách trực tiếp, đó là đối tượng của chính chức năng chỉ định thuần túy. Chức năng chỉ định cũng có hai loại: thuần túy và hỗn hợp với ẩn dụ. Trong đó, chức năng chỉ định thuần túy có đối tượng là ý nghĩa không có chủng loại v.v... Cụ thể, trong các ví dụ như ‘con bò đi’, ‘mặc đồ xanh’, ‘người nấu ăn đến’, ‘con vật có sừng chạy’, ‘các cái giường la hét’, ‘xóm làng trên sông Hằng’, do không thể có sự liên kết của chủng loại, phẩm chất, hành động, thực thể sừng, giường, sông Hằng v.v... với việc đi lại v.v..., (ý nghĩa) vượt qua chủng loại, phẩm chất v.v... và theo thứ tự tham chiếu đến các cá thể bò v.v... là nơi nương tựa của việc đi, mặc, đến, chạy, la hét, và xóm làng. မိဿော တု ဥပစာရဘေဒေန ဗဟုဝိဓော. တထာ ဟိ ကတ္ထစိ ကာရဏေ ကာရိယမုပစရီယတေ, ယထာ ‘‘အာယုဃတ’’န္တိ, ဧတ္ထ အာယုဝဍ္ဎနကာရဏဘူတေ ဃတေ ကာရိယဘူတအာယုနော ဝေါဟာရော အာရောပိတော ဟောတိ. ဥပရိပိ ဥပစာရော ယထာယောဂံ ယောဇေတဗ္ဗော. အတံသဘာဝေ ဟိ တံသဘာဝါရောပနံ ဥပစာရော. ကတ္ထစိ ကာရဏကာရိယာနမဘေဒေါ, ယထာ ‘‘အာယုယေဝ ဃတ’’န္တိ. ကတ္ထစိ ဥပမေယျဥပမာနောပစာရော, ယထာ ‘‘ဂေါ ဗာဟိကော’’တိ. ကတ္ထစိ ဥပမာနဥပမေယျာနမဘေဒေါ, ယထာ ‘‘ဂေါယေဝါယံ ဗာဟိကော’’တိ. ကတ္ထစိ တဒါဓာရတာယ တဒူပစာရော, ယထာ ‘‘ပဒီပဋ္ဌာ ကပလ္လိကာ ပဒီပေါ’’တိ. ကတ္ထစိ ကြိယာသမ္ဗန္ဓေန တံဗျပဒေသော, ယထာ ‘‘အဝဍ္ဎကီပိ ဝဍ္ဎကီ အယ’’န္တိ. ကတ္ထစိ သံသာမိသမ္ဗန္ဓေန တံဗျပဒေသော, ယထာ ‘‘ရာဇဝလ္လဘောပိ ရာဇာ အယ’’န္တိ. ကတ္ထစိ အဝယဝေ သမုဒါယဗျပဒေသော, ယထာ ‘‘ပဋော ဒဍ္ဎော’’တိ. ဣမိနာ မုခေန ဥပစာရဘေဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဗျဉ္ဇနသဘာဝဗျာပါရော ဧဝ ‘‘ဓန’’န္တိ စ ဝုစ္စတိ, တဿ တတိယဗျာပါရဿ ဝိသယော တာဒိသဝါကျမေဝ ဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. Còn thể hỗn hợp thì có nhiều loại do sự khác biệt của ẩn dụ. Thật vậy, ở một vài nơi, hiệu quả được ẩn dụ cho nguyên nhân, như trong câu ‘mỡ sữa là tuổi thọ’. Ở đây, cách dùng từ ‘tuổi thọ’ vốn là hiệu quả được gán cho mỡ sữa vốn là nguyên nhân làm tăng trưởng tuổi thọ. Hơn nữa, ẩn dụ nên được áp dụng một cách thích hợp. Vì rằng, ẩn dụ là sự áp đặt bản chất của một sự vật lên một sự vật không có bản chất ấy. Ở một vài nơi, có sự không khác biệt giữa nguyên nhân và hiệu quả, như trong câu ‘mỡ sữa chính là tuổi thọ’. Ở một vài nơi, có ẩn dụ vật được so sánh bằng vật so sánh, như trong câu ‘người Bāhika là con bò’. Ở một vài nơi, có sự không khác biệt giữa vật so sánh và vật được so sánh, như trong câu ‘người Bāhika này chính là con bò’. Ở một vài nơi, có ẩn dụ dựa trên vật chứa đựng, như trong câu ‘cái đĩa đèn là ngọn đèn’. Ở một vài nơi, có sự chỉ định dựa trên mối liên hệ với hành động, như trong câu ‘người này là thợ mộc dù không phải là thợ mộc’. Ở một vài nơi, có sự chỉ định dựa trên mối liên hệ chủ-tớ, như trong câu ‘người này là vua dù chỉ là người được vua yêu mến’. Ở một vài nơi, có sự chỉ định toàn thể cho một bộ phận, như trong câu ‘tấm vải bị cháy’. Theo cách này, sự khác biệt của ẩn dụ cần được hiểu rõ. Chức năng có bản chất gợi ý cũng được gọi là ‘âm vang’ (dhana), và cần được hiểu rằng đối tượng của chức năng thứ ba này chính là loại câu như vậy. ဧတ္ထ ဗျင်္ဂျတ္ထံ ဗန္ဓဿ ဇီဝိတမိတိ စ, ဗျင်္ဂျတ္ထပဓာနံ ဗန္ဓမုတ္တမန္တိ စ, ဗျင်္ဂျတ္ထပဓာနရဟိတံ မဇ္ဈိမန္တိ စ, အဗျင်္ဂျဗန္ဓံ အဓမမိတိ စ ဝဒန္တိ. ဟောန္တိ စေတ္ထ – Ở đây, họ nói rằng: ý nghĩa hàm ẩn là sinh mệnh của tác phẩm, tác phẩm có ý nghĩa hàm ẩn là chính yếu thì được xem là thượng hạng, tác phẩm không có ý nghĩa hàm ẩn là chính yếu thì được xem là trung bình, và tác phẩm không có ý nghĩa hàm ẩn thì được xem là hạ liệt. Và ở đây có những câu kệ sau: အတ္ထပ္ပတီတိယံ သဒ္ဒ-ဗျာပါရော တိဝိဓော ဘဝေ; မုချော လက္ခဏဗျဉ္ဇန-သဘာဝေါ စာတိ ဧတ္ထ တု. Trong việc liễu giải ý nghĩa, chức năng của từ ngữ có thể có ba loại; ở đây, đó là bản chất của nghĩa đen, nghĩa bóng và nghĩa hàm ẩn. အဘိဓာပရပရိယာယော, [Pg.30] ဗျာပါရော ပဌမော ဘဝေ; ဓနန္တာပရပရိယာယော, ဗျာပါရော တတိယော ပုန. Chức năng thứ nhất có thể có một tên gọi khác là biểu thị (abhidhā); còn chức năng thứ ba lại có một tên gọi khác là âm vang (dhvanana). မုချော နိရန္တရတ္ထေသု, လက္ခဏာ တု တိရောဟိတေ; အတ္ထေ’တရော တု ဝါကျဿ, အတ္ထေယေဝ ပဝတ္တတိ. Nghĩa đen (chức năng chính) hoạt động trong các ý nghĩa trực tiếp, còn nghĩa bóng (chức năng phụ) hoạt động trong ý nghĩa bị che khuất; còn chức năng kia (hàm ẩn) thì chỉ vận hành trong ý nghĩa của câu. ဗျာပါရဿ ပဘေဒေန, တိဓာ သဒ္ဒေါပိ ဝါစကော; လက္ခဏိကော ဗျဉ္ဇကောတိ, တဒတ္ထောပိ တိဓာ မတော. Do sự phân biệt về chức năng, từ ngữ cũng có ba loại: từ biểu thị, từ chỉ định, và từ gợi ý; ý nghĩa của chúng cũng được xem là có ba loại. ဝါစ္စော လက္ခဏိယော ဗျင်္ဂျော-စ္စေဝံ သဒ္ဒေသု ဝါစကော; ဇာတိဂုဏကြိယာဒဗ္ဗ-ဘေဒေန သော စတုဗ္ဗိဓော. Tương ứng là nghĩa được biểu thị, nghĩa được chỉ định, và nghĩa được gợi ý. Trong các loại từ, từ biểu thị có bốn loại, phân biệt theo chủng loại, phẩm chất, hành động, và thực thể. ဝါစ္စတ္ထဿ စတုဒ္ဓါဝ, ဘိန္နတ္တာ ဇာတိအာဒိတော; ဇာတျာဒီနံ ပဘေဒေန, တထာ လက္ခဏိကော မတော. Bản chất bốn loại của ý nghĩa được biểu thị là do sự khác biệt từ chủng loại, v.v...; tương tự, từ chỉ định cũng được xem là (có các loại) do sự phân biệt của chủng loại, v.v... ဥပစာရဗဟုတ္တေန, ဘေဒေ သတိပိ တဿ တု; ဗျဉ္ဇကော တု အနညတ္တာ, ဝိသုံ တေဟိ န ဝုစ္စတီတိ. Mặc dù từ chỉ định có nhiều loại do sự đa dạng của ẩn dụ, nhưng từ gợi ý, do tính chất không khác biệt (vô hạn), không được đề cập riêng biệt với chúng. လက္ခဏတော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ‘‘မုနိန္ဒဝဒနမ္ဘောဇေ’’ တျာဒိဂါထာယံ ဝဒနသဒ္ဒဿ မုခတ္ထော ဝါစ္စတ္ထော, အာရောပိတအမ္ဘောဇတ္ထော လက္ခဏိယတ္ထော. အမ္ဘောဇသဒ္ဒဿ ပဒုမတ္ထော ဝါစ္စတ္ထော, ဥပစရိတမုခတ္ထော လက္ခဏိယတ္ထော. ဝါဏိသဒ္ဒဿ သဒ္ဓမ္မသင်္ခါတော အတ္ထော ဝါစ္စတ္ထော, အာရောပိတဒေဝတာအတ္ထော လက္ခဏိယတ္ထော. ဧတ္ထ အာသီသနာ နာမ ယထာဝုတ္တနယေန ပုညာတိသယတာ, တတော ဣဓ အဘိမတတ္ထဗာဓကာကုသလနိဝါရဏဉ္စ ကုသလာနမနုဗလပ္ပဒါနဉ္စ တတော ကာယစိတ္တပီဠာဝိဂမော စ တတော သုခပ္ပဋိလာဘော စ တတော စိတ္တသမာဓာနဉ္စ တတောယေဝ အနေကဝိဓတ္ထာဝဗောဓော စ တတော အဘိမတဂန္ထပရိသမတ္တိ စ ဘဝတီတျယံ ဝါကျသာမတ္ထိယတော လဒ္ဓတ္ထော ဗျင်္ဂျတ္တော. တံတံအတ္ထပ္ပကာသကာ သဒ္ဒါ ဝါစကလက္ခဏိကဗျဉ္ဇနကာ နာမ ဘဝန္တိ. ဧဝံ သဒ္ဒသဒ္ဒတ္ထဝိစာရော ဝေဒိတဗ္ဗော. Về nghĩa bóng, cần được hiểu như sau: Trong câu kệ bắt đầu bằng ‘munindavadanambhoje’, đối với từ ‘vadana’ (diện), ý nghĩa ‘mặt’ là nghĩa được biểu thị (vāccattha), ý nghĩa ‘hoa sen’ được gán cho nó là nghĩa được chỉ định (lakkhaṇiyattha). Đối với từ ‘ambhoja’ (hoa sen), ý nghĩa ‘hoa sen’ là nghĩa được biểu thị, ý nghĩa ‘mặt’ được ẩn dụ là nghĩa được chỉ định. Đối với từ ‘vāṇī’ (lời nói), ý nghĩa được gọi là ‘Diệu pháp’ là nghĩa được biểu thị, ý nghĩa ‘vị nữ thần’ được gán cho nó là nghĩa được chỉ định. Ở đây, sự cầu chúc (āsīsanā) theo phương pháp đã nói chính là sự vượt trội của công đức. Từ đó, ở đây, sự ngăn ngừa các điều bất thiện làm cản trở mục đích mong muốn, sự hỗ trợ cho các điều thiện, từ đó sự chấm dứt khổ đau thân tâm, từ đó sự đạt được an lạc, từ đó sự định tâm, chính từ đó sự liễu giải nhiều ý nghĩa khác nhau, và từ đó sự hoàn thành tác phẩm mong muốn, ý nghĩa này có được từ năng lực của câu văn chính là ý nghĩa hàm ẩn (byaṅgyattha). Các từ ngữ làm sáng tỏ những ý nghĩa tương ứng đó được gọi là từ biểu thị, từ chỉ định, và từ gợi ý. Việc khảo sát từ ngữ và ý nghĩa của từ ngữ nên được hiểu như vậy. ဣဒါနိ [Pg.31] ပကာသိတဗန္ဓဿ ဘေဒံ ဝဒတိ ‘‘ပဇ္ဇာ’’ဒိနာ. အယံ ဝုတ္တလက္ခဏော ဗန္ဓော ပဇ္ဇဂဇ္ဇဝိမိဿာနံ ဘေဒေန ဂါထာစုဏ္ဏိယတဒုဘယမိဿာနံ ဝသေန တိဓာ ဘဝေ. သဒ္ဒေါ စ အတ္ထော စေတိ စ, သဟဘာဝံ ဣတာ ပတ္တာတိ စ, ဒေါသေဟိ ဝဇ္ဇိတာ, ဒေါသေ ဝါ ဝဇ္ဇိတာ ယေဟီတိ စ, ပဇ္ဇဉ္စ ဂဇ္ဇဉ္စ ဝိမိဿဉ္စေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဣဟ ပဇ္ဇံ နာမ မုတ္တကကုလကကောသကသံဃာတဝသေန စတုပ္ပဘေဒံ ဆန္ဒသိ နိဒ္ဒိဋ္ဌဝုတ္တဝိသေသဝိရစိတံ စတုပ္ပဒိကဂါထာဗန္ဓံ. တတ္ထ မုတ္တကံ နာမ နိဋ္ဌိတတ္ထာ သပ္ပဓာနာ ဧကာ ဂါထာ, ကုလကံ နာမ ပစ္စေကမနိဋ္ဌိတတ္ထာ အညမညသာပေက္ခာ ဧကကြိယာဒွါရိကာ နာနာဂါထာ, ကောသကော နာမ နာနာဝိဓဝဏ္ဏနာဘူမိကာ ဘိန္နကြိယာဒွါရပ္ပဝတ္တာ သပ္ပဓာနာ ဂါထာရာသိ, သံဃာတော နာမ သဉ္စျာကာလာဒိဧကဝဏ္ဏနာဘူမိနိဿိတာ ဘိန္နကြိယာသမုဒါယေန ပဝတ္တာ ဂါထာ. ဂဇ္ဇံ နာမ အနိယတပဒေါ အာချာယိကာကထာဝသေန ဒွိပ္ပဘေဒေါ သျာဒျန္တတျာဒျန္တော ဝစနပ္ပဗန္ဓော. မိဿော ပန ဣမေဟိ ဒွီဟိ သံမိဿော နာဋကပကရဏာဒိ စ ဇာတကမာလာဒိစမ္ပူ စ. Bây giờ, ngài nói về sự phân loại của tác phẩm đã được trình bày, bằng những từ như ‘pajja’ (vận văn). Tác phẩm có đặc điểm đã nói này có thể có ba loại, do sự phân biệt của vận văn, văn xuôi và hỗn hợp, tức là kệ, văn xuôi và sự pha trộn của cả hai. (Sau đó là phân tích ngữ pháp). Ở đây, vận văn (pajja) là một thể loại tác phẩm gồm các câu kệ bốn dòng được sáng tác theo các thể thơ đặc biệt được chỉ định trong thi pháp, và có bốn loại: muttaka, kulaka, kosaka, và saṅghāta. Trong đó, muttaka là một câu kệ duy nhất, độc lập và có ý nghĩa hoàn chỉnh. Kulaka là nhiều câu kệ, mỗi câu có ý nghĩa chưa hoàn chỉnh, phụ thuộc lẫn nhau, và được liên kết bởi một động từ duy nhất. Kosaka là một tập hợp các câu kệ độc lập, có các động từ khác nhau, tạo thành các phần mô tả đa dạng. Saṅghāta là các câu kệ dựa trên một chủ đề mô tả duy nhất (như mô tả các mùa), được triển khai bằng một tập hợp các động từ khác nhau. Văn xuôi (gajja) là một thể loại văn chương có các dòng không theo quy tắc, có hai loại là ākhyāyikā (truyện ký) và kathā (câu chuyện). Còn thể hỗn hợp là sự pha trộn của hai loại trên, như kịch, luận văn, và các tác phẩm campū như Jātakamālā. ၉. 9. နိဗန္ဓော စာ’နိဗန္ဓော စ, ပုန ဒွိဓာ နိရုပ္ပတေ; တံ တု ပါပေန္တျ’လင်္ကာရာ, ဝိန္ဒနီယတရတ္တနံ. Lại nữa, nó được mô tả là có hai loại: có cấu trúc và không có cấu trúc. Và các tu từ pháp làm cho tác phẩm ấy đạt đến trạng thái đáng thưởng thức hơn. ၉. ဧဝံ တိပ္ပကာရံ ဗန္ဓသရီရံ ဝတွာ ဣဒါနိ အညထာပိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘နိဗန္ဓောစာ’နိဗန္ဓော စ, ပုန ဒွိဓာ နိရုပ္ပတေ’’ ဣတိ. ပုန ဘိယျော ယထာဝုတ္တော ပဇ္ဇမယဗန္ဓော ဒွိဓာ ဒွိပ္ပကာရေန နိရုပ္ပတေ နိစ္ဆီယတေ. ကထံ? နိဗန္ဓော စ တဒေကဒေသဘူတေဟိ မုတ္တကာဒီဟိ စတူဟိ သဂ္ဂဗန္ဓာဒိဝသေန ဗန္ဓော စ အနိဗန္ဓော စ ကေဝလံ မုတ္တကဝသေနာတိ ဧဝံ ဒွိဓာ နိရုပ္ပတေ ဣတိ ပကတံ. နနု တဿေတဿ ယထာဝုတ္တဝါတိမယဿ သက္ကဋံ ပါကတံ အပဗ္ဘံသော ပေသာစိကံ မိဿဉ္စေတိ ပဉ္စဝိဓတ္တံ ဝတွာ ‘‘သက္ကဋံ နာမ ဒေဝတာဘာသာ. ပါကတံ စတုဗ္ဗိဓံ သက္ကဋေဟိ ဝဏ္ဏညတ္တမတ္တေန ဥပ္ပန္နတ္တာ [Pg.32] မဟိန္ဒသိန္ဓဝါဒိ တဗ္ဘဝံ, တဿမံ ဟိရိဟရကမလာဒိ, မဟာရဋ္ဌာဒိဒေသပသိဒ္ဓံ ဒေသီယံ, တဗ္ဘဝါဒီဟိ သမ္မိဿံ မိဿံ. အာဘီရာဒီနံ ဝါစာ အပဗ္ဘံသော, သော စ ပါကတံ ဝိယ စတုဗ္ဗိဓော, တိဝိဓော စ နာဂရဥပနာဂရဝုဒ္ဓဘေဒေန. ပိသာစာနံ ဝစနံ ပေသာစိကံ. သဗ္ဗေသံ ဝသေန မိဿ’’န္တိ သက္ကဋာဒီနံ လက္ခဏံ ဝုတ္တံ. တထာ ‘‘သိင်္ဂါရပ္ပဓာနနစ္စသင်္ခါတလာသျာဒီနံ ပဋိပါဒကတ္ထေန လာသျာဒိကမဘိနယပ္ပဓာနတ္တာ ဒဿနီယံ, ဣတရံ ကဗ္ဗံ သဝနီယ’’န္တိ ဒုဝိဓံ ဝုတ္တံ, ဧဝံ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ ဘာသာဘေဒေန ဝုတ္တံ ပဉ္စဝိဓတ္တံ, ဝိနိယောဂဘေဒေန ဝုတ္တံ ဒုဝိဓတ္တဉ္စ ဣဓ ကသ္မာ န ဝုတ္တန္တိ? သစ္စံ, တထာပိ တဒေဝမိဓာနုပယောဂိတာယ န ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. 9. Sau khi đã nói về thể văn theo ba loại như vậy, bây giờ để chỉ ra cách khác, ngài nói: ‘Và có cấu trúc, và không có cấu trúc, lại được xác định theo hai cách’. Lại nữa, thể văn vần đã được nói đến được xác định, được quyết định theo hai cách, hai loại. Thế nào? Đó là có cấu trúc (nibandho), tức là sự kết cấu theo cách saggabandha v.v... bởi bốn loại mà một phần trong đó là muttaka v.v...; và không có cấu trúc (anibandho), tức là chỉ theo cách muttaka. Như vậy, được xác định theo hai cách là điều đang được đề cập. Nhưng chẳng phải đã nói về tính chất năm loại của thể văn đã được đề cập này, tức là sakkaṭa, pākata, apabbhaṃso, pesācika, và missa hay sao? Và đặc tính của sakkaṭa v.v... đã được nói rằng: ‘Sakkaṭa là ngôn ngữ của chư thiên. Pākata có bốn loại: tabbhavaṃ, như mahinda, sindhava v.v..., vì được phát sinh từ sakkaṭa chỉ bằng sự thay đổi âm vị; tassamaṃ, như hiri, hara, kamala v.v...; desīyaṃ, phổ biến ở các xứ như Mahāraṭṭha v.v...; missaṃ, là sự pha trộn bởi tabbhava v.v... Apabbhaṃso là lời nói của những người chăn bò v.v..., và nó cũng có bốn loại như pākata, và ba loại theo sự phân biệt nāgara, upanāgara, và vuddha. Pesācikaṃ là lời nói của các pisāca. Missa là sự pha trộn của tất cả.’ Tương tự, đã nói về hai loại như sau: ‘Do trình bày về vũ điệu (lāsya) v.v... mà đặc trưng là tình yêu (siṅgāra), nên lāsya v.v... là loại để xem (dassanīyaṃ) vì thiên về diễn xuất; loại khác là thi phẩm (kabbaṃ) để nghe (savanīyaṃ).’ Như vậy, tại sao ở đây không nói đến tính chất năm loại được các vị cổ sư nói đến theo sự phân biệt ngôn ngữ, và tính chất hai loại được nói đến theo sự phân biệt về cách sử dụng? Đúng vậy. Tuy nhiên, nên hiểu rằng những điều ấy không được nói đến ở đây vì không hữu dụng trong bối cảnh này. ဧဝမလင်္ကာရာဓိဋ္ဌာနဘာဝေန ပဌမံ ဗန္ဓသရီရံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဟာရကေယူရာဒိနာ ပုရိသသရီရမိဝ ဗန္ဓသရီရံ သဒ္ဒါလင်္ကာရအတ္ထာလင်္ကာရေဟိ ဝိန္ဒနီယတရံ ဟောတီတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘တံ တု’’ ဣစ္စာဒိ. တုသဒ္ဒေါ ဝိသေသဝစနိစ္ဆာယံ. တံ ဗန္ဓသရီရံ တု အလင်္ကာရာ အလင်္ကရိယတိ တံ ဗန္ဓသရီရမေတေဟီတိ ပသာဒါဒယော သဒ္ဒါလင်္ကာရာ, သဘာဝဝုတျာဒယော အတ္ထာလင်္ကာရာ စ ဝိန္ဒနီယတရတ္တနံ အတိသယေန ဝိန္ဒနီယဘာဝံ အဿာဒနီယဘာဝံ ပါပေန္တိ နယန္တိ. သဗ္ဗထာ နိဒ္ဒေါသဘူတာနံ သဒ္ဒတ္ထာနံ အညမညာနုရူပတော သဟိတဘာဝေန ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတံ တာဒိသပုရိသသရီရမိဝ ဝိန္ဒနီယမ္ပိ သမာနံ အလင်္ကာရေဟိ ပသာဓိတေ သတိ အစ္စန္တမေဝ ဝိန္ဒနီယံ သိယာတိ အဓိပ္ပာယော. Sau khi đã chỉ ra thể văn trước tiên với vai trò là nền tảng của các tu từ pháp, bây giờ để chỉ ra rằng thể văn, giống như thân thể con người (được trang điểm) bằng vòng cổ, vòng tay v.v..., trở nên đáng thưởng thức hơn nhờ các tu từ pháp về âm thanh và tu từ pháp về ý nghĩa, ngài nói ‘taṃ tu’ (còn điều ấy thì) v.v... Từ ‘tu’ có ý nghĩa nhấn mạnh một phát biểu đặc biệt. Thể văn ấy, các tu từ pháp — thể văn ấy được trang hoàng bởi những thứ này — tức là các tu từ pháp về âm thanh như pasāda v.v..., và các tu từ pháp về ý nghĩa như sabhāvavutti v.v..., làm cho đạt đến, dẫn đến trạng thái đáng thưởng thức hơn, trạng thái có thể nếm trải một cách vượt trội. Ý nghĩa là: (một tác phẩm) vốn đã đáng thưởng thức, giống như thân thể của một người như vậy, hoàn toàn không có khuyết điểm, có sự hài hòa giữa âm và nghĩa tương hợp với nhau, và được phú cho vẻ đẹp tuyệt vời, nhưng khi được trang hoàng bằng các tu từ pháp, nó sẽ trở nên vô cùng đáng thưởng thức. ၉. ပုနပိ တဿေဝ ဗန္ဓဿ ဘေဒံ ကထေတုံ ‘‘နိဗန္ဓော စာ’’ဒိမာဟ. ပုန နိဗန္ဓော စ မုတ္တကာဒီဟိ စတူဟိ အဝိနာဘာဝတော မဟာကဗ္ဗာဒိသဘာဝေန နိရန္တရံ ကတွာ ဗန္ဓော စ အနိဗန္ဓော စ ကေဝလံ မဟာကဗ္ဗာဒိသဘာဝေန မုတ္တကတ္တာ အနိရန္တရံ ကတွာ ဗန္ဓော စာတိ သောဝ ဗန္ဓော ဒွိဓာ နိရုပ္ပတေ နိစ္ဆီယတေ. [Pg.33] ပုနပိ သော ဗန္ဓော သက္ကဋပါကတအပဗ္ဘံ သပေသာစိကမိဿဘာသာဘေဒေန ပဉ္စဝိဓော. သိင်္ဂါရပဓာနနစ္စသင်္ခါတလာသျာဒီနံ ဒဿနပ္ပဓာနတ္တာ တာဒိသံ နစ္စံဒဿနီယံ, တဒညံ ကဗ္ဗံ သဝနီယမိတိ ဝဠဉ္ဇနဘေဒတော ဒုဝိဓော စ ဟောတိ. သော သဗ္ဗောပိ ပယောဇနာဘာဝတော ဣဟ န ဂဟိတော. တတ္ထ သက္ကဋံ နာမ ဒေဝတာဘာသာ. တတော ကေဟိစိ အက္ခရေဟိ ဘိန္နံ ပါကတံ နာမ. တံ ပန တဗ္ဘဝတဿမဒေသိယမိဿဝသေန စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ သက္ကဋတော ဝဏ္ဏညတ္တမတ္တေန နိဗ္ဗတ္တံ တဗ္ဘဝံ နာမ, တံ မဟိန္ဒသိန္ဓဝါဒိ. တဿမံ ဟိရိဟရကမလာဒိ. ဒေသေ ပသိဒ္ဓံ ဒေသိယံ. မိဿံ နာမ တဗ္ဘဝါဒီဟိ သမ္မိဿံ. အပဗ္ဘံသော နာမ ဂေါပါလကာဒီနံ ဝါစာ, သော စ တဗ္ဘဝါဒီဟိ စတုဗ္ဗိဓော, နာဂရဥပနာဂရဝုဒ္ဓဘေဒေန တိဝိဓော စ ဟောတိ. ပိသာစာနံ ဝစနံ ပေသာစိကံ. တေဟိ သက္ကဋာဒီဟိ သမ္မိဿံ မိဿံ နာမ ဟောတိ. ဣဒါနိ ဤဒိသပ္ပဘေဒဝန္တဗန္ဓဿ အလင်္ကာရေန သောဘနတ္တံ ဝတ္တုံ ‘‘တံ တု’’စ္စာဒိမာဟ. တံ တု တံ ပန ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဗန္ဓသရီရံ အလင်္ကာရာ ပသာဒါဒိသဒ္ဒါလင်္ကာရာ, သဘာဝဝုတျာဒိအတ္ထာလင်္ကာရာ စ ဝိန္ဒနီယတရတ္တနံ အတိသယပသာဒနီယတ္တံ ပါပေန္တိ. နိရန္တရံ ဗန္ဓော နိဗန္ဓောတိ စ, န နိဗန္ဓော အနိဗန္ဓောတိ စ, အတိသယေန ဝိန္ဒနီယော ဝိန္ဒနီယတရော, တဿ ဘာဝေါ ဝိန္ဒနီယတရတ္တနန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 9. Lại nữa, để nói về sự phân loại của chính thể văn ấy, ngài nói câu bắt đầu bằng ‘nibandho cā’. Lại nữa, thể văn ấy được xác định, được quyết định theo hai cách: có cấu trúc (nibandho), tức là sự kết cấu được thực hiện một cách liên tục theo bản chất của trường thi v.v..., do không thể tách rời khỏi bốn loại bắt đầu bằng muttaka; và không có cấu trúc (anibandho), tức là sự kết cấu được thực hiện một cách không liên tục, do chỉ là muttaka không có bản chất của trường thi v.v... Lại nữa, thể văn ấy có năm loại theo sự phân biệt về ngôn ngữ: sakkaṭa, pākata, apabbhaṃsa, pesācika, và missa. Và nó cũng có hai loại theo sự phân biệt về cách dùng: vũ điệu như vậy là để xem (dassanīyaṃ) vì thiên về trình diễn vũ điệu (lāsya) v.v... mà đặc trưng là tình yêu (siṅgāra); thi phẩm (kabbaṃ) khác với điều đó là để nghe (savanīyaṃ). Tất cả những điều đó không được đề cập ở đây vì không có mục đích. Trong đó, sakkaṭa là ngôn ngữ của chư thiên. Pākata là (ngôn ngữ) khác biệt với ngôn ngữ ấy bởi một số chữ cái. Nó lại có bốn loại theo cách tabbhava, tassama, desiya, và missa. Trong đó, tabbhava là loại được hình thành từ sakkaṭa chỉ bằng sự thay đổi âm vị, đó là mahinda, sindhava v.v... Tassama là hiri, hara, kamala v.v... Desiya là loại phổ biến trong xứ. Missa là sự pha trộn bởi tabbhava v.v... Apabbhaṃso là lời nói của những người chăn bò v.v..., và nó cũng có bốn loại bởi tabbhava v.v..., và ba loại theo sự phân biệt nāgara, upanāgara, và vuddha. Pesācikaṃ là lời nói của các pisāca. Missa là sự pha trộn bởi sakkaṭa v.v... ấy. Bây giờ, để nói về vẻ đẹp của thể văn có những sự phân loại như vậy nhờ vào tu từ pháp, ngài nói câu bắt đầu bằng ‘taṃ tu’. ‘Taṃ tu’ (còn điều ấy thì), còn thể văn theo cách đã nói ấy, các tu từ pháp — các tu từ pháp về âm thanh như pasāda v.v..., và các tu từ pháp về ý nghĩa như sabhāvavutti v.v... — làm cho đạt đến trạng thái đáng thưởng thức hơn, trạng thái đáng hài lòng một cách vượt trội. Và sự phân tích cú pháp là: ‘Sự kết cấu liên tục là nibandho’, ‘Không phải nibandho là anibandho’, ‘Đáng thưởng thức một cách vượt trội là vindanīyataro, bản chất của điều đó là vindanīyatarattanaṃ’. ၁၀. 10. အနဝဇ္ဇံ မုခမ္ဘောဇ-မနဝဇ္ဇာ စ ဘာရတီ; အလင်္ကတာဝ သောဘန္တေ, ကိံ နု’တေ နိရလင်္ကတာ? Gương mặt sen không tì vết, và lời nói cũng không tì vết; chỉ khi được trang điểm chúng mới tỏa sáng, làm sao chúng có thể (tỏa sáng) khi không trang điểm? ၁၀. တမေဝ သမတ္ထေတိ ‘‘အနဝဇ္ဇ’’ မိစ္စာဒိနာ. အနဝဇ္ဇံ အညမညာနုရူပါဓိကတနေတ္တကဏ္ဏာဒိအဝယဝေန ပိဠကတိလကကာဠကာဒျနာဟတာယ စ သုန္ဒရဘာဝတော အဂရဟိတံ မုခမ္ဘောဇံ ဝဒနာရဝိန္ဒဉ္စ တထာ အနဝဇ္ဇာ ပဒါဒိဒေါသာနဘိဘူတာယ သုန္ဒရဘာဝေန အဂရဟိတာ ဘာရတီ စ ဝါဏီ ဥပစာရတော တပ္ပဋိပါဒနီယော အတ္ထော စာတိ ဧတေ အလင်္ကတာဝ [Pg.34] မုခံ တိလကတာဍင်္ကာဒိနာလင်္ကာရေန, သဒ္ဒတ္ထာ သဒ္ဒါလင်္ကာရအတ္ထာလင်္ကာရေဟိ ပသာဓိတာ သဇ္ဇိတာ ဧဝ, နိရလင်္ကတာ တထာ အပသာဓိတာ အသဇ္ဇိတာ သောဘန္တေ ကိံ နု, န သောဘန္တေဝါတိ ဝိတက္ကေမီတိ အတ္ထော. နုဣတိ ဝိတက္ကေ. 10. Ngài ủng hộ chính điểm ấy bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘anavajja’. ‘Gương mặt sen không tì vết’ (anavajjaṃ mukhambhojaṃ) là gương mặt hoa sen không bị chê trách do vẻ đẹp của nó, với các bộ phận như mắt, tai v.v... vượt trội và hài hòa với nhau, và không bị ảnh hưởng bởi mụn, nốt ruồi, đốm đen v.v... Tương tự, ‘lời nói không tì vết’ (anavajjā bhāratī) là lời nói không bị chê trách do vẻ đẹp của nó, không bị các lỗi về từ ngữ v.v... chi phối, và theo nghĩa bóng, là ý nghĩa được nó trình bày. ‘Những thứ này chỉ khi được trang điểm’ (ete alaṅkatāva): gương mặt được trang hoàng, tô điểm bằng các trang sức như dấu tilaka, hoa tai v.v...; âm và nghĩa được trang hoàng, tô điểm bằng các tu từ pháp về âm thanh và tu từ pháp về ý nghĩa. ‘Khi không trang điểm, làm sao chúng có thể tỏa sáng?’ (niralaṅkatā sobhante kiṃ nu), ý nghĩa là: ‘Khi không được trang hoàng, không được tô điểm như vậy, chúng có tỏa sáng không? Chúng không hề tỏa sáng, tôi phỏng đoán như vậy.’ ‘Nu’ có nghĩa là phỏng đoán. ၁၀. တမေဝ ‘‘အနဝဇ္ဇ’’ မိစ္စာဒိနာ သမတ္ထေတိ. ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒိအဝယဝသမ္ပတ္တိယာ စ ပိဠကတိလကကာဠကာဒိဒေါသရဟိတတ္တာ စ အနိန္ဒိတံ မုခမ္ဘောဇဉ္စ အနဝဇ္ဇာ ပဒဒေါသဝါကျဒေါသအတ္ထဒေါသေဟိ အမိဿတ္တာ အဂရဟိတာ ဘာရတီ ဝါဏီ စ အဘေဒေါပစာရေန တပ္ပဋိပါဒနီယတ္ထော စာတိ ဣမေ အလင်္ကတာဝ ကုဏ္ဍလတိလကာဒိအာဘရဏေဟိ စ သဒ္ဒါလင်္ကာရအတ္ထာလင်္ကာရေဟိ စ သဇ္ဇိတာ ဧဝ, နိရလင်္ကတာ တေဟိ အဝိဘူသိတာ သောဘန္တေ ကိံ နု, န သောဘန္တေတိ မညေ. နတ္ထိ အဝဇ္ဇမဿာတိ စ, မုခမေဝ အမ္ဘောဇမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ကိမိတိ ပဋိသေဓေ, နုဣတိ ဝိတက္ကေတိ. 10. Vị ấy ủng hộ cho chính điều ấy bằng (những từ) bắt đầu là “anavajja”. Gương mặt hoa sen không bị chê trách do sự toàn hảo của các bộ phận như sắc diện, hình dáng v.v... và do không có các khuyết điểm như mụn nhọt, nốt ruồi, vết đen v.v...; và lời nói (bhāratī, vāṇī) không bị chê bai, không có lỗi lầm do không bị pha tạp với các lỗi về từ, lỗi về câu, và lỗi về nghĩa; và theo phép ẩn dụ không phân biệt (abhedopacāra), ý nghĩa được trình bày bởi lời nói ấy. Những điều này vốn đã được trang điểm, đã được trang hoàng bởi các trang sức như bông tai, dấu tilaka v.v... và bởi các văn sức về âm và văn sức về nghĩa rồi, (thì) khi không được trang điểm, không được tô điểm bởi những thứ ấy, liệu có rực rỡ chăng? Tôi cho rằng không rực rỡ. Và cách phân tích cú pháp (viggaho) là: “natthi avajjam assā” (nơi nó không có lỗi lầm) và “mukham eva ambhojam” (gương mặt chính là hoa sen). “Kiṃ” có nghĩa phủ định, “nu” có nghĩa phỏng đoán. ၁၁. 11. ဝိနာ ဂုရူပဒေသံ တံ, ဗာလော’လင်္ကတ္တုမိစ္ဆတိ; သမ္ပာပုဏေ န ဝိညူဟိ, ဟဿဘာဝံ ကထံ နု သော? Không có lời chỉ dạy của thầy, kẻ ngu si muốn trang điểm điều ấy; làm sao kẻ ấy lại không trở thành trò cười cho bậc trí giả? ၁၁. အလင်္ကရဏဉ္စ တေသံ ဝိနာ ဂုရူပဒေသေန ကရောန္တော ဝိနာ ပဟာသံ နာပရံ ဝိသေသမဓိဂစ္ဆတီတိ ဒဿေတုံ သိလေသာလင်္ကာရမာဟ ‘‘ဝိနာ’’တိအာဒိ. ဂုရူနံ ပသာဓနောပါယောပဒေသကာနံ, အလင်္ကာရကာရဏောပါယောပဒေသကာနံ ဝါ ဥပဒေသံ ‘‘ဧတ္ထ ဧဝံ ကတေ သောဘေယျာ’’တိ ဥပဒိသနံ ဝိနာ ပရိစ္စဇ္ဇ မုခဿ, ဗန္ဓဿ စ အလင်္ကရဏာနဘိညတာယ ဗာလော အညာဏကော ယော ကောစိ ပုဂ္ဂလော တံ မုခံ, ဗန္ဓံ ဝါ အလင်္ကတ္တုံ အနုရူပဝသေန သဇ္ဇေတုံ ဣစ္ဆတိ အဓိပ္ပေတိ, သော တာဒိသော အညာဏပုဂ္ဂလော ဝိညူဟိ တဗ္ဗိဒူဟိ ပဏ္ဍိတဇနေဟိ ဟဿဘာဝံ အဝဟာသံ ကထံ ကေန [Pg.35] ပကာရေန န သမ္ပာပုဏေယျ. ‘‘ကိမိဒံ အညာဏပုရိသေန ကရိယတီ’’တိ ဟသန္တေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. နုဣတိ ဝိတက္ကေ. 11. Để chỉ ra rằng người thực hiện việc trang điểm chúng mà không có sự chỉ dạy của thầy thì sẽ không đạt được sự đặc biệt nào khác ngoài sự chế nhạo, ngài nói về văn sức song quan (silesālaṅkāra) bắt đầu bằng “vinā”. Bất kỳ người ngu dốt, thiếu hiểu biết nào, do không am tường về việc trang điểm gương mặt và tác phẩm, mà từ bỏ lời chỉ dạy của các bậc thầy, những người dạy phương pháp làm đẹp hoặc dạy phương pháp tạo ra văn sức, tức là lời khuyên rằng “ở đây, nếu làm như vậy thì sẽ đẹp”, rồi mong muốn, có ý định trang điểm gương mặt ấy hoặc tác phẩm ấy một cách phù hợp, thì người ngu dốt như vậy làm sao, bằng cách nào lại không trở thành trò cười, sự chế nhạo của những bậc trí giả, những bậc hiền triết am hiểu về điều đó? Ý muốn nói là họ chắc chắn sẽ cười nhạo (rằng): “Người ngu dốt này đang làm gì vậy?”. “Nu” có nghĩa là phỏng đoán. ၁၁. ဣဒါနိ ပဒါဒိဒေါသရဟိတဗန္ဓသရီရဿ အလင်္ကာရေဟိ ဘူသနမပိ ဂုရူပဒေသသဟိတမေဝ သေဋ္ဌန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိနာ ဂုရူပဒေသ’’ မိစ္စာဒိသိလေသာလင်္ကာရမာဟ. ဗာလော မုခါဒိသရီရာလင်္ကာရေ, ဗန္ဓာလင်္ကာရေ ဝါ အသမတ္ထော ယော ကောစိ ဂုရူပဒေသံ ဝိနာ သရီရာလင်္ကာရကရဏဿ, ဗန္ဓာလင်္ကာရကရဏဿ ဝါ အနုရူပေါပဒေသမန္တရေန တံ သရီရံ, ဗန္ဓံ ဝါ အလင်္ကတ္တုံ တိလကတာဍင်္ကာဒီဟိ, သဒ္ဒါလင်္ကာရအတ္ထာလင်္ကာရေဟိ ဝါ သဇ္ဇေတုံ ဣစ္ဆတိ စေ, သော ဝိညူဟိ တဒုဘယညူဟိ ဟဿဘာဝံ အဝဟသိတဗ္ဗတံ ကထံ န သမ္ပာပုဏေ, ပါပုဏာတျေဝ, တသ္မာ ဂုရူဟိ သာဒရတော ဥဂ္ဂဏှိတွာ ကတ္တဗ္ဗန္တိ ဘာဝေါ. 11. Bây giờ, để chỉ ra rằng ngay cả việc tô điểm bằng văn sức cho một tác phẩm không có lỗi về từ ngữ v.v... cũng chỉ tốt nhất khi có sự chỉ dạy của thầy, ngài nói về văn sức song quan bắt đầu bằng “vinā gurūpadesaṃ”. Nếu có kẻ ngu dốt nào, không có khả năng trang điểm cho thân thể như gương mặt v.v... hoặc trang điểm cho tác phẩm, mà không có lời chỉ dạy của thầy, không có lời khuyên phù hợp về việc tạo ra trang sức cho thân thể hoặc tạo ra văn sức cho tác phẩm, lại muốn trang điểm thân thể ấy hoặc tác phẩm ấy bằng dấu tilaka, bông tai v.v... hoặc bằng văn sức về âm và văn sức về nghĩa, thì làm sao kẻ ấy lại không trở thành trò cười, đối tượng bị chế nhạo của những bậc trí giả am hiểu cả hai lĩnh vực? Kẻ ấy chắc chắn sẽ gặp phải điều đó. Do đó, ý nghĩa là nên học hỏi từ các bậc thầy một cách kính trọng rồi mới thực hiện. ၁၂. 12. ဂန္ထောပိ ကဝိဝါစာန-မလင်္ကာရပ္ပကာသကော; ယာတိ တဗ္ဗစနီယတ္တံ, တဗ္ဗောဟာရူပစာရတော. Tác phẩm làm sáng tỏ các văn sức trong lời của thi nhân cũng được gọi bằng tên ấy (văn sức), do sự chuyển dụng của từ ngữ ấy. ၁၂. နနု သဒ္ဒဂမ္မာ, အတ္ထဂမ္မာ စ အလင်္ကာရာတိ ဂန္ထော ကထန္တိ အာဟ ‘‘ဂန္ထောပီ’’တိအာဒိ. ကဝိဝါစာနံ ကဝိပ္ပယောဂါနံ သမုဒါယရူပါနံ, ပဋိပါဒနီယတာယ တဗ္ဗစနီယာနဉ္စ အတ္ထာနံ အလင်္ကာရပ္ပကာသကော အလင်္ကာရာနံ ယထာဝုတ္တာနံ ဝိဘာဝိတော ဂန္ထောပိ ကိရိယာကပ္ပသင်္ခါတံ သတ္ထမ္ပိ တဗ္ဗစနီယတ္တံ တေန အလင်္ကာရသဒ္ဒေန ဝါစ္စတံ ယာတိ ဥပဂစ္ဆတိ. ကိန္တိ အာဟ ‘‘တဗ္ဗောဟာရူပစာရတော’’တိ. တဿ ကတဝေါဟာရဿ အလင်္ကာရသဒ္ဒဿ, တသ္မိံ ဝါ မဏ္ဍနဝိသေသေ ပဝတ္တဿ အလင်္ကာရဝေါဟာရဿ ဥပစရဏံ သောယမိတျဘေဒေန ပရိကပ္ပနံ ဥပစာရော. ကသ္မာ? ပဋိပါဒနီယပဋိပါဒကာနံ အဘေဒဝသေန ကာရဏေ ကာရီယဿ ဥပစရိယတောတိ အဓိပ္ပာယော. 12. “Chẳng phải văn sức được hiểu qua âm và được hiểu qua nghĩa sao? Làm sao một tác phẩm lại (là văn sức) được?” (Để trả lời), ngài nói (câu kệ) bắt đầu bằng “ganthopi”. Tác phẩm, cũng là một luận điển (sattha) được gọi là “kiriyākappa”, làm sáng tỏ các văn sức đã nói của lời thi nhân, tức là tập hợp các cách dùng từ của thi nhân, và của các ý nghĩa cần được trình bày, tức là những gì được biểu thị bởi chúng, cũng đạt đến trạng thái được biểu thị bởi từ ấy, tức là được diễn đạt bằng từ “alaṅkāra” (văn sức). Tại sao? Ngài nói: “do sự chuyển dụng của từ ngữ ấy”. Phép chuyển dụng (upacāra) là sự áp dụng mang tính ẩn dụ của từ “alaṅkāra”, một từ ngữ đã được sử dụng, hoặc của thuật ngữ “alaṅkāra” vốn được dùng cho một loại trang trí đặc biệt; đó là sự hình dung không có sự khác biệt, theo kiểu “cái này là cái kia”. Tại sao? Ý muốn nói là vì hiệu quả (kārīya) được áp dụng một cách ẩn dụ cho nguyên nhân (kāraṇa) dựa trên sự không khác biệt giữa cái được trình bày và cái trình bày. ၁၂. ဣဒါနိ [Pg.36] သဒ္ဒါလင်္ကာရအတ္ထာလင်္ကာရဂန္ထော ကထမလင်္ကာရောတိ အာဟ ‘‘ဂန္ထော’’စ္စာဒိ. ကဝိဝါစာနံ ကဝီဟိ ဝုတ္တဝါကျသင်္ခါတာနံ, ဥပစာရတော တပ္ပဋိပါဒနီယအတ္ထသင်္ခါတာနဉ္စ ကဝိပ္ပယောဂါနံ အလင်္ကာရပ္ပကာသကော သဒ္ဒတ္ထာလင်္ကာရပ္ပကာသကော ဂန္ထောအပိ ကိရိယာကပ္ပသင်္ခါတံ သတ္ထမ္ပိ တဗ္ဗောဟာရူပစာရတော တဿ အလင်္ကာရောတိ ကတဝေါဟာရဿ အလင်္ကာရသဒ္ဒဿ ကာရဏေ ကာရီယူပစာရေန တဗ္ဗစနီယတ္တံ တေန အလင်္ကာရသဒ္ဒေန ဝတ္တဗ္ဗတံ ယာတိ. အပိသဒ္ဒေါ အလင်္ကာရမပေက္ခတိ. အလင်္ကာရေ ပကာသေတိ, အလင်္ကာရာနံ ဝါ ပကာသကောတိ စ, တေန ဝစနီယော, တဿ ဘာဝေါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ ဘာဝေါတိ ဝါစ္စဝါစကသမ္ဗန္ဓော. တဿ သဒ္ဒါဒိအလင်္ကာရဿ ဝေါဟာရောတိ စ, တဗ္ဗောဟာရဿ အလင်္ကာရသဒ္ဒဿ ဥပစာရောတိ စ ဝါကျန္တိ. 12. Bây giờ, (để trả lời câu hỏi) “Làm thế nào một tác phẩm về văn sức âm và văn sức nghĩa lại là văn sức?”, ngài nói (câu kệ) bắt đầu bằng “gantho”. Tác phẩm, cũng là một luận điển được gọi là “kiriyākappa”, làm sáng tỏ các văn sức, làm sáng tỏ các văn sức về âm và nghĩa của các cách dùng từ của thi nhân, được gọi là những câu nói do các thi nhân thốt ra, và cũng, theo phép chuyển dụng, những gì được gọi là ý nghĩa cần được trình bày bởi chúng, cũng do sự chuyển dụng của từ ngữ ấy, tức là của từ “alaṅkāra” đã được sử dụng với nghĩa “đó là văn sức”, bằng phép chuyển dụng hiệu quả cho nguyên nhân, mà đạt đến trạng thái được biểu thị bởi nó, tức là trạng thái được diễn đạt bằng từ “alaṅkāra”. Từ “api” (cũng) quy chiếu đến “alaṅkāra”. Và cách phân tích cú pháp là: “nó làm sáng tỏ các văn sức” hoặc “vật làm sáng tỏ các văn sức”; “cái được diễn đạt bởi từ ấy”; “trạng thái của cái đó”. Ở đây, “bhāvo” (trạng thái) có nghĩa là mối quan hệ giữa cái được biểu đạt và cái biểu đạt. Và các cụm từ là: “thuật ngữ cho văn sức về âm v.v... đó” và “phép chuyển dụng của từ ‘alaṅkāra’ cho thuật ngữ đó”. ၁၃. 13. ဒွိပ္ပကာရာ အလင်္ကာရာ, တတ္ထ သဒ္ဒတ္ထဘေဒတော; သဒ္ဒတ္ထာ ဗန္ဓနာမာဝ, တံသဇ္ဇိတတဒါဝလိ. Trong đó, văn sức có hai loại, do sự phân biệt về âm và nghĩa. Âm và nghĩa chính là cái được gọi là tác phẩm (bandha), là chuỗi từ ngữ được trang điểm bởi chúng. ၁၃. ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တအလင်္ကာရာနံ ပဘေဒံ, တပ္ပသင်္ကဉ္စ တံဗန္ဓသရီရဉ္စ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမ္ပိ ဧကတော သမ္ဗန္ဓေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဒွိပ္ပကာရာ’’ဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ တသ္မိံ ကိရိယာကပ္ပသင်္ခါတေ ဂန္ထေ, တသ္မိံ ဝါ ဗန္ဓာလင်္ကာရာဓိကာရေ အလင်္ကာရာ ယထာဝုတ္တာ ဒွိပ္ပကာရာ ဟောန္တိ. ကထံ? သဒ္ဒဘေဒတော, အတ္ထဘေဒတော စ, သဒ္ဒါလင်္ကာရာ အတ္ထာလင်္ကာရာတိ အလင်္ကာရာ ဒွိပ္ပကာရာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ယေသံ ဘေဒေန တေ ဒွိပ္ပကာရာ, တေ သဒ္ဒါ, အတ္ထာ စ. ‘‘ဗန္ဓော’’ ဣတိ ဝုတ္တံ နာမံ ယဿာ အာဝလိယာ သာ ဗန္ဓနာမာ ဧဝ. တံသဇ္ဇိတတဒါဝလိ တေဟိ အလင်္ကာရေဟိ သဇ္ဇိတာ ပကာသိတာ တံသဇ္ဇိတာ, တေသံ သဒ္ဒတ္ထာနံ အာဝလိ သမုဒါယာ, မဟာဝါကျံ, အန္တရဝါကျံ ဝါ. ပရိပုဏ္ဏော ဗန္ဓော မဟာဝါကျံ, မုတ္တကာဒယောဝယဝါ အန္တရဝါကျာနိ, တံသဇ္ဇိတတဒါဝလိကံ ပသိဒ္ဓဘာဝေန အနုဝဒိတွာ အပ္ပသိဒ္ဓါ သဒ္ဒတ္ထာ ဝိဓီယန္တေ. 13. Bây giờ, để trình bày sự phân loại của các văn sức đã nói, bối cảnh của chúng, và hình thức của tác phẩm ấy, bằng cách kết hợp lại với nhau cả những điều đã được nói ở dưới, (câu kệ) bắt đầu bằng “dvippakārā” được khởi đầu. Trong đó, tức là trong tác phẩm được gọi là “kiriyākappa”, hoặc trong chương về văn sức của tác phẩm, các văn sức đã nói có hai loại. Như thế nào? Do sự phân biệt về âm và sự phân biệt về nghĩa. Nghĩa là, văn sức có hai loại: văn sức âm và văn sức nghĩa. Những thứ mà nhờ sự phân biệt của chúng mà văn sức có hai loại, chính là âm và nghĩa. Chuỗi (āvali) nào có tên gọi là “bandha” (tác phẩm) thì đó chính là “bandhanāmā”. “Taṃsajjitatadāvali”: “taṃsajjitā” có nghĩa là được trang điểm, được làm sáng tỏ bởi những văn sức ấy; (đó là) một chuỗi, một tập hợp của những âm và nghĩa ấy, là một câu lớn hoặc một câu trung gian. Một tác phẩm hoàn chỉnh là một câu lớn; các phần của nó như muttaka v.v... là những câu trung gian. Sau khi nhắc lại “taṃsajjitatadāvalikaṃ” như một điều đã được biết rõ, ở đây âm và nghĩa được quy định. ၁၃. ဣဒါနိ [Pg.37] ယထာဝုတ္တအလင်္ကာရာနံ အဝုတ္တဘေဒဉ္စ တဒါဓာရာဓိကတံ ယထာဝုတ္တဗန္ဓသရီရဉ္စ ဧကတော ဒဿေတုံ ‘‘ဒွိပ္ပကာရေ’’စ္စာဒိမာဟ. တတ္ထ တသ္မိံ ကိရိယာကပ္ပသင်္ခါတေ အလင်္ကာရဂန္ထေ, နော စေ, အလင်္ကာရာဓိကာရေ ဝါ အလင်္ကာရာ ဝက္ခမာနာလင်္ကာရာ သဒ္ဒတ္ထဘေဒတော သဒ္ဒါလင်္ကာရအတ္ထာလင်္ကာရဘေဒေန ဒွိပ္ပကာရာ ဟောန္တိ, ယေသံ ဘေဒေန အလင်္ကာရာ ဘိန္နာ, တေ သဒ္ဒတ္ထာ ဗန္ဓနာမာဝ. တံသဇ္ဇိတတဒါဝလိ တေဟိ သဒ္ဒတ္ထာလင်္ကာရေဟိ အလင်္ကတာ, တေသံ သဒ္ဒတ္ထာနံ မဟာကဗ္ဗာဒိသမုဒါယရူပါ ပဋိပါဋိဗန္ဓောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဗန္ဓော’’ ဣတိ နာမံ ယဿေတိ စ, တေဟိ သဒ္ဒတ္ထာလင်္ကာရေဟိ သဇ္ဇိတာတိ စ, တေသံ သဒ္ဒတ္ထာနံ အာဝလီတိ စ သမာသော. 13. Bây giờ, để trình bày cùng một lúc về các loại tu từ pháp chưa được nói đến trong số các tu từ pháp đã được đề cập, về phần liên quan đến nền tảng của chúng, và về cấu trúc của tác phẩm đã được nói đến, ngài nói: “dvippakāre” (có hai loại), v.v... Ở đây, trong luận điển về tu từ pháp được gọi là Kiriyākappa, hoặc trong chương về tu từ pháp, các tu từ pháp, tức là các tu từ pháp sắp được trình bày, có hai loại do sự phân biệt về âm và nghĩa, đó là tu từ pháp về âm (saddālaṅkāra) và tu từ pháp về nghĩa (atthālaṅkāra). Những âm và nghĩa mà nhờ sự phân biệt của chúng, các tu từ pháp được chia ra, chính là tên gọi của tác phẩm (bandha). Chuỗi từ ngữ được trang hoàng bởi chúng, tức là được tô điểm bởi các tu từ pháp về âm và nghĩa ấy, được gọi là sự sắp xếp có trật tự (paṭipāṭibandha) của các âm và nghĩa ấy dưới hình thức một tập hợp các đại thi phẩm, v.v... Phân tích cú pháp (samāsa) là: “cái có tên là ‘bandha’ (tác phẩm)”, “được trang hoàng bởi các tu từ pháp về âm và nghĩa ấy”, và “chuỗi các âm và nghĩa ấy”. ၁၄. 14. ဂုဏာလင်္ကာရသံယုတ္တာ, အပိ ဒေါသလဝင်္ကိတာ; ပသံသိယာ န ဝိညူဟိ, သာ ကညာ ဝိယ တာဒိသီ. Dù được kết hợp với các phẩm chất và tu từ pháp, nhưng nếu bị tỳ vết dù chỉ bởi một lỗi nhỏ, tác phẩm ấy cũng không được người trí tán thán, giống như một thiếu nữ như vậy. ၁၄. ဧဝံ ဂုဏေန အလင်္ကာရေန သဇ္ဇိတာပိ သာ သဒ္ဒတ္ထာဝလိ အပ္ပကေနပိ ဒေါသေန သံယုတ္တာ သတီ အသမ္ဖုသိတဗ္ဗာဝ ဝိညူဟိ သိယာတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဂုဏ’’ ဣစ္စာဒိ. သဒ္ဒါလင်္ကာရာချေန ဂုဏေန, အတ္ထာလင်္ကာရေန စ သံယုတ္တာပိ ဝိသေသေန သဇ္ဇိတာပိ သဒ္ဒတ္ထာဝလိ ဒေါသလဝေန ဒေါသလေသေနာပိ အင်္ကိတာ အဘိလဉ္ဆိတာ သတီ ဝိညူဟိ ဂုဏဒေါသဝိဘာဂဝိဒူဟိ ပဏ္ဍိတပုရိသေဟိ န ပသံသိယာ နေဝ ပသံသိတဗ္ဗာ. ကာဝိယာတိ အာဟ ‘‘ကညာ ဝိယတာဒိသီ’’တိ. ယထာ ဟိ ကညာ ဒသဝဿိကာ သန္နဒ္ဓယောဗ္ဗနာဘိမုခဘာဝေန ဇနနယနမနောဝိလုဗ္ဘိနီဂုဏေန, အာဘရဏဝိသေသေန စာလင်္ကတာ ကေနစိ ကုဋ္ဌဒေါသလေသေန အင်္ကိတာ ဝိညူနံ အသမ္ဖုသနီယာ သိယာ, ပဂေဝါပရာ, ဧဝမေဝ သဒ္ဒတ္ထာဝလိပိ အပ္ပကေနပိ သဒ္ဒရူပေန, အတ္ထလက္ခဏေန စ ဒေါသေန ကုဋ္ဌကပ္ပေန ဝဇ္ဇနီယာ ဧဝ ဝိညူနံ, ပဂေဝ ဗဟုနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. 14. Để chỉ ra rằng, chuỗi âm và nghĩa ấy, dù được trang hoàng bởi phẩm chất và tu từ pháp, nhưng nếu đi kèm dù chỉ với một lỗi nhỏ, cũng sẽ trở nên không đáng để người trí tiếp cận, ngài nói: “guṇa” (phẩm chất), v.v... Chuỗi âm và nghĩa, dù được kết hợp với phẩm chất gọi là tu từ pháp về âm và với tu từ pháp về nghĩa, dù được trang hoàng một cách đặc biệt, nhưng nếu bị ghi dấu, bị tỳ vết dù chỉ bởi một lỗi nhỏ, một khuyết điểm nhỏ, thì cũng không được người trí, những bậc hiền nhân biết phân biệt phẩm chất và lỗi lầm, tán thán, không đáng được tán thán chút nào. Giống như cái gì? Ngài nói: “kaññā viya tādisī” (giống như một thiếu nữ như vậy). Ví như một thiếu nữ mười tuổi, với phẩm chất làm say đắm mắt và tâm của người đời do đang ở tuổi dậy thì, và được trang điểm bằng những trang sức đặc biệt, nhưng nếu bị tỳ vết bởi một lỗi nhỏ nào đó như bệnh phong cùi, thì sẽ trở nên không đáng để người trí tiếp cận, huống hồ là những người khác. Cũng vậy, chuỗi âm và nghĩa, dù chỉ với một lỗi nhỏ về hình thức âm thanh hay đặc tính ý nghĩa, vốn được ví như bệnh phong cùi, cũng phải bị người trí tránh xa, huống hồ là có nhiều lỗi, đó là ý nghĩa được nói đến. ၁၄. ဧဝံ [Pg.38] သဒ္ဒတ္ထာနံ ဂုဏီဘူတေဟိ အလင်္ကာရေဟိ သဇ္ဇိတာ သဒ္ဒတ္ထာဝလိ ကေနစိ ပဒါဒိဒေါသေန အဘိလက္ခိတာ စေ, အပ္ပသတ္ထာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဂုဏာလင်္ကာရိ’’စ္စာဒိမာဟ. ဂုဏာလင်္ကာရသံယုတ္တာ အပိ သဒ္ဒါလင်္ကာရသင်္ခါတဂုဏေန, အတ္ထာလင်္ကာရေန စ ဝိသေသေန ယုတ္တာပိ သာ သဒ္ဒတ္ထာဝလိ ဒေါသလဝင်္ကိတာ ပဒဒေါသာဒိနာ အဏုမတ္တေနပိ ဒေါသေန အင်္ကိတာ ယုတ္တာ သဟိတာ တာဒိသီ ဂုဏာလင်္ကာရသံယုတ္တာပိ ဒေါသလဝင်္ကိတာ ကညာ ဝိယ ဒသဝဿိကာ ယောဗ္ဗနပ္ပတ္တာ ဝနိတာဝ ဝိညူဟိ ဂုဏဒေါသပရိက္ခကေဟိ န ပသံသိယာ န ပသံသိတဗ္ဗာ. ယထာ ဟိ ဒသဝဿိကာ ဣတ္ထီ ပိယသဘာဝသဏ္ဌိတာ မနုညေဟိ ဂုဏေဟိ, သောဘနာနုရူပဂီဝေယျာဒိအာဘရဏဝိသေသေဟိ ယုတ္တာပိ ဒိဿမာနေန ကေနစိ သေတကုဋ္ဌလဝေန ယုတ္တာ သမာနာ ဂုဏဒေါသပရိက္ခကေဟိ ဒဿနီယာ န ဟောတိ, ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရာပိ ဗန္ဓပဒ္ဓတိ ကုဋ္ဌတုလျေန ကေနစိ ပဒါဒိဒေါသေန ယုတ္တာ ဝိညူဟိ အဿာဒနီယာတိ အဓိပ္ပာယော. ဒေါသာနံ လဝေါ, တေန အင်္ကိတာတိ စ, သာ ဝိယ ဒိဿတီတိ တာဒီသီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 14. Như vậy, để chỉ ra rằng chuỗi âm và nghĩa, dù được trang hoàng bởi các tu từ pháp đã trở thành phẩm chất, nhưng nếu bị ghi dấu bởi một lỗi nào đó về từ ngữ, v.v., thì cũng không đáng khen ngợi, ngài nói: “guṇālaṅkāri” (có phẩm chất và tu từ pháp), v.v... “Guṇālaṅkārasaṃyuttā api” (dù được kết hợp với phẩm chất và tu từ pháp), tức là dù được kết hợp một cách đặc biệt với phẩm chất được gọi là tu từ pháp về âm và với tu từ pháp về nghĩa, chuỗi âm và nghĩa ấy, “dosalavaṅkitā” (bị tỳ vết bởi một lỗi nhỏ), tức là bị ghi dấu, đi kèm, kết hợp với một lỗi dù chỉ nhỏ như nguyên tử, như lỗi về từ ngữ, v.v., thì “tādisī” (như vậy), tức là dù được kết hợp với phẩm chất và tu từ pháp nhưng lại bị tỳ vết bởi một lỗi nhỏ, cũng “na pasaṃsiyā” (không được tán thán) bởi “viññūhi” (người trí), tức là những người thẩm định phẩm chất và lỗi lầm, giống như “kaññā viya” (một thiếu nữ), tức là một người phụ nữ mười tuổi đã đến tuổi dậy thì. Ví như một người phụ nữ mười tuổi có bản chất đáng yêu, có những phẩm chất dễ mến, dù được trang điểm bằng những trang sức đặc biệt đẹp đẽ và phù hợp như vòng cổ, v.v., nhưng nếu có một vết bạch biến nào đó có thể nhìn thấy, thì cũng không đáng để những người thẩm định phẩm chất và lỗi lầm nhìn ngắm. Tương tự như vậy, phương pháp sáng tác đã được đề cập, nếu đi kèm với một lỗi nào đó về từ ngữ, v.v., vốn được ví như bệnh phong cùi, thì cũng không đáng để người trí thưởng thức, đó là ý nghĩa. Phân tích cú pháp là: “dosānaṃ lavo” (một chút lỗi lầm), “tena aṅkitā” (bị ghi dấu bởi nó), và “sā viya dissatīti tādīsī” (người trông giống như vậy được gọi là ‘tādīsī’). ၁၅. 15. တေန ဒေါသနိရာသောဝ, မဟုဿာဟေန သာဓိယော; နိဒ္ဒေါသာ သဗ္ဗထာ သာ’ယံ, သဂုဏာ န ဘဝေယျ ကိံ. Vì thế, chỉ có việc loại bỏ lỗi lầm là điều cần được thực hiện với nỗ lực lớn. Tác phẩm này, khi hoàn toàn không có lỗi, há lại không có phẩm chất hay sao? ၁၅. ယတော ဧဝံ, တေန တသ္မာ ကာရဏာ မဟုဿာဟေန မဟတာ ဝါယာမေန ဒေါသာနံ ပဒဒေါသာဒီနမနတ္ထနိမိတ္တာနံ နိရာသောဝ သတ္ထဒိဋ္ဌိယာ သတ္ထပ္ပဘာဝတော ပရိစ္စာဂေါယေဝ သာဓိယော သာဓေတဗ္ဗော, ‘‘ဝိညူဟီ’’တိ သေသော. ဧဝံ ဒေါသနိရာသေ ကော ဂုဏော ဥပလဗ္ဘတီတိ စေ. သဗ္ဗထာ သဗ္ဗပ္ပကာရေန နိဒ္ဒေါသာ ဒေါသေဟိ နိဂ္ဂတာ သာယံ သဒ္ဒတ္ထာဝလိ သဂုဏာ သဒ္ဒါလင်္ကာရသင်္ခါတေဟိ ဂုဏေဟိ သဟိတာ န ဘဝေယျ ကိံ, ဘဝတျေဝ, ဂုဏရဟိတံ တံအလင်္ကတမနုပါဒေယျံ သိယာတိ အဓိပ္ပာယော. 15. Bởi vì như vậy, cho nên, vì lý do đó, với nỗ lực lớn, với sự cố gắng to lớn, chỉ có việc loại bỏ, tức là từ bỏ các lỗi lầm như lỗi về từ ngữ, v.v., vốn là nguyên nhân của điều bất lợi, là điều cần phải được thực hiện theo quan điểm của các luận điển, nhờ vào sức mạnh của các luận điển; phần còn thiếu là “bởi người trí”. Nếu hỏi rằng: “Khi loại bỏ lỗi lầm như vậy thì đạt được phẩm chất gì?”. (Câu trả lời là:) Chuỗi âm và nghĩa này, khi hoàn toàn không có lỗi, thoát khỏi các lỗi lầm về mọi phương diện, há lại không đi kèm với các phẩm chất, tức là các phẩm chất được gọi là tu từ pháp về âm hay sao? Chắc chắn là có. Ý nghĩa là, nếu không có phẩm chất, tác phẩm được trang hoàng ấy sẽ trở nên không thể chấp nhận được. ၁၅. တေန [Pg.39] ယတော ဒေါသယုတ္တာ ဝိညူဟိ အနုပါဒေယျာ, တသ္မာ မဟုဿာဟေန အဓိကဝါယာမေန ဒေါသနိရာသောဝ ပဒဒေါသာဒီနံ နိရာကရဏမေဝ သာဓိယော အနေကသတ္ထဝိသယာယ ပညာယ ဝိညူဟိ သာဓေတဗ္ဗော, ဧဝံ သတိ သဗ္ဗထာ သဗ္ဗာကာရေန နိဒ္ဒေါသာ ဒေါသရဟိတာ သာ အယံ သဒ္ဒတ္ထာဝလိ သဂုဏာ သဒ္ဒါလင်္ကာရသင်္ခါတေဟိ ဂုဏေဟိ ယုတ္တာ န ဘဝေယျ ကိံ, ဂုဏယုတ္တာ ဘဝေယျာတိ အဓိပ္ပာယော. ဒေါသာနံ နိရာသောတိ စ, နတ္ထိ ဒေါသာ ဧတိဿာ, နိဂ္ဂတာ ဒေါသေဟိ ဝါတိ စ, သဟ ဂုဏေဟိ ဝတ္တမာနာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 15. Vì thế, bởi vì tác phẩm có lỗi không được người trí chấp nhận, cho nên với nỗ lực lớn, với sự cố gắng vượt bậc, chỉ có việc loại bỏ lỗi lầm, tức là việc trừ khử các lỗi về từ ngữ, v.v., là điều cần được người trí thực hiện bằng trí tuệ bao trùm lĩnh vực của nhiều luận điển. Khi được như vậy, chuỗi âm và nghĩa này, khi hoàn toàn không có lỗi, không còn lỗi lầm về mọi phương diện, há lại không đi kèm với các phẩm chất, tức là các phẩm chất được gọi là tu từ pháp về âm hay sao? Ý nghĩa là, nó sẽ đi kèm với các phẩm chất. Phân tích cú pháp là: “dosānaṃ nirāso” (sự loại bỏ các lỗi lầm), “natthi dosā etissā” (nơi nó không có lỗi lầm) hoặc “niggatā dosehi” (đã thoát khỏi các lỗi lầm), và “saha guṇehi vattamānā” (hiện hữu cùng với các phẩm chất). ၁၆. 16. သာ’လင်္ကာရဝိယုတ္တာပိ, ဂုဏယုတ္တာ မနောဟရာ; နိဒ္ဒေါသာ ဒေါသရဟိတာ, ဂုဏယုတ္တာ ဝဓူ ဝိယ. Tác phẩm ấy, dù không có tu từ pháp, nhưng nếu có phẩm chất và không có lỗi lầm, thì vẫn làm say đắm lòng người, giống như một nàng dâu không có lỗi lầm và có nhiều đức hạnh. ၁၆. ကိံကာရဏမေဝံဘူတော ဒေါသပရိစ္စာဂေန ဂုဏာဒါနေန ဗန္ဓောတိ အာဟ ‘‘သာ’လင်္ကာရေ’’စ္စာဒိ. သာ သဒ္ဒတ္ထာဝလိ အလင်္ကာရေဟိ ဝိယုတ္တာပိ သတီ နိဒ္ဒေါသာ သဗ္ဗပ္ပကာရေန ဒေါသေဟိ နိဂ္ဂတာ ဂုဏေဟိ သဒ္ဒါလင်္ကာရသင်္ခါတေဟိ သံယုတ္တာ ဇနာနမာနန္ဒသန္ဒောဟာဘိသန္ဒနေကဟေတုတာယ မနော ဟရတိ အတ္တနော သန္တိကမာကဍ္ဎတီတိ မနောဟရာ ဟောတီတိ. တတ္ထောဒါဟရဏမာဟ ‘‘ဒေါသရဟိတာ ဂုဏယုတ္တာ ဝဓူ ဝိယာ’’တိ. ယထာ ယေန ကေနစိပိ ဒေါသေန ဝိရဟိတာ ဝဓူ မနာပစာရိတာဒီဟိ ဂုဏဝိသေသေဟိ သံယုတ္တာ သတီ ကေနစိ အာဘရဏေန အမဏ္ဍိတာ အပသာဓိတာပိ ကိန္နာမ မဓုရာ ကဝီနံ ပသာဓနံ ကိန္နာမ မနောဟရာ ဟောတိ, ဧဝမယံ သဒ္ဒတ္ထာဝလိပိ မနောဟရာ ဟောတီတိ အတ္ထော. 16. Vì lý do gì mà một tác phẩm được tạo ra bằng cách từ bỏ lỗi lầm và tiếp nhận phẩm chất lại được như vậy? Ngài nói: “sā’laṅkāre” (tác phẩm ấy, dù không có tu từ pháp), v.v... Chuỗi âm và nghĩa ấy, dù không có tu từ pháp, nhưng khi không có lỗi lầm, hoàn toàn thoát khỏi các lỗi lầm, và được kết hợp với các phẩm chất được gọi là tu từ pháp về âm, thì trở nên “manoharā” (làm say đắm lòng người), tức là nó chiếm lấy tâm trí, lôi cuốn về phía mình, vì là nguyên nhân duy nhất tạo ra một dòng thác hỷ lạc cho mọi người. Về điều đó, ngài đưa ra ví dụ: “dosarahitā guṇayuttā vadhū viyā” (giống như một nàng dâu không có lỗi lầm và có nhiều đức hạnh). Ví như một nàng dâu không có bất kỳ lỗi lầm nào, lại có những đức hạnh đặc biệt như cử chỉ dễ mến, v.v., thì dù không được tô điểm, không được trang hoàng bằng bất kỳ trang sức nào, nàng vẫn ngọt ngào biết bao, vẫn là vật trang sức của các thi nhân biết bao, vẫn làm say đắm lòng người biết bao. Ý nghĩa là, chuỗi âm và nghĩa này cũng làm say đắm lòng người như vậy. ၁၆. ဣဒါနိ ဒေါသပရိစ္စာဂေန ဂုဏာဒါနေ ပယောဇနံ ဒဿေတိ ‘‘သာ’လင်္ကာရဝိယုတ္တေ’’စ္စာဒိနာ. သာ သဒ္ဒတ္ထာဝလိ အလင်္ကာရေဟိ ဝိယုတ္တာ သတီပိ နိဒ္ဒေါသာ သဗ္ဗပ္ပကာရေန ဒေါသရဟိတာ ဂုဏယုတ္တာ တတောယေဝ ဂုဏီဘူတာ သဒ္ဒါလင်္ကာရေန ယုတ္တာ ဒေါသရဟိတာ ဒုဗ္ဗဏ္ဏဒုဿဏ္ဌာနာဒိဒေါသေဟိ [Pg.40] ပရိစ္စတ္တာ ဂုဏယုတ္တာ ဟဒယင်္ဂမဂုဏယုတ္တာ ဝဓူ ဝိယ အင်္ဂနာ ဝိယ မနောဟရာ သာဓုဇနေ အာရာဓေတိ. 16. Bây giờ, ngài chỉ ra lợi ích trong việc từ bỏ các lỗi và tiếp nhận các đức tính bằng câu kệ bắt đầu bằng “sā’laṅkāraviyutte”. Chuỗi từ và nghĩa ấy (sā saddatthāvali), dầu cho không có các văn sức (alaṅkārehi viyuttā satīpi), vẫn không có lỗi (niddosā), hoàn toàn không có lỗi lầm (sabbappakārena dosarahitā), có các đức tính (guṇayuttā), do đó trở nên có đức tính (tatoyeva guṇībhūtā). (Tác phẩm) được trang bị văn sức về từ (saddālaṅkārena yuttā), không có lỗi (dosarahitā), đã từ bỏ các lỗi như màu sắc xấu, hình dáng xấu v.v... (dubbaṇṇadussaṇṭhānādidosehi pariccattā), có các đức tính làm hài lòng (hadayaṅgamaguṇayuttā), giống như một người phụ nữ (vadhū viya), giống như một người đàn bà (aṅganā viya) khả ái (manoharā), làm hài lòng những người thiện trí (sādhujane ārādheti). ၁၇. 17. ပဒေ ဝါကျေ တဒတ္ထေ စ, ဒေါသာ ယေ ဝိဝိဓာ မတာ; သောဒါဟရဏမေတေသံ, လက္ခဏံ ကထယာမျ’ဟံ. Trong từ, trong câu, và trong nghĩa của chúng, những lỗi nào được xem là đa dạng; tôi sẽ trình bày đặc tính của chúng cùng với các ví dụ. ၁၇. ယတော ဧဝံ ဂုဏာလင်္ကာရသံယုတ္တာယပိ ဒေါသလဝင်္ကိတာယ ဝိညူနမနာဒရဏီယတာ, အလင်္ကာရဝိယုတ္တာပိ ဒေါသာဘာဝေန ဂုဏယုတ္တာယ မနောဟရတာ, ဧဝမနတ္ထာဝဟဿာပိ ဒေါသဿ ပရိဟရိတဗ္ဗတာ သတ္ထဒိဋ္ဌိယာ, တသ္မာ တေ ဒေါသေ ဒဿေတုံ ပဋိဇာနာတိ ‘‘ပဒေ’’တိအာဒိနာ. တေသံ ပဒါနံ ဝါကျာနံ အတ္ထော တဒတ္ထော, တသ္မိံ. ဥဒါဟရီယတိ လက္ချဘာဝေနာတိ ဥဒါဟရဏံ, သဟ ဥဒါဟရဏေဟီတိ သောဒါဟရဏံ. လက္ခိယတိ လက္ခိယမနေနာတိ လက္ခဏံ. 17. Bởi vì, dầu cho (tác phẩm) có các đức tính và văn sức, nhưng nếu bị tỳ vết bởi một lỗi nhỏ, thì cũng không được các bậc hiền trí xem trọng; và dầu cho không có văn sức, nhưng do không có lỗi và có các đức tính, thì lại trở nên khả ái; và như vậy, theo quan điểm của các luận điển, lỗi lầm, dầu cho không mang lại điều bất lợi, cũng cần phải được tránh xa. Do đó, để chỉ ra những lỗi ấy, ngài đã hứa hẹn bằng câu kệ bắt đầu bằng “pade”. “Nghĩa của chúng” (tadattho) là nghĩa của các từ và câu ấy; “trong đó” (tasmiṃ). “Ví dụ” (udāharaṇaṃ) là vì nó được nêu ra như là đối tượng được định nghĩa (lakkhyabhāvena). “Cùng với ví dụ” (sodāharaṇaṃ) là cùng với các ví dụ. “Đặc tính” (lakkhaṇaṃ) là vì nó được định nghĩa hoặc nhờ nó mà (cái khác) được định nghĩa. ၁၇. ဧဝံ အလင်္ကာရယုတ္တာပိ အပ္ပကေန ဒေါသေန ယုတ္တဗန္ဓဿ အနုပါဒေယျတ္တာ, အလင်္ကာရအလင်္ကရဏေ အသတိပိ ဒေါသရဟိတေ ဝိညူဟိ ဥပါဒေယျတ္တာ စ မုချဿ ဒေါသပရိဟာရဿ အဝဿံ ကတ္တဗ္ဗတ္တာ ဣဒါနိ အဓိဂတဒေါသေ ဒဿေတုံ ပဋိဇာနာတိ ‘‘ပဒေ ဝါကျေ’’စ္စာဒိနာ. ပဒေ နာမာဒိစတုဗ္ဗိဓပဒေ စ, ဝါကျေ ‘‘သျာဒျန္တတျာဒျန္တာနံ စယော ဝါကျံ သကာရကကိရိယာ’’တိ ဝုတ္တလက္ခဏေ ဝါကျေ စ, တဒတ္ထေ စ တေသံ ပဒဝါကျာနံ အတ္ထေ စ ဝိဝိဓာ အနေကပ္ပကာရာ ယေ ဒေါသာ ဝိညူဟိ ဒေါသဘာဝေန မတာ ဉေယျာ, ဧတေသံ ပဒါဒိဒေါသာနံ သောဒါဟရဏံ ဥဒါဟရဏသဟိတံ လက္ခဏံ အဟံ ကထယာမိ. ဧတ္ထ စ– 17. Như vậy, vì một tác phẩm dầu có văn sức nhưng nếu có một lỗi nhỏ thì cũng không thể chấp nhận được, và vì một tác phẩm không có lỗi thì được các bậc hiền trí chấp nhận dầu cho không có sự trang hoàng bằng văn sức, và vì việc tránh lỗi là điều chính yếu phải được thực hiện, nên bây giờ, để chỉ ra các lỗi đã được đề cập, ngài hứa hẹn bằng câu kệ bắt đầu bằng “pade vākye”. “Trong từ” (pade) là trong bốn loại từ như danh từ v.v... “Trong câu” (vākye) là trong câu có đặc tính được nói đến là “tập hợp các từ kết thúc bằng biến cách vĩ tự (syādi) và động từ vĩ tự (tyādi), có tác nhân và hành động”. “Và trong nghĩa của chúng” (tad atthe ca) là trong nghĩa của các từ và câu ấy. “Đa dạng” (vividhā) là nhiều loại. “Những lỗi nào” (ye dosā) được các bậc hiền trí xem là lỗi (dosabhāvena) cần được biết. “Của chúng” (etesaṃ), tức là của các lỗi thuộc từ v.v..., “cùng với ví dụ” (sodāharaṇaṃ) tức là cùng với ví dụ, “đặc tính” (lakkhaṇaṃ), “tôi sẽ trình bày” (ahaṃ kathayāmi). Và ở đây – ‘‘ပဒံ စတုဗ္ဗိဓံ ဝုတ္တံ, နာမာချာတောပသဂ္ဂိကံ; နိပါတကဉ္စ တညူဟိ, အဿော ခလွာဘိဓာဝတီ’’တိ. “Từ được các bậc hiền trí nói là có bốn loại: danh từ, động từ, tiếp đầu ngữ, và bất biến từ. Ví dụ: con ngựa (asso) quả thật (khalu) đang chạy tới (abhidhāvati).” ဝုတ္တနိယာမေန ပဒံ တာဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဥဒါဟရီယန္တိ လက္ခိယဘာဝေနာတိ ဥဒါဟရဏာနီတိ စ, သဟ ဥဒါဟရဏေနာတိ သောဒါဟရဏန္တိ [Pg.41] စ, လက္ခီယတိ လက္ခိယမနေနာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. Trước hết, từ (padaṃ) cần được hiểu theo phương pháp đã được nêu. Phân tích ngữ pháp (viggaho) là: “các ví dụ” (udāharaṇāni) vì chúng được nêu ra như là đối tượng được định nghĩa; “cùng với ví dụ” (sodāharaṇaṃ) là cùng với một ví dụ; và (lakkhaṇaṃ) là vì nó được định nghĩa hoặc nhờ nó mà (cái khác) được định nghĩa. ပဒဒေါသဥဒ္ဒေသ Chương về các lỗi của từ ၁၈. 18. ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရာဈတ္ထ-ကိလိဋ္ဌာနိ ဝိရောဓိ စ; နေယျံ ဝိသေသနာပေက္ခံ, ဟီနတ္ထကမနတ္ထကံ. (Các lỗi của từ là:) có nghĩa khác mâu thuẫn, có nghĩa dư thừa, tối nghĩa, mâu thuẫn; cần suy diễn, cần có tính từ bổ nghĩa, có nghĩa thấp kém, và vô nghĩa. ဝါကျဒေါသဥဒ္ဒေသ Chương về các lỗi của câu ၁၉. 19. ဒေါသာ ပဒါန, ဝါကျာန-မေကတ္ထံ ဘဂ္ဂရီတိကံ; တထာ ဗျာကိဏ္ဏဂါမ္မာနိ, ယတိဟီနံ ကမစ္စုတံ; အတိဝုတ္တမပေတတ္ထံ, သဗန္ဓဖရုသံ တထာ Các lỗi của từ, của câu (là): trùng lặp, văn phong rời rạc; tương tự, (các lỗi) lộn xộn, thô tục, thiếu ngắt nhịp, sai thứ tự; nói quá, lạc đề, và cấu trúc thô thiển. ဝါကျတ္ထဒေါသဥဒ္ဒေသ Chương về các lỗi của nghĩa trong câu ၂၀. 20. အပက္ကမော’စိတျဟီနံ, ဘဂ္ဂရီတိ သသံသယံ; ဂါမ္မံ ဒုဋ္ဌာလင်္ကတီတိ, ဒေါသာ ဝါကျတ္ထနိဿိတာ. Sai trình tự, thiếu sự thích hợp, văn phong rời rạc, mơ hồ; thô tục, văn sức sai lầm, (đây là) các lỗi liên quan đến nghĩa của câu. ပဒဒေါသာဒိဥဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ Giải thích chương về các lỗi của từ v.v... ၁၈-၁၉-၂၀. ဣဒါနိ ယထာပဋိညာတေ ဒေါသေ ဥဒ္ဒိသတိ ‘‘ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရ’’ ဣစ္စာဒိနာ. ဝိရုဒ္ဓံ အတ္ထန္တရံ ယဿ တံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရံ. ကိံ တံ? ပဒံ. ဧဝမုပရိပိ ယထာယောဂံ. အဓိကော အတ္ထော ဝိသေသျဿ ယေန တံ အဓျတ္ထံ. နီယတိ အဝုတ္တော ဟေတု ဧတ္ထ အာနီယတီတိ နေယျံ. ဒေါသာ ပဒါနန္တိ ယေဟိ ဒေါသေဟိ ပဒါနိ ဒုဋ္ဌာနိ, တေ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရတာဒယော ပဒါနံ ဒေါသာတိ အတ္ထော. ဧဝမုပရိပိ ယထာယောဂံ. ဝါကျာနံ ဒေါသာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဘဂ္ဂါ ရီတိ ကမော ယသ္မိံ တံ ဘဂ္ဂရီတိကံ, ဝါကျံ. အပက္ကမတာဒယော ဝါကျတ္ထဒေါသာ, ဝါကျတ္ထာနံ ဒေါသတော. ဝါကျံ ဒုဋ္ဌံ သိယာတိ ဝါကျမေဝ ဝိသေသျတေ. တေန သဗ္ဗတ္ထ နပုံသကလိင်္ဂေန နိဒ္ဒေသော. 18-19-20. Bây giờ, ngài liệt kê các lỗi như đã hứa, bằng câu kệ bắt đầu bằng “viruddhatthantara”. “Viruddhatthantaraṃ” là (từ) có một nghĩa khác mâu thuẫn. Đó là gì? Là từ (padaṃ). Tương tự như vậy cho các trường hợp sau, tùy theo sự thích hợp. “Adhyatthaṃ” là (từ) mà qua đó có một nghĩa dư thừa cho danh từ được bổ nghĩa. “Neyyaṃ” được gọi như vậy vì một lý do không được nói đến được suy ra. “Các lỗi của từ” (dosā padānaṃ) có nghĩa là những lỗi như là có nghĩa khác mâu thuẫn v.v..., mà qua đó các từ bị sai hỏng, là các lỗi của từ. Tương tự như vậy cho các trường hợp sau, tùy theo sự thích hợp. Mối liên hệ là “các lỗi của câu” (vākyānaṃ dosā). “Bhaggarītikaṃ” là (câu) mà trong đó văn phong hay thứ tự bị rời rạc; nó chỉ một câu (vākyaṃ). “Apakkamatā” v.v... là các lỗi của nghĩa trong câu, do sự sai lầm của nghĩa trong câu. Bởi vì được nói là “câu có thể bị sai hỏng”, chính câu được bổ nghĩa. Do đó, sự chỉ định ở khắp nơi đều ở trung tính. ၁၈-၁၉-၂၀. ဣဒါနိ ကထေတဗ္ဗဘာဝေန ပဋိညာတေ ဒေါသေ ဥဒ္ဒိသန္တော ‘‘ဝိရုဒ္ဓ…ပေ… နိဿိတာ’’တိ အာဟ. ကဝီဟိ ဣစ္ဆိတတ္ထတော [Pg.42] ဝိရုဒ္ဓေါ အညတ္ထော ယဿ ပဒဿာတိ တံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရံ နာမ. ဝိသေသျဿ အဓိကတ္ထဘာဝကရဏတော အဈတ္ထံ နာမ. ကဝီဟိ ဣစ္ဆိတတ္ထဿာဝီကရဏေ အဝိသဒတ္တာ ကိလိဋ္ဌံ နာမ. ဒေသကာလကလာဒီနံ ဝိရုဒ္ဓတ္တာ ဝိရောဓိ နာမ. အညမာဟရိတွာ ဝတ္တဗ္ဗတော နေယျံ နာမ. ဝိသေသနံ ပတွာဝ သာတ္ထကဘာဝပ္ပတ္တိတော ဝိသေသနာပေက္ခံ နာမ. ဝိသေသျဿ ဟီနတာပါဒနတော ဟီနတ္ထကံ နာမ. အတ္ထရဟိတတ္တာ အနတ္ထကံ နာမာတိ ဣမေ အဋ္ဌ ပဒနိဿိတတ္တာ ပဒဒေါသာ နာမ. 18-19-20. Bây giờ, trong khi liệt kê các lỗi đã hứa sẽ trình bày, ngài nói câu kệ bắt đầu bằng “viruddha…” và kết thúc bằng “…nissitā”. 1. “Viruddhatthantaraṃ” là tên gọi cho một từ có nghĩa khác mâu thuẫn với nghĩa mà các thi sĩ mong muốn. 2. “Ajhatthaṃ” là tên gọi cho việc tạo ra một nghĩa dư thừa cho danh từ được bổ nghĩa. 3. “Kiliṭṭhaṃ” là tên gọi cho sự không rõ ràng trong việc biểu đạt ý nghĩa mà các thi sĩ mong muốn. 4. “Virodhi” là tên gọi cho sự mâu thuẫn với nơi chốn, thời gian, nghệ thuật v.v... 5. “Neyyaṃ” là tên gọi cho việc phải được diễn đạt bằng cách mang đến một điều khác. 6. “Visesanāpekkhaṃ” là tên gọi cho việc chỉ đạt được ý nghĩa sau khi có một từ bổ nghĩa. 7. “Hīnatthakaṃ” là tên gọi cho việc gây ra sự thấp kém của danh từ được bổ nghĩa. 8. “Anatthakaṃ” là tên gọi cho việc không có ý nghĩa. Tám lỗi này, vì liên quan đến từ, nên được gọi là các lỗi của từ. ဝုတ္တတ္ထဿေဝ ပုန ဝစနတော ဧကတ္ထံ နာမ. ဘိန္နက္ကမတ္တာ ဘဂ္ဂရီတိကံ နာမ. တထာ သမ္မောဟကာရဏတ္တာ ဗျာကိဏ္ဏံ နာမ. ဝိသိဋ္ဌဝစနဝိရဟတော ဂါမ္မံ နာမ. ယတိသမ္ပတ္တိဝိရဟတော ယတိဟီနံ နာမ. ပဒတ္ထက္ကမတော စုတတ္တာ ကမစ္စုတံ နာမ. လောကိယံ ဝေါဟာရမတိက္ကမ္မ ဝုတ္တတ္တာ အတိဝုတ္တံ နာမ. သမုဒါယတ္ထတော အပဂတတ္တာ အပေတတ္ထံ နာမ. ဗန္ဓဖရုသယုတ္တတ္တာ ဗန္ဓဖရုသံ နာမ, တေန သဟိတံ သဗန္ဓဖရုသန္တိ ဣမေ နဝ ဝါကျာနံ တထာ ဒေါသာ နာမ. ဧတ္ထ တထာသဒ္ဒေါ ‘‘ဒေါသာ’’တိ ပဒံ ဥပသံဟရတိ. 1. “Ekatthaṃ” là tên gọi cho việc lặp lại ý nghĩa đã được nói. 2. “Bhaggarītikaṃ” là tên gọi cho việc có thứ tự rời rạc. 3. “Byākiṇṇaṃ” là tên gọi cho việc là nguyên nhân của sự nhầm lẫn. 4. “Gāmmaṃ” là tên gọi cho sự thiếu vắng lời nói tao nhã. 5. “Yatihīnaṃ” là tên gọi cho sự thiếu vắng ngắt nhịp thích hợp. 6. “Kamaccutaṃ” là tên gọi cho việc đi chệch khỏi thứ tự của nghĩa các từ. 7. “Ativuttaṃ” là tên gọi cho việc được nói ra bằng cách vượt quá cách dùng thông thường của thế gian. 8. “Apetatthaṃ” là tên gọi cho việc đi xa khỏi ý nghĩa chung. 9. “Bandhapharusaṃ” là tên gọi cho việc có cấu trúc thô thiển; “sabandhapharusaṃ” có nghĩa là cùng với điều đó. Chín lỗi này cũng được gọi là các lỗi của câu. Ở đây, từ “tathā” (tương tự) mang theo từ “dosā” (các lỗi). အပဂတက္ကမတ္တာ အပက္ကမံ နာမ. ဥစိတဘာဝဿ ပရိဟီနတ္တာ ဩစိတျဟီနံ နာမ. ဘိန္နဝိဘတ္တိက္ကမတ္တာ ဘဂ္ဂရီတိ နာမ. သံသယဇနနတော သသံသယံ နာမ. ဒုပ္ပတီတိကရတ္တာ ဂါမ္မံ နာမ. ဒူသိတာလင်္ကာရတ္တာ ဒုဋ္ဌာလင်္ကတိ နာမာတိမေ ဆ ဝါကျတ္ထနိဿိတတ္တာ ဝါကျတ္ထဒေါသာ နာမ. 1. “Apakkamaṃ” là tên gọi cho việc có trình tự sai lệch. 2. “Ocityahīnaṃ” là tên gọi cho việc thiếu sự thích hợp. 3. “Bhaggarīti” là tên gọi cho việc có thứ tự biến cách rời rạc. 4. “Sasaṃsayaṃ” là tên gọi cho việc tạo ra sự nghi ngờ. 5. “Gāmmaṃ” là tên gọi cho việc gây ra sự khó hiểu. 6. “Duṭṭhālaṅkati” là tên gọi cho việc có văn sức sai lầm. Sáu lỗi này, vì liên quan đến nghĩa của câu, nên được gọi là các lỗi của nghĩa trong câu. အညော အတ္ထော အတ္ထန္တရော. ဝိရုဒ္ဓေါ အတ္ထန္တရော ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဒေါသပကာသကပဒမ္ပိ ဒေါသတော အဗျတိရိတ္တတ္တာ ဒေါသော နာမ. ဧဝံ သန္တေပိ သမာသေန ပဒဿ ဂဟိတတ္တာ နပုံသကံ ဟောတိ. ဧသေဝနယော ဣတော ပရေသုပိ. ဝိသေသျဿ အဓိကော အတ္ထော ယဿ တံ, ကိလိဋ္ဌံ ဝိယ ကိလိဋ္ဌံ. ယထာ ဟိ မလဂ္ဂဟိတော အာဒါသော အတ္တနော ကိလိဋ္ဌတ္တာ [Pg.43] မုခါဒီနံ ပကာသနေ အဝိသဒေါ ဟောတိ, ဧဝမဓိပ္ပေတတ္ထပ္ပကာသနေ အသမတ္ထံ ပဒံ ကိလိဋ္ဌံ နာမ. ဝိရောဓော အဿ အတ္ထီတိ ဝိရောဓိ. နီယတိ အဝုတ္တော ဟေတု ဧတ္ထာတိ နေယျံ. ဝိသေသနေ အပေက္ခာ ယဿ တံ. ဟီနော ဝိသေသျဿ အတ္ထော ယေန တံ. နတ္ထိ အတ္ထော ယဿ တန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. Añño attho là atthantaro. Cách phân tích cú pháp là: viruddho atthantaro yassa. Ngay cả từ ngữ biểu thị cho lỗi, do không khác biệt với lỗi nên được gọi là lỗi. Mặc dù là như vậy, do từ ngữ được dùng theo cách rút gọn nên thuộc về trung tính. Phương pháp này cũng tương tự đối với các trường hợp sau. (Lỗi) mà có ý nghĩa vượt trội hơn đối tượng được bổ nghĩa. Kiliṭṭhaṃ (khó hiểu) giống như bị nhiễm ô. Ví như tấm gương bị dính bụi bẩn, do tự thân bị nhiễm ô nên không trong sáng trong việc phản chiếu gương mặt v.v... cũng vậy, từ ngữ không có khả năng biểu thị ý nghĩa đã được chủ trương thì được gọi là kiliṭṭhaṃ. Virodhi là (lỗi) có sự mâu thuẫn. Neyyaṃ là (lỗi) mà ở đó nguyên nhân không được nói đến được suy diễn ra. (Lỗi) mà có sự mong đợi ở tính từ bổ nghĩa. (Lỗi) mà ý nghĩa của đối tượng được bổ nghĩa bị thiếu sót. Cách phân tích cú pháp là: (lỗi) mà không có ý nghĩa. ပဒဒေါသာနံ အနညတ္တေပိ ဝိကပ္ပနာဘေဒတော ‘‘ပဒါနံ ဒေါသာ’’တိ ဝုတ္တံ, ယထာ ‘‘သိလာပုတ္တကဿ သရီရ’’န္တိ. ဝါကျာနံ ဒေါသာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဧကော အတ္ထော ယဿ တံ. ဘဂ္ဂါရီတိ ကမော ယဿ တံ. ဝိသုံ ဝိသုံ အာကိဏ္ဏံ ဗျာကိဏ္ဏံ. ဂါမေ ဘဝေါ ဂါမ္မော, အဗျတ္တာနံ ဝေါဟာရော. တပ္ပကာသကပဒမ္ပိ ဥပစာရတော ဂါမ္မံ နာမ. ယတိ ဟီနာ ဧတ္ထာတိ ယတိဟီနံ. ကမတော စုတံ ကမစ္စုတံ. အတိက္ကမ္မ ဝုတ္တံ အတိဝုတ္တံ. အတ္ထတော အပေတံ အပေတတ္ထံ. ဗန္ဓေ ဖရုသံ ဖရုသတာ ယတ္ထ တံ. အပဂတော ကမော ယသ္မာ တံ. ဩစိတျံ ဟီနံ ယတ္ထ တံ. ဘဂ္ဂါ ရီတိ ယတ္ထ တံ. သဟ သံသယေန ဝတ္တတီတိ တံ. ဂါမ္မံ ဝုတ္တနယမေဝ. ဒုဋ္ဌာ ဒူသိတာ အလင်္ကတိ အလင်္ကာရော ယတ္ထ တံ. ဝါကျာနံ အတ္ထော, တန္နိဿိတာ ဝါကျတ္ထနိဿိတာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ အနတ္ထကာပေတတ္ထဒေါသဒွယံ ပဒဝါကျတော ဘိန္နံ, အညံ ဘဂ္ဂရီတိဒေါသဒွယံ, ဂါမ္မဒွယံ, ကမစ္စုတအပက္ကမဒွယဉ္စ ဝါကျဝါကျတ္ထတော ဘိန္နံ. Mặc dù các lỗi của từ ngữ không khác biệt, do sự phân biệt trong cách trình bày nên được nói là “các lỗi của từ ngữ”, ví như “thân thể của con búp bê bằng đá”. Phương pháp này cũng tương tự ở đây đối với (lỗi) “các lỗi của câu”. (Lỗi) mà có một ý nghĩa. (Lỗi) mà có thứ tự bị gián đoạn. Byākiṇṇaṃ là bị phân tán riêng rẽ. Gāmmo là điều phát sanh ở trong làng, là cách nói của những người không rành rẽ. Từ ngữ biểu thị cho điều ấy cũng được gọi là gāmmaṃ (thô tục) theo cách dùng chuyển nghĩa. Yatihīnaṃ là (lỗi) mà ở đó sự ngắt nhịp bị thiếu sót. Kamaccutaṃ là bị rơi rớt khỏi thứ tự. Ativuttaṃ là được nói một cách vượt quá. Apetatthaṃ là bị tách rời khỏi ý nghĩa. (Lỗi) mà ở đó sự liên kết bị khô cứng. (Lỗi) mà từ đó thứ tự bị rời khỏi. (Lỗi) mà ở đó sự thích hợp bị thiếu sót. (Lỗi) mà ở đó văn phong bị gián đoạn. (Lỗi) mà diễn tiến cùng với sự hoài nghi. Gāmmaṃ là theo phương pháp đã được nói. (Lỗi) mà ở đó sự trang sức bị hư hỏng, bị sai lạc. Ý nghĩa của các câu; cách phân tích cú pháp của vākyatthanissitā là “nương tựa vào điều ấy”. Ở đây, hai loại lỗi anatthaka và apetattha thì khác biệt với từ ngữ và câu; hai loại lỗi bhaggarīti khác, hai (lỗi) gāmma, và hai (lỗi) kamaccuta và apakkama thì khác biệt với câu và ý nghĩa của câu. ပဒဒေါသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ Giải Thích Về Phần Trình Bày Các Lỗi Của Từ Ngữ ၂၁. 21. ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရံ တဉှိ, ယဿ’ညတ္ထော ဝိရုဇ္ဈတိ; အဓိပ္ပေတေ ယထာ မေဃော, ဝိသဒေါ သုခယေ ဇနံ. Quả vậy, đó là (lỗi) có ý nghĩa khác mâu thuẫn, mà ý nghĩa khác của nó thì mâu thuẫn với (ý nghĩa) đã được chủ trương; ví như: “đám mây trong sạch làm cho người đời được an lạc”. ၂၁. အထောဒ္ဒေသက္ကမေန ပဒါဒိဒေါသေ ဥဒါဟရတိ ‘‘ဝိရုဒ္ဓိ’’ စ္စာဒိနာ. ဟိ ယသ္မာ ကာရဏာ, ပသိဒ္ဓိယံ ဝါ ဟိသဒ္ဒေါ. ယဿ ပဒဿ အညော အဓိပ္ပေတတော အပရော အတ္ထော အဓိပ္ပေတေ ဝတ္တုမိစ္ဆိတေ အတ္ထေ ဝိရုဇ္ဈတီတိ အနုဝဒိတွာ တသ္မာ [Pg.44] တံ ‘‘ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရ’’န္တိ ဝိဓီယတေ. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ. ယထာ ဣဒံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရံ, တထာ အညမ္ပိ တာဒိသံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. န တွိဒမေဝေတိ ယထာသဒ္ဒဿ အတ္ထော. မေဃော ဝိသဒေါ သုခယေ ဇနန္တိ. ဝိသံ ဥဒကံ, တံ ဒဒါတီတိ ဝိသဒေါ မေဃော ဝါရိဝဟော ဇနံ လောကံ သုခယေ သုခယတီတိ ကဝိစ္ဆိတတ္ထော. ဝိသသဒ္ဒေါ ဂရဠဿ စ ဝါစကော သိယာတိ ဂရဠဒေါ မေဃော မာရယတိ, န ပန သုခယတီတိ ‘‘ဝိသဒေါ’’တိ ဝိသေသနပဒဿ ဝိရုဒ္ဓတာ. 21. Kế đến, ngài nêu lên ví dụ về các lỗi của từ ngữ v.v... theo thứ tự đã trình bày, bằng câu (kệ) bắt đầu là “viruddhi”. Bất từ hi có nghĩa là “bởi vì lý do”, hoặc bất từ hi ở trong ý nghĩa nổi bật. Sau khi lặp lại rằng: “Từ ngữ nào mà có ý nghĩa khác, một ý nghĩa khác với (ý nghĩa) đã được chủ trương, thì mâu thuẫn với ý nghĩa đã được chủ trương, ý nghĩa được mong muốn nói đến”, do đó điều ấy được quy định là “viruddhatthantara”. Ngài nêu lên ví dụ bằng từ “yathā”. Ví như đây là (lỗi) viruddhatthantara, cũng vậy, trường hợp tương tự khác cũng nên được hiểu. Ý nghĩa của từ yathā là “không phải chỉ có cái này”. (Câu ví dụ là:) “đám mây trong sạch làm cho người đời được an lạc”. Visaṃ là nước, visado là đám mây, vật mang nước, ban cho điều ấy, làm cho người đời, thế gian được an lạc, làm cho an lạc; đó là ý nghĩa được nhà thơ chủ trương. Từ visa cũng có thể là từ chỉ cho chất độc, (như vậy) đám mây ban cho chất độc thì giết chết chứ không làm cho an lạc; như vậy, đó là sự mâu thuẫn của tính từ bổ nghĩa “visado”. ၂၁. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနုက္ကမေန ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရာဒီနံ သလက္ခဏလက္ခိယံ ဒဿေန္တော ‘‘ဝိရုဒ္ဓိ’’စ္စာဒိမာဟ. ယဿ ပဒဿ အညတ္ထော ကဝိစ္ဆိတတ္ထတော အညော အတ္ထော အဓိပ္ပေတေ ဣစ္ဆိတတ္ထေ ဟိ ယသ္မာ ဝိရုဇ္ဈတိ, တသ္မာ တံ ပဒံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရံ နာမ. ပသိဒ္ဓိယံ ဝါ ဟိသဒ္ဒေါ. တထာ ဟေသ အပ္ပသိဒ္ဓံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရံ ‘‘ယဿ အညတ္ထော အဓိပ္ပေတေ ဝိရုဇ္ဈတီ’’တိ ပကာသေတွာ တသ္မိံ ပကာသိတတ္ထဝိသယေ ဝတ္တတိ. ‘‘တံ ဟီ’’တိ ယောဇိတတ္တာ ‘‘ယဿ အညတ္ထော အဓိပ္ပေတေ ဝိရုဇ္ဈတီ’’တိ လက္ခဏံ ပသိဒ္ဓဘာဝေန အနုဝဒိတွာ တံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရန္တိ အနုဝဒိတဗ္ဗအပ္ပသိဒ္ဓဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရံ ဝိဓီယတေ, ယထာ ‘‘ယော ကုဏ္ဍလီ, သော ဒေဝဒတ္တော’’တိ. ဥပရိ ပသိဒ္ဓါနုဝါဒေန အပ္ပသိဒ္ဓဝိဓာနမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ယထာ…ပေ… ဇန’’န္တိ ဥဒါဟရဏံ လက္ခိယံ ဒဿေတိ. ယထာ ‘‘မေဃော ဝိသဒေါ’’စ္စာဒိ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရဿ ဥဒါဟရဏံ, ဧဝမီဒိသမညမ္ပိ ဣမဿုဒါဟရဏံ, န ကေဝလံ ‘‘မေဃော’’စ္စာဒိမေဝ ဘဝတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယထာသဒ္ဒေါ စေတ္ထ ဣဝသဒ္ဒပရိယာယတ္ထေပိ ဥဒါဟရဏတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ဥပရိပျေဝံ. မေဃော အမ္ဗုဓရော ဝိသဒေါ ဝိသသင်္ခါတံ ဇလံ ဒဒန္တော ဇနံ သုခယေ သုခယတီတိ ကဝီဟိ အဓိပ္ပေတတ္ထော. ဧတ္ထ ဝိသသဒ္ဒဿ ဂရဠသင်္ခါတသပ္ပဝိသဝါစကတ္တာ, ‘‘ဝိသံ ဒဒါတီတိ ဝိသဒေါ’’တိ ဧတ္ထ ဝိသဿ ဥဒကဝိသာနံ သာဓာရဏတ္တာ ဝိသဒါယကော မေဃော နာသေတိယေဝ, န သုခယတီတိ ကဝိနာ [Pg.45] အဓိပ္ပေတဿ သုခကာရဏဿ မေဃဝိသေသနဝိသသဒ္ဒဿ ဝိရုဒ္ဓအညတ္ထတာတိ ဝိသပဒံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရဒေါသေန ဒုဋ္ဌန္တိ. 21. Bây giờ, theo thứ tự đã liệt kê, ngài nói (câu kệ) bắt đầu là “viruddhi” để trình bày (các lỗi) viruddhatthantara v.v... cùng với định nghĩa và vật minh họa. Từ ngữ nào mà có ý nghĩa khác, một ý nghĩa khác với ý nghĩa được nhà thơ chủ trương, quả vậy mâu thuẫn với ý nghĩa đã được chủ trương, ý nghĩa được mong muốn; do đó, từ ngữ ấy được gọi là viruddhatthantara. Hoặc bất từ hi ở trong ý nghĩa nổi bật (chỉ điều đã biết rõ). Cũng vậy, sau khi làm sáng tỏ (lỗi) viruddhatthantara vốn đã được biết rõ ở đây là “mà ý nghĩa khác của nó mâu thuẫn với ý nghĩa đã được chủ trương”, (định nghĩa này) có hiệu lực trong phạm vi ý nghĩa đã được làm sáng tỏ ấy. Do được liên kết là “taṃ hi”, định nghĩa “mà ý nghĩa khác của nó mâu thuẫn với ý nghĩa đã được chủ trương” được lặp lại như một điều đã biết rõ, và qua đó, thuật ngữ viruddhatthantara vốn chưa được biết rõ và cần được xác định, được quy định (là có đặc tính ấy); ví như: “người nào có bông tai, người ấy là Devadatta”. Về sau, nên hiểu rằng đó chỉ là sự quy định điều chưa được biết rõ bằng cách lặp lại điều đã được biết rõ. Bằng câu “yathā ... janaṃ”, ngài trình bày ví dụ là vật minh họa. Ví như (câu) “megho visado” v.v... là ví dụ của (lỗi) viruddhatthantara, cũng vậy, ví dụ khác tương tự như thế này (cũng là) ví dụ của lỗi này, điều được nói là “không phải chỉ có (câu) ‘megho’ v.v...”. Và ở đây, từ yathā cũng nên được hiểu là có ý nghĩa ví dụ trong ý nghĩa tương đương với từ iva; về sau cũng vậy. Đám mây, vật chứa nước, trong khi ban cho nước được gọi là visa, làm cho người đời được an lạc, làm cho an lạc; đó là ý nghĩa được các nhà thơ chủ trương. Ở đây, do từ visa là từ chỉ cho chất độc của loài rắn được gọi là garaḷa, và ở (cụm từ) “visaṃ dadātīti visado”, do (từ) visa là chung cho nước và chất độc, nên đám mây cho chất độc thì chỉ có hủy diệt chứ không làm cho an lạc; như vậy, có ý nghĩa khác mâu thuẫn đối với từ visada là tính từ bổ nghĩa cho đám mây, là nguyên nhân của sự an lạc đã được nhà thơ chủ trương. Do đó, từ visa bị sai lạc bởi lỗi viruddhatthantara. ၂၂. 22. ဝိသေသျမဓိကံ ယေနာ’-ဓျတ္ထမေတံ ဘဝေ ယထာ; ဩဘာသိတာသေသဒိသော,ခဇ္ဇောတော’ယံ ဝိရာဇတေ. (Lỗi) mà đối tượng được bổ nghĩa bị (trình bày) vượt trội hơn, đó là (lỗi) ajjhattha; ví như: “con đom đóm này, đã chiếu sáng khắp mọi phương hướng, đang tỏa sáng rực rỡ”. ၂၂. ယေန ပဒေန ဝိသေသျံ ဝိသေသိတဗ္ဗံ အပရံ ပဒံ အတ္ထဝသေန အဓိကံ ဘဝတီတျနုဝဒိတွာ ဧတံ အဈတ္ထံ ဘဝေတိ ဝိဓီယတေ. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ ‘‘ဩဘာသိတေ’’စ္စာဒိ. ဧဝမုပရိပိ သုဝိညေယျံ. ဩဘာသိတာ ဒီပိတာ အသေသာ နိခိလာ ဒိသာယေန သောယံ ခဇ္ဇောတော ဝိရာဇတေ ဒိပ္ပတိ. ဧတ္ထ ခဇ္ဇောတဿာခိလဒိသာဘာဂါဝဘာသနမတိဝုတ္တီတိ အဓိကတ္ထံ. 22. Sau khi lặp lại rằng: “Bởi từ ngữ nào mà từ ngữ khác, đối tượng được bổ nghĩa cần được bổ nghĩa, trở nên vượt trội hơn về mặt ý nghĩa”, (lỗi) ấy được quy định là ajjhattha. Ngài nêu lên ví dụ bằng từ “yathā”, (câu kệ) bắt đầu là “obhāsite”. Về sau cũng vậy, (điều này) nên được hiểu rõ. (Câu kệ có nghĩa là:) “Con đom đóm này, mà các phương không còn sót lại, toàn thể, đã được chiếu sáng, được làm cho sáng tỏ bởi nó, đang tỏa sáng rực rỡ, đang chiếu sáng”. Ở đây, việc chiếu sáng các phần của tất cả các phương của con đom đóm là sự nói quá, do đó là ý nghĩa vượt trội. ၂၂. ယေန ဝိသေသနပဒေန ဝိသေသျံ ဝိသေသိတဗ္ဗံ ပဒံ အတ္ထဝသေန အဓိကံ ဟောတိ, ဧတံ ယထာဝုတ္တလက္ခဏောပေတံ ပဒံ အဈတ္ထံ ဘဝေ အဈတ္ထံ နာမ ပဒဒေါသော ဘဝေ. ယထာ တဿုဒါဟရဏမေဝံ. ဩဘာသိတာသေသဒိသော ဇောတိတသဗ္ဗဒိသော အယံ ခဇ္ဇောတော အယံ ဇောတိရိင်္ဂဏော ဝိရာဇတေ ဒိပ္ပတိ. ဧတ္ထ ဝိသေသျဿ ခဇ္ဇောတဿ သကလဒိသောဘာသနဿ အဈတ္ထတ္တာ ‘‘ဩဘာသိတာသေသဒိသော’’တိ ဝိသေသနပဒံ အဈတ္ထပဒဒေါသော နာမ. ဩဘာသိတာ အသေသဒိသာ ယေနာတိ ဝိဂ္ဂဟော. 22. Khi một định ngữ (visesanapada) dùng để bổ nghĩa cho một đối tượng (visesya) lại có ý nghĩa quá mức (adhika), từ ngữ có đặc điểm như đã nói ấy được gọi là ajhattha (bất xứng), và đó là một lỗi về từ (padadosa). Ví dụ của nó như sau: ‘Con đom đóm này, đã soi sáng khắp mọi phương, đã chiếu rọi tất cả các hướng, đang tỏa sáng, đang lấp lánh’. Ở đây, vì việc soi sáng khắp mọi phương là điều không thể (ajhattha) đối với đối tượng được bổ nghĩa là con đom đóm, nên định ngữ ‘obhāsitāsesadiso’ (đã soi sáng khắp mọi phương) được gọi là lỗi từ ajhattha. Phân tích cú pháp là: ‘Mọi phương được soi sáng bởi vật ấy’ (obhāsitā asesadisā yena). ၂၃. 23. ယဿ’တ္ထာဝဂမော ဒုက္ခော,ပကတျာဒိဝိဘာဂတော; ကိလိဋ္ဌံ တံ ယထာ တာယ,သော’ယမာလိင်္ဂျတေ ပိယာ. Từ nào khó hiểu nghĩa, do việc phân tích từ căn v.v...; từ ấy là kiliṭṭha (tối nghĩa). Ví dụ: ‘Bởi nàng ấy, người này được ôm ấp, bởi người yêu dấu’. ၂၃. ပကတျာဒိဝိဘာဂတောတိ [Pg.46] ပစ္စယာ ပဌမံ ကရီယတီတိ ပကတိ. အာဒိသဒ္ဒေန ပစ္စယာဒီနံ ပရိဂ္ဂဟော. ပကတျာဒီနံဝိဘာဂတော ဝိဘဇနတော, ‘‘အယံ ပကတိ, အယံ ပစ္စယော, အယမာဒေသော’’တိအာဒိနာ ပကတိပစ္စယဝိဘာဂကပ္ပနတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပီဏေတီတိ ပီ, တာယ ပိယာ ဝလ္လဘာယ သောယံ သာမီ အာလိင်္ဂျတေ သိလိဿတေ. ဧတ္ထ ‘‘ပိယာ’’တိ ကိလိဋ္ဌံ. 23. Cụm từ ‘pakatyādivibhāgato’ (do phân tích từ căn v.v...) có nghĩa là: ‘pakati’ (từ căn) là thành phần được tạo ra trước tiên, trước hậu tố. Từ ‘ādi’ (v.v...) bao gồm cả hậu tố và các thành phần khác. ‘Pakatyādīnaṃ vibhāgato’ (do phân tích từ căn v.v...) có nghĩa là do sự phân chia, tức là do sự sắp đặt phân chia từ căn và hậu tố qua các cách nói như: ‘đây là từ căn, đây là hậu tố, đây là từ thay thế’ v.v... ‘Pīṇeti’ (làm hài lòng) nên là ‘pī’. ‘Tāya piyā vallabhāya’ (bởi nàng yêu dấu ấy), ‘soyaṃ sāmī’ (người chồng này) ‘āliṅgyate silissate’ (được ôm ấp). Ở đây, từ ‘piyā’ là tối nghĩa (kiliṭṭha). ၂၃. ယဿ ပဒဿ အတ္ထာဝဂမော အတ္ထာဝဗောဓော ပကတျာဒိဝိဘာဂတော ‘‘အယံ ပကတိ, အယံ ပစ္စယော, အယမာဒေသော’’တိအာဒိနာ ပကတျာဒီနံ ဝိဘဇနဇာနနေန, ‘‘ပကတျာဒိ နာမ ကိ’’န္တိ ဂဝေသနတော ဝါ ဒုက္ခော, တံ ကိလိဋ္ဌံ နာမ. ယထာ တဿုဒါဟရဏမေဝံ. တာယ ပိယာ ဝနိတာယ သော အယံ ဝလ္လဘော အာလိင်္ဂျတေ သိလိဿတေ. ပစ္စယာ ပဌမံ ကရီယတီတိ ပကတိ. သာ အာဒိ ယေသံ ပစ္စယာနံ, တေသံ ဝိဘာဂေါတိ ဝါကျံ. ပီဏေတီတိ ပီ, နာရီ. တာယ ပိယာ ဧတ္ထ ပိယာသင်္ခါတာယ ဝလ္လဘာယ ကထနေ ပီသဒ္ဒဿ အဝိသဒတ္တာ ‘‘ပိယာ’’တိ ပဒံ ကိလိဋ္ဌံ. 23. Từ nào mà việc liễu giải ý nghĩa, tức là sự thông hiểu ý nghĩa, trở nên khó khăn do việc phải biết sự phân chia từ căn v.v... qua các cách nói như: ‘đây là từ căn, đây là hậu tố, đây là từ thay thế’ v.v..., hoặc do phải tìm tòi ‘từ căn v.v... là gì?’, thì từ ấy được gọi là kiliṭṭha (tối nghĩa). Ví dụ của nó như sau: ‘Bởi người phụ nữ yêu dấu ấy, người tình này được ôm ấp’. ‘Pakati’ (từ căn) là thành phần được tạo ra trước tiên, trước hậu tố. Câu cú pháp là: ‘sự phân chia của các hậu tố mà từ căn ấy là khởi đầu’. ‘Pīṇeti’ (làm hài lòng) nên là ‘pī’, (nghĩa là) người phụ nữ. ‘Tāya piyā’ (bởi nàng yêu dấu). Ở đây, trong cách nói về người yêu dấu được gọi là ‘piyā’, vì từ ‘pī’ không rõ ràng, nên từ ‘piyā’ là tối nghĩa (kiliṭṭha). ၂၄. 24. ယံ ကိလိဋ္ဌပဒံ မန္ဒာ-ဘိဓေယျံ ယမကာဒိကံ; ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသေဝ, တမ္ပိ အန္တော ကရီယတိ. Phép điệp ngữ (yamaka) v.v... nào có từ ngữ tối nghĩa, ý nghĩa nghèo nàn; phép ấy cũng được bao gồm trong chính lỗi từ tối nghĩa. ၂၄. ဣဒါနိ ယမကာဒိကမနဓိပ္ပေတမ္ပိ ကိလိဋ္ဌေယေဝ အန္တောဂဓံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ယ’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ ယန္တိ အနိယမဝစနံ, တဿ နိယမဝစနံ ယမကာဒိကန္တိ. ယမကမာဒိ ယဿ ပဟေဠိကာဇာတဿ တံ ယမကာဒိကံ. ကီဒိသန္တိ အာဟ ‘‘ကိလိဋ္ဌပဒ’’န္တိအာဒိ. ကိလိဋ္ဌာနိ အပ္ပတီတဒေါသသဘာဝေ ဌိတတာယ မလိတာနျဝိသဒါနိ ပဒါနိ ယဿ တံ ကိလိဋ္ဌပဒံ. မန္ဒော အပ္ပကော အဘိဓေယျော အတ္ထော ယဿ တံ မန္ဒာဘိဓေယျံ, တာဒိသံ တမ္ပိ ယမကာဒိကံ ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသေယေဝ ယထာဝုတ္တေ အန္တော အဗ္ဘန္တရေ ကရီယတိ ဝိဓီယတိ [Pg.47] တတ္ထေဝ ပက္ခိပီယတိ, ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသတော န ဗျတိရိစ္စတီတိ အဓိပ္ပာယော. 24. Bây giờ, để chỉ ra rằng ngay cả phép điệp ngữ v.v... không được ưa chuộng cũng được bao gồm trong chính lỗi tối nghĩa (kiliṭṭha), tác giả nói ‘yaṃ’ v.v... Trong đó, ‘yaṃ’ là đại từ bất định, và từ xác định tương ứng của nó là ‘yamakādikaṃ’. ‘Yamakādikaṃ’ là loại câu đố v.v... mà phép điệp ngữ (yamaka) là khởi đầu. Khi được hỏi ‘loại nào?’, tác giả nói ‘kiliṭṭhapadaṃ’ v.v... ‘Kiliṭṭhapadaṃ’ là loại có những từ ngữ tối nghĩa (kiliṭṭhāni), tức là những từ bị hoen ố (malitāni), không rõ ràng (avisadāni) do nằm trong bản chất của lỗi không được công nhận (appatītadosa). ‘Mandābhidheyyaṃ’ là loại có ý nghĩa biểu đạt (abhidheyya) nhỏ bé (manda), ít ỏi (appaka). Phép điệp ngữ v.v... như vậy cũng được bao gồm (anto karīyati), được xếp vào (vidhīyati), được đặt vào (pakkhipīyati) bên trong chính lỗi từ tối nghĩa như đã nói; ý muốn nói là nó không khác biệt (na byatiriccati) với lỗi từ tối nghĩa. ၂၄. ဣဒါနိ အနဓိပ္ပေတမပိ ယမကာဒိံ ကိလိဋ္ဌဒေါသေယေဝ အန္တောကရဏဗျာဇေန အာဝီကရောန္တော အာဟ ‘‘ယံ ကိလိဋ္ဌေ’’စ္စာဒိ. ကိလိဋ္ဌပဒံ အပ္ပတီတဒေါသေန မိဿကတ္တာ အဝိသဒပဒံ မန္ဒာဘိဓေယျံ အပ္ပကာဘိဓေယျံ ယံ ယမကာဒိကံ ယံ ယမကပ္ပဟေဠိကာဇာတမတ္ထိ, တမ္ပိ ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသေယေဝ ယထာဝုတ္တကိလိဋ္ဌပဒဒေါသေယေဝ အန္တော ကရီယတိ အဗ္ဘန္တရေ ကရီယတိ, ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသတော အဗျတိရိတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. ကိလိဋ္ဌာနိ ပဒါနိ ယဿ, မန္ဒော အဘိဓေယျော ယဿ, ယမကံ အာဒိ ယဿ ပဟေဠိကာဇာတဿ, ကိလိဋ္ဌပဒါနံ ဒေါသောတိ ဝိဂ္ဂဟော. 24. Bây giờ, tác giả làm rõ về phép điệp ngữ v.v... dù không được ưa chuộng, bằng cách bao gồm nó trong lỗi tối nghĩa, và nói ‘yaṃ kiliṭṭhaṃ’ v.v... ‘Kiliṭṭhapadaṃ’ là từ ngữ không rõ ràng vì bị pha trộn với lỗi không được công nhận. ‘Mandābhidheyyaṃ’ là có ý nghĩa biểu đạt nhỏ bé. Bất cứ phép điệp ngữ v.v... nào, bất cứ loại câu đố-điệp ngữ nào tồn tại, phép ấy cũng được bao gồm, được xếp vào bên trong chính lỗi từ tối nghĩa như đã nói; ý muốn nói là nó không khác biệt với lỗi từ tối nghĩa. Phân tích cú pháp là: ‘loại có những từ ngữ tối nghĩa’, ‘loại có ý nghĩa biểu đạt nhỏ bé’, ‘loại câu đố mà phép điệp ngữ là khởi đầu’, ‘lỗi của những từ ngữ tối nghĩa’. ၂၅. 25. ပတီတသဒ္ဒရစိတံ, သိလိဋ္ဌပဒသန္ဓိကံ; ပသာဒဂုဏသံယုတ္တံ, ယမကံ မတ’မေဒိသံ. Phép điệp ngữ được cấu tạo bằng từ ngữ quen thuộc, có sự nối kết từ ngữ nhuần nhuyễn, và hợp với phẩm chất trong sáng (pasāda); một phép điệp ngữ như vậy được xem là (chấp nhận được). ၂၅. ဟောတု ကာမမနဘိမတမေဒိသံ ယမကာဒိကံ, ကိဉ္စရဟိ အဘိမတန္တိ အာဟ ‘‘ပတီတိ’’စ္စာဒိ. အတ္တနော ဝစနီယတ္ထပ္ပတီတဝသေန ဝါစကာပိ သဒ္ဒါ ပတီတာယေဝ နာမာတိ ပတီတေဟိ ပသိဒ္ဓေဟိ သဒ္ဒေဟိ ပါဋိပဒိကေဟိ ရစိတံ ကတံ ပတီတသဒ္ဒရစိတံ. သိလိဋ္ဌာ အညမညာလိင်္ဂနေန မဋ္ဌာ ပဒါနံ သျာဒျန္တာဒီနံ သန္ဓယော သန္ဓနာ ယဿ တံ သိလိဋ္ဌပဒသန္ဓိကံ. ပတီတသဒ္ဒရစိတတ္တာယေဝ ပသာဒသင်္ခါတေန ဂုဏေန သဒ္ဒါလင်္ကာရေန သံယုတ္တံ သမ္မဒေဝေါပေတံ ဧဒိသံ ယထာဝုတ္တဂုဏာသယံ ရမဏီယံ ယမကံ မတံ အဘိမတန္တိ အတ္ထော. 25. ‘Cứ cho là phép điệp ngữ v.v... như thế là không được ưa chuộng, vậy thì loại nào được ưa chuộng?’. Để trả lời, tác giả nói ‘patīta’ v.v... Vì ý nghĩa cần diễn đạt của chúng đã quen thuộc, nên ngay cả những từ biểu đạt cũng được gọi là quen thuộc. Do đó, ‘patītasaddaracitaṃ’ có nghĩa là được cấu tạo, được làm ra bằng những từ ngữ, những từ gốc (pāṭipadika) quen thuộc, nổi tiếng. ‘Siliṭṭhapadasandhikaṃ’ là loại có sự nối kết (sandhi) các từ (pada) tận cùng bằng ‘si’ v.v... một cách nhuần nhuyễn (siliṭṭha), trôi chảy (maṭṭha) do chúng liên kết với nhau. Chính vì được cấu tạo bằng những từ ngữ quen thuộc, nên nó hợp với, được trang bị đầy đủ với phẩm chất gọi là trong sáng (pasāda), một phép trang sức ngôn từ (saddālaṅkāra). Một phép điệp ngữ thú vị (ramaṇīya) như vậy, có nền tảng là những phẩm chất đã nói, được xem là (mata), được ưa chuộng (abhimata), đó là ý nghĩa. ၂၅. ဣဒါနိ အဓိဂတေသု ယမကေသု ဤဒိသံ ယမကမိဋ္ဌမိတိ သိဿာနံ ဥပဒိသန္တော အာဟ ‘‘ပတီတေ’’စ္စာဒိ. ပတီတသဒ္ဒရစိတံ ‘‘ဣမဿတ္ထဿာယံ ဝါစကော’’တိ ပတီတေဟိ ပသိဒ္ဓေဟိ သဒ္ဒေဟိ ရစိတံ ပါဋိပဒိကေဟိ ကတံ သိလိဋ္ဌပဒသန္ဓိကံ သိလိဋ္ဌာ သျာဒျန္တာဒိပဒါနံ သန္ဓယော ယဿ တံ [Pg.48] ပသာဒဂုဏသံယုတ္တံ ပတီတသဒ္ဒရစိတတ္တာယေဝ ပသာဒသင်္ခါတေန သဒ္ဒါလင်္ကာရဂုဏေန သံယုတ္တံ ဤဒိသံ ဧဝံဘူတံ ဂုဏာဓိကတော ရမဏီယံ ဥပရိ ဝက္ခမာနယမကသဒိသံ ယမကံ မတံ ဝိညူဟိ အဘိမတံ. ပတီတာ စ တေ သဒ္ဒါ စ, တေဟိ ရစိတံ, သိလိဋ္ဌာ ပဒါနံ သန္ဓယော ယဿ, ပသာဒေါတိ ဂုဏော သဒ္ဒါလင်္ကာရော, တေန သံယုတ္တန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. 25. Bây giờ, để chỉ dạy cho các học trò rằng ‘trong số các phép điệp ngữ đã học, loại điệp ngữ như thế này là đáng mong muốn’, tác giả nói ‘patīte’ v.v... ‘Patītasaddaracitaṃ’ là được cấu tạo, được làm ra bằng những từ ngữ, những từ gốc quen thuộc, nổi tiếng, được biết đến theo cách ‘đây là từ biểu đạt cho ý nghĩa này’. ‘Siliṭṭhapadasandhikaṃ’ là loại có sự nối kết các từ tận cùng bằng ‘si’ v.v... một cách nhuần nhuyễn. ‘Pasādaguṇasaṃyuttaṃ’ là hợp với phẩm chất trang sức ngôn từ gọi là trong sáng (pasāda), chính vì nó được cấu tạo bằng những từ ngữ quen thuộc. Một phép điệp ngữ như vậy, loại như thế này, thú vị do có những phẩm chất ưu việt, tương tự như phép điệp ngữ sẽ được nói đến ở phần sau, được xem là (mata), được các bậc hiền trí (viññū) ưa chuộng (abhimata). Phân tích cú pháp là: ‘Những từ ngữ ấy là quen thuộc, được cấu tạo bởi chúng’, ‘loại có sự nối kết các từ một cách nhuần nhuyễn’, ‘pasāda là một phẩm chất, một phép trang sức ngôn từ, hợp với phẩm chất ấy’. ၂၆. 26. အဗျပေတံ ဗျပေတ’ည-မာဝုတ္တာနေကဝဏ္ဏဇံ; ယမကံ တဉ္စ ပါဒါန-မာဒိမဇ္ဈန္တဂေါစရံ. Phép điệp ngữ (yamaka) có loại không ngăn cách (abyapeta) và ngăn cách (byapeta); nó được tạo ra từ sự lặp lại của nhiều âm tiết. Và phép ấy có phạm vi ở đầu, giữa, và cuối của các câu kệ. ၂၆. ဣဒါနိ တံ ယထာဝုတ္တမဘိမတံ ဒဿေတုမုပက္ကမတေ ‘‘အဗျပေတေ’’စ္စာဒိနာ. အာဝုတ္တာ အဓိဝုတ္တာ ပုနပ္ပုနုစ္စာရဏုပေတာ အနေကေသံ ပတိရူပတ္တာ, ဗဟုဝဏ္ဏာ သရဗျဉ္ဇနရူပါ, န ဧကော ဝဏ္ဏော တဿာနုပ္ပာသတ္တာ, တထာ စ ဝက္ခတိ ‘‘ဝဏ္ဏာဝုတ္တိ ပရော ယထာ’’တိ, တေဟိ ဇာတံ ယမကန္တိ ဝိညာယတေ. ကတိဝိဓံ တံ ဝိကပ္ပီယတီတိ အာဟ ‘‘အဗျပေတံ ဗျပေတည’’န္တိ. တတ္ထ ယံ ဝဏ္ဏန္တရာဗျဝဟိတံ ဝဏ္ဏသမုဒါယေန ဝုတ္တံ. တဒဗျပေတံ ယမကံ. ယံ တု ဗျဝဟိတံ, တံ ဗျပေတံ. ယံ ပန ဥဘယမိဿံ, တံ အညံ အပရံ အဗျပေတဗျပေတန္တိ တိဓာ ယမကံ တာဝ ဝိကပ္ပီယတေ. တမေတံ တိဝိဓံ ယမကံ ဝိသယဝိဘာဂနိရူပနာယံ အာဒိ စ မဇ္ဈော စ အန္တော စ ဂေါစရော ဝိသယော ယဿေတိ အာဒိမဇ္ဈန္တဂေါစရံ ဝိညေယျံ. ကေသံ ပါဒါနံ? ပစ္စေကံ စတုန္နံဂါထာဝယဝါနံ. သာပေက္ခတ္တေပိ သမာသော ဂမ္မကတ္တာ. 26. Bây giờ, để trình bày ý nghĩa đã được đề cập như đã nói, ngài bắt đầu bằng câu “abyapete” v.v… Yamaka được hiểu là thể loại được tạo ra từ những âm tiết được lặp lại (āvuttā), được nói đến nhiều (adhivuttā), được cấu thành bởi sự phát âm nhiều lần, do sự tương ứng của nhiều âm, có nhiều mẫu tự (bahuvaṇṇā) dưới dạng nguyên âm và phụ âm, không phải là một mẫu tự đơn lẻ, vì đó là phép điệp âm (anuppāsa), và cũng như sẽ được nói: “sự lặp lại của mẫu tự là phép điệp âm”. Khi được hỏi: “Nó được phân loại thành bao nhiêu loại?”, ngài nói: “không bị ngăn cách, bị ngăn cách, và loại khác”. Trong đó, loại nào được nói bằng một nhóm mẫu tự không bị các mẫu tự khác xen vào, đó là abyapeta yamaka. Còn loại nào bị xen vào, đó là byapeta. Còn loại nào là sự pha trộn của cả hai, đó là loại khác, một loại khác gọi là abyapetabyapeta. Như vậy, yamaka trước hết được phân loại thành ba loại. Ba loại yamaka này, trong việc xác định sự phân chia phạm vi, cần được hiểu là có đối tượng, phạm vi ở đầu, ở giữa, và ở cuối. Của cái gì? Của các câu kệ. Của mỗi một trong bốn phần của một bài kệ. Mặc dù có sự phụ thuộc lẫn nhau, hợp thể vẫn được chấp nhận vì nó truyền đạt được ý nghĩa. တတ္ထ ပါဒစတုက္ကဿ အာဒိမဇ္ဈန္တဘာဝီနံ ယမကာနံ ယာဝန္တော ပကာရာ သမ္ဘဝန္တိ, တေ မူလာ သတ္တ. ကထံ? ဧကသ္မိံယေဝ ပါဒေ ကွစိ အာဒိယမကံ, ကွစိ မဇ္ဈယမကံ, ကွစိ အန္တယမကံ, ကွစိ မဇ္ဈန္တယမကံ, ကွစိ မဇ္ဈာဒိယမကံ, ကွစိ အာဒျန္တယမကံ, ကွစိ သဗ္ဗယမကန္တိ. ဧဝံ ပစ္စေကံ မူလဘူတာ သတ္တာတိ [Pg.49] စတူသု အဋ္ဌဝီသတိ ဟောန္တိ. ပါဒါဒိယမကဉ္စ ပဌမပါဒါဒိယမကမဗျပေတံ တထာ ဒုတိယတတိယစတုတ္ထပါဒါဒိယမကမဗျပေတံ ပဌမဒုတိယပါဒါဒိယမကမဗျပေတံ ပဌမတတိယပါဒါဒိယမကမဗျပေတံ ပဌမစတုတ္ထပါဒါဒိယမကမဗျပေတန္တိအာဒိနာ အနေကဓာ ပသံသန္တိ. ယဒါ စ သဗ္ဗတောယမကံ, တဒါ မဟာယမကာဒယော ဝိကပ္ပာ ဇာယန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Trong đó, đối với bốn câu kệ của một bài kệ, có bao nhiêu loại yamaka có thể xảy ra ở đầu, giữa và cuối, thì có bảy loại cơ bản. Như thế nào? Trong một câu kệ duy nhất, đôi khi có ādiyamaka (lặp lại ở đầu), đôi khi có majjhayamaka (lặp lại ở giữa), đôi khi có antayamaka (lặp lại ở cuối), đôi khi có majjhantayamaka (lặp lại ở giữa và cuối), đôi khi có majjhādiyamaka (lặp lại ở giữa và đầu), đôi khi có ādyantayamaka (lặp lại ở đầu và cuối), và đôi khi có sabbayamaka (lặp lại toàn bộ). Như vậy, với bảy loại cơ bản cho mỗi câu, trong bốn câu sẽ có hai mươi tám loại. Và pādādiyamaka (lặp lại ở đầu câu) được tán dương theo nhiều cách, chẳng hạn như abyapeta paṭhamapādādiyamaka (lặp lại không ngăn cách ở đầu câu thứ nhất), tương tự ở đầu câu thứ hai, thứ ba, và thứ tư; abyapeta paṭhamadutiyapādādiyamaka (lặp lại không ngăn cách ở đầu câu thứ nhất và thứ hai), tương tự ở câu thứ nhất và thứ ba, câu thứ nhất và thứ tư, v.v… Và cần biết rằng khi có sabbatoyamaka (lặp lại ở mọi nơi), thì các biến thể như mahāyamaka (đại song đối) sẽ phát sinh. ၂၆. ဣဒါနိ အဘိမတယမကံ ဒီပေတိ ‘‘အဗျပေတေ’’စ္စာဒိနာ. အာဝုတ္တေဟိ ပုနပ္ပုနံ ဝုတ္တေဟိ အနေကဝဏ္ဏေဟိ သမုဒါယရူပတ္တာ အနေကေဟိ သရဗျဉ္ဇနသရီရေဟိ ဝဏ္ဏေဟိ ဇာတံ ယမကံ အညေဟိ ဝဏ္ဏေဟိ အဗျဝဟိတတ္တာ အဗျပေတံ, ဝဏ္ဏန္တရေဟိ ဗျဝဟိတတ္တာ ဗျပေတံ, ဥဘယမိဿကတ္တာ တေဟိ အညံ အဗျပေတဗျပေတဉ္စာတိ တိဝိဓံ ဟောတိ. တဉ္စ ယမကံ ဝိသယဝိဘာဂနိယမေန ဂါထာပါဒါနံ အာဒိဂေါစရံ မဇ္ဈဂေါစရံ အန္တဂေါစရမိတိ တိဝိဓံ ဟောတိ. ဧတ္ထ စသဒ္ဒေါ ဝတ္တဗ္ဗန္တရေ ပဝတ္တတိ, ဝတ္တဗ္ဗန္တရံ နာမ ယထာဝုတ္တအဗျပေတာဒိဘေဒတော အညံ ဝတ္တဗ္ဗတာယ သမုခီဘူတံ ပါဒါနံ အာဒိမဇ္ဈာဝသာနန္တရံ, ဥပနျာသော ဝါကျာရမ္ဘောတိ စ ဧတဿေဝ နာမံ. ဝိသဒိသေန ဝဏ္ဏေန အပေတံ ဗျပေတံ. တဗ္ဗိပရီတမဗျပေတံ. အဗျပေတဉ္စ ဗျပေတဉ္စ အညဉ္စာတိ သမာဟာရဒွန္ဒော. အနေကေ စ တေ ဝဏ္ဏာ စ, အာဝုတ္တာယေဝ အနေကဝဏ္ဏာ, တေဟိ ဇာတံ, အာဒိ စ မဇ္ဈော စ အန္တော စ, တေ ဂေါစရာ ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. 26. Bây giờ, ngài làm sáng tỏ về yamaka đã được đề cập bằng câu “abyapete” v.v… Yamaka được tạo ra từ các mẫu tự được lặp lại, được nói đi nói lại nhiều lần, do có dạng là một tập hợp nhiều mẫu tự, từ nhiều mẫu tự có hình thức là nguyên âm và phụ âm. Nó là abyapeta vì không bị các mẫu tự khác ngăn cách; là byapeta vì bị các mẫu tự khác ngăn cách; và vì là sự pha trộn của cả hai, nó là loại “khác” (aññaṃ), tức là abyapetabyapeta. Do đó, nó có ba loại. Và yamaka đó, theo quy tắc phân chia phạm vi, có ba loại: có phạm vi ở đầu, phạm vi ở giữa, và phạm vi ở cuối của các câu kệ. Ở đây, từ “ca” (và) đề cập đến một chủ đề khác. “Chủ đề khác” có nghĩa là một điều khác cần được nói, khác với các phân loại đã nêu như abyapeta v.v…, đã được đưa ra để thảo luận, tức là khoảng giữa đầu, giữa và cuối của các câu kệ. “Upanyāso” (sự giới thiệu) hay “vākyārambho” (sự bắt đầu câu) cũng là tên gọi của điều này. “Byapetaṃ” là “bị ngăn cách” (apetaṃ) bởi một mẫu tự không tương đồng (visadisena vaṇṇena). Ngược lại với điều đó là “abyapetaṃ”. “Abyapetañca byapetañca aññañcāti” là một hợp thể đẳng lập (samāhāradvando). Phân tích cú pháp (viggaho) là: “và chúng là nhiều mẫu tự”; “nhiều mẫu tự được lặp lại”; “được sinh ra từ chúng”; “đầu và giữa và cuối”; “đó là những phạm vi của cái gì”. တတ္ထ ပါဒစတုက္ကဿ အာဒိမဇ္ဈာဝသာနေသု လဗ္ဘမာနယမကဘေဒါ ဧကေကသ္မိံ ပါဒေ သတ္တ သတ္တ ဘဝန္တိ. ကထံ? ပါဒါဒိယမကံ ပါဒမဇ္ဈယမကံ ပါဒန္တယမကံ မဇ္ဈန္တယမကံ မဇ္ဈာဒိယမကံ အာဒျန္တယမကံ သဗ္ဗတောယမကန္တိ ဧဝံ ပစ္စေကံ သတ္တ သတ္တ ကတွာ စတူသု မူလဘူတယမကာ အဋ္ဌဝီသ [Pg.50] ဘဝန္တိ. ဧတ္ထ ပါဒါဒိယမကာဒိကမ္ပိ အဗျပေတပဌမပါဒါဒိယမကံ တထာ ဒုတိယတတိယစတုတ္ထပါဒါဒိယမကမိတိ စ အဗျပေတပဌမဒုတိယပါဒါဒိယမကံ တထာ ပဌမတတိယပါဒါဒိယမကံ ပဌမစတုတ္ထပါဒါဒိယမကမိတိ စ အဗျပေတဒုတိယတတိယပါဒါဒိယမကံ တထာ ဒုတိယစတုတ္ထပါဒါဒိယမကမိတိ စ အဗျပေတတတိယစတုတ္ထပါဒါဒိယမကမိတိ စ ဧဝမဗျပေတပါဒါဒိယမကာ ဒသ ဟောန္တိ. တထာ ဗျပေတာပိ ဒသာတိ ဝီသတိ, အဗျပေတပဌမပါဒမဇ္ဈယမကံ တထာ ဒုတိယပါဒမဇ္ဈယမကမိစ္စာဒိနာ မဇ္ဈယမကမ္ပိ ဝီသတိဝိဓံ ဟောတိ. အဗျပေတပဌမပါဒန္တယမကံ တထာ ဒုတိယပါဒန္တယမကမိစ္စာဒိနာ အန္တယမကမ္ပိ ဝီသတိဝိဓံ. သံသဂ္ဂဘေဒတော ပန အနေကဝိဓံ ဟောတိ. Trong đó, đối với bốn câu kệ của một bài kệ, các loại yamaka được tìm thấy ở đầu, giữa và cuối, trong mỗi câu kệ có bảy loại. Như thế nào? Pādādiyamaka (lặp ở đầu câu), pādamajjhayamaka (lặp ở giữa câu), pādantayamaka (lặp ở cuối câu), majjhantayamaka (lặp ở giữa và cuối), majjhādiyamaka (lặp ở giữa và đầu), ādyantayamaka (lặp ở đầu và cuối), và sabbatoyamaka (lặp lại khắp nơi). Như vậy, lấy bảy loại cho mỗi câu, các yamaka cơ bản trong bốn câu trở thành hai mươi tám. Ở đây, ngay cả pādādiyamaka v.v… cũng trở thành mười loại abyapeta pādādiyamaka như sau: abyapeta ở đầu câu thứ nhất, tương tự ở câu thứ hai, thứ ba, và thứ tư; và abyapeta ở đầu câu thứ nhất và thứ hai, tương tự ở câu thứ nhất và thứ ba, câu thứ nhất và thứ tư; và abyapeta ở đầu câu thứ hai và thứ ba, tương tự ở câu thứ hai và thứ tư; và abyapeta ở đầu câu thứ ba và thứ tư. Như vậy có mười loại abyapeta pādādiyamaka. Tương tự, cũng có mười loại byapeta, tổng cộng là hai mươi. Majjhayamaka cũng trở thành hai mươi loại, bắt đầu với abyapeta ở giữa câu thứ nhất, tương tự ở giữa câu thứ hai, v.v… Antayamaka cũng có hai mươi loại, bắt đầu với abyapeta ở cuối câu thứ nhất, tương tự ở cuối câu thứ hai, v.v… Tuy nhiên, do sự khác biệt về sự kết hợp, nó trở nên đa dạng. အဗျပေတပဌမပါဒါဒိယမကဝဏ္ဏနာ Giải thích về Abyapetapaṭhamapādādiyamaka (Phép lặp lại không ngăn cách ở đầu câu kệ thứ nhất) ၂၇. 27. သုဇနာ’သုဇနာ သဗ္ဗေ, ဂုဏေနာပိ ဝိဝေကိနော; ဝိဝေကံ န သမာယန္တိ, အဝိဝေကိဇနန္တိကေ. Tất cả người tốt, kẻ xấu, dẫu được phân biệt bởi đức hạnh; (Họ) không đạt được sự phân biệt, khi ở gần những người thiếu sáng suốt. ၂၇. ‘‘သုဇနာ’’ဣစ္စာဒိ. သုဇနာ သဇ္ဇနာ, အသုဇနာ အသဇ္ဇနာတိ ဧတေ သဗ္ဗေ ဥဘယပက္ခပါတိနော ဝိသေသာ ဇနာ ဂုဏေန သီလာဒိနာ ကရဏဘူတေန, ဟေတုဘူတေန ဝါ ဝိဝေကိနောပိ သာဓူသု လဗ္ဘမာနာနမသာဓူသွနုပလဗ္ဘနတော ပုထုဘူတာပိ အဝိဝေကီနံ ဇနာနံ အန္တိကေ သမီပေ တေသံ သန္နိဓာနေ ဝိဝေကံ ဝိဘာဂံ န သမာယန္တိ နပါပုဏန္တိ, ဝိဘာဂဝိဇာနနပညာဝေကလ္လေန စ ဝိဝေကိနောပိ ဇနာ တေ ဧကတော ကတွာ ပဿန္တီတိ. ဣဒံ ပဌမပါဒါဒိယမကမဗျပေတံ. 27. “Sujanā” v.v… Sujanā là người tốt, asujanā là người không tốt. Tất cả những người này, thuộc cả hai nhóm, là những người riêng biệt. Bằng đức hạnh (guṇena), chẳng hạn như giới hạnh v.v…, vốn là công cụ hoặc nguyên nhân, mặc dù họ được phân biệt (vivekino), tức là riêng biệt do (các đức hạnh) được tìm thấy ở người tốt nhưng không có ở người không tốt, nhưng khi ở gần (antike, samīpe, sannidhāne) những người thiếu sáng suốt, họ không đạt được (na samāyanti, na pāpuṇanti) sự phân biệt (vivekaṃ, vibhāgaṃ). Và do thiếu trí tuệ để biết sự khác biệt, (những người thiếu sáng suốt) nhìn những người đó, ngay cả những người có đức hạnh, và gộp họ lại làm một. Đây là phép lặp lại không ngăn cách ở đầu câu kệ thứ nhất (abyapeta paṭhamapādādiyamaka). ၂၇. ဣဒါနိ အဗျပေတပဌမပါဒါဒိယမကဿ မုခမတ္တံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သုဇနိ’’စ္စာဒိ. သုဇနာ သာဓုဇနာ, အသုဇနာ အသာဓုဇနာ စေတိ သဗ္ဗေ ဥဘယပက္ခိကာ သီလာဒိနာ, ပါဏာတိပါတာဒိနာ ဂုဏေန ဟေတုနာ ဝိဝေကိနော အပိ သာဓူသု [Pg.51] ပါဏာတိပါတာဒီနံ, အသာဓူသု သီလာဒီနံ အပ္ပဝတ္တိတော ဂုဏေန ပုထုဘူတာပိ အဝိဝေကိဇနန္တိကေ ဝိဝေကဉာဏရဟိတာနံ ဇနာနံ သန္တိကေ ဝိဝေကံ ဝိဘာဂံ န သမာယန္တိ န ပါပုဏန္တိ. ဝိဝေကော ဝိနာဘဝနမေတေသမတ္ထီတိ ဝိဝေကိနော. ဧတ္ထ ဝိသယောပစာရေန ဝိဝေကောတိ ပညာ, န ဝိဝေကိနောတိ အဝိဝေကိနော, တေယေဝ ဇနာ, တေသံ အန္တိကမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဣဒံ အဗျပေတပဌမပါဒါဒိယမကံ. 27. Bây giờ, để chỉ trình bày phần mở đầu của thể thi song vận liên tiếp ở đầu câu thứ nhất, ngài nói: “sujani” v.v… Sujanā là người thiện, asujanā là người không thiện, như vậy tất cả hai hạng người này, do phẩm chất là giới v.v… và sát sanh v.v… làm nhân, dầu là những người có sự phân biệt (vivekino), dầu là những người riêng biệt do phẩm chất là sự không thực hành sát sanh v.v… ở nơi người thiện và sự không thực hành giới v.v… ở nơi người không thiện, (nhưng) ở gần những người không có sự phân biệt, ở gần những người không có trí tuệ phân biệt, thì họ không đạt đến, không chứng được sự phân biệt, sự tách biệt. Vivekino là những người có sự phân biệt (viveko), tức là sự tách rời. Ở đây, do sự chuyển nghĩa của đối tượng, viveko là trí tuệ. Avivekino là những người không có sự phân biệt, chính là những người ấy, và (cụm từ avivekijanantike) được phân tích là tesaṃ antika (ở gần họ). Đây là thể thi song vận liên tiếp ở đầu câu thứ nhất. အဗျပေတပဌမဒုတိယပါဒါဒိယမကဝဏ္ဏနာ Giải thích về thể thi song vận liên tiếp ở đầu câu thứ nhất và thứ hai ၂၈. 28. ကုသလာ’ကုသလာ သဗ္ဗေ, ပဗလာ’ပဗလာ’ထဝါ; နော ယာတာ ယာဝ’ဟောသိတ္တံ, သုခဒုက္ခပ္ပဒါ သိယုံ. Tất cả các pháp thiện và bất thiện, hoặc là mạnh mẽ hoặc là yếu ớt; chừng nào chưa trở thành vô hiệu, chừng đó chúng vẫn còn cho quả an lạc và đau khổ. ၂၈. ‘‘ကုသလာ’’ဣစ္စာဒိ. ပဗလာ အာသေဝနပ္ပဋိလာဘဝသေန ဗလဝန္တော စ. အထာတိ အနန္တရတ္ထေ နိပါတော. အပဗလာ တဒဘာဝတော ဒုဗ္ဗလာ စ သဗ္ဗေ ကုသလာကုသလာ ဓမ္မာ ယာဝ ယတ္တကံ ကာလံ အဟောသိတ္တံ ဝိနာ ဥပ္ပတ္တိမတ္တံ ဖလဒါနာသမ္ဘဝတော ကေဝလံ ‘‘အဟောသီ’’တိ ဝစနီယတ္ထနိမိတ္တမတ္တကမ္မဘာဝေန အဟောသိကမ္မတ္တံ နော ယာတာ န သမ္ပတ္တာ, တာဝ တတ္တကံ ကာလံ သုခဉ္စ ဒုက္ခဉ္စ တံ ပဒန္တီတိ သုခဒုက္ခပ္ပဒါ သိယုံ. ယာဝ သံသာရပဝတ္တိ, တာဝ သုခဒုက္ခဒါယကာ ဟောန္တီတိ. ဣဒံ ပဌမဒုတိယပါဒါဒိယမကမဗျပေတံ. 28. (Câu kệ bắt đầu bằng) “Kusalā” v.v… Pabalā là mạnh mẽ do nhờ sự chứng đắc thuần thục. Atha là một bất biến từ có nghĩa là kế tiếp. Apabalā là yếu ớt do không có điều ấy. Tất cả các pháp thiện và bất thiện, chừng nào, trong khoảng thời gian nào, chưa đi đến, chưa đạt đến trạng thái vô hiệu (ahosittaṃ), tức là trạng thái nghiệp vô hiệu (ahosikammattaṃ), do không thể cho quả nếu không có sự sanh khởi, chỉ đơn thuần là nghiệp có ý nghĩa là nguyên nhân của lời nói “đã là”, thì chừng đó, trong khoảng thời gian đó, chúng sẽ là những pháp cho quả an lạc và đau khổ, vì chúng cho quả an lạc và đau khổ ấy. Chừng nào sự diễn tiến của luân hồi còn, chừng đó chúng còn là những pháp cho quả an lạc và đau khổ. Đây là thể thi song vận liên tiếp ở đầu câu thứ nhất và thứ hai. ၂၈. ပဗလာ အာသေဝနာဒိပစ္စယလာဘေန ဗလဝန္တော ဝါ အထ အပဗလာ တဒဘာဝေန ဒုဗ္ဗလာ ဝါ သဗ္ဗေ ကုသလာကုသလာ အဟောသိတ္တံ ဖလဒါနာဘာဝတော ပဝတ္တိမတ္တတံ ယာဝ ယတ္တကံ ကာလံ နော ယာတာ အပ္ပတ္တာ, တာဝ တတ္တကံ သုခဒုက္ခပ္ပဒါ ယထာက္ကမံ သုခဒုက္ခပဒါယိနော သိယုံ ဘဝန္တိ. ဣဒံ အဗျပေတပဌမဒုတိယပါဒါဒိယမကံ. ကုသလပဋိပက္ခာ အကုသလာ. ‘‘အဟောသီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗဿ ဘာဝေါ အဟောသိတ္တံ. ‘‘ဧဟိပဿိကော’’တိအာဒီသု ဝိယ ကြိယာပဒတောပိ ဏာဒိပစ္စယာ ဟောန္တိ. 28. Hoặc là mạnh mẽ (pabalā) do được các duyên như sự thuần thục, hoặc là yếu ớt (apabalā) do không có điều ấy, tất cả các pháp thiện và bất thiện, chừng nào, trong khoảng thời gian nào, chưa đi đến, chưa đạt đến trạng thái vô hiệu (ahosittaṃ), tức là trạng thái chỉ diễn ra (mà không cho quả) do không có sự cho quả, thì chừng đó, trong khoảng thời gian đó, chúng sẽ là, chúng là những pháp cho quả an lạc và đau khổ, theo thứ tự là những pháp cho quả an lạc và đau khổ. Đây là thể thi song vận liên tiếp ở đầu câu thứ nhất và thứ hai. Akusalā là đối nghịch của kusalā. Ahosittaṃ là trạng thái của điều được gọi là “đã là”. Giống như trong các từ “ehipassiko” v.v…, các tiếp vị ngữ như ṇa cũng có thể được thêm vào sau một động từ. အဗျပေတပဌမဒုတိယတတိယပါဒါဒိယမကဝဏ္ဏနာ Giải thích về thể thi song vận liên tiếp ở đầu câu thứ nhất, thứ hai và thứ ba ၂၉. 29. သာဒရံ သာ ဒရံ ဟန္တု, ဝိဟိတာ ဝိဟိတာ မယာ; ဝန္ဒနာ ဝန္ဒနာမာန-ဘာဇနေ ရတနတ္တယေ. Mong rằng sự đảnh lễ ấy, được con thực hiện một cách kính cẩn, là điều đặc biệt hữu ích, hãy diệt trừ đi nỗi khổ đau; (sự đảnh lễ) trong Tam Bảo, là đối tượng của sự tán dương và tôn kính. ၂၉. ‘‘သာဒရ’’မိစ္စာဒိ. [Pg.52] ဝန္ဒနာ ဒွါရတ္တယောပဒဿိယမာနာ မာနော စ ပူဇာ, တေသံ ဘာဇနေ အာဓာရဘူတေ ရတိဇနနာဒိနာ အတ္ထေန ရတနသင်္ခါတာနံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ တယေ သမူဟဘူတေ ရတနတ္တယေ သာဒရံ အာဒရသဟိတံ ကတွာ မယာ ဝိဟိတာ ကတာ, ဝိဟိတာ အလံသံသာရဒုက္ခဝိသဋနိရာကရဏတော ဝိသေသေန ဟိတာ ပဓျာ သာ ဝန္ဒနာ သော ပဏာမော ဒရံ ဒရထံ ကာယစိတ္တပရိဠာဟံ ဟန္တု ဟိံသတု. မယာတိ ဝုတ္တတ္တာ မေတိ အတ္ထတော ဝိညာယတိ. ဣဒံ ပန ပဌမဒုတိယတတိယပါဒါဒိယမကမဗျပေတံ. 29. (Câu kệ bắt đầu bằng) “Sādaraṃ” v.v… Vandanā là sự biểu lộ qua ba cửa (thân, khẩu, ý) và māno là sự tôn kính. Trong Tam Bảo, là đối tượng, là nền tảng của những điều ấy, là tập hợp của ba ngôi được gọi là báu vật do ý nghĩa là làm phát sanh sự hoan hỷ v.v…, của chư Phật v.v…; sādaraṃ là thực hiện một cách kính cẩn; vihitā mayā là được thực hiện bởi tôi; vihitā là đặc biệt hữu ích, thích hợp, do có khả năng loại trừ nọc độc của khổ đau trong luân hồi; mong rằng sự đảnh lễ ấy, sự cúi chào ấy, hãy diệt trừ, hãy phá hủy daraṃ, tức là nỗi khổ đau, sự thiêu đốt của thân và tâm. Do nói là mayā (bởi tôi), nên theo ý nghĩa được hiểu là me (của tôi). Đây là thể thi song vận liên tiếp ở đầu câu thứ nhất, thứ hai và thứ ba. ၂၉. ဝန္ဒနာမာနဘာဇနေ ဒွါရတ္တယေန ဝိဓိယမာနပဏာမပူဇာနံ အာဓာရဘူတေ ရတနတ္တယေ ရတိဇနနာဒိအတ္ထေန ရတနသင်္ခါတာနံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ တယေ မယာ ယာ ဝန္ဒနာ သာဒရံ အာဒရသဟိတံ ဝိဟိတာ ကတာ, ဝိဟိတာ လောကိယ လောကုတ္တရ သမ္ပတ္တိသာဓနတော ဝိသေသေန ဟိတာ သာ ဝန္ဒနာ ဒရံ မယှံ ကာယစိတ္တဒရထံ ဟန္တု ဝိနာသေတု. ဣဒံ အဗျပေတပဌမဒုတိယတတိယပါဒါဒိယမကံ. သဟ အာဒရေန ဝတ္တမာနံ သာဒရံ, ကြိယာဝိသေသနံ. ဧတ္ထ ကြိယာ နာမ ဝိဟိတာသဒ္ဒေန နိဒ္ဒိဋ္ဌကရဏံ. ကရဏဉှိ ဝိဟိတာသဒ္ဒဿ ဝုတ္တကမ္မတ္တေပိ အညထာနုပပတ္တိလက္ခဏသာမတ္ထိယတော ဘိဇ္ဇိတွာ ဝိဇ္ဇမာနံ ‘‘အကာသိ’’န္တိ ကြိယာယ သမ္ဗန္ဓမုပေန္တံ ကမ္မဉ္စ ဟောတိ, ဘာဝေ ဝိဟိတဿ ယုပစ္စယန္တဿ နပုံသကတ္တာ နပုံသကဉ္စ, သတ္တာယ ဧကတ္တာ ဧကဝစနဉ္စ တဗ္ဗိသေသနတ္တာ သာဒရသဒ္ဒေါပိ နပုံသကဒုတိယေကဝစနော ဟောတိ. 29. Trong Tam Bảo, là đối tượng của sự tán dương và tôn kính, là nền tảng của sự cúi chào và cúng dường được thực hiện qua ba cửa, là tập hợp của ba ngôi được gọi là báu vật do ý nghĩa là làm phát sanh sự hoan hỷ v.v…, của chư Phật v.v…; sự đảnh lễ nào được con thực hiện một cách kính cẩn, (sự đảnh lễ ấy) là đặc biệt hữu ích (vihitā) do thành tựu được tài sản thế gian và siêu thế, mong rằng sự đảnh lễ ấy hãy diệt trừ, hãy phá hủy daraṃ, tức là nỗi khổ đau của thân và tâm của con. Đây là thể thi song vận liên tiếp ở đầu câu thứ nhất, thứ hai và thứ ba. Saha ādarena vattamānaṃ sādaraṃ, là (hành động) diễn ra cùng với sự kính cẩn, là một trạng từ. Ở đây, hành động chính là sự thực hiện được chỉ định bởi từ vihitā. Vì sự thực hiện, mặc dù là đối tượng được nói đến của từ vihitā, nhưng do năng lực của đặc tính không thể giải thích khác được, nó được tách ra và có liên hệ với động từ “đã làm” (akāsi) đang hiện hữu, và nó cũng là nghiệp (đối cách); do từ vihita ở thể thụ động có tiếp vị ngữ yu là trung tính, nên nó là trung tính; do sự hiện hữu là số ít, nên nó là số ít; và do là tính từ của nó, từ sādaraṃ cũng ở trung tính, đối cách, số ít. ‘‘ဝိသေသျေ [Pg.53] ဒိဿမာနာ ယာ,လိင်္ဂသင်္ချာဝိဘတ္တိယော; တုလျာဓိကရဏေ ဘိယျော,ကာတဗ္ဗာ တာ ဝိသေသနေ’’တိ. “Những tánh, số, và biến cách nào được thấy ở danh từ, thì những tánh, số, và biến cách ấy cũng nên được áp dụng cho tính từ trong mối quan hệ đồng vị.” ဟိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ကြိယာဝိသေသနေ ဂဟိတေ သာမတ္ထိယတော ‘‘မယာ’’တိ တတိယန္တဿ ပဌမန္တတ္တံ, ‘‘ဝန္ဒနာ’’တိ ပဌမန္တဿ ဆဋ္ဌုန္တဉ္စ ဟောတိ. ဝန္ဒနာ စ မာနော စ, တေသံ ဘာဇနံ. တိဏ္ဏံ သမူဟော တယံ, ရတနာနံ တယန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော. Vì đã được nói như vậy. Khi trạng từ được hiểu như thế, do năng lực (ngữ cảnh), từ ở sử dụng cách mayā trở thành chủ cách, và từ ở chủ cách vandanā trở thành sở thuộc cách. (Phân tích từ:) Vandanā ca māno ca, tesaṃ bhājanaṃ (Sự tán dương và sự tôn kính, đối tượng của chúng). Tiṇṇaṃ samūho tayaṃ (Tập hợp của ba là tayaṃ), và ratanānaṃ tayaṃ (ba ngôi báu) là cách phân tích. အဗျပေတစတုက္ကပါဒါဒိယမကဝဏ္ဏနာ Giải thích về thể thi song vận liên tiếp ở đầu cả bốn câu ၃၀. 30. ကမလံ က’မလံ ကတ္တုံ-ဝနဒေါ ဝနဒေါ’မ္ဗရံ; သုဂတော သုဂတော လောကံ, သဟိတံ သဟိတံ ကရံ. Đám mây có thể làm cho hoa sen đẫm nước, (đám mây) làm cho bầu trời trở thành nơi ban nước; Đấng Thiện Thệ làm cho thế gian được thiện thệ; (Thánh điển) đem lại lợi ích làm cho người thực hành được lợi ích. ၃၀. ‘‘ကမလ’’မိစ္စာဒိ. ကမလံ အရဝိန္ဒံ ကံ ဇလံ အလင်္ကတ္တုံ သဇ္ဇနတ္ထာယ ဟောတိ, ဝိကသိတာရဝိန္ဒသန္ဒောဟသမ္ဘာဝိတောဒကဿ ဝါပါဒီသု တာဒိသရမဏီယတ္တသမ္ပတ္တိသမ္ဘဝတော, အဝနံ ရက္ခံ ဒဒါတိ သဿသမ္ပတျာဒိကာရဏဘာဝေနာတိ အဝနဒေါ. ဝနံ ဇလံ ဒဒါတိ န တုစ္ဆောတိ ဝနဒေါ မေဃော အမ္ဗရံ အာကာသံ ဇလဓာရဘာရဘရိတမ္ဗရကုဟရဿ ဒဿနီယတာဂုဏယောဂတော အလံကတ္တုန္တိ အဓိကတံ. သဟိတံ သမ္ပုဏ္ဏံ ဟိတံ အဘိဝုဒ္ဓိံ ကရံ ကရောန္တော သုဋ္ဌု ဂဒတီတိ သုဂတော မဉ္ဇုဘာဏီ ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓါ ဝိယ နေက္ခမ္မာဒိနာ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိကေ ပဇဟန္တော ဂန္တွာ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သဝါသနသကလကိလေသေ သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ သောဘနံ နိဗ္ဗာနပုရံ ဂတောတိ ဝါ သုဂတောတိ ဝုတ္တော သော မဟာမုနိ အတ္တနော အပရိမိတပါရမိတာသိမ္ပကစဂလိတတိလကဘာဝေန လောကံ လောကတ္တယံ, သဟိတံ လောကန္တိ ဝါ ယောဇနီယံ အလင်္ကတ္တုံ အလံကရဏာယာတိ. ဣဒံ ပါဒစတုက္ကာဒိယမကမဗျပေတံ. 30. (Câu kệ) bắt đầu bằng "Kamalaṃ". Kamalaṃ là hoa sen (aravindaṃ), làm trang điểm (alaṅkattuṃ) cho kaṃ tức là nước (jalaṃ), với mục đích trang hoàng, bởi vì trong các hồ nước v.v... có thể có được sự thành tựu vẻ mỹ lệ như thế của nước được tôn vinh bởi những đóa sen nở rộ. Avanado là (vị vua) ban cho (dadāti) sự bảo hộ (avanaṃ, rakkhaṃ), vì là nguyên nhân của sự thành tựu mùa màng v.v... Vanado là đám mây (megho) ban cho (dadāti) vanaṃ tức là nước (jalaṃ), không phải là trống rỗng, làm trang điểm (alaṅkattuṃ) cho ambaraṃ tức là bầu trời (ākāsaṃ), do có phẩm chất đáng chiêm ngưỡng của khoảng không bầu trời nặng trĩu bởi gánh nặng của những dòng nước, (điều này) được đề cập đến. Sugato là bậc có lời nói khả ái (mañjubhāṇī), vì Ngài nói (gadatīti) rất hay (suṭṭhu), thực hiện (karonto) điều lợi ích (hitaṃ) và sự tăng trưởng (abhivuddhiṃ) một cách trọn vẹn (sahitaṃ, sampuṇṇaṃ); hoặc được gọi là Sugato vì Ngài, giống như các vị Phật quá khứ, đã từ bỏ các dục tham v.v... bằng sự xuất ly v.v..., đã đi đến, đã đoạn trừ tất cả phiền não cùng với tập khí bằng A-la-hán đạo, và đã đi đến (gato) thành phố Niết-bàn (nibbānapuraṃ) tốt đẹp (sobhanaṃ). Vị Đại ẩn sĩ ấy, do bản chất là tinh hoa được chắt lọc từ sự chín muồi của các ba-la-mật vô lượng của mình, (làm trang điểm) cho thế gian (lokaṃ), tức ba cõi (lokattayaṃ), hoặc nên hiểu là "thế gian cùng với (chúng sanh)", để trang điểm (alaṅkattuṃ, alaṃkaraṇāyāti). Đây là thể song vận bất ly khởi đầu bốn câu. ၃၀. ကမလံ [Pg.54] ပဒုမံ ကံ ဇလံ အလင်္ကတ္တုံ ပဉ္စဝိဓပဒုမသဉ္ဆန္နဿ ဥဒကဿ ရမဏီယတ္တာ သဇ္ဇေတုံ ဟောတိ. အဝနဒေါ ကာလေ ဝုဋ္ဌိသမ္ပဒါယ သဿသမ္ပဒါဒီနံ ကာရဏတ္တာ အာရက္ခံ ဒေန္တော ဝနဒေါ မေဃော အမ္ဗရံ အာကာသံ အလင်္ကတ္တုံ ဇလဓာရဘာရဘရိတမ္ဗရကုစ္ဆိယာ ဒဿနီယတ္တာ သဇ္ဇေတုံ ဟောတိ, သဟိတံ သမ္ပုဏ္ဏံ ဟိတံ အဘိဝုဍ္ဎိံ ကရံ ကရောန္တော သုဂတော စိတြကထီ သုန္ဒရံ နိဗ္ဗာနံ ဂတော ဝါ သော သုဂတော သော တထာဂတော လောကံ လောကတ္တယံ, သဟိတံ လောကံ ဝါ အလင်္ကတ္တုံ စိတြကထာဒိကာရဏေဟိ တာဒိသဿ အညဿ စ လောကရာမဏေယျဿာဘာဝါ သဇ္ဇေတုံ ဟောတိ. သဗ္ဗပဒတ္ထာနံ သတ္တာဗျဘိစာရိတ္တာ ဟောတီတိ ဂမ္မံ. တတောယေဝ သဗ္ဗေ ပဌမန္တဘဝနကြိယာယ ယုဇ္ဇန္တီတိ ဝဒန္တိ. ဣဒံ အဗျပေတစတုက္ကပါဒါဒိယမကံ. 30. Kamalaṃ là hoa sen (padumaṃ), làm trang điểm (alaṅkattuṃ) cho kaṃ tức là nước (jalaṃ), có nghĩa là để trang hoàng (sajjetuṃ) do vẻ mỹ lệ của nước được bao phủ bởi năm loại hoa sen. Avanado (vị vua), do là nguyên nhân của sự thành tựu mùa màng v.v... nhờ sự thành tựu của mưa đúng thời, nên ban cho sự bảo hộ. Vanado là đám mây (megho) làm trang điểm (alaṅkattuṃ) cho ambaraṃ tức là bầu trời (ākāsaṃ), có nghĩa là để trang hoàng (sajjetuṃ) do vẻ đáng chiêm ngưỡng của lòng bầu trời nặng trĩu bởi gánh nặng của những dòng nước. Sugato là bậc có tài thuyết pháp, thực hiện điều lợi ích và sự tăng trưởng một cách trọn vẹn; hoặc Sugato ấy, Như Lai ấy, đã đi đến Niết-bàn tốt đẹp, làm trang điểm cho thế gian, tức ba cõi, hoặc thế gian cùng với (chúng sanh), có nghĩa là để trang hoàng bằng các nguyên nhân như tài thuyết pháp v.v..., vì không có vẻ mỹ lệ nào khác của thế gian như vậy. Nên hiểu rằng có sự tồn tại không sai khác của ý nghĩa tất cả các từ. Do đó, họ nói rằng tất cả đều phù hợp với động từ "hoti". Đây là thể song vận bất ly khởi đầu bốn câu. ၃၁. 31. အဗျပေတာဒိယမက-ဿေသော လေသော နိဒဿိတော; ဉေယျာနိ’မာယေဝ ဒိသာ-ယ’ညာနိ ယမကာနိပိ. Phần nhỏ này của thể song vận bất ly khởi đầu đã được chỉ ra; các thể song vận khác cũng nên được hiểu theo chính phương pháp này. ၃၁. ဣစ္စေဝမဘိမတယမကေ အဗျပေတပါဒါဒိယမကဿ ဒိသာမတ္တံ ဒဿေတွာ ဥပသံဟရတိ ‘‘အဗျပေတေ’’စ္စာဒိနာ. အဗျပေတဿ အဗျဝဟိတဿ စတုန္နံ ပါဒါနံ အာဒေါ, အာဒိဘူတဿ ဝါ ယမကဿ ဧသော ယထာဝုတ္တော လေသော ကောစိဒေဝ ဘေဒေါ နိဒဿိတော ဝိကပ္ပိတော. အပရာနိပိ ကိံ န ဝိကပ္ပိယန္တီတိစေတိ အာဟ ‘‘ဉေယျာနိ’’စ္စာဒိ. ဣမာယ ဒိသာယ ဣမိနာ ဥပါယေန မဂ္ဂေနေဝ အညာနိ ဝုတ္တတော အပရာနိ ဒုတိယပါဒါဒိယမကတတိယပါဒါဒိယမကစတုတ္ထပါဒါဒိယမကာဒီနိ အဗျပေတာနိပိ ပဌမဒုတိယပါဒါဒိယမကပဌမတတိယပါဒါဒိယမကာနိပိ ဗျပေတာနိ, ပဌမစတုတ္ထဒုတိယတတိယပါဒါဒိယမကာဒီနိပိ အဗျပေတဗျပေတာနိ, တထာ မဇ္ဈန္တပါဒယမကာနိ ဉေယျာနိ ဇာနိတဗ္ဗာနိ, ဝိညူနံ တာဒိသာယ ဒိသာယ ဒဿိတတ္တာတိ. တတ္ထ စ – 31. Như vậy, trong chương Abhimatayamaka, sau khi chỉ ra sơ lược phương pháp của thể song vận bất ly khởi đầu câu, ngài kết luận bằng (câu kệ) bắt đầu bằng "abyapete". "Phần nhỏ" này, tức là một loại nào đó như đã nói, của thể song vận bất ly, không gián đoạn, ở đầu của bốn câu, hoặc của thể song vận khởi đầu, đã được chỉ ra, được phân loại. Để trả lời câu hỏi "Tại sao các thể khác không được phân loại?", ngài nói (câu) bắt đầu bằng "ñeyyāni". Theo phương pháp này, bằng phương tiện này, bằng con đường này, các thể khác ngoài những gì đã được nói, như các thể song vận bất ly khởi đầu câu thứ hai, khởi đầu câu thứ ba, khởi đầu câu thứ tư v.v...; các thể song vận ly khởi đầu câu thứ nhất và thứ hai, khởi đầu câu thứ nhất và thứ ba v.v...; các thể song vận bất ly và ly khởi đầu câu thứ nhất-thứ tư và thứ hai-thứ ba v.v...; cũng như các thể song vận ở giữa và cuối câu, nên được biết, nên được hiểu, vì phương pháp như vậy đã được chỉ ra cho những người có trí. Trong đó – ‘‘ဂုဏာဂုဏေန [Pg.55] သဟ တေ, သာဓဝေါ’သာဓဝေါ ဇနာ; ဝိဂါဟန္တေ သမံ နာထ, စိတ္တံ စိတ္တေ ကထံ နု တေ’’. "Này Đấng Lãnh Đạo, những người thiện và bất thiện ấy, cùng với đức hạnh và vô hạnh của họ, làm sao lại đi vào một cách bình đẳng trong tâm của Ngài? Thật kỳ diệu thay!" ဣစ္စာဒိနာ ဒုတိယပါဒါဒိယမကာဒီနိ အဗျပေတာနိ, Bằng (câu kệ) này v.v..., (là ví dụ cho) các thể song vận bất ly khởi đầu câu thứ hai v.v..., ‘‘ပိယေန ဝစသာ သဗ္ဗေ,ပိယေန’ပ္ပိယဘာဏိနော; ပါဒါနတေ ဇိနောကာသိ,သော ဓမ္မော ဟန္တု ဝေါ’ပ္ပိယံ’’. "Bằng lời nói ái ngữ, bằng lòng từ ái, Đấng Chiến Thắng đã khiến tất cả những người nói lời không ái ngữ phải cúi đầu dưới chân. Mong rằng Pháp ấy hãy diệt trừ điều không ưa thích của quý vị." ဣစ္စာဒိနာ ပဌမဒုတိယပါဒါဒိယမကာဒီနိ အဗျပေတာနိ, Bằng (câu kệ) này v.v..., (là ví dụ cho) các thể song vận bất ly khởi đầu câu thứ nhất và thứ hai v.v..., ‘‘သ’မလံ သမလံ ကတ္တုံ, သုစိရံသုစိ ရံဇယေ; သုစိရံ သုစိရံဂံ တံ, သ’မလံ သမလံဘိ ယော’’. "Ai có thể làm cho người có cấu uế trở nên có cấu uế, làm cho người không trong sạch hoan hỷ trong thời gian dài; người có thân thể trong sạch ấy trong thời gian dài, ai có thể đối mặt với người có cấu uế ấy." ဣစ္စာဒိနာ ပဌမစတုတ္ထဒုတိယတတိယပါဒါဒိယမကာဒီနိ အဗျပေတဗျပေတာနိ, Bằng (câu kệ) này v.v..., (là ví dụ cho) các thể song vận bất ly và ly khởi đầu câu thứ nhất-thứ tư và thứ hai-thứ ba v.v..., ‘‘မနောဟရ ဟရ က္လေသံ, ဇိန စေတောဘဝံ မမ; နနု တွံ ပါရမီသာရာ-မတဘာဝိတမောသဓံ’’. "Hỡi Đấng Đoạt Tâm, hỡi Đấng Chiến Thắng, xin hãy loại trừ phiền não sinh ra từ tâm của con. Chẳng phải Ngài là liều thuốc bất tử được tu tập từ tinh hoa của các ba-la-mật hay sao?" ဣစ္စာဒိနာ မဇ္ဈပါဒယမကာနိ, Bằng (câu kệ) này v.v..., (là ví dụ cho) các thể song vận ở giữa câu, ‘‘သာဓုနာ ရံဇယ ဇယ-ဒ္ဓနိနာ’ပူရယိ မဟိံ; ယော တံ ဇိနဝရံ ဓီရ-မတ္ထကာမောသိ စေ တုဝံ’’. "Hãy làm hoan hỷ (vị ấy) bằng thiện hạnh. Bậc có tài sản là sự chiến thắng đã làm cho trái đất tràn đầy. Nếu ngươi mong muốn lợi ích từ bậc Trí tuệ, bậc Chiến Thắng Tối Thượng ấy." ဣစ္စာဒိနာ အန္တပါဒယမကာနိ ဇာနိတဗ္ဗာနိ. Bằng (câu kệ) này v.v..., các thể song vận ở cuối câu nên được biết. ၃၁. ဧဝံ အဘိမတယမကေန အဗျပေတယမကာနမုပါယာဒီနိ နိဂမေန္တော အာဟ ‘‘အဗျပေတိ’’စ္စာဒိ. အဗျပေတာဒိယမကဿ ဝိသဒိသဝဏ္ဏေဟိ အဗျဝဟိတာဒိယမကဿ, အဗျပေတပါဒါဒိယမကဿ ဝါ ဧသော လေသော ‘‘သုဇနိ’’စ္စာဒိကော အပ္ပကောဒါဟရဏနယော နိဒဿိတော နိဒ္ဒိဋ္ဌော. အညာနိ ယမကာနိပိ ဣမာယေဝ ဒိသာယ ဣမိနာ နယေနေဝ ဉေယျာနိ ဝိညူဟိ ဉာတဗ္ဗာနိ. အာဒေါ ယမကံ, အာဒိဘူတံ ဝါ ယမကံ, အဗျပေတဉ္စ တံ အာဒိယမကဉ္စာတိ ဝါကျံ. ဧဝံ ဒဿိတေန [Pg.56] ဣမိနာ ကမေန အဗျပေတဒုတိယပါဒါဒိယမကာဒယော ဉာတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပာယော. 31. Như vậy, khi kết thúc (phần) phương pháp v.v... của các thể song vận bất ly bằng chương Abhimatayamaka, ngài nói (câu kệ) bắt đầu bằng "abyapeti". Phần nhỏ này, tức là phương pháp ví dụ nhỏ bắt đầu bằng "sujani", của thể song vận bất ly khởi đầu, tức là thể song vận khởi đầu không bị gián đoạn bởi các âm khác nhau, hoặc của thể song vận bất ly khởi đầu câu, đã được chỉ ra, đã được trình bày. Các thể song vận khác cũng nên được những người có trí hiểu biết theo chính phương pháp này, theo chính cách thức này. Câu (giải thích) là: "song vận ở đầu", hoặc "song vận khởi đầu", và "nó là bất ly và là song vận khởi đầu". Ý nghĩa là: theo thứ tự đã được chỉ ra như vậy, các thể như song vận bất ly khởi đầu câu thứ hai v.v... nên được biết. တတ္ထ အဗျပေတဒုတိယပါဒါဒိယမကမေဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – Trong đó, thể song vận bất ly khởi đầu câu thứ hai nên được biết như sau – ဂုဏာဂုဏေန သဟ တေ, သာဓဝေါ’သာဓဝေါ ဇနာ; ဝိဂါဟန္တေ သမံ နာထ, စိတ္တံ စိတ္တေ ကထံ နု တေ. Này Đấng Lãnh Đạo, những người thiện và bất thiện ấy, cùng với đức hạnh và vô hạnh của họ, làm sao lại đi vào một cách bình đẳng trong tâm của Ngài? Thật kỳ diệu thay. ဘော နာထ တေ တုယှံ စိတ္တေ သာဓဝေါ အသာဓဝေါ တေ ဇနာ ဂုဏာဂုဏေန သကသကဂုဏေန အဂုဏေန စ သဟ သမံ ဧကဇ္ဈံ ကထံ နု ဝိဂါဟန္တေ, စိတ္တံ အစ္ဆရိယံ သုဇနဒုဇ္ဇနေသု သမမေတ္တာ အစ္ဆရိယာတိ အဓိပ္ပာယော. Này Đấng Lãnh Đạo, trong tâm của Ngài, những người thiện và bất thiện ấy, cùng với đức hạnh và vô hạnh của riêng họ, làm sao lại đi vào một cách bình đẳng, cùng một lúc? (Từ) cittaṃ có nghĩa là kỳ diệu, lạ lùng. Ý nghĩa là: lòng từ bình đẳng đối với người thiện và kẻ ác là điều kỳ diệu. အဗျပေတပဌမဒုတိယပါဒါဒိယမကမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ – Thể song vận bất ly khởi đầu câu thứ nhất và thứ hai nên được thấy như sau – ပိယေန ဝစသာ သဗ္ဗေ, ပိယေန’ပ္ပိယဘာဏိနော; ပါဒါနတေ ဇိနောကာသိ, သော ဓမ္မော ဟန္တု ဝေါ’ပ္ပီယံ. Bằng lời nói ái ngữ, bằng lòng từ ái, Đấng Chiến Thắng đã khiến tất cả những người nói lời không ái ngữ phải cúi đầu dưới chân. Mong rằng Pháp ấy hãy diệt trừ điều không ưa thích của quý vị. ဇိနော အပ္ပိယဘာဏိနောပိ သဗ္ဗေ ဇနေ ပိယေန ယေန ဝစသာ ပါဒါနတေ အကာသိ, သော ဓမ္မော ဝေါ အပ္ပိယံ ဟန္တု. ဧတ္ထ အပိသဒ္ဒပရိယာယဿ ပိသဒ္ဒဿ ဂဟိတတ္တာ ယတိဘင်္ဂေါ နတ္ထိ. Đấng Chiến Thắng đã khiến tất cả mọi người, ngay cả những người nói lời không ái ngữ, phải cúi đầu dưới chân bằng lời nói ái ngữ nào, mong rằng Pháp ấy hãy diệt trừ điều không ưa thích của quý vị. Ở đây, vì từ "pi", một từ đồng nghĩa với "api", đã được dùng, nên không có lỗi về nhịp điệu. ပဌမစတုတ္ထဒုတိယတတိယပါဒါဒိအဗျပေတဗျပေတယမကမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ – Phép trùng điệp không gián cách và có gián cách ở đầu câu thứ nhất và thứ tư, thứ hai và thứ ba nên được hiểu như sau – သ’မလံ သမလံ ကတ္တုံ, သုစိရံသုစိ ရံဇယေ; သုစိရံ သုစိရံဂံ တံ, သ’မလံ သမလံဘိ ယောတိ. Để làm cho người có cấu uế trở nên không cấu uế, hãy làm cho người trong sạch được hoan hỷ lâu dài; người ấy có thân thể trong sạch lâu dài, đã đạt được trạng thái không cấu uế, thật sự không cấu uế. ဧတ္ထ ‘‘သမလံ သမလံ, သုစိရံ သုစိရ’’န္တိ ဝိသဒိသဝဏ္ဏေဟိ အဗျဝဟိတတ္တာ အဗျပေတံ, ‘‘သမလံ သမလ’’န္တိ ပုဗ္ဗပရယုဂဠံ ‘‘ကတ္တု’’မိတိ ဘိန္နဝဏ္ဏေဟိ, ‘‘သုစိရံ သုစိရ’’န္တိ ပုဗ္ဗပရယုဂဠံ ‘‘ဇယေ’’တိ ဘိန္နဝဏ္ဏေဟိ စ ဗျဝဟိတတ္တာ ဗျပေတဉ္စ ဟောတိ. သုစိရံသုစိ သောဘနရံသိနာ ဥစိ ယုတ္တော ယော ဇိနော သံ [Pg.57] သန္တိံ နိဗ္ဗာနံ သမလံဘိ အလဘိ, အလံ အစ္စန္တံ အတိသယေန သုစိရံဂံ ဝိသုဒ္ဓဒေဟံ တံ ဇိနံ သမလံ ဇလ္လိကာသင်္ခါတေန, ရာဂါဒိကုစ္ဆိတသင်္ခါတေန ဝါ မလေန သဟိတံ သံ အတ္တာနံ အလံကတ္တုံ နိမ္မလံ ကတွာ သဇ္ဇေတုံ သုစိရံ သုစိရကာလံ ရံဇယေ အတ္တနိ အဘိရမာပေယျ. Ở đây, ‘samalaṃ samalaṃ, suciraṃ sucira’ là không gián cách vì không bị ngăn cách bởi các âm khác nhau. Cặp trước và sau ‘samalaṃ samalaṃ’ bị ngăn cách bởi các âm khác nhau là ‘kattuṃ’, và cặp trước và sau ‘suciraṃ suciraṃ’ bị ngăn cách bởi các âm khác nhau là ‘jaye’, nên cũng là có gián cách. Vị chiến thắng nào, người được trang bị ánh sáng tốt đẹp, đã đạt được sự tịch tịnh là Niết-bàn, người ấy nên làm cho tự thân mình, vốn có cấu uế được gọi là bụi bẩn hoặc được gọi là các thứ đáng chê trách như tham ái v.v., trở nên không cấu uế, trang hoàng bằng cách làm cho trong sạch, và hãy làm cho hoan hỷ trong tự thân mình trong một thời gian dài đối với vị chiến thắng ấy, người có thân thể thanh tịnh một cách hoàn toàn, vượt trội. ပါဒမဇ္ဈယမကမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ – Phép trùng điệp ở giữa câu nên được hiểu như sau – မနောဟရ ဟရ က္လေသံ, ဇိန စေတောဘဝံ မမ; နနု တွံ ပါရမီသာရာ-မတဘာဝိတမောသဓန္တိ. Hỡi Đấng Đoạt Tâm, hãy trừ diệt phiền não, hỡi Đấng Chiến Thắng, (phiền não) sinh từ tâm của con; há chẳng phải Ngài là linh dược đã được tu tập bởi tinh túy của các pháp ba-la-mật bất tử sao. မနောဟရ ဇိန မမ စေတောဘဝံ က္လေသံ သန္တာပံ ဟရ အပနယ, တွံ ပါရမီသာရာမတဘာဝိတံ ဩသဓံ ဒိဗ္ဗောသဓံ နနု. Hỡi Đấng Đoạt Tâm, hỡi Đấng Chiến Thắng, hãy trừ diệt, hãy loại bỏ phiền não, sự thiêu đốt sinh từ tâm của con. Há chẳng phải Ngài là linh dược, là thần dược đã được tu tập bởi tinh túy của các pháp ba-la-mật bất tử sao. ပါဒန္တယမကမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ – Phép trùng điệp ở cuối câu nên được hiểu như sau – သာဓုနာ ရံဇယ ဇယ-ဒ္ဓနိနာ’ပူရယိ မဟိံ; ယော တံ ဇိနဝရံ ဓီရ-မတ္ထကာမောသိ စေ တုဝန္တိ. Vị nào đã làm cho trái đất tràn đầy tiếng reo chiến thắng tốt đẹp, nếu ngươi, hỡi người hiền trí, là người mong cầu lợi ích, hãy làm cho vị chiến thắng tối thượng ấy hoan hỷ. ယော ဇိနဝရော သာဓုနာ ဇယဒ္ဓနိနာ ဝေနေယျဇယဃောသေန မဟိံ အာပူရယိ, ဓီရံ တံ ဇိနဝရံ တုဝံ သပ္ပုရိသ စေ အတ္ထကာမော အသိ, ရံဇယ အဘိရမာပေဟိ. ဣမိနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌယမကေဟေဝ အဝသေသာ တတိယပါဒါဒိယမကာဒယော ဝိညေယျာ. Vị chiến thắng tối thượng nào đã làm cho trái đất tràn đầy tiếng reo chiến thắng chúng sanh cần tế độ tốt đẹp, nếu ngươi, hỡi bậc thiện nhân, là người mong cầu lợi ích, hãy làm cho vị chiến thắng tối thượng, bậc hiền trí ấy hoan hỷ. Bằng những phép trùng điệp đã được chỉ ra này, các phép trùng điệp còn lại như trùng điệp ở đầu câu thứ ba v.v. nên được hiểu. ၃၂. 32. အစ္စန္တဗဟဝေါ တေသံ,ဘေဒါ သမ္ဘေဒယောနိယော; တတ္ထာပိ ကေစိ သုကရာ,ကေစိ အစ္စန္တဒုက္ကရာ. Các loại của chúng, có nguồn gốc từ sự pha trộn, thì vô cùng nhiều; trong đó, một số thì dễ làm, một số thì vô cùng khó làm. ၃၂. ကိံ ပန သာကလ္လေန န ဝိကပ္ပိတာနီတိ အာဟ ‘‘အစ္စန္တိ’’စ္စာဒိ. တေသံ ဝိကပ္ပာနံ သမ္ဘေဒေါ သင်္ကရော မိဿတ္တမုစ္စာရဏပ္ပကာရော ယောနိ ပဘဝေါ ယေသံ တေ သမ္ဘေဒယောနိယော, ဘေဒါ ပကာရာ အစ္စန္တဗဟဝေါ အတိသယေန ဗဟုလာ ယထာဝုတ္တနယေန သမ္ဘဝန္တိ, တတ္ထာပိ တေသု ဝိကပ္ပေသုပိ ကေစိ ဝိကပ္ပာ သုခေန ကရီယန္တိ ပယုဇ္ဇန္တီတိ [Pg.58] သုကရာ, တဗ္ဗိပရီတော စ ကေစိ ဝိကပ္ပာ အစ္စန္တဒုက္ကရာ. ဣတိ ဒွိဓာ သင်္ဂယှန္တိ, တေသု သုကရာနံ ကေသဉ္စိ အဘိမတယမကာနံ မုခမတ္တံ ဒဿိတံ. ဣဒါနိ ဒုက္ကရာနံ ကေသဉ္စိ မုခမတ္တံ န သဗ္ဗမေဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. 32. Tại sao chúng không được phân loại một cách toàn diện? Ngài nói ‘accanti’ v.v. Các loại (bhedā) của những phân loại ấy (tesaṃ vikappānaṃ), có nguồn gốc (yoni pabhavo) từ sự pha trộn (sambhedo), sự hỗn hợp (saṅkaro), cách phát âm hỗn tạp (missattamuccāraṇappakāro), được gọi là sambhedayoniyo, thì vô cùng nhiều (accantabahavo), rất phong phú (atisayena bahulā) theo phương pháp đã nói. Trong những phân loại ấy, một số phân loại được thực hiện, được sử dụng một cách dễ dàng (sukhena karīyanti payujjantīti) nên gọi là dễ làm (sukarā), và ngược lại, một số phân loại thì vô cùng khó làm (accantadukkarā). Như vậy, chúng được tóm tắt thành hai loại. Trong số đó, phần mở đầu của một số phép trùng điệp được ưa thích thuộc loại dễ làm đã được trình bày. Bây giờ, phần mở đầu của một số loại khó làm, không phải tất cả, nên được biết như thế này. သမုန္နတေန တေ သတာ,ကထံ န တေ န တေ သိယုံ; ယတော နတေနတေပိ’တော,သိယုံ န တေ နတေ သုဘာ. Bởi sự cao thượng tốt đẹp của Ngài, làm sao những điều tốt đẹp ấy lại không có nơi những người không cúi đầu? Vì rằng, ngay cả nơi người cúi đầu và không cúi đầu, những điều tốt đẹp của Ngài vẫn có, thì nơi người cúi đầu, làm sao chúng lại không tốt đẹp? ဣဒံ ပါဒစတုက္ကမဇ္ဈယမကမဗျပေတဗျပေတမေကရူပံ ဒုက္ကရံ. Đây là phép trùng điệp đồng dạng, không gián cách và có gián cách, ở giữa bốn câu, thuộc loại khó làm. န ဘာသုရာ တေပိ သုရာ ဝိဘူသိတာ,တထာသုရာ ဘူရိ သုရာပရာဇိတာ; သဘာသု ရာဇာပိ တထာ သုရာဇိတော,ယထာ သုရာဇန္တိ သုရာဝိနိဿဋာ. Ngay cả các vị trời được trang hoàng cũng không sáng chói, cũng như các a-tu-la bị chư thiên đánh bại nhiều lần; và vua trong các hội chúng cũng không được chiếu sáng tốt đẹp, như cách những người đã từ bỏ rượu bia chiếu sáng rực rỡ. ဣဒံ စတုက္ကပါဒမဇ္ဈယမကမေကရူပဗျပေတံ. Đây là phép trùng điệp đồng dạng có gián cách ở giữa bốn câu. ၃၂. သဗ္ဗမိဒမနုဒ္ဒိသိတွာ လက္ခဏာတိဒေသေန နိဂမနံ ကိမတ္ထမိစ္စာသင်္ကာယမာဟ ‘‘အစ္စန္တေ’’စ္စာဒိ. တေသံ ယမကာနံ သမ္ဘေဒယောနိယော ပဘေဒုပ္ပတ္တိကာရဏဘူတာ ဘေဒါ ဥစ္စာဝစပကာရာ အစ္စန္တဗဟဝေါ, တတ္ထာပိ တေသုပိ ကေစိ ယမကာ သုကရာ သုသာဓိယာ, ကေစိ အစ္စန္တဒုက္ကရာ အတိသယေန ဒုဿာဓိယာ. သမ္ဘေဒေါ ယောနိ ယေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. 32. Sau khi đã không chỉ ra tất cả những điều này, tại sao lại kết luận bằng cách suy rộng đặc tính? Trước sự nghi ngờ này, ngài nói ‘accante’ v.v. Các loại (bhedā) của những phép trùng điệp ấy (tesaṃ yamakānaṃ), là nguyên nhân cho sự phát sinh các loại khác nhau (pabheduppattikāraṇabhūtā), có nguồn gốc từ sự pha trộn (sambhedayoniyo), thuộc nhiều loại cao thấp khác nhau (uccāvacapakārā), thì vô cùng nhiều (accantabahavo). Trong số đó, một số phép trùng điệp thì dễ làm (sukarā), dễ thực hiện (susādhiyā), một số thì vô cùng khó làm (accantadukkarā), cực kỳ khó thực hiện (atisayena dussādhiyā). Phân tích cú pháp là: ‘sự pha trộn là nguồn gốc của chúng’. ဣဟ သုကရဿ ဥပဒိသိတတ္တာ ဒုက္ကရယမကပဝေသောပါယမတ္တမုပဒိသီယတေ – Ở đây, vì loại dễ làm đã được chỉ dạy, nên chỉ phương pháp để đi vào phép trùng điệp khó làm được chỉ dạy – ‘‘မနံ မနံ သတ္ထု ဒဒေယျ စေ ယော,မနံ မနံ ပီဏယတ’ဿ သတ္ထု; မနံ မနံ တေန ဒဒေယျ စေ န,မနံ မနံပ’ဿ န သာဓုပုဇ္ဇ’’န္တိ. Nếu người nào dâng tâm mình dù chỉ một chút cho Bậc Đạo Sư, tâm của Bậc Đạo Sư sẽ làm cho tâm người ấy hoan hỷ; do đó, nếu người ấy không dâng tâm mình, tâm của người ấy sẽ không được các bậc thiện nhân tôn kính dù chỉ một chút. ဣဒံ ပါဒစတုက္ကာဒိယမကမေကရူပံ အဗျပေတဗျပေတံ. Đây là phép trùng điệp đồng dạng, không gián cách và có gián cách, ở đầu bốn câu. ယော [Pg.59] ပုဂ္ဂလော မနံ အတ္တနော စိတ္တံ သတ္ထု ဇိနဿ မနံ ခဏမတ္တမ္ပိ ဒဒေယျ စေ, သတ္ထု မုနိန္ဒဿ မနံ စိတ္တံ အဿ ပုဂ္ဂလဿ မနံ စိတ္တံ ပီဏယတိ သမ္ပီဏေတိ, တေန တသ္မာ မနံ မနံ စိတ္တံ စိတ္တံ ဒဒေယျ စေ န ယဒိ နော ဒဒေယျ, အဿ ပုဂ္ဂလဿ မနံ စိတ္တံ မနံပိ မုဟုတ္တမ္ပိ သာဓုပုဇ္ဇံ သာဓူဟိ ပူဇိတဗ္ဗံ န ဘဝတိ. Nếu người nào dâng tâm mình dù chỉ một chút cho Bậc Đạo Sư, tức Đấng Chiến Thắng, tâm của Bậc Đạo Sư, tức Đấng Tối Thắng trong các bậc ẩn sĩ, sẽ làm cho tâm của người ấy hoan hỷ, làm cho thỏa thích; do đó, nếu người ấy không dâng tâm mình, tâm của người ấy sẽ không được các bậc thiện nhân tôn kính dù chỉ trong chốc lát. ‘‘သမုန္နတေန တေ သတာ,ကထံ န တေ န တေ သိယုံ; ယတော နတေ’နတေပိ’တော,သိယုံ န တေ နတေ သုဘာ’’တိ. Bởi sự cao thượng tốt đẹp của Ngài, làm sao những điều tốt đẹp ấy lại không có nơi những người không cúi đầu? Vì rằng, ngay cả nơi người cúi đầu và không cúi đầu, những điều tốt đẹp của Ngài vẫn có, thì nơi người cúi đầu, làm sao chúng lại không tốt đẹp? ဣဒံ ပါဒစတုက္ကမဇ္ဈယမကမေကရူပမဗျပေတဗျပေတံ. Đây là phép trùng điệp đồng dạng, không gián cách và có gián cách, ở giữa bốn câu. ယတော ယေန ကာရဏေန တေ တုယှံ သတာ သောဘနေန သမုန္နတေန သမ္မာ ဥန္နတေန ဟေတုနာ နတေပိ အဝနတေပိ အနတေပိ အနဝနတေပိ တေ တေ သုဘာ တေ တေ သောဘနာ န န သိယုံ, ဘဝန္တေဝ, အတော တေန ကာရဏေန တေ သုဘာ တေ သောဘနာ နတေ အဝနတေ ကထံ န သိယုံ, ဘဝန္တေဝ. Vì rằng, bởi nguyên nhân cao thượng đúng đắn tốt đẹp của Ngài, ngay cả nơi những người cúi đầu và những người không cúi đầu, những điều tốt đẹp ấy của Ngài không phải là không có, chúng chắc chắn có; do đó, bởi nguyên nhân ấy, nơi những người cúi đầu, làm sao những điều tốt đẹp ấy lại không có? Chúng chắc chắn có. ‘‘ဇိနံ ပဏာမောနတသဇ္ဇနံ ဇနံ,ဂုဏေ နိဝေသေန္တမသဇ္ဇနံ’ဇနံ; ဝေနေယျနေတ္တေ ဂုဏဘာဇနံ ဇနံ,နမေ မမေန္တံ ခလု သဇ္ဇနံဇန’’န္တိ. Con xin đảnh lễ Đấng Chiến Thắng, người làm cho chúng sanh, những bậc thiện nhân có ý muốn cúi đầu, an trú trong các đức hạnh, không biếng nhác, là thuốc nhỏ mắt cho mắt của chúng sanh cần tế độ, là vật chứa các đức hạnh, người thật sự xem các bậc thiện nhân là của mình. ဣဒံ ပါဒစတုက္ကန္တယမကမေကရူပမဗျပေတဗျပေတယမကံ ဒုက္ကရံ. Đây là phép trùng điệp đồng dạng, không gián cách và có gián cách, ở cuối bốn câu, thuộc loại khó làm. ပဏာမောနတသဇ္ဇနံ ပဏာမိတုကာမောနတသာဓုဇနဝန္တံ ဇနံ ဝေနေယျဇနံ အသဇ္ဇ ပမာဒမကတွာ ဂုဏေ သီလာဒိဂုဏေ နိဝေသေန္တံ နိယောဇေန္တံ ဝေနေယျနေတ္တေ အဉ္ဇနံ အဉ္ဇနဘူတံ ဂုဏဘာဇနံ ဂုဏာနမာဓာရဘူတံ သဇ္ဇနံဇနံ ဣမိနာ ကာရဏေန သာဓုဇနာနံ အဉ္ဇနဘူတံ ဇနံ သာဓုဇနံ ခလု ဧကန္တေန မမေန္တံ မမာယန္တံ နံ ဇိနံ နမေ နမာမိ. Con xin đảnh lễ Đấng Chiến Thắng, người làm cho chúng sanh, tức chúng sanh cần tế độ, những bậc thiện nhân có ý muốn cúi đầu, an trú, dấn thân vào các đức hạnh như giới v.v., không biếng nhác, tức không phóng dật; là thuốc nhỏ mắt, tức đã trở thành thuốc nhỏ mắt cho mắt của chúng sanh cần tế độ; là vật chứa các đức hạnh, tức đã trở thành nền tảng của các đức hạnh; người thật sự, chắc chắn xem các bậc thiện nhân là của mình, yêu quý họ, bởi vì ngài là thuốc nhỏ mắt cho các bậc thiện nhân, là bậc thiện nhân. Con xin đảnh lễ (vị ấy). ‘‘သာဘာသု [Pg.60] သာဘာ ဘုဝနေ ဇိနဿ,သာဘာယ သာ ဘာသတိယေဝ ဇာတု; သာဘာယ သာ ဘာတိ န စေ ကထံ န,သာဘာ သသာဘာနမတိစ္စ ဘာတီ’’တိ. “Giữa các hào quang trong thế gian, hào quang tốt đẹp của đấng Chiến Thắng, với hào quang ấy, hào quang đó chắc chắn luôn tỏa sáng. Với hào quang ấy, hào quang đó chiếu soi, nếu không thì làm sao lại không? Hào quang (của Ngài) chiếu rọi, vượt trên các hào quang của những vị có hào quang.” ဣဒံ ပါဒစတုက္ကာဒိယမကေကရူပဗျပေတံ. Đây là loại điệp ngữ ở đầu bốn câu thơ, với hình thức không đồng nhất. ဘုဝနေ သတ္တလောကေ သာဘာသု ဝိဇ္ဇမာနာဘာသု ဇိနဿ သာဘာ သောဘနာ အာဘာ သာဘာယ ဝိဇ္ဇမာနာယ, သောဘနာယ ဝါ အာဘာယ အာဘာတော ဇာတု ဧကန္တေန ဘာသတိယေဝ ဒိပ္ပတေဝ, သာ ဇိနာဘာ သာဘာယ ဝိဇ္ဇမာနာဘာတော အဓိကာ ဟုတွာ စေ န ဘာတိ ယဒိ န ဘာသတိ, သသာဘာနံ ဝိဇ္ဇမာနသောဘနာဘာနံ ဗြဟ္မာဒီနံ သာဘာ သောဘနာဘာယော အတိစ္စ အတိက္ကမ္မ ကထံ န ဘာတိ, ဘာသတိယေဝ. Trong thế gian, tức là trong thế giới của chúng sanh, giữa các hào quang hiện hữu, hào quang tốt đẹp, ánh sáng xinh đẹp của đấng Chiến Thắng, được chiếu rọi bởi hào quang hiện hữu hoặc tốt đẹp ấy, chắc chắn, tuyệt đối luôn tỏa sáng, luôn rực rỡ. Hào quang của đấng Chiến Thắng ấy, sau khi đã trở nên vượt trội hơn hào quang hiện hữu, nếu không chiếu soi, nếu không tỏa sáng, thì làm sao lại không chiếu soi, sau khi đã vượt qua, đã hơn hẳn các hào quang tốt đẹp, các ánh sáng xinh đẹp của những vị có hào quang tốt đẹp hiện hữu như các vị Phạm thiên v.v...? (Hào quang ấy) chắc chắn tỏa sáng. ‘‘န ဘာသုရာ တေပိ သုရာ ဝိဘူသိတာ,တထာသုရာ ဘူရိ သုရာပရာဇိတာ; သဘာသု ရာဇာပိ တထာ သုရာဇိတော,ယထာ သုရာဇန္တိ သုရာဝိနိဿဋာ’’တိ. “Ngay cả các vị trời kia, dù được trang hoàng, cũng không rực rỡ; cũng vậy, nhiều vị a-tu-la bị rượu (surā) đánh bại (cũng không rực rỡ); trong các hội chúng, nhà vua dù được trang điểm lộng lẫy cũng không (rực rỡ), như cách những người đã từ bỏ rượu (surā) tỏa sáng tốt đẹp.” ဣဒံ ပါဒစတုက္ကမဇ္ဈယမကေကရူပဗျပေတံ. Đây là loại điệp ngữ ở giữa bốn câu thơ, với hình thức không đồng nhất. သုရာဝိနိဿဋာ သုရာပါနတော အပဂတာ ဇနာ ယထာ သုရာဇန္တိ, တထာ ဝိဘူသိတာ ဝိသေသေန အလင်္ကတာ တေပိ သုရာ တေ ဒေဝါ အပိ န ဘာသုရာ သောဘမာနာ န ဟောန္တိ, တထာ ဧဝံ သုရာပရာဇိတာ သုရာပါနဟေတု ပရာဇိတဘာဝံ ပတ္တာ ဘူရိ အသုရာ ဗဟဝေါ ဝေပစိတ္တိအာဒယော အသုရာပိ န ဘာသုရာ န သောဘန္တိ, တထာ ဧဝံ သုရာဇိတော သုဋ္ဌု အလင်္ကတော ရာဇာပိ သဘာသု န ဘာသုရော. ‘Những người đã từ bỏ rượu’ là những người đã tránh xa việc uống rượu, họ tỏa sáng tốt đẹp như thế nào, thì các vị trời kia, dù được trang hoàng, được trang điểm đặc biệt, cũng không rực rỡ, không sáng chói như vậy. Tương tự như thế, ‘bị rượu đánh bại’ là đã đạt đến tình trạng bị đánh bại do nguyên nhân uống rượu; nhiều vị a-tu-la, đông đảo các vị a-tu-la như Vepacitti v.v... cũng không rực rỡ, không sáng chói. Tương tự như thế, ‘được trang điểm lộng lẫy’ là nhà vua được trang hoàng rất kỹ lưỡng cũng không rực rỡ trong các hội chúng. ‘‘ဇိနာဏတ္တိယံ [Pg.61] ယော’ဟိတာသာ သိတာသာ,အဝဿံဝ တေ ဟောန္တျ’တာသာ ဟတာသာ; အတော သဗ္ဗပါပေ သတာသာ ဝတာသာ,ကရောန္တေဝ သန္တိဿိတာ သာမိတာသာ’’တိ. “Những ai đặt hy vọng vào lời giáo huấn của đấng Chiến Thắng, với hy vọng thanh tịnh, chắc chắn họ sẽ trở nên không sợ hãi, với ái dục đã được diệt trừ. Do đó, đối với mọi điều ác, họ có sự sợ hãi, có lòng mong muốn giới hạnh, và nương tựa vào sự tịch tịnh, họ thực hiện niềm hy vọng về sự làm chủ.” ဣဒံ ပါဒစတုက္ကန္တယမကမေကရူပဗျပေတံ. Đây là loại điệp ngữ ở cuối bốn câu thơ, với hình thức không đồng nhất. ယေ သပ္ပုရိသာ ဇိနာဏတ္တိယံ ဗုဒ္ဓဿ ဝိနယပညတ္တိသင်္ခါတာဏတ္တိယံ ဩဟိတာသာ အဝီတိက္ကမဝသေန ပတိဋ္ဌိတအာသာ ဟောန္တိ သိတာသာ ပရိသုဒ္ဓါသာ, တေ သာဓဝေါ ဟတာသာ အနုက္ကမေန ဟတတဏှာ အဝဿံဝ ဧကန္တေနေဝ အတာသာ ဘယရဟိတာ ယတော ဟောန္တိ, အတော တသ္မာ သဗ္ဗပါပေ သဗ္ဗာကုသလေ သတာသာ ဘယသဟိတာ ဝတာသာဝ နိရဝဇ္ဇဝတာဘိလာသဝန္တော သာဓုဇနာ သန္တိဿိတာ သန္တိနိဿိတာယော သာမိတာသာ သာမိဘာဝါသာယော ကရောန္တေဝ. Những bậc thiện nhân nào, trong lời giáo huấn của đấng Chiến Thắng, tức là lời giáo huấn được gọi là sự chế định giới luật của Đức Phật, là những người ‘đặt hy vọng’, tức là có hy vọng được thiết lập theo nghĩa không vi phạm, là những người có ‘hy vọng thanh tịnh’, tức là hy vọng đã được trong sạch; những bậc thiện nhân ấy, là những người ‘với ái dục đã được diệt trừ’, tức là với ái dục đã được tuần tự diệt trừ, bởi vì họ chắc chắn, tuyệt đối trở nên ‘không sợ hãi’, tức là không còn sợ hãi. Do đó, vì lý do ấy, đối với mọi điều ác, mọi điều bất thiện, họ là những người ‘có sự sợ hãi’, tức là cùng với sự sợ hãi; là những người ‘có lòng mong muốn giới hạnh’, tức là những người mong muốn một đời sống không thể chê trách; những bậc thiện nhân ấy, là những người ‘nương tựa vào sự tịch tịnh’, tức là những người nương nhờ vào sự tịch tịnh, họ thực hiện ‘niềm hy vọng về sự làm chủ’, tức là những hy vọng về trạng thái làm chủ. ၃၃. 33. ယမကံ တံ ပဟေဠီ စ, နေကန္တမဓုရာနိ’တိ; ဥပေက္ခိယန္တိ သဗ္ဗာနိ, သိဿခေဒဘယာ မယာ. Điệp ngữ (yamaka) và câu đố (paheḷī) ấy, vì không hoàn toàn ngọt ngào, nên tất cả đều bị tôi bỏ qua vì sợ làm các học trò mệt mỏi. ၃၃. နနု ယမကံ နာမ ကဝီနံ သာမတ္ထိယဝိသေသသူစကန္တိ တတ္ထ တံ သောပယောဂံ, ပဟေဠိကာ စ သောပယောဂါ ကီဠာဝိနောဒနေ သမ္ဗာဓဋ္ဌာနမန္တနေ ပရဗျာမောဟနေ စ, တသ္မာ တတ္ထ ကထမုပေက္ခာ ဘဝတောတိ အာဟ ‘‘ယမက’’န္တိအာဒိ. တံ ယထာဝုတ္တံ ယမကဉ္စ သုကရဒုက္ကရပ္ပဘေဒံ. ပဟေဠိကာ ပန ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ သောဠသ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ သမာဂတာဝဉ္စိတာဒိကာ. တတ္ထိဒံ လက္ခဏံ – 33. Hỏi rằng: Chẳng phải điệp ngữ (yamaka) là dấu hiệu cho thấy khả năng đặc biệt của các nhà thơ, do đó nó hữu ích sao? Và câu đố (paheḷikā) cũng hữu ích trong việc tiêu khiển khi vui chơi, trong việc mật đàm ở những nơi chật hẹp, và trong việc làm người khác bối rối. Vì vậy, làm sao có thể bỏ qua chúng? (Để trả lời), ngài đã nói: ‘Điệp ngữ’ v.v... Điệp ngữ đã được nói đến ấy có các loại dễ và khó. Còn về câu đố, các vị thầy xưa đã chỉ ra mười sáu loại, như là samāgatā, vañcitā v.v... Trong đó, đây là đặc điểm: သမာဂတာ နာမ သိယာ, ဂုဠှတ္ထာ ပဒသန္ဓိနာ; ဝဉ္စိတာညတ္ထ ရုဠှေန, ယတ္ထ သဒ္ဒေန ဝဉ္စနာ. Loại có tên là Samāgatā là loại có ý nghĩa được che giấu bởi sự nối kết các từ; loại Vañcitā là nơi có sự lừa dối bằng một từ ngữ đã được xác lập với một ý nghĩa khác. ဥက္ကန္တာတိဗျဝဟိတ-ပ္ပယောဂါ [Pg.62] မောဟကာရိနီ; သိယာ ပမုဿိတာ ယဿာ, ဒုဗ္ဗောဓတ္ထာ ပဒါဝလိ. (Ukkantā) là loại gây hoang mang do việc sử dụng (các từ) bị tách rời quá xa; loại có tên là Pamussitā là loại có chuỗi từ ngữ mang ý nghĩa khó hiểu. သမာနရူပါ’မုချတ္ထာ-ရောပါဟိတပဒါ သိယာ; ဖရုသာ ပစ္စယာဒီဟိ, ဇာတသဒ္ဒါ ကထဉ္စိပိ. Loại Samānarūpā là loại có các từ được áp đặt một ý nghĩa không phải là nghĩa chính; loại Pharusā là loại có từ ngữ được tạo ra một cách nào đó (không đúng) bởi các tiếp vị ngữ v.v... သင်္ချာတာ နာမ သင်္ချာနံ, ယတ္ထ ဗျာမောဟကာရဏံ; အညထာ’ဘာသတေ ယတ္ထ, ဝါကျတ္ထော သာ ပကပ္ပိတာ. Loại có tên là Saṅkhyātā là nơi mà con số là nguyên nhân gây hoang mang; nơi mà ý nghĩa của câu văn hiện ra một cách khác, đó là loại Pakappitā. သာ နာမန္တရိကာ ယဿာ, နာမေ နာနတ္ထကပ္ပနာ; နိဘူတာ’ဝဋ္ဌိတညတ္ထာ, တုလျတ္ထသုတိဟေတုတော. Đó là loại Nāmantarikā, trong đó có sự sắp đặt nhiều ý nghĩa khác nhau trong một danh từ; loại Nibhūtā là nơi một ý nghĩa khác được xác lập do nghe thấy một âm thanh có nghĩa tương tự. သမာနသဒ္ဒါ သာ ဣဋ္ဌ-သဒ္ဒပရိယာယသာဓိတာ; သမ္မုဠှာ မူဠှတာယေဝ, နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္ထာပိ သာဓုကံ. Đó là loại Samānasaddā, được tạo ra thông qua các từ đồng nghĩa của một từ mong muốn; loại Sammuḷhā là loại (gây hoang mang) chỉ đơn thuần do sự nhầm lẫn, mặc dù ý nghĩa đã được chỉ ra rõ ràng. ယဿာ သမ္ဗန္ဓဗာဟုလျာ, နာမံ သာ ပါရိဟာရိကီ; ဧကစ္ဆန္နာ ဘဝေ ဗျဉ္ဇာ-ဓေယျံ နိဿယဂေါပနာ. Loại có tên gọi do sự đa dạng của các mối liên hệ, đó là Pārihārikī; loại Ekacchannā là loại có sự che giấu nền tảng của hoặc là phần biểu đạt hoặc là phần nội dung. သာ ဘဝေ ဥဘယစ္ဆန္နာ, ယဿာ ဥဘယဂေါပနာ; သံကိဏ္ဏာ နာမ သာ ယဿာ, နာနာလက္ခဏသင်္ကရောတိ. Đó là loại Ubhayacchannā, trong đó có sự che giấu cả hai (phần biểu đạt và nội dung); loại có tên là Saṃkiṇṇā là loại có sự pha trộn của nhiều đặc điểm khác nhau. ဒေါသတ္တေပိ စေသံ သဗ္ဗေသံ ဥက္ကန္တာဒီသု ဒေါသဘာဝေ နာရောပိတဗ္ဗာ. ဧသာ ဟိ ‘‘ဗဟုဂုဏေ ပဏမတိ’’စ္စာဒိနာ ဝါကျသံကိဏ္ဏနာမေန န ဝုတ္တာ, ပကပ္ပိတာ စ သံသယဒေါသပရိဟာရေန ‘‘ယာတေ ဒုတိယံ နိလယ’’န္တိ အာဒိနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. Mặc dù tất cả những loại này đều có lỗi, nhưng trạng thái lỗi lầm không nên bị áp đặt lên các loại như Ukkantā v.v... Vì loại này không được gọi là Vākyasaṃkiṇṇa (lỗi câu văn hỗn tạp) qua ví dụ như ‘bahuguṇe paṇamati’ v.v..., và loại Pakappitā, bằng cách tránh lỗi nghi ngờ, đã được chỉ ra qua ví dụ như ‘yāte dutiyaṃ nilayaṃ’ v.v... ‘‘ပဘဝါ’နတဝိတ္တိဏ္ဏာ, တဝါ’ဏာ မဟတီ သတိ; စိရာယ ဇယတံ နာထ, ပဟုတဖလသာဓနီ’’တိ. “Mệnh lệnh của Ngài, là nguồn cội, vô biên, lan xa, thật vĩ đại; hỡi đấng Lãnh đạo, là phương tiện thành tựu quả lớn, mong Ngài chiến thắng dài lâu.” အယံ သမာဂတာ. Đây là loại Samāgatā. ‘‘ဘဒ္ဒမေဝေါ’ပသေဝေယျ, [Pg.63] ဝိဓူတမဒကိဗ္ဗိသံ; သမ္ပာပယေ ပုရံ ခေမံ, သ ဒန္တော’တ္တနိသေဝိန’’န္တိ. “Nên gần gũi với người hiền thiện, người đã rũ bỏ say sưa và cấu uế; người ấy, đã được điều phục, sẽ đưa người phục vụ mình đến thành phố an ổn.” အယံ ဝဉ္စိတာ. Đây là loại Vañcitā. ပမုဿိတာဒယော တု လက္ခဏာနုသာရေန, တတ္ထောဒါဟရဏာနုသာရေန စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. Còn các loại như Pamussitā v.v... thì nên được hiểu theo các đặc điểm và theo các ví dụ ở đó. ဧဝံ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ ပရိကပ္ပိတာ ပဟေဠိကာ စေတိ ဧတာနိ သဗ္ဗာနိ ဧကန္တေန နိယမေန န မဓုရာနိ အတ္ထရသဿ ဝါ သဒ္ဒရသဿ ဝါ ကဿစိ အဘာဝေန အဿာဒိတဗ္ဗာနိ န ဟောန္တီတိ ဣမိနာ ကာရဏေန သိဿာနမုပ္ပန္နော ခေဒေါယေဝ ဘယံ တတော တေသံ ခေဒတော ဝါ ဥပ္ပန္နဘယတော မယာ ဥပေက္ခိယန္တီတိ သမ္ဗန္ဓနီယံ. Như vậy, các câu đố do các vị thầy xưa sáng tạo ra, tất cả những thứ này, một cách tuyệt đối và chắc chắn, không ngọt ngào, không đáng để thưởng thức do thiếu vắng bất kỳ hương vị nào của ý nghĩa hay hương vị của âm thanh. Vì lý do này, sự mệt mỏi phát sinh nơi các học trò chính là một nỗi sợ, do đó, từ sự mệt mỏi của họ hoặc từ nỗi sợ đã phát sinh, (chúng) bị tôi bỏ qua. (Câu này) nên được liên kết (với câu kệ trước). ၃၃. ဧဝံ သုကရဒုက္ကရဝသေန ဒုဝိဓတ္တံ ဝတွာ ကဝီနံ သာမတ္ထိယပ္ပကာသနေ သပ္ပယောဇနယမကာနဉ္စ, ကီဠာဝိနောဒနေ သမ္ဗာဓဋ္ဌာနသမ္မန္တနေ ပရဗျာမောဟနေ စာတိ ဣမေသု သပ္ပယောဇနာနဉ္စ ပဟေဠိကာနမဝစနေ ကာရဏံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ယမက’’မိစ္စာဒိနာ. တံ ယမကံ ယထာဝုတ္တံ သုကရဒုက္ကရာဒိဘေဒံ ယမကဇာတဉ္စ ပဟေဠိ စ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ သမာဂဘာဒိကာ ပဟေဠိကာ စ ဣတိ ဣမာနိ သဗ္ဗာနိ ဧကန္တမဓုရာနိ န ဣတိ အဿာဒေတဗ္ဗဿ အတ္ထရသဿ, သဒ္ဒရသဿ ဝါ နိယမတော အဘာဝါ ဧကန္တေန အမဓုရာနိ, ဣတိ ဣမိနာ ကာရဏေန စ သိဿခေဒဘယာ သိဿာနံ အသဟနသင်္ခါတာယ အသဟနေန ဇာတာယ ဝါ ဘီတိယာ စ မယာ ဥပေက္ခီယန္တိ. သိဿာနံ ခေဒေါယေဝ ဘယံ, သိဿခေဒတော ဥပ္ပန္နံ ဝါ ဘယံ, တတောတိ ဝိဂ္ဂဟော. 33. Sau khi đã nói về hai phương diện dễ và khó như vậy, ngài chỉ ra lý do trong việc không đề cập đến các thể song vận (yamaka) hữu ích trong việc thể hiện năng lực của các thi sĩ, trong việc tiêu khiển vui đùa, trong việc bàn bạc bí mật ở những nơi chật hẹp, và trong việc làm cho người khác mê muội, và các câu đố (paheḷikā) hữu ích trong những trường hợp này, bằng câu bắt đầu với "yamakaṃ". Thể song vận ấy, tức là tập hợp các thể song vận có sự phân biệt dễ, khó, v.v... như đã nói, và câu đố, và câu đố samāgabhādikā được các vị cổ sư chỉ dạy, tất cả những điều này không phải là hoàn toàn ngọt ngào, vì không nhất thiết có vị của ý nghĩa (attharasa) hay vị của âm thanh (saddarasa) để thưởng thức, nên chúng hoàn toàn không ngọt ngào. Và vì lý do này, và vì sợ làm mệt mỏi các học trò, tức là nỗi sợ hãi được gọi là sự không kham nhẫn của các học trò hoặc sinh ra từ sự không kham nhẫn, nên chúng bị tôi bỏ qua. Sự mệt mỏi của các học trò chính là nỗi sợ, hoặc nỗi sợ phát sinh từ sự mệt mỏi của các học trò, do đó là cách phân tích cú pháp (vigraha). ဧတ္ထ ပဟေဠိကာ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ – Ở đây, các câu đố nên được hiểu như sau – သမာဂတာ စ ဝဉ္စိတု-က္ကန္တာ ပမုဿိတာပိ စ; သမာနရူပါ ဖရုသာ, သင်္ချာတာ စ ပကပ္ပိတာ. Samāgatā (hợp thể), vañcitā (đánh lừa), ukkantā (viễn cách), và cả pamussitā (mờ nghĩa); Samānarūpā (đồng dạng), pharusā (thô thiển), saṅkhyātā (số mục), và pakappitā (suy diễn). အထောပိ [Pg.64] နာမန္တရိကာ, နိဘူတာ စ ပဟေဠိကာ; အထော သမာနသဒ္ဒါ စ, သမ္မုဠှာ ပါရိဟာရိကီ; ဧကစ္ဆန္နောဘယစ္ဆန္နာ, သံကိဏ္ဏာတိ စ သောဠသာတိ. Lại nữa, nāmantarikā (dị danh), và nibhūtā (ẩn dụ) là các câu đố; lại nữa, samānasaddā (đồng âm), sammuḷhā (mê hoặc), pārihārikī (quanh co); ekacchannā (đơn ẩn), ubhayacchannā (song ẩn), và saṃkiṇṇā (hỗn hợp), như vậy là mười sáu loại. တတြိဒံ လက္ခဏံ – Trong đó, đây là đặc điểm – သမာဂတာ နာမ သိယာ, ဂုဠှတ္ထာ ပဒသန္ဓိနာ; ဝဉ္စိတာညတ္ထ ရုဠှေန, ယတ္ထ သဒ္ဒေန ဝဉ္စနာ. Samāgatā là loại có ý nghĩa ẩn giấu qua sự liên kết các từ; Vañcitā là nơi có sự đánh lừa bằng một từ đã được xác lập với một ý nghĩa khác. ဥက္ကန္တာတိဗျဝဟိတ-ပ္ပယောဂါ မောဟကာရိနီ; သိယာ ပမုဿိတာ ယဿာ, ဒုဗ္ဗောဓတ္ထာ ပဒါဝလိ. Ukkantā gây ra sự mê muội do cách dùng từ ngữ quá cách xa nhau; Pamussitā là loại mà chuỗi từ ngữ của nó có ý nghĩa khó hiểu. သမာနရူပါ’မုချတ္ထာ-ရောပါဟိတပဒါ သိယာ; ဖရုသာ ပစ္စယာဒီဟိ, ဇာတသဒ္ဒါ ကထဉ္စိပိ. Samānarūpā là loại có các từ được áp đặt với ý nghĩa không chính yếu; Pharusā là loại có các từ được tạo thành một cách nào đó bởi các hậu tố, v.v... သင်္ချာတာ နာမ သင်္ချာနံ, ယတ္ထ ဗျာမောဟကာရဏံ; အညထာ’ဘာသတေ ယတ္ထ, ဝါကျတ္ထော သာ ပကပ္ပိတာ. Saṅkhyātā là loại mà trong đó con số là nguyên nhân gây mê muội; Pakappitā là loại mà trong đó ý nghĩa của câu văn lại hiện ra theo một cách khác. သာ နာမန္တရိကာ ယဿာ, နာမေ နာနတ္ထကပ္ပနာ; နိဘူတာ’ဝဋ္ဌိတညတ္ထာ, တုလျတ္ထသုတိဟေတုတော. Nāmantarikā là loại mà trong tên gọi của nó có sự suy diễn nhiều ý nghĩa khác nhau; Nibhūtā có một ý nghĩa khác được xác lập do nghe được một từ có nghĩa tương tự. သမာနသဒ္ဒါ သာ ဣဋ္ဌ-သဒ္ဒပရိယာယသာဓိတာ; သမ္မုဠှာ မူဠှတာယေဝ, နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္ထာပိ သာဓုကံ. Samānasaddā là loại được tạo thành bởi các từ đồng nghĩa của từ mong muốn; Sammuḷhā là loại mà dù ý nghĩa đã được chỉ rõ ràng, vẫn chỉ nhằm mục đích gây mê muội. ယဿာ သမ္ဗန္ဓဗာဟုလျာ, နာမံ သာ ပါရိဟာရိကီ; ဧကစ္ဆန္နာ ဘဝေ ဗျဉ္ဇာ-ဓေယျံ နိဿယဂေါပနာ. Pārihārikī là loại mà tên gọi của nó xuất phát từ sự phong phú của các mối liên hệ; Ekacchannā là sự che giấu vật chứa (nissaya) bằng cách biểu lộ vật được chứa (ādheyya). သာ ဘဝေ ဥဘယစ္ဆန္နာ, ယဿာ ဥဘယဂေါပနာ; သံကိဏ္ဏာ နာမ သာ ယဿာ, နာနာလက္ခဏသင်္ကရောတိ. Ubhayacchannā là loại có sự che giấu cả hai; Saṃkiṇṇā là loại có sự pha trộn của nhiều đặc điểm khác nhau. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော – ပဒသန္ဓိနာ ပဒါနံ သန္ဓာနတော ဂုဠှတ္ထာ အပါကဋတ္ထာ သမာဂတာ နာမ သိယာ. ဂုဠှတ္ထာတိ ပသိဒ္ဓါနုဝါဒေန အပသိဒ္ဓါ သမာဂတာ ဝိဓီယတေ. ဣတော ပရမ္ပိ အနုဝါဒါနုဝါဒျဘာဝေါ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယတ္ထ ပဟေဠိကာယံ အညတ္ထ ရုဠှေန သဒ္ဒေန အညသ္မိံ အတ္ထေ ပသိဒ္ဓေန ရုဠှိသဒ္ဒေန ဝဉ္စနာ ဝဉ္စိတာ နာမ သိယာ. Đây là ý nghĩa ở đây – do sự liên kết các từ (padasandhinā), tức là do sự nối kết các từ, nên có ý nghĩa ẩn giấu, ý nghĩa không rõ ràng, được gọi là samāgatā. Bằng cách nói "có ý nghĩa ẩn giấu", câu đố samāgatā, vốn không phổ biến, được quy định thông qua việc lặp lại điều đã phổ biến. Mối quan hệ giữa phần lặp lại và phần được lặp lại cũng nên được hiểu như vậy từ đây trở đi. Câu đố nào có sự đánh lừa bằng một từ ngữ quy ước, tức là một từ quy ước đã phổ biến với một ý nghĩa khác, thì được gọi là vañcitā. အတိဗျဝဟိတပ္ပယောဂါ [Pg.65] အတိသယေန အန္တရိတပယုဇ္ဇမာနပဒယုတ္တာ တတောယေဝ မောဟကာရိနီ သမ္မောဟကာရိကာ ပဟေဠိကာ ဥက္ကန္တာ နာမ. ယဿာ ပဟေဠိကာယ ပဒါဝလိ ပဒပန္တိ ဒုဗ္ဗောဓတ္ထာ ဒုရနုဗောဓာဘိဓေယျာ, သာ ပမုဿိတာ နာမ. "Do cách dùng từ ngữ quá cách xa nhau" (atibyavahitappayogā) có nghĩa là được kết hợp với các từ được sử dụng cách nhau một khoảng rất xa, và chính vì lý do đó mà nó "gây ra sự mê muội" (mohakārinī), tức là làm cho mê mờ, câu đố đó được gọi là ukkantā. Câu đố nào có chuỗi từ ngữ, tức là hàng chữ, có ý nghĩa khó hiểu, tức là có nội dung khó lĩnh hội, thì được gọi là pamussitā. အမုချတ္ထာရောပါဟိတပဒါ အပ္ပဓာနတ္ထေ မုချတ္ထပကာသကသဒ္ဒါနံ ကိဉ္စိ သဓမ္မံ နိဿာယ အာရောပနတော ဥပဋ္ဌိတပဒယုတ္တာ သမာနရူပါ နာမ သိယာ. ပစ္စယာဒီဟိ ပစ္စယာဒေသာဒီဟိ ကထဉ္စိပိ ယေန ကေနစိ ပကာရေန ဇာတသဒ္ဒါ နိပ္ဖန္နသဒ္ဒါ ဖရုသာ နာမ. "Có các từ được áp đặt với ý nghĩa không chính yếu" (amukhyatthāropāhitapadā) có nghĩa là được kết hợp với các từ được trình bày thông qua sự áp đặt, dựa vào một đặc tính tương tự nào đó của các từ biểu thị ý nghĩa chính yếu lên một ý nghĩa không chính yếu, được gọi là samānarūpā. "Bởi các hậu tố, v.v..." (paccayādīhi) tức là bởi các hậu tố, sự thay thế, v.v...; "được tạo thành một cách nào đó" (kathañcipi) tức là bằng bất kỳ cách thức nào; các từ được tạo ra, tức là các từ được hình thành, được gọi là pharusā. ယတ္ထ ယဿံ ပဟေဠိကာယံ သင်္ချာနံ ဂဏနံ ဝုတ္တမပိ ဗျာမောဟကာရဏံ ဟောတိ, သာ ပဟေဠိကာ သင်္ချာတာ နာမ သိယာ. ယတ္ထ ယဿံ ပဟေဠိကာယံ ဝါကျတ္ထော သမုဒါယတ္ထော အညထာ အညေန ပကာရေန အာဘာသတေ ဝိညာယတေ, သာ ပကပ္ပိတာ နာမ. Câu đố nào mà trong đó con số, tức là sự đếm, dù đã được nói ra, vẫn là nguyên nhân gây mê muội, câu đố đó được gọi là saṅkhyātā. Câu đố nào mà trong đó ý nghĩa của câu, tức là ý nghĩa tổng thể, lại hiện ra, tức là được hiểu, theo một cách khác, tức là theo một phương thức khác, thì được gọi là pakappitā. ယဿာ ပဟေဠိကာယ နာမေ ပယုတ္တာဘိဓာနေ နာနတ္ထကပ္ပနာ ဝိဝိဓာဘိဓေယျကပ္ပနာ သမ္ဘဝတိ, သာ ပဟေဠိကာ နာမန္တရိကာ နာမ. တုလျတ္ထသုတိဟေတုတော သမာနတ္ထသဒ္ဒါနံ ပယောဂဟေတုယာ အဝဋ္ဌိတညတ္ထာ ပတိဋ္ဌိတအညတ္ထာ ဟောတိ, သာ နိဘူတာ နာမ. Câu đố nào mà trong tên gọi của nó, tức là trong danh xưng được sử dụng, có thể có sự suy diễn nhiều ý nghĩa khác nhau, tức là sự suy diễn các nội dung đa dạng, câu đố đó được gọi là nāmantarikā. "Do nghe được từ có nghĩa tương tự" (tulyatthasutihetuto) tức là do nguyên nhân sử dụng các từ có nghĩa tương đồng, mà nó "có một ý nghĩa khác được xác lập" (avaṭṭhitaññatthā), tức là có một ý nghĩa khác được thiết lập, thì được gọi là nibhūtā. ယာ ပဟေဠိကာ ဣဋ္ဌသဒ္ဒပရိယာယသာဓိတာ ဣစ္ဆိတတ္ထသဒ္ဒဿ ဝေဝစနေဟိ နိပ္ဖာဒိတာ ဟောတိ, သာ သမာနသဒ္ဒါ နာမ. သာဓုကံ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္ထာပိ ဒဿိတအတ္ထယုတ္တာပိယာ မူဠှတာယေဝ သမ္မောဟဘာဝတ္ထံ ဧဝ ဘဝတိ, သာ သမ္မုဠှာ နာမ. Câu đố nào được tạo thành bởi các từ đồng nghĩa của từ mong muốn, tức là được hình thành bởi các từ đồng nghĩa của từ có ý nghĩa được ước muốn, thì được gọi là samānasaddā. Câu đố nào, dù đã được kết hợp với ý nghĩa được chỉ ra rõ ràng, tức là dù đã được trình bày ý nghĩa, vẫn chỉ nhằm mục đích gây mê muội, tức là chỉ vì trạng thái mê mờ, thì được gọi là sammuḷhā. ယဿာ ပဟေဠိကာယ ဝိရစနေ နာမံ ဒဿိယမာနံ နာမံ သမ္ဗန္ဓဗာဟုလျာ သမ္ဗန္ဓဿ ဗဟုလဘာဝတော ဘဝတိ, သာ ပါရိဟာရိကီ နာမ. ယဿာ အာဓေယျံ ဗျဉ္ဇ အဘိဗျဉ္ဇိယ ပကာသေတွာ [Pg.66] နိဿယဂေါပနာ အာဓာရဂုတ္တိ ဘဝတိ, သာ ဧကစ္ဆန္နာ နာမ. Câu đố nào mà trong cách cấu tạo, tên gọi, tức là tên gọi được trình bày, xuất phát từ sự phong phú của các mối liên hệ, tức là do trạng thái nhiều mối liên hệ, thì được gọi là pārihārikī. Câu đố nào mà sau khi biểu lộ, tức là sau khi làm hiển lộ và tỏ bày vật được chứa (ādheyya), lại có sự che giấu vật chứa (nissayagopanā), tức là sự bảo vệ vật làm nền tảng (ādhāra), thì được gọi là ekacchannā. ယဿာ ပယောဂေ ဥဘယဂေါပနာ ဥဘိန္နမာဓာရာဓေယျာနံ ဂေါပနာ ဘဝတိ, သာ ဥဘယစ္ဆန္နာ နာမ. ယဿာ နာနာလက္ခဏသင်္ကရော သမာဂတာဒိနာနာဝိဓလက္ခဏာနံ သင်္ကရော ဟောတိ, သာ သံကိဏ္ဏာ နာမ သိယာ. Câu đố nào mà trong cách sử dụng có sự che giấu cả hai, tức là có sự che giấu cả vật làm nền tảng và vật được chứa, thì được gọi là ubhayacchannā. Câu đố nào có sự pha trộn của nhiều đặc điểm khác nhau, tức là có sự pha trộn của các đặc điểm đa dạng như samāgatā, v.v..., thì được gọi là saṃkiṇṇā. ဣဒါနိ သမာဂတာဒီနံ လက္ခိယံ ကမေန ဧဝံ ဉာတဗ္ဗံ – Bây giờ, các ví dụ của samāgatā, v.v... nên được biết theo thứ tự như sau – ‘‘ပဘဝါ’နတဝိတ္တိဏ္ဏာ, တဝါ’ဏာ မဟတီ သတီ; စိရာယ ဇယတံ နာထ, ပဟုတဖလသာဓိနီ’’တိ. "Hỡi Đấng Hộ Trì, mệnh lệnh vĩ đại của ngài, trải rộng đến những người cúi mình trước uy lực, và mang lại nhiều kết quả, xin hãy chiến thắng dài lâu." အယံ သမာဂတာ. Đây là (ví dụ về) samāgatā. နာထ တဝ ပဘဝတော ပဋ္ဌာယ နတဝိတ္တိဏ္ဏာ ဩဏတဝသေန ပတ္ထဋာ, ဧဝံ သတိ နဒီ ဝိယ ဒိဿတိ. ပဘဝ ပကဋ္ဌတ္တ သောဘာဝန္တ. ဘော နာထ တဝ တုယှံ မဟတီ သတီ မဟန္တီ သမာနာ အာဏာ အာနတဝိတ္တိဏ္ဏာ အတ္တနိ နတေသု ဇနေသု ပတ္ထဋာ ပဟုတဖလသာဓိနီ ဗဟုလတ္ထနိပ္ဖာဒနီ စိရာယ စိရကာလံ ဇယတံ ဥက္ကံသဘာဝေန ပဝတ္တတု. ဧတ္ထ ပဘဝအာနတဣတိသန္ဓိနာ အတ္ထော ဂုဠှော. Hỡi Đấng Hộ Trì, bắt đầu từ nguồn (pabhavato), trải rộng và uốn khúc (natavittiṇṇā), tức là lan rộng theo cách cúi xuống, khi như vậy, nó trông giống như một dòng sông. Pabhava có nghĩa là xuất sắc, huy hoàng. Hỡi Đấng Hộ Trì, mệnh lệnh (āṇā) vĩ đại (mahatī satī) của ngài, trải rộng (ānatavittiṇṇā) trên những người cúi mình trước ngài, mang lại nhiều kết quả (pahutaphalasādhinī), tức là tạo ra nhiều lợi ích, xin hãy chiến thắng (jayataṃ) dài lâu (cirāya), tức là hãy tồn tại một cách ưu việt. Ở đây, ý nghĩa bị ẩn giấu bởi sự liên kết (sandhi) của "pabhava" và "ānata". ‘‘ဘဒ္ဒမေဝေါ’ပသေဝေယျ, ဝိဓူတမဒကိဗ္ဗိသံ; သမ္ပာပယေ ပုရံ ခေမံ, သ ဒန္တော’တ္တနိသေဝိတ’’န္တိ. ‘Nên gần gũi bậc hiền thiện, người đã rũ sạch kiêu mạn và cấu uế; người ấy, đã được điều phục, sẽ đưa người phục vụ mình đến thành phố an ổn.’ အယံ ဝဉ္စိတာ. Đây là (lối nói) vañcitā (lừa dối). ဝိဓူတမဒကိဗ္ဗိသံ ဝိနာသိတမဒဒေါသံ ဘဒ္ဒမေဝ မန္ဒပိယ – ဘဒ္ဒဇာတိကေသု ဟတ္ထီသု ဘဒ္ဒဇာတိကဟတ္ထိမေဝ ဥပသေဝေယျာတိ ဝုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ. ဘဒ္ဒမေဝ ဥတ္တမပုရိသမေဝ သေဝေယျာတိ အတ္ထော. သေဝနံ ကိမတ္ထန္တိ စေ? ဟတ္ထိပက္ခေ ဒန္တော သိက္ခိတော သော ဟတ္ထိ အတ္တနိသေဝိတံ အတ္တာနံ ဘဇိတံ ဇနံ ခေမံ နိဗ္ဘယံ ပုရံ နဂရံ သမ္ပာပေတိ. ပုရိသပက္ခေ ပန [Pg.67] ဒန္တော ဒမိတော သော အရိယပုဂ္ဂလော အတ္တနိသေဝိတံ အတ္တာနမုပသေဝိတံ ဇနံ ခေမံ နိဒ္ဒုက္ခံ ပုရံ နိဗ္ဗာနပုရံ ပါပေတိ. ဧတ္ထ ကဝိစ္ဆိတဥတ္တမတ္ထတော အညေန ဟတ္ထိအတ္ထေ ရုဠှေန သဒ္ဒေန ဝဉ္စနာ နာမ. ‘Vidhūtamadakibbisaṃ’ (rũ sạch kiêu mạn và cấu uế) có nghĩa là đã hủy diệt kiêu mạn và sân hận. ‘Bhaddameva’ (chỉ bậc hiền thiện) có nghĩa là đáng ưa thích. Dường như được nói rằng: ‘Trong các loài voi hiền thiện, chỉ nên gần gũi loài voi hiền thiện.’ Ý nghĩa là: ‘Chỉ nên gần gũi bậc thượng nhân hiền thiện.’ Nếu hỏi: ‘Việc gần gũi có mục đích gì?’ Về phương diện con voi, con voi ấy đã được điều phục, đã được huấn luyện, sẽ đưa người phục vụ nó, người gần gũi nó, đến thành phố an ổn, không sợ hãi. Còn về phương diện con người, bậc Thánh nhân ấy đã được điều phục, đã được chế ngự, sẽ đưa người phục vụ ngài, người gần gũi ngài, đến thành phố an ổn, không khổ đau, tức là thành Niết-bàn. Ở đây, do từ ngữ thông dụng với ý nghĩa về con voi khác với ý nghĩa cao thượng mà nhà thơ mong muốn, nên được gọi là (lối nói) lừa dối (vañcanā). ‘‘ဗဟုဂုဏေ ပဏမတိ, ဒုဇ္ဇနာနံပျယံ ဇနော; ဟိတံ ပမုဒိတော နိစ္စံ, သုဂတံ သမနုဿရ’’န္တိ. ‘Người này đảnh lễ bậc nhiều công đức, và cũng (đảnh lễ) những kẻ ác; luôn hoan hỷ trong điều lợi ích, hãy tùy niệm bậc Thiện Thệ.’ အယံ ဥက္ကန္တာ. ဣမဿတ္ထော ဥပရိ အာဂမိဿတိ. Đây là (lối nói) ukkantā (đảo lộn). Ý nghĩa của câu này sẽ được trình bày ở phần sau. ဗျာကိဏ္ဏဒေါသတ္တေ သတိပိ ပဟေဠိကာရုဠှတ္တာ ဧသာ ဣဋ္ဌာ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ပဟေဠိကာယမာရုဠှာ, န ဟိ ဒုဋ္ဌာ ကိလိဋ္ဌတာ’’တိ. ဣဟ သမ္ဗန္ဓီပဒါနံ အဋ္ဌာနဋ္ဌာပနေန ဗျဝဟိတတ္တံ ဟောတိ. Mặc dù có lỗi lộn xộn, (lối nói) này vẫn được chấp nhận vì nó thông dụng trong câu đố. Vì đã được nói rằng: ‘Khi được dùng trong câu đố, sự rối rắm không phải là lỗi.’ Ở đây, sự ngăn cách xảy ra do việc đặt các từ liên quan ở những vị trí không thích hợp. ‘‘မုခဖုလ္လံ ဂိင်္ဂမကံ, နိယုရုဂ္ဂတ္ထနုန္နတံ; ပဋစ္စရီ ဝရံ ပေါသော, ဘီရုယာ ဓာရယန္တိယာ’’တိ. ‘Người đàn ông mặc y phục rách rưới là cao quý hơn người phụ nữ nhút nhát đang mang (đồ trang sức) mukhaphulla, giṅgamaka, niyura, uggatthana, và unnata.’ အယံ ပမုဿိတာ. Đây là (lối nói) pamussitā (khó hiểu). မုခဖုလ္လံ တိလကာဒိံ ဂိင်္ဂမကံ ဧဝံနာမကံ ပသာဓနံ နိယုရုဂ္ဂတ္ထနုန္နတံ နိယုရံ ဝလယံ, ဥဂ္ဂတ္ထနံ ပယောဓရပဋံ, ဥန္နတံ နလာဋပဋာဒိကံ, မုခတော ဥန္နတာဘရဏဉ္စ ဓာရယန္တိယာ ဘီရုယာ ဣတ္ထိယာ ပဋစ္စရီ ဇိဏ္ဏဝတ္ထနိဝါသီ ပေါသော ပုရိသော ဝရံ ဥတ္တမော. ဧတ္ထ ဗဟုပယောဂရဟိတေဟိ သဒ္ဒေဟိ ရစိတတ္တာ အတ္ထဿ ဒုရဝဗောဓတာ. ‘Mukhaphullaṃ’ là dấu tilaka, v.v. ‘Giṅgamakaṃ’ là một loại trang sức có tên như vậy. ‘Niyuruggatthanunnataṃ’ (có nghĩa là) ‘niyuraṃ’ là vòng tay, ‘uggatthanaṃ’ là vải che ngực, ‘unnataṃ’ là vải trang trí trán, v.v., và đồ trang sức nổi bật trên mặt. (Hơn) người phụ nữ nhút nhát đang mang (những thứ này), người đàn ông ‘paṭaccarī’, tức là người mặc y phục cũ rách, là cao quý hơn. Ở đây, vì được cấu tạo bằng những từ ít được sử dụng, nên ý nghĩa khó hiểu. ‘‘နဝ’ဂ္ဂရတနာန’သ္မိံ, ဒိဿန္တိ ရတနာကရေ; ပုရိသာနေတ္ထ အဋ္ဌန္နံ, အဋ္ဌာ’သာဓာရဏာ’ပရ’’န္တိ. ‘Trong mỏ báu này, chín báu vật tối thượng được thấy; ở đây, tám (báu vật) là không chung cho tám hạng người, (báu vật) còn lại (là chung).’ အယံ သမာနရူပါ. Đây là (lối nói) samānarūpā (tương tự). အသ္မိံ ရတနာကရေ အဂ္ဂရတနာနိ နဝ ဒိဿန္တိ, ဧတ္ထ ဣမေသု ရတနေသု အဋ္ဌ ရတနာနိ အဋ္ဌန္နံ ပုရိသာနံ အသာဓာရဏာနိ, အပရံ ရတနံ သာဓာရဏံ. ဣမာနိ နဝ လောကုတ္တရာနိ စိတ္တီကတာဒိအတ္ထေန ‘‘ရတနာနီ’’တိ စ တပ္ပဘဝေါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ [Pg.68]‘‘အာကရော’’တိ စ ကပ္ပိတောတိ အမုချတ္ထေသု ရတနာဒိသဒ္ဒါနမာရောပနံ ဟောတိ. Trong mỏ báu này, chín báu vật tối thượng được thấy. Ở đây, trong những báu vật này, tám báu vật là không chung cho tám hạng người, báu vật còn lại là chung. Chín pháp siêu thế này, với ý nghĩa được trân trọng v.v., được gọi là ‘báu vật’, và bậc Chánh Đẳng Giác, nguồn gốc của chúng, được xem là ‘mỏ báu’. Như vậy, có sự áp đặt các từ như ‘báu vật’ vào những ý nghĩa không phải là nghĩa chính. ‘‘ဝိန္ဒန္တိ ဒေဝဂန္ဓဗ္ဗာ, ဟိမဝန္တမဟာတလေ; ရသဝန္တေ သရေ သတ္တ, န နာဂါပိ ဥပေါသထာ’’တိ. ‘Chư thiên và càn-thát-bà tìm thấy bảy hồ nước có vị ngon trên đỉnh núi Hy-mã-lạp, ngay cả những con rồng giữ ngày trai giới cũng không (tìm thấy).’ အယံ ဖရုသာ. Đây là (lối nói) pharusā (thô ráp). ဟိမဝန္တမဟာတလေ ဟိမာလယဿ မတ္ထကေ ရသဝန္တေ သောဒကေ သတ္တ သရေ အနောတတ္တာဒိကေ ဒေဝဂန္ဓဗ္ဗာ ဝိန္ဒန္တိ သေဝန္တိ, ဥပေါသထာ နာဂါပိ န ဝိန္ဒန္တိ. အယမပရတ္ထော. ဟိမဝန္တမဟာတလေ စန္ဒရံသိယုတ္တေ မဟာပါသာဒတလေ ဒေဝဂန္ဓဗ္ဗာ ကီဠမာနာ ဂန္ဓဗ္ဗာ ရသဝန္တေ မဓုရဂုဏယုတ္တေ သတ္တ သရေ ဝီဏာယ ဆဇ္ဇာဒိကေ သတ္တ သရေ ဝိန္ဒန္တိ, နာဂါပိ အရိယာပိ ဥပေါသထာပိ ဥပဝုတ္ထာပိ န ဝိန္ဒန္တိ နာနုဘဝန္တိ. ဧတ္ထ ဒိဗ္ဗန္တီတိ ဒေဝါ. ဥပေါသထော ဧတေသမတ္ထီတိ ဥပေါသထာတိ ဝိဂ္ဂဟော. လက္ခဏက္ကမတော ပသိဒ္ဓပစုရပယောဂတော အညဒတ္ထာ ယေန ကေနစိ လေသေန ပစ္စယာဒီနံ ဇာတသဒ္ဒဿ အတ္ထိတာ. ‘Himavantamahātale’ có nghĩa là trên đỉnh núi Hy-mã-lạp. Chư thiên và càn-thát-bà tìm thấy và thưởng thức bảy hồ nước ‘rasavante’ (có vị ngon), nước trong, như hồ Anotatta, v.v.; ngay cả những con rồng ‘uposathā’ (giữ ngày trai giới) cũng không tìm thấy. Đây là ý nghĩa khác: ‘Himavantamahātale’ có nghĩa là trên sân thượng của cung điện lớn được chiếu sáng bởi ánh trăng. Chư thiên và các nhạc công trời đang vui đùa thưởng thức bảy nốt nhạc ‘rasavante’ (có vị ngọt), có phẩm chất du dương, của đàn vina, như nốt chajja, v.v.; ngay cả những bậc Thánh (‘nāgā’), những người giữ ngày trai giới (‘uposathā’), những người đã sống đời phạm hạnh, cũng không tìm thấy, không trải nghiệm. Ở đây, ‘devā’ là những người vui chơi. Phân tích (từ ‘uposathā’) là: ‘Họ có ngày trai giới.’ (Lối nói này) có ý nghĩa khác với trật tự ngữ pháp và cách dùng phổ biến, nổi tiếng, do sự tồn tại của một từ được hình thành từ các hậu tố, v.v., theo một cách nào đó. ‘‘ဂီတသဒ္ဒေ သရာ ဒွေ ဒွေ, ဒွေ ဆဇ္ဇညတြ ဆဿရာ; ပဉ္စဝဏ္ဏံ ယထာ စက္ခု, ဆဗ္ဗဏ္ဏာ နာသိကာ တထာ’’တိ. ‘Trong âm thanh của bài hát (gīta), có hai nguyên âm; trừ nốt chajja, có sáu nốt nhạc, mỗi nốt có hai (loại). Giống như mắt (cakkhu) có năm chữ cái, mũi (nāsikā) cũng vậy, có sáu chữ cái.’ အယံ သင်္ချာတာ. Đây là (lối nói) saṅkhyātā (liên quan đến số đếm). ဂီတသဒ္ဒေ သရာ ဒွေ ဟောန္တိ, ဆဇ္ဇ’ညတြ ဆဇ္ဇတော အညတြ ဆဇ္ဇံ ဝဇ္ဇေတွာ ဥသဘော ဂန္ဓာရော မဇ္ဈိမော ပဉ္စမော ဓေဝတော နိသာဒေါတိ. ဧတ္ထ ယုဂဠတော ဒွေ ဒွေ ဆဿရာ ဆသရဝန္တော. ယထာ စက္ခု ပဉ္စဝဏ္ဏံ ဟောတိ, တထာ ဧဝံ နာသိကာ ဆဗ္ဗဏ္ဏာ ဟောတိ, ဂီတသဒ္ဒေ ဤကာရအကာရသရဒွယသဗ္ဘာဝတော စ ဆဇ္ဇံ ဌပေတွာ ဥသဘာဒီသု သရာနံ တိဝိဓတ္တာ စ ‘‘စက္ခူ’’တိ သရဗျဉ္ဇနဝသေန ပဉ္စဝဏ္ဏာနံ သဗ္ဘာဝတော စ ‘‘နာသိကာ’’တိ ဆန္နံ သဗ္ဘာဝတော စ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ဝုတ္တသင်္ချာဂီတာဒိသဒ္ဒသန္နိဋ္ဌာနတော သမ္မောဟကာရိနီ ဟောတိ. Trong từ ‘gīta’, có hai nguyên âm. ‘Chajjaññatra’ có nghĩa là trừ nốt chajja, (còn lại) là usabha, gandhāra, majjhima, pañcama, dhevata, và nisāda. Ở đây, sáu nốt nhạc này, theo từng cặp, có hai (loại). Giống như ‘cakkhu’ có năm chữ cái, ‘nāsikā’ cũng vậy, có sáu chữ cái. (Điều này) được nói như vậy là do sự tồn tại của hai nguyên âm ī và a trong từ ‘gīta’, do ba loại của các nốt nhạc như usabha, v.v., sau khi bỏ qua chajja, do sự tồn tại của năm chữ cái, bao gồm nguyên âm và phụ âm, trong từ ‘cakkhu’, và do sự tồn tại của sáu (chữ cái) trong từ ‘nāsikā’. Ở đây, (lối nói này) gây ra sự nhầm lẫn do sự kết hợp của các từ như ‘gīta’ với các con số đã nêu. ‘‘ပါတု [Pg.69] ဝေါ ဥဒိတော ရာဇာ, သိရိမာ ရတ္တမဏ္ဍလော; သကန္တိဂဟနက္ခတ္တ-သံဃယုတ္တော သုလက္ခဏော’’တိ. ‘Mong rằng vị vua nổi tiếng, có uy đức, có quốc độ trung thành, được hội chúng Sát-đế-lỵ rạng rỡ, đông đảo vây quanh, và có tướng tốt, sẽ hộ trì cho quý vị.’ အယံ ပကပ္ပိတာ. Đây là (lối nói) pakappitā (tưởng tượng). သိရိမာ သိရိမန္တော ရတ္တမဏ္ဍလော အနုရတ္တဇနပဒမဏ္ဍလော, အနုရတ္တအမစ္စမဏ္ဍလော ဝါ သကန္တိဂဟနက္ခတ္တသံဃယုတ္တော သကဿ အတ္တနော အန္တေ သမီပေ ဂဟနေဟိ အဝိရဠေဟိ ခတ္တသံဃေဟိ ခတ္တိယသမူဟေဟိ ယုတ္တော သံယုတ္တော သုလက္ခဏော ပသတ္ထပုရိသလက္ခဏော ဥဒိတော ပသိဒ္ဓေါ ရာဇာ နရိန္ဒော ဝေါ တုမှေ ပါတု ရက္ခတူတိ အယံ အနဓိပ္ပေတတ္ထော. သိရိမာ ‘‘လက္ခိယာ ဝါသဋ္ဌာနတ္တာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ သိရိမန္တော ရတ္တမဏ္ဍလော ဥဂ္ဂမနေ ရတ္တမဏ္ဍလော သကန္တိဂဟနက္ခတ္တသံဃယုတ္တော ကန္တိသဟိတေဟိ ဂဟနက္ခတ္တတာရဂဏေဟိ ယုတ္တော သုလက္ခဏော သုဋ္ဌု သသလက္ခဏော ဥဒိတော ဥဂ္ဂတော ရာဇာ စန္ဒော ဝေါ တုမှေ ပါတူတိ ဥဘယပက္ခဿ သာဓာရဏဂုဏဂုဏီပဒပရိဂ္ဂဟေန ဣဓ ဝါကျတ္ထဿ အညထာ ဒိဿမာနတာ ဟောတိ. ‘Sirimā’ là người có uy đức. ‘Rattamaṇḍalo’ là người có quốc độ trung thành, hoặc có hội đồng bộ trưởng trung thành. ‘Sakantigahanakkhattasaṅghayutto’ là người được kết hợp với các hội chúng Sát-đế-lỵ, các nhóm chiến binh, đông đảo, không thưa thớt, ở gần bên mình. ‘Sulakkhaṇo’ là người có tướng tốt của bậc vĩ nhân. Mong rằng vị vua ‘udito’ (nổi tiếng), vị chúa tể của loài người, sẽ hộ trì, bảo vệ quý vị. Đây là ý nghĩa không được chủ định. (Ý nghĩa được chủ định là:) ‘Sirimā’ là người có vẻ đẹp, vì được nói là ‘nơi ở của nữ thần sắc đẹp’. ‘Rattamaṇḍalo’ là có vầng sáng màu đỏ khi mọc lên. ‘Sakantigahanakkhattasaṅghayutto’ là được kết hợp với các nhóm sao, các chòm sao dày đặc, có ánh sáng rực rỡ. ‘Sulakkhaṇo’ là có dấu hiệu tốt, tức là dấu hiệu con thỏ. Mong rằng vị vua ‘udito’ (đã mọc), tức là mặt trăng, sẽ hộ trì quý vị. Ở đây, do việc sử dụng các từ chỉ phẩm chất và đối tượng có phẩm chất chung cho cả hai phương diện, nên ý nghĩa của câu văn có thể được hiểu theo cách khác. ‘‘ဝုစ္စတာ’ဒေါ ဣသိတျေ’ကော, သုမဟန္တောပကာရဝါ; သနာတနော စ န ဣသိ, န သခါ န သနာတနော’’တိ. ‘Một người được gọi là vị ẩn sĩ, người có sự giúp đỡ rất lớn, và là vĩnh cửu; (nhưng) không phải là ẩn sĩ, không phải là bạn, không phải là vĩnh cửu.’ အယံ နာမန္တရိကာ. Đây là (lối nói) nāmantarikā (ẩn tên). ဧကော အာဒေါ ပုဗ္ဗေ ‘‘ဣသီ’’တိ ဝုစ္စတိ, သုမဟန္တောပကာရဝါ အတိမဟန္တောပကာရသမန္နာဂတော သနာတနော စ သဿတော စ ဟောတိ, တထာပိ န ဣသိ ဣသိ နာမ န ဟောတိ, န သခါ မိတ္တောပိ န ဟောတိ, န သနာတနော သဿတောပိ န ဟောတိ, အယံ ဂမျမာနတ္ထော. သုမဟာ အတိမဟန္တော ဧကော အာဒေါ နာမာဒိမှိ ဣသီတိ ဝုစ္စတိ, အန္တော မဇ္ဈေ ပကာရဝါ ပ-ကာရေန သမန္နာဂတော, သနာတနော စ သဿတော စ ဟောတိ, ဣသိပိ နာမ န ဟောတိ, မိတ္တောပိ န ဟောတိ, သော နာတနော တနဣတိ အက္ခရဒွယရဟိတော န [Pg.70] ဟောတိ. အာဒိမဇ္ဈာနံ ဝုတ္တတ္တာ အန္တေတိ ဉာယတိ, ‘‘ဣသိပတနဝိဟာရော’’တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဣသိပတနနာမေန ဣသိအာဒီနံ ဂမျမာနတ္ထတ္တာ နာနတ္ထကပ္ပနာ ဟောတိ. Một nguyên thủy trước tiên được gọi là ‘isi’, là người có sự giúp đỡ rất lớn, được phú cho sự giúp đỡ vô cùng lớn, là vĩnh cửu và thường hằng, tuy vậy không phải là vị tiên, không có tên là isi, không phải là bạn bè, cũng không phải là người thân, không phải là vĩnh cửu, cũng không phải là thường hằng, đây là ý nghĩa cần được hiểu. Một nguyên thủy rất lớn, vô cùng lớn, ở phần đầu được gọi là isi, bên trong, ở giữa, có sự giúp đỡ, được phú cho chữ ‘pa’, là vĩnh cửu và thường hằng, cũng không có tên là isi, cũng không phải là bạn bè, nātano ấy không phải là không có hai chữ ‘tana’. Vì phần đầu và phần giữa đã được nói đến, nên phần cuối được hiểu, cần được hiểu là ‘tu viện Isipatana’. Ở đó, do tên gọi Isipatana có ý nghĩa cần được hiểu về các vị tiên v.v..., nên có sự giải thích về nhiều ý nghĩa khác nhau. ‘‘ဓာဝန္တံ ဥဒယာ အတ္ထံ, မုဟုတ္တံ န နိဝတ္တတိ; န စန္ဒမဏ္ဍလံ ဧတံ, နာပိ အာဒိစ္စမဏ္ဍလ’’န္တိ. ‘Chạy từ lúc mọc cho đến lúc lặn, không quay trở lại dù chỉ một khoảnh khắc; đây không phải là vầng trăng, cũng không phải là vầng mặt trời’. အယံ နိဘူတာ. Đây là (câu đố) ẩn dụ. ဥဒယာ ဥဒယတော ပဘုတိ အတ္ထံ ယာဝ အတ္ထံ ဓာဝန္တံ ဇဝန္တံ မုဟုတ္တံ မုဟုတ္တကာလံ န နိဝတ္တတိ န ပုနာဝတ္တတိ. ဧတံ စန္ဒမဏ္ဍလမ္ပိ န ဟောတိ, အာဒိစ္စမဏ္ဍလမ္ပိ န ဟောတိ. ဥဒယာ ပဋိသန္ဓိတော အတ္ထံ ယာဝစုတိ. ဓာဝန္တန္တိ အာယုကိစ္စတော အာယုစန္ဒာဒီနမတ္ထာနံ, တပ္ပကာသကသဒ္ဒါနဉ္စ တုလျတ္တာ ဧတ္ထ ပတိဋ္ဌိတစန္ဒာဒိအတ္ထန္တရာနံ သမ္ဘဝေါ. ‘Từ lúc mọc’ nghĩa là kể từ lúc mọc cho đến lúc lặn, ‘đang chạy’ nghĩa là đang đi nhanh, ‘một khoảnh khắc’ nghĩa là trong một khoảng thời gian ngắn, ‘không quay trở lại’ nghĩa là không trở lại lần nữa. Đây cũng không phải là vầng trăng, cũng không phải là vầng mặt trời. ‘Từ lúc mọc’ là từ lúc tái sanh, ‘cho đến lúc lặn’ là cho đến khi chết. ‘Đang chạy’ là do phận sự của tuổi thọ; do sự tương đồng giữa các ý nghĩa của tuổi thọ, mặt trăng, v.v... và các từ ngữ biểu thị chúng, nên ở đây có thể có những ý nghĩa khác được thiết lập như mặt trăng, v.v... ‘‘ဒေဝိံ ကိတ္တိမဟီနာမံ, ကဠာရတ္ထဝှယံ ပုရိံ; ဟိတွာ န သရိ သော ဓီရော, ကရောန္တောပျု’ယျမဝှယ’’န္တိ. ‘Vị hoàng hậu tên là Kittimahī, và thành phố tên là Kaḷārattha; từ bỏ (chúng), bậc trí tuệ ấy đã không nhớ đến, dù đang thực hiện điều gọi là nỗ lực’. အယံ သမာနသဒ္ဒါ. Đây là (câu đố) đồng âm. ကိတ္တိမဟီနာမံ ကိတ္တိမဟီနံ ဒွိန္နံ နာမေန သမန္နာဂတံ ဒေဝိံ အဂ္ဂမဟေသိံ ကဠာရတ္ထဝှယံ ပုရိံ ကဠာရအတ္ထာနံ ဒွိန္နံ နာမေန သမန္နာဂတံ ပုရိံ နဂရဉ္စ သော ဓီရော ဟိတွာ ပရိစ္စဇိတွာ ဥယျမဝှယံ ဥယျမနာမေန သမန္နာဂတံ ကရောန္တော အပိ န သရိ သမ္ပတ္တိံ နာနုသရိ, ယသောဓရာဒေဝိဉ္စ ကပိလဝတ္ထုပုရိဉ္စ ဟိတွာ ဝီရိယသင်္ခါတပဓာနံ ကရောန္တော မဟာသတ္တော သမ္ပတ္တိံ န သရိ, ဧတ္ထာဘိမတယသောဓရာဒိသဒ္ဒါနံ ပရိယာယေဟိ ကိတ္တိမဟီသဒ္ဒါဒီဟိ ရစိတတာ. Vị hoàng hậu có tên là Kittimahī, được phú cho hai tên là kitti và mahī, và thành phố có tên là Kaḷārattha, được phú cho hai tên là kaḷāra và attha; bậc trí tuệ ấy, sau khi từ bỏ, xả ly (chúng), dù đang thực hiện điều có tên là nỗ lực, đã không nhớ đến, không tưởng nhớ đến tài sản. (Nghĩa là:) Từ bỏ công chúa Yasodharā và thành Kapilavatthu, vị Đại Sát-đỏa trong khi đang thực hành sự tinh tấn được gọi là nỗ lực, đã không nhớ đến tài sản. Ở đây, các từ được ám chỉ như Yasodharā v.v... đã được cấu tạo bằng các từ đồng nghĩa như Kittimahī v.v... ‘‘စတုဒ္ဒိသာမုခါ ဗန္ဓာ, စတ္တာရော သိန္ဓဝါ သယံ; ပရိဘုဉ္ဇန္တိ နိက္ခိတ္တံ, တိဏံ မဇ္ဈေ ယထာသုခ’’န္တိ. ‘Bốn con ngựa, bị buộc quay mặt về bốn hướng, tự mình ăn cỏ được đặt ở giữa một cách tùy thích’. အယံ သမ္မုဠှာ. Đây là (câu đố) gây nhầm lẫn. သိန္ဓဝါ [Pg.71] စတ္တာရော အဿာ စတုဒ္ဒိသာမုခါ ယထာ စတုဒ္ဒိသာသမ္မုခါ ဟောန္တိ, တထာ ဗန္ဓာ မဇ္ဈေ နိက္ခိတ္တံ တိဏံ သယံ ယထာသုခံ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, အညမညံ ပိဋ္ဌိံ ကတွာ ဗန္ဓာ ဝိယ ခါယတိ, တေ ပန သမ္မုခံ ကတွာ ဗန္ဓာ ဟောန္တိ. ဧတ္ထ ‘‘စတုဒ္ဒိသာမုခါဗန္ဓာ’’တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ ပိဋ္ဌိံ ကတွာ ဗန္ဓာတိ သမ္မုဠှတာ ဟောတိ. Bốn con ngựa bị buộc theo cách quay mặt về bốn hướng, tự mình ăn cỏ được đặt ở giữa một cách tùy thích. Dường như chúng bị buộc quay lưng vào nhau, nhưng thực ra chúng bị buộc quay mặt vào nhau. Ở đây, vì được chỉ định là ‘bị buộc quay mặt về bốn hướng’, (nhưng lại được hiểu là) bị buộc quay lưng vào nhau, nên có sự nhầm lẫn. ‘‘ဇနော ဇီဝနဇာနန္ဒ-ကရဗန္ဓုဿ ဘာသိတံ; သက္ကရောန္တောဝ ပပ္ပောတိ, ပုညာရိက္ခယဂေါစရေ’’တိ. ‘Người nào tôn kính lời dạy của bậc Thân Quyến của đấng tạo niềm vui cho loài sinh từ nước, sẽ đạt đến cảnh giới của sự đoạn diệt kẻ thù của phước báu’. အယံ ပါရိဟာရိကီ. Đây là (câu đố) nói quanh. ဇီဝနဇာနန္ဒကရဗန္ဓုဿ ဇီဝနတော ဥဒကတော ဇာတာနံ ပဒုမာနံ အာနန္ဒကရဿ သူရိယဿ ဗန္ဓုဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဘာသိတံ ဝစနံ သက္ကရောန္တော ပူဇေန္တော ဇနော ပုညာရိက္ခယဂေါစရေ ပုညာနံ ပဋိပက္ခတ္တာ ပုညာရိသင်္ခါတာနံ အကုသလာနံ ခယဿ နိမိတ္တဘူတံ နိဗ္ဗာနမာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပန္နေ မဂ္ဂဖလေ ပပ္ပောတိ ပါပုဏာတိ. ဧတ္ထ ဇီဝနဇာနံ အာနန္ဒကရဿ ဗန္ဓုဿေတိ စ, ပုညာရီနံ ခယနိမိတ္တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တေတိ စ ဣမိနာ ဗုဒ္ဓေါ မဂ္ဂဖလာ စ ပါရမ္ပရိယေန သမ္ဗန္ဓေန ဝုတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓာနံ ဗာဟုလ္လဘာဝေါ. ‘Của bậc Thân Quyến của đấng tạo niềm vui cho loài sinh từ nước’ nghĩa là của bậc Chánh Đẳng Giác, là bà con của mặt trời, đấng tạo ra niềm vui cho những hoa sen sinh ra từ nước. Người tôn kính, cúng dường lời dạy ấy, ‘trong cảnh giới của sự đoạn diệt kẻ thù của phước báu’ nghĩa là đạt được đạo và quả phát sinh khi lấy Niết-bàn làm đối tượng, vốn là dấu hiệu của sự đoạn diệt các bất thiện pháp được gọi là kẻ thù của phước báu vì chúng đối nghịch với phước báu. Ở đây, do (cách nói) ‘là bà con của đấng tạo niềm vui cho loài sinh từ nước’ và ‘diễn tiến bằng cách lấy dấu hiệu đoạn diệt kẻ thù của phước báu làm đối tượng’, nên đức Phật và đạo quả được nói đến qua một mối liên hệ gián tiếp, do đó có sự phong phú của các mối liên hệ. ‘‘န ဂဏှာတိ မဟန္တမ္ပိ, သဒ္ဒံ န စ ဝိဘူသနံ; စတုပ္ပဒဿ ကဿာပိ, ကဏ္ဏောယံ န ကိလာဖလော’’တိ. ‘Cái tai này của một loài bốn chân nào đó không nghe được âm thanh dù lớn, cũng không (nhận) đồ trang sức; chắc chắn nó không phải là vô ích’. အယံ ဧကစ္ဆန္နာ. Đây là (câu đố) che giấu một (ý). ကဿာပိ စတုပ္ပဒဿ ကဏ္ဏော မဟန္တမ္ပိ သဒ္ဒံ န ဂဏှာတိ, အာရမ္မဏံ န ကရောတိ, ဝိဘူသနမ္ပိ န ဂဏှာတိ. တထာပိ အယံ ကဏ္ဏော အဖလော န ကိလ, သဖလတော နိပ္ဖလော န ဟောတိ ကိရ. အဿကဏ္ဏော ရုက္ခော. ဧတ္ထ ကဏ္ဏောတိ အာဓေယျံ ကတွာ တဒါဓာရဿ အဝစနတော နိဿယဂုတ္တိ. Cái tai của một loài bốn chân nào đó không nghe được âm thanh dù lớn, không lấy làm đối tượng, cũng không nhận đồ trang sức. Tuy vậy, cái tai này chắc chắn không phải là vô ích, quả thật không phải là không có kết quả. (Đó là) cây Assakaṇṇa (tai ngựa). Ở đây, do nói về ‘cái tai’ là vật được chứa đựng mà không nói về vật chứa đựng nó, nên đây là sự che giấu vật nương tựa. ‘‘အလင်္ကရောန္တော [Pg.72] ဘုဝနံ, သဿိရိကော သဒေဝကံ; ကသ္မိံ သဉ္ဇာတသံဝဒ္ဓေါ, ကော ကေန နုပလိမ္ပတီ’’တိ. ‘Trang hoàng thế gian cùng với chư thiên, đầy vẻ huy hoàng; sinh ra và lớn lên trong cái gì, cái gì không bị cái gì làm cho ô nhiễm?’ အယံ ဥဘယစ္ဆန္နာ. Đây là (câu đố) che giấu cả hai (ý). သဿိရိကော သဒေဝကံ ဘုဝနံ အလင်္ကရောန္တောတိ ဗုဒ္ဓေါ ဝိယ ခါယတိ. ဘုဝနံ ဘုဝနသင်္ခါတံ ကံ ဇလံ သဒါ ဧဝ အလင်္ကရောန္တော သဿိရိကော လက္ခိယသမန္နာဂတော ကသ္မိံ ဇလေ သဉ္ဇာတသံဝဒ္ဓေါ ကော ကတရော ကေန ဇလေန န ဥပလိမ္ပတိ န လိမ္ပတိ. ပဒုမောတိ ဝိသဇ္ဇနံ. ပဒုမော ဟိ ပုံနပုံသကလိင်္ဂေါ. ဣဟ ဇလပဒုမာနံ ဒွိန္နမ္ပိ ဆာဒိတတ္တာ ဥဘယစ္ဆန္နာ နာမ. Câu ‘trang hoàng thế gian cùng với chư thiên, đầy vẻ huy hoàng’ dường như nói về đức Phật. (Nhưng nghĩa là:) Luôn trang hoàng nước, tức là kaṃ, được gọi là bhuvana, đầy vẻ huy hoàng, được phú cho vẻ đẹp; sinh ra và lớn lên trong nước nào, cái gì không bị ô nhiễm, không bị vấy bẩn bởi nước ấy. Câu trả lời là: Hoa sen. Vì hoa sen (paduma) có cả giống đực và giống trung. Ở đây, vì cả hai thứ là nước và hoa sen đều bị che giấu, nên được gọi là che giấu cả hai. ‘‘အာဒေါ သောယေဝ ယော အန္တေ, မဇ္ဈိမဿာဒိ မဇ္ဈိမော; သိဒ္ဓန္တာဒီသု ဝတ္တန္တံ, အသင်္ခတပဒံ ဝဒါ’’တိ. ‘Cái đầu cũng chính là cái cuối, cái đầu của phần giữa là phần giữa; hãy nói ra từ vô vi, vốn tồn tại trong các học thuyết v.v...’ အယံ သံကိဏ္ဏာ. Đây là (câu đố) hỗn hợp. အန္တေ အဝသာနေ ယော ဟောတိ, အာဒေါပိ သောယေဝ ဟောတိ, မဇ္ဈိမဿ အာဒိဘူတော မဇ္ဈိမော ဧဝ ဟောတိ, သိဒ္ဓံ နိပ္ဖန္နံ တာဒီသု အရိယေသု ဝတ္တန္တံ အသင်္ခတပဒံ ဝဒ ကထေဟီတိ အယမပရတ္ထော. အာဒေါ အာဒိမှိ သောယေဝ သကာရော ဧဝ အန္တေ ပရိယောသာနေ ယော ယကာရောယေဝ, မဇ္ဈိမော မဇ္ဈိမဝဏ္ဏော မဇ္ဈိမဿ သဒ္ဒဿ အာဒိ မကာရော, သိဒ္ဓန္တာဒီသု မတသမယကာလာဒီသု ဝတ္တန္တံ ဝါစကဘာဝေန ပဝတ္တန္တံ အသင်္ခတပဒံ သင်္ခတတော အညတ္တာ အသင်္ခတဘူတံ ပညတ္တိံ ဝဒ ကထေဟီတိ. သမယသဒ္ဒေါ ဟိ နာမပညတ္တိ. ဧတ္ထ သိဒ္ဓန္တသဒ္ဒေန အာဒိသဒ္ဒဿ သင်္ဂဟိတတ္တာ တာဒိအတ္ထော လဗ္ဘတီတိ အတ္ထဿ ဂုဠှတာယ သမာဂတာလက္ခဏေန စ ‘‘သော’’တိ ‘‘ယော’’တိ ‘‘အသင်္ခတပဒ’’န္တိ အညတ္ထရုဠှသဒ္ဒေန ဝဉ္စိတတ္တာ ဝဉ္စိတာလက္ခဏေန စ သမယသဒ္ဒေ နာနတ္ထကပ္ပနတော နာမန္တရိကာလက္ခဏေန စာတိ တီဟိပိ လက္ခဏေဟိ မိဿိတောတိ. သေသေသုပိ သံကိဏ္ဏတ္တံ ဧဝမေဝ [Pg.73] ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တလက္ခဏာနုသာရေနေဝ သမာဂတာဒီနံ အနွတ္ထသညတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. Vị nào ở cuối cùng (ante avasāne), vị ấy cũng chính là ở ban đầu (ādopi soyeva hoti), phần giữa mà có phần đầu là chính phần giữa (majjhimassa ādibhūto majjhimo eva hoti). Hãy nói, hãy kể về từ ngữ vô vi (asaṅkhatapadaṃ) đã được thành tựu, đã được hoàn tất, hiện hành nơi các bậc Thánh như vậy (tādīsu ariyesu). Đây là một ý nghĩa khác. Ban đầu (ādo), ở lúc đầu (ādimhi), chính là chữ ‘sa’ (sakāro). Ở cuối cùng (ante), ở đoạn kết (pariyosāne), chính là chữ ‘ya’ (yakāroyeva). Phần giữa (majjhimo), mẫu tự ở giữa (majjhimavaṇṇo), là chữ ‘ma’ (makāro), đứng đầu của từ ‘majjhima’. Hãy nói, hãy kể về từ ngữ vô vi (asaṅkhatapadaṃ), tức là khái niệm (paññattiṃ) đã trở thành vô vi do khác biệt với pháp hữu vi (saṅkhatato aññattā), được vận hành như là một từ ngữ biểu thị trong các trường hợp như học thuyết (siddhanta), quan điểm (mata), thời điểm (samaya), thời gian (kāla), v.v. Thật vậy, từ ‘samaya’ là một danh chế định (nāmapaññatti). Ở đây, do từ ‘ādi’ được bao gồm bởi từ ‘siddhanta’, nên ý nghĩa ‘tādi’ (như vậy) được tiếp nhận. Do ý nghĩa bị che giấu, nên có đặc điểm của samāgata (ẩn ý). Và do bị đánh lừa bởi từ ngữ có quy ước ở nơi khác như ‘so’, ‘yo’, ‘asaṅkhatapadaṃ’, nên có đặc điểm của vañcita (đánh lừa). Và do sự gán ghép nhiều ý nghĩa cho từ ‘samaya’, nên có đặc điểm của nāmantarika (đồng âm dị nghĩa). Vì vậy, nó được gọi là hỗn hợp (misso) bởi cả ba đặc điểm này. Trong các trường hợp còn lại, sự phức tạp (saṃkiṇṇattaṃ) cũng nên được hiểu theo cách tương tự. Tên gọi tương ứng (anvatthasaññatā) của samāgata và các loại khác nên được hiểu theo các đặc điểm đã được nói đến ở từng nơi. ၃၄. 34. ဒေသကာလကလာလောက-ဉာယာဂမဝိရောဓိ ယံ; တံ ဝိရောဓိပဒံ စေ’တ-မုဒါဟရဏတော ဖုဋံ. Điều gì mâu thuẫn với địa phương, thời gian, nghệ thuật, thế gian, lý luận, và thánh điển; đó là từ ngữ mâu thuẫn, và điều này rõ ràng qua các ví dụ. ၃၄. ‘‘ဒေသိ’’စ္စာဒိ. ဒေသော ထလဇလဒေသာဒိ. ကာလော ရတ္တိန္ဒိဝေါ. ကလာ နစ္စဂီတာဒယော. လောကော စရာစရဘူတပ္ပဝတ္တိ. ဉာယော ယုတ္တိ. အာဂမော ဣဓ ဗုဒ္ဓဝစနံ. အညတ္ထ တု သုတိဓမ္မသံဟိတာ, တေ စ. တေဟိ ဝိရောဓော အဿ အတ္ထီတိ ဒေသ…ပေ… ဝိရောဓိ. ယန္တိ အနုဝဒိတွာ. တံ ဝိရောဓိပဒန္တိ ဝိဓီယတေ. ဧတဉ္စ ပဒံ ဥဒါဟရဏတော လက္ခိယတော ဖုဋံ ပါကဋံ. ယတော ဇလဇာဒီနံ ထလာဒီသု ပါတုဘာဝါဒိ, ရတျာဒီသု သမ္ဘဝန္တာနံ ကုသုမာဒီနံ ဒိဝါဒီသု သမ္ဘဝေါ စ, ‘‘နစ္စဂီတာဒိစတုသဋ္ဌိယာ ကလာသု ဘိန္နဆဇ္ဇော နာမ သတ္တသရော’’တိအာဒိနာ ကလာသတ္ထာဘိဟိတလက္ခဏာတိက္ကမဝိရောဓော စ, ‘‘အဂ္ဂိသီတလော, နိဿာရော ခဒိရော’’တိအာဒိနာ လောကသီမာတိက္ကမော စ, ဝုတ္တာယပါ’နရုပ္ပတ္တသမုပ္ပတ္တိယာ မိဒ္ဓဿ ရူပဘာဝါပါဒနာဒိဉာယဝိရောဓော စ, ယထာသကမာဂမေန ဝိရောဓော စ သုခေန စ သက္ကာ ပါကဋတ္တာ ဝိညာတုံ, တတော သဗ္ဗမေတံ နောဒါဟဋန္တိ အဓိပ္ပာယော. 34. Câu ‘Desi’ccādi’ (Mâu thuẫn với địa phương, v.v.). ‘Deso’ là địa phương trên cạn, dưới nước, v.v. ‘Kālo’ là đêm và ngày. ‘Kalā’ là vũ, nhạc, v.v. ‘Loko’ là sự diễn tiến của các chúng sanh động và bất động. ‘Ñāyo’ là lý luận. ‘Āgamo’ ở đây là lời dạy của Đức Phật. Ở nơi khác thì là các bộ sưu tập kinh điển và pháp luật. Có sự mâu thuẫn với những điều ấy, nên gọi là mâu thuẫn với địa phương... v.v. Sau khi lặp lại từ ‘yaṃ’ (điều gì), từ ‘taṃ virodhipadaṃ’ (đó là từ ngữ mâu thuẫn) được quy định. Và từ ngữ này thì rõ ràng, hiển nhiên từ ví dụ, từ đối tượng được minh họa. Bởi vì sự xuất hiện của các loài thủy sinh trên cạn, v.v., và sự xuất hiện vào ban ngày của các loài hoa nở vào ban đêm, v.v.; và sự mâu thuẫn do vi phạm đặc điểm được nêu trong các sách về nghệ thuật, chẳng hạn như ‘trong sáu mươi bốn nghệ thuật như vũ, nhạc, v.v., nốt thứ sáu bị biến đổi là một âm giai bảy nốt’; và sự vi phạm giới hạn của thế gian, chẳng hạn như ‘lửa thì lạnh, cây khadira thì không có lõi’; và sự mâu thuẫn với lý luận như việc quy kết trạng thái sắc pháp cho hôn trầm, vốn đã được nói là có sự sanh khởi không do nghiệp; và sự mâu thuẫn với thánh điển tương ứng, tất cả những điều này có thể được nhận biết một cách dễ dàng vì chúng quá rõ ràng. Do đó, chủ ý là không nêu ra tất cả những ví dụ này. ၃၄. ဧဝံ ယမကပဟေဠိကာနမဒဿနေ ကာရဏံ ဝတွာ ဣဒါနိ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန သမ္ပတ္တဝိရောဓိဒေါသံ ‘‘ဒေသကာလိ’’စ္စာဒိနာ ဝဒတိ. ယံ ပဒံ ဒေသော ထလဇလပဗ္ဗတာဒိ. ကာလော ရတ္တိန္ဒိဝေါ ဟေမန္တာဒိဝသေန တိဝိဓော, ဝသန္တာဒိဝသေန ဆဗ္ဗိဓော. ကလာ နစ္စဂီတာဒိစတုသဋ္ဌိ. လောကော ထာဝရဇင်္ဂမဘူတပဝတ္တိသင်္ခါတော. ဉာယော ယုတ္တိ. အာဂမော ဣဟ ဗုဒ္ဓဝစနံ, အညတ္ထ ပန သုတိဓမ္မသံဟိတော စ. တေဟိ ဝိရောဓော အဿ အတ္ထီတိ ဒေသ…ပေ… ဝိရောဓိ. တံ ဝိရောဓိပဒံ နာမ. [Pg.74] ဧတံ ဝိရောဓိပဒံ ဥဒါဟရဏတော လက္ခိယတော ဖုဋံ ပရိဗျတ္တံ. ဝဿိကဇာတိသုမနာဒီနံ ဇလဇာဒိဘာဝေါ စ, ပဒုမကုမုဒါဒီနံ ထလဇာဒိဘာဝေါ စ, ရတ္တိအာဒီသု လဗ္ဘမာနာနံ ကုမုဒါဒီနံ ဒိဝါဒီသု သမ္ဘဝေါ စ, နစ္စဂီတာဒိစတုသဋ္ဌိယာ ကလာသု ‘‘ဆဇ္ဇော ဥသဘော ဂန္ဓာရော မဇ္ဈိမော ပဉ္စမော ဓေဝတော နိသာဒေါ’’တိ ဒဿိတသတ္တသရာနမေကဒေသဿ ဆဇ္ဇဿ ဘိန္နသတ္တသရော ဆဇ္ဇော နာမာတိ သမုဒါယဝသေန ဝေါဟာရကရဏာဒီဟိ သတ္ထာဂတတံ, လက္ခဏာတိက္ကမဉ္စ, ‘‘အဂ္ဂိ သီတလော, စန္ဒနံ ဥဏှံ, ခဒိရရုက္ခော နိဿာရော, ဧရဏ္ဍော သသာရော’’ ဣစ္စာဒိနာ လောကမရိယာဒါတိက္ကမော စ, မိဒ္ဓဿ အရူပဘာဝုပပတ္တိယာ ဝုတ္တာယပိ ရူပဘာဝသာဓနသဒိသယုတ္တိဝိရောဓိကထနဉ္စ, ယထာသကမာဂမမတိက္ကမ္မ ကထနဉ္စာတိ သဗ္ဗေသံ ဝိရုဒ္ဓသဘာဝဿ ပါကဋတ္တာ ဥဒါဟရဏံ န ဒဿယိဿာမာတိ အဓိပ္ပာယော. ဣမေသမေဝ ဒေသာဒိဝိရောဓီနမဝိရုဒ္ဓတ္တံ ဧတ္ထေဝ ဝိရောဓိပဒဒေါသပရိဟာရေ ‘‘ဗောဓိသတ္တပ္ပဘာဝေနာ’’တိစ္စာဒိနာ ဒိဿတိ. ဒေသ…ပေ… ဂမေဟိ ဝိရောဓော, သော အဿ အတ္ထီတိ ဒေသ…ပေ… ဝိရောဓိ. နိန္ဒာယံ အယမဿတ္ထီတိ ဝိဝစ္ဆိတာ. 34. Như vậy, sau khi đã nói lý do không trình bày về song đối (yamaka) và câu đố (paheḷikā), bây giờ ngài nói về lỗi mâu thuẫn (virodhidosaṃ) đã đến theo thứ tự đề mục, bằng câu ‘desakāli’ccādinā’ (mâu thuẫn với địa phương, thời gian, v.v.). Từ ngữ nào mà ‘deso’ là địa phương trên cạn, dưới nước, trên núi, v.v. ‘Kālo’ là đêm và ngày; có ba loại theo mùa như mùa đông, v.v.; có sáu loại theo mùa như mùa xuân, v.v. ‘Kalā’ là sáu mươi bốn nghệ thuật như vũ, nhạc, v.v. ‘Loko’ được gọi là sự diễn tiến của các chúng sanh tĩnh và động. ‘Ñāyo’ là lý luận. ‘Āgamo’ ở đây là lời dạy của Đức Phật, còn ở nơi khác là các bộ sưu tập kinh điển và pháp luật. Có sự mâu thuẫn với những điều ấy, nên gọi là mâu thuẫn với địa phương... v.v. Đó được gọi là từ ngữ mâu thuẫn. Từ ngữ mâu thuẫn này thì rõ ràng, minh bạch từ ví dụ, từ đối tượng được minh họa. Việc các loài hoa như lài mùa mưa (vassikajātisumana) trở thành loài thủy sinh; việc các loài hoa như sen hồng (paduma), sen trắng (kumuda) trở thành loài trên cạn; việc các loài hoa súng (kumuda) vốn chỉ có vào ban đêm lại xuất hiện vào ban ngày; trong sáu mươi bốn nghệ thuật như vũ, nhạc, v.v., việc gọi một phần của bảy nốt nhạc đã được chỉ ra là ‘chajjo, usabho, gandhāro, majjhimo, pañcamo, dhevato, nisādo’ – tức là nốt chajja – bằng cách gọi chung là ‘nốt chajja là một âm giai bảy nốt bị biến đổi’, v.v., là sự vi phạm quy tắc và đặc điểm của khoa học; việc vi phạm quy ước của thế gian qua các câu như ‘lửa thì lạnh, gỗ chiên-đàn thì nóng, cây khadira không có lõi, cây thầu dầu có lõi’; việc nói những điều mâu thuẫn với lý luận tương tự như việc chứng minh trạng thái sắc pháp cho hôn trầm, mặc dù đã được nói là nó có sự sanh khởi không do nghiệp; và việc nói năng vi phạm thánh điển tương ứng – vì bản chất mâu thuẫn của tất cả những điều này là rõ ràng, nên chủ ý là sẽ không đưa ra ví dụ. Tính không mâu thuẫn của chính những mâu thuẫn với địa phương, v.v. này được thấy ngay tại đây, trong phần giải trừ lỗi từ ngữ mâu thuẫn, bằng câu ‘bodhisattappabhāvenā’ (do uy lực của Bồ-tát), v.v. Có sự mâu thuẫn với địa phương... v.v., nên gọi là mâu thuẫn với địa phương... v.v. Ở đây, ý muốn nói là theo nghĩa chê bai. ၃၅. 35. ယ’ဒပ္ပတီတ’မာနီယ, ဝတ္တဗ္ဗံ နေယျမာဟု တံ; ယထာ သဗ္ဗာပိ ဓဝလာ, ဒိသာ ရောစန္တိ ရတ္တိယံ. Điều gì không được hiểu rõ, phải suy diễn mới nói được, họ gọi đó là từ ngữ cần suy diễn (neyya). Ví như: ‘Tất cả các phương, trắng ngần, chiếu sáng trong đêm’. ၃၅. ‘‘ယ’’မိစ္စာဒိ. အပ္ပတီတံ သဒ္ဒတော, အတ္ထတော ဝါ အနဓိဂတံ နဟျညထာဝဂမော ဂန္ထန္တရာဘာဝတော. ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘ဒုလ္လဘာဝဂတီ သဒ္ဒ-သာမတ္ထိယဝိလင်္ဃိနီ’’တိ. ယံ ကိဉ္စိ ပဒံ သမာနီယ အာနေတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ နေယျမာဟု. ယထေတျုဒါဟရတိ. သဗ္ဗာပိ သကလာပိ ဒိသာ ပုဗ္ဗဒိသာဒယော ဒသ ဒိသာ ရတ္တိယံ ရဇနျံ ဓဝလာ ဥဇ္ဇလာ ရောစန္တိ ဒိပ္ပန္တီတိ ဧတ္တကေ နိဒ္ဒိဋ္ဌေ စန္ဒမရီစိနော ဧတ္ထ နေယျတ္တံ. 35. Câu ‘Yaṃ’iccādi (Điều gì, v.v.). ‘Appatītaṃ’ (không được hiểu rõ) là không nắm bắt được, hoặc về từ ngữ, hoặc về ý nghĩa, vì không có cách hiểu nào khác do không có văn bản khác. Thật vậy, sẽ được nói rằng: ‘Sự liễu giải khó đạt được, vượt qua khả năng của từ ngữ’. Bất cứ từ ngữ nào phải được nói ra bằng cách mang đến, dẫn đến (ý nghĩa từ nơi khác), họ gọi đó là từ ngữ cần suy diễn (neyya). Bằng từ ‘yathā’ (ví như), ngài nêu ví dụ. ‘Sabbāpi’ (tất cả), tức là toàn bộ các phương, mười phương bắt đầu từ phương đông, ‘rattiyaṃ’ (trong đêm), tức là vào ban đêm, ‘dhavalā’ (trắng ngần), tức là rực rỡ, ‘rocanti’ (chiếu sáng), tức là tỏa sáng. Khi chỉ nói đến chừng ấy, việc ở đây phải suy diễn ra là ‘ánh trăng’ (candamarīcino) chính là tính chất cần suy diễn (neyyattaṃ). ၃၅. ဣဒါနိ နေယျဒေါသမုဒါဟရတိ ‘‘ယ’’မိစ္စာဒိနာ. ယံ ပဒံ အပ္ပတီတံ ပဒန္တရေန, တေနာဘိဟိတတ္ထေန ဝါ ‘‘ဣမဿတ္ထောယ’’မိတိ [Pg.75] အဝိညာတံ အာနီယ ဝတ္တဗ္ဗံ, တတောယေဝ ပဒန္တရမာနီယ ဝတ္တဗ္ဗံ ဟောတိ, တံ နေယျမာဟု ‘‘နေယျဒေါသော’’တိ ပေါရာဏာ အာဟု. ယထာ တတ္ထောဒါဟရဏမီဒိသံ ‘‘သဗ္ဗာပိ ဓဝလာ ဒိသာ ရောစန္တိ ရတ္တိယ’’န္တိ. သဗ္ဗာပိ ဒိသာ ပုဗ္ဗဒက္ခိဏာဒယော ဒသ ဒိသာ ဓဝလာ သေတာ ရတ္တိယံ ရဇနျံ ရောစန္တိ ဒိပ္ပန္တိ. ဧတ္ထ ဒိသာယ ဝိသေသနံ ဓဝလဂုဏံ ကေလာသကူဋသုဓာဘိတ္တိစန္ဒရံသိအာဒီသု ကုတော သဉ္ဇာတမိတိ အနိစ္ဆိတတ္တာ အညနိဝတ္တနတ္ထံ စန္ဒကိရဏာဒိဝါစကပဒံ အာနေတွာ ဓဝလတာ ဣမိနေတိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ဓဝလ ပဒံ နေယျဒေါသေန ဒုဋ္ဌံ ဟောတိ. ပတီတံ ဝိညာတံ, န ပတီတံ အပ္ပတီတံ. ဧတ္ထ အကာရော ပသဇ္ဇပဋိသေဓေ. 35. Bây giờ, ngài nêu lên ví dụ về lỗi neyya (lỗi suy diễn) bằng câu bắt đầu với "yaṃ". Từ nào không được hiểu rõ qua một từ khác, hoặc qua ý nghĩa được biểu thị bởi nó, mà không biết được rằng "đây là ý nghĩa của nó", thì phải được giải thích bằng cách đem đến một từ khác. Do đó, cần phải đem đến một từ khác để giải thích. Các bậc cổ nhân gọi đó là neyya, và họ nói rằng đó là "lỗi neyya". Ví dụ về điều đó như sau: "Tất cả các phương đều trắng xóa, chiếu sáng trong đêm". Tất cả các phương, tức mười phương bắt đầu từ phương đông, phương nam v.v..., có màu trắng, chiếu sáng, rực rỡ trong đêm. Ở đây, tính từ "trắng" là đặc tính của phương hướng, nhưng vì không xác định được nó phát sinh từ đâu trong số các thứ như đỉnh núi Kelāsa, vách tường vôi trắng, ánh trăng v.v..., nên để loại trừ các khả năng khác, cần phải đem đến một từ chỉ ánh trăng v.v... và nói rằng "sự trắng xóa này là do cái này". Do đó, từ "dhavala" (trắng) bị lỗi neyya. "Patītaṃ" có nghĩa là được biết, "na patītaṃ" là "appatītaṃ" (không được biết). Ở đây, tiếp đầu ngữ "a" có nghĩa là phủ định trực tiếp. ၃၆. 36. နေဒိသံ ဗဟု မညန္တိ, သဗ္ဗေ သဗ္ဗတ္ထ ဝိညုနော; ဒုလ္လဘာ’ဝဂတီ သဒ္ဒ-သာမတ္ထိယဝိလင်္ဃိနီ. Các bậc hiền trí ở khắp mọi nơi đều không xem trọng (lối văn) như vậy. Sự thấu hiểu mà vượt qua năng lực của từ ngữ và quy luật thì khó đạt được. ၃၆. အပ္ပတီတံ နိစ္ဆန္တိ ဝိညူတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘နေ’’တိအာဒိ. ဤဒိသံ အနန္တရေ ဝုတ္တပ္ပကာရံ နေယျံ သဗ္ဗေပိ ဝိညုနော ဉေယျဝိဒူ သဗ္ဗတ္ထ ဂဇ္ဇာဒိကေ န ဗဟု မညန္တိ န သမ္ဘာဝေန္တိ နပ္ပယုဇ္ဇန္တိ. ကိံ န ဗဟုမညန္တီတိ စေ အာဟ ‘‘ဒုလ္လဘာ’’တိအာဒိ. တထာ ဟိ အဝဂတီ အတ္ထာဝဂမော သဒ္ဒံ ဝါစကံ, သာမတ္ထိယဉ္စ ဉာယံ ဝိလင်္ဃယတိ စဇတိ အနုပဒဿနတောတိ သဒ္ဒသာမတ္ထိယဝိလင်္ဃိနီ ဒုလ္လဘာ န လဘျတေ. ဉာယောပတ္ထော ဝါ သဒ္ဒေါပတ္ထော ဝါ ယောတ္ထော န ဟောတိ. သော နပ္ပတီယတေ ယထာ မနသိ အဝဋ္ဌိတမတ္တေနာတိ အတ္ထော. တသ္မာ သဒ္ဒတော, အတ္ထတော ဝါ ပတီတဗ္ဗမနေယျံ, တဗ္ဗိပရီတံ နေယျန္တိ ဝိညေယျံ. 36. Để chỉ ra rằng các bậc hiền trí không mong muốn điều không được hiểu rõ, ngài nói "ne" v.v... Tất cả các bậc hiền trí, những người biết những gì cần biết, ở khắp mọi nơi, trong văn xuôi v.v..., đều không xem trọng, không tôn vinh, không sử dụng loại văn neyya (suy diễn) như đã được nói đến ngay trước đó. Nếu hỏi: "Tại sao họ không xem trọng?", ngài nói "dullabhā" v.v... Thật vậy, sự liễu giải, tức sự thấu hiểu ý nghĩa, mà nó vượt qua, từ bỏ, không tuân theo từ ngữ (là cái biểu thị) và quy luật (là năng lực của từ ngữ), thì được gọi là "saddasāmatthiyavilaṅghinī" (vượt ngoài năng lực của từ ngữ). Nó khó đạt được, không thể đạt được. Ý nghĩa nào không dựa trên quy luật hay không dựa trên từ ngữ, thì ý nghĩa đó không được hiểu rõ chỉ bằng việc nó tồn tại trong tâm trí (của tác giả). Đó là ý nghĩa. Do đó, điều cần được hiểu từ từ ngữ hoặc từ ý nghĩa là aneyya (không cần suy diễn); điều ngược lại với nó nên được biết là neyya (cần suy diễn). ၃၆. ဣမံ အပ္ပတီတပဒံ ဝိညူဟိ နာဘိမတန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘နေဒိသ’’မိစ္စာဒိ. ဤဒိသံ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရံ နေယျံ သဗ္ဗေ ဝိညုနော သဗ္ဗတ္ထ ဂဇ္ဇပဇ္ဇာဒိကေ န ဗဟု မညန္တိ န သမ္ဘာဝေန္တိ နပ္ပယောဇေန္တိ. အဝဂတီ အတ္ထာဝဗောဓော သဒ္ဒသာမတ္ထိယဝိလင်္ဃိနီ [Pg.76] သဒ္ဒသင်္ခါတဝါစကဉ္စ သာမတ္ထိယသင်္ခါတဉာယဉ္စ အတိက္ကမ္မ ပဝတ္တိနီ ဒုလ္လဘာ တာဒိသပယောဂါဘာဝတော ဒုလ္လဘာ ဟောတိ. ယော အတ္ထော သဒ္ဒါဂတော, ဉာယာဂတော ဝါ န ဟောတိ, သော ကတ္တုနော မနသိ ပတိဋ္ဌိတမတ္တေန ပတီတော န ဟောတီတိ တံ ပဒံ နေယျဒေါသမိတိ သဗ္ဗေ ကဝိနော ပရိဟရန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ဗဟုမာနံ ကရောန္တီတိ ဝါကျေ ဗဟုမညန္တီတိ နာမဓာတု. သဒ္ဒသာမတ္ထိယံ ဝိလင်္ဃယတိ သီလေနာတိ သဒ္ဒသာမတ္ထိယဝိလင်္ဃိနီ. 36. Để chỉ ra rằng từ ngữ không được hiểu rõ này không được các bậc hiền trí chấp thuận, ngài nói "nedisaṃ" v.v... Tất cả các bậc hiền trí ở khắp mọi nơi, trong văn xuôi, văn vần v.v..., đều không xem trọng, không tôn vinh, không sử dụng loại văn neyya như đã được mô tả. Sự liễu giải, tức sự thấu hiểu ý nghĩa, mà nó diễn tiến bằng cách vượt qua cái biểu thị được gọi là "từ ngữ" và quy luật được gọi là "năng lực", thì được gọi là "saddasāmatthiyavilaṅghinī". Nó khó đạt được vì không có cách dùng như vậy. Ý nghĩa nào không đến từ từ ngữ hay không đến từ quy luật, thì ý nghĩa đó không được hiểu rõ chỉ bằng việc nó được thiết lập trong tâm trí của tác giả. Do đó, tất cả các nhà thơ đều tránh từ ngữ đó vì nó có lỗi neyya. Đây là chủ ý. Trong câu "bahumānaṃ karonti" (họ thể hiện sự kính trọng lớn), "bahumaññanti" là một danh động từ. "Saddasāmatthiyavilaṅghinī" có nghĩa là "cái có bản chất vượt qua năng lực của từ ngữ". ၃၇. 37. သိယာ ဝိသေသနာပေက္ခံ,ယံ တံ ပတွာ ဝိသေသနံ; သာတ္ထကံ တံ ယထာ တံ သော,ဘိယျော ပဿတိ စက္ခုနာ. Từ nào cần đến tính từ, là từ mà khi có được tính từ, mới trở nên có ý nghĩa. Ví như: "Người ấy thấy người kia rõ hơn bằng mắt". ၃၇. ‘‘သိယာ’’ဣစ္စာဒိ. ယံ ပဒံ ဝိသေသနံ ပတွာ အတ္ထေန သဟ ဝတ္တတီတိ သာတ္ထကံ. နိဗ္ဗိသေသနန္တု ဝုတ္တတ္ထမေဝ ဟောတိ. တံ ဝိသေသနာပေက္ခံ သိယာ. ‘‘တံ ယထေ’’တျာဒိနာ ဥဒါဟရတိ. ‘‘ပဿတီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘စက္ခုနာ’’တိ လဗ္ဘတေဝ. 37. "Siyā" v.v... Từ nào khi có được tính từ mới đi cùng với ý nghĩa, thì gọi là "sātthakaṃ" (có ý nghĩa). Còn khi không có tính từ, nó chỉ có ý nghĩa đã được nói đến. Từ đó có thể là "visesanāpekkhaṃ" (cần đến tính từ). Ngài nêu ví dụ bằng câu "Taṃ yathā" v.v... Khi nói "passati" (thấy), thì "cakkhunā" (bằng mắt) đã được hiểu ngầm rồi. ၃၇. ‘‘သိယာ’’မိစ္စာဒိ. ယံ ပဒံ ဝိသေသနံ ပတွာ သာတ္ထကံ အတ္ထသဟိတံ, တဒဘာဝေ နိရတ္ထကံ ဟောတိ, တံ ဝိသေသနာပေက္ခံ နာမ သိယာ. တံ ယထာ တဿောဒါဟရဏမေဝံ ‘‘တံ သော ဘိယျော ပဿတိ စက္ခုနာ’’တိ. သော ပုရိသော တံ ပုရိသံ ဘိယျော ယေဘုယျသာ စက္ခုနာ ပဿတိ. ဧတ္ထ ‘‘ပဿတီ’’တိ ဝုတ္တေယေဝ ‘‘စက္ခုနာ’’တိ ဉာယတိ. စက္ခုနာတိ ဝိသေသျပဒံ ဝိသေသနံ လဒ္ဓါဝ သာတ္ထကံ ဟောတိ. ဝိသေသနေ အပေက္ခာ အဿာတိ စ, သဟ အတ္ထေန ဝတ္တမာနံ သာတ္ထကမိတိ စ သမာသော. 37. "Siyāṃ" v.v... Từ nào khi có được tính từ mới trở nên có ý nghĩa, và khi không có nó thì trở nên vô nghĩa, từ đó có thể được gọi là "visesanāpekkhaṃ". Ví dụ của nó như sau: "Người ấy thấy người kia rõ hơn bằng mắt". Người đàn ông ấy thấy người đàn ông kia rõ hơn, phần lớn là bằng mắt. Ở đây, khi vừa nói "passati" (thấy), thì "cakkhunā" (bằng mắt) đã được biết. Từ được bổ nghĩa "cakkhunā" chỉ trở nên có ý nghĩa sau khi nhận được một tính từ. Phân tích hợp từ là: "visesane apekkhā assā" (nó có sự cần thiết đối với tính từ), và "saha atthena vattamānaṃ sātthakaṃ" (hiện hữu cùng với ý nghĩa là sātthakaṃ). ၃၈. 38. ဟီနံ ကရေ ဝိသေသျံ ယံ, တံ ဟီနတ္ထံ ဘဝေ ယထာ; နိပ္ပဘီကတခဇ္ဇောတော, သမုဒေတိ ဒိဝါကရော. Từ nào làm cho đối tượng được bổ nghĩa trở nên thấp kém, từ đó có ý nghĩa thấp kém. Ví như: "Mặt trời, kẻ đã làm cho đom đóm lu mờ, đang mọc lên". ၃၈. ‘‘ဟီန’’မိစ္စာဒိ[Pg.77]. ယံ ဝိသေသနပဒံ ဝိသေသျံ ဝိသေသိတဗ္ဗံ ဟီနံ လာမကံ ကရေ ကရေယျ, တံ ဝိသေသနပဒံ ဟီနတ္ထံ ဟီနော အတ္ထော ယဿ တံ ဟီနတ္ထံ နာမ ဘဝေယျ. ‘‘ယထာ’’ဣတျာဒိနာ ဥဒါဟရတိ. နိပ္ပဘီကတော ခဇ္ဇောတော ယေန သော ဒိဝါကရော ပဘာကရော သမုဒေတိ ဥပဂစ္ဆတီတိ. ဧတ္ထ ခဇ္ဇောတပ္ပဘာပဟရဏေ န ထုတိ ဒိဝါကရဿာတိ. 38. "Hīnaṃ" v.v... Tính từ nào làm cho đối tượng được bổ nghĩa trở nên thấp kém, hèn mọn, thì tính từ đó có thể được gọi là "hīnatthaṃ", tức là "cái có ý nghĩa thấp kém". Ngài nêu ví dụ bằng câu "Yathā" v.v... Mặt trời, kẻ tạo ra ánh sáng, mà bởi nó con đom đóm bị làm cho mất đi ánh sáng, đang mọc lên, đi lên. Ở đây, việc tước đi ánh sáng của con đom đóm không phải là lời ca ngợi đối với mặt trời. ၃၈. ‘‘ဟီနံ ကရေ’’စ္စာဒိ. ယံ ပဒံ ဝိသေသျံ ဟီနံ ကရောတိ, တံ ဟီနတ္ထံ ဘဝေ. ယထာ တတ္ထောဒါဟရဏမေဝံ ‘‘နိပ္ပဘီကတခဇ္ဇောတော, သမုဒေတိ ဒိဝါကရော’’တိ. ပဘာရဟိတကတာ ခဇ္ဇောတာ ယေန သော ဒိဝါကရော သူရိယော သမုဒေတိ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ. ‘‘နိပ္ပဘီကတခဇ္ဇောတော’’တိ ဣမိနာ ဝိသေသနေန လာမကာလောကလဒ္ဓယုတ္တဿ ခဇ္ဇောပနကဿ အဘိဘဝနပ္ပကာသနံ သဟဿရံသိနော နိန္ဒာယေဝ, န ထုတီတိ ဝိသေသျံ ဟီနတ္ထံ ဟောတိ. ဟီနော အတ္ထော ယဿေတိ စ, နတ္ထိ ပဘာ ဧတေသန္တိ စ, နိပ္ပဘာ ကတာတိ စ, နိပ္ပဘီကတာ ခဇ္ဇောတာ ယေနာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 38. "Hīnaṃ kare" v.v... Từ nào làm cho đối tượng được bổ nghĩa trở nên thấp kém, từ đó có ý nghĩa thấp kém. Ví dụ về điều đó như sau: "Mặt trời, kẻ đã làm cho đom đóm lu mờ, đang mọc lên". Mặt trời, mà bởi nó những con đom đóm bị làm cho không còn ánh sáng, đang mọc lên, đi lên. Bằng tính từ "nippabhīkatakhajjoto" này, việc tuyên bố đã áp đảo một con đom đóm nhỏ bé có được ánh sáng yếu ớt, thực sự là một lời chê bai chứ không phải là lời ca ngợi đối với đấng ngàn tia sáng (mặt trời). Do đó, đối tượng được bổ nghĩa trở nên có ý nghĩa thấp kém. Các cách phân tích hợp từ là: "hīno attho yassa" (cái có ý nghĩa thấp kém), "natthi pabhā etesanti" (chúng không có ánh sáng), "nippabhā katā" (bị làm cho không có ánh sáng), và "nippabhīkatā khajjotā yena" (những con đom đóm bị làm cho không có ánh sáng bởi nó). ၃၉. 39. ပါဒပူရဏမတ္တံ ယံ, အနတ္ထမိတိ တံ မတံ; ယထာ ဟိ ဝန္ဒေ ဗုဒ္ဓဿ, ပါဒပင်္ကေရုဟမ္ပိစ. Từ nào chỉ dùng để điền vào cho đủ câu, từ đó được xem là vô nghĩa. Ví như: "Con quả thực (hi) xin đảnh lễ, và cũng (pi ca) đóa sen-chân của đức Phật". ၃၉. ဟိ အပိ စသဒ္ဒါနံ ပါဒပူရဏမတ္တတ္တာ အနတ္ထကတ္တံ. ဝိသေသနဝိသေသျပဒဒေါသော. 39. Các từ "hi", "api" và "ca" là vô nghĩa vì chúng chỉ dùng để điền vào cho đủ câu. (Đây là) lỗi của từ bổ nghĩa và từ được bổ nghĩa. ၃၉. ‘‘ပါဒပူရဏိ’’စ္စာဒိ. ယံ ပဒံ ပါဒပူရဏမတ္တံ စတုတ္ထံသသင်္ခါတဿ ပါဒဿ ပူရဏမတ္တမေဝ ဟောတိ, တံ အနတ္ထမိတိ မတံ ဉာတံ. ယထာသဒ္ဒေါ ဝုတ္တတ္ထော. ဗုဒ္ဓဿ ပါဒပင်္ကေရုဟံ ပါဒမ္ဗုဇံ ဝန္ဒေတိ. ဧတ္ထ ဟိ အပိစာတိ ဣမေသံ သမတ္တနာဒိအတ္ထေသု အပ္ပဝတ္တိတော ကေဝလံ ပါဒပူရဏမတ္တတော အနတ္ထကတ္တံ. မတ္တသဒ္ဒေါ အဝဓာရဏေ. ဝိသေသနဝိသေသျပဒဒေါသော. 39. Câu ‘Pādapūraṇi’ (từ độn cú), v.v… Từ nào chỉ là từ độn cú, tức chỉ có tác dụng làm đầy đủ một câu kệ được gọi là phần tư, từ ấy được xem là, được biết là vô nghĩa. Từ ‘yathā’ có nghĩa đã được nói. (Ví dụ như trong câu) ‘vandeti pādapaṅkeruhaṃ pādambujaṃ buddhassa’ (đảnh lễ đóa sen-chân, đóa sen-chân của đức Phật). Ở đây, do các từ như ‘apica’ không được dùng theo các nghĩa như là hoàn tất, v.v…, mà chỉ đơn thuần là từ độn cú, nên chúng trở thành vô nghĩa. Từ ‘matta’ có nghĩa là giới hạn. Đây là lỗi về từ định ngữ và từ được định. ပဒဒေါသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích về chương trình bày các lỗi của từ đã chấm dứt. ဝါကျဒေါသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ Phần giải thích về chương trình bày các lỗi của câu ၄၀. 40. သဒ္ဒတော အတ္ထတော ဝုတ္တံ, ယတ္ထ ဘိယျောပိ ဝုစ္စတိ; တမေကတ္ထံ ယထာ’ဘာတိ, ဝါရိဒေါဝါရိဒေါ အယံ. Nơi nào điều đã được nói, về từ hay về nghĩa, lại được nói đến lần nữa; đó là (lỗi) đồng nghĩa, ví như: ‘đám mây này, đám mây này, đang chiếu sáng’. ၄၀. ‘‘သဒ္ဒတော’’ဣစ္စာဒိ. သဒ္ဒတော ဝါစကေန တသ္မိံယေဝတ္ထေ တဿေဝ သဒ္ဒဿ ပုန ပယောဂတော အတ္ထတော အဘိဓေယျေန ပုဗ္ဗပဋိပါဒိကဿေဝ ဝတ္ထုဿာဝိသေသေန ပုန ပဋိပါဒနတော ဝုတ္တံ ပယုတ္တံ ယံ ပဒတ္ထရူပံ ယတ္ထ ယသ္မိံ ဝါကျေ ဘိယျောပိ ဝုစ္စတိ ပုနပိ ပယုဇ္ဇတေ, တမေကတ္ထန္တိ အနုဝဒိတွာ ‘‘ယထေ’’စ္စာဒိနာ ဝိဓီယတေ. ဝါရိံ ဒဒါတီတိ ဝါရိဒေါ. အယံ ဝါရိဒေါ မေဃော အာဘာတိ ဒိပ္ပတီတိ. ဇလဒါနမတ္တာပေက္ခာယ ဣဒံ သဒ္ဒတော ဧကတ္ထံ. 40. Câu ‘Saddato’ (về phương diện từ), v.v… Về phương diện từ, tức là do năng biểu, do việc sử dụng lại cùng một từ cho cùng một nghĩa; về phương diện nghĩa, tức là do sở biểu, do việc trình bày lại không phân biệt cùng một sự vật đã được trình bày trước đó; nhóm từ nào đã được nói, được sử dụng, mà lại được nói đến, được sử dụng lại lần nữa trong một câu nào đó, sau khi lặp lại rằng ‘đó là đồng nghĩa’, thì được quy định bằng câu ‘yathā’ (ví như), v.v… ‘Vārido’ là do câu ‘vāriṃ dadāti’ (cho nước). (Câu ví dụ có nghĩa là:) ‘đám mây này, vārido này, đang chiếu sáng, đang lấp lánh’. Xét về phương diện chỉ cho nước, đây là (lỗi) đồng nghĩa về từ. ၄၀. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌက္ကမေန ဝါကျဒေါသံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘သဒ္ဒတော’’စ္စာဒိနာ. သဒ္ဒတော ဝါစကေန အတ္ထတော အဘိဓေယျေန ဝုတ္တံ ပယုတ္တံ ယံ ပဒတ္ထရူပံ ယတ္ထ ယသ္မိံ ဝါကျေ ဘိယျောပိ ပုနပိ ဝုစ္စတိ ယုဇ္ဇတေ, တံ ဝါကျံ ဧကတ္ထံ နာမ ဒေါသော. ဥဒါဟရဏံ ‘‘ယထိ’’စ္စာဒိ. ဝါရိဒေါ ဇလဒါယကော အယံ ဝါရိဒေါ မေဃော အာဘာတိ ဒိပ္ပတိ. သမ္ပတ္တိသာဓကံ ‘‘ဇလဒါယကော’’စ္စာဒိဝိသေသနံ ဝိနာ ဇလဒါနမတ္တဿ ဝုတ္တတ္တာ သဒ္ဒတော ဧကတ္ထံ နာမ ဟောတိ. 40. Bây giờ, ngài trình bày lỗi của câu theo thứ tự đã nêu, bằng câu ‘saddato’, v.v… Về phương diện từ, tức là do năng biểu, hay về phương diện nghĩa, tức là do sở biểu, nhóm từ nào đã được nói, được sử dụng, mà lại được nói đến, được dùng lại lần nữa trong một câu nào đó, câu ấy có lỗi tên là đồng nghĩa. Ví dụ là câu ‘yathā’, v.v… ‘Vārido’ (đám mây), người cho nước, đám mây này, ‘vārido’ này, đang chiếu sáng, đang lấp lánh. Do việc nói đến sự cho nước đơn thuần mà không có định ngữ như ‘jaladāyako’ (người cho nước) để hoàn thành ý nghĩa, nên đây trở thành lỗi gọi là đồng nghĩa về từ. ယထာ စ Và ví như ၄၁. 41. တိတ္ထိယင်္ကုရဗီဇာနိ, ဇဟံ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ’ဟ; ပသာဒေတိ ပသန္နေ သော, မဟာမုနိ မဟာဇနေ. Vị Đại-mâu-ni ấy, trong đời này, trong khi từ bỏ các tà kiến là hạt giống cho mầm mống ngoại đạo, ngài làm cho đại chúng vốn đã có tịnh tín càng thêm tịnh tín. ၄၁. တိတ္ထိယသင်္ခါတာနံ အင်္ကုရာနံ ဗီဇာနိ ဥပ္ပတ္တိဟေတုဘူတာနိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော ဇဟံ ဇဟန္တော ဒူရီကရောန္တော သော မဟာမုနိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဣဟ လောကေ အတ္တနိ ပသန္နေ ပသာဒဗဟုလေ မဟာဇနေ ပသာဒေတီတိ အပရမုဒါဟရဏံ. [Pg.79] ပသာဒသင်္ခါတဿ အတ္ထဿ ‘‘ပသန္နေ ပသာဒေတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဣဒမတ္ထတော ဧကတ္ထံ. 41. ‘Các hạt giống của mầm mống được gọi là ngoại đạo’ là sáu mươi hai tà kiến, vốn là nguyên nhân phát sinh; ‘jahaṃ’ nghĩa là đang từ bỏ, đang loại trừ; vị Đại-mâu-ni, bậc Chánh-đẳng-giác ấy, ở trong đời này, làm cho đại chúng vốn đã có lòng tin, có nhiều tịnh tín đối với ngài, được thêm tịnh tín. Đây là một ví dụ khác. Do ý nghĩa được gọi là ‘tịnh tín’ đã được nói đến qua câu ‘pasanne pasādeti’ (làm cho người có tịnh tín được thêm tịnh tín), nên đây là (lỗi) đồng nghĩa về nghĩa. ၄၁. ‘‘တိတ္ထိယိ’’စ္စာဒိ. သော မဟာမုနိ တိတ္ထိယင်္ကုရဗီဇာနိ တိတ္ထိယသင်္ခါတာနံ အင်္ကုရာနံ ဥပ္ပတ္တိကာရဏဘူတာနိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ သဿတာဒိဘေဒဘိန္နာ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိယော ဇဟံ ဇဟန္တော အပနေန္တော ဣဟ လောကေ ပသန္နေ အတ္တနိ ပသန္နေ မဟာဇနေ ပသာဒေတိ. ပသန္နသဒ္ဒေန ဝုတ္တပ္ပသာဒသင်္ခါတဿ အတ္ထဿ ပသာဒေတီတိ ကြိယာပဒေနပိ ဝုတ္တတ္တာ သဒ္ဒေ ဘိန္နေပိ အတ္ထတော ဧကန္တိ အတ္ထတော ဧကတ္ထဿုဒါဟရဏံ. တိတ္ထိယာ ဧဝ အင်္ကုရာနိ, တေသံ ဗီဇာနိ, ဒိဋ္ဌီသု ဂတာနိ, ဒိဋ္ဌိယော ဧဝ ဂတာနီတိ ဝါ ဝိဂ္ဂဟော. 41. Câu ‘Titthiya’, v.v… Vị Đại-mâu-ni ấy, trong đời này, trong khi từ bỏ, loại trừ sáu mươi hai tà kiến được phân chia thành các loại như thường kiến, v.v…, vốn là nguyên nhân phát sinh của các mầm mống được gọi là ngoại đạo, ngài làm cho đại chúng vốn đã có lòng tin nơi ngài được thêm tịnh tín. Do ý nghĩa được gọi là ‘tịnh tín’ đã được nói đến bằng từ ‘pasanna’ lại cũng được nói đến bằng động từ ‘pasādeti’, nên dù các từ khác nhau nhưng về nghĩa là một. Do đó, đây là ví dụ về (lỗi) đồng nghĩa về nghĩa. Phần phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘Titthiyā eva aṅkurāni, tesaṃ bījāni’ (Ngoại đạo chính là mầm mống, hạt giống của chúng), hoặc ‘diṭṭhīsu gatāni’ (đi vào trong các tà kiến), hoặc ‘diṭṭhiyo eva gatāni’ (tà kiến chính là các lối đi). ၄၂. 42. အာရဒ္ဓက္ကမဝိစ္ဆေဒါ, ဘဂ္ဂရီတိ ဘဝေ ယထာ; ကာပိ ပညာ, ကောပိ ဂုဏော, ပကတီပိ အဟော တဝ. Do sự gián đoạn của trình tự đã bắt đầu, lỗi văn thể gián đoạn (bhaggarīti) xảy ra. Ví như: ‘Trí tuệ của ngài thật là phi thường, đức hạnh cũng thật là phi thường, và cả bản tánh nữa, ôi!’ ၄၂. အာရဒ္ဓေါ ဝတ္တုမုပက္ကမန္တော, ကမော ဝစနပဋိပါဋိ. တဿ ဝိစ္ဆေဒေါ ဘင်္ဂေါ, တတော. ‘‘ယထေ’’တိအာဒိနာ ဥဒါဟရတိ. အဝုတ္တဿပိ ပသာဒဝသာ အဇ္ဈာဟာရောတိ. မဟာမုနိ တဝ တေ ပညာ ကာပိ သာတိသယတ္တာ အနိဒ္ဓါရိတံ သဘာဝဝိသေသာ ကာစိယေဝ, အဟော ပဝတ္တမာနာယပိ ဝသဘာဝဿာနိဒ္ဓါရိတတ္တာ အစ္ဆရိယန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထ ကာပိ ကောပီတိ သဗ္ဗနာမပဒက္ကမဿ ပကတီတိ ဧတ္ထ ဝိစ္ဆိန္နတ္တာ ဘဂ္ဂရီတိ. 42. ‘Āraddho’ là đã bắt đầu, đã khởi sự nói; ‘kamo’ là trình tự của lời nói. ‘Tassa vicchedo’ là sự gián đoạn, sự phá vỡ của trình tự ấy; ‘tato’ là do đó. Ngài nêu ví dụ bằng câu ‘yathā’, v.v… Ngay cả điều không được nói cũng được hiểu ngầm do ý ca ngợi. (Câu ví dụ có nghĩa là:) ‘Bạch Đại-mâu-ni, trí tuệ của ngài (tava, te) là một loại phi thường (kāpi)’, bởi vì nó siêu việt nên bản chất đặc biệt của nó không thể xác định được, nó chỉ là ‘một loại nào đó’. ‘Aho’ có nghĩa là ‘thật kỳ diệu’, vì bản chất của nó, dù đang hiện hữu, cũng không thể xác định được. Ở đây, do trình tự của các đại từ ‘kāpi, kopi’ bị gián đoạn ở chỗ ‘pakati’, nên đây là (lỗi) văn thể gián đoạn. ၄၂. ‘‘အာရဒ္ဓက္ကမိ’’စ္စာဒိ. အာရဒ္ဓက္ကမဝိစ္ဆေဒါ ဝတ္ထုမာရဒ္ဓပဒက္ကမဿ ဝိစ္ဆေဒဟေတု ဘဂ္ဂရီတိ ဘဝေ ဘဂ္ဂရီတိဝါကျဒေါသော ဘဝတိ. ဥဒါဟရတိ ‘‘ယထိ’’စ္စာဒိ. မဟာမုနိ တဝ တုယှံ ပညာ သာတိသယဘူတာ ပညာ ကာပိ ဝစနဝိသယာတိက္ကန္တတ္တာ ကာပိယေဝ. ဂုဏော သီလသမာဓိအာဒိအနညသာဓာရဏဂုဏသမူဟော ကောပိ ပမာဏပရိဂ္ဂဟဿ ကေနစိ [Pg.80] လေသေနပိ ကတ္တုမသက္ကုဏေယျတ္တာ ကောပိယေဝ. ပကတီပိ အစိန္တေယျဘူတာ ပကတီပိ ဧဝမေဝ အဟော ဝိဇ္ဇမာနာနံယေဝ ပညာဒီနံ သဘာဝါဝဗောဓဿ ဒုက္ကရတာ အစ္ဆရိယာ. ကာပိ ကောပီတိ ပဒက္ကမဿ ‘‘ပကတီ’’တိ ဧတ္ထ သုညတ္တာ ရီတိဘင်္ဂေါ. အာရဒ္ဓေါယေဝ ကမော, တဿ ဝိစ္ဆေဒေါ, ဘဂ္ဂါ ရီတိ အဿ, ဧတ္ထ ဝါတိ ဝိဂ္ဂဟော. 42. Câu ‘Āraddhakkami’, v.v… Do sự gián đoạn của trình tự từ ngữ đã bắt đầu, lỗi câu văn thể gián đoạn (bhaggarīti) xảy ra. Ngài nêu ví dụ bằng câu ‘yathā’, v.v… ‘Bạch Đại-mâu-ni, trí tuệ của ngài (tava, tuyhaṃ), trí tuệ siêu việt, là một loại phi thường (kāpi)’, vì nó vượt ngoài phạm vi ngôn từ. ‘Đức hạnh (guṇo)’, tức là tập hợp các đức hạnh không chung với người khác như giới, định, v.v…, là một loại phi thường (kopi)’, vì không thể đo lường được dù chỉ một chút. ‘Bản tánh (pakatīpi)’, vốn không thể nghĩ bàn, cũng như vậy. ‘Aho’ (ôi) thật kỳ diệu thay, vì sự khó khăn trong việc liễu tri bản chất của trí tuệ, v.v…, dù chúng đang hiện hữu. Do trình tự của các từ ‘kāpi, kopi’ bị khuyết ở chỗ ‘pakati’, nên đây là sự phá vỡ văn thể. Phần phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘Āraddho eva kamo, tassa vicchedo’ (trình tự đã được bắt đầu, sự gián đoạn của nó), hoặc ‘bhaggā rīti assa, ettha’ (văn thể của câu này bị phá vỡ). ၄၃. 43. ပဒါနံ ဒုဗ္ဗိနိက္ခေပါ, ဗျာမောဟော ယတ္ထ ဇာယတိ; တံ ဗျာကိဏ္ဏန္တိ ဝိညေယျံ, တဒုဒါဟရဏံ ယထာ. Nơi nào sự hoang mang phát sinh do việc sắp xếp các từ không đúng chỗ, đó nên được biết là (lỗi) hỗn loạn (byākiṇṇa). Ví dụ về lỗi ấy như sau. ၄၃. ‘‘ပဒါန’’မိစ္စာဒိ. ယတ္ထ ယသ္မိံ ဝါကျေ ပဒါနံ သျာဒျန္တာချာတိကာနံ ဒုဗ္ဗိနိက္ခေပါ ဒုဋ္ဌပနတော ဗျာမောဟော သံမုဠှတာ ဇာယတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ဝါကျံ ဗျာကိဏ္ဏန္တိ ဝိညေယျံ ဉာတဗ္ဗံ. တဿ ဗျာကိဏ္ဏဿ ဥဒါဟရဏံ လက္ခိယံ ‘‘ယထေ’’တိ ဒဿေတိ. ယထာ ဣဒံ, တထာ အညမ္ပီတိ အတ္ထော. 43. Câu ‘Padānaṃ’, v.v… Nơi nào, trong câu nào, do việc sắp xếp sai, đặt để không đúng các từ có vĩ tố biến cách (syādi) và vĩ tố động từ (ākhyātika), mà sự hoang mang, sự mê muội phát sinh, được tạo ra, câu ấy nên được biết, được hiểu là (lỗi) hỗn loạn. Ngài chỉ ra ví dụ, minh họa cho lỗi hỗn loạn ấy bằng từ ‘yathā’. Nghĩa là: ‘ví như câu này, và cũng như câu khác’. ၄၃. ‘‘ပဒါနိ’’စ္စာဒိ. ပဒါနံ သျာဒျန္တတျာဒျန္တပဒါနံ ဒုဗ္ဗိနိက္ခေပါ ဒုဋ္ဌပနတော ယတ္ထ ဝါကျေ ဗျာမောဟော သံမောဟော ဇာယတိ, တံ ဗျာကိဏ္ဏဒေါသောတိ ဝိညေယျံ. တဒုဒါဟရဏံ တဿ ဗျာကိဏ္ဏဒေါသဿ လက္ခိယံ ယထာ ဣမိနာ ဝက္ခမာနနယေန. 43. Câu ‘Padāni’, v.v… Nơi nào trong câu, do việc sắp xếp sai, đặt để không đúng các từ có vĩ tố biến cách (syādi) và vĩ tố động từ (tyādi), mà sự hoang mang, sự si mê phát sinh, đó nên được biết là lỗi hỗn loạn. Ví dụ minh họa cho lỗi hỗn loạn ấy là như theo phương pháp sẽ được nói đến sau đây. ၄၄. 44. ဗဟုဂုဏေ ပဏမတိ, ဒုဇ္ဇနာနံ ပျယံ ဇနော; ဟိတံ ပမုဒိတော နိစ္စံ, သုဂတံ သမနုဿရံ. Đối với người nhiều đức hạnh, người này cúi đầu, cũng như đối với kẻ ác; hoan hỷ, hằng ngày, làm điều lợi ích, trong khi tưởng nhớ đến bậc Thiện-thệ. ၄၄. ဗဟုအနန္တတ္တာ ဗဟုဘူတေ ဂုဏေ သီလာဒိကေ သမနုဿရံ သမ္မဒေဝ ဥဋ္ဌာယ သမုဋ္ဌာယ အနုဿရန္တော ဂုဏဝိသယသတိံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေန္တော တေနေဝ ကာရဏေန ပမုဒိတော ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌော အယံ ဇနော သဗ္ဗောပိ လောကော ဒုဇ္ဇနာနံ သုဇနေတရာနမ္ပိ ဒေဝဒတ္တာဒီနံ နိစ္စံ ကာလံ ဟိတံ သုဂတံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ပဏမတိ နမဿတီတိ အယံ အတ္ထော ကဝိဝဉ္စိတော. တတ္ထ ‘‘ဗဟုဂုဏေ ပဏမတီ’’တျာဒိ ဗျဝဟိတပဒပ္ပယောဂါ မောဟော ဇာယတီတိ ဗျာကိဏ္ဏံ. 44. Do vì vô lượng nên có nhiều phẩm hạnh như là giới v.v..., người này đang tùy niệm, đang khởi lên, đang dấy lên một cách chơn chánh, đang tùy niệm, đang thiết lập niệm có đối tượng là các phẩm hạnh, do chính nguyên nhân ấy nên hoan hỷ, vui mừng phấn khởi, người này, tất cả thế gian, của những người ác, của những người không phải là thiện nhân như là Đề-bà-đạt-đa v.v..., luôn luôn, thường hằng, đảnh lễ, cúi lạy bậc Thiện Thệ, bậc Chánh Đẳng Giác, là người có lợi ích. Ý nghĩa này đã bị nhà thơ lừa dối. Ở đây, do việc sử dụng các từ bị ngăn cách như là "đảnh lễ (vị có) nhiều phẩm hạnh" v.v... nên sự si mê sanh khởi, (đây là lỗi) cú pháp lộn xộn. ၄၄. ‘‘ဗဟုဂုဏေ’’စ္စာဒိ. [Pg.81] ဗဟုဂုဏေ အနန္တတ္တာ ဗဟုဘူတေ သီလသမာဓိအာဒိဂုဏေ သမနုဿရံ ဝိသေသတော အနုဿရန္တော ပမုဒိတော တတောယေဝ ပဟဋ္ဌော အယံ ဇနော သတ္တနိကာယော ဒုဇ္ဇနာနမ္ပိ အသပ္ပုရိသာနမ္ပိ နိစ္စံ သတတံ ဟိတံ မိတ္တဘူတံ သုဂတံ သဗ္ဗညုံ ပဏမတိ ဝန္ဒတိ. ဧတ္ထ ပဒါနံ အဋ္ဌာနပယောဂတော ဗျာကိဏ္ဏတ္တံ ပဒတ္ထာနုသာရေနေဝ ဂမျတေ. 44. (Câu) "Bahuguṇe" v.v... (Có nghĩa là:) Người này, chúng sanh, đang tùy niệm, đang đặc biệt tưởng nhớ đến các phẩm hạnh như là giới, định v.v... có rất nhiều do vì vô lượng, nên hoan hỷ, do đó nên phấn khởi, luôn luôn, thường xuyên đảnh lễ, tán dương bậc Toàn Giác, bậc Thiện Thệ, là người bạn, là người có lợi ích, ngay cả đối với những người ác, ngay cả đối với những kẻ phi chơn nhân. Ở đây, (lỗi) cú pháp lộn xộn được hiểu chính là do việc sử dụng các từ không đúng vị trí, theo như vị trí của các từ. ၄၅. 45. ဝိသိဋ္ဌဝစနာ’ပေတံ, ဂါမ္မံ’တျ’ဘိမတံ ယထာ; ကညေ ကာမယမာနံ မံ, န ကာမယသိ ကိံ နွိ’ဒံ. (Câu văn) thiếu đi lời nói đặc sắc được xem là (lỗi) thô tục, ví như: "Này thiếu nữ, ta đang mong muốn nàng, sao nàng không mong muốn ta? Điều này là gì vậy?" ၄၅. ဝိသိဋ္ဌဿ ကဿစိ အတ္ထဿ ဝစနတော ကထနတော အပေတံ ပရိစ္စတ္တံ. ကညေဣတျာမန္တနံ. အဟံ တံ ဣစ္ဆာမိ, တာဒိသံ မံ တွံ ကသ္မာ နိစ္ဆသိ, ဣဒံ ကိံ နု ဣတိ ဂါမိကဇနဝစနတ္တာ ‘‘ကညိ’’စ္စာဒိကံ ဂါမ္မံ. 45. (Câu văn) thiếu sót, từ bỏ việc trình bày theo ý nghĩa đặc sắc nào đó. "Kaññe" là tiếng gọi. "Ta muốn nàng, tại sao nàng không muốn ta, người như thế? Điều này là gì vậy?" Do là lời nói của người nhà quê nên (câu) "kaññe" v.v... là (lỗi) thô tục. ၄၅. ‘‘ဝိသိဋ္ဌေ’’စ္စာဒိ. ဝိသိဋ္ဌဝစနာပေတံ ပိယဘူတေန ဥတ္တိဝိသေသေန ဝိသေသိတဗ္ဗဿ ကထနတော ပရိဟီနံ ဝါကျံ ‘‘ဂါမ္မဒေါသ’’န္တိ ကဝီဟိ အဘိမတံ. ဥဒါဟရတိ ‘‘ယထိ’’စ္စာဒိ. ကညေ ဟေ ကညေ ကာမယမာနံ မံ တုဝံ ဣစ္ဆယမာနံ မံ န ကာမယသိ တွံ န ဣစ္ဆသိ, ဣဒံ ကိံ နု. ဤဒိသေ ဣစ္ဆာဝိဃာတေ ဝုစ္စမာနေ ဧဝံ– 45. (Câu) "Visiṭṭhe" v.v... Câu văn thiếu sót việc trình bày điều cần được làm cho đặc sắc bằng một cách nói đặc biệt và khả ái được các nhà thơ xem là "lỗi thô tục". (Tác giả) nêu ví dụ "yathā" v.v... Này thiếu nữ, hỡi thiếu nữ, ta đang mong muốn nàng, ngươi đang mong muốn ta, (nhưng) ngươi không mong muốn, ngươi không thích, điều này là gì vậy? Khi sự cản trở mong muốn như vậy được nói đến, (nên nói) như vầy – ‘‘ယာစနာ မဒီယာ တဝ ကာရဏာယံ,ဒိနေ ဒိနေ နိပ္ဖလတံ ဥပေတိ; ဒက္ခော သဒါ မာနိနိမာနဘင်္ဂေ,သ မန္မထောနျတြ ဂတော မတော နု’’ဣတိ ဝိယ. "Lời cầu xin này của ta vì cớ nàng, ngày lại ngày đi đến chỗ vô ích; vị thần tình yêu kia, người luôn khéo léo trong việc bẻ gãy lòng kiêu hãnh của những phụ nữ kiêu kỳ, phải chăng đã đi nơi khác hay đã chết rồi?" – giống như vậy. ပိယတ္ထဿ ကထနာဘာဝတော ‘‘ကညေ’’တျာဒိကံ ဝစနံ မိလက္ခုကာနံ ဝစနတ္တာ ဂါမ္မံ. ဧတ္ထ ကညာသဒ္ဒေါ ဒသဝဿိကာယ ဝတ္တတီတိ နိယမော နတ္ထိ. ဝိသိဋ္ဌဿ အတ္ထဿ ဝစနတော အပေတန္တိ ဝါကျံ. Do không có cách trình bày ý nghĩa khả ái, lời nói "kaññe" v.v... là (lỗi) thô tục vì là lời nói của những người man di. Ở đây, không có quy tắc rằng từ "kaññā" (thiếu nữ) chỉ về cô gái mười tuổi. Câu văn (là) thiếu sót (cách trình bày) theo ý nghĩa đặc sắc. ၄၆. 46. ပဒသန္ဓာနတော ကိဉ္စိ, ဒုပ္ပတီတိကရံ ဘဝေ; တမ္ပိ ဂါမ္မံတျ’ဘိမတံ, ယထာ ယာဘဝတော ပိယာ. Bất cứ điều gì, do sự nối kết các từ, trở nên khó hiểu, điều ấy cũng được xem là (lỗi) thô tục, ví như: "yābhavato piyā" (người yêu của ngài / người yêu của kẻ dâm đãng). ၄၆. ‘‘ပဒေ’’စ္စာဒိ. ပဒသန္ဓာနတော ပုဗ္ဗာပရာနံ ပဒါနံ သန္ဓိဝသေန ယံ ကိဉ္စိ ဝါကျံ ဒုဋ္ဌု အသုတိသုဘဂံ ပတီတိမဝဗောဓံ ကရောတီတိ ကရံ ဘဝေ, တမ္ပိ ယထာဝုတ္တံ ဂါမ္မန္တျဘိမတံ. ယထာတျုဒါဟရတိ. ဘဝတော ယာ ကာစိ ဝနိတာ ပိယာ ဟောတီတိ ဧကောတ္ထော. ယဘ မေထုနေ. ယဘနံ ယာဘော. သော ဝိဇ္ဇတေ ယဿ သော ယာဘဝါ. တဿ ယာဘဝတော ပိယာဣတျပိ ဘဝတိ. 46. (Câu) "Pade" v.v... Bất cứ câu văn nào, do sự nối kết các từ trước và sau, tạo ra sự hiểu biết, sự nhận thức một cách tồi tệ, không hay tai, thì câu văn ấy cũng được xem là (lỗi) thô tục như đã nói. (Tác giả) nêu ví dụ "yathā". "Người phụ nữ nào đó là người yêu của ngài" là một ý nghĩa. (Động từ căn) "yabh" (có nghĩa) trong sự giao hợp. "Yabhanaṃ" là "yābho". Người nào có điều đó là "yābhavā". "Tassa yābhavato piyā" (người yêu của kẻ dâm đãng ấy) cũng có thể (là ý nghĩa). ၄၆. ‘‘ပဒသန္ဓာနိ’’စ္စာဒိ. ကိဉ္စိ ဝါကျံ ပဒသန္ဓာနတော ပုဗ္ဗာပရပဒါနံ ဃဋနတော ဒုပ္ပတီတိကရံ ဘဝေ အသဗ္ဘဘူတဒုဋ္ဌတ္ထဿ ပကာသကော ဟောတိ, တမ္ပိ ဂါမ္မန္တိ ယထာဝုတ္တဂါမ္မဒေါသေန ဒူသိတန္တိ သဗ္ဗေဟိ ကဝီဟိ အဘိမတံ ဉာတံ. ယထာတိ ဥဒါဟရတိ. ဘဝတော ဘဝန္တဿ ယာ ကာစိ ဣတ္ထီ ပိယာ ဘဝတီတိ အယံ ကဝိနာ ဣစ္ဆိတတ္ထော. ယာဘဝတော မေထုနဝန္တဿ ပိယာတိပိ အတ္ထော. ‘‘ယဘ မေထုနေ’’တိ ဟိ ဓာတု. ယဘနံ ယာဘော, သော အဿ အတ္ထီတိ ယာဘဝါ, တဿ ယာဘဝတောတိ ဂဟိတေ အသောတဗ္ဗတ္တာ ဒုပ္ပတီတိကရတာ. ဒုဋ္ဌာယေဝ ပတီတိ အဝဗောဓော, တံ ကရောတီတိ ဝိဂ္ဂဟော. 46. (Câu) "Padasandhāni" v.v... Bất cứ câu văn nào, do sự nối kết, do sự kết hợp các từ trước và sau, trở nên khó hiểu, là sự biểu thị của một ý nghĩa xấu xa không đứng đắn, thì câu văn ấy cũng bị ô nhiễm bởi lỗi thô tục như đã nói, điều này được tất cả các nhà thơ công nhận và biết đến. (Tác giả) nêu ví dụ "yathā". "Người phụ nữ nào đó là người yêu của ngài, của tôn ông" đây là ý nghĩa mà nhà thơ mong muốn. Cũng có ý nghĩa là "người yêu của kẻ có sự giao hợp". Vì động từ căn là "yabha methune". "Yabhanaṃ" là "yābho", điều đó có nơi người ấy nên là "yābhavā", khi được hiểu là "tassa yābhavato" (của kẻ dâm đãng ấy) thì có sự khó hiểu do không đáng để nghe. Sự hiểu biết, sự nhận thức chính là tồi tệ, (từ này) tạo ra điều đó, đây là cách phân tích (từ). ၄၇. 47. ဝုတ္တေသု သူစိတေ ဌာနေ, ပဒစ္ဆေဒေါ ဘဝေ ယတိ; ယံ တာယ ဟီနံ တံ ဝုတ္တံ, ယတိဟီနန္တိ သာ ပန. Trong các thể thơ đã được nói đến, tại vị trí được chỉ định, sự ngắt từ nên có, (đó là) sự ngắt nhịp (yati). Cái gì thiếu đi điều ấy thì được gọi là (lỗi) thiếu ngắt nhịp. Và điều ấy... ၄၇. ‘‘ဝုတ္တေသွိ’’စ္စာဒိ. ဝုတ္တေသု ဆန္ဒောသတ္ထပရိနိဒ္ဒိဋ္ဌေသု အနုဋ္ဌုဘာဒီသု သူစိတေ ဌာနေ ‘‘ဧတ္ထယတီ’’တိ ဆန္ဒောဝိစိတိယာ ပကာသိတဋ္ဌာနေ ပဒါနံ သျာဒျန္တာနံ ဆေဒေါ ဝိစ္ဆိတိ ဝိဘာဂေါ အနုဝါဒေါ ယံ ယတိ ဘဝေတိ ဝိဓီယတိ. တာယ [Pg.83] ယတိယာ ဟီနံ ပရိဟီနံ ဝိရုဒ္ဓံ ယံ ဝါကျံ, တံ ယတိဟီနန္တိ ဝုတ္တံ, ‘‘ယမနံ ဝိရာမော ယတိ, သာ ဟီနာ ဧတ္ထာ’’တိ ကတွာ. ပနာတိ ဝိသေသေ, သာ ယတိ ပနာတိ သမ္ဗန္ဓော. 47. (Câu) "Vuttesvi" v.v... Trong các thể thơ đã được nói đến, tức là trong các thể thơ như Anuṭṭhubha v.v... đã được chỉ rõ trong thi pháp học, tại vị trí được chỉ định, tức là tại vị trí được công bố trong việc nghiên cứu thi pháp rằng "ở đây có sự ngắt nhịp", sự ngắt, sự phân chia, sự phân tách, sự lặp lại của các từ có vĩ tố "syādi" được quy định là sự ngắt nhịp (yati). Câu văn nào thiếu sót, khiếm khuyết, trái ngược với sự ngắt nhịp ấy, thì được gọi là (lỗi) thiếu ngắt nhịp, do (cách phân tích) "sự dừng lại, sự nghỉ ngơi là yati, điều ấy bị thiếu ở đây". "Pana" là (từ chỉ) sự đặc biệt, "sā yati pana" là sự liên kết. ၄၇. ‘‘ဝုတ္တေသွ’’စ္စာဒိ. ဝုတ္တေသု ဆန္ဒောသတ္ထေ နိဒ္ဒိဋ္ဌအနုဋ္ဌုဘာဒီသု သူစိတေ ဌာနေ ‘‘အယမေတ္ထ ယတီ’’တိ ပကာသိတေ ဌာနေ ပဒစ္ဆေဒေါ သျာဒျန္တတျာဒျန္တာဒီနံ ပဒါနံ ဝိစ္ဆေဒေါ ယတိ နာမ ဘဝေ, တာယ ယတိယာ ယံ ဝါကျံ ဟီနံ အဘိမတဋ္ဌာနေ ဝဏ္ဏဝိစ္ဆေဒေန ပရိဟီနံ, တံ ဝါကျံ ယတိဟီနန္တိ ယတိဟီနဒေါသေန ဒုဋ္ဌန္တိ ဝိညူဟိ ဝုတ္တံ. 47. (Câu) "Vuttesva" v.v... Trong các thể thơ đã được nói đến, tức là trong các thể thơ như Anuṭṭhubha v.v... đã được chỉ rõ trong thi pháp học, tại vị trí được chỉ định, tức là tại vị trí được công bố rằng "đây là sự ngắt nhịp ở đây", sự ngắt từ, sự ngắt của các từ có vĩ tố "syādi", "tyādi" v.v... được gọi là sự ngắt nhịp (yati). Câu văn nào thiếu sót sự ngắt nhịp ấy, tức là thiếu sót sự ngắt âm tiết tại vị trí mong muốn, câu văn ấy được các bậc hiền trí nói là bị sai sót bởi lỗi thiếu ngắt nhịp. ၄၈. 48. ယတိ သဗ္ဗတ္ထ ပါဒန္တေ, ဝုတ္တဍ္ဎေ စ ဝိသေသတော; ပုဗ္ဗာပရာနေကဝဏ္ဏ-ပဒမဇ္ဈေပိ ကတ္ထစိ. Sự ngắt nhịp (yati) có ở khắp nơi, ở cuối dòng thơ, và đặc biệt là ở cuối nửa bài kệ; đôi khi cũng có ở giữa một từ có nhiều âm tiết trước và sau. ၄၈. ‘‘ယတိ’’စ္စာဒိ. သဗ္ဗတ္ထ ပါဒန္တေ သဗ္ဗသ္မိံ စတုတ္ထံသသင်္ခါတာနံ ဂါထာပါဒါနံ အန္တေ အဝသာနေ စ ဝိသေသတော ဝိသေသေန ဧကန္တေန ဝုတ္တဍ္ဎေ စ ဝုတ္တာနံ ပါဒဒွယသင်္ခါတေ အဍ္ဎေ စ, တဒဝသာနေ စာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘သိယာ’’တိ သေသော. နနု ‘‘ပဒစ္ဆေဒေါ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပဒမဇ္ဈေ ယတိ န ဟောတေဝါတိ စေတိ အာဟ ‘‘ပုဗ္ဗ’’ဣစ္စာဒိ. ကတ္ထစိ ကိသ္မိဉ္စိ ဌာနေ, န သဗ္ဗတ္ထ. ပုဗ္ဗာပရာနေကဝဏ္ဏပဒမဇ္ဈေပိ ယတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ပုဗ္ဗေ စ အပရေ စ ပုဗ္ဗာပရေ. အနေကေ ဝဏ္ဏာ အနေကဝဏ္ဏာ. ပုဗ္ဗာပရေ အနေကဝဏ္ဏာ ယဿ တံ တထာ. တဉ္စ တံ ပဒဉ္စ, တဿ မဇ္ဈေပိ. 48. (Câu) "Yati" v.v... Ở khắp nơi, ở cuối dòng thơ, tức là ở cuối, ở phần kết thúc của các dòng kệ được xem là một phần tư (bài kệ), và đặc biệt, một cách đặc biệt, một cách chắc chắn ở cuối nửa bài kệ, tức là ở nửa bài kệ được xem là hai dòng thơ, và ý muốn nói là ở cuối phần đó. "Siyā" (nên có) là phần còn lại. "Nhưng vì đã nói là 'sự ngắt từ', chẳng phải sự ngắt nhịp không thể có ở giữa từ sao?" (Để trả lời điều này), ngài nói "pubba" v.v... "Katthaci" (đôi khi) là ở một nơi nào đó, không phải ở khắp nơi. "Pubbāparānekavaṇṇa-padamajjhepi yatīti" là sự liên kết. "Trước và sau" là "pubbāpare". "Nhiều âm tiết" là "anekavaṇṇā". Cái gì có nhiều âm tiết trước và sau thì được gọi như vậy. Và từ ấy, cũng ở giữa từ ấy. ၄၈. ဣဒါနိ ယတိမှိ လဗ္ဘမာနံ သဗ္ဗဝိသယံ ဒဿေတိ ‘‘ယတိ’’စ္စာဒိနာ. သာ ပန ယတိ သဗ္ဗတ္ထ ပါဒန္တေ စတုတ္ထံသသင်္ခါတဂါထာပါဒါနံ အန္တေ စ ဝိသေသတော နိယမတော ဝုတ္တဍ္ဎေ စ ဝုတ္တာနံ ပါဒဒွယသင်္ခါတေ အဍ္ဎေ စ, တဒဝသာနေ စာတိ အဓိပ္ပာယော. ကတ္ထစိ ကိသ္မိဉ္စိ ဌာနေ ပုဗ္ဗာပရာနေကဝဏ္ဏပဒမဇ္ဈေပိ ပုဗ္ဗာပရဘူတအနေကဝဏ္ဏသမန္နာဂတပဒါနံ မဇ္ဈေ [Pg.84] စ သိယာ. ပဒစ္ဆေဒဿ ‘‘ယတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပဒမဇ္ဈေ န ဟောတီတိ သင်္ကာပရိဟရဏတ္ထံ ‘‘ပုဗ္ဗာပရာနေကဝဏ္ဏပဒမဇ္ဈေ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ပါဒန္တော, ဝုတ္တဍ္ဎော, ပဒမဇ္ဈဉ္စ ယတိဋ္ဌာနန္တိ. ပဒမဇ္ဈေယေဝ လဗ္ဘမာနာ ယတိ ကတ္ထစိ ဟောတိ, ဒွက္ခရတျက္ခရပဒမဇ္ဈေ ပန န ဟောတိ. 48. Bây giờ, ngài chỉ ra toàn bộ phạm vi có thể tìm thấy trong phép ngắt nhịp (yati) bằng câu “yati” v.v... Hơn nữa, phép ngắt nhịp ấy (yati) có ở khắp nơi, ở cuối câu (pādante), và ở cuối phần tư của một câu kệ, và đặc biệt theo quy tắc là ở giữa một nửa câu kệ (vuttaḍḍhe), và ở giữa một nửa câu kệ được gọi là hai câu, và ở cuối của nó, đó là ý nghĩa. Đôi khi, ở một nơi nào đó, nó cũng có thể ở giữa một từ có nhiều âm tiết trước và sau. Vì sự ngắt từ được gọi là “yati”, để xua tan nghi ngờ rằng nó không xảy ra ở giữa một từ, nên câu “ở giữa một từ có nhiều âm tiết trước và sau” đã được nói đến. Ở đây, cuối câu, giữa nửa câu kệ, và giữa từ là những vị trí của phép ngắt nhịp. Phép ngắt nhịp được tìm thấy ở giữa từ chỉ đôi khi xảy ra, nhưng nó không xảy ra ở giữa một từ có hai hoặc ba âm tiết. တတ္ထောဒါဟရဏပစ္စုဒါဟရဏာနိ ယထာ – Trong đó, các ví dụ và phản ví dụ như sau – ၄၉. 49. တံ နမေ သိရသာ စာမီ-ကရဝဏ္ဏံ တထာဂတံ; သကလာပိ ဒိသာ သိဉ္စ-တီဝ သောဏ္ဏရသေဟိယော. Con cúi đầu đảnh lễ bậc Như Lai, người có màu sắc như vàng ròng; người dường như tưới khắp mọi phương hướng bằng tinh chất của vàng. ၄၉. ဥဒါဟရီယတီတိ ဥဒါဟရဏံ. ပဋိပက္ခမုဒါဟရဏံ ပစ္စုဒါဟရဏံ. စာမီကရဿေဝ သုဝဏ္ဏဿ ဝိယ ဝဏ္ဏော ယဿ တံ တထာဂတံ သိရသာ နမာမိ. ကီဒိသံ? ယော တထာဂတော သကလာပိ ဒိသာ သဗ္ဗာယေဝ ဒသ ဒိသာ သောဏ္ဏရသေဟိ စာမီကရဝဏ္ဏတ္တာ ရသေဟိ သုဝဏ္ဏရသေဟိ သိဉ္စတီဝ သိဉ္စတီတိ မညေ, တံ တထာဂတန္တိ အပေက္ခတေ. ဧတ္ထ ပုဗ္ဗပါဒန္တေ ဝုတ္တဍ္ဎေ စ နိယတာ ယတိ. စာမီကရသဒ္ဒေါ စေတ္ထ စတုရက္ခရော. တတ္ထ စာမီဣတိ ပုဗ္ဗဘာဂေါ, ကရဣတိ ပရော. ဧတ္ထ ပုဗ္ဗာပရာနေကဝဏ္ဏပဒမဇ္ဈေ ယတိ. သိဉ္စတီတိ ဧတ္ထ ပန ပုဗ္ဗာပရာနေကဝဏ္ဏပဒမဇ္ဈတ္တာဘာဝါ သိဉ္စဣတျတြ ယတိ ဒုဋ္ဌာတိ. ဣဒံ ပစ္စုဒါဟရဏံ. 49. “Cái được nêu ra” là ví dụ (udāharaṇa). Ví dụ đối lập là phản ví dụ (paccudāharaṇa). “Con cúi đầu đảnh lễ bậc Như Lai, người có màu sắc như vàng ròng (cāmīkara).” Người như thế nào? “Bậc Như Lai ấy dường như tưới khắp tất cả mười phương hướng bằng tinh chất của vàng, vì có màu sắc như vàng ròng,” câu này quy chiếu đến “bậc Như Lai ấy”. Ở đây, phép ngắt nhịp (yati) được quy định ở cuối câu đầu và ở giữa nửa câu kệ. Từ “cāmīkara” ở đây có bốn âm tiết. Trong đó, “cāmī” là phần trước, “kara” là phần sau. Ở đây, phép ngắt nhịp nằm ở giữa một từ có nhiều âm tiết trước và sau. Nhưng trong từ “siñcatīti”, vì không có tình trạng ở giữa một từ có nhiều âm tiết trước và sau, nên phép ngắt nhịp ở “siñca” là sai. Đây là một phản ví dụ. ၄၉. တတ္ထ ပါဒန္တဝုတ္တဍ္ဎေသု ယတိယာ ပါကဋတ္တာ တသ္မိံ ပဒမဇ္ဈေ ယတိယာ ဥဒါဟရဏပစ္စုဒါဟရဏာနိ ဣဋ္ဌောဒါဟရဏပဋိပက္ခောဒါဟရဏာနိ ယထာ. ‘‘တံ နမေ’’စ္စာဒိ. ယော တထာဂတော သကလာပိ ဒိသာ သောဏ္ဏရသေဟိ သုဝဏ္ဏရသဓာရာဟိ သိဉ္စတီဝ သိဉ္စတိ မညေ, ဣဝသဒ္ဒေါ ဝိတက္ကေ. စာမီကရဝဏ္ဏံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏသဒိသဆဝိဝဏ္ဏံ တံ တထာဂတံ သိရသာ နမေ. ဧတ္ထ ‘‘စာမီကရဝဏ္ဏ’’န္တိ ယတိယာ စာမီတိ အက္ခရဒွယမတိက္ကမ္မ ဌိတတ္တာ အန္တေပိ ကရဣတိ အက္ခရဒွယေနာနူနတ္တာ [Pg.85] ပဒစ္ဆေဒဿ ပုဗ္ဗာပရဝဏ္ဏာနမနေကတ္တမိတိဋ္ဌောဒါဟရဏံ. သိဉ္စတီတိ ပဒေ သိဉ္စာတိ ဝဏ္ဏဒွယမတိက္ကမ္မ ယတိယာ ဒိဿမာနတ္တေပိ တိဣတိ ပရဘာဂေ ဧကဝဏ္ဏတ္တာ အနေကဝဏ္ဏာဘာဝေါတိ ပစ္စုဒါဟရဏံ. ဧတ္ထ အနေကဝဏ္ဏတ္တံ ပဒဝသေနေဝ ဉာတဗ္ဗံ. စာမီကရဿ ဝဏ္ဏော ဝိယ ဝဏ္ဏော ယဿ သောတိ ဝိဂ္ဂဟော. 49. Trong đó, vì phép ngắt nhịp (yati) ở cuối câu và giữa nửa câu kệ đã rõ ràng, nên các ví dụ và phản ví dụ, tức là các ví dụ được chấp nhận và các ví dụ đối lập, về phép ngắt nhịp ở giữa từ như sau: “Taṃ name” v.v... “Bậc Như Lai ấy dường như tưới khắp mọi phương hướng bằng những dòng tinh chất vàng,” tôi nghĩ rằng ngài tưới; từ “iva” có nghĩa là phỏng đoán. “Con cúi đầu đảnh lễ bậc Như Lai ấy, người có màu da giống như màu vàng ròng.” Ở đây, trong từ “cāmīkaravaṇṇa”, vì phép ngắt nhịp đứng sau khi đã qua hai âm tiết là “cāmī”, và ở cuối cũng không ít hơn hai âm tiết là “kara”, nên sự ngắt từ có nhiều âm tiết trước và sau; do đó, đây là một ví dụ được chấp nhận. Trong từ “siñcatīti”, mặc dù phép ngắt nhịp được thấy sau khi đã qua hai âm tiết là “siñca”, nhưng vì phần sau “ti” chỉ có một âm tiết, nên không có nhiều âm tiết; do đó, đây là một phản ví dụ. Ở đây, việc có nhiều âm tiết nên được hiểu theo bản chất của từ. “Người có màu sắc giống như màu của vàng ròng” là cách phân tích cú pháp (viggaha). ၅၀. 50. သရော သန္ဓိမှိ ပုဗ္ဗန္တော, ဝိယ လောပေ ဝိဘတ္တိယာ; အညထာ တွ’ညထာ တတ္ထ, ယာဒေသာဒိ ပရာဒိ’ဝ. Khi biến cách bị lược bỏ, nguyên âm trong phép liên âm (sandhi) giống như âm cuối của từ trước; nhưng nếu khác đi, thì ở đó lại khác đi; sự thay thế bằng ‘y’ v.v... giống như âm đầu của từ sau. ၅၀. ‘‘သရော’’စ္စာဒိ. ဝိဘတ္တိယာ လောပေ သတိ သန္ဓိမှိ သံဟိတာယံ ကတာယံ သရော ပရပဒါဒိဘူတော ပုဗ္ဗန္တော ဝိယ ပုဗ္ဗပဒဿ အန္တဘူတော ယော သရော, သော ဝိယ ဟောတိ, အနေကဝဏ္ဏတ္တာဘာဝေပိ တတော ဝိဟိတယတိယာ နေဝတ္ထိ ဘင်္ဂေါတိ အဓိပ္ပာယော. အညထာ တု ဝိဘတ္တိယာ အလောပေ တု သတိ သံဟိတာယံ ကတာယံ ပုဗ္ဗပဒန္တဘူတော သရော စေ, အညထာ အညေန ပကာရေန ဟောတိ, ပရပဒဿာဒိသရော ဝိယ ဟောတီတိ အတ္ထော. တံ ဝိဘတ္တိယာ သဒ္ဓိံ ဝိဟာယ ကတယတိယာ နတ္ထိ ဘင်္ဂေါတိ အဓိပ္ပာယော. တတ္ထ တဿံ ယတိယံ ယာဒေသာဒိ ဣဝဏ္ဏာဒီနံ ကာတဗ္ဗော ယကာရာဒေသာဒိ ပရာဒိဝ ပရပဒဿ အာဒိသရော ဝိယ ဟောတိ. ကတယာဒေသာဒိသဟိတံ ဗျဉ္ဇနံ ဝိဟာယ ကတာယ ယတိယာ နတ္ထိ ဘင်္ဂေါတိ အဓိပ္ပာယော. 50. Câu “Saro” v.v... Khi biến cách bị lược bỏ và phép liên âm (sandhi) được thực hiện, nguyên âm vốn là âm đầu của từ sau trở nên giống như nguyên âm vốn là âm cuối của từ trước. Ý nghĩa là, ngay cả khi không có nhiều âm tiết, phép ngắt nhịp được đặt từ đó cũng không bị phá vỡ. Nhưng nếu khác đi, tức là khi biến cách không bị lược bỏ và phép liên âm được thực hiện, nếu đó là một nguyên âm ở cuối từ trước, nó sẽ trở thành một cách khác; nghĩa là nó trở nên giống như nguyên âm đầu của từ sau. Ý nghĩa là, phép ngắt nhịp được thực hiện bằng cách bỏ qua nó cùng với biến cách cũng không bị phá vỡ. Ở đó, trong phép ngắt nhịp ấy, sự thay thế bằng ‘y’ v.v... cần được thực hiện cho nguyên âm ‘i’ v.v... giống như âm đầu của từ sau, giống như nguyên âm đầu của từ sau. Ý nghĩa là, phép ngắt nhịp được thực hiện bằng cách bỏ qua phụ âm cùng với sự thay thế bằng ‘y’ v.v... đã được thực hiện cũng không bị phá vỡ. ၅၀. ဣဒါနိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တဿ ဝိရုဒ္ဓတ္တေပိ ယတိဘင်္ဂါဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သရော’’စ္စာဒိ. ဝိဘတ္တိယာ လောပေ သန္ဓိမှိ သတိ သရော သန္ဓိသရော ပုဗ္ဗန္တော ဝိယ ပုဗ္ဗပဒဿ အန္တော ဝိယ ဟောတိ, အညထာ တု ဝိဘတ္တိယာ အလောပေ သံဟိတာယံ ကတာယံ အညထာ ဟောတိ, ပုဗ္ဗပဒန္တဘူတော သရော ပရပဒဿ အာဒိသရော ဝိယ ဟောတိ. တတ္ထ ယတိယံ ယာဒေသာဒိ [Pg.86] ဣဝဏ္ဏာဒီနံ ကတ္တဗ္ဗယကာရာဒေသာဒိ ပရာဒိဝ ပရပဒဿ အာဒိသရော ဝိယ ဟောတိ, ပုဗ္ဗန္တသဒိသသရမတိက္ကမိတွာပိ ပရပဒါဒိသရသဒိသဝဏ္ဏမာဂမ္မ တံ အနတိက္ကမိတွာပိ ပရပဒါဒိသရသဒိသယာဒေသာဒိမတိက္ကမိတွာပိ ယတိယာ ပယုတ္တာယ သတိ အနေကဝဏ္ဏတ္တာဘာဝေပိ ယတိဘင်္ဂေါ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ပုဗ္ဗဿ အန္တောတိ စ, ယော စ သော အာဒေသော စ, သော အာဒိ ယဿ မကာရာဒိနောတိ စ, ပရဿ အာဒီတိ စ ဝါကျံ. 50. Bây giờ, để chỉ ra sự không phá vỡ phép ngắt nhịp (yati) ngay cả khi trái ngược với những gì đã được nói trước đây, ngài nói “saro” v.v... Khi biến cách bị lược bỏ trong phép liên âm, nguyên âm của phép liên âm giống như âm cuối của từ trước. Nhưng nếu khác đi, khi biến cách không bị lược bỏ và phép liên âm được thực hiện, nó sẽ khác đi; nguyên âm ở cuối từ trước giống như nguyên âm đầu của từ sau. Ở đó, trong phép ngắt nhịp, sự thay thế bằng ‘y’ v.v... cần được thực hiện cho nguyên âm ‘i’ v.v... giống như âm đầu của từ sau, giống như nguyên âm đầu của từ sau. Ý nghĩa là, ngay cả khi vượt qua một nguyên âm tương tự như âm cuối của từ trước, hoặc đến một chữ cái tương tự như nguyên âm đầu của từ sau mà không vượt qua nó, hoặc vượt qua một sự thay thế như ‘y’ tương tự như nguyên âm đầu của từ sau, khi phép ngắt nhịp được áp dụng, ngay cả khi không có nhiều âm tiết, phép ngắt nhịp cũng không bị phá vỡ. Các cụm từ là “cuối của từ trước”, “cái mà là sự thay thế”, “cái có ‘m’ v.v... làm khởi đầu”, và “khởi đầu của từ sau”. ၅၁. 51. စာဒီ ပုဗ္ဗပဒန္တာဝ, နိစ္စံ ပုဗ္ဗပဒဿိတာ; ပါဒယော နိစ္စသမ္ဗန္ဓာ, ပရာဒီဝ ပရေန တု. Các tiểu từ như ‘ca’ v.v..., luôn phụ thuộc vào từ trước, giống như là phần cuối của từ trước; nhưng các tiếp đầu ngữ như ‘pa’ v.v..., luôn liên kết với từ sau, giống như là phần đầu của từ sau. ၅၁. နိစ္စံ အနဝရတံ ပုဗ္ဗပဒံ သိတာ နိဿိတာ စာဒီ စကာရာဒယော နိပါတာ ပုဗ္ဗဿ ပဒဿ အန္တာ အဝယဝါ ဝိယ ဟောန္တိ, တေ အန္တော ကတွာ ယတိ ကာတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပာယော. ပရေန ပရပဒေန နိစ္စသမ္ဗန္ဓာ သတတယောဂိနော, တုသဒ္ဒေါ အဋ္ဌာနပ္ပယုတ္တော, ပါဒယော တု ပရာဒီဝ ပရပဒဿ အာဒီ အဝယဝါ ဝိယ ဟောန္တိ, တံ ဝိဟာယ ပုဗ္ဗပဒန္တေ ယတိ ကာတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပာယော. 51. Các tiểu từ như ‘ca’ v.v..., luôn luôn, không ngừng nghỉ, gắn liền, phụ thuộc vào từ trước, chúng giống như là những phần cuối của từ trước. Ý nghĩa là, phép ngắt nhịp (yati) nên được thực hiện bao gồm cả chúng. (Các tiếp đầu ngữ) luôn liên kết, thường xuyên đi cùng với từ sau. (Từ “tu” được dùng không đúng chỗ). Nhưng các tiếp đầu ngữ như ‘pa’ v.v... thì giống như là những phần đầu của từ sau. Ý nghĩa là, phép ngắt nhịp nên được thực hiện ở cuối từ trước, bỏ qua chúng. ၅၁. ‘‘စာဒိ’’စ္စာဒိ. နိစ္စံ သတတံ ပုဗ္ဗပဒဿိတာ ပုဗ္ဗပဒံ နိဿာယ ပဝတ္တာ စာဒီ စကာရာဒိနိပါတာ ပုဗ္ဗပဒန္တာဝ ပုဗ္ဗပဒဿ အန္တာ အဝယဝါ ဝိယ ဟောန္တိ, ပရေန ပရပဒေန နိစ္စသမ္ဗန္ဓာ နိရန္တရယောဂိနော ပါဒယော တု ပါဒိဥပသဂ္ဂါ ပန ပရာဒီဝ ပရပဒဿ အာဒီ အဝယဝါဝိယ ဟောန္တိ. စာဒယော အာဂမ္မ တေ ဗဟိ ကတွာပိ ပါဒယော အာဂမ္မ တေ အန္တော ကတွာပိ ပဝတ္တော ဝိရာမော ယတိဘင်္ဂေါတိ အဓိပ္ပာယော. စောအာဒိ ယေသန္တိ စ, ပုဗ္ဗပဒံ သိတာတိ စ, ပေါ အာဒိ ယေသန္တိ စ, နိစ္စံ သမ္ဗန္ဓာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ စ တဂ္ဂုဏသံဝိညာဏတ္တာ စကာရပကာရာဒီနမ္ပိ ပရိဂ္ဂဟော. 51. “Cādi” v.v... Các tiểu từ như ca v.v... (cādī) vốn luôn luôn, thường xuyên phụ thuộc vào từ đứng trước (pubbapadassitā), tức là hiện hữu bằng cách nương tựa vào từ đứng trước, nên chúng giống như là những thành phần ở cuối của từ đứng trước (pubbapadantāva). Trái lại, các tiếp đầu ngữ như pa v.v... (pādayo) vốn luôn luôn liên kết, nối liền không gián đoạn với từ theo sau, nên chúng giống như là những thành phần ở đầu của từ theo sau (parādīva). Ý nghĩa là: sự ngắt nhịp (virāmo) xảy ra bằng cách đặt chúng (tức cādayo) ra bên ngoài (tức ngắt nhịp trước ca), hoặc bằng cách đặt chúng (tức pādayo) vào bên trong (tức ngắt nhịp sau pa) thì được gọi là lỗi ngắt nhịp (yatibhaṅgo). Các cách phân tích cú pháp (viggaho) là: “co ādi yesaṃ” (những từ có ca đứng đầu), “pubbapadaṃ sitā” (phụ thuộc vào từ đứng trước), “po ādi yesaṃ” (những từ có pa đứng đầu), và “niccaṃ sambandhā” (luôn luôn liên kết). Và ở đây, do nguyên tắc tagguṇasaṃviññāṇa (hiểu biết về phẩm chất của nó), các mẫu tự như ca, pa, v.v... cũng được bao gồm. သဗ္ဗတ္ထောဒါဟရဏာနိ ယထာ Các ví dụ cho tất cả các trường hợp như sau: ၅၂. 52. နမေ တံ သိရသာ သဗ္ဗော-ပမာတီတံ တထာဂတံ; ယဿ လောကဂ္ဂတံ ပတ္တ-ဿော’ပမာ န ဟိ ယုဇ္ဇတိ. Con cúi đầu đảnh lễ bậc Như Lai, đấng đã vượt ngoài mọi ví von so sánh; vì đối với Ngài, người đã đạt đến tuyệt đỉnh của thế gian, quả thật không có sự ví von nào là tương xứng. ၅၃. 53. မုနိန္ဒံ တံ သဒါ ဝန္ဒာ-မျ’နန္တမတိ’မုတ္တမံ; ယဿ ပညာ စ မေတ္တာ စ, နိဿီမာတိ ဝိဇမ္ဘတိ. Con luôn luôn đảnh lễ bậc Tôn Chủ của các bậc Thánh nhân, đấng Tối Thượng với trí tuệ vô biên; trí tuệ và từ bi của Ngài được tuyên dương là vô hạn lượng. ၅၂-၅၃. သဗ္ဗတ္ထာတိ [Pg.87] ပုဗ္ဗန္တသဒိသာဒီသု. ‘‘နမေတ’’န္တိအာဒိဂါထာဒွယေ ပဒတ္ထော ပါကဋော, အဓိပ္ပာယော တု ယတော လောကဂ္ဂတံ ပတ္တော, တတော သဗ္ဗောပမာတီတော, ယတော ပညာမေတ္တာ လောကေ နိရန္တရမိဝ ဝတ္တန္တိ, တတော အနန္တမတိ, ဥတ္တမော စာတိ. ဧတ္ထ ‘‘သဗ္ဗာ ဥပမာ’’တိ သမာသံ ကတွာ ဝိဘတ္တိလောပေ သံဟိတာယဉ္စ ကတာယံ ပရပဒါဒိဥကာရော ပုဗ္ဗပဒန္တဗ္ဗကာရဋ္ဌအကာရော ဝိယ ဟောတီတိ သဗ္ဗော ဣစ္စတြ ပါဒန္တယတိ. ပတ္တဿောပမာ ဣစ္စတြ ယကာရာဒေသဿ ပရာဒိသဒိသဘာဝေါ ဝိယ ဟောတိ, ဝိဘတ္တိယာ အလောပေ သံဟိတာယံ ကတာယံ သဝိဘတ္တိယာ အကာရော ပရပဒါဒိ ဥကာရော ဝိယ ဟောတီတိ တံဝိဘတ္တိယာ ပသိဒ္ဓံ ဝိဟာယ ပတ္တဣစ္စတြ ပါဒန္တယတိ. တထာ ဝန္ဒာမျနန္တဣစ္စတြ ယကာရာဒေသဿ ပရာဒိသဒိသဘာဝေါ ဝိဟိတောတိ မျသဒ္ဒံ ဝဇ္ဇေတွာ ဝန္ဒာဣစ္စတြ ပါဒန္တယတိ. ပုဗ္ဗပဒဿိတာနံ စာဒီနံ ပုဗ္ဗပဒန္တသဒိသတာ ဝုတ္တာတိ မေတ္တာ စာတိ စသဒ္ဒတော ယတိ, အပရပဒသမ္ဗန္ဓာ ပါဒယော ပရပဒါဒိသဒိသာ ဟောန္တီတိ နိဿီမာတိ ဧတ္ထ နိသဒ္ဒံ ဝိဟာယ တတော အာဒိမှိ ယတိ. 52-53. “Sabbattha” (trong tất cả các trường hợp) có nghĩa là trong các trường hợp như tương tự cuối từ trước, v.v... Trong hai câu kệ bắt đầu bằng “Name taṃ”, nghĩa của các từ đã rõ ràng, nhưng ý nghĩa sâu xa là: vì Ngài đã đạt đến tuyệt đỉnh của thế gian, nên Ngài vượt ngoài mọi ví von so sánh; vì trí tuệ và từ bi của Ngài dường như lan tỏa không gián đoạn trong thế gian, nên Ngài có trí tuệ vô biên và là đấng Tối Thượng. Ở đây, sau khi tạo hợp từ “sabbā upamā”, lược bỏ biến cách và thực hiện liên âm, nguyên âm 'u' ở đầu từ sau trở nên giống như nguyên âm 'a' trong âm 'bba' ở cuối từ trước; do đó, nhịp ngắt (yati) rơi vào chỗ “sabbo”. Tại “pattassopamā”, sự thay thế của 'ya' trở nên giống như phần đầu của từ sau; khi biến cách không bị lược bỏ và liên âm được thực hiện, nguyên âm 'a' cùng với biến cách của nó trở nên giống như nguyên âm 'u' ở đầu từ sau; do đó, bỏ qua biến cách thông thường, nhịp ngắt rơi vào chỗ “patta”. Tương tự, tại “vandāmyananta”, sự thay thế của 'ya' được xác định là giống như phần đầu của từ sau; do đó, tránh từ “mya”, nhịp ngắt rơi vào chỗ “vandā”. Đã nói rằng các tiểu từ như 'ca' phụ thuộc vào từ trước thì giống như phần cuối của từ trước, do đó nhịp ngắt ở sau từ 'ca' trong “mettā ca”. Các tiếp đầu ngữ như 'pa' liên kết với từ sau thì giống như phần đầu của từ sau, do đó trong “nissīmā”, bỏ qua từ 'ni', nhịp ngắt ở ngay đầu sau đó. ၅၂-၅၃. သဗ္ဗတ္ထ ယထာဝုတ္တပုဗ္ဗန္တသဒိသသရာဒီသု ပဉ္စသု ဥဒါဟရဏာနိယထာ. ‘‘နမေ တ’’မိစ္စာဒိ, လောကဂ္ဂတံ ပတ္တဿ ယဿ ဗုဒ္ဓဿ ဥပမာ န ဟိ ယုဇ္ဇတိ သကလပဒတ္ထာနံ အတိက္ကမ္မ ဌိတတ္တာ န ဟိ ယုဇ္ဇတိ. သဗ္ဗောပမာတီတံ တံ တထာဂတံ သိရသာ နမေ နမာမိ. သဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ ဩကာရဿ ပုဗ္ဗပဒန္တသရသဒိသတ္တာ တတော ပရာယ ယတိယာ စ ဿောပမာတိ ပရပဒါဒိသဒိသံ [Pg.88] ဝဏ္ဏမနတိက္ကမ္မ ဌိတာယ ယတိယာ စ ဥဒါဟရဏံ. 52-53. Các ví dụ cho tất cả năm trường hợp đã được nêu, chẳng hạn như nguyên âm tương tự cuối từ trước, v.v... như sau. Trong câu “Name taṃ” v.v..., đối với đức Phật, người đã đạt đến tuyệt đỉnh của thế gian, sự ví von quả thật không tương xứng; quả thật không tương xứng vì Ngài đứng vững sau khi đã vượt qua ý nghĩa của tất cả các từ. Con cúi đầu đảnh lễ, con xin quy ngưỡng bậc Như Lai, đấng đã vượt ngoài mọi ví von so sánh. Ở đây, trong “sabbo”, vì nguyên âm 'o' tương tự như nguyên âm ở cuối từ trước, nên nhịp ngắt sau đó là một ví dụ. Và trong “ssopamā”, vì nhịp ngắt đứng yên mà không vi phạm mẫu tự tương tự như phần đầu của từ sau, nên đó cũng là một ví dụ. ‘‘မုနိန္ဒေ’’စ္စာဒိ. ယဿ သမ္ဗုဒ္ဓဿ ပညာ စ မေတ္တာ စနိဿီမာ အနန္တသတ္တအနန္တဉေယျဝိသယကရဏတော သီမာရဟိတာ အတိဝိဇမ္ဘတိ. အနန္တမတိံ ဥဒယဗ္ဗယသမ္ဘဝေပိ ဉေယျဿာနန္တတ္တာ ဝိသယိမှိ ဝိသယဝေါဟာရေန အနန္တပညာယ သမန္နာဂတံ ဥတ္တမံ တတော ဧဝ ပဝရံ တံ မုနိန္ဒံ သဒါ ဝန္ဒာမိ, ယာဒေသဿ ပရာဒိသဒိသတ္တာ တမနာဂမ္မ ယတိ ဘဝတိ. မေတ္တာစနိဿီမာတိ ဧတ္ထ စာဒီနံ ပုဗ္ဗပဒန္တသဒိသတ္တာစ ပါဒီနံ ပရပဒါဒိသဒိသတ္တာ စ ‘‘စာ’’တိ ‘‘နီ’’တိ ဣမေသမ္ပိ ယတိ ဘဝတိ. “Munindaṃ” v.v... Trí tuệ và từ bi của đức Chánh Đẳng Giác ấy là vô hạn lượng (nissīmā), không có giới hạn (sīmārahitā), bởi vì chúng lấy vô lượng chúng sanh và vô lượng đối tượng nhận thức làm cảnh giới, và chúng được tuyên dương rộng rãi. Con luôn luôn đảnh lễ bậc Tôn Chủ của các bậc Thánh nhân, đấng Tối Thượng (uttamaṃ), đấng Cao Cả (pavaraṃ) chính vì lý do đó, người sở hữu trí tuệ vô biên (anantapaññāya samannāgataṃ) — được gọi là “trí tuệ vô biên” (anantamatiṃ) theo cách dùng từ chỉ đối tượng cho chủ thể, do sự vô hạn của đối tượng nhận thức, mặc dù sự sanh diệt vẫn xảy ra. Do sự thay thế của 'ya' tương tự như phần đầu của từ sau, nhịp ngắt xảy ra mà không dựa vào nó (tức là trước 'mya'). Ở đây, trong “Mettā ca nissīmā”, vì các tiểu từ như 'ca' tương tự như phần cuối của từ trước và các tiếp đầu ngữ như 'pa' tương tự như phần đầu của từ sau, nên nhịp ngắt cũng xảy ra ở “cā” và “nī”. စာဒိပါဒီသု ပစ္စုဒါဟရဏာနိ ယထာ Các phản ví dụ về trường hợp của ca, pa, v.v... như sau: ၅၄. 54. မဟာမေတ္တာ မဟာပညာ, စ ယတ္ထ ပရမောဒယာ; ပဏမာမိ ဇိနံ တံ ပ-ဝရံ ဝရဂုဏာလယံ. Đại từ và đại trí, nơi nào có sự phát sanh tối thượng; con xin đảnh lễ bậc Chiến Thắng ấy, đấng cao cả, là kho tàng của những phẩm chất cao quý. ၅၄. ‘‘မဟာ’’ဣစ္စာဒိ. ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ဇိနေ. ပရမောဒယာတိ မဟာမေတ္တာဒယော ဥက္ကဋ္ဌာဘိဝုဍ္ဎိယော. တတောယေဝ ဝရဂုဏာလယံ, တေနေဝ ပဝရံ ဥတ္တမံ တံ ဇိနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထ ပုဗ္ဗပဒနိဿိတံ စကာရံ ပရပဒါဒိဘူတံ ကတွာ တတော ပုဗ္ဗေ ကတာ ယတိ စ, ပရပဒါဒိသမ္ဗန္ဓပကာရံ ပုဗ္ဗပဒန္တဘူတံ ကတွာ ပကာရတော ပရံ ကတာ ယတိ စ ဝိရုဒ္ဓါတိ ဥဘယတ္ထ ပစ္စုဒါဟရဏံ. 54. “Mahā” v.v... “Yattha” có nghĩa là “nơi bậc Chiến Thắng nào”. “Paramodayā” có nghĩa là đại từ v.v... có sự tăng trưởng vượt trội. Mối liên hệ là: “chính vì lý do đó, Ngài là kho tàng của những phẩm chất cao quý; chính vì lý do đó, Ngài là đấng cao cả, tối thượng, bậc Chiến Thắng ấy”. Ở đây, nhịp ngắt được thực hiện trước mẫu tự 'ca' (vốn phụ thuộc vào từ trước) bằng cách xem nó như phần đầu của từ sau, và nhịp ngắt được thực hiện sau mẫu tự 'pa' (vốn liên kết với phần đầu của từ sau) bằng cách xem nó như phần cuối của từ trước, cả hai đều trái với quy tắc. Do đó, cả hai đều là phản ví dụ. ၅၄. စာဒိပါဒီသု ဝိသယဘူတေသု ပစ္စုဒါဟရဏံ ယထာ. ‘‘မဟာမေတ္တိ’’စ္စာဒိ. ယတ္ထ ယသ္မိံ ဇိနေ မဟာမေတ္တာ စ မဟာပညာ စ ဣမာ ပရမောဒယာ ဥက္ကဋ္ဌာဘိဝုဍ္ဎိယော ဟောန္တိ. ဝရဂုဏာလယံ ဥတ္တမဂုဏာကရံ ပဝရံ တတောယေဝ ဥတ္တမံ တံ ဇိနံ ပဏမာမိ. ဧတ္ထ စကာရံ ပရပဒါဒိံ ကတွာ ပကာရံ ပုဗ္ဗပဒန္တံ ကတွာ ယတိယာ ပဝတ္တတ္တာ ‘‘စ ယတ္ထ, တံ ပါ’’တိဒွယမပိ ပစ္စုဒါဟရဏံ. 54. Phản ví dụ về chủ đề của 'ca', 'pa', v.v... như sau. “Mahāmettā” v.v... “Yattha” có nghĩa là “nơi bậc Chiến Thắng nào”, đại từ và đại trí, những pháp này có sự phát sanh tối thượng, sự tăng trưởng vượt trội. Con xin đảnh lễ bậc Chiến Thắng ấy, người là kho tàng của những phẩm chất cao quý (varaguṇālayaṃ), là mỏ khoáng của những phẩm chất tối thượng (uttamaguṇākaraṃ), là đấng cao cả (pavaraṃ), đấng tối thượng (uttamaṃ) chính vì lý do đó. Ở đây, vì nhịp ngắt xảy ra bằng cách xem 'ca' là phần đầu của từ sau và xem 'pa' là phần cuối của từ trước, nên cả hai trường hợp “ca yattha” và “taṃ pa” đều là phản ví dụ. ၅၅. 55. ပဒတ္ထက္ကမတော [Pg.89] မုတ္တံ, ကမစ္စုတမိဒံ ယထာ; ခေတ္တံ ဝါ ဒေဟိ ဂါမံ ဝါ, ဒေသံ ဝါ မမ သောဘနံ. Lỗi “trật tự” (kamaccuta), tức là thiếu thứ tự hợp lý về ý nghĩa của từ, được minh họa như sau: “Xin hãy cho tôi một thửa ruộng tốt, hoặc một ngôi làng, hoặc một xứ sở.” ၅၅. ‘‘ပဒ’’ဣစ္စာဒိ. ပဒါနံ အတ္ထက္ကမတော မုတ္တံ ဂဠိတံ ကမစ္စုတမိဒန္တိ ဝိဓီယတေ. ခေတ္တံ ဝါ ဣစ္စာဒိနာ အရုစိတောယံ ယာစနက္ကမော ဝတ္တုနော အဝိညုတံ ဂမေတိ. ယော ဟိ ခေတ္တမ္ပိ ဒါတုံ နိစ္ဆတိ, ကထံ သော ဂါမာဒိကံ ဒဿတီတိ. 55. “Pada” v.v... Lỗi “trật tự” (kamaccuta) được định nghĩa là điều gì thiếu sót, hay đã rơi khỏi thứ tự hợp lý về ý nghĩa của các từ. Bằng câu “khettaṃ vā” v.v..., thứ tự yêu cầu không phù hợp này cho thấy sự thiếu thông minh của người nói. Bởi vì, người mà ngay cả một thửa ruộng cũng không muốn cho, làm sao người ấy sẽ cho một ngôi làng, v.v...? ၅၅. ‘‘ပဒတ္ထိ’’စ္စာဒိ. ပဒတ္ထက္ကမတော ပဒါနံ အတ္ထက္ကမတော မုတ္တံ ဂဠိတံ ဣဒံ ဝါကျံ ကမစ္စုတံ နာမ. ဥဒါဟရတိ ‘‘ယထိ’’စ္စာဒိ. မမ သောဘနံ ခေတ္တံ ဝါ ဂါမံ ဝါ ဒေသံ ဝါ ဇနပဒံ ဝါ ဒေဟိ. ဧတ္ထ ခေတ္တမိစ္စာဒိ ယာစနက္ကမော ဝတ္တုနော အဝိညုဘာဝံ ဝိနာ ဥစိတပဒတ္ထက္ကမံ နပ္ပကာသေတိ, တထာ ဟိ ခေတ္တမပိ ဒါတုမနိစ္ဆန္တော ဂါမနိဂမဇနပဒါဒိံ ကထံ ဒဿတီတိ ကမဟာနိ. 55. “Padattha” v.v... Câu văn này, vốn thiếu sót, hay đã rơi khỏi thứ tự hợp lý về ý nghĩa của các từ, được gọi là lỗi “trật tự” (kamaccuta). Ngài nêu ví dụ “yathā” v.v... “Xin hãy cho tôi một thửa ruộng tốt, hoặc một ngôi làng, hoặc một xứ sở, hoặc một tỉnh thành.” Ở đây, thứ tự yêu cầu “khettaṃ” v.v... không thể hiện một thứ tự ý nghĩa từ ngữ thích hợp, mà chỉ cho thấy sự thiếu hiểu biết của người nói. Thật vậy, người không muốn cho dù chỉ một thửa ruộng, làm sao sẽ cho một ngôi làng, một thị trấn, một tỉnh thành, v.v...? Đây là sự thiếu sót về thứ tự (kamahāni). ၅၆. 56. လောကိယတ္ထ’မတိက္ကန္တံ, အတိဝုတ္တံ မတံ ယထာ; အတိသမ္ဗာဓ’မာကာသ-မေတိဿာ ထနဇမ္ဘနေ. Sự vượt quá ý nghĩa thế gian, được xem là thái quá ngôn, ví như: Hư không trở nên quá chật hẹp đối với sự nở nang của bộ ngực của nàng. ၅၆. ‘‘လောကိ’’စ္စာဒိ. လောကေ ဝိဒိတော လောကိယော, တံ လောကိယတ္ထမဘိဓေယျံ အတိက္ကန္တံ အနနုဝုတ္တံ ယံ တံ အတိဝုတ္တံ မတန္တိ ဝိဓီယတေ. ယထေတျာဒိနာ ဥဒါဟရတိ. ဧတိဿာ ဝနိတာယ ထနာနံ ပယောဓရာနံ ဇမ္ဘနေ ဗျာပနေ အာကာသံ ဂဂနံ အတိသမ္ဗာဓံ အစ္စန္တပ္ပကံ. 56. Câu bắt đầu bằng ‘Loki’ v.v... Điều được biết trong thế gian là lokiya (thuộc về thế gian). Cái gì vượt qua ý nghĩa thế gian có thể biểu đạt, không được nói theo, cái đó được xem là ativutta (thái quá ngôn), như vậy được quy định. Bằng câu bắt đầu bằng ‘yathā’, ngài nêu ví dụ. Đối với sự nở nang, sự lan rộng của bộ ngực, của bầu vú của người phụ nữ này, hư không, bầu trời là quá chật hẹp, vô cùng nhỏ bé. ၅၆. ‘‘လောကိယတ္ထိ’’စ္စာဒိ. လောကိယတ္ထံ လောကေ ပသိဒ္ဓမဘိဓေယျံ အတိက္ကန္တံ ကထနာကာရေန အတိက္ကမိတံ ဝါကျံ အတိဝုတ္တမိတိ မတံ. ဥဒါဟရတိ ‘‘ယထိ’’စ္စာဒိ. ဧတိဿာ ထနဇမ္ဘနေ ထနာနံ ဝိဇမ္ဘနေ အာကာသံ အတိသမ္ဗာဓံ အနောကာသံ. ဧတ္ထ ပယောဓရာနံ မဟန္တတ္တံ ဝဒါမာတိ လောကေ မဟန္တန္တိ [Pg.90] ပသိဒ္ဓံ ဂဂနမပိ အတိက္ကန္တတ္တာ ဝါကျမတိဝုတ္တဒေါသေန ဒူသိတံ. 56. Câu bắt đầu bằng ‘Lokiyattha’ v.v... Câu văn vượt qua, vượt quá bằng cách nói ý nghĩa có thể biểu đạt đã nổi tiếng trong thế gian, được xem là ativutta (thái quá ngôn). Ngài nêu ví dụ bằng câu bắt đầu bằng ‘yathā’ v.v... Đối với sự nở nang, sự phát triển của bộ ngực của nàng, hư không là quá chật hẹp, không có chỗ. Ở đây, vì nói về sự to lớn của bầu vú, và vì nó vượt qua cả bầu trời vốn nổi tiếng là to lớn trong thế gian, nên câu văn bị nhiễm lỗi thái quá ngôn. ၅၇. 57. သမုဒါယတ္ထတော’ပေတံ, တံ အပေတတ္ထကံ ယထာ; ဂါဝိပုတ္တော ဗလီဗဒ္ဓေါ, တိဏံ ခါဒီ ပိဝီ ဇလံ. Câu thiếu ý nghĩa của toàn thể, đó là lỗi vô nghĩa, ví như: Con trai của bò cái, con bò đực, đã ăn cỏ, đã uống nước. ၅၇. ‘‘သမုဒါယိ’’စ္စာဒိ. သမုဒါယဿ ပကရဏတော ပဒသန္ဓိနော ဝါကျဿ အတ္ထော အဘိဓေယျံ အင်္ဂင်္ဂိဘူတံ ကြိယာကာရကသမ္ဗန္ဓီဝိသေသလက္ခဏံ သံဝေါဟာရိကံ, တတော အပေတံ အပဂတံ သုညံ, ဝိနာ ပဒတ္ထမတ္တေန တဿ ကတ္ထစိ ဗျဘိစာရာဘာဝတော ဧတာဒိသံ ယံ တမပေတတ္ထကန္တိ ဝိဓိ. န ဟိ ‘‘ဂါဝိပုတ္တော’’စ္စာဒီသု သမုဒါယတ္ထော သမ္ဘဝတိ. 57. Câu bắt đầu bằng ‘Samudāya’ v.v... Ý nghĩa của toàn thể, tức là của câu văn được tạo thành từ sự liên kết các từ theo văn cảnh, có thể biểu đạt, có mối quan hệ chính phụ, có đặc tính riêng biệt về mối quan hệ giữa hành động và tác nhân, và mang tính quy ước; câu văn thiếu, lìa khỏi, trống rỗng ý nghĩa đó, ngoại trừ ý nghĩa của từng từ riêng lẻ, vì điều đó không bao giờ sai lệch ở bất cứ đâu. Cái gì như vậy, đó là lỗi vô nghĩa, đây là quy định. Vì trong câu bắt đầu bằng ‘gāviputto’ v.v..., ý nghĩa của toàn thể không thể có được. ၅၇. ‘‘သမုဒါယိ’’စ္စာဒိ. သမုဒါယတ္ထတော ဝိသေသနဝိသေသျဘူတကြိယာကာရကသမ္ဗန္ဓေဟိ ယုတ္တဝါကျသင်္ခါတပဒသမုဒါယဿ သမ္ဗန္ဓပဒတ္တာ ဝေါဟာရာနုရူပအတ္ထတော အပေတံ အပဂတံ, အဝယဝတ္ထမတ္တဿ ဝါ သဗ္ဗတ္ထ လဗ္ဘမာနတ္တာ သမုဒါယတ္ထတော သုညံ, တံ ဝါကျံ အပေတတ္ထကံ နာမ. ယထိစ္စာဒိနာ ဥဒါဟရတိ ‘‘ဂါဝိပုတ္တော ဗလီဗဒ္ဓေါ ဥသဘော တိဏံ ခါဒိ, ဇလံ ပိဝီ’’တိ. ဧတ္ထ အဝယဝတ္ထမတ္တေန ဝိနာ သမုဒါယေန ဂမျမာနဿ ကဿစိ ဝိသေသတ္ထဿ အဘာဝါ သမုဒါယတ္ထတော အပဂတံ နာမ ဟောတိ. 57. Câu bắt đầu bằng ‘Samudāya’ v.v... Câu văn thiếu, lìa khỏi ý nghĩa của toàn thể, tức là ý nghĩa phù hợp với quy ước do sự liên kết các từ của một tập hợp từ được gọi là câu văn, được kết hợp bởi các mối quan hệ giữa hành động và tác nhân, giữa tính từ và danh từ; hoặc trống rỗng ý nghĩa của toàn thể, vì chỉ có ý nghĩa của các thành phần riêng lẻ là có thể tìm thấy ở mọi nơi, câu văn đó được gọi là apetatthaka (vô nghĩa). Bằng câu bắt đầu bằng ‘yathā’, ngài nêu ví dụ: ‘Con trai của bò cái, con bò đực, con bò mộng, đã ăn cỏ, đã uống nước’. Ở đây, vì không có bất kỳ ý nghĩa đặc biệt nào có thể được hiểu từ toàn thể câu văn, ngoài ý nghĩa của các thành phần riêng lẻ, nên nó được gọi là lìa khỏi ý nghĩa của toàn thể. ၅၈. 58. ဗန္ဓေ ဖရုသတာ ယတ္ထ, တံ ဗန္ဓဖရုသံ ယထာ; ခရာ ခိလာ ပရိက္ခီဏာ, ခေတ္တေ ခိတ္တံ ဖလတျ’လံ. Nơi nào có sự thô ráp trong cấu trúc, đó là lỗi cấu trúc thô ráp, ví như: Những cọc nhọn cứng đã bị tiêu diệt, hạt giống được gieo trong ruộng trổ quả dồi dào. ၅၈. ‘‘ဗန္ဓေ’’စ္စာဒိ. [Pg.91] ခရာဣစ္စာဒိကံ ဗန္ဓဖရုသံ သုတိသုဘဂတ္တာဘာဝတော ခရာ ကက္ကသာ ခိလာ ခါဏုကာဒယော ပရိက္ခီဏာ ခယံ ပတ္တာ ယတော, တသ္မာ ခေတ္တေ ကေဒါရေ ခိတ္တံ ဝုတ္တံ အလမစ္စန္တံ ဖလတိ နိပ္ဖဇ္ဇတိ. ဝါကျဒေါသော. 58. Câu bắt đầu bằng ‘Bandhe’ v.v... Câu bắt đầu bằng ‘Kharā’ v.v... là lỗi cấu trúc thô ráp vì thiếu sự êm tai khi nghe. Vì những cọc nhọn cứng, thô ráp, các gốc cây v.v... đã bị tiêu diệt, đã đi đến sự hủy diệt, do đó, hạt giống được gieo trong ruộng trổ quả, sinh ra dồi dào, vô cùng. Đây là lỗi của câu văn. ၅၈. ‘‘ဗန္ဓေ’’စ္စာဒိ. ဗန္ဓေ ဗန္ဓသရီရေ ဖရုသတာ သုတိသုခတာဘာဝတော ဖရုသဘာဝေါ ယတ္ထ ဝါကျေ ဘဝတိ, တံ ဝါကျံ ဗန္ဓဖရုသံ နာမ ဟောတိ. ယထာတိ ဥဒါဟရတိ. ခရာ ကက္ကသာ ခိလာ ခါဏုကာဒယော ပရိက္ခီဏာ ယသ္မာ ခီဏာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ခေတ္တေ ခိတ္တံ ဝုတ္တံ ဗီဇံ အလံ အတိသယေန ဖလတိ နိပ္ဖဇ္ဇတိ. 58. Câu bắt đầu bằng ‘Bandhe’ v.v... Trong câu văn nào có sự thô ráp, trạng thái thô ráp trong cấu trúc, trong thân thể của cấu trúc, do thiếu sự dễ chịu khi nghe, câu văn đó được gọi là lỗi cấu trúc thô ráp. Bằng từ ‘yathā’, ngài nêu ví dụ. Vì những cọc nhọn cứng, thô ráp, các gốc cây v.v... đã bị tiêu diệt, đã bị hủy diệt, do đó, hạt giống được gieo trong ruộng trổ quả, sinh ra dồi dào, một cách vượt trội. ဝါကျဒေါသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích về sự trình bày các lỗi của câu văn đã kết thúc. ဝါကျတ္ထဒေါသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ Phần giải thích về sự trình bày các lỗi về ý nghĩa của câu văn ၅၉. 59. ဉေယျံ လက္ခဏမနွတ္ထ-ဝသေနာ’ပက္ကမာဒိနံ; ဥဒါဟရဏမေတေသံ, ဒါနိ သန္ဒဿယာမျ’ဟံ. Đặc tính của các lỗi như sai thứ tự v.v... cần được hiểu theo ý nghĩa của từ; bây giờ, tôi sẽ trình bày ví dụ của chúng. ၅၉. ‘‘ဉေယျ’’မိစ္စာဒိ. အပက္ကမာဒီနံ ယထာဥဒ္ဒိဋ္ဌာနံ လက္ခီယတိ ဥဒါဟရဏမနေနာတိ အတ္ထေန လက္ခဏံ အနွတ္ထဝသေန အပဂတော ကမော ယတ္ထ တံ အပက္ကမန္တိအာဒိနာ အတ္ထာနုဂမနဝသေန ဉေယျံ ဝိညာတဗ္ဗံ. ဣဒါနိ ဝါကျဒေါသေ နိဒ္ဒိသိတွာ အဝသရပ္ပတ္တေ ဣမသ္မိံ ကာလေ ဧတေသံ အပက္ကမာဒီနံ ဥဒါဟရဏံ လက္ခိယံ အဟံ သန္ဒဿယာမိ ပကာသေဿာမိ. 59. Câu bắt đầu bằng ‘Ñeyyaṃ’ v.v... Đặc tính của các lỗi như apakkama v.v... đã được liệt kê cần được hiểu, cần được nhận biết theo ý nghĩa của từ, tức là theo sự truy tìm ý nghĩa, như là ‘nơi nào thứ tự bị mất đi, đó là apakkama’ v.v..., với ý nghĩa rằng ‘ví dụ được nhận biết qua nó’. Bây giờ, sau khi đã trình bày các lỗi của câu văn, vào thời điểm thích hợp này, tôi sẽ trình bày, sẽ làm sáng tỏ ví dụ, đối tượng cần nhận biết của các lỗi như apakkama v.v... này. ၅၉. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနုက္ကမေန အပက္ကမာဒိအတ္ထဒေါသာနိ ဝိဘာဝေတိ ‘‘ဉေယျ’’မိစ္စာဒိနာ. အပက္ကမာဒီနံ အပက္ကမောစိတျဟီနာဒီနံ လက္ခဏံ အပက္ကမာဒိဝိသယဗုဒ္ဓိယာ အဝိပရီတဝုတ္တိယာ ပဝတ္တိကာရဏံ အနွတ္ထဝသေန အပဂတော ကမော ယတ္ထိစ္စာဒိဝစနတ္ထာနုဂတဉာဏဝသေန ဉေယျံ ဉာတဗ္ဗံ, ဝိသုံ လက္ခဏံ န ဝဒါမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဒါနိ အဟံ ဧတေသံ အပက္ကမာဒီနံ ဥဒါဟရဏံ လက္ခိယံ သန္ဒဿယာမိ. အတ္ထာနုဂတမနွတ္ထံ အနွတ္ထဿ ဉာဏဿ ဝသောတိ ဝိဂ္ဂဟော. 59. Bây giờ, ngài làm sáng tỏ các lỗi về ý nghĩa như apakkama v.v... theo thứ tự đã liệt kê bằng câu bắt đầu bằng ‘ñeyyaṃ’ v.v... Đặc tính của các lỗi như apakkama, ocityahīna v.v..., là nguyên nhân cho sự khởi lên của trí tuệ không sai lệch về đối tượng là apakkama v.v..., cần được hiểu, cần được biết theo ý nghĩa của từ, tức là bằng trí tuệ đi theo ý nghĩa của các từ như ‘nơi nào thứ tự bị mất đi’ v.v... Điều này có nghĩa là: ‘Tôi không nói riêng về đặc tính’. Bây giờ, tôi sẽ trình bày ví dụ, đối tượng cần nhận biết của các lỗi như apakkama v.v... này. Anvattha là đi theo ý nghĩa. Phân tích cú pháp là: theo năng lực của trí tuệ về anvattha. တတ္ထာပက္ကမံ ယထာ Trong đó, lỗi sai thứ tự như sau: ၆၀. 60. ဘာဝနာဒါနသီလာနိ, သမ္မာ သမ္ပာဒိတာနိ’ဟ; ဘောဂသဂ္ဂါဒိနိဗ္ဗာန-သာဓနာနိ န သံသယော. Tu tiến, bố thí, và giữ giới, được thực hành một cách đúng đắn ở đây, là phương tiện để đạt được tài sản, cõi trời, và Niết-bàn, không còn nghi ngờ. ၆၀. ‘‘ဘာဝနာ’’ဣစ္စာဒိ. [Pg.92] သမ္မာ အလောဘာဒိဟေတုသမ္ပတ္တိယာ သက္ကစ္စံ သမ္ပာဒိတာနိ နိပ္ဖာဒိတာနိ. ဧတ္ထ ဘောဂသဂ္ဂါဒိနိဗ္ဗာနာနံ ဟေတဝေါ ယထာက္ကမံ ဒါနသီလဘာဝနာယော, န တု ဘာဝနာဒါနသီလာနိ. 60. Câu bắt đầu bằng ‘Bhāvanā’ v.v... ‘Đúng đắn’ nghĩa là được thực hành, được hoàn thành một cách kính cẩn với sự thành tựu các nhân như vô tham v.v... Ở đây, các nguyên nhân của tài sản, cõi trời, và Niết-bàn theo thứ tự là bố thí, giữ giới, và tu tiến, chứ không phải là tu tiến, bố thí, và giữ giới. ၆၀. တတ္ထ တေသု အပက္ကမာဒီသု အပက္ကမံ ယထာ အပက္ကမဿောဒါဟရဏမေဝံ. ဩစိတျဟီနံ ယထာတျာဒီသုပိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ဘာဝနိ’’စ္စာဒိ. ဣဟ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ သမ္မာ သမ္ပာဒိတာနိ အလောဘာဒိဟေတုသမ္ပတ္တိယာ သက္ကစ္စံ သမ္ပာဒိတာနိ ရာသိကတာနိ ဘာဝနာဒါနသီလာနိ ဘောဂသဂ္ဂါဒိနိဗ္ဗာနသာဓနာနိ ဥပဘောဂပရိဘောဂါနိ, သဂ္ဂုပ္ပတ္တိအာယုအာရောဂျာဒီနိ, နိဗ္ဗာနဉ္စေတိ ဧတေသံ သာဓကာနိ. န သံသယော သဒိသဝိသဒိသဝိပါကဒါနေ သံသယော နာမ နတ္ထိ. ဧတ္ထ ဘောဂသဂ္ဂနိဗ္ဗာနာနံ ဟေတုဘူတာ ပန ကမတော ဒါနသီလဘာဝနာယော ဘဝန္တီတိ ဖလက္ကမဿ ဟေတုက္ကမံ ဝိရုဒ္ဓမိတိ ကမာပေတံ နာမ ဟောတိ. 60. Trong số các lỗi như apakkama v.v..., ‘apakkamaṃ yathā’ có nghĩa là ‘ví dụ về apakkama như sau’. Ý nghĩa này cũng cần được hiểu tương tự trong các trường hợp như ‘ocityahīnaṃ yathā’ v.v... Câu bắt đầu bằng ‘Bhāvanā’ v.v... Ở đây, trong kiếp sống này, tu tiến, bố thí, và giữ giới được thực hành đúng đắn, được thực hành một cách kính cẩn với sự thành tựu các nhân như vô tham v.v..., được tích lũy, là phương tiện để đạt được tài sản, cõi trời, và Niết-bàn, tức là những thứ để hưởng thụ và tiêu dùng, sự tái sanh vào cõi trời, tuổi thọ, sức khỏe v.v..., và Niết-bàn, là những thứ thành tựu của chúng. ‘Không nghi ngờ’ có nghĩa là không có sự nghi ngờ nào về việc cho quả tương tự và không tương tự. Ở đây, vì các pháp là nguyên nhân của tài sản, cõi trời, và Niết-bàn theo thứ tự là bố thí, giữ giới, và tu tiến, nên thứ tự của nguyên nhân trái ngược với thứ tự của kết quả. Do đó, nó được gọi là lỗi thiếu thứ tự. ဩစိတျဟီနံ ယထာ Lỗi thiếu sự thích hợp như sau: ၆၁. ပူဇနီယတရော လောကေ, အဟ’မေကော နိရန္တရံ.မယေကသ္မိံ ဂုဏာ သဗ္ဗေ, ယတော သမုဒိတာ အဟုံ. 61. Trong thế gian, chỉ một mình ta là đáng được cúng dường hơn cả, luôn luôn. Bởi vì tất cả các đức hạnh đã hội tụ nơi một mình ta. ၆၁. ‘‘ပူဇနီယိ’’စ္စာဒိ. ယတော ယသ္မာ ကာရဏာ သဗ္ဗေ ဂုဏာ သီလာဒယော ဧကသ္မိံ ကေဝလေ မယိ ဧဝ သမုဒိတာ ရာသိဘူတာ အဟုံ အဟေသုံ, တသ္မာ ကာရဏာ ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ ဧကော ကေဝလော အဟမေဝ နိရန္တရံ သတတံ ပူဇနီယတရော အတိသယေန ပုဇ္ဇောတိ. ဧဝမတ္တပသံသနမရုစိတံ သပ္ပုရိသဿ. 61. ‘‘Pūjanīyi’’ v.v... Bởi vì, do nguyên nhân mà tất cả các đức hạnh như giới v.v... đã được tụ hội, đã được tích tập chỉ nơi một mình ta, do nguyên nhân ấy, trong thế giới chúng sanh này, chỉ một mình ta là người đáng được cúng dường hơn, là người đáng được tôn kính một cách tột bậc, luôn luôn, thường xuyên. Việc tự tán thán như vậy là không thích hợp đối với bậc chân nhân. ၆၁. ‘‘ပူဇနီယတရေ’’စ္စာဒိ. [Pg.93] ယတော ယသ္မာ သဗ္ဗေ ဂုဏာ သီလာဒယော ဧကသ္မိံ မယိ အဒုတိယေ မယိ ဧဝ သမုဒိတာ ရာသိဘူတာ အဟုံ အဟေသုံ, တသ္မာ လောကေ သတ္တလောကေ ဧကော အဒုတိယော အဟမေဝ နိရန္တရံ သတတံ ပူဇနီယတရော အတိသယေန ပူဇနီယော. ဧဝံ အတ္တပ္ပသံသနတော ဥစိတတာယ ပရိဟာနီတိ ဩစိတျဟီနံ နာမ. 61. ‘‘Pūjanīyatare’’ v.v... Bởi vì tất cả các đức hạnh như giới v.v... đã được tụ hội, đã được tích tập chỉ nơi một mình ta, người không có ai sánh bằng, do vậy, trong thế gian (thế giới chúng sanh), chỉ một mình ta, người không có ai sánh bằng, là người đáng được cúng dường hơn, đáng được tôn kính một cách tột bậc, luôn luôn, thường xuyên. Do việc tự tán thán như vậy nên có sự suy giảm về tính thích hợp, điều này được gọi là ocityahīna (khiếm khuyết sự thích hợp). ယထာ စ Và ví như. ၆၂. 62. ယာစိတောဟံ ကထံ နာမ, န ဒဇ္ဇာမျပိ ဇီဝိတံ; တထာပိ ပုတ္တဒါနေန, ဝေဓတေ ဟဒယံ မမ. Ta khi được yêu cầu, làm sao lại không cho đi, ngay cả mạng sống? Tuy nhiên, bởi việc cho đi những đứa con, trái tim của ta run rẩy. ၆၂. ‘‘ယာစိတော’’ဣစ္စာဒိ. ဧတ္ထ ‘‘ယဒိ ယာစိံသု, ဇီဝိတမ္ပိ ယာစကာနံ ဒဇ္ဇာမီ’’တိ ဒဿိတောဒါရတာယာနုစိတံ ပုတ္တဒါနေ ဟဒယပဝေဓနကထနံ ဝေဿန္တရဿ ယဇ္ဇေဝမဝေါစ. 62. ‘‘Yācito’’ v.v... Ở đây, đối với Vessantara, người đã nói như vậy, việc nói về sự run rẩy của trái tim khi cho đi những đứa con là không thích hợp với sự cao thượng đã được thể hiện qua lời nói: “Nếu họ yêu cầu, ta sẽ cho cả mạng sống đến những người xin”. ၆၂. ယထာ စ, ဧဝမ္ပိ ဩစိတျဟီနဿ ဥဒါဟရဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ‘‘ယာစိတော’’စ္စာဒိ. ယာစိတော ယာစကေဟိ ယာစိတော အဟံ ဇီဝိတမပိ ကထံ နာမ န ဒဇ္ဇာမိ, တထာပိ ဧဝံ ဒါနဇ္ဈာသယေ သတိပိ ပုတ္တဒါနေန မမ ဟဒယံ ဝေဓတေ ကမ္ပတေ. ဧတ္ထ ဝေဿန္တရဿ ‘‘ယဒိ ယာစေယျုံ, ဇီဝိတမပိ ယာစကာနံ ဒဇ္ဇာမီ’’တိ ကတပဋိညာယ ပုတ္တဒါနေန ဟဒယကမ္ပနဿ ကထနံ စာဂါတိသယယောဂသင်္ခါတဥဒါရဂုဏဿ အနနုစ္ဆဝိကန္တိ ဩစိတျဟီနံ. 62. Và ví như, câu ‘yācito’ v.v... cũng nên được xem là ví dụ về ocityahīna (khiếm khuyết sự thích hợp). (Nghĩa là:) Ta, khi được những người xin yêu cầu, làm sao lại không cho đi, ngay cả mạng sống? Tuy nhiên, dù có khuynh hướng bố thí như vậy, bởi việc cho đi những đứa con, trái tim của ta run rẩy, rung động. Ở đây, đối với Vessantara, người đã thực hiện lời hứa rằng: “Nếu họ yêu cầu, ta sẽ cho cả mạng sống đến những người xin”, việc nói về sự rung động của trái tim khi cho đi những đứa con là không tương xứng với đức tính cao thượng được biết đến là sự liên hệ với việc xả ly tột bậc, (đó là) khiếm khuyết sự thích hợp. ဘဂ္ဂရီတိ ယထာ Ví dụ về văn phong bị phá vỡ. ၆၃. 63. ဣတ္ထီနံ ဒုဇ္ဇနာနဉ္စ, ဝိဿာသော နောပပဇ္ဇတေ; ဝိသေ သိင်္ဂိမှိ နဒိယံ, ရောဂေ ရာဇကုလမှီ စ. Sự tin tưởng nơi phụ nữ và kẻ xấu là không phù hợp; (cũng như) nơi chất độc, nơi (con vật) có sừng, nơi dòng sông, nơi bệnh tật, và nơi hoàng tộc. ၆၃. ‘‘ဣတ္ထီန’’မိစ္စာဒိ. နောပပဇ္ဇတေ န ယုဇ္ဇတိ. ဧတ္ထ သမ္ဗန္ဓေ ဆဋ္ဌိယာ ပရိစ္စာဂေန ဝိသေဣစ္စာဒိနာ အာဓာရေ သတ္တမီနိဒ္ဒေသော [Pg.94] အတ္ထရီတိယာ ဘင်္ဂေါ. အာဒေါ မဇ္ဈေ စ စကာရပရိစ္စာဂါ သဒ္ဒရီတိယာ ဘင်္ဂေါ, ရီတီနံ အနန္တတ္တာ ဘင်္ဂါပျနန္တာ. ဥဒါဟရဏံ တု ဒိသာမတ္တံ. 63. ‘‘Itthīnaṃ’’ v.v... (Từ) Nopapajjate có nghĩa là không phù hợp. Ở đây, do việc từ bỏ cách thứ sáu (sở hữu cách) chỉ mối quan hệ (ở dòng đầu) và việc chỉ định cách thứ bảy (vị trí cách) chỉ nơi chốn bằng các từ ‘vise’ v.v... (ở dòng sau), đây là sự phá vỡ văn phong về mặt ý nghĩa. Và do việc từ bỏ từ ‘ca’ ở đầu và ở giữa, đây là sự phá vỡ văn phong về mặt từ ngữ. Do văn phong là vô số, nên sự phá vỡ cũng là vô số. Tuy nhiên, ví dụ này chỉ là một phương hướng. ၆၃. ‘‘ဣတ္ထီန’’မိစ္စာဒိ. ဣတ္ထီနဉ္စ ဒုဇ္ဇနာနဉ္စ ဝိဿာသော သဟဝါသာဒီဟိ ဝိဿာသော နောပပဇ္ဇတေ အနတ္ထသံသယာနိဝတ္တိကာရဏတ္တာ န ယုဇ္ဇတိ. ဝိသေ ဂရဠေ စ သိင်္ဂိမှိ သိင်္ဂဝတိ မဟိံ သာဒေါ စ နဒိယဉ္စ ရောဂေ ဝဍ္ဎမာနကေ ရောဂေ စ ရာဇကုလမှိ စ ဝဓဗန္ဓနာဒိကာရကေ ရာဇကုလေ စ ဝိဿာသော နောပပဇ္ဇတေ. ဧတ္ထ အာဒေါ သမ္ဗန္ဓေ ဆဋ္ဌိယာ အာရဘိတွာ တံ ပဟာယ သတ္တမိယာ ဝုတ္တတ္တာ အတ္ထရီတိ စ, အာဒိမဇ္ဈေသု စသဒ္ဒပရိစ္စာဂတော သဒ္ဒရီတိ စ ဘိန္နာ. စသဒ္ဒံ ပယုဉ္ဇန္တေန အာဒေါ ဧဝ ဝါ အန္တေ ဧဝ ဝါ ပစ္စေကံ ဝါ ယောဇေတဗ္ဗံ ဟောတိ. ဤဒိသော ပယောဂေါ ရီတိဘင်္ဂေါ နာမ ဟောတိ. ရီတီနံ ဗဟုတ္တာ ရီတိဘင်္ဂဒေါသာပိ ဗဟုဝိဓာ. ဣဒံ ပန မုခမတ္တနိဒဿနံ. 63. ‘‘Itthīnaṃ’’ v.v... Sự tin tưởng nơi phụ nữ và kẻ xấu, tức là sự tin tưởng qua việc chung sống v.v..., là không phù hợp, không thích hợp vì là nguyên nhân không ngăn ngừa được sự bất lợi và nghi ngờ. (Cũng như) nơi chất độc, tức là nọc độc; nơi (con vật) có sừng, tức là trâu v.v...; nơi dòng sông; nơi bệnh tật, tức là căn bệnh đang phát triển; và nơi hoàng tộc, tức là hoàng tộc gây ra sự giết chóc, trói buộc v.v..., sự tin tưởng là không phù hợp. Ở đây, do lúc đầu bắt đầu bằng cách thứ sáu chỉ mối quan hệ, rồi từ bỏ nó và nói bằng cách thứ bảy, nên văn phong về ý nghĩa bị phá vỡ; và do việc từ bỏ từ ‘ca’ ở đầu và giữa, văn phong về từ ngữ cũng bị phá vỡ. Người sử dụng từ ‘ca’ nên kết hợp nó hoặc chỉ ở đầu, hoặc chỉ ở cuối, hoặc ở mỗi từ riêng lẻ. Cách dùng như vậy được gọi là sự phá vỡ văn phong. Do văn phong có nhiều, nên lỗi phá vỡ văn phong cũng có nhiều loại. Tuy nhiên, đây chỉ là sự trình bày sơ lược. သသံသယံ ယထာ Ví dụ về (lỗi) mơ hồ. ၆၄. 64. မုနိန္ဒစန္ဒိမာလောက-ရသလောလဝိလောစနော; ဇနော’ဝက္ကန္တပန္ထော’ဝ, ဂေါပဒဿနပီဏိတော. Người dân có đôi mắt dao động vì thích thú trong việc chiêm ngưỡng đức Muninda-mặt trăng, giống như người đã bước vào con đường, hài lòng bởi việc nhìn thấy ‘gopada’. ၆၄. ‘‘မုနိန္ဒိ’’စ္စာဒိ. [Pg.95] စန္ဒိမာ ဝိယ စန္ဒိမာ, မုနိန္ဒောယေဝ စန္ဒိမာ, တဿ အာလောကနံ ဒဿနံ, အာလောကော ပကာသော ဝါ, တသ္မိံ ရသော အနုရာဂေါ, တေန လောလာနိ စပလာနိ လောစနာနိ အက္ခီနိ ယဿ သော ဇနော အဝက္ကန္တော ဩက္ကန္တော ပဝိဋ္ဌော ပန္ထော မဂ္ဂေါ ယေန အဝက္ကန္တပန္ထော ဧဝ ဂုန္နံ ရံသီနံ, ဣဋ္ဌတ္ထနိပ္ဖတ္တိသူစကဘာဝေန ဂေါပဒတ္ထဿ ဝါ ပဒဿနေန ပီဏိတော မုဒိတောတိ ဧတ္ထ ဂေါရူပဿ ပဒဿနေနာတိပိ ဝိညာယတီတိ သန္ဒေဟော. 64. ‘‘Muninda’’ v.v... (Giải nghĩa:) Mặt trăng ví như mặt trăng, chính đức Muninda là mặt trăng; việc chiêm ngưỡng vị ấy là sự nhìn thấy, hoặc ánh sáng (của ngài) là sự tỏ rạng; trong đó, sự thích thú là sự quyến luyến; người dân nào có đôi mắt, tức là nhãn căn, dao động, tức là không ổn định, do điều đó. Người đã bước vào, đã đi vào, đã tiến vào con đường, tức là lối đi, chính là người đã bước vào con đường. (Người ấy) hài lòng, hoan hỷ bởi việc nhìn thấy các tia sáng, hoặc bởi việc nhìn thấy dấu chân bò như là dấu hiệu cho sự thành tựu mục đích mong muốn. Ở đây, có sự nghi ngờ vì nó cũng có thể được hiểu là ‘bởi việc nhìn thấy hình dáng con bò’. ၆၄. ‘‘မုနိန္ဒိ’’စ္စာဒိ. မုနိန္ဒစန္ဒိမာလောကရသလောလဝိလောစနော မုနိန္ဒသင်္ခါတဿ စန္ဒိမဿ အာလောကေ ဒဿနေ ပါတုဘာဝေ ဝါ ရသေန အာလယေန စဉ္စလနေတ္တော ဇနော အဝက္ကန္တပန္ထောဝ ဩတိဏ္ဏမဂ္ဂေါဝ ဗုဒ္ဓဿ ဒဿနတ္ထာယ မဂ္ဂမောတိဏ္ဏောတိ အဓိပ္ပာယော. ဂေါပဒဿနပီဏိတော ဂေါသင်္ခါတရံသိပဒဿနေန, အဘိမင်္ဂလသမ္မတဂေါပဒဿနေန ဝါ သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ. ဧတ္ထ ဂေါပဒဿနေနာတိ စ အတ္ထဿ ဂမျမာနတ္တာ ဝိညာတုံ သံသယော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ သသံသယံ နာမ. အဝက္ကန္တော ပန္ထော ယေနာတိ စ, ဂုန္နံ ရံသီနံ, ဂါဝဿ ဝါ ပဒဿနန္တိ စ, ဂေါပဒဿနေန ပီဏိတောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 64. ‘‘Muninda’’ v.v... (Câu) Munindacandimālokarasalolavilocano (có nghĩa là) người dân có mắt dao động do sự thích thú, tức là sự luyến ái, trong ánh sáng, tức là sự nhìn thấy hoặc sự xuất hiện, của mặt trăng được gọi là đức Muninda; (câu) jano avakkantapantho’va (có nghĩa là) người dân ấy giống như người đã đi xuống con đường, ý nghĩa là đã đi xuống con đường để diện kiến đức Phật. (Câu) Gopadassanapīṇito (có nghĩa là) hài lòng bởi việc nhìn thấy các tia sáng được gọi là ‘go’, hoặc hài lòng bởi việc nhìn thấy dấu chân bò được xem là điềm lành cao thượng. Ở đây, vì ý nghĩa của ‘gopadassanena’ có thể được hiểu theo nhiều cách, nên sự nghi ngờ phát sinh cho người muốn hiểu, do đó được gọi là sasaṃsaya (mơ hồ). Phân tích cú pháp là: ‘Avakkanto pantho yena’ (con đường đã được bước vào bởi người ấy), và ‘gunnaṃ raṃsīnaṃ, gāvassa vā padassanaṃ’ (việc nhìn thấy các tia sáng, hoặc của con bò), và ‘gopadassanena pīṇito’ (hài lòng bởi việc nhìn thấy ‘gopada’). ၆၅. 65. ဝါကျတ္ထတော ဒုပ္ပတီတိ-ကရံ ဂါမ္မံ မတံ ယထာ; ပေါသော ဝီရိယဝါသော’ယံ, ပရံ ဟန္တွာန ဝိဿမိ. Cái gì gây ra sự khó hiểu từ ý nghĩa của câu được xem là thô tục, ví như: Người đàn ông này là nơi ở của tinh tấn, sau khi giết kẻ thù, đã nghỉ ngơi. ၆၅. ‘‘ဝါကျ’’ဣစ္စာဒိ. ပရံ သတ္တုံ ဟန္တွာန ပဟရိတွာ ဝီရိယဝါ သူရော သောယံ ပေါသော ပုရိသော ဝိဿမိ ဝိဿတ္ထော. အယမတ္ထော တာဝ န ဒုပ္ပတီတော. ပရံ အစ္စန္တံ ဟန္တွာန ဝီရိယဝါ ဥစိတသမ္ဘဝေါ သောယံ ပေါသော ဝိဿမီတိ ဒုပ္ပတီတောယမတ္ထော. 65. ‘‘Vākya’’ v.v... (Nghĩa thứ nhất:) Sau khi giết, tức là đánh đập, kẻ thù, tức là địch thủ, người đàn ông này, tức là người này, là người dũng cảm, người có tinh tấn, đã nghỉ ngơi, đã yên tâm. Ý nghĩa này thì không khó hiểu. (Nghĩa thứ hai:) Sau khi giao hợp một cách tột độ, người có tinh dịch dồi dào, người đàn ông này đã xuất tinh; ý nghĩa này là khó hiểu (và thô tục). ၆၅. အနွတ္ထဝသေန လက္ခဏဿ အပါကဋတ္တာ သလက္ခဏံ လက္ခိယမုဒါဟရတိ ‘‘ဝါကျတ္ထတော’’စ္စာဒိနာ. ဝါကျတ္ထတော ဒုပ္ပတီတိကရံ ဝိရုဒ္ဓပ္ပကာသကံ ဂါမ္မန္တိ မတံ. ယထာတိ ဥဒါဟရတိ. ပရံ သတ္တုံ ဟန္တွာန မာရေတွာန ဝီရိယဝါ သူရော သော အယံ ပေါသော ဝိဿမိ ဝိဂတပရိဿမော အဟောသိ, အယမတ္ထော ဣဋ္ဌော. ပရံ အတိသယေန ဟန္တွာန ဝီတိက္ကမံ ကတွာ ဝီရိယဝါ ဥပစိတသမ္ဘဝေါ ဥပစိတသုက္ကော သော အယံ ပုရိသော ဝါယာမေန ဝိဿမိ ဝိဂတဝါယာမော အဟောသီတိ. ဣမဿတ္ထဿ အသဗ္ဘာရဟတ္တာ ဂါမ္မတ္တံ. ဝီရိယံ ဥဿာဟော သမ္ဘဝေါ ဝါ အဿ အတ္ထီတိ ဝိဂ္ဂဟော. 65. Do đặc điểm không rõ ràng theo nghĩa đen, (tác giả) đưa ra ví dụ được định nghĩa cùng với định nghĩa của nó bằng câu ‘vākyatthato’ v.v... (Nghĩa là:) Cái gì gây ra sự khó hiểu từ ý nghĩa của câu, cái gì biểu thị sự mâu thuẫn, được xem là thô tục. Bằng từ ‘yathā’, ngài đưa ra ví dụ. (Nghĩa thứ nhất:) Sau khi giết, tức là tiêu diệt, kẻ thù, người đàn ông này, người dũng cảm, đã nghỉ ngơi, đã hết mệt nhọc; ý nghĩa này là được mong muốn. (Nghĩa thứ hai:) Sau khi giao hợp một cách tột bậc, tức là đã thực hiện sự vi phạm, người có sự sản sinh dồi dào, có tinh dịch dồi dào, người đàn ông này, do sự gắng sức, đã xuất tinh, đã hết gắng sức. Do ý nghĩa này không phù hợp với người lịch sự, nên nó là thô tục. Phân tích cú pháp (của vīriyavā) là: ‘người có vīriya, tức là sự nỗ lực hoặc sự sản sinh’. ၆၆. 66. ဒုဋ္ဌာလင်္ကရဏံ [Pg.96] တေတံ, ယတ္ထာလင်္ကာရဒူသနံ; တဿာလင်္ကာရနိဒ္ဒေသေ, ရူပမာဝီဘဝိဿတိ. Đó là lỗi trang nghiêm cú, nơi mà sự trang nghiêm bị hư hỏng; hình thức của nó sẽ được hiển bày trong phần giải về văn sức. ၆၆. ‘‘ဒုဋ္ဌာ’’ဣစ္စာဒိ. ယတ္ထ ယသ္မိံ ဝါကျေ အလင်္ကာရာနံ ဒူသနံ ဝိကဋတာ, ဧတန္တု ဒုဋ္ဌာလင်္ကရဏံ ဒုဋ္ဌာလင်္ကရဏံ နာမ, တဿ ဒုဋ္ဌာလင်္ကာရဿ ရူပံ သရူပံ အလင်္ကာရနိဒ္ဒေသေ တံနာမကေ ပရိစ္ဆေဒေ အာဝီဘဝိဿတိ ပကာသိဿတိ, တတ္ထေဝ တံ ဒဿယိဿာမီတိ အဓိပ္ပာယော. 66. Câu ‘Duṭṭhā’ v.v... Trong câu văn nào có sự hư hỏng, sự xấu xí của các văn sức, thì câu văn ấy được gọi là lỗi trang nghiêm cú. Hình thức, tức bản chất của lỗi trang nghiêm cú ấy, sẽ được hiển bày, sẽ được làm sáng tỏ trong chương có tên là ‘Giải về văn sức’. Ý muốn nói rằng: ‘Ta sẽ chỉ ra điều ấy ngay tại đó’. ၆၆. ‘‘ဒုဋ္ဌာလင်္ကရိ’’စ္စာဒိ. ယတ္ထ ဝါကျေ အလင်္ကာရဒူသနံ အလင်္ကာရာနံ ဝိရောဓော ဟောတိ, ဧတံ ဝါကျတ္ထနိဿိတံ ဧတံ ဝါကျံ ဒုဋ္ဌာလင်္ကရဏံ ဒုဋ္ဌာလင်္ကာရော နာမ, တဿ ဒုဋ္ဌာလင်္ကရဏဒေါသောပလက္ခိတဝါကျဿ ရူပံ သရူပံ လက္ခိယံ အလင်္ကာရနိဒ္ဒေသေ အလင်္ကာရာနံ နိဒဿနဋ္ဌာနဘူတေ ပရိစ္ဆေဒေ အာဝီဘဝိဿတိ. ဧတ္ထ ဝုတ္တေပိ ပုန တတ္ထာပိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ န ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. ဥဒ္ဒေသေ ‘‘ဒုဋ္ဌာလင်္ကတီ’’တိ ဝတွာ ဣဒါနိ ‘‘ဒုဋ္ဌာလင်္ကရဏ’’န္တိ ဝစနံ အလင်္ကတိ အလင်္ကရဏအလင်္ကာရသဒ္ဒါနံ တုလျတ္ထတ္တာ န ဝိရုဇ္ဈတိ. 66. Câu ‘Duṭṭhālaṅkari’ v.v... Trong câu văn nào có sự hư hỏng của văn sức, tức là có sự mâu thuẫn của các văn sức, thì câu văn ấy, vốn tùy thuộc vào ý nghĩa của câu, được gọi là lỗi trang nghiêm cú. Hình thức, tức bản chất, đặc điểm của câu văn bị đánh dấu bởi lỗi trang nghiêm cú ấy, sẽ được hiển bày trong chương ‘Giải về văn sức’, là nơi trình bày các ví dụ về văn sức. Ý muốn nói rằng: ‘Điều ấy không được nói ở đây, vì nếu nói ở đây thì lại phải nói lại ở đó nữa’. Trong phần đề mục, đã nói là ‘duṭṭhālaṅkatī’, nay lại nói là ‘duṭṭhālaṅkaraṇa’, điều này không mâu thuẫn, vì các từ ‘alaṅkati’, ‘alaṅkaraṇa’, và ‘alaṅkāra’ có cùng ý nghĩa. ၆၇. 67. ကတော’တြ သင်္ခေပနယာ မယာ’ယံ,ဒေါသာနမေသံ ပဝရော ဝိဘာဂေါ; ဧသော’ဝ’လံ ဗောဓယိတုံ ကဝီနံ,တမတ္ထိ စေ ခေဒကရံ ပရမ္ပိ. Sự phân loại ưu việt về các lỗi này, đã được ta thực hiện ở đây một cách tóm lược; điều này cũng đủ để khai sáng cho các thi nhân, dù rằng còn có (sự phân loại) khác gây mệt mỏi. ဣတိ သံဃရက္ခိတမဟာသာမိပါဒဝိရစိတေ သုဗောဓာလင်္ကာရေ Như vậy, trong tác phẩm Subodhālaṅkāra do ngài Đại Trưởng Lão Tăng Hộ (Saṅgharakkhita Mahāsāmi) biên soạn, ဒေါသာဝဗောဓော နာမ chương tên là Liễu Giải về các Lỗi, ပဌမော ပရိစ္ဆေဒေါ. chương thứ nhất. ၆၇. ဧဝံ ‘‘သောဒါဟရဏမေတေသံ, လက္ခဏံ ကထယာမျဟ’’န္တိ ကတပဋိညာနုရူပံ ပဋိပဇ္ဇ ဒါနိ ‘‘ကတောတြိ’’စ္စာဒိနာ နိက္ခိပနနယံ သင်္ခိပတိ. အတြ ဣမသ္မိံ အဓိကာရေ, ပရိစ္ဆေဒေ [Pg.97] ဝါ ဧသံ ယထာဝုတ္တာနံ ဒေါသာနံ ပဒဒေါသာဒီနံ ပဝရော ဥတ္တမော ဝိဘာဂေါ ဝိဘဇနံ သင်္ခေပနယာ သင်္ခေပက္ကမေန, န ဝိတ္ထာရတော, ယတော အပရိသင်္ချေယျာနံ နတ္ထိ ပရိယန္တော မယာ ကတော နိဋ္ဌာပိတော. နနု ‘‘သင်္ခေပနယာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပုရာတနေဟိ ဒီပိတာ သန္တိ ဗဟူ ဒေါသာ, တေ ပရိစ္စတ္တာ သိယုန္တိ? ဧတ္ထ ဝုစ္စတေ, ဝိတ္ထာရက္ကမဿ အနဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘သင်္ခေပနယာ’’တိ ဝုတ္တံ, န ပန သဗ္ဗထာ ပရိစ္စာဂေန. တထာ ဟိ– 67. Như vậy, sau khi đã thực hiện theo đúng lời hứa đã nói: ‘Ta sẽ trình bày đặc tính của các lỗi này cùng với ví dụ’, bây giờ ngài tóm tắt lại bằng phương pháp kết luận qua câu ‘kato’tra’ v.v... ‘Ở đây’, tức là trong phần này, hay trong chương này, sự phân loại, sự phân chia ‘ưu việt’, tức là tốt nhất, về ‘các lỗi này’ đã được đề cập, tức là các lỗi về từ v.v..., đã được ‘ta thực hiện’, tức là hoàn tất, ‘một cách tóm lược’, tức là theo phương pháp ngắn gọn, chứ không chi tiết, vì rằng các lỗi vốn vô số thì không có giới hạn. (Hỏi:) Phải chăng vì nói là ‘một cách tóm lược’ nên nhiều lỗi do người xưa chỉ ra đã bị bỏ sót? (Đáp:) Ở đây, xin trả lời rằng, nói ‘một cách tóm lược’ là vì không có ý định trình bày theo phương pháp chi tiết, chứ không phải là hoàn toàn bỏ sót. Cụ thể như sau: ‘‘နိဟန္တု သောယံ ဇလိတံ, ပတင်္ဂေါ အရိပါဝက’’န္တိအာဒီနံ Ví dụ như câu: ‘Mong rằng con thiêu thân này hãy dập tắt ngọn lửa của kẻ thù đang cháy’. အက္ခမတ္ထန္တရာဒိကံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရာနုဂတန္တိ စ. ဧတ္ထ ဟိ ပတင်္ဂသဒ္ဒေန ဇောတိရိင်္ဂဏသင်္ခါတမတ္ထန္တရမသမတ္ထမိစ္ဆိတတ္ထေ ‘‘ဝစန္တိ ဂဏ္ဍာ’’တျေဝမာဒိကံ အမင်္ဂလအပယုတ္တပဒါဒိကံ ကိလိဋ္ဌေ အန္တောဂဓန္တိ စ. Lỗi có nghĩa khác như từ ‘akkha’ v.v... được bao hàm trong lỗi ‘trái ngược với nghĩa khác’. Và ở đây, với từ ‘pataṅga’ (thiêu thân), nghĩa khác được hiểu là ‘đom đóm’ thì không có khả năng (diễn đạt) ý nghĩa mong muốn. Các lỗi như từ không tốt lành, không thích hợp trong câu ‘những mụt nhọt lên tiếng’ v.v... được bao hàm trong lỗi ‘nhiễm ô’ (kiliṭṭha). ဂဇဟေသာဒိ သမ္ဗန္ဓဒူသိတံ လောကဝိရောဓိ, သောဂတာဂမာဒီသု ပသိဒ္ဓံ ရူပက္ခန္ဓာဒိကမညတြ ဝုတ္တံ အပ္ပတီတံ နာမ. ဣဒံ အာဂမဝိရောဓိဣတိ, သမ္ဗန္ဓဒူသိတပ္ပတီတာဒိကံ ဝိရောဓိမှိ ပဝိဋ္ဌန္တိ စ, အာနေတဗ္ဗဟေတုတ္တာ ဟေတွပေက္ခံ နေယျတော န ဗျတိရိစ္စတီတိ စ. Lỗi liên hệ sai lạc như ‘tiếng voi hý’ v.v... là lỗi ‘trái với thế tục’ (lokavirodhi). Lỗi ‘sắc uẩn’ v.v..., vốn phổ biến trong kinh điển Phật giáo, khi được nói ở nơi khác thì gọi là lỗi ‘không quen thuộc’ (appatīta). Đây là lỗi ‘trái với thánh giáo’ (āgamavirodhi). Do đó, các lỗi như ‘liên hệ sai lạc’, ‘không quen thuộc’ v.v... được bao gồm trong lỗi ‘mâu thuẫn’ (virodhi). Và vì cần phải suy ra nguyên nhân, nên lỗi ‘cần đến nguyên nhân’ (hetvapekkha) không khác với lỗi ‘cần phải suy diễn’ (neyya). ‘‘ဒေဝေါ ဝေါဟရတု က္လေသံ, ရာဟုခိန္နော ဒိဝါကရော’’ Ví dụ như câu: ‘Mong đức vua hãy đoạn trừ phiền não, (như) mặt trời bị Rāhu xâm chiếm’. ဣစ္စာဒိကံ အသာမတ္ထျာဘိဓေယျာဒိကံ ဩစိတျဟီနေ သင်္ဂဟိတန္တိ စ. ဇိဂုစ္ဆအသဗ္ဘသံသူစကအတ္ထန္တရကဉ္စ ဂါမ္မံ ဒုပ္ပတီတိကရေ သင်္ဂယှတီတိ စ. ( ) သဗန္ဓဖရုသမေဝေတိ စ. Các lỗi như ‘bất năng biểu đạt’ v.v... được bao gồm trong lỗi ‘thiếu sự thích đáng’ (ocityahīna). Và lỗi ‘thô tục’ (gāmma), tức là có nghĩa khác ám chỉ điều ghê tởm, không tao nhã, được bao gồm trong lỗi ‘khó hiểu’ (duppatītikara). Và cũng (bao gồm) lỗi ‘liên kết chói tai’. ဧတ္ထ ပန ဩစိတျဟီနဒုပ္ပတီတိကရာနံ ဝါကျတ္ထဒေါသတ္တေပိ ဖန္ဓဖရုသဿ စ ဝါကျဒေါသတ္တေ ပဒပဒတ္ထာနံ ဒေါသတော ဝါကျမေဝ ဒုဋ္ဌံ သိယာ, ဝါကျဉ္စ ပဒေဟိ ဝိရိစ္စတေ, ပဒေ ဒုဋ္ဌေ ဝါကျတ္ထော စ ဒုဋ္ဌော သိယာ. ပဒဒေါသတော ဝါကျဝါကျတ္ထာနံ နာနာဘာဝါဘာဝဉာပနတ္ထံ အသာမတ္ထိယာဘိဓေယျာဒိကံ ပဒံ ဩစိတျဟီနာဒိဝါကျတ္ထဒေါသာဒီသု [Pg.98] အန္တော ကထိတံ. တထာ ဟိ ပုရာတနေဟိ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရာဒီဟိ ပဒေဟိ ဝိရစိတံ ဝါကျံ ဝိရုဒ္ဓန္တိအာဒိနာ ဗဟူနိ ဒုဋ္ဌာနိ ဝါကျာနိ ဒဿိတာနိ. ‘‘ဟရိသမာနယီ’’တိ ဧတ္ထ ဟပုဗ္ဗံ ရိသ’မာနယီတိ ဣစ္ဆိတတ္ထာ ပရိ ဘဋ္ဌံ ဘဋ္ဌံ. နာနတ္ထမပ္ပသိဒ္ဓေဟိ ယုတ္တံ ဂုဠှံ, ယထာ ‘‘သက္ကော သဟဿဂူ’’တိ. ဣတိ ဘဋ္ဌဂုဠှတ္ထာဒယော ပသာဒါလင်္ကာရဝိရုဒ္ဓါတိ စ. Tuy nhiên, ở đây, mặc dù các lỗi ‘thiếu sự thích đáng’ và ‘khó hiểu’ là lỗi về nghĩa của câu, và lỗi ‘kết cấu chói tai’ là lỗi của câu, nhưng chính câu văn trở nên sai lạc là do lỗi của từ và nghĩa của từ. Và câu văn được tạo thành từ các từ, khi từ bị lỗi thì nghĩa của câu cũng bị lỗi theo. Để chỉ ra rằng không có sự khác biệt giữa câu và nghĩa của câu (bị lỗi) do lỗi của từ, nên một từ (lỗi) như ‘bất năng biểu đạt’ được nói đến bên trong các lỗi về nghĩa của câu như ‘thiếu sự thích đáng’ v.v... Cụ thể là, người xưa đã chỉ ra nhiều câu văn sai lạc, chẳng hạn như lỗi ‘mâu thuẫn’, là câu được tạo thành từ những từ có nghĩa khác mâu thuẫn v.v... Trong câu ‘Harisamānayī’, nếu hiểu là ‘ha-pubbaṃ risaṃ ānayī’ (đem đến sự tổn hại trước), thì nó đã sai lạc khỏi ý nghĩa mong muốn. Lỗi ‘khó hiểu’ (guḷha) là lỗi dùng những từ đa nghĩa không phổ biến, ví dụ như ‘sakko sahassagū’ (Đế Thích có ngàn con bò/tia sáng). Như vậy, các lỗi như ‘lạc nghĩa’ (bhaṭṭhattha), ‘nghĩa tối tăm’ (guḷhattha) v.v... là những lỗi trái ngược với văn sức ‘minh bạch’ (pasāda). ဝါကျေပိ ဝိသန္ဓိကမိဟာနုပယောဂီတိ စ, ဝါကျန္တရောပဂတံ ဝါကျံ ဝါကျဂဗ္ဘံ, ဝါကျန္တရပဒသမ္မိဿံ ‘‘အပါထျမေသော ဒိဿတိ, ဝေဇ္ဇံ ခါဒတျနာရတ’’မိစ္စာဒိကံ ဝါကျသံကိဏ္ဏဉ္စ ဗျာကိဏ္ဏေ သမောဟိတန္တိ စ. Và trong câu, lỗi ‘thiếu liên thanh’ (visandhika) ở đây không hữu dụng. Một câu văn nằm trong một câu văn khác là lỗi ‘câu văn thai nghén’ (vākyagabbhaṃ). Sự pha trộn các từ của câu khác, ví dụ như ‘apāthyameso dissati, vejjaṃ khādatyanārataṃ’ (người này trông có vẻ không lành mạnh, ông ta ăn thịt thầy thuốc không ngừng), là lỗi ‘câu văn hỗn tạp’ (vākyasaṃkiṇṇa). Các lỗi này được bao gồm trong lỗi ‘hỗn loạn’ (byākiṇṇa). ‘‘ကာစုယျာနေ မယာ ဒိဋ္ဌာ, ဝလ္လရီ ပဉ္စပလ္လဝါ; ပလ္လဝေ ပလ္လဝေ မုဓာ, ယဿာ ကုသုမမဉ္စရီ’’တိ. Ví dụ như câu: ‘Trong vườn Kācu, ta đã thấy một dây leo có năm chồi; trên mỗi chồi, một cách vô ích, là một chùm hoa của nó’. ဣဒမဝါစကံ ပဟေဠိကာယ ပမုဿိတာသန္နိဿိတန္တိ စ, တတ္ထ စ ကဝိနာ ဥယျာနသဒ္ဒေန ဂေဟံ, လတာဝါစိနာ ဝလ္လရီသဒ္ဒေန အင်္ဂနာ, ပလ္လဝသဒ္ဒေန ကရစရဏဒသနစ္ဆဒါ, မဉ္စရီသဒ္ဒေန နခသောဘာ ဒန္တကန္တိယော စ ဝတ္တုမိစ္ဆိတာ, ဝါကျတ္ထေပိ ပဒုမိနီနံ ရတ္တိယမုန္နိဒ္ဒတာဒိကံ ဝိရုဒ္ဓံ ဝိရောဓိနိလီနန္တိ စ နာတျနုညာတာ, န တု သဗ္ဗထာ ပရိစ္စာဂေန. ဧသောဝ ဧဝံ ယထာဝုတ္တနယေန နိဋ္ဌာပိတော အယံ သင်္ခေပနယော ဧဝ ကဝီနံ ပဏ္ဍိတဇနာနံ ခေဒကရံ ‘‘ကထံ နာမ ဗန္ဓေပီဒိသံ သတိ သန္တီ’’တိ ဧဝမာသုဟနောပဇနံ ပရံ ပဒဒေါသေ အသာဓုသန္ဒိဒ္ဓပရိယာယ ဉေယျအပ္ပတီတတ္ထအပ္ပယောဇက ဒုဗ္ဗောဓဒေသိယာဒိကံ, ဝါကျဒေါသေ အဓိကဦနဘဂ္ဂစ္ဆန္ဒာဒိကံ, ဝါကျတ္ထဒေါသေ ဥပက္ကမောပသံဟာရဝိသမဉ္စေတိ ဣစ္စေဝမာဒိကမပရမ္ပိ ဒူသနံ အတ္ထိ စေ ယဒိ ဘဝေယျ, တမ္ပိ ဗောဓယိတုမဝဂမေတုံ အလံ သမတ္ထံ ယထာဝုတ္တဒေါသာနုသာရေန ဗုဒ္ဓိမန္တေဟိ သက္ကာ ဦဟိတုန္တိ. Và điều này là không được nói đến (avācakaṃ) trong câu đố (paheḷikā), là điều bị lãng quên và không được nương tựa. Và ở đó, thi sĩ đã muốn nói: nhà (gehaṃ) bằng từ vườn (uyyānasadda), người phụ nữ (aṅganā) bằng từ dây leo (vallarīsadda) có nghĩa là dây leo, tay, chân, và môi (karacaraṇadasanacchadā) bằng từ chồi non (pallavasadda), vẻ đẹp của móng và sự rạng rỡ của răng (nakhasobhā dantakantiyo) bằng từ chùm hoa (mañcarīsadda). Cũng trong ý nghĩa của câu, những điều mâu thuẫn như hoa sen nở vào ban đêm (paduminīnaṃ rattiyamunniddatā) không được hoàn toàn cho phép dưới lỗi mâu thuẫn ẩn tàng (virodhinilīna), nhưng không phải là loại bỏ hoàn toàn. Chính phương pháp tóm lược (saṅkhepanayo) này, được thiết lập theo cách đã nói, gây ra phiền muộn cho các thi sĩ và bậc học giả, tạo ra sự bực tức rằng: “Làm sao một điều như vậy lại có thể tồn tại trong một tác phẩm?”. Nó có khả năng chỉ ra các lỗi khác trong từ (padadosa) như: không đúng ngữ pháp (asādhu), mơ hồ (sandiddha), cần suy ra từ đồng nghĩa (pariyāyañeyya), nghĩa không phổ biến (appatītattha), vô dụng (appayojaka), khó hiểu (dubbodha), địa phương (desiya), v.v.; các lỗi trong câu (vākyadosa) như: thừa (adhika), thiếu (ūna), sai nhịp điệu (bhaggacchanda), v.v.; và các lỗi trong ý nghĩa của câu (vākyatthadosa) như: không nhất quán giữa mở đầu và kết luận (upakkamopasaṃhāravisamaṃ). Nếu có những lỗi khác như vậy, phương pháp này cũng đủ khả năng để làm cho chúng được biết đến và được hiểu. Người trí có thể suy ra theo các lỗi đã được đề cập. ဧဝံ [Pg.99] ဝဒတော စ ဂန္ထကာရဿာယမဓိပ္ပာယော – ယေ ဒေါသာ ဝိဘာဂသော န ဝုတ္တာ, တေ မယာ ဂန္ထဂါရဝဘယာ သင်္ခေပိတာ, လက္ခဏတော တု သင်္ဂဟိတာ. န ဟိ တေသမန္တံ ကော ဇဟာပေတိ. Và ý định của tác giả khi nói như vậy là: những lỗi nào chưa được nói đến một cách chi tiết, chúng đã được tôi tóm lược lại vì sợ tác phẩm trở nên nặng nề, nhưng chúng đã được bao gồm theo đặc tính. Vì không ai có thể liệt kê hết được chúng. တတ္ထ သဒ္ဒသတ္ထဝိရုဒ္ဓမသာဓု. ယံ ကြိယာဒိနိမိတ္တမုပါဒါယ အတ္ထန္တရေပိ ဝတ္တတေ, တံ သညာဘာဝေနေဝ ပယုတ္တံ သန္ဒိဒ္ဓံ, ယထာ ‘‘ရဝိမှိဟိမဟာ’’တိ, ဣဒံ ပန ဝိသေသနတ္ထေ သာဓု ဟောတိ. ပသိဒ္ဓသညာသဒ္ဒဿ ပရိယာယန္တရေန ပရိကပ္ပိတပဒံ ပရိယာယဉေယျံ, ယထာ ‘‘ဝဠဝါမုခေနေ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘အဿဝနိတာနနေန’’ ဣတိ. ယံ အစ္စန္တာဗျဘိစာရီဘာဝေန ဝိသေသျဿ ဂုဏံ ဝဒတိ, တံ အပ္ပတီတတ္ထံ, ယထာ ‘‘ကဏှမသီ’’တိ. အဓိဂတတ္ထာနုပယောဂံ အပ္ပယောဇကံ, ယထာ ‘‘အတိဖေနိလံ သာဂရမလင်္ဃီ’’တိ. ‘‘မနုညဒ္ဓနယော ပါဒေ, ခါဒယော ကနိ ဘန္တိ တေ’’ ဣစ္စာဒိကော ဒုဗ္ဗောဓော, ကနိ ကညေ ခါဒယော ဂဂ္ဃရိကာ. ‘‘ဣမေ လာဝဏျတလ္လာ တေ, ဂလ္လာ လောလဝိလောစနေ’’ဣစ္စာဒိကော ဒေသိယော, တလ္လော ဇလာသယဝိသေသော, ဂလ္လော ကပေါလော. ‘‘သဂ္ဂသေဝီနံ ရိပူနမိတ္ထီနမကင်္ကဏော ပါဏိ. နေတ္တမနဉ္ဇန’’န္တိအာဒိကံ အဓိကံ. ‘‘အကင်္ကဏော ပါဏီ’’တိအာဒိနာ ဝေဓဗျဿ ဂမ္မမာနတ္တာ ‘‘သဂ္ဂသေဝီန’’န္တိ အဓိကန္တိ. ယတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗဿ ဦနတာ, တံ ဦနံ, ယထာ ‘‘တိလောကတိလကံ မုနိ’’န္တိအာဒိ. ဧတ္ထ ‘‘ဝန္ဒာမီ’’တိ ဦနံ, ဆန္ဒောဘင်္ဂါနွိတံ ဝစော ဘဂ္ဂစ္ဆန္ဒံ ပါကဋံ. အာရမ္ဘာဝသာနေန ဝိသမံ ဥပက္ကမောပသံဟာရဝိသမံ, တံ ပန အာရဒ္ဓက္ကမပရိစ္စာဂေနာပရေန နိက္ခိပနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Trong đó, điều trái với ngữ pháp là không đúng ngữ pháp (asādhu). Điều gì, dựa vào một nguyên nhân như hành động, cũng được áp dụng cho một ý nghĩa khác, khi được sử dụng chỉ như một danh từ, thì là mơ hồ (sandiddhaṃ), ví dụ như ‘ravimhihimahā’; tuy nhiên, điều này lại đúng trong ý nghĩa của một tính từ. Một từ được tạo ra thông qua một từ đồng nghĩa khác của một danh từ nổi tiếng là cần suy ra từ đồng nghĩa (pariyāyañeyyaṃ), ví dụ như ‘assavanitānanena’ ở đây cho ‘vaḷavāmukhena’. Điều gì nói lên một phẩm chất của đối tượng được mô tả một cách hoàn toàn không thay đổi, thì là nghĩa không phổ biến (appatītatthaṃ), ví dụ như ‘kaṇhamasī’ (mực đen). Việc không sử dụng một ý nghĩa đã đạt được là vô dụng (appayojakaṃ), ví dụ như ‘atiphenilaṃ sāgaramalaṅghī’ (người ấy đã vượt qua đại dương rất nhiều bọt). Ví dụ bắt đầu bằng ‘Manuññaddhanayo pāde, khādayo kani bhanti te’ là khó hiểu (dubbodho), kani là hỡi thiếu nữ, khādayo là những chiếc chuông nhỏ. Ví dụ bắt đầu bằng ‘Ime lāvaṇyatallā te, gallā lolavilocane’ là địa phương (desiyo), tallo là một loại hồ chứa nước, gallo là má. Ví dụ bắt đầu bằng ‘Saggasevīnaṃ ripūnamitthīnamakaṅkaṇo pāṇi. Nettamanañjana’ là thừa (adhikaṃ). Bởi vì tình trạng góa bụa được hiểu từ ‘bàn tay không vòng’ (akaṅkaṇo pāṇī), nên ‘của những kẻ thù phục vụ trên trời’ (saggasevīnaṃ) là thừa. Nơi nào có sự thiếu sót về điều cần nói, đó là thiếu (ūnaṃ), ví dụ như ‘tilokatilakaṃ muni’ (vị thánh, trang sức của ba cõi). Ở đây, ‘vandāmī’ (tôi đảnh lễ) bị thiếu. Lời nói có sự sai nhịp điệu (chandobhaṅga) là sai nhịp điệu (bhaggacchandaṃ), điều này rõ ràng. Sự không nhất quán giữa phần đầu và phần cuối là không nhất quán giữa mở đầu và kết luận (upakkamopasaṃhāravisamaṃ), điều này cần được hiểu là việc từ bỏ trình tự đã bắt đầu và thay thế bằng một trình tự khác. ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရေ မဟာသာမိနာမိကာဋီကာယံ Như vậy, trong quyển phụ chú giải tên là Mahāsāmi về tác phẩm Subodhālaṅkāra ဒေါသာဝဗောဓပရိစ္ဆေဒေါ. Chương về sự nhận biết các lỗi. ၆၇. ဧဝံ ‘‘သောဒါဟရဏမေတေသံ, လက္ခဏံ ကထယာမျဟ’’န္တိ ကတပဋိညာနုရူပံ သမ္ပာဒေတွာ ဣဒါနိ ‘‘ကတောတြေ’’စ္စာဒိနာ နိဂမေန္တော ဒေါသေ သင်္ခိပတိ. အတြ ဣမသ္မိံ အဓိကာရေ, [Pg.100] ပရိစ္ဆေဒေ ဝါ ဧသံ ဒေါသာနံ ယထာဝုတ္တပဒဒေါသာဒီနံ ပဝရော လက္ခဏာဝိရောဓလက္ခိယတော ဥတ္တမော ဝိဘာဂေါ အသင်္ကရတော ဝိဘဇနံ သင်္ခေပနယာ ဝိတ္ထာရာပနိယသင်္ခေပက္ကမေန မယာ ကတော ဝုတ္တော ဧသောဝ ယထာဝုတ္တော ဧသော သင်္ခေပက္ကမော ဧဝ ကဝီနံ ဝိရစယန္တာနံ ခေဒကရံ ဗန္ဓသရီရေ ဤဒိသံ ဤဒိသပ္ပယောဂံ ကထံ နာမ ကရောမီတိ ဧဝံ ပဝတ္တခေဒမုပ္ပာဒယန္တံ ပရမ္ပိ အသာဓုသန္ဒိဒ္ဓါဒိ အညမ္ပိ ဒူသနမတ္ထိ စေ, တံ သဗ္ဗံ ဗောဓယိတုံ ဗောဓေတုံ အလံ သမတ္ထော ဟောတိ. နိယတိ အဝုတ္တောပိ အတ္ထော ဧတေနာတိ စ, သင်္ခေပေါ စ သော နယော စာတိ ဝိဂ္ဂဟော. 67. Như vậy, sau khi đã hoàn thành phù hợp với lời hứa đã đưa ra: ‘Tôi sẽ trình bày đặc tính của chúng cùng với ví dụ’, bây giờ, khi kết luận bằng câu ‘katotra’ v.v..., ngài tóm tắt các lỗi. Ở đây, trong chương này, sự phân loại xuất sắc nhất về các lỗi này, như các lỗi về từ đã nói ở trên, đã được tôi thực hiện và trình bày theo phương pháp tóm lược, theo một tiến trình tóm tắt những gì cần được mở rộng, một sự phân chia không lẫn lộn, vượt trội vì được đặc trưng bởi sự không mâu thuẫn với các định nghĩa. Chính tiến trình tóm lược đã được đề cập này gây ra phiền muộn cho các thi sĩ đang sáng tác, tạo ra nỗi khổ tâm rằng: ‘Làm thế nào chúng ta có thể sử dụng một cách dùng như vậy trong một tác phẩm?’. Nếu có những lỗi khác như không đúng ngữ pháp, mơ hồ, v.v..., nó cũng đủ khả năng để làm cho tất cả chúng được biết đến. Và [phân tích là] ‘ngay cả ý nghĩa không được nói ra cũng được truyền đạt bởi điều này’ (niyati avuttopi attho etena), và sự phân tích [của saṅkhepanayo] là ‘đó là sự tóm lược và đó là phương pháp’ (saṅkhepo ca so nayo ca). ဣဟာနိဒ္ဒိဋ္ဌံ Điều không được chỉ ra ở đây ‘‘နိဟန္တု သောယံ ဇလိတံ, ပတင်္ဂေါ အရိပါဝက’’န္တိအာဒိကံ Ví dụ như câu: ‘Mong rằng con thiêu thân này hãy dập tắt ngọn lửa của kẻ thù đang cháy’. အက္ခမတ္ထန္တရာဒိကံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရေ အနုပတတ္တာ န ဝုတ္တံ, ဧတ္ထ သူရိယဝါစကော ပတင်္ဂသဒ္ဒေါ ဇောတိရိင်္ဂဏဝါစကောပိ ဟောတီတိ ဝတ္တုမိစ္ဆိတအမိတ္တဂ္ဂိဝိနာသေ အသမတ္ထညတ္ထော ဟောတိ. Lỗi ‘ý nghĩa khác không mong muốn’ (akkhamatthantara) không được đề cập vì nó thuộc về lỗi ‘ý nghĩa khác mâu thuẫn’ (viruddhatthantara). Ở đây, từ ‘pataṅga’, có thể có nghĩa là mặt trời, cũng có nghĩa là con thiêu thân, do đó nó mang một ý nghĩa khác, không có khả năng tiêu diệt ngọn lửa của kẻ thù như mong muốn. ‘‘ဝစန္တိ ဂဏ္ဍိ’’စ္စာဒိကံ အာဂမေ အပ္ပသိဒ္ဓံ လက္ခဏမတ္တေန သာဓိယံ. အပ္ပယုတ္တပဒါဒိဒေါသော ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသေ အန္တောဂဓော ဟောတီတိ န ဝုတ္တော. Ví dụ như ‘vacanti gaṇḍi’ v.v... là điều nổi tiếng trong kinh điển và có thể được xác lập chỉ bằng đặc tính của nó. Lỗi về từ không thông dụng (appayuttapada) v.v... không được đề cập vì nó được bao gồm trong lỗi về từ khó hiểu (kiliṭṭhapada). ဂဇဟေသာတုရင်္ဂကောဉ္စနာဒါဒိသမ္ဗန္ဓဒူသိတဉ္စ. ဇိနာဂမာဒီသု ပသိဒ္ဓရူပက္ခန္ဓာဒိကမညတြ ပယုတ္တမပ္ပတီတန္နာမာတီဒံ ဒွယံ ယထာက္ကမံ လောကဝိရောဓမာဂမဝိရောဓဉ္စ ဟောတီတိ ဝိရောဓိပဒေ အန္တောဂဓံ ဟောတိ. ဟေတွပေက္ခံ အာနေတဗ္ဗဟေတုတ္တာ နေယျေ အန္တောဂဓန္တိ န ဝုတ္တံ. Và lỗi bị sai lạc bởi sự liên kết của những thứ như tiếng voi hí, tiếng ngựa rống, v.v... Hai điều này: [1] việc sử dụng một thuật ngữ nổi tiếng trong giáo pháp của bậc Toàn Giác, như sắc uẩn (rūpakkhandha), ở một nơi khác, và [2] một tên gọi không phổ biến, lần lượt trở thành ‘mâu thuẫn với thế gian’ (lokavirodha) và ‘mâu thuẫn với kinh điển’ (āgamavirodha), và do đó được bao gồm trong lỗi về từ mâu thuẫn (virodhipada). Lỗi ‘đòi hỏi nguyên nhân’ (hetvapekkhaṃ) không được đề cập vì, với tư cách là một nguyên nhân cần được đưa vào, nó được bao gồm trong lỗi ‘cần suy diễn’ (neyya). ‘‘ဒေဝေါ ဝေါဟရတု က္လေသံ, ရာဟုခိန္နော ဒိဝါကရော’’ ‘Cầu mong vị trời, mặt trời bị Rāhu che khuất, hãy loại bỏ phiền não’. ဣစ္စာဒိကံ အသမတ္ထာဘိဓာယိစ္စာဒိ ဩစိတျဟီနေ အန္တောဂဓန္တိ န ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ဒိဝါကရော သယံ ရာဟုဂဟိတော အညေသံ ကိလေသာပနယနေ [Pg.101] အသမတ္ထောတိ တမသာမတ္ထိယံ ဝိသေသနဘူတေန ‘‘ရာဟုခိန္နော’’တိ ပဒေန ဉာယတိ. Ví dụ như trên, lỗi ‘diễn tả sự bất lực’ (asamatthābhidhāyi) v.v... không được đề cập vì nó được bao gồm trong lỗi ‘thiếu sự thích hợp’ (ocityahīna). Ở đây, mặt trời (divākaro), bản thân bị Rāhu xâm chiếm, không có khả năng loại bỏ phiền não của người khác. Sự bất lực đó được biết đến qua từ bổ nghĩa ‘bị Rāhu che khuất’ (rāhukhinno). ဇိဂုစ္ဆာဝမင်္ဂလအသဗ္ဘာနံ တိဏ္ဏမညတြဿ ဇောတကံ ဝါစကံ ဝါ အတ္ထန္တရံ ဝါ ဂါမ္မံ ဒုပ္ပတီတိကရတ္တာ ဝါကျတ္ထဂါမ္မဒေါသေယေဝ အန္တောဂဓန္တိ န ဝုတ္တံ. ဒုရုစ္စာရဏဘူတလက္ခဏံ ကဋ္ဌံ ဗန္ဓဖရုသတော အဗျတိရိတ္တန္တိ န ဝုတ္တန္တိ. ‘‘ဟရိသမာနယီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဟပုဗ္ဗံ ရိသ’မာနယိဣစ္စာဒိကံ ဣစ္ဆိတတ္ထတော ပရိဘဋ္ဌတ္တာ ဘဋ္ဌဉ္စ ‘‘သက္ကော သဟဿဂူ’’ဣစ္စာဒိကံ အပသိဒ္ဓဝိသယေ ပရိယုတ္တဂုဠှဉ္စေတိ ဣမေ အတ္ထဂုဠှာဒယော ပသာဒါလင်္ကာရဝိရုဒ္ဓတ္တာ ပသာဒဂုဏာဒါနေနေဝ ပရိစ္စတ္တာတိ န ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ဟိ သဟဿံ ဂါဝေါ စက္ခူနိ အဿာတိ သဟဿဂူတိ သက္ကဿ နာမံ ဂုဠှံ နာမ ဟောတိ. Lỗi gāmma (thô tục), là từ ngữ biểu thị hoặc diễn đạt một trong ba điều: đáng ghê tởm, không tốt lành, hoặc không lịch sự, vì gây ra sự khó hiểu nên đã được bao hàm trong lỗi vākyatthagāmma (ý nghĩa câu thô tục), do đó không được đề cập riêng. Lỗi kaṭṭha (khó phát âm), có đặc tính là khó đọc, không khác với lỗi bandhapharusa (cấu trúc thô ráp), nên không được đề cập riêng. Lỗi bhaṭṭha (sai lạc), như khi muốn nói “Harisamānayī” (hãy mang con sư tử đến) lại nói “hapubbaṃ risa’mānayi”, vì đã sai lệch khỏi ý nghĩa mong muốn; và lỗi pariyuttaguḷha (ẩn ý không phổ biến), như “sakko sahassagū” (Đế Thích có ngàn mắt) trong một chủ đề không quen thuộc. Những lỗi này như atthaguḷha (ý nghĩa ẩn giấu) v.v... vì trái ngược với vẻ đẹp trong sáng (pasādālaṅkāra), nên đã bị loại bỏ khi chấp nhận phẩm chất trong sáng (pasādaguṇa), do đó không được đề cập. Ở đây, tên gọi sahassagū của Sakka (Đế Thích) có nghĩa là “người có ngàn con bò hoặc ngàn con mắt”, được gọi là guḷha (ẩn ý). ဝါကျဒေါသေပိ ဝိသန္ဓိဝါကျံ ဣဓ အနုပယောဂိတ္တာ န ဝုတ္တံ. ဝါကျမဇ္ဈပတိတဝါကျယုတ္တံ ဝါကျဂဗ္ဘဉ္စ, ဝါကျန္တရပဒသမ္မိဿံ. Trong các lỗi về câu, câu visandhi (không nối âm) không được đề cập ở đây vì không hữu dụng. Lỗi vākyagabbha (câu trong câu), là câu có một câu khác xen vào giữa, và lỗi câu có các từ của câu khác xen lẫn vào. ‘‘အပါထျမေသော ဒိဿတိ, ဝေဇ္ဇံ ခါဒတျနာရတံ’’ “Người này nói điều không thích hợp, ăn thầy thuốc không ngừng” ဣစ္စာဒိကံ ဝါကျသံကိဏ္ဏဉ္စ ဗျာကိဏ္ဏေ အန္တောဂဓန္တိ န ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ဧသော ဘိသက္ကော အနာရတံ နိစ္စံ အပါထျံ ရောဂဿ အဟိတံ ဒိဿတိ ဝဒတိ. ဧသော ရောဂီ အနာရတံ သတတံ အပါထျံ အဟိတံ ခါဒတိ. ဝေဇ္ဇံ ဘိသက္ကံ ဒိဿတိ ကုဇ္ဈတိ. ဧဝံ အနေကဝါကျေဟိပိ သန္ဓိဝါကျံ သံကိဏ္ဏံ နာမ. Lỗi vākyasaṃkiṇṇa (câu hỗn tạp) như trên được bao hàm trong lỗi byākiṇṇa (lộn xộn), nên không được đề cập riêng. Ở đây, (câu có thể có nghĩa là): “Vị thầy thuốc này luôn luôn nói những điều không thích hợp, có hại cho bệnh.” (Hoặc) “Người bệnh này luôn luôn ăn những thứ không thích hợp, có hại.” (Và) “Anh ta tức giận vị thầy thuốc.” Như vậy, câu nối âm mà có thể hiểu thành nhiều câu được gọi là saṃkiṇṇa (hỗn tạp). ‘‘ကာစုယျာနေ မယာ ဒိဋ္ဌာ, ဝလ္လရီ ပဉ္စပလ္လဝါ; ပလ္လဝေ ပလ္လဝေ မုဓာ, ယဿာ ကုသုမမဉ္စရီ’’တိ. “Trong vườn Kācu, tôi đã thấy, một dây leo có năm chồi; trên mỗi chồi, một cách vô ích, là chùm hoa của nó.” ဣဒမဝါစကံ ပဟေဠိကာသု ပမုဿိတာသန္နိဿိတမိတိ န ဝုတ္တံ. နနု စေတ္ထ အတ္တနာ ပဟေဠိကာယ အဒဿိတတ္တာ အဝါစကဿ ပမုဿိတာယ အန္တောဂဓကရဏံ အသိဒ္ဓေန အသိဒ္ဓသာဓနန္တိ? နယိဒမေဝံ, ‘‘ဥပေက္ခိယန္တိ သဗ္ဗာနိ, သိဿခေဒဘယာ မယာ’’တိ စ ဥပရိ ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသပရိဟာရေ ‘‘ပဟေဠိကာယမာရုဠှာ, န ဟိ ဒုဋ္ဌာ ကိလိဋ္ဌတာ’’တိ စေတိ ဣမိနာ [Pg.102] ပုရာတနေဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌသောဠသပဟေဠိကာယောပိ ဒဿိတာတိ သိဒ္ဓေန အသိဒ္ဓသာဓနံ ဟောတိ. တတ္ထ ကဝိနာ ဥယျာနသဒ္ဒေန ဂေဟဉ္စ လတာပရိယာယဝလ္လရီသဒ္ဒေန အင်္ဂနာ စ ပလ္လဝသဒ္ဒေန ကရစရဏာဓရာ စ မဉ္စရီသဒ္ဒေန နခဒန္တကန္တိယော စ ဝတ္တုမိစ္ဆိတာ. Lỗi avācaka (không diễn đạt) này, vì nó liên quan đến pamussita (bị lãng quên) trong các câu đố, nên không được đề cập. Phải chăng ở đây, vì bản thân câu đố không được trình bày, việc bao hàm lỗi avācaka vào lỗi pamussita là dùng điều chưa được chứng minh để chứng minh cho điều chưa được chứng minh? Không phải vậy. Bởi vì với câu “Tất cả đều bị tôi bỏ qua vì sợ làm nản lòng học trò” và ở trên, khi loại bỏ lỗi từ ngữ khó hiểu, có câu “Khi đã được dùng trong câu đố, sự khó hiểu không phải là lỗi”, mười sáu câu đố do người xưa chỉ ra cũng đã được trình bày. Do đó, đây là dùng điều đã được chứng minh để chứng minh cho điều chưa được chứng minh. Ở đó, nhà thơ muốn nói đến ngôi nhà bằng từ “khu vườn”, người phụ nữ bằng từ “dây leo”, tay, chân và môi bằng từ “chồi”, và vẻ đẹp của móng tay và răng bằng từ “chùm hoa”. ဝါကျတ္ထဒေါသေပိ ပဒုမိနီနံ ရတ္တိယံ ပဗုဇ္ဈနာဒိကံ ဝိရုဒ္ဓံ ဝိရောဓိပဒေယေဝ အန္တောဂဓတ္တာ န ဝုတ္တန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ကတောတြ သင်္ခေပနယာ’’တိ ဝုတ္တံ, န ပန တေသံ သဗ္ဗထာ ပရိစ္စတ္တတ္တာတိ. ဧတ္ထ ဩစိတျဟီနဒုပ္ပတီတိကရာနံ ဒွိန္နံ ဝါကျတ္ထဒေါသတ္တေ သတိ ဗန္ဓဖရုသဿ ဝါကျဒေါသတ္တေ သတိ ဝိရောဓိနော ပဒဒေါသတ္တေ သတိ ‘‘အသမတ္ထာဘိဓာယိ’’အာဒိပဒံ, ‘‘ဇိဂုစ္ဆာဒိတ္တယပကာသကာ’’ဒိပဒံ, ကဋ္ဌပဒံ, ပဒုမိနီနံ ရတ္တိယံ ဖုလ္လတာဒိ ဝါကျတ္ထဉ္စေတိ ဣမေ စတ္တာရော ဒေါသာ ဘိန္နဇာတိကေသု ဩစိတျာဒီသု ကထံ သင်္ဂဟိတာတိ? သစ္စံ, တထာပိ ပဒါနံ ဒုဋ္ဌတ္တေ သတိ ဝါကျဝါကျတ္ထာနမဒုဋ္ဌတာ နာမ နတ္ထီတိ ပဒဒေါသေန သန္ဓိဝါကျဝါကျတ္ထဒေါသာနမနညတ္တံ သိဿာနံ ဉာပနတ္ထံ ပဒဒေါသာဒိကံ ဝါကျတ္ထဒေါသာဒီသု သင်္ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမိနာယေဝ ပုရာတနေဟိ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရာဒိပဒေဟိ ဝိစရိတံ ဝါကျံ ဝိရုဒ္ဓန္တိအာဒိနာ ဒုဋ္ဌာနိ ဗဟူနိ ဝါကျာနိ ဒဿိတာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. Trong các lỗi về ý nghĩa câu, lỗi viruddha (mâu thuẫn) như “hoa sen nở vào ban đêm” v.v... vì đã được bao hàm trong lỗi từ ngữ virodhi (trái ngược), nên không được đề cập riêng. Để chỉ ra điều này, câu “ở đây được thực hiện theo phương pháp tóm lược” đã được nói, chứ không phải vì chúng hoàn toàn bị loại bỏ. Ở đây, khi hai lỗi ocityahīna (thiếu sự thích hợp) và duppatītikara (gây khó hiểu) là lỗi về ý nghĩa câu, lỗi bandhapharusa (cấu trúc thô ráp) là lỗi về câu, và lỗi virodhi (trái ngược) là lỗi về từ, thì làm thế nào bốn lỗi này: từ “không có khả năng diễn đạt” v.v..., từ “biểu thị ba điều đáng ghê tởm” v.v..., từ kaṭṭha (khó phát âm), và ý nghĩa câu “hoa sen nở vào ban đêm” v.v... lại được gộp vào các lỗi có bản chất khác nhau như ocitya (thích hợp) v.v...? Đúng vậy, tuy nhiên, khi các từ có lỗi thì không thể có chuyện câu và ý nghĩa câu không có lỗi. Cần phải hiểu rằng, để cho học trò biết rằng lỗi về từ, lỗi về câu nối âm và lỗi về ý nghĩa câu không khác nhau, nên các lỗi về từ v.v... đã được gộp vào các lỗi về ý nghĩa câu v.v... Cần phải thấy rằng, chính vì lý do này mà người xưa đã chỉ ra nhiều câu có lỗi, chẳng hạn như “câu có chứa các từ mâu thuẫn, có ý nghĩa khác v.v... là câu mâu thuẫn”. ဣမာယေဝ ဂါထာယ ‘‘တမတ္ထိ စေ ခေဒကရံ ပရမ္ပီ’’တိ ဧတ္ထ ပရသဒ္ဒေနအသာဓုသန္ဒိဒ္ဓပရိယာယဉေယျာပ္ပတီတတ္ထအပ္ပယောဇက- ဒုဗ္ဗောဓဒေသိယာဒိပဒဒေါသေ စ အဓိကဦနဘဂ္ဂစ္ဆန္ဒာဒိဝါကျဒေါသေ စ ဥပက္ကမောပသံဟာရဝိသမသင်္ခါတေ ဝါကျတ္ထဒေါသေ စ ပရိဂ္ဂဏှာတိ. ဧတ္ထ သဒ္ဒသတ္ထဝိရုဒ္ဓမသာဓု နာမ. ကြိယာနိပ္ဖတ္တိကာရဏမုပါဒါယ အတ္ထန္တရေ ပဝတ္တနာမံ ဝိသေသနတ္ထေန ဝိနာ သညာဘာဇနေ ပယုတ္တံ သန္ဒိဒ္ဓံ နာမ, ယထာ ‘‘ရဝိမှိ ဟိမဟာ’’တိ. ဧတ္ထ ဟိမဟာ ရဝီတိ ဝိသေသနေ ကတေ ဒေါသော [Pg.103] နတ္ထိ. ပသိဒ္ဓသညာသဒ္ဒဿ ပရိယာယနာမေန ကပ္ပိတပဒံ ပရိယာယဉေယျံ နာမ, ယထာ ‘‘ဝဠဝါမုခဿ အဿဝနိတာနန’’န္တိ. အတိသယာ ဝိနာ ဘာဝိတတ္ထေန ဝိသေသျဿ ဂုဏဝါစကံ ပဒံ အပ္ပတီတတ္ထံ နာမ, ယထာ ‘‘ကဏှမသီ’’တိ. အဓိဂတတ္တာနုပယောဂိပဒံ အပ္ပယောဇကံ နာမ, ယထာ ‘‘အတိဖေနိလံ သာဂရမလင်္ဃီ’’တိ. အပ္ပသိဒ္ဓဝစနံ ဒုဗ္ဗောဓံ နာမ, ယထာ– Trong chính câu kệ này, với từ “para” (khác) trong câu “nếu có lỗi khác gây mệt mỏi”, tác giả bao gồm các lỗi về từ như asādhu (không đúng ngữ pháp), sandiddha (mơ hồ), pariyāyañeyya (hiểu qua từ đồng nghĩa), appatītattha (ý nghĩa không rõ ràng), appayojaka (thừa), dubbodha (khó hiểu), desiya (tiếng địa phương) v.v...; các lỗi về câu như adhika (thừa), ūna (thiếu), bhaggacchanda (sai luật thơ) v.v...; và lỗi về ý nghĩa câu được gọi là upakkamopasaṃhāravisama (mở đầu và kết luận không nhất quán). Ở đây, asādhu là lỗi trái với ngữ pháp. Sandiddha là tên gọi được dùng cho một đối tượng danh từ riêng mà không có ý nghĩa phân biệt, dựa vào nguyên nhân hình thành hành động để chuyển sang một ý nghĩa khác, ví dụ: “ravimhi himahā” (người mang tuyết trên mặt trời). Ở đây, nếu có tính từ bổ nghĩa “himahā ravī” (mặt trời mang tuyết), thì không có lỗi. Pariyāyañeyya là từ được tạo ra bằng tên đồng nghĩa của một danh từ riêng nổi tiếng, ví dụ: “vaḷavāmukhassa assavanitānana” (mặt của vợ con ngựa) cho “vaḷavāmukha” (mặt ngựa cái). Appatītattha là từ chỉ phẩm chất của một đối tượng được bổ nghĩa, với ý nghĩa đã được biết đến mà không cần sự nhấn mạnh, ví dụ: “kaṇhamasī” (mực đen). Appayojaka là từ không hữu dụng vì ý nghĩa đã được hiểu, ví dụ: “vượt qua đại dương rất nhiều bọt”. Dubbodha là cách nói không phổ biến, ví dụ: ‘‘မနုညဒ္ဓနယော ပါဒေ, ခါဒယော ကနိ ဘန္တိ တေ’’တိ. “Manuññaddhanayo pāde, khādayo kani bhanti te.” ကနိ ဟေ ကညေ တေ တဝပါဒေ မနုညဒ္ဓနယော မနောဟရသဒ္ဒသမန္နာဂတာ ခါဒယော ဂဂ္ဃရိကာ ဘန္တိ ဒိဗ္ဗန္တီတိ. ကိသ္မိဉ္စိ ဒေသေယေဝ သိဒ္ဓနာမံ ဒေသိယံ နာမ. ယထာ– “Kani” có nghĩa là “hỡi cô gái”, “te” có nghĩa là “của nàng”, ở chân, “manuññaddhanayo” có nghĩa là “có âm thanh du dương”, “khādayo” có nghĩa là “vòng chân, lục lạc”, “bhanti” có nghĩa là “tỏa sáng”. Desiya là tên gọi chỉ phổ biến ở một vùng nào đó. Ví dụ: ‘‘ဣမေ လာဝဏျတလ္လာ တေ, ဂလ္လာ လောလဝိလောစနေ’’တိ. “Hỡi người có đôi mắt long lanh, những cái má này của nàng là hồ nước của vẻ đẹp.” ဟေ လောလဝိလောစနေ တေ တဝ ဣမေ ဂလ္လာ ကပေါလာ လာဝဏျတလ္လာ မနုညတလ္လာ ဇလာသယဝိသေသာ ဘဝန္တိ. ကေနစိ လေသေန ပကာသိတမတ္ထမုပါဒါယ ပယုတ္တမဓိကံ နာမ. ယထာ– “Hỡi người có đôi mắt long lanh”, “te” có nghĩa là “của nàng”, “ime gallā” có nghĩa là “những cái má này”, “lāvaṇyatallā” có nghĩa là “hồ nước của vẻ đẹp”, một loại hồ đặc biệt. Adhika (thừa) là lỗi dùng từ khi ý nghĩa đã được biểu thị bằng một cách nào đó. Ví dụ: ‘‘တွယိ ရာဇတိ ရာဇိန္ဒ, ရိပူနံ သဂ္ဂသေဝိနံ; ထီနံ အကင်္ကဏော ပါဏိ, သိယာ နေတ္တမနဉ္ဇန’’န္တိ. “Khi ngài trị vì, hỡi vị vua chúa, tay của những người vợ của các kẻ thù đang ở trên thiên giới, sẽ không còn vòng, và mắt sẽ không còn trang điểm.” ဧတ္ထ ‘‘အကင်္ကဏော ပါဏိ, နေတ္တမနဉ္ဇန’’န္တိ ဣမိနာယေဝထီနံ ဝိဓဝတ္တံ ဂမျမာနံ ဟောတီတိ တပ္ပကာသနတ္ထံ ပယုတ္တံ ‘‘သဂ္ဂသေဝိန’’န္တိ ဣဒံ အဓိကံ နာမ. ဝတ္တဗ္ဗယုတ္တတော ဦနံ ဝါကျံ ဦနံ နာမ. ‘‘တိလောကတိလကံ မုနိ’’န္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဝန္ဒာမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗဿ အဝုတ္တတ္တာ ဦနံ. ဆန္ဒောဟာနိသံယုတ္တံ ဘဂ္ဂစ္ဆန္ဒံ နာမ. ဣဒံ တေသံ တေသံ ဆန္ဒာနံ အက္ခရဂဏနတော ဦနာဓိကဝသေန ပါကဋံ ဟောတိ. အာဒျန္တတော ဝိသမံ ဥပက္ကမောပသံဟာရဝိသမံ နာမ. ဣဒံ အာရဒ္ဓက္ကမံ ပရိစ္စဇိတွာ ကမန္တရေန နိယမန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Ở đây, qua câu “akaṅkaṇo pāṇi, nettamanañjanaṃ” (tay không vòng, mắt không kẻ), tình trạng góa bụa của người phụ nữ đã được hiểu ngầm, do đó từ “saggasevinaṃ” (người hầu hạ cõi trời) được dùng để làm rõ điều ấy được gọi là lỗi thừa (adhika). Câu văn thiếu sót so với điều đáng được nói ra được gọi là lỗi khuyết (ūna). Trong câu “tilokatilakaṃ muni” (bậc ẩn sĩ, đóa hoa của ba cõi), vì điều đáng nói là “vandāmi” (tôi đảnh lễ) đã không được nói ra, nên đây là lỗi khuyết. Lỗi liên quan đến sự hư hỏng của thi luật được gọi là lỗi phá luật (bhaggacchanda). Lỗi này trở nên rõ ràng do số lượng âm tiết ít hơn hoặc nhiều hơn so với quy định của các thể thơ tương ứng. Lỗi không tương xứng từ đầu đến cuối được gọi là lỗi bất nhất khởi kết (upakkamopasaṃhāravisama). Lỗi này cần được hiểu là khi trình tự đã bắt đầu bị từ bỏ và một trình tự khác được tuân theo. ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရနိဿယေ Như vậy, trong bản chú giải Subodhālaṅkāra. ပဌမော ပရိစ္ဆေဒေါ. Chương thứ nhất. ၂. ဒေါသပရိဟာရာဝဗောဓပရိစ္ဆေဒဝဏ္ဏနာ 2. Phần giải thích về chương nhận thức cách khắc phục các lỗi. ၆၈. 68. ကဒါစိ ကဝိကောသလ္လာ, ဝိရောဓော သကလောပျ’ယံ; ဒေါသသင်္ချမတိက္ကမ္မ, ဂုဏဝီထိံ ဝိဂါဟတေ. Đôi khi, do sự khéo léo của thi sĩ, tất cả sự mâu thuẫn này, vượt qua khỏi phạm vi của lỗi, lại bước vào con đường của phẩm chất. ၆၉. 69. တေန ဝုတ္တဝိရောဓာန-မဝိရောဓော ယထာ သိယာ; တထာ ဒေါသပရိဟာရာ-ဝဗောဓော ဒါနိ နီယတေ. Do đó, để sự không mâu thuẫn của các mâu thuẫn đã nói có thể xảy ra, chương nhận thức về cách khắc phục lỗi nay được trình bày. ၆၈-၆၉. ဣစ္စေဝံ [Pg.104] ဒေါသဝိဘာဂံ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တဒေါသပရိဟာရက္ကမမုပဒိသိတုမာဟ ‘‘ကဒါစီ’’တျာဒိ. သကလောပိ အယံ ဝိရောဓော ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရာဒိကတော န ကောစိ ဧကော ဧဝ ဒေါသေသု, ဒေါသာနံ ဝါ သင်္ချံ ဂဏနံ ဒေါသဘာဝံ အတိက္ကမ္မ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဂုဏာနံ ဝီထိံ ပဒဝိံ ဂုဏသဘာဝတံ ဝိဂါဟတေ အဗ္ဘုပဂစ္ဆတိ ကဒါစိ, န သဗ္ဗဒါ. ကဝိနော ပယုဇ္ဇကဿ ကောသလ္လာ တာဒိသဝိသယပရိဂ္ဂဟလက္ခဏနေပုညကာရဏာ, န တု ယထာ တထာ စေတိ. ‘‘တေနေ’’စ္စာဒိ. ယေနေဝံ, တေန ကာရဏေန ဝုတ္တာနံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရာဒီနံ ဝိရောဓာနံ ယထာ ယေန ပကာရေန အဝိရောဓော နိဒ္ဒေါသတာ သိယာ ဘဝေယျ, တထာ တေန ပကာရေန ဒေါသာနံ ပရိဟာရော ဒူရီကရဏံ အဝဗုဇ္ဈတိ ဉာယတိ ဧတေနာတိ အဝဗောဓော, တဿ အဝဗောဓော, တန္နာမိကော ပရိစ္ဆေဒေါ ဣဒါနိ နီယတေ အာနီယတေ ဝုစ္စတေတိ အတ္ထော. 68-69. Sau khi đã phân định sự phân loại các lỗi như vậy, bây giờ để chỉ dạy trình tự khắc phục các lỗi đã được nói đến, tác giả nói “kadāci” v.v... Tất cả sự mâu thuẫn này, tức là các lỗi như mâu thuẫn ý nghĩa v.v..., không phải chỉ là một lỗi nào đó trong các lỗi, mà đôi khi, vượt qua khỏi số lượng hay sự tính đếm các lỗi, tức là tình trạng lỗi, nó đi vào, tức là chấp nhận con đường, tức là lối đi của các phẩm chất, tức là bản chất của phẩm chất; chứ không phải luôn luôn. (Điều này xảy ra) là do sự khéo léo của thi sĩ, người sử dụng, tức là do nguyên nhân của sự tài tình có đặc tính nắm bắt được chủ đề như vậy, chứ không phải là do bất cứ cách nào. (Câu bắt đầu bằng) “Tena” v.v... Chính vì như vậy, do nguyên nhân đó, để sự không mâu thuẫn, tức là sự không có lỗi, của các mâu thuẫn đã được nói đến như mâu thuẫn ý nghĩa v.v... có thể xảy ra theo cách thức nào, thì theo cách thức đó, chương có tên là “avabodha” (sự nhận thức) – vì qua đó sự khắc phục, tức là sự loại bỏ, các lỗi được nhận thức, được biết đến – chương có tên như vậy, bây giờ được đưa ra, được mang đến, tức là được nói đến. ၆၈-၆၉. ဧဝံ ဒေါသဝိဘာဂံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တဒေါသာနံ ပရိဟာရတ္ထမာရဘန္တော ‘‘ကဒါစီ’’တျာဒိမာဟ. သကလောပိ အယံ ဝိရောဓော ပဒဒေါသာဒိကော ဒေါသသင်္ချံ ဒေါသာနံ, ဒေါသေသု ဝါ ဂဏနံ ဒေါသဘာဝံ အတိက္ကမ္မ ကဒါစိ ကဝိကောသလ္လာ ကဝိနော ဗျာကရဏာဘိဓာနဆန္ဒောအလင်္ကတိအာဒီသု ပရိစယလက္ခဏေန ပညာပါဋဝေန ယတော ဂုဏဝီထိံ ဂုဏပဒဝိံ ကေဝလံ ဂုဏသဘာဝံ ဝိဂါဟတေ အဗ္ဘုပဂစ္ဆတိ, တေန ကာရဏေန ဝုတ္တဝိရောဓာနံ ယထာဝုတ္တပဒဒေါသာဒိဝိရောဓာနံ အဝိရောဓော အဝိရုဒ္ဓတာ ယထာ [Pg.105] သိယာ ယေန ပကာရေန ဘဝေယျ, တထာ တေန ပကာရေန ဒေါသပရိဟာရာဝဗောဓော ယထာဝုတ္တပဒဒေါသာဒိသမ္ဗန္ဓိနော ပရိဟရဏက္ကမဿ အဝဗောဓကာရဏတ္တာ တန္နာမိကပရိစ္ဆေဒေါ ဣဒါနိ လဒ္ဓါဝသရေ နီယတေ ဝုစ္စတေ. ယထာဝုတ္တဒေါသာ ကဝိသာမတ္ထိယေန နိဒ္ဒေါသတ္တံ ဘဇန္တိ, တဿ သာမတ္ထိယဿ ဥပဒေသံ ဒဿာမာတိ အဓိပ္ပာယော. 68-69. Sau khi đã phân định sự phân loại các lỗi như vậy, bây giờ, bắt đầu vì mục đích khắc phục các lỗi đã được nói đến, tác giả nói “kadāci” v.v... Vì tất cả sự mâu thuẫn này, tức là các lỗi về từ v.v..., đôi khi vượt qua khỏi số lượng các lỗi, hay sự tính đếm trong các lỗi, tức là tình trạng lỗi, do sự khéo léo của thi sĩ, tức là do sự sắc bén của trí tuệ có đặc tính thông thạo về văn phạm, từ điển, thi luật, tu từ học v.v... của thi sĩ, mà nó đi vào, tức là chấp nhận con đường của phẩm chất, tức là lối đi của phẩm chất, tức là chỉ thuần túy bản chất của phẩm chất; do nguyên nhân đó, để sự không mâu thuẫn, tức là sự không trái ngược, của các mâu thuẫn đã được nói đến, tức là các mâu thuẫn như lỗi về từ v.v... đã được nói đến, có thể xảy ra theo cách thức nào, thì theo cách thức đó, chương có tên là “dosaparihārāvabodho” (nhận thức về cách khắc phục lỗi) – vì là nguyên nhân nhận thức về trình tự khắc phục liên quan đến các lỗi về từ v.v... đã được nói đến – bây giờ, khi có cơ hội, được đưa ra, tức là được nói đến. Ý định là: các lỗi đã được nói đến đạt được tình trạng không có lỗi nhờ vào năng lực của thi sĩ, (và) chúng tôi sẽ chỉ ra sự chỉ dạy về năng lực ấy. ပဒဒေါသပရိဟာရဝဏ္ဏနာ Phần giải thích về cách khắc phục các lỗi về từ. တတ္ထ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရဿ ပရိဟာရော ယထာ – Trong đó, cách khắc phục lỗi mâu thuẫn ý nghĩa như sau: ၇၀. 70. ဝိန္ဒန္တံ ပါကသာလီနံ, သာလီနံ ဒဿနာ သုခံ; တံ ကထံ နာမ မေဃော’ယံ, ဝိသဒေါ သုခယေ ဇနံ. Làm sao đám mây trong sạch này lại có thể làm cho người kia vui sướng, người đang tìm thấy hạnh phúc từ việc nhìn thấy những bông lúa chín, những bông lúa đẹp đẽ? ၇၀. ‘‘ဝိန္ဒန္တ’’မိစ္စာဒိ. ပါကေန ပရိဏတဘာဝေန သာလီနံ ယုတ္တာနံ, မနုညာနံ ဝါ သာလီနံ ရတ္တသာလိအာဒီနံ သာလိဇာတီနံ ဒဿနာ သုခံ စေတသိကံ သောမနဿံ ဝိန္ဒန္တံ တံ ဇနံ ဝိသဒေါ အယံ မေဃော အမ္ဗုဒေါ ကထံ နာမ သုခယေတိ. ဧတ္ထ တာဒိသဿ ဇနဿ အသုခပ္ပဒါနံ ဂရဠဿ မေဃဿာနုရူပန္တိ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရတာ ပရိဟဋာ. 70. (Câu bắt đầu bằng) “Vindantaṃ” v.v... Làm sao đám mây này, đám mây nước, lại có thể làm cho người kia vui sướng, người đang tìm thấy hạnh phúc, tức là sự hỷ lạc trong tâm, từ việc nhìn thấy những loại lúa, như lúa đỏ v.v..., vốn thích hợp, hoặc đáng hài lòng, do sự chín muồi? Ở đây, việc mang lại sự không vui sướng cho một người như vậy là điều tương xứng với đám mây mang chất độc, do đó lỗi mâu thuẫn ý nghĩa đã được khắc phục. ၇၀. တတ္ထ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရဿ ပရိဟာရော ယထာ ဧဝံ. ‘‘ဝိန္ဒန္တိ’’စ္စာဒိ. ပါကသာလီနံ ပရိဏာမေန ယုတ္တာနံ, မနုညာနံ ဝါ သာလီနံ ရတ္တသာလိအာဒီနံ ဒဿနာ ဒဿနဟေတု သုခံ စေတသိကသောမနဿံ ဝိန္ဒန္တံ အနုဘောန္တံ တံ ဇနံ တံ ကဿကဇနံ ဝိသဒေါ ဇလဒါယကော အယံ မေဃော ကထံ နာမ သုခယေ, န သုခယတေဝ. တာဒိသဿ ဇနဿ ဒုက္ခဒါနံ ဂရဠဒါယကဿ မေဃဿာပိ အနုရူပမိတိ ဝိရုဒ္ဓညတ္ထော အပနီတော ဟောတိ. ပါကေန သာလိနောတိ ဝိဂ္ဂဟော. သုခံ ကရောတီတိ သုခယေတိ နာမဓာတု. 70. Trong đó, cách khắc phục lỗi mâu thuẫn ý nghĩa như sau. (Câu bắt đầu bằng) “Vindanti” v.v... Làm sao đám mây này, đám mây cho nước, lại có thể làm cho người kia, người nông dân kia, vui sướng, người đang tìm thấy, đang trải nghiệm hạnh phúc, tức là sự hỷ lạc trong tâm, do nguyên nhân nhìn thấy những cây lúa, như lúa đỏ v.v..., vốn thích hợp, hoặc đáng hài lòng, do sự chín muồi? (Câu trả lời là) nó không hề làm cho vui sướng. Việc mang lại khổ đau cho một người như vậy cũng là điều tương xứng với đám mây mang chất độc, do đó ý nghĩa mâu thuẫn đã được loại bỏ. Cách phân tích (của pākasālīnaṃ) là “pākena sālino”. (Từ) “sukhayeti” là một danh động từ (có nghĩa là) “sukhaṃ karoti” (làm cho hạnh phúc). ယထာ ဝါ – Hoặc như sau: ၇၁. 71. ဝိနာယကောပိ [Pg.106] နာဂေါသိ,ဂေါတမောပိ မဟာမတိ; ပဏီတောပိ ရသာပေတော,စိတ္တာ မေ သာမိ တေ ဂတိ. Ngài vừa là Vināyaka, lại vừa là nāga; Ngài vừa là Gotama, lại vừa có trí tuệ vĩ đại; Ngài vừa tuyệt hảo, lại vừa không có vị; Thưa ngài, đối với tôi, đường lối của ngài thật kỳ diệu. ၇၁. ‘‘ဝိနာယကောပိ’’စ္စာဒိ. ဝီနံ ပက္ခီနံ နာယကော, ဂရုဠော, သတ္တေ ဝိနေတီတိ ဝိနာယကော, ဝုဒ္ဓေါ, ဘဂဝါ စ. တတ္ထ ယဒါ ဝိနာယကော ဂရုဠော, တဒါ တု နာဂေါ ပန္နဂေါသီတိ ဝိရုဒ္ဓံ, ပက္ခန္တရေ တွဝိရုဒ္ဓံ ဘဂဝတော အာဂုဿ ရာဂါဒိနော အဘာဝတော. ဣမေသံ ဂုန္နံ အတိသယေန ဂေါ ဂေါတမော ဟီနပသု, ဂေါတမဝံသာဝတိဏ္ဏတ္တာ ဂေါတမော ဘဂဝါ စ. ဟီနပသု စ တွံ မဟာမတိ အသီတိ ဝိရုဒ္ဓံ အစ္စန္တဟီနပသုနော မဟတိယာ ပညာယ အဘာဝတော. ပက္ခန္တရေ တု န ဗျာဃာတော. ပဏီတော မဓုရော ရသော, ဥတ္တမော စ သုဂတော. တတ္ထ မဓုရရသတော အပေတော အပဂတောသီတိ ဝိရုဇ္ဈတိ, ဘဂဝတော တု ရသေဟိ သိင်္ဂါရာဒီဟိ အပေတောတိ ယုဇ္ဇတိ. မေ မမ. သာမီတိ အာမန္တနံ. တေ တဝ ဂတိ ပဝတ္တိ စိတ္တာ အဗ္ဘုတာတိ. ဧတ္ထ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရံ ဝိရောဓာလင်္ကာရံ သိလာဃနီယန္တိ တေန တံ ပရိဟဋံ. 71. (Câu bắt đầu bằng) “Vināyakopi” v.v... (Vināyaka có nghĩa là) thủ lĩnh của các loài chim (`vīnaṃ`), tức là chim garuḷa; và (cũng có nghĩa là) người dẫn dắt chúng sanh (`satte vinetīti vināyako`), tức là bậc Giác Ngộ, tức là đức Thế Tôn. Trong đó, khi vināyaka là chim garuḷa, thì (câu nói) ngài là nāga, tức là loài rắn, là mâu thuẫn; nhưng ở phương diện khác thì không mâu thuẫn, vì đức Thế Tôn không có lỗi lầm (`āgu`), tức là tham ái v.v... (Gotama có nghĩa là) con bò đực (`go`) trong số những con bò này, tức là loài thú thấp hèn; và (cũng có nghĩa là) đức Thế Tôn, vì ngài xuất thân từ dòng dõi Gotama. (Câu nói) “ngài là loài thú thấp hèn mà lại có trí tuệ vĩ đại” là mâu thuẫn, vì loài thú hoàn toàn thấp hèn không có trí tuệ vĩ đại. Nhưng ở phương diện khác thì không có sự trở ngại. (Paṇīto có nghĩa là) vị ngọt, và (cũng có nghĩa là) bậc tối thượng, tức là đức Thiện Thệ. Trong đó, (câu nói) “ngài không có, đã từ bỏ vị ngọt” là mâu thuẫn; nhưng (câu nói) “đức Thế Tôn không có các vị như tình tứ v.v...” thì lại hợp lý. “Me” là của tôi. “Sāmi” là tiếng gọi. “Te” là của ngài. “Gati” là đường lối. “Cittā” là kỳ diệu. Ở đây, lỗi mâu thuẫn ý nghĩa là một phép tu từ mâu thuẫn (`virodhālaṅkāra`) đáng được tán dương, do đó nó đã được khắc phục. ၇၁. ယထာ ဝါ ဥတ္တဒေါသဿ ပရိဟာရော ဤဒိသော ဝါ. ‘‘ဝိနာယကော’’စ္စာဒိ. ဟေ သာမိ တွံ ဝိနာယကောပိ ဂရုဠောပိ နာဂေါသိ ပန္နဂေါ အသိ. နော စေ, ဝိနာယကောပိ သတ္တေ ဝိနေန္တော ဧဝ နာဂေါသိ နိက္ကိလေသော အသိ. ဂေါတမောပိ ပသုတမောပိ မဟာမတိ မဟာပညဝါသိ. နော စေ, ဂေါတမောပိ ဂေါတ္တတော ဂေါတမောယေဝ မဟာမတိ မဟာပညဝါသိ. ပဏီတောပိ မဓုရောပိ ရသာပေတော မဓုရရသတော အပဂတောသိ. နော စေ, ပဏီတောပိ ဥတ္တမော ဧဝ ရသာပေတော သိင်္ဂါရာဒိရသတော အပဂတောသိ. တေ တုယှံ ဂတိ ပဝတ္တိ မေ မယှံ စိတ္တာ အစ္ဆရိယာ. [Pg.107] ဧတ္ထ ဂရုဠဿ နာဂတ္တဉ္စ ပသုတမဿ ပညဝန္တတ္တဉ္စ ပဏီတဿ နိရသတ္တဉ္စ ဝိရုဒ္ဓံ, တထာပိ အညပက္ခဿ အဝိရုဒ္ဓတ္တာ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရဒေါသော ပသတ္ထေန ဝိရုဒ္ဓါလင်္ကာရေန နိရာကတော. ဝီနံ ပက္ခီနံ နာယကော, ဂရုဠော. သတ္တေ ဝိနေတီတိ ဝိနာယကော, ဗုဒ္ဓေါ. နတ္ထိ အာဂု ဧတဿာတိ နာဂေါ, ဗုဒ္ဓေါ. ဂုန္နမတိသယေန ဂေါတမော, ပသု. မဟတီ မတိ အဿာတိ မဟာမတိ, ဗုဒ္ဓေါ. ပဓာနတ္တံ နီတော ပဏီတော, မဓုရော ရသော. ရသတော အပေတောတိ ရသာပေတော, ဗုဒ္ဓေါတိ ဝိဂ္ဂဟော. 71. Hoặc là, cách khắc phục lỗi đã nêu là như thế này. Câu bắt đầu bằng ‘Vināyako’. Này Sāmi, ngài vừa là Vināyaka, vừa là Garuḷa, ngài là Nāga, là Pannaga. Nếu không phải vậy, ngài là Vināyaka vì ngài giáo hóa chúng sanh, và ngài là Nāga vì ngài là bậc vô phiền não. Ngài vừa là Gotama, vừa là Pasutama, ngài là Mahāmati, bậc có trí tuệ lớn. Nếu không phải vậy, ngài là Gotama theo dòng họ Gotama, và ngài là Mahāmati, bậc có trí tuệ lớn. Ngài vừa là Paṇīta, vừa là Madhura, vừa là Rasāpeta, đã rời xa vị ngọt. Nếu không phải vậy, ngài là Paṇīta vì ngài là bậc tối thượng, và ngài là Rasāpeta vì ngài đã rời xa các vị như vị ái luyến. Hành trạng và diễn biến của ngài đối với tâm của tôi thật là kỳ diệu. Ở đây, việc Garuḷa là Nāga, việc Pasutama là bậc có trí tuệ, và việc Paṇīta là vô vị là mâu thuẫn; tuy nhiên, vì phương diện khác không mâu thuẫn, lỗi mâu thuẫn ý nghĩa (viruddhatthantaradosa) đã được loại bỏ bằng phép trang sức tương phản (viruddhālaṅkāra) một cách khéo léo. Lãnh đạo của các loài chim (vīnaṃ), tức là Garuḷa. Vị giáo hóa chúng sanh, gọi là Vināyaka, tức là đức Phật. Vị không có tội lỗi, gọi là Nāga, tức là đức Phật. Vượt trội hơn các con bò, gọi là Gotama, tức là con vật. Vị có trí tuệ lớn, gọi là Mahāmati, tức là đức Phật. Được đưa đến sự cao thượng, gọi là Paṇīta, tức là vị ngọt. Đã rời xa các vị, gọi là Rasāpeta, tức là đức Phật. Đây là cách phân tích cú pháp. အဈတ္ထဿ ယထာ – Ví dụ về (lỗi) nội tại – ၇၂. 72. ကထံ တာဒိဂုဏာဘာဝေ,လောကံ တောသေတိ ဒုဇ္ဇနော; ဩဘာသိတာသေသဒိသော,ခဇ္ဇောတော နာမ ကိံ ဘဝေ. Làm sao kẻ xấu, khi không có những đức tính như vậy, lại có thể làm hài lòng thế gian? Con đom đóm, được cho là chiếu sáng khắp mọi phương, làm sao có thể như vậy được? ၇၂. ‘‘ကထ’’မိစ္စာဒိ. ဒုဇ္ဇနော တာဒိနော ဂုဏာ လောကံ တောသေန္တိ, တာဒီနံ ဂုဏာနံ အတ္တနိ အဘာဝေ သတိ လောကံ သတ္တလောကံ ကထံ တောသေတိ, န တောသေတီတိ အတ္ထော. ဝုတ္တမေဝတ္ထန္တရေန သာဓေတိ ‘‘ခဇ္ဇောတော နာမ ဩဘာသိတာ ဒီပိတာ အသေသဒိသာ ယေန တထာဝိဓော ကိံ ဘဝေ, န ဘဝေယျ တာဒိနော ဂုဏဿ အဘာဝတော’’တိ. ဧတ္ထ ခဇ္ဇောတဿ အဓိကတ္ထဘာဝေန သိတော ဩဘာသိတာသေသဒိသတ္တဒေါသော ‘‘ကထံ တာဒိဂုဏာဘာဝေ’’တိအာဒိဝစောဘင်္ဂိယာ ပရိဟဋော. 72. Câu bắt đầu bằng ‘Kathaṃ’. Kẻ xấu làm hài lòng thế gian bằng những đức tính như vậy; khi không có những đức tính như vậy ở nơi mình, làm sao kẻ ấy có thể làm hài lòng thế gian, tức là thế giới chúng sanh? Ý nghĩa là: không thể làm hài lòng. Ngài chứng minh ý nghĩa đã được nói bằng một ví dụ khác: ‘Con đom đóm, được cho là kẻ đã chiếu sáng, đã làm rạng rỡ khắp mọi phương, làm sao có thể như vậy được? Nó không thể như vậy được, vì không có đức tính như thế.’ Ở đây, lỗi nói thừa (adhikatthadosa) về việc con đom đóm chiếu sáng khắp mọi phương, vốn được dựa trên ý nghĩa phóng đại, đã được khắc phục bằng cách diễn đạt của câu bắt đầu bằng ‘kathaṃ tādiguṇābhāve’. ၇၂. အဈတ္ထဿ ယထာတိ ဧတ္ထ ပရိဟာရော အဇ္ဈာဟာရော, ဧဝမုပရိပိ. ‘‘ကထိ’’စ္စာဒိ. ဒုဇ္ဇနော ဂုဏဟီနဇနော တာဒိဂုဏာဘာဝေ သန္တောသဇနနကာရဏာနံ တာဒိသာနံ သီလာဒိဂုဏာနံ [Pg.108] အတ္တနိ အဝိဇ္ဇမာနတ္တေ သတိ လောကံ သတ္တလောကံ ကထံ တောသေတိ, န တောသေတိယေဝ, တထာ ဟိ ခဇ္ဇောတော နာမ ဩဘာသိတာသေသဒိသော ကိံ ဘဝေ, န ဘဝတျေဝ. ဧတ္ထ ခဇ္ဇောတဿ သကလဒိသောဘာသနသင်္ခါတမဓိကတ္ထဒေါသော ‘‘ကထံ တာဒိဂုဏာဘာဝေ’’စ္စာဒိဝါကျလီလာယ နိရာကတော. တာဒီ စ တေ ဂုဏာ စေတိ ဝိဂ္ဂဟော. 72. Trong câu ‘Ajhatthassa yathā’, cách khắc phục là sự bổ sung; tương tự như vậy ở các phần sau. Câu bắt đầu bằng ‘Kathaṃ’. Kẻ xấu, người thiếu đức hạnh, khi không có những đức tính như vậy, tức là khi không có những đức tính như giới hạnh v.v... là nguyên nhân sinh ra sự hài lòng, làm sao có thể làm hài lòng thế gian, tức là thế giới chúng sanh? Chắc chắn là không thể làm hài lòng. Cũng vậy, con đom đóm, được cho là chiếu sáng khắp mọi phương, làm sao có thể như vậy được? Chắc chắn là không thể. Ở đây, lỗi nói thừa được gọi là việc chiếu sáng khắp mọi phương của con đom đóm đã được loại bỏ bằng vẻ đẹp của câu văn bắt đầu bằng ‘kathaṃ tādiguṇābhāve’. Phân tích cú pháp là: ‘Tādī ca te guṇā ca’. ၇၃. 73. ပဟေဠိကာယမာရုဠှာ, န ဟိ ဒုဋ္ဌာ ကိလိဋ္ဌတာ; ပိယာ သုခါ’လိင်္ဂိတံ က-မာလိင်္ဂတိ နု နော ဣတိ. Sự khó hiểu khi được đặt trong một câu đố, thì không phải là một lỗi. Ví dụ như sau: ‘Cái ôm của người thương, liệu có không ôm lấy hạnh phúc cho ai chăng?’ ၇၃. ‘‘ပဟေဠိကာယံ’’ဣစ္စာဒိ. ကိလိဋ္ဌတာ ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသော ပဟေဠိကာယ ဝိသယေ အာရုဠှာ သဟီ န ဟိ နော ဒုဋ္ဌော သိယာ. ကီဒိသီတိ အာဟ ‘‘ပိယေ’’စ္စာဒိ. ဣတီတိ နိဒဿနေ. ပိယာ ဝလ္လဘာယ အာလိင်္ဂိတံ ကံ ဇနံ သုခံ ကာယိကံ စေတသိကဉ္စ နော အာလိင်္ဂတိ န သံယုဇ္ဇတိ နု. နုဣတိ ပရိဝိတက္ကေ နိပါတော. ဧတ္ထ ပိယာတိ ကိလိဋ္ဌံ ပဟေဠိကာယ သမာရောပေန ပရိဟဋံ. 73. Câu bắt đầu bằng ‘Paheḷikāyaṃ’. Sự khó hiểu, tức lỗi từ ngữ khó hiểu, khi được đặt trong lĩnh vực câu đố, thì không phải là một lỗi. Hỏi rằng: ‘Như thế nào?’, ngài trả lời bằng câu bắt đầu bằng ‘piyā’. Từ ‘iti’ có nghĩa là để chỉ ra ví dụ. Cái ôm của người yêu, liệu có không ôm lấy, không kết hợp với hạnh phúc về thân và tâm cho người nào chăng? `Nu` là một tiểu từ chỉ sự suy đoán. Ở đây, từ ‘piyā’ là khó hiểu, (lỗi này) đã được khắc phục bằng cách đặt nó vào trong một câu đố. ၇၃. ‘‘ပဟေဠိကေ’’စ္စာဒိ. ကိလိဋ္ဌတာ ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသသင်္ခါတာ ပဟေဠိကာယံ ဝိသယေ အာရုဠှာ စေ, န ဟိ ဒုဋ္ဌာ ဒုဋ္ဌာ န ဟောတိ. ကိမုဒါဟရဏံ? ပိယာ သုခါလိင်္ဂိတံ ကမာလိင်္ဂတိ နု နော ဣတိ, ဣတိသဒ္ဒဿ နိဒဿနတ္ထတ္တာ သေသဥဒါဟရဏာနမေတမုပလက္ခဏန္တိ ဉာတဗ္ဗံ. နော စေ, ဧဝံပကာရာနမုဒါဟရဏာနမပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ ဣတိသဒ္ဒေါ ပကာရတ္ထောတိ. ပိယာ ဝလ္လဘာယ အာလိင်္ဂိတံ ဥပဂုဟိတံ ကံ နာမ ဇနံ သုခံ ကာယိကမာနသိကံ နော အာလိင်္ဂတိ နု, အာလိင်္ဂတေဝါတိ. ဧတ္ထ ပိယာတိ ကိလိဋ္ဌပဒံ ပဟေဠိကာယမာရောပနေန နိရာကတံ ဟောတိ. 73. Câu bắt đầu bằng ‘Paheḷikāyaṃ’. Sự khó hiểu, được gọi là lỗi từ ngữ khó hiểu, nếu được đặt trong lĩnh vực câu đố, thì không phải là lỗi, tức là không trở thành lỗi. Ví dụ là gì? ‘Piyā sukhāliṅgitaṃ kamāliṅgati nu no iti’. Vì từ ‘iti’ có nghĩa là để chỉ ra ví dụ, nên cần hiểu rằng đây là biểu thị cho các ví dụ còn lại. Nếu không phải vậy, vì các ví dụ loại này không thể được bao gồm hết, từ ‘iti’ có nghĩa là ‘loại như vậy’. Cái ôm, sự ôm ấp của người yêu, liệu có không ôm lấy hạnh phúc về thân và tâm cho người nào chăng? Chắc chắn là có ôm lấy. Ở đây, từ ‘piyā’ là một từ khó hiểu, (lỗi này) đã được loại bỏ bằng cách đặt nó vào trong một câu đố. ၇၄. 74. ယမကေ နော ပယောဇေယျ, ကိလိဋ္ဌပဒ’မိစ္ဆိတေ; တတော ယမက’မညံ တု, သဗ္ဗမေတံမယံ ဝိယ. Không nên dùng từ khó hiểu trong một phép điệp ngữ mong muốn; tuy nhiên, một phép điệp ngữ khác ngoài phép đó, tất cả dường như được tạo ra từ chính (từ khó hiểu) này. ၇၄. ‘‘ယမကေ’’စ္စာဒိ. [Pg.109] တတော အညန္တိ ဣစ္ဆိတယမကတော အညံ. တုဣတိ ဝိသေသဇောတကော. ဧတံမယံ ဝိယာတိ ဧတေန ကိလိဋ္ဌပဒေန နိဗ္ဗတ္တံ ဝိယ. 74. Câu bắt đầu bằng ‘Yamake’. `Tato aññaṃ` có nghĩa là khác với phép điệp ngữ mong muốn. `Tu` là tiểu từ nhấn mạnh sự khác biệt. `Etaṃmayaṃ viya` có nghĩa là dường như được tạo ra bởi từ khó hiểu này. ၇၄. ‘‘ယမကေ’’စ္စာဒိ. ကိလိဋ္ဌပဒံ ဣစ္ဆိတေ ယမကေ ဣဋ္ဌယမကေ နော ပယောဇေယျ နပ္ပယုဇ္ဇေယျ, တတော ဣဋ္ဌယမကတော အညံ သဗ္ဗံ ယမကံ ပန ဧတံမယံ ဝိယ ဣမိနာ ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသေန ကတံ ဝိယ ဟောတိ. ဧတ္ထ ဣဋ္ဌယမကံ ဝုတ္တနယေန ဉာတဗ္ဗံ, ဧတေန နိဗ္ဗတ္တံ ဧတံမယန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. 74. Câu bắt đầu bằng ‘Yamake’. Không nên dùng, không nên sử dụng từ khó hiểu trong một phép điệp ngữ mong muốn, một phép điệp ngữ được ưa thích. Tuy nhiên, tất cả các phép điệp ngữ khác ngoài phép điệp ngữ được ưa thích đó, dường như là `etaṃmayaṃ`, tức là dường như được tạo ra bởi lỗi từ ngữ khó hiểu này. Ở đây, phép điệp ngữ được ưa thích nên được hiểu theo phương pháp đã nói. Phân tích cú pháp là: `etena nibbattaṃ` (được tạo ra bởi cái này) là `etaṃmayaṃ`. ဒေသဝိရောဓိနော ယထာ – Ví dụ về (lỗi) mâu thuẫn với địa phương – ၇၅. 75. ဗောဓိသတ္တပ္ပဘာဝေန, ထလေပိ ဇလဇာနျ’ဟုံ; နုဒန္တာနိ’ဝ သုစိရာ-ဝါသက္လေသံ တဟိံ ဇလေ. Do oai lực của Bồ-tát, hoa sen đã mọc cả trên cạn, như thể xua đi nỗi khổ vì phải ở lâu trong nước. ၇၅. ‘‘ဗောဓိသတ္တေ’’စ္စာဒိ. ဗောဓိသတ္တဿ မာယာဒေဝိယာ သုတဿ ဝက္ခမာနဿ ဝိသေသဿ တဒုပ္ပန္နဒိနေ သမ္ဘဝါ ပဘာဝေန ပုညပ္ပဘာဝတော ဇလဇာနိ အမ္ဗုဇာနိ ထလေပိ အဟုံ အဟေသုံ အစိန္တနီယတ္တာ ပုညပ္ပဘာဝဿ. ကိံ ပန ဝါပျာဒီသု ကိံ ကရောန္တာဝ တဟိံ တသ္မိဉ္စ ဇလေ သုစိရံ သဗ္ဗဒါဝ အာဝသနမာဝါသော တေန ဇာတော က္လေသော တံ နုဒန္တာနိဝ ဒူရတော ဇဟန္တာနိဝေတိ. အစိန္တနီယတ္တာ ပုညပ္ပဘာဝဿ ဤဒိသမ္ပိ အစ္ဆရိယမဟောသီတိ န ဒေသဝိရောဓော. 75. Câu bắt đầu bằng ‘Bodhisatta’. Do oai lực, do oai lực phước báu của Bồ-tát, con trai của hoàng hậu Māyā, người có những đặc tính sẽ được nói đến, và do sự kiện xảy ra vào ngày ngài đản sanh, những hoa sen đã mọc cả trên cạn, vì oai lực của phước báu là không thể nghĩ bàn. Huống nữa là ở trong các hồ ao v.v... Như thể đang làm gì? Như thể đang xua đi, như thể đang từ bỏ từ xa nỗi khổ sinh ra do việc cư ngụ lâu dài, luôn luôn ở trong nước đó. Vì oai lực của phước báu là không thể nghĩ bàn, nên một điều kỳ diệu như vậy đã xảy ra, do đó không có lỗi mâu thuẫn với địa phương. ၇၅. ဗောဓိသတ္တပ္ပဘာဝေန ဗောဓိသတ္တဿ အစိန္တေယျာနုဘာဝေန ဇလဇာနိ ဇလဇသဒိသတ္တာ တန္နာမကာနိ ပဒုမကေရဝါဒီနိ တဟိံ ဇလေ ဝိသယတ္တေန ပသိဒ္ဓေ တသ္မိံ ဥဒကေ သုစိရာဝါသက္လေသံ အတိစိရံ နိဝါသတော ဇာတအာယာသံ နုဒန္တာနိ ဣဝ စဇန္တာနိ ဣဝ ထလေပိ အဟုံ အဟေသုံ, ဝါပိအာဒီသု ကာ ကထာ. ဧတ္ထ ဇလဇာနံ ထလုပ္ပတ္တိကထနသင်္ခါတံ ဒေသဝိရောဓံ အစိန္တေယျပုညပ္ပဘာဝေန ဤဒိသာနံ [Pg.110] အစ္ဆရိယာနံ ပါတုဘာဝတော ‘‘ဗောဓိသတ္တပ္ပဘာဝေနာ’’တိ ဣမိနာ နိရာကရောတိ. ဗောဓိယံ စတုမဂ္ဂပညာယံ သတ္တောတိ စ, တဿ ပဘာဝေါတိ စ, သုစိရံ အာဝါသောတိ စ, တေန ဘူတော က္လေသောတိ စ ဝါကျံ. 75. Do oai lực của Bồ-tát, do oai lực không thể nghĩ bàn của Bồ-tát, các loài hoa thủy sinh, tức là các loài hoa có tên gọi tương tự như hoa sinh từ nước như hoa sen, hoa súng trắng, v.v... trong nước ấy, trong thứ nước nổi tiếng là môi trường của chúng, dường như để xua tan, dường như để từ bỏ sự phiền muộn do ở quá lâu, sự mệt mỏi sinh ra từ việc cư ngụ quá dài, cũng đã xuất hiện trên cạn; nói gì đến trong ao hồ v.v... Ở đây, sự mâu thuẫn về nơi chốn, được gọi là việc kể về sự xuất hiện trên cạn của các loài hoa thủy sinh, được loại bỏ bởi câu "do oai lực của Bồ-tát" (bodhisattappabhāvenā), vì những điều kỳ diệu như vậy xuất hiện do oai lực của phước báu không thể nghĩ bàn. Và câu văn (được phân tích) là: "satto" (chúng sanh) trong trí tuệ của bốn đạo là sự giác ngộ (Bodhiyaṃ), và "pabhāvo" (oai lực) của vị ấy (tassa), và "suciraṃ āvāso" (sự ở lâu), và "kleso" (phiền muộn) được tạo ra bởi điều đó (tena bhūto). ကာလဝိရောဓိနော ယထာ – Ví dụ về mâu thuẫn thời gian như sau – ၇၆. 76. မဟာနုဘာဝပိသုနော, မုနိနော မန္ဒမာရုတော; သဗ္ဗောတုကမယံ ဝါယိ, ဓုနန္တော ကုသုမံ သမံ. Ngọn gió nhẹ, báo hiệu oai lực vĩ đại của bậc Muni, đã thổi, làm rung động các loài hoa của tất cả các mùa cùng một lúc. ၇၆. ‘‘မဟာ’’ဣစ္စာဒိ. မန္ဒော မုဒုဘူတော မာရုတော အယံ သဗ္ဗောတုကံ သဗ္ဗေသု ဥတူသု ပုပ္ဖနကံ ကုသုမံ ပုပ္ဖံ သမံ ဧကတော ကတွာ ဓုနန္တော ဝိကိရန္တော မုနိနော မုနိသဒိသတ္တာ ဘဝိဿန္တမုနိဘာဝေန စ ဗောဓိသတ္တဿ, မုနိနောယေဝ ဝါ သမ္မာသမ္ဗောဓိသမဓိဂမသမယေ မဟာနုဘာဝဿ ပိသုနော သူစကော ဝါယိ ပဝါယတီတိ. ဧတ္ထ ယဒျပေကဒါ သဗ္ဗောတုကာသမ္ဘဝေါ နာနာဥတူသု နာနာကုသုမဿ သမ္ဘဝါ, တထာပိ ဘဂဝတော မဟာနုဘာဝပိသုနမီဒိသမေကပဒိကံ သမ္ဘဝတီတိ ကာလဝိရောဓော ဣမိနာ ပရိဟဋော. 76. (Câu kệ) "Mahā" v.v... Ngọn gió nhẹ nhàng, êm dịu này, làm rung động và rải rắc các loài hoa, những bông hoa nở trong tất cả các mùa, gom lại cùng nhau, đã thổi, như là điềm báo, là dấu hiệu về oai lực vĩ đại của vị Bồ-tát, người giống như bậc Muni và có bản chất của một vị Muni trong tương lai, hoặc của chính bậc Muni vào thời điểm chứng đắc Chánh Đẳng Giác. Ở đây, mặc dù sự tồn tại của (hoa) tất cả các mùa vào cùng một thời điểm là không thể, vì các loài hoa khác nhau tồn tại trong các mùa khác nhau, tuy nhiên, một hiện tượng tức thời như vậy, báo hiệu oai lực vĩ đại của Đức Thế Tôn, có thể xảy ra. Do đó, sự mâu thuẫn về thời gian được loại bỏ bởi điều này. ၇၆. ‘‘မဟာနုဘာဝေ’’စ္စာဒိ. အယံ မန္ဒမာရုတော အစဏ္ဍသမီရဏော သဗ္ဗောတုကံ ဝသန္တာဒီသု သဗ္ဗဥတူသု ဝိကသန္တံ ကုသုမံ ပုပ္ဖဇာတံ သမံ ဧကတော ကတွာ ဓုနန္တော ကမ္ပေန္တော မုနိနော ဧကန္တဘာဝိတ္တာ မုနိသင်္ခါတဿ ဗောဓိသတ္တဿ, သမ္မာသမ္ဗောဓိသမဓိဂမသမယေ ဘူတတ္တာ မုနိနော သဗ္ဗညုနော ဝါ မဟာနုဘာဝပိသုနော မဟန္တံ ပုညပ္ပဘာဝံ ပကာသေန္တော ဝါယိ သမ္ပဝါယီတိ. ဧတ္ထ နာနာကာလေ သမ္ဘဝန္တာနမ္ပိ ကုသုမာနံ ဧကကာလေ သမ္ဘဝဿ ကာလဝိရောဓတ္တေပိ ဘဂဝတော ပုညာနုဘာဝေါ တာဒိသမစ္ဆရိယမေကက္ခဏေ ဇနေတုံ သမတ္ထောတိ ကာလဝိရောဓံ ‘‘မဟာနုဘာဝပိသုနော’’တိ ဣမိနာ နိရာကရောတိ. မဟာနုဘာဝဿ, မဟာနုဘာဝံ ဝါ ပိသုနောတိ ဝါကျံ. 76. (Câu kệ) "Mahānubhāve" v.v... Ngọn gió nhẹ này, cơn gió không mạnh, làm rung động, làm lay chuyển các loài hoa, những loại hoa nở trong tất cả các mùa như mùa xuân v.v..., gom lại cùng nhau, đã thổi, báo hiệu oai lực vĩ đại, tuyên bố oai lực phước báu to lớn của vị Bồ-tát, được gọi là bậc Muni do đã tu tập trong sự tĩnh lặng, hoặc của bậc Toàn Giác, người đã trở thành bậc Muni vào thời điểm chứng đắc Chánh Đẳng Giác. Ở đây, mặc dù sự tồn tại vào cùng một thời điểm của các loài hoa vốn tồn tại ở các thời điểm khác nhau là một sự mâu thuẫn về thời gian, nhưng oai lực phước báu của Đức Thế Tôn có khả năng tạo ra một điều kỳ diệu như vậy trong một khoảnh khắc. Do đó, ngài loại bỏ sự mâu thuẫn về thời gian bằng câu "báo hiệu oai lực vĩ đại" (mahānubhāvapisuno). Câu văn (được phân tích) là: "pisuno" (báo hiệu) của oai lực vĩ đại (mahānubhāvassa), hoặc báo hiệu oai lực vĩ đại (mahānubhāvaṃ). ကလာဝိရောဓိနော ယထာ – Ví dụ về mâu thuẫn nghệ thuật như sau – ၇၇. 77. နိမုဂ္ဂမနသော [Pg.111] ဗုဒ္ဓ-ဂုဏေ ပဉ္စသိခဿပိ; တန္တိဿရဝိရောဓော သော, န သမ္ပီဏေတိ ကံ ဇနံ. Ngay cả đối với Pañcasikha, người có tâm trí chìm đắm trong các đức hạnh của Đức Phật, sự sai lạc trong âm thanh của dây đàn ấy, há không làm hài lòng người nào sao? ၇၇. ‘‘နိမုဂ္ဂိ’’စ္စာဒိ. ဗုဒ္ဓဿ ဂုဏေ သီလာဒိကေ အပရိမာဏေ နိမုဂ္ဂံ ဩဂါဠှံ မနံ စိတ္တံ ယဿ တဿ ပဉ္စသိခဿ ဂန္ဓဗ္ဗဒေဝပုတ္တဿပိ ဝီဏာယ တန္တိယာ သရော ကိရိယာကာလမာနလက္ခဏဝိလမ္ဗိတဒုတမဇ္ဈဘေဒဘိန္နော ဆဇ္ဇာဒိကော တဿ ဝိရောဓော ကလာသတ္ထပရိနိဒ္ဒိဋ္ဌကမဝေသမံ ကံ ဇနံ န သမ္ပီဏေတိ, ပီဏေတိယေဝ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ လောကိယဂုဏာနုဗန္ဓဗုဒ္ဓီနံ ဝိက္ခေပပ္ပဝတ္တိပိ တထာဝိဓံ ပီဏေတီတိ. ‘‘ဗုဒ္ဓဂုဏေ နိမုဂ္ဂမနသော’’တိ ဣမိနာ ကလာဝိရောဓော ပရိဟဋော. 77. (Câu kệ) "Nimuggi" v.v... Ngay cả đối với Pañcasikha, vị thiên tử Càn-thát-bà, người có tâm trí, có tâm thức đã chìm đắm, đã lặn sâu trong các đức hạnh vô lượng như giới v.v... của Đức Phật, sự mâu thuẫn trong âm thanh của dây đàn tỳ-bà của vị ấy, tức là sự không đồng đều so với thứ tự được quy định trong nghệ thuật luận của âm thanh (saro) – vốn được phân biệt bởi các đặc điểm về hành động (kiriyā), thời gian (kāla), và nhịp điệu (māna), và được chia thành các loại chậm, nhanh, và trung bình, bắt đầu bằng nốt sa (chajjādiko) – há không làm hài lòng người nào sao? Chắc chắn là làm hài lòng. Ngay cả sự phân tâm của trí tuệ gắn liền với các đức hạnh thế gian của bậc Chánh Đẳng Giác cũng làm hài lòng như vậy. Sự mâu thuẫn nghệ thuật được loại bỏ bởi câu "người có tâm trí chìm đắm trong các đức hạnh của Đức Phật" (Buddhaguṇe nimuggamanaso). ၇၇. ‘‘နိမုဂ္ဂိ’’စ္စာဒိ. ဗုဒ္ဓဂုဏေ သဗ္ဗညုနော ဝိမှယဇနကသီလာဒိဂုဏသမ္ဘာရေ နိမုဂ္ဂမနသော ဩတိဏ္ဏစိတ္တဿ ပဉ္စသိခဿပိ ဂန္ဓဗ္ဗဒေဝပုတ္တဿာပိ သော တန္တိဿရဝိရောဓော ဝီဏာယ တန္တိယာ ဃဋ္ဋနကိရိယာ, အဒ္ဓမတ္တိကာဒိကာလော, ဟတ္ထာဒီနံ သန္နိဝေသလက္ခဏော မာနောတိ ဣမေဟိ တီဟိ လက္ခဏေဟိ ယုတ္တဿ မန္ဒသီဃမဇ္ဈိမပ္ပမာဏေဟိ ဘိန္နဿ ဆဇ္ဇာဒိသတ္တသရဿ ကလာသတ္ထာဂတက္ကမဿ ဝိနာသသင်္ခါတော ဝိရောဓော ကံ ဇနံ န သမ္ပီဏေတိ, သမ္ပီဏေတိ ဧဝ. ဧတ္ထ အကန္တိယာ ကာရဏဘူတော ကလာသတ္ထာဂတက္ကမဘင်္ဂေါ လောကုတ္တရဗုဒ္ဓဂုဏာနုဂတဗုဒ္ဓိယာ ဇာတောတိ သော ဘင်္ဂေါ ‘‘နိမုဂ္ဂမနသော ဗုဒ္ဓဂုဏေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပီတိယာ ကာရဏမေဝေတိ န ဝိရောဓော. နိမုဂ္ဂေါ မနော အဿာတိ စ, တန္တိယာ သရောတိ စ, တေသံ ဝိရောဓောတိ စ ဝါကျံ. 77. (Câu kệ) "Nimuggi" v.v... Ngay cả đối với Pañcasikha, vị thiên tử Càn-thát-bà, người có tâm trí chìm đắm, có tâm thức lặn sâu trong tập hợp các đức hạnh như giới v.v... của bậc Toàn Giác, vốn tạo ra sự kinh ngạc, sự mâu thuẫn trong âm thanh của dây đàn ấy – tức là sự phá vỡ thứ tự đã được trình bày trong nghệ thuật luận của bảy nốt nhạc bắt đầu bằng nốt sa (chajjādisattasarassa), vốn được phân biệt bởi các mức độ chậm, nhanh, và trung bình, và được kết hợp với ba đặc điểm này: hành động gảy dây đàn tỳ-bà (ghaṭṭanakiriyā), thời gian như nửa nhịp v.v... (addhamattikādikālo), và nhịp điệu có đặc điểm là sự sắp đặt của tay v.v... (hatthādīnaṃ sannivesalakkhaṇo māno) – há không làm hài lòng người nào sao? Chắc chắn là làm hài lòng. Ở đây, sự phá vỡ thứ tự đã được trình bày trong nghệ thuật luận, vốn là nguyên nhân của sự không ưa thích, lại được sinh ra từ trí tuệ đi theo các đức hạnh siêu thế của Đức Phật. Do đó, sự phá vỡ ấy, vì đã được nói là "người có tâm trí chìm đắm trong các đức hạnh của Đức Phật" (nimuggamanaso buddhaguṇe), chính là nguyên nhân của hỷ lạc, nên không có mâu thuẫn. Và câu văn (được phân tích) là: "nimuggo mano assā" (người có tâm trí chìm đắm), và "tantiyā saro" (âm thanh của dây đàn), và "tesaṃ virodho" (sự mâu thuẫn của chúng). လောကဝိရောဓိနော ယထာ – Ví dụ về mâu thuẫn thế gian như sau – ၇၈. 78. ဂဏယေ [Pg.112] စက္ကဝါဠံ သော, စန္ဒနာယပိ သီတလံ; သမ္ဗောဓိသတ္တဟဒယော, ပဒိတ္တင်္ဂါရပူရိတံ. Vị ấy, người có tâm hướng về Chánh Đẳng Giác, sẽ xem một thế giới đầy than hồng rực cháy còn mát hơn cả gỗ đàn hương. ၇၈. ‘‘ဂဏယေ’’စ္စာဒိ. စန္ဒနာယ အပိ သီတလံ ဂဏယေ စိန္တေသိ. ကိန္တံ? ပဒိတ္တင်္ဂါရပူရိတံ စက္ကဝါဠံ. ကော သော? သမ္ဗောဓိယံ သဗ္ဗညုတညာဏေ သတ္တံ ပရိဗဒ္ဓံ ဟဒယံ စိတ္တံ ယဿ သော. သဗ္ဗညုတညာဏာနုဗန္ဓဗုဒ္ဓိနော ဟိ တာဒိသော မနောဗန္ဓောတိ န လောကဝိရောဓော. 78. (Câu kệ) "Gaṇaye" v.v... Vị ấy đã xem xét, đã nghĩ rằng nó mát hơn cả gỗ đàn hương. Cái gì vậy? Một thế giới đầy than hồng rực cháy. Vị ấy là ai? Là người có trái tim, có tâm thức quyến luyến, ràng buộc vào Chánh Đẳng Giác, vào trí tuệ toàn giác. Thật vậy, đối với người có trí tuệ gắn liền với trí tuệ toàn giác, một trạng thái tâm như vậy là có thể, do đó không có mâu thuẫn thế gian. ၇၈. ‘‘ဂဏယေ’’စ္စာဒိ. သမ္ဗောဓိသတ္တဟဒယော သဗ္ဗညုတညာဏေ အာသတ္တစိတ္တော သော ဗောဓိသတ္တော ပဒိတ္တင်္ဂါရပူရိတံ အာဒိတ္တင်္ဂါရေဟိ ပရိပုဏ္ဏံ စက္ကဝါဠံ စက္ကဝါဠဂဗ္ဘံ စန္ဒနာယပိ စန္ဒနတော အပိ သီတလံ အတိသီတလံ ကတွာ ဂဏယေ စိန္တေယျာတိ. ဣဋ္ဌတ္ထလုဒ္ဓဿ စိတ္တပ္ပဝတ္တိယာ ဤဒိသတ္တာ အဂ္ဂိနော စန္ဒနတောပိ အဓိကသီတတ္တကပ္ပနာ ‘‘စန္ဒနံ သီတလံ, အဂ္ဂိ ဥဏှော’’တိ ပဝတ္တလောကသီမာယ ဝိရုဒ္ဓါ န ဟောတိ. သမ္ဗောဓိယံ သတ္တဟဒယံ ယဿေတိ စ, ပဒိတ္တာနိ အင်္ဂါရာနီတိ စ, တေဟိ ပူရိတန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 78. (Câu kệ) "Gaṇaye" v.v... Vị Bồ-tát ấy, người có tâm hướng về Chánh Đẳng Giác, người có tâm quyến luyến trí tuệ toàn giác, sẽ xem xét, sẽ nghĩ rằng một thế giới, một lòng thế giới, đầy than hồng rực cháy, tràn ngập than lửa, là mát mẻ, là cực kỳ mát mẻ, còn hơn cả gỗ đàn hương. Do sự vận hành của tâm thức của người khao khát một mục tiêu đáng mong muốn là như vậy, nên việc tưởng tượng lửa có tính mát hơn cả gỗ đàn hương không mâu thuẫn với giới hạn thế gian đã được thiết lập rằng "gỗ đàn hương thì mát, lửa thì nóng". Và sự phân tích (của các từ ghép) là: "sambodhiyaṃ sattahadayaṃ yassa" (người có tâm quyến luyến Chánh Đẳng Giác), và "padittāni aṅgārāni" (những hòn than rực cháy), và "tehi pūritaṃ" (được làm đầy bởi chúng). ဉာယဝိရောဓိနော ယထာ – Ví dụ về mâu thuẫn lý luận như sau – ၇၉. 79. ပရိစ္စတ္တဘဝေါပိ တွ-မုပနီတဘဝေါ အသိ; အစိန္တျဂုဏသာရာယ, နမော တေ မုနိပုင်္ဂဝ. Mặc dù Ngài đã từ bỏ các cõi tồn tại, Ngài lại là người mang đến sự thịnh vượng. Kính lễ Ngài, hỡi bậc Muni Tối Thượng, người có cốt tủy là những đức hạnh không thể nghĩ bàn. ၇၉. ‘‘ပရိစ္စတ္တေ’’စ္စာဒိ. မုနိပုင်္ဂဝ မုနီနံ ဥတ္တမ ပရိစ္စတ္တော ဝိသဋ္ဌော ဘဝေါ သုဂတိဒုဂ္ဂတိသင်္ခါတော ယေနာတိ ပရိစ္စတ္တဘဝေါပိ တွံ ဥပနီတော အာနီတော ပဝတ္တိတော ဘဝေါ ဝုဍ္ဎိ ယေနာတိ ဥပနီတဘဝေါ အသိ. တသ္မာ ကာရဏာ အစိန္တျဂုဏသာရာယ တေ နမော အတ္ထူတိ သေသော. ဤဒိသံ န ဉာယဝိရုဒ္ဓမေဝံဝိဓတ္တာ မုနိပုင်္ဂဝဿ. 79. «Pariccatte» v.v... Hỡi bậc Tối thắng giữa các vị ẩn sĩ (Munipuṅgava), bậc cao thượng của các vị ẩn sĩ! Ngài là người đã từ bỏ sự hiện hữu (pariccattabhavo), tức là sự hiện hữu được gọi là thiện thú và ác thú đã được từ bỏ (pariccatto visaṭṭho). Ngài cũng là người đã mang đến sự tăng trưởng (upanītabhavo), tức là sự tăng trưởng (bhavo vuḍḍhi) đã được mang đến (upanīto ānīto), đã được khởi phát (pavattito). Do đó, phần còn lại (của câu kệ) là: 'Xin đảnh lễ Ngài, người có cốt lõi phẩm hạnh không thể nghĩ bàn'. Điều như vậy không trái với lý lẽ, vì bậc Tối thắng giữa các vị ẩn sĩ có bản chất như thế. ၇၉. ‘‘ပရိစ္စတ္တေ’’စ္စာဒိ. မုနိပုင်္ဂဝ မုနိသေဋ္ဌ တွံ ပရိစ္စတ္တဘဝေါပိ အပနီတသုဂတိဒုဂ္ဂတိဘဝေါပိ ဥပနီတဘဝေါ လောကဿာနီတအဘိဝုဒ္ဓိကော အသိ ဘဝသိ, အစိန္တျဂုဏသာရာယ တတော ဧဝ စိန္တာဝိသယာတိက္ကန္တသာရဂုဏဿ တေ တုယှံ နမော အတ္ထူတိ သဗ္ဗာကာရတော ဘဝဿ ပရိစ္စတ္တတ္တာ အတ္တနိ အဝိဇ္ဇမာနံ [Pg.113] သုဂတိဘဝံ လောကဿ ဒေတီတိ ဧတံ ဉာယာဂတံ န ဟောတီတိ ပဋိဘာတိ, တထာပိ စ သဗ္ဗညူနံ ပဝတ္တိ ဤဒိသာယေဝါတိ ဉာယဝိရောဓော နိရာကတော. အစိန္တျာ ဂုဏသာရာ ယသ္မိန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. 79. «Pariccatte» v.v... Hỡi bậc Tối thắng giữa các vị ẩn sĩ (Munipuṅgava), bậc Trưởng thượng giữa các vị ẩn sĩ (muniseṭṭha)! Ngài vừa là người đã từ bỏ sự hiện hữu (pariccattabhavo), tức là đã loại bỏ sự hiện hữu ở thiện thú và ác thú, vừa là người đã mang đến sự tăng trưởng (upanītabhavo), tức là người đã mang lại sự thịnh vượng cho thế gian. 'Xin đảnh lễ Ngài (te tuyhaṃ), người có cốt lõi phẩm hạnh vượt ngoài phạm vi tư duy (cintāvisayātikkantasāraguṇassa)'. Có vẻ như điều này không hợp lý: 'Vì đã từ bỏ sự hiện hữu về mọi phương diện, nên Ngài ban cho thế gian một sự hiện hữu tốt đẹp vốn không có nơi chính mình'. Tuy nhiên, sự mâu thuẫn với lý lẽ đã được bác bỏ, vì rằng cách hành xử của các bậc Toàn Giác chính là như vậy. Phân tích cú pháp (viggaho) là: 'Người mà nơi ấy có những phẩm hạnh cốt lõi không thể nghĩ bàn'. အာဂမဝိရောဓိနော ယထာ – Ví dụ về (lỗi) mâu thuẫn với Thánh điển (Āgamavirodhino) như sau – ၈၀. 80. နေဝါလပတိ ကေနာပိ, ဝစီဝိညတ္တိတော ယတိ; သမ္ပဇာနမုသာဝါဒါ, ဖုသေယျာပတ္တိဒုက္ကဋံ. Vị tu sĩ không nói với ai, nhưng do biểu lộ bằng lời, từ việc cố ý nói dối, vị ấy có thể phạm tội tác ác (dukkaṭa). ၈၀. ‘‘နေဝေ’’တိအာဒိ. ယတီတိ ဘိက္ခု ကေနာပိ သဟ နေဝါလပတိ န ဝဒတျေဝ, တထာပိ ဝစီဝိညတ္တိတော စောပနဝါစာသင်္ခါတေန ဝစီဝိညတ္တိဟေတုနာ ပဝတ္တိတော သမ္ပဇာနန္တဿ မုသာဝါဒတော ကာရဏာ အာပတ္တိဒုက္ကဋံ ‘‘သမ္ပဇာနမုသာဝါဒဿ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တဒုက္ကဋာပတ္တိ ဖုသေယျ အာပဇ္ဇတီတိ. ဧတ္ထ အနာလပတော ဝစီဝိညတ္တိယာ ကထံ မုသာဝါဒေါတိ အဘိဓမ္မာပန္နဝိရောဓော နတ္ထိ, အပရဝစနတ္ထေ တွီဒိသော ဝိရုဇ္ဈတီတိ. 80. «Neve» v.v... 'Yati' là vị tỳ-khưu, vị ấy hoàn toàn không nói (nevālapati na vadatyeva) với bất kỳ ai. Tuy nhiên, do biểu lộ bằng lời (vacīviññattito), tức là do nguyên nhân biểu lộ bằng lời được gọi là lời nói xúi giục, và do nguyên nhân nói dối một cách cố ý, vị ấy có thể phạm (phuseyya āpajjati) tội tác ác (dukkaṭāpatti), tội tác ác được nói là 'phạm tội đối với người cố ý nói dối'. Ở đây, không có sự mâu thuẫn với A-tỳ-đạt-ma trong câu hỏi 'làm thế nào có thể nói dối qua việc biểu lộ bằng lời mà không nói ra?'. Nhưng trong ý nghĩa của một bản văn khác, điều như vậy là mâu thuẫn. ၈၀. ‘‘နေဝိ’’စ္စာဒိ. ယတိ သမဏော ကေနာပိ ကေနစိ သဒ္ဓိံ နေဝါလပတိ နော ဘာသတိ, တထာပိ ဝစီဝိညတ္တိတော စောပနဝါစာသင်္ခါတဝိညတ္တိကာရဏာ ပဝတ္တနတော သမ္ပဇာနမုသာဝါဒါ သမ္ပဇာနန္တဿ မုသာဘဏနတော အာပတ္တိဒုက္ကဋံ ဒုက္ကဋာပတ္တိံ ဖုသေယျ အာပဇ္ဇေယျာတိ. ဧတ္ထ အနာလပန္တဿ ဝစီဝိညတ္တိတော မုသာဝါဒေါ ကထံ သမ္ဘဝတီတိ အဘိဓမ္မာပန္နဝိရောဓော, ‘‘သန္တိံ အာပတ္တိံ နာဝိကရေယျ, သမ္ပဇာနမုသာဝါဒ’ဿ ဟောတီ’’တိ နိဒါနုဒ္ဒေသေ နိဒ္ဒိဋ္ဌဝစီဒွါရေ အကိရိယသမုဋ္ဌာနာ ဒုက္ကဋာပတ္တိ ဟောတီတိ အာဂမဝိရောဓော နိရာကတော. မုသာဘဏနံ ဝိနာ အာပတ္တိ ကထံ ဘဝတီတိ? ယထာ ကာလေ အဝဿမာနမေဃတော သဉ္ဇာတဒုဗ္ဘိက္ခံ ‘‘မေဃကတံ ဒုဗ္ဘိက္ခ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဟောတိ, ဧဝံ ကထေတဗ္ဗကာလေ အကထနတော သဉ္ဇာတာ ဝစီဒွါရေ အကိရိယသမုဋ္ဌာနာ ဒုက္ကဋာပတ္တိပိ [Pg.114] တတော သဉ္ဇာတာတိ ဝတ္တဗ္ဗာ ဟောတိ. သမ္ပဇာနန္တဿ မုသာဝါဒေါတိ စ, အာပတ္တိယေဝ ဒုက္ကဋန္တိ စ ဝါကျံ. 80. «Nevi» v.v... Vị tu sĩ (yati), vị sa-môn (samaṇo) không nói (nevālapati no bhāsati) với bất kỳ ai. Tuy nhiên, do biểu lộ bằng lời (vacīviññattito), tức là do nguyên nhân biểu lộ được gọi là lời nói xúi giục, và từ việc cố ý nói dối, vị ấy có thể phạm (phuseyya āpajjeyya) tội tác ác (dukkaṭāpatti). Ở đây, có sự mâu thuẫn với A-tỳ-đạt-ma: 'Làm thế nào việc nói dối có thể xảy ra do biểu lộ bằng lời đối với người không nói?'. Sự mâu thuẫn với Thánh điển được bác bỏ, vì trong phần Duyên khởi (Nidānuddesa) có chỉ rõ: 'Nếu không thú nhận tội đã có, đó là cố ý nói dối', do đó tội tác ác phát sinh từ sự không hành động qua cửa lời nói. 'Làm thế nào có thể phạm tội mà không nói dối?'. Giống như nạn đói phát sinh do mây không mưa đúng lúc được gọi là 'nạn đói do mây gây ra', cũng vậy, tội tác ác phát sinh từ sự không hành động qua cửa lời nói, do không nói vào lúc cần phải nói, cũng được cho là phát sinh từ đó. Các câu là 'cố ý nói dối' và 'tội ấy chính là tác ác'. နေယျဿ ယထာ – Ví dụ về (lỗi) ý nghĩa cần suy diễn (Neyyassa) như sau – ၈၁. 81. မရီစိစန္ဒနာလေပ-လာဘာ သီတမရီစိနော ; ဣမာ သဗ္ဗာပိ ဓဝလာ, ဒိသာ ရောစန္တိ နိဗ္ဘရံ. Nhờ được lớp phấn tô bằng gỗ đàn hương là những tia sáng của mặt trăng, tất cả các phương trời trắng ngần này đang tỏa sáng rực rỡ. ၈၁. ‘‘မရီစီ’’တျာဒိ. သီတမရီစိနော စန္ဒဿ မရီစိယော ဒီဓိတိယော ဧဝ စန္ဒနံ, တဿ အာလေပေါ ဥပဒေဟော, တဿ လာဘေန ဣမာ သဗ္ဗာပိ ဒိသာ နိဗ္ဘရမတိသယံ ဓဝလာ သေတာ ရောစန္တီတိ နတ္ထေတ္ထ နေယျတာ မရီစိယာ သဒ္ဒေါပါတ္တတ္ထာယ တု. 81. «Marīcī» v.v... Của mặt trăng (candassa), đấng có tia sáng mát lạnh (Sītamarīcino), những tia sáng (marīciyo dīdhitiyo) chính là gỗ đàn hương (candanaṃ), việc tô phết (ālepo) của nó là sự xức lên (upadeho). Nhờ nhận được điều đó (tassa lābhena), tất cả các phương trời này (imā sabbāpi disā) tỏa sáng (rocanti) rực rỡ (nibbharamatisayaṃ), trắng ngần (dhavalā setā). Ở đây không có lỗi ý nghĩa cần suy diễn (neyyatā), vì ý nghĩa của 'tia sáng' đã được chính từ ngữ ấy nêu lên. ၈၁. ‘‘မရီစိ’’စ္စာဒိ. သီတမရီစိနော စန္ဒဿ မရီစိစန္ဒနာလေပလာဘာ မရီစိသင်္ခါတစန္ဒနာလေပဿ ပဋိလာဘတော ဣမာ သဗ္ဗာပိ ဒိသာ နိဗ္ဘရမတိသယံ ဓဝလာ သေတာ ရောစန္တိ ဒိဗ္ဗန္တီတိ. ဒိသာနံ ဓဝလကာရဏဿ ‘‘မရီစိစန္ဒနာလေပလာဘာ သီတမရီစိနော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ နေယျဒေါသော န ပတိဋ္ဌာတိ, စန္ဒနမိဝ စန္ဒနံ, မရီစိယောယေဝ စန္ဒနမိတိ စ, တဿ အာလေပေါတိ စ, တဿ လာဘောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 81. «Marīci» v.v... Của mặt trăng (candassa), đấng có tia sáng mát lạnh (Sītamarīcino), 'nhờ được lớp phấn tô bằng gỗ đàn hương là những tia sáng' (marīcicandanālepalābhā) có nghĩa là do nhận được lớp phấn tô bằng gỗ đàn hương được gọi là những tia sáng. Tất cả các phương trời này (imā sabbāpi disā) tỏa sáng (rocanti dibbanti) rực rỡ (nibbharamatisayaṃ), trắng ngần (dhavalā setā). Vì nguyên nhân làm cho các phương trời trắng ngần đã được nói rõ là 'nhờ được lớp phấn tô bằng gỗ đàn hương là những tia sáng của mặt trăng', nên lỗi ý nghĩa cần suy diễn (neyyadoso) không tồn tại. Phân tích cú pháp (viggaho) là: 'như gỗ đàn hương là gỗ đàn hương', và 'chính những tia sáng là gỗ đàn hương', và 'lớp phấn tô của nó', và 'sự nhận được điều đó'. ယထာ ဝါ – Hoặc như – ၈၁. 81. မနောနုရဉ္ဇနော မာရ-င်္ဂနာသိင်္ဂါရဝိဗ္ဘမော; ဇိနေနာ’သမနုညာတော, မာရဿ ဟဒယာနလော. Sự duyên dáng quyến rũ của các nàng Ma nữ, vốn làm say đắm lòng người, đã không được bậc Chiến Thắng chấp thuận, (và đã trở thành) ngọn lửa trong tim của Ma vương. ၈၂. ‘‘မနော’’စ္စာဒိ. မနံ ပဿန္တာနမနုဿရန္တာနဉ္စ စိတ္တံ အနုရဉ္ဇေတီတိ မနောနုရဉ္ဇနော, မာရင်္ဂနာနံ သိင်္ဂါရကတော ဝိဗ္ဘမော ဝိလာသော ဇိနေန အသမနုညာတော အဗ္ဘုပဂတော မာရဿ ဝသဝတ္တိနော ဟဒယာနလော ဟဒယဂ္ဂိ ဇာတော. သောကော စေတ္ထ အနလတ္ထေ နိရုပ္ပိတော တဿ [Pg.115] တာဒိသတ္ထာနတိဝတ္တနတော, ကာရဏန္တုပစာရေနာတိ. ဧတ္ထ ယဇ္ဇပိ မာရင်္ဂနာပရာဇယော န သဒ္ဒေါပါတ္တတ္ထော, တထာပိ ‘‘သိင်္ဂါရဝိဗ္ဘမော မာရဿ ဟဒယဂ္ဂီ’’တိ ဝုတ္တေ သာမတ္ထိယာ မာရင်္ဂနာပရာဇယော ဂမျတေ, တထာဝိဓဿ မာရသောကဿ မာရင်္ဂနာပရာဇယာဗျဘိစာရတော. နေဝေဒိသဿ နေယျတာ, ဝင်္ကဝုတ္တီဒိသီ ဂုဏောယေဝ ဗန္ဓဿ. 82. «Mano» v.v... 'Làm say đắm lòng người' (Manonurañjano) là làm say đắm tâm trí (cittaṃ) của những người nhìn thấy và tưởng nhớ. Sự duyên dáng quyến rũ (vibbhamo vilāso) từ sự trang điểm của các nàng Ma nữ, không được bậc Chiến Thắng chấp thuận (asamanuññāto abbhupagato), đã trở thành ngọn lửa trong tim (hadayānalo hadayaggi) của Ma vương Vasavattī. Ở đây, nỗi sầu muộn (soko) được xác định với ý nghĩa là ngọn lửa (analatthe), vì nó không đi chệch khỏi ý nghĩa như vậy, thông qua phép ẩn dụ về nguyên nhân. Ở đây, mặc dù sự thất bại của các nàng Ma nữ không phải là ý nghĩa được từ ngữ trực tiếp nêu lên, tuy nhiên khi nói 'sự duyên dáng quyến rũ (trở thành) ngọn lửa trong tim của Ma vương', thì sự thất bại của các nàng Ma nữ được hiểu ngầm qua năng lực (của câu chữ). Bởi vì nỗi sầu muộn như vậy của Ma vương luôn đi liền với sự thất bại của các nàng Ma nữ. Đối với trường hợp như vậy, không có lỗi ý nghĩa cần suy diễn (neyyatā); cách nói vòng (vaṅkavutti) như thế chính là một phẩm chất của tác phẩm. ၈၂. ဝတ္တဗ္ဗဿ ဉာယောပါတ္တတ္တာ နေယျဒေါသပရိဟာရတ္ထမုဒါဟရတိ ‘‘မနော’’စ္စာဒိ. မနောနုရဉ္ဇနော ဒဿနသဝနာနုဿရဏံ ကရောန္တာနံ ဇနာနံ စိတ္တမတ္တနိ အနုရဉ္ဇန္တော မာရင်္ဂနာသိင်္ဂါရဝိဗ္ဘမော မာရဝဓူနံ ရတိကီဠာဟေတုဘူတကာမပတ္ထနာသင်္ခါတသိင်္ဂါရေန ကတလီလာ ဇိနေန ဇိတပဉ္စမာရေန သတ္ထုနာ အသမနုညာတော အနဗ္ဘုပဂတော အသမ္ပဋိစ္ဆိတော မာရဿ ဝသဝတ္တိနော ဟဒယာနလော ဟဒယဂ္ဂိ အဟောသီတိ. အနလတ္တေန ကပ္ပိတကာရိယဘူတော သောကော မာရင်္ဂနာသိင်္ဂါရဝိဗ္ဘမသင်္ခါတကာရဏေန သဒ္ဓိံ အဘေဒကပ္ပနာယ ‘‘ဂုဠော သေမှံ, တိပုသံ ဇရော’’တိအာဒီသု ဝိယ တုလျာဓိကရဏဘာဝေန ဝုတ္တော ဟောတိ. ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ မာရင်္ဂနာနံ ပရာဇယဝါစကော သဒ္ဒေါ နတ္ထိ, တထာပိ ‘‘သိင်္ဂါရဝိဗ္ဘမော မာရဿ ဟဒယာနလော’’တိ ဝုတ္တေ မာရင်္ဂနာပရာဇယံ ဝိနာ တာဒိသသောကုပ္ပတ္တိကာရဏဿ အနဓိဂတတ္တာ အညထာနုပပတ္တိလက္ခဏသာမတ္ထိယေန တာသံ ပရာဇယော ပကာသိတော ဟောတီတိ ဤဒိသဝင်္ကဝုတ္တိယာ ဗန္ဓဂုဏတ္တာ နေယျဒေါသော နိရာကတော ဟောတီတိ. မနော အနုရဉ္ဇေတီတိ စ, မာရင်္ဂနာနံ သိင်္ဂါရောတိ စ, တေန ကတော ဝိဗ္ဘမောတိ စ ဝါကျံ. 82. Do điều cần nói có thể được lĩnh hội bằng lý luận, (ngài) nêu lên ví dụ bắt đầu bằng "mano" v.v... để tránh lỗi khó suy diễn. (Câu kệ có nghĩa là:) Sự quyến rũ làm say đắm lòng người, tức là làm cho tâm của những người đang thấy, đang nghe, đang tưởng nhớ trở nên say đắm nơi mình; sự diễm kiều của các ma nữ, tức là trò ve vãn được thực hiện bằng sự trang điểm được gọi là sự khao khát ái dục, là nguyên nhân của trò chơi ái ân của các ma nữ, đã không được bậc Đạo Sư, đấng Chinh Phục đã chiến thắng năm loại ma, cho phép, không chấp nhận, không tiếp nhận, đã trở thành ngọn lửa trong tim, ngọn lửa thiêu đốt tâm can của Ma vương Vasavatti. Nỗi sầu muộn, được xem là kết quả được hình dung qua (hình ảnh) ngọn lửa, được nói đến bằng cách đồng nhất hóa với nguyên nhân được gọi là sự diễm kiều quyến rũ của các ma nữ, tương tự như trong các ví dụ "đường mật là đàm, chì là sốt rét" v.v... bằng cách đặt trong cùng một cách sở thuộc. Ở đây, mặc dù không có từ ngữ nào nói lên sự thất bại của các ma nữ, tuy nhiên, khi nói rằng "sự diễm kiều quyến rũ là ngọn lửa trong tim của Ma vương", vì không thể tìm thấy nguyên nhân nào khác cho sự phát sinh nỗi sầu muộn như vậy ngoài sự thất bại của các ma nữ, nên sự thất bại của họ được biểu thị bằng năng lực của sự suy luận loại trừ (aññathānupapatti). Do đó, vì cách nói vòng vo như vậy là một phẩm chất của văn chương, nên lỗi khó suy diễn đã được loại bỏ. Và câu (phức hợp) được phân tích là: "làm say đắm lòng người", "sự trang điểm của các ma nữ", và "sự diễm kiều được thực hiện bởi điều đó". ဝိသေသနာပေက္ခဿ ယထာ – Ví dụ về (lỗi) cần đến tính từ: ၈၃. 83. အပယာတာပရာဓမ္ပိ, အယံ ဝေရီ ဇနံ ဇနော; ကောဓပါဋလဘူတေန, ဘိယျော ပဿတိ စက္ခုနာ. Người này, kẻ thù địch, nhìn người kia, dẫu cho lỗi lầm đã qua, bằng con mắt đã trở nên đỏ ngầu vì sân hận, lại càng (thấy rõ hơn). ၈၃. ‘‘အပယာတေ’’စ္စာဒိ. [Pg.116] အယံ ဝေရီ ဇနော အပယာတာပရာဓမ္ပိ ဇနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အပယာတော အပဂတော အပရာဓော ယဿ တံ, ကောဓေန ပါဋလဘူတေန သေတရတ္တေန. ဣမိနာ ဝိသေသနာပေက္ခဒေါသော ပရိဟဋော. 83. (Câu kệ) "Apayāte" v.v... Mối liên hệ là: "Người thù địch này (nhìn) người kia, dẫu cho lỗi lầm đã qua". (Hợp từ apayātāparādhaṃ có nghĩa là) người mà lỗi lầm của y đã ra đi, đã biến mất. (Pāṭalabhūtena) có nghĩa là trở nên đỏ nhạt, tức là trắng pha đỏ, vì sân hận. Nhờ điều này, lỗi cần đến tính từ đã được khắc phục. ၈၃. ‘‘အပယာတိ’’စ္စာဒိ. အယံ ဝေရီ ဇနော အပယာတာပရာဓမ္ပိ အပဂတာပရာဓမ္ပိ ဇနံ ကောဓပါဋလဘူတေန ကောဓေန ဘူတသေတလောဟိတဝဏ္ဏယုတ္တေန စက္ခုနာ ဘိယျော ယေဘုယျေန ပဿတီတိ. ‘‘ပဿတီ’’တိ ဝစနဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တေပိ ‘‘စက္ခုနာ’’တိ ဝိသေသျဝစနံ ‘‘ကောဓပါဋလဘူတေနာ’’တိ ဝိသေသနဿ လဗ္ဘမာနတ္တာ သာတ္ထကံ ဟောတီတိ ဝိသေသနာပေက္ခဒေါသော နိရာကတောတိ. အပယာတော အပဂတော အပရာဓော အသ္မာတိ စ, ကောဓေန ပါဋလဘူတန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 83. (Câu kệ) "Apayāti" v.v... (có nghĩa là:) Người thù địch này nhìn người kia, dẫu cho lỗi lầm đã qua, dẫu cho tội lỗi đã biến mất, một cách quá đáng bằng con mắt có màu đỏ pha trắng sinh ra bởi sân hận. Mặc dù có từ "passati" (nhìn thấy), từ chỉ đối tượng được bổ nghĩa là "cakkhunā" (bằng con mắt) vẫn có ý nghĩa vì tính từ "kodhapāṭalabhūtenā" (đã trở nên đỏ ngầu vì sân hận) được cung cấp. Do đó, lỗi cần đến tính từ đã được loại bỏ. Cách phân tích (hợp từ) là: "lỗi lầm đã rời khỏi người ấy" và "đã trở nên đỏ nhạt vì sân hận". ဟီနတ္ထဿ ယထာ – Ví dụ về (lỗi) nghĩa thấp kém: ၈၄. 84. အပ္ပကာနမ္ပိ ပါပါနံ,ပဘာဝံ နာသယေ ဗုဓော; အပိ နိပ္ပဘတာနီတ-ခဇ္ဇောတော ဟောတိ ဘာဏုမာ. Bậc trí nên hủy diệt ảnh hưởng của cả những điều ác nhỏ nhặt; mặt trời rực rỡ cũng khiến cho đom đóm trở nên lu mờ. ၈၄. ‘‘အပ္ပကာန’’မိစ္စာဒိ. ဗုဓော ပဏ္ဍိတပေါသော အပ္ပကာနံ ပါပါနမ္ပိ ကိမုတမဓိကာနံ ပဘာဝံ အာနုဘာဝံ နာသယေ အပ္ပဝတ္တိံ ပါပေယျ. တံ အတ္ထန္တရနျာသေန သာဓေတိ. ဘာဏုမာ သူရိယော နိပ္ပဘတံ အာနီတော ခဇ္ဇောတော ယေန တထာဝိဓော အပိ ဟောတိ. ‘‘မန္ဒပ္ပဘော အယ’’န္တိ ဇောတိရိင်္ဂဏမ္ပိ နောပေက္ခတိ စက္ကဝါဠကုဟရာနုစရိတမဟာနုဘာဝေါပီတိ. ဧတ္ထ အပီတျာဒိနာ ဝစောဘင်္ဂိယာ ဟီနတ္ထဒေါသော ပရိဟဋော. 84. (Câu kệ) "Appakānaṃ" v.v... Bậc trí, người có học, nên hủy diệt, nên làm cho không còn tồn tại, năng lực, ảnh hưởng của cả những điều ác nhỏ nhặt, huống chi là những điều ác lớn lao. (Tác giả) chứng minh điều đó bằng phép viện dẫn ý nghĩa tương đồng (atthantaranyāsa). Mặt trời rực rỡ cũng trở thành người đã khiến cho đom đóm trở nên lu mờ. (Nghĩa là:) Dù có đại năng lực di chuyển trong không gian vũ trụ, (mặt trời) cũng không bỏ qua cả con đom đóm, nghĩ rằng "con này có ánh sáng yếu ớt". Ở đây, nhờ vào cách diễn đạt bằng từ "api" v.v..., lỗi nghĩa thấp kém đã được khắc phục. ၈၄. ‘‘အပ္ပကာနိ’’စ္စာဒိ. ဗုဓော ပညဝါ အပ္ပကာနမ္ပိ အတိမန္ဒာနမ္ပိ ပါပါနံ အကုသလာနံ ပဘာဝံ ဝိပါကဒါနသာမတ္ထိယသင်္ခါတာနုဘာဝံ နာသယေ အဟောသိကမ္မတာပါဒနေန နာသေယျ, [Pg.117] ဗဟူနံ ပါပါနံ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. တမတ္ထမတ္ထန္တရနျာသာလင်္ကာရေန သမတ္ထေတိ အပိစ္စာဒိ. ဘာဏုမာ သူရိယော နိပ္ပဘတာနီတခဇ္ဇောတော အပိ နိပ္ပဘတမာပါဒိတဇောတိရိင်္ဂဏေဟိ သမန္နာဂတောပိ ဟောတီတိ. ဟီနပဘာဝေါ ဟောတိ ခဇ္ဇောပနကေ ပဟာယ အတ္တနော အာလောကံ ကရောန္တော န ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဧတ္ထ အပိ နိပ္ပဘတိစ္စာဒိဝစနဝိလာသဝသေန ဟီနပက္ခံ ဂဟေတွာပိ သူရိယဥဒါရတ္တဿေဝ ပေါသိတတ္တာ ‘‘နိပ္ပဘတာနီတခဇ္ဇောတော’’တိ ဝိသေသနပဒံ ဟီနတ္ထဒေါသံ န နိဿယတိ. နတ္ထိ ပဘာ ယေသန္တိ စ, တေသံ ဘာဝေါတိ စ, တံ အာနီတာ ခဇ္ဇောတာ ယေနေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 84. (Câu kệ) "Appakāni" v.v... Bậc trí, người có tuệ, nên hủy diệt, nên tiêu diệt bằng cách làm cho nó trở thành nghiệp vô hiệu, năng lực, tức là ảnh hưởng được gọi là khả năng cho quả vị, của cả những điều ác, những điều bất thiện nhỏ nhặt, rất yếu ớt; không cần phải nói đến nhiều điều ác. (Tác giả) hỗ trợ ý nghĩa đó bằng văn sức viện dẫn ý nghĩa tương đồng (atthantaranyāsālaṅkāra), (bắt đầu bằng) "api" v.v... Mặt trời rực rỡ cũng trở nên có những con đom đóm đã bị làm cho lu mờ. Chủ ý là: không phải mặt trời trở nên có ánh sáng yếu ớt, bỏ mặc những con đom đóm mà tự mình chiếu sáng. Ở đây, nhờ vẻ đẹp của cách diễn đạt "api nippabhata" v.v..., mặc dù đề cập đến phương diện thấp kém (đom đóm), nhưng vì chính sự cao thượng của mặt trời được nuôi dưỡng, nên tính từ "nippabhatānītakhajjoto" không vướng vào lỗi nghĩa thấp kém. Cách phân tích (hợp từ) là: "những con vật không có ánh sáng", "trạng thái của chúng", và "những con đom đóm được người ấy đưa đến trạng thái đó". အနတ္ထဿ ယထာ – Ví dụ về (lỗi) vô nghĩa: ၈၅. 85. န ပါဒပူရဏတ္ထာယ, ပဒံ ယောဇေယျ ကတ္ထစိ; ယထာ ဝန္ဒေ မုနိန္ဒဿ, ပါဒပင်္ကေရုဟံ ဝရံ. Không nên dùng một từ ở bất cứ đâu chỉ để cho đủ câu; ví như (câu): "Con xin đảnh lễ đóa sen chân tuyệt hảo của bậc Tôn Chủ." ၈၅. ‘‘န ပါဒေ’’စ္စာဒိ. ဧတ္ထ ဝန္ဒေဣစ္စာဒေါ ဟေဋ္ဌာ ဝိယ ပါဒပူရဏဿ ကဿစိ အဘာဝေန အနတ္ထာဘာဝေါ. 85. (Câu kệ) "Na pāde" v.v... Ở đây, trong câu "vande" v.v..., vì không có bất kỳ từ nào dùng để lấp đầy câu như (ví dụ xấu) đã nêu trước, nên không có sự vô nghĩa. ၈၅. ‘‘န ပါဒိ’’စ္စာဒိ. ပါဒပူရဏတ္ထာယ ဂါထာပါဒါနံ ပူရဏသင်္ခါတပယောဇနတ္ထာယ ပဒံ နာမာဒိကံ ကတ္ထစိ န ယောဇေယျ ဝိညူတိ, ယထာ နိရတ္ထကပဒါယောဇနေ ဥဒါဟရဏမေဝံ ‘‘မုနိန္ဒဿ ဝရံ ပါဒပင်္ကေရုဟံ ဝန္ဒေ’’တိ. ဟေဋ္ဌာ ဒုဋ္ဌောဒါဟရဏေ ဝိယ ပါဒပူရဏတ္ထံ ကဿစိ ပဒဿ အယောဇိတတ္တာ သာတ္ထကပဒေဟိ နိရတ္ထကဒေါသော နိရာကတောတိ. မုဒုနိမ္မလသောဘာဒိသာဓာရဏဂုဏယောဂတော ပင်္ကေရုဟသဒိသံ ဥပစာရတော ပင်္ကေရုဟံ နာမ. ပါဒမေဝ ပင်္ကေရုဟန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ဝိသေသနဝိသေသျပဒဒေါသပရိဟာရော. 85. (Câu kệ) "Na pādi" v.v... (có nghĩa là:) Bậc trí không nên dùng một từ, như danh từ v.v..., ở bất cứ đâu vì mục đích lấp đầy câu, tức là vì mục đích được gọi là làm cho đủ các dòng của một bài kệ. Ví dụ về việc không dùng từ vô nghĩa là câu: "Con xin đảnh lễ đóa sen chân tuyệt hảo của bậc Tôn Chủ". Vì không có từ nào được dùng để lấp đầy câu như trong ví dụ xấu đã nêu trước, nên lỗi vô nghĩa đã được loại bỏ bởi các từ có ý nghĩa. Do sự liên kết với các phẩm chất chung như mềm mại, thanh tịnh, vẻ đẹp v.v..., (bàn chân) được ví như hoa sen, và do phép ẩn dụ, nó được gọi là hoa sen. Cách phân tích (hợp từ) là: "bàn chân chính là hoa sen". (Đây là) sự khắc phục các lỗi về từ bổ nghĩa và từ được bổ nghĩa. ၈၆. 86. ဘယကောဓပသံသာဒိ-ဝိသေသော တာဒိသော ယဒိ; ဝတ္တုံ ကာမီယတေ ဒေါသော,န တတ္ထေ’ကတ္ထတာကတော. Nếu một trường hợp đặc biệt như sợ hãi, sân hận, tán thán v.v... được mong muốn diễn tả, thì ở đó không có lỗi do sự đồng nghĩa (lặp từ). ၈၆. ‘‘ဘယေ’’စ္စာဒိ. [Pg.118] ဘယဉ္စ စိတ္တုတြာသော ကောဓော စ ဒေါသော ပသံသာ စ ထုတိ, တာ အာဒိ ယဿ တုရိတာဒိနော သော တာဒိသော ဝိသေသော ယဒိ ဝတ္တုံ ကာမီယတေ ဣစ္ဆီယတေ, တတ္ထ တသ္မိံ ဘယာဒိဝိသေသေ ဝိသယေ ဧကတ္ထတာယ ဧကတ္ထဘာဝေန ကတော ဒေါသော နတ္ထိ. 86. (Câu kệ) "Bhaye" v.v... Sợ hãi là sự kinh hoàng của tâm; sân hận là sự ác ý; tán thán là sự ca tụng. Nếu một trường hợp đặc biệt như vậy, mà sự sợ hãi v.v... và sự vội vã v.v... là khởi đầu, được mong muốn, được ước muốn diễn tả, thì ở đó, trong trường hợp đặc biệt về sự sợ hãi v.v..., không có lỗi gây ra bởi sự đồng nghĩa, bởi trạng thái có cùng một ý nghĩa. ၈၆. ဣဒါနိ ဝါကျဒေါသပရိဟာရတ္ထမာရဘတိ ‘‘ဘယကောဓေ’’စ္စာဒိ. ဘယကောဓပသံသာဒိ စိတ္တုတြာသပဋိဃထုတိအာဒီဟိ သမန္နာဂတော တာဒိသော ဝိသေသော ဝတ္တုံ ယဒိ ကာမီယတေ စေ ဝိညူဟိ ဣစ္ဆီယတေ, တတ္ထ ဘယကောဓာဒိကေ ဝိသေသေ ဧကတ္ထတာကတော ဧကတ္ထဘာဝေန ကတော ဒေါသော ဝါကျဒေါသော န ဘဝတိ. ဘယာဒိဝိသေသေ ဝတ္တုမိစ္ဆိတေ ပုဗ္ဗုစ္စာရိတပဒဿ ပုနုစ္စာရဏေ ဧကတ္ထဒေါသော န ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဘယဉ္စ ကောဓော စ ပသံသာ စာတိ စ, တာ အာဒိ ယဿ တုရိတကောတူဟလအစ္ဆရာဟာသသောကပသာဒသင်္ခါတဿ အတ္ထဝိသေသဿေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. တဂ္ဂုဏသံဝိညာဏအညပဒတ္ထသမာသတ္တာ ဘယာဒီသု ကထိတမပိ ဂဟေတွာ ပုနပ္ပုနံ ကထနမဝိရောဓံ. ဧကော အတ္ထော ယေသံ ပဒါဒီနံ တေ ဧကတ္ထာ, တေသံ ဘာဝေါ ဧကတ္ထတာ, တာယ ကတောတိ ဝိဂ္ဂဟော. 86. Bây giờ, ngài bắt đầu (luận về) cách khắc phục lỗi trong câu bằng câu “bhayakodhe” v.v... Nếu bậc trí muốn nói đến, tức là mong muốn diễn tả một ý nghĩa đặc biệt như là sự sợ hãi, sự phẫn nộ, sự tán thán v.v... vốn đi kèm với sự kinh hãi của tâm, sự xung đột, sự ca tụng v.v... thì trong trường hợp đó, lỗi được tạo ra do sự đồng nghĩa trong các ý nghĩa đặc biệt như sợ hãi, phẫn nộ v.v... không trở thành lỗi trong câu. Ý nghĩa là: khi muốn nói về các ý nghĩa đặc biệt như sự sợ hãi v.v..., việc lặp lại từ đã được nói trước đó không phải là lỗi đồng nghĩa. Cách phân tích cú pháp là: “bhayañca kodho ca pasaṃsā cāti” (sợ hãi, phẫn nộ, và tán thán), và “tā ādi yassa turitakotūhalaaccharāhāsasokapasādasaṅkhātassa atthavisesasseti” (những điều ấy là khởi đầu của ý nghĩa đặc biệt được gọi là sự vội vã, sự tò mò, sự kinh ngạc, tiếng cười, sự sầu muộn, và sự trong sáng). Do là một bahubbīhisamāsa (đa phức hợp) có nghĩa là một từ khác được nhận biết bởi các phẩm chất của nó, nên việc lặp đi lặp lại những gì đã được nói về sự sợ hãi v.v... là không mâu thuẫn. Cách phân tích cú pháp là: “eko attho yesaṃ padādīnaṃ te ekatthā” (những từ v.v... có cùng một nghĩa được gọi là ekatthā), “tesaṃ bhāvo ekatthatā” (trạng thái của chúng là ekatthatā), “tāya kato” (được tạo ra bởi điều đó). ယထာ – Ví dụ – ၈၇. 87. သပ္ပော သပ္ပော အယံ ဟန္ဒ, နိဝတ္တတု ဘဝံ တတော; ယဒိ ဇီဝိတုကာမော’သိ, ကထံ တမုပသပ္ပသိ. Hỡi ôi, con rắn, con rắn này! Ngài hãy quay lại từ đó; Nếu ngài muốn sống, tại sao lại đến gần nó? ၈၇. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ ‘‘သပ္ပော’’ဣစ္စာဒိ. ‘‘အယံ သပ္ပော သပ္ပော’’တိ ဘယေနာမေဍိတံ ဟန္ဒာတိ ခေဒေ တတော တမှာ ဌာနာ, သပ္ပတော ဝါ ဘဝံ ဘဝန္တော နိဝတ္တတု ဂတမဂ္ဂါဘိမုခေါ အာဝတ္တတု. တံ ဌာနံ, သပ္ပံ ဝါ. နတ္ထေတ္ထ ဧကတ္ထတာဒေါသော ဘယေနာမေဍိတပ္ပယောဂတော. 87. Ngài trích dẫn ví dụ bằng câu “yathā” (ví dụ) và “sappo” v.v... Câu “ayaṃ sappo sappo” là sự lặp lại do sợ hãi. Từ “handa” có nghĩa là trong sự phiền muộn. “Tato” có nghĩa là “từ nơi đó” hoặc “từ con rắn”. “Bhavaṃ” (ngài) hãy “nivattatu” (quay lại), tức là hãy quay mặt về con đường đã đi qua. (Đến gần) “nó” tức là nơi đó, hoặc con rắn. Ở đây không có lỗi đồng nghĩa vì đây là cách dùng lặp lại do sợ hãi. ၈၇. ‘‘သပ္ပော’’စ္စာဒိ. [Pg.119] ဟန္ဒ နဋ္ဌော ဝတ, အယံ သပ္ပော သပ္ပော ဘဝံ တတော ဌာနတော, သပ္ပတော ဝါ နိဝတ္တတု အာဝတ္တတု ယဒိ ဇီဝိတုကာမော အသိ, တံ ဌာနံ, သပ္ပံ ဝါ ကထမုပသပ္ပသိ ကထမုပဂစ္ဆသီတိ. ဘယေ အာမေဍိတဝစနတ္တာ ဧကတ္ထတာဒေါသော နတ္ထိ, ဇီဝိတုကာမောသီတိ ဧတ္ထ ဗိန္ဒုလောပေါ. 87. (Trong câu) “sappo” v.v... “Handa” có nghĩa là “than ôi, ta bị hại rồi”. “Ayaṃ sappo sappo” (con rắn, con rắn này!). “Bhavaṃ” (ngài) hãy “nivattatu” (quay lại), tức là hãy quay trở lại “tato” (từ đó), tức là từ nơi đó, hoặc từ con rắn. “Yadi jīvitukāmo asi” (nếu ngài muốn sống), “katham upasappasi” (tại sao lại đến gần), tức là tại sao lại đi đến “taṃ” (nó), tức là nơi đó, hoặc con rắn? Vì đây là lời nói lặp lại trong sự sợ hãi, nên không có lỗi đồng nghĩa. Trong cụm từ “jīvitukāmosīti”, có sự lược bỏ bindu. ပဒဒေါသပရိဟာရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần luận về cách khắc phục lỗi trong từ đã kết thúc. ဝါကျဒေါသပရိဟာရဝဏ္ဏနာ Phần luận về cách khắc phục lỗi trong câu ဘဂ္ဂရီတိနော ယထာ – Ví dụ về văn phong không rời rạc – ၈၈. 88. ယော ကောစိ ရူပါတိသယော,ကန္တိ ကာပိ မနောဟရာ; ဝိလာသာတိသယော ကောပိ,အဟော ဗုဒ္ဓမဟောဒယော. Sự vượt trội của sắc thân, bất kỳ là gì, Vẻ đẹp làm say đắm lòng người, bất kỳ là gì; Sự vượt trội của dáng vẻ, bất kỳ là gì, Ôi, sự xuất hiện vĩ đại của Đức Phật! ၈၈. ‘‘ယော’’ဣစ္စာဒိ. ရူပဿ အနုဗျဉ္ဇနေဟိ အနုဗျဉ္ဇိတဗာတ္တိံသဝရပုရိသလက္ခဏောပသောဘိတဿ ဗျာမပ္ပဘာကေတုမာလာဝိရာဇိတဿ အတိသယော အာဓိက္ကံ ဝါစာဂေါစရဘာဝါတိက္ကမေန အဝစနီယတ္တာ ယော ကောစိယေဝ. မနော အနေကလောကဿ စိတ္တံ ဟရတီတိ မနောဟရာ စိတ္တမဝဟရန္တီ ကန္တိ သောဘာ ကာပိ အဝစနပထာ ကာပိယေဝ. ဝိလာသဿ ဂတျာဒိနော အတိသယော ဝစနပထာတိက္ကန္တော ကောပိယေဝ, တသ္မာ ဗုဒ္ဓဿ မဟန္တော ဥဒယော အဘိဝုဍ္ဎိ အဟော အဗ္ဘုတောတိ. ဧတ္ထ ကိံသဒ္ဒေနာရဒ္ဓါ ရီတိ န ကတ္ထစိ ဘဂ္ဂါ. 88. (Trong câu) “yo” v.v... Sự vượt trội, sự ưu việt của sắc thân được trang hoàng bởi ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân, được điểm tô bởi các vẻ đẹp phụ, và rực rỡ với hào quang một sải và vòng ánh sáng, là “bất kỳ là gì” (yo kociyeva) vì nó không thể diễn tả được, vượt qua phạm vi của lời nói. “Manoharā” có nghĩa là làm say đắm tâm trí của nhiều thế gian, tức là làm mê hoặc tâm trí. Vẻ đẹp, sự lộng lẫy là “bất kỳ là gì” (kāpiyeva) vì nó vượt ngoài con đường của lời nói. Sự vượt trội của dáng vẻ, như dáng đi v.v..., là “bất kỳ là gì” (kopiyeva) vì nó vượt qua con đường của lời nói. Do đó, sự xuất hiện vĩ đại, sự phát triển của Đức Phật là “ôi, thật kỳ diệu”. Ở đây, văn phong được bắt đầu bằng từ “kiṃ” không bị phá vỡ ở bất kỳ đâu. ၈၈. ‘‘ယော ကောစိ’’စ္စာဒိ. ရူပါတိသယော သုပ္ပဟိဋ္ဌိတပါဒတာဒိဒွတ္တိံသပုရိသလက္ခဏေဟိ သောဘိတဿ စိတ္တင်္ဂုလိတာဒိအသီတိအနုဗျဉ္ဇနေဟိ [Pg.120] အလင်္ကတဿ ဗျာမပ္ပဘာကေတုမာလာဟိ ဥဇ္ဇလဿ ရူပကာယဿ အာဓိကျံ ယော ကောစိယေဝ မနောဂေါစရဘာဝံ ဝိနာ ဝစနဝိသယာတိက္ကန္တတ္တာ ယော ကောစိယေဝ. မနောဟရာ လောကဿ စိတ္တံ ဟရန္တီ ကန္တိ သောဘာ ကာပိယေဝ ဝစီဝိသယာတိက္ကန္တတ္တာ ကာပိယေဝ. ဝိလာသာတိသယော ဝိသယဘူတပိယဘာဝသင်္ခါတဿ ဂမနာဒိဝိလာသဿ အာဓိကျမ္ပိ ကောပိယေဝ ဝုတ္တကာရဏေနေဝကောပိယေဝ. တတော ဗုဒ္ဓမဟောဒယော ဗုဒ္ဓဿ မဟာဘိဝုဒ္ဓိသင်္ခါတော ဥဒယော အဟော အစ္ဆရိယောတိ. ဧတ္ထ သဗ္ဗနာမိကေန ကိံ သဒ္ဒေန ဝတ္တုမာရဒ္ဓက္ကမော န ကတ္ထစိ ဘိန္နောတိ ဘဂ္ဂရီတိဒေါသော နတ္ထီတိ. 88. (Trong câu) “yo koci” v.v... “Rūpātisayo” (sự vượt trội của sắc thân) là sự ưu việt của sắc thân được làm đẹp bởi ba mươi hai tướng của bậc đại nhân như tướng chân đứng vững vàng v.v..., được trang hoàng bởi tám mươi vẻ đẹp phụ như móng tay màu đồng v.v..., và rực rỡ với hào quang một sải và vòng ánh sáng, là “bất kỳ là gì” (yo kociyeva) vì nó vượt qua phạm vi của lời nói, không phải là đối tượng của tâm trí. “Manoharā” (làm say đắm lòng người) là vẻ đẹp, sự lộng lẫy làm say đắm tâm trí của thế gian, là “bất kỳ là gì” (kāpiyeva) vì nó vượt qua phạm vi của lời nói. “Vilāsātisayo” (sự vượt trội của dáng vẻ) là sự ưu việt của dáng vẻ như dáng đi v.v..., được mô tả như một trạng thái đáng yêu đã trở thành đối tượng (của nhận thức), cũng là “bất kỳ là gì” (kopiyeva) vì lý do đã nêu. Do đó, “buddhamahodayo” (sự xuất hiện vĩ đại của Đức Phật) có nghĩa là sự xuất hiện, được mô tả như sự phát triển vĩ đại của Đức Phật, là “ôi, thật kỳ diệu”. Ở đây, trình tự được bắt đầu bằng đại từ “kiṃ” không bị phá vỡ ở bất kỳ đâu, do đó không có lỗi văn phong rời rạc. ၈၉. 89. အဗျာမောဟကရံ ဗန္ဓံ, အဗျာကိဏ္ဏံ မနောဟရံ; အဒူရပဒဝိနျာသံ, ပသံသန္တိ ကဝိဿရာ. Các bậc thầy thi ca tán thán một tác phẩm không gây hoang mang, không lộn xộn, làm say đắm lòng người, và có sự sắp xếp các từ không quá xa nhau. ၈၉. ‘‘အဗျာမောဟ’’ဣစ္စာဒိ. နတ္ထိ ဒူရမေသန္တိ အဒူရာနိ, တာနိယေဝ ပဒါနိ, တေသံ ဝိနျာသော ယာထာဝတော ဌပနံ ယဿ တံ. တတောယေဝ အဗျာကိဏ္ဏော အသမ္မိဿော စ. သော အဗျာကိဏ္ဏတာယ ဧဝ မနောဟရော စာတိ အဗျာကိဏ္ဏံ မနောဟရံ. တေနေဝ ‘‘အယမေတ္ထ အတ္ထော အယံ ဝါ’’တိ ဧဝံ ဗျာမောဟံ န ကရောတီတိ အဗျာမောဟကရော, တံ. ပသာဒါလင်္ကာရာလင်္ကိတံ ဗန္ဓံ. ကဝီနံ ဣဿရာ ပဓာနာ. ယေ ကနိဋ္ဌင်္ဂုလိဂဏနာနိဋ္ဌာ, တေ ပသံသန္တိ ထုဝန္တိ တာဒိသဗန္ဓဂုဏဿာတိသယပသံသာရဟဘာဝေန. 89. (Trong câu) “abyāmoha” v.v... “Adūrāni” có nghĩa là “không xa”. “Adūrapadavinyāsaṃ” là (tác phẩm) mà trong đó sự sắp xếp, sự đặt để các từ không xa nhau. Chính vì vậy, nó “abyākiṇṇo”, tức là không bị pha trộn. Do chính sự không pha trộn đó, nó cũng “manoharo” (làm say đắm lòng người). Chính vì thế, nó không gây ra sự hoang mang như “ý nghĩa ở đây là thế này hay thế kia”, nên nó là “abyāmohakaro”. (Câu này) đề cập đến một tác phẩm được trang hoàng bằng phép trang sức trong sáng. “Kavīnaṃ issarā” có nghĩa là những người đứng đầu, những người chủ chốt của các nhà thơ. Những người có thể được đếm trên ngón tay út (tức là rất ít, những người giỏi nhất), họ tán dương, ca ngợi nó, vì phẩm chất của một tác phẩm như vậy xứng đáng được tán dương hết mực. ၈၉. ‘‘အဗျာမောဟေ’’စ္စာဒိ. အဒူရပဒဝိနျာသံ နာမာဒိပဒါနံ ဝေါဟာရကာလေ အဒူရသမ္ဗန္ဓော ယထာ သိယာ, တထာ ပဋိပါဋိယာ ပဒဋ္ဌပနေန သမန္နာဂတံ အဗျာကိဏ္ဏံ, တတောယေဝ အညသမ္ဗန္ဓီပဒေဟိ အသမ္မိဿံ မနောဟရံ, တတောယေဝ ဝိညူနံ စိတ္တမာရာဓေန္တံ အဗျာမောဟကရံ ‘‘ဣမဿတ္ထော ဣမဿတ္ထော ဧသော ဧသော ဝါ’’တိ သံသယမနုပ္ပာဒေန္တံ ဗန္ဓံ ပသာဒါလင်္ကာရသံယုတ္တံ ဗန္ဓနံ ကဝိဿရာ ကဝီနံ [Pg.121] ပဓာနာ ပဏ္ဍိဘဇနာ, ကနိဋ္ဌင်္ဂုလိယာ ဂဏိတဗ္ဗာ အဂ္ဂကဝိနောတိ အဓိပ္ပာယော. ပသံသန္တိ ထောမေန္တိ. ဗျာမောဟံ န ကရောတီတိ အဗျာမောဟကရော. ဝိ အာကိဏ္ဏော ဗျာကိဏ္ဏော, န ဗျာကိဏ္ဏော အဗျာကိဏ္ဏော. နတ္ထိ ဒူရံ ယေသံ, တာနိယေဝ ပဒါနိ, တေသံ ဝိနျာသော ဌပနံ ယဿ ဗန္ဓဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. 89. (Trong câu) “abyāmohe” v.v... “Adūrapadavinyāsaṃ” là (tác phẩm) có sự sắp xếp các từ theo một trật tự sao cho các từ như danh từ v.v... có mối liên hệ gần gũi khi được sử dụng. “Abyākiṇṇaṃ”, do đó, không bị pha trộn với các từ liên quan đến những thứ khác. “Manoharā”, do đó, làm hài lòng tâm trí của bậc trí. “Abyāmohakaraṃ”, không tạo ra sự nghi ngờ như “đây là ý nghĩa của nó hay kia là ý nghĩa của nó”. “Bandhaṃ” là một tác phẩm, một cấu trúc được kết hợp với phép trang sức trong sáng. “Kavissarā” là những nhà thơ lỗi lạc, những người được bậc trí kính trọng; ý nghĩa là những nhà thơ hàng đầu có thể được đếm trên ngón tay út. “Pasaṃsanti” có nghĩa là họ tán dương. “Byāmohaṃ na karotīti abyāmohakaro” (người không gây hoang mang). “Vi ākiṇṇo byākiṇṇo, na byākiṇṇo abyākiṇṇo” (bị pha trộn là byākiṇṇo, không bị pha trộn là abyākiṇṇo). Cách phân tích cú pháp là: “natthi dūraṃ yesaṃ, tāniyeva padāni, tesaṃ vinyāso ṭhapanaṃ yassa bandhassāti” (một tác phẩm mà trong đó sự sắp xếp các từ không có khoảng cách xa). ယထာ – Ví dụ – ၉၀. 90. နီလုပ္ပလာဘံ နယနံ,ဗန္ဓုကရုစိရော’ဓရော; နာသာ ဟေမင်္ကုသော တေန,ဇိနောယံ ပိယဒဿနော. Mắt Ngài có vẻ đẹp của hoa sen xanh, Môi dưới Ngài đáng yêu như hoa bandhuka; Mũi Ngài như một cái móc bằng vàng, Do đó, vị Chiến Thắng này thật đáng mến. ၉၀. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ ‘‘နီလုပ္ပလာဘ’’မိစ္စာဒိ. ယဿ ဇိနဿ နယနံ နေတ္တံ နီလုပ္ပလာဘံ ဣန္ဒီဝရဒွယနိဘံ, အဓရော အဓရောဋ္ဌော ဗန္ဓုကမိဝ ဗန္ဓုကကုသုမမိဝ ရုစိရော ကန္တော, နာသာ နာသိကာ သယံ ဟေမင်္ကုသော သုဝဏ္ဏင်္ကုသောယေဝ, တေန ကာရဏေန အယံ ဇိနော ပိယံ မဓုရံ ဒဿနမဿာတိ ပိယဒဿနော. ဤဒိသော န ဗျာကိဏ္ဏဒေါသော, အဗျာကိဏ္ဏော ပသာဒေါယေဝါတိ. 90. Ngài nêu lên ví dụ bằng câu ‘yathā’ (như là), bắt đầu bằng ‘nīluppalābhaṃ’ (có ánh sắc như hoa sen xanh). Mắt (nayanaṃ, nettaṃ) của vị chiến thắng (jinassa) nào có ánh sắc như hoa sen xanh (nīluppalābhaṃ), giống như một cặp hoa súng xanh (indīvaradvayanibhaṃ); môi dưới (adharo, adharoṭṭho) khả ái (ruciro, kanto) như hoa dâm bụt (bandhukamiva, bandhukakusumamiva); mũi (nāsā, nāsikā) tựa như cái móc bằng vàng (sayaṃ hemaṅkuso, suvaṇṇaṅkusoyeva); vì lý do đó (tena kāraṇena), vị chiến thắng (jino) này có tướng mạo (dassanam) đáng yêu (piyaṃ), ngọt ngào (madhuraṃ), nên được gọi là Piyadassano (người có tướng mạo đáng yêu). Trường hợp như vậy không phải là lỗi tạp loạn (byākiṇṇadoso), mà không tạp loạn chính là sự trong sáng (pasādo). ၉၀. ဣဒါနိ ဗျာကိဏ္ဏဒေါသပရိဟာရံ ပရိဟရတိ ‘‘နီလုပ္ပလိ’’စ္စာဒိနာ. နယနံ ယဿ နေတ္တယုဂဠံ နီလုပ္ပလာဘံ နီလုပ္ပလဒလသဒိသံ, အဓရော အဓရောဋ္ဌော ဗန္ဓုကရုစိရော ဗန္ဓုကပုပ္ဖမိဝ မနုညော, နာသာ နာသိကာ ဟေမင်္ကုသော သုဝဏ္ဏင်္ကုသောယေဝ, တေန ကာရဏေန အယံ ဇိနော ပိယဒဿနော မနုညဒဿနော ဟောတီတိ. ဧတ္ထ ပသာဒါလင်္ကာရေန ယုတ္တတ္တာ န ဗျာကိဏ္ဏဒေါသော. အာဘာသဒ္ဒေါ နိဘာသဒ္ဒေါ ဝိယ ဣဝတ္ထော. နော စေ, ပဘာပရိယာယော ဝါ ဟောတိ. ဗန္ဓုကမိဝ ရုစိရောတိ စ, ပိယံ ဒဿနံ ယဿေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဣဟ ဒဿနဿ ကတ္တုဘူတသာဓုဇနသမ္ဗန္ဓတ္တေပိ ဝိသယတ္တေနေဝ [Pg.122] ဇိနသမ္ဗန္ဓော ဟောတီတိ အညပဒတ္ထေန တထာဂတော ဂဟိတောတိ. 90. Bây giờ, ngài giải quyết việc loại bỏ lỗi tạp loạn (byākiṇṇadosa) bằng câu bắt đầu bằng ‘nīluppali’. Mắt (nayanaṃ), cặp mắt (nettayugaḷaṃ) của vị nào có ánh sắc như hoa sen xanh (nīluppalābhaṃ), giống như cánh hoa sen xanh (nīluppaladalasadisaṃ); môi dưới (adharo, adharoṭṭho) khả ái như hoa dâm bụt (bandhukaruciro), đáng yêu (manuñño) như hoa dâm bụt (bandhukapupphamiva); mũi (nāsā, nāsikā) tựa như cái móc bằng vàng (hemaṅkuso, suvaṇṇaṅkusoyeva); vì lý do đó, vị chiến thắng này là người có tướng mạo đáng yêu (piyadassano), có tướng mạo khả ái (manuññadassano). Ở đây, vì được kết hợp với phép trang nghiêm trong sáng (pasādālaṅkāra), nên không có lỗi tạp loạn. Từ ‘ābhā’ có nghĩa là ‘giống như’ (iva), tương tự như từ ‘nibhā’. Hoặc nếu không, nó là một từ đồng nghĩa với ‘pabhā’ (ánh sáng). Cách phân tích cú pháp (viggaho) là ‘khả ái như hoa dâm bụt’ (bandhukamiva ruciro) và ‘người có tướng mạo đáng yêu’ (piyaṃ dassanaṃ yassa). Ở đây, mặc dù việc nhìn (dassanassa) có liên quan đến người thiện lành là chủ thể, nhưng nó chỉ liên quan đến vị chiến thắng với tư cách là đối tượng. Do đó, theo nghĩa của từ chỉ vật khác (aññapadattha), Như Lai (tathāgato) được hiểu ngầm. ၉၁. 91. သမတိက္ကန္တဂါမ္မတ္တ-ကန္တဝါစာဘိသင်္ခတံ; ဗန္ဓနံ ရသဟေတုတ္တာ, ဂါမ္မတ္တံ အတိဝတ္တတိ. Sự kết cấu được tạo tác bởi những lời nói khả ái, đã hoàn toàn vượt qua sự thô tục; vì là nguyên nhân của thi vị, nó vượt qua sự thô tục. ၉၁. ‘‘သမတိက္ကန္တိ’’စ္စာဒိ. သမ္မာ အတိက္ကန္တံ နိဂ္ဂတံ. ဂါမ္မဿ ဘာဝေါ ဂါမ္မတ္တံ. ယာသံ ကန္တာနံ မဓုရာနံ ဝါစာနံ တာဟိ အဘိသင်္ခတံ ရစိတံ ဗန္ဓနံ ရသဿ မာဓုရိယဿ ဟေတုတ္တာ ကာရဏဘာဝေန ဂါမ္မတ္တံ ယထာဝုတ္တံ အတိဝတ္တတိ အတိက္ကမတိ. 91. Bắt đầu bằng ‘samatikkanta’. ‘Sammā atikkantaṃ’ có nghĩa là đã thoát khỏi, đã vượt qua một cách hoàn toàn. ‘Gāmmattaṃ’ là bản chất của sự thô tục (gāma). Sự kết cấu (bandhanaṃ) được tạo tác (abhisaṅkhataṃ, racitaṃ) bởi những lời nói (vācānaṃ) khả ái (kantānaṃ), ngọt ngào (madhurānaṃ) ấy, vì là nguyên nhân (hetuttā, kāraṇabhāvena) của thi vị (rasa), của sự ngọt ngào (mādhuriyassa), nên nó vượt qua (ativattati, atikkamati) sự thô tục (gāmmattaṃ) như đã nói. ၉၁. ‘‘သမတိ’’စ္စာဒိ. သမတိက္ကန္တဂါမ္မတ္တကန္တဝါစာဘိသင်္ခတံ ဝိသေသတော အတိက္ကန္တဂါမ္မဘာဝါဟိ ကန္တဝါစာဟိ ရစိတံ ဗန္ဓနံ မုတ္တကာဒိဗန္ဓနံ ရသဟေတုတ္တာ ပဏ္ဍိတာနံ ပီတိရသဿ ကာရဏတ္တာ ယထာဝုတ္တဂါမ္မဒေါသံ အတိဝတ္တတိ အတိက္ကမ္မ ပဝတ္တတီတိ. သမ္မာ အတိက္ကန္တံ ဂါမ္မတ္တံ ယာသံ, တာဟိယေဝ ကန္တဝါစာဟိ အဘိသင်္ခတန္တိ စ, ရသဿ ဟေတု, တဿ ဘာဝေါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 91. Bắt đầu bằng ‘samati’. Sự kết cấu (bandhanaṃ), như là thể thơ tự do v.v... (muttakādibandhanaṃ), được tạo tác (racitaṃ) bởi những lời nói khả ái (kantavācāhi) đã đặc biệt vượt qua (visesato atikkanta) bản chất thô tục (gāmmabhāvāhi), vì là nguyên nhân của thi vị (rasahetuttā), vì là nguyên nhân của hỷ vị (pītirasassa kāraṇattā) đối với các bậc hiền trí (paṇḍitānaṃ), nên nó vượt qua (ativattati), vượt lên trên (atikkamma) và diễn tiến (pavattati) khỏi lỗi thô tục (gāmmadosaṃ) như đã nói. Cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘được tạo tác bởi chính những lời nói khả ái mà sự thô tục đã được vượt qua một cách hoàn toàn’ và ‘nguyên nhân của thi vị, bản chất của nó’. ယထာ – Ví dụ: ၉၂. 92. ဒုနောတိ ကာမစဏ္ဍာလော,သော မံ သဒယ နိဒ္ဒယော; ဤဒိသံ ဗျသနာပန္နံ,သုခီပိ ကိမုပေက္ခသေ. Gã tiện dân ái dục không lòng thương kia đang hành hạ tôi, hỡi người có lòng; Dù chàng đang hạnh phúc, sao lại thờ ơ với tôi, người đang gặp phải tai ương như thế này? ၉၂. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ. ကာမာတုရာ ကာစိ ဝနိတာ အတ္တနော ပိယံ ပတိံ ဝိရဝတိ ‘‘ဒုနောတိ’’စ္စာဒိနာ. ဒယာယ သဟ ပဝတ္တီတိ သဒယဣတိ အနုနယဝသေန ပိယဿ အာမန္တနံ, သာနုနယာမန္တနဉှိ တတောနုဂ္ဂဟာဘိကင်္ခါယမစ္စန္တမုစိတံ, သော ကာမော ကန္ဒပ္ပော ဧဝ စဏ္ဍာလော အကဏ္ဍော [Pg.123] ဝါ အသယှောပတာပါဝဟတ္တာ. ကာမေ စဏ္ဍာလတ္တာရောပနဉ္စ ဥစိတမေဝ ယတောနေန ကယိရမာနမသဟနမုပတာပမသဟမာနာ တံ ပရိဘဝန္တံ ဝိပ္ပလပတိ, နိဒ္ဒယော နိက္ကရုဏော, ဣဒမပိ ဥစိတမုပတာပေ နိက္ကရုဏာနံ တာဒိသီ ဂတီတိ. မံ ဒုနောတိ အဓိကမုပတာပေတိ နိဒ္ဒယတ္တာ, န ဘဝန္တံ, တေနေဝ ဘဝံ သုခီ. ဣမိနာ အညာသတ္တတံ တဿ ဒီပေတိ. ယဒိ နာညာသတ္တောသိ, နာဟမေကာကိနီ ဘဝါမိ. အသဟာယာနဉှိ ပဋိသတ္တဝေါ ဟောန္တိ. ဧကာကိတ္တာယေဝါဟမပ္ပဋိသရဏတ္တာနေန ဒုသာမီတိ တဝ ကာမံ တွံ သုခီ ဟောသိ. သနာထာနံ တာဒိသီ ဝုတ္တီတိ ဧဝံ သုခီပိ တွံ ဤဒိသံ ဗျသနမာပန္နံ ကိံ ကသ္မာ ဥပေက္ခသေတိ. ဧဝမယံ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ အတ္တနော, တံ ဝိသယမနုဘဝန္တဿ စ ဝိမုခတ္တံ နိဒဿေတီတီဒိသံ န ဂါမ္မံ. 92. Ngài nêu ví dụ bằng câu ‘yathā’. Một người phụ nữ nào đó bị ái dục giày vò đã than khóc với người chồng thân yêu của mình bằng câu bắt đầu bằng ‘dunoti’. ‘Sadayā’ (hỡi người có lòng) là lời gọi người yêu một cách khẩn khoản, có nghĩa là ‘người hành động cùng với lòng trắc ẩn’. Quả vậy, lời gọi khẩn khoản là vô cùng thích hợp khi mong muốn sự giúp đỡ từ người đó. ‘Gã ấy’ chính là ái dục, là thần tình yêu, là tiện dân hoặc là kẻ tàn ác vì mang lại sự đau khổ không thể chịu đựng. Việc gán cho ái dục là tiện dân cũng là thích hợp, vì không chịu đựng được sự đau khổ không thể chịu đựng do nó gây ra, nàng than vãn khinh miệt nó. ‘Không lòng thương’ (niddayo) là không có lòng từ bi; điều này cũng thích hợp, vì trong sự đau khổ, bản chất của những kẻ không lòng từ bi là như vậy. ‘Hành hạ tôi’ có nghĩa là làm cho đau khổ tột cùng vì sự không lòng thương của nó, chứ không phải chàng, do đó chàng được hạnh phúc. Bằng điều này, nàng chỉ ra sự quyến luyến của chàng vào người khác. Nếu chàng không quyến luyến người khác, thì thiếp đã không cô đơn. Quả vậy, những người không có bạn đồng hành thường có kẻ thù. Chính vì cô đơn, không nơi nương tựa, nên thiếp bị nó hành hạ. Còn chàng, chàng cứ hạnh phúc đi. Cách nói như vậy là của những người có nơi nương tựa. Do đó, ‘dù chàng đang hạnh phúc, sao chàng lại thờ ơ với tôi, người đang gặp phải tai ương như thế này?’. Như vậy, bằng cách nói quanh co này, nàng thể hiện (tình cảnh của) chính mình và sự thờ ơ của người kia, người đang hưởng thụ đối tượng (khác). Trường hợp như thế này không phải là thô tục. ၉၂. ဂါမ္မဒေါသပရိဟာရေ လက္ခိယံ ဒဿေတိ ‘‘ဒုနောတိ’’စ္စာဒိ. ကာမတဏှာဘိဘူတာ အင်္ဂနာ အတ္တနော ဝလ္လဘံ နိဿာယ ဧဝံ ဝိလပတိ ‘‘သဒယ ဟေ ကာရုဏိက သော ကာမစဏ္ဍာလော သော အနင်္ဂနီစော နိဒ္ဒယော နိက္ကာရုဏိကော မံ ဒုနောတိ ပီဠေတိ, သုခီပိ မမ ဝိယ အနာထဘာဝါဘာဝတော သုခိတောပိ တွံ ဤဒိသံ ဗျသနာပန္နံ ဧဝံ ကာမစဏ္ဍာလေန အကာရုဏေန ကတအသယှသန္တာပသင်္ခါတဗျသနမနုပ္ပတ္တံ မံ ကိမုပေက္ခသေ ကသ္မာ ဥဒါသီနောသီ’’တိ. အတ္တနော ဒုက္ခာတုရတ္တာ ဒုက္ခဒူရီကရဏံ ကာရုဏိကာနံယေဝ ဝိသယန္တိ ‘‘သဒယေ’’တိ အနုနယဝသေန အာမန္တနုစိတံ အတ္တနော ဒုက္ခာတုရတံ ပေါသေတုံ ပီဠာကာရကေ ကာမေ စဏ္ဍာလတ္တာရောပနဉ္စ နိဒ္ဒယတ္တကထနဉ္စ ဥစိတမေဝ အတ္တနိ ဥပေက္ခကတ္တာ. သုခီပီတိ ဣမိနာ တဿ ပရဝိသယာသတ္တတာယ အတိစာရံ အဗ္ဘုပဂမေတိ. ဧဝံ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ အတ္တနော ဝလ္လဘေ သာနုရာဂတ္တဉ္စ အတ္တနိ တဿ တဒဘာဝတ္တဉ္စ ဒဿေတီတိ. ‘‘ကညေ ကာမယမာနံ မံ, န ကာမယသိ ကိံနွိဒ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝိယ ဣဟ ဂါမ္မဒေါသော နတ္ထီတိ [Pg.124] ဂါမ္မဒေါသပရိဟာရမိဒံ. ကာမောယေဝ စဏ္ဍာလော ကာမစဏ္ဍာလော, သဟ ဒယာယ ယော ဝတ္တတီတိ စ, နတ္ထိ ဒယာ အဿေတိ စ, သုခမဿ အတ္ထီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. အပိသဒ္ဒေါ အက္ခမေ. 92. Để loại bỏ lỗi thô tục, ngài chỉ ra mục tiêu bằng câu bắt đầu bằng ‘dunoti’. Một người phụ nữ bị ái dục chế ngự, dựa vào người yêu của mình mà than khóc như sau: ‘Hỡi người có lòng, hỡi người từ bi, gã tiện dân ái dục, gã hạ tiện không thân xác ấy, không lòng thương, không từ bi, đang hành hạ, đang bức bách tôi; dù chàng đang hạnh phúc, vì không ở trong tình trạng vô chủ như tôi, dù chàng đang sung sướng, sao chàng lại thờ ơ, sao lại dửng dưng với tôi, người đang gặp phải tai ương như thế này, một tai ương được gọi là sự thiêu đốt không thể chịu đựng được gây ra bởi gã tiện dân ái dục không lòng từ bi?’. Vì nàng đang đau khổ, và vì việc loại bỏ khổ đau là lĩnh vực của những người từ bi, nên lời gọi ‘sadaye’ một cách khẩn khoản là thích hợp. Để nuôi dưỡng nỗi đau khổ của mình, việc gán cho ái dục, kẻ gây ra sự bức bách, là tiện dân và nói rằng nó không lòng thương là thích hợp, vì nó thờ ơ với nàng. Bằng từ ‘sukhīpi’, nàng thừa nhận sự ngoại tình của chàng do sự quyến luyến vào đối tượng khác. Như vậy, bằng cách nói quanh co, nàng thể hiện sự quyến luyến của mình đối với người yêu và sự thiếu vắng điều đó của chàng đối với nàng. Ở đây không có lỗi thô tục như trong câu ‘Hỡi thiếu nữ, ta yêu nàng, sao nàng không yêu ta?’. Đây là sự loại bỏ lỗi thô tục. Cách phân tích cú pháp là: ‘ái dục chính là tiện dân’ (kāmacaṇḍālo); ‘người hành động cùng với lòng trắc ẩn’; ‘người không có lòng trắc ẩn’; và ‘người có hạnh phúc’. Từ ‘api’ có nghĩa là không thể chịu đựng. ၉၃. 93. ယတိဟီနပရိဟာရော, န ပုနေ’ဒါနိ နီယတေ; ယတော န သဝနုဗ္ဗေဂံ, ဟေဋ္ဌာ ယေတံ ဝိစာရိတံ. Việc loại bỏ lỗi ngắt nhịp, bây giờ không được trình bày lại nữa; bởi vì nó không gây khó chịu cho tai, điều này đã được xem xét ở trước. ၉၃. ‘‘ယတိ’’စ္စာဒိ. ဝိစာရိတန္တိ ‘‘တံ နမေ သိရသာ စာမီ-ကရဝဏ္ဏံ တထာဂတ’’န္တိအာဒိနာ ဟေဋ္ဌာ ပကာသိတန္တိ အတ္ထော. 93. Bắt đầu bằng ‘yati’. ‘Đã được xem xét’ có nghĩa là đã được làm rõ ở trước bằng câu bắt đầu bằng ‘taṃ name sirasā cāmī-karavaṇṇaṃ tathāgataṃ’ (Con xin cúi đầu đảnh lễ bậc Như Lai, người có màu sắc như vàng ròng). ၉၃. ‘‘ယတိဟီနိ’’စ္စာဒိ. ယတော ယသ္မာ သဝနုဗ္ဗေဂံ ‘‘ဒေါသာနမုဒ္ဒေသက္ကမေန ဒေါသပရိဟာရက္ကမော န ဝုတ္တော’’တိ ဧဝံ ဝိညူနမုပ္ပဇ္ဇမာနံ ဣမဿ ဂန္ထဿ သဝနာသဟနံ နတ္ထိ, တတော ယတိဟီနပရိဟာရော ယတိဟီနဒေါသဿ ပရိဟရဏဝသေန ပဝတ္တမုဒါဟရဏံ ဣဒါနိ ပုန န နီယတေ နာဟရီယတေတိ. ဣမိနာဓိဂတမာဒေါ ဝုတ္တတ္ထမေဝ သမတ္ထေတိ. ဟေဋ္ဌာ ယေတံ ဝိစာရိတန္တိ ဧဝံ ယတိဟီနဒေါသပရိဟရဏံ ဟေဋ္ဌာ အနန္တရပရိစ္ဆေဒေ ဝိစာရိတံ ‘‘တံ နမေ သိရသာ စာမီ-ကရဝဏ္ဏံ တထာဂတ’’န္တိအာဒိနာ ပကာသိတန္တိ. အာဒေါ ယတိဟီနဒေါသပါတုဘာဝေယေဝ ပရိဟာရက္ကမဿာပိ ဒဿိတတ္တာ ဣဟာဒဿနေပိ ဂန္ထဿ ဦနတာ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ယတိ ဟီနာ ဧတ္ထေတိ စ, တဿ ပရိဟာရောတိ စ, သဝနေ ဥဗ္ဗေဂန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 93. “Yatihīni” v.v... Bởi vì không có sự khó nghe đối với tác phẩm này, là điều sanh khởi nơi các bậc trí thức rằng: “Phương pháp sửa lỗi đã không được nói đến theo thứ tự liệt kê các lỗi”, do đó, ví dụ về việc sửa lỗi ngắt nhịp sai (yatihīna), tức là ví dụ được tiến hành theo cách sửa chữa lỗi ngắt nhịp sai, bây giờ không được đưa ra, không được trình bày lại. Bằng cách này, điều đã được đề cập ở phần đầu được chứng minh. Điều này đã được xem xét ở dưới, tức là việc sửa chữa lỗi ngắt nhịp sai đã được xem xét ở chương ngay trước, đã được trình bày qua câu “taṃ name sirasā cāmī-karavaṇṇaṃ tathāgataṃ” v.v... Ý nghĩa là: vì phương pháp sửa lỗi cũng đã được chỉ ra ngay khi lỗi ngắt nhịp sai xuất hiện ở phần đầu, nên dù không được trình bày ở đây, tác phẩm cũng không bị thiếu sót. Và các cách phân tích cú pháp (viggaho) là: “yati hīnā ettha” (sự ngắt nhịp bị thiếu ở đây), “tassa parihāro” (sự sửa chữa của nó), và “savane ubbegaṃ” (sự khó chịu khi nghe). ကမစ္စုတဿ ယထာ – Ví dụ về lỗi sai thứ tự (kamaccuta) như sau – ၉၄. 94. ဥဒါရစရိတော’သိ တွံ, တေနေဝါ’ရာဓနာ တွယိ; ဒေသံ ဝါ ဒေဟိ ဂါမံ ဝါ, ခေတ္တံ ဝါ မမ သောဘနံ. Ngài là người có hạnh kiểm cao thượng, vì thế nên con thỉnh cầu nơi Ngài; Xin hãy ban cho con một xứ sở, hoặc một ngôi làng, hoặc một thửa ruộng xinh đẹp. ၉၄. ‘‘ဥဒါရ’’ဣစ္စာဒိ. ဥဒါရံ ဥဒါရတ္တံ စာဂါတိသယသမ္ဗန္ဓတော စရိတံ အတိဂုဏပဝတ္တိ ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ ဥစိတတ္တာ [Pg.125] ဒေသာဒီနံ ယာစနက္ကမဿ ကမစ္စုတဿ ပရိဟာရောယံ. 94. “Udāra” v.v... Phân tích cú pháp là: “người có hạnh kiểm (caritaṃ) cao thượng (udāraṃ), tức là sự thực hành đức hạnh siêu việt (atiguṇapavatti), do liên quan đến sự bố thí vượt trội (cāgātisayasambandhato)”. Ở đây, do sự thích hợp của thứ tự yêu cầu xứ sở v.v..., đây là cách sửa chữa lỗi sai thứ tự (kamaccuta). ၉၄. ‘‘ဥဒါရိ’’စ္စာဒိ. တွံ ပုညဝန္တ ဥဒါရစရိတောသိ စာဂါတိသယယောဂတော ဝိသာရဒပဝတ္တိယုတ္တောသိ, တေနေဝ တေန ကာရဏေနေဝ အာရာဓနာ မမ ယာစနာ တွယိ ဟောတိ. ဒေသံ ဝါဇနပဒံ ဝါ, နော စေ, ဂါမံ ဝါ သံဝသထံ ဝါ, နော စေ, သောဘနံ ခေတ္တံ ဝါ ကေဒါရံ ဝါ မမ ဒေဟီတိ အနုပုဗ္ဗံ ဟီနပဒတ္ထယာစနာ ဒါယကဿ ဒါနဿာပိ ယာစကဿ ဣစ္ဆိတတ္ထပဋိလာဘဿာပိ အနုရူပတ္တာ ကမစ္စုတဒေါသမပနေတိ. ဥဒါရံ စရိတံ အဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. 94. “Udāri” v.v... Hỡi bậc phước đức, Ngài là người có hạnh kiểm cao thượng, là người có hành vi tự tin do thành tựu sự bố thí vượt trội, chính vì lý do đó mà lời thỉnh cầu của con hướng về Ngài. “Xin hãy ban cho con một xứ sở (janapadaṃ), hoặc nếu không, một ngôi làng (saṃvasathaṃ), hoặc nếu không, một thửa ruộng (kedāraṃ) xinh đẹp”, việc yêu cầu theo thứ tự các vật có giá trị thấp dần như vậy, do phù hợp với cả sự ban tặng của người cho lẫn sự đạt được vật mong muốn của người xin, nên đã loại bỏ được lỗi sai thứ tự (kamaccuta). Phân tích cú pháp là: “udāraṃ caritaṃ assa” (người ấy có hạnh kiểm cao thượng). အတိဝုတ္တဿ ယထာ – Ví dụ về lỗi nói quá (ativutta) như sau – ၉၅. 95. မုနိန္ဒစန္ဒသမ္ဘူတ-ယသောရာသိမရီစိနံ; သကလောပျ’ယမာကာသော,နာ’ဝကာသော ဝိဇမ္ဘနေ. Đối với những tia sáng là khối danh tiếng, sanh ra từ vầng trăng là Đức Phật Vương; Toàn thể hư không này, cũng không đủ chỗ để lan tỏa. ၉၅. ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိ. မုနိန္ဒောယေဝ စန္ဒော, တတော သမ္ဘူတာ ပါတုဘူတာ, ယသောရာသီ ဧဝ မရီစိယော, တာသံ. အယံ သကလော အာကာသောပိ ဂဂနမေဝ, န တဿေကော ပဒေသော. ဝိဇမ္ဘနေ ဗျာပနေ နာဝကာသော တာဒိသတ္တာ တာသံ မရီစိနန္တိ နာတိဝုတ္တံ. 95. “Muninda” v.v... Đức Phật Vương chính là vầng trăng, từ đó sanh ra, hiện khởi; khối danh tiếng chính là những tia sáng, (câu kệ nói) về chúng. Toàn thể hư không này cũng chỉ là bầu trời, chứ không phải một vùng của nó. “Không đủ chỗ để lan tỏa, để bao trùm”. Vì những tia sáng ấy có bản chất như vậy, nên đây không phải là lỗi nói quá. ၉၅. ‘‘မုနိန္ဒိ’’စ္စာဒိ. မုနိန္ဒစန္ဒသမ္ဘူတယသောရာသိမရီစိနံ မုနိန္ဒသင်္ခါတစန္ဒတော ပါတုဘူတာနံ ကိတ္တိသမူဟသင်္ခါတကိရဏာနံ ဝိဇမ္ဘနေ ဗျာပနေ အယံ သကလောပိ အာကာသော နာဝကာသော န ဩကာသော ဟောတီတိ. ဟေတုဖလာဒိဧကေကကာရဏေနာပိ အပ္ပမေယျာနံ သဗ္ဗညုဂုဏာနံ ပဝတ္တိယာ အပ္ပမေယျသာမညဘူတာကာသဿ နိရဝကာသဿ ဣဝ ကထနမုစိတန္တိ အတိဝုတ္တဒေါသော ဣဟ န ဘဝတိ. စန္ဒော ဣဝ [Pg.126] စန္ဒော, မုနိန္ဒော ဧဝ စန္ဒော, တတော သမ္ဘူတာနံယေဝ ယသာနံ ရာသီ စ တာ မရီစိယော စာတိ ဝိဂ္ဂဟော. 95. “Munindi” v.v... “Đối với sự lan tỏa, bao trùm của những tia sáng được gọi là tập hợp danh tiếng, hiện khởi từ vầng trăng được gọi là Đức Phật Vương, toàn thể hư không này cũng không đủ chỗ, không có không gian”. Do sự vận hành của vô lượng đức hạnh của bậc Toàn Giác, dù chỉ bởi mỗi một nguyên nhân như nhân quả v.v..., việc nói rằng hư không, một thực thể chung vô lượng, dường như không có không gian là điều thích hợp, vì vậy lỗi nói quá không hiện hữu ở đây. Các cách phân tích cú pháp là: “cando iva cando” (như vầng trăng, nên là vầng trăng), “munindo eva cando” (Đức Phật Vương chính là vầng trăng), “tato sambhūtānaṃ yeva yasānaṃ rāsī ca tā marīciyo ca” (khối danh tiếng sanh ra từ đó, và chúng chính là những tia sáng). ၉၆. 96. ဝါကျံ ဗျာပန္နစိတ္တာနံ, အပေတတ္ထံ အနိန္ဒိတံ; တေနု’မ္မတ္တာဒိကာနံ တံ, ဝစနာ’ညတြ ဒုဿတိ. Lời nói của những người tâm trí rối loạn, dù vô nghĩa, cũng không bị chê trách; Do đó, lời nói ấy, ngoài lời của người điên và những kẻ tương tự, thì bị xem là có lỗi. ၉၆. ‘‘ဝါကျ’’မိစ္စာဒိ. ဗျာပန္နံ နဋ္ဌံ အယထာပဝတ္တံ စိတ္တံ ယေသံ, တေသံ. ဝါကျံ ဝါကျလက္ခဏောပေတံ. အပေတော အပဂတော သုညော အတ္ထော အဘိဓေယျံ သံဝေါဟာရိကံ ယဿ, တံ. အနိန္ဒိတံ အဟီဠိတံ. တေန ယထာဝုတ္တေန ကာရဏေန. တံ ဝါကျံ ဥမ္မတ္တော ဓာတုက္ခောဘာဒိနာ ခိတ္တစိတ္တော, သော အာဒိ ယေသံ ဗာလာဒီနံ တေသံ ဝစနာ အသင်္ဂတာယ ဝါစာယ အညတြ အညသ္မိံ အဗျာပန္နစိတ္တဝိသယေ ဒုဿတိ ဒုဋ္ဌံ ဇာယတေ, ဥမ္မတ္တာဒီနံယေဝ တထာဝိဓာယ ဝါစာယ ဥစိတတ္တာတိ. 96. “Vākyaṃ” v.v... (Byāpannacittānaṃ là) của những người có tâm trí bị rối loạn (byāpannaṃ), bị hủy hoại (naṭṭhaṃ), vận hành không đúng cách (ayathāpavattaṃ). (Vākyaṃ là) lời nói có đủ đặc tính của một câu. (Apetatthaṃ là) câu mà ý nghĩa thông thường (attho abhidheyyaṃ saṃvohārikaṃ) đã rời bỏ (apeto), đã mất đi (apagato), trống rỗng (suñño). (Aninditaṃ là) không bị chê trách, không bị khinh miệt. (Tena là) vì lý do đã nêu. Lời nói ấy, ngoài lời nói rời rạc (asaṅgatāya vācāya) của những người như người điên (ummatto) – người có tâm trí tán loạn (khittacitto) do sự rối loạn của các yếu tố (dhātukkhobhādinā) – và những người khác như trẻ con (bālādīnaṃ), thì trong phạm vi của người có tâm trí không rối loạn, nó trở nên có lỗi (dussati), trở nên sai hỏng (duṭṭhaṃ jāyate), bởi vì lời nói như vậy chỉ thích hợp với người điên và những kẻ tương tự. ၉၆. ‘‘ဝါကျ’’မိစ္စာဒိ. ဗျာပန္နစိတ္တာနံ ဝိရုဒ္ဓဘာဝမာပန္နစိတ္တာနံ ဝါကျံ သျာဒျန္တတျာဒျန္တပဒသမုဒါယရူပံ ဝါကျံ အပေတတ္ထံ အပဂတသမုဒါယတ္ထံ အနိန္ဒိတံ ဝိညူဟိ ဂရဟိတံ န ဟောတိ, တေန ကာရဏေန ဥမ္မတ္တာဒိကာနံ ဥမ္မတ္တဝေဒနဋ္ဋာဒီနံ ဝစနာညတြ ဝစနံ ဝိနာ အနုမ္မတ္တာဒိဝစနေ တံ သမုဒါယတ္ထသမ္ဗန္ဓရဟိတံ ဝစနံ ဒုဿတိ ဒေါသဒုဋ္ဌံ ဟောတိ. ဗျာပန္နံ စိတ္တံ ယေသန္တိ စ, အပေတော အတ္ထော အဿာတိ စ, ဥမ္မတ္တော အာဒိ ယေသန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 96. “Vākyaṃ” v.v... Lời nói của những người có tâm trí rối loạn, tức là những người có tâm trí đã rơi vào trạng thái mâu thuẫn, lời nói dưới dạng một tập hợp các từ ngữ tạo thành câu, (nếu) vô nghĩa, tức là không có ý nghĩa chung của cả câu, thì không bị chê trách, không bị các bậc trí thức khiển trách. Vì lý do đó, ngoài lời nói của người điên, người bị cảm thọ đau đớn dày vò v.v..., tức là không phải lời nói của họ, mà trong lời nói của những người không điên v.v..., thì lời nói không có sự liên kết về ý nghĩa chung của cả câu ấy trở nên có lỗi, bị sai hỏng do lỗi lầm. Các cách phân tích cú pháp là: “byāpannaṃ cittaṃ yesaṃ” (những người có tâm trí rối loạn), “apeto attho assa” (câu ấy không có ý nghĩa), và “ummatto ādi yesaṃ” (những người mà người điên là kẻ đứng đầu). ယထာ – Ví dụ như sau – ၉၇. 97. သမုဒ္ဒေါ ပီယတေ သော’ယ-မဟ’မဇ္ဇ ဇရာတုရော; ဣမေ ဂဇ္ဇန္တိ ဇီမူတာ, သက္ကဿေ’ရာဝဏော ပိယော. Biển cả đang được uống cạn, chính tôi hôm nay bị già nua hành hạ; Những đám mây này đang gầm vang, voi Erāvaṇa là vật yêu quý của trời Sakka. ၉၇. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ ‘‘သမုဒ္ဒေါ’’ဣစ္စာဒိ. န ဟေတ္ထ ‘‘သမုဒ္ဒေါ ပီယတေ’’ဣစ္စာဒိနော ပဒသမုဒါယဿ ကောစိ ဧကော အတ္ထော ဂယှတိ, ယော သော ဗန္ဓတ္ထော သိယာ. အဝယဝတ္ထာ [Pg.127] ဧဝ တု အယောသလာကာကပ္ပာပဋိဘန္တီတိ ဤဒိသမပေတတ္ထမနိန္ဒိတံ ဝိညေယျံ ဗျာပန္နစိတ္တာနံ. 97. “Yathā” (ví dụ như sau) – ngài đưa ra ví dụ “samuddo” v.v... Ở đây, không có một ý nghĩa thống nhất nào được nắm bắt từ tập hợp các từ “samuddo pīyate” v.v..., là ý nghĩa có thể kết nối chúng lại. Trái lại, chỉ có các ý nghĩa của từng thành phần riêng lẻ hiện ra, giống như những thanh sắt (không liên quan). Một câu vô nghĩa như vậy nên được hiểu là không bị chê trách đối với những người có tâm trí rối loạn. ၉၇. ‘‘သမုဒ္ဒေါ’’စ္စာဒိ. သော အယံ သမုဒ္ဒေါ ပီယတေ ယေန ကေနစိ ပီယတေ, အဟံ အဇ္ဇ ဇရာတုရော ဇရရောဂါဘိဘူတော, ဣမေ ဇီမူတာ မေဃာ ဂဇ္ဇန္တိ ထနယန္တိ. သက္ကဿ ဧရာဝဏော ပိယောတိ. ဣဒံ နိန္ဒိတာနိန္ဒိတာနံ ဒွိန္နမုဒါဟရဏံ. ဣဒံ ဝါကျံ အဝယဝတ္ထမန္တရေန သမုဒါယတော ဂမျမာနတ္ထဿာဘာဝါ အပေတတ္ထံ နာမ ဟောတိ. ဤဒိသံ ဝါကျံ ဥမ္မတ္တကာဒီဟိ ဝုတ္တမပ္ပီတိကရံ န ဟောတိ, အညေဟိ ဝုတ္တံ ပန ကဏ္ဏေ အယောသလာကာ ဝိယ အပ္ပီတိကရံ. ဇရာယ အာတုရောတိ ဝါကျံ. 97. “Samuddo” v.v... “Biển cả này đang được uống, đang được ai đó uống cạn”, “tôi hôm nay bị già nua hành hạ, bị bệnh già chế ngự”, “những đám mây này đang gầm vang, đang sấm sét”. “Voi Erāvaṇa là vật yêu quý của trời Sakka”. Đây là ví dụ cho cả hai trường hợp bị chê trách và không bị chê trách. Câu này, do không có ý nghĩa nào được hiểu từ toàn thể câu ngoài ý nghĩa của các thành phần riêng lẻ, nên được gọi là “vô nghĩa” (apetatthaṃ). Một câu như vậy khi được người điên và những kẻ tương tự nói ra thì không gây khó chịu, nhưng khi được người khác nói ra thì lại gây khó chịu cho tai như một thanh sắt. Cụm từ (trong câu kệ) là “jarāya āturo” (bị già nua hành hạ). ၉၈. 98. သုခုမာလာဝိရောဓိတ္တ-ဒိတ္တဘာဝပ္ပဘာဝိတံ; ဗန္ဓနံ ဗန္ဓဖရုသ-ဒေါသံ သံဒူသယေယျ တံ. Lỗi chói tai trong kết cấu (bandhapharusa) sẽ làm hỏng đi sự kết cấu ấy, vốn được tạo nên bởi tính chất tinh tế, mềm mại, không trái ngược và sáng sủa. ၉၈. ‘‘သုခုမာလိ’’စ္စာဒိ. န ဝိရုဇ္ဈတိ သီလေနာတိ အဝိရောဓီ, တဿ ဘာဝေါ အဝိရောဓိတ္တံ. သုခုမာလဿ အဝိရောဓိတ္တံ ယဿ သော ဒိတ္တဘာဝေါ, တေန ပဘာဝိတံ ဝဍ္ဎိတံ သံယုတ္တံ တံ ဗန္ဓနံ ဗန္ဓဖရုသဒေါသံ သံဒူသယေယျ နာသယေတိ အတ္ထော. 98. (Câu) ‘Sukhumāli’ v.v… Không mâu thuẫn với giới luật nên là avirodhī (không mâu thuẫn), trạng thái của nó là avirodhittaṃ (tính không mâu thuẫn). Trạng thái rực rỡ là cái có tính không mâu thuẫn của sự tinh tế, sự trói buộc ấy được làm cho phát sinh, được làm cho tăng trưởng, được kết hợp bởi điều đó, sẽ làm hư hoại, sẽ làm tiêu mất lỗi thô thiển trong sự kết hợp. Đó là ý nghĩa. ၉၈. ‘‘သုခုမာလိ’’စ္စာဒိ. သုခုမာလာဝိရောဓိတ္တဒိတ္တဘာဝပ္ပဘာဝိတံ ‘‘အနိဋ္ဌုရက္ခရပ္ပာယေ’’စ္စာဒိနာ ဝုစ္စမာနသုခုမာလဂုဏဿ အဝိရုဒ္ဓဘာဝသမန္နာဂတေန ဝဏ္ဏာနံ အညမညသင်္ဂဘိလက္ခဏေန ဒိတ္တဘာဝေန ပိယဘာဝေန အနုဗြူဟိတံ တံ ဗန္ဓနံ ဗန္ဓဖရုသဒေါသံ ဗန္ဓဖရုသသင်္ခါတဒေါသံ သံဒူသယေယျ နာသေယျ, တံ ဗန္ဓဖရုသဒေါသန္တိ ဝါ သမ္ဗန္ဓောတိ. န ဝိရုဇ္ဈတိ သီလေနာတိ အဝိရောဓီ, တဿ ဘာဝေါတိ စ, သုခုမာလဿ အဝိရောဓိတ္တံ ယဿာတိ စ, သောယေဝ ဒိတ္တဿ ဘာဝေါတိ စ, တေန ပဘာဝိတန္တိ စ ဝါကျံ. 98. (Câu) ‘Sukhumāli’ v.v… (Sự trói buộc) được làm cho phát sinh bởi trạng thái rực rỡ của tính không mâu thuẫn với sự tinh tế, được làm cho tăng trưởng bởi trạng thái đáng yêu, bởi trạng thái rực rỡ có đặc tính là sự kết hợp lẫn nhau của các âm, với trạng thái không mâu thuẫn đã đạt được của phẩm chất tinh tế được nói đến qua (câu) ‘aniṭṭhurakkharappāye’ v.v…, sự trói buộc đó sẽ làm hư hoại, sẽ làm tiêu mất lỗi thô thiển trong sự kết hợp, tức là lỗi được gọi là sự thô thiển trong kết hợp, hoặc có liên hệ là ‘lỗi thô thiển trong sự kết hợp đó’. Đây là câu (giải thích): ‘Không mâu thuẫn với giới luật nên là avirodhī’, và ‘trạng thái của nó’, và ‘cái có tính không mâu thuẫn của sự tinh tế’, và ‘chính nó là trạng thái của sự rực rỡ’, và ‘được làm cho phát sinh bởi điều đó’. ယထာ – Ví như – ၉၉. 99. ပဿန္တာ [Pg.128] ရူပဝိဘဝံ, သုဏန္တာ မဓုရံ ဂိရံ; စရန္တိ သာဓူ သမ္ဗုဒ္ဓ-ကာလေ ကေဠိပရမ္မုခါ. Thấy sự huy hoàng sắc tướng, nghe lời nói ngọt ngào; Các bậc thiện nhân trong thời Chánh Giác, hành xử quay lưng với vui đùa. ၉၉. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ ‘‘ပဿန္တာ’’ဣစ္စာဒိ. ကေဠိယာ ကီဠာယ ပရမ္မုခါ ဝိဂတစ္ဆန္ဒာ စရန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. 99. (Tác giả) nêu ví dụ bằng (câu) ‘Yathā’ với (kệ) ‘passantā’ v.v… Có liên hệ là: họ hành xử với sự quay lưng, không còn ham muốn đối với sự vui đùa. ၉၉. ‘‘ပဿန္တေ’’စ္စာဒိ. သာဓူ သဇ္ဇနာ သမ္ဗုဒ္ဓကာလေ သမ္ဗုဒ္ဓဿ ဓရမာနကာလေ ရူပဝိဘဝံ တဿ ရူပသမ္ပတ္တိံ ပဿန္တာ စက္ခုံ သန္တပ္ပေတွာ ဩလောကေန္တာ မဓုရံ ဂိရံ တဿေဝ ဘဂဝတော အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ မဓုရဝစနံ သုဏန္တာ ကေဠိပရမ္မုခါ ကီဠာယ ဝိမုခါ ကီဠာဘိရတိရဟိတာ စရန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ. ကေဝလံ ဖရုသသိထိလဝဏ္ဏေဟိ ဝိနာ သုခုစ္စာရဏီယဝဏ္ဏေဟိ သမ္ဘူတသုခုမာလဂုဏာဝိရောဓအညမညသင်္ဂတဝဏ္ဏဝိသဒပ္ပဝတ္တဂုဏယုတ္တတ္တာ ဧတ္ထ ဗန္ဓဖရုသဒေါသော နတ္ထိ. ကေဠိယာ ပရာနိ ပရိဝတ္တိတာနိ မုခါနိ ဧတေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ ကာလောတိ ကိရိယာ. သာ စ အတ္ထတော တဒါကာရပ္ပဝတ္တသမ္ဗန္ဓောယေဝ. လောကော ပန ဝိသုံ ဧကော ပဒတ္ထောယေဝါတိ ဝေါဟရတိ. ဝါကျဒေါသပရိဟာရော. 99. (Kệ) ‘Passantā’ v.v… Các bậc thiện nhân, người tốt, trong thời của bậc Chánh Đẳng Giác, trong thời gian bậc Chánh Đẳng Giác còn tại thế, thấy sự huy hoàng của sắc tướng, tức là sự toàn hảo về sắc tướng của vị ấy, nhìn ngắm làm cho con mắt được thỏa mãn, nghe lời nói ngọt ngào, tức là lời nói ngọt ngào gồm tám chi phần của chính đức Thế Tôn ấy, quay lưng với sự vui đùa, tức là quay mặt đi khỏi sự vui đùa, không còn thích thú trong sự vui đùa, họ đi, họ sống, họ hành xử. Ở đây không có lỗi thô thiển trong sự kết hợp, vì nó được kết hợp với phẩm chất của sự diễn đạt rõ ràng của các âm được kết hợp với nhau, không mâu thuẫn với phẩm chất tinh tế được tạo ra bởi các âm dễ phát âm, không có các âm thô và lỏng lẻo. Phân tích cú pháp là: ‘những người có khuôn mặt quay đi khỏi sự vui đùa’. Ở đây, ‘thời gian’ là một hành động. Và về mặt ý nghĩa, nó chính là mối liên hệ của sự diễn tiến theo cách đó. Nhưng thế gian lại gọi nó là một ý nghĩa của từ riêng biệt. (Đây là) sự khắc phục lỗi trong câu. ဝါကျဒေါသပရိဟာရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ. Phần giải thích về sự khắc phục lỗi trong câu đã hoàn tất. ဝါကျတ္ထဒေါသပရိဟာရဝဏ္ဏနာ Phần giải thích về sự khắc phục lỗi trong ý nghĩa của câu အပက္ကမဿ ယထာ – Ví dụ về (lỗi) sai thứ tự – ၁၀၀. 100. ဘာဝနာဒါနသီလာနိ, သမ္မာ သမ္ပာဒိတာနိ’ဟ; နိဗ္ဗာနဘောဂသဂ္ဂါဒိ-သာဓနာနိ န သံသယော. Tu tập, bố thí, và giữ giới, được thực hành đúng đắn ở đây; Là phương tiện đạt Niết-bàn, tài sản, cõi trời, không nghi ngờ gì. ၁၀၀. ‘‘ဘာဝနာ’’ဣစ္စာဒိ. ဧတ္ထ ဘာဝနာဒီနိ နိဒ္ဒိသိတွာ ယထာက္ကမံ နိဗ္ဗာနာဒီနံ နိဒ္ဒေသေန အပက္ကမဒေါသော ပရိဟဋော. 100. (Kệ) ‘Bhāvanā’ v.v… Ở đây, sau khi chỉ ra tu tập v.v…, bằng việc chỉ ra Niết-bàn v.v… theo đúng thứ tự, lỗi sai thứ tự đã được khắc phục. ၁၀၀. ‘‘ဘာဝနေ’’စ္စာဒိ. [Pg.129] ဣဟ မနုဿလောကေ သမ္မာ သမ္ပာဒိတာနိ ကမ္မဖလံ သဒ္ဒဟိတွာ ယထာဝိဓိ သမ္ပာဒိတာနိ အတ္တနော သန္တာနေ ပဝတ္တာပိတာနိ ဘာဝနာဒါနသီလာနိ နိဗ္ဗာနဘောဂသဂ္ဂါဒိသာဓနာနိ ယထာက္ကမံ နိဗ္ဗာနဥပဘောဂပရိဘောဂသမ္ပတ္တိသဂ္ဂုပ္ပတ္တိအာဒီနံ ဟေတုဘာဝေန သာဓကာနိ ဟောန္တိ, ဧတ္ထ သာဓနေ န သံသယော ဟောတီတိ. ဣဟ ဘာဝနာဒယော ဥဒ္ဒိသိတွာ ဥဒ္ဒေသက္ကမံ အနတိက္ကမ္မ နိဗ္ဗာနာဒီနမနုဒ္ဒေသဿ ကတတ္တာ အပက္ကမဝါကျတ္ထဒေါသဿ ဩကာသော န ဟောတိ. 100. (Kệ) ‘Bhāvanā’ v.v… Ở đây, trong cõi người, tu tập, bố thí, và giữ giới được thực hành đúng đắn, tức là được thực hành đúng phương pháp với niềm tin vào quả của nghiệp, được làm cho phát sinh trong dòng tâm thức của mình, theo thứ tự, chúng trở thành phương tiện thành tựu Niết-bàn, sự hưởng dụng, sự toàn hảo về tài sản, sự tái sanh vào cõi trời, v.v…, do là nguyên nhân của những điều đó; về phương tiện thành tựu này, không có gì phải nghi ngờ. Ở đây, vì việc nêu ra tu tập v.v… và sau đó nêu ra Niết-bàn v.v… đã được thực hiện mà không vượt qua thứ tự đã nêu, nên không có cơ hội cho lỗi sai thứ tự trong ý nghĩa của câu. ၁၀၁. 101. ဥဒ္ဒိဋ္ဌဝိသယော ကောစိ, ဝိသေသော တာဒိသော ယဒိ; အနုဒ္ဒိဋ္ဌေသု နေဝ’တ္ထိ, ဒေါသော ကမဝိလင်္ဃနေ. Nếu có sự khác biệt nào đó, mà đối tượng là điều đã nêu; Trong những điều nêu sau, không có lỗi khi vi phạm thứ tự. ၁၀၁. ‘‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌေ’’စ္စာဒိ. ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ပဌမံ ယုတ္တာ အတ္ထာ ဝိသယော ဂေါစရော ယဿ ဥဒ္ဒေသာနုဒ္ဒေသသမ္ဗန္ဓဝိဇာနနလက္ခဏဿ ဝိသေသဿ သော တာဒိသော ကောစိ ဝိသေသော အနုဒ္ဒိဋ္ဌေသု ယထာက္ကမမုဒ္ဒေသကမာနမတိက္ကမေန ပုန အတ္ထန္တရနိဿယေန ပရာမဋ္ဌေသု ယဒိ ဘဝေယျ, ကမဿ ယထောဒ္ဒိဋ္ဌေသု အနုက္ကမဿ ဝိလင်္ဃနေ အတိက္ကမေ ဒေါသော နေဝတ္ထိ. 101. (Kệ) ‘Uddiṭṭhā’ v.v… Nếu có một sự khác biệt nào đó như vậy, mà đối tượng, phạm vi của nó là những ý nghĩa đã được nêu ra, được kết hợp trước tiên, một sự khác biệt có đặc tính là nhận biết mối liên hệ giữa điều được nêu trước và điều được nêu sau, nếu nó xảy ra trong những điều được nêu sau, được đề cập lại dựa vào một ý nghĩa khác, vượt qua thứ tự đã nêu theo trình tự, thì không có lỗi trong việc vi phạm, trong việc vượt qua thứ tự, tức là trình tự của những điều đã được nêu. ၁၀၁. ‘‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌေ’’စ္စာဒိ. ဥဒ္ဒိဋ္ဌဝိသယော ပဌမံ ပယုတ္တတ္ထဝိသယော တာဒိသော ကောစိ ဝိသေသော ဥဒ္ဒေသာနုဒ္ဒေသာနံ ‘‘ဣဒမဿ ပုဗ္ဗကထနံ, ဣဒမဿ ပစ္ဆာကထန’’န္တိ ဧဝံ အညမညာပေက္ခလက္ခဏသမ္ဗန္ဓပရိဇာနနလက္ခဏော ဝိသေသော အနုဒ္ဒိဋ္ဌေသု အတ္ထန္တရံ နိဿာယ ပုန ဝုတ္တေသု ယဒိ ‘‘ဘဝေယျာ’’တိ သေသော. ကမဝိလင်္ဃနေ ဥဒ္ဒေသာနုဒ္ဒေသာနံ ကမာတိက္ကမေ ဒေါသော သတ္ထညူနံ သုတိကာလေ အသဟနကာရဏံ နေဝတ္ထီတိ. ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ပဌမုစ္စာရိတာ အတ္ထာ ဝိသယော ဂေါစရော အဿေတိ စ, ကမဿ ဝိလင်္ဃနန္တိ စ ဝါကျံ. 101. (Kệ) ‘Uddiṭṭhā’ v.v… Đối tượng là những điều đã được nêu, tức là đối tượng là những ý nghĩa được sử dụng trước tiên, một sự khác biệt nào đó như vậy, một sự khác biệt có đặc tính là nhận biết mối liên hệ, có đặc tính là phụ thuộc lẫn nhau giữa điều được nêu trước và điều được nêu sau, như là ‘đây là lời nói trước của nó, đây là lời nói sau của nó’, nếu (nó xảy ra) trong những điều được nêu sau, được nói lại dựa vào một ý nghĩa khác, (từ) ‘bhaveyyā’ là phần còn lại. Trong việc vi phạm thứ tự, tức là vượt qua thứ tự của điều được nêu trước và điều được nêu sau, không có lỗi, tức là không có nguyên nhân gây khó chịu cho các bậc thông thái khi nghe. Đây là câu (giải thích): ‘Đối tượng, phạm vi của nó là những ý nghĩa được phát biểu trước tiên’, và ‘việc vi phạm thứ tự’. ယထာ – Ví như – ၁၀၂. 102. ကုသလာကုသလံ [Pg.130] အဗျာ-ကတ’မိစ္စေသု ပစ္ဆိမံ; အဗျာကတံ ပါကဒံ န, ပါကဒံ ပဌမဒွယံ. Trong thiện, bất thiện, và vô ký, cái cuối cùng; Vô ký không cho quả, hai cái đầu cho quả. ၁၀၂. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ ‘‘ကုသလေ’’စ္စာဒိ. ကုသလံ ကာမာဝစရာဒိကမေကဝီသတိဝိဓံ, အကုသလဉ္စ ဒွါဒသဝိဓံ, အဗျာကတံ ဝိပါကကြိယာသင်္ခါတမိတိ ဧတေသု တီသု ပစ္ဆိမံ အဗျာကတံ, ပါကံ ဝိပါကံ ဒဒါတီတိ ပါကဒံ. နေတိ နိပါတပဒံ. ပဌမဒွယံ ကုသလာကုသလံ ပါကံ ဒဒါတီတိ ပါကဒန္တိ. ဧတ္ထ အပါကဒတ္တံ အဗျာကတဿေဝ, ပါကဒတ္တံ တေသမေဝ ဒွိန္နန္တိ ဝိသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. 102. (Tác giả) nêu ví dụ bằng (câu) ‘Yathā’ với (kệ) ‘kusalaṃ’ v.v… Pháp thiện có hai mươi mốt loại, gồm dục giới v.v…, và pháp bất thiện có mười hai loại, pháp vô ký được gọi là quả và duy tác. Trong ba loại này, cái cuối cùng là vô ký. Cho quả, tức là cho quả dị thục, nên gọi là pākadaṃ. ‘Na’ là một tiểu từ. Hai cái đầu, thiện và bất thiện, cho quả, nên gọi là pākadaṃ. Ở đây, cần phải thấy sự khác biệt là: tính không cho quả chỉ thuộc về pháp vô ký, và tính cho quả chỉ thuộc về hai pháp kia. ၁၀၂. ‘‘ကုသလေ’’စ္စာဒိ. ကုသလံ ကာမာဝစရာဒိဧကဝီသတိကုသလဉ္စ အကုသလံ ဒွါဒသဝိဓံ အကုသလဉ္စ အဗျာကတံ ဝိပါကကြိယာရူပနိဗ္ဗာနဝသေန စတုဗ္ဗိဓမဗျာကတဉ္စ ဣစ္စေသု ဧဝမေတေသု တီသု ပစ္ဆိမံ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန ပစ္ဆိမမဗျာကတံ ပါကဒံ န ဝိပါကဒါယကံ န ဟောတိ, ပဌမဒွယံ ကုသလာကုသလံ ပါကဒံ ယထာသကံ ဝိပါကဒါယကံ ဟောတီတိ. ‘‘ယထာသင်္ချမနုဒေသော သမာန’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌေဟိ သမာနမနုဒ္ဒိဋ္ဌာနမေဝ သမသင်္ချာယ လဗ္ဘမာနတ္တာ သင်္ချာယာနတိက္ကမော ဟောတိ. ဧတ္ထ ပန ကုသလာဒိသဘာဝတော တိဝိဓတ္တေပိ ဝိပါကဒါနာဒါနဝသေန ဒုဝိဓကုသလာကုသလာဒိဝိသယဘူတဝိသေသဿ ပဝတ္တိယာ ဝတ္တိစ္ဆာတော ပဌမံ ဝတ္တဗ္ဗတံ ဝိနာ ကမေန နိဿယနံ နာမ နတ္ထီတိ အပက္ကမဒေါသော န ဟောတီတိ. 102. “Kusale” v.v... Pháp thiện là hai mươi mốt tâm thiện cõi Dục v.v..., pháp bất thiện là mười hai loại bất thiện, và pháp vô ký là bốn loại vô ký theo nghĩa quả, duy tác, sắc pháp, và Niết-bàn. Như vậy, trong ba loại này, loại cuối cùng, theo thứ tự trình bày, là pháp vô ký cuối cùng, không phải là pháp cho quả, không cho quả. Hai loại đầu, thiện và bất thiện, là pháp cho quả, cho quả theo năng lực của chúng. Do đã nói rằng: “Sự giải thích theo thứ tự tương ứng với số lượng đã nêu”, nên không có sự vi phạm về số lượng vì những điều chưa được nêu ra được hiểu theo số lượng tương ứng với những điều đã được nêu ra. Tuy nhiên, ở đây, mặc dù có ba loại theo tự tánh là thiện v.v..., nhưng do ý muốn nói về sự phân biệt đặc biệt liên quan đến hai loại thiện và bất thiện theo phương diện cho và không cho quả, nên không có cái gọi là sự nương tựa theo thứ tự mà không có sự trình bày trước, do đó không có lỗi trái thứ tự. ၁၀၃. 103. သဂုဏာနာ’ဝိကရဏေ, ကာရဏေ သတိ တာဒိသေ; ဩစိတျဟီနတာပတ္တိ, နတ္ထိ ဘူတတ္ထသံသိနော. Khi có lý do tương xứng, việc bộc lộ các đức hạnh của mình đối với người nói lên sự thật thì không có lỗi thiếu sự thích đáng. ၁၀၃. ‘‘သဂုဏာန’’မိစ္စာဒိ. [Pg.131] သောတူနံ အတ္တတ္ထနိပ္ဖာဒနာဒိကေ တာဒိသေ ကာရဏေ ဟေတုမှိ သတိ ဘူတံ ယထာပဝတ္တံ အတ္ထံ အတ္တနော စရိတလက္ခဏံ သံသိနော ဝဒန္တဿ သဿ အတ္တနော, သာနံ ဝါ ဂုဏာနံ အာဝိကရဏေ အဓိကာရဝသေန ‘‘ပူဇနီယတရော လောကေ’’ဣစ္စာဒိကထနေ ဩစိကျဟီနတာယ အာပတ္တိ ပါပုဏနံ သမ္ဘဝေါ နတ္ထိ. 103. “Saguṇānaṃ” v.v... Khi có lý do tương xứng như vậy, tức là nguyên nhân như việc giúp người nghe thành tựu lợi ích cho bản thân, thì đối với người nói lên sự thật đúng như đã diễn ra, tức là đặc tính về hạnh kiểm của mình, việc bộc lộ các đức hạnh của chính mình, hoặc của bản thân, qua việc nói lên những lời như “là người đáng được tôn kính hơn trong đời” v.v... theo thẩm quyền, thì không thể có sự phạm phải lỗi thiếu sự thích đáng. ၁၀၃. ‘‘သဂုဏိ’’စ္စာဒိ. တာဒိသေ ကာရဏေ သတိ သောတူနံ အတ္တတ္ထနိပ္ဖာဒနာဒိကေ တာဒိသေ ဟေတုမှိ ဝိဇ္ဇမာနေ ဘူတတ္ထသံသိနော အတ္တနိ ဝိဇ္ဇမာနကာယာဒိသံဝရလက္ခဏဂုဏသင်္ခါတမတ္ထံ ‘‘ပူဇနီယတရော လောကေ အဟမေကော’’ဣစ္စာဒိနာ တာဒိသာဝသရေ ဝဒန္တဿ သဂုဏာနံ သဿ အတ္တနော, သာနံ ဝါ သကာနံ ဂုဏာနံ အာဝိကရဏေ ပါကဋီကရဏေ ဩစိတျဟီနတာပတ္တိ ဩစိတျဟီနသင်္ခါတဒေါသဿာပတ္တိ နတ္ထီတိ. သသဒ္ဒဿ အတ္တအတ္တနိယဝါစကတ္တာ သဿ အတ္တနော ဂုဏာ သေ စ တေ ဂုဏာ စေတိ ဝါ ဝိဂ္ဂဟော. ဘူတောယေဝ အတ္ထော, တံ သံသတိ ဝဒတိ သီလေနာတိ ဝိဂ္ဂဟော. 103. “Saguṇi” v.v... Khi có lý do tương xứng như vậy, tức là khi có nguyên nhân như việc giúp người nghe thành tựu lợi ích cho bản thân, thì đối với người nói lên sự thật hiện có nơi mình, tức là sự việc được gọi là đức hạnh có đặc tính là sự phòng hộ thân v.v..., trong trường hợp tương xứng như vậy bằng những lời như “chỉ một mình ta là người đáng được tôn kính hơn trong đời” v.v..., việc bộc lộ, làm cho rõ ràng các đức hạnh của chính mình, hoặc của bản thân, thì không có sự phạm phải lỗi được gọi là thiếu sự thích đáng. Do từ “sa” có nghĩa là tự thân và sở hữu của tự thân, nên có thể phân tích cú pháp là “sassa attano guṇā” (các đức hạnh của chính mình) hoặc “se ca te guṇā” (chính những đức hạnh ấy). Phân tích cú pháp (của bhūtatthasaṃsino) là: “Bhūtoyeva attho, taṃ saṃsati vadati sīlenāti” (Sự thật chính là sự việc; người có thói quen nói lên, tuyên bố điều đó). ၁၀၄. 104. ဩစိတျံ နာမ ဝိညေယျံ, လောကေ ဝိချာတမာဒရာ; တတ္ထော’ပဒေသပဘဝါ, သုဇနာ ကဝိပုင်္ဂဝါ. Sự thích đáng, nổi tiếng trong đời, cần được hiểu biết với lòng tôn trọng. Về điều ấy, những người hiền thiện, những thi sĩ lỗi lạc là nguồn gốc của sự chỉ dạy. ၁၀၄. ‘‘ဩစိတျ’’မိစ္စာဒိ. လောကေ သတ္တလောကေ ဝိချာတံ ပသိဒ္ဓံ အာဗာလဇနံ ယထာသကမနုရူပံ ဝိဇာနနတော ဩစိတျံ ဥစိတဘာဝေါ နာမေတိ ပသိဒ္ဓိယံ အာဒရာ အာဒရေန ဥဿာဟေန တတော ပရမာဒရဏီယဿာဘာဝတော, န ဟိ အနုစိတံ ကိဉ္စိ ကေနာပျာဒရဏီယံ သဗ္ဗထာ အနဿာဒနီယတ္တာ, ဝိညေယျံ ‘‘သောတူန’’န္တိ သေသော. တတ္ထ တသ္မိံ ဩစိတျေ ဥပဒေသဿ ပဌမုစ္စာရဏဿ ဥဂ္ဂဏှာပနဝသေန ပဝတ္တဿ ပဘဝါ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဘူတာ သုဇနာ သုဋ္ဌုဇနာ ကဝိပုင်္ဂဝါ ဥတ္တမာ, ကဝိသေဋ္ဌာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. 104. “Ocityaṃ” v.v... Trong thế gian, tức là trong thế giới chúng sanh, điều nổi tiếng, được biết đến rộng rãi, do được mọi người cho đến kẻ ngu biết đến như là điều tương xứng với mỗi người, nên được gọi là sự thích đáng, tức là trạng thái thích hợp. (Cần được hiểu biết) với lòng tôn trọng, tức là với sự kính trọng, với sự nhiệt thành, vì không có gì đáng được tôn trọng hơn thế nữa; thật vậy, không có điều gì không thích đáng lại được bất cứ ai tôn trọng, vì nó hoàn toàn không thể thưởng thức được. (Cần được) hiểu biết (bởi “những người nghe” là phần được hiểu ngầm). Về điều ấy, tức là về sự thích đáng ấy, những người hiền thiện, tức là những người tốt lành, những thi sĩ lỗi lạc, tức là những bậc tối thượng, những thi sĩ xuất sắc, là nguồn gốc, là nơi phát sinh của sự chỉ dạy, tức là của lời phát biểu đầu tiên được tiến hành theo cách thức làm cho người khác học hỏi. ၁၀၄. ‘‘ဩစိတျေ’’စ္စာဒိ. [Pg.132] လောကေ သတ္တလောကေ ဝိချာတံ အာဗာလပသိဒ္ဓံ ဩစိတျံ နာမ အာဒရာ ဂါရဝေန ဝိညေယျံ ဝိညူဟိ ဉာတဗ္ဗံ ဟောတိ, တတ္ထ ဩစိတျဝိသယေ ဥပဒေသပဘဝါ ပဌမုစ္စာရဏဿ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဘူတာ သုဇနာ သာဓုဇနဘူတာ ကဝိပုင်္ဂဝါ ဥတ္တမကဝယော ဘဝန္တီတိ, ပသိဒ္ဓဩစိတျပဒေန ယုတ္တတ္တာ ဧတ္ထ နာမသဒ္ဒေါ ပသိဒ္ဓိယံ. ဥပဒေသဿ ပဘဝါတိ စ, ပုမာနော စ တေ ဂါဝေါ စေတိ စ, ကဝီနံ ပုင်္ဂဝါတိ စ ဝါကျံ. 104. “Ocitye” v.v... Trong thế gian, tức là trong thế giới chúng sanh, điều được gọi là sự thích đáng, nổi tiếng cho đến kẻ ngu, cần được hiểu biết với lòng tôn trọng, tức là cần được các bậc hiền trí biết đến với sự kính trọng. Về điều ấy, tức là trong lĩnh vực của sự thích đáng, những người hiền thiện, tức là những bậc thiện nhân, những thi sĩ lỗi lạc, tức là những thi sĩ tối thượng, là nguồn gốc của sự chỉ dạy, là nơi phát sinh của lời phát biểu đầu tiên. Ở đây, từ “nāma” có nghĩa là “nổi tiếng” vì nó được kết hợp với từ “ocitya” vốn đã nổi tiếng. Các cú pháp là: “Upadesassa pabhavā” (nguồn gốc của sự chỉ dạy), “pumāno ca te gāvo” (những con bò đực ấy), và “kavīnaṃ puṅgavā” (bậc lỗi lạc trong các thi sĩ). ၁၀၅. 105. ဝိညာတောစိတျဝိဘဝေါ-စိတျဟီနံ ပရိဟရေ; တတော’စိတျဿ သမ္ပောသေ,ရသပေါသော သိယာ ကတေ. Người đã thấu hiểu sự phong phú của tính thích đáng, hãy tránh xa điều thiếu thích đáng. Do đó, khi sự thích đáng được vun bồi, sự nuôi dưỡng hương vị (văn chương) sẽ được thành tựu. ၁၀၅. ‘‘ဝိညာတ’’မိစ္စာဒိ. ဝိညာတော အဝဗုဒ္ဓေါ ယထာဝုတ္တကဝိဝရပသာဒါ ဩစိတျမေဝ ဝိဘဝေါ သမ္ပတ္တိ ယေန သော ဩစိတျဟီနံ နာမ ဒူသနံ ပရိဟရေ ပရိဝဇ္ဇေယျ. တတော တသ္မာ ပရိဟာရတော ဟေတုတော ဩစိတျဿ သမ္ပောသေ သုဋ္ဌု ဝဍ္ဎိဘာဝေ ဝဍ္ဎနေ ကတေ ရသဿ အဿာဒိတဗ္ဗတာသင်္ခါတဿ မာဓုရိယဿ သမ္ပောသော သိယာ ဘဝေယျ. 105. “Viññāta” v.v... Người đã thấu hiểu, đã giác ngộ rằng sự thích đáng chính là sự phong phú, là tài sản, nhờ vào sự ưu ái của lời giải thích đã được nói ở trên, người ấy nên tránh xa, nên từ bỏ lỗi lầm được gọi là thiếu sự thích đáng. Do đó, từ nguyên nhân là sự tránh xa ấy, khi sự vun bồi, tức là sự tăng trưởng tốt đẹp, sự phát triển của sự thích đáng được thực hiện, thì sự nuôi dưỡng hương vị, tức là sự ngọt ngào được gọi là cái có thể thưởng thức, sẽ được thành tựu. ၁၀၅. ‘‘ဝိညာတေ’’စ္စာဒိ. ဝိညာတောစိတျဝိဘဝေါ တာဒိသကဝီနမနုဂ္ဂဟေန ဝိညာတဩစိတျသင်္ခါတသမ္ပတ္တိသမန္နာဂတော ကဝိ ဩစိတျဟီနံ နာမ ဒူသနံ ပရိဟရေ နိရာကရေယျ, တတော ဒေါသပရိဟာရတော ဩစိတျဿ သမ္ပောသေ ဥပဗြူဟနေ ကတေ သတိ ရသပေါသော မာဓုရိယသင်္ခတဿ အဿာဒေတဗ္ဗဿ ပူရဏံ သိယာ ဘဝေယျာတိ. ဩစိတျမေဝ ဝိဘဝေါတိ စ, ဝိညာတော ဩစိတျဝိဘဝေါ ယေနေတိ စ, ရသဿ ပေါသော ပုဋ္ဌဘာဝေါ ပေါသေတဗ္ဗဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ. 105. “Viññāte” v.v... “Viññātocityavibhavo” là người thi sĩ, nhờ sự ưu ái của các thi sĩ như vậy, đã thành tựu được tài sản được gọi là sự thấu hiểu về tính thích đáng, người ấy nên tránh xa, nên loại bỏ lỗi lầm được gọi là thiếu sự thích đáng. Do đó, từ việc tránh xa lỗi lầm ấy, khi sự vun bồi, sự làm cho tăng trưởng của tính thích đáng được thực hiện, thì sự nuôi dưỡng hương vị, tức là sự làm cho đầy đủ cái có thể thưởng thức được gọi là sự ngọt ngào, sẽ được thành tựu. Các cú pháp là: “Ocityameva vibhavo” (sự thích đáng chính là sự phong phú), “viññāto ocityavibhavo yena” (người đã thấu hiểu sự phong phú của tính thích đáng), “rasassa poso” (sự nuôi dưỡng hương vị), “puṭṭhabhāvo” (trạng thái được nuôi dưỡng), “posetabbabhāvoti” (trạng thái có thể được nuôi dưỡng). ယထာ – Ví như – ၁၀၆. 106. ယော [Pg.133] မာရသေနမာသန္န-မာသန္နဝိဇယုဿဝေါ; တိဏာယပိ န မညိတ္ထ, သော ဝေါ ဒေတု ဇယံ ဇိနော. Vị nào, với lễ hội chiến thắng đã cận kề, đã không xem đạo quân Ma đang đến gần dù chỉ bằng cọng cỏ, mong rằng bậc Chiến Thắng ấy hãy ban chiến thắng cho các vị. ၁၀၆. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ ‘‘ယော’’ဣစ္စာဒိ. ဝိဇယော ပရာဘိဘဝေါ အာသန္နော ဝိဇယော ဧဝ ဥဿဝေါ အဗ္ဘုဒယော နိပ္ပဋိပက္ခာ ပဝတ္တိ ယဿ ဧဒိသော ယော အာသန္နံ အတ္တနော သမီပမုပဂတံ မာရသေနံ တိဏာယပိ န မညိတ္ထ တိဏမ္ပိ န မညိတ္ထ, တိဏတောပိ ဟီနံ မညိတ္ထ, သော ဇိနော မာရဇိ ဝေါ တုမှာကံ ဇယံ ဒေတူတိ ဝိဒဓာတု. ဧတ္ထ ဇယာသီသနာ ‘‘ဇိနော’’တိ အစ္စန္တမုစိတံ, ယော အဇိနိ ပဉ္စမာရေတိ ဇိနော ပရာဘိဘဝေကရသော, တဿ ပရေသံ ဝိဇယပ္ပဒါနေ သာမတ္ထိယေကယောဂေါ သိယာတိ. ‘‘မာရသေနမာသန္နံ တိဏာယပိ န မညိတ္ထာ’’တိ ဣဒံ ပနေတ္ထ အတိသမုစိတံ ယတော သမီပမုပဂတမ္ပိ တာဒိသံ မာရသေနံ တိဏတောပိ ဟီနံ မညိ, တေနဿ ပရေသံ ဝိဇယပ္ပဒါနေကရသတာ ဝိသေသတော ယုတ္တာတိ. 106. (Tác giả) đưa ra ví dụ bằng câu “Yathā” và câu kệ “yo” v.v... “Vijayo” là sự chiến thắng, sự chế ngự kẻ khác. “Āsanno vijayo eva ussavo” là người có lễ hội, có sự hưng thịnh, có sự diễn tiến không đối thủ chính là sự chiến thắng đã cận kề. Vị nào như vậy, đã không xem đạo quân Ma “āsannaṃ” tức là đã đến gần mình, dù chỉ bằng cọng cỏ, tức là đã không xem là cọng cỏ, đã xem là thấp kém hơn cả cọng cỏ. “So jino” tức là bậc Chiến Thắng ấy, người chiến thắng Ma vương, “detu” tức là hãy ban cho, “vo” tức là cho các vị, “jayaṃ” tức là sự chiến thắng. Ở đây, trong lời cầu chúc chiến thắng, từ “Jino” (bậc Chiến Thắng) là vô cùng thích đáng. Vị nào đã chiến thắng năm loại Ma, vị ấy là Jina, người có bản chất duy nhất là chế ngự. Đối với vị ấy, có một sự kết hợp duy nhất về năng lực trong việc ban chiến thắng cho người khác. Câu “đã không xem đạo quân Ma đang đến gần dù chỉ bằng cọng cỏ” ở đây là rất thích đáng, bởi vì ngài đã xem đạo quân Ma như vậy, dù đã đến gần, là thấp kém hơn cả cọng cỏ. Do đó, bản chất duy nhất của ngài trong việc ban chiến thắng cho người khác là đặc biệt phù hợp. ၁၀၆. ဣဟ သတ္ထေ သဗ္ဗတ္ထ သင်္ခေပက္ကမမိစ္ဆန္တောပိ အာစရိယော ဩစိတျံ နာမ အာဒရေန သဂ္ဂရူဟိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ပယုဇ္ဇိတဗ္ဗမိစ္စေဝံ ဝိတ္ထာရေန သိဿေ အနုသာသိတွာ ဣဒါနိ ဩစိတျဟီနပရိဟရဏတ္ထံ ‘‘ယော မာရသေနမာသန္နေ’’စ္စာဒိနာ လက္ခိယမုဒါဟရတိ. အာသန္နဝိဇယုဿဝေါ အဒူရသတ္တုဝိဇယသင်္ခါတဥဿဝေါ, အထ ဝါ အစ္စာသန္နပဋိပက္ခဝိရဟပ္ပဝတ္တိသင်္ခါတအဘိဝုဒ္ဓိယာ သမန္နာဂတော ယော ဇိနော အာသန္နံ အနေကပ္ပကာရဘိံသနကရူပေန အတ္တနော သမီပမာဂတံ မာရသေနံ မာရဗလံ တိဏာယပိ တိဏလဝံ ကတွာပိ န မညိတ္ထ သလ္လက္ခဏံ နာကာသိ, သော ဇိနော သော ဇိတပဉ္စမာရော ဝေါ တုမှာကံ ဇယံ ဒေတူတိ. ဧတ္ထ ယော ပဉ္စမာရေ ဇိတတ္တာ ဇိနော နာမ ဟောတိ, သော ပရာဘိဘဝနေ အသဟာယကိစ္စတ္တာ ပရေသံ ဇယဒါနေ သာမတ္ထိယယုတ္တောတိ ‘‘ဇယံ ဒေတူ’’တိ ကတံ ဇယာသီသနမတိဥစိတံ [Pg.134] ဟောတိ, ဇယဒါနေ သာမတ္ထိယဿေဝ ပေါသကတ္တာ. ‘‘မာရသေနမာသန္နံ တိဏာယပိ န မညိတ္ထာ’’တိ ဣဒံ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ. ဧဝံ အစ္စန္တဥစိတပယောဂေန ဩစိတျဟီနဒေါသော နိရာကတောတိ. ဝိဇယော ဧဝ ဥဿဝေါ, အာသန္နော ဝိဇယုဿဝေါ ယဿေတိ ဝိဂ္ဂဟော. 106. Ở đây, trong luận này, vị đạo sư dầu ở khắp nơi mong muốn phương pháp vắn tắt, sau khi đã giảng dạy các học trò một cách chi tiết rằng: ‘Cái gọi là sự thích đáng (ocitya) cần phải được những người tốt học hỏi với sự tôn trọng và cần phải được áp dụng’, bây giờ, nhằm mục đích tránh sự thiếu thích đáng, ngài nêu lên ví dụ điển hình bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘yo mārasenamāsanne’. (Câu kệ có nghĩa là:) ‘Vị chiến thắng có lễ hội chiến thắng gần kề’, (tức là) có lễ hội được gọi là sự chiến thắng kẻ thù không xa; hoặc là, vị chiến thắng nào được phú cho sự thịnh vượng được gọi là sự diễn ra việc không có đối thủ ở rất gần, đã không xem đạo quân của Māra đang đến gần, đến gần mình với hình tướng gây kinh hãi nhiều loại, dù chỉ như một cọng cỏ, đã không để ý đến, vị chiến thắng ấy, vị đã chiến thắng năm loại Māra ấy, mong rằng sẽ ban chiến thắng cho các vị’. Ở đây, vị nào được gọi là Jina (Đấng Chiến Thắng) do đã chiến thắng năm loại Māra, vị ấy có khả năng ban chiến thắng cho người khác vì trong việc chinh phục người khác, phận sự của ngài không cần người trợ giúp. Do đó, lời chúc phúc chiến thắng được thực hiện là ‘mong ngài ban chiến thắng’ là rất thích đáng, vì nó nuôi dưỡng chính khả năng ban chiến thắng. Về câu ‘đã không xem đạo quân của Māra đang đến gần dù chỉ như một cọng cỏ’, điều này không cần phải nói thêm. Như vậy, bằng cách sử dụng vô cùng thích đáng, lỗi thiếu sự thích đáng đã được loại bỏ. Phân tích cú pháp (viggaha) là: ‘Chiến thắng chính là lễ hội, người có lễ hội chiến thắng gần kề’. ၁၀၇. 107. အာရဒ္ဓကတ္တုကမ္မာဒိ-ကမာတိက္ကမလင်္ဃနေ; ဘဂ္ဂရီတိဝိရောဓော’ယံ, ဂတိံ န ကွာပိ ဝိန္ဒတိ. Khi vi phạm sự vượt qua thứ tự của chủ từ, đối từ, v.v... đã được bắt đầu; sự đối nghịch này của văn phong bị phá vỡ (bhaggarīti) không tìm thấy chỗ đứng ở bất cứ đâu. ၁၀၇. ‘‘အာရဒ္ဓ’’ဣစ္စာဒိ. ကတ္တာ စ ကမ္မဉ္စ တာနိ အာဒီနိ ယေသံ ကရဏာဒီနံ အာရဒ္ဓါနိ ဝတ္တုံ ပဋ္ဌပိတာနိ ကတ္တုကမ္မာဒီနိ တေသံ ကမော တဿ အတိက္ကမော ပရိစ္စာဂေါ တဿ လင်္ဃနေ သတိ, ဝတ္တုမာရဒ္ဓကတ္တုကမ္မာဒိကမာနတိက္ကမေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အယံ ယထာဝုတ္တော ဘဂ္ဂရီတိဝိရောဓော ကွာပိ ကတ္ထစိပိ ဌာနေ ဂတိံ န ဝိန္ဒတိ ပတိဋ္ဌံ န လဘတေ. 107. (Câu kệ bắt đầu bằng) ‘Āraddha’ v.v... Chủ từ và đối từ, chúng là khởi đầu của các (cách) như công cụ cách, v.v...; các chủ từ, đối từ, v.v... đã được bắt đầu, đã được thiết lập để nói; khi có sự vi phạm việc vượt qua, tức là từ bỏ, thứ tự của chúng, thì được nói là ‘vi phạm thứ tự của chủ từ, đối từ, v.v... đã được bắt đầu nói’. Sự đối nghịch này của văn phong bị phá vỡ như đã nói, không tìm thấy chỗ đứng, không có được sự vững chắc, ở bất cứ nơi nào. ၁၀၇. ‘‘အာရဒ္ဓိ’’စ္စာဒိ. အာရဒ္ဓကတ္တုကမ္မာဒိကမာတိက္ကမလင်္ဃနေ ဝတ္တုမာရဒ္ဓကတ္တုကမ္မာဒီနံ ကမပရိစ္စာဂဿာတိက္ကမေ အယံ ယထာဝုတ္တဘဂ္ဂရီတိဝိရောဓော ကွာပိ ကတ္ထစိပိ ဌာနေ ဂတိံ ပတိဋ္ဌံ န ဝိန္ဒတိ န လဘတေတိ. အာရဒ္ဓါနိ စ တာနိ ကတ္တုကမ္မာဒီနိ ယေသံ ကရဏာဒီနံ တေသံ ကမဿ အတိက္ကမော တဿ လင်္ဃနန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. 107. (Câu kệ bắt đầu bằng) ‘Āraddhi’ v.v... ‘Āraddhakattukammādikamātikkamalaṅghane’ (có nghĩa là) khi vi phạm sự từ bỏ thứ tự của các chủ từ, đối từ, v.v... đã được bắt đầu nói, sự đối nghịch này của văn phong bị phá vỡ như đã nói, không tìm thấy chỗ đứng, không có được sự vững chắc, ở bất cứ nơi nào. Phân tích cú pháp (viggaha) là: ‘Và các chủ từ, đối từ, v.v... ấy, mà công cụ cách, v.v... là khởi đầu, đã được bắt đầu; sự vượt qua thứ tự của chúng, sự vi phạm điều đó’. ယထာ – Ví dụ – ၁၀၈. 108. သုဇနညာန’မိတ္ထီနံ, ဝိဿာသော နော’ပပဇ္ဇတေ; ဝိသဿ သိင်္ဂိနော ရောဂ-နဒီရာဇကုလဿ စ. Sự tin tưởng đối với người tốt và kẻ khác (tức người xấu), đối với phụ nữ, đối với chất độc, đối với loài có sừng, và đối với bệnh tật, sông ngòi, và hoàng tộc, là không phù hợp. ၁၀၉. 109. ဘေသဇ္ဇေ ဝိဟိတေ သုဒ္ဓ-ဗုဒ္ဓါဒိရတနတ္တယေ; ပသာဒ’မာစရေ နိစ္စံ, သဇ္ဇနေ သဂုဏေပိ စ. Người ta nên luôn luôn thực hành sự tịnh tín đối với thuốc men đã được kê đơn, đối với Tam Bảo trong sạch bắt đầu bằng Đức Phật, đối với người thiện, và cả đối với người có đức hạnh. ၁၀၈-၁၀၉. ဧတ္ထ စ ‘‘သုဇန’’မိစ္စာဒိကေ ‘‘ဘေသဇ္ဇေ’’ဣစ္စာဒိကေ စ ဂါထာဒွယေ ဆဋ္ဌိယာ, သတ္တမိယာ စ အပရိစ္စာဂေန နာတ္ထရီတိယာ ဘင်္ဂေါ, စကာရဿေကဿ ကတတ္တာ န သဒ္ဒရီတိယာ [Pg.135] ဘင်္ဂေါ. ဗဟူနမတ္ထာနဉှိ သမုစ္စယတ္ထံ ဝါကျေ ဧကော ဝါ စကာရော ကာတဗ္ဗော ပဋိပဒံ ဝါ. 108-109. Và ở đây, trong hai câu kệ, câu bắt đầu bằng ‘sujana’ và câu bắt đầu bằng ‘bhesajje’, do không từ bỏ sở hữu cách và vị trí cách (tương ứng), nên không có sự phá vỡ văn phong về ý nghĩa (attharīti); do chỉ có một từ ‘ca’ được tạo ra, nên không có sự phá vỡ văn phong về từ ngữ (saddarīti). Thật vậy, với mục đích kết hợp nhiều ý nghĩa, hoặc là một từ ‘ca’ nên được đặt trong câu, hoặc là mỗi từ một (từ ‘ca’). ၁၀၈. ‘‘သုဇနေ’’စ္စာဒိ. သုဇနညာနံ သဇ္ဇနေဟိ အညေသံ ဒုဇ္ဇနာနဉ္စ ဣတ္ထီနဉ္စ ဝိသဿ ဇီဝိတဟရဏသမတ္ထဿ သိင်္ဂိနော ဝိသာဏဝတော စ ရောဂနဒီရာဇကုလဿ စ ဝိဿာသော သံသဂ္ဂေါ န ဥပပဇ္ဇတေ ကိဉ္စိကာလေ ဝိရုဇ္ဈနတော န ယုဇ္ဇတေတိ. ဧတ္ထ အာရဒ္ဓဿ ဆဋ္ဌုန္တက္ကမဿ သဗ္ဗတ္ထ အပရိစ္စာဂတော အတ္ထရီတိဘင်္ဂေါ စ, ယုတ္တဋ္ဌာနေ ဧကဿေဝ စကာရဿ ယုတ္တတ္တာ သဒ္ဒရီတိဘင်္ဂေါ စ နတ္ထိ. စသဒ္ဒဿ အနေကတ္ထသမုစ္စယတ္တာ ‘‘သုဇနညာနဉ္စာ’’တိအာဒိမှိ ဝါ, ဣဟ ဝုတ္တနိယာမေန အဝသာနေ ဝါ, သဗ္ဗတ္ထ ဝါ ယောဇနမရဟတိ. 108. (Câu kệ bắt đầu bằng) ‘Sujane’ v.v... ‘Sujanaññānaṃ’ (có nghĩa là) của những người tốt và của những người khác tức là những kẻ xấu, và của phụ nữ, và của chất độc có khả năng cướp đi mạng sống, và của loài có sừng tức là có sừng, và của bệnh tật, sông ngòi, và hoàng tộc, sự tin tưởng, sự giao du là không phù hợp, không thích hợp vì vào một lúc nào đó chúng trở nên thù địch. Ở đây, do không từ bỏ ở bất cứ đâu thứ tự của sở hữu cách đã được bắt đầu, nên không có sự phá vỡ văn phong về ý nghĩa; và do chỉ một từ ‘ca’ được đặt ở nơi thích hợp là đúng đắn, nên không có sự phá vỡ văn phong về từ ngữ. Vì từ ‘ca’ có nghĩa là kết hợp nhiều ý nghĩa, nên nó có thể được áp dụng hoặc ở đầu câu như ‘sujanaññānañcā’, hoặc ở cuối câu theo quy tắc đã nêu ở đây, hoặc ở khắp mọi nơi. ၁၀၉. ‘‘ဘေသဇ္ဇေ’’စ္စာဒိဂါထာယမ္ပိ ဧသေဝ နယော သတ္တမီမတ္တမေဝ ဝိသေသော. ဝိဟိတေ ပထျေ ဘေသဇ္ဇေ ဩသဓေ စ သုဒ္ဓဗုဒ္ဓါဒိရတနတ္တယေ စ သဇ္ဇနေ သာဓုဇနေ စ အပိ ပုနပိ သဂုဏေ ဝိဇ္ဇမာနဂုဏေ စ ပသာဒံ အတ္တနော စိတ္တပသာဒံ နိစ္စံ သတတံ အာစရေ သပ္ပုရိသော ကရေယျ သေဝေယျာတိ. 109. Trong câu kệ bắt đầu bằng ‘Bhesajje’ cũng theo phương pháp tương tự, sự khác biệt chỉ là vị trí cách. (Nghĩa là:) đối với thuốc men đã được kê đơn, phù hợp, tức là dược phẩm; và đối với Tam Bảo trong sạch bắt đầu bằng Đức Phật; và đối với người thiện, tức là người đức hạnh; và lại nữa, đối với người có đức hạnh, tức là người sở hữu đức hạnh; một người tốt nên luôn luôn, thường xuyên thực hành sự tịnh tín, tức là sự trong sáng của tâm mình, nên làm, nên tu tập. သသံသယဿ ယထာ – Ví dụ về (lỗi) mơ hồ – ၁၁၀. 110. မုနိန္ဒစန္ဒိမာလောက-ရသလောလဝိလောစနော; ဇနော’ဝက္ကန္တပန္ထော’ဝ,ရံသိဒဿနပီဏိတော. Người có đôi mắt khao khát hương vị của ánh sáng từ mặt trăng là Đức Thế Tôn, giống như người đã bước vào con đường, được vui thích bởi việc nhìn thấy những tia sáng. ၁၁၀. ‘‘မုနိန္ဒေ’’စ္စာဒိ. ဧတ္ထ ရံသိသဒ္ဒေါ သသံသယံ ပရိဟရတိ. 110. (Câu kệ bắt đầu bằng) ‘Muninde’ v.v... Ở đây, từ ‘raṃsi’ (tia sáng) mang đến sự mơ hồ. ၁၁၀. သသံသယပရိဟာရလက္ခိယဘူတာ ‘‘မုနိန္ဒိ’’စ္စာဒိဂါထာ အနန္တရပရိစ္ဆေဒေ ဝုတ္တတ္ထာဝ. ရံသိသဒ္ဒေါယေဝ ဟိ ဝိသေသော, ဧတ္ထ ရံသိသဒ္ဒေန သုဏန္တာနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနသံသယေန သသံသယဘူတံ ဗန္ဓဒေါသမောဟတီတိ. 110. Câu kệ bắt đầu bằng ‘munindi’, đã trở thành ví dụ điển hình cho việc tránh sự mơ hồ, có ý nghĩa đã được giải thích trong chương ngay trước. Thật vậy, chỉ có từ ‘raṃsi’ là điểm khác biệt. Ở đây, bằng từ ‘raṃsi’, thông qua sự nghi ngờ phát sinh nơi người nghe, nó loại bỏ lỗi trong văn pháp đã trở nên mơ hồ. ၁၁၁. 111. သံသယာယေဝ [Pg.136] ယံ ကိဉ္စိ, ယဒိ ကီဠာဒိဟေတုနာ; ပယုဇ္ဇတေ န ဒေါသော’ဝ, သသံသယသမပ္ပိတော. Bất cứ điều gì, nếu được sử dụng vì lý do vui đùa, v.v..., chỉ nhằm mục đích gây mơ hồ, thì đó không phải là lỗi, dù có mang sự mơ hồ. ၁၁၁. ‘‘သံသယေ’’စ္စာဒိ. ကီဠာဒီတိ အာဒိသဒ္ဒေန အာကိဏ္ဏသမ္မန္တနာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ, ကီဠာဒိဟေတုနာ ယံ ကိဉ္စိ သံသယာယေဝ ယဒိ ပယုဇ္ဇတေတိ သမ္ဗန္ဓော. 111. (Câu kệ bắt đầu bằng) ‘Saṃsaye’ v.v... Trong ‘kīḷādi’ (vui đùa, v.v...), từ ‘ādi’ (v.v...) bao gồm cả việc trò chuyện trong đám đông, v.v... Mối liên hệ là: ‘nếu bất cứ điều gì được sử dụng vì lý do vui đùa, v.v..., chỉ nhằm mục đích gây mơ hồ’. ၁၁၁. ‘‘သံသယာယေဝေ’’စ္စာဒိ. ကီဠာဒိဟေတုနာ ကီဠာသမ္ဗာဓသမ္မန္တနာဒိကာရဏေန ယံ ကိဉ္စိ သံသယုပ္ပာဒနသမတ္ထံ ယံ ကိဉ္စိ ပဒံ သံသယာယ ဧဝ သောတူနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနသံသယတ္ထမေဝ ယဒိ ပယုဇ္ဇတေ တသ္မိံ ဗန္ဓနေ ဝတ္တာရေဟိ ပယုဇ္ဇတေ စေ, သသံသယသမပ္ပိတော သသံသယဒေါသသဟိတော ဗန္ဓော န ဒေါသောဝ အဒုဋ္ဌောဝါတိ. သသံသယေန သမပ္ပိတောတိ ဝိဂ္ဂဟော. 111. (Câu kệ bắt đầu bằng) ‘Saṃsayāyeva’ v.v... Vì lý do vui đùa, v.v..., tức là vì nguyên nhân vui đùa, trò chuyện trong đám đông, v.v..., nếu bất kỳ từ nào có khả năng tạo ra sự mơ hồ, được sử dụng, được các diễn giả sử dụng trong tác phẩm đó, chỉ nhằm mục đích gây mơ hồ, tức là chỉ nhằm mục đích tạo ra sự nghi ngờ nơi người nghe, thì tác phẩm được phú cho sự mơ hồ, tức là đi kèm với lỗi mơ hồ, không phải là lỗi, tức là không có lỗi. Phân tích cú pháp (viggaha) là: ‘được phú cho sự mơ hồ’. ယထာ – Ví dụ – ၁၁၂. 112. ယာတေ ဒုတိယံနိလယံ, ဂုရုမှိ သကဂေဟတော; ပါပုဏေယျာမ နိယတံ, သုခ’မဇ္ဈယနာဒိနာ. Khi vị thầy đã đi đến ngôi nhà thứ hai từ nhà của mình, chúng ta chắc chắn sẽ đạt được hạnh phúc nhờ việc học tập, v.v... ၁၁၂. ‘‘ယာတေ’’စ္စာဒိ. ဂုရုမှိ အဇ္ဈာပကေ သကဂေဟတော အတ္တနော မူလနိလယတော ဒုတိယံ နိလယံ ဒုတိယံ ဃရံ ယာတေ သတိ နိယတမေကန္တမဇ္ဈယနာဒိနာ သုခံ ပါပုဏေယျာမာတိ အယမနိစ္ဆိတတ္ထော. ဂုရုမှိ သုရာစရိယေ သကဂေဟတော အတ္တနော ဇာတရာသိတော ဒုတိယံ နိလယံ ဒုတိယံ ရာသိံ ယာတေ သတိ နိယတမဇ္ဈယနာဒိနာ သုခံ ပါပုဏေယျာမာတိ အယမေတ္ထ ဣစ္ဆိတတ္ထော. 112. “Yāte” v.v... Khi bậc thầy, vị giảng sư, từ nhà của mình, từ nơi ở gốc của mình, đã đi đến nơi ở thứ hai, ngôi nhà thứ hai, (thì có ý là) “chúng ta có thể đạt được sự an lạc nhờ việc học tập chuyên nhất v.v...” -- đây là ý nghĩa không được mong muốn. Khi bậc thầy, vị thầy của chư thiên (tức sao Mộc), từ nhà của mình, từ cung sanh của mình, đã đi đến nơi ở thứ hai, cung (hoàng đạo) thứ hai, (thì có ý là) “chúng ta có thể đạt được sự an lạc nhờ việc học tập chắc chắn v.v...” -- đây là ý nghĩa được mong muốn ở đây. ၁၁၂. ‘‘ယာတေ’’စ္စာဒိ. ဂုရုမှိ အာစရိယေ သကဂေဟတော အတ္တနော ဝါသာဂါရတော ဒုတိယံ နိလယံ ဒုတိယံ ဃရံယာတေ သတိ, အယမနိစ္ဆိတတ္ထော. ဂုရုမှိ သုရာစရိယေ သကဂေဟတော အတ္တနော ဇာတရာသိတော ဒုတိယံ နိလယံ ဒုတိယံ [Pg.137] ရာသိံ ယာတေ ဂတေ သတိ အနုကူလတ္တာ နိယတမေကန္တေန အဇ္ဈယနာဒိနာ ဥဂ္ဂဟဏာဒိနာ သုခံ မာနသိကသုခံ, နော စေ သုခကာရဏံ ဂန္ထပရိသမတ္တိံ ပါပုဏေယျာမာတိ. ဥဘယပက္ခဿာပိ အပရတ္ထေ အတ္ထော သာဓာရဏော ဟောတိ. ဧတ္ထ အဇ္ဈယနသဒ္ဒသန္နိဓာနေန ပယုတ္တဂုရုသဒ္ဒဿ အာစရိယတ္ထဝါစကတ္တေပိ ဣစ္ဆိတတ္ထဂေါပနတ္ထံ ပယုတ္တတ္တာ အဒုဋ္ဌောတိ. 112. “Yāte” v.v... Khi bậc thầy, từ nhà của mình, từ nơi cư trú của mình, đã đi đến nơi ở thứ hai, ngôi nhà thứ hai, đây là ý nghĩa không được mong muốn. Khi bậc thầy của chư thiên, từ nhà của mình, từ cung sanh của mình, đã đi đến nơi ở thứ hai, cung (hoàng đạo) thứ hai, do sự thuận lợi, (thì có ý là) “chúng ta có thể đạt được sự an lạc, sự an lạc về tinh thần, hoặc nếu không thì là nguyên nhân của sự an lạc, tức sự hoàn tất bộ sách, nhờ việc học tập, tiếp thu v.v... một cách chắc chắn và chuyên nhất”. Đối với cả hai trường hợp, ý nghĩa trong khía cạnh khác là chung. Ở đây, mặc dù từ “guru” được sử dụng trong bối cảnh của từ “ajjhayana” (học tập) có nghĩa là “vị thầy”, nhưng vì nó được dùng để che giấu ý nghĩa mong muốn nên không bị xem là có lỗi. ၁၁၃. 113. သုဘဂါ ဘဂိနီ သာ’ယံ, ဧတဿိ’စ္စေဝမာဒိကံ; န ‘‘ဂါမ္မ’’မိတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ, ကဝီဟိ သကလေဟိပိ. “Người chị/em gái này của anh ấy thật xinh đẹp”, và những câu tương tự như vậy; đã không được chỉ ra là “thô tục” bởi tất cả các nhà thơ. ၁၁၃. ‘‘သုဘဂါ’’ဣစ္စာဒိ. ဣစ္စေဝမာဒိကံ ဘဂိနီဣစ္စေဝမာဒိကံ. 113. “Subhagā” v.v... (Câu) bắt đầu này (là) “bhaginī” v.v... ၁၁၃. ‘‘သုဘဂေ’’စ္စာဒိ. ဧတဿ ပုရိသဿ သာ အယံ ဘဂိနီ သုဘဂါ သုန္ဒရာတိ ဣစ္စေဝမာဒိကံ သကလေဟိ ကဝီဟိ အပိ န ဂါမ္မမိတိ ဂါမ္မဒေါသေန န ဒုဋ္ဌမိတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ. သုဘံ သုန္ဒရဘာဝံ ဂတာတိ ‘‘သုဘဂါ’’တိ အဂ္ဂဟေတွာ ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသေ ကတေ လဗ္ဘမာနတ္ထဿ အသဗ္ဘဘာဝေပိ ကဝီနံ စိတ္တခေဒံ န ဇနေတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဣတိ ဧဝံ အယံ ပကာရော အာဒိ အဿ ဤဒိသဿ ဝါကျဿာတိ ဝါကျံ. 113. “Subhage” v.v... (Câu) “Người chị/em gái này của người đàn ông này thật xinh đẹp, thật đáng yêu” v.v... đã được tất cả các nhà thơ chỉ ra là không “thô tục”, tức là không bị lỗi thô tục. Không nên hiểu “subhagā” (là hợp từ tappurisa) theo nghĩa “người đã đạt đến vẻ đẹp, trạng thái đáng yêu”, mà khi được tạo thành hợp từ bahubbīhi, mặc dù ý nghĩa thu được có thể có tính chất không đứng đắn, nhưng chủ ý là nó không gây ra sự phiền muộn trong tâm trí của các nhà thơ. Như vậy, “vākyaṃ” (câu) là một câu văn mà loại này là phần bắt đầu. ၁၁၄. 114. ဒုဋ္ဌာလင်္ကာရဝိဂမေ, သောဘနာလင်္ကတိက္ကမော; အလင်္ကာရပရိစ္ဆေဒေ, အာဝိဘာဝံ ဂမိဿတိ. Khi các tu từ pháp bị lỗi được loại bỏ, thì sự vận hành của các tu từ pháp tốt đẹp sẽ trở nên hiển hiện trong chương về Tu Từ Pháp. ၁၁၄. ‘‘ဒုဋ္ဌ’’ဣစ္စာဒိ. ဒုဋ္ဌာလင်္ကာရဿ ဒေါသဒူသိတဿ အလင်္ကာရဿ ဝိဂမေ အပဂမေ သတိ. 114. “Duṭṭha” v.v... Khi có sự loại bỏ, sự rời đi của một tu từ pháp bị lỗi, một tu từ pháp bị hư hỏng bởi một lỗi lầm. ၁၁၄. ‘‘ဒုဋ္ဌိ’’စ္စာဒိ. ဒုဋ္ဌာလင်္ကာရဝိဂမေ ဒေါသဒုဋ္ဌဿ အလင်္ကာရဿ အပဂမေ သတိ သောဘနာလင်္ကတိက္ကမော ပသတ္ထာနမလင်္ကာရာနံ ပဝတ္တိအာကာရော အလင်္ကာရပရိစ္ဆေဒေ အလင်္ကာရပကာသကတ္တာ တန္နာမကေ ပရိစ္ဆေဒေ အာဝိဘာဝံ ပကာသတ္တံ ဂမိဿတိ ပါပုဏိဿတီတိ. ပရိစ္ဆိဇ္ဇတီတိ ပရိစ္ဆေဒေါ. အလင်္ကာရပကာသကတ္တာ တဒတ္ထေန အလင်္ကာရော စ သော ပရိစ္ဆေဒေါ စေတိ ဝိဂ္ဂဟော. 114. “Duṭṭhi” v.v... Khi có sự loại bỏ tu từ pháp bị lỗi, tức tu từ pháp bị hư hỏng bởi lỗi lầm, thì “sự vận hành của các tu từ pháp tốt đẹp”, tức là cách thức diễn tiến của các tu từ pháp đáng tán thán, sẽ “trở nên hiển hiện”, tức là sẽ đạt đến sự rõ ràng, trong “chương về Tu Từ Pháp”, tức là trong chương có tên như vậy vì nó làm sáng tỏ các tu từ pháp. “Paricchedo” (chương) là cái được phân chia. Vì nó làm sáng tỏ các tu từ pháp, nên sự phân tích (viggaho) là: “nó là tu từ pháp (theo nghĩa đó) và nó là một chương”. ၁၁၅. 115. ဒေါသေ [Pg.138] ပရီဟရိတုမေသ ဝရော’ပဒေသော,သတ္ထန္တရာနုသရဏေန ကတော မယေဝံ; ဝိညာယိ’မံ ဂုရုဝရာန’ဓိကပ္ပသာဒါ,ဒေါသေ ပရံ ပရိဟရေယျ ယသောဘိလာသီ. Lời chỉ dạy cao quý này để tránh các lỗi lầm, đã được ta soạn ra như vậy bằng cách tham khảo các luận điển khác; người mong cầu danh tiếng, sau khi hiểu rõ điều này nhờ ân đức lớn lao của các bậc thầy tôn quý, nên hoàn toàn tránh xa các lỗi lầm. ဣတိ သံဃရက္ခိတမဟာသာမိပါဒဝိရစိတေ Như vậy, trong tác phẩm được biên soạn bởi trưởng lão Đại đức Saṅgharakkhita သုဗောဓာလင်္ကာရေ (tên là) Subodhālaṅkāra ဒေါသပရိဟာရာဝဗောဓော နာမ chương có tên là Sự Thấu Hiểu Về Việc Tránh Lỗi ဒုတိယော ပရိစ္ဆေဒေါ. là chương thứ hai. ၁၁၅. ‘‘ဒေါသေ’’ဣစ္စာဒိ. ဒေါသေ ယထာဝုတ္တေ ပဒဒေါသာဒိကေ ပရိဟရိတုံ ပရိစ္စဇိတုံ ဧသော ဝရော ဥတ္တမော ဥပဒေသော သတ္ထန္တရာနံ ဗဟူနံ အနုသရဏေန အနုဂမေန မယာ ဧဝံ ကတော နိပ္ဖာဒိတော, ဣမံ ဥပဒေသံ ဂုရုဝရာနံ အဓိကပ္ပသာဒါ မဟတာ ပသာဒေန န အပ္ပကေန, တထာဝိဓေန တာဒိသဿ မဟတော အတ္ထဿ အပသိဇ္ဈနတော, ဝိညာယ ဇာနိတွာ အာဒရတော ကရေယျ ဒေါသေ ယထာဝုတ္တေ ဒေါသေ ယသော ပရိသုဒ္ဓဗန္ဓနံ ကြိယာလက္ခဏတော ဧကန္တေန ကိတ္တိဟေတုတ္တာ, တံသဗ္ဘာဝါ ကိတ္တိ ဝါ, တံ အဘိလသတိ သီလေနေတိ ယသောဘိလာသီ ပရံ အစ္စန္တမေဝ ပရိဟရေယျ ဒူရတော ကရေယျ. 115. “Dose” v.v... Để “tránh”, tức là để từ bỏ, “các lỗi lầm” đã được nói đến như lỗi về từ ngữ v.v., “lời chỉ dạy cao quý”, tức là lời chỉ dạy tối thượng “này”, “đã được ta soạn ra như vậy”, tức là đã được hoàn thành, “bằng cách tham khảo”, tức là bằng cách noi theo, nhiều “luận điển khác”. “Sau khi hiểu rõ”, tức là sau khi biết được, “điều này”, tức lời chỉ dạy này, “nhờ ân đức lớn lao của các bậc thầy tôn quý”, tức là nhờ ân đức to lớn chứ không phải nhỏ bé, vì với ân đức nhỏ bé như vậy thì một mục đích lớn lao như thế không thể thành tựu được, người ấy nên thực hành với sự tôn trọng. “Người mong cầu danh tiếng” (yasobhilāsī), tức là người có bản chất mong muốn “danh tiếng” (yaso), tức là một tác phẩm trong sáng, vì theo đặc tính của hành động, nó chắc chắn là nguyên nhân của tiếng tăm, hoặc là tiếng tăm có được từ sự tồn tại của tác phẩm đó, người ấy “nên hoàn toàn tránh xa”, tức là nên giữ ở khoảng cách xa, “các lỗi lầm”, tức là các lỗi lầm đã được nói đến. ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရေ မဟာသာမိနာမိကာယံ ဋီကာယံ Như vậy, trong bộ sớ giải của Subodhālaṅkāra có tên là Mahāsāmī ဒေါသပရိဟာရာဝဗောဓပရိစ္ဆေဒေါ ဒုတိယော. chương thứ hai, Sự Thấu Hiểu Về Việc Tránh Lỗi. ၁၁၅. ‘‘ဒေါသေ’’စ္စာဒိ. ဒေါသေ ယထာဝုတ္တပဒဒေါသာဒိကေ ပရိဟရိတုမပနေတုံ ဝရော ဥတ္တမော ဧသော ဥပဒေသော သတ္ထန္တရာနုသရဏေန ဗဟူနံ ဗာဟိရသတ္ထာနံ အနုဿတိယာ မယာ ဧဝံ အနန္တရုဒ္ဒိဋ္ဌက္ကမေန ကတော ဝိရစိတော, ဣမံ ဥပဒေသံ ဂုရုဝရာနံ အဓိကပ္ပသာဒါ အဓိကပ္ပသာဒေန ဝိညာယ သဘာဝတော ဉတွာ ယသောဘိလာသီ ယသပဋိလာဘကာရဏတ္တာ [Pg.139] ကာရဏေ ကာရိယောပစာရေန ဒေါသာပဂမေန ပရိသုဒ္ဓဗန္ဓနံ ဝါ တာဒိသဗန္ဓနဟေတု ဥပ္ပဇ္ဇမာနကိတ္တိံ ဝါ ဣစ္ဆန္တော ပညဝါ ဒေါသေ ယထာဝုတ္တဒေါသေ ပရံ အတိသယေန ပရိဟရေယျ ဒူရတော ကရေယျာတိ. ဧတ္ထ ပုဗ္ဗဒ္ဓေန ဒေါသပရိဟာရပရိစ္ဆေဒဿ ပသတ္ထဘာဝေါ ဒဿိတော, အပရဒ္ဓေန သိဿဇနာနုသာသနံ ဒဿိတံ ဟောတိ. တထာ ပုဗ္ဗဒ္ဓေန ကရုဏာပုဗ္ဗင်္ဂမပညာကိစ္စံ ဒဿိတံ, အပရဒ္ဓေန ပညာပုဗ္ဗင်္ဂမကရုဏာကိစ္စံ ဒဿိတံ. တထာ ပုဗ္ဗဒ္ဓေန အတ္တဟိတသမ္ပတ္တိ, အပရဒ္ဓေန ပရဟိတသမ္ပတ္တိ ဒဿိတာတိ. ဧဝမနေကာကာရဒီပိကာယ ဣမာယ ဂါထာယ ပရိစ္ဆေဒံ နိဂမေတိ. အညေ သတ္ထာ သတ္ထန္တရာ, အန္တရသဒ္ဒေါ ဟိ အညသဒ္ဒပရိယာယော. ယထာ ‘‘ဂါမန္တရံ န ဂစ္ဆေယျာ’’တိ. ယသံ အဘိလသတိ သီလေနာတိ ဝါကျံ. 115. “Dose” v.v... Để “tránh”, tức là để loại bỏ, “các lỗi lầm” đã được nói đến như lỗi về từ ngữ v.v., “lời chỉ dạy cao quý”, tức là lời chỉ dạy tối thượng “này”, “đã được ta soạn ra”, tức là đã được biên soạn, “như vậy”, tức là theo trình tự vừa được chỉ ra, “bằng cách tham khảo các luận điển khác”, tức là bằng sự ghi nhớ nhiều luận điển bên ngoài. “Người mong cầu danh tiếng” (yasobhilāsī), tức là người có trí tuệ mong muốn “danh tiếng” (yaso), tức là một tác phẩm trong sáng do đã loại bỏ các lỗi lầm (đây là phép ẩn dụ hoán dụ, lấy nhân làm quả, vì nó là nguyên nhân để đạt được danh tiếng), hoặc mong muốn tiếng tăm nảy sinh do một tác phẩm như vậy, sau khi “hiểu rõ”, tức là biết được về bản chất, “lời chỉ dạy này” “nhờ ân đức lớn lao của các bậc thầy tôn quý”, người ấy “nên hoàn toàn”, tức là một cách vượt trội, “tránh xa”, tức là giữ ở khoảng cách xa, “các lỗi lầm”, tức là các lỗi lầm đã được nói đến. Ở đây, nửa đầu của câu kệ cho thấy tính chất đáng tán thán của chương về việc tránh lỗi, nửa sau cho thấy lời giáo huấn dành cho các học trò. Tương tự, nửa đầu cho thấy công việc của trí tuệ đi trước bởi lòng bi mẫn, nửa sau cho thấy công việc của lòng bi mẫn đi trước bởi trí tuệ. Tương tự, nửa đầu cho thấy sự thành tựu lợi ích cho bản thân, nửa sau cho thấy sự thành tựu lợi ích cho người khác. Như vậy, ngài kết thúc chương này bằng câu kệ này, vốn là ngọn đèn soi sáng theo nhiều cách. “Satthantarā” là các luận sư khác (hoặc các luận điển khác), vì từ “antara” là một từ đồng nghĩa với từ “añña” (khác). Ví dụ như trong câu “không nên đi đến làng khác” (gāmantaraṃ na gaccheyyā). Câu (phân tích) là “người có bản chất mong muốn danh tiếng”. ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရနိဿယေ Như vậy, trong bản chú giải Subodhālaṅkāra ဒုတိယော ပရိစ္ဆေဒေါ. chương thứ hai. ၃. ဂုဏာဝဗောဓပရိစ္ဆေဒ 3. Chương Thấu Hiểu Về Phẩm Chất အနုသန္ဓိဝဏ္ဏနာ Giải Thích Về Sự Liên Kết ၁၁၆. 116. သမ္ဘဝန္တိ ဂုဏာ ယသ္မာ,ဒေါသာနေ’ဝ’မတိက္ကမေ; ဒဿေဿံ တေ တတော ဒါနိ,သဒ္ဒေ သမ္ဘူသယန္တိ ယေ. Bởi vì các phẩm chất chỉ phát sinh khi các lỗi lầm đã được khắc phục; do đó, bây giờ ta sẽ chỉ ra những phẩm chất ấy, những phẩm chất trang điểm cho lời văn. ၁၁၆. ဧဝံ ဒေါသပရိဟာရောပဒေသံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဒေါသပရိဟာရာ သမုပဂတဂုဏံ ဥပဒဿိတုမဓိကာရံ ဝိရစယန္တော အာဟ ‘‘သမ္ဘဝန္တိ’’ဣစ္စာဒိ. ဒေါသာနံ ယထာဝုတ္တာနံ ပဒဒေါသာဒီနံ ဧဝံ ယထာဝုတ္တနယေန အတိက္ကမေ သတိ ဂုဏာ ဓမ္မာ [Pg.140] သဒ္ဒါလင်္ကာရသဘာဝါ ပသာဒါဒယော ယသ္မာ ကာရဏာ သမ္ဘဝန္တိ သိဇ္ဈန္တိ, တဉ္စ ‘‘ပသာဒေါ ကိလိဋ္ဌာဒီနံ ဝဇ္ဇနာ သမ္ဘဝတီ’’တျာဒိနာ ယထာယောဂံ ဝိညေယျံ, တတော တသ္မာ ကာရဏာ ယေ ဂုဏာ သဒ္ဒေ သမ္ဘူသယန္တိ အလင်္ကရောန္တိ, တေ သဒ္ဒါလင်္ကာရသင်္ခါတေ ဂုဏေ ဣဒါနိ ဒဿေဿံ ဥပဒိသိဿာမိ. 116. Sau khi đã trình bày lời chỉ dẫn về việc loại bỏ các lỗi như vậy, bây giờ, trong khi soạn thảo chương mục để trình bày về phẩm chất đã đạt được từ việc loại bỏ các lỗi, ngài nói: “sambhavanti” v.v... Khi có sự vượt qua các lỗi đã được nói đến như là lỗi về từ v.v... theo phương cách đã được nói đến như vậy, bởi vì lý do đó mà các phẩm chất, các pháp có bản chất là các trang sức của từ ngữ như là sự trong sáng v.v... được sanh khởi, được thành tựu, và điều ấy nên được hiểu một cách thích hợp qua câu “sự trong sáng sanh khởi do việc từ bỏ những điều ô uế v.v...”; do đó, vì lý do ấy, những phẩm chất nào làm đẹp, làm trang hoàng cho từ ngữ, những phẩm chất ấy được gọi là các trang sức của từ ngữ, bây giờ tôi sẽ trình bày, sẽ chỉ dạy. ၁၁၆. ဧဝံ ဒေါသပရိဟာရပဝေသောပါယံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တဒေါသာနံ ပရိဟာရေန ‘‘ဗန္ဓနိဿိတဂုဏာ ဧတေ’’တိ ဒဿေတုံ ပုဗ္ဗာပရပရိစ္ဆေဒါနံ သမ္ဗန္ဓံ ဃဋေန္တော ‘‘သမ္ဘဝန္တိ’’စ္စာဒိဂါထမာဟ. ဒေါသာနံ နိဒ္ဒိဋ္ဌပဒဒေါသာဒီနံ ဧဝံ အနန္တရပရိစ္ဆေဒေ နိဒ္ဒိဋ္ဌက္ကမေန အတိက္ကမေ သတိ ဂုဏာ ပသာဒါဒိသဒ္ဒါလင်္ကာရသင်္ခါတာ ပသာဒါဒယော သဒ္ဒဓမ္မာ ယသ္မာ သမ္ဘဝန္တိ, တတော ယေ သဒ္ဒဓမ္မာ သဒ္ဒေ သမ္ဘူသယန္တိ သဇ္ဇန္တိ, တေ သဒ္ဒဓမ္မေ ဒဿေဿံ ပကာသိဿာမီတိ. ဧတ္ထ ကိလိဋ္ဌဒေါသဗျာကိဏ္ဏဒေါသပရိဟာရေဟိ ပသာဒါလင်္ကာရော သိဇ္ဈတိ, သေသာပိ ယထာလာဘတော ဉာတဗ္ဗာ. 116. Sau khi đã trình bày phương pháp đi vào việc loại bỏ các lỗi như vậy, bây giờ để trình bày rằng “đây là những phẩm chất nương tựa vào sự kết cấu” bằng việc loại bỏ các lỗi đã được nói đến, trong khi kết nối mối liên hệ của các chương trước và sau, ngài đã nói kệ ngôn bắt đầu bằng “sambhavanti”. Khi có sự vượt qua các lỗi về từ v.v... đã được chỉ ra theo thứ tự đã được chỉ ra trong chương ngay trước như vậy, bởi vì các phẩm chất, các pháp của từ ngữ như là sự trong sáng v.v... được gọi là các trang sức của từ ngữ như sự trong sáng v.v... được sanh khởi; do đó, những pháp của từ ngữ nào làm đẹp, trang hoàng cho từ ngữ, những pháp của từ ngữ ấy tôi sẽ trình bày, sẽ làm cho sáng tỏ. Ở đây, trang sức trong sáng được thành tựu do việc loại bỏ lỗi ô uế và lỗi tạp loạn, các (trang sức) còn lại cũng nên được biết tùy theo sự đạt được. သဒ္ဒါလင်္ကာရဥဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ Giải thích về sự liệt kê các trang sức của từ ngữ. ၁၁၇. 117. ပသာဒေါ’ဇော မဓုရတာ,သမတာ သုခုမာလတာ; သိလေသော’ဒါရတာ ကန္တိ,အတ္ထဗျတ္တိသမာဓယော. Sự trong sáng, sự mạnh mẽ, sự ngọt ngào, sự đồng đều, sự tinh tế; sự kết dính, sự cao thượng, sự duyên dáng, sự rõ nghĩa, và sự định tâm. ၁၁၇. ဣဒါနိ တေ ဝိဘဇတိ ‘‘ပသာဒေါ’’ဣစ္စာဒိနာ ပသတ္ထိ ပသာဒေါ ပကာသတ္ထတာ, ဩဇော သမာသဝုတ္တိဗာဟုလ္လံ အတ္ထပါရိဏတျဉ္စ, မဓုရတာ သဒ္ဒါနံ ရသဝန္တတာ, သမတာ ပဇ္ဇာပေက္ခာယ စတုန္နံ ပါဒါနမေကဇာတိယသမ္ဗန္ဓတာ, ဂဇ္ဇာပေက္ခာယ တု ပဒါနံ, သုခုမာလတာ အဖရုသက္ခရဗာဟုလ္လံ, သိလေသနံ သိလေသော ဗန္ဓဂါရဝံ, ဥဒါရတာ ဥက္ကံသတာ ကေနစိ အတ္ထေန သနာထတာ ဝိသိဋ္ဌဝိသေသနယုတ္တတာ စ, ကန္တိ သဗ္ဗလောကမနောဟရတာ, အတ္ထဗျတ္တိ သိဒ္ဓေန [Pg.141] ဉာယေန ဝါ အဘိဓေယျဿ ဂဟဏံ, သမာဓိ လောကပ္ပတီတျနုသာရိအမုချတ္ထတာ, တေသု ဩဇဥဒါရတာ သဒ္ဒတ္ထဂုဏာ, သမာဓိ အတ္ထဂုဏော, အတ္ထာနုဂါမိတ္တာ ဧတ္ထ သဒ္ဒါနံ, အညေ တု သဒ္ဒဂုဏာဝ. 117. Bây giờ, ngài phân tích chúng bằng câu “pasādo” v.v... Sự trong sáng (pasāda) là sự sáng sủa, trạng thái rõ ràng. Sự mạnh mẽ (oja) là sự phong phú về các hợp từ và sự chín muồi về ý nghĩa. Sự ngọt ngào (madhuratā) là sự du dương của từ ngữ. Sự đồng đều (samatā), đối với thi kệ, là sự liên kết của bốn câu thơ thuộc cùng một loại; còn đối với văn xuôi, là (sự đồng đều) của các từ. Sự tinh tế (sukhumālatā) là sự phong phú về các âm không thô ráp. Sự kết dính (silesa) là sự dính liền, sự trang trọng của kết cấu. Sự cao thượng (udāratā) là sự ưu việt, sự được phú cho một ý nghĩa nào đó, và sự được kết hợp với các tính từ đặc biệt. Sự duyên dáng (kanti) là sự làm vui thích tâm trí của tất cả mọi người. Sự rõ nghĩa (atthabyatti) là sự nắm bắt được điều cần biểu đạt thông qua phương pháp đã được xác lập hoặc hợp lý. Sự định tâm (samādhi) là trạng thái không theo nghĩa đen, tuân theo quy ước của thế gian. Trong số đó, sự mạnh mẽ và sự cao thượng là phẩm chất của cả từ và nghĩa. Sự định tâm là phẩm chất của nghĩa; ở đây, nó (cũng là phẩm chất) của từ ngữ vì chúng đi theo ý nghĩa. Còn những phẩm chất khác chỉ là phẩm chất của từ ngữ. ၁၁၇. ဣဒါနိ ‘‘ပသာဒေါဇော’’ဣစ္စာဒိနာ တေ သဒ္ဒါလင်္ကာရေ ကမေန ဝိဘဇိတုံ ဥဒ္ဒိသတိ. ပသာဒေါ ပသန္နဖဠိကာဝလိ အတ္တနိ အာဝုနိတရတ္တကမ္ဗလသုတ္တမိဝ သဒ္ဒါနံ အတ္ထဿ ပသာဒနသင်္ခါတော ပသာဒါလင်္ကာရော စ, ဩဇော သမာသဝုတ္တိဗာဟုလျအတ္ထပါရိဏတျသင်္ခတော သဒ္ဒတ္ထာနံ ဂုဏော စ, မဓုရတာ သဒ္ဒါနံ ရသဝန္တဘာဝသင်္ခါတကဏ္ဏမဓုရတာ စ, သမတာ ပဇ္ဇေ ပါဒဿ သုတိတော သဒိသတာ စ, ဂဇ္ဇေ ပဒါနံ တထေဝ သဒိသတာတိ ဧဝံ ပါဒါနံ ပဒါနဉ္စ တုလျဂုဏတာ စ, သုခုမာလတာ ဝဏ္ဏာနံ အတိဖရုသအတိသိထိလဘာဝံ ဝိနာ သမပ္ပမာဏမုဒုဂုဏော စ, သိလေသော ဌာနကရဏာဒိသမ္ဘူတသဘာဂဝဏ္ဏသုတီဟိ အစ္ဆိဒ္ဒဂုရုဂုဏော စ, ဥဒါရတာ ဥက္ကဋ္ဌေန ကေနစိ အတ္ထေန ဗန္ဓဿ သဇ္ဇိတဘာဝေါ စ, ဝိသိဋ္ဌဝိသေသနပဒေန ယုတ္တတာ စ, ကန္တိ သဗ္ဗေသံ ပိယဂုဏတာ စ, အတ္ထဗျတ္တိ ဣစ္ဆိတတ္ထဿ သိဒ္ဓေန ဝါ နျာယေန ဝါ သုပါကဋဘာဝေါ စ, သမာဓယော လောကပ္ပတီတိအနတိက္ကန္တအညဓမ္မာရောပနေန အမုချတ္ထတာ စာတိ ဣမေ သဒ္ဒတ္ထဂုဏာ ဒသ ဟောန္တိ. ‘‘သမာဓယော’’တိ တဿေဝ ဗဟုတ္တံ ဒီပေတိ, ဣမေသု ဒသသု ဩဇောဒါရတာတိ ဒွေ သဒ္ဒတ္ထဂုဏာ, သမာဓိ အတ္ထဂုဏော ပရိယာယေန တဒတ္ထဇောတကသဒ္ဒဂုဏောပိ, သေသာ သတ္တ သဒ္ဒဂုဏာ ဧဝ, ဧတေ သဗ္ဗေပိ အလင်္ကရောန္တိ ဗန္ဓမနေနာတိ ဝါကျေန အလင်္ကာရာ နာမ. 117. Bây giờ, bằng câu “pasādo’jo” v.v..., ngài liệt kê các trang sức của từ ngữ ấy để tuần tự phân tích. Sự trong sáng (pasāda) là trang sức trong sáng, được gọi là sự làm sáng tỏ ý nghĩa của từ ngữ, giống như sợi chỉ len màu đỏ được xâu vào chuỗi pha lê trong suốt. Sự mạnh mẽ (oja) là phẩm chất của từ và nghĩa, được gọi là sự phong phú về hợp từ và sự chín muồi về ý nghĩa. Sự ngọt ngào (madhuratā) là sự ngọt ngào cho tai nghe, được gọi là trạng thái du dương của từ ngữ. Sự đồng đều (samatā) là sự tương đồng về phẩm chất của các câu thơ và các từ ngữ như sau: trong thi kệ là sự tương tự của câu thơ khi nghe, và trong văn xuôi cũng tương tự như vậy đối với các từ. Sự tinh tế (sukhumālatā) là phẩm chất mềm mại của các âm có độ lượng đồng đều, không quá thô cứng cũng không quá lỏng lẻo. Sự kết dính (silesa) là phẩm chất dày đặc và trang trọng (của kết cấu) qua các âm thanh của các chữ đồng loại được phát sinh từ các vị trí phát âm v.v... Sự cao thượng (udāratā) là trạng thái của một kết cấu được trang hoàng bằng một ý nghĩa ưu việt nào đó, và được kết hợp với một từ ngữ có tính từ đặc biệt. Sự duyên dáng (kanti) là phẩm chất được tất cả mọi người yêu mến. Sự rõ nghĩa (atthabyatti) là trạng thái ý nghĩa mong muốn trở nên rất rõ ràng thông qua phương pháp đã được xác lập hoặc hợp lý. Sự định tâm (samādhi) là trạng thái không theo nghĩa đen do sự chuyển đổi một thuộc tính khác không vượt quá quy ước của thế gian. Mười phẩm chất của từ và nghĩa này là như vậy. “Samādhayo” (số nhiều) chỉ ra sự đa dạng của chính nó. Trong mười phẩm chất này, sự mạnh mẽ và sự cao thượng là hai phẩm chất của từ và nghĩa. Sự định tâm là phẩm chất của nghĩa, và theo cách nói gián tiếp, cũng là phẩm chất của từ ngữ làm sáng tỏ ý nghĩa đó. Bảy phẩm chất còn lại chỉ là phẩm chất của từ ngữ. Tất cả chúng được gọi là trang sức (alaṅkārā) bởi câu nói “chúng trang hoàng cho kết cấu bằng điều này”. သဒ္ဒါလင်္ကာရပယောဇနဝဏ္ဏနာ Giải thích về mục đích của các trang sức của từ ngữ. ၁၁၈. 118. ဂုဏေဟေ’တေဟိ သမ္ပန္နော, ဗန္ဓော ကဝိမနောဟရော; သမ္ပာဒယတိ ကတ္တူနံ, ကိတ္တိမစ္စန္တနိမ္မလံ. Một kết cấu được trang bị những phẩm chất này, làm say đắm lòng thi nhân, tạo nên cho các tác giả một danh tiếng vô cùng trong sạch. ၁၁၈. ‘‘ဂုဏေဟိ’’စ္စာဒိ. [Pg.142] ဧတေဟိယေဝ ဝုတ္တေဟိ ဒသဟိ ဂုဏေဟိ ဓမ္မေဟိ သဒ္ဒါလင်္ကာရသဗ္ဘာဝေဟိ သမ္ပန္နော ယုတ္တော သမိဒ္ဓေါ ဝါ ကဝီနံ မနော ဟရတိ သဝသေ ဝတ္တေတီတိ ကဝိမနောဟရော ကဝိဟဒယဟိလာဒကာရီ ဗန္ဓော ကတ္တူနံ ဗန္ဓန္တာနံ ကဝီနံ အစ္စန္တနိမ္မလံ အတိသယပရိသုဒ္ဓံ အဂုဏလေသေနာပ’နာလိမ္ပတ္တာ ကိတ္တိံ ဂုဏဃောသံ သမ္ပာဒယတိ နိပ္ဖာဒေတိ. 118. “Guṇehi” v.v... Một kết cấu được trang bị, được liên kết, hay được sung mãn với chính mười phẩm chất, mười pháp, có bản chất là các trang sức của từ ngữ đã được nói đến này, làm say đắm lòng thi nhân (kavimanoharo) vì nó chiếm đoạt tâm trí của các thi nhân và khiến họ phải tuân theo, làm hoan hỷ trái tim của các thi nhân, tạo nên, sản sinh ra cho các tác giả, những thi nhân đang sáng tác, một danh tiếng, một sự tán dương phẩm chất vô cùng trong sạch, cực kỳ thanh tịnh, vì không bị vấy bẩn bởi dù chỉ một chút lỗi lầm. ၁၁၈. ‘‘ဂုဏေ’’စ္စာဒိ. ဧတေဟိ ဂုဏေဟိ ဣမေဟိ သဒ္ဒါလင်္ကာရသင်္ခါတဒသဝိဓသဒ္ဒဓမ္မေဟိ သမ္ပန္နော သမန္နာဂတော သမိဒ္ဓေါ ဝါ ဗန္ဓော ပဇ္ဇာဒိဗန္ဓော ကဝိမနောဟရော အတ္တနော နိရဝဇ္ဇတ္တာ ကဝီနံ စိတ္တံ ပီဏေန္တော ကတ္တူနံ ရစယန္တာနံ အစ္စန္တနိမ္မလံ အပ္ပကဒေါသေနာပိ အသမ္မိဿတ္တာ အတိပရိသုဒ္ဓံ ကိတ္တိံ ဗန္ဓနဝိသယဘူတယသောရာသိံ သမ္ပာဒယတိ နိပ္ဖာဒေတီတိ. ဣမိနာ ကာရဏေန ဗန္ဓဿ ယထာဝုတ္တဒသဝိဓဂုဏပရိဂ္ဂဟော သဥဿာဟံ ကာတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပာယော. မနော ဟရတီတိ မနောဟရော, ကဝီနံ မနောဟရော ကဝိမနောဟရောတိ ဝိဂ္ဂဟော. 118. “Guṇe” v.v... Một kết cấu, một kết cấu thi kệ v.v..., được trang bị, được sở hữu, hay được sung mãn với những phẩm chất này, với mười loại pháp của từ ngữ được gọi là các trang sức của từ ngữ này, làm say đắm lòng thi nhân, làm vui thích tâm trí của các thi nhân do sự không có lỗi lầm của chính nó, tạo nên, sản sinh ra cho các tác giả, những người sáng tác, một danh tiếng, một khối lượng vinh quang là đối tượng của sự kết cấu, vô cùng trong sạch, cực kỳ thanh tịnh vì không bị pha trộn với dù chỉ một lỗi nhỏ. Vì lý do này, ý nghĩa là việc tiếp nhận mười loại phẩm chất đã được nói đến cho một kết cấu nên được thực hiện một cách nhiệt thành. “Nó chiếm đoạt tâm trí, do đó là manoharo (say đắm lòng người)”; “say đắm lòng các thi nhân là kavimanoharo” – đây là sự phân tích cú pháp. သဒ္ဒါလင်္ကာရနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ Giải thích về sự trình bày các trang sức của từ ngữ. ၁၁၉. 119. အဒူရာဟိတသမ္ဗန္ဓ-သုဘဂါ ယာ ပဒါဝလိ; သုပသိဒ္ဓါဘိဓေယျာ’ယံ, ပသာဒံ ဇနယေ ယထာ. Dòng từ ngữ nào đẹp đẽ do mối liên hệ không xa vời, có ý nghĩa được biểu đạt rất nổi tiếng, dòng từ ngữ này, ví như, có thể tạo ra sự trong sáng. ၁၁၉. ဣဒါနိ ယထောဒ္ဒေသာနမေသံ နိဒ္ဒေသံ သောဒါဟရဏံ ကရောန္တော အာဟ ‘‘အဒူရ’’ဣစ္စာဒိ. အဒူရေ အာသန္နေ အဒူရေန ဝါ အဒူရာဟိတကြိယာကတ္တုကမ္မာဒိပဒဝသေန အာဟိတော ဌပိတော ကတော သမ္ဗန္ဓော အနွယော, တေန သုဘဂါ မနောဟရာ သုပသိဒ္ဓေါ သုပ္ပကာသော သုဂမ္မော အဘိဓေယျော အတ္ထော ယဿာ သာတိ တထာ, န တု ဘာဝတ္ထော တဿ သဘာဝဂမ္ဘီရတ္တာ. ဝုတ္တဉှိ – 119. Bây giờ, vị ấy trình bày phần giải thích chi tiết cùng với ví dụ theo như đã đề cập, nên đã nói: “adūra” (không xa), v.v... (Từ ngữ) được đặt để, được thiết lập, được tạo ra mối liên hệ, sự kết nối ở gần (adūre, āsanne), hoặc bằng (cách) không xa (adūrena), theo cách của các từ như là hành động, tác nhân, đối tượng, v.v... được đặt để không xa; do đó, (chuỗi từ ngữ ấy) trở nên duyên dáng (subhagā), khả ái (manoharā); là (chuỗi từ ngữ) có ý nghĩa được biểu đạt (abhidheyyo attho) rất nổi tiếng (supasiddho), rất rõ ràng (suppakāso), dễ hiểu (sugammo); chứ không phải là ý nghĩa nội tại (bhāvattho), vì bản chất của nó sâu sắc. Quả thật, có lời dạy rằng: ‘‘ကဝီန’ဓိပ္ပာယ’မသဒ္ဒဂေါစရံ,[Pg.143] ပဒေ ဖုရန္တံ မုဒုကမှိ ကေဝလံ; ဝိသန္တိ ဘာဝါဝဂမာ ကတဿမာ,ပကာသယန္တျာ’ကတိယော တု တာဒိသာ’’တိ. “Ý của thi nhân không thuộc phạm vi của ngôn từ, chỉ thoáng hiện trong một từ ngữ nhẹ nhàng. Những người đã thực hành và thấu hiểu ý nghĩa nội tại sẽ đi vào (ý nghĩa ấy); và những hình thức như vậy sẽ làm hiển lộ (ý nghĩa đó).” တာဒိသာ ယာ ပဒါဝလိ ပဒပန္တိ အယံ ပသာဒံ တန္နာမကံ ဂုဏံ ဇနယေ ဥပ္ပာဒယတိ. ယထာတိ တမုဒါဟရတိ. Chuỗi từ ngữ, dòng từ ngữ như vậy, điều này tạo ra, làm phát sinh phẩm chất có tên là pasāda (sự trong sáng). Như là, (ngài) nêu lên ví dụ ấy. ၁၁၉. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန ဧတေသံ သဒ္ဒါလင်္ကာရာဒီနံ နိဒ္ဒေသံ သောဒါဟရဏံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဒူရာဟိတေ’’စ္စာဒိ. အဒူရေ အာသန္နပဒေသေ တဒုပစာရေန အာသန္နေ ဝါ အာဟိတော ကြိယာယ, လဒ္ဓကြိယာယောဂကတ္တုကမ္မာဒိပဒါနံ ဝသေန စ ကတော, နော စေ ဝိနျာသဝသေန ဌပိတော ဝါ သမ္ဗန္ဓော ဣစ္ဆိတတ္ထပတီတိက္ကမေန အညမညာပေက္ခလက္ခဏကြိယာကာရကယောဂေါ တေန သုဘဂါ မနောဟရာ, သုပသိဒ္ဓေါ ပသိဒ္ဓတ္ထဝိသယေ သဒ္ဒပယောဂတော အတိပါကဋော အဘိဓေယျော သဒ္ဒတ္ထော ယဿာ သာ အယံ ပဒါဝလိ ပဒပန္တိ ပသာဒံ ပသာဒနာမကံ ဂုဏံ ဇနယေ ဥပ္ပာဒယတိ. ယထာတိ လက္ခိယံ ဒဿေတိ. အဒူရေ အာဟိတောတိ ဝါ, ဥပစရိတတ္တာ အဒူရော စ သော အာဟိတော စာတိ ဝါ, သော စ သော သမ္ဗန္ဓော စေတိ စ, တေန သုဘဂါတိ စ, သု အတိသယေန ပသိဒ္ဓေါတိ စ, သော အဘိဓေယျော အဿေတိ စ ဝါကျံ. ဧတ္ထ သုပသိဒ္ဓေါ နာမ သဒ္ဒတ္ထော, အဓိပ္ပာယတ္ထော ပန ပကတိဂမ္ဘီရော. ဝုတ္တဉှိ – 119. Bây giờ, để trình bày phần giải thích chi tiết cùng với ví dụ về các âm vận trang nghiêm, v.v... theo thứ tự đã đề cập, ngài nói: “adūrāhite” (được đặt để không xa), v.v... (Mối liên hệ) được đặt để (āhito) bởi hành động ở nơi gần (adūre, āsannapadese), hoặc theo cách nói ẩn dụ là ở gần; và được tạo ra (kato) bởi các từ như tác nhân, đối tượng, v.v... vốn có sự liên kết với hành động, hoặc là mối liên hệ (sambandho) được thiết lập không phải bằng cách sắp xếp, (mà là) sự kết hợp giữa hành động và yếu tố cú pháp có đặc tính tương quan lẫn nhau theo cách nhận thức được ý nghĩa mong muốn; do đó, (chuỗi từ ngữ ấy) trở nên duyên dáng (subhagā), khả ái (manoharā); là (chuỗi từ ngữ) có ý nghĩa biểu đạt của từ (abhidheyyo saddattho) rất nổi tiếng (supasiddho), rất rõ ràng (atipākaṭo) do việc sử dụng từ ngữ trong phạm vi ý nghĩa thông thường; chuỗi từ ngữ, dòng từ ngữ này tạo ra, làm phát sinh phẩm chất có tên là pasāda (sự trong sáng). Như là, (ngài) chỉ ra ví dụ. Hoặc câu văn có thể được phân tích là: “adūre āhito” (được đặt để ở gần); hoặc do tính chất ẩn dụ, “adūro ca so āhito ca” (vừa không xa, vừa được đặt để); và “so ca so sambandho ceti” (vừa là cái đó, vừa là mối liên hệ đó); và “tena subhagā” (do đó, duyên dáng); và “su atisayena pasiddho” (su có nghĩa là rất nổi tiếng); và “so abhidheyyo asseti” (ý nghĩa biểu đạt đó là của nó). Ở đây, ý nghĩa của từ được gọi là “rất nổi tiếng”, nhưng ý nghĩa nội tại thì tự bản chất là sâu sắc. Quả thật, có lời dạy rằng: ‘‘ကဝီန’ဓိပ္ပာယ’မသဒ္ဒဂေါစရံ,ပဒေ ဖုရန္တံ မုဒုကမှိ ကေဝလံ; ဝိသန္တိ ဘာဝါဝဂမာ ကတဿမာ,ပကာသယန္တျာ’ကတိယော တု တာဒိသာ’’တိ. “Ý của thi nhân không thuộc phạm vi của ngôn từ, chỉ thoáng hiện trong một từ ngữ nhẹ nhàng. Những người đã thực hành và thấu hiểu ý nghĩa nội tại sẽ đi vào (ý nghĩa ấy); và những hình thức như vậy sẽ làm hiển lộ (ý nghĩa đó).” တဿတ္ထော – အသဒ္ဒဂေါစရံ သဒ္ဒဿ အဝိသယံ ဟုတွာ မုဒုကမှိ ပဒေ ကေဝလံ ဝိသုံ ဖုရန္တံ စာပေန္တံ ကဝီနဓိပ္ပာယံ ကဝီနမဇ္ဈာသယံ [Pg.144] ကတဿမာ သဒ္ဒတ္ထဝိသယေ ကတပရိစယာ ပဏ္ဍိတာ ဘာဝါဝဂမာ ပဒတ္ထာဝဗောဓေန ဝိသန္တိ ပဝိသန္တိ, တာဒိသာ အာကတိယော တု သဒ္ဒသဒ္ဒတ္ထာနံ အာကာရာ ပကာသယန္တိ အဓိပ္ပာယတ္ထံ ဇောတေန္တီတိ. Ý nghĩa của câu kệ đó là: “asaddagocaraṃ” có nghĩa là không phải là đối tượng của từ ngữ; (ý của thi nhân) chỉ thoáng hiện, lay động một cách riêng biệt trong một từ ngữ nhẹ nhàng; “kavīnadhippāyaṃ” là ý định, tâm tư của các thi nhân; “katassamā” là những bậc trí giả đã thực hành, đã quen thuộc trong lĩnh vực ý nghĩa của từ ngữ; “bhāvāvagamā” là (họ) đi vào, thâm nhập (ý nghĩa ấy) bằng sự liễu giải ý nghĩa của từ; còn “tādisā ākatiyo” là những hình thức của âm thanh và ý nghĩa của từ, chúng “pakāsayanti” tức là làm hiển lộ, soi sáng ý nghĩa nội tại. ၁၂၀. 120. အလင်္ကရောန္တာ ဝဒနံ, မုနိနော’ဓရရံသိယော; သောဘန္တေ’ရုဏရံသီ’ဝ, သမ္ပတန္တာ’မ္ဗုဇောဒရေ. Những tia sáng từ đôi môi của bậc Mâu-ni, trang điểm cho gương mặt của ngài, tỏa sáng như những tia nắng ban mai, rọi vào lòng hoa sen. ၁၂၀. ‘‘အလင်္ကရောန္တာ’’ဣစ္စာဒိ. မုနိနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဝဒနံ သဘာဝမဓုရပကတိမုခံ အလင်္ကရောန္တာ သဇ္ဇန္တာ သောဘယမာနာ အဓရာနံ ရံသိယော သုပက္ကဗိမ္ဗဖလောပမဩဋ္ဌယုဂဠဝိနိဿဋဗဟုတရကန္တိစ္ဆိတာဘာ မုနိနောတိ ဝိညာယတိ သုတတ္တာ. အမ္ဗုဇောဒရေ တာ ကာလောပနတပုပ္ဖကာသရမဏီယေ ပဒုမဗ္ဘန္တရေ သမ္ပတန္တာ ပဝတ္တမာနာ အရုဏရံသီဝ ဗာလသူရိယရံသိယော ဝိယ သောဘန္တေ ဝိရာဇန္တိ. 120. “Alaṅkarontā” (trang điểm), v.v... Những tia sáng (raṃsiyo) từ đôi môi (adharānaṃ), tức là ánh hào quang của vẻ rực rỡ dồi dào phát ra từ cặp môi ví như trái bimba chín mọng, trang điểm (alaṅkarontā, sajjantā), làm đẹp (sobhayamānā) gương mặt (vadanaṃ) có bản chất ngọt ngào tự nhiên của bậc Mâu-ni (munino), tức là bậc Chánh Đẳng Chánh Giác; (từ) “của bậc Mâu-ni” được hiểu vì đã được nghe (nói rõ). (Những tia sáng ấy) chiếu rọi (sampatantā, pavattamānā) vào lòng hoa sen (ambujodare), tức là bên trong đóa sen (padumabbhantare) xinh đẹp với những đóa hoa nở đúng thời, tỏa sáng (sobhante, virājanti) như (iva) những tia nắng ban mai (aruṇaraṃsī), như (viya) những tia sáng của mặt trời lúc rạng đông (bālasūriyaraṃsiyo). ၁၂၀. ‘‘အလင်္ကရောန္တေ’’စ္စာဒိ. မုနိနော ဝဒနံ ပကတိသုန္ဒရမုခံ အလင်္ကရောန္တာ သဇ္ဇန္တာ အဓရရံသိယော တဿေဝ မုနိနော ဩဋ္ဌဒွယတော နိက္ခန္တကန္တိသမူဟာ အမ္ဗုဇောဒရေ ဝိကသနာနုရူပကာလာဘိမုခေ ပဒုမဂဗ္ဘေ ဥပဍ္ဎဝိကသိတေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သမ္ပတန္တာ ပဝတ္တမာနာ အရုဏရံသီ ဣဝ ဗာလသူရိယရံသီဝ သောဘန္တေ ဒိဗ္ဗန္တီတိ. ဧတ္ထ အဒူရသမ္ဗန္ဓံ ပသိဒ္ဓတ္ထဉ္စ နိဿာယ ပသာဒဂုဏော ပါကဋော. အဓရရံသီနံ မုနိသမ္ဗန္ဓော သုတာနုမိတသမ္ဗန္ဓေသု သုတသမ္ဗန္ဓဿ ဗလဝတ္တာ, ကာကက္ခိဂေါဠကနယေန ဝါ လဗ္ဘတီတိ. အဓရေ ရံသီတိ စ, အမ္ဗုဇဿ ဥဒရန္တိ စ ဝါကျံ. 120. “Alaṅkaronte” (trang điểm), v.v... Những tia sáng từ đôi môi (adhararaṃsiyo), tức là những luồng ánh sáng phát ra từ cặp môi của chính bậc Mâu-ni ấy, trang điểm (alaṅkarontā, sajjantā) gương mặt (vadanaṃ) vốn tự nhiên xinh đẹp của ngài, chiếu rọi (sampatantā, pavattamānā) vào lòng hoa sen (ambujodare), tức là trong lòng đóa sen (padumagabbhe) đang hướng về thời điểm thích hợp để nở, có nghĩa là (hoa) đã hé nở. (Chúng) tỏa sáng (sobhante, dibbantīti) như (iva) những tia nắng ban mai (aruṇaraṃsī), như (iva) những tia sáng của mặt trời lúc rạng đông (bālasūriyaraṃsī). Ở đây, nhờ vào mối liên hệ gần gũi và ý nghĩa thông thường, phẩm chất trong sáng (pasādaguṇo) trở nên rõ ràng. Mối liên hệ giữa “những tia sáng từ đôi môi” và “bậc Mâu-ni”, trong số các mối liên hệ được nghe và được suy luận, thì mối liên hệ được nghe có sức mạnh hơn, hoặc có thể được hiểu theo nguyên tắc “con mắt của con quạ” (kākakkhigoḷakanāya). Và các câu văn là “adhareraṃsī” (những tia sáng trên môi) và “ambujassa udaraṃ” (lòng của hoa sen). ၁၂၁. 121. ဩဇော သမာသဗာဟုလျ-မေသော ဂဇ္ဇဿ ဇီဝိတံ; ပဇ္ဇေပျ’နာကုလော သော’ယံ,ကန္တော ကာမီယတေ ယထာ. Oja là sự phong phú của các từ ghép. Đây là sinh mệnh của văn xuôi. Phẩm chất này, khi không phức tạp, và đáng ưa thích, cũng được mong muốn sử dụng trong cả thơ kệ. Như là: ၁၂၁. ‘‘ဩဇော’’ဣစ္စာဒိ. [Pg.145] သမာသဿ ဧကတ္ထဝုတ္တိယာ ဗာဟုလျံ ဘိယျောဘာဝေါ ဣတျနုဝဒိတွာ ပုန ဩဇော ဝိဓီယတေ, ဧသော ဩဇော သမာသဗာဟုလ္လလက္ခဏော ဂဇ္ဇဿ ဝုတ္တိရူပဿ ဇီဝိတံ ဟဒယံ သာရံ တပ္ပဓာနတ္တာ ဂဇ္ဇဿ, န ပဇ္ဇဿ, သောယံ ဩဇော အနာကုလော အဂဟနော အတောယေဝ ကန္တော ဟဒယင်္ဂမော, ပဇ္ဇေပိ န ကေဝလံ ဂဇ္ဇေ ကာမီယတေ ပယုဇ္ဇတေ. ယထေတျုဒါဟရတိ. 121. “Ojo”, v.v... Sau khi lặp lại rằng (oja là) sự phong phú (bāhulyaṃ, bhiyyobhāvo) của từ ghép (samāsassa) vốn có chức năng hợp nhất ý nghĩa, (phẩm chất) oja lại được quy định. Oja này, có đặc tính là sự phong phú của từ ghép, là sinh mệnh (jīvitaṃ), là trái tim (hadayaṃ), là cốt tủy (sāraṃ) của văn xuôi (gajjassa), tức là thể loại văn nói (vuttirūpassa), vì nó là yếu tố chính của văn xuôi, không phải của thơ kệ. Oja này không phức tạp (anākulo), không khó hiểu (agahano), do đó nó đáng ưa thích (kanto), đi vào lòng người (hadayaṅgamo), và được mong muốn sử dụng (kāmīyate, payujjate) trong cả thơ kệ (pajjepi), không chỉ riêng trong văn xuôi. Như là, (ngài) nêu lên ví dụ. ၁၂၁. ဣဒါနိ ဩဇဂုဏံ ဒဿေတိ ‘‘ဩဇော’’စ္စာဒိနာ. ဩဇော နာမ သမာသဗာဟုလျံ ဘိန္နတ္ထေသု ပဝတ္တသဒ္ဒါနံ ဧကတ္ထပဝတ္တိလက္ခဏဿ သမာသဿ ဗဟုလတာ, ဧသော ဩဇော ဂဇ္ဇဿ ဂဇ္ဇဗန္ဓဿ ဇီဝိတံ ဟဒယံ, ဇီဝိတသီသေန ဟဒယသင်္ခတံ စိတ္တံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သော အယံ ဩဇော အနာကုလော နိဗျာကုလော ကန္တော တတောယေဝ ဝိညူနံ ပိယဘူတော ပဇ္ဇေပိ ပဇ္ဇဗန္ဓေပိ ကာမီယတေ ကဝီဟိ ပယုဇ္ဇတေတိ. ဗဟုလဿ ဘာဝေါ ဗာဟုလျံ, သမာသဿ ဗာဟုလျန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ဂဇ္ဇဗန္ဓာဓိကာရဿာဘာဝါ ပဇ္ဇဝိသယဿ ဩဇဂုဏဿ လက္ခိယံ ဒဿေတိ ‘‘ယထေ’’စ္စာဒိနာ. 121. Bây giờ, ngài trình bày về phẩm chất oja bằng (câu kệ) “ojo”, v.v... Oja chính là sự phong phú của từ ghép (samāsabāhulyaṃ), tức là sự dồi dào của các từ ghép vốn có đặc tính hoạt động trong một ý nghĩa duy nhất đối với các từ ngữ vốn hoạt động trong các ý nghĩa khác nhau. Oja này là sinh mệnh (jīvitaṃ), là trái tim (hadayaṃ) của văn xuôi, của thể loại văn xuôi. Cần phải hiểu rằng, qua từ “sinh mệnh”, tâm (cittaṃ) được gọi là trái tim (hadayaṃ) đã được nói đến. Oja này không phức tạp (anākulo, nibyākulo), đáng ưa thích (kanto), và do đó trở nên thân thiết với những người có trí. (Nó) được các thi nhân mong muốn và sử dụng (kāmīyate, payujjateti) trong cả thơ kệ, trong cả thể loại thơ kệ. Cách phân tích (viggaho) là: “bahulassa bhāvo bāhulyaṃ” (trạng thái nhiều là sự phong phú), “samāsassa bāhulyaṃ” (sự phong phú của từ ghép). Do không có chương mục về thể loại văn xuôi, ngài trình bày ví dụ về phẩm chất oja trong phạm vi thơ kệ bằng (từ) “yathā” (như là), v.v... ၁၂၂. 122. မုနိန္ဒမန္ဒသဉ္ဇာတ-ဟာသစန္ဒနလိမ္ပိတာ; ပလ္လဝါ ဓဝလာ တဿေ-ဝေကောနာ’ဓရပလ္လဝေါ. Những chồi non trắng ngần (hàm răng của ngài), được tô điểm bởi hương đàn hương của nụ cười nhẹ nhàng sinh khởi từ bậc Đế Vương Mâu-ni; và chồi non nơi đôi môi dưới của chính ngài là độc nhất vô nhị. ၁၂၂. ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိ. မုနိန္ဒဿ မန္ဒံ ဤသကံ သဉ္ဇာတော ပဝတ္တော တံသဘာဝတ္တာ ဘဂဝတော ဟာသဿ ဟာသော ဟသိတံ သောဝ စန္ဒနမိဝ စန္ဒနံ ဓဝလတ္တရူပတ္တာ, တေန လိမ္ပိတာ ဥပဒေဟိတာ ပလ္လဝါ သဗ္ဗာနိ ကိလသယာနိ ‘‘ဣဒမေဝေ’’တိ နိယမာဘာဝတော, ဓဝလာ ပကတိဝဏ္ဏပရိစ္စာဂေန သုက္ကာ အဟေသုံ ဂါဟာပိတတ္တာ သဂုဏဿ တာဒိသဝိသိဋ္ဌဿ ပဋိလာဘတော, ဧဝံ သန္တေပိ တဿ မုနိန္ဒဿေဝ ဧကော အညဿ တာဒိသဿာဘာဝါ အဓရပလ္လဝေါ န ဓဝလော [Pg.146] ဓဝလော နာဟောသိ. အစ္စာသန္နဒေသိယောပိ ဗဟုမန္တဗ္ဗော’ယ’မဿာနုဘာဝေါတိ. 122. "Muninda" v.v... Nụ cười của bậc Muninda, nụ cười của đức Thế Tôn, được sanh khởi và biểu hiện một cách nhẹ nhàng do bản tánh của ngài là như vậy. Nụ cười ấy giống như bột chiên đàn vì có hình sắc trắng ngần. Do nụ cười ấy, các chồi non -- tức là tất cả các phiền não vì không có sự quy định "chỉ là cái này" -- được thoa phết, đã trở nên trắng, tức là màu trắng, do từ bỏ màu sắc tự nhiên, vì đã được tiếp nhận phẩm chất đặc biệt như vậy. Mặc dù như vậy, chỉ duy nhất chồi non môi dưới của chính bậc Muninda ấy -- vì không có cái nào khác tương tự -- đã không trở nên trắng. Uy lực này của ngài đáng được tôn kính nhiều, dù được biểu hiện ở nơi rất gần. ‘‘ပေမာဝဗန္ဓဟဒယေ သဒယေ ဇိနသ္မိံ,တသ္မိံ နု ကိံ ကုမတယော ဘဝထ’ပ္ပသန္နာ; ကိံ တေန ဝေါ န ဝိဟိတံ ဟိတ’မုဂ္ဂဒုဂ္ဂ-သံသာရသာဂရသမုတ္တရဏာဝသာနံ’’. "Đối với bậc Chiến Thắng, người có lòng bi mẫn, có tâm hồn được kết buộc bởi tình thương, sao các người có tà kiến lại không hoan hỷ nơi ngài? Phải chăng ngài đã không tạo ra cho các người lợi ích, mà kết quả cuối cùng là sự vượt qua biển cả luân hồi ghê gớm và khó vượt?" ဣစ္စပရမုဒါဟရဏံ. ဧဝမေတာဒိသော အနာကုလော ကန္တော ဩဇော ဇာနိတဗ္ဗောတိ. နနု စ ယ-တသဒ္ဒါနံ နိစ္စော သမ္ဗန္ဓော, တသ္မာ ကထံ ‘‘တဿေဝေကော နာဓရပလ္လဝေါ’’တိ ဧတ္ထ ယသဒ္ဒါဘာဝေါတိ? သစ္စံ, ကိန္တု ပက္ကန္တဝိသယော, တထာ ပသိဒ္ဓဝိသယော, အနုဘူတဝိသယော စ တသဒ္ဒေါ ယသဒ္ဒံ နာပေက္ခတေ. ယထာ – Đây là một ví dụ khác. Cần phải biết rằng oai lực khả ái, không rối rắm như thế này. Nhưng chẳng phải đại từ "ya" và "ta" luôn có mối liên hệ sao? Vậy tại sao trong câu "tasseveko nādharapallavo" (chỉ duy nhất chồi non môi dưới của ngài ấy) lại không có đại từ "ya"? Đúng vậy, nhưng đại từ "ta" không cần đến đại từ "ya" khi đối tượng của nó là điều đã được đề cập, là điều nổi tiếng, và là điều đã được kinh nghiệm. Ví như – ‘‘သဝါသနေ ကိလေသေ သော, ဧကော သဗ္ဗေ နိဃာတိယ; အဟု သုသုဒ္ဓသန္တာနော, ပူဇာနဉ္စ သဒါရဟော’’. "Vị ấy, một mình sau khi đã nhiếp phục tất cả các phiền não cùng với tập khí, đã trở thành người có dòng tâm thức hoàn toàn trong sạch, và luôn xứng đáng được cúng dường." ဣစ္စာဒိ. ဧတ္ထ ဗုဒ္ဓေါ ‘‘ဗုဒ္ဓါနုဿတိမာဒိတော’’တိ ပက္ကန္တော. V.v... Ở đây, đức Phật là đối tượng đã được đề cập trong câu "buddhānussatimādito" (bắt đầu từ niệm Phật). ပသိဒ္ဓဝိသယော ယထာ – Ví dụ về đối tượng nổi tiếng như sau – ‘‘အဂ္ဂိံ ပက္ခန္ဒ’ အထ ဝါ, ‘ပဗ္ဗတဂ္ဂါ ပတေ’တိ ဝါ; ယဒိ ဝက္ခတိ ကတ္တဗ္ဗံ, ဉာတကာရီဟိ သော ဇိနော’’. "Nếu bậc Chiến Thắng nói rằng: 'Hãy nhảy vào lửa!' hoặc 'Hãy gieo mình từ đỉnh núi!', thì điều đó nên được thực hiện bởi những người hành động với sự hiểu biết. Vị ấy chính là bậc Chiến Thắng." ဣစ္စာဒိ. V.v... အနုဘူတဝိသယော ယထာ – Ví dụ về đối tượng đã được kinh nghiệm như sau – ‘‘အတီတံ နာနုသောစာမိ, နပ္ပဇပ္ပာမ’နာဂတံ; ပစ္စုပ္ပန္နေန ယာပေမိ, တေန ဝဏ္ဏော ပသီဒတိ’’. "Ta không sầu muộn việc đã qua, không mong cầu việc chưa tới; Ta sống bằng hiện tại, do đó dung sắc được trong sáng." ဣစ္စာဒိ. V.v... ယသဒ္ဒေါ တုတ္တရဝါကျဋ္ဌော ပုဗ္ဗဝါကျေ တသဒ္ဒမေဝ ဂမယတိ. ယထာ – Còn đại từ "ya" đứng ở vế sau thì làm cho đại từ "ta" ở vế trước được hiểu ngầm. Ví như – ‘‘ဗောဓိံ [Pg.147] နမာမိ နတိဘာဇနမစ္စုဠာရံ,ပုညာကရံ ဘုဝနမဏ္ဍလသောတ္ထိဘူတံ; ယော စက္ခုသောတသတိဂေါစရတံ သမေတော,ဒေါသာရိဒပ္ပမထနေ’ကရသော ဗုဓာနံ’’. "Con xin đảnh lễ cây Bồ Đề, đối tượng tôn kính vô cùng cao thượng, là nguồn phước báu, là nơi mang lại an lành cho khắp thế gian; cây Bồ Đề ấy đã đi vào cảnh giới của mắt, tai và niệm, và là tinh túy duy nhất cho các bậc trí giả trong việc dẹp tan lòng kiêu mạn của kẻ thù là phiền não." ဣစ္စာဒိ. V.v... ပုဗ္ဗဝါကျောပါတ္တော တု ယသဒ္ဒေါ ဥတ္တရဝါကျေတသဒ္ဒေါပါဒါနံ ဝိနာ သာကင်္ခေ ဝါကျဿ ဦနတ္တံ ဇနေတိ. ဧတ္ထ ပက္ကန္တဝိသယော တသဒ္ဒေါ. Còn đại từ "ya" được nêu ở vế trước, nếu không có đại từ "ta" ở vế sau, sẽ tạo ra sự thiếu sót cho câu văn, khiến nó còn trông đợi. Ở đây, đại từ "ta" có đối tượng là điều đã được đề cập. ၁၂၂. မုနိန္ဒဿ မန္ဒံ ဤသကံ သဉ္ဇာတော ပဝတ္တော ဟာသောယေဝ သိတံ စန္ဒနစုဏ္ဏမိဝ တေန လိမ္ပိတာ အာလေပိတာ ပလ္လဝါ ရုက္ခလတာဒီနံ ပကတိရတ္တာနိ ကိသလယာနိ ဓဝလာ သဂုဏပရိစ္စာဂေန သေတာ အဟေသုံ, တထာပိ တဿေဝ တထာဂတဿ ဧကော အတုလော အသဟာယော ဝါ အဓရပလ္လဝေါ ဒန္တာဝရဏသင်္ခါတပလ္လဝေါ န ရံသိသံသဋ္ဌောပိ သမီပဋ္ဌောပိ ဓဝလော သေတော နာဟောသိ. ဧဝမေတ္ထ အဂဟနသမာသဗာဟုလျံ ဒီပိတံ ဟောတိ. 122. Nụ cười của bậc Muninda, sanh khởi và biểu hiện một cách nhẹ nhàng, chính là màu trắng giống như bột chiên đàn. Do nụ cười ấy, các chồi non, tức là những lá non có màu đỏ tự nhiên của cây cối và dây leo, được thoa phết, đã trở nên trắng, tức là màu trắng, do từ bỏ phẩm chất của mình. Tuy nhiên, chỉ duy nhất chồi non môi dưới vô song hay không gì sánh bằng của chính đức Như Lai ấy, tức là chồi non được gọi là vật che răng, đã không trở nên trắng, dù được các tia sáng chạm đến và ở gần. Như vậy, ở đây, sự phong phú của các hợp từ không phức tạp đã được trình bày. ‘‘ပေမာဝဗန္ဓဟဒယေ သဒယေ ဇိနသ္မိံ,တသ္မိံ နု ကိံ ကုမတယော ဘဝထ’ပ္ပသန္နာ; ကိံ တေန ဝေါ န ဝိဟိတံ ဟိတ’မုဂ္ဂဒုဂ္ဂ-သံသာရသာဂရသမုတ္တရဏာဝသာန’’န္တိ. "Đối với bậc Chiến Thắng, người có lòng bi mẫn, có tâm hồn được kết buộc bởi tình thương, sao các người có tà kiến lại không hoan hỷ nơi ngài? Phải chăng ngài đã không tạo ra cho các người lợi ích, mà kết quả cuối cùng là sự vượt qua biển cả luân hồi ghê gớm và khó vượt?" အပရမုဒါဟရဏံ. တဿတ္ထော – ကုမတယော ဟေ အညာဏာ! ပေမာဝဗန္ဓဟဒယေ သဗ္ဗေသု တုမှေသု နိစ္စံ ပဝတ္တိတဒဠှပေမာနုဗန္ဓစိတ္တေ သဒယေ တတောယေဝ ဒယာသဟိတေ တသ္မိံ ဇိနသ္မိံ ဝိသယဘူတေ ကိံ နု ကသ္မာ အပ္ပသန္နာ ဘဝထ, တထာ ဟိ ဝေါ တုမှာကံ တေန ဇိနေန ဥဂ္ဂေါ ဒါရုဏော စ, ဒုဂ္ဂေါ ဂန္တုမသက္ကုဏေယျော စ, သောယေဝ သံသာရသာဂရော တဿ သမုတ္တရဏံ ပရိယန္တပ္ပတ္တိယေဝ အဝသာနံ ယဿ တံ န ဝိဟိတံ အကတံ ဟိတံ ဝုဒ္ဓိ နာမ ကိံ ဟောတိ, န [Pg.148] ဟောတေဝ. ဧတ္ထာပိ သမာသဿ ပါကဋတ္တာ ဩဇော ဂုဏော ကန္တော ဟောတီတိ. Một ví dụ khác. Ý nghĩa của nó là – Này những kẻ vô trí có tà kiến! Đối với bậc Chiến Thắng là đối tượng, người có tâm được kết buộc bởi tình thương vững chắc luôn hướng đến tất cả các người, người có lòng bi mẫn, chính vì thế mà có lòng từ bi, tại sao các người lại không hoan hỷ? Thật vậy, đối với các người, bởi bậc Chiến Thắng ấy, lợi ích hay sự tăng trưởng nào mà đã không được tạo ra? Lợi ích ấy có kết quả cuối cùng chính là sự vượt qua, sự đi đến tận cùng, biển cả luân hồi vốn ghê gớm và khó vượt qua. Chắc chắn là không phải vậy. Ở đây cũng vậy, do hợp từ rõ ràng nên phẩm chất oai lực trở nên khả ái. နနု ယ-တသဒ္ဒါနံ နိစ္စသမ္ဗန္ဓောတိ ကထံ ‘‘တဿေဝေကော’’တိ စ ‘‘တသ္မိံ နု ကိံ ကုမတယော’’တိ စ ဣစ္စာဒီသု ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တယသဒ္ဒေါ နတ္ထီတိ? သစ္စံ, တထာပိ ပက္ကန္တတ္ထဝိသယော, ပသိဒ္ဓတ္ထဝိသယော, အနုဘူတတ္ထဝိသယော ဝါ တသဒ္ဒေါ ယသဒ္ဒံ နာပေက္ခတိ. တထာ ဟိ – Chẳng phải đại từ "ya" và "ta" luôn có mối liên hệ sao? Vậy tại sao trong các câu như "tasseveko" và "tasmiṃ nu kiṃ kumatayo" lại không có đại từ "ya" đã được nói ở dưới? Đúng vậy, tuy nhiên đại từ "ta" không cần đến đại từ "ya" khi đối tượng của nó là điều có ý nghĩa đã được đề cập, hoặc điều có ý nghĩa nổi tiếng, hoặc điều có ý nghĩa đã được kinh nghiệm. Thật vậy – ‘‘သဝါသနေ ကိလေသေ သော, ဧကော သဗ္ဗေ နိဃာတိယ; အဟု သုသုဒ္ဓသန္တာနော, ပူဇာနဉ္စ သဒါရဟော’’တိ. "Vị ấy, một mình sau khi đã nhiếp phục tất cả các phiền não cùng với tập khí, đã trở thành người có dòng tâm thức hoàn toàn trong sạch, và luôn xứng đáng được cúng dường." ဧဝမာဒီသု ‘‘သော’’တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌတသဒ္ဒေါ ‘‘ဗုဒ္ဓါနုဿတိမာဒိတော’’တိ ဧတ္ထ အတီတေန ဗုဒ္ဓသဒ္ဒေန ဝစနီယဝိသယော ဟောတိ. Trong những trường hợp như vậy, đại từ "ta" được chỉ định là "so" có đối tượng là điều có thể được diễn tả bằng từ "Buddha" đã có trước đó trong câu "buddhānussatimādito". ‘‘အဂ္ဂိံ ပက္ခန္ဒ’ အထဝါ, ‘ပဗ္ဗတဂ္ဂါ ပတေ’တိ ဝါ; ယဒိ ဝက္ခတိ ကတ္တဗ္ဗံ, ဉာတကာရီဟိ သော ဇိနော’’တိ. "Nếu bậc Chiến Thắng nói rằng: 'Hãy nhảy vào lửa!' hoặc 'Hãy gieo mình từ đỉnh núi!', thì điều đó nên được thực hiện bởi những người hành động với sự hiểu biết. Vị ấy chính là bậc Chiến Thắng." ဧဝမာဒီသု တသဒ္ဒေါ ဉာတကာရီဟိ ကတ္တဗ္ဗတ္တာ ပသိဒ္ဓဗုဒ္ဓပဒတ္ထဝိသယော. Trong những trường hợp như vậy, đại từ "ta" có đối tượng là ý nghĩa của từ "Buddha" nổi tiếng, vì đó là điều nên được thực hiện bởi những người hành động với sự hiểu biết. ‘‘အတီတံ နာနုသောစာမိ, နပ္ပဇပ္ပာမ’နာဂတံ; ပစ္စုပ္ပန္နေန ယာပေမိ, တေန ဝဏ္ဏော ပသီဒတီ’’တိ. "Ta không sầu muộn việc đã qua, không mong cầu việc chưa tới; Ta sống bằng hiện tại, do đó dung sắc được trong sáng." ဧဝမာဒီသု တသဒ္ဒေါ အနနုသောစနနပ္ပဇပ္ပနယာပနသင်္ခါတဝိဇာနနဝသေန အနုဘူတတ္ထဝိသယော, တသ္မာ တီသုပိ ဌာနေသု တသဒ္ဒေါ ယသဒ္ဒံ နာပေက္ခတေ. ဧတ္ထ ပန ပက္ကန္တဝိသယော တသဒ္ဒေါ အဓိပ္ပေတော. အပိစ ဥတ္တရဝါကျေ ဌိတော ယသဒ္ဒေါ ပုဗ္ဗဝါကျေ တသဒ္ဒေ အသတိပိ တမေဝ ဒီပေတိ. တထာ ဟိ – Trong những trường hợp như vậy, đại từ "ta" có đối tượng là ý nghĩa đã được kinh nghiệm, thông qua sự hiểu biết được gọi là không sầu muộn, không mong cầu, và sống với hiện tại. Do đó, trong cả ba trường hợp, đại từ "ta" không cần đến đại từ "ya". Tuy nhiên, ở đây, đại từ "ta" có đối tượng đã được đề cập là điều được chủ định. Hơn nữa, đại từ "ya" đứng ở vế sau, ngay cả khi không có đại từ "ta" ở vế trước, cũng làm sáng tỏ chính điều đó. Thật vậy – ဗောဓိံ နမာမိ နတိဘာဇနမစ္စုဠာရံ,ပုညာကရံ ဘုဝနမဏ္ဍလသောတ္ထိဘူတံ; ယော စက္ခုသောတသတိဂေါစရတံ သမေတော,ဒေါသာရိဒပ္ပမထနေ’ကရသော ဗုဓာနန္တိ. Con xin đảnh lễ cây Bồ Đề, đối tượng tôn kính vô cùng cao thượng, là nguồn phước báu, là nơi mang lại an lành cho khắp thế gian; cây Bồ Đề ấy đã đi vào cảnh giới của mắt, tai và niệm, và là tinh túy duy nhất cho các bậc trí giả trong việc dẹp tan lòng kiêu mạn của kẻ thù là phiền não. ယော [Pg.149] ဗုဓာနံ စက္ခုသောတသတီနံ ဂေါစရတံ ဝိသယဘာဝံ သမေတော ပတ္တော, တေသံယေဝ ဒေါသာရီနံ ကိလေသပစ္စတ္ထိကာနံ ဒပ္ပမထနေ ဒပ္ပမဒ္ဒနေ ဧကရသော ပဓာနကိစ္စော သမိဒ္ဓိဝန္တော ဝါ ဟောတိ, တံ ဗောဓိံ နမာမီတိ သမ္ဗန္ဓော. ပုဗ္ဗဝါကျေ ပယောဇိတော ယသဒ္ဒေါ ဥတ္တရဝါကျေ တသဒ္ဒေါပါဒါနေ အသတိ သံသယမုပ္ပာဒယမာနော ဝါကျဿ ဦနတ္တံ ကရောတိ. ဥဒါဟရဏံ ပန ပါကဋံ. Vị nào đã đạt đến, đã chứng ngộ trạng thái đối tượng (gocarataṃ visayabhāvaṃ) của hàng trăm nhãn căn và nhĩ căn (cakkhusotasatīnaṃ) của chư Phật (budhānaṃ), vị ấy chính là người có hương vị duy nhất (ekaraso), có phận sự chính yếu (padhānakicco), hoặc là người thành tựu (samiddhivanto) trong việc dẹp tan kiêu mạn (dappamathane dappamaddane) của chính những kẻ thù là khuyết điểm (dosārīnaṃ), những phiền não đối nghịch (kilesapaccatthikānaṃ), (nên) có sự liên kết là: ‘con xin đảnh lễ Bồ-đề ấy’. Đại từ quan hệ ‘ya’ được dùng ở mệnh đề trước, khi không có đại từ tương ứng ‘ta’ ở mệnh đề sau, sẽ làm phát sinh sự nghi ngờ và khiến cho câu văn bị thiếu sót. Tuy nhiên, ví dụ thì đã rõ ràng. ၁၂၃. 123. ပဒါဘိဓေယျဝိသယံ,သမာသဗျာသသမ္ဘဝံ; ယံ ပါရိဏတျံ ဟောတိ’ဟ,သောပိ ဩဇောဝ တံ ယထာ. Phạm vi là ý nghĩa của từ ngữ, phát sinh từ sự kết hợp và phân tích; sự thuần thục nào có ở đây, đó cũng giống như tinh túy vậy, ví như. ၁၂၃. ‘‘ပဒိ’’စ္စာဒိ. ပဒဿ အဘိဓေယျော အတ္ထော သော ဝိသယော ယဿ. ယတ္ထ ပစုရသဒ္ဒါဘိဓေယျော အတ္ထော သံခိတ္တပဒေဟိ ဝုစ္စတေ, သော သမာသော. ယတ္ထပ္ပကေဟိ ပဒေဟိ အဘိဓေယျတ္ထော ပစုရပဒေဟိ ဝုစ္စတေ, သော ဗျာသော. တတော သမာသဗျာသတော သမ္ဘဝေါ ယဿ. တံ တထာဝိဓံ ယံ ပါရိဏတျံ ပရိဏတဘာဝေါ ဟောတီတိ အနုဝဒိတွာ သောပိ ဣဟ သသတ္ထေ ဩဇောဝါတိ ဝိဓီယတေ. တံ ယထေတျုဘယမ္ပိ ဥဒါဟရတိ. 123. Câu kệ bắt đầu bằng ‘Padi’... (Padābhidheyyavisayaṃ có nghĩa là) cái có phạm vi là ý nghĩa được biểu thị của từ ngữ. Nơi nào ý nghĩa được biểu thị bằng nhiều từ ngữ lại được nói bằng những từ ngữ rút gọn, đó là samāsa (kết hợp). Nơi nào ý nghĩa được biểu thị bằng ít từ ngữ lại được nói bằng nhiều từ ngữ, đó là byāsa (phân tích). (Samāsabyāsasambhavaṃ có nghĩa là) cái có sự phát sinh từ samāsa và byāsa ấy. Sau khi lặp lại rằng ‘sự thuần thục (pāriṇatyaṃ) như vậy nào, tức là trạng thái thuần thục (pariṇatabhāvo), có mặt’, thì được quy định rằng ‘cái đó ở đây, trong luận này, cũng là tinh túy (ojo)’. (Tác giả) nêu ví dụ cho cả hai (từ) ‘taṃ’ (ấy) và ‘yathā’ (như là). ၁၂၃. ‘‘ပဒေ’’စ္စာဒိ. ပဒါနံ ဗဟူနံ အပ္ပကာနံ ဝါ ပဒါနံ အဘိဓေယျဝိသယံ ဝိတ္ထာရသံခိတ္တတ္ထဝိသယဝန္တံ သမာသဗျာသသမ္ဘဝံ ယထာက္ကမံ သင်္ခေပဝိတ္ထာရဒွယေန နိပ္ဖန္နံ နိပ္ဖတ္တိဝန္တံ ဝါ ယံ ပါရိဏတျံ ကတ္တူနံ ဂန္ထဝိသယေ ပရိဏတိပ္ပကာသကော ယော သဒ္ဒဓမ္မော အတ္ထဓမ္မော ဟောတိ, သဒ္ဒဂုဏော အတ္ထဂုဏောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, သောပိ ဣဟ သုဗောဓာလင်္ကာရေ ဩဇော နာမ သဒ္ဒဂုဏော အတ္ထဂုဏော. တံ ယထာတိ ဒွီသု လက္ခိယံ ဒဿေတိ, ပဒါနံ အဘိဓေယျော ဝိသယော ယဿ ပါရိဏတျဿေတိ စ, သမာသော စ ဗျာသော စာတိ စ, တတော သမ္ဘဝန္တိ စ, တတော သမ္ဘဝေါ အဿာတိ စ, ပရိဏတဿ [Pg.150] ကတ္တုနော ဂန္ထဿ ဧဝ ဝါ ဘာဝေါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ကတ္တု ပါရိဏတျပက္ခေ တပ္ပကာသကဂန္ထဿ တဒတ္ထေန ပါရိဏတျံ သိဒ္ဓံ. 123. Câu kệ bắt đầu bằng ‘Pade’... (Padābhidheyyavisayaṃ có nghĩa là) có phạm vi là ý nghĩa được biểu thị của nhiều từ ngữ hoặc ít từ ngữ, có phạm vi là ý nghĩa chi tiết và ý nghĩa tóm tắt. (Samāsabyāsasambhavaṃ có nghĩa là) phát sinh từ sự kết hợp và phân tích, theo thứ tự được tạo thành bởi hai phương pháp tóm tắt và chi tiết, hoặc có sự tạo thành như vậy. Sự thuần thục (pāriṇatyaṃ) nào là bản chất của từ ngữ (saddadhammo) và bản chất của ý nghĩa (atthadhammo) thể hiện sự thuần thục của tác giả trong lĩnh vực tác phẩm, điều đó được gọi là phẩm chất của từ ngữ (saddaguṇo) và phẩm chất của ý nghĩa (atthaguṇo), thì cái đó ở đây, trong tập Subodhālaṅkāra, cũng là phẩm chất của từ ngữ và phẩm chất của ý nghĩa tên là ojo (tinh túy). Bằng câu ‘taṃ yathā’, (tác giả) chỉ ra đối tượng được định nghĩa theo hai cách. Cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘sự thuần thục có phạm vi là ý nghĩa được biểu thị của các từ ngữ’; và ‘sự kết hợp và sự phân tích’; và ‘phát sinh từ đó’; và ‘có sự phát sinh từ đó’; và ‘trạng thái của tác phẩm của một tác giả thuần thục’. Trong trường hợp (xét đến) sự thuần thục của tác giả, sự thuần thục của tác phẩm thể hiện điều đó được xác lập bởi ý nghĩa ấy. ၁၂၄. 124. ဇောတယိတွာန သဒ္ဓမ္မံ,သန္တာရေတွာ သဒေဝကေ; ဇလိတွာ အဂ္ဂိခန္ဓော’ဝ,နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော. Sau khi làm rạng ngời Chánh pháp, sau khi cứu độ chúng sanh cùng chư thiên, bừng cháy lên như một khối lửa, vị ấy cùng các vị đệ tử đã nhập Niết-bàn. ၁၂၄. ‘‘ဇောတယိတွာနေ’’စ္စာဒိ. ဣမိနာ ဟေဋ္ဌာ ပစုရပဒါဘိဟိတော ဗုဒ္ဓဝံသော သင်္ခေပရူပေန ဝုတ္တော. 124. Câu kệ bắt đầu bằng ‘Jotayitvāna’... Bằng câu kệ này, bộ Phật Sử (Buddhavaṃsa) đã được nói đến bằng nhiều từ ngữ ở trước, nay được trình bày lại dưới hình thức tóm tắt. ၁၂၄. ‘‘ဇောတယိ’’စ္စာဒိ. သော တထာဂတော သဒ္ဓမ္မံ သပရိယတ္တိကံ နဝလောကုတ္တရသဒ္ဓမ္မံ ဇောတယိတွာန ဉာဏာလောကေန ဩဘာသေတွာ သဒေဝကေ သတ္တေ သန္တာရေတွာ သံသာရသာဂရပရိယန္တမုပနေတွာ အဂ္ဂိခန္ဓောဝ မဟာတေဇေန အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ဝိယ ဇလိတွာ အနညသာဓာရဏရူပကာယသမ္ပတ္တိယာ ပဇ္ဇလိတွာ အန္တေ သသာဝကော သာဝကေဟိ သဟ နိဗ္ဗုတော ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗုတောတိ. ဣမိနာ သကလဗုဒ္ဓဝံသေ ဗဟူဟိ ပဒေဟိ ဝုတ္တတ္ထော သင်္ခေပက္ကမေန ဝုတ္တော. သတံ ဓမ္မော, သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော ဝါ ဓမ္မောတိ စ, သဟ ဒေဝေဟိ ဝတ္တမာနာတိ စ, သဟ သာဝကေဟိ ဝတ္တမာနောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 124. Câu kệ bắt đầu bằng ‘Jotayi’... Vị Như Lai ấy, sau khi làm rạng ngời Chánh pháp — tức là chín pháp siêu thế cùng với giáo pháp — sau khi làm cho nó tỏa sáng bằng ánh sáng trí tuệ; sau khi cứu độ chúng sanh cùng với chư thiên, đưa họ đến bờ kia của đại dương sanh tử; giống như một khối lửa, đã bừng cháy như một khối lửa với đại oai lực, đã rực sáng với sự thành tựu thân tướng sắc pháp không ai sánh bằng; cuối cùng, (vị ấy) cùng với các vị đệ tử, cùng với các vị thinh văn, đã nhập diệt, đã nhập vô dư y Niết-bàn với sự tịch diệt của các uẩn. Bằng câu kệ này, ý nghĩa đã được nói bằng nhiều từ ngữ trong toàn bộ Phật Sử được trình bày lại theo phương pháp tóm tắt. Cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘Pháp của những bậc chân nhân’ hoặc ‘Pháp chân thật/hiện hữu’; và ‘hiện hữu cùng với chư thiên’; và ‘hiện hữu cùng với các vị thinh văn’. ၁၂၅. 125. မတ္ထကဋ္ဌီ မတဿာပိ, ရဇောဘာဝံ ဝဇန္တု မေ; ယတော ပုညေန တေ သေန္တိ, ဇေနပါဒမ္ဗုဇဒွယေ. Xương trên đầu của con, dù khi đã chết, nguyện trở thành bụi đất; để nhờ phước báu ấy, chúng nằm trên đôi chân sen của đấng Chiến Thắng. ၁၂၅. ‘‘မတ္ထကဋ္ဌီ’’ဣစ္စာဒိ. မတဿာပိ မရဏမာပန္နဿာပိ မေ မတ္ထကေ မုဒ္ဓနိ အဋ္ဌီ ရဇောဘာဝံ ဓူလိတ္တံ ဝဇန္တု ပါပုဏန္တု. ကသ္မာတိ စေ? ယတော ယသ္မာ ကာရဏာ ပုညေန ကုသလေန ကမ္မေန ဟေတုနာ တေ ရဇာ ဇိနဿ ဣမေ ဇေနာ, ပါဒါ, တေယေဝ အမ္ဗုဇာနိဝ အမ္ဗုဇာနိ, တေသံ ဒွယေ [Pg.151] သေန္တိ ပဝတ္တန္တိ, တထာ ဟောတု ဝါ မာ ဝါ, ပဏတိဂေဓေနေဝ ဝဒတိ. ဧတ္ထ ‘‘ကထမဟံ ဘဂဝတော ပါဒေ နိစ္စံ သိရသာ ပဏမာမီ’’တျဓိပ္ပာယော ဝိတ္ထာရေန ဝုတ္တော. 125. Câu kệ bắt đầu bằng ‘Matthakaṭṭhī’... Xương trên đầu của con, trên đỉnh đầu của con, dù khi đã chết, đã mệnh chung, nguyện trở thành bụi đất, thành bột mịn. Nếu hỏi: ‘Tại sao?’. Bởi vì, do nguyên nhân ấy, do nghiệp lành, nghiệp thiện làm nhân, những hạt bụi ấy nằm trên, tồn tại trên đôi chân của đấng Chiến Thắng, những bàn chân này của đấng Jina, chúng giống như những đóa sen vậy. Dù việc ấy có xảy ra hay không, (tác giả) nói như vậy chỉ vì lòng khao khát được đảnh lễ. Ở đây, ý định ‘làm thế nào tôi có thể luôn dùng đầu đảnh lễ đôi chân của Đức Thế Tôn?’ đã được diễn tả một cách chi tiết. ၁၂၅. ‘‘မတ္ထကိ’’စ္စာဒိ, မတဿာပိ မေ မယှံ မတ္ထကဋ္ဌီ မုဒ္ဓနိ အဋ္ဌီနိ ရဇောဘာဝံ အတိသုခုမရဇတ္တံ ဝဇန္တု ပါပုဏန္တု. ကသ္မာ အာသီသနံ ကရောတီတိ စေ? ယတော ယသ္မာ ကာရဏာ ပုညေန မယှံ တထာဝိဓေန ကုသလကမ္မေန ဟေတုနာ တေ ရဇာ ဇေနပါဒမ္ဗုဇဒွယေ ဇိနပဋိဗဒ္ဓစရဏပဒုမယုဂဠေ သေန္တိ ပဝတ္တန္တိ, ဗုဒ္ဓဿ သိရိပါဒေ ကိဉ္စိပိ ရဇောဇလ္လံ န ဥပလိမ္ပတေဝ, တထာပိ ဝန္ဒနာဘိလာသေန ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ‘‘ကထမဟံ ဘဂဝတော သိရိပါဒေ မုဒ္ဓနာ နိစ္စံ ပဏမာမီ’’တျဘိလာသော ဝိတ္ထာရေန ဝုတ္တော. မတ္ထကေ အဋ္ဌီတိ စ, ရဇသော ဘာဝေါတိ စ, ဇိနဿ ဣမေတိ စ, ဇေနာ စ တေ ပါဒါ စေတိ စ, တေယေဝ အမ္ဗုဇာနီတိ စ, တေသံ ဒွယန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 125. Câu kệ bắt đầu bằng ‘Matthaki’... Xương trên đầu của con, những chiếc xương trên đỉnh đầu của con, dù khi đã chết, nguyện trở thành bụi đất, thành trạng thái bụi cực mịn. Nếu hỏi: ‘Tại sao (tác giả) lại ước nguyện như vậy?’. Bởi vì, do nguyên nhân ấy, do nghiệp thiện như vậy của con làm nhân, những hạt bụi ấy nằm trên, tồn tại trên đôi chân sen của đấng Chiến Thắng, trên cặp chân sen thuộc về đấng Jina. Thực ra, không có bất kỳ bụi bẩn nào làm ô uế đôi chân phước hạnh của Đức Phật, tuy nhiên, (tác giả) nói như vậy là do lòng mong muốn được đảnh lễ. Ở đây, ước muốn ‘làm thế nào tôi có thể luôn dùng đầu đảnh lễ đôi chân phước hạnh của Đức Thế Tôn?’ đã được diễn tả một cách chi tiết. Cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘xương trên đầu’; và ‘trạng thái của bụi’; và ‘những thứ này của đấng Jina’; và ‘chúng là của Jina và chúng là bàn chân’; và ‘chúng giống như những đóa sen’; và ‘một cặp của chúng’. ၁၂၆. 126. ဣစ္စတြ နိစ္စံပဏတိ-ဂေဓော သာဓု ပဒိဿတိ; ဇာယတေ’ယံ ဂုဏော တိက္ခ-ပညာန’မဘိယောဂတော. Như vậy ở đây, lòng khao khát được đảnh lễ luôn luôn được thấy rõ; phẩm chất này sanh khởi từ sự nỗ lực của những người có trí tuệ sắc bén. ၁၂၆. ဗျာသတ္တမေဝဿ ဝိဝရတိ ‘‘ဣစ္စတြိ’’စ္စာဒိနာ. ဣစ္စေဝံ အတြ ဂါထာယံ ပဏတိယံ ပဏာမေ ဂေဓော အဓိကစ္ဆန္ဒော သာဓု သုန္ဒရံ ပဒိဿတိ ဝိညာယတေ, အယံ ယထာဝုတ္တော ဩဇော ဂုဏော ပရိဏတဘာဝသင်္ခါတော တိက္ခပညာနံ သာတိသယမတီနံ ဧဝံ သန္တေပိ အဘိယောဂတော ပုနပ္ပုနပ္ပဝတ္တိတပရိစယဗလေန ဇာယတေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. 126. (Tác giả) giải thích bản chất chi tiết (byāsattaṃ) của nó bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘iccatra’. Như vậy, trong câu kệ này, lòng khao khát (gedho), tức là ý muốn mãnh liệt (adhikacchando), đối với sự đảnh lễ, đối với sự cúi lạy, được thấy rõ, được nhận biết một cách tốt đẹp, mỹ lệ. Phẩm chất ojo (tinh túy) đã được nói đến này, được gọi là trạng thái thuần thục, sanh khởi, phát sinh cho những người có trí tuệ sắc bén, có trí năng vượt trội, ngay cả như vậy, cũng là từ sự nỗ lực, nhờ vào sức mạnh của sự thực hành và quen thuộc được lặp đi lặp lại. ၁၂၆. ဣဒါနိ သံခိတ္တဿတ္ထဿ ဝိတ္ထာရေန ပကာသိတဘာဝံ ‘‘ဣစ္စတြ’’ဣစ္စာဒိနာ နိဒ္ဒိသတိ. ဣတိ ဣမိနာ အနန္တရဂါထာယံ ဝုတ္တက္ကမေန အတြ ဣမိဿံ ဂါထာယံ နိစ္စံပဏတိဂေဓော နိရန္တရပဏာမေ အဓိကကတ္တုကာမတာကုသလစ္ဆန္ဒော သာဓု ဝိဘူတော ဝိဘူတံ ဝါ ပဒိဿတိ ပညာယတိ, အယံ [Pg.152] ဂုဏော ယထာဝုတ္တော အယံ ပရိဏတဘာဝသင်္ခါတော ဩဇော နာမ သဒ္ဒတ္ထဂုဏော တိက္ခပညာနံ သုခုမဗုဒ္ဓိမန္တာနံ အဘိယောဂတော ဂန္ထဝိသယဘူတေန နိရန္တရာဘျာသေနေဝ ဇာယတေ သိဇ္ဈတိ, ဝတ္တု ပါရိဏတျေနေဝ ဘဝနတော ယေသံ ကေသဉ္စိ ယေန ကေနစိ ပကာရေန န သိဇ္ဈတီတိ. နိစ္စံ ပဝတ္တာ ပဏတီတိ စ, တဿံ ဂေဓောတိ စ, တိက္ခာ ပညာ ယေသန္တိ စ, အဘိ ပုနပ္ပုနံ ယောဂေါ ယုဉ္ဇနန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 126. Bây giờ, ngài chỉ ra trạng thái đã được trình bày một cách chi tiết về ý nghĩa (của câu kệ) đã được nói vắn tắt bằng câu ‘iccatra’ v.v… Như vậy, theo thứ tự đã được nói đến trong câu kệ trước, ở đây trong câu kệ này, ‘niccaṃpaṇatigedho’ (sự tham muốn trong việc luôn luôn cúi đầu) tức là thiện dục muốn làm nhiều hơn trong sự cúi đầu liên tục, được biểu hiện rõ ràng hoặc được thấy, được biết. Phẩm chất này, như đã được nói, phẩm chất về ý nghĩa của từ ngữ này được gọi là ‘ojo’ (tinh túy), được mệnh danh là trạng thái thuần thục, chỉ sanh khởi hay thành tựu đối với những người có trí tuệ sắc bén, những người có trí tuệ vi tế, do sự chuyên cần, tức là do sự thực hành liên tục vốn là đối tượng của bộ luận. Bởi vì nó phát sinh từ sự thuần thục của người nói, nên nó không thể thành tựu cho bất cứ ai bằng bất cứ cách nào. Và các cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘niccaṃ pavattā paṇatīti’ (sự cúi đầu thường xuyên), ‘tassaṃ gedhoti’ (sự tham muốn trong việc ấy), ‘tikkhā paññā yesanti’ (những người có trí tuệ sắc bén), và ‘abhi punappunaṃ yogo yuñjananti’ (sự chuyên cần là sự gắn bó lập đi lập lại). ၁၂၇. 127. မဓုရတ္တံ ပဒါသတ္တိ-ရနုပ္ပာသဝသာ ဒွိဓာ; သိယာ သမသုတိ ပုဗ္ဗာ, ဝဏ္ဏာဝုတ္တိ ပရော ယထာ. Phẩm chất ngọt ngào (madhuratta) có hai loại do bởi sự gần gũi của các từ (padāsatti) và sự điệp âm (anuppāsa). Loại trước là có âm thanh tương tự, loại sau là sự lặp lại của một mẫu tự, ví như. ၁၂၇. မာဓုရိယမဝဓာရယမာဟ ‘‘မဓုရတ္တ’’မိစ္စာဒိ. သဝနီယတ္တေန မနောဟရတ္တံ မဓုရတ္တံ. တံ ပဒါနိ ဝါကျာလင်္ကာရာနိ သမာနာနိ ဥတ္တရုတ္တရေဟိ, တေသံ အာသတ္တိ ဌာနာဒိနာယထာကထဉ္စိ သမသုတီနံ အာသန္နတာ ပဒါသတ္တိ, ပဌမပ္ပယုတ္တဿက္ခရဿ ပစ္ဆာ ပါသော ပက္ခေပေါ အနုပ္ပာသော, ပဒါသတ္တိ စ အနုပ္ပာသော စ, တေသံ ဝသေန ဒွိဓာ ဟောတိ. ‘‘ကီဒိသာ တေ’’တိ အာဟ ‘‘သိယာ’’တိအာဒိ. ပုဗ္ဗာ ပဌမာဘိဟိတာ ပဒါသတ္တိ သမာ ယေန ကေနစိ ဌာနမတ္တာသံယောဂါဒိနာ ပဒန္တရေန သုတိ ဝဏ္ဏော ယဿာ သာ သိယာ ဘဝေယျ, ပရော ပစ္ဆိမော အနုပ္ပာသော တု ဝဏ္ဏဿ သရဗျဉ္ဇနလက္ခဏဿ အာဝုတ္တိ ပုနပ္ပုနုစ္စာရဏံ သိယာတိ. ဧဝံ ကတ္ထစိ ဗန္ဓေ သမာနပဒါသတ္တိ ကတ္ထစိ အနုပ္ပာသော ကတ္ထစိ တဒုဘယံ, ဒွယေန ရဟိတော ဝိရသော ဗန္ဓော နဿာဒီယတေ ကဝီဟိ, တာဒိသံ မဓုရတ္တံ ဒုဝိဓံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ, သိလေသသမတာနွိတန္တုစ္စန္တမေဝ ရမဏီယံ သိယာတိ လက္ခဏံ ဒဿေတွာ ‘‘ယထေ’’တိ လက္ခိယမုဘယတ္ထောဒါဟရတိ ‘‘ယဒေ’’စ္စာဒိနာ, ‘‘မုနိန္ဒိ’’စ္စာဒိနာ စ. 127. Để xác định phẩm chất ngọt ngào, ngài nói ‘madhurattaṃ’ v.v… Phẩm chất ngọt ngào (madhuratta) là sự quyến rũ (manoharattaṃ) do bởi dễ nghe (savanīyattena). Phẩm chất ấy có hai loại do bởi sự gần gũi của các từ (padāsatti) và sự điệp âm (anuppāsa). Padāsatti là sự gần gũi (āsannatā) của các từ có âm thanh tương tự (samasutīnaṃ) bằng một cách nào đó như vị trí phát âm v.v…, trong đó các từ (padāni), là những trang sức của câu, tương tự với những từ đi sau. Anuppāsa là sự đặt lại (pakkhepo) hay sự ném vào (pāso) phía sau (pacchā) một mẫu tự đã được dùng trước đó. Ngài nói ‘siyā’ v.v… để hỏi rằng: “Chúng như thế nào?”. Loại trước (pubbā), padāsatti được đề cập đầu tiên, là loại có âm thanh (suti) hay mẫu tự (vaṇṇo) tương tự (samā) với một từ khác bằng một cách nào đó như vị trí phát âm, trường độ, sự kết hợp v.v… Còn loại sau (paro), anuppāso, là sự lặp lại (āvutti), sự phát âm nhiều lần (punappunuccāraṇaṃ), của một mẫu tự (vaṇṇassa) có đặc tính là nguyên âm hay phụ âm. Như vậy, trong một tác phẩm nào đó có samānapadāsatti, nơi nào đó có anuppāsa, nơi nào đó có cả hai. Tác phẩm nào không có cả hai thì vô vị (viraso) và không được các thi sĩ thưởng thức. Phẩm chất ngọt ngào như vậy cần được hiểu là có hai loại. Sau khi chỉ ra đặc tính rằng nó chỉ trở nên thú vị khi được kết hợp với phép nói nước đôi (silesa) và sự đồng đều (samatā), ngài đưa ra ví dụ cho cả hai với từ ‘yathā’ trong câu ‘yadā’ v.v… và ‘muninda’ v.v… ၁၂၇. ဣဒါနိ မဓုရဂုဏံ ဒဿေတိ ‘‘မဓုရိ’’စ္စာဒိနာ. မဓုရတ္တံ သဝနီယဘာဝတော မနောဟရတ္တံ မဓုရဂုဏံ, ပဒါနံ ဝါကျာဝယဝသင်္ခါတာနံ သျာဒျန္တာဒီနံ ဥပရူပရိပဒေဟိ သမာနာနံ [Pg.153] အာသတ္တိ ဌာနကရဏာဒိနာ ယေန ကေနစိ ပကာရေန အညမညံ အာသန္နတာ, အနုပ္ပာသော ပုဗ္ဗုစ္စာရိတဝဏ္ဏာနံ ပုန ပက္ခိပနဉ္စာတိ ဒွိန္နံ ဝသာ ဝိဘာဂေန ဒွိဓာ ဟောတိ. တတ္ထ ပုဗ္ဗာ ပဒါသတ္တိ သမသုတိ သိယာ, ပုဗ္ဗာပရဝဏ္ဏာနံ ဌာနမတ္တာကရဏာဒီဟိ အာသန္နသုတိသင်္ခတဝဏ္ဏဝုတ္တိ ဟောတိ, ပရော အနုပ္ပာသော ပန ဝဏ္ဏာဝုတ္တိ သရဗျဉ္ဇနသဘာဝါနံ ပုဗ္ဗုစ္စာရိတဝဏ္ဏာနံ ပုနပ္ပုနုစ္စာရဏံ သိယာတိ. ယထာတိ ဒွီသု ဥဒါဟရဏမာဒိသတိ. ဧဝံ ကတ္ထစိ ဗန္ဓေ ပဒါသတ္တိ ကတ္ထစိ အနုပ္ပာသော ကတ္ထစိ တဒုဘယံ, ဒွီဟိ ဝိနိမုတ္တော ပန ဗန္ဓော ဝိညူဟိ အဿာဒနီယော န ဟောတိ. ဥပရိ ဝက္ခမာနာဟိ သိလေသသမတာဟိ ယုတ္တံ မဓုရတ္တံ ပန ဝိသေသတော အဿာဒနီယံ ဟောတီတိ. မဓုရဿ ဗန္ဓဿ ဘာဝေါတိ စ, ပဒါနံ အာသတ္တီတိ စ, အနု ပစ္ဆာ ပါသော ပက္ခေပေါတိ စ, ပဒါသတ္တိ စ အနုပ္ပာသော စာတိ စ, တေသံ ဝသော ဘေဒေါတိ စ, သမာ သုတိ ဝဏ္ဏော ယဿာတိ စ, ဝဏ္ဏဿ အာဝုတ္တီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 127. Bây giờ, ngài chỉ ra phẩm chất ngọt ngào (madhuraguṇa) bằng câu ‘madhurattaṃ’ v.v… Phẩm chất ngọt ngào (madhuratta), tức là sự quyến rũ (manoharatta) do bởi trạng thái dễ nghe, là phẩm chất ngọt ngào. Nó có hai loại do sự phân chia bởi hai điều: sự gần gũi (āsatti) của các từ (padānaṃ) — được gọi là các thành phần của câu, tận cùng bằng ‘syādi’ v.v… — tương tự với các từ đi ngay sau, bằng một cách nào đó như vị trí, cơ quan phát âm v.v…, sự gần gũi lẫn nhau; và sự điệp âm (anuppāsa), tức là sự đặt lại (puna pakkhipanaṃ) các mẫu tự đã được phát âm trước đó. Trong đó, loại trước, padāsatti, là samasuti (âm thanh tương tự); nó là sự lặp lại của mẫu tự được gọi là âm thanh gần gũi do vị trí, trường độ, cơ quan phát âm v.v… của các mẫu tự trước và sau. Còn loại sau, anuppāso, là sự lặp lại mẫu tự (vaṇṇāvutti), tức là sự phát âm nhiều lần các mẫu tự đã được phát âm trước đó, vốn có bản chất là nguyên âm và phụ âm. Với từ ‘yathā’, ngài chỉ ra ví dụ cho cả hai. Như vậy, trong một tác phẩm nào đó có padāsatti, nơi nào đó có anuppāso, nơi nào đó có cả hai. Nhưng tác phẩm nào không có cả hai thì không được người có trí thưởng thức. Tuy nhiên, phẩm chất ngọt ngào kết hợp với phép nói nước đôi (silesa) và sự đồng đều (samatā) sẽ được nói ở trên thì đặc biệt đáng thưởng thức. Và các cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘madhurassa bandhassa bhāvoti’ (trạng thái của một tác phẩm ngọt ngào), ‘padānaṃ āsattīti’ (sự gần gũi của các từ), ‘anu pacchā pāso pakkhepoti’ (anu là sau, pāsa là sự đặt vào), ‘padāsatti ca anuppāso cāti’ (padāsatti và anuppāsa), ‘tesaṃ vaso bhedoti’ (vaso của chúng là sự phân loại), ‘samā suti vaṇṇo yassāti’ (cái có âm thanh hay mẫu tự tương tự), và ‘vaṇṇassa āvuttīti’ (sự lặp lại của mẫu tự). ၁၂၈. 128. ယဒါ ဧသော’ဘိသမ္ဗောဓိံ,သမ္ပတ္တော မုနိပုင်္ဂဝေါ; တဒါ ပဘုတိ ဓမ္မဿ,လောကေ ဇာတော မဟုဿဝေါ. Khi bậc Ngưu vương trong hàng ẩn sĩ này, đã chứng đắc Chánh Đẳng Giác; từ đó trở đi, một đại lễ hội của Chánh pháp đã phát sinh trong thế gian. ၁၂၈. ဧသော မုနိပုင်္ဂဝေါ ယဒါ ယတော ပဘုတိ အဘိသမ္ဗောဓိံ သဗ္ဗညုတညာဏံ သမ္ပတ္တော သမဓိဂတော, တဒါ ပဘုတိ တတော အာရဗ္ဘ ဓမ္မဿ စတုသတိပဋ္ဌာနာဒိဘေဒဿ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယသင်္ခါတဿ မဟုဿဝေါ မဟန္တော အဗ္ဘုဒယော နိပ္ပဋိပက္ခာ ပဝတ္တိ လောကေ တိဝိဓေ ဇာတော အဟောသီတိ. ဣဟ ကွစိ ဒီဃတာကတံ သဒိသတ္တံ, ကွစိ ဌာနကတံ, ကွစိ သံယောဂကတံ, ကွစိ အညထာ, တေနာဟ ‘‘သိယာ သမသုတိ ပုဗ္ဗာ’’တိ. 128. Bậc Ngưu vương trong hàng ẩn sĩ này, khi nào, kể từ lúc nào, đã chứng đắc (sampatto samadhigato) Chánh Đẳng Giác (abhisambodhiṃ), tức là Nhất thiết trí (sabbaññutaññāṇaṃ), thì kể từ đó, bắt đầu từ đó, một đại lễ hội (mahussavo) — tức là sự hưng thịnh to lớn (mahanto abbhudayo), sự tiến triển không bị chống đối (nippaṭipakkhā pavatti) — của Chánh pháp, vốn có các loại như Tứ Niệm Xứ v.v…, được gọi là ba mươi bảy phẩm trợ đạo (sattatiṃsabodhipakkhiyasaṅkhātassa), đã phát sinh (jāto ahosi) trong ba cõi (loke tividhe). Ở đây, có nơi sự tương tự được tạo ra bởi trường âm, có nơi bởi vị trí phát âm, có nơi bởi sự kết hợp phụ âm, có nơi bằng cách khác. Do đó, ngài đã nói: “Loại trước là có âm thanh tương tự”. ၁၂၈. ‘‘ယဒိ’’စ္စာဒိ. [Pg.154] ဧသော မုနိပုင်္ဂဝေါ ယဒါ အဘိသမ္ဗောဓိံ သဗ္ဗညုတံ သမ္ပတ္တော သသန္တာနေ ဥပ္ပာဒနဝသေန သမ္ပာပုဏိ, တဒါ ပဘုတိ တတော ပဋ္ဌာယ ဓမ္မဿ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနာဒိပဘေဒဿ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မဿ မဟုဿဝေါ မဟာဘိဝုဒ္ဓိ လောကေ ကာမာဒိလောကတ္တယေ ဇာတောတိ. ဣဟ ‘‘ယဒါ ဧသော’’တိ ဒီဃကာလဝသေန အာသန္နတာ, ‘‘ယ ဧ’’တိ ဌာနဝသေန အာသန္နတာ, ‘‘အဘိသမ္ဗောဓိံ သမ္ပတ္တော’’တိ သံယောဂဝသေန အာသန္နတာ, ‘‘ဘိ ဓိ’’န္တိ ဓနိတတော အာသန္နတာတိ ဣစ္စာဒိနာ ပဒါသတ္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတိ ဧတာယာတိ စ, ပုမာ စ သော ဂေါစေတိ စ, မုနီနံ ပုင်္ဂဝေါတိ စ, မဟန္တော စ သော ဥဿဝေါ စာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 128. (Câu kệ bắt đầu bằng) ‘Yadā’ v.v… Bậc Ngưu vương trong hàng ẩn sĩ này, khi đã chứng đắc (sampatto) Chánh Đẳng Giác (abhisambodhiṃ), tức là Nhất thiết trí (sabbaññutaṃ), đã đạt được (sampāpuṇi) bằng cách làm cho nó phát sinh trong dòng tâm thức của mình (sasantāne uppādanavasena), thì kể từ đó, bắt đầu từ đó, một đại lễ hội (mahussavo), tức là sự tăng trưởng vĩ đại (mahābhivuddhi), của Chánh pháp, vốn có các loại như pháp Thân quán niệm xứ v.v…, tức ba mươi bảy phẩm trợ đạo, đã phát sinh trong ba cõi bắt đầu bằng Dục giới. Ở đây, trong ‘yadā eso’, sự gần gũi là do trường độ (dīghakālavasena); trong ‘ya e’, sự gần gũi là do vị trí phát âm (ṭhānavasena); trong ‘abhisambodhiṃ sampatto’, sự gần gũi là do sự kết hợp phụ âm (saṃyogavasena); trong ‘bhi dhi’, sự gần gũi là do âm bật hơi (dhanitato). Bằng những cách này, padāsatti cần được hiểu. Và các cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘abhisambujjhati etāyāti’ (người ta giác ngộ nhờ nó), ‘pumā ca so goceti’ (con bò đực ấy), ‘munīnaṃ puṅgavoti’ (bậc ngưu vương của các ẩn sĩ), và ‘mahanto ca so ussavo cāti’ (lễ hội lớn ấy). ၁၂၉. 129. မုနိန္ဒမန္ဒဟာသာ တေ, ကုန္ဒသန္ဒောဟဝိဗ္ဘမာ; ဒိသန္တ’မနုဓာဝန္တိ, ဟသန္တာ စန္ဒကန္တိယော. Những nụ cười mỉm của đấng Chúa Tể các Ẩn Sĩ, mang vẻ duyên dáng của một chùm hoa lài; chúng lan tỏa khắp các phương trời, tựa như chế nhạo vẻ rực rỡ của ánh trăng. ၁၂၉. ကုန္ဒာနံ ကုသုမာနံ သန္ဒောဟော သမူဟော, တဿ ဝိဗ္ဘမော ယေသံ တေ, မုနိန္ဒဿ မန္ဒဟာသာ မနုညာ ဟသိတာနိ စန္ဒဿ ကန္တိယော သောဘာယော ဟသန္တာ ဝိဍမ္ဗယန္တာ ဒိသန္တမနုဓာဝန္တိ အနုဝိစရန္တိ. ဣစ္စတြ နကာရသဟိတဿ ဒကာရဿ, တကာရဿ စာနုဝတ္တနံ. 129. ‘Sandoho’ là một chùm, một cụm hoa lài (kunda); những nụ cười nào có vẻ duyên dáng (vibbhamo) của chùm hoa ấy thì được gọi là ‘kundasandohavibbhamā’. Những nụ cười mỉm (mandahāsā), những tiếng cười khả ái (manuññā hasitāni) của đấng Chúa Tể các Ẩn Sĩ, chế nhạo (hasantā viḍambayantā) vẻ rực rỡ (kantiyo sobhāyo) của mặt trăng, lan tỏa khắp các phương trời (disantamanudhāvanti), tức là chúng đi khắp nơi (anuvicaranti). Ở đây, có sự lặp lại của mẫu tự ‘d’ đi cùng với ‘n’, và của mẫu tự ‘t’. ‘‘ဣန္ဒနီလဒလဒွန္ဒ-သုန္ဒရံ သိရိမန္ဒိရံ; မုနိန္ဒနယနဒွန္ဒံ, ဝိန္ဒတိ’န္ဒီဝရဇ္ဇုတိံ’’. Cặp mắt của đấng Muninda, là đền đài của vẻ đẹp, xinh đẹp như cặp mảnh ngọc lam, đạt được vẻ rạng rỡ của hoa sen xanh. ဣစ္စပရမုဒါဟရဏံ. Đây là ví dụ khác. ၁၂၉. ‘‘မုနိန္ဒိ’’စ္စာဒိ. ကုန္ဒသန္ဒောဟဝိဗ္ဘမာ သုပုပ္ဖိတကုန္ဒကုသုမရာသိသဒိသလီလာဝန္တာ တေ မုနိန္ဒမန္ဒဟာသာ ဗုဒ္ဓဿ မနုညာ ဟသိတာ စန္ဒကန္တိယော နိမ္မလစန္ဒကိရဏေ ဟသန္တာ နိန္ဒန္တာ ဒိသန္တံ တံ တံ ဒိသံ, ဒိသာပရိယန္တံ ဝါ အနုဓာဝန္တိ ဝိဓာဝန္တီတိ. ဧတ္ထ နကာရသဟိတဒကာရဿ, နကာရသဟိတတကာရဿ စ အာဝုတ္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. မန္ဒာ စ တေ ဟာသာ စေတိ [Pg.155] စ, မုနိန္ဒဿ မန္ဒဟာသာတိ စ, ကုန္ဒာနံ သန္ဒောဟောတိ စ, တဿ ဝိဗ္ဘမော ယေသန္တိ စ, ဒိသာယေဝ ဒိသန္တံ, ဒိသာနံ ဝါ အန္တန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 129. Câu ‘Munindi’ v.v… Những nụ cười mỉm của đấng Muninda, có vẻ duyên dáng của một cụm hoa lài, có phong thái tương tự như một đống hoa lài nở rộ, những nụ cười khả ái của đức Phật, chế nhạo ánh trăng, những tia sáng không tỳ vết của mặt trăng, lan tỏa, chạy theo hướng này hướng nọ, hoặc đến tận cùng các phương hướng. Ở đây, cần nhận thấy sự lặp lại của phụ âm ‘d’ đi cùng với ‘n’ và phụ âm ‘t’ đi cùng với ‘n’. Cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘mandā ca te hāsā ceti’, và ‘munindassa mandahāsāti’, và ‘kundānaṃ sandohoti’, và ‘tassa vibbhamo yesanti’, và ‘disāyeva disantaṃ, disānaṃ vā antanti’. ‘‘ဣန္ဒနီလဒလဒွန္ဒ-သုန္ဒရံ သိရိမန္ဒိရံ; မုနိန္ဒနယနဒွန္ဒံ, ဝိန္ဒတိ’န္ဒီဝရဇ္ဇုတိ’’န္တိ. Cặp mắt của đấng Muninda, là đền đài của vẻ đẹp, xinh đẹp như cặp mảnh ngọc lam, đạt được vẻ rạng rỡ của hoa sen xanh. ဣဒမ္ပိ နကာရသဟိတဒကာရဝဏ္ဏာဝုတ္တိယာ အပရမုဒါဟရဏံ. Đây cũng là một ví dụ khác về sự lặp lại của phụ âm ‘d’ đi cùng với ‘n’. တတ္ထ ဣန္ဒနီလဒလဒွန္ဒသုန္ဒရံ ဣန္ဒနီလမဏိသကလိကာယုဂဠမိဝ မနောဟရံ သိရိမန္ဒိရံ တတောယေဝ သောဘာယ နိဝါသဋ္ဌာနဘူတံ မုနိန္ဒနယနဒွန္ဒံ ဣန္ဒီဝရဇ္ဇုတိံ နီလုပ္ပလကန္တိံ ဝိန္ဒတိ အနုဘောတိ, ဣန္ဒီဝရဇ္ဇုတိသမာနာတိ အဓိပ္ပာယော. Trong đó, ‘indanīladaladvandasundaraṃ’ có nghĩa là xinh đẹp như một cặp mảnh ngọc indanīla; ‘sirimandiraṃ’ có nghĩa là nơi trú ngụ của vẻ đẹp chính vì lý do ấy; ‘munindanayanadvandaṃ’ (cặp mắt của đấng Muninda) ‘vindati’ (đạt được) ‘indīvarajjutiṃ’ (vẻ rạng rỡ của hoa sen xanh), tức là ‘nīluppalakantiṃ’ (vẻ đẹp của hoa súng xanh), trải nghiệm được. Ý nghĩa là: tương đương với vẻ rạng rỡ của hoa sen xanh. ၁၃၀. 130. သဗ္ဗကောမလဝဏ္ဏေဟိ, နာ’နုပ္ပာသော ပသံသိယော; ယထာ’ယံ မာလတီမာလာ, လိနလောလာလိမာလိနီ. Phép điệp âm không được tán dương khi (dùng) toàn những âm mềm mại; Ví như: ‘vòng hoa lài này, có hàng ong bám víu say mê’. ၁၃၀. ယေဟိ ကေဟိစိ အာဝုတ္တိတော အနုပ္ပာသောတိ စေ? နေတျာဟ ‘‘သဗ္ဗ’’ဣစ္စာဒိ. သဗ္ဗေဟိ ကောမလေဟိ သုကုမာရေဟိ ဝဏ္ဏေဟိ အက္ခရေဟိ အနုပ္ပာသော န ပသံသိယော သိလာဃနီယော န ဟောတိ သိလေသဝိရောဓိတ္တာ. ‘‘ယထေ’’တိ တံ ဥဒါဟရတိ. အယံ မာလတီမာလာ ဇာတိကုသုမဒါမံ လိနာနံ ဗျာဓိတာနံ လောလာနံ [Pg.156] ကုသုမရသာရဗ္ဘ လောလုပါနံ အလီနံ ဘမရာနံ မာလာ ပန္တိ သာ အဿာ အတ္ထီတိ လိနလောလာလိမာလိနီ. 130. Nếu hỏi: ‘Phép điệp âm là do sự lặp lại của bất kỳ âm nào phải không?’ Không phải vậy, ngài nói câu ‘sabba’ v.v… Phép điệp âm bằng tất cả các âm mềm mại, tinh tế thì không được tán dương, không đáng khen ngợi, vì nó đối nghịch với (phép) silesa (âm điệu gắn kết). Bằng câu ‘Yathā’, ngài đưa ra ví dụ ấy. ‘Ayaṃ mālatīmālā’ là vòng hoa lài. ‘linalolālimālinī’ có nghĩa là (vòng hoa ấy) có một hàng (mālā, panti) ong (alīnaṃ, bhamarānaṃ) đang bám víu (linānaṃ, byādhitānaṃ), say mê (lolānaṃ), tham lam mật hoa (kusumarasārabbha lolupānaṃ). ၁၃၀. ဝုတ္တာနုပ္ပာသောပိ သဗ္ဗကောမလဝဏ္ဏေဟိ ဝိရစိတော န ပသံသိယောတိ ဒဿေတုံ ‘‘သဗ္ဗကောမလဝဏ္ဏေဟီ’’တိအာဒိမာဟ. သဗ္ဗကောမလဝဏ္ဏေဟိ သဗ္ဗေဟိ သုကုမာရက္ခရေဟိ ကတော အနုပ္ပာသော ဝဏ္ဏာဝုတ္တိလက္ခဏော န ပသံသိယော သိလေသာလင်္ကာရဝိရုဒ္ဓတ္တာ ပသတ္ထော န ဟောတိ. ‘‘ယထာ’’တိ တမုဒါဟရတိ. အယံ မာလတီမာလာ ဧသာ ဇာတိသုမနမာလိကာ လိနာနံ ဗျာဝဋာနံ ပတန္တာနံ လောလာနံ ဂန္ဓလုဒ္ဓါနံ အလီနံ ဘမရာနံ မာလိနီ ပန္တိယုတ္တာတိ. ဧတ္ထ လကာရဿေဝ ပုနပ္ပုနပ္ပယောဂေန ကောမလဝဏ္ဏာဝုတ္တိ. မာလတီနံ မာလာတိ စ, လောလာ စ တေ အလယော စာတိ စ, လိနာ စ တေ လောလာလယော စာတိ စ, တေသံ မာလာတိ စ, သာ အဿ အတ္ထီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 130. Để chỉ ra rằng ngay cả phép điệp phụ âm (vuttānuppāsa) được sáng tác với toàn bộ âm mềm mại cũng không được tán dương, ngài đã nói câu ‘sabbakomalavaṇṇehī’ v.v… Phép điệp âm, có đặc tính là sự lặp lại của âm, được tạo ra bằng tất cả các chữ mềm mại, không được tán dương, không được khen ngợi, vì nó trái ngược với phép trang sức silesa (âm điệu gắn kết). Bằng câu ‘Yathā’, ngài đưa ra ví dụ ấy. ‘Ayaṃ mālatīmālā’ là vòng hoa lài này. (Vòng hoa ấy) là ‘mālinī’, có một hàng (pantiyuttā) ong (alīnaṃ, bhamarānaṃ) đang bám víu (linānaṃ), bận rộn (byāvaṭānaṃ), đậu xuống (patantānaṃ), say mê (lolānaṃ), và tham lam hương thơm (gandhaluddhānaṃ). Ở đây, có sự lặp lại của âm mềm mại qua việc sử dụng lặp đi lặp lại của phụ âm ‘l’. Cách phân tích cú pháp là: ‘Mālatīnaṃ mālāti’, và ‘lolā ca te alayo cāti’, và ‘linā ca te lolālayo cāti’, và ‘tesaṃ mālāti’, và ‘sā assa atthīti’. ၁၃၁. 131. မုဒူဟိ ဝါ ကေဝလေဟိ,ကေဝလေဟိ ဖုဋေဟိ ဝါ; မိဿေဟိ ဝါ တိဓာ ဟောတိ,ဝဏ္ဏေဟိ သမတာ ယထာ. Sự đồng đều (samatā) của các âm, tùy theo trường hợp, có ba loại: hoặc là thuần túy các âm mềm, hoặc là thuần túy các âm bật hơi, hoặc là các âm hỗn hợp. ၁၃၁. သမတံ သမ္ဘာဝေတိ ‘‘မုဒူဟိ’’စ္စာဒိနာ. ကေဝလေဟိ ကေဝလဖုဋာဒိဘာဝါပဝတ္တေဟိ သကလေဟိ မုဒူဟိ စတူသုပိ ပါဒေသု သဇာတိယေဟိ အသိထိလကောမလေဟိ ဝါ ကကာရာဒီဟိ ဝါ သိထိလကောမလဿ သိလေသပဋိပက္ခတ္တာ ကေဝလေဟိ ဖုဋေဟိ ဝါ အဓိမတ္တသုတီဟိ ဘကာရာဒီဟိ ဝါ အကိစ္ဆဝစနီယေ ကိစ္ဆဝစနီယဿ သုခုမာလဝိပရိယယတ္တာ မိဿေဟိ ဝါ မဇ္ဈိမသုတီဟိ မုဒုဘူတသံသဋ္ဌေဟိ ဝါ ဝဏ္ဏေဟိ အက္ခရေဟိ ကရဏဘူတေဟိ သမတာ တိဓာ ဟောတိ ဂဇ္ဇေ ပဇ္ဇေ ဝါ. ‘‘ယထေ’’တိ တိဝိဓမုဒါဟရတိ. 131. Ngài giải thích về sự đồng đều (samatā) bằng câu ‘mudūhi’ v.v… Bằng các âm (vaṇṇehi, akkharehi) làm công cụ, sự đồng đều có ba loại, trong văn xuôi hoặc văn vần: (1) bằng toàn bộ các âm mềm (mudūhi) thuần túy, tức là không bị pha trộn với các âm bật hơi, v.v..., trong cả bốn câu thơ, cùng loại, không lỏng lẻo và mềm mại, như ‘k’ v.v..., vì âm lỏng lẻo và mềm mại đối nghịch với silesa; (2) hoặc bằng các âm bật hơi (phuṭehi) thuần túy, có âm vực cao, như ‘bh’ v.v..., dễ phát âm, vì âm khó phát âm là trái ngược với sự tinh tế (sukhumāla); (3) hoặc bằng các âm hỗn hợp (missehi), có âm vực trung bình, hoặc pha trộn với các âm mềm. Bằng câu ‘Yathā’, ngài đưa ra ba loại ví dụ. ၁၃၁. ဣဒါနိ သမတံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘မုဒူဟိ’’စ္စာဒိမာဟ. ကေဝလေဟိ ဖုဋမိဿေဟိ အညတ္တာ သကလေဟိ မုဒူဟိ သိထိလကောမလေဟိ ဝဏ္ဏေဟိ ကကာရာဒီဟိ ဝါ ကေဝလေဟိ ဖုဋေဟိ ကေဝလကောမလဝဏ္ဏရဟိတတ္တာ သကလေဟိ အကိစ္ဆုစ္စာရဏီယေဟိ အဓိမတ္တသုတီဟိ ဘကာရာဒီဟိ ဝဏ္ဏေဟိ ဝါ မိဿေဟိ ယထာဝုတ္တမုဒုဖုဋသမ္မိဿေဟိ ဝဏ္ဏေဟိ ဝါ ကရဏဘူတေဟိ သမတာ ဂဇ္ဇေ ဝါ ပဇ္ဇေ ဝါ တိဓာ ဟောတီတိ. ယဒိ သိထိလကောမလဝဏ္ဏေဟိ ဝိစရိတံ သိလေသာလင်္ကာရဿ, ကိစ္ဆုစ္စာရဏီယေဟိ ဖုဋဝဏ္ဏေဟိ ကတံ သုခုမာလာလင်္ကာရဿ [Pg.157] စ ဝိရုဇ္ဈတီတိ. ‘‘ယထာ’’တိ တိဝိဓမုဒါဟရတိ. 131. Bây giờ, để giải thích về sự đồng đều (samatā), ngài nói câu ‘mudūhi’ v.v… Bằng các âm làm công cụ, sự đồng đều trong văn xuôi hoặc văn vần có ba loại: (1) bằng toàn bộ các âm mềm (mudūhi), lỏng lẻo và mềm mại, khác biệt với các âm bật hơi và hỗn hợp, như ‘k’ v.v...; (2) hoặc bằng các âm bật hơi (phuṭehi) thuần túy, không có các âm mềm thuần túy, tất cả đều dễ phát âm, có âm vực cao, như ‘bh’ v.v...; (3) hoặc bằng các âm hỗn hợp (missehi), là sự pha trộn của các âm mềm và âm bật hơi đã nói trên. Bởi vì, tác phẩm được sáng tác bằng các âm lỏng lẻo và mềm mại thì mâu thuẫn với phép trang sức silesa, và tác phẩm được tạo ra bằng các âm bật hơi khó phát âm thì mâu thuẫn với phép trang sức sukhumāla (tinh tế). Bằng câu ‘Yathā’, ngài đưa ra ba loại ví dụ. ကေဝလမုဒုသမတာ Sự đồng đều thuần âm mềm. ၁၃၂. 132. ကောကိလာလာပသံဝါဒီ,မုနိန္ဒာလာပဝိဗ္ဘမော; ဟဒယင်္ဂမတံ ယာတိ,သတံ ဒေတိ စ နိဗ္ဗုတိံ. Vẻ duyên dáng trong lời nói của đấng Muninda, tương tự như tiếng hót của chim tu hú, đi đến trạng thái làm say đắm lòng người, và mang lại sự an tịnh cho những bậc thiện trí. ၁၃၂. ‘‘ကောကိလေ’’စ္စာဒိ. ကောကိလာနံ ကရဝီကသကုဏာနံ အာလာပေါ ကူဇိတံ, တံ သံဝဒတိ ပကာသတိ သီလေနာတိ ကောကိလာလာပသံဝါဒီ, တံသဒိသောတိ အတ္ထော, မုနိန္ဒဿ အာလာပေါ ဝိသဋ္ဌာဒိအဋ္ဌင်္ဂိကော သရော တဿ ဝိဗ္ဘမော ဝိလာသော သတံ သပ္ပုရိသာနံ ဟဒယင်္ဂမတံ မနောနုသာရိတံ မဓုရဘာဝံ ယာတိ, နိဗ္ဗုတိံ နိဗ္ဗာနဉ္စ တေသံ ဒေတိ. 132. Câu ‘Kokila’ v.v… ‘Kokilālāpasaṃvādī’ có nghĩa là tương ứng, thể hiện tiếng hót (ālāpo, kūjitaṃ) của loài chim tu hú (kokilānaṃ), tức chim karavīka, theo bản chất của nó; nghĩa là tương tự như vậy. Vẻ duyên dáng (vibbhamo, vilāso) trong lời nói (ālāpo), tức âm thanh có tám đặc tính bắt đầu bằng sự trong trẻo (visaṭṭha), của đấng Muninda, đi đến trạng thái làm say đắm lòng người (hadayaṅgamataṃ), thuận theo tâm ý (manonusāritaṃ), trạng thái ngọt ngào (madhurabhāvaṃ) của những bậc thiện trí (sataṃ, sappurisānaṃ), và mang lại cho họ sự an tịnh (nibbutiṃ), tức là Nibbāna (nibbānañca). ၁၃၂. ‘‘ကောကိလိ’’စ္စာဒိ. ကောကိလာနံ ကရဝီကသကုဏာနံ အာလာပံ နာဒလီလံ သံဝါဒီ ပကာသနသီလော, တံသဒိသောတိ အဓိပ္ပာယော, မုနိန္ဒဿ သဗ္ဗညုနော အာလာပဿ ဝိသဋ္ဌာဒိအဋ္ဌင်္ဂိကနာဒဿ ဝိဗ္ဘမော ဝိလာသော သတံ သပ္ပုရိသာနံ ဟဒယင်္ဂမတံ စိတ္တာရာဓိတဘာဝံ ယာတိ စ, နိဗ္ဗုတိံ သုတသမ္ဗန္ဓေန တေသံယေဝ သာဓူနံ နိဗ္ဗာနံ ဒေတိ စ ဒေန္တောပိ ဟောတီတိ. ဧတ္ထ ကောကိလာလာပသဒ္ဒေန နိဿိတေ နိဿယဝေါဟာရေန လီလာ ဂဟိတာ. 132. Câu ‘Kokila’ v.v… ‘Saṃvādī’ có nghĩa là có tính chất thể hiện tiếng hót (ālāpaṃ), âm điệu duyên dáng (nādalīlaṃ) của loài chim tu hú (kokilānaṃ), tức chim karavīka; ý muốn nói là tương tự như vậy. Vẻ duyên dáng (vibbhamo, vilāso) trong lời nói (ālāpassa), tức âm thanh có tám đặc tính bắt đầu bằng sự trong trẻo, của đấng Muninda, bậc Toàn Tri, đi đến trạng thái làm say đắm lòng người (hadayaṅgamataṃ), trạng thái làm vui lòng tâm trí (cittārādhitabhāvaṃ) của những bậc thiện trí (sataṃ, sappurisānaṃ), và cũng mang lại Nibbāna (nibbānaṃ), sự an tịnh (nibbutiṃ), cho chính những bậc thiện trí ấy thông qua sự liên hệ của việc lắng nghe. Ở đây, qua từ ‘kokilālāpa’ (tiếng hót của chim tu hú), bằng cách dùng phép ẩn dụ (nissite nissayavohārena), ý nghĩa ‘duyên dáng’ (līlā) được nắm bắt. ကေဝလဖုဋသမတာ Sự đồng đều thuần âm bật hơi. ၁၃၃. 133. သမ္ဘာဝနီယသမ္ဘာဝံ,ဘဂဝန္တံ ဘဝန္တဂုံ; ဘဝန္တသာဓနာကင်္ခီ,ကော န သမ္ဘာဝယေ ဝိဘုံ. Ai là người mong cầu thành tựu sự chấm dứt hiện hữu mà lại không tôn kính đấng Thế Tôn, bậc Toàn Năng, người có bản chất đáng được tôn kính, người đã chấm dứt mọi hiện hữu? ၁၃၃. ‘‘သမ္ဘာဝနီယေ’’စ္စာဒိ. [Pg.158] သမ္ဘာဝနီယော အာဒရဏီယော. သဒေဝကေ လောကေ သန္တော သောဘနော ဘာဝေါ အဓိပ္ပာယော ယဿ တံ. ဘဝန္တံ နိဗ္ဗာနံ ဂတောတိ ဘဝန္တဂု, တံ ဝိဘုံ. ဘဂဝန္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ. ဘဝဿ သံသာရဿ အန္တော အဝသာနံ နိဗ္ဗာနံ, တဿ သာဓနံ သမ္ပာဒနမာကင်္ခတိ သီလေနာတိ ဘဝန္တသာဓနာကင်္ခီ, ကော နာမ သံသာရဝတ္တိဇနော. န သမ္ဘာဝယေ အာဒရံ န ကရေယျ, ကရောတျေဝါတိ အတ္ထော. 133. «Sambhāvanīye» v.v... Sambhāvanīyo có nghĩa là đáng được tôn kính. Người có ý hướng tốt đẹp, chân chánh trong thế gian cùng với chư thiên. Bhavantagu là người đã đi đến sự chấm dứt của hữu, tức là Nibbāna (Niết-bàn); vị ấy là bậc Toàn Năng (vibhuṃ). Đức Thế Tôn, bậc Chánh Đẳng Giác. Bhavantasādhanākaṅkhī là người có bản tính mong cầu sự thành tựu phương tiện để chấm dứt hữu, tức là luân hồi, chính là Nibbāna; kẻ nào trong vòng luân hồi. Na sambhāvaye có nghĩa là không tôn kính, không thể hiện sự kính trọng; ý nghĩa là chắc chắn phải làm (tức là chắc chắn phải tôn kính). ၁၃၃. ‘‘သမ္ဘာဝနီယိ’’စ္စာဒိ. သမ္ဘာဝနီယသမ္ဘာဝံ သဒေဝကေန လောကေန အာဒရဏီယသောဘနာဓိပ္ပာယံ ဘဝန္တဂုံ ဘဝဿ အန္တသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနံ ဂတံ ဝိဘုံ ပဘုံ ဘဂဝန္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဘဝန္တသာဓနာကင်္ခီ နိဗ္ဗာနသာဓနာဘိလာသီ ကော ကတမော သံသာရဝတ္တိဇနော န သမ္ဘာဝယေ အာဒရံ န ကရေယျ, ကရောတျေဝ. သန္တော စ သော ဘာဝေါ စာတိ စ, သမ္ဘာဝနီယော သမ္ဘာဝေါ ယဿေတိ စ, ဘဝဿ အန္တန္တိ စ, ဘဝန္တံ ဂတောတိ စ, တဿ သာဓနန္တိ စ, တံ အာကင်္ခတိ သီလေနာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 133. «Sambhāvanīyi» v.v... Kẻ nào trong vòng luân hồi, người mong cầu phương tiện đạt đến Nibbāna, lại không tôn kính, không thể hiện sự kính trọng đối với Đức Thế Tôn, bậc Chánh Đẳng Giác, bậc Toàn Năng, bậc Chủ Tể, người đã đi đến Nibbāna được gọi là sự chấm dứt của hữu, người có ý hướng tốt đẹp đáng được tôn kính bởi thế gian cùng với chư thiên? Chắc chắn phải tôn kính. Cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘và là bậc chân chánh, và là bản chất ấy’; ‘và người có bản chất đáng được tôn kính’; ‘và là sự chấm dứt của hữu’; ‘và là người đã đi đến sự chấm dứt của hữu’; ‘và là phương tiện của điều đó’; ‘và người có bản tính mong cầu điều đó’. မိဿကသမတာ Sự Tương Đồng Hỗn Hợp ၁၃၄. 134. လဒ္ဓစန္ဒနသံသဂ္ဂ-သုဂန္ဓိမလယာနိလော; မန္ဒ’မာယာတိ ဘီတောဝ, မုနိန္ဒမုခမာရုတာ. Ngọn gió từ núi Malaya, thơm ngát do tiếp xúc với đàn hương, dường như sợ hãi làn gió từ kim khẩu của Đức Phật Vương, nên thổi đến một cách nhẹ nhàng. ၁၃၄. ‘‘လဒ္ဓိ’’စ္စာဒိ. လဒ္ဓေါ စန္ဒနတရူနံ သံသဂ္ဂေါ ပရိစယော တေန သောဘနော ဂန္ဓော အဿာတိ သုဂန္ဓီ သုရဘိ မလယာနိလောဒက္ခိဏပဝမာနော မုနိန္ဒဿ မုခမာရုတာ ဘီတောဝ တာဒိသမုဒုတ္တသီတလတ္တသုဂန္ဓသမ္ပတ္တိယာ အတ္တနော ဒူရတရတ္တာ အာယာတိ အနုဝတ္တတိ. မန္ဒန္တိ အာဂမနကြိယာဝိသေသနံ. 134. «Laddhi» v.v... Gió nam từ núi Malaya, thơm ngát, có hương thơm tốt đẹp do đã tiếp xúc, quen thuộc với cây đàn hương, dường như sợ hãi làn gió từ kim khẩu của Đức Phật Vương, vì sự vượt trội hơn hẳn của mình về sự dịu dàng, mát mẻ, và hương thơm như vậy, nên nó đi theo, thổi đến. ‘Mandaṃ’ là trạng từ bổ nghĩa cho động từ đến. ၁၃၄. ‘‘လဒ္ဓိ’’စ္စာဒိ. [Pg.159] လဒ္ဓစန္ဒနသံသဂ္ဂသုဂန္ဓိမလယာနိလော ပဋိလဒ္ဓစန္ဒနတရုသာရသမဝါယေန သောဘနဂန္ဓသမန္နာဂတော မလယဒေသတော အာဂစ္ဆမာနမာလုတော မုနိန္ဒမုခမာရုတာ ဗုဒ္ဓဿ မုခသုရဘိဝါသိတပဝနတော ဘီတော ဣဝ တာဒိသမုဒုသုရဘိသီတလတ္တဿ အတ္တနိ အသမ္ဘဝတော ဘီတောဝ မန္ဒံ သဏိကံ ယာတိ အဘိမုခမေတီတိ. စန္ဒနာနံ သံသဂ္ဂေါတိ စ, လဒ္ဓေါ စ သော စန္ဒနသံသဂ္ဂေါတိ စ, သောဘနော ဂန္ဓော ယဿာတိ စ, လဒ္ဓစန္ဒနသံသဂ္ဂေန သုဂန္ဓီတိ စ, မလယတော အာဂတော အနိလောတိ စ, မုနိန္ဒမုခတော နိက္ခန္တော မာရုတောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. မန္ဒန္တိ ကြိယာဝိသေသနံ. ဧတ္ထ တိဝိဓသမတာယံ ‘‘ကောကိလာလာပသံဝါဒိ’’စ္စာဒိတိဝိဓလက္ခိယဿာပိ ‘‘မုဒူဟိ ဝါ ကေဝလေဟိ’’စ္စာဒိနာ ဒဿိတလက္ခဏတ္တယေန တုလျတာ သုပါကဋာဝါတိ. 134. «Laddhi» v.v... Làn gió từ xứ Malaya, mang hương thơm tốt đẹp do sự kết hợp với tinh chất của cây đàn hương mà nó đã gặp, dường như sợ hãi làn gió được ướp hương từ kim khẩu của Đức Phật, vì sự dịu dàng, thơm ngát, và mát mẻ như vậy không thể có nơi chính nó, nên nó đi đến, tiến đến một cách từ từ, nhẹ nhàng. Cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘sự tiếp xúc của những cây đàn hương’; ‘và sự tiếp xúc với đàn hương ấy đã được có’; ‘và người có hương thơm tốt đẹp’; ‘thơm ngát do sự tiếp xúc với đàn hương đã có’; ‘và ngọn gió đến từ Malaya’; ‘và làn gió thoát ra từ kim khẩu của Đức Phật Vương’. ‘Mandaṃ’ là trạng từ. Ở đây, trong ba loại tương đồng, sự tương đương của ba loại đối tượng được ví dụ như «kokilālāpasaṃvādi» v.v... với ba đặc tính được chỉ ra bởi «mudūhi vā kevalehi» v.v... là rất rõ ràng. ၁၃၅. 135. အနိဋ္ဌုရက္ခရပ္ပာယာ, သဗ္ဗကောမလနိဿဋာ; ကိစ္ဆမုစ္စာရဏာပေတ-ဗျဉ္ဇနာ သုခုမာလတာ. Phần lớn gồm các âm không thô cứng, phát xuất từ sự mềm mại hoàn toàn, không có các phụ âm khó phát âm, đó là sự tinh tế (sukhumālatā). ၁၃၅. သုခုမာလတာ ကထီယတိ ‘‘အနိဋ္ဌုရက္ခရေ’’စ္စာဒိနာ. အနိဋ္ဌုရာနိ အဖရုသာနိ အက္ခရာနိ ဝဏ္ဏာနိ ပါယာနိ ဗဟူနိ ယဿာ သာ တထာ, ‘‘နိဋ္ဌုရာနိ အပ္ပကာနီ’’တိ ပါယဂ္ဂဟဏေန သူစိတံ, တတောယေဝ သဗ္ဗေဟိ ကေဝလေဟိ ကောမလေဟိ သိထိလေဟိ လဃူဟိ အက္ခရေဟိ နိဿဋာ နိဂ္ဂတာ ကိစ္ဆေန ဒုက္ခေန ဥစ္စာရဏာ တတော အပေတာနိ အပဂတာနိ ဗျဉ္ဇနာနိ ယဿာ သာတိ အနုဝဒိတွာ သုခုမာလတာ ဝိဓီယတေ. 135. Sự tinh tế (sukhumālatā) được nói đến qua câu «aniṭṭhurakkhare» v.v... Nó là như vậy vì có nhiều âm, chữ không thô cứng, không chói tai; việc dùng từ ‘pāya’ (phần lớn) ngụ ý rằng ‘các âm thô cứng thì ít’. Do đó, nó phát xuất, thoát ra từ các âm hoàn toàn mềm mại, uyển chuyển, và nhẹ nhàng. Sau khi lặp lại rằng nó không có, đã loại bỏ các phụ âm khó phát âm, sự tinh tế (sukhumālatā) được quy định. ၁၃၅. ဣဒါနိ သုခုမာလတံ ဒဿေတိ ‘‘အနိဋ္ဌုရေ’’စ္စာဒိနာ. အနိဋ္ဌုရက္ခရပ္ပာယာ အကက္ကသဝဏ္ဏဗဟုလာ သဗ္ဗကောမလနိဿဋာ အနိဋ္ဌုရက္ခရာနံ ယေဘုယျဂ္ဂဟဏတောယေဝ သကလသိထိလဝဏ္ဏဝိရဟိတာ ကိစ္ဆမုစ္စာရဏာပေတဗျဉ္ဇနာ ဒုက္ခုစ္စာရဏီယဝဏ္ဏေဟိ ဝိဂတအက္ခရသမန္နာဂတာ သုခုမာလတာ နာမာတိ. အနိဋ္ဌုရာနိ အက္ခရာနိ ပါယာနိ ဗဟူနိ ယဿန္တိ စ, သဗ္ဗေ စ တေ ကောမလာ စေတိ စ, တေဟိ နိဿဋာတိ [Pg.160] စ, ကိစ္ဆေန ဥစ္စာရဏာတိ စ, တေဟိ အပေတာနီတိ စ, တာနိ ဗျဉ္ဇနာနိ ယဿာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. နိဂ္ဂဟီတာဂမော. 135. Bây giờ, ngài chỉ ra sự tinh tế (sukhumālatā) qua câu «aniṭṭhure» v.v... Aniṭṭhurakkharappāyā có nghĩa là nhiều âm không thô ráp. Sabbakomalanissaṭā có nghĩa là không có tất cả các âm uyển chuyển, chính vì đã dùng từ ‘phần lớn’ cho các âm không thô cứng. Kicchamuccāraṇāpetabyañjanā có nghĩa là bao gồm các âm đã loại bỏ các chữ khó phát âm; đó được gọi là sự tinh tế. Cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘người có nhiều âm không thô cứng’; ‘và tất cả chúng đều mềm mại, và phát xuất từ chúng’; ‘phát âm một cách khó khăn, và không có chúng’; ‘người có những phụ âm như vậy’. Có sự thêm vào của niggahīta (ṃ). ၁၃၆. 136. ပဿန္တာ ရူပဝိဘဝံ, သုဏန္တာ မဓုရံ ဂိရံ; စရန္တိ သာဓူ သမ္ဗုဒ္ဓ-ကာလေ ကေဠိပရမ္မုခါ. Chiêm ngưỡng vẻ huy hoàng của sắc tướng, lắng nghe lời nói ngọt ngào, trong thời của bậc Chánh Đẳng Giác, các bậc thiện nhân sống xa lánh sự vui đùa. ၁၃၆. ဥဒါဟရတိ ‘‘ပဿန္တာ’’ဣစ္စာဒိ. ရူပဝိဘဝံ ရူပသမ္ပတ္တိံ ပဿန္တာ မဓုရံ ဂိရံ ဝါစံ သုဏန္တာ သာဓဝေါ ကေဠိပရမ္မုခါ ကီဠာယ နိစ္ဆန္တာ စရန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကတ္ထာတိ အာဟ ‘‘သမ္ဗုဒ္ဓကာလေ’’တိ. 136. Ngài đưa ra ví dụ «passantā» v.v... Mối liên hệ là: các bậc thiện nhân, chiêm ngưỡng sự toàn hảo của sắc tướng (rūpavibhavaṃ), lắng nghe lời nói, ngôn từ ngọt ngào, sống không ham muốn vui chơi (keḷiparammukhā). Khi hỏi ‘Ở đâu?’, ngài nói ‘trong thời của bậc Chánh Đẳng Giác’. ၁၃၆. ‘‘ပဿန္တိ’’စ္စာဒိနာ လက္ခိယမုဒါဟရတိ, တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. 136. Qua câu «Passanti» v.v..., ngài đưa ra ví dụ cho đối tượng được định nghĩa, ý nghĩa của nó đã được nói rồi. ၁၃၇. 137. အလင်္ကာရဝိဟီနာပိ, သတံ သမ္မုခတေ’ဒိသီ; အာရောဟတိ ဝိသေသေန, ရမဏီယာ တဒုဇ္ဇလာ. Dù không có văn sức tô điểm, phẩm chất này vẫn đến được với các bậc hiền nhân; khi được làm cho rực rỡ bởi văn sức ấy, nó lại đặc biệt khả ái. ၁၃၇. ဝိသိဋ္ဌဿာညဓမ္မဿ အဘာဝေပိမိနာဝေါပါဒေယော ဗန္ဓောတိ အာဟ ‘‘အလင်္ကာရေ’’စ္စာဒိ. အလင်္ကာရေဟိ ဝိဟီနာပိ ဧဒိသီ သုခုမာလတာ သတံ ပဏ္ဍိတဇနာနံ သမ္မုခတံ အဘိမုခဘာဝံ ဝါစာဂေါစရတ္တံ အာရောဟတိ ဥပဂစ္ဆတိ, ကိမုတအတ္ထာလင်္ကာရာလင်္ကိတေတျပိသဒ္ဒေါ. တေန သဘာဝဝုတျာဒိနာ အလင်္ကာရေန ဥဇ္ဇလာ ဒိတ္တာ ပန ဝိသေသေနာတိသယေန ရမဏီယာ မနုညာတိ. 137. Để nói rằng cấu trúc này đáng được chấp nhận ngay cả khi không có phẩm chất đặc biệt nào khác, ngài nói «alaṅkāre» v.v... Dù không có văn sức, sự tinh tế (sukhumālatā) như vậy vẫn đạt đến, đi đến sự hiện diện, sự đối diện, phạm vi lời nói của các bậc hiền trí; từ ‘api’ (cũng) ngụ ý ‘huống chi là khi được tô điểm bằng văn sức tu từ’. Nhưng khi rực rỡ, sáng chói bởi văn sức như lối nói tự nhiên (sabhāvavutti) v.v..., nó lại đặc biệt, vô cùng khả ái, dễ mến. ၁၃၇. ‘‘အလင်္ကာရေ’’စ္စာဒိ. ဧဒိသီ ဧဝံဝိဓာ သုခုမာလတာ အလင်္ကာရဝိဟီနာပိ အတ္ထာလင်္ကာရဝိရဟိတာပိ သတံ ပညဝန္တာနံ သမ္မုခတံ အဘိမုခဘာဝံ တေသံ ဝစနဝိသယဘာဝန္တိ အတ္ထော အာရောဟတိ ပါပုဏာတိ. တဒုဇ္ဇလာ တေန သဘာဝဝုတ္တိဝင်္ကဝုတ္တိသမ္ဘူတေန အတ္ထာလင်္ကာရေန ဇောတမာနာ ဝိသေသေန အတိသယေန ရမဏီယာ မနုညာ ဟောတိ. အလင်္ကာရေဟိ ဝိဟီနာတိ စ, တေန ဥဇ္ဇလာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 137. «Alaṅkāre» v.v... Sự tinh tế (sukhumālatā) như thế này, loại này, dù không có văn sức, dù không có văn sức tu từ, vẫn đạt đến, đến được sự hiện diện của các bậc trí tuệ, nghĩa là trở thành đối tượng lời nói của họ. Khi tỏa sáng bởi văn sức tu từ sinh ra từ lối nói tự nhiên (sabhāvavutti) và lối nói quanh co (vaṅkavutti), nó trở nên đặc biệt, vô cùng khả ái, dễ mến. Cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘không có văn sức’ và ‘rực rỡ bởi điều đó’. ၁၃၈. 138. ရောမဉ္စပိဉ္ဆရစနာ, [Pg.161] သာဓုဝါဒါဟိတဒ္ဓနီ; လဠန္တိ’မေ မုနီမေဃု-မ္မဒါ သာဓု သိခါဝလာ. Với bộ lông vũ là sự dựng đứng của lông tóc (vì hỷ lạc), với tiếng kêu là những lời tán thán ‘Lành thay!’, những con công tốt đẹp này, say sưa trong đám mây là Đức Phật, đang vui múa. ၁၃၈. တမုဒါဟရတိ ‘‘ရောမဉ္စေ’’စ္စာဒိနာ. ရောမဉ္စာ လောမဟံသာ ဣဝ ရောမဉ္စာ ဧဝ ဝါ, ပိဉ္ဆာနိ ဗရိဟာနိ တေသံ ရစနာ ဆတ္တာကာရေန ဝိဓာနံ ယေသံ တေ တထာ, ‘‘သာဓူ’’တိ ဝါဒေါ ဝစနံ တံသဒိသောယေဝ ဝါ, အာဟိတော ဓနိ ကေကာသင်္ခါတော ယေသံ တေ တထာ, မုနိမေဃေန မုနိသဒိသေန မုနိသင်္ခါတေန ဝါ ဝါရိဒေန ဥမ္မဒါ မတ္တာ သာဓုသဒိသာ သာဓု ဧဝ ဝါ သိခါဝလာ မယူရာ လဠန္တိ လီလောပေတာ ဝိစရန္တိ, အညမညံ ရမန္တီတိ အတ္ထော. 138. Ngài nêu lên ví dụ ấy bằng câu bắt đầu là “romañce”. Romañcā là sự dựng lông, hoặc giống như sự dựng lông. Piñchāni là những chiếc lông đuôi công (barihāni); những con vật mà sự sắp xếp lông đuôi của chúng được thực hiện theo hình dạng chiếc lọng thì được gọi như vậy. “Sādhū”ti vādo là lời nói “lành thay”, hoặc (âm thanh) tương tự như vậy. Những con vật mà âm thanh được gọi là tiếng kêu (keka) của chúng đã được phát ra thì được gọi như vậy. Bởi đám mây-bậc ẩn sĩ (munimeghena), tức là bởi đám mây (vāridena) tương tự như bậc ẩn sĩ hoặc được gọi là bậc ẩn sĩ, mà chúng trở nên say sưa (ummadā), cuồng nhiệt (mattā). Những con công (sikhāvalā, mayūrā) tương tự như người thiện lành, hoặc chính là người thiện lành, đang vui đùa (laḷanti), đi lại một cách duyên dáng (līlopetā vicaranti); nghĩa là chúng vui thích với nhau. ၁၃၈. အတ္ထာလင်္ကာရယုတ္တသုခုမာလတမုဒါဟရတိ ‘‘ရောမေ’’စ္စာဒိနာ. ရောမဉ္စပိဉ္ဆရစနာ လောမဟံသသဒိသာ ရောမာ ဧဝ ဝါ ပိဉ္ဆာနံ ဗရိဟာနံ ရစနာ ဆတ္တာကာရေန ဝိတ္ထာရဝန္တာ သာဓုဝါဒါဟိတဒ္ဓနီ ‘‘သာဓူ’’တိ ဝစနသဒိသေဟိ သာဓုဝါဒေဟိ ဝါ ပဝတ္တကေကာနိန္နာဒေဟိ သမန္နာဂတာ မုနိမေဃုမ္မဒါ မုနိသဒိသေန မုနိသင်္ခါတေန ဝါ မေဃေန သဉ္ဇာတမဒါ ဣမေ သာဓုသိခါဝလာ သဇ္ဇနသဒိသာ သာဓုနော ဧဝ ဝါ မယူရာ လဠန္တိ လီလောပေတာ ဘဝန္တီတိ. ဣဒံ အသေသဝတ္ထုဝိသယံ သမာသရူပကံ အမုချပက္ခေ ‘‘ရောမဉ္စာ ဝိယ သာဓုဝါဒေါ ဝိယ မုနိ ဝိယ သာဓဝေါ ဝိယာ’’တိ စ, မုချပက္ခေ ‘‘ပိဉ္ဆရစနာ ဝိယ အာဟိတဒ္ဓနီ ဝိယ မေဃော ဝိယ သိခါဝလာ ဝိယာ’’တိ ဥပစရိတဗ္ဗံ. ရောမဉ္စာ ဧဝ ပိဉ္ဆာနီတိ စ, တေသံ ရစနာ ယေသန္တိ စ, ‘‘သာဓု’’ဣတိ ဝါဒေါတိ စ, အာဟိတော စ သော ဓနိ စေတိ စ, သာဓုဝါဒေါ အာဟိတဒ္ဓနိ ယေသန္တိ စ, မုနိ ဧဝ မေဃောတိ စ, တေန ဥမ္မဒါတိ စ, သာဓဝေါ ဧဝ သိခါဝလာတိ စ ဝါကျံ. ‘‘မုနီမေဃော’’တိ ဧတ္ထ ဒီဃတ္တံ ဆန္ဒာနုရက္ခဏတ္ထံ. 138. (Ngài) nêu lên ví dụ về sự tinh tế kết hợp với phép trang hoàng ý nghĩa bằng câu bắt đầu là “rome”. (Những con công) có sự sắp xếp lông đuôi công chính là sự dựng lông (romañcapiñcharacanā), tức là sự sắp xếp những chiếc lông đuôi công (piñchānaṃ barihānaṃ racanā) tương tự như sự dựng lông, hoặc chính là những sợi lông, được trải rộng theo hình dạng chiếc lọng; có âm thanh được phát ra là tiếng “lành thay” (sādhuvādāhitaddhanī), tức là được phú cho những tiếng kêu (kekāninnādehi) đã khởi lên, là những tiếng “lành thay” (sādhuvādehi) tương tự như lời nói “lành thay”; say sưa bởi đám mây-bậc ẩn sĩ (munimeghummadā), tức là sự say sưa được sinh ra bởi đám mây tương tự như bậc ẩn sĩ hoặc được gọi là bậc ẩn sĩ; những con công (sikhāvalā, mayūrā) này, tương tự như người hiền thiện hoặc chính là người thiện lành, đang vui đùa (laḷanti), trở nên duyên dáng. Đây là phép ẩn dụ kép có đối tượng là toàn bộ sự vật. Về phương diện không chính yếu, nên được hiểu theo nghĩa bóng là “giống như sự dựng lông, giống như tiếng lành thay, giống như bậc ẩn sĩ, giống như những người thiện lành”. Về phương diện chính yếu, nên được hiểu theo nghĩa bóng là “giống như sự sắp xếp lông đuôi, giống như âm thanh được phát ra, giống như đám mây, giống như những con công”. Câu cú là: “Sự dựng lông chính là những chiếc lông đuôi”, và “những con vật có sự sắp xếp của chúng”, và “lời nói là ‘lành thay’”, và “âm thanh ấy đã được phát ra”, và “những con vật có âm thanh được phát ra là tiếng lành thay”, và “bậc ẩn sĩ chính là đám mây”, và “say sưa bởi nó”, và “những người thiện lành chính là những con công”. Ở đây, trong từ “Munīmegho”, sự kéo dài (âm) là để giữ gìn thể luật thi kệ. ၁၃၉. 139. သုခုမာလတ္တမတ္ထေဝ, ပဒတ္ထဝိသယမ္ပိ စ; ယထာ မတာဒိသဒ္ဒေသု, ကိတ္တိသေသာဒိကိတ္တနံ. Sự tinh tế cũng có trong ý nghĩa, và cũng trong đối tượng của từ ngữ; Ví như, đối với những từ như “chết”, (thì dùng) cách nói như “chỉ còn lại danh tiếng”. ၁၃၉. န [Pg.162] ကေဝလံ သုခုမာလတာ သဒ္ဒေဝ, အတ္ထေပီတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သုခုမာလတ္တ’’မိစ္စာဒိ. အတ္ထေဝါတိ ဝိဇ္ဇတေဝ, တံ တု အနောစိတျဂါမ္မာဒိဝဇ္ဇနာ သမ္ဘဝတိ. ‘‘ယထေ’’တိ တမုဒါဟရတိ. မတာဒိသဒ္ဒေသု ဝတ္တဗ္ဗေသု ကိတ္တိသေသာဒီနံ သဒ္ဒါနံ ကိတ္တနံ ကထနံ. 139. Để chỉ ra rằng sự tinh tế không chỉ có trong từ ngữ mà còn có trong ý nghĩa, ngài nói câu bắt đầu là “sukhumālattaṃ”. “Attheva” có nghĩa là “chắc chắn có”. Nhưng điều đó có được là nhờ tránh sự không thích hợp, thô tục, v.v. Bằng từ “Yathā”, ngài nêu lên ví dụ ấy. Khi cần nói những từ như “chết”, thì việc tuyên bố, tức là việc nói ra, những từ như “chỉ còn lại danh tiếng” (là sự tinh tế). ၁၃၉. အယံ သုခုမာလတာ န ကေဝလံ သဒ္ဒေဝ, အတ္ထေပီတိ ဒဿေတုံ အာဟ ‘‘သုခုမာလတ္တ’’မိစ္စာဒိ. သုခုမာလတ္တမတ္ထေဝ ပဒတ္ထဝိသယမ္ပိ စ ပဒါဘိဓေယျဂေါစရမ္ပိ သုခုမာလတ္တံ အတ္ထေဝ, တဉ္စ ဩစိတျဟီနဂါမ္မဒေါသပရိဟာရေန သိဇ္ဈတိ. ‘‘ယထာ’’တိ တမုဒါဟရတိ. မတာဒိသဒ္ဒေသု ဝတ္တဗ္ဗေသု ကိတ္တိသေသာဒိသဒ္ဒါနံ ကိတ္တနံ ကထနန္တိ. မတော ဣတိအာဒိ ယေသံ ‘‘ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တော’’ ဣစ္စာဒီနမိတိ စ, ကိတ္တိသေသော ဣတိအာဒိယေသံ ‘‘ဒေဝတ္တံ ဂတော, သဂ္ဂကာယမလင်္ကရီ’’တျာဒီနမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 139. Để chỉ ra rằng sự tinh tế này không chỉ có trong từ ngữ mà còn có trong ý nghĩa, ngài nói câu bắt đầu là “sukhumālattaṃ”. Sự tinh tế chắc chắn có trong ý nghĩa, và cũng trong đối tượng của từ ngữ, tức là trong phạm vi của cái được biểu thị bởi từ ngữ; và điều đó thành tựu được nhờ việc từ bỏ các lỗi như không thích hợp, thô tục. Bằng từ “Yathā”, ngài nêu lên ví dụ ấy. Khi cần nói những từ như “chết”, thì việc tuyên bố, tức là việc nói ra, những từ như “chỉ còn lại danh tiếng”. Phân tích cú pháp là: “Mato itiādi yesaṃ” là của những từ như “đã chết”, “đã đến chỗ tận cùng của mạng sống”, v.v.; và “kittiseso itiādiyesaṃ” là của những từ như “chỉ còn lại danh tiếng”, “đã đi đến cõi trời”, “đã trang hoàng thân ở cõi trời”, v.v. ၁၄၀. 140. သိလိဋ္ဌပဒသံသဂ္ဂ-ရမဏီယဂုဏာလယော; သဗန္ဓဂါရဝေါ သော’ယံ,သိလေသော နာမ တံ ယထာ. (Phẩm chất) là nơi nương náu của đức tính đáng ưa thích do sự kết hợp của các từ ngữ nhuần nhuyễn, có sự trang trọng trong cấu trúc, cái đó được gọi là Silesa (sự nhuần nhuyễn). Ví dụ về điều đó như sau. ၁၄၀. သိလေသံ ဒဿေတိ ‘‘သိလိဋ္ဌေ’’စ္စာဒိနာ. သိလိဋ္ဌာနံ ဗန္ဓလာဃဝါဘာဝေန အညမညံ သိလိဋ္ဌာနံ ပဒါနံ သံသဂ္ဂေန ရမဏီယော မနုညော ဂုဏော တဿ အာလယော ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ. ဗန္ဓဿ ရစနာယ ဂါရဝေါ အသိထိလတာ, သဟ တေန ဝတ္တတီတိ သဗန္ဓဂါရဝေါတိ အနုဝဒိတွာ သောယံ သိလေသော နာမာတိ ဝိဓီယတေ. ‘‘တံ ယထေ’’တျုဒါဟရတိ. ယထာ အယံ သိလေသော, တထာ အညောပိ တာဒိသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, န တွယမေဝေတိ ‘‘တံ ယထာ’’ သဒ္ဒဿတ္ထော. 140. (Ngài) chỉ ra Silesa bằng câu bắt đầu là “siliṭṭhe”. Do sự kết hợp của các từ ngữ nhuần nhuyễn với nhau, vì không có sự lỏng lẻo trong cấu trúc, nên có phẩm chất đáng ưa thích, đẹp lòng; (Silesa) là nơi nương náu, là nơi khởi sinh của phẩm chất đó. Sự trang trọng của cấu trúc là sự không lỏng lẻo trong cách sắp đặt. Sau khi lặp lại rằng “nó diễn ra cùng với điều đó, nên là sabandhagāravo”, (ngài) quy định rằng “cái đó được gọi là silesa”. (Ngài) nêu ví dụ bằng câu “Taṃ yathā”. Ý nghĩa của từ “taṃ yathā” là: “Như silesa này, thì silesa khác tương tự cũng nên được thấy như vậy, chứ không chỉ riêng cái này”. ၁၄၀. ဣဒါနိ သိလေသံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘သိလိဋ္ဌေ’’စ္စာဒိနာ. သိလိဋ္ဌပဒသံသဂ္ဂရမဏီယဂုဏာလယော ဌာနကရဏာဒီဟိ အာသန္နဝဏ္ဏာနံ [Pg.163] ဝိနျာသဟေတု အညမညနိဿိတာနံ ပဒါနံ သမဝါယေန မနုညဂုဏဿ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘူတော သဗန္ဓဂါရဝေါ ဗန္ဓဂါရဝသင်္ခါတရစနာယ အသိထိလဘာဝေန သဟ ပဝတ္တော သော အယံ ဗန္ဓော သိလေသော နာမာတိ. သိလေသော နာမ ဗန္ဓဂါရဝေါ, တပ္ပဋိပါဒကဗန္ဓောပျေတ္ထ သိလေသောတိ ဝုစ္စတိ. သိလိဋ္ဌာ စ တေ ပဒါ စေတိ စ, တေသံ သံသဂ္ဂေါတိ စ, တေန ရမဏီယောတိ စ, သော ဧဝ ဂုဏောတိ စ, တဿ အာလယောတိ စ, ဗန္ဓဿ ဂုရုနော ဘာဝေါတိ စ, တေန သဟ ပဝတ္တတီတိ စ ဝါကျံ. တံ ယထာ ‘‘ဗာလိန္ဒု’’ဣစ္စာဒိ. 140. Bây giờ, (ngài) chỉ rõ silesa bằng câu bắt đầu là “siliṭṭhe”. (Phẩm chất) là nơi khởi sinh của đức tính đáng ưa thích do sự kết hợp của các từ ngữ nhuần nhuyễn (Siliṭṭhapadasaṃsaggaramaṇīyaguṇālayo), tức là trở thành nơi khởi sinh của phẩm chất đẹp lòng do sự kết hợp của các từ ngữ nương tựa vào nhau, vì lý do sắp xếp các âm gần nhau về vị trí phát âm, cơ quan phát âm, v.v.; có sự trang trọng trong cấu trúc (sabandhagāravo), tức là diễn ra cùng với sự không lỏng lẻo trong cách sắp đặt được gọi là sự trang trọng của cấu trúc; cấu trúc đó được gọi là silesa. Silesa chính là sự trang trọng của cấu trúc; ở đây, cấu trúc biểu thị điều đó cũng được gọi là silesa. Câu cú là: “Và những từ ngữ ấy nhuần nhuyễn”, và “sự kết hợp của chúng”, và “đáng ưa thích bởi điều đó”, và “chính phẩm chất đó”, và “nơi nương náu của nó”, và “trạng thái trang trọng của cấu trúc”, và “diễn ra cùng với điều đó”. Ví dụ về điều đó là câu bắt đầu bằng “bālindu”. ၁၄၁. 141. ဗာလိန္ဒုဝိဗ္ဘမစ္ဆေဒိ-နခရာဝလိကန္တိဘိ; သာ မုနိန္ဒပဒမ္ဘောဇ-ကန္တိ ဝေါ ဝလိတာ’ဝတံ. Mong rằng vẻ đẹp của đóa sen-bàn chân Đức Vua các Bậc Ẩn Sĩ, được kết hợp với vẻ rực rỡ của hàng móng chân vốn cắt đứt sự duyên dáng của mặt trăng non, sẽ hộ trì cho quý vị. ၁၄၁. ‘‘ဗာလိန္ဒု’’ဣစ္စာဒိ. ဗာလိန္ဒုနော ပဉ္စမီ ပဉ္စဒသကလဿ ဝိဗ္ဘမော မနောဟရတ္တံ, တံ ဆိန္ဒတိ သီလေနာတိ ဗာလိန္ဒုဝိဗ္ဘမစ္ဆေဒိယော ပဉ္စမီစန္ဒဿ ကလာသန္နိဘာနံ နခရာနံ နခါနံ အာဝလိယော တာသံ ကန္တိဘိ သောဘာဟိ သဟ ဝလိတာ သံယုတ္တာ သာ, မုနိန္ဒဿ ပဒါနိယေဝ အမ္ဘောဇာနိ ပဒုမာနိ တေသံ ကန္တိ. ဝေါ တုမှေ သာမညေန ဝဒတိ. အဝတံ ပါလယတု. 141. Câu bắt đầu là “Bālindu”. Sự duyên dáng (vibbhamo), tức là sự đẹp lòng, của mặt trăng non (bālinduno), tức là của mặt trăng ngày mùng năm có mười lăm phần; (những hàng móng chân) có thói quen cắt đứt điều đó nên được gọi là bālinduvibbhamacchediyo. Những hàng móng chân (nakharānaṃ nakhānaṃ āvaliyo) tương tự như các phần của mặt trăng ngày mùng năm; vẻ đẹp ấy (sā) được kết hợp (valitā saṃyuttā) với vẻ rực rỡ (kantibhi sobhāhi) của chúng. Vẻ đẹp (kanti) của những đóa sen (ambhojāni padumāni) chính là bàn chân (padāni) của Đức Vua các Bậc Ẩn Sĩ. “Vo” là ngài nói đến “quý vị” một cách chung chung. “Avataṃ” có nghĩa là “mong rằng hộ trì”. ၁၄၁. ဗာလိန္ဒု…ပေ… ကန္တိဘိ တရုဏစန္ဒဝိလာသဝိနာသနသဘာဝသမန္နာဂတနခပန္တိသောဘာဟိ သဟ ဝလိတာ သံယုတ္တာ သာ မုနိန္ဒပဒမ္ဘောဇကန္တိ သာ သမ္ဗုဒ္ဓပါဒပဒုမသောဘာ ဝေါ တုမှေ အဝတံ ရက္ခတူတိ. ဗာလော စ သော ဣန္ဒု စာတိ စ, တဿ ဝိဗ္ဘမောတိ စ, တံ ဆိန္ဒတိ သီလေနာတိ စ, နခါနံ အာဝလိယောတိ စ, တာသံ ကန္တီတိ စ, ဗာလိန္ဒုဝိဗ္ဘမစ္ဆေဒိယော စ တာ နခရာဝလိကန္တိယော စာတိ စ, မုနိန္ဒဿ ပဒါနီတိ စ, တာနိယေဝ အမ္ဘောဇာနီတိ စ, တေသံ ကန္တီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 141. (Kết hợp) với vẻ đẹp (kantibhi) của hàng móng chân vốn cắt đứt sự duyên dáng của mặt trăng non (Bālindu…pe…), tức là được kết hợp với vẻ rực rỡ của hàng móng chân, vốn được phú cho bản chất hủy diệt vẻ duyên dáng của mặt trăng non; vẻ đẹp của đóa sen-bàn chân Đức Vua các Bậc Ẩn Sĩ ấy, tức là vẻ rực rỡ của đóa sen-bàn chân Đức Chánh Đẳng Giác ấy, mong rằng hộ trì (avataṃ), bảo vệ (rakkhatu) cho quý vị (vo tumhe). Phân tích cú pháp là: “Và mặt trăng ấy non trẻ”, và “sự duyên dáng của nó”, và “có thói quen cắt đứt điều đó”, và “hàng móng chân”, và “vẻ đẹp của chúng”, và “những vẻ đẹp của hàng móng chân ấy vốn cắt đứt sự duyên dáng của mặt trăng non”, và “bàn chân của Đức Vua các Bậc Ẩn Sĩ”, và “chính chúng là những đóa sen”, và “vẻ đẹp của chúng”. ၁၄၂. 142. ဥက္ကံသဝန္တော [Pg.164] ယော ကောစိ,ဂုဏော ယဒိ ပတီယတေ; ဥဒါရော’ယံ ဘဝေ တေန,သနာထာ ဗန္ဓပဒ္ဓတိ. Nếu bất cứ đức tính ưu việt nào được nhận biết; nhờ đức tính ấy, điều này trở nên cao quý, phương pháp sáng tác có nơi nương tựa. ၁၄၂. ဥဒါရတ္တမဝဓာရယမာဟ ‘‘ဥက္ကံသဝန္တော’’ဣစ္စာဒိ. ယော ကောစိ ‘‘ဣဒမေဝေ’’တိ နိယမာဘာဝါ ဂုဏော စာဂါတိသယာဒိကော ဥက္ကံသဝန္တော အဓိမတ္တော ယဒိ ပတီယတေ ဝိညာယတေ ဗန္ဓေတိ ဝိညာယတိ ‘‘ဗန္ဓပဒ္ဓတီ’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ, အယံ ဥဒါရော ဘဝေတိ ဝိဓိ. ဥဒါရောယံ ဟောတု, ကိံ တတော သိယာတိ အာဟ ‘‘တေနိ’’စ္စာဒိ. တေန ဥက္ကံသဝတာ ဂုဏေန ဗန္ဓပဒ္ဓတိ ရစနက္ကမော နာထဘူတေန ဥဒါရဂုဏေန သဟ ဝတ္တတီတိ သနာထာ, သမ္ပဒါဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. 142. Để xác định tính cao quý, ngài nói: ‘ukkaṃsavanto’ v.v... Bất cứ đức tính nào, do không có quy định ‘chỉ là cái này’, (như) đức tính bố thí siêu việt v.v..., là ưu việt, là vượt trội, nếu được nhận biết, được liễu tri, được liễu tri là ‘sáng tác’ vì sẽ được nói là ‘phương pháp sáng tác’, thì (đây là) quy tắc: ‘điều này trở nên cao quý’. Mong rằng điều này là cao quý, (nhưng) do đó được gì? Ngài nói: ‘tena’ v.v... Nhờ đức tính ưu việt ấy, phương pháp sáng tác, tức là trình tự cấu tứ, cùng tồn tại với đức tính cao quý đã trở thành nơi nương tựa, nên gọi là ‘sanāthā’ (có nơi nương tựa); điều được nói là sự thành tựu. ၁၄၂. ဣဒါနိ ဥဒါရတ္တမုဒ္ဒိသတိ ‘‘ဥက္ကံသေ’’စ္စာဒိနာ. ဥက္ကံသဝန္တော အတိသယဝါ ယောကောစိ ဂုဏော စာဂါတိသယာဒိကော သဒ္ဒါဝလိယာ ပဋိပါဒနီယော အာနုဘာဝေါ ယဒိ ပတီယတေ သစေ ကတ္ထစိ ဗန္ဓေ ဝိညာယတေ, အယံ ယထာဝုတ္တဂုဏော ဥဒါရော နာမ ဘဝေ. တေန ကိံ ပယောဇနန္တိ စေ? ဗန္ဓဗန္ဓတိ ပဒါဝလိ တေန ဥက္ကံသဝတာ ဂုဏေန သနာထာ သပ္ပတိဋ္ဌာ ဟောတိ. ဥက္ကံသော အဿ အတ္ထီတိ စ, နာထေန သဟ ဝတ္တတီတိ စ, ဗန္ဓဿ ပဒ္ဓတီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 142. Bây giờ, ngài chỉ ra tính cao quý bằng câu ‘ukkaṃse’ v.v... Đức tính ưu việt, vượt trội, bất cứ đức tính nào như bố thí siêu việt v.v..., là oai lực cần được trình bày qua chuỗi từ ngữ, nếu được nhận biết, nếu được liễu tri ở đâu đó trong tác phẩm, thì đức tính đã được nói như trên được gọi là cao quý. Nếu hỏi: ‘Do đó có lợi ích gì?’. Chuỗi từ ngữ cấu thành tác phẩm, nhờ đức tính ưu việt ấy, trở nên có nơi nương tựa, được thiết lập vững chắc. Và (đây là) cách phân tích cú pháp: ‘ukkaṃso assa atthīti’ (nó có sự ưu việt), ‘nāthena saha vattatīti’ (nó tồn tại cùng với nơi nương tựa), và ‘bandhassa paddhatīti’ (phương pháp của tác phẩm). ၁၄၃. 143. ပါဒမ္ဘောဇရဇောလိတ္တ-ဂတ္တာ ယေတဝ ဂေါတမ; အဟော တေ ဇန္တဝေါ ယန္တိ, သဗ္ဗထာ နိရဇတ္တနံ. Hỡi ngài Gotama, những ai thân thể lấm bụi từ chân sen của ngài; Ôi! Những chúng sinh ấy, bằng mọi cách, đạt đến trạng thái vô trần. ၁၄၃. တမုဒါဟရတိ ‘‘ပါဒေ’’စ္စာဒိနာ. ဂေါတမာတိ ဘဂဝန္တံ ဂေါတ္တေန အာလပတိ. တဝ ဘဂဝတော ပါဒမ္ဘောဇာနံ ရဇာနိ ရေဏဝေါ, တေဟိ လိတ္တာနိ ဥပဒေဟိတာနိ ဂတ္တာနိ ယေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ယေ ဇနာ တေ ဇန္တဝေါ သဗ္ဗပ္ပကာရေန ရဇောလဝေနာပျနုပလိတ္တတ္တာ ရဇေဟိ ကိလေသသင်္ခါတေဟိ [Pg.165] နိဂ္ဂတာ နိရဇာ, တေသံ ဘာဝေါ နိရဇတ္တနံ နိက္ကိလေသဘာဝံ ယန္တိ ပါပုဏန္တိ. အဟော အစ္ဆရိယံ ယတော ရဇသာ လိတ္တာ နာမ သံကိလိဋ္ဌာယေဝ သိယုံ, ဘဝံ ပန ပါဒရဇသာ ဝိလေပနေ ဇနေ နိရဇေ ကရောတိ. အစ္ဆရိယံ ဘဝတော ဣဒန္တိ အတ္ထော. 143. Ngài dẫn chứng điều ấy bằng câu ‘pāde’ v.v... ‘Gotama’ là ngài gọi Đức Thế Tôn bằng tên dòng họ. Cách phân tích cú pháp là: ‘Bụi, phấn hoa từ chân sen của ngài, của Đức Thế Tôn; những người có thân thể được thoa, được xức bởi chúng’. Những người nào, những chúng sinh ấy, bằng mọi cách, do không bị lấm một chút bụi nào, đã thoát khỏi các thứ bụi được gọi là phiền não, (họ là) ‘nirajā’ (vô trần). Họ đi đến, họ đạt được trạng thái của những vị ấy, tức là trạng thái vô trần, trạng thái không còn phiền não. Ôi, thật kỳ diệu! Bởi vì những người bị lấm bụi thì chắc chắn sẽ bị ô uế, nhưng Tôn giả lại làm cho chúng sinh trở nên không còn bụi bẩn bằng việc xức cho họ bụi từ chân của ngài. Ý nghĩa là: ‘Điều này của Tôn giả thật kỳ diệu’. ၁၄၃. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ပါဒမ္ဘောဇေ’’စ္စာဒိနာ. ဘော ဂေါတမ ယေ သတ္တာ တဝ တုယှံ ပါဒမ္ဘောဇရဇောလိတ္တဂတ္တာ ပါဒပဒုမရေဏုလိတ္တမတ္ထကနလာဋာဒိသရီရာဝယဝယုတ္တာ တေ ဇန္တဝေါ သတ္တာ သဗ္ဗထာ ကိလေသသင်္ခါတရဇောဇလ္လေဟိ အနုပလိတ္တတ္တာ သဗ္ဗပ္ပကာရေန နိရဇတ္တနံ ဝိဂတကိလေသရဇောဘာဝံ ယန္တိ ပါပုဏန္တိ, အဟော အစ္ဆရိယံ. ရဇောလိတ္တာ နာမ သံကိလိဋ္ဌာ သိယုံ, တွံ ပန ပါဒရဇသာ ဥပလိတ္တေပိ သတ္တေ နိရဇေ ကရောသီတိ ဘာဝေါ. ဣဟ ဘဂဝတော ဥက္ကံသဂုဏော ဒီပိတော ဟောတိ. ပါဒါနိယေဝ အမ္ဘောဇာနီတိ စ, တေသံ ရဇာနီတိ စ, တေဟိ လိတ္တာနိ ဂတ္တာနိ ယေသန္တိ စ, ရဇေဟိ ကိလေသေဟိ နိဂ္ဂတာတိ စ, တေသံ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ. 143. Bây giờ, ngài dẫn chứng bằng câu ‘pādambhoje’ v.v... Hỡi ngài Gotama, những chúng sinh nào của ngài, của bạn, có thân thể lấm bụi từ chân sen, tức là có các bộ phận cơ thể như đầu, trán v.v... được thoa phấn hoa từ đôi chân như hoa sen, những chúng sinh ấy, bằng mọi cách, do không bị lấm bùn nhơ của thứ bụi được gọi là phiền não, bằng mọi cách đạt đến trạng thái vô trần, trạng thái đã loại bỏ bụi phiền não, ôi, thật kỳ diệu! Ý nghĩa là: ‘Những người bị lấm bụi thì sẽ bị ô uế, nhưng ngài lại làm cho chúng sinh trở nên không còn bụi bẩn ngay cả khi họ bị thoa bụi từ chân của ngài’. Ở đây, đức tính ưu việt của Đức Thế Tôn được làm sáng tỏ. Và câu văn (được phân tích) là: ‘pādāniyeva ambhojānīti’ (chân chính là hoa sen), ‘tesaṃ rajānīti’ (bụi của chúng), ‘tehi littāni gattāni yesanti’ (những người có thân thể được thoa bởi chúng), ‘rajehi kilesehi niggatāti’ (thoát khỏi bụi, tức phiền não), và ‘tesaṃ bhāvoti’ (trạng thái của họ). ၁၄၄. 144. ဧဝံ ဇိနာနုဘာဝဿ, သမုက္ကံသော’တြဒိဿတိ; ပညဝါ ဝိဓိနာ’နေန, စိန္တယေ ပရမီဒိသံ. Như vậy, ở đây thấy rõ sự ưu việt về oai lực của bậc Toàn Giác; người trí theo phương pháp này, nên suy xét đến những trường hợp tương tự khác. ၁၄၄. ကော ပနေတ္ထ ဥက္ကံသဝန္တော ဂုဏော ယေန ဗန္ဓော သနာထော သိယာတိ စေ? အာဟ ‘‘ဧဝ’’မိစ္စာဒိ. ဧဝမိတိ ဇိနာနုဘာဝဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပဘာဝဿ သမုက္ကံသော အတိသယော ဒိဿတိ ပဒိဿတေ အတြ ဗန္ဓေ, တသ္မာ ဇိနာနုဘာဝေန ဥက္ကံသဝတာ ဂုဏေန ဗန္ဓော သနာထော သိယာတိ. ပကာရမိမမညတြပိအတိဒိသန္တော အာဟ ‘‘ပညဝါ’’တိအာဒိ. ပညဝါ ပညာသမ္ပန္နော အနေန ဝိဓိနာ ဣမိနာ ပကာရေန ဧဒိသံ ဧဝရူပံ ပရံ အညံ စိန္တယေ ဝိတက္ကေယျ. 144. Nếu hỏi: ‘Ở đây, đức tính ưu việt nào mà nhờ đó tác phẩm có nơi nương tựa?’. Ngài nói: ‘evaṃ’ v.v... ‘Như vậy’ có nghĩa là: sự ưu việt, sự vượt trội về oai lực của bậc Toàn Giác, về uy lực của bậc Chánh Đẳng Giác, được thấy, được nhận ra trong tác phẩm này. Do đó, nhờ oai lực của bậc Toàn Giác, là một đức tính ưu việt, tác phẩm có được nơi nương tựa. Mở rộng phương pháp này sang các trường hợp khác, ngài nói: ‘paññavā’ v.v... Người trí, người có trí tuệ, theo phương pháp này, theo cách thức này, nên suy nghĩ, nên tư duy về một trường hợp khác, một trường hợp khác nữa có hình thức tương tự, có dạng thức như vậy. ၁၄၄. ဣဒါနိ [Pg.166] ယထာဝုတ္တဂုဏနိဒဿနဉ္စ သိဿာနုသာသနဉ္စ ဒဿေတိ ‘‘ဧဝ’’မိစ္စာဒိနာ. အတြ ဣမိဿံ အနန္တရဂါထာယံ ဧဝံ ယထာဝုတ္တက္ကမေန ဇိနာနုဘာဝဿ တထာဂတပ္ပဘာဝဿ သမုက္ကံသော အာဓိက္ကံ ဒိဿတိ ပဒိဿတေ, တသ္မာ ဇိနာနုဘာဝသင်္ခါတေန ဥက္ကံသဝတာ ဂုဏေန ဗန္ဓော သနာထော ဘဝေယျ. ပညဝါ ပသတ္ထဉာဏဝန္တော အနေန ဝိဓိနာ ဣမိနာ ကမေန ဤဒိသံ ပရံ အညံ စိန္တယေ ကပ္ပေယျ. 144. Bây giờ, ngài trình bày cả ví dụ về đức tính đã nói và lời giáo huấn cho học trò bằng câu ‘evaṃ’ v.v... Ở đây, trong bài kệ ngay trước, như vậy, theo trình tự đã nói, sự ưu việt, sự vượt trội về oai lực của bậc Toàn Giác, về uy lực của bậc Như Lai, được thấy, được nhận ra. Do đó, nhờ đức tính ưu việt được gọi là oai lực của bậc Toàn Giác, tác phẩm sẽ có nơi nương tựa. Người trí, người có trí tuệ đáng tán thán, theo phương pháp này, theo trình tự này, nên suy tư, nên sắp đặt một trường hợp khác, một trường hợp khác nữa tương tự như vậy. ၁၄၅. 145. ဥဒါရော သောပိ ဝိညေယျော,ယံ ပသတ္ထဝိသေသနံ; ယထာ ကီဠာသရော လီလာ-ဟာသ ဟေမင်္ဂဒါဒယော. Điều gì là một định ngữ đáng tán thán, điều đó cũng nên được biết là cao quý; ví như: hồ vui chơi, nụ cười duyên dáng, vòng vàng đeo tay, v.v... ၁၄၅. အပရမုဒါရပ္ပကာရံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဥဒါရော’’ဣစ္စာဒိ. ယံ ပသတ္ထံ သိလာဃနီယံ ဝိသေသနံ ဥပါဒိယတိ, သောပိ န ပန ယထာဝုတ္တောဝ ဥဒါရော ဝိညေယျော. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ. ကီဠာယ ကီဠတ္ထံ သရော, လီလာယ ယုတ္တော ဟာသော, ဟေမံ ဟေမမယမင်္ဂဒန္တိ သမာသော, တံ အာဒိ ယေသန္တိ ဗာဟိရတ္ထော. အာဒိသဒ္ဒေန ကုသုမဒါမမဏိမေခလာဒီနံ သင်္ဂဟော. အယံ တု ဗန္ဓဖရုသဂါမ္မပရိစ္စာဂါ သမ္ဘဝတိ. 145. Để chỉ ra một loại cao quý khác, ngài nói: ‘udāro’ v.v... Bất cứ định ngữ đáng tán thán, đáng khen ngợi nào được sử dụng, điều đó cũng nên được biết là cao quý, chứ không chỉ riêng loại đã nói. Ngài dẫn chứng bằng từ ‘yathā’. Cách phân tích hợp từ là: ‘hồ để vui chơi, với mục đích vui chơi’, ‘nụ cười có sự duyên dáng’, ‘vàng, vòng tay bằng vàng’. Ý nghĩa bên ngoài là ‘cái có những thứ ấy làm đầu’. Với từ ‘ādi’ (v.v...), bao gồm cả những thứ như tràng hoa, đai ngọc v.v... Còn (sự cao quý) này có được là do từ bỏ (lối hành văn) thô thiển và tầm thường trong sáng tác. ၁၄၅. အညမပိ ဥဒါရံ ဒဿေတိ ‘‘ဥဒါရော’’စ္စာဒိနာ. ယံ ပသတ္ထဝိသေသနံ ပသံသနီယဝိသေသနံ ဟောတိ, သောပိ ဥဒါရောတိ ဝိညေယျော. ‘‘ယထာ’’တိ တမုဒါဟရတိ. ကီဠာသရော ကီဠာယ ကတော သရော. လီလာဟာသော လီလာယ ယုတ္တော ဟာသော. ဟေမင်္ဂဒါဒယော သုဝဏ္ဏကေယူရာဣစ္စာဒယောတိ. ကီဠတ္ထာယ သရောတိ စ, လီလာယ ယုတ္တော ဟာသောတိ စ, ဟေမံ ဟေမမယံ အင်္ဂဒန္တိ စ, လီလာဟာသော စ ဟေမင်္ဂဒဉ္စာတိ စ, တာနိ အာဒီနိ ယေသံ ကုသုမဒါမမဏိမေခလာဒီနန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော. အယမုဒါရော ဗန္ဓဖရုသဂါမ္မာဒိဒေါသပရိစ္စာဂေန သိဇ္ဈတိ. 145. Ngài cũng chỉ ra một (loại) cao quý khác bằng câu ‘udāro’ v.v... Bất cứ định ngữ đáng tán thán, định ngữ đáng khen ngợi nào, điều đó cũng nên được biết là cao quý. Ngài dẫn chứng điều đó bằng từ ‘yathā’. ‘Kīḷāsaro’ là hồ được làm để vui chơi. ‘Līlāhāso’ là nụ cười có sự duyên dáng. ‘Hemaṅgadādayo’ là vòng vàng đeo tay v.v... Và (đây là) cách phân tích cú pháp: ‘hồ với mục đích vui chơi’, và ‘nụ cười có sự duyên dáng’, và ‘vàng, vòng tay bằng vàng’, và ‘nụ cười duyên dáng và vòng vàng’, và ‘những thứ ấy là khởi đầu của những vật như tràng hoa, đai ngọc v.v...’. Sự cao quý này được thành tựu nhờ từ bỏ các lỗi như thô thiển, tầm thường v.v... trong sáng tác. ၁၄၆. 146. လောကိယတ္ထာနတိက္ကန္တာ,[Pg.167] ကန္တာ သဗ္ဗဇနာနပိ; ကန္တိ နာမာ’တိဝုတ္တဿ,ဝုတ္တာ သာ ပရိဟာရတော. Không vượt quá các đề tài thế gian, làm hài lòng tất cả mọi người; được gọi là vẻ yêu kiều (kanti), nó được nói là do tránh sự nói quá. ယထာ ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိ. Ví như: ‘muninda’ v.v... ၁၄၆. ကန္တိံ ကထယတိ ‘‘လောကိယိ’’စ္စာဒိနာ. လောကေ ဝိဒိတော လောကိယော, တံ လောကိယံ အတ္ထံ အဘိဓေယျံ အနတိက္ကန္တာ အနတီတာ သဗ္ဗေသံ ကဝီနမိတရေသံ ဝါ ဇနာနံ ဧဝ ကန္တာ မနောဟရာ ကန္တိ နာမာတိ ဝုစ္စတိ. အယံ ပန သဒ္ဒဂုဏော အတိဝုတ္တဿ ဝါကျဒေါသဿ ပရိစ္စာဂေန သမ္ဘဝတိ. တေနာဟ ‘‘အတိဝုတ္တဿာ’’တိအာဒိ. ဥဒါဟရဏတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. 146. Tác giả trình bày về đức tính kanti (duyên dáng) bằng câu kệ bắt đầu với “lokiyi”. Từ lokiyo (thế gian) có nghĩa là được biết đến trong thế gian. Đức tính không vượt qua, không đi quá khỏi ý nghĩa thế gian ấy, tức là đối tượng được diễn đạt, và là điều đáng yêu, làm say mê đối với tất cả thi sĩ hoặc những người khác, thì được gọi là kanti. Hơn nữa, đức tính này của từ ngữ phát sinh do việc từ bỏ lỗi cú pháp ativutta (thái quá). Do đó, tác giả đã nói câu bắt đầu bằng “ativuttassā”. Ý nghĩa của ví dụ đã được trình bày ở dưới. ၁၄၆. ဣဒါနိ ကန္တိံ ဒဿေတိ ‘‘လောကိယိ’’စ္စာဒိနာ. လောကိယတ္ထာနတိက္ကန္တာ လောကေ ပသိဒ္ဓသဒ္ဒတ္ထမနတိက္ကန္တာ သဗ္ဗဇနာနံ သကလကဝီနံ ကန္တာ မနုညာ ကန္တိ နာမ ဝုစ္စတေ, သာ အတိဝုတ္တဿ အတိဝုတ္တဒေါသဿ ပရိဟာရတော ဝုတ္တာ ဒေါသပရိဟာရပရိစ္ဆေဒေ ကထိတာ ဟောတိ. အတိဝုတ္တဒေါသပရိဟာရတော ဧဝ ကန္တိယာ သိဒ္ဓတ္တာ တဿ လက္ခိယော ဧဝ ဧတိဿာ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. လောကေ ဝိဒိတောတိ စ, သော စ သော အတ္ထော စေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ယထာ’’တိ ကန္တိယာ ဥဒါဟရဏံ ဒဿေတိ ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိ. တံ ဝုတ္တမေဝ. 146. Bây giờ, tác giả chỉ ra đức tính kanti (duyên dáng) bằng câu kệ bắt đầu với “lokiyi”. Đức tính không vượt qua ý nghĩa thế gian, không vượt qua ý nghĩa của từ ngữ phổ biến trong đời, và là điều đáng yêu, dễ chịu đối với tất cả mọi người và toàn thể thi sĩ, thì được gọi là kanti. Đức tính ấy được nói là phát sinh từ việc tránh lỗi ativutta (thái quá), và đã được trình bày trong chương về việc tránh các lỗi. Ý muốn nói là, vì kanti được thành tựu chính nhờ việc tránh lỗi ativutta, nên đặc tính của việc tránh lỗi ấy cũng chính là đặc tính của kanti. Phân tích cú pháp là “loke vidito” (được biết đến trong thế gian) và “so ca so attho” (ý nghĩa này và ý nghĩa kia). Bằng từ “yathā” (ví như), tác giả chỉ ra ví dụ về kanti bằng câu kệ bắt đầu với “muninda”. Điều đó đã được trình bày rồi. ၁၄၇. 147. အတ္ထဗျတ္တာ’ဘိဓေယျဿာ-နေယျတာ သဒ္ဒတော’တ္ထတော; သာ’ယံ တဒုဘယာ နေယျ-ပရိဟာရေ ပဒဿိတာ. Sự rõ ràng của ý nghĩa (atthabyatti) là tính chất không cần suy diễn (aneyyatā) đối với đối tượng được diễn đạt, xuất phát từ từ ngữ và từ ý nghĩa. Đức tính này, phát sinh từ cả hai phương diện ấy, đã được trình bày trong phần tránh lỗi neyya (cần suy diễn). ယထာ ‘‘မရီစိ’’စ္စာဒိ စ, ‘‘မနောနုရဉ္ဇနော’’စ္စာဒိ စ. Ví như câu kệ bắt đầu bằng “marīci”, và câu kệ bắt đầu bằng “manonurañjano”. ၁၄၇. အတ္ထဗျတ္တိံ [Pg.168] ဗျဉ္ဇယတိ ‘‘အတ္ထဗျတ္တာဘိဓေယျိ’’စ္စာဒိနာ. အဘိဓေယျဿ သမ္ဗန္ဓအတ္ထဿ သဒ္ဒတော အတ္ထတော ဝါ သာမတ္ထိယတော ဝါ အနေယျတာ ပတီတိ အညထာ ဝဂမော ဂတျန္တရာဘာဝါ, ယတော ဝုတ္တံ ‘‘ဒုလ္လဘာဝဂတီ သဒ္ဒ-သာမတ္ထိယဝိလင်္ဃိနီ’’တိ. တမနုဝဒိတွာ အတ္ထဗျတ္တိ ဝိဓီယတေ. သာ ပန ဗျာကိဏ္ဏနေယျာဒိဒေါသဝဇ္ဇနာယ ဇာယတေ. တဒုဘယာ ဇာတာ သာယံ အနေယျတာ နေယျပရိဟာရေ ပဒဿိတာ ပကာသိတာ. ပဌမဒုတိယောဒါဟရဏဿတ္ထော ဝုတ္တော. 147. Tác giả làm rõ về atthabyatti (sự rõ ràng của ý nghĩa) bằng câu kệ bắt đầu với “atthabyattābhidheyyi”. Sự không cần suy diễn (aneyyatā) đối với ý nghĩa liên quan của đối tượng được diễn đạt, dù từ từ ngữ, từ ý nghĩa, hay từ năng lực của văn cảnh, có nghĩa là sự liễu giải không thể khác đi được vì không có cách hiểu nào khác. Bởi vì có câu nói rằng: “Sự liễu giải khó đạt được khi vượt qua từ ngữ và năng lực của nó”. Sau khi trích dẫn lại điều đó, đức tính atthabyatti được quy định. Đức tính ấy phát sinh do việc tránh các lỗi như byākiṇṇa (rối rắm), neyya (cần suy diễn), v.v. Sự không cần suy diễn này, phát sinh từ cả hai (từ ngữ và ý nghĩa), đã được chỉ ra và làm rõ trong phần tránh lỗi neyya. Ý nghĩa của ví dụ thứ nhất và thứ hai đã được trình bày. ၁၄၇. ဣဒါနိ အတ္ထဗျတ္တိံ ဒဿေတိ ‘‘အတ္ထဗျတ္တိ’’စ္စာဒိနာ. အဘိဓေယျဿ အတ္ထဿ သဒ္ဒတော အတ္ထတော အတ္ထသာမတ္ထိယတော စ အနေယျတာ တတ္ထေဝ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ သဒ္ဒဿ အတ္ထဿ ဝါ အာဟရိတွာ ဝတ္တဗ္ဗဿ အဘာဝေါ အတ္ထဗျတ္တိ နာမ, တဒုဘယာ တေဟိ ဒွီဟိ ဇာတာ သာ အယံ အနေယျတာသင်္ခတာ အတ္ထဗျတ္တိ နေယျပရိဟာရေ နေယျဒေါသပရိဟာရပဒေသေ ပဒဿိတာ ပကာသိတာတိ. ‘‘ဒုလ္လဘာဝဂတီ သဒ္ဒ-သာမတ္ထိယဝိလင်္ဃိနီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အတ္ထပတီတိ ပန ဝိနာ သဒ္ဒဉ္စ သာမတ္ထိယဉ္စ အညထာနုပလဗ္ဘတီတိ ဣဟ ‘‘သဒ္ဒတော အတ္ထတော’’တိ ဝုတ္တံ. အတ္ထဿ ဗျတ္တိ ပတီတီတိ စ, နတ္ထိ နေယျံ အာဟရိတဗ္ဗံ အဿ အဘိဓေယျဿာတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ, တေ စ တေ ဥဘော သဒ္ဒတ္ထာ စာတိ စ, တေ အဝယဝါ ဧတိဿာတိ စ, နေယျဿ ပရိဟာရောတိ စ ဝါကျံ. ဣဒါနိ ‘‘ယထေ’’စ္စာဒိနာ ဒွိပ္ပကာရာယ အတ္ထဗျတ္တိယာ ယထာက္ကမံ ဥဒါဟရဏမနုဿာရေတိ ‘‘မရိ’’စ္စာဒိဂါထာဒွယေန, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. 147. Bây giờ, tác giả chỉ ra đức tính atthabyatti (sự rõ ràng của ý nghĩa) bằng câu kệ bắt đầu với “atthabyatti”. Sự không cần suy diễn (aneyyatā) đối với ý nghĩa của đối tượng được diễn đạt, từ từ ngữ, từ ý nghĩa, và từ năng lực của ý nghĩa, do ý nghĩa đã hiện hữu ngay tại đó, nên sự vắng mặt của bất cứ điều gì cần phải dẫn ra và trình bày từ từ ngữ hay ý nghĩa, được gọi là atthabyatti. Đức tính atthabyatti này, được gọi là sự không cần suy diễn, phát sinh từ hai yếu tố ấy (từ ngữ và ý nghĩa), đã được chỉ ra và làm rõ trong phần tránh lỗi neyya, tức là trong đoạn về việc tránh lỗi neyya. Vì có câu nói rằng: “Sự liễu giải khó đạt được khi vượt qua từ ngữ và năng lực của nó”, và vì sự liễu giải ý nghĩa không thể có được bằng cách nào khác nếu không có từ ngữ và năng lực của nó, nên ở đây mới nói là “từ từ ngữ, từ ý nghĩa”. Phân tích cú pháp như sau: “atthassa byatti” là “sự liễu giải ý nghĩa”; “natthi neyyaṃ āharitabbaṃ assa abhidheyyassa” là “đối với đối tượng được diễn đạt này, không có gì cần suy diễn phải dẫn ra”; “tassa bhāvo” là “trạng thái của điều đó”; “te ca te ubho saddatthā” là “cả hai yếu tố ấy, tức từ ngữ và ý nghĩa”; “te avayavā etissā” là “chúng là thành phần của đức tính này”; và “neyyassa parihāro” là “sự tránh lỗi neyya”. Bây giờ, bằng từ “yathā”, tác giả lần lượt nhắc lại ví dụ cho hai loại atthabyatti bằng hai câu kệ bắt đầu với “mari”, những điều này đã được trình bày ở dưới. ပုန အတ္ထေန ယထာ – Lại nữa, ví dụ về sự rõ ràng theo ý nghĩa – ၁၄၈. 148. သဘာဝါမလတာ ဓီရ,မုဓာ ပါဒနခေသု တေ; ယတော တေ’ဝနတာနန္တ-မောဠိစ္ဆာယာ ဇဟန္တိ နော. Thưa bậc Trí Giả, sự trong sạch tự nhiên nơi móng chân của Ngài trở nên vô ích; bởi vì chúng không bao giờ rời bỏ hình ảnh phản chiếu của vô số vương miện của những vị cúi đầu đảnh lễ. ၁၄၈. ပုန [Pg.169] ဒုတိယေ တု ဓီရာတိ အာမန္တနံ. တေ တဝ ပါဒနခေသု သဘာဝါမလတာ ပကတိပရိသုဒ္ဓတာ မုဓာ တုစ္ဆာ. ကသ္မာတိ စေ? ယတော ယသ္မာ ကာရဏာ တေ ပါဒနခါ အဝနတဿ သန္နတဿ အနန္တဿ နာဂရာဇဿ မောဠိနော ကိရီဋဿ အဝနတာနံ ဝါ နရမရာနံ အနန္တာနံ မောဠီနံ ဆာယာ ဆဝိယော နော ဇဟန္တိ န ပရိစ္စဇန္တိ, သဉ္ဆဝိယော ပန ဇဟန္တီတိ. ဧတ္ထ နခေသု သဉ္ဆဝိတ္တာ ပါဒနခဿ မောဠီနံ နိရန္တရပ္ပဏာမာဗျဘိစာရာနရမရာဒီနံ ဘဂဝတော ပါဒါရဝိန္ဒဝန္ဒနံ သာမတ္ထိယာ ဖုဋံ ဂမျတေ. 148. Lại nữa, trong ví dụ thứ hai, “dhīra” là một hô cách từ. “Te” (của Ngài), trong móng chân của Ngài, “sabhāvāmalatā” (sự trong sạch tự nhiên), tức là sự thanh tịnh vốn có, “mudhā” (trở nên vô ích), tức là vô dụng. Nếu hỏi: “Tại sao?”, câu trả lời là “yato” (bởi vì), do nguyên nhân rằng, móng chân của Ngài “no jahanti” (không từ bỏ), không rời bỏ “chāyā” (hình ảnh phản chiếu), tức là ánh sáng của vương miện của vua rồng Ananta đang cúi mình, hoặc của vô số vương miện của người và trời đang cúi đầu. Điều này có nghĩa là chúng từ bỏ màu sắc tự nhiên của mình. Ở đây, từ sự phản chiếu trong móng chân, sự đảnh lễ không ngừng và không sai khác của các vương miện, từ đó sự tôn kính đôi chân sen của Đức Thế Tôn bởi người, trời, và các chúng sinh khác được liễu giải một cách rõ ràng nhờ vào năng lực của văn cảnh. ၁၄၈. ‘‘ပုန အတ္ထေန ယထာ သဘာဝိ’’စ္စာဒိ. ဓီရ တေ တဝ ပါဒနခေသု သဘာဝါမလတာ ပကတိပရိသုဒ္ဓတာ မုဓာ တုစ္ဆာ. ကသ္မာတိ စေ? ယတော ယသ္မာ တေ စရဏနခါ အဝနတာနန္တမောဠိစ္ဆာယာ ပါဒါနတဿ အနန္တနာဂရာဇဿ ကိရီဋဿ သမ္ဗန္ဓိနီ, အဝနတာနံ ဝါ အနန္တာနံ ဒေဝမနုဿာနံ မောဠီနံ ဆာယာ ကန္တိယော နော ဇဟန္တိ န ဝိဇဟန္တိ, ပကတိဝဏ္ဏံ ပဟာယ ကိရီဋကန္တိသဒိသာ တေ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဧတ္ထ စန္ဒကိရဏသန္နိဘာနံ နခရံသီနံ သမီပေ မောဠီနံ နခရံသီဟိ အမဒ္ဒိတသကကန္တိယုတ္တဘာဝမာပဇ္ဇနံ တာဒိသာနံ နိရန္တရပ္ပဏာမာဘာဝါဘာဝတော ခတ္တိယာဒီနံ မုနိန္ဒပါဒါရဝိန္ဒဒွန္ဒေ နိရန္တရပ္ပဏာမော သာမတ္ထိယာ ဝိဘူတံ ဂမျတေ. သဿ ဘာဝေါတိ စ, တေန အမလာတိ စ, တေသံ ဘာဝေါတိ စ, ပဌမပက္ခေ အဝနတော စ သော အနန္တော စာတိ စ, တဿ မောဠီတိ စ, တဿ ဆာယာယောတိ စ, ဒုတိယပက္ခေ အနန္တာ စ တေ မောဠီ စေတိ စ, အဝနတာနံ အနန္တမောဠီတိ စ, တေသံ ဆာယာယောတိ စ ဝါကျံ. 148. Phần “Puna atthena yathā” (Lại nữa, ví dụ về ý nghĩa) bắt đầu bằng “sabhāvi”. “Dhīra” (Thưa bậc Trí Giả), “te” (của Ngài), trong móng chân của Ngài, “sabhāvāmalatā” (sự trong sạch tự nhiên), tức là sự thanh tịnh vốn có, “mudhā” (trở nên vô ích), tức là vô dụng. Nếu hỏi: “Tại sao?”, câu trả lời là “yato” (bởi vì), móng chân của Ngài “no jahanti” (không từ bỏ), không rời bỏ “avanatānantamoḷicchāyā” (hình ảnh phản chiếu của vương miện của Ananta đang cúi đầu), tức là ánh sáng liên quan đến vương miện của vua rồng Ananta đang cúi đầu dưới chân, hoặc ánh sáng của vương miện của vô số chư thiên và nhân loại đang cúi đầu. Nghĩa là chúng từ bỏ màu sắc tự nhiên và trở nên giống như ánh sáng của vương miện. Do đó, ở đây, gần những tia sáng từ móng chân vốn giống như ánh trăng, việc các vương miện đạt đến trạng thái sở hữu ánh sáng riêng không bị lu mờ bởi tia sáng từ móng chân, điều này xảy ra do sự hiện hữu (nghĩa đen: sự không vắng mặt) của sự đảnh lễ không ngừng của những chúng sinh như vậy; từ đó sự đảnh lễ không ngừng của các vị vua chúa, v.v. đối với đôi chân sen của Đức Tối Thắng Mâu Ni được liễu giải một cách rõ ràng nhờ vào năng lực của văn cảnh. Phân tích cú pháp như sau: “sassa bhāvo”; “tena amalā”; “tesaṃ bhāvo”; trong trường hợp thứ nhất: “avanato ca so ananto ca”, “tassa moḷī”, “tassa chāyāyo”; trong trường hợp thứ hai: “anantā ca te moḷī ceti”, “avanatānaṃ anantamoḷī”, và “tesaṃ chāyāyo”. ၁၄၉. 149. ‘‘ဗန္ဓသာရော’’တိ မညန္တိ, ယံ သမဂ္ဂါပိ ဝိညုနော; ဒဿနာဝသရံ ပတ္တော, သမာဓိ နာမ’ယံ ဂုဏော. Tất cả những bậc hiền trí đều cho rằng đó là “tinh túy của sự cấu tứ” (bandhasāro); đức tính này, tên gọi là samādhi (sự tập trung), nay đã đến lượt được trình bày. ၁၄၉. သမာဓိဖလံ ကိစ္စာဟ ‘‘ဗန္ဓေ’’စ္စာဒိ. ယန္တိ ယံ သမာဓိံ ဗန္ဓဿ ဂဇ္ဇပဇ္ဇမိဿဘာဝဿ သာရောတိ သဗ္ဗဿ ဇီဝိတံ [Pg.170] တပ္ပရာယတ္တာ ဗန္ဓဿ သမဂ္ဂါပိ ဝိညုနော သဗ္ဗေပိ ကဝိနော မညန္တိ စိန္တေန္တိ ဇာနန္တိ, အယံ သမာဓိ နာမ သမာဓိချော ဂုဏော ဒဿနေ ပကာသနေ အဝသရံ ဩကာသံ အနောတ္တရတ္တာ ပရဿ သမ္ပတ္တော ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနုက္ကမေနာတိ. 149. Để nói về kết quả của samādhi, tác giả nói câu kệ bắt đầu bằng “bandhe”. “Yaṃ” (điều mà), tức là samādhi mà tất cả những bậc hiền trí, tất cả các thi sĩ, đều “maññanti” (cho rằng), suy xét, biết rằng là “sāro” (tinh túy) của “bandhassa” (sự cấu tứ), tức là của thể loại văn xuôi, văn vần, và hỗn hợp, bởi vì nó là sự sống của toàn bộ sự cấu tứ, do sự cấu tứ phụ thuộc vào nó. “Ayaṃ samādhi nāma” (đức tính này tên là samādhi), tức là đức tính được gọi là samādhi, “sampatto” (đã đạt đến) “avasaraṃ” (cơ hội), tức là dịp, để “dassane” (được chỉ ra), được làm rõ, theo thứ tự đã nêu, vì không có gì được trình bày sau nó. ၁၄၉. ဣဒါနိ သမာဓယော နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ဗန္ဓိ’’စ္စာဒိနာ. သမဂ္ဂါ အပိ ဝိညုနော သဗ္ဗေပိ ကဝယော ယံ သမာဓိံ ‘‘ဗန္ဓသာရော’’တိ ပဇ္ဇဂဇ္ဇဝိမိဿသင်္ခါတဿ ဗန္ဓဿ ဇီဝိတမိတိ မညန္တိ, အယံ သမာဓိ နာမ ဂုဏော ဒဿနာဝသရံ ပတ္တော ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနုက္ကမေန ဒဿနောကာသံ ပတ္တော ဟောတိ. ဗန္ဓဿ သာရောတိ စ, ဒဿနေ အဝသရန္တိ စ, တံ ပတ္တောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 149. Bây giờ, ngài chỉ ra các samādhi (phép nhất trí) bằng câu bắt đầu với “bandhi”. Tất cả các thi sĩ thông thái, dù là đồng nhất quan điểm, đều cho rằng samādhi nào đó là “cốt tủy của tác phẩm” (bandhasāro), tức là sinh mệnh của một tác phẩm được gọi là sự pha trộn giữa văn vần và văn xuôi, thì phẩm chất có tên là samādhi này đã đến lúc được trình bày, đã có cơ hội được trình bày theo thứ tự đã nêu. Và sự phân tích cú pháp (viggaho) là: “cốt tủy của tác phẩm” (bandhassa sāro), “dịp để trình bày” (dassane avasaraṃ), và “đã đạt đến điều đó” (taṃ patto). ၁၅၀. 150. အညဓမ္မော တတော’ညတ္ထ,လောကသီမာနုရောဓတော; သမ္မာ အာဓီယတေ’စ္စေ’သော,သမာဓီတိ နိရုစ္စတိ. Pháp của vật khác, ở nơi khác; Do thuận theo quy ước thế gian; Được áp đặt một cách đúng đắn; Nên được gọi là Samādhi (phép nhất trí). ၁၅၀. ကထမယံ သဒ္ဒဝေါဟာရော ဗန္ဓေ ‘‘သမာဓီ’’တိ ဝုစ္စတီတျာဟ ‘‘အညေ’’စ္စာဒိ. အညဿ ဝတ္ထုနော ပကတာပေက္ခာယ ဓမ္မော ဂုဏော ပသိဒ္ဓေါ, တတော တသ္မာ မုချဝိသယာ အညတ္ထ အမုချေ ဝိသယေ လောကသီမာနုရောဓတော လောကပ္ပတီတျနုဝတ္တနေန သမ္မာ သာဓု လောကသီမာနုဝတ္တနမေဝေဟ သာဓုတ္တံ အာဓီယတေ အာရောပျတေ, ဣတိ ဣမိနာ ကာရဏေန ဧသော ဧဝံဝိဓော ဓမ္မော ‘‘သမာဓီ’’တိ နိရုစ္စတီတိဓ သမ္မာ အာဓီယတီတိ ဧဝံ နီဟရိတွာ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော. 150. Để trả lời câu hỏi: “Cách dùng từ ‘samādhi’ này trong một tác phẩm được nói đến như thế nào?”, ngài nói bằng câu bắt đầu với “aññe”. Một pháp, tức là một phẩm chất nổi tiếng của một đối tượng khác so với đối tượng đang được xem xét, từ đối tượng chính đó được áp đặt, được gán cho một đối tượng không chính khác, do thuận theo quy ước thế gian, tức là theo niềm tin của thế gian, một cách đúng đắn, tốt đẹp — ở đây, sự tốt đẹp chính là sự thuận theo quy ước thế gian. Vì lý do này, pháp như vậy được gọi là ‘samādhi’. Ý nghĩa là, nó được gọi như vậy bằng cách diễn giải rằng: “ở đây, nó được áp đặt một cách đúng đắn”. ၁၅၀. ‘‘သမာဓီ’’တိ အယံ ဝေါဟာရော ဗန္ဓဝိသယေ ကထံ ပဝတ္တတီတိ အာသင်္ကာယံ ပဌမံ နိဗ္ဗစနံ ဒဿေတုံ အာဟ ‘‘အညိ’’စ္စာဒိ. ယသ္မာ အညဓမ္မော သမာဓာနဿ ဝိသယဘူတအမုချတော အညဿ မုချဝတ္ထုနော ပသိဒ္ဓဂုဏော, တတော [Pg.171] မုချဝိသယတော အညတ္ထ အမုချဝိသယေ လောကသီမာနုရောဓတော လောကဝေါဟာရမရိယာဒါဝိရောဓဘာဝေန လောကပ္ပတီတျနုဝတ္တနေနေဝ သမ္မာ အာဓီယတိ ဌပီယတိ, ဣတိ ဣမိနာ ကာရဏေန ဧသော ယထာဝုတ္တဂုဏော ‘‘သမာဓီ’’တိ နိရုစ္စတိ ဝုစ္စတီတိ. အညဿ ဓမ္မောတိ စ, လောကဿ သီမာတိ စ, တဿာ အနုရောဓောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 150. Để trình bày định nghĩa đầu tiên về mối nghi ngờ: “Cách dùng từ ‘samādhi’ này diễn ra như thế nào trong lĩnh vực tác phẩm?”, ngài nói bằng câu bắt đầu với “aññi”. Bởi vì một pháp khác, tức là một phẩm chất nổi tiếng của một đối tượng chính, khác với đối tượng không chính là đối tượng của sự áp đặt, từ đối tượng chính đó được áp đặt, được đặt vào một đối tượng không chính khác, do thuận theo quy ước thế gian, tức là không trái với giới hạn của cách dùng trong thế gian, chỉ bằng cách tuân theo niềm tin của thế gian, một cách đúng đắn. Vì lý do này, phẩm chất đã được nói đến như trên được gọi là ‘samādhi’. Và sự phân tích cú pháp là: “pháp của vật khác” (aññassa dhammo), “quy ước của thế gian” (lokassa sīmā), và “sự thuận theo điều đó” (tassā anurodho). သမာဓိဥဒ္ဒေသ Phần Đề Cương về Samādhi ၁၅၁. 151. အပါဏေ ပါဏိနံ ဓမ္မော, သမ္မာ အာဓီယတေ ကွစိ; နိရူပေ ရူပယုတ္တဿ, နိရသေ သရသဿ စ. Pháp của vật có sinh mạng, đôi khi được áp đặt đúng đắn cho vật vô sinh; (Pháp) của vật có hình sắc cho vật không hình sắc, và của vật có vị cho vật không vị. ၁၅၂. 152. အဒြဝေ ဒြဝယုတ္တဿ, အကတ္တရိပိ ကတ္တုတာ; ကဌိနဿာ’သရီရေပိ, ရူပံ တေသံ ကမာ သိယာ. (Pháp) của vật thể lỏng cho vật không lỏng, tính tác nhân cho cả vật không phải tác nhân; (Pháp) của vật cứng cho cả vật không có hình thể, ví dụ của chúng sẽ được trình bày theo thứ tự. ၁၅၁-၁၅၂. သမာဓာနဝိသယမာဟ ‘‘အပါဏေ’’ဣစ္စာဒိ. ကွစိ ဌာနေ ပါဏိနံ ပါဏဝန္တာနံ ပဒတ္ထာနံ ဓမ္မော ဂုဏော အပါဏေ ပါဏဝိရဟိတေ ဝတ္ထုနိ သမ္မာ လောကပတီတျနုဝတ္တနေန အာဓီယတေ အာရောပျတေ, ဧဝမုပရိပိ ယထာနုရူပံ. နိရူပေတိ ရူပဝိရဟိတေ ဝတ္ထုနိ, ကွစီတိ သဗ္ဗတ္ထ အနုဝတ္တတိ. အသရီရေ အဃနေ အသံဟတေ ဝတ္ထုနိ ကဌိနဿ ဒဠှဿ, တေသံ ယထာဝုတ္တာနံ သမာဓီနံ ရူပံ ဥဒါဟရဏံ ကမာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနုက္ကမေန. 151-152. Ngài nói về đối tượng của phép nhất trí (samādhāna) bằng câu bắt đầu với “apāṇe”. Ở một nơi nào đó, pháp, tức là phẩm chất của các sự vật có sinh mạng, có sự sống, được áp đặt, được gán cho một vật vô sinh, một vật không có sự sống, một cách đúng đắn theo niềm tin của thế gian. Tương tự như vậy cho các trường hợp sau, một cách thích hợp. “Nirūpe” có nghĩa là trên một vật không có hình sắc. Từ “kvaci” (đôi khi) được áp dụng cho tất cả các trường hợp. (Pháp) của vật cứng, rắn chắc (được áp đặt) cho vật không có hình thể (asarīre), không đặc (aghane), không kết tụ (asaṃhate). Ví dụ, hình thức của các samādhi đã được nói đến như trên (được trình bày) theo thứ tự, theo trình tự đã được nêu. ၁၅၁-၁၅၂. ဥဒ္ဒေသေ ‘‘သမာဓယော’’တိ ဗဟုဝစနေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာနံ သမာဓီနံ ဝိသယမုပဒဿေတိ ‘‘အပါဏေ’’စ္စာဒိနာ. ကွစိ ကိသ္မိဉ္စိ ဌာနေ ပါဏိနံ ဓမ္မော ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓါနံ ဂုဏော အပါဏေ ပါဏရဟိတဝတ္ထုမှိ သမ္မာ လောကပတီတိအနုသာရေန အာဓီယတေ အာရောပျတေ, ကွစိ ရူပယုတ္တဿ ရူပဝန္တဝတ္ထုနော ဓမ္မော နိရူပေ ရူပရဟိတဝတ္ထုမှိ, ကွစိ သရသဿ ရသဝန္တဿ ဝတ္ထုနော ဓမ္မော နိရသေ ရသရဟိတေ စ, ကွစိ ဒြဝယုတ္တဿ ဒြဝဝန္တဝတ္ထုနော ဓမ္မော အဒြဝေ ဒြဝရဟိတေ စ, [Pg.172] ကွစိ ကတ္တုတာ ကတ္တုဂုဏော အကတ္တရိပိ, ကွစိ ကဌိနဿ ထဒ္ဓဿ ဝတ္ထုနော ဓမ္မော အသရီရေပိ သရီရရဟိတေပိ သမ္မာ အာဓီယတေ. တေသံ ဆန္နံ သမာဓီနံ ရူပံ ဥဒါဟရဏံ ကမာ ‘‘အပါဏေ ပါဏိန’’န္တိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနုက္ကမေန သိယာ ဘဝေယျာတိ. န သန္တိ ပါဏာ အဿေတိ စ, ရူပါ နိဂ္ဂတောတိ စ, ရူပေန ယုတ္တောတိ စ, ရသာ နိဂ္ဂတောတိ စ, ရသေန သဟ ဝတ္တမာနောတိ စ, ဒြဝါအညောတိ စ, ဒြဝေန ဒြဝဘာဝေန ယုတ္တောတိ စ, ကတ္တုတော အညောတိ စ, ကတ္တုနော ဘာဝေါတိ စ, နတ္ထိ သရီရံ အဿာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 151-152. Ngài trình bày đối tượng của các samādhi, vốn được chỉ ra bằng số nhiều “samādhayo” trong phần đề cương, bằng câu bắt đầu với “apāṇe”. Ở một nơi nào đó, pháp của vật có sinh mạng, tức là phẩm chất của những vật bị ràng buộc bởi các giác quan, được áp đặt, được gán cho một vật không có sinh mạng một cách đúng đắn theo niềm tin của thế gian. Đôi khi, pháp của vật có hình sắc, vật sở hữu hình sắc, (được áp đặt) cho vật không có hình sắc. Đôi khi, pháp của vật có vị, vật sở hữu vị, (được áp đặt) cho vật không có vị. Đôi khi, pháp của vật có tính lỏng, vật sở hữu tính lỏng, (được áp đặt) cho vật không có tính lỏng. Đôi khi, tính tác nhân, phẩm chất của tác nhân, (được áp đặt) cho cả vật không phải tác nhân. Đôi khi, pháp của vật cứng, rắn chắc, được áp đặt đúng đắn cho cả vật không có hình thể, vật không có thân thể. Ví dụ, hình thức của sáu loại samādhi đó sẽ được trình bày theo thứ tự đã nêu, bắt đầu với “apāṇe pāṇinaṃ”. Và sự phân tích cú pháp là: “vật không có sinh mạng” (na santi pāṇā assa), “vật không có hình sắc” (rūpā niggato), “vật có hình sắc” (rūpena yutto), “vật không có vị” (rasā niggato), “vật có vị” (rasena saha vattamāno), “vật không lỏng” (dravā añño), “vật có tính lỏng” (dravena dravabhāvena yutto), “vật không phải tác nhân” (kattuto añño), “tính tác nhân” (kattuno bhāvo), “vật không có hình thể” (natthi sarīraṃ assa). သမာဓိနိဒ္ဒေသ Phần Trình Bày Chi Tiết về Samādhi အပါဏေ ပါဏိနံ ဓမ္မော Pháp của vật có sinh mạng trên vật vô sinh ၁၅၃. 153. ဥဏ္ဏာပုဏ္ဏိန္ဒုနာ နာထ, ဒိဝါပိ သဟ သင်္ဂမာ; ဝိနိဒ္ဒါ သမ္ပမောဒန္တိ, မညေ ကုမုဒိနီ တဝ. Bạch Thế Tôn, con nghĩ rằng, những đóa hoa súng của Ngài, do được tương hội cùng vầng trăng tròn là bạch hào tướng (uṇṇā) của Ngài, nên ngay cả ban ngày cũng không ngủ và vui mừng hớn hở. ၁၅၃. ‘‘ဥဏ္ဏာ’’ဣစ္စာဒိ. နာထာတိ လောကတ္တယေကပဋိသရဏဘူတတာယ ဘဂဝန္တံ အာလပတိ. တဝ ဥဏ္ဏာရောမဓာတုသင်္ခါတေန ပုဏ္ဏိန္ဒုနာ သဟ သင်္ဂမာ သံယောဂေန ကုမုဒိနီ ကုမုဒိနိယော ကုမုဒါကရာ ဒိဝါပိ ဝိနိဒ္ဒါ ဝိဂတသောပ္ပာ သမ္ပမောဒန္တိ မညေ သုဋ္ဌုယေဝ ပမောဒန္တီတိ ပရိကပ္ပေမီတိ. ဧတ္ထ ပါဏိဓမ္မဿ သုရတရူပဿ သင်္ဂမဿ ဝိနိဒ္ဒါယ သမ္ပီဏနဿ စ အပါဏိနိ အာရောပိတပုမ္ဘာဝေ ဥဏ္ဏာပုဏ္ဏိန္ဒုမှိ, တထာ အာရောပိတဣတ္ထိဘာဝါသု ကုမုဒိနီသု လောကသီမာနုရောဓေန သမာဓာနတော သောယံ ပသိဒ္ဓေါ ဓမ္မော ‘‘သမာဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ. တဒဘိဓာယီ သဒ္ဒေါ စ ဥပစာရတော အတ္ထာနုဂါမိတ္တာ သဒ္ဒိကဝေါဟာရံ ဒဿေတိ, ဧဝမုပရိပိ ယထာယောဂံ. 153. (Câu kệ) bắt đầu bằng “Uṇṇā”. Từ “Nātha” (Thế Tôn) là lời xưng hô với Đức Thế Tôn vì Ngài là nơi nương tựa duy nhất của ba cõi. Do sự tương hội, sự kết hợp với vầng trăng tròn của Ngài, tức là xá-lợi lông mày được gọi là uṇṇā, những đóa hoa súng, các đóa hoa súng, hồ hoa súng, ngay cả ban ngày cũng không ngủ, không buồn ngủ, và vui mừng hớn hở, con nghĩ rằng, con tưởng tượng rằng chúng vô cùng hoan hỷ. Ở đây, do sự áp đặt pháp của sinh vật, tức là sự giao hợp dưới hình thức ái ân, sự không ngủ và sự vui thích, lên các vật vô sinh — vầng trăng tròn uṇṇā được gán cho nam tính, và tương tự, những đóa hoa súng được gán cho nữ tính — theo quy ước của thế gian, nên pháp nổi tiếng này được gọi là “samādhi”. Và từ ngữ biểu thị điều đó, thông qua phép ẩn dụ (upacāra), cho thấy cách dùng từ ngữ theo ý nghĩa. Tương tự như vậy cho các trường hợp sau, một cách thích hợp. ၁၅၃. တေသု ပါဏိဓမ္မသမာဓိနော ဥဒါဟရဏမာဒိသတိ ‘‘ဥဏ္ဏာ’’ဣစ္စာဒိနာ. နာထ တဝ တုယှံ ဥဏ္ဏာပုဏ္ဏိန္ဒုနာ ဥဏ္ဏာရောမမဏ္ဍလသင်္ခါတပုဏ္ဏစန္ဒေန သဟ သင်္ဂမာ အညမညသမဝါယဟေတုနာ ကုမုဒိနီ ကေရဝါကရသင်္ခါတာ ကုမုဒိနိယော ဒိဝါပိ [Pg.173] ဝိနိဒ္ဒါ ဝိကသိတာ သမ္ပမောဒန္တိ မညေ အတိသန္တုဋ္ဌာ ဟောန္တီတိ ကပ္ပေမီတိ ဣန္ဒုသမ္ပမောဒေါ သဟသဒ္ဒေန ဉာယတေ. ဧတ္ထ ပါဏိဓမ္မသင်္ခါတော သုရတသင်္ဂမော စ နိဒ္ဒါပဂမော စ သမ္ပမောဒနဉ္စာတိ တိဏ္ဏံ ဥဏ္ဏာပုဏ္ဏိန္ဒုကုမုဒိနီသင်္ခါတေသု အပါဏေသု လောကဝေါဟာရာနတိက္ကမ္မ ဗုဒ္ဓိယာ အာရောပနေန ပါဏိဓမ္မတော ပသိဒ္ဓါ တယော အတ္ထာ ဣဓ သမာဓယော နာမ, တပ္ပဋိပါဒကဂန္ထောပိ အတ္ထာနုဂါမိတ္တာ တဒုပစာရေန သမာဓီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပုဏ္ဏော စ သော ဣန္ဒု စေတိ စ, ဥဏ္ဏာ ဧဝ ပုဏ္ဏိန္ဒု စာတိ စ, ဝိဂတာ နိဒ္ဒါ ယေဟီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 153. Trong số ấy, ngài chỉ ra ví dụ về phép pāṇidhammasamādhi (phép gán thuộc tính của sinh vật) bằng câu “uṇṇā” v.v... "Thưa Đức Thế Tôn, do sự kết hợp với uṇṇāpuṇṇindu của ngài, tức là vầng trăng tròn được ví như vòng lông trắng uṇṇā, nên những đóa hoa súng (kumudinī), tức là những đóa hoa quỳ (keravākara), ngay cả ban ngày cũng không ngủ, nở rộ và vui mừng, tôi nghĩ rằng chúng vô cùng hoan hỷ." Sự vui mừng của mặt trăng được hiểu qua từ "saha" (cùng với). Ở đây, ba ý nghĩa được gọi là samādhi, vốn nổi tiếng thuộc về thuộc tính của sinh vật, đó là sự giao hợp, sự mất ngủ và sự vui mừng, đã được trí tuệ gán cho những vật vô tri là uṇṇā, trăng tròn và hoa súng, mà không vượt qua quy ước của thế gian. Cần phải hiểu rằng, đoạn văn trình bày về điều đó cũng được gọi là samādhi theo nghĩa chuyển vì nó đi theo ý nghĩa. Phân tích cú pháp (viggaho) là: "vừa tròn đầy lại vừa là mặt trăng" (puṇṇo ca so indu ca), "chính uṇṇā là trăng tròn" (uṇṇā eva puṇṇindu ca), và "những kẻ đã mất đi giấc ngủ" (vigatā niddā yehi). နိရူပေ ရူပယုတ္တဿ (Phép gán thuộc tính) của vật có hình sắc vào vật không có hình sắc. ၁၅၄. 154. ဒယာရသေသု မုဇ္ဇန္တာ, ဇနာ’မတရသေသွိ’ဝ; သုခိတာ ဟတဒေါသာ တေ, နာထ ပါဒမ္ဗုဇာနတာ. Kính lạy Thế Tôn, những người cúi đầu trước đôi chân sen của Ngài, đắm mình trong hương vị từ bi như thể trong hương vị cam lồ, họ được an lạc, các lỗi lầm đã được diệt trừ. ၁၅၄. ‘‘ဒယာ’’ဣစ္စာဒိ. နာထ တေ ပါဒမ္ဗုဇေသု အာနတာ ပဏာမဝသေန ဇနာ တိလောကကုဟရပဝတ္တိနော သတ္တာ အမတရသေသွိဝ ပီယူသရသေသု ဝိယ ဒယာရသေသု ကရုဏာရသေသု ဂုဏေသု. ‘‘သိင်္ဂါရာဒေါ ဝိသေ ဝီရိယေ, ဂုဏေ ရာဂေ ဒြဝေ ရသော’’တိ ဟိ နိဃဏ္ဋု. မုဇ္ဇန္တာ နိမုဇ္ဇမာနာ ဟတာ နဋ္ဌာ ဒေါသာ ဝါတာဒယော အမတပက္ခေ, အညတ္ထ တု ဟတာ နဋ္ဌာ ဒေါသာ ရာဂါဒယော ယေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော, တတောယေဝ သုခိတာ သုခံ ကာယိကစေတသိကသုခံ ဣတာ ပတ္တာ ဂတာတိ အတ္ထော. 154. Câu “Dayā” v.v... Thưa Đức Thế Tôn, những chúng sanh trong ba cõi, những người cúi đầu trước đôi chân sen của Ngài, đắm mình trong hương vị từ bi, tức là trong các phẩm hạnh từ bi, giống như trong hương vị cam lồ. Thật vậy, từ điển Nighaṇṭu có nói: “Từ ‘rasa’ (vị) có nghĩa là hương vị, nọc độc, năng lực, phẩm chất, ái dục, và chất lỏng.” "Mujjantā" nghĩa là đang chìm đắm. Về phương diện cam lồ, "các lỗi lầm đã bị diệt trừ" (hatā dosā) có nghĩa là các chứng bệnh như phong v.v... đã bị tiêu diệt. Còn ở phương diện khác, phân tích cú pháp là "những người có các lỗi lầm là tham ái v.v... đã bị diệt trừ". Do đó, "an lạc" (sukhitā) có nghĩa là đã đạt được, đã chứng đắc, đã đến được sự an lạc về thân và tâm. ၁၅၄. ဣဒါနိ ရူပဓမ္မသမာဓိနော ဥဒါဟရဏံ ဥဒ္ဒိသတိ ‘‘ဒယာ’’ဣစ္စာဒိနာ. နာထ တေ တဝ ပါဒမ္ဗုဇာနတာ စရဏပဒုမေ ပဏတာ ဇနာ ဒေဝမနုဿာ အမတရသေသု ဣဝ သုဓာဇလေသု ဝိယ ဒယာရသေသု အနညသာဓာရဏကရုဏာဂုဏေသု မုဇ္ဇန္တာ နိမုဇ္ဇမာနာ ဟတဒေါသာ ဝိနဋ္ဌဝါတပိတ္တာဒယော ဝိနဋ္ဌရာဂါဒိဒေါသာ ဝါ သုခိတာ တတောယေဝ အဇရာမရသင်္ခါတသုခံ [Pg.174] ဣတာ ပတ္တာတိ. ဧတ္ထ ရူပယုတ္တဇလေ လဗ္ဘမာနံ မုဇ္ဇနံ နိရူပေ ဒယာဂုဏေ အာရောပိတံ ဟောတိ. ဒယာ ဧဝ ရသာ ဂုဏာတိ စ, အမတာ ဧဝ ရသာတိ စ, ဟတာ ဝါတာဒယော ရာဂါဒယော ဝါ ဒေါသာ ယေသန္တိ စ, ပါဒါနိ ဧဝ အမ္ဗုဇာနီတိ စ, တေသု အာနတာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 154. Bây giờ, ngài chỉ ra ví dụ về phép rūpadhammasamādhi (phép gán thuộc tính của vật có hình sắc) bằng câu “dayā” v.v... Thưa Đức Thế Tôn, những người, chư thiên và nhân loại, cúi đầu trước đôi chân sen của Ngài, đắm mình trong hương vị từ bi, tức là trong những phẩm hạnh từ bi vô song, giống như trong hương vị cam lồ, tức là trong nước cam lồ, thì các lỗi lầm của họ đã bị diệt trừ, tức là các chứng bệnh phong, đàm v.v... hoặc các phiền não như tham ái v.v... đã bị tiêu diệt, và do đó họ được an lạc, tức là đã đạt được sự an lạc bất tử bất diệt. Ở đây, hành động "chìm đắm" vốn có ở nước là vật có hình sắc, đã được gán cho phẩm hạnh từ bi là vật không có hình sắc. Phân tích cú pháp là: "chính lòng từ bi là hương vị, là phẩm hạnh" (Dayā eva rasā guṇā), "chính cam lồ là hương vị" (amatā eva rasā), "những người có các lỗi lầm là bệnh phong v.v... hoặc tham ái v.v... đã bị diệt trừ" (hatā vātādayo rāgādayo vā dosā yesaṃ), "chính đôi chân là hoa sen" (pādāni eva ambujāni), và "cúi đầu trước chúng" (tesu ānatā). ‘‘သိင်္ဂါရာဒေါဝိသေ ဝီရိယေ, ဂုဏေ ရာဂေ ဒြဝေရသော’’တိ ဧတ္ထ ရသသဒ္ဒေါ ဂုဏဇလေသု ဝတ္တတိ. Trong câu “Siṅgārādo vise vīriye, guṇe rāge drave raso” (Từ ‘rasa’ có nghĩa là hương vị, nọc độc, năng lực, phẩm chất, ái dục, và chất lỏng), từ “rasa” ở đây được dùng với nghĩa là phẩm chất và chất lỏng. နိရသေ သရသဿ (Phép gán thuộc tính) của vật có hương vị vào vật không có hương vị. ၁၅၅. 155. မဓုရေပိ ဂုဏေ ဓီရ, နပ္ပသီဒန္တိ ယေ တဝ; ကီဒိသီမနသော ဝုတ္တိ, တေသံ ခါရဂုဏာနဘော. Hỡi bậc Trí tuệ, đối với những kẻ ngay cả phẩm hạnh ngọt ngào của Ngài cũng không hoan hỷ, thì tâm tánh của những kẻ có phẩm chất đắng chát ấy như thế nào? ၁၅၅. ‘‘မဓုရေ’’စ္စာဒိ. ဓိယာ ဤရတီတိ ဓီရော, ဘော ဓီရ တဝ မဓုရေပိ မနောဟရေပိ ဂုဏေ ကရုဏာဒိကေ ယေ နပ္ပသီဒန္တိ ပသာဒံ န ကရောန္တိ, ခါရဂုဏာနံ အမဓုရဂုဏာနံ တေသံ ဇနာနံ မနသော ဝုတ္တိ စိတ္တပ္ပဝတ္တိ ကီဒိသီတိ ကိမိဝ ဒိဿတိ, န ဝိညာယတေ ‘‘ဤဒိသီ’’တိ. ယတော တာဒိသဂုဏာဝဗောဓပရမ္မုခါ မောဟန္ဓကာရသမ္ဗန္ဓိတာတိ. 155. Câu “Madhure” v.v... "Dhīro" là người hành động bằng trí tuệ. Hỡi bậc Trí tuệ, đối với những kẻ ngay cả phẩm hạnh ngọt ngào, khả ái của Ngài như lòng từ bi v.v... mà cũng không hoan hỷ, không có lòng tịnh tín, thì tâm tánh, tức là sự vận hành của tâm, của những người có phẩm chất đắng chát, không ngọt ngào ấy, trông như thế nào? Không thể biết được rằng "nó là như thế này". Bởi vì họ quay lưng lại với sự giác ngộ về những phẩm hạnh như vậy và bị trói buộc trong bóng tối của si mê. ၁၅၅. ဣဒါနိ သရသဓမ္မသမာဓိနော ဥဒါဟရဏမုဒ္ဒိသတိ ‘‘မဓုရိ’’စ္စာဒိနာ. ဘော ဓီရ တဝ တေ မဓုရေ အပိ ဂုဏေ ပကတိသုန္ဒရေ ကရုဏာပညာဂုဏေပိ ယေ ဟီနာဓိမုတ္တိကာ ဇနာ နပ္ပသီဒန္တိ, ခါရဂုဏာနံ အမဓုရဂုဏာနံ တေသံ ဇနာနံ မနသော ဝုတ္တိ စိတ္တပ္ပဝတ္တိ ကီဒိသီ ကထံ ရုဟတိ. ဓိယာ ဤရတိ ပဝတ္တတီတိ စ, ကာ ဝိယ သာ ဒိဿတီတိ စ, ခါရာ ဂုဏာ ယေသန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ သမာဓိ နာမ ရသဟီနေ အာရောပိတရသယုတ္တဓမ္မဘူတံ မဓုရခါရဂုဏဒွယံ. 155. Bây giờ, ngài chỉ ra ví dụ về phép sarasadhammasamādhi (phép gán thuộc tính của vật có hương vị) bằng câu “madhuri” v.v... Hỡi bậc Trí tuệ, đối với những người có khuynh hướng thấp kém, ngay cả phẩm hạnh vốn đã tốt đẹp của Ngài, tức là phẩm hạnh từ bi và trí tuệ, mà cũng không hoan hỷ, thì tâm tánh, tức là sự vận hành của tâm, của những người có phẩm chất đắng chát, không ngọt ngào ấy, nảy sinh như thế nào? Phân tích cú pháp là: "hành động, vận hành bằng trí tuệ" (Dhiyā īrati pavattati), "nó trông giống như cái gì?" (kā viya sā dissati), và "những người có phẩm chất đắng chát" (khārā guṇā yesaṃ). Ở đây, phép samādhi chính là cặp phẩm chất ngọt và đắng, vốn là thuộc tính của vật có hương vị, được gán cho vật không có hương vị. အဒြဝေ ဒြဝယုတ္တဿ (Phép gán thuộc tính) của vật có tính lỏng vào vật không có tính lỏng. ၁၅၆. 156. သဗ္ဗတ္ထသိဒ္ဓ [Pg.175] စူဠက-ပုဋပေယျာ မဟာဂုဏာ; ဒိသာ သမန္တာ ဓာဝန္တိ, ကုန္ဒသောဘာသလက္ခဏာ. Hỡi bậc Toàn Thành Tựu, những phẩm hạnh vĩ đại của Ngài, có thể uống được từ một chiếc cốc lá nhỏ, mang vẻ đẹp rực rỡ của hoa lài, lan tỏa khắp muôn phương. ၁၅၆. ‘‘သဗ္ဗတ္ထသိဒ္ဓိ’’စ္စာဒိ. သဗ္ဗတ္ထသိဒ္ဓဿ မဟာမုနိနော စူဠကပုဋေန ပေယျာ ပါတဗ္ဗာ ကုန္ဒသောဘာသလက္ခဏာ ကုန္ဒကုသုမဿ သောဘာသဝန္တာ ဇုတိဝိဇမ္ဘိနော မဟာဂုဏာ သမန္တာ ပရိတော ဒိသာ ဒိသန္တာနိ ဓာဝန္တိ. 156. Câu “Sabbatthasiddhi” v.v... Những phẩm hạnh vĩ đại của bậc Đại Mâu Ni, bậc Toàn Thành Tựu, có thể uống được từ một chiếc cốc lá nhỏ, mang vẻ đẹp rực rỡ của hoa lài, tỏa sáng lấp lánh, lan tỏa khắp nơi, đến tận các phương trời. ၁၅၆. ဣဒါနိ ဒြဝယုတ္တသမာဓိနော ဥဒါဟရဏမုဒ္ဒိသတိ ‘‘သဗ္ဗတ္ထိ’’စ္စာဒိနာ. သဗ္ဗတ္ထသိဒ္ဓ သဗ္ဗကိစ္စေ ပရိနိပ္ဖန္န, နိပ္ဖန္နေဟိ သဗ္ဗတ္ထေဟိ ဝါ သမန္နာဂတ ဟေ တထာဂတ တဝ စူဠကပုဋပေယျာ စူဠကပုဋေန ပါတဗ္ဗာ ကုန္ဒသောဘာသလက္ခဏာ ကုန္ဒသောဘာဟိ သမာနလက္ခဏာ ကုန္ဒသောဘာသဒိသာ ဝါ မဟာဂုဏာ သင်္ချာမဟန္တတ္တာ အာနုဘာဝမဟန္တတ္တာ ဝါ မဟန္တာ ဝါ အရဟတ္တာဒယော ဂုဏာ သမန္တာ သမန္တတော ဒိသာ ဒသဒိသာသု ဓာဝန္တီတိ. ဧတ္ထ ဒြဝယုတ္တဂုဏဘူတော စူဠကပုဋပေယျဘာဝေါ ဒြဝရဟိတေ ဂုဏေ အာရောပိတော သမာဓိ နာမ ဟောတိ. သဗ္ဗေ စ တေ အတ္ထာ စေတိ စ, တေ သိဒ္ဓါ ယဿေတိ စ, စူဠကမေဝ ပုဋမိတိ စ, တေန ပေယျာတိ စ, မဟန္တာ စ တေ ဂုဏာ စေတိ စ, ကုန္ဒာနံ သောဘာတိ စ, တာဟိ သမာနံ လက္ခဏံ ယေသန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 156. Bây giờ, ngài chỉ ra ví dụ về phép dravayuttasamādhi (phép gán thuộc tính của vật có tính lỏng) bằng câu “sabbatthi” v.v... Hỡi bậc Toàn Thành Tựu, bậc đã hoàn thành mọi phận sự, hay bậc sở hữu mọi thành tựu đã viên mãn, hỡi Như Lai, những phẩm hạnh vĩ đại của Ngài, có thể uống được từ một chiếc cốc lá nhỏ, có đặc tính tương tự vẻ đẹp của hoa lài, hoặc giống như vẻ đẹp của hoa lài, những phẩm hạnh vĩ đại như A-la-hán quả v.v... vì số lượng lớn lao hoặc vì oai lực vĩ đại, lan tỏa khắp nơi, trong mười phương. Ở đây, trạng thái "có thể uống được từ một chiếc cốc lá nhỏ", vốn là thuộc tính của vật có tính lỏng, được gán cho các phẩm hạnh không có tính lỏng, được gọi là phép samādhi. Phân tích cú pháp là: "tất cả những mục đích ấy" (Sabbe ca te atthā), "người đã thành tựu chúng" (te siddhā yassa), "chính chiếc cốc nhỏ là cái đựng" (cūḷakam eva puṭaṃ), "có thể uống được bằng nó" (tena peyyā), "những phẩm hạnh ấy vĩ đại" (mahantā ca te guṇā), "vẻ đẹp của những bông hoa lài" (kundānaṃ sobhā), và "những phẩm hạnh có đặc tính tương tự vẻ đẹp ấy" (tāhi samānaṃ lakkhaṇaṃ yesaṃ). အကတ္တရိ ကတ္တုတာ (Phép gán) tính tác nhân cho vật không phải tác nhân. ၁၅၇. 157. မာရာရိဗလဝိဿဋ္ဌာ, ကုဏ္ဌာ နာနာဝိဓာ’ယုဓာ; လဇ္ဇမာနာ’ညဝေသေန, ဇိန ပါဒါနတာ တဝ. Kính lạy Đức Chiến Thắng, những vũ khí đa dạng, cùn mòn, do quân đội của Ma vương phóng ra, dường như xấu hổ, trong một hình dạng khác, cúi đầu dưới chân Ngài. ၁၅၇. ‘‘မာရာ’’ဣစ္စာဒိ. မာရောယေဝ အရိ သတ္တူတိ မာရာရီ, တေန, ဗလေန အတ္တနော သတ္တိယာ, တဿ ဝါ ဗလေန သေနာယ ဝိဿဋ္ဌာ အဘိမုခံ ဆဍ္ဍိတာ နာနာဝိဓာ အနေကပ္ပကာရာ [Pg.176] အာယုဓာ ဘိန္ဒိဝါဠာဒယော ကုဏ္ဌာ ပရိစ္စတ္တတိခိဏဘာဝါ တာယေဝ ကုဏ္ဌဘာဝပ္ပတ္တိယာ လဇ္ဇမာနာ ‘‘လောကပ္ပတီတာနုဘာဝါနမမှာကမ္ပိ ဧဝရူပံ ဇာတ’’န္တိ လဇ္ဇန္တာ အညဝေသေန ‘‘ကထံ နာမ ပရေ အမှေ န ဇာနေယျု’’န္တိ အတ္တနော အာဝုဓဝေသံ ပရိဝတ္တိတွာ ကုသုမဝေသေန, ဇိနာတိ အာမန္တနံ, တဝ ပါဒါနတာ ပါဒေသု သန္နတာ. 157. ‘‘Mārā’’...v.v... Māra chính là kẻ thù, là oan gia nên gọi là Mārāri (kẻ thù của Māra); do năng lực của vị ấy, do sức mạnh của chính mình, hoặc do năng lực của vị ấy, do quân đội của vị ấy, các loại vũ khí đa dạng, nhiều chủng loại như đinh ba...v.v... đã được phóng ra, đã được ném về phía trước, (nhưng) đã trở nên cùn lụt, đã từ bỏ sự sắc bén. Chính vì đã trở nên cùn lụt nên chúng hổ thẹn, chúng xấu hổ rằng: ‘Đối với chúng ta, những kẻ có uy lực nổi danh trong thế gian mà cũng xảy ra tình trạng như thế này’. Với một hình dáng khác, (nghĩ rằng): ‘Làm sao để những kẻ khác không nhận ra chúng ta?’, chúng đã biến đổi hình dạng vũ khí của mình thành hình dạng của những đóa hoa. ‘Này đấng Chiến Thắng’ là tiếng gọi. (Chúng) đã cúi rạp dưới chân của ngài, đã phủ phục dưới chân (ngài). ၁၅၇. ဣဒါနိ ကတ္တုဓမ္မသမာဓိနော ဥဒါဟရဏမုဒ္ဒိသတိ ‘‘မာရာရိ’’စ္စာဒိနာ. ဟေ ဇိန မာရာရိဗလဝိဿဋ္ဌာ မာရသတ္တုနာ အတ္တနော သတ္တိယာ ဝိဿဋ္ဌာ, မာရာရိနော ဝါ သေနာယ ဝိဿဋ္ဌာ အဘိမုခေ ပါတိတာ နာနာဝိဓာယုဓာ အနေကပ္ပကာရဘိန္ဒိဝါဠဥသုသတ္တိတောမရာဒယော အာဝုဓာ ကုဏ္ဌာ အတိခိဏာ လဇ္ဇမာနာ ‘‘ကသ္မာ ဧဝံ လောကပသိဒ္ဓါနုဘာဝါနမမှာကမ္ပိ ဤဒိသံ ဝိပ္ပကာရမဟောသီ’’တိ လဇ္ဇန္တာ အညဝေသေန ‘‘ကထမမှေ ပရေ န ဇာနေယျု’’န္တိ အာဝုဓဝေသံ ဟိတွာ တဒညဘူတေန ပုပ္ဖဝေသေန တဝ ပါဒါနတာ ပါဒသမီပေ နတာ အဟေသုန္တိ. ဧတ္ထ ကတ္တုဓမ္မဘူတံ လဇ္ဇနဉ္စ အညဝေသေန ပရိဝတ္တနဉ္စ အာနတဉ္စေတိ ဣမေ လဇ္ဇနာဒီနံ အကတ္တုဘူတေသု ဝိသယေသု အာရောပိတာ သမာဓယော နာမ ဟောန္တိ. မာရော ဧဝ အရီတိ စ, ဗလေန ဝိဿဋ္ဌာတိ စ, မာရာရိနာ ဗလဝိဿဋ္ဌာတိ စ မာရာရိနော ဗလံ သေနာတိ စ, တေန ဝိဿဋ္ဌာတိ စ, နာနာ အနေကဝိဓာ ပကာရာ ယေသန္တိ စ, အညေသံ ဝေသောတိ စ, အညော စ သော ဝေသော စာတိ စ, ပါဒေသု အာနတာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 157. Bây giờ, ngài nêu lên ví dụ về phép ẩn dụ thuộc tính tác nhân (kattudhammasamādhi) qua câu ‘mārāri’...v.v... Này đấng Chiến Thắng, (các loại vũ khí) được phóng ra bởi năng lực của kẻ thù của Māra, được phóng ra bởi kẻ thù của Māra bằng chính năng lực của mình, hoặc được phóng ra bởi quân đội của kẻ thù của Māra, đã được làm cho rơi xuống phía trước, các loại vũ khí đa dạng nhiều chủng loại như đinh ba, mũi tên, cây thương, cây lao...v.v... đã trở nên cùn lụt, không còn sắc bén, chúng hổ thẹn, chúng xấu hổ rằng: ‘Tại sao sự biến đổi như thế này lại xảy ra đối với cả chúng ta, những kẻ có uy lực lừng danh trong thế gian?’. Với một hình dáng khác, (nghĩ rằng): ‘Làm sao để những kẻ khác không nhận ra chúng ta?’, chúng đã từ bỏ hình dạng vũ khí để mang hình dạng của những đóa hoa, một hình dạng khác hẳn, chúng đã cúi rạp dưới chân của ngài, đã phủ phục gần chân (ngài). Ở đây, các thuộc tính của tác nhân là sự hổ thẹn, sự biến đổi thành hình dáng khác, và sự cúi rạp; những điều này, tức là sự hổ thẹn...v.v..., khi được gán cho các đối tượng không phải là tác nhân của chúng (tức là các vũ khí), được gọi là phép ẩn dụ (samādhayo). Cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘Māra chính là kẻ thù’, và ‘được phóng ra bởi năng lực’, và ‘được phóng ra bởi năng lực của kẻ thù của Māra’, và ‘năng lực của kẻ thù của Māra là quân đội’, và ‘được phóng ra bởi năng lực ấy’, và ‘những thứ có nhiều loại, nhiều chủng loại’, và ‘hình dáng của những cái khác’, và ‘vừa là cái khác, vừa là hình dáng ấy’, và ‘đã cúi rạp dưới chân’. ကဌိနဿ အသရီရေ Về (thuộc tính) cứng chắc nơi vật vô hình. ၁၅၈. 158. မုနိန္ဒဘာဏုမာ ကာလော-ဒိတော ဗောဓောဒယာစလေ; သဒ္ဓမ္မရံသိနာ ဘာတိ,ဣန္ဒမန္ဓတမံ ပရံ. Mặt trời là đấng Tối Thắng trong hàng hiền thánh, đã mọc lên đúng lúc trên ngọn núi Giác Ngộ đang rạng đông; ngài tỏa sáng với những tia sáng Chánh Pháp, phá tan bóng tối vô minh dày đặc. ၁၅၈. ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိ. [Pg.177] ဗောဓော သဗ္ဗညုတညာဏသဒိသော သောယေဝ ဝါ ဥဒယာစလော ဥဒယပဗ္ဗတော တသ္မိံ ကာလေ ရတ္တိပရိယန္တေ အဘိနိက္ခန္တသမယေ ဥဒိတော ပါတုဘူတော မုနိန္ဒော မုနိန္ဒသဒိသော သောယေဝ ဝါ ဘာဏုမာ သူရိယော အန္ဓတမံ အန္ဓကာရံ မောဟံ ဝါ ပရံ အစ္စန္တမေဝ သဒ္ဓမ္မရံသိနာ သဒ္ဓမ္မသဒိသေန သဒ္ဓမ္မသင်္ခတေန ဝါ ရံသိနာ ဘိန္ဒံ ပဒါလေန္တော ဘာတိ သောဘတီတိ. 158. ‘‘Muninda’’...v.v... Sự giác ngộ tương tự như trí tuệ toàn tri, hoặc chính nó là ngọn núi rạng đông, là ngọn núi mặt trời mọc; vào thời điểm ấy, vào lúc cuối đêm, vào thời điểm xuất gia, đã mọc lên, đã xuất hiện, đấng Tối Thắng trong hàng hiền thánh tương tự như mặt trời, hoặc chính ngài là mặt trời, (phá tan) bóng tối dày đặc, tức là bóng tối hoặc là sự vô minh, một cách hoàn toàn, bằng những tia sáng Chánh Pháp, bằng những tia sáng tương tự như Chánh Pháp, hoặc bằng những tia sáng được gọi là Chánh Pháp, đang phá vỡ, đang xé tan, ngài tỏa sáng, ngài rực rỡ. ၁၅၈. ဣဒါနိ ကဌိနဓမ္မသမာဓိနော ဥဒါဟရဏမုဒ္ဒိသတိ ‘‘မုနိန္ဒိ’’စ္စာဒိနာ. ဗောဓောဒယာစလေ သဗ္ဗညုတညာဏသဒိသေ သဗ္ဗညုတညာဏသင်္ခါတေ ဝါ ဥဒယပဗ္ဗတေ ကာလောဒိတော ရတ္တိက္ခယေ မာရပရာဇိတသမယေ ဝါ ဥဒိတော ပါတုဘူတော မုနိန္ဒဘာနုမာ မုနိန္ဒသဒိသော မုနိန္ဒောယေဝ ဝါ သူရိယော အန္ဓတမံ ပကတိဃနန္ဓကာရံ ဗဟလမောဟန္ဓကာရံ သဒ္ဓမ္မရံသိနာ သဒ္ဓမ္မသဒိသေန သဒ္ဓမ္မဘူတေန ဝါ ကိရဏေန ပရမတိသယေန ဘိန္ဒံ ပဒါလေန္တော ဘာတိ သောဘတီတိ. ဧတ္ထ ထဒ္ဓဓမ္မဘူတံ ဘေဒနံ အသရီရဘူတေ အန္ဓကာရေ ဗုဒ္ဓိယာ အာရောပိတံ သမာဓိ နာမ ဟောတိ. မုနီနံ ဣန္ဒောတိ စ, သောယေဝ ဘာနုမာတိ စ, ဗောဓော ဧဝ ဥဒယာစလောတိ စ, သဒ္ဓမ္မော ဧဝ ရံသီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 158. Bây giờ, ngài nêu lên ví dụ về phép ẩn dụ thuộc tính cứng chắc (kaṭhinadhammasamādhi) qua câu ‘muninda’...v.v... Trên ngọn núi rạng đông của sự giác ngộ, tương tự như trí tuệ toàn tri, hoặc được gọi là trí tuệ toàn tri, vào lúc cuối đêm hoặc vào thời điểm chiến thắng Māra, đã mọc lên, đã xuất hiện, mặt trời là đấng Tối Thắng trong hàng hiền thánh, tương tự như đấng Tối Thắng trong hàng hiền thánh, hoặc chính là đấng Tối Thắng trong hàng hiền thánh, (phá tan) bóng tối dày đặc, bóng tối tự nhiên dày đặc, bóng tối vô minh sâu dày, bằng những tia sáng Chánh Pháp, bằng những tia sáng tương tự như Chánh Pháp, hoặc bằng những tia sáng chính là Chánh Pháp, một cách tột bậc, đang phá vỡ, đang xé tan, ngài tỏa sáng, ngài rực rỡ. Ở đây, hành động phá vỡ, vốn là thuộc tính của vật cứng chắc, được trí tuệ gán cho bóng tối vốn là vật vô hình, được gọi là phép ẩn dụ (samādhi). Cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘Vị vua của các bậc hiền thánh’, và ‘vị ấy chính là mặt trời’, và ‘sự giác ngộ chính là ngọn núi rạng đông’, và ‘Chánh Pháp chính là những tia sáng’. ၁၅၉. 159. ဝမနုဂ္ဂိရနာဒျေ’တံ, ဂုဏဝုတျပရိစ္စုတံ; အတိသုန္ဒရမညံ တု, ကာမံ ဝိန္ဒတိ ဂါမ္မတံ. Việc nôn mửa, khạc nhổ và những thứ tương tự, khi không đi chệch khỏi cách dùng thứ yếu (ẩn dụ), thì lại vô cùng tao nhã; nhưng ngược lại, (khi dùng theo nghĩa đen) thì chắc chắn trở nên thô tục. ၁၅၉. ကောစိ ဓမ္မော အမုချဝိသယေ ဗန္ဓေ သောဘတေ, န မုချဝိသယေတိ ဒဿန္တော အာဟ ‘‘ဝမနံ’’ဣစ္စာဒိ. ဝမနဉ္စ ဥဂ္ဂိရနဉ္စ, အာဒိသဒ္ဒေန ဝိရေစနာဒိပရိဂ္ဂဟော. ဧတံ ယထာဝုတ္တံ ဂုဏာ ပဓာနေတရာ ပသိဒ္ဓဝိသယာ ဝိသယန္တရပရိဂ္ဂဟလက္ခဏာ ဝုတ္တိ ပယောဂရူပါ, တတော အပရိစ္စုတံ အပရိဂဠိတံ သန္တံ အမုချဘူတံ အတိသုန္ဒရံ အစ္စန္တမနောဟရမလင်္ကာရရူပတ္တာ, အညံ တု ဣတရံ ပန မုချန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကာမံ ဧကန္တေန [Pg.178] ဂါမ္မတံ အသဗ္ဘသဘာဝံ ဗန္ဓေ တဿာနုစိတဘာဝတော ဝိန္ဒတိ ပဋိလဘတိ ပသဝတီတိ အတ္ထော. 159. Để chỉ ra rằng một thuộc tính nào đó khi được dùng trong văn cảnh thứ yếu thì hay, nhưng trong văn cảnh chủ yếu thì không, ngài đã nói ‘vamanaṃ’...v.v... Nôn mửa và khạc nhổ; qua từ ‘ādi’ (v.v...), bao gồm cả việc xổ...v.v... Điều này, như đã nói, là cách dùng thứ yếu, không phải chủ yếu, có đặc điểm là lấy một đối tượng khác với đối tượng thông thường. Khi không đi chệch, không sai lệch khỏi điều đó, trở thành thứ yếu, nó vô cùng tao nhã, cực kỳ duyên dáng vì mang hình thức của một phép tu từ. Nhưng ngược lại, cái khác, tức là cái chủ yếu, được nói đến. ‘Chắc chắn’ có nghĩa là tuyệt đối. Nó tìm thấy, đạt được, sinh ra ‘sự thô tục’, bản chất không tao nhã, do sự không phù hợp của nó trong văn cảnh đó. Đây là ý nghĩa. ၁၅၉. ဣဒါနိ ဣမေသုယေဝ ပါဏိဓမ္မာဒီသု ကောစိ ဓမ္မော အမုချဝိသယေ ပယုတ္တော ပသတ္ထော, မုချဝိသယေ ပယုတ္တော အပသတ္ထောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဝမနုဂ္ဂိ’’စ္စာဒိမာဟ. ဧတံ ဝမနုဂ္ဂိရနာဒိ ဝမနဥဂ္ဂိရနဝိရေစနာဒိကံ ဂုဏဝုတျပရိစ္စုတံ အမုချပယောဂတော အဂဠိတံ အမုချဘူတံ အတိသုန္ဒရံ သဗ္ဗေသံ အတိပိယံ ဟောတိ, အညံ တု ဥတ္တတော ဗျတိရေကံ မုချဝိသယေ ပယုတ္တံ ဝမနုဂ္ဂိရနာဒိကံ ပန ကာမံ ဧကန္တေန ဂါမ္မတံ သဘာဝအပ္ပိယဂါမ္မဒေါသတံ ဝိန္ဒတိ သေဝတီတိ. ဝမနဉ္စ ဥဂ္ဂိရနဉ္စေတိ စ, တာနိ အာဒီနိ ယဿေတိ စ, ဂုဏာ အပ္ပဓာနာ ဝုတ္တီတိ စ, တတော အပရိစ္စုတန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 159. Bây giờ, để chỉ ra rằng trong số các thuộc tính của chúng sinh...v.v..., có thuộc tính khi được dùng trong văn cảnh thứ yếu thì đáng khen, nhưng khi dùng trong văn cảnh chủ yếu thì đáng chê, ngài đã nói ‘vamanuggi’...v.v... Việc nôn mửa, khạc nhổ, xổ...v.v... này, khi không đi chệch khỏi cách dùng thứ yếu, không sai lệch khỏi cách dùng không chủ yếu, trở thành thứ yếu, thì vô cùng tao nhã, vô cùng được mọi người yêu thích. Nhưng ngược lại, trái với điều đã nói, việc nôn mửa, khạc nhổ...v.v... khi được dùng trong văn cảnh chủ yếu thì chắc chắn, tuyệt đối tìm thấy, vướng phải sự thô tục, cái lỗi thô tục vốn tự nhiên không đáng ưa. Cách phân tích cú pháp (viggaho) là: ‘Nôn mửa và khạc nhổ’, và ‘những thứ ấy là khởi đầu của nó’, và ‘cách dùng thứ yếu, không chủ yếu’, và ‘không đi chệch khỏi điều đó’. ၁၆၀. 160. ကန္တီနံ ဝမနဗျာဇာ, မုနိပါဒနခါဝလီ; စန္ဒကန္တီ ပိဝန္တီဝ, နိပ္ပဘံ တံ ကရောန္တိယော. Dãy móng chân của bậc Thánh hiền, dưới chiêu bài tuôn ra những ánh quang, dường như đang uống lấy ánh sáng của mặt trăng, trong khi làm cho mặt trăng ấy trở nên lu mờ. ၁၆၀. ဥဒါဟရတိ ‘‘ကန္တီန’’မိစ္စာဒိ. မုနိနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါဒနခါနံ အာဝလီ သေဏိယော ကန္တီနံ အတ္တနော နိရန္တရံ နိဿရန္တီနံ သောဘာဝိသေသာနံ ဝမနဗျာဇာ ဥဂ္ဂိရနလေသေန စန္ဒကန္တီ စန္ဒစ္ဆဝိယော သဗ္ဗတ္ထ ပတ္ထဋတ္တာ ပိဝန္တီဝ ပါနံ ကရောန္တီတိ တက္ကေမိ. ကီဒိသီ ဝိယာတိ ပရိကပ္ပနာဗီဇမာဟ ‘‘နိပ္ပဘ’’န္တိအာဒိ. တံ စန္ဒံ နိပ္ပဘံ ပဘာဝိရဟိတံ ကရောန္တိယော ဝိဒဟမာနာ. ဣဒဉှိ ကပ္ပနာဗီဇံ ယတော နခသောဘာလိင်္ဂနေန စန္ဒဿ သောဘာဝတော နိပ္ပဘတ္တံ ပဿိတွာ မဟတ္တဉ္စ တဿာ နခါဝလိယော စန္ဒကန္တီ ပိဝန္တီတိ ပရိကပ္ပေတိ ကန္တီနဉ္စ ဝမနဗျာဇံ. 160. Ngài nêu ví dụ bằng câu “kantīnaṃ” v.v... Hàng móng chân của bậc Mâu-ni, đức Chánh Đẳng Giác, tôi cho rằng dường như đang uống ánh trăng, tức là những vẻ đẹp của mặt trăng, do (ánh sáng của chúng) lan tỏa khắp nơi, với cái cớ là sự tuôn ra, tức là sự phun ra những vẻ đẹp đặc biệt của chính chúng, tức là những ánh hào quang, đang không ngừng phát ra. (Tác giả) nói lên hạt giống của sự tưởng tượng bằng câu “nippabhaṃ” v.v... rằng (chúng) giống như thế nào. (Nghĩa là) đang làm cho mặt trăng ấy trở nên không có ánh sáng, bị mất đi vẻ rực rỡ. Đây chính là hạt giống của sự tưởng tượng, bởi vì sau khi thấy mặt trăng vốn có vẻ đẹp lại trở nên không có ánh sáng do sự bao trùm của vẻ đẹp từ móng chân, và (thấy) sự vĩ đại của hàng móng chân ấy, (nhà thơ) đã tưởng tượng rằng hàng móng chân ấy đang uống ánh trăng và (tưởng tượng ra) cái cớ là sự tuôn ra những vẻ đẹp. ၁၆၀. ဣဋ္ဌဝိသယေ ပယုတ္တဝမနုဂ္ဂိရနာဒီနမုဒါဟရဏမုဒ္ဒိသတိ ‘‘ကန္တီန’’မိစ္စာဒိနာ. မုနိပါဒနခါဝလီ မုနိပါဒနခသေဏိယော ကန္တီနံ အတ္တနော စန္ဒမရီစိသဒိသသောဘာနံ ဝမနဗျာဇာ ဥဂ္ဂိရနလေသေန တံ နိမ္မလစန္ဒံ နိပ္ပဘံ ကရောန္တိယော အတ္တနော သဗ္ဗတ္ထ ပတ္ထဋတ္တာ နိပ္ပဘံ ကရောန္တိယော စန္ဒကန္တီ စန္ဒရံသိယော [Pg.179] ပိဝန္တိ မညေ. နခရံသီနံ သဗ္ဗတ္ထ ပတ္ထဋတ္တာ သပ္ပဘဿာပိ စန္ဒဿ နိပ္ပဘတ္တဉ္စ နခရံသီနံ အဓိကတ္တဉ္စ ဒိသွာ စန္ဒကန္တီ ပိဝန္တိ ဣဝေတိ နခါဝလီနံ စန္ဒကန္တိပိဝနဉ္စ သကကန္တိဝမနဉ္စ ပကတိ န ဟောတိ, ဗျာဇမိတိ ကဝိနာ ပရိကပ္ပိတံ ဟောတိ. ဧတ္ထ ဘတ္တသိတ္ထာဒိမုချဝိသယတော အညကန္တိသင်္ခတအမုချဝိသယေ ပယုတ္တံ ဝမနံ ဂုဏဝုတ္တီတိ ဉာတဗ္ဗံ. ဝမနမေဝ ဗျာဇမိတိ စ, မုနိနော ပါဒါတိ စ, တေသု နခါတိ စ, တေသံ အာဝလိယောတိ စ, စန္ဒဿ ကန္တိယောတိ စ, နိဂ္ဂတော ပဘာဟီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 160. (Tác giả) chỉ ra ví dụ về các từ như "tuôn ra", "phun ra" được sử dụng trong đối tượng khả ái bằng câu “kantīnaṃ” v.v... Hàng móng chân của bậc Mâu-ni, tôi cho rằng, đang uống ánh trăng, tức là những tia sáng của mặt trăng, trong khi làm cho mặt trăng trong sạch ấy trở nên không có ánh sáng do (ánh sáng của) chính chúng lan tỏa khắp nơi, với cái cớ là sự tuôn ra, tức là sự phun ra những vẻ đẹp của chính chúng vốn giống như tia sáng mặt trăng. Sau khi thấy mặt trăng, dù có ánh sáng, cũng trở nên không có ánh sáng do các tia sáng từ móng chân lan tỏa khắp nơi, và thấy sự vượt trội của các tia sáng từ móng chân, (nhà thơ đã tưởng tượng) rằng (chúng) dường như đang uống ánh trăng. Do đó, việc hàng móng chân uống ánh trăng và việc tuôn ra vẻ đẹp của chính mình không phải là tự nhiên, mà được nhà thơ tưởng tượng ra như một cái cớ. Ở đây, cần phải hiểu rằng từ "tuôn ra" (vamanaṃ) được sử dụng trong một đối tượng không chính yếu được gọi là vẻ đẹp, khác với đối tượng chính yếu như hạt cơm v.v..., là một cách nói thứ cấp (guṇavutti). Và các cách phân tích cú pháp (viggaho) là: vamanameva byājaṃ (sự tuôn ra chính là cái cớ), munino pādā (những bàn chân của bậc Mâu-ni), tesu nakhā (những móng chân trên đó), tesaṃ āvaliyo (hàng của chúng), candassa kantiyo (những vẻ đẹp của mặt trăng), và niggato pabhāhi (thoát ra khỏi ánh sáng). ၁၆၁. 161. အစိတ္တကတ္တုကံ ရုဈ-မိစ္စေဝံ ဂုဏကမ္မ တံ ; သစိတ္တကတ္တုကံ ပေ’တံ, ဂုဏကမ္မံ ယဒု’တ္တမံ. Hành động thứ cấp ấy, có tác nhân vô tri, thật là mỹ diệu; Và hành động thứ cấp này, có tác nhân hữu tri, nếu có, thì thật là tuyệt hảo. ၁၆၁. ယထာဝုတ္တံ နိဂမေတိ ‘‘အစိတ္တ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဣစ္စေဝံ အစိတ္တော ကတ္တာ ယဿ တံ အစိတ္တကတ္တုကံ. ဂုဏော ကမ္မံ ယဿ တံ ဂုဏကမ္မံ. တဉ္စ ဝမနာဒိ ရုဈမတိမနောဟရံ ဘဝတိ ဗန္ဓောစိတတ္တာ. နခါဝလိယော ဟိ အစိတ္တကတ္တာရော, ကန္တိယော ဂုဏကမ္မန္တိ ဝမနမတြာတိသုန္ဒရံ. နေဒမေဝ ရုဈန္တိ အာဟ ‘‘သစိတ္တ’’ဣစ္စာဒိ. ဧတံ ဝမနာဒိကံ သစိတ္တကတ္တုကမ္ပိယဒိဂုဏကမ္မံ, ဥတ္တမံ သေဋ္ဌံ ဗန္ဓောစိတတ္တာ. 161. (Tác giả) kết luận điều đã nói bằng câu “acitta” v.v... Như vậy, “acittakattukaṃ” là (hành động) mà tác nhân của nó là vô tri. “Guṇakammaṃ” là (hành động) mà nghiệp của nó là thứ cấp. Và (hành động) “tuôn ra” v.v... ấy trở nên mỹ diệu, rất đẹp lòng, vì phù hợp với văn cảnh. Thật vậy, hàng móng chân là những tác nhân vô tri, vẻ đẹp là nghiệp thứ cấp, do đó hành động “tuôn ra” ở đây là vô cùng đẹp đẽ. (Tác giả) nói “sacitta” v.v... (để chỉ rằng) không chỉ điều này là mỹ diệu. Hành động “tuôn ra” v.v... này, ngay cả khi có tác nhân hữu tri, nếu là nghiệp thứ cấp, thì cũng là tuyệt hảo, là cao quý nhất, vì phù hợp với văn cảnh. ၁၆၁. အနန္တရောဒါဟရဏဿ ပသတ္ထတ္တဉ္စ ကမ္မနိ ဂုဏေ သတိ သစိတ္တကတ္တုကဝမနာဒိကဉ္စ ဣဋ္ဌမိတိ ဒဿေန္တော ‘‘အစိတ္တကတ္တုက’’မိစ္စာဒိမာဟ. ဣစ္စေဝံ ဣမိနာ ပကာရေန အစိတ္တကတ္တုကံ နခါဝလိသင်္ခါတအဝိညာဏကကတ္တုဝန္တံ ဂုဏကမ္မံ နခကန္တိသင်္ခါတအပ္ပဓာနကမ္မဝန္တံ ဝမနာဒိကံ ရုဈံ ရစနာယ ဥစိတတ္တာ ရုစိဇနကံ ဟောတိ, ဧတံ ဝမနာဒိကံ သစိတ္တကတ္တုကမ္ပိ သဝိညာဏကကတ္တုဝန္တမ္ပိ ယဒိ ဂုဏကမ္မံ အမုချကမ္မံ စေ, ဥတ္တမံ ဝိသိဋ္ဌမေဝ, ‘‘ကန္တီန’’န္တိ ဘာဝသမ္ဗန္ဓေ ဆဋ္ဌိယာ သတိပိ ဝမနကြိယာယ ကမ္မတ္တံ နာတိဝတ္တတိ. နတ္ထိ စိတ္တံ ယေသန္တိ စ, အစိတ္တာ ကတ္တာရော ယဿာတိ စ, ဂုဏော ကမ္မံ ယဿေတိ စ, သဟ [Pg.180] စိတ္တေန ဝတ္တမာနောတိ စ ဝါကျံ. ဣတိ နိဒဿနေ ဧဝံ ပကာရေ နိပါတော, အထ ဝါ ဝစနဝစနီယာနံ နိဂမာရမ္ဘေ နိပါတသမုဒါယော. 161. Để chỉ ra sự xuất sắc của ví dụ ngay trước đó và (chỉ ra rằng) hành động “tuôn ra” v.v... có tác nhân hữu tri cũng là điều khả ái khi nghiệp là thứ cấp, (tác giả) đã nói câu “acittakattukaṃ” v.v... Như vậy, theo cách này, hành động “tuôn ra” v.v... có tác nhân vô tri, tức là có tác nhân không có thức được gọi là hàng móng chân, và có nghiệp thứ cấp, tức là có nghiệp không chính yếu được gọi là vẻ đẹp của móng chân, thì trở nên mỹ diệu, tức là làm phát sinh sự thích thú, vì phù hợp với cách hành văn. Hành động “tuôn ra” v.v... này, ngay cả khi có tác nhân hữu tri, tức là có tác nhân có thức, nếu là nghiệp thứ cấp, tức là nghiệp không chính yếu, thì cũng là tuyệt hảo, thật sự đặc biệt. Mặc dù trong câu “kantīnaṃ”, biến cách thứ sáu (sở hữu cách) được dùng trong mối quan hệ trạng thái (bhāvasambandha), (từ này) vẫn không vượt qua được tính chất là nghiệp của động từ “tuôn ra”. Các câu (phân tích cú pháp) là: natthi cittaṃ yesaṃ (những kẻ không có tâm), acittā kattāro yassa (hành động có tác nhân là những kẻ vô tri), guṇo kammaṃ yassa (hành động có nghiệp là thứ cấp), và saha cittena vattamāno (hiện hữu cùng với tâm). Từ “iti” là một tiểu từ chỉ ví dụ, chỉ loại như vậy, hoặc là một tập hợp tiểu từ ở đầu phần kết luận của lời nói và điều được nói. ၁၆၂. 162. ဥဂ္ဂိရန္တောဝ သ သ္နေဟ-ရသံ ဇိနဝရော ဇနေ; ဘာသန္တော မဓုရံ ဓမ္မံ, ကံ န သမ္ပီဏယေ ဇနံ. Bậc Thắng Giả ấy, khi nói lên pháp ngọt ngào, dường như đang tuôn ra hương vị của tình thương cho chúng sanh; Ngài không làm cho người nào được hoan hỷ hay sao? ၁၆၂. တဒုဒါဟရတိ ‘‘ဥဂ္ဂိရန္တောဝါ’’တိအာဒိနာ. သော ဇိနဝရော ဇနေ သကလသတ္တနိကာယေ သ္နေဟရသံ အတ္တနော ပေမသင်္ခါတံ အနုရာဂံ ဥဂ္ဂိရန္တောဝ ဝမန္တော ဝိယ မဓုရံ အတိပဏီတံ ဓမ္မံ ဘာသန္တော ကံ ဇနံ န သမ္ပီဏယေ, သဗ္ဗမေဝ သမ္ပီဏေတိ. ဧတ္ထ ဇိနဝရော ကတ္တာ သစိတ္တော, သ္နေဟရသော ဂုဏကမ္မံ. 162. (Tác giả) nêu ví dụ cho điều đó bằng câu “uggirantova” v.v... Bậc Thắng Giả ấy, khi nói lên pháp ngọt ngào, vô cùng vi diệu, dường như đang tuôn ra, như đang phun ra hương vị của tình thương, tức là lòng ái mộ được gọi là tình yêu thương của chính mình, cho chúng sanh, cho toàn thể chúng hữu tình, thì Ngài không làm cho người nào được hoan hỷ hay sao? (Nghĩa là) Ngài làm cho tất cả mọi người đều được hoan hỷ. Ở đây, bậc Thắng Giả là tác nhân hữu tri, hương vị của tình thương là nghiệp thứ cấp. ၁၆၂. ဣဒါနိ သစိတ္တကကတ္တုပက္ခေ ဥဒါဟရဏမုဒ္ဒိသတိ ‘‘ဥဂ္ဂိရန္တော’’စ္စာဒိနာ. သော ဇိနဝရော ဇနေ သကလသတ္တနိကာယေ သ္နေဟရသံ အတ္တနော ပေမသင်္ခါတအနုရာဂံ ဥဂ္ဂိရန္တော ဣဝ ဝမန္တော ဝိယ မဓုရံ အာဒိကလျာဏာဒိဘာဝေန ပဏီတံ ဓမ္မံ သဒ္ဓမ္မံ ဘာသန္တော ဒေသေန္တော ယထာသယံ ဝဒန္တော ကံ ဇနံ ကီဒိသံ ပုဂ္ဂလံ န သမ္ပီဏယေ, ပီဏေတိ ဧဝါတိ. ဧတ္ထ ဥဂ္ဂိရနံ ဇိနဝရသင်္ခတသစိတ္တကကတ္တုဝန္တမ္ပိ သ္နေဟရသသင်္ခါတအမုချကမ္မယုတ္တတ္တာ ပသတ္ထံ ဟောတိ. သ္နေဟော ဧဝ ရသော အနုရာဂေါတိ ဝိဂ္ဂဟော. 162. Bây giờ, (tác giả) chỉ ra ví dụ về trường hợp tác nhân hữu tri bằng câu “uggiranto” v.v... Bậc Thắng Giả ấy, khi nói lên, khi thuyết giảng, khi trình bày chánh pháp, tức là pháp vi diệu vì có sự tốt đẹp ở đoạn đầu v.v..., một cách ngọt ngào, tùy theo khuynh hướng (của chúng sanh), dường như đang tuôn ra, như đang phun ra hương vị của tình thương, tức là lòng ái mộ được gọi là tình yêu thương của chính mình, cho chúng sanh, cho toàn thể chúng hữu tình, thì Ngài không làm cho người nào, không làm cho hạng người nào được hoan hỷ hay sao? (Nghĩa là) Ngài chắc chắn làm cho hoan hỷ. Ở đây, hành động “tuôn ra”, mặc dù có tác nhân hữu tri được gọi là bậc Thắng Giả, vẫn trở nên xuất sắc vì được kết hợp với nghiệp không chính yếu được gọi là hương vị của tình thương. Cách phân tích cú pháp là: sneho eva raso, anurāgo (tình thương chính là hương vị, là lòng ái mộ). ၁၆၃. 163. ယော သဒ္ဒသတ္ထကုသလော ကုသလော နိဃဏ္ဋု-ဆန္ဒောအလင်္ကတိသု နိစ္စကတာဘိယောဂေါ; သော’ယံ ကဝိတ္တဝိကလောပိ ကဝီသု သင်္ချ-မောဂယှ ဝိန္ဒတိ ဟိ ကိတ္တိ’မမန္ဒရူပံ. Người nào tinh thông văn phạm, thông thạo từ vựng, thi luật và tu từ học, lại thường xuyên chuyên cần; Người ấy, dù thiếu tài thi ca, khi đã được xếp vào hàng thi sĩ, chắc chắn sẽ đạt được danh tiếng không hề nhỏ. ဣတိ သံဃရက္ခိတမဟာသာမိပါဒဝိရစိတေ Như vậy, trong tác phẩm được biên soạn bởi ngài Đại Trưởng lão Tăng Hộ (Saṅgharakkhita) သုဗောဓာလင်္ကာရေ trong bộ Subodhālaṅkāra (Minh Báo Trang Nghiêm Luận), ဂုဏာဝဗောဓော နာမ တတိယော ပရိစ္ဆေဒေါ. chương thứ ba, tên là Guṇāvabodho (Sự thông hiểu về các phẩm chất), (đã kết thúc). ၁၆၃. ဂန္ထန္တရာဟိတဝါသနာယ, [Pg.181] တဒနုဗန္ဓပဋိဘာနေ စာဝိဇ္ဇမာနေပိ သုတေန အဘိယောဂဗလေန ကဝိတာ ကိတ္တိ စ တဒနုဂတာ သမုပလဗ္ဘတီတိ သမနုသာသတိ ‘‘ယော’’ဣစ္စာဒိနာ. သဒ္ဒသတ္ထေ ဗျာကရဏေ ကိသ္မိဉ္စိ ‘‘ဣဒမေဝေ’’တိ နိယမာဘာဝါ ကုသလော ဆေကော နိဃဏ္ဋုမှိ အဘိဓာနသတ္ထေ စ ဆန္ဒသိ ဝုတ္တိဇာတိပ္ပပဉ္စပကာသကဆန္ဒောဝိစိတိသတ္ထေ စ အလင်္ကတိသု အလင်္ကာရသတ္ထေ စ ကုသလော န ကေဝလံ သဒ္ဒသတ္ထေယေဝ, အထ စ ပန နိစ္စမနဝရတံ ဒိဝါ စ ရတ္တော စ ကတော အဘိယောဂေါ ဝါယာမော ရစနာဝိသယေ ယဿ သောယံ ကဝိတ္တဝိကလောပိ ဗန္ဓကရဏသင်္ခါတကဝိဂုဏပရိဟီနောပိ ကဝီသု ကဝိဂုဏောပေတေသု သင်္ချံ ဂဏနံ ဩဂယှ ပဋိလဘိတွာ အမန္ဒရူပံ အတိဗဟုံ ကိတ္တိံ ပရိသုဒ္ဓဗန္ဓရစနာလက္ခဏံ တပ္ပဘဝံ ချာတံ ဝိန္ဒတိ ပဋိလဘတေဝါတိ. 163. Bằng câu kệ bắt đầu với «yo» (người nào), ngài dạy rằng: do năng lực của sự học hỏi và sự nỗ lực, thi tài và danh tiếng đi kèm theo đó có thể đạt được, ngay cả khi không có trí tuệ ứng đối tương ứng và không có thói quen tiềm ẩn từ các kinh điển khác. Người nào thiện xảo trong văn phạm (saddasatthe), tức là ngữ pháp, do không có quy tắc nào xác định «chỉ có cái này» trong bất cứ lĩnh vực nào; thiện xảo và thông thạo trong từ điển (nighaṇṭu), tức là khoa từ vựng, và trong thi luật (chandas), tức là khoa nghiên cứu về thi luật trình bày chi tiết về các loại vần điệu, và trong các phép trang sức (alaṅkatisu), tức là khoa tu từ; không chỉ thiện xảo trong văn phạm, mà còn là người đã thực hành nỗ lực, tức là cố gắng, trong lĩnh vực sáng tác một cách liên tục, không ngừng nghỉ, cả ngày lẫn đêm; người ấy, dù thiếu thi tài, tức là thiếu phẩm chất của thi sĩ được gọi là khả năng sáng tác, sau khi đã được tính đến, tức là được công nhận, trong số các thi sĩ, tức là những người có phẩm chất thi sĩ, sẽ đạt được, tức là có được, danh tiếng lớn lao, tức là rất nhiều, có đặc tính là sáng tác trong sạch, và sự nổi danh bắt nguồn từ đó. ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရေ မဟာသာမိနာမိကာယံ Như vậy, trong (chú giải) Subodhālaṅkāra được gọi là Mahāsāmī. သုဗောဓာလင်္ကာရဋီကာယံ Trong Subodhālaṅkāraṭīkā. ဂုဏာဝဗောဓပရိစ္ဆေဒေါ တတိယော. Chương thứ ba, Luận về sự thấu hiểu các phẩm chất. ၁၆၃. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန သဒ္ဒါလင်္ကာရေ နိဒ္ဒိသိတွာ ဗျာကရဏနိဃဏ္ဋုဆန္ဒောပရိဝါရိတေ ဣမသ္မိံ နိရန္တရာဘိယောဂေါ ဣဟလောကိယာဒိမဟန္တယသဿ ကာရဏမိတိ သိဿာနမနုသာသန္တော ‘‘ယော သဒ္ဒသတ္ထကုသလော’’စ္စာဒိမာဟ. ယော ထေရနဝမဇ္ဈိမေသု ကောစိ သဒ္ဒသတ္ထကုသလော သဒ္ဒါနုသာသနဗျာကရဏဝိသယေ ပကတိပစ္စယာဒိဝိဘာဂကပ္ပနာယ ဆေကော နိဃဏ္ဋုဆန္ဒောအလင်္ကတီသု အဘိဓာနဆန္ဒောအလင်္ကာရသတ္ထေသုပိ ကုသလော တံတံဝိဘာဂဗုဒ္ဓီနံ ပဋိပါဒနေန ဆေကော နိစ္စကတာဘိယောဂေါ ဓာရဏမနသိကာရဝသေန နိစ္စံ ကတုဿာဟော ဟောတိ. သော အယံ အပ္ပမာဒီ ကဝိတ္တဝိကလောပိ ပကတိသိဒ္ဓကဗ္ဗရစနဂုဏရဟိတောပိ ကဝီသု သင်္ချံ ကဗ္ဗကတ္တူသု ဂဏနံ ဩဂယှ ကဗ္ဗကရဏဋီကာကရဏာဒိပကာရေန ဩဂါဟေတွာ တံ ဂဏနံ ပါပုဏိတွာ [Pg.182] အမန္ဒရူပံ အနပ္ပကသဘာဝံ အတိဗဟုံ ကိတ္တိံ နိဒ္ဒေါသံ သတ္ထရစနလက္ခဏံ ပုညသဉ္စယံ, တပ္ပဘဝံ ပသိဒ္ဓိံ ဝါ ဝိန္ဒတိ လဘတေဝါတိ. ယထာဝုတ္တသတ္ထေသု အဘိယောဂေါ ဗန္ဓဿ ဧကန္တကာရဏမေဝ. ဝုတ္တံ ဟိ– 163. Bây giờ, sau khi đã chỉ ra các phép trang sức về âm thanh theo thứ tự đã nêu, để dạy cho các học trò rằng sự nỗ lực không ngừng trong các lĩnh vực được bao quanh bởi ngữ pháp, từ điển và thi luật này là nguyên nhân của danh tiếng lớn lao ở đời này v.v..., ngài nói câu kệ bắt đầu bằng «yo saddasatthakusalo» (người nào thiện xảo văn phạm). Người nào, dù là trưởng lão, tân học hay trung bình, thiện xảo về văn phạm, tức là thông thạo trong lĩnh vực ngữ pháp, trong việc phân chia và sắp xếp căn tố, tiếp vị ngữ v.v...; thiện xảo cả trong các khoa từ điển, thi luật và tu từ, tức là thông thạo trong việc trình bày các kiến thức phân loại tương ứng; là người luôn nỗ lực, tức là người luôn cố gắng bằng cách ghi nhớ và suy tư. Người ấy, không buông lung, dù thiếu thi tài, tức là không có phẩm chất sáng tác thi ca tự nhiên, sau khi đã được tính đến, tức là được công nhận, trong số các thi sĩ, tức là những người làm thơ, bằng cách đi vào và đạt được sự công nhận đó qua các phương cách như sáng tác thi ca, làm chú giải v.v..., sẽ đạt được, tức là có được, danh tiếng lớn lao, tức là không nhỏ, rất nhiều, có đặc tính là sáng tác kinh điển không lỗi lầm, là sự tích lũy công đức, hoặc sự nổi danh bắt nguồn từ đó. Sự nỗ lực trong các khoa học đã nói là nguyên nhân duy nhất của việc sáng tác. Vì đã được nói rằng: ‘‘သာဘာဝိကီ စ ပဋိဘာ,သုတဉ္စ ဗဟုနိမ္မလံ; အမန္ဒော စာဘိယောဂေါ’ယံ,ဟေတု ဟောတိ’ဟ ဗန္ဓနေ’’တိ. «Trí tuệ thiên bẩm, học vấn sâu rộng và trong sạch, và sự nỗ lực không mệt mỏi, đây là nguyên nhân của sự sáng tác ở đời này.» တတ္ထ သာဘာဝိကီ သဘာဝသိဒ္ဓါ ပဋိဘာ စ ပညာ စ ဗဟု နိမ္မလံ အနပ္ပကံ နိဇ္ဇဋံ သုတဉ္စ အမန္ဒော အဘိယောဂေါ စ အနပ္ပကော အဘျာသော စေတိ အယမေသော သဗ္ဗောပိ ဣဟ ဗန္ဓနေ ဣမိဿံ ကဗ္ဗရစနာယံ ဟေတု ဟောတိ ကာရဏံ ဘဝတီတိ. သဒ္ဒေ သာသတိ ဧတ္ထ ဧတေနာတိ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ တပ္ပစ္စယဉ္စ တဿ ထာဒေသဉ္စ ကတွာ သဒ္ဒသတ္ထန္တိ ဉာတဗ္ဗံ, သဒ္ဒသတ္ထေ ကုသလောတိ စ, နိဃဏ္ဋု စ ဆန္ဒော စ အလင်္ကတိ အလင်္ကာရဉ္စေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော, ဧတ္ထ အလင်္ကတိသဒ္ဒေါ သတ္ထာပေက္ခာယ နပုံသကော ဟောတိ, နိစ္စံ ကတော အဘိယောဂေါ အဿေတိ စ, ကဝိနော ဘာဝေါတိ စ, တေန ဝိကလောတိ စ, အမန္ဒံ ရူပံ သဘာဝေါ ယဿေတိ စ ဝါကျံ. Trong đó, «sābhāvikī paṭibhā» là trí tuệ tự nhiên, bẩm sinh; «bahu nimmalaṃ sutaṃ» là sự học hỏi nhiều, không ít, trong sạch; và «amando abhiyogo» là sự thực hành không ít, không mệt mỏi. Tất cả những điều này là nguyên nhân, là lý do, cho việc sáng tác ở đây, trong việc làm thơ này. Cần hiểu «saddasattha» được hình thành trong ý nghĩa «người ta dạy về âm thanh ở đây hoặc bằng cái này» bằng cách thêm tiếp vị ngữ 'th' và thay thế nó bằng 'ttha'. Và câu «saddasatthe kusalo» (thiện xảo trong văn phạm). Phân tích cú pháp là «nighaṇṭu ca chando ca alaṅkati (alaṅkārañceti)» (từ điển, thi luật và phép trang sức). Ở đây, từ «alaṅkati» là trung tính khi đề cập đến khoa học. Và câu «niccaṃ kato abhiyogo assa» (người có sự nỗ lực được thực hiện liên tục). Và «kavino bhāvo» (bản chất của thi sĩ). Và «tena vikalo» (thiếu cái đó). Và câu «amandaṃ rūpaṃ sabhāvo yassa» (cái có bản chất là hình thức không nhỏ). ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရနိဿယေ Như vậy, trong Subodhālaṅkāranissaya. တတိယော ပရိစ္ဆေဒေါ. Chương thứ ba. ၄. အတ္ထာလင်္ကာရာဝဗောဓပရိစ္ဆေဒ 4. Chương Luận về sự thấu hiểu các phép trang sức về ý nghĩa. ၁၆၄. 164. အတ္ထာလင်္ကာရသဟိတာ, သဂုဏာ ဗန္ဓပဒ္ဓတိ; အစ္စန္တကန္တာ ကန္တာဝ, ဝုစ္စန္တေတေ တတော’ဓုနာ. Phương pháp sáng tác, cùng với các phẩm chất, được đi kèm với các phép trang sức về ý nghĩa, trở nên vô cùng đáng yêu như một người phụ nữ được yêu mến. Do đó, bây giờ những phép trang sức ấy sẽ được nói đến. ၁၆၄. ဧဝံ [Pg.183] သဒ္ဒါလင်္ကာရေ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ သမ္ပတျတ္ထာလင်္ကာရံ ဗောဓယိတုမာဟ ‘‘အတ္ထာလင်္ကာရ’’ဣစ္စာဒိ. သဂုဏာ ယထာဝုတ္တေဟိ ပသာဒါဒီဟိ သဒ္ဒဂုဏေဟိ သဟိတာ ဗန္ဓပဒ္ဓတိ ကဗ္ဗရစနံ. အလင်္ကရီယတိ ကန္တိံ နီယတိ ဗန္ဓော ဧတေဟိ သရီရမိဝ ဟာရာဒီဟီတိ အလင်္ကာရာ, တေဟိ အတ္ထာလင်္ကာရေဟိ ဇာတျာဒိလက္ခဏေဟိ သဟိတာ သံယုတ္တာ သတီ သဂုဏာ ပတိဗ္ဗတာဒိဂုဏောပေတာ အတ္ထေန ဓနေန အလင်္ကာရေန အာဘရဏေန သဟိတာ ယုတ္တာ ကန္တာဝ အင်္ဂနာ ဝိယ. ယတော အစ္စန္တကန္တာ အတိသယရမဏီယာ သိယာ, တတော တေန ကာရဏေန ယေ အတ္ထာလင်္ကာရာ အဝသရံ ပတ္တာ, တေ အဓုနာ ဣဒါနိ ဝုစ္စန္တေ ကထီယန္တိ. 164. Như vậy, sau khi đã phân định các phép trang sức về âm thanh, bây giờ để giảng giải về các phép trang sức về ý nghĩa, ngài nói câu kệ bắt đầu bằng «atthālaṅkāra». «Saguṇā» (cùng với các phẩm chất) có nghĩa là cùng với các phẩm chất về âm thanh như sự trong sáng v.v... đã được nói đến. «Bandhapaddhati» (phương pháp sáng tác) là việc làm thơ. «Alaṅkārā» (các phép trang sức) được gọi như vậy vì sự sáng tác được trang hoàng, được làm cho đẹp đẽ bởi chúng, giống như thân thể được trang hoàng bởi vòng cổ v.v... Khi được kết hợp, tức là đi kèm, với các phép trang sức về ý nghĩa đó, có đặc tính là thể loại (jāti) v.v..., nó giống như một người phụ nữ được yêu mến («kantāva»), người có các phẩm chất («saguṇā») như đức hạnh tiết hạnh v.v..., và có của cải («atthena») và trang sức («alaṅkārena»). Bởi vì nó trở nên vô cùng đáng yêu, tức là rất đẹp, do đó, vì lý do đó, những phép trang sức về ý nghĩa nào đã đến lúc, chúng bây giờ, tức là hiện tại, được nói đến, được trình bày. ၁၆၄. ဧဝံ သဒ္ဒါလင်္ကာရဝိဘာဂံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တန္နိဿယံယေဝ အတ္ထာလင်္ကာရဗန္ဓမာရဘန္တော ‘‘အတ္ထာလင်္ကာရိ’’စ္စာဒိမာဟ. သဂုဏာ ယထာဝုတ္တပသာဒါဒိသဒ္ဒဂုဏယုတ္တာ ဗန္ဓပဒ္ဓတိ ပဇ္ဇဂဇ္ဇာဒိပဘေဒါ ရစနာဝလိ အတ္ထာလင်္ကာရသဟိတာ သဘာဝဝုတ္တိဝင်္ကဝုတ္တိသင်္ခါတေန အတ္ထာလင်္ကာရေန သံယုတ္တာ သဂုဏာ အတ္ထာလင်္ကာရသဟိတာ ကန္တာ ဣဝ ပတိဗ္ဗတာဒီဟိ ဂုဏေဟိ ယုတ္တာ သုဝဏ္ဏရဇတမဏိမုတ္တာဒိဓနေဟိ ဂီဝေယျကဋကနူပုရာဒီဟိ အာဘရဏေဟိ စ ယုတ္တာ အင်္ဂနာဝ အစ္စန္တကန္တာ ယတော အတိသယေန ရမဏီယာ, တတော တသ္မာ တေ အတ္ထာလင်္ကာရာ အဓုနာ ဒါနိ ဝုစ္စန္တေ. အလင်္ကရောန္တိ ဗန္ဓံ သရီရံ ဝါ ဧတေဟီတိ စ, အတ္ထဿ အလင်္ကာရာတိ စ, တေဟိ သဟိတာတိ စ, ဂုဏေဟိ သဟ ဝတ္တတီတိ စ, ဗန္ဓဿ ပဒ္ဓတီတိ စ, အစ္စန္တံ အတိသယေန ကန္တာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 164. Như vậy, sau khi đã trình bày sự phân loại các phép trang sức về âm thanh, bây giờ, khi bắt đầu sáng tác về các phép trang sức về ý nghĩa vốn phụ thuộc vào chúng, ngài nói câu kệ bắt đầu bằng «atthālaṅkāri». «Saguṇā bandhapaddhati» (phương pháp sáng tác cùng với các phẩm chất) là một chuỗi sáng tác, được phân loại thành thơ, văn xuôi v.v..., được kết hợp với các phẩm chất về âm thanh đã nói như sự trong sáng v.v... «Atthālaṅkārasahitā» (cùng với các phép trang sức về ý nghĩa) là được kết hợp với phép trang sức về ý nghĩa được gọi là lối nói tự nhiên (sabhāvavutti) và lối nói ẩn dụ (vaṅkavutti). Giống như một người phụ nữ được yêu mến («kantā iva»), người có các phẩm chất («saguṇā») như đức hạnh tiết hạnh v.v..., và có của cải («attha») như vàng, bạc, ngọc, châu báu v.v..., và có trang sức («alaṅkāra») như vòng cổ, vòng tay, vòng chân v.v... Bởi vì nó vô cùng đáng yêu, tức là rất đẹp, do đó, vì vậy, những phép trang sức về ý nghĩa đó bây giờ được nói đến. Phân tích cú pháp là: «Alaṅkaronti bandhaṃ sarīraṃ vā etehīti» (người ta trang hoàng sự sáng tác hoặc thân thể bằng những thứ này), và «atthassa alaṅkārāti» (các phép trang sức của ý nghĩa), và «tehi sahitāti» (cùng với chúng), và «guṇehi saha vattatīti» (tồn tại cùng với các phẩm chất), và «bandhassa paddhatīti» (phương pháp của sự sáng tác), và «accantaṃ atisayena kantāti» (vô cùng đáng yêu, rất đẹp). ၁၆၅. 165. သဘာဝဝင်္ကဝုတ္တီနံ, ဘေဒါ ဒွိဓာ အလံကြိယာ; ပဌမာ တတ္ထ ဝတ္ထူနံ, နာနာဝတ္ထာဝိဘာဝိနီ. Phép trang sức có hai loại, do sự phân biệt của lối nói tự nhiên và lối nói ẩn dụ. Trong đó, loại đầu tiên làm sáng tỏ các trạng thái khác nhau của sự vật. ၁၆၅. ကတိပ္ပဘေဒါ တေ ဣစ္စာဟ ‘‘သဘာဝ’’ဣစ္စာဒိ. သဘာဝဝုတ္တိ ဝင်္ကဝုတ္တီတိ ဣမေသံ ဘေဒါ ပဘေဒေန အလံကြိယာ အတ္ထာလင်္ကာရာဒွိဓာဒွိပ္ပကာရာ. [Pg.185] တေသု သဘာဝဝုတ္တိ ကီဒိသီတိ အာဟ ‘‘ပဌမာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ တာသု ပဌမာ သဘာဝဝုတ္တိ ဝတ္ထူနံ ပဒတ္ထာနံ ဇာတိဂုဏကြိယာဒဗ္ဗသဘာဝါနံ နာနာ ဝိစိတ္တာ, န ဒွေကာဝ အဝတ္ထာ အဝသရာ ဝိဘာဝိနီ ပကာသိကာ ဝိညေယျာ. ဇာတျာဒီနံ ပဒတ္ထာနံ ယထာသဘာဝမနေကပ္ပကာရံ သမ္မဒေဝ ဝိဝရန္တီ သဘာဝံ ပဒတ္ထာနံ ဝိစိတ္တံ ဝဒတီတိ သဘာဝဝုတ္တိ နာမာတိ အဓိပ္ပာယော, သာဝ ဇာတိယာ ပဒတ္ထသရူပဿ တထာတထာပဋိပါဒကတ္တေန ဝုတ္တိယာ ဇာတိပိ ဝုစ္စတိ. 165. Chúng có bao nhiêu loại? Tác giả nói: ‘sabhāva’ (tự nhiên), v.v. Tu sức nghĩa (atthālaṅkāra) có hai loại, được phân chia thành sabhāvavutti (lối nói tự nhiên) và vaṅkavutti (lối nói quanh co). Trong số đó, sabhāvavutti là gì? Tác giả nói: ‘paṭhamā’ (thứ nhất), v.v. Trong đó, sabhāvavutti thứ nhất cần được hiểu là lối nói làm sáng tỏ, làm rõ ràng các trạng thái khác nhau và đa dạng của bản chất các sự vật (tức là nghĩa của từ), như là chủng loại (jāti), phẩm chất (guṇa), hành động (kriyā), và thực thể (dabba), chứ không chỉ một hai trường hợp. Ý nghĩa là: nó được gọi là sabhāvavutti vì nó diễn tả bản chất đa dạng của nghĩa các từ, trình bày một cách hoàn hảo nhiều loại nghĩa của các từ như jāti, v.v., theo đúng bản chất của chúng. Chính nó cũng được gọi là jāti (chủng loại) vì là lối nói trình bày bản chất của nghĩa từ theo đúng như vậy. ၁၆၅. ပသတ္ထာလင်္ကာရာ ပဘေဒတော ဧတ္တကာတိ ဒဿေန္တော ‘‘သဘာဝိ’’စ္စာဒိမာဟ. အလံကြိယာ အတ္ထာလင်္ကာရာ သဘာဝဝင်္ကဝုတ္တီနံ ဘေဒါ ပဘေဒတော ဒွိဓာ ဒွိပ္ပကာရာ ဟောန္တိ. တတ္ထ တာသုဒွီသု ပဌမာ သဘာဝဝုတ္တိ ဝတ္ထူနံ ဇာတိဂုဏကြိယာဒဗ္ဗလက္ခဏာနံ ပဒတ္ထာနံ နာနာဝတ္ထာဝိဘာဝိနီ အနေကပ္ပကာရဿ ပကာသိနီ ဟောတိ. ဧတ္ထ ဇာတျာဒီနံ ပဒတ္ထာနံ အနေကပ္ပကာရသဘာဝပကာသိနီ သဘာဝဝုတ္တိ နာမ. ဧသာဝ ဇာတိ ဂုဏာဒိစတုဗ္ဗိဓပဒတ္ထာနံ သရူပသင်္ခါတဇာတိယာ တေဟိ အာကာရေဟိ ပဋိပါဒနတော ဥပစာရတော ဇာတိ နာမ ဟောတိ. ဇာတျာဒိပဒတ္ထာနံယေဝ ယထာသဘာဝံ ဟိတွာ ဝတ္ထုပရိကပ္ပိတအတိသယောပမာရူပကာဒိသရူပသင်္ခါတံ ဝင်္ကသဘာဝံ ပကာသေန္တီ ဝင်္ကဝုတ္တိ နာမ. ယဘာဝေါ စ ဝင်္ကော စာတိ စ, တေသံ ဝုတ္တီတိ စ, အလံကရောန္တိ ဧတာဟီတိ စ, နာနာ အနေကာ စ သာ အဝတ္ထာ စာတိ စ ဝါကျံ. 165. Để chỉ ra rằng các tu sức ưu việt có bấy nhiêu loại theo sự phân chia, tác giả nói: ‘sabhāva’ (tự nhiên), v.v. Tu sức nghĩa (atthālaṅkāra) có hai loại, được phân chia thành sabhāvavutti (lối nói tự nhiên) và vaṅkavutti (lối nói quanh co). Trong đó, trong hai loại ấy, sabhāvavutti thứ nhất là lối nói làm sáng tỏ các trạng thái khác nhau, làm rõ ràng nhiều loại nghĩa của từ vốn là đặc tính của sự vật như chủng loại, phẩm chất, hành động, và thực thể. Ở đây, sabhāvavutti là lối nói làm sáng tỏ bản chất nhiều vẻ của nghĩa các từ như jāti, v.v. Chính nó, theo phép ẩn dụ, được gọi là jāti (chủng loại) vì nó trình bày bốn loại nghĩa của từ như phẩm chất, v.v. theo các hình thức ấy, vốn là bản chất được gọi là tự thân của chúng. Vaṅkavutti là lối nói, sau khi từ bỏ bản chất thật của nghĩa các từ như jāti, v.v., lại làm sáng tỏ bản chất quanh co được gọi là phép thậm xưng, tỷ dụ, ẩn dụ, v.v. do tác giả tưởng tượng ra. Các câu cú là: ‘bản chất và quanh co’, ‘lối nói của chúng’, ‘họ trang điểm bằng những thứ này’, và ‘trạng thái ấy là khác nhau và nhiều vẻ’. ယထာ – Ví dụ – ၁၆၆. 166. လီလာဝိကန္တိသုဘဂေါ,ဒိသာထိရဝိလောကနော; ဗောဓိသတ္တင်္ကုရော ဘာသံ,ဝိရောစိ ဝါစမာသဘိံ. Đẹp đẽ với bước đi uyển chuyển, với cái nhìn vững chắc về các phương; chồi non Bồ-tát đã tỏa sáng, khi nói lên lời nói dõng mãnh. ၁၆၆. ‘‘ယထေ’’တိ တံ ဥဒါဟရတိ. လီလာယ ဝိလာသေန ဝိဟိတာယ ဝိကန္တိယာ ဂမနေန သတ္တပဒဝီတိဟာရသင်္ခါတေန သုဘဂေါ သုန္ဒရော ဒိသာသု ဒသသု ထိရမစလံ ဝိလောကနံ ယဿ သော ဗောဓိသတ္တင်္ကုရော တဒဟုဇာတော မဟာဗောဓိသတ္တော အာသဘိံ ဝါစံ ‘‘အဂ္ဂေါဟမသ္မီ’’တိအာဒိကမုတ္တမံ နိဗ္ဘယဝစနံ ဘာသံ ဝဒန္တော ဝိရောစိ ဝိသေသေန ရမဏီယတ္တံ ပတ္တော. အယံ သဘာဝဝုတ္တိ. ဧဝံ ဇာတိသဘာဝဝုတျာဒယောပိ ပရိကပ္ပနီယာ. 166. Với từ ‘yathā’ (ví dụ), tác giả nêu lên ví dụ ấy. ‘Subhago’ (đẹp đẽ) là ‘sundaro’ (xinh đẹp) với bước đi (gamanena) uyển chuyển (līlāya vilāsena), tức là bước đi (vikantiyā) được gọi là bảy bước (sattapadavītihārasaṅkhātena). Vị ấy là người có cái nhìn (vilokanaṃ) vững chắc, không lay động (thiramacalaṃ) về mười phương (disāsu dasasu). ‘Bodhisattaṅkuro’ (chồi non Bồ-tát) là vị Đại Bồ-tát mới sinh ngày hôm đó. Trong khi nói lên (bhāsaṃ vadanto) lời nói dõng mãnh (āsabhiṃ vācaṃ), tức là lời nói tối thượng, không sợ hãi (uttamam nibbhayavacanaṃ) như ‘Ta là bậc tối thượng’, v.v., ngài ‘viroci’ (đã tỏa sáng), tức là đã đạt đến vẻ đẹp đặc biệt. Đây là sabhāvavutti (lối nói tự nhiên). Tương tự như vậy, các lối nói tự nhiên về chủng loại, v.v. cũng cần được hiểu như thế. ၁၆၆. ဣဒါနိ သဘာဝဝုတ္တိယာ ဥဒါဟရဏံ အာဟ ‘‘ယထာ – လီလာဝိကန္တိ’’စ္စာဒိ. လီလာဝိကန္တိသုဘဂေါ ဝိလာသဂမနေန သတ္တပဒဝီတိဟာရေန သုန္ဒရော ဒိသာထိရဝိလောကနော ဒသဒိသာသု အစလဩလောကနော ဗောဓိသတ္တင်္ကုရော မဟာဗောဓိသတ္တင်္ကုရော အာသဘိံ ဝါစံ ‘‘အဂ္ဂေါဟမသ္မီ’’တိအာဒိနာ အဘီတဝစနံ ဘာသံ ဝဒန္တော ဝိရောစိ အသောဘီတိ. ဣဟ ဗောဓိသတ္တသင်္ခါတဿ ဒဗ္ဗဿ လီလာဝိကန္တိဒိသာထိရဝိလောကနဝစောနိစ္ဆာရဏသင်္ခတာနံ အဝတ္ထာနံ ပကာသိတတ္တာ ဒဗ္ဗသဘာဝဝုတ္တီတိ ဉာတဗ္ဗာ. ဧသာယေဝ ဒဗ္ဗဂတဂတျာဒိဝိစိတြသရူပံ အလင်္ကရဏတော အလင်္ကာရော နာမ, ဒဗ္ဗဂတဂတျာဒယော ပန အလံကိရိယမာနတ္တာ အလံကိရိယာ နာမ. ဇာတိဂုဏကြိယာသဘာဝဝုတ္တိယောပိ ဧဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. လီလာယ ယုတ္တာ ဝိကန္တီတိ စ, တာယ သုဘဂေါတိ စ, ဒိသာသု ထိရံ ဝိလောကနံ ယဿေတိ စ, ဗောဓိယာ ပညာယ သတ္တောတိ စ, သောယေဝ အင်္ကုရောတိ စ, ဥသဘဿ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ. ဥသဘဿ ဘာဝသင်္ခါတာ အကမ္ပနီယာ ဌိတိ အာသဘံ နာမ, အကမ္ပဘာဝတော တေန သမာပိ ဝါစာ ဥပစာရတော အာသဘီ နာမ ဟောတိ. 166. Bây giờ, tác giả đưa ra ví dụ về sabhāvavutti (lối nói tự nhiên) với câu ‘yathā – līlāvikanti’ (ví dụ – dáng đi uyển chuyển), v.v. ‘Līlāvikantisubhago’ là đẹp đẽ với bước đi uyển chuyển, tức là bảy bước. ‘Disāthiravilokano’ là có cái nhìn vững chắc về mười phương. ‘Bodhisattaṅkuro’ là chồi non Đại Bồ-tát. Trong khi nói lên (bhāsaṃ vadanto) lời nói dõng mãnh (āsabhiṃ vācaṃ), tức là lời nói không sợ hãi (abhītavacanaṃ) như ‘Ta là bậc tối thượng’, v.v., ngài ‘viroci’ (đã tỏa sáng), tức là ‘asobhi’ (đã rực rỡ). Ở đây, vì các trạng thái của thực thể được gọi là Bồ-tát – tức là dáng đi uyển chuyển, cái nhìn vững chắc về các phương, và việc phát ra lời nói – được làm sáng tỏ, nên cần được biết đây là dabbasabhāvavutti (lối nói tự nhiên về thực thể). Chính điều này được gọi là tu sức (alaṅkāra) vì nó tô điểm cho các hình thái đa dạng như dáng đi, v.v. thuộc về thực thể. Còn dáng đi, v.v. thuộc về thực thể được gọi là đối tượng tu sức (alaṃkiriyā) vì chúng được tô điểm. Các lối nói tự nhiên về chủng loại, phẩm chất, và hành động cũng cần được hiểu theo cách tương tự. Các câu cú là: ‘bước đi đi liền với sự uyển chuyển’, ‘đẹp đẽ nhờ đó’, ‘người có cái nhìn vững chắc về các phương’, ‘chúng sinh (satta) có trí tuệ (paññā) giác ngộ (bodhi)’, ‘chính vị ấy là chồi non’, và ‘bản chất của con bò đực’. Trạng thái không lay chuyển được gọi là bản chất của con bò đực (usabhassa bhāva) có tên là āsabhaṃ. Do bản chất không lay chuyển, lời nói tương tự như vậy, theo phép ẩn dụ, được gọi là āsabhī. ၁၆၇. 167. ဝုတ္တိ ဝတ္ထုသဘာဝဿ, ယာ’ညထာ သာ ပရာဘဝေ; တဿာ’နန္တဝိကပ္ပတ္တာ, ဟောတိ ဗီဇောပဒဿနံ. Lối nói về bản chất sự vật, mà khác đi, ấy là loại kia; vì nó có vô vàn biến thể, nên chỉ trình bày hạt nhân. ၁၆၇. ဒုတိယမာဟ [Pg.186] ‘‘ဝုတ္တိ’’စ္စာဒိနာ. ဝတ္ထုနော ဇာတျာဒိရူပဿ ပဒတ္ထဿ သဘာဝေါ ယဿံ အဝတ္ထာယံ ယာဒိသံ ရူပံ တဿ အညထာဘာဝေန တဿ ရူပဿ တထေတံ ဒဗ္ဗာပနေန ဝုတ္တိ ဝစနံ. ပရာ ဘဝေ အညာ ဝင်္ကဝုတ္တိ နာမ သိယာ. ကိံ သာ သာကလ္လေန ဝတ္တုံ သက္ကာတိ အာဟ ‘‘တဿာ’’ဣစ္စာဒိ. တဿာ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ အနန္တဝိကပ္ပတ္တာ အပရိမိတဘေဒကတ္တာ ဗီဇဿ ကာရဏတ္တာ သကလဗျတ္တိဗျာပိသာမညရူပဿ ယတော ပရေ ဝိစိတ္တာလင်္ကာရာ ပသဝန္တိ, ဥပဒဿနံ ကထနံ ဟောတိ နိရဝသေသာဘိဓာနဿ ကေနာပျသက္ကုဏေယျတ္တာ. 167. Tác giả nói về loại thứ hai với câu ‘vutti’ (lối nói), v.v. Lối nói (vutti vacanaṃ) là sự diễn đạt khác đi (aññathābhāvena) bản chất (sabhāvo) của nghĩa từ (padatthassa) có hình thức như chủng loại, v.v. của sự vật (vatthuno), bất kể hình thức ấy như thế nào trong trạng thái nào. ‘Parā bhave’ (loại kia) là loại khác, được gọi là vaṅkavutti (lối nói quanh co). Liệu nó có thể được nói đến một cách toàn diện không? Tác giả nói: ‘tassā’ (của nó), v.v. Bởi vì vaṅkavutti ấy có vô số biến thể (anantavikappattā), vô số phân loại (aparimitabhedakattā), nên chỉ có sự trình bày (upadassanaṃ kathanaṃ hoti) hạt nhân (bījassa) – tức là nguyên nhân (kāraṇattā), là hình thức chung bao trùm mọi cá thể (sakalabyattibyāpisāmaññarūpassa), từ đó các tu sức đa dạng khác nảy sinh – vì không ai có thể kể ra hết được (niravasesābhidhānassa kenāpyasakkuṇeyyattā). ၁၆၇. ဣဒါနိ ဝင်္ကဝုတ္တိံ ဒဿေတိ ‘‘ဝုတ္တိ’’စ္စာဒိနာ. ဝတ္ထုသဘာဝဿ ဇာတျာဒိပဒတ္ထသမ္ဗန္ဓိနော တာသု တာသု အဝတ္ထာသု ယော သဘာဝေါ ဝိဇ္ဇတိ, တဿ သဘာဝဿ အညထာ ဝိဇ္ဇမာနာကာရံ ဟိတွာ ဝတ္တုပရိကပ္ပိတေန အတိသယဥပမာရူပကာဒိအညပကာရေန ယာ ဝုတ္တိ ယံ ကထနံ အတ္ထိ, သာ ပရာဘဝေ သဘာဝဝုတ္တိတော အညာ ဝင်္ကဝုတ္တိ နာမ သိယာ. တဿာ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ အနန္တဝိကပ္ပတ္တာ အပ္ပမာဏပက္ခတ္တာ ကထနေန ပရိသမာပေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ နယတော တဿ အနန္တပက္ခဿ ပရိဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဗီဇောပဒဿနံ ကာရဏမတ္တဿ နိဒဿနံ ဟောတိ. ဝက္ခမာနဘေဒတော ဧကမေကမ္ပိ အတ္တနာ သဒိသံ အနန္တဘေဒပရိဂ္ဂဟဇာနနတ္ထံ ပဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဝတ္ထူနံ သဘာဝေါတိ စ, အနန္တာ ဝိကပ္ပာ ယဿ သဘာဝဿေတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ, ဗီဇဿ ဥပဒဿနန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 167. Bây giờ, tác giả trình bày về vaṅkavutti (lối nói quanh co) với câu ‘vutti’ (lối nói), v.v. Bất cứ bản chất nào (yo sabhāvo) tồn tại trong các trạng thái khác nhau liên quan đến nghĩa của từ như chủng loại, v.v. của bản chất sự vật, thì lối nói (yā vutti) hay lời phát biểu (yaṃ kathanaṃ) nào, sau khi từ bỏ hình thức đang tồn tại (vijjamānākāraṃ hitvā), lại diễn đạt khác đi (aññathā) theo một cách khác như thậm xưng, tỷ dụ, ẩn dụ, v.v. do tác giả tưởng tượng ra (vattuparikappitena...), thì đó là vaṅkavutti, loại khác (parābhave), khác với sabhāvavutti. Bởi vì vaṅkavutti ấy có vô số biến thể (anantavikappattā), vô số khía cạnh (appamāṇapakkhattā), không thể kể hết được (kathanena parisamāpetuṃ asakkuṇeyyattā), nên sự trình bày hạt nhân (bījopadassanaṃ) là sự chỉ ra nguyên nhân đơn thuần (kāraṇamattassa nidassanaṃ hoti) để theo phương pháp mà nắm bắt được các khía cạnh vô tận của nó. Ý nghĩa là: từ các phân loại sẽ được đề cập, mỗi một loại cũng có khả năng giúp biết được cách nắm bắt vô số phân loại tương tự như chính nó. Các cách phân tích cú pháp là: ‘bản chất của sự vật’, ‘bản chất có vô số biến thể’, ‘trạng thái của cái đó’, và ‘sự trình bày hạt nhân’. ဝင်္ကဝုတ္တိအတ္ထာလင်္ကာရဥဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ Giải thích về phần tóm lược tu sức nghĩa thuộc lối nói quanh co. ၁၆၈. 168. တတ္ထာ’တိသယဥပမာ-ရူပကာဝုတ္တိဒီပကံ; အက္ခေပေါ’တ္ထန္တရနျာသော,ဗျတိရေကော ဝိဘာဝနာ. Trong đó (có các thể): Thuyết thậm xưng, tỷ dụ, ẩn dụ, trùng điệp, minh đăng; Thuyết phủ nhận, thuyết dẫn chứng, thuyết dị biệt, thuyết biệt nhân. ၁၆၉. 169. ဟေတုက္ကမော [Pg.187] ပိယတရံ, သမာသပရိကပ္ပနာ; သမာဟိတံ ပရိယာယ-ဝုတ္တိဗျာဇောပဝဏ္ဏနံ. Thuyết nhân thứ tự, thuyết tán dương, thuyết tóm lược, thuyết tưởng tượng; Thuyết quân bình, thuyết ngôn từ vòng, thuyết xảo thuật. ၁၇၀. 170. ဝိသေသ ရုဠှာဟင်္ကာရာ,သိလေသော တုလျယောဂိတာ; နိဒဿနံ မဟန္တတ္တံ,ဝဉ္စနာ’ပ္ပကတတ္ထုတိ. Thuyết đặc biệt, thuyết ngã mạn, thuyết song quan, thuyết tương liên; Thuyết minh họa, thuyết vĩ đại, thuyết lừa dối, thuyết tán dương phi đề. ၁၇၁. 171. ဧကာဝလိ အညမညံ, သဟဝုတ္တိ ဝိရောဓိတာ; ပရိဝုတ္တိဗ္ဘမောဘာဝေါ, မိဿ’မာသီ ရသီ ဣတိ. Thuyết chuỗi ngọc, thuyết tương hỗ, thuyết đồng khởi, thuyết đối lập; Thuyết hoán dụ, thuyết thác ngộ, thuyết tình thái, thuyết hỗn hợp, thuyết cầu chúc, và thuyết vị. ၁၇၂. 172. ဧတေ ဘေဒါ သမုဒ္ဒိဋ္ဌာ, ဘာဝေါ ဇီဝိတမုစ္စတေ; ဝင်္ကဝုတ္တီသု ပေါသေတိ, သိလေသော တု သိရိံ ပရံ. Những thể loại này đã được trình bày, thuyết tình thái được gọi là sinh mạng; còn thuyết song quan nuôi dưỡng vẻ đẹp tuyệt vời trong các lối nói quanh co. ၁၆၈-၁၇၂. ယထောဒ္ဒေသံ နိဒ္ဒိသိတုကာမော ဥဒ္ဒိသတိ ‘‘တတ္ထေ’’စ္စာဒိ. တတ္ထာတိ တဿံ ဝင်္ကဝုတ္တိယံ ‘‘ဧတေ ဘေဒါ သမုဒ္ဒိဋ္ဌာ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. သမုဒ္ဒိဋ္ဌာတိ သင်္ခေပနယေန ဝုတ္တာ. အတိသယော ဥပမာ ရူပကံ အာဝုတ္တိ ဒီပကဉ္စ, သမာသော သမာသဝုတ္တိ ပရိကပ္ပနာ စ, ဝိသေသော ရုဠှာဟင်္ကာရော စ, ဇီဝိတမုစ္စတေတိ တဒဘာဝေ ဗန္ဓဿ ဆဝဿေဝ ဟေယျတ္တာ ဝုတ္တံ, သိလေသော တု ဝင်္ကဝုတ္တီသု သဘာဝဝုတ္တိံ ဟိတွာ ဝတ္ထုသဘာဝတော အညထာ ယထာ တထာ ပရိကပ္ပနရူပါသု အတိသယာဒီသု ဝုတ္တီသု ပရံ သိရိံ ကန္တိံ ပေါသေတိ တံ ပူရေတိ အာဝဟတီတိ. 168-172. Với mong muốn trình bày theo sự liệt kê, ngài đã liệt kê (bằng câu) “trong đó” v.v… (Từ) “trong đó” có nghĩa là trong lối nói quanh co ấy, có sự liên hệ với câu “những thể loại này đã được trình bày”. (Từ) “đã được trình bày” có nghĩa là đã được nói một cách tóm tắt. Thuyết thậm xưng, tỷ dụ, ẩn dụ, trùng điệp, và minh đăng; thuyết tóm lược, lối nói tóm lược, và thuyết tưởng tượng; thuyết đặc biệt và thuyết ngã mạn. (Câu) “được gọi là sinh mạng” được nói đến là do trong trường hợp không có nó (tức tình thái), tác phẩm sẽ bị loại bỏ giống như tử thi. Còn thuyết song quan, trong các lối nói quanh co, tức là trong các lối nói như thuyết thậm xưng v.v… vốn là những hình thức tưởng tượng theo cách khác với bản chất của sự vật sau khi đã từ bỏ lối nói tự nhiên, (thuyết song quan ấy) nuôi dưỡng, làm cho trọn vẹn, và mang lại vẻ đẹp và sự huy hoàng tuyệt vời. ၁၆၈-၁၇၂. ဘေဒဝန္တာနံ ပဒတ္ထာနံ သဘာဝကထနံ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန ပါကဋံ ဟောတီတိ ဝတ္တမာနေဟိ အလင်္ကာရေဟိ ဥဒ္ဒိသန္တော ‘‘တတ္ထာတိသယ…ပေ… ရသီ’’တိ ဂါထာစတုက္ကမာဟ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တိဿံ ဝင်္ကဝုတ္တိယံ ဣတိ ဧဝံ ဧတေ ပဉ္စတိံသ ဘေဒါ သမုဒ္ဒိဋ္ဌာ သင်္ခေပေန ဝုတ္တာတိ. ဧတေသံ ပန ပဒါနံ အတ္ထော နိဒ္ဒေသေ အာဝိဘဝိဿတိ. ဣမိနာ ဘာဝေါ စ သိလေသော စ အတိပ္ပသတ္ထောတိ ဒီပေတိ. ဘာဝေါ ဘာဝါလင်္ကာရော ဇီဝိတံ ဗန္ဓဿ ပါဏဘူတောတိ ဝုစ္စတေ, [Pg.188] ဘာဝရဟိတဿ ဗန္ဓဿ ဆဝသရီရဿ ဝိယ အနုပါဒေယျတ္တာ, သိလေသော တု သိလေသာလင်္ကာရော ပန ဝင်္ကဝုတ္တီသု အတိသယောပမာဒိဝင်္ကဝုတ္တီသု ပရမုက္ကံသဘူတံ သိရိံ သောဘံ ပေါသေတိ ပူရေတိ. 168-172. Vì cho rằng: “Việc trình bày bản chất của các ý nghĩa từ ngữ có sự phân loại sẽ trở nên rõ ràng theo thứ tự liệt kê”, nên ngài đã liệt kê bằng các phép tu từ hiện có qua bốn bài kệ “trong đó, thuyết thậm xưng … cho đến … thuyết vị”. Ở đây, (từ) “trong đó” có nghĩa là trong lối nói quanh co này. Như vậy, ba mươi lăm thể loại này đã được trình bày, tức là đã được nói một cách tóm tắt. Tuy nhiên, ý nghĩa của các từ này sẽ trở nên rõ ràng trong phần giải thích. Qua điều này, ngài chỉ ra rằng thuyết tình thái và thuyết song quan được tán dương một cách đặc biệt. Thuyết tình thái, tức phép tu từ tình thái, được gọi là sinh mạng, là sinh khí của tác phẩm, vì tác phẩm không có tình thái thì không thể chấp nhận được, giống như một tử thi. Còn thuyết song quan, tức phép tu từ song quan, trong các lối nói quanh co như thuyết thậm xưng, tỷ dụ v.v…, nó nuôi dưỡng và làm cho trọn vẹn vẻ đẹp và sự huy hoàng đã trở nên tối thượng. နိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ Giải thích phần trình bày chi tiết ၁၇၃. 173. ပကာသိကာ ဝိသေသဿ,သိယာ’တိသယဝုတ္တိ ယာ; လောကာတိက္ကန္တဝိသယာ,လောကိယာတိ စ သာ ဒွိဓာ. Lối nói nào làm sáng tỏ điều đặc biệt, lối nói ấy là thuyết thậm xưng; và lối nói ấy có hai loại: loại có đối tượng siêu việt thế gian và loại thuộc về thế gian. ၁၇၃. တတ္ထာတိသယဝုတ္တီနံ တာဝ နိဒ္ဒိသန္တော အာဟ ‘‘ပကာသိကာ’’ဣစ္စာဒိ. ဝိသေသဿ ဝတ္ထုဂတဿာတိမတ္တဿ ပကာသိကာယာတိ အနုဝဒိတွာ သာ အတိသယဝုတ္တိ သိယာတိ ဝိဓီယတေ, အတိသယဿ ဝတ္ထုနော ဥက္ကံသဿ ပဋိပါဒိကာ ဝုတ္တိ အတိသယဝုတ္တိ. သာ စ ဒုဝိဓာတိ အာဟ ‘‘လောက’’ဣစ္စာဒိ. လောကံ လောကပ္ပတီတိံ အတိက္ကန္တော ဝိသယော ဂေါစရော ယဿာ သာ လောကာတိက္ကန္တဝိသယာ စ လောကေ ဘဝါ လောကဌိတိမနတိက္ကန္တတ္တာတိ လောကိယာ စာတိ အတိသယဝုတ္တိ ဒွိဓာ ဒွိပ္ပကာရာ ဘဝတိ. 173. Trong các thuyết ấy, trước tiên, khi trình bày về thuyết thậm xưng, ngài nói (câu) “làm sáng tỏ” v.v… Sau khi lặp lại (câu) “làm sáng tỏ điều đặc biệt quá mức tồn tại trong sự vật”, (câu) “lối nói ấy là thuyết thậm xưng” được quy định. Lối nói trình bày sự ưu việt của một sự vật phi thường là thuyết thậm xưng. Và ngài nói rằng lối nói ấy có hai loại qua (câu) “thế gian” v.v… Loại mà đối tượng, tức phạm vi, đã vượt qua thế gian, tức quy ước của thế gian, là loại có đối tượng siêu việt thế gian; và loại hiện hữu trong thế gian, do không vượt qua tình trạng của thế gian, là loại thuộc về thế gian. Như vậy, thuyết thậm xưng có hai loại, hai hình thức. ၁၇၃. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန အတိသယဝုတ္တိံ ဒဿေတိ ‘‘ပကာသိ’’စ္စာဒိနာ. ဝိသေသဿ ဇာတျာဒိပဒတ္ထဂတအဓိကဝိသေသဿ ယာ ဝုတ္တိ ပကာသိကာ, သာ အတိသယဝုတ္တိ နာမ သိယာ, သာ အတိသယဝုတ္တိ လောကာတိက္ကန္တဝိသယာ စ ဇာတျာဒိပဒတ္ထာနံ ယထာသဘာဝသင်္ခတလောကဌိတျာတိက္ကန္တဝိသယတ္တာ လောကာတိက္ကန္တ ဝိသယာတိ စ လောကိယာတိ စ ယထာဝုတ္တလောကမနတိက္ကမ္မ ပဝတ္တနတော လောကိယာတိ စေဝံ ဒွိဓာ ဒွိပ္ပကာရာ ဟောန္တိ. ဝဒတီတိ ဝုတ္တိ, အတိသယဿ ဝုတ္တီတိ စ, လောကံ အတိက္ကန္တော ဝိသယော ဧတိဿာတိ စ, လောကေ ဘဝါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ဝိသေသဿ ပကာသိကာ’’တိ ပသိဒ္ဓဂုဏာနုဝါဒေန [Pg.189] သာ အတိသယဝုတ္တိ သိယာတိ အပသိဒ္ဓံ အတိသယဝုတ္တိဝိဓာနံ ကရောတိ, ယထာ ‘‘ယော ကုဏ္ဍလီ, သော ဒေဝဒတ္တော’’တိ. အနုဝါဒကအနုဝါဒနီယဘေဒေါ ဥပရိပျေဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. 173. Bây giờ, theo thứ tự liệt kê, ngài trình bày về thuyết thậm xưng qua (câu) “làm sáng tỏ” v.v… Lối nói nào làm sáng tỏ sự đặc biệt vượt trội thuộc về ý nghĩa của các từ như chủng loại v.v…, lối nói ấy được gọi là thuyết thậm xưng. Lối nói thậm xưng ấy có hai loại, hai hình thức như sau: loại có đối tượng siêu việt thế gian, do đối tượng của nó vượt qua tình trạng thế gian được quy định là bản chất thật sự của ý nghĩa các từ như chủng loại v.v…; và loại thuộc về thế gian, do nó diễn ra mà không vượt qua thế gian đã được nói đến. Phân tích (các từ) là: “nó nói, vì vậy là lối nói (vutti)”; “lối nói của sự thậm xưng (atisayassa vutti)”; “loại mà đối tượng của nó vượt qua thế gian (lokaṃ atikkanto visayo etissā)”; và “hiện hữu trong thế gian (loke bhavā)”. Bằng cách lặp lại thuộc tính đã biết (qua câu) “làm sáng tỏ điều đặc biệt”, ngài đã thực hiện việc quy định điều chưa biết (là) “lối nói ấy là thuyết thậm xưng”, giống như (câu) “người nào có đeo bông tai, người ấy là Devadatta”. Sự khác biệt giữa phần được lặp lại và phần cần được lặp lại nên được hiểu theo cách tương tự như trên. ၁၇၄. 174. လောကိယာတိသယဿေ’တေ,ဘေဒါ ယေ ဇာတိအာဒယော; ပဋိပါဒီယတေ တွ’ဇ္ဇ,လောကာတိက္ကန္တဂေါစရာ. Những thể loại nào như chủng loại v.v…, chúng là các phân loại của thuyết thậm xưng thế gian; còn bây giờ, loại có phạm vi siêu việt thế gian sẽ được trình bày. ၁၇၄. အယံ ဒွိပ္ပကာရာ အတိသယဝုတ္တိ သဘာဝဝုတျာဒီဟိ ဘိန္နာတိ စေ? အာဟ ‘‘လောက’’ဣစ္စာဒိ. ဇာတိအာဒယော ယတော ပဒတ္ထဿ ဝိစိတ္တံ သရူပံ ဝဒတီတိ ဝိစိတ္တသရူပပဋိပါဒိကာ သဘာဝဝုတ္တိပိ အလင်္ကာရော, အလင်္ကာရိယံ တု ဝတ္ထုမတ္တံ, တတော သဘာဝဝုတျာဒယော ယေ ဘေဒါ ဝိသေသာ, ဧတေ လောကိယာတိသယဿ ဘေဒါ, ယထာ သရီရေ ယံ သဟဇံ သုန္ဒရတ္တံ, တဿ ပေါသကာပိ မုတ္တာဝလိပ္ပဘုတိ အလင်္ကာရောတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ဗန္ဓေပျလင်္ကာရိယဝတ္ထုနိမိတ္တံ ဓမ္မတ္တံ ယာယ ဥက္ကံသီယတိ, သာ ဥက္ကံသောတိ ဝုစ္စတိ. သာ စ ဝုတ္တိ အလင်္ကာရသဒ္ဒေန ဝုစ္စတေ. သာ ပန အတိသယဝုတ္တိယေဝ. တေနေဝါဟ ‘‘လောကိယာတိသယဿေတေ, ဘေဒါ ယေ ဇာတိအာဒယော’’တိ. ယတော ဧဝံ, တတော လောကာတိက္ကန္တဝိသယာ စ ဝိသုံ ဒဿနီယာတိ အာဟ ‘‘ပဋီ’’တိအာဒိ. တုသဒ္ဒေါ ဘေဒေ. အဇ္ဇ တု ဣဒါနိ ပန လောကာတိက္ကန္တဂေါစရာ ပဋိပါဒီယတေတိ သမ္ဗန္ဓော. 174. Nếu có câu hỏi: “Thuyết thậm xưng có hai loại này có khác biệt với thuyết tự nhiên v.v… không?” Ngài đã nói (câu) “thế gian” v.v… Bởi vì thuyết tự nhiên, vốn trình bày bản chất đa dạng của ý nghĩa từ ngữ, cũng là một phép tu từ, trong khi đối tượng được trang điểm chỉ là sự vật, do đó, những thể loại và đặc điểm nào là thuyết tự nhiên v.v…, chúng chính là các phân loại của thuyết thậm xưng thế gian. Giống như trên cơ thể, vẻ đẹp tự nhiên vốn có cũng được nuôi dưỡng bởi các trang sức như chuỗi ngọc trai v.v…, được gọi là đồ trang sức; tương tự như vậy, trong một tác phẩm, đặc tính nào làm cho đối tượng được trang điểm trở nên ưu việt, đặc tính ấy được gọi là sự ưu việt. Và lối nói ấy được gọi bằng từ “phép tu từ”. Và đó chính là thuyết thậm xưng. Vì thế, ngài đã nói: “Những thể loại nào như chủng loại v.v…, chúng là các phân loại của thuyết thậm xưng thế gian”. Vì lẽ đó, ngài đã nói (câu) “được trình bày” v.v… với ý rằng loại có đối tượng siêu việt thế gian cũng cần được trình bày riêng biệt. Từ “còn” (tu) có nghĩa là để phân biệt. (Câu) “còn bây giờ, tức là hiện tại, loại có phạm vi siêu việt thế gian sẽ được trình bày” là sự liên kết (của câu kệ). ၁၇၄. ဣဒါနိ ဧသာ ဒွိပ္ပကာရာပိ အတိသယဝုတ္တိသဘာဝဝုတျာဒီဟိ အနညာတိ ဒဿေတုံ ‘‘လောကိယေ’’စ္စာဒိမာဟ. ဇာတိအာဒယော ဇာတိဂုဏာဒိပဒတ္ထဂတဝိစိတ္တသရူပဿ ပကာသနတော နိဿယဝေါဟာရေန ‘‘ဇာတျာဒယော’’တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဇာတိသဘာဝဝုတ္တိဂုဏသဘာဝဝုတျာဒယော ယေ ဘေဒါ [Pg.190] ဝိသေသာ, ဧတေ လောကိယာတိသယဿ လောကိယာတိသယဝုတ္တိယာယေဝ ဘေဒါ အဝယဝါ. တတ္ထ လောကိယာတိသယဝုတ္တိ နာမ ဇာတိသဘာဝဝုတ္တိဂုဏသဘာဝဝုတျာဒယောယေဝါတိ. ဧသာယေဝ ဝိစိတြရူပပဋိပါဒိကာ ဥက္ကံသာတိ စ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ လောကိယာတိသယဝုတ္တိယာ ‘‘လီလာဝိကန္တိသုဘဂေါ’’တိ ဥဒါဟရဏဿ ဂမျမာနတ္တာ ဝက္ခမာနံ ပဋိဇာနာတိ ‘‘ပဋိပါဒီယတေ’’စ္စာဒိနာ. အဇ္ဇ တု ဣဒါနိ ပန လောကာတိက္ကန္တဂေါစရာ အတိသယဝုတ္တိ ပဋိပါဒီယတေ ဥဒါဟရဏတော နိပ္ဖာဒီယတိ. လောကေ ဘဝေါတိ စ, တဿ အတိသယော အာဓိက္ကမိတိ စ ဝါကျံ. 174. Bây giờ, để chỉ ra rằng lối nói thậm xưng này, dù có hai loại, cũng không khác biệt với lối nói tự nhiên về bản chất, v.v..., (tác giả) nói "lokiye" (thuộc về thế gian), v.v... Các pháp như là jāti (chủng loại), v.v... được chỉ định là "jātyādayo" (chủng loại, v.v...) bằng cách dùng từ chỉ nơi nương tựa, vì chúng biểu thị bản chất đa dạng nằm trong ý nghĩa của các từ như jāti (chủng loại), guṇa (phẩm chất), v.v... Những sự phân biệt, tức là những đặc điểm này, như là lối nói tự nhiên về bản chất của chủng loại, lối nói tự nhiên về bản chất của phẩm chất, v.v..., chính là những phân loại, những bộ phận của lối nói thậm xưng thế gian. Trong đó, lối nói thậm xưng thế gian chính là các pháp như lối nói tự nhiên về bản chất của chủng loại, lối nói tự nhiên về bản chất của phẩm chất, v.v... Chính lối nói này, trình bày hình thức đa dạng, cũng được gọi là sự ưu việt (ukkaṃsa). Như vậy, vì ví dụ "līlāvikantisubhago" (duyên dáng với dáng đi uyển chuyển) được hiểu là thuộc về lối nói thậm xưng thế gian, (tác giả) hứa hẹn điều sẽ được nói bằng câu "paṭipādīyate" (sẽ được trình bày), v.v... Nhưng hôm nay, bây giờ, lối nói thậm xưng có đối tượng siêu việt thế gian sẽ được trình bày, được tạo ra từ ví dụ. Và câu (phân tích) là: "loke bhavo" (có mặt trong thế gian), và "tassa atisayo ādhikkam" (sự vượt trội của nó là sự ưu việt). ၁၇၅. 175. ပိဝန္တိ ဒေဟကန္တီ ယေ,နေတ္တဉ္ဇလိပုဋေန တေ; နာ’လံ ဟန္တုံ ဇိနေ’သံ တွံ,တဏှံ တဏှာဟရောပိ ကိံ. Những ai uống vẻ đẹp thân ngài, Bằng đôi tay chắp lại là đôi mắt; Hỡi đấng Chiến Thắng, ngài là người diệt ái, Sao không thể dập tắt được khát ái của họ? ၁၇၅. တမုဒါဟရတိ ‘‘ပိဝန္တိ’’စ္စာဒိနာ. ဇိန တေ ဒေဟကန္တီ သရီရသောဘာယော ယေ ဇနာ နေတ္တဉ္ဇလိပုဋေန အတ္တနော နယနဒွန္ဒသင်္ခါတေန အဉ္ဇလိပုဋေန ပိဝန္တိ, ဧသံ ဇနာနံ တဏှံ ပိပါသံ လောဘမေဝ ဝါ ဟရတိ အနုပတတိ. တဏှာဟရောပိ သမာနော တွံ ဟန္တုံ နိဝတ္တိတုံ ကိံ နာလံ ကသ္မာ အသမတ္ထောသိ. တဏှာဟရာ နာမ တဏှမေဝ နုဒန္တိ. အတြ ဟနန္တာမပိဟ သမ္ပနုဒတိ လောကဌိတိံ အတိက္ကမ္မ ဒေဟကန္တိယာ ဗဟုတ္တနဓမ္မော ဝုတ္တော. 175. (Tác giả) nêu ví dụ cho điều đó bằng câu "pivanti", v.v... Hỡi đấng Chiến Thắng, những người nào uống vẻ đẹp thân thể, sự huy hoàng của thân ngài bằng đôi tay chắp lại là đôi mắt của mình, tức là bằng đôi tay chắp lại được gọi là cặp mắt của mình, (vẻ đẹp ấy) mang lại, theo sau cơn khát ái, tức là lòng tham của những người ấy. Dù là người diệt trừ ái dục (taṇhāhara), tại sao ngài không thể, tại sao ngài không có khả năng dập tắt, làm cho nó dừng lại? Những người diệt trừ ái dục quả thực là xua tan ái dục. Ở đây, đặc tính dồi dào của vẻ đẹp thân thể được nói là đã vượt qua tình trạng thế gian, (vì) nó xua đuổi cả điều đáng lẽ phải bị tiêu diệt. ၁၇၅. ဣဒါနိ ပဋိညာတာနုသာရေန ပဋိပါဒေတိ ‘‘ပိဝန္တိ’’စ္စာဒိနာ. ဘော ဇိန တေ တုယှံ ဒေဟကန္တီ သရီရသောဘာယော ယေ ဇနာ နေတ္တဉ္ဇလိပုဋေန နေတ္တသင်္ခါတေန ဟတ္ထပုဋေန ပိဝန္တိ, ဧသံ သာဓုဇနာနံ တဏှံ ပိပါသံ လောဘမေဝ [Pg.191] ဝါ တဏှာဟရောပိ တွံ သဗ္ဗေသံ တဏှာဝိနာသကောပိ ဟန္တုံ နိဝါရေတုံ ကိံ နာလံ ကသ္မာ အသမတ္ထောသီတိ. ဧတ္ထ ပိဝနံ နာမ ပိပါသံ ဝိနေတီတိ လောကသဘာဝေါ. တဏှံ ဟန္တုံ နာလမိတိ လောကသဘာဝမတိက္ကန္တတ္ထော. ကန္တီနံ အဓိကပိယတာ အတိသယဓမ္မော, တဿ ဝုတ္တိ ပန တဏှံ ဟန္တုံ နာလမိတိ လောကာတိက္ကန္တအတ္ထံ ဝိသယံ ကတွာ ပဝတ္တော ဟောတိ. သာ ပန ကထေတုမိစ္ဆိတံ ကန္တီနံ အဓိကပိယတံ တဏှာဟနနေ အသမတ္ထံ ဝတွာ ဒီပေတီတိ ဝင်္ကဝုတ္တိ နာမ. ဝုစ္စမာနာနံ ဥပမာရူပကာဒီနမ္ပိ ဝင်္ကဝုတ္တိတာ ဣစ္ဆိတတ္ထဿ ပကာရန္တရေန ပကာသနတောယေဝ. ယထာ နာမ သရီရသဟဇံ ပီနတ္တာဒိသုန္ဒရတ္တံ ဥဒ္ဒီပနာကာရေန ဌိတာ ကဋကဥဏှီသဟာရာဒယော အလင်္ကာရာ နာမ ဘဝန္တိ, ဧဝံ ဗန္ဓသရီရသင်္ခါတေ အလင်္ကရဏီယဝတ္ထုမှိ ဝိဇ္ဇမာနအတိပိယတာဒိမေဝ ဥဒ္ဒီပေတွာ အလင်္ကုရုမာနာ ‘‘တဏှာဟရောသိ တွံ ဧသံ ကန္တီ ပိဝန္တာနံ တဏှံ ဟန္တုံ နာလ’’မိတိ ဝါစာဘင်္ဂီ အလင်္ကာရော နာမ. အလင်္ကာရိယံ နာမ အလင်္ကာတဗ္ဗကန္တိပိယတာယ ဗဟုတ္တန္တိ. ဥတ္တရိပိ အလင်္ကာရအလင်္ကာရိယဝိဘာဂေါ စ အနုရူပတော ယောဇနက္ကမော စ ဧဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဒေဟေ ကန္တီတိ စ, အဉ္ဇလီယေဝ ပုဋောတိ စ, နေတ္တာနိယေဝ အဉ္ဇလိပုဋောတိ စ, တဏှံ ဟရတီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 175. Bây giờ, theo như đã hứa, (tác giả) trình bày bằng câu "pivanti", v.v... Hỡi đấng Chiến Thắng, những người nào, những thiện nhân ấy, uống vẻ đẹp thân thể, sự huy hoàng của thân ngài bằng đôi tay chắp lại là đôi mắt, ngài, người diệt trừ ái dục, người hủy diệt ái dục của tất cả, tại sao không thể, tại sao không có khả năng dập tắt, ngăn chặn cơn khát ái, tức là lòng tham của họ? Ở đây, bản chất của thế gian là việc uống nước thì làm dịu cơn khát. Ý nghĩa "không thể dập tắt ái dục" là ý nghĩa vượt qua bản chất của thế gian. Đặc tính thậm xưng là sự đáng yêu tột bậc của vẻ đẹp. Nhưng lối nói của nó, "không thể dập tắt ái dục", đã diễn ra bằng cách lấy đối tượng là ý nghĩa siêu việt thế gian. Lối nói ấy, bằng cách nói lên sự bất lực trong việc tiêu diệt ái dục, đã làm sáng tỏ sự đáng yêu tột bậc của vẻ đẹp mà người nói muốn diễn tả, nên được gọi là lối nói vòng vo (vaṅkavutti). Ngay cả các phép tu từ như tỷ dụ, ẩn dụ, v.v... được nói đến cũng có tính chất là lối nói vòng vo chính vì chúng biểu thị ý nghĩa mong muốn bằng một cách khác. Giống như các đồ trang sức như vòng tay, khăn xếp, vòng cổ, v.v... tồn tại dưới hình thức làm nổi bật vẻ đẹp tự nhiên của cơ thể như sự đầy đặn, v.v..., được gọi là đồ trang sức (alaṅkāra); cũng vậy, cách diễn đạt "ngài là người diệt ái, (nhưng) không thể dập tắt ái dục của những người uống vẻ đẹp (của ngài)" làm nổi bật và tô điểm cho chính sự đáng yêu tột bậc, v.v... vốn có trong đối tượng cần được trang điểm, được gọi là thân thể của cấu trúc (câu văn), nên được gọi là phép tu từ (alaṅkāra). Cái được tô điểm (alaṅkāriya) là sự dồi dào của tính đáng yêu của vẻ đẹp cần được tô điểm. Về sau, sự phân biệt giữa phép tu từ và cái được tô điểm, cũng như cách áp dụng tương ứng, cũng nên được hiểu theo cách tương tự. Và các phân tích cú pháp (viggaha) là: "dehe kantī" (vẻ đẹp trên thân), "añjalīyeva puṭo" (chắp tay chính là cái chén), "nettāniyeva añjalipuṭo" (đôi mắt chính là đôi tay chắp lại), và "taṇhaṃ haratīti" (người diệt trừ ái dục). ၁၇၆. 176. ဥပမာနောပမေယျာနံ, သဓမ္မတ္တံ သိယော’ပမာ; သဒ္ဒတ္ထဂမ္မာ ဝါကျတ္ထ-ဝိသယာတိ စ သာ တိဓာ. Phép tỷ dụ (upamā) là tình trạng có cùng thuộc tính của đối tượng so sánh (upamāna) và vật được so sánh (upameyya); và phép ấy có ba loại: loại được hiểu qua từ ngữ, loại được hiểu qua ý nghĩa, và loại có đối tượng là ý nghĩa của câu. ၁၇၆. ဥပမံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ဥပမာနေ’’စ္စာဒိနာ. ဥပမီယတေ အနေနာတိ ဥပမာနံ, ပဒုမာဒိကဝတ္ထု. ပဒုမာဒိကော တု သဒ္ဒေါ ဥပမာနဝါစကော. ဥပမီယတီတိ ဥပမေယျံ, မုခါဒိကဝတ္ထု. မုခါဒိကော သဒ္ဒေါ တု ဥပမေယျဝါစကော. တေသံ ဥပမာနောပမေယျာနံ ပဒုမာဒိမုခါဒိဝတ္ထူနဉ္စ. သဓမ္မတ္တန္တိ သမာနော ဓမ္မော ကန္တိမန္တတာ ယဿ သော သဓမ္မော, တဿ ဘာဝေါ သဓမ္မသဒ္ဒဿ ပဝတ္တိနိမိတ္တသမာနေန ဓမ္မေန သဟ သမ္ဗန္ဓော သဓမ္မတ္တံ [Pg.192] ဥပမာနောပမေယျပတိဋ္ဌိတံ ဥပမာ သိယာ, ဥပမီယတိ ယထာဝုတ္တော သမ္ဗန္ဓောတိ ကတွာ. သာ ပနာလင်္ကာရိယဿ ဓမ္မဿာတိသယပဋိပါဒနပ္ပကာရော. ကတိဝိဓာ သာတိ အာဟ ‘‘သဒ္ဒ’’ဣစ္စာဒိ. သဒ္ဒေါ စ အတ္ထော စ, တေဟိ ဂမ္မာ ပတီယမာနာ သဒ္ဒတ္ထဂမ္မာ. ဝါကျံ ပဒသမုဒါယော. တဿ အတ္ထော ဝိသယော ဂေါစရော ယဿာ ဝါကျတ္ထဝိသယာတိ စ သာ ဥပမာ တိဝိဓာ သဒ္ဒဂမ္မအတ္ထဂမ္မဝါကျတ္ထဝိသယာတိ တိဓာ ဟောတိ. 176. (Tác giả) chỉ ra phép tỷ dụ bằng câu "upamāne", v.v... "Upamāna" (đối tượng so sánh) là cái mà nhờ đó người ta so sánh, tức là vật như hoa sen, v.v... Còn từ "hoa sen", v.v... là từ chỉ đối tượng so sánh. "Upameyya" (vật được so sánh) là cái được so sánh, tức là vật như gương mặt, v.v... Còn từ "gương mặt", v.v... là từ chỉ vật được so sánh. (Câu "upamānopameyyānaṃ" có nghĩa là) của những đối tượng so sánh và vật được so sánh ấy, tức là của những vật như hoa sen, v.v... và gương mặt, v.v... "Sadhammattaṃ" (tình trạng có cùng thuộc tính) là: có thuộc tính chung, ví dụ như sự đáng yêu; trạng thái của nó, tức là sự liên quan với một thuộc tính chung là nguyên nhân cho sự vận hành của từ "sadhamma", được thiết lập ở đối tượng so sánh và vật được so sánh, đó là phép tỷ dụ (upamā), vì mối liên quan đã nói được so sánh. Phép ấy là một cách trình bày sự vượt trội của thuộc tính của cái được tô điểm. (Tác giả) hỏi "phép ấy có mấy loại?" và trả lời bằng câu "sadda", v.v... "Saddatthagammā" là được hiểu, được nhận biết qua từ ngữ và ý nghĩa. "Vākya" là một tập hợp các từ. "Vākyatthavisayā" là phép tỷ dụ có ý nghĩa của câu làm đối tượng, làm phạm vi. Và như vậy, phép tỷ dụ ấy có ba loại: được hiểu qua từ ngữ, được hiểu qua ý nghĩa, và có đối tượng là ý nghĩa của câu. ၁၇၆. ဣဒါနိ ဥပမာလင်္ကာရံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ဥပမာနော’’စ္စာဒိနာ. ဥပမာနောပမေယျာနံ စန္ဒနီလုပ္ပလဒလာဘာဒီနံ အာနနနယနာဒီနဉ္စ ပဒတ္ထာနံ သဓမ္မတ္တံ ကန္တိမန္တတာပီနတာဒိတုလျဓမ္မသမ္ဗန္ဓော ဥပမာ နာမ သိယာ, သာ အလင်္ကရဏီယဝတ္ထုနော အာဓိက္ကပဋိပါဒနပ္ပကာရာ ဥပမာ သဒ္ဒတ္ထဂမ္မာ သဒ္ဒဂမ္မာ စ အတ္ထဂမ္မာ စ ဝါကျတ္ထဝိသယာ စ, ဣတိ ဧဝံ တိဓာ တိပ္ပကာရာ ဟောတိ. ဧတ္ထ ဥပမာနောပမေယျဘူတာနံ စန္ဒာနနာဒိပဒတ္ထာနံ သဓမ္မသင်္ခတော အညမညတုလျကန္တိမန္တတာပီနတာဒိဓမ္မယောဂေါ ပဒတ္ထာနံ ဥပမတ္ထဿ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ ဥပဋ္ဌာနတာယ ဥပမာ နာမ ဟောတိ, တန္နိဿယစန္ဒာဒယော ပန နိဿိတဝေါဟာရေန ဥပမာ နာမ ဟောတိ, ဥပမာနဘူတစန္ဒာဒိအတ္ထပဋိပါဒကော စန္ဒိမာဒိသဒ္ဒေါပိ တဒတ္ထေန ဥပမာ နာမ ဟောတိ, ဥပမေယျုပမေယျနိဿယတပ္ပဋိပါဒကာနမ္ပိ ဥပမေယျဘာဝေါ ဧဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဥပမီယတေ အနေနာတိ ဥပမာနန္တိ ကတွာ စန္ဒာဒိ ဥပမာနံ ဝုစ္စတိ, ဥပမီယတီတိ ဥပမေယျံ, အာနနာဒိ, ဥပမာနဉ္စ ဥပမေယျဉ္စာတိ စ, သမာနော စ သော ဓမ္မော စေတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ, သဒ္ဒေါ စ အတ္ထော စာတိ စ, တေဟိ ဂမ္မာတိ စ, ဝါကျဿ အတ္ထောတိ စ, သော ဝိသယော ယဿာ ဥပမာယာတိ စ ဝါကျံ. 176. Bây giờ, ngài chỉ ra phép trang sức tỷ dụ (upamālaṅkāra) bằng câu bắt đầu với “upamāno”. Sự tương quan về pháp tương đồng (sadhammatta), tức là sự liên hệ về các pháp tương tự như vẻ đáng yêu, sự đầy đặn v.v... của các ý nghĩa của từ ngữ là đối tượng so sánh (upamāna) và vật được so sánh (upameyya), như là mặt trăng, cánh hoa sen xanh v.v... và gương mặt, đôi mắt v.v... được gọi là tỷ dụ (upamā). Phép tỷ dụ ấy là phương cách trình bày sự ưu việt của sự vật cần được trang sức, có thể được lĩnh hội qua từ ngữ, được lĩnh hội qua ý nghĩa, và có đối tượng là ý nghĩa của câu; như vậy, nó có ba loại, ba phương cách. Ở đây, sự kết hợp các pháp như vẻ đáng yêu, sự đầy đặn tương đương lẫn nhau, được gọi là pháp chung (sadhammasaṅkhato) của các ý nghĩa từ ngữ như “mặt trăng-gương mặt” vốn là đối tượng so sánh và vật được so sánh, được gọi là tỷ dụ (upamā) do vì ý nghĩa tỷ dụ được thiết lập và hiện hữu nơi các ý nghĩa của từ ngữ. Hơn nữa, mặt trăng v.v... là nơi nương tựa của nó, được gọi là tỷ dụ theo cách dùng từ chuyển nghĩa (nissitavohārena). Cả từ ngữ “candimā” v.v... diễn đạt ý nghĩa của mặt trăng v.v... vốn là đối tượng so sánh, cũng được gọi là tỷ dụ theo ý nghĩa đó. Tình trạng là vật được so sánh (upameyyabhāvo) của vật được so sánh, nơi nương tựa của vật được so sánh, và các từ ngữ diễn đạt nó cũng nên được hiểu theo cách tương tự. “Upamīyate anenāti upamānaṃ” (vật mà nhờ nó người ta so sánh, đó là đối tượng so sánh), do đó mặt trăng v.v... được gọi là đối tượng so sánh (upamāna). “Upamīyatīti upameyyaṃ” (vật được so sánh, đó là vật được so sánh), tức là gương mặt v.v... Và (cần phân tích) “upamānañca upameyyañcāti”, “samāno ca so dhammo ceti”, “tassa bhāvoti”, “saddo ca attho cāti”, “tehi gammāti”, “vākyassa atthoti”, “so visayo yassā upamāyāti” là câu (cần được phân tích). ၁၇၇. 177. သမာသပစ္စယေဝါဒီ, သဒ္ဒါ တေသံ ဝသာ တိဓာ; သဒ္ဒဂမ္မာ သမာသေန, မုနိန္ဒော စန္ဒိမာနနော. Các từ ngữ là hợp thể từ (samāsa), tiếp vị ngữ (paccaya), và ivādi (iva v.v...); do chúng, loại (tỷ dụ) được lĩnh hội qua từ ngữ (saddagammā) có ba loại. (Ví dụ) bằng hợp thể từ: “Đức Phật có gương mặt như mặt trăng”. ၁၇၇. တတ္ထ [Pg.193] သဒ္ဒဂမ္မာပိ တိဓာ သိယာတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သမာသ’’ဣစ္စာဒိ. သမာသော စ ပစ္စယော စ ဣဝါဒိ စ, တေ သဒ္ဒါ နာမ, သဒ္ဒသဒ္ဒေန သမာသာဒယော ဝတ္တုမဓိပ္ပေတာတိ အတ္ထော. တေသံ သမာသာဒီနံ ဝသာ သဒ္ဒဂမ္မာ တိဓာ ဟောတိ သမာသသဒ္ဒဂမ္မာ ပစ္စယသဒ္ဒဂမ္မာ ဣဝါဒိသဒ္ဒဂမ္မာတိ, သမာသေန သမာသသဒ္ဒေန ဂမ္မာ ဥပမာ ဝုစ္စတီတိ သေသော. ဥဒါဟရတိ ‘‘မုနိန္ဒော စန္ဒိမာနနော’’တိ, စန္ဒိမာ ဝိယ ရုစိရမာနနံ မုခံ ယဿ သော စန္ဒိမာနနော. ဧတ္ထ စ စန္ဒိမံ ဥပမာနံ, အာနနံ ဥပမေယျံ, ရုစိရတ္တံ ဓမ္မော, စန္ဒိမာနနာနံ သမာနဓမ္မသမ္ဗန္ဓိဇောတကော ဝိယသဒ္ဒေါ, တေသု သာဓာရဏဓမ္မဝါစကဿ ဝိယသဒ္ဒဿ စောပမာဇောတကဿာပ္ပယောဂေါ သမာသေနေဝ ဝုတ္တတ္တာ, ဧတ္ထ ပန ဝိယသဒ္ဒေါ စန္ဒိမာသဒ္ဒေန ဥပမာနဝါစကေန သမ္ဗန္ဓမုပဂတော စန္ဒဂတမေဝ သဒိသတ္တံ ဝဒတိ, မုခဂတံ ပန သာမတ္ထိယာ ပဒီယတေ, ဧဝမီဒိသံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. 177. Trong đó, để chỉ ra rằng loại (tỷ dụ) được lĩnh hội qua từ ngữ (saddagammā) cũng có ba loại, ngài nói “samāsa” v.v... Hợp thể từ, tiếp vị ngữ, và ivādi (iva v.v...), chúng được gọi là từ ngữ; ý nghĩa là, bằng từ “sadda”, các thứ như hợp thể từ được chủ ý nói đến. Do các thứ như hợp thể từ ấy, loại (tỷ dụ) được lĩnh hội qua từ ngữ có ba loại: được lĩnh hội qua từ ngữ hợp thể, được lĩnh hội qua từ ngữ tiếp vị ngữ, và được lĩnh hội qua từ ngữ ivādi. Phần còn lại (của câu kệ) có nghĩa là: tỷ dụ được lĩnh hội bằng hợp thể từ, bằng từ ngữ hợp thể, được nói đến. Ngài đưa ra ví dụ “munindo candimānano”. Người có gương mặt đáng yêu như mặt trăng là candimānano. Ở đây, “candimaṃ” là đối tượng so sánh, “ānanaṃ” là vật được so sánh, “rucirattaṃ” (vẻ đáng yêu) là pháp (chung), từ “viya” là từ chỉ sự liên hệ về pháp tương đồng giữa mặt trăng và gương mặt. Trong đó, sự không sử dụng từ ngữ diễn đạt pháp chung và từ “viya” chỉ thị tỷ dụ là do ý nghĩa ấy đã được nói đến bởi chính hợp thể từ. Hơn nữa, ở đây từ “viya”, do có liên hệ với từ “candimā” là từ chỉ đối tượng so sánh, chỉ nói lên sự tương tự thuộc về mặt trăng; còn sự tương tự thuộc về gương mặt thì được hiểu ngầm theo năng lực (của từ ngữ). Cần phải hiểu như vậy. ၁၇၇. တေသု ယထာဝုတ္တေသု သဒ္ဒဂမ္မဿ တိဝိဓတ္တံ ဒဿေတုံ အာဟ ‘‘သမာသေ’’စ္စာဒိ. သမာသပစ္စယေဝါဒီ သမာသော, အာယာဒိပစ္စယာ, ဣဝါဒယော စ သဒ္ဒါ နာမ, တေသံ သမာသာဒီနံ ဝသာ ဘေဒေန သဒ္ဒဂမ္မာ တိဓာ သမာသသဒ္ဒဂမ္မာ ပစ္စယသဒ္ဒဂမ္မာ ဣဝါဒိသဒ္ဒဂမ္မာတိ တိဝိဓာ ဟောတိ. သမာသေန သမာသသဒ္ဒေန ဂမ္မောပမာ ဝုစ္စတိ ‘‘မုနိန္ဒော စန္ဒိမာနနော’’တိ. မုနိန္ဒော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ စန္ဒိမာနနော စန္ဒသမာနမနောဟရမုခမဏ္ဍလေန ယုတ္တော ဟောတိ, သမာသော စ ပစ္စယော စ ဣဝဣတိ ဣဒံ အာဒိ ယေသံ ဝါဒီနန္တိ စ, သဒ္ဒေန ဂမ္မာတိ စ, မုနီနံ ဣန္ဒောတိ စ, စန္ဒိမာ ဝိယ ရုစိရံ အာနနံ မုခံ ယဿေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ ‘‘စန္ဒိမာ’’တိ ဥပမာနံ, ‘‘အာနန’’န္တိ ဥပမေယျံ, ရုစိရတ္တံ ဥပမာနောပမေယျာနံ သာဓာရဏဓမ္မော, ‘‘ဝိယာ’’တိ သဒ္ဒေါ စန္ဒာနနာနံ ဒွိန္နံ အာနနဂတရုစိရတ္တံ စန္ဒေ စ, စန္ဒဂတရုစိရတ္တံ အာနနေ စ အတ္ထီတိ သမာနဓမ္မသမ္ဗန္ဓံ [Pg.194] ဇောတေတိ, ဣဟ သာဓာရဏဓမ္မဝါစကဿ ရုစိရသဒ္ဒဿ, တုလျဓမ္မသင်္ခါတောပမာဇောတကဿ ဝိယသဒ္ဒဿ စ အပ္ပယောဂေါ တေသံ အတ္ထာနံ သမာသေန ဝုတ္တတ္တာ. ဧတ္ထ ဥပမာနဝါစကေန စန္ဒိမာသဒ္ဒေန ယုတ္တော ဝိယ သဒ္ဒေါ စန္ဒဂတသဒိသတ္တံ ဇောတေတိ, မုခဂတသဒိသတ္တံ ပန သာမတ္ထိယာ ပတီယတေ. တထာ ဟိ မုခံ စန္ဒသမာနမာဂစ္ဆန္တံ စန္ဒဿ မုခသဒိသတ္တံ ဝိနာ န ဘဝတီတိ အညထာနုပပတ္တိ သာမတ္ထိယန္တိ. 177. Trong số những điều đã được nói, để chỉ ra tính chất ba loại của loại (tỷ dụ) được lĩnh hội qua từ ngữ, ngài nói “samāsa” v.v... Samāsapaccayevādī có nghĩa là hợp thể từ (samāsa), các tiếp vị ngữ āya v.v..., và iva v.v... được gọi là từ ngữ; do sự phân biệt của các thứ như hợp thể từ ấy, loại (tỷ dụ) được lĩnh hội qua từ ngữ có ba loại: được lĩnh hội qua từ ngữ hợp thể, được lĩnh hội qua từ ngữ tiếp vị ngữ, và được lĩnh hội qua từ ngữ ivādi. Tỷ dụ được lĩnh hội bằng hợp thể từ, bằng từ ngữ hợp thể, được nói đến qua câu “munindo candimānano”. Munindo, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, là candimānano, người có gương mặt khả ái tương tự mặt trăng. Các câu phân tích (viggaho) là: “samāso ca paccayo ca iva iti idaṃ ādi yesaṃ vādīnaṃ”, “saddena gammā”, “munīnaṃ indo”, và “candimā viya ruciraṃ ānanaṃ mukhaṃ yassa”. Ở đây, “candimā” là đối tượng so sánh, “ānanaṃ” là vật được so sánh, “rucirattaṃ” (vẻ đáng yêu) là pháp chung của đối tượng so sánh và vật được so sánh. Từ “viya” chỉ ra sự liên hệ về pháp tương đồng của cả hai, mặt trăng và gương mặt, rằng vẻ đáng yêu thuộc về gương mặt có ở mặt trăng, và vẻ đáng yêu thuộc về mặt trăng có ở gương mặt. Ở đây, sự không sử dụng từ “rucira” diễn đạt pháp chung và từ “viya” chỉ thị tỷ dụ được gọi là pháp tương đồng là do ý nghĩa của chúng đã được nói đến bởi hợp thể từ. Ở đây, từ “viya” được kết hợp với từ “candimā” là từ chỉ đối tượng so sánh, chỉ ra sự tương tự thuộc về mặt trăng; còn sự tương tự thuộc về gương mặt thì được hiểu ngầm theo năng lực (sāmatthiyā). Thật vậy, việc gương mặt trở nên tương tự mặt trăng không thể xảy ra nếu không có sự tương tự của mặt trăng đối với gương mặt; sự bất khả thể khác đi này chính là năng lực (sāmatthiya). ၁၇၈. 178. အာယာဒီ ပစ္စယာ တေဟိ, ဝဒနံ ပင်္ကဇာယတေ; မုနိန္ဒနယနဒွန္ဒံ, နီလုပ္ပလဒလီယတိ. Các tiếp vị ngữ là āya v.v...; nhờ chúng, (ví dụ là) “gương mặt trở nên như hoa sen” (vadanaṃ paṅkajāyate); “cặp mắt của Đức Phật trở nên như cánh sen xanh” (munindanayanadvandaṃ nīluppaladalīyati). ၁၇၈. ဣဒါနိ ပစ္စယသဒ္ဒဂမ္မံ ဒဿေတိ ‘‘အာယာဒိ’’စ္စာဒိနာ. အာယာဒီတိ အာယဤယကပစ္စယာဒယော ပစ္စယာ ပစ္စယသဒ္ဒါ နာမ, တေဟိ ပစ္စယသဒ္ဒေဟိ ဂမ္မာ ဥပမာ ဝုစ္စတိ. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဝဒန’’မိစ္စာဒိ. ပင်္ကဇမိဝ ရုစိရမာစရတိ ပင်္ကဇာယတေ. ဧတ္ထာပိ ပင်္ကဇမုပမာနံ, အာစရဏကြိယာယ ကတ္တုဘူတံ အာနနမုပမေယျံ, ရုစိရတ္တံ သဓမ္မော, ပင်္ကဇာနနာနံ သမာနဓမ္မသမ္ဗန္ဓဇောတကော ဣဝသဒ္ဒေါ. တတ္ထ ရုစိရ ဣဝသဒ္ဒါနံ ပုဗ္ဗေ ဝိယာပ္ပယောဂေါ ပစ္စယေန ဝုတ္တတ္တာတိ သဗ္ဗတ္ထ ဝိညေယျံ. ဧဝမုပရိပိ. 178. Bây giờ, ngài chỉ ra loại (tỷ dụ) được lĩnh hội qua từ ngữ tiếp vị ngữ bằng câu bắt đầu với “āyādi”. “Āyādi” có nghĩa là các tiếp vị ngữ như tiếp vị ngữ āya, īya v.v... được gọi là từ ngữ tiếp vị ngữ; tỷ dụ được lĩnh hội bởi các từ ngữ tiếp vị ngữ ấy được nói đến. Ngài đưa ra ví dụ “vadanaṃ” v.v... “Paṅkajāyate” có nghĩa là “hành xử đáng yêu như hoa sen”. Ở đây cũng vậy, hoa sen là đối tượng so sánh, gương mặt là vật được so sánh, vốn là tác nhân của hành động “hành xử”; vẻ đáng yêu là pháp chung; từ “iva” là từ chỉ sự liên hệ về pháp tương đồng giữa hoa sen và gương mặt. Trong đó, như trước, sự không sử dụng các từ “rucira” và “iva” là do (ý nghĩa của chúng) đã được nói đến bởi tiếp vị ngữ; điều này cần được hiểu ở mọi nơi. Tương tự cho các ví dụ sau. ၁၇၈. ဣဒါနိ ပစ္စယသဒ္ဒဂမ္မောပမံ နိဒဿေတိ ‘‘အာယာဒိ’’စ္စာဒိနာ. အာယာဒီ ‘‘အာယ ဤယ က’’ဣတိအာဒယော ပစ္စယာ ပစ္စယသဒ္ဒါ နာမ, တေဟိ ပစ္စယသဒ္ဒေဟိ ဂမ္မောပမာ ဝုစ္စတိ ‘‘ဝဒနံ…ပေ… ဒလီယတီ’’တိ. ဝဒနံ မုခံ ပင်္ကဇာယတေ ပဒုမမိဝ ရုစိရံ အာစရတိ. မုနိန္ဒနယနဒွန္ဒံ သဗ္ဗညုနော နေတ္တယုဂဠံ နီလုပ္ပလဒလီယတိ နီလုပ္ပလပတ္တမိဝ ရုစိရမာစရတိ. အာယော အာဒိ ယေသံ ဤယာဒီနန္တိ စ, ပင်္ကဇမိဝ ရုစိရမာစရတိ ပဝတ္တတီတိ စ, မုနိန္ဒဿ နယနဒွန္ဒမိတိ စ, နီလုပ္ပလဿ ဒလမိတိ စ, တမိဝ ရုစိရမာစရတီတိ စ ဝါကျံ. ဧတ္ထ ‘‘ပင်္ကဇ’’မိတိ စ ‘‘နီလုပ္ပလ’’မိတိ စ ဥပမာနံ, အာစရဏကြိယာယ ကတ္တုဘူတံ ဝဒနံ [Pg.195] နယနဒွန္ဒဉ္စ ဥပမေယျံ, ရုစိရတ္တံ ဥပမာနောပမေယျာနံ သဓမ္မော, ဥပမာနောပမေယျာနံ သမာနဓမ္မဇောတကော ဣဝသဒ္ဒေါ, တေသံ အတ္ထာနံ ပစ္စယေန ဝုတ္တတ္တာ တေသမပ္ပယောဂေါ. ဧဝရူပေသု အညေသုပိ ဧဝမေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. 178. Bây giờ, ngài chỉ ra ví dụ so sánh được hiểu ngầm qua các từ ngữ tiếp vị ngữ bằng câu “āyādi” v.v… Āyādi là các tiếp vị ngữ như “āya, īya, ka” v.v… được gọi là các từ ngữ tiếp vị ngữ. Ví dụ so sánh được hiểu ngầm qua các từ ngữ tiếp vị ngữ ấy được nói là “vadanaṃ… cho đến… dalīyati”. Vadanaṃ (gương mặt), mukhaṃ (cái miệng) paṅkajāyate có nghĩa là cư xử mỹ lệ như hoa sen. Munindanayanadvandaṃ (cặp mắt của đức Phật), sabbaññuno nettayugaḷaṃ (cặp mắt của bậc Toàn Tri) nīluppaladalīyati có nghĩa là cư xử mỹ lệ như cánh hoa sen xanh. Và câu (phân tích) là: āyo ādi yesaṃ īyādīnanti (āya là khởi đầu của những cái ấy, tức là īya v.v…), và paṅkajamiva ruciramācarati pavattatīti (cư xử hay hành xử mỹ lệ như hoa sen), và munindassa nayanadvandamiti (cặp mắt của đức Phật), và nīluppalassa dalamiti (cánh của hoa sen xanh), và tamiva ruciramācaratīti (cư xử mỹ lệ như thế ấy). Ở đây, “paṅkaja” (hoa sen) và “nīluppala” (hoa sen xanh) là vật để so sánh (upamāna). Vadanaṃ (gương mặt) và nayanadvandaṃ (cặp mắt), là chủ từ của hành động cư xử, là vật được so sánh (upameyya). Rucirattaṃ (vẻ mỹ lệ) là tính chất chung (sadhammo) của vật để so sánh và vật được so sánh. Từ iva là từ chỉ rõ tính chất chung của vật để so sánh và vật được so sánh. Do ý nghĩa của chúng được nói lên bởi tiếp vị ngữ nên chúng không được sử dụng. Trong những trường hợp tương tự khác cũng nên được hiểu theo cách tương tự. ၁၇၉. 179. ဣဝါဒီ ဣဝ ဝါ တုလျ-သမာန နိဘ သန္နိဘာ; ယထာသင်္ကာသ တုလိတ-ပ္ပကာသ ပတိရူပကာ. Các từ bắt đầu bằng iva là: iva, vā, tulya, samāna, nibha, sannibha; yathā, saṅkāsa, tulita, pakāsa, patirūpaka. ၁၈၀. 180. သရီသရိက္ခ သံဝါဒီ, ဝိရောဓီ သဒိသာ ဝိယ; ပဋိပက္ခပစ္စနီက-သပက္ခော’ပမိတော’ပမာ. Sarī, sarikkha, saṃvādī, virodhī, sadisā, viya; paṭipakkha, paccanīka, sapakkho, upamito, upamā. ၁၈၁. 181. ပဋိဗိမ္ဗ ပဋိစ္ဆန္န-သရူပ သမ သမ္မိတာ; သဝဏ္ဏာ’ဘာ ပဋိနိဓိ, သဓမ္မာဒိ သလက္ခဏာ. Paṭibimba, paṭicchanna, sarūpa, sama, sammitā; savaṇṇā, ābhā, paṭinidhi, sadhammā, ādi, salakkhaṇā. ၁၈၂. 182. ဇယတျ’က္ကောသတိ ဟသတိ, ပတိဂဇ္ဇတိ ဒူဘတိ; ဥသူယတျ’ဝဇာနာတိ, နိန္ဒတိ’ဿတိ ရုန္ဓတိ. Jayati, akkosati, hasati, patigajjati, dūbhati; usūyati, avajānāti, nindati, issati, rundhati. ၁၈၃. 183. တဿ စောရေတိ သောဘဂ္ဂံ, တဿ ကန္တိံ ဝိလုမ္ပတိ; တေန သဒ္ဓိံ ဝိဝဒတိ, တုလျံ တေနာဓိရောဟတိ. Tassa coreti sobhaggaṃ (trộm lấy vẻ đẹp của nó), tassa kantiṃ vilumpati (cướp đi sự quyến rũ của nó); tena saddhiṃ vivadati (tranh luận cùng với nó), tulyaṃ tenādhirohati (vươn lên ngang bằng với nó). ၁၈၄. 184. ကစ္ဆံဝိဂါဟတေ တဿ, တမနွေတျ’နုဗန္ဓတိ; တံသီလံ, တံ နိသေဓေတိ, တဿ စာနုကရောတိ’မေ. Kacchaṃ vigāhate tassa (cạnh tranh với nó), tam anveti anubandhati (đi theo, bám theo nó); taṃsīlaṃ (có phẩm hạnh như nó), taṃ nisedheti (ngăn cản nó), tassa ca anukaroti (và bắt chước nó), ime (những điều này). ၁၇၉-၁၈၄. ဣဝါဒီ ဣဝါဒယော နာမ ဣမေတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣဝေါ စ ဝါ စ တုလျော စ သမာနော စ နိဘော စ သန္နိဘော စာတိ ဒွန္ဒေ ဣဝ…ပေ… သန္နိဘာ. သဒ္ဒမပေက္ခိယ ပုလ္လိင်္ဂတာ. ဧဝမုပရိပိ ယထာယောဂံ. ‘‘သဓမ္မာဒီ’’တိ အာဒိသဒ္ဒေန သာဓာရဏသစ္ဆာယာဒီနံ ပရိဂ္ဂဟော. ဇယတိစ္စာဒီသု ကမ္မံ. 179-184. Ivādī: có sự liên kết (với câu) “những từ bắt đầu bằng iva là những từ này”. Trong hợp thể từ dvanda, “iva và vā và tulya và samāna và nibha và sannibha” (trở thành) “iva… cho đến… sannibhā”. Giống đực được sử dụng tùy thuộc vào từ sadda. Tương tự như trên, (áp dụng) tùy theo trường hợp. Trong từ “sadhammādi”, từ ādi bao gồm cả sādhāraṇa, sacchāya, v.v… Trong các từ “jayati” v.v…, (đối cách) là nghiệp cách (kamma). ၁၇၉- ၁၈၄. ဣဝါဒိသဒ္ဒဂမ္မောပမာဓိကာရေ ပဌမံ တာဝ ‘‘ဣဝါဒယော နာမ ဧတေ’’တိ ဒဿေတိ ‘‘ဣဝါဒိ’’စ္စာဒိနာ. ဣဝါဒီတိ ပဒဿ ဆဋ္ဌမဂါထာယ ဣမေတိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော, တဿ စာတိ စသဒ္ဒံ ယုဇ္ဇနဋ္ဌာနေ ယောဇေတွာ သန္နိဘာ စာတိအာဒယော ယောဇေတဗ္ဗာ. ‘‘သဓမ္မာဒီ’’တိအာဒိသဒ္ဒေန သာဓာရဏသစ္ဆာယာဒယော ဂဟိတာ. နိန္ဒတိ ဣဿတီတိ ပဒစ္ဆေဒေါ, ဣမေ [Pg.196] ဒွေပညာသ ဣဝါဒယော နာမ. ‘‘ဇယတိ အက္ကောသတိ ဟသတိ’’ဣစ္စာဒိကံ တံတံကြိယာပဒသင်္ခတအနုကာရိယာနံ အနုကရဏန္တိ ကတွာ ဒွန္ဒောယေဝ, ‘‘သန္ဓိသမာသာ အဒ္ဓဿာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ သန္ဓိသမာသာနံ ဂါထဒ္ဓဿ ဝိနာ ဥဘယဒ္ဓမဇ္ဈေ အလဗ္ဘနတော ဒူဘတိပဒတော ပုဗ္ဗေယေဝ သမာသော ကာတဗ္ဗော, နော စေ, အသမာသောတိ ဂဟေတဗ္ဗော. တဿ စောရေတိ သောဘဂ္ဂမိစ္စာဒိကမ္ပိ ဝါကျာနုကရဏန္တိ ကတွာ တတ္ထ သမာသော, ဝါကျေ ကေဝလပဒါနီတိ ဝါ ဂဟေတဗ္ဗော. ဣမေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဣဝ သဒ္ဒပရိယာယတ္တာ သဒိသတ္ထာတိ သဗ္ဗတ္ထ ဘာဝတ္ထော, အဝယဝတ္ထော ပန ပါကဋောယေဝ. 179-184. Trong chương về ví dụ so sánh được hiểu ngầm qua các từ ngữ như iva, trước tiên ngài chỉ ra “đây là những từ bắt đầu bằng iva” bằng câu “ivādi” v.v… Từ “ivādi” có liên quan đến từ “ime” trong câu kệ thứ sáu. Và từ “ca” của nó nên được kết hợp ở vị trí thích hợp, và “sannibhā ca” v.v… nên được kết hợp. Qua từ “ādi” trong “sadhammādi”, các từ sādhāraṇa, sacchāya v.v… được bao gồm. Phân tách từ là “nindati issati”. Năm mươi hai từ này được gọi là các từ bắt đầu bằng iva. Coi “jayati akkosati hasati” v.v… là sự bắt chước các động từ tương ứng, đó chính là hợp thể từ dvanda. Do có câu nói “sandhi và samāsa cho nửa câu kệ”, và vì sandhi và samāsa không thể có ở giữa cả hai nửa câu kệ mà không có nửa câu kệ, nên hợp thể từ phải được tạo ra ngay trước từ dūbhati; nếu không, nên hiểu là không có hợp thể từ. “Tassa coreti sobhaggam” v.v… cũng được coi là sự bắt chước một câu nói, do đó có hợp thể từ ở đó; hoặc nên hiểu là chỉ là các từ trong một câu. Vì tất cả những từ này đều là từ đồng nghĩa của từ iva, nên ý nghĩa ở khắp mọi nơi là sự tương đồng; tuy nhiên, ý nghĩa của từng thành phần thì đã rõ ràng. ၁၈၅. 185. ဥပမာနောပမေယျာနံ, သဓမ္မတ္တံ ဝိဘာဝိဟိ; ဣမေဟိ ဥပမာဘေဒါ, ကေစိ နိယျန္တိ သမ္ပတိ. Bởi những (từ) làm rõ tính chất chung của vật để so sánh và vật được so sánh; bởi những từ này, một vài loại so sánh bây giờ được trình bày. ၁၈၅. ဣဝါဒီနံ ဝိနိယောဂဝိသယံ ဒဿေတွာ ဥပမာဘေဒံ ဒဿေတုံ ပဋိဇာနာတိ ‘‘ဥပမာန’’ဣစ္စာဒိ. ကေစီတိ ဣမိနာ အပရိယန္တတ္တမေသံ ဒဿေတိ. တထာ စ ဝက္ခတိ ‘‘ပရိယန္တော ဝိကပ္ပာန’’န္တိအာဒိ. နိယျန္တိ ဥဒါဟရီယန္တိ. 185. Sau khi đã chỉ ra phạm vi áp dụng của các từ bắt đầu bằng iva, ngài hứa sẽ chỉ ra các loại so sánh bằng câu “upamāna” v.v… Bằng từ “keci” (một vài), ngài chỉ ra rằng những loại này là không có giới hạn. Và do đó, ngài sẽ nói “pariyanto vikappānaṃ” (không có giới hạn cho các loại hình) v.v… Niyyanti có nghĩa là được đưa ra làm ví dụ. ၁၈၅. ဣဒါနိ ဣဝါဒိသဒ္ဒဂမ္မောပမံ ဒဿေတုံ ပဋိဇာနာတိ ‘‘ဥပမာနော’’စ္စာဒိနာ. ဥပမာနောပမေယျာနံ သဓမ္မတ္တံ သမာနဓမ္မသမ္ဗန္ဓော. ဝိဘာဝိဟိ ပကာသကေဟိ. ဣမေဟိ ဣဝါဒီဟိ သဒ္ဒေဟိ ဇာနိတဗ္ဗာ ကေစိ ဥပမာဘေဒါ အပရိယန္တတ္တာ သမ္ပတိ ဒါနိ လဒ္ဓါဝသရေ နိယျန္တိ ဥဒါဟရဏမတ္တေန ပဋိပါဒီယန္တိ. 185. Bây giờ, ngài hứa sẽ chỉ ra ví dụ so sánh được hiểu ngầm qua các từ ngữ như iva bằng câu “upamāno” v.v… Sadhammattaṃ (tính chất chung) của vật để so sánh và vật được so sánh là sự liên quan đến tính chất tương đồng. Vibhāvihi có nghĩa là bởi những từ làm cho sáng tỏ. Bởi những từ ngữ bắt đầu bằng iva này, một vài loại so sánh cần được biết đến, vì chúng là vô hạn, bây giờ, nhân cơ hội này, được trình bày (niyyanti) hay được giải thích (paṭipādīyanti) chỉ bằng ví dụ. ၁၈၆. 186. ဝိကာသိပဒုမံ’ဝါ’တိ-သုန္ဒရံ သုဂတာနနံ; ဣတိ ဓမ္မောပမာ နာမ, တုလျဓမ္မနိဒဿနာ. Gương mặt của bậc Thiện Thệ vô cùng xinh đẹp như hoa sen đang nở; đây được gọi là so sánh về tính chất (dhammopamā), vì nó chỉ ra một tính chất tương đồng. ၁၈၆. ‘‘ဝိကာသိ’’စ္စာဒိ. သုဂတာနနံ မုနိန္ဒဿ ဝဒနံ အတိသုန္ဒရံ အစ္စန္တရမဏီယံ. ကိမိဝ? ဝိကာသိပဒုမံဝ ပဗုဇ္ဈမာနပဒုမံဝိယ. ဣတိ အယမေဝံဝိဓာ ဓမ္မောပမာ နာမ ဟောတိ. ကသ္မာ? [Pg.197] အာနနပဒုမာနံ သမာနဿ ဓမ္မဿ ဂုဏဿ သုန္ဒရဿ လက္ခဏဿ နိဒဿနာ သုန္ဒရတ္တန္တိ ပဋိပါဒနတော. 186. “Vikāsi” v.v… Sugatānanaṃ, gương mặt của đức Phật, là atisundaraṃ (vô cùng xinh đẹp), accantaramaṇīyaṃ (cực kỳ khả ái). Giống như cái gì? Vikāsipadumaṃva, như hoa sen đang nở, pabujjhamānapadumaṃviya, như hoa sen đang thức giấc. Do đó, loại (so sánh) như thế này được gọi là dhammopamā. Tại sao? Vì nó chỉ ra (nidassanā) hay giải thích (paṭipādanato) đặc tính đẹp đẽ, phẩm chất, tính chất chung của gương mặt và hoa sen, đó là vẻ đẹp (sundarattaṃ). ၁၈၆. ဥဒါဟရဏမာဟ ‘‘ဝိကာသိ’’စ္စာဒိနာ. သုဂတာနနံ ဘဂဝတော မုခံ ဝိကာသိပဒုမံဝ ဗုဇ္ဈမာနပင်္ကဇမိဝ အတိသုန္ဒရံ ဟောတိ. ဣတိ ဤဒိသာ ဥပမာ တုလျဓမ္မနိဒဿနာ အတိသုန္ဒရမိတိ သမာနဂုဏဒဿနေန ဓမ္မောပမာ နာမ ဟောတိ. ပဒုမာနနာနံ သာဓာရဏဂုဏဿ ပကာသနတော အတိသုန္ဒရမိတိ တုလျဓမ္မော နာမ ဟောတိ. ဧတ္ထ ပဒုမဂတတုလျဓမ္မသမ္ဗန္ဓသင်္ခါတာယ ဥပမာယ ဣဝသဒ္ဒေန ဇောတိယမာနတ္တေပိ အတိသုန္ဒရန္တိ ဝုတ္တတ္တာ ယထာဝုတ္တောပမာယ ဓမ္မေန ယုတ္တတ္တာ ဓမ္မောပမာ နာမ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. 186. Ngài đưa ra ví dụ bằng câu “vikāsi” v.v… Sugatānanaṃ, gương mặt của Đức Thế Tôn, là vô cùng xinh đẹp (atisundaraṃ) như hoa sen đang nở (vikāsipadumaṃva), như hoa sen đang thức giấc (bujjhamānapaṅkajamiva). Do đó, loại so sánh như vậy, vì chỉ ra tính chất tương đồng (tulyadhammanidassanā) là “vô cùng xinh đẹp” (atisundaram), do việc chỉ ra phẩm chất chung, nên được gọi là dhammopamā. Do nó làm sáng tỏ phẩm chất chung của hoa sen và gương mặt, nên “vô cùng xinh đẹp” được gọi là tính chất tương đồng (tulyadhammo). Ở đây, mặc dù phép so sánh, vốn được xem là sự liên kết với tính chất tương đồng có ở hoa sen, được làm sáng tỏ bởi từ iva, nhưng vì từ “atisundaram” đã được nêu ra, nên ý muốn nói rằng nó được gọi là dhammopamā vì phép so sánh đã nói được kết hợp với tính chất (dhamma). ၁၈၇. 187. ဓမ္မဟီနာ မုခ’မ္ဘောဇ-သဒိသံ မုနိနော ဣတိ; ဝိပရီတောပမာ တုလျ-မာနနေန’မ္ဗုဇံ တဝ. “Gương mặt của bậc ẩn sĩ giống như hoa sen” – đây là (so sánh) thiếu tính chất (dhammahīnā); “Hoa sen của bạn tương đương với gương mặt (của tôi)” – đây là so sánh đảo ngược (viparītopamā). ၁၈၇. ‘‘ဓမ္မ’’ဣစ္စာဒိ. မုနိနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ မုခံ အမ္ဘောဇေန ပဒုမေန သဒိသံ သမာနံ. ဣတိ အယံ ဓမ္မဟီနောပမာ နာမ သုန္ဒရသင်္ခါတဿ ဂုဏဿ အနိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ, သာ တု အတ္ထဝသာ ဂမျတေ. ကထမညထာ ယုဇ္ဇတီတိ? ဧတ္ထ ပန သဒိသသဒ္ဒေါ ဥပမေယျဿ မုခဿ ဝိသေသနန္တိ မုခဂတမေဝ သဒိသတ္တံ ဝဒတိ, အမ္ဘောဇဂတံ တု သာမတ္ထိယာ ဂမျတေ. ဧဝမီဒိသံ ဉေယျံ. ‘‘ဝိပရီတေ’’စ္စာဒိ. မုနီတိ ဂမျတေ သုတတ္တာ, ဘော မုနိ တဝ အာနနေန မုခေန အမ္ဗုဇံ တုလျန္တိ အယံ ဝိပရီတောပမာ. ဓမ္မဟီနတ္တေပိ ပသိဒ္ဓိဝိပရိယယေနာဘိဟိတတ္တာ တန္နာမေနေဝ ဝုတ္တာ. ဧဝမုပရိပိ. 187. “Dhamma” v.v... Khuôn mặt của bậc Mâu-ni, bậc Chánh Đẳng Giác, tương tự, giống như hoa sen (paduma). Do đó, đây được gọi là dhammahīnopamā (tỷ dụ thiếu thuộc tính) vì phẩm chất, được gọi là “đẹp”, không được chỉ rõ, nhưng nó được hiểu ngầm theo ý nghĩa. Nếu không thì làm sao nó có thể phù hợp? Tuy nhiên, ở đây, từ sadisa (tương tự) là một tính từ của đối tượng được so sánh (upameyya) là khuôn mặt, do đó nó diễn tả sự tương tự thuộc về khuôn mặt. Còn sự tương tự thuộc về hoa sen thì được hiểu ngầm qua năng lực của văn cảnh. Nên hiểu như vậy. “Viparīte” v.v... “Hỡi bậc Mâu-ni” được hiểu vì đã được nghe trước đó. “Hỡi bậc Mâu-ni, hoa sen tương đương với dung nhan (ānana, mukha) của ngài” — đây là viparītopamā (tỷ dụ đảo ngược). Mặc dù thiếu thuộc tính, nhưng vì được nói ngược lại với cách thông thường, nên nó được gọi bằng tên đó. Tương tự cho các trường hợp sau. ၁၈၇. ‘‘ဓမ္မဟီနေ’’စ္စာဒိ. ‘‘မုခမ္ဘောဇသဒိသံ မုနိနော’’တျယံ ဥပမာ. ဓမ္မဟီနာ တုလျဓမ္မပကာသကသုန္ဒရာဒိသဒ္ဒဟီနတ္တာ ဓမ္မဟီနာ နာမ. ဝါစကာဘာဝေ တုလျဓမ္မော ကထံ ပတီယတီတိ စေ? မုနိနော မုခံ ဝဒနံ အမ္ဘောဇသဒိသံ ပဒုမသဒိသမိတိ. ဧတ္ထ မုခဿ အမ္ဘောဇသမာနတ္တံ မုခမ္ဘောဇာနံ သာဓာရဏဓမ္မေ အသတိ [Pg.198] ကထံ ဘဝတီတိ? အညထာနုပပတ္တိလက္ခဏသာမတ္ထိယာတိ, ဣဝပရိယာယော သဒိသသဒ္ဒေါ မုခဿ ဝိသေသနံ ယသ္မာ ဟောတိ, တသ္မာ မုခဂတသဒိသတ္တံ ဝဒတိ, အမ္ဘောဇဂတသဒိသတ္တံ ပန သာမတ္ထိယာ ဧဝ ဝိညာယတေ. ဟေ မုနိ တဝ တုယှံ အာနနေန အမ္ဘောဇံ တုလျံ သမာနန္တိ အယံ ဝိပရီတောပမာ. ‘‘အမ္ဗုဇေန အာနနံ တုလျ’’န္တိ လောကပ္ပသိဒ္ဓိယာ ဝိပရိယယေန ‘‘အာနနေန အမ္ဗုဇံ တုလျ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဓမ္မဟီနတ္တေ သတိပိ ဝိပရီတောပမာ နာမ ဟောတိ. ‘‘သုတာနုမိတေသု သုတသမ္ဗန္ဓော ဗလဝါ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဧတ္ထ ‘‘မုနီ’’တိ အဝိဇ္ဇမာနေပိ ပုဗ္ဗဒ္ဓေ ‘‘မုနိနော’’တိ သုတတ္တာ လဗ္ဘမာနော ‘‘တဝါ’’တိ တုမှသဒ္ဒသန္နိဓာနေန အာမန္တနတ္ထော ဝိညာယတိ. ဧတ္ထ ဣဝပရိယာယော တုလျသဒ္ဒေါ အမ္ဗုဇဝိသေသနဘူတော အမ္ဗုဇဂတသဒိသတ္တံ ဝဒတိ, အာနနဂတသဒိသတ္တဉ္စ အမ္ဗုဇာနနာနံ သာဓာရဏဓမ္မော စ သာမတ္ထိယာ ဉာယတိစ္စာဒိကံ ဝုတ္တနယေန ဉာတဗ္ဗံ. ဥပရိပိ ပါကဋဋ္ဌာနံ ယထာရဟံ ယောဇေတဗ္ဗံ. 187. “Dhammahīne” v.v... “Khuôn mặt của bậc Mâu-ni giống như hoa sen” là một tỷ dụ. Nó được gọi là dhammahīnā (thiếu thuộc tính) vì thiếu các từ như “đẹp” v.v... để biểu thị thuộc tính chung. Nếu hỏi: “Khi không có từ biểu thị, làm sao hiểu được thuộc tính chung?”, (câu trả lời là) “Khuôn mặt (mukha, vadana) của bậc Mâu-ni giống như hoa sen (paduma)”. Ở đây, làm sao có thể có sự tương đồng giữa khuôn mặt và hoa sen khi không có thuộc tính chung? (Câu trả lời là) do năng lực của sự suy luận từ sự bất khả thi của cách giải thích khác. Bởi vì từ sadisa, một từ đồng nghĩa với iva, là một tính từ của khuôn mặt, nên nó diễn tả sự tương tự thuộc về khuôn mặt; còn sự tương tự thuộc về hoa sen thì được hiểu ngầm qua năng lực của văn cảnh. “Hỡi bậc Mâu-ni, hoa sen tương đương, giống như dung nhan của ngài” — đây là viparītopamā. Vì nó được nói ngược lại với cách nói thông thường trong đời là “dung nhan tương đương với hoa sen”, thành “hoa sen tương đương với dung nhan”, nên dù thiếu thuộc tính, nó vẫn được gọi là viparītopamā. Vì có câu nói “Trong những điều được nghe và suy luận, mối liên hệ với điều được nghe là mạnh hơn”, nên ở đây, mặc dù “hỡi bậc Mâu-ni” không có mặt, nhưng vì “của bậc Mâu-ni” đã được nghe ở nửa câu trước, nên nó được hiểu theo nghĩa hô cách do sự hiện diện của từ tava (của ngài). Ở đây, từ tulya, một từ đồng nghĩa với iva, là một tính từ của hoa sen, diễn tả sự tương tự thuộc về hoa sen; còn sự tương tự thuộc về dung nhan và thuộc tính chung của hoa sen và dung nhan thì được hiểu ngầm qua năng lực của văn cảnh, v.v... nên được hiểu theo phương pháp đã nói. Ở các phần sau cũng vậy, những chỗ rõ ràng nên được áp dụng một cách thích hợp. ၁၈၈. 188. တဝါနန’မိဝ’မ္ဘောဇံ, အမ္ဘောဇ’မိဝ တေ မုခံ; အညမညောပမာ သာ’ယံ, အညမညောပမာနတော. Dung nhan ngài như hoa sen, hoa sen như dung nhan ngài; Đây là tỷ dụ tương hỗ (aññamaññopamā), vì so sánh lẫn nhau. ၁၈၈. ‘‘တဝ’’ဣစ္စာဒိ. အညမညောပမာနတောတိ အညမညဿ မုခဿ အမ္ဘောဇဿ စ အညမညေန တံဒွယေန ဥပမာနတော. 188. “Tava” v.v... “Vì so sánh lẫn nhau” có nghĩa là: vì khuôn mặt và hoa sen được so sánh với nhau, bởi cặp đôi đó. ၁၈၈. ‘‘တဝါနနိ’’စ္စာဒိ. ‘‘အမ္ဘောဇံ တဝါနနမိဝ, တေ မုခံ အမ္ဘောဇမိဝါ’’တိ အယမုပမာ. အညမညောပမာနတော အညမညဿ ဥပမာနတ္တာ အညမညောပမာ နာမ ဟောတိ. အညမညဿ ဥပမာတိ စ, အညမညဿ ဥပမာနန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဝိဂ္ဂဟဒွယေပိ ပုဗ္ဗဝိဘတ္တိလောပေါ. သဗ္ဗာဒီနံ ဗျတိဟာရလက္ခဏေန ဥတ္တရဝိဘတ္တိလောပေါ. သမာသလက္ခဏေန အညတ္ထဿ အပေက္ခာသိဒ္ဓတ္တာ [Pg.199] မုခါပေက္ခာယ အညံ အမ္ဘောဇဉ္စ, အမ္ဘောဇာပေက္ခာယ အညံ မုခဉ္စ ကမေန ဥပမေယျာ နာမ. အမ္ဘောဇာပေက္ခာယ အညံ မုခဉ္စ, မုခါပေက္ခာယ အညံ အမ္ဘောဇဉ္စ ဥပမာနံ နာမ. 188. “Tavānani” v.v... “Hoa sen như dung nhan ngài, dung nhan ngài như hoa sen” là một tỷ dụ. “Vì so sánh lẫn nhau” — do sự so sánh lẫn nhau, nó được gọi là aññamaññopamā (tỷ dụ tương hỗ). Cách phân tích (của aññamaññopamā) là “sự so sánh của nhau” và “vật để so sánh của nhau”. Trong cả hai cách phân tích, biến cách của từ trước bị lược bỏ. Theo quy tắc tương hỗ của các đại từ như sabba, biến cách của từ sau bị lược bỏ. Theo quy tắc của hợp từ, vì sự thành tựu của ý nghĩa khác phụ thuộc vào nhau, nên đối với khuôn mặt, cái khác là hoa sen, và đối với hoa sen, cái khác là khuôn mặt, lần lượt được gọi là đối tượng được so sánh (upameyya). Đối với hoa sen, cái khác là khuôn mặt, và đối với khuôn mặt, cái khác là hoa sen, được gọi là vật để so sánh (upamāna). ၁၈၉. 189. ယဒိ ကိဉ္စိ ဘဝေ’မ္ဘောဇံ,လောစနဗ္ဘမုဝိဗ္ဘမံ; ဓာရေတုံ မုခသောဘံ တံ,တဝေ’တိ အဗ္ဘုတောပမာ. Nếu có hoa sen nào, mang vẻ duyên dáng của mắt và mày; Thì nó mới có thể mang được vẻ đẹp của dung nhan ngài; đây là tỷ dụ kỳ diệu (abbhutopamā). ၁၈၉. ‘‘ယဒိ’’စ္စာဒိ. လောစနာနိ စ ဘမုယော စ, တာသံ ဝိဗ္ဘမော ယသ္မိံ, တံ, တာဒိသမမ္ဘောဇံ ကိဉ္စိ ကိမပိ ယဒိ ဘဝေ. တမီဒိသမမ္ဘောဇံ တဝ မုခသောဘံ ဝဒနကန္တိံ ဓာရေတုံ နိသိဇ္ဈတေ. ကိံ နွစ္ဆရိယမီဒိသန္တိ အဗ္ဘုတတ္ထဝိဘာဝနေန ဝဒနမမ္ဗုဇေနောပမီယတီတိ အယမဗ္ဘုတောပမာ ဉာတဗ္ဗာတိ. 189. “Yadi” v.v... “Mắt và mày, vẻ duyên dáng của chúng ở trong nó” — nếu có một hoa sen như vậy. Một hoa sen như vậy mới có thể mang được vẻ đẹp (mukhasobha), sự rạng rỡ (vadanakanti) của dung nhan ngài. Bằng cách thể hiện ý nghĩa kỳ diệu “Thật là một điều kỳ diệu như vậy!”, khuôn mặt được so sánh với hoa sen, nên đây được hiểu là abbhutopamā (tỷ dụ kỳ diệu). ၁၈၉. ‘‘ယဒိ’’စ္စာဒိ. လောစနဗ္ဘမုဝိဗ္ဘမံ လောစနဘမူနံ လီလာဝန္တံ ကိဉ္စိ အမ္ဘောဇံ ကိဉ္စိ အစ္ဆရိယံ ပဒုမံ ယဒိ ဘဝေ စေ သိယာ, တမမ္ဘောဇံ တဝ မုခသောဘံ ဝဒနကန္တိံ ဓာရေတုံ သမတ္ထော ဟောတိ. ဣတိ ဤဒိသီ ဥပမာ အဗ္ဘုတောပမာ အဗ္ဘုတဓမ္မပကာသကတ္တာ အဗ္ဘုတောပမာ နာမ. ဧတ္ထ အဝိဇ္ဇမာနောပိ ဝိဇ္ဇမာနတ္တေန ပရိကပ္ပိတော ပဒုမဂတော လောစနဗ္ဘမုဝိဗ္ဘမသမ္ဗန္ဓော အမ္ဘောဇဝိသေသနေန ‘‘လောစနဗ္ဘမုဝိဗ္ဘမ’’န္တိ ဣမိနာ ဇောတိတော. တသ္မာ အမ္ဘောဇံ လောစနဗ္ဘမုဝိဗ္ဘမသမ္ဗန္ဓသင်္ခတဥပမာယ ဇောတကတ္တာ နိဿိတဝေါဟာရေန ဥပမာ, မုခံ ဥပမေယျန္တိ မုခဂတော လောစနဗ္ဘမုဝိဗ္ဘမသမ္ဗန္ဓော ယဒိ မုခေ န ဘဝေယျ, တာဒိသံ မုခသောဘံ ဓာရေတုံ ကထံ သမတ္ထောတိ သာမတ္ထိယာ ဉာယတိ. လောစနဗ္ဘမုဝိဗ္ဘမသင်္ခါတသာဓာရဏဓမ္မော ပန ‘‘လောစနာနိ စ ဘမုယော စေတိ စ, တာသံ ဝိဗ္ဘမော ယသ္မိ’’န္တိ စ ဝိဂ္ဂဟေ နိပ္ဖန္နေန [Pg.200] ဘိန္နာဓိကရဏအညပဒတ္ထသမာသေန ဂုဏီဘူတဿပိ ဂဟိတတ္တာ ဝိညာယတိ. 189. “Yadi” v.v... Locanabbhamuvibbhamaṃ có nghĩa là có vẻ duyên dáng của mắt và mày; nếu có một hoa sen kỳ diệu nào như vậy, thì hoa sen đó mới có khả năng mang được vẻ đẹp, sự rạng rỡ của dung nhan ngài. Một tỷ dụ như vậy được gọi là abbhutopamā (tỷ dụ kỳ diệu) vì nó biểu thị một thuộc tính kỳ diệu. Ở đây, mối liên hệ với vẻ duyên dáng của mắt và mày, vốn không tồn tại ở hoa sen nhưng được tưởng tượng là có, được làm sáng tỏ bởi tính từ của hoa sen là “locanabbhamuvibbhama”. Do đó, hoa sen, vì là vật làm sáng tỏ tỷ dụ được gọi là “mối liên hệ với vẻ duyên dáng của mắt và mày”, được gọi là vật để so sánh (upamā) theo cách nói quy ước; còn khuôn mặt là đối tượng được so sánh (upameyya). Mối liên hệ với vẻ duyên dáng của mắt và mày thuộc về khuôn mặt được hiểu ngầm qua năng lực của văn cảnh, vì nếu nó không có ở khuôn mặt, làm sao nó có thể mang được vẻ đẹp như vậy? Thuộc tính chung được gọi là “vẻ duyên dáng của mắt và mày” được hiểu vì nó được nắm bắt ngay cả khi nó là thứ yếu, được hình thành bởi hợp từ bhinnādhikaraṇaaññapadatthasamāsa trong cách phân tích “mắt và mày, vẻ duyên dáng của chúng ở trong nó”. ၁၉၀. 190. သုဂန္ဓိ သောဘသမ္ဗန္ဓိ, သိသိရံသုဝိရောဓိ စ; မုခံ တဝ’မ္ဗုဇံဝေ’တိ, သာ သိလေသောပမာ မတာ. Thơm ngát, liên quan đến vẻ đẹp, và đối nghịch với vầng trăng; Dung nhan ngài quả là hoa sen; đó được xem là tỷ dụ song quan (silesopamā). ၁၉၀. ‘‘သုဂန္ဓိ’’စ္စာဒိ. တဝ မုခံ အမ္ဘောဇမိဝ သိသိရံသုနောစန္ဒဿ ဝိရောဓိ ပစ္စနီကံ, မုခံ တံသမာနကန္တိတ္တာ အမ္ဗုဇဉ္စ တဒုဒယေ သင်္ကောစဘဇနတော. သောဘသမ္ဗန္ဓိ ကန္တိယုတ္တံ, မုခမမ္ဗုဇဉ္စ. သုဂန္ဓော အဿ အတ္ထီတိ သုဂန္ဓိ စ ဒွယမပီတိ ဧဝံ သိလေသပရိဂ္ဂဟေန မုခမ္ဗုဇာနံ ဥပမာယောဂတော သာ ယထာဝုတ္တာ သိလေသောပမာ မတာ. 190. “Sugandhi” v.v... Dung nhan của ngài, giống như hoa sen, đối nghịch, là kẻ thù của mặt trăng (sisiraṃsu, canda); khuôn mặt thì vì có vẻ rạng rỡ ngang bằng với mặt trăng, còn hoa sen thì vì nó khép lại khi mặt trăng mọc. “Liên quan đến vẻ đẹp” (Sobhasambandhi) có nghĩa là có vẻ rạng rỡ, cả khuôn mặt và hoa sen. “Nó có hương thơm, nên nó thơm ngát (sugandhi)” — điều này áp dụng cho cả hai. Như vậy, thông qua việc sử dụng song quan (silesa), do sự liên kết trong tỷ dụ giữa khuôn mặt và hoa sen, nó được xem là silesopamā (tỷ dụ song quan) như đã nói. ၁၉၀. ‘‘သုဂန္ဓိ’’စ္စာဒိ. တဝ မုခံ အမ္ဘောဇမိဝ သိသိရံသုဝိရောဓိ စန္ဒဿ ဝိရုဒ္ဓံ ဟောတိ တုလျတ္တာ. ပဒုမံ ပန စန္ဒောဒယေန အတ္တနော သင်္ကောစနတ္တာ တဿ ဝိရုဒ္ဓံ ဟောတိ. သောဘသမ္ဗန္ဓိ စ အနညသာဓာရဏမုခဂတကန္တိသမ္ဗန္ဓယုတ္တဉ္စ ဟောတိ. ပဒုမံ ပန ပဒုမဂတကန္တိသမ္ဗန္ဓိနာ ယုတ္တံ ဟောတိ. သုဂန္ဓိ စ စတုဇ္ဇာတိသုဂန္ဓဝဟနတော သုဂန္ဓိ စ ဟောတိ. အမ္ဗုဇံ ပန ပဒုမသုဂန္ဓေနေဝ ယုတ္တံ ဟောတိ. ဣတိ ဤဒိသီ ဥပမာ သိလေသောပမာ ဧကပဒါတိဟိတဥဘယတ္ထလက္ခဏေန သိလေသဝသေန ဝုတ္တတ္တာ သိလေသောပမာ နာမ ဟောတိ. သိသိရာ သီတလာ အံသု ကန္တိ အဿေတိ စ, တဿ ဝိရုဇ္ဈတိ သီလေနေတိ စ, ပစ္စယသာမတ္ထိယဝသေန ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ အတ္ထာနံ လဗ္ဘနတော သိလိဿတိ အပရောပိ အတ္ထော ဧတ္ထ အလင်္ကာရေတိ စ, သိလေသဝသေန ဝုတ္တာ ဥပမာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ သုဂန္ဓော စ သောတသမ္ဗန္ဓော စ သိသိရံသုဝိရောဓိတ္တဉ္စေတိ ဣမေ ဥပမာနောပမေယျာနမမ္ဗုဇမုခါနံ တုလျဓမ္မော, တေသု အမ္ဗုဇဂတတုလျဓမ္မသမ္ဗန္ဓော သဓမ္မတ္တာ ဥပမာ နာမ ဟောတိ, သာ အမ္ဗုဇသမ္ဗန္ဓိနာ ဣဝသဒ္ဒေန ဇောတိတာ, [Pg.201] မုခဂတတုလျဓမ္မော ပန အဿတ္ထိတဿီလတ္ထေ ကတပစ္စယေ သတိပိ သာမတ္ထိယာယေဝ ဂမျတေ. 190. ‘Sugandhi’ v.v... Gương mặt của bạn giống như hoa sen, đối nghịch với mặt trăng (sisiraṃsuvirodhi), nghĩa là đối nghịch với mặt trăng do sự tương đồng. Còn hoa sen thì đối nghịch với mặt trăng do nó khép lại khi trăng lên. Và nó có liên quan đến vẻ đẹp, và được kết hợp với vẻ đẹp rạng rỡ trên gương mặt không gì sánh bằng. Còn hoa sen thì được kết hợp với vẻ đẹp rạng rỡ của hoa sen. Và nó có hương thơm do mang bốn loại hương thơm quý phái. Còn hoa sen thì chỉ có hương thơm của hoa sen. Do đó, ví dụ như vậy được gọi là ví dụ song quan (silesopamā), vì được nói theo cách song quan với đặc điểm là một từ duy nhất mang ý nghĩa ở cả hai nơi. Phân tích cú pháp là: ‘sisirā sītalā aṃsu kanti asseti ca’ (có những tia sáng mát mẻ), và ‘tassa virujjhati sīleneti ca’ (có bản chất đối nghịch với nó), do năng lực của hậu tố mà có thể nhận được hai ý nghĩa cho mỗi từ, và ý nghĩa khác cũng được trang hoàng ở đây, và ví dụ được nói theo cách song quan. Ở đây, hương thơm, sự liên quan đến vẻ đẹp, và tính chất đối nghịch với mặt trăng, những pháp tương đồng này của vật được ví (gương mặt) và vật để ví (hoa sen). Trong đó, sự liên quan đến pháp tương đồng thuộc về hoa sen, do là pháp đồng đẳng, được gọi là ví dụ, nó được làm sáng tỏ bởi từ ‘iva’ liên quan đến hoa sen. Còn pháp tương đồng thuộc về gương mặt, mặc dù hậu tố được tạo ra với ý nghĩa ‘có bản chất đó’, nhưng chỉ được hiểu qua năng lực (của từ). ၁၉၁. 191. သရူပသဒ္ဒဝါစ္စတ္တာ, သာ သန္တာနောပမာ ယထာ; ဗာလာ’ဝု’ယျာနမာလာ’ယံ, သာလကာနနသောဘိနီ. Do được biểu thị bằng những từ có hình thức giống nhau, đó là ví dụ liên tục, như là: Dải vườn này, tỏa sáng với rừng cây sāla, giống như một thiếu nữ. ၁၉၁. ‘‘သရူပ’’ဣစ္စာဒိ. အယမုယျာနမာလာ ဗာလာဝ ဣတ္ထီ ဝိယ. ကထံ? သာလကာနနသောဘိနီ ဗာလာ တာဝ သဟာလကေန ကေသသန္နိဝေသဝိသေသေန ဝတ္တတေ သာလကမာနနံ တေန သောဘတေ. သာလကာနနသောဘိနီ ဥယျာနမာလာပိ သာလာနံ ရုက္ခဝိသေသာနံ ကာနနေန ဂဟနေန သောဘတေ, ဧဝရူပါ သာ တာဒိသီ သန္တာနောပမာ အာချာယတေ, ကသ္မာ? သိလေသောပမတ္တသဘာဝေပိ သရူပေန သဒိသေန သဒ္ဒေန ‘‘သာလကာနနသောဘိနီ’’တွေဝံဝိဓေန သဒ္ဒသန္တာနေန ဝိသေသဘူတေန ဝါစ္စတ္တာ ပကာသိယတ္တာ တဿာဣတိ ဂမျတေ. ယထေတိ နိဒဿနေ. 191. ‘Sarūpa’ v.v... Dải vườn này giống như một thiếu nữ, một người phụ nữ. Như thế nào? Thiếu nữ ‘sālakānanasobhinī’ trước hết có một kiểu tóc đặc biệt với những lọn tóc, cô ấy tỏa sáng với khuôn mặt có tóc đó. Dải vườn ‘sālakānanasobhinī’ cũng tỏa sáng với một khu rừng rậm rạp gồm những cây sāla đặc biệt. Một ví dụ như vậy được gọi là ví dụ liên tục. Tại sao? Mặc dù có bản chất là một ví dụ song quan, nhưng nó được hiểu như vậy vì nó được biểu thị, được làm sáng tỏ bởi một chuỗi từ đặc biệt có hình thức tương tự, chẳng hạn như ‘sālakānanasobhinī’. ‘Yathā’ là trong ví dụ. ၁၉၁. ‘‘သရူပေ’’စ္စာဒိ. သရူပသဒ္ဒဝါစ္စတ္တာ တုလျသုတိယာ အစ္ဆိန္နသမ္ဗန္ဓဝစနမာလာယ ဝုစ္စမာနတ္တာ သာ ဥပမာ သန္တာနောပမာ နာမ ဟောတိ, သိလေသတ္တေ သတိပိ ကတသမာသေဟိ ပဒသန္တာနေဟိ ဝုစ္စမာနတ္တာ သန္တာနောပမာ နာမ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ယထေ’’တိ ဥဒါဟရတိ. အယံ ဥယျာနမာလာ ဧသာ ဥယျာနပန္တိ သာလကာနနသောဘိနီ အလကသင်္ခါတကေသသန္နိဝေသသဟိတေန မုခေန သောဘမာနာ ဗာလာဝ အင်္ဂနာ ဣဝ သာလကာနနသောဘိနီ သာလဝနေဟိ သောဘမာနာ ဟောတိ. ဥပမာနောပမေယျာနံ သမာနံ ရူပံ ယေသန္တိ စ, သရူပါ စ တေ သဒ္ဒါ စေတိ စ, တေဟိ ဝါစ္စာ ဥပမာတိ စ, တဿာ ဘာဝေါတိ စ, သန္တာနေန ယုတ္တာ ဥပမာတိ စ, ဥယျာနာနံ မာလာတိ စ, သဟ အလကေန ဝတ္တမာနန္တိ စ, တဉ္စ တံ အာနနဉ္စာတိ စ, တေန သောဘတိ သီလေနာတိ စ, သာလာနံ ကာနနန္တိ စ, တေန သောဘတိ သီလေနာတိ စ ဝါကျံ. 191. ‘Sarūpe’ v.v... Do được biểu thị bằng những từ có hình thức giống nhau, nghĩa là do được nói bằng một chuỗi từ có liên kết không bị gián đoạn và có âm thanh tương tự, nên ví dụ đó được gọi là ví dụ liên tục. Ý nghĩa là, mặc dù có tính chất song quan, nhưng vì được nói bằng những chuỗi từ được tạo thành từ các hợp từ, nên nó được gọi là ví dụ liên tục. ‘Yathā’ là để đưa ra ví dụ. Dải vườn này, hàng cây trong vườn này, tỏa sáng với những khu rừng sāla, giống như một thiếu nữ, một người phụ nữ, tỏa sáng với khuôn mặt có kiểu tóc được gọi là lọn tóc. Phân tích cú pháp là: ‘Upamānopameyyānaṃ samānaṃ rūpaṃ yesanti ca, sarūpā ca te saddā ceti ca, tehi vāccā upamāti ca, tassā bhāvoti ca, santānena yuttā upamāti ca, uyyānānaṃ mālāti ca, saha alakena vattamānanti ca, tañca taṃ ānanañcāti ca, tena sobhati sīlenāti ca, sālānaṃ kānananti ca, tena sobhati sīlenāti ca vākyaṃ’ (Ví dụ được biểu thị bằng những từ có hình thức giống nhau đối với vật để ví và vật được ví; và bản chất của điều đó; và ví dụ được kết hợp với sự liên tục; và dải vườn; và có cùng với lọn tóc; và đó là khuôn mặt; và có bản chất tỏa sáng bởi nó; và rừng cây sāla; và có bản chất tỏa sáng bởi nó). ၁၉၂. 192. ခယီ [Pg.202] စန္ဒော ဗဟုရဇံ, ပဒုမံ တေဟိ တေ မုခံ; သမာနမ္ပိ သမုက္ကံသီ-တျ’ယံ နိန္ဒောပမာ မတာ. Mặt trăng thì khuyết, hoa sen thì nhiều bụi phấn; gương mặt của bạn dù tương đồng với chúng, vẫn vượt trội hơn. Đây được xem là ví dụ khiển trách. ၁၉၂. ‘‘ခယီ’’ဣစ္စာဒိ. စန္ဒော ခယီ ခယော အစ္စယော ယဿေတိ, ပဒုမံ ဗဟုရဇံ ဗဟူနိ ရဇာနိ ပရာဂါဝယဝါ ယသ္မိန္တိ, တေဟိ ဧဝံဘူတေဟိ စန္ဒပဒုမေဟိ ကန္တိအာဒိနာ သမာနမ္ပိ သဒိသမ္ပိ သန္တံ တဝ မုခံ သမုက္ကံသိ ပရမုက္ကံသဝန္တံ, ခယသဒ္ဒဿ စ ရဇဿ စ ဒေါသေပိ ဝတ္တနတော, သဒ္ဒစ္ဆလေန ခယဿ ဒေါသရူပဿ ဗဟုရဇတ္တဿ စ တတ္ထာဘာဝတောတိ. ဣတိ ဧဝရူပါ အယံ နိန္ဒောပမာ မတာ နိန္ဒိတေန စန္ဒာဒိနာ ခယဿောပမိတတ္တာ. 192. ‘Khayī’ v.v... Mặt trăng thì khuyết, nghĩa là có sự suy giảm, tàn lụi. Hoa sen thì nhiều bụi phấn, nghĩa là có nhiều hạt phấn. Gương mặt của bạn, dù tương đồng, giống với mặt trăng và hoa sen như vậy về vẻ rạng rỡ v.v., vẫn vượt trội hơn, có sự ưu việt tối thượng. Vì từ ‘khaya’ và ‘raja’ cũng có nghĩa là lỗi lầm, nên do cách nói song quan, (gương mặt vượt trội hơn) vì không có lỗi lầm dưới dạng sự suy tàn và tình trạng nhiều bụi bẩn ở đó. Do đó, ví dụ như vậy được xem là ví dụ khiển trách, vì (gương mặt) được so sánh với mặt trăng bị khiển trách v.v. về sự suy tàn. ၁၉၂. ‘‘ခယိ’’စ္စာဒိ. စန္ဒော ခယီ ပါဋိပဒတော ပဋ္ဌာယ ဒိနေ ဒိနေ ဧကမေကာယ ကလာယ သူရိယဿ အာသန္နဟေတု ခီယနသဘာဝယုတ္တော ဟောတိ, ပဒုမံ ဗဟုရဇံ ဗဟုရေဏုသမန္နာဂတံ ဟောတိ, တေဟိ စန္ဒပဒုမေဟိ သမာနမ္ပိ ကန္တိသုဂန္ဓာဒီဟိ သဒိသမ္ပိ တေ မုခံ တဝါနနံ သမုက္ကံသိ ခယရဇသဒ္ဒေဟိ ဒေါသဿာပိ ဝါစ္စတ္တာ သဒ္ဒစ္ဆလေဟိ ဂမျမာနဿ တာဒိသဿ ဒေါသဿ မုခေ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ အဓိကုက္ကံသဂုဏဝန္တံ ဟောတိ, ဣတိ ဤဒိသီ အယံ ဥပမာ နိန္ဒောပမာ နိန္ဒိတာနံ စန္ဒပဒုမာနံ မုခဿ ဥပမိတာတိ နိန္ဒောပမာ နာမ ဟောတိ, မုခဝိသေသနေန ဣဝသဒ္ဒပရိယာယေန သမာနသဒ္ဒေန မုခဂတသဓမ္မော ဇောတိတော ဟောတိ, ဥပမာသင်္ခတစန္ဒပဒုမဂတသဓမ္မောပိ ဒွီသု တုလျဓမ္မောပိ သာမတ္ထိယာ ဂမျတေ, အပိသဒ္ဒေါ စေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗန္တရသမုစ္စယေ, သမုက္ကံသောတိ ဝတ္တဗ္ဗန္တရော. 192. ‘Khayi’ v.v... Mặt trăng thì khuyết, nghĩa là bắt đầu từ ngày mồng một, ngày qua ngày, nó có bản chất suy giảm từng phần một do đến gần mặt trời. Hoa sen thì nhiều bụi phấn, nghĩa là có nhiều phấn hoa. Gương mặt của bạn, dù tương đồng với mặt trăng và hoa sen đó về vẻ rạng rỡ, hương thơm v.v., vẫn vượt trội hơn, nghĩa là có phẩm chất ưu việt hơn, vì các từ ‘khaya’ và ‘raja’ cũng biểu thị lỗi lầm, và do cách nói song quan, lỗi lầm như vậy được hiểu là không tồn tại trên gương mặt. Do đó, ví dụ như vậy được gọi là ví dụ khiển trách, vì gương mặt được so sánh với mặt trăng và hoa sen bị khiển trách. Bằng từ ‘samāna’, một từ đồng nghĩa với ‘iva’, làm đặc điểm cho gương mặt, pháp đồng đẳng thuộc về gương mặt được làm sáng tỏ. Pháp đồng đẳng thuộc về vật để ví là mặt trăng và hoa sen, và pháp tương đồng ở cả hai, cũng được hiểu qua năng lực (của từ). Ở đây, từ ‘api’ dùng để kết hợp một phát biểu khác, và ‘samukkaṃsi’ là phát biểu khác đó. ၁၉၃. 193. အသမတ္ထော မုခေနိ’န္ဒု, ဇိန တေ ပဋိဂဇ္ဇိတုံ; ဇဠော ကလင်္ကီ’တိ အယံ, ပဋိသေဓောပမာ သိယာ. Hỡi đấng chiến thắng, mặt trăng không có khả năng tranh cãi với gương mặt của ngài; vì nó ngu đần và có tỳ vết. Đây có thể là ví dụ phủ định. ၁၉၃. ‘‘အသမတ္ထော’’ဣစ္စာဒိ. ဇိန တေ မုခေန ဇဠော သီတော အကုသလော စ ကလင်္ကော မိဂလဉ္ဆနလက္ခဏော ဒေါသော [Pg.203] အဿ အတ္ထီတိ ကလင်္ကီ. သဒ္ဒစ္ဆလေန ဒေါသကထနံ. တာဒိသော ဣန္ဒု စန္ဒော ပဋိဂဇ္ဇိတုံ ဝိဝဒိတုံ အသမတ္ထော, မုခန္တု ဝိသဒံ အလင်္ကတဉ္စေတိ ကထမနေနာယံ သဒိသောတိ နိသေဓဒွါရေန သဓမ္မတာဝ ဂမ္မတေ, အယံ ပဋိသေဓောပမာ သိယာ. 193. ‘Asamattho’ v.v... Hỡi đấng chiến thắng, (mặt trăng không thể tranh cãi) với gương mặt của ngài. ‘Jaḷo’ là lạnh và không khéo léo. ‘Kalaṅkī’ là có tỳ vết, nghĩa là có một lỗi lầm dưới dạng dấu hiệu con nai. Việc nói về lỗi lầm là do cách nói song quan. Mặt trăng như vậy không có khả năng để tranh cãi, để tranh luận. Còn gương mặt (của ngài) thì trong sáng và được trang hoàng, vậy làm sao nó có thể tương đồng với cái này? Thông qua sự phủ định, chính pháp đồng đẳng được hiểu. Đây có thể là ví dụ phủ định. ၁၉၃. ‘‘အသမတ္ထော’’စ္စာဒိ. ဟေ ဇိန တေ တုယှံ မုခေန ပဋိဂဇ္ဇိတုံ ဝိဝဒိတုံ ဇဠော သီတလော အဝိသဒေါ ကလင်္ကီ သသလက္ခဏော ဝါ သဒေါသော ဝါ ဣန္ဒု စန္ဒော အသမတ္ထော ဟောတီတိ, အယံ ဧဒိသီ ဥပမာ ပဋိသေဓောပမာ နာမ. ကလင်္ကော အဿ အတ္ထီတိ ဝါကျံ. ဧတ္ထ ဝိသဒေန ကလင်္ကရဟိတေန မုခေန သီတလော အဝိသဒေါ သဒေါသော စန္ဒော သမာနော ဘဝိတုမသမတ္ထောတိ ဧဝံ ပဋိသေဓဒွယေန ဣန္ဒမုခသင်္ခါတာနံ ဥပမာနောပမေယျာနံ တုလျဓမ္မသမ္ဗန္ဓဿ ပကာသိတတ္တာ သတိပိ နိန္ဒောပမာဘာဝေ ပဋိသေဓောပမာ နာမ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ပဋိဂဇ္ဇိတု’’န္တိ ဣဒံ စန္ဒဿ ဝိသေသနတ္တာ စန္ဒဂတသဓမ္မံ ဇောတေတိ. 193. ‘‘Asamattho’’ v.v... Này bậc Chiến Thắng, mặt trăng (indu, cando) vốn lạnh lẽo (jaḷo, sītalo), không trong sáng (avisado), có tỳ vết (kalaṅkī), có dấu con thỏ (sasalakkhaṇo) hoặc có khuyết điểm (sadoso), không có khả năng (asamattho) để tranh cãi (paṭigajjituṃ, vivadituṃ) với gương mặt của ngài. Ví dụ như thế này được gọi là ví dụ phủ định (paṭisedhopamā). Câu văn có nghĩa là: "Nó có tỳ vết". Ở đây, mặt trăng lạnh lẽo, không trong sáng, có khuyết điểm, không có khả năng trở nên tương đương với gương mặt trong sáng, không tỳ vết. Như vậy, do mối quan hệ về tính chất tương đồng của vật so sánh và vật được so sánh, được gọi là mặt trăng và gương mặt, được biểu thị bằng hai sự phủ định, nên dù không phải là ví dụ chê bai (nindopamā), nó vẫn được gọi là ví dụ phủ định (paṭisedhopamā), đó là ý nghĩa. Từ ‘paṭigajjituṃ’ này, vì là tính từ của mặt trăng, nên nó làm sáng tỏ tính chất chung thuộc về mặt trăng. ၁၉၄. 194. ကစ္ဆံ စန္ဒာရဝိန္ဒာနံ, အတိက္ကမ္မ မုခံ တဝ; အတ္တနာဝ သမံ ဇာတ-မိတျ’သာဓာရဏောပမာ. Gương mặt của ngài, vượt qua phạm vi của mặt trăng và hoa sen, đã trở nên tương đương với chính nó. Đây là ví dụ phi thường. ၁၉၄. ‘‘ကစ္ဆ’’မိစ္စာဒိ. စန္ဒဿ အရဝိန္ဒဿ စ ကစ္ဆံ ပဒဝိံ အတိက္ကမ္မ အဝတ္ထရိယ တေသ’မဝကံသတော, တဝ မုခံ အတ္တနော သရူပေနေဝ သမံ ဇာတမိတိ ဧဝရူပါ အသာဓာရဏတာဘိဓာနေန သဒိသတ္တပတီတိယာ အသာဓာရဏောပမေတိ နိဂဒျတေ. 194. ‘‘Kacchaṃ’’ v.v... Vượt qua (atikkamma, avatthariya) phạm vi (kacchaṃ, padaviṃ) của mặt trăng và hoa sen, từ sự thấp kém của chúng, gương mặt của ngài đã trở nên tương đương với chính bản chất của nó. Loại ví dụ như vậy, do sự nhận thức về sự tương đồng thông qua việc tuyên bố tính chất phi thường, được gọi là ví dụ phi thường. ၁၉၄. ‘‘ကစ္ဆ’’မိစ္စာဒိ. ဟေ မုနိ တဝ မုခံ စန္ဒာရဝိန္ဒာနံ လောကပူဇိတာနံ သသိအမ္ဗုဇာနံ ကစ္ဆံ ပဒဝိံ အဝတ္ထံ ဝါ အတိက္ကမ္မ အတ္တနော အတုလျတ္တေန အတ္တနာ ဧဝ သမာနတ္တဝတ္ထုနော အဘာဝါ သမံ ဇာတံ, ဣတိ ဤဒိသာ ဥပမာ အသာဓာရဏောပမာ [Pg.204] အတုလျဓမ္မဘာဝဿ ပကာသနတော အသာဓာရဏောပမာ နာမ ဟောတိ. ဣဟ ဥပမာဘူတာနံ စန္ဒာရဝိန္ဒာနံ မုခဿ ဟီနဘာဝပဋိပါဒနဒွါရေန စန္ဒာရဝိန္ဒေဟိ မုခံ တုလျန္တိ ပညာပနတော စန္ဒာရဝိန္ဒာ အသာဓာရဏောပမာ နာမ ဟောတိ. သမသဒ္ဒေါ မုခဂတဿ သာဓာရဏဓမ္မံ ဇောတေတိ. သေသံ သုဝိညေယျံ. 194. ‘‘Kacchaṃ’’ v.v... Này bậc ẩn sĩ, gương mặt của ngài, vượt qua phạm vi hay trạng thái của mặt trăng và hoa sen vốn được thế gian tôn kính, do tính chất không thể so sánh của nó và do không có vật nào khác tương đương, nên đã trở nên tương đương với chính nó. Ví dụ như thế này được gọi là ví dụ phi thường (asādhāraṇopamā) vì nó biểu thị tính chất không thể so sánh. Ở đây, thông qua việc trình bày trạng thái thấp kém của mặt trăng và hoa sen, vốn là vật so sánh, so với gương mặt, và do đó làm cho rõ rằng gương mặt không tương đương với mặt trăng và hoa sen, nên nó được gọi là ví dụ phi thường. Từ ‘sama’ làm sáng tỏ tính chất chung thuộc về gương mặt. Phần còn lại dễ hiểu. ၁၉၅. 195. သဗ္ဗမ္ဘောဇပ္ပဘာသာရော, ရာသိဘူတောဝ ကတ္ထစိ; တဝါ’နနံ ဝိဘာတီတိ, ဟောတာ’ဘူတောပမာ အယံ. Gương mặt của ngài tỏa sáng, như thể tinh hoa ánh sáng của tất cả hoa sen được tụ lại ở một nơi nào đó. Đây là ví dụ bất thực. ၁၉၅. ‘‘သဗ္ဗ’’ဣစ္စာဒိ. ကတ္ထစိ ဧကဋ္ဌာနေ ရာသိဘူတော သဗ္ဗေသမမ္ဘောဇာနံ ပဘာသာရောဝ တဝါနနံ ဝိဘာတီတိ ဧဝံဘူတာ အယံ အဘူတောပမာ ဟောတိ. 195. ‘‘Sabba’’ v.v... Gương mặt của ngài tỏa sáng như thể tinh hoa ánh sáng của tất cả hoa sen được tụ lại ở một nơi nào đó. Loại ví dụ như thế này là ví dụ bất thực. ၁၉၅. ‘‘သဗ္ဗ’’မိစ္စာဒိ. ကတ္ထစိ ဌာနေ ရာသိဘူတော သဗ္ဗမ္ဘောဇပ္ပဘာသာရောဝ သကလပဒုမာနံ ဥတ္တမကန္တိပုဉ္ဇော ဝိယ တဝါနနံ ဝိဘာတိ ဝိသေသေန ပဘာတိ, ဣတိ ဤဒိသီ ဥပမာ အဘူတောပမာ အဝိဇ္ဇမာနဝတ္ထုနော ဥပမိတတ္တာ အဘူတောပမာ နာမ ဟောတိ. အရာသိ ရာသိဘူတောတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ ယောဇနာဝိဘူတော တာဒိသပဘာသာရာဘာဝတော အဝိဇ္ဇမာနတ္ထေန ပရိကပ္ပိတော. 195. ‘‘Sabbaṃ’’ v.v... Ở một nơi nào đó, gương mặt của ngài tỏa sáng, chiếu rọi một cách đặc biệt, như thể tinh hoa ánh sáng của tất cả hoa sen, như một khối vẻ đẹp tuyệt vời của toàn bộ hoa sen, được tụ lại. Ví dụ như thế này được gọi là ví dụ bất thực (abhūtopamā) vì một vật không tồn tại đã được dùng để so sánh. Phân tích cú pháp là: "Cái không phải là một khối đã trở thành một khối". Ở đây, sự kết hợp được tạo ra được tưởng tượng với ý nghĩa không tồn tại do không có một tinh hoa ánh sáng như vậy. ၁၉၆. 196. ပတီယတေ’တ္ထဂမ္မာ တု, သဒ္ဒသာမတ္ထိယာ ကွစိ; သမာသပ္ပစ္စယေဝါဒိ-သဒ္ဒယောဂံ ဝိနာ အပိ. Còn ví dụ được hiểu qua ý nghĩa, đôi khi được nhận biết nhờ vào năng lực của từ ngữ, ngay cả khi không có sự kết hợp của các từ như hợp từ, hậu tố, và 'iva'. ၁၉၆. အတ္ထဂမ္မောပမံ ဒဿေတိ ‘‘ပတီယတေ’’ဣစ္စာဒိ. အတ္ထဂမ္မာ တု’ပမာ ကွစိ ကိသ္မိဉ္စိ ဌာနေ သမာသာဒိသဒ္ဒါနံ ယောဂံ ဝိနာ အပိ သဒ္ဒါနံ ပယောဂဝိသေသာဒိဂါဠှေန အညထာနုပပတ္တိလက္ခဏေန သာမတ္ထိယေန ပတီယတေ. 196. (Tác giả) trình bày ví dụ được hiểu qua ý nghĩa bằng câu ‘‘patīyate’’ v.v... Còn ví dụ được hiểu qua ý nghĩa, ở một nơi nào đó, ngay cả khi không có sự kết hợp của các từ như hợp từ v.v..., vẫn được nhận biết nhờ vào năng lực mạnh mẽ của việc sử dụng đặc biệt các từ ngữ, có đặc tính là không thể giải thích khác được. ၁၉၆. တိဝိဓံ သဒ္ဒဂမ္မောပမံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အတ္ထဂမ္မောပမံ ဒဿေတိ ‘‘ပတီယတေ’’တျာဒိနာ. အတ္ထဂမ္မာ တု အတ္ထဂမ္မောပမာ [Pg.205] ပန ကွစိ ဌာနေ သမာသပစ္စယေဝါဒိသဒ္ဒယောဂံ ဝိနာပိ တေသံ သဒ္ဒါနံ သမ္ဗန္ဓံ ဟိတွာပိ သဒ္ဒသာမတ္ထိယာ သမ္ဗန္ဓေ ပယုတ္တာဝသေသသဒ္ဒါနံ အတ္ထသတ္တိယာ ပတီယတေ. သဒ္ဒါနံ သာမတ္ထိယန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. 196. Sau khi đã trình bày ba loại ví dụ được hiểu qua từ ngữ, bây giờ (tác giả) trình bày ví dụ được hiểu qua ý nghĩa bằng câu ‘‘patīyate’’ v.v... Còn ví dụ được hiểu qua ý nghĩa, ở một nơi nào đó, ngay cả khi không có sự kết hợp của các từ như hợp từ, hậu tố, 'iva' v.v..., và ngay cả khi bỏ qua mối liên hệ của những từ đó, vẫn được nhận biết nhờ vào năng lực ý nghĩa của các từ còn lại được sử dụng trong mối liên hệ, tức là năng lực của từ ngữ. Phân tích cú pháp là: "năng lực của các từ". ၁၉၇. 197. ဘိင်္ဂါနေ’မာနိ စက္ခူနိ, နာ’မ္ဗုဇံ မုခ’မေဝိ’ဒံ; သုဗျတ္တသဒိသတ္တေန, သာ သရူပေါပမာ မတာ. Đây không phải là những con ong, đây là những đôi mắt; đây không phải là hoa sen, đây chính là gương mặt. Do sự tương đồng rất rõ ràng, ví dụ đó được xem là ví dụ đồng dạng. ၁၉၇. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဘိင်္ဂေ’’စ္စာဒိနာ. န ဘိင်္ဂါ ဧတေ, ကိဉ္စရဟိ စက္ခူနိမာနိ, နမ္ဗုဇမေတံ, ကိန္တု မုခမေဝိဒန္တိ ဧဝရူပါ သာ သရူပေါပမာ မတာ ဘိင်္ဂါဒီနမဝိပရီတသရူပဿ ဒီပနတော. တေနာဟ ‘‘သုဗျတ္တေ’’တျာဒိ. သုဗျတ္တေန ဘိင်္ဂစက္ခူနံ အမ္ဗုဇမုခါနဉ္စ ပရိဖုဋေန သဒိသတ္တေန စဉ္စလတ္တကန္တျာဒိလက္ခဏေန တေနေဝါဘေဒသင်္ကာပုဗ္ဗမေဝ ဝိဝေစိတံ အညတြ စက္ခာဒီသု ယံ ဘိင်္ဂါဒိညာဏမုပ္ပန္နံ, တဿ ပစ္စက္ခာနတော ဥပမာဇောတကာနမိဝါဒီနမဘာဝေပိ ဘိင်္ဂလောစနာဒီနံ သဒိသတ္တံ ပတီယတေ သာမတ္ထိယတော. ဧဝမုပရိပိ ယထာယောဂံ. 197. (Tác giả) đưa ra ví dụ bằng câu ‘‘bhiṅge’’ v.v... "Đây không phải là những con ong, mà là những đôi mắt; đây không phải là hoa sen, mà chính là gương mặt." Loại ví dụ như vậy được xem là ví dụ đồng dạng (sarūpopamā) vì nó làm sáng tỏ bản chất không sai khác của ong và mắt v.v... Do đó, ngài nói ‘‘subyatte’’ v.v... Do sự tương đồng rất rõ ràng, đầy đủ giữa ong và mắt, giữa hoa sen và gương mặt, với các đặc tính như sự long lanh, vẻ đẹp v.v..., và do sự phủ nhận tri thức về ong v.v... đã khởi lên đối với mắt v.v..., nên ngay cả khi không có các từ chỉ sự so sánh như 'iva' v.v..., sự tương đồng giữa ong và mắt v.v... vẫn được nhận biết nhờ vào năng lực (của từ ngữ). Tương tự như vậy cho các trường hợp sau, tùy theo sự thích hợp. ၁၉၇. ဣဒါနိ ဥဒါဟရဏမာဟရတိ ‘‘ဘိင်္ဂါနိ’’စ္စာဒိနာ. ဣမာနိ ဘိင်္ဂါနိ ဘမရာ န ဘဝန္တိ, ကိဉ္စရဟိ စက္ခူနိ. အမ္ဗုဇံ န ဣဒံ ပဒုမံ န ဟောတိ, ကိန္တု မုခမေဝါတိ. ဤဒိသီ သာ ဥပမာ သုဗျတ္တသဒိသတ္တေန သုပါကဋေန ဘိင်္ဂလောစနာနံ အမ္ဗုဇမုခါနဉ္စ တုလျဘာဝေန သရူပေါပမာ နာမ ဟောတိ. ဧတ္ထ သမာသပစ္စယဣဝါဒိသဒ္ဒပယောဂါဘာဝေပိ ‘‘ဘိင်္ဂါနေမာနိ စက္ခူနိ’’စ္စာဒိနာ စက္ခုမုခေသု ဘိင်္ဂအမ္ဗုဇန္တိ ဝိပရီတပဝတ္တဗုဒ္ဓိံ ပဋိသေဓေတွာ စက္ခုမုခဝိဓာနတော စဉ္စလတ္တကန္တိမတ္တာဒီသု သုဗျတ္တံ တုလျတ္တံ ဝိနာ စက္ခုမုခေသု ဘိင်္ဂမ္ဗုဇဗုဒ္ဓိံ ကီဒိသမုပ္ပဇ္ဇတီတိ အညထာနုပပတ္တိလက္ခဏသာမတ္ထိယာ ဥပမာနဘူတာနံ ဘိင်္ဂမ္ဗုဇာနံ ဥပမေယျဘူတာနံ စက္ခုမုခါနဉ္စ သဒိသတ္တံ ဉာယတိ. သုဋ္ဌု ဗျတ္တံ ပါကဋန္တိ စ, တဉ္စ တံ သဒိသတ္တဉ္စာတိ စ, သမာနံ ရူပံ သဘာဝေါ ယဿာ ဥပမာယာတိ စ, သာ စ သာ ဥပမာ စာတိ စ ဝါကျံ. 197. Bây giờ (tác giả) đưa ra ví dụ bằng câu ‘‘bhiṅgāni’’ v.v... "Đây không phải là những con ong, mà là những đôi mắt. Đây không phải là hoa sen, mà chính là gương mặt." Ví dụ như thế này, do sự tương đồng rất rõ ràng, do tính chất tương đương giữa ong và mắt, giữa hoa sen và gương mặt, được gọi là ví dụ đồng dạng (sarūpopamā). Ở đây, ngay cả khi không có việc sử dụng các từ như hợp từ, hậu tố, 'iva' v.v..., bằng câu ‘‘bhiṅgānemāni cakkhūni’’ v.v..., sau khi phủ định nhận thức sai lầm rằng mắt và mặt là ong và hoa sen, và do việc xác định đó là mắt và mặt, (câu hỏi được đặt ra là:) nếu không có sự tương đồng rõ ràng về sự long lanh, vẻ đẹp v.v..., làm sao nhận thức về ong và hoa sen có thể khởi lên đối với mắt và mặt được? Nhờ vào năng lực có đặc tính là không thể giải thích khác được, sự tương đồng giữa vật so sánh là ong và hoa sen, và vật được so sánh là mắt và mặt, được biết đến. Các câu phân tích là: ‘suṭṭhu byattaṃ’ nghĩa là ‘pākaṭaṃ’ (rõ ràng); ‘tañca taṃ sadisattañca’ (và sự tương đồng đó); ‘samānaṃ rūpaṃ sabhāvo yassā upamāya’ (ví dụ có hình dạng, bản chất tương đồng); và ‘sā ca sā upamā ca’ (và ví dụ đó). ၁၉၈. 198. မယေဝ [Pg.206] မုခသောဘာ’ဿေ-တျလ’မိန္ဒု ဝိကတ္ထနာ; ယတော’မ္ဗုဇေပိသာ’တ္ထီတိ, ပရိကပ္ပောပမာ အယံ. Hỡi mặt trăng, đừng khoe khoang rằng: "Vẻ đẹp của gương mặt này chỉ có ở ta". Bởi vì vẻ đẹp đó cũng có ở hoa sen. Đây là ví dụ tưởng tượng. ၁၉၈. ‘‘မယေဝိ’’စ္စာဒိ. ဣန္ဒု စန္ဒ, အဿ မုနိနော မုခသောဘာ ဝဒနဇုတိ မယေဝ, နာညတြာတိ ဧဝရူပါ ဝိကတ္ထနာ အတ္ထပသံသနေန အလမိတိ ပဋိသေဓော. ကိမိတိ? ယတော ယသ္မာ ကာရဏာ သာ မုခသောဘာ အမ္ဗုဇေပိ န ကေဝလမိန္ဒုမှိ အတ္ထိ, နော နတ္ထီတိ အသတောပိ တထာ ဝိကတ္ထနဿ ပရိကပ္ပနတော ဝဒနမိန္ဒုနောပမီယတီတိ ဧဝရူပါ အယံ ပရိကပ္ပောပမာ. 198. “Mayevi” v.v... Indu là mặt trăng. Vẻ đẹp của khuôn mặt, sự rạng rỡ của dung nhan của vị mâu-ni này chỉ có ở nơi ta, không ở nơi nào khác, sự khoe khoang như vậy là đủ rồi với lời tự tán dương, (đây là) sự phủ định. Tại sao vậy? Bởi vì, do nguyên nhân mà vẻ đẹp của khuôn mặt ấy không chỉ có ở mặt trăng mà còn có ở hoa sen nữa, không phải là không có. Do sự tưởng tượng về lời khoe khoang như vậy dù không có thật, nên khuôn mặt được so sánh với mặt trăng. Loại ví von này là ví von tưởng tượng (parikappopamā). ၁၉၈. ‘‘မယေ’’စ္စာဒိ. ဟေ ဣန္ဒု အဿ ဣမဿ လောကသာမိနော မုခသောဘာ ဝဒနကန္တိ ဧကကေ မယိ ဧဝ, ဤဒိသီ ဝိကတ္ထနာ အတ္တသိလာဃေန အလံ နိပ္ပယောဇနံ. ကသ္မာတိ စေ? ယတော သာ မုခသောဘာ အမ္ဗုဇေပိ အတ္ထိ, တသ္မာတိ. ဣတိ ဤဒိသာ အယံ ဥပမာ ပရိကပ္ပောပမာ နာမ ဟောတိ. ယတောတိ အနိယမနိဒ္ဒိဋ္ဌကာရဏံ ပန အမ္ဗုဇေပိ သာ အတ္ထီတိ ဒဿိယမာနံ ပဒုမေပိ တဿ အတ္ထိတ္တမေဝ. ပရိကပ္ပနာယ ဝုတ္တာ ဥပမာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဣဓ စန္ဒဿ အဝိဇ္ဇမာနဝိကတ္ထနဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တေန ပရိကပ္ပနတော သဓမ္မဇောတကသဒ္ဒန္တရေ အသတိပိ ဥပမာနဘူတဣန္ဒုနော စ ဥပမေယျဘူတမုခဿ စ သဒိသတ္တံ ဣမေသံ ဒွိန္နံ သဒိသတ္တံ ဝိနာ ဝတ္တုနော တာဒိသကပ္ပနာ ကထံ ဟောတီတိ ဣမာယ အတ္ထသတ္တိယာ ဂမျတေ. 198. “Maye” v.v... Này mặt trăng, vẻ đẹp của khuôn mặt, sự rạng rỡ của dung nhan của vị Chúa Tể thế gian này chỉ có ở một mình ta mà thôi. Sự khoe khoang như vậy là đủ rồi, sự tự ca ngợi là vô ích. Nếu hỏi tại sao? Bởi vì vẻ đẹp của khuôn mặt ấy cũng có ở hoa sen, do đó vậy. Như vậy, loại ví von này được gọi là ví von tưởng tượng (parikappopamā). “Yato” là nguyên nhân được chỉ định không xác định, còn việc được chỉ ra rằng “nó cũng có ở hoa sen” chính là sự hiện hữu của nó ở hoa sen. Phân tích cú pháp là “ví von được nói ra bằng sự tưởng tượng”. Ở đây, do sự tưởng tượng về lời khoe khoang không có thật của mặt trăng như là có thật, nên dù không có từ ngữ nào khác biểu thị tính chất chung, sự tương đồng của mặt trăng là vật để so sánh và khuôn mặt là vật được so sánh được hiểu ngầm qua năng lực của ý nghĩa này: nếu không có sự tương đồng của hai thứ này, làm sao có thể có sự tưởng tượng như vậy của người nói? ၁၉၉. 199. ကိံ ဝါ’မ္ဗုဇ’န္တောဘန္တာလိ,ကိံ လောလနယနံ မုခံ; မမ ဒေါလာယတေ စိတ္တ-မိစ္စ’ယံ သံသယောပမာ. Phải chăng là hoa sen với đàn ong bay lượn bên trong, hay là khuôn mặt với đôi mắt long lanh? Tâm ta đang dao động. Đây là ví von nghi ngờ. ၁၉၉. ‘‘ကိံ ဝါ’’ဣစ္စာဒိ. အန္တော ဘန္တာ အလီ ဘမရာ ယသ္မိံ, တမီဒိသမမ္ဗုဇံ ကိံ ဝါ. လောလာနိ စပလာနိ နယနာနိ ယသ္မိံ, တာဒိသံ ဝါ. ဇိန တဝေဒံ မုခံ ကိန္တိ မမ စိတ္တံ ဒေါလာယတေ [Pg.207] ဒေါလေဝါစရတိ. ဧဝံ ပက္ခဒွယပရိဂ္ဂဟေန သံသယတီတိ အတ္ထော. ဣစ္စယမီဒိသီ သံသယဝေသေန အမ္ဗုဇမုခါနမောပမာဝဂမာ သံသယောပမာ. 199. “Kiṃ vā” v.v... Phải chăng là hoa sen như thế này, nơi có đàn ong, những con ong mật, bay lượn bên trong? Hay là (khuôn mặt) như thế này, nơi có đôi mắt long lanh, lay động? Này đấng Chiến Thắng, khuôn mặt này của ngài là gì, mà tâm ta dao động, hành xử như một chiếc võng? Ý nghĩa là, như vậy, do nắm bắt cả hai vế nên có sự nghi ngờ. Đây là ví von nghi ngờ (saṃsayopamā) do sự hiểu biết về sự so sánh giữa hoa sen và khuôn mặt qua hình thức của sự nghi ngờ. ၁၉၉. ‘‘ကိံ ဝါ’မ္ဗုဇေ’’စ္စာဒိ. အန္တောဘန္တာလိ အဗ္ဘန္တရေ ဘမမာနဘမရဝန္တံ အမ္ဗုဇံ ကိံ ဝါ, တုယှံ လောလနယနံ စဉ္စလနေတ္တံ မုခံ ကိံ ဝါတိ မမ စိတ္တံ ဒေါလာယတေ ဥဘယသမ္ဘမဇနနတော ဒေါလာ ဝိယ ဟောတိ. ဣတိ အယံ ဧဝရူပါ ဥပမာ သံသယောပမာ ဒွိန္နံ သဒိသတ္တဿ သံသယေန ပကာသိတတ္တာ သံသယောပမာ နာမ ဟောတိ. အန္တော ဘန္တာ အလီ ယသ္မိန္တိ စ, လောလာနိ နယနာနိ ယသ္မိန္တိ စ, ဒေါလာ ဝိယ အာစရတီတိ စ, သံသယေန ဝုတ္တာ ဥပမာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဣဟာပိ သဓမ္မပကာသကေ သဒ္ဒန္တရေ အသတိပိ ယထာဝုတ္တဝိသေသနဒွယေန ဝိသိဋ္ဌာနံ ဒွိန္နံ အမ္ဗုဇမုခါနံ သံသယနိမိတ္တေ တုလျတ္တေ အသတိ ကထံ သံသယော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဣမိနာ သာမတ္ထိယေနေဝ တုလျဓမ္မသမ္ဗန္ဓော ဂမျတေ. 199. “Kiṃ vā’mbuje” v.v... Phải chăng là hoa sen có đàn ong bay lượn bên trong, hay là khuôn mặt của ngài với đôi mắt long lanh, lay động? Tâm ta dao động, trở nên như chiếc võng do sự bối rối sinh ra từ cả hai. Như vậy, loại ví von này là ví von nghi ngờ (saṃsayopamā), được gọi là ví von nghi ngờ vì sự tương đồng của cả hai được biểu thị bằng sự nghi ngờ. Phân tích cú pháp là: “nơi có đàn ong bay lượn bên trong”, và “nơi có đôi mắt long lanh”, và “hành xử như chiếc võng”, và “ví von được nói ra bằng sự nghi ngờ”. Ở đây cũng vậy, dù không có từ ngữ nào khác biểu thị tính chất chung, mối quan hệ về tính chất tương đồng được hiểu ngầm chính bằng năng lực này: nếu không có sự tương đồng trong nguyên nhân gây ra sự nghi ngờ của hai đối tượng là hoa sen và khuôn mặt, được đặc trưng bởi hai tính từ đã nói, thì làm sao sự nghi ngờ có thể phát sinh? ၂၀၀. 200. ကိဉ္စိ ဝတ္ထုံ ပဒဿေတွာ,သဓမ္မဿာ’ဘိဓာနတော; သာမျပ္ပတီတိသဗ္ဘာဝါ,ပတိဝတ္ထူပမာ ယထာ. Sau khi trình bày một đối tượng nào đó, do việc nói đến (một đối tượng khác) có cùng tính chất, vì có sự nhận biết về tính tương đồng, (đó là) ví von đối vật, ví như. ၂၀၀. ‘‘ကိဉ္စိ’’ဣစ္စာဒိ. ကိဉ္စိ ဝတ္ထုမိစ္ဆိတံ သမ္ဗုဒ္ဓါဒိကံ ဥပဒဿေတွာ သဓမ္မဿ တေန ဝတ္ထုနာ ကေနစိ အာကာရေန သဒိသဿ အညဿ ဝတ္ထုနော အဘိဓာနတော သာမျဿ တေသံ ဒွိန္နံ သဒိသတ္တဿ ပတီတိယာ အဝသာယဿ သမ္ဘာဝါ ဝိဇ္ဇမာနတ္တေန ပတိဝတ္ထူပမာ ဝုစ္စတေ. ပတိဝတ္ထုနာ တထာဝိဓေနာဓိဂတဿ ဝတ္ထုနော တုလျတာ ပဋိပါဒိတာ. ယထေတျုဒါဟရတိ. 200. “Kiñci” v.v... Sau khi trình bày một đối tượng nào đó được mong muốn, như là đức Chánh Đẳng Giác, v.v..., do việc nói đến một đối tượng khác có cùng tính chất, tương đồng với đối tượng kia ở một phương diện nào đó, vì có sự hiện hữu của sự nhận biết, sự thấu hiểu về tính tương đồng, sự giống nhau của hai đối tượng đó, nên được gọi là ví von đối vật (pativatthūpamā). Sự tương đồng của đối tượng đã được hiểu như vậy được trình bày bằng một đối vật. “Yathā” là để nêu ví dụ. ၂၀၀. ‘‘ကိဉ္စိ’’စ္စာဒိ. ကိဉ္စိ ဝတ္ထုမိစ္ဆိတံ ဇိနာဒိကိဉ္စိပဒတ္ထံ ဥပဒဿေတွာ ပဌမံ နိဒဿေတွာ သဓမ္မဿ ပဋိပါဒနီယအတ္ထေန သဟ [Pg.208] ကိဉ္စိ အာကာရေန သဒိသဘာဝဿ ကဿစိ ဝတ္ထုနော အဘိဓာနတော ကထနတော သာမျပ္ပတီတိသဗ္ဘာဝါ သဒိသတာသမ္ဗန္ဓိနော ပရိဇာနနဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ပတိဝတ္ထူပမာ ဝတ္ထုနော ဥပဋ္ဌိတဿ ဇိနာဒိပဒတ္ထဿ တုလျတ္ထပကာသနတော နာမေန ပတိဝတ္ထူပမာ နာမ. သမာနော ဓမ္မော ယဿ ဝါ ပါရိဇာတာဒိနော ဣတိ စ, သမာနာနံ တုလျာနံ ဥပမာနောပမေယျာနံ ဘာဝေါတိ စ, သာမျဿ ပတီတိ စ, သာမျပ္ပတီတိယာ သဗ္ဘာဝေါတိ စ, ပတိဝတ္ထုနာ ဝုတ္တာ ဥပမာတိ စ ဝါကျံ. ယထာတိ ဥဒါဟရတိ. 200. “Kiñci” v.v... Sau khi trình bày, chỉ ra trước tiên một đối tượng nào đó được mong muốn, có ý nghĩa là đấng Chiến Thắng, v.v..., do việc nói đến, trình bày một đối tượng nào đó có tính chất tương đồng ở một phương diện nào đó với đối tượng cần được trình bày, vì có sự hiện hữu của sự nhận biết về tính tương đồng, sự hiểu biết về mối quan hệ tương đồng, nên được gọi là ví von đối vật (pativatthūpamā) vì nó làm sáng tỏ ý nghĩa tương đồng của đối tượng được trình bày, có ý nghĩa là đấng Chiến Thắng, v.v... Phân tích cú pháp là: “cái có cùng tính chất, như là cây Pārijāta, v.v...”, và “tính chất của những vật tương đồng, giống nhau, là vật để so sánh và vật được so sánh”, và “sự nhận biết về tính tương đồng”, và “sự hiện hữu của sự nhận biết về tính tương đồng”, và “ví von được nói ra bằng đối vật”. “Yathā” là để nêu ví dụ. ၂၀၁. 201. ဇနေသု ဇာယမာနေသု,နေ’ကောပိ ဇိနသာဒိသော; ဒုတိယော နနု နတ္ထေဝ,ပါရိဇာတဿ ပါဒပေါ. Trong số những người được sinh ra, không một ai giống như đấng Chiến Thắng. Quả thật, không hề có cây thứ hai (giống như) cây Pārijāta. ၂၀၁. ‘‘ဇနေသု’’စ္စာဒိ. ဇာယမာနေသု ဇနေသု မဇ္ဈေ ဧကောပိ ဇနော ဂုဏဝါ ဇိနသာဒိသော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသမာနော န ဝိဇ္ဇတီတျေကံ တာဝ ဝတ္ထု ဥပဒဿိတံ, ဒုတိယော ဣစ္စာဒိ ပတိဝတ္ထူပမဒဿနံ, နနူတျနုမတိယံ, ပါရိဇာတဿ ဒိဗ္ဗရုက္ခဝိသေသဿ ဒုတိယော သမာနော ပါဒပေါ နတ္ထေဝ. ပါရိဇာတောယေဝ ရုက္ခဇာတီသု ဥတ္တမော, တထာ ဇိနော ဇနေသူတိ. 201. “Janesu” v.v... “Trong số những người được sinh ra, không một người có đức hạnh nào giống như đấng Chiến Thắng, ngang bằng với đức Chánh Đẳng Giác”, đây là một đối tượng được trình bày trước tiên. “Thứ hai” v.v... là sự trình bày ví von đối vật. “Nanu” (quả thật) dùng với nghĩa đồng thuận. Không hề có cây thứ hai ngang bằng với cây Pārijāta, một loại cây thần đặc biệt. Cây Pārijāta là cao quý nhất trong các loài cây, cũng vậy, đấng Chiến Thắng là cao quý nhất trong loài người. ၂၀၁. ‘‘ဇနေသု’’စ္စာဒိ. ဇာယမာနေသု ဇနေသု ဧကောပိ ဇိနသာဒိသော သမ္ဗုဒ္ဓသဒိသော နတ္ထိ, ပါရိဇာတဿ ရုက္ခဿ ဒုတိယော တေန သမော ဒုတိယော ပါဒပေါ ရုက္ခော နတ္ထိ ဧဝ နနု, နနူတိ အနုညာယံ. တေန သဗ္ဗညုနော အညေန အတုလျဘာဝံ အနုဇာနာတိ. ဣဟ ပါရိဇာတရုက္ခဿ အညေဟိ ရုက္ခေဟိ ဥတ္တမတ္တဉ္စ ဗုဒ္ဓဿ အညေသု သတ္တေသု ဥတ္တမတ္တဉ္စာတိ ဣဒံ ဒွယံ ဥပမာနောပမေယျဘူတာနံ ဒွိန္နံ ဝတ္ထူနံ သာမျံ နာမ, ဧတံ သာမျံ ဝုတ္တတ္ထဿ သမတ္ထနဝသေန ပတိဝတ္ထုဘူတပါရိဇာတဿ ရုက္ခေဟိ အသမာနတ္တကထနေနေဝ ဇောတိတံ ဟောတိ. 201. “Janesu” v.v... Trong số những người được sinh ra, không một ai giống như đấng Chiến Thắng, giống như đức Chánh Đẳng Giác. Quả thật, không hề có cây thứ hai, một cây thứ hai ngang bằng với cây Pārijāta. “Nanu” dùng với nghĩa chấp thuận. Bằng cách đó, nó chấp thuận tính chất không thể sánh bằng của đấng Toàn Tri với bất kỳ ai khác. Ở đây, tính chất cao quý của cây Pārijāta so với các cây khác và tính chất cao quý của đức Phật so với các chúng sinh khác, hai điều này được gọi là tính tương đồng của hai đối tượng, là vật để so sánh và vật được so sánh. Tính tương đồng này được làm sáng tỏ chính bằng cách nói về sự không tương đồng của cây Pārijāta, là đối vật, với các cây khác, theo cách hỗ trợ cho ý nghĩa đã được nói. ၂၀၂. 202. ဝါကျတ္ထေနေဝ [Pg.209] ဝါကျတ္ထော,ယဒိ ကောစျု’ပမီယတေ; ဣဝယုတ္တဝိယုတ္တတ္တာ,သာ ဝါကျတ္ထောပမာ ဒွိဓာ. Nếu ý nghĩa của một câu được so sánh với ý nghĩa của một câu khác, do có kết hợp hoặc không kết hợp với từ “iva”, ví von ý nghĩa câu đó có hai loại. ၂၀၂. ဝါကျတ္ထဝိသယောပမံ ဒဿေတိ ‘‘ဝါကျတ္ထေနေဝိ’’စ္စာဒိနာ. ဝါကျတ္ထော ကြိယာကာရကသမ္ဗန္ဓဝိသေသော, တေနေဝ, န ပဒတ္ထမတ္တေန ဝါကျတ္ထော ဝုတ္တလက္ခဏော ကောစိ ဝတ္တုမိစ္ဆိတော ကောစိ ယဒိ ဥပမီယတေ သဒိသော ကထျတေ, သာ ဝါကျတ္ထောပမာ ဒွိဓာ ဘိဇ္ဇတေ. ကထံ? ယုတ္တာ စ ဝိယုတ္တာ စ ယုတ္တဝိယုတ္တာ, ဣဝေန အတ္ထနိဒ္ဒေသောယံ ယုတ္တဝိယုတ္တာ ဥပမာ, တဿာ ဘာဝါ ကာရဏာ ဒွိဓာတိ အဓိကတံ. 202. Trình bày về ví dụ cú nghĩa (vākyatthavisayopamaṃ) bằng câu bắt đầu với "vākyattheneva". Cú nghĩa (vākyattho) là sự liên hệ đặc biệt giữa hành động và tác nhân. Chính do điều ấy, không phải chỉ do nghĩa của từ, nếu một cú nghĩa nào đó có đặc tính đã được nói đến, mà người nào đó muốn diễn tả, được so sánh, được nói là tương tự, thì đó là ví dụ cú nghĩa (vākyatthopamā), được chia làm hai loại. Như thế nào? Là yuttā (liên kết) và viyuttā (không liên kết). Đây là sự chỉ rõ ý nghĩa bằng từ "iva": ví dụ liên kết và không liên kết. Do bản chất của nó, vì lý do đó, nó được xem là có hai loại. ၂၀၂. ဣဒါနိ ဝါကျတ္ထဝိသယောပမံ ဒဿေတိ ‘‘ဝါကျတ္ထေ’’စ္စာဒိနာ. ဝါကျတ္ထေနေဝ ကြိယာကာရကသမ္ဗန္ဓဝိသေသသင်္ခတသမုဒါယဘူတေန ဝါကျတ္ထေန ကောစိ ဝတ္တုမိစ္ဆိတော ယော ကောစိ ဝါကျတ္ထော ဝုတ္တလက္ခဏော ယဒိ ဥပမီယတေ သဒိသဘာဝေန ကထီယတေ, သာ ဥပမာ ဝါကျတ္ထောပမာ နာမ ဟောတိ. ဣဝယုတ္တဝိယုတ္တတ္တာ ဣဝယုတ္တဝိယုတ္တဝသေန ဒွိဓာ ဒွိပ္ပကာရာ. ဧတ္ထ ‘‘ဣဝါ’’တိ ဣဝါဒီနမတ္ထဿ ဂဟိတတ္တာ ဣဝသဒ္ဒေါပိ တပ္ပရိယာယသဒ္ဒါပိ ဂယှန္တေ. 202. Bây giờ, trình bày về ví dụ cú nghĩa (vākyatthavisayopamaṃ) bằng câu bắt đầu với "vākyatthe". Chính do cú nghĩa, tức là cú nghĩa đã trở thành một tập hợp được gọi là sự liên hệ đặc biệt giữa hành động và tác nhân, nếu một cú nghĩa nào đó có đặc tính đã được nói đến, mà người nào đó muốn diễn tả, được so sánh, được nói đến với tính chất tương tự, thì ví dụ ấy được gọi là ví dụ cú nghĩa (vākyatthopamā). Do có sự liên kết và không liên kết với "iva", nên nó có hai loại, hai phương cách. Ở đây, do từ "iva" được dùng để chỉ ý nghĩa của "iva" và các từ tương tự, nên từ "iva" và các từ đồng nghĩa của nó cũng được bao gồm. ဣဝယုတ္တ Liên kết với "iva" ၂၀၃. 203. ဇိနော သံက္လေသတတ္တာနံ,အာဝိဘူတော ဇနာန’ယံ; ဃမ္မသန္တာပတတ္တာနံ,ဃမ္မကာလေ’မ္ဗုဒေါ ဝိယ. Bậc Chiến Thắng đối với chúng sanh, những người bị thiêu đốt bởi phiền não, đã xuất hiện; cũng như đám mây vào mùa nóng, đối với những người bị thiêu đốt bởi sức nóng của mặt trời. ၂၀၃. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဇိနော’’ဣစ္စာဒိ. သံက္လေသေဟိ ဒသဝိဓေဟိ တတ္တာနံ သန္တာပံ အနုပ္ပတ္တာနံ ဇနာနံ အယံ ဇိနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ [Pg.210] အာဝိဘူတော ကတကိစ္စတ္တာ သမ္မာသမ္ဗောဓာဓိဂမေန လောကေ ပါတုဘူတော. ဧကံ တာဝ ဝါကျမုပမေယျဘူတံ. ကိမိဝေတျာဟ ‘‘ဃမ္မေ’’စ္စာဒိ. ဃမ္မသန္တာပေန တတ္တာနံ ဇနာနံ ဃမ္မကာလေ ဂိမှာနသမယေ အမ္ဗုဒေါ မေဃော ဝိယာတိ ဒုတိယဝါကျမုပမာနဘူတမိတျယမိဝယုတ္တာ ဝါကျတ္ထောပမာ. ဧတ္ထ ပုဗ္ဗုတ္တရဝါကျတ္ထာနံ ဝိသေသျဝိသေသနဘာဝေါ ဧကဝါကျတ္ထတ္တာဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝမုပရိပိ. 203. Đưa ra ví dụ bằng câu "jino" v.v... Đối với chúng sanh bị thiêu đốt, đã đạt đến trạng thái nóng bức bởi mười loại phiền não, bậc Chiến Thắng này, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, đã xuất hiện, vì đã hoàn thành phận sự, đã hiện ra trong đời qua việc chứng đắc chánh đẳng chánh giác. Câu đầu tiên là đối tượng được so sánh (upameyya). "Giống như cái gì?" thì nói "ghamme" v.v... "Giống như đám mây vào mùa nóng, vào thời điểm mùa hè, đối với chúng sanh bị thiêu đốt bởi sức nóng của mặt trời" - câu thứ hai này là đối tượng dùng để so sánh (upamāna). Do đó, đây là ví dụ cú nghĩa liên kết với "iva" (ivayuttā vākyatthopamā). Ở đây, mối quan hệ giữa chủ thể (visesya) và thuộc tính (visesana) của nghĩa câu trước và câu sau nên được hiểu là có cùng một cú nghĩa. Tương tự như vậy ở các phần sau. ၂၀၃. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဇိနော’’စ္စာဒိနာ. အယံ ဇိနော ဧသော ဇိတပဉ္စမာရော သတ္ထာ သံက္လေသတတ္တာနံ အနေကပ္ပကာရ ကိလေသသန္တာပတတ္တာနံ ဇနာနံ အာဝိဘူတော ကတကိစ္စော ဟုတွာ သဗ္ဗညုတညာဏာဓိဂမေန လောကေ ဥပဋ္ဌိတော. ကေန သန္တတ္တဿ ကဿစိ ကိမိဝေတိ စေ? ဃမ္မသန္တာပတတ္တာနံ ဇနာနံ ဃမ္မကာလေ ဂိမှသမယေ အမ္ဗုဒေါဝိယ မေဃော ဣဝ. ဣဟ ဥတ္တရဝါကျတ္ထော ဘေဒကတ္တာ ဝိသေသနံ ဟောတိ, ပုဗ္ဗဝါကျတ္ထော ပန ဘေဒျတ္တာ ဝိသေသျော ဟောတိ. ဧဝံ ဝါကျဘေဒေ သတိပိ ဝါကျတ္ထော ဧကောဝေတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧဝမုတ္တရတြာပိ. ဥတ္တရဝါကျေ ဣဝသဒ္ဒေါ တသ္မိံယေဝ ဂုဏဂုဏီပဒတ္ထာနံ သဒိသတ္တံ ဒီပေတိ, ပုဗ္ဗဝါကျေ ဂုဏဂုဏီနံ သဒိသတ္တံ ပန ဥတ္တရဝါကျတ္ထဿ ပုဗ္ဗဝါကျေန သမာနတ္တံ ဝိနာ အညထာနုပပတ္တိယာ ဉာယတိ. သံက္လေသေဟိ တတ္တာတိ စ, ဃမ္မော ဧဝ သန္တာပေါတိ စ, တေန တတ္တာတိ စ, ဃမ္မော ဧဝ ကာလောတိ စ ဝါကျံ. 203. Đưa ra ví dụ bằng câu "jino" v.v... Bậc Chiến Thắng này, vị đã chiến thắng năm loại ma, bậc Đạo Sư, đối với chúng sanh bị thiêu đốt bởi phiền não, bị thiêu đốt bởi sự nóng bức của nhiều loại phiền não, đã xuất hiện, sau khi đã hoàn thành phận sự, đã có mặt trong đời qua việc chứng đắc nhất thiết trí. Nếu hỏi: "Giống như cái gì, đối với người bị thiêu đốt bởi cái gì?", (thì trả lời:) "Giống như đám mây vào mùa nóng, vào thời điểm mùa hè, đối với chúng sanh bị thiêu đốt bởi sức nóng của mặt trời". Ở đây, nghĩa của câu sau, do có vai trò phân biệt, nên là thuộc tính (visesana); còn nghĩa của câu trước, do được phân biệt, nên là chủ thể (visesya). Như vậy, dù có sự phân chia câu, cũng nên hiểu rằng cú nghĩa chỉ là một. Tương tự như vậy ở các phần sau. Trong câu sau, từ "iva" chỉ ra sự tương đồng về nghĩa của các từ chỉ phẩm chất (guṇa) và vật có phẩm chất (guṇī) ngay trong câu đó. Còn sự tương đồng của phẩm chất và vật có phẩm chất trong câu trước thì được biết đến qua sự suy luận, vì nếu không có sự tương đồng giữa nghĩa câu sau với câu trước thì không thể giải thích khác được. Và các câu là: "bị thiêu đốt bởi phiền não", "sức nóng chính là sự thiêu đốt", "bị thiêu đốt bởi điều đó", và "sức nóng chính là thời điểm". ဣဝဝိယုတ္တ Không liên kết với "iva" ၂၀၄. 204. မုနိန္ဒာနန’မာဘာတိ, ဝိလာသေကမနောဟရံ; ဥဒ္ဓံ သမုဂ္ဂတဿာပိ, ကိံ တေ စန္ဒ ဝိဇမ္ဘနာ. Gương mặt của Đức Vua các Bậc Mâu-ni tỏa sáng, duyên dáng và quyến rũ một cách độc đáo. Hỡi mặt trăng, dù đã lên cao, sự kiêu hãnh của ngươi có ích gì? ၂၀၄. ဒုတိယမာဟ ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝိလာသေန ဧကမတုလျံ မနောဟရံ ဒုတိယဿ တာဒိသဿာဘာဝတော မုနိန္ဒာနနံ [Pg.211] အာဘာတိ အတိသယေန သောဘတေတိ ဧကံ တာဝ ဝါကျမုပမေယျဘူတံ. ဘော စန္ဒ ဥဒ္ဓံ ဂဂနတလံ သမုဂ္ဂတဿာပိ အဗ္ဘုဋ္ဌိတဿာပိ တေ တဝ ဝိဇမ္ဘနာ သာဟံကာရပရိဗ္ဘမနေန ကိံ ပယောဇနံ န ကိံပိ, တံသဒိသသောဘာသမ္ပတ္တိယာဘာဝတော. အသဒိသတ္တံ မုနိန္ဒာနနဿ တဿ တတောပိ ဥဒ္ဓမုဂ္ဂစ္ဆတော ဝိလာသမတ္တမေဝ ဖလသမ္ဘဝတောတိ ဒုတိယဝါကျမုပမာနဘူတံ. တထာ ဟေတ္ထ သဗ္ဗထာ သဒိသတာပတီတိယာ ကရိယမာနာနမုဂ္ဂမနဝိဇမ္ဘနာနံ ပဋိက္ခေပေန ကထဉ္စိပိ မုခစန္ဒာနံ သာဓမ္မပတီတိ ဥပမာဝဂမောတိ အယမိဝဝိယုတ္တဝါကျတ္ထောပမာ. 204. Nói về loại thứ hai bằng câu "muninda" v.v... "Gương mặt của Đức Vua các Bậc Mâu-ni tỏa sáng, vô cùng rực rỡ, vì nó duyên dáng, quyến rũ một cách độc đáo, không gì sánh bằng, do không có cái thứ hai tương tự" - câu đầu tiên này là đối tượng được so sánh. "Này mặt trăng, dù đã lên cao trên vòm trời, sự kiêu hãnh, sự lang thang đầy ngã mạn của ngươi có ích lợi gì? Chẳng có gì cả, vì không thể đạt được vẻ đẹp tương tự như thế". Câu thứ hai là đối tượng dùng để so sánh, vì sự không tương đồng (được thể hiện) ở chỗ, đối với mặt trăng, dù bay lên cao hơn cả gương mặt của Đức Vua các Bậc Mâu-ni, thì kết quả có thể đạt được cũng chỉ là vẻ duyên dáng mà thôi. Như vậy, ở đây, bằng cách phủ nhận việc bay lên và kiêu hãnh được thực hiện với nhận thức về sự tương đồng hoàn toàn, sự nhận thức về một thuộc tính chung giữa gương mặt và mặt trăng bằng cách nào đó được hiểu là một sự ví von. Đây là ví dụ cú nghĩa không liên kết với "iva" (ivaviyuttavākyatthopamā). ၂၀၄. ဣဒါနိ ဣဝဝိယုတ္တဝါကျတ္ထောပမံယေဝ ဥဒါဟရတိ ‘‘မုနိန္ဒာနနိ’’စ္စာဒိနာ. ဝိလာသေကမနောဟရံ လီလာယ အတုလျံ တတောယေဝ မနောဟရံ မုနိန္ဒာနနံ သဗ္ဗညုနော ဝဒနံ အာဘာတိ အတိဒိဗ္ဗတိ, တသ္မာ ဟေ စန္ဒ ဥဒ္ဓံ ဥစ္စံ နဘံ သမုဂ္ဂတဿာပိ တေ တုယှံ ဝိဇမ္ဘနာ အဟံကာရေန ပရိဗ္ဘမနေန ကိံ ပယောဇနံ. ဣဟ ပုဗ္ဗဝါကျတ္ထဿ ဥတ္တရဝါကျတ္ထော ဣဝဝိယုတ္တောပမာ နာမ ဟောတိ. တထာ ဟိ ‘‘သဗ္ဗထာ မုခေန သဒိသော ဘဝါမီ’’တိ မာနံ ကရောန္တဿ စန္ဒဿ ဂဂနတလာရောဟောပိ ဝိဇမ္ဘနဉ္စေတိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ ပဋိက္ခေပေန မုခစန္ဒာနံ ဝိလာသေကမနောဟရတ္တံ ကန္တိမတ္တသင်္ခါတသဒိသတ္တံ ဣဝါဒီနမဘာဝေပိ ဝိညာယတီတိ ကတွာ ဥတ္တရဝါကျတ္ထော ပုဗ္ဗဝါကျတ္ထဿ ဥပမာ စ ဝိသေသနဉ္စ ဟောတိ. ဝိလာသေန ဧကမတုလျန္တိ စ, တဉ္စ တံ မနောဟရဉ္စာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. အပိသဒ္ဒေါ သမ္ဘာဝနတ္ထော. 204. Bây giờ, đưa ra ví dụ về chính ví dụ cú nghĩa không liên kết với "iva" bằng câu "munindānanaṃ" v.v... "Duyên dáng và quyến rũ một cách độc đáo" (vilāsekamanoharaṃ) có nghĩa là không gì sánh bằng về vẻ yêu kiều, do đó mà quyến rũ. Gương mặt của Đức Vua các Bậc Mâu-ni, dung nhan của bậc Nhất Thiết Trí, tỏa sáng, vô cùng rực rỡ. Vì vậy, hỡi mặt trăng, dù đã lên cao trên bầu trời, sự kiêu hãnh, sự lang thang với lòng ngã mạn của ngươi có ích lợi gì? Ở đây, nghĩa của câu sau được gọi là ví dụ không liên kết với "iva" (ivaviyuttopamā) đối với nghĩa của câu trước. Thật vậy, bằng cách phủ nhận hai điều này - việc bay lên trời và sự kiêu hãnh của mặt trăng, vốn tự mãn rằng "ta sẽ hoàn toàn giống như gương mặt kia" - sự tương đồng, được gọi là vẻ đẹp đơn thuần, giữa gương mặt và mặt trăng, vốn duyên dáng và quyến rũ một cách độc đáo, vẫn được hiểu ngay cả khi không có "iva" và các từ tương tự. Do đó, nghĩa của câu sau vừa là ví dụ, vừa là thuộc tính cho nghĩa của câu trước. Phân tích cú pháp là: "duy nhất, không gì sánh bằng về vẻ duyên dáng" và "cái đó và cái quyến rũ đó". Từ "api" có nghĩa là khả năng. ၂၀၅. 205. သမုဗ္ဗေဇေတိ ဓီမန္တံ, ဘိန္နလိင်္ဂါဒိကံ တု ယံ; ဥပမာဒူသနာယာ’လ-မေတံ ကတ္ထစိ တံ ယထာ. Điều gì có giới tính khác biệt v.v..., quả thực làm cho người trí khó chịu. Điều này, ở một nơi nào đó, đủ để trở thành một lỗi của phép ví von. Ví dụ về điều đó như sau. ၂၀၅. ဒေါသပရိစ္ဆေဒေ [Pg.212] ဒုဋ္ဌာလင်္ကတီတိမုပမာလင်္ကာရဒူသနံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သမုဗ္ဗေဇေတိ’’စ္စာဒိ. ယံ ဘိန္နလိင်္ဂါဒိကံ တု, အာဒိသဒ္ဒေန ဘိန္နဝစနဟီနတာအဓိကတာဒီနံ ပရိဂ္ဂဟော. တုသဒ္ဒေါ အတ္ထဇောတကော, တထာပီတိ အတ္ထော. ဓီမန္တံ မေဓာဝိံ သမုဗ္ဗေဇေတိ န ပီဏေတိ, ဧတံ ဘိန္နလိင်္ဂဒိကံ ကတ္ထစိ န သဗ္ဗတ္ထ ဥပမာဒူသနာယ ဝိရောဓတ္ထံ အလံ သမတ္ထံ. ‘‘တံ ယထေ’’တိ ဥဒါဟရတိ. 205. Trong chương về các lỗi, để chỉ ra lỗi của phép trang sức ví von, gọi là "phép trang sức có lỗi", ngài nói "samubbejeti" v.v... "Điều gì có giới tính khác biệt v.v...". Bằng từ "ādi" (v.v...), bao gồm cả số khác biệt, sự thiếu sót, sự dư thừa, v.v... Từ "tu" làm sáng tỏ ý nghĩa, có nghĩa là "tuy nhiên". "Làm cho người trí khó chịu" có nghĩa là không làm hài lòng người có trí tuệ. Lỗi về giới tính khác biệt này, ở một nơi nào đó chứ không phải ở mọi nơi, là đủ, là có khả năng, để trở thành một lỗi của phép ví von, với mục đích đối lập. Ngài đưa ra ví dụ bằng câu "Ví dụ về điều đó như sau". ၂၀၅. ဒေါသပရိစ္ဆေဒေ ဒေါသာနမနုဒ္ဒေသာဝသာနေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာယ ဒုဋ္ဌာလင်္ကတိယာ ဒဿေတဗ္ဗဥဒါဟရဏေ – 205. Trong chương về các lỗi, vào cuối phần liệt kê sơ lược các lỗi, về ví dụ cần được trình bày cho lỗi trang nghiêm đã được chỉ ra – ‘‘ဒုဋ္ဌာလင်္ကရဏံ တေတံ, ယတ္ထာလင်္ကာရဒူသနံ; တဿာလင်္ကာရနိဒ္ဒေသေ, ရူပမာဝိဘဝိဿတီ’’တိ. “Đó là sự trang nghiêm sai lỗi, nơi có sự hư hỏng của phép trang nghiêm; trong phần chỉ dẫn về phép trang nghiêm ấy, hình thức của nó sẽ trở nên rõ ràng.” ကတပဋိညာနုသာရေန ဣဒါနိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သမုဗ္ဗေဇေတိ’’စ္စာဒိ. ယံ ဘိန္နလိင်္ဂါဒိကံ တု ဝက္ခမာနံ ယံ ဘိန္နလိင်္ဂဝစနာဒိကံ ပန ဓီမန္တံ ပညဝန္တံ ကဝိံ သမုဗ္ဗေဇေတိ ‘‘ဧဝံ နာမ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ’’တိ ဥဗ္ဗေဂံ ဇနေတိ, ဧတံ ဘိန္နလိင်္ဂါဒိကံ ဥပမာဒူသနာယ ယထာဝုတ္တဥပမာဝိနာသနတ္ထံ ကတ္ထစိ ‘‘ဣတ္ထီဝါယံ ဇနော ယာတိ’’ဣစ္စာဒိဝတ္တဗ္ဗဝိသယတော အညတ္ထ အလံ သမတ္ထံ. ‘‘တံ ယထာ’’တိ ဥဒါဟရတိ. ဘိန္နံ ဝိသဒိသဉ္စ တံ လိင်္ဂဉ္စေတိ စ, တံ အာဒိ ယဿ ဝိသဒိသဝစနာဒိနောတိ စ, ဥပမာယ ဒူသနမိတိ စ ဝါကျံ. Bây giờ, để trình bày theo như lời đã hứa, ngài nói ‘samubbejeti’ (làm dao động) v.v… Cái mà là khác biệt về giống v.v… sẽ được nói đến, cái mà là khác biệt về giống, số v.v… lại làm cho nhà thơ thông thái, trí tuệ phải bối rối, làm phát sinh sự khó chịu (với ý nghĩ) rằng: ‘đáng lẽ phải được nói như thế này’. Cái (lỗi) khác biệt về giống v.v… này có khả năng làm hỏng phép so sánh, nhằm mục đích phá hủy phép so sánh đã được đề cập, ở một nơi nào đó khác với đối tượng cần nói đến như ‘người này đi như một phụ nữ’ v.v… Ngài nêu ví dụ: ‘Ví như’. Và các câu (phân tích từ) là: ‘giống ấy khác biệt và không tương đồng’, và ‘cái có điều ấy làm khởi đầu, như là số không tương đồng v.v…’, và ‘sự làm hỏng phép so sánh’. ၂၀၆. 206. ဟံသီဝါ’ယံ သသီ ဘိန္န-လိင်္ဂါ’ကာသံ သရာနိဝ; ဝိဇာတိဝစနာ ဟီနာ,သာ’ဝ ဘတ္တော ဘဋော’ဓိပေ. Trăng này như thiên nga mái, (là so sánh) khác giống; Bầu trời như các hồ, (là so sánh) khác loại và số; (So sánh) hạ liệt: tôi tớ với chúa công, như chó với chủ. ၂၀၆. ‘‘ဟံသီဝါယ’’န္တိ အယံ သသီ စန္ဒော ဟံသီဝ ဟံသီသဒိသော. ဘိန္နလိင်္ဂါ ဘိန္နလိင်္ဂေါပမာ. ‘‘အာကာသံ သရာနိဝါ’’တိ ဝိဇာတိဝစနာ ဝိသဒိသဝစနောပမာ. ‘‘ဘဋော အဓိပေ သာမိနိ သာဝ [Pg.213] ဘတ္တော’’တိ ဟီနာ ဟီနောပမာ ကုက္ကုရဿ ဟီနေန ဇာတျာဒိနာ အဓိကဿ ဥပမိတတ္တာ. 206. ‘Haṃsīvāyaṃ’ (như thiên nga mái) nghĩa là mặt trăng này như thiên nga mái, tương tự như thiên nga mái. (Đây là) so sánh khác giống, (gọi là) phép so sánh khác giống. ‘Ākāsaṃ sarāniva’ (bầu trời như các hồ) là (so sánh) khác loại và số, (gọi là) phép so sánh khác số. ‘Bhaṭo adhipe sāmini sāva bhatto’ (tôi tớ với chúa công, chủ nhân, như chó) là (so sánh) hạ liệt, (gọi là) phép so sánh hạ liệt, vì người cao quý hơn được so sánh với con chó, là loài hạ liệt về dòng dõi v.v… ၂၀၆. ‘‘ဟံသိ’’စ္စာဒိ. အယံ သသီ စန္ဒော ဟံသီ ဣဝ ဟံသိဓေနူဝ ဟောတိ. ဣစ္စာဒိကောပမာ ဘိန္နလိင်္ဂါ ဥပမေယျတော ဘိန္နလိင်္ဂတ္တာ ဘိန္နလိင်္ဂေါပမာ နာမ ဟောတိ. အာကာသံ နဘံ သရာနိဝါတိ အယံ ဝိဇာတိဝစနာ ဥပမေယျေန ဝိသဒိသဝစနတ္တာ ဝိဇာတိဝစနောပမာ နာမ ဟောတိ. အဓိပေ သာမိနိ ဘဋော သေဝကော သာဝ သုနခေါ ဣဝ ဘတ္တောတိ အယံ ဟီနာ ဇာတိဟီနေန သုနခေန ဥတ္တမဿ ပုရိသဿ ဥပမိတတ္တာ ဟီနောပမာ နာမ ဟောတိ. ဘိန္နံ လိင်္ဂမေတိဿာတိ စ, ဝိဝိဓာ ဇာတိ သဘာဝေါ အဿေတိ စ, ဝိဇာတိ ဝစနံ အဿာ ဥပမာယာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 206. ‘Haṃsi’ v.v… Mặt trăng này như thiên nga mái, như ngỗng mái. Phép so sánh v.v… này là (so sánh) khác giống; vì có giống khác với đối tượng được so sánh nên được gọi là phép so sánh khác giống. ‘Ākāsaṃ nabhaṃ sarāniva’ (bầu trời, không trung, như các hồ) – đây là (so sánh) khác loại và số; vì có số không tương đồng với đối tượng được so sánh nên được gọi là phép so sánh khác số. ‘Adhipe sāmini bhaṭo sevako sāva sunakho iva bhatto’ (đối với chúa công, chủ nhân, người lính, kẻ phục vụ, như con chó) – đây là (so sánh) hạ liệt; vì người cao quý được so sánh với con chó vốn hạ liệt về dòng dõi nên được gọi là phép so sánh hạ liệt. Và các cách phân tích cú pháp là: ‘giống của nó thì khác biệt’, và ‘bản chất của nó có nhiều loại’, và ‘số của phép so sánh này là khác loại’. ၂၀၇. 207. ခဇ္ဇောတော ဘာနုမာလီဝ,ဝိဘာတီတျဓိကောပမာ; အဖုဋ္ဌတ္ထာ ဗလမ္ဘောဓိ,သာဂရော ဝိယ သံခုဘိ. Đom đóm sáng như vầng dương, là so sánh trội hơn; (So sánh) thừa ý: biển quân đội, đã náo động như biển khơi. ၂၀၇. ‘‘ခဇ္ဇောတော’’ဣစ္စာဒိ. ခဇ္ဇောတော ဘာနုမာလီဝ သူရိယော ဝိယ ဝိဘာတီတျဓိကောပမာ အဓိကေန ဟီနဿ ဥပမိတတ္တာ. ဗလမ္ဘောဓိ သေနာသာဂရော သာဂရော ဝိယ သံခုဘီတိ အဖုဋ္ဌတ္ထောပမာ ‘‘ဗလမ္ဘောဓီ’’တိ ရူပကေန သေနာယ မဟန္တတ္တာဝဂမတော ပုန ‘‘သာဂရော ဝိယာ’’တိ ဥပမာယ ကဿစိ ဝိသေသတ္ထဿ အသံဖုဋ္ဌတ္တာ. 207. ‘Khajjoto’ v.v… ‘Đom đóm sáng như mặt trời, như vầng dương’ là phép so sánh trội hơn, vì vật hạ liệt được so sánh với vật cao quý hơn. ‘Balambhodhi senāsāgaro sāgaro viya saṃkhubhī’ (biển quân đội, đại dương quân lính, đã náo động như đại dương) là phép so sánh thừa ý, vì từ phép ẩn dụ ‘biển quân đội’, sự to lớn của quân đội đã được hiểu, nên do phép so sánh ‘như đại dương’ một lần nữa, không có ý nghĩa đặc biệt nào được chạm đến. ၂၀၇. ‘‘ခဇ္ဇောတော’’စ္စာဒိ. ‘‘ခဇ္ဇောတော ဘာနုမာလီဝ ဝိဘာတီ’’တိ အယံ အဓိကောပမာ အဓိကာယ ဥပမာယ ဥပမိတတ္တာ အဓိကောပမာ နာမ ဟောတိ. ‘‘ဗလမ္ဘောဓိ သေနာသမုဒ္ဒေါ သာဂရော ဝိယ သံခုဘီ’’တိ အယံ အဖုဋ္ဌတ္ထာ သေနာယ မဟတ္တံ ‘‘ဗလမ္ဘောဓီ’’တိ တိရောဘူတဥပမာယေဝ အဝဂတံ, [Pg.214] တသ္မာ ပုန ‘‘သာဂရော ဝိယာ’’တိ ဥပမာယ ဖုသိတဗ္ဗတ္ထဿာဘာဝါ အဖုဋ္ဌတ္ထောပမာ နာမ ဟောတိ. အဖုဋ္ဌော အတ္ထော ဧတိဿာတိ စ, ဗလံ ဧဝ အမ္ဘောဓီတိ စ ဝါကျံ. 207. ‘Khajjoto’ v.v… ‘Đom đóm sáng như vầng dương’ – đây là phép so sánh trội hơn; vì được so sánh với đối tượng so sánh cao quý hơn nên được gọi là phép so sánh trội hơn. ‘Balambhodhi senāsamuddo sāgaro viya saṃkhubhī’ (biển quân đội, đại dương quân lính, đã náo động như đại dương) – đây là (so sánh) thừa ý; sự to lớn của quân đội đã được hiểu chỉ bằng phép so sánh ngầm (ẩn dụ) ‘biển quân đội’, do đó, vì không có ý nghĩa nào cần được chạm đến một lần nữa bởi phép so sánh ‘như đại dương’, nên nó được gọi là phép so sánh thừa ý. Và các câu (phân tích) là: ‘ý nghĩa của nó không được chạm đến’, và ‘quân đội chính là biển cả’. ၂၀၈. 208. စန္ဒေ ကလင်္ကော ဘိင်္ဂေါဝေ-တျု’ပမာပေက္ခိနီ အယံ; ခဏ္ဍိတာ ကေရဝါကာရော,သကလင်္ကော နိသာကရော. Vết trên trăng như con ong, đây là so sánh phụ thuộc; (So sánh) khiếm khuyết: trăng đêm có vết, hình như hoa súng trắng. ၂၀၈. ‘‘စန္ဒေ’’ဣစ္စာဒိ. ကလင်္ကော ဘိင်္ဂေါ ဝိယာတျယမုပမာ ‘‘စန္ဒေ ကုသုမဂစ္ဆသဒိသေ’’ ဣတျုပမန္တရမပေက္ခတေတိ ယတော စန္ဒေ ဘိင်္ဂေါ န သမ္ဘဝတိ, ပုပ္ဖဂစ္ဆေ တု သမ္ဘဝတီတိ အယမုပမာ ဥပမာပေက္ခိနီ. သကလင်္ကော သသလက္ခဏော နိသာကရော စန္ဒော ကေရဝါကာရော ကုမုဒသန္နိဘောတိ ခဏ္ဍိတောပမာ ကေရဝဿ အန္တောကဏှတ္တံ ပဋိပါဒေတုံ ‘‘သဘိင်္ဂကေရဝါကာရော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ. 208. ‘Cande’ v.v… Phép so sánh này ‘vết (trên trăng) như con ong’ đòi hỏi một phép so sánh khác là ‘trên mặt trăng tương tự như một chùm hoa’; bởi vì con ong không thể có trên mặt trăng, nhưng lại có thể có trên một chùm hoa, nên phép so sánh này là (so sánh) phụ thuộc. ‘Sakalaṅko sasalakkhaṇo nisākaro cando keravākāro kumudasannibho’ (mặt trăng có vết, đấng tạo ra ban đêm có dấu con thỏ, có hình dạng như hoa súng trắng, giống như hoa sen trắng) là phép so sánh khiếm khuyết, vì để diễn tả phần màu đen bên trong hoa súng trắng, đáng lẽ phải nói là ‘có hình dạng như hoa súng trắng có con ong đậu trên’. ၂၀၈. ‘‘စန္ဒေ’’စ္စာဒိ. ‘‘စန္ဒေ ကလင်္ကော ဘိင်္ဂေါ ဣဝါ’’တိ အယံ ဥပမာပေက္ခိနီ စန္ဒဿဥပမာဘူတပုပ္ဖဂစ္ဆကာဒိအပေက္ခနတော ဥပမာပေက္ခိနီ နာမ ဟောတိ. စန္ဒေ ဘိင်္ဂပဝတ္တိယာ အဘာဝတော တဿ ဝိသယဘူတပုပ္ဖဂစ္ဆကာဒိ စန္ဒဿ ဥပမတ္တေန ဂဟေတွာ အဝုတ္တတ္တာ ဒုဋ္ဌာတိ အဓိပ္ပာယော. သကလင်္ကော ကလင်္ကသဟိတော နိသာကရော စန္ဒော ကေရဝါကာရော ကုမုဒသဒိသောတိ အယံ ခဏ္ဍိတာ စန္ဒဂတံ ကဏှတ္တံ ပကာသေတုံ ‘‘သဘိင်္ဂကေရဝါကာရော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဘိင်္ဂေါပမာဘာဝဿ ခဏ္ဍိတတ္တာ ခဏ္ဍိတောပမာ နာမ ဟောတိ. ဥပမံ အပေက္ခတီတိ စ, ခဏ္ဍံ ဣတာ ဂတာတိ စ, ခဏ္ဍေန ဣတာ ယုတ္တာ ဝါတိ စ, ကေရဝဿာကာရော အဿေတိ စ, သဟ ကလင်္ကေန ဝတ္တတီတိ စ ဝါကျံ. 208. ‘Cande’ v.v… ‘Vết trên trăng như con ong’ – đây là phép so sánh phụ thuộc; vì nó đòi hỏi một chùm hoa v.v… vốn là đối tượng so sánh của mặt trăng, nên được gọi là phép so sánh phụ thuộc. Ý nghĩa là: nó có lỗi vì không có sự xuất hiện của con ong trên mặt trăng, và vì chùm hoa v.v… là đối tượng thích hợp của nó đã không được nêu ra bằng cách lấy làm vật so sánh cho mặt trăng. ‘Sakalaṅko kalaṅkasahito nisākaro cando keravākāro kumudasadisoti’ (mặt trăng có vết, đấng tạo ra ban đêm, có hình dạng như hoa súng trắng, tương tự hoa sen trắng) – đây là (so sánh) khiếm khuyết; vì để làm rõ phần màu đen trên mặt trăng, khi đáng lẽ phải nói là ‘có hình dạng như hoa súng trắng có con ong đậu trên’, thì tình trạng của phép so sánh với con ong đã bị cắt đứt, nên được gọi là phép so sánh khiếm khuyết. Và các câu (phân tích) là: ‘nó trông chờ một phép so sánh’, và ‘nó đã đi đến chỗ bị cắt đứt’, hoặc ‘nó được nối với một mảnh vỡ’, và ‘hình dạng của nó là của hoa súng trắng’, và ‘nó tồn tại cùng với vết’. ၂၀၉. 209. ဣစ္စေဝမာဒိရူပေသု, ဘဝန္တိ ဝိဂတာဒရာ; ကရောန္တိ စာ’ဒရံ ဓီရာ, ပယောဂေ ကွစိဒေဝ တု. Trong những hình thức như thế, (bậc trí) không còn tôn trọng; Nhưng bậc hiền trí lại tôn trọng, chỉ trong vài trường hợp dùng. ၂၀၉. ဝုတ္တံ [Pg.215] နိဂမေတိ ‘‘ဣစ္စေဝ’’မာဒိနာ. ရူပေသု ပယောဂေသု. ဝိဂတော အပဂတော အာဒရော သမ္ဘာဝနာ ယေသံ တထာ ဘဝန္တိ. ကိံ ဘိန္နလိင်္ဂါဒိကံ နိယမေနာနာဒရဏီယမေဝ, အနိယမေနေတိ စေ ဂယှူပဂမ္ပိ အတ္ထီတိ အာဟ ‘‘ကရောန္တိ’’စ္စာဒိံ. ကွစိဒေဝ တု ပယောဂေ ဓီရာ ကဝယော အာဒရံ ကရောန္တိ စာတိ. စသဒ္ဒေါ ဝတ္တဗ္ဗန္တရတ္ထံ သမုစ္စိနောတိ. 209. Ngài kết luận điều đã được nói bằng câu ‘iccevam’ v.v… ‘Rūpesu’ (trong những hình thức) nghĩa là trong những cách dùng. ‘Vigato ādaro’ (không tôn trọng) – những người mà sự tôn trọng, sự quý mến đã ra đi, đã biến mất, họ trở nên như vậy. (Hỏi:) Phải chăng (lỗi) khác biệt về giống v.v… nhất thiết phải bị xem thường? Nếu (nói rằng) không nhất thiết, thì cũng có trường hợp có thể chấp nhận được, vì vậy ngài nói ‘karonti’ v.v… ‘Kvacideva tu payoge dhīrā kavayo ādaraṃ karonti ca’ (Nhưng chỉ trong một vài cách dùng nào đó, các nhà thơ hiền trí lại tỏ lòng tôn trọng). Từ ‘ca’ (và) bao hàm một vấn đề khác cần được nói đến. ၂၀၉. ‘‘ဣစ္စေ’’စ္စာဒိ. ဣတိ အနန္တရံ နိဒ္ဒိဋ္ဌေသု ဧဝမာဒိရူပေသု ပယောဂေသု ဓီရာ ဝိဂတာဒရာ ဘဝန္တိ. ဣမေယေဝ ဓီရာ ကွစိဒေဝ တု ပယောဂေ ဘိန္နလိင်္ဂါဒိကေ အာဒရံ ကရောန္တိ စ. ဣတိ ဧဝံ အယံ ပကာရော အာဒိ ယေသမိတိ စ, တာနိ စ တာနိ ရူပါနိ စေတိ စ, ဝိဂတော အာဒရော ယေသမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. စသဒ္ဒေါ ဝါကျန္တရသမုစ္စယေ. တသ္မာ ဝိဂတာဒရတ္ထေန အညမာဒရကရဏံ ဝုစ္စမာနကထာသန္တတိံ အာကဍ္ဎတိ. 209. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘icceva’. Do đó, trong những cách dùng có hình thức như vậy đã được chỉ ra ngay trước, bậc trí không quan tâm. Và chính những bậc trí này, trong một vài cách dùng, lại quan tâm đến (trường hợp) khác biệt về giới tính v.v… Và sự phân tích cú pháp là: ‘iti evaṃ ayaṃ pakāro ādi yesaṃ’ (do đó, đây là cách thức bắt đầu của chúng), và ‘tāni ca tāni rūpāni’ (những hình thức ấy), và ‘vigato ādaro yesaṃ’ (sự quan tâm đã rời bỏ họ). Từ ‘ca’ dùng để kết hợp một câu khác. Do đó, với ý nghĩa không quan tâm, nó dẫn đến việc đề cập đến sự quan tâm khác, tiếp nối dòng diễn giải đang được nói đến. ၂၁၀. 210. ဣတ္ထီဝါ’ယံ ဇနော ယာတိ,ဝဒတျေသာ ပုမာ ဝိယ; ပိယော ပါဏာ ဣဝါ’ယံ မေ,ဝိဇ္ဇာ ဓနမိဝ’စ္စိတာ. Người này đi như phụ nữ, Nàng này nói như đàn ông; Người này đối với tôi thân thương như mạng sống, Tri thức được tích lũy như tài sản. ၂၁၀. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဣတ္ထိ’’စ္စာဒိ. အယံ ဇနော ဣတ္ထီဝ ယာတိ ကြိယာနုဝတ္တိတော. ဧသာ ဣတ္ထီ ပုမာဝ ပုရိသော ဝိယ ဝဒတိ တာဒိသဿ ပါဂဗ္ဘိယယောဂတော. ဧတ္ထ လိင်္ဂနာနတ္တမုပမာနောပမေယျာနံ. အယမိစ္ဆိတော ကောစိ မေ ပါဏာ ဣဝ ပိယော ဣဋ္ဌော, ဝိဇ္ဇာ ဗျာကရဏာဒယော ဓနမိဝ အစ္စိတာ ရာသိကတာတိ ဝစနဘေဒေါ. 210. (Tác giả) nêu ví dụ bắt đầu bằng ‘itthi’. ‘Người này đi như phụ nữ’ là theo sau hành động. ‘Nàng phụ nữ này nói như đàn ông, như một người nam’ là do có sự táo bạo như vậy. Ở đây có sự khác biệt về giới tính của đối tượng so sánh và vật được so sánh. ‘Người được mong muốn này đối với tôi thân thương, đáng quý như mạng sống’, ‘tri thức, như ngữ pháp v.v…, được tích lũy, được thu thập, giống như tài sản’ – đây là sự khác biệt về số. ၂၁၀. ဣဒါနိ ဘိန္နလိင်္ဂါနံ ဂဟေတဗ္ဗဝိသယံ ဒဿေတိ ‘‘ဣတ္ထီဝါ’ယ’’မိစ္စာဒိနာ. အယံ ဇနော ဣတ္ထီဝ အဝိသဒဂမနေန မဟိလာ [Pg.216] ဝိယ ယာတိ. ဧသာ ဣတ္ထီ ပုမာ ဝိယ တာဒိသပါဂဗ္ဘိယယုတ္တတ္တာ ပုရိသော ဝိယ ဝဒတီတိ. ဣဟ ဒွိန္နံ ဥပမာနောပမေယျာနံ လိင်္ဂဘေဒေ သတိပိ ကဝယော အာဒရံ ကရောန္တိ. အယံ ပုရိသော မေ မမ ပါဏာ ဣဝ အာယဝေါဝ ပိယော. အစ္စိတာ သဉ္စိတာ ဝိဇ္ဇာ ဗျာကရဏနိဃဏ္ဋုအာဒယော ဓနမိဝ ဟောန္တီတိ. ဧတ္ထ ဥပမာနောပမေယျာနံ ဝစနတော ဝိသေသတ္တေ သတိပိ ဣဋ္ဌမေဝ. 210. Bây giờ, (tác giả) chỉ ra chủ đề cần được nắm bắt về (trường hợp) khác biệt giới tính bằng (câu kệ) bắt đầu bằng ‘itthīvā’yaṃ’. ‘Người này đi như phụ nữ’, với dáng đi không rõ ràng, giống như một người nữ. ‘Nàng phụ nữ này nói như đàn ông’, giống như một người nam, vì được phú cho sự táo bạo như vậy. Ở đây, mặc dù có sự khác biệt về giới tính giữa hai đối tượng so sánh và vật được so sánh, các nhà thơ vẫn chấp nhận. ‘Người đàn ông này đối với tôi, của tôi, thân thương như mạng sống, như tuổi thọ của tôi’. ‘Tri thức được tích lũy, được thu thập, như ngữ pháp, từ điển v.v…, giống như tài sản’. Ở đây, mặc dù có sự khác biệt về số của đối tượng so sánh và vật được so sánh, điều đó vẫn được chấp nhận. ၂၁၁. 211. ဘဝံ ဝိယ မဟီပါလ, ဒေဝရာဇာ ဝိရာဇတေ; အလ’မံသုမတော ကစ္ဆံ, တေဇသာ ရောဟိတုံ အယံ. Tâu đại vương, vị thiên chủ tỏa sáng như ngài; Vị này có thể dùng uy lực của mình để đi vào quỹ đạo của mặt trời. ၂၁၁. ဟီနာဓိကမုတ္တမုဒါဟရဏမာဟ ‘‘ဘဝံ ဝိယိ’’စ္စာဒိ. မဟီပါလေတျာမန္တနံ, ဒေဝရာဇာ ဘဝံ ဝိယ ဝိရာဇတေ. ဣတိ ဟီနေနာပိ ဟောတိ. ဧဝံဝိဓေ သမုစိတေ ဝိသယေ လိင်္ဂဝစနဘေဒါဒိကံ နောပမံ ဒူသေတီတိ. 211. (Tác giả) nói lên ví dụ về (so sánh) kém hơn, hơn và tốt nhất bằng (câu kệ) bắt đầu bằng ‘bhavaṃ viya’. ‘Mahīpāla’ là hô cách. ‘Vị thiên chủ tỏa sáng như ngài’. Do đó, (so sánh) cũng xảy ra với (vật) kém hơn. Trong một chủ đề phù hợp như vậy, sự khác biệt về giới tính, số v.v… không làm hỏng phép so sánh. ၂၁၁. ‘‘ဘဝ’’မိစ္စာဒိ. မဟီပါလ ဘော ရာဇ, ဒေဝရာဇာ သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဘဝံ ဝိယ ဝိရာဇတေတိ. ဧတ္ထ သက္ကမုပါဒါယ ‘‘ဘဝံ ဝိယာ’’တိ ဟီနတ္တေပိ ဣဋ္ဌမေဝ. အယံ ရာဇာ အံသုမတော သူရိယဿ ကစ္ဆံ ပဒဝိံ တေဇသာ အာရောဟိတုံ ပတ္တုံ အလံ သမတ္ထောတိ. ဧတ္ထ တေဇသာ အဓိကောပိ သူရိယော ဥပမာဘူတော ဣဋ္ဌောဝ, ‘‘ကစ္ဆံ အာရောဟိတု’’န္တိ ဣဝသဒ္ဒပရိယာယော. ဤဒိသံ ဘိန္နလိင်္ဂါဒိကောပမာဒိကံ ဥပမာဒူသနံ န ကရောတိ. 211. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘bhavaṃ’. ‘Mahīpāla’ (có nghĩa là) ‘tâu đức vua’. ‘Vị thiên chủ, tức là Sakka, tỏa sáng như ngài’. Ở đây, liên quan đến Sakka, (câu) ‘như ngài’ vẫn được chấp nhận mặc dù (so sánh với vật) kém hơn. ‘Vị vua này có thể, có khả năng dùng uy lực của mình để đi lên, để đạt đến con đường, quỹ đạo của mặt trời’. Ở đây, mặt trời, mặc dù vượt trội về uy lực, được dùng làm đối tượng so sánh, cũng được chấp nhận. (Cụm từ) ‘kacchaṃ ārohituṃ’ là một từ đồng nghĩa với từ ‘iva’. Một phép so sánh có sự khác biệt về giới tính v.v… như vậy không tạo thành lỗi so sánh. ၂၁၂. 212. ဥပမာနောပမေယျာနံ, အဘေဒဿ နိရူပနာ; ဥပမေဝ တိရောဘူတ-ဘေဒါ ရူပကမုစ္စတေ. Sự mô tả về tính không khác biệt của đối tượng so sánh và vật được so sánh; chính là phép so sánh mà sự khác biệt bị che giấu, được gọi là phép ẩn dụ. ၂၁၂. ရူပကံ နိရူပယတိ ‘‘ဥပမာနေ’’စ္စာဒိနာ. ဥပမာနောပမေယျာနံ ယထာဝုတ္တာနံ အဘေဒဿ နာနတ္တာဘာဝဿ နိရူပနာ အာရောပနေန ဥပမာနောပမေယျာနမဘေဒံ ရူပယတိ ဒဿေတီတိ [Pg.217] ရူပကမုစ္စတေ. ဥပမာနဿ ဥပမာနောပမေယျာနမဘေဒါရောပနေန တိရောဘူတော အပါကဋော ဘေဒေါ နာနတ္တံ ယဿာတိ တာဒိသီ ဥပမေဝ ယထာဝုတ္တလက္ခဏာ ရူပကမုစ္စတေ ‘‘ရူပက’’န္တိ. ‘‘ပဒမ္ဗုဇ’’န္တိ ဧတ္ထ ပဒမေဝ အမ္ဗုဇသဒိသတ္တာ အမ္ဗုဇံ ရုပျတေ. ဣတျုပမေယျောပမာနဘူတာနံ ပဒမ္ဗုဇာနမဘေဒါရောပနေန ဥပမာနောပမေယျဂတသာဓမ္မသင်္ခါတာယပိ ဥပမာယ ဘေဒေါ ဝိဇ္ဇမာနောပိ တိရောဟိတော. န တု အာဝိဘူတော ‘‘ပဒံ အမ္ဗုဇမိဝေ’’တိ. သာ စောပမာ တထာဝိဓာ ဥပမာနောပမေယျာနမဘေဒမာယာတိ နာမာတိ ရူပကမုစ္စတေတိ အဓိပ္ပာယော. 212. (Tác giả) định nghĩa phép ẩn dụ bằng (câu kệ) bắt đầu bằng ‘upamāne’. Sự mô tả về tính không khác biệt, sự không có tính đa dạng, của đối tượng so sánh và vật được so sánh như đã nói; bằng cách áp đặt, nó hình thành, nó chỉ ra sự không khác biệt của đối tượng so sánh và vật được so sánh, do đó được gọi là phép ẩn dụ. Chính phép so sánh có đặc điểm như đã nói, trong đó sự khác biệt, sự đa dạng, bị che giấu, không hiển lộ, bởi sự áp đặt tính không khác biệt của đối tượng so sánh và vật được so sánh, được gọi là ‘phép ẩn dụ’. Trong ‘padambuja’ (chân sen), chính bàn chân, vì giống như hoa sen, được hình dung thành hoa sen. Do đó, bằng cách áp đặt tính không khác biệt lên bàn chân và hoa sen, vốn là vật được so sánh và đối tượng so sánh, sự khác biệt trong phép so sánh, vốn được xem là thuộc tính chung tồn tại trong đối tượng so sánh và vật được so sánh, mặc dù có tồn tại, vẫn bị che giấu. Chứ không hiển lộ như trong câu ‘bàn chân như hoa sen’. Ý nghĩa là, phép so sánh như vậy, vì nó dẫn đến sự không khác biệt của đối tượng so sánh và vật được so sánh, nên được gọi là phép ẩn dụ. ၂၁၂. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌက္ကမေန ရူပကာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဥပမာနော’’စ္စာဒိနာ. ဥပမာနောပမေယျာနံ အနန္တရနိဒ္ဒိဋ္ဌဥပမာနောပမေယျာနံ အဘေဒဿ သဘာဝတော ဘေဒေ သတိပိ ဝိဘူတသဒိသတ္တံ နိဿာယ ‘‘သော ဧသော, ဧသော သော’’တိ ဝတ္တာရေဟိ ပရိကပ္ပိတဿ အဘေဒဿ နိရူပနာ ဥပမာနောပမေယျပဒတ္ထေသု ဗုဒ္ဓိယာ အာရောပနံ နိဿာယ တိရောဘူတဘေဒါ ‘‘ပဒံ အမ္ဗုဇမိဝါ’’တိ ဧဝံ ပါကဋနာနတ္တံ ဝိနာ ‘‘ပဒမ္ဗုဇ’’န္တိ တိရောဟိတဘေဒါ ဥပမေဝ ပဒတ္ထာနံ သာဓမ္မသင်္ခါတာ ဥပမာ ဧဝ ရူပကံ ဣတိ ဝုစ္စတေ. ဝိဘူတသဒိသတ္တံ နိဿာယ ဥပမာနောပမေယျဝတ္ထူနိ အဘေဒေန ဂယှန္တိ. တေသမဘေဒဂ္ဂဟဏေနေဝ တေ နိဿာယ ပဝတ္တမာနဘိန္နသာဓမ္မသင်္ခါတာယ ဥပမာယပိ ဘေဒေါ တိရောဟိတော ဟောတိ. ဧဝံ တိရောဘူတနာနတ္တဝန္တသာဓမ္မသင်္ခါတာ ဥပမာ ဧဝ ဝတ္ထူနမဘေဒံ ဒီပေတီတိ ရူပကံ နာမ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. တိရောဘူတော ဘေဒေါ ယဿေတိ စ, အဘေဒံ ရူပယတိ ပကာသေတီတိ စ ဝါကျံ. 212. Bây giờ, theo thứ tự đã nêu, (tác giả) chỉ ra phép trang sức ẩn dụ bằng (câu kệ) bắt đầu bằng ‘upamāno’. Sự mô tả về tính không khác biệt của đối tượng so sánh và vật được so sánh đã được chỉ ra ngay trước – tính không khác biệt được các nhà hùng biện tưởng tượng ra là ‘cái đó là cái này, cái này là cái đó’ dựa trên sự tương đồng rõ rệt, mặc dù có sự khác biệt về bản chất tự nhiên – dựa vào sự áp đặt bằng trí tuệ lên ý nghĩa của các từ chỉ đối tượng so sánh và vật được so sánh, chính phép so sánh mà sự khác biệt bị che giấu, không có sự đa dạng rõ ràng như trong ‘bàn chân như hoa sen’ mà là sự khác biệt bị che giấu như trong ‘chân sen’, chính phép so sánh được gọi là thuộc tính chung của các ý nghĩa từ ngữ, được gọi là phép ẩn dụ. Dựa vào sự tương đồng rõ rệt, các vật là đối tượng so sánh và vật được so sánh được nắm bắt là không khác biệt. Chính nhờ việc nắm bắt tính không khác biệt của chúng mà sự khác biệt trong phép so sánh, vốn được gọi là thuộc tính chung riêng biệt xuất phát từ chúng, cũng trở nên bị che giấu. Ý nghĩa là, phép so sánh được gọi là thuộc tính chung có tính đa dạng bị che giấu như vậy sẽ làm sáng tỏ sự không khác biệt của các vật, do đó được gọi là phép ẩn dụ. Và các câu (phân tích) là: ‘cái mà sự khác biệt của nó bị che giấu’ và ‘nó hình thành, nó làm sáng tỏ sự không khác biệt’. ၂၁၃. 213. အသေသဝတ္ထုဝိသယံ, ဧကဒေသဝိဝတ္တိ စ; တံ ဒွိဓာ ပုန ပစ္စေကံ, သမာသာဒိဝသာ တိဓာ. (Một loại) có đối tượng là toàn bộ sự vật, và (loại kia) chỉ xoay quanh một phần; Phép (ẩn dụ) đó có hai loại, và mỗi loại lại có ba dạng, tùy theo cách dùng từ ghép v.v… ၂၁၃. တဿ [Pg.218] ဘေဒံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘အသေသ’’ဣစ္စာဒိနာ. အသေသဝတ္ထု ဝိသယော ယဿ တံ တထာဝိဓဉ္စ, ဧကဒေသေ အဝယဝေ ဝိဝတ္တတီတိ ဧကဒေသဝိဝတ္တိ စေတိ တံ ရူပကံ ဒွိဓာ, ပုန ပစ္စေကံ ဝိသုံ ဝိသုံ သမာသာဒိဝသာ ဥပမာနောပမေယျာနံ ကတသမာသတ္တာ သမာသရူပက အသမာသရူပက သမာသာသမာသရူပကဝသေန တိဓာ သိယာ. 213. (Tác giả) chỉ ra sự phân loại của nó bằng (câu kệ) bắt đầu bằng ‘asesa’. (Loại) có đối tượng là toàn bộ sự vật, là loại như vậy, và (loại) xoay quanh một phần, một bộ phận, được gọi là ‘ekadesavivatti’; do đó, phép ẩn dụ đó có hai loại. Một lần nữa, mỗi loại, một cách riêng biệt, tùy theo cách dùng từ ghép v.v…, vì đối tượng so sánh và vật được so sánh được tạo thành từ ghép, nên sẽ có ba dạng: ẩn dụ từ ghép, ẩn dụ không từ ghép, và ẩn dụ từ ghép và không từ ghép. ၂၁၃. ‘‘အသေသိ’’စ္စာဒိ. တံ ရူပကံ အသေသဝတ္ထုဝိသယံ ဧကဒေသဝိဝတ္တိ စာတိ ဒွိဓာ ဟောတိ, ပုန ပစ္စေကံ တံ ဒွယမ္ပိ သမာသာဒိဝသာ သမာသရူပကံ အသမာသရူပကံ သမာသာသမာသရူပကဉ္စေတိ ဣမေသံ ဘေဒေန တိဓာ ဟောတိ. အသေသံ ဝတ္ထု ဝိသယော အဿေတိ စ, ဧကဒေသေ ဝိဝတ္တတီတိ စ, ဧကံ ဧကံ ပတီတိ စ, သမာသော သမာသရူပကံ အာဒိ ယေသမိတိ စ, တေသံ ဝသော ဘေဒေါတိ စ, တီဟိ ပကာရေဟီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 213. “Asesi”, v.v... Phép ẩn dụ ấy có hai loại là asesavatthuvisaya (đối tượng là toàn thể sự vật) và ekadesavivatti (biến đổi một phần). Rồi mỗi loại trong hai loại ấy, do năng lực của hợp thể (samāsa) v.v..., lại có ba loại do sự khác biệt của chúng là: samāsarūpaka (ẩn dụ hợp thể), asamāsarūpaka (ẩn dụ không hợp thể), và samāsāsamāsarūpaka (ẩn dụ hợp thể và không hợp thể). Và sự phân tích cú pháp là: “Toàn thể sự vật là đối tượng của nó”, và “biến đổi ở một phần”, và “đối với từng cái một”, và “samāsa, samāsarūpaka, v.v... là những thứ của chúng”, và “sự khác biệt do năng lực của chúng”, và “bởi ba cách”. အသေသဝတ္ထုဝိသယသမာသ Phép ẩn dụ hợp thể có đối tượng là toàn thể sự vật ၂၁၄. 214. အင်္ဂုလီဒလသံသောဘိံ, နခဒီဓိတိကေသရံ; သိရသာ န ပိဠန္ဓန္တိ, ကေ မုနိန္ဒပဒမ္ဗုဇံ. Ai lại không đội lên đầu đóa sen chân của bậc Tối Thắng trong hàng ẩn sĩ, vốn rực rỡ với những cánh hoa là các ngón chân, có nhụy là ánh sáng của các móng chân? ၂၁၄. ဥဒါဟရတိ ‘‘အင်္ဂုလိ’’စ္စာဒိ. အင်္ဂုလီဟိယေဝ ဥပမာနဂမ္မတ္တာ သိနိဒ္ဓတမ္ဗာဟိ ဒလေဟိ ပတ္တေဟိ သံသောဘိံ အစ္စန္တံ ဝိရောစမာနံ နခါနံ ဒီဓိတိယော ကိရဏာ ဧဝ ကေသရာနိ ယတ္ထ တာဒိသံ မုနိန္ဒဿ ပဒမေဝ အမ္ဗုဇံ သိရသာ မုဒ္ဓနာ ကေ နာမ ဇနာ န ပိဠန္ဓန္တိ ပသာဓနဝသေန န ဓာရေန္တီတိ. ဣဒမသေသဝတ္ထုဝိသယံ သမာသရူပကံ အင်္ဂိနော ပဒဿ အင်္ဂါနမင်္ဂုလျာဒီနမသေသာနံ ရူပနတော. ဧဝမုပရိပိ ယထာယောဂံ. 214. (Tác giả) nêu ví dụ “aṅguli”, v.v... Ai lại không đội lên đầu, tức là không mang với ý nghĩa trang sức, đóa sen chính là bàn chân của bậc Tối Thắng trong hàng ẩn sĩ, vốn rực rỡ vô cùng với những cánh hoa, tức là các ngón chân mềm mại và có màu đồng, do được hiểu là vật tỷ dụ; và nơi mà những tia sáng, tức là ánh quang của các móng chân, chính là các nhụy hoa? Đây là phép ẩn dụ hợp thể có đối tượng là toàn thể sự vật, vì sự ẩn dụ hóa toàn thể các bộ phận như ngón chân, v.v... của bàn chân là vật có bộ phận. Tương tự như vậy ở trên cũng nên hiểu cho thích hợp. ၂၁၄. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘အင်္ဂုလိ’’စ္စာဒိ. အင်္ဂုလီဒလသံသောဘိံ အင်္ဂုလိသင်္ခတေဟိ ပတ္တေဟိ သံသောဘိံ နခဒီဓိတိကေသရံ နခရံသိသင်္ခတကေသရံ မုနိန္ဒပဒမ္ဗုဇံ သိရသာ ကေ [Pg.219] န ပိဠန္ဓန္တိ. ဝိသေသျဘူတံ စရဏံ ဝိသေသနဘူတာ အင်္ဂုလီ နခဒီဓိတိ စေတိ ဣမေသံ ဥပမာဘူတေဟိ အမ္ဗုဇဒလကေသရေဟိ အဘေဒကပ္ပနာယ ဧကတ္တံ ဂဟေတွာ သမာသေနေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ ဣဒံ အသေသဝတ္ထုဝိသယသမာသရူပကံ နာမ. အင်္ဂုလိယော ဧဝ ဒလာနီတိ စ, တေဟိ သံသောဘီတိ စ, နခေသု ဒီဓိတိယောတိ စ, တာ ဧဝ ကေသရာနိ အဿေတိ စ ဝါကျံ. 214. Bây giờ, (tác giả) nêu ví dụ “aṅguli”, v.v... Ai lại không đội lên đầu đóa sen chân của bậc Tối Thắng trong hàng ẩn sĩ, vốn rực rỡ với những cánh hoa được gọi là các ngón chân, có nhụy được gọi là ánh sáng của các móng chân? Do được chỉ định bằng hợp thể, sau khi đã xem là một bằng cách giả định sự không khác biệt giữa bàn chân là đối tượng được bổ nghĩa, các ngón chân và ánh sáng móng chân là những vật bổ nghĩa với những vật tỷ dụ là cánh sen và nhụy sen, nên đây được gọi là phép ẩn dụ hợp thể có đối tượng là toàn thể sự vật. Và câu (phân tích) là: “Các ngón chân chính là các cánh hoa”, và “rực rỡ bởi chúng”, và “ánh sáng ở các móng chân”, và “chúng chính là nhụy hoa của nó”. အသေသဝတ္ထုဝိသယအသမာသ Phép ẩn dụ không hợp thể có đối tượng là toàn thể sự vật ၂၁၅. 215. ရတနာနိ ဂုဏာ ဘူရီ, ကရုဏာ သီတလံ ဇလံ; ဂမ္ဘီရတ္တမဂါဓတ္တံ, ပစ္စက္ခော’ယံ ဇိနော’မ္ဗုဓိ. Những đức hạnh nhiều vô số là các bảo vật, lòng bi mẫn là dòng nước mát, sự thâm sâu là sự không thể dò đáy; vị Toàn Giác này là đại dương hiển hiện. ၂၁၅. ‘‘ရတနာနိ’’ဣစ္စာဒိ. အယံ ဇိနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ပစ္စက္ခော န ပရောက္ခော အမှာကံ အမ္ဗုဓိ သာဂရော. ကထံ? ယေ တဿ ဘူရီ ဗဟဝေါ ဂုဏာ မေတ္တာဒယော, တေ ရတနာနိ အတုလျဒုလ္လဘဒဿနာဒိသာဓမ္မေန. ယာ တဿ ကရုဏာ, သာ သီတလံ ဇလံ သကလဇနသန္တာပါပဟတ္တသာဓမ္မေန. ယံ တဿ ဂမ္ဘီရတ္တမနုတ္တာနတာ လာဘာဒီသု, တံ အဂါဓတ္တမကလလမ္ဘသော အမ္ဗုဓိဋ္ဌတာသာဓမ္မေနာတိ ဣဒမသေသဝတ္ထုဝိသယံ အသမာသရူပကံ. 215. “Ratanāni”, v.v... Vị Toàn Giác này, bậc Chánh Đẳng Giác, là đại dương, là biển cả, hiển hiện chứ không khuất lấp đối với chúng ta. Như thế nào? Những đức hạnh nhiều vô số của ngài như lòng từ, v.v..., chúng là các bảo vật do có cùng đặc tính là vô song, khó thấy, v.v... Lòng bi mẫn của ngài, đó là dòng nước mát do có cùng đặc tính là dập tắt sự phiền não của tất cả chúng sinh. Sự thâm sâu của ngài, tức là sự không hời hợt trong các vấn đề như lợi lộc, v.v..., đó là sự không thể dò đáy, không thể đo lường, do có cùng đặc tính là trạng thái của đại dương. Đây là phép ẩn dụ không hợp thể có đối tượng là toàn thể sự vật. ၂၁၅. ‘‘ရတနာနိ’’စ္စာဒိ. အယံ ဇိနော အမှာကံ ပစ္စက္ခော အမ္ဗုဓိ သာဂရော, တထာ ဟိ တဿ ဘူရီ ဂုဏာ သီလသမာဓိအာဒယော ရတနာနိ စိတ္တီကတာဒိသာဓမ္မတော ရတနာနေဝ, ကရုဏာ အနညသာဓာရဏကရုဏာ သီတလံ ဇလံ သန္တာပဝိနောဒနသာဓမ္မေန သီတလဇလမေဝ ဟောတိ, ဂမ္ဘီရတ္တံ လာဘာလာဘာဒီသု ဧကာကာရတာ အဂါဓတ္တံ ဂမ္ဘီရတာ ဧဝ ဟောတိ. ဣဒံ အသေသဝတ္ထုဝိသယအသမာသရူပကံ. ‘‘ဘူရီ’’တိ အဗျယံ. 215. “Ratanāni”, v.v... Vị Toàn Giác này là đại dương, là biển cả, hiển hiện đối với chúng ta. Quả vậy, những đức hạnh nhiều vô số của ngài như giới, định, v.v... chính là các bảo vật do có cùng đặc tính là được trân trọng, v.v...; lòng bi mẫn, tức lòng bi mẫn phi thường, chính là dòng nước mát do có cùng đặc tính là xua tan phiền não; sự thâm sâu, tức là trạng thái đồng nhất trong được và mất, v.v..., chính là sự không thể dò đáy, là sự sâu xa. Đây là phép ẩn dụ không hợp thể có đối tượng là toàn thể sự vật. “Bhūrī” là một bất biến từ. အသေသဝတ္ထုဝိသယမိဿက Phép ẩn dụ hỗn hợp có đối tượng là toàn thể sự vật ၂၁၆. 216. စန္ဒိကာ [Pg.220] မန္ဒဟာသာ တေ, မုနိန္ဒ ဝဒနိန္ဒုနော; ပဗောဓယတျ’ယံ သာဓု-မနောကုမုဒကာနနံ. Kính bạch bậc Tối Thắng trong hàng ẩn sĩ, ánh trăng là nụ cười mỉm của mặt trăng-gương mặt của ngài này làm bừng nở khu rừng hoa súng-tâm của những người thiện lành. ၂၁၆. ‘‘စန္ဒိကာ’’ဣစ္စာဒိ. ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာမန္တနံ, တေ ဝဒနမေဝ ဣန္ဒု ဝဒနိန္ဒုနော ဣတိ သမာသရူပကံ, အယံ မန္ဒဟာသာ စန္ဒိကာ စန္ဒကန္တိယော, အသမာသရူပကံ. သာဓူနံ မနာနိယေဝ ကုမုဒါနိ ကေရဝါနိ, သမာသရူပကံ. တေသံ ကာနနံ ဝနံ, ပဗောဓယတိ ဝိကာသယတီတိ ဣဒံ သမာသာသမာသရူပကံ. 216. “Candikā”, v.v... “Muninda” là hô cách. “Của mặt trăng-gương mặt của ngài” (vadaninduno), tức là gương mặt của ngài chính là mặt trăng, đây là phép ẩn dụ hợp thể. “Nụ cười mỉm này là ánh trăng”, tức là những tia sáng của mặt trăng, đây là phép ẩn dụ không hợp thể. Tâm của những người thiện lành chính là hoa súng, đây là phép ẩn dụ hợp thể. Khu rừng của chúng, “làm bừng nở”, tức là làm cho nở ra. Đây là phép ẩn dụ hợp thể và không hợp thể. ၂၁၆. ‘‘စန္ဒိ’’စ္စာဒိ. ဟေ မုနိန္ဒတေ တုယှံ ဝဒနိန္ဒုနော မုခစန္ဒဿ မန္ဒဟာသာ မန္ဒမိဟိတဘူတာ စန္ဒိကာ စန္ဒကန္တိယော, ‘‘အယ’’န္တိ ဇာတျေကဝစနေန မန္ဒဟာသစန္ဒိကာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. အထ ဝါ အယံ ဝဒနိန္ဒု. သာဓုမနောကုမုဒကာနနံ သပ္ပုရိသာနံ စိတ္တသင်္ခါတကေရဝကာနနံ ပဗောဓယတိ ဝိကာသယတိ. ‘‘စန္ဒိကာ မန္ဒဟာသာ’’တိ အသမာသရူပကံ. ‘‘ဝဒနိန္ဒုနော’’တိ စ ‘‘မနောကုမုဒကာနန’’န္တိ စ သမာသရူပကံ. တသ္မာ ဣဒံ အသေသဝတ္ထုဝိသယသမာသာသမာသရူပကံ. မန္ဒာ စ တေ ဟာသာ စာတိ စ, ဝဒနမေဝ ဣန္ဒူတိ စ, သာဓူနံ မနာနီတိ စ, တာနိယေဝ ကုမုဒါနီတိ စ, တေသံ ကာနနမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 216. “Candi”, v.v... Này bậc Tối Thắng trong hàng ẩn sĩ, của ngài, của mặt trăng-gương mặt của ngài, tức là mặt trăng-khuôn mặt, nụ cười mỉm, tức là nụ cười nhẹ nhàng, là ánh trăng, tức là những tia sáng của mặt trăng. “Này” (ayaṃ) được chỉ định là nụ cười mỉm-ánh trăng bằng số ít chỉ chủng loại. Hoặc là, mặt trăng-gương mặt này. Làm bừng nở, tức là làm cho nở ra, khu rừng hoa súng-tâm của những người thiện lành, tức là khu rừng hoa súng được gọi là tâm của các bậc chân nhân. “Ánh trăng là nụ cười mỉm” là phép ẩn dụ không hợp thể. Và “của mặt trăng-gương mặt” và “khu rừng hoa súng-tâm” là phép ẩn dụ hợp thể. Do đó, đây là phép ẩn dụ hợp thể và không hợp thể có đối tượng là toàn thể sự vật. Và sự phân tích cú pháp là: “Và những nụ cười nhẹ nhàng ấy”, và “gương mặt chính là mặt trăng”, và “tâm của những người thiện lành”, và “chúng chính là hoa súng”, và “khu rừng của chúng”. ၂၁၇. 217. အသေသဝတ္ထုဝိသယေ, ပဘေဒေါ ရူပကေ အယံ; ဧကဒေသဝိဝတ္တိမှိ, ဘေဒေါ ဒါနိ ပဝုစ္စတိ. Sự phân loại này là về phép ẩn dụ có đối tượng là toàn thể sự vật. Bây giờ, sự khác biệt trong phép ẩn dụ biến đổi một phần sẽ được nói đến. ၂၁၇. နိဂမယတိ ‘‘အသေသိ’’စ္စာဒိနာ. ဒုတိယဿ ပဘေဒံ ဝတ္တုံ ပဋိဇာနာတိ ‘‘ဧကိ’’စ္စာဒိနာ. 217. (Tác giả) kết luận bằng câu “asesi”, v.v... (Tác giả) tuyên bố sẽ nói về sự phân loại thứ hai bằng câu “eki”, v.v... ၂၁၇. ‘‘အသေသေ’’စ္စာဒိ. အသေသဝတ္ထုဝိသယေ ရူပကေ အယံ ‘‘အင်္ဂုလီဒလသံသောဘိံ’’ဣစ္စာဒိကံ ဥဒါဟရဏတ္တယံ ပဘေဒေါ ဟောတိ. ဣဒါနိ ဧကဒေသဝိဝတ္တိမှိ ရူပကေ ဘေဒေါ ဝိသေသော ပဝုစ္စတိ. 217. “Asese”, v.v... Trong phép ẩn dụ có đối tượng là toàn thể sự vật, ba ví dụ bắt đầu bằng “aṅgulīdalasaṃsobhiṃ” này là sự phân loại. Bây giờ, sự khác biệt, sự đặc thù trong phép ẩn dụ biến đổi một phần sẽ được nói đến. ဧကဒေသဝိဝတ္တိသမာသ Phép ẩn dụ hợp thể biến đổi một phần ၂၁၈. 218. ဝိလာသဟာသကုသုမံ, [Pg.221] ရုစိရာဓရပလ္လဝံ; သုခံ ကေ ဝါ န ဝိန္ဒန္တိ, ပဿန္တာ မုနိနော မုခံ. Những ai nhìn thấy gương mặt của bậc ẩn sĩ, vốn có đóa hoa là nụ cười duyên dáng, có chồi non là đôi môi xinh đẹp, lại không tìm thấy hạnh phúc? ၂၁၈. ‘‘ဝိလာသ’’ဣစ္စာဒိ. ဝိလာသေန ယုတ္တော ဟာသောယေဝ ကုသုမံ ယဿ. ရုစိရော မနုညော အဓရောယေဝ ပလ္လဝေါ ယဿ. တာဒိသံ မုနိနော မုခံ ပဿန္တာ ကေ နာမ ဇနာ သုခံ န ဝိန္ဒန္တိ သဗ္ဗေပီတိ. ဣဒံ အင်္ဂါနိ ဟာသာဒီနိ ရူပယိတွာ မုခမင်္ဂိ န ရူပိတန္တိ ဧကဒေသဝိဝတ္တိသမာသရူပကံ. ဧဝံ ဥပရိပိ ယထာယောဂံ. 218. “Vilāsa”, v.v... (Gương mặt) mà của nó, nụ cười đi cùng với sự duyên dáng chính là đóa hoa. (Gương mặt) mà của nó, đôi môi xinh đẹp, đáng yêu chính là chồi non. Những người nào nhìn thấy gương mặt như thế của bậc ẩn sĩ lại không tìm thấy hạnh phúc? (Nghĩa là) tất cả đều tìm thấy. Đây là phép ẩn dụ hợp thể biến đổi một phần, vì đã ẩn dụ hóa các bộ phận như nụ cười, v.v... nhưng không ẩn dụ hóa gương mặt là vật có bộ phận. Tương tự như vậy ở trên cũng nên hiểu cho thích hợp. ၂၁၈. ‘‘ဝိလာသိ’’စ္စာဒိ. ဝိလာသဟာသကုသုမံ လီလာယုတ္တဟာသသင်္ခတပုပ္ဖံ ရုစိရာဓရပလ္လဝံ မနုညအဓရသင်္ခါတကိသလယံ မုနိနော မုခံ ပဿန္တာ ကေ ဝါ ကေ နာမ ဇနာ သုခံ န ဝိန္ဒန္တိ ပီတိသုခံ နာနုဘောန္တိ, အနုဘဝန္တေဝ. ဝိသေသနဘူတာနံ ဟာသအဓရာနံ ဥပမာဘူတကုသုမပလ္လဝေဟိ အဘေဒံ ဒဿေတွာ ဝိသေသျဘူတဿ မုခဿ အညတရဥပမာဝတ္ထုနာ အဘေဒေန အဝုတ္တတ္တာ အဘေဒါရောပနံ ဧကဒေသေယေဝ ဝိဝတ္တီတိ ဣဒံ ဧကဒေသဝိဝတ္တိသမာသရူပကံ. ဝိလာသေန ယုတ္တော ဟာသောတိ စ, သောယေဝ ကုသုမံ အဿေတိ စ, ရုစိရော စ သော အဓရော စေတိ စ, သောယေဝ ပလ္လဝေါ အဿေတိ စ ဝါကျံ. 218. Câu bắt đầu bằng ‘Vilāsi’. Những ai ngắm nhìn gương mặt của bậc ẩn sĩ, vốn là đóa hoa của nụ cười duyên dáng (vilāsahāsakusumaṃ), tức là đóa hoa được gọi là nụ cười đầy vẻ yêu kiều, và là chồi non của đôi môi xinh đẹp (rucīrādharapallavaṃ), tức là chồi non được gọi là đôi môi đáng yêu, thì có người nào lại không tìm thấy hạnh phúc, không cảm nhận được hỷ lạc? Chắc chắn là họ cảm nhận được. Bằng cách chỉ ra sự không khác biệt giữa nụ cười và đôi môi, vốn là các tính từ, với đóa hoa và chồi non, vốn là các đối tượng so sánh, nhưng lại không nói đến sự không khác biệt của gương mặt, vốn là đối tượng được mô tả, với một đối tượng so sánh nào khác, sự áp đặt về tính đồng nhất chỉ diễn ra ở một phần (ekadesa). Do đó, đây là phép ẩn dụ đồng hóa một phần trong hợp từ (ekadesavivattisamāsarūpakaṃ). Câu phân tích cú pháp là: ‘Nụ cười được kết hợp với vẻ duyên dáng’ (Vilāsena yutto hāso), ‘đó cũng chính là đóa hoa’ (so yeva kusumaṃ assa), ‘đôi môi ấy thật xinh đẹp’ (ruciro ca so adharo ca), và ‘đó cũng chính là chồi non’ (so yeva pallavo assa). ဧကဒေသဝိဝတ္တိအသမာသ Phép ẩn dụ đồng hóa một phần không trong hợp từ ၂၁၉. 219. ပါဒဒွန္ဒံ မုနိန္ဒဿ, ဒဒါတု ဝိဇယံ တဝ; နခရံသီ ပရံ ကန္တာ, ယဿ ပါပဇယဒ္ဓဇာ. Cặp chân của bậc Đế vương ẩn sĩ, mong rằng sẽ ban chiến thắng cho bạn; những tia sáng từ móng chân của ngài, vô cùng khả ái, chính là ngọn cờ chiến thắng ma chướng. ၂၁၉. ‘‘ပါဒ’’ဣစ္စာဒိ. မုနိန္ဒဿ ဝိဇယိနော ပါဒဒွန္ဒံ တဝ ဝိဇယံ ပဋိပက္ခပရာဘဝံ ဒဒါတု. ကီဒိသံ? ယဿ ပရမစ္စန္တံ ကန္တာ မနုညာ နခရံသီ ပါပါနံ လောဘာဒီနံ ဇယေ ဥဿိတာ ဓဇာ ကေတဝေါတိ. ဣဒမေကဒေသဝိဝတ္တိအသမာသရူပကံ. 219. Câu bắt đầu bằng ‘Pāda’. Cặp chân của bậc Đế vương ẩn sĩ, đấng chiến thắng, mong rằng sẽ ban cho bạn sự chiến thắng, tức là sự đánh bại đối phương. (Cặp chân ấy) như thế nào? Những tia sáng từ móng chân của ngài, vốn vô cùng khả ái và đáng yêu, chính là những ngọn cờ, những lá cờ được dựng lên trong cuộc chiến thắng các điều ác như tham lam v.v. Đây là phép ẩn dụ đồng hóa một phần không trong hợp từ (ekadesavivattiasamāsarūpakaṃ). ၂၁၉. ‘‘ပါဒေ’’စ္စာဒိ.[Pg.222] ယဿ သမ္ဗုဒ္ဓဿ ပရံ အတိသယေန ကန္တာ မနုညာ နခရံသီ စရဏနခကန္တိယော ပါပဇယဒ္ဓဇာ ပါပဝိဇယေ ဥဿာပိတဓဇာယေဝ ဟောန္တိ, တဿ မုနိန္ဒဿ ပါဒဒွန္ဒံ စရဏယုဂဠံ တဝ တုယှံ ဝိဇယံ ပဋိပက္ခပရာဘဝံ ဒဒါတူတိ. နခရံသီနံ ဥပမာဘူတဓဇေဟိ အဘေဒမာရောပေတွာ ‘‘ပါဒဒွန္ဒ’’မိတိ အနိရူပိတတ္တာ ဧကဒေသဝိဝတ္တိအသမာသရူပကံ နာမ. ပါပါနံ ဇယောတိ စ, တသ္မိံ ဓဇာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 219. Câu bắt đầu bằng ‘Pāde’. Những tia sáng từ móng chân (nakharaṃsī), tức là ánh sáng từ móng chân (caraṇanakhakantiyo), của đức Chánh Đẳng Giác ấy, vốn vô cùng khả ái và đáng yêu, chính là những ngọn cờ chiến thắng ma chướng (pāpajayaddhajā), tức là những ngọn cờ được dựng lên trong cuộc chiến thắng điều ác; mong rằng cặp chân (pādadvandaṃ), tức đôi bàn chân (caraṇayugaḷaṃ), của bậc Đế vương ẩn sĩ ấy sẽ ban cho bạn, cho chính bạn, sự chiến thắng, tức là sự đánh bại đối phương. Do đã áp đặt sự đồng nhất của những tia sáng từ móng chân với những ngọn cờ làm đối tượng so sánh, nhưng lại không mô tả ‘cặp chân’ (với một đối tượng so sánh nào), nên đây được gọi là phép ẩn dụ đồng hóa một phần không trong hợp từ (ekadesavivattiasamāsarūpakaṃ). Câu phân tích cú pháp là: ‘Sự chiến thắng các điều ác’ (Pāpānaṃ jayo), và ‘những ngọn cờ trong cuộc chiến thắng ấy’ (tasmiṃ dhajā). ဧကဒေသဝိဝတ္တိမိဿက Phép ẩn dụ đồng hóa một phần hỗn hợp ၂၂၀. 220. သုနိမ္မလကပေါလဿ, မုနိန္ဒဝဒနိန္ဒုနော; သာဓုပ္ပဗုဒ္ဓဟဒယံ, ဇာတံ ကေရဝကာနနံ. Đối với mặt trăng là gương mặt của bậc Đế vương ẩn sĩ, người có đôi gò má vô cùng thanh tịnh, tâm của những người thiện trí đã giác ngộ đã trở thành một rừng hoa súng trắng. ၂၂၀. ‘‘သုနိမ္မလ’’ဣစ္စာဒိ. သုနိမ္မလော ကပေါလော ယဿ, တဿ မုနိန္ဒဝဒနိန္ဒုနော သာဓူနံ ပဗုဒ္ဓံ ဓမ္မာဝဗောဓဝသေန ဝိကသိတံ ဟဒယံ စိတ္တံ ကေရဝကာနနံ ဇာတန္တိ ဧကဒေသဝိဝတ္တိသမာသာသမာသရူပကံ. 220. Câu bắt đầu bằng ‘Sunimmala’. Đối với mặt trăng là gương mặt của bậc Đế vương ẩn sĩ, người có đôi gò má vô cùng thanh tịnh, tâm (hadayaṃ), tức là tâm thức (cittaṃ), của những người thiện trí đã giác ngộ, tức là đã khai mở nhờ sự liễu ngộ chánh pháp, đã trở thành một rừng hoa súng trắng. Đây là phép ẩn dụ đồng hóa một phần trong hợp từ và không trong hợp từ (ekadesavivattisamāsāsamāsarūpakaṃ). ၂၂၀. ‘‘သုနိမ္မလိ’’စ္စာဒိ. သုနိမ္မလကပေါလဿ မုနိန္ဒဝဒနိန္ဒုနော သာဓုပ္ပဗုဒ္ဓဟဒယံ သဇ္ဇနာနံ စတုသစ္စာဝဗောဓေန ပသန္နမာနသံ ကေရဝကာနနံ ကုမုဒဝနံ ဇာတန္တိ. ဝဒနဟဒယာနံ ဥပမာဘူတေဟိ ဣန္ဒုကေရဝေဟိ အဘေဒါရောပနံ ကတွာ ကပေါလဿ မဏ္ဍလာဒီဟိ ဥပမာဝိသေသေဟိ အနိရူပိတတ္တာ ဧကဒေသဝိဝတ္တိသမာသာသမာသရူပကံ. ဧတ္ထ သမာသော နာမ ဝဒနိန္ဒူနမေဝ. အသမာသော နာမ ဟဒယကေရဝါနမေဝါတိ. တထာ ဟိ ရူပကဝိသယေ သမာသာသမာသတ္တံ ဥပမာနောပမေယျပဒါနံ ဒွိန္နမေဝါတိ. သုဋ္ဌု နိမ္မလောတိ စ, သော ကပေါလော အဿာတိ စ, မုနိန္ဒဝဒနမေဝ ဣန္ဒူတိ စ, ပဗုဒ္ဓဉ္စ တံ ဟဒယဉ္စာတိ စ, သာဓူနံ ပဗုဒ္ဓဟဒယမိတိ စ, ကေရဝါနံ ကာနနမိတိ စ ဝါကျံ. 220. Câu bắt đầu bằng ‘Sunimmali’. Đối với mặt trăng là gương mặt của bậc Đế vương ẩn sĩ, người có đôi gò má vô cùng thanh tịnh, tâm đã giác ngộ của những người thiện trí (sādhuppabuddhahadayaṃ), tức là tâm trí trong sáng của những bậc hiền nhân nhờ liễu ngộ Tứ đế, đã trở thành một rừng hoa súng trắng (keravakānanaṃ), tức là một khu rừng hoa súng (kumudavanaṃ). Do đã áp đặt sự đồng nhất của gương mặt và tâm với mặt trăng và hoa súng, vốn là các đối tượng so sánh, nhưng lại không mô tả gò má với các đối tượng so sánh đặc biệt như vầng tròn v.v., nên đây là phép ẩn dụ đồng hóa một phần trong hợp từ và không trong hợp từ (ekadesavivattisamāsāsamāsarūpakaṃ). Ở đây, phần hợp từ chính là ‘gương mặt-mặt trăng’ (vadanindūnaṃ). Phần không trong hợp từ chính là ‘tâm-hoa súng’ (hadayakeravānaṃ). Thật vậy, trong lĩnh vực ẩn dụ, tính chất hợp từ và không hợp từ chỉ thuộc về hai từ, tức là từ so sánh và từ được so sánh. Câu phân tích cú pháp là: ‘Rất thanh tịnh’ (Suṭṭhu nimmalo), ‘gò má ấy của ngài’ (so kapolo assa), ‘gương mặt của bậc Đế vương ẩn sĩ chính là mặt trăng’ (munindavadanameva indū), ‘tâm ấy đã giác ngộ’ (pabuddhañca taṃ hadayañcāti ca), ‘tâm đã giác ngộ của những người thiện trí’ (sādhūnaṃ pabuddhahadayamiti ca), và ‘rừng của những hoa súng’ (keravānaṃ kānanamiti ca). ၂၂၁. 221. ရူပကာနိ [Pg.223] ဗဟူနျေဝ, ယုတ္တာယုတ္တာဒိဘေဒတော; ဝိသုံ န တာနိ ဝုတ္တာနိ, ဧတ္ထေ’ဝ’န္တောဂဓာနိ’တိ. Có rất nhiều loại ẩn dụ, phân biệt theo các loại như tương hợp, bất tương hợp, v.v.; chúng không được nói đến một cách riêng rẽ, vì chúng đã được bao hàm ngay tại đây. ၂၂၁. 221. ဧတ္တကောယေဝ ကိံ ရူပကဘေဒေါတိ အာဟ‘‘ရူပကာနိ’’စ္စာဒိ; သုဗောဓံ; တတ္ထ – Để trả lời câu hỏi: ‘Phải chăng các loại ẩn dụ chỉ có bấy nhiêu thôi?’, tác giả nói câu kệ bắt đầu bằng ‘Rūpakāni’. (Câu kệ này) dễ hiểu. Trong đó – ‘‘သိတပုပ္ဖုဇ္ဇလံ လောလ-နေတ္တဘိင်္ဂံ တဝါနနံ; ကဿ နာမ မနော ဓီရ, နာကဍ္ဎတိ မနောဟရ’’န္တိ. ‘Hỡi người trí tuệ, gương mặt của bạn, rực rỡ với những đóa hoa trắng (nụ cười), với những con ong lay động (đôi mắt), gương mặt khả ái ấy, lại không thu hút tâm trí của ai sao?’ ယုတ္တရူပကံ ယုတ္တတ္တာ ပုပ္ဖဘိင်္ဂါနံ, တဒနုသာရေန အယုတ္တရူပကာဒိပိ ဝိညေယျန္တိ. Đây là phép ẩn dụ tương hợp (yuttarūpakaṃ) vì sự tương hợp giữa hoa và ong. Theo đó, cũng nên hiểu về phép ẩn dụ bất tương hợp (ayuttarūpaka) v.v. ၂၂၁. ရူပကာနိ ပုနပိ သန္တီတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ရူပကာနိ’’စ္စာဒိ. ရူပကာနိ ယုတ္တာယုတ္တာဒိဘေဒတော ယုတ္တရူပကအယုတ္တရူပကာဒိဘေဒေန ဗဟူနိ ဧဝ ဟောန္တိ, တာနိ ရူပကာနိ ဧတ္ထေဝ ရူပကေ အန္တောဂဓာနိ. ဣတိ တသ္မာ ကာရဏာ တာနိ ဝိသုံ န ဝုတ္တာနိ. အန္တော မဇ္ဈေ ဂဓာနိ ပဝတ္တာနီတိ ဝိဂ္ဂဟော. 221. Để chỉ ra rằng vẫn còn có các loại ẩn dụ khác, tác giả nói câu kệ bắt đầu bằng ‘rūpakāni’. Các phép ẩn dụ (rūpakāni), theo sự phân biệt như tương hợp, bất tương hợp, v.v., tức là theo sự phân biệt thành ẩn dụ tương hợp, ẩn dụ bất tương hợp, v.v., thì có rất nhiều. Những phép ẩn dụ ấy đã được bao hàm (antogadhāni) ngay trong (phần nói về) phép ẩn dụ này. Vì lý do đó, chúng không được nói đến một cách riêng rẽ. Câu phân tích cú pháp (của antogadhāni) là: ‘Những gì đi vào bên trong, ở giữa’ (Anto majjhe gadhāni pavattāni). ‘‘သိတပုပ္ဖုဇ္ဇလံ လောလ-နေတ္တဘိင်္ဂံ တဝါနနံ; ကဿ နာမ မနော ဓီရ, နာကဍ္ဎတိ မနောဟရ’’န္တိ. ‘Hỡi người trí tuệ, gương mặt của bạn, rực rỡ với những đóa hoa trắng (nụ cười), với những con ong lay động (đôi mắt), gương mặt khả ái ấy, lại không thu hút tâm trí của ai sao?’ ဧတ္ထ ပုပ္ဖဘိင်္ဂါနံ အညမညယုတ္တတ္တာ ယုတ္တရူပကံ နာမ. Ở đây, do sự tương hợp lẫn nhau giữa hoa và ong, nên được gọi là phép ẩn dụ tương hợp (yuttarūpakaṃ). ဟေ ဓီရ သိတပုပ္ဖုဇ္ဇလံ မန္ဒဟသိတသင်္ခါတေဟိ ကုသုမေဟိ ဝိဇောတန္တံ လောလနေတ္တဘိင်္ဂံ မနောဟရံ တဝါနနံ ကဿ နာမ မနော နာကဍ္ဎတီတိ. ဣမဿ ပဋိပက္ခတော အယုတ္တရူပကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Hỡi người trí tuệ, gương mặt khả ái của bạn, rực rỡ với những đóa hoa được gọi là nụ cười mỉm, và với những con ong là đôi mắt lay động, lại không thu hút tâm trí của ai sao? Phép ẩn dụ bất tương hợp (ayuttarūpakaṃ) nên được hiểu là ngược lại với điều này. ၂၂၂. 222. စန္ဒိမာ’ကာသပဒုမ-မိစ္စေတံ ခဏ္ဍရူပကံ; ဒုဋ္ဌ’မမ္ဘောရုဟဝနံ, နေတ္တာနိ’စ္စာဒိ သုန္ဒရံ. ‘Mặt trăng là đóa sen của bầu trời’ – đây là phép ẩn dụ phiến diện (khaṇḍarūpakaṃ) và có khiếm khuyết. ‘Một rừng sen xanh, (chính là) đôi mắt’ v.v., thì lại là hay đẹp. ၂၂၂. ရူပကဿ ဝိရောဓာဝိရောဓော ဥပမာယမိဝေါ’ဟိတုံ သက္ကာတိ ဥပလက္ခေတိ ‘‘စန္ဒိမာ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဧတ္ထ အာကာသဿ တဠာကေ ရူပိတေ စန္ဒဿ ပဒုမတ္တံ ရူပကံ ယုတ္တန္တိ ဧတံ [Pg.224] ခဏ္ဍရူပကံ ဒုဋ္ဌံ, ‘‘အမ္ဘောရုဟဝနံ နေတ္တာနိ’’စ္စာဒိ တု ဝစနဘေဒေပိ သုန္ဒရံ. 222. Bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘candimā’, tác giả chỉ ra rằng sự tương hợp và bất tương hợp của phép ẩn dụ có thể được xem xét tương tự như trong phép so sánh. Ở đây, nếu bầu trời được ẩn dụ thành một cái hồ, thì việc ẩn dụ mặt trăng thành đóa sen là hợp lý. (Nếu không) thì đây là phép ẩn dụ phiến diện (khaṇḍarūpakaṃ) và có khiếm khuyết. Còn câu ‘một rừng sen xanh, (chính là) đôi mắt’ v.v., thì lại là hay đẹp dù có sự khác biệt về số (giữa các từ). ၂၂၂. ရူပကေ ဒေါသာဒေါသံ ဥပမာယံ ဝိယ ပရိကပ္ပေတွာ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဥပဒိသန္တော အာဟ ‘‘စန္ဒိမိ’’စ္စာဒိ. ‘‘စန္ဒိမာ စန္ဒော အာကာသပဒုမ’’န္တိ ဧတံ ခဏ္ဍရူပကံ အာကာသဿ တဠာကတ္တေန အနိရူပိတတ္တာ ခဏ္ဍရူပကံ နာမ. ဒုဋ္ဌံ ခဏ္ဍိတောပမာ ဝိယ ဒေါသဒုဋ္ဌံ နာမ. ‘‘အမ္ဘောရုဟဝနံ နီလုပ္ပလဝနံ နေတ္တာနီ’’တိအာဒိကံ ဥပမာနောပမေယျာနံ ဝစနနာနတ္တေပိ သုန္ဒရမေဝ. 222. Để chỉ dạy rằng những điểm hay và dở trong phép ẩn dụ nên được xem xét và nắm bắt tương tự như trong phép so sánh, tác giả nói câu kệ bắt đầu bằng ‘candimā’. Câu ‘Candimā, mặt trăng, là đóa sen của bầu trời’ là một phép ẩn dụ phiến diện, được gọi là ẩn dụ phiến diện (khaṇḍarūpakaṃ) vì bầu trời không được mô tả như một cái hồ. Nó có khiếm khuyết, được gọi là có lỗi, giống như phép so sánh phiến diện (khaṇḍitopamā). Câu ‘Một rừng sen xanh (ambhoruhavanaṃ), tức là một rừng hoa súng xanh (nīluppalavanaṃ), (chính là) đôi mắt (nettāni)’ v.v., thì vẫn là hay đẹp dù có sự khác biệt về số giữa đối tượng so sánh và đối tượng được so sánh. ၂၂၃. 223. ပရိယန္တော ဝိကပ္ပာနံ, ရူပကဿော’ပမာယ စ; နတ္ထိ ယံ တေန ဝိညေယျံ, အဝုတ္တ’မနုမာနတော. Không có giới hạn cho các loại biến thể của phép ẩn dụ và phép so sánh; do đó, những gì chưa được nói đến nên được hiểu thông qua sự suy luận. ၂၂၃. ကိမေတ္တကာ ဧဝေါပမာရူပကဘေဒါ? နေတိ ပရိဒီပေန္တော အဝုတ္တံ အတိဒိသတိ ‘‘ပရိယန္တော’’ဣစ္စာဒိနာ. ရူပကဿ ဥပမာယ စ ဝိကပ္ပာနံ ပဘေဒါနံ ပရိယန္တော အဝသာနံ နတ္ထိ ယံ ယသ္မာ ကာရဏာ, တေန ကာရဏေန အဝုတ္တံ ဣဟာနုပါတံ ဝိကပ္ပဇာတံ သဗ္ဗဝိကပ္ပဗျာပကသာမညလက္ခဏာနုဂတရူပကဝိကပ္ပာနုသာရေန ဝိညေယျံ. ကသ္မာ? အနုမာနတော ယထာဝုတ္တဝိကပ္ပသင်္ခါတလိင်္ဂတော အဝုတ္တသေသရူပကာဝဂမသင်္ခါတေန အနုမာနဉာဏေနာတိ အတ္ထော. 223. Có bao nhiêu sự phân loại của thí dụ và ẩn dụ như vậy? Để làm sáng tỏ rằng không phải như thế, ngài chỉ ra điều chưa được nói đến bằng câu ‘pariyanto’ v.v... Bởi vì không có giới hạn, không có điểm kết thúc cho các sự phân loại của các biến thể của ẩn dụ và thí dụ, do nguyên nhân đó, những loại biến thể chưa được đề cập, không được bao gồm ở đây, cần được hiểu theo các biến thể của ẩn dụ tuân theo đặc tính chung bao trùm tất cả các biến thể. Tại sao? Có nghĩa là: bằng sự suy luận, tức là bằng trí suy luận (anumānañāṇa) bao gồm việc liễu giải các ẩn dụ còn lại chưa được nói đến từ dấu hiệu (liṅga) chính là các biến thể đã được trình bày. ၂၂၃. ဣဒါနိ ဣမေသမေဝ ဥပမာရူပကာနံ အဝုတ္တာနန္တဘေဒေါ ဝုတ္တာနုသာရေနေဝ ဉာတဗ္ဗောတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပရိယန္တော’’ဣစ္စာဒိ. ရူပကဿ စ ရူပကာလင်္ကာရဿ စ ဥပမာယ စ ဥပမာလင်္ကာရဿ စ ဝိကပ္ပာနံ ဝိဝိဓာကာရေန ကပ္ပိတပက္ခာနံ ပရိယန္တော ကောဋိ ယံ ယသ္မာ နတ္ထိ, တေန ကာရဏေန အဝုတ္တံ ဣမသ္မိံ သုဗောဓာလင်္ကာရေ အဝုတ္တပက္ခံ သမူဟံ အနုမာနတော အနုမာနဉာဏေန ဝိညေယျန္တိ. ဥပမာရူပကာနံ သကလမဝုတ္တပက္ခံ ဗျာပေတွာ ဌိတံ သာမညလက္ခဏံ အနတိက္ကမိတွာ ဝုတ္တေဟိ တေဟိ တေဟိ ပက္ခသင်္ခါတေဟိ လိင်္ဂေဟိ [Pg.225] သိဒ္ဓါနုမာနဉာဏေန သာမညလက္ခဏေ အန္တောဂဓာနမနုတ္တရူပကသင်္ခါတာနုမေယျာနံ အဝဗောဓော သက္ကာတိ အဓိပ္ပာယော. ရူပကဿ ပန ဥပမန္တောဂဓတ္တာ ဥပမာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌဒေါသာဒေါသံ ဒွိန္နမပိ ဥတ္တာနုတ္တပက္ခဿ သာဓာရဏံ ဟောတိ. 223. Bây giờ, để chỉ ra rằng vô số sự phân loại chưa được đề cập của chính các thí dụ và ẩn dụ này cần được biết đến chỉ theo những gì đã được trình bày, ngài nói ‘pariyanto’ v.v... Bởi vì không có giới hạn, không có điểm tận cùng cho các phương diện được hình thành theo nhiều cách khác nhau của các biến thể của ẩn dụ, của phép trang sức ẩn dụ, của thí dụ, và của phép trang sức thí dụ, do nguyên nhân đó, tập hợp các phương diện chưa được đề cập trong tập Subodhālaṅkāra này cần được hiểu bằng sự suy luận, bằng trí suy luận. Ý nghĩa là: có thể liễu giải được các ẩn dụ chưa được nói đến, vốn được suy luận và bao hàm trong đặc tính chung, bằng trí suy luận đã được xác lập thông qua chính những dấu hiệu đã được nêu, tức là các phương diện đã được trình bày, mà không vượt qua đặc tính chung vốn tồn tại và bao trùm toàn bộ phương diện chưa được đề cập của thí dụ và ẩn dụ. Hơn nữa, vì ẩn dụ được bao hàm trong thí dụ, nên các lỗi và phi lỗi đã được chỉ ra đối với thí dụ cũng là chung cho cả phương diện đã được đề cập và chưa được đề cập của cả hai. ၂၂၄. 224. ပုနပ္ပုနမုစ္စာရဏံ, ယ’မတ္ထဿ ပဒဿ စ; ဥဘယေသဉ္စ ဝိညေယျာ, သာ’ယ’မာဝုတ္တိ နာမတော. Sự lặp đi lặp lại, của cả ý nghĩa và từ ngữ; Và của cả hai, cần được hiểu, đó được gọi là phép điệp (āvutti). ၂၂၄. အာဝုတ္တိမဓိကိစ္စာဟ ‘‘ပုန’’ဣစ္စာဒိနာ. အတ္ထဿ အဘိဓေယျဿ ပဒဿ သဒ္ဒဿ စ ဥဘယေသံ အတ္ထပဒါနဉ္စ ပုနပ္ပုနံ ဘိယျော ဘိယျော ယံ ဥစ္စာရဏံ, သာယံ တိဝိဓာ နာမတော အာဝုတ္တိ ဝိညေယျာ, ဥစ္စာရဏဝသေန အာ ပုနပ္ပုနံ ဝတ္တနမာဝုတ္တီတိ. 224. Liên quan đến phép điệp, ngài nói ‘puna’ v.v... Sự phát âm lặp đi lặp lại, nhiều lần, của ý nghĩa, tức là cái được biểu thị, của từ ngữ, tức là âm thanh, và của cả hai, tức ý nghĩa và từ ngữ, điều đó cần được hiểu là phép điệp (āvutti) có ba loại theo tên gọi. Theo cách phát âm, sự diễn ra lặp đi lặp lại là phép điệp (āvutti). ၂၂၄. ဣဒါနိ အာဝုတ္တိံ ဒဿေတိ ‘‘ပုနပ္ပုနေ’’စ္စာဒိနာ. အတ္ထဿ သဒ္ဒါဘိဟိတအတ္ထဿ စ ပဒဿ စ ဥဘယေသံ အတ္ထပဒါနဉ္စ ယံ ပုနပ္ပုနုစ္စာရဏံ, သာ အယံ တိဝိဓာ နာမတော အာဝုတ္တိ ဣတိ ဝိညေယျာ. ပုနပ္ပုနေတိ ဧတဒဗျယံ ကြိယာဗာဟုလျေ ဝတ္တတေ. ဥစ္စာရဏဝသေန အာ ပုနပ္ပုနံ ဝတ္တနမာဝုတ္တိ. 224. Bây giờ, ngài trình bày về phép điệp bằng câu ‘punappuna’ v.v... Sự phát âm lặp đi lặp lại của ý nghĩa, tức là ý nghĩa được biểu thị bởi từ ngữ, và của từ ngữ, và của cả hai, tức ý nghĩa và từ ngữ, điều đó cần được hiểu là phép điệp (āvutti) có ba loại theo tên gọi. Bất biến từ ‘punappunaṃ’ này được dùng với ý nghĩa hành động nhiều lần. Theo cách phát âm, sự diễn ra lặp đi lặp lại là phép điệp (āvutti). အတ္ထာဝုတ္တိ Điệp ý (Atthāvutti) ၂၂၅. 225. မနော ဟရတိ သဗ္ဗေသံ, အာဒဒါတိ ဒိသာ ဒသ; ဂဏှာတိ နိမ္မလတ္တဉ္စ, ယသောရာသိ ဇိနဿ’ယံ. Uy danh của bậc Chiến Thắng này, chiếm trọn tâm trí của tất cả; bao trùm cả mười phương; và đạt được sự thanh tịnh. ၂၂၅. ဥဒါဟရတိ ‘‘မနော’’ဣစ္စာဒိ. ဇိနဿ အယံ ယသောရာသိ သဗ္ဗေသံ ဇနာနံ မနော စိတ္တံ ဟရတိ, ဒသ ဒိသာ အာဒဒါတိ သဗ္ဗဒါ တံဝိသယတ္တာ, နိမ္မလတ္တံ နိမ္မလဘာဝံ ဂဏှာတိ, ဧတ္ထ ဂဟဏလက္ခဏဿ အတ္ထဿ အနေကေဟိ ပရိယာယဝစနေဟိ အာဝတ္တိတတ္တာ အယံ အတ္ထာဝုတ္တိ. 225. Ngài nêu ví dụ bằng câu ‘mano’ v.v... Uy danh này của bậc Chiến Thắng chiếm trọn tâm trí, tấm lòng của tất cả mọi người; bao trùm mười phương vì luôn là đối tượng của nó; đạt được sự thanh tịnh, tức là trạng thái không tỳ vết. Ở đây, vì ý nghĩa có đặc tính là ‘nắm giữ’ (gahaṇa) được lặp lại bằng nhiều từ đồng nghĩa, nên đây là phép điệp ý (atthāvutti). ၂၂၅. ဥဒါဟရတိ [Pg.226] ‘‘မနော ဟရတိ’’စ္စာဒိနာ. ဇိနဿ အယံ ယသောရာသိ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ မနော စိတ္တံ ဟရတိ ဂဏှာတိ, ဒသ ဒိသာ အာဒဒါတိ အဝိသယဋ္ဌာနာဘာဝတော ဂဏှာတိ, နိမ္မလတ္တဉ္စ ဘူတပရိသုဒ္ဓဂုဏေန နိပ္ဖန္နတ္တာ ဂဏှာတိ. ဧတ္ထ ‘‘ဂဏှာတီ’’တိ ဧကဿေဝတ္ထဿ ‘‘ဟရတိ, အာဒဒါတိ, ဂဏှာတီ’’တိ အညေဟိ ပရိယာယဝစနေဟိ အာဝတ္တိတတ္တာ အယမတ္ထာဝုတ္တိ နာမ. နိဂ္ဂတော မလေဟီတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ, ယသသော ရာသိဣတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 225. Ngài nêu ví dụ bằng câu ‘mano harati’ v.v... Uy danh này của bậc Chiến Thắng chiếm giữ, nắm bắt tâm trí, tấm lòng của tất cả chúng sanh; bao trùm, nắm giữ mười phương vì không có nơi nào ngoài phạm vi của nó; và đạt được sự thanh tịnh vì được thành tựu bởi phẩm chất trong sạch chân thật. Ở đây, vì cùng một ý nghĩa ‘nắm giữ’ được lặp lại bằng các từ đồng nghĩa khác là ‘harati, ādadāti, gaṇhāti’, nên đây được gọi là phép điệp ý. Phân tích cú pháp là: ‘niggato malehi’ (thoát khỏi các cấu uế), và ‘tassa bhāvo’ (trạng thái của điều đó), và ‘yasaso rāsi’ (khối uy danh). ပဒါဝုတ္တိ Điệp từ (Padāvutti) ၂၂၆. 226. ဝိဘာသေန္တိ ဒိသာ သဗ္ဗာ, မုနိနော ဒေဟကန္တိယော; ဝိဘာ သေန္တိ စ သဗ္ဗာပိ, စန္ဒာဒီနံ ဟတာ ဝိယ. Hào quang thân của bậc Mâu-ni, chiếu sáng khắp mọi phương; Và tất cả ánh quang của mặt trăng v.v... dường như bị hủy diệt. ၂၂၆. ‘‘ဝိဘာသေန္တိ’’စ္စာဒိ. မုနိနော ဒေဟကန္တိယော သဗ္ဗာ ဒိသာ ဝိဘာသေန္တိ ဝိသေသေန ဒီပေန္တိ, ယတော ဧဝံ တသ္မာ ကာရဏာ စန္ဒာဒီနံ သဗ္ဗာပိ ဝိဘာ သောဘာ ဟတာ ပဟတာ ဝိယ သေန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ ပဒါဝုတ္တိ. 226. Câu ‘Vibhāsenti’ v.v... Hào quang thân của bậc Mâu-ni chiếu sáng, làm rực rỡ một cách đặc biệt khắp mọi phương. Vì lẽ đó, do nguyên nhân ấy, tất cả ánh quang, vẻ rực rỡ của mặt trăng v.v... tồn tại, diễn ra như thể bị hủy diệt, bị đánh bại. Đây là phép điệp từ. ၂၂၆. ‘‘ဝိဘာသေန္တိ’’စ္စာဒိ. မုနိနော ဒေဟကန္တိယော သဗ္ဗာ ဒိသာ ဝိဘာသေန္တိ ယသ္မာ ဝိသေသေန ပကာသေန္တိ, တသ္မာ စန္ဒာဒီနံ သဗ္ဗာပိ ဝိဘာ ကန္တိယော ဟတာ ပဟတာ ဝိယ သေန္တိ ပဝတ္တန္တိ စ, ‘‘ဝိဘာသေန္တီ’’တိ ပဒဿေဝ အာဝတ္တနတော အယံ ပဒါဝုတ္တိ နာမ. ဒေဟေ ကန္တိယောတိ ဝါကျံ. 226. Câu ‘Vibhāsenti’ v.v... Bởi vì hào quang thân của bậc Mâu-ni chiếu sáng, làm hiển lộ một cách đặc biệt khắp mọi phương, cho nên tất cả ánh quang, vẻ rực rỡ của mặt trăng v.v... tồn tại, diễn ra như thể bị hủy diệt, bị đánh bại. Do sự lặp lại của chính từ ‘vibhāsenti’, nên đây được gọi là phép điệp từ. Cụm từ là ‘dehe kantiyo’ (hào quang trên thân). ဥဘယာဝုတ္တိ Điệp cả hai (Ubhayāvutti) ၂၂၇. 227. ဇိတွာ ဝိဟရတိ က္လေသ-ရိပုံ လောကေ ဇိနော အယံ; ဝိဟရတျာ’ရိဝဂ္ဂေါ’ယံ, ရာသီဘူတောဝ ဒုဇ္ဇနေ. Bậc Chiến Thắng này, sau khi chinh phục kẻ thù phiền não, an trú trong thế gian; Còn nhóm kẻ thù này lại an trú nơi kẻ ác, như thể được chất đống lại. ၂၂၇. ‘‘ဇိတွာ’’ဣစ္စာဒိ. အယံ ဇိနော က္လေသရိပုံ ဇိတွာ လောကေ ဝိဟရတိ ပဝတ္တတိ, အယံ တေန ဇိတော အရိဝဂ္ဂေါ သတ္တုသမူဟော [Pg.227] ဒုဇ္ဇနေ ရာသီဘူတော ဝိယ တတော အလဒ္ဓပ္ပတိဋ္ဌတ္တာ. ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ အတ္ထဿ ပဒါနဉ္စ အာဝုတ္တိတော ဥဘယာဝုတ္တိ. 227. Câu ‘Jitvā’ v.v... Bậc Chiến Thắng này, sau khi chinh phục kẻ thù phiền não, an trú, tồn tại trong thế gian. Nhóm kẻ thù này, tập hợp quân địch này, bị ngài chinh phục, [an trú] nơi kẻ ác như thể được chất đống lại, vì không tìm được chỗ đứng ở nơi ngài. Do sự lặp lại của cả ý nghĩa và từ ngữ ‘viharati’, đây là phép điệp cả hai. ၂၂၇. ‘‘ဇိတွာ’’ဣစ္စာဒိ. အယံ ဇိနော က္လေသရိပုံ ဇိတွာ လောကေ ဝိဟရတိ, အယံ အရိဝဂ္ဂေါ က္လေသရိပုသမူဟော ဒုဇ္ဇနေ ရာသီဘူတောဝ ဝိဟရတီတိ. ဝါသသင်္ခတဿ အတ္ထဿ စ ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ ပဒဿ စ ပုန ဥစ္စာရဏတော အယံ ဥဘယာဝုတ္တိ နာမ ဟောတိ. က္လေသော ဧဝ ရိပူတိ စ, အရီနံ ဝဂ္ဂေါတိ စ, အရာသိ ရာသိ အဘဝီတိ စ, ကုစ္ဆိတော ဇနောတိ စ ဝါကျံ. 227. Câu ‘Jitvā’ v.v... Bậc Chiến Thắng này, sau khi chinh phục kẻ thù phiền não, an trú trong thế gian; nhóm kẻ thù này, tức tập hợp kẻ thù phiền não, an trú nơi kẻ ác như thể được chất đống lại. Do sự phát âm lặp lại của từ ‘viharati’ và của ý nghĩa được gọi là ‘sự trú ngụ’, nên đây được gọi là phép điệp cả hai. Các cụm từ là: ‘kleso eva ripu’ (phiền não chính là kẻ thù), ‘arīnaṃ vaggo’ (nhóm kẻ thù), ‘arāsi rāsi abhavi’ (không phải là một đống đã trở thành một đống), và ‘kucchito jano’ (người đáng khinh). ၂၂၈. 228. ဧကတ္ထ ဝတ္တမာနမ္ပိ, သဗ္ဗဝါကျောပကာရကံ; ဒီပကံ နာမ တဉ္စာဒိ-မဇ္ဈန္တဝိသယံ တိဓာ. Mặc dù chỉ xuất hiện ở một nơi, nhưng lại hữu ích cho toàn bộ câu; đó được gọi là phép đăng (dīpaka), và nó có ba loại, tùy thuộc vào vị trí ở đầu, giữa, hoặc cuối. ၂၂၈. ဒီပကံ ပရိဒီပယမာဟ ‘‘ဧကတ္ထေ’’စ္စာဒိ. ဧကတ္ထ ဝါကျဿာဒေါ မဇ္ဈေ အန္တေ ဝါ ဝတ္တမာနမ္ပိ ကြိယာဇာတျာဒိကံ သဗ္ဗဿ အဘိမတဿ ကဿစိ ဝါကျဿ ကြိယာကာရကသမ္ဗန္ဓာဘိဓာယိနော ပဒသန္တာနဿ ဥပကာရကံ ဝါကျတ္ထာနွယဝသေန ဒီပကံ နာမ, ဒီပေါ ဝိယ ဧကဒေသေ ဝတ္တိတောပိ သကလပဒတ္ထဝသေန သဗ္ဗဝါကျံ ဒီပယတိ ပကာသေတီတိ. တဉ္စ ဒီပကံ အာဒိ စ မဇ္ဈဉ္စ အန္တဉ္စ ဝိသယော ဂေါစရော ယဿ တာဒိသံ တိဓာ အာဒိဒီပကံ မဇ္ဈဒီပကံ အန္တဒီပကန္တိ တိဝိဓံ ဟောတီတိ အတ္ထော, တမ္ပိ ကြိယာဒီနံ ဝသေန ပစ္စေကံ တိဝိဓံ ဟောတိ. 228. Ngài giải thích về phép minh dụ bằng câu «ekatthe» v.v... Phép minh dụ (dīpaka) là (một từ loại) như động từ, danh từ chỉ chủng loại v.v... dù chỉ xuất hiện ở một nơi, hoặc ở đầu, hoặc ở giữa, hoặc ở cuối câu, nhưng có tác dụng hỗ trợ cho toàn bộ câu văn muốn nói, tức là chuỗi từ ngữ biểu thị mối liên hệ giữa hành động và tác nhân, thông qua sự liên kết với ý nghĩa của câu. (Nó được gọi là minh dụ) vì giống như ngọn đèn, dù chỉ ở một chỗ nhưng nó soi sáng, làm rõ toàn bộ câu văn thông qua ý nghĩa của tất cả các từ. Và phép minh dụ ấy, có đối tượng hoặc phạm vi là phần đầu, phần giữa, và phần cuối, nên có ba loại như sau: minh dụ ở đầu (ādidīpaka), minh dụ ở giữa (majjhadīpaka), và minh dụ ở cuối (antadīpaka). Đó là ý nghĩa. Mỗi loại ấy lại có ba loại nhỏ tùy theo động từ v.v... ၂၂၈. ဣဒါနိ ဒီပကာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဧကတ္ထေ’’စ္စာဒိနာ. ဧကတ္ထ ဝါကျဿ အာဒိမဇ္ဈာဝသာနေသွေကသ္မိံ ဝတ္တမာနမ္ပိ ကြိယာဇာတိဂုဏတ္တယံ သဗ္ဗဝါကျောပကာရကံ ဝတ္တုမိစ္ဆိတကြိယာကာရကသမ္ဗန္ဓပ္ပကာသကပဒသန္တာနသင်္ခါတဝါကျဿ ဝါကျတ္ထာဝဗောဓဝသေန ပယောဇနံ ဒီပကံ နာမ ဧကဋ္ဌာနေ [Pg.228] ဌတွာ ဝိသယီဘူတသဗ္ဗဋ္ဌာနဂတဒဗ္ဗပကာသကပဒီပသမာနတ္တာ ဒီပကံ နာမ ဟောတိ. တဉ္စ ဒီပကံ အာဒိမဇ္ဈန္တဝိသယံ ဝါကျဿ အာဒိဝိသယံ မဇ္ဈဝိသယံ အန္တဝိသယဉ္စေတိ တိဓာ ဟောတိ. ဧတေသု ဧကေကမပိ ကြိယာဇာတိဂုဏဘေဒေန ပုနပိ တိဝိဓံ ဟောတီတိ ဝိညေယျံ. ဒီပေတီတိ ဒီပေါ, ပဒီပေါ. ပဋိဘာဂတ္ထေ ကပ္ပစ္စယေန ဒီပေါ ဝိယာတိ ဒီပကံ. ဝါကျဿ အာဒိ စ မဇ္ဈဉ္စ အန္တဉ္စေတိ စ, တံ ဝိသယော အဿေတိ စ ဝါကျံ. 228. Bây giờ, ngài trình bày về phép trang sức minh dụ (dīpakālaṅkāra) bằng câu «ekatthe» v.v... Bộ ba gồm động từ, danh từ chỉ chủng loại, và tính từ, dù chỉ xuất hiện ở một nơi trong ba vị trí đầu, giữa, hoặc cuối câu, nhưng có tác dụng hỗ trợ cho toàn bộ câu văn, tức là câu được xem là chuỗi từ ngữ biểu thị mối liên hệ giữa hành động và tác nhân được chủ ý nói đến, thông qua việc làm cho hiểu rõ ý nghĩa của câu, thì được gọi là phép minh dụ (dīpaka). Nó được gọi là phép minh dụ (dīpaka) vì tương tự như ngọn đèn, đứng ở một nơi mà soi sáng tất cả các vật ở mọi nơi trong phạm vi của nó. Và phép minh dụ ấy có đối tượng là phần đầu, phần giữa, và phần cuối, tức là đối tượng ở đầu câu, đối tượng ở giữa câu, và đối tượng ở cuối câu, nên có ba loại. Cần hiểu rằng, mỗi một trong các loại này lại được chia thành ba loại nữa theo sự khác biệt về động từ, danh từ chỉ chủng loại, và tính từ. (Từ) dīpa (ngọn đèn) là cái soi sáng, tức là padīpa (ngọn đèn). Với hậu tố 'ka' mang ý nghĩa tương tự, dīpaka có nghĩa là "giống như ngọn đèn". (Đây là cách phân tích câu văn:) «Vākyassa ādi ca majjhañca antañceti ca, taṃ visayo asseti ca». အာဒိဒီပက Minh dụ ở đầu ၂၂၉. 229. အကာသိ ဗုဒ္ဓေါ ဝေနေယျ-ဗန္ဓူနမမိတောဒယံ; သဗ္ဗပါပေဟိ စ သမံ-နေကတိတ္ထိယမဒ္ဒနံ. Đức Phật đã tạo nên sự hưng thịnh vô lượng cho những quyến thuộc cần được giáo hóa; và cùng với (việc đoạn trừ) tất cả các điều ác, (Ngài đã) dẹp tan nhiều tà thuyết ngoại đạo. ၂၂၉. ဥဒါဟရတိ ‘‘အကာသိ’’စ္စာဒိ. ဗုဒ္ဓေါ ဝေနေယျာ ဝိနေတဗ္ဗာယေဝ ဗန္ဓဝေါ တေသံ အမိတမပရိမိတံ ဥဒယမဘိဝုဒ္ဓိံ အကာသိ. န ကေဝလံ တမေဝ, သဗ္ဗပါပေဟိ သမံ ဧကတော အနေကာနံ တိတ္ထိယာနံ မဒ္ဒနဉ္စ အကာသီတိ. ဣဟ ‘‘အကာသီ’’တိ ကြိယာပဒေနာဒိဝတ္တိနာ သဗ္ဗမေဝ ဝါကျံ ဒီပယတီတိ ကြိယာဒိဒီပကမေတံ. 229. Ngài nêu ví dụ bằng câu «akāsi» v.v... Đức Phật đã tạo ra sự hưng thịnh, tức là sự phát triển, vô lượng, không thể đo lường, cho những quyến thuộc của Ngài, tức là những người cần được giáo hóa. Không chỉ vậy, (Ngài) còn cùng lúc dẹp tan nhiều tà thuyết ngoại đạo cùng với tất cả các điều ác. Ở đây, vì động từ «akāsi» đứng ở đầu câu đã soi sáng cho toàn bộ câu văn, nên đây là phép minh dụ bằng động từ ở đầu câu. ၂၂၉. ‘‘အကာသိ’’စ္စာဒိ. ဗုဒ္ဓေါ ဝေနေယျဗန္ဓူနံ အမိတောဒယံ ပမာဏရဟိတာဘိဝုဒ္ဓိံ အကာသိ. န ကေဝလံ တမေဝ, သမံ ဧကက္ခဏေ သဗ္ဗပါပေဟိ သဟာနေကတိတ္ထိယမဒ္ဒနဉ္စ အကာသီတိ. ဝါကျာဒိမှိ ကြိယာယ ဌိတတ္တာ ဣဒံ ကြိယာဒိဒီပကံ နာမ. အမိတော စ သော ဥဒယော စေတိ စ, အနေကာ စ တေ တိတ္ထိယာ စေတိ စ, တေသံ မဒ္ဒနမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 229. «Akāsi» v.v... Đức Phật đã tạo ra sự hưng thịnh vô lượng, tức là sự phát triển không thể đo lường, cho những quyến thuộc cần được giáo hóa. Không chỉ vậy, trong cùng một khoảnh khắc, (Ngài) còn dẹp tan nhiều tà thuyết ngoại đạo cùng với tất cả các điều ác. Vì động từ đứng ở đầu câu, nên đây được gọi là phép minh dụ bằng động từ ở đầu câu. (Đây là cách phân tích các từ ghép:) «Amito ca so udayo ceti ca», «anekā ca te titthiyā ceti ca», và «tesaṃ maddanamiti». မဇ္ဈေဒီပက Minh dụ ở giữa ၂၃၀. 230. ဒဿနံ မုနိနော သာဓု-ဇနာနံ ဇာယတေ’မတံ; တဒညေသံ တု ဇန္တူနံ, ဝိသံ နိစ္စောပတာပနံ. Việc thấy bậc Mâu-ni, đối với người thiện, trở thành bất tử; nhưng đối với các chúng sanh khác, (lại) trở thành chất độc, luôn gây phiền não. ၂၃၀. ‘‘ဒဿန’’မိစ္စာဒိ. [Pg.229] မုနိနော ဒဿနံ သာဓုဇနာနံ အမတံ နိဗ္ဗာနံ နာမ ဇာယတေ အမတဿ သာဓနတော, တေဟိ သာဓုဇနေဟိ အညေသံ ဇန္တူနံ နိစ္စမုပတာပေတီတိ နိစ္စောပတာပနံ ဝိသံ ဇာယတေ, တသ္မိံ မနောပဒေါသဿ ဝိသသဒိသတ္တာ နိရယာဒိဒုက္ခာဝဟဘာဝတောတိ. ကြိယာမဇ္ဈဒီပကမေတံ. 230. «Dassanaṃ» v.v... Việc thấy bậc Mâu-ni, đối với người thiện, trở thành cái gọi là bất tử (amata), tức là Niết-bàn, vì đó là phương tiện để chứng đắc trạng thái bất tử. Đối với các chúng sanh khác ngoài những người thiện ấy, (việc thấy bậc Mâu-ni) trở thành chất độc luôn gây phiền não (niccopatāpanaṃ), vì nó luôn làm cho phiền não; bởi vì tâm sân hận đối với ngài giống như chất độc, và vì nó mang lại khổ đau ở địa ngục v.v... Đây là phép minh dụ bằng động từ ở giữa câu. ၂၃၀. ‘‘ဒဿန’’မိစ္စာဒိ. မုနိနော ဒဿနံ သာဓုဇနာနံ အမတံ အမတသင်္ခါတနိဗ္ဗာနဿ ဧကန္တကာရဏတ္တာ ကာရိယောပစာရေန အမတံ ဘူတံ ဇာယတေ, တဒညေသံ တေဟိ သာဓုဇနေဟိ အညေသံ ဇန္တူနံ တု နိစ္စောပတာပနံ သတတမုပတာပကရဏတော ဝိသံ ဇာယတေ ဝိသတုလျပဋိဃကာရဏတ္တာ ကာရိယောပစာရေန ဝိသံ ဘဝတီတိ. ဣဒံ ကြိယာယ မဇ္ဈေ ဌိတတ္တာ ကြိယာမဇ္ဈဒီပကံ. သာဓဝေါ စ တေ ဇနာ စေတိ စ, တေဟိ အညေတိ စ ဝါကျံ. 230. «Dassanaṃ» v.v... Việc thấy bậc Mâu-ni, đối với người thiện, trở thành bất tử (amata), tức là trở thành bất tử theo phép ẩn dụ chỉ kết quả (kāriyopacāra) vì đó là nguyên nhân duy nhất của Niết-bàn được gọi là bất tử. Nhưng đối với các chúng sanh khác ngoài những người thiện ấy, (việc thấy bậc Mâu-ni) trở thành chất độc luôn gây phiền não (niccopatāpanaṃ), vì nó liên tục gây ra sự phiền não; (nó) trở thành chất độc theo phép ẩn dụ chỉ kết quả vì đó là nguyên nhân của sự sân hận tương tự như chất độc. Vì động từ đứng ở giữa, nên đây là phép minh dụ bằng động từ ở giữa câu. (Đây là cách phân tích câu văn:) «Sādhavo ca te janā ceti ca», và «tehi aññeti ca». အန္တဒီပက Minh dụ ở cuối ၂၃၁. 231. အစ္စန္တကန္တလာဝဏျ-စန္ဒာတပမနောဟရော; ဇိနာနနိန္ဒု ဣန္ဒု စ, ကဿ နာ’နန္ဒကော ဘဝေ. Vầng trăng kim diện của đấng Chiến Thắng, và cả vầng trăng (trên trời), vốn khả ái bởi ánh trăng của vẻ đẹp duyên dáng tột cùng, lại không là niềm hoan hỷ cho ai? ၂၃၁. ‘‘အစ္စန္တေ’’စ္စာဒိ. အစ္စန္တံ ကန္တံ မနုညံ လာဝဏျံ ပိယဘာဝေါ, တမေဝ, တမိဝ ဝါစန္ဒာတပေါ စန္ဒိကာ, တေန မနောဟရော ဇိနာနနိန္ဒု ဣန္ဒု စန္ဒော စ ကဿ ဇနဿ အာနန္ဒကော န ဘဝတီတိ. ကြိယာန္တဒီပကံ. 231. «Accantaṃ» v.v... Vẻ đẹp duyên dáng (lāvaṇya) là trạng thái đáng yêu, vô cùng đáng mến, khả ái. Ánh trăng (candātapa), tức là ánh sáng của mặt trăng (candikā), chính là vẻ đẹp ấy, hoặc giống như vẻ đẹp ấy. Khả ái bởi ánh trăng đó, vầng trăng kim diện của đấng Chiến Thắng và vầng trăng, tức là mặt trăng, lại không là niềm hoan hỷ cho người nào? (Đây là) phép minh dụ bằng động từ ở cuối câu. ၂၃၁. ‘‘အစ္စန္တိ’’စ္စာဒိ. အစ္စန္တကန္တလာဝဏျစန္ဒာတပမနောဟရော အတိသယေန မနုညပိယဘာဝသင်္ခါတဝိလာသနာမကေန စန္ဒကိရဏေန, နော စေ, အတိသယေန မနုညပိယတာသင်္ခါတဝိလာသသဒိသေန စန္ဒကိရဏေန မနောဟရော ဇိနာနနိန္ဒု သမ္ဗုဒ္ဓဿ မုခစန္ဒော စ ဣန္ဒု စ ပကတိစန္ဒော စ ကဿ အာနန္ဒကော န ဘဝေ. ဣဒံ ကြိယာယ အန္တေ ဌိတတ္တာ ကြိယာန္တဒီပကံ နာမ. အန္တံ အတိက္ကန္တန္တိ စ, တဉ္စ တံ ကန္တဉ္စေတိ စ, [Pg.230] လဝဏဿ ဘာဝေါ လာဝဏျံ, မဓုရဘာဝေါ, တံသဒိသတ္တာ အစ္စန္တကန္တဉ္စ တံ လာဝဏျဉ္စာတိ စ, စန္ဒဿ အာတပေါ ကိရဏောတိ စ, အစ္စန္တကန္တလာဝဏျမေဝ စန္ဒာတပေါတိ စ, စန္ဒပက္ခေ အစ္စန္တကန္တလာဝဏျမိဝ စ သော စန္ဒာတပေါ စာတိ စ, တေန မနောဟရောတိ စ, ဇိနာနနမေဝ ဣန္ဒူတိ စ ဝါကျံ. ဣမိနာ ကြိယာဒီပကတ္တယေနေဝ အဝုတ္တဇာတိဒီပကဂုဏဒီပကာနိပိ ဉာတဗ္ဗာနိ. 231. «Accantaṃ» v.v... (Vầng trăng kim diện và vầng trăng) khả ái bởi ánh trăng (candakiraṇa) được gọi là vẻ yêu kiều (vilāsa), tức là trạng thái đáng yêu khả ái một cách tột bậc; hoặc là, khả ái bởi ánh trăng tương tự như vẻ yêu kiều được gọi là trạng thái đáng yêu khả ái một cách tột bậc. Vầng trăng kim diện của đấng Chiến Thắng, tức là vầng trăng trên khuôn mặt của bậc Chánh Đẳng Giác, và vầng trăng, tức là mặt trăng tự nhiên, lại không là niềm hoan hỷ cho ai? Vì động từ đứng ở cuối, nên đây được gọi là phép minh dụ bằng động từ ở cuối câu. (Đây là cách phân tích câu văn:) «Antaṃ atikkantanti ca», «tañca taṃ kantañceti ca», «lavaṇassa bhāvo lāvaṇyaṃ, madhurabhāvo», «taṃsadisattā accantakantañca taṃ lāvaṇyañcāti ca», «candassa ātapo kiraṇoti ca», «accantakantalāvaṇyameva candātapoti ca», «candapakkhe accantakantalāvaṇyamiva ca so candātapo cāti ca», «tena manoharoti ca», và «jinānanameva indūti ca». Thông qua ba loại minh dụ bằng động từ này, cũng cần hiểu về các phép minh dụ bằng danh từ chỉ chủng loại và minh dụ bằng tính từ không được nói đến. မာလာဒီပက Minh dụ chuỗi ၂၃၂. 232. ဟောတာ’ဝိပ္ပဋိသာရာယ,သီလံ ပါမောဇ္ဇဟေတု သော; တံ ပီတိဟေတု, သာ စာ’ယံ,ပဿဒ္ဓါဒိပသိဒ္ဓိယာ. Giới luật là để không hối hận, sự không hối hận ấy là nhân của sự hân hoan; sự hân hoan ấy là nhân của sự hoan hỷ, và sự hoan hỷ này lại là để thành tựu sự khinh an v.v... ၂၃၂. အာဒိဒီပကာဒီသုပိ တေသု ပယောဂက္ကမေန ပကာရန္တရမတ္ထီတိ ဝဒတိ ‘‘ဟောတိ’’စ္စာဒိ. သီလံ ပဉ္စသီလာဒိကံ, အဝိပ္ပဋိသာရာယ ပစ္ဆာနုတာပါဘာဝါယ ဟောတိ, သော အဝိပ္ပဋိသာရော ပါမောဇ္ဇဿ ဥပ္ပန္နမတ္တာယ ပီတိယာ ဟေတု ဟောတိ, တံ ပါမောဇ္ဇံ ပီတိယာ ဗလဝဘူတာယ ဟေတု ဟောတိ, သာ စာယံ ပီတိ ပဿဒ္ဓါဒီနံ ပဿဒ္ဓိသုခါဒီနံ ပသိဒ္ဓိယာ နိပ္ဖတ္တိယာ ဟောတီတိ ယောဇနီယံ. 232. Ngài nói (câu kệ) bắt đầu bằng "hoti" để chỉ rằng ngay cả trong những (ví dụ) như thể đăng ở đầu v.v..., cũng có một loại khác theo trình tự áp dụng. Giới, như ngũ giới v.v..., đưa đến sự không hối hận, tức là không có sự ăn năn hối tiếc. Sự không hối hận ấy là nhân cho sự hân hoan, tức là hỷ vừa mới sanh khởi. Sự hân hoan ấy là nhân cho hỷ, tức là hỷ đã trở nên mạnh mẽ. Và hỷ này đưa đến sự thành tựu, sự hoàn thành của an tịnh v.v..., tức là an tịnh, lạc v.v... nên được hiểu như vậy. ၂၃၂. ဣဒါနိ နဝသု ဒီပကေသု ပယောဂဝိသေသေန သာဓေတဗ္ဗေ အညပ္ပကာရေ ဒဿေတိ ‘‘ဟောတိ’’စ္စာဒိနာ. သီလံ သုရက္ခိတံ ပဉ္စင်္ဂဒသင်္ဂါဒိသီလံ အဝိပ္ပဋိသာရာယ ဟောတိ, သော အဝိပ္ပဋိသာရော ပါမောဇ္ဇဟေတု ဟောတိ ဥပ္ပန္နမတ္တာယ တရုဏပီတိယာ ကာရဏံ ဘဝတိ, တံ ပါမောဇ္ဇံ ပီတိဟေတု ဗလဝပီတိကာရဏံ ဟောတိ, သာ အယဉ္စ ပီတိ ပဿဒ္ဓါဒိပသိဒ္ဓိယာ ကာယပဿဒ္ဓိစိတ္တပဿဒ္ဓိအာဒီနံ သိဒ္ဓိယာ ဟေတု ဟောတိ. န ဝိပ္ပဋိသာရော အဝိပ္ပဋိသာရော, နသဒ္ဒေါ ပသဇ္ဇပဋိသေဓေ ဝတ္တတေ. ပမုဒိတဿ ဘာဝေါတိ စ, တဿ ဟေတူတိ [Pg.231] စ, ပဿဒ္ဓိ အာဒိ ယေသံ သုခါဒီနန္တိ စ, တေသံ ပသိဒ္ဓီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 232. Bây giờ, ngài chỉ ra một loại khác cần được thực hiện thông qua một ứng dụng đặc biệt trong chín loại đăng bằng (câu kệ) bắt đầu bằng "hoti". Giới được khéo giữ gìn, tức là giới năm chi, mười chi v.v..., đưa đến sự không hối hận. Sự không hối hận ấy là nhân của sự hân hoan, trở thành nguyên nhân cho hỷ non trẻ vừa mới sanh khởi. Sự hân hoan ấy là nhân của hỷ, trở thành nguyên nhân cho hỷ mạnh mẽ. Và hỷ này là nhân cho sự thành tựu của an tịnh v.v..., cho sự thành công của thân an tịnh, tâm an tịnh v.v... Avippaṭisāra là na vippaṭisāro (không hối hận), từ na được dùng theo nghĩa phủ định trực tiếp. Và sự phân tích cú pháp là: "trạng thái của người hoan hỷ", "nhân của điều đó", "an tịnh v.v... mà trong đó có lạc v.v...", và "sự thành tựu của chúng". ၂၃၃. 233. ဣစ္စာ’ဒိဒီပကတ္တေပိ, ပုဗ္ဗံ ပုဗ္ဗမပေက္ခိနီ; ဝါကျမာလာ ပဝတ္တာတိ, တံ မာလာဒီပကံ မတံ. Mặc dù là thể đăng ở đầu, nhưng vì chuỗi câu văn tiếp diễn, phụ thuộc vào từng câu trước, nên điều đó được xem là thể đăng vòng hoa. ၂၃၃. ကိမိဒံ တဝ ပကာရန္တရမိစ္စာဟ ‘‘ဣစ္စာဒိ’’စ္စာဒိ. ဣစ္စေဝမိမံ ယံ တံ မာလာဒီပကံ မတံ. နနု ကြိယာဒိဒီပကမေတမိစ္စာဟ ‘‘အာဒိဒီပကတ္တေပီ’’တိ. ယဇ္ဇပျာဒိဒီပကမေတံ ပုဗ္ဗံ ပုဗ္ဗံ ဝါကျံ ‘‘ဟောတာဝိပ္ပဋိသာရာယ သီလ’’န္တိအာဒိကံ အပေက္ခိနီ အပေက္ခမာနာ ဝါကျာနံ ယထာဝုတ္တာနံ မာလာ ပရမ္ပရာ ပဝတ္တာတိ. တံ ယထာဝုတ္တံ မာလာဒီပကံ မတံ, နာဒိဒီပကန္တိ. 233. "Đây là loại khác của ngài là gì?" Ngài nói (câu kệ) bắt đầu bằng "iccādi". Điều được nói như vậy được xem là thể đăng vòng hoa. "Chẳng phải đây là thể đăng động từ ở đầu sao?" Ngài nói "ādidīpakattepi" (mặc dù là thể đăng ở đầu). Mặc dù đây là thể đăng ở đầu, nhưng một chuỗi, một loạt các câu văn như đã nói, tiếp diễn phụ thuộc vào, mong đợi vào từng câu trước như "sīlaṃ hoti avippaṭisārāya". Điều đó, như đã nói, được xem là thể đăng vòng hoa, chứ không phải là thể đăng ở đầu. ၂၃၃. ‘‘ဣစ္စာဒိ’’စ္စာဒိ. အာဒိဒီပကတ္တေပိ ကြိယာဒိဒီပကဘာဝေ သတိပိ ဝါကျမာလာ အနေကဝါကျေန သမ္ဗဇ္ဈမာနာ ပရမ္ပရာ ပုဗ္ဗံ ပုဗ္ဗံ ‘‘ဟောတာဝိပ္ပဋိသာရာယာ’’တိအာဒိကံ ဝါကျံ အပေက္ခိနီ ပဝတ္တာ. ဣတိ ဣဒံ အနန္တရဂတပ္ပကာရံ ဒီပကံ ‘‘မာလာဒီပက’’န္တိ မတန္တိ. အာဒိမှိ ဒီပကမိတိ စ, ဝိသယောပစာရေန အာဒိ စ တံ ဒီပကဉ္စာတိ စ, မာလာ ဧဝ ဒီပကမိတိ စ ဝါကျံ. 233. (Câu kệ) bắt đầu bằng "iccādi". Mặc dù là thể đăng ở đầu, ngay cả khi là thể đăng động từ ở đầu, một chuỗi câu văn, một loạt câu được kết nối bởi nhiều câu, tiếp diễn phụ thuộc vào từng câu trước như "hotāvippaṭisārāya". Vì vậy, loại đăng vừa được đề cập này được xem là "đăng vòng hoa". Và cách phân tích cú pháp là: "đăng ở đầu", và bằng phép chuyển nghĩa của đối tượng, "nó là cái đầu và nó là cái đăng", và "vòng hoa chính là cái đăng". ၂၃၄. 234. အနေနေဝ ပကာရေန, သေသာနမပိ ဒီပကေ; ဝိကပ္ပာနံ ဝိဓာတဗ္ဗာ-နုဂတီ သုဒ္ဓဗုဒ္ဓိဘိ. Cũng theo cách thức này, sự thấu hiểu về các biến thể còn lại trong thể đăng nên được thực hiện bởi những người có trí tuệ trong sáng. ၂၃၄. အဝုတ္တေ ဒီပကဝိကပ္ပေ အတိဒိသန္တော နိဂမေတိ ‘‘အနေနိ’’စ္စာဒိနာ. အနေနေဝ အနန္တရာ ဝုတ္တေန ပကာရေန ဝိဓိနာ ဒီပကေ ဒီပကဝိသယေ သေသာနမဝုတ္တာနံ ဝိကပ္ပာနံ ဇာတျာဒိဒီပကာဒိဘေဒါနံ အနုဂတိ အဝဗောဓော သုဒ္ဓဗုဒ္ဓိဘိ ပရိသုဒ္ဓမတီဟိ ကဝီဟိ ဝိဓာတဗ္ဗာ ကာတဗ္ဗာတိ. 234. Mở rộng (nguyên tắc) cho các biến thể của thể đăng chưa được đề cập, ngài kết luận bằng (câu kệ) bắt đầu bằng "anena". Theo chính cách thức này, theo phương pháp vừa được đề cập, trong vấn đề về thể đăng, sự thấu hiểu, sự lĩnh hội về các biến thể còn lại chưa được đề cập, các phân loại như thể đăng chủng loại ở đầu v.v..., nên được thực hiện, nên được làm bởi các thi sĩ có trí tuệ trong sáng, có tâm trí thanh tịnh. ၂၃၄. ဣဒါနိ အဝုတ္တဒီပကာနိပိ အတိဒိသတိ ‘‘အနေနေဝိ’’စ္စာဒိနာ. အနေနေဝ ပကာရေန ယထာဝုတ္တဒီပကပ္ပကာရေန ဒီပကေ ဒီပကဝိသယေ သေသာနံ အပိ ဝိကပ္ပာနံ အဝုတ္တဇာတိဒီပကဂုဏဒီပကသင်္ခါတာနံ [Pg.232] ပက္ခာနံ ဇာတျာဒိဒီပကဂုဏာဒိဒီပကာဒီနံ ဆန္နံ မာလာဒီပကာနဉ္စ အနုဂတိ အဝဗောဓော သုဒ္ဓဗုဒ္ဓိဘိ ကဝီဟိ ဝိဓာတဗ္ဗာ ဝုတ္တာနုသာရေနေဝ ကာတဗ္ဗာ. ဝိသေသတော အသင်္ကရတော ကပ္ပီယန္တီတိ စ, သုဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓိ ယေသန္တိ စ ဝါကျံ. 234. Bây giờ, ngài cũng mở rộng (nguyên tắc) cho các thể đăng chưa được đề cập bằng (câu kệ) bắt đầu bằng "anena". Theo chính cách thức này, theo cách thức của các loại đăng đã được mô tả, trong vấn đề về thể đăng, sự thấu hiểu, sự lĩnh hội về các biến thể còn lại, các loại được gọi là thể đăng chủng loại và thể đăng phẩm chất chưa được đề cập, và về sáu thể đăng vòng hoa như thể đăng chủng loại ở đầu, thể đăng phẩm chất ở đầu v.v..., nên được thực hiện bởi các thi sĩ có trí tuệ trong sáng, nên được làm đúng theo những gì đã được nói. Và cách phân tích cú pháp là: "chúng được sắp xếp một cách đặc biệt không lẫn lộn", và "những người có trí tuệ trong sáng". ၂၃၅. 235. ဝိသေသဝစနိစ္ဆာယံ,နိသေဓဝစနံ တု ယံ; အက္ခေပေါ နာမ သော’ယဉ္စ,တိဓာ ကာလပ္ပဘေဒတော. Khi có ý muốn nói lên một điều đặc biệt, mà lại có lời nói phủ định, thì đó được gọi là thể ám chỉ. Và thể này có ba loại, tùy theo sự phân chia của thời gian. ၂၃၅. အက္ခေပမုပက္ခိပတိ ‘‘ဝိသေသိ’’စ္စာဒိနာ. ဝိသေသဿ ယဿ ကဿစိ ဝစနိစ္ဆာယံ ယံ နိသေဓဿ ပဋိသေဓဿ ဝစနံ ဝုတ္တိ, သော အက္ခေပေါ နာမ အက္ခိပနံ ပဋိသေဓောတိ ကတွာ. သောယမက္ခေပေါ စ ကာလပ္ပဘေဒတော အတီတာဒိတော တိဓာ တိပ္ပကာရော. 235. Ngài giới thiệu thể ám chỉ bằng (câu kệ) bắt đầu bằng "visesa". Khi có ý muốn nói lên một điều đặc biệt nào đó, bất kỳ lời nói, phát biểu nào mang tính phủ định, ngăn cấm, thì đó được gọi là thể ám chỉ, vì nó là sự gợi ý, sự phủ định. Và thể ám chỉ này có ba loại, theo sự phân chia của thời gian: quá khứ, v.v... ၂၃၅. ဣဒါနိ အက္ခေပံ ဒဿေတိ ‘‘ဝိသေသေ’’စ္စာဒိနာ. ဝိသေသဝစနိစ္ဆာယံ တု ယဿ ကဿစိ ပဒတ္ထဝိသေသဿ ကထနိစ္ဆာယ ဧဝ ယံ နိသေဓဝစနံ ပဋိသေဓဝစနံ အတ္ထိ, သော ပဋိသေဓော အက္ခေပေါ နာမ အက္ခေပါလင်္ကာရော နာမ. အယဉ္စ အက္ခေပေါ ကာလပ္ပဘေဒတော အတီတာဒိကာလဝိသေသေန တိဓာ ဟောတိ. ဝိသေသဿ ကဿစိ ဝစနန္တိ စ, တသ္မိံ ဣစ္ဆာတိ စ, နိသေဓဿ ပဋိသေဓဿ ဝစနမိတိ စ, အက္ခိပနံ ပဋိက္ခိပနန္တိ စ, ကာလဿ ကြိယာယ ဝါ ပဘေဒေါတိ စ ဝါကျံ. 235. Bây giờ, ngài chỉ ra thể ám chỉ bằng (câu kệ) bắt đầu bằng "visese". Khi có ý muốn nói lên một điều đặc biệt, tức là trong chính ý muốn nói về một ý nghĩa đặc biệt của một từ nào đó, mà có lời nói phủ định, lời nói ngăn cấm, thì sự ngăn cấm đó được gọi là thể ám chỉ, tức là văn sức ám chỉ. Và thể ám chỉ này có ba loại do sự phân chia của thời gian, bởi sự khác biệt của thời gian như quá khứ, v.v... Và cách phân tích cú pháp là: "lời nói về một điều đặc biệt nào đó", "trong đó, có ý muốn", "lời nói phủ định, ngăn cấm", "sự ám chỉ, sự bác bỏ", và "sự phân chia của thời gian hoặc của hành động". ၂၃၆. 236. ဧကာကီ’နေကသေနံ တံ, မာရံသဝိဇယီဇိနော; ကထံ တ’မထ ဝါ တဿ, ပါရမီဗလမီဒိသံ. Đấng Toàn Thắng, một mình, đã chiến thắng Ma vương kia cùng với đạo quân đông đảo. Làm sao có thể như vậy được? Hay là, sức mạnh ba-la-mật của ngài là như thế. အတီတက္ခေပေါ. Thể ám chỉ về quá khứ. ၂၃၆. ‘‘ဧကာကိ’’စ္စာဒိ. သော ဇိနော ဧကာကီ ဧကော သမာနော အနေကသေနံ တံ မာရံ ဝိဇယိ ပရာဇေသိ, တံ ကထံ ယုဇ္ဇတေ. [Pg.233] အထ ဝါ ကိံ န ယုဇ္ဇတေ, ယတော တဿ ဇိနဿ ပါရမီ သမတိံသဝိဓာ ပါရမိတာ ဧဝ ဗလံ ဤဒိသံ ယာဒိသံ တဿ ဝိဇယကာရဏန္တိ. ဧတ္ထ ဧကာကိတ္တကာရဏသာမတ္ထိယာ မာရဝိဇယာယောဂဗုဒ္ဓိ ‘‘သသေနံ မာရံ ဝိဇိတဝါတိ ကထံ ယုဇ္ဇတီ’’တိ ဧဝမာကာရာ အတီတာ အက္ခိတ္တာတိ အတီတက္ခေပေါယံ. 236. (Câu kệ) bắt đầu bằng "Ekākī". Đấng Toàn Thắng ấy, một mình, là một người, đã chiến thắng, đã đánh bại Ma vương kia cùng với đạo quân đông đảo. Điều đó làm sao có thể hợp lý được? Hay là, tại sao lại không hợp lý? Bởi vì ba-la-mật của Đấng Toàn Thắng ấy, ba mươi loại ba-la-mật, chính là sức mạnh như thế, là nguyên nhân chiến thắng của ngài. Ở đây, ý nghĩ về sự không thể chiến thắng Ma vương do sức mạnh của lý do là chỉ có một mình, tức là ý nghĩ trong quá khứ có dạng "Làm sao có thể hợp lý được việc ngài đã chiến thắng Ma vương cùng với đạo quân của hắn?", đã được ám chỉ. Do đó, đây là thể ám chỉ về quá khứ. ၂၃၆. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ဧကာကိ’’စ္စာဒိနာ. သ ဇိနော သော သဗ္ဗညူ ဧကာကီ အသဟာယော အဒုတိယော အနေကသေနံ တံ မာရံ ဝိဇယီ အဇိနီတိ, တံ ကထံ ယုဇ္ဇတိ. အထ ဝါ ယုဇ္ဇတေဝ, တဿ ဇိနဿ ပါရမီဗလံ သမတိံသပါရမီဗလံ သမတိံသပါရမီတာသင်္ခတသေနာ ဤဒိသမီဒိသာတိ. ဗုဒ္ဓဿ အဒုတိယဘာဝဉ္စ မာရဿ သပရိဝါရဘာဝဉ္စ နိဿာယ ကဿစိ ဥပ္ပန္နာ ‘‘ဧကာကိနာ ကထမနေကသေနော မာရော ဇိတော’’တိ ဝိပရီတဗုဒ္ဓိ အတီတမာရဝိဇယဝိသယတ္တာ အတီတာ ဟောတိ, ‘‘တဿ ပါရမီဗလံ ဤဒိသ’’န္တိ အတ္ထဝိသေသဿ ကထနိစ္ဆာယ ‘‘အထ ဝါ’’တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌပဋိသေဓဝစနေန အက္ခိတ္တန္တိ အတီတဿ အက္ခေပနတော အတီတက္ခေပေါ နာမ. 236. Bây giờ, ngài minh họa bằng câu “ekāki” v.v… Vị Toàn Giác, bậc Chiến Thắng ấy, một mình, không người đồng hành, không có người thứ hai, đã chiến thắng, đã chinh phục được Ma vương ấy cùng với đạo quân đông đảo, điều ấy làm sao có thể tương hợp được? Hay là, điều ấy thật sự tương hợp, bởi vì năng lực ba-la-mật của bậc Chiến Thắng ấy, năng lực ba mươi pháp ba-la-mật, đạo quân được gọi là ba mươi pháp ba-la-mật, là như thế này, như thế này. Do vì trạng thái không có người thứ hai của đức Phật và trạng thái có quyến thuộc của Ma vương, nên tà kiến của một người nào đó đã sanh khởi rằng: “Ma vương có đạo quân đông đảo đã bị chinh phục bởi một người đơn độc như thế nào?”. (Tà kiến ấy) là quá khứ do đối tượng là sự chiến thắng Ma vương đã ở trong quá khứ. Với ý muốn trình bày ý nghĩa đặc biệt rằng: “Năng lực ba-la-mật của vị ấy là như thế này”, (tà kiến ấy) bị bác bỏ bởi lời phủ định được chỉ ra là “hay là”. Do vì sự bác bỏ điều đã qua nên được gọi là sự bác bỏ quá khứ (atītakkhepa). ၂၃၇. 237. ကိံ စိတ္တေ’ဇာသမုဂ္ဃာတံ,အပ္ပတ္တော’သ္မိတိ ခိဇ္ဇသေ; ပဏာမော နနု သောယေဝ,သကိမ္ပိ သုဂတေ ကတော. Này tâm, sao ngươi phiền muộn rằng: “Ta chưa đạt được sự nhổ sạch ái dục”? Há chẳng phải chính sự đảnh lễ ấy, dù chỉ một lần được thực hiện đến bậc Thiện Thệ, (cũng là sự nhổ sạch ái dục) đó sao? ဝတ္တမာနက္ခေပေါ. Sự bác bỏ hiện tại (vattamānakkhepa). ၂၃၇. ‘‘ကိံ စိတ္တေ’’စ္စာဒိ. စိတ္တ ဧဇာယ တဏှာယ သမုဂ္ဃာတံ သဗ္ဗထာ အပ္ပဝတ္တိံ အပ္ပတ္တောသ္မီတိ ကိံ ခိဇ္ဇသေ, တုစ္ဆော တဝ ခေဒေါ. သုဂတေ သကိမ္ပိ ဧကဝါရမ္ပိ ကတော ပဏာမော သောယေဝ တဏှာယ သမုဂ္ဃာတောယေဝ နနု ဧကန္တကာရဏတ္တာ တဿာတိ ဝတ္တမာနက္ခေပေါယံ ဝတ္တမာနဿ ခေဒဿာက္ခိတတ္တာ. 237. (Câu kệ) “Kiṃ citte” v.v… Này tâm, sao ngươi phiền muộn rằng: “Ta chưa đạt được sự nhổ sạch ái dục, sự không tiếp diễn hoàn toàn”? Sự phiền muộn của ngươi là trống rỗng. Há chẳng phải sự đảnh lễ được thực hiện đến bậc Thiện Thệ, dù chỉ một lần, chính là sự nhổ sạch ái dục đó sao, vì đó là nhân duy nhất của việc ấy. Đây là sự bác bỏ hiện tại (vattamānakkhepa) do vì sự phiền muộn ở hiện tại bị bác bỏ. ၂၃၇. ‘‘ကိံ စိတ္တေ’’စ္စာဒိ. [Pg.234] ဟေ စိတ္တ ဧဇာသမုဂ္ဃာတံ ဧဇာသင်္ခတာယ တဏှာယ သမုစ္ဆေဒပဟာနံ အပ္ပတ္တောသ္မီတိ ကိံ ခိဇ္ဇသေ, တုစ္ဆော တဝ ခေဒေါ. တထာ ဟိ သုဂတေ ဗုဒ္ဓဝိသယေ သကိမ္ပိ ကတော ပဏာမော သောယေဝ နနု တဏှာသမုစ္ဆေဒဿ ဧကန္တကာရဏတ္တာ ကာရဏကာရိယာနမဘေဒဗုဒ္ဓိယာ သော ဧဇာသမုဂ္ဃာတောယေဝ ကိံ န ဘဝတိ, ဘဝတျေဝ. ‘‘ပဏာမော’’တျာဒိဝိသေသကထနာဓိပ္ပာယေန ‘‘ကိံ ခိဇ္ဇသေ’’တိ စိတ္တဿ ဝတ္တမာနခေဒဿ ပဋိသေဓိတတ္တာ အယံ ဝတ္တမာနက္ခေပေါ နာမ. ဧဇာယ သမုဂ္ဃာတောတိ ဝါကျံ. 237. (Câu kệ) “Kiṃ citte” v.v… Này tâm, sao ngươi phiền muộn rằng: “Ta chưa đạt được sự nhổ sạch ái dục, sự đoạn trừ và từ bỏ ái dục được gọi là ejā”? Sự phiền muộn của ngươi là trống rỗng. Thật vậy, há chẳng phải sự đảnh lễ được thực hiện dù chỉ một lần đối với bậc Thiện Thệ, đối với đức Phật, chính là điều ấy đó sao? Do vì là nhân duy nhất của sự đoạn trừ ái dục, và do vì trí tuệ về sự không khác biệt giữa nhân và quả, tại sao điều ấy lại không phải là sự nhổ sạch ái dục? Chắc chắn là phải. Với chủ ý trình bày ý nghĩa đặc biệt “sự đảnh lễ” v.v…, do vì sự phiền muộn ở hiện tại của tâm bị phủ định bởi câu “sao ngươi phiền muộn?”, nên đây được gọi là sự bác bỏ hiện tại (vattamānakkhepa). Cụm từ là “ejāya samugghāto”. ၂၃၈. 238. သစ္စံ န တေ ဂမိဿန္တိ, သိဝံ သုဇနဂေါစရံ; မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရိက္ကန္တ-မာနသာ ယေ သုဒုဇ္ဇနာ. Sự thật, những kẻ ác nhân ấy, những người có tâm trí bị tà kiến xâm chiếm, sẽ không đi đến được trạng thái an lành, cảnh giới của những người thiện. အနာဂတက္ခေပေါ. Sự bác bỏ tương lai (anāgatakkhepa). ၂၃၈. ‘‘သစ္စ’’မိစ္စာဒိ. သုဇနဂေါစရံ သိဝံ သန္တိပဒံ တေ သစ္စံ နိယတံ န ဂမိဿန္တိ. ယေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ သဿတာဒိကာယ ပရိက္ကန္တံ အဘိဘူတံ မာနသံ စိတ္တံ ယေသံ တာဒိသာ သုဋ္ဌု အတိသယေန ဒုဇ္ဇနာတိ ယောဇနီယံ. အယမနာဂတက္ခေပေါ ဘာဝိနော ဂမနဿာက္ခိတ္တတ္တာ. 238. (Câu kệ) “Saccaṃ” v.v… Họ chắc chắn, nhất định sẽ không đi đến được trạng thái an lành, tịch tịnh, cảnh giới của những người thiện. Cần phải được hiểu rằng: những người có tâm trí, có tâm thức bị xâm chiếm, bị áp đảo bởi tà kiến như thường kiến v.v…, những người như vậy là những kẻ cực kỳ, vô cùng xấu ác. Đây là sự bác bỏ tương lai (anāgatakkhepa) do vì sự đi đến trong tương lai bị bác bỏ. ‘‘ဇီဝိတာသာ ဗလဝတီ, ဓနာသာ ဒုဗ္ဗလာ မမ; ဂစ္ဆ ဝါ တိဋ္ဌ ဝါ ကန္တ, မမာဝတ္ထာ နိဝေဒိတာ’’တိ. “Khát vọng sống của em thì mãnh liệt, khát vọng về tài sản thì yếu ớt. Chàng hãy đi hoặc ở lại, hỡi người yêu dấu, tình cảnh của em đã được tỏ bày.” အယမနာဒရက္ခေပေါတိ ဧဝမာဒယော တု တဗ္ဘေဒါယေဝါတိ ဥပေက္ခိတာ. Đây là sự bác bỏ do bất cần (anādarakkhepa) và các loại tương tự. Tuy nhiên, chúng chỉ là những phân loại của các loại (chính) ấy, vì vậy chúng được bỏ qua. ၂၃၈. ‘‘သစ္စ’’မိစ္စာဒိ. သုဇနဂေါစရံ သာဓူနံ ဝိသယဂတံ သိဝံ သန္တိပဒံ တေ သစ္စမေကန္တေန န ဂမိဿန္တိ. ကေ? ယေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရိက္ကန္တမာနသာ သုဒုဇ္ဇနာ, တေယေဝါတိ. ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီ’’တိအာဒိဝိသေသဿ ကထနာဓိပ္ပာယေန ‘‘တေ န ဂမိဿန္တီ’’တိ တိတ္ထိယာနံ ဘာဝိနော နိဗ္ဗာနဂမနဿ ဗုဒ္ဓိယာ ပဋိသိဒ္ဓတ္တာ [Pg.235] အယံ အနာဂတက္ခေပေါ နာမ. မိစ္ဆာ ဝိပရီတာ စ သာ ဒိဋ္ဌိ စာတိ စ, တာယ ပရိက္ကန္တံ မာနသံ ယေသန္တိ စ ဝါကျံ. 238. (Câu kệ) “Saccaṃ” v.v… Họ chắc chắn, tuyệt đối sẽ không đi đến được trạng thái an lành, tịch tịnh, cảnh giới của những người thiện, thuộc về phạm vi của các bậc thánh thiện. Là những ai? Chính là những kẻ ác nhân có tâm trí bị tà kiến xâm chiếm. Với chủ ý trình bày ý nghĩa đặc biệt “tà kiến” v.v…, do vì sự đi đến Niết-bàn trong tương lai của các người theo ngoại đạo bị phủ định bởi trí tuệ qua câu “họ sẽ không đi đến”, nên đây được gọi là sự bác bỏ tương lai (anāgatakkhepa). Các cụm từ là: “micchā viparītā ca sā diṭṭhi ca” (cái thấy sai lầm và xuyên tạc ấy), và “tāya parikkantaṃ mānasaṃ yesaṃ” (những người có tâm trí bị xâm chiếm bởi cái thấy ấy). ‘‘ဇီဝိတာသာ ဗလဝတီ, ဓနာသာ ဒုဗ္ဗလာ မမ; ဂစ္ဆ ဝါ တိဋ္ဌ ဝါ ကန္တ, မမာဝတ္ထာ နိဝေဒိတာ’’ – “Khát vọng sống của em thì mãnh liệt, khát vọng về tài sản thì yếu ớt. Chàng hãy đi hoặc ở lại, hỡi người yêu dấu, tình cảnh của em đã được tỏ bày” – တျာဒိကော အနာဒရက္ခေပေါပိ ဒဿိတာတီတက္ခေပါဒီဟိ အနညတ္တာ ဝိသုံ န ဝုတ္တော. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော – ဟေ ကန္တ ဝလ္လဘ မမ ဇီဝိတာသာ ဗလဝတီ ဟောတိ, ဓနာသာ ဒုဗ္ဗလာ, တွံ ဂစ္ဆ ဝါ တိဋ္ဌ ဝါ, မမာဝတ္ထာ မမ ပကတိ နိဝေဒိတာ ဝိညာပိတာ. ‘‘ဧတ္ထ မမာဝတ္ထာ နိဝေဒိတာ’’တိ ဝိသေသဿ ကထနာဓိပ္ပာယေန ‘‘ဂစ္ဆ ဝါ တိဋ္ဌ ဝါ’’တိ ဣမိနာ အနာဒရဝစနေန အတ္တနော ဝလ္လဘဿ ဝတ္တမာနဿ အနာဂတဿ ဝါ ဂမနဿ ပဋိသေဓိတတ္တာ ဝတ္တမာနက္ခေပေါ ဝါ အနာဂတက္ခေပေါ ဝါ ဟောတိ. Sự bác bỏ do bất cần (anādarakkhepa) bắt đầu bằng câu kệ ấy cũng không được nói đến một cách riêng biệt do vì không khác với sự bác bỏ quá khứ v.v… đã được trình bày. Đây là ý nghĩa ở đây: Này người yêu dấu, người quý mến, khát vọng sống của em thì mãnh liệt, khát vọng về tài sản thì yếu ớt. Chàng hãy đi hoặc ở lại. Tình cảnh của em, bản chất của em đã được tỏ bày, đã được cho biết. Ở đây, với chủ ý trình bày ý nghĩa đặc biệt “tình cảnh của em đã được tỏ bày”, do vì sự ra đi ở hiện tại hoặc tương lai của người yêu dấu của mình bị phủ định bởi lời nói bất cần này “chàng hãy đi hoặc ở lại”, nên nó trở thành sự bác bỏ hiện tại (vattamānakkhepa) hoặc sự bác bỏ tương lai (anāgatakkhepa). ၂၃၉. 239. ဉေယျော သောတ္ထန္တရနျာသော,ယော’ညဝါကျတ္ထသာဓနော; သဗ္ဗဗျာပီ ဝိသေသဋ္ဌော,ဟိဝိသိဋ္ဌ’ဿ ဘေဒတော. Cần phải được biết đó là phép dẫn dụ ý nghĩa khác (atthantaranyāsa), phép tu từ dùng để chứng minh ý nghĩa của một câu khác. Do sự phân biệt của nó, có loại phổ quát và loại đặc thù, được xác định bởi từ “hi”. ၂၃၉. အတ္ထန္တရနျာသံ နျာသယတိ ‘‘ဉေယျိ’’စ္စာဒိနာ. အညဝါကျတ္ထသာဓနော အညဿ ဝတ္တုမိစ္ဆိတဿ ကဿစိ ဝါကျတ္ထဿ သာဓနော သမတ္ထကော ကဿစိဒေဝ အတ္ထဿ ပရဿ နျာသော ယော, သော အတ္ထန္တရနျာသော ဉေယျော အတ္ထန္တရဿ ကဿစိ ဝတ္ထုနော နျာသော ပယောဂေါတိ ကတွာ. တဿ ဘေဒမာဟ ‘‘သဗ္ဗေ’’စ္စာဒိနာ. အဿ အတ္ထန္တရနျာသဿ ဘေဒတော ဝိကပ္ပတော ဟိဝိသိဋ္ဌာ ဟိသဒ္ဒေန ဝိသေသိတာ သဗ္ဗဗျာပီ စ ဝိသေသဋ္ဌော စာတိ ဣမေ ဘဝန္တိ. နနု ပတိဝတ္ထူပမာယ ဣမဿ စ ကော ဘေဒေါတိ? သစ္စံ, တထာပိ ဥဘယတ္ထ အတ္ထန္တရနျာသမတ္တေန သဒိသတ္တေပိ ယတ္ထ မုချတော သာမျပ္ပတီတိသဗ္ဘာဝေါ, သာ ပတိဝတ္ထူပမာ. ယတ္ထ ပန သာဓနရူပဿေဝတ္ထန္တရနျာသော, သော အတ္ထန္တရနျာသောတိ ပါကဋောယေဝုဘိန္နံ ဘေဒေါတိ. 239. Ngài trình bày về phép dẫn dụ ý nghĩa khác (atthantaranyāsa) bằng câu “ñeyyo” v.v… “Dùng để chứng minh ý nghĩa của một câu khác” có nghĩa là: sự trình bày một ý nghĩa khác nào đó, có khả năng chứng minh, hỗ trợ cho ý nghĩa của một câu nào đó khác mà người ta muốn nói. Điều ấy cần được biết là phép dẫn dụ ý nghĩa khác (atthantaranyāsa), do được xem là sự trình bày, sự áp dụng ý nghĩa của một sự vật khác nào đó. Ngài nói về sự phân loại của phép tu từ ấy bằng câu “sabbe” v.v… Do sự phân biệt, sự phân loại của phép dẫn dụ ý nghĩa khác này, được xác định bởi từ “hi”, có những loại này: loại phổ quát (sabbabyāpī) và loại đặc thù (visesaṭṭho). Vậy thì, sự khác biệt giữa phép tu từ này và phép tỷ dụ đối vật (pativatthūpamā) là gì? Đúng vậy, tuy nhiên, mặc dù ở cả hai trường hợp đều có sự tương đồng chỉ ở việc trình bày một ý nghĩa khác, nhưng ở đâu chủ yếu có sự hiện hữu của nhận thức về sự tương đồng, đó là phép tỷ dụ đối vật. Còn ở đâu có sự trình bày một ý nghĩa khác dưới hình thức chứng minh, đó là phép dẫn dụ ý nghĩa khác. Như vậy, sự khác biệt giữa cả hai quả thật là rõ ràng. ၂၃၉. ဣဒါနိ အတ္ထန္တရနျာသံ ဒဿေတိ ‘‘ဉေယျ’’စ္စာဒိနာ. ယော အညဝါကျတ္ထသာဓနော အညဝါကျတ္ထဿ သာဓနော ဟောတိ, အညဝါကျတ္ထံ သာဓေတိ, သော အတ္ထန္တရနျာသော သာဓိယဝါကျတ္ထတော အညတ္ထဿ ဌပနံ ကထနံ ‘‘အတ္ထန္တရနျာသော’’တိ ဉေယျော, အဿ အတ္ထန္တရနျာသဿ ဘေဒတော ပဘေဒေန သဗ္ဗဗျာပီ ဝိသေသဋ္ဌော စ, ဧတေယေဝ ဟိဝိသိဋ္ဌာ စာတိ စတ္တာရော ဘဝန္တိ. အတ္ထော စ သော အန္တရော အညော စေတိ စ, တဿ နျာသောတိ စ, သဗ္ဗံ ဗျာပေတိ သီလေနာတိ စ, ဝိသေသေ ပဒေသေ တိဋ္ဌတီတိ စ, ဟိသဒ္ဒေန ဝိသိဋ္ဌာတိ စ ဝါကျံ. 239. Bây giờ, ngài trình bày về chuyển nghĩa pháp (atthantaranyāsa) qua câu “ñeyya” v.v… Cái nào là phương tiện chứng minh cho ý nghĩa của câu khác, là phương tiện cho ý nghĩa của câu khác, chứng minh cho ý nghĩa của câu khác, cái ấy là chuyển nghĩa pháp. Việc trình bày, việc nói lên ý nghĩa khác với ý nghĩa của câu cần được chứng minh nên được biết là “chuyển nghĩa pháp”. Do sự phân chia theo các loại của chuyển nghĩa pháp này, có bốn loại là: phổ biến (sabbabyāpī), và đặc biệt (visesaṭṭho), và chính những loại này được phân biệt bởi từ “hi”. Và câu cú là: “Và ý nghĩa ấy là khác biệt, là cái khác”, và “sự trình bày của nó”, và “thấm nhuần khắp tất cả một cách tự nhiên”, và “đứng ở một nơi đặc biệt”, và “được phân biệt bởi từ hi”. ဟိ-ရဟိတသဗ္ဗဗျာပီ Phổ biến không có từ “hi” ၂၄၀. 240. တေပိ လောကဟိတာသတ္တာ, သူရိယော စန္ဒိမာ အပိ ; အတ္ထံ ပဿ ဂမိဿန္တိ, နိယမော ကေန လင်္ဃျတေ. Cả những vị ấy, mặt trời và cả mặt trăng, là những bậc chuyên tâm vào lợi ích của thế gian; hãy xem, (các vị ấy) sẽ đi đến sự lặn mất, định luật bị ai vượt qua? ၂၄၀. ဥဒါဟရတိ ‘‘တေပိ’’စ္စာဒိ. လောကဿ ဟိတေ အဘိဝုဒ္ဓိယံ အာသတ္တာ အဘိရတ္တာ သူရိယော စန္ဒိမာ အပီတိ တေ မဟန္တာပိ အတ္ထံ ဥဒယဝိပရိယာသ’မဘာဝံ ဂမိဿန္တိ, န တထေဝ တိဋ္ဌန္တိ, ‘‘ပဿေ’’တိ တမဝဗောဓယတိ. တထာ ဟိ နိယမော ‘‘ဘာဝေါ နာမ န ပါယိနိ. သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဝယဓမ္မိနော’’တိ အယံ နိယတိ. ကေန နာမ ဝတ္ထုနာ လင်္ဃျတေ အတိက္ကမိတုံ သက္ကာတိ. အယံ ဟိသဒ္ဒရဟိတော သဗ္ဗဗျာပီ အတ္ထန္တရနျာသော တာဒိသဿ နိယမဿ သဗ္ဗဂတတ္တာ. 240. Ngài nêu ví dụ qua câu “tepi” v.v… Mặt trời và cả mặt trăng, những bậc vĩ đại ấy, là những vị chuyên tâm, say mê trong sự lợi ích, sự tiến hóa của thế gian, cũng sẽ đi đến sự lặn mất, tức là trạng thái không có, sự trái ngược của việc mọc lên, chứ không đứng yên như vậy. Qua từ “passa” (hãy xem), ngài làm cho liễu tri điều ấy. Thật vậy, định luật là “bản thể quả thật không tồn tại mãi. Tất cả các pháp hữu vi đều có tính hoại diệt”, quy luật này là như vậy. Có thể được vượt qua, có thể được vi phạm bởi vật nào? Đây là chuyển nghĩa pháp phổ biến không có từ “hi”, do vì định luật như vậy có mặt khắp nơi. ၂၄၀. ‘‘တေပိ’’စ္စာဒိ. လောကဟိတာသတ္တာ လောကာဘိဝုဒ္ဓိယံ လဂ္ဂါ သူရိယော အပိ စန္ဒိမာ အပိ တေပိ မဟာနုဘာဝါ အတ္ထံ ဝိနာသံ ဂမိဿန္တိ, ပဿ ဧတေသံ ပါကဋံ ဝိနာသံ [Pg.237] ဩလောကေဟိ. တထာ ဟိ နိယမော ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ သဗ္ဗပဒတ္ထမနတိက္ကမ္မ ပဝတ္တနိယမော ကေန လင်္ဃျတေ ပစ္စယသမုပ္ပန္နေန ကေန ပဒတ္ထေန အတိက္ကမျတေတိ. အယံ ဟိသဒ္ဒရဟိတော အတ္ထဂမနသင်္ခါတော နိယမော သဗ္ဗတ္ထ ဂတောတိ သဗ္ဗဗျာပီ အတ္ထန္တရနျာသော. ပတိဝတ္ထူပမာယ စ အတ္ထန္တရနျာသဿ စ အတ္ထန္တရနျာသတ္တေန တုလျတ္တေပိ တတ္ထ သာဓမ္မပကာသတ္တသဘာဝေါ, ဧတ္ထ ဝုတ္တတ္ထဿ သာဓနသဘာဝေါတိ ဧဝမိမေသံ နာနတ္တံ သုဗျတ္တံ. အပီတိ သမ္ဘာဝနာယံ, ဒုတိယော အပိသဒ္ဒေါ သမုစ္စယေ. 240. (Giải thích khác:) “Tepi” v.v… Mặt trời và cả mặt trăng, những vị có đại oai lực ấy, là những bậc gắn bó với sự tiến hóa của thế gian, cũng sẽ đi đến sự lặn mất, tức sự hoại diệt. Hãy xem, hãy quan sát sự hoại diệt rõ ràng của các vị ấy. Thật vậy, định luật “tất cả các pháp hữu vi là vô thường” là quy luật diễn tiến không vượt qua tất cả các thực thể, bị ai vượt qua, bị thực thể nào do duyên sanh vi phạm? Định luật được gọi là sự đi đến chỗ lặn mất này có mặt ở khắp nơi, không có từ “hi”, nên là chuyển nghĩa pháp phổ biến. Và mặc dù đối vật thí dụ pháp (pativatthūpamā) và chuyển nghĩa pháp (atthantaranyāsa) là tương đương nhau về phương diện chuyển nghĩa pháp, nhưng ở đó có bản chất làm sáng tỏ pháp tương đồng, còn ở đây có bản chất chứng minh cho ý nghĩa đã được nói đến; như vậy, sự khác biệt của chúng là rõ ràng. Từ “api” (thứ nhất) có nghĩa là khả năng, từ “api” thứ hai có nghĩa là tập hợp. ဟိ-သဟိတသဗ္ဗဗျာပီ Phổ biến có từ “hi” ၂၄၁. 241. သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ, ဝသီ သောပိ မုနိဿရော; ဂတောဝ နိဗ္ဗုတိံ သဗ္ဗေ, သင်္ခါရာ န ဟိ သဿတာ. Bậc Đạo Sư của chư thiên và nhân loại, bậc tự chủ, vị Chúa Tể của các bậc ẩn sĩ ấy cũng đã đi đến Niết-bàn; vì quả thật, tất cả các pháp hữu vi không phải là thường hằng. ၂၄၁. ‘‘သတ္ထာ’’ဣစ္စာဒိ. ဒေဝမနုဿာနံ ဒေဝါနဉ္စ မနုဿာနဉ္စ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဝသေန သတ္ထာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကေဟိ ပရမတ္ထေဟိ ယထာရဟံ အနုသာသတီတိ, ဝသီ ပဉ္စဟိ ဝသိတာဟိ အတိသယဝသီဟိ ဝသိပ္ပတ္တော သောပိ မုနိဿရော နိဗ္ဗုတိံ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ ဂတော ပတ္တောယေဝ, ဟိသဒ္ဒေါ သမတ္ထနေ. သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ပစ္စယသမုပ္ပန္နာ န သဿတာ န နိစ္စာ ဥပ္ပာဒဝယဓမ္မတ္တာ အနိစ္စာ. အယမ္ပိ ဟိသဒ္ဒသဟိတသဗ္ဗဗျာပီ အတ္ထန္တရနျာသော အနိစ္စတာယ သဗ္ဗဂတတ္တာတိ. 241. “Satthā” v.v… Bậc Đạo Sư của chư thiên và nhân loại, theo ý nghĩa phân định về bậc tối thắng của chư thiên và nhân loại, là bậc giáo huấn một cách thích đáng bằng những ý nghĩa tối hậu thuộc hiện tại và vị lai. Bậc tự chủ (vasī) là bậc đã đạt đến sự tự chủ qua năm pháp tự tại (vasitā) với sự tự chủ vượt trội. Vị Chúa Tể của các bậc ẩn sĩ ấy cũng đã đi đến, đã đạt đến Niết-bàn được gọi là sự tịch diệt của các uẩn. Từ “hi” có nghĩa là xác định. Tất cả các pháp hữu vi, do duyên sanh, không phải là thường hằng, không phải là thường còn, là vô thường do có bản chất sanh và diệt. Đây cũng là chuyển nghĩa pháp phổ biến có từ “hi”, do vì tính vô thường có mặt khắp nơi. ၂၄၁. ‘‘သတ္ထာ’’ဣစ္စာဒိ. ဒေဝမနုဿာနံ ဥက္ကဋ္ဌဝသေန သတ္ထာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကတ္ထေဟိ ယထာရဟမနုသာသကော ဝသီ ဝုဋ္ဌာနအဓိဋ္ဌာနာဒီသု ပဉ္စသု ဝသိဘာဝေသု သာတိသယံ ဣဿရိယဝါ သော မုနိဿရော အပိ နိဗ္ဗုတိံ ခန္ဓနိဗ္ဗာနံ ဂတော ဧဝ. ဟိ တထေဝ, သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ သဿတာ န ဟောန္တီတိ. အယံ ဟိသဒ္ဒသဟိတော အနိစ္စတာယ သဗ္ဗဂတတ္တာ သဗ္ဗဗျာပီ အတ္ထန္တရနျာသော. ဝသော အဿ အတ္ထီတိ ဝါကျံ. 241. (Giải thích khác:) “Satthā” v.v… Bậc Đạo Sư của chư thiên và nhân loại, theo ý nghĩa tối thắng, là bậc giáo huấn một cách thích đáng bằng những ý nghĩa thuộc hiện tại và vị lai. Bậc tự chủ (vasī) là bậc có quyền năng vượt trội trong năm trạng thái tự tại là xuất khởi, quyết định, v.v… Vị Chúa Tể của các bậc ẩn sĩ ấy cũng đã đi đến Niết-bàn của các uẩn. Từ “hi” cũng có nghĩa như vậy, (nghĩa là) tất cả các pháp hữu vi không phải là thường hằng. Đây là chuyển nghĩa pháp phổ biến có từ “hi”, do vì tính vô thường có mặt khắp nơi. Câu cú là: “Sự làm chủ của vị ấy có”. ဟိ-ရဟိတဝိသေသဋ္ဌ Đặc biệt không có từ “hi” ၂၄၂. 242. ဇိနော [Pg.238] သံသာရကန္တာရာ, ဇနံ ပါပေတိ နိဗ္ဗုတိံ; နနု ယုတ္တာ ဂတိ သာ’ယံ, ဝေသာရဇ္ဇသမင်္ဂိနံ. Bậc Chiến Thắng từ sa mạc luân hồi, dẫn dắt chúng sanh đến Niết-bàn; quả thật, hành vi ấy là thích hợp cho những bậc sở hữu các pháp vô sở úy. ၂၄၂. ‘‘ဇိနော’’ဣစ္စာဒိ. ဇိနော သံသာရောယေဝ ကန္တာရော ဒုဂ္ဂမတ္တာ, တတော ဇနံ သကလမ္ပိ လောကံ နိဗ္ဗုတိံ ပါပေတိ. နနု ပသိဒ္ဓိယမနုမတိယံ ဝါ. သာယံ ဂတိ နိဗ္ဗုတိပါပနသင်္ခါတာ ပဝတ္တိ, ဝိဂတော သာရဒေါ ဘယမဿာတိ ဝိသာရဒေါ, တဿ ဘာဝေါ နိဗ္ဘယတာ ဝေသာရဇ္ဇံ, တေန သမင်္ဂီနံ ယုတ္တာနံ. ယုတ္တာတိ အနုရူပါတိ. အယံ ဟိသဒ္ဒဝိရဟိတော ဝိသေသဋ္ဌော အတ္ထန္တရနျာသော, ဝေသာရဇ္ဇသမင်္ဂီနမေဝ တထာဘာဝတော န သဗ္ဗဗျာပီ. 242. “Jino” v.v… Bậc Chiến Thắng, từ luân hồi chính là sa mạc do vì khó đi qua, dẫn dắt chúng sanh, tức toàn thể thế gian, đến Niết-bàn. Từ “nanu” có nghĩa là sự chắc chắn hoặc sự đồng ý. Hành vi ấy là sự diễn tiến được gọi là việc dẫn đến Niết-bàn. Bậc không còn sự rụt rè, tức sự sợ hãi, là bậc vô úy (visārado); trạng thái của vị ấy, tức sự không sợ hãi, là vô sở úy (vesārajjaṃ); (hành vi ấy) là thích hợp cho những bậc sở hữu pháp ấy. “Yuttā” có nghĩa là tương xứng. Đây là chuyển nghĩa pháp đặc biệt không có từ “hi”, do vì trạng thái như vậy chỉ có ở những bậc sở hữu các pháp vô sở úy, không phải là phổ biến. ၂၄၂. ‘‘ဇိနော’’ဣစ္စာဒိ. ဇိနော ဇနံ သတ္တလောကံ သံသာရကန္တာရာ နိဗ္ဗုတိံ ပါပေတိ, သာ အယံ ဂတိ ပဝတ္တိ ဝေသာရဇ္ဇသမင်္ဂီနံ စတုဝေသာရဇ္ဇဂုဏသမန္နာဂတာနံ တထာဂတာနံ ယုတ္တာ နနူတိ. အယံ ဇနာနံ နိဗ္ဗာနံ ပါပနာ ဝေသာရဇ္ဇသမင်္ဂီနံယေဝ အာဝေဏိကတ္တာ ဝိသေသဋ္ဌော ဟိသဒ္ဒရဟိတော အတ္ထန္တရနျာသော. ဝိဂတော သာရဒေါ ဘယံ အဿေတိ စ, ကဿ ဘာဝေါတိ စ, တေန သမင်္ဂိနောတိ စ ဝါကျံ. နနူတိ ပသိဒ္ဓိယံ အနုမတိယံ ဝါ ဝတ္တတေ. ဒွိန္နမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တနယေန ဉာတဗ္ဗော. 242. (Giải thích khác:) “Jino” v.v… Bậc Chiến Thắng dẫn dắt chúng sanh, tức thế giới chúng sanh, từ sa mạc luân hồi đến Niết-bàn. Hành vi, sự diễn tiến ấy là thích hợp cho các đấng Như Lai, những bậc sở hữu các pháp vô sở úy, những vị thành tựu bốn đức vô sở úy. Việc dẫn dắt chúng sanh đến Niết-bàn này là chuyển nghĩa pháp đặc biệt không có từ “hi”, do vì là đặc tính riêng của những bậc sở hữu các pháp vô sở úy. Và câu cú là: “Sự rụt rè, tức sự sợ hãi, đã rời khỏi vị ấy”, và “trạng thái của vị ấy”, và “sở hữu pháp ấy”. Từ “nanu” được dùng với nghĩa là sự chắc chắn hoặc sự đồng ý. Ý nghĩa của cả hai (cách giải thích) nên được hiểu theo phương pháp đã nói. ဟိ-သဟိတဝိသေသဋ္ဌ Đặc biệt có từ “hi” ၂၄၃. 243. သုရတ္တံ တေ’ဓရပုဋံ, ဇိန ရဉ္ဇေတိ မာနသံ; သယံ ရာဂပရီတာ ဟိ, ပရေ ရဉ္ဇေန္တိ သင်္ဂတေ. Thưa bậc Chiến Thắng, vành môi dưới rất đỏ của ngài làm say đắm tâm trí; vì quả thật, những vật tự thân bị nhiễm sắc, khi tiếp xúc, chúng làm cho những vật khác bị nhiễm theo. ၂၄၃. ‘‘သုရတ္တ’’မိစ္စာဒိ. ဇိန တေ တဝ သုရတ္တံ ဗိမ္ဗဖလသမာနဝဏ္ဏတ္တာ အဓရပုဋံ မာနသံ ပဿတံ ယေသံ ကေသဉ္စိ ရဉ္ဇေတိ ပီဏေတီတိ. ဟိ သမတ္ထနေ, တထာ ဟီတိ အတ္ထော. သယံ [Pg.239] ယေန ကေနစိ ရာဂေန ရတ္တဝဏ္ဏေန အနုရာဂေန ဝါ ပရီတာ ဂတာ သင်္ဂတေ အတ္တနာ သံသဋ္ဌေ ပရေ အညေ ရဉ္ဇေန္တိ ရတ္တဝဏ္ဏေ အနုရတ္တေ ဝါ ကရောန္တီတိ သသိလေသော သာဓနော. အယဉ္စ ဟိသဒ္ဒသဟိတော ဝိသေသဋ္ဌော အတ္ထန္တရနျာသော တထာဘာဝဿ တထာဝိဓာနမေဝ သမ္ဘဝတော. 243. “Surattaṃ” v.v… Thưa bậc Chiến Thắng, vành môi dưới rất đỏ của ngài, do có màu sắc tương tự như trái bimbā, làm say đắm, làm hài lòng tâm trí của bất cứ ai nhìn thấy. Từ “hi” có nghĩa là xác định, có nghĩa là “thật vậy”. Những vật tự thân bị nhiễm, bị xâm chiếm bởi bất cứ sắc đỏ nào hoặc bởi sự tham ái nào, khi tiếp xúc, chúng làm cho những vật khác, những vật đã hòa hợp với chúng, bị nhiễm theo, tức là làm cho có màu đỏ hoặc làm cho có sự tham ái; đây là phương tiện chứng minh có song quan ngữ (śleṣa). Và đây là chuyển nghĩa pháp đặc biệt có từ “hi”, do vì trạng thái như vậy chỉ có thể xảy ra đối với những vật như thế. ၂၄၃. ‘‘သုရတ္တ’’မိစ္စာဒိ. ဘော ဇိန တေ တဝ သုရတ္တံ အဓရပုဋံ ဩဋ္ဌယုဂဠံ မာနသံ ပဿန္တာနံ စိတ္တံ ရဉ္ဇေတိ ပီဏယတိ. ဟိ တထေဝ, သယံ ရာဂပရီတာ ရတ္တဝဏ္ဏေန အနုရာဂေန ဝါ ယုတ္တာ သင်္ဂတေ အတ္တနာ သံသဋ္ဌေ ပရေ အညေ ရဉ္ဇေန္တိ ရတ္တဝဏ္ဏေ အနုရတ္တေ ဝါ ကရောန္တိ. ဣဒံ တေသံ သဘာဝမေဝေတိ. အယံ ဤဒိသာနမေဝ အာဝေဏိကတ္တာ ဝိသေသဋ္ဌော ဟိသဒ္ဒသဟိတော အတ္ထန္တရနျာသော. ပုဋသဒိသတ္တာ အဓရော ဧဝ ပုဋမိတိ စ, ရာဂေန ပရီတာ ယုတ္တာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 243. ‘‘Suratta’’miccādi. Hỡi bậc Chiến Thắng, đôi môi đỏ đẹp của Ngài làm cho tâm trí của những người chiêm ngưỡng được vui thích, hài lòng. Quả vậy, cũng thế, những vật tự chúng có màu đỏ hoặc có ái nhiễm, làm cho những vật khác tiếp xúc với chúng trở nên có màu đỏ hoặc có ái nhiễm. Đây chính là bản chất của chúng. Đây là phép chuyển nghĩa (atthantaranyāso) với ý nghĩa đặc biệt đi cùng với từ ‘hi’, vì đó là đặc tính riêng của những vật như vậy. Phân tích cú pháp là: ‘adharo eva puṭamiti’ vì môi dưới giống như cái túi, và ‘rāgena parītā yuttāti’ là bị ái nhiễm bao phủ hoặc có ái nhiễm. ၂၄၄. 244. ဝါစ္စေ ဂမ္မေ’ထ ဝတ္ထူနံ,သဒိသတ္တေ ပဘေဒနံ; ဗျတိရေကော’ယ’မပျေ’ကော-ဘယဘေဒါ စတုဗ္ဗိဓော. Khi sự tương đồng của các đối tượng được diễn đạt bằng lời hoặc được ngụ ý, sự phân biệt (của chúng) được gọi là phép dị biệt. Phép này cũng có bốn loại do sự phân biệt giữa đơn và đôi. ၂၄၄. ဗျတိရေကဝိကပ္ပမာဟ ‘‘ဝါစ္စေ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝတ္ထူနံ ဝတ္တုမိစ္ဆိတာနံ ကေသဉ္စိ ဝတ္ထူနံ သဒိသတ္တေ ကထဉ္စိ ဝတ္ထူနံ တုလျတ္တေ ဝါစ္စေ သဒ္ဒေန ဝါစကေန ပဋိပါဒိတေ အထ ဂမ္မေ အသဒ္ဒပဋိပါဒိတေ သဗ္ဗတ္ထဗလေန ပကရဏာဒိနာ ဉာတေ ဝါ, န ကေဝလံ သဒ္ဒပဋိပါဒိတေ. ပဘေဒနံ တေသမေဝ ဝတ္ထူနံ ဝိသေသကထနံ ဗျတိရေကော ဗျတိရေစနံ ပုထက္ကရဏန္တိ ကတွာ. အယံ ဗျတိရေကောပိ ဧကောဘယဘေဒါ ဧကဗျတိရေကော ဥဘယဗျတိရေကောတိ ဝါစ္စဂမ္မာနံ ပစ္စေကံ ဝိသေသေန စတုဗ္ဗိဓော. 244. Ngài nói về các loại của phép dị biệt bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘vācce’. Khi sự tương đồng hay sự tương đương của một số đối tượng được dự định nói đến, được trình bày bằng lời, tức là bằng từ ngữ diễn đạt, hoặc được ngụ ý, tức là không được trình bày bằng lời mà được hiểu qua sức mạnh của toàn bộ văn cảnh, v.v., chứ không chỉ được trình bày bằng lời. Sự phân biệt là sự trình bày về điểm đặc biệt của chính những đối tượng đó, được gọi là phép dị biệt, tức là sự phân biệt, sự tách biệt. Phép dị biệt này cũng có bốn loại do sự phân biệt giữa đơn và đôi, tức là dị biệt đơn và dị biệt đôi, đặc biệt đối với mỗi trường hợp được diễn đạt bằng lời và được ngụ ý. ၂၄၄. ဣဒါနိ [Pg.240] ဗျတိရေကံ ဒဿေတိ ‘‘ဝါစ္စေ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝတ္ထူနံ ဝတ္တုမိစ္ဆိတာနံ ကေသဉ္စိ ပဒတ္ထာနံ သဒိသတ္တေ ယေန ကေနစိ အာကာရေန သမာနတ္တေ ဝါစ္စေ ဝါစကသဒ္ဒေန ပဋိပါဒနီယေ အထ ပုန ဂမ္မေ တသ္မိံယေဝ သဒိသတ္တေ အတ္ထသတ္တိသင်္ခါတသာမတ္ထိယေန ဂမ္မမာနေ ပဘေဒနံ တေသံယေဝ ဝတ္ထူနံ နာနတ္တကထနံ ဗျတိရေကော နာမ. အယမ္ပိ ဗျတိရေကော ဧကောဘယဘေဒါ ဗျတိရေစနသင်္ခါတပုထက္ကရဏသာမညေန အဘိန္နောပိ ဝါစ္စဂမ္မာနံ ဒွိန္နံ ပစ္စေကမေဝ ဧကဗျတိရေကော ဥဘယဗျတိရေကောတိ ဝိသေသေန စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ. သဒိသာနံ ဘာဝေါတိ စ, ပကာရေန ဘေဒနံ ကထနမိတိ စ, ဗျတိရေစနံ ပုထက္ကရဏမိတိ စ, ဧကော စ ဥဘယော စာတိ စ, တေသံ ဘေဒေါ ဝိသေသနန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 244. Bây giờ, ngài chỉ ra phép dị biệt bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘vācce’. Khi sự tương đồng hay sự giống nhau về một phương diện nào đó của một số ý nghĩa của từ được dự định nói đến, được trình bày bằng lời, tức là cần được trình bày bằng từ ngữ diễn đạt, hoặc lại được ngụ ý, tức là khi chính sự tương đồng đó được hiểu ngầm qua năng lực gọi là sức mạnh của ý nghĩa, thì sự trình bày về sự khác biệt của chính những đối tượng đó được gọi là phép dị biệt. Phép dị biệt này, mặc dù không khác biệt về mặt tổng quát là sự phân biệt hay sự tách biệt, cũng trở thành bốn loại một cách đặc biệt do sự phân biệt giữa đơn và đôi, tức là dị biệt đơn và dị biệt đôi, đối với mỗi một trong hai trường hợp được diễn đạt bằng lời và được ngụ ý. Phân tích cú pháp là: ‘sadisānaṃ bhāvo’, ‘pakārena bhedanaṃ kathanaṃ’, ‘byatirecanaṃ puthakkaraṇaṃ’, ‘eko ca ubhayo ca’, và ‘tesaṃ bhedo visesanaṃ’. ဝါစ္စဧကဗျတိရေက Dị biệt đơn được diễn đạt bằng lời ၂၄၅. 245. ဂမ္ဘီရတ္တမဟတ္တာဒိ-ဂုဏာ ဇလဓိနာ ဇိန; တုလျော တွ’မသိ ဘေဒေါ တု,သရီရေနေ’ဒိသေန တေ. Hỡi bậc Chiến Thắng, Ngài tương đương với đại dương về các đức tính như sự sâu thẳm, sự vĩ đại, v.v. Nhưng sự khác biệt là ở thân thể như thế này của Ngài. ၂၄၅. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဂမ္ဘီရ’’ဣစ္စာဒိ. တွံ ဂမ္ဘီရတ္တံ အဂါဓတာ အဇ္ဈာသယဝိသိဋ္ဌတာ စ မဟတ္တံ ဝေပုလ္လံ ဂုဏမဟန္တတာ စ တံ အာဒိ ယဿ ဥပကာရိတာဒိနော, တသ္မာ ဂုဏာ ဇလဓိနာ သာဂရေန တုလျော. ‘‘အသီ’’တိသဒ္ဒပဋိပါဒိတံ သဒိသတ္တံ ဝုတ္တံ. ဘေဒံ ဒဿေတိ ‘‘ဘေဒေါ တု’’ဣစ္စာဒိနာ. ဘေဒေါ တု ဝိသေသော ပန သာဂရေန သဟ ဤဒိသေန ဒိဿမာနေန ကရစရဏာဒိမတာ ရုစိရေန တေ သရီရေနေဝ ဟေတုနာ, နာညထာ, တဿေဒိသံ သရီရံ နတ္ထီတိ. သဒိသတ္တေ ပဋိပါဒိတေ ဧကဗျတိရေကောယံ ဧကသ္မိံ ဇိနေ ဝတ္တမာနေန ဓမ္မေန ဥပမေယျောပမာနဘူတဇိနသာဂရာနံ တဿ ဘေဒဿ ပတီယမာနတ္တာ. 245. Ngài đưa ra ví dụ bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘gambhīra’. Ngài tương đương với đại dương về các đức tính như sự sâu thẳm, tức là sự không thể dò được và sự cao thượng của tâm ý, và sự vĩ đại, tức là sự rộng lớn và sự vĩ đại của các đức tính, và những đức tính bắt đầu bằng những điều đó, như sự hay giúp đỡ. Sự tương đồng được trình bày bằng từ ‘asi’ đã được nói đến. Ngài chỉ ra sự khác biệt bằng câu ‘bhedo tu’ v.v. Nhưng sự khác biệt, tức là điểm đặc biệt so với đại dương, chính là do thân thể của Ngài rạng rỡ, có tay chân v.v., đang được nhìn thấy như thế này, chứ không phải cách nào khác, vì đại dương không có thân thể như vậy. Khi sự tương đồng được trình bày, đây là phép dị biệt đơn vì sự khác biệt của bậc Chiến Thắng và đại dương, vốn là đối tượng được so sánh và đối tượng so sánh, được nhận biết qua một đặc tính hiện hữu ở một mình bậc Chiến Thắng. ၂၄၅. ဣဒါနိ [Pg.241] တမုဒါဟရတိ ‘‘ဂမ္ဘီရတ္တိ’’စ္စာဒိနာ. ဟေ ဇိန တွံ ဂမ္ဘီရတ္တမဟတ္တာဒိဂုဏာ ဇလဓိနာ တုလျော အသိ. ဣမိနာ ဝါကျေန ဇိနသာဂရာနံ ဒွိန္နံ သဒ္ဒေန ဝါစ္စသဒိသတ္တံ ဝုတ္တံ. ဘေဒေါ တု သာဂရေန သဟ တဝ ဝိသေသော ပန တေ တုယှံ ဤဒိသေန ဧဝရူပေန ဒိဿမာနဟတ္ထပါဒါဒိအဝယဝယုတ္တေန သရီရေန သရီရဟေတုနာ ဟောတိ. ဒွိန္နံ ဝတ္ထူနံ ဝတ္တဗ္ဗသဒိသတ္တံ ဝတွာ ဣမိနာ ဝါကျေန ‘‘ဤဒိသေန သရီရေနာ’’တိ ဧကသ္မိံယေဝ ဇိနပဒတ္ထေ ဝိသေသကထနေန ဇလဓိတော ဇိနပဒတ္ထဿ ဝိသုံ ကတတ္တာ သဒိသတ္တေ သဒ္ဒေန ဝါစ္စေ သတိ အယမေကဗျတိရေကော နာမ. ဂမ္ဘီရဿ ဂမ္ဘီရဂုဏယုတ္တဿ သာဂရဿ ဝါ ဂမ္ဘီရဇ္ဈာသယသမင်္ဂိနော ဇိနဿ ဝါ ဘာဝေါတိ စ, မဟတော ပကတိယာ မဟတော သာဂရဿ ဝါ ဂုဏေဟိ မဟတော ဇိနဿ ဝါ ဘာဝေါတိ စ, ဂမ္ဘီရတ္တဉ္စ မဟတ္တဉ္စာတိ စ, တံ အာဒိ ယဿ ဥပကာရိတာဒိနောတိ စ, သော စ သော ဂုဏော စေတိ စ ဝါကျံ. 245. Bây giờ, ngài đưa ra ví dụ đó bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘gambhīra’. Hỡi bậc Chiến Thắng, Ngài tương đương với đại dương về các đức tính như sự sâu thẳm, sự vĩ đại, v.v. Bằng câu này, sự tương đồng được diễn đạt bằng lời của hai đối tượng là bậc Chiến Thắng và đại dương đã được nói đến. Nhưng sự khác biệt, tức là điểm đặc biệt của Ngài so với đại dương, là do thân thể của Ngài có hình dạng như thế này, có các bộ phận như tay chân v.v. đang được nhìn thấy. Sau khi nói về sự tương đồng cần được diễn đạt bằng lời của hai đối tượng, vì bằng câu này, với sự trình bày về điểm đặc biệt ‘bằng thân thể như thế này’ chỉ ở một mình ý nghĩa của từ ‘bậc Chiến Thắng’, ý nghĩa của từ ‘bậc Chiến Thắng’ đã được tách biệt khỏi đại dương, nên khi sự tương đồng được diễn đạt bằng lời, đây được gọi là phép dị biệt đơn. Phân tích cú pháp là: ‘bản chất của vật sâu thẳm, tức là của đại dương có đức tính sâu thẳm, hoặc của bậc Chiến Thắng có tâm ý sâu thẳm’; ‘bản chất của vật vĩ đại, tức là của đại dương vĩ đại tự nhiên, hoặc của bậc Chiến Thắng vĩ đại về các đức tính’; ‘sự sâu thẳm và sự vĩ đại’; ‘những đức tính bắt đầu bằng những điều đó, như sự hay giúp đỡ’; và ‘đó là đức tính ấy’. ဝါစ္စဥဘယဗျတိရေက Dị biệt đôi được diễn đạt bằng lời ၂၄၆. 246. မဟာသတ္တာ’တိဂမ္ဘီရာ, သာဂရော သုဂတောပိ စ; သာဂရော’ဉ္ဇနသင်္ကာသော, ဇိနော စာမီကရဇ္ဇုတိ. Đại dương và cả bậc Thiện Thệ đều có những chúng sinh vĩ đại và vô cùng sâu thẳm. Đại dương thì giống như thuốc vẽ mắt, còn bậc Chiến Thắng thì có ánh sáng của vàng ròng. ၂၄၆. ‘‘မဟာ’’ဣစ္စာဒိ. သာဂရော သုဂတောပိ စာတိ တေ ဥဘော မဟန္တာ သတ္တာ မကရာဒယော ယတ္ထ သာဂရေ, မဟန္တံ ဝါ သတ္တံ သမ္မပ္ပဓာနံ ယဿ သုဂတဿ, အတိဂမ္ဘီရာ အတိသယေန အဂါဓာ ဣတိ. သဒိသတာဘေဒမာဟ ‘‘သာဂရော’’ဣစ္စာဒိနာ. သာဂရော အဉ္ဇနသင်္ကာသော အဉ္ဇနေန တုလျော, ကဏှောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဇိနော တု စာမီကရဿ သုဝဏ္ဏဿေဝ ဇုတိ သောဘာ အဿေတိ စာမီကရဇ္ဇုတိ. ဝါစ္စေ သဒိသတ္တေ ဥဘယဗျတိရေကောယံ ဥဘယတ္ထ ဝတ္တမာနေန ဂုဏေန ဥဘိန္နမုပမာနောပမေယျာနံ ဘေဒဿ ပတီယမာနတ္တာ. 246. Câu kệ bắt đầu bằng ‘Mahā’. Đại dương và cả bậc Thiện Thệ, cả hai đều có những chúng sinh vĩ đại – tức là các loài thủy quái v.v. ở trong đại dương, hoặc có sự tinh tấn vĩ đại – tức là Tứ Chánh Cần đối với bậc Thiện Thệ – và vô cùng sâu thẳm, tức là cực kỳ không thể dò được. Ngài nói về sự khác biệt trong sự tương đồng bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘sāgaro’. Đại dương giống như thuốc vẽ mắt, tức là tương đương với thuốc vẽ mắt; điều này có nghĩa là nó màu đen. Còn bậc Chiến Thắng thì có ánh sáng hay vẻ đẹp của vàng ròng, nên gọi là ‘cāmīkarajjuti’. Khi sự tương đồng được diễn đạt bằng lời, đây là phép dị biệt đôi vì sự khác biệt của cả hai, đối tượng so sánh và đối tượng được so sánh, được nhận biết qua một đức tính hiện hữu ở cả hai nơi. ၂၄၆. ‘‘မဟာ’’ဣစ္စာဒိ. [Pg.242] သာဂရော သုဂတောပိ စာတိ ဣမေ ဒွေ မဟာသတ္တာ ကမေန တိမိတိမိင်္ဂလာဒိမဟာသတ္တာ စ, လာဘာလာဘာဒီသု အနညသာဓာရဏတ္တာ မဟန္တတာဒိဘာဝသင်္ခါတသဒိသတ္တယုတ္တာ စ, အတိဂမ္ဘီရာ အဝဂါဟိတုမသက္ကုဏေယျတ္တာ စ, အဇ္ဈာသယဂမ္ဘီရတ္တာ စ ဒွေပိ အတိဂမ္ဘီရာ ဟောန္တိ. တေသု သာဂရော အဉ္ဇနသင်္ကာသော, ဇိနော စာမီကရဇ္ဇုတိ သုဝဏ္ဏသဒိသကန္တိယုတ္တော ဟောတိ. ဧတ္ထ ပုဗ္ဗဒ္ဓေန ဒွိန္နံ ဝတ္ထူနံ သဒိသတ္တံ ဝတွာ အပရဒ္ဓေန တဒုဘယဝတ္ထုဂတဝိသေသေန တေသံ ဒွိန္နမညမညတော ဝိသေသိတတ္တာ သဒိသတ္တေ သဒ္ဒေန ဝတ္တဗ္ဗေ သတိ အယံ ဥဘယဗျတိရေကော နာမ. မဟန္တာ သတ္တာ မစ္ဆကစ္ဆပါဒယော ယတ္ထ သာဂရေတိ ဝါ, မဟန္တံ သတ္တံ သမာနဘာဝေါ ယဿ သုဂတဿာတိ ဝါ, အတိသယေန ဂမ္ဘီရာတိ စ, အဉ္ဇနေန သင်္ကာသော သဒိသောတိ စ, စာမီကရဿ ဣဝ ဇုတိ အဿေတိ စ ဝါကျံ. 246. ‘‘Mahā’’iccādi (Bắt đầu bằng ‘Mahā’). Sāgaro sugatopi ca (Biển cả và bậc Thiện Thệ), hai chúng sanh vĩ đại này theo thứ tự là (biển cả) có những chúng sanh vĩ đại như cá timitimiṅgala, v.v., và (bậc Thiện Thệ) sở hữu sự tương đồng được gọi là trạng thái vĩ đại, v.v. do sự phi thường trong lợi và không lợi, v.v.; và (biển cả) rất sâu thẳm vì không thể lặn xuống được, và (bậc Thiện Thệ) rất sâu thẳm vì có ý hướng sâu xa, cả hai đều rất sâu thẳm. Trong hai thứ ấy, biển cả có màu như thuốc vẽ mắt, còn bậc Chiến Thắng thì có ánh sáng như vàng ròng, sở hữu vẻ rực rỡ giống như vàng. Ở đây, bằng nửa câu đầu, sau khi nói lên sự tương đồng của hai đối tượng, bằng nửa câu sau, do sự khác biệt của hai đối tượng ấy với nhau bởi đặc tính riêng có ở cả hai đối tượng ấy, khi sự tương đồng được nói đến bằng lời, đây được gọi là phép dị biệt cả hai (ubhayabyatireko). Hoặc (giải thích) là: ‘Mahantā sattā macchakacchapādayo yattha sāgareti’ (Nơi nào có các chúng sanh lớn như cá, rùa, v.v. thì đó là biển cả), hoặc ‘mahantaṃ sattaṃ samānabhāvo yassa sugatassāti’ (Bậc Thiện Thệ là người có trạng thái tương đồng với chúng sanh vĩ đại), và ‘atisayena gambhīrāti’ (rất sâu thẳm), và ‘añjanena saṅkāso sadisoti’ (tương tự, giống như thuốc vẽ mắt), và ‘cāmīkarassa iva juti asseti’ (có ánh sáng như vàng ròng) là các câu (giải thích). ဂမ္မဧကဗျတိရေက Phép dị biệt một bên tiềm ẩn ၂၄၇. 247. န သန္တာပါပဟံ နေဝိ-စ္ဆိတဒံ မိဂလောစနံ; မုနိန္ဒ နယနဒွန္ဒံ, တဝ တဂ္ဂုဏဘူသိတံ. Mắt nai không trừ phiền não, cũng chẳng ban điều mong ước; Hỡi bậc Tôn Chủ các vị Mâu-ni, đôi mắt Ngài lại được trang hoàng bằng những đức tính ấy. ၂၄၇. ‘‘နိ’’စ္စာဒိ. မိဂဿ လောစနံ သန္တာပံ ကိလေသပရိဠာဟံ အပဟနတိ ဟိံသတီတိ သန္တာပါပဟံ န ဘဝတိ. နေဝ ဣစ္ဆိတံ သဂ္ဂမောက္ခသမ္ပတ္တိံ ဒဒါတီတိ နေဝိစ္ဆိတဒံ. မုနိန္ဒ တဝ နယနာနံ ဒွန္ဒံ ယုဂဠံ တု တေဟိ ယထာဝုတ္တေဟိ သန္တာပါပဟတ္တဣစ္ဆိတဒတ္တဂုဏေဟိ ဘူသိတမလင်္ကတံ. ဧတ္ထ ပန မိဂလောစနနယနာနံ ဒီဃတ္တာဒိနာ သဒိသတ္တံ ပတီယတေ. ဂမ္မေ သဒိသတ္တေ ဧကဗျတိရေကောယံ ဝုတ္တနယေန. 247. ‘‘Ni’’ccādi (Bắt đầu bằng ‘Ni’). Mắt của con nai không trở thành ‘santāpāpahaṃ’ (vật trừ phiền não) vì nó không diệt trừ, không phá hủy phiền não là sự thiêu đốt của các lậu hoặc. (Nó là) ‘nevicchitadaṃ’ (vật không ban điều mong ước) vì nó không ban cho các thành tựu về cõi trời và giải thoát được mong mỏi. Hỡi bậc Tôn Chủ các vị Mâu-ni, nhưng cặp mắt, đôi mắt của Ngài thì được trang hoàng, tô điểm bằng những đức tính đã được nói đến như là tính chất trừ phiền não và ban cho điều mong ước. Hơn nữa, ở đây sự tương đồng giữa mắt nai và mắt (của đức Phật) được hiểu ngầm qua (các đặc tính) như là dài, v.v. Đây là phép dị biệt một bên với sự tương đồng tiềm ẩn (gamma-ekabyatireka) theo cách đã được trình bày. ၂၄၇. ‘‘န သန္တာ’’ဣစ္စာဒိ. မိဂလောစနံ မိဂပေါတကစက္ခုယုဂဠံ သန္တာပါပဟံ ကိလေသသန္တာပါပဟံ န ဟောတိ. ဣစ္ဆိတဒံ လောကေဟိ ပတ္ထိတလောကိယလောကုတ္တရတ္ထာနံ ဒါယကံ [Pg.243] န ဟောတိ. ဟေ မုနိန္ဒ တဝ နယနဒွန္ဒံ ပန တဂ္ဂုဏဘူသိတံ ဇနသန္တာပါပဟာနာဒိယထာဝုတ္တဂုဏေဟိ သောဘိတံ ဟောတိ, ဣဟ သန္တာပါပဟနနာဒီနံ ပဋိသေဓဒွါရေန ဥပမာနောပမေယျဘူတဥဘယလောစနသင်္ခါတဝတ္ထူနံ ဒီဃပုထုလတာဒိသဒိသဓမ္မံ သာမတ္ထိယေန ပကာသေတွာ အပရဒ္ဓေန သန္တာပါပဟနနာဒိဂုဏဟေတု ဇိနနယနာနံ ဝိသုံ ကတတ္တာ သဒိသတ္တေ ဂမ္မမာနေ အယမေကဗျတိရေကော နာမ. သန္တာပံ အပဟနတိ ဟိံ သတီတိ စ, ဣစ္ဆိတံ ဒဒါတီတိ စ, တေ စ တေ ဂုဏာ စာတိ စ, တေဟိ ဘူသိတန္တိ စ ဝါကျံ. 247. ‘‘Na santā’’iccādi (Bắt đầu bằng ‘Na santā’). Migalocanaṃ (mắt nai), cặp mắt của con nai con, không phải là ‘santāpāpahaṃ’ (vật trừ phiền não), không phải là vật trừ phiền não của các lậu hoặc. (Nó) không phải là ‘icchitadaṃ’ (vật ban điều mong ước), không phải là vật ban cho các mục đích thế gian và siêu thế được người đời mong mỏi. Hỡi bậc Tôn Chủ các vị Mâu-ni, nhưng đôi mắt của Ngài thì ‘tagguṇabhūsitaṃ’ (được trang hoàng bằng những đức tính ấy), được làm cho đẹp đẽ bởi những đức tính đã được nói đến như là việc diệt trừ phiền não của chúng sanh. Ở đây, thông qua việc phủ định việc diệt trừ phiền não, v.v., sau khi đã làm sáng tỏ một cách ẩn ý các đặc tính tương đồng như dài, rộng, v.v. của hai đối tượng được gọi là mắt, vốn là vật so sánh (upamāna) và vật được so sánh (upameyya), và bằng nửa câu sau, do mắt của bậc Chiến Thắng được làm cho khác biệt bởi nguyên nhân là các đức tính như diệt trừ phiền não, v.v., khi sự tương đồng được hiểu ngầm, đây được gọi là phép dị biệt một bên (ekabyatireko). ‘Santāpaṃ apahanati hiṃ satīti’ (Nó diệt trừ, phá hủy phiền não), và ‘icchitaṃ dadātīti’ (Nó ban cho điều mong ước), và ‘te ca te guṇā cāti’ (Và những đức tính ấy), và ‘tehi bhūsitanti’ (Được trang hoàng bởi những đức tính ấy) là các câu (giải thích). ဂမ္မဥဘယဗျတိရေက Phép dị biệt cả hai bên tiềm ẩn ၂၄၈. 248. မုနိန္ဒာနန’မမ္ဘောဇ-မေသံ နာနတ္တ’မီဒိသံ; သုဝုတ္တာမတသန္ဒာယိ, ဝဒနံ နေ’ဒိသ’မ္ဗုဇံ. Gương mặt của bậc Tôn Chủ các vị Mâu-ni và hoa sen, sự khác biệt của chúng là như thế này: Gương mặt (Ngài) ban cho cam lồ của lời khéo nói, còn hoa sen thì không như vậy. ၂၄၈. ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိ. မုနိန္ဒာနနံ အမ္ဘောဇဉ္စေတိ ယာနိ ဝတ္ထူနိ ကန္တာဒိနာ ပတီယမာနတ္တာ သဒိသတ္ထာနိ, ဧသံ နာနတ္တံ ဘေဒေါ ဤဒိသံ. ကထံ? ဝဒနံ သုဝုတ္တာမတံ သဒ္ဓမ္မာမတံ သန္ဒဒါတီတိ သုဝုတ္တာမတသန္ဒာယိ, အမ္ဗုဇံ တု နေဒိသန္တိ. ဣမိနာ ဘေဒေန ဣမေသံ ဝိသဒိသတ္တာ ‘‘ဧသ’’န္တျာဒိနာဟု. ပတီယမာနေန သဒိသာနီတိ ဂမ္မေ သဒိသတ္တေ ဥဘယဗျတိရေကောယံ ဝုတ္တနယေနေတိ. 248. ‘‘Muninda’’iccādi (Bắt đầu bằng ‘Muninda’). Munindānanaṃ ambhojañceti (Gương mặt của bậc Tôn Chủ các vị Mâu-ni và hoa sen), những đối tượng này có ý nghĩa tương đồng vì được hiểu ngầm là đáng yêu, v.v., ‘esaṃ nānattaṃ’ (sự khác biệt của chúng), sự phân biệt, là ‘īdisaṃ’ (như thế này). Như thế nào? Gương mặt là ‘suvuttāmatasandāyi’ (vật ban cho cam lồ của lời khéo nói) vì nó ban cho cam lồ của lời khéo nói, tức là cam lồ của Chánh pháp, còn hoa sen thì ‘nedisaṃ’ (không như vậy). Do sự khác biệt này, sự không tương đồng của chúng được nói đến bằng ‘esaṃ’ (của chúng), v.v. Vì (câu) ‘patīyamānena sadisāni’ (chúng tương đồng một cách tiềm ẩn) được hiểu ngầm, nên đây là phép dị biệt cả hai bên với sự tương đồng tiềm ẩn (gamma-ubhayabyatireka) theo cách đã được trình bày. ၂၄၈. ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိ. မုနိန္ဒာနနံ အမ္ဘောဇဉ္စေတိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ နာနတ္တံ ဤဒိသံ. ကထန္တိ စေ? ဧသံ ဒွိန္နံ ဝဒနံ သုဝုတ္တာမတသန္ဒာယိ သုဋ္ဌု ဝုတ္တတ္တာ သုဝုတ္တသင်္ခါတဿ သဒ္ဓမ္မာမတဿ ဒါယကံ ဟောတိ, အမ္ဗုဇံ တု ဧဒိသံ န ဤဒိသံ န ဟောတိ, တာဒိသံ ဓမ္မာမတံ န ဒဒါတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဧသံ နာနတ္တမီဒိသ’’န္တိ ဝစနေန သုဂန္ဓကန္တိမတ္တာဒီဟိ ဂုဏေဟိ ဒွိန္နမ္ပိ ဘေဒေါ နတ္ထီတိ ဂမ္မမာနတ္တာ တံ ပကာသေတွာ အပရဒ္ဓေန ဝဒနတော အမ္ဗုဇဿ, အမ္ဗုဇတော ဝဒနဿ ဝိသုံ ကတတ္တာ သဒိသတ္တေ ဂမ္မမာနေ အယမုဘယဗျတိရေကော နာမ. နာနာ အနေကပ္ပကာရာနံ [Pg.244] ဘာဝေါတိ စ, သာဓု ဝုတ္တမိတိ စ, တမေဝ အမတန္တိ စ, တံ သမ္မာ ဒေတိ သီလေနာတိ စ ဝါကျံ. 248. ‘‘Muninda’’iccādi (Bắt đầu bằng ‘Muninda’). ‘Munindānanaṃ ambhojañceti imesaṃ dvinnaṃ nānattaṃ īdisaṃ’ (Sự khác biệt của hai thứ này, gương mặt của bậc Tôn Chủ các vị Mâu-ni và hoa sen, là như thế này). Nếu hỏi: Như thế nào? Gương mặt của hai thứ này là ‘suvuttāmatasandāyi’ (vật ban cho cam lồ của lời khéo nói), là vật ban cho cam lồ của Chánh pháp được gọi là ‘suvutta’ (lời khéo nói) vì đã được nói một cách tốt đẹp; còn hoa sen thì ‘edisaṃ na’ (không như vậy), không phải là ‘īdisaṃ’ (như thế này), ý nghĩa là nó không ban cho cam lồ của Chánh pháp như vậy. Bằng câu nói ‘Esaṃ nānattamīdisaṃ’ (Sự khác biệt của chúng là như thế này), vì được hiểu ngầm rằng không có sự khác biệt giữa cả hai về các đức tính như hương thơm, vẻ đẹp, v.v., sau khi đã làm sáng tỏ điều đó, và bằng nửa câu sau, do hoa sen được làm cho khác biệt với gương mặt, và gương mặt (được làm cho khác biệt) với hoa sen, khi sự tương đồng được hiểu ngầm, đây được gọi là phép dị biệt cả hai bên (ubhayabyatireko). ‘Nānā anekappakārānaṃ bhāvoti’ (Trạng thái của nhiều loại khác nhau), và ‘sādhu vuttamiti’ (Được nói một cách tốt đẹp), và ‘tameva amatanti’ (Chính đó là cam lồ), và ‘taṃ sammā deti sīlenāti’ (Nó ban cho điều đó một cách đúng đắn theo bản chất) là các câu (giải thích). ၂၄၉. 249. ပသိဒ္ဓံ ကာရဏံ ယတ္ထ, နိဝတ္တေတွာ’ညကာရဏံ; သာဘာဝိကတ္တ’မထ ဝါ, ဝိဘာဗျံ သာ ဝိဘာဝနာ. Nơi nào, sau khi loại bỏ nguyên nhân thông thường, một nguyên nhân khác hoặc trạng thái tự nhiên được hình dung, đó là phép đặc tả (vibhāvanā). ၂၄၉. ဝိဘာဝနံ သမ္ဘာဝေတိ ‘‘ပသိဒ္ဓ’’မိစ္စာဒိနာ. ယတ္ထ အလင်္ကတိယံ ပသိဒ္ဓံ လောကပ္ပတီတံ ကာရဏံ ကိဉ္စိ နိဝတ္တေတွာ နိရသျ အညံ ကာရဏံ ပသိဒ္ဓကာရဏတော အညံ နိမိတ္တံ ဝိဘာဗျံ အဝဂမျတေ. ယတ္ထ ကာရဏန္တရံ နတ္ထိ, တတ္ထ ကာ ဂတီတိ အာဟ ‘‘သာဘာဝိကတ္တ’’န္တိအာဒိ. အထ ဝါ ပက္ခန္တရေ, သာဘာဝိကံ ဓမ္မတာသိဒ္ဓံ, တဿ ဘာဝေါ သာဘာဝိကတ္တံ ဝိဘာဗျံ, သာ တာဒိသီ ဝိဘာဝနာ ဝိညေယျာ, ဝိဘာဝီယတေ ပကာသီယတေ ကာရဏန္တရံ သာဘာဝိကတ္တံ ဝါ ဧတာယာတိ, ဧတိဿန္တိ ဝါ ကတွာ. 249. (Tác giả) giới thiệu phép đặc tả (vibhāvanā) bằng (câu kệ) ‘pasiddhaṃ’ (thông thường), v.v. Nơi nào trong phép tu từ, sau khi loại bỏ, bác bỏ một nguyên nhân nào đó thông thường, được biết đến trong dân gian, một nguyên nhân khác, một dấu hiệu khác với nguyên nhân thông thường, được hình dung, được hiểu. Nơi nào không có nguyên nhân khác, thì hướng giải quyết là gì? (Tác giả) nói ‘sābhāvikattaṃ’ (trạng thái tự nhiên), v.v. Hoặc, trong một trường hợp khác, ‘sābhāvikaṃ’ (tự nhiên) là được thành tựu bởi pháp tánh, trạng thái của nó là ‘sābhāvikattaṃ’ (trạng thái tự nhiên) được hình dung, phép đặc tả như vậy cần được biết. (Nó được gọi là vibhāvanā) vì một nguyên nhân khác hoặc trạng thái tự nhiên được làm cho rõ, được biểu lộ bởi nó, hoặc (giải thích) là vì chúng đi đến nó. ၂၄၉. ဣဒါနိ ဝိဘာဝနံ ဒဿေတိ ‘‘ပသိဒ္ဓ’’မိစ္စာဒိနာ. ယတ္ထ အလင်္ကာရေ ပသိဒ္ဓံ လောကပ္ပတီတံ ကာရဏံ တံတံဂုဏသာဓနဟေတုံ နိဝတ္တေတွာ ပဋိသေဓေတွာ အညကာရဏံ လောကပ္ပသိဒ္ဓကာရဏတော အညံ ကာရဏံ, အထ ဝါ နော စေ ပသိဒ္ဓကာရဏတော အညကာရဏေ လဗ္ဘမာနေ သာဘာဝိကတ္တံ ဓမ္မတာသိဒ္ဓဂုဏံ ဝိဘာဗျံ ပကာသနီယံ ဟောတိ, သာ ဝိဘာဝနာ နာမ ဟောတိ, ကာရဏန္တရဝိဘာဝနာ သာဘာဝိကဝိဘာဝနာတိ ဒုဝိဓာ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. အညဉ္စ တံ ကာရဏဉ္စေတိ စ, သဿ အတ္တနော ဘာဝေါတိ စ, တေန သမ္ဘူတမိတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ, ဝိဘာဝီယတိ အညကာရဏံ သာဘာဝိကတ္တံ ဝါ ဧတာယ ဝိဘာဝနာယ, ဧတိဿံ ဝိဘာဝနာယန္တိ စ ဝါတိ ဝိဂ္ဂဟော. 249. Bây giờ, ngài chỉ ra phép minh thị (vibhāvanaṃ) bằng câu kệ bắt đầu bằng "pasiddha". Trong phép tu từ nào mà nguyên nhân nổi tiếng, được thế gian công nhận (pasiddhaṃ lokappatītaṃ kāraṇaṃ) vốn là nhân tố tạo ra các phẩm chất tương ứng bị loại bỏ, bị phủ định, và một nguyên nhân khác (aññakāraṇaṃ) – một nguyên nhân khác với nguyên nhân nổi tiếng trong thế gian – được nêu ra; hoặc nếu không có nguyên nhân khác nào được tìm thấy, thì trạng thái tự nhiên (sābhāvikattaṃ), tức phẩm chất thành tựu do tự tánh (dhammatāsiddhaguṇaṃ), cần được làm sáng tỏ, được biểu thị, thì đó được gọi là phép minh thị (vibhāvanā). Ý nghĩa là phép này có hai loại: minh thị do nguyên nhân khác (kāraṇantaravibhāvanā) và minh thị do tự tánh (sābhāvikavibhāvanā). Các cách phân tích cú pháp (vigraha) là: "aññañca taṃ kāraṇañceti" (đó là nguyên nhân khác), "sassa attano bhāvoti" (trạng thái của chính nó), "tena sambhūtamiti" (sinh ra từ đó), "tassa bhāvoti" (trạng thái của cái đó), và "vibhāvīyati aññakāraṇaṃ sābhāvikattaṃ vā etāya vibhāvanāya, etissaṃ vibhāvanāyanti ca vā" (nguyên nhân khác hoặc trạng thái tự nhiên được làm sáng tỏ bởi phép minh thị này, hoặc trong phép minh thị này). ကာရဏန္တရဝိဘာဝနာ Minh thị do nguyên nhân khác ၂၅၀. 250. အနဉ္ဇိတာ’သိတံ [Pg.245] နေတ္တံ, အဓရော ရဉ္ဇိတာ’ရုဏော; သမာနတာ ဘမု စာ’ယံ, ဇိနာ’နာဝဉ္ဆိတာ တဝ. Hỡi đấng Chiến Thắng, mắt Ngài không tô mà vẫn biếc, môi Ngài không thoa mà vẫn thắm; và cặp mày này không kẻ mà vẫn cong đều. ၂၅၀. ဥဒါဟရတိ ‘‘အနဉ္ဇိတ’’ဣစ္စာဒိ. ဇိန တဝ နေတ္တဉ္စ အနဉ္ဇိတံ အဉ္ဇနသလာကာယ ယဝတဋ္ဌီနမဖုဋ္ဌမေဝ အသိတံ ကဏှံ, အဓရော စ အနဉ္ဇိတောယေဝ လာခါရာဂါဒိနာ အရုဏော ရတ္တော, အယံ ဘမု စ အနာဝဉ္ဆိတာ ဥဿာဟေန ယေန ကေနစိ အနာမိတာ သမာနာ သမာနတာ သုဋ္ဌု အာနတာ, တတော သဗ္ဗံ လောကိယံ တဝေတိ. ဧတ္ထ ပသိဒ္ဓကာရဏမဉ္ဇနာဒိ, တန္နိဝတ္တနေပိ ကာရဏန္တရမတ္ထာဒိနာဝဂမျတေ, တဉ္စ ကမ္မံ, ကာရိယဿ အကာရဏတ္တာယောဂတောတိ ကာရဏန္တရဝိဘာဝနာ’ယံ. 250. Ngài dẫn ví dụ bằng câu kệ bắt đầu bằng "anañjita". Hỡi đấng Chiến Thắng, mắt của Ngài không được tô vẽ (anañjitaṃ), dù không chạm đến que thuốc vẽ mắt, vẫn có màu đen (asitaṃ kaṇhaṃ); môi dưới của Ngài cũng không được tô vẽ (anañjitoyeva) bằng son sáp v.v., vẫn có màu đỏ thắm (aruṇo ratto); và cặp mày này không được uốn nắn (anāvañchitā) bởi bất kỳ sự cố gắng nào, vẫn cong đều (samānatā suṭṭhu ānatā). Ở đây, các nguyên nhân nổi tiếng là thuốc vẽ mắt v.v.; dù chúng bị loại bỏ, một nguyên nhân khác được hiểu ngầm qua ý nghĩa, đó chính là nghiệp (kamma), vì kết quả không thể tồn tại mà không có nguyên nhân. Do đó, đây là phép minh thị do nguyên nhân khác (kāraṇantaravibhāvanā). ၂၅၀. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘အနဉ္ဇိ’’စ္စာဒိနာ. ဟေ ဇိန တဝ နေတ္တံ ပကတိမဓုရံ နယနယုဂဠဉ္စ အနဉ္ဇိတံ ဝိလောစနာနံ ကဏှတ္တသာဓနတ္ထံ လောကပ္ပသိဒ္ဓအဉ္ဇနေဟိ အနဉ္ဇိတံ သမာနံ အသိတံ ဘဝန္တရသိဒ္ဓေန ကုသလကမ္မေန နီလံ ဟောတိ, အဓရော စ အရဉ္ဇိတော ကေနစိ ရာဂေန အရဉ္ဇိတော သမာနော အရုဏော ရတ္တောဟောတိ, အယံ ဘမု စ အနာဝဉ္ဆိတာ ကေနစိ ဝါယာမေန အနာမိတာ သမာနာ သမာနတာ သုဋ္ဌု အာနတာ ဟောတီတိ. ဧတ္ထ နယနအဓရဘမူနံ ကဏှရတ္တကုဋိလဂုဏသာဓနေ လောကပ္ပသိဒ္ဓါနိ အဉ္ဇနာနိ ကာရဏာနိ ပဋိသေဓေတွာ နေတ္တာဒီနံ အသိတာဒိဘာဝကထနေနေဝ ကာရဏဝိနိမုတ္တဿ ကာရိယဿ လောကေ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ အတ္ထပ္ပကရဏာဒိနာ အသိတာဒိဘာဝဿ ကာရဏံ နာမ ပုဗ္ဗဇာတိယံ သိဒ္ဓကုသလကမ္မမေဝါတိ ပတီယမာနတ္တာ အယံ ကာရဏန္တရဝိဘာဝနာ နာမ. န အဉ္ဇိတန္တိ စ, န ရဉ္ဇိတောတိ စ, န အာဝဉ္ဆိတောတိ စ ဝါကျံ. နသဒ္ဒေါ ပသဇ္ဇပဋိသေဓေ ဝတ္တတေ. သံ သမ္မာ အာနတာတိ ဝိဂ္ဂဟော. 250. Bây giờ, ngài dẫn ví dụ bằng câu kệ bắt đầu bằng "anañji". Hỡi đấng Chiến Thắng, đôi mắt ngọt ngào tự nhiên của Ngài, dù không được tô vẽ (anañjitaṃ) bằng các loại thuốc vẽ mắt nổi tiếng trong thế gian để làm cho mắt có màu đen, vẫn có màu xanh biếc (asitaṃ nīlaṃ) nhờ thiện nghiệp đã thành tựu trong các kiếp quá khứ. Môi dưới của Ngài, dù không được tô điểm (arañjito) bằng bất kỳ màu sắc nào, vẫn có màu đỏ thắm (aruṇo ratto). Và cặp mày này, dù không được uốn nắn (anāvañchitā) bởi bất kỳ sự cố gắng nào, vẫn cong đều (samānatā suṭṭhu ānatā). Ở đây, các nguyên nhân nổi tiếng trong thế gian để tạo ra các phẩm chất đen, đỏ, cong của mắt, môi, và mày đã bị phủ định. Chỉ bằng việc mô tả trạng thái đen v.v. của mắt, và vì trong thế gian không có kết quả nào thoát ly khỏi nguyên nhân, nên qua ý nghĩa và văn cảnh, người ta hiểu rằng nguyên nhân của trạng thái đen v.v. chính là thiện nghiệp đã thành tựu trong tiền kiếp. Do đó, đây được gọi là phép minh thị do nguyên nhân khác (kāraṇantaravibhāvanā). Các câu là "na añjitaṃ" (không tô vẽ), "na rañjito" (không tô điểm), và "na āvañchito" (không uốn nắn). Từ "na" được dùng với nghĩa phủ định trực tiếp. Phân tích cú pháp của "samānatā" là "saṃ sammā ānatā" (cong một cách hoàn hảo). သာဘာဝိကဝိဘာဝနာ Minh thị do tự tánh ၂၅၁. 251. န [Pg.246] ဟောတိ ခလု ဒုဇ္ဇနျ-မပိ ဒုဇ္ဇနသင်္ဂမေ; သဘာဝနိမ္မလတရေ,သာဓုဇန္တူန စေတသိ. Quả thật, tánh xấu không hề khởi sinh, dù ở giữa những người xấu, trong tâm của bậc thiện nhân, vốn trong sạch tột bậc do tự tánh. ၂၅၁. ‘‘န ဟောတိ’’စ္စာဒိ. ဒုဇ္ဇနေဟိ သဟ သင်္ဂမေ သမာဂမေ သတျပိ သာဓုဇန္တူနံ သပ္ပုရိသာနံ သဘာဝေန တာဒိသေန ပယောဂေန ဝိနာဝ နိမ္မလတရေ အတိသယေန နိမ္မလေ စေတသိ ဒုဇ္ဇနျံ သုဇနေတရဘာဝေါ န ဟောတိ တာဒိသာတိသယသာဓုတ္တသမာယောဂတောတိ. ဣဟ ကိဉ္စာပိ သဘာဝသဒ္ဒေန သဗ္ဗထာ ဟေတုနိဝတ္တနံ ကတံ, တထာပိ ယောနိသောမနသိကာရာဒိတထာဝိဓနိမိတ္တမတ္ထေဝ. တထာပိ လောကော တမနပေက္ခမာနော, ပသိဒ္ဓဉ္စ ကာရဏံ တာဒိသမပဿန္တော သာဘာဝိကံ ဖလံ ဝေါဟရတိ, တဒနုသာရေန စ သာဘာဝိကံ ဖလံ ဝိဘာဗျတေတိ, အယံ သာဘာဝိကဖလဝိဘာဝနာ. 251. Câu kệ bắt đầu bằng "Na hoti". Dù có sự giao du, hội họp với những người xấu, trong tâm của các bậc thiện nhân, các bậc chân nhân, vốn trong sạch tột bậc (nimmalatare atisayena nimmale) do tự tánh mà không cần nỗ lực tương tự, tánh xấu (dujjanyaṃ), tức là trạng thái không phải của người tốt, không hề khởi sinh, do họ sở hữu sự tốt lành siêu việt như vậy. Ở đây, mặc dù từ "tự tánh" (sabhāva) đã loại bỏ hoàn toàn mọi nguyên nhân, nhưng thực tế vẫn có những điều kiện như vậy, chẳng hạn như tác ý như lý (yonisomanasikāra). Tuy nhiên, thế gian không xem xét đến điều đó, và cũng không thấy một nguyên nhân nổi tiếng nào tương tự, nên nói rằng đó là kết quả tự nhiên. Và theo đó, kết quả tự nhiên được làm sáng tỏ. Do đó, đây là phép minh thị kết quả tự nhiên (sābhāvikaphalavibhāvanā). ၂၅၁. ‘‘န ဟောတိ’’စ္စာဒိ. ဒုဇ္ဇနသင်္ဂမေ အပိ ဒုဇ္ဇနေဟိ သဟ ဝါသေ သတိပိ သာဓုဇန္တူနံ သဘာဝနိမ္မလတရေ ကိဉ္စိ ပယောဂံ ဝိနာ ပကတိယာ ဧဝ အတိနိမ္မလေ စေတသိ ဒုဇ္ဇနျံ ဒုဇ္ဇနဂုဏံ ခလု ဧကန္တေန န ဟောတီတိ. ဣဟ စိတ္တနိမ္မလဟေတုဘူတာနံ ယောနိသောမနသိကာရာဒီနံ ဝိဇ္ဇမာနတ္တေပိ လောကေန တံ ကာရဏံ အနပေက္ခိတွာ အညမ္ပိ ပသိဒ္ဓကာရဏံ စိတ္တနိမ္မလကာရဏမဒိသွာ သဘာဝသိဒ္ဓံ နိမ္မလန္တိ ဝေါဟရိယမာနတ္တာတေနေဝ လောကဝေါဟာရာနုသာရေန ‘‘သဘာဝနိမ္မလတရေ’’တိ သဗ္ဗာကာရေန ကာရဏံ ပဋိသေဓံ ကတွာ သဘာဝသိဒ္ဓနိမ္မလတ္တသင်္ခါတဖလဿ ပကာသိတတ္တာ အယံ သာဘာဝိကဖလဝိဘာဝနာ နာမ. ဒုဇ္ဇနာနံ ဘာဝေါတိ စ, သဿ အတ္တနော ဘာဝေါတိ စ, တေန နိမ္မလတရန္တိ စ ဝါကျံ. 251. Câu kệ bắt đầu bằng "Na hoti". Dù ở giữa những người xấu, dù sống chung với những người xấu, trong tâm của các bậc thiện nhân, vốn cực kỳ trong sạch (atinimmale) một cách tự nhiên (pakatiyā eva) mà không cần bất kỳ nỗ lực nào, tánh xấu (dujjanyaṃ), tức phẩm chất của người xấu, chắc chắn không hề khởi sinh. Ở đây, mặc dù các nguyên nhân làm cho tâm trong sạch như tác ý như lý (yonisomanasikāra) v.v. vẫn tồn tại, nhưng thế gian không xem xét đến nguyên nhân đó, và cũng không thấy một nguyên nhân nổi tiếng nào khác làm cho tâm trong sạch, nên người ta thường nói rằng "trong sạch do tự tánh". Chính vì theo cách nói thông thường của thế gian đó, qua cụm từ "sabhāvanimmalatare", nguyên nhân đã bị phủ định về mọi mặt, và kết quả được gọi là sự trong sạch thành tựu do tự tánh đã được làm sáng tỏ. Do đó, đây được gọi là phép minh thị kết quả tự nhiên (sābhāvikaphalavibhāvanā). Các câu là "dujjanānaṃ bhāvo" (trạng thái của người xấu), "sassa attano bhāvo" (trạng thái của chính nó), và "tena nimmalataraṃ" (trong sạch hơn nhờ đó). ၂၅၂. 252. ဇနကော [Pg.247] ဉာပကော စေတိ,ဒုဝိဓာ ဟေတဝေါ သိယုံ; ပဋိသင်္ခရဏံ တေသံ,အလင်္ကာရတယော’ဒိတံ. Nguyên nhân (hetu) có hai loại: nguyên nhân tạo tác (janaka) và nguyên nhân thông tri (ñāpaka). Sự trình bày chi tiết về chúng được gọi là một phép tu từ. ၂၅၂. ဟေတုံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ဇနကော’’ဣစ္စာဒိနာ. ဇနကော ဘာဝါဘာဝရူပဿ နိဗ္ဗတျာဒိကာရိယဿ ကာရကော ဉာပကော ဝိဇ္ဇမာနဿေဝ ကဿစိ သမ္ဗန္ဓတော ကုတောစိ ပဋိဗောဓကော စာတိ ဟေတဝေါ ဒုဝိဓာ သိယုံ. နနု ကိမေတ္ထ အသနံ, ကေဝလံ ‘‘အနေနေတံ ကရီယတီ’’တိ သရူပကထနမတ္တ, ဝိသေသော တု န ကောစိ ဝိသေသရူပေါ ဝါစာလင်္ကာရောတိ ဝိသေသံ ယောဇယတိ ‘‘ပဋီ’’တိအာဒိနာ. တေသံ ကာရိယုပ္ပာဒယောဂီနံ ဟေတူနံ ပဋိသင်္ခရဏံ ဥပဗြူဟနံ ဝိသိဋ္ဌဘာဝေန ပရိဖုဋံ ကတွာ ယာထာဝတော ကထနံ အလင်္ကာရတာယ ဗန္ဓဘူသနရူပေန ဥဒိတံ အဘိဟိတံ ဝိသေသရူပတ္တာ, န ပနေတေနေတံ ကရီယတီတိ. 252. Ngài chỉ ra phép nguyên nhân (hetu) bằng câu kệ bắt đầu bằng "janako". Nguyên nhân tạo tác (janaka) là tác nhân của một kết quả, dù là hiện hữu hay không hiện hữu, như sự sản sinh v.v. Nguyên nhân thông tri (ñāpaka) là cái làm cho ta biết về một điều gì đó đã tồn tại, thông qua một mối liên hệ nào đó hoặc từ một nguồn nào đó. Do đó, nguyên nhân có hai loại. (Có người hỏi:) "Vậy, sự trang hoàng ở đây là gì? Đây chỉ đơn thuần là một lời phát biểu về bản chất, rằng 'cái này được thực hiện bởi cái này', chứ không có đặc điểm gì đặc biệt, không phải là một phép tu từ đặc biệt". (Để trả lời,) ngài giải thích điểm đặc biệt bằng câu kệ bắt đầu bằng "paṭi". Sự trình bày chi tiết (paṭisaṅkharaṇaṃ), tức là sự khuếch đại (upabrūhanaṃ), sự trình bày đúng như thật (yāthāvato kathanaṃ) về những nguyên nhân có khả năng tạo ra kết quả, bằng cách làm cho chúng trở nên nổi bật và rõ ràng, được gọi là một phép tu từ (alaṅkāratāya), một hình thức trang hoàng cho văn cú, vì nó có tính chất đặc biệt; chứ không chỉ đơn thuần là nói rằng 'cái này được thực hiện bởi cái này'. ၂၅၂. ဣဒါနိ ဟေတွာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဇနကော’’စ္စာဒိနာ. ဇနကော စ ကဿစိ ‘‘သတ္တာ အသတ္တာ’’တိ ဝုတ္တဿ ဘာဝါဘာဝသင်္ခါတကာရိယဿ ဇနကဟေတု စ ဉာပကော စ ကဿစိ ဝိဇ္ဇမာနတ္တံ အညေန ကေနစိ သမ္ဗန္ဓေန အဝဗောဓေန္တော ဉာပကဟေတု စာတိ ဧဝံ ဟေတဝေါ ဒုဝိဓာ သိယုံ. ဣဟ ဖလပကာသကဟေတုမှိ ဝုစ္စမာနေ ‘‘ဣမိနာ ဟေတုနာ ဣဒံ ဖလံ ဇာတ’’န္တိ သရူပကထနမတ္တံ ဝိနာ ဝိသေသရူပါလင်္ကာရော ဣဓ နတ္ထီတိ အာသင်္ကိယ အလင်္ကာရသရူပဝိသေသော ဧသောတိ ဒဿေတုမပရဒ္ဓမာဟ. တေသံ ဖလပကာသနခမာနံ ဟေတူနံ ပဋိသင်္ခရဏံ ဝိသိဋ္ဌဘာဝေန ပကာသံ ကတွာ တတွတော ကထနံ အလင်္ကာရတာယ အလင်္ကာရသဘာဝေန ဥဒိတံ ပသိဒ္ဓံ ဟောတိ, ကဝီဟိ ပတ္ထိတံ ဝါ ဟောတိ. သာလိအင်္ကုရာဒီနံ သာလိဗီဇာဒယော ဝိယ ဇနျဿ အစ္စန္တောပကာရကော ဇနကဟေတု [Pg.248] နာမ, ဝိဇ္ဇမာနအဂ္ဂိအာဒီနံ ဓူမာဒယော ဝိယ ကဿစိ ဝိဇ္ဇမာနတ္တဉာပကော ဉာပကဟေတု နာမ. အလင်္ကာရဿ ဘာဝေါ အလင်္ကာရတာ. အလင်္ကာရတယာတိ ဆန္ဒံ နိဿာယ မတ္တာဟာနိ. 252. Bây giờ, ngài trình bày về hetvālaṅkāra (trang sức về nhân) bằng câu “janako” v.v… Nhân sinh thành (janakahetu) của một tác dụng nào đó được gọi là “hiện hữu, phi hữu” (sattā asattā), và nhân thông tri (ñāpakahetu) làm cho biết sự hiện hữu của một vật nào đó bằng một liên hệ nào đó; như vậy, các nhân có thể có hai loại. Ở đây, khi nhân hiển thị quả được nói đến, người ta có thể nghi ngờ rằng: “ngoài việc chỉ trình bày bản chất rằng ‘do nhân này, quả này được sinh ra’, không có trang sức đặc biệt nào ở đây cả”. Để chỉ ra rằng đây là một loại trang sức đặc biệt về bản chất, ngài nói thêm. Việc tu sửa (paṭisaṅkharaṇaṃ), tức là việc trình bày một cách đặc biệt và nói lên sự thật về những nhân có khả năng hiển thị quả, được gọi là (uditaṃ) nổi tiếng về bản chất trang sức (alaṅkārasabhāvena), hoặc được các thi sĩ mong muốn. Nhân sinh thành (janakahetu) là nhân hỗ trợ hết mực cho cái được sinh ra, giống như hạt lúa v.v… đối với mầm lúa v.v… Nhân thông tri (ñāpakahetu) là nhân cho biết sự hiện hữu của một vật nào đó, giống như khói v.v… đối với lửa đang tồn tại. Bản chất của trang sức là alaṅkāratā. (Câu) alaṅkāratayā là sự giảm âm tiết (mattāhāni) do dựa vào thi luật (chanda). ၂၅၃. 253. ဘာဝါဘာဝကိစ္စဝသာ,စိတ္တဟေတုဝသာပိ စ; ဘေဒါ’နန္တာ ဣဒံ တေသံ,မုခမတ္တနိဒဿနံ. Do tác dụng của hiện hữu và phi hữu, và cũng do các nhân đặc biệt; các loại (nhân) thì vô số, đây chỉ là sự trình bày sơ lược về chúng. ၂၅၃. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဘာဝ’’ဣစ္စာဒိ. ဘာဝေါ သတ္တာ စ, အဘာဝေါ အသတ္တာ စ, တေယေဝ ကိစ္စာနိ တေသံ ဝသေန စ, စိတ္တာ ပသိဒ္ဓဟေတုဝိပရီတာ အစ္ဆရိယာရဟာ ဟေတဝေါ တေသံ ဝသေနာပိ စ ဘေဒါ ဟေတုဝိကပ္ပာ အနန္တာ အနဝဝိယော, ယတော ဧဝံ တသ္မာ တေသံ ဟေတူနံ ဣဒံ မုခမတ္တနိဒဿနံ, တသ္မာ တမ္မုခေန သက္ကာ ဟေတုဝိသေသေ ပဝိသိတုန္တိ. 253. Ngài dẫn chứng bằng câu “bhāva” v.v… Bhāva là sự hiện hữu (sattā), abhāva là sự phi hữu (asattā), chính chúng là các tác dụng; do chúng, và cũng do các nhân citta, tức là các nhân đáng kinh ngạc (acchariyārahā), trái ngược với các nhân thông thường (pasiddha), nên các loại (bhedā), tức các dị biệt của nhân (hetuvikappā), là vô tận (anantā), không có giới hạn (anavaviyo). Vì vậy, đây là sự trình bày sơ lược (mukhamattanidassanaṃ) về các nhân ấy. Do đó, thông qua sự trình bày sơ lược ấy, người ta có thể đi vào các loại nhân đặc biệt. ၂၅၃. ‘‘ဘာဝါ’’ဣစ္စာဒိ. ဘာဝါဘာဝကိစ္စဝသာ ဘာဝအဘာဝသင်္ခတသတ္တာအသတ္တာကြိယာဝသေန စ, စိတ္တဟေတုဝသာပိ စ ပသိဒ္ဓဟေတုနော ဝိရုဒ္ဓေန အစ္ဆရိယဟေတူနံ ပဘေဒေန စ, ဘေဒါ ဟေတုဝိသေသာ အနန္တာ ယသ္မာ အပရိယန္တာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဣဒံ ဝက္ခမာနံ တေသံ ဟေတူနံ မုခမတ္တနိဒဿနံ အဝသေသဟေတူနံ ဩဂါဟဏဒွါရမတ္တဿ နိဒဿနံ ဟောတိ. ဘာဝေါ စ အဘာဝေါ စာတိ စ, တေယေဝ ကိစ္စာနီတိ စ, တေသံ ဝသော ဘေဒေါတိ စ, စိတ္တာ ဝိစိတ္တာ စ တေ ဟေတဝေါ စာတိ စ, တေသံ ဝသောတိ စ, မုခမေဝ မုခမတ္တံ, မုခဉ္စ တံ ဝါ မတ္တံ သာမညဉ္စေတိ စ, တဿ နိဒဿနမိတိ စ ဝါကျံ. မတ္တသဒ္ဒေါ အဝဓာရဏေ သာမညေ ဝါ ဝတ္တတေ. 253. “Bhāvā” v.v… Bhāvābhāvakiccavasā có nghĩa là do tác dụng của hiện hữu và phi hữu, tức là do hành động của sự hiện hữu và phi hữu. Cittahetuvasāpi ca có nghĩa là do sự phân loại của các nhân kỳ diệu, trái ngược với các nhân thông thường. Bhedā hetuvisesā anantā có nghĩa là các loại nhân đặc biệt thì vô tận, vì chúng không có giới hạn. Do đó, điều sắp được nói đây là sự trình bày sơ lược về các nhân ấy, là sự trình bày về cửa ngõ để đi vào các nhân còn lại. Câu này được phân tích như sau: ‘Bhāvo ca abhāvo ca’ (hiện hữu và phi hữu), ‘teyeva kiccāni’ (chính chúng là tác dụng), ‘tesaṃ vaso bhedo’ (sự chi phối của chúng là loại), ‘cittā vicittā ca te hetavo ca’ (các nhân ấy thì đa dạng), ‘tesaṃ vaso’ (sự chi phối của chúng), ‘mukhameva mukhamattaṃ’ (chỉ là cửa ngõ), ‘mukhañca taṃ vā mattaṃ sāmaññañceti ca’ (cửa ngõ ấy cũng chỉ là sự tổng quát), và ‘tassa nidassanaṃ’ (sự trình bày về điều đó). Từ matta được dùng với nghĩa giới hạn (avadhāraṇa) hoặc tổng quát (sāmañña). ၂၅၄. 254. ပရမတ္ထပကာသေက-[Pg.249] ရသာ သဗ္ဗမနောဟရာ; မုနိနော ဒေသနာ’ယံ မေ,ကာမံ တောသေတိ မာနသံ. Lời giáo huấn của bậc Mâu-ni, với hương vị duy nhất là làm sáng tỏ chân nghĩa, làm say đắm mọi tâm hồn, làm cho tâm tôi vô cùng hoan hỷ. ဘာဝကိစ္စော ကာရကဟေတု. Nhân tác thành có tác dụng hiện hữu. ၂၅၄. ဥဒါဟရတိ ‘‘ပရမတ္ထ’’ဣစ္စာဒိ. ပရမတ္ထသဘာဝဿ နာမရူပါဒိနော ပကာသောယေဝ ဧကရသော အသဟာယကိစ္စံ ယဿာ သာ တာဒိသီ. သဗ္ဗေသံ မနော ဟရတီတိ သဗ္ဗမနောဟရာ မုနိနော အယံ ဒေသနာ မေ မာနသံ စိတ္တံ ကာမမေကန္တေန တောသေတီတိ အယံ ဘာဝကိစ္စော ကာရကဟေတု သန္တောသသတ္တာယ ကာရဏတော. 254. Ngài dẫn chứng bằng câu “paramattha” v.v… (Lời giáo huấn) ấy có hương vị duy nhất (ekarasa), tức là có tác dụng độc nhất (asahāyakiccaṃ), là làm sáng tỏ bản chất của chân nghĩa, tức là danh-sắc v.v… Sabbamanoharā có nghĩa là làm say đắm tâm của tất cả chúng sinh. Lời giáo huấn này của bậc Mâu-ni làm cho tâm (mānasaṃ), tức là citta của tôi, được hoan hỷ một cách chắc chắn (ekantena). Đây là nhân tác thành có tác dụng hiện hữu, vì nó là nguyên nhân cho sự hiện hữu của sự hoan hỷ. ၂၅၄. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ပရမတ္ထ’’ဣစ္စာဒိနာ. ပရမတ္ထပကာသေကရသာ နာမရူပခန္ဓအာယတနာဒိဥတ္တမတ္ထာနံ ပကာသနသင်္ခါတ အသဟာယကိစ္စဝတီ သဗ္ဗမနောဟရာ ဝေါဟာရာနုရူပေန ဝိသယဘာဝူပဂမနေန သဗ္ဗေသံ မနောဟရာ မုနိနော အယံ ဒေသနာ မေ မယှံ မာနသံ ကာမံ ဧကန္တေန တောသေတီတိ. ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဒေသနာ ပုဗ္ဗေ အဝိဇ္ဇမာနဿ သန္တောသဿ သတ္တာသင်္ခါတသမုပ္ပာဒံ ကရောတီတိ ကာရကဟေတု နာမ ဟောတိ. သာ စ ဒေသနာ ‘‘မာနသံ တောသေတီ’’တိ ဧတ္တကေန အဒဿေတွာ ‘‘ပရမတ္ထပကာသေကရသာ’’တိ သဝိသေသနံ ကတွာ ဝုတ္တတ္တာ အလင်္ကာရောတိ အဘိမတာ. ဧကော စ သော ရသော စေတိ စ, ပရမတ္ထပကာသောယေဝ ဧကရသော ဧကကိစ္စမဿေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဘာဝကိစ္စော ဘာဝသင်္ခါတံ သတ္တာကိစ္စံ ကတွာ ပဝတ္တော ကာရကဟေတု ဇနကဟေတု. 254. Bây giờ, ngài dẫn chứng bằng câu “paramattha” v.v… Paramatthapakāsekarasā có nghĩa là có tác dụng độc nhất, được gọi là sự làm sáng tỏ các ý nghĩa tối thượng như danh-sắc, uẩn, xứ v.v… Sabbamanoharā có nghĩa là làm say đắm tâm của tất cả chúng sinh bằng cách trở thành đối tượng phù hợp với ngôn ngữ thế tục. Lời giáo huấn này của bậc Mâu-ni làm cho tâm của tôi (mayhaṃ) được hoan hỷ một cách chắc chắn. Lời thuyết pháp của Đức Phật tạo ra sự phát sinh, được gọi là sự hiện hữu, của niềm hoan hỷ vốn không có trước đó, do đó được gọi là nhân tác thành (kārakahetu). Và lời giáo huấn ấy, không chỉ được trình bày bằng câu “làm cho tâm hoan hỷ”, mà còn được nói với tính từ “Paramatthapakāsekarasā”, nên được xem là một trang sức. Phân tích (viggaho) như sau: ‘Eko ca so raso ceti’ (hương vị ấy là duy nhất) và ‘paramatthapakāsoyeva ekaraso ekakiccamasseti’ (sự làm sáng tỏ chân nghĩa chính là hương vị duy nhất, là tác dụng duy nhất của nó). Bhāvakicco kārakahetu là nhân tác thành, tức là nhân sinh thành (janakahetu), hoạt động bằng cách thực hiện tác dụng hiện hữu, được gọi là sự tồn tại. ၂၅၅. 255. ဓီရေဟိ သဟ သံဝါသာ, သဒ္ဓမ္မဿာ’ဘိယောဂတော; နိဂ္ဂဟေနိ’န္ဒြိယာနဉ္စ, ဒုက္ခဿု’ပသမော သိယာ. Nhờ chung sống với bậc hiền trí, nhờ chuyên tâm vào Chánh pháp, và nhờ chế ngự các căn, sự khổ đau có thể được lắng dịu. အဘာဝကိစ္စော ကာရကဟေတု. Nhân tác thành có tác dụng phi hữu. ၂၅၅. ‘‘ဓီရေဟိ’’စ္စာဒိ. [Pg.250] ဓီရေဟိ သပ္ပညေဟိ သဟ သံဝါသာ သံသဂ္ဂေန စ, သဒ္ဓမ္မဿ သမ္ဗုဒ္ဓဒေသိတဿ အဘိယောဂတော အဘျာသေန စ, ဣန္ဒြိယာနံ စက္ခာဒီနံ နိဂ္ဂဟေန ဝိသယပ္ပဝတ္တိနိရောဓရူပေန ဝိဇယေန စ ဟေတုနာ ဒုက္ခဿ ပဉ္စက္ခန္ဓသင်္ခတဿ အနုပ္ပာဒနိရောဓသင်္ခါတော ဥပသမော သိယာ ဘဝေယျာတိ အယံ အဘာဝကိစ္စော ကာရကဟေတု အနုပ္ပာဒနိရောဓသင်္ခါတဿ အဘာဝဿ ကာရဏတော. 255. “Dhīrehi” v.v… Do sự chung sống, tức là giao du (saṃsaggena), với những người hiền trí (dhīrehi), tức là những người có trí tuệ (sappaññehi); do sự chuyên tâm (abhiyogato), tức là thực hành (abhyāsena), Chánh pháp do Đức Chánh Đẳng Giác thuyết giảng; và do sự chế ngự (niggahena) các căn như mắt v.v…, tức là sự chiến thắng (vijayena) dưới hình thức ngăn chặn sự hướng đến đối tượng; do những nhân này, sự lắng dịu (upasamo), được gọi là sự không sinh và sự diệt (anuppādanirodha), của khổ, tức là năm uẩn, có thể xảy ra. Đây là nhân tác thành có tác dụng phi hữu, vì nó là nguyên nhân của sự phi hữu, được gọi là sự không sinh và sự diệt. ၂၅၅. ‘‘ဓီရေဟိ’’စ္စာဒိ. ဓီရေဟိ သဟ သံဝါသာ သမဂ္ဂဝါသေန စ, သဒ္ဓမ္မဿ ဗုဒ္ဓဒေသိတဿ အဘိယောဂတော နိရန္တရာဘျာသေန စ, ဣန္ဒြိယာနံ စက္ခုအာဒီနံ နိဂ္ဂဟေန ရူပါဒိအာရမ္မဏေသု သုဘာဒိဂ္ဂဟဏဿ နိဝါရဏေန စာတိ ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ ဒုက္ခဿ ခန္ဓာယတနာဒိကဿ ဥပသမော အနုပ္ပာဒနိရောဓော ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနံ ဝါ သိယာတိ. အဘိဏှသော ယောဂေါတိ ဝိဂ္ဂဟော. အဘာဝကိစ္စော ဒုက္ခဿ ဥပသမသင်္ခါတံ အသတ္တာကိစ္စံ ကတွာ ပဝတ္တော ကာရကဟေတု အဝိဇ္ဇမာနသင်္ခါတာယ အသတ္တာယ ဥပ္ပာဒနတော ဇနကဟေတု နာမ. အဘာဝေါ ကိစ္စမဿေတိ စ, ကာရကော စ သော ဟေတု စာတိ စ ဝါကျံ. ဘာဝကိစ္စောပိ ဝုတ္တဗျတိရေကတော ဉာယတိ. 255. “Dhīrehi” v.v… Do sự chung sống (saṃvāsā), tức là sống hòa hợp (samaggavāsena), với những người hiền trí; do sự chuyên tâm (abhiyogato), tức là thực hành liên tục (nirantarābhyāsena), Chánh pháp do Đức Phật thuyết giảng; và do sự chế ngự (niggahena) các căn như mắt v.v…, tức là ngăn chặn việc nắm bắt tướng tốt đẹp v.v… trong các đối tượng như sắc v.v…; do những nguyên nhân này, sự lắng dịu (upasamo) của khổ, tức là uẩn, xứ v.v…, là sự không sinh và sự diệt, hoặc là sự viên tịch của các uẩn (khandhaparinibbānaṃ), có thể xảy ra. Phân tích (viggaho) là ‘Abhiṇhaso yogo’ (sự thực hành thường xuyên). Abhāvakicco kārakahetu là nhân tác thành, hoạt động bằng cách thực hiện tác dụng phi hữu (asattākiccaṃ), được gọi là sự lắng dịu của khổ; nó là nhân sinh thành (janakahetu) vì nó tạo ra sự phi hữu, được gọi là sự không tồn tại. Phân tích câu (vākyaṃ) như sau: ‘Abhāvo kiccamasseti’ (phi hữu là tác dụng của nó) và ‘kārako ca so hetu cāti’ (nhân ấy là nhân tác thành). Bhāvakicco cũng được hiểu theo cách ngược lại với những gì đã được nói. ၂၅၆. 256. မုနိန္ဒ စန္ဒသံဝါဒိ-ကန္တဘာဝေါပသောဘိနာ; မုခေနေဝ သုဗောဓံ တေ, မနံ ပါပါဘိနိဿဋံ. Thưa Đức Mâu-ni Vương, chỉ qua gương mặt Ngài, được tô điểm bởi vẻ đẹp đáng yêu tương tự như mặt trăng, tâm của Ngài, vốn đã thoát khỏi điều ác, cũng được thấu hiểu rõ ràng. ဘာဝကိစ္စော ဉာပကဟေတု. Nhân thông tri có tác dụng hiện hữu. ၂၅၆. ‘‘မုနိန္ဒိ’’စ္စာဒိ. မုနိန္ဒေတိ အာမန္တနံ. တေ တဝ စန္ဒသံဝါဒိနာ စန္ဒသဒိသေန ကန္တဘာဝေန ဥပသောဘိနာ သောဘမာနေန မုခေနေဝ ပါပေဟိ ရာဂါဒီဟိ အဘိနိဿဋံ ဗျပဂတံ မနံ စိတ္တံ သုဗောဓံ သုဋ္ဌု ဝိညာယတီတိ အယံ ဘာဝကိစ္စော ဉာပကဟေတု အဝဗောဓသတ္တာယ ဉာပနတော. 256. “Munindi” v.v... “Muninda” là tiếng gọi. (Câu kệ có nghĩa là:) Nhờ chính gương mặt của ngài, là gương mặt đang tỏa sáng, được tô điểm bởi vẻ đáng yêu tương tự như mặt trăng, tương ứng với mặt trăng, mà tâm, tức là citta, đã thoát ly, đã rời xa các điều ác như tham ái v.v... được hiểu rõ, được biết đến một cách tường tận. Đây là nhân tố thông tri (ñāpakahetu) có tác dụng về trạng thái (bhāvakicca), do vì làm cho biết về năng lực giác ngộ. ၂၅၆. ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိ. ဟေ မုနိန္ဒ တေ တဝ စန္ဒသံဝါဒိကန္တဘာဝေါပသောဘိနာ စန္ဒကန္တဘာဝသဒိသေန ကန္တဘာဝေန သောဘမာနေန မုခေန မနံ တုယှံ စိတ္တံ ပါပါဘိနိဿဋံ ရာဂါဒီဟိ ကိလေသေဟိ နိက္ခန္တန္တိ သုဗောဓံ သုဋ္ဌု ဝိညာယတီတိ. ဣဟ မုခံ မနကန္တဘာဝသမ္ဗန္ဓေန သမန္နာဂတံ သယံ ဝိဇ္ဇမာနမေဝ ကိလေသာပဂမဿ အဝဗောဓသတ္တံ ဉာပေတီတိ ဘာဝကိစ္စော ဉာပကဟေတု နာမ ဇာတော. စန္ဒေန အဘေဒေါပစာရတော စန္ဒလာဝဏျေန သံဝါဒီ သဒိသောတိ စ, သော စ သော ကန္တဘာဝေါ စေတိ စ, တေန ဥပသောဘိတောတိ စ, ပါပေဟိ အဘိနိဿဋန္တိ စ ဝါကျံ. 256. “Muninda” v.v... Này đức Muninda, nhờ gương mặt của ngài, là gương mặt đang tỏa sáng với vẻ đáng yêu tương tự như vẻ đáng yêu của mặt trăng, mà tâm, tức là citta của ngài, đã thoát ly, đã xuất ra khỏi các điều ác, khỏi các phiền não như tham ái v.v... được hiểu rõ, được biết đến một cách tường tận. Ở đây, gương mặt được phú cho sự liên quan đến vẻ đáng yêu của tâm, tự nó hiện hữu và làm cho biết về năng lực giác ngộ sự loại trừ phiền não, nên đã trở thành nhân tố được gọi là nhân tố thông tri (ñāpakahetu) có tác dụng về trạng thái (bhāvakicca). Và câu (được phân tích là): “tương ứng, tương tự với vẻ đẹp của mặt trăng” do phép ẩn dụ không phân biệt với mặt trăng; và “chính là vẻ đáng yêu ấy”; và “được tô điểm bởi điều ấy”; và “đã thoát ly khỏi các điều ác”. ၂၅၇. 257. သာဓုဟတ္ထာရဝိန္ဒာနိ, သင်္ကောစယတိတေ ကထံ; မုနိန္ဒ စရဏဒွန္ဒ-ရာဂဗာလာတပေါ ဖုသံ. Này đức Muninda, ánh nắng ban mai của sắc hồng nơi đôi chân ngài, khi chạm vào, làm sao lại khiến cho những đóa sen tay của các bậc thiện nhân phải khép lại? အယုတ္တကာရီ စိတ္တဟေတု. Nhân tố kỳ diệu hành động phi lý. ၂၅၇. ‘‘သာဓု’’ဣစ္စာဒိ. မုနိန္ဒ တေ စရဏာနံ ဒွန္ဒဿ ရာဂေါ ဗာလော စ သော အာတပေါ စေတိ ရာဂဗာလာတပေါ တရုဏကိရဏသမူဟော လောဟိတတ္တာဒိနာ သာဓူနံ ဟတ္ထာရဝိန္ဒာနိ ကန္တာဒိနာ ဖုသံ ဝိသာရိတ္တေနာ’မသန္တော ကထံ သင်္ကောစယတိ မကုလယတိ, အဉ္ဇလိပဏာမဗန္ဓေန အယုတ္တမေတံ. ဗာလာတပေါ ဟိ ပဒုမာနမုမ္မီလနဟေတု, အယံ တု အပုဗ္ဗော ဗာလာတပေါ ယော ပဒုမာနိ နိမီလေတီတိ အနုစိတကာရိယကာရဏာ အယုတ္တကာရီ စိတ္တဟေတု, ဧဝံဝိဓော ဝိညေယျော ဘာဝကိစ္စတ္တေပီတိ. 257. “Sādhu” v.v... Này đức Muninda, sắc hồng của đôi chân ngài chính là ánh nắng ban mai, tức là rāgabālātapo, là tập hợp những tia nắng non, do có màu đỏ v.v..., khi chạm vào, khi tiếp xúc do sự lan tỏa của nó, những đóa sen tay của các bậc thiện nhân, do sự đáng yêu v.v..., làm sao lại khiến chúng khép lại, làm cho chúng thành búp, bằng cách chắp tay vái lạy? Điều này là không hợp lý. Vì ánh nắng ban mai là nguyên nhân làm cho hoa sen nở ra, nhưng đây lại là một thứ ánh nắng ban mai chưa từng có, thứ mà làm cho hoa sen khép lại. Do việc gây ra hành động không thích hợp, (đây là) nhân tố kỳ diệu hành động phi lý (ayuttakārī cittahetu). Loại như vậy cần được hiểu, ngay cả trong trường hợp có tác dụng về trạng thái. ၂၅၇. ‘‘သာဓု’’ဣစ္စာဒိ. ဟေ မုနိန္ဒ တေ တဝ စရဏဒွန္ဒရာဂဗာလာတပေါ ပါဒယုဂဠဿ အရုဏဝဏ္ဏသင်္ခတအဘိနဝသူရိယကိရဏော သာဓုဟတ္ထာရဝိန္ဒာနိ သုဇနာနံ ကရပဒုမာနိ ဖုသံ အတ္တနော သဗ္ဗဗျာပိတ္တာ ဖုသန္တော ကထံ သင်္ကောစယတိ ကရသမ္ပုဋရူပေန မကုလယတီတိ. ဗာလာတပေါ နာမ ပဒုမဝိကသနံ ဝိနာ သင်္ကောစနံ န ကရောတိ, ဧသော အာတပေါ အစ္ဆရိယော ဝိစိတ္တောတိ ဂမျမာနတ္တာ အယုတ္တသင်္ကောစသတ္တာကရဏတော အယံ အယုတ္တကာရီ စိတ္တဟေတု [Pg.252] နာမ. အယုတ္တံ ကရောတီတိ စ, စိတ္တဉ္စ တံ ဟေတု စာတိ စ ဝါကျံ. 257. “Sādhu” v.v... Này đức Muninda, ánh nắng ban mai của sắc hồng nơi đôi chân ngài, tức là những tia nắng mặt trời mới mọc được gọi là màu rạng đông của đôi bàn chân, khi chạm vào, khi tiếp xúc với tất cả sự lan tỏa của nó, những đóa sen tay của các bậc thiện nhân, tức những đóa sen tay của người tốt, làm sao lại khiến chúng khép lại, làm thành búp theo hình thức chắp tay? Quả thật, ánh nắng ban mai không làm cho (hoa sen) khép lại mà không làm cho hoa sen nở ra. Do được hiểu rằng “ánh nắng này thật kỳ diệu, thật lạ thường”, và do việc thực hiện hành động khép lại không hợp lý, đây được gọi là nhân tố kỳ diệu hành động phi lý (ayuttakārī cittahetu). Và câu (được phân tích là): “làm điều không hợp lý”, và “đó là nhân tố kỳ diệu”. ၂၅၈. 258. သင်္ကောစယန္တိ ဇန္တူနံ, ပါဏိပင်္ကေရုဟာနိ’ဟ; မုနိန္ဒစရဏဒွန္ဒ-နခစန္ဒာန’မံသဝေါ. Ở đây, những tia sáng từ các mặt trăng-móng chân trên đôi chân của đức Muninda làm cho những đóa sen tay của chúng sanh phải khép lại. ယုတ္တကာရီ စိတ္တဟေတု. Nhân tố kỳ diệu hành động hợp lý. ၂၅၈. ‘‘သင်္ကောစယန္တိ’’စ္စာဒိ. မုနိန္ဒဿ ပါဒါနံ ဒွန္ဒေ နခါ ဧဝ စန္ဒာ ကန္တာဒိနာ တေသံ အံသဝေါ ကိရဏာ ဣဟ လောကေ ဇန္တူနံ သတ္တာနံ ပါဏယော ဧဝ ပင်္ကေရုဟာနိ ကန္တာဒိနာ သင်္ကောစယန္တိ ပဏာမကရဏသမ္ပုဋရူပေန မိလီယန္တီတိ ယုတ္တကာရီ စိတ္တဟေတု စန္ဒတော ပင်္ကဇသင်္ကောစဿ ဥစိတတ္တာ. ဝုတ္တနယေပီတိ. 258. “Saṅkocayanti” v.v... Trên đôi chân của đức Muninda, các móng chân chính là những mặt trăng, do sự đáng yêu v.v...; những tia sáng, những quang minh của chúng, ở thế gian này, làm cho những bàn tay, chính là những đóa sen, của các chúng sanh, của các hữu tình, do sự đáng yêu v.v..., phải khép lại, phải cụp lại theo hình thức chắp tay để đảnh lễ. (Đây là) nhân tố kỳ diệu hành động hợp lý (yuttakārī cittahetu), vì việc hoa sen khép lại do mặt trăng là điều thích hợp. (Cũng nên hiểu) theo phương pháp đã được nói. ၂၅၈. ‘‘သင်္ကော’’ဣစ္စာဒိ. မုနိန္ဒစရဏဒွန္ဒနခစန္ဒာနံ သမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါဒဒွန္ဒေ နခါဝလိသင်္ခါတာနံ စန္ဒာနံ အံသဝေါ ရံသယော ဣဟ လောကေ ဇန္တူနံ ပါဏိပင်္ကေရုဟာနိ သင်္ကောစယန္တိ ကရသမ္ပုဋာကာရေန သင်္ကောစယန္တိ မကုလံ ကရောန္တီတိ. စန္ဒကိရဏေဟိ ကတ္တဗ္ဗာယ ဧဝ ပဒုမသင်္ကောစသတ္တာယ ကတတ္တာ စ, ပကတိစန္ဒကိရဏကတ္တဗ္ဗကိစ္စဿ စန္ဒမရီစိသမာနအညာဒိဋ္ဌပုဗ္ဗဝိစိတြအံသူဟိ ကတတ္တာ စ အယံ ယုတ္တကာရီ စိတ္တဟေတု နာမ. ပါဏယော စ တေ ပင်္ကေရုဟာနိ စေတိ စ, မုနိန္ဒဿ စရဏဒွန္ဒမိတိ စ, တသ္မိံ နခါနီတိ စ, တေဝ စန္ဒာတိ စ ဝါကျံ. 258. “Saṅko” v.v... Những tia sáng, những quang minh của các mặt trăng-móng chân trên đôi chân của đức Muninda, tức là của các mặt trăng được gọi là hàng móng chân trên đôi chân của bậc Chánh Đẳng Giác, ở thế gian này, làm cho những đóa sen tay của chúng sanh khép lại, làm cho chúng khép lại theo hình dạng chắp tay, làm thành búp. Và vì hành động khép lại hoa sen, vốn phải được thực hiện bởi tia sáng mặt trăng, đã được thực hiện; và vì nhiệm vụ phải được thực hiện bởi tia sáng mặt trăng thông thường đã được thực hiện bởi những tia sáng kỳ diệu, chưa từng thấy trước đây, tương tự như tia sáng mặt trăng, nên đây được gọi là nhân tố kỳ diệu hành động hợp lý (yuttakārī cittahetu). Và câu (được phân tích là): “những bàn tay ấy là những đóa sen”; và “đôi chân của đức Muninda”; và “trên đó là các móng chân”; và “chúng chính là các mặt trăng”. ၂၅၉. 259. ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ပဒတ္ထာနံ, အနုဒ္ဒေသော ယထာက္ကမံ; သင်္ချာန’မိတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ, ယထာသင်္ချံ ကမောပိ စ. Việc trình bày lại theo đúng thứ tự các đối tượng đã được nêu ra trước, được gọi là “saṅkhyāna” (liệt kê), cũng như “yathāsaṅkhyaṃ” (tuần tự) và “kama” (thứ tự). ၂၅၉. ကမံ ဝိဝရိတုမုပက္ကမတိ ‘‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌာန’’မိစ္စာဒိ. ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာနံ ပဒတ္ထာနံ ဝတ္ထူနံ ကေသဉ္စိ ယထာက္ကမံ ဥဒ္ဒေသက္ကမာနတိက္ကမေန [Pg.253] အနုဒ္ဒေသော ပုန အတ္ထန္တရနိဒ္ဒေသနယေန အနုကထနံ ‘‘သင်္ချာန’’မိတျပိ စ, ‘‘ယထာသင်္ချ’’မိတျပိ စ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဝုတ္တံ. ဝိဓေယျတ္တာ တေသံ ပဓာနတ္တမိတိ တဒပေက္ခာယ နပုံသကတ္တံ, အနုဝဒိတဗ္ဗတ္တာနုဒ္ဒေသဿာပ္ပဓာနတ္တမိတိ န ပုလ္လိင်္ဂပရိဂ္ဂဟော. ‘‘ကမော’’ဣစ္စပိ နိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ လိင်္ဂဝိပရိဏာမော. 259. (Tác giả) bắt đầu giải thích về phép thứ tự (kama) bằng câu “uddiṭṭhānaṃ” v.v... Việc trình bày lại (anuddeso), tức là thuật lại theo cách chỉ ra một ý nghĩa khác, về một số đối tượng, một số sự vật đã được nêu ra, đã được nói đến trước đó, theo đúng thứ tự, không vượt qua thứ tự đã nêu, được gọi là, được nói là “saṅkhyāna” và cũng là “yathāsaṅkhyaṃ”. Do là vị từ, chúng (saṅkhyāna, yathāsaṅkhyaṃ) có vai trò chính, vì vậy dựa vào chúng mà (từ niddiṭṭhaṃ) ở trung tánh. Do là chủ từ cần được thuật lại, phần trình bày lại (anuddeso) có vai trò phụ, vì vậy không dùng nam tánh (cho nó). “Kamo” cũng được gọi là (niddiṭṭho); đây là sự thay đổi về tánh (của từ). ၂၅၉. ဣဒါနိ ကမာလင်္ကာရံ ဥဒ္ဒိသတိ ‘‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌာန’’မိစ္စာဒိနာ. ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ပဌမကထိတာနံ ပဒတ္ထာနံ ယထာက္ကမံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌက္ကမမနတိက္ကမ္မ အနုဒ္ဒေသော အတ္ထန္တရံ နိဿာယ ပုနကထနံ ‘‘သင်္ချာန’’မိတိ စ, ‘‘ယထာသင်္ချ’’မိတိ စ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ, ကမောပိ စ နိဒ္ဒိဋ္ဌော. ဧတ္ထ ပသိဒ္ဓံ အနုဒ္ဒေသံ ပုဗ္ဗဒ္ဓေန အနုဝဒိတွာ အပ္ပသိဒ္ဓံ ကမမ္ပိ ကမပရိယာယံ သင်္ချာနယထာသင်္ချဒွယမ္ပိ အပရဒ္ဓေန ဝိဒဓာတိ. ဧတ္ထ ဝိဓာတဗ္ဗံ ဒဿေတုံ အနုဝါဒဿ အာဟရိယမာနတ္တာ အနုဝါဒေါ အပ္ပဓာနော, ဝိဓာတဗ္ဗော ပဓာနော. ယဉှိ ဝိဓာတဗ္ဗံ, တံ ပဓာနံ, ဣတရမပ္ပဓာနန္တိ ဣမိနာ ကာရဏေန ဝုစ္စတိ. တသ္မာ ‘‘နိဒ္ဒိဋ္ဌ’’န္တိ ‘‘သင်္ချာနံ, ယထာသင်္ချ’’န္တိ ဒွယံ အပေက္ခာယ (တဿ အပ္ပဓာနတ္တာ) နပုံသကံ ဟောတိ. ‘‘ကမော’’တိ အပေက္ခာယ ‘‘နိဒ္ဒိဋ္ဌော’’တိ ပုလ္လိင်္ဂေါ ဟောတိ. အပ္ပဓာနော အနုဒ္ဒေသောတိ နာပေက္ခတိ. ကမမနတိက္ကမ္မာတိ စ, သင်္ချာယ အနဘိက္ကမောတိ စ ဝါကျံ. 259. Bây giờ, (tác giả) chỉ ra phép trang sức thứ tự (kamālaṅkāra) bằng câu “uddiṭṭhānaṃ” v.v... Việc trình bày lại (anuddeso), tức là thuật lại lần nữa dựa vào một ý nghĩa khác, các đối tượng đã được nói đến đầu tiên, theo đúng thứ tự, không vượt qua thứ tự đã nêu, được gọi là “saṅkhyāna” và “yathāsaṅkhyaṃ”, và “kama” cũng được gọi như vậy. Ở đây, sau khi thuật lại phần trình bày lại (anuddesa) đã phổ biến ở nửa đầu (câu kệ), (tác giả) xác lập ở nửa sau cả phép thứ tự (kama) và hai từ đồng nghĩa của kama là saṅkhyāna và yathāsaṅkhyaṃ. Ở đây, vì phần thuật lại (anuvāda) được đưa ra để chỉ ra điều cần xác lập (vị từ), nên phần thuật lại là phụ, phần cần xác lập là chính. Quả vậy, điều gì cần xác lập thì đó là chính, cái còn lại là phụ - vì lý do này mà được nói như vậy. Do đó, từ “niddiṭṭhaṃ” ở trung tánh là dựa vào cặp đôi “saṅkhyānaṃ, yathāsaṅkhyaṃ” (do phần kia là phụ). Dựa vào “kamo”, từ “niddiṭṭho” ở nam tánh. (Từ này) không dựa vào “anuddeso” là phần phụ. Và câu (có nghĩa là) “không vượt qua thứ tự”, và “không đi quá sự liệt kê”. ၂၆၀. 260. အာလာပဟာသလီလာဟိ, မုနိန္ဒ ဝိဇယာ တဝ; ကောကိလာ ကုမုဒါနိ စော-ပသေဝန္တေ ဝနံ ဇလံ. Kính bạch đức Muninda, bởi sự chiến thắng từ những cử chỉ duyên dáng trong lời nói và nụ cười của Ngài, chim tu hú và hoa súng lần lượt tìm đến trú ẩn trong rừng và trong nước. ၂၆၀. တမုဒါဟရတိ ‘‘အာလာပိ’’စ္စာဒိနာ. မုနိန္ဒ တဝ အာလာပဟာသာ စ တေသံ လီလာဟိ, ဥဒ္ဒေသောယံ. ဝိဇယာ ကောကိလကုမုဒါနံ ပရာဘဝေန ကောကိလာ ကရဝီကာ ကုမုဒါနိ စ, ယထောဒ္ဒေသမနုဒ္ဒေသောယံ ဝုတ္တာပေက္ခာယ. ဝက္ခမာနာပေက္ခာယ တု အယမ္ပိ ဥဒ္ဒေသောဝ, ‘‘ကောကိလာ ဝနံ, ကုမုဒါနိ ဇလ’’မိတိ ယထောဒ္ဒေသမနုဒ္ဒေသောယံ. ဥပသေဝန္တေ ဣဝ နိဿယန္တိ မညေ. ဣတိ ဝတ္ထုတော ဧဝ သမ္ဘဝေါ ဣဝေတိ [Pg.254] ပရိကပ္ပတေ. ယဇ္ဇေဝံ ပရိကပ္ပနာယ ကထံ ယထာသင်္ချန္တိ စေ? အတြောစ္စတေ – ယတ္ထာလင်္ကာရန္တရမပိ ပတီယတေ. တတ္ထုဒ္ဒေသာနုရူပါနုဒ္ဒေသသမ္ဘဝေ သင်္ချာနမေဝါလင်္ကာရော ဝေါဟရီယတေ တဿေဝ မုချတော ဝတ္တုမိစ္ဆိတတ္တာ. ယတ္ထာလင်္ကာရန္တရံ န ဂမျတေ, တတ္ထ အစ္စန္တမေဝ ကမောတိ ဝိညေယျံ. 260. Ngài trích dẫn điều ấy bằng câu kệ bắt đầu bằng 'ālāpa'. 'Kính bạch đức Muninda, lời nói và nụ cười của Ngài cùng với những cử chỉ duyên dáng của chúng', đây là sự liệt kê. 'Bởi sự chiến thắng', tức là sự thất bại của chim tu hú và hoa súng, (nên) 'chim tu hú (karavīkā) và hoa súng', đây là sự giải thích tương ứng theo sự liệt kê đã nói. Tuy nhiên, xét theo điều sẽ được nói, đây cũng là sự liệt kê, (và) 'chim tu hú (đến) rừng, hoa súng (đến) nước' là sự giải thích tương ứng theo sự liệt kê. (Chúng) nương tựa dường như là tìm đến trú ẩn, ta cho là vậy. Như vậy, sự việc này được tưởng tượng ra như thể nó thực sự xảy ra. Nếu nói rằng, nếu đây là sự tưởng tượng, làm sao có thể là phép thứ tự tương ứng? Về điều này, được nói rằng: Nơi nào mà một phép tu từ khác cũng được nhận thấy, ở nơi đó, khi có sự tồn tại của sự giải thích tương ứng với sự liệt kê, thì chính phép thứ tự được gọi là phép tu từ, vì ý muốn nói đến nó một cách chủ yếu. Nơi nào mà một phép tu từ khác không được hiểu ngầm, ở nơi đó nên được hiểu rằng đó hoàn toàn là phép thứ tự. ၂၆၀. ဥဒါဟရတိ ‘‘အာလာပိ’’စ္စာဒိနာ. ဟေ မုနိန္ဒ တေ တဝ အာလာပဟာသလီလာဟိ မဓုရသရလီလာဟိ သဒ္ဓိံ မန္ဒဟသိတလီလာဟိ သဉ္ဇာတာ ဝိဇယာ ဇယဟေတု ကောကိလာ ကရဝီကာ စ ကုမုဒါနိ ကေရဝါနိ စ ဝနံ ဇလဉ္စ ကမေန ဥပသေဝန္တေ ဣဝ နိဿယံ ကရောန္တီတိ မညေတိ. ဧတ္ထ ‘‘အာလာပဟာသလီလာဟီ’’တိ ဥဒ္ဒေသော, ‘‘ကောကိလာ ကုမုဒါနီ’’တိ ဝုတ္တာပေက္ခာယ အနုဒ္ဒေသော, ‘‘ဝနံ ဇလ’’န္တိ ဝက္ခမာနာပေက္ခာယ ဥဒ္ဒေသောဝ ဟောတိ, တတွတော ဤဒိသဝိဇယေန ကောကိလာဒီနံ ဝနာဒိနိဿယကာရဏာဘာဝတော ဣဝသဒ္ဒပယောဂေန နိဒ္ဒိဋ္ဌော. ဧဝံ သတိ အယံ ပရိကပ္ပနာ န ဘဝတိ. ကသ္မာ? နာနာလင်္ကာရသန္နိပါတေ သတိ ယော ယော အလင်္ကာရော ဝတ္တုနာ ဣစ္ဆိတော, တဿေဝ မုချတော ဝေါဟရီယမာနတ္တာ. ဧဝံ ပရိကပ္ပနာလင်္ကာရသံသဂ္ဂေ သတိပိ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန ဒဿိတဿ အနုဒ္ဒေသဿ မုချတ္တာ အယံ ကမာလင်္ကာရော နာမ. ဤဒိသညမ္ပိ ဧဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အာလာပေါ စ ဟာသော စေတိ စ, တေသံ လီလာယောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 260. Ngài trích dẫn bằng câu kệ bắt đầu bằng 'ālāpa'. 'Này đức Muninda, bởi sự chiến thắng được sinh ra từ những cử chỉ duyên dáng trong lời nói và nụ cười của Ngài, tức là cùng với những cử chỉ duyên dáng trong giọng nói ngọt ngào và những cử chỉ duyên dáng trong nụ cười mỉm, do nguyên nhân chiến thắng ấy, chim tu hú (karavīkā) và hoa súng (keravāni) lần lượt tìm đến trú ẩn trong rừng và trong nước, dường như làm nơi nương tựa', ta cho là vậy. Ở đây, 'ālāpahāsalīlāhi' là sự liệt kê; 'kokilā kumudāni' là sự giải thích tương ứng xét theo điều đã nói; 'vanaṃ jalaṃ' cũng là sự liệt kê xét theo điều sẽ được nói. Trên thực tế, vì không có nguyên nhân khiến chim tu hú v.v... phải nương tựa vào rừng v.v... bởi một sự chiến thắng như vậy, nên điều này được chỉ ra bằng cách sử dụng từ 'iva'. Khi như vậy, đây không phải là phép tưởng tượng. Tại sao? Bởi vì khi có sự kết hợp của nhiều phép tu từ, phép tu từ nào được người nói mong muốn, thì chính phép tu từ đó được gọi tên một cách chủ yếu. Như vậy, mặc dù có sự pha trộn với phép tu từ tưởng tượng, nhưng vì tính chủ yếu của sự giải thích tương ứng được trình bày theo thứ tự của sự liệt kê, nên đây được gọi là phép tu từ thứ tự. Những trường hợp tương tự khác cũng nên được hiểu theo cách này. Phân tích cú pháp là: 'ālāpo ca hāso ca' và 'tesaṃ līlāya'. ၂၆၁. 261. သိယာ ပိယတရံ နာမ, အတ္ထရူပဿ ကဿစိ; ပိယဿာ’တိသယေနေ’ကံ, ယံ ဟောတိ ပဋိပါဒနံ. Sự trình bày nào đó về một đối tượng vốn đã thân ái một cách vượt trội, có thể được gọi là (phép tu từ) 'thân ái hơn'. ၂၆၁. ပိယတရမာဟရတိ ‘‘သိယာ’’ဣစ္စာဒိနာ. အတိသယေန ပိယဿ ကဿစိ အတ္ထရူပဿ အဘိဓေယျသဘာဝဿ ယံ ပဋိပါဒနမာချာနံ ဟောတိ, ဧတံ ပိယတရံ နာမ သိယာ. 261. Ngài trình bày về (phép tu từ) 'thân ái hơn' bằng câu kệ bắt đầu bằng 'siyā'. Sự trình bày, tức là sự diễn giải nào đó về một đối tượng, tức là bản chất có thể biểu đạt, vốn đã vô cùng thân ái, điều ấy có thể được gọi là 'thân ái hơn'. ၂၆၁. ဣဒါနိ [Pg.255] ပိယတရာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘သိယာ’’ဣစ္စာဒိနာ, အတိသယေန ပိယဿ ကဿစိ အတ္ထရူပဿ အဘိဓေယျသဘာဝဿ ယံ ပဋိပါဒနံ ကထနံ ဟောတိ, ဧတံ ပဋိပါဒနံ ပိယတရံ နာမ ပိယတရာလင်္ကာရော နာမ ဟောတိ. အတိသယေန ပိယန္တိ စ, အတ္ထော ဧဝ ရူပံ သဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ. 261. Bây giờ, ngài chỉ ra phép tu từ 'thân ái hơn' bằng câu kệ bắt đầu bằng 'siyā'. Sự trình bày, tức là sự nói lên, về một đối tượng nào đó, tức là bản chất có thể biểu đạt, vốn đã vô cùng thân ái, sự trình bày ấy được gọi là 'thân ái hơn', tức là phép tu từ 'thân ái hơn'. Và các cụm từ là 'vô cùng thân ái' và 'đối tượng chính là hình thức, là bản chất'. ၂၆၂. 262. ပီတိ ယာ မေ သမုပ္ပန္နာ, သန္တ သန္ဒဿနာ တဝ; ကာလေနာ’ယံ ဘဝေ ပီတိ, တဝေဝ ပုန ဒဿနာ. Kính bạch bậc Thiện trí, niềm hỷ lạc nào đã khởi sinh nơi con do được diện kiến Ngài, mong rằng niềm hỷ lạc này sẽ lại khởi sinh vào một thời điểm (thích hợp) do được diện kiến chính Ngài một lần nữa. ၂၆၂. ဥဒါဟရတိ ‘‘ပီတိ’’စ္စာဒိ. သန္တ သပ္ပုရိသ မဟာမုနိ တဝ သန္ဒဿနာ စက္ခုပထာပါထမတ္တေန မဓုရကထာသဝနာ ယာ ပီတိ မေ မမ သမုပ္ပန္နာ, အယံ ပီတိ ကာလေန ဤဒိသေန သုခေန တဝေဝ နာညဿ ကဿစိ, ကော ဟိ နာမောညော တဝါဒိသောတိ, ပုန ဒဿနာ ဘဝေယျာတိ. 262. Ngài trích dẫn ví dụ bằng câu kệ bắt đầu bằng 'pīti'. Kính bạch bậc Thiện trí, bậc Chân nhân, bậc Đại ẩn sĩ, do được diện kiến Ngài, chỉ bằng việc Ngài đi vào tầm mắt, bằng việc được nghe lời nói ngọt ngào, niềm hỷ lạc nào đã khởi sinh nơi con, của con, mong rằng niềm hỷ lạc này, vào một thời điểm với niềm an lạc như vậy, sẽ lại khởi sinh do được diện kiến chính Ngài một lần nữa, chứ không phải của bất kỳ ai khác - vì ai khác có thể được như Ngài? ၂၆၂. ‘‘ပီတိ’’စ္စာဒိ. ဟေ သန္တ သပ္ပုရိသ တထာဂတ တဝ သန္ဒဿနာ မမ နေတ္တေ အာပါထဂမနတော ယာ ပီတိ မေ သမုပ္ပန္နာ, အယံ ပီတိ ကာလေန ဤဒိသက္ခဏေန တယာ သဒိသဿ အညဿာဘာဝါ တဝေဝ ပုန ဒဿနာ ဒဿနတော ဘဝေတိ. ဧတ္ထ ပီတိယာ’တိသယဟေတုဘူတံ အတိဣဋ္ဌာရမ္မဏဉ္စ ဒဿနေ အတိဂေဓဉ္စ ပကာသနေန အတိပီတီတိ ပဒတ္ထံ, ပကာသိတံ ဟောတိ. ‘‘အယံ ပီတိ ဘဝေ’’တိ ပုဗ္ဗကာလေ ဥပ္ပန္နပီတိယာ ပုနာသမ္ဘဝတော တံသဒိသာယေဝ ပီတိ ဂဟိတာ ယထာ ‘‘သောယေဝ ဝဋ္ဋကော, တာနိယေဝ ဩသဓာနီ’’တိ. 262. (Câu kệ) bắt đầu bằng 'Pīti'. Này bậc Thiện trí, bậc Chân nhân, bậc Như Lai, do được diện kiến Ngài, do Ngài đi vào tầm mắt của con, niềm hỷ lạc nào đã khởi sinh nơi con, mong rằng niềm hỷ lạc này, vào một thời điểm, một khoảnh khắc như vậy, sẽ khởi sinh do được diện kiến, bởi sự diện kiến chính Ngài một lần nữa, vì không có ai khác giống như Ngài. Ở đây, bằng cách biểu lộ đối tượng vô cùng đáng ưa thích vốn là nguyên nhân cho sự vượt trội của niềm hỷ lạc, và sự khao khát mãnh liệt trong việc diện kiến, ý nghĩa của từ 'niềm hỷ lạc tột cùng' được làm sáng tỏ. Với câu 'mong rằng niềm hỷ lạc này sẽ khởi sinh', vì niềm hỷ lạc đã khởi sinh trong quá khứ không thể khởi sinh lại, nên được hiểu là một niềm hỷ lạc tương tự như vậy, giống như (câu) 'chính là con chim cút ấy, chính là những dược liệu ấy'. ၂၆၃. 263. ဝဏ္ဏိတေနော’ပမာနေန, ဝုတျာ’ဓိပ္ပေတဝတ္ထုနော; သမာသဝုတ္တိ နာမာ’ယံ, အတ္ထသင်္ခေပရူပတော. Đây được gọi là (phép tu từ) 'lược thuyết', (là) sự trình bày về một đối tượng được ngụ ý thông qua một vật so sánh được mô tả, vì bản chất của nó là tóm lược ý nghĩa. ၂၆၃. သမာသဝုတ္တိံဝတ္တုမာဟ ‘‘ဝဏ္ဏိတေနိ’’စ္စာဒိ. ဝဏ္ဏိတေန ပသံသိတေန ဥပမာနေန အဓိပ္ပေတဿ မနသိ နိဟိတဿ ဝတ္ထုနော အတ္ထဿ ဝုတျာ ကထနေန အယံ ဝုတ္တလက္ခဏာ သမာသဝုတ္တိ နာမ. ကသ္မာ? အတ္ထဿ ဝတ္တုမိစ္ဆိတဿ သင်္ခေပေါ သင်္ခိပိတွာ [Pg.256] ကထနံ ရူပံ သဘာဝေါ, တသ္မာ တတောယမနွတ္ထသညာ သင်္ခေပဝုတ္တိ သမာသဝုတ္တီတိ ကတွာ. ကသ္မာ? အယံ ဂုဏီဘူတာ သကတ္ထာ အတ္ထန္တရံ ဝိဒဓာတိ, န တု သကတ္ထပဓာနာ. 263. Để nói về 'lược thuyết', ngài nói (câu kệ) bắt đầu bằng 'vaṇṇitena'. Thông qua một vật so sánh được mô tả, được tán thán, bởi sự trình bày, sự nói lên, về ý nghĩa của đối tượng được ngụ ý, được giữ trong tâm, đây được gọi là 'lược thuyết' với đặc điểm đã được nêu. Tại sao? Bởi vì bản chất, đặc tính của nó là sự tóm lược, sự nói một cách ngắn gọn, về ý nghĩa muốn được diễn đạt; do đó, tên gọi này phù hợp với ý nghĩa, được tạo ra là 'trình bày ngắn gọn' hay 'lược thuyết'. Tại sao? (Bởi vì) phép tu từ này, với ý nghĩa riêng của nó trở thành thứ yếu, lại tạo ra một ý nghĩa khác, chứ không phải ý nghĩa riêng của nó là chủ yếu. ၂၆၃. ဣဒါနိ သမာသဝုတ္တိံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ဝဏ္ဏိတေ’’စ္စာဒိနာ. ဝဏ္ဏိတေန ပသံသိတေန ဥပမာနေန ဥပမာနဝတ္ထုနာ ကရဏဘူတေန အဓိပ္ပေတဝတ္ထုနော ဣစ္ဆိတတ္ထဿ ဝုတျာ ကထနေန အတ္ထသင်္ခေပရူပတော ဝတ္တုမိစ္ဆိတတ္ထဿ သင်္ဂဟရူပတ္တာ အယံ ယထာဝုတ္တလက္ခဏာ သမာသဝုတ္တိ နာမ ဟောတိ. ဧတ္ထ ဝတ္တုမိစ္ဆိတတ္ထံ သင်္ဂဟေတွာ မနသိ ကတွာ တဿ ဥပမာဘူတတ္ထဿ ဝဏ္ဏနာယ မနသိ ကတဿ ပကာသနတော အယံ သမာသဝုတ္တိ နာမ. ဧတိဿာ ပဒါဘိဟိတော သကတ္ထော အပ္ပဓာနော, ဂမ္မမာနတ္ထော ပန ပဓာနော ဟောတိ. အဓိပ္ပေတဉ္စ တံ ဝတ္ထု စေတိ စ, သမာသေန သင်္ခေပေန ဝုတ္တိ ကထနမိတိ စ, သင်္ခေပေါယေဝ ရူပံ သရူပန္တိ စ, အတ္ထဿ သင်္ခေပရူပန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 263. Bây giờ, ngài chỉ ra 'lược thuyết' bằng câu kệ bắt đầu bằng 'vaṇṇite'. Thông qua vật so sánh được mô tả, được tán thán, tức là đối tượng so sánh đóng vai trò công cụ, bởi sự trình bày, sự nói lên, về ý nghĩa mong muốn của đối tượng được ngụ ý, vì bản chất của nó là tóm lược ý nghĩa, vì nó có hình thức thu tóm ý nghĩa muốn được diễn đạt, đây được gọi là 'lược thuyết' với đặc điểm như đã nêu. Ở đây, vì nó làm sáng tỏ điều được giữ trong tâm bằng cách mô tả ý nghĩa so sánh của nó, sau khi đã thu tóm và giữ trong tâm ý nghĩa muốn được diễn đạt, nên đây được gọi là 'lược thuyết'. Đối với phép tu từ này, ý nghĩa riêng được biểu thị bằng từ ngữ là thứ yếu, còn ý nghĩa được hiểu ngầm lại là chủ yếu. Phân tích cú pháp là: 'đối tượng ấy được ngụ ý', 'sự trình bày, sự nói lên, một cách ngắn gọn, tóm lược', 'sự tóm lược chính là hình thức, là bản chất', và 'hình thức tóm lược của ý nghĩa'. ၂၆၄. 264. သာ’ယံ ဝိသေသျမတ္တေန, ဘိန္နာ’ဘိန္နဝိသေသနာ; အတ္ထေဝ အပရာပျ’တ္ထိ, ဘိန္နာဘိန္နဝိသေသနာ. Phép tu từ này, chỉ với danh từ được bổ nghĩa, có loại khác biệt và loại có tính từ bổ nghĩa không khác biệt. Lại cũng có một loại khác chỉ về ý nghĩa, có tính từ bổ nghĩa khác biệt và không khác biệt. ၂၆၄. တဿာ ပဘေဒံ ဒဿေတိ ‘‘သာယ’’မိစ္စာဒိနာ. သာ အယံ သမာသဝုတ္တိ ယံကိဉ္စိ ဝတ္ထု သာမညာကာရပ္ပတီတံ ‘‘ဤဒိသမိဒံ နာညထာ’’တိ ကုတောစိ ဗျဝစ္ဆိဇ္ဇတေ ကေနစိ ဂုဏာဒိနာ ဝဝတ္ထာပီယတေ, တံ ဝိသေသျံ, တမေဝ မတ္တံ ဝိသေသနဘေဒဗျဝစ္ဆေဒတော, တေန. ဘိန္နာ အတုလျာ အဝယဝဓမ္မဿ သမုဒါယေ ဝတ္တနတော. အဘိန္နံ တုလျာကာရံ ဝိသေသနံ ယဿံ သာ အဘိန္နဝိသေသနာပိ အတ္ထေဝ. အပရာပျတ္ထိ, န ကေဝလံ သာယေဝ. ကီဒိသီ? ဘိန္နဉ္စ အဘိန္နဉ္စ ဝိသေသနံ ယဿန္တိ ဘိန္နာဘိန္နဝိသေသနာ. ဝိသေသျံ တု ဘိန္နန္တိ. 264. Ngài chỉ ra sự phân loại của samāsavutti ấy bằng câu “sāyaṃ” v.v… Samāsavutti (hợp thể cú) này là bất cứ đối tượng nào được nhận thức theo thể cách thông thường, được phân biệt với một đối tượng nào đó và được xác định bởi một phẩm chất nào đó v.v… rằng “cái này là như thế này, không phải cách khác”, đối tượng ấy là visesya (đối tượng được bổ nghĩa). Chỉ riêng đối tượng ấy được phân biệt bởi sự khác biệt của visesana (từ bổ nghĩa), do đó. Nó là bhinnā (khác biệt), không tương đồng, vì bản chất của thành phần cũng hiện hành trong toàn thể. Cũng có abhinnavisesanā, là hợp thể cú có visesana (từ bổ nghĩa) là abhinna (không khác biệt), có hình thức tương đồng. Cũng có một loại khác, không chỉ có loại ấy mà thôi. Loại nào? Bhinnābhinnavisesanā là hợp thể cú có cả visesana (từ bổ nghĩa) khác biệt và không khác biệt. Nhưng visesya (đối tượng được bổ nghĩa) thì khác biệt. ၂၆၄. ဣဒါနိ တဿာ သမာသဝုတ္တိယာ ဘေဒံ ဒဿေတိ ‘‘သာယ’’မိစ္စာဒိနာ. သာ အယံ သမာသဝုတ္တိ ဝိသေသျမတ္တေန ဂုဏာဒိသဒိသဓမ္မေန [Pg.257] ကရဏဘူတေန ကေနစိ ဥပမာနဝတ္ထုနာ မနသိ ကတံ ‘‘ဣဒံ ဥပမေယျဝတ္ထု ဤဒိသ’’န္တိ သာမညာဝတ္ထတော ဝိသုံ ကတဝိသေသျေန ဘိန္နာ ဝိသုံ ဇာတာ, တတ္တကေန အတုလျာ ဝါ, အဘိန္နဝိသေသနာ တုလျဝိသေသနယုတ္တာ အတ္ထေဝ ဘိန္နာဘိန္နဝိသေသနာ အတုလျတုလျဝိသေသနယုတ္တာ ဘိန္နဝိသေသျယုတ္တာ အပရာပိ အတ္ထိ. ဧဝံ သမာသဝုတ္တိ ဒွိဓာ ဟောတိ. ဝိသေသျမေဝ မတ္တမိတိ စ, အဝယဝေန သမ္ဘဝဘေဒသဘာဝဿ သမုဒါယေပိ ပဝတ္တတ္တာ ဘိန္နာတိ ဝုတ္တာ. အဘိန္နာနိ ဝိသေသနာနိ ယဿမိတိ စ, ဘိန္နာနိ စ အဘိန္နာနိ စေတိ စ, တာနိ ဝိသေသနာနိ ယဿမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 264. Bây giờ, ngài chỉ ra sự phân loại của samāsavutti ấy bằng câu “sāyaṃ” v.v… Samāsavutti này, chỉ bởi visesya (đối tượng được bổ nghĩa), bởi một đối tượng so sánh nào đó làm công cụ có bản chất tương tự như phẩm chất v.v…, được tác ý trong tâm rằng “đối tượng được so sánh này là như thế này”, bởi visesya được làm cho tách biệt khỏi đối tượng thông thường, nên trở thành bhinnā (khác biệt), trở thành riêng biệt, hoặc không tương đồng bởi chừng ấy. Cũng có abhinnavisesanā, hợp thể cú có visesana (từ bổ nghĩa) tương đồng; và cũng có một loại khác là bhinnābhinnavisesanā, hợp thể cú có visesana không tương đồng và tương đồng, và có visesya khác biệt. Như vậy, samāsavutti có hai loại. Và (nó được gọi là bhinnā) vì chỉ có visesya (là khác biệt). Và nó được gọi là bhinnā vì bản chất có thể khác biệt của thành phần cũng hiện hành trong toàn thể. Và viggaho (cú phân tích) là: “hợp thể cú trong đó các visesana là không khác biệt”, và “cả khác biệt và không khác biệt”, và “các visesana ấy ở trong hợp thể cú đó”. အဘိန္နဝိသေသန Hợp thể cú có từ bổ nghĩa không khác biệt ၂၆၅. 265. ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယီ,ပသတ္ထရတနာလယော; ဂမ္ဘီရော စာ’ယ’မမ္ဘောဓိ,ပုညေနာ’ပါဒိတော မယာ. Đại dương này, người ban cam lồ thanh tịnh, nơi ở của các bảo vật đáng tán thán, và sâu thẳm, đã được tôi đạt đến nhờ phước báu. ၂၆၅. ဥဘယမုဒါဟရတိ ‘‘ဝိသုဒ္ဓ’’ဣစ္စာဒိနာ. အယမမ္ဘောဓိ သာဂရော ပုညေန စိရာနုစိတကုသလမူလေန ဟေတုနာ မယာ အာပါဒိတော ပတ္တော, ကီဒိသော? ဝိသုဒ္ဓံ လောကဝေါဟာရတော ဒေဝါသုရာနံ မထနေ ဝိသေနာသမ္မိဿတ္တာ အမတံ ပီယူသံ သန္ဒဒါတီတိ ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယီ, အမ္ဘောဓိ. ဝိသုဒ္ဓံ ဒေါသလေသေနာပျသမ္ဖုဋ္ဌတ္တာ အစ္စန္တနိမ္မလံ အမတံ မရဏာဘာဝေန အမတသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနဓာတုံ သန္ဒဒါတိ ဥပဒေသကဘာဝေနာတိ ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယီ, သဒ္ဓမ္မော. ပသတ္ထာနိ နိရဝဇ္ဇတ္တာ ရတနာနိ မုတ္တာမဏိအာဒီနိ, တေသံ အာလယော ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ, အမ္ဘောဓိ. ပသတ္ထာနိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ အနေကဓာ, ဝဏ္ဏိတာနိ ရတနာနိ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မသင်္ခတာနိ, တေသံ အာလယော, သဒ္ဓမ္မော. ဂမ္ဘီရော စ အဂါဓတ္တာ သာဂရော [Pg.258] သဒ္ဓမ္မော စ အယမာပါဒိတောတိ ပကတံ. အယံ ဝိသေသျမတ္တဘိန္နာ အဘိန္နဝိသေသနာ ဝိသေသျဿ အမ္ဘောဓိနော ဝိဝစ္ဆိတာ သဒ္ဓမ္မာ ဘိန္နတ္တာ, ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယိတ္တာဒိနော စ ဝိသေသနဿ ဝုတ္တေန ပကာရေနာဘိန္နတ္တာတိ. 265. Ngài nêu ví dụ cho cả hai bằng câu “visuddha” v.v… Đại dương (ambhodhi, sāgaro) này đã được tôi đạt đến (āpādito, patto) do nguyên nhân là phước báu, là cội rễ thiện lành đã được tích lũy từ lâu. Đại dương như thế nào? Đại dương là visuddhāmatasandāyī (người ban cam lồ thanh tịnh) vì theo cách nói của thế gian, trong cuộc khuấy đảo của chư thiên và a-tu-la, nó ban cho amata (bất tử) tức là pīyūsa (cam lồ) vì không bị pha trộn với nọc độc. Chánh pháp là visuddhāmatasandāyī vì ban cho amata (bất tử) tức là Niết-bàn giới, được gọi là bất tử do không có sự chết, là pháp hoàn toàn trong sạch vì không bị nhiễm ô dù chỉ một chút bởi tỳ vết, qua vai trò là người chỉ dạy. Đại dương là pasattharatanālayo (nơi ở của các bảo vật đáng tán thán) vì là nơi xuất hiện của các bảo vật như ngọc trai, ngọc ma-ni v.v… là những thứ đáng tán thán vì không có tỳ vết. Chánh pháp là ālayo (nơi ở) của các bảo vật đáng tán thán, tức là ba mươi bảy pháp trợ Bồ-đề, đã được chư Phật v.v… tán thán theo nhiều cách. Và (câu kệ) được hiểu là “đại dương sâu thẳm vì không có đáy, và chánh pháp (sâu thẳm), đã được đạt đến”. Đây là hợp thể cú abhinnavisesanā (có từ bổ nghĩa không khác biệt) và bhinnā (khác biệt) chỉ ở visesya (đối tượng được bổ nghĩa), vì visesya được nói đến là Chánh pháp thì khác với visesya là đại dương, và vì visesana (từ bổ nghĩa) “visuddhāmatasandāyī” v.v… là không khác biệt theo cách đã được nói. ၂၆၅. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ဝိသုဒ္ဓါ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယီ လောကဝေါဟာရတော ဒေဝါသုရာနံ သမုဒ္ဒမထနေ ဝိသေန အမိဿတ္တာ ဝိသုဒ္ဓဘူတပီယူသဒါယကော, ဥပမာဘူတသမုဒ္ဒဝဏ္ဏနာယ ဗုဒ္ဓိယံ ဝတ္တမာနဿ သဒ္ဓမ္မဿ ပကာသနတော ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယီ ကာမာမိသာဒိဒေါသလဝေနာပိ အမိဿိတတ္တာ အတိနိမ္မလံ ဇရာမရဏရဟိတံ နိဗ္ဗာနံ ဥပဒေသဒါနေန ဝေနေယျာနံ ဒါယကော, ပသတ္ထရတနာလယော နိဒ္ဒေါသတ္တာ ပသတ္ထာနံ မုတ္တာမဏိအာဒီနံ ရတနာနံ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘူတော သမုဒ္ဒပက္ခေ, သဒ္ဓမ္မပက္ခေ ပန ပသတ္ထရတနာလယော ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ပသတ္ထာနံ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မသင်္ခတရတနာနံ ပဝတ္တိဒေသဘူတော, ဂမ္ဘီရော ပကတိယာယေဝ အဂါဓော, ဧကတ္တနယာဒိစတုဗ္ဗိဓနယေဟိ ဂမ္ဘီရော အယံ အမ္ဘောဓိ စ ဧသော သမုဒ္ဒေါ စ, စိတ္တေန ဂဟိတသဒ္ဓမ္မော စ ပုညေန ဘဝန္တရောပစိတကုသလကမ္မေန မယာ အာပါဒိတော ပတ္တောတိ ဝိသေသျဘူတဿ အမ္ဘောဓိနော ဝတ္တုမိစ္ဆိတသဒ္ဓမ္မတော ဘိန္နတ္တာ စ, ‘‘ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယီ’’တိ ဣစ္စာဒိကာနံ ဝိသေသနာနံ ဥဘယဝိသေသျေပိ ယထာဝုတ္တနယေန အဘိန္နတ္တာ စ အယံ သမာသဝုတ္တိ ဝိသေသျမတ္တေန ဘိန္နာ အဘိန္နဝိသေသနာ ဟောတိ. 265. Bây giờ, ngài nêu ví dụ bằng câu “visuddhā” v.v… Visuddhāmatasandāyī (người ban cam lồ thanh tịnh): theo cách nói của thế gian, là người ban cho cam lồ đã trở nên thanh tịnh vì không bị pha trộn với nọc độc trong cuộc khuấy đảo biển cả của chư thiên và a-tu-la; do việc mô tả biển cả làm ví dụ đã làm sáng tỏ Chánh pháp đang hiện hành trong tâm trí, (Chánh pháp) là visuddhāmatasandāyī, là người ban cho Niết-bàn, pháp cực kỳ trong sạch, không có già và chết, cho những chúng sinh có thể được giáo hóa bằng cách ban cho lời chỉ dạy, vì không bị pha trộn dù chỉ một chút với tỳ vết của dục trần v.v… Pasattharatanālayo (nơi ở của các bảo vật đáng tán thán): về phương diện biển cả, là nơi xuất hiện của các bảo vật như ngọc trai, ngọc ma-ni v.v… đáng tán thán vì không có tỳ vết; còn về phương diện Chánh pháp, pasattharatanālayo là nơi xuất hiện của các bảo vật được gọi là ba mươi bảy pháp trợ Bồ-đề, được chư Phật v.v… tán thán. Gambhīro (sâu thẳm): tự bản chất là không có đáy; (Chánh pháp) sâu thẳm bởi bốn phương pháp như phương pháp nhất thể v.v… Đại dương (ambhodhi) này và biển cả (samuddo) ấy, và Chánh pháp được tâm nắm bắt, đã được tôi đạt đến (āpādito, patto) nhờ phước báu, là nghiệp thiện đã được tích lũy trong các kiếp khác. Do đó, vì Chánh pháp được muốn nói đến khác với đại dương là visesya (đối tượng được bổ nghĩa), và vì các visesana (từ bổ nghĩa) như “visuddhāmatasandāyī” v.v… là không khác biệt đối với cả hai visesya theo phương pháp đã nói, nên samāsavutti (hợp thể cú) này là bhinnā (khác biệt) chỉ ở visesya và là abhinnavisesanā (có từ bổ nghĩa không khác biệt). ဘိန္နာဘိန္နဝိသေသန Hợp thể cú có từ bổ nghĩa khác biệt và không khác biệt ၂၆၆. 266. ဣစ္ဆိတတ္ထပဒေါ သာရော,ဖလပုပ္ဖောပသောဘိတော; သစ္ဆာယော’ယ’မပုဗ္ဗောဝ,ကပ္ပရုက္ခော သမုဋ္ဌိတော. Cây ước nguyện này, người ban cho những điều mong muốn, là tinh túy, được trang hoàng bởi hoa và quả, có bóng mát, thật chưa từng có, đã mọc lên. ၂၆၆. ‘‘ဣစ္ဆိတေ’’စ္စာဒိ. [Pg.259] အယမပုဗ္ဗောဝ ဝုတ္တဂုဏယောဂေန အစ္ဆရိယရူပတ္တာ ကပ္ပရုက္ခော သမုဋ္ဌိတော, ကီဒိသော? ဣစ္ဆိတံ လောကိယံ ယံ ကိဉ္စိ အတ္ထံ ပဒဒါတီတိ ဣစ္ဆိတတ္ထပဒေါ, ကပ္ပရုက္ခော. ဣစ္ဆိတံ လောကိယလောကုတ္တရံ ယံ ကိဉ္စိ အတ္ထံ ပဒဒါတီတိ ဣစ္ဆိတတ္ထပဒေါ, ဇိနော. သာရော သေဋ္ဌော, ကပ္ပရုက္ခော ဇိနော စ. ဖလာနိ ပုပ္ဖာနိ, တေဟိ ဥပသောဘိတော, ကပ္ပရုက္ခော. သဟ ဆာယာယ စန္ဒသူရိယာလောကဝိလောမရူပါယ ဝတ္တတေ သစ္ဆာယော, ကပ္ပရုက္ခော. ဇိနော တု ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာယ ကာယကန္တာဒိရူပါယ ဆာယာယ ယုတ္တောတိ သစ္ဆာယောတိ. အယံ ဝိသေသျမတ္တဘိန္နာ ဘိန္နာဘိန္နဝိသေသနာ ဇိနတော ဝိသေသျဿ ကပ္ပရုက္ခဿ ဘိန္နတ္တာ, ဖလပုပ္ဖောပသောဘိတတ္ထဿ ကပ္ပရုက္ခေယေဝ သမ္ဘဝါ, ဣစ္ဆိတတ္ထပဒတ္ထဿ သာရတာယ သစ္ဆာယတာယ ဥဘယတ္ထေဝ ဘာဝတော ဝုတ္တဝိဓိနာတိ. 266. Bằng câu “icchita” v.v… Cây ước nguyện (kapparukkho) này, thật chưa từng có (apubbova) vì có hình tướng kỳ diệu do sự liên hệ với các phẩm chất đã được nói, đã mọc lên (samuṭṭhito). Cây như thế nào? Cây ước nguyện là icchitatthapado (người ban cho những điều mong muốn) vì ban cho bất cứ điều gì thuộc thế gian được mong muốn. Đấng Chinh Phục (jino) là icchitatthapado vì ban cho bất cứ điều gì thuộc thế gian và siêu thế được mong muốn. Sāro (tinh túy) là cao quý nhất, (áp dụng cho) cả cây ước nguyện và Đấng Chinh Phục. Được trang hoàng (upasobhito) bởi các quả (phalāni) và hoa (pupphāni), (chỉ áp dụng cho) cây ước nguyện. Cây ước nguyện là sacchāyo (có bóng mát) vì hiện hữu cùng với bóng mát (saha chāyāya) có hình tướng ngược với ánh sáng của mặt trăng và mặt trời. Còn Đấng Chinh Phục là sacchāyo vì được phú cho hào quang (chāyāya) có hình tướng là sự rực rỡ của thân thể v.v… đã được nói ở trước. Đây là hợp thể cú bhinnābhinnavisesanā (có từ bổ nghĩa khác biệt và không khác biệt) và bhinnā (khác biệt) chỉ ở visesya (đối tượng được bổ nghĩa), vì visesya là cây ước nguyện thì khác với Đấng Chinh Phục, vì ý nghĩa “được trang hoàng bởi hoa và quả” chỉ có thể có ở cây ước nguyện, và vì ý nghĩa “người ban cho những điều mong muốn”, “tinh túy”, và “có bóng mát/hào quang” hiện hữu ở cả hai trường hợp, theo phương pháp đã nói. ၂၆၆. ‘‘ဣစ္ဆိတတ္ထိ’’စ္စာဒိ. ဣစ္ဆိတတ္ထပဒေါ သတ္တေဟိ ဣစ္ဆိတာနံ လောကိယအဝိညာဏကဝတ္ထာဘရဏာဒီနံ ဒါယကော ကပ္ပရုက္ခဝဏ္ဏနာယ စိတ္တေ ပတိဋ္ဌိတဿ ဇိနပဒတ္ထဿ ကထေတုကာမတာယ ဣစ္ဆိတတ္ထပဒေါ သတ္တေဟိ ပတ္ထိတာနံ လောကိယလောကုတ္တရာနံ သကလတ္ထာနံ အနုရူပဝသေန တေသံ တေသံ သတ္တာနံ ဒါယကော, သာရော ရုက္ခေသု ဤဒိသရုက္ခဿာဘာဝတော ဥတ္တမော, သာရော သဒေဝကာဒိသတ္တလောကေသု တာဒိသသတ္တဝိသေသာဘာဝတော ဥတ္တမော, ဖလပုပ္ဖောပသောဘိတော ကပ္ပဒ္ဒုမာနုရူပဖလေဟိ ပုပ္ဖေဟိ စ ဥပသောဘိတော, သစ္ဆာယော စန္ဒသူရိယာလောကေဟိ အာဝရဏီယရုက္ခစ္ဆာယာယ သမန္နာဂတော, သစ္ဆာယော နီလပီတာဒိဆဗ္ဗိဓရံသိဇာလေဟိ သမန္နာဂတော, အပုဗ္ဗော ပုဗ္ဗေ အသဉ္ဇာတော အယံ ကပ္ပရုက္ခော ဧသော ပစ္စက္ခော ကပ္ပပါဒပေါ သမုဋ္ဌိတော သတ္တာနံ ပုညာနုဘာဝေန လောကေ ပါတုဘူတောတိ. ဝတ္တုမိစ္ဆိတတ္ထဇိနပဒတ္ထတော ဝိသေသျဿ ကပ္ပရုက္ခဿ [Pg.260] ဘိန္နတ္တာ စ, ဣစ္ဆိတတ္ထဒါနသာရဘာဝသစ္ဆာယသင်္ခတာနံ ဝိသေသနာနံ ဥဘယသာဓာရဏတ္တာ စ, ဖလပုပ္ဖောပသောဘိတတာယ ရုက္ခဿေဝ ဝိသေသနတ္တာ စ အယံ သမာသဝုတ္တိ ဝိသေသျဘိန္နာဝ ဘိန္နာဘိန္နဝိသေသနာ ဟောတိ. ဣစ္ဆိတော စ သော အတ္ထော စေတိ စ, တံ ပဒဒါတီတိ စ, ဖလပုပ္ဖေဟိ ဥပသောဘိတောတိ စ, သဟ ဆာယာယ ဝတ္တမာနောတိ စ ဝါကျံ. 266. ‘‘Icchitatthi’’ v.v... Từ ‘icchitatthapado’ là người ban cho những vật dụng thế gian vô tri như y phục, đồ trang sức v.v... được chúng sanh mong muốn. Do ý muốn nói lên ý nghĩa của từ ‘jina’ (đấng chiến thắng) đã được thiết lập trong tâm trí qua việc mô tả cây như ý (kapparukkha), nên từ ‘icchitatthapado’ có nghĩa là người ban cho tất cả những lợi ích thế gian và siêu thế được chúng sanh mong mỏi, tùy theo từng chúng sanh. ‘Sāro’ (tinh túy) là tốt nhất trong các loài cây vì không có cây nào như vậy; ‘sāro’ là tốt nhất trong thế giới chúng sanh bao gồm cả chư thiên vì không có chúng sanh đặc biệt nào như vậy. ‘Phalapupphopasobhito’ (được trang hoàng bởi hoa và quả) là được trang hoàng bởi hoa và quả tương xứng với cây như ý. ‘Sacchāyo’ (có bóng mát) là có bóng mát của cây có thể che được ánh sáng mặt trời và mặt trăng; ‘sacchāyo’ là có mạng lưới hào quang sáu màu xanh, vàng v.v... ‘Apubbo’ (chưa từng có) là cây như ý này trước đây chưa từng sanh ra, cây như ý hiện tiền này đã xuất hiện, đã hiện hữu trên đời do oai lực phước báu của chúng sanh. Và do tính từ được bổ nghĩa (visesya) là cây như ý khác với ý nghĩa của từ ‘jina’ muốn nói đến, và do các tính từ (visesana) được gọi là ‘icchitatthadāna’ (ban cho điều mong muốn), ‘sārabhāva’ (tính chất tinh túy), ‘sacchāya’ (có bóng mát) là chung cho cả hai, và do ‘phalapupphopasobhita’ (được trang hoàng bởi hoa và quả) chỉ là tính từ của cây, nên cách dùng hợp từ (samāsavutti) này có tính từ được bổ nghĩa khác nhau (visesyabhinna) và có các tính từ vừa khác nhau vừa không khác nhau (bhinnābhinnavisesanā). Và câu (phân tích hợp từ) là: ‘icchito ca so attho ceti’ (và đó là điều được mong muốn), và ‘taṃ padadāti’ (người ban cho điều đó), và ‘phalapupphehi upasobhito’ (được trang hoàng bởi hoa và quả), và ‘saha chāyāya vattamāno’ (hiện hữu cùng với bóng mát). ၂၆၇. 267. သာဂရတ္တေန သဒ္ဓမ္မော,ရုက္ခတ္တေနော’ဒိတော ဇိနော; သဗ္ဗေ သာဓာရဏာ ဓမ္မာ,ပုဗ္ဗတြာ’ညတြ တု’တ္တယံ. Diệu pháp được nói với tính chất của biển cả, Đấng Chiến Thắng được nói với tính chất của cây; Ở trường hợp trước, tất cả các pháp (tính từ) đều chung, nhưng ở trường hợp sau thì có ba (là chung). ၂၆၇. တဒုဘယံ ဝိဝရတိ ‘‘သာဂရတ္တေနိ’’စ္စာဒိနာ. သဒ္ဓမ္မော သမ္ဗုဒ္ဓဘာသိတော သာဂရတ္တေန သာဂရဂုဏသဒိသတ္တာ သာဂရရူပေန ဥဒိတောတိ သမ္ဗန္ဓော, ကိတ္တိတောတိ အတ္ထော. ဇိနော ရုက္ခတ္တေန ယထာဝုတ္တနယေန ဥဒိတော တံ ပတ္တော အနုပေက္ခိတဿ ကက္ခဝုတ္တိယာ အမ္ဘောဓိအာဒိသဒ္ဒါနံ. ပကရဏာဒိနာ တု တထာ ပတီတျုဒယော, အညထာ ကထံ အမ္ဘောဓိအာဒိသဒ္ဒါနံ ဓမ္မာဒိသစ္ဆာယကတ္တံ သိယာ. ဘေဒေါ တု အယံ ပုဗ္ဗတြ ‘‘ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယိ’’စ္စာဒိကေ သဗ္ဗေ ယေ ကေစိ တတြောပါတ္တာ ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယိတ္တာဒယော သာဓာရဏာ တုလျာ ဓမ္မာ ဝိသေသနာနိ ဥဘယတြာပိ သမ္ဘဝါ, အညတြ တု အနန္တရဝုတ္တ ‘‘ဣစ္ဆိတတ္ထပဒေါ’’ဣစ္စာဒေါ ပန တယံ သာဓာရဏံ, အသာဓာရဏဉ္စ ဝိသေသနံ ဝုတ္တနယေနေတိ. 267. Ngài giải thích cả hai điều đó bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘sāgarattena’. Diệu pháp do bậc Chánh Đẳng Giác thuyết giảng, được nói với tính chất của biển cả, tức là dưới hình thức của biển cả do có sự tương đồng với các phẩm chất của biển cả, đây là mối liên hệ; ý nghĩa là được tán dương. Đấng Chiến Thắng được nói với tính chất của cây theo phương pháp đã được trình bày, đã đạt đến điều đó. Đối với các từ như ‘ambhodhi’ (biển cả) không được xem xét theo nghĩa đen của chúng. Do văn cảnh v.v..., sự khởi lên của sự hiểu biết như vậy mới có. Nếu không, làm sao các từ như ‘ambhodhi’ có thể có ý nghĩa là diệu pháp v.v...? Sự khác biệt là thế này: ở trường hợp trước, trong câu kệ bắt đầu bằng ‘visuddhāmatasandāyi’, tất cả những gì được đề cập ở đó, tức là các tính từ như ‘visuddhāmatasandāyitta’ v.v... đều là chung, tương đương, có thể có ở cả hai. Nhưng ở trường hợp sau, trong câu kệ bắt đầu bằng ‘icchitatthapado’ vừa được nói đến, thì có ba (tính từ) là chung, và có cả tính từ không chung, theo phương pháp đã được trình bày. ၂၆၇. ဣဒါနိ တေဟိ ဒွီဟိ သမာသဝုတ္တေဟိ ဝုတ္တတ္ထဒွယံ ပကာသေတိ ‘‘သာဂရိ’’စ္စာဒိနာ. သာဂရတ္တေန သာဂရရူပေန သဒ္ဓမ္မော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတပရိယတ္တိသဒ္ဓမ္မော ဥဒိတော ကထိတော, ရုက္ခတ္တေန ဇိနော ဥဒိတော. သာဂရကပ္ပရုက္ခာဒိသဒ္ဒါ အတ္တနော အဘိဓေယျဘူတသာဂရရုက္ခာဒိကေ အတ္ထေ မုချဘာဝေန [Pg.261] အပဝတ္တိတွာ ဗုဒ္ဓိယံ ပဝတ္တအတ္ထဿာပိ သာဓာရဏဘူတဝိသေသနပရိဂ္ဂဟေန ဂမ္မမာနေ ဝတ္တုမိစ္ဆိတသဒ္ဓမ္မဇိနပဒတ္ထေယေဝ ပကရဏာဒိတော တာဒိသအတ္ထပ္ပတီတိယာသမ္ဘဝတော မုချဘာဝေန ပဝတ္တန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. တထာ ဟိ ယဒိ ဧတေ မုချတ္ထေန န ပဝတ္တန္တိ, အမ္ဘောဓိကပ္ပရုက္ခသဒ္ဒါ သဒ္ဓမ္မဇိနပဒတ္ထေ ကထံ ပကာသေန္တီတိ တေသု ဒွီသု ဥဒါဟရဏေသု ပုဗ္ဗတြ ‘‘ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယီ’’ဣစ္စာဒိပုဗ္ဗုဒါဟရဏေ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ ‘‘ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယီ’’တိ သဗ္ဗေ ဝိသေသနဓမ္မာ သာဓာရဏာ အမ္ဘောဓိသဒ္ဓမ္မာနံ သမာနာ, အညတြ တု ‘‘ဣစ္ဆိတတ္ထပဒေါ’’တိအာဒိကေ အညသ္မိံ ဥဒါဟရဏေ ပန တယံ ‘‘ဣစ္ဆိတတ္ထပဒေါ, သာရော, သစ္ဆာယော’’တိ ဝိသေသနတ္တယံ သာဓာရဏံ. ဖလပုပ္ဖောပသောဘိတဘာဝေါ ပန ရုက္ခာဝေဏိကော, ‘‘အပုဗ္ဗော’’ဣစ္စာဒိကံ ဝိသေသနမေဝ. တထာ ဟိ ဣမိနာ ရုက္ခဓမ္မဘူတော ကောစိ ဝိသေသော ပကာသိတော န ဟောတီတိ ဝိသေသနတ္တံ အညေသုယေဝ ဝုတ္တံ. 267. Bây giờ, ngài làm sáng tỏ hai ý nghĩa đã được nói đến bởi hai cách dùng hợp từ đó, bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘sāgari’. Với tính chất của biển cả, tức là dưới hình thức của biển cả, diệu pháp, tức là diệu pháp giáo điển do bậc Chánh Đẳng Giác thuyết giảng, đã được nói, đã được tuyên bố. Với tính chất của cây, Đấng Chiến Thắng đã được nói. Ý chính là: các từ như ‘sāgara’ (biển cả), ‘kapparukkha’ (cây như ý) v.v... không hoạt động theo nghĩa đen của chúng là biển cả, cây cối v.v..., mà chúng hoạt động chủ yếu theo ý nghĩa muốn nói là diệu pháp và Đấng Chiến Thắng, những ý nghĩa này được hiểu thông qua việc nắm bắt các tính từ chung và có thể nhận biết được ý nghĩa như vậy từ văn cảnh v.v... Thật vậy, nếu những từ này không hoạt động theo nghĩa chính (trong văn cảnh này), thì làm sao các từ ‘ambhodhi’ và ‘kapparukkha’ có thể làm sáng tỏ ý nghĩa của các từ ‘saddhamma’ và ‘jina’? Trong hai ví dụ đó, ở ví dụ trước, bắt đầu bằng ‘visuddhāmatasandāyī’, tất cả các pháp, tức là tất cả các pháp tính từ như ‘visuddhāmatasandāyī’, đều là chung, tương đồng cho ‘ambhodhi’ và ‘saddhamma’. Nhưng ở ví dụ khác, bắt đầu bằng ‘icchitatthapado’, thì ba tính từ ‘icchitatthapado’, ‘sāro’, và ‘sacchāyo’ là chung. Còn tình trạng được trang hoàng bởi hoa và quả thì chỉ riêng thuộc về cây. Từ ‘apubbo’ v.v... chỉ là một tính từ. Thật vậy, vì qua từ này, không có đặc tính nào thuộc về cây được làm sáng tỏ, nên tính chất tính từ đã được nói ở những từ khác. ၂၆၈. 268. ဝတ္ထုနော’ညပ္ပကာရေန, ဌိတာ ဝုတ္တိ တဒညထာ; ပရိကပ္ပီယတေ ယတ္ထ, သာ ဟောတိ ပရိကပ္ပနာ. Nơi nào trạng thái của một đối tượng, vốn tồn tại theo một cách khác, lại được tưởng tượng một cách khác đi, đó gọi là phép tưởng tượng (parikappanā). ၂၆၈. ပရိကပ္ပနံ ပရိကပ္ပေတိ ‘‘ဝတ္ထုနော’’စ္စာဒိနာ. ဝတ္ထုနော သဇီဝဿ နိဇ္ဇီဝဿ ဝါ ဝုတ္တိ အဝတ္ထာ အညပ္ပကာရေန ဝတ္တုမိစ္ဆိတပ္ပကာရာပေက္ခာယ အညေနေဝ ရူပေန ဌိတာ, တဿေဝ တတော ယထာဝဋ္ဌိတပ္ပကာရတော အညထာ အညေန ပကာရေန ပရိကပ္ပီယတေ ယတ္ထ ဝုတ္တိယံ, သာ ပရိကပ္ပနာ ဟောတိ, ပရိကပ္ပီယတေ အညထာ ကရီယတေ ဝတ္ထုဋ္ဌိတိ ဧတိဿန္တိ ကတွာ. 268. Ngài định nghĩa phép tưởng tượng (parikappanā) bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘vatthuno’. Trạng thái của một đối tượng, dù là hữu tình hay vô tri, vốn tồn tại theo một cách khác, tức là dưới một hình thức khác so với cách muốn nói đến; nơi nào chính trạng thái đó được tưởng tượng một cách khác đi, tức là theo một cách khác so với cách nó thực sự tồn tại, đó là phép tưởng tượng. (Nó được gọi như vậy) vì trong đó, sự tồn tại của đối tượng được làm cho khác đi, được tưởng tượng. ၂၆၈. ဣဒါနိ ပရိကပ္ပနံ ဒဿေတိ ‘‘ဝတ္ထုနော’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝတ္ထုနော ယဿ ကဿစိ သဝိညာဏကအဝိညာဏကပဒတ္ထဿ ဝုတ္တိ ပဝတ္တိ အညပ္ပကာရေန ကပ္ပနီယပ္ပကာရတော အညေန ဝိဇ္ဇမာနပ္ပကာရေန ဌိတာ ပဝတ္တမာနာ, တဒညထာ [Pg.262] တတော ဝိဇ္ဇမာနပ္ပကာရတော အညေနာဝိဇ္ဇမာနပ္ပကာရေန ယတ္ထ ဝုတ္တိယံ ပရိကပ္ပီယတေ, သာ ပရိကပ္ပနာ နာမ ဟောတိ. ပရိကပ္ပီယတေ အညထာ ကရီယတေ ဝတ္ထုဋ္ဌိတိ ဧတိဿမိတိ ဝိဂ္ဂဟော. 268. Bây giờ, ngài chỉ ra (định nghĩa) phép tưởng tượng bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘vatthuno’. Sự diễn tiến của một đối tượng, tức là của bất kỳ ý nghĩa từ nào, dù là hữu thức hay vô thức, đang tồn tại, đang diễn ra theo một cách khác, tức là theo một cách hiện hữu khác với cách được tưởng tượng; nơi nào nó được tưởng tượng một cách khác đi, tức là theo một cách không hiện hữu khác với cách hiện hữu đó, đó được gọi là phép tưởng tượng. Sự phân tích (hợp từ) là: ‘trong đó, sự tồn tại của đối tượng được làm cho khác đi, được tưởng tượng’. ၂၆၉. 269. ဥပမာဗ္ဘန္တရတ္တေန, ကိရိယာဒိဝသေန စ; ကမေနော’ဒါဟရိဿာမိ, ဝိဝိဓာ ပရိကပ္ပနာ. Phép tưởng tượng có nhiều loại, do có phép so sánh bên trong và do dựa vào hành động v.v... Ta sẽ lần lượt nêu ví dụ. ၂၆၉. ဘေဒံ တဿာ ဒဿေတိ ‘‘ဥပမာ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဥပမာ အဗ္ဘန္တရေ ယဿာ, တဿာ ဘာဝေါ, တေန စ, ကိရိယာဒိဝသေန စ ဝိဝိဓာ နာနပ္ပကာရာ ပရိကပ္ပနာ ဣဒါနိ ကမေန ဥဒါဟရိဿာမိ. 269. Ngài chỉ ra sự phân loại của nó bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘upamā’. Do tình trạng của cái mà có phép so sánh ở bên trong, và do dựa vào hành động v.v..., phép tưởng tượng có nhiều loại, nhiều cách thức; (ý là) bây giờ ta sẽ lần lượt nêu ví dụ. ၂၆၉. ဣဒါနိ တဿ ဘေဒံ ဒဿေတိ ‘‘ဥပမာဗ္ဘန္တရေ’’စ္စာဒိနာ. ဥပမာဗ္ဘန္တရတ္တေန ဥပမာယ အဗ္ဘန္တရေ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ စ ကိရိယာဒိဝသေန စ ဝိဝိဓာ ပရိကပ္ပနာ ကမေန ဥဒါဟရိဿာမိ. ဥပမာ အဗ္ဘန္တရေ အဿာ ပရိကပ္ပနာယေတိ စ, တဿာ ဘာဝေါတိ စ, အနေကေ ဝိဓာ ပကာရာ ယာသမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 269. Bây giờ, ngài ấy trình bày sự phân loại của thể ấy bằng câu bắt đầu là ‘upamābbhantare’. Do vì là thể tưởng tượng nội tại tỷ dụ, do vì hiện hữu bên trong ví dụ, và do vì phương diện hành động v.v..., tôi sẽ lần lượt nêu lên các thể tưởng tượng đa dạng. Và sự phân tích cú pháp là: ‘ví dụ ở bên trong thể tưởng tượng này’, và ‘trạng thái của điều ấy’, và ‘những thể loại mà có nhiều cách thức’. ဥပမာဗ္ဘန္တရပရိကပ္ပနာ Thể Tưởng Tượng Nội Tại Tỷ Dụ ၂၇၀. 270. ဣစ္ဆာဘင်္ဂါတုရာ’သီနာ,တာ’တိနိစ္စလ’မစ္ဆရာ; ဝသံ နေန္တီဝ ဓီရံ တံ,တဒါ ယောဂါဘိယောဂတော. Các nàng tiên nữ kia, đau khổ vì ước muốn bị tan vỡ, đã ngồi yên bất động; khi ấy, do nhờ sự chuyên tâm tu tập, dường như đang đưa bậc kiên định ấy vào vòng kiểm soát. ၂၇၀. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဣစ္ဆာ’’ဣစ္စာဒိ. ဣစ္ဆာဘင်္ဂေန ‘‘ဗုဒ္ဓံ ဘဂဝန္တံ ဝသေ ဝတ္တေဿာမာ’’တိ ဗောဓိမူလေ ကတာဘိလာသဝိနာသေန အာတုရာ ဒုက္ခိတာ အတိနိစ္စလသဘာဝပ္ပတ္တာ အတိနိစ္စလံ နာသိကဂ္ဂေ နယနေ ကတာနတာဝသေန အစ္စန္တမကြိယမာသီနာ နိသိန္နာ တာ အစ္ဆရာ ယောဂိနိသင်္ကာသာ မာရင်္ဂနာတိ [Pg.263] ယထာဝဋ္ဌိတာယ သစေတနာနံ မာရင်္ဂနာလက္ခဏာနံ ဝတ္ထူနံ ဝုတ္တိ ဝုတ္တာ, သာယမညထာ ပရိကပ္ပီယတေ. ဓီရံ ဒေဝင်္ဂနာနမ္ပိ သိင်္ဂါရဘာဝေါပစရိတဝိလာသာတိသယေနာပိ အကမ္ပတ္တာ. တံ ဘဂဝန္တံ. ယောဂေါ မန္တာနုဋ္ဌာနံ, တတ္ထ အဘိယောဂတော ယုဉ္ဇနေန ဝသမတ္တနော အာယတ္တဘာဝံ တဒါ နေန္တီဝ ဝဟန္တိ မညေတိ. ဧတ္ထ ဣဝ သဒ္ဒသုတိယာ ဥပမာသန္ဒေဟော န ကာတဗ္ဗော, သဝသာနယနမကုဗ္ဗန္တိယော မာရင်္ဂနာ ဝသံ နေန္တီဝါတိ ပရိကပ္ပီယန္တေ. ဟောတိ စ– 270. Ngài ấy nêu lên ví dụ bằng câu bắt đầu là ‘icchā’. Do ước muốn bị tan vỡ: do sự hủy diệt lòng ham muốn được thực hiện ở cội Bồ-đề rằng ‘chúng ta sẽ khiến đức Phật, đấng Thế Tôn, phải tuân theo sự kiểm soát’, (nên các nàng) đau khổ, phiền muộn, đã đạt đến trạng thái cực kỳ bất động, ngồi yên một cách hoàn toàn bất động do bởi trạng thái hướng mắt về chóp mũi. Các nàng tiên nữ ấy, các ái nữ của Ma vương, tương tự như các nữ hành giả, như vậy sự trình bày về các sự vật có đặc tính của các ái nữ của Ma vương, là những chúng sanh có tâm thức, đã được nói đến đúng như thực trạng, và điều ấy được tưởng tượng theo cách khác. Bậc kiên định: do vì không bị lay chuyển ngay cả bởi sự phô diễn quá mức các cử chỉ duyên dáng được thực hiện với ý định quyến rũ của các thiên nữ. Vị ấy: tức là đấng Thế Tôn. Yoga: là sự thực hành thần chú. Ở đây, do sự chuyên tâm: do sự áp dụng. Dường như đang đưa vào vòng kiểm soát: được cho là khi ấy họ dường như đang mang ngài vào trạng thái lệ thuộc vào chính mình. Ở đây, do nghe được từ ‘iva’, không nên có sự nghi ngờ về tỷ dụ. Các ái nữ của Ma vương, những người không thể đưa ngài vào vòng kiểm soát của mình, được tưởng tượng là dường như đang đưa ngài vào vòng kiểm soát. Và có câu rằng – ‘‘ဝသံ နေန္တီဝ ဓီရ’’န္တိ, နယနေ နော’ပမာနတာ; န ဟိ ကတ္တုကြိယာယ’တ္ထိ, ဥပမာနောပမေယျတာတိ. Trong câu ‘dường như đang đưa bậc kiên định vào vòng kiểm soát’, trong hành động dẫn dắt không có tính chất của vật tỷ dụ; vì quả thật, trong hành động của tác nhân, không có tính chất của vật tỷ dụ và vật bị tỷ dụ. ကြိယာပရိကပ္ပတ္တေပိ အယမုပမာဗ္ဘန္တရာ ပရိကပ္ပနာ, န ကေဝလကြိယာပရိကပ္ပနာ မာရင်္ဂနာနမစလောပဝေသနဿ ယောဂါဘိယောဂေန သာမျသန္ဒဿနတော, တထာဘူတာယ စောပဝေသနကြိယာယ ဓီရဿာပိ တာဒိသဿ ဘဂဝတော အဝသာနယနတ္တန္တိ ပရိကပ္ပနတောတိ. Mặc dù là thể tưởng tượng về hành động, đây là thể tưởng tượng nội tại tỷ dụ, không phải chỉ đơn thuần là thể tưởng tượng về hành động, do vì có sự liên kết tương đồng giữa việc ngồi bất động của các ái nữ của Ma vương với sự chuyên tâm tu tập yoga, và do vì được tưởng tượng rằng hành động ngồi như vậy lại có thể đưa cả bậc kiên định, đấng Thế Tôn như thế, vào vòng kiểm soát. ၂၇၀. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ဣစ္ဆာ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဣစ္ဆာဘင်္ဂါတုရာ အဇပါလနိဂြောဓမူလေ နိသိန္နံ ဘဂဝန္တံ ‘‘ပလောဘေဿာမာ’’တိ မာရင်္ဂနာ အတ္တနာယေဝ ကတာယ ဣစ္ဆာယ အနိဗ္ဗတ္တိယာ ပီဠိတာ, အတိနိစ္စလံ ဟုတွာ နာသိကဂ္ဂေ ပတိတဒိဋ္ဌေဟိ သမန္နာဂတာနညဝုတ္တိယာ ကြိယန္တရဝိရဟတော. အာသီနာ ဈာယမာနာ နိသိန္နာ တာ အစ္ဆရာ ယောဂိနိသဒိသာ တဏှာအရတိရဂါသင်္ခါတာ မာရင်္ဂနာယော ဓီရံ သိင်္ဂါရာဓိပ္ပာယေန ကတာနေကလီလာဝိလာသေနာပိ အကမ္ပမာနံ တံ ဘဂဝန္တံ ယောဂါဘိယောဂတော မန္တဇပ္ပနသင်္ခါတယောဂေ ယုဉ္ဇနေန ဝသံ အတ္တနော ဝသံ တဒါ အတ္တနော ပရာဇိတကာလေ နေန္တီဝ ပါပေန္တိ မညေတိ. ဧတ္ထ ပုဗ္ဗဒ္ဓေန မာရင်္ဂနာသင်္ခါတသဇီဝပဒတ္ထာနံ ဝိဇ္ဇမာနပ္ပကာရံ ဒဿိတံ. [Pg.264] ပုန အပရဒ္ဓေန တေသမေဝ အဝိဇ္ဇမာနယောဂါဘိယောဂေန ဝသီကရဏံ ကပ္ပိတံ. မာရင်္ဂနာနံ နိစ္စလနိသဇ္ဇာယ ယောဂိနီနံ မန္တဇ္ဈယနသဒိသတ္တာ မာရင်္ဂနာနံ ယောဂိနီနံ ဥပမာနောပမေယျတ္တံ သာမတ္ထိယာ ဂမျတေတိ ဧသာ ဥပမာဗ္ဘန္တရပရိကပ္ပနာ နာမ. ‘‘နေန္တိ ဣဝါ’’တိ ပယောဂေ ကတေပိ ကြိယာပရိကပ္ပနံ န ဟောတေဝ. ဣစ္ဆာယ ဘင်္ဂေါတိ စ, တေန အာတုရာတိ စ, နိဂ္ဂတံ စလံ စလနံ အသ္မာ အာသနသ္မာတိ စ, အတိသယေန နိစ္စလန္တိ စ, ကြိယာဝိသေသနံ, ယောဂေ အဘိယောဂေါတိ စ ဝါကျံ. 270. Bây giờ, ngài ấy nêu lên ví dụ bằng câu bắt đầu là ‘icchā’. Đau khổ vì ước muốn bị tan vỡ: các ái nữ của Ma vương bị dằn vặt do sự không thành tựu ước muốn do chính mình tạo ra rằng ‘chúng ta sẽ quyến rũ’ đấng Thế Tôn đang ngự tại cội cây đa Ajapāla, (các nàng) trở nên cực kỳ bất động, do không có hành động nào khác ngoài việc có ánh nhìn rơi trên chóp mũi. Đã ngồi: đang thiền định, đã ngồi. Các nàng tiên nữ ấy, các ái nữ của Ma vương được gọi là Taṇhā, Arati, và Ragā, giống như các nữ hành giả. Bậc kiên định: đấng Thế Tôn, người không bị lay chuyển ngay cả bởi nhiều cử chỉ và sự phô diễn được thực hiện với ý định quyến rũ. Do nhờ sự chuyên tâm tu tập: do sự áp dụng vào pháp tu được gọi là trì tụng thần chú. Dường như đang đưa vào vòng kiểm soát: được cho là khi ấy, vào lúc chính mình bị thất bại, họ dường như đang đưa ngài vào vòng kiểm soát của mình. Ở đây, nửa đầu câu thơ đã trình bày cách thức hiện hữu của các thực thể sống được gọi là các ái nữ của Ma vương. Kế đến, ở nửa sau, sự kiểm soát bằng sự chuyên tâm tu tập không có thật của chính họ đã được tưởng tượng ra. Do việc ngồi bất động của các ái nữ của Ma vương tương tự như việc trì tụng thần chú của các nữ hành giả, nên tính chất vật tỷ dụ (nữ hành giả) và vật bị tỷ dụ (ái nữ của Ma vương) được hiểu ngầm theo năng lực, do đó đây được gọi là thể tưởng tượng nội tại tỷ dụ. Mặc dù câu ‘nentī iva’ được sử dụng, đây không phải là thể tưởng tượng về hành động. Và các câu phân tích là: ‘sự tan vỡ của ước muốn’, và ‘do đó mà đau khổ’, và ‘sự chuyển động đã rời khỏi chỗ ngồi này’, và ‘bất động một cách tột cùng’ là trạng từ chỉ hành động, và ‘sự chuyên tâm trong tu tập’. ‘‘နေန္တိ ဣဝါ’’တိ ဣဓ ဣဝသဒ္ဒသုတိယာ ဥပမာဇောတနတ္ထံ စေတိ သံသယော န ကာတဗ္ဗော, သာဓမ္မသင်္ခါတဂုဏဝိသေသဿ သမ္ဗန္ဓေ အသတိ ကြိယာမတ္တဿ ဥပမာဘာဝတော. ဝုတ္တံ ဟိ– Ở đây, trong câu ‘nentī iva’, do nghe được từ ‘iva’, không nên có sự nghi ngờ rằng đó là nhằm mục đích biểu thị tỷ dụ, bởi vì khi không có sự liên kết của một phẩm chất đặc biệt được gọi là thuộc tính chung, thì một hành động đơn thuần không thể trở thành tỷ dụ. Vì đã được nói rằng – ‘‘ဝသံ နေန္တီဝ ဓီရ’’န္တိ, နယေန နော’ပမာနတာ; န ဟိ ကတ္တုကြိယာယ’တ္ထိ, ဥပမာနောပမေယျတာတိ. Trong câu ‘dường như đang đưa bậc kiên định vào vòng kiểm soát’, trong hành động dẫn dắt không có tính chất của vật tỷ dụ; vì quả thật, trong hành động của tác nhân, không có tính chất của vật tỷ dụ và vật bị tỷ dụ. ‘‘ဝသံ နေန္တီဝ ဓီရ’’န္တိ ဧတ္ထ နယနေ ဂမျမာနေ ပါပနေ ဥပမာနတာ ဥပမာနဘာဝေါ နတ္ထိ, ဟိ တထေဝ, ကတ္တုကြိယာယ ကတ္တုသမ္ဗန္ဓိယာ ကြိယာယ ဥပမာနောပမေယျတာ ဥပမာနဘာဝေါ ဥပမေယျဘာဝေါ နတ္ထီတိ အယံ ဟေတ္ထတ္ထော. Ở đây, trong câu ‘dường như đang đưa bậc kiên định vào vòng kiểm soát’, trong hành động dẫn dắt, được hiểu là làm cho đạt đến, không có tính chất của vật tỷ dụ, tức là trạng thái của vật tỷ dụ. Vì quả thật, trong hành động của tác nhân, tức là hành động liên quan đến tác nhân, không có tính chất của vật tỷ dụ và vật bị tỷ dụ, tức là trạng thái của vật tỷ dụ và trạng thái của vật bị tỷ dụ. Đây là ý nghĩa ở đây. ကြိယာပရိကပ္ပနာ Thể Tưởng Tượng Về Hành Động ၂၇၁. 271. ဂဇံ မာရော သမာရုဠှော, ယုဒ္ဓါယ’စ္စန္တ’မုန္နတံ; မဂ္ဂ’မနွေသတိ နူန, ဇိနဘီတော ပလာယိတုံ. Ma vương, đã cưỡi lên con voi chiến cực kỳ cao lớn để giao chiến, chắc hẳn đang tìm kiếm một con đường để trốn chạy, vì sợ hãi đấng Chiến Thắng. ၂၇၁. ‘‘ဂဇ’’မိစ္စာဒိ. ယုဒ္ဓါယ အစ္စန္တမတိသယေန ဥန္နတမုစ္စံ ဂဇံ ဟတ္ထိံ သမာရုဠှော မာရော ဝသဝတ္တီ တံ ဇိနာတီတိ အတ္ထေန ဇိနတော ဘီတော ပလာယိတုံ ကိဉ္စိ နိလီယနဋ္ဌာနံ မဂ္ဂံ ပထံ အနွေသတိ နူန မညေ. ဣတိ ကြိယာပရိကပ္ပနာ အာရောဟနကြိယာယ မဂ္ဂမနွေသနတ္ထန္တိ ပရိကပ္ပိတတ္တာ. 271. Câu bắt đầu là ‘Gajaṃ’. Để giao chiến, Ma vương Vasavattī đã cưỡi lên con voi, con voi chiến, cao lớn, cực kỳ to lớn. Sợ hãi đấng Chiến Thắng, với ý nghĩa là ‘vị ấy chiến thắng Ma vương’, tôi cho rằng chắc hẳn Ma vương đang tìm kiếm một con đường, một lối đi, một nơi nào đó để ẩn náu hầu trốn chạy. Như vậy, đây là thể tưởng tượng về hành động, do vì hành động cưỡi voi được tưởng tượng là nhằm mục đích tìm kiếm con đường. ၂၇၁. ‘‘ဂဇ’’မိစ္စာဒိ. [Pg.265] ယုဒ္ဓါယ ယုဒ္ဓတ္ထံ အစ္စန္တံ အတိသယေန ဥန္နတံ ဒိယဍ္ဎသတယောဇနာယာမာနုရူပဥစ္စဂုဏသမန္နာဂတံ ဂဇံ ဂိရိမေခလံ သမာရုဠှော မာရော ဇိနာ ဘီတော ပလာယိတုံ မဂ္ဂံ နိဗ္ဘယံ ပထံ အနွေသတိ နူန ဂဝေသတိ မညေ. ယုဒ္ဓတ္ထံ ကုရုမာနော ဂဇာရောဟနံ မဂ္ဂါနွေသနတ္ထမိတိ ကဝိနာ ပရိကပ္ပိတတ္တာ ဧသာ ကြိယာပရိကပ္ပနာ နာမ. အစ္စန္တမိတိ အသင်္ချ သသင်္ချဘာဝေပိ ပကရဏတော အာဓိက္ကေ ဧဝ ဝတ္တတိ. 271. Câu bắt đầu là ‘Gajaṃ’. Để giao chiến, vì mục đích chiến đấu, Ma vương đã cưỡi lên con voi Girimekhala, con voi được phú cho phẩm chất cao lớn tương xứng với chiều dài một trăm năm mươi do-tuần, cực kỳ to lớn. Sợ hãi đấng Chiến Thắng, tôi cho rằng chắc hẳn Ma vương đang tìm kiếm, dò xét một con đường, một lối đi an toàn để trốn chạy. Do vì hành động cưỡi voi, được thực hiện với mục đích chiến đấu, lại được nhà thơ tưởng tượng là nhằm mục đích tìm kiếm con đường, nên đây được gọi là thể tưởng tượng về hành động. Từ ‘accantaṃ’, dù ở trong trường hợp có thể đếm được hay không đếm được, theo văn cảnh, nó vẫn được dùng với nghĩa là ‘tột cùng, quá mức’. ဂုဏပရိကပ္ပနာ Thể Tưởng Tượng Về Phẩm Chất ၂၇၂. 272. မုနိန္ဒ ပါဒဒွန္ဒေ တေ, စာရုရာဇီဝသုန္ဒရေ; မညေ ပါပါဘိသမ္မဒ္ဒ-ဇာတသောဏေန သောဏိမာ. Kính bạch đức Vua của các bậc Mâu-ni, đôi chân của ngài, đẹp như những đóa sen xanh kiều diễm; con cho rằng sắc đỏ của đôi chân ấy là do máu sinh ra từ việc nghiền nát Ác ma. ၂၇၂. မုနိန္ဒ တေ စာရု စ တံ ရာဇီဝံ ပဒုမဉ္စ တမိဝ သုန္ဒရံ တသ္မိံတေ ပါဒဒွန္ဒေ သောဏိမာ လောဟိတတ္တဂုဏော, ဣတိ ယထာဝဋ္ဌိတာ အစေတနဿ လောဟိတတ္တလက္ခဏဿ ဝတ္ထုနော ဝုတ္တိ ဝုတ္တာ, သာယမညထာ ပရိကပ္ပီယတေ. ပါပါနံ ကိလေသာရီနံ အဘိသမ္မဒ္ဒေန အတိသယံ သမ္ပိသနေန ဇာတံ သောဏံ ရုဓိရံ, တေန ဇာတောတိ မညေ. ဣတိ ဂုဏပရိကပ္ပနာ ပါဒဒွန္ဒသန္နိဟိတလောဟိတတ္တဂုဏဿ ‘‘ပါပါ…ပေ… သောဏေနေ’’တိ ပရိကပ္ပိတတ္တာ. 272. Hỡi đấng Muninda, nơi đôi chân của Ngài, vốn đẹp như hoa sen xanh và hoa sen hồng ấy, có sắc đỏ, tức là phẩm chất màu đỏ. Như vậy, sự hiện hữu của vật vô tri có đặc tính màu đỏ đã được nói đến như nó vốn có, điều ấy được tưởng tượng theo cách khác. Máu được sinh ra do sự nghiền nát, sự chà xát tột cùng các kẻ thù phiền não là các điều ác, tôi cho rằng nó sinh ra do cái đó. Như vậy, đây là sự tưởng tượng về phẩm chất (guṇaparikappanā) vì phẩm chất màu đỏ hiện hữu nơi đôi chân đã được tưởng tượng là 'do máu... sinh ra từ việc nghiền nát các điều ác'. ၂၇၂. ‘‘မုနိန္ဒေ’’စ္စာဒိ. ဟေ မုနိန္ဒ တေ တဝ စာရုရာဇီဝသုန္ဒရေ မနုညပဒုမသုန္ဒရေ ပါဒဒွန္ဒေ သောဏိမာ ရတ္တဝဏ္ဏံ ပါပါဘိသမ္မဒ္ဒဇာတသောဏေန မညေ သပရသန္တာနဂတပါပါနံ သမ္မဒ္ဒနေန ဇာတေန ရုဓိရေနာတိ မညေ. သဗ္ဗညုနော ပါဒေ ဘဝန္တရသိဒ္ဓပုညကမ္မာနုဘာဝေန ဇာတရတ္တဝဏ္ဏံ ‘‘ပါပါဘိသမ္မဒ္ဒနေနာ’’တိ ပရိကပ္ပိတတ္တာ အယံ ဂုဏပရိကပ္ပနာ နာမ. စာရု စ တံ ရာဇီဝဉ္စာတိ စ, ပါပါနံ အဘိသမ္မဒ္ဒေါတိ စ, တေန ဇာတဉ္စာတိ စ, တဉ္စ တံ သောဏဉ္စာတိ စ, သောဏဿ ဘာဝေါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 272. Câu "Muninde" v.v... Hỡi đấng Muninda, nơi đôi chân của Ngài, vốn đẹp như hoa sen xanh khả ái và hoa sen hồng đẹp đẽ, có sắc đỏ, tôi cho rằng (nó có được) là do máu sinh ra từ việc nghiền nát các điều ác; tôi cho rằng (nó có được) là do máu sinh ra từ việc chà xát các điều ác đã đi vào dòng tương tục của tự thân và của người khác. Sắc đỏ sinh ra nơi đôi chân của bậc Toàn Tri do uy lực của các nghiệp phước đã thành tựu trong các kiếp khác, được tưởng tượng là "do sự nghiền nát các điều ác", vì thế đây được gọi là sự tưởng tượng về phẩm chất. Phần phân tích cú pháp là: "cāru ca taṃ rājīvañca", "pāpānaṃ abhisammaddo", "tena jātaṃ", "tañca taṃ soṇañca", và "soṇassa bhāvo". ၂၇၃. 273. မညေသင်္ကေ [Pg.266] ဓုဝံ နူန-မိဝ’မိစ္စေဝမာဒိဟိ; သာ’ယံ ဗျဉ္ဇီယတေ ကွာပိ, ကွာပိ ဝါကျေန ဂမျတေ. Bởi các từ như "maññe", "saṅke", "dhuvaṃ", "nūna", "iva", "evaṃ", v.v... sự tưởng tượng này đôi khi được biểu thị, đôi khi được hiểu ngầm qua câu. ၂၇၃. ဝေါဟာရတ္ထံ ပရိကပ္ပနာသူစကေ သဒ္ဒေ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘မညေ’’ဣစ္စာဒိ. ဣတိ ဧဝရူပေါ သဒ္ဒရာသိ အာဒိ ယေသံ ‘‘တက္ကေမိ, ပရိကပ္ပေမိ, စိန္တယာမိ, ယထေ’’တျေဝမာဒီနံ, တေဟိ သာယံ ပရိကပ္ပနာ ကွာပိ ယထာဝုတ္တေ ဗျဉ္ဇီယတေ ပကာသီယတေ, ကွာပိ ကတ္ထစိ ပန ဝါကျေန ဂမျတေ မညေဣစ္စာဒီနမဘာဝေပီတိ. 273. Để tiện cho việc sử dụng, khi chỉ ra các từ biểu thị sự tưởng tượng, ngài nói "maññe" v.v... Như vậy, tập hợp các từ loại này là khởi đầu của các từ như "takkemi", "parikappemi", "cintayāmi", "yathā", v.v... Bởi những từ đó, sự tưởng tượng này đôi khi được biểu thị, được làm cho rõ ràng như đã nói; nhưng đôi khi ở một nơi nào đó, nó được hiểu ngầm qua câu, ngay cả khi không có các từ "maññe" v.v... ၂၇၃. ဝေါဟာရသုခတ္ထံ ပရိကပ္ပနာပကာသကေ သဒ္ဒေ ဒဿေတိ ‘‘မညေ’’စ္စာဒိနာ. မညေ, သင်္ကေ, ဓုဝံ, နူန, ဣဝ, ဧဝမာဒီဟိ သဒ္ဒေဟိ သာယံ ပရိကပ္ပနာ ကွာပိ ဧတ္ထ ဝိယ ကတ္ထစိ ဗျဉ္ဇီယတေ ပကာသီယတေ, ကွာပိ ကတ္ထစိ ဝါကျေန ကြိယာကာရကသမ္ဗန္ဓသဟိတပဒသမုဒါယေန ဂမျတေ ဣဝါဒိသဒ္ဒယောဂါဘာဝေပိ ကေဝလံ ဝါကျသာမတ္ထိယေနေဝ ဉာယတေ. ‘‘မညေ’’စ္စာဒိပဒပဉ္စကံဒွန္ဒသမာသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. ဣတိ ဧဝံ ပကာရော သဒ္ဒသမုဒါယော အာဒိ ယေသံ ‘‘တက္ကေမိ, ပရိကပ္ပေမိ, စိန္တယာမိ, ယထာ’’တိအာနီနန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. 273. Để tiện cho việc sử dụng, ngài chỉ ra các từ biểu thị sự tưởng tượng bằng câu "maññe" v.v... Bởi các từ như "maññe", "saṅke", "dhuvaṃ", "nūna", "iva", "evaṃ", v.v... sự tưởng tượng này đôi khi ở một nơi nào đó, giống như ở đây, được biểu thị, được làm cho rõ ràng. Đôi khi ở một nơi nào đó, nó được hiểu ngầm qua câu, tức là qua một tập hợp các từ có mối liên hệ giữa hành động và tác nhân, ngay cả khi không có sự kết hợp của các từ như "iva", nó được biết đến chỉ bằng năng lực của câu. Năm từ "maññe" v.v... được chỉ ra bằng hợp từ đẳng lập. Phần phân tích cú pháp là: "Như vậy, tập hợp các từ loại này là khởi đầu của các từ như 'takkemi', 'parikappemi', 'cintayāmi', 'yathā'". ဂမ္မပရိကပ္ပနာ Sự tưởng tượng được hiểu ngầm. ၂၇၄. 274. ဒယာသဉ္စာရသရသာ, ဒေဟာ နိက္ခန္တကန္တိယော; ပီဏေန္တာ ဇိန တေ သာဓု-ဇနံ သရသတံ နယုံ. Hỡi đấng Chiến Thắng, từ thân của Ngài, vốn thấm nhuần sự vận hành của lòng bi mẫn, những ánh quang phát ra, làm cho thiện nhân vui thích, đã dẫn họ đến trạng thái thấm nhuần (tình thương). ၂၇၄. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဒယာ’’ဣစ္စာဒိ. ရသော သိနေဟော, တေန သဟ ဝတ္တမာနော သရသော. ဒေဟော. ဒယာယ ကရုဏာယ သဉ္စာရော ဒုက္ခိတသတ္တဝိသယာ နိရန္တရပ္ပဝတ္တိ, တေန သရသော, တတော. ဇိန တေ ဒေဟာ သရီရတော နိက္ခန္တကန္တိယော သာဓုဇနံ ပီဏေန္တာ တပ္ပေန္တာ တမေဝ ဇနံ သရသတံ သပေမတံ နယုံ ပါပေသုံ, တာဒိသံ တထာဝိဓဒေဟနိက္ခန္တကန္တီ နံ သာဓုဇနံ ပီဏေန္တိ. ဂမ္မမာနပရိကပ္ပနာယံ ယတော ကန္တိယော [Pg.267] လဒ္ဓသရသသရီရသံသဂ္ဂါ သယမ္ပိ သရသာ ဣဝ အတ္တာနံ သေဝမာနမ္ပိ သာဓုဇနံ သရသတံ နေန္တီတိ ဂမျတေ. 274. Ngài nêu ví dụ bằng câu "dayā" v.v... "Rasa" là tình thương, "sarasa" là hiện hữu cùng với nó. Thân. Sự vận hành của lòng bi mẫn là sự diễn tiến không ngừng đối với các chúng sinh đau khổ, do đó (thân) thấm nhuần. Hỡi đấng Chiến Thắng, từ thân của Ngài, những ánh quang phát ra, làm cho thiện nhân vui thích, làm cho họ hài lòng, đã dẫn dắt, đã đưa chính những người ấy đến trạng thái thấm nhuần, có tình thương. Những ánh quang phát ra từ thân như vậy làm cho thiện nhân vui thích. Đây là sự tưởng tượng được hiểu ngầm, vì được hiểu rằng những ánh quang, do có sự tiếp xúc với thân thể đã thấm nhuần (tình thương), tự chúng cũng dường như thấm nhuần và dẫn dắt cả những thiện nhân phục vụ chúng đến trạng thái thấm nhuần. ၂၇၄. ဝါကျဂမ္မပရိကပ္ပနမုဒါဟရတိ ‘‘ဒယေ’’စ္စာဒိနာ. ဟေ ဇိန တေ ဒယာသဉ္စာရသရသာ ဒုက္ခိတသတ္တဝိသယာယ ကရုဏာယ သဝိသယေ နိရန္တရပ္ပဝတ္တိယာ သဉ္ဇာတသ္နေဟတော ဒေဟာ သရီရတော နိက္ခန္တကန္တိယော ဒသဒိသာသု နိဂ္ဂတာ နီလာဒိဆဗ္ဗဏ္ဏရံသိယော သာဓုဇနံ ကတပုညံ ဥတ္တမဇနံ ပီဏေန္တာ သရသတံသသ္နေဟဘာဝံ ပေမသဟိတတ္တံ နယုံ တမေဝ သာဓုဇနံ ပါပေသုံ. ‘‘သရသတံ နယု’’န္တိ ဧတ္ထ ‘‘သာဓုဇန’’န္တိ သုတသမ္ဗန္ဓေန ဉာယတိ. ကရုဏာသိနေဟသောမ္မဒေဟသံသဂ္ဂတော ကန္တိယော သယမ္ပိ နိဿယဂုဏတော သောမ္မဘူတာ အတ္တာနံ ဝိသယံ ကတွာ ပဝတ္တဇနေပိ မုဒုံ ကရောန္တေဝါတိ ဣဝါဒီနံ အဘာဝေပိ ဝါကျဂမ္မပရိကပ္ပနာ. ဧတ္ထ အစေတနာနံ ကန္တိဝတ္ထူနံ ဇနပသာဒသင်္ခါတဝတ္ထုဋ္ဌိတိ ‘‘ဒယာသဉ္စာရသရသာ ဣဝါ’’တိ ဧဝမာဒိအညပ္ပကာရေန ပရိကပ္ပိတော. ဒယာယ သဉ္စာရော ပုနပ္ပုနံ ပဝတ္တီတိ စ, သဟ ရသေန သ္နေဟေန ဝတ္တမာနောတိ စ, ဒယာသဉ္စာရေန သရသောတိ စ, နိက္ခန္တာ စ တာ ကန္တိယော စေတိ စ, သာဓု စ သော ဇနော စေတိ စ, သရသဿ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ. 274. Ngài nêu ví dụ về sự tưởng tượng được hiểu ngầm qua câu bằng câu "daye" v.v... Hỡi đấng Chiến Thắng, từ thân của Ngài, vốn thấm nhuần tình thương sinh ra từ sự diễn tiến không ngừng của lòng bi mẫn đối với các chúng sinh đau khổ trong phạm vi của nó, những ánh quang phát ra, tức là sáu loại hào quang màu xanh v.v... tỏa ra mười phương, làm cho thiện nhân, những người đã tạo phước, những bậc tối thượng vui thích, đã dẫn dắt, đã đưa chính những thiện nhân ấy đến trạng thái thấm nhuần, trạng thái có tình thương, có lòng yêu mến. Trong câu "sarasataṃ nayuṃ", (đối tượng) được biết đến là "sādhujanaṃ" qua mối liên hệ đã được nghe. Do sự tiếp xúc với thân thể dịu dàng thấm nhuần tình thương của lòng bi mẫn, những ánh quang tự chúng cũng trở nên dịu dàng do phẩm chất của nơi nương tựa, và chúng làm cho những người mà chúng lấy làm đối tượng cũng trở nên mềm mại. Như vậy, ngay cả khi không có các từ như "iva", đây là sự tưởng tượng được hiểu ngầm qua câu. Ở đây, sự tồn tại của vật chất được gọi là sự hoan hỷ của chúng sinh đối với các vật vô tri là những ánh quang được tưởng tượng theo một cách khác như là "dường như thấm nhuần sự vận hành của lòng bi mẫn" v.v... Phần phân tích câu là: "dayāya sañcāro" là sự diễn tiến lặp đi lặp lại; "saha rasena snehena vattamāno"; "dayāsañcārena saraso"; "nikkhantā ca tā kantiyo ca"; "sādhu ca so jano ca"; và "sarasassa bhāvo". ၂၇၅. 275. အာရဘန္တဿ ယံ ကိဉ္စိ, ကတ္တုံ ပုညဝသာ ပုန; သာဓနန္တရလာဘော ယော, တံ ဝဒန္တိ သမာဟိတံ. Đối với người bắt đầu làm bất cứ việc gì, lại nữa, do năng lực của phước báu, sự đạt được một phương tiện khác, điều đó họ gọi là samāhita (sự thành tựu). ၂၇၅. သမာဟိတံ သမာဟရတိ ‘‘အာရဘန္တဿိ’’စ္စာဒိနာ. ယံ ကိဉ္စိ ကာရိယံ ကတ္တုံ သတ္တုဘင်္ဂါဒိကံ အာရဘန္တဿ သဇ္ဇီဘူတဿ ယဿ ကဿစိ ပုမုနော ပုညဝသာ ကုသလဗလေန ကာရဏေန ကုသလသာမတ္ထိယေန ပုန သာဓျတေ သာဓိယမနေနေတိ သာဓနံ, တတော တမေဝ ဝါ အန္တရမညံ, တဿ လာဘော, အညကာရဏလာဘောတိ အတ္ထော. တံ သမာဟိတံ ဝဒန္တိ, သမာဓာနံ သမာဟိတံ. 275. Ngài trình bày về samāhita bằng câu "ārabhantassi" v.v... Đối với bất kỳ người nào đã chuẩn bị, bắt đầu làm bất cứ công việc gì như phá vỡ kẻ thù v.v..., lại nữa, do năng lực của phước báu, do nguyên nhân là sức mạnh của thiện nghiệp, do năng lực của thiện nghiệp, sự đạt được một phương tiện khác với phương tiện hiện có hoặc chính phương tiện đó - nghĩa là sự đạt được một nguyên nhân khác - điều đó họ gọi là samāhita. Samādhāna (sự hoàn thành) chính là samāhita. ၂၇၅. ဣဒါနိ [Pg.268] သမာဟိတာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘အာရဘ’’မိစ္စာဒိနာ. ယံ ကိဉ္စိ အမိတ္တဝိဇယာဒိကံ ကတ္တုံ အာရဘန္တဿ ယဿ ပုညဝသာ ကုသလဗလေန ပုန ယော သာဓနန္တရလာဘော တဿေဝ ကာရိယသိဒ္ဓိယာ ဥပကာရကဿ အညသာဓနဿ ယော လာဘော အတ္ထိ, တံ ကာရဏလာဘံ သမာဟိတံ ဝဒန္တိ တဿေဝ ကာရိယဿ သမာဓာနတ္တာ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ သမာဟိတံ ဣတိ ကဝိနော ကထေန္တိ. သာဓျတေ သာဓိယမနေနေတိ စ, တဉ္စ တံ အန္တရမညဉ္စေတိ စ, တဿ လာဘောတိ စ, သမာဓာနမိတိ စ ဝါကျံ. 275. Bây giờ, ngài trình bày về trang sức samāhita (sự hoàn thành) qua câu bắt đầu bằng ‘ārabha’. Khi một người bắt đầu thực hiện một việc gì đó, như là chiến thắng kẻ thù, do năng lực của phước báu và sức mạnh của thiện pháp, người ấy lại có được một phương tiện hỗ trợ khác; sự có được phương tiện khác này, vốn giúp ích cho việc thành tựu công việc ấy, sự có được nguyên nhân này được gọi là samāhita (sự hoàn thành), vì nó làm cho công việc ấy được vững chắc, được thiết lập, nên các thi sĩ gọi là samāhita. Và các câu (phân tích) là: ‘sādhyate sādhiyamaneneti’, và ‘tañca taṃ antaramaññañceti’, và ‘tassa lābhoti’, và ‘samādhānamiti’. ၂၇၆. 276. မာရာရိဘင်္ဂါဘိမုခ-မနသော တဿ သတ္ထုနော; မဟာမဟီ မဟာရာဝံ, ရဝီ’ယ’မုပကာရိကာ. Đối với bậc Đạo Sư ấy, người có tâm hướng đến việc phá tan kẻ thù là Ma vương; đại địa này, như một người trợ giúp, đã rống lên một tiếng rống vang dội. ၂၇၆. ဥဒါဟရတိ ‘‘မာရ’’ဣစ္စာဒိ. မာရာရိနော မာရသတ္တုနော ဘင်္ဂေ အဘိဘဝေ အဘိမုခံ န ပရမ္မုခံ မနံ ယဿ တဿ သတ္ထုနော ဥပကာရိကာ အာရဒ္ဓမာရဘင်္ဂကြိယာနုဂ္ဂါဟိကာ မဟာမဟီ အယံ မဟာရာဝံ မာရာရိဒုဿဟံ မဟာနာဒံ ရဝီ အကာသိ. ဣဓ မာရာရိဘဉ္ဇနံ ကာရိယမာရဒ္ဓံ, တဿ ပုညဝသေနေဝ မဟီရာဝေါ အပရံ သာဓနံ သမာပန္နန္တိ လက္ခဏံ ယောဇနီယံ. 276. Ngài nêu ví dụ bằng câu ‘māra’ v.v... Đối với bậc Đạo Sư ấy, người có tâm hướng đến – không phải quay lưng lại – việc phá tan, việc chế ngự kẻ thù là Ma vương, chúng sanh Ma vương, đại địa này, như một người trợ giúp, một người hỗ trợ cho hành động phá tan Ma vương đã được khởi sự, đã tạo ra một tiếng rống vang dội, một tiếng gầm lớn mà kẻ thù là Ma vương không thể chịu đựng nổi. Ở đây, việc phá tan kẻ thù là Ma vương là công việc đã được khởi sự, và do năng lực phước báu của chính ngài, tiếng rống của đất đã trở thành một phương tiện khác được thành tựu. Đặc điểm này nên được áp dụng như vậy. ၂၇၆. ‘‘မာရာရိ’’စ္စာဒိ. မာရာရိဘင်္ဂါဘိမုခမနသော မာရသင်္ခါတဿ သတ္တုနော မဒ္ဒနေ အဘိမုခစိတ္တဿ တဿ သတ္ထုနော ဥပကာရိကာ အာရဒ္ဓမာရဝိဇယဿ ဥပတ္ထမ္ဘိကာ အယံ မဟာမဟီ မဟာရာဝံ မာရဿ ဟဒယဝတ္ထုံ မဒ္ဒန္တော ဝိယ သဟိတုမသက္ကုဏေယျံ မဟာနာဒံ ရဝီ အကာသိ. ဧတ္ထ မာရဘင်္ဂဇနနံ သတ္ထူဟိ အာရဒ္ဓကာရိယံ, တဿေဝ သိဒ္ဓိယာ ဟေတုဘူတံ အညကာရဏံ နာမ မဟီရာဝေါ. မာရော ဧဝ အရိ သတ္တူတိ စ, တဿ ဘင်္ဂေါတိ စ, တသ္မိံ အဘိမုခံ မနံ ယဿေတိ စ, မဟန္တီ စ သာ မဟီ စေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 276. Câu ‘Mārāri’ v.v... Đối với bậc Đạo Sư ấy, người có tâm hướng đến việc nhiếp phục chúng sanh được gọi là Ma vương, đại địa này, như một người trợ giúp, một người nâng đỡ cho cuộc chiến thắng Ma vương đã được khởi sự, đã tạo ra một tiếng rống vang dội, một tiếng gầm lớn không thể chịu đựng nổi, như thể đang nghiền nát tâm địa của Ma vương. Ở đây, việc tạo ra sự thất bại của Ma vương là công việc được bậc Đạo Sư khởi sự; tiếng rống của đất chính là nguyên nhân khác, là lý do cho sự thành tựu của chính công việc đó. Và các câu phân tích cú pháp là: ‘Māro eva ari sattūti’, và ‘tassa bhaṅgoti’, và ‘tasmiṃ abhimukhaṃ manaṃ yasseti’, và ‘mahantī ca sā mahī ceti’. ၂၇၇. 277. အဝတွာ’ဘိမတံ [Pg.269] တဿ, သိဒ္ဓိယာ ဒဿန’ညထာ; ဝဒန္တိ တံ ပရိယာယ-ဝုတ္တီတိ သုစိဗုဒ္ဓယော. Không nói ra điều mong muốn, mà trình bày cách khác để thành tựu điều đó; những người có trí tuệ trong sạch gọi đó là pariyāyavutti (lối nói vòng). ၂၇၇. ပရိယာယဝုတ္တိံ ပဋိပါဒေတိ ‘‘အဝတွာ’’ဣစ္စာဒိနာ. အဘိမတံ ကိဉ္စိ အတ္ထံ ဓနဒါနာဒိလက္ခဏံ အဝတွာ အဉ္ဇသာ ဝါစကဗျာပါရေန အနာချာယ တဿာဘိမတဿတ္ထဿ သိဒ္ဓိယာ နိပ္ဖာဒနတ္ထံ အညထာ အညေန ပကာရေန တန္နိဗ္ဗတ္တိအနုဂုဏေန ယံ ဒဿနံ ဝစနံ, တံ သုစိဗုဒ္ဓယော ပရိယာယဝုတ္တီတိ ဝဒန္တိ. ပရိယာယေန ဝစနံ ပရိယာယဝုတ္တီတိ. 277. Ngài giải thích về pariyāyavutti (lối nói vòng) bằng câu ‘avatvā’ v.v... Không nói ra một cách trực tiếp, không tuyên bố qua tác dụng của lời nói về một ý nghĩa nào đó được mong muốn – có đặc điểm như là việc cho tài sản v.v... – mà lời trình bày, lời nói theo cách khác, theo một phương thức khác phù hợp để tạo ra điều đó, nhằm mục đích hoàn thành ý nghĩa mong muốn ấy, thì những người có trí tuệ trong sạch gọi đó là pariyāyavutti. Pariyāyavutti là lời nói một cách vòng vo. ၂၇၇. ဣဒါနိ ပရိယာယဝုတ္တိံ ဒဿေတိ ‘‘အဝတွာ’’ဣစ္စာဒိနာ. အဘိမတံ ဣဋ္ဌံ ဓနဒါနာဒိသရူပံ ယံ ကိဉ္စိ အတ္ထံ အဝတွာ ဥဇုမကထေတွာ တဿ အဘိမတတ္ထဿ သိဒ္ဓိယာ နိပ္ဖတ္တိယာ အညထာ ဝတ္တုမိစ္ဆိတတ္ထဿာနုရူပေနာညပ္ပကာရေန ဒဿနံ ယံ ကိဉ္စိ ဒဿနံ ကထနမတ္ထိ, သုစိဗုဒ္ဓယော ပရိယာယဝုတ္တီတိ တံ ဝဒန္တိ. ပရိယာယေန ဝုတ္တိ ကထနမိတိ စ, သုစိ ဗုဒ္ဓိ ယေသမိတိ စ ဝါကျံ. 277. Bây giờ, ngài trình bày về pariyāyavutti (lối nói vòng) qua câu bắt đầu bằng ‘avatvā’. Không nói ra, không trình bày một cách thẳng thắn về một ý nghĩa nào đó được mong muốn, được ưa thích, có bản chất là cho tài sản v.v..., mà để cho sự thành tựu, sự hoàn thành của ý nghĩa mong muốn đó, bất cứ sự trình bày, lời nói nào theo cách khác, theo một phương thức khác phù hợp với ý nghĩa muốn nói, thì những người có trí tuệ trong sạch gọi đó là pariyāyavutti. Và các câu (phân tích) là: ‘pariyāyena vutti kathanamiti’, và ‘suci buddhi yesamiti’. ၂၇၈. 278. ဝိဝဋင်္ဂဏနိက္ခိတ္တံ, ဓန’မာရက္ခဝဇ္ဇိတံ; ဓနကာမ ယထာကာမံ, တုဝံ ဂစ္ဆ ယဒိ’စ္ဆသိ. Tài sản được đặt ở sân rộng không che chắn, lại không có người canh giữ; Này người ham muốn tài sản, nếu ngươi muốn, hãy đi theo ý muốn của mình. ၂၇၈. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဝိဝဋင်္ဂဏေ’’စ္စာဒိ. ဓနံ ဝိဝဋေ ကေနစိ အနာဝဋတ္တာ အင်္ဂဏေ ပကာသပ္ပဒေသေ နိက္ခိတ္တံ အထ စ ပန အာရက္ခဝဇ္ဇိတံ. ဓနံ ကာမေတီတိ ဓနကာမာတိ အာမန္တနံ. တုဝံ ယဒိ ဣစ္ဆသိ ဂန္တုံ ဓနံ ဝါ, ယထာကာမံ ဂစ္ဆေတိ ဓနာဝဟရဏမိစ္ဆိတမဉ္ဇသာ အဝတွာ တံသိဒ္ဓိယာ ဗျာဇေန ဝဒတိ. ပရိယာယဝုတ္တိ. 278. Ngài nêu ví dụ bằng câu ‘vivaṭaṅgaṇe’ v.v... Tài sản được đặt ở sân rộng, một nơi công khai, vì không được ai che đậy, và hơn nữa, lại không có người canh giữ. ‘Dhanakāma’ là một tiếng gọi: ‘người ham muốn tài sản’. Câu ‘Nếu ngươi muốn đi, hoặc muốn tài sản, hãy đi theo ý muốn của mình’ – ở đây, không nói thẳng ra việc lấy tài sản là điều được mong muốn, mà người nói đã dùng một cái cớ để việc đó được thành tựu. Đây là pariyāyavutti (lối nói vòng). ၂၇၈. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဝိဝဋ’’မိစ္စာဒိနာ. ဓနံ မုတ္တာမဏိအာဒိ ဝိဝဋင်္ဂဏနိက္ခိတ္တံ ပါကာရာဒိပရိက္ခေပရဟိတတ္တာ နိရာဝရဏဋ္ဌာနေ ယေန ကေနစိ ဌပိတံ အပိစ အာရက္ခဝဇ္ဇိတံ. ဘော ဓနကာမ တုဝံ ယဒိစ္ဆသိ ဓနံ ဂမနံ ဝါ, ယထာကာမံ ဂစ္ဆာတိ [Pg.270] စိတ္တေနိစ္ဆိတဓနာဝဟရဏဝိဓာနံ ‘‘ဓနမာဟရာ’’တိ ဥဇုမဝတွာ ဧဝံ ဗျာဇေန ဝုတ္တတ္တာ ဣဒံ ပရိယာယဝုတ္တိ နာမ. ဝိဝဋဉ္စ တံ အင်္ဂဏဉ္စေတိ စ, တသ္မိံ နိက္ခိတ္တန္တိ စ, အာရက္ခေန ဝဇ္ဇိတမိတိ စ, ဓနံ ကာမေတီတိ စ, ကာမံ တဏှံ တံသမ္ပယုတ္တံ ဝါ စိတ္တမနတိက္ကမ္မာတိ စ ဝါကျံ. 278. Ngài nêu ví dụ bằng câu ‘vivaṭa’ v.v... Tài sản – ngọc trai, châu báu v.v... – được đặt ở sân rộng, được ai đó đặt ở một nơi không che chắn vì không có tường rào bao quanh, và hơn nữa, lại không có người canh giữ. ‘Này người ham muốn tài sản, nếu ngươi muốn tài sản hoặc muốn đi, hãy đi theo ý muốn của mình.’ Bởi vì phương cách lấy tài sản, điều được mong muốn trong tâm, đã được nói một cách vòng vo như vậy, mà không nói thẳng rằng ‘hãy lấy tài sản đi’, nên đây được gọi là pariyāyavutti. Và các câu (phân tích) là: ‘vivaṭañca taṃ aṅgaṇañceti’, và ‘tasmiṃ nikkhittanti’, và ‘ārakkhena vajjitamiti’, và ‘dhanaṃ kāmetīti’, và ‘kāmaṃ taṇhaṃ taṃsampayuttaṃ vā cittamanatikkammāti’. ၂၇၉. 279. ထုတိံ ကရောတိ နိန္ဒန္တော, ဝိယ တံ ဗျာဇဝဏ္ဏနံ; ဒေါသာဘာသာ ဂုဏာ ဧဝ, ယန္တိ သန္နိဓိ’မတြဟိ. Người ấy tán thán như thể đang chê bai; đó là byājavaṇṇanaṃ (sự tán thán trá hình). Vì ở đây, những gì có vẻ như là lỗi lầm, thực sự chính là những đức hạnh hiện hữu. ၂၇၉. ဗျာဇဝဏ္ဏနံ ဝဏ္ဏေတိ ‘‘ထုတိ’’မိစ္စာဒိနာ. နိန္ဒန္တော ဝိယ ဒေါသံ နိဒဿေန္တော ဝိယ ထုတိံ ကရောတိ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, တံ ဗျာဇထုတိလက္ခဏံ ဗျာဇဝဏ္ဏနံ နာမ. ကထမေတ္ထ ဂုဏာ ပတီယန္တီတိ အာဟ ‘‘ဒေါသိ’’စ္စာဒိ. အတြ ဝုတ္တိဝိသေသေ ဒေါသာ ဝိယ အာဘာသန္တိ ပဋိဘန္တိ. တာဒိသပဒါဒိနာ ဒေါသာဘာသာ ဂုဏာ ဧဝ ဣဒ္ဓိမန္တတာဒယော န ဒေါသောပိ ကောစိ သန္နိဓိမဝဋ္ဌာနံ ယန္တိ. ဟီတိ အဝဓာရဏေ အတြ ဗျာဇဝဏ္ဏနမေဝိဒံ, န နိန္ဒကမိတိ. 279. Ngài mô tả về byājavaṇṇanaṃ (sự tán thán trá hình) bằng câu ‘thutiṃ’ v.v... Như thể đang chê bai, như thể đang chỉ ra lỗi lầm, người ấy lại tán thán, lại nói lời ca ngợi; điều đó, có đặc điểm là tán thán bằng cái cớ, được gọi là byājavaṇṇanaṃ. Làm thế nào mà các đức hạnh lại được hiểu ở đây? Ngài nói ‘dosi’ v.v... Trong lối nói đặc biệt này, chúng xuất hiện, chúng có vẻ như là lỗi lầm. Qua những từ ngữ như vậy, những gì có vẻ như là lỗi lầm thực sự chính là những đức hạnh – như là sở hữu thần thông v.v... – chứ không phải bất kỳ lỗi lầm nào, chúng đạt đến sự hiện hữu, sự xác lập. Trợ từ ‘hi’ dùng để nhấn mạnh: đây thực sự là byājavaṇṇanaṃ, chứ không phải là lời chê bai. ၂၇၉. ဣဒါနိ ဗျာဇဝဏ္ဏနံ ဒဿေတိ ‘‘ထုတိ’’စ္စာဒိနာ. နိန္ဒန္တော ဝိယ ဒေါသံ ဒဿေန္တော ဝိယ ထုတိံ ကရောတိ ဝဏ္ဏနံ ကရောတိ, တံ ဝဏ္ဏနာကရဏံ ဗျာဇဝဏ္ဏနံ နာမ ဟောတိ. နိန္ဒာသဘာဝေန ပဝတ္တထုတိတ္တာ နိန္ဒာ ဧဝေတိ စေ? အတြ အသ္မိံ ဝုတ္တိဝိသေသေ ဒေါသာဘာသာ ဒေါသာ ဝိယ ပဋိဘာသမာနာ ဂုဏာ ဧဝ တာဒိသပဒပ္ပယောဂေန ဣဒ္ဓိမန္တတာဒယော ဂုဏာဝ သန္နိဓိံ ဂုဏသဘာဝါဝဋ္ဌာနံ ယန္တိ ပါပုဏန္တီတိ. ဗျာဇေန ဝဏ္ဏနမိတိ စ, ဒေါသာ ဣဝ အာဘာသန္တိ ပဋိဘာသန္တီတိ စ ဝါကျံ. 279. Bây giờ, ngài trình bày về byājavaṇṇanaṃ (sự tán thán trá hình) qua câu bắt đầu bằng ‘thutiṃ’. Như thể đang chê bai, như thể đang chỉ ra lỗi lầm, người ấy lại tán thán, lại mô tả; hành động mô tả đó được gọi là byājavaṇṇanaṃ. Nếu có người hỏi: ‘Vì lời tán thán diễn ra với bản chất của sự chê bai, vậy nó chẳng phải chính là sự chê bai sao?’ (Câu trả lời là:) Ở đây, trong lối nói đặc biệt này, những gì có vẻ như là lỗi lầm, dường như là lỗi lầm, thực sự chính là những đức hạnh; qua việc sử dụng những từ ngữ như vậy, chính những đức hạnh như là sở hữu thần thông v.v... đạt đến sự hiện hữu, sự xác lập trong bản chất của đức hạnh. Và các câu (phân tích) là: ‘byājena vaṇṇanamiti’, và ‘dosā iva ābhāsanti paṭibhāsantīti’. ၂၈၀. 280. သဉ္စာလေတု’မလံ တွံ’သိ, ဘုသံ ကုဝလယာ’ခိလံ; ဝိသေသံ တာဝတာ နာထ, ဂုဏာနံ တေ ဝဒါမ ကိံ. Hỡi đấng Hộ Trì, Ngài thừa sức làm rung chuyển mạnh mẽ toàn bộ hoa súng xanh; chỉ với chừng ấy, chúng tôi biết nói gì về sự đặc biệt trong các đức hạnh của Ngài. ၂၈၀. ဥဒါဟရတိ ‘‘သဉ္စာလေတု’’မိစ္စာဒိနာ. နာထ တွံ အခိလံ ကုဝလယံ ဥပ္ပလံ ပထဝီဝလယဉ္စေတိ သိလိဋ္ဌံ သဉ္စာလေတုံ ဘမယိတုမိတော [Pg.271] စိတော စ ဘုသမစ္စန္တံ အလံ သမတ္ထောပိ တာဝတာ တံမတ္တေန တေ ဂုဏာနံ ဝိသေသံ အတိသယလက္ခဏံ ကိံ ကေန ကာရဏေန ဝဒါမ. ဣဟ ဥပ္ပလစာလနသာမတ္ထိယဝိဘာဝနဝသေန နိန္ဒတိ, တာဝ နိခိလဘူမဏ္ဍလသဉ္စာလာဝိကရဏတော ပရမာယ ထုတိယာ သံယောဇိတောယံ ဘဂဝါ မဟာနုဘာဝံ ဝိစိတဝါတိ ဘုဝနမဏ္ဍလသိခါမဏီတိ. ဗျာဇဝဏ္ဏနမီဒိသမစ္စန္တံ ရမဏီယံ, တဒိဒဉ္စ သဗ္ဗထာ သိလေသမုပဇီဝတိ. 280. (Tác giả) nêu ví dụ bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘sañcāletuṃ’. Hỡi đấng Hộ Trì, Ngài có khả năng, có năng lực làm rung chuyển, làm xoay chuyển đây đó một cách vô cùng mạnh mẽ toàn bộ ‘kuvalaya’, tức là hoa súng xanh và vòng trái đất, đây là lối nói song quan; chỉ với chừng ấy, chỉ bằng bấy nhiêu đó, chúng tôi biết nói gì, do nguyên nhân nào mà nói về sự đặc biệt, về đặc tính siêu việt trong các đức hạnh của Ngài. Ở đây, (tác giả) chê bai qua việc thể hiện khả năng làm rung chuyển hoa súng xanh, rồi sau đó, do việc làm rung chuyển toàn bộ địa cầu, Đức Thế Tôn này được liên kết với lời tán thán tối thượng, (cho thấy rằng) Ngài đã tìm cầu đại oai lực, là ngọn cờ đầu của thế gian. Lối miêu tả ngụy trang như thế này thì vô cùng thú vị, và điều này hoàn toàn dựa vào phép song quan. ၂၈၀. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘သဉ္စာလေတု’’မိစ္စာဒိနာ. နာထ တွံ အခိလံ ကုဝလယံ နိဿေသံ နီလုပ္ပလဝနံ ပထဝီမဏ္ဍလံ ဝါ သဉ္စာလေတုံ ကမ္ပေတုံ ဘုသမတိသယေန အလံ သမတ္ထော, တာဝတာ တေ ဂုဏာနံ ဝိသေသမတိသယံ ကိံ ဝဒါမ ကထံ ဘဏာမာတိ. ကုဝလယသဒ္ဒဿ ဥပ္ပလဝိသေသဝါစကတ္တာ ပဌမံ နိန္ဒာဝ, တဿေဝ သဒ္ဒဿ ပထဝီမဏ္ဍလဝါစကတ္တာ ‘‘ဣဒ္ဓိမတော တဝ ဣဒံ ကိံ ဝိသေသ’’န္တိ ဥတ္တမဂုဏဝဏ္ဏနာ ကတာ ဟောတိ. ဤဒိသာ ဗျာဇဝဏ္ဏနာ ပသတ္ထာ, သာ စ သဗ္ဗထာ သိလေသံ နိဿာယ ပဝတ္တတီတိ. ကုယာ ပထဝိယာ ဝလယံ မဏ္ဍလမိတိ သမာသော. 280. Bây giờ, (tác giả) nêu ví dụ bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘sañcāletuṃ’. Hỡi đấng Hộ Trì, Ngài có khả năng, có năng lực làm rung chuyển, làm lay động một cách vô cùng mạnh mẽ toàn bộ ‘kuvalaya’, tức là toàn bộ rừng hoa súng xanh hoặc là địa cầu; chỉ với chừng ấy, chúng tôi biết nói gì, biết kể sao về sự đặc biệt, sự siêu việt trong các đức hạnh của Ngài. Do từ ‘kuvalaya’ có nghĩa là một loại hoa súng đặc biệt, nên trước hết là lời chê bai; do chính từ ấy lại có nghĩa là địa cầu, nên sự miêu tả về đức hạnh tối thượng được thực hiện (với ý rằng): ‘Đối với Ngài, bậc có thần thông, điều này có gì đặc biệt đâu’. Lối miêu tả ngụy trang như thế này được tán thán, và nó hoàn toàn diễn ra nhờ vào phép song quan. (Từ `kuvalaya`) là một từ ghép: `ku` tức là `pathavī` (đất), `valaya` tức là `maṇḍala` (vòng tròn). ၂၈၁. 281. ဝိသေသိ’စ္ဆာယံ ဒဗ္ဗဿ, ကြိယာဇာတိဂုဏဿ စ; ဝေကလ္လဒဿနံ ယတြ, ဝိသေသော နာမ’ယံ ဘဝေ. Khi có ý muốn (nói về) một điều đặc biệt, nơi nào có sự trình bày về sự thiếu vắng (các phương tiện thông thường) của vật thể, của hành động, chủng loại, và phẩm chất, thì đây được gọi là đặc biệt ngữ. ၂၈၁. ဝိသေသဝုတ္တိံ ဝတ္တေတိ ‘‘ဝိသေသိစ္ဆာယ’’မိစ္စာဒိနာ. ဝိသေသေ အတိသယေ ကိသ္မိဉ္စိပိ ကာရိယဝိသေသေ ဣစ္ဆာယံ ဒဗ္ဗာဒီနံ ယတြ ဝေကလ္လဿ အဘာဝဿ ဒဿနံ ဝစနံ, အယံ ဝိသေသော နာမ ဝိသေသဝုတ္တိ နာမ ဘဝေ. 281. (Tác giả) trình bày về lối nói đặc biệt bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘visesicchāyaṃ’. Khi có ý muốn (nói về) một sự đặc biệt, một sự siêu việt, một hành động đặc biệt nào đó, nơi nào có lời nói trình bày về sự thiếu vắng, sự không có mặt của vật thể v.v..., thì đây được gọi là `visesa`, tức là lối nói đặc biệt. ၂၈၁. ဣဒါနိ ဝိသေသာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဝိသေသိ’’စ္စာဒိနာ. ဝိသေသိစ္ဆာယံ အတိသယေ ကာရိယဝိသေသေ ဣစ္ဆာယံ သတိ ဒဗ္ဗဿ စ ကြိယာဇာတိဂုဏဿ စ ယတြ ယသ္မိံ ဝုတ္တိဝိသေသေ ဝေကလ္လဒဿနံ အဘာဝကထနမတ္ထိ, အယံ ဝိသေသော [Pg.272] နာမ ဘဝေ ဝိသေသဝုတ္တိ နာမ သိယာတိ. ဝိကလဿ ဘာဝေါတိ စ, တဿ ဒဿနမိတိ စ ဝါကျံ. 281. Bây giờ, (tác giả) trình bày về phép tu từ đặc biệt bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘visesi’. Khi có ý muốn (nói về) một sự đặc biệt, một sự siêu việt, một hành động đặc biệt, nơi nào, trong lối nói đặc biệt nào, có sự trình bày về sự thiếu vắng, sự nói về sự không có mặt của vật thể, của hành động, chủng loại, và phẩm chất, thì đây được gọi là `visesa`, tức là lối nói đặc biệt. Câu (được phân tích là) ‘tình trạng thiếu sót’ và ‘sự trình bày về điều đó’. ၂၈၂. 282. န ရထာ န စ မာတင်္ဂါ, န ဟယာ န ပဒါတယော; ဇိတော မာရာရိ မုနိနာ, သမ္ဘာရာဝဇ္ဇနေန ဟိ. Không xe ngựa, không voi trận, không ngựa chiến, không bộ binh; kẻ thù Ma Vương đã bị bậc Mâu-ni chiến thắng, quả thật, chỉ bằng sự hướng tâm đến các pháp tư lương. ဒဗ္ဗဝိသေသဝုတ္တိ. Lối nói đặc biệt về vật thể. ၂၈၂. ဥဒါဟရတိ ‘‘န ရထာ’’ဣစ္စာဒိ. သုဗောဓံ. အတြ စ ဝိဇယောပကရဏစတုရင်္ဂါနီကလက္ခဏဒဗ္ဗာဘာဝေန သမတိံသပါရမိတာသင်္ခတသမ္ဘာရာဝဇ္ဇနဿေဝ မာရာရိဝိဇယလက္ခဏော ဝိသေသော ဝုတ္တော. 282. (Tác giả) nêu ví dụ bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘na rathā’. (Câu kệ này) dễ hiểu. Và ở đây, do sự không có mặt của các vật thể có đặc tính là bốn binh chủng, vốn là phương tiện của chiến thắng, nên sự đặc biệt có đặc tính là chiến thắng kẻ thù Ma Vương chỉ bằng sự hướng tâm đến các pháp tư lương, được gọi là ba mươi pháp ba-la-mật, đã được nói đến. ၂၈၂. ‘‘န ရထာ’’ဣစ္စာဒိ. ရထာ တယော အန္တမသော သပရိဝါရာနံ တိဏ္ဏံ ရထာနံ အနီကဝေါဟာရတော တာဒိသာ တယော ရထာ စ နတ္ထိ. မာတင်္ဂါ တယော ဝုတ္တနယေန အနီကသင်္ခါတာ တယော မာတင်္ဂါ စ နတ္ထိ. န ဟယာ တယော တာဒိသာ အနီကသင်္ခါတာ တယော အဿာ စ နတ္ထိ. ပဒါ န အန္တမသော သာယုဓာနံ စတုန္နံ ပုရိသာနံ အနီကဝေါဟာရတော တာဒိသာ စတ္တာရော ပုရိသာ ပဒါ စ နတ္ထိ. တထာပိ မုနိနာ သမ္ဘာရာဝဇ္ဇနေန ဟိ သမတိံသပါရမိဓမ္မာနံ အာဘောဂကရဏေနေဝ မာရာရိ မာရပစ္စတ္တိကော ဇိတော အဘိဘဝိတော. ဣဟ ဇယောပကရဏဘာဝေန ဌိတာနံ ရထာနီကာဒီနံ ဒဗ္ဗာနံ ဝေကလ္လံ ဒဿေတွာ သတ္တုဝိဇယသဘာဝါနံ သမ္ဘာရာနံ အာဝဇ္ဇနဝိသေသဿ ဝုတ္တတ္တာ ဧသာ ဒဗ္ဗဝိသေသဝုတ္တိ နာမ. ရထော နာမ စတုပုရိသပရိဝါရော, တာဒိသံ ရထတ္တယံ ရထာနီကံ နာမ. ဟတ္ထီ ပန ဒွါဒသပုရိသပရိဝါရော ဟောတိ, တာဒိသံ ဟတ္ထိတ္တယံ ဟတ္ထာနီကံ နာမ. အဿော တိပုရိသပရိဝါရော, တာဒိသံ ဟယတ္တယံ ဟယာနီကံ နာမ. သာယုဓာ စတ္တာရော ပုရိသာ ပဒါနီကံ နာမ. ဣဟ ရထာဒီသု ဌိတာ ဝိယ သီဃံ ပါဒဗလေန ဂန္တွာ ယုဇ္ဈမာနာ ပုရိသာ ပါဒေါပစာရေန ‘‘ပါဒါ’’တိ ဝုတ္တာ. ရထာဒီနံ ပမာဏံ တယောတိ အနီကဋ္ဌာနေ [Pg.273] ဒဿေတွာ ပုရိသပမာဏဿာဝုတ္တေပိ အန္တမသော စတ္တာရော ပုရိသာ အနီကံ နာမ ဟောန္တီတိ ပကရဏတော စတ္တာရောတိ ဉာယတိ. နော စေ? သာဝုဓပုရိသဝါစကဿ ပဒါတိသဒ္ဒဿ ‘‘ပဒါတယော’’တိ ဗဟုဝစနေန ရူပသမ္ဘဝတော ‘‘ရထာ န, မာတင်္ဂါ န, ဟယာ န, ပဒါတယော န’’ ဣတိ သမ္ဗန္ဓော. ဒဗ္ဗဝိသေသဝုတ္တိ ဒဗ္ဗေန ဒဗ္ဗပဋိသေဓနတော ဝိသေသကထနံ ဝိသေသဿ ဝုတ္တီတိ စ, ဒဗ္ဗေန ဒဗ္ဗပဋိသေဓေန ဝိသေသဝုတ္တီတိ စ ဝါကျံ. ကြိယာဝိသေသဝုတျာဒိတ္တယမ္ပိ ဧဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. 282. (Câu kệ bắt đầu bằng) ‘Na rathā’. Không có xe ngựa, tức là không có ba cỗ xe như vậy, vì theo cách nói về binh chủng, tối thiểu ba cỗ xe có tùy tùng mới (tạo thành một binh chủng). Không có voi trận, tức là không có ba con voi được gọi là một binh chủng theo cách đã nói. Không có ngựa chiến, tức là không có ba con ngựa như vậy được gọi là một binh chủng. Không có bộ binh, tức là không có bốn người lính như vậy, vì theo cách nói về binh chủng, tối thiểu bốn người lính có vũ khí mới (tạo thành một binh chủng). Tuy vậy, kẻ thù Ma Vương đã bị bậc Mâu-ni chiến thắng, chế ngự, quả thật chỉ bằng sự hướng tâm đến các pháp tư lương, tức là chỉ bằng việc thực hành ba mươi pháp ba-la-mật. Ở đây, do đã trình bày sự thiếu vắng các vật thể là các binh chủng xe ngựa v.v., vốn là phương tiện chiến thắng, và do đã nói về sự đặc biệt của việc hướng tâm đến các pháp tư lương có bản chất là chiến thắng kẻ thù, nên đây được gọi là lối nói đặc biệt về vật thể. Một cỗ xe ngựa có bốn người tùy tùng, ba cỗ xe như vậy được gọi là binh chủng xe ngựa. Một con voi trận thì có mười hai người tùy tùng, ba con voi như vậy được gọi là binh chủng voi trận. Một con ngựa chiến có ba người tùy tùng, ba con ngựa như vậy được gọi là binh chủng ngựa chiến. Bốn người lính có vũ khí được gọi là binh chủng bộ binh. Ở đây, những người lính chiến đấu bằng cách di chuyển nhanh chóng bằng sức chân, giống như những người đứng trên xe ngựa v.v., được gọi là ‘pādā’ (bộ binh) theo phép chuyển nghĩa. Mặc dù số lượng của xe ngựa v.v. được chỉ ra là ba ở phần chú giải về binh chủng, và số lượng của lính không được nói đến, nhưng theo văn cảnh, có thể hiểu là bốn, vì tối thiểu bốn người lính mới tạo thành một binh chủng. Nếu không phải vậy thì sao? Do từ ‘padāti’ chỉ người lính có vũ khí có thể thành hình ở số nhiều là ‘padātayo’, nên có sự liên kết: ‘không có xe ngựa, không có voi trận, không có ngựa chiến, không có bộ binh’. Lối nói đặc biệt về vật thể (được phân tích là) ‘lời nói về sự đặc biệt do phủ định vật thể bằng vật thể’, là ‘lối nói của sự đặc biệt’; hoặc là ‘lối nói đặc biệt bằng cách phủ định vật thể bằng vật thể’. Ba loại còn lại là lối nói đặc biệt về hành động v.v. cũng nên được hiểu tương tự. ၂၈၃. 283. န ဗဒ္ဓါ ဘူကုဋိနေဝ, ဖုရိတော ဒသနစ္ဆဒေါ; မာရာရိဘင်္ဂဉ္စာ’ကာသိ, မုနိဝီရော ဝရော သယံ. Lông mày cũng không hề cau lại, môi cũng không hề run rẩy; và chính bậc Mâu-ni anh hùng cao quý đã làm cho kẻ thù Ma Vương tan vỡ. ကြိယာဝိသေသဝုတ္တိ. Lối nói đặc biệt về hành động. ၂၈၃. ‘‘န ဗဒ္ဓါ’’ဣစ္စာဒိ. ဘူကုဋိ ဘမုဘင်္ဂေါ ကောပဇနိတော န ဗဒ္ဓါ န ရစိတာ, ဒသနစ္ဆဒေါ စာဓရော နေဝ ဖုရိတော နေဝ ကမ္ပိတော ကောပေန. တထာပိ စ ဝရော ဥတ္တမော မုနိဝီရော သယံ မာရာရိနော ဘင်္ဂံ ပရာဇယံ အကာသီတိ. ဘူကုဋိဗန္ဓနာဒိကြိယာဝိဂမေန နိဗ္ဗိကာရဝိဇယလက္ခဏော ဝိသေသော ဒဿိတော. 283. (Câu kệ bắt đầu bằng) ‘Na baddhā’. `Bhūkuṭi`, tức là sự cau mày do sân hận sinh ra, đã không được tạo ra, không được hình thành; và `dasanacchada`, tức là môi, cũng không hề run rẩy, không hề lay động do sân hận. Tuy vậy, bậc Mâu-ni anh hùng cao quý, bậc tối thượng, đã tự mình làm cho kẻ thù Ma Vương tan vỡ, thất bại. Bằng sự vắng mặt của các hành động như cau mày v.v., sự đặc biệt có đặc tính là chiến thắng một cách không dao động đã được trình bày. ၂၈၃. ‘‘န ဗဒ္ဓါ’’ဣစ္စာဒိ. ဘူကုဋိ ကောပဝိကာရဘူတော ဘမုဘင်္ဂေါပိ န ဗဒ္ဓါ န ကတာ, ဒသနစ္ဆဒေါ ဒန္တာဝရဏော နေဝ ဖုရိတော န ကမ္ပာပိတော. တထာပိ ဝရော ဥတ္တမော မုနိဝီရော မုနိဂုဏဝီရဂုဏယုတ္တော တထာဂတော သယံ မာရာရိဘင်္ဂဉ္စ အကာသီတိ. ဧတ္ထ ဘမုဘင်္ဂရစနာဒိကံ ကြိယံ အကတွာ နိဗ္ဗိကာရဿ မာရဘင်္ဂသဘာဝဝိသေသဿ ဝုတ္တတ္တာ ဧသာ ကြိယာဝိသေသဝုတ္တိ နာမ. ဘူနံ ကုဋိ ဝင်္ကတာတိ စ, မာရော ဧဝ အရီတိ စ, တေသံ ဘင်္ဂေါတိ စ ဝါကျံ. 283. “Na baddhā” v.v... Cái nhíu mày, là sự cong lông mày sanh khởi từ sự biến đổi của sân hận, cũng không được tạo ra, không được thực hiện; môi, vật che răng, không hề rung động, không bị làm cho rung động. Tuy vậy, đấng Như Lai, bậc Munivīra cao cả tối thượng, người hội đủ đức tính của bậc hiền nhân và đức tính của bậc anh hùng, đã tự thân thực hiện việc phá tan kẻ thù là Ma vương. Ở đây, do không thực hiện hành động như là việc tạo ra sự cau mày, và do đã được nói đến bản chất đặc biệt của việc phá tan Ma vương của người không có sự biến đổi, nên đây được gọi là phép tu từ hành động đặc biệt (kriyāvisesavutti). Và câu (phân tích) là: “sự cong của các lông mày”, và “Ma vương chính là kẻ thù”, và “sự phá tan chúng”. ၂၈၄. 284. န [Pg.274] ဒိသာသု ဗျတ္တာ ရံသိ,နာ’လောကော လောကပတ္ထဋော; တထာပျ’န္ဓတမဟရံ,ပရံ သာဓုသုဘာသိတံ. Tia sáng không tỏa ra trong các phương, ánh sáng không lan khắp thế gian; tuy vậy, lời thiện thuyết của bậc thiện trí lại vô cùng phá tan bóng tối dày đặc. ဇာတိဝိသေသဝုတ္တိ. Phép tu từ chủng loại đặc biệt. ၂၈၄. ‘‘နိ’’စ္စာဒိ. ဒိသာသု ဒသသု ဗျတ္တာ ပတ္ထဋာ ရံသိ န ဘဝတိ. လောကေ သကလသ္မိံ ပတ္ထဋော ဝိတ္ထတော အာလောကောန ဘဝတိ. တထာပီတိ ဝိသေသနိစ္ဆာယံ, တဇ္ဇာတိကတ္တာဘာဝေပိ သာဓူနံ သုဘာသိတံ သဒ္ဓမ္မသင်္ခါတံ ပရမစ္စန္တမေဝ အန္ဓတမံ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာဝေကလ္လတော ပညာစက္ခုဿ အန္ဓကာရံ မောဟန္ဓကာရံ ဟရတီတိ အန္ဓတမဟရန္တိ. ရံသိယာ အန္ဓကာရာပဟာရသမတ္ထာယ နိဝတ္တိယာ ဝိသေသော သုဘာသိတဿ ဒဿိတော. 284. “Na” v.v... Tia sáng không có tỏa ra, lan rộng trong mười phương. Ánh sáng không có lan rộng, trải khắp trong toàn thể thế gian. “Tuy vậy” là để xác định sự đặc biệt. Dù không có bản chất của chủng loại ấy, lời thiện thuyết của các bậc thiện trí, được gọi là Chánh pháp, lại vô cùng tột bậc diệt trừ bóng tối dày đặc, tức là bóng tối của si mê, là bóng tối của tuệ nhãn do sự không phân biệt được điều đáng ưa và không đáng ưa; vì vậy (gọi là) “vật phá tan bóng tối dày đặc”. Sự đặc biệt của lời thiện thuyết được chỉ ra bằng cách phủ định tia sáng vốn có khả năng phá tan bóng tối. ၂၈၄. ‘‘န ဒိသာသု’’ဣစ္စာဒိ. ဒိသာသု ဗျတ္တာ ပတ္ထဋာ ရံသိပိ နတ္ထိ, လောကပတ္ထဋော အာလောကောပိ နတ္ထိ. တထာပိ သာဓုသုဘာသိတံ သဒ္ဓမ္မော ပရမစ္စန္တံ အန္ဓတမဟရံ အတ္ထာနတ္ထတီရဏက္ခမဿ ပညာစက္ခုဿ အန္ဓကာရကမောဟတမံ ဟရံ ဟောတီတိ. ဣဓ အန္ဓကာရဝိဒ္ဓံသနေ သမတ္ထံ ရံသိဇာတျာဒိကံ ပဋိသေဓေတွာ သုဘာသိတဿ အန္ဓကာရာပဟရဏသင်္ခါတဿ ဝိသေသဿ ဝုတ္တတ္တာ အယံ ဇာတိဝိသေသဝုတ္တိ နာမ. လောကေ ပတ္ထဋောတိ စ, အန္ဓေတီတိ အန္ဓော မောဟော, တမသဒိသတ္တာ အန္ဓောယေဝ တမောတိ စ, တံ ဟရတီတိ စ, သာဓူနံ သုဘာသိတမိတိ စ ဝါကျံ. 284. “Na disāsu” v.v... Tia sáng tỏa ra, lan rộng trong các phương cũng không có, ánh sáng lan khắp thế gian cũng không có. Tuy vậy, lời thiện thuyết, tức Chánh pháp, là vật vô cùng tột bậc diệt trừ bóng tối si mê, thứ gây ra sự mù quáng cho tuệ nhãn vốn có khả năng phân định điều lợi ích và không lợi ích, nên gọi là “vật phá tan bóng tối dày đặc”. Ở đây, do đã phủ định chủng loại tia sáng v.v... vốn có khả năng trong việc phá tan bóng tối, và do đã nói lên sự đặc biệt của lời thiện thuyết được gọi là sự phá tan bóng tối, nên đây được gọi là phép tu từ chủng loại đặc biệt (jātivisesavutti). Và câu (phân tích) là: “lan khắp thế gian”, và “làm cho mù quáng, nên gọi là 'andha', tức là si mê”, và “do giống như bóng tối, nên 'andha' chính là 'tamo' - bóng tối”, và “nó diệt trừ cái đó”, và “lời thiện thuyết của các bậc thiện trí”. ၂၈၅. 285. န ခရံ န ဟိ ဝါ ထဒ္ဓံ, မုနိန္ဒ ဝစနံ တဝ; တထာပိ ဂါဠှံ ခနတိ, နိမ္မူလံ ဇနတာမဒံ. Hỡi đấng Muninda, lời nói của Ngài không thô ráp, cũng không cứng nhắc; tuy vậy, nó lại đào lên một cách mạnh mẽ, tận gốc rễ sự kiêu mạn của chúng sanh. ဂုဏဝိသေသဝုတ္တိ. Phép tu từ phẩm chất đặc biệt. ၂၈၅. ‘‘န [Pg.275] ခရ’’မိစ္စာဒိ. မုနိန္ဒ တဝ ဝစနံ န ခရံ န လူခံ, န ထဒ္ဓံ ဝါ ကဌိနဉ္စ န ဟိ. တထာပိ တာဒိသခရတ္တာဒိဂုဏာဘာဝေပိ ဇနတာယ ဇနသမူဟဿ မဒံ ဂါဠှံ ဒဠှံ ကတွာ နိမ္မူလံ ခနတီတိ. အယောသင်္ကုမှိ ပသိဒ္ဓခရတ္တာဒိဂုဏနိသေဓေန မုနိန္ဒဝစနဿ ဝိသေသော အာဝိကတော. 285. “Na kharam” v.v... Hỡi đấng Muninda, lời nói của Ngài không thô ráp, không khô khan, hoặc không cứng nhắc, và chắc chắn không cứng rắn. Tuy vậy, dù không có các phẩm chất như là sự thô ráp ấy, nó vẫn đào lên sự kiêu mạn của chúng sanh, của đám đông, một cách mạnh mẽ, vững chắc, tận gốc rễ. Sự đặc biệt của lời nói của đấng Muninda được làm cho hiển lộ bằng sự phủ định phẩm chất thô ráp v.v... vốn nổi tiếng ở cái cọc sắt. ၂၈၅. ‘‘န ခရ’’မိစ္စာဒိ. ဟေ မုနိန္ဒ တဝ ဝစနံ ခရံ ကက္ကသံ န ဟောတိ, ထဒ္ဓံ ဝါ န ဟောတိ. တထာပိ ဇနတာမဒံ ဇနသမူဟဿ ဇာတျာဒိံ နိဿာယ ပဝတ္တံ ဂဗ္ဗံ ဂါဠှံ ဒဠှံ ကတွာ နိမ္မူလံ မူလမသေသေတွာ ခနတီတိ. ခဏနက္ခမအယောသင်္ကုအာဒီသု လဗ္ဘမာနံ ခရတ္တာဒိဂုဏံ ပဋိသေဓေတွာ ဗုဒ္ဓဝစနဿ မဒခဏနသဘာဝသင်္ခါတဿ ဝိသေသဿ ဝုတ္တတ္တာ အယံ ဂုဏဝိသေသဝုတ္တိ နာမ ဟောတိ. နတ္ထိ မူလမဿ ခဏနဿာတိ စ, ဇနာနံ သမူဟောတိ စ, တာယ မဒေါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ဂါဠှံ နိမ္မူလ’’န္တိ ခဏနကြိယာယ ဝိသေသနတ္တာ ဂါဠှံ နိမ္မူလံ ခဏနံ ကရောတီတိ ယောဇနာ. 285. “Na kharam” v.v... Này đấng Muninda, lời nói của Ngài không phải là thô ráp, cộc cằn, hoặc không phải là cứng nhắc. Tuy vậy, nó đào lên sự kiêu mạn của chúng sanh, tức là sự kiêu hãnh phát sanh do nương vào dòng dõi v.v... của đám đông, một cách mạnh mẽ, vững chắc, tận gốc rễ, không để sót lại gốc rễ. Do đã phủ định phẩm chất thô ráp v.v... được tìm thấy ở cọc sắt v.v... vốn có khả năng đào, và do đã nói lên sự đặc biệt của lời Phật dạy được gọi là bản chất đào bới sự kiêu mạn, nên đây được gọi là phép tu từ phẩm chất đặc biệt (guṇavisesavutti). Và sự phân tích cú pháp là: “sự đào này không có gốc rễ”, và “tập hợp của những người”, và “sự kiêu mạn của tập hợp ấy”. “Gāḷhaṃ nimmūlaṃ” do là trạng từ của hành động đào, nên cách kết nối là “nó thực hiện việc đào một cách mạnh mẽ, tận gốc rễ”. ၂၈၆. 286. ဒဿီယတေ’တိဒိတ္တံ တု,သူရဝီရတ္တနံ ယဟိံ; ဝဒန္တိ ဝိညူ ဝစနံ,ရုဠှာဟင်္ကာရမီဒိသံ. Còn nơi nào bản chất anh dũng và quả cảm được thể hiện một cách chói lọi, những người hiểu biết gọi lời nói như vậy là “sự kiêu hãnh dâng trào” (ruḷhāhaṅkāra). ၂၈၆. ရုဠှာဟင်္ကာရံ ဝဒန္တိ. 286. (Họ) gọi là Ruḷhāhaṅkāra. ၂၈၆. ဣဒါနိ ရုဠှာဟင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဒဿီယတေ’’ ဣစ္စာဒိနာ. သူရဝီရတ္တနံ သူရဘာဝဝီရဘာဝံ အတိဒိတ္တံ တု အတိသယေန ပန ဒိတ္တံ ယဟိံ ဝါကျေ ဒဿီယတေ, ဤဒိသံ ဝစနံ ဝိညူ ကဝယော ရုဠှာဟင်္ကာရမိတိ ဝဒန္တီတိ. သူရော စ ဝီရော စာတိ စ, တေသံ ဘာဝေါတိ စ, ရုဠှော ဥဂ္ဂတော အဟင်္ကာရော ဧတ္ထ ဝုတ္တိဝိသေသေတိ စ ဝါကျံ. 286. Bây giờ, ngài chỉ ra phép ruḷhāhaṅkāra bằng câu bắt đầu bằng “dassīyate”. Trong câu nào mà bản chất anh dũng và quả cảm, tức là bản chất của người dũng cảm và bản chất của người anh hùng, được thể hiện một cách chói lọi, lại sáng chói một cách tột bậc, thì những nhà thơ hiểu biết gọi lời nói như vậy là ruḷhāhaṅkāra. Và câu (phân tích) là: “người dũng cảm và người anh hùng”, và “bản chất của họ”, và “sự kiêu hãnh đã dâng lên, đã trỗi dậy ở trong phép tu từ đặc biệt này”. ၂၈၇. 287. ဒမေ [Pg.276] နန္ဒောပနန္ဒဿ,ကိံ မေ ဗျာပါရဒဿနာ; ပုတ္တာ မေ ပါဒသမ္ဘတ္တာ,သဇ္ဇာ သန္တေဝ တာဒိသေ. Trong việc nhiếp phục Nandopananda, ích lợi gì với việc ta phải ra tay? Các con trai của ta, những người trung thành dưới chân ta, quả thật có mặt, sẵn sàng cho việc như vậy. ၂၈၇. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဒမေ’’ဣစ္စာဒိနာ. နန္ဒောပနန္ဒဿ နာဂရာဇဿ အပ္ပမေယျမဟာနုဘာဝဿ ဒမေ ဒမနေ မေ မမ နိရဝဓိသရန္တိပ္ပမေယျပ္ပဘာဝါနုစရိတကိတ္တိနောပိ ပရဿ ဗျာပါရဒဿနာ ပယောဂပဋိပါဒနေန ကိံ ပယောဇနံ, န ကိမ္ပိ, ယတော မေ ပါဒသမ္ဘတ္တာ ပါဒါဝနတာ တာဒိသေ ကမ္မနိ သဇ္ဇာ ဗဒ္ဓကစ္ဆာ သန္တေဝ ဝိဇ္ဇန္တေဝ, တတောတိ ယောဇနီယံ. 287. Ngài đưa ra ví dụ bằng câu bắt đầu bằng “dame”. Trong việc nhiếp phục, trong việc điều phục long vương Nandopananda có đại oai lực không thể đo lường, có ích lợi gì, chẳng có gì cả, với việc thể hiện sự nỗ lực, với việc thực hiện phương tiện của ta, người có danh tiếng theo sau bởi oai lực không thể đo lường, lan truyền không giới hạn? Bởi vì những người trung thành của ta, những người cúi đầu dưới chân, quả thật có mặt, hiện hữu, đã sẵn sàng, đã thắt lưng buộc bụng cho công việc như vậy; do đó, nên được kết nối (như thế). ၂၈၇. ‘‘ဒမေ’’စ္စာဒိ. နန္ဒောပနန္ဒဿ နာဂရညော ဒမေ ဒမကရဏေ ဗျာပါရဒဿနာ ဘုဝနတ္တယေ ပဝတ္တမာနအာနုဘာဝေန စ သမ္ပဝတ္တိတကိတ္တိသမူဟေန စ သမန္နာဂတဿ မယှံ တာဒိသပယောဂဒဿနေန ကိံ ပယောဇနံ. ယသ္မာ မေ ပါဒသမ္ဘတ္တာ မယှံ စရဏာဝနတာ တာဒိသေ ကိစ္စေ သဇ္ဇာ သန္နဒ္ဓါ ပုတ္တာ ဗဟဝေါ သန္တိ ဧဝ, တသ္မာတိ. စေတောဝသိတာယ သူရဝီရဘာဝေါ ဣဟ အတိဒိတ္တော ဒဿိတော ဟောတိ. ဗျာပါရဿ ဒဿနမိတိ စ, ပါဒေသု သမ္ဘတ္တာတိ စ ဝါကျံ. 287. “Dame” v.v... Trong việc nhiếp phục, trong việc thực hiện sự điều phục long vương Nandopananda, có ích lợi gì với việc thể hiện sự nỗ lực, với việc thể hiện phương tiện như vậy của ta, người được hội đủ bởi oai lực đang diễn ra trong ba cõi và bởi tập hợp danh tiếng đã lan truyền? Bởi vì nhiều người con của ta, những người trung thành, những người cúi đầu dưới chân ta, quả thật có mặt, đã sẵn sàng, đã được trang bị cho công việc như vậy, do đó (không cần ta ra tay). Ở đây, bản chất anh dũng quả cảm được thể hiện một cách chói lọi bởi sự làm chủ tâm. Và câu (phân tích) là: “sự thể hiện của nỗ lực”, và “những người trung thành nơi đôi chân”. ၂၈၈. 288. သိလေသော ဝစနာ’နေကာ-ဘိဓေယျေ’ကပဒါယုတံ; အဘိန္နပဒဝါကျာဒိ-ဝသာ တေဓာ’ယ’မီရိတော. Phép chơi chữ (silesa) là lời nói bao gồm một từ có nhiều nghĩa. Phép này được nói là có ba loại, do bởi từ không tách rời, câu, v.v... ၂၈၈. သိလေသံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘သိလေသော’’ဣစ္စာဒိနာ. အနေကံ ဘိန္နမဘိဓေယျတ္ထော ယဿာတျနေကာဘိဓေယျံ. ဧကေန သမာနေန ပဒေန သရူပေန အာယုတမနွိတံ ယံ ဝစနံ ဝုတ္တီတိ အနုဝဒိတွာ သော သိလေသောတိ ဝိဓီယတေ, ယေန ကေနစိ [Pg.277] ရူပေန ဥပမာနောပမေယျလက္ခဏတ္ထာနံ သိလေသနတော. အယဉ္စေဝံလက္ခဏော သိလေသော တေဓာ ဤရိတော. ကထံ? အဘိန္နပဒဝါကျာဒိဝသာ အဘိန္နမေကံ ပဒံ သျာဒျန္တတျာဒျန္တရူပံ ယတြ, တမေဝ ဝါကျံ ဝါကျလက္ခဏောပေတတ္တာ. တံ အာဒိ ယေသံ, တေသံ ဝသာတိ အတ္ထော. 288. (Ngài) chỉ ra phép song quan (silesa) bằng câu “sileso” v.v... Anekābhidheyyaṃ là (câu văn) có nhiều ý nghĩa khác nhau cần được diễn đạt. Sau khi thuật lại rằng “lời nói nào được liên kết với một từ có hình thức giống nhau”, (lời nói) ấy được quy định là phép song quan (silesa), do sự kết hợp các ý nghĩa có đặc tính của vật so sánh (upamāna) và vật được so sánh (upameyya) bằng một hình thức nào đó. Phép song quan có đặc tính như vậy được nói là có ba loại. Như thế nào? Do bởi các loại như câu có từ không bị phân tách (abhinnapadavākya) v.v... Nơi nào có một từ không bị phân tách, có hình thức kết thúc bằng syādi hay tyādi, thì chính nó là một câu vì có đặc tính của câu. Nghĩa là do bởi những loại có cái đó làm đầu. ၂၈၈. ဣဒါနိ သိလေသာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘သိလေသော’’စ္စာဒိနာ. အနေကာဘိဓေယျံ ဧကပဒါယုတံ ဥဘယတ္ထ သာဓာရဏတ္တာ တုလျေန သဒ္ဒရူပေန ယုတ္တံ ယံ ဝစနံ အတ္ထိ, သော သိလေသော နာမ. သော ပန ယေန ကေနစိ သာဓမ္မရူပေန ဥပမာနောပမေယျဘူတာနမတ္ထာနံ သိလိဋ္ဌတ္တာ အညမညံ ဖုသိတွာ ဌိတတ္တာ သိလေသော နာမ. အယံ ဝုတ္တလက္ခဏော သိလေသော အဘိန္နပဒဝါကျာဒိဝသာ အကတဝိကာရာနံ သျာဒျန္တတျာဒျန္တပဒသမန္နာဂတာနံ ဝါကျလက္ခဏောပေတဝါကျာနံ ပဘေဒေန တေဓာ ဤရိတောတိ. အနေကမဘိဓေယျံ ယဿေတိ စ, ဧကဉ္စ တံ ပဒဉ္စေတိ စ, တေန အာယုတန္တိ စ, အဘိန္နာနိ ပဒါနိ ယသ္မိန္တိ စ, တဉ္စ တံ ဝါကျဉ္စာတိ စ, တံ အာဒိ ယေသံ အဘိန္နပဒဝါကျာနန္တိ စ, တေသံ ဝသော ဘေဒေါတိ စ ဝါကျံ. 288. Bây giờ, (ngài) trình bày phép trang sức song quan (silesālaṅkāra) bằng câu “sileso” v.v... Lời nói nào có nhiều ý nghĩa, được liên kết với một từ, và được hợp thành bởi hình thức từ ngữ tương đương do tính phổ thông ở cả hai (nghĩa), thì lời nói ấy được gọi là phép song quan (silesa). Hơn nữa, nó được gọi là phép song quan do các ý nghĩa, vốn là vật so sánh và vật được so sánh, được kết dính và đứng chạm vào nhau bởi một hình thức đồng nhất nào đó. Phép song quan có đặc tính đã nói này được cho là có ba loại, theo sự phân chia của các loại như câu có từ không bị phân tách (abhinnapadavākya) v.v..., là những câu có đặc tính của câu, bao gồm những từ kết thúc bằng syādi hay tyādi không bị biến đổi. Và câu (phân tích cú pháp) là: “cái có nhiều ý nghĩa”, và “và đó là một từ”, và “được liên kết bởi nó”, và “trong đó có những từ không bị phân tách”, và “và đó là câu”, và “những câu có từ không bị phân tách có cái đó làm đầu”, và “sự phân chia của chúng”. ၂၈၉. 289. အန္ဓန္တမဟရော ဟာရီ, သမာရုဠှော မဟောဒယံ; ရာဇတေ ရံသိမာလီ’ယံ, ဘဂဝါ ဗောဓယံ ဇနေ. Đấng Thế Tôn, người trừ diệt bóng tối dày đặc, người quyến rũ, đã lên đến đỉnh cao của sự vĩ đại; vị ấy, người có vòng hào quang, tỏa sáng trong khi giác ngộ cho chúng sanh. အဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော. Phép song quan với câu có từ không bị phân tách. ၂၈၉. ဥဒါဟရတိ ‘‘အန္ဓန္တမိ’’စ္စာဒိ. အယံ ဘဂဝါ သူရိယော မဟာမုနိ စ. တတ္ထ သူရိယော တာဝ အန္ဓန္တမဟရော ပကတိယန္ဓကာရောပဟာရီ, မဟာမုနိ တု အန္ဓကာရမောဟတမာပဟာရီ. ဟာရီ မနုညော သူရိယော မဟာမုနိ စ, သူရိယော [Pg.278] မဟောဒယံ မဟန္တံ ဥဒယံ ပဗ္ဗတံ သမာရုဠှော, မဟာမုနိ တု မဟောဒယံ မဟန္တမဗ္ဘုဒယံ သမ္မာသမ္ဗောဓိသမဓိဂမရူပံ သမာရုဠှော ပတ္တော. ရံသီနံ မာလာ, သာ အဿ အတ္ထီတိ ရံသိမာလီ, သူရိယော မဟာမုနိ စ. ဇနေ ဗောဓယံ နိဒ္ဒါပဂမနေန ကိလေသနိဒ္ဒါပဂမနေန ဝါ ပဗောဓယန္တော ရာဇတေ ဒိဗ္ဗတီတိ. အဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော ဘင်္ဂေန ဝိနာ ယထာဝဋ္ဌာနမုဘယတ္ထ ပဒယောဇနတော. 289. (Ngài) nêu ví dụ bằng câu “andhantam” v.v... Vị “bhagavā” này là mặt trời và cũng là bậc đại ẩn sĩ. Trong đó, mặt trời là “andhantamaharo”, người xua tan bóng tối tự nhiên; còn bậc đại ẩn sĩ là người xua tan bóng tối của si mê. “Hārī” là quyến rũ, (chỉ) cả mặt trời và bậc đại ẩn sĩ. Mặt trời đã lên đến “mahodayaṃ”, ngọn núi mọc vĩ đại; còn bậc đại ẩn sĩ đã đạt đến “mahodayaṃ”, sự thành tựu vĩ đại dưới hình thức chứng đắc Chánh Đẳng Giác. “Raṃsimālī” là vị có vòng hào quang, (chỉ) cả mặt trời và bậc đại ẩn sĩ. (Vị ấy) tỏa sáng trong khi làm cho chúng sanh thức tỉnh, bằng cách xua tan giấc ngủ (thông thường) hoặc xua tan giấc ngủ của phiền não. Đây là phép song quan với câu có từ không bị phân tách, do các từ được áp dụng cho cả hai nghĩa ở trạng thái nguyên vẹn mà không bị tách rời. ၂၈၉. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘အန္ဓ’’မိစ္စာဒိနာ. မဟောဒယံ မဟန္တံ ဥဒယံ ပဗ္ဗတံ, သဗ္ဗညုပဒဝိသင်္ခါတမဟာဘိဝုဒ္ဓိံ ဝါ သမာရုဠှော အာရုဠှော, သမ္ပတ္တော ဝါ, အန္ဓန္တမဟရော စက္ကဝါဠဂဗ္ဘေ ပတ္ထဋပကတိဃနန္ဓကာရဿ, ဉာဏလောစနဿ အန္ဓကရဏတော အန္ဓကာရောတိ ဝုတ္တမောဟဿ ဝါ ဝိဒ္ဓံသကော, ဟာရီ တေနေဝ မနုညော ရံသိမာလီ အတ္တနော ရံသိမာလာယ သမန္နာဂတော ဇနေ ပကတိနိဒ္ဒါယ ကိလေသနိဒ္ဒါယ ဝါ သမန္နာဂတေ သတ္တေ ဗောဓယံ ဗောဓယန္တော အယံ ဘဂဝါ ဒိဝါကရော, ဆဟိ ဘဂဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဗုဒ္ဓေါ ဝါ ရာဇတေ ဒိဗ္ဗတီတိ. ဒွီသု ပက္ခေသု ပဒါနံ သမာနဘာဝေန ဌိတတ္တာ အယံ အဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော. အန္ဓော စ သော တမော စေတိ စ, တံ ဟရတီတိ စ, မဟန္တော စ သော ဥဒယော ပဗ္ဗတော စာတိ စ, မဟန္တော စ သော ဥဒယော အဗ္ဘုဒယော အဘိဝုဒ္ဓိ စာတိ စ, ရံသီနံ မာလာတိ စ, သာ အဿ အတ္ထီတိ စ, ဘဂေါ သိရီ အဿ သူရိယဿ အတ္ထီတိ စ, ဘဂေါ သိရီကာမပယတနာဒိပ္ပကာရော အဿ သတ္ထုနော အတ္ထီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. အဘိန္နပဒဝါကျသင်္ခါတော သိလေသော. အပရောပိ အတ္ထော ဧတ္ထ သိလိဿတီတိ သိလေသော. ‘‘ဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော’’တိအာဒိကမ္ပိ ဣမိနာ နယေန ဉာတဗ္ဗံ. 289. Bây giờ, (ngài) nêu ví dụ bằng câu “andhaṃ” v.v... Đã lên đến, hoặc đã đạt được “mahodayaṃ”, tức là ngọn núi mọc vĩ đại, hoặc sự tăng trưởng vĩ đại được gọi là địa vị toàn giác. “Andhantamaharo” là người hủy diệt bóng tối dày đặc tự nhiên lan rộng trong vũ trụ, hoặc (hủy diệt) si mê được gọi là bóng tối vì nó làm mù con mắt trí tuệ. “Hārī” là quyến rũ chính vì lý do đó. “Raṃsimālī” là vị được trang bị vòng hào quang của chính mình. (Vị ấy) tỏa sáng trong khi làm cho chúng sanh, những người đang chìm trong giấc ngủ tự nhiên hoặc giấc ngủ phiền não, được thức tỉnh. Vị “bhagavā” này, tức là mặt trời, hoặc là Đức Phật, người được trang bị sáu pháp của bậc Thế Tôn, tỏa sáng. Vì các từ đứng theo cách giống nhau trong cả hai trường hợp, đây là phép song quan với câu có từ không bị phân tách. Phân tích cú pháp là: “và đó là bóng tối mù mịt”, và “người xua tan nó”, và “và đó là ngọn núi mọc vĩ đại”, và “và đó là sự vươn lên, sự tăng trưởng vĩ đại”, và “vòng của các tia sáng”, và “vị ấy có nó”, và “bhaga, sự huy hoàng, thuộc về mặt trời này”, và “bhaga, các loại như huy hoàng, dục vọng, nỗ lực, v.v... thuộc về bậc Đạo Sư này”. Đây là phép song quan được gọi là câu có từ không bị phân tách. Silesa (còn có nghĩa là) một ý nghĩa khác cũng dính liền vào đây. “Phép song quan với câu có từ bị phân tách” v.v... cũng nên được hiểu theo cách này. ၂၉၀. 290. သာရဒါမလကာဘာသော, သမာနီတပရိက္ခယော; ကုမုဒါကရသမ္ဗောဓော, ပီဏေတိ ဇနတံ သုဓီ. Bậc trí tuệ, người có ánh sáng trong trẻo như mùa thu, người đã chấm dứt sự suy tàn, người làm cho hoa súng nở rộ, làm cho dân chúng vui lòng. ဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော. Phép song quan với câu có từ bị phân tách. ၂၉၀. ‘‘သာရဒေ’’စ္စာဒိ. သုဓာ အဿ အတ္ထီတိ သုဓီ, စန္ဒော. သောဘနာ သဗ္ဗညုတညာဏရူပံ ဗုဒ္ဓိ အဿ အတ္ထီတိ သုဓီ, [Pg.279] သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. သာရဒေါ သရဒကာလေ သမ္ဘူတော အမလကော နိမ္မလော အာဘာ သောဘာ ယဿ သော, စန္ဒော. ပရေသံ နိဗ္ဗာနသာရံ ဒဒါတီတိ သာရဒေါ, အမလကော အာဘာသော, အမလကဿ ဟတ္ထာမလကဿေဝ ဝါ အာဘာသော အသေသဉေယျာဝဗောဓော ယဿ သော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. သံ သမ္မာ ကမေနာနီယမာနတ္တာ အာနီတော ပရိက္ခယော ကဏှပက္ခော ယေန သော, စန္ဒော. သမံ ဝူပသမံ အာနီတော ပရိက္ခယော ဟာနိ ကိလေသသတ္တုကတော အဓိဂတက္ခယတ္တာ ယေနသော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ကုမုဒါကရဿ ကုမုဒဿ ရံသိယာ သမ္ဗောဓိ ဝိကာသော ယဿ သော, စန္ဒော. ကုယာ ပထဝိယာ မုဒံ ပီတိံ ကရောတီတိ ကုမုဒါကရော, သမ္ဗောဓော စတုသစ္စာဝဗောဓော ယဿ သော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဇနတံ ဇနသမူဟံ ပီဏေတီတိ. အယံ ဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော ဝုတ္တေန ဝိဓိနာ ပဒါနံ ဘိန္နတ္တာ. 290. (Câu bắt đầu bằng) “Sārada” v.v... “Sudhī” là vị có cam lồ (sudhā), tức là mặt trăng. “Sudhī” là vị có trí tuệ (dhī) tốt đẹp (su-) dưới hình thức trí toàn giác, tức là bậc Chánh Đẳng Giác. Vị có ánh sáng (ābhā) trong sạch (amalaka), sinh ra vào mùa thu (sārada), đó là mặt trăng. Vị ban cho người khác tinh túy của Niết-bàn là “sārada”; vị có sự thấu hiểu (ābhāsa) tất cả những gì cần biết trong sạch (amalaka) như quả amla trong lòng bàn tay, đó là bậc Chánh Đẳng Giác. Vị mà sự suy tàn, tức là hắc nguyệt, được mang đến một cách đúng đắn theo thứ tự, đó là mặt trăng. Vị mà sự hủy hoại do kẻ thù phiền não gây ra được đưa đến sự an tịnh, vì đã đạt được sự đoạn tận, đó là bậc Chánh Đẳng Giác. Vị mà nhờ tia sáng của mình, sự nở rộ của hồ hoa súng (kumudākara) xảy ra, đó là mặt trăng. Vị làm cho trái đất (ku) vui mừng (mudā) là “kumudākaro”; vị có sự giác ngộ (sambodha) là sự thấu hiểu Tứ Diệu Đế, đó là bậc Chánh Đẳng Giác, làm cho dân chúng, tức là đám đông, được vui lòng. Đây là phép song quan với câu có từ bị phân tách, do các từ bị phân tách theo phương pháp đã nói. ၂၉၀. ‘‘သာရ’’ဣစ္စာဒိ. သာရဒေါ သရဒကာလေ သမ္ဘူတော, ဝေနေယျာနံ နိဗ္ဗာနသာရဒါယကော ဝါ, အမလကာဘာသော နိမ္မလသောဘော, နိမ္မလကေတုမာလာသမန္နာဂတတ္တာ တာဒိသမတ္ထကသောဘော ဝါ, အထ ဝါ သာရဒါမလကာဘာသော သရဒကာလေ သဉ္ဇာတနိမ္မလသောဘော, ဝေနေယျာနံ နိဗ္ဗာနသာရဒါယကနိမ္မလသောဘော ဝါ, အထ ဝါ သာရဒအာမလကအာဘာသော နိဗ္ဗာနသာရဒါယကဟတ္ထာမလကသဒိသဉေယျာဝဗောဓော. သမာနီတပရိက္ခယော ကဏှပက္ခေ သုဋ္ဌု ကမေန အာနီတော ပရိက္ခယော ပရိပုဏ္ဏော ဝါ စန္ဒော, သမသင်္ခတသန္တိံ အာနီတကိလေသပရိဟာနိသင်္ခါတပရိက္ခယော ဝါ. ကုမုဒါကရသမ္ဗောဓော ကုမုဒဝိကာသနေန သမန္နာဂတော, ကုသင်္ခါတပထဝီနိဿိတာနံ ဇနာနံ ပီတိဇနနစတုသစ္စာဝဗောဓေန သမန္နာဂတော ဝါ. သုဓီ သုဓာသင်္ခါတအမတဝန္တတာယ [Pg.280] တန္နာမကော စန္ဒော, သုန္ဒရပညဝန္တတာယ တန္နာမကော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝါ. ဇနတံ ဇနသမူဟံ ပီဏေတီတိ. ဥဘယပက္ခေသု ပဒံ ဘိန္ဒိတွာ အတ္ထဿ ယောဇနတော အယံ ဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော. သရဒေ ဘဝေါ သာရဒေါ, စန္ဒော. သာရံ ဒဒါတီတိ သာရဒေါ, ဘဂဝါ. ‘‘သာရဒေါ’’တိ ဣဒံ ‘‘အာဘာသော’’တိ ပဒဿ ဝိသေသနံ ဟောတိ. အမလကောနိမ္မလော အာဘာသော အဿ စန္ဒဿာတိ စ, ကမှိ မတ္ထကေ အာဘာသောတိ စ, အမလော ကာဘာသော အဿ သတ္ထုနောတိ စ, သာရဒေါ အမလကော အာဘာသော ယဿ စန္ဒဿ ဘဂဝတော ဝါတိ စ, သာရဒေါ အာမလကဿ ဝိယ အာဘာသော ဉေယျာဝဗောဓော အဿ ဘဂဝတောတိ စ, သံ သမ္မာ အာနီတော ပရိက္ခယော ကလာဟာနိ အနေနေတိ စ, သမံ ဝူပသမံ အာနီတော ပရိက္ခယော ဟာနိ ကိလေသသတ္တုတော ယေနေတိ စ, ကုမုဒါနံ အာကရောတိ စ, တေသံ သမ္ဗောဓော ဝိကာသော ယဿေတိ စ, မုဒံ ပီတိံ ကရောတီတိ မုဒါကရော. ကုယာ ပထဝိယာ မုဒါကရောတိ စ, သော သမ္ဗောဓော စတုသစ္စာဝဗောဓော ယဿေတိ စ, သုဓာ အမတံ အဿ စန္ဒဿ အတ္ထီတိ စ, သု သောဘနာ ဓီ ဗုဒ္ဓိ အဿ သမ္ဗုဒ္ဓဿာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 290. ‘‘Sāra’’ v.v... Sārado là được sanh vào mùa thu, hoặc là vị ban cho cốt tủy Niết-bàn đến chúng sanh cần được giáo hóa. Amalakābhāso là có vẻ đẹp trong sạch, hoặc là có vẻ đẹp trên đỉnh đầu như vậy do được trang bị vòng hoa trong sạch. Hoặc là sāradāmalakābhāso là có vẻ đẹp trong sạch sanh khởi vào mùa thu, hoặc là có vẻ đẹp trong sạch của vị ban cho cốt tủy Niết-bàn đến chúng sanh cần được giáo hóa. Hoặc là sāradaāmalakaābhāso là sự thấu triệt các pháp cần biết tương tự như quả amla trong lòng bàn tay của vị ban cho cốt tủy Niết-bàn. Samānītaparikkhayo là mặt trăng đã được đưa đến sự hao khuyết một cách tốt đẹp theo thứ tự trong hắc nguyệt, hoặc đã được viên mãn; hoặc là vị đã đưa đến sự hao khuyết được gọi là sự đoạn trừ phiền não để đạt đến sự an tịnh được gọi là sama. Kumudākarasambodho là được trang bị sự nở rộ của hoa súng, hoặc là được trang bị sự giác ngộ Tứ đế tạo ra hỷ lạc cho chúng sanh nương tựa trên đất được gọi là ku. Sudhī là mặt trăng có tên gọi như vậy do sở hữu chất cam lồ được gọi là sudhā, hoặc là bậc Chánh Đẳng Giác có tên gọi như vậy do sở hữu trí tuệ tốt đẹp. Janataṃ janasamūhaṃ pīṇetīti là làm cho đám đông chúng sanh được vui thích. Do sự liên kết ý nghĩa bằng cách tách từ trong cả hai phương diện, đây là phép song quan cú có từ bị tách (bhinnapadavākyasileso). Sarade bhavo sārado, là mặt trăng. Sāraṃ dadātīti sārado, là Đức Thế Tôn. ‘‘Sārado’’ này là tính từ của từ ‘‘ābhāso’’. Amalakonimmalo ābhāso assa candassāti ca (mặt trăng này có ánh sáng trong sạch không tỳ vết), và kamhi matthake ābhāsoti ca (ánh sáng ở trên đỉnh đầu nào), và amalo kābhāso assa satthunoti ca (vị Đạo sư này có ánh sáng trong sạch nào), và sārado amalako ābhāso yassa candassa bhagavato vāti ca (mặt trăng và Đức Thế Tôn nào có ánh sáng trong sạch của mùa thu), và sārado āmalakassa viya ābhāso ñeyyāvabodho assa bhagavatoti ca (Đức Thế Tôn này có sự thấu triệt các pháp cần biết sáng tỏ như quả amla), và saṃ sammā ānīto parikkhayo kalāhāni aneneti ca (sự hao khuyết các phần được đưa đến một cách chân chánh bởi vị này), và samaṃ vūpasamaṃ ānīto parikkhayo hāni kilesasattuto yeneti ca (sự hao khuyết, sự đoạn trừ khỏi kẻ thù phiền não được đưa đến sự an tịnh bởi vị nào), và kumudānaṃ ākaroti ca (là nguồn của hoa súng), và tesaṃ sambodho vikāso yasseti ca (vị nào có sự nở rộ của chúng), và mudaṃ pītiṃ karotīti mudākaro (vị tạo ra hỷ lạc), và kuyā pathaviyā mudākaroti ca (vị tạo ra hỷ lạc trên đất), và so sambodho catusaccāvabodho yasseti ca (vị nào có sự giác ngộ đó là sự thấu triệt Tứ đế), và sudhā amataṃ assa candassa atthīti ca (mặt trăng này có cam lồ bất tử), và su sobhanā dhī buddhi assa sambuddhassāti ca (bậc Chánh Đẳng Giác này có trí tuệ tốt đẹp) là cách phân tích cú pháp. ၂၉၁. 291. သမာဟိတတ္တဝိနယော, အဟီနမဒမဒ္ဒနော; သုဂတော ဝိသဒံ ပါတု, ပါဏိနံ သော ဝိနာယကော. Vị có sự điều phục tự thân đã được định tĩnh, vị dẹp tan kiêu mạn của loài rắn; bậc Thiện Thệ, vị Lãnh đạo ấy, xin hãy bảo hộ chúng sanh một cách rõ ràng. ဘိန္နာဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော. Phép song quan cú có từ bị tách và không bị tách. ၂၉၁. ‘‘သမာဟိတေ’’စ္စာဒိ. သံ သမ္မာ အာဟိတော ပတိဋ္ဌာပိတော အတ္တဿ ဝိနယော ဝိနယနံ သဗ္ဗတ္ထ သဝိသယေ အပ္ပဋိဟတစာရဝသေန ယဿ သော, ဂရုဠော. ဝိနယနံ ပဝိဝိတ္တကာယစိတ္တပ္ပဝတ္တိဝသေန ဒမနံ ယဿ သော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ဣတိ အဘိန္နပဒံ. အဟီနံ သပ္ပာနံ ဣနာ နာယကာ, တေသံ မဒံ မဒ္ဒတီတိ အဟီနမဒမဒ္ဒနော, ဂရုဠော. အဟီနာနမုတ္တမပုရိသာနမ္ပိ မဟာဗြဟ္မာဒီနံ မဒံ မဒ္ဒတီတိ အဟီနမဒမဒ္ဒနော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. သုန္ဒရံ ဂတံ ဂမနံ သမုဒ္ဒံ ဘိန္ဒိတွာ ဇလသင်္ဂမတော ပဌမမေဝဥဂ္ဂမနသာမတ္ထိယယောဂတော [Pg.281] ယဿ သော, ဂရုဠော. သုန္ဒရံ ဂမနမဿ နာဂဝိက္ကန္တစာရတ္တာ သုဂတော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. အဘိန္နပဒံ. သော ဝီနံ ပက္ခီနံ နာယကော, ဂရုဠော. ဝိသံ ဒဒါတီတိ ဝိသဒံ ပါဏိနံ နာဂလောကံ ပါတု အဟိံသနဝသေန ပါလယတု, သော ဝိနေတိ ဝေနေယျေတိ ဝိနာယကော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ပါဏိနံ သကလသတ္တလောကံ ဝိသဒံ အသလ္လီနံ ပါတု. ဘိန္နာဘိန္နပဒဝါကျသိလေသောယံ ဝုတ္တနယေန ပဒါနံ ဥဘယမိဿတ္တာ. 291. ‘‘Samāhite’’ v.v... Vị nào có sự điều phục tự thân được thiết lập, được an trí một cách chân chánh, do sự di chuyển không bị cản trở khắp nơi trong lãnh địa của mình, vị ấy là chim garuḷa. Vị nào có sự điều phục là sự chế ngự do sự vận hành của thân và tâm thanh vắng, vị ấy là bậc Chánh Đẳng Giác. Như vậy là từ không bị tách (abhinnapadaṃ). Ahīnaṃ sappānaṃ inā nāyakā, tesaṃ madaṃ maddatīti ahīnamadamaddano, là vị dẹp tan kiêu mạn của các vị chúa, các vị lãnh đạo của loài rắn, vị ấy là chim garuḷa. Ahīnānamuttamapurisānampi mahābrahmādīnaṃ madaṃ maddatīti ahīnamadamaddano, là vị dẹp tan kiêu mạn của cả những bậc tối thượng như Đại Phạm Thiên v.v..., vị ấy là bậc Chánh Đẳng Giác. Sundaraṃ gataṃ gamanaṃ samuddaṃ bhinditvā jalasaṅgamato paṭhamamevauggamanasāmatthiyayogato yassa so, là vị có sự đi tốt đẹp, do có khả năng bay lên trước tiên từ mặt nước sau khi rẽ nước biển, vị ấy là chim garuḷa. Sundaraṃ gamanamassa nāgavikkantacārattā sugato, là bậc Thiện Thệ do có dáng đi oai nghi như voi chúa. Từ không bị tách (abhinnapadaṃ). So vīnaṃ pakkhīnaṃ nāyako, vị ấy là lãnh đạo của các loài chim, là chim garuḷa. Visaṃ dadātīti visadaṃ pāṇinaṃ nāgalokaṃ pātu ahiṃsanavasena pālayatu, xin hãy bảo hộ thế giới chúng sanh, thế giới loài nāga, là nơi cho ra nọc độc, bằng cách không làm hại. So vineti veneyyeti vināyako, vị ấy là bậc giáo hóa, vì giáo hóa chúng sanh cần được giáo hóa, là bậc Chánh Đẳng Giác. Pāṇinaṃ sakalasattalokaṃ visadaṃ asallīnaṃ pātu, xin hãy bảo hộ toàn thể thế giới chúng sanh một cách rõ ràng, không rụt rè. Bhinnābhinnapadavākyasilesoyaṃ vuttanayena padānaṃ ubhayamissattā, đây là phép song quan cú có từ bị tách và không bị tách do sự pha trộn cả hai loại từ theo cách đã được nói. ၂၉၁. ‘‘သမာဟိတေ’’စ္စာဒိ. သမာဟိတတ္တဝိနယော သမ္မာ အာဟိတာယ ဌပိတာယ သရီရဿ သဝိသယေ ဂတိယာ သမန္နာဂတော, သမ္မာ အာဟိတေန ဌပိတေန စိတ္တဒမနေန သမန္နာဂတော ဝါ, အဟီနမဒမဒ္ဒနော နာဂရာဇူနံ မဒမဒ္ဒနော, အဟီနာနံ ဥတ္တမာနံ ဗကဗြဟ္မာဒီနမ္ပိ မဒမဒ္ဒနော ဝါ, သုဂတော ပက္ခဝါတဝေဂေန သမုဒ္ဒဇလံ ဒွိဓာ ကတွာ တသ္မိံ ဇလေ အနေကီဘူတေယေဝ နာဂဘဝနံ ဂန္တွာ နာဂေ ဂဟေတွာ ဂမနေ သမတ္ထတ္တာ သုန္ဒရဂမနော, သမန္တဘဒ္ဒကအနေကပ္ပကာရဂမနော ဝါ, ဝိနာယကော ပက္ခီနံ နာယကော သော ဂရုဠရာဇာ ဝိသဒံ ဃောရဝိသတ္တာ ဝိသဒါယကံ ပါဏိနံ နာဂလောကံ ပါတု အဟိံသနဝသေန ပါလေတု. နော စေ, ဝိနာယကော ဝေနေယျေ ဝိနေန္တော သော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပါဏိနံ သကလသတ္တလောကံ ဝိသဒံ ဝိသာရဒံ ကတွာ ပါတု အဟိတာပနယနဟိတောပနယနေန ရက္ခတူတိ. ဥဘယပက္ခေသု ‘‘အဟီနမဒမဒ္ဒနော’’ဣစ္စာဒိကေဟိ ဘိန္နေဟိ စ ‘‘သမာဟိတတ္တဝိနယော’’ဣစ္စာဒိကေဟိ အဘိန္နေဟိ စ ပဒေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ အယံ ဘိန္နာဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော. အတ္တဿ ဝိနယောတိ စ, သမာဟိတော အတ္တဝိနယော ယဿ ဂရုဠဿ တထာဂတဿ ဝါတိ စ, အဟီနံ ဣနာ နာယကာတိ စ, အဟီနာနံ နာဂရာဇူနံ မဒေါတိ စ, ဟီနေဟိ အညေ အဟီနာ ဥတ္တမာ, တေသံ မဒေါတိ [Pg.282] စ, တံ မဒ္ဒတီတိ စ, ဝီနံ ပက္ခီနံ နာယကောတိ စ, ဝေနေယျဇနေ ဝိနေတီတိ စ ဝါကျံ. ဒုတိယပက္ခေ ‘‘ဝိသဒ’’န္တိ ကြိယာဝိသေသနံ. 291. ‘‘Samāhite’’ v.v... Samāhitattavinayo là được trang bị sự di chuyển của thân thể đã được đặt để, an trí một cách chân chánh trong lãnh địa của mình, hoặc được trang bị sự điều phục tâm đã được đặt để, an trí một cách chân chánh. Ahīnamadamaddano là vị dẹp tan kiêu mạn của các vua nāga, hoặc là vị dẹp tan kiêu mạn của cả những bậc tối thượng như Baka Brahmā v.v... Sugato là vị có sự đi tốt đẹp do có khả năng đi đến cõi nāga, bắt lấy nāga, và ra đi trong khi nước biển, đã bị rẽ làm đôi bởi sức gió từ đôi cánh, vẫn chưa hợp lại làm một; hoặc là vị có nhiều loại dáng đi tốt đẹp toàn diện. Vināyako là vị lãnh đạo của các loài chim, vua garuḷa ấy, visadaṃ ghoravisattā visadāyakaṃ pāṇinaṃ nāgalokaṃ pātu ahiṃsanavasena pāletu, xin hãy bảo hộ thế giới chúng sanh, thế giới loài nāga, là nơi cho ra nọc độc do có nọc độc ghê gớm, bằng cách không làm hại. Hoặc là, vināyako veneyye vinento so sammāsambuddho pāṇinaṃ sakalasattalokaṃ visadaṃ visāradaṃ katvā pātu ahitāpanayanahitopanayanena rakkhatūti, bậc giáo hóa, bậc Chánh Đẳng Giác ấy, người giáo hóa chúng sanh cần được giáo hóa, xin hãy bảo hộ toàn thể thế giới chúng sanh bằng cách làm cho họ trở nên tự tin, bằng cách loại bỏ điều bất lợi và mang lại điều lợi ích. Do được trang bị các từ bị tách như ‘‘ahīnamadamaddano’’ v.v... và các từ không bị tách như ‘‘samāhitattavinayo’’ v.v... trong cả hai phương diện, đây là phép song quan cú có từ bị tách và không bị tách. Các câu phân tích là: Attassa vinayoti ca (sự điều phục của tự thân), và samāhito attavinayo yassa garuḷassa tathāgatassa vāti ca (vị garuḷa hoặc Như Lai nào có sự điều phục tự thân đã được định tĩnh), và ahīnaṃ inā nāyakāti ca (các vị chúa, lãnh đạo của loài rắn), và ahīnānaṃ nāgarājūnaṃ madoti ca (kiêu mạn của các vua nāga không thấp kém), và hīnehi aññe ahīnā uttamā, tesaṃ madoti ca (những vị khác với kẻ thấp kém là những bậc tối thượng không thấp kém, kiêu mạn của họ), và taṃ maddatīti ca (vị ấy dẹp tan điều đó), và vīnaṃ pakkhīnaṃ nāyakoti ca (lãnh đạo của các loài chim), và veneyyajane vinetīti ca (vị ấy giáo hóa chúng sanh cần được giáo hóa). Trong phương diện thứ hai, ‘‘visada’’nti là trạng từ. ၂၉၂. 292. ဝိရုဒ္ဓါဝိရုဒ္ဓါဘိန္န-ကမ္မာ နိယမဝါ ပရော; နိယမက္ခေပဝစနော, အဝိရောဓိ ဝိရောဓျ’ပိ. (Phép tu từ) khác có các hành động khác biệt, vừa mâu thuẫn vừa không mâu thuẫn, và có tính quy định; là lời nói vừa quy định vừa bác bỏ, không mâu thuẫn ngay cả khi có sự mâu thuẫn. ၂၉၃. 293. ဩစိတျသမ္ပောသကာဒိ, သိလေသော ပဒဇာဒိ’တိ ; ဧသံ နိဒဿနေသွေဝ, ရူပ’မာဝိဘဝိဿတိ. Phép song quan (sileso) phát sinh từ từ ngữ v.v..., có tác dụng nuôi dưỡng sự thích hợp v.v...; bản chất của những phép này sẽ trở nên rõ ràng ngay trong chính các ví dụ. ၂၉၂-၃. သိလေသဘေဒမညထာပိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဝိရုဒ္ဓ’’ဣစ္စာဒိ. ဝိရုဒ္ဓါနိ စာဝိရုဒ္ဓါနိ စ အညမဘိန္နဉ္စ, တာနိယေဝ ကမ္မာနိ ကြိယာနိ ယေသံ, တေ တယော သိလေသာ. နိယမော’ဝဓာရဏမသ္မိံ အတ္ထီတိ နိယမဝါ, ပရော အညော သိလေသောပိ. နိယမဿ အက္ခေပေါ နိသေဓနံ ယဿ, တံ ဝစနမဘိဓာနံ ယဿ, တာဒိသောပိ. နာဿ ဝိရောဓော အတ္ထီတျဝိရောဓိ, သောပိ. ဝိရောဓော အသင်္ဂတိ ဧတ္ထ ဝိဇ္ဇတီတိ ဝိရောဓိ, သောပိ. ဩစိတျံ သမ္ပောသေတီတိ ဩစိတျသမ္ပောသကော, သော အာဒိ ယဿ အလင်္ကာရန္တရဂေါစရဿ သိလေသဿ, သော ပဒတော ဇာတာဒိသိလေသောပိ. ဣတိတေ ပရေပိ သိလေသဘေဒါ သန္တိ. ဧသံ ယထာဝုတ္တာနံ နိဒဿနေသု ပယောဂေသွေဝ ရူပံ သဘာဝေါ လက္ခဏံ အာဝိဘဝိဿတီတိ. 292-3. Để trình bày các loại silesa khác nữa, ngài nói: “viruddha” v.v… (1) Viruddha (mâu thuẫn), (2) aviruddha (không mâu thuẫn), và (3) abhinna (không khác biệt), những hành động (kamma, kriyā) của chúng chính là như vậy, đó là ba loại silesa. (4) Niyamavā là loại có sự hạn định (niyama) hay xác định (avadhāraṇa). Đó là một loại silesa khác. (5) Loại có lời nói (vacana, abhidhāna) phủ định (akkhepa, nisedhana) sự hạn định ấy cũng là một loại. (6) Avirodhi là loại không có sự mâu thuẫn. Đó cũng là một loại. (7) Virodhi là loại có sự mâu thuẫn hay không tương hợp (asaṅgati). Đó cũng là một loại. (8) Ocityasamposaka là loại nuôi dưỡng sự thích đáng (ocitiya), loại silesa này đứng đầu trong phạm vi các tu từ pháp khác, đó cũng là silesa phát sinh từ một từ (pada) v.v… Như vậy, có những loại silesa khác nữa. Hình thức, bản chất, hay đặc tính của những loại đã được nói đến này sẽ được thể hiện rõ trong các ví dụ và cách sử dụng. ၂၉၂-၃. အဝုတ္တသိလေသဝိသေသေ ဒဿေတုံ ဥဒ္ဒိသတိ ‘‘ဝိရုဒ္ဓါ’’ဣစ္စာဒိ. ဝိရုဒ္ဓါဝိရုဒ္ဓါဘိန္နကမ္မာ အပိ ဥဘယတ္ထဿ ဝိရုဒ္ဓေန စ အဝိရုဒ္ဓေန စ အဘိန္နေန စ ကမ္မေန သမနွိတာ တယော သိလေသာ စ, ပရော အညော နိယမဝါပိ အဝဓာရဏေန ယုတ္တသိလေသော စ, နိယမက္ခေပဝစနောပိ အဝဓာရဏဿ ပဋိသေဓပကာသကာဘိဓာနသိလေသော စ, အဝိရောဓိပိ ဥဘယပက္ခာဝိရောဓိသိလေသော စ, ဝိရောဓိအပိ ဥဘယတ္ထဿ [Pg.283] ဝိရောဓိသိလေသော စ, ပဒဇာဒိ ပဒေန ဇာတော ဝါကျေန ဇာတော ဩစိတျသမ္ပောသကာဒိသိလေသောပီတိ ဧသံ သိလေသာနံ နိဒဿနေသွေဝ နိဒဿနသင်္ခတဥဒါဟရဏေသွေဝ ရူပံ သရူပံ တေသံ လက္ခဏံ ဝါ အာဝိဘဝိဿတိ, နိဒဿိယမာနဥဒါဟရဏေနေဝ လက္ခဏဿ ဂမ္မမာနတ္တာ ဝိသုံ န ကထေဿာမီတိ အဓိပ္ပာယော. ဝိရုဒ္ဓါနိ စ အဝိရုဒ္ဓါနိ စ အဘိန္နဉ္စေတိ စ, တမေဝ ကမ္မံ ကြိယာ ယေသံ သိလေသာနမိတိ စ, နိယမော အဝဓာရဏံ အသ္မိံ အတ္ထီတိ စ, နိယမဿ အက္ခေပေါ ပဋိသေဓော အဿ အတ္ထီတိ စ, တံ ဝစနံ အဘိဓာနံ ယဿ သိလေသဿာတိ စ, နာဿ ဝိရောဓော အတ္ထီတိ စ, ဩစိတျံ သမ္ပောသေတီတိ စ, သော အာဒိ ယဿ ဥပမာသိလေသာဒိနောတိ စ, ပဒတော ဇာတောတိ စ, သော အာဒိ ယဿ ဝါကျဿာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 292-3. Để trình bày các loại silesa đặc biệt chưa được đề cập, ngài nêu ra: “viruddhā” v.v… (1-3) Viruddhāviruddhābhinnakammā cũng là ba loại silesa, được liên kết với hành động mâu thuẫn, không mâu thuẫn, và không khác biệt của cả hai ý nghĩa. (4) Và niyamavā, một loại silesa khác, có sự xác định. (5) Và niyamakkhepavacana, loại silesa có cách diễn đạt thể hiện sự phủ định sự xác định. (6) Và avirodhi, loại silesa không mâu thuẫn ở cả hai vế. (7) Và virodhi, loại silesa có sự mâu thuẫn ở cả hai ý nghĩa. (8) Và padajādi, tức là silesa phát sinh từ một từ (padena jāto), phát sinh từ một câu (vākyena jāto), loại silesa nuôi dưỡng sự thích đáng (ocityasamposakādi) v.v… Hình thức, bản chất, hay đặc tính của các loại silesa này sẽ được thể hiện rõ trong chính các ví dụ, tức là trong các ví dụ được gọi là nidassana. Ý nghĩa là: “Ta sẽ không nói riêng về đặc tính, vì nó có thể được hiểu thông qua chính các ví dụ được trình bày.” Phần phân tích cú pháp (viggaha) như sau: “Viruddhāni ca aviruddhāni ca abhinnañceti” (mâu thuẫn, không mâu thuẫn, và không khác biệt); “tameva kammaṃ kriyā yesaṃ silesānamiti” (những silesa có hành động/động từ như vậy); “niyamo avadhāraṇaṃ asmiṃ atthīti” (trong đó có sự hạn định, sự xác định); “niyamassa akkhepo paṭisedho assa atthīti” (trong đó có sự bác bỏ, phủ định sự hạn định); “taṃ vacanaṃ abhidhānaṃ yassa silesassāti” (silesa có lời nói, cách diễn đạt như vậy); “nāssa virodho atthīti” (không có sự mâu thuẫn trong đó); “ocityaṃ samposetīti” (nuôi dưỡng sự thích đáng); “so ādi yassa upamāsilesādinoti” (loại có upamāsilesa v.v… làm đầu); “padato jātoti” (phát sinh từ một từ); “so ādi yassa vākyassāti” (loại có câu làm đầu). ဝိရုဒ္ဓကမ္မသိလေသ Silesa có hành động mâu thuẫn (Viruddhakammasilesa) ၂၉၄. 294. သဝသေ ဝတ္တယံ လောကံ, အခိလံ ကလ္လဝိဂ္ဂဟော ; ပရာဘဝတိ မာရာရိ, ဓမ္မရာဇာ ဝိဇမ္ဘတေ. Khiến toàn thể thế gian quy phục, kẻ có thân hình mỹ diệu (hoặc: kẻ ưa thích tranh đấu); Kẻ thù của Ma (Māra) bị bại trận, bậc Pháp Vương lại quang vinh. ၂၉၄. တတော ကမေန တေဒဿီယန္တိ ‘‘သဝသေ’’ဣစ္စာဒိ. အခိလံ လောကံ သဝသေ ဝတ္တယံ မာရာရိ ဓမ္မရာဇာ စ, ကလ္လော မနုညော ဝိဂ္ဂဟော ကလဟော ယဿ မာရာရိနော, ဝိဂ္ဂဟော သရီရသမ္ပဒါ ယဿ ဓမ္မရာဇဿ, တေသု မာရာရိ ပရာဘဝတိ ပရာဘဝမပေတိ ဗောဓိယံ ပဋိလဒ္ဓပရာဇယဝသေန, ဓမ္မရာဇာ သမန္တဘဒ္ဒေါ တု ဝိဇမ္ဘတေ လောကတ္တယဗျာပိသမုလ္လပိတဝိဇယဒ္ဓနိပဝတ္တိဝသေန သမံ ဘဝတီတိ အယံ ဝိရုဒ္ဓကမ္မသိလေသော ပရာဘဝဝိဇမ္ဘနာနမညောညဝိရောဓတော. 294. Sau đó, theo thứ tự, chúng được trình bày qua câu “savase” v.v… Cả Mārāri và Dhammarājā đều khiến toàn thể thế gian quy phục dưới quyền mình. Đối với Mārāri, người có sự xung đột (viggaho=kalaho) là đáng ưa thích (kallo=manuñño). Đối với Dhammarājā, người có thân thể (viggaho) hoàn hảo (sarīrasampadā). Trong số đó, Mārāri bị bại trận (parābhavati), hoặc gây ra sự bại trận, theo nghĩa của sự thất bại đã nhận được tại cây Bồ-đề. Còn Pháp Vương, bậc Toàn Thiện (Samantabhadra), thì quang vinh (vijambhate), theo nghĩa của tiếng reo chiến thắng vang dội khắp ba cõi. Đây là silesa có hành động mâu thuẫn (viruddhakammasilesa) do sự đối lập lẫn nhau giữa bại trận (parābhava) và quang vinh (vijambhana). ၂၉၄. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန ဥဒါဟရတိ ‘‘သဝသေ’’ဣစ္စာဒိ. အခိလံ လောကံ သဝသေ ဝတ္တယံ အနတ္ထေ ယုဉ္ဇနတော အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တယန္တော, နော စေ, သကလလောကံ ဟိတေ [Pg.284] ယုဉ္ဇနတော အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တယန္တော ကလ္လဝိဂ္ဂဟော မနုညကလဟော, နော စေ, မနုညသရီရသမ္ပတ္တိယုတ္တော မာရာရိ ပရာဘဝတိ ဗောဓိမူလေ လဒ္ဓပရာဇယဝသေန ပရာဘဝံ ပါပုဏာတိ, ဓမ္မရာဇာ တထာဂတော ပန ဝိဇမ္ဘတေ လောကတ္တယေ ပတ္ထဋဇယဃောသဝသေန ဝိဇမ္ဘတီတိ. ပရာဘဝနဝိဇမ္ဘနကြိယာနံ အညမညဝိရုဒ္ဓတ္တာ အယံ ဝိရုဒ္ဓကမ္မသိလေသော နာမ. သဿ အတ္တနော ဝသော ဣဿရိယမိတိ စ, ကလ္လော မနုညော ဝိဂ္ဂဟော ဝိဝါဒေါ ဒေဟော ဝါ ယဿေတိ စ ဝါကျံ. 294. Bây giờ, theo thứ tự đã nêu, ngài đưa ra ví dụ: “savase” v.v… Khiến toàn thể thế gian quy phục dưới quyền mình: (đối với Māra) là khiến họ quy phục bằng cách lôi kéo vào điều bất thiện; hoặc là, (đối với Pháp Vương) là khiến họ quy phục bằng cách hướng dẫn vào điều thiện. Kallaviggaho: (đối với Māra) là người có sự xung đột đáng ưa thích; hoặc là, (đối với Pháp Vương) là người có thân thể hoàn hảo đáng ưa thích. Mārāri (Ma vương, kẻ thù) bị bại trận (parābhavati), đạt đến sự bại trận, theo nghĩa của sự thất bại đã nhận được dưới cội Bồ-đề. Còn Pháp Vương, bậc Như Lai, lại quang vinh (vijambhate), theo nghĩa của tiếng reo chiến thắng vang dội khắp ba cõi. Do các hành động bại trận (parābhavana) và quang vinh (vijambhana) mâu thuẫn với nhau, nên đây được gọi là silesa có hành động mâu thuẫn (viruddhakammasilesa). Phân tích câu: “Sassa attano vaso issariyam” (quyền lực, sự thống trị của chính mình), và “kallo manuñño viggaho vivādo deho vā yassa” (người có sự tranh luận hoặc thân thể là đáng ưa thích, mỹ diệu). အဝိရုဒ္ဓကမ္မသိလေသ Silesa có hành động không mâu thuẫn (Aviruddhakammasilesa) ၂၉၅. 295. သဘာဝမဓုရံ ပုည-ဝိသေသောဒယသမ္ဘဝံ; သုဏန္တိ ဝါစံ မုနိနော, ဇနာ ပဿန္တိ စာ’မတံ. Vốn tự nhiên ngọt ngào, do phước lành trổ sanh, chúng sanh nghe lời bậc ẩn sĩ, và cũng thấy được pháp bất tử. ၂၉၅. ‘‘သဘာဝေ’’စ္စာဒိ. သဘာဝေနေဝ မဓုရာ ပိယာ ဝါစာ, မဓုရံ အမတံ, ပုညဝိသေသဿ ဥဒယော အဘိဝဍ္ဎိ, တေန သမ္ဘဝေါ, ယဿ ဝါ တံ, မုနိနော ဝါစံ သဒ္ဓမ္မသင်္ခါတံ ဇနာ သုဏန္တိ, တဿယံ အမတဉ္စ ပဿန္တီတိ အယမဝိရုဒ္ဓကမ္မသိလေသော သဝနဒဿနာနံ အဝိရုဒ္ဓတ္တာတိ. 295. “Sabhāva” v.v… Lời nói (vācā) tự nó đã ngọt ngào, đáng mến. Pháp bất tử (amataṃ) cũng ngọt ngào. “Phát sinh từ sự trổ sanh của phước báu đặc biệt” (puññavisesodayasambhavaṃ) là: sự trổ sanh (udayo), tức là sự tăng trưởng (abhivaḍḍhi) của phước báu đặc biệt, do đó mà phát sinh (sabhavo). Chúng sanh lắng nghe lời nói của bậc ẩn sĩ, tức là Chánh pháp, và họ cũng thấy được pháp bất tử này. Đây là silesa có hành động không mâu thuẫn (aviruddhakammasilesa) vì nghe (savana) và thấy (dassana) không mâu thuẫn với nhau. ၂၉၅. ‘‘သဘာဝ’’မိစ္စာဒိ. သဘာဝမဓုရံ ‘‘ဝါစာမဓုရံ ကရိဿာမီ’’တိ ကတ္တဗ္ဗပယောဂံ ဝိနာပိ မဓုရတ္တာ ပကတိမဓုရံ, နော စေ, ကေနစိ ပစ္စယေန အနုပ္ပန္နတ္တာ သင်္ခရဝိသေသံ ဝိနာပိ ပကတိပဏီတံ, ပုညဝိသေသောဒယသမ္ဘဝံ ပုညဝိသေသဒေသကဿ မုနိနော ကဿစိ ကုသလဝိသေသဿ အဘိဝုဒ္ဓိယာ သမ္ဘူတံ, နော စေ, ဝေနေယျဇနာနံ နိဗ္ဗာနာဓိပ္ပာယေန ကတကုသလဝိသေသဿ အဘိဝုဒ္ဓိယာ အာရမ္မဏတ္တေန ပဋိလဒ္ဓံ မုနိနော ဝါစံ သဒ္ဓမ္မသင်္ခါတံ သုဏန္တိ, အမတံ နိဗ္ဗာနဉ္စ ဇနာ ဝေနေယျဇနာ ပဿန္တီတိ. သဝနဒဿနကြိယာနံ အညမညာဝိရုဒ္ဓတ္တာ အယံ အဝိရုဒ္ဓကမ္မသိလေသော. သဿ အတ္တနော ဘာဝေါတိ [Pg.285] စ, တေန မဓုရာ, မဓုရမိတိ စ, ပုညမေဝ ဝိသေသောတိ စ, တဿောဒယောတိ စ, တေန သမ္ဘဝေါ ယဿေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 295. “Sabhāva” v.v… Sabhāvamadhuraṃ (tự nhiên ngọt ngào): (Đối với lời nói) là ngọt ngào tự nhiên, ngọt ngào mà không cần nỗ lực tạo tác rằng “ta sẽ làm cho lời nói ngọt ngào”; hoặc là, (đối với pháp bất tử) là tự nhiên cao thượng, không cần đến sự tạo tác đặc biệt nào vì không phải do nhân duyên nào sanh ra. Puññavisesodayasambhavaṃ (phát sinh từ sự trổ sanh của phước báu đặc biệt): (Đối với lời nói) là phát sinh từ sự tăng trưởng của một thiện pháp đặc biệt nào đó của bậc ẩn sĩ, người thuyết giảng về phước báu đặc biệt; hoặc là, (đối với pháp bất tử) là được chứng đắc như một đối tượng cho sự tăng trưởng của thiện pháp đặc biệt được thực hiện bởi những chúng sanh có thể giáo hóa với mục đích hướng đến Nibbāna. Chúng sanh, những người có thể giáo hóa, lắng nghe lời nói của bậc ẩn sĩ, tức là Chánh pháp, và thấy được pháp bất tử, tức là Nibbāna. Do các hành động nghe (savana) và thấy (dassana) không mâu thuẫn với nhau, nên đây là silesa có hành động không mâu thuẫn (aviruddhakammasilesa). Phần phân tích cú pháp (viggaha) như sau: “Sassa attano bhāvo” (bản chất của chính nó); “tena madhurā, madhuramiti” (do đó mà ngọt ngào); “puññameva viseso” (phước báu chính là sự đặc biệt); “tassodayo” (sự trổ sanh của nó); “tena sambhavo yassa” (cái phát sinh từ đó). အဘိန္နကမ္မသိလေသ Silesa có hành động không khác biệt (Abhinnakammasilesa) ၂၉၆. 296. အန္ဓကာရာပဟာရာယ,သဘာဝမဓုရာယ စ; မနော ပီဏေတိ ဇန္တူနံ,ဇိနော ဝါစာယ ဘာယ စ. Để xua tan bóng tối, và vì bản chất ngọt ngào, bậc Chiến Thắng làm cho tâm của chúng sanh được hoan hỷ, bằng lời nói và cũng bằng ánh quang. ၂၉၆. ‘‘အန္ဓကာရေ’’စ္စာဒိ. အန္ဓကာရံ မောဟသင်္ခါတံ ပကတိအန္ဓကာရံ ဝါ အပဟရတီတိ အန္ဓကာရာပဟာရာ, ဝါစာ, ဘာ စ. တာယ သဘာဝဘာသာယ, သောဘာယ စ ဇိနော ဇန္တူနံ မနော စိတ္တံ ပီဏေတီတိ အယမဘိန္နကမ္မသိလေသော ပီဏနလက္ခဏာယေကာယ ကြိယာယ ဝါစာယ ဘာယ စ သမ္ပန္နောတိ. 296. (Câu) “Andhakāre” v.v… (Lời nói và ánh sáng) được gọi là “andhakārāpahārā” (vật xua tan bóng tối) vì đã xua tan bóng tối được gọi là si mê hay bóng tối tự nhiên. Bằng sự chiếu sáng tự nhiên và bằng vẻ đẹp ấy, bậc Chiến Thắng làm cho tâm, ý của chúng sanh được hài lòng. Do đó, đây là lối nói đa nghĩa với hành động không khác biệt (abhinnakammasilesa) vì được thành tựu bởi một hành động duy nhất có đặc tính làm hài lòng, cùng với lời nói và ánh sáng. ၂၉၆. ‘‘အန္ဓကာရာ’’ဣစ္စာဒိ. အန္ဓကာရာပဟာရာယ မောဟန္ဓကာရံ ပကတိအန္ဓကာရံ ဝါ အပဟရဏာယ သဘာဝမဓုရာယ စ သဘာဝတော ကဏ္ဏသုခါယ, သဘာဝတော နေတ္တာဘိရာမာယ ဝါစာယ ဘာယ သရီရကန္တိယာ စ ဇိနော ဇန္တူနံ မနော စိတ္တံ ဓိနောတိ ပီဏေတီတိ. ပီဏယနသဘာဝါယ ဧကာယ ကြိယာယ သဒ္ဓိံ ကရဏဘူတာနံ ဒွိန္နံ ဝါစာဘာနံ ယောဇိတတ္တာ အယံ အဘိန္နကမ္မသိလေသော. အန္ဓကာရ’မပဟရတီတိ စ, သဘာဝေန မဓုရာတိ စ ဝါကျံ. 296. (Câu) “Andhakārā” v.v… Bậc Chiến Thắng làm cho thỏa mãn, làm cho hài lòng tâm, ý của chúng sanh bằng (lời nói) có khả năng xua tan bóng tối si mê hay bóng tối tự nhiên, và (lời nói) ngọt ngào tự nhiên, tự bản chất là êm tai, và bằng ánh sáng, vẻ đẹp của thân thể, tự bản chất là đẹp mắt. Đây là lối nói đa nghĩa với hành động không khác biệt (abhinnakammasilesa) do sự liên kết của hai công cụ là lời nói và ánh sáng với một hành động duy nhất có bản chất làm hài lòng. Các câu là “xua tan bóng tối” và “ngọt ngào tự nhiên”. နိယမဝန္တသိလေသ Lối nói đa nghĩa có sự giới hạn (Niyamavantasilesa) ၂၉၇. 297. ကေသက္ခီနံဝ ကဏှတ္တံ, သမူနံယေဝ ဝင်္ကတာ; ပါဏိပါဒါဓရာနံဝ, မုနိန္ဒဿာ’တိရတ္တတာ. Sự đen thẩm chỉ thuộc về tóc và mắt, sự cong vẹo chỉ thuộc về cặp chân mày; sự đỏ thắm của bậc Chúa Tể các vị ẩn sĩ chỉ thuộc về tay, chân, và môi. ၂၉၇. ‘‘ကေသိ’’စ္စာဒိ. [Pg.286] ကဏှတ္တံ ကေသက္ခီနံယေဝ, န မနသိ, ကဏှတ္တဂုဏော ပါပတ္တဉ္စ သိလိဋ္ဌံ. ဝင်္ကတာ ဘမူနံယေဝ, န အဇ္ဈာသယေ, ဝင်္ကတာနတတ္တံ သဌတ္တဉ္စ သိလိဋ္ဌံ. အတိရတ္တတာ ပါဏိပါဒါဓရာနံယေဝ, န စိတ္တေ, အတိရတ္တတာဂုဏော ရာဂေါ စ သိလိဿတေ. ‘‘မုနိန္ဒဿာ’’တိ ‘‘ကဏှတ္တ’’န္တိအာဒီသု သဗ္ဗတ္ထ သမ္ဗန္ဓနီယံ. နိယမဝါ သိလေသော ကေသက္ခီနံဝါတိ အဝဓာရဏပ္ပယောဂါတိ. 297. (Câu) “Kesi” v.v… Sự đen thẩm chỉ thuộc về tóc và mắt, không phải ở trong tâm; phẩm chất đen và trạng thái tội lỗi được kết hợp (trong lối nói đa nghĩa). Sự cong vẹo chỉ thuộc về cặp chân mày, không phải ở trong tâm tính; sự cong và sự gian xảo được kết hợp. Sự đỏ thắm chỉ thuộc về tay, chân, và môi, không phải ở trong tâm; phẩm chất đỏ thắm và lòng tham ái được kết hợp. (Từ) “Munindassā” (của bậc Chúa Tể các vị ẩn sĩ) nên được liên kết ở mọi nơi với (các từ) “kaṇhattaṃ” v.v… Đây là lối nói đa nghĩa có sự giới hạn vì có sự sử dụng từ nhấn mạnh trong (câu) “kesakkhīnaṃva”. ၂၉၇. ‘‘ကေသက္ခီန’’မိစ္စာဒိ. မုနိန္ဒဿ ကဏှတ္တံ ကေသက္ခီနံ ဧဝ ဟောတိ, ကဏှတ္တသင်္ခတမကုသလံ န စိတ္တေ. ဝင်္ကတာ ဘမူနံယေဝ, နဇ္ဈာသယေ. အတိရတ္တတာ ပါဏိပါဒါဓရာနံ ဧဝ, န ကေသုစိ ဝတ္ထူသူတိ. ‘‘ကေသက္ခီနံဝါ’’တိအာဒီသု နိယမသင်္ခါတအဝဓာရဏပဒဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ကဏှဘာဝေန သဒ္ဓိံ ပါပတ္တဿ စ, ဝင်္ကဂုဏေန သဒ္ဓိံ သာဌေယျဿ စ, ရတ္တဂုဏေန သဒ္ဓိံ ရာဂဿ စ သိလိဋ္ဌတ္တာ အယံ နိယမဝန္တသိလေသော နာမ. ကေသာနိ စ အက္ခီနိ စေတိ စ, ကဏှဿ ဘာဝေါတိ စ, ဝင်္ကဿ ဘာဝေါတိ စ, ပါဏယော စ ပါဒါနိ စ အဓရာနိ စာတိ စ, အတိရတ္တဿ ဘာဝေါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 297. (Câu) “Kesakkhīnaṃ” v.v… Sự đen thẩm của bậc Chúa Tể các vị ẩn sĩ chỉ có ở tóc và mắt; điều bất thiện được gọi là sự đen tối thì không có ở trong tâm. Sự cong vẹo chỉ có ở cặp chân mày, không có ở trong tâm tính. Sự đỏ thắm chỉ có ở tay, chân, và môi, không có ở trong bất cứ vật nào. Vì trong (câu) “Kesakkhīnaṃvā” v.v… có sự hiện hữu của từ nhấn mạnh được gọi là sự giới hạn, và vì sự kết hợp của trạng thái đen với trạng thái tội lỗi, của phẩm chất cong với sự gian xảo, và của phẩm chất đỏ với lòng tham ái, nên đây được gọi là lối nói đa nghĩa có sự giới hạn (niyamavantasilesa). Phần phân tích cú pháp (viggaha) là: “tóc và mắt”, “trạng thái của màu đen”, “trạng thái của sự cong”, “tay và chân và môi”, và “trạng thái của sự rất đỏ”. နိယမက္ခေပသိလေသ Lối nói đa nghĩa có sự phủ nhận giới hạn (Niyamakkhepasilesa) ၂၉၈. 298. ပါဏိပါဒါဓရေသွေဝ, သာရာဂေါ တဝ ဒိဿတိ; ဒိဿတေ သော’ယ’မထ ဝါ, နာထ သာဓုဂုဏေသွပိ. Sự đỏ đẹp (sārāga) của Ngài chỉ được thấy ở tay, chân, và môi; hay đúng hơn, thưa ngài, sự nhiệt tâm ấy cũng được thấy trong các phẩm hạnh của người thiện. ၂၉၈. ‘‘ပါဏိ’’စ္စာဒိ. နာထ တဝ ပါဏိပါဒါဓရေသွေဝ သာရာဂေါ သောဘနော ရတ္တဝဏ္ဏော ဒိဿတိ, န စိတ္တေ, သာရာဂေါ ရတ္တဝဏ္ဏော ဆန္ဒရာဂေါ စာတိ သိလိဋ္ဌံ. အယံ နိယမော အက္ခိပျတေ. အထ ဝါ ကထံ နိယမျတေ, ယတော သော အယံ သာရာဂေါ သာဓူနံ ဂုဏေသွေဝ ဝိရာဂလက္ခဏော ဒိဿတေ ဣတိ. တသ္မာ ကထမဝဓာရီယတီတိ နိယမက္ခေပဝစနော သိလေသောယံ. 298. (Câu) “Pāṇi” v.v… Bạch Thế Tôn, sự nhuốm màu (sārāga) của Ngài, tức là màu đỏ đẹp, chỉ được thấy ở tay, chân, và môi, không phải ở trong tâm; (từ) sārāga kết hợp (hai nghĩa) màu đỏ và lòng tham dục. Sự giới hạn này bị phủ nhận. Hay đúng hơn, làm sao có thể giới hạn được, vì sự nhiệt tâm (sārāga) ấy được thấy trong các phẩm hạnh của người thiện, vốn có đặc tính ly tham. Do đó, (câu) “làm sao có thể xác định được?” là lối nói đa nghĩa phủ nhận sự giới hạn. ၂၉၈. ‘‘ပါဏိ’’စ္စာဒိ. [Pg.287] ဟေ နာထ တဝ သာရာဂေါ သောဘနော ရတ္တဝဏ္ဏော ပါဏိပါဒါဓရေသွေဝ ဒိဿတိ, စိတ္တေ လောဘော ပန န ဒိဿတိ. အထ ဝါ သော အယံ သာရာဂေါ ကတ္တုကမျတာကုသလစ္ဆန္ဒဘူတော သာဓုဂုဏေသွပိ သဇ္ဇနာနံ သီလာဒိဂုဏေသုပိ ဒိဿတိ. ‘‘ဧဝါ’’တိ ဒဿိတနိယမဿ ပဋိသေဓကေန ‘‘အထ ဝါ’’တိ ဝစနေန သမန္နာဂတတ္တာ ရတ္တဝဏ္ဏသင်္ခါတရာဂေန လောဘဿ သိလိဋ္ဌတ္တာ စ အယံ နိယမက္ခေပဝစနသိလေသော. သံ သောဘနော ရာဂေါတိ ဝိဂ္ဂဟော. 298. (Câu) “Pāṇi” v.v… Này Thế Tôn, sự nhuốm màu (sārāga) của Ngài, tức là màu đỏ đẹp, chỉ được thấy ở tay, chân, và môi; còn lòng tham trong tâm thì không được thấy. Hay đúng hơn, sự nhiệt tâm (sārāga) ấy, vốn là thiện pháp dục và ý muốn hành động, cũng được thấy trong các phẩm hạnh tốt đẹp, trong các đức hạnh như giới v.v… của những người hiền thiện. Vì (câu) được đi kèm với từ “atha vā” (hay đúng hơn) là từ phủ định sự giới hạn được chỉ ra bởi (từ) “eva”, và vì sự kết hợp của lòng tham với lòng ái nhiễm được gọi là màu đỏ, nên đây là lối nói đa nghĩa phủ nhận sự giới hạn. Phần phân tích cú pháp là “saṃ” (đẹp) + “rāgo” (màu/sự ái nhiễm). အဝိရောဓိသိလေသ Lối nói đa nghĩa không mâu thuẫn (Avirodhisilesa) ၂၉၉. 299. သလက္ခဏော’တိသုဘဂေါ,တေဇဿီ နိယတောဒယော; လောကေသော ဇိတသံက္လေသော,ဝိဘာတိ သမဏိဿရော. Vị Chúa Tể của các Sa-môn, người có các tướng tốt, vô cùng đẹp đẽ, đầy uy lực, có sự xuất hiện chắc chắn, là Chúa Tể thế gian, đã chiến thắng phiền não, đang tỏa sáng rực rỡ. ၂၉၉. ‘‘သလက္ခဏော’’ဣစ္စာဒိ. သဟ လက္ခဏေန သသရူပေန ဒွတ္တိံ သဝရပုရိသလက္ခဏေန ဝါ ဝတ္တမာနော သလက္ခဏော, စန္ဒော မုနိန္ဒော စ, အတိသုဘဂေါ သော စ, တေဇဿီ သူရိယော ပဘာဝိသေသယုတ္တော စ, နိယတော ပတိဒိနမုဒယော ပဘာလက္ခဏော ယဿ သော နိယတောဒယော, သူရိယော, နိယတော ထိရော ဥဒယော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ သမ္ဗောဓိရူပေါ ယဿ သော နိယတောဒယော, မုနိန္ဒော, လောကေသော ဗြဟ္မာ မုနိန္ဒော စ, ဇိတော သံက္လေသော ဈာနရတိဝသေန ကာယစိတ္တာဗာဓော ယေန သော, ဗြဟ္မာ, ဇိတော သံက္လေသော ဒသဝိဓော အဂ္ဂမဂ္ဂညာဏလာဘာ ယေန သော. သော မဏီနံ ဣဿရော ဥပမဏိ, သမဏာနံ ဣဿရော မုနိန္ဒော ဝိဘာတီတိ ယောဇ္ဇံ. အယမဝိရောဓိသိလေသော လက္ခဏသုဘဂါဒီနမုဘယတ္ထာပိ အဗျဝဟိတတ္တာ. 299. (Câu) “Salakkhaṇo” v.v… (Từ) salakkhaṇo có nghĩa là người hiện hữu cùng với tướng, tức là hình con thỏ, hoặc với ba mươi hai tướng của bậc đại nhân; (đối tượng là) mặt trăng và bậc Chúa Tể các vị ẩn sĩ. (Từ) atisubhago (vô cùng đẹp đẽ) cũng chỉ hai vị ấy. (Từ) tejassī (đầy uy lực) chỉ mặt trời và người có năng lực đặc biệt. (Từ) niyatodayo (có sự xuất hiện chắc chắn) là người có sự mọc lên hằng ngày được đặc trưng bởi ánh sáng, tức là mặt trời; và là người có sự phát sanh, tức là sự giác ngộ viên mãn, một cách chắc chắn và vững bền, tức là bậc Chúa Tể các vị ẩn sĩ. (Từ) lokeso (Chúa Tể thế gian) chỉ Phạm thiên và bậc Chúa Tể các vị ẩn sĩ. (Từ) jitasaṃkleso (đã chiến thắng phiền não) là người đã chiến thắng các bệnh của thân và tâm bằng sự thích thú trong thiền định, tức là Phạm thiên; và là người đã chiến thắng mười loại phiền não bằng sự chứng đắc trí tuệ của thánh đạo cao nhất. Nên hiểu rằng: “Vị ấy, chúa tể của các viên ngọc, và vị chúa tể của các Sa-môn, tức bậc Chúa Tể các vị ẩn sĩ, đang tỏa sáng rực rỡ”. Đây là lối nói đa nghĩa không mâu thuẫn vì (các từ) lakkhaṇa, subhaga v.v… ở cả hai trường hợp đều không bị cản trở. ၂၉၉. ‘‘သလက္ခဏော’’ဣစ္စာဒိ. [Pg.288] သလက္ခဏော လက္ခဏေန သဟိတော, အတိသုဘဂေါ အတိသုန္ဒရာယ လက္ခိယာ သမန္နာဂတော, နော စေ, ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ သဟိတော အတိဝိယ သောဘာဒီဟိ ယုတ္တော, တေဇဿီ အန္ဓကာရဝိဓမနသင်္ခတမဟာနုဘာဝေန ယုတ္တော, နိယတောဒယော ပတိဒိနံ ပုဗ္ဗဏှကာလေ နိယမိတဂဂနုဂ္ဂမနော, နော စေ, နိရန္တရပဝတ္တဗုဒ္ဓတေဇသာ ယုတ္တော ထိရသဗ္ဗညုပဒဝိသင်္ခါတာဘိဝုဍ္ဎိယာ သမန္နာဂတော, လောကေသော ဗြဟ္မဘူတော, ဇိတသံက္လေသော ဈာနပီတိယာ ဝိဇိတကာယစိတ္တဒရထော, နော စေ, တိလောကဿ ဣဿရဘူတော စတုတ္ထမဂ္ဂညာဏေန ဟတဒသဝိဓသံကိလေသော, သမဏိဿရော သော ဥတ္တမော မဏိ ဝိဘာတိ သောဘတိ, နော စေ, သမဏာနံ ဣဿရော ဝိဘာတိ ဒိဗ္ဗတီတိ. ‘‘သလက္ခဏော သုဘဂေါ’’ဣစ္စာဒိကာနံ ဒွိန္နံ ပဒါနံ အဝိရုဒ္ဓတ္တာ စ, ပဌမပါဒေ စန္ဒေန ဒုတိယေ သူရိယေန တတိယေ ဗြဟ္မုနာ စတုတ္ထေ မဏိနာ စ သဗ္ဗညုပဒတ္ထဿ သိလိဋ္ဌတ္တာ စ အယံ အဝိရောဓိသိလေသော နာမ. သဟ လက္ခဏေန ဝတ္တမာနောတိ စ, အတိသောဘနော ဘဂေါ သိရီ ဝါ သိရီကာမပယတနာဒိကော ဝါ အဿာတိ စ, တေဇော အဿ အတ္ထီတိ စ, နိယတော ဥဒယော အဿေတိ စ, လောကဿ ဣသော ဣဿရောတိ စ, ဇိတော သံက္လေသော ယေနေတိ စ, မဏီနံ သမဏာနံ ဝါ ဣဿရောတိ စ ဝါကျံ. 299. ‘‘Salakkhaṇo’’ v.v... Salakkhaṇo là cùng với tướng, atisubhago là được phú bẩm với vẻ đẹp vô cùng lộng lẫy, hoặc là, cùng với ba mươi hai tướng đại nhân, được hợp thành bởi vẻ đẹp v.v... một cách phi thường, tejassī là được hợp thành bởi đại oai lực được gọi là sự xua tan bóng tối, niyatodayo là sự đi lên bầu trời đã được quy định vào buổi sáng mỗi ngày, hoặc là, được hợp thành bởi sự tăng trưởng vững chắc được gọi là địa vị toàn giác, được hợp thành bởi oai lực của Phật diễn tiến không gián đoạn, lokeso là đã trở thành Phạm thiên, jitasaṃkleso là người đã chiến thắng sự mệt mỏi của thân và tâm bằng hỷ của thiền, hoặc là, đã trở thành bậc chúa tể của ba cõi, người đã diệt trừ mười loại phiền não bằng trí tuệ của đạo quả thứ tư, samaṇissaro là viên ngọc quý ấy chiếu sáng, rực rỡ, hoặc là, bậc chúa tể của các sa-môn chiếu sáng, tỏa rạng. Và do vì hai từ ‘‘salakkhaṇo subhago’’ v.v... không có sự mâu thuẫn, và do vì ý nghĩa của địa vị toàn giác được kết nối nhuần nhuyễn với mặt trăng ở dòng đầu, với mặt trời ở dòng thứ hai, với Phạm thiên ở dòng thứ ba, và với viên ngọc ở dòng thứ tư, nên đây được gọi là avirodhisilesa (song quan bất tương phản). Và câu cú là: ‘Saha lakkhaṇena vattamānoti’ (hiện hữu cùng với tướng), và ‘atisobhano bhago sirī vā sirīkāmapayatanādiko vā assāti’ (có được sự may mắn, vẻ đẹp, hoặc nền tảng của vẻ đẹp và sự ái dục rất tốt đẹp), và ‘tejo assa atthīti’ (có oai lực), và ‘niyato udayo asseti’ (có sự mọc lên đã được quy định), và ‘lokassa iso issaroti’ (là chủ, là chúa tể của thế gian), và ‘jito saṃkleso yeneti’ (người đã chiến thắng phiền não), và ‘maṇīnaṃ samaṇānaṃ vā issaroti’ (là chúa tể của các viên ngọc hoặc của các sa-môn). ဝိရောဓိသိလေသ Virodhisilesa (Song quan tương phản) ၃၀၀. 300. အသမောပိ သမော လောကေ,လောကေသောပိ နရုတ္တမော; သဒယောပျ’ဒယော ပါပေ,စိတ္တာ’ယံ မုနိနော ဂတိ. Dù không ai sánh bằng, Ngài bình đẳng trong đời, Dù là Chúa thế gian, Ngài là bậc tối thượng giữa loài người; Dù có lòng từ bi, Ngài không dung thứ điều ác, Con đường này của bậc ẩn sĩ thật là kỳ diệu. ၃၀၀. ‘‘အသမောပိ’’စ္စာဒိ. နတ္ထိ သမော ရာဇဂုဏာဒီဟိ အဿာတိ အသမော, ကောစိ ရာဇာဒိ, ‘‘အသမော’’တိ လောကေကသိခါမဏိဘာဝေန [Pg.289] မုနိ. တတ္ထ ယဒါ အသမော ရာဇာဒိ, တဒါ လောကေ သမောတိ ဝိရုဒ္ဓံ အသမတ္တာ တဿ. အပိသဒ္ဒေါ ဝိရောဓံ ဇောတေတိ. ပက္ခန္တရေ တွဝိရုဒ္ဓံ, လောကေ ဒေဝဒတ္တာဒီနံ ဝိရောဓိသတ္တာနံ ရာဟုလာဒီနံ အဝိရောဓိသတ္တာနဉ္စ သမတ္တာ, တတောယေဝါယံ ဝိရောဓာဘာသာနဉ္စသာ ဝိရောဓောယေဝ. လောကေသော ဗြဟ္မာ မုနိ စ. တတ္ထ ‘‘ဗြဟ္မာ နရုတ္တမော’’တိ ဝိရုဒ္ဓံ ဒိဗ္ဗယောနိတ္တာ တဿ. ပက္ခန္တရေ တွဗျာဃာတော ဥတ္တမနရတ္တာ တဿ. ဒယော ဒါနံ, သဟ ဒယေနာတိ သဒယော, ကောစိ ပုရိသော. သဟ ဒယာယ ဝတ္တတီတိ သဒယော, မုနိ. တတ္ထ ပုရိသော ဒါယကော ပါပေ ဇနေ ကထမဒယောတိ ဝိရုဇ္ဈတိ. မုနိ ပါပေ ရာဂါဒိကေ အဒယောတိ ဝိရုဇ္ဈတိ. တသ္မာ မုနိနော အယံ ယထာဝုတ္တာ ဂတိ ပဝတ္တိ စိတ္တာ အဗ္ဘုတာတိ အယံ ဝုတ္တနယေန ဝိရောဓိသိလေသော ဥဒါဟဋော. 300. ‘‘Asamopi’’ v.v... Asamo là người không có ai ngang bằng về các đức tính của vua v.v..., là một vị vua nào đó, ‘‘asamo’’ là bậc ẩn sĩ với bản chất là viên ngọc quý duy nhất trên đỉnh đầu của thế gian. Ở đó, khi vị vua là asamo (không ai sánh bằng), thì việc nói samo (bình đẳng) trong đời là mâu thuẫn, do sự không bình đẳng của vị ấy. Từ ‘api’ (dù) làm nổi bật sự mâu thuẫn. Tuy nhiên, ở phương diện khác thì không mâu thuẫn, do sự bình đẳng đối với các chúng sanh đối nghịch như Devadatta v.v... và các chúng sanh không đối nghịch như Rāhula v.v... trong thế gian, chính vì thế đây là sự mâu thuẫn của những gì có vẻ mâu thuẫn, và đó chính là sự mâu thuẫn. Lokeso là Phạm thiên và bậc ẩn sĩ. Ở đó, ‘‘Phạm thiên là bậc tối thượng giữa loài người’’ là mâu thuẫn, do ngài thuộc thai sanh của chư thiên. Tuy nhiên, ở phương diện khác thì không có sự cản trở, do ngài là con người tối thượng. Dayo là sự bố thí, sadayo là cùng với sự bố thí, là một người nào đó. Sadayo là người hành xử với lòng từ bi, là bậc ẩn sĩ. Ở đó, một người bố thí làm sao lại adayo (không bố thí) đối với những người xấu ác, điều này mâu thuẫn. Bậc ẩn sĩ adayo (không từ bi) đối với những điều xấu ác như tham ái v.v... là mâu thuẫn. Do đó, con đường, sự diễn tiến như đã nói này của bậc ẩn sĩ là cittā (kỳ diệu), abbhutā (phi thường), theo cách đã nói, đây được nêu lên làm ví dụ về virodhisilesa (song quan tương phản). ၃၀၀. ‘‘အသမော’’ဣစ္စာဒိ. အသမောပိ အတုလျောပိ ကောစိ ရာဇာဒိကော လောကေ သမော တုလျော, နော စေ, သဒိသပုဂ္ဂလရဟိတော ဧဝ ရာဟုလဘဒြဒေဝဒတ္တာဒိသဗ္ဗလောကေ အနုနယပဋိဃာဘာဝေန သမော ဟောတိ. လောကေသောပိ ဗြဟ္မဘူတောပိ နရုတ္တမော နရဝရော ဟောတိ, နော စေ, သကလလောကာဓိပတိ ဟုတွာ ဧဝ နရုတ္တမော. သဒယောပိ ယာစကေသု ဒယသင်္ခါတေန ဒါနေန ယုတ္တောပိ ပါပေ ပါပိဋ္ဌေ အဒယော ဒါနရဟိတော, နော စေ, ဒယာသဟိတော ဧဝ အကုသလေ နိဒ္ဒယော. မုနိနော အယံ ဂတိ ပဝတ္တိ စိတ္တာ ဝိစိတ္တာတိ ရာဇာဒိနော အသမသမတာ စ, ဗြဟ္မာ ဟုတွာ ဥတ္တမနရဘာဝေါ စ, ဒါနသဟိတဿ ကဿစိ ပုရိသဿ ဒါနရဟိတဘာဝေါ စ ဝိရုဒ္ဓေါ ဟောတိ. တသ္မာ ရာဇဗြဟ္မပုရိသေဟိ မုနိနော သိလိဋ္ဌတ္တာ အယံ ဝိရောဓိသိလေသော နာမ. ပုဗ္ဗပုဗ္ဗပက္ခေ ဝိရောဓော အပရာပရပက္ခေဟိ နိရာကတော ဟောတိ. ပုဗ္ဗပက္ခေ အပိသဒ္ဒေါ ဝိရောဓံ ဇောတေတိ, အပရပက္ခေ အဝဓာရဏန္တိ. [Pg.290] နတ္ထိ သမော ယဿေတိ စ, နရော စ သော ဥတ္တမော စေတိ စ, သဟ ဒယေန ဒယာယ ဝါ ဝတ္တမာနောတိ စ, နတ္ထိ ဒယော ဒယာ ဝါ အဿေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 300. ‘‘Asamo’’ v.v... Asamopi, dù không ai sánh bằng, một vị vua nào đó, (lại) samo, bình đẳng, trong đời, hoặc là, chính vì không có người nào tương đương nên ngài bình đẳng do không có sự thiên vị và ác cảm đối với tất cả trong thế gian như Rāhulabhadra, Devadatta v.v... Lokesopi, dù đã trở thành Phạm thiên, (lại) là naruttamo, bậc tối thượng giữa loài người, hoặc là, chính vì đã trở thành bậc chúa tể của toàn thể thế gian nên là bậc tối thượng giữa loài người. Sadayopi, dù hợp thành với sự bố thí được gọi là lòng thương đối với những người ăn xin, (lại) adayo, không bố thí, đối với pāpe, những kẻ xấu xa, hoặc là, chính vì cùng với lòng từ bi nên ngài niddayo, không thương xót, đối với điều bất thiện. Gati, con đường, pavatti, sự diễn tiến, này của bậc ẩn sĩ là cittā, đa dạng. Và sự bình đẳng của vị vua không bình đẳng, và việc Phạm thiên trở thành người tối thượng, và việc một người nào đó có lòng bố thí lại trở thành người không bố thí là điều mâu thuẫn. Do đó, do bậc ẩn sĩ được kết nối nhuần nhuyễn với vị vua, Phạm thiên, và người (bố thí), nên đây được gọi là virodhisilesa (song quan tương phản). Sự mâu thuẫn ở các vế trước được hóa giải bởi các vế sau. Ở vế trước, từ ‘api’ (dù) làm nổi bật sự mâu thuẫn, ở vế sau, (nó có nghĩa) là sự nhấn mạnh. Và sự phân tích cú pháp là: ‘Natthi samo yasseti’ (người không có ai ngang bằng), và ‘naro ca so uttamo ceti’ (và người ấy là bậc tối thượng), và ‘saha dayena dayāya vā vattamānoti’ (hành xử cùng với sự bố thí hoặc lòng từ bi), và ‘natthi dayo dayā vā asseti’ (không có sự bố thí hoặc lòng từ bi). ဩစိတျသမ္ပောသကပဒသိလေသ Ocityasamposakapadasilesa (Song quan từ ngữ nuôi dưỡng sự thích hợp) ၃၀၁. 301. သံသာရဒုက္ခောပဟတာ-ဝနတာ ဇနတာ တွယိ; သုခ’မိစ္ဆိတ’မစ္စန္တံ, အမတန္ဒဒ ဝိန္ဒတိ. Hỡi Đấng ban bất tử, chúng sanh bị khổ luân hồi não hại, khi cúi đầu trước Ngài, tìm thấy được niềm an lạc vô biên hằng mong ước. ၃၀၁. ဥဒါဟရတိ ‘‘သံသာရေ’’စ္စာဒိ. သံသာရော အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ဝတ္တမာနာ ခန္ဓပဋိပါဋိယေဝ ဒုက္ခံ ဒုက္ခမတ္တာဒိနာ, တေန ဥပဟတာ ပဟဋာ ဇနတာ, အမတံ သုခံ အမတံ ဝါ နိဗ္ဗာနံ ဒဒါတီတိ အမတန္ဒဒါတိ အာမန္တနံ, တွယိ အဝနတာ ပဏာမဝသေန ဣစ္ဆိတမတိမတံ ဒုက္ခာပဂမနိဗ္ဗတ္တံ ကာယိကံ စေတသိကဉ္စ သုခံ အစ္စန္တံ ဝိန္ဒတိ ပဋိလဘတီတိ. ဧတ္ထ အမတံ သုဓာ နိဗ္ဗာနဉ္စ, အမတန္ဒဒေါ ဒုက္ခောပဟတေ သုခယတီတိ ဥစိတန္တိ ‘‘အမတံ ဒဒါတီ’’တိ ပဒမဓိဂတေ ဝတ္ထုနိ ဩစိတျံ သမ္ပောသယတီတိ ဩစိတျသမ္ပောသကော ပဒသိလေသောယံ. အာဒိသဒ္ဒေန ‘‘သုဂန္ဓိသောဘာသမ္ဗန္ဓီ’’တျာဒျုပမာသိလေသာဒယော သင်္ဂဟိတာတိ. 301. Ngài nêu ví dụ ‘‘saṃsāre’’ v.v... Saṃsāro là dukkhaṃ, khổ, do bản chất là khổ v.v..., chính là sự nối tiếp của các uẩn đang diễn tiến không gián đoạn, janatā, chúng sanh, upahatā, bị não hại, pahaṭā, bị đả thương, bởi điều ấy, amatandadāti là tiếng gọi, có nghĩa là người ban cho amataṃ, sự an lạc, hoặc amataṃ, Niết-bàn, tvayi avanatā, cúi đầu trước Ngài, bằng cách đảnh lễ, vindati, tìm thấy, paṭilabhati, đạt được, accantaṃ, một cách vô cùng, sukhaṃ, sự an lạc, về thân và tâm, được tạo ra do sự chấm dứt khổ đau, icchitamatimataṃ, điều được mong muốn, được ước ao. Ở đây, amataṃ là cam lồ và Niết-bàn, và vì amatandado, người ban bất tử, sukhayati, làm cho người bị khổ não được an lạc, là điều ucitanti, thích hợp, nên từ ‘‘amataṃ dadātī’’ samposayati, nuôi dưỡng, ocityaṃ, sự thích hợp, trong vấn đề đã được hiểu rõ, do đó đây là ocityasamposako padasilesa (song quan từ ngữ nuôi dưỡng sự thích hợp). Bằng từ ādi (v.v...), các loại như upamāsilesa (song quan trong ví von) v.v... như trong câu ‘‘sugandhisobhāsambandhī’’ được bao gồm. ၃၀၁. ‘‘သံသာရ’’ဣစ္စာဒိ. သံသာရဒုက္ခောပဟတာ ခန္ဓဓာတုအာယတနာနံ နိရန္တရပဝတ္တိသင်္ခါတေန ဒုက္ခေန ဥပဟတာ ဇနတာ, အမတန္ဒဒ ဟေ သုဓာဒါယက နော စေ, နိဗ္ဗာနဒါယက တထာဂတ တွယိ အဝနတာ ပဏမနဝသေန ဩနတာ ဣစ္ဆိတံ အဘိမတံ သုခံ ကာယိကစေတသိကသုခံ အစ္စန္တံ အတိသယေန ဝိန္ဒတိ သေဝတီတိ. အမတဒါယကာ ဒုက္ခိတေ သုခိတေ ကရောန္တီတိ ဣဒံ ဥစိတမေဝေတိ ဥဘယတ္ထဿာပိ ဝါစကံ ‘‘အမတံ ဒဒါတီ’’တိ ပဒံ တာဒိသဇနဿ သုခဒါနေ ဩစိတျံ ပေါသေတီတိ အယံ ဩစိတျသမ္ပောသကပဒသိလေသော. သံသာရောယေဝ ဒုက္ခန္တိ စ, တေန ဥပဟတာတိ စ, အမတံ သုဓံ နိဗ္ဗာနံ ဝါ ဒဒါတီတိ စ ဝါကျံ. 301. ‘‘Saṃsāra’’ v.v... Saṃsāradukkhopahatā janatā, chúng sanh bị não hại bởi khổ đau được gọi là sự diễn tiến không ngừng của các uẩn, giới, và xứ, amatandada, hỡi đấng ban cam lồ, hoặc là, hỡi đấng ban Niết-bàn, Như Lai, tvayi avanatā, cúi đầu trước Ngài, onatā, hạ mình, bằng cách đảnh lễ, vindati, thụ hưởng, sevati, một cách atisayena, vô cùng, accantaṃ, sukhaṃ, sự an lạc, kāyikacetasikasukhaṃ, sự an lạc về thân và tâm, icchitaṃ, được mong muốn, abhimataṃ, được ước ao. Việc những người ban bất tử làm cho những người đau khổ trở nên an lạc, điều này quả thật là thích hợp, vì vậy từ ‘‘amataṃ dadātī’’, là từ diễn đạt cả hai ý nghĩa, poseti, nuôi dưỡng, ocityaṃ, sự thích hợp, trong việc ban phát an lạc cho những người như vậy, do đó đây là ocityasamposakapadasileso (song quan từ ngữ nuôi dưỡng sự thích hợp). Và câu cú là: ‘Saṃsāroyeva dukkhanti’ (chính luân hồi là khổ), và ‘tena upahatāti’ (bị não hại bởi điều đó), và ‘amataṃ sudhaṃ nibbānaṃ vā dadātīti’ (ban cho amata, cam lồ, hoặc Niết-bàn). ၃၀၂. 302. ဂုဏယုတ္တေဟိ [Pg.291] ဝတ္ထူဟိ, သမံ ကတွာန ကဿစိ; သံကိတ္တနံ ဘဝတိ ယံ, သာ မတာ တုလျယောဂိတာ. Việc mô tả nào đó về một đối tượng, bằng cách làm cho nó tương đương với những vật khác có cùng phẩm chất, được gọi là phép tương liên (tulyayogitā). ၃၀၂. တုလျယောဂိတံ ယောဇယတိ ‘‘ဂုဏေ’’စ္စာဒိနာ. ဂုဏော ဓမ္မော သာဓု အသာဓု ဝါ, တေန ယုတ္တေဟိ ဝတ္ထူဟိ သဟ သမံ ကတွာန ဝတ္ထုတော အသာမျေပိ တထာဘာဝမာရောပျ ကဿစိ ပုရိသာဒိနော ထုတိနိန္ဒတ္ထံ ယံ ကိတ္တနမာချာနံ, သာ တုလျက္ခဏာ တုလျယောဂိတာ မတာ, ဝတ္တုမိစ္ဆိတေန ဂုဏေန တာဒိသာနံ တုလျယောဂိတာပဋိပါဒနတော တဒတ္ထိယေန တုလျယောဂိတာ တထာ ဒွိဓာ ဝတ္တတိ. 302. Ngài áp dụng phép tương liên (tulyayogitā) qua câu kệ bắt đầu bằng ‘guṇe...’. Phẩm chất (guṇa) là một đặc tính, tốt hoặc xấu. Việc tường thuật nào đó nhằm mục đích tán thán hay chê bai một người nào đó, bằng cách làm cho tương đương với những vật có cùng phẩm chất ấy, dù trên thực tế không tương đương nhưng được gán cho trạng thái như vậy, thì đó được xem là phép tương liên (tulyayogitā) có đặc tính tương đương. Do việc trình bày sự tương liên của những đối tượng như vậy thông qua phẩm chất mong muốn được nói đến, nên phép tương liên (tulyayogitā) theo ý nghĩa đó diễn ra theo hai cách. ၃၀၂. ဣဒါနိ တုလျယောဂိတာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဂုဏယုတ္တေဟိ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဂုဏယုတ္တေဟိ သုန္ဒရာသုန္ဒရေဟိ ယေဟိ ကေဟိစိ ဂုဏေဟိ ယုတ္တေဟိ ဝတ္ထူဟိ, သမံ ကတွာန တတွတော အသမာနေသုပိ သမာနတ္တဗုဒ္ဓိယာ အာရောပနံ ကတွာ, ကဿစိ ပုရိသာဒိနော ထုတိံ နိန္ဒံ ဝါ နိဿာယ ယံ သံကိတ္တနံ ဂုဏာဂုဏကထနံ ဘဝတိ, သာ တုလျယောဂိတာတိ မတာတိ. ဂုဏေဟိ ယုတ္တာတိ စ, တုလျေန ဂုဏေန သဟ ယောဂေါတိ စ, သော ဧတေသံ ရံသိမာလီဘဂဝန္တာဒီနမတ္ထီတိ စ, တေသံ ဘာဝေါ တုလျဂုဏသမ္ဗန္ဓောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ တုလျဂုဏယုတ္တပဒတ္ထာနံ တဂ္ဂုဏသမ္ဗန္ဓဿ တုလျယောဂိတာဘာဝတော တပ္ပဋိပါဒကော ဥတ္တိဝိသေသော တဒတ္ထိယေန တုလျယောဂိတာတိ ဉေယျာ. 302. Bây giờ, ngài trình bày về phép trang sức tương liên (tulyayogitālaṅkāra) qua câu kệ bắt đầu bằng ‘guṇayuttehi...’. Với những vật được phú cho những phẩm chất nào đó, tốt đẹp hay không tốt đẹp, bằng cách làm cho chúng tương đương, dù trên thực tế không tương đương, bằng cách gán cho ý niệm về sự tương đương, dựa vào sự tán thán hay chê bai một người nào đó, việc mô tả nào đó, tức là việc nói về phẩm chất và khuyết điểm, được gọi là phép tương liên (tulyayogitā). Và sự phân tích cú pháp (viggaha) là: ‘được phú cho những phẩm chất’ (guṇehi yutta), và ‘sự liên kết với phẩm chất tương đương’ (tulyena guṇena saha yogo), và ‘điều đó tồn tại nơi những vị này như mặt trời và Đức Thế Tôn’, và ‘trạng thái của các vị ấy là sự tương quan phẩm chất tương đương’ (tesaṃ bhāvo tulyaguṇasambandho). Ở đây, vì ý nghĩa của các từ ‘được phú cho phẩm chất tương đương’ chính là trạng thái tương liên (tulyayogitā) của sự tương quan với phẩm chất ấy, nên cần hiểu rằng cách diễn đạt đặc biệt trình bày điều đó được gọi là phép tương liên (tulyayogitā) theo ý nghĩa của nó. ၃၀၃. 303. သမ္ပတ္တသမ္မဒေါ လောကော,သမ္ပတ္တာလောကသမ္ပဒေါ; ဥဘောဟိ ရံသိမာလီ စ,ဘဂဝါ စ တမောနုဒေါ. Thế gian đã đạt được niềm hân hoan, đã đạt được sự sung mãn của ánh sáng; bởi cả hai vị, mặt trời và Đức Thế Tôn, đều là những bậc xua tan bóng tối. ၃၀၃. ဥဒါဟရတိ ‘‘သမ္ပတ္တေ’’စ္စာဒိ. တမံ နုဒတီတိ တမောနုဒေါ. ရံသိမာလီ သူရိယော စ, အထ ဝါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ စာတိ ဥဘောဟိ ကရဏဘူတေဟိ ဟေတုဘူတေဟိ ဝါ [Pg.292] လောကော သတ္တလောကော, သမ္ပတ္တော သမ္မဒေါ ပီတိ ယေန တထာဝိဓော စ, သမ္ပတ္တော အာလောကဿ သမ္ပဒါ ယေန တထာဝိဓော စာပီတိ. ဧတ္ထ ပီတိဒါနာဒိဂုဏယုတ္တေန ရံသိမာလိနာ သမံ ကတွာ ဘဂဝတော ထုတိဝသေန ကိတ္တနန္တိ လက္ခဏံ ယောဇနီယံ. 303. Ngài đưa ra ví dụ qua câu kệ bắt đầu bằng ‘sampatte...’. ‘Bậc xua tan bóng tối’ (tamonudo) là vị xua tan bóng tối. Mặt trời (raṃsimālī) và Đức Thế Tôn, bởi cả hai vị này, với vai trò là công cụ hoặc nguyên nhân, thế gian, tức là thế giới chúng sanh, đã trở thành nơi mà niềm hân hoan, sự vui mừng được đạt đến, và cũng là nơi mà sự sung mãn của ánh sáng được đạt đến. Ở đây, cần áp dụng định nghĩa rằng đây là sự mô tả nhằm tán thán Đức Thế Tôn, bằng cách làm cho Ngài tương đương với mặt trời, vốn được phú cho những phẩm chất như ban tặng niềm vui, v.v. ၃၀၃. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘သမ္ပတ္တိ’’စ္စာဒိနာ. တမောနုဒေါ အန္ဓကာရံ ပဟရန္တော ရံသိမာလီ စ ဘဂဝါ စ ဥဘောဟိ ကရဏဘူတေဟိ ဟေတုဘူတေဟိ ဝါ, လောကော သတ္တလောကော သမ္ပတ္တသမ္မဒေါ ပဋိလဒ္ဓပီတိကော စ သမ္ပတ္တာလောကသမ္ပဒါ စ ဟောတီတိ. ဧတ္ထ ပီတိဒါနာလောကကရဏသင်္ခါတဂုဏယုတ္တေန သူရိယေန တုလျံ ကတွာ ဘဂဝတော ထုတိဝသေန ဂုဏကထနံ ဟောတိ. သမ္ပတ္တော သမ္မဒေါ ပီတိ ယေနေတိ စ, အာလောကဿ သမ္ပဒါတိ စ, သမ္ပတ္တာ အာလောကသမ္ပဒါ ယေနေတိ စ, တမံ နုဒတီတိ စ ဝါကျံ. ဥဒါဟရဏေ အဒဿိတေပိ အသာဓုဂုဏယုတ္တေန ကေနစိ ဝတ္ထုနာ သမံ ကတွာ ကဿစိ ကာတဗ္ဗနိန္ဒာပိ ဧဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. 303. Bây giờ, ngài đưa ra ví dụ qua câu kệ bắt đầu bằng ‘sampatti...’. ‘Bậc xua tan bóng tối’ (tamonudo) là vị đánh tan bóng tối; bởi cả hai vị, mặt trời và Đức Thế Tôn, với vai trò là công cụ hoặc nguyên nhân, thế gian, tức là thế giới chúng sanh, trở nên đã đạt được niềm hân hoan, đã có được sự vui mừng, và đã đạt được sự sung mãn của ánh sáng. Ở đây, có sự trình bày về phẩm chất nhằm tán thán Đức Thế Tôn, bằng cách làm cho Ngài tương đương với mặt trời, vốn được phú cho những phẩm chất được gọi là ban tặng niềm vui và tạo ra ánh sáng. Và các phân tích câu là: ‘niềm hân hoan, sự vui mừng được đạt đến bởi vị ấy’, và ‘sự sung mãn của ánh sáng’, và ‘sự sung mãn của ánh sáng được đạt đến bởi vị ấy’, và ‘vị ấy xua tan bóng tối’. Mặc dù ví dụ không được trình bày, sự chê bai cần phải có đối với một người nào đó, bằng cách làm cho người ấy tương đương với một vật nào đó có phẩm chất xấu, cũng cần được hiểu theo cách tương tự. ၃၀၄. 304. အတ္ထန္တရံ သာဓယတာ, ကိဉ္စိ တံသဒိသံ ဖလံ; ဒဿီယတေ အသန္တံ ဝါ, သန္တံ ဝါ တံ နိဒဿနံ. Khi một sự việc khác được chứng minh, một kết quả nào đó tương tự với sự việc ấy, dù là xấu hay tốt, được trình bày, đó là phép minh họa (nidassanaṃ). ၃၀၄. နိဒဿနံ ပဒဿေတိ ‘‘အတ္ထန္တရ’’မိစ္စာဒိနာ. အတ္ထန္တရံ နိဒဿေတဗ္ဗာပေက္ခာယ အညံ ကိဉ္စိ ဥစိတံ ကာရိယံ သာဓယတာ ကေနစိ ဝတ္ထုနာ ဟေတုဘူတေန, တေန အတ္ထန္တရေနေဝ သဒိသံ တုလျံ ဖလံ ကိဉ္စိ အသန္တံ အနိဋ္ဌံ ဝါ သန္တံ ဣဋ္ဌံ ဝါ ဒဿီယတေ ပဋိပါဒီယတေ, တံ ဧဝံလက္ခဏံ နိဒဿနံ သိယာ. 304. Ngài trình bày về phép minh họa (nidassanaṃ) qua câu kệ bắt đầu bằng ‘atthantara...’. Khi một sự việc khác, tức là một hành động thích hợp nào đó khác với điều cần được minh họa, được chứng minh bởi một đối tượng nào đó làm nguyên nhân, một kết quả nào đó tương tự, tương đương với sự việc khác ấy, dù là xấu/không mong muốn hay tốt/mong muốn, được trình bày, được thiết lập, thì đó, với đặc tính như vậy, sẽ là phép minh họa (nidassanaṃ). ၃၀၄. ဣဒါနိ နိဒဿနာလင်္ကာရံ နိဒဿေတိ ‘‘အတ္ထန္တရိ’’စ္စာဒိနာ. အတ္ထန္တရံ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗတော အညံ ဥစိတကာရိယသင်္ခါတမတ္တံ သာဓယတာ သာဓယန္တေန ကေနစိ ဝတ္ထုနာ တံသဒိသံ [Pg.293] တေန အတ္ထန္တရေန သမာနံ အသန္တံ အနိဋ္ဌံ ဝါ သန္တံ ဣဋ္ဌံ ဝါ ကိဉ္စိ ဖလံ ဒဿီယတေ ဝတ္ထူဟိ ပဋိပါဒီယတေ, တံ တာဒိသံ ဖလံ နိဒဿနံ နာမာတိ. အတ္ထော စ သော အန္တရော အညော စာတိ စ, တေန အတ္ထန္တရေန သဒိသမိတိ စ, နိဒဿီယတေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 304. Bây giờ, ngài minh họa về phép trang sức minh họa (nidassanālaṅkāra) qua câu kệ bắt đầu bằng ‘atthantari...’. Khi một sự việc khác, được gọi là một hành động thích hợp, khác với điều cần được chỉ ra, được chứng minh bởi một đối tượng nào đó, một kết quả nào đó tương tự, tương đương với sự việc khác ấy, dù là xấu/không mong muốn hay tốt/mong muốn, được trình bày, được thiết lập bởi các đối tượng, thì kết quả như vậy được gọi là phép minh họa (nidassanaṃ). Và sự phân tích cú pháp (viggaha) là: ‘và ý nghĩa đó là khác, là khác biệt’, và ‘tương tự với sự việc khác ấy’, và ‘được minh họa’. အသန္တဖလနိဒဿန Phép minh họa kết quả xấu ၃၀၅. 305. ဥဒယာ သမဏိန္ဒဿ, ယန္တိ ပါပါ ပရာဘဝံ; ဓမ္မရာဇဝိရုဒ္ဓါနံ, သူစယန္တာ ဒုရန္တတံ. Do sự xuất hiện của Vua các Sa-môn, các điều ác đi đến chỗ bại vong, như đang chỉ ra kết cục tồi tệ của những kẻ chống đối Pháp Vương. ၃၀၅. ‘‘ဥဒယာ’’ဣစ္စာဒိ. သမဏိန္ဒဿ မဟာမုနိနော ဥဒယာ ပါတုဘာဝေန ပါပါ လောဘာဒယော ပရာဘဝံ နိဓနံ ယန္တိ, ပရာဘဝန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥဒယပုဗ္ဗကေန ပါပပရာဘဝနတ္ထန္တရေန သဒိသံ ဖလံ နိဒဿေတိ. ကိံ ကရောန္တာ? ဓမ္မရာဇာ ဓမ္မာနပေတော ရာဇာ, မုနိန္ဒော စာတိ သိလိဋ္ဌံ, တေန ဝိရုဒ္ဓါနံ, ဒုဋ္ဌော ဝိရုဒ္ဓေါ အန္တော အဝသာနံ ယဿ, တဿ ဘာဝေါ, တံ သူစယန္တာတိ ဓမ္မရာဇဝိရောဓဟေတုကံ အသန္တဖလမေတံ နိဒဿနံ ပရာဘဝဿာနိဋ္ဌတ္တာ. 305. Qua câu kệ bắt đầu bằng ‘Udayā...’. Do sự xuất hiện, sự hiện diện của Vua các Sa-môn, tức vị Đại Ẩn sĩ, các điều ác như tham, v.v., đi đến chỗ bại vong, chỗ hủy diệt; có nghĩa là chúng bị hủy diệt. Nó minh họa một kết quả tương tự với sự việc khác, đó là sự bại vong của các điều ác được bắt đầu bằng sự xuất hiện. (Chúng) làm gì? Pháp Vương (Dhammarājā) là một từ đa nghĩa (siliṭṭha): vị vua không đi ngược lại Chánh pháp, và cũng là Vua của các bậc ẩn sĩ. (Chỉ ra kết cục tồi tệ) của những kẻ chống đối vị ấy. (Durantataṃ là) trạng thái của cái có kết cục, hồi kết xấu xa, trái ngược; (chúng) chỉ ra điều đó. Đây là phép minh họa về một kết quả xấu do sự chống đối Pháp Vương làm nguyên nhân, vì sự bại vong là điều không mong muốn. ၃၀၅. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ဥဒယာ’’ဣစ္စာဒိနာ. သမဏိန္ဒဿ မုနိန္ဒဿ ဥဒယာ လောကေ ပါတုဘာဝေန ပါပါ လောဘာဒယော ဓမ္မရာဇဝိရုဒ္ဓါနံ ရာဇဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတရာဇူဟိ, ဓမ္မာဓိပတိနာ မုနိန္ဒေန ဝါ ဝိရုဒ္ဓါနံ ဒုရန္တတံ အနိဋ္ဌာဝသာနတံ သူစယန္တာ ပကာသေန္တော ပရာဘဝံ ပရိဟာနိံ ယန္တိ ပါပုဏန္တီတိ. ဧတ္ထ ပုဗ္ဗဒ္ဓေန ဥဒယပုဗ္ဗကော ပါပပရာဘဝနသင်္ခါတော အတ္ထန္တရော ဒဿိတော, အပရဒ္ဓေန တံသဒိသဝိရောဓဟေတုကံ ဒုရန္တသင်္ခါတံ အသန္တဖလံ ဒဿေတိ. ဓမ္မရာဇဝိရောဓဟေတုကံ အသန္တဖလမေတံ ပရာဘဝဿာနိဋ္ဌတ္တာ. သမဏာနမိန္ဒောတိ စ, ဓမ္မေန ယုတ္တော ရာဇာတိ ဝါ ဓမ္မေသု ရာဇာတိ [Pg.294] ဝါတိ စ, တေန ဝိရုဒ္ဓါတိ စ, ဒုဋ္ဌော ဝိရူပေါ အန္တော ပရိယောသာနံ ယေသမိတိ စ, တေသံ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ. 305. Bây giờ, ngài đưa ra ví dụ qua câu kệ bắt đầu bằng ‘udayā...’. Do sự xuất hiện, sự hiện diện trong thế gian của Vua các Sa-môn, Vua các bậc ẩn sĩ, các điều ác như tham, v.v., trong khi chỉ ra, làm sáng tỏ kết cục tồi tệ, hồi kết không mong muốn của những kẻ chống đối Pháp Vương – tức là chống đối các vị vua có đầy đủ vương pháp, hoặc chống đối Vua của Chánh pháp, tức Vua các bậc ẩn sĩ – đã đi đến, đã đạt đến sự bại vong, sự suy tàn. Ở đây, nửa đầu câu kệ trình bày một sự việc khác, được gọi là sự bại vong của các điều ác được bắt đầu bằng sự xuất hiện. Nửa sau câu kệ trình bày một kết quả xấu, được gọi là kết cục tồi tệ do sự chống đối tương tự gây ra. Đây là một kết quả xấu do sự chống đối Pháp Vương làm nguyên nhân, vì sự bại vong là điều không mong muốn. Và các phân tích câu là: ‘Vua của các Sa-môn’, và ‘vị vua hợp với Chánh pháp’ hoặc ‘vị vua trong các pháp’, và ‘chống đối vị ấy’, và ‘những người có kết cục, hồi kết xấu xa, dị dạng’, và ‘trạng thái của họ’. သန္တဖလနိဒဿန Phép minh họa kết quả tốt ၃၀၆. 306. သိရောနိက္ခိတ္တစရဏော-စ္ဆရိယာန’မ္ဗုဇာန’ယံ; ပရမဗ္ဘုတတံ လောကေ,ဝိညာပေတ’တ္တနော ဇိနော. Vị chiến thắng này, với đôi chân đặt trên đầu những đóa sen kỳ diệu, đã cho thế gian biết được bản tánh tối thượng kỳ diệu của mình. ၃၀၆. ‘‘သိရော’’စ္စာဒိ. အစ္ဆရိယာနံ ဘဂဝတော စရဏာရဝိန္ဒဒွန္ဒသမ္ပဋိဂ္ဂဟဏတ္ထံ ပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ သမုဂ္ဂတာနမစ္ဆရိယဂုဏောပေတာနမမ္ဗုဇာနံ သိရသိ မတ္ထကေ နိက္ခိတ္တာ စရဏာ ယေန သော ဇိနော. အမ္ဗုဇောပရိစရဏနိက္ခေပလက္ခဏေနတ္ထန္တရေန သဒိသံ ဖလံ ဒဿေတိ. အတ္တနော ပရမစ္ဆရိယဘာဝံ ဝိညာပေတိ. သန္တဖလမိဒံ နိဒဿနံ ဇိနဗ္ဘုတတ္ထဒီပနဿ ဣဋ္ဌတ္တာတိ. 306. “Siro”ccādi. Vị chiến thắng là người đã đặt đôi chân trên đầu, trên đỉnh của những đóa sen kỳ diệu, được phú bẩm những phẩm chất kỳ diệu, đã trồi lên sau khi làm nứt mặt đất để đón nhận đôi sen-chân của Đức Thế Tôn. Bằng một ý nghĩa khác, được đặc trưng bởi việc đặt chân lên trên những đóa sen, ngài đã cho thấy một kết quả tương tự. Ngài đã cho biết bản tánh tối thượng kỳ diệu của mình. Đây là một minh họa về kết quả an tịnh, vì nó được mong muốn để làm sáng tỏ ý nghĩa kỳ diệu của bậc Chiến Thắng. ၃၀၆. ‘‘သိရော’’ဣစ္စာဒိ. အယံ ဇိနော အစ္ဆရိယာနံ အတ္တနော ပါဒပဋိဂ္ဂဟဏတ္ထံ ပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ ဥဂ္ဂတတ္တာ အစ္ဆရာပဟရဏယောဂ္ဂါနံ အမ္ဗုဇာနံ သိရောနိက္ခိတ္တစရဏော မတ္ထကေ ဌပိတပါဒေါ လောကေ သတ္တလောကေ အတ္တနော ပရမဗ္ဘုတတံ အတိအစ္ဆရိယဂုဏံ ဝိညာပေတိ အဝဗောဓေတီတိ. ဧတ္ထ အစ္ဆရိယပဒုမာနံ မတ္ထကေ စရဏနိက္ခေပသင်္ခါတေန အတ္ထန္တရေန ပရမဗ္ဘုတတံ ဝိညာပေတီတိ အယံ သဒိသသန္တဖလံ ဇိနဗ္ဘုတတ္ထဒီပနဿ ဣဋ္ဌတ္တာ. သိရသိ နိက္ခိတ္တာနိ စရဏာနိ ယေနေတိ စ, အစ္ဆရံ အစ္ဆရာသံဃာတံ အရဟန္တီတိ စ, ပရမော ဥတ္တမော အဗ္ဘုတော ဂုဏော အဿေတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 306. “Siro”iccādi. Vị chiến thắng này, người có đôi chân được đặt trên đầu, có bàn chân được thiết lập trên đỉnh của những đóa sen kỳ diệu, xứng đáng được các tiên nữ Apsarā mang đi, vì chúng đã trồi lên sau khi làm nứt mặt đất để đón nhận bàn chân của ngài, đã làm cho thế gian, thế giới của chúng sanh, biết và hiểu được bản tánh tối thượng kỳ diệu, phẩm chất vô cùng kỳ diệu của mình. Ở đây, bằng một ý nghĩa khác, được xem như là việc đặt chân trên đầu những đóa sen kỳ diệu, ngài đã cho biết bản tánh tối thượng kỳ diệu; điều này là kết quả an tịnh tương tự, vì nó được mong muốn để làm sáng tỏ ý nghĩa kỳ diệu của bậc Chiến Thắng. Và các phân tích cú pháp là: “Người mà đôi chân được đặt trên đầu”, và “Chúng xứng đáng với một cái búng tay (accharaṃ), một đoàn tiên nữ Apsarā (accharāsaṅghātaṃ)”, và “Phẩm chất của vị này là tối thượng, cao cả, kỳ diệu”, và “Bản tánh của điều đó”. ၃၀၇. 307. ဝိဘူတိယာမဟန္တတ္တံ, အဓိပ္ပာယဿ ဝါ သိယာ; ပရမုက္ကံသတံ ယာတံ, တံ မဟန္တတ္တ’မီရိတံ. Sự vĩ đại có thể là do sự huy hoàng, hoặc do ý định; điều đã đạt đến sự tuyệt hảo tối thượng, đó được gọi là sự vĩ đại. ၃၀၇. မဟန္တတ္တမုပဒဿေတိ [Pg.295] ‘‘ဝိဘူတိယာ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝိဘူတိယာ သမ္ပတ္တိယာ အဓိပ္ပာယဿ ဝါ အဇ္ဈာသယဿ ဝါ ပရမုက္ကံသတံ ပရမာတိသယဘာဝံ ယာတံ ဥပဂတံ မဟန္တတ္တံ နာမ ဤရိတံ ကထိတံ. 307. Ngài chỉ ra sự vĩ đại bằng (câu kệ) bắt đầu bằng “vibhūtiyā”. Sự vĩ đại được gọi, được nói đến là điều đã đạt đến, đã chứng được sự tuyệt hảo tối thượng, trạng thái siêu việt tối cao, của sự huy hoàng, sự thành tựu, hoặc của ý định, hoặc của chí hướng. ၃၀၇. ဣဒါနိ မဟန္တတ္တာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဝိဘူတိ’’ ဣစ္စာဒိနာ. ဝိဘူတိယာ သမ္ပတ္တိယာ ဝါ အဓိပ္ပာယဿ အဇ္ဈာသယဿ ဝါ ပရမုက္ကံသတံ အတျုက္ကံသဘာဝံ ယာတံ ယံ မဟန္တတ္တံ သိယာ, တံ မဟန္တတ္တမိတိ ဤရိတန္တိ. မဟတော ဘာဝေါတိ စ, ပရမော ဥက္ကံသော အတိသယော ယဿေတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ. 307. Bây giờ, ngài chỉ ra phép trang sức về sự vĩ đại bằng (câu kệ) bắt đầu bằng “vibhūti”. Sự vĩ đại có thể là điều đã đạt đến trạng thái tuyệt hảo tột bậc của sự huy hoàng, sự thành tựu, hoặc của ý định, của chí hướng; đó được gọi là sự vĩ đại. Và các câu (phân tích) là: “Bản tánh của sự vĩ đại”, và “Người có sự tuyệt hảo, sự siêu việt là tối thượng”, và “Bản tánh của điều đó”. ဝိဘူတိမဟန္တတ္တ Sự vĩ đại của sự huy hoàng ၃၀၈. 308. ကိရီဋရတနစ္ဆာယာ-နုဝိဒ္ဓါတပဝါရဏော; ပုရာ ပရံ သိရိံ ဝိန္ဒိ, ဗောဓိသတ္တော’ဘိနိက္ခမာ. Vị Bồ-tát, trước khi xuất gia, đã đạt được sự huy hoàng tối thượng; lọng che nắng của ngài được nhuốm bởi ánh quang của các bảo châu trên vương miện. ၃၀၈. ဥဒါဟရတိ ‘‘ကိရီဋေ’’စ္စာဒိ. အဘိနိက္ခမာ ပုရာ ပုဗ္ဗေ ဗောဓိသတ္တော မာယာဒေဝိယာ ပုတ္တော ပရမုက္ကဋ္ဌံ အနာညသာဓာရဏံ သိရိံ ဝိဘူတိံ ဝိန္ဒိ ပဋိလဘိ. ကီဒိသော? ကိရီဋေ မကုဋေ ရတနာနံ ဆာယာဟိ သောဘာဟိ အနုဝိဒ္ဓေါ ဆုရိတော အာတပဝါရဏော သေတစ္ဆတ္တံ ယဿ သော တာဒိသောတိ ဝိဘူတိယာ မဟန္တတ္တံ ဝုတ္တံ ‘‘အာတပဝါရဏော ရတနစ္ဆာယာနုဝိဒ္ဓေါ’’တိ. 308. Ngài đưa ra ví dụ bằng (câu kệ) bắt đầu bằng “kirīṭe”. Trước khi xuất gia, trước đây, vị Bồ-tát, con trai của hoàng hậu Māyā, đã đạt được, đã chứng được sự huy hoàng, sự lộng lẫy tối thượng, không gì sánh bằng. Ngài như thế nào? Ngài là người có lọng che nắng, tức lọng trắng, được nhuốm, được tô điểm bởi ánh quang, bởi vẻ đẹp của các bảo châu trên vương miện, trên mũ miện. Như vậy, sự vĩ đại của sự huy hoàng được nói đến qua câu “lọng che nắng được nhuốm bởi ánh quang của các bảo châu”. ၃၀၈. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ကိရီဋ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဗောဓိသတ္တော အန္တိမဇာတိယံ မဟာဗောဓိသတ္တော အဘိနိက္ခမာ အဘိနိက္ခမနတော ပုရာ ပုဗ္ဗေ ကိရီဋရတနစ္ဆာယာနုဝိဒ္ဓါတပဝါရဏော မောလိရတနရံသီဟိ ရဉ္ဇိတသေတစ္ဆတ္တော ပရမုက္ကဋ္ဌံ သိရိံ ဝိဘူတိံ ဝိန္ဒိ အနုဘဝီတိ. ဧတ္ထ မောလိရတနကန္တိယာ သေတစ္ဆတ္တဿ ဩဝိဒ္ဓဘာဝကထနေန ဝိဘူတိယာ မဟန္တတ္တံ ဟောတိ. ကိရီဋေ ရတနာနီတိ စ, တေသံ ဆာယာယောတိ [Pg.296] စ, တာဟိ အနုဝိဒ္ဓေါ ဆုရိတော အာတပဝါရဏော ယဿေတိ စ ဝါကျံ. 308. Bây giờ, ngài đưa ra ví dụ bằng (câu kệ) bắt đầu bằng “kirīṭa”. Vị Bồ-tát, vị Đại Bồ-tát trong kiếp cuối cùng, trước khi xuất gia, trước lúc từ bỏ, là người có lọng trắng được tô điểm bởi những tia sáng của các bảo châu trên vương miện, đã tìm thấy, đã trải nghiệm sự huy hoàng, sự lộng lẫy tối thượng. Ở đây, qua việc mô tả lọng trắng được nhuốm bởi vẻ đẹp của các bảo châu trên vương miện, sự vĩ đại của sự huy hoàng đã được thể hiện. Và các câu (phân tích) là: “Các bảo châu trên vương miện”, và “Bởi ánh quang của chúng”, và “Người có lọng che nắng được nhuốm, được tô điểm bởi những ánh quang ấy”. အဓိပ္ပာယမဟန္တတ္တ Sự vĩ đại của ý định ၃၀၉. 309. သတ္တော သမ္ဗောဓိယံ ဗောဓိ-သတ္တော သတ္တဟိတာယ သော; ဟိတွာ သ္နေဟရသာဗဒ္ဓ-မပိ ရာဟုလမာတရံ. Vị Bồ-tát ấy, vì lợi ích của chúng sanh, đã chuyên tâm vào sự giác ngộ viên mãn; ngài đã từ bỏ cả mẹ của Rāhula, người bị trói buộc bởi hương vị của tình thương mến. ၃၀၉. ‘‘သတ္တော’’ဣစ္စာဒိ. သ္နေဟေန ပိယဘာဝေန ဇာတေန ရသေန ရာဂေန အာဗဒ္ဓမတ္တနိ ရာဟုလမာတရံ ဗိမ္ဗာဒေဝိမ္ပိ, ကိမုတညံ ယုဝတိဇနံ, ဟိတွာ အနပေက္ခိတွာ အနာသတ္တော ဟုတွာ သတ္တာနံ ဟိတာယ လောကိယလောကုတ္တရာယ ဝဍ္ဎိယာ ဗောဓိသတ္တော သိဒ္ဓတ္ထော သမ္ဗောဓိယံ သဗ္ဗညုတညာဏေယေဝ သတ္တော အာသတ္တော, တတ္ထေဝ လဂ္ဂေါတိ အဓိပ္ပာယော. မဟန္တတ္တမုက္ကဋ္ဌံ တာဒိသဝနိတာရတနာနာသဇ္ဇနလက္ခဏမာလက္ခီယတီတိ. 309. “Satto”iccādi. Vị Bồ-tát Siddhattha, vì lợi ích của chúng sanh, vì sự tăng trưởng thế gian và siêu thế, đã từ bỏ, không luyến tiếc, không dính mắc, ngay cả mẹ của Rāhula, tức công chúa Bimbā, người bị trói buộc vào ngài bởi tình thương mến, bởi tình cảm thân thương, bởi hương vị, bởi tham ái sinh ra từ đó, huống chi là những thiếu nữ khác. Ý định là ngài chỉ chuyên tâm, chỉ dính mắc vào sự giác ngộ viên mãn, vào trí tuệ toàn giác, chỉ gắn bó với điều đó. Sự vĩ đại tối thượng được nhận thấy qua đặc điểm không dính mắc vào một viên ngọc quý là người phụ nữ như vậy. ၃၀၉. ‘‘သတ္တော’’ဣစ္စာဒိ. သော ဗောဓိသတ္တော သ္နေဟရသာဗဒ္ဓံ ပိယဘာဝသင်္ခါတရာဂေန အာဗဒ္ဓံ ရာဟုလမာတရံ အပိ ဗိမ္ဗာဒေဝိမ္ပိ ဟိတွာ သတ္တဟိတာယ သတ္တာနံ လောကိယလောကုတ္တရတ္ထာယ သမ္ဗောဓိယံ သဗ္ဗညုတညာဏေယေဝ သတ္တော လဂ္ဂေါတိ. တာဒိသဣတ္ထိရတနေပိ အလဂ္ဂတာကထနေန ဗောဓိသတ္တဿ ဥက္ကဋ္ဌဇ္ဈာသယမဟန္တတ္တံ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သမ္မာ ဗုဇ္ဈတိ ဧတာယာတိ စ, ဗောဓိယံ သတ္တော လဂ္ဂေါတိ စ, သတ္တာနံ ဟိတမိတိ စ, သ္နေဟေန ပိယဘာဝေန ဇာတော ရသော ရာဂေါတိ စ, တေန အာဗဒ္ဓါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 309. “Satto”iccādi. Vị Bồ-tát ấy, đã từ bỏ cả mẹ của Rāhula, tức công chúa Bimbā, người bị trói buộc bởi tham ái được xem như là tình cảm thân thương, vì lợi ích của chúng sanh, vì mục đích thế gian và siêu thế, và chỉ chuyên tâm, gắn bó với sự giác ngộ viên mãn, với trí tuệ toàn giác. Qua việc nói lên sự không dính mắc ngay cả với một viên ngọc quý là người phụ nữ như vậy, sự vĩ đại trong chí hướng cao thượng của Bồ-tát đã được nói lên. Và các phân tích cú pháp là: “Giác ngộ viên mãn nhờ đó”, và “Chuyên tâm, gắn bó với sự giác ngộ”, và “Lợi ích của chúng sanh”, và “Hương vị, tức tham ái, sinh ra từ tình thương mến, từ tình cảm thân thương”, và “Bị trói buộc bởi điều đó”. ၃၁၀. 310. ဂေါပေတွာ ဝဏ္ဏနီယံ ယံ,ကိဉ္စိ ဒဿီယတေ ပရံ; အသမံ ဝါ သမံ တဿ,ယဒိ သာ ဝဉ္စနာ မတာ. Khi che giấu một đối tượng đáng mô tả nào đó, rồi một đối tượng khác được trình bày; nếu đối tượng đó không tương đồng hoặc tương đồng với đối tượng trước, thì đó được xem là phép lừa dối (vañcanā). ၃၁၀. ဝဉ္စနံ [Pg.297] ဝဒတိ ‘‘ဂေါပေတွာ’’ဣစ္စာဒိနာ, ဝဏ္ဏနီယံ ကိဉ္စိ ဝတ္ထုံ ဂေါပေတွာ နိရံကတွာ တဿ ဝဏ္ဏနီယဿ အသမံ ဝိသမံ ဝိသဒိသံ ပရမညံ ယံ ကိဉ္စိ ဝတ္ထု ယဒိ ဒဿီယတေ ကဝိနာတိ အနုဝဒိတွာ သာ ဝဉ္စနာ မတာတိ ဝိဓီယတေ. 310. Ngài nói về phép lừa dối bằng (câu kệ) bắt đầu bằng “gopetvā”. Sau khi trình bày điều kiện: “nếu một đối tượng nào đó đáng mô tả bị che giấu, bị loại bỏ, rồi một đối tượng khác, bất cứ vật gì, không tương đồng, không cân xứng, không giống với đối tượng đáng mô tả ấy, được nhà thơ trình bày”, thì ngài quy định rằng: “đó được xem là phép lừa dối”. ၃၁၀. ဣဒါနိ ဝဉ္စနာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဂေါပေတွာ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝဏ္ဏနီယံ ကိဉ္စိ ဝတ္ထုံ ဂေါပေတွာ တဿ ဝဏ္ဏနီယဿ သမံ သဒိသံ ဝါ အသမံ ဝိသဒိသံ ဝါ ပရံ ယံ ကိဉ္စိ ဝတ္ထု ယဒိ ဒဿီယတေ ကဝိနာ, သာ ဝဉ္စနာဣတိ မတာတိ. ဝဉ္စေတိ ဝဏ္ဏနီယံ ဧတာယ ဝုတ္တိယာတိ ဝါကျံ. 310. Bây giờ, ngài chỉ ra phép trang sức lừa dối bằng (câu kệ) bắt đầu bằng “gopetvā”. Nếu một đối tượng nào đó đáng mô tả bị che giấu, rồi một đối tượng khác, bất cứ vật gì, tương đồng, giống nhau hoặc không tương đồng, không giống nhau với đối tượng đáng mô tả ấy, được nhà thơ trình bày, thì đó được xem là phép lừa dối. Câu (phân tích) là: “Đối tượng đáng mô tả bị lừa dối bởi cách nói này”. အသမဝဉ္စနာ Phép lừa dối bằng sự không tương đồng ၃၁၁. 311. ပုရတော န သဟဿေသု,န ပဉ္စေသု စ တာဒိနော; မာရော ပရေသု တဿေ’သံ,သဟဿံ ဒသဝဍ္ဎိတံ. Ở trước bậc Như Nhiên, (những mũi tên của) Māra không (hiện hữu) thành hàng ngàn, hay thành năm; nhưng đối với những người khác, những mũi tên ấy của hắn lại là một ngàn được tăng lên mười lần. ၃၁၁. ဥဒါဟရတိ ‘‘ပုရတော’’ဣစ္စာဒိ. မာရော ကာမော တာဒိနော လောဘာဒီသု တာဒိသတ္တာ မုနိနော ပုရတော သမ္မုခေ သဟဿံ ဣသဝေါ အဿာတိ သဟဿေသု စ န ဟောတိ. ပဉ္စ ဣသဝေါ အဿာတိ ပဉ္စေသု စ န ဟောတီတိ ဝဏ္ဏနီယော မာရောတြ ဂေါပျတေ. တဿ ယော တိဘုဝနံ ဇယီ. ပရေသု အညသတ္တေသု သရာဂေသု ဧသမိသူနံ ဒသဝဍ္ဎိတံ ဒသဟိ ဂုဏိတံ သဟဿံ, ကထမညထာဘုဝနတ္တယံ ဇယေယျာတိ မာရံ ဂေါပေတွာ ဒသသဟဿောပလက္ခိတဝတ္ထန္တရဿ ဒဿိတတ္တာ အသမဝဉ္စနာယံ. 311. Nêu lên ví dụ bằng câu ‘purato’ v.v… Ma vương chính là dục vọng, đối diện với bậc Mâu-ni, là bậc ‘tādī’ (bất động) trước tham ái v.v…, không có ngàn mũi tên, cũng không có năm mũi tên. Ở đây, Ma vương đáng được tán thán đã bị che giấu đi. Vị ấy là người đã chiến thắng ba cõi. Đối với các chúng sanh khác còn tham ái, số mũi tên của Ma vương này là một ngàn được nhân lên mười lần. Nếu không thì làm sao có thể chiến thắng ba cõi được? Do việc che giấu Ma vương và trình bày một sự vật khác được biểu thị bằng con số mười ngàn, nên đây là phép tu từ ‘asamavañcanā’ (bất đẳng man trá). ၃၁၁. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ပုရတော’’ဣစ္စာဒိနာ. မာရော တာဒိနော လာဘာလာဘာဒီသု အဝိကာရိနော တထာဂတဿ ပုရတော အဘိမုခေ သဟဿေသု စ သဟဿသရောပိ န ဟောတိ, ပဉ္စေသု ပဉ္စ ဣသု စ တာဒိသေ ဌပေတွာ ပဉ္စ ဣသု န ဟောတိ. [Pg.299] ပရေသု သုဂတသမ္မုခေ ဤဒိသေသုပိ အညေသု သံကိလေသေသု တဿ တိလောကဇေတုနော မာရဿ ဧသံ သရာနံ ဒသဝဍ္ဎိတံ ဒသဂဏနာယ ဝဍ္ဎိတံ သဟဿံ ဟောတိ ဒသသဟဿံ ဟောတီတိ. ဝဏ္ဏနီယံ မာရံ ဂေါပေတွာ ဒသသဟဿသင်္ချာဟိ ဂဏိတဿ အညဿ သရသင်္ခါတဝတ္ထုနော ဒဿိတတ္တာ အယံ အသမဝဉ္စနာ နာမ. သဟဿံ ဣသဝေါ အဿေတိ စ, ပဉ္စ ဣသဝေါ အဿေတိ စ, ဒသဟိ ဝဍ္ဎိတန္တိ စ ဝါကျံ. 311. Bây giờ, nêu lên ví dụ bằng câu ‘purato’ v.v… Ma vương, đối diện với bậc Như Lai, là bậc ‘tādī’ (bất động) trước được và mất v.v…, không có ngàn mũi tên, và cũng không có năm mũi tên; ngoại trừ bậc như vậy, đối với những chúng sanh khác còn phiền não trước mặt bậc Thiện Thệ, Ma vương, kẻ chiến thắng ba cõi, có số mũi tên là một ngàn được nhân lên mười lần, tức là mười ngàn. Do việc che giấu Ma vương đáng được tán thán và trình bày một sự vật khác được gọi là mũi tên, được đếm bằng con số mười ngàn, nên đây được gọi là phép tu từ ‘asamavañcanā’. Các câu là: ‘sahassaṃ isavo assa’ (người có ngàn mũi tên), ‘pañca isavo assa’ (người có năm mũi tên), và ‘dasahi vaḍḍhitaṃ’ (được nhân lên mười lần). သမဝဉ္စနာ Phép tu từ Samavañcanā (Đẳng man trá) ၃၁၂. 312. ဝိဝါဒ’မနုယုဉ္ဇန္တော,မုနိန္ဒဝဒနိန္ဒုနာ; သမ္ပုဏ္ဏော စန္ဒိမာ နာ’ယံ; ဆတ္တ’မေတံ မနောဘုနော. Tranh luận với vầng trăng nơi dung nhan của bậc Mâu-ni vương, vầng trăng tròn đầy này không phải là trăng, mà là chiếc lọng của vị thần ái dục. ၃၁၂. ‘‘ဝိဝါဒ’’မိစ္စာဒိ. မနောဘုနောတိ ကာမဿ. သမဝဉ္စနာယံ ပုဏ္ဏစန္ဒံ နိရံကတွာ ဆတ္တဿ ဒဿိတတ္တာ. 312. Câu ‘Vivādaṃ’ v.v… ‘Manobhuno’ có nghĩa là ‘của thần ái dục’. Trong phép tu từ ‘samavañcanā’, do việc phủ nhận vầng trăng tròn và trình bày chiếc lọng nên được gọi như vậy. ၃၁၂. ‘‘ဝိဝါဒ’’ဣစ္စာဒိ. မုနိန္ဒဝဒနိန္ဒုနာ သဗ္ဗညုနော မုခစန္ဒေန ဝိဝါဒံ အနုယုဉ္ဇန္တော သမ္ပုဏ္ဏော အယံ ပစ္စက္ခော စန္ဒိမာ န ဟောတိ. ကိဉ္စရဟိ ဧတံ စန္ဒမဏ္ဍလံ မနောဘုနော အနင်္ဂဿ ဥဗ္ဘူတိယံ ဆတ္တံ သမုဿိတသေတစ္ဆတ္တန္တိ. ဝဏ္ဏနီယံ စန္ဒမဏ္ဍလံ ဌပေတွာ တတော အညဿ စန္ဒသဒိသဿ ဆတ္တဿ ဒဿိတတ္တာ အယံ ဝုတ္တိ သမဝဉ္စနာ နာမ. မုနီနံ ဣန္ဒောတိ စ, တဿ ဝဒနမိတိ စ, ဣန္ဒုသဒိသော ဣန္ဒု, မုနိန္ဒဝဒနမေဝ ဣန္ဒူတိ စ, သမန္တတော ပုဏ္ဏောတိ စ, မနသိ ဘူတောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 312. Câu ‘Vivādaṃ’ v.v… Tranh luận với vầng trăng nơi dung nhan của bậc Toàn Giác, vầng trăng tròn đầy hiển hiện này không phải là trăng. Vậy thì là gì? Vầng trăng này là chiếc lọng trắng được giương lên cho sự xuất hiện của vị thần ái dục, vị thần không thân thể. Do việc gạt bỏ vầng trăng đáng được tán thán và trình bày một chiếc lọng khác tương tự như vầng trăng, nên cách nói này được gọi là ‘samavañcanā’. Các phân tích cú pháp là: ‘Munīnaṃ indo’ (vua của các bậc Mâu-ni), ‘tassa vadanaṃ’ (dung nhan của vị ấy), ‘indusadiso indu’ (giống như mặt trăng nên là mặt trăng), ‘munindavadanam eva indū’ (dung nhan của Mâu-ni vương chính là mặt trăng), ‘samantato puṇṇo’ (tròn đầy khắp nơi), và ‘manasi bhūto’ (sanh ra từ trong tâm). ၃၁၃. 313. ပရာနုဝတ္တနာဒီဟိ, နိဗ္ဗိန္ဒေနိ’ဟ ယာ ကတာ; ထုတိရ’ပ္ပကတေ သာ’ယံ, သိယာ အပ္ပကတတ္ထုတိ. Lời tán thán được thốt ra ở đây, bởi người đã chán ngán với việc phục tùng kẻ khác v.v…, về một đối tượng không hiện diện, lời tán thán ấy được gọi là ‘appakatatthuti’ (tán thán điều không hiện diện). ၃၁၃. အပ္ပကတတ္ထုတိံ ပကာသေတိ ‘‘ပရိ’’စ္စာဒိနာ. ပရေသံ ယေသံ ကေသဉ္စိ အနုဝတ္တနံ သေဝါ, တမာဒိ ယေသံ တေဟိ နိဗ္ဗိန္ဒေန ဝိရတ္တေန အပ္ပကတေ အသန္နိဟိတေ ဗုဒ္ဓိဝိသယေယေဝ ဣဟ ကိသ္မိဉ္စိ ဝတ္ထုမှိ ကတာ ယာ ထုတိ သံရာဓနံ, သာယံ အပ္ပကတတ္ထုတိ သိယာ. 313. Làm sáng tỏ phép tu từ ‘appakatatthuti’ bằng câu ‘pari’ v.v… ‘Anuvattanaṃ’ của ‘paresaṃ’ (kẻ khác) bất kỳ là sự phục vụ. Bởi người đã chán ngán, ly tham với điều đó và những điều tương tự, lời tán thán hay sự ca ngợi được thực hiện ở đây về một đối tượng nào đó không hiện diện, không có mặt, chỉ trong phạm vi của trí tuệ, lời tán thán ấy được gọi là ‘appakatatthuti’. ၃၁၃. ဣဒါနိ အပ္ပကတတ္ထုတိံ ဒဿေတိ ‘‘ပရာနု’’စ္စာဒိနာ. ပရာနုဝတ္တနာဒီဟိ အညဿ ယဿ ကဿစိ အနုဝတ္တနာဒီဟိ နိဗ္ဗိန္ဒေန ဥဗ္ဗေဂံ ပတ္တေန အပ္ပကတေ အနဓိဂတေ ဗုဒ္ဓိဝိသယေ ဧဝ ဣဟ ဣမသ္မိံ ကိသ္မိဉ္စိ ဝတ္ထုမှိ ကတာ ယာ ထုတိ သံရာဓနသင်္ခါတာ ပသံသာ အတ္ထိ, သာ အယံ အပ္ပကတတ္ထုတိ နာမ သိယာတိ. ပရေသမနုဝတ္တနမိတိ စ, တံ အာဒိ ယေသံ ပရပီဠာဒီနမိတိ စ, န ပကတောတိ စ, ရကာရော သန္ဓိဇော, အပ္ပကတေ ကတာ ထုတီတိ စ ဝါကျံ. 313. Bây giờ, trình bày phép tu từ ‘appakatatthuti’ bằng câu ‘parānu’ v.v… Lời tán thán, hay sự ca ngợi được gọi là ‘saṃrādhana’, được thực hiện ở đây về một đối tượng nào đó chưa từng được thực hiện, chưa từng đạt được, chỉ trong phạm vi của bậc trí, bởi một người đã chán ngán, đã đạt đến sự kinh sợ đối với việc phục tùng kẻ khác v.v…, lời tán thán ấy được gọi là ‘appakatatthuti’. Các câu là: ‘paresam anuvattanam’ (sự phục tùng kẻ khác), ‘taṃ ādi yesaṃ parapīḷādīnam’ (điều đó và những điều khác như làm hại người khác là khởi đầu), ‘na pakato’ (không được thực hiện), ‘rakāro sandhijo’ (âm ‘r’ là do liên âm), và ‘appakate katā thuti’ (lời tán thán được thực hiện về điều không hiện diện). ၃၁၄. 314. သုခံ ဇီဝန္တိ ဟရိဏာ, ဝနေသွ’ပရသေဝိနော; အနာယာသောပလာဘေဟိ, ဇလဒဗ္ဗင်္ကုရာဒိဘိ. Loài nai sống an lạc trong rừng, không phục vụ kẻ khác, với nước, mầm cỏ dabba, và những thứ khác, là những thứ có được không cần khó nhọc. ၃၁၄. ဥဒါဟရတိ ‘‘သုခ’’မိစ္စာဒိ. ဇလေဟိ ဒဗ္ဗင်္ကုရေဟိ ဒဗ္ဗတိဏုဂ္ဂမေဟိ. အာဒိသဒ္ဒေန တရုပလ္လဝါဒီဟိ. ကီဒိသေဟိ? အနာယာသေန သေဝါပရိက္လေသာဒိနာ ဝိနာ ဥပလာဘေဟိ ပါပုဏိတဗ္ဗေဟိ. ပရမညံ ကိဉ္စိ န သေဝန္တိ သီလေနေတိ အပရသေဝိနော. ပရစိတ္တာရာဓနဗျသနပရမ္မုခါ ဟရိဏာ ဝနေသု သုခံ နိရာကုလံ ဇီဝန္တီတိ. ဧတ္ထ ရာဇာနုဝတ္တနက္လေသနိဗ္ဗိန္ဒေန သန္နိဟိတာ မိဂဝုတ္တိ ပသံသိတာတိ. 314. Nêu lên ví dụ bằng câu ‘sukhaṃ’ v.v… Với nước, với mầm cỏ dabba. Bằng từ ‘ādi’ (v.v…), có nghĩa là với chồi cây v.v… Những thứ đó như thế nào? Là những thứ có thể đạt được mà không cần nỗ lực, tức là không có sự phiền não của việc phục vụ v.v… ‘Aparasevino’ có nghĩa là những kẻ theo bản chất không phục vụ bất kỳ ai khác. Loài nai, những kẻ quay lưng lại với tai họa của việc làm hài lòng tâm ý kẻ khác, sống một cách an lạc, không vướng bận trong rừng. Ở đây, lối sống của loài nai, vốn không hiện diện (đối với người nói), được tán thán bởi một người đã chán ngán với sự phiền não của việc phục vụ vua chúa. ၃၁၄. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘သုခ’’မိစ္စာဒိနာ. ဟရိဏာ မိဂါ အပရသေဝိနော ဝုတ္တိံ နိဿာယ ပရံ အသေဝမာနာ အနာယာသောပလာဘေဟိ ပရပရိဂ္ဂဟာဘာဝတော ပရသေဝါပရိဿမံ ဝိနာ လဗ္ဘနီယေဟိ ဇလဒဗ္ဗင်္ကုရာဒိဘိ ဥဒကဒဗ္ဗင်္ကုရရုက္ခလတာပလ္လဝါဒီဟိ ဝနေသု ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတာရညေသု သုခံ ဇီဝန္တိ သုခဇီဝနံ ကရောန္တီတိ. ဧတ္ထ ရာဇသေဝါဗျသနပ္ပတ္တေန ကေနစိ အနဓိဂတာပိ မိဂဇီဝိကာ ပသံသိတာ ဟောတိ. ပရံ န သေဝန္တိ သီလေနာတိ စ, အဘာဝေါ အာယာသဿေတိ စ, [Pg.300] တေန ဥပလဘိတဗ္ဗာတိ စ, ဒဗ္ဗာနံ အင်္ကုရာနီတိ စ, ဇလဉ္စ ဒဗ္ဗင်္ကုရာနိ စေတိ စ, တာနိ အာဒိ ယေသံ ပလ္လဝါဒီနမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 314. Bây giờ, nêu lên ví dụ bằng câu ‘sukhaṃ’ v.v… Loài nai, là những con thú không phục vụ kẻ khác, dựa vào sinh kế của mình, không phục vụ người khác, sống một cách an lạc trong những khu rừng mà chúng mong muốn, với những thứ có được không cần khó nhọc—tức là có thể nhận được mà không cần sự mệt mỏi của việc phục vụ người khác vì không có sự sở hữu của người khác—như nước, mầm cỏ dabba, chồi cây và dây leo v.v… Ở đây, sinh kế của loài nai, dù chưa từng đạt được, vẫn được tán thán bởi một người nào đó đã gặp phải tai họa của việc phục vụ vua chúa. Các phân tích cú pháp là: ‘Paraṃ na sevanti sīlena’ (không phục vụ người khác theo bản chất), ‘abhāvo āyāsassa’ (không có sự khó nhọc), ‘tena upalabhitabbā’ (có thể đạt được bởi điều đó), ‘dabbānaṃ aṅkurāni’ (mầm của cỏ dabba), ‘jalañca dabbaṅkurāni ca’ (nước và mầm cỏ dabba), và ‘tāni ādi yesaṃ pallavādīnam’ (những thứ đó và những thứ khác như chồi cây là khởi đầu). ၃၁၅. 315. ဥတ္တရံ ဥတ္တရံ ယတ္ထ, ပုဗ္ဗပုဗ္ဗဝိသေသနံ; သိယာ ဧကာဝလီ သာ’ယံ, ဒွိဓာ ဝိဓိနိသေဓတော. Nơi nào mà vế sau làm định ngữ cho vế ngay trước, phép tu từ ấy được gọi là ‘ekāvalī’ (chuỗi đơn). Phép này có hai loại, dựa trên sự khẳng định và phủ định. ၃၁၅. ဧကာဝလိံ ကထယတိ ‘‘ဥတ္တရ’’မိစ္ဆာဒိနာ. ယတ္ထ ဝုတ္တိယံ ဥတ္တရံ ဥတ္တရံ ဥပရိဋ္ဌာနမုပရိဋ္ဌာနံ ပုဗ္ဗဿ ပုဗ္ဗဿ ဝိသေသနံ ဝိဓိနိသေဓနဝသေန ဧကာဝလိ နာမ သိယာ. အယံ ဧကာဝလိ ဝိဓိနိသေဓတော ဝိဓိဝသေန နိသေဓနဝသေန စ ဒွိဓာ. 315. Trình bày về phép tu từ ‘ekāvalī’ bằng câu ‘uttaraṃ’ v.v… Nơi nào trong một tác phẩm, vế sau, tức vế đứng sau, làm định ngữ cho vế trước, tức vế đứng trước, theo cách khẳng định và phủ định, thì được gọi là ‘ekāvalī’. Phép ‘ekāvalī’ này có hai loại, dựa trên sự khẳng định và phủ định, tức là theo cách khẳng định và theo cách phủ định. ၃၁၅. ဣဒါနိ ဧကာဝလိံ ဒဿေတိ ‘‘ဥတ္တရ’’မိစ္စာဒိနာ. ယတ္ထ ဥတ္တိယံ ဥတ္တရံ ဥတ္တရံ ဥပရူပရိဘဝံ ပဒံ ပုဗ္ဗပုဗ္ဗဝိသေသနံ ပုဗ္ဗပုဗ္ဗပဒဿ ဝိဓိနိသေဓနဝသေန ဝိသေသနံ ဟောတိ, သာ ဧကာဝလိ နာမ သိယာ. အယံ ဧကာဝလိ ဝိဓိနိသေဓတော ဝိဓိနိသေဓဝသေန ဒွိဓာ ဟောတီတိ. ဥတ္တရံ ပုဗ္ဗန္တိ ဌာနူပစာရေန ဌာနီဘူတံ ပဒမေဝ ဝုစ္စတိ. ပုဗ္ဗဿ ပုဗ္ဗဿ ဝိသေသနမိတိ စ, ဧကတော အာဝလိယန္တိ သံဝလိယန္တိ ပဒါနိ ဧတာယာတိ စ, ဝိဓိဝိဓာနဉ္စ နိသေဓော ပဋိသေဓော စာတိ စ ဝါကျံ. ဧတ္ထ ‘‘ဥတ္တရံ ဥတ္တရ’’န္တိ စ ‘‘ပုဗ္ဗဿ ပုဗ္ဗဿ’’ဣတိ စ ကမေန ဝိသေသနဝိသေသျဂုဏေန ဗျာပနိစ္ဆာယံ နိဗ္ဗစနံ, ဝိသေသျဂုဏံ ဂမ္မမာနမေဝ. 315. Bây giờ, ngài trình bày về ekāvali (chuỗi liên kết) bằng câu “uttaraṃ” v.v… Nơi nào mà câu văn được nói ra, từ ngữ sau, sau nữa, là từ ngữ có mặt ở trên, trên nữa, là định ngữ của từ ngữ trước, trước nữa, là định ngữ của từ ngữ trước, trước nữa theo cách khẳng định và phủ định, đó được gọi là ekāvali. Ekāvali này có hai loại theo cách khẳng định và phủ định. “Uttaraṃ pubbaṃ” (từ ngữ sau của từ ngữ trước) được nói đến chính là từ ngữ hiện hữu theo phép ẩn dụ hoán chuyển vị trí. Và câu văn là: “là định ngữ của từ ngữ trước, trước nữa”, và “các từ ngữ được kết lại, được xâu chuỗi lại với nhau thành một bởi phép tu từ này”, và “vidhi là sự khẳng định và nisedha là sự phủ định”. Ở đây, “uttaraṃ uttaraṃ” và “pubbassa pubbassa” theo thứ tự là sự giải thích theo ý nghĩa bao trùm về đặc tính của định ngữ và đối tượng được định nghĩa, với đặc tính của đối tượng được định nghĩa chỉ được hiểu ngầm. ဝိဓိဧကာဝလိ Ekāvali khẳng định ၃၁၆. 316. ပါဒါ နခါလိရုစိရာ,နခါလီ ရံသိဘာသုရာ; ရံသီ တမောပဟာနေက -ရသာ သောဘန္တိ သတ္ထုနော. Đôi bàn chân khả ái với những hàng móng, những hàng móng rực rỡ với những tia sáng; những tia sáng của đấng Đạo Sư, với công năng duy nhất là xua tan bóng tối, thật là huy hoàng. ၃၁၆. ဥဒါဟရတိ [Pg.301] ‘‘ပါဒါ’’ဣစ္စာဒိ. သုဂမ္မံ. ဧတ္ထ ပါဒါဒီနံ ဝိသေသျာနံ နခါလိရုစိရတ္တာဒိဝိဓာနေန ဝိသေသနေန ဝိသေသိတဗ္ဗတ္တာ အယံ ဝိဓိဧကာဝလိ. 316. Ngài nêu ví dụ bằng câu “pādā” v.v… Dễ hiểu. Ở đây, vì những đối tượng được định nghĩa là đôi bàn chân v.v… được định phẩm bởi định ngữ theo cách khẳng định về đặc tính khả ái với những hàng móng v.v…, nên đây là ekāvali khẳng định. ၃၁၆. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ပါဒါ’’ဣစ္စာဒိနာ. သတ္ထုနော ပါဒါ နခါလိရုစိရာ နခပန္တီဟိ မနုညာ နခါလီ နခပန္တိယော ရံသိဘာသုရာ ရံသီဟိ ဒိဗ္ဗမာနာ ရံသီ ကန္တိယော တမောပဟာနေကရသာ အန္ဓကာရဝိဓမနေ အသဟာယကိစ္စာ ဟုတွာ သောဘန္တီတိ. ဧတ္ထ ပါဒါဒီနံ ပုဗ္ဗပဒါနံ နခါလိရုစိရတ္တာဒိဝိဓာယကေဟိ ဥတ္တရဥတ္တရဝိသေသနေဟိ ဝိသေသိတတ္တာ အယံ ဝိဓိဧကာဝလိ နာမ. နခါနံ အာလိ ပါဠီတိ စ, နခါလီဟိ ရုစိရာတိ စ, ရံသီဟိ ဘာသုရာတိ စ, တမသော အပဟာရော အပဟရဏမိတိ စ, သော ဧကော ရသော ကိစ္စံ ဧတာသံ ရံသီနမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 316. Bây giờ, ngài nêu ví dụ bằng câu “pādā” v.v… Đôi bàn chân của đấng Đạo Sư khả ái với những hàng móng, đáng hài lòng với những dãy móng; những hàng móng, những dãy móng rực rỡ với những tia sáng, chiếu diệu với những tia sáng; những tia sáng, những ánh quang huy hoàng, có công năng duy nhất trong việc xua tan bóng tối. Ở đây, vì những từ ngữ đi trước là đôi bàn chân v.v… được định phẩm bởi những định ngữ sau, sau nữa, là những từ ngữ khẳng định về đặc tính khả ái với những hàng móng v.v…, nên đây được gọi là ekāvali khẳng định. Và cách phân tích cú pháp là: “nakhānaṃ āli” là “pāḷī” (hàng móng); “nakhālīhi rucirā” (khả ái với những hàng móng); “raṃsīhi bhāsurā” (rực rỡ với những tia sáng); “tamaso apahāro” là “apaharaṇaṃ” (sự xua tan bóng tối); “so eko raso kiccaṃ etāsaṃ raṃsīnaṃ” (công năng duy nhất ấy là phận sự của những tia sáng này). နိသေဓဧကာဝလိ Ekāvali phủ định ၃၁၇. 317. အသန္တုဋ္ဌော ယတီ နေဝ,သန္တောသော နာ’လယာဟတော; နာ’လယော ယော သဇန္တူနံ,နာ’နန္တဗျသနာဝဟော. Người không tri túc thì không phải là tu sĩ, sự tri túc thì không bị ái dục tác hại; ái dục không phải là thứ không mang lại tai họa vô tận cho chúng sanh. ၃၁၇. ‘‘အသန္တုဋ္ဌော’’ဣစ္စာဒိ. အသန္တုဋ္ဌော စတုပစ္စယသန္တောသဝသေန ယော ကောစိ ယတိ နာမ နေဝ သိယာ. အာလယေန တဏှာယ အာဟတော စ ယော, သော သန္တောသော နာမ န ဟောတိ. ယော ဇန္တူနံ သတ္တာနံ အနန္တဗျသနာဝဟော န ဟောတိ, သော အာလယော နာမ န ဘဝတီတိ. အသန္တုဋ္ဌာဒီနံ ယတိတ္တာဒိနိသေဓနဝသေန ဝိသေသနာနံ ပဝတ္တိယာ နိသေဓဧကာဝလိ အယံ. 317. (Giải thích câu) “Asantuṭṭho” v.v… Bất cứ ai không tri túc đối với bốn món vật dụng thì không thể là tu sĩ. Và cái gì bị ái dục, bị tham ái tác hại thì không được gọi là sự tri túc. Cái gì không mang lại tai họa vô tận cho các loài hữu tình, cho chúng sanh thì không được gọi là ái dục. Do sự xuất hiện của các định ngữ theo cách phủ định về trạng thái tu sĩ v.v… của người không tri túc v.v…, nên đây là ekāvali phủ định. ၃၁၇. ‘‘အသန္တုဋ္ဌော’’ဣစ္စာဒိ. အသန္တုဋ္ဌော စီဝရာဒီသု စတူသု ပစ္စယေသု ဒဿိတဒွါဒသဝိဓသန္တောသာနံ အညတရေန အသန္တုဋ္ဌော [Pg.302] ယတိ န ဧဝ ဘိက္ခု နာမ န ဟောတိ. အာလယာဟတော တဏှာယ ပဟတော သန္တောသော န ဟောတိ. ယော ဇန္တူနံ အနန္တဗျသနာဝဟော န ယော သတ္တာနံ အပရိယန္တပီဠာပါပကော န ဟောတိ, သော အာလယော န ဟောတီတိ. အသန္တုဋ္ဌာဒီနံ ယတိဘာဝါဒိပဋိသေဓဝသေန ဝိသေသနာနံ ပဝတ္တတ္တာ အယံ နိသေဓဧကာဝလိ နာမ. အသန္တုဋ္ဌပဒံ ယတိသဟိတသကလသတ္တသမုဒါယဿ သာဓာရဏဘာဝေန ဌိတံ, ယတိ န ဘဝတီတိ ယတိတော အညေသု သကလသတ္တသင်္ခါတေသု အဝယဝေသု ပတိဋ္ဌာပနတော ‘‘အသန္တုဋ္ဌော’’တိ ဝိသေသျော, ‘‘ယတိ နေ’’တိ ဣဒံ ဝိသေသနံ. သေသေသုပိ ဝိသေသနဝိသေသျတ္တံ ဝုတ္တနိယာမေန ယထာရဟံ ယောဇေတဗ္ဗံ. န သန္တုဿတီတိ စ, အာလယေန ဟတောတိ စ, နတ္ထိ အန္တော ဧတေသမိတိ စ, တာနိ စ တာနိ ဗျသနာနိ စေတိ စ, တာနိ အာဝဟတီတိ စ ဝါကျံ. 317. (Giải thích câu) “Asantuṭṭho” v.v… Người không tri túc, không tri túc với bất cứ loại nào trong mười hai loại tri túc đã được chỉ dạy về bốn món vật dụng như y phục v.v…, thì không phải là tu sĩ, không được gọi là tỳ khưu. Bị ái dục, bị tham ái tác hại thì không phải là sự tri túc. Cái gì không mang lại tai họa vô tận cho chúng sanh, cái gì không mang lại sự đau khổ vô biên cho các loài hữu tình, thì không phải là ái dục. Do sự xuất hiện của các định ngữ theo cách phủ định về bản chất tu sĩ v.v… của người không tri túc v.v…, nên đây được gọi là ekāvali phủ định. Từ “asantuṭṭho” (không tri túc) được đặt ra theo cách chung cho toàn thể cộng đồng chúng sanh bao gồm cả tu sĩ. Do được xác lập trong các thành phần khác, tức là trong toàn thể chúng sanh được kể là khác với tu sĩ, bởi câu nói “không phải là tu sĩ”, nên “asantuṭṭho” là đối tượng được định nghĩa, và “yati ne” (không phải là tu sĩ) này là định ngữ. Trong các trường hợp còn lại, đặc tính định ngữ và đối tượng được định nghĩa cũng nên được áp dụng một cách thích hợp theo phương pháp đã nêu. Và câu văn (phân tích) là: “na santussati” (không tri túc); “ālayena hato” (bị ái dục tác hại); “natthi anto etesaṃ” (những thứ này không có kết thúc); “tāni ca tāni byasanāni” (và những tai họa ấy); “tāni āvahati” (nó mang lại những thứ ấy). ၃၁၈. 318. ယဟိံ ဘူသိယဘူသတ္တံ, အညမညံ တု ဝတ္ထုနံ; ဝိနာဝ သဒိသတ္တံ တံ, အညမညဝိဘူသနံ. Nơi nào có đặc tính vừa là vật trang điểm vừa là vật được trang điểm một cách tương hỗ của các sự vật, mà không cần có sự tương đồng, đó là phép tu từ trang điểm tương hỗ. ၃၁၈. အညမညမာဟ ‘‘ယဟိ’’မိစ္စာဒိနာ. ယဟိံ သဒိသတ္တံ ဝိနာ ဧဝ ဝတ္ထုနံ ပဒတ္ထာနံ အညမညံ ဘူသိယဘူသတ္တံ, တံ အညမညံ နာမ ဝိဘူသနမလင်္ကာရောတိ. 318. Ngài nói về phép tu từ tương hỗ bằng câu “yahiṃ” v.v… Nơi nào, không cần có sự tương đồng, có đặc tính vừa là vật trang điểm vừa là vật được trang điểm một cách tương hỗ của các sự vật, của các ý nghĩa của từ, đó là phép tu từ, là sự trang hoàng được gọi là tương hỗ. ၃၁၈. ဣဒါနိ အညမညာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ယဟိ’’မိစ္စာဒိနာ. ယဟိံ အလင်္ကာရေ သဒိသတ္တံ ဝိနာ ဧဝ ဝတ္ထုနံ အညမညံ တု ဘူသိယဘူသတ္တံ အလင်္ကာရိယအလင်္ကာရတ္တံ ဟောတိ, တံ အညမညဝိဘူသနံ ဟောတီတိ. ဘူသိယဉ္စ ဘူသာ စာတိ စ, တာသံ ဘာဝေါတိ စ, အညဉ္စ အညဉ္စေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘အညမည’’န္တိ ဧတ္ထ ဆဋ္ဌုန္တအသင်္ချမဗျယံ, သသင်္ချေ စေတိ ‘‘ဘူသိယဘူသတ္တ’’န္တိ ဣမဿ ဝိသေသနံ ကတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ. အလင်္ကာရိယမပေက္ခာယ အလင်္ကာရဝတ္ထု စ, တမပေက္ခာယ အလင်္ကာရိယဝတ္ထု စ အညမညံ နာမ. တန္ဒီပကာလင်္ကာရောပိ တဒတ္ထိယေန တန္နာမကော ဟောတိ. 318. Bây giờ, ngài trình bày về phép tu từ tương hỗ bằng câu “yahiṃ” v.v… Nơi nào trong phép tu từ, không cần có sự tương đồng, có đặc tính vừa là vật trang điểm vừa là vật được trang điểm một cách tương hỗ của các sự vật, tức là đặc tính của vật được trang hoàng và vật trang hoàng, đó là phép tu từ trang điểm tương hỗ. Và cách phân tích cú pháp là: “bhūsiyañca bhūsā ca” (vật được trang điểm và vật trang điểm); “tāsaṃ bhāvo” (đặc tính của chúng); “aññañca aññañca” (cái này và cái kia). Ở đây, “aññamaññaṃ” là một bất biến từ số ít có kết thúc ở cách thứ sáu, và nên được nói bằng cách biến nó thành định ngữ của “bhūsiyabhūsattaṃ” theo nghĩa “có số lượng”. Vật trang hoàng liên quan đến vật được trang hoàng, và vật được trang hoàng liên quan đến vật trang hoàng ấy, được gọi là tương hỗ. Phép tu từ dīpaka (minh dụ) ấy cũng có tên gọi như vậy vì có ý nghĩa đó. ၃၁၉. 319. ဗျာမံသုမဏ္ဍလံ [Pg.303] တေန, မုနိနာ လောကဗန္ဓုနာ; မဟန္တိံ ဝိန္ဒတီ ကန္တိံ, သောပိ တေနေဝ တာဒိသိံ. Vầng hào quang một sải tay, nhờ vị ẩn sĩ ấy, người thân của thế gian, mà đạt được vẻ đẹp rạng ngời; và vị ấy cũng nhờ chính vầng hào quang ấy mà có được vẻ đẹp tương tự. ၃၁၉. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဗျာမံသု’’ဣစ္စာဒိနာ. သုဗောဓံ. 319. Ngài nêu ví dụ bằng câu “byāmaṃsu” v.v… Dễ hiểu. ၃၁၉. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ဗျာမံသု’’ဣစ္စာဒိနာ. ဗျာမံသုမဏ္ဍလံ ဗျာမပဘာမဏ္ဍလံ လောကဗန္ဓုနာ တေန မုနိနာ ကရဏဘူတေန မဟန္တိံ မဟတိံ ပူဇနီယံ ဝါ ကန္တိံ သောဘံ ဝိန္ဒတိ သေဝတိ, သောပိ မုနိ တေန ဧဝ ဗျာမံသုမဏ္ဍလေန တာဒိသိံ ကန္တိံ ဝိန္ဒတီတိ. အညမညံ အသဒိသာနံ ဗျာမံသုမဏ္ဍလမုနိသင်္ခါတာနံ ဒွိန္နံ ဝတ္ထူနံ ဗျာမံသုမဏ္ဍလံ ပဌမဝါကျေ အလင်္ကာရိယံ ဟောတိ, မုနိပဒတ္ထော အလင်္ကာရော ဟောတိ. အပရဝါကျေ ဣမေ ဒွေ ဝိပလ္လာသေန အလင်္ကာရိယအလင်္ကာရာ ဟောန္တိ. အံသူနံ မဏ္ဍလမိတိ စ, ဗျာမံ ဧဝ အံသုမဏ္ဍလမိတိ စ, လောကော ဗန္ဓု အဿေတိ စ, သာ ဝိယ ဒိဿတီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 319. Bây giờ, ngài nêu ví dụ bằng câu “byāmaṃsu” v.v… Vầng hào quang một sải tay, vòng ánh sáng một sải tay, nhờ vị ẩn sĩ ấy, người thân của thế gian, là tác nhân, mà đạt được, mà thừa hưởng vẻ đẹp, sự huy hoàng to lớn, vĩ đại, hoặc đáng tôn kính; và vị ẩn sĩ ấy cũng nhờ chính vầng hào quang một sải tay ấy mà đạt được vẻ đẹp tương tự. Một cách tương hỗ, trong hai sự vật không tương đồng được gọi là vầng hào quang và vị ẩn sĩ, ở câu đầu, vầng hào quang là vật được trang hoàng, ý nghĩa của từ “ẩn sĩ” là vật trang hoàng. Ở câu sau, hai đối tượng này, theo cách đảo ngược, trở thành vật được trang hoàng và vật trang hoàng. Và cách phân tích cú pháp là: “aṃsūnaṃ maṇḍalaṃ” (vòng hào quang); “byāmaṃ eva aṃsumaṇḍalaṃ” (chính là vòng hào quang một sải tay); “loko bandhu assa” (thế gian là người thân của vị ấy); “sā viya dissati” (nó trông giống như vậy). ၃၂၀. 320. ကထနံ သဟဘာဝဿ, ကြိယာယ စ ဂုဏဿ စ; သဟဝုတ္တီတိ ဝိညေယျံ, တဒုဒါဟရဏံ ယထာ. Sự trình bày về trạng thái đồng sanh khởi của hành động và của đức tánh, nên được hiểu là đồng khởi ngôn. Ví dụ về điều ấy như sau. ၃၂၀. သဟဝုတ္တိံ ဝဒတိ ‘‘ကထန’’မိစ္စာဒိနာ. သုဗောဓံ. 320. Vị ấy trình bày về đồng khởi ngôn bằng câu kệ bắt đầu là “kathanaṃ”. (Nghĩa) dễ hiểu. ၃၂၀. ဣဒါနိ သဟဝုတ္တိံ ဒဿေတိ ‘‘ကထန’’မိစ္စာဒိနာ. ကြိယာယ ဂုဏဿ စာတိ ဒွိန္နံ သဟဘာဝဿ သဟတ္တဿ ကထနံ သဟဝုတ္တီတိ ဝိညေယျံ. တဒုဒါဟရဏံ ယထာ တဿ ဥဒါဟရဏံ ဧဝံ ဝက္ခမာနနယေန ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ. သဟ သဒ္ဓိံ ဘဝနမိတိ စ, သဟဘာဝဿ ဝုတ္တိ ကထနမိတိ စ, တဿ ဥဒါဟရဏမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. သဟဘာဝေါ စန္ဒရသ္မိနခံသုအာဒီနံ ပဒတ္ထာနံ. ဧဝံ သန္တေပိ တေသံ တံသဟတ္တံ ယဿံ ကြိယာယံ ဂုဏေ ဝါ ဘဝတီတိ သဟတ္တံ ကြိယာဂုဏာနံ ဟောတီတိ ကတွာ ‘‘ကထနံ သဟဘာဝဿ ကြိယာယ စ ဂုဏဿ စာ’’တိ ဝုတ္တံ. 320. Bây giờ, vị ấy chỉ ra (trang sức) đồng khởi ngôn bằng câu kệ bắt đầu là “kathanaṃ”. Sự trình bày về trạng thái đồng sanh khởi, về sự hiện hữu cùng nhau của hai loại là hành động và đức tánh, nên được hiểu là đồng khởi ngôn. (Cụm từ) tadudāharaṇaṃ yathā (có nghĩa là) ví dụ về điều ấy nên được nhận thấy theo phương cách sẽ được trình bày như vậy. Cách phân tích cú pháp là: sự hiện hữu cùng với (saha saddhiṃ bhavanam), sự trình bày (vutti) về trạng thái đồng sanh khởi (sahabhāvassa) là sự diễn đạt (kathanam), và ví dụ của điều ấy (tassa udāharaṇam). Trạng thái đồng sanh khởi là của các nghĩa đen như là ánh sáng mặt trăng, tia sáng của móng tay, v.v... Mặc dù là như vậy, trạng thái hiện hữu cùng nhau của các đối tượng ấy hiện khởi trong hành động nào hay trong đức tánh nào, do đó trạng thái hiện hữu cùng nhau là của hành động và đức tánh. Vì được thực hiện như vậy nên câu kệ “kathanaṃ sahabhāvassa kriyāya ca guṇassa cā” đã được nói đến. ကြိယာသဟဝုတ္တိ Đồng khởi ngôn về hành động ၃၂၁. 321. ဇလန္တိ [Pg.304] စန္ဒရံသီဟိ, သမံ သတ္ထု နခံသဝေါ; ဝိဇမ္ဘတိ စ စန္ဒေန, သမံ တမ္မုခစန္ဒိမာ. Những tia sáng từ móng tay của bậc Đạo Sư chiếu sáng cùng với những tia sáng của mặt trăng; và vầng trăng nơi gương mặt của ngài bừng nở cùng với vầng trăng (trên trời). ၃၂၁. ‘‘ဇလန္တိ’’ဣစ္စာဒိ. သမန္တိ သဟ, တဿ သတ္ထုနော မုခစန္ဒိမာ. သေသံ သုဗောဓံ. ဧတ္ထ ဇလနဝိဇမ္ဘနာနံ ဥဘယသာဓာရဏာနံ ကြိယာနံ သဟဘာဝေါ ဝိဟိတောတိ ကြိယာသဟဝုတ္တိ အယန္တိ. 321. (Câu kệ) bắt đầu là “jalanti”. (Từ) samaṃ (có nghĩa là) cùng với (saha). (Cụm từ tammukhacandimā có nghĩa là) vầng trăng nơi gương mặt của bậc Đạo Sư ấy. Phần còn lại dễ hiểu. Ở đây, vì trạng thái đồng sanh khởi của các hành động chiếu sáng và bừng nở, là những hành động chung cho cả hai, đã được quy định nên đây là (trang sức) đồng khởi ngôn về hành động. ၃၂၁. ဣဒါနိ ယထာပဋိညာတဥဒါဟရဏံ ဒဿေတိ ‘‘ဇလန္တိ’’ဣစ္စာဒိနာ. သတ္ထု သတ္ထုနော နခံသဝေါ နခကိရဏာ စန္ဒရံသီဟိ သမံ ဇလန္တိ, တမ္မုခစန္ဒိမာ စ စန္ဒေန သမံ ဝိဇမ္ဘတီတိ. ဧတ္ထ ဥဘယပဒတ္ထာနံ သာဓာရဏဘူတဇလနဝိဇမ္ဘနကြိယာနံ သဟဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာ ဧသာ ကြိယာသဟဝုတ္တိ နာမ. စန္ဒဿ ရံသိယောတိ စ, နခါနံ အံသဝေါတိ စ, တဿ သတ္ထုနော မုခန္တိ စ, တမေဝ စန္ဒိမသဒိသတ္တာ စန္ဒိမာတိ စ ဝါကျံ. သမံဣတိ သဟပရိယာယော နိပါတော. 321. Bây giờ, vị ấy chỉ ra ví dụ đã được hứa trước bằng câu kệ bắt đầu là “jalanti”. (Câu kệ có nghĩa là:) những tia sáng từ móng tay (nakhaṃsavo), tức là những tia sáng của móng (nakhakiraṇā), của bậc Đạo Sư (satthu), tức là của vị Thầy (satthuno), chiếu sáng cùng với những tia sáng của mặt trăng; và vầng trăng nơi gương mặt của ngài bừng nở cùng với vầng trăng. Ở đây, vì trạng thái đồng sanh khởi của các hành động chiếu sáng và bừng nở, đã trở thành điểm chung cho nghĩa đen của cả hai, đã được nói đến nên đây được gọi là (trang sức) đồng khởi ngôn về hành động. Các câu (phân tích) là: những tia sáng của mặt trăng (candassa raṃsiyo), những tia sáng của móng tay (nakhānaṃ aṃsavo), gương mặt của bậc Đạo Sư ấy (tassa satthuno mukhaṃ), và chính gương mặt ấy là vầng trăng do có sự tương đồng với mặt trăng (tameva candimasadisattā candimā). (Từ) samaṃ là một bất biến từ đồng nghĩa với (từ) saha. ဂုဏသဟဝုတ္တိ Đồng khởi ngôn về đức tánh ၃၂၂. 322. ဇိနောဒယေန မလိနံ, သဟ ဒုဇ္ဇနစေတသာ; ပါပံ ဒိသာ သုဝိမလာ, သဟ သဇ္ဇနစေတသာ. Do sự xuất hiện của đấng Chiến Thắng, điều ác trở nên ô uế cùng với tâm của người xấu; các phương trời trở nên vô cùng trong sạch cùng với tâm của người tốt. ၃၂၂. ‘‘ဇိနောဒယေန’’စ္စာဒိ. ဇိနောဒယေန ကရဏဘူတေန, ဟေတုဘူတေန ဝါ ဒုဇ္ဇနစေတသာ သဟ ပါပံ မလိနံ ကိလိဋ္ဌံ, သဇ္ဇနစေတသာ သဟ ဒိသာ ဒသဝိဓာပိ သုဝိမလာ အစ္စန္တနိမ္မလာ သုဝိမလယသောမာလာဝလယိတတ္တာ သဇ္ဇနစေတော ပါပါပဂမေနေတိ. ဧတ္ထ မလိနတ္တဿ စ သုဝိမလတ္တဿ ဉာယသမ္ဗန္ဓိနော သဟဘာဝေါ ဝုတ္တောတိ အယံ ဂုဏသဟဝုတ္တိ. 322. (Câu kệ) bắt đầu là “jinodayena”. Do sự xuất hiện của đấng Chiến Thắng, là tác nhân hay là nguyên nhân, điều ác trở nên ô uế, nhiễm bẩn cùng với tâm của người xấu; cùng với tâm của người tốt, các phương trời, cả mười phương, trở nên vô cùng trong sạch, hoàn toàn không tỳ vết, do được bao quanh bởi vòng hoa danh tiếng vô cùng trong sạch và do sự loại trừ điều ác khỏi tâm của người tốt. Ở đây, vì trạng thái đồng sanh khởi của sự ô uế và sự vô cùng trong sạch, có sự liên quan hợp lý, đã được nói đến nên đây là (trang sức) đồng khởi ngôn về đức tánh. ၃၂၂. ‘‘ဇိနော’’ဣစ္စာဒိ. ဇိနောဒယေန ဇိတမာရဿ ဘဂဝတော ပါတုဘာဝေန, ကရဏဘူတေန ဟေတုဘူတေန ဝါ [Pg.305] ပါပံ လောဘာဒိဓမ္မံ ဒုဇ္ဇနစေတသာ ဒုဇ္ဇနာနံ စိတ္တေန သဟ မလိနံ ကိလိဋ္ဌံ ဟောတိ. ဣမိနာယေဝ ဇိနောဒယေန ဒိသာ ဒသ ဒိသာယော သဇ္ဇနစေတသာ သဟ သုဝိမလာ သဇ္ဇနစေတသန္တာနတော ပါပါနံ အပဂမေန ကိတ္တိမာလာယ ဘုဝနတ္တယေ ပတ္ထဋတ္တာ အတိနိမ္မလာတိ ဥဘယပဒတ္ထာနံ သာဓာရဏဘူတမလိနဘာဝသုဝိမလဘာဝသင်္ခါတဿ ဂုဏဿ သဟဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာ ဧသာ ဂုဏသဟဝုတ္တိ နာမ. ဇိနဿ ဥဒယောတိ စ, ဒုဇ္ဇနာနံ စေတောတိ စ, ဝိဂတံ မလံ ဧတာဟိတိ စ, သု အတိသယေန ဝိမလာတိ စ, သန္တော စ တေ ဇနာ စေတိ စ, တေသံ စေတောတိ စ ဝါကျံ. 322. (Câu kệ) bắt đầu là “jino”. (Cụm từ) jinodayena (có nghĩa là) do sự xuất hiện của đấng Thế Tôn, người đã chiến thắng ma vương, là tác nhân hay là nguyên nhân, điều ác, tức là các pháp như tham, v.v... trở nên ô uế, nhiễm bẩn cùng với tâm của người xấu (dujjanacetasā), tức là với tâm của những người xấu (dujjanānaṃ cittena). Chính do sự xuất hiện của đấng Chiến Thắng này, các phương trời, mười phương, trở nên vô cùng trong sạch cùng với tâm của người tốt; (chúng) trở nên cực kỳ không tỳ vết do sự loại trừ các điều ác khỏi dòng tương tục tâm của người tốt và do vòng hoa danh tiếng được lan truyền trong ba cõi. Vì trạng thái đồng sanh khởi của đức tánh, được gọi là trạng thái ô uế và trạng thái vô cùng trong sạch, đã trở thành điểm chung cho nghĩa đen của cả hai, đã được nói đến nên đây được gọi là (trang sức) đồng khởi ngôn về đức tánh. Các câu (phân tích) là: sự xuất hiện của đấng Chiến Thắng (jinassa udayo), tâm của những người xấu (dujjanānaṃ ceto), nơi các phương trời này vết nhơ đã được loại trừ (vigataṃ malaṃ etāhi), vô cùng trong sạch (su atisayena vimalā), những người ấy là người tốt (santo ca te janā ca), và tâm của họ (tesaṃ ceto). ၃၂၃. 323. ဝိရောဓီနံ ပဒတ္ထာနံ, ယတ္ထ သံသဂ္ဂဒဿနံ; သမုက္ကံသာဘိဓာနတ္ထံ, မတာ သာ’ယံ ဝိရောဓိတာ. Nơi nào có sự trình bày về sự liên kết của các nghĩa đen đối nghịch nhau, nhằm mục đích diễn đạt sự ưu việt, thì điều này được xem là (trang sức) đối nghịch. ၃၂၃. ဝိရောဓံ ဝိဘာဝေတိ ‘‘ဝိရောဓီန’’မိစ္စာဒိ. ဝိရောဓီနံ အညမညဝိရုဒ္ဓါနံ ကြိယာဒီနံ ယတ္ထ ဝုတ္တိဝိသေသေ သံသဂ္ဂဿ သန္နိဓိနော ဒဿနံ, ကိမတ္ထံ? သမုက္ကံသဿ အတိသယဿ အဘိဓာနတ္ထံ ကထနတ္ထာယ, သာ အယံ ဝိရောဓိတာ ဝိရောဓီတိ မတာ. 323. Vị ấy giải thích về (trang sức) đối nghịch bằng câu kệ bắt đầu là “virodhīnaṃ”. Nơi cách diễn đạt đặc biệt nào có sự trình bày về sự liên kết, về sự gần gũi của những thứ đối nghịch, tức là của các hành động, v.v... vốn tương phản lẫn nhau; (nhằm mục đích) gì? Nhằm mục đích diễn đạt sự ưu việt, tức là sự vượt trội, thì điều này được xem là (trang sức) đối nghịch (virodhitā) hay (virodhī). ၃၂၃. ဣဒါနိ ဝိရောဓာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဝိရောဓီန’’မိစ္စာဒိနာ. ယတ္ထ ဥတ္တိဝိသေသေ သမုက္ကံသာဘိဓာနတ္ထံ ဝဏ္ဏနီယဝတ္ထုဂတအဓိကကထနာယ ဝိရောဓီနံ အညမညဝိရုဒ္ဓါနံ ပဒတ္ထာနံ ကြိယာဂုဏာဒီနံ သံသဂ္ဂဒဿနံ သန္နိဋ္ဌာနဒဿနံ သမ္ဗန္ဓဒဿနံ ဟောတိ, သာ အယံ ဥတ္တိ ဝိရောဓိတာတိ မတာတိ. ဝိရောဓော ဧတေသံ ဂုဏာဒီနံ အတ္ထီတိ စ, သံသဂ္ဂဿ သမ္ဗန္ဓဿ ဒဿနမိတိ စ, သမုက္ကံသဿ အဓိကဿ အဘိဓာနန္တိ စ, ဝိရောဓီနံ ဘာဝေါ အသင်္ဂဟိတောတိ စ ဝါကျံ. ဝိရောဓိတာဒီပကဝုတ္တိ တဒတ္ထေန တန္နာမိကာ ဟောတိ. 323. Bây giờ, vị ấy chỉ ra trang sức đối nghịch bằng câu kệ bắt đầu là “virodhīnaṃ”. Nơi cách diễn đạt đặc biệt nào, nhằm mục đích diễn đạt sự ưu việt, tức là để trình bày sự vượt trội thuộc về đối tượng được mô tả, có sự trình bày về sự liên kết, sự trình bày về sự đặt cạnh nhau, sự trình bày về sự tương quan của các nghĩa đen, các hành động, đức tánh, v.v... vốn đối nghịch, tương phản lẫn nhau, thì cách diễn đạt này được xem là (trang sức) đối nghịch. Các câu (phân tích) là: sự đối nghịch hiện hữu nơi các đức tánh, v.v... này (virodho etesaṃ guṇādīnaṃ atthi), sự trình bày về sự liên kết, về sự tương quan (saṃsaggassa sambandhassa dassanam), sự diễn đạt về sự ưu việt, về sự vượt trội (samukkaṃsassa adhikassa abhidhānaṃ), và trạng thái của những thứ đối nghịch không được bao gồm (virodhīnaṃ bhāvo asaṅgahito). Cách diễn đạt làm sáng tỏ sự đối nghịch được đặt tên như vậy do ý nghĩa của nó. ၃၂၄. 324. ဂုဏာ သဘာဝမဓုရာ, အပိ လောကေကဗန္ဓုနော; သေဝိတာ ပါပသေဝီနံ, သမ္ပဒူသေန္တိ မာနသံ. Những đức tánh của bậc Thân Quyến duy nhất của thế gian, mặc dù ngọt ngào tự bản chất, khi được những kẻ làm ác tiếp cận, lại làm cho tâm trí của họ hoàn toàn bại hoại. ၃၂၄. ဥဒါဟရတိ [Pg.306] ‘‘ဂုဏာ’’ဣစ္စာဒိ. လောကေကဗန္ဓုနော လောကနာထဿ သဘာဝမဓုရာ သာဓုဇနသမ္ပီဏနေကစာတုရာ အပိ ဂုဏာ အရဟန္တတာဒယော သေဝိတာ ပါပသေဝီဟိ တေသံ ပါပသေဝီနံ မာနသံ သမ္ပဒူသေန္တိ ဒေါသဒုဋ္ဌာပါဒနဝသေနာဝိကရောန္တိ ‘‘တာဒိသော ဂုဏာတိသယော တဿာ’’တိ. ဧတ္ထ ဂုဏာနံ သဘာဝမဓုရာနံ ပီတိဝိသေသုပ္ပာဒနယောဂ္ဂါနံ သမ္ပဒူသနေန သဟ ဝိရောဓောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. 324. Vị ấy đưa ra ví dụ bằng câu kệ bắt đầu là “guṇā”. Những đức tánh như là quả A-la-hán, v.v... của bậc Thân Quyến duy nhất của thế gian, tức là của đấng Hộ Trì thế gian, mặc dù ngọt ngào tự bản chất và khéo léo trong nhiều cách làm cho người tốt vui thích, khi được những kẻ làm ác tiếp cận, lại làm cho tâm trí của những kẻ làm ác ấy hoàn toàn bại hoại, tức là chúng làm cho (tâm) biểu lộ ra bằng cách tạo ra sự hư hỏng do sân hận (với ý nghĩ rằng): “Sự vượt trội về đức tánh của vị ấy là như vậy!”. Ở đây, nên được nhận thấy rằng có sự đối nghịch của những đức tánh, vốn ngọt ngào tự bản chất và có khả năng tạo ra niềm vui đặc biệt, với sự bại hoại hoàn toàn. ၃၂၄. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဂုဏာ’’ဣစ္စာဒိနာ. လောကေကဗန္ဓုနော ဗုဒ္ဓဿ ဂုဏာ အရဟတ္တာဒယော သဘာဝမဓုရာ အပိ ပကတိမဓုရာ အပိ သေဝိတာ ပါပသေဝီဟိ သေဝိတာ သမာနာ ပါပသေဝီနံ မာနသံ သမ္ပဒူသေန္တိ အတိသယေန ကောပေန္တီတိ. ဧဝံ ဟီနာဓိမုတ္တိကေဟိ သဟိတုမသက္ကုဏေယျော တဿ ဂုဏာတိသယော ဝတ္တတိ. နနု သဘာဝမဓုရော ဂုဏော ပီတိံ ဝိနာ သမ္ပဒူသနံ န ကရေယျ, သမ္ပဒူသနမ္ပိ တာဒိသသဘာဝမဓုရံ ဝိနာ န ဘဝေယျာတိ အညောညဝိရုဒ္ဓါနမေသံ မဓုရဂုဏသမ္ပဒူသနကြိယာနံ သံသဂ္ဂဂုဏာဓိကဒဿနတ္ထန္တိ လက္ခဏေန ယောဇေတဗ္ဗံ. အပိသဒ္ဒေါ ဝိရောဓတ္ထေ ဝတ္တတေ. သဘာဝေန မဓုရာတိ စ, ဧကော စ သော ဗန္ဓု စာတိ စ, လောကဿ ဧကဗန္ဓူတိ စ, ပါပံ သေဝန္တိ သီလေနာတိ စ ဝါကျံ. 324. Ngài nêu ví dụ bằng câu "guṇā" v.v... Các đức tính như A-la-hán v.v... của đức Phật, người thân duy nhất của thế gian, dù ngọt ngào tự nhiên, dù ngọt ngào theo bản chất, khi được những kẻ làm ác tiếp cận, lại làm ô nhiễm tâm trí của những kẻ làm ác, làm họ tức giận một cách tột độ. Như vậy, sự vượt trội về đức tính của ngài không thể được những người có khuynh hướng thấp kém chịu đựng. Chẳng phải đức tính ngọt ngào tự nhiên sẽ không gây ra sự ô nhiễm nếu không có hỷ lạc sao, và sự ô nhiễm cũng sẽ không xảy ra nếu không có sự ngọt ngào tự nhiên như vậy? Nên được kết hợp với đặc điểm là để cho thấy sự vượt trội của đức tính kết hợp của những hành động mâu thuẫn nhau này, tức là đức tính ngọt ngào và hành động làm ô nhiễm. Từ "api" được dùng với nghĩa đối nghịch. Và các câu là "sabhāvena madhurā", "eko ca so bandhu", "lokassa ekabandhu", và "pāpaṃ sevanti sīlenā". ၃၂၅. 325. ယဿ ကဿစိ ဒါနေန, ယဿ ကဿစိ ဝတ္ထုနော; ဝိသိဋ္ဌဿ ယ’မာဒါနံ, ပရိဝုတ္တီတိ သာ မတာ. Bằng sự cho đi bất cứ vật gì của bất cứ ai; sự nhận lấy vật đặc biệt hơn, đó được xem là sự trao đổi. ၃၂၅. ပရိဝုတ္တိံ ပဝတ္တေတိ ‘‘ယဿ’’ဣစ္စာဒိနာ. ယဿ ကဿစီတိ ပဋိဂ္ဂါဟကံ ဒဿေတိ. ဝိသိဋ္ဌဿ ယံ အာဒါနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သေသံ သုဗောဓံ. 325. Ngài trình bày về sự trao đổi bằng câu "yassa" v.v... "Yassa kassaci" chỉ người nhận. Có sự liên kết với "visiṭṭhassa yaṃ ādānaṃ". Phần còn lại dễ hiểu. ၃၂၅. ဣဒါနိ ပရိဝုတ္တိံ ဒဿေတိ ‘‘ယဿ ကဿစိ’’စ္စာဒိနာ. ယဿ ကဿစိ ဝတ္ထုနော ခုဒ္ဒကဝတ္ထုနော ယဿ ကဿစိ ပဋိဂ္ဂါဟကဿ ဒါနေန ဟေတုဘူတေန ဝိသိဋ္ဌဿ ဥတ္တမဝတ္ထုနော [Pg.307] ယံ အာဒါနံ ဂဟဏံ အတ္ထိ, သာ ပရိဝုတ္တီတိ မတာတိ. ဒါနဂ္ဂဟဏပရိဝုတ္တတ္တာ ပရိဝုတ္တိ နာမ. 325. Bây giờ, ngài chỉ ra sự trao đổi bằng câu "yassa kassaci" v.v... Bằng sự cho đi một vật nhỏ bé nào đó đến một người nhận nào đó làm nguyên nhân, có sự nhận lấy, sự tiếp nhận một vật đặc biệt, cao quý, đó được xem là sự trao đổi. Vì là sự trao đổi giữa cho và nhận, nên được gọi là sự trao đổi. ၃၂၆. 326. ပုရာ ပရေသံ ဒတွာန, မနုညံ နယနာဒိကံ; မုနိနာ သမနုပ္ပတ္တာ, ဒါနိ သဗ္ဗညုတာသိရီ. Xưa kia, sau khi đã cho người khác những thứ khả ái như mắt v.v...; nay, bậc Mâu-ni đã đạt được sự huy hoàng của nhất thiết trí. ၃၂၆. ဥဒါဟရတိ ‘‘ပုရာ’’ဣစ္စာဒိ. သုဗောဓံ. ဧတ္ထ နယနာဒိဒါနေန သဗ္ဗညုတာသိရိယာ အာဒါနန္တိ ပရိဝုတ္တိ အယံ. 326. Ngài nêu ví dụ bằng câu "purā" v.v... Dễ hiểu. Ở đây, sự nhận lấy sự huy hoàng của nhất thiết trí bằng sự cho đi mắt v.v... chính là sự trao đổi này. ၃၂၆. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ပုရာ’’ဣစ္စာဒိနာ. မုနိနာ ပုရာ ပုဗ္ဗေ ပရေသံ မနုညံ နယနာဒိကံ ဒတွာန ဣဒါနိ သဗ္ဗညုတာသိရီ သဗ္ဗညုတာသင်္ခါတာ အနညသာဓာရဏာ သိရီ သမနုပတ္တာတိ. ဣဟ ယဿ ဒိန္နံ တတော ဧဝ ဂဟဏေ ပရိဝုတ္တိသဒ္ဒဿ နိရုဠှတ္တာ နယနာဒီနံ ဒါနေန သဗ္ဗညုတာသိရိယာ အာဒါနတော, ဒါနာဘာဝေ အာဒါနာဘာဝတော စ ပဋိဂ္ဂါဟကဇနေ အဝိဇ္ဇမာနေပိ သဗ္ဗညုတာ ဝိဇ္ဇမာနတ္တေန ပရိကပ္ပိတာတိ ပရိဝုတ္တိ ဟောတိ. တေနေဝ ဒဏ္ဍိယံ– 326. Bây giờ, ngài nêu ví dụ bằng câu "purā" v.v... Bậc Mâu-ni, xưa kia, trong quá khứ, sau khi đã cho người khác những thứ khả ái như mắt v.v..., nay đã đạt được sự huy hoàng của nhất thiết trí, sự huy hoàng được gọi là nhất thiết trí, không chung với ai khác. Ở đây, vì từ "trao đổi" (parivutti) có nghĩa thông thường là nhận lại từ chính người mà mình đã cho, nhưng do sự nhận lấy sự huy hoàng của nhất thiết trí bằng sự cho đi mắt v.v..., và do không có sự nhận lấy nếu không có sự cho đi, nên dù nhất thiết trí không tồn tại nơi người nhận, nó vẫn được hình dung là có tồn tại, do đó trở thành sự trao đổi. Do đó, (có câu của) Daṇḍin– ‘‘သတ္ထပ္ပဟရဏံ ဒတွာ, ဘုဇေန တဝ ရာဇုနံ; စိရံ စိတာဘဋော တေသံ, ယသော ကုမုဒပဏ္ဍရော’’တိ. "Sau khi dùng cánh tay của ngài giáng những đòn vũ khí lên các vị vua, danh tiếng trắng như hoa súng của họ đã được ngài thu gom từ lâu." ဣမသ္မိံ ဥဒါဟရဏေ ပစ္စတ္ထိကာနံ အာယုဓပ္ပဟာရံ ဒတွာ တဝ ဗာဟုနာ တေသံ ရာဇူနံ စိရံ ရာသိကတော ကေရဝနိမ္မလော ယသော အာဘဋောတိ. ဒဒါတိ ကမ္မယုတ္တတော ဧဝ အာဒါနံ ဒဿေတွာ ပရိဝုတ္တိဖုဋာ ကတာ. နယနာနိ အာဒီနိ ယဿ ဥတ္တမင်္ဂါဒိနောတိ စ, သဗ္ဗံ ဇာနာတီတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ. Trong ví dụ này, (có nghĩa là) sau khi dùng cánh tay của ngài giáng những đòn vũ khí lên kẻ thù, danh tiếng trong sạch như hoa súng của các vị vua ấy đã được thu gom từ lâu. Bằng cách chỉ ra sự nhận lấy từ chính đối tượng của hành động cho đi, sự trao đổi đã được làm rõ. Và các câu là "nayanāni ādīni yassa uttamaṅgādino", "sabbaṃ jānāti", và "tassa bhāvo". ၃၂၇. 327. ကိဉ္စိ ဒိသွာန ဝိညာတာ,ပဋိပဇ္ဇတိ တံသမံ; သံသယာပဂတံ ဝတ္ထုံ,ယတ္ထ သော’ယံ ဘမော မတော. Nơi nào người có trí, sau khi thấy một vật gì đó, lại nhận thức một vật khác tương tự nó một cách không nghi ngờ, đó được xem là ảo tưởng. ၃၂၇. ဘမံ [Pg.308] သမ္ဘာဝေတိ ‘‘ကိဉ္စီ’’တိအာဒိနာ. ဝိညာတာ ပုရိသော ကိဉ္စိ ဒိသွာ ဥဇ္ဇလနာဒိကံ ဒိသွာန တံသမံ တဿ ပုရေ ဒိဿမာနဿ ပဒတ္ထဿ သဒိသမညံ ဝတ္ထုံ သံသယာပဂတံ အသန္နိဓိံ ကတွာ ပဋိပဇ္ဇတိ ဇာနာတိ ယတ္ထ ဝိသေသေ, သာယံ ဘမော မတော. 327. Ngài trình bày về ảo tưởng bằng câu "kiñci" v.v... Nơi nào một người có trí, sau khi thấy một vật gì đó, thấy sự sáng chói v.v..., lại nhận thức, biết một vật khác tương tự với vật đang được thấy trước mặt, làm cho nó không còn nghi ngờ (dù) không hiện diện, đó được xem là ảo tưởng. ၃၂၇. ဣဒါနိ ဘမာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ကိဉ္စိ’’ဣစ္စာဒိနာ. ယတ္ထ ဥတ္တိဝိသေသေ ဝိညာတာ အဝဗောဓကာရကော ကိဉ္စိ ဒိသာဝိလောစနာဒိကံ ဒိသွာန တံသမံ ဝတ္ထုံ တေန ဒိဿမာနဝတ္ထုနာ တုလျမညံ ဝတ္ထုံ သံသယာပဂတံ နိဿံသယံ ကတွာ ပဋိပဇ္ဇတိ ဇာနာတိ, သော အယံ အလင်္ကာရော ဘမောတိ မတောတိ. တေန တဿ ဝါ သမန္တိ စ, သံသယော အပဂတော ဧတသ္မာတိ စ, ဘမနံ အနဝဋ္ဌာနံ ဝတ္ထူနန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော. သံသယာပဂတန္တိ ကြိယာဝိသေသနံ. 327. Bây giờ, ngài chỉ ra trang sức ảo tưởng bằng câu "kiñci" v.v... Nơi nào trong một cách nói đặc biệt, người có trí, người nhận thức, sau khi thấy một cái gì đó như sự quan sát các phương hướng, lại nhận thức, biết một vật khác tương tự, giống với vật đang được thấy một cách không nghi ngờ, trang sức đó được xem là ảo tưởng. Và các cách phân tích cú pháp là: "tena tassa vā samaṃ", "saṃsayo apagato etasmā", và "bhamanaṃ anavaṭṭhānaṃ vatthūnaṃ". "Saṃsayāpagataṃ" là một trạng từ. ၃၂၈. 328. သမံ ဒိသာသု’ဇ္ဇလာသု, ဇိနပါဒနခံသုနာ; ပဿန္တာ အဘိနန္ဒန္တိ, စန္ဒာတပမနာ ဇနာ. Khi các phương hướng cùng lúc rực sáng bởi ánh sáng từ móng chân của bậc Chiến Thắng, những người nhìn thấy, với tâm trí (nghĩ rằng đó là) ánh trăng, đều hoan hỷ. ၃၂၈. ဥဒါဟရတိ ‘‘သမ’’မိစ္စာဒိ. ဇိနဿ ပါဒေသု နခံသုနာ ဒိသာသု သဗ္ဗာသု သမံ ဧကတော ဥဇ္ဇလာသု သဇောတီသု တာ ဥဇ္ဇလာ ဒိသာ ပဿန္တာ ဇနာ, စန္ဒာတပေါတိ မနော ယေသံ တေ တထာဝိဓာ. အဘိနန္ဒန္တိ သန္တုဿန္တီတိ. 328. Ngài nêu ví dụ bằng câu "samaṃ" v.v... Khi tất cả các phương hướng cùng lúc rực sáng, tỏa sáng bởi ánh sáng từ móng ở chân của bậc Chiến Thắng, những người nhìn thấy các phương hướng rực sáng đó, họ là những người có tâm trí (nghĩ rằng) "đây là ánh trăng", họ hoan hỷ, tức là họ hài lòng. ၃၂၈. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘သမ’’မိစ္စာဒိနာ. ဇိနပါဒနခံသုနာ ကရဏဘူတေန ဒိသာသု ဒသသု သမံ ဧကက္ခဏေ ဥဇ္ဇလာသု တာ ဥဇ္ဇလာ ဒိသာ ပဿန္တာ ဇနာ စန္ဒာတပမနာ စန္ဒာတပေါတိ ပဝတ္တစိတ္တာ အဘိနန္ဒန္တီတိ. ဝိဇ္ဇမာနနခမရီစိယံ ဗုဒ္ဓိမကတွာ စန္ဒာတပေ ဗုဒ္ဓိယာ ပဝတ္တာပနတော ဘမော နာမ. သမန္တိ အသင်္ချံ. စန္ဒာတပေါဣတိ မနော ယေသန္တိ ဝါကျံ. 328. Bây giờ, ngài nêu ví dụ bằng câu "samaṃ" v.v... Với ánh sáng từ móng chân của bậc Chiến Thắng làm công cụ, khi mười phương cùng lúc rực sáng, những người nhìn thấy các phương hướng rực sáng đó, với tâm trí khởi lên rằng "đây là ánh trăng", họ hoan hỷ. Vì không nhận thức ánh sáng thực sự đang tồn tại từ móng chân mà lại khởi lên nhận thức về ánh trăng, nên được gọi là ảo tưởng. "Samaṃ" có nghĩa là đồng loạt. Câu là "candātapo iti mano yesaṃ". ၃၂၉. 329. ပဝုစ္စတေ [Pg.309] ယံ နာမာဒိ,ကဝီနံ ဘာဝဗောဓနံ; ယေန ကေနစိ ဝဏ္ဏေန,ဘာဝေါနာမာ’ယ’မီရိတော. Cái gì, như danh từ v.v..., làm bộc lộ tình cảm của các thi sĩ, được nói ra bằng bất kỳ hình thức nào, đây được gọi là tình cảm (bhāva). ၃၂၉. ဘာဝံ ဘာဝေတိ ‘‘ပဝုစ္စတေ’’စ္စာဒိနာ. ကဝီနံ ဘာဝေါ အဓိပ္ပာယော, တံ ဗောဓေတီတိ ဘာဝဗောဓနံ ယံ နာမာဒိ. အာဒိသဒ္ဒေန ဝိသေသနဝါကျာနံ ဂဟဏံ. ယေန ကေနစိ နိသေဓနရူပေန အာကာရေန ပဝုစ္စတေ, အယံ ဘာဝေါ နာမ ဤရိတောတိ. 329. Ngài trình bày về tình cảm bằng câu "pavuccate" v.v... "Bhāva" của các thi sĩ là chủ ý; cái gì làm bộc lộ điều đó, tức là làm bộc lộ tình cảm, là danh từ v.v... Bằng từ "ādi", các câu đặc tả được bao hàm. (Cái đó) được nói ra bằng bất kỳ hình thức nào, kể cả hình thức phủ định, đây được gọi là tình cảm. ၃၂၉. ဣဒါနိ ဘာဝါလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ပဝုစ္စတေ’’ ဣစ္စာဒိနာ. ကဝီနံ ဝတ္တူနံ ဘာဝဗောဓနံ အဓိပ္ပာယပကာသကံ ယံ နာမာဒိ နာမပဒဝိသေသနပဒါဒိ ယေန ကေနစိ ဝဏ္ဏေန အာကာရေန သာဂရာဒိအတ္ထန္တရံ ပဋိသေဓေတွာ ဝါ နော ဝါ ပဝုစ္စတေ, အယံ ဘာဝေါ နာမာတိ ဤရိတောတိ. နာမံ အာဒိ ယဿ ဝိသေသနဝါကျဒွယဿေတိ စ, ဘာဝံ ဗောဓေတီတိ စ ဝါကျံ. ကဝီနံ အဓိပ္ပာယသင်္ခါတဘာဝပကာသကော ဥတ္တိဝိသေသော တဒတ္ထေန ဘာဝေါ နာမ, တဿ နိဿယဘူတံ နာမာဒိပဒသန္တာနံ ဣဟ နိဿိတောပစာရေန ဘာဝေါ နာမာတိ ဤရိတံ. 329. Bây giờ, ngài giải thích về thể trang sức Bhāva (trạng thái) qua câu kệ bắt đầu bằng “pavuccate”. Bất cứ danh từ v.v..., danh cú, tính từ cú v.v... nào, được nói đến bằng bất cứ sự mô tả hay phương cách nào, hoặc bằng cách phủ định ý nghĩa khác như biển cả v.v... hoặc không, mà có khả năng làm cho biết trạng thái của các đối tượng của thi nhân, có khả năng biểu lộ chủ ý, thì điều này được gọi là Bhāva (trạng thái). Và câu cú (được giải thích là): “danh từ là phần khởi đầu của hai câu mô tả”, và “nó làm cho biết trạng thái”. Một cách nói đặc biệt biểu lộ trạng thái được gọi là chủ ý của thi nhân, theo ý nghĩa đó được gọi là Bhāva; ở đây, chuỗi từ ngữ như danh từ v.v... là nền tảng của nó, được gọi là Bhāva theo phép chuyển nghĩa dựa vào chỗ nương tựa. ၃၃၀. 330. နနု တေယေ’ဝ သန္တာ နော,သာဂရာ န ကုလာစလာ; မနမ္ပိ မရိယာဒံ ယေ,သံဝဋ္ဋေပိ ဇဟန္တိ နော. Quả thật, không phải là biển cả, không phải là các dãy núi Kulācala; (mà) chính là các bậc thiện nhân, những người ngay cả trong thời kiếp hoại cũng không từ bỏ giới hạn của mình dù chỉ một chút. ၃၃၀. ဥဒါဟရတိ ‘‘နနု’’စ္စာဒိ. မနမ္ပီတိ ဤသကမ္ပိ. မရိယာဒန္တိ အတ္တနော အာစာရသီမံ, သံဝဋ္ဋေပိ ပလယကာလေပိ. သေသံ သုဗောဓံ. ဧတ္ထ န ဣမေ ပကတိသမုဒ္ဒါဒယော သမုဒ္ဒါဒယော ဟောန္တိ, ယေ ပလယကာလေ အတ္တနော ဝေလာနုလ္လင်္ဃနသင်္ခါတံ အစလတ္တသင်္ခါတဉ္စ မရိယာဒံ ပရိစ္စဇန္တိ. ကိဉ္စရဟိ [Pg.310] သန္တာ ဧဝေတေ သမုဒ္ဒါဒယော, ယေ ယဒိ ပလယကာလေပိ သမာပတေယျုံ, တဒါပိ အတ္တနော မရိယာဒံ န မုဉ္စန္တိ. ကောစိ ဝိပတ္တိံ ပတ္တော နိရတိသယံ ဓီရတ္တမတ္တနောဝဗောဓေတီတိ အညနိသေဓေန ကထိတံ နာမံ ကဝိသဘာဝံ ယထာဝုတ္တံ ဗောဓေတီတိ ဘာဝေါယမိတိ. 330. Ngài nêu ví dụ qua câu kệ bắt đầu bằng “nanu”. “Manampi” nghĩa là “dù chỉ một chút”. “Mariyādaṃ” nghĩa là “giới hạn về hành vi của mình”. “Saṃvaṭṭepi” nghĩa là “ngay cả trong thời kỳ hoại diệt”. Phần còn lại dễ hiểu. Ở đây, những biển cả v.v... thông thường không phải là biển cả v.v... (đích thực), vì chúng từ bỏ giới hạn của mình vào thời kỳ hoại diệt, vốn được biết là không vượt qua bờ và được biết là sự bất động. Nhưng trái lại, chính các bậc thiện nhân mới là những biển cả v.v... ấy, những người mà nếu có gặp phải thời kỳ hoại diệt, thì khi đó cũng không từ bỏ giới hạn của mình. (Câu kệ có ý rằng:) “Người nào gặp phải tai họa mà vẫn làm cho biết sự kiên định vô song của mình”, do đó, danh từ được nói ra bằng cách phủ định cái khác đã làm cho biết trạng thái của thi nhân như đã được mô tả; đây chính là Bhāva. ၃၃၀. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘နနု’’စ္စာဒိနာ. သာဂရာ သံဝဋ္ဋကာလေ တီရမရိယာဒံ အတိက္ကမေန္တာ ပကတိသမုဒ္ဒါ သာဂရာ န ဘဝန္တိ. ကုလာစလာ တာဒိသကာလေ အစလသင်္ခါတမရိယာဒမတိက္ကမေန္တာ သတ္တ ကုလပဗ္ဗတာ ကုလာစလာ နာမ န ဘဝန္တိ. ကိဉ္စရဟိ သာဂရာဒယော. ယေ သာဓဝေါ သံဝဋ္ဋေပိ သဗ္ဗဝတ္ထုဝိနာသကကပ္ပဝိနာသကာလေပိ မရိယာဒံ အတ္တနော အာစာရမရိယာဒံ မနမ္ပိ ဤသကမ္ပိ နော ဇဟန္တိ. သန္တာ ဧဝ တေ သာဂရာဒယော နာမ ဟောန္တိ နနူတိ. ကောစိ ဗျသနံ ပတ္တော အတ္တနော အနညသာဓာရဏံ ဓီရတ္တံ ပကာသေတီတိ ဣဟ သာဂရာဒိအတ္ထန္တရပဋိသေဓရူပေန ဒဿိတသာဂရာဒိနာ ဝတ္တုနော အကမ္ပနာဓိပ္ပာယံ အဝဗောဓေတီတိ အယံ ဘာဝါလင်္ကာရော နာမ. မနန္တိ အပ္ပကာလဝါစကမသင်္ချံ. အပီတိ သမ္ဘာဝနေ. 330. Bây giờ, ngài nêu ví dụ qua câu kệ bắt đầu bằng “nanu”. Các biển cả thông thường, do vượt qua giới hạn bờ biển vào thời kiếp hoại, nên không phải là biển cả (đích thực). Bảy dãy núi lớn, do vượt qua giới hạn được gọi là sự bất động vào thời điểm như vậy, nên không được gọi là các dãy núi Kulācala (đích thực). Vậy thì, biển cả v.v... là gì? Chính là những người đức hạnh, những người ngay cả trong thời kiếp hoại, thời kỳ hoại diệt của kiếp làm tiêu tan mọi vật, cũng không từ bỏ giới hạn, tức giới hạn về hành vi của mình, dù chỉ một chút, dù chỉ trong khoảnh khắc. Quả thật, chính các bậc thiện nhân mới được gọi là biển cả v.v... (Câu kệ có ý rằng:) “Người nào gặp phải hoạn nạn mà vẫn biểu lộ sự kiên định phi thường của mình”, do đó, ở đây, bằng (từ) “biển cả” v.v... được trình bày dưới hình thức phủ định ý nghĩa khác của “biển cả” v.v..., nó làm cho biết chủ ý không lay chuyển của đối tượng; đây được gọi là thể trang sức Bhāva. “Manam” là một bất biến từ chỉ một khoảng thời gian ngắn. “Api” có nghĩa là khả năng. ၃၃၁. 331. အင်္ဂင်္ဂီဘာဝါ သဒိသ-ဗလဘာဝါ စ ဗန္ဓနေ; သံသဂ္ဂေါ’လင်္ကတီနံ ယော, တံ မိဿန္တိ ပဝုစ္စတိ. Sự kết hợp của các thể trang sức trong một tác phẩm, hoặc do mối quan hệ chính phụ, hoặc do có sức mạnh tương đương, thì được gọi là thể hỗn hợp (Missā). ၃၃၁. မိဿံ ဒဿေတိ ‘‘အင်္ဂ’’ဣစ္စာဒိနာ. အင်္ဂမုပကာရကံ, အင်္ဂီ ဥပကာရိယံ, တေသံ ဘာဝေါ အင်္ဂင်္ဂိဘာဝေါ သာဓိယသာဓနတ္တံ, တတော စ. သဒိသံ သမံ ဗလံ ယေသံ တေ, တေသံ ဘာဝေါ အင်္ဂင်္ဂိဘာဝမန္တရေန အပ္ပဓာနဘာဝေနာဝဋ္ဌာနံ တတော စ ဟေတုတော. ဗန္ဓနေ ဝိသယေ, ယော အလင်္ကတီနံ သံသဂ္ဂေါ ဧကတ္ထ သန္နိဓာနံ, တံ မိဿန္တိ ပဝုစ္စတိ. 331. Ngài giải thích về thể hỗn hợp (Missā) qua câu kệ bắt đầu bằng “aṅga”. “Aṅga” (phụ) là cái hỗ trợ, “aṅgī” (chính) là cái được hỗ trợ; trạng thái của chúng, tức mối quan hệ chính-phụ, là mối quan hệ giữa cái cần được thực hiện và phương tiện thực hiện; và từ đó. (Sadisabala là) những cái có sức mạnh tương đương, ngang bằng nhau; trạng thái của chúng là sự tồn tại không có vai trò chính phụ, không có mối quan hệ chính-phụ; và từ nguyên nhân đó. Trong lĩnh vực sáng tác, sự kết hợp nào của các thể trang sức, tức sự hiện diện cùng nhau ở một nơi, thì được gọi là thể hỗn hợp. ၃၃၁. ဣဒါနိ [Pg.311] မိဿာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘အင်္ဂင်္ဂီ’’စ္စာဒိနာ. အင်္ဂင်္ဂီဘာဝါ ဥပကာရကဥပကာရိယသင်္ခါတပဋိပါဒကပဋိပါဒနီယသဘာဝေန ဟေတုဘူတေန သဒိသဗလဘာဝါ စ သာဓိယသာဓနဘာဝံ ဝိနာ သမာနဗလဝန္တဘာဝေန စ ဗန္ဓနေ ပဇ္ဇာဒိဗန္ဓနဝိသယေ အလင်္ကတီနံ အလင်္ကာရာနံ ယော သံသဂ္ဂေါ သန္နိဓာနံ, တံ မိဿန္တိ ပဝုစ္စတီတိ. အင်္ဂံ သာဓနံ အဿ သာဓိယဿ အတ္ထီတိ စ, အင်္ဂဉ္စ အင်္ဂီ စေတိ စ, တေသံ ဘာဝေါ သာဓိယသာဓနသင်္ခါတော သမ္ဗန္ဓောတိ စ, သဒိသံ ဗလံ ယေသမလင်္ကာရာနမိတိ စ, တေသံ ဘာဝေါ အညမညနိရပေက္ခတာတိ စ, မိဿနံ မိဿီဘဝနမိတိ စ ဝါကျံ. 331. Bây giờ, ngài giải thích về thể trang sức hỗn hợp (Missālaṅkāra) qua câu kệ bắt đầu bằng “aṅgaṅgī”. Do mối quan hệ chính-phụ, tức là do bản chất của cái hỗ trợ và cái được hỗ trợ, được gọi là cái trình bày và cái được trình bày, làm nguyên nhân; và do trạng thái có sức mạnh tương đương, tức là do trạng thái có sức mạnh ngang bằng nhau mà không có mối quan hệ giữa cái cần thực hiện và phương tiện thực hiện; trong lĩnh vực sáng tác, như sáng tác thi kệ v.v..., sự kết hợp, sự hiện diện nào của các thể trang sức, thì được gọi là thể hỗn hợp. Và câu cú (được giải thích là): “Aṅga (phụ) là phương tiện của sādhiya (cái cần thực hiện)”; và “aṅga (phụ) và aṅgī (chính)”; và “trạng thái của chúng là mối quan hệ được gọi là phương tiện và cái cần thực hiện”; và “những thể trang sức có sức mạnh tương đương”; và “trạng thái của chúng là sự độc lập lẫn nhau”; và “sự hỗn hợp là trạng thái được trộn lẫn”. အင်္ဂင်္ဂိဘာဝမိဿ Thể hỗn hợp theo mối quan hệ chính-phụ ၃၃၂. 332. ပသတ္ထာ မုနိနော ပါဒ-နခရံသိမဟာနဒီ; အဟော ဂါဠှံ နိမုဂ္ဂေပိ, သုခယတျေ’ဝ တေ ဇနေ. Dòng sông vĩ đại từ ánh sáng móng chân của bậc Mâu-ni thật đáng tán thán; ôi, ngay cả khi những người kia đã chìm sâu trong đó, nó vẫn làm cho họ được an lạc. ၃၃၂. ဥဒါဟရတိ ‘‘ပသတ္ထာ မုနိ’’စ္စာဒိ. မုနိနော ပါဒေသု နခါ တေသံ ရံသိ ဧဝ မဟာနဒီသဒိသတ္တာ မဟာနဒီ, သာ ပသတ္ထာ အစ္ဆရိယပ္ပတ္တိသဗ္ဘာဝတော ဂါဠှမစ္စန္တံ နိမုဂ္ဂေပိ တေ ဇနေ သုခယတျေဝ, အဟော အစ္ဆရိယံ ယတော သေသနဒီဝိဓုရံ. ‘‘အယံ အတ္တနိ ဂါဠှံ နိမုဂ္ဂေပိ သုခယတီ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘နိမုဂ္ဂေပီ’’တိ သမာဓိနော သာဓိယတ္တေနင်္ဂိတာယာဝဋ္ဌိတဿ ‘‘ပါဒနခရံသိမဟာနဒီ’’တိ ရူပကံ သာဓနတ္တေနင်္ဂတာယာဝဋ္ဌိတန္တိ မိဿမိဒမလင်္ကရဏံ. 332. Ngài nêu ví dụ qua câu kệ bắt đầu bằng “pasatthā muni”. Móng ở chân của bậc Mâu-ni, ánh sáng của chúng chính là dòng sông vĩ đại vì có sự tương đồng với sông vĩ đại; nó đáng tán thán vì sự tồn tại của việc đạt đến điều kỳ diệu. Nó quả thật làm cho những người kia được an lạc ngay cả khi đã chìm sâu, tức là hết sức (chìm đắm); ôi, thật kỳ diệu, vì điều này trái ngược với các dòng sông khác. Ở đây, trong câu “Cái này làm cho an lạc ngay cả khi đã chìm sâu trong nó”, thể trang sức Rūpaka (Ẩn dụ) “pādanakharaṃsimahānadī” (dòng sông vĩ đại từ ánh sáng móng chân) tồn tại với vai trò phụ (aṅga) vì là phương tiện, đối với thể trang sức Samādhi (Tĩnh tại) trong từ “nimuggepi” (ngay cả khi đã chìm sâu) vốn tồn tại với vai trò chính (aṅgī) vì là điều cần được thực hiện. Do đó, đây là một thể trang sức hỗn hợp. ၃၃၂. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ပသတ္ထာ’’ ဣစ္စာဒိနာ. မုနိနော ပသတ္ထာ အစ္ဆရိယတ္တာ ပသံသနီယာ ပါဒနခရံသိမဟာနဒီ စရဏနခကိရဏသင်္ခါတမဟာဂင်္ဂါ ဂါဠှံ အတိသယေန နိမုဂ္ဂေပိ တေ ဇနေ သာဓုသပ္ပုရိသေ သုခယတိ ဧဝ သုခိတေ ကတော ဧဝ. အဟော အစ္ဆရိယံ သေသနဒီနမေသာ ပဝတ္တိ ဝိရုဒ္ဓါတိ. ဧတ္ထ သာဓနီယဘာဝေန အင်္ဂိနော ‘‘နိမုဂ္ဂေ’’တိ သမာဓိအလင်္ကာရဿ [Pg.312] ‘‘ပါဒနခရံသိမဟာနဒီ’’တိ ရူပကာလင်္ကာရော သာဓနဘာဝေန အင်္ဂန္တိ ကတွာ အင်္ဂါအင်္ဂီဘာဝေန ဣမေသံ အလင်္ကာရာနံ မိဿိတာ. ပါဒေသု နခါတိ စ, တေသံ ရံသီတိ စ, မဟတီ စ သာ နဒီ စေတိ စ, မဟာနဒီ ဝိယ မဟာနဒီ ပါဒနခရံသိယော ဧဝ မဟာနဒီတိ စ ဝါကျံ. ဂါဠှန္တိ ကြိယာဝိသေသနံ. ဂါဠှံ နိမုဇ္ဇနံ ယေ အကံသု, တေပီတိ ယောဇနာ. သုခသမင်္ဂိနော ဇနာ သုခိတေ သုခေ ကရောတီတိ ဝါကျံ. 332. Bây giờ, ngài nêu ví dụ qua câu kệ bắt đầu bằng “pasatthā”. Dòng sông vĩ đại từ ánh sáng móng chân của bậc Mâu-ni, tức dòng sông Hằng được gọi là tia sáng từ móng chân, đáng tán thán, đáng ca ngợi vì sự kỳ diệu của nó, quả thật làm cho những người kia, những bậc thiện nhân, được an lạc, tức là làm cho họ trở nên an lạc, ngay cả khi đã chìm sâu, tức là hết sức (chìm đắm). Ôi, thật kỳ diệu, vì cách vận hành này trái ngược với các dòng sông khác. Ở đây, đối với thể trang sức Samādhi (Tĩnh tại) trong từ “nimugge”, vốn là phần chính (aṅgī) vì là điều cần được thực hiện, thể trang sức Rūpaka (Ẩn dụ) “pādanakharaṃsimahānadī” được xem là phần phụ (aṅga) vì là phương tiện; do đó, có sự hỗn hợp của các thể trang sức này theo mối quan hệ chính-phụ. Và câu cú (được giải thích là): “móng ở chân”; và “ánh sáng của chúng”; và “nó là dòng sông lớn”; và “như một dòng sông lớn, nó là dòng sông lớn”; và “chính ánh sáng từ móng chân là dòng sông vĩ đại”. “Gāḷhaṃ” là một trạng từ. Cách kết nối câu là: “ngay cả những người đã thực hiện sự chìm sâu”. Câu cú (được giải thích là): “nó làm cho những người đã có hạnh phúc trở nên an lạc trong hạnh phúc”. သဒိသဗလဘာဝမိဿ Thể hỗn hợp theo trạng thái sức mạnh tương đương ၃၃၃. 333. ဝေသော သဘာဝမဓုရော, ရူပံ နေတ္တရသာယနံ; မဓူဝမုနိနော ဝါစာ, န သမ္ပီဏေတိ ကံ ဇနံ. Y phục của bậc Mâu-ni vốn tự nhiên ngọt ngào, sắc thân là thuốc bổ cho mắt, lời nói như mật ong; (những điều ấy) lại không làm cho người nào được hoan hỷ hay sao? ၃၃၃. ‘‘ဝေသော’’ဣစ္စာဒိ သုဗောဓံ. ဣဒံ ပန သမာဓိရူပကောပမာမိဿသဒိသဗလန္တိ. 333. ‘‘Veso’’ v.v... thì dễ hiểu. Nhưng đây là (thí dụ về) sự tương đương sức mạnh của sự hỗn hợp giữa (trang sức) định, (trang sức) tỷ dụ và (trang sức) so sánh. ၃၃၃. ‘‘ဝေသော’’ဣစ္စာဒိ. မုနိနော သဘာဝမဓုရော ပကတိမဓုရော ဝေသော ဇိနာဝေဏိကော ဗုဒ္ဓဝေသော စ နေတ္တရသာယနံ ရူပံ လက္ခဏာနုဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နံ ရူပဉ္စ မဓူဝ မဓုရတ္တေန မဓုသမာနာ ဝါစာ ဘာရတီ စ ကံ ဇနံ န သမ္ပီဏေတီတိ. ‘‘သဘာဝမဓုရော’’တိ သမာဓိအလင်္ကာရော စ, ‘‘နေတ္တရသာယန’’န္တိ ရူပကာလင်္ကာရော စ, ‘‘မဓူဝါ’’တိ ဥပမာလင်္ကာရော စာတိ ဣမေ တယော ပီဏနေ အညမညာပေက္ခရဟိတတ္တာ တုလျဗလာတိ ဣမေသံ မိဿတ္တံ ဟောတိ. သဘာဝေန မဓုရောတိ စ, ရသီယတိ အဿာဒီယတီတိ စ, ရသော ရသဘူတော အာယနံ ဂတိ ပဝတ္တိ အဿာတိ ရသာယနံ, ရသဝတ္ထု. ရသာယနမိဝ ရူပံ ရသာယနံ, နေတ္တာနံ ရသာယနန္တိ စ ဝါကျံ. 333. ‘‘Veso’’ v.v... (có nghĩa là): Vẻ ngoài ngọt ngào tự nhiên, ngọt ngào bẩm sinh của bậc Mâu-ni, vẻ ngoài đặc thù của bậc Chiến Thắng, vẻ ngoài của bậc Giác Ngộ, và sắc thân là thuốc bổ cho mắt, sắc thân đầy đủ tướng tốt và tướng phụ, và lời nói, lời phát biểu ngọt ngào như mật ong, thì không làm cho người nào được vui thích hay sao? ‘‘Sabhāvamadhuro’’ (ngọt ngào tự nhiên) là trang sức định. ‘‘Nettarasāyanaṃ’’ (thuốc bổ cho mắt) là trang sức tỷ dụ. Và ‘‘madhūvā’’ (như mật ong) là trang sức so sánh. Ba loại trang sức này có sức mạnh tương đương vì chúng không phụ thuộc lẫn nhau trong việc tạo ra sự vui thích. Do đó, có sự hỗn hợp của chúng. (Giải thích từ:) Sabhāvena madhuro (ngọt ngào tự nhiên). Rasīyati assādīyatīti raso (được nếm, được thưởng thức, nên là vị). Rasabhūto āyanaṃ gati pavatti assāti rasāyanaṃ, rasavatthu (cái có vị làm nguồn gốc, làm đường lối, làm sự diễn tiến, nên là thuốc bổ, là vật có vị). Rasāyanamiva rūpaṃ rasāyanaṃ (sắc thân như thuốc bổ, nên là thuốc bổ). Và câu là nettānaṃ rasāyananti (thuốc bổ cho mắt). ၃၃၄. 334. အာသီ နာမ သိယာ’တ္ထဿ,ဣဋ္ဌဿာ’သီသနံ ယထာ; တိလောကေကဂတီ နာထော,ပါတု လောက’မပါယတော. Lời cầu chúc (āsī) là sự mong ước đối với điều mong muốn. Ví như: Mong rằng bậc Lãnh Đạo, nơi nương tựa duy nhất của ba cõi, hãy bảo vệ thế gian khỏi cảnh khổ. ၃၃၄. အာသိံ [Pg.313] ဒဿေတိ ‘‘အာသိ’’စ္စာဒိနာ. ဣဋ္ဌဿ အဘိမတဿ ဝတ္ထုနော အာသီသနံ ပတ္ထနမိတျနုဝဒိတွာ အာသီ နာမ သိယာတိ ဝိဓီယတေ. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ. တိလောကဿ လောကတ္တယဝတ္တိနော ဇနဿ ဧကဂတိ အသဟာယဂတိ ပဋိသရဏဘူတော နာထော လောကံ သတ္တလောကံ အပါယတော ပါတု ပါလေတူတိ. ဧတ္ထာတိလသိတံ ပါလနမာသီသိတန္တိ. 334. (Tác giả) trình bày về lời cầu chúc qua câu ‘‘āsi’’ v.v... Sau khi lặp lại (định nghĩa) ‘sự mong ước, sự cầu nguyện đối với một sự vật được ưa thích, được chấp nhận’, (tác giả) quy định rằng ‘được gọi là lời cầu chúc’. (Tác giả) nêu ví dụ bằng từ ‘‘yathā’’. (Nghĩa là:) Bậc Lãnh Đạo, là nơi nương tựa duy nhất, nơi nương tựa không ai sánh bằng, là nơi trú ẩn cho chúng sanh trong ba cõi, mong rằng ngài hãy bảo vệ, hãy gìn giữ thế gian, thế giới chúng sanh, khỏi cảnh khổ. Ở đây, sự bảo vệ được mong ước. ၃၃၄. ဣဒါနိ အာသီအလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘အာသီ’’ ဣစ္စာဒိနာ. ဣဋ္ဌဿ အတ္ထဿ ဣစ္ဆိတဝတ္ထုနော အာသီသနာ ပတ္ထနာ အာသီ နာမ သိယာ. ယထာ တတ္ထောဒါဟရဏမေဝံ. တိလောကေကဂတိ တိဘဝဿ အသဟာယသရဏဘူတော နာထော လောကသာမိ လောကံ သတ္တလောကံ အပါယတော ပါတု ရက္ခတူတိ. အာသီ နာမ ပတ္ထနာ, တဒ္ဒီပိကာပိ ဥတ္တိ တန္နာမိကာဝ ဟောတိ. ‘‘တိလောကေကဂတီ’’တိ ဣမသ္မိံ ဥဒါဟရဏေ ပါလနံ အာသီသိတံ. တိဏ္ဏံ လောကာနံ သမာဟာရောတိ စ, ဧကောယေဝ ဂတိ ပဋိသရဏန္တိ စ, တိလောကဿ ဧကဂတီတိ စ ဝါကျံ. 334. Bây giờ, (tác giả) trình bày về trang sức cầu chúc qua câu ‘‘āsī’’ v.v... Sự mong ước, sự cầu nguyện đối với một sự vật được ưa thích, một điều được mong muốn, được gọi là lời cầu chúc. Ví dụ ở đó như sau: Mong rằng bậc Lãnh Đạo, nơi nương tựa duy nhất của ba cõi, nơi trú ẩn không ai sánh bằng của ba cõi, chủ nhân của thế gian, hãy bảo vệ, hãy gìn giữ thế gian, thế giới chúng sanh, khỏi cảnh khổ. Lời cầu chúc là sự cầu nguyện, và lời nói làm sáng tỏ nó cũng có cùng tên gọi. Trong ví dụ ‘‘Tilokekagatī’’ này, sự bảo vệ được mong ước. (Giải thích từ:) Tiṇṇaṃ lokānaṃ samāhāro (tổng hợp của ba cõi), và ekoyeva gati paṭisaraṇanti (chỉ một nơi nương tựa, nơi trú ẩn duy nhất), và câu là tilokassa ekagatī (nơi nương tựa duy nhất của ba cõi). ၃၃၅. 335. ရသပ္ပတီတိဇနကံ, ဇာယတေ ယံ ဝိဘူသနံ; ရသဝန္တန္တိ တံ ဉေယျံ, ရသဝန္တဝိဓာနတော. Bất cứ trang sức nào phát sinh mà tạo ra sự cảm nhận về vị, trang sức đó nên được biết là ‘có vị’ (rasavanta) do sự thể hiện có vị của nó. ၃၃၅. ရသဝန္တမုဒါဟရတိ ‘‘ရသ’’ဣစ္စာဒိနာ. ယံ ဝိဘူသနမလင်္ကရဏံ ရသာဘာသာဒိနော ပတီတိဇနကံ အဝဂမသမ္ပာဒကံ ဇာယတေ, တံ ဝိဘူသနံ ရသဝန္တဝိဓာနတော သမ္ပာဒနတော ‘‘ရသဝန္တ’’န္တိ ဝိညေယျံ ယထာ အတ္ထပ္ပတီတိ ဇနကော သဒ္ဒေါ ‘‘အတ္ထဝါ’’တိ. 335. (Tác giả) nêu ví dụ về (trang sức) có vị qua câu ‘‘rasa’’ v.v... Bất cứ sự tô điểm, trang sức nào phát sinh mà tạo ra sự cảm nhận, mang lại sự thấu hiểu về sự tương tự của vị v.v..., trang sức đó nên được hiểu là ‘có vị’ do sự thể hiện, sự tạo ra (vị). Giống như một từ tạo ra sự hiểu biết về ý nghĩa được gọi là ‘có ý nghĩa’. ၃၃၅. ဥဒ္ဒေသေ ရသီတိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌရသာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ရသ’’ဣစ္စာဒိနာ. ယံ ဝိဘူသနံ ဝုတ္တာလင်္ကာရာနမန္တရေ ယော ကောစိ အလင်္ကာရော ရသပ္ပတီတိဇနကံ သိင်္ဂါရာဒိနဝဝိဓရသေသု ဧကဿ ရသဿ ဝါ တဿေဝ ရသာဘာသဿ ဝါ [Pg.314] အဝဗောဓနံ သမ္ပာဒေန္တော ဇာယတေ, တံ ဝိဘူသနံ ရသဝန္တဝိဓာနတော အတ္တနော ရသသဟိတဘာဝဿ ပကာသနတော ရသဝန္တန္တိ ရသီတိ ဉေယျန္တိ. ယထာ အတ္ထပ္ပတီတိဇနကော သဒ္ဒေါ ‘‘အတ္ထဝါ’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ရသပ္ပတီတိဇနကော အလင်္ကာရော ရသဝန္တော ‘‘ရသီ’’တိ စ ဝုစ္စတိ. ရသဿ ပတီတိ စ, တံ ဇနေတီတိ စ, ရသော အဿ အတ္ထီတိ စ, ရသဝတော ဘာဝေါတိ စ, တဿ ဝိဓာနံ သမ္ပာဒနန္တိ စ ဝါကျံ. 335. (Tác giả) trình bày về trang sức vị, được chỉ ra là ‘rasī’ trong phần đề mục, qua câu ‘‘rasa’’ v.v... Bất cứ sự tô điểm nào, bất cứ trang sức nào trong số các trang sức đã được đề cập, mà phát sinh trong khi tạo ra sự thấu hiểu về một trong chín loại vị bắt đầu bằng vị ái tình, hoặc về sự tương tự của chính vị đó, mà tạo ra sự cảm nhận về vị, thì sự tô điểm đó, do sự thể hiện có vị, do sự biểu lộ trạng thái có vị của chính nó, nên được biết là ‘rasavanta’ hay ‘rasī’. Giống như một từ tạo ra sự hiểu biết về ý nghĩa được gọi là ‘có ý nghĩa’, cũng vậy, một trang sức tạo ra sự cảm nhận về vị được gọi là ‘rasavanta’ hay ‘rasī’. (Giải thích từ:) Rasassa patīti (sự cảm nhận về vị), và taṃ janetīti (cái tạo ra nó), và raso assa atthīti (nó có vị), và rasavato bhāvo (trạng thái có vị), và tassa vidhānaṃ sampādanaṃ (sự thể hiện, sự tạo ra của nó) là các câu (phân tích). ၃၃၆. 336. ရာဂါနတဗ္ဘုတသရောဇမုခံ ဓရာယ,ပါဒါ တိလောကဂုရုနော’ဓိကဗဒ္ဓရာဂါ; အာဒါယ နိစ္စသရသေန ကရေန ဂါဠှံ,သဉ္စုမ္ဗယန္တိ သတတာဟိတသမ္ဘမေန. Với khuôn mặt là đóa sen tuyệt diệu cúi xuống vì lòng sùng mộ, với lòng sùng mộ được kết chặt mãnh liệt, (nữ thần) Đất dùng bàn tay luôn ẩm ướt của mình nắm chặt đôi chân của bậc Đạo Sư ba cõi và hôn lên chúng với sự tôn kính không ngừng. ၃၃၆. ဥဒါဟရတိ ‘‘ရာဂ’’ဣစ္စာဒိ. ဓရာယ ပထဝီအင်္ဂနာယ ရာဂေန အာနတံ, မုခံ. ရာဂံ ရတ္တဝဏ္ဏံ အာနတံ နိန္နမိတံ, သရောဇံ. ပဌမေ အဗ္ဘုတသရောဇသဒိသတာယ မုခံ, တေန သမာနာဓိကရဏန္တိ ရာဂါနတေန သမာသော. ဒုတိယေ တု ရာဂါနတဉ္စ တံ အဗ္ဘုတသရောဇံ ပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ သိရီပါဒသမ္ပဋိဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဥဋ္ဌဟမစ္ဆရိယပဒုမဉ္စ, တမေဝ တဿာ မုခသဒိသတ္တာ မုခန္တိ ရာဂါနတဗ္ဘုတသရောဇမုခံ. တိလောကဂုရုနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါဒါ. ကီဒိသာ? အဓိကဗန္ဓော ရာဂေါ အနုရာဂေါ, ရတ္တဝဏ္ဏော ဝါ ယေသံ တေ, တထာဝိဓာ. နိစ္စမနဝရတံ သရသေန ရသဝတာ ကရေန ဟတ္ထေန, ရံသိနာ ဝါ ဂါဠှံ အာဒါယ ဂဟေတွာ သတတံ နိစ္စံ အာဟိတော သမ္ဘမော အာဒရော, တဒဘိမုခတာ ဝါ, တေန သဉ္စုမ္ဗယန္တိ, နိက္ခိပန္တိ ဝါ. ဧတ္ထ သိလေသရူပကေဟိ သမ္ဘောဂသိင်္ဂါရရသာဘာသော ဇနျတေ. သိင်္ဂါရော ဒုဝိဓော ဝိပ္ပလမ္ဘော, သမ္ဘောဂေါ စေတိ. တေသု ဝိပ္ပလမ္ဘောဝ သမဂ္ဂဝဏ္ဏနာဓာရတ္တာ မနောဟရော, နေဒိသော သမ္ဘောဂေါ. သမ္ဘောဂါဘာသေ တု ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. တထာပိ’ဟာ’ဓိဂတံ သမ္ဘောဂါဘာသောဒါဟရဏံ ဗာလပ္ပဗောဓနတ္ထံ ကိဉ္စိ ဝိစာရေဿာမ. တတြ ပါဒါနံ ကာမုကတ္တံ [Pg.315] ဓရာယ ကာမိနိတ္တဉ္စ ဝါကျသာမတ္ထိယာ ဝိညာယတေ. သဒ္ဒေန ဝုစ္စမာနံ ပုန ဝုတ္တံ သိယာ. အတြ ပါဒါနံ တံ ဝိညေယျံ, ရတျုက္ကံသာဘာသော ယဒိ ကဝိနာ ပဋိပါဒေတဗ္ဗော န ဘဝေယျ, တဒါ ဂါထာယမနနုပပန္နံ သိယာတိ ဧဝံဝိဓဝစနတောဝ ပါဒါ ရတျာဘာသဝန္တောတိ ဂမျတေ. ရတိယာ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝါဘာသော ဓရာကာမိနိ, ရမ္မဒေသာဒိဝိသေသာဘာဝေ အစ္ဆရိယပဒုမုဂ္ဂမနာဘာဝတော အဗ္ဘုတသရောဇသဒ္ဒသဝနေန ဂမ္မမာနာ ရမ္မဒေသာဒယော ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝါဘာသာ, ဗျဘိစာရီဘာဝါဘာသဗောဓကာနိ ကဝိဝစနာနိ အနုဘာဝါဘာသော. တထာ ဟိ ‘‘နိစ္စသရသေန ကရေန ဂါဠှံ အာဒါယာ’’တိ ကရဿ သရသတာဂါဠှဂ္ဂဟဏကထနေန ဟရိသာဒယော ဂမျန္တေ. ‘‘သတတာဟိတသမ္ဘမေနာ’’တိ ဣမိနာ ဥဿုက္ကတ္တာဒယော ပဟီယန္တီတိ ဧဝံ ဗန္ဓဝုတ္တီတိ ဝိဘာဝါဒီဟိ ဗန္ဓတ္ထာဘာသာနံ မနသိ ယော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အာနန္ဒာဘာသော, သော ရသာဘာသော သမ္ဘောဂရသာဘာသော ဝုတ္တောတိ. 336. Nêu lên ví dụ bằng câu “rāga” v.v… Khuôn mặt của nàng thiếu nữ đất (pathavīaṅganā) được cúi xuống (ānataṃ) do ái luyến (rāgena). Bông sen (sarojaṃ) có màu đỏ (rattavaṇṇaṃ) được cúi xuống (ānataṃ). Trong trường hợp thứ nhất, khuôn mặt (mukhaṃ) do tương tự với bông sen kỳ diệu (abbhutasarojasadisatāya), do đó có sự đồng nhất vị trí (samānādhikaraṇa) nên có sự kết hợp (samāso) với “rāgānatena”. Còn trong trường hợp thứ hai, “rāgānatabbhutasarojamukhaṃ” là khuôn mặt (mukhaṃ) chính là đóa sen kỳ diệu (abbhutasarojaṃ) cúi xuống vì ái luyến (rāgānataṃ), đóa sen kỳ diệu (acchariyapadumaṃ) trồi lên từ lòng đất (pathaviṃ bhinditvā uṭṭhahaṃ) để đón nhận gót sen (sirīpādasampaṭiggahaṇatthaṃ), và chính nó (tameva) do tương tự với khuôn mặt của nàng (tassā mukhasadisattā). Đôi chân (pādā) của bậc Đạo Sư Ba Cõi (Tilokaguruno), bậc Chánh Đẳng Chánh Giác (sammāsambuddhassa). Như thế nào? Những đôi chân ấy (te) có sự ái luyến (anurāgo) hay màu đỏ (rattavaṇṇo) được kết buộc một cách mãnh liệt (adhikabandho rāgo), là như vậy (tathāvidhā). (Những đôi chân ấy) luôn luôn (niccamanavarataṃ) dùng bàn tay (karena hatthena) hay tia sáng (raṃsinā) đầy tình cảm (sarasena rasavatā) mà nắm giữ (ādāya gahetvā) một cách chặt chẽ (gāḷhaṃ), và luôn luôn (satataṃ niccaṃ) hôn lên (sañcumbayanti) hay đặt xuống (nikkhipanti) với sự kính trọng (sambhamo ādaro) hay sự hướng tâm (tadabhimukhatā) được thể hiện (āhito). Ở đây, cái bóng của vị ái luyến trong sự kết hợp (sambhogasiṅgārarasābhāso) được tạo ra (janyate) bởi các phép tu từ chơi chữ (silesa) và ẩn dụ (rūpaka). Vị ái luyến (siṅgāro) có hai loại: vị ái luyến trong sự xa cách (vippalambho) và vị ái luyến trong sự kết hợp (sambhogo). Trong số đó, chỉ có vị ái luyến trong sự xa cách (vippalambhova) mới làm say mê lòng người (manoharo) do là nền tảng cho sự miêu tả toàn diện (samaggavaṇṇanādhārattā), còn vị ái luyến trong sự kết hợp (sambhogo) thì không như vậy (nediso). Còn về cái bóng của vị ái luyến trong sự kết hợp (sambhogābhāse) thì không có gì đáng nói (vattabbameva natthi). Tuy nhiên, ở đây (iha) chúng ta sẽ xem xét một chút (kiñci vicāressāma) ví dụ về cái bóng của vị ái luyến trong sự kết hợp (sambhogābhāsodāharaṇaṃ) đã được trình bày (adhigataṃ) để làm sáng tỏ cho người mới học (bālappabodhanatthaṃ). Ở đó, tính cách của người tình (kāmukattaṃ) của đôi chân (pādānaṃ) và tính cách của người yêu (kāminittañca) của đất (dharāya) được hiểu (viññāyate) qua năng lực của câu văn (vākyasāmatthiyā). Nếu được nói ra bằng lời (saddena vuccamānaṃ) thì sẽ trở thành sự lặp lại (puna vuttaṃ siyā). Ở đây, điều đó (taṃ) về đôi chân (pādānaṃ) cần được hiểu rằng (viññeyyaṃ), nếu cái bóng của sự ái luyến tột bậc (ratyukkaṃsābhāso) không được nhà thơ trình bày (kavinā paṭipādetabbo na bhaveyya), thì điều đó sẽ không phù hợp (ananupapannaṃ siyā) trong câu kệ (gāthāyaṃ); chính từ những lời nói như vậy (evaṃvidhavacanatova) mà người ta hiểu rằng (gamyate) đôi chân (pādā) có cái bóng của sự ái luyến (ratyābhāsavanto). Cái bóng của nhân tố nương tựa (ālambaṇavibhāvābhāso) của ái luyến (ratiyā) là nàng thiếu nữ đất (dharākāmini); do không có sự xuất hiện của đóa sen kỳ diệu (acchariyapadumuggamanābhāvato) trong trường hợp không có những nơi chốn đặc biệt đáng yêu (rammadesādivisesābhāve), nên những nơi chốn đáng yêu v.v… (rammadesādayo) được hiểu (gammamānā) qua việc nghe từ “bông sen kỳ diệu” (abbhutasarojasaddasavanena) là những cái bóng của nhân tố kích thích (uddīpanavibhāvābhāsā); những lời nói của nhà thơ (kavivacanāni) cho biết cái bóng của những trạng thái tâm thoáng qua (byabhicārībhāvābhāsabodhakāni) là cái bóng của những biểu hiện bên ngoài (anubhāvābhāso). Thật vậy, qua câu “niccasarasena karena gāḷhaṃ ādāyā”, bằng cách nói về sự tình cảm (sarasatā) và sự nắm giữ chặt chẽ (gāḷhaggahaṇakathanena) của bàn tay (karassa), người ta hiểu được sự hân hoan v.v… (harisādayo gamyante). Qua câu “satatāhitasambhamenā”, sự háo hức v.v… (ussukkattādayo) được hiểu ngầm (pahīyanti); do đó, cái bóng của niềm vui (ānandābhāso) nảy sinh trong tâm trí (manasi yo uppajjati) từ những cái bóng của các yếu tố cấu thành (bandhatthābhāsānaṃ) bởi các nhân tố v.v… (vibhāvādīhi) được gọi là cái bóng của vị (rasābhāso), cái bóng của vị ái luyến trong sự kết hợp (sambhogarasābhāso). ၃၃၆. ဣဒါနိ ဥဒါဟရဏံ ဒဿေန္တော ဥတ္တရိပိ ဒဿေတဗ္ဗသိင်္ဂါရဟဿကရုဏာဒိရသုဒ္ဒေသဿ အနုရူပတော သိင်္ဂါရရသယုတ္တမေဝ ဒဿေတိ ‘‘ရာဂါ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဓရာယ မဟီအင်္ဂနာယ ရာဂါနတဗ္ဘုတသရောဇမုခံ ရာဂေန အနုရာဂေန အဘိမုခံ ကတွာ နမိတံ အစ္ဆရိယဂုဏောပေတပဒုမသဒိသာနနံ နော စေ, ရတ္တဝဏ္ဏံ အာနတံ အဗ္ဘုတသရောဇသင်္ခတမုခံ တိလောကဂုရုနော ဘုဝနတ္တယာနုသာသကဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါဒါ အဓိကဗဒ္ဓရာဂါ အဓိကဗဒ္ဓါနုရာဂဝန္တာ နော စေ, ပုဗ္ဗကမ္မေန ကတအဓိကရတ္တဝဏ္ဏာ နိစ္စသရသေန ကရေန သတတာနုရာဂယုတ္တေန ဟတ္ထေန နော စေ, အဝိကလတ္တာ သတတသမ္ပတ္တိသဟိတေန ကိရဏေန ဂါဠှံ အာဒါယ ဂါဠှံ ဂဟေတွာ နော စေ, ဖုသိတွာ သတတာဟိတသမ္ဘမေန နိစ္စံ ကတာဒရေန နော စေ, နိရန္တရာဟိတအဘိမုခဘာဝေန သဉ္စုမ္ဗယန္တိ [Pg.316] စုမ္ဗန္တိ နော စေ, ဌိတိကြိယာသာဓနတ္တေန ဖုသန္တီတိ. 336. Bây giờ, khi trình bày ví dụ, và cũng để phù hợp với việc đề cập đến các vị như vị ái luyến, vị hài hước, vị bi ai v.v… sẽ được trình bày sau này, ngài chỉ trình bày (ví dụ) liên quan đến vị ái luyến (siṅgārarasāyuttaṃ) bằng câu “rāgā” v.v… Khuôn mặt sen kỳ diệu cúi xuống vì ái luyến (rāgānatabbhutasarojamukhaṃ) của nàng thiếu nữ đất (Dharāya mahīaṅganāya) là khuôn mặt (ānanaṃ) tương tự đóa sen (padumasadisaṃ) có phẩm chất kỳ diệu (acchariyaguṇopetaṃ) được làm cho hướng về (abhimukhaṃ katvā) và cúi xuống (namitaṃ) bởi ái luyến (rāgena anurāgena); hoặc là (no ce), khuôn mặt (mukhaṃ) được gọi là đóa sen kỳ diệu (abbhutasarojasaṅkhataṃ) có màu đỏ (rattavaṇṇaṃ) cúi xuống (ānataṃ). Đôi chân (pādā) của bậc Đạo Sư Ba Cõi (tilokaguruno), bậc Giáo Hóa Ba Cõi (bhuvanattayānusāsakassa), bậc Chánh Đẳng Chánh Giác (sammāsambuddhassa) có ái luyến được kết buộc mãnh liệt (adhikabaddharāgā), tức là có sự ái luyến được kết buộc mãnh liệt (adhikabaddhānurāgavantā); hoặc là (no ce), có màu đỏ đậm (adhikarattavaṇṇā) được tạo ra bởi nghiệp quá khứ (pubbakammena kata). (Những đôi chân ấy) dùng bàn tay (karena) đầy tình cảm thường xuyên (niccasarasena), tức là bàn tay (hatthena) luôn có ái luyến (satatānurāgayuttena); hoặc là (no ce), dùng tia sáng (kiraṇena) luôn đầy đủ (satatasampattisahitena) do sự không thiếu sót (avikalattā), mà nắm giữ (ādāya) một cách chặt chẽ (gāḷhaṃ), tức là nắm lấy (gahetvā) một cách chặt chẽ (gāḷhaṃ); hoặc là (no ce), tiếp xúc (phusitvā), và hôn lên (sañcumbayanti) với sự kính trọng được thể hiện luôn luôn (satatāhitasambhamena), tức là với sự kính trọng được thực hiện luôn luôn (niccaṃ katādarena); hoặc là (no ce), với trạng thái hướng tâm được thể hiện không ngừng (nirantarāhitaabhimukhabhāvena), tức là hôn lên (cumbanti); hoặc là (no ce), tiếp xúc (phusanti) do là phương tiện thực hiện hành động đứng (ṭhitikriyāsādhanattena). ရာဂေန အနုရာဂေန အာနတံ အဘိမုခီကတမိတိ စ, အဗ္ဘုတဉ္စ တံ သရောဇဉ္စေတိ စ, တေန သဒိသတာယ အဗ္ဘုတသရောဇဉ္စ တံ မုခဉ္စေတိ စ, ရာဂါနတဉ္စ တံ အဗ္ဘုတသရောဇမုခဉ္စေတိ စ, ရာဂံ ရတ္တဝဏ္ဏံ အာနတံ နိန္နမိတိ စ, တဉ္စ တံ အဗ္ဘုတသရောဇဉ္စေတိ စ, တမေဝ တာဒိသမုခသဒိသတ္တာ မုခမိတိ စ, တိလောကဿ ဂုရူတိ စ, အဓိကံ ကတွာ ဗဒ္ဓေါ, အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မေန ဝါ ကတော, ရာဂေါ အနုရာဂေါ ရတ္တဝဏ္ဏော ဝါ ယေသမိတိ စ, ရသေန အနုရာဂေန သမ္ပတ္တိယာ ဝါ သဟ ဝတ္တမာနောတိ စ, အာဟိတော ဝိဟိတော စ သော သမ္ဘမော အာဒရော တဒဘိမုခဘာဝေါ ဝါ စေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. Phân tích cú pháp (viggaho) như sau: ‘được cúi xuống (ānataṃ), được làm cho hướng về (abhimukhīkataṃ) bởi ái luyến (rāgena anurāgena)’; và ‘đó là bông sen (taṃ sarojaṃ) kỳ diệu (abbhutaṃ)’; và ‘do tương tự với nó (tena sadisatāya), đó là khuôn mặt (taṃ mukhaṃ) và là bông sen kỳ diệu (abbhutasarojaṃ)’; và ‘đó là khuôn mặt sen kỳ diệu (taṃ abbhutasarojamukhaṃ) cúi xuống vì ái luyến (rāgānataṃ)’; và ‘cúi xuống (ānataṃ ninnam) màu đỏ (rāgaṃ rattavaṇṇaṃ)’; và ‘đó là bông sen kỳ diệu (taṃ abbhutasarojaṃ)’; và ‘chính nó (tameva) là khuôn mặt (mukhaṃ) do tương tự với khuôn mặt như vậy (tādisamukhasadisattā)’; và ‘bậc Đạo Sư (guru) của ba cõi (tilokassa)’; và ‘sự ái luyến (rāgo anurāgo) hay màu đỏ (rattavaṇṇo) của những vị ấy (yesaṃ) được kết buộc (baddho) một cách mãnh liệt (adhikaṃ katvā), hoặc được tạo ra (kato) bởi nghiệp quá khứ của chính mình (attano pubbakammena)’; và ‘hiện hữu cùng với (saha vattamāno) tình cảm (rasena anurāgena) hay sự sung túc (sampattiyā)’; và ‘sự kính trọng (sambhamo ādaro) hay trạng thái hướng tâm đó (tadabhimukhabhāvo) được thể hiện (āhito vihito)’. ဧတ္ထ ‘‘ရာဂါနတာ’’တိအာဒိကေန သိလေသာလင်္ကာရေန စ ‘‘အဗ္ဘုတသရောဇမုခ’’န္တိ ရူပကာလင်္ကာရေန စ သမ္ဘောဂသိင်္ဂါရရသာဘာသော ဥပ္ပာဒီယတိ. တာဒိသံ ဣတ္ထိပုရိသာနံ သမ္ဘောဂါဘာဝေန, တဒါကာရေန စ ကပ္ပိတတ္တာ ရသာဘာသော နာမာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သိင်္ဂါရဿ အာယောဂဝိပ္ပယောဂသမ္ဘောဂဝသေန တိဝိဓတ္တေပိ အာယောဂဝိပ္ပယောဂဒွယံ ဝိပ္ပလမ္ဘမေဝါတိ ဝိပ္ပလမ္ဘော, သမ္ဘောဂေါ စေတိ ဒုဝိဓော ဟောတိ. တေသု ဝိပ္ပလမ္ဘောဝ အနူနဝဏ္ဏနာယ ဘူမိတ္တာ မနောဟရော. သမ္ဘောဂေါ ပန တာဒိသော န ဟောတိ. သမ္ဘောဂါဘာသောပိ ဟီနော ဟောတိ. ဧဝံ သန္တေ ပယောဂံ ကတွာ ကုရုမာနာယ ဝဏ္ဏနာယ ဥစိတဘာဝေန ဣဟာဓိဂတသမ္ဘောဂသိင်္ဂါရရသာဘာသေန ရသိဘူတာလင်္ကာရဿ ဥဒါဟရဏေ ရသာဘာသော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပါဒါနံ ကာမုကဘာဝါဘာသေ စ ဓရာယ ကာမိနီဘာဝါဘာသေ စ ဝါစကပဒေန အဝုတ္တေပိ ‘‘ဓရာယ ပါဒါ တိလောကဂုရုနော’’တိ ဣဒံ ဌပေတွာ ပါဏိဓမ္မပကာသကေဟိ အဝသေသပဒေဟိ ဉာယတေ. Ở đây, cái bóng của vị ái luyến trong sự kết hợp (sambhogasiṅgārarasābhāso) được tạo ra (uppādīyati) bởi phép tu từ chơi chữ (silesālaṅkārena) trong câu “rāgānatā” v.v… và bởi phép tu từ ẩn dụ (rūpakālaṅkārena) trong câu “abbhutasarojamukhaṃ”. Cần phải hiểu rằng (daṭṭhabbo) đó được gọi là cái bóng của vị (rasābhāso nāma) do không có sự kết hợp (sambhogābhāvena) của người nam và người nữ như vậy (tādisaṃ itthipurisānaṃ), và do được tưởng tượng (kappitattā) theo hình thức đó (tadākārena). Mặc dù vị ái luyến (siṅgārassa) có ba loại theo phương diện sự nỗ lực (āyoga), sự xa cách (vippayoga), và sự kết hợp (sambhoga), nhưng vì cả hai loại là sự nỗ lực và sự xa cách (āyogavippayogadvayaṃ) đều là sự xa cách (vippalambhameva), nên có hai loại là vị ái luyến trong sự xa cách (vippalambho) và vị ái luyến trong sự kết hợp (sambhogo). Trong số đó, chỉ có vị ái luyến trong sự xa cách (vippalambhova) mới làm say mê lòng người (manoharo) do là mảnh đất (bhūmittā) cho sự miêu tả không thiếu sót (anūnavaṇṇanāya). Còn vị ái luyến trong sự kết hợp (sambhogo) thì không như vậy (tādiso na hoti). Cái bóng của vị ái luyến trong sự kết hợp (sambhogābhāsopi) cũng thấp kém hơn (hīno hoti). Khi sự việc là như vậy (evaṃ sante), trong ví dụ về phép tu từ đã trở thành vị (rasibhūtālaṅkārassa) với cái bóng của vị ái luyến trong sự kết hợp (sambhogasiṅgārarasābhāsena) đã được trình bày ở đây (ihādhigata) một cách thích hợp (ucitabhāvena) bởi sự miêu tả (vaṇṇanāya) đang được thực hiện (kurumānāya) sau khi đã sử dụng (payogaṃ katvā), cái bóng của vị (rasābhāso) cần được hiểu như vậy (evaṃ veditabbo). Mặc dù cái bóng của trạng thái người tình (kāmukabhāvābhāse) của đôi chân (pādānaṃ) và cái bóng của trạng thái người yêu (kāminībhāvābhāse) của đất (dharāya) không được nói đến (avuttepi) bằng từ ngữ chỉ định (vācakapadena), nhưng điều đó được hiểu (ñāyate) qua các từ còn lại (avasesapadehi) làm sáng tỏ bản chất của sự sống (pāṇidhammapakāsakehi), ngoại trừ câu “dharāya pādā tilokaguruno”. ဒွိန္နံ [Pg.317] အညမညံ ရတိအာဘာသော ‘‘အဓိကဗဒ္ဓရာဂါ ရာဂါနတ’’န္တိ ဣမေဟိ ဝုတ္တော. အယံ ရတိအာဘာသော ဣဓ ဌာယီဘာဝေါ ပုရိသရတိယာ ဣတ္ထိယာ စ, ဣတ္ထိရတိယာ ပုရိသဿ စ အာလမ္ဗဏတ္တာ ပါဒကာမုကဓရာကာမိနိယော ဒွေ အညမညံ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝါဘာသာ ဟောန္တိ. ရမ္မဒေသာဒိဝိသေသံ ဝိနာ အစ္ဆရိယပဒုမောဒယဿ အဘာဝတော အဗ္ဘုတသရောဇသဒ္ဒဿ ဥစ္စာရဏေန ဂမ္မမာနာ ရမ္မဒေသာဒယော ရတိံ ဥဒ္ဒီပယန္တီတိ ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝါဘာသာ နာမ. ‘‘နိစ္စသရသေန ကရေန ဂါဠှမာဒါယာ’’တိ ဣမိနာ ကရဿ သရသဘာဝဿ စ ဂါဠှံ ဂဟဏဿ စ ဝုတ္တတ္တာ ဟရိသာဒယော ဉာယန္တေ. ‘‘သတတာဟိတသမ္ဘမေနာ’’တိ ဣမိနာ ဥဿာဟာဒယော ဉာယန္တိ. တတ္ထ ဟရိသဥဿာဟာဒယော ဗျဘိစာရီဘာဝါဘာသာ နာမ ဟောန္တိ. တေ ဗျဘိစာရီဘာဝါဘာသေ ပကာသေန္တာနိ ယထာဝုတ္တကဝိဝစနာနိ အနုဘာဝါဘာသာ နာမာတိ ဧဝံ ဗန္ဓေ ဒိဿမာနဌာယီဘာဝဗျဘိစာရီဘာဝဝိဘာဝအနုဘာဝေဟိ အတ္ထာဝဗောဓံ ကရောန္တာနံ ပဏ္ဍိတာနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ယော သန္တောသာဘာသသင်္ခါတော ရသာဘာသော အတ္ထိ, သော ဣဓ သမ္ဘောဂရသာဘာသောတိ ကထိတောတိ. ဌာယီဘာဝါဒယော ဥပရိ အာဝိဘဝိဿန္တိ. Sự tương tự của tình yêu (ratiābhāso) giữa hai người được nói đến bằng những từ này: “adhikabaddharāgā rāgānata” (những người có ái luyến bị trói buộc quá mức, bị ái luyến khuất phục). Sự tương tự của tình yêu này ở đây là trạng thái thường trực (ṭhāyībhāvo) đối với tình yêu của người nam dành cho người nữ, và của người nữ dành cho người nam. Do là đối tượng (ālambaṇattā), hai người yêu nhau, người mang chiếc vòng chân và người khao khát, trở thành sự tương tự của nhân tố quyết định đối tượng (ālambaṇavibhāvābhāsā) cho nhau. Do không có sự xuất hiện của hoa sen kỳ diệu nếu không có nơi chốn thú vị đặc biệt, v.v., nên những nơi chốn thú vị, v.v., được hiểu qua việc phát âm từ “abbhutasarojassa” (của hoa sen kỳ diệu), kích thích tình yêu, nên được gọi là sự tương tự của nhân tố quyết định kích thích (uddīpanavibhāvābhāsā). Qua câu “niccasarasena karena gāḷhamādāyā” (sau khi nắm chặt bằng bàn tay luôn ẩm ướt), do việc nói đến trạng thái ẩm ướt của bàn tay và việc nắm chặt, nên hỷ lạc, v.v., được nhận biết. Qua câu “satatāhitasambhamenā” (với sự bối rối được áp đặt liên tục), nên sự nỗ lực, v.v., được nhận biết. Trong đó, hỷ lạc, nỗ lực, v.v., được gọi là sự tương tự của các trạng thái tạm thời (byabhicārībhāvābhāsā). Những lời mô tả như đã nói, vốn biểu lộ những sự tương tự của các trạng thái tạm thời ấy, được gọi là sự tương tự của các trạng thái kế tùy (anubhāvābhāsā). Như vậy, đối với các bậc học giả, những người liễu giải ý nghĩa thông qua các trạng thái thường trực, trạng thái tạm thời, nhân tố quyết định, và trạng thái kế tùy có thể thấy được trong tác phẩm, có một sự tương tự của vị (rasābhāso) khởi lên, được gọi là sự tương tự của sự mãn nguyện (santosābhāsa), ở đây được gọi là sự tương tự của vị ái luyến tương hợp (sambhogarasābhāso). Các trạng thái thường trực, v.v., sẽ được làm rõ ở phần sau. ၃၃၇. 337. ဣစ္စာ’နုဂမ္မ ပုရိမာစရိယာနုဘာဝံ,သင်္ခေပတော နိဂဒိတော’ယ’မလင်္ကတီနံ; ဘေဒေါ’ပရူပရိ ကဝီဟိ ဝိကပ္ပိယာနံ,ကော နာမ ပဿိတု’မလံ ခလု တာသ’မန္တံ. Như vậy, noi theo năng lực của các vị thầy đi trước, sự phân loại các thi cú này đã được trình bày một cách tóm lược. Quả thật, ai có thể thấy được tận cùng của chúng, vốn được các thi sĩ sáng tạo thêm mãi về sau. ဣတိ သံဃရက္ခိတမဟာသာမိပါဒဝိရစိတေ Như vậy, trong tác phẩm được biên soạn bởi trưởng lão Mahāsāmi Saṅgharakkhita သုဗောဓာလင်္ကာရေ Trong quyển Subodhālaṅkāra (Thi Pháp Dễ Hiểu) အတ္ထာလင်္ကာရာဝဗောဓော နာမ có tên là Sự Liễu Giải Về Thi Cú Ý Nghĩa စတုတ္ထော ပရိစ္ဆေဒေါ. Chương Thứ Tư. ၃၃၇. ဧဝမုဒ္ဒေသာနုက္ကမေန ယထာပဋိညာတံ နိဋ္ဌပေတွာ ဣဒါနိ နိဂမနပုဗ္ဗကံ ဗဟုတ္တမေသံ နိဒ္ဒိသိတုမာဟ ‘‘ဣစ္စိ’’စ္စာဒိ. ဣတိ [Pg.318] ဣမိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန ပုရိမာနံ ဒဏ္ဍီအာဒီနံ အာစရိယာနံ အာနုဘာဝံ ဗန္ဓလက္ခဏာနိ အနုဂမ္မ အနုဂန္တွာ အလင်္ကတီနမလင်္ကာရာနံ အယံ ဘေဒေါ သင်္ခေပတော နိဂဒိတော ကထိတော. သင်္ခေပတောတိ ဝုတ္တော, ကသ္မာတိ အာဟ ‘‘ဥပရူပရီ’’တိအာဒိ. ဥပရူပရိ ဒီဃကာလမာရဗ္ဘ ယာဝေဒါနိ မတ္ထကမတ္ထကေ ကဝီဟိ ဝိကပ္ပိယာနံ ပဘေဒိယမာနာနံ တာသမလင်္ကတီနံ အန္တံ ပရိယန္တံ ပဿိတုံ ခလု ဧကန္တေန ကော နာမ ဇနော အလံ သမတ္ထော. 337. Sau khi đã hoàn thành như đã hứa theo thứ tự của đề cương, bây giờ để chỉ ra sự đa dạng của chúng với phần kết luận đi trước, ngài nói “icci”, v.v. “Iti” (như vậy) là theo cách đã được nói. Noi theo năng lực và các đặc điểm sáng tác của các vị thầy đi trước như Daṇḍin, v.v., sự phân loại các thi cú này đã được trình bày một cách tóm lược. Tại sao lại nói là “tóm lược”? Ngài nói “uparūpari” (thêm mãi về sau), v.v. Bắt đầu từ thời xa xưa cho đến tận ngày nay, ở các cấp độ cao nhất, quả thật có người nào hoàn toàn có khả năng thấy được tận cùng của những thi cú ấy, vốn đang được các thi sĩ đa dạng hóa và phân loại. ဣတိ မဟာသာမိနာမိကာယံ သုဗောဓာလင်္ကာရဋီကာယံ Như vậy, trong quyển Subodhālaṅkāraṭīkā (Phụ Chú Thi Pháp Dễ Hiểu) được đặt theo tên của vị Mahāsāmi စတုတ္ထော ပရိစ္ဆေဒေါ. Chương Thứ Tư. ၃၃၇. ဧဝံ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန ယထာပဋိညာတေ အတ္ထာလင်္ကာရေ နိဋ္ဌပေတွာ ဣဒါနိ နိဂမနမုခေန ဧသံ အတ္ထာလင်္ကာရာနံ ဗဟုဘာဝံ ဒဿေတိ ‘‘ဣစ္စာနုဂမ္မ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဣတိ ယထာဝုတ္တနယေန ပုရိမာစရိယာနုဘာဝံ ပုဗ္ဗကာလိကာနံ ဒဏ္ဍီဘဒ္ဒပါဏာဒီနံ အလင်္ကာရသတ္ထသင်္ခါတာနုဘာဝံ အနုဂမ္မ အလင်္ကတီနံ အယံ ဘေဒေါ သင်္ခေပတော နိဂဒိတော မယာ ဝုတ္တော သင်္ဂဟိတော. ကသ္မာတိ စေ? ဥပရူပရိ ဒီဃကာလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇ္ဇတနာ ကဝီဟိ ရစနာကတ္တာရေဟိ ဝိကပ္ပိယာနံ အနေကပ္ပကာရတော ကပ္ပိယမာနတ္တာ ပုထက္ကရိယမာနာနံ တာသမလင်္ကတီနံ အန္တံ ပရိယန္တံ ပဿိတုံ ခလု ဧကန္တေန ကော နာမ ပုဂ္ဂလော အလံ သမတ္ထောတိ. သင်္ဂဟမနာဒိယိတွာ ကေနာပိ ပရိယန္တံ အဓိဂန္တုံ န သက္ကာတိ အဓိပ္ပာယော. ပုရေ ဘဝါတိ စ, ပုရိမာ စ တေ အာစရိယာ စေတိ စ, တေသမာနုဘာဝေါတိ စ, ဝိသေသတော အသင်္ကရတော ကပ္ပိယန္တိ စ ဝါကျံ. 337. Sau khi đã hoàn thành các thi cú ý nghĩa như đã hứa theo thứ tự của đề cương, bây giờ, qua phần kết luận, ngài chỉ ra sự đa dạng của các thi cú ý nghĩa này bằng câu “iccānugamma”, v.v. “Iti” (như vậy) là theo phương pháp đã được nói. Noi theo năng lực, được biết đến là khoa học về thi pháp, của các vị thầy thời xưa như Daṇḍin, Bhaddapāṇi, v.v., sự phân loại các thi cú này đã được tôi trình bày và biên soạn một cách tóm lược. Nếu hỏi tại sao? Bởi vì từ thời xa xưa cho đến ngày nay, chúng đang được các thi sĩ và nhà sáng tác hình thành theo nhiều cách và được phân biệt khác nhau, nên quả thật có cá nhân nào hoàn toàn có khả năng thấy được tận cùng của những thi cú ấy? Ý nghĩa là, nếu không thực hiện việc biên soạn, không ai có thể đạt đến tận cùng. Câu văn được phân tích như sau: “Pure bhavāti” (những gì có trước), và “purimā ca te ācariyā ceti” (và họ là những vị thầy đi trước), và “tesamānubhāvoti” (năng lực của họ), và “visesato asaṅkarato kappiyanti” (chúng được hình thành một cách đặc biệt và không lẫn lộn). ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရနိဿယေ Như vậy, trong quyển Subodhālaṅkāranissaya (Y Chỉ Thi Pháp Dễ Hiểu) စတုတ္ထော ပရိစ္ဆေဒေါ. Chương Thứ Tư. ၅. ဘာဝါဝဗောဓပရိစ္ဆေဒ 5. Chương Liễu Giải Về Trạng Thái Tình Cảm ၃၃၈. 338. ပဋိဘာနဝတာ [Pg.319] လောက-ဝေါဟာရ’မနုသာရိနာ; တတော’စိတျသမုလ္လာသ-ဝေဒိနာ ကဝိနာ ပရံ. Hơn nữa, bởi một thi sĩ có tài ứng đối, người noi theo quy ước thế gian, và người biết được sự rực rỡ của tính thích hợp. ၃၃၈. တဒေဝ ယထာပဋိညာတမလင်္ကာရဝိဘာဂံ ဗောဓေတွာ သမ္ပတိ ရသဝန္တာလင်္ကာရပ္ပသင်္ဂေနာဓိဂတံ ရသံ သကလ သံသာရဒုက္ခနိဿ ရဏေကနိမိတ္တဝိမုတ္တိရသေကရသဝိသုဒ္ဓသဒ္ဓမ္မာဂမဝိဂ္ဂါဟသပ္ပီဏနောဏတမတီနံ ပရမသဒ္ဓါလူနမနဓိဂတတ္တေပိ လက္ခဏမတ္တေန လောကဝေါဟာရကောသလ္လမတ္တပရိဂ္ဂဟာယ ကိဉ္စိမတ္တမုပဒိသိတုံ န သာကလ္လေန ‘‘ပဋိဘာနဝတာ’’တိအာဒိမာဟ. ပဋိဘာနံ တံတံဌာနာနုရူပပ္ပဝတ္တာ ပညာ. သာ ဟိ သရသရစနာယစ္စန္တောပကာရိကာ, တတောဝ ကဗ္ဗံ ‘‘ပဋိဘာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တေနာဟ ‘‘ပဋိဘာနဝတာ’’တိ. ကဝိနာ လောကဝေါဟာရာနုဂန္တဗ္ဗော. ယော ဟိ သကလံ လောကဝေါဟာရံ နာနုသရတိ, သော ကဝိယေဝ န ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘လောကဝေါဟာရမနုသာရိနာ’’တိ. ယတော ဩစိတျံ နာမ ကဝီနံ ပရမံ ရဟဿံ လောကဝေါဟာရေပိ ဥစိတညူယေဝ ပသံသီယတေ, သမုစိတလောကဝေါဟာရာနုသာရေနေဝ စ ဝက္ခမာနာနုက္ကမေန ဝိရစိတာ ရစနာ သစေတနာနံ ရသဿာဒါယ သမ္ပဇ္ဇတေ, တသ္မာ ဩစိတျေ သမုလ္လသတ္တံ ဒိတ္တံ ဖုဋမေဝ ဗန္ဓနံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. တတောဝစ္စန္တမောစိတျသမုလ္လာသဝေဒိနာ ကဝိနာ ဘဝိတဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘ပရံ ဩစိတျသမုလ္လာသဝေဒိနာ’’တိ. သဗ္ဗဉ္စေတံ ‘‘ကဝိနာ’’တိ ဧတ္ထ ဝိသေသနံ, ‘‘ကဝိနာ’’တိ စေတံ ‘‘နိဗန္ဓာ’’တိ ဧတ္ထ အဝုတ္တော ကတ္တာ. 338. Sau khi đã giảng giải về sự phân loại thi cú như đã hứa, bây giờ, nhân dịp nói về thi cú có vị (rasavantālaṅkāra), để hướng dẫn một chút chứ không phải toàn bộ về vị (rasa) – vốn được liễu giải qua thi cú có vị – cho những người có đức tin tối thượng, những người có tâm trí hướng về và hoan hỷ trong việc thâm nhập vào Chánh Pháp thanh tịnh, vốn có một vị duy nhất là vị giải thoát, là nhân duy nhất để thoát khỏi mọi khổ đau của luân hồi, mặc dù họ chưa đạt được (vị giải thoát ấy), chỉ nhằm mục đích nắm bắt một chút qua đặc tính và sự khéo léo trong quy ước thế gian, ngài nói “paṭibhānavatā”, v.v. “Paṭibhāna” (tài ứng đối) là trí tuệ phát sinh phù hợp với từng hoàn cảnh cụ thể. Trí tuệ ấy quả thực vô cùng hữu ích cho việc sáng tác có vị (rasa). Do đó, thi ca được gọi là “paṭibhāna”. Vì vậy, ngài nói “paṭibhānavatā” (bởi người có tài ứng đối). Thi sĩ phải noi theo quy ước thế gian. Người nào không noi theo mọi quy ước thế gian thì không phải là thi sĩ. Vì vậy, ngài nói “lokavohāramanusārinā” (bởi người noi theo quy ước thế gian). Bởi vì tính thích hợp (ocitya) là bí mật tối cao của các thi sĩ, và ngay cả trong quy ước thế gian, người biết điều thích hợp mới được tán dương, và một tác phẩm được sáng tác theo quy ước thế gian phù hợp theo trình tự sẽ được mô tả, sẽ giúp cho chúng sinh hữu tình thưởng thức được vị (rasa), do đó, cần phải làm cho tác phẩm sáng tỏ và rực rỡ trong tính thích hợp của nó. Vì vậy, một thi sĩ phải là người biết được sự rực rỡ của tính thích hợp. Do đó, ngài nói “paraṃ ocityasamullāsavedinā” (hơn nữa, bởi người biết được sự rực rỡ của tính thích hợp). Tất cả những điều này là tính từ cho “kavinā” (bởi thi sĩ). Và “kavinā” này là tác nhân không được nêu rõ cho động từ “nibandhā” (nên được sáng tác). ၃၃၈. ဧဝံ ယထာပဋိညာတာနမလင်္ကာရာနံ ဒဿနာဝသရေ ရသဝန္တာလင်္ကာရပ္ပသင်္ဂေနာဓိဂတနဝဝိဓသိင်္ဂါရာဒိရသေ သကလသံသာရဒုက္ခနိဿရဏအသဟာယကရဏဘူတဝိမုတ္တိရသေန ဧကရသဘူတေ အတိပဏီတေ သဒ္ဓမ္မာမတရသေယေဝ လုဒ္ဓါနံ သဒ္ဓါဗာဟုလ္လသုဒ္ဓသံယမာနံ ဝိမုခေပိ [Pg.320] လက္ခဏမတ္တပရိညာဏေန လောကဝေါဟာရေသု အသမ္မောဟတ္ထံ သင်္ခေပေန ဒဿေတုကာမော ဣဒါနိ ‘‘ပဋိဘာနဝတာ’’ဣစ္စာဒိမာဟ. ပဋိဘာနဝတာ သရသရစနာယ အစ္စန္တောပကာရဋ္ဌာနောစိတပညာဝိသေသဝတာ လောကဝေါဟာရမနုသာရိနာ သကလလောကေ ဝေါဟာရာနုရူပမနုဂတေန တတော ယသ္မာ ဩစိတျံ နာမ ဟဒယတော အဗဟိ ကာတဗ္ဗံ, ရဟဿမိဝ ဗန္ဓတော ဝိယောဇနီယံ န ဟောတိ. တသ္မာ ပရမတိသယေန ဩစိတျသမုလ္လာသဝေဒိနာ ဥစိတဘာဝေန ဝတ္တုမိစ္ဆိတတ္ထဿ ဥဒ္ဒီပနဿေဝ အနုရူပပ္ပကာရေန ဣဋ္ဌတ္ထဿ သမုလ္လာသနံ ဒိတ္တိံ ဇာနန္တေန ကဝိနာ ဗန္ဓကာရကေန နိဗန္ဓာတိ သမ္ဗန္ဓော. ပဋိဘာ ပဋိဘာနန္တိ ပညာယေတံ နာမံ, တတော ဇာတကဗ္ဗဿပိ ပဋိဘာတိ ဝုစ္စမာနတ္တာ အယံ ပညာဝိသေသော ရစနာယ အစ္စန္တောပကာရောတိ ဉာတဗ္ဗော. ပဋိဘာနမဿတ္ထီတိ စ, လောကဿ ဝေါဟာရောတိ စ, တံ အနုဂစ္ဆတိ သီလေနာတိ စ, ဩစိတျေန သမုလ္လာသောတိ စ, တံ ဝိဇာနာတိ သီလေနာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 338. Như vậy, trong trường hợp trình bày về các thể văn trang sức (alaṅkāra) đã được hứa khả, do sự liên quan đến thể văn trang sức có thi vị (rasavantālaṅkāra) nên chín loại thi vị như là tình ái (siṅgāra), v.v... đã được đề cập đến. Ngay cả đối với những vị có đức tin dồi dào và có sự thu thúc trong sạch, là những người chỉ ưa thích hương vị vi diệu của Chánh pháp bất tử, là hương vị đã trở thành đồng nhất với hương vị giải thoát (vimuttirasa), là phương tiện độc nhất để thoát khỏi tất cả khổ đau trong vòng luân hồi, và là những người không quan tâm đến (các thi vị thế gian), (tác giả) có ý muốn trình bày một cách tóm tắt (về các thi vị ấy) nhằm mục đích không bị nhầm lẫn trong các quy ước của thế gian, chỉ bằng sự thông hiểu về các đặc tính. Bây giờ, ngài nói lên (câu kệ) “paṭibhānavatā” v.v... (Paṭibhānavatā) có nghĩa là: “Bởi người có trí tuệ đặc biệt thích hợp với vị trí, là phương tiện hỗ trợ đắc lực cho việc sáng tác thi vị.” (Lokavohāramanusārinā) có nghĩa là: “Bởi người đi theo quy ước của thế gian, là người tuân thủ theo những gì thích hợp với quy ước trong toàn thể thế gian.” Do đó, bởi vì điều được gọi là sự thích hợp (ocitya) không nên bị loại ra khỏi tâm, giống như điều bí mật không nên bị tách rời khỏi sự ràng buộc. Vì thế, có sự liên hệ (với câu kệ) như sau: “Được sáng tác (nibandhā) bởi nhà thơ (kavinā), là người sáng tác (bandhakārakena), là người biết được sự biểu lộ rực rỡ (samullāsanaṃ dittiṃ) của ý nghĩa mong muốn bằng phương cách thích hợp, chính là sự khơi dậy ý nghĩa muốn được nói đến bằng bản chất thích hợp, là người nhận biết sự biểu lộ rực rỡ của sự thích hợp một cách siêu việt.” Paṭibhā hay paṭibhāna là tên gọi của trí tuệ. Do đó, bởi vì tác phẩm Jātaka cũng được gọi là paṭibhā, nên cần phải biết rằng trí tuệ đặc biệt này là phương tiện hỗ trợ đắc lực cho việc sáng tác. Và các cách phân tích (của các từ) là: “Vị ấy có trí tuệ (paṭibhānaṃ assa atthi).” Và: “Quy ước của thế gian (lokassa vohāro).” Và: “Vị ấy tuân theo điều ấy theo bản chất (taṃ anugacchati sīlena).” Và: “Sự biểu lộ rực rỡ bởi sự thích hợp (ocityena samullāso).” Và: “Vị ấy biết điều ấy theo bản chất (taṃ vijānāti sīlena).” ၃၃၉. 339. ဌာယီသမ္ဗန္ဓိနော ဘာဝ-ဝိဘာဝါ သာနုဘာဝကာ; သမ္ပဇ္ဇန္တိ နိဗန္ဓာ တေ, ရသဿာဒါယ သာဓုနံ. Các trạng thái (bhāva) và các yếu tố quyết định (vibhāva) có liên quan đến trạng thái thường trực (ṭhāyī), cùng với các yếu tố tùy theo (anubhāva), những điều ấy được sáng tác và thành tựu vì sự thưởng thức thi vị (rasa) của những người tốt. ၃၃၉. ‘‘ဌာယိ’’စ္စာဒိ. ဌာယိနော ဝက္ခမာနရတျာဒယော တေဟိ သဟ သမ္ဗန္ဓော ဝိဘာဝါဒီဟိ ယောဂေ ရတျာဒီနမဿာဒိယတ္တမာနီယမာနတ္တာ ဧတေသမတ္ထီတိ ဌာယီသမ္ဗန္ဓိနော. သဟ အနုဘာဝေဟိ ဝက္ခမာနလက္ခဏေဟီတိ သာနုဘာဝကာ, ဘာဝေါ ဝိဘာဝေါ စ, ဝက္ခမာနော ဘာဝေန ဘာဝါဘာသောပိ ဣမိနာဝ သင်္ဂဟိတော, ရသဿာဒါယ သမ္ပဇ္ဇန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. 339. (Câu kệ) “Ṭhāyī” v.v... (Ṭhāyino) là các trạng thái thường trực như là tình ái (rati), v.v... sẽ được nói đến. (Ṭhāyīsambandhino) có nghĩa là: “Chúng có sự liên quan đến các trạng thái thường trực ấy,” bởi vì các trạng thái như là tình ái, v.v... được đưa đến trạng thái có thể thưởng thức được, do sự kết hợp với các yếu tố quyết định (vibhāva), v.v... (Sānubhāvakā) có nghĩa là: “Cùng với các yếu tố tùy theo (anubhāva) có các đặc tính sẽ được nói đến.” (Bhāvo vibhāvo ca) là trạng thái (bhāva) và yếu tố quyết định (vibhāva) sẽ được nói đến. Do từ ngữ bhāva, sự tương tự của trạng thái (bhāvābhāsa) cũng được bao gồm bởi từ ngữ này. Có sự liên hệ với (các từ ngữ): “Thành tựu vì sự thưởng thức thi vị (rasassādāya sampajjanti).” ၃၃၉. ‘‘ဌာယိ’’စ္စာဒိ. ဌာယီသမ္ဗန္ဓိနော ဌာယီပဒေန, တေန ဝါစ္စရတိဟာသာဒိအတ္ထေန ဝါ သမ္ဗန္ဓုပဂတာ သာနုဘာဝကာ ဝက္ခမာနာနုဘာဝေဟိ သဟ ပဝတ္တာ ဘာဝဝိဘာဝါ ဝက္ခမာနဘာဝဝိဘာဝါ နိဗန္ဓာ ဝုတ္တဂုဏောပေတကဝိနာ ဗန္ဓိတာ ဧကတ္ထ အာဟရိတွာ ဒဿိတာ သာဓုနံ ဣဿာဒိဒေါသရဟိတာနံ သဇ္ဇနာနံ ရသဿာဒါယ သိင်္ဂါရာဒိဝက္ခမာနရသဿ အဿာဒနတ္ထံ သမ္ပဇ္ဇန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ. ဣမာယ ဂါထာယ ဌာယီဘာဝေါ ဗျဘိစာရီဘာဝေါ ကေဝလဘာဝေါ ဝိဘာဝေါ အနုဘာဝေါ ရသော စေတိ ဣမေ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ဘဝန္တိ, ကထန္တိ စေ? ဘာဝဝိဘာဝါနံ ‘‘ဌာယီသမ္ဗန္ဓိနော’’တိ ဝိသေသနံ ဘဝတိ, တေန ဘာဝဿ ဌာယီ စ သော ဘာဝေါ စေတိ စ ဌာယီပဒေန သမ္ဗန္ဓတ္တာ ဌာယီဘာဝေါ စ, ပုန ဗျဘိစာရီဘာဝေ သတိ ‘‘ဌာယီဘာဝေါ’’တိ ဣမဿ သာဓကတ္တာ ဣမဿေဝ ဌာယီဘာဝပဒဿ ပယောဂသာမတ္ထိယေန ဂမ္မမာနော ဗျဘိစာရီဘာဝေါ စ, ပုန ဌာယီပဒေန သမာသမကတွာ ဝိသုံ ဒဿိတဘာဝသဒ္ဒသုတိယာ ဌာယီဘာဝဗျဘိစာရီဘာဝေဟိ အညော ဘာဝေါ စ, တထာ ဧဝ ဌာယီပဒေန ဝါစ္စရတိဟာသာဒိအတ္ထဿ ဥပ္ပတ္တိဥဒ္ဒီပနဒွယံ ဝိဘူတံ ကတွာ သဇ္ဇေတွာ ဌိတတ္တာ တေဟိ ရတိဟာသာဒီဟိ အတ္ထေဟိ သမ္ဗန္ဓိနော အာလမ္ဗဏဥဒ္ဒီပနသင်္ခတဝိဝိဓဝိဘာဝါ စ, ဧဝမေဝ သာနုဘာဝကပဒေန သမာယောဂေန ဒဿိတာနုဘာဝေါ စ, ‘‘ရသဿာဒါယာ’’တိ ဣမိနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌရသော စာတိ ဧဝမိမေ ဌာယီဘာဝါဒယော ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ. ဌာယိနာ သဟ သမ္ဗန္ဓောတိ စ, သော ဧတေသမတ္ထီတိ စ, ဘာဝေါ စ ဝိဘာဝေါ စေတိ စ, သဟ အနုဘာဝေဟိ ဝတ္တန္တီတိ စ, ရသဿ အဿာဒေါတိ စ ဝါကျံ. 339. (Câu kệ) “Ṭhāyī” v.v... (Ṭhāyīsambandhino) có nghĩa là: “Có sự liên quan bởi từ ngữ ṭhāyī, hoặc có sự liên quan bởi ý nghĩa của từ ngữ ấy là tình ái, tiếng cười, v.v...” (Sānubhāvakā) có nghĩa là: “Cùng khởi lên với các yếu tố tùy theo (anubhāva) sẽ được nói đến.” (Bhāvavibhāvā) có nghĩa là: “Các trạng thái và các yếu tố quyết định sẽ được nói đến.” (Nibandhā) có nghĩa là: “Được sáng tác bởi nhà thơ có các phẩm chất đã được nói đến, được mang đến và trình bày ở một nơi.” (Sādhunaṃ) có nghĩa là: “Của những người tốt, là những thiện nhân không có các lỗi lầm như là ganh tỵ, v.v...” (Sampajjanti rasassādāya) có nghĩa là: “Chúng khởi lên nhằm mục đích thưởng thức thi vị (rasa) sẽ được nói đến như là tình ái, v.v...” Do câu kệ này, các điều này được nêu lên là: Trạng thái thường trực (ṭhāyībhāva), trạng thái thoáng qua (byabhicārībhāva), trạng thái đơn thuần (kevalabhāva), yếu tố quyết định (vibhāva), yếu tố tùy theo (anubhāva), và thi vị (rasa). Nếu hỏi: “Bằng cách nào?” (Thì được trả lời rằng): (Ṭhāyīsambandhino) là tính từ của bhāvavibhāvānaṃ. Do đó, bởi vì có sự liên quan bởi từ ngữ ṭhāyī (với câu): “Đó là trạng thái thường trực và đó là trạng thái (ṭhāyī ca so bhāvo ca),” nên có trạng thái thường trực (ṭhāyībhāva). Kế đến, bởi vì khi có trạng thái thoáng qua (byabhicārībhāva) thì điều này là yếu tố xác định của “trạng thái thường trực,” nên do năng lực của chính sự sử dụng từ ngữ ṭhāyībhāva này mà trạng thái thoáng qua (byabhicārībhāva) được hiểu ngầm. Kế đến, do việc nghe thấy từ ngữ bhāva được trình bày riêng biệt, không tạo thành hợp thể với từ ngữ ṭhāyī, nên có trạng thái khác (añño bhāvo) với trạng thái thường trực và trạng thái thoáng qua. Tương tự như thế, bởi vì hai phương diện khơi dậy và kích thích của ý nghĩa được biểu đạt là tình ái, tiếng cười, v.v... đã được làm cho hiển lộ và được sắp đặt bởi từ ngữ ṭhāyī, nên do sự liên quan đến các ý nghĩa tình ái, tiếng cười, v.v... ấy mà có các yếu tố quyết định đa dạng (vividhavibhāvā) được gọi là đối tượng (ālambaṇa) và tác nhân kích thích (uddīpana). Cũng tương tự như vậy, do sự kết hợp bởi từ ngữ sānubhāvakā mà yếu tố tùy theo (anubhāva) được trình bày. Và do từ ngữ “rasassādāya” mà thi vị (rasa) được chỉ định. Như vậy, các điều này là trạng thái thường trực, v.v... đã được nêu lên. Và các câu (phân tích) là: “Sự liên quan cùng với trạng thái thường trực (ṭhāyinā saha sambandho).” Và: “Điều ấy là của chúng (so etesaṃ atthi).” Và: “Trạng thái và yếu tố quyết định (bhāvo ca vibhāvo ca).” Và: “Chúng hiện hữu cùng với các yếu tố tùy theo (saha anubhāvehi vattanti).” Và: “Sự thưởng thức thi vị (rasassa assādo).” ဘာဝအဓိပ္ပာယ Ý nghĩa của trạng thái (bhāva) ၃၄၀. 340. စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသာ တု, ဘာဝယန္တိ ရသေ ယတော; ရတျာဒယော တတော ဘာဝ-သဒ္ဒေန ပရိကိတ္တိတာ. Bởi vì các trạng thái đặc biệt của tâm, chính là tình ái, v.v... làm phát sinh các thi vị (rasa), do đó chúng được gọi bằng từ ngữ bhāva (trạng thái). ၃၄၀. ဣဒါနိ ယထာဥဒ္ဒိဋ္ဌေသု ဌာယာဒီဟိ ဘာဝဝိဘာဝါနုဘာဝရသေသု ပဌမံ ဘာဝံ ဝိဘာဝေတုံ ဘာဝသဒ္ဒမနွတ္ထယတိ ‘‘စိတ္တ’’ဣစ္စာဒိနာ. စိတ္တဿ ဝုတ္တိယော ရမဏဟသနာဒိအာကာရေန ပဝတ္တိယော, တာဝ ဝိသေသာ ဝိသိဋ္ဌသဘာဝတ္ထာတိ စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသာ. [Pg.322] ရတျာဒယော ဌာယီဗျဘိစာရီသာတ္တိကာ. တုသဒ္ဒေါ ဝိသေသေ. ယတော ရသေ သိင်္ဂါရာဒယော ဘာဝယန္တိ နိပ္ဖာဒေန္တိ. တတော ဘာဝသဒ္ဒေန ပရိကိတ္တိတာ ဘရတာဒီဟိ ကထိတာ. ဧတ္ထ ဟိ ဏျန္တော ဘူဓာတု ကရဏေ ဝတ္တတေ. ယတော စာယံ န ကေဝလံ ကရဏေယေဝ ဝတ္တတေ, အထ ခေါ ဗျာပနေ, ပဋိပါဒနေ စ, တသ္မာဿ ပဋိဘာနံ စိတ္တံ ဘာဝယန္တိ ဗျာပေန္တိ. အထ ဝါ ကဝိနော လောကဋ္ဌိတိဉာဏလက္ခဏံ အဓိပ္ပာယံ ဘာဝယန္တိ ပဋိပါဒေန္တီတိ ဘာဝါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. 340. Bây giờ, trong số các trạng thái (bhāva), các yếu tố quyết định (vibhāva), các yếu tố tùy theo (anubhāva), và các thi vị (rasa) đã được liệt kê bắt đầu với trạng thái thường trực (ṭhāyī), v.v..., trước tiên để giải thích về trạng thái (bhāva), ngài nói về từ nguyên của từ ngữ bhāva với (câu kệ) “citta” v.v... (Cittavuttivisesā) có nghĩa là: “Các sự biến đổi (vuttiyo) của tâm là các sự vận hành theo hình thức yêu thương, vui cười, v.v...; chúng là đặc biệt (visesā) bởi vì chúng có bản chất riêng biệt.” (Ratyādayo) là các trạng thái thường trực (ṭhāyī), thoáng qua (byabhicārī), và tự phát (sāttika). Từ ngữ tu có nghĩa là đặc biệt. (Yato rase... bhāvayanti) có nghĩa là: “Bởi vì chúng làm phát sinh (nipphādenti) các thi vị (rasa) như là tình ái, v.v...” (Tato bhāvasaddena parikittitā) có nghĩa là: “Do đó, chúng được gọi (kathitā) bằng từ ngữ bhāva bởi Bharata, v.v...” Ở đây, căn bhū với tiếp vĩ ngữ ṇya (chỉ tác động) có nghĩa là tác thành. Bởi vì từ ngữ này không chỉ có nghĩa là tác thành, mà còn có nghĩa là thẩm thấu và hoàn thành. Do đó, (một ý nghĩa khác là): “Chúng thẩm thấu (byāpenti) tâm trí của người có trí tuệ (paṭibhānaṃ cittaṃ).” Hoặc: “Chúng được gọi là bhāva bởi vì chúng hoàn thành (paṭipādenti) ý định (adhippāyaṃ) của nhà thơ, là điều có đặc tính là sự hiểu biết về tình trạng của thế gian.” Ý nghĩa ở đây nên được hiểu như vậy. ၃၄၀. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌေသု ဌာယီဘာဝါဒီသု ဌာယီအာဒီနံ တိဏ္ဏံ သာဓာရဏော ဘာဝေါ နာမ ဧသောတိ ဒဿေန္တော အနွတ္ထဝသေန ဒဿေတိ ‘‘စိတ္တ’’ဣစ္စာဒိ. စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသာ တု စိတ္တဿ ဥတ္တရိ ဝက္ခမာနာရမ္မဏဟသနသောစနာဒီဟိ, နိဗ္ဗေဒါဒီဟိ, ထမ္ဘာဒီဟိ စ အာကာရေဟိ ပဝတ္တိသင်္ခါတာ အညမညံ အသင်္ကရာကာရသင်္ခါတာ ဝိသေသာ ပန ဌာယီဗျဘိစာရီသာတ္တိကာ ယတော ယသ္မာ ရသေ သိင်္ဂါရာဒိရသေ ဘာဝယန္တိ နိပ္ဖာဒေန္တိ ကရောန္တိ. နော စေ, ရသေ သိင်္ဂါရာဒိရသဝိသယေ ပဏ္ဍိတာနံ စိတ္တံ ဘာဝယန္တိ ဗျာပနံ ကရောန္တိ. နော စေ, တသ္မိံယေဝ ရသဝိသယေ ကဝိနော လောကသဘာဝံ ဝိသယံ ကတွာ ပဝတ္တဉာဏလက္ခဏံ အဓိပ္ပာယံ ဘာဝယန္တိ ပဋိပါဒနံ ကရောန္တိ. တတော ဘာဝသဒ္ဒေန ဟေတုကတ္တရိ နိပ္ဖန္နေန ရတျာဒယော ရတိဟာသာဒယော ပရိကိတ္တိတာ ဘရတာဒီဟိ ဝုတ္တာ ဟောန္တီတိ. ‘‘ရတျာဒယော’’တိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေန ဟာသာဒယော ဌာယီဘာဝါ စ, နိဗ္ဗေဒါဒယော ဗျဘိစာရီဘာဝါ စ, ထမ္ဘပလယာဒယော သာတ္တိကဘာဝါ စ သင်္ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. စိတ္တဿ ဝုတ္တိယောတိ စ, တာ ဧဝ ဝိသေသာတိ စ, ဘာဝေါ ဣတိ သဒ္ဒေါတိ စ ဝါကျံ. 340. Bây giờ, trong số các tâm trạng thường trực (ṭhāyībhāva) v.v. đã được nêu, để chỉ ra rằng đây là ý nghĩa chung của ba loại tâm trạng thường trực (ṭhāyī) v.v., ngài giải thích theo nghĩa đen bằng câu "citta" (tâm) v.v. Các đặc tính của hành hoạt của tâm (cittavuttivisesā) chính là những đặc tính được gọi là sự vận hành của tâm theo các phương thức như vui cười, sầu muộn v.v. đối với các đối tượng sẽ được đề cập sau, hoặc theo các phương thức như nhàm chán v.v., hoặc theo các phương thức như sững sờ v.v.; chúng là những đặc tính không pha trộn lẫn nhau, được gọi là tâm trạng thường trực (ṭhāyī), tâm trạng thoáng qua (byabhicārī), và tâm trạng tự phát (sāttika). Bởi vì chúng tạo ra (bhāvayanti), sản sinh (nipphādenti), làm ra (karonti) vị (rasa), tức là vị ái luyến (siṅgārādirasa) v.v. Hoặc là, chúng làm cho tâm của các bậc hiền trí thấm nhuần (bhāvayanti byāpanaṃ karonti) đối tượng là vị, tức là vị ái luyến v.v. Hoặc là, trong chính đối tượng vị ấy, chúng làm cho ý định (adhippāyaṃ) của nhà thơ, vốn có đặc tính là trí tuệ vận hành lấy bản chất của thế gian làm đối tượng, được thể hiện (bhāvayanti paṭipādanaṃ karonti). Do đó, các tâm trạng như ái luyến (ratyādayo), tức là ái luyến, vui cười v.v., được các vị như Bharata gọi bằng từ "bhāva", vốn được hình thành từ gốc "bhū" với tiếp đầu ngữ "ati". Trong câu "ratyādayo", cần hiểu rằng từ "ādi" (v.v.) bao gồm các tâm trạng thường trực như vui cười v.v., các tâm trạng thoáng qua như nhàm chán v.v., và các tâm trạng tự phát như sững sờ, kinh hãi v.v. Các câu là "cittassa vuttiyo" (hành hoạt của tâm), "tā eva visesā" (chúng chính là các đặc tính), và "bhāvo iti saddo" (từ ngữ là bhāva). ဌာယီဘာဝအဓိပ္ပာယ Ý nghĩa của tâm trạng thường trực ၃၄၁. 341. ဝိရောဓိနာ’ညဘာဝေန,[Pg.323] ယော ဘာဝေါ န တိရောဟိတော; သီလေန တိဋ္ဌတိ’စ္စေ’သော,ဌာယီဘာဝေါတိ သဒ္ဒိတော. Tâm trạng nào không bị che khuất, Bởi một tâm trạng khác đối nghịch; Tâm trạng ấy tồn tại do bản chất, Được gọi là tâm trạng thường trực. ၃၄၁. ဌာယာဒိကေ တိဝိဓေ ဘာဝေ ကမေနာဟ ‘‘ဝိရောဓိနာ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝိရောဓိနာ အညေန ဇိဂုစ္ဆာဒိနာ ဘာဝေန ယော ဘာဝေါ ရတျာဒိကော န တိရောဟိတော နစ္ဆာဒိတော, ဧသော ဘာဝေါ အနုစ္ဆိဇ္ဇမာနတ္တာ ဧဝ တိဋ္ဌတိ သီလေနာတိ, ဌာယီ ဧဝ ဘာဝေါတိ ဌာယီဘာဝေါတိ သဒ္ဒိတော ကထိတော. ယော ဘာဝါဒီဟိ အာလောကိတဿာဒံ နီတော သမာနီတော, သော သာမာဇိကေဟိ အဿာဒိယမာနတ္တာ ရသောတိ ဝုစ္စတိ. ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘သဝိဘာဝ’’ဣစ္စာဒိ. 341. Ngài nói về ba loại tâm trạng, thường trực v.v., theo thứ tự bằng câu kệ "virodhinā" v.v. Tâm trạng nào, như là ái luyến (ratyādi), không bị che khuất, không bị che lấp bởi một tâm trạng khác đối nghịch, như là ghê tởm (jigucchādi), tâm trạng ấy, vì không bị gián đoạn, nên tồn tại do bản chất của nó; do đó, nó được gọi là tâm trạng thường trực (ṭhāyībhāva), vì nó là một tâm trạng thường trực (ṭhāyī). Cái gì được đưa đến, được mang đến trạng thái thưởng thức có thể nhận biết được bởi các tâm trạng v.v., cái đó được gọi là vị (rasa) vì nó được khán giả (sāmājika) thưởng thức. Quả vậy, sẽ được nói đến trong câu "savibhāva" v.v. ၃၄၁. ဣဒါနိ ဌာယီအာဒိကေ တိဝိဓဘာဝေ ကမေန နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ဝိရောဓိ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝိရောဓိနာ အညဘာဝေန ရတိဟာသာဒီနံ ဝိရုဒ္ဓေန ဇိဂုစ္ဆာဒိနာ အညဘာဝေန ယော ဘာဝေါ ရတိဟာသာဒိကော တိရောဟိတော န ဗျဝဟိတော န ဟောတိ, ဧသော ဝိရုဒ္ဓဘာဝေန အဗျဝဟိတော ဘာဝေါ တိဋ္ဌတိ သီလေနာတိ ဣမိနာ အတ္ထေန ဌာယီ နာမ ဟောတီတိ ကတွာ ဌာယီဘာဝေါတိ သဒ္ဒိတော ကထိတောတိ. ယော ဝိဘာဝါနုဘာဝါဒီဟိ အဿာဒနီယတ္တံ ပါပိတော သဗ္ဘေဟိ အဿာဒနီယတ္တာ ရသောတိ ဝုစ္စတိ, သော ဌာယီ နာမာတိ ဝုစ္စတိ. အညော စ သော ဘာဝေါ စေတိ စ, တိရော ကယိရိတ္ထာတိ စ, ဌာယီ စ သော ဘာဝေါ စေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 341. Bây giờ, ngài chỉ ra ba loại tâm trạng, thường trực v.v., theo thứ tự bằng câu kệ "virodhi" v.v. Tâm trạng nào, như là ái luyến, vui cười v.v., không bị che khuất, không bị ngăn cách bởi một tâm trạng khác đối nghịch, tức là một tâm trạng khác như ghê tởm v.v. vốn đối nghịch với ái luyến, vui cười v.v.; tâm trạng ấy, không bị ngăn cách bởi tâm trạng đối nghịch, tồn tại do bản chất của nó. Với ý nghĩa này, nó được gọi là thường trực (ṭhāyī), và do đó được gọi là tâm trạng thường trực (ṭhāyībhāva). Cái gì được đưa đến trạng thái có thể thưởng thức được bởi các yếu tố quyết định (vibhāva), yếu tố kế quả (anubhāva) v.v., được gọi là vị (rasa) vì tất cả mọi người đều có thể thưởng thức được; cái đó được gọi là thường trực (ṭhāyī). Phần phân tích cú pháp (viggaha) là: "añño ca so bhāvo" (và đó là một tâm trạng khác), "tiro kayirittha" (nó đã bị che khuất), và "ṭhāyī ca so bhāvo" (và đó là một tâm trạng thường trực). ဌာယီဘာဝပ္ပဘေဒဥဒ္ဒေသ Đề mục về các loại tâm trạng thường trực ၃၄၂. 342. ရတိဟာသာ စ သောကော စ,ကောဓုဿာဟဘယ’မ္ပိ စ; ဇိဂုစ္ဆာဝိမှယာ စေဝ,သမော စ နဝ ဌာယိနော. Ái luyến và vui cười, sầu muộn, Phẫn nộ, hăng hái, và cả sợ hãi; Ghê tởm và kinh ngạc, Cùng với tịch tĩnh, là chín tâm trạng thường trực. ၃၄၂. ရတျာဒီနံ [Pg.324] နဝန္နမေဝ ဌာယိတွံ သမ္ဘဝတီတျာဟ ‘‘ရတိ’’စ္စာဒိ. သမော စေတိ ဧဝံ ဌာယိနော နဝါတိ ယောဇနာ. နဝေဝေတေ သကသကဝိဘာဝါနုဘာဝေဟိ သမုလ္လာသိတာ ဝိသုမ္ပိ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ ကဝိနာ, အဘိနေတဗ္ဗာ စ နဋေန, တထာ သေသဘာဝါပိ. တတ္ထ ယဒိ ပနာယံ ရတိ အသေသဣတ္ထိပုရိသဂုဏယုတ္တာနံ ဣတ္ထိပုရိသာနံ အညမညံ ဇနိတာ, စန္ဒာဒီဟိ ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေဟိ ဥဒ္ဒီပိတာ, ဥဿုက္ကတာဒိဗာဓကေဟိ အနုဘာဝေဟိ ပရိပေါသိတာ, သကသကာနုဘာဝသာမတ္ထိယာ ပတီယမာနေဟိ အနေကရူပေဟိ ဗျဘိစာရီဟိ စိတ္တတာ သိယာ, တဒါ တု ဌာယီ ရတိ နဋာဘိနယေန, သုဗန္ဓသဝနေန ဝါ သဗ္ဘေဟိ အဿာဒိယမာနာ သိင်္ဂါရရသတ္တမာပဇ္ဇတေ. ဧဝံ ယထာယောဂံ ဟာသာဒိဌာယီဘာဝါနံ ဟဿရသာဒိဘာဝါပဇ္ဇနေ ယုတ္တိံ သမန္နေယျ. 342. Để nói rằng chỉ có chín tâm trạng như ái luyến v.v. mới có thể là tâm trạng thường trực, ngài nói "rati" (ái luyến) v.v. Cần hiểu câu là: "samo ca" (và tịch tĩnh), như vậy có chín tâm trạng thường trực. Chín tâm trạng này, được làm cho rực rỡ bởi các yếu tố quyết định (vibhāva) và yếu tố kế quả (anubhāva) của riêng chúng, cần được nhà thơ sáng tác một cách riêng biệt, và được diễn viên trình diễn; các tâm trạng còn lại cũng vậy. Trong đó, nếu tâm trạng ái luyến này được phát sinh giữa người nam và người nữ có đầy đủ phẩm chất của nam và nữ, được khơi dậy bởi các yếu tố quyết định kích thích (uddīpanavibhāva) như mặt trăng v.v., được nuôi dưỡng bởi các yếu tố kế quả cản trở như khao khát (ussukkatādi) v.v., và được làm cho đa dạng bởi nhiều tâm trạng thoáng qua (byabhicārī) khác nhau được nhận biết qua năng lực của các yếu tố kế quả tương ứng, thì khi đó, tâm trạng thường trực ái luyến, được tất cả mọi người thưởng thức qua sự trình diễn của diễn viên hoặc qua việc nghe một tác phẩm được sáng tác hay, sẽ đạt đến trạng thái của vị ái luyến (siṅgārarasa). Tương tự, cần hiểu lý lẽ về việc các tâm trạng thường trực như vui cười (hāsa) v.v. đạt đến trạng thái của vị hài hước (hassarasādi) v.v. một cách thích hợp. ၃၄၂. ဌာယီဘာဝေါ နာမ ရတျာဒယော နဝေဝေတိ ဒဿေတုံ ‘‘ရတိဟာသာ’’တိအာဒိမာဟ. ရတိဟာသာ စ သောကော စ ကောဓုဿာဟဘယမ္ပိ စ ဇိဂုစ္ဆာဝိမှယာ စေဝ သမော သန္တဂုဏော စာတိ ဧဝံ ဌာယိနော နဝ ဟောန္တိ. ဣမေသံ ရတျာဒီနံ နဝန္နံ သရူပကထနံ ‘‘သိင်္ဂါရဟဿကရုဏာ’’တိအာဒိကာယ ဥဒ္ဒေသဂါထာယ အနန္တရေ နိဒ္ဒေသေ ပါကဋော ဟောတိ. ရတိ စ ဟာသော စာတိ စ, ကောဓော စ ဥဿာဟော စ ဘယဉ္စေတိ စ, ဇိဂုစ္ဆာ စ ဝိမှယာ စေတိ စ ဝါကျံ. ဣမေ နဝ စ ဧဝံ ဗျဘိစာရီဘာဝသာတ္တိကာဘာဝေါ စေတိ ဣမေ ယထာသကမနုရူပဝိဘာဝါနုဘာဝေဟိ ဒိတ္တံ ကတွာ ပစ္စေကံ ကဝိနာ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ, နဋေန ဂဟေတွာ ဒဿိတဗ္ဗာ စ. ဣမေသု တိဝိဓဘာဝေသု အယံ ရတိ အသေသပုမိတ္ထိဂုဏေဟိ ယုတ္တေဟိ နရနာရီဟိ အညမညံ ဥပ္ပာဒိတာ, စန္ဒာဒီဟိ ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေဟိ ဥဒ္ဒီပိတာ, ဥဿာဟာဒိပကာသကကာယိကဝါစသိကပယောဂသင်္ခါတာနုဘာဝေန ပေါသိတာ, သကသကာနုဘာဝသာမတ္ထိယေဟိ ဂမ္မမာနာနေကပ္ပကာရဗျဘိစာရီဘာဝေဟိ ဝိစိတ္တကတာ [Pg.325] ဟောတိ. ဤဒိသာ’ယံ ရတိ နဋဿ အဘိနယေန စ ပသတ္ထဗန္ဓသဝနေန စ သဗ္ဘေဟိ အဿာဒိယမာနသိင်္ဂါရာဒိရသတ္တံ ပါပုဏာတီတိ ဝိညာတဗ္ဗာ. ဟာသာဒီနံ သေသဌာယီဘာဝါနံ ဟဿရသာဒိဘာဝါပတ္တိယံ ယုတ္တိ ဧဝံ ယထာရဟံ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ. 342. Để chỉ ra rằng tâm trạng thường trực (ṭhāyībhāva) chỉ có chín loại là ái luyến v.v., ngài nói "ratihāsā" v.v. Ái luyến và vui cười, sầu muộn, phẫn nộ, hăng hái và sợ hãi, ghê tởm và kinh ngạc, và tịch tĩnh (santaguṇa), như vậy có chín tâm trạng thường trực. Việc trình bày bản chất của chín tâm trạng ái luyến v.v. này sẽ trở nên rõ ràng trong phần giải thích tiếp theo sau câu kệ đề mục bắt đầu bằng "siṅgārahassakaruṇā". Các câu là "rati ca hāso ca" (ái luyến và vui cười), "kodho ca ussāho ca bhayañca" (phẫn nộ, hăng hái và sợ hãi), và "jigucchā ca vimhayā ca" (ghê tởm và kinh ngạc). Chín tâm trạng này, cũng như các tâm trạng thoáng qua (byabhicārībhāva) và tâm trạng tự phát (sāttikābhāva), sau khi được làm cho rực rỡ bởi các yếu tố quyết định (vibhāva) và yếu tố kế quả (anubhāva) phù hợp của riêng chúng, cần được nhà thơ sáng tác riêng biệt, và được diễn viên nắm bắt và trình diễn. Trong ba loại tâm trạng này, tâm trạng ái luyến này được phát sinh giữa người nam và người nữ có đầy đủ phẩm chất của nam và nữ, được khơi dậy bởi các yếu tố quyết định kích thích (uddīpanavibhāva) như mặt trăng v.v., được nuôi dưỡng bởi yếu tố kế quả (anubhāva) được gọi là sự vận dụng thân và lời nói để biểu lộ sự hăng hái v.v., và được làm cho đa dạng bởi nhiều loại tâm trạng thoáng qua (byabhicārībhāva) khác nhau được nhận biết qua năng lực của các yếu tố kế quả tương ứng. Cần phải hiểu rằng tâm trạng ái luyến như vậy, được tất cả mọi người thưởng thức qua sự trình diễn của diễn viên và qua việc nghe một tác phẩm được tán dương, sẽ đạt đến trạng thái của vị ái luyến (siṅgārādirasa) v.v. Lý lẽ về việc các tâm trạng thường trực còn lại như vui cười (hāsa) v.v. đạt đến trạng thái của vị hài hước (hassarasādi) v.v. cũng cần được hiểu tương tự như vậy một cách thích hợp. ဗျဘိစာရီဘာဝအဓိပ္ပာယ Ý nghĩa của tâm trạng thoáng qua ၃၄၃. 343. တိရောဘာဝါဝိဘာဝါဒိ-ဝိသေသေနာ’ဘိမုချတော; ယေတေ စရန္တိ သီလေန,တေ ဟောန္တိ ဗျဘိစာရိနော. Do đặc tính xuất hiện, biến mất, v.v., Chúng vận hành hướng về (vị chính) một cách đặc biệt; Những tâm trạng ấy do bản chất đó, Được gọi là những tâm trạng thoáng qua. ၃၄၃. ဗျဘိစာရိနော အာဟ ‘‘တိရောဘာဝ’’ဣစ္စာဒိနာ. တိရောဘာဝေါ ဌာယီနံ ဧကဿာပိ ဘာဝဿ နိဗ္ဗေဒါဒိနော အစိရဋ္ဌာယိတာ စ အာဝိဘာဝေါ ပါကဋတာ စ နာနာရသနိဿယတ္တာ တေ အာဒယော ယဿ. အာဒိသဒ္ဒေန ဌာယီဓမ္မဿ သုခဒုက္ခာဒိရူပဿ ဂဟဏံ, သောဝ ဝိသေသော, တေန. ဌာယီဓမ္မဿ သုခဒုက္ခရူပဿ ဂဟဏံ, အတ္တနော ဓမ္မဿ သုခဒုက္ခရူပဿ ဌာယိနိ သမာရောပနဉ္စာဘိမုချံ. တထာ ဟိ ရတိယံ ပရိသမော သုခါနုဝိဒ္ဓေါ ဘဝတိ, သောကေ ဒုက္ခာနုဝိဒ္ဓေါ. ရတိယံ သုခသဘာဝါပိ ဂိလာနိပ္ပဘုတယော ဗျဘိစာရိနော သကမ္မံ ဒုက္ခမိမံ သမာရောပယန္တေဝ. တတော တေန အဘိမုခဘာဝေန ယေ ဧတေ ဘာဝါ သီလေန စရန္တိ ပဝတ္တန္တိ, တေ ဗျဘိစာရိနော ဟောန္တီတိ. 343. Ngài nói về các trạng thái tùy biến (byabhicārino) bằng câu “sự ẩn tàng” (tirobhāva), v.v. Sự ẩn tàng (tirobhāvo) là tính chất không tồn tại lâu dài của bất kỳ trạng thái nào trong các trạng thái thường tại (ṭhāyīnaṃ), như sự nhàm chán (nibbeda), v.v.; và sự biểu hiện (āvibhāvo) là sự rõ ràng (pākaṭatā); do chúng nương tựa vào nhiều vị (rasa) khác nhau, nên chúng là khởi đầu của nó. Bằng từ “v.v.” (ādi), sự nắm bắt bản chất của trạng thái thường tại, như là lạc, khổ, v.v., được hiểu; đó chính là sự đặc biệt, do đó. Sự nắm bắt bản chất của trạng thái thường tại như là lạc và khổ, và sự áp đặt bản chất của chính mình như là lạc và khổ lên trạng thái thường tại, chính là sự đối diện (abhimukhyaṃ). Thật vậy, trong tình yêu (rati), sự mệt mỏi (parisamo) đi kèm với lạc; trong sầu muộn (soka), nó đi kèm với khổ. Ngay cả trong tình yêu, vốn có bản chất là lạc, các trạng thái tùy biến như bệnh tật (gilāni), v.v., cũng áp đặt chính nỗi khổ của chúng vào đó. Do đó, bởi sự đối diện ấy, những trạng thái nào diễn tiến theo bản chất (sīlena caranti pavattanti), chúng được gọi là các trạng thái tùy biến (byabhicārino). ၃၄၃. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန ဗျဘိစာရီဘာဝေ လက္ခဏတော ဒဿေတိ ‘‘တိရောဘာဝါ’’ဣစ္စာဒိနာ. တိရောဘာဝါဝိဘာဝါဒိဝိသေသေန ဗျဘိစာရီဘာဝါနံ အတ္တနော အနေကရသံ နိဿာယ ပဝတ္တတ္တာ, လောကဿ ဘိန္နရုစိကတ္တာ စ ကိသ္မိဉ္စိ ဌာယီဘာဝေ ဗျဘိစာရီဘာဝါနမတ္တနော ဂုဏဿ လီနတ္တဉ္စ ကိသ္မိဉ္စိ တဿေဝ ဂုဏဿ ပါကဋတ္တဉ္စာတိအာဒိကေန ဝိသေသေန [Pg.326] အဘိမုချတော ဌာယီဘာဝါနံ သုခဒုက္ခရူပံ အတ္တနိ စ အတ္တနော သုခဒုက္ခရူပံ ဌာယီဘာဝေသု စ အာရောပနသင်္ခါတေန အဘိမုခဘာဝေန ယေတေ ဘာဝါ သီလေန စရန္တိ ပကတိယာ ပဝတ္တန္တိ, တေ ဘာဝါ ဗျဘိစာရိနော နာမ ဟောန္တီတိ. ဧဝမေဝ ပီဠာ သရူပေန ဧကော ပရိသမသင်္ခတဗျဘိစာရီဘာဝေါ ရတိယံ သဂုဏေန လီနော သုခါနုဝိဒ္ဓေါ ဟုတွာ, သောကေ သဂုဏေန ပါကဋော ဒုက္ခာနုဝိဒ္ဓေါ စ ဟုတွာ ပဝတ္တတေ. ဧဝမေဝ သုခသဘာဝရတိယံ ဂိလာနာဒယော ဗျဘိစာရိနော သကိယံ ဒုက္ခသရူပံ အာရောပေန္တီတိ ကတွာ တိရောဘာဝဝိဘာဝါဒိဝိသေသေန အဘိမုခံ ပဝတ္တန္တိ. တိရောဘဝနမိတိ စ, အာဝိဘဝနမိတိ စ, တိရောဘာဝေါ စ အာဝိဘာဝေါ စေတိ စ, တေ အာဒယော ယဿ ဌာယီဘာဝေသု ဝိဇ္ဇမာနာနံ သုခဒုက္ခသဘာဝါနံ အတ္တနိ အာရောပနဿေတိ စ, သောယေဝ ဝိသေသောတိ စ, အဘိမုခါနံ ဘာဝေါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဗျဘိစာရီပဒေ ဝိသဒ္ဒေါ ဝိသေသတ္ထေ အဘိသဒ္ဒေါ အဘိမုခဘာဝေ ဝတ္တတိ. 343. Bây giờ, ngài trình bày các trạng thái tùy biến (byabhicārībhāva) theo đặc tính, theo thứ tự đã nêu, bằng câu “sự ẩn tàng” (tirobhāva), v.v. Do các trạng thái tùy biến diễn tiến nương vào nhiều vị (rasa) khác nhau của chính chúng, và do thế gian có sở thích khác nhau, nên với sự đặc biệt như là trong một trạng thái thường tại nào đó, phẩm chất của các trạng thái tùy biến bị ẩn đi, và trong một trạng thái khác, chính phẩm chất ấy lại được biểu hiện rõ, v.v.; bởi sự đối diện (abhimukhyato), tức là bởi trạng thái đối diện được gọi là sự áp đặt bản chất lạc khổ của các trạng thái thường tại vào chính mình và bản chất lạc khổ của chính mình vào các trạng thái thường tại, những trạng thái nào diễn tiến theo bản chất (sīlena caranti pakatiyā pavattanti), những trạng thái ấy được gọi là các trạng thái tùy biến (byabhicārino). Tương tự như vậy, một trạng thái tùy biến được gọi là sự mệt mỏi (parisama), vốn có bản chất là sự đau đớn (pīḷā), trong tình yêu (ratiyaṃ) nó bị ẩn đi bởi phẩm chất của tình yêu và đi kèm với lạc, còn trong sầu muộn (soke) nó được biểu hiện rõ bởi phẩm chất của sầu muộn và đi kèm với khổ. Tương tự như vậy, trong tình yêu vốn có bản chất là lạc, các trạng thái tùy biến như bệnh tật (gilāna), v.v., áp đặt bản chất khổ đau của chính chúng vào, và do đó chúng diễn tiến một cách đối diện với sự đặc biệt của sự ẩn tàng và biểu hiện, v.v. Phân tích cú pháp (viggho) như sau: “sự ẩn đi” (tirobhavanam), và “sự hiện ra” (āvibhavanam); “sự ẩn tàng và sự biểu hiện” (tirobhāvo ca āvibhāvo ca); “chúng là khởi đầu của sự áp đặt bản chất lạc khổ hiện hữu trong các trạng thái thường tại vào chính mình”; “đó chính là sự đặc biệt”; và “trạng thái của những gì đối diện” (abhimukhānaṃ bhāvo). Trong từ “byabhicārī”, tiếp đầu ngữ “vi” có nghĩa là đặc biệt (visesa), tiếp đầu ngữ “abhi” có nghĩa là trạng thái đối diện (abhimukhabhāva). ဗျဘိစာရီဘာဝပ္ပဘေဒ Phân loại các trạng thái tùy biến. ၃၄၄. 344. နိဗ္ဗေဒေါ တက္ကသင်္ကာ သမ-ဓိတိဇဠတာ ဒီနတုဂ္ဂါလသတ္တံ,သုတ္တံ တာသော ဂိလာနု’ဿုကဟရိသ-သတိဿာဝိသာဒါဗဟိတ္ထာ. Sự nhàm chán, suy luận, nghi ngờ, mệt mỏi, kiên định, đờ đẫn, khốn khổ, hung dữ, lười biếng, buồn ngủ, kinh hãi, bệnh tật, mong mỏi, vui mừng, hồi tưởng, ganh tị, tuyệt vọng, che giấu. စိန္တာ ဂဗ္ဗာ’ပမာရော’မရိသမဒ-မတုမ္မာဒမောဟာ ဝိဗောဓော,နိဒ္ဒါဝေဂါ သဗိဠံ မရဏ-သစပလာဗျာဓိ တေတ္တိံသမေ’တေ. Lo lắng, kiêu hãnh, động kinh, bất nhẫn, say sưa, quyết ý, điên cuồng, si mê, tỉnh thức, giấc ngủ, kích động, cùng với hổ thẹn, cái chết, cùng với sự nông nổi và bệnh tật; đây là ba mươi ba trạng thái. ၃၄၄. တေ ဒဿေတိ ‘‘နိဗ္ဗေဒေါ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဒီနတုဂ္ဂါလသတ္တန္တိ ဒီနတာ စ ဥဂ္ဂတဉ္စ အာလသတ္တဉ္စ, ဂိလာနိ ဥဿုကဣတိ [Pg.327] ဥဿုက္ကံ. စပလဣတိ စာပလ္လံ, သဟ စပလေန သစပလော, သော စာယံ ဗျာဓိ စ, မရဏဉ္စ သစပလဗျာဓိ စ သမာဟာရေ. တဉ္စ သဟ ဗိဠာယ ဝတ္တတီတိ သဗိဠန္တိ ဧတေ ယထာဝုတ္တဗျဘိစာရီဘာဝါ တေတ္တိံသ ဟောန္တီတိ. ဥဿာဟဝတာ ဝီရရသော တံဝသေနေဝ အဿာဒီယတိ. ဘီရုနာ တု သောဝ ဘယာနကရသဝသေနေတိ လောကသဘာဝဿ အနေကတ္တာ တဒတ္ထမေတေ ဗျဘိစာရိနော ဧကေကဿရသဿ ဗဟဝေါ ဝဏ္ဏနီယာ, ယတော တံဝဏ္ဏနာဒွါရေန သဗ္ဗောပိ တေသု ကိဉ္စိ အဿာဒေတီတိ. တတ္ထ ယသ္မာ ပန မာရဏောပဂတဝေရိဒဿနမေကမေဝ တင်္ခဏေယေဝ ဘိန္နံ ပကတိဝသေန ဘီရုနော ဘယဿ ဟေတု, သင်္ဂါမလောလဿ တု ဥဿာဟနိမိတ္တံ သိယာ. တထာ နဋေန ကတံ ဝိကတမာဘရဏံ ကြိယာဝါ နီစပကတီနံ ဌာယိနော ဟာသဿ ဟေတု, ဂမ္ဘီရပကတီနံ ဗျဘိစာရိနော ဟာသဿ, တသ္မာ ဘာဝေ ဝဏ္ဏယတာ ကဝိနာ ဘာဝါ တထာ ဝဏ္ဏနီယာ, ယထောစိတျပရိပေါသော သိယာ. ဩစိတျဘင်္ဂေါ တု မဟတာ ဝါယာမေန ပရိဟရိတဗ္ဗော. 344. Ngài trình bày chúng bằng câu “sự nhàm chán” (nibbedo), v.v. “Dīnatuggālasattaṃ” là sự khốn khổ (dīnatā), sự hung dữ (uggatā), và sự lười biếng (ālasattaṃ). “Gilāni ussuka” là bệnh tật (gilāni) và sự mong mỏi (ussukkaṃ). “Capala” là sự nông nổi (cāpallaṃ). “Sacapalo” là “cùng với sự nông nổi”; nó, cùng với bệnh tật (byādhi) và cái chết (maraṇaṃ), tạo thành một hợp từ đẳng lập (samāhāra) là “sacapalabyādhi”. Và “sabiḷaṃ” là “cùng với sự hổ thẹn” (saha biḷāya). Như vậy, các trạng thái tùy biến đã được đề cập này có ba mươi ba loại. Đối với người nhiệt huyết, vị anh hùng (vīrarasa) được thưởng thức theo cách đó. Nhưng đối với kẻ nhút nhát, chính nó lại được thưởng thức theo cách của vị kinh sợ (bhayānakarasa). Do bản chất của thế gian là đa dạng, nên vì mục đích đó, nhiều trạng thái tùy biến này cần được mô tả cho mỗi một vị (rasa), bởi vì thông qua việc mô tả đó, mọi người đều có thể thưởng thức được điều gì đó trong chúng. Trong đó, vì việc nhìn thấy một kẻ thù sắp bị giết, chỉ một sự việc đó thôi, ngay tại khoảnh khắc đó, lại khác nhau tùy theo bản chất: đối với kẻ nhút nhát, đó là nguyên nhân của sự sợ hãi; nhưng đối với người ham thích chiến trận, đó có thể là dấu hiệu của sự hăng hái. Tương tự, một trang sức kỳ dị hoặc một hành động do diễn viên thực hiện là nguyên nhân của trạng thái thường tại là tiếng cười (hāsa) đối với những người có bản chất thấp kém, nhưng là nguyên nhân của trạng thái tùy biến là tiếng cười đối với những người có bản chất sâu sắc. Do đó, khi một nhà thơ mô tả các trạng thái, chúng phải được mô tả sao cho có sự nuôi dưỡng thích hợp. Sự phá vỡ tính thích hợp phải được tránh né bằng nỗ lực lớn. တေသု နိဗ္ဗေဒေါ အတ္တာဝမာနနံ. တဿ စ ဣတ္ထီနဉ္စ နီစာနဉ္စ ဒါလိဒ္ဒိယံ ဝိဘာဝေါ, ယောဂီနံ တု တတွသံဝေဒနံ ဝိဘာဝေါ, အဿုပတနစိန္တာဒယော ဧတ္ထ အနုဘာဝါ. Trong số đó, sự nhàm chán (nibbedo) là sự tự khinh miệt. Đối với phụ nữ và những người thấp kém, nguyên nhân quyết định (vibhāvo) của nó là sự nghèo đói; nhưng đối với các hành giả, nguyên nhân quyết định là sự thấu hiểu chân lý. Ở đây, sự rơi lệ, lo lắng, v.v., là các biểu hiện tương ứng (anubhāvā). တက္ကော ဝိတက္ကနံ. တဿ သန္ဒေဟော ဝိဘာဝေါ, သိရောကမ္ပာဒိ အနုဘာဝေါ. Suy luận (takko) là sự suy xét. Nguyên nhân quyết định của nó là sự nghi ngờ, biểu hiện tương ứng là lắc đầu, v.v. သင်္ကာယ ဝိရုဒ္ဓစရဏံ ဝိဘာဝေါ, ကမ္ပာဒယော အနုဘာဝေါ. Đối với sự nghi ngờ (saṅkā), nguyên nhân quyết định là hành vi mâu thuẫn, biểu hiện tương ứng là run rẩy, v.v. သမော ခေဒေါ. တတ္ထ ဂတျာဒိ ဝိဘာဝေါ, သေဒါဒိ အနုဘာဝေါ. Mệt mỏi (samo) là sự kiệt sức. Ở đây, nguyên nhân quyết định là việc đi lại, v.v., biểu hiện tương ứng là đổ mồ hôi, v.v. ဓိတိ သန္တောသော. ဉာဏာဒိ ဝိဘာဝေါ, အနုဘာဝေါ ဘောဂါလောလတာဒိ. Kiên định (dhiti) là sự mãn nguyện. Nguyên nhân quyết định là trí tuệ, v.v., biểu hiện tương ứng là sự không dao động đối với các lạc thú, v.v. ဇဠတာ [Pg.328] အပ္ပဋိပတ္တိ. တဿာ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဒဿနာဒိ ဝိဘာဝေါ, အနိမိသနယနာလောစနာဒိ အနုဘာဝေါ. Đờ đẫn (jaḷatā) là sự không phản ứng. Nguyên nhân quyết định của nó là việc thấy những điều đáng ưa và không đáng ưa, v.v., biểu hiện tương ứng là nhìn chằm chằm không chớp mắt, v.v. ဒီနတာ စေတသော အနောဇတာ. တဿာ ဝိဘာဝေါ ဒုဂ္ဂတတာဒိ, အနုဘာဝေါ မလိနဝတ္ထတာဒိ. Khốn khổ (dīnatā) là sự thiếu sinh lực của tâm. Nguyên nhân quyết định của nó là sự nghèo túng, v.v., biểu hiện tương ứng là quần áo bẩn thỉu, v.v. ဥဂ္ဂတာ ဒါရုဏတ္တံ. တဿာ ဝိဘာဝေါ ဗလဝါပရာဓာဒိ, တဿ အနုဘာဝေါ တဇ္ဇနာဒိ. Hung dữ (uggatā) là sự tàn bạo. Nguyên nhân quyết định của nó là sự xúc phạm nặng nề, v.v., biểu hiện tương ứng của nó là sự đe dọa, v.v. အာလသတ္တဿ ပရိသမာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဇိမှတာဒိ အနုဘာဝေါ. Đối với sự lười biếng (ālasatta), nguyên nhân quyết định là sự mệt mỏi, v.v., biểu hiện tương ứng là ngáp, v.v. သုတ္တဿ နိဒ္ဒါ ဝိဘာဝေါ, တဿာဒါဒယော အနုဘာဝေါ. Đối với sự buồn ngủ (sutta), nguyên nhân quyết định là giấc ngủ, biểu hiện tương ứng là hơi thở sâu, v.v. တာသော စိတ္တက္ခောဘော. ဝိဘာဝေါ အဿ ဂဇ္ဇိတာဒိ, ကမ္ပနာဒိ အနုဘာဝေါ. Kinh hãi (tāso) là sự xáo động của tâm. Nguyên nhân quyết định của nó là tiếng sấm, v.v., biểu hiện tương ứng là run rẩy, v.v. အာယာသပိပါသာဒိ ဝိဘာဝေါ ဂိလာနိယာ, ဝိဝဏ္ဏတာဒယော အနုဘာဝေါ. Nguyên nhân quyết định của bệnh tật (gilāni) là sự gắng sức, khát nước, v.v., biểu hiện tương ứng là sự xanh xao, v.v. ကာလက္ခမတာ ဥဿုကံ. ဝိဘာဝေါ တဿ ရမဏီယဒဿနိစ္ဆာဒိ, အနုဘာဝေါ တုရိတတာဒိ. Mong mỏi (ussukaṃ) là sự không thể chờ đợi. Nguyên nhân quyết định của nó là mong muốn nhìn thấy những điều thú vị, v.v., biểu hiện tương ứng là sự vội vã, v.v. စေတောပသာဒေါ ဟရိတော. တတြ ဥဿဝါဒိ ဝိဘာဝေါ, အဿုသေဒါဒယော အနုဘာဝေါ. Vui mừng (harisa) là sự trong sáng của tâm. Ở đây, nguyên nhân quyết định là lễ hội, v.v., biểu hiện tương ứng là nước mắt, mồ hôi, v.v. သဒိသဒဿနာဒိ ဝိဘာဝေါ သတိယာ, အနုဘာဝေါ ဘမုသမုန္နမနာဒိ. Nguyên nhân quyết định của sự hồi tưởng (sati) là việc nhìn thấy những thứ tương tự, v.v., biểu hiện tương ứng là nhướng mày, v.v. ပရေသမုက္ကံသာသဟနတာ ဣဿာ. တဿာ ဒုဇ္ဇနတ္တဂဗ္ဗာဒယော ဝိဘာဝေါ, ဒေါသကထနာဝဇာနနာဒယော အနုဘာဝေါ. Ganh tị (issā) là sự không thể chịu đựng được sự ưu việt của người khác. Nguyên nhân quyết định của nó là sự xấu xa, kiêu ngạo, v.v., biểu hiện tương ứng là nói xấu, khinh miệt, v.v. ဝိသာဒေါ ခေဒေါ. ဝိဘာဝေါ တဿ အာရဒ္ဓကာရိယာသိဒ္ဓါဒိ, ဗာဓယတာပါဒိ အနုဘာဝေါ. Visāda là sự mệt mỏi. Vibhāva của nó là sự không thành công trong công việc đã bắt đầu v.v., anubhāva là sự bức bách, dằn vặt v.v. အဗဟိတ္ထာ ကာယသံဝရဏံ. တဿာ ဝိဘာဝေါ လဇ္ဇာဒိ, အနုဘာဝေါ’ညဝိကြိယာ. Abahitthā là sự che giấu của thân. Vibhāva của nó là sự hổ thẹn v.v., anubhāva là sự biến đổi khác. စိန္တာ [Pg.329] ဣဋ္ဌာလာဘာဒီဟိ, အနုဘာဝေါ မုကုလိတနယနာဒိ. Cintā (sự lo lắng) [phát sinh] bởi những thứ như không đạt được điều mong muốn, anubhāva là những thứ như nhắm mắt. ဂဗ္ဗော အဘိမာနော. ဝိဘာဝေါဿ ဣဿရိယာဒိ, အနုဘာဝေါ အဝဇာနနာဒိ. Gabba là sự kiêu mạn. Vibhāva của nó là quyền thế v.v., anubhāva là sự coi thường v.v. အပမာရော ဂါဟရုက္ခာဒီဟိ, ဘူပါတာဒယော ဧတ္ထ အနုဘာဝေါ. Apamāra (bệnh động kinh) [phát sinh] do bị ma nhập v.v., ở đây anubhāva là những thứ như ngã xuống đất. အမရိသော အက္ခမတာ. ဝိဘာဝေါ အဿာဝမာနနာဒိ, သိရောကမ္ပနတဇ္ဇနာဒယော အနုဘာဝေါ. Amarisa là sự không nhẫn nại. Vibhāva của nó là sự không tôn trọng v.v., anubhāva là những thứ như lắc đầu, dọa nạt. မဒေါ ပမာဒုက္ကံသော. တဿ ဝိဘာဝေါ ပါနံ, စလမာနင်္ဂဝစောဂတိဟာသာဒယော အနုဘာဝေါ. Mada là sự hưng phấn do say sưa. Vibhāva của nó là sự uống (rượu), anubhāva là những thứ như chân tay, lời nói, dáng đi, tiếng cười lay động. မတိ ကင်္ခစ္ဆေဒေါ. ဥပဒေသာဒိ ဝိဘာဝေါ, မုခဝိကာသာဒိ ဧတ္ထ အနုဘာဝေါ. Mati là sự đoạn trừ nghi ngờ. Vibhāva là sự chỉ dạy v.v., ở đây anubhāva là nét mặt rạng rỡ v.v. အသမေက္ခိတကာရိတာ ဥမ္မာဒေါ. တဿ ဝိဘာဝေါ သန္နိပါတဂဟဏာဒိ, အဋ္ဌာနရုဒိတဂီတဟာသာဒယော အနုဘာဝေါ. Ummāda là sự hành động thiếu suy xét. Vibhāva của nó là sự rối loạn thể dịch, bị ma nhập v.v., anubhāva là những thứ như khóc, hát, cười không đúng lúc. မောဟော ဘယာဒီဟိ, အနုဘာဝေါ ထမ္ဘကမ္ပာဒိ. Moha (sự si mê) [phát sinh] do sợ hãi v.v., anubhāva là sự cứng đờ, run rẩy v.v. ဒုရာစာရာဒီဟိ ဗိဠံ, အဓောမုခတာဒိ အနုဘာဝေါ. Viḷa (sự xấu hổ) [phát sinh] do hành vi xấu xa v.v., anubhāva là sự cúi mặt v.v. မရဏံ ဝိဘာဝအနုဘာဝေဟိ သုပသိဒ္ဓံ. Cái chết thì được biết rõ bởi các vibhāva và anubhāva của nó. စပလတာ ရာဂဒေါသာဒီဟိ, သစ္ဆန္ဒစရဏာဒိ အနုဘာဝေါ. ဗျာဓိ ပါကဋော. Capalatā (sự dao động) [phát sinh] do tham, sân v.v., anubhāva là sự hành động theo ý mình v.v. Bệnh tật thì rõ ràng. ယေ ဝါ ပနညေ ဣဓ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသာပိ သံဝိဇ္ဇန္တိ သုခုမဘေဒါ, တေသု ကေစိ ဝုတ္တေသွန္တောဂဓာ ဟောန္တိ. ယထာ ဟိ ဣစ္ဆာသဘာဝါ သဗ္ဗေ ကာမာ ရတိယံ အန္တောဂဓာ, တထာ ဒေါသပ္ပကာရာ ကောဓာ မရိသဣဿာဒီသွန္တောဂဓာ, ဒုက္ခသဘာဝါ သောကသမဗျာဓိဂိလာနိ ဝိသာဒါဒီသွန္တောဂဓာ. ပီတျာဒယော သုခသဘာဝါ ဟရိသေတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေသု [Pg.330] ဘယာ တာသော အညော, သင်္ကာ တထာ အမရိသော. တသ္မာ ဣဿာ, တထာ ဂိလာနိတော သမော, နိဒ္ဒါယ သုတ္တံ, ဥဿုကာ စပလတာ, တထာ မောဟာ ပလယော ဝက္ခမာနော အညောတိ မန္တဗ္ဗံ. Lại nữa, bất cứ những trạng thái tâm đặc biệt nào khác có sự phân biệt vi tế tồn tại mà không được chỉ ra ở đây, một số trong chúng được bao gồm trong những điều đã được nói đến. Ví dụ, tất cả các dục vọng, có bản chất là mong muốn, đều được bao gồm trong 'rati' (sự hoan hỷ); tương tự, các loại sân hận như sự tức giận được bao gồm trong 'amarisa' (sự không nhẫn nại), 'issā' (sự ganh tỵ) v.v.; những trạng thái có bản chất là khổ được bao gồm trong 'soka' (sầu muộn), 'sama' (mệt mỏi), 'byādhi' (bệnh tật), 'gilāni' (ốm đau), 'visāda' (chán nản) v.v. Nên hiểu rằng 'pīti' (hỷ) v.v., có bản chất là lạc, nằm trong 'harisa' (sự vui mừng). Trong số đó, 'tāsa' (sự kinh hoàng) khác với 'bhaya' (sự sợ hãi), 'saṅkā' (sự nghi ngờ) cũng vậy, và 'amarisa' (sự không nhẫn nại) cũng vậy. Do đó, nên cho rằng 'issā' (sự ganh tỵ) là khác, cũng như 'sama' (sự mệt mỏi) khác với 'gilāni' (sự ốm đau), 'suttaṃ' (giấc ngủ) khác với 'niddā' (sự hôn trầm), 'capalatā' (sự dao động) khác với 'ussuka' (sự lo lắng), và cũng như 'palayo' (sẽ được nói đến) khác với 'moha' (sự si mê). ၃၄၄. ဣဒါနိ တေ ဗျဘိစာရီဘာဝေ သရူပေန ဒဿေတိ ‘‘နိဗ္ဗေဒေါ’’ဣစ္စာဒိနာ. နိဗ္ဗေဒေါ အတ္တနိန္ဒာသင်္ခတော စ, တက္ကသင်္ကာ စ, သမဓိတိဇဠတာ ပရိသမော သန္တောသလက္ခဏာ ဓိတိ ဇဠတာ စ, ဒီနတုဂ္ဂါလသတ္တံ ဒီနဘာဝဒါရုဏဘာဝအလသဘာဝါ စ, သုတ္တံ သယနဉ္စ, တာသော စိတ္တက္ခောဘော စ, ဂိလာနပရိမဒ္ဒိတဘာဝေါ စ, ဥဿုကဟရိသသတိဿာဝိသာဒါဗဟိတ္ထာ ဥဿာဟပိတိသတိဣဿာခေဒအာကာရသံဝရာ စ, စိန္တာ စ, ဂဗ္ဗော အဘိမာနော စ, အပမာရော စ, အမရိသမဒမတုမ္မာဒမောဟာ အက္ခန္တိပမာဒါဓိက္ကာ ကင်္ခစ္ဆေဒဥမ္မာဒမောဟာ စ, ဝိဗောဓော ပဗောဓော စ, နိဒ္ဒါဝေဂါ နိဒ္ဒါ စ, အာဝေဂသင်္ခါတော သမ္ဘမော စ, သဗိဠံ လဇ္ဇာသဟိတံ မရဏသစပလာဗျာဓိ မရဏဉ္စ စာပလျသဟိတာ ဗျာဓိ စေတိ. ဧတေ တေတ္တိံသ ဗျဘိစာရီဘာဝါ နာမ ဟောန္တိ. တက္ကော စ သင်္ကာ စေတိ စ, သမော စ ဓိတိ စ ဇဠတာ စေတိ စ, ဒီနတာ စ ဥဂ္ဂေါ စ အလသတ္တဉ္စာတိ စ, ဥဿုကဉ္စဟရိသော စ သတိ စ ဣဿာ စ ဝိသာဒေါ စ အဗဟိတ္ထာ စေတိ စ, အမရိသော စ မဒေါ စ မတိ စ ဥမ္မာဒေါ စ မောဟော စေတိ စ, နိဒ္ဒါ စ အာဝေဂေါ စေတိ စ, သဟ ဗိဠာယ ဝတ္တတီတိ စ, သဟ စပလေန စာပလျေန ဝတ္တတီတိ စ, သစပလော စ သော ဗျာဓိစေတိ စ, မရဏဉ္စ သစပလဗျာဓိ စေတိ စ ဝါကျံ. မရဏသစပလာဗျာဓီတိ သမာဟာရဒွန္ဒော. တသ္မာ ‘‘သဗိဠ’’န္တိ ပဒံ ဧတဿ ဝိသေသနံ ဟောတိ. 344. Bây giờ, ngài chỉ ra các tùy cảm (byabhicārībhāva) ấy theo tự tánh của chúng, bắt đầu bằng 'nibbedo' v.v. Nibbeda, được biết là sự tự khiển trách; takka (sự suy luận) và saṅkā (sự nghi ngờ); sama (sự mệt mỏi), dhiti (sự kiên định), jaḷatā (sự đờ đẫn) là: sự mệt mỏi, sự kiên định có đặc tính là tri túc, và sự đờ đẫn; dīnata (sự hèn mọn), ugga (sự dữ dội), ālasatta (sự lười biếng) là: trạng thái hèn mọn, trạng thái dữ dội, và trạng thái lười biếng; suttaṃ là sự ngủ; tāsa là sự xáo động của tâm; gilāna là trạng thái bị bệnh tật chế ngự; ussuka (sự lo lắng), harisa (sự vui mừng), sati (niệm), issā (sự ganh tỵ), visāda (sự chán nản), abahitthā (sự che giấu) là: sự nỗ lực, hỷ, niệm, ganh tỵ, mệt mỏi, và sự thu thúc biểu cảm; và cintā (sự lo lắng); gabba là sự kiêu mạn; và apamāra (bệnh động kinh); amarisa (sự không nhẫn nại), mada (sự say sưa), mati (trí tuệ), ummāda (sự điên cuồng), moha (sự si mê) là: sự không nhẫn nại, sự hưng phấn do say sưa, sự đoạn trừ nghi ngờ, sự điên cuồng, và sự si mê; vibodha là sự tỉnh thức; niddā (sự hôn trầm) và āvega (sự xúc động) là: sự hôn trầm, và sự xúc động được biết là sự bối rối; sabiḷaṃ (cùng với sự xấu hổ) và maraṇasacapalābyādhi (cái chết, bệnh tật cùng với sự dao động) là: cái chết và bệnh tật cùng với sự dao động. Đây được gọi là ba mươi ba tùy cảm. Câu văn là: 'Takka và saṅkā'; 'sama và dhiti và jaḷatā'; 'dīnatā và ugga và alasatta'; 'ussuka và harisa và sati và issā và visādo và abahitthā'; 'amariso và mado và mati và ummādo và moho'; 'niddā và āvego'; 'hiện hữu cùng với biḷa (sự xấu hổ)'; 'hiện hữu cùng với capala/cāpalya (sự dao động)'; 'bệnh tật ấy cùng với sự dao động'; 'cái chết và bệnh tật cùng với sự dao động'. 'Maraṇasacapalābyādhi' là một hợp từ tập hợp (samāhāradvanda). Do đó, từ 'sabiḷaṃ' là tính từ của nó. လောကသဘာဝဿ အနေကဝိဓတ္တာ ဧကောယေဝ ဝီရရသော ဥဿာဟဝတာ ဝီရရသာကာရေန အဿာဒနီယော ဟောတိ, သောယေဝ ဘီရုနာ ဘယာကာရေန အဿာဒနီယော ဟောတိ. [Pg.331] တသ္မာ ဧကေကဿ ရသဿ ဣမေ ဗဟူ ဗျဘိစာရိနော ဝဏ္ဏေတဗ္ဗာ ဟောန္တိ. ဧဝံ သတိ အနေကာဓိပ္ပာယကော လောကော တေသု ကိဉ္စိ အဿာဒေတိ. ဧဝံ သတိ ဗန္ဓော သဗ္ဗဇနဿ ကန္တော ဟောတိ. တဿံ ဘာဝဝဏ္ဏနာယံ ယသ္မာ မာရေတုမာဂစ္ဆန္တာနံ သတ္တူနံ ဒဿနမေကမေဝ တင်္ခဏေ ဇနာဓိပ္ပာယတော ဘိဇ္ဇိတွာ ပကတိဘီရူနံ ပုရိသာနံ ဘယဿ စ ယုဒ္ဓလောလဿ ဥဿာဟနဿ စ ကာရဏံ ဟောတိ. ဧဝံ နဋေန ဟသနတ္ထံ ကတဝိကတမာဘရဏဉ္စ တာဒိသကိရိယာ စ ဥတ္တာနပကတိကာနံ ပုရိသာနံ ဌာယီဟာသဿ စ ဂမ္ဘီရပကတိကာနံ ဗျဘိစာရီဟာသဿ စ ဟေတု ဘဝေယျ. တသ္မာ ဘာဝေ ဝဏ္ဏေန္တေန ကဝိနာ ဩစိတျဘင်္ဂမကတွာ သက္ကစ္စမောစိတျံ သဇ္ဇေတွာ ဘာဝပ္ပကာသကာနိ သဝိဘာဝါနုဘာဝကဝိဝစနာနိ ဝဏ္ဏေတဗ္ဗာနိ. ဧတ္ထ ဘာဝါဝဗောဓကဝိဘာဝါဒီနံ ဇာနိတဗ္ဗတ္တာ တေဟိ တေဟိ ဘာဝေဟိ သဒ္ဓိံ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ. Do bản chất của thế gian là đa dạng, cùng một vị anh hùng (vīrarasa) được người hăng hái thưởng thức dưới dạng vị anh hùng, và cũng chính vị đó được người nhút nhát thưởng thức dưới dạng vị sợ hãi. Do đó, đối với mỗi một vị (rasa), nhiều tùy cảm (byabhicārino) này cần được mô tả. Khi như vậy, thế gian với nhiều ý hướng khác nhau sẽ thưởng thức được điều gì đó trong số chúng. Khi như vậy, tác phẩm sẽ làm hài lòng tất cả mọi người. Trong sự mô tả cảm xúc đó, bởi vì chỉ riêng việc nhìn thấy kẻ thù đang đến để giết, vào khoảnh khắc đó, được phân biệt theo ý hướng của con người, trở thành nguyên nhân của sự sợ hãi đối với những người vốn nhút nhát và của sự hăng hái đối với người ham muốn chiến đấu. Tương tự, một trang sức kỳ dị được diễn viên làm ra để gây cười và hành động như vậy có thể là nguyên nhân của tiếng cười thường trực (ṭhāyīhāsa) đối với những người có bản chất hời hợt và của tiếng cười tùy khởi (byabhicārīhāsa) đối với những người có bản chất sâu sắc. Do đó, khi mô tả các cảm xúc, nhà thơ không được phá vỡ sự thích hợp, mà phải cẩn thận sắp đặt sự thích hợp, và nên mô tả những biểu đạt thi ca làm hiển lộ cảm xúc cùng với các vibhāva và anubhāva của chúng. Ở đây, vì các vibhāva v.v. làm cho cảm xúc được biết đến cần phải được biết, chúng nên được hiểu như vậy cùng với các cảm xúc tương ứng của chúng. တေသု ဘာဝေသု အတ္တာဝမာနနလက္ခဏော နိဗ္ဗေဒေါ. ဣတ္ထီနံ, ဟီနာနံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေ, ဒါလိဒ္ဒိယံ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေါ နာမ, ယောဂီနံ စေ, တထာဝဗောဓော အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေါ, ဧတ္ထ အဿုပတနစိန္တာဒိကံ အနုဘာဝေါ နာမ. Trong số những cảm xúc đó, nibbeda có đặc tính là sự tự khinh miệt. Nếu nó phát sinh cho phụ nữ hoặc người thấp kém, sự nghèo đói được gọi là ālambaṇavibhāva (nhân duyên đối tượng); nếu đối với hành giả, sự giác ngộ như thật là ālambaṇavibhāva. Ở đây, sự rơi lệ, lo lắng v.v. được gọi là anubhāva. ဝိတက္ကဿ သန္ဒေဟော ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေါ နာမ, သိရောကမ္ပာဒိကံ အနုဘာဝေါ နာမ. Đối với vitakka (sự suy tầm), sự nghi ngờ được gọi là uddīpanavibhāva (nhân duyên kích thích), sự lắc đầu v.v. được gọi là anubhāva. သင်္ကာယ ဝိရုဒ္ဓပ္ပဝတ္တိ ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေါ, ကမ္ပာဒိကော အနုဘာဝေါ. ဥပရိ ‘‘ဝိဘာဝေါ’’တိ ဝုတ္တေ အာလမ္ဗဏုဒ္ဒီပနေသု ဒွီသု ယံ ယုဇ္ဇတိ, တံ ဂဟေတဗ္ဗံ. Đối với saṅkā (sự nghi ngờ), sự việc trái ngược là uddīpanavibhāva, sự run rẩy v.v. là anubhāva. Về sau, khi nói 'vibhāva', trong hai loại ālambaṇa và uddīpana, loại nào phù hợp thì nên hiểu là loại đó. ခေဒလက္ခဏဿ သမဿ ဂမနာဒိကံ ဝိဘာဝေါ, သေဒါဒိ အနုဘာဝေါ. Đối với sama (sự mệt mỏi) có đặc tính là kiệt sức, sự đi lại v.v. là vibhāva, mồ hôi v.v. là anubhāva. သန္တောသလက္ခဏာယ ဓိတိယာ ဉာဏာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဘောဂေသု အလောလဘာဝါဒိ အနုဘာဝေါ. Đối với dhiti (sự kiên định) có đặc tính là tri túc, trí tuệ v.v. là vibhāva, sự không tham đắm tài sản v.v. là anubhāva. အယောဂ္ဂတာလက္ခဏာယ [Pg.332] ဇဠတာယ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာနံ အဇာနနာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဝိဝဋနယနေဟိ အဘိမုခဝိလောကနတာဒိ အနုဘာဝေါ. Đối với jaḷatā (sự đờ đẫn) có đặc tính là không có khả năng, sự không biết điều đáng ưa và không đáng ưa v.v. là vibhāva, sự nhìn thẳng về phía trước với mắt mở to v.v. là anubhāva. စိတ္တဿနိတ္တေဇလက္ခဏာယ ဒီနတာယ ဒုဂ္ဂတတာဒိ ဝိဘာဝေါ, မလိနဝတ္ထတာဒိ အနုဘာဝေါ. Đối với dīnatā (sự hèn mọn) có đặc tính là tâm không rạng rỡ, sự nghèo khổ v.v. là vibhāva, sự mặc quần áo bẩn thỉu v.v. là anubhāva. ဒါရုဏတာလက္ခဏဿ ဥဂ္ဂဘာဝဿာတိသယာပရာဓာဒိ ဝိဘာဝေါ, တဇ္ဇနာဒိ အနုဘာဝေါ. Đối với trạng thái hung bạo (uggabhāva) có đặc tính tàn khốc, sự xúc phạm quá đáng v.v... là vibhāva; sự đe dọa v.v... là anubhāva. အလသတ္တဿ အဋ္ဌာနပရိသမာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဝင်္ကိကဘာဝေါ အနုဘာဝေါ. Đối với sự lười biếng (alasatta), sự mệt mỏi vì không hoạt động v.v... là vibhāva; trạng thái uể oải, cong vẹo là anubhāva. သယနသင်္ခါတဿ သုတ္တဿ နိဒ္ဒါဒိ ဝိဘာဝေါ, အဿာဒါဒိ အနုဘာဝေါ. ဧတ္ထ အဿာဒနံ နာမ သေယျသုခပဿသုခါဒိကံ. Đối với giấc ngủ (sutta), được gọi là sự nằm xuống, cơn buồn ngủ v.v... là vibhāva; sự thưởng thức v.v... là anubhāva. Ở đây, sự thưởng thức có nghĩa là sự thoải mái của giường nằm, sự thoải mái khi nằm nghiêng, v.v... စိတ္တက္ခောဘသင်္ခါတဿ တာသဿ ဂဇ္ဇိတာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဂဇ္ဇိတံ နာမ ဘယဇနကဝစနံ. ကောပေန ကမ္ပနာ အနုဘာဝေါ. Đối với sự kinh hãi (tāsa), được gọi là sự xáo động của tâm, tiếng gầm thét v.v... là vibhāva; tiếng gầm thét có nghĩa là lời nói gây sợ hãi. Sự run rẩy vì tức giận là anubhāva. ပီဠာသင်္ခါတဿ ဂိလာနဿ အာယာသပိပါသာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဒုဗ္ဗဏ္ဏတာဒိ အနုဘာဝေါ. Đối với bệnh tật (gilāna), được gọi là sự đau đớn, sự mệt nhọc, khát nước v.v... là vibhāva; sắc diện xấu xí v.v... là anubhāva. အနုရူပကာလဿ အနောလောကနဿ ဥဿုက္ကဿ ရမ္မဝတ္ထုဒဿနိစ္ဆာဒိ ဝိဘာဝေါ, တုရိတတာဒိ အနုဘာဝေါ. Đối với sự nóng lòng (ussukka), là sự không chờ đợi thời điểm thích hợp, việc mong muốn nhìn thấy vật đáng ưa thích v.v... là vibhāva; sự vội vã v.v... là anubhāva. စေတောပသာဒလက္ခဏဿ ဟရိသဿ မင်္ဂလကီဠာဒိ ဝိဘာဝေါ, သန္တောသဝစနာဒိ အနုဘာဝေါ. Đối với niềm vui (harisa), có đặc tính là sự trong sáng của tâm, các trò chơi tốt lành v.v... là vibhāva; lời nói hoan hỷ v.v... là anubhāva. သရဏလက္ခဏာယ သတိယာ သညာဏဒဿနာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဘမုက္ခေပါဒိ အနုဘာဝေါ. Đối với sự hồi tưởng (sati), có đặc tính là sự ghi nhớ, việc nhìn thấy dấu hiệu v.v... là vibhāva; sự nhướng mày v.v... là anubhāva. ပရသမ္ပတ္တိအသဟနလက္ခဏာယ ဣဿာယ ဒုဇ္ဇနဘာဝဂဗ္ဗာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဒေါသကထနာဝဇာနနာဒိ အနုဘဝေါ. Đối với sự ganh tỵ (issā), có đặc tính là không chịu đựng được sự thành công của người khác, bản chất của kẻ xấu, sự kiêu ngạo v.v... là vibhāva; việc nói lỗi, sự khinh miệt v.v... là anubhāva. ခေဒလက္ခဏဿ ဝိသာဒဿ အာရဒ္ဓကာရိယာသိဒ္ဓိကာရိယဗျာပတ္တိအာဒိ ဝိဘာဝေါ, မနောသန္တာပါဒိ အနုဘာဝေါ. Đối với sự chán nản (visāda), có đặc tính là sự mệt mỏi, việc đã bắt đầu không thành tựu, công việc thất bại v.v... là vibhāva; sự phiền muộn trong tâm v.v... là anubhāva. အာကာရသံဝရဏလက္ခဏာယ, [Pg.333] ရသသဘာဝပဋိစ္ဆာဒနလက္ခဏာယ ဝါ အဗဟိတ္ထယလဇ္ဇာဒိ ဝိဘာဝေါ, တဒညကြိယာကရဏံ, အဓောမုခကရဏံ, ပါဒေဟိ ဘူမိခဏနန္တိအာဒိ အနုဘာဝေါ. Đối với sự che giấu (avahitthā), có đặc tính là che đậy biểu hiện, hoặc có đặc tính là che giấu bản chất của cảm xúc, sự hổ thẹn v.v... là vibhāva; việc làm một hành động khác, việc cúi mặt, việc lấy chân cào đất v.v... là anubhāva. စိန္တာယ ဣဋ္ဌတ္ထာလာဘာဒီ ဝိဘာဝေါ, မကုလိတနယနာဒိ အဓောခိတ္တစက္ခာဒိ ဝါ အနုဘာဝေါ. Đối với sự lo âu (cintā), việc không đạt được điều mong muốn v.v... là vibhāva; việc khép hờ mắt, hoặc việc nhìn xuống v.v... là anubhāva. ဂဗ္ဗဿ ဣဿရိယာဒိ ဝိဘာဝေါ, အဝဇာနနာဒိ အနုဘာဝေါ. Đối với sự kiêu ngạo (gabba), quyền thế v.v... là vibhāva; sự khinh miệt v.v... là anubhāva. အပမာရဿ ယက္ခပီဠာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဘူမိပတနာဒယော အနုဘာဝေါ. Đối với bệnh động kinh (apamāra), sự quấy phá của dạ-xoa v.v... là vibhāva; việc ngã xuống đất v.v... là anubhāva. အက္ခမလက္ခဏဿ အမရိသဿ အဝမာနနာဒိ ဝိဘာဝေါ, သိရောကမ္ပနတဇ္ဇနာဒိ အနုဘာဝေါ. Đối với sự không khoan dung (amarisa), có đặc tính là không nhẫn nại, sự khinh thường v.v... là vibhāva; sự lắc đầu, sự đe dọa v.v... là anubhāva. ပမာဒါဓိက္ကလက္ခဏဿ မဒဿ သန္တောသပါနံ ဝိဘာဝေါ, ကမ္ပမာနဟတ္ထပါဒဝစနဂမနဟာသာဒီ အနုဘာဝေါ. Đối với sự say sưa (mada), có đặc tính là sự quá buông lung, việc uống rượu cho vui là vibhāva; tay chân, lời nói, dáng đi, tiếng cười run rẩy v.v... là anubhāva. ကင်္ခါစ္ဆေဒနလက္ခဏာယ မတိယာ ဥပဒေသာဒိ ဝိဘာဝေါ, မုခသန္တောသာဒိ အနုဘာဝေါ. Đối với trí tuệ (mati), có đặc tính là đoạn trừ hoài nghi, sự chỉ dạy v.v... là vibhāva; sự hoan hỷ trên nét mặt v.v... là anubhāva. အနုပပရိက္ခကာရိတာလက္ခဏဿ ဥမ္မာဒဿ သန္နိပါတဇ္ဇရယက္ခာဒိ ဝိဘာဝေါ, အကာရဏရောဒနဟသနာဒိ အနုဘာဝေါ. Đối với sự điên cuồng (ummāda), có đặc tính là hành động không suy xét, bệnh sốt do rối loạn thể dịch, do dạ-xoa v.v... là vibhāva; việc khóc cười vô cớ v.v... là anubhāva. မုယှနလက္ခဏဿ မောဟဿ အဓိကဘယာဒိ ဝိဘာဝေါ, သဘာဝါနဝဗောဓနာဒိ အနုဘာဝေါ. Đối với sự si mê (moha), có đặc tính là sự mê muội, sự sợ hãi quá mức v.v... là vibhāva; sự không liễu tri được tự tánh v.v... là anubhāva. နိဒ္ဒါပဂမသင်္ခါတဿ ဝိဗောဓဿ ကာလပရိဏာမာဒိ အာလောကသရဏာဒိ ဝါ ဝိဘာဝေါ, အက္ခိမဒ္ဒနာဒိ အနုဘာဝေါ. Đối với sự tỉnh thức (vibodha), được gọi là sự ra đi của giấc ngủ, sự thay đổi của thời gian v.v... hoặc sự nhớ đến ánh sáng v.v... là vibhāva; việc dụi mắt v.v... là anubhāva. မနောသမ္ပီဠနလက္ခဏာယ နိဒ္ဒါယ ကဿစိ အစိန္တနအကရဏာဒိ ဝိဘာဝေါ, အက္ခိပိဒဟနာဒိ အနုဘာဝေါ. Đối với sự buồn ngủ (niddā), có đặc tính là sự đè nén của tâm, việc không suy nghĩ, không làm gì cả v.v... là vibhāva; việc nhắm mắt v.v... là anubhāva. ဘယာဂမနလက္ခဏဿ အာဝေဂဿ ပစ္စတ္ထိကဒဿနာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဥတြာသကမ္ပာဒိ အနုဘာဝေါ. Đối với sự hốt hoảng (āvega), có đặc tính là sự xuất hiện của nỗi sợ, việc nhìn thấy kẻ thù v.v... là vibhāva; sự kinh hoàng, run rẩy v.v... là anubhāva. လဇ္ဇာလက္ခဏာယ [Pg.334] ဗိဠာယ ဒုရာစာရာဒိ ဝိဘာဝေါ, အဓောမုခတာဒိ အနုဘာဝေါ. Đối với sự xấu hổ (biḷā), có đặc tính là sự hổ thẹn, hành vi xấu xa v.v... là vibhāva; sự cúi mặt v.v... là anubhāva. မရဏဿ သတ္ထပဟာရရောဂါဒိ ဝိဘာဝေါ, မုခဝိကာရာဒိ အနုဘာဝေါ. Đối với cái chết (maraṇa), sự đả thương bằng vũ khí, bệnh tật v.v... là vibhāva; sự biến dạng của nét mặt v.v... là anubhāva. စာပလ္လဿ ရာဂဒေါသာဒိ ဝိဘာဝေါ, အတ္တနော သစ္ဆန္ဒစရဏာဒိ အနုဘာဝေါ. Đối với sự nông nổi (cāpalla), tham, sân v.v... là vibhāva; sự hành động theo ý riêng của mình v.v... là anubhāva. ဗျာဓိယာ ဝါတပိတ္တာဒီနံ ဥဿဒဘာဝါဒိ ဝိဘာဝေါ, နိတ္ထုနနာဒိ အနုဘာဝေါ. Đối với bệnh hoạn (byādhi), tình trạng thái quá của gió, mật v.v... là vibhāva; sự rên rỉ v.v... là anubhāva. ဣမသ္မိံ သုဗောဓာလင်္ကာရေ အဒဿိတသုခုမဘေဒါ အညာပိ စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသာ သန္တိ, တေသု ဣစ္ဆာသဘာဝါ သဗ္ဗေ ဘေဒါ ကာမရတိယဉ္စ, ဒေါသပကာရာ ကောဓအမရိသဣဿာဒီသု စ, ဒုက္ခသဘာဝါ သောကသမဗျာဓိဂိလာနဝိသာဒါဒီသု စ, ပိတိအာဒယော ဟရိသေ စ အန္တောဂဓာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧဝံ သမာနာနံ သင်္ဂဟေ သတိပိ တာသတော ဘယဿ စ, သင်္ကာယ အမရိဿ စ, အမရိသတော ဣဿာယ စ, ဂိလာနတော သမဿ စ, နိဒ္ဒါယ သုတ္တဿ စ, ဥဿုက္ကတော စပလတာယ စ, မောဟတော ဝက္ခမာနပလယဿ စ ပါကဋဝိသေသေန အညထာ ဝိသုံ ဝိသုံ ဒဿိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. Trong tác phẩm Subodhālaṅkāra này, cũng có những trạng thái tâm đặc biệt khác với những phân biệt vi tế chưa được trình bày. Trong số đó, cần phải hiểu rằng: tất cả các loại có bản chất là ham muốn đều được bao gồm trong ái dục (kāmarati); các loại sân hận được bao gồm trong sự phẫn nộ (kodha), không khoan dung (amarisa), ganh tỵ (issā) v.v...; các loại có bản chất là khổ đau được bao gồm trong sầu muộn (soka), mệt mỏi (sama), bệnh hoạn (byādhi), bệnh tật (gilāna), chán nản (visāda) v.v...; và hỷ (pīti) v.v... được bao gồm trong niềm vui (harisa). Mặc dù có sự gộp chung các trạng thái tương tự như vậy, nhưng cần phải thấy rằng: sự sợ hãi (bhaya) khác với sự kinh hãi (tāsa), sự không khoan dung (amarisa) khác với sự nghi ngờ (saṅkā), sự ganh tỵ (issā) khác với sự không khoan dung (amarisa), sự mệt mỏi (sama) khác với bệnh tật (gilāna), giấc ngủ (sutta) khác với cơn buồn ngủ (niddā), sự nông nổi (capalatā) khác với sự nóng lòng (ussukka), và sự hủy diệt (palayassa) sẽ được nói đến sau khác với sự si mê (moha), chúng được trình bày riêng biệt và khác nhau do có sự khác biệt rõ ràng. သာတ္တိကဘာဝအဓိပ္ပာယ Ý nghĩa của các trạng thái sāttika ၃၄၅. 345. သမာဟိတတ္တပ္ပဘဝံ, သတ္တံ တေနော’ပပါဒိတာ; သာတ္တိကာ’ပျ’နုဘာဝတ္တေ, ဝိသုံ ဘာဝါဘဝန္တိ တေ. Satta (tinh chất) là cái phát sinh từ tâm định tĩnh; do nó mà các trạng thái sāttika được tạo ra. Mặc dù các trạng thái sāttika có bản chất là anubhāva (biểu hiện), chúng vẫn trở thành những trạng thái (bhāva) riêng biệt. ၃၄၅. သာတ္တိကေ ဝဒတိ ‘‘သမာဟိတေ’’စ္စာဒိနာ. သမာဟိတော ဧကဂ္ဂတာဘာဝါပါဒနေန ကတသမာဓာနော အတ္တာ စိတ္တံ တတော ပဘဝံ ဥပ္ပန္နံ ယံ, တံ သတ္တံ နာမ. တေန သတ္တေန ဥပပါဒိတာ နိဗ္ဗတ္တိတာ ထမ္ဘာဒယော သာတ္တိကာ ဝုစ္စန္တေ. တေ စ ပုန အနုဘာဝါပိ ဘဝန္တိ ထမ္ဘာဒိဘာဝသံသူစနသဘာဝဝိကာရရူပတ္တာ. တဉ္စ ‘‘စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသတ္တာ’’ဣစ္စာဒိနာ ဝက္ခတိ. [Pg.335] တေနာဟ ‘‘အနုဘာဝတ္တေပီ’’တိ. ဧဝံ သတျပိ တေ သာတ္တိကာ ဝိသုံ ပုထဂေဝ ဘာဝါ ဘဝန္တိ, ဝုတ္တနယေန စိတ္တဘဝတ္တဝိရူပတ္တာ တေသန္တိ. 345. Vị ấy nói về các trạng thái sāttika bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘samāhite’ v.v... ‘Samāhita’ (định tĩnh) có nghĩa là tâm (attā, cittaṃ) đã được định tĩnh bằng cách tạo ra trạng thái nhất tâm. Cái gì phát sinh, sinh khởi từ đó, được gọi là satta. Sự tê liệt (thambha) v.v..., được tạo ra, được phát sinh bởi satta ấy, được gọi là các trạng thái sāttika. Và chúng cũng là các anubhāva (biểu hiện) vì chúng là những hình thức biến đổi tự nhiên cho thấy các trạng thái như tê liệt v.v... Điều đó sẽ được giải thích bằng câu ‘vì chúng là những trạng thái tâm đặc biệt’ v.v... Do đó, vị ấy nói ‘mặc dù có bản chất là anubhāva’. Dù vậy, những trạng thái sāttika ấy vẫn trở thành những trạng thái (bhāva) hoàn toàn riêng biệt, bởi vì theo phương pháp đã nêu, chúng có hình thức khác với những gì sinh ra từ tâm (thông thường). ၃၄၅. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒေသက္ကမေနာဓိဂတကေဝလဘာဝသင်္ခါတံ သာတ္တိကာဘာဝံ ဒဿေတိ ‘‘သမာဟိတ’’ဣစ္စာဒိနာ. သမာဟိတတ္တပ္ပဘဝံ ဧကဂ္ဂတာဘာဝါပါဒနေန ကတသမာဓာနစိတ္တတော သမ္ဘူတံ သတ္တံ နာမ ဟောတိ. တေန လာဘာလာဘာဒီသု ဧကာကာရဿ ဟေတုနာ ထိရဘာဝေန ဥပပါဒိတာ နိပ္ဖာဒိတာ ထမ္ဘာဒယော သာတ္တိကာ နာမ ဘဝန္တိ. တေ သာတ္တိကာ အနုဘာဝတ္တေပိ စိတ္တာကာရသင်္ခါတထမ္ဘာဒိပကာသနသဘာဝဝိကာရသရူပတ္တာ အတ္တနော အနုဘာဝတ္တေ သတိပိ ဝိသုံ ဘာဝါ ဘဝန္တိ ယထာဝုတ္တ ‘‘စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသာ တု, ဘာဝယန္တိ ရသေ ယတော’’တိအာဒိနာ ဘာဝါ နာမ ဟောန္တီတိ. ဣမေ သာတ္တိကာဘာဝါနုဘာဝဝသေန ဒုဝိဓာ ဟောန္တိ. သမာဟိတော စ သော အတ္တာ စေတိ စ, တတော ပဘဝမိတိ စ, သန္တော ဥပသန္တော စ သော အတ္တာ စေတိ စ, သတ္တတော ဘဝန္တီတိ စ, သတ္တေန ဥပ္ပာဒိတာတိ စ, အနုဘာဝါနံ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ. အပီတိ အနုဂ္ဂဟတ္ထေ နိပါတော. 345. Bây giờ, ngài trình bày trạng thái tự phát (sāttikābhāva), được gọi là trạng thái thuần túy đã được liễu tri theo thứ tự của đề mục, bằng câu “samāhita” (định tĩnh) v.v... Cái được gọi là tâm (satta) là cái được sinh khởi từ tâm đã được định tĩnh (samādhānacitta) do sự thành tựu trạng thái nhất tâm (ekaggatābhāva) phát sinh từ tự thân đã được định tĩnh (samāhitatta). Do đó, các trạng thái như sững sờ (thambha) v.v... được tạo ra, được hoàn thành bởi trạng thái vững chắc (thirabhāva) do nguyên nhân của một dạng duy nhất trong được và mất v.v..., được gọi là các trạng thái tự phát (sāttikā). Các trạng thái tự phát (sāttikā) ấy, mặc dù là hiệu ứng (anubhāva), cũng là các trạng thái riêng biệt (visuṃ bhāvā) vì chúng có bản chất là sự biến đổi tự nhiên biểu hiện các trạng thái như sững sờ (thambha) v.v... được gọi là hình thái của tâm, mặc dù chúng là hiệu ứng của chính nó, như đã được nói: “cittavuttivisesā tu, bhāvayanti rase yato” (chính các trạng thái đặc biệt của tâm tạo ra các vị) v.v..., chúng được gọi là các trạng thái (bhāvā). Các trạng thái tự phát (sāttikābhāva) này có hai loại theo phương diện hiệu ứng (anubhāva). Các câu cú là: “Samāhito ca so attā ceti” (và tâm ấy được định tĩnh), và “tato pabhavamiti” (phát sinh từ đó), và “santo upasanto ca so attā ceti” (và tâm ấy được an tịnh, lắng dịu), và “sattato bhavantīti” (chúng sinh ra từ tâm), và “sattena uppāditāti” (chúng được tạo ra bởi tâm), và “anubhāvānaṃ bhāvoti” (trạng thái của các hiệu ứng). “Api” là một bất biến từ mang ý nghĩa hỗ trợ (anuggaha). သာတ္တိကဘာဝပ္ပဘေဒ Phân loại các trạng thái tự phát ၃၄၆. 346. ထမ္ဘော ပလယရောမဉ္စာ,တထာ သေဒဿုဝေပထု; ဝေဝဏ္ဏိယံ ဝိဿရတာ,ဘာဝါ’ဋ္ဌေ’တေ တု သာတ္တိကာ. Sững sờ, ngất xỉu và nổi da gà, cũng vậy, mồ hôi, nước mắt và run rẩy; biến sắc, lạc giọng, tám trạng thái này chính là các trạng thái tự phát. ၃၄၆. တေ ဒဿေတိ ‘‘ထမ္ဘော’’ဣစ္စာဒိနာ. ဧတ္ထ ထမ္ဘော အဝိဿရကာယစိတ္တတာ. ပလယော အဿာသပဿာသမတ္တာဝသေသော သုတ္တာဝတ္ထာသဘာဝေါ နိဒ္ဒါပဘဝေါ. သုဗျတ္တလက္ခဏာ သေသာ. 346. Ngài trình bày chúng bằng câu “thambho” (sững sờ) v.v... Ở đây, sững sờ (thambho) là trạng thái thân và tâm không tự chủ. Ngất xỉu (palayo) là trạng thái ngủ (suttāvatthā), phát sinh từ giấc ngủ (niddā), chỉ còn lại hơi thở ra vào. Các trạng thái còn lại có đặc tính rõ ràng. ၃၄၆. ဣဒါနိ [Pg.336] သာတ္တိကေ ဒဿေတိ ‘‘ထမ္ဘော’’ဣစ္စာဒိနာ. ထမ္ဘော ကာယစိတ္တာနံ အဝိသရဘာဝသင်္ခါတော စ ပလယရောမဉ္စာ နိဒ္ဒါယ ဥပ္ပဇ္ဇမာနအဿာသပဿာသမတ္တာတိရိတ္တသုတ္တာဝတ္ထာ စ ပသာဒါဒိသမ္ဘဝေါ ရောမုဂ္ဂမော စ တထာ ဧဝံ သေဒဿုဝေပထု စ ဘယာဒီဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဒါဟော စ သန္တောသာဒီဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနအဿု စ ကမ္ပာ စ ဝေဝဏ္ဏိယံ ဝိရူပတာ စ ဝိဿရတာ ဝိရူပသဒ္ဒတာ စာတိ ဧတေ အဋ္ဌ သာတ္တိကာ ဘာဝါ နာမ ဟောန္တိ. ရောမာနံ အဉ္စော ဥဂ္ဂမောတိ စ, ပလယော စ ရောမဉ္စော စေတိ စ, ဝေပနံ ကမ္ပနမိတိ စ, သေဒေါ စ အဿု စ ဝေပထု စာတိ စ, ဝိရူပေါ ဝဏ္ဏော အဿေတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ, ဝိရူပေါ သရော အဿေတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ. 346. Bây giờ, ngài trình bày các trạng thái tự phát (sāttika) bằng câu “thambho” (sững sờ) v.v... Sững sờ (thambho) là trạng thái được gọi là không tự chủ của thân và tâm; và ngất xỉu (palaya) và nổi da gà (romañca) là trạng thái ngủ (suttāvatthā) vượt ngoài mức độ chỉ có hơi thở ra vào, phát sinh từ giấc ngủ (niddā), và sự dựng đứng của lông tóc (romuggama) phát sinh từ sự trong sáng v.v...; cũng vậy, mồ hôi (seda), nước mắt (assu) và run rẩy (vepathu) là sự nóng bức (dāha) phát sinh từ sợ hãi v.v..., và nước mắt (assu) phát sinh từ sự hài lòng v.v..., và sự run rẩy (kampā); và biến sắc (vevaṇṇiya) là sự biến dạng (virūpatā); và lạc giọng (vissaratā) là âm thanh biến dạng (virūpasaddatā). Tám trạng thái tự phát (sāttikā bhāvā) này được gọi là như vậy. Các câu cú là: “Romānaṃ añco uggamoti” (sự dựng đứng của lông tóc), và “palayo ca romañco ceti” (và ngất xỉu và nổi da gà), và “vepanaṃ kampanamiti” (sự run rẩy là sự rung động), và “sedo ca assu ca vepathu cāti” (và mồ hôi, và nước mắt, và run rẩy), và “virūpo vaṇṇo asseti” (màu sắc của nó bị biến dạng), và “tassa bhāvoti” (trạng thái của nó), và “virūpo saro asseti” (âm thanh của nó bị biến dạng), và “tassa bhāvoti” (trạng thái của nó). ၃၄၇. 347. ယဒါ ရတျာဒယော ဘာဝါ,ဌိတိသီလာ န ဟောန္တိ စေ; တဒါ သဗ္ဗေပိ တေ ဘာဝါ,ဘဝန္တိ ဗျဘိစာရိနော. Khi các trạng thái như ái luyến (rati) v.v..., nếu không có bản chất thường hằng; khi ấy, tất cả các trạng thái ấy, trở thành các trạng thái thoáng qua. ၃၄၇. န ကေဝလံ ဝုတ္တာယေဝ ဗျဘိစာရိနော, ရတျာဒယောပီတိ အာဟ ‘‘ယဒါ’’ဣစ္စာဒိ. ဘဝန္တိ ဗျဘိစာရိနောတိ ယထာယောဂံ ယထာသမ္ဗန္ဓံ ဗျဘိစာရိနော ဟောန္တီတိ အတ္ထော. သေသံ သုဗောဓံ. 347. Ngài nói “yadā” (khi) v.v... để chỉ rằng không chỉ các trạng thái đã được đề cập mới là thoáng qua, mà cả các trạng thái như ái luyến (rati) v.v... cũng vậy. “Bhavanti byabhicārino” (trở thành các trạng thái thoáng qua) có nghĩa là chúng trở thành các trạng thái thoáng qua tùy theo sự thích hợp và tùy theo sự liên quan. Phần còn lại dễ hiểu. ၃၄၇. ဣဒါနိ နိဗ္ဗေဒါဒယော ဝိယ ရတိဟာသာဒယောပိ ကိသ္မိဉ္စိ ကာလေ ဗျဘိစာရိနောပိ ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ ‘‘ယဒါ’’ ဣစ္စာဒိနာ. ရတျာဒယော ရတိဟာသာဒယော ဘာဝါ နဝ ဌာယီဘာဝါ ယဒါ ဌိတိသီလာ န ဟောန္တိ စေ ဝိရောဓီဟိ တေဟိ တေဟိ ဘာဝန္တရေဟိ ဗျဝဟိတတ္တာ သဘာဝတော ဌိတိသဘာဝါ ယဒိ န ဟောန္တိ, တဒါ တေ ဘာဝါ ရတျာဒယော သဗ္ဗေပိ ဗျဘိစာရိနော ဘဝန္တီတိ. ယထာသကံ ဗျဘိစာရိတာနုရူပဝိဘာဝါနုဘာဝါနံ ယောဂါနုရူပေန ဗျဘိစာရီဘာဝါ ဟောန္တိ. ရတိအာဒိ ယေသံ ဟာသာဒီနမိတိ စ, ဌိတိ သီလံ ယေသံ ရတျာဒီနမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 347. Bây giờ, ngài trình bày rằng các trạng thái như ái luyến (rati), hài hước (hāsa) v.v... cũng có lúc trở thành các trạng thái thoáng qua (byabhicārin) giống như các trạng thái nhàm chán (nibbedā) v.v..., bằng câu “yadā” (khi) v.v... Khi chín trạng thái thường hằng (ṭhāyībhāvā) là các trạng thái ái luyến (rati), hài hước (hāsa) v.v..., nếu chúng không có bản chất thường hằng (ṭhitisīlā) do bị ngăn cách bởi các trạng thái đối nghịch khác nhau, nếu chúng tự bản chất không có bản chất thường hằng, khi ấy, tất cả các trạng thái ái luyến (rati) v.v... ấy trở thành các trạng thái thoáng qua (byabhicārin). Chúng trở thành các trạng thái thoáng qua (byabhicārībhāvā) tùy theo sự kết hợp của các nhân tố quyết định (vibhāva) và các hiệu ứng (anubhāva) tương ứng với tính chất thoáng qua của chúng. Phân tích cú pháp (viggaha) là: “Ratiādi yesaṃ hāsādīnamiti” (những trạng thái như hài hước v.v... mà có ái luyến là trạng thái đầu tiên), và “ṭhiti sīlaṃ yesaṃ ratyādīnamiti” (thường hằng là bản chất của các trạng thái như ái luyến v.v...). ၃၄၈. 348. ဝိဘာဝေါ [Pg.337] ကာရဏံ တေသု’-ပ္ပတ္တိယု’ဒ္ဒီပနေ တထာ; ယော သိယာ ဗောဓကော တေသ-မနုဘာဝေါ’ယ’မီရိတော. Nhân tố quyết định (vibhāva) là nguyên nhân trong sự phát sinh và cũng như trong sự tăng trưởng của chúng; cái gì là dấu hiệu nhận biết của chúng, cái đó được gọi là hiệu ứng (anubhāva). ၃၄၈. ဣဒါနိ ဝိဘာဝါနုဘာဝေ ဒဿေတိ ‘‘ဝိဘာဝေါ’’ဣစ္စာဒိနာ. တေသံ ရတျာဒီနံ ဘာဝါနံ ဥပ္ပတ္တိယာ, တထာ ဥဒ္ဒီပနေ စ ကာရဏံ အာလမ္ဗဏဥဒ္ဒီပနဝသေန ဒုဝိဓော ဝိဘာဝေါ နာမ. တတ္ထ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေါ ကန္တာဒိ, ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေါ စန္ဒာဒိ. တေသံ ဗောဓကော ဉာပကော ကာယိကော စ ဝါစသိကော စ ဗျာပါရော သိယာ, အယံ အနုဘာဝေါ ဤရိတော. 348. Bây giờ, ngài trình bày về nhân tố quyết định (vibhāva) và hiệu ứng (anubhāva) bằng câu “vibhāvo” v.v... Nguyên nhân cho sự phát sinh và cũng như cho sự tăng trưởng của các trạng thái như ái luyến (rati) v.v... được gọi là nhân tố quyết định (vibhāva), có hai loại theo phương diện đối tượng (ālambaṇa) và kích thích (uddīpana). Trong đó, nhân tố quyết định đối tượng (ālambaṇavibhāva) là người yêu v.v...; nhân tố quyết định kích thích (uddīpanavibhāva) là mặt trăng v.v... Cái gì là hoạt động (byāpāra) về thân và về lời, là dấu hiệu nhận biết (bodhaka), là cái làm cho biết (ñāpaka) của chúng, cái đó được gọi là hiệu ứng (anubhāva). ၃၄၈. ဣဒါနိ ဝိဘာဝါနုဘာဝေ ဒဿေတိ ‘‘ဝိဘာဝေါ’’ဣစ္စာဒိနာ. တေသံ ဌာယီဘာဝါဒီနံ တိဏ္ဏံ ဥပ္ပတ္တိယာ စ တထာ ဥဒ္ဒီပနေ စ ဥပ္ပန္နာနံ ဒီပနေ စ ကာရဏံ အာလမ္ဗဏဥဒ္ဒီပနဝသေန ဒုဝိဓော ဟေတု ဝိဘာဝေါ နာမ, တေသံ ဌာယီဘာဝါဒီနံ ဗောဓကော ကာယိကဝါစသိကော ယော သိယာ နဋကဝီနံ ဗျာပါရော အတ္ထိ, အယံ အနုဘာဝေါတိ ဤရိတောတိ. ဝိသေသေန ဘာဝေတိ ဝဍ္ဎေတီတိ ဝိဘာဝေါ. အနုဘာဝေတိ ဗောဓေတီတိ အနုဘာဝေါ. ဧတ္ထ ဝိဘာဝေါ နာမ ရတိဝိသယေ နရနာရီနံ အညမညံ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေါ, စန္ဒရမ္မဒေသာဒိ ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေါ စေတိ ဒုဝိဓော. ဟာသာဒီနမ္ပိ ဒုဝိဓဝိဘာဝံ ယထာရဟံ ယောဇေတဗ္ဗံ. အနုဘာဝေါ နာမ ဌာယီဘာဝါဒီနံ တေသံ တေသံ ဘာဝါနံ ပကာသကဝါစသိကဗျာပါရသင်္ခါတကဝိပယောဂေါ စ ကာယိကပယောဂဘူတော နဋာနံ အဘိနယသင်္ခါတော တံတံဘာဝသရူပနိရူပကော စေတိ ဒုဝိဓော ဗျာပါရော. 348. Bây giờ, ngài trình bày về nhân tố quyết định (vibhāva) và hiệu ứng (anubhāva) bằng câu “vibhāvo” v.v... Nguyên nhân (hetu) cho sự phát sinh của ba loại trạng thái thường hằng (ṭhāyībhāva) v.v..., và cũng như cho sự tăng trưởng và sự biểu lộ của những trạng thái đã phát sinh, được gọi là nhân tố quyết định (vibhāva), có hai loại theo phương diện đối tượng (ālambaṇa) và kích thích (uddīpana). Cái gì là hoạt động (byāpāra) về thân và lời của các diễn viên (naṭa) và thi sĩ (kavi), là dấu hiệu nhận biết (bodhaka) của các trạng thái thường hằng (ṭhāyībhāva) v.v... ấy, cái đó được gọi là hiệu ứng (anubhāva). “Vibhāvo” là vì nó làm cho biểu lộ (bhāveti), làm cho tăng trưởng (vaḍḍheti) một cách đặc biệt (visesena). “Anubhāvo” là vì nó làm cho biết (anubhāveti), làm cho nhận biết (bodheti). Ở đây, nhân tố quyết định (vibhāva) trong lĩnh vực ái luyến (rati) có hai loại: nhân tố quyết định đối tượng (ālambaṇavibhāva) là người nam và người nữ đối với nhau, và nhân tố quyết định kích thích (uddīpanavibhāva) là mặt trăng, nơi chốn thú vị v.v... Nhân tố quyết định hai loại này cũng nên được áp dụng cho các trạng thái hài hước (hāsa) v.v... một cách thích hợp. Hiệu ứng (anubhāva) là hoạt động (byāpāra) có hai loại: 1) sự vận dụng của thi sĩ (kavipayoga) được gọi là hoạt động bằng lời nói (vācasikabyāpāra) để biểu hiện các trạng thái ấy, và 2) sự biểu diễn (abhinaya) của các diễn viên (naṭa) thuộc về sự vận dụng của thân (kāyikapayoga) để mô tả bản chất của từng trạng thái. ၃၄၉. 349. နေကဟေတုံ မနောဝုတ္တိ-ဝိသေသဉ္စ ဝိဘာဝိတုံ; ဘာဝံ ဝိဘာဝါနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏိယာ ဗန္ဓနေ ဖုဋံ. Để làm biểu lộ trạng thái (bhāva) có nhiều nguyên nhân và là trạng thái đặc biệt của tâm, các nhân tố quyết định (vibhāva) và hiệu ứng (anubhāva) cần được mô tả rõ ràng trong tác phẩm. ၃၄၉. ဝိဘာဝါဒိဝဏ္ဏနာယမေဝ [Pg.338] ဘာဝဝိသေသာဝဗောဓော သိယာ, အညထာ ‘‘ဒေဝဒတ္တဿ သာဿုလောစနယုဂံ သဉ္ဇာတ’’မိတိ ဝုတ္တေ သောကာ အာနန္ဒာ ရောဂါ စေတိ ကော နာမ သက္ကောတိ ကာရဏံ နိစ္ဆိတုံ, စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသဉ္စ ဘာဝံ ဝိနာ ဝိဘာဝါနုဘာဝံ ကဝိ ဝဏ္ဏေတုံ နဋောဘိနေတုံ သာမဇ္ဇိကော ဝါ ဝိညာတုံ ကော သက္ကောတီတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘နေက’’ဣစ္စာဒိ. နေကဟေတုံ ဗဟုဟေတုံ မနောဝုတ္တိဝိသေသဉ္စ ဘာဝံ ဝိဘာဝိတုံ ပကာသေတုံ ဝိဘာဝါနုဘာဝါ ဝုတ္တလက္ခဏာ ဗန္ဓနေ သဘာဝနိရူပကပဒေ ဖုဋံ ဝဏ္ဏနီယာ, ဝိဘာဝါဒိရူပကေနေဝ အဝုတ္တမ္ပိ ကိဉ္စိ ပတီယတေ. 349. Sự liễu tri về trạng thái đặc biệt (bhāvavisesa) chỉ có thể có được qua sự mô tả về nhân tố quyết định (vibhāva) v.v...; nếu không, khi nói rằng “đôi mắt của Devadatta đã trở nên đẫm lệ”, ai có thể xác định được nguyên nhân là do sầu muộn, do hoan hỷ, hay do bệnh tật? Và không có trạng thái (bhāva) là trạng thái đặc biệt của tâm, không có nhân tố quyết định (vibhāva) và hiệu ứng (anubhāva), ai có thể — thi sĩ mô tả, diễn viên biểu diễn, hay khán giả thấu hiểu? Để trình bày điều này, ngài nói “neka” (nhiều) v.v... Để làm biểu lộ (vibhāvituṃ), làm sáng tỏ (pakāsetuṃ) trạng thái (bhāva) có nhiều nguyên nhân (nekahetuṃ, bahuhetuṃ) và là trạng thái đặc biệt của tâm, các nhân tố quyết định (vibhāva) và hiệu ứng (anubhāva) với các đặc tính đã được nêu cần được mô tả rõ ràng trong tác phẩm (bandhana), trong những từ ngữ mô tả bản chất của nó (sabhāvanirūpakapada). Nhờ vào hình thức của nhân tố quyết định (vibhāva) v.v..., ngay cả điều gì đó không được nói ra cũng được thấu hiểu. ၃၄၉. ‘‘ဒေဝဒတ္တဿ စက္ခူနိ အဿုပုဏ္ဏာနီ’’တိ ဝုတ္တေ သောကေန သန္တောသေန ရောဂေန ဝါတိ ယထာ အဿုကာရဏကထနံ ဝိနာ န ဇာနာတိ, ဧဝံ စိတ္တဿ ပဝတ္တိသင်္ခါတာ ရတိဟာသာဒယော တေ တေ ဘာဝါ အတ္တနော ပတီတိယာနုရူပံ ဝိဘာဝါနုဘာဝကထနံ ဝိနာ ကဝီဟိ ဝဏ္ဏေတဗ္ဗာ, နဋေဟိ ဒဿေတဗ္ဗာ, သဗ္ဘေဟိ အဿာဒနီယာ နတ္ထီတိ ဌာယီအာဒီနံ ဝဏ္ဏနမေဝ ကာတဗ္ဗန္တိ ဣဒါနိ အနုသာသေန္တော အာဟ ‘‘နေက’’ဣစ္စာဒိ. နေကဟေတုံ တေသံ တေသံ ဘာဝါနံ ဥပ္ပတျာဒေါ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝါဒိဗဟုကာရဏဝန္တံ မနောဝုတ္တိဝိသေသံ ဘာဝဉ္စ စိတ္တဿ ပဝတ္တိဝိသေသသင်္ခါတဘာဝဉ္စ ဝိဘာဝိတုံ ပကာသေတုံ ဝိဘာဝါနုဘာဝါ အနန္တရနိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဗန္ဓနေ ရသဘာဝပ္ပကာသနေ ဖုဋံ ပကာသံ ကတွာ ဝဏ္ဏိယာ ကဝိနာ ဝဏ္ဏနီယာ ဟောန္တီတိ. န ဧကောတိ စ, သော ဟေတု အဿေတိ စ, မနသော ဝုတ္တီတိ စ, တာယ ဝိသေသောတိ စ, ဝိဘာဝေါ စ အနုဘာဝေါ စေတိ စ ဝါကျံ. 349. Khi được nói rằng: “Đôi mắt của Devadatta đong đầy nước mắt”, người ta không biết được là do sầu muộn, do hoan hỷ, hay do bệnh tật nếu không có lời trình bày về nguyên nhân của nước mắt. Tương tự như vậy, các trạng thái tâm (bhāva) như là ái luyến, tiếu lâm v.v... được gọi là sự biểu hiện của tâm, nếu không có lời trình bày về nhân tố tạo sinh (vibhāva) và hệ quả biểu lộ (anubhāva) tương ứng với sự nhận thức của chính nó, thì không thể được các thi sĩ miêu tả, không thể được các diễn viên trình diễn, và không thể được tất cả mọi người thưởng thức. Do đó, chính sự miêu tả về các trạng thái tâm thường trực (ṭhāyī) v.v... là điều cần phải thực hiện. Bây giờ, trong khi giáo huấn điều này, ngài đã nói: “neka” (không phải một) v.v... (Nghĩa là) để làm hiển lộ (vibhāvituṃ) hay để trình bày trạng thái tâm (bhāva) là đặc tính của diễn biến trong tâm (manovuttivisesaṃ) và trạng thái tâm (bhāva) được gọi là đặc tính biểu hiện của tâm (cittassa pavattivisesasaṅkhātabhāvaṃ), vốn có nhiều nguyên nhân (nekahetuṃ) như là nhân tố tạo sinh mang tính đối tượng (ālambanavibhāva) v.v... là sự khởi sanh của các trạng thái tâm ấy, thì các nhân tố tạo sinh (vibhāva) và hệ quả biểu lộ (anubhāva) đã được trình bày ngay sau đó cần được thi sĩ miêu tả, sau khi đã làm cho sự trình bày được rõ ràng trong tác phẩm về sự biểu hiện của vị và trạng thái tâm. Và câu (phân tích) là: na eko (không phải một), so hetu assa (ấy là nguyên nhân của nó), manaso vutti (diễn biến của tâm), tāya viseso (đặc tính của nó), vibhāvo ca anubhāvo ca (nhân tố tạo sinh và hệ quả biểu lộ). ၃၅၀. 350. သဝိဘာဝါနုဘာဝေဟိ, ဘာဝါ တေ တေ ယထာရဟံ; ဝဏ္ဏနီယာ ယထောစိတျံ, လောကရူပါနုဂါမိနာ. Các trạng thái tâm ấy cần được miêu tả cùng với nhân tố tạo sinh và hệ quả biểu lộ, một cách tương xứng và một cách thích hợp, bởi người đi theo bản chất của thế gian. ၃၅၀. ဣဒါနိ တေ ဘာဝါ လောကသဘာဝါနတိက္ကမေန ဝိဘာဝါဒီဟိ ဝဏ္ဏနီယာတိ အာဟ ‘‘သဝိဘာဝေ’’စ္စာဒိ. သဟ ဝိဘာဝေဟိ [Pg.339] သဝိဘာဝါ, တေ စ တေ အနုဘာဝါ စ, တေဟိ. ယထာရဟန္တိ အတ္တနော သမ္ဗန္ဓီနံ ဝသေန ယထာရဟံ ဝဏ္ဏနီယာ. 350. Bây giờ, ngài nói: “savibhāve” (cùng với các nhân tố tạo sinh) v.v... (với ý nghĩa) rằng các trạng thái tâm ấy cần được miêu tả cùng với nhân tố tạo sinh v.v... theo cách không vượt qua bản chất của thế gian. (Trong đó) savibhāvā (cùng với các nhân tố tạo sinh) là saha vibhāvehi (cùng với các nhân tố tạo sinh); te ca te anubhāvā ca, tehi (và các hệ quả biểu lộ ấy, bởi các điều ấy). Yathārahaṃ (một cách tương xứng) (nghĩa là) cần được miêu tả một cách tương xứng tùy theo các mối liên hệ của chính nó. ၃၅၀. ဣဒါနိ ဝိဘာဝါနုဘာဝေ နိဿာယ ဝဏ္ဏနီယာ တေ ဘာဝါ လောကသဘာဝမနတိက္ကမ္မ ကာတဗ္ဗာတိ အနုသာသန္တော အာဟ ‘‘သဝိဘာဝါ’’ဣစ္စာဒိ. လောကရူပါနုဂါမိနာ လောကဝေါဟာရမနုဝတ္တမာနေန တေ တေ ဘာဝါ ဌာယီဘာဝါဒယော တယော ယထောစိတျံ ဩစိတျာနုရူပံ သဝိဘာဝါနုဘာဝေဟိ ဝိဘာဝသဟိတေဟိ အနုဘာဝေဟိ ကရဏဘူတေဟိ ယထာရဟံ တေဟိ တေဟိ ဘာဝေဟိ သမ္ဗန္ဓီနံ ဝိဘာဝါဒီနံ ဝသေန အနုရူပတော ဝဏ္ဏနီယာ ဝဏ္ဏေတဗ္ဗာ ဟောန္တီတိ. ဝိဘာဝေဟိ သဟ ယေ ဝတ္တန္တီတိ စ, တေ စ တေ အနုဘာဝါ စေတိ စ, အနတိက္ကမ္မ အရဟန္တိ စ, အနတိက္ကမ္မ ဩစိတျမိတိ စ, လောကဿ ရူပံ သရူပမိတိ စ, တံ အနုဂစ္ဆတိ သီလေနာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. 350. Bây giờ, trong khi giáo huấn rằng các trạng thái tâm ấy cần được miêu tả bằng cách nương vào nhân tố tạo sinh và hệ quả biểu lộ, và cần được thực hiện không vượt qua bản chất của thế gian, ngài đã nói: “savibhāvā” (cùng với các nhân tố tạo sinh) v.v... (Nghĩa là) bởi người đi theo bản chất của thế gian (lokarūpānugāminā), là người tuân theo quy ước của thế gian, ba loại trạng thái tâm ấy là trạng thái tâm thường trực (ṭhāyībhāva) v.v... cần được miêu tả một cách thích hợp (yathocityaṃ), tức là tương ứng với sự thích hợp, bởi các hệ quả biểu lộ cùng với các nhân tố tạo sinh (savibhāvānubhāvehi), tức là bởi các hệ quả biểu lộ (anubhāva) cùng với các nhân tố tạo sinh (vibhāva) trong vai trò công cụ, một cách tương xứng (yathārahaṃ), tức là một cách phù hợp tùy theo các nhân tố tạo sinh v.v... có liên quan đến các trạng thái tâm ấy. Và sự phân tích cú pháp (viggaho) là: vibhāvehi saha ye vattanti (những gì hiện hữu cùng với các nhân tố tạo sinh), te ca te anubhāvā ca (và các điều ấy là các hệ quả biểu lộ), anatikkamma arahanti (không vượt qua, chúng tương xứng), anatikkamma ocityam (không vượt qua sự thích hợp), lokassa rūpaṃ sarūpam (bản chất của thế gian), taṃ anugacchati sīlenāti (người có bản tánh đi theo điều ấy). ၃၅၁. 351. စိတ္တဝုတ္တိ ဝိသေသတ္တာ, မာနသာ သာတ္တိက’င်္ဂတော; ဗဟိနိဿဋသေဒါဒိ-အနုဘာဝေဟိ ဝဏ္ဏိယာ. Do là đặc tính của diễn biến trong tâm, các trạng thái tâm thuộc về tinh thần (sāttika) cần được miêu tả bởi các hệ quả biểu lộ như là mồ hôi v.v... đã tuôn ra từ thân thể. ၃၅၁. သာတ္တိကာ ကထံ ဝဏ္ဏနီယာတိ အာဟ ‘‘စိတ္တေ’’စ္စာဒိ. စိတ္တဿ ဝုတ္တိဝိသေသော ယေသံ, တေသံ ဘာဝေါ, တသ္မာ မာနသာ မနသိ ဘဝါ သာတ္တိကာ အင်္ဂတော သရီရတော ဗဟိနိဿဋေဟိ နိဂ္ဂတေဟိ သေဒါဒီဟိ အနုဘာဝေဟိ ဝဏ္ဏနီယာ, န ပန သေဒသလိလမေဝ ဘာဝေါတိ အဓိပ္ပာယော. 351. Ngài nói: “citte” (trong tâm) v.v... (để trả lời câu hỏi): “Các trạng thái tâm thuộc về tinh thần (sāttika) cần được miêu tả như thế nào?”. (Nghĩa là) trạng thái của các điều ấy, mà đặc tính của diễn biến trong tâm là của chúng. Do đó, các trạng thái tâm thuộc về tinh thần (sāttika) là những gì thuộc về tâm (mānasā), sanh khởi trong tâm, cần được miêu tả bởi các hệ quả biểu lộ như là mồ hôi v.v... đã tuôn ra, đã xuất ra từ thân thể, từ cơ thể. Chủ ý là không phải chỉ riêng giọt mồ hôi là trạng thái tâm (bhāva). ၃၅၁. ဧဝံ သာမညေန ဘာဝဝဏ္ဏနက္ကမံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိသေသေန သာတ္တိကဘာဝဝဏ္ဏနာ ဤဒိသာတိ ဒဿေတိ ‘‘စိတ္တ’’ဣစ္စာဒိနာ. စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသတ္တာ စိတ္တဿ ပဝတ္တိဝိသေသတ္တာ မာနသာ စိတ္တေ ဘဝါ သာတ္တိကာဘာဝါ အင်္ဂတော သရီရတော ဗဟိနိဿဋသေဒါဒိအနုဘာဝေဟိ ဗဟိနိက္ခန္တသေဒါဒီဟိ အနုဘာဝေဟိ ကရဏဘူတေဟိ ဝဏ္ဏိယာ ဝဏ္ဏနီယာ ဟောန္တီတိ, [Pg.340] အင်္ဂတော ဗဟိ နိဿဋန္တိ ဝိသေသနေန ဝိသိဋ္ဌဘူတသေဒါဒီနမေဝ ဘာဝါနုဘာဝတ္တံ ဝိနာ ကေဝလံ သေဒါဒယော ဝုတ္တာ သမာနာ ဘာဝါဒယော နာမ န ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. စိတ္တဿ ဝုတ္တီတိ စ, သာ ဧဝ ဝိသေသော ယေသံ သာတ္တိကာနမိတိ စ, တေသံ ဘာဝေါတိ စ, မနသိ ဘဝါတိ စ, သေဒေါ အာဒိ ယေသံ ခေဠာဒီနမိတိ စ, နိဿဋာ နိဂ္ဂတာ စ တေ သေဒါဒယော စေတိ စ, တေ ဧဝ အနုဘာဝါတိ စ ဝါကျံ. 351. Sau khi đã trình bày phương cách miêu tả trạng thái tâm một cách tổng quát như vậy, bây giờ ngài trình bày rằng: “Sự miêu tả trạng thái tâm thuộc về tinh thần (sāttikabhāva) là như thế này” bằng câu: “citta” (tâm) v.v... (Nghĩa là) do là đặc tính của diễn biến trong tâm (cittavuttivisesattā), tức là do là đặc tính biểu hiện của tâm, các trạng thái tâm thuộc về tinh thần (sāttikābhāva) là những gì thuộc về tâm (mānasā), sanh khởi trong tâm, cần được miêu tả bởi các hệ quả biểu lộ như là mồ hôi v.v... đã tuôn ra từ thân thể (aṅgato sarīrato bahinissaṭasedādianubhāvehi), tức là bởi các hệ quả biểu lộ như là mồ hôi v.v... đã xuất ra bên ngoài trong vai trò công cụ. Chủ ý là: Bởi sự xác định với tính từ “đã tuôn ra từ thân thể”, chỉ có mồ hôi v.v... đã được xác định (như vậy) mới có bản chất là hệ quả biểu lộ của trạng thái tâm; nếu không, chỉ riêng mồ hôi v.v... khi được đề cập đến thì không được gọi là trạng thái tâm v.v... Và câu (phân tích) là: cittassa vutti (diễn biến của tâm), sā eva viseso yesaṃ sāttikānam (chính điều ấy là đặc tính của các trạng thái tâm thuộc về tinh thần), tesaṃ bhāvo (trạng thái của chúng), manasi bhavā (sanh khởi trong tâm), sedo ādi yesaṃ kheḷādīnam (mồ hôi là khởi đầu của các thứ như là đờm dãi v.v...), nissaṭā niggatā ca te sedādayo ca (và mồ hôi v.v... ấy đã tuôn ra, đã xuất ra), te eva anubhāvā (chính các điều ấy là các hệ quả biểu lộ). ရသအဓိပ္ပာယ Chủ ý về vị (rasa) ၃၅၂. 352. သာမဇ္ဇိကာန’မာနန္ဒော, ယော ဗန္ဓတ္ထာနုသာရိနံ; ရသီယတီတိ တညူဟိ, ရသော နာမာ’ယ’မီရိတော. Niềm hoan hỷ nào của các khán giả, là những người đi theo ý nghĩa của tác phẩm, (niềm hoan hỷ ấy) được gọi là vị (rasa) bởi những người am hiểu, vì rằng nó được thưởng thức. ၃၅၂. ဣဒါနိ ‘‘ရသဿာဒါယ သာဓူန’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ရသေ နိဒ္ဒိသန္တော အာဟ ‘‘သာမဇ္ဇိကာန’’မိစ္စာဒိ. ဗန္ဓဿ အတ္ထော, တဒနုဿရန္တိ မနောဘာဝနာဝသေနာတိ ဗန္ဓတ္ထာနုသာရိနော, တေသံ သာမဇ္ဇိကာနံ သဗ္ဘာနံ မနသိ ယော အာနန္ဒော, အယံ လောကမဓုရာဒိရသော ဝိယ ဗန္ဓေ သိင်္ဂါရာဒိ ရသော နာမ ဤရိတော တညူဟိ ရသညူဟိ. ကထမိတျာဟ ‘‘ရသီယတီ’’တိ, အဿာဒီယတီတိ အတ္ထော. ကိဉ္စ? ယထာ နာနာဗျဉ္ဇနသင်္ခတမန္နံ ဘုဉ္ဇမာနာ ရသေ အဿာဒိယန္တိ သုမာနသာ ပုရိသာ သန္တောသဉ္စာဓိဂစ္ဆန္တိ, တထာ နာနာဘိနယဗျဉ္ဇိတေ ဝါစင်္ဂသတ္ထောပေတေ ဌာယီဘာဝေ အဿာဒေန္တိ သုမာနသာပေက္ခကာ, တသ္မာ ဧတေ နာဋျာတိပိ ဝုစ္စန္တိ. 352. Bây giờ, do đã được nói rằng: “để cho các bậc thiện nhân thưởng thức vị (rasa)”, trong khi chỉ ra về vị (rasa), ngài đã nói: “sāmajjikānaṃ” (của các khán giả) v.v... Bandhatthānusārino (những người đi theo ý nghĩa của tác phẩm) (là những người) đi theo ý nghĩa của tác phẩm ấy tùy theo sự tu tập trong tâm. Niềm hoan hỷ nào có trong tâm của các khán giả, là những bậc thiện nhân ấy, vị (rasa) này trong tác phẩm như là vị ái tình (siṅgāra) v.v... được gọi tên bởi những người am hiểu, những người sành về vị (rasa), giống như vị ngọt ngào v.v... của thế gian. (Hỏi rằng): “Thế nào?” Ngài nói: “rasīyati” (được thưởng thức), nghĩa là được nếm trải. Hơn nữa, giống như những người có thiện tâm, trong khi dùng bữa ăn được chuẩn bị với nhiều loại gia vị, thưởng thức các vị và đạt được sự hài lòng; tương tự như vậy, các khán giả có thiện tâm thưởng thức trạng thái tâm thường trực (ṭhāyībhāva) được biểu lộ bởi nhiều sự trình diễn khác nhau, được hợp thành bởi lời nói, cử chỉ, và tinh thần. Do đó, các điều này cũng được gọi là kịch nghệ (nāṭya). ၃၅၂. ဣဒါနိ ‘‘ရသဿာဒါယ သာဓူန’’န္တိ ဝတွာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌက္ကမေန သမ္ပတ္တံ ရသံ ဒဿေတိ ‘‘သာမ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဗန္ဓတ္ထာနုသာရိနံ ဗန္ဓဿ အတ္ထာနုရူပသာရီနံ ဗုဒ္ဓိယာ ပဝတ္တာနံ သာမဇ္ဇိကာနံ သဗ္ဘာနံ စိတ္တေ ဘဝေါ ယော အာနန္ဒော သန္တောသော အတ္ထိ, အယံ လောကေ မဓုရာဒိရသော ဝိယ အဿာဒနီယော ဟောတီတိ အတ္ထယုတ္တေန ‘‘ရသီယတီ’’တိ ဣမိနာ ဝစနတ္ထေန ရသော နာမာတိ တညူဟိရသညူဟိ ဤရိတော ကထိတောတိ. [Pg.341] သမဇ္ဇာယံ နိယုတ္တာတိ စ, ဗန္ဓဿ အတ္ထောတိ စ, တံ အနုဿရန္တီတိ စ, တံ ဇာနန္တီတိ စ ဝါကျံ. ယထာ နာနာဗျဉ္ဇနေဟိ အဘိသင်္ခတမာဟာရံ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ သတ္တာ လဝဏမ္ဗိလာဒယော တေ တေ ရသေ အဿာဒေယျုံ, သန္တုဋ္ဌာ စ ဘဝေယျုံ, ဧဝမေဝ နာနပ္ပကာရအဘိနယေဟိ ပကာသိတဝဏ္ဏနာယ အင်္ဂဘူတေဟိ အနုရူပေဟိ သတ္ထေဟိ ယုတ္တေ ဌာယီဘာဝေ ဣဿာဒိရဟိတပညဝန္တာ အဿာဒေန္တိ, တသ္မာ ဣမေ ဌာယီဘာဝါ နဋာဘိနယေဟိ ဗျဉ္ဇိတတ္တာ စ သဗ္ဘာနံ သန္တောသသင်္ခတရသဿ ဟေတုတ္တာ စ နဋရသာတိပိ ဝုစ္စန္တိ. 352. Bây giờ, sau khi nói “rasassādāya sādhūnaṃ” (để cho những người tốt thưởng thức vị), ngài chỉ ra vị (rasa) đã đạt được theo thứ tự đã nêu bằng câu “sāma” v.v... Niềm hoan hỷ, sự hài lòng nào có trong tâm của những khán giả, những người thiện trí, những người có trí tuệ đi theo và phù hợp với ý nghĩa của tác phẩm, niềm hoan hỷ này có thể được thưởng thức giống như các vị ngọt v.v... trên đời. Do đó, bởi ý nghĩa của từ “rasīyati” (được nếm, được thưởng thức) có liên quan đến ý nghĩa này, nên nó được gọi là vị (rasa). Điều này đã được những người am hiểu về vị (rasa) tuyên bố và nói đến. Các câu (giải thích) là: “samajjāyaṃ niyuttā” (những người tham gia trong hội chúng), “bandhassa attho” (ý nghĩa của tác phẩm), “taṃ anussarantī” (những người ghi nhớ điều đó), và “taṃ jānantī” (những người biết điều đó). Giống như chúng sanh khi ăn thức ăn được chế biến với nhiều loại gia vị khác nhau sẽ nếm được các vị mặn, chua v.v... và sẽ được hài lòng, cũng vậy, những người có trí tuệ, không có ganh tỵ v.v..., thưởng thức các trạng thái tình cảm thường trực (ṭhāyībhāva) đi kèm với các nghệ thuật kịch nghệ phù hợp, là những thành phần của sự mô tả được thể hiện qua nhiều loại hình diễn xuất khác nhau. Do đó, những trạng thái tình cảm thường trực này, vì được biểu lộ qua diễn xuất của diễn viên và là nguyên nhân của vị (rasa) được gọi là sự hài lòng của những người thiện trí, nên cũng được gọi là vị kịch nghệ (naṭarasā). ရသပ္ပဘေဒ Phân loại vị (rasa) ၃၅၃. 353. သဝိဘာဝါနုဘာဝေဟိ,သာတ္တိကာဗျဘိစာရိဟိ; အဿာဒိယတ္တ’မာနီယ-မာနော ဌာယေဝ သော ရသော. Bởi các nhân tố quyết định (vibhāva) và các biểu hiện (anubhāva), bởi các trạng thái tự phát (sāttika) và các tình cảm thoáng qua (byabhicārin); được đưa đến trạng thái có thể thưởng thức, chính trạng thái tình cảm thường trực (ṭhāyībhāva) đó là vị (rasa). ၃၅၃. ဌာယီနမေဝ ရသတ္တာပတ္တိမာဟ ‘‘သဝိဘာဝေ’’စ္စာဒိနာ. ဌာယေဝ သောတိ သော ယထာဝုတ္တော ရသော ဌာယီဘာဝေါယေဝ, နာညောတိ အတ္ထော. 353. Ngài nói về việc chính các trạng thái tình cảm thường trực (ṭhāyībhāva) đạt đến trạng thái vị (rasa) bằng câu kệ “savibhāve” v.v... “Ṭhāyeva so” có nghĩa là: vị (rasa) đã được nói đến đó chính là trạng thái tình cảm thường trực, chứ không phải là cái gì khác. ၃၅၃. ဣဒါနိ ဌာယီဘာဝါနမေဝ ရသသရူပဿ ပါပုဏနတ္ထံ ဝိဘာဝေတိ ‘‘သဝိဘာဝါ’’ဣစ္စာဒိနာ. သော ရသော အနန္တရနိဒ္ဒိဋ္ဌော သဝိဘာဝါနုဘာဝေဟိ တေသံ တေသံ ဌာယီနံ အနုရူပေဟိ ဝိဘာဝသဟိတေဟိ အနုဘာဝေဟိ စ, သာတ္တိကာဗျဘိစာရိဟိ ပကာသေတဗ္ဗဌာယီဘာဝဿေဝ အနုကူလသာတ္တိကဘာဝဗျဘိစာရီဘာဝေဟိ ကရဏဘူတေဟိ အဿာဒိယတ္တံ အာနီယမာနော ကဝိနော သာမတ္ထိယာ ပါပုဏိယမာနော ဌာယေဝ ဌာယီဘာဝေါ ဧဝါတိ ကာရိယောပစာရေန ရသော နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ. သဟ ဘာဝေဟိ ပဝတ္တန္တီတိ စ, သဝိဘာဝါ စ တေ အနုဘာဝါ စေတိ [Pg.342] စ, သာတ္တိကာ စ ဗျဘိစာရိနော စေတိ စ, အဿာဒိယဿ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ. 353. Bây giờ, để đạt được mục đích giải thích bản chất của vị (rasa) chính là các trạng thái tình cảm thường trực, ngài làm rõ bằng câu “savibhāvā” v.v... Vị (rasa) đó, đã được chỉ ra ngay trước, được đưa đến trạng thái có thể thưởng thức nhờ vào tài năng của nhà thơ, thông qua các phương tiện là: các nhân tố quyết định (vibhāva) và các biểu hiện (anubhāva) phù hợp với từng trạng thái tình cảm thường trực tương ứng; và các trạng thái tự phát (sāttikabhāva) cùng các tình cảm thoáng qua (byabhicārībhāva) thuận lợi cho chính trạng thái tình cảm thường trực cần được biểu lộ. Do đó, cần phải hiểu rằng nó được gọi là vị (rasa) theo phép ẩn dụ dựa trên kết quả, và nó chính là trạng thái tình cảm thường trực. Các câu (giải thích) là: “saha bhāvehi pavattantīti” (chúng diễn ra cùng với các trạng thái), “savibhāvā ca te anubhāvā ceti” (những cái có nhân tố quyết định và chúng là những biểu hiện), “sāttikā ca byabhicārino ceti” (các trạng thái tự phát và các tình cảm thoáng qua), và “assādiyassa bhāvoti” (trạng thái có thể được thưởng thức). ၃၅၄. 354. သိင်္ဂါရဟဿကရုဏာ, ရုဒ္ဒဝီရဘယာနကာ; ဗီဘစ္ဆဗ္ဘုတသန္တာ စ, ရသာ ဌာယီန’နုက္ကမာ. Vị ái tình (siṅgāra), hài hước (hassa), bi ai (karuṇā), phẫn nộ (rudda), anh hùng (vīra), kinh sợ (bhayānaka), ghê tởm (bībhaccha), kỳ diệu (abbhuta), và tĩnh lặng (santa) là các vị (rasa) theo thứ tự của các trạng thái tình cảm thường trực. ၃၅၄. တေသံ နာမဝသေန ဝိဘာဂမာဟ ‘‘သိင်္ဂါရေ’’စ္စာဒိနာ. ဌာယီနနုက္ကမာတိ ‘‘ရတိဟာသာ စ သောကော စာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တာနံ ဌာယီဘာဝါနံ အနုက္ကမာ, ပဋိပါဋိယာတိ အတ္ထော. 354. Ngài nói về sự phân loại của chúng theo tên gọi bằng câu “siṅgāre” v.v... “Ṭhāyīnanukkamā” có nghĩa là: theo thứ tự, theo trình tự của các trạng thái tình cảm thường trực đã được nói đến trong câu bắt đầu bằng “ratihāsā ca soko cā” (tình yêu, tiếng cười, và sầu muộn...). ၃၅၄. ရသာဝတ္ထာသမ္ပတ္တရတိဟာသာဒီနံ ဌာယီဘာဝါနံ ဣဒါနိ ကမေန နာမန္တရံ ဒဿေတိ ‘‘သိင်္ဂါရ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဌာယီနံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာနံ ရတိဟာသာဒိဌာယီဘာဝါနံ အနုက္ကမာ ပဋိပါဋိယာ သိင်္ဂါရဟဿကရုဏာ သိင်္ဂါရော ဟဿော ကရုဏာ စ ရုဒ္ဒဝီရဘယာနကာ ရုဒ္ဒေါ ဝီရော ဘယာနကော စ ဗီဘစ္ဆဗ္ဘုတသန္တာ စ ဗိဘစ္ဆော အဗ္ဘုတော သန္တော စေတိ နဝ ရသာ နာမ ဟောန္တီတိ. သိင်္ဂါရရသော ဟဿရသောတိအာဒိနာ ရသသဒ္ဒေါ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော. သိင်္ဂါရော စ ဟဿော စ ကရုဏာ စေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. သေသေသုပိ လိင်္ဂသမာသာ ဣမေယေဝ. ဣမေ သိင်္ဂါရာဒီနံ ရတျာဒီဟိ အနညတ္တာ ဥပရိ ရတျာဒိဝိဝရဏေယေဝ ဉာတဗ္ဗာ. 354. Bây giờ, ngài chỉ ra một tên gọi khác theo thứ tự cho các trạng thái tình cảm thường trực như ái tình (rati), hài hước (hāsa) v.v..., những trạng thái đã đạt đến tình trạng vị (rasa), bằng câu “siṅgāra” v.v... Theo thứ tự, theo trình tự của các trạng thái tình cảm thường trực như ái tình, hài hước v.v... đã được nói đến ở dưới, có chín vị (rasa) được gọi là: vị ái tình (siṅgāra), hài hước (hassa), và bi ai (karuṇā); phẫn nộ (rudda), anh hùng (vīra), và kinh sợ (bhayānaka); ghê tởm (bībhaccha), kỳ diệu (abbhuta), và tĩnh lặng (santa). Từ “rasa” (vị) nên được kết hợp với mỗi từ, như là siṅgāraraso, hassaraso, v.v... Phân tích cú pháp là “siṅgāro ca hasso ca karuṇā ceti” (ái tình và hài hước và bi ai). Trong các trường hợp còn lại, các hợp từ có cùng giới tính cũng tương tự. Những vị này, siṅgāra v.v..., vì không khác biệt với rati v.v..., nên cần được hiểu trong phần giải thích về rati v.v... ở phần sau. ၃၅၅. 355. ဒုက္ခရူပေ’ယ’မာနန္ဒော,ကထံ နု ကရုဏာဒိကေ; သိယာ သောတူန’မာနန္ဒော,သောကော ဝေဿန္တရဿ ဟိ. Trong vị bi ai (karuṇā) v.v..., vốn có bản chất là đau khổ, làm sao lại có được niềm hoan hỷ này? Đối với người nghe thì có niềm hoan hỷ, nhưng đối với Vessantara thì quả thật là sầu muộn. ၃၅၅. သောကာဒိရူပေါကရုဏာဒိ ကထံ ရသော သိယာတိ အာဟ ‘‘ဒုက္ခေ’’စ္စာဒိ. ဝေဿန္တရဿ ပုတ္တဒါရဝိယောဂါ ကရုဏာ သောကရူပေါ ဒုက္ခမေဝ အဟောသိ, သမ္ပတိ ပန သောတူနံ သဗ္ဘာနံ အာနန္ဒောယေဝါတိ ဧတ္ထာဓိပ္ပာယော. 355. Ngài hỏi: “Làm thế nào vị bi ai (karuṇā) v.v..., vốn có bản chất là sầu muộn v.v..., lại có thể là một vị (rasa)?” bằng câu kệ “dukkhe” v.v... Ý chính ở đây là: Đối với Vessantara, lòng bi mẫn do phải xa lìa con cái và vợ có bản chất là sầu muộn, chỉ là đau khổ; nhưng bây giờ, đối với những người nghe thiện trí, nó lại chính là niềm hoan hỷ. ၃၅၅. ဟေဋ္ဌာ [Pg.343] ဝုတ္တရသော သန္တောသောဝ, သောကကောဓာဒိလက္ခဏော ကရုဏာရုဒ္ဒါဒိကော ကထံ ရသော နာမ ဘဝေယျာတိ အာသင်္ကာယမာဟ ‘‘ဒုက္ခရူပေ’’ဣစ္စာဒိ. အယံ အာနန္ဒော ‘‘သာမဇ္ဇိကာနမာနန္ဒော’’တိအာဒိနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌော ဒုက္ခရူပေ ဒုက္ခလက္ခဏေ ကရုဏာဒိကေ ကရုဏာရုဒ္ဒါဒိကေ ဝိသယေ ကထံ ဘဝေယျာတိ စေ, နေသ ဒေါသော ဟိ တထေဝ ဝေဿန္တရဿ ဗောဓိသတ္တဿ သောကော ပုတ္တဒါရဝိရဟတော ဇာတသောကော သောတူနံ ဣဒါနိ သုဏန္တာနံ သဗ္ဘာနံ အာနန္ဒော သိယာ အာနန္ဒဿ ကာရဏတ္တာ ကာရိယောပစာရေန သန္တောသော နာမ ဘဝေယျာတိ. ဝတ္တုနော သာမတ္ထိယာ ကရုဏာရသာဒိကံ ပါပေတွာ ပကာသိယမာနဿ သောကာဒိကဿ ဒုက္ခရူပေန ဌိတတ္တာ သုဏန္တာနံ ပီတိ ဥပ္ပာဒိယတေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ဒုက္ခံ ရူပံ သဘာဝေါ ယဿ ကရုဏာဒိနောတိ စ, ကရုဏာ အာဒိ ယဿ ရုဒ္ဒါဒိနောတိ စ ဝါကျံ. 355. Vị (rasa) được nói đến ở dưới chỉ là sự hài lòng. Khi có sự nghi ngờ rằng: “Làm thế nào vị bi ai (karuṇā), phẫn nộ (rudda) v.v..., vốn có đặc tính là sầu muộn, tức giận v.v..., lại có thể được gọi là vị (rasa)?”, ngài nói bằng câu “dukkharūpe” v.v... Nếu hỏi rằng: “Niềm hoan hỷ này, được chỉ ra bằng câu “sāmajjikānamānando” (niềm hoan hỷ của khán giả), làm sao có thể phát sinh trong đối tượng là vị bi ai, phẫn nộ v.v..., vốn có đặc tính đau khổ?”, (câu trả lời là:) điều này không có lỗi gì. Bởi vì, cũng giống như vậy, nỗi sầu muộn của Bồ tát Vessantara, nỗi sầu muộn sinh ra từ việc xa lìa con cái và vợ, lại trở thành niềm hoan hỷ cho những người thiện trí đang lắng nghe bây giờ. Vì nó là nguyên nhân của niềm hoan hỷ, nên theo phép ẩn dụ dựa trên kết quả, nó có thể được gọi là sự hài lòng. Ý chính là, do tài năng của người kể, nỗi sầu muộn v.v... được đưa đến và biểu lộ thành vị bi ai v.v..., dù vẫn tồn tại dưới hình thức đau khổ, nhưng nó vẫn thực sự tạo ra niềm hỷ lạc cho người nghe. Các câu (giải thích) là: “dukkhaṃ rūpaṃ sabhāvo yassa karuṇādino” (cái mà đau khổ là hình thức, là bản chất của nó, tức là vị bi ai v.v...), và “karuṇā ādi yassa ruddādino” (cái mà vị bi ai là khởi đầu, tức là vị phẫn nộ v.v...). ဌာယီဘာဝနိဒ္ဒေသ Chỉ dẫn về các trạng thái tình cảm thường trực (ṭhāyībhāva) ရတိဌာယီဘာဝ Trạng thái tình cảm thường trực: Ái tình (rati) ၃၅၆. 356. ရမ္မဒေသကလာကာလ-ဝေသာဒိပဋိသေဝနာ; ယုဝါန’ညောညရတ္တာနံ, ပမောဒေါရတိ ရုစ္စတေ. Niềm vui của những người trẻ tuổi yêu mến lẫn nhau, phát sinh từ việc thường xuyên lui tới những nơi chốn, nghệ thuật, thời gian, trang phục v.v... thú vị, được gọi là ái tình (rati). ၃၅၆. သိင်္ဂါရာဒယော ဝိဘာဂတော ဒဿေတုမာဟ ‘‘ရမ္မေ’’စ္စာဒိ. တတ္ထ ‘‘ရမ္မဒေသ’’ဣစ္စာဒိနာ ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝါ ဒဿိတာ. ‘‘ယုဝါန’’န္တိ ဣမိနာ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေါ. ဣတ္ထီ ဟိ ပုရိသဿ, ပုရိသော ဣတ္ထိယာ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေါ. ပမောဒေါတိ အညမညာဘိရမဏဝသေန အာမောဒရူပေါ. 356. Để chỉ ra vị ái tình (siṅgāra) v.v... một cách phân loại, ngài nói bằng câu “ramme” v.v... Trong đó, bằng câu “rammadesa” v.v..., các nhân tố quyết định kích thích (uddīpanavibhāva) được chỉ ra. Bằng từ “yuvānaṃ”, nhân tố quyết định nền tảng (ālambaṇavibhāva) (được chỉ ra). Vì người nữ là nhân tố quyết định nền tảng đối với người nam, và người nam đối với người nữ. “Pamodo” có nghĩa là: một dạng hoan hỷ theo cách thưởng thức lẫn nhau. ၃၅၆. ဣဒါနိ သိင်္ဂါရာဒိနာမကေ တေရတျာဒိကေ ကမေန နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ရမ္မ’’ဣစ္စာဒိနာ. ရမ္မဒေသကလာကာလဝေသာဒိပဋိသေဝနာ ရမဏီယနိရာဝရဏသုစိပဝိတ္တဝါသာရဟဒေသော ရမ္မဂီတိကာဒိကလာ [Pg.344] ရတိဇနကဝသန္တာဒိအနုရူပကာလော မာလာဂန္ဓာဒိ ဥပသောဘိတကိရိယာဒိ မနုညဝေသော, အာဒိသဒ္ဒေန နိဒ္ဒိဋ္ဌဘာသိတမိဟိတာဒိစေတိ ဣမေသံ ဒိဋ္ဌသုတမုတာဒီသု ဒိဋ္ဌာဒိမတ္တမကတွာ ပညာယ တေန တေနာကာရေန ပုနပ္ပုနာနုဘဝနေန အညောညရတ္တာနံ အညမညံ နိမိတ္တာနုဗျဉ္ဇနသင်္ကပ္ပဝသေနာတိရတ္တာနံ ယုဝါနံ တရုဏိတ္ထိ ပုရိသာနံ ပမောဒေါ အဘိရမဏဝသေန သန္တောသော ပီတိ ရတိ ရုစ္စတေ ရုစ္စနတော ‘‘ရတီ’’တိ ဝုစ္စတီတိ. ဣမသ္မိံ ပက္ခေ ရကာရော သန္ဓိဇော. ဒေသော စ ကလာ စ ကာလော စ ဝေသော စေတိ စ, တေ အာဒယော ယေသမိတိ စ, ရမ္မာ စ တေ ဒေသ…ပေ… ဝေသာဒယော စေတိ စ, တေသံ ပဋိ ပုနပ္ပုနံ သေဝနမိတိ စ, အညော စ အညော စေတိ စ, တေသု ရတ္တာတိ စ ဝါကျံ. 356. Bây giờ, ngài tuần tự chỉ ra các yếu tố như ái luyến v.v... có tên gọi là tình ái (siṅgāra) v.v... bằng câu “ramma” (khả ái) v.v... Việc thường xuyên lui tới những nơi chốn, nghệ thuật, thời gian, trang phục v.v... khả ái (rammadesakalākālavesādipaṭisevanā) là: nơi chốn khả ái là nơi ở thích đáng, thanh tịnh, trong sạch, không chướng ngại, và đáng ưa thích; nghệ thuật khả ái là ca hát v.v...; thời gian tương xứng là mùa xuân v.v... tạo ra sự ái luyến; trang phục vừa ý là hành động được tô điểm bằng vòng hoa, hương liệu v.v...; và bằng từ “ādi” (v.v...) được chỉ định là lời nói, nụ cười v.v... Sự hoan hỷ, sự hài lòng, sự vui thích của những thanh niên nam nữ, những người trai trẻ và thiếu nữ, những người yêu thương lẫn nhau, những người quá say đắm nhau do năng lực của ý niệm về tướng và tuỳ hình hảo của nhau, bằng cách không chỉ thấy, nghe v.v... trong các đối tượng được thấy, được nghe, được cảm nhận v.v... của những điều này, mà bằng trí tuệ, bằng sự thể nghiệm lặp đi lặp lại theo cách thức này hay cách thức khác, được gọi là ái luyến (rati) vì nó được ưa thích (ruccate). Do sự ưa thích (ruccanato) nên được gọi là “rati”. Trong trường hợp này, mẫu tự “ra” là do liên âm. Và câu cú là: “deso ca kalā ca kālo ca veso ceti ca” (và nơi chốn, và nghệ thuật, và thời gian, và trang phục), và “te ādayo yesamiti ca” (chúng là khởi đầu của những thứ ấy), và “rammā ca te desa…pe… vesādayo ceti ca” (và chúng là những nơi chốn... cho đến... trang phục v.v... khả ái), và “tesaṃ paṭi punappunaṃ sevanamiti ca” (và việc thường xuyên lui tới chúng lặp đi lặp lại), và “añño ca añño ceti ca” (và người này và người kia), và “tesu rattāti ca” (và yêu thương trong chúng). ၃၅၇. 357. ယုတျာ ဘာဝါနုဘာဝါ တေ,နိဗန္ဓာ ပေါသယန္တိ နံ; သောပျာ’ယောဂဝိပ္ပယောဂ-သမ္ဘောဂါနံ ဝသာ တိဓာ. Những trạng thái và biểu hiện ấy, được kết hợp một cách thích đáng, nuôi dưỡng nó. Và nó, do năng lực của sự không hội hợp, sự ly biệt, và sự hội hợp, có ba loại. ၃၅၇. ‘‘ယုတျာ’’ဣစ္စာဒိ. တေ ယထာဝုတ္တာ ဘာဝါနုဘာဝါ ယုတျာ အာလသိယဥဂ္ဂတာဇိဂုစ္ဆာဝဇ္ဇိတာ ယေ သင်္ကာဥဿုက္ကာဒယော ဘာဝါ တံဗျဉ္ဇကာ တဒနုရူပါ အနုဘာဝါ စ အယောဂါဒိကေ သိင်္ဂါရေ ယထာ ယထာ ယုဉ္ဇန္တိ, တာဒိသိယာဝ ယုတ္တိယာ နိဗန္ဓာ နံ ရတိံ သမ္ပောသယန္တိ, သောယေဝမေဝံ ပေါသိတော သိင်္ဂါရော နာမ ရသော သမ္ပဇ္ဇတေ. သောပိ တိဓာတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ အယောဂေါ နာမ ပုဗ္ဗေ အသင်္ဂတာနံ အနုရာဂေန သင်္ဂမမိစ္ဆန္တာနံ ဣတ္ထိပုရိသာနမသင်္ဂမော. အတိသယဝိရုဠှပေမာနမုဘိန္နမ္ပိ သိလေသော ဝိပ္ပယောဂေါ. ဗလဝကာမာဝေသဝိသေသာနံ ကာမီနံ ဒဿနာဒိသမဉ္ဇနံ သမ္ဘောဂေါ. 357. “Yutyā” v.v... Những trạng thái và biểu hiện đã được nói đến ấy, được kết hợp với sự thích đáng, nghĩa là những trạng thái như hoài nghi, mong mỏi v.v... và những biểu hiện tương xứng biểu thị điều ấy, vốn tránh xa sự lười biếng, sự tàn ác, và sự ghê tởm, được áp dụng trong vị tình ái như là không hội hợp v.v... theo cách thức nào đó, thì nuôi dưỡng ái luyến (rati) ấy. Vị có tên là tình ái (siṅgāra) được nuôi dưỡng như vậy, chính nó được thành tựu. Sự liên kết (với câu kệ) là: “Và nó có ba loại”. Trong ấy, không hội hợp (ayoga) là sự không gặp gỡ của người nam và người nữ, những người trước đây chưa từng gặp gỡ, nhưng mong muốn gặp gỡ do ái luyến. Ly biệt (vippayoga) là sự chia lìa của cả hai người có tình yêu đã phát triển vượt bậc. Hội hợp (sambhogo) là sự gặp gỡ như thấy v.v... của những người đang yêu có sự ám ảnh đặc biệt của ái dục mãnh liệt. ၃၅၇. ဣဒါနိ [Pg.345] ရတိယာ ပုဋ္ဌကာရဏံ ပုဋ္ဌပယောဂဉ္စ ဒဿေတိ ‘‘ယုတျာ’’ဣစ္စာဒိနာ. တေ ဘာဝါနုဘာဝါ နိဒ္ဒိဋ္ဌဗျဘိစာရီဘာဝေသု ရတျာနုရူပဗျဘိစာရီဘာဝေါ တပ္ပကာသကော အနုဘာဝေါ စေတိ ဣမေ ဒွေ ယုတျာ ဟေတုဘူတာယ အယောဂဝိပ္ပယောဂသမ္ဘောဂသင်္ခတာနံ တိဏ္ဏံ သိင်္ဂါရာနံ အနုကူလတ္ထေန ရတိယာ ဝိရုဒ္ဓတ္တာ အာလသိယဥဂ္ဂဇိဂုစ္ဆာဒိကေ ပရိဝဇ္ဇေတွာ သင်္ကာဥဿုက္ကာဒီနံ ရတျာနုကူလဘာဝါနံ ဝသေန ယထာယောဂံ နိဗန္ဓာ ကဝီဟိ ဗန္ဓာ နံ ရတိံ ပေါသယန္တိ ယထာ တပ္ပကာသနေန ပူရေန္တိ သဇ္ဇေန္တိ, ဧဝံ သဇ္ဇိတော ရတိသိင်္ဂါရော နာမ ရသော ဟောတိ. သောပိ သာမညေန နိဒ္ဒိဋ္ဌသိင်္ဂါရရသောပိ အယောဂဝိပ္ပယောဂသမ္ဘောဂါနံ သိင်္ဂါရာနံ ဝသာ ဘေဒေန တိဓာ ဘဝတီတိ. တတ္ထ အယောဂေါ နာမ ပုဗ္ဗေ အညမညသင်္ဂမရဟိတာနံ အဘိနဝါနုရာဂဗလေန သင်္ဂမံ ပတ္ထေန္တာနံ ထီပုမာနံ အသင်္ဂမော. ဝိပ္ပယောဂေါ နာမ သင်္ဂမာတိသယေန ဝိရုဠှပေမာနံ ထီပုမာနံ အညမညဝိသိလေသော. သမ္ဘောဂေါ နာမ ဗလဝကာမတဏှာဝိသေသဝသေန ယုတ္တာနံ ကာမိနိကာမုကာနံ အညမညံ ဒဿနာဒိအဿာဒေါ. ဘာဝေါ စ အနုဘာဝေါ စေတိ စ, အယောဂေါ စ ဝိပ္ပယောဂေါ စ သမ္ဘောဂေါ စေတိ စ ဝါကျံ. 357. Bây giờ, ngài chỉ ra nguyên nhân nuôi dưỡng và sự áp dụng được nuôi dưỡng của ái luyến bằng câu “yutyā” v.v... Những trạng thái và biểu hiện ấy, tức là hai điều này: trạng thái tùy biến tương xứng với ái luyến trong các trạng thái tùy biến đã được chỉ định, và biểu hiện làm sáng tỏ điều ấy, do sự thích đáng làm nguyên nhân, do sự tương hợp với ba loại tình ái được gọi là không hội hợp, ly biệt, và hội hợp, do sự đối nghịch với ái luyến, nên tránh xa sự lười biếng, tàn ác, ghê tởm v.v..., được kết hợp một cách thích đáng do năng lực của các trạng thái tương hợp với ái luyến như hoài nghi, mong mỏi v.v..., được các thi sĩ sáng tác, nuôi dưỡng ái luyến (rati) ấy, tức là làm cho đầy đủ, trang hoàng bằng sự biểu hiện ấy. Được trang hoàng như vậy, ái luyến trở thành vị có tên là tình ái (siṅgāra). Và vị tình ái đã được chỉ định một cách tổng quát ấy cũng có ba loại do sự phân biệt theo năng lực của các loại tình ái không hội hợp, ly biệt, và hội hợp. Trong ấy, không hội hợp (ayoga) là sự không gặp gỡ của người nữ và người nam, những người trước đây không có sự gặp gỡ lẫn nhau, nhưng mong muốn gặp gỡ do năng lực của ái luyến mới mẻ. Ly biệt (vippayogo) là sự chia lìa lẫn nhau của người nữ và người nam có tình yêu đã phát triển do sự gặp gỡ vượt bậc. Hội hợp (sambhogo) là sự thưởng thức việc thấy v.v... lẫn nhau của người nữ đang yêu và người nam đang yêu, những người được kết hợp do năng lực của ái dục đặc biệt mãnh liệt. Và câu cú là: “bhāvo ca anubhāvo ceti ca” (và trạng thái và biểu hiện), và “ayogo ca vippayogo ca sambhogo ceti ca” (và không hội hợp, và ly biệt, và hội hợp). ဣမမလင်္ကာရံ ကရောန္တေန အာစရိယသံဃရက္ခိတမဟာသာမိပါဒေန ပန ပရမမဓုရသဒ္ဓမ္မာမတလုဒ္ဓသုဒ္ဓသန္တာနာနံ တပေါဓနာနံ အညရသာဝဗောဓနေ ပယောဇနာဘာဝေပိ လောကိယေသု တေသု တေသု ဝေါဟာရေသု အသမ္မောဟတ္ထံ သိင်္ဂါရာဒိနဝဝိဓရသာနံ လက္ခဏမတ္တဿေဝ ဒဿိတတ္တာ တဒနုရူပလက္ခိယပရိဂ္ဂဟေ အသတိ လက္ခဏာဝဗောဓဿ သုဗျတ္တာဘာဝတော ဝုတ္တလက္ခဏာဝဗောဓတ္ထံ တံတံလက္ခဏကထနာနန္တရံ တဿ တဿ လက္ခိယဿ မုခမတ္တံ ဒဿေတဗ္ဗံ ဟောတိ. ဟေဋ္ဌာ ‘‘ရာဂါနတဗ္ဘုတသရောဇမုခံ ဓရာယာ’’တိအာဒိနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌသမ္ဘောဂသိင်္ဂါရရသာဘာသေနေဝ ဟသာဘာသာဒီနံ အဋ္ဌန္နံ [Pg.346] ရသာဘာသရူပဿ ဘာဝါဘာသဿ, ဝိဘာဝါဘာသဿ, အနုဘာဝါဘာသဿ စ ဉာတဗ္ဗတ္တာ သိင်္ဂါရရသဿ လက္ခိယမေဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. Tuy nhiên, do ngài Trưởng lão Tăng Hộ (Saṅgharakkhita), vị đại sư, tác giả của tập luận về thi pháp này, đã chỉ trình bày đặc tính của chín loại vị như tình ái v.v... chỉ nhằm mục đích không si mê trong các quy ước thế gian đó, mặc dù không có lợi ích gì trong việc liễu tri các vị khác đối với các bậc tu sĩ có tâm trong sạch, say mê vị cam lồ của Chánh pháp tối thượng ngọt ngào, nhưng vì sự liễu tri đặc tính không được rõ ràng khi không có sự nắm bắt ví dụ tương xứng, nên để liễu tri đặc tính đã được nói đến, sau khi trình bày đặc tính đó, chỉ cần chỉ ra phần mở đầu của ví dụ đó. Vì hình thức của tám loại vị tựa hồ như vị hài hước v.v..., của trạng thái tựa hồ, của nhân duyên tựa hồ, và của biểu hiện tựa hồ có thể được biết đến chỉ bằng vị tình ái hội hợp tựa hồ đã được chỉ định dưới đây bằng câu “rāgānatabbhutasarojamukhaṃ dharāyā” v.v..., nên ví dụ về vị tình ái cần được hiểu như sau. ဂီတဿရေန ဥပကဍ္ဎိယ နေတ္တရသ္မိ-ဗန္ဓံ ကရံဝ ဝိဝသဉ္စ ကရဂ္ဂဟေန; ယာ တာဒိသေပိ ဝိနိယောဇယိ ဒုက္ကရေ မံ,သေရန္ဒတီ အဓိဂတာ ဝိဓိနာ မယဇ္ဇာတိ. Nàng, người đã khiến ta vướng vào việc khó làm như vậy, bằng cách lôi kéo bằng tiếng hát, trói buộc bằng ánh mắt, và làm cho ta bất lực bằng cách nắm tay; nàng Serandatī ấy, hôm nay ta đã gặp được do số mệnh. ဂီတဿရေန ဟတ္ထီနံ ဂီတိကာယ ပိယတ္တာ ဂီတိကာဓနိနာ ဥပကဍ္ဎိယ အတ္တနော သမီပံ အာကဍ္ဎိတွာ နေတ္တရသ္မိဗန္ဓံ နေတ္တသင်္ခါတဟတ္ထာစရိယဿ ရဇ္ဇုနာ ဗန္ဓံ ကရဂ္ဂဟေန ဟတ္ထဂ္ဂါဟေန သောဏ္ဍဂ္ဂဟဏေန ဝိဝသဉ္စ အပဂတဣစ္ဆာစာရံ ပရဝသံ ကရံ ဣဝ ဟတ္ထံ ဣဝ ဂီတဿရေန အတ္တနော လီလောပေတဂီတိကာဓနိနာ ဥပကဍ္ဎိယ အတ္တနော သမီပံ နေတွာ နေတ္တရသ္မိဗန္ဓံ အတ္တနော နယနကန္တိယာ ပဋိဗန္ဓံ ကရဂ္ဂဟေန ဟတ္ထဂ္ဂါဟေန ဝိဝသဉ္စ အပဂတဓိတိံ မူဠှံ မံ ယာ ကန္တာ တာဒိသေပိ ဒုက္ကရေ ဝိနိယောဇယိ, သာ ဣရန္ဒတီ ဣရန္ဒတီ နာမ နာဂမာနဝိကာ မယာ အဇ္ဇ ဝိဓိနာ ဘာဂျေန အဓိဂတာ လဒ္ဓါတိ. “Gītassarena”: do voi thích tiếng hát, nên bằng âm thanh của tiếng hát; “upakaḍḍhiya”: lôi kéo, kéo đến gần mình; “nettarasmibandhaṃ”: sự trói buộc bằng dây thừng của người quản tượng được gọi là người dẫn đường; “karaggahena”: bằng sự nắm lấy tay, tức là nắm lấy vòi; “vivasañca karaṃ iva”: và làm cho bất lực, mất tự chủ, bị người khác chi phối, giống như con voi. (Nghĩa thứ hai): “gītassarena”: bằng âm thanh của tiếng hát duyên dáng của mình; “upakaḍḍhiya”: dẫn đến gần mình; “nettarasmibandhaṃ”: sự trói buộc bằng vẻ đẹp của đôi mắt mình; “karaggahena”: bằng sự nắm lấy tay; “vivasañca”: và làm cho ta, người đã mất kiên định, si mê; “yā kantā tādisepi dukkare viniyojayi”: người yêu dấu nào đã khiến ta vướng vào việc khó làm như vậy; nàng Irandatī ấy, một thiếu nữ Nāga tên là Irandatī, đã được ta gặp được, đạt được hôm nay do số mệnh, do may mắn. ဧတ္ထ ဂီတဿရနေတ္တရသ္မိကရဂ္ဂဟသင်္ခတာဟိ ဣမာဟိ ပဒါဝလီဟိ ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေါ ဒဿိတော. ထိယာ ပုရိသော စ, ပုရိသဿ ထီ စ အာလမ္ဗဏံ ဟောတီတိ ‘‘သာ ဣရန္ဒတီ မယာ’’တိ ဣမိနာ အာရမ္မဏဝိဘာဝေါ ဒဿိတော. ‘‘ဥပကဍ္ဎိယ ဗန္ဓံ ဝိဝသ’’န္တိ ဣမေဟိ ကာမေန ဥဒ္ဒီပိတဌာယီဘာဝသင်္ခတာ ရတိ ဒဿိတာ. ‘‘တာဒိသေပိ ဒုက္ကရေ ဝိနိယောဇယီ’’တိ ဣမေဟိ ဥဿာဟာဒိကာ စ ‘‘ဝိဓိနာ အဓိဂတာ မယဇ္ဇာ’’တိ ဣမေဟိ ဟရိသာဒိကာ စ ဗျဘိစာရီဘာဝါ ဒဿိတာ. ရတိယာ ဝိရုဒ္ဓေ နိဗ္ဗေဒအာလသိယဥဂ္ဂတဇိဂုစ္ဆာဒိကေ ဗျဘိစာရီဘာဝေ ဝဇ္ဇေတွာ ဝုတ္တပ္ပကာရဝိဘာဝါဒိကေ ပကာသန္တော ‘‘ဂီတဿရေနေ’’စ္စာဒိကာ ရတိပ္ပတီတိယာ အနုရူပံ ပယုတ္တာ ကဝိပ္ပယောဂါ ဣဓ အနုဘာဝါ နာမ ဟောန္တိ. နာဋကာဒိဒဿနီယသတ္ထေ အဘိနယော [Pg.347] အနုဘာဝေါ. ရမ္မဒေသရမ္မကာလရမ္မဝေသာဒယော တဒဘာဝေ ရတိယာ အနုပ္ပဇ္ဇနတော သာမတ္ထိယာ ဂမျာ ဘဝန္တီတိ ဧဝံ လက္ခဏာနုဂတလက္ခိယပရိဂ္ဂါဟော သဗ္ဗတ္ထ ကာတဗ္ဗော. ဧဝံ သတိဗန္ဓတ္ထာဝဗောဓကာနံ သဗ္ဘာနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယပီတိယာ ကာရဏတ္တာ ကာရိယောပစာရေန ဧသော ဗန္ဓော ရသော နာမ ဟောတီတိ. ဥပရိပိ ဧဝမေဝ. Ở đây, trạng thái khơi gợi (uddīpanavibhāvo) được trình bày bởi những chuỗi từ ngữ này, được mô tả như là sự nắm bắt những tia sáng từ đôi mắt và âm điệu của lời ca. Người đàn ông đối với người phụ nữ, và người phụ nữ đối với người đàn ông là đối tượng nương tựa (ālambaṇaṃ), do đó trạng thái đối tượng (ārammaṇavibhāvo) được trình bày qua câu “nàng Irandatī bởi ta”. Qua những câu “sau khi kéo lại gần, hãy mở trói buộc”, ái tình (rati) được mô tả như là trạng thái thường tại (ṭhāyībhāva) được khơi dậy bởi dục vọng (kāma) đã được trình bày. Qua câu “vị ấy đã dấn thân vào những việc khó làm như thế”, các trạng thái nhất thời (byabhicārībhāva) như là sự nỗ lực v.v... được trình bày; và qua câu “hôm nay, nàng đã được ta đạt đến đúng theo phương cách”, các trạng thái nhất thời như là sự hân hoan v.v... được trình bày. Tránh xa các trạng thái nhất thời (byabhicārībhāva) đối nghịch với ái tình (rati) như là sự chán ngán, lười biếng, ghê tởm kinh sợ v.v..., những cách dùng từ của thi sĩ như là “bởi âm điệu của lời ca” v.v... được sử dụng tương ứng với sự cảm nhận ái tình (rati), trong khi biểu lộ các loại trạng thái cơ bản (vibhāva) v.v... đã được nói đến, ở đây được gọi là trạng thái biểu lộ (anubhāva). Trong các bộ luận về kịch nghệ v.v... có thể xem, sự diễn xuất (abhinayo) là trạng thái biểu lộ (anubhāvo). Những nơi chốn đáng ưa thích, thời gian đáng ưa thích, trang phục đáng ưa thích v.v... do vì ái tình (rati) không sanh khởi trong trường hợp không có những thứ ấy, nên được hiểu ngầm theo khả năng. Như vậy, sự nắm bắt đối tượng được định nghĩa theo sau định nghĩa cần được thực hiện ở mọi nơi. Như thế, do là nguyên nhân của sự hoan hỷ đang sanh khởi cho những người tốt, những người liễu giải ý nghĩa của tác phẩm, nên tác phẩm này được gọi là vị (raso) theo cách dùng chuyển hóa từ kết quả (đến nguyên nhân). Ở trên cũng tương tự như vậy. ဟဿဌာယီဘာဝ Trạng thái thường tại của sự hài hước. ၃၅၈. 358. ဝိကာရာကတိအာဒီဟိ,အတ္တနော’ထ ပရဿ ဝါ; ဟာသော နိဒ္ဒါ သမာလသျ-မုစ္ဆာဒိဗျဘိစာရိဘိ; ပရိပေါသေ သိယာ ဟဿော,ဘိယျော’တ္ထိပဘုတီန သော. Do hình dạng biến đổi v.v..., hoặc của chính mình hoặc của người khác; sự hài hước (hāso) cùng với các trạng thái nhất thời như là buồn ngủ, mệt mỏi, ngất xỉu v.v...; khi được nuôi dưỡng đầy đủ, có thể trở thành vị hài hước (hasso). Vị ấy thường có nhiều hơn ở những người như là phụ nữ v.v... ၃၅၈. ‘‘ဝိကာရေ’’စ္စာဒိ. ဝိကာရာကတိ ဒေသဝယာဒီနံ ဝိပရီတော ကေသဗန္ဓနာဒိ, သော အာဒိ ယေသံ အညာကတျာဒိနစ္စနာဒီနံ, တေဟိ ဝိဘာဝေဟိ ဟာသော စေတောဝိကာသော, သောပိ အတ္တနော သမ္ဗန္ဓီ ဝါ အထ ပရဿ သမ္ဗန္ဓီ ဝါ, တတ္ထ ယော ဝိဘာဝသာမတ္ထိယာယေဝါဘိဗျတ္တိံ ယာတိ, သော အတ္တဋ္ဌော. ယော ပန ဝိဘာဝဒဿနာ ဥပ္ပန္နာပိ ပုရိသဿ ဂမ္ဘီရတ္တာဒိနာ ဆာဒိတော သမာနော ပုရိသန္တရေ ဟသတျာဘိဗျတ္တော, သော ပရဋ္ဌော. သော ဟာသော နိဒ္ဒါဒီဟိ ဗျဘိစာရီဟိယေဝ, အနုဘာဝပက္ခေ အာဒိသဒ္ဒေန အက္ခိဖန္ဒနာဒယော ဂဟိတာ. ပရိပေါသေ သတိ ဟဿော နာမ ရသော သိယာ. သော ဟဿော ဘိယျော ဣတ္ထိပဘုတီနံ သိယာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထ ပဘုတိသဒ္ဒေန နီစပကတယော သင်္ဂဏှန္တိ. 358. (Câu kệ) “Vikāre” (do sự biến đổi) v.v... Hình dạng biến đổi (vikārākati) là sự trái ngược với nơi chốn, tuổi tác v.v..., như là cách cột tóc v.v...; đó là khởi đầu của những thứ như là các hình dạng khác, sự nhảy múa v.v... Do những trạng thái cơ bản (vibhāva) ấy, sự hài hước (hāso), tức là sự nở rộ của tâm, (sanh khởi). Và nó cũng liên quan đến chính mình hoặc liên quan đến người khác. Trong đó, cái nào đi đến sự biểu lộ chỉ do năng lực của trạng thái cơ bản, cái đó là thuộc về mình (attaṭṭho). Còn cái nào, mặc dù đã sanh khởi do thấy trạng thái cơ bản, nhưng bị che đậy bởi sự nghiêm nghị v.v... của một người, lại được biểu lộ như là sự cười ở một người khác, cái đó là thuộc về người khác (paraṭṭho). Sự hài hước ấy (đi kèm) với các trạng thái nhất thời (byabhicārī) như là buồn ngủ v.v... Trong phần về trạng thái biểu lộ (anubhāva), qua từ “v.v...” (ādi), sự máy mắt v.v... được bao gồm. Khi được nuôi dưỡng đầy đủ, có thể trở thành vị (raso) được gọi là hài hước (hasso). Mối liên hệ là: “Vị hài hước ấy thường có nhiều hơn ở những người như là phụ nữ v.v...”. Ở đây, qua từ “v.v...” (pabhuti), những người có bản chất thấp kém được bao gồm. ၃၅၈. ဣဒါနိ ဟဿရသဿ ပေါသနာကာရံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဝိကာရ’’ဣစ္စာဒိ. ဝိကာရာကတိအာဒီဟိ ဒေသဝယောလိင်္ဂါနံ [Pg.348] ဝိပရီတေဟိ ကေသဗန္ဓဂတိဋ္ဌိတိအာဒိကေဟိ, နစ္စဂီတအာဒိကေဟိ စ ဒုဝိဓေဟိ အာကတိသင်္ခတေဟိ ဟေတုဘူတေဟိ အတ္တနော ဝါ အထ ပရဿ ဝါ သမ္ဗန္ဓီ သော ဟာသော စေတော ဝိကာသလက္ခဏော နိဒ္ဒါသမာလသျမုစ္ဆာဒိဗျဘိစာရိဘိ နိဒ္ဒါသမအာလသျမုစ္ဆာအက္ခိဖန္ဒနာဒီဟိ အနုဘာဝေဟိ သုတသမ္ဗန္ဓေန တေဟေဝ နိဒ္ဒါသမာလသျမုစ္ဆာသင်္ခတဗျဘိစာရီဟိ ကရဏဘူတေဟိ ပရိပေါသေ သတိ ဟဿော ဟဿော နာမ ရသော သိယာ, သော ဟဿော ဘိယျော ဣတ္ထိပဘုတီနံ, နီစပကတီနဉ္စ သိယာတိ. ဝိကာရာ စ သာ အာကတိ စေတိ စ, သော အာဒိ ယေသန္တိ စ, နိဒ္ဒါ စ သမော စ အာလသျဉ္စ မုစ္ဆာ စေတိ စ, တေ အာဒိ ယေသံ အက္ခိဖန္ဒနာဒီနံ အနုဘာဝါနန္တိ စ, တေ စ ဗျဘိစာရိနော စေတိ စ, ဣတ္ထီ ပဘုတိ ယေသံ နီစပကတီနန္တိ စ ဝါကျံ. 358. Bây giờ, để trình bày cách thức nuôi dưỡng vị hài hước, ngài nói (câu kệ) “vikāra” (sự biến đổi) v.v... Do những nguyên nhân là những hình dạng biến đổi v.v..., tức là những thứ trái ngược với nơi chốn, tuổi tác, giới tính, như là cách cột tóc, dáng đi, dáng đứng v.v..., và do hai loại được gọi là hình dạng như là nhảy múa, ca hát v.v...; sự hài hước (hāso) ấy, có đặc tính là sự nở rộ của tâm, liên quan đến chính mình hoặc đến người khác, khi được nuôi dưỡng đầy đủ bởi các trạng thái biểu lộ (anubhāva) như là buồn ngủ, mệt mỏi, lười biếng, ngất xỉu, máy mắt v.v..., và bởi các trạng thái nhất thời (byabhicārī) làm công cụ, được gọi là buồn ngủ, mệt mỏi, lười biếng, ngất xỉu, có thể trở thành vị (raso) được gọi là hài hước (hasso). Vị hài hước ấy thường có nhiều hơn ở những người như là phụ nữ v.v... và những người có bản chất thấp kém. (Phân tích câu kệ:) “Vikārā ca sā ākati ceti ca” (và đó là hình dạng biến đổi), “so ādi yesanti ca” (đó là khởi đầu của chúng), “niddā ca samo ca ālasyañca mucchā ceti ca” (và buồn ngủ, và mệt mỏi, và lười biếng, và ngất xỉu), “te ādi yesaṃ akkhiphandanādīnaṃ anubhāvānanti ca” (chúng là khởi đầu của các trạng thái biểu lộ như là máy mắt v.v...), “te ca byabhicārino ceti ca” (và chúng là các trạng thái nhất thời), “itthī pabhuti yesaṃ nīcapakatīnanti ca” (phụ nữ là khởi đầu của những người có bản chất thấp kém) là các câu (phân tích). ဟဿပ္ပဘေဒ Các loại của sự hài hước. ၃၅၉. 359. သိတမိဟ ဝိကာသိနယနံ,ကိဉ္စာ’လက္ခိယဒိဇန္တု တံ ဟသိတံ; မဓုရဿရံ ဝိဟသိတံ,သံသသိရောကမ္ပမုပဟသိတံ. Ở đây, (cười) mỉm (sitaṃ) là (khi) mắt nở ra. Cái đó là (cười) tủm tỉm (hasitaṃ) khi răng hơi lộ ra một chút. (Cười) to (vihasitaṃ) là (khi có) âm thanh ngọt ngào. (Cười) lớn (upahasitaṃ) là (khi có) sự rung động vai và đầu. ၃၆၀. 360. အပဟသိတံ သဉ္ဇလ’က္ခိ,ဝိက္ခိတ္တင်္ဂံ ဘဝတျ’တိဟသိတံ; ဒွေ ဒွေ ဟဿာ ကထိတာ စေ’သံ,ဇေဋ္ဌေ မဇ္ဈေ’ဓမေပိ စ ကမသော. (Cười) phá lên (apahasitaṃ) là (khi) mắt có nước. (Cười) ngặt nghẽo (atihasitaṃ) là (khi) chân tay vung vãi. Và trong số chúng, hai loại, hai loại hài hước được nói đến theo thứ tự cho những người bậc thượng, bậc trung, và cả bậc hạ. ၃၅၉-၃၆၀. ဟဿေ ဘေဒမာဟ ‘‘သိတ’’မိစ္စာဒိနာ. ဣဟ ဟဿေ ဝိကာသီနိ နယနာနိ ယဿ တံ သိတံ, ကိဉ္စိ အာလက္ခိယာ ဒိဇာ ဒန္တာ ယဿ တံ ဟသိတံ. ဧဝံ မဓုရော သရော သဒ္ဒေါ ယဿ တံ ဝိဟသိတံ. အံသသိရောကမ္ပေန သဟ ဝတ္တမာနံ ဥပဟသိတံ, သဟ ဇလေန အဿုနာ ဝတ္တမာနာနိ အက္ခီနိ [Pg.349] ယဿ တံ အပဟသိတံ. ဝိက္ခိတ္တာနိ ဣတော တတော ပသာရိတာနိ အင်္ဂါနိ ယဿ တံ အတိဟသိတံ နာမ. ဧသဉ္စ သိတာဒီနံ မဇ္ဈေ ဒွေ ဒွေ ဟဿာ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ကမသော ယထာက္ကမေန ဇေဋ္ဌေ မဇ္ဈေ အဓမေပိ စ ကထိတာတိ သမ္ဗန္ဓော. ပုရာတနေဟီတိ ဝိညာယတိ. 359-360. Ngài nói về các loại của sự hài hước qua (câu kệ) “sitaṃ” v.v... Ở đây, trong sự hài hước, cái mà có đôi mắt nở ra, đó là (cười) mỉm (sitaṃ). Cái mà có những chiếc răng hơi lộ ra một chút, đó là (cười) tủm tỉm (hasitaṃ). Tương tự, cái mà có âm thanh ngọt ngào, đó là (cười) to (vihasitaṃ). Cái diễn ra cùng với sự rung động vai và đầu là (cười) lớn (upahasitaṃ). Cái mà có đôi mắt cùng với nước mắt, đó là (cười) phá lên (apahasitaṃ). Cái mà có chân tay vung vãi đây đó, được gọi là (cười) ngặt nghẽo (atihasitaṃ). Mối liên hệ là: “Và trong số những loại này như là (cười) mỉm v.v..., hai loại, hai loại hài hước, bắt đầu từ đầu, theo thứ tự, được nói đến cho những người bậc thượng, bậc trung, và cả bậc hạ”. Được hiểu là “bởi những người xưa”. ၃၅၉-၃၆၀. ဣဒါနိ ဟဿဘေဒံ ဒဿေတိ ‘‘သိတ’’မိစ္စာဒိနာ. ဣဟ ဣမသ္မိံ ဟဿဝိသယေ ဝိကာသိနယနံ ဝိဝဋနယနံ သိတံ နာမ. ကိဉ္စိ အာလက္ခိယဒိဇံ တု ကိဉ္စိ ဒိဿမာနဒန္တံ, တံ ဟသိတံ နာမ. မဓုရဿရံ မဓုရနာဒံ ဝိဟသိတံ နာမ. သံသသိရောကမ္ပံ အံသသိရောကမ္ပသဟိတံ ဥပဟသိတံ နာမ. သဇလက္ခိ အဿုဝိလောစနသဟိတံ အပဟသိတံ နာမ. ဝိက္ခိတ္တင်္ဂံ အဋ္ဌာနေ ပသာရဏဝသေန ဝိက္ခိတ္တဟတ္ထပါဒါဒိအဝယဝဝန္တံ အတိဟသိတံ နာမ ဘဝတိ. ဧသံ ဆန္နံ ကမသော ကမေန ဒွေ ဒွေ ဇေဋ္ဌေ မဇ္ဈေ အဓမေပိ ဝိသယေ ကထိတာ ပုရာတနေဟိ ဘာသိတာတိ. ဝိကာသီနိ နယနာနိ အဿေတိ စ, ကိဉ္စိ ဤသကံ အာလက္ခိယာ ဒိဇာ ယဿေတိ စ, မဓုရော သရော အဿေတိ စ, အံသော စ သိရော စေတိ စ, အံသသိရသော ကမ္ပောတိ စ, တေန သဟ ဝတ္တတီတိ စ, သဟ ဇလေန ဝတ္တမာနာနိ အက္ခီနိ ယဿေတိ စ, အနုသွရာဂမော. ဝိက္ခိတ္တာနိ အင်္ဂါနိ ယဿေတိ စ ဝါကျံ. သိတဟသိတဒွယံ ဥတ္တမေ, ဝိဟသိတဥပဟသိတဒွယံ မဇ္ဈိမေ, အပဟသိတအတိဟသိတဒွယံ အဓမေ ဝတ္တတေ. ဧဝံ သိတာဒယော အနုရူပဝိဘာဝါဒိနာ ပယုတ္တာ ဣမေ ရသာ’ဝတ္ထံ ပါပုဏန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. 359-360. Bây giờ, ngài chỉ ra sự phân biệt của tiếng cười (hassabhedaṃ) bằng câu kệ bắt đầu bằng ‘sita’. Ở đây, trong đối tượng của tiếng cười này, (nụ cười) có đôi mắt nở nang, có đôi mắt mở to được gọi là sita (mỉm cười). Còn (nụ cười) có hàm răng hơi lộ ra, có hàm răng hơi được nhìn thấy, điều ấy được gọi là hasita (cười tủm tỉm). (Nụ cười) có âm thanh ngọt ngào, có tiếng vang ngọt ngào được gọi là vihasita (cười thành tiếng). (Nụ cười) có sự rung động vai và đầu, đi cùng với sự rung động vai và đầu được gọi là upahasita (cười lớn). (Nụ cười) có đôi mắt đẫm lệ, đi cùng với đôi mắt có nước mắt được gọi là apahasita (cười ngặt nghẽo). (Nụ cười) có các chi phần bị vung vãi, có các chi phần như tay và chân bị vung vãi do sự duỗi ra không đúng chỗ, được gọi là atihasita (cười phá lên). Sáu loại này, theo thứ tự lần lượt, hai loại đầu được các bậc cổ nhân nói là ở đối tượng bậc thượng, (hai loại kế) ở bậc trung, và (hai loại cuối) ở bậc hạ. Và (giải thích ngữ pháp): ‘vikāsīni nayanāni assā’ (có đôi mắt nở nang), và ‘kiñci īsakaṃ ālakkhiyā dijā yassa’ (người có hàm răng hơi lộ ra), và ‘madhuro saro assā’ (có âm thanh ngọt ngào), và ‘aṃso ca siro ca’ (vai và đầu), và ‘aṃsasiraso kampo’ (sự rung động của vai và đầu), và ‘tena saha vattati’ (xảy ra cùng với điều ấy), và ‘saha jalena vattamānāni akkhīni yassa’ (người có đôi mắt đẫm lệ), (ở đây) có sự thêm vào của anusvāra. Và câu ‘vikkhittāni aṅgāni yassa’ (người có các chi phần bị vung vãi). Cặp sita và hasita xảy ra ở bậc thượng; cặp vihasita và upahasita ở bậc trung; cặp apahasita và atihasita ở bậc hạ. Như vậy, ý nghĩa là: các loại (cười) như sita v.v... khi được sử dụng với các vibhāva tương ứng v.v... sẽ đạt đến trạng thái của vị (rasa). ဟဿရသဿ ဧဝမုဒါဟရဏံ ဉာတဗ္ဗံ – Ví dụ về vị hài hước (hassarasa) nên được hiểu như sau: ပူဇေသိ ကဏ္ဌမဏိနာ အပိ ယော ပသန္နော,ဓမ္မေ ပုရာ’သမဓုရံ ဝိဓုရံ သ ဟန္တုံ; ဂေါပေန္တိယာပိ ဝစနေန ထိယာ သဘာဝံ; ဘတ္တိံ အကာသိ ဖရုသေ မယိ နာဂရာဇာတိ. Vị long vương kia, người mà trước đây khi hoan hỷ với Chánh pháp đã từng cúng dường (Vidhura) bằng cả viên ngọc trên cổ, nay lại vì lời nói của một người phụ nữ che giấu bản chất của mình mà đã tỏ lòng thành kính đối với ta, một kẻ hung bạo, để giết hại Vidhura, bậc trí tuệ không ai sánh bằng. ယော [Pg.350] ပုရာ ပုဗ္ဗေ ဓမ္မေ တဿ ဓမ္မကထနေ ပသန္နော ကဏ္ဌမဏိနာ အပိ အတ္တနော အနဂ္ဃကဏ္ဌမဏိနာပိ တံ ပူဇေသိ, သော နာဂရာဇာ သဘာဝံ အတ္တနော အဓိပ္ပာယံ ဂေါပေန္တိယာ အပိ ထိယာ ဝစနေန ဣတ္ထိယာ ဝစနေန အသမဓုရံ တုလျရဟိတံ ဝိဓုရံ ဝိဓုရပဏ္ဍိတံ ဟန္တုံ ဝိနာသနတ္ထံ ဖရုသေ စဏ္ဍေ မယိ ဘတ္တိံ အကာသီတိ. ဣဟ ဧကသ္မိံယေဝ ဝတ္ထုနိ နာဂရာဇဿ ပသာဒဝဓဝိဓာနာဒိဝိပရီတပ္ပဝတ္တိ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေါ, ပဌမံ အနဂ္ဃပိယဝတ္ထူဟိ ပူဇိတဘာဝေါ စ ဗောဓိသတ္တဿ အတုလျဘာဝေါ စ ဣတ္ထိဝစနဿ သမ္ပဋိစ္ဆနဘာဝေါ စ တဿာဓိပ္ပာယဿ အညာတဘာဝေါ စ ပုဏ္ဏကဿ စဏ္ဍဘာဝေါ စေတိ ဣမေဟိ သဗ္ဗဝစနေဟိ ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေါ ဒဿိတော. ဣမေဟိ ဥဒ္ဒီပိတဌာယီဘာဝသင်္ခတော ဟာသော ဝါကျသာမတ္ထိယာ ပကာသိတော ဟာသဝိရောဓိနိဗ္ဗေဒါဒိဝဇ္ဇိတာ သမာလသိယသန္တောသအဿုဝေပထာဒိကာ ဗျဘိစာရီဘာဝါ သာတ္တိကာဘာဝါ စ ဧဝံ သာမတ္ထိယေန ဒီပိတာ. တဒနုရူပဝိဘာဝါဒိပကာသကာ ယထာဝုတ္တကဝိပ္ပယောဂါ အနုဘာဝါ နာမ ဟောန္တိ. ဟဿဘေဒေန မဇ္ဈိမေ ပုရိသေ ဝတ္တဗ္ဗာပိ ဟသိတဥပဟသိတာ ဒွေ ဣမာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. Vị (long vương) nào trước đây, trong quá khứ, khi hoan hỷ với Chánh pháp, với bài thuyết pháp của vị ấy, đã cúng dường vị ấy bằng cả viên ngọc trên cổ, bằng cả viên ngọc vô giá trên cổ của mình, vị long vương ấy, vì lời nói của người phụ nữ, vì lời nói của người đàn bà che giấu bản chất, che giấu ý định của mình, đã tỏ lòng thành kính đối với ta, một kẻ hung bạo, một kẻ dữ tợn, để giết hại, nhằm mục đích tiêu diệt Vidhura, bậc trí tuệ Vidhura không ai sánh bằng, không có ai tương đương. Ở đây, trong cùng một sự việc, hành vi trái ngược của long vương như việc hoan hỷ và việc sắp đặt giết hại v.v... là ālambaṇavibhāva (nhân tố nền tảng). Việc trước tiên được cúng dường bằng những vật quý giá thân thương, và bản chất không ai sánh bằng của vị Bồ-tát, và việc chấp nhận lời nói của người phụ nữ, và việc không biết được ý định của bà ta, và bản chất hung bạo của Puṇṇaka, bằng tất cả những lời nói này, uddīpanavibhāva (nhân tố kích thích) đã được chỉ ra. Tiếng cười (hāsa), được gọi là trạng thái tình cảm thường trực (ṭhāyībhāva) được khơi dậy bởi những điều này, được biểu lộ qua năng lực của câu nói. Các byabhicārībhāvā (trạng thái tình cảm thoáng qua) và sāttikābhāvā (trạng thái vô chủ ý) như là sự lười biếng, sự mãn nguyện, nước mắt, sự run rẩy v.v..., không có sự chán ngán v.v... vốn đối nghịch với tiếng cười, đã được làm sáng tỏ bằng năng lực như vậy. Những anubhāvā (biểu hiện) được gọi là những sự phân ly đã được nói đến, vốn làm sáng tỏ các vibhāva tương ứng v.v... Hai loại hasita và upahasita này, mặc dù được nói đến cho người bậc trung theo sự phân loại của tiếng cười, nên được xem xét ở đây. ကရုဏာဌာယီဘာဝ Trạng thái tình cảm thường trực của lòng bi mẫn (karuṇāṭhāyībhāva). ၃၆၁. 361. သောကရူပေါ တု ကရုဏော-နိဋ္ဌပတ္တိဋ္ဌနာသတော; တတ္ထာ’နုဘာဝါ ရုဒိတ-ပလယတ္ထမ္ဘကာဒယော; ဝိသာဒါလသျမရဏ-စိန္တာဒီ ဗျဘိစာရိနော. Vị bi mẫn (karuṇo) có bản chất là sầu muộn (sokarūpo), (phát sinh) từ sự đạt được điều không mong muốn và sự mất đi điều mong muốn. Ở đó, các biểu hiện (anubhāvā) là khóc lóc, ngất xỉu, tê liệt, v.v...; các trạng thái tình cảm thoáng qua (byabhicārino) là thất vọng, lười biếng, cái chết, lo lắng, v.v... ၃၆၁. ‘‘သောကေ’’စ္စာဒိ. အနိဋ္ဌဿ ပုတ္တဝိယောဂါဒိနော ဒေသနိက္ကဍ္ဎနာဒိနော ပတ္တိ စ ဣဋ္ဌဿ ဓမ္မဿ, ဓနာဒိနော ဝါ နာသော စ တတော ဝိဘာဝဘူတေဟိ သမ္ပန္နော သောကရူပေါ [Pg.351] သောကသဘာဝေါ တု ကရုဏော ရသော နာမ. တတ္ထ ဥတ္တမာနံ သောကော ပုတ္တဝိယောဂါဒိအနိဋ္ဌုပ္ပတ္တိတော, ဓမ္မာဒိဣဋ္ဌနာသတော စ ဇာယတေ. နီစာနံ တု ဒေသနိက္ကဍ္ဎနာဒိအနိဋ္ဌုပ္ပတ္တိတော, ဓနာဒိဣဋ္ဌနာသတော စ, ပရေသံ ဓနာဒိနာသတော တု ဥတ္တမဿေဝ မဟာကာရုဏိကတ္တာ, သေသံ သုဗောဓံ. အနုဘာဝေါ ပနေတ္ထ ယထောစိတျံ နိရူပယိတဗ္ဗော. 361. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘soke’ v.v... Vị (rasa) được gọi là bi mẫn (karuṇo) có bản chất là sầu muộn, có tự tính là sầu muộn, được tạo ra bởi các nhân tố nền tảng (vibhāva) từ đó (phát sinh), tức là sự đạt được điều không mong muốn như sự chia ly với con trai v.v..., sự bị trục xuất khỏi xứ sở v.v..., và sự mất đi điều mong muốn là Chánh pháp, hoặc của cải v.v... Ở đó, sầu muộn của bậc thượng nhân phát sinh từ sự xảy ra của điều không mong muốn như sự chia ly với con trai v.v..., và từ sự mất đi điều mong muốn như Chánh pháp v.v... Còn sầu muộn của kẻ hạ liệt thì (phát sinh) từ sự xảy ra của điều không mong muốn như sự bị trục xuất khỏi xứ sở v.v..., và từ sự mất đi điều mong muốn như của cải v.v... Còn (sầu muộn) từ sự mất mát của cải v.v... của người khác thì chỉ (phát sinh) đối với bậc thượng nhân do có lòng đại bi. Phần còn lại dễ hiểu. Ở đây, biểu hiện (anubhāva) nên được xem xét một cách thích hợp. ၃၆၁. ဣဒါနိ ကရုဏာရသပေါသနက္ကမံ ဒဿေတိ ‘‘သောက’’ဣစ္စာဒိနာ. အနိဋ္ဌပ္ပတ္တိဋ္ဌနာသတော ပုတ္တဝိယောဂါဒိနော, ဒေသစာဂါဒိနော ဝါ အနိဋ္ဌဿ ဥပ္ပတ္တိ စ သီလာဒိနော, ဓနာဒိနော ဝါ ဣဋ္ဌဿ ကန္တိဝတ္ထုနော ဝိနာသော စာတိ ဣမေဟိ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေဟိ ကရဏဘူတေဟိ ဥပ္ပန္နော သောကရူပေါ တု သောကသဘာဝေါ ပန ကရုဏော ကရုဏာရသော နာမ ဟောတိ. တတ္ထ ကရုဏာရသေ ရုဒိတပလယတ္ထမ္ဘကာဒယော ရုဒိတော ပလယော ထမ္ဘောတိအာဒယော အနုဘာဝါ နာမ ဘဝန္တီတိ. ထမ္ဘာဒီနံ သရူပေါ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောဝ. ဝိသာဒအာလသျမရဏစိန္တာဒယော ဗျဘိစာရိနော တသ္မိံယေဝ ဗျဘိစာရိနော ဘဝန္တိ. ဣဟ ပုတ္တဝိယောဂါဒိအနိဋ္ဌပ္ပတ္တိယာ စ သီလဓမ္မာဒိဣဋ္ဌနာသနေန စ ဥတ္တမာနံ သောကော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဒေသစာဂါဒိအနိဋ္ဌပ္ပတ္တိယာ စ ဓနာဒိဣဋ္ဌနာသနေန စ နီစာနံ. အညေသံ ဓနာဒိဝိနာသနေန ပန မဟာကရုဏိကတ္တာ ဥတ္တမဿေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တသ္မိံ ဝိသယေ သော သောကော သေသာနံ နုပ္ပဇ္ဇတိ. တသ္မာ ယထာရဟံ ပယောဂေါ ကာတဗ္ဗော. သောကဿ ရူပေါ သဘာဝေါတိ စ, အနိဋ္ဌဿ ပတ္တီတိ စ, ဣဋ္ဌဿ နာသောတိ စ, အနိဋ္ဌပ္ပတ္တိ စ ဣဋ္ဌနာသော စေတိ စ, ရုဒိတဉ္စ ပလယော စ ထမ္ဘကော စေတိ စ, တေ အာဒိ ယေသမိတိ စ, ဝိသာဒေါ စ အာလသျဉ္စ မရဏဉ္စ စိန္တာ စေတိ စ, တာ အာဒိ ယေသမိတိ စ ဝါကျံ. ဣမဿ ကရုဏာရသဿ လက္ခိယမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ – 361. Bây giờ, ngài chỉ ra tiến trình nuôi dưỡng vị bi mẫn (karuṇārasa) bằng (câu kệ) bắt đầu bằng ‘soka’ v.v... Vị bi mẫn, được gọi là karuṇārasa, có bản chất là sầu muộn, có tự tính là sầu muộn, được phát sinh bởi các nhân tố nền tảng (ālambaṇavibhāva) làm công cụ này, tức là: từ sự đạt được điều không mong muốn và sự mất đi điều mong muốn, (cụ thể là) sự phát sinh của điều không mong muốn như sự chia ly với con trai v.v..., hoặc sự từ bỏ xứ sở v.v..., và sự hủy hoại của vật đáng yêu mến mong muốn như giới hạnh v.v..., hoặc của cải v.v... Ở đó, trong vị bi mẫn, khóc lóc, ngất xỉu, tê liệt, v.v..., tức là khóc lóc, ngất xỉu, tê liệt và những thứ khác, được gọi là các biểu hiện (anubhāvā). Bản chất của tê liệt v.v... đã được nói ở dưới. Thất vọng, lười biếng, cái chết, lo lắng, v.v... là các trạng thái tình cảm thoáng qua (byabhicārino), chúng trở thành các trạng thái tình cảm thoáng qua trong chính (vị bi mẫn) ấy. Ở đây, sầu muộn của bậc thượng nhân phát sinh do sự đạt được điều không mong muốn như sự chia ly với con trai v.v... và do sự hủy hoại điều mong muốn như giới hạnh, Chánh pháp v.v...; (sầu muộn) của kẻ hạ liệt (phát sinh) do sự đạt được điều không mong muốn như sự từ bỏ xứ sở v.v... và do sự hủy hoại điều mong muốn như của cải v.v... Còn (sầu muộn) do sự hủy hoại của cải v.v... của người khác thì chỉ phát sinh đối với bậc thượng nhân do có lòng đại bi. Trong đối tượng ấy, nỗi sầu muộn đó không phát sinh cho những người còn lại. Do đó, sự áp dụng nên được thực hiện một cách thích hợp. Và (giải thích ngữ pháp): ‘sokassa rūpo sabhāvo’ (bản chất, tự tính của sầu muộn), và ‘aniṭṭhassa patti’ (sự đạt được điều không mong muốn), và ‘iṭṭhassa nāso’ (sự mất đi điều mong muốn), và ‘aniṭṭhappatti ca iṭṭhanāso ca’ (sự đạt được điều không mong muốn và sự mất đi điều mong muốn), và ‘ruditañca palayo ca thambhako ca’ (khóc lóc và ngất xỉu và tê liệt), và ‘te ādi yesaṃ’ (những thứ bắt đầu bằng chúng), và ‘visādo ca ālasyañca maraṇañca cintā ca’ (thất vọng và lười biếng và cái chết và lo lắng), và ‘tā ādi yesaṃ’ (những thứ bắt đầu bằng chúng) là câu (phân tích). Ví dụ của vị bi mẫn này nên được xem như sau: အာကဍ္ဎိတေ’ကသတရာဇပုရက္ခတော [Pg.352] ယော,ဓမ္မေန အာသနမလံကုရုတေ ဇိနောဝ; သော အဿဝါလမဝလမ္ဗိယ ဒါနိ နီတော,ယက္ခေန လောကတိလကော ကုရုတေ ကိမေကောတိ. Vị nào, được một trăm lẻ một vị vua tôn vinh, đã trang hoàng pháp tọa bằng Chánh pháp như một bậc Chinh Phục Giả; vị ấy, bậc Trang Điểm Của Thế Gian, giờ đây bị một dạ xoa dẫn đi, trong khi đang níu lấy đuôi ngựa, thì có thể làm được gì? ယော ဧကသတရာဇပုရက္ခတော ရာဇူနံ ဧကသတေန ပရိဝါရိတော ဇိနော ဣဝ ဗုဒ္ဓေါ ဣဝ ဓမ္မေန မဓုရဓမ္မကထနေန အာသနံ ဓမ္မာသနံ အလံကုရုတေ သဇ္ဇေတိ, လောကတိလကော လောကဿ ပိယတာယ တိလကာလင်္ကာရဘူတော သော ဝိဓုရပဏ္ဍိတော ယက္ခေန ပုဏ္ဏကေန အာကဍ္ဎိတော ဟုတွာ နီတော အဿဝါလံ အဝလမ္ဗိယ ဣဒါနိ ဧကော ကိံ ကုရုတေတိ. ဣဟာနီတောတိ ဒဿိတပိယဝတ္ထုဝိယောဂေါ သောကဿ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေါ ဟောတိ. ‘‘အာကဍ္ဎိတေကသတရာဇေ’’စ္စာဒိနာ သကလေန ဝါကျေန ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေါ ဒဿိတော, ဥဒ္ဒီပိတသောကသင်္ခါတဌာယီဘာဝေါ စ ဝိသာဒါလသျစိန္တာဒိကော ဗျဘိစာရီဘာဝေါ စ ရုဒိတပလယထမ္ဘကာဒိကာ ဝိဘာဝါဒိဗောဓကအနုဘာဝါ စ ဝါကျသာမတ္ထိယေန ဒီပိတာ ဟောန္တိ. Vị nào được một trăm lẻ một vị vua tôn kính, được một trăm lẻ một vị vua vây quanh, giống như bậc chiến thắng, giống như đức Phật, trang hoàng, tô điểm pháp tòa bằng pháp thoại ngọt ngào hợp với chánh pháp, là bậc Vidhurapaṇḍita ấy, người là vật trang sức quý báu cho thế gian vì sự đáng yêu của thế gian, sau khi bị dạ-xoa Puṇṇaka lôi đi, bám vào đuôi ngựa, giờ đây một mình biết làm gì. Việc được dẫn đến đây là sự chia ly với đối tượng đáng yêu đã được trình bày, trở thành nhân tố nương tựa (ālambaṇavibhāva) của sầu bi. Bằng toàn bộ câu bắt đầu bằng "Ākaḍḍhitekasatarāje", nhân tố kích thích (uddīpanavibhāvo) được trình bày, và trạng thái thường trực (ṭhāyībhāva) được gọi là sầu bi được kích thích, và trạng thái tùy chuyển (byabhicārībhāvo) như thất vọng, lười biếng, lo âu, v.v., và các trạng thái biểu lộ (anubhāvā) như khóc lóc, than van, sững sờ, v.v., là những thứ làm cho biết các nhân tố, v.v., cũng được làm sáng tỏ bởi năng lực của câu văn. ရုဒ္ဒဌာယီဘာဝ Trạng thái thường trực phẫn nộ ၃၆၂. 362. ကောဓော မစ္ဆရိယာဒီဟိ, ပေါသေ တာသမဒါဒိဘိ; နယနာရုဏတာဒီဟိ, ရုဒ္ဒေါ နာမ ရသော ဘဝေ. Sân hận do bỏn xẻn v.v...; nơi người có sợ hãi, kiêu mạn v.v...; và mắt đỏ ngầu v.v...; trở thành vị tên là phẫn nộ. ၃၆၂. ‘‘ကောဓော’’ဣစ္စာဒိ, သုဗောဓံ. ဧတ္ထ ပဌမေန အာဒိသဒ္ဒေန အဝိက္ခေပဥပဟာသာဒယော ဝိဘာဝါ ဂဟိတာ, ဒုတိယေန ဥဂ္ဂသမ္ဘမာဒယော ဗျဘိစာရိနော, တတိယေန ဘူကုဋိပုရဏဩဋ္ဌနိပ္ပီဠနာဒယော အနုဘာဝါ. 362. (Câu) "Kodho" v.v... dễ hiểu. Ở đây, bằng từ "ādi" (v.v...) thứ nhất, các nhân tố (vibhāvā) như xúc phạm, chế nhạo, v.v... được hiểu; bằng (từ "ādi") thứ hai, các trạng thái tùy chuyển (byabhicārino) như hung dữ, hốt hoảng, v.v...; bằng (từ "ādi") thứ ba, các trạng thái biểu lộ (anubhāvā) như cau mày, mím môi, v.v... ၃၆၂. ဣဒါနိ ရုဒ္ဒရသဿ ပေါသနက္ကမံ ဒဿေတိ ‘‘ကောဓော’’ဣစ္စာဒိနာ. ကောဓော မစ္ဆရိယာဒီဟိ မစ္ဆရိယအဝိက္ခေပဥပဟာသာဒီဟိ အာလမ္ဗဏာဒီဟိ ဝိဘာဝေဟိ စ ဟေတုဘူတေဟိ တာသမဒါဒီဟိ တာသမဒဥဂ္ဂတသမ္ဘမာဒီဟိ ဗျဘိစာရီဘာဝေဟိ [Pg.353] စ နယနာရုဏတာဒီဟိ နေတ္တရတ္တသုဘင်္ဂဩဋ္ဌပီဠနာဒီဟိ အနုဘာဝေဟိ စ ကရဏဘူတေဟိ ပေါသေ သတိ ရုဒ္ဒေါ နာမ ရသော ဘဝေတိ. မစ္ဆရိယံ အာဒိ ယေသန္တိ စ, တာသော စ မဒေါ စေတိ စ, တေ အာဒိ ယေသမိတိ စ, နယနာနိ စ တာနိ အရုဏာနိ စာတိ စ, တေသံ ဘာဝေါတိ စ, သာ အာဒိ ယေသမိတိ စ ဝါကျံ. 362. Bây giờ, ngài trình bày tiến trình nuôi dưỡng vị phẫn nộ (ruddarasa) bằng (câu) "kodho" v.v... Sân hận (kodho) do bỏn xẻn v.v... (macchariyādīhi), tức là do các nhân tố (vibhāvehi) là nguyên nhân như nhân tố nương tựa (ālambaṇādi) v.v..., như bỏn xẻn, xúc phạm, chế nhạo v.v... (macchariyaavikkhepaupahāsādīhi); và do sợ hãi, kiêu mạn v.v... (tāsamadādīhi), tức là do các trạng thái tùy chuyển (byabhicārībhāvehi) như sợ hãi, kiêu mạn, hung dữ, hốt hoảng v.v... (tāsamadauggatasambhamādīhi); và do mắt đỏ ngầu v.v... (nayanāruṇatādīhi), tức là do các trạng thái biểu lộ (anubhāvehi) là công cụ như mắt đỏ, cau mày, mím môi v.v... (nettarattasubhaṅgaoṭṭhapīḷanādīhi); khi có mặt nơi người (pose sati), thì trở thành vị tên là phẫn nộ (ruddo nāma raso bhaveti). Và (đây là) các câu (phân tích): "Macchariyaṃ ādi yesanti", và "tāso ca mado ceti", và "te ādi yesamiti", và "nayanāni ca tāni aruṇāni cāti", và "tesaṃ bhāvoti", và "sā ādi yesamiti". ရုဒ္ဒရသဿ ဥဒါဟရဏမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ – Ví dụ về vị phẫn nộ (ruddarasa) nên được hiểu như sau – ယက္ခေန ဘော အဓိဂတောသိ မနုဿဘက္ခေ,နာ’ဿဿ ဝါလ’မဝလမ္ဗ ပုရံ အဝေက္ခ; ဝေရမ္ဘဝါတမုခစုဏ္ဏိတသဗ္ဗဂတ္တော,မစ္စော ကထံ ပုနပိ ပဿတိ ဇီဝလောကန္တိ. Này, ngươi đã bị dạ-xoa ăn thịt người bắt giữ, đừng bám vào đuôi ngựa mà nhìn về thành phố; toàn thân bị gió Verambha thổi vào mặt làm cho tan nát, làm sao một người trần có thể nhìn thấy lại thế giới của chúng sanh? ဘော မနုဿဘက္ခေန ယက္ခေန အဓိဂတောသိ ဂဟိတော အသိ, အဿဿ ဝါလမဝလမ္ဗ ဝါလဓိံ ဂဟေတွာ ဣဒါနေဝ ပုရံ အဝေက္ခ တုယှံ နဂရံ ဩလောကေဟိ, တထေဝ ဟိ ဝေရမ္ဘဝါတမုခစုဏ္ဏိတသဗ္ဗဂတ္တော ဝေရမ္ဘဝါတဿ အဘိမုခိစုဏ္ဏိတသကလသရီရော မစ္စော မနုဿော ဇီဝလောကံ သတ္တလောကံ ပုနပိ ကထံ ပဿတီတိ. ဣဟ မစ္ဆရိယာဒိဝိဘာဝါ စ ကောဓာဒိသင်္ခါတော ဌာယီဘာဝေါ စ ဝါကျသာမတ္ထိယာ ဒီပိတာ ဟောန္တိ, အပရဒ္ဓေန တာသမဒဥဂ္ဂတာဒိဗျဘိစာရီဘာဝါ ဝိဘာဝိတာ ဟောန္တိ. သမုဒါယေန နယနာရုဏတာဒယော အနုဘာဝါ သူစိတာ ဟောန္တိ. Này, ngươi đã bị dạ-xoa ăn thịt người bắt giữ, đã bị tóm lấy. Bám vào đuôi ngựa, nắm lấy đuôi, ngay bây giờ hãy nhìn về thành phố, hãy ngắm nhìn kinh thành của ngươi. Vì quả thật, cũng như vậy, toàn thân bị gió Verambha thổi vào mặt làm cho tan nát, toàn bộ cơ thể bị tan nát khi đối diện với gió Verambha, làm sao một người trần, một con người, có thể nhìn thấy lại thế giới của chúng sanh, thế giới của hữu tình? Ở đây, các nhân tố như bỏn xẻn v.v... và trạng thái thường trực được gọi là sân hận v.v... được làm sáng tỏ bởi năng lực của câu văn. Do sự xúc phạm, các trạng thái tùy chuyển như sợ hãi, kiêu mạn, hung dữ v.v... được biểu lộ. Tổng hợp lại, các trạng thái biểu lộ như mắt đỏ ngầu v.v... được ám chỉ. ဝီရဌာယီဘာဝ Trạng thái thường trực anh hùng ၃၆၃. 363. ပတာပဝိက္ကမာဒီဟု-ဿာဟော ဝိရောတိ သညိတော; ရဏဒါနဒယာယောဂါ, ဝီရော’ယံ တိဝိဓော ဘဝေ; တေဝါ’နုဘာဝါ ဓိတိမ-တျာဒယော ဗျဘိစာရိနော. Hăng hái do uy lực, dũng mãnh v.v... được gọi là anh hùng; do liên quan đến chiến trận, bố thí, từ bi, vị anh hùng này có ba loại; ba điều ấy là trạng thái biểu lộ, còn kiên trì, trí tuệ v.v... là trạng thái tùy chuyển. ၃၆၃. ‘‘ပတာပိ’’စ္စာဒိ. ပတာပေါ သတ္တုသန္တာပကာရီ တေဇော, ဝိက္ကမော ပရမဏ္ဍလက္ကမန္တံ, တေ အာဒယော ယေသံ ဗလာဝိက္ခေပါဒီနံ [Pg.354] ပဋိပုဂ္ဂလဂတာနံ ဝိဘာဝါနံ, တေဟိ ဇာတော ဥဿာဟော ရသတ္တမာပန္နော ဝီရော ရသောတိ သညိတော, အယံ ဝီရော ရဏဒါနဒယာယောဂါ တိဝိဓော ဘဝေ ယုဒ္ဓဝီရော ဒါနဝီရော ဒယာဝီရောတိ, တေ ယုဒ္ဓကရဏာဒယော ဧဝ တတ္ထ အနုဘာဝါ ဘဝန္တိ. ဓိတိမတိဥဂ္ဂတာဒယော ဗျဘိစာရိနော ဘဝန္တီတိ. 363. (Câu) "Patāpa" v.v... Patāpa là uy lực làm cho kẻ thù kinh sợ, vikkama là sự dũng mãnh xâm chiếm lãnh thổ của người khác, chúng là khởi đầu của các nhân tố (vibhāvā) thuộc về cá nhân như sức mạnh, không xao lãng v.v... Sự hăng hái (ussāho) sinh ra từ chúng, đạt đến trạng thái của vị (rasa), được gọi là vị anh hùng (vīrarasa). Vị anh hùng này, do liên quan đến chiến trận, bố thí, từ bi, trở thành ba loại: anh hùng chiến trận, anh hùng bố thí, và anh hùng từ bi. Chính những hành động chiến đấu v.v... ở đó trở thành các trạng thái biểu lộ (anubhāvā). Kiên trì, trí tuệ, hung dữ v.v... là các trạng thái tùy chuyển (byabhicārino). ၃၆၃. ဣဒါနိ ဝီရရသဘေဒံ, ပေါသနက္ကမဉ္စ ဒဿေတိ ‘‘ပတာပ’’ဣစ္စာဒိနာ. ပတာပဝိက္ကမာဒီဟိ အညရာဇူနံ ဒဏ္ဍဇတေဇသင်္ခတပတာပေါ, တေသမေဝ ပရမဏ္ဍလက္ကမနသင်္ခါတဝိက္ကမော ဖလဘေဒေါ စေတိအာဒီဟိ ဥပ္ပန္နော ဥဿာဟော ဝီရောတိ ဝီရရသောတိ သညိတော ကဝီဟိ ဉာတော, အယံ ဝီရရသော ရဏဒါနဒယာယောဂါ ယုဒ္ဓစာဂကရုဏာယောဂေန ဟေတုဘူတေန တိဝိဓော ဘဝေ. တေ ဧဝ ရဏဒါနဒယာ ဧဝ ဣမာ အနုဘာဝါ နာမ ဟောန္တိ. ဓိတိမတျာဒယော ဓိတိမတိဥဂ္ဂတဂဗ္ဗာဒယော ဗျဘိစာရိနော ဘာဝါ ဟောန္တီတိ. ယုဒ္ဓဝီရဒါနဝီရဒယာဝီရဝသေန ဝီရရသော တိဝိဓော ဟောတိ. ပတာပေါ စ ဝိက္ကမော စေတိ စ, တေ အာဒိ ယေသမိတိ စ, ရဏော စ ဒါနဉ္စ ဒယာ စေတိ စ, တာဟိ ယောဂေါတိ စ, တယော ဝိဓာ ပကာရာ အဿာတိ စ, ဓိတိ စ မတိ စေတိ စ, တာ အာဒိ ယေသမိတိ စ ဝါကျံ. 363. Bây giờ, ngài trình bày sự phân loại của vị anh hùng (vīrarasa) và tiến trình nuôi dưỡng bằng (câu) "patāpa" v.v... Do uy lực, dũng mãnh v.v... (patāpavikkamādīhi), tức là uy lực được gọi là quyền năng sinh ra từ sự trừng phạt đối với các vị vua khác, và dũng mãnh được gọi là sự xâm chiếm lãnh thổ của chính họ, và sự khác biệt về kết quả v.v..., sự hăng hái (ussāho) phát sinh được các nhà thơ biết đến là anh hùng, là vị anh hùng (vīrarasa). Vị anh hùng này, do liên quan đến chiến trận, bố thí, từ bi (raṇadānadayāyogā), tức là do sự liên quan mang tính nguyên nhân với chiến tranh, từ thiện, lòng thương, trở thành ba loại. Chính những điều đó, chiến trận, bố thí, và từ bi, được gọi là các trạng thái biểu lộ (anubhāvā). Kiên trì, trí tuệ v.v... (dhitimatyādayo), tức là kiên trì, trí tuệ, hung dữ, kiêu hãnh v.v... (dhitimatiuggatagabbādayo) là các trạng thái tùy chuyển (byabhicārino bhāvā). Tùy theo anh hùng chiến trận, anh hùng bố thí, và anh hùng từ bi, vị anh hùng có ba loại. Và (đây là) các câu (phân tích): "Patāpo ca vikkamo ceti", và "te ādi yesamiti", và "raṇo ca dānañca dayā ceti", và "tāhi yogoti", và "tayo vidhā pakārā assāti", và "dhiti ca mati ceti", và "tā ādi yesamiti". ဝီရရသဿ ဥဒါဟရဏမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ – Ví dụ về vị anh hùng (vīrarasa) nên được hiểu như sau – ဝိညာပေတွာ ကုဝေရံ သုမဟတိ-မပိ စေ’ကောဝကုမ္ဘဏ္ဍသေနံ,ဥတ္တာသေတွာ ဂဟေတွာ မဏိရတနဝရံလက္ခမာဓာယ ဇူတေ; ဇေတွာ ကောရဗျရာဇံ သစိဝရတန-မုဒ္ဓစ္စ ရညံ သတမှာ,ဧတ္ထာနေတွာ’ဒိယိဿံ သုယုဝတိရတနံကော မမေ’တ္ထ’တ္ထိ ဘာရောတိ. Sau khi thông báo cho Kuvera, và dù cho có đạo quân Kumbhaṇḍa rất đông đảo đến một trăm ngàn, ta sẽ làm cho chúng kinh hãi và chiếm lấy viên ngọc quý báu, và đặt cược một trăm ngàn trong ván xúc xắc; sau khi đánh bại vua xứ Kuru và đoạt lấy viên ngọc báu là vị quân sư từ một trăm vị vua, ta sẽ mang về đây và lấy đi viên ngọc báu là thiếu nữ xinh đẹp. Gánh nặng nào cho ta ở đây? ကုဝေရံ [Pg.355] ဝေဿဝဏမဟာရာဇံ ဝိညာပေတွာ ဗောဓေတွာ သုမဟတိမပိ ကုမ္ဘဏ္ဍသေနံ အတိမဟန္တိံ ကုမ္ဘဏ္ဍသေနံ ဧကောဝ ဥတ္တာသေတွာ ဘယံ ဇနေတွာ မဏိရတနဝရံ ဂဟေတွာ ဇူတေ အက္ခကီဠာယံ လက္ခံ အာဓာယ ဌပေတွာ ကောရဗျရာဇံ ဇေတွာ ရညံ သတမှာ ရာဇသမ္ဗန္ဓိနာ သတေန သစိဝရတနံ အမစ္စရတနံ ဥဒ္ဓစ္စ ဥဒ္ဓရိတွာ ဧတ္ထာနေတွာ သုယုဝတိရတနံ သောဘနဣတ္ထိရတနံ အာဒိယိဿံ ဂဏှိဿာမိ, ဧတ္ထ ယထာဝုတ္တေသု မမ ကော ဘာရော အတ္ထီတိ. ဧတ္ထ ‘‘ကော မမေတ္ထတ္ထိ ဘာရော’’တိ ဣမိနာ ဥဿာဟသင်္ခါတော ဌာယီဘာဝေါ ပကာသိတော. ဧတဿ ဥပ္ပတ္တိဥဒ္ဒီပနေသု ကာရဏဘူတဿ ဣတ္ထိရတနဿ အာဒါနချာတနာဂရာဇဂတပတာပဝိက္ကမာဒိဝိဘာဝေါ စ, တံတံရူပပ္ပကာသကကဝိဝစနသင်္ခါတာနုဘာဝေါ စ ‘‘ဝိညာပေတွာ’’ဣစ္စာဒိနာ ဝါကျသာမတ္ထိယေန ပဋိပါဒနီယာ ဟောန္တိ. ‘‘သုမဟတိမပိ ကုမ္ဘဏ္ဍသေနံ ဧကော’’တိ စ, ‘‘ရညံ သတမှာ သစိဝရတနမုဒ္ဓစ္စာ’’တိ စ ဣမေဟိ ဓိတိဥဂ္ဂတဂဗ္ဗာဒယော စ, ‘‘ဝိညာပေတွာ ကုဝေရ’’န္တိ စ, ‘‘ဥတ္တာသေတွာ ကောရဗျရာဇ’’န္တိ စ, ‘‘ဧတ္ထာနေတွာ ဣစ္စာဒယော’’တိ စ ဣမေဟိ မတျာဒယော စ ဗျဘိစာရိနော ဘာဝါ ဝိဘာဝိတာ ဟောန္တိ. ဣမေဟိ ဝိဘာဝါနုဘာဝဗျဘိစာရီဘာဝေဟိ ယုဒ္ဓဝီရရသော ပေါသိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣမိနာယေဝ နယေန ဒါနဝီရာဒယော ဝိညာတဗ္ဗာ. Sau khi thỉnh cầu và làm cho đại vương Vessavaṇa Kuvera hiểu rõ, một mình ta sẽ làm cho đạo quân Kumbhaṇḍa dù rất lớn, đạo quân Kumbhaṇḍa dù cực lớn phải kinh hãi, làm cho phát sanh sự sợ hãi, lấy được ngọc báu quý giá, đặt cược một trăm ngàn trong trò chơi súc sắc, chiến thắng vua Korabya, từ một trăm vị vua, với một trăm người thuộc hoàng tộc, ta sẽ nhấc bổng, mang đi vị mưu sĩ báu, vị cận thần báu, đem về đây, ta sẽ nhận lấy, ta sẽ chiếm lấy người thiếu nữ báu, người phụ nữ xinh đẹp. Ở đây, trong những việc đã nói, gánh nặng nào là của ta? Ở đây, qua câu ‘gánh nặng nào là của ta ở đây’, trạng thái thường trực (ṭhāyībhāva) được gọi là sự hăng hái (ussāha) đã được biểu thị. Đối với trạng thái này, vibhāva (nhân tố kích thích) là oai lực và dũng khí của long vương, v.v., được biết đến qua việc chiếm đoạt nữ bảo, là nguyên nhân trong việc phát sinh và khơi dậy; và anubhāva (biểu hiện ngoại tại) được gọi là lời nói của thi sĩ biểu thị các hình thái tương ứng ấy, cần được trình bày bằng năng lực của câu bắt đầu bằng ‘viññāpetvā’. Và qua các câu ‘một mình (đối với) đạo quân Kumbhaṇḍa dù rất lớn’ và ‘từ một trăm vị vua, nhấc bổng vị mưu sĩ báu’, các trạng thái biến đổi (byabhicārin) như sự kiên định (dhiti), sự phấn chấn (uggata), lòng kiêu hãnh (gabba), v.v., được làm rõ. Và qua các câu ‘làm cho Kuvera biết’, ‘làm cho vua Korabya kinh sợ’, và ‘đem về đây, v.v.’, các trạng thái biến đổi như sự suy xét (mati), v.v., được làm rõ. Cần phải hiểu rằng, qua các vibhāva, anubhāva, và byabhicārībhāva này, vị anh hùng chiến trận (yuddhavīrarasa) được nuôi dưỡng. Theo phương pháp này, các vị anh hùng bố thí (dānavīra), v.v., cũng cần được hiểu. ဘယဌာယီဘာဝ Trạng thái thường trực là sự sợ hãi. ၃၆၄. 364. ဝိကာရိသနသတ္တာဒိ-ဘယုက္ကံသော ဘယာနကော; သေဒါဒယော’နုဘာဝေ’တ္ထ,တာသာဒီ ဗျဘိစာရိနော. Sự tột cùng của sợ hãi (phát sanh) từ âm thanh, sinh vật, v.v. bất thường là vị khủng khiếp (bhayānaka); Ở đây, sự đổ mồ hôi, v.v. là những biểu hiện ngoại tại (anubhāva), sự kinh hãi, v.v. là những trạng thái biến đổi (byabhicārin). ၃၆၄. ‘‘ဝိကာရိ’’စ္စာဒိ. ဝိကာရိ အသဘာဝပ္ပဝတ္တော ဝိရုဒ္ဓေါ သနော သဒ္ဒေါ သတ္တော စ, တေ အာဒယော ယေသံ သုညာရညာဒီနံ [Pg.356] ဣတ္ထိနီစပ္ပကတိသမ္ဘဝန္တာနံ, ဝိဘာဝါနံ, ဂုရုအာဒီနံ ဝါ ဥတ္တမာနံ, တေဟိ ဇာတဿ ဘယဿ, ကိတ္တိမဿ ဝါ ဥက္ကံသော ဘယာနကော နာမ ရသော. ဧတ္ထ သေဒကမ္ပနပါဒစလနာဒယော အနုဘာဝါ, တာသာဒယော ဗျဘိစာရိနော. 364. Câu ‘Vikāri’ v.v. (có nghĩa là): Âm thanh (sana) và sinh vật (satta) bất thường (vikāri), diễn ra không tự nhiên, trái ngược, chúng là khởi đầu của những (vibhāva) như rừng hoang vắng, v.v. đối với những người có bản chất là phụ nữ và hạng thấp kém, hoặc đối với những bậc cao quý như các vị thầy, v.v.; sự tột cùng của nỗi sợ hãi phát sanh từ những điều ấy, hoặc (nỗi sợ) được tạo ra, được gọi là vị khủng khiếp (bhayānaka rasa). Ở đây, sự đổ mồ hôi, run rẩy, chân bước loạng choạng, v.v. là những biểu hiện ngoại tại (anubhāva); sự kinh hãi, v.v. là những trạng thái biến đổi (byabhicārin). ၃၆၄. ဣဒါနိ ဘယာနကရသဿ ပေါသနက္ကမံ ဒဿေတိ ‘‘ဝိကာရိ’’စ္စာဒိနာ. ဝိကာရိသနသတ္တာဒိဘယုက္ကံသော ပကတိဝိရဟေန ဝိကာရဝန္တေဟိ ဝိရုဒ္ဓေဟိ အသနိသဒ္ဒါဒိသဒ္ဒေဟိ, ရက္ခသာဒိသတ္တေဟိ ဝါ ဝိဘာဝေဟိ ဟေတုဘူတေဟိ သဉ္ဇာတော သာဘာဝိကော, ကိတ္တိမော ဝါ ဘယပဋိဗန္ဓော ဥက္ကံသော ဘယာနကရသော နာမ ဟောတိ. ဧတ္ထ ဘယာနကရသဝိသယေ သေဒါဒယော ဒါဟသရီရကမ္ပနာဒယော အနုဘာဝါ ကာယိကဝါစသိကပ္ပယောဂသင်္ခတာ အနုဘာဝါ ဟောန္တိ. တာသာဒီ ဗျဘိစာရိနော တာသသင်္ကာဒယော ဣဟ ဗျဘိစာရီဘာဝါ ဟောန္တီတိ. သနော စ သတ္တော စေတိ စ, ဝိကာရော ဧတေသံ အတ္ထီတိ စ, ဝိကာရိနော စ တေ သနသတ္တာ စေတိ စ, တေ အာဒယော ယေသံ သုညာရညာဒီနမိတိ စ, တေဟိ ဇာတံ ဘယမိတိ စ, မဇ္ဈေ ပဒလောပေါ, တဿ ဥက္ကံသောတိ စ, သေဒေါ အာဒိ ယေသံ ကမ္ပနာဒီနမိတိ စ, တာသော အာဒိ ယေသံ သင်္ကာဒီနမိတိ စ ဝါကျံ. ဣတ္ထိနီစပ္ပကတိကာနံ ဘယဟေတု ဝိကာရိသနသတ္တာဒိ, ဥတ္တမာနံ ဂုရုအာဒိ. 364. Bây giờ, ngài chỉ ra tiến trình nuôi dưỡng vị khủng khiếp (bhayānakarasa) qua câu ‘vikāri’ v.v. Sự tột cùng của sợ hãi (phát sanh) từ âm thanh, sinh vật, v.v. bất thường (Vikārisanasattādibhayukkaṃso) có nghĩa là: sự tột cùng của mối liên hệ với sợ hãi, dù là tự nhiên hay được tạo ra, phát sanh từ những nhân tố kích thích (vibhāva) làm nguyên nhân, như những âm thanh trái ngược, có sự biến đổi do trái với tự nhiên như tiếng sấm, v.v., hoặc những sinh vật như quỷ dạ xoa, v.v., được gọi là vị khủng khiếp (bhayānakarasa). Ở đây, trong lĩnh vực của vị khủng khiếp, sự đổ mồ hôi, v.v. (sedādayo) có nghĩa là sự nóng bức, run rẩy thân thể, v.v. là những biểu hiện ngoại tại (anubhāva), được gọi là sự vận dụng của thân và khẩu. Sự kinh hãi, v.v. là những trạng thái biến đổi (Tāsādī byabhicārino) có nghĩa là sự kinh hãi, nghi ngờ, v.v. ở đây là những trạng thái biến đổi (byabhicārībhāva). Câu (được phân tích như sau): ‘âm thanh và sinh vật’; ‘chúng có sự biến đổi’; ‘chúng là những âm thanh và sinh vật bất thường’; ‘chúng là khởi đầu của những thứ như rừng hoang vắng, v.v.’; ‘nỗi sợ hãi sanh ra từ chúng’; ở giữa có sự lược bỏ từ; ‘sự tột cùng của nó’; ‘sự đổ mồ hôi là khởi đầu của những thứ như run rẩy, v.v.’; và ‘sự kinh hãi là khởi đầu của những thứ như nghi ngờ, v.v.’. Đối với những người có bản chất là phụ nữ và hạng thấp kém, nguyên nhân của sợ hãi là âm thanh, sinh vật, v.v. bất thường; đối với những bậc cao quý là các vị thầy, v.v. ဧတ္ထ လက္ခိယမေဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – Ở đây, ví dụ cần được hiểu như sau – ယံ ဒိဋ္ဌိသတ္ထပတနေန ပရိပ္ဖုရန္တီ,ကုမ္ဘဏ္ဍရက္ခသစမူ ဂမိတာ သမန္တာ; အာစက္ကဝါဠနဂ’မဿဂတံ ပုရီဝ,ဘောတော မုဟုံ မုဟု’မပဿိ သ ပုဏ္ဏကော’ဟန္တိ. Đạo quân Kumbhaṇḍa và Rakkhasa, run rẩy bởi sự rơi xuống của vũ khí ánh nhìn, đã bị xua đuổi khắp nơi cho đến tận núi Cakkavāḷa, đã nhiều lần nhìn thấy ngài, người đang ngồi trên lưng ngựa, giống như (nhìn thấy) thành phố của ngài. Ta chính là Puṇṇaka ấy. ဒိဋ္ဌိသတ္ထပတနေန ဒိဋ္ဌိသလ္လသမ္ပာတနေန ပရိပ္ဖုရန္တီ ကမ္ပမာနာ သမန္တာ ပရိသမန္တတော အာစက္ကဝါဠနဂံ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတာဝဓိ ဂမိတာ ပလာပိတာ ကုမ္ဘဏ္ဍရက္ခသစမူ ကုမ္ဘဏ္ဍရက္ခသာနံ [Pg.357] သေနာ ယံ အဿဂတံ အဿပိဋ္ဌေ နိသိန္နကံ ဘောတော ဘဝတံ တုမှာကံ ပုရီ ဣဝ ပုရိယာ ဒဿနမိဝ မုဟုံ မုဟုံ အပဿိ ခဏေ ခဏေ အပဿိတ္ထ, သော အဟံ ပုဏ္ဏကော နာမ ယက္ခောတိ. ဧတ္ထ ‘‘ဒိဋ္ဌိသတ္ထပတနေနာ’’တိ ဒိဋ္ဌိသတ္ထာရောပနေန စ ‘‘သ ပုဏ္ဏကော အဟ’’န္တိ ဣမိနာ စ ဘယဇနနဿ ဟေတုဘူတဝိရုဒ္ဓသတ္တသင်္ခါတာ ဝိဘာဝါ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ, ‘‘မုဟုံ မုဟု’မပဿီ’’တိ ရသာဝတ္ထသမ္ပတ္တဘယုက္ကံသသင်္ခတော ဌာယီဘာဝေါ ဝိဘာဝိတော, ‘‘ကုမ္ဘဏ္ဍရက္ခသစမူ ဂမိတာ သမန္တာ အာစက္ကဝါဠနဂ’’န္တိ တာသသင်္ကာဒိကာ ဗျဘိစာရိနော ဘာဝါ ဇောတိတာ. ‘‘ပရိပ္ဖုရန္တီ’’တိ သေဒကမ္ပာဒယော အနုဘာဝါ ဒဿိတာ ဟောန္တိ. ‘Bởi sự rơi xuống của vũ khí ánh nhìn’ (Diṭṭhisatthapatanena) nghĩa là bởi sự rơi xuống của mũi tên ánh nhìn. ‘Run rẩy’ (paripphurantī) nghĩa là run sợ. ‘Khắp nơi’ (samantā) nghĩa là khắp mọi phía. ‘Cho đến tận núi Cakkavāḷa’ (ācakkavāḷanagaṃ) nghĩa là đến giới hạn là núi Cakkavāḷa. ‘Bị xua đuổi’ (gamitā) nghĩa là bị làm cho bỏ chạy. ‘Đạo quân Kumbhaṇḍa và Rakkhasa’ (kumbhaṇḍarakkhasacamū) nghĩa là đạo quân của các Kumbhaṇḍa và Rakkhasa. ‘Ngài, người đang ngồi trên lưng ngựa’ (yaṃ assagataṃ) nghĩa là người đang ngồi trên lưng ngựa. ‘Của ngài’ (bhoto) nghĩa là của các ngài, của các vị. ‘Giống như thành phố’ (purī iva) nghĩa là giống như việc nhìn thấy thành phố. ‘Đã nhìn thấy nhiều lần’ (muhuṃ muhuṃ apassi) nghĩa là đã nhìn thấy trong từng khoảnh khắc. ‘Ta chính là Puṇṇaka ấy’ nghĩa là ta là dạ xoa tên Puṇṇaka. Ở đây, qua câu ‘bởi sự rơi xuống của vũ khí ánh nhìn’ và ‘ta chính là Puṇṇaka ấy’, các nhân tố kích thích (vibhāva) được gọi là sinh vật thù địch, là nguyên nhân của việc tạo ra sự sợ hãi, đã được chỉ ra. Qua câu ‘đã nhìn thấy nhiều lần’, trạng thái thường trực (ṭhāyībhāva) được gọi là sự tột cùng của sợ hãi đã đạt đến trạng thái của vị (rasa) được làm rõ. Qua câu ‘đạo quân Kumbhaṇḍa và Rakkhasa bị xua đuổi khắp nơi cho đến tận núi Cakkavāḷa’, các trạng thái biến đổi (byabhicārin) như kinh hãi, nghi ngờ, v.v. được làm sáng tỏ. Qua từ ‘run rẩy’, các biểu hiện ngoại tại (anubhāva) như đổ mồ hôi, run rẩy, v.v. được chỉ ra. ဇိဂုစ္ဆာဌာယီဘာဝ Trạng thái thường trực là sự ghê tởm. ၃၆၅. 365. ဇိဂုစ္ဆာ ရုဓိရာဒီဟိ,ပူတျာဒီဟိ ဝိရာဂတော; ဗီဘစ္ဆော ခေါဘနု’ဗ္ဗေဂီ,ကမေန ကရုဏာယုတော; နာသာဝိကုနနာဒီဟိ,သင်္ကာဒီဟိ’ဿ ပေါသနံ. Sự ghê tởm (jigucchā) (phát sanh) từ máu, v.v., từ sự chán ghét đối với những thứ thối rữa, v.v.; Vị ghê tởm (bībhaccha) là sự khuấy động, sự kinh hoàng, và theo thứ tự, có liên quan đến lòng bi mẫn; Sự nuôi dưỡng của nó (diễn ra) qua việc nhăn mũi, v.v., và qua sự lo âu, v.v. ၃၆၅. ‘‘ဇိဂုစ္ဆာ’’ဣစ္စာဒိ. ရုဓိရန္တာဒီဟိ ပူတိကိမိအာဒီဟိ ဝိရာဂတော စ ဇာတာ ဇိဂုစ္ဆာ ဂရဟာ ကမေန ခေါဘနော ဥဗ္ဗေဂီ ကရုဏာယုတော စ ဗီဘစ္ဆော ဘဝတိ, နာသာဝိကုနနမုခစ္ဆဒနာဒီဟိ အနုဘာဝေဟိ, သင်္ကာဝေဂါဒီဟိ ဗျဘိစာရီဟိ စ အဿ ပေါသနံ ဘဝတီတိ. 365. Câu ‘Jigucchā’ v.v. (có nghĩa là): Sự ghê tởm (jigucchā), sự chê bai (garahā), phát sanh từ sự chán ghét đối với máu, ruột, v.v., và những thứ thối rữa, giòi bọ, v.v., theo thứ tự trở thành vị ghê tởm (bībhaccha) có tính khuấy động, kinh hoàng, và liên quan đến lòng bi mẫn. Sự nuôi dưỡng của vị này diễn ra qua những biểu hiện ngoại tại (anubhāva) như nhăn mũi, che miệng, v.v., và qua những trạng thái biến đổi (byabhicārin) như lo âu, bối rối, v.v. ၃၆၅. ဣဒါနိ ဗီဘစ္ဆရသဿ ပေါသနက္ကမံ ဒဿေတိ ‘‘ဇိဂုစ္ဆာ’’ဣစ္စာဒိနာ. ရုဓိရာဒီဟိ ရတ္တန္တဂုဏာဒီဟိ စ, ပူတျာဒီဟိ ပူတိကိမိအာဒီဟိ စ, ဝိရာဂတော ဝိရတ္တဘာဝေန စာတိ ဣမေဟိ တီဟိ ဝိဘာဝေဟိ ဟေတုဘူတေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဇိဂုစ္ဆာ ကမေန ရုဓိရာဒီနံ တိဏ္ဏံ ဝိဘာဝါနံ ပဋိပါဋိယာ ခေါဘနော [Pg.358] အနဝဋ္ဌာနော အသမာဟိတော ဥဗ္ဗေဂီ ဥဗ္ဗေဂဝါ ကရုဏာယုတော သောကရူပေန သဟိတော စာတိ ဧဝံ ဗီဘစ္ဆော ရသော နာမ ဟောတိ. နာသာဝိကုနနာဒီဟိ နာသသင်္ကောစနမုခပိဒဟနာဒီဟိ အနုဘာဝေဟိ စ သင်္ကာဒီဟိ စ သင်္ကာအာဝေဂါဒီဟိ ဗျဘိစာရီဘာဝေဟိ စ ကရဏဘူတေဟိ အဿ ဗီဘစ္ဆရသဿ ပေါသနံ ဟောတီတိ. ရုဓိရာဒီသု တီသု ပဒေသု, ခေါဘနာဒီသု တီသု စ ဂမျမာနတ္တာ အဝုတ္တောပိ စသဒ္ဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော, တသ္မာ ခေါဘနာဒီဟိ တီဟိ ယုတ္တောဝ ဗီဘစ္ဆရသော နာမာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ရုဓိရံ အာဒိ ယေသံ အန္တာဒီနမိတိ စ, ပူတိအာဒိ ယေသံ ကိမိအာဒီနမိတိ စ, ဥဗ္ဗေဂေါ အဿ ဗီဘစ္ဆဿ အတ္ထီတိ စ, ကရုဏေန အာယုတောတိ စ, နာသာယ ဝိကုနနံ သင်္ကောစနမိတိ စ, တံ အာဒိ ယေသံ မုခစ္ဆာဒနာဒီနမိတိ စ, သင်္ကာ အာဒိ ယေသံ အာဝေဂါဒီနမိတိ စ ဝါကျံ. 365. Bây giờ, ngài chỉ ra trình tự nuôi dưỡng của vị ghê tởm (bībhaccharasa) bằng câu ‘sự ghê tởm’ (jigucchā), v.v... Sự ghê tởm (jigucchā) sanh khởi do ba nhân duyên (vibhāva) này làm nhân tố, tức là: do máu mủ, v.v... và do ruột gan có màu đỏ, v.v...; do vật thối rữa, v.v... và do giòi bọ hôi thối, v.v...; và do sự nhàm chán, tức là do trạng thái đã nhàm chán. Theo thứ tự của ba nhân duyên là máu mủ, v.v..., (sự ghê tởm ấy) trở thành cái gọi là vị ghê tởm (bībhaccharasa) theo cách như sau: là sự khuấy động, là sự không đứng vững, là sự không định tĩnh, là sự kinh sợ, là có sự kinh sợ, là được kết hợp với lòng bi, là đi cùng với hình thức của sầu muộn. Và sự nuôi dưỡng vị ghê tởm này xảy ra do các biểu hiện tùy theo (anubhāva) làm công cụ như là sự nhăn mũi, v.v..., tức là sự co mũi, sự che miệng, v.v...; và do các trạng thái biến đổi (byabhicārībhāva) như là sự nghi ngờ, v.v..., tức là sự nghi ngờ, sự xúc động, v.v... Trong ba trường hợp về máu mủ, v.v... và trong ba trường hợp về sự khuấy động, v.v..., vì được hiểu ngầm nên từ ‘ca’ (và) dù không được nói đến cũng nên được kết hợp. Do đó, cần phải hiểu rằng cái gọi là vị ghê tởm (bībhaccharasa) chính là được kết hợp với ba (trạng thái) là sự khuấy động, v.v... Câu (phân tích các từ) là: ‘máu là khởi đầu của những thứ ấy, tức là ruột, v.v...’; và ‘vật thối rữa là khởi đầu của những thứ ấy, tức là giòi bọ, v.v...’; và ‘sự kinh sợ là có nơi vị ghê tởm này’; và ‘được kết hợp với lòng bi’; và ‘sự nhăn, tức là sự co của mũi’; và ‘điều ấy là khởi đầu của những thứ ấy, tức là sự che miệng, v.v...’; và ‘sự nghi ngờ là khởi đầu của những thứ ấy, tức là sự xúc động, v.v...’. ဣမဿ ဗီဘစ္ဆဿောဒါဟရဏမေဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – Ví dụ về vị ghê tởm này nên được biết như sau – ယက္ခာ မစ္စကရင်္ကကင်္ကနဓရာ ယေ နိမ္မိတာ ပုဏ္ဏကေ-နု’တ္တံသီကတပါဏိပလ္လဝဓရာ ဟာရီကတန္တောရဂါ; လိတ္တာ လောဟိတကုင်္ကုမေဟိ ဝိဓုရေနေ’တေ ပိဝန္တာ ဝသာ-မဇ္ဇံ သီသကပါလပါတိဟိ ပုရေ ဓုတ္တာ ဝိယော’ပေက္ခိတာတိ. Những dạ-xoa nào được Puṇṇaka hóa hiện, đeo vòng tay bằng sọ người, mang những bàn tay non làm vòng hoa trên đầu, có những con rắn làm thành vòng cổ; chúng được thoa phết bởi bột nghệ là huyết, đang uống rượu là mỡ bằng những cái bát là sọ đầu ở phía trước, những dạ-xoa ấy đã bị bậc trí tuệ (Vidhura) xem thường như những kẻ say rượu. ပုဏ္ဏကေန ယက္ခေန နိမ္မိတာ မစ္စကရင်္ကကင်္ကနဓရာ မနုဿဋ္ဌိသင်္ခါတကရဘူသနဓာရိနော ဥတ္တံသီကတပါဏိပလ္လဝဓရာ မတ္ထကမာလိကတဟတ္ထတလသင်္ခတပလ္လဝဓာရိနော ဟာရီကတန္တောရဂါ မုတ္တာဟာရီကတမနုဿန္တသင်္ခါတဥရဂသမ္ပယုတ္တာ လောဟိတကုင်္ကုမေဟိ ရုဓိရသင်္ခါတကုင်္ကုမကက္ကေဟိ လိတ္တာ သီသကပါလပါတိဟိ သီသကပါလသင်္ခါတေဟိ သရာဝေဟိ ဝသာမဇ္ဇံ ဝသာသင်္ခါတသုရံ ပုရေ အဘိမုခေ ပိဝန္တာ ယေ ယက္ခာ သိယုံ, ဧတေ ယက္ခာ ဝိဓုရေန ပဏ္ဍိတေန ဓုတ္တာ ဝိယ နဂရေ သုရာဓုတ္တာ ဝိယ ဥပေက္ခိတာ ဟောန္တီတိ. ဣဟ ‘‘လိတ္တာ လောဟိတကုင်္ကုမေဟီ’’တိ စ ‘‘ဥတ္တံသီကတပါဏိပလ္လဝဓရာ’’တိ စ [Pg.359] ‘‘ဟာရီကတန္တောရဂါ’’တိ စ ဣမေဟိ စိတ္တက္ခောဘကာရဏဘူတော ရုဓိရာဒိဝိဘာဝေါ စ, ‘‘မစ္စကရင်္ကကင်္ကနရော’’တိ စ ‘‘သီသကပါလပါတိဟိ ဝသာမဇ္ဇံ ပိဝန္တာ’’တိ စ ဣမေဟိ ဥဗ္ဗေဂဝန္တသဘာဝဿ ဟေတုဘူတော ပူတျာဒိဝိဘာဝေါ စ ပကာသိတော. ကရုဏာယုတသဘာဝဿ ကာရဏဘူတဝိရဇ္ဇနဝိဘာဝေါ စ နာသာဝိကုနနာဒိအနုဘာဝေါ စ သင်္ကာဝေဂါဒိဗျဘိစာရီဘာဝေါ စ ဗီဘစ္ဆသင်္ခါတဌာယီဘာဝေါ စာတိ ဣမေ သဗ္ဗေ ဝါကျသာမတ္ထိယေန ဂမ္မာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. Những dạ-xoa nào được hóa hiện bởi dạ-xoa Puṇṇaka, là những kẻ đeo trang sức tay được gọi là xương người, là những kẻ mang những chồi non được gọi là lòng bàn tay làm thành vòng hoa trên đầu, là những kẻ được gắn liền với những con rắn được gọi là ruột người làm thành vòng cổ ngọc trai, được thoa phết bởi bột nhão nghệ được gọi là huyết, đang uống rượu được gọi là mỡ bằng những cái bát được gọi là sọ đầu ở phía trước, những dạ-xoa ấy đã bị bậc trí tuệ Vidhura xem thường như những kẻ nghiện rượu trong thành phố. Ở đây, qua các câu ‘được thoa phết bởi bột nghệ là huyết’, ‘mang những bàn tay non làm vòng hoa trên đầu’, và ‘có những con rắn làm thành vòng cổ’, nhân duyên về máu mủ, v.v... là nguyên nhân gây khuấy động tâm đã được trình bày; và qua các câu ‘đeo vòng tay bằng sọ người’ và ‘đang uống rượu là mỡ bằng những cái bát là sọ đầu’, nhân duyên về vật thối rữa, v.v... là nguyên nhân của trạng thái có sự kinh sợ đã được công bố. Còn nhân duyên về sự nhàm chán là nguyên nhân của trạng thái kết hợp với lòng bi, và biểu hiện tùy theo là sự nhăn mũi, v.v..., và trạng thái biến đổi là sự nghi ngờ, sự xúc động, v.v..., và trạng thái thường trực được gọi là vị ghê tởm, tất cả những điều này nên được biết là được hiểu ngầm qua năng lực của câu văn. ဝိမှယဌာယီဘာဝ Trạng thái thường trực là sự kinh ngạc ၃၆၆. 366. အတိလောကပဒတ္ထေဟိ,ဝိမှယော’ယံ ရသော’ဗ္ဘုတော; တဿာ’နုဘာဝါ သေဒဿု-သာဓုဝါဒါဒယော သိယုံ; တာသာဝေဂဓိတိပ္ပညာ,ဟောန္တေ’တ္ထ ဗျဘိစာရိနော. Do những sự vật siêu thế gian, sự kinh ngạc này là vị kỳ diệu; những biểu hiện tùy theo của vị ấy là mồ hôi, nước mắt, lời tán dương, v.v...; ở đây, sự kinh hãi, xúc động, kiên trì, trí tuệ là những trạng thái biến đổi. ၃၆၆. ‘‘အတိ’’စ္စာဒိ. အတိလောကေဟိ လောကာတိဝုတ္တီဟိ မာယာဒိဗ္ဗဂေဟာရာမာဒီဟိ ပဒတ္ထေဟိ ဇာတော အယံ ဝိမှယော စိတ္တဝိကာရသင်္ခါတော ဌာယီဘာဝေါ အဗ္ဘုတော ရသော နာမ. သေဒအဿုသာဓုဝါဒရောမဉ္စာဒယော တဿ အနုဘာဝါ သိယုံ, တာသာဒယော ဗျဘိစာရိနော ဟောန္တီတိ. 366. Câu ‘Ati’, v.v... Trạng thái thường trực này là sự kinh ngạc, được gọi là sự biến đổi của tâm, sanh ra từ những sự vật siêu thế gian, tức là vượt ngoài thế gian, như là ảo thuật, lâu đài, vườn cảnh của chư thiên, v.v..., được gọi là vị kỳ diệu (abbhuta rasa). Mồ hôi, nước mắt, lời tán dương, sự dựng lông, v.v... là những biểu hiện tùy theo của vị ấy; sự kinh hãi, v.v... là những trạng thái biến đổi. ၃၆၆. ဣဒါနိ ဝိမှယရသဿ ပေါသနက္ကမံ ဒဿေတိ ‘‘အတိ’’ဣစ္စာဒိနာ. အတိလောကပဒတ္ထေဟိ လောကဋ္ဌိတိမတိက္ကမ္မ ပဝတ္တေဟိ မာယာဒိဗ္ဗဘဝနအာရာမဝိမာနာဒိပဒတ္ထေဟိ ဟေတုဘူတေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော အယံ ဝိမှယော စိတ္တဗျာပနသင်္ခါတော ဌာယီဘာဝေါ အဗ္ဘုတော ရသော အဗ္ဘုတရသော နာမ ဘဝေ, သေဒဿုသာဓုဝါဒါဒယော တဿ အဗ္ဘုတရသဿ အနုဘာဝါ သိယုံ, တာသာဝေဂဓိတိပ္ပညာ ဧတ္ထ [Pg.360] အဗ္ဘုတရသဝိသယေ ဗျဘိစာရိနော ဘာဝါ ဟောန္တီတိ. အတိက္ကန္တာ လောကမိတိ စ, တေ စ တေ ပဒတ္ထာ စေတိ စ, သာဓုဣတိ ဝါဒေါတိ စ, သေဒေါ စ အဿု စ သာဓုဝါဒေါ စေတိ စ, တေ အာဒိ ယေသံ ရောမဉ္စာဒီနမိတိ စ, တာသော စ အာဝေဂေါ စ ဓိတိ စ ပညာ စေတိ စ ဝါကျံ. 366. Bây giờ, ngài chỉ ra trình tự nuôi dưỡng của vị kinh ngạc (vimhayarasa) bằng câu ‘ati’, v.v... Trạng thái thường trực này là sự kinh ngạc, được gọi là sự lan tỏa của tâm, sanh khởi do những sự vật siêu thế gian làm nhân tố, tức là những sự vật diễn tiến vượt qua tình trạng của thế gian như là ảo thuật, lâu đài, vườn cảnh, cung điện của chư thiên, v.v..., sẽ trở thành vị kỳ diệu, gọi là vị kỳ diệu (abbhutaraso). Mồ hôi, nước mắt, lời tán dương, v.v... là những biểu hiện tùy theo của vị kỳ diệu ấy. Sự kinh hãi, xúc động, kiên trì, trí tuệ, trong lĩnh vực của vị kỳ diệu này, là những trạng thái biến đổi. Câu (phân tích các từ) là: ‘đã vượt qua thế gian’; và ‘những sự vật ấy và những sự vật ấy’; và ‘lời nói rằng: lành thay’; và ‘mồ hôi và nước mắt và lời tán dương’; và ‘những điều ấy là khởi đầu của những thứ ấy, tức là sự dựng lông, v.v...’; và ‘sự kinh hãi và sự xúc động và sự kiên trì và trí tuệ’. ဣမဿ အဗ္ဘုတရသဿောဒါဟရဏမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ – Ví dụ về vị kỳ diệu này nên được thấy như sau – သ ပုဏ္ဏကေနာ’ဟဋနေကဘိံသနေ-သွ’ဟော နဋေနေဝ သုနိစ္စလော’စလာ; နိပါတိတော တေန အဝံသိရောပတံ,အသန္တသံ တံ မိနိ ဒိဋ္ဌိယဋ္ဌိယာတိ. Ôi! Vị ấy, khi nhiều điều khủng khiếp được Puṇṇaka mang đến, đã rất vững vàng không lay động như một diễn viên; bị y ném nhào đầu xuống đất, vị ấy không hề kinh hãi, ta đã đo lường (nhận thấy) vị ấy bằng cây thước là cái thấy. သော ဝိဓုရပဏ္ဍိတော ပုဏ္ဏကေန ယက္ခေန နဋေန ဣဝ အနေကဝိကာရဒဿနကေန နာဋကေန ဝိယ အာဟဋနေကဘိံသနေသု ဘယတ္တမာနီတာနေကဝိဓဘိံသနေသု ဝတ္တမာနေသု သုနိစ္စလော တေန ပုဏ္ဏကေန အစလာ သဋ္ဌိယောဇနုဗ္ဗေဓကာဠာဂိရိပဗ္ဗတမတ္ထကတော နိပါတိတော အဝံသိရောပတံ အဓောသီသံ ပတန္တော အသန္တသံ ဧဝံ အပ္ပတိဋ္ဌေပိ အနုတ္တသန္တော တံ ပဗ္ဗတံ ဒိဋ္ဌိယဋ္ဌိယာ မိနိ ပမာဏမကာသိ, အဟော အစ္ဆရိယန္တိ. ဧတ္ထ ဘယဟေတုမှိ သတိ ဘီတိယာ စ တတ္ထ ပရိဇာနနာဘာဝဿ စ လောကသဘာဝတ္တာ တမတိက္ကမ္မ ဘယကရဏေ အသန္တာသဿ စ ဒိဋ္ဌိယာ ပဗ္ဗတမိနနဿ စ ပဝတ္တဘာဝကထနေန လောကာတိက္ကန္တပဒတ္ထသင်္ခါတော ဝိဘာဝေါ ‘‘အသန္တသံ တံ မိနိ ဒိဋ္ဌိယဋ္ဌိယာ’’တိ ဣမိနာ ပကာသိတော. ‘‘အဟော’’တိ ဝစနေန, တဿ သာမတ္ထိယေန စ သာဓုဝါဒသေဒအဿုအာဒယော အနုဘာဝါ ဝိဘာဝိတာ. တာသအာဝေဂဓိတိစ္စာဒိဗျဘိစာရီဘာဝါ, ဝိမှယသင်္ခါတဌာယီဘာဝေါ စ သမုဒိတဝါကျသာမတ္ထိယေန ဇောတိတော. Vị Vidhurapaṇḍita ấy, khi dạ-xoa Puṇṇaka giống như một vũ công biểu diễn nhiều hình dạng biến hóa, giống như một vở kịch với nhiều cảnh tượng ghê rợn được mang đến, và khi nhiều loại hình hăm dọa khác nhau đang diễn ra, ngài vẫn hoàn toàn không lay động. Bị dạ-xoa Puṇṇaka ấy xô ngã từ đỉnh núi Kāḷāgiri vững chắc, cao sáu mươi do-tuần, ngài rơi xuống với đầu chúc xuống dưới, nhưng không hề sợ hãi. Như vậy, ngay cả khi không có chỗ tựa, ngài vẫn không kinh hãi và đã dùng cây gậy thị kiến để đo lường ngọn núi ấy, (nghĩ rằng) ‘Ồ, thật kỳ diệu!’. Ở đây, khi có nguyên nhân gây sợ hãi, việc có sự sợ hãi và việc không nhận biết được điều đó là bản chất của thế gian. Bằng cách vượt qua điều đó, qua việc trình bày trạng thái không sợ hãi trước sự việc gây sợ hãi và việc đo lường ngọn núi bằng thị kiến, vibhāva (tình cảm nhân) được gọi là đối tượng siêu thế đã được biểu thị qua câu ‘asantasaṃ taṃ mini diṭṭhiyaṭṭhiyā’ (không sợ hãi, ngài đã đo lường nó bằng cây gậy thị kiến). Qua từ ‘aho’ (ồ) và năng lực của nó, các anubhāva (tình cảm quả) như lời tán thán, mồ hôi, nước mắt v.v... đã được biểu lộ. Các vyabhicārībhāva (tình cảm phụ) như sợ hãi, kích động, kiên định v.v... và ṭhāyībhāva (tình cảm chính) được gọi là kinh ngạc cũng được làm sáng tỏ bởi năng lực của toàn bộ câu văn. သမဌာယီဘာဝ Tình cảm chính là sự tĩnh lặng ၃၆၇. 367. ဌာယီဘာဝေါ [Pg.361] သမော မေတ္တာ-ဒယာမောဒါဒိသမ္ဘဝေါ; ဘာဝါဒီဟိ တဒု’က္ကံသော,သန္တော သန္တနိသေဝိတော. Tình cảm chính là sự tĩnh lặng, phát sinh từ từ, bi, hỷ v.v...; Sự xuất sắc của nó là nhờ các tình cảm phụ v.v..., (đó là) tình cảm tịch tịnh (santa), được các bậc hiền nhân tu tập. ဣတိ သံဃရက္ခိတမဟာသာမိပါဒဝိရစိတေ Như vậy, trong tác phẩm được biên soạn bởi trưởng lão Mahāsāmi Saṅgharakkhita သုဗောဓာလင်္ကာရေ trong tập Subodhālaṅkāra (Dễ Hiểu Về Thi Ca) ရသဘာဝါဝဗောဓော နာမ ပဉ္စမော ပရိစ္ဆေဒေါ. chương thứ năm tên là Luận Về Tình Cảm Và Tâm Trạng đã kết thúc. သုဗောဓာလင်္ကာရော သမတ္တော. Tập Subodhālaṅkāra đã hoàn tất. ၃၆၇. ‘‘ဌာယိ’’စ္စာဒိ. မေတ္တာဒိသမ္ဘဝေါ သမော ဥပသမသင်္ခါတော ဌာယီဘာဝေါ ဘဝတိ, တဒနုရူပေဟိ ဘာဝါနုဘာဝေဟိ တဿ ဥက္ကံသော ယဿ, သော သန္တော နာမ ရသော ဘဝတိ, သော စ သန္တနိသေဝိတောတိ. 367. Câu ‘Ṭhāyi’ v.v... (Tình cảm chính là...) có nghĩa là: Tình cảm chính được gọi là sự tĩnh lặng (sama), tức là sự lắng dịu (upasama), phát sinh từ từ bi v.v...; tình cảm (rasa) nào có sự xuất sắc nhờ các tình cảm phụ và tình cảm quả tương ứng, thì đó được gọi là tình cảm tịch tịnh (santa), và nó được các bậc hiền nhân tu tập. ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရေ မဟာသာမိနာမိကာယံ ဋီကာယံ Như vậy, trong tập chú giải Subodhālaṅkāra mang tên của vị Đại Trưởng Lão ရသဘာဝါဝဗောဓော ပဉ္စမော ပရိစ္ဆေဒေါ. chương thứ năm, Luận Về Tình Cảm Và Tâm Trạng. ၃၆၇. ဣဒါနိ သန္တရသဿ ပေါသနက္ကမံ ဒဿေတိ ‘‘ဌာယိ’’စ္စာဒိနာ. မေတ္တာဒယာမောဒါဒိသမ္ဘဝေါ မေတ္တာကရုဏာပီတိအာဒိဝိဘာဝေဟိ သမ္ဘူတော သမော ကာယစိတ္တောပသမော ဌာယီဘာဝေါ နာမ ဟောတိ, ဘာဝါဒီဟိ ဗျဘိစာရီဘာဝါဒီဟိ ကရဏဘူတေဟိ, အပိစ တဿ သမဿ အနုရူပေဟိ ဗျဘိစာရီဘာဝါနုဘာဝေဟိ တဒုက္ကံသော တဿ ဌာယီဘာဝဿ ဥက္ကံသယုတ္တော သန္တနိသေဝိတော သာဓူဟိ သေဝိတော သန္တော သန္တရသော နာမ ဟောတီတိ. မေတ္တာ စ ဒယာ စ မောဒေါ စေတိ စ, တေ အာဒယော ယေသမိတိ စ, တေဟိ သမ္ဘဝေါ ယဿေတိ စ, တဿ ဥက္ကံသော အဿ သန္တဿေတိ စ, သတံ နိသေဝိတောတိ စ ဝါကျံ. 367. Bây giờ, ngài chỉ ra phương pháp nuôi dưỡng tình cảm tịch tịnh (santarasa) qua câu ‘ṭhāyi’ v.v... ‘Phát sinh từ từ, bi, hỷ v.v...’ (Mettādayāmodādisambhavo) có nghĩa là được tạo ra bởi các tình cảm nhân (vibhāva) như từ, bi, hỷ v.v... Sự tĩnh lặng (sama), tức là sự lắng dịu của thân và tâm, được gọi là tình cảm chính (ṭhāyībhāva). ‘Nhờ các tình cảm phụ v.v...’ (bhāvādīhi) có nghĩa là nhờ các tình cảm phụ v.v... làm công cụ. Hơn nữa, ‘sự xuất sắc của nó’ (tadukkaṃso) có nghĩa là được phú cho sự xuất sắc của tình cảm chính ấy thông qua các tình cảm phụ và tình cảm quả tương ứng với sự tĩnh lặng đó. ‘Được các bậc hiền nhân tu tập’ (santanisevito) có nghĩa là được các bậc thiện nhân tu tập. Tình cảm tịch tịnh (santo) được gọi là santarasa. Câu văn được phân tích như sau: ‘mettā ca dayā ca modo ca’ (từ và bi và hỷ), ‘te ādayo yesaṃ’ (những thứ ấy là khởi đầu của chúng), ‘tehi sambhavo yassa’ (sự phát sinh của nó là từ những thứ ấy), ‘tassa ukkaṃso assa santassa’ (sự xuất sắc của nó thuộc về tình cảm tịch tịnh ấy), và ‘sataṃ nisevitoti’ (được các bậc hiền nhân tu tập). အဿ [Pg.362] သန္တရသဿောဒါဟရဏမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ – Ví dụ về tình cảm tịch tịnh này nên được hiểu như sau – ဧန္တေသု ကေသရိကရီသွ’ပိ ဝေဌယန္တေ,နာဂေ နဂံ မဒဂဇေ ဝိယ ဝေဠုဂုမ္ဗံ; ယက္ခေ ဝိစာလယတိ နောစလိ ဤသကမ္ပိ,သန္တိံ ဂတောဝ ဝိဓုရော မဓုရာပိ ဘာဝေါတိ. Dù cho sư tử và voi đang tiến đến, dù cho rắn đang quấn quanh, dù cho dạ-xoa đang lay chuyển ngọn núi như voi điên lay bụi tre; Vidhura, như đã đạt đến sự tịch tịnh, đã không lay động dù chỉ một chút, ngay cả từ bản tính ngọt ngào của mình. ကေသရိကရီသု သီဟဟတ္ထီသု ဧန္တေသု အပိ ဘိံသနာကာရေန သမီပမာဂစ္ဆန္တေသုပိ နာဂေ ဝေဌယန္တေပိ နာဂေသု သရီရံ ဝေဌယန္တေသုပိ. ဇာတျာပေက္ခာယေကဝစနံ, ဝေဠုဂုမ္ဗံ မဒဂဇေ ဝိယ ဝိစာလယတိ မဒဂဠိတဟတ္ထိမှိ စာလေန္တေ ဣဝ ယက္ခေ ပုဏ္ဏကေ နဂံ ကာဠာဂိရိပဗ္ဗတံ ဝိစာလယတိပိ အနေကပ္ပကာရေ စာလေန္တေပိ ဝိဓုရော ပဏ္ဍိတော သန္တိံ ဂတောဝ နိဗ္ဗာနံ အာလမ္ဗဏကရဏဝသေန သမ္ပတ္တော ဝိယ ဖလသမာပတ္တိသမာပန္နော ဣဝ အထ ဝါ ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနသင်္ခတနိရောဓသမာပတ္တိသမာပန္နော ဝိယ ဤသကမ္ပိ အပ္ပကမ္ပိ မဓုရာ ဘာဝါ အပိ မဓုရသဘာဝတောပိ နော စလိ, နိသိန္နဋ္ဌာနတော ပဂေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ဧတ္ထ ဓာဝနရောဒနကမ္ပနာဒီနံ ကရဏဘူတံ သီဟာဒီနမာဂမနံ နာဂဝေဌနံ ပဗ္ဗတကမ္ပနန္တိအာဒီသု ဝတ္တမာနေသုပိ နိဗ္ဗိကာရတ္တေန သန္တိံ ဂတောတိ ဣမိနာ သန္တရသဿ ပကတိဘူတေ ဥဒ္ဒေသေ ဒဿိတော နဝမော ဌာယီဘာဝေါ ဒဿိတော ဟောတိ, ဧတဿ ဥပ္ပတ္တိဥဒ္ဒီပနာနံ ကာရဏဘူတာ မေတ္တာဒယာမောဒါဒိဝိဘာဝါ သာမတ္ထိယာ ဒဿိတာ ဟောန္တီတိ. ဓိတိမတိသတိအာဒယော တဒနုရူပဗျဘိစာရီဘာဝါ စ တာဒိသာနုဘာဝါ စ ‘‘ဧန္တေသု ဝေဌယန္တေ ဝိစာလယတီ’’တိ ဣမိနာ, သကလဝါကျသာမတ္ထိယေန စ ပကာသိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ‘Kesarikarīsu’ (sư tử và voi) có nghĩa là: dù cho sư tử và voi đang tiến đến gần với hình dạng đáng sợ. ‘Nāge veṭhayante’ (rắn đang quấn quanh) có nghĩa là: dù cho rắn đang quấn quanh thân thể. Số ít được dùng với ý nghĩa chỉ loài. ‘Veḷugumbaṃ madagaje viya vicālayati’ (lay chuyển như voi điên lay bụi tre) có nghĩa là: dù cho dạ-xoa Puṇṇaka đang lay chuyển ngọn núi Kāḷāgiri theo nhiều cách, giống như một con voi đang tiết dịch lay chuyển. ‘Vidhuro paṇḍito santiṃ gatova’ (bậc trí Vidhura như đã đạt đến sự tịch tịnh) có nghĩa là: như đã đạt đến Niết-bàn bằng cách lấy đó làm đối tượng, hoặc như đã nhập quả định, hoặc như đã nhập diệt thọ tưởng định được gọi là Niết-bàn ngay trong hiện tại. ‘Īsakampi... no cali, madhurā bhāvā api’ (không lay động dù chỉ một chút, ngay cả từ bản tính ngọt ngào) có nghĩa là: không lay động dù chỉ một chút khỏi bản tính ngọt ngào của mình, huống chi là từ chỗ ngồi. Ý là như vậy. Ở đây, mặc dù các sự việc là nguyên nhân gây ra sự chạy trốn, khóc lóc, run rẩy v.v... như sự xuất hiện của sư tử, sự quấn quanh của rắn, sự lay chuyển của ngọn núi v.v... đang diễn ra, nhưng qua sự không biến đổi, tình cảm chính thứ chín, là nền tảng của tình cảm tịch tịnh, đã được chỉ ra qua câu ‘santiṃ gato’ (đã đạt đến sự tịch tịnh). Các tình cảm nhân (vibhāva) như từ, bi, hỷ v.v..., là nguyên nhân cho sự phát sinh và tăng trưởng của nó, được chỉ ra qua năng lực của câu văn. Các tình cảm phụ (byabhicārībhāva) tương ứng như kiên định, trí tuệ, chánh niệm v.v... và các tình cảm quả (anubhāva) tương tự được biểu thị qua các câu ‘entesu veṭhayante vicālayatī’ (đang tiến đến, đang quấn quanh, đang lay chuyển) và qua năng lực của toàn bộ câu văn, điều này nên được hiểu như vậy. ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရနိဿယေ Như vậy, trong tập Subodhālaṅkāranissaya ရသဘာဝါဝဗောဓော နာမ ပဉ္စမော ပရိစ္ဆေဒေါ. chương thứ năm tên là Luận Về Tình Cảm Và Tâm Trạng. သုဗောဓာလင်္ကာရဋီကာ သမတ္တာ. Tập Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra đã hoàn tất.