နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ.

ຂໍນອບນ້ອມແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກອໍຣະຫັນສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ.

သုဗောဓာလင်္ကာရဋီကာ

ດີກາສຸໂພທາລັງການ

ဂန္ထာရမ္ဘကထာ

ຄຳເລີ່ມຕົ້ນຄຳພີ

ယော [Pg.1] ပါဒနီရဇဝရောဒရရာဓိတေန,လောကတ္တယေန’ဝိကလေန နိရာကုလေန;

ဝိညာပယီ နိရုပမေယျတမတ္တနော တံ,ဝန္ဒေ မုနိန္ဒမဘိဝန္ဒိယ ဝန္ဒနီယံ.

ຂ້າພະເຈົ້າຂໍກາບໄຫວ້ພຣະຈອມມຸນີຜູ້ຄວນບູຊາ ຜູ້ຊົງສະແດງຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ມີສິ່ງໃດປຽບປານຂອງພຣະອົງ ແກ່ໂລກທັງສາມອັນສົມບູນແລະສະຫງົບຮາບຮຽບ ເຊິ່ງບູຊາແລ້ວດ້ວຍລະອອງເກສອນຄືພຣະບາດອັນປະເສີດ.

ပတ္တော သပတ္တဝိဇယော ဇယဗောဓိမူလေ,သဒ္ဓမ္မရာဇပဒဝိံ ယဒနုဂ္ဂဟေန;

သတ္တာပသတ္တ ဝိပုလာမလသဂ္ဂုဏဿ,သဒ္ဓမ္မသာရရတနဿ နမတ္ထု တဿ.

ຂໍຄວາມນອບນ້ອມຈົ່ງມີແດ່ພຣະສັດທັມອັນປະເສີດນັ້ນ ເຊິ່ງເປັນດັ່ງດວງແກ້ວອັນມີສາຣະ ອັນກວ້າງຂວາງ ປາສະຈາກມົນທິນ ແລະ ມີຄຸນຄວາມດີອັນປະເສີດ ເຊິ່ງດ້ວຍຄວາມເກື້ອກູນແຫ່ງພຣະສັດທັມໃດ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ຊົງມີໄຊຊະນະເໜືອສັດຕູ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸເຖິງຄວາມເປັນພຣະທັມມະຣາຊາ ທີ່ໂຄນຕົ້ນມະຫາໂພທິອັນມີໄຊ.

ယော ဘာဇနတ္တမဘိသမ္ဘုဏိ သဂ္ဂုဏဿ,တဿာပိ ဓမ္မရတနဿ မဟာရဟဿ;

သမ္ဘာဝိတံ သသိရသာဟိတသန္နတေဟိ,သမ္ဘာဝယာမိ သိရသာ ဂဏမုတ္တမံ တံ.

ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນ້ອມໄຫວ້ດ້ວຍສຽນເກົ້າ ແດ່ພຣະສົງໝູ່ອັນປະເສີດນັ້ນ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ທີ່ເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍຮ່ວມກັນນ້ອມກາບໄຫວ້ດ້ວຍສຽນເກົ້າ ຜູ້ເປັນພາຊະນະຮອງຮັບພຣະທັມມະຣັດຕະນະອັນມີຄ່າອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະ ຄຸນຄວາມດີອັນປະເສີດນັ້ນ.

ယေ’နန္တတန္တရတနာကရမန္ထနေန,မန္ထာ’စလောလ္လသိတဉာဏဝရေန လဒ္ဓါ;

သာရာ မတာတိ သုခိတာ သုခယန္တိ စညေ,တေ မေ ဇယန္တိ ဂုရဝေါ ဂုရဝေါ ဂုဏေဟိ.

ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ດ້ວຍຄຸນຄວາມດີ ຜູ້ໄດ້ບັນລຸທັມມະຣົດອັນເປັນສາຣະຄືອະມະຕະທັມ ດ້ວຍພຣະຍານອັນປະເສີດອັນຮຸ່ງເຮືອງດັ່ງພູເຂົາແມນທະ ທີ່ກວນມະຫາສະໝຸດຄືຄຳພີຕ່າງໆ ອັນບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ ແລ້ວເຖິງຄວາມສຸກ ແລະ ຍັງຜູ້ນຶ່ນໃຫ້ເຖິງຄວາມສຸກດ້ວຍ, ຂໍພຣະອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຈົ່ງມີໄຊຊະນະ.

၁. ဒေါသာဝဗောဓ ပဌမပရိစ္ဆေဒ

໑. ບົດທີ ໑: ການກຳນົດຮູ້ໂທດ

ရတနတ္တယပ္ပဏာမဝဏ္ဏနာ

ຄຳພັນລະນາການນອບນ້ອມພຣະຣັດຕະນະໄຕ

၁.

໑.

မုနိန္ဒဝဒနမ္ဘောဇ-ဂဗ္ဘသမ္ဘဝသုန္ဒရီ;

သရဏံ ပါဏိနံ ဝါဏီ, မယှံ ပီဏယတံ မနံ.

ຂໍພຣະວາຈາອັນງົດງາມ ເຊິ່ງເກີດຈາກພາຍໃນພຣະໂອດດັ່ງດອກບົວຂອງພຣະຈອມມຸນີ ເຊິ່ງເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງສັດທັງຫຼາຍ ຈົ່ງເຮັດໃຫ້ໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າອີ່ມເອີບ.

၁. အထာယံ [Pg.2] ဂန္ထကာရော ဂန္ထာရမ္ဘေ ပုဗ္ဗပယောဂါနုဗန္ဓသဘာဝသိဒ္ဓိကဝိဂုဏောပေတာနံ ယတိပေါတာနံ တဒုပါယန္တရဝိရတာ ကမန္တရာပေတပရက္ကမသမ္ဘဝေနာဓိဂတဗျသနသတမုပလဗ္ဘ ဒယာသဉ္ဇာတရသရသဟဒယတာယ တဒုပါယဘူတံ ဗန္ဓလက္ခဏံ ဝိရစယိတုကာမောဘိမတသိဒ္ဓိနိမိတ္တမတ္တနောဓိဂတသဒ္ဓမ္မဒေဝတာနုဿရဏံ တာဝ ဒဿေတုမာဟ ‘‘မုနိန္ဒေ’’စ္စာဒိ. နနု ‘‘ဗန္ဓလက္ခဏံ ဝိရစယိတုကာမော’’တိ ဝုတ္တံ, ကိမေတ္ထ လက္ခဏကရဏေန အဒိဋ္ဌလက္ခဏာပိ ဒိဿန္တိ ဗန္ဓန္တာတိ? သစ္စံ, တထာပိ တေ ဃုဏက္ခရပ္ပကာသာ တဗ္ဗိဒူနံ ပယောဂါနုသာရိနော ဝါ သိယုံ, ပုဗ္ဗေ ကတသတ္ထပရိစယာ ဝါ သိယုန္တိ ဝိညေယျံ. ဝါဏီ မယှံ မနံ ပီဏယတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဝါဏီတိ ဝါ သရဿတျပရနာမဓေယျာ ကာစိ ဒေဝတာ, သာ သဗ္ဗာဝဒါတာ ယထိစ္ဆိတတ္ထသာဓနပုဏ္ဍရီကဂဗ္ဘေ နိသီဒတီတိ လောကဝါဒေါ. ဝါဏီတိ ပန ပစ္စုဟဝိရဟေနာဘိမတသိဒ္ဓိနိဗန္ဓနေကတာဏော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘာသိတော သဒ္ဓမ္မော, တတောယေဝါယံ ဒေဝတာ ရုပ္ပတေ. တတ္ထ သရဿတိယာ ယထာ’သတ္တာ ဇာတာယ မနောသမ္ပီဏနန္တိ လောကော, သဒ္ဓမ္မဒေဝတာယ တု မနောပီဏနံ, တဿာ သဗ္ဗဝဇ္ဇရဟိတာယစ္စန္တနိမ္မလာယ နိရန္တရတ္ထနေကတာဏပ္ပဝတ္တိယာ မနသော သမ္ပီဏနံ. တေန စ ပဿဒ္ဓိ, တာယ ပန သုခံ, တေနာပိ သမာဓိ, သမာဓိသမ္ဘဝေန ယထာဘူတာဝဗောဓသမ္ဘဝတော ဝိစိတ္တာနေကသဒ္ဒတ္ထဝိသေသာ ပဋိဘန္တျနာယာသေန, တတော စ ယထိစ္ဆိတသိဒ္ဓိနိပ္ဖတ္တီတိ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ တပ္ပသာဒမာသီသတိ.

໑. ບັດນີ້ ພຣະຄັນຖາຈານ (ຜູ້ແຕ່ງຄຳພີ) ນີ້ ເມື່ອຈະເລີ່ມຕົ້ນຄຳພີ, ເມື່ອໄດ້ເຫັນຄວາມພິນາດຫຼາຍຮ້ອຍປະການ ທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກຄວາມພະຍາຍາມທີ່ຜິດພາດ ເພາະປາສະຈາກອຸບາຍອັນຄວນ ຂອງເຫຼົ່າພຣະພິກສຸໜຸ່ມຜູ້ປາສະຈາກຄຸນສົມບັດອັນເກີດຈາກຄວາມພະຍາຍາມໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ຄວາມສືບເນື່ອງແຫ່ງສະພາວະ, ມີໃຈອັນເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມກະລຸນາ, ມີຄວາມປະສົງຈະແຕ່ງລັກສະນະແຫ່ງການປະພັນ (ພັນທະລັກສະນະ) ອັນເປັນອຸບາຍໃນການນັ້ນ, ເພື່ອສະແດງເຖິງການລະນຶກເຖິງພຣະສັດທັມມະເທວະດາ ທີ່ພຣະອົງໄດ້ບັນລຸແລ້ວ ເພື່ອຄວາມສຳເລັດຕາມທີ່ປາດຖະໜາ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ມຸນິນທະ' ເປັນຕົ້ນ. ຖ້າມີຄຳຖາມວ່າ: 'ທີ່ກ່າວວ່າ ປະສົງຈະແຕ່ງລັກສະນະແຫ່ງການປະພັນນັ້ນ ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍການແຕ່ງລັກສະນະນີ້ ເພາະເຖິງແມ່ນຜູ້ທີ່ບໍ່ຮູ້ລັກສະນະ ກໍຍັງປາກົດວ່າແຕ່ງຄຳປະພັນໄດ້?' ຕອບວ່າ: ຈິງຢູ່, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ຄຳປະພັນຂອງພວກເຂົາກໍເປັນພຽງແຕ່ຄວາມບັງເອີນ (ດັ່ງຮອຍຕົວໜັງສືທີ່ມອດເຈາະໄມ້) ຫຼື ພວກເຂົາອາດຈະແຕ່ງຕາມການປະຕິບັດຂອງຜູ້ຮູ້ ຫຼື ອາດຈະເປັນຜູ້ທີ່ເຄີຍສຶກສາຄຳພີມາກ່ອນ, ຂໍ້ຮຽນນີ້ຄວນຊາບ. ການເຊື່ອມໂຍງບົດ (ສັມພັນ) ຄື: 'ຂໍພຣະວາຈາ (ວານີ) ຈົ່ງເຮັດໃຫ້ໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າອີ່ມເອີບ'. ຄຳວ່າ 'ວານີ' ນີ້ ໂດຍທົ່ວໄປໃນທາງໂລກ ໝາຍເຖິງເທວະດາອົງໜຶ່ງທີ່ມີຊື່ອີກຢ່າງໜຶ່ງວ່າ ພຣະສະຣັດສະວະດີ ຜູ້ມີກາຍອັນຂາວຜ່ອງທັງໝົດ ປະທັບນັ່ງຢູ່ເທິງດອກບົວຫຼວງອັນເປັນເຄື່ອງບັນລຸຜົນຕາມທີ່ປາດຖະໜາ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ 'ວານີ' ໝາຍເຖິງພຣະສັດທັມອັນພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າຊົງສະແດງແລ້ວ ເຊິ່ງເປັນທີ່ເພິ່ງອັນດຽວໃນການບັນລຸຜົນທີ່ປາດຖະໜາ ໂດຍປາສະຈາກອຸປະສັກ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະສັດທັມນີ້ເອງຈຶ່ງຖືກອຸປະມາເປັນເທວະດາ. ໃນເລື່ອງນັ້ນ, ໃນທາງໂລກ ເຊື່ອວ່າຄວາມອີ່ມເອີບໃຈເກີດຂຶ້ນຈາກພຣະສະຣັດສະວະດີ ເມື່ອເກີດຂຶ້ນແກ່ສັດທັງຫຼາຍ, ແຕ່ຄວາມອີ່ມເອີບໃຈຈາກພຣະສັດທັມມະເທວະດານັ້ນ ຄືຄວາມອີ່ມເອີບໃຈອັນເກີດຈາກພຣະສັດທັມອັນປາສະຈາກໂທດທັງປວງ ອັນບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ ແລະ ເປັນໄປເພື່ອຄວາມເກື້ອກູນອັນແທ້ຈິງຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ. ແລະ ດ້ວຍຄວາມອີ່ມເອີບໃຈນັ້ນ ຄວາມສະຫງົບ (ປັດສັດທິ) ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ, ເພາະຄວາມສະຫງົບນັ້ນ ຄວາມສຸກຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ, ເພາະຄວາມສຸກນັ້ນ ສະມາທິຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ, ເພາະມີສະມາທິ ຄວາມຮູ້ແຈ້ງຕາມຄວາມເປັນຈິງຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ, ຄວາມແຕກສານໃນອັດຖະແລະພະຍັນຊະນະອັນວິຈິດພິສະດານານາປະການຈຶ່ງປາກົດຂຶ້ນໂດຍງ່າຍ, ແລະ ຈາກນັ້ນ ຄວາມສຳເລັດຕາມທີ່ປາດຖະໜາຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອາຈານຈຶ່ງປາດຖະໜາຄວາມໂປດປານຂອງພຣະສັດທັມນັ້ນ ໂດຍວິທີການກ່າວແບບອ້ອມ (ວັງກະວຸດຕິ).

ကိံဝိသိဋ္ဌောစ္စာဟ [Pg.3] ‘‘မုနိန္ဒေ’’စ္စာဒိ. ဥဘော လောကေ မုနာတိ ဇာနာတီတိ မုနိ, ဣန္ဒတိ ပရမိဿရိယံ ပဝတ္တေတိ သဗ္ဗတ္ထာတိ ဣန္ဒော, မုနိ စ သော ဣန္ဒော စ, မုနီနံ ဣန္ဒောတိ ဝါ မုနိန္ဒော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. တတောယံ တဿ နိမိတ္တကသညာ. ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ ပရိယာယသဒ္ဒေသွညေသု ကဝိကာမိတဿတ္ထဿေကန္တဝါစကတ္တေနော’ စိတျသမ္ပောသကောယံ မုနိန္ဒသဒ္ဒေါ, တထာ ဟိ ယော ဥဘယလောကဇာနနေန မုနီနံ ပရမိဿရိယပုဂ္ဂလာနမ္ပိ ပရမိဿရိယံ ဝတ္တေတိ, သော ပရံ ပီဏေတိ ဟေတုဘာဝေန’တြေ’တျု’စိတမေဝ, တထာ ပဒန္တရာနမ္ပိ ဩစိတျံ ပေါသေတိ. တထာ ဟိ တာဒိသဿ ဝဒနာရဝိန္ဒောဒရေ သမ္ဘဝါ သုန္ဒရီ, တတောယေဝ ပဋိသရဏံ, တသ္မာ စ မနော ပီဏေတီတိ. တဿ ဝဒနံ, တမိဝ မုနိန္ဒဝဒနံ, အမ္ဘောဇံ. တမေဝ ဝါ လက္ခိသံယောဂိတာဒိသဓမ္မေန’မ္ဘောဇံ, ပဒုမံ. တဿ ဂဗ္ဘော. တတ္ထ သမ္ဘဝေန ပဝတ္တိယာ, ဥပ္ပတ္တိယာ ဝါ သုန္ဒရီ နိရဝဇ္ဇာ ဒေဝတာ. ဝါစာ ပန ဒေါသလေသေနာပ’သမ္ဖုဋ္ဌာဝ နိရဝဇ္ဇာ, တထာ စ ဝက္ခတိ ‘‘ဂုဏာလင်္ကာရသံယုတ္တာ’’ ဣစ္စာဒိ. တတောဝါယံ သရဏံ ပါဏိနံ သတ္တာနံ ပဋိဘာနာဒိဂုဏဝိသေသာဝဟတ္တမတ္တေန ပဋိသရဏဘူတာ ဒေဝတာ. ဝါစာ ပန သဗ္ဗုပဒ္ဒဝနိဝါရဏေန သဗ္ဗဟိတသုခသမ္ပဒါသမ္ပာဒနေနစ္စန္တပဋိသရဏဘူတာ. သဘာဝနပုံသကတ္တာ စေတ္ထ န လိင်္ဂပရိဝတ္တနံ. မယှန္တိ ဧကဝစနေနတ္တနော နိရဘိမာနတ’မာနေတိ သဇ္ဇနမာစာရံ. အဘိန္နပဒသိလေသော စာယံ, သဗ္ဗတ္ထေဝါဝီကတသဒ္ဒပ္ပယောဂတော. သိလေသော စာယံ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ သဗ္ဗတ္ထ သိရိံ ပေါသေတိ. တထာ စ ဝက္ခတိ ‘‘ဝင်္ကဝုတ္တီသု ပေါသေတိ, သိလေသော တု သိရိံ ပရ’’န္တိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေန နယေန အတ္ထဝဏ္ဏနာ. ဝိတ္ထာရနယေန ပန နာနပ္ပကာရေနတ္ထော သံဝဏ္ဏေတုံ သက္ကာ. တထာ သတိ ဂန္ထဂါရဝေါပိ သိယာတိ ပကာရောယမေဝဗ္ဘုပဂတော.

ເມື່ອຈະສະແດງວ່າ ພຣະວາຈານັ້ນມີຄຸນສົມບັດພິເສດແນວໃດ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ມຸນິນທະ' ເປັນຕົ້ນ. ຜູ້ທີ່ຮູ້ (ມຸນາຕິ) ໂລກທັງສອງ ຊື່ວ່າ ມຸນິ. ຜູ້ທີ່ເປັນໃຫຍ່ (ອິນທະຕິ) ຄືຊົງສະແດງຄວາມເປັນໃຫຍ່ຢ່າງຍິ່ງໃນທຸກບ່ອນ ຊື່ວ່າ ອິນທະ. ພຣະມຸນິຜູ້ເປັນອິນທະ ຫຼື ພຣະຜູ້ເປັນໃຫຍ່ກວ່າເຫຼົ່າມຸນິ ຊື່ວ່າ ມຸນິນທະ, ໝາຍເຖິງ ພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຄຳນີ້ຈຶ່ງເປັນຊື່ທີ່ເກີດຈາກເຫດນັ້ນ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຄຳໄວພົດ (ຄຳທີ່ມີຄວາມໝາຍຄືກັນ) ອື່ນໆ ຢູ່, ແຕ່ຄຳວ່າ 'ມຸນິນທະ' ນີ້ ກໍເປັນຄຳທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມໝາຍທີ່ກວີປາດຖະໜາໄດ້ຢ່າງຊັດເຈນ ແລະ ສົ່ງເສີມຄວາມເໝາະສົມ (ໂອຈິດຈະ), ເພາະວ່າ ພຣະອົງໃດຊົງສະແດງຄວາມເປັນໃຫຍ່ຢ່າງຍິ່ງ ເຖິງແມ່ນແກ່ບຸກຄົນຜູ້ເປັນໃຫຍ່ກວ່າເຫຼົ່າມຸນິ ດ້ວຍການຮູ້ໂລກທັງສອງ, ພຣະອົງນັ້ນຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຜູ້ນຶ່ນອີ່ມເອີບໃຈ ໂດຍຄວາມເປັນເຫດໃນທີ່ນີ້, ນີ້ເປັນສິ່ງທີ່ເໝາະສົມແທ້, ແລະ ຍັງສົ່ງເສີມຄວາມເໝາະສົມຂອງບົດອື່ນໆ ອີກດ້ວຍ. ເພາະວ່າ ພຣະວາຈາອັນງົດງາມ ເຊິ່ງເກີດຂຶ້ນໃນພາຍໃນພຣະໂອດດັ່ງດອກບົວຂອງພຣະອົງຜູ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມເປັນທີ່ເພິ່ງ, ແລະ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ໃຈອີ່ມເອີບ. ພຣະໂອດຂອງພຣະອົງ ຊື່ວ່າ ມຸນິນທະວະທະນະ, ພຣະໂອດນັ້ນປຽບດັ່ງດອກບົວ (ອັມໂພຊະ). ຫຼື ພຣະໂອດນັ້ນເອງເປັນດອກບົວ ເພາະມີທັມຄືການປະກອບດ້ວຍຄວາມງາມເປັນຕົ້ນ, ໝາຍເຖິງ ດອກບົວ. ພາຍໃນ (ກັບພະ) ຂອງດອກບົວນັ້ນ. ພຣະເທວີຜູ້ງົດງາມ ປາສະຈາກໂທດ ເພາະເກີດ (ສັມພະວະ) ຄືການເປັນໄປ ຫຼື ການເກີດຂຶ້ນໃນພາຍໃນນັ້ນ. ສ່ວນພຣະວາຈານັ້ນ ປາສະຈາກໂທດແທ້ ເພາະບໍ່ຖືກຕ້ອງດ້ວຍໂທດແມ່ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວ, ດັ່ງທີ່ທ່ານຈະກ່າວຕໍ່ໄປວ່າ 'ປະກອບດ້ວຍຄຸນແລະອະລັງການ' ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ພຣະເທວີນີ້ຈຶ່ງເປັນທີ່ເພິ່ງ (ສະຣະນະ) ຂອງສັດທັງຫຼາຍ ເພາະເປັນທີ່ເພິ່ງອາໄສ ໂດຍການນຳມາເຊິ່ງຄຸນພິເສດມີປະຕິພານເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນພຣະວາຈານັ້ນ ເປັນທີ່ເພິ່ງຢ່າງຍິ່ງ ເພາະປ້ອງກັນອຸປະສັກທັງປວງ ແລະ ບັນດານຄວາມສຳເລັດແຫ່ງປະໂຫຍດແລະຄວາມສຸກທັງປວງ. ແລະ ເພາະຄຳວ່າ 'ສະຣະນະ' ເປັນນະປຸງສະກະລີງໂດຍທຳມະຊາດ ໃນທີ່ນີ້ຈຶ່ງບໍ່ມີການປ່ຽນແປງລີງ. ຄຳວ່າ 'ໄມຫັງ' (ແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ) ເປັນເອກະວະຈະນະ ສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ມີມານະຂອງຕົນ ອັນເປັນມາລະຍາດຂອງສັດຕະບຸລຸດ. ແລະ ນີ້ເປັນ ອະພິນນະປະທະສິເລສະ (ການຫຼິ້ນຄຳທີ່ບໍ່ແຍກບົດ) ເພາະບໍ່ມີການໃຊ້ຄຳທີ່ແຍກກັນໃນທຸກບ່ອນ. ແລະ ສິເລສະນີ້ ຍ່ອມສົ່ງເສີມຄວາມງາມ (ສິຣິ) ໃນທຸກບ່ອນ ໂດຍວິທີການກ່າວແບບອ້ອມ, ດັ່ງທີ່ທ່ານຈະກ່າວຕໍ່ໄປວ່າ 'ສິເລສະ ຍ່ອມສົ່ງເສີມຄວາມງາມຢ່າງຍິ່ງ ໃນຄຳກ່າວແບບອ້ອມ'. ນີ້ຄືການພັນລະນາເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນທີ່ນີ້. ສ່ວນການພັນລະນາໂດຍພິສະດານັ້ນ ອາດຈະພັນລະນາໄດ້ຫຼາຍປະການ. ແຕ່ເມື່ອເຮັດແນວນັ້ນ ຄຳພີກໍຈະໜາເກີນໄປ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອາຈານຈຶ່ງຍອມຮັບເອົາວິທີການນີ້ເທົ່ານັ້ນ.

၁. သုပရိသုဒ္ဓဗုဒ္ဓိဂေါစရပရမဝိစိတ္တဂန္ထကာရကောယမာစရိယ- သံဃရက္ခိတမဟာသာမိပါဒေါ [Pg.4] သပိဋကတ္တယသဗ္ဗသတ္ထပါရာဝတရဏေန သဉ္ဇာတာနပ္ပကပီတိသုခမနုဘဝံ ပဋိပတ္တိပဋိဝေဓသာသနဒွယဿ ပရိယတ္တိမူလကတ္တာ ယေန ကေနစိ ပရိယာယေန တဿာ ပရိယတ္တိယာ အတ္ထာဝဗောဓေန ‘‘အပ္ပေဝ နာမ သာဓုဇနံ ပရိတောသေယျ’’မိတိ တဒဓိဂမောပါယဘူတမိဒံ ပကရဏမာရဘန္တော ဂန္ထာရမ္ဘေ ဣဋ္ဌဒေဝတာယ ပဏာမကရဏံ သတာစာရာနုရက္ခဏတ္ထံ, ဝိသေသတော အဘိမတဂန္ထဿာနန္တရာယေန ပရိသမတ္တိယာ စ ကာရဏမိတိ ဣဋ္ဌဒေဝတာနုဿရဏံ, ဂန္ထန္တရာရမ္ဘပဋိက္ခေပကဇနပဋိဗာဟနပုဗ္ဗကာနိ အဘိဓာနာဘိဓေယျကရဏပ္ပကာရပယောဇနာနိ စ ဒဿေန္တော ‘‘မုနိန္ဒဝဒနမ္ဘောဇ…ပေ… ပရိဿမော’’တိ ဂါထတ္တယမာဟ. ဧတ္ထ ပဌမဂါထာယ ဣဋ္ဌဒေဝတာသင်္ခါတရတနတ္တယပ္ပဏာမော ဒဿိတော, ဒုတိယဂါထာယ အာရမ္ဘပဋိက္ခေပကဇနာ နိသေဓိတာ, တတိယဂါထာယ အဘိဓာနာဒိကံ ဒဿိတံ. တထာ ဟိ လောကုတ္တရဓမ္မနိဿိတပရိယတ္တိသင်္ခါတသဗ္ဗညုဘာရတိယာ မနောသမ္ပီဏနာသီသနာပဒေသေန အတ္တနော နိဿေသဓမ္မရတနေ ပသာဒေါ ပကာသိတော. သော ပန ဓမ္မပ္ပသာဒေါ တဒဝိနာဘာဝတော ဗုဒ္ဓသံဃေသုပိ သိဒ္ဓေါတိ ရတနတ္တယဝိသယံ ပဏာမံ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ ဒဿေတိ. သော ဟိ အတ္ထတော ပဏာမကြိယာဘိနိပ္ဖာဒိကာ ကုသလစေတနာ. ဧတ္ထ ဖလံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ.

໑. ພຣະອາຈານສັງຄະຣັກຂິຕະມະຫາສາມີ ຜູ້ແຕ່ງຄຳພີອັນວິຈິດຢ່າງຍິ່ງ ເຊິ່ງເປັນໂຄຈອນແຫ່ງປັນຍາອັນບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງນີ້, ຜູ້ສະເຫວີຍປີຕິແລະສຸກອັນບໍ່ນ້ອຍ ອັນເກີດຈາກການຂ້າມພົ້ນ (ການບັນລຸ) ພຣະໄຕປິດົກແລະສາດສະຕຣາທັງປວງ, ເພາະສາດສະໜາທັງສອງຄື ປະຕິບັດແລະປະຕິເວດ ມີປະຣິຍັດເປັນມູນຮາກ, ດ້ວຍຄວາມຄິດວ່າ 'ເຮັດແນວໃດໜໍ ຈຶ່ງຈະຍັງສາທຸຊົນໃຫ້ຍິນດີ ດ້ວຍການຮູ້ແຈ້ງເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະຣິຍັດນັ້ນ ໂດຍປະການໃດປະການໜຶ່ງ', ເມື່ອຈະເລີ່ມຕົ້ນຄຳພີນີ້ ອັນເປັນອຸບາຍໃນການບັນລຸປະຣິຍັດນັ້ນ, ເພື່ອຮັກສາທຳນຽມຂອງສັດຕະບຸລຸດ ໃນການເຮັດຄວາມເຄົາລົບແດ່ເທວະດາອັນເປັນທີ່ຮັກ (ອິດຖະເທວະດາ) ໃນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງຄຳພີ, ແລະ ເພາະການລະນຶກເຖິງອິດຖະເທວະດານັ້ນ ເປັນເຫດໃຫ້ຄຳພີທີ່ປາດຖະໜາສຳເລັດລົງໄດ້ໂດຍປາສະຈາກອຸປະສັກ, ເມື່ອຈະສະແດງຊື່, ເນື້ອຫາ, ວິທີການແຕ່ງ ແລະ ປະໂຫຍດ ໂດຍມີການຫ້າມບຸກຄົນຜູ້ຄັດຄ້ານການເລີ່ມຕົ້ນຄຳພີອື່ນເປັນເບື້ອງຕົ້ນ, ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄາຖາ ໓ ບົດ ວ່າ 'ມຸນິນທະວະທະນັມໂພຊະ... ປະຣິດສະໂມ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄາຖາທີ ໑ ສະແດງການນອບນ້ອມພຣະຣັດຕະນະໄຕ ອັນກ່າວຄືອິດຖະເທວະດາ, ຄາຖາທີ ໖ (ຫຼື ທີ ໒) ຫ້າມບຸກຄົນຜູ້ຄັດຄ້ານການເລີ່ມຕົ້ນ, ຄາຖາທີ ໓ ສະແດງຊື່ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ພຣະອາຈານໄດ້ສະແດງຄວາມເລື່ອມໃສໃນພຣະທັມມະຣັດທັງປວງຂອງຕົນ ໂດຍອ້າງການປາດຖະໜາຄວາມອີ່ມເອີບໃຈ ຈາກພຣະສັບພັນຍູວາຈາ ອັນກ່າວຄືປະຣິຍັດອັນອາໄສໂລກຸດຕະຣະທັມ. ແລະ ຄວາມເລື່ອມໃສໃນພຣະທັມນັ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າແລະພຣະສົງດ້ວຍ ເພາະບໍ່ແຍກອອກຈາກກັນ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອາຈານຈຶ່ງສະແດງການນອບນ້ອມອັນມີພຣະຣັດຕະນະໄຕເປັນອາຣົມມົນ ໂດຍວິທີການກ່າວແບບອ້ອມ. ເພາະວ່າ ການນອບນ້ອມນັ້ນ ໂດຍເນື້ອຄວາມແລ້ວ ຄືກຸສົນເຈດຕະນາອັນເຮັດໃຫ້ການນອບນ້ອມສຳເລັດ. ສ່ວນຜົນໃນທີ່ນີ້ ກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ.

ပုန သန္တေသု ရာမသမ္မာဒျလင်္ကာရေသု ပိဋ္ဌပိသနံ ဝိယ ဟောတီဒံ အလင်္ကာရကရဏန္တိ ဝဒန္တာ ဝိရုဒ္ဓဝါဒိနော ရာမသမ္မာဒီနမတ္ထိဘာဝံ ဥဗ္ဘာဝေတွာ တေ သုဒ္ဓမာဂဓိကာ န ဝဠဉ္ဇေန္တီတိ ဣမိနာ ပဋိသိဒ္ဓါ. နိရာကရဏဖလဉှိ ဂန္ထဿ နိဒ္ဒေါသဘာဝေါဝ. အပိစ သဒ္ဒါလင်္ကာရအတ္ထာလင်္ကာရဒီပကေန အလင်္ကာရသဒ္ဒေန [Pg.5] ဂန္ထသရီရသင်္ခါတသညိနော သညာသင်္ခါတအဘိဓာနဉ္စ အလင်္ကာရသဒ္ဒဿ သဒ္ဒါလင်္ကာရာဒျဘိဓေယျဉ္စ သုဒ္ဓမာဂဓိကတ္တံ ဝတွာ အလင်္ကာရသဒ္ဒဿ ဝိသေသနဘူတအနုရူပသဒ္ဒေါပါဒါနေန ဗုဒ္ဓဝစနဿ ဥပယောဂတ္တံ မာဂဓိကဝေါဟာရေန ဘဝတီတိ ဂမျမာနတ္တာ ကရဏပ္ပကာရဉ္စ အလင်္ကာရဂန္ထပ္ပဝတ္တိယာ အတ္ထာလင်္ကာရာဒိနိဿိတတ္တာ ဣမိနာ အလင်္ကာရသဒ္ဒေနေဝ အလင်္ကာရသင်္ခရဏသင်္ခါတပ္ပယောဇနဉ္စ ဒဿေတိ.

ອີກປະການໜຶ່ງ, ພວກຄັດຄ້ານຜູ້ກ່າວວ່າ 'ເມື່ອມີຄຳພີອະລັງການຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ຣາມະສັມມະ (ຣາມາຍະນະ) ຢູ່ແລ້ວ, ການແຕ່ງຄຳພີອະລັງການນີ້ ກໍປຽບດັ່ງການບົດແປ້ງທີ່ບົດແລ້ວ (ເຮັດໃນສິ່ງທີ່ເຮັດແລ້ວ)' ຖືກຫ້າມດ້ວຍຄຳກ່າວນີ້ວ່າ 'ຄຳພີຣາມະສັມມະເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະມີຢູ່, ແຕ່ກໍບໍ່ເປັນປະໂຫຍດແກ່ຜູ້ສຶກສາພາສາມະຄົດອັນບໍລິສຸດ'. ເພາະວ່າ ຜົນແຫ່ງການຄັດຄ້ານນັ້ນ ຄືຄວາມບໍ່ມີໂທດຂອງຄຳພີນັ້ນເອງ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ອະລັງການ' ອັນສະແດງເຖິງສັບທາລັງການແລະອັດຖາລັງການ, ພຣະອາຈານໄດ້ກ່າວເຖິງຊື່ (ອະພິທານ) ອັນກ່າວຄືສັນຍາ ຂອງສິ່ງທີ່ມີສັນຍາອັນກ່າວຄືຕົວຄຳພີ, ແລະ ກ່າວເຖິງເນື້ອຫາ (ອະພິເທຍຍະ) ຂອງຄຳວ່າ 'ອະລັງການ' ມີສັບທາລັງການເປັນຕົ້ນ, ແລະ ກ່າວເຖິງຄວາມເປັນພາສາມະຄົດອັນບໍລິສຸດ, ແລະ ດ້ວຍການຖືເອົາຄຳອັນເໝາະສົມອັນເປັນວິເສດສະນະຂອງຄຳວ່າ 'ອະລັງການ', ເພາະເປັນທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ວ່າ ຄວາມເປັນປະໂຫຍດຂອງພຣະພຸດທະພົດ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍໂວຫານພາສາມະຄົດ, ແລະ ສະແດງເຖິງວິທີການແຕ່ງ, ແລະ ເພາະການດຳເນີນໄປແຫ່ງຄຳພີອະລັງການ ອາໄສອັດຖາລັງການເປັນຕົ້ນ, ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ອະລັງການ' ນີ້ເອງ ພຣະອາຈານຈຶ່ງສະແດງປະໂຫຍດອັນກ່າວຄືການຕົກແຕ່ງອະລັງການ.

သတ္ထပ္ပယောဇနာနံ သာဓျသာဓနလက္ခဏော သမ္ဗန္ဓော ပန သမ္ဗန္ဓဿ နိဿယဘူတသတ္ထပ္ပယောဇနာနံ ဒဿနေနေဝ တန္နိဿိတတ္တာ သယမ္ပိ ဝုတ္တော ဟောတိ. ဝုတ္တံ ဟိ–

ສ່ວນຄວາມສັມພັນອັນມີລັກສະນະເປັນສິ່ງທີ່ຄວນບັນລຸແລະເຄື່ອງບັນລຸ ແຫ່ງຄຳພີແລະປະໂຫຍດນັ້ນ, ເພາະອາໄສຄຳພີແລະປະໂຫຍດອັນເປັນທີ່ອາໄສແຫ່ງຄວາມສັມພັນນັ້ນ, ເມື່ອສະແດງຄຳພີແລະປະໂຫຍດນັ້ນແລ້ວ, ຄວາມສັມພັນນັ້ນກໍຊື່ວ່າຖືກກ່າວເຖິງດ້ວຍຕົນເອງ ເພາະອາໄສສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ. ດັ່ງທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ:

‘‘သတ္ထံ ပယောဇနဉ္စေဝ, ဥဘော သမ္ဗန္ဓနိဿယာ;

ဝုတ္တာ တံဝုတ္တိယာယေဝ, ဝုတ္တော တန္နိဿိတောပိ သော’’တိ.

“ຄຳພີ ແລະ ປະໂຫຍດ ທັງສອງ ເປັນທີ່ອາໄສແຫ່ງຄວາມສັມພັນ, ເມື່ອທັງສອງນັ້ນຖືກກ່າວເຖິງແລ້ວ, ຄວາມສັມພັນນັ້ນ ເຖິງແມ່ນອາໄສສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຊື່ວ່າຖືກກ່າວເຖິງແລ້ວ ດ້ວຍການກ່າວເຖິງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເອງ”.

တဿတ္ထော– သမ္ဗန္ဓနိဿယာ သမ္ဗန္ဓဿ အာဓာရဘူတာ သတ္ထံ, ပယောဇနဉ္စ ဥဘော ဝုတ္တာ, တံဝုတ္တိယာယေဝ တေသံ ဥဘိန္နံ ကထနေနေဝ တန္နိဿိတော တေ နိဿာယ ပဝတ္တော သောပိ သမ္ဗန္ဓော ဝုတ္တော ဘဝတီတိ.

ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄາຖາຮຽນນັ້ນຄື: ຄຳພີແລະປະໂຫຍດ ທັງສອງອັນເປັນທີ່ອາໄສແຫ່ງຄວາມສັມພັນ ຄືເປັນທີ່ຮອງຮັບແຫ່ງຄວາມສັມພັນ ຖືກກ່າວເຖິງແລ້ວ, ດ້ວຍການກ່າວເຖິງສິ່ງທັງສອງນັ້ນເອງ, ຄວາມສັມພັນນັ້ນ ເຖິງແມ່ນເປັນໄປໂດຍອາໄສສິ່ງທັງສອງນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າຖືກກ່າວເຖິງແລ້ວ.

ဧတ္ထ အဘိဓာနကထနံ ဝေါဟာရသုခတ္ထံ, အဘိဓေယျာဒိကထနံ ပန တေဟိ ယုတ္တာနံယေဝ ဂန္ထာနံ သုဗုဒ္ဓိပုဗ္ဗကာဒီနံ ဥပါဒေယျတ္တဉ္စ တဗ္ဗိပရီတာနံ ဥမ္မတ္တကဝစနာဒီနမိဝအနုပါဒေယျတ္တဉ္စ ပကာသနတ္ထန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှိ –

ໃນທີ່ນີ້, ພຶງຊາບວ່າ ການກ່າວເຖິງຊື່ (ອະພິທານ) ກໍເພື່ອຄວາມສະດວກໃນການເອີ້ນໃຊ້, ສ່ວນການກ່າວເຖິງເນື້ອຫາ (ອະພິເທຍຍະ) ເປັນຕົ້ນ ກໍເພື່ອສະແດງຄວາມຄວນຖືເອົາ (ອຸປາເທຍຍະພາບ) ຂອງຄຳພີທັງຫຼາຍ ທີ່ປະກອບດ້ວຍສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ອັນເກີດຈາກຄວາມເຂົ້າໃຈດີເປັນຕົ້ນ, ແລະ ເພື່ອສະແດງຄວາມບໍ່ຄວນຖືເອົາ ຂອງຄຳພີທີ່ກົງກັນຂ້າມກັບສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ປຽບດັ່ງຄຳເວົ້າຂອງຄົນບ້າເປັນຕົ້ນ. ດັ່ງທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ:

‘‘သမ္ဗန္ဓာနုဂုဏောပါယံ, ပုရိသတ္ထာဘိဓာယကံ;

ဝီမံသာဓိဂတံ ဝါကျ-မတောနဓိဂတံ ပရ’’န္တိ.

“ວາຈາໃດ ອັນເປັນອຸບາຍອັນເໝາະສົມແກ່ຄວາມສັມພັນ, ສະແດງເຖິງປະໂຫຍດຂອງມະນຸດ, ອັນບຸກຄົນບັນລຸແລ້ວດ້ວຍການພິຈາລະນາ, ວາຈານັ້ນ (ຈຶ່ງຄວນຖືເອົາ), ສ່ວນວາຈາອື່ນນອກຈາກນີ້ ອັນບໍ່ໄດ້ບັນລຸແລ້ວ (ດ້ວຍການພິຈາລະນາ) ບໍ່ຄວນຖືເອົາ”.

တဿတ္ထော– သမ္ဗန္ဓာနုဂုဏောပါယံ သာဓိယသာဓနလက္ခဏသမ္ဗန္ဓဿ နိဿယဘူတဝါစ္စဝါစကာနံ သမ္ဗန္ဓိဘူတာနံ အညမညာနုရူပဂုဏပရိဇာနနေ ကာရဏဘူတံ ပုရိသတ္ထာဘိဓာယကံ စတုဗ္ဗိဓဓမ္မအတ္ထကာမမောက္ခသင်္ခါတာနံ ပုရိသတ္ထာနံ ဝါစကဘူတံ [Pg.6] ဝါကျံ ‘‘ဧကာချာတော ပဒစ္စယော, သိယာ ဝါကျံ သကာရကော’’တိ ဝုတ္တလက္ခဏမဇ္ဈပတိတဝါကျသမုဒါယောပေတံ မဟာဝါကျသရူပသတ္ထံ ဝီမံသာဓိဂတံ ဉာဏဂတိလက္ခဏဥပပရိက္ခာယ အဓိဂတံ အဓိပ္ပေတံ, အတော ပရံ ဝုတ္တလက္ခဏသတ္ထတော အညံ အနဓိဂတံ နာဓိပ္ပေတန္တိ. ဣဒံ ပနေတ္ထ ဂါထာနံ နိက္ခေပပ္ပယောဇနံ.

ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄາຖaຮຽນນັ້ນຄື: ບົດວ່າ 'ສັມພັນທານຸກຸນໂນປາຍັງ' ໝາຍເຖິງ ເປັນເຫດໃນການກຳນົດຮູ້ຄຸນອັນເໝາະສົມເຊິ່ງກັນແລະກັນ ຂອງສິ່ງທີ່ຄວນກ່າວແລະຄຳກ່າວ ອັນເປັນທີ່ອາໄສແຫ່ງຄວາມສັມພັນ ອັນມີລັກສະນະເປັນສິ່ງທີ່ຄວນບັນລຸແລະເຄື່ອງບັນລຸ. ບົດວ່າ 'ປຸຣິສັດຖາພິທາຍະກັງ' ໝາຍເຖິງ ເປັນຄຳກ່າວສະແດງປະໂຫຍດຂອງມະນຸດ ໔ ປະການ ຄື ທັມ, ອັດຖະ, ກາມະ ແລະ ໂມກຂະ. ຄຳວ່າ 'ວາຈາ' (ວາກະຍັງ) ໝາຍເຖິງ ຄຳພີອັນມີລັກສະນະເປັນມະຫາວາຈາ ອັນປະກອບດ້ວຍກຸ່ມວາຈາ ທີ່ຕົກຢູ່ໃນລັກສະນະທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ກຸ່ມແຫ່ງບົດທີ່ມີກິຣິຍາອາຂຽດດຽວ ພ້ອມທັງກາຣົກ ຊື່ວ່າ ວາຈາ'. ບົດວ່າ 'ວີມັງສາທິຄະຕັງ' ໝາຍເຖິງ ອັນບຸກຄົນບັນລຸແລ້ວ ຄືປະສົງເອົາ ດ້ວຍການພິຈາລະນາອັນມີລັກສະນະເປັນໄປແຫ່ງຍານ. ບົດວ່າ 'ອະໂຕ ປະຣັງ' ໝາຍເຖິງ ສ່ວນຄຳພີອື່ນນອກຈາກຄຳພີທີ່ມີລັກສະນະທີ່ກ່າວແລ້ວ ອັນບໍ່ໄດ້ບັນລຸແລ້ວ ຄືບໍ່ເປັນທີ່ປະສົງ. ນີ້ຄືປະໂຫຍດໃນການວາງຄາຖາທັງຫຼາຍໃນທີ່ນີ້.

လောကေ ပဒုမဂဗ္ဘေ ဝသန္တိယာ သဗ္ဗင်္ဂဓဝလာယ ယထိစ္ဆိတတ္ထသာဓိကာယ သရဿတီနာမိကာယ ဒေဝတာယ ‘‘ဝါဏီ’’တိ ဝေါဟာရတော ဣမိနာ အတ္ထေန ယောဇေတွာ အဘိန္နပဒသိလေသာလင်္ကာရဝသေန ဝုတ္တတ္တာ ပဒတ္ထော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော – မုနိန္ဒဿ သောဘာသုဂန္ဓာဒိဂုဏယောဂတော မုခသဒိသဿ, နော စေ မုခသင်္ခါတအမ္ဘောဇဿ ဂဗ္ဘေ ဥဒရေ သမ္ဘဝေန ပဝတ္တိယာ ဥပ္ပတ္တိယာ ဝါ သုန္ဒရီ နိဒ္ဒေါသာ, သောဘနာ ဝါ ပါဏိနံ သရဏံ အတောယေဝ အဟိတာပနယနဟိတာဝဟတ္ထေန သဗ္ဗသတ္တာနံ ပဋိဿရဏဘူတာ ဝါဏီ ယထာဝုတ္တဂုဏောပေတာ သရဿတီဒေဝတာ, နော စေ သဗ္ဗညုဘာရတီတိ ဝုတ္တသဒ္ဓမ္မရတနံ မယှံ မနံ ဂန္ထဝိရစနေ ဗျာဝဋဿ မေ စိတ္တံ ပီဏယတံ အဘိမတတ္ထသမ္ပာဒနေန ပီဏယတူတိ.

ເພາະໃນທາງໂລກ ມີການເອີ້ນເທວະດາອົງໜຶ່ງທີ່ມີຊື່ວ່າ ພຣະສະຣັດສະວະດີ ຜູ້ສະຖິດຢູ່ໃນພາຍໃນດອກບົວ ມີກາຍອັນຂາວຜ່ອງທັງໝົດ ຜູ້ບັນດານຜົນຕາມທີ່ປາດຖະໜາ ວ່າ 'Vāṇī' (ວານີ), ເມື່ອເຊື່ອມໂຍງດ້ວຍເນື້ອຄວາມນີ້ ແລະ ເພາະກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະພິນນະປະທະສิເລສາລັງການ, ເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດ ພຶງຊາບດັ່ງນີ້: ພຣະເທວີຜູ້ງົດງາມ ປາສະຈາກໂທດ ເພາະເກີດ ຄືການເປັນໄປ ຫຼື ການເກີດຂຶ້ນໃນພາຍໃນພຣະໂອດອັນປຽບດັ່ງດອກບົວ ເພາະປະກອບດ້ວຍຄຸນມີຄວາມງາມແລະກິ່ນຫອມເປັນຕົ້ນ ຂອງພຣະຈອມມຸນີ, ຫຼື ພຣະເທວີຄືພຣະວາຈາອັນງົດງາມ ປາສະຈາກໂທດ ເພາະເກີດໃນພາຍໃນພຣະໂອດອັນກ່າວຄືດອກບົວ, ຜູ້ເປັນທີ່ເພິ່ງ (ສະຣະນະ) ຂອງສັດທັງຫຼາຍ ເພາະເປັນທີ່ເພິ່ງອາໄສຂອງສັດທັງປວງ ໂດຍການກຳຈັດສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດແລະນຳມາເຊິ່ງປະໂຫຍດ, ຂໍພຣະວາຈາ (ວານີ) ຄືພຣະສະຣັດສະວະດີເທວີ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄຸນຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນ, ຫຼື ພຣະສັດທັມມະຣັດອັນກ່າວຄືພຣະສັບພັນຍູວາຈາ, ຈົ່ງເຮັດໃຫ້ໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ຂະມັກເຂມັ້ນໃນການແຕ່ງຄຳພີ ອີ່ມເອີບ ຄືຈົ່ງເຮັດໃຫ້ອີ່ມເອີບດ້ວຍການບັນລຸຜົນຕາມທີ່ປາດຖະໜາເທີ້ນ.

ဥဘယလောကဇာနနတော မုနိ စ သော ဣန္ဒဘာဝပဝတ္တနတော ဣန္ဒော စေတိ ကမ္မဓာရယေန ဝါ, အဂါရိယမုနိအနဂါရိယမုနိသေခမုနိအသေခမုနီနံ စတုန္နံ ပဉ္စမော ဟုတွာ ဣန္ဒောတိ ဆဋ္ဌီတပ္ပုရိသေန ဝါ မုနိန္ဒော. ဒေဝတာပက္ခေ ဝဒနမိဝ ဝဒနန္တိ အမ္ဘောဇေ, သဒ္ဓမ္မပက္ခေ အမ္ဘောဇမိဝ အမ္ဘောဇန္တိ ဝဒနေ စ ဥပစာရေန ဂဟိတေ ကမ္မဓာရယော. မုနိန္ဒဿ ဝဒနမ္ဘောဇမိတိ စ, တဿ ဂဗ္ဘောတိ စ, တသ္မိံ သမ္ဘဝေါတိ စ, တေန သုန္ဒရီတိ စ ဝါကျံ. ဝါဏိယာ ဝိသေသနတ္တေပိ ဧကန္တနပုံသကတ္တာ သရဏသဒ္ဒဿ န လိင်္ဂပရိဝတ္တနဘာဝေါ. ပါဏိနန္တိ ရဿတ္တံ, ဒီဃဿ ဗျဘိစာရတ္တာ. မယှန္တိ ဧကဝစနေန အတ္တနော သာဓုဂုဏောဒယကာရဏံ [Pg.7] နိရတိမာနတံ ဒီပေတိ. သန္တေသုပိ အညေသု ဇိနပရိယာယေသု မုနိန္ဒသဒ္ဒေါ ဣဋ္ဌမနောသမ္ပီဏနအမ္ဘောဇတုလျတာသုန္ဒရိတ္တသရဏတ္တသင်္ခါတာနံ အတ္ထန္တရာနံ ဩစိတျံ ပေါသေတီတိ ပယုတ္တော. တထာ ဟိ တာဒိသဿ မုခံ အမ္ဘောဇတုလျံ, တသ္မိံ မုခေါဒရေ သမ္ဘဝါ သုန္ဒရီ, တတောယေဝ ပါဏိနံ သရဏံ. တသ္မာယေဝ မနောသမ္ပီဏနေ ပဋုတ္တံ သုဗျတ္တမိတိ ဩစိတျံ ဟောတိ. လောကေ ပတ္ထဋမိဒမောစိတျမာဒရဏီယံ ဟောတိ. တသ္မိဉှိ ဥတ္တမကဝယောယေဝ ဥပဒေသကာတိ. ဝုတ္တဉှိ –

ຄຳວ່າ 'ມຸນິນທະ' (ຈອມມຸນີ) ນີ້ ວິເຄາະໂດຍກຳມະທາຣະຍະສະມາດວ່າ 'ພຣະອົງເປັນທັງພຣະມຸນີ ເພາະຊົງຮູ້ໂລກທັງສອງ ແລະເປັນທັງພຣະອິນ ເພາະຊົງເປັນໃຫຍ່' ຫຼືວິເຄາະໂດຍສັດຖີຕັບປຸຣິສະສະມາດວ່າ 'ພຣະອົງຊົງເປັນຈອມ (ອິນ) ແຫ່ງມຸນີ ໂດຍຊົງເປັນຜູ້ທີຫ້າ ຖັດຈາກພຣະມຸນີ ໔ ຈຳພວກ ຄື ຄະລຶຫັດມຸນີ, ອະນາຄາຣິຍະມຸນີ, ເສຂະມຸນີ ແລະອະເສຂະມຸນີ'. ໃນຝ່າຍເທວະດາ ຄຳວ່າ 'ວະທະນະ' (ໃບໜ້າ) ຖືກນຳມາໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ 'ອຳໂພຊະ' (ດອກບົວ) ໂດຍອຸປະຈາຣະ (ການປຽບທຽບ) ວ່າ 'ໃບໜ້າປານດັ່ງດອກບົວ', ສ່ວນໃນຝ່າຍພຣະສັດທຳ ຄຳວ່າ 'ອຳໂພຊະ' (ດອກບົວ) ຖືກນຳມາໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ 'ວະທະນະ' (ໃບໜ້າ) ໂດຍອຸປະຈາຣະວ່າ 'ດອກບົວປານດັ່ງໃບໜ້າ' ເປັນກຳມະທາຣະຍະສະມາດ. ປະໂຫຍກວ່າ 'ມຸນິນທັດສະ ວະທະນຳໂພຊັງ' (ດອກບົວຄືພຣະພັກຂອງພຣະຈອມມຸນີ) ນີ້ ມີວິເຄາະວ່າ 'ຫ້ອງ (ຄັນພະ) ແຫ່ງດອກບົວຄືພຣະພັກນັ້ນ' ແລະ 'ຄວາມເກີດຂຶ້ນໃນຫ້ອງນັ້ນ' ແລະ 'ນາງງາມ (ພຣະວາຈີ) ຜູ້ເກີດຂຶ້ນໃນຫ້ອງນັ້ນ'. ເຖິງແມ່ນວ່າຄຳວ່າ 'ສະຣະນະ' ຈະເປັນຄຸນນາມຂະຫຍາຍຄຳວ່າ 'ວາຈີ' (ວາຈາ) ກໍຕາມ ແຕ່ເພາະເປັນນິປຸງສະກະລິງໂດຍສ່ວນດຽວ ຈຶ່ງບໍ່ມີການປ່ຽນແປງລີງ. ຄຳວ່າ 'ປານິນັງ' ທີ່ເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງສັ້ນ (ຣັດສະ) ເພາະມີການຜິດພ້ຽນໄປຈາກສຽງຍາວ (ທີຄະ). ຄຳວ່າ 'ມັຍຫັງ' (ແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ) ທີ່ເປັນເອກະວະຈະນະນັ້ນ ສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ມີມານະ ເຊິ່ງເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຄຸນງາມຄວາມດີແກ່ຕົນ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຄຳໄວພົດອື່ນໆ ຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າຢູ່ກໍຕາມ ແຕ່ຄຳວ່າ 'ມຸນິນທະ' ນີ້ ຖືກນຳມາໃຊ້ເພາະຊ່ວຍສົ່ງເສີມຄວາມເໝາະສົມ (ໂອຈິດຕະຍະ) ແຫ່ງເນື້ອຄວາມອື່ນໆ ທີ່ກ່າວຄື ຄວາມເປັນທີ່ພໍໃຈແຫ່ງຈິດ, ຄວາມປຽບເໝືອນດອກບົວ, ຄວາມງົດງາມ ແລະຄວາມເປັນທີ່ເພິ່ງ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະພັກຂອງພຣະອົງຜູ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ປຽບເໝືອນດອກບົວ, ນາງງາມ (ພຣະວາຈີ) ຜູ້ເກີດຂຶ້ນໃນຫ້ອງແຫ່ງພຣະພັກນັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ຈຶ່ງເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງສັດທັງຫຼາຍ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ຄວາມສະຫຼາດໃນການເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈພໍໃຈ ຈຶ່ງປາກົດຊັດເຈນ ເປັນຄວາມເໝາະສົມ. ຄວາມເໝາະສົມນີ້ເປັນສິ່ງທີ່ແຜ່ຫຼາຍ ແລະຄວນໄດ້ຮັບຄວາມເຄົາລົບໃນໂລກ. ເພາະໃນຄວາມເໝາະສົມນັ້ນ ພຣະມະຫາກະວີຜູ້ປະເສີດສຸດເທົ່ານັ້ນ ເປັນຜູ້ໃຫ້ຄຳແນະນຳ. ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ—

‘‘ဩစိတျံ နာမ ဝိညေယျံ, လောကေ ဝိချာတမာဒရာ;

တတ္ထောပဒေသပ္ပဘဝါ, သုဇနာ ကဝိပုင်္ဂဝါ’’တိ.

“ຄວາມເໝາະສົມ (ໂອຈິດຕະຍະ) ນັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ຄວນຮູ້ ເຊິ່ງປາກົດຊັດເຈນໃນໂລກດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ; ພຣະມະຫາກະວີຜູ້ເປັນສັດບຸຣຸດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເກີດມີຂຶ້ນໄດ້ ເພາະຄຳແນະນຳໃນຄວາມເໝາະສົມນັ້ນ”.

နိမိတ္တဝဏ္ဏနာ

ຄຳພັນລະນາເຫດ (ນิມິດຕະວັນນະນາ)

၂.

໒.

ရာမသမ္မာဒျလင်္ကာရာ, သန္တိ သန္တော ပုရာတနာ;

တထာပိ တု ဝဠဉ္ဇေန္တိ, သုဒ္ဓမာဂဓိကာ န တေ.

“ຄຳພີອະລັງການທັງຫຼາຍ ມີຄຳພີຣາມະສຳມະເປັນຕົ້ນ ຂອງບູຮານາຈານ ທີ່ມີຢູ່ ເປັນຄຳພີທີ່ດີງາມ; ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ ທ່ານຜູ້ມີວາຈາເປັນພາສາມະຄົດອັນບໍລິສຸດ ກໍຫາໄດ້ນຳໃຊ້ຄຳພີເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່.”

၂. အထေဝမဘိဂတာမိတသိဒ္ဓိသမ္ပဒါပါဒနေကစတုရပရမိဋ္ဌဒေဝတာ- ဘာဝရူပိတသဒ္ဓမ္မရတနဿော’ ပဒဿိတနိပစ္စကာရေန ဣဋ္ဌဒေဝတာပူဇံ ဒဿေတွာ ‘‘နနု ဗန္ဓလက္ခဏမတ္ထိယေဝ ပုဗ္ဗကံ, တသ္မာ ကိမနေန ပိဋ္ဌပိသနေနေ’’တိ လက္ခဏန္တရာရမ္ဘပဋိက္ခေပကဇနပဋိဗာဟနပုဗ္ဗကမဘိဓေယျပ္ပယောဇန- သမ္ဗန္ဓေ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ရာမသမ္မေ’’စ္စာဒိ. ရာမသမ္မာဒီနံ ရာမသမ္မပဘုတီနံ ပုဗ္ဗာစရိယာနံ, ရာမသမ္မာဒယော ဝါ တံသမ္ဗန္ဓတော. ဘဝတိ ဟိ တံသမ္ဗန္ဓတော တဗ္ဗောဟာရော ယထာ ကိဉ္စိပိ ဝေဇ္ဇသတ္ထံ ‘‘ဗိမ္ဗိသာရော’’တိ. အလင်္ကာရာ ဘူသာဝိသေသာ, ဗန္ဓာလင်္ကာရပဋိပါဒကတ္ထေန အလင်္ကာရချာ ဂန္ထဝိသေသာ ဝါ. သန္တော သောဘနာ. ဒွေပိ ပုရာ ပုဗ္ဗကာလေ ဘဝါ ပုရာတနာ, ပေါရာဏိကာ. ဥဘောပိ သန္တိ. ယဇ္ဇပိ သံဝိဇ္ဇန္တိ. တထာပိ တူတိ နိပါတသမုဒါယောယံ [Pg.8] ဝိသေသာဘိဓာနာရမ္ဘေ. ဧဝံ သန္တေပီတိ အတ္ထော. သုဒ္ဓမာဂဓိကာတိ မဂဓေသု ဘဝါ, တတ္ထ ဝိဒိတာ ဝါ မဂဓာ, သဒ္ဒါ. တေ ဧတေသံ သန္တိ, တေသု ဝါ နိယုတ္တာတိ မာဂဓိကာ. သုဒ္ဓါ စ သက္ကဋာဒိဘာသိတကာလုသိယာဘာဝေန ဝိသုဒ္ဓါ, အသမ္မိဿာ ဝါ အပရိစိတတ္တာ တေ မာဂဓိကာ စာတိ သုဒ္ဓမာဂဓိကာ, ယတိပေါတာ. တေ ယထာဝုတ္တေ အလင်္ကာရေ အာဘရဏဝိသေသေ န ဝဠဉ္ဇေန္တိ, ပသာဓနဝိသေသေ နာနုဘဝန္တိ. ဂန္ထဝိသေသေ ပန ဥဂ္ဂဟဏဓာရဏာဒိဝသေန အတ္တနော သုဒ္ဓမာဂဓိကတ္တာ, ရာမသမ္မာဒီနဉ္စ သက္ကဋာဒိဘာဝတောတိ အယမေတ္ထ သဒ္ဒတ္ထော. ဘာဝတ္ထလေသောပေတ္ထ ပရိပူရတိ, တထာဝိဓပတီတိယောဂတော. သုဒ္ဓမာဂဓိကာ အတ္တနော ပရိသုဒ္ဓဘာဝေန ပုဗ္ဗေ သောဘနာပိ တေ အလင်္ကာရာ ဣဒါနိ မလဂ္ဂဟိတဘာဝပ္ပတ္တာ ‘‘ကိံ တေဟိ မလဂ္ဂဟိတေဟိ အမှာဒိသာနံ သုဒ္ဓသတ္တာန’’န္တိ န ဝဠဉ္ဇေန္တီတိ.

໒. ລຳດັບນັ້ນ ພາຍຫຼັງທີ່ໄດ້ສະແດງການບູຊາເທວະດາທີ່ເຄົາລົບ ດ້ວຍການສະແດງຄວາມນອບນ້ອມ ຕໍ່ພຣະຣັດຕະນະໄຕຣອັນປະເສີດ ເຊິ່ງເປັນເທວະດາທີ່ເຄົາລົບອັນຍອດຢ້ຽມ ແລະສະຫຼາດໃນການບັນລຸຄວາມສຳເລັດອັນບໍ່ມີປະມານ ທີ່ໄດ້ຮັບແລ້ວຢ່າງນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງເນື້ອຫາ (ອະພິເທຍຍະ) ແລະປະໂຫຍດ (ປະໂຍຊະນະ) ໂດຍການຫ້າມບຸກຄົນຜູ້ຄັດຄ້ານການເລີ່ມຕົ້ນຕຳລາໃໝ່ ດ້ວຍຄຳຄັດຄ້ານວ່າ 'ບໍ່ແມ່ນວ່າຕຳລາເກົ່າກໍມີລັກສະນະການແຕ່ງຢູ່ແລ້ວບໍ, ດັ່ງນັ້ນ ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງກັບການບົດແປ້ງທີ່ບົດແລ້ວ (ເຮັດຊ້ຳອີກ)?' ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ຣາມະສຳມະ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຣາມະສຳມະທີນັງ' ໝາຍເຖິງ ຂອງພຣະບູຮານາຈານ ມີພຣະຣາມະສຳມະເປັນຕົ້ນ ຫຼືຄຳພີທັງຫຼາຍມີຄຳພີຣາມະສຳມະເປັນຕົ້ນ ເພາະກ່ຽວຂ້ອງກັບທ່ານເຫຼົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ການຮຽກຊື່ຕາມຄວາມກ່ຽວຂ້ອງນັ້ນ ຍ່ອມມີໄດ້ ເຊັ່ນ ການຮຽກຄຳພີແພດບາງຄຳພີວ່າ 'ພິມພິສານ'. ຄຳວ່າ 'ອະລັງກາຣາ' ໝາຍເຖິງ ເຄື່ອງປະດັບອັນວິເສດ ຫຼືຄຳພີສະເພາະທີ່ຊື່ວ່າ ອະລັງການ ເພາະສະແດງເຖິງເຄື່ອງປະດັບແຫ່ງຄຳປະພັນ. ຄຳວ່າ 'ສັນໂຕ' ໝາຍເຖິງ ດີງາມ. ຄຳທັງສອງ (ຣາມະສຳມະ ແລະອະລັງການ) ເປັນຂອງທີ່ມີມາແຕ່ບູຮານນະການ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ปຸຣາຕານາ' (ຂອງເກົ່າແກ່). ຄຳທັງສອງນັ້ນມີຢູ່ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະປາກົດຢູ່ກໍຕາມ. ຄຳວ່າ 'ຕະຖາປິ ຕຸ' ເປັນກຸ່ມນິບາດ ທີ່ໃຊ້ໃນການເລີ່ມຕົ້ນຄຳອະທິບາຍພິເສດ ມີຄວາມໝາຍວ່າ 'ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຢ່າງນັ້ນກໍຕາມ'. ຄຳວ່າ 'ສຸດທະມາຄະທິກາ' ໝາຍເຖິງ ຖ້ອຍຄຳທີ່ເກີດໃນແຄວ້ນມະຄົດ ຫຼືເປັນທີ່ຮູ້ກັນໃນແຄວ້ນມະຄົດ ນັ້ນຄື ພາສາມະຄົດ. ຖ້ອຍຄຳເຫຼົ່ານັ້ນມີຢູ່ແກ່ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຫຼືບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນປະກອບໃນພາສານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ມາຄະທິກາ'. ພາສາມະຄົດທີ່ບໍລິສຸດ ເພາະປາສະຈາກຄວາມມົວໝອງຂອງພາສາສັນສະກິດເປັນຕົ້ນ ຫຼືເພາະບໍ່ປົນເປກັນ ຫຼືເພາະບໍ່ຄຸ້ນເຄີຍ ພາສາມະຄົດເຫຼົ່ານັ້ນ ແລະເປັນພາສາມະຄົດທີ່ບໍລິສຸດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ສຸດທະມາຄະທິກາ' ໝາຍເຖິງ ພຣະພິກຂຸໜຸ່ມ (ຍະຕິໂປຕະ). ພຣະພິກຂຸໜຸ່ມເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ນຳໃຊ້ເຄື່ອງປະດັບອັນວິເສດ ຄື ອະລັງການ ທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນ ຄື ບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມເພີດເພີນກັບເຄື່ອງປະດັບອັນວິເສດນັ້ນ. ແຕ່ໃນສ່ວນຂອງຄຳພີ ຍ່ອມບໍ່ນຳໃຊ້ໂດຍການຮຽນ ແລະການຊົງຈຳເປັນຕົ້ນ ເພາະຕົນເອງເປັນຜູ້ໃຊ້ພາສາມະຄົດອັນບໍລິສຸດ ແລະເພາະຄຳພີຣາມະສຳມະເປັນຕົ້ນ ເປັນພາສາສັນສະກິດເປັນຕົ້ນ ນີ້ຄືຄວາມໝາຍຂອງຄຳໃນທີ່ນີ້. ເຖິງແມ່ນວ່າເນື້ອຄວາມໂດຍອ້ອມ (ພາວັດຖະ) ກໍບໍລິບູນໃນທີ່ນີ້ ເພາະປະກອບດ້ວຍຄວາມເຂົ້າໃຈເຊັ່ນນັ້ນ. ພຣະພິກຂຸໜຸ່ມຜູ້ໃຊ້ພາສາມະຄົດອັນບໍລິສຸດ ຍ່ອມບໍ່ນຳໃຊ້ຄຳພີອະລັງການເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະຄວາມບໍລິສຸດຂອງຕົນ ເຖິງແມ່ນວ່າຄຳພີເຫຼົ່ານັ້ນຈະດີງາມໃນເມື່ອກ່ອນ ແຕ່ໃນເວລານີ້ ກໍກາຍເປັນສິ່ງທີ່ມີມົນທິນຈັບແລ້ວ ໂດຍຄິດວ່າ 'ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງກັບສິ່ງທີ່ມີມົນທິນເຫຼົ່ານັ້ນ ແກ່ຜູ້ມີຈິດໃຈບໍລິສຸດເຊັ່ນພວກເຮົາ'.

‘‘ပတီယမာနံ ပန ကိဉ္စိ ဝတ္ထု,အတ္ထေဝ ဝါဏီသု မဟာကဝီနံ;

ယံ တံ ပသိဒ္ဓါဝယဝါတိရိတ္တ-မာဘာတိ လာဝဏျမိဝင်္ဂနာသူ’’တိ.

“ແຕ່ເນື້ອຄວາມບາງຢ່າງທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ ຍ່ອມມີຢູ່ແທ້ໃນວາຈາຂອງພຣະມະຫາກະວີທັງຫຼາຍ; ເນື້ອຄວາມນັ້ນ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງເກີນກວ່າສ່ວນປະກອບທີ່ປາກົດຊັດເຈນ ປຽບເໝືອນຄວາມມີສະເໜ່ (ລາວັນ) ໃນຮ່າງກາຍຂອງສະຕີທັງຫຼາຍ ທີ່ເໜືອກວ່າອະໄວຍະວະທັງຫຼາຍທີ່ປາກົດຊັດເຈນ”.

ဟိ ဝုတ္တံ.

ດ້ວຍວ່າ ພຣະບູຮານາຈານກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

၂. သန္တော ဝိညူဟိ ပသတ္ထတ္တာ သောဘနာ ပုရာတနာ ပုဗ္ဗကာလသမ္ဘူတာ ရာမသမ္မာဒျလင်္ကာရာ ရာမသမ္မာဒီဟိ အာစရိယေဟိ ဝိရစိတတ္တာ, တေသံ တံသမ္ဗန္ဓတော တဗ္ဗောဟာရသဒိသနာမတ္တာ ဝါ ရာမသမ္မာဒယော နာမ အလင်္ကာရာ ကိသ္မိဉ္စိ ဝေဇ္ဇသတ္ထေ ‘‘ဗိမ္ဗိသာရော’’တိ ဝေါဟာရော ဝိယ. အလင်္ကာရာ ဘူသာဝိသေသာ, အလင်္ကာရတ္တပဋိပါဒနတော အလင်္ကာရနာမိကာ ဂန္ထဝိသေသာ ဝါ သန္တိ ကိဉ္စာပိ ဝိဇ္ဇန္တိ, တထာပိ တု ဧဝံ သန္တေပိ သုဒ္ဓမာဂဓိကာ သက္ကဋပါကတာဒီသု အညဘာသာသု ပရိစယာဘာဝတော ကေဝလမာဂဓိကာ တေ ရာမသမ္မာဒိကေ အလင်္ကာရေ န ဝဠဉ္ဇေန္တိ ပသာဓနဝသေန, ဥဂ္ဂဟဏဓာရဏာဒိဝသေန [Pg.9] န သေဝန္တိ. မဂဓေသု ဘဝါ, တေသု ဝါ ဝိဒိတာ မဂဓာ, သဒ္ဒါ. တေ ဧတေသံ အတ္ထိ, တေသု နိယုတ္တာတိ ဝါ မာဂဓိကာ. သုဒ္ဓသဒ္ဒေါ မဂဓဝိသေသနော, မာဂဓိကဝိသေသနော ဝါ ဟောတိ. သဒ္ဒါနံ တာဒိသပတီတိဝိသေသယောဂတော ဘာဝတ္ထလေသောပိ ဣဓ ဒိပ္ပတိ. တထာ ဟိ သုဒ္ဓမာဂဓိကာ အတ္တနော သုဒ္ဓတ္တာ တေသံ ဝိနျာသေန သောဘနတ္တေ သတိပိ ဘာသာယ ပုရာတနတ္တာ အပရိသုဒ္ဓေါတိ အဝမညမာနာ န ဝဠဉ္ဇေန္တီတိ. ဝတ္တိစ္ဆိတဿတ္ထဿ ဥပတ္ထမ္ဘကဘူတော ဘာဝတ္ထလေသောပိ မဟာကဝီနံ ဝစနေသုယေဝ လဗ္ဘတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝုတ္တံ ဟိ–

໒. ຄຳພີອະລັງການທັງຫຼາຍ ມີຄຳພີຣາມະສຳມະເປັນຕົ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ 'ສັນໂຕ' ເພາະເປັນທີ່ສັນເສີນຂອງນັກປາດ ແລະດີງາມ, ທີ່ຊື່ວ່າ 'ປຸຣາຕານາ' ເພາະເກີດມີຂຶ້ນໃນອະດີດຕະການ, ທີ່ຊື່ວ່າ 'ຣາມະສຳມະ' ເພາະແຕ່ງໂດຍພຣະອາຈານມີພຣະຣາມະສຳມະເປັນຕົ້ນ ຫຼືເພາະກ່ຽວຂ້ອງກັບທ່ານເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງມີຊື່ຮຽກຕາມຄວາມກ່ຽວຂ້ອງນັ້ນ ເໝືອນດັ່ງການຮຽກຊື່ໃນຄຳພີແພດບາງຄຳພີວ່າ 'ພິມພິສານ'. ຄຳວ່າ 'ອະລັງກາຣາ' ໝາຍເຖິງ ເຄື່ອງປະດັບອັນວິເສດ ຫຼືຄຳພີສະເພາະທີ່ມີຊື່ວ່າ ອະລັງການ ເພາະສະແດງເຖິງຄວາມເປັນເຄື່ອງປະດັບ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຢູ່ກໍຕາມ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ ທ່ານຜູ້ມີວາຈາເປັນພາສາມະຄົດອັນບໍລິສຸດ ເພາະບໍ່ມີຄວາມຄຸ້ນເຄີຍໃນພາສາອື່ນໆ ມີພາສາສັນສະກິດ ແລະປຣາກິດເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງໃຊ້ແຕ່ພາສາມະຄົດຢ່າງດຽວ ຍ່ອມບໍ່ນຳໃຊ້ຄຳພີອະລັງການມີຄຳພີຣາມະສຳມະເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ໂດຍຄວາມເປັນເຄື່ອງປະດັບ ຄື ບໍ່ເສບ (ບໍ່ສຶກສາ) ໂດຍການຮຽນ ແລະການຊົງຈຳເປັນຕົ້ນ. ຖ້ອຍຄຳທີ່ເກີດໃນແຄວ້ນມະຄົດ ຫຼືເປັນທີ່ຮູ້ກັນໃນແຄວ້ນມະຄົດ ນັ້ນຄື ພາສາມະຄົດ. ຖ້ອຍຄຳເຫຼົ່ານັ້ນມີຢູ່ແກ່ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຫຼືບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນປະກອບໃນພາສານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ມາຄະທິກາ'. ຄຳວ່າ 'ສຸດທະ' (ບໍລິສຸດ) ເປັນຄຳຂະຫຍາຍຄຳວ່າ ມະຄົດ ຫຼືຂະຫຍາຍຄຳວ່າ ມາຄະທິກາ. ເພາະປະກອບດ້ວຍຄວາມເຂົ້າໃຈພິເສດເຊັ່ນນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າເນື້ອຄວາມໂດຍອ້ອມ (ພາວັດຖະ) ກໍປາກົດຊັດເຈນໃນທີ່ນີ້. ດ້ວຍວ່າ ທ່ານຜູ້ມີວາຈາເປັນພາສາມະຄົດອັນບໍລິສຸດ ເພາະຄວາມບໍລິສຸດຂອງຕົນ ເຖິງແມ່ນວ່າຄຳພີເຫຼົ່ານັ້ນຈະດີງາມດ້ວຍການຈັດວາງ ແຕ່ເພາະຄວາມເກົ່າແກ່ຂອງພາສາ ຈຶ່ງດູໝິ່ນວ່າບໍ່ບໍລິສຸດ ແລ້ວບໍ່ນຳໃຊ້. ເນື້ອຄວາມໂດຍອ້ອມ ເຊິ່ງເປັນສິ່ງສະໜັບສະໜູນເນື້ອຄວາມທີ່ປະສົງຈະກ່າວ ຍ່ອມຫາໄດ້ໃນວາຈາຂອງພຣະມະຫາກະວີທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ ພຶງເຫານຢ່າງນີ້. ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ—

‘‘ပတီယမာနံ ပန ကိဉ္စိ ဝတ္ထု,အတ္ထေဝ ဝါဏီသု မဟာကဝီနံ;

ယံ တံ ပသိဒ္ဓါဝယဝါတိရိတ္တ-မာဘာတိ လာဝဏျမိဝင်္ဂနာသူ’’တိ.

“ແຕ່ເນື້ອຄວາມບາງຢ່າງທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ ຍ່ອມມີຢູ່ແທ້ໃນວາຈາຂອງພຣະມະຫາກະວີທັງຫຼາຍ; ເນື້ອຄວາມນັ້ນ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງເກີນກວ່າສ່ວນປະກອບທີ່ປາກົດຊັດເຈນ ປຽບເໝືອນຄວາມມີສະເໜ່ (ລາວັນ) ໃນຮ່າງກາຍຂອງສະຕີທັງຫຼາຍ ທີ່ເໜືອກວ່າອະໄວຍະວະທັງຫຼາຍທີ່ປາກົດຊັດເຈນ”.

တဿတ္ထော – မဟာကဝီနံ ပူဇိတကဝီနံ ဝါဏီသု ဝစနဝိသေသေသု ပတီယမာနံ ဂမ္မမာနံ ယံ ကိဉ္စိ ဝတ္ထု ယော ကောစိ အတ္ထလေသော အတ္ထေဝ အတ္ထိ ဧဝ, တံ ဝတ္ထု အင်္ဂနာသု ဝနိတာသု ပသိဒ္ဓါဝယဝါတိရိတ္တံ ဟတ္ထပါဒါဒိပါကဋသရီရာဝယဝတော အဓိကံ လာဝဏျမိဝ မနောဂေါစရီဘူတသုန္ဒရတ္တံ ဝိယ ပသိဒ္ဓါဝယဝါတိရိတ္တံ ပကာသသဒ္ဒါဝယဝတော အဓိကံ ဟုတွာ အာဘာတိ ဒိပ္ပတီတိ.

ອະທິບາຍຄວາມວ່າ— ເນື້ອຄວາມບາງຢ່າງ ຄື ເນື້ອຄວາມໂດຍອ້ອມໃດໜຶ່ງ ທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ ຄື ຮູ້ໄດ້ ໃນວາຈາອັນວິເສດຂອງພຣະມະຫາກະວີທັງຫຼາຍ ຄື ກະວີຜູ້ເປັນທີ່ບູຊາ ຍ່ອມມີຢູ່ແທ້, ເນື້ອຄວາມນັ້ນ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ ຄື ປາກົດຊັດເຈນ ເພາະເໜືອກວ່າສ່ວນປະກອບແຫ່ງຖ້ອຍຄຳທີ່ປາກົດຊັດເຈນ ປຽບເໝືອນຄວາມມີສະເໜ່ (ລາວັນ) ຄື ຄວາມງົດງາມທີ່ຮັບຮູ້ໄດ້ດ້ວຍໃຈ ເຊິ່ງເໜືອກວ່າອະໄວຍະວະຂອງຮ່າງກາຍທີ່ປາກົດຊັດເຈນ ມີມື ແລະຕີນເປັນຕົ້ນ ໃນຮ່າງກາຍຂອງສະຕີທັງຫຼາຍ.

အဘိဓာနာဒိဝဏ္ဏနာ

ຄຳພັນລະນາຊື່ເປັນຕົ້ນ (ອະພິທານະທິວັນນະນາ)

၃.

໓.

တေနာပိ နာမ တောသေယျ-မေတေ’လင်္ကာရဝဇ္ဇိတေ;

အနုရူပေနာ’လင်္ကာရေ-နေ’သမေသော ပရိဿမော.

“ເພາະເຫດນັ້ນ ຂໍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຮັດໃຫ້ພຣະພິກຂຸໜຸ່ມເຫຼົ່ານີ້ ຜູ້ປາສະຈາກເຄື່ອງປະດັບ (ອະລັງການ) ໃຫ້ຍິນດີ ດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບອັນເໝາະສົມ; ຄວາມພະຍາຍາມນີ້ ຍ່ອມມີຜົນສຳເລັດ”.

၃. တေနေစ္စာဒိ. ယေန တေ အလင်္ကာရေ န ဝဠဉ္ဇေန္တိ, တေန ကာရဏေန အလင်္ကာရဝဇ္ဇိတေ အာဘရဏေဟိ, ဂန္ထဝိသေသေဟိ ဝါ ရဟိတေ, အလင်္ကာရာ ဝါ ယထာဝုတ္တဝဇ္ဇိတာ ယေဟိ [Pg.10] တေ, ဧတေ ယတိပေါတေ ဧသံ ယတိပေါတာနံ အနုရူပေန ဣဒါနိ ဝိရစိယမာနတ္တာဘိနဝဘာဝတော, ဒသဗလဝဒနကမလမဇ္ဈဝါသိတဘာသိတဝိရစိတဘာဝတော စ အနုစ္ဆဝိကေန အလင်္ကာရေန အာဘရဏေန, အလင်္ကာရသတ္ထေန ဝါ တောသေယျံ အပိနာမ ယထိစ္ဆိတပသာဓနဝသေန, သဝနဓာရဏာဒိဝသေန ဝါ ဝဠဉ္ဇနေန သန္တုဋ္ဌေ ကရေယျံ အပ္ပေဝ နာမ ယန္နူနာတိ ဧသော ပရိဿမော အယံ အမှာကံ တာဒိသသန္တုဋ္ဌိဇနကာလင်္ကာရပကရဏပ္ပယောဂေါ.

໓. ຄຳວ່າ 'ເຕນະ' ເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດໃດ ທ່ານເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງບໍ່ນຳໃຊ້ຄຳພີອະລັງການ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຂໍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຮັດໃຫ້ພຣະພິກຂຸໜຸ່ມເຫຼົ່ານີ້ ຜູ້ປາສະຈາກເຄື່ອງປະດັບ ຄື ປາສະຈາກເຄື່ອງປະດັບ ຫຼືປາສະຈາກຄຳພີສະເພາະ ຫຼືຜູ້ປາສະຈາກຄຳພີອະລັງການທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນ ໃຫ້ຍິນດີ ດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບ ຄື ເຄື່ອງປະດັບ ຫຼືຄຳພີອະລັງການ ອັນເໝາະສົມ ຄື ອັນຄວນ ເພາະຄວາມເປັນຂອງໃໝ່ທີ່ກຳລັງແຕ່ງຂຶ້ນໃນເວລານີ້ ແລະເພາະຄວາມເປັນຄຳພີທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນດ້ວຍພາສາທີ່ສະຖິດຢູ່ໃນທ່າມກາງພຣະພັກອັນປຽບເໝືອນດອກບົວຂອງພຣະທົດສະພົນ, ດ້ວຍການນຳໃຊ້ຕາມຄວາມປະສົງ ຄື ດ້ວຍການຟັງ ແລະການຊົງຈຳເປັນຕົ້ນ, ຄວາມພະຍາຍາມນີ້ ຄື ການແຕ່ງຄຳພີອະລັງການອັນເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຄວາມຍິນດີເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມມີແກ່ພວກເຮົາ.

အလင်္ကရောန္တိ အတ္တဘာဝမနေနာတိ အလင်္ကာရော, အာဘရဏံ ဟာရကေယူရာဒိ. အလင်္ကရောန္တိ ဗန္ဓသရီရမနေနာတိ အလင်္ကာရောတိမိနာ ပန အလင်္ကာရသဒ္ဒေန ပသာဒါဒယော သဒ္ဒါလင်္ကာရာ, သဘာဝဝုတျာဒယော စ အတ္ထာလင်္ကာရာ နာနပ္ပကာရာ သင်္ဂဟိတာ, ယေဟိ သဒ္ဒတ္ထသင်္ခါတံ ဗန္ဓသရီရံ သောဘတေ, ယထာ ဟိ ပုရိသသရီရေ ဟာရကေယူရာဒျလင်္ကာရော နျသျတေ, ယေန သောဘတေ, တထာ ဗန္ဓသရီရေပိ သဒ္ဒါလင်္ကာရာ, အတ္ထာလင်္ကာရာ စ နိက္ခိပီယန္တိ, ယတော သောဘတေ. တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘တံ တု ပါပေန္တုလင်္ကာရာ, ဝိန္ဒနီယတရတ္တန’’န္တိ စ, ‘‘အတ္ထာလင်္ကာရသဟိတေ’’စ္စာဒိကဉ္စ.

ສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ຮ່າງກາຍງົດງາມດ້ວຍສິ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ 'ອະລັງການ' ຄື ເຄື່ອງປະດັບ ມີສ້ອຍຄໍ ແລະກຳໄລແຂນເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ຮ່າງກາຍຄືຄຳປະພັນງົດງາມດ້ວຍສິ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ 'ອະລັງການ' ດ້ວຍຄຳວ່າ ອະລັງການ ນີ້ ຍ່ອມຮວມເອົາສັດທາລັງການ ມີປະສາດະເປັນຕົ້ນ ແລະອັດຖາລັງການ ມີສະພາວະວຸດຕິເປັນຕົ້ນ ຫຼາຍປະການ ເຊິ່ງເປັນເຫດໃຫ້ຮ່າງກາຍຄືຄຳປະພັນອັນກ່າວຄືສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມງົດງາມ, ປຽບເໝືອນເຄື່ອງປະດັບ ມີສ້ອຍຄໍ ແລະກຳໄລແຂນເປັນຕົ້ນ ທີ່ສວມໃສ່ໃນຮ່າງກາຍຂອງບຸກຄົນ ເຮັດໃຫ້ຮ່າງກາຍນັ້ນງົດງາມ, ເຊັ່ນດຽວກັນ ສັດທາລັງການ ແລະອັດຖາລັງການ ກໍຖືກນຳມາໃຊ້ໃນຮ່າງກາຍຄືຄຳປະພັນ ເຮັດໃຫ້ຄຳປະພັນນັ້ນງົດງາມ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ພຣະອາຈານຈຶ່ງຈະກ່າວວ່າ 'ເຄື່ອງປະດັບທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຄຳປະພັນນັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ຄວນຮູ້ສຶກຍິນດີຍິ່ງຂຶ້ນ' ແລະ 'ປະກອບດ້ວຍອັດຖາລັງການ' ເປັນຕົ້ນ.

အလင်္ကာရဝိဓာနဘာဝေန တု ဗန္ဓသရီရမ္ပိ တဒတ္ထိယာ အလင်္ကာရော, တထာ တပ္ပဋိပါဒကံ သုဗောဓာလင်္ကာရနာမဓေယျသတ္ထံ အလင်္ကတပဋိပါဒကတ္တေန မင်္ဂလသုတ္တန္တိ ဝိယ. ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘ဂန္ထောပိ ကဝိဝါစာန-မလင်္ကာရပ္ပကာသကော’’ စ္စာဒိ. အတြ ဥစ္စတေ –

ແຕ່ໂດຍຄວາມເປັນວິທີການແຕ່ງອະລັງການ ເຖິງແມ່ນວ່າຮ່າງກາຍຄືຄຳປະພັນ ກໍຊື່ວ່າ 'ອະລັງການ' ເພາະມີປະໂຫຍດແກ່ອະລັງການນັ້ນ, ເຊັ່ນດຽວກັນ ຄຳພີທີ່ມີຊື່ວ່າ ສຸໂພທາລັງການ ເຊິ່ງສະແດງເຖິງອະລັງການນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າ 'ອະລັງການ' ເພາະສະແດງເຖິງສິ່ງທີ່ຕົກແຕ່ງແລ້ວ ປຽບເໝືອນມຸງຄຸນສູດ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະອາຈານຈະກ່າວວ່າ 'ເຖິງແມ່ນວ່າຄຳພີ ກໍເປັນເຄື່ອງສະແດງອະລັງການແຫ່ງວາຈາຂອງກະວີທັງຫຼາຍ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນທີ່ນີ້ ກ່າວໄວ້ວ່າ—

‘‘မုချောလင်္ကာရသဒ္ဒေါယံ, သဒ္ဒတ္ထာလင်္ကတိဿိတော;

သာမတ္ထိယာ တွဓိဋ္ဌာနေ, တထာ သတ္ထေပိ တဗ္ဗတီ’’တိ.

“ຄຳວ່າ ອະລັງການ ນີ້ ໂດຍຄວາມໝາຍຫຼັກ (ມຸກຂະຍະ) ຍ່ອມອາໄສເຄື່ອງຕົກແຕ່ງຄືສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມ; ແຕ່ໂດຍຄວາມສາມາດ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນຮ່າງກາຍຄືຄຳປະພັນ ແລະໃນຄຳພີ ເຊັ່ນດຽວກັນ”.

အနေနဿာဘိဓေယျာဒီနိ [Pg.11] ဝုစ္စန္တိ. အဘိဓီယတေ ဣတိ အဘိဓေယျံ, သမုဒိတေန သတ္ထေန ဝစနီယတ္ထော. သော စ သရီရာလင်္ကာရဝိဘာဂကပ္ပနာယ တေသံ ပဋိပါဒနံ. သုဗောဓာလင်္ကာရေန ဟိ တေ ပဋိပါဒီယန္တိ. ယေန စ ယော ပဋိပါဒီယတိ, တဿာယမတ္ထော ဘဝတီတိ အဘိဓေယျသတ္ထောပိ. ဒဿိတမေဝ တု သရီရာလင်္ကာရသင်္ခရဏံ ပယောဇနံ, တံ နိဿာယ သုဗောဓာလင်္ကာရပ္ပဝတ္တိတော. ယဿ ဟိ ယမုဒ္ဒိဿ ပဝတ္တိ ဟောတိ, တံ တဿ ပယောဇနံ, တံ ပန ကဝိတ္တကိတ္တိပသိဒ္ဓါဒိလက္ခဏံ, ပရမ္ပရာယ တဒတ္ထတာယ သုဗောဓာလင်္ကာရသင်္ခရဏဿ. သတ္ထပယောဇနာနံ, သာဓိယသာဓနလက္ခဏော သမ္ဗန္ဓော တု နိဿယပဒဿိနာ ဒဿိတောယေဝ. ယထာဟ –

ດ້ວຍຄຳນີ້ ພຣະອາຈານກ່າວເຖິງເນື້ອຫາ (ອະພິເທຍຍະ) ເປັນຕົ້ນ ຂອງຄຳພີນີ້. ສິ່ງທີ່ຖືກກ່າວເຖິງ ຊື່ວ່າ 'ອະພິເທຍຍະ' ຄື ເນື້ອຄວາມທີ່ຄວນກ່າວດ້ວຍຄຳພີທັງໝົດ. ແລະເນື້ອຄວາມນັ້ນ ຄື ການສະແດງອະລັງການເຫຼົ່ານັ້ນ ໂດຍການກຳນົດສ່ວນແຫ່ງຮ່າງກາຍ ແລະເຄື່ອງປະດັບ. ດ້ວຍວ່າ ອະລັງການເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຖືກສະແດງດ້ວຍຄຳພີສຸໂພທາລັງການ. ແລະສິ່ງໃດ ຖືກສະແດງດ້ວຍສິ່ງໃດ, ສິ່ງນັ້ນ ຍ່ອມເປັນເນື້ອຄວາມຂອງສິ່ງນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຄຳພີ ກໍຊື່ວ່າ ອະພິເທຍຍະສາດ. ແຕ່ປະໂຫຍດ (ປະໂຍຊະນະ) ຄື ການຕົກແຕ່ງຮ່າງກາຍ ແລະເຄື່ອງປະດັບ ຖືກສະແດງໄວ້ແລ້ວ ເພາະຄຳພີສຸໂພທາລັງການດຳເນີນໄປໂດຍອາໄສປະໂຫຍດນັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ການດຳເນີນໄປຂອງສິ່ງໃດ ມີຂຶ້ນເພື່ອສິ່ງໃດ, ສິ່ງນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປະໂຫຍດຂອງສິ່ງນັ້ນ, ແລະປະໂຫຍດນັ້ນ ມີລັກສະນະຄືຄວາມເປັນກະວີ, ກຽດຕິຍົດ ແລະຄວາມປາກົດຊັດເຈນເປັນຕົ້ນ, ເພາະຄວາມເປັນໄປເພື່ອປະໂຫຍດນັ້ນ ໂດຍອ້ອມ ແຫ່ງການແຕ່ງຄຳພີສຸໂພທາລັງການ. ສ່ວນຄວາມສຳພັນ (ສຳພັນທະ) ລະຫວ່າງຄຳພີ ແລະປະໂຫຍດ ເຊິ່ງມີລັກສະນະເປັນເຄື່ອງບັນລຸ ແລະສິ່ງທີ່ຄວນບັນລຸ ພຣະອາຈານຜູ້ສະແດງຄວາມກ່ຽວຂ້ອງ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວ. ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ—

‘‘သတ္ထံ ပယောဇနဉ္စေဝ, ဥဘော သမ္ဗန္ဓနိဿယာ;

ဝုတ္တာတံဝုတ္တိယာယေဝ, ဝုတ္တော တန္နိဿိတောပိ သော’’တိ.

“ຄຳພີ ແລະປະໂຫຍດ ທັງສອງຢ່າງນີ້ ພ້ອມທັງຄວາມສຳພັນ ແລະທີ່ອາໄສ; ຖືກກ່າວໄວ້ແລ້ວດ້ວຍຄຳພີ ແລະປະໂຫຍດນັ້ນເອງ, ແລະຄວາມສຳພັນທີ່ອາໄສສິ່ງນັ້ນ ກໍຖືກກ່າວໄວ້ແລ້ວ ເຊັ່ນດຽວກັນ”.

အဘိဓေယျာဒိကထနဉ္စ တံသမင်္ဂိဿေဝ စ ဝီမံသာဝိသေသသမင်္ဂီနမုပါဒီယမာနတ္တာ, အညာဒိသဿ ပန ဥမ္မတ္တကဝစနာဒိနော ဝိယ ဟေယျတ္တာ. ဝုတ္တဉှေတံ –

ແລະການກ່າວເຖິງເນື້ອຫາເປັນຕົ້ນນັ້ນ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຜູ້ປະກອບດ້ວຍເນື້ອຫານັ້ນ ຄື ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມພິຈາລະນາອັນວິເສດ ພຶງຖືເອົາ, ສ່ວນບຸກຄົນອື່ນຈາກນີ້ ຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ຄວນລະຖິ້ມ ປຽບເໝືອນຄຳເວົ້າຂອງຄົນບ້າເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ກ່າວໄວ້ແລ້ວວ່າ—

‘‘သမ္ဗန္ဓာနုဂုဏောပါယံ, ပုရိသတ္ထာဘိဓာယကံ;

ဝီမံသာဓိဂတံ ဝါကျ-မတောနဓိဂတံ ပရ’’န္တိ.

“ປະໂຫຍກ (ຄຳພີ) ທີ່ປະກອບດ້ວຍອຸບາຍອັນເໝາະສົມກັບຄວາມສຳພັນ, ທີ່ກ່າວເຖິງປະໂຫຍດຂອງມະນຸດ, ທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍຄວາມພິຈາລະນາ; ສ່ວນປະໂຫຍກອື່ນຈາກນີ້ ຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ເຂົ້າໃຈ”.

ဝါကျန္တိ စေတ္ထ ဝါကျလက္ခဏောပေတမန္တရဝါကျသန္နိစယံ မဟာဝါကျသရူပံ သတ္ထမေဝါဓိပ္ပေတံ.

ຄຳວ່າ 'ວາກະຍະ' (ປະໂຫຍກ) ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງ ຄຳພີ ເຊິ່ງມີລັກສະນະເປັນມະຫາວາກະຍະ (ປະໂຫຍກໃຫຍ່) ອັນເປັນທີ່ຮວມຂອງປະໂຫຍກຍ່ອຍ ທີ່ປະກອບດ້ວຍລັກສະນະແຫ່ງປະໂຫຍກ.

၃. ယေန တေ တေ အလင်္ကာရေန ဝဠဉ္ဇေန္တိ, တေန ကာရဏေန အလင်္ကာရဝဇ္ဇိတေ အာဘရဏဝိသေသေဟိ, ဂန္ထဝိသေသေဟိ ဝါ ဝဇ္ဇိတေ, တေ ဝိရဟိတေ ယေဟိ ဧတေ သုဒ္ဓမာဂဓိကေ ဧသံ သုဒ္ဓမာဂဓိကာနံ အနုရူပေန အဘိနဝဘာဝတော မာဂဓိကသရူပံ အနုဂတရူပေန, ဒသဗလဘာသိတဝိရစိတတ္တာ ဝါ အနုကူလေန အလင်္ကာရေန အာဘရဏဝိသေသေန, ဂန္ထဝိသေသေန ဝါ တောသေယျံ အလင်္ကာရဝဠဉ္ဇာပနေန, ဂန္ထဝိသေသေ ဥဂ္ဂဟဏဓာရဏာဒိကာရာပနေန [Pg.12] ဝါ သန္တုဋ္ဌေ ကရေယျံ အပိနာမ ယံနူန သုန္ဒရမိတိ, ဧသော ပရိဿမော အယံ မမ အလင်္ကာရပကရဏပ္ပယောဂေါ. အပိနာမာတိ ဧတ္ထ ဣတိသဒ္ဒေါ ဂမျမာနော.

໓. ເພາະເຫດໃດ ທ່ານເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງບໍ່ນຳໃຊ້ຄຳພີອະລັງການ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຂໍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຮັດໃຫ້ພຣະພິກຂຸໜຸ່ມເຫຼົ່ານີ້ ຜູ້ປາສະຈາກເຄື່ອງປະດັບ ຄື ປາສະຈາກເຄື່ອງປະດັບອັນວິເສດ ຫຼືປາສະຈາກຄຳພີສະເພາະ ຄື ຜູ້ປາສະຈາກຄຳພີອະລັງການເຫຼົ່ານັ້ນ ໃຫ້ຍິນດີ ດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບ ຄື ເຄື່ອງປະດັບອັນວິເສດ ຫຼືຄຳພີສະເພາະ ອັນເໝາະສົມ ຄື ອັນຄວນ ເພາະຄວາມເປັນຂອງໃໝ່ ແລະເພາະຄວາມເປັນຄຳພີທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນດ້ວຍພາສາທີ່ພຣະທົດສະພົນຊົງສະແດງໄວ້, ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ນຳໃຊ້ເຄື່ອງປະດັບ ຫຼືດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ມີການຮຽນ ແລະການຊົງຈຳເປັນຕົ້ນໃນຄຳພີສະເພາະນັ້ນ, ຄວາມພະຍາຍາມນີ້ ຄື ການແຕ່ງຄຳພີອະລັງການນີ້ ຍ່ອມມີແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ. ຄຳວ່າ 'ອະປິນາມະ' ໃນທີ່ນີ້ ມີຄຳວ່າ 'ອິຕິ' ທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້.

အလင်္ကာရေဟိ ဝဇ္ဇိတာ, အလင်္ကာရာ ဝဇ္ဇိတာ ယေဟိ ဝါတိ စ. ရူပဿ အနု အနုရူပံ, ရူပံ အနုဂတံ အနုရူပံ ဝါ, တေန အနုရူပေန. အလင်္ကရောန္တိ အတ္တဘာဝမနေနေတိ အလင်္ကာရော, ဟာရကေယူရာဒိ အာဘရဏပက္ခေ, ဂန္ထပက္ခေ တု အလင်္ကရောန္တိ ဗန္ဓသရီရမနေနေတိ အလင်္ကာရော. ဣမိနာ မုချဘာဝေန ပသာဒါဒိသဒ္ဒါလင်္ကာရာ စ သဘာဝဝုတျာဒိအတ္ထာလင်္ကာရာ စ ပဝုစ္စန္တိ. အမုချတော ပန ဣမေသံ ဒွိန္နံ အလင်္ကာရာနမဓိဋ္ဌာနဘူတဗန္ဓသရီရမ္ပိ, တထာ မင်္ဂလသုတ္တရတနသုတ္တာဒိဝေါဟာရော ဝိယ အလင်္ကာရပကာသကံ ‘‘သမ္မာ ဗုဇ္ဈန္တိ ဒွိပ္ပကာရာ အလင်္ကာရာ အနေနေ’’တိ ဣမိနာ အတ္ထေန လဒ္ဓသုဗောဓာလင်္ကာရဝရနာမဓေယျသတ္ထမ္ပိ ဝုစ္စတိ. ဝုတ္တမိဒမေဝ –

ຄຳວ່າ 'ອະລັງກາຣະວັດຊິເຕ' ວິເຄາະວ່າ 'ປາສະຈາກເຄື່ອງປະດັບທັງຫຼາຍ' ຫຼື 'ເຄື່ອງປະດັບທັງຫຼາຍ ປາສະຈາກໄປແລ້ວ'. ຄຳວ່າ 'ອະນຸຣູເປນະ' ວິເຄາະວ່າ 'ເໝາະສົມແກ່ຮູບ' ຫຼື 'ໄປຕາມຮູບ'. ສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ຮ່າງກາຍງົດງາມດ້ວຍສິ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ 'ອະລັງການ' ຄື ເຄື່ອງປະດັບ ມີສ້ອຍຄໍ ແລະກຳໄລແຂນເປັນຕົ້ນ ໃນຝ່າຍເຄື່ອງປະດັບ, ສ່ວນໃນຝ່າຍຄຳພີ ວິເຄາະວ່າ 'ສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ຮ່າງກາຍຄືຄຳປະພັນງົດງາມດ້ວຍສິ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ ອະລັງການ'. ດ້ວຍຄວາມໝາຍຫຼັກນີ້ ຍ່ອມໝາຍເຖິງສັດທາລັງການ ມີປະສາດະເປັນຕົ້ນ ແລະອັດຖາລັງການ ມີສະພາວະວຸດຕິເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໂດຍຄວາມໝາຍຮອງ ຍ່ອມໝາຍເຖິງຮ່າງກາຍຄືຄຳປະພັນ ເຊິ່ງເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງອະລັງການທັງສອງນີ້, ເຊັ່ນດຽວກັນ ຄຳພີທີ່ມີຊື່ວ່າ ສຸໂພທາລັງການ ເຊິ່ງສະແດງເຖິງອະລັງການ ໂດຍວິເຄາະວ່າ 'ບຸກຄົນຍ່ອມຮູ້ອະລັງການທັງສອງປະການໄດ້ເປັນຢ່າງດີດ້ວຍຄຳພີນີ້' ກໍຊື່ວ່າ 'ອະລັງການ' ເຊັ່ນດຽວກັນ ປຽບເໝືອນການຮຽກຊື່ມຸງຄຸນສູດ ແລະຣະຕະນະສູດເປັນຕົ້ນ. ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ—

‘‘မုချောလင်္ကာရသဒ္ဒေါယံ, သဒ္ဒတ္ထာလင်္ကတိဿိတော;

သာမတ္ထိယာ တွဓိဋ္ဌာနေ, တထာ သတ္ထေပိ တဗ္ဗတီ’’တိ.

“ຄຳວ່າ ອະລັງການ ນີ້ ໂດຍຄວາມໝາຍຫຼັກ (ມຸກຂະຍະ) ຍ່ອມອາໄສເຄື່ອງຕົກແຕ່ງຄືສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມ; ແຕ່ໂດຍຄວາມສາມາດ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນຮ່າງກາຍຄືຄຳປະພັນ ແລະໃນຄຳພີ ເຊັ່ນດຽວກັນ”.

ဧတ္ထ သာမတ္ထိယံ နာမ တဒါဓာရတပ္ပဋိပါဒကတ္တဝေါဟာရတော တဒါဓေယျတပ္ပဋိပါဒနီယံ န ဘဝတိ စေ, အညံ ကိံ ဘဝတီတိ အညထာနုပပတ္တိလက္ခဏမေဝါတိ.

ໃນທີ່ນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ ສາມັດຖິຍະ (ຄວາມສາມາດ) ຫາກບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຄວນສະແດງເຊິ່ງສິ່ງທີ່ອາໄສຢູ່ໃນທີ່ຮອງຮັບນັ້ນ ເພາະໂວຫານທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ສະແດງເຊິ່ງທີ່ຮອງຮັບນັ້ນ, ແລ້ວຈະເປັນຢ່າງອື່ນໄປໄດ້ແນວໃດ ມັນກໍຄືລັກສະນະທີ່ບໍ່ມີທາງເປັນຢ່າງອື່ນໄປໄດ້ນັ້ນເອງ.

၄.

໔.

ယေသံ န သဉ္စိတာ ပညာ-နေကသတ္ထန္တရောစိတာ;

သမ္မောဟဗ္ဘာဟတာဝေ’တေ, နာဝဗုဇ္ဈန္တိ ကိဉ္စိပိ.

ປັນຍາອັນຄຸ້ນເຄີຍໃນຄຳພີຕ່າງໆ ເປັນອະເນກ ທີ່ຊົນເຫຼົ່າໃດບໍ່ໄດ້ສະສົມໄວ້, ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ຖືກຄວາມຫຼົງຜິດຄອບງຳແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ຮູ້ແຈ້ງສິ່ງໃດໆ ເລີຍ.

၅.

໕.

ကိံ တေဟိ ပါဒသုဿူသာ, ယေသံ နတ္ထိ ဂုရူနီ’ဟ ;

ယေ တပ္ပာဒရဇောကိဏ္ဏာ, တေ’ဝ သာဓူဝိဝေကိနော.

ໃນໂລກນີ້, ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍການບຳລຸງຮັບໃຊ້ຄູອາຈານ ຂອງຊົນເຫຼົ່າໃດ ທີ່ບໍ່ມີຄູອາຈານ? ສ່ວນຊົນເຫຼົ່າໃດ ຜູ້ເປິເປື້ອນດ້ວຍຝຸ່ນລະອອງແຫ່ງຕີນຂອງຄູອາຈານນັ້ນ, ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມເປັນຄົນດີ ຜູ້ມີປັນຍາໄຕ່ຕອງ.

၄-၅. ဧဝံ လက္ခဏာရမ္ဘပဋိက္ခေပကဇနပဋိဗာဟနပုဗ္ဗကမဘိဓေယျာဒိကံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သတ္ထတောဝ သဗ္ဗတ္ထ ဂုဏဒေါသဝိဝေစနံ. အတောယေဝ ဝုစ္စတိ –

໔-໕. ເມື່ອໄດ້ສະແດງສິ່ງທີ່ຄວນກ່າວເຖິງເປັນຕົ້ນ ໂດຍມີການຫ້າມຊົນຜູ້ຄັດຄ້ານການເລີ່ມຕົ້ນແຕ່ງຄຳພີເປັນເບື້ອງຕົ້ນ ຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ບັດນີ້ ຈະສະແດງການຈຳແນກຄຸນແລະໂທດໃນທຸກສິ່ງ ຈາກຕຳລາ (ຄຳພີ) ນັ້ນເອງ. ເພາະເຫດນັ້ນແລ້ວ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ -

‘‘သဗ္ဗတ္ထ [Pg.13] သတ္ထတောယေဝ, ဂုဏဒေါသဝိဝေစနံ;

ယံ ကရောတိ ဝိနာ သတ္ထံ, သာဟသံ ကိမတောဓိက’’န္တိ.

“ການຈຳແນກຄຸນແລະໂທດໃນທຸກສິ່ງ ຍ່ອມມີໄດ້ຈາກຕຳລາເທົ່ານັ້ນ; ການທີ່ບຸກຄົນເຮັດການຈຳແນກ ໂດຍປາສະຈາກຕຳລາ, ຈະມີຄວາມບຸ່ມບ່າມໃດ ທີ່ຈະຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ.”

တသ္မာ ဂုဏဒေါသဝိဘာဂဝိစာရဏံ နာမ တဗ္ဗိဒူနံယေဝ, နာသတ္ထညူနံ ပုရိသပသူနံ. တထာ စာဟ –

ເພາະສະນັ້ນ, ການພິຈາລະນາຈຳແນກຄຸນແລະໂທດ ຍ່ອມເປັນວິໄສຂອງຜູ້ຮູ້ເລື່ອງນັ້ນໆ ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນວິໄສຂອງຄົນຜູ້ເປັນດັ່ງສັດເດຍລະສານ ຜູ້ບໍ່ຮູ້ຕຳລາ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ -

‘‘ဂုဏဒေါသမသတ္ထညူ, ဇနော ဝိဘဇတေ ကထံ;

အဓိကာရော ကိမန္ဓဿ, ရူပဘေဒေါပလဒ္ဓိယ’’န္တိ.

“ຄົນຜູ້ບໍ່ຮູ້ຕຳລາ ຈະຈຳແນກຄຸນແລະໂທດໄດ້ແນວໃດ? ຄົນຕາບອດ ຈະມີສິດ (ຄວາມສາມາດ) ໃນການຈຳແນກຄວາມແຕກຕ່າງຂອງຮູບ (ສີສັນ) ໄດ້ແນວໃດ.”

ယေနေဝံ, တေနေတ္ထ ဂုဏဒေါသဒဿနေ ပသန္နာနေကသတ္ထစက္ခုယေဝါဓိဂတော, နညော တဗ္ဗိပရီတောတျနွယဗျတိရေကဝသေန ဒဿေန္တော ‘‘ယေသ’’န္တိအာဒိဂါထာဒွယမာဟ. တတ္ထ ယေသန္တိ အနိယမုဒ္ဒေသော, ယေဟီတိ အတ္ထော. ယေဟိ န သဉ္စိတာ န ရာသိကတာ, နာနာသန္တာနဝုတ္တိနီပိ ဧကတ္တနယေန ဧကသ္မိံ သန္တာနေ န ဝါသိတာ နပရိဘာဝိတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကာ သာ? ပညာ ဟေယျောပါဒေယျဝိဝေကရူပါ. ကီဒိသီတိ အာဟ ‘‘အနေကသတ္ထန္တရောစိတာ’’တိ. အနေကသ္မိံ တိပိဋကတက္ကဗျာကရဏာလင်္ကာရသတ္ထာဒိကေ သတ္ထန္တရေ ဥစိတာ သဝနဓာရဏာဒိဝသေန ပရိစိတာ သာယံ ပညာ ယေသံ န သဉ္စိတာတိ ပကတံ. ဧတေတိ ယထာဥဒ္ဒိဋ္ဌာနံ နိယမဝစနံ. သမ္မောဟဗ္ဘာဟတာတိ ယထာဝုတ္တာယာတိသယဝတိယာ ပညာယာဘာဝတော ဗလပ္ပတ္တေန မောဟေန အဗ္ဘာဟတာ ဝိသေသေန ပဟတာ, ဧဝသဒ္ဒိတာ ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ယတော ဧဝံ, တသ္မာပိ ကိဉ္စိပိ ဟေယျောပါဒေယျရူပံ ယံ ကိဉ္စိဒေဝ အဋ္ဌာနာနိယောဇကတာဒိသဂုရုပါဒသုဿူသာနိဿယပဋိလဒ္ဓဝိဝေကပညာတိ- သယာလာဘေန နာဝဗုဇ္ဈန္တိ, န ဇာနန္တီတျတ္ထော. ယတော အာလသိယာဒိဒေါသလေသပရိဂ္ဂဟောပိ သတတာစရိယသေဝနဝသေန သိရောဝိကိဏ္ဏတာဒိသဂုရုပါဒပင်္ကဇမ္ဗုဇပရာယနော စိရေနပိ ကာလေန နာနာဝိဓသတ္ထန္တရကတပရိစယဗလေန ပပ္ပောတိ တာဒိသံ ပညာဝေယတ္တိယံ. တေနေဝါဟ ဘဂဝါ –

ເພາະເຫດນັ້ນ, ໃນການເຫັນຄຸນແລະໂທດນີ້, ຜູ້ມີດວງຕາຄືປັນຍາອັນແຈ່ມແຈ້ງໃນຕຳລາຕ່າງໆ ເປັນອະເນກ ເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເຂົ້າເຖິງໄດ້, ບໍ່ແມ່ນຜູ້ອື່ນທີ່ມີລັກສະນະກົງກັນຂ້າມ, ເມື່ອຈະສະແດງໂດຍວິທີຄ້ອຍຕາມແລະຂັດກັນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄາຖາສອງບົດ ມີຄຳວ່າ “yesaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ “yesaṃ” ເປັນການລະບຸໂດຍບໍ່ເຈາະຈົງ, ມີອະທິບາຍວ່າ “yehi” (ໂດຍຊົນເຫຼົ່າໃດ). ຄຳວ່າ “na sañcitā” ຄື ບໍ່ໄດ້ສະສົມໄວ້, ບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເປັນກອງໄວ້, ອະທິບາຍວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຢູ່ໃນສັນດານຕ່າງໆ ກໍຕາມ ແຕ່ກໍບໍ່ໄດ້ອົບຮົມ ບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ຄຸ້ນເຄີຍໃນສັນດານດຽວກັນ ໂດຍຄວາມເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນ. ປັນຍານັ້ນຄືຫຍັງ? ຄື ປັນຍາອັນມີລັກສະນະຈຳແນກສິ່ງທີ່ຄວນລະແລະສິ່ງທີ່ຄວນຖືເອົາ. ປັນຍານັ້ນມີລັກສະນະແນວໃດ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “anekasatthantarocitā” (ປັນຍາອັນຄຸ້ນເຄີຍໃນຄຳພີຕ່າງໆ ເປັນອະເນກ). ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ປັນຍາໃດອັນຄຸ້ນເຄີຍແລ້ວ ໂດຍການຟັງແລະການຊົງຈຳເປັນຕົ້ນ ໃນຄຳພີອື່ນໆ ເປັນອະເນກ ມີພຣະໄຕປິໂດກ, ຕັກກະສາດ, ໄວຍາກອນ ແລະອະລັງການະສາດ ເປັນຕົ້ນ, ປັນຍານັ້ນອັນຊົນເຫຼົ່າໃດບໍ່ໄດ້ສະສົມໄວ້. ຄຳວ່າ “ete” ເປັນຄຳກຳນົດແນ່ນອນຕາມທີ່ລະບຸໄວ້. ຄຳວ່າ “sammohabbhāhatā” ຄື ເພາະຄວາມບໍ່ມີປັນຍາອັນຍອດຢ້ຽມດັ່ງກ່າວແລ້ວ ຈຶ່ງຖືກຄວາມຫຼົງອັນມີກຳລັງຄອບງຳ ຄື ຖືກທຳລາຍຢ່າງຍິ່ງ, ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເປັນຜູ້ຖືກຄອບງຳນັ້ນເອງ. ເພາະເຫດນັ້ນ, ຍ່ອມບໍ່ຮູ້ແຈ້ງ ຄື ບໍ່ຮູ້ ເຊິ່ງສິ່ງໃດໆ ທີ່ຄວນລະແລະຄວນຖືເອົາ ເພາະບໍ່ໄດ້ຮັບປັນຍາອັນຈຳແນກອັນຍອດຢ້ຽມ ທີ່ໄດ້ອາໄສການບຳລຸງຮັບໃຊ້ແທບຕີນຂອງຄູອາຈານ ຜູ້ບໍ່ຊັກນຳໃນທາງທີ່ຜິດເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າບຸກຄົນຈະມີໂທດເລັກນ້ອຍມີຄວາມກຽດຄ້ານເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ເພາະອາໄສການເຂົ້າຫາຄູອາຈານຢູ່ສະເໝີ ເປັນຜູ້ມຸ່ງໝັ້ນໃນດອກບົວຄືຕີນຂອງຄູອາຈານ ໂດຍການນ້ອມຫົວລົງເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອເວລາຜ່ານໄປດົນນານ ກໍຍ່ອມບັນລຸຄວາມແຕກສານແຫ່ງປັນຍາເຊັ່ນນັ້ນ ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງຄວາມຄຸ້ນເຄີຍທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນຄຳພີຕ່າງໆ ເປັນອະເນກ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດໄວ້ວ່າ -

‘‘နိဟီယတိ [Pg.14] ပုရိသော နိဟီနသေဝီ,န စ ဟာယေထ ကဒါစိ တုလျသေဝီ;

သေဋ္ဌမုပနမံ ဥဒေတိ ခိပ္ပံ,တသ္မာ’တ္တနော ဥတ္တရိတရံ ဘဇေထာ’’တိ.

“ບຸກຄົນຜູ້ຄົບຫາຄົນທີ່ຕ່ຳກວ່າ ຍ່ອມເສື່ອມຖອຍ, ຜູ້ຄົບຫາຄົນທີ່ສະεໝີກັນ ຍ່ອມບໍ່ເສື່ອມຖອຍໃນການໃດໆ, ຜູ້ເຂົ້າຫາຄົນທີ່ປະເສີດກວ່າ ຍ່ອມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງໂດຍພັນລະນາ, ເພາະສະນັ້ນ ບຸກຄົນຄວນຄົບຫາຜູ້ທີ່ປະເສີດກວ່າຕົນ.”

တတော ဧတာဒိသော ပညဝါယေဝေတ္ထ ဂုဏဒေါသဝိဘာဂဝိဝေစနေ အဓိကာရီ, နညော တဗ္ဗိပရီတော ပုရိသပသူတိ အယမေတ္ထာဓိပ္ပာယော. ရုဠှော အတ္ထဝိသေသော. တေနာဟ ‘‘ကိံ တေဟိ ပါဒသုဿူသာ, ယေသံ နတ္ထိ ဂုရူနိဟာ’’တိ. ဣဟာတိ ဣမသ္မိံ လောကေ ယေသံ ဇနာနံ ဂုရူနံ ကာတဗ္ဗာ ပါဒသုဿူသာ ပါဒပရိစရိယာ နတ္ထိ, တေဟိ ဇနေဟိ ယထာဝုတ္တနယေန ပညာဝေယတ္တိယရသာနဘိညေဟိ ကိံ ပယောဇနံ, လေသမတ္တမ္ပိ နတ္ထိ, အနဓိဂတာယေဝေတ္ထ ဧတေတိ အဓိပ္ပာယော. ဣဒါနိ ဗျတိရေကမုခေန အာဟ ‘‘ယေ’’တိအာဒိ. ယေ ပုဗ္ဗေ ကတပုညတာဒိသမ္ပတ္တိသမ္ပန္နာ တပ္ပာဒရဇေဟိ တေသံ ဂုရူနံ ပါဒဓူလီဟိ ဩကိဏ္ဏာ ဩနဒ္ဓါ ဂဝစ္ဆိတာ, တေဝ သာဓူ ယထာဝုတ္တနယေန ပညာဝေယတ္တိယေန အဘိညာတာ သဇ္ဇနာ ဧဝ ဝိဝေကိနော ဟေယျောပါဒေယျဂုဏဒေါသဝိဘာဂနိယမနပညာသမ္ပတ္တိသမင်္ဂိနော ဟောန္တိ, တေယေဝေတ္ထ ဂုဏဒေါသဝိဝေစနေ အဓိဂတာတိ အဓိပ္ပာယော. သာ စာယံ ဂုရုပါဒသုဿူသာ ဝိသိဋ္ဌာဒရေန ကရဏီယာတိ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ တဒဘျာသေ သာဓုဇနေ နိယောဇေတိ.

ເພາະສະນັ້ນ, ບຸກຄົນຜູ້ມີປັນຍາເຫັນປານນີ້ເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນຜູ້ມີສິດ (ຄວາມສາມາດ) ໃນການພິຈາລະນາຈຳແນກຄຸນແລະໂທດນີ້, ບໍ່ແມ່ນຄົນອື່ນທີ່ມີລັກສະນະກົງກັນຂ້າມ ຜູ້ເປັນດັ່ງສັດເດຍລະສານ, ນີ້ຄືອະທິບາຍໃນທີ່ນີ້. ເນື້ອຄວາມພິເສດນີ້ເປັນທີ່ຮູ້ກັນທົ່ວໄປ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “kiṃ tehi pādasussūsā, yesaṃ natthi gurūnihā” (ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍການບຳລຸງຮັບໃຊ້ຄູອາຈານ ຂອງຊົນເຫຼົ່າໃດ ທີ່ບໍ່ມີຄູອາຈານໃນໂລກນີ້). ຄຳວ່າ “ihā” ຄື ໃນໂລກນີ້, ຊົນເຫຼົ່າໃດ ທີ່ບໍ່ມີການບຳລຸງຮັບໃຊ້ ຄື ການປະຕິບັດຮັບໃຊ້ແທບຕີນຂອງຄູອາຈານ ທີ່ຄວນເຮັດ, ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ບໍ່ຮູ້ລົດຊາດແຫ່ງຄວາມແຕກສານໃນປັນຍາ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວ, ປະໂຫຍດແມ່ນແຕ່ເລັກນ້ອຍກໍບໍ່ມີ, ມີອະທິບາຍວ່າ ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ໄດ້ເຂົ້າເຖິງ (ປັນຍາ) ໃນການຈຳແນກນີ້ເລີຍ. ບັດນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວໂດຍວິທີຂັດກັນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ye” ເປັນຕົ້ນ. ຊົນເຫຼົ່າໃດ ຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍສົມບັດມີບຸນທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນປາງກ່ອນເປັນຕົ້ນ ຜູ້ເປິເປື້ອນ ຄື ປົກຄຸມ ຫຸ້ມຫໍ່ ດ້ວຍຝຸ່ນລະອອງແຫ່ງຕີນຂອງຄູອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ, ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມເປັນຄົນດີ ຄື ເປັນສັດຈະຊົນ ຜູ້ປາກົດແລ້ວດ້ວຍຄວາມແຕກສານໃນປັນຍາ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວ ຜູ້ມີປັນຍາໄຕ່ຕອງ ຄື ຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍປັນຍາອັນກຳນົດຈຳແນກຄຸນແລະໂທດ ທີ່ຄວນລະແລະຄວນຖືເອົາ, ມີອະທິບາຍວ່າ ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງການຈຳແນກຄຸນແລະໂທດໃນທີ່ນີ້. ກໍການບຳລຸງຮັບໃຊ້ແທບຕີນຂອງຄູອາຈານນີ້ ບຸກຄົນຄວນເຮັດດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບຢ່າງຍິ່ງ, ທ່ານຈຶ່ງຊັກນຳສາທຸຊົນໃຫ້ໝັ່ນຝຶກຝົນໃນການນັ້ນ ໂດຍຄຳກ່າວທາງອ້ອມ.

၄-၅. ယေ သကလသတ္ထပရိစိတညာဏပါဋဝါ ယဒိ ဒေါသမာရောပယန္တိ, တေသံ တဒ္ဒေါသနိရာကရဏံ ဝိနာ ပဒေသာဝဗောဓနမတ္တေန ပဏ္ဍိတမာနီနံ ဝစနဿာဂုရုကရဏံ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ ဒဿေန္တော စ တံဒွါရေနေဝ အတ္တနော အနညသာဓာရဏဂုရုဂါရဝတံ သာဓုဇနေဟိ ပရမာဒရေန သမ္ပာဒေတဗ္ဗမိတိ ဒဿေတုံ ‘‘ယေသံ…ပေ… ကိနော’’တိ ဂါထာဒွယမာဟ. အနေကသတ္ထာနံ [Pg.15] တိပိဋကတက္ကဗျာကရဏာဒီနံ အနေကေသံ ဂန္ထာနံ အန္တရေ တတွတ္ထသင်္ခါတအဗ္ဘန္တရေ ဥစိတာ သဝနဥဂ္ဂဟဏဓာရဏာဒိဝသေန ပရိစိတာ ပညာ သုတမယာ ပညာ ယေသံ ယေဟိ န သဉ္စိတာ, ဒွိန္နမေကက္ခဏေ ပဝတ္တိယာဘာဝေပိ ဥပစိတသမူဟဘာဝတော, ပုဗ္ဗကာလိကပညာယ အပရကာလိကပညာယ အနန္တရအာသေဝနာဒိပစ္စယလာဘတော အဝတ္ထဗာဟုလ္လပဝတ္တိတော ဝါ သဉ္စိတဗ္ဗာပိ န ရာသိကတာ. ဧတေ ဤဒိသပညာပါဋဝရဟိတာ ဣမေ သမ္မောဟဗ္ဘာဟတာ ပညာပါဋဝါဘာဝတော ဗလပ္ပတ္တေန မောဟေန ဝိသေသေန ပဟတာ ဧဝ ကိဉ္စိပိ ဟေယျောပါဒေယျံ နာဝဗုဇ္ဈန္တိ. န ဧကေ အနေကေတိ စ, တေ စ တေ သတ္ထာ စေတိ စ, တေသမန္တရမိတိ စ, တသ္မိံ ဥစိတာတိ စ သမ္မောဟေန အဗ္ဘာဟတာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. တေန ဝုတ္တံ–

໔-໕. ຊົນεຫຼົ່າໃດ ຜູ້ມີຄວາມສະຫຼາດໃນຄວາມຮູ້ອັນຄຸ້ນເຄີຍໃນຕຳລາທັງປວງ ຫາກຍົກໂທດຂຶ້ນ, ເມື່ອຈະສະແດງການບໍ່ໃສ່ໃຈຄຳເວົ້າຂອງຜູ້ທີ່ສຳຄັນຕົນວ່າເປັນປາດ ເພາະພຽງແຕ່ຮູ້ບາງສ່ວນ ໂດຍປາສະຈາກການກຳຈັດໂທດນັ້ນ ໂດຍຄຳກ່າວທາງອ້ອມ, ແລະເພື່ອສະແດງວ່າ ສາທຸຊົນຄວນເຮັດຄວາມເຄົາລົບຢ່າງຍິ່ງໃນຄູອາຈານອັນບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ຜູ້ອື່ນ ຂອງຕົນ ໂດຍທາງນັ້ນເອງ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄາຖາສອງບົດ ມີຄຳວ່າ “yesaṃ... ເປ... kino” ເປັນຕົ້ນ. ປັນຍາອັນເກີດຈາກການຟັງ ທີ່ຄຸ້ນເຄີຍແລ້ວ ໂດຍການຟັງ, ການຮຽນ ແລະການຊົງຈຳເປັນຕົ້ນ ໃນທ່າມກາງ ຄື ໃນເນື້ອຫາອັນແທ້ຈິງ ຂອງຄຳພີຕ່າງໆ ເປັນອະເນກ ມີພຣະໄຕປິໂດກ, ຕັກກະສາດ ແລະໄວຍາກອນ ເປັນຕົ້ນ, ປັນຍານັ້ນອັນຊົນεຫຼົ່າໃດບໍ່ໄດ້ສະສົມໄວ້, ເຖິງແມ່ນວ່າປັນຍາທັງສອງ (ປັນຍາກ່ອນແລະປັນຍາຫຼັງ) ຈະບໍ່ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະດຽວກັນກໍຕາມ ແຕ່ເພາະຄວາມເປັນກອງທີ່ສະສົມໄວ້, ຫຼືເພາະໄດ້ປັດໄຈມີການເສບຄຸ້ນຕິດຕໍ່ກັນເປັນຕົ້ນ ລະຫວ່າງປັນຍາໃນການກ່ອນກັບປັນຍາໃນການຫຼັງ, ຫຼືເພາະເກີດຂຶ້ນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍໃນສະຖານະການນັ້ນ, ປັນຍາທີ່ຄວນສະສົມໄວ້ ກໍບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເປັນກອງໄວ້. ຊົນεຫຼົ່ານີ້ ຜູ້ປາສະຈາກຄວາມສະຫຼາດໃນປັນຍາເຫັນປານນີ້ ຍ່ອມເປັນຜູ້ຖືກຄວາມຫຼົງຄອບງຳ ຄື ຖືກທຳລາຍຢ່າງຍິ່ງ ດ້ວຍຄວາມຫຼົງອັນມີກຳລັງ ເພາະຄວາມບໍ່ມີຄວາມສະຫຼາດໃນປັນຍາ, ຍ່ອມບໍ່ຮູ້ແຈ້ງສິ່ງໃດໆ ທີ່ຄວນລະແລະຄວນຖືເອົາເລີຍ. ການວິເຄາະສັບດັ່ງນີ້: ບໍ່ແມ່ນໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ອະເນກ (na eke = aneke), ຄຳພີເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍ ເປັນອະເນກດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ອະເນກຄຳພີ (aneke ca te satthā ca = anekasatthā), ລະຫວ່າງຄຳພີເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ລະຫວ່າງອະເນກຄຳພີ (anekasatthānaṃ antaraṃ = anekasatthantaraṃ), ປັນຍາອັນຄຸ້ນເຄີຍໃນລະຫວ່າງອະເນກຄຳພີນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປັນຍາອັນຄຸ້ນເຄີຍໃນລະຫວ່າງອະເນກຄຳພີ (anekasatthantare ucitā = anekasatthantarocitā), ແລະ ຜູ້ຖືກຄອບງຳດ້ວຍຄວາມຫຼົງ ຊື່ວ່າ ຜູ້ຖືກຄວາມຫຼົງຄອບງຳ (sammohena abbhāhatā = sammohabbhāhatā). ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ -

‘‘ဂုဏဒေါသမသတ္ထညူ, ဇနော ဝိဘဇတေ ကထံ;

အဓိကာရော ကိမန္ဓဿ, ရူပဘေဒေါပလဒ္ဓိယ’’န္တိ.

“ຄົນຜູ້ບໍ່ຮູ້ຕຳລາ ຈະຈຳແນກຄຸນແລະໂທດໄດ້ແນວໃດ? ຄົນຕາບອດ ຈະມີສິດ (ຄວາມສາມາດ) ໃນການຈຳແນກຄວາມແຕກຕ່າງຂອງຮູບ (ສີສັນ) ໄດ້ແນວໃດ.”

တဿတ္ထော – အသတ္ထညူ ဇနော ဂုဏဒေါသံ ကထံ ဝိဘဇတေ. တထာ ဟိ ရူပဘေဒေါပလဒ္ဓိယံ နီလပီတာဒိရူပဝိသေသာဝဗောဓနေ အန္ဓဿ အဓိကာရော အဘိမုခကရဏံ ကိံ ဟောတိ, န ဘဝတျေဝ, တသ္မာ အနေကသတ္ထန္တရဂတသုပ္ပသန္နပညာစက္ခုနာ ဧဝ ဂုဏဒေါသဝိဝေစနံ ဘဝတိ, တဒဘာဝေ န ဘဝတျေဝ. ဣဒမေဝ ဝုစ္စတေ–

ເນື້ອຄວາມຂອງຄາຖາຮູບນັ້ນຄື: ຄົນຜູ້ບໍ່ຮູ້ຕຳລາ ຈະຈຳແນກຄຸນແລະໂທດໄດ້ແນວໃດ. ຈິງຢ່າງນັ້ນ, ໃນການຈຳແນກຄວາມແຕກຕ່າງຂອງຮູບ ຄື ການຮູ້ແຈ້ງຄວາມຕ່າງກັນຂອງຮູບມີສີຂຽວແລະສີເyellowງເປັນຕົ້ນ, ຄົນຕາບອດ ຈະມີສິດ ຄື ຄວາມສາມາດສະເພາະໜ້າໄດ້ແນວໃດ, ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ, ເພາະສະນັ້ນ ການຈຳແນກຄຸນແລະໂທດ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍດວງຕາຄືປັນຍາອັນແຈ່ມແຈ້ງຢ່າງຍິ່ງ ທີ່ຢັ່ງລົງສູ່ຄຳພີຕ່າງໆ ເປັນອະເນກເທົ່ານັ້ນ, ເມື່ອບໍ່ມີປັນຍານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ. ຄຳນີ້ແລ້ວ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ -

‘‘သဗ္ဗတ္ထ သတ္ထတောယေဝ, ဂုဏဒေါသဝိဝေစနံ;

ယံ ကရောတိ ဝိနာ သတ္ထံ, သာဟသံ ကိမတောဓိက’’န္တိ.

“ການຈຳແນກຄຸນແລະໂທດໃນທຸກສິ່ງ ຍ່ອມມີໄດ້ຈາກຕຳລາເທົ່ານັ້ນ; ການທີ່ບຸກຄົນເຮັດການຈຳແນກ ໂດຍປາສະຈາກຕຳລາ, ຈະມີຄວາມບຸ່ມບ່າມໃດ ທີ່ຈະຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ.”

တဿတ္ထော – သဗ္ဗတ္ထ ဂုဏဒေါသဝိဝေစနံ သတ္ထတောယေဝ ဟောတိ, သတ္ထံ ဝိနာ သတ္ထောစိတတာဒိသပညံ ဝိနာ ယံ ကရောတိ ဂုဏာဂုဏဝိဘာဂံ ကရောတိ, ယံ ကရဏံ အတ္ထိ, အတောဓိကံ သာဟသံ ကိံ အာသုံ ကိရိယာ အနုပပရိက္ခနကိရိယာ နတ္ထေဝ.

ເນື້ອຄວາມຂອງຄາຖາຮູບນັ້ນຄື: ການຈຳແນກຄຸນແລະໂທດໃນທຸກສິ່ງ ຍ່ອມມີໄດ້ຈາກຕຳລາເທົ່ານັ້ນ, ການທີ່ບຸກຄົນເຮັດ ຄື ເຮັດການຈຳແນກຄຸນແລະໂທດ ໂດຍປາສະຈາກຕຳລາ ຄື ໂດຍປາສະຈາກປັນຍາອັນສົມຄວນແກ່ຕຳລາເປັນຕົ້ນ, ການກະທຳໃດທີ່ມີຢູ່, ຈະມີຄວາມບຸ່ມບ່າມໃດ ທີ່ຈະຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ ຄື ການກະທຳທີ່ຮີບຮ້ອນ ໂດຍບໍ່ມີການພິຈາລະນາໄຕ່ຕອງ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ.

ဣဟ [Pg.16] ဣမသ္မိံ လောကေ ယေသံ အကတပုညာနံ ဇနာနံ ဂုရူနံ

ໃນໂລກນີ້ ຄື ໃນໂລກນີ້, ຂອງຊົນεຫຼົ່າໃດ ຜູ້ບໍ່ໄດ້ເຮັດບຸນໄວ້, ຂອງຄູອາຈານທັງຫຼາຍ

‘‘ပိယော ဂရု ဘာဝနီယော,ဝတ္တာ စ ဝစနက္ခမော;

ဂမ္ဘီရဉ္စ ကထံ ကတ္တာ,နော စာ’ဋ္ဌာနေ နိယောဇကော’’တိ.

“ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ, ເປັນໜ້າເຄົາລົບ, ເປັນໜ້າຍົກຍ້ອງ, ເປັນຜູ້ກ່າວຕັກເຕືອນ, ເປັນຜູ້ອົດທົນຕໍ່ຖ້ອຍຄຳ, ເປັນຜູ້ກ່າວຖ້ອຍຄຳອັນເລິກເຊິ່ງ, ແລະບໍ່ຊັກນຳໃນທາງທີ່ຜິດ.”

နိဒ္ဒိဋ္ဌဂုဏောပေတာနံ အာစရိယာနံ ကာတဗ္ဗာ ပါဒသုဿူသာ ပါဒပရိစရိယာ နတ္ထိ, တေဟိ ကိံ ပယောဇနံ. ယေ ကတပုညာ ဇနာ တပ္ပာဒရဇောကိဏ္ဏာ တေသံ ဂုရူနံ ပါဒရဇေဟိ ဂဝစ္ဆိတာ, တေဝ သာဓူ ဇနာ ဧဝ ဝိဝေကိနော ကလျာဏမိတ္တဂုရုပါသနာဟိ အဓိဂတဝိသိဋ္ဌဝိဝေကဗုဒ္ဓိနော ဘဝန္တိ, တေ ဧဝ ဝိဝေကံ ဇာနန္တီတိ ဘာဝေါ. သောတုမိစ္ဆာ သုဿူသာ, တံ နိဿာယ ကတ္တဗ္ဗပါဒပရိစရိယာပိ တဒတ္ထိယာ သုဿူသာ နာမ ဟောတိ. ပါဒေသု သုဿူသာတိ စ, တေသံ ပါဒါတိ စ, တေသု ရဇာနီတိ စ, တေဟိ ဩကိဏ္ဏာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. သိဿာနံ သကလာဘိဗုဒ္ဓိယာ ဂုရုပဋိဗဒ္ဓတ္တာ အတ္တနော ဂုဏတော အဓိကတရာယေဝ သေဝိတဗ္ဗာ. ဝုတ္တဉှိ ဘဂဝတာ –

ການບຳລຸງຮັບໃຊ້ແທບຕີນ ຄື ການປະຕິບັດຮັບໃຊ້ແທບຕີນ ທີ່ຄວນເຮັດ ຕໍ່ຄູອາຈານທັງຫຼາຍ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄຸນສົມບັດຕາມທີ່ລະບຸໄວ້ ບໍ່ມີ (ແກ່ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ), ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ. ສ່ວນຊົນεຫຼົ່າໃດ ຜູ້ໄດ້ເຮັດບຸນໄວ້ ຜູ້ເປິເປື້ອນດ້ວຍຝຸ່ນລະອອງແຫ່ງຕີນຂອງຄູອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ ຄື ປົກຄຸມດ້ວຍຝຸ່ນລະອອງແຫ່ງຕີນຂອງຄູອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ, ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມເປັນຄົນດີ ຄື ເປັນສັດຈະຊົນ ຜູ້ມີປັນຍາໄຕ່ຕອງ ຄື ຜູ້ມີປັນຍາອັນຈຳແນກອັນຍອດຢ້ຽມ ທີ່ໄດ້ບັນລຸແລ້ວ ດ້ວຍການເຂົ້າຫາຄັນລະຍານະມິດແລະຄູອາຈານ, ມີອະທິບາຍວ່າ ຊົນεຫຼົ່ານັ້ນເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຮູ້ການຈຳແນກ. ຄວາມຢາກຟັງ ຊື່ວ່າ ສຸສູສາ (sussūsā), ການປະຕິບັດຮັບໃຊ້ແທບຕີນ ທີ່ຄວນເຮັດ ໂດຍອາໄສຄວາມຢາກຟັງນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າ ສຸສູສາ ເພາະມີຄວາມຢາກຟັງນັ້ນເປັນເປົ້າໝາຍ. ການວິເຄາະສັບດັ່ງນີ້: ຄວາມຢາກຟັງແທບຕີນທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ປາດະສຸສູສາ (pādesu sussūsā = pādasussūsā), ຕີນທັງຫຼາຍຂອງຄູອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ຕັບປາດະ (tesaṃ pādā = tappādā), ຝຸ່ນລະອອງທັງຫຼາຍໃນຕີນເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ຕັບປາດະຣະຊະ (tesu rajāni = tappādarajāni), ແລະ ຜູ້εປິເປື້ອນດ້ວຍຝຸ່ນລະອອງເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ຕັບປາດະຣະໂຊກິນນະ (tehi okiṇṇā = tappādarajokiṇṇā). ເພາະຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງທັງປວງຂອງສິດ ຍ່ອມເນື່ອງດ້ວຍຄູອາຈານ, ສິດຈຶ່ງຄວນຄົບຫາຄູອາຈານ ຜູ້ມີຄຸນຍິ່ງກວ່າຕົນເທົ່ານັ້ນ. ຈິງຢ່າງນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດໄວ້ວ່າ -

‘‘နိဟီယတိ ပုရိသော နိဟီနသေဝီ,န စ ဟာယေထ ကဒါစိ တုလျသေဝီ;

သေဋ္ဌမုပနမံ ဥဒေတိ ခိပ္ပံ,တသ္မာ’တ္တနော ဥတ္တရိတရံ ဘဇေထာ’’တိ.

“ບຸກຄົນຜູ້ຄົບຫາຄົນທີ່ຕ່ຳກວ່າ ຍ່ອມເສື່ອມຖອຍ, ຜູ້ຄົບຫາຄົນທີ່ສະεໝີກັນ ຍ່ອມບໍ່ເສື່ອມຖອຍໃນການໃດໆ, ຜູ້ເຂົ້າຫາຄົນທີ່ປະເສີດກວ່າ ຍ່ອມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງໂດຍພັນລະນາ, ເພາະສະນັ້ນ ບຸກຄົນຄວນຄົບຫາຜູ້ທີ່ປະເສີດກວ່າຕົນ.”

၆.

໖.

ကဗ္ဗနာဋကနိက္ခိတ္တ-နေတ္တစိတ္တာ ကဝိဇ္ဇနာ;

ယံကိဉ္စိ ရစယန္တေ’တံ, န ဝိမှယကရံ ပရံ.

ພວກກວີ ຜູ້ມີດວງຕາແລະຈິດໃຈອັນທອດລົງແລ້ວໃນກາບກອນແລະລະຄອນ; ຍ່ອມແຕ່ງສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງຂຶ້ນມາ, ສິ່ງນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເປັນໜ້າອັດສະຈັນຢ່າງຍິ່ງ.

၇.

໗.

တေယေ’ဝ ပဋိဘာဝန္တော, သော’ဝ ဗန္ဓော သဝိမှယော;

ယေန တောသေန္တိ ဝိညူယေ, တတ္ထာပျ’ဝိဟိတာဒရာ.

ສ່ວນການແຕ່ງບົດປະພັນໃດ ທີ່ເຮັດໃຫ້ພວກກວີເຫຼົ່ານັ້ນεອງເກີດປັນຍາປະຕິພານ, ການແຕ່ງບົດປະພັນນັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມເປັນໜ້າອັດສະຈັນ; ເພາະການແຕ່ງບົດປະພັນໃດ ພວກກວີຍ່ອມເຮັດໃຫ້ພວກຜູ້ຮູ້ພໍໃຈ, ເຖິງແມ່ນວ່າໃນການແຕ່ງບົດປະພັນນັ້ນ ພວກກວີຈະບໍ່ໄດ້ສະແດງຄວາມເອົາໃຈໃສ່ເປັນພິເສດກໍຕາມ.

၆-၇. ဧဝမေတ္ထာနွယဗျတိရေကဝသေနာဓိဂတေ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ‘‘ကိံ အမှာကံ ကဗ္ဗနာဋကပရိစယာဘာဝေရစနာဝိသေသာဘိယောဂေါပဇနိတပရိဿမေနာ’’တိ ဩလီနဝုတ္တိနော သောတုဇနေ သမုဿာဟေတိ [Pg.17] ‘‘ကဗ္ဗနာဋကာ’’တိအာဒိနာ. ကဝိပ္ပယောဂသင်္ခါတော ဗန္ဓောဝ ကဝိနော ဣဒန္တိ ကဗ္ဗံ. မုတ္တကာဒိဝါကျသွမုတ္တိကာဒျဝယဝသဘာဝါ အန္တရဝါကျသမုဒါယသမ္ပန္နံ ဝုတ္တဇာတိဘေဒဘိန္နံ ပဇ္ဇမယံ ဂဇ္ဇမယံ ပဇ္ဇဂဇ္ဇမယံ စမ္ပူနာမကဉ္စ, မဟာဝါကျရူပံ မဟာကဗ္ဗဉ္စ, တံ ပန မဟာကဗ္ဗံ သဂ္ဂေဟိ သဂ္ဂနာမကေဟိ ပရိစ္ဆေဒဝိသေသေဟိ ဗန္ဓျတေ ကရီယတီတိ သဂ္ဂဗန္ဓောတိ ပဝုစ္စတိ. တဿ တု လက္ခဏံ ‘‘သဂ္ဂဗန္ဓဿ မုခံ ဣဋ္ဌာသီသနံ သိယာ ပဏာမော ဝါ ဗန္ဓသမ္ဗန္ဓိနော ကဿစိ အတ္ထဿ နိဒ္ဒေသော ဝါ’’တိအာဒိနာ အနေကဓာ ဝဏ္ဏေန္တိ. တံ ယထာ?

໖-໗. ເມື່ອໄດ້ສະແດງຜູ້ເຂົ້າເຖິງ ໂດຍວິທີຄ້ອຍຕາມແລະຂັດກັນໃນທີ່ນີ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ບັດນີ້ ເພື່ອຈະກະຕຸ້ນຜູ້ຟັງ ຜູ້ມີຄວາມທໍ້ຖອຍໃຈວ່າ “ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ພວກເຮົາ ດ້ວຍຄວາມເມື່ອຍລ້າອັນເກີດຈາກຄວາມພະຍາຍາມໃນການແຕ່ງບົດປະພັນເປັນພິເສດ ເພາະຄວາມບໍ່ມີຄວາມຄຸ້ນເຄີຍໃນກາບກອນແລະລະຄອນ”, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “kabbanāṭakā” ເປັນຕົ້ນ. ບົດປະພັນອັນນັບວ່າເປັນການສະແດງອອກຂອງກວີ ຫຼື ບົດປະພັນຂອງກວີ ນີ້ຊື່ວ່າ ກັບບະ (kabba - ກາບກອນ). ກາບກອນນັ້ນ ມີສະພາບເປັນສ່ວນປະກອບມີມຸດຕະກະເປັນຕົ້ນ ໃນປະໂຫຍກມີມຸດຕະກະເປັນຕົ້ນ, ເຖິງພ້ອມດ້ວຍການລວມກັນຂອງປະໂຫຍກໃນລະຫວ່າງ, ຈຳແນກຕາມປະເພດແຫ່ງວຸດຕິ, ເປັນບົດປະພັນປະເພດຮ້ອຍກອງ (pajjamaya), ຮ້ອຍແກ້ວ (gajjamaya), ແລະຮ້ອຍກອງປະສົມຮ້ອຍແກ້ວ ທີ່ຊື່ວ່າ ຈຳປູ (campū), ແລະເປັນມະຫາກັບບະ (mahākabba) ອັນມີຮູບແບບເປັນປະໂຫຍກໃຫຍ່, ກໍມະຫາກັບບອນນັ້ນ ທ່ານເອີ້ນວ່າ ສັກຄະບັນທະ (saggabandha) ເພາະຖືກແຕ່ງຂຶ້ນ ຄື ເຮັດຂຶ້ນ ດ້ວຍຕອນຕ່າງໆ ທີ່ຊື່ວ່າ ສັກຄະ (sangga - ຕອນ/ບົດ). ສ່ວນລັກສະນະຂອງມະຫາກັບບະນັ້ນ ທ່ານພັນລະນາໄວ້ຫຼາຍປະການ ມີຄຳວ່າ “ເບື້ອງຕົ້ນຂອງສັກຄະບັນທະ ຄວນເປັນການອວຍພອນອັນເພິ່ງປາດຖະໜາ ຫຼື ການນ້ອມໄຫວ້ ຫຼື ການລະບຸເນື້ອຫາໃດໜຶ່ງອັນກ່ຽວຂ້ອງກັບບົດປະພັນ” ເປັນຕົ້ນ. ລັກສະນະນັ້ນເປັນແນວໃດ?

‘‘သဂ္ဂဗန္ဓော မဟာကဗ္ဗ-မုစ္စတေ တွဿ လက္ခဏံ;

ပဏာမော ဝတ္ထုနိဒ္ဒေသော, အာသီသာပိ စ တမ္မုခံ.

“ບົດປະພັນປະເພດສັກຄະບັນທະ ທ່ານຮຽກວ່າ ມະຫາກັບບະ, ສ່ວນລັກສະນະຂອງມະຫາກັບບະນັ້ນຄື: ເບື້ອງຕົ້ນຂອງມະຫາກັບບະນັ້ນ ຄວນເປັນການນ້ອມໄຫວ້, ການລະບຸເນື້ອຫາ ຫຼື ການອວຍພອນ.”

ဣတိဟာသကထုဗ္ဘူတံ, သန္တသန္နိဿယမ္ပိ ဝါ;

စတုဝဂ္ဂဖလာယတ္တံ, စတုရောဒါတ္တနာယကံ.

“ມີເນື້ອຫາອັນເກີດຈາກເລື່ອງລາວໃນອະດີດ (ພົງສາວະດານ) ຫຼື ອາໄສເລື່ອງລາວຂອງສັດຈະຊົນ, ອີງອາໄສຜົນແຫ່ງວັດຖຸສີ່ປະການ (ຈະຕຸວັກ), ມີຕົວເອກ (ພຣະເອກ) ຜູ້ສະຫຼາດແລະອົງອາດ.”

ပုရဏ္ဏဝုတုသေလိန္ဒု-သဝိတူဒယဝဏ္ဏနံ;

ဥယျာနသလိလက္ကီဠာ, မဓုပါနရတုဿဝံ.

“ມີການພັນລະນາເຖິງເມືອງ, ມະຫາສະໝຸດ, ພູເຂົາ, ລະດູການ, ດວງຈັນ ແລະດວງອາທິດຂຶ້ນ; ມີການຫຼິ້ນໃນສວນອຸດທະຍານແລະການຫຼິ້ນນ້ຳ, ມີການດື່ມນ້ຳເມົາແລະງານສະຫຼອງຄວາມຍິນດີ.”

ဝိပ္ပလမ္ဘဝိဝါဟေဟိ, ကုမာရောဒယဝဍ္ဎိဟိ;

မန္တဒူတပ္ပယာနာဇိ-နာယကာဘျူဒယေဟိပိ.

“ມີການພັນລະນາເຖິງການພັດພາກແລະການແຕ່ງງານ, ການປະສູດແລະການຈະເລີນເຕີບໂຕຂອງພຣະກຸມານ; ການປຶກສາຫາລື, ການສົ່ງທູດ, ການຍົກທັບ, ການຮົບ ແລະຄວາມຮຸ່ງເຮືອງຂອງຕົວເອກ.”

အလင်္ကတမသံခိတ္တ-ရသဘာဝနိရန္တရံ;

နာတိဝိတ္ထိဏ္ဏသဂ္ဂေဟိ, ပိယဝုတ္တသုသန္ဓိဘိ.

“ປະດັບປະດາດ້ວຍລົດແລະພາວະອັນບໍ່ຫຍໍ້ທໍ້ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ; ມີຕອນ (ສັກຄະ) ອັນບໍ່ກວ້າງຂວາງເກີນໄປ, ມີວຸດຕິອັນເປັນທີ່ຮັກແລະມີການເຊື່ອມຕໍ່ອັນງົດງາມ.”

သဗ္ဗတ္ထ ဘိန္နသဂ္ဂန္တေ-ဟုပေတံ လောကရဉ္ဇကံ;

ကဗ္ဗံ ကပ္ပန္တရဋ္ဌာယိ, ဇာယတေ သာဓွလင်္ကတီ’’တိ.

“ປະກອບດ້ວຍຕອນອັນມີວຸດຕິຕ່າງກັນໃນຕອນທ້າຍໃນທຸກບ່ອນ, ເປັນທີ່ຍິນດີຂອງຊາວໂລກ; ກາບກອນອັນປະດັບປະດາເປັນຢ່າງດີ ຍ່ອມຄົງຢູ່ຕະຫຼອດກັລປະ.”

တတ္ထ ဣတိဟာသကထုဗ္ဘူတန္တိ ပုရာဝုတ္တကထာသန္နိဿယံ. သန္တသန္နိဿယန္တိ ဣတရသောဘနာဓိကရဏဂုဏရာဇစရိတာဒိနိဿယံ ဝါ. စတုဝဂ္ဂဖလာယတ္တန္တိ ဓမ္မာဒိစတုဝဂ္ဂဖလာယတ္တံ. ဓမ္မော [Pg.18] နာမ အဗ္ဘူဒယနိဗ္ဗာနဟေတုကော. အတ္ထော နာမ ဝိဇ္ဇာဘုမျာဒီနံ ယထာညာယမဇ္ဇနံ, အဇ္ဇိတာနဉ္စ ရက္ခဏံ. ကာမော နာမ နိရယော ဝိသယော ပယောဂေါ. မောက္ခော နာမ သဗ္ဗသံသာရဒုက္ခနိဝတ္တိ. စတုရောဒါတ္တနာယကန္တိ ဥဿာဟသတ္တိမန္တသတ္တိပဘူသတ္တိယောဂေန စတုရော ကုသလော စာဂါတိသယာဒိယောဂေန ဥဒါတ္တော ဥဒါရော နာယကော ဝိပက္ခော, ပဋိပက္ခော စ ယတ္ထ, တံ. မဓု နာမ သုရာ. ဝိပ္ပလမ္ဘော ဝိရဟော. မန္တော နီတိဝေဒီဟိ သဟ ကာရီယနိစ္ဆယော. ဒူတော သန္ဓာနပ္ပဝတ္တော ပုရိသော. ပယာနံ သင်္ဂါမာဒိနိမိတ္တဂမနံ. အာဇိ သန္ဓျာဘာဝေ ဝိဂ္ဂဟော. အသင်္ခတ္တရသဘာဝနိရန္တရန္တိ အသံခိတ္တာ ဗဟုတ္တာ ရသာ သိင်္ဂါရဝီရာဒယော, ဘာဝါ ရတိဥဿာဟာဒယော, တေဟိ နိရန္တရံ ပတ္ထဋံ. ပိယဝုတ္တသုသန္ဓိဘီတိ ပိယာနိ သုတိသုဘဂါနိ ဝုတ္တာနိ ဣန္ဒဝဇိရာဒီနိ အညမညသမ္ဗန္ဓသံသဂ္ဂတာယ သောဘနော သန္ဓိ အညမညသင်္ဂဟာ ယေသံ သဂ္ဂါနံ, တေဟီတိ.

“ໃນຄຳພີເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ “itihāsakathubbhūtaṃ” ຄື ອາໄສເລື່ອງລາວທີ່ເຄີຍມີມາໃນປາງກ່ອນ. ຄຳວ່າ “santasannissayaṃ” ຄື ອາໄສເລື່ອງລາວອື່ນໆ ມີພຣະຣາຊະຈະຣິຍາວັດອັນງົດງາມແລະຄຸນສົມບັດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “catuvaggaphalāyattaṃ” ຄື ອີງອາໄສຜົນແຫ່ງວັດຖຸສີ່ປະການມີທັມມະເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ທັມມະ (dhammo) ຄື ສິ່ງອັນເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມຈະເລີນແລະພຣະນິພານ. ທີ່ຊື່ວ່າ ອັດຖະ (attho) ຄື ການສະແຫວງຫາຄວາມຮູ້ແລະທີ່ດິນເປັນຕົ້ນຕາມສົມຄວນ, ແລະການຮັກສາສິ່ງທີ່ສະແຫວງຫາມາໄດ້ແລ້ວ. ທີ່ຊື່ວ່າ ກາມະ (kāmo) ຄື ຄວາມເພີດເພີນໃນເປົ້າໝາຍ (ອາຣົມ). ທີ່ຊື່ວ່າ ໂມກຂະ (mokkho) ຄື ຄວາມດັບທຸກໃນສັງສານະວັດທັງປວງ. ຄຳວ່າ “caturodāttanāyakaṃ” ຄື ບົດປະພັນໃດທີ່ມີຕົວເອກ ຜູ້ສະຫຼາດ ຄື ຜູ້ປະກອບດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງຄວາມພະຍາຍາມ, ກຳລັງແຫ່ງປັນຍາ ແລະກຳລັງແຫ່ງອຳນາດ, ແລະອົງອາດ ຄື ຜູ້ມີໃຈກວ້າງຂວາງ ປະກອບດ້ວຍການສະລະອັນຍອດຢ້ຽມເປັນຕົ້ນ, ແລະມີຝ່າຍກົງກັນຂ້າມ (ຄູ່ປັບ) ໃນບົດປະພັນນັ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ມະທຸ (madhu) ຄື ສຸຣາ (ນ້ຳເມົາ). ທີ່ຊື່ວ່າ ວິບປະລຳພະ (vippalambho) ຄື ການພັດພາກ. ທີ່ຊື່ວ່າ ມັນຕະ (manto) ຄື ການຕັດສິນໃຈເຮັດຮ່ວມກັບຜູ້ຮູ້ຈະຣິຍະທັມ. ທີ່ຊື່ວ່າ ທູຕະ (dūto) ຄື ບຸກຄົນຜູ້ເຮັດໜ້າທີ່ເຊື່ອມສຳພັນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ປະຍານະ (payānaṃ) ຄື ການເດີນທາງໄປເພື່ອສົງຄາມເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ອາຊິ (āji) ຄື ການຮົບກັນໃນເວລາຄ່ຳຄືນ. ຄຳວ່າ “asaṅkhattarasabhāvanirantaraṃ” ຄື ແຜ່ໄປຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງດ້ວຍລົດທັງຫຼາຍອັນບໍ່ຫຍໍ້ທໍ້ ຄື ມີຫຼາຍ ມີສິງຄາຣະລົດແລະວີຣະລົດເປັນຕົ້ນ, ແລະດ້ວຍພາວະທັງຫຼາຍມີຣະຕິແລະອຸດສາຫະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “piyavuttasusandhibhī” ຄື ດ້ວຍຕອນ (ສັກຄະ) ທັງຫຼາຍ ທີ່ມີວຸດຕິອັນເປັນທີ່ຮັກ ຄື ເປັນທີ່ຟັງງ່າຍມີອິນທະວະຊິຣະວຸດຕິເປັນຕົ້ນ, ແລະມີການເຊື່ອມຕໍ່ອັນງົດງາມ ຄື ມີການລວມກັນອັນດີ ເພາະຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນລະຫວ່າງກັນແລະກັນ.”

ပုနပိ ယထာဝုတ္တေသု အင်္ဂေသု နဂရဝဏ္ဏနာဒီသု ကိဉ္စ ယထာသမ္ဘဝံ မဓုပါနာဒိရဟိတမ္ပိ တညူနံ မနော ရဉ္ဇေတိ ဥပါဒိယတေဝ သဗ္ဘီတိ ဒဿေတုမာဟ–

“ອີກປະການໜຶ່ງ, ເພື່ອສະແດງວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າບົດປະພັນນັ້ນ ຈະປາສະຈາກການດື່ມນ້ຳເມົາເປັນຕົ້ນ ຕາມທີ່ຄວນມີ ໃນສ່ວນປະກອບມີການພັນລະນາເມືອງເປັນຕົ້ນ ຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວ, ແຕ່ກໍຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈຂອງຜູ້ຮູ້ຍິນດີ ແລະສັດຈະຊົນຍ່ອມຍອມຮັບເອົາ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ -”

‘‘ကဗ္ဗံ န ဒုဿတင်္ဂေဟိ, နျူနမပျတြ ကေဟိစိ;

ဗန္ဓင်္ဂသမ္ပဒါ တညူ, ကာမမာရာဓယန္တိ စေ’’တိ.

“ກາບກອນ ຍ່ອມບໍ່ເສຍຫາຍ ເພາະຂາດສ່ວນປະກອບບາງປະການໃນທີ່ນີ້; ຫາກວ່າຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ຍ່ອມພໍໃຈໃນຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍສ່ວນປະກອບແຫ່ງບົດປະພັນ ຕາມຄວາມປາດຖະໜາ.”

ပုနပိ –

“ອີກປະການໜຶ່ງ -”

‘‘ဂုဏတော ပဌမံ ဝတွာ, နာယကံ တေန သတ္တုနော;

နိရာကရဏမိစ္စေသ, မဂ္ဂေါ ပကတိသုန္ဒရော.

“ການກ່າວເຖິງຕົວເອກ ໂດຍຄຸນສົມບັດກ່ອນ, ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວເຖິງການກຳຈັດສັດຕູ ຂອງຕົວເອກນັ້ນ, ນີ້ເປັນແນວທາງອັນງົດງາມໂດຍປົກກະຕິ.”

ဝံသဝီရသုတာဒီနိ, ဝဏ္ဏယိတွာ ရိပုဿပိ;

တဇ္ဇယာ နာယကုက္ကံသ-ကထနဉ္စ သုခေတိ နော’’တိ အာဟု.

“ການພັນລະນາເຖິງຕະກູນ, ຄວາມກ້າຫານ ແລະຄວາມຮູ້ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນແຕ່ຂອງສັດຕູ; ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວເຖິງຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງຕົວເອກ ດ້ວຍການຊະນະສັດຕູນັ້ນ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ພວກເຮົາເພີດເພີນ.” ທ່ານກ່າວໄວ້ດັ່ງນີ້.

သဗ္ဗမ္ပေတံ [Pg.19] သဒ္ဓမ္မာမတရသပါနသရသဟဒယာနံ သမ္ဖပ္ပလာပဝိပုလဝိသပ္ပဝေသောပဒ္ဒုတကဗ္ဗနာဋကပရမ္မုခါနံ သတတစရိတသဉ္စရိတရတနဘာဇနာနံ သပ္ပုရိသာနံ ကိံ ဟဒယခေဒေါပဇနိတပရိဿမေနေတိ တဒနုရူပမေဝေါပဒဿိတန္တိ.

ທັງໝົດນັ້ນ ໄດ້ສະແດງໄວ້ຢ່າງເໝາະສົມແລ້ວ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສັດບຸລຸດທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີຫົວໃຈອັນຊຸ່ມຊື່ນດ້ວຍການດື່ມລົດແຫ່ງພະສັດທຳອັນເປັນອະມະຕະ, ຜູ້ຫັນຫຼັງໃຫ້ແກ່ກາບກອນ ແລະ ລະຄອນ ທີ່ຖືກຄອບງຳດ້ວຍການເຂົ້າມາແຫ່ງພິດອັນແຜ່ຂະຫຍາຍໄປຢ່າງກວ້າງຂວາງຄືຄຳເວົ້າເພີ້ເຈີ້, ຜູ້ເປັນດັ່ງພາຊະນະແກ້ວທີ່ທ່ຽວໄປມາດ້ວຍຄວາມປະພຶດອັນສະໝ່ຳສະເໝີ, ດ້ວຍຄຳຖາມວ່າ 'ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍຄວາມເໜັດເໜື່ອຍອັນເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມທຸກໃຈ?'

နာဋကံ နာမ ဘရတာဒိနာဋျသတ္ထေ နာနပ္ပကာရနိရူပိတရူပံ ကပ္ပံ, တံလက္ခဏေကဒေသဘူတလက္ခဏာနိ ပကရဏာဒီနိ နဝ ရူပကာနိ. နာဋိကာ စ ဧတ္ထေဝါဝရုမ္ဘန္တိ. ကဗ္ဗဉ္စ နာဋကဉ္စ, တေသု နိက္ခိတ္တံ ဌပိတံ နေတ္တဉ္စ စိတ္တဉ္စ ယေဟီတိ ဝိဂ္ဂဟော. ကေ တေ? ကဝိနော. တတ္ထ နိက္ခိတ္တနေတ္တစိတ္တဝစနေန သုတဿ စိန္တနဉ္စ ဦဟာပေါဟမုခေန ယထုဂ္ဂဟိတနိယာမံ, အဝိပရီတတ္ထနိစ္ဆယနံ, နိစ္ဆိတဿ ဘာဝနာ, နိရန္တရာဘိယောဂေါ စ ဒဿိတော. ကဗ္ဗနာဋကဝစနေန သုတံ, စိန္တိတံ, ဘာဝိတဉ္စ ဒဿိတံ. သုတေ ဒဿိတေ တန္နိဿယံ သုတမယဉာဏမ္ပိ ဒဿိတမေဝ သိယာတိ. ‘‘ကဗ္ဗနာဋကနိက္ခိတ္တနေတ္တစိတ္တာ’’တိ ဣမိနာ သုတစိန္တာဘာဝနာနုက္ကမေန သမ္ပာဒိတပညာပါဋဝါနံ ကဗ္ဗရစနာယ သာမတ္ထိယံ ဒဿေတိ. ဟောတိ ဟိ တာဒိသာနံ တံသုတာဒိ ဗန္ဓနကာရဏံ. ဝုတ္တဉှိ –

ທີ່ຊື່ວ່າ ລະຄອນ (ນາຕະກະ) ຄື ຮູບແບບທີ່ກຳນົດໄວ້ໂດຍປະການຕ່າງໆ ໃນຕຳລາຟ້ອນລຳມີພະພະລົດເປັນຕົ້ນ, ແລະ ຮູບະກະ 9 ຢ່າງ ມີປະກະຣະນະເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີລັກສະນະເປັນສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງລັກສະນະຂອງລະຄອນນັ້ນ. ແລະ ນາຕິກາ (ລະຄອນເລື່ອງສັ້ນ) ກໍລວມຢູ່ໃນລະຄອນນີ້ຄືກັນ. ຄຳວ່າ 'ກາບກອນ ແລະ ລະຄອນ' ວິເຄາະວ່າ 'ชົນທັງຫຼາຍໃດ ວາງໄວ້ ຄືຕັ້ງໄວ້ ເຊິ່ງດວງຕາ ແລະ ຈິດໃຈ ໃນກາບກອນ ແລະ ລະຄອນເຫຼົ່ານັ້ນ'. ຊົນທັງຫຼາຍນັ້ນແມ່ນໃຜ? ຄື ກະວີທັງຫຼາຍ. ໃນຄຳນັ້ນ, ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີດວງຕາ ແລະ ຈິດໃຈອັນຕັ້ງໄວ້ແລ້ວ' ທ່ານສະແດງເຖິງການຄິດພิຈາລະນາສິ່ງທີ່ໄດ້ຍິນໄດ້ຟັງມາ ໂດຍວິທີການໄຕ່ຕອງ ແລະ ຕັດສິນ ຕາມແນວທາງທີ່ໄດ້ຮຽນຮູ້ມາ, ການກຳນົດອັດຖະອັນບໍ່ຄາດເຄື່ອນ, ການຈະເລີນ (ພາວະນາ) ສິ່ງທີ່ກຳນົດແລ້ວ, ແລະ ຄວາມພາກພຽນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ກາບກອນ ແລະ ລະຄອນ' ທ່ານສະແດງເຖິງສິ່ງທີ່ໄດ້ຍິນໄດ້ຟັງ (ສຸຕະ), ສິ່ງທີ່ໄດ້ຄິດ (ຈິນຕະ), ແລະ ສິ່ງທີ່ໄດ້ຈະເລີນ (ພາວິຕະ). ເມື່ອສະແດງສິ່ງທີ່ໄດ້ຍິນໄດ້ຟັງແລ້ວ, ປັນຍາອັນເກີດຈາກການຟັງ (ສຸຕາມະຍະປັນຍາ) ອັນອາໄສສິ່ງທີ່ໄດ້ຍິນໄດ້ຟັງນັ້ນ ກໍເປັນອັນສະແດງໄວ້ດ້ວຍ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີດວງຕາ ແລະ ຈິດໃຈອັນຕັ້ງໄວ້ໃນກາບກອນ ແລະ ລະຄອນ' ນີ້, ທ່ານສະແດງເຖິງຄວາມສາມາດໃນການແຕ່ງກາບກອນ ຂອງຜູ້ມີຄວາມຊ່ຽວຊານໃນປັນຍາອັນສຳເລັດແລ້ວ ໂດຍລຳດັບແຫ່ງການຟັງ, ການຄິດ ແລະ ການຈະເລີນ. ເພາະວ່າ ການຟັງເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຍ່ອມເປັນເຫດແຫ່ງການຜູກພັນ (ແຕ່ງກາບກອນ) ຂອງບຸກຄົນຜູ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ—

‘‘သာဘာဝိကီ စ ပဋိဘာ,သုတဉ္စ ဗဟု နိမ္မလံ;

အမန္ဒော စာဘိယောဂေါယံ,ဟေတု ဟောတိဟ ဗန္ဓနေ’’တိ.

“ປັນຍາປະຕິພານອັນເປັນໄປເອງໂດຍທຳມະຊາດ, ການໄດ້ຍິນໄດ້ຟັງຫຼາຍອັນບໍລິສຸດ, ແລະ ຄວາມພາກພຽນອັນບໍ່ຍໍ້ຢ່ອນນີ້, ຍ່ອມເປັນເຫດໃນການແຕ່ງກາບກອນໃນໂລກນີ້”.

ယံကိဉ္စီတိ အတ္တနော စိတ္တာရုဠှံ ယံကိဉ္စိ ဗန္ဓဇာတံ. ဣမိနာ ပန အနိယမဝစနေန အတ္တနော တတ္ထ အာဒရာဘာဝံ ဒီပေတိ. ရစယန္တိ ကရောန္တိ. ဧတံ တေဟိ ရစိတံ ဗန္ဓဇာတံ ပရံ အစ္စန္တမေဝ ဝိမှယကရံ န ဟောတိ, တာဒိသောပါယသမ္ပတ္တိသမ္ပန္နဿ ဥပေယျသမ္ပတ္တိသဗ္ဘာဝတော အနစ္ဆရိယမေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. တတ္ထ တေသု ကဗ္ဗနာဋကေသု ရစနာဝိသေသဧကန္တောပါယဘူတေသု အဝိဟိတာဒရာအပိ သုတာဒိဝသေန အကတာဒရာပိ [Pg.20] ယေ သပ္ပုရိသာ ပညဝန္တော ယေန ဗန္ဓဝိသေသေန ဝိညူ ဂုဏဒေါသဝိဒုနော သတ္ထညုနော ပဏ္ဍိတဇနေ တောသေန္တိ ပီဏေန္တိ. တောသေန္တိယေဝ ဟိ တေ တာဒိသေ သာဘာဝိကိပဋိဘာဝိရဟေပိ ဧတာဒိသေသု အတ္ထေသု သုတစိန္တာဘာဝနာဝသေန ဝါယမန္တာ. ဝုတ္တဉှိ –

ຄຳວ່າ 'ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ' (ຍັງກິລຈິ) ໄດ້ແກ່ ບົດປະພັນຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ອັນຂຶ້ນສູ່ໃຈຂອງຕົນ. ແຕ່ດ້ວຍຄຳທີ່ບໍ່ແນ່ນອນນີ້ ທ່ານສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ມີຄວາມເອົາໃຈໃສ່ຂອງຕົນໃນບົດປະພັນນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມແຕ່ງ' (ຣະຈະຍັນຕິ) ຄື ຍ່ອມເຮັດ. ບົດປະພັນທີ່ພວກເຂົາແຕ່ງຂຶ້ນນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເປັນສິ່ງທີ່ໜ້າອັດສະຈັນຢ່າງຍິ່ງເກີນໄປ, ເພາະວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄວາມສຳເລັດແຫ່ງອຸບາຍເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມມີຄວາມສຳເລັດແຫ່ງຜົນອັນເພິ່ງເຂົ້າເຖິງ, ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນເລື່ອງແປກປະຫຼາດເລີຍ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ໃນກາບກອນ ແລະ ລະຄອນເຫຼົ່ານັ້ນ, ສັດບຸລຸດທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີປັນຍາ ເຖິງວ່າຈະບໍ່ໄດ້ເອົາໃຈໃສ່ໃນວິທີການແຕ່ງອັນເປັນອຸບາຍໂດຍສ່ວນດຽວ, ຫຼື ເຖິງວ່າຈະບໍ່ໄດ້ເອົາໃຈໃສ່ໂດຍການຟັງເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ກໍຍ່ອມເຮັດໃຫ້ບັນດິດທັງຫຼາຍ ຜູ້ຮູ້, ຜູ້ຮູ້ຄຸນແລະໂທດ, ຜູ້ຮູ້ຄຳພີ ຍິນດີ ແລະ ເພິ່ງພໍໃຈ ດ້ວຍບົດປະພັນອັນວິເສດໃດ. ເພາະວ່າ ພວກເຂົາເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຍິນດີແທ້ໆ ເຖິງວ່າຈະປາສະຈາກປະຕິພານອັນເປັນໄປເອງໂດຍທຳມະຊາດເຊັ່ນນັ້ນ, ແຕ່ກໍພະຍາຍາມໃນເນື້ອຄວາມເຫຼົ່ານີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຟັງ, ການຄິດ ແລະ ການຈະເລີນ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ—

‘‘န ဝိဇ္ဇတီ ယဇ္ဇပိ ပုဗ္ဗဝါသနာ-ဂုဏာနုဗန္ဓိ ပဋိဘာနမဗ္ဘုတံ;

သုတေန ဝါစု’ဿဟနေနုပါသိတာ,ဓုဝံ ကရောတျေဝ ကမပျနုဂ္ဂဟ’’န္တိ.

“ເຖິງແມ່ນວ່າ ປັນຍາປະຕິພານອັນໜ້າອັດສະຈັນ ອັນເນື່ອງດ້ວຍຄຸນແຫ່ງວາສະໜາໃນປາງກ່ອນ ຈະບໍ່ມີຢູ່, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ວາຈາອັນບຸກຄົນເຂົ້າໄປຄົບຫາ ດ້ວຍການຟັງ ແລະ ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມໃນການຝຶກຝົນ ຍ່ອມເຮັດການອຸປະຖຳບາງຢ່າງ (ຄືຄວາມສະຫຼາດໃນປັນຍາ) ໂດຍແທ້ຈິງ”.

ပဋိဘာဝန္တော ဟေယျောပါဒေယျပရိစ္ဆေဒလက္ခဏပညာယ ပညဝန္တော နာမ, တေယေဝ သပ္ပုရိသာ. သဝိမှယော ‘‘ကီဒိသာယံ, တာဒိသောပါယန္တရရဟိတာနမ္ပိ ဧတာဒိသော ဗန္ဓော သိယာ’’တိ ဝိမှယေန သဟ ဝတ္တမာနောပိ. သောဝ ဗန္ဓော တမေဝ ဗန္ဓနံ တာဒိသောပါယသမ္ပတ္တိဝိရဟေနောပေယျသမ္ပတ္တိယာ သဗ္ဘာဝတော, နာညောတိ.

ຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີປະຕິພານ' (ປະຕິພາວັນໂຕ) ຄື ຜູ້ມີປັນຍາ ດ້ວຍປັນຍາອັນມີລັກສະນະກຳນົດສິ່ງທີ່ຄວນລະເວັ້ນ ແລະ ສິ່ງທີ່ຄວນຖືເອົາ, ພວກເຂົາເຫຼົ່ານັ້ນແຫຼະຄືສັດບຸລຸດ. ຄຳວ່າ 'ພ້ອມດ້ວຍຄວາມອັດສະຈັນ' (ສະວິມຫະໂຍ) ຄື ເຖິງວ່າຈະເປັນໄປພ້ອມກັບຄວາມອັດສະຈັນວ່າ 'ບົດປະພັນນີ້ເປັນແນວໃດໜໍ, ບົດປະພັນເຊັ່ນນີ້ ຈະມີໄດ້ແກ່ຜູ້ທີ່ປາສະຈາກອຸບາຍອື່ນໆ ເຊັ່ນນັ້ນຢູ່ຫຼື'. ບົດປະພັນນັ້ນເອງ ຄື ບົດປະພັນນັ້ນແຫຼະ ຍ່ອມມີຢູ່ ເພາະຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງຄວາມສຳເລັດແຫ່ງຜົນອັນເພິ່ງເຂົ້າເຖິງ ເຖິງວ່າຈະປາສະຈາກຄວາມສຳເລັດແຫ່ງອຸບາຍເຊັ່ນນັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນຢ່າງອື່ນ.

၆-၇. ဣဒါနိ ကဗ္ဗနာဋကေသု အပရိစိတာနမမှာကံ ဂန္ထရစနာသဘာဝါဝဗောဓောဝ ကုတောတိ ဩသက္ကန္တေ ‘‘ကဗ္ဗနာဋကာ’’ဒိဂါထာဒွယေန သမုဿာဟေတိ. ကဗ္ဗနာဋကနိက္ခိတ္တနေတ္တစိတ္တာ ကဗ္ဗနာဋကေသု သုတာနုလောကနစိန္တာဘာဝနာဝသေန ဌပိတနေတ္တစိတ္တာ ကဝိဇ္ဇနာ ကဗ္ဗကာရကာ ယံ ကိဉ္စိ အတ္တနော အဘိမတံ ရစယန္တိ ကရောန္တိ, ဧတံ ဗန္ဓနံ ပရံ အတိသယေန န ဝိမှယကရံ အစ္ဆရိယကရံ န ဟောတိ, နိရန္တရာဘိယောဂတော သိဒ္ဓေါပါယမူလပညာသမ္ပဒါယ ဥပေယျဘူတဂန္ထသင်္ခရဏံ ဘဝတျေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ကဝိနော ဣဒံ ကဗ္ဗန္တိ စ, နဋကဿ ဣဒံ နာဋကံ, နစ္စဂီတာဒိ. ဣဓ ပန တပ္ပဋိပါဒကကထာပကာသကဂန္ထော နာဋကံ နာမ. ကဗ္ဗဉ္စ နာဋကဉ္စာတိ စ, ကဗ္ဗနာဋကေသု နိက္ခိတ္တံ နေတ္တစိတ္တံ ယေဟီတိ စ [Pg.21] ဝိဂ္ဂဟော. ယေ ဇနာ တတ္ထ တေသု ကဗ္ဗနာဋကေသု အဝိဟိတာဒရာပိ သဝနဓာရဏာဒိဝသေန အကတသမ္ဘမာ ဧဝ ဝိညူ ယေန ဂန္ထရစနာဝိသေသေန တောသေန္တိ ပီဏေန္တိ, တေယေဝ ပဋိဘာဝန္တော ပဋိဘာနသင်္ခါတပညဝန္တော ဘဝန္တိ. သောဝ ဗန္ဓော သဝိမှယော အညေသံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဝိမှယေန သဟိတော. ပဋိဘာ ဧတေသံ အတ္ထီတိ စ, သဟ ဝိမှယေန ဝတ္တတီတိ စ, အဝိဟိတော အာဒရော ယေဟီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဗာဟိရသတ္ထာဘိယောဂါဘာဝေပိ ပုဗ္ဗဝါသနာဘာဝေပိ ဣဟ နိရန္တရာဘိယောဂံ ကရောန္တော တာဒိသသာမတ္ထိယံ သာဓေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှိ –

໖-໗. ບັດນີ້, ເມື່ອມີຜູ້ທໍ້ຖອຍໃຈວ່າ 'ຄວາມເຂົ້າໃຈໃນສະພາວະແຫ່ງການແຕ່ງຄຳພີ ຈະມີແກ່ພວກເຮົາຜູ້ບໍ່ຄຸ້ນເຄີຍໃນກາບກອນ ແລະ ລະຄອນທັງຫຼາຍໄດ້ແນວໃດ', ທ່ານຈຶ່ງໃຫ້ກຳລັງໃຈດ້ວຍຄາຖາ 2 ບົດ ມີຄຳວ່າ 'ກາບກອນ ແລະ ລະຄອນ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີດວງຕາ ແລະ ຈິດໃຈອັນຕັ້ງໄວ້ໃນກາບກອນ ແລະ ລະຄອນ' ຄື ກະວີທັງຫຼາຍ ຜູ້ແຕ່ງກາບກອນ ຜູ້ມີດວງຕາ ແລະ ຈິດໃຈອັນຕັ້ງໄວ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຟັງ, ການພິຈາລະນາ ແລະ ການຈະເລີນໃນກາບກອນ ແລະ ລະຄອນທັງຫຼາຍ ຍ່ອມແຕ່ງ ຄືເຮັດ ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ ຕາມທີ່ຕົນປາດຖະໜາ, ບົດປະພັນນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເປັນສິ່ງທີ່ໜ້າອັດສະຈັນຢ່າງຍິ່ງເກີນໄປ, ເພາະວ່າ ການຮິບໂຮມຄຳພີອັນເປັນຜົນອັນເພິ່ງເຂົ້າເຖິງ ຍ່ອມມີໄດ້ແທ້ໆ ດ້ວຍຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງປັນຍາອັນເປັນຮາກຖານແຫ່ງອຸບາຍອັນສຳເລັດແລ້ວ ຈາກຄວາມພາກພຽນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ບົດປະພັນຂອງກະວີ ຊື່ວ່າ ກາບກອນ (ກັບພະ), ແລະ ສິ່ງທີ່ເປັນຂອງນັກສະແດງ (ນະຕະກະ) ຊື່ວ່າ ລະຄອນ (ນາຕະກະ) ມີການຟ້ອນລຳ ແລະ ການຂັບຮ້ອງເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ຄຳພີທີ່ສະແດງເລື່ອງລາວອັນສະແດງເຖິງສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ລະຄອນ. ວິເຄາະວ່າ 'ກາບກອນ ແລະ ລະຄອນ' ແລະ 'ຊົນທັງຫຼາຍໃດ ວາງໄວ້ ເຊິ່ງດວງຕາ ແລະ ຈິດໃຈ ໃນກາບກອນ ແລະ ລະຄອນເຫຼົ່ານັ້ນ'. ຊົນທັງຫຼາຍໃດ ເຖິງວ່າຈະບໍ່ໄດ້ເອົາໃຈໃສ່ໃນກາບກອນ ແລະ ລະຄອນເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄື ບໍ່ໄດ້ມີຄວາມຕື່ນເຕັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຟັງ ແລະ ການຈົດຈຳເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ເປັນຜູ້ຮູ້ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຍິນດີ ດ້ວຍບົດປະພັນອັນວິເສດໃດ, ຊົນທັງຫຼາຍນັ້ນແຫຼະ ຊື່ວ່າ ຜູ້ມີປະຕິພານ ຄື ຜູ້ມີປັນຍາອັນນັບວ່າປະຕິພານ. ບົດປະພັນນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ພ້ອມດ້ວຍຄວາມອັດສະຈັນ ຄື ເປັນໄປພ້ອມກັບຄວາມອັດສະຈັນອັນເກີດຂຶ້ນແກ່ຄົນອື່ນ. ວິເຄາະວ່າ 'ປະຕິພານ ຂອງຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ມີຢູ່' (ປະຕິພາວັນໂຕ), 'ເປັນໄປພ້ອມກັບຄວາມອັດສະຈັນ' (ສະວິມຫະໂຍ), ແລະ 'ຄວາມເອົາໃຈໃສ່ ອັນຊົນທັງຫຼາຍໃດ ບໍ່ໄດ້ເຮັດແລ້ວ' (ອະວິຫິຕາທະໂຣ). ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ ເຖິງວ່າຈະບໍ່ມີຄວາມພາກພຽນໃນຕຳລາພາຍນອກ ແລະ ເຖິງວ່າຈະບໍ່ມີວາສະໜາໃນປາງກ່ອນ, ແຕ່ເມື່ອເຮັດຄວາມພາກພຽນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງໃນທີ່ນີ້ ກໍຍ່ອມສຳເລັດຄວາມສາມາດເຊັ່ນນັ້ນໄດ້. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ—

‘‘န ဝိဇ္ဇတီ ယဇ္ဇပိ ပုဗ္ဗဝါသနာ-ဂုဏာနုဗန္ဓိ ပဋိဘာနမဗ္ဘုတံ;

သုတေန ဝါစု’ဿဟနေနုပါသိတာ,ဓုဝံ ကရောတျေဝ ကမပျနုဂ္ဂဟ’’န္တိ.

“ ເຖິງແມ່ນວ່າ ປັນຍາປະຕິພານອັນໜ້າອັດສະຈັນ ອັນເນື່ອງດ້ວຍຄຸນແຫ່ງວາສະໜາໃນປາງກ່ອນ ຈະບໍ່ມີຢູ່, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ວາຈາອັນບຸກຄົນເຂົ້າໄປຄົບຫາ ດ້ວຍການຟັງ ແລະ ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມໃນການຝຶກຝົນ ຍ່ອມເຮັດການອຸປະຖຳບາງຢ່າງ (ຄືຄວາມສະຫຼາດໃນປັນຍາ) ໂດຍແທ້ຈິງ”.

တဿတ္ထော – ယဒိ ပုဗ္ဗဝါသနာဂုဏာနုဗန္ဓီ အတီတဇာတိယာ ပရိစယဝါသနာဂုဏဿ အနုဗလပ္ပဒါနဝသေန အနုဗန္ဓော ယဿတ္ထိ, တာဒိသံ အဗ္ဘုတံ ပဋိဘာနံ န ဝိဇ္ဇတိပိ, တထာပိ သုတေန သဝနေန ဥဿဟနေန ပဂုဏကရဏာဒိဝါစုဿဟနေန ဝါ ဥပါသိတာ ကတဂုရုပါသနာ ဝါစာ ကမပိ အနုဂ္ဂဟံ ကိဉ္စိပိ ပညာပါဋဝံ ဓုဝံ ဧကန္တေန ကရောတိ ဧဝါတိ.

ອະທິບາຍແຫ່ງຄາຖາພາຍຫຼັງນັ້ນວ່າ—ເຖິງແມ່ນວ່າ ປັນຍາປະຕິພານອັນໜ້າອັດສະຈັນ ເຊັ່ນນັ້ນ ອັນເນື່ອງດ້ວຍຄຸນແຫ່ງວາສະໜາໃນປາງກ່ອນ ຄື ຄວາມກ່ຽວເນື່ອງອັນມີຢູ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະໜັບສະໜູນຄຸນແຫ່ງວາສະໜາທີ່ຄຸ້ນເຄີຍໃນຊາດປາງກ່ອນ ຈະບໍ່ມີຢູ່ກໍຕາມ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ວາຈາອັນບຸກຄົນເຂົ້າໄປຄົບຫາ ຄື ການເຂົ້າໄປຄົບຫາຄູອາຈານ ດ້ວຍການຟັງ (ສຸຕະ) ຫຼື ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມທາງວາຈາ ມີການເຮັດໃຫ້ຄ່ອງແຄ້ວເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຮັດການອຸປະຖຳບາງຢ່າງ ຄື ຄວາມສະຫຼາດໃນປັນຍາບາງຢ່າງ ໂດຍແທ້ຈິງແນ່ນອນ.

ဧတ္ထ ကဗ္ဗံ နာမ မုတ္တကကုလကာဒိဝါကျဝသေန စ အဝယဝသဘာဝေဟိ တေသံယေဝ အန္တရဝါကျာဝယဝသမူဟေဟိ ပရိပုဏ္ဏံ ဝုတ္တဝိသေသေဟိ ပဘေဒဂတံ ကေဝလံ ပဇ္ဇမယံ ဝါ ဂဇ္ဇမယံ ဝါ စမ္ပူတိချာတပဇ္ဇဂဇ္ဇမယံ ဝါတိ မဟာဝါကျသဘာဝေန စ တိဋ္ဌတိ. နာဋကံ နာမ ဘရတာဒိနဋသတ္ထဂတနာနပ္ပကာရဒဿိတသဘာဝံ. ကဗ္ဗဉ္စ ဣဓေဝ ဒဿိတလက္ခဏတော ဧကဒေသယုတ္တပ္ပကရဏာဒိနဝရူပကာနိ စ နာဋိကာ စ ဘဝန္တိ. ကဗ္ဗလက္ခဏံ ပန ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ–

ໃນທີ່ນີ້, ທີ່ຊື່ວ່າ ກາບກອນ (ກັບພະ) ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໂດຍສະພາວະແຫ່ງປະໂຫຍກໃຫຍ່ (ມະຫາວາກະຍະ) ອັນເຕັມປ່ຽມດ້ວຍສ່ວນປະກອບທັງຫຼາຍ ຄື ກຸ່ມແຫ່ງສ່ວນປະກອບຂອງປະໂຫຍກຍ່ອຍພາຍໃນເຫຼົ່ານັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປະໂຫຍກມີມຸດຕະກະ ແລະ ກຸລະກະເປັນຕົ້ນ, ອັນເຖິງການແບ່ງປະເພດດ້ວຍສັນທະລັກສະນະວິເສດທັງຫຼາຍ, ອັນເປັນຄຳກອນ (ປັດຊະ) ລ້ວນໆ ຫຼື ເປັນຮ້ອຍແກ້ວ (ຄັດຊະ) ລ້ວນໆ ຫຼື ເປັນຄຳກອນປະສົມຮ້ອຍແກ້ວ ທີ່ຊື່ວ່າ ຈຳປູ. ທີ່ຊື່ວ່າ ລະຄອນ (ນາຕະກະ) ຄື ສິ່ງທີ່ມີສະພາວະອັນສະແດງໄວ້ໂດຍປະການຕ່າງໆ ໃນຕຳລາຟ້ອນລຳມີພະພະລົດເປັນຕົ້ນ. ແລະ ກາບກອນ ກໍດີ, ຮູບະກະ 9 ຢ່າງ ມີປະກະຣະນະເປັນຕົ້ນ ອັນປະກອບດ້ວຍສ່ວນໜຶ່ງຈາກລັກສະນະທີ່ສະແດງໄວ້ໃນທີ່ນີ້ກໍດີ, ແລະ ນາຕິກາກໍດີ ຍ່ອມມີຢູ່. ສ່ວນລັກສະນະຂອງກາບກອນ ເພິ່ງເຫັນດັ່ງນີ້—

‘‘သဂ္ဂဗန္ဓော [Pg.22] မဟာကဗ္ဗ-မုစ္စတေ တွဿ လက္ခဏံ;

ပဏာမော ဝတ္ထုနိဒ္ဒေသော, အာသီသာပိ စ တမ္မုခံ.

“ບົດປະພັນອັນຜູກໄວ້ດ້ວຍສັກ (ຕອນ) ທ່ານຮຽກວ່າ 'ມະຫາກາບ', ສ່ວນລັກສະນະຂອງມະຫາກາບນັ້ນ ທ່ານຈະກ່າວຕໍ່ໄປ. ການນ້ອມໄຫວ້ (ປະນາມະ), ການລະບຸເນື້ອເລື່ອງ (ວັດຖຸນິດເທສະ), ຫຼື ການອວຍພອນ (ອາສີສະ) ຍ່ອມເປັນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງມະຫາກາບນັ້ນ.

ဣတိဟာသကထုဗ္ဘူတံ, သန္တသန္နိဿယမ္ပိ ဝါ;

စတုဝဂ္ဂဖလာယတ္တံ, စတုရောဒါတ္တနာယကံ.

ມະຫາກາບນັ້ນ ມີເລື່ອງລາວອັນເກີດຂຶ້ນຈາກຕຳນານ (ອິຕິຫາສະ), ຫຼື ອາໄສເລື່ອງລາວຂອງຄົນດີທັງຫຼາຍ, ເປັນໄປເພື່ອຜົນຄືວັດຖຸ 4 ປະການ (ຈະຕຸວັກຄະ), ມີຕົວລະຄອນເອກ (ນາຍົກ) ຜູ້ສະຫຼາດ ແລະ ອົງອາດ.

ပုရဏ္ဏဝုတုသေလိန္ဒု-သဝိတူဒယဝဏ္ဏနံ;

ဥယျာနသလိလက္ကီဠာ, မဓုပါနရတုဿဝံ.

ມີການພັນລະນາເຖິງເມືອງ, ມະຫາສະໝຸດ, ລະດູການ, ພູເຂົາ, ການຂຶ້ນແຫ່ງພະຈັນ ແລະ ພະອາທິດ, ການຫຼິ້ນໃນສວນ, ການຫຼິ້ນໃນນ້ຳ, ການດື່ມນ້ຳເຜິ້ງ (ເຫຼົ້າ) ແລະ ງານສະຫຼອງຄວາມຍິນດີ.

ဝိပ္ပလမ္ဘဝိဝါဟေဟိ, ကုမာရောဒယဝဍ္ဎိဟိ;

မန္တဒူတပ္ပယာနာဇိ-နာယကာဘျူဒယေဟိပိ.

ມີການພັນລະນາເຖິງການພັດພາກ ແລະ ການແຕ່ງງານ, ການເກີດ ແລະ ການຈະເລີນເຕີບໂຕຂອງກຸມານ, ການປຶກສາຫາລື, ການສົ່ງທູດ, ການຍົກທັບ, ການຮົບ, ແລະ ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງຂອງຕົວລະຄອນເອກ.

အလင်္ကတမသံခိတ္တ-ရသဘာဝနိရန္တရံ;

နာတိဝိတ္ထိဏ္ဏသဂ္ဂေဟိ, ပိယဝုတ္တသုသန္ဓိဘိ.

ອັນປະດັບປະດາແລ້ວ, ເຕັມໄປດ້ວຍລົດ ແລະ ອາລົມອັນບໍ່ຫຍໍ້ທໍ້, ມີສັກ (ຕອນ) ອັນບໍ່ກວ້າງຂວາງເກີນໄປ, ມີສັນທະລັກສະນະອັນເປັນທີ່ຮັກ ແລະ ມີການເຊື່ອມຕໍ່ (ສົນທິ) ອັນດີ.

သဗ္ဗတ္ထ ဘိန္နသဂ္ဂန္တေ-ဟုပေတံ လောကရဉ္ဇကံ;

ကဗ္ဗံ ကပ္ပန္တရဋ္ဌာယိ, ဇာယတေ သာဓွလင်္ကတီ’’တိ.

ອັນປະກອບດ້ວຍຕອນປາຍແຫ່ງສັກອັນຕ່າງກັນໃນທຸກບ່ອນ, ເປັນທີ່ຍິນດີຂອງຊາວໂລກ, ກາບກອນອັນປະດັບປະດາໄວ້ດີແລ້ວເຊັ່ນນີ້ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ຕະຫຼອດກັລປາສານ”.

တဿတ္ထော – သဂ္ဂဗန္ဓော သဂ္ဂသင်္ခါတေဟိ ပရိစ္ဆေဒဝိသေသေဟိ ဗန္ဓော ‘‘မဟာကဗ္ဗ’’န္တိ ဥစ္စတေ. အဿ လက္ခဏံ တု ဝုစ္စတေတိ သမ္ဗန္ဓော ကာကက္ခိဂေါဠကနယေန တမ္မုခံ တဿ ကဗ္ဗဿ အာဒိ ပန ပဏာမော ဒေဝတာနမဿနံ ဝါ, ဝတ္ထုနိဒ္ဒေသော –

ອະທິບາຍແຫ່ງຄາຖາເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ—ບົດປະພັນອັນຜູກໄວ້ດ້ວຍສັກ ຄື ບົດປະພັນອັນຜູກໄວ້ດ້ວຍຕອນວິເສດທັງຫຼາຍອັນນັບວ່າສັກ ທ່ານຮຽກວ່າ 'ມະຫາກາບ'. ສ່ວນຄຳວ່າ 'ລັກສະນະຂອງມະຫາກາບນັ້ນ ທ່ານຈະກ່າວຕໍ່ໄປ' ມີການເຊື່ອມໂຍງໂດຍນິຍາຍແຫ່ງໜ່ວຍຕາກາ (ກາກັກຂິໂຄລະກະນາຍະ). ຄຳວ່າ 'ເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງມະຫາກາບນັ້ນ' ຄື ສ່ວນເລີ່ມຕົ້ນຂອງກາບກອນນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ການນ້ອມໄຫວ້ ຄື ການນອບນ້ອມເທວະດາທັງຫຼາຍກໍດີ, ການລະບຸເນື້ອເລື່ອງກໍດີ—

‘‘အသ္တျုတ္တရသျာံ ဒိဂိ ဒေဝတာတ္မ,ဟိမာလယော နာမ နဂါဓိရာဇ?;

ပူဝါပရေင ဝါရိနိဓီ ဝိဂါဟျ,သ္ထိတ? ပထိဈာ ဣဝ မာနဒဏ္ဍ?’’.

“ມີພູເຂົາໃຫຍ່ຊື່ວ່າ ຫິມະພານ ອັນເປັນທີ່ສະຖິດແຫ່ງເທວະດา ຕັ້ງຢູ່ໃນທິດເໜືອ, ຢັ່ງລົງສູ່ມະຫາສະໝຸດທັງທິດຕາເວັນອອກ ແລະ ທິດຕາເວັນຕົກ, ຕັ້ງຢູ່ດັ່ງໄມ້ວັດແທກແຜ່ນດິນ”.

ဣစ္စာဒိဗန္ဓသမ္ဗန္ဓိနော ကဿစိ ဝတ္ထုနော ဒဿနံ, အာသီသာပိ ‘‘မယှံ ပီဏယတံ မန’’ မိစ္စာဒိဣဋ္ဌာသီသနံ ဝါ ဘဝတိ.

ການສະແດງເຖິງເນື້ອເລື່ອງບາງຢ່າງອັນກ່ຽວຂ້ອງກັບບົດປະພັນມີຄຳເປັນຕົ້ນດັ່ງນີ້, ຫຼື ການອວຍພອນ ຄື ການປາດຖະໜາສິ່ງອັນເປັນທີ່ຮັກ ມີຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຂໍຈົ່ງເຮັດໃຫ້ໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າຍິນດີ' ກໍມີ.

ဣတိဟာသကထုဗ္ဘူတံ ပုရာဝုတ္တကထာသန္နိဿယံ ဝါ သန္တသန္နိဿယမ္ပိ သောဘနာနမ္ပိ ရာဇစရိယာဒိနိဿယံ ဝါ စတုဝဂ္ဂဖလာယတ္တံ [Pg.23] လောကိယလောကုတ္တရသုခကာရဏံ ဓမ္မော, ဝိဇ္ဇာဘူမိအာဒီနံ သဉ္စယော, သဉ္စိတာနံ ရက္ခာ စ အတ္ထော, အပါယသံဝတ္တနိကပဉ္စကာမဂုဏသင်္ခါတော ကာမော, သဗ္ဗဒုက္ခာ နိဝတ္တိဟေတု မောက္ခော စာတိ စတုဝဂ္ဂဖလာဓီနံ စတုရောဒါတ္တနာယကံ ဥဿာဟသတ္တိမန္တသတ္တိပဘူသတ္တိယောဂတော စတုရော ဒက္ခော စာဂါတိသယာဒိယောဂေန ဥဒါတ္တော ဥဠာရော သပက္ခော, ဝိပက္ခော ဝါ နာယကော ယတ္ထ, တံ ယထာဝုတ္တံ ပုရဏ္ဏဝုတုသေလိန္ဒု-သဝိတူဒယဝဏ္ဏနံ ပုရံ နဂရံ, အဏ္ဏဝံ သာဂရံ, ဥတု ဟေမန္တဝသန္တာဒိဥတု, သေလံ ပဗ္ဗတော, ဣန္ဒုသဝိတူဒယော စန္ဒသူရိယာနံ ဥဒယော စာတိ ဣမေသံ ဝဏ္ဏနံ ယတ္ထ, တံ. သဝိတာတိ ဧတ္ထ တုပစ္စယန္တော. ဥယျာနသလိလက္ကီဠာမဓုပါနရတုဿဝံ ဥယျာနကီဠာသုရာပါနရတိကီဠာသင်္ခါတော ဥဿဝေါ ယတ္ထ, တံ ဝိပ္ပလမ္ဘဝိဝါဟေဟိ ဒါရာဝိယောဂဒါရပရိဂ္ဂဟေဟိ စ ကုမာရောဒယဝဍ္ဎိဟိ ကုမာရုပ္ပတ္တိကုမာရဝဍ္ဎီဟိ စ မန္တဒူတပ္ပယာနာဇိနာယကာဘျူဒယေဟိ နီတိဇာနနပညာ မန္တော, သန္ဓာနကာရကော ဒူတော, ယုဒ္ဓါဘိဂမနံ ပယာနံ, ယုဒ္ဓသင်္ခါတော အာဇိ, သပက္ခနာယကဿ အဘိဝဍ္ဎိသင်္ခါတော အဘျူဒယော စာတိ ဣမေဟိ အလင်္ကတံ သဇ္ဇိတံ အသံခိတ္တ…ပေ… န္တရံ အသံခိတ္တာ ဝိတ္ထာရာ ရသာ သိင်္ဂါရာဒယော အဋ္ဌ ဘာဝါ ရတိဥဿာဟာဒယော စာတိ ဣမေဟိ နိရန္တရံ ဝိတ္ထိဏ္ဏံ ပိယဝုတ္တသုသန္ဓိဘိ သုတိသုဘဂေဟိ ဣန္ဒဝဇိရာဒီဟိ ဝုတ္တေဟိ ပုဗ္ဗာပရသမ္ဗန္ဓပရိစ္ဆေဒတာယ သောဘနာ သန္ဓိ ယေသံ သဂ္ဂါနံ, တေဟိ သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗသ္မိံ ပရိစ္ဆေဒေ ဘိန္နသဂ္ဂန္တေဟိ ဘိန္နသဂ္ဂါ ပရိယောသာနာ ယေသံ, တေဟိ နာတိဝိတ္ထိဏ္ဏသဂ္ဂေဟိ နာတိဝိတ္ထာရသဂ္ဂသင်္ခါတေဟိ ပရိစ္ဆေဒေဟိ ဥပေတံ ယုတ္တံ သာဓွလင်္ကတိ သောဘနာလင်္ကာရဝန္တံ ကဗ္ဗံ လောကရဉ္ဇကံ တံ သမာနံ ကပ္ပန္တရဋ္ဌာယိ ကပ္ပနိရန္တရဋ္ဌာယိ ကပ္ပန္တရေ ဌာယိ ဝါ ဇာယတေ. ဧတ္ထ မဓုပါနာဒိရဟိတပုရဝဏ္ဏနာဒယောပိ တညူနံ စိတ္တံ အာရာဓေတိ စေ, တံပျဒုဋ္ဌံ. ဝုတ္တဉှိ –

ຄຳວ່າ 'ມີເລື່ອງລາວອັນເກີດຂຶ້ນຈາກຕຳນານ' ຄື ອາໄສເລື່ອງລາວທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນປາງກ່ອນ, ຫຼື ຄຳວ່າ 'ອາໄສເລື່ອງລາວຂອງຄົນດີທັງຫຼາຍ' ຄື ອາໄສຄວາມປະພຶດຂອງພະລາຊາທັງຫຼາຍອັນງົດງາມ, ຄຳວ່າ 'ເປັນໄປເພື່ອຜົນຄືວັດຖຸ 4 ປະການ' ຄື ເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມສຸກທັງທາງໂລກ ແລະ ທາງທຳ ໄດ້ແກ່ ທຳ (ທັມມະ), ປະໂຫຍດ (ອັດຖະ) ຄືການສະສົມວິຊາຄວາມຮູ້ແລະແຜ່ນດິນເປັນຕົ້ນ ແລະ ການຮັກສາສິ່ງທີ່ສະສົມໄວ້, ກາມ (ກາມະ) ອັນນັບວ່າກາມະຄຸນ 5 ອັນເປັນໄປເພື່ອອະບາຍ, ແລະ ມົກຊະ (ໂມກຂະ) ອັນເປັນເຫດແຫ່ງການຫຼຸດພົ້ນຈາກທຸກທັງປວງ, ມະຫາກາບນັ້ນເປັນໄປພາຍໃຕ້ຜົນຄືວັດຖຸ 4 ປະການນີ້. ຄຳວ່າ 'ມີຕົວລະຄອນເອກຜູ້ສະຫຼາດແລະອົງອາດ' ຄື ຕົວລະຄອນເອກ (ນາຍົກ) ຝ່າຍຕົນ ຫຼື ຝ່າຍກົງກັນຂ້າມ ຜູ້ສະຫຼາດ (ຈະຕຸຣະ) ເພາະປະກອບດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງຄວາມພະຍາຍາມ, ກຳລັງແຫ່ງປັນຍາ ແລະ ກຳລັງແຫ່ງອຳນາດ, ແລະ ຜູ້ອົງອາດ (ອຸດັດຕະ) ຄືຍິ່ງໃຫຍ່ ເພາະປະກອບດ້ວຍຄວາມເສຍສະຫຼະອັນຍິ່ງໃຫຍ່ເປັນຕົ້ນ ຢູ່ໃນມະຫາກາບໃດ, ມະຫາກາບນັ້ນມີລັກສະນະດັ່ງກ່າວແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ມີການພັນລະນາເຖິງເມືອງ, ມະຫາສະໝຸດ, ລະດູການ, ພູເຂົາ, ການຂຶ້ນແຫ່ງພະຈັນ ແລະ ພະອາທິດ' ຄື ມີການພັນລະນາເຖິງສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ ໄດ້ແກ່ ເມືອງ (ປຸຣະ), ມະຫາສະໝຸດ (ອັນນະວະ), ລະດູການ (ອຸຕຸ) ມີລະດູໜາວແລະລະດູຮ້ອນເປັນຕົ້ນ, ພູເຂົາ (ເສລະ), ແລະ ການຂຶ້ນແຫ່ງພະຈັນ ແລະ ພະອາທິດ (ອິນທຸສະວິຕູທະຍະ) ຢູ່ໃນມະຫາກາບໃດ, ມະຫາກາບນັ້ນມີລັກສະນະດັ່ງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ສະວິຕາ' ໃນທີ່ນີ້ ລົງ ຕຸ ປັດໄຈ. ຄຳວ່າ 'ການຫຼິ້ນໃນສວນ, ການຫຼິ້ນໃນນ້ຳ, ການດື່ມນ້ຳເຜິ້ງ ແລະ ງານສະຫຼອງຄວາມຍິນດີ' ຄື ມີງານສະຫຼອງອັນນັບວ່າການຫຼິ້ນໃນສວນ, ການດື່ມສຸລາ ແລະ ການຫຼິ້ນເພື່ອຄວາມຍິນດີ ຢູ່ໃນມະຫາກາບໃດ, ມະຫາກາບນັ້ນມີລັກສະນະດັ່ງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍການພັດພາກ ແລະ ການແຕ່ງງານ' ຄື ດ້ວຍການພັດພາກຈາກພັນລະຍາ ແລະ ການໄດ້ພັນລະຍາ, ແລະ ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍການເກີດ ແລະ ການຈະເລີນເຕີບໂຕຂອງກຸມານ' ຄື ດ້ວຍການເກີດຂອງກຸມານ ແລະ ການຈະເລີນເຕີບໂຕຂອງກຸມານ, ແລະ ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍການປຶກສາຫາລື, ການສົ່ງທູດ, ການຍົກທັບ, ການຮົບ, ແລະ ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງຂອງຕົວລະຄອນເອກ' ຄື ປັນຍາອັນຮູ້ຈັກນະໂຍບາຍ ຊື່ວ່າ ການປຶກສາຫາລື (ມັນຕະ), ຜູ້ເຮັດການເຊື່ອມສຳພັນ ຊື່ວ່າ ທູດ (ທູຕະ), ການຍົກທັບໄປເພື່ອຍຸດທະສາດ ຊື່ວ່າ ການຍົກທັບ (ປະຍານະ), ການຮົບອັນນັບວ່າສົງຄາມ ຊື່ວ່າ ການຮົບ (ອາຈິ), ແລະ ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງອັນນັບວ່າຄວາມກ້າວໜ້າຂອງຕົວລະຄອນເອກຝ່າຍຕົນ ຊື່ວ່າ ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ (ອັບພູທະຍະ), ມະຫາກາບນັ້ນອັນປະດັບປະດາແລ້ວດ້ວຍສິ່ງເຫຼົ່ານີ້. ຄຳວ່າ 'ອັນບໍ່ຫຍໍ້ທໍ້... ເຕັມໄປດ້ວຍ' ຄື ກວ້າງຂວາງ ບໍ່ຫຍໍ້ທໍ້, ລົດ (ຣະສະ) ທັງຫຼາຍ 8 ຢ່າງ ມີສິງຄານລົດເປັນຕົ້ນ, ແລະ ອາລົມ (ພາວະ) ທັງຫຼາຍ ມີຄວາມຮັກແລະຄວາມພະຍາຍາມເປັນຕົ້ນ, ມະຫາກາບນັ້ນອັນເຕັມໄປດ້ວຍສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຢ່າງບໍ່ຂາດສາຍ. ຄຳວ່າ 'ມີສັນທະລັກສະນະອັນເປັນທີ່ຮັກ ແລະ ມີການເຊື່ອມຕໍ່ອັນດີ' ຄື ສັກ (ຕອນ) ທັງຫຼາຍໃດ ມີການເຊື່ອມຕໍ່ອັນງົດງາມ ເພາຄວາມເປັນສ່ວນກຳນົດຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນລະຫວ່າງຕອນຕົ້ນແລະຕອນປາຍ ດ້ວຍສັນທະລັກສະນະທັງຫຼາຍ ມີອິນທະວະຊິຣະເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນທີ່ໜ້າຟັງ, ມະຫາກາບນັ້ນປະກອບດ້ວຍສັກເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ໃນທຸກບ່ອນ' ຄື ໃນທຸກໆຕອນ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍຕອນປາຍແຫ່ງສັກອັນຕ່າງກັນ' ຄື ສັກທັງຫຼາຍໃດ ມີຕອນປາຍແຫ່ງສັກອັນຕ່າງກັນ, ມະຫາກາບນັ້ນປະກອບດ້ວຍສັກເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ມີສັກອັນບໍ່ກວ້າງຂວາງເກີນໄປ' ຄື ປະກອບດ້ວຍຕອນທັງຫຼາຍອັນນັບວ່າສັກອັນບໍ່ກວ້າງຂວາງເກີນໄປ. ກາບກອນອັນປະກອບດ້ວຍລັກສະນະດັ່ງກ່າວ ອັນມີເຄື່ອງປະດັບອັນງົດງາມ (ສາທຸອະລັງກະຕິ) ເປັນທີ່ຍິນດີຂອງຊາວໂລກ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ຕະຫຼອດກັລປາສານ ຄື ຕັ້ງຢູ່ຕະຫຼອດກັລປາສານ ຫຼື ຕັ້ງຢູ່ໃນກັລປາສານອື່ນ. ໃນທີ່ນີ້, ເຖິງວ່າຈະບໍ່ມີການພັນລະນາເມືອງເປັນຕົ້ນ ອັນປາສະຈາກການດື່ມນ້ຳເຜິ້ງເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ຖ້າຫາກເຮັດໃຫ້ໃຈຂອງຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍຍິນດີໄດ້, ກາບກອນນັ້ນກໍບໍ່ມີໂທດ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ—

‘‘ကဗ္ဗံ [Pg.24] န ဒုဿတင်္ဂေဟိ, နျူနမပျတြ ကေဟိစိ;

ဗန္ဓင်္ဂသမ္ပဒါ တညူ, ကာမမာရာဓယန္တိ စေ’’တိ.

“ກາບກອນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບົກພ່ອງດ້ວຍສ່ວນປະກອບບາງຢ່າງໃນບັນດາສ່ວນປະກອບຂອງກາບກອນເຫຼົ່ານີ້ ກໍບໍ່ມີໂທດ, ຖ້າຫາກວ່າ ຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງສ່ວນປະກອບຂອງບົດປະພັນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຜູ້ຮູ້ກາບກອນທັງຫຼາຍຍິນດີໄດ້ຕາມຄວາມປາດຖະໜາ”.

တဿတ္ထော – အတြ ဣမေသု ကဗ္ဗင်္ဂေသု မဇ္ဈေ ကေဟိစိ အင်္ဂေဟိ ကေဟိစိ အဝယဝေဟိ နျူနမပိ ဦနမပိ, နိသဒ္ဒေါတြတဗ္ဘာဝေ. ကဗ္ဗံ န ဒုဿတိ, တံ ပန အဒုဿနံ ဗန္ဓင်္ဂသမ္ပဒါ ရစိတပုရဝဏ္ဏနာဒိအင်္ဂသမ္ပဒါ တညူ ကဗ္ဗညူ ဇနေ ကာမံ ဣစ္ဆာနုရူပံ စေ အာရာဓယန္တိ, ဧဝံ သန္တေ ဘဝတိ. ပုနပိ နာယကဝဏ္ဏနာသု သပက္ခနာယကံ ဝဏ္ဏေတွာ တေန နိရာကရဏဘာဝမ္ပိ. နော စေ, ပစ္စတ္ထိကံ ဝဏ္ဏေတွာ အတ္တနော နာယကေန တဿာဘိဘဝနမ္ပိ ဝဏ္ဏေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝုတ္တဉှိ –

ອະທິບາຍແຫ່ງຄາຖາພາຍຫຼັງນັ້ນວ່າ—ຄຳວ່າ 'ໃນບັນດາສ່ວນປະກອບເຫຼົ່ານີ້' ຄື ໃນທ່າມກາງສ່ວນປະກອບຂອງກາບກອນເຫຼົ່ານີ້, ຄຳວ່າ 'ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບົກພ່ອງດ້ວຍສ່ວນປະກອບບາງຢ່າງ' ຄື ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຂາດສ່ວນປະກອບບາງຢ່າງໄປ, ສ່ວນອັກສອນ 'ນິ' (ໃນຄຳວ່າ ນິສັດໂທ) ຢູ່ໃນຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງສິ່ງນັ້ນ. ກາບກອນຍ່ອມບໍ່ມີໂທດ, ແຕ່ຄວາມບໍ່ມີໂທດນັ້ນ ຍ່ອມມີໄດ້ ເມື່ອຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງສ່ວນປະກອບຂອງບົດປະພັນ ຄື ຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງສ່ວນປະກອບມີການພັນລະນາເມືອງທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຜູ້ຮູ້ກາບກອນທັງຫຼາຍຍິນດີໄດ້ຕາມຄວາມປາດຖະໜາ ຄື ຕາມຄວາມຕ້ອງການ. ອີກປະການໜຶ່ງ, ໃນການພັນລະນາເຖິງຕົວລະຄອນເອກ, ເມື່ອພັນລະນາເຖິງຕົວລະຄອນເອກຝ່າຍຕົນແລ້ວ ຈະພັນລະນາເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ກຳຈັດສັດຕູດ້ວຍຕົວລະຄອນເອກນັ້ນກໍໄດ້. ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ, ຈະພັນລະນາເຖິງສັດຕູແລ້ວ ພັນລະນາເຖິງການຄອບງຳສັດຕູນັ້ນດ້ວຍຕົວລະຄອນເອກຂອງຕົນກໍຄວນ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ—

‘‘ဂုဏတော ပဌမံ ဝတွာ, နာယကံ တေန သတ္တုနော;

နိရာကရဏမိစ္စေသ, မဂ္ဂေါ ပကတိသုန္ဒရော.

“ການກ່າວເຖິງຕົວລະຄອນເອກໂດຍຄຸນກ່ອນ, ແລ້ວກ່າວເຖິງການກຳຈັດສັດຕູດ້ວຍຕົວລະຄອນເອກນັ້ນ, ນີ້ຄືແນວທາງອັນງົດງາມໂດຍທຳມະຊາດ.

ဝံသဝီရသုတာဒီနိ, ဝဏ္ဏယိတွာ ရိပုဿပိ;

တဇ္ဇယာ နာယကုက္ကံသ-ကထနဉ္စ သုခေတိ နော’’တိ.

ເຖິງແມ່ນວ່າຈະພັນລະນາເຖິງຕະກູນ, ຄວາມກ້າຫານ ແລະ ການສຶກສາເປັນຕົ້ນ ຂອງສັດຕູກໍດີ, ແຕ່ການກ່າວເຖິງຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງຕົວລະຄອນເອກ ດ້ວຍການຊະນະສັດຕູນັ້ນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ພວກເຮົາສະບາຍໃຈ”.

၈.

໘.

ဗန္ဓော စ နာမ သဒ္ဒတ္ထာ, သဟိတာ ဒေါသဝဇ္ဇိတာ;

ပဇ္ဇဂဇ္ဇဝိမိဿာနံ, ဘေဒေနာ’ယံ တိဓာ ဘဝေ.

ທີ່ຊື່ວ່າ ບົດປະພັນ (ພັນທະ) ຄື ຄຳ ແລະ ອັດຖະ ອັນປະກອບເຂົ້າກັນ ອັນເວັ້ນຈາກໂທດ, ບົດປະພັນນັ້ນ ຍ່ອມມີ 3 ປະການ ດ້ວຍການແບ່ງເປັນ ຄຳກອນ (ປັດຊະ), ຮ້ອຍແກ້ວ (ຄັດຊະ) ແລະ ປະສົມ (ວິມິດສະ).

၈. ဧဝမေတေဟိ သောတုဇနသမုဿာဟနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ကတ္တုမိစ္ဆိတဗန္ဓောတိ ဝုတ္တံ ဗန္ဓဿ လက္ခဏံ ကတ္တုမာရဘတေ ‘‘ဗန္ဓော စာ’’တိအာဒိ. ဒေါသဝဇ္ဇိတာ ဒေါသေဟိ သဒ္ဒနိဿိတေဟိ, အတ္ထနိဿိတေဟိ စ ဝိရောဓေဟိ ဝဇ္ဇိတာ ပရိစ္စတ္တာ, တေ ဝါ ဝဇ္ဇိတာ ယေဟိ, သဒ္ဒတ္ထာ သဟိတာ ဧကီဘူတာ. ဝုတ္တလက္ခဏာ ယေဟိ တေ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ သဟိတာ ဝုစ္စန္တိ. သဟိတာနံ ဘာဝေါ သဟဒယဟိလာဒကာရဏံ သာဓျံ သာဟိစ္စံ. ဣတိ ဒေါသဝဇ္ဇိတေ သဟိတေ သဒ္ဒတ္ထေ ပသိဒ္ဓဘာဝေန အနုဝဒိတွာ ဗန္ဓော နာမ သဘာဝဝုတ္တိဝင်္ကဝုတ္တိအလင်္ကာရဝုတ္တိဝသေန တိဝိဓောပီတိ အပ္ပသိဒ္ဓံ ဗန္ဓသရီရံ ဝိဓီယတေ ယထာ ‘‘ယော ကုဏ္ဍလီ, သော ဒေဝဒတ္တော’’တိ. စသဒ္ဒေါဝတ္တဗ္ဗန္တရဿ သမုစ္စယော, ကိဉ္စီတိ အတ္ထော.

໘. ເມື່ອໄດ້ສະແດງຄວາມກະຕືລືລົ້ນຂອງຜູ້ຟັງດ້ວຍຄໍາເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ, ບັດນີ້ ພະອາຈານຈຶ່ງເລີ່ມສະແດງລັກສະນະຂອງບົດປະພັນ (ພັນທະ) ທີ່ປະສົງຈະແຕ່ງ ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ບົດປະພັນ ແລະ...' ເປັນຕົ້ນ. ຄໍາວ່າ 'ປາສະຈາກໂທດ' (ໂທສະວັດຊິຕະ) ຄື ປາສະຈາກ ຫຼື ສະລະເສຍເຊິ່ງໂທດທັງຫຼາຍທີ່ອາໄສສັບ ແລະ ອາໄສອັດ ທີ່ຂັດແຍ້ງກັນ, ຫຼື ໂທດເຫຼົ່ານັ້ນຖືກສະລະເສຍແລ້ວໂດຍສັບ ແລະ ອັດໃດ, ສັບ ແລະ ອັດເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ສະຫິຕະ' ຄື ລວມເຂົ້າເປັນອັນດຽວກັນ. ສັບ ແລະ ອັດທີ່ມີລັກສະນະດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນ ພະອາຈານໃນປາງກ່ອນເອີ້ນວ່າ 'ສະຫິຕະ'. ຄວາມເປັນແຫ່ງສັບ ແລະ ອັດທີ່ລວມກັນ ອັນເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຄວາມຍິນດີແກ່ຫົວໃຈຂອງຜູ້ຮູ້ ທີ່ຄວນບັນລຸ ນັ້ນຊື່ວ່າ 'ສາຫິດຈະ' (ວັນນະຄະດີ). ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ເມື່ອກ່າວຕາມຄວາມເປັນຈິງທີ່ປາກົດຊັດເຈນໃນສັບ ແລະ ອັດ ທີ່ປາສະຈາກໂທດ ແລະ ລວມເຂົ້າກັນແລ້ວ, ໂຄງສ້າງຂອງບົດປະພັນ (ພັນທະສະຮີລະ) ຈຶ່ງຖືກກໍານົດວ່າ ບົດປະພັນນັ້ນມີ ໓ ປະການ ຄື ດ້ວຍອໍານາດແຫ່ງສະພາວະວຸດຕິ (ການກ່າວຕາມສະພາວະ), ວັງກະວຸດຕິ (ການກ່າວໂດຍອ້ອມ) ແລະ ອະລັງກາລະວຸດຕິ (ການກ່າວປະດັບປະດາ) ປຽບເໝືອນຄໍາວ່າ 'ບຸກຄົນໃດມີຕຸ້ມຫູ, ບຸກຄົນນັ້ນຄື ເທວະທັດ'. ສ່ວນ 'ຈະ' ສັບ (ແລະ) ເປັນການລວມເອົາຂໍ້ຄວາມອື່ນທີ່ຄວນກ່າວ, ມີອັດວ່າ 'ບາງສ່ວນ'.

တတ္ထ [Pg.25] ဇာတိဂုဏကြိယာဒဗ္ဗလက္ခဏော သဒ္ဒါနမတ္ထော မုချော စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ. မုချဿတ္ထဿ စတုဗ္ဗိဓတ္တာ တိဝိဓေသု သဒ္ဒေသု တဗ္ဗာစကော စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ ဇာတိသဒ္ဒေါ ဂုဏသဒ္ဒေါ ကြိယာသဒ္ဒေါ ဒဗ္ဗသဒ္ဒေါတိ. တိဝိဓော ဟိ သဒ္ဒေါ ဝါစကော လက္ခဏိကော ဗျဉ္ဇကောတိ ဗျာပါရဘေဒေန. ဗျာပါရော စ နာမ သဒ္ဒဿ’တ္ထပ္ပတီတိကာရိတ္တမေဝ. သော ဟိ တိဝိဓော မုချော လက္ခဏော ဗျဉ္ဇနသဘာဝေါ စေတိ. တတ္ထ ဇာတျာဒိနိရန္တရတ္ထဝိသယော သဒ္ဒဗျာပါရော မုချော. သောယေဝ အဘိဓာတိ ဥစ္စတေ. တံဗျာပါရဝါ အဗျဝဟိတဇာတျာဒိသကေဟိ တမတ္ထံ မုချဘာဝေန ယော ဝဒတိ ဂေါအာဒိကော, သော ဝါစကော. သဒ္ဒန္တရတ္ထဝိသယနိဒ္ဒိဋ္ဌော သဒ္ဒဗျာပါရော လက္ခဏော. သာ ဒုဝိဓာ သုဒ္ဓါ, ဥပစာရမိဿာ စေတိ. တတ္ထ သုဒ္ဓါ ယထာ ‘‘ဂေါ မုစ္စတု, မဉ္စာ ဥဂ္ဃောသေန္တိ, ဂင်္ဂါယံ ဃောသော’’တိ. ဧတ္ထ ဂေါသဒ္ဒေန ဝိသေသနံ ဂေါတ္တသာမညမေဝေါစ္စတေ, န တု ဂေါဗျတ္တိ. ဝုတ္တဉှိ –

ໃນບັນດາສັບ ແລະ ອັດເຫຼົ່ານັ້ນ, ອັດ (ຄວາມໝາຍ) ຂອງສັບທັງຫຼາຍທີ່ມີລັກສະນະເປັນຊາດ (ປະເພດ), ຄຸນ (ຄຸນລັກສະນະ), ກິລິຍາ (ການກະທໍາ) ແລະ ທັບພະ (ວັດຖຸ/ຕົວຕົນ) ອັນເປັນຄວາມໝາຍຫຼັກ (ມຸຂະຍະ) ມີ ໔ ປະການ. ເພາະຄວາມໝາຍຫຼັກມີ ໔ ປະການ, ໃນບັນດາສັບ ໓ ປະເພດ, ສັບທີ່ສະແດງຄວາມໝາຍນັ້ນ (ວາຈົກ) ຈຶ່ງມີ ໔ ປະການ ຄື: ຊາດສັບ, ຄຸນສັບ, ກິລິຍາສັບ ແລະ ທັບພະສັບ. ດ້ວຍວ່າ ສັບມີ ໓ ປະເພດ ຄື: ວາຈົກ (ສັບສະແດງໂດຍກົງ), ລັກຂະນິກະ (ສັບສະແດງໂດຍອ້ອມ) ແລະ ພະຍັນຊະກະ (ສັບສະແດງໂດຍແຝງ) ໂດຍການແບ່ງຕາມໜ້າທີ່ (ພະຍາປາລະ). ໜ້າທີ່ຂອງສັບນັ້ນ ຄືການເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈໃນຄວາມໝາຍນັ້ນເອງ. ໜ້າທີ່ນັ້ນມີ ໓ ປະການ ຄື: ໜ້າທີ່ໂດຍກົງ (ມຸຂະຍະ), ໜ້າທີ່ໂດຍອ້ອມ (ລັກຂະນະ) ແລະ ໜ້າທີ່ໂດຍແຝງ (ພະຍັນຊະນະສະພາວະ). ໃນໜ້າທີ່ເຫຼົ່ານັ້ນ, ໜ້າທີ່ຂອງສັບທີ່ມີຄວາມໝາຍໂດຍກົງບໍ່ຂາດສາຍໃນຊາດເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ໜ້າທີ່ໂດຍກົງ. ໜ້າທີ່ນັ້ນເອງເອີ້ນວ່າ 'ອະພิທາ'. ສັບໃດທີ່ມີໜ້າທີ່ນັ້ນ ທີ່ກ່າວເຖິງຄວາມໝາຍນັ້ນໂດຍຄວາມເປັນຄວາມໝາຍຫຼັກ ດ້ວຍຊາດເປັນຕົ້ນຂອງຕົນເອງໂດຍບໍ່ມີສິ່ງໃດຄັ່ນ ເຊັ່ນສັບວ່າ 'ງົວ' ເປັນຕົ້ນ, ສັບນັ້ນຊື່ວ່າ 'ວາຈົກ'. ສ່ວນໜ້າທີ່ຂອງສັບທີ່ຖືກລະບຸໄວ້ໃນຄວາມໝາຍອື່ນຂອງສັບ ຊື່ວ່າ 'ລັກຂະນະ'. ລັກຂະນະນັ້ນມີ ໒ ປະການ ຄື: ສຸດທະລັກຂະນາ (ໂດຍອ້ອມລ້ວນໆ) ແລະ ອຸປະຈາລະມິດສະລັກຂະນາ (ໂດຍອ້ອມປົນອຸປະມາ). ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ສຸດທະລັກຂະນາ ເຊັ່ນ 'ຈົ່ງປ່ອຍງົວ, ຕຽງທັງຫຼາຍຮ້ອງປ່າວ, ສຽງດັງຢູ່ທີ່ແມ່ນໍ້າຄົງຄາ'. ໃນທີ່ນີ້, ດ້ວຍສັບວ່າ 'ງົວ' ພະອາຈານກ່າວເຖິງພຽງແຕ່ຄວາມເປັນງົວທົ່ວໄປ (ໂຄດຕະສາມັນຍະ) ອັນເປັນບົດວິເສດສະນະເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ໄດ້ໝາຍເຖິງງົວຕົວຈິງ (ໂຄພະຍັດຕິ). ດ້ວຍວ່າ ພະອາຈານກ່າວໄວ້ວ່າ—

‘‘ဝိသေသျံနာဘိဓာ ဂစ္ဆေ, ခီဏသတ္တိ ဝိသေသနေ’’တိ.

'ອະພິທາ (ກໍາລັງສະແດງຄວາມໝາຍໂດຍກົງ) ຈະບໍ່ເຂົ້າເຖິງບົດວິເສດສະຍະ (ສິ່ງທີ່ຖືກສະແດງລັກສະນະ), ເພາະມີກໍາລັງໝົດໄປໃນບົດວິເສດສະນະ (ຄໍາສະແດງລັກສະນະ) ແລ້ວ'.

သာမညဿ ဗျာပကတ္တာ, အသရီရတ္တာ စ. တတ္ထ ဗန္ဓနမောစနာနိ န သမ္ဘဝန္တီတိ အတ္တနော နိဿယဘူတာ ဂေါဗျတ္တိ အာကဍ္ဎီယတေ, တထာ မဉ္စာနမုဂ္ဃောသနံ န သမ္ဘဝတီတိ အတ္တနော ဥဂ္ဃောသနကြိယာသိဒ္ဓျတ္ထံ မဉ္စသမင်္ဂိနော ပုရိသာ အာကဍ္ဎီယန္တိ. တထာ ဂင်္ဂါသဒ္ဒဝါစ္စဿ ဇလပ္ပဝါဟဿ ဃောသပ္ပတျာကရတာ န သမ္ဘဝတီတိ ဂင်္ဂါသဒ္ဒေါ အတ္တနောဘိဓေယျဿောဒကပ္ပဝါဟဿ နိကဋံ တဋံ လက္ခေတိ. ဥပစာရဿာနေကပ္ပကာရတ္တာ ဥပစာရမိဿာ လက္ခဏာပျနေကဓာ သိယာ. ယထာ ကတ္ထစိ ကာရဏေ ကာရီယမုပစရိယတေ, ယထာ ‘‘အာယု ဃတ’’န္တိ. ကတ္ထစိ ကာရဏကာရိယာနမဘေဒေါ ယထာ ‘‘အာယုယေဝေဒ’’န္တိ. ကတ္ထစိ [Pg.26] ဥပမာနေ ဥပမေယျမုပစရီယတေ, ယထာ ‘‘ဂေါ ဗာဟိကော’’တိ. ကတ္ထစိ အဘေဒေါ တေသံ, ယထာ ‘‘ဂေါယေဝါယ’’န္တိ. ကတ္ထစိ တဒါဓာရတာယ တံဗျပဒေသော, ယထာ ‘‘ပဒီပဋ္ဌာ ကပလ္လိကာ ပဒီပေါ’’တိ. ကတ္ထစိ တံကမ္မသမ္ဗန္ဓာ တံဗျပဒေသော, ယထာ ‘‘အဝဍ္ဎကီပိ ဝဍ္ဎကီ အယ’’န္တိ. ကတ္ထစိ သံသာမိသမ္ဗန္ဓာ, ယထာ ‘‘ရာဇသမ္ဗန္ဓီ ပုရိသော ရာဇာယ’’န္တိ. ကတ္ထစိ အဝယဝေ သမုဒါယဗျပဒေသော, ယထာ ‘‘ပဋေကဒေသေ ပဋသဒ္ဒေါ’’ ဣစ္စာဒိ.

ເພາະຄວາມເປັນສາມັນຍະ (ລັກສະນະທົ່ວໄປ) ນັ້ນແຜ່ໄປທົ່ວ ແລະ ບໍ່ມີຮູບຮ່າງ. ໃນຄໍາເຫຼົ່ານັ້ນ, ເພາະການຜູກ ແລະ ການປ່ອຍ ບໍ່ອາດມີໄດ້ (ໃນຄວາມເປັນງົວທົ່ວໄປ), ຕົວງົວຕົວຈິງ (ໂຄພະຍັດຕິ) ອັນເປັນທີ່ອາໄສຂອງຕົນ ຈຶ່ງຖືກດຶງເຂົ້າມາ. ໃນທໍານອງດຽວກັນ, ເພາະການຮ້ອງປ່າວຂອງຕຽງທັງຫຼາຍບໍ່ອາດມີໄດ້, ພວກຜູ້ຊາຍທີ່ຢູ່ເທິງຕຽງ ຈຶ່ງຖືກດຶງເຂົ້າມາ ເພື່ອໃຫ້ສໍາເລັດກິລິຍາການຮ້ອງປ່າວຂອງຕົນ. ໃນທໍານອງດຽວກັນ, ເພາະກະແສນໍ້າອັນເປັນຄວາມໝາຍໂດຍກົງຂອງສັບວ່າ 'ຄົງຄາ' ບໍ່ອາດເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງສຽງຮ້ອງປ່າວໄດ້, ສັບວ່າ 'ຄົງຄາ' ຈຶ່ງບົ່ງບອກເຖິງຝັ່ງທີ່ຢູ່ໃກ້ກັບກະແສນໍ້າອັນເປັນຄວາມໝາຍໂດຍກົງຂອງຕົນ. ເພາະການອຸປະມາ (ອຸປະຈາລະ) ມີຫຼາຍປະການ, ລັກຂະນາທີ່ປົນດ້ວຍອຸປະມາ (ອຸປະຈາລະມິດສະລັກຂະນາ) ຈຶ່ງມີຫຼາຍຢ່າງ ເຊັ່ນ: ໃນບາງບ່ອນ ມີການອຸປະມາຜົນໃນເຫດ ເຊັ່ນ 'ເນີຍໃສຄືອາຍຸ', ໃນທີ່ນີ້ ເນີຍໃສອັນເປັນເຫດໃຫ້ອາຍຸຍືນ ຖືກເອີ້ນວ່າອາຍຸອັນເປັນຜົນ. ໃນບາງບ່ອນ ມີຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນລະຫວ່າງເຫດ ແລະ ຜົນ ເຊັ່ນ 'ເນີຍໃສນີ້ແຫຼະຄືອາຍຸ'. ໃນບາງບ່ອນ ມີການອຸປະມາສິ່ງທີ່ຖືກປຽບທຽບ (ອຸປະໄມ) ໃນສິ່ງທີ່ນໍາມາປຽບທຽບ (ອຸປະມານ) ເຊັ່ນ 'ຄົນພະລິກະ (ຄົນໂງ່) ຄືງົວ'. ໃນບາງບ່ອນ ມີຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນລະຫວ່າງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ເຊັ່ນ 'ຄົນພະລິກະນີ້ຄືງົວແທ້ໆ'. ໃນບາງບ່ອນ ມີການເອີ້ນຊື່ສິ່ງນັ້ນເພາະເປັນທີ່ຮອງຮັບຂອງສິ່ງນັ້ນ ເຊັ່ນ 'ຖ້ວຍດິນເຜົາທີ່ຕັ້ງຕະກຽງ ເອີ້ນວ່າ ຕະກຽງ'. ໃນບາງບ່ອນ ມີການເອີ້ນຊື່ສິ່ງນັ້ນເພາະກ່ຽວຂ້ອງກັບການງານນັ້ນ ເຊັ່ນ 'ຄົນນີ້ແມ່ນບໍ່ແມ່ນຊ່າງໄມ້ ແຕ່ກໍເອີ້ນວ່າ ຊ່າງໄມ້'. ໃນບາງບ່ອນ ເພາະກ່ຽວຂ້ອງກັບຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ ເຊັ່ນ 'ຊາຍຜູ້ກ່ຽວຂ້ອງກັບພະລາຊາ ເອີ້ນວ່າ ພະລາຊາ'. ໃນບາງບ່ອນ ມີການເອີ້ນຊື່ສ່ວນລວມໃນສ່ວນຍ່ອຍ ເຊັ່ນ 'ສັບວ່າ ຜ້າ ໃນສ່ວນໜຶ່ງຂອງຜ້າ' ເປັນຕົ້ນ.

လက္ခဏာယ နိဿယော သဒ္ဒေါ လက္ခဏိကော. ဗျဉ္ဇနသဘာဝေါ ပန ပရပရိယာယော သဒ္ဒဿ တတိယော ဗျာပါရော. တဿ နိဿယော သဒ္ဒေါ ဗျဉ္ဇနကော. ဣစ္စေတံ တိဏ္ဏံ သဒ္ဒါနံ ဝသေန အတ္ထောပိ တိဝိဓော ဟောတိ ဝါစ္စော လက္ခဏိယော ဗျင်္ဂျောတိ. တတ္ထ ဗျင်္ဂျောယေဝတ္ထော ဗန္ဓသတ္ထာ ဝုစ္စတေ. တေနေဝ ပဓာနဗျင်္ဂျော ဗန္ဓော ဥတ္တမော, အပဓာနဗျင်္ဂျော မဇ္ဈိမော, အဗျင်္ဂျော အဓမော, ဗျင်္ဂျေန ဝိနာ ဗန္ဓော နိဇ္ဇီဝေါ သိယာတိ ပုဗ္ဗာစရိယာနံ ပဝတ္တိ, သဘာဝဝုတ္တိ ဗန္ဓောပိ တု နိဇ္ဇီဝေါတိ နာသင်္ကနီယော. ယသ္မာ ကဝီနံ လောကဝေါဟာရကောသလ္လံ သဘာဝဝုတ္တိယေဝ ဂမေတိ. ယော ဟိ သကလလောကဋ္ဌိတိံ န ဇာနာတိ, သော ကဝိယေဝ န ဟောတီတိ.

ສັບທີ່ເປັນທີ່ອາໄສຂອງລັກຂະນາ ຊື່ວ່າ 'ລັກຂະນິກະ'. ສ່ວນໜ້າທີ່ໂດຍແຝງ (ພະຍັນຊະນະສະພາວະ) ເປັນຄໍາໄວພົດອື່ນ ອັນເປັນໜ້າທີ່ທີ ໓ ຂອງສັບ. ສັບທີ່ເປັນທີ່ອາໄສຂອງໜ້າທີ່ນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ພະຍັນຊະກະ'. ດ້ວຍອໍານາດແຫ່ງສັບທັງ ໓ ປະເພດນີ້, ອັດ (ຄວາມໝາຍ) ຈຶ່ງມີ ໓ ປະເພດຄືກັນ ຄື: ວັດຈະ (ຄວາມໝາຍໂດຍກົງ), ລັກຂະນິຍະ (ຄວາມໝາຍໂດຍອ້ອມ) ແລະ ພະຍັງຄະຍະ (ຄວາມໝາຍໂດຍແຝງ). ໃນບັນດາຄວາມໝາຍເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄວາມໝາຍໂດຍແຝງເທົ່ານັ້ນ ທີ່ຕໍາລາການປະພັນເອີ້ນວ່າ ເປັນຊີວິດຂອງບົດປະພັນ. ເພາະເຫດນັ້ນ, ບົດປະພັນທີ່ມີຄວາມໝາຍແຝງເປັນປະທານ (ຫຼັກ) ຈຶ່ງເປັນບົດປະພັນຊັ້ນຍອດ (ອຸດຕະມະ), ບົດປະພັນທີ່ມີຄວາມໝາຍແຝງບໍ່ເປັນປະທານ ເປັນບົດປະພັນຊັ້ນກາງ (ມັດຊິມະ), ບົດປະພັນທີ່ບໍ່ມີຄວາມໝາຍແຝງ ເປັນບົດປະພັນຊັ້ນຕໍ່າ (ອະທະມະ). ຄວາມເປັນໄປຂອງພະອາຈານໃນປາງກ່ອນມີວ່າ 'ບົດປະພັນທີ່ປາສະຈາກຄວາມໝາຍແຝງ ຍ່ອມເປັນບົດປະພັນທີ່ບໍ່ມີຊີວິດຊີວາ'. ແຕ່ບໍ່ຄວນລະແວງວ່າ 'ບົດປະພັນທີ່ເປັນສະພາວະວຸດຕິ (ການກ່າວຕາມສະພາວະ) ກໍບໍ່ມີຊີວິດຊີວາຄືກັນ'. ເພາະວ່າ ຄວາມສະຫຼາດໃນໂລກໂວຫານຂອງກວີທັງຫຼາຍ ຍ່ອມສະແດງອອກໃນສະພາວະວຸດຕິນັ້ນເອງ. ດ້ວຍວ່າ ບຸກຄົນໃດບໍ່ຮູ້ຈັກຄວາມເປັນໄປຂອງໂລກທັງປວງ, ບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມບໍ່ຊື່ວ່າເປັນກວີເລີຍ.

အထေတ္ထ တိဝိဓမ္ပိ အတ္ထံ တာဒိသဇနာဝဗောဓတ္ထံ သမုဒါဟရိဿာမ ‘‘မုနိန္ဒဝဒနမ္ဘောဇေ’’တျာဒိ. ဧတ္ထ ဝါဏီသဒ္ဒဿ သဒ္ဓမ္မသင်္ခါတော အတ္ထော ဝါစ္စတ္ထော. ဝါဏီ နာမ စေတနာ, တဿံ ယာဝ ဒေဝတတ္ထံ နာရောပျတေ, တာဝ တပ္ပတီ အတ္တနော မနောသမ္ပီဏနအာသီသနာ န သံဂစ္ဆတီတိ ဝါကျသာမတ္ထိယာယေဝ ဝါဏိယံ သာယမောစိတျဘေဒေန ဒေဝတာသဒ္ဒဿ အာရောပိတောတ္ထော လက္ခဏိယော. တထာ ဝဒနသဒ္ဒဿာပိ မုခံ ဝါစ္စတ္ထော. အမ္ဘောဇသဒ္ဒဿ သမာရောပိတောတ္ထော လက္ခဏိယော. မနောသမ္ပီဏနဿ တု အညထာ အနုပပတ္တိယာ ပဿဒ္ဓျာဒိက္ကမေန ယထာဘူတာဝဗောဓသမ္ဘဝါ အနာယာသေန [Pg.27] ဝိစိတ္တာနေကသဒ္ဒတ္ထပဋိဘာနေန ဂန္ထပရိသမတ္တိသင်္ခါတာ ယထိစ္ဆိတတ္ထနိပ္ဖတ္တိ ဟောတေဝ, အယံ ဗျင်္ဂျတ္ထော. တဗ္ဗာစကာ သဒ္ဒါ ဝါစကလက္ခဏိကဗျဉ္ဇကာ ဟောန္တီတိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ သဒ္ဒတ္ထဝိစာရော ဂန္တဗ္ဗော.

ບັດນີ້, ໃນທີ່ນີ້ ເຮົາຈະຍົກຕົວຢ່າງຄວາມໝາຍທັງ ໓ ປະການນັ້ນ ເພື່ອໃຫ້ບຸກຄົນເຊັ່ນນັ້ນເຂົ້າໃຈ ດັ່ງຄໍາວ່າ 'ມຸນິນທະວະທະນໍາໂພເຊ...' (ໃນດອກບົວຄືພະພັກຂອງພະມຸນີເຈົ້າ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນທີ່ນີ້, ຄວາມໝາຍທີ່ນັບວ່າເປັນພະສັດທໍາຂອງສັບວ່າ 'ວານີ' (ພະວາຈາ) ຄື ວັດຈະອັດ (ຄວາມໝາຍໂດຍກົງ). ຄໍາວ່າ 'ວານີ' ໄດ້ແກ່ ເຈດຕະນາ, ຕາບໃດທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຍົກຄວາມເປັນເທວະດາຂຶ້ນໄວ້ໃນວານີນັ້ນ, ຕາບນັ້ນ ຄວາມປາດຖະໜາທີ່ຈະໃຫ້ເກີດຄວາມອີ່ມໃຈຂອງຕົນ ຍ່ອມບໍ່ເຂົ້າກັນໄດ້. ດັ່ງນັ້ນ, ດ້ວຍກໍາລັງແຫ່ງປະໂຫຍກນັ້ນເອງ, ຄວາມໝາຍທີ່ຍົກຂຶ້ນໄວ້ໃນວານີ ໂດຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງຄວາມເໝາະສົມຂອງເທວະດານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນ ລັກຂະນິຍະອັດ (ຄວາມໝາຍໂດຍອ້ອມ). ໃນທໍານອງດຽວກັນ, ຄວາມໝາຍໂດຍກົງຂອງສັບວ່າ 'ວະທະນະ' (ໃບໜ້າ) ຄື ປາກ/ໃບໜ້າ. ຄວາມໝາຍທີ່ຍົກຂຶ້ນໄວ້ໃນສັບວ່າ 'ອໍາໂພຊະ' (ດອກບົວ) ເປັນ ລັກຂະນິຍະອັດ. ສ່ວນຄວາມສໍາເລັດແຫ່ງປະໂຫຍດຕາມທີ່ປາດຖະໜາ ອັນນັບວ່າເປັນການສໍາເລັດຄໍາພີ ດ້ວຍປະຕິພານໃນສັບ ແລະ ອັດອັນວິຈິດພິສະດານານาປະການໂດຍບໍ່ຍາກ ເພາະການເຂົ້າເຖິງຄວາມຈິງຕາມຄວາມເປັນຈິງ ໂດຍລໍາດັບແຫ່ງຄວາມສະຫງົບລະງັບ ເພາະຄວາມບໍ່ອາດສໍາເລັດໄດ້ໂດຍປະການອື່ນແຫ່ງຄວາມອີ່ມໃຈ, ນີ້ຄື ພະຍັງຄະຍະອັດ (ຄວາມໝາຍໂດຍແຝງ). ສັບທັງຫຼາຍທີ່ສະແດງຄວາມໝາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນ ວາຈົກ, ລັກຂະນິກະ ແລະ ພະຍັນຊະກະ. ຄວນດໍາເນີນການພິຈາລະນາສັບ ແລະ ອັດໃນທຸກບ່ອນດ້ວຍປະການສະນີ.

တမေဝံ ယထာဝုတ္တဗန္ဓသရီရံ ကတိဝိဓမိစ္စာဟ ‘‘ပဇ္ဇေ’’စ္စာဒိ. အယံ ယထာဝုတ္တော ဗန္ဓော ဗန္ဓသရီရံ တိဓာ ဘဝေ တိပ္ပကာရေန သိယာ, နာဓိကံ နာပျူနံ. ကထံ? ပဇ္ဇဂဇ္ဇဝိမိဿာနံ ဘေဒေန ပဇ္ဇသဘာဝါဒီနံ ဝိသေသေန တိဓာ ဘဝေတိ ပကတံ. တတ္ထ ပဇ္ဇံ နာမ အမှေဟိယေဝ ဝိရစိတဝုတ္တောဒယာချေ ဆန္ဒသိ နိရူပိတာ ဝုတ္တဇာတိပ္ပဘေဒါ စတုပ္ပဒိကတ္ထာ နိရူပိတော မုတ္တကာဒိပိ ဝုတ္တဇာတိပ္ပကာရောယေဝ. တေနေဝေတ္ထ တေသမဒဿနံ. တေသု ဧကဂါထာ နိဋ္ဌိတတ္ထာ သပ္ပဓာနာ ဂါထန္တရာနိရပေက္ခာ မုတ္တကံ, ဧကကြိယာဒါနေန အညမညသာပေက္ခာ နိဋ္ဌိတတ္ထာ ပစ္စေကံ အနိဋ္ဌိတတ္ထာ ဂါထာ ကုလကံ, နာနာဘိတ္တိယော ဘိန္နကိရိယော သပ္ပဓာနာ ဂါထာ ကောသော ဝိယ ဌပိတာ ကောသော, ဧကဘိတ္တိပဒေါသာဒိကံ ဝဏ္ဏေတုံ သမုဒါယေန ပဝတ္တာ ဘိန္နကြိယာ ဂါထာ သံဃာတော, သောပိ စတုဗ္ဗိဓော ပဇ္ဇပ္ပကာရော ယထာဝုတ္တသဂ္ဂဗန္ဓောဝါတိ ဝိညာတဗ္ဗံ. ဂဇ္ဇံ နာမ ပါဒသန္နိဋ္ဌာနရဟိတော သျာဒျန္တတျာဒျန္တပ္ပဗန္ဓော. တဿ တု ဒွေ ပကာရာ အာချာယိကာ, ကထာတိ. ဝိမိဿံ ပဇ္ဇဂဇ္ဇမယံ နာဋကပ္ပကရဏာဒိ, စမ္ပူ ဇာတကမာလာဒိကာ စ.

ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄໍາວ່າ 'ປັດເຊ...' (ໃນຄາຖາ...) ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງວ່າ ໂຄງສ້າງຂອງບົດປະພັນ (ພັນທະສະຮີລະ) ດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນ ມີຈັກປະເພດ. ໂຄງສ້າງຂອງບົດປະພັນດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນີ້ ມີ ໓ ປະການ ຄື ມີ ໓ ປະເພດ, ບໍ່ຫຼາຍໄປກວ່າ ແລະ ບໍ່ໜ້ອຍໄປກວ່າ. ເປັນແນວໃດ? ຄືມີ ໓ ປະການ ໂດຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງ ປັດຊະ (ຮ້ອຍກອງ), ຄັດຊະ (ຮ້ອຍແກ້ວ) ແລະ ວິມິດສະ (ປະສົມ) ອັນເປັນພິເສດແຫ່ງສະພາວະຂອງປັດຊະເປັນຕົ້ນ. ໃນ ໓ ປະການນັ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ 'ປັດຊະ' ຄື ປະເພດແຫ່ງວຸດຕະ (ສັນທະ) ທີ່ມີ ໔ ບາດ ທີ່ສະແດງໄວ້ໃນຕໍາລາສັນທະຊື່ວ່າ ວຸດໂຕໄທ ທີ່ເຮົາແຕ່ງຂຶ້ນເອງ ແລະ ປະເພດແຫ່ງວຸດຕະມີ ມຸດຕະກະ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ສະແດງໄວ້ແລ້ວ. ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ຈຶ່ງບໍ່ສະແດງປັດຊະເຫຼົ່ານັ້ນໄວ້. ໃນບັນດາປັດຊະເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄາຖາດຽວທີ່ມີເນື້ອຄວາມຈົບສົມບູນໃນຕົວ, ເປັນປະທານ, ບໍ່ຕ້ອງອາໄສຄາຖາອື່ນ ຊື່ວ່າ 'ມຸດຕະກະ'. ຄາຖາທັງຫຼາຍທີ່ມີເນື້ອຄວາມຈົບສົມບູນໂດຍອາໄສເຊິ່ງກັນແລະກັນ ດ້ວຍການປະກອບກິລິຍາດຽວກັນ ແຕ່ລະຄາຖາຍັງບໍ່ມີເນື້ອຄວາມຈົບສົມບູນໃນຕົວ ຊື່ວ່າ 'ກຸລະກະ'. ຄາຖາທັງຫຼາຍທີ່ມີເນື້ອຄວາມຕ່າງກັນ, ມີກິລິຍາຕ່າງກັນ, ເປັນປະທານ, ທີ່ຕັ້ງໄວ້ຄືກັບຄັງ ຊື່ວ່າ 'ໂກສະ'. ຄາຖາທັງຫຼາຍທີ່ມີກິລິຍາຕ່າງກັນ ທີ່ດໍາເນີນໄປໂດຍສ່ວນລວມເພື່ອພັນລະນາເຖິງຝາເຮືອນ ຫຼື ບໍລິເວນດຽວກັນ ຊື່ວ່າ 'ສັງຄາຕະ'. ຄວນຊາບວ່າ ປັດຊະທັງ ໔ ປະເພດນັ້ນ ກໍຄື ສັກຄະບັນທະ (ມະຫາກາບ) ດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ. ສ່ວນ 'ຄັດຊະ' ຄື ບົດປະພັນທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍວິພັດນາມ (ສິ) ແລະ ວິພັດຂະຍາດ (ຕິ) ທີ່ປາສະຈາກການກໍານົດບາດຄາຖາ. ຄັດຊະນັ້ນມີ ໒ ປະເພດ ຄື ອາຂະຍາຍິກາ ແລະ ກະຖາ. ສ່ວນ 'ວິມິດສະ' ຄື ບົດປະພັນທີ່ປະກອບດ້ວຍປັດຊະ ແລະ ຄັດຊະ ເຊັ່ນ ລະຄອນ (ນາດຕະກະ), ປະກະຣະນະ ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ວັນນະຄະດີປະສົມ ເຊັ່ນ ຈໍາປູ ແລະ ຊາດົກມາລາ ເປັນຕົ້ນ.

၈. ဣဒါနိ သဉ္ဇာနနာဘိလာသီနံ အလင်္ကာရနိဿိတံ ဗန္ဓသရီရံ, သောဝ ဗန္ဓောတိ အဓိကတံ, ‘‘ယော ကုဏ္ဍလီ, သော ဒေဝဒတ္တော’’တိ ပသိဒ္ဓကုဏ္ဍလိတ္တာနုဝါဒေန အပ္ပသိဒ္ဓဿ ဒေဝဒတ္တတ္တဝိဓာနံ ဝိယ ဒဿေန္တော ‘‘ဗန္ဓော’’စ္စာဒိမာဟ. တတ္ထ ဗန္ဓော နာမ စ ဗန္ဓနံ ပန. ဒေါသဝဇ္ဇိတာ သဒ္ဒတ္ထနိဿိတဒေါသေဟိ ပရိစ္စတ္တာ, တေ ဝါ ဝဇ္ဇိတာ ဧတေဟိ တာဒိသာ. သဟိတာ အညမညာနုရူပတ္ထေန သဟဘာဝံ ဂတာ. သဒ္ဒတ္ထာ သဒ္ဒေါ, [Pg.28] အတ္ထော စ. ဧဝံပကာရေဟိ တု ဤဒိသသဒ္ဒတ္ထာနံ ဝိညူနံ တုဋ္ဌိဇနကအညမညာနုရူပဂုဏသဟိတာနံ ဘာဝေါတိ ဝစနတ္ထေန ‘‘သာဟိစ္စ’’မိတိ ဝဒန္တိ. သဒ္ဒတ္ထာတိ ဧတ္ထ သဒ္ဒတ္ထာနံ ကိံ နာနာကရဏန္တိ? သဒ္ဒေါ ပန အတ္ထပ္ပတီတိယံ အတ္တနော မုချဗျာပါရံ လက္ခဏဗျာပါရံ ဗျဉ္ဇနသဘာဝဗျာပါရဉ္စေတိ တိဝိဓံ ဗျာပါရဘေဒေန. ကမတော ဝါစကော လက္ခဏိကော ဗျဉ္ဇနကော စေတိ တိဝိဓော. တထာ အတ္ထောပိ ဝါစ္စော လက္ခဏိယော ဗျင်္ဂျော စေဘိ တိဝိဓော. အတြ တု ဝါစကော သဒ္ဒေါ အတ္တနာ ဒီပေတဗ္ဗမုချတ္ထဿ ဇာတိဂုဏကြိယာဒဗ္ဗဘေဒေန စတုဗ္ဗိဓတ္တာ သယမ္ပိ ဇာတိဂုဏကြိယာဒဗ္ဗသဒ္ဒဝသေန စတုဗ္ဗိဓော. ဝါစကသဒ္ဒဿ မုချဗျာပါရော ‘‘အဘိဓာ’’တိ စ ဝေါဟရီယတိ. သော မုချဗျာပါရော ဇာတျာဒီဟိ အဗျဝဟိတတ္ထေဝ ဝတ္တတေ. တထာ ဟိ ‘‘ဂေါ နီလံ ပါစကော ဝိသာဏိ’’စ္စာဒေါ ဂေါအာဒိသဒ္ဒါနံ မုချဗျာပါရော ဂေါပိဏ္ဍနီလပဋပါစကကတ္တုသိင်္ဂီတိ ဒဗ္ဗာနံ ဝိသေသနဘူတဇာတိဂုဏကြိယာဒဗ္ဗေသွေဝ ပဝတ္တတိ, န ပန ဇာတျာဒီနံ နိဿယဘူတဂေါပိဏ္ဍာဒီသူတိ. ဝုတ္တံ ဟိ–

໘. ບັດນີ້, ພະອາຈານປາດຖະໜາຈະໃຫ້ຜູ້ໃຜ່ຮູ້ໄດ້ຊາບເຖິງໂຄງສ້າງຂອງບົດປະພັນທີ່ອາໄສອະລັງການ (ການປະດັບ) ວ່າ ໂຄງສ້າງນັ້ນເອງຄືບົດປະພັນ ດັ່ງທີ່ຕັ້ງໄວ້, ຈຶ່ງສະແດງການກໍານົດຄວາມເປັນເທວະດັດ ດ້ວຍການກ່າວອ້າງເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ມີຕຸ້ມຫູອັນປາກົດຊັດເຈນ ປຽບເໝືອນຄໍາວ່າ 'ບຸກຄົນໃດມີຕຸ້ມຫູ, ບຸກຄົນນັ້ນຄື ເທວະທັດ' ດັ່ງນີ້ ແລ້ວກ່າວຄໍາວ່າ 'ພັນໂທ...' (ບົດປະພັນ...) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄໍານັ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ 'ພັນທະ' ຄື ການຜູກພັນ. ຄໍາວ່າ 'ປາສະຈາກໂທດ' ຄື ປາສະຈາກແລ້ວຈາກໂທດທັງຫຼາຍທີ່ອາໄສສັບ ແລະ ອັດ, ຫຼື ໂທດທັງຫຼາຍຖືກສະລະເສຍແລ້ວໂດຍສັບ ແລະ ອັດເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄໍາວ່າ 'ສະຫິຕະ' ຄື ເຖິງຄວາມເປັນຢູ່ຮ່ວມກັນດ້ວຍອັດທີ່ເໝາະສົມເຊິ່ງກັນແລະກັນ. ຄໍາວ່າ 'ສັດທັດຖະ' ຄື ສັບ ແລະ ອັດ. ດ້ວຍສັບ ແລະ ອັດທີ່ມີປະການດັ່ງນີ້, ພະອາຈານທັງຫຼາຍຈຶ່ງເອີ້ນຄວາມເປັນໄປແຫ່ງສັບ ແລະ ອັດທີ່ມີຄຸນສົມບັດເໝາະສົມເຊິ່ງກັນແລະກັນ ອັນເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຍິນດີແກ່ຜູ້ຮູ້ ໂດຍວິເຄາະວ່າ 'ສາຫິດຈະ' (ວັນນະຄະດີ). ໃນຄໍາວ່າ 'ສັດທັດຖະ' ນີ້, ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງສັບ ແລະ ອັດຄືແນວໃດ? ສ່ວນສັບນັ້ນ ໃນການເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈອັດ ຍ່ອຍມີໜ້າທີ່ ໓ ປະການ ໂດຍການແບ່ງຕາມໜ້າທີ່ ຄື: ໜ້າທີ່ໂດຍກົງ (ມຸຂະຍະພະຍາປາລະ), ໜ້າທີ່ໂດຍອ້ອມ (ລັກຂະນະພະຍາປາລະ) ແລະ ໜ້າທີ່ໂດຍແຝງ (ພະຍັນຊະນະສະພາວະພະຍາປາລະ). ໂດຍລໍາດັບແລ້ວ ສັບມີ ໓ ປະເພດ ຄື: ວາຈົກ, ລັກຂະນິກະ ແລະ ພະຍັນຊະກະ. ໃນທໍານອງດຽວກັນ, ອັດກໍມີ ໓ ປະເພດ ຄື: ວັດຈະ, ລັກຂະນິຍະ ແລະ ພະຍັງຄະຍະ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້, ວາຈົກສັບ ເພາະຄວາມໝາຍຫຼັກທີ່ຕົນເອງຕ້ອງສະແດງນັ້ນມີ ໔ ປະການ ໂດຍການແບ່ງເປັນ ຊາດ, ຄຸນ, ກິລິຍາ ແລະ ທັບພະ, ຕົວສັບເອງຈຶ່ງມີ ໔ ປະການ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງ ຊາດສັບ, ຄຸນສັບ, ກິລິຍາສັບ ແລະ ທັບພະສັບ. ໜ້າທີ່ໂດຍກົງຂອງວາຈົກສັບນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ 'ອະພິທາ'. ໜ້າທີ່ໂດຍກົງນັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທີ່ມີຊາດເປັນຕົ້ນໂດຍບໍ່ມີສິ່ງໃດຄັ່ນ. ດ້ວຍວ່າ ໃນຄໍາວ່າ 'ງົວ, ສີຟ້າ, ຄົນຄົວ, ຜູ້ມີເຂົາ' ເປັນຕົ້ນ, ໜ້າທີ່ໂດຍກົງຂອງສັບມີ 'ງົວ' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປໃນຊາດ, ຄຸນ, ກິລິຍາ ແລະ ທັບພະ ອັນເປັນບົດວິເສດສະນະຂອງທັບພະທັງຫຼາຍ ຄື ຕົວງົວ, ຜ້າສີຟ້າ, ຜູ້ເຮັດການຄົວ ແລະ ສັດມີເຂົາ ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ບໍ່ໄດ້ເປັນໄປໃນຕົວງົວເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນທີ່ອາໄສຂອງຊາດເປັນຕົ້ນເລີຍ. ດ້ວຍວ່າ ພະອາຈານກ່າວໄວ້ວ່າ—

‘‘ဝိသေသျံ နာဘိဓာ ဂစ္ဆေ, ခီဏသတ္တိ ဝိသေသနေ’’တိ.

'ອະພິທາ (ກໍາລັງສະແດງຄວາມໝາຍໂດຍກົງ) ຈະບໍ່ເຂົ້າເຖິງບົດວິເສດສະຍະ (ສິ່ງທີ່ຖືກສະແດງລັກສະນະ), ເພາະມີກໍາລັງໝົດໄປໃນບົດວິເສດສະນະ (ຄໍາສະແດງລັກສະນະ) ແລ້ວ'.

တဿတ္ထော – ဝိသေသနေ ဝိသေသနဘူတဇာတျာဒိမှိ ခီဏသတ္တိ ခီဏဗျာပါရဝတီ အဘိဓာ မုချဗျာပါရောဝ ဝိသေသျံ ဒဗ္ဗံ န ဂစ္ဆေ န ပါပုဏာတီတိ.

ອັດຂອງຄາຖາຮ້ອຍກອງນັ້ນຄື: ອະພິທາ ອັນເປັນໜ້າທີ່ໂດຍກົງ ທີ່ມີກໍາລັງໝົດໄປ ຄືມີໜ້າທີ່ສິ້ນສຸດລົງໃນບົດວິເສດສະນະ ອັນເປັນຕົວຊາດເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເຂົ້າເຖິງ ຄືບໍ່ບັນລຸເຖິງບົດວິເສດສະຍະ ອັນເປັນຕົວທັບພະ (ວັດຖຸ/ຕົວຕົນ).

ဇာတျာဒီနံ နိဿယဂေါပိဏ္ဍာဒိကံ အဘိဓာ န ဝဒတိ စေ, ဧဝဉ္စ သတိ ‘‘ဂေါ ဂစ္ဆတိ, နီလံ နိဝါသေတိ, ပါစကော အာဂစ္ဆတိ, သိင်္ဂီ ဓာဝတိ’’စ္စာဒီသု ဇာတျာဒိဝိသိဋ္ဌဂေါပိဏ္ဍာဒီနံ ဂေါအာဒိသဒ္ဒဿ ကထံ ဝါစကတ္တံ ယုဇ္ဇတီတိ? ဒဗ္ဗာဓီနဇာတိဂုဏာဒီသု ဝုတ္တေသု တဗ္ဗိသိဋ္ဌဿ ဒဗ္ဗဿ ပရိယာယတော ဝါစကတ္တာ. နိပ္ပရိယာယတော ပန သုဒ္ဓလက္ခဏဗျာပါရဿေဝ ဝိသယော. လက္ခဏဗျာပါရောပိ သုဒ္ဓေါ ဥပစာရမိဿောတိ ဒုဝိဓော. [Pg.29] တတ္ထ သုဒ္ဓေါ လက္ခဏဗျာပါရော ဇာတျာဒိဝဇ္ဇိတတ္ထဝိသယော. တထာ ဟိ ‘‘ဂေါ ဂစ္ဆတိ, နီလံ နိဝါသေတိ, ပါစကော အာဂစ္ဆတိ, သိင်္ဂီ ဓာဝတိ, မဉ္စာ ဥဂ္ဃောသေန္တိ, ဂင်္ဂါယံ ဃောသော’’တျာဒီသု ဇာတိဂုဏကြိယာသိင်္ဂဒဗ္ဗမဉ္စဂင်္ဂါဒီနံ ဂမနာဒီဟိ ယောဂါသမ္ဘဝတော ဇာတိဂုဏာဒယော အတိက္ကမ္မ ယထာက္ကမံ ဂမနနိဝါသနအာဂမနဓာဝနဥဂ္ဃောသနဃောသာဒီနံ နိဿယဘူတဂေါပိဏ္ဍာဒယော ပရာမသတိ.

ຖ້າວ່າ ອະພິທາ ບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງຕົວງົວເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນທີ່ອາໄສຂອງຊາດເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ໃນຄໍາວ່າ 'ງົວເດີນໄປ, ນຸ່ງຫົ່ມຜ້າສີຟ້າ, ຄົນຄົວມາຮອດ, ສັດມີເຂົາແລ່ນ' ເປັນຕົ້ນ, ຄວາມເປັນວາຈົກ (ສັບສະແດງຄວາມໝາຍໂດຍກົງ) ຂອງສັບມີ 'ງົວ' ເປັນຕົ້ນ ໃນຕົວງົວເປັນຕົ້ນ ທີ່ຖືກສະແດງລັກສະນະດ້ວຍຊາດເປັນຕົ້ນ ຈະສົມຄວນໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ: ເມື່ອຊາດ ແລະ ຄຸນເປັນຕົ້ນ ທີ່ອາໄສທັບພະ ຖືກກ່າວເຖິງແລ້ວ, ຄວາມເປັນວາຈົກໃນທັບພະ ທີ່ຖືກສະແດງລັກສະນະດ້ວຍຊາດ ແລະ ຄຸນນັ້ນ ຍ່ອມມີໄດ້ໂດຍອ້ອມ (ປະຣິຍາຍະ). ແຕ່ໂດຍກົງ (ນິບປະຣິຍາຍະ) ແລ້ວ ຍ່ອມເປັນວິໄສຂອງໜ້າທີ່ໂດຍອ້ອມລ້ວນໆ (ສຸດທະລັກຂະນະພະຍາປາລະ) ເທົ່ານັ້ນ. ໜ້າທີ່ໂດຍອ້ອມ (ລັກຂະນະພະຍາປາລະ) ກໍມີ ໒ ປະການ ຄື: ສຸດທະລັກຂະນະ (ໂດຍອ້ອມລ້ວນໆ) ແລະ ອຸປະຈາລະມິດສະ (ໂດຍອ້ອມປົນອຸປະມາ). ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ໜ້າທີ່ໂດຍອ້ອມລ້ວນໆ ເປັນວິໄສແຫ່ງອັດທີ່ປາສະຈາກຊາດເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ໃນຄໍາວ່າ 'ງົວເດີນໄປ, ນຸ່ງຫົ່ມຜ້າສີຟ້າ, ຄົນຄົວມາຮອດ, ສັດມີເຂົາແລ່ນ, ຕຽງທັງຫຼາຍຮ້ອງປ່າວ, ສຽງດັງຢູ່ທີ່ແມ່ນໍ້າຄົງຄາ' ເປັນຕົ້ນ, ເພາະການປະກອບການເດີນໄປເປັນຕົ້ນ ກັບຊາດ, ຄຸນ, ກິລິຍາ, ເຂົາ, ทັບພະ, ຕຽງ ແລະ ແມ່ນໍ້າຄົງຄາ ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ອາດມີໄດ້, ພະອາຈານຈຶ່ງກ້າວລ່ວງຊາດ ແລະ ຄຸນເປັນຕົ້ນໄປ ແລ້ວລະບຸເຖິງຕົວງົວເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນທີ່ອາໄສຂອງການເດີນໄປ, ການນຸ່ງຫົ່ມ, ການມາຮອດ, ການແລ່ນ, ການຮ້ອງປ່າວ ແລະ ສຽງດັງ ເປັນຕົ້ນ ຕາມລໍາດັບ.

မိဿော တု ဥပစာရဘေဒေန ဗဟုဝိဓော. တထာ ဟိ ကတ္ထစိ ကာရဏေ ကာရိယမုပစရီယတေ, ယထာ ‘‘အာယုဃတ’’န္တိ, ဧတ္ထ အာယုဝဍ္ဎနကာရဏဘူတေ ဃတေ ကာရိယဘူတအာယုနော ဝေါဟာရော အာရောပိတော ဟောတိ. ဥပရိပိ ဥပစာရော ယထာယောဂံ ယောဇေတဗ္ဗော. အတံသဘာဝေ ဟိ တံသဘာဝါရောပနံ ဥပစာရော. ကတ္ထစိ ကာရဏကာရိယာနမဘေဒေါ, ယထာ ‘‘အာယုယေဝ ဃတ’’န္တိ. ကတ္ထစိ ဥပမေယျဥပမာနောပစာရော, ယထာ ‘‘ဂေါ ဗာဟိကော’’တိ. ကတ္ထစိ ဥပမာနဥပမေယျာနမဘေဒေါ, ယထာ ‘‘ဂေါယေဝါယံ ဗာဟိကော’’တိ. ကတ္ထစိ တဒါဓာရတာယ တဒူပစာရော, ယထာ ‘‘ပဒီပဋ္ဌာ ကပလ္လိကာ ပဒီပေါ’’တိ. ကတ္ထစိ ကြိယာသမ္ဗန္ဓေန တံဗျပဒေသော, ယထာ ‘‘အဝဍ္ဎကီပိ ဝဍ္ဎကီ အယ’’န္တိ. ကတ္ထစိ သံသာမိသမ္ဗန္ဓေန တံဗျပဒေသော, ယထာ ‘‘ရာဇဝလ္လဘောပိ ရာဇာ အယ’’န္တိ. ကတ္ထစိ အဝယဝေ သမုဒါယဗျပဒေသော, ယထာ ‘‘ပဋော ဒဍ္ဎော’’တိ. ဣမိနာ မုခေန ဥပစာရဘေဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဗျဉ္ဇနသဘာဝဗျာပါရော ဧဝ ‘‘ဓန’’န္တိ စ ဝုစ္စတိ, တဿ တတိယဗျာပါရဿ ဝိသယော တာဒိသဝါကျမေဝ ဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ສ່ວນລັກຂະນາທີ່ປົນດ້ວຍອຸປະມາ (ມິດສະລັກຂະນາ) ນັ້ນ ມີຫຼາຍປະການ ໂດຍການແບ່ງຕາມອຸປະມາ. ດ້ວຍວ່າ ໃນບາງບ່ອນ ມີການອຸປະມາຜົນໃນເຫດ ເຊັ່ນ 'ເນີຍໃສຄືອາຍຸ', ໃນທີ່ນີ້ ການເອີ້ນວ່າອາຍຸອັນເປັນຜົນ ຖືກຍົກຂຶ້ນໄວ້ໃນເນີຍໃສອັນເປັນເຫດໃຫ້ອາຍຸຍືນ. ໃນບ່ອນອື່ນໆ ກໍຄວນປະກອບອຸປະມາຕາມຄວາມເໝາະສົມ. ດ້ວຍວ່າ ການຍົກສະພາວະນັ້ນຂຶ້ນໄວ້ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີສະພາວະນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ອຸປະມາ' (ອຸປະຈາລະ). ໃນບາງບ່ອນ ມີຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນລະຫວ່າງເຫດ ແລະ ຜົນ ເຊັ່ນ 'ເນີຍໃສນີ້ແຫຼະຄືອາຍຸ'. ໃນບາງບ່ອນ ມີການອຸປະມາສິ່ງທີ່ຖືກປຽບທຽບ (ອຸປະໄມ) ແລະ ສິ່ງທີ່ນໍາມາປຽບທຽບ (ອຸປະມານ) ເຊັ່ນ 'ຄົນພະລິກະຄືງົວ'. ໃນບາງບ່ອນ ມີຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນລະຫວ່າງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ເຊັ່ນ 'ຄົນພະລິກະນີ້ຄືງົວແທ້ໆ'. ໃນບາງບ່ອນ ມີການອຸປະມາສິ່ງນັ້ນເພາະເປັນທີ່ຮອງຮັບຂອງສິ່ງນັ້ນ ເຊັ່ນ 'ຖ້ວຍດິນເຜົາທີ່ຕັ້ງຕະກຽງ ເອີ້ນວ່າ ຕະກຽງ'. ໃນບາງບ່ອນ ມີການເອີ້ນຊື່ສິ່ງນັ້ນເພາະກ່ຽວຂ້ອງກັບການກະທໍາ ເຊັ່ນ 'ຄົນນີ້ແມ່ນບໍ່ແມ່ນຊ່າງໄມ້ ແຕ່ກໍເອີ້ນວ່າ ຊ່າງໄມ້'. ໃນບາງບ່ອນ ມີການເອີ້ນຊື່ສິ່ງນັ້ນເພາະກ່ຽວຂ້ອງກັບຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ ເຊັ່ນ 'ຄົນສະໜິດຂອງພະລາຊາ ເອີ້ນວ່າ ພະລາຊາ'. ໃນບາງບ່ອນ ມີການເອີ້ນຊື່ສ່ວນລວມໃນສ່ວນຍ່ອຍ ເຊັ່ນ 'ຜ້າຖືກໄໝ້' (ທັງທີ່ໄໝ້ພຽງບາງສ່ວນ). ຄວນຊາບຄວາມຕ່າງແຫ່ງອຸປະມາໂດຍແນວທາງນີ້. ໜ້າທີ່ໂດຍແຝງ (ພະຍັນຊະນະສະພາວະພະຍາປາລະ) ນັ້ນເອງ ເອີ້ນວ່າ 'ທະນະ' (ຊັບ), ແລະ ຄວນຊາບວ່າ ວິໄສຂອງໜ້າທີ່ທີ ໓ ນັ້ນ ກໍຄືປະໂຫຍກທີ່ມີລັກສະນະດັ່ງກ່າວນັ້ນເອງ.

ဧတ္ထ ဗျင်္ဂျတ္ထံ ဗန္ဓဿ ဇီဝိတမိတိ စ, ဗျင်္ဂျတ္ထပဓာနံ ဗန္ဓမုတ္တမန္တိ စ, ဗျင်္ဂျတ္ထပဓာနရဟိတံ မဇ္ဈိမန္တိ စ, အဗျင်္ဂျဗန္ဓံ အဓမမိတိ စ ဝဒန္တိ. ဟောန္တိ စေတ္ထ –

ໃນເລື່ອງນີ້, ພະອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ຄວາມໝາຍໂດຍແຝງ (ພະຍັງຄະຍະອັດ) ເປັນຊີວິດຂອງບົດປະພັນ, ບົດປະພັນທີ່ມີຄວາມໝາຍແຝງເປັນປະທານ ເປັນບົດປະພັນຊັ້ນຍອດ, ບົດປະພັນທີ່ປາສະຈາກຄວາມໝາຍແຝງເປັນປະທານ ເປັນບົດປະພັນຊັ້ນກາງ, ບົດປະພັນທີ່ບໍ່ມີຄວາມໝາຍແຝງ ເປັນບົດປະພັນຊັ້ນຕໍ່າ. ແລະ ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄາຖາຮ້ອຍກອງດັ່ງນີ້—

အတ္ထပ္ပတီတိယံ သဒ္ဒ-ဗျာပါရော တိဝိဓော ဘဝေ;

မုချော လက္ခဏဗျဉ္ဇန-သဘာဝေါ စာတိ ဧတ္ထ တု.

'ໃນການເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍ, ໜ້າທີ່ຂອງສັບມີ ໓ ປະການ ຄື: ໜ້າທີ່ໂດຍກົງ (ມຸຂະຍະ), ໜ້າທີ່ໂດຍອ້ອມ (ລັກຂະນະ) ແລະ ໜ້າທີ່ໂດຍແຝງ (ພະຍັນຊະນະສະພາວະ)'.

အဘိဓာပရပရိယာယော, [Pg.30] ဗျာပါရော ပဌမော ဘဝေ;

ဓနန္တာပရပရိယာယော, ဗျာပါရော တတိယော ပုန.

ພະຍາປານ (ໜ້າທີ່ຂອງຄຳສັບ) ທີໜຶ່ງ ພຶງເປັນໄວພົດຂອງອະພິທາ (ການບອກຄວາມໝາຍໂດຍກົງ); ສ່ວນພະຍາປານທີສາມ ພຶງເປັນໄວພົດຂອງທະວະນິຕະ (ການບອກຄວາມໝາຍໂດຍອ້ອມ).

မုချော နိရန္တရတ္ထေသု, လက္ခဏာ တု တိရောဟိတေ;

အတ္ထေ’တရော တု ဝါကျဿ, အတ္ထေယေဝ ပဝတ္တတိ.

ໃນຄວາມໝາຍທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ມີລະຫວ່າງຄັ່ນ (ໂດຍກົງ), ຄວາມໝາຍຫຼັກ (ມຸຂະຍະ) ຍ່ອມປາກົດ; ແຕ່ເມື່ອຄວາມໝາຍຫຼັກນັ້ນຖືກບັງໄວ້ (ໃຊ້ບໍ່ໄດ້), ລັກຂະນາ (ຄວາມໝາຍໂດຍອຸປະມາ) ຍ່ອມປາກົດ; ສ່ວນຄວາມໝາຍອີກຢ່າງໜຶ່ງ (ວະຍັນຊະນະ) ຍ່ອມເປັນໄປໃນຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກນັ້ນເອງ.

ဗျာပါရဿ ပဘေဒေန, တိဓာ သဒ္ဒေါပိ ဝါစကော;

လက္ခဏိကော ဗျဉ္ဇကောတိ, တဒတ္ထောပိ တိဓာ မတော.

ໂດຍການແບ່ງຕາມພະຍາປານ (ໜ້າທີ່), ແມ່ນແຕ່ສຽງ (ຄຳສັບ) ທີ່ກ່າວ ກໍມີ ໓ ຢ່າງ ຄື: ວາຈະກະ (ຄຳບອກໂດຍກົງ), ລັກຂະນິກະ (ຄຳບອກໂດຍອ້ອມ), ແລະ ວະຍັນຊະກະ (ຄຳບອກໂດຍແຝງ); ແມ່ນແຕ່ຄວາມໝາຍຂອງຄຳສັບນັ້ນ ກໍຖືວ່າ ມີ ໓ ຢ່າງ ເຊັ່ນດຽວກັນ.

ဝါစ္စော လက္ခဏိယော ဗျင်္ဂျော-စ္စေဝံ သဒ္ဒေသု ဝါစကော;

ဇာတိဂုဏကြိယာဒဗ္ဗ-ဘေဒေန သော စတုဗ္ဗိဓော.

ຄວາມໝາຍໃນຄຳສັບທັງຫຼາຍ ມີດັ່ງນີ້ ຄື: ວາດຈະ (ຄວາມໝາຍໂດຍກົງ), ລັກຂະນິຍະ (ຄວາມໝາຍໂດຍອ້ອມ), ແລະ ວະຍັງຄະຍະ (ຄວາມໝາຍໂດຍແຝງ); ສ່ວນຄຳສັບທີ່ບອກຄວາມໝາຍໂດຍກົງ (ວາຈະກະ) ນັ້ນ ມີ ໔ ປະເພດ ໂດຍການແບ່ງເປັນ ຊາດ (ປະເພດ), ຄຸນ (ຄຸນລັກສະນະ), ກິລິຍາ (ການກະທຳ), ແລະ ທັບພະ (ວັດຖຸ/ສິ່ງຂອງ).

ဝါစ္စတ္ထဿ စတုဒ္ဓါဝ, ဘိန္နတ္တာ ဇာတိအာဒိတော;

ဇာတျာဒီနံ ပဘေဒေန, တထာ လက္ခဏိကော မတော.

ເພາະຄວາມໝາຍໂດຍກົງ (ວາດຈະຖະ) ຖືກແບ່ງອອກເປັນ ໔ ຢ່າງ ມີຊາດເປັນຕົ້ນ; ຄຳສັບທີ່ບອກຄວາມໝາຍໂດຍອ້ອມ (ລັກຂະນິກະ) ກໍຖືວ່າ ມີການແບ່ງອອກເປັນຊາດເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນດຽວກັນ.

ဥပစာရဗဟုတ္တေန, ဘေဒေ သတိပိ တဿ တု;

ဗျဉ္ဇကော တု အနညတ္တာ, ဝိသုံ တေဟိ န ဝုစ္စတီတိ.

ເຖິງແມ່ນວ່າ ຄຳສັບທີ່ບອກຄວາມໝາຍໂດຍອ້ອມນັ້ນ ຈະມີການແບ່ງອອກໄປອີກ ເພາະຄວາມຫຼາກຫຼາຍຂອງອຸປະຈານ (ການປຽບທຽບ), ແຕ່ຄຳສັບທີ່ບອກຄວາມໝາຍໂດຍແຝງ (ວະຍັນຊະກະ) ເພາະຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຖືກກ່າວເຖິງແຍກຕ່າງຫາກຈາກຄຳສັບເຫຼົ່ານັ້ນ.

လက္ခဏတော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – ‘‘မုနိန္ဒဝဒနမ္ဘောဇေ’’ တျာဒိဂါထာယံ ဝဒနသဒ္ဒဿ မုခတ္ထော ဝါစ္စတ္ထော, အာရောပိတအမ္ဘောဇတ္ထော လက္ခဏိယတ္ထော. အမ္ဘောဇသဒ္ဒဿ ပဒုမတ္ထော ဝါစ္စတ္ထော, ဥပစရိတမုခတ္ထော လက္ခဏိယတ္ထော. ဝါဏိသဒ္ဒဿ သဒ္ဓမ္မသင်္ခါတော အတ္ထော ဝါစ္စတ္ထော, အာရောပိတဒေဝတာအတ္ထော လက္ခဏိယတ္ထော. ဧတ္ထ အာသီသနာ နာမ ယထာဝုတ္တနယေန ပုညာတိသယတာ, တတော ဣဓ အဘိမတတ္ထဗာဓကာကုသလနိဝါရဏဉ္စ ကုသလာနမနုဗလပ္ပဒါနဉ္စ တတော ကာယစိတ္တပီဠာဝိဂမော စ တတော သုခပ္ပဋိလာဘော စ တတော စိတ္တသမာဓာနဉ္စ တတောယေဝ အနေကဝိဓတ္ထာဝဗောဓော စ တတော အဘိမတဂန္ထပရိသမတ္တိ စ ဘဝတီတျယံ ဝါကျသာမတ္ထိယတော လဒ္ဓတ္ထော ဗျင်္ဂျတ္တော. တံတံအတ္ထပ္ပကာသကာ သဒ္ဒါ ဝါစကလက္ခဏိကဗျဉ္ဇနကာ နာမ ဘဝန္တိ. ဧဝံ သဒ္ဒသဒ္ဒတ္ထဝိစာရော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ພຶງຊາບໂດຍລັກສະນະດັ່ງນີ້: ໃນຄາຖາທີ່ມີຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ມຸນິນທະວະທະນຳໂພເຊ' (munindavadanambhoje) ເປັນຕົ້ນ, ຄວາມໝາຍຫຼັກຂອງຄຳວ່າ 'ວະທະນະ' (ໃບໜ້າ) ຄື ວາດຈະຖະ (ຄວາມໝາຍໂດຍກົງ), ສ່ວນຄວາມໝາຍຂອງຄຳວ່າ 'ອຳໂພຊະ' (ດອກບົວ) ທີ່ຖືກນຳມາປຽບທຽບໃສ່ ຄື ລັກຂະນິຍັດຖະ (ຄວາມໝາຍໂດຍອ້ອມ). ຄວາມໝາຍຂອງຄຳວ່າ 'ອຳໂພຊະ' ທີ່ໝາຍເຖິງ 'ປະທຸມະ' (ດອກບົວ) ຄື ວາດຈະຖະ, ສ່ວນຄວາມໝາຍຂອງຄຳວ່າ 'ມຸຂະ' (ໃບໜ້າ) ທີ່ຖືກນຳມາປຽບທຽບ ຄື ລັກຂະນິຍັດຖະ. ຄວາມໝາຍຂອງຄຳວ່າ 'ວານີ' (ວາຈາ) ທີ່ນັບວ່າເປັນ 'ສັດທຳ' ຄື ວາດຈະຖະ, ສ່ວນຄວາມໝາຍຂອງຄຳວ່າ 'ເທວະດາ' ທີ່ຖືກນຳມາປຽບທຽບໃສ່ ຄື ລັກຂະນິຍັດຖະ. ໃນຄາຖາຮູບແບບນີ້, ຄຳວ່າ 'ອາສີສະນາ' (ການປາດຖະໜາ/ການອວຍພອນ) ໝາຍເຖິງ ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍບຸນຕາມວິທີທີ່ກ່າວມາແລ້ວ; ຈາກນັ້ນ, ໃນທີ່ນີ້ ຍ່ອມມີການຫ້າມອະກຸສົນທີ່ຂັດຂວາງປະໂຫຍດທີ່ປາດຖະໜາ, ການສະໜັບສະໜູນກຸສົນທັງຫຼາຍ, ການປາສະຈາກຄວາມເດືອດຮ້ອນທາງກາຍແລະໃຈ, ການໄດ້ຮັບຄວາມສຸກ, ການຕັ້ງໝັ້ນແຫ່ງຈິດ, ການຮູ້ແຈ້ງເນື້ອຄວາມຫຼາຍປະການ, ແລະ ການສຳເລັດຄຳພີທີ່ປາດຖະໜາ; ຄວາມໝາຍນີ້ ທີ່ໄດ້ຮັບດ້ວຍກຳລັງຂອງປະໂຫຍກ ຄື ວະຍັງຄຍັດຖະ (ຄວາມໝາຍໂດຍແຝງ). ຄຳສັບທັງຫຼາຍທີ່ສະແດງຄວາມໝາຍນັ້ນໆ ຊື່ວ່າ ວາຈະກະ, ລັກຂະນິກະ, ແລະ ວະຍັນຊະນະກະ. ພຶງຊາບການພິຈາລະນາຄຳສັບແລະຄວາມໝາຍຂອງຄຳສັບ ດ້ວຍປະການສະນີ.

ဣဒါနိ [Pg.31] ပကာသိတဗန္ဓဿ ဘေဒံ ဝဒတိ ‘‘ပဇ္ဇာ’’ဒိနာ. အယံ ဝုတ္တလက္ခဏော ဗန္ဓော ပဇ္ဇဂဇ္ဇဝိမိဿာနံ ဘေဒေန ဂါထာစုဏ္ဏိယတဒုဘယမိဿာနံ ဝသေန တိဓာ ဘဝေ. သဒ္ဒေါ စ အတ္ထော စေတိ စ, သဟဘာဝံ ဣတာ ပတ္တာတိ စ, ဒေါသေဟိ ဝဇ္ဇိတာ, ဒေါသေ ဝါ ဝဇ္ဇိတာ ယေဟီတိ စ, ပဇ္ဇဉ္စ ဂဇ္ဇဉ္စ ဝိမိဿဉ္စေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဣဟ ပဇ္ဇံ နာမ မုတ္တကကုလကကောသကသံဃာတဝသေန စတုပ္ပဘေဒံ ဆန္ဒသိ နိဒ္ဒိဋ္ဌဝုတ္တဝိသေသဝိရစိတံ စတုပ္ပဒိကဂါထာဗန္ဓံ. တတ္ထ မုတ္တကံ နာမ နိဋ္ဌိတတ္ထာ သပ္ပဓာနာ ဧကာ ဂါထာ, ကုလကံ နာမ ပစ္စေကမနိဋ္ဌိတတ္ထာ အညမညသာပေက္ခာ ဧကကြိယာဒွါရိကာ နာနာဂါထာ, ကောသကော နာမ နာနာဝိဓဝဏ္ဏနာဘူမိကာ ဘိန္နကြိယာဒွါရပ္ပဝတ္တာ သပ္ပဓာနာ ဂါထာရာသိ, သံဃာတော နာမ သဉ္စျာကာလာဒိဧကဝဏ္ဏနာဘူမိနိဿိတာ ဘိန္နကြိယာသမုဒါယေန ပဝတ္တာ ဂါထာ. ဂဇ္ဇံ နာမ အနိယတပဒေါ အာချာယိကာကထာဝသေန ဒွိပ္ပဘေဒေါ သျာဒျန္တတျာဒျန္တော ဝစနပ္ပဗန္ဓော. မိဿော ပန ဣမေဟိ ဒွီဟိ သံမိဿော နာဋကပကရဏာဒိ စ ဇာတကမာလာဒိစမ္ပူ စ.

ບັດນີ້ ທ່ານກ່າວເຖິງປະເພດຂອງຄຳປະພັນ (ພັນທະ) ທີ່ສະແດງໄວ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ປັດຊະ' (pajja) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳປະພັນທີ່ມີລັກສະນະກ່າວໄວ້ແລ້ວນີ້ ມີ ໓ ຢ່າງ ໂດຍການແບ່ງເປັນ ປັດຊະ (ຄຳກອນ), ຄັດຊະ (ຮ້ອຍແກ້ວ), ແລະ ວິມິດສະ (ປະສົມ) ໂດຍອາໄສຄາຖາ, ຈຸນນິຍະ (ຮ້ອຍແກ້ວ), ແລະ ການປະສົມທັງສອງຢ່າງນັ້ນ. ວິເຄາະ (ວິຄະຫະ) ວ່າ: 'ສັດທະແລະອັດຖະ' (ຄຳສັບແລະຄວາມໝາຍ), 'ເຖິງແລ້ວເຊິ່ງຄວາມເປັນຢູ່ຮ່ວມກັນ', 'ເວັ້ນແລ້ວຈາກໂທດທັງຫຼາຍ', 'ຫຼື ໂທດທັງຫຼາຍອັນຄຳປະພັນເຫຼົ່ານັ້ນເວັ້ນແລ້ວ', ແລະ 'ປັດຊະ, ຄັດຊະ, ແລະ ວິມິດສະ'. ໃນທີ່ນີ້, 'ປັດຊະ' (ຄຳກອນ) ຄື ຄຳປະພັນປະເພດຄາຖາມີ ໔ ບາດ ທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນດ້ວຍສັນທະພິເສດທີ່ລະບຸໄວ້ໃນຕຳລາສັນທະສາດ, ມີ ໔ ປະເພດ ຄື: ມຸດຕະກະ, ກຸລະກະ, ໂກສະກະ, ແລະ ສັງຄາຕະ. ໃນ ໔ ປະເພດນັ້ນ, 'ມຸດຕະກະ' ຄື ຄາຖາດຽວທີ່ມີເນື້ອຄວາມຈົບໃນຕົວແລະເປັນປະທານ (ເປັນອິດສະຫຼະ); 'ກຸລະກະ' ຄື ຄາຖາຫຼາຍບົດທີ່ແຕ່ລະບົດມີເນື້ອຄວາມບໍ່ຈົບໃນຕົວ ຕ້ອງອາໄສເຊິ່ງກັນແລະກັນ ມີກິລິຍາດຽວເປັນຕົວເຊື່ອມ; 'ໂກສະກະ' ຄື ກຸ່ມຄາຖາທີ່ເປັນປະທານ (ເປັນອິດສະຫຼະ) ມີຫົວຂໍ້ພັນລະນາຕ່າງໆ ແລະມີກິລິຍາຕ່າງກັນ; 'ສັງຄາຕະ' ຄື ຄາຖາທີ່ອາໄສຫົວຂໍ້ພັນລະນາດຽວກັນ ເຊັ່ນ ການພັນລະນາລະດູການ ເປັນຕົ້ນ ດຳເນີນໄປດ້ວຍກຸ່ມກິລິຍາທີ່ຕ່າງກັນ. 'ຄັດຊະ' (ຮ້ອຍແກ້ວ) ຄື ຄຳປະພັນທີ່ບໍ່ຈຳກັດບາດ (ຄຳ) ມີ ໖ ປະເພດ ໂດຍແບ່ງເປັນ ອາຂະຍາຍິກາ (ນິທານປະຫວັດສາດ) ແລະ ກະຖາ (ເລື່ອງເລົ່າ), ມີຄຳລົງທ້າຍດ້ວຍວິພັດນາມ (ສຍາທິ) ແລະ ວິພັດອາຂຍາດ (ຕຍາທິ). ສ່ວນ 'ວິມິດສະ' (ປະສົມ) ຄື ຄຳປະພັນທີ່ປະສົມກັນລະຫວ່າງສອງຢ່າງນີ້ ເຊັ່ນ ລະຄອນ (ນາດຕະກະ), ປະກອນ (ຄຳພີອະທິບາຍ) ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ຊາດົກມາລາ, ຈຳປູ ເປັນຕົ້ນ.

၉.

໙.

နိဗန္ဓော စာ’နိဗန္ဓော စ, ပုန ဒွိဓာ နိရုပ္ပတေ;

တံ တု ပါပေန္တျ’လင်္ကာရာ, ဝိန္ဒနီယတရတ္တနံ.

ອີກປະການໜຶ່ງ, ຄຳປະພັນນັ້ນ ຖືກກຳນົດໄວ້ເປັນ ໖ ຢ່າງ ຄື: ນิພັນທະ (ຄຳປະພັນທີ່ມີເນື້ອຫາຕໍ່ເນື່ອງກັນ) ແລະ ອະນິພັນທະ (ຄຳປະພັນທີ່ບໍ່ມີເນື້ອຫາຕໍ່ເນື່ອງກັນ); ແຕ່ເຄື່ອງປະດັບ (ອະລັງການ) ທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຄຳປະພັນນັ້ນ ເຖິງຄວາມເປັນໜ້າເພີດເພີນຍິ່ງຂຶ້ນ.

၉. ဧဝံ တိပ္ပကာရံ ဗန္ဓသရီရံ ဝတွာ ဣဒါနိ အညထာပိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘နိဗန္ဓောစာ’နိဗန္ဓော စ, ပုန ဒွိဓာ နိရုပ္ပတေ’’ ဣတိ. ပုန ဘိယျော ယထာဝုတ္တော ပဇ္ဇမယဗန္ဓော ဒွိဓာ ဒွိပ္ပကာရေန နိရုပ္ပတေ နိစ္ဆီယတေ. ကထံ? နိဗန္ဓော စ တဒေကဒေသဘူတေဟိ မုတ္တကာဒီဟိ စတူဟိ သဂ္ဂဗန္ဓာဒိဝသေန ဗန္ဓော စ အနိဗန္ဓော စ ကေဝလံ မုတ္တကဝသေနာတိ ဧဝံ ဒွိဓာ နိရုပ္ပတေ ဣတိ ပကတံ. နနု တဿေတဿ ယထာဝုတ္တဝါတိမယဿ သက္ကဋံ ပါကတံ အပဗ္ဘံသော ပေသာစိကံ မိဿဉ္စေတိ ပဉ္စဝိဓတ္တံ ဝတွာ ‘‘သက္ကဋံ နာမ ဒေဝတာဘာသာ. ပါကတံ စတုဗ္ဗိဓံ သက္ကဋေဟိ ဝဏ္ဏညတ္တမတ္တေန ဥပ္ပန္နတ္တာ [Pg.32] မဟိန္ဒသိန္ဓဝါဒိ တဗ္ဘဝံ, တဿမံ ဟိရိဟရကမလာဒိ, မဟာရဋ္ဌာဒိဒေသပသိဒ္ဓံ ဒေသီယံ, တဗ္ဘဝါဒီဟိ သမ္မိဿံ မိဿံ. အာဘီရာဒီနံ ဝါစာ အပဗ္ဘံသော, သော စ ပါကတံ ဝိယ စတုဗ္ဗိဓော, တိဝိဓော စ နာဂရဥပနာဂရဝုဒ္ဓဘေဒေန. ပိသာစာနံ ဝစနံ ပေသာစိကံ. သဗ္ဗေသံ ဝသေန မိဿ’’န္တိ သက္ကဋာဒီနံ လက္ခဏံ ဝုတ္တံ. တထာ ‘‘သိင်္ဂါရပ္ပဓာနနစ္စသင်္ခါတလာသျာဒီနံ ပဋိပါဒကတ္ထေန လာသျာဒိကမဘိနယပ္ပဓာနတ္တာ ဒဿနီယံ, ဣတရံ ကဗ္ဗံ သဝနီယ’’န္တိ ဒုဝိဓံ ဝုတ္တံ, ဧဝံ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ ဘာသာဘေဒေန ဝုတ္တံ ပဉ္စဝိဓတ္တံ, ဝိနိယောဂဘေဒေန ဝုတ္တံ ဒုဝိဓတ္တဉ္စ ဣဓ ကသ္မာ န ဝုတ္တန္တိ? သစ္စံ, တထာပိ တဒေဝမိဓာနုပယောဂိတာယ န ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

໙. ເມື່ອກ່າວເຖິງຮ່າງກາຍຂອງຄຳປະພັນ (ພັນທະສະຣີຣະ) ໓ ປະເພດຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງໂດຍປະການອື່ນອີກ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ນິພັນໂທ ຈະ...' (nibandho ca...) ເປັນຕົ້ນ. ອີກປະການໜຶ່ງ, ຄຳປະພັນທີ່ແຕ່ງດ້ວຍຄຳກອນ (ປັດຊະມະຍະພັນທະ) ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນ ຍ່ອມຖືກກຳນົດໄວ້ເປັນ ໖ ຢ່າງ. ເປັນແນວໃດ? ຄື ນິພັນທະ (ຄຳປະພັນທີ່ມີເນື້ອຫາຕໍ່ເນື່ອງ) ທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັກຄະພັນທະ (ມະຫາກາບ) ເປັນຕົ້ນ ໂດຍມີມຸດຕະກະເປັນຕົ້ນທັງ ໔ ຢ່າງນັ້ນເປັນສ່ວນປະກອບ; ແລະ ອະນິພັນທະ (ຄຳປະພັນທີ່ບໍ່ມີເນື້ອຫາຕໍ່ເນື່ອງ) ທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນດ້ວຍມຸດຕະກະຢ່າງດຽວ; ຍ່ອມຖືກກຳນົດໄວ້ເປັນ ໖ ຢ່າງ ດັ່ງນີ້. ຖາມວ່າ: ບູຮານາຈານທັງຫຼາຍໄດ້ກ່າວເຖິງຄວາມເປັນ ໕ ປະເພດ ຂອງຄຳປະພັນທີ່ແຕ່ງດ້ວຍວາຈານັ້ນ ຄື: ສັກກະຕະ (ສັນສະກິດ), ປາກະຕະ (ປຣາກິດ), ອະປະພັງສະ, ເປສາຈິກະ, ແລະ ມິດສະ (ປະສົມ) ແລ້ວສະແດງລັກສະນະຂອງສັກກະຕະເປັນຕົ້ນວ່າ 'ສັກກະຕະ ຄື ພາສາຂອງເທວະດາ. ປາກະຕະ ມີ ໔ ປະເພດ ຄື: ຕັບພະວະ (ເກີດຈາກສັນສະກິດ) ເຊັ່ນ ມະຫິນທະ, ສິນທະວະ ເປັນຕົ້ນ ເພາະເກີດຈາກສັກກະຕະໂດຍການປ່ຽນແປງພະຍັນຊະນະເທົ່ານັ້ນ; ຕັດສະມະ (ສະເໝີດ້ວຍສັນສະກິດ) ເຊັ່ນ ຮິຣι, ຫະຣະ, ກະມະລະ ເປັນຕົ້ນ; ເທສີຍະ (ພາສາຖິ່ນ) ທີ່ປາກົດໃນແຄວ້ນມະຫາຣັດຖະ ເປັນຕົ້ນ; ແລະ ມິດສະ (ປະສົມ) ທີ່ປະສົມດ້ວຍຕັບພະວະເປັນຕົ້ນ. ອະປະພັງສະ ຄື ພາສາຂອງພວກລ້ຽງງົວ (ອາພີຣະ) ເປັນຕົ້ນ, ພາສານັ້ນມີ ໔ ປະເພດຄືກັບປາກະຕະ, ແລະ ມີ ໓ ປະເພດ ໂດຍການແບ່ງເປັນ ນາຄະຣະ, ອຸປະນາຄະຣະ, ແລະ ວຸດທະ. ພາສາຂອງພວກປີສາດ ຄື ເປສາຈິກະ. ພາສາທີ່ປະສົມດ້ວຍພາສາທັງໝົດນັ້ນ ຄື ມິດສະ.' ແລະຍັງໄດ້ກ່າວເຖິງຄວາມເປັນ ໖ ປະເພດ ໂດຍການແບ່ງຕາມການໃຊ້ງານວ່າ 'ເພາະສະແດງການຟ້ອນລຳທີ່ມີລົດສິງຄານ (ຄວາມຮັກ) ເປັນປະທານ, ການຟ້ອນລຳ (ລາສະຍະ) ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ທັດສະນີຍະ (ຄວນເບິ່ງ) ເພາະມີການສະແດງເປັນປະທານ, ສ່ວນກາບກອນອື່ນໆ ຊື່ວ່າ ສະວະນີຍະ (ຄວນຟັງ).' ເຫດໃດໃນທີ່ນີ້ຈຶ່ງບໍ່ກ່າວເຖິງຄວາມເປັນ ໕ ປະເພດ ໂດຍການແບ່ງຕາມພາສາ ແລະຄວາມເປັນ ໖ ປະເພດ ໂດຍການແບ່ງຕາມການໃຊ້ງານ ທີ່ບູຮານາຈານກ່າວໄວ້ນັ້ນ? ຕອບວ່າ: ຈິງຢູ່, ແຕ່ພຶງຊາບວ່າ ທີ່ບໍ່ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້ ເພາະບໍ່ມີປະໂຫຍດໃນບໍລິບົດນີ້.

ဧဝမလင်္ကာရာဓိဋ္ဌာနဘာဝေန ပဌမံ ဗန္ဓသရီရံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဟာရကေယူရာဒိနာ ပုရိသသရီရမိဝ ဗန္ဓသရီရံ သဒ္ဒါလင်္ကာရအတ္ထာလင်္ကာရေဟိ ဝိန္ဒနီယတရံ ဟောတီတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘တံ တု’’ ဣစ္စာဒိ. တုသဒ္ဒေါ ဝိသေသဝစနိစ္ဆာယံ. တံ ဗန္ဓသရီရံ တု အလင်္ကာရာ အလင်္ကရိယတိ တံ ဗန္ဓသရီရမေတေဟီတိ ပသာဒါဒယော သဒ္ဒါလင်္ကာရာ, သဘာဝဝုတျာဒယော အတ္ထာလင်္ကာရာ စ ဝိန္ဒနီယတရတ္တနံ အတိသယေန ဝိန္ဒနီယဘာဝံ အဿာဒနီယဘာဝံ ပါပေန္တိ နယန္တိ. သဗ္ဗထာ နိဒ္ဒေါသဘူတာနံ သဒ္ဒတ္ထာနံ အညမညာနုရူပတော သဟိတဘာဝေန ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတံ တာဒိသပုရိသသရီရမိဝ ဝိန္ဒနီယမ္ပိ သမာနံ အလင်္ကာရေဟိ ပသာဓိတေ သတိ အစ္စန္တမေဝ ဝိန္ဒနီယံ သိယာတိ အဓိပ္ပာယော.

ເມື່ອສະແດງຮ່າງກາຍຂອງຄຳປະພັນໃນຖານະເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງເຄື່ອງປະດັບເປັນອັນດັບທຳອິດຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງວ່າ ຮ່າງກາຍຂອງຄຳປະພັນ ຍ່ອມເປັນໜ້າເພີດເພີນຍິ່ງຂຶ້ນ ດ້ວຍສັດທາລັງການ (ເຄື່ອງປະດັບສຽງ) ແລະ ອັດຖາລັງການ (ເຄື່ອງປະດັບຄວາມໝາຍ) ເໝືອນດັ່ງຮ່າງກາຍຂອງມະນຸດທີ່ປະດັບດ້ວຍສ້ອຍຄໍແລະກຳໄລແຂນ ເປັນຕົ້ນ, ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຕັງ ຕຸ' (taṃ tu) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຕຸ' (tu) ມີອັດຖະກຳນົດຄວາມພິເສດ. 'ຕັງ ພັນທະສະຣີຣັງ ຕຸ' (ສ່ວນຮ່າງກາຍຂອງຄຳປະພັນນັ້ນ), 'ອະລັງກາຣາ' (ເຄື່ອງປະດັບທັງຫຼາຍ) ຄື ສິ່ງທີ່ປະດັບຮ່າງກາຍຂອງຄຳປະພັນນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ສັດທາລັງການ ມີປະສາດະ (ຄວາມແຈ່ມແຈ້ງ) ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ອັດຖາລັງການ ມີສະພາວະວຸດຕິ (ການພັນລະນາຕາມທຳມະຊາດ) ເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມ 'ປາເປັນຕິ' (ນຳໄປ) ສູ່ 'ວິນທະນີຍະຕະຣັດຕະນັງ' (ຄວາມເປັນໜ້າເພີດເພີນຍິ່ງຂຶ້ນ) ຄື ຄວາມເປັນໜ້າເພີດເພີນຢ່າງຍິ່ງ ຫຼື ຄວາມມີລົດຊາດຢ່າງຍິ່ງ. ອະທິບາຍວ່າ: ເໝືອນດັ່ງຮ່າງກາຍຂອງມະນຸດ ທີ່ປາສະຈາກຕຳໜິທັງປວງ ມີຄວາມງາມຢ່າງຍິ່ງ ເພາະປະກອບດ້ວຍຄວາມສົມສ່ວນຂອງອະໄວຍະວະຕ່າງໆ ທີ່ເຂົ້າກັນໄດ້ດີ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຄວາມງາມຢູ່ແລ້ວ ແຕ່ເມື່ອໄດ້ປະດັບດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບທັງຫຼາຍ ກໍຍິ່ງມີຄວາມງາມຢ່າງຍິ່ງຂຶ້ນໄປອີກ, ສັນໃດກໍດີ, ຄຳປະພັນນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນໜ້າເພີດເພີນຢູ່ແລ້ວ ແຕ່ເມື່ອໄດ້ປະດັບດ້ວຍອະລັງການ ກໍຍ່ອມເປັນໜ້າເພີດເພີນຢ່າງຍິ່ງຂຶ້ນໄປອີກ, ສັນນັ້ນ.

၉. ပုနပိ တဿေဝ ဗန္ဓဿ ဘေဒံ ကထေတုံ ‘‘နိဗန္ဓော စာ’’ဒိမာဟ. ပုန နိဗန္ဓော စ မုတ္တကာဒီဟိ စတူဟိ အဝိနာဘာဝတော မဟာကဗ္ဗာဒိသဘာဝေန နိရန္တရံ ကတွာ ဗန္ဓော စ အနိဗန္ဓော စ ကေဝလံ မဟာကဗ္ဗာဒိသဘာဝေန မုတ္တကတ္တာ အနိရန္တရံ ကတွာ ဗန္ဓော စာတိ သောဝ ဗန္ဓော ဒွိဓာ နိရုပ္ပတေ နိစ္ဆီယတေ. [Pg.33] ပုနပိ သော ဗန္ဓော သက္ကဋပါကတအပဗ္ဘံ သပေသာစိကမိဿဘာသာဘေဒေန ပဉ္စဝိဓော. သိင်္ဂါရပဓာနနစ္စသင်္ခါတလာသျာဒီနံ ဒဿနပ္ပဓာနတ္တာ တာဒိသံ နစ္စံဒဿနီယံ, တဒညံ ကဗ္ဗံ သဝနီယမိတိ ဝဠဉ္ဇနဘေဒတော ဒုဝိဓော စ ဟောတိ. သော သဗ္ဗောပိ ပယောဇနာဘာဝတော ဣဟ န ဂဟိတော. တတ္ထ သက္ကဋံ နာမ ဒေဝတာဘာသာ. တတော ကေဟိစိ အက္ခရေဟိ ဘိန္နံ ပါကတံ နာမ. တံ ပန တဗ္ဘဝတဿမဒေသိယမိဿဝသေန စတုဗ္ဗိဓံ ဟောတိ. တတ္ထ သက္ကဋတော ဝဏ္ဏညတ္တမတ္တေန နိဗ္ဗတ္တံ တဗ္ဘဝံ နာမ, တံ မဟိန္ဒသိန္ဓဝါဒိ. တဿမံ ဟိရိဟရကမလာဒိ. ဒေသေ ပသိဒ္ဓံ ဒေသိယံ. မိဿံ နာမ တဗ္ဘဝါဒီဟိ သမ္မိဿံ. အပဗ္ဘံသော နာမ ဂေါပါလကာဒီနံ ဝါစာ, သော စ တဗ္ဘဝါဒီဟိ စတုဗ္ဗိဓော, နာဂရဥပနာဂရဝုဒ္ဓဘေဒေန တိဝိဓော စ ဟောတိ. ပိသာစာနံ ဝစနံ ပေသာစိကံ. တေဟိ သက္ကဋာဒီဟိ သမ္မိဿံ မိဿံ နာမ ဟောတိ. ဣဒါနိ ဤဒိသပ္ပဘေဒဝန္တဗန္ဓဿ အလင်္ကာရေန သောဘနတ္တံ ဝတ္တုံ ‘‘တံ တု’’စ္စာဒိမာဟ. တံ တု တံ ပန ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဗန္ဓသရီရံ အလင်္ကာရာ ပသာဒါဒိသဒ္ဒါလင်္ကာရာ, သဘာဝဝုတျာဒိအတ္ထာလင်္ကာရာ စ ဝိန္ဒနီယတရတ္တနံ အတိသယပသာဒနီယတ္တံ ပါပေန္တိ. နိရန္တရံ ဗန္ဓော နိဗန္ဓောတိ စ, န နိဗန္ဓော အနိဗန္ဓောတိ စ, အတိသယေန ဝိန္ဒနီယော ဝိန္ဒနီယတရော, တဿ ဘာဝေါ ဝိန္ဒနီယတရတ္တနန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໙. ອີກປະການໜຶ່ງ, ເພື່ອຈະກ່າວເຖິງປະເພດຂອງຄຳປະພັນນັ້ນເອງ, ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ນິພັນໂທ ຈະ' (nibandho ca) ເປັນຕົ້ນ. ອີກປະການໜຶ່ງ, 'ນິພັນທະ' ຄື ຄຳປະພັນທີ່ມີເນື້ອຫາຕໍ່ເນື່ອງກັນ ໂດຍມີລັກສະນະເປັນມະຫາກາບ ເປັນຕົ້ນ ເພາະບໍ່ແຍກຈາກກັນຂອງມຸດຕະກະເປັນຕົ້ນທັງ ໔ ຢ່າງ; ແລະ 'ອະນິພັນທະ' ຄື ຄຳປະພັນທີ່ບໍ່ມີເນື້ອຫາຕໍ່ເນື່ອງກັນ ເພາະເປັນພຽງມຸດຕະກະຢ່າງດຽວ ໂດຍບໍ່ມີລັກສະນະເປັນມະຫາກາບ ເປັນຕົ້ນ; ຄຳປະພັນນັ້ນເອງ ຍ່ອມຖືກກຳນົດໄວ້ເປັນ ໖ ຢ່າງ ດັ່ງນີ້. ອີກປະການໜຶ່ງ, ຄຳປະພັນນັ້ນ ມີ ໕ ປະເພດ ໂດຍການແບ່ງຕາມພາສາ ຄື: ສັກກະຕະ, ປາກະຕະ, ອະປະພັງສະ, ເປສາຈິກະ, ແລະ ມິດສະ. ແລະມີ ໖ ປະເພດ ໂດຍການແບ່ງຕາມການໃຊ້ງານ ຄື: ການຟ້ອນລຳ (ລາສະຍະ) ເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີລົດສິງຄານເປັນປະທານ ຊື່ວ່າ ທັດສະນີຍະ ເພາະມີການສະແດງເປັນປະທານ, ສ່ວນກາບກອນອື່ນໆ ຊື່ວ່າ ສະວະນີຍະ. ພາສາທັງໝົດນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ນຳມາສະແດງໃນທີ່ນີ້ ເພາະບໍ່ມີປະໂຫຍດ. ໃນພາສາເຫຼົ່ານັ້ນ, ສັກກະຕະ ຄື ພາສາຂອງເທວະດາ. ພາສາທີ່ຕ່າງຈາກສັກກະຕະນັ້ນ ດ້ວຍພະຍັນຊະນະບາງຕົວ ຊື່ວ່າ ປາກະຕະ. ປາກະຕະນັ້ນ ມີ ໔ ປະເພດ ຄື: ຕັບພະວະ, ຕັດສະມະ, ເທສີຍະ, ແລະ ມິດສະ. ໃນ ໔ ປະເພດນັ້ນ, ພາສາທີ່ເກີດຈາກສັກກະຕະ ໂດຍການປ່ຽນແປງພະຍັນຊະນະເທົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ຕັບພະວະ ເຊັ່ນ ມະຫິນທະ, Sິນທະວະ ເປັນຕົ້ນ. ຕັດສະມະ ເຊັ່ນ ຮິຣິ, ຫະຣະ, ກະມະລະ ເປັນຕົ້ນ. ເທສີຍະ ຄື ພາສາທີ່ປາກົດໃນທ້ອງຖິ່ນ. ມິດສະ ຄື ພາສາທີ່ປະສົມດ້ວຍຕັບພະວະເປັນຕົ້ນ. ອະປະພັງສະ ຄື ພາສາຂອງພວກລ້ຽງງົວ ເປັນຕົ້ນ, ພາສານັ້ນມີ ໔ ປະເພດຄືກັບຕັບພະວະເປັນຕົ້ນ, ແລະ ມີ ໓ ປະເພດ ໂດຍການແບ່ງເປັນ ນາຄະຣະ, ອຸປະນາຄະຣະ, ແລະ ວຸດທະ. ພາສາຂອງພວກປີສາດ ຄື ເປສາຈິກະ. ພາສາທີ່ປະສົມດ້ວຍພາສາສັກກະຕະເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ມິດສະ. ບັດນີ້ ເພື່ອຈະກ່າວເຖິງຄວາມງາມຂອງຄຳປະພັນທີ່ມີປະເພດດັ່ງກ່າວນີ້ ດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບ, ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຕັງ ຕຸ' (taṃ tu) ເປັນຕົ້ນ. 'ຕັງ ຕຸ' (ສ່ວນຮ່າງກາຍຂອງຄຳປະພັນນັ້ນ), 'ອະລັງກາຣາ' (ເຄື່ອງປະດັບທັງຫຼາຍ) ຄື ສັດທາລັງການ ມີປະສາດະເປັນຕົ້ນ, ແລະ ອັດຖາລັງການ ມີສະພາວະວຸດຕິເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມນຳໄປສູ່ 'ວິນທະນີຍະຕະຣັດຕະນັງ' (ຄວາມເປັນໜ້າເພີດເພີນຍິ່ງຂຶ້ນ) ຄື ຄວາມເປັນໜ້າເພີດເພີນຢ່າງຍິ່ງ. ວິເຄາະວ່າ: 'ຄຳປະພັນທີ່ມີເນື້ອຫາຕໍ່ເນື່ອງກັນ ຊື່ວ່າ ນິພັນທະ', 'ຄຳປະພັນທີ່ບໍ່ແມ່ນນິພັນທະ ຊື່ວ່າ ອະນິພັນທະ', 'ຄຳປະພັນທີ່ເປັນໜ້າເພີດເພີນຢ່າງຍິ່ງ ຊື່ວ່າ ວິນທະນີຍະຕະຣະ', 'ຄວາມເປັນແຫ່ງຄຳປະພັນທີ່ເປັນໜ້າເພີດເພີນຢ່າງຍິ່ງ ຊື່ວ່າ ວິນທະນີຍະຕະຣັດຕະນະ'.

၁၀.

໑໐.

အနဝဇ္ဇံ မုခမ္ဘောဇ-မနဝဇ္ဇာ စ ဘာရတီ;

အလင်္ကတာဝ သောဘန္တေ, ကိံ နု’တေ နိရလင်္ကတာ?

ໃບໜ້າປານດອກບົວທີ່ບໍ່ມີຕຳໜິ ແລະ ວາຈາທີ່ບໍ່ມີຕຳໜິ, ເມື່ອໄດ້ປະດັບແລ້ວ ຍ່ອມງົດງາມ; ສ່ວນສິ່ງທັງສອງນັ້ນ ຫາກປາສະຈາກເຄື່ອງປະດັບແລ້ວ ຈະງົດງາມໄດ້ແນວໃດ?

၁၀. တမေဝ သမတ္ထေတိ ‘‘အနဝဇ္ဇ’’ မိစ္စာဒိနာ. အနဝဇ္ဇံ အညမညာနုရူပါဓိကတနေတ္တကဏ္ဏာဒိအဝယဝေန ပိဠကတိလကကာဠကာဒျနာဟတာယ စ သုန္ဒရဘာဝတော အဂရဟိတံ မုခမ္ဘောဇံ ဝဒနာရဝိန္ဒဉ္စ တထာ အနဝဇ္ဇာ ပဒါဒိဒေါသာနဘိဘူတာယ သုန္ဒရဘာဝေန အဂရဟိတာ ဘာရတီ စ ဝါဏီ ဥပစာရတော တပ္ပဋိပါဒနီယော အတ္ထော စာတိ ဧတေ အလင်္ကတာဝ [Pg.34] မုခံ တိလကတာဍင်္ကာဒိနာလင်္ကာရေန, သဒ္ဒတ္ထာ သဒ္ဒါလင်္ကာရအတ္ထာလင်္ကာရေဟိ ပသာဓိတာ သဇ္ဇိတာ ဧဝ, နိရလင်္ကတာ တထာ အပသာဓိတာ အသဇ္ဇိတာ သောဘန္တေ ကိံ နု, န သောဘန္တေဝါတိ ဝိတက္ကေမီတိ အတ္ထော. နုဣတိ ဝိတက္ကေ.

໑໐. ທ່ານສະໜັບສະໜູນເນື້ອຄວາມນັ້ນເອງ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ອະນະວັດຊັງ' (anavajjaṃ) ເປັນຕົ້ນ. 'ອະນະວັດຊັງ' (ທີ່ບໍ່ມີຕຳໜິ) ຄື ໃບໜ້າປານດອກບົວ (ມຸຂຳໂພຊະ) ທີ່ບໍ່ຖືກຕິຕຽນ ເພາະມີຄວາມງາມດ້ວຍອະໄວຍະວະຕ່າງໆ ມີຕາແລະຫູ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຂົ້າກັນໄດ້ດີ ແລະເພາະບໍ່ຖືກທຳລາຍດ້ວຍສິວ, ຝ້າ, ຫຼື ຈຸດດ່າງດຳ ເປັນຕົ້ນ; ແລະ 'ອະນະວັດຊາ' (ທີ່ບໍ່ມີຕຳໜິ) ຄື ວາຈາ (ພາຣະຕີ) ທີ່ບໍ່ຖືກຕິຕຽນ ເພາະມີຄວາມງາມໂດຍບໍ່ຖືກຄອບງຳດ້ວຍໂທດຂອງຄຳສັບ ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ໂດຍອຸປະມາກໍຄື ຄວາມໝາຍທີ່ສະແດງອອກດ້ວຍວາຈານັ້ນ. ສິ່ງທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ 'ອະລັງກະຕາວະ' (ເມື່ອໄດ້ປະດັບແລ້ວເທົ່ານັ້ນ) ຄື ໃບໜ້າທີ່ປະດັບດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບ ມີທິລົກ (ຮອຍແຕ້ມໜ້າຜາກ) ແລະ ຕາດັງກະ (ຕຸ້ມຫູ) ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ຄຳສັບກັບຄວາມໝາຍທີ່ປະດັບຕົບແຕ່ງດ້ວຍສັດທາລັງການແລະອັດຖາລັງການແລ້ວ; 'ນິຣະລັງກະຕາ' (ເມື່ອປາສະຈາກເຄື່ອງປະດັບ) ຄື ບໍ່ໄດ້ປະດັບຕົບແຕ່ງຢ່າງນັ້ນ, 'ໂສພັນເຕ ກິງ ນຸ' (ຈະງົດງາມໄດ້ແນວໃດ), ອະທິບາຍວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າຄິດວ່າ ຍ່ອມບໍ່ສົດໃສງົດງາມເລີຍ'. ຄຳວ່າ 'ນຸ' (nu) ໃຊ້ໃນອັດຖະແຫ່ງຄວາມຄິດ/ຄວາມສົງໄສ.

၁၀. တမေဝ ‘‘အနဝဇ္ဇ’’ မိစ္စာဒိနာ သမတ္ထေတိ. ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒိအဝယဝသမ္ပတ္တိယာ စ ပိဠကတိလကကာဠကာဒိဒေါသရဟိတတ္တာ စ အနိန္ဒိတံ မုခမ္ဘောဇဉ္စ အနဝဇ္ဇာ ပဒဒေါသဝါကျဒေါသအတ္ထဒေါသေဟိ အမိဿတ္တာ အဂရဟိတာ ဘာရတီ ဝါဏီ စ အဘေဒေါပစာရေန တပ္ပဋိပါဒနီယတ္ထော စာတိ ဣမေ အလင်္ကတာဝ ကုဏ္ဍလတိလကာဒိအာဘရဏေဟိ စ သဒ္ဒါလင်္ကာရအတ္ထာလင်္ကာရေဟိ စ သဇ္ဇိတာ ဧဝ, နိရလင်္ကတာ တေဟိ အဝိဘူသိတာ သောဘန္တေ ကိံ နု, န သောဘန္တေတိ မညေ. နတ္ထိ အဝဇ္ဇမဿာတိ စ, မုခမေဝ အမ္ဘောဇမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ကိမိတိ ပဋိသေဓေ, နုဣတိ ဝိတက္ကေတိ.

໑໐. ທ່ານສະໜັບສະໜູນເນື້ອຄວາມນັ້ນເອງ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ອະນະວັດຊັງ' (anavajjaṃ) ເປັນຕົ້ນ. ໃບໜ້າປານດອກບົວທີ່ບໍ່ຖືກຕິຕຽນ ເພາະຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍອະໄວຍະວະ ມີສີສັນແລະສັນຖານ ເປັນຕົ້ນ ແລະເພາະປາສະຈາກໂທດ ມີສິວ, ຝ້າ, ແລະ ຈຸດດ່າງດຳ ເປັນຕົ້ນ; ແລະ ວາຈາ (ພາຣະຕີ) ທີ່ບໍ່ຖືກຕິຕຽນ ເພາະບໍ່ປົນເປດ້ວຍໂທດຂອງຄຳສັບ, ໂທດຂອງປະໂຫຍກ, ແລະ ໂທດຂອງຄວາມໝາຍ, ແລະ ໂດຍອຸປະມາແຫ່ງຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນ ກໍຄື ຄວາມໝາຍທີ່ສະແດງອອກດ້ວຍວາຈານັ້ນ. ສິ່ງທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ 'ອະລັງກະຕາວະ' (ເມື່ອໄດ້ປະດັບແລ້ວເທົ່ານັ້ນ) ຄື ຕົບແຕ່ງດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບ ມີຕຸ້ມຫູ (ກຸນທະລະ) ແລະ ທิລົກ ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ດ້ວຍສັດທາລັງການແລະອັດຖາລັງການແລ້ວ; 'ນິຣະລັງກະຕາ' (ເມື່ອປາສະຈາກເຄື່ອງປະດັບ) ຄື ບໍ່ໄດ້ປະດັບຕົບແຕ່ງດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບເຫຼົ່ານັ້ນ, 'ໂສພັນເຕ ກິງ ນຸ' (ຈະງົດງາມໄດ້ແນວໃດ), ອະທິບາຍວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າຄິດວ່າ ຍ່ອມບໍ່ສົດໃສງົດງາມເລີຍ'. ວິເຄາະວ່າ: 'ໂທດຂອງໃບໜ້ານັ້ນບໍ່ມີ' ແລະ 'ໃບໜ້ານັ້ນເອງເປັນດອກບົວ'. ຄຳວ່າ 'ກິງ' (kiṃ) ໃຊ້ໃນອັດຖະປະຕິເສດ, ສ່ວນຄຳວ່າ 'ນຸ' (nu) ໃຊ້ໃນອັດຖະແຫ່ງຄວາມຄິດ.

၁၁.

໑໑.

ဝိနာ ဂုရူပဒေသံ တံ, ဗာလော’လင်္ကတ္တုမိစ္ဆတိ;

သမ္ပာပုဏေ န ဝိညူဟိ, ဟဿဘာဝံ ကထံ နု သော?

ຫາກປາສະຈາກຄຳແນະນຳຂອງຄູອາຈານແລ້ວ, ຄົນເຂົາ (ຜູ້ບໍ່ຮູ້) ຍ່ອມປາດຖະໜາທີ່ຈະປະດັບຕົບແຕ່ງສິ່ງນັ້ນ; ເຂົາຈະບໍ່ເຖິງຄວາມເປັນທີ່ຫົວຂວັນຂອງພວກນັກປາດທັງຫຼາຍ ໄດ້ແນວໃດ?

၁၁. အလင်္ကရဏဉ္စ တေသံ ဝိနာ ဂုရူပဒေသေန ကရောန္တော ဝိနာ ပဟာသံ နာပရံ ဝိသေသမဓိဂစ္ဆတီတိ ဒဿေတုံ သိလေသာလင်္ကာရမာဟ ‘‘ဝိနာ’’တိအာဒိ. ဂုရူနံ ပသာဓနောပါယောပဒေသကာနံ, အလင်္ကာရကာရဏောပါယောပဒေသကာနံ ဝါ ဥပဒေသံ ‘‘ဧတ္ထ ဧဝံ ကတေ သောဘေယျာ’’တိ ဥပဒိသနံ ဝိနာ ပရိစ္စဇ္ဇ မုခဿ, ဗန္ဓဿ စ အလင်္ကရဏာနဘိညတာယ ဗာလော အညာဏကော ယော ကောစိ ပုဂ္ဂလော တံ မုခံ, ဗန္ဓံ ဝါ အလင်္ကတ္တုံ အနုရူပဝသေန သဇ္ဇေတုံ ဣစ္ဆတိ အဓိပ္ပေတိ, သော တာဒိသော အညာဏပုဂ္ဂလော ဝိညူဟိ တဗ္ဗိဒူဟိ ပဏ္ဍိတဇနေဟိ ဟဿဘာဝံ အဝဟာသံ ကထံ ကေန [Pg.35] ပကာရေန န သမ္ပာပုဏေယျ. ‘‘ကိမိဒံ အညာဏပုရိသေန ကရိယတီ’’တိ ဟသန္တေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. နုဣတိ ဝိတက္ကေ.

໑໑. ເພື່ອຈະສະແດງວ່າ ຜູ້ທີ່ເຮັດການປະດັບຕົບແຕ່ງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ໂດຍປາສະຈາກຄຳແນະນຳຂອງຄູອາຈານ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບຄຸນວິເສດອື່ນໃດ ນອກຈາກການຖືກຫົວຂວັນ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວສິເລສາລັງການ (ຄຳຫຼິ້ນຄວາມໝາຍສອງທາງ) ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ວິນາ' (vinā) ເປັນຕົ້ນ. ຫາກປາສະຈາກ ຄື ລະຖິ້ມຄຳແນະນຳຂອງຄູອາຈານທັງຫຼາຍ ຜູ້ແນະນຳອຸບາຍໃນການຕົບແຕ່ງ ຫຼື ຜູ້ແນະນຳອຸບາຍໃນການປະດັບອະລັງການ ວ່າ 'ເມື່ອເຮັດຢ່າງນີ້ໃນທີ່ນີ້ ຍ່ອມງົດງາມ'; ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ຮູ້ໃນການປະດັບໃບໜ້າແລະຄຳປະພັນ, ຄົນເຂົາ ຄື ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ຮູ້ຄົນໃດຄົນໜຶ່ງ ປາດຖະໜາ ຄື ຕັ້ງໃຈທີ່ຈະປະດັບໃບໜ້າ ຫຼື ຄຳປະພັນນັ້ນ ໃຫ້ເໝາະສົມ; ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ຮູ້ເຊັ່ນນັ້ນ ຈະບໍ່ເຖິງຄວາມເປັນທີ່ຫົວຂວັນ ຄື ການຖືກເຍາະເຍີ້ຍ ຈາກພວກນັກປາດທັງຫຼາຍ ຜູ້ຮູ້ແຈ້ງໃນສິ່ງນັ້ນ ໄດ້ແນວໃດ ໂດຍປະການໃດ. ອະທິບາຍວ່າ: ພວກນັກປາດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຫົວຂວັນວ່າ 'ສິ່ງນີ້ ອັນຄົນເຂົາເຮັດຂຶ້ນມາເພື່ອຫຍັງ?'. ຄຳວ່າ 'ນຸ' (nu) ໃຊ້ໃນອັດຖະແຫ່ງຄວາມຄິດ.

၁၁. ဣဒါနိ ပဒါဒိဒေါသရဟိတဗန္ဓသရီရဿ အလင်္ကာရေဟိ ဘူသနမပိ ဂုရူပဒေသသဟိတမေဝ သေဋ္ဌန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိနာ ဂုရူပဒေသ’’ မိစ္စာဒိသိလေသာလင်္ကာရမာဟ. ဗာလော မုခါဒိသရီရာလင်္ကာရေ, ဗန္ဓာလင်္ကာရေ ဝါ အသမတ္ထော ယော ကောစိ ဂုရူပဒေသံ ဝိနာ သရီရာလင်္ကာရကရဏဿ, ဗန္ဓာလင်္ကာရကရဏဿ ဝါ အနုရူပေါပဒေသမန္တရေန တံ သရီရံ, ဗန္ဓံ ဝါ အလင်္ကတ္တုံ တိလကတာဍင်္ကာဒီဟိ, သဒ္ဒါလင်္ကာရအတ္ထာလင်္ကာရေဟိ ဝါ သဇ္ဇေတုံ ဣစ္ဆတိ စေ, သော ဝိညူဟိ တဒုဘယညူဟိ ဟဿဘာဝံ အဝဟသိတဗ္ဗတံ ကထံ န သမ္ပာပုဏေ, ပါပုဏာတျေဝ, တသ္မာ ဂုရူဟိ သာဒရတော ဥဂ္ဂဏှိတွာ ကတ္တဗ္ဗန္တိ ဘာဝေါ.

໑໑. ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງວ່າ ແມ່ນແຕ່ການປະດັບຕົບແຕ່ງຮ່າງກາຍຂອງຄຳປະພັນ ທີ່ປາສະຈາກໂທດຂອງຄຳສັບເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບທັງຫຼາຍ ກໍຍ່ອມປະເສີດສຸດ ເມື່ອປະກອບດ້ວຍຄຳແນະນຳຂອງຄູອາຈານເທົ່ານັ້ນ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວສິເລສາລັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ວິນາ ຄຸຣູປະເທສະ' (vinā gurūpadesa) ເປັນຕົ້ນ. ຄົນເຂົາ ຄື ບຸກຄົນໃດໜຶ່ງ ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມສາມາດໃນການປະດັບຮ່າງກາຍ ມີໃບໜ້າເປັນຕົ້ນ ຫຼື ໃນການປະດັບຄຳປະພັນ, ຫາກປາສະຈາກຄຳແນະນຳຂອງຄູອາຈານ ຄື ປາສະຈາກຄຳແນະນຳທີ່ເໝາະສົມໃນການປະດັບຮ່າງກາຍ ຫຼື ໃນການປະດັບຄຳປະພັນ ແລ້ວປາດຖະໜາທີ່ຈະປະດັບຮ່າງກາຍ ຫຼື ຄຳປະພັນນັ້ນ ດ້ວຍທິລົກແລະຕາດັງກະ ເປັນຕົ້ນ, ຫຼື ດ້ວຍສັດທາລັງການແລະອັດຖາລັງການ; ເຂົາຈະບໍ່ເຖິງຄວາມເປັນທີ່ຫົວຂວັນ ຄື ຄວາມເປັນໜ້າເຍາະເຍີ້ຍ ຈາກພວກນັກປາດທັງຫຼາຍ ຜູ້ຮູ້ແຈ້ງທັງສອງຢ່າງນັ້ນ ໄດ້ແນວໃດ, ຍ່ອມເຖິງຢ່າງແນ່ນອນ; ເພາະສະນັ້ນ, ຄວາມໝາຍກໍຄື ຄວນສຶກສາຮຽນຮູ້ຈາກຄູອາຈານດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລ້ວຈຶ່ງເຮັດ.

၁၂.

໑໒.

ဂန္ထောပိ ကဝိဝါစာန-မလင်္ကာရပ္ပကာသကော;

ယာတိ တဗ္ဗစနီယတ္တံ, တဗ္ဗောဟာရူပစာရတော.

ແມ່ນແຕ່ຄຳພີ (ຄັນຖະ) ທີ່ສະແດງເຄື່ອງປະດັບແຫ່ງວາຈາຂອງກະວີທັງຫຼາຍ ກໍຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຄວນເອີ້ນດ້ວຍຊື່ນັ້ນ (ອະລັງການ) ເພາະການໃຊ້ໂດຍອຸປະມາແຫ່ງໂວຫານນັ້ນ.

၁၂. နနု သဒ္ဒဂမ္မာ, အတ္ထဂမ္မာ စ အလင်္ကာရာတိ ဂန္ထော ကထန္တိ အာဟ ‘‘ဂန္ထောပီ’’တိအာဒိ. ကဝိဝါစာနံ ကဝိပ္ပယောဂါနံ သမုဒါယရူပါနံ, ပဋိပါဒနီယတာယ တဗ္ဗစနီယာနဉ္စ အတ္ထာနံ အလင်္ကာရပ္ပကာသကော အလင်္ကာရာနံ ယထာဝုတ္တာနံ ဝိဘာဝိတော ဂန္ထောပိ ကိရိယာကပ္ပသင်္ခါတံ သတ္ထမ္ပိ တဗ္ဗစနီယတ္တံ တေန အလင်္ကာရသဒ္ဒေန ဝါစ္စတံ ယာတိ ဥပဂစ္ဆတိ. ကိန္တိ အာဟ ‘‘တဗ္ဗောဟာရူပစာရတော’’တိ. တဿ ကတဝေါဟာရဿ အလင်္ကာရသဒ္ဒဿ, တသ္မိံ ဝါ မဏ္ဍနဝိသေသေ ပဝတ္တဿ အလင်္ကာရဝေါဟာရဿ ဥပစရဏံ သောယမိတျဘေဒေန ပရိကပ္ပနံ ဥပစာရော. ကသ္မာ? ပဋိပါဒနီယပဋိပါဒကာနံ အဘေဒဝသေန ကာရဏေ ကာရီယဿ ဥပစရိယတောတိ အဓိပ္ပာယော.

໑໒. ຖ້າຖາມວ່າ “ກໍອະລັງການ (ເຄື່ອງປະດັບ) ທັງຫຼາຍ ເປັນສິ່ງທີ່ຮູ້ໄດ້ດ້ວຍສຽງ ແລະຮູ້ໄດ້ດ້ວຍເນື້ອຄວາມ ບໍ່ແມ່ນບໍ, ແລ້ວຄຳພີຈະຊື່ວ່າອະລັງການໄດ້ແນວໃດ?” ດັ່ງນີ້, ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “ganthopī” (ແມ່ນແຕ່ຄຳພີ...) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳພີທີ່ສະແດງອະລັງການ ຄືສະແດງອະລັງການຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ແຫ່ງພົດຂອງກວີ ຄືການປະກອບຂອງກວີ ອັນມີລັກສະນະເປັນກຸ່ມຄຳ ແລະແຫ່ງເນື້ອຄວາມທັງຫຼາຍທີ່ຄວນສະແດງ ອັນເປັນສິ່ງທີ່ພົດຂອງກວີນັ້ນຈະຕ້ອງກ່າວເຖິງ, ແມ່ນແຕ່ຄຳພີ ຄືຕຳລາທີ່ເອີ້ນວ່າ ກິຣິຍາກັບປະ (ວິທີແຕ່ງຄຳປະພັນ) ນັ້ນ ກໍຍ່ອມເຖິງ ຄືເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຄຳອະລັງການນັ້ນຈະຕ້ອງກ່າວເຖິງ ດ້ວຍຄຳວ່າອະລັງການນັ້ນ. ຖ້າຖາມວ່າ “ເພາະເຫດໃດ?” ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “tabbohārūpacārato” (ເພາະການອຸປະຈາໂດຍໂວຫານນັ້ນ). ການອຸປະຈາ ຄືການກຳນົດໂດຍຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນວ່າ “ສິ່ງນີ້ຄືສິ່ງນັ້ນ” ແຫ່ງຄຳວ່າອະລັງການ ອັນເປັນໂວຫານທີ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້ແລ້ວ, ຫຼືແຫ່ງໂວຫານວ່າອະລັງການ ອັນເປັນໄປໃນເຄື່ອງປະດັບຊະນິດນັ້ນ. ເພາະເຫດໃດ? ອະທິບາຍວ່າ ເພາະມີການອຸປະຈາຜົນໃນເຫດ ໂດຍຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນລະຫວ່າງສິ່ງທີ່ຄວນສະແດງ (ຜົນ) ກັບສິ່ງຜູ້ສະແດງ (ເຫດ).

၁၂. ဣဒါနိ [Pg.36] သဒ္ဒါလင်္ကာရအတ္ထာလင်္ကာရဂန္ထော ကထမလင်္ကာရောတိ အာဟ ‘‘ဂန္ထော’’စ္စာဒိ. ကဝိဝါစာနံ ကဝီဟိ ဝုတ္တဝါကျသင်္ခါတာနံ, ဥပစာရတော တပ္ပဋိပါဒနီယအတ္ထသင်္ခါတာနဉ္စ ကဝိပ္ပယောဂါနံ အလင်္ကာရပ္ပကာသကော သဒ္ဒတ္ထာလင်္ကာရပ္ပကာသကော ဂန္ထောအပိ ကိရိယာကပ္ပသင်္ခါတံ သတ္ထမ္ပိ တဗ္ဗောဟာရူပစာရတော တဿ အလင်္ကာရောတိ ကတဝေါဟာရဿ အလင်္ကာရသဒ္ဒဿ ကာရဏေ ကာရီယူပစာရေန တဗ္ဗစနီယတ္တံ တေန အလင်္ကာရသဒ္ဒေန ဝတ္တဗ္ဗတံ ယာတိ. အပိသဒ္ဒေါ အလင်္ကာရမပေက္ခတိ. အလင်္ကာရေ ပကာသေတိ, အလင်္ကာရာနံ ဝါ ပကာသကောတိ စ, တေန ဝစနီယော, တဿ ဘာဝေါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ ဘာဝေါတိ ဝါစ္စဝါစကသမ္ဗန္ဓော. တဿ သဒ္ဒါဒိအလင်္ကာရဿ ဝေါဟာရောတိ စ, တဗ္ဗောဟာရဿ အလင်္ကာရသဒ္ဒဿ ဥပစာရောတိ စ ဝါကျန္တိ.

໑໒. ບັດນີ້, ເພື່ອຈະສະແດງວ່າ ຄຳພີທີ່ສະແດງສັບທາລັງການ (ເຄື່ອງປະດັບສຽງ) ແລະອັດຖາລັງການ (ເຄື່ອງປະດັບເນື້ອຄວາມ) ເປັນອະລັງການໄດ້ແນວໃດ, ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “gantho” (ຄຳພີ...) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳພີທີ່ສະແດງອະລັງການ ຄືສະແດງສັບທາລັງການ ແລະອັດຖາລັງການ ແຫ່ງພົດຂອງກວີ ຄືປະໂຫຍກທີ່ກວີທັງຫຼາຍກ່າວແລ້ວ, ແລະແຫ່ງການປະກອບຂອງກວີ ອັນໄດ້ແກ່ເນື້ອຄວາມທີ່ພົດຂອງກວີນັ້ນຄວນສະແດງ ໂດຍການອຸປະຈາ, ແມ່ນແຕ່ຄຳພີ ຄືຕຳລາທີ່ເອີ້ນວ່າ ກິຣິຍາກັບປະ ນັ້ນ ກໍຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຄຳອະລັງການນັ້ນຈະຕ້ອງກ່າວເຖິງ ຄືຄວນເອີ້ນດ້ວຍຄຳວ່າອະລັງການນັ້ນ ເພາະການອຸປະຈາໂດຍໂວຫານນັ້ນ ຄືດ້ວຍການອຸປະຈາຜົນໃນເຫດ ແຫ່ງຄຳວ່າອະລັງການ ອັນເປັນໂວຫານທີ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້ແລ້ວວ່າ “ອະລັງການ”. ບົດວ່າ api (ແມ່ນແຕ່) ຍ່ອມເພັ່ງເລັງເຖິງອະລັງການ. ວິເຄາະວ່າ: ຍ່ອມສະແດງເຊິ່ງອະລັງການ ຫຼືເປັນຜູ້ສະແດງເຊິ່ງອະລັງການທັງຫຼາຍ ເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະລັງການະປະການສະກະ (ຜູ້ສະແດງອະລັງການ), ຄວາມເປັນແຫ່ງຜູ້ນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ອະລັງການະປະການສະກັດຕະ). ໃນບົດວິເຄາະນີ້, ບົດວ່າ “ຄວາມເປັນ” (bhāvo) ໝາຍເຖິງ ຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງສິ່ງທີ່ຖືກກ່າວ (ວັດຈະ) ກັບສິ່ງຜູ້ກ່າວ (ວາຈະກະ). ປະໂຫຍກວ່າ “tabbohārūpacārato” ນັ້ນ ແຍກເປັນ “ໂວຫານແຫ່ງອະລັງການມີສັບທາລັງການເປັນຕົ້ນນັ້ນ” ແລະ “ການອຸປະຈາແຫ່ງຄຳວ່າອະລັງການ ອັນເປັນໂວຫານນັ້ນ”.

၁၃.

໑໓.

ဒွိပ္ပကာရာ အလင်္ကာရာ, တတ္ထ သဒ္ဒတ္ထဘေဒတော;

သဒ္ဒတ္ထာ ဗန္ဓနာမာဝ, တံသဇ္ဇိတတဒါဝလိ.

ອະລັງການທັງຫຼາຍມີ ໒ ປະການ ໃນຄຳພີ (ຫຼືໃນອະທິການ) ນັ້ນ ເພາະຄວາມຕ່າງແຫ່ງສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມ, ສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມນັ້ນແລ ຊື່ວ່າ ພັນທະ (ຄຳປະພັນ), ສ່ວນກຸ່ມຄຳແຫ່ງສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມນັ້ນ ທີ່ຖືກປະດັບດ້ວຍອະລັງການເຫຼົ່ານັ້ນ (ຊື່ວ່າ ພັນທະ).

၁၃. ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တအလင်္ကာရာနံ ပဘေဒံ, တပ္ပသင်္ကဉ္စ တံဗန္ဓသရီရဉ္စ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမ္ပိ ဧကတော သမ္ဗန္ဓေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဒွိပ္ပကာရာ’’ဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ တသ္မိံ ကိရိယာကပ္ပသင်္ခါတေ ဂန္ထေ, တသ္မိံ ဝါ ဗန္ဓာလင်္ကာရာဓိကာရေ အလင်္ကာရာ ယထာဝုတ္တာ ဒွိပ္ပကာရာ ဟောန္တိ. ကထံ? သဒ္ဒဘေဒတော, အတ္ထဘေဒတော စ, သဒ္ဒါလင်္ကာရာ အတ္ထာလင်္ကာရာတိ အလင်္ကာရာ ဒွိပ္ပကာရာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ယေသံ ဘေဒေန တေ ဒွိပ္ပကာရာ, တေ သဒ္ဒါ, အတ္ထာ စ. ‘‘ဗန္ဓော’’ ဣတိ ဝုတ္တံ နာမံ ယဿာ အာဝလိယာ သာ ဗန္ဓနာမာ ဧဝ. တံသဇ္ဇိတတဒါဝလိ တေဟိ အလင်္ကာရေဟိ သဇ္ဇိတာ ပကာသိတာ တံသဇ္ဇိတာ, တေသံ သဒ္ဒတ္ထာနံ အာဝလိ သမုဒါယာ, မဟာဝါကျံ, အန္တရဝါကျံ ဝါ. ပရိပုဏ္ဏော ဗန္ဓော မဟာဝါကျံ, မုတ္တကာဒယောဝယဝါ အန္တရဝါကျာနိ, တံသဇ္ဇိတတဒါဝလိကံ ပသိဒ္ဓဘာဝေန အနုဝဒိတွာ အပ္ပသိဒ္ဓါ သဒ္ဒတ္ထာ ဝိဓီယန္တေ.

໑໓. ບັດນີ້, ເພື່ອຈະສະແດງປະເພດແຫ່ງອະລັງການຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງແຫ່ງອະລັງການນັ້ນ, ແລະຮ່າງກາຍແຫ່ງພັນທະ (ຄຳປະພັນ) ນັ້ນ ແມ້ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຫົວຂໍ້ຂ້າງເທິງ ໂດຍເຊື່ອມໂຍງເຂົ້າກັນເປັນອັນດຽວ, ພຣະອາຈານຈຶ່ງເລີ່ມຕົ້ນກ່າວຄຳວ່າ “dvippakārā” (ມີ ໒ ປະການ...) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳພີນັ້ນ ຄືໃນຄຳພີທີ່ເອີ້ນວ່າ ກິຣິຍາກັບປະ, ຫຼືໃນອະທິການວ່າດ້ວຍພັນທະ ແລະອະລັງການນັ້ນ, ອະລັງການທັງຫຼາຍຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຍ່ອມມີ ໒ ປະການ. ມີແນວໃດ? ຄື ເພາະຄວາມຕ່າງແຫ່ງສຽງ ແລະເພາະຄວາມຕ່າງແຫ່ງເນື້ອຄວາມ, ອະທິບາຍວ່າ ອະລັງການທັງຫຼາຍມີ ໒ ປະການ ຄື ສັບທາລັງການ ແລະອັດຖາລັງການ. ສິ່ງທັງຫຼາຍທີ່ເຮັດໃຫ້ອະລັງການມີ ໒ ປະການ ເພາະຄວາມຕ່າງກັນນັ້ນ ກໍຄື ສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມ. ກຸ່ມຄຳໃດທີ່ມີຊື່ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ພັນທະ”, ກຸ່ມຄຳນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພັນທະນາມະ (ມີຊື່ວ່າພັນທະ) ແທ້ໆ. ບົດວ່າ “taṃsajjitatadāvali” ແຍກເປັນ: ທີ່ຖືກປະດັບ ຄືຖືກສະແດງດ້ວຍອະລັງການເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ຕັງສັດຊິຕະ (ອັນອະລັງການນັ້ນປະດັບແລ້ວ), ກຸ່ມ ຄືການລວມກັນແຫ່ງສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ (ຊື່ວ່າ ຕະທາວະລິ), ໄດ້ແກ່ ມະຫາວາກ (ປະໂຫຍກໃຫຍ່) ຫຼື ອັນຕະຣະວາກ (ປະໂຫຍກຍ່ອຍ). ພັນທະທີ່ສົມບູນ ຊື່ວ່າ ມະຫາວາກ, ສ່ວນສ່ວນປະກອບທັງຫຼາຍມີມຸດຕະກະ (ຄຳປະພັນອິດສະຫຼະ) ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ອັນຕະຣະວາກ, ພຣະອາຈານກ່າວຕາມຄວາມເປັນຈິງທີ່ປາກົດຊັດເຈນແລ້ວ ເຖິງກຸ່ມຄຳອັນມີສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມທີ່ຖືກປະດັບດ້ວຍອະລັງການນັ້ນ ແລ້ວຈຶ່ງກຳນົດສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມທັງຫຼາຍ.

၁၃. ဣဒါနိ [Pg.37] ယထာဝုတ္တအလင်္ကာရာနံ အဝုတ္တဘေဒဉ္စ တဒါဓာရာဓိကတံ ယထာဝုတ္တဗန္ဓသရီရဉ္စ ဧကတော ဒဿေတုံ ‘‘ဒွိပ္ပကာရေ’’စ္စာဒိမာဟ. တတ္ထ တသ္မိံ ကိရိယာကပ္ပသင်္ခါတေ အလင်္ကာရဂန္ထေ, နော စေ, အလင်္ကာရာဓိကာရေ ဝါ အလင်္ကာရာ ဝက္ခမာနာလင်္ကာရာ သဒ္ဒတ္ထဘေဒတော သဒ္ဒါလင်္ကာရအတ္ထာလင်္ကာရဘေဒေန ဒွိပ္ပကာရာ ဟောန္တိ, ယေသံ ဘေဒေန အလင်္ကာရာ ဘိန္နာ, တေ သဒ္ဒတ္ထာ ဗန္ဓနာမာဝ. တံသဇ္ဇိတတဒါဝလိ တေဟိ သဒ္ဒတ္ထာလင်္ကာရေဟိ အလင်္ကတာ, တေသံ သဒ္ဒတ္ထာနံ မဟာကဗ္ဗာဒိသမုဒါယရူပါ ပဋိပါဋိဗန္ဓောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ‘‘ဗန္ဓော’’ ဣတိ နာမံ ယဿေတိ စ, တေဟိ သဒ္ဒတ္ထာလင်္ကာရေဟိ သဇ္ဇိတာတိ စ, တေသံ သဒ္ဒတ္ထာနံ အာဝလီတိ စ သမာသော.

໑໓. ບັດນີ້, ເພື່ອຈະສະແດງປະເພດທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງ ແຫ່ງອະລັງການຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ແລະຮ່າງກາຍແຫ່ງພັນທະຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ອັນເປັນທີ່ອາໄສ ແລະເປັນປະທານແຫ່ງອະລັງການນັ້ນ ໂດຍເຊື່ອມໂຍງເຂົ້າກັນເປັນອັນດຽວ, ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “dvippakārā” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳພີນັ້ນ ຄືໃນຄຳພີອະລັງການທີ່ເອີ້ນວ່າ ກິຣິຍາກັບປະ, ຫຼືຖ້າບໍ່ແມ່ນ ກໍໃນອະທິການວ່າດ້ວຍອະລັງການນັ້ນ, ອະລັງການທັງຫຼາຍທີ່ຈະກ່າວຕໍ່ໄປ ຍ່ອມມີ ໒ ປະການ ໂດຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງສັບທາລັງການ ແລະອັດຖາລັງການ ເພາະຄວາມຕ່າງແຫ່ງສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມ, ສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມທັງຫຼາຍໃດ ທີ່ເຮັດໃຫ້ອະລັງການຕ່າງກັນ ເພາະຄວາມຕ່າງກັນນັ້ນ, ສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມທັງຫຼາຍນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພັນທະ ແທ້ໆ. ບົດວ່າ “taṃsajjitatadāvali” ໝາຍເຖິງ ທີ່ຖືກປະດັບດ້ວຍສັບທາລັງການ ແລະອັດຖາລັງການເຫຼົ່ານັ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ແກ່ ລຳດັບແຫ່ງຄຳປະພັນ ອັນມີລັກສະນະເປັນກຸ່ມຄຳແຫ່ງສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ມີມະຫາກາບເປັນຕົ້ນ. ບົດສະໝາດໃນຄຳນີ້ຄື: ກຸ່ມຄຳໃດມີຊື່ວ່າ “ພັນທະ”, ແລະ ທີ່ຖືກປະດັບດ້ວຍສັບທາລັງການ ແລະອັດຖາລັງການເຫຼົ່ານັ້ນ, ແລະ ກຸ່ມຄຳແຫ່ງສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ.

၁၄.

໑໔.

ဂုဏာလင်္ကာရသံယုတ္တာ, အပိ ဒေါသလဝင်္ကိတာ;

ပသံသိယာ န ဝိညူဟိ, သာ ကညာ ဝိယ တာဒိသီ.

ແມ້ວ່າກຸ່ມຄຳແຫ່ງສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມນັ້ນ ຈະປະກອບດ້ວຍຄຸນ ແລະອະລັງການ, ແຕ່ຫາກມີຕຳໜິດ້ວຍໂທດພຽງເລັກນ້ອຍ, ກໍບໍ່ເປັນທີ່ສັນລະເສີນຂອງຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ, ເໝືອນດັ່ງຍິງສາວທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນັ້ນ.

၁၄. ဧဝံ ဂုဏေန အလင်္ကာရေန သဇ္ဇိတာပိ သာ သဒ္ဒတ္ထာဝလိ အပ္ပကေနပိ ဒေါသေန သံယုတ္တာ သတီ အသမ္ဖုသိတဗ္ဗာဝ ဝိညူဟိ သိယာတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဂုဏ’’ ဣစ္စာဒိ. သဒ္ဒါလင်္ကာရာချေန ဂုဏေန, အတ္ထာလင်္ကာရေန စ သံယုတ္တာပိ ဝိသေသေန သဇ္ဇိတာပိ သဒ္ဒတ္ထာဝလိ ဒေါသလဝေန ဒေါသလေသေနာပိ အင်္ကိတာ အဘိလဉ္ဆိတာ သတီ ဝိညူဟိ ဂုဏဒေါသဝိဘာဂဝိဒူဟိ ပဏ္ဍိတပုရိသေဟိ န ပသံသိယာ နေဝ ပသံသိတဗ္ဗာ. ကာဝိယာတိ အာဟ ‘‘ကညာ ဝိယတာဒိသီ’’တိ. ယထာ ဟိ ကညာ ဒသဝဿိကာ သန္နဒ္ဓယောဗ္ဗနာဘိမုခဘာဝေန ဇနနယနမနောဝိလုဗ္ဘိနီဂုဏေန, အာဘရဏဝိသေသေန စာလင်္ကတာ ကေနစိ ကုဋ္ဌဒေါသလေသေန အင်္ကိတာ ဝိညူနံ အသမ္ဖုသနီယာ သိယာ, ပဂေဝါပရာ, ဧဝမေဝ သဒ္ဒတ္ထာဝလိပိ အပ္ပကေနပိ သဒ္ဒရူပေန, အတ္ထလက္ခဏေန စ ဒေါသေန ကုဋ္ဌကပ္ပေန ဝဇ္ဇနီယာ ဧဝ ဝိညူနံ, ပဂေဝ ဗဟုနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

໑໔. ເພື່ອຈະສະແດງວ່າ ກຸ່ມຄຳແຫ່ງສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມນັ້ນ ແມ້ຈະຖືກປະດັບດ້ວຍຄຸນ ແລະອະລັງການຢ່າງນີ້, ແຕ່ເມື່ອປະກອບດ້ວຍໂທດ ແມ້ພຽງເລັກນ້ອຍ, ກໍເປັນສິ່ງທີ່ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍບໍ່ຄວນຂ້ອງແວະເລີຍ, ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “guṇa” (ຄຸນ...) ເປັນຕົ້ນ. ກຸ່ມຄຳແຫ່ງສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມ ແມ້ຈະປະກອບດ້ວຍ ຄຸນທີ່ຊື່ວ່າ ສັບທາລັງການ ແລະອັດຖາລັງການ ຄືຖືກປະດັບເປັນພິເສດແລ້ວ, ແຕ່ເມື່ອຖືກໝາຍໄວ້ ຄືມີມົນທິນດ້ວຍສ່ວນເສດແຫ່ງໂທດ ແມ້ພຽງເລັກນ້ອຍ, ກໍບໍ່ເປັນທີ່ສັນລະເສີນ ຄືບໍ່ຄວນສັນລະເສີນເລີຍ ໂດຍຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ຄືບັນດິດຜູ້ສະຫຼາດໃນການແຍກແຍะຄຸນ ແລະໂທດ. ຖ້າຖາມວ່າ “ເໝືອນດັ່ງໃຜ?” ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “kaññā viya tādisī” (ເໝືອນດັ່ງຍິງສາວທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນັ້ນ). ອະທິບາຍວ່າ ເໝືອນດັ່ງຍິງສາວອາຍຸ ໑໐ ປີ ຜູ້ມີຄຸນຄືຄວາມເປັນທີ່ດຶງດູດສາຍຕາ ແລະຈິດໃຈຂອງຜູ້ຄົນ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ກ້າວເຂົ້າສູ່ໄວສາວສະພຣັ່ງ, ແລະຖືກປະດັບດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບອັນພິເສດ, ແຕ່ຫາກມີມົນທິນດ້ວຍໂລກຂີ້ທູດ ແມ້ພຽງເລັກນ້ອຍ, ກໍຍ່ອມເປັນທີ່ບໍ່ຄວນຂ້ອງແວະຂອງຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ, ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງຍິງອື່ນ (ທີ່ມີໂທດຫຼາຍກວ່ານັ້ນ), ໃນທຳນອງດຽວກັນ ແມ້ແຕ່ກຸ່ມຄຳແຫ່ງສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມ ກໍຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍຄວນຫຼີກເວັ້ນແທ້ໆ ເພາະໂທດອັນປຽບເໝືອນໂລກຂີ້ທູດ ແມ້ພຽງເລັກນ້ອຍ ໂດຍລັກສະນະແຫ່ງສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມ, ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງໂທດທີ່ຫຼວງຫຼາຍ.

၁၄. ဧဝံ [Pg.38] သဒ္ဒတ္ထာနံ ဂုဏီဘူတေဟိ အလင်္ကာရေဟိ သဇ္ဇိတာ သဒ္ဒတ္ထာဝလိ ကေနစိ ပဒါဒိဒေါသေန အဘိလက္ခိတာ စေ, အပ္ပသတ္ထာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဂုဏာလင်္ကာရိ’’စ္စာဒိမာဟ. ဂုဏာလင်္ကာရသံယုတ္တာ အပိ သဒ္ဒါလင်္ကာရသင်္ခါတဂုဏေန, အတ္ထာလင်္ကာရေန စ ဝိသေသေန ယုတ္တာပိ သာ သဒ္ဒတ္ထာဝလိ ဒေါသလဝင်္ကိတာ ပဒဒေါသာဒိနာ အဏုမတ္တေနပိ ဒေါသေန အင်္ကိတာ ယုတ္တာ သဟိတာ တာဒိသီ ဂုဏာလင်္ကာရသံယုတ္တာပိ ဒေါသလဝင်္ကိတာ ကညာ ဝိယ ဒသဝဿိကာ ယောဗ္ဗနပ္ပတ္တာ ဝနိတာဝ ဝိညူဟိ ဂုဏဒေါသပရိက္ခကေဟိ န ပသံသိယာ န ပသံသိတဗ္ဗာ. ယထာ ဟိ ဒသဝဿိကာ ဣတ္ထီ ပိယသဘာဝသဏ္ဌိတာ မနုညေဟိ ဂုဏေဟိ, သောဘနာနုရူပဂီဝေယျာဒိအာဘရဏဝိသေသေဟိ ယုတ္တာပိ ဒိဿမာနေန ကေနစိ သေတကုဋ္ဌလဝေန ယုတ္တာ သမာနာ ဂုဏဒေါသပရိက္ခကေဟိ ဒဿနီယာ န ဟောတိ, ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရာပိ ဗန္ဓပဒ္ဓတိ ကုဋ္ဌတုလျေန ကေနစိ ပဒါဒိဒေါသေန ယုတ္တာ ဝိညူဟိ အဿာဒနီယာတိ အဓိပ္ပာယော. ဒေါသာနံ လဝေါ, တေန အင်္ကိတာတိ စ, သာ ဝိယ ဒိဿတီတိ တာဒီသီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໔. ເພື່ອຈະສະແດງວ່າ ກຸ່ມຄຳແຫ່ງສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມ ທີ່ຖືກປະດັບດ້ວຍອະລັງການທັງຫຼາຍ ອັນເປັນສ່ວນປະກອບແຫ່ງຄຸນຂອງສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມຢ່າງນີ້, ຫາກຖືກໝາຍໄວ້ດ້ວຍໂທດມີປະທະໂທດ (ໂທດແຫ່ງບົດ) ເປັນຕົ້ນບາງຢ່າງ, ກໍເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ໜ້າສັນລະເສີນ, ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “guṇālaṅkāri” ເປັນຕົ້ນ. ກຸ່ມຄຳແຫ່ງສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມນັ້ນ ແມ້ຈະປະກອບດ້ວຍຄຸນ ແລະອະລັງການ ຄືປະກອບເປັນພິເສດດ້ວຍຄຸນທີ່ເອີ້ນວ່າ ສັບທາລັງການ ແລະອັດຖາລັງການ, ແຕ່ຫາກມີຕຳໜິດ້ວຍໂທດພຽງເລັກນ້ອຍ ຄືຖືກໝາຍໄວ້ ປະກອບໄວ້ ຫຼືຮ່ວມໄວ້ດ້ວຍໂທດ ແມ້ພຽງເລັກນ້ອຍມີປະທະໂທດເປັນຕົ້ນ, ກຸ່ມຄຳແຫ່ງສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມນັ້ນ ແມ້ຈະປະກອບດ້ວຍຄຸນ ແລະອະລັງການ ແຕ່ຫາກມີຕຳໜິດ້ວຍໂທດພຽງເລັກນ້ອຍ ກໍເໝືອນດັ່ງຍິງສາວອາຍຸ ໑໐ ປີ ຜູ້ບັນລຸເຖິງໄວສາວ ທີ່ບໍ່ເປັນທີ່ສັນລະເສີນ ຄືບໍ່ຄວນສັນລະເສີນເລີຍ ໂດຍຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ຜູ້ພິຈາລະນາຄຸນ ແລະໂທດ. ອະທິບາຍວ່າ ເໝືອນດັ່ງຍິງສາວອາຍຸ ໑໐ ປີ ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນສະພາບທີ່ໜ້າຮັກ ປະກອບດ້ວຍຄຸນອັນໜ້າພໍໃຈ ແລະເຄື່ອງປະດັບອັນງົດງາມເໝາະສົມມີສ້ອຍຄໍເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ຫາກປະກອບດ້ວຍຮອຍຂີ້ທູດຂາວທີ່ປາກົດໃຫ້ເຫັນ ແມ້ພຽງເລັກນ້ອຍ, ກໍຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ໜ້າເບິ່ງຊົມຂອງຜູ້ພິຈາລະນາຄຸນ ແລະໂທດ, ໃນທຳນອງດຽວກັນ ວິທີແຕ່ງຄຳປະພັນ ແມ້ຈະມີລັກສະນະຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ແຕ່ຫາກປະກອບດ້ວຍໂທດມີປະທະໂທດເປັນຕົ້ນບາງຢ່າງ ອັນປຽບເໝືອນໂລກຂີ້ທູດ, ກໍຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ເພີດເພີນໃຈຂອງຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ. ວິເຄາະວ່າ: ສ່ວນເສດແຫ່ງໂທດທັງຫຼາຍ (ຊື່ວ່າ ໂທສະລະວະ), ຖືກໝາຍໄວ້ດ້ວຍສ່ວນເສດແຫ່ງໂທດນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ໂທສະລະວັງກິຕະ), ປາກົດເໝືອນດັ່ງຍິງສາວນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ຕາທິສີ).

၁၅.

໑໕.

တေန ဒေါသနိရာသောဝ, မဟုဿာဟေန သာဓိယော;

နိဒ္ဒေါသာ သဗ္ဗထာ သာ’ယံ, သဂုဏာ န ဘဝေယျ ကိံ.

ເພາະເຫດນັ້ນ, ການກຳຈັດໂທດອອກໄປແທ້ໆ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງຍິ່ງ, ກຸ່ມຄຳແຫ່ງສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມນັ້ນ ຫາກປາສະຈາກໂທດໂດຍປະການທັງປວງ ແລະປະກອບດ້ວຍຄຸນ, ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຈະບໍ່ດີເລີດເລົ່າ.

၁၅. ယတော ဧဝံ, တေန တသ္မာ ကာရဏာ မဟုဿာဟေန မဟတာ ဝါယာမေန ဒေါသာနံ ပဒဒေါသာဒီနမနတ္ထနိမိတ္တာနံ နိရာသောဝ သတ္ထဒိဋ္ဌိယာ သတ္ထပ္ပဘာဝတော ပရိစ္စာဂေါယေဝ သာဓိယော သာဓေတဗ္ဗော, ‘‘ဝိညူဟီ’’တိ သေသော. ဧဝံ ဒေါသနိရာသေ ကော ဂုဏော ဥပလဗ္ဘတီတိ စေ. သဗ္ဗထာ သဗ္ဗပ္ပကာရေန နိဒ္ဒေါသာ ဒေါသေဟိ နိဂ္ဂတာ သာယံ သဒ္ဒတ္ထာဝလိ သဂုဏာ သဒ္ဒါလင်္ကာရသင်္ခါတေဟိ ဂုဏေဟိ သဟိတာ န ဘဝေယျ ကိံ, ဘဝတျေဝ, ဂုဏရဟိတံ တံအလင်္ကတမနုပါဒေယျံ သိယာတိ အဓိပ္ပာယော.

໑໕. ເພາະເຫດນັ້ນ ຄືເພາະເຫດດັ່ງກ່າວມາ, ການກຳຈັດໂທດອອກໄປແທ້ໆ ຄືການສະລະຖິ້ມໄປແທ້ໆ ເຊິ່ງໂທດທັງຫຼາຍມີປະທະໂທດເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມບໍ່ມີປະໂຫຍດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕຳລາ ແລະດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງຕຳລາ, ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ ຄືຄວນເຮັດໃຫ້ເກີດມີ ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງຍິ່ງ ຄືດ້ວຍຄວາມພາກພຽນອັນໃຫຍ່ຫຼວງ, ບົດທີ່ເຫຼືອຄື “ໂດຍຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ”. ຖ້າຖາມວ່າ “ເມື່ອກຳຈັດໂທດອອກໄປຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຈະໄດ້ຮັບຄຸນປະໂຫຍດຫຍັງ?” ຕອບວ່າ ກຸ່ມຄຳແຫ່ງສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມນັ້ນ ຫາກປາສະຈາກໂທດ ຄືພົ້ນຈາກໂທດທັງຫຼາຍ ໂດຍປະການທັງປວງ ຄືໂດຍທຸກວິທີ, ແລະປະກອບດ້ວຍຄຸນ ຄືຮ່ວມດ້ວຍຄຸນທັງຫຼາຍທີ່ເອີ້ນວ່າ ສັບທາລັງການ, ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຈະບໍ່ດີເລີດເລົ່າ, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມດີເລີດແນ່ນອນ, ເພາະວ່າຄຳປະພັນທີ່ປາສະຈາກຄຸນ ແມ້ຈະຖືກປະດັບແລ້ວ ກໍບໍ່ຄວນຖືເອົາ.

၁၅. တေန [Pg.39] ယတော ဒေါသယုတ္တာ ဝိညူဟိ အနုပါဒေယျာ, တသ္မာ မဟုဿာဟေန အဓိကဝါယာမေန ဒေါသနိရာသောဝ ပဒဒေါသာဒီနံ နိရာကရဏမေဝ သာဓိယော အနေကသတ္ထဝိသယာယ ပညာယ ဝိညူဟိ သာဓေတဗ္ဗော, ဧဝံ သတိ သဗ္ဗထာ သဗ္ဗာကာရေန နိဒ္ဒေါသာ ဒေါသရဟိတာ သာ အယံ သဒ္ဒတ္ထာဝလိ သဂုဏာ သဒ္ဒါလင်္ကာရသင်္ခါတေဟိ ဂုဏေဟိ ယုတ္တာ န ဘဝေယျ ကိံ, ဂုဏယုတ္တာ ဘဝေယျာတိ အဓိပ္ပာယော. ဒေါသာနံ နိရာသောတိ စ, နတ္ထိ ဒေါသာ ဧတိဿာ, နိဂ္ဂတာ ဒေါသေဟိ ဝါတိ စ, သဟ ဂုဏေဟိ ဝတ္တမာနာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໕. ເພາະເຫດນັ້ນ ຄືເພາະກຸ່ມຄຳທີ່ປະກອບດ້ວຍໂທດ ເປັນສິ່ງທີ່ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍບໍ່ຄວນຖືເອົາ, ດັ່ງນັ້ນ ການກຳຈັດໂທດອອກໄປແທ້ໆ ຄືການປ້ອງກັນໂທດທັງຫຼາຍມີປະທະໂທດເປັນຕົ້ນແທ້ໆ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ ຄືຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍຄວນເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ ດ້ວຍປັນຍາອັນເປັນໄປໃນຕຳລາຕ່າງໆ ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງຍິ່ງ ຄືດ້ວຍຄວາມພາກພຽນອັນຍິ່ງໃຫຍ່, ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ກຸ່ມຄຳແຫ່ງສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມນັ້ນ ຫາກປາສະຈາກໂທດ ຄືບໍ່ມີໂທດ ໂດຍປະການທັງປວງ ຄືໂດຍທຸກຮູບແບບ, ແລະປະກອບດ້ວຍຄຸນ ຄືປະກອບດ້ວຍຄຸນທັງຫຼາຍທີ່ເອີ້ນວ່າ ສັບທາລັງການ, ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຈະບໍ່ດີເລີດເລົ່າ, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ປະກອບດ້ວຍຄຸນແນ່ນອນ. ວິເຄາະວ່າ: ການກຳຈັດເຊິ່ງໂທດທັງຫຼາຍ (ຊື່ວ່າ ໂທສະນິຣາສະ), ໂທດທັງຫຼາຍແຫ່ງກຸ່ມຄຳນີ້ບໍ່ມີ ຫຼື ກຸ່ມຄຳນີ້ພົ້ນແລ້ວຈາກໂທດທັງຫຼາຍ (ຊື່ວ່າ ນິດໂທສະ), ທີ່ເປັນໄປພ້ອມກັບຄຸນທັງຫຼາຍ (ຊື່ວ່າ ສະຄຸນນະ).

၁၆.

໑໖.

သာ’လင်္ကာရဝိယုတ္တာပိ, ဂုဏယုတ္တာ မနောဟရာ;

နိဒ္ဒေါသာ ဒေါသရဟိတာ, ဂုဏယုတ္တာ ဝဓူ ဝိယ.

ກຸ່ມຄຳແຫ່ງສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມນັ້ນ ແມ້ຈະປາສະຈາກອະລັງການ, ແຕ່ຫາກປະກອບດ້ວຍຄຸນ ແລະປາສະຈາກໂທດ, ກໍຍ່ອມເປັນທີ່ຈັບໃຈ, ເໝືອນດັ່ງຍິງສາວທີ່ປາສະຈາກໂທດ ແລະປະກອບດ້ວຍຄຸນ.

၁၆. ကိံကာရဏမေဝံဘူတော ဒေါသပရိစ္စာဂေန ဂုဏာဒါနေန ဗန္ဓောတိ အာဟ ‘‘သာ’လင်္ကာရေ’’စ္စာဒိ. သာ သဒ္ဒတ္ထာဝလိ အလင်္ကာရေဟိ ဝိယုတ္တာပိ သတီ နိဒ္ဒေါသာ သဗ္ဗပ္ပကာရေန ဒေါသေဟိ နိဂ္ဂတာ ဂုဏေဟိ သဒ္ဒါလင်္ကာရသင်္ခါတေဟိ သံယုတ္တာ ဇနာနမာနန္ဒသန္ဒောဟာဘိသန္ဒနေကဟေတုတာယ မနော ဟရတိ အတ္တနော သန္တိကမာကဍ္ဎတီတိ မနောဟရာ ဟောတီတိ. တတ္ထောဒါဟရဏမာဟ ‘‘ဒေါသရဟိတာ ဂုဏယုတ္တာ ဝဓူ ဝိယာ’’တိ. ယထာ ယေန ကေနစိပိ ဒေါသေန ဝိရဟိတာ ဝဓူ မနာပစာရိတာဒီဟိ ဂုဏဝိသေသေဟိ သံယုတ္တာ သတီ ကေနစိ အာဘရဏေန အမဏ္ဍိတာ အပသာဓိတာပိ ကိန္နာမ မဓုရာ ကဝီနံ ပသာဓနံ ကိန္နာမ မနောဟရာ ဟောတိ, ဧဝမယံ သဒ္ဒတ္ထာဝလိပိ မနောဟရာ ဟောတီတိ အတ္ထော.

໑໖. ເພາະເຫດໃດ ຄຳປະພັນທີ່ເປັນຢ່າງນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນຄຳປະພັນເພາະການສະລະໂທດ ແລະການຖືເອົາຄຸນ? ພຣະອາຈານຈຶ່ງg່າວຄຳວ່າ “sā’laṅkāre” (ກຸ່ມຄຳນັ້ນ ແມ້ປາສະຈາກອະລັງການ...) ເປັນຕົ້ນ. ກຸ່ມຄຳແຫ່ງສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມນັ້ນ ແມ້ຈະປາສະຈາກອະລັງການທັງຫຼາຍ, ແຕ່ເມື່ອປາສະຈາກໂທດ ຄືພົ້ນຈາກໂທດທັງຫຼາຍໂດຍປະການທັງປວງ, ແລະປະກອບດ້ວຍຄຸນທັງຫຼາຍທີ່ເອີ້ນວ່າ ສັບທາລັງການ, ກໍຍ່ອມຊື່ວ່າ ເປັນທີ່ຈັບໃຈ ຄືຍ່ອມດຶງດູດຈິດໃຈໃຫ້ເຂົ້າມາໃກ້ຕົນ ເພາະເປັນເຫດດຽວທີ່ເຮັດໃຫ້ຄວາມຍິນດີອັນຫຼວງຫຼາຍຂອງຜູ້ຄົນຫຼັ່ງໄຫຼອອກມາ. ໃນຂໍ້ນັ້ນ ພຣະອາຈານໄດ້ກ່າວອຸປະມາວ່າ “dosarahitā guṇayuttā vadhū viyā” (ເໝືອນດັ່ງຍິງສາວທີ່ປາສະຈາກໂທດ ແລະປະກອບດ້ວຍຄຸນ). ອະທິບາຍວ່າ ເໝືອນດັ່ງຍິງສາວ ຜູ້ປາສະຈາກໂທດໃດໆ, ເມື່ອປະກອບດ້ວຍຄຸນອັນພິເສດມີຄວາມປະພຶດທີ່ໜ້າພໍໃຈເປັນຕົ້ນ, ແມ້ຈະບໍ່ໄດ້ປະດັບຕົກແຕ່ງດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບໃດໆ, ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຈະບໍ່ອ່ອນຫວານ ເປັນເຄື່ອງປະດັບຂອງກວີທັງຫຼາຍ ແລະເປັນທີ່ຈັບໃຈເລົ່າ, ໃນທຳນອງດຽວກັນ ແມ້ແຕ່ກຸ່ມຄຳແຫ່ງສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມນີ້ ກໍຍ່ອມເປັນທີ່ຈັບໃຈເຊັ່ນກັນ.

၁၆. ဣဒါနိ ဒေါသပရိစ္စာဂေန ဂုဏာဒါနေ ပယောဇနံ ဒဿေတိ ‘‘သာ’လင်္ကာရဝိယုတ္တေ’’စ္စာဒိနာ. သာ သဒ္ဒတ္ထာဝလိ အလင်္ကာရေဟိ ဝိယုတ္တာ သတီပိ နိဒ္ဒေါသာ သဗ္ဗပ္ပကာရေန ဒေါသရဟိတာ ဂုဏယုတ္တာ တတောယေဝ ဂုဏီဘူတာ သဒ္ဒါလင်္ကာရေန ယုတ္တာ ဒေါသရဟိတာ ဒုဗ္ဗဏ္ဏဒုဿဏ္ဌာနာဒိဒေါသေဟိ [Pg.40] ပရိစ္စတ္တာ ဂုဏယုတ္တာ ဟဒယင်္ဂမဂုဏယုတ္တာ ဝဓူ ဝိယ အင်္ဂနာ ဝိယ မနောဟရာ သာဓုဇနေ အာရာဓေတိ.

໑໖. ບັດນີ້, ເພື່ອຈະສະແດງປະໂຫຍດໃນການຖືເອົາຄຸນດ້ວຍການສະລະໂທດ, ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “sā’laṅkāraviyutte” ເປັນຕົ້ນ. ກຸ່ມຄຳແຫ່ງສຽງ ແລະເນື້ອຄວາມນັ້ນ ແມ້ຈະປາສະຈາກອະລັງການທັງຫຼາຍ, ແຕ່ເມື່ອປາສະຈາກໂທດ ຄືປາສະຈາກໂທດໂດຍປະການທັງປວງ, ແລະປະກອບດ້ວຍຄຸນ ຄືປະກອບດ້ວຍສັບທາລັງການອັນເປັນສ່ວນປະກອບແຫ່ງຄຸນເພາະເຫດນັ້ນເອງ, ກໍຍ່ອມເປັນທີ່ຈັບໃຈ ແລະເຮັດໃຫ້ສາທຸຊົນທັງຫຼາຍຍິນດີ ເໝືອນດັ່ງຍິງສາວ ຄືສະຕີ ຜູ້ປາສະຈາກໂທດ ຄືສະລະຖິ້ມໂທດທັງຫຼາຍມີຜິວພັນບໍ່ດີ ແລະຮູບຮ່າງບໍ່ດີເປັນຕົ້ນ, ແລະປະກອບດ້ວຍຄຸນ ຄືປະກອບດ້ວຍຄຸນອັນເປັນທີ່ຈັບໃຈ.

၁၇.

໑໗.

ပဒေ ဝါကျေ တဒတ္ထေ စ, ဒေါသာ ယေ ဝိဝိဓာ မတာ;

သောဒါဟရဏမေတေသံ, လက္ခဏံ ကထယာမျ’ဟံ.

ໂທດທັງຫຼາຍໃດ ອັນມີປະການຕ່າງໆ ໃນບົດ, ໃນປະໂຫຍກ, ແລະໃນເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດ ແລະປະໂຫຍກນັ້ນ ທີ່ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍກຳນົດໄວ້ແລ້ວ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວລັກສະນະແຫ່ງໂທດເຫຼົ່ານັ້ນ ພ້ອມທັງອຸທາຫອນ.

၁၇. ယတော ဧဝံ ဂုဏာလင်္ကာရသံယုတ္တာယပိ ဒေါသလဝင်္ကိတာယ ဝိညူနမနာဒရဏီယတာ, အလင်္ကာရဝိယုတ္တာပိ ဒေါသာဘာဝေန ဂုဏယုတ္တာယ မနောဟရတာ, ဧဝမနတ္ထာဝဟဿာပိ ဒေါသဿ ပရိဟရိတဗ္ဗတာ သတ္ထဒိဋ္ဌိယာ, တသ္မာ တေ ဒေါသေ ဒဿေတုံ ပဋိဇာနာတိ ‘‘ပဒေ’’တိအာဒိနာ. တေသံ ပဒါနံ ဝါကျာနံ အတ္ထော တဒတ္ထော, တသ္မိံ. ဥဒါဟရီယတိ လက္ချဘာဝေနာတိ ဥဒါဟရဏံ, သဟ ဥဒါဟရဏေဟီတိ သောဒါဟရဏံ. လက္ခိယတိ လက္ခိယမနေနာတိ လက္ခဏံ.

໑໗. ເພາະເຫດວ່າ ຄວາມບໍ່ເປັນທີ່ເອົາໃຈໃສ່ຂອງຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ຍ່ອມມີແກ່ຄຳປະພັນທີ່ແມ້ຈະປະກອບດ້ວຍຄຸນ ແລະອະລັງການ ແຕ່ຫາກມີຕຳໜິດ້ວຍໂທດພຽງເລັກນ້ອຍ, ແລະຄວາມເປັນທີ່ຈັບໃຈ ຍ່ອມມີແກ່ຄຳປະພັນທີ່ແມ້ຈະປາສະຈາກອະລັງການ ແຕ່ຫາກປະກອບດ້ວຍຄຸນເພາະບໍ່ມີໂທດ, ແລະເພາະເຫດວ່າ ໂທດອັນນຳມາເຊິ່ງຄວາມບໍ່ມີປະໂຫຍດຢ່າງນີ້ ເປັນສິ່ງທີ່ຄວນຫຼີກເວັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕຳລາ, ດັ່ງນັ້ນ ເພື່ອຈະສະແດງໂທດເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະອາຈານຈຶ່ງປະຕິຍານວ່າ “pade” (ໃນບົດ...) ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດ ແລະປະໂຫຍກທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ຕະທັດຖະ (ເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດ ແລະປະໂຫຍກນັ້ນ), ໃນເນື້ອຄວາມນັ້ນ. ສິ່ງທີ່ຖືກຍົກຂຶ້ນມາສະແດງໂດຍຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຖືກກຳນົດ ຊື່ວ່າ ອຸທາຫອນ, ທີ່ເປັນໄປພ້ອມກັບອຸທາຫອນທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ໂສທາຫະຣະນະ (ພ້ອມທັງອຸທາຫອນ). ສິ່ງທີ່ເປັນເຄື່ອງກຳນົດສິ່ງທີ່ຖືກກຳນົດ ຊື່ວ່າ ລັກສະນະ.

၁၇. ဧဝံ အလင်္ကာရယုတ္တာပိ အပ္ပကေန ဒေါသေန ယုတ္တဗန္ဓဿ အနုပါဒေယျတ္တာ, အလင်္ကာရအလင်္ကရဏေ အသတိပိ ဒေါသရဟိတေ ဝိညူဟိ ဥပါဒေယျတ္တာ စ မုချဿ ဒေါသပရိဟာရဿ အဝဿံ ကတ္တဗ္ဗတ္တာ ဣဒါနိ အဓိဂတဒေါသေ ဒဿေတုံ ပဋိဇာနာတိ ‘‘ပဒေ ဝါကျေ’’စ္စာဒိနာ. ပဒေ နာမာဒိစတုဗ္ဗိဓပဒေ စ, ဝါကျေ ‘‘သျာဒျန္တတျာဒျန္တာနံ စယော ဝါကျံ သကာရကကိရိယာ’’တိ ဝုတ္တလက္ခဏေ ဝါကျေ စ, တဒတ္ထေ စ တေသံ ပဒဝါကျာနံ အတ္ထေ စ ဝိဝိဓာ အနေကပ္ပကာရာ ယေ ဒေါသာ ဝိညူဟိ ဒေါသဘာဝေန မတာ ဉေယျာ, ဧတေသံ ပဒါဒိဒေါသာနံ သောဒါဟရဏံ ဥဒါဟရဏသဟိတံ လက္ခဏံ အဟံ ကထယာမိ. ဧတ္ထ စ–

໑໗. ເພາະເຫດວ່າ ຄຳປະພັນທີ່ແມ້ຈະປະກອບດ້ວຍອະລັງການ ແຕ່ຫາກປະກອບດ້ວຍໂທດພຽງເລັກນ້ອຍ ເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນຖືເອົາຢ່າງນີ້, ແລະເພາະຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍຄວນຖືເອົາ ໃນຄຳປະພັນທີ່ປາສະຈາກໂທດ ແມ້ຈະບໍ່ມີເຄື່ອງປະດັບຄືອະລັງການກໍຕາມ, ແລະເພາະການຫຼີກເວັ້ນໂທດອັນເປັນປະທານ ເປັນສິ່ງທີ່ຕ້ອງເຮັດຢ່າງແນ່ນອນ, ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງໂທດທັງຫຼາຍທີ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້, ພຣະອາຈານຈຶ່ງປະຕິຍານວ່າ “pade vākye” ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດ ຄືໃນບົດ ໔ ປະເພດມີນາມະບົດເປັນຕົ້ນ, ແລະໃນປະໂຫຍກ ຄືໃນປະໂຫຍກທີ່ມີລັກສະນະຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ກຸ່ມຄຳທີ່ມີວິພັດນາມ ແລະວິພັດອາຂຍາດເປັນທີ່ສຸດ ປະກອບດ້ວຍກາຣົກ ແລະກິຣິຍາ ຊື່ວ່າ ປະໂຫຍກ”, ແລະໃນເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດ ແລະປະໂຫຍກນັ້ນ ຄືໃນເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດ ແລະປະໂຫຍກທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ, ໂທດທັງຫຼາຍມີປະການຕ່າງໆ ຄືມີຫຼາຍຮູບແບບໃດ ທີ່ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍກຳນົດໄວ້ ຄືຄວນຮູ້ໂດຍຄວາມເປັນໂທດ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວລັກສະນະອັນມີອຸທາຫອນປະກອບ ແຫ່ງໂທດມີປະທະໂທດເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ. ແລະໃນຂໍ້ນີ້–

‘‘ပဒံ စတုဗ္ဗိဓံ ဝုတ္တံ, နာမာချာတောပသဂ္ဂိကံ;

နိပါတကဉ္စ တညူဟိ, အဿော ခလွာဘိဓာဝတီ’’တိ.

“ບົດ ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ ມີ ໔ ປະເພດ ຄື ນາມ, ອາຂຍາດ, ອຸປະສັກ, ແລະນິບາດ ໂດຍຜູ້ຮູ້ບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ເຊັ່ນປະໂຫຍກວ່າ asso khalvābhidhāvatī (ມ້າກຳລັງແລ່ນໄປແທ້ໆ)” ດັ່ງນີ້.

ဝုတ္တနိယာမေန ပဒံ တာဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဥဒါဟရီယန္တိ လက္ခိယဘာဝေနာတိ ဥဒါဟရဏာနီတိ စ, သဟ ဥဒါဟရဏေနာတိ သောဒါဟရဏန္တိ [Pg.41] စ, လက္ခီယတိ လက္ခိယမနေနာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

ພຶງຊາບບົດຕາມກົດເກນທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນ. ວິເຄາະວ່າ: ສິ່ງທັງຫຼາຍທີ່ຖືກຍົກຂຶ້ນມາສະແດງໂດຍຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຖືກກຳນົດ ຊື່ວ່າ ອຸທາຫອນທັງຫຼາຍ, ທີ່ເປັນໄປພ້ອມກັບອຸທາຫອນ ຊື່ວ່າ ໂສທາຫະຣະນະ, ແລະ ສິ່ງທີ່ເປັນເຄື່ອງກຳນົດສິ່ງທີ່ຖືກກຳນົດ (ຊື່ວ່າ ລັກສະນະ).

ပဒဒေါသဥဒ္ဒေသ

ການສະແດງໂທດແຫ່ງບົດ

၁၈.

໑໘.

ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရာဈတ္ထ-ကိလိဋ္ဌာနိ ဝိရောဓိ စ;

နေယျံ ဝိသေသနာပေက္ခံ, ဟီနတ္ထကမနတ္ထကံ.

ໂທດທັງຫຼາຍ ຄື ວິຣຸດທັດຖະ (ມີເນື້ອຄວາມຂັດແຍ້ງ), ອັນຕະຣັດຖະ (ມີເນື້ອຄວາມອື່ນແຊກ), ອັດຊັດຖະ (ມີເນື້ອຄວາມເກີນ), ກິລິຕຖະ (ມີເນື້ອຄວາມເສົ້າໝອງ), ວິໂຣທິ (ຂັດແຍ້ງກັບຫຼັກການ), ເນຍຍະ (ຕ້ອງເດົາເນື້ອຄວາມ), ວິເສສະນາເປກຂະ (ຕ້ອງການຄຳວິເສດ), ຮີນັດຖະກະ (ມີເນື້ອຄວາມຊຸດໂຊມ), ແລະອະນັດຖະກະ (ບໍ່ມີເນື້ອຄວາມ).

ဝါကျဒေါသဥဒ္ဒေသ

ການສະແດງໂທດແຫ່ງປະໂຫຍກ

၁၉.

໑໙.

ဒေါသာ ပဒါန, ဝါကျာန-မေကတ္ထံ ဘဂ္ဂရီတိကံ;

တထာ ဗျာကိဏ္ဏဂါမ္မာနိ, ယတိဟီနံ ကမစ္စုတံ;

အတိဝုတ္တမပေတတ္ထံ, သဗန္ဓဖရုသံ တထာ

ໂທດທັງຫຼາຍແຫ່ງປະໂຫຍກ ຄື ເອກັດຖະ (ມີເນື້ອຄວາມຊ້ຳກັນ), ພັກຄະຣີຕິກະ (ເສຍທຳນອງແຕ່ງ), ພ້ອມທັງ ວະຍາກິນນະ (ມີຄຳສັບປົນເປ), ຄາມະ (ມີຄຳຫຍາບຄາຍ), ຍະຕິຮີນະ (ບົກພ່ອງການຢຸດຈັງຫວະ), ກະມັດຈຸຕະ (ເຄື່ອນຈາກລຳດັບ), ອະຕິວຸດຕະ (ກ່າວເກີນຄວາມຈິງ), ອະເປຕັດຖະ (ປາສະຈາກເນື້ອຄວາມ), ແລະ ສະພັນທະພະຣຸສະ (ມີຄຳປະພັນຫຍາບຄາຍ).

ဝါကျတ္ထဒေါသဥဒ္ဒေသ

ການສະແດງໂທດແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກ

၂၀.

໒໐.

အပက္ကမော’စိတျဟီနံ, ဘဂ္ဂရီတိ သသံသယံ;

ဂါမ္မံ ဒုဋ္ဌာလင်္ကတီတိ, ဒေါသာ ဝါကျတ္ထနိဿိတာ.

ໂທດທັງຫຼາຍ ຄື ອະປັກກະມະ (ຂາດລຳດັບ), ອົກຈິຕະຮີນະ (ບົກພ່ອງຄວາມເໝາະສົມ), ພັກຄະຣີຕິ (ເສຍທຳນອງແຕ່ງ), ສະສັງສະຍະ (ມີຄວາມສົງໄສ), ຄາມະ (ມີເນື້ອຄວາມຫຍາບຄາຍ), ແລະ ທຸດຖາລັງກະຕິ (ມີເຄື່ອງປະດັບອັນຊົ່ວຮ້າຍ), ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ໂທດອັນອາໄສເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກ.

ပဒဒေါသာဒိဥဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

ຄຳອະທິບາຍການສະແດງໂທດແຫ່ງບົດເປັນຕົ້ນ

၁၈-၁၉-၂၀. ဣဒါနိ ယထာပဋိညာတေ ဒေါသေ ဥဒ္ဒိသတိ ‘‘ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရ’’ ဣစ္စာဒိနာ. ဝိရုဒ္ဓံ အတ္ထန္တရံ ယဿ တံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရံ. ကိံ တံ? ပဒံ. ဧဝမုပရိပိ ယထာယောဂံ. အဓိကော အတ္ထော ဝိသေသျဿ ယေန တံ အဓျတ္ထံ. နီယတိ အဝုတ္တော ဟေတု ဧတ္ထ အာနီယတီတိ နေယျံ. ဒေါသာ ပဒါနန္တိ ယေဟိ ဒေါသေဟိ ပဒါနိ ဒုဋ္ဌာနိ, တေ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရတာဒယော ပဒါနံ ဒေါသာတိ အတ္ထော. ဧဝမုပရိပိ ယထာယောဂံ. ဝါကျာနံ ဒေါသာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဘဂ္ဂါ ရီတိ ကမော ယသ္မိံ တံ ဘဂ္ဂရီတိကံ, ဝါကျံ. အပက္ကမတာဒယော ဝါကျတ္ထဒေါသာ, ဝါကျတ္ထာနံ ဒေါသတော. ဝါကျံ ဒုဋ္ဌံ သိယာတိ ဝါကျမေဝ ဝိသေသျတေ. တေန သဗ္ဗတ္ထ နပုံသကလိင်္ဂေန နိဒ္ဒေသော.

໑໘-໑໙-໒໐. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານສະແດງໂທດຕາມທີ່ໄດ້ປະຕິຍານໄວ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ “viruddhatthantara” (ມີເນື້ອຄວາມອື່ນຂັດແຍ້ງກັນ) ເປັນຕົ້ນ. ບົດໃດມີເນື້ອຄວາມອື່ນຂັດແຍ້ງກັນ ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ ວິຣຸດທັດຖັນຕະຣະ. ບົດນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄື ບົດ. ໃນບົດຕໍ່ໆ ໄປກໍເພິ່ງປະກອບຕາມຄວາມເໝາະສົມຢ່າງນີ້. ບົດໃດມີເນື້ອຄວາມເກີນກວ່າບົດທີ່ຖືກວິເສດ ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ ອັດຊັດຖະ (ມີເນື້ອຄວາມເກີນ). ບົດໃດທີ່ຕ້ອງນຳເອົາເຫດຜົນທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ເຂົ້າມາ ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ ເນຍຍະ (ຕ້ອງນຳຄວາມມາໃສ່). ຄຳວ່າ “dosā padānaṃ” (ໂທດຂອງບົດທັງຫຼາຍ) ຄວາມວ່າ ບົດທັງຫຼາຍທີ່ເສຍໄປດ້ວຍໂທດເຫຼົ່ານັ້ນ ໂທດເຫຼົ່ານັ້ນມີຄວາມເປັນວິຣຸດທັດຖັນຕະຣະເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ໂທດຂອງບົດທັງຫຼາຍ. ໃນບົດຕໍ່ໆ ໄປກໍເພິ່ງປະກອບຕາມຄວາມເໝາະສົມຢ່າງນີ້. ບົດວ່າ “vākyānaṃ dosā” (ໂທດຂອງປະໂຫຍກທັງຫຼາຍ) ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ. ປະໂຫຍກໃດມີລະບຽບຄືລຳດັບເສຍໄປ ປະໂຫຍກນັ້ນຊື່ວ່າ ພັກຄະຣີຕິກະ (ເສຍລະບຽບ). ໂທດມີອະພັກຄະມະເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ວາກຍັດຖະໂທດ (ໂທດແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກ) ເພາະເປັນໂທດຂອງເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “vākyaṃ duṭṭhaṃ siyā” (ປະໂຫຍກເພິ່ງເປັນປະໂຫຍກທີ່ເສຍ) ເປັນການວິເສດສະເພາະປະໂຫຍກເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງສະແດງດ້ວຍນະປຸງສະກະລີງໃນທຸກບ່ອນ.

၁၈-၁၉-၂၀. ဣဒါနိ ကထေတဗ္ဗဘာဝေန ပဋိညာတေ ဒေါသေ ဥဒ္ဒိသန္တော ‘‘ဝိရုဒ္ဓ…ပေ… နိဿိတာ’’တိ အာဟ. ကဝီဟိ ဣစ္ဆိတတ္ထတော [Pg.42] ဝိရုဒ္ဓေါ အညတ္ထော ယဿ ပဒဿာတိ တံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရံ နာမ. ဝိသေသျဿ အဓိကတ္ထဘာဝကရဏတော အဈတ္ထံ နာမ. ကဝီဟိ ဣစ္ဆိတတ္ထဿာဝီကရဏေ အဝိသဒတ္တာ ကိလိဋ္ဌံ နာမ. ဒေသကာလကလာဒီနံ ဝိရုဒ္ဓတ္တာ ဝိရောဓိ နာမ. အညမာဟရိတွာ ဝတ္တဗ္ဗတော နေယျံ နာမ. ဝိသေသနံ ပတွာဝ သာတ္ထကဘာဝပ္ပတ္တိတော ဝိသေသနာပေက္ခံ နာမ. ဝိသေသျဿ ဟီနတာပါဒနတော ဟီနတ္ထကံ နာမ. အတ္ထရဟိတတ္တာ အနတ္ထကံ နာမာတိ ဣမေ အဋ္ဌ ပဒနိဿိတတ္တာ ပဒဒေါသာ နာမ.

໑໘-໑໙-໒໐. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານເມື່ອຈະສະແດງໂທດທີ່ໄດ້ປະຕິຍານໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຄວນກ່າວ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “viruddha…pe… nissitā” ເປັນຕົ້ນ. ບົດໃດມີເນື້ອຄວາມອື່ນຂັດແຍ້ງກັບເນື້ອຄວາມທີ່ກວີປາດຖະໜາ ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ ວິຣຸດທັດຖັນຕະຣະ. ບົດທີ່ເຮັດໃຫ້ມີເນື້ອຄວາມເກີນກວ່າບົດທີ່ຖືກວິເສດ ຊື່ວ່າ ອັດຊັດຖະ. ບົດທີ່ບໍ່ຈະແຈ້ງເພາະບໍ່ສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ກວີປາດຖະໜາ ຊື່ວ່າ ຄິລິຕຖະ (ເສົ້າໝອງ). ບົດທີ່ຂັດກັບເທດ, ການ ແລະສິລະປະເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ວິໂຣທິ (ຂັດແຍ້ງ). ບົດທີ່ຕ້ອງນຳເອົາເນື້ອຄວາມອື່ນມາຈຶ່ງຈະກ່າວໄດ້ ຊື່ວ່າ ເນຍຍະ. ບົດທີ່ຕ້ອງອາໄສບົດວິເສດຈຶ່ງຈະມີເນື້ອຄວາມສົມບູນ ຊື່ວ່າ ວິເສສະນາເປັກຂະ (ຫວັງບົດວິເສດ). ບົດທີ່ເຮັດໃຫ້ບົດທີ່ຖືກວິເສດຕໍ່າລົງ ຊື່ວ່າ ຮີນັດຖະກະ (ມີເນື້ອຄວາມຊົ່ວ). ບົດທີ່ບໍ່ມີເນື້ອຄວາມ ຊື່ວ່າ ອະນັດຖະກະ (ບໍ່ມີເນື້ອຄວາມ). ໂທດທັງ ໘ ເຫຼົ່ານີ້ ເພາະອາໄສບົດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປະທະໂທດ (ໂທດຂອງບົດ).

ဝုတ္တတ္ထဿေဝ ပုန ဝစနတော ဧကတ္ထံ နာမ. ဘိန္နက္ကမတ္တာ ဘဂ္ဂရီတိကံ နာမ. တထာ သမ္မောဟကာရဏတ္တာ ဗျာကိဏ္ဏံ နာမ. ဝိသိဋ္ဌဝစနဝိရဟတော ဂါမ္မံ နာမ. ယတိသမ္ပတ္တိဝိရဟတော ယတိဟီနံ နာမ. ပဒတ္ထက္ကမတော စုတတ္တာ ကမစ္စုတံ နာမ. လောကိယံ ဝေါဟာရမတိက္ကမ္မ ဝုတ္တတ္တာ အတိဝုတ္တံ နာမ. သမုဒါယတ္ထတော အပဂတတ္တာ အပေတတ္ထံ နာမ. ဗန္ဓဖရုသယုတ္တတ္တာ ဗန္ဓဖရုသံ နာမ, တေန သဟိတံ သဗန္ဓဖရုသန္တိ ဣမေ နဝ ဝါကျာနံ တထာ ဒေါသာ နာမ. ဧတ္ထ တထာသဒ္ဒေါ ‘‘ဒေါသာ’’တိ ပဒံ ဥပသံဟရတိ.

ບົດທີ່ກ່າວຊ້ຳເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ເອກັດຖະ (ມີເນື້ອຄວາມດຽວ). ບົດທີ່ມີລຳດັບແຕກທຳລາຍ ຊື່ວ່າ ພັກຄະຣີຕິກະ. ບົດທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ຫຼົງໄຫຼຢ່າງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ວະຍາກິ່ນນະ (ປົນເປ). ບົດທີ່ປາສະຈາກຖ້ອຍຄຳອັນວິເສດ ຊື່ວ່າ ຄາມະ (ຫຍາບຄາຍ). ບົດທີ່ປາສະຈາກຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງຍະຕິ (ການຢຸດຈັງຫວະ) ຊື່ວ່າ ຍະຕິຮີນະ (ບົກພ່ອງຍະຕິ). ບົດທີ່ເຄື່ອນຈາກລຳດັບແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງບົດ ຊື່ວ່າ ຄະມັດຈຸຕະ (ເຄື່ອນລຳດັບ). ບົດທີ່ກ່າວລ່ວງພົ້ນໂວຫານທາງໂລກ ຊື່ວ່າ ອະຕิວຸດຕະ (ກ່າວເກີນ). ບົດທີ່ປາສະຈາກເນື້ອຄວາມໂດຍລວມ ຊື່ວ່າ ອະເປຕັດຖະ (ປາສະຈາກເນື້ອຄວາມ). ບົດທີ່ມີຄວາມຫຍາບຄາຍໃນການແຕ່ງ ຊື່ວ່າ ພັນທະພະຣຸສະ (ການແຕ່ງຫຍາບຄາຍ), ປະໂຫຍກທີ່ປະກອບດ້ວຍພັນທະພະຣຸສະນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະພັນທະພະຣຸສະ. ໂທດທັງ ໙ ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ໂທດຂອງປະໂຫຍກທັງຫຼາຍຢ່າງນັ້ນ. ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ “tathā” (ຢ່າງນັ້ນ) ເປັນການສະຫຼຸບບົດວ່າ “dosā” (ໂທດ).

အပဂတက္ကမတ္တာ အပက္ကမံ နာမ. ဥစိတဘာဝဿ ပရိဟီနတ္တာ ဩစိတျဟီနံ နာမ. ဘိန္နဝိဘတ္တိက္ကမတ္တာ ဘဂ္ဂရီတိ နာမ. သံသယဇနနတော သသံသယံ နာမ. ဒုပ္ပတီတိကရတ္တာ ဂါမ္မံ နာမ. ဒူသိတာလင်္ကာရတ္တာ ဒုဋ္ဌာလင်္ကတိ နာမာတိမေ ဆ ဝါကျတ္ထနိဿိတတ္တာ ဝါကျတ္ထဒေါသာ နာမ.

ບົດທີ່ມີລຳດັບປາສະຈາກໄປ ຊື່ວ່າ ອະພັກຄະມະ (ປາສະຈາກລຳດັບ). ບົດທີ່ເສື່ອມຈາກຄວາມເໝາະສົມ ຊື່ວ່າ ໂອສິດຍະຮີນະ (ບົກພ່ອງຄວາມເໝາະສົມ). ບົດທີ່ມີລຳດັບແຫ່ງວິພັດແຕກທຳລາຍ ຊື່ວ່າ ພັກຄະຣີຕິ. ບົດທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສົງໄສ ຊື່ວ່າ ສະສັງສະຍະ (ມີຄວາມສົງໄສ). ບົດທີ່ເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈໄດ້ຍາກ ຊື່ວ່າ ຄາມະ. ບົດທີ່ມີອະລັງການອັນເສຍໄປ ຊື່ວ່າ ທຸດຖາລັງຄະຕິ (ອະລັງການເສຍ). ໂທດທັງ ໖ ເຫຼົ່ານີ້ ເພາະອາໄສເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວາກຍັດຖະໂທດ (ໂທດແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກ).

အညော အတ္ထော အတ္ထန္တရော. ဝိရုဒ္ဓေါ အတ္ထန္တရော ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဒေါသပကာသကပဒမ္ပိ ဒေါသတော အဗျတိရိတ္တတ္တာ ဒေါသော နာမ. ဧဝံ သန္တေပိ သမာသေန ပဒဿ ဂဟိတတ္တာ နပုံသကံ ဟောတိ. ဧသေဝနယော ဣတော ပရေသုပိ. ဝိသေသျဿ အဓိကော အတ္ထော ယဿ တံ, ကိလိဋ္ဌံ ဝိယ ကိလိဋ္ဌံ. ယထာ ဟိ မလဂ္ဂဟိတော အာဒါသော အတ္တနော ကိလိဋ္ဌတ္တာ [Pg.43] မုခါဒီနံ ပကာသနေ အဝိသဒေါ ဟောတိ, ဧဝမဓိပ္ပေတတ္ထပ္ပကာသနေ အသမတ္ထံ ပဒံ ကိလိဋ္ဌံ နာမ. ဝိရောဓော အဿ အတ္ထီတိ ဝိရောဓိ. နီယတိ အဝုတ္တော ဟေတု ဧတ္ထာတိ နေယျံ. ဝိသေသနေ အပေက္ခာ ယဿ တံ. ဟီနော ဝိသေသျဿ အတ္ထော ယေန တံ. နတ္ထိ အတ္ထော ယဿ တန္တိ ဝိဂ္ဂဟော.

ເນື້ອຄວາມອື່ນ ຊື່ວ່າ ອັດຖັນຕະຣະ. ບົດວິເຄາະວ່າ “ບົດໃດມີເນື້ອຄວາມອື່ນຂັດແຍ້ງກັນ” (viruddho atthantaro yassa). ແມ່ນແຕ່ບົດທີ່ສະແດງໂທດ ກໍຊື່ວ່າ ໂທດ ເພາະບໍ່ຕ່າງຈາກໂທດ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຢ່າງນັ້ນ ແຕ່ເພາະຖືເອົາບົດດ້ວຍສະມາດ ຈຶ່ງເປັນນະປຸງສະກະລີງ. ວິທີການນີ້ກໍເໝືອນກັນໃນບົດອື່ນໆ ຈາກນີ້. ບົດໃດມີເນື້ອຄວາມເກີນກວ່າບົດທີ່ຖືກວິເສດ ບົດນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ອັດຊັດຖະ), ບົດທີ່ເສົ້າໝອງ ເໝືອນສິ່ງທີ່ເສົ້າໝອງ. ເພາະວ່າ ແວ່ນແຍງທີ່ຖືກຂີ້ຝຸ່ນຈັບ ຍ່ອມບໍ່ຈະແຈ້ງໃນການສະແດງໃບໜ້າເປັນຕົ້ນ ເພາະຄວາມເສົ້າໝອງຂອງຕົນເອງຢ່າງໃດ, ບົດທີ່ບໍ່ສາມາດໃນການສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ຕ້ອງການ ກໍຊື່ວ່າ ຄິລິຕຖະ (ເສົ້າໝອງ) ຢ່າງນັ້ນ. ບົດໃດມີຄວາມຂັດແຍ້ງ ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ ວິໂຣທິ. ບົດວິເຄາະວ່າ “ເຫດຜົນທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ຍ່ອມຖືກນຳມາໃນບົດນີ້” (nīyati avutto hetu ettha) ຊື່ວ່າ ເນຍຍະ. ບົດໃດມີຄວາມຫວັງໃນບົດວິເສດ ບົດນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ວິເສສະນາເ配ຂະ). ບົດໃດເຮັດໃຫ້ເນື້ອຄວາມຂອງບົດທີ່ຖືກວິເສດຕໍ່າລົງ ບົດນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ຮີນັດຖະກະ). ບົດວິເຄາະວ່າ “ບົດໃດບໍ່ມີເນື້ອຄວາມ” (natthi attho yassa).

ပဒဒေါသာနံ အနညတ္တေပိ ဝိကပ္ပနာဘေဒတော ‘‘ပဒါနံ ဒေါသာ’’တိ ဝုတ္တံ, ယထာ ‘‘သိလာပုတ္တကဿ သရီရ’’န္တိ. ဝါကျာနံ ဒေါသာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဧကော အတ္ထော ယဿ တံ. ဘဂ္ဂါရီတိ ကမော ယဿ တံ. ဝိသုံ ဝိသုံ အာကိဏ္ဏံ ဗျာကိဏ္ဏံ. ဂါမေ ဘဝေါ ဂါမ္မော, အဗျတ္တာနံ ဝေါဟာရော. တပ္ပကာသကပဒမ္ပိ ဥပစာရတော ဂါမ္မံ နာမ. ယတိ ဟီနာ ဧတ္ထာတိ ယတိဟီနံ. ကမတော စုတံ ကမစ္စုတံ. အတိက္ကမ္မ ဝုတ္တံ အတိဝုတ္တံ. အတ္ထတော အပေတံ အပေတတ္ထံ. ဗန္ဓေ ဖရုသံ ဖရုသတာ ယတ္ထ တံ. အပဂတော ကမော ယသ္မာ တံ. ဩစိတျံ ဟီနံ ယတ္ထ တံ. ဘဂ္ဂါ ရီတိ ယတ္ထ တံ. သဟ သံသယေန ဝတ္တတီတိ တံ. ဂါမ္မံ ဝုတ္တနယမေဝ. ဒုဋ္ဌာ ဒူသိတာ အလင်္ကတိ အလင်္ကာရော ယတ္ထ တံ. ဝါကျာနံ အတ္ထော, တန္နိဿိတာ ဝါကျတ္ထနိဿိတာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ အနတ္ထကာပေတတ္ထဒေါသဒွယံ ပဒဝါကျတော ဘိန္နံ, အညံ ဘဂ္ဂရီတိဒေါသဒွယံ, ဂါမ္မဒွယံ, ကမစ္စုတအပက္ကမဒွယဉ္စ ဝါကျဝါကျတ္ထတော ဘိန္နံ.

ເຖິງແມ່ນວ່າໂທດຂອງບົດທັງຫຼາຍຈະບໍ່ຕ່າງກັນ ແຕ່ເພາະຄວາມຕ່າງແຫ່ງການຈຳແນກ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “padānaṃ dosā” (ໂທດຂອງບົດທັງຫຼາຍ) ເໝືອນຄຳວ່າ “ຮ່າງກາຍຂອງລູກຫີນ” (silāputtakassa sarīraṃ). ໃນຄຳວ່າ “vākyānaṃ dosā” (ໂທດຂອງປະໂຫຍກທັງຫຼາຍ) ນີ້ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ບົດໃດມີເນື້ອຄວາມດຽວ ບົດນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ເອກັດຖະ). ບົດໃດມີລຳດັບຄືລະບຽບແຕກທຳລາຍ ບົດນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ພັກຄະຣີຕິກະ). ບົດທີ່ປົນເປກັນໄປຕ່າງໆ ຊື່ວ່າ ວະຍາກິ່ນນະ. ບົດທີ່ເກີດໃນບ້ານ ຊື່ວ່າ ຄາມະ ຄື ໂວຫານຂອງຄົນບໍ່ສະຫຼາດ. ແມ່ນແຕ່ບົດທີ່ສະແດງໂວຫານນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າ ຄາມະ ໂດຍອຸປະຈານ. ບົດໃດມີຍະຕິບົກພ່ອງ ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ ຍະຕິຮີນະ. ບົດທີ່ເຄື່ອນຈາກລຳດັບ ຊື່ວ່າ ຄະມັດຈຸຕະ. ບົດທີ່ກ່າວລ່ວງພົ້ນໄປ ຊື່ວ່າ ອະຕິວຸດຕະ. ບົດທີ່ປາສະຈາກເນື້ອຄວາມ ຊື່ວ່າ ອະເປຕັດຖະ. ບົດໃດມີຄວາມຫຍາບຄາຍໃນການແຕ່ງ ບົດນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ພັນທະພະຣຸສະ). ບົດໃດມີລຳດັບປາສະຈາກໄປ ບົດນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ອະພັກຄະມະ). ບົດໃດມີຄວາມເໝາະສົມບົກພ່ອງ ບົດນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ໂອສິດຍະຮີນະ). ບົດໃດມີລະບຽບແຕກທຳລາຍ ບົດນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ພັກຄະຣີຕິ). ບົດໃດເປັນໄປພ້ອມກັບຄວາມສົງໄສ ບົດນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ສະສັງສະຍະ). ບົດວ່າ ຄາມະ ມີນັຍຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນເອງ. ບົດໃດມີອະລັງການອັນເສຍໄປ ບົດນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ທຸດຖາລັງຄະຕິ). ບົດວິເຄາະວ່າ “ເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກທັງຫຼາຍ, ບົດທີ່ອາໄສເນື້ອຄວາມນັ້ນ ຊື່ວ່າ ວາກຍັດຖະນິດສິຕະ” (vākyānaṃ attho, tannissitā vākyatthanissitā). ໃນໂທດເຫຼົ່ານີ້, ໂທດທັງສອງຄື ອະນັດຖະກະ ແລະອະເປຕັດຖະ ຕ່າງກັນໂດຍບົດ ແລະປະໂຫຍກ, ສ່ວນໂທດທັງສອງຄື ພັກຄະຣີຕິ, ໂທດທັງສອງຄື ຄາມະ, ແລະໂທດທັງສອງຄື ຄະມັດຈຸຕະ ແລະອະພັກຄະມະ ຕ່າງກັນໂດຍປະໂຫຍກ ແລະເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກ.

ပဒဒေါသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

ການອະທິບາຍການສະແດງໂທດຂອງບົດ

၂၁.

໒໑.

ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရံ တဉှိ, ယဿ’ညတ္ထော ဝိရုဇ္ဈတိ;

အဓိပ္ပေတေ ယထာ မေဃော, ဝိသဒေါ သုခယေ ဇနံ.

ບົດໃດມີເນື້ອຄວາມອື່ນຂັດແຍ້ງກັບເນື້ອຄວາມທີ່ຕ້ອງການ ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ ວິຣຸດທັດຖັນຕະຣະ, ເໝືອນຄຳວ່າ “megho visado sukhaye janaṃ” (ເມກອັນໃຫ້ເຊິ່ງນ້ຳ ເພິ່ງເຮັດໃຫ້ຝູງຊົນຍິນດີ).

၂၁. အထောဒ္ဒေသက္ကမေန ပဒါဒိဒေါသေ ဥဒါဟရတိ ‘‘ဝိရုဒ္ဓိ’’ စ္စာဒိနာ. ဟိ ယသ္မာ ကာရဏာ, ပသိဒ္ဓိယံ ဝါ ဟိသဒ္ဒေါ. ယဿ ပဒဿ အညော အဓိပ္ပေတတော အပရော အတ္ထော အဓိပ္ပေတေ ဝတ္တုမိစ္ဆိတေ အတ္ထေ ဝိရုဇ္ဈတီတိ အနုဝဒိတွာ တသ္မာ [Pg.44] တံ ‘‘ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရ’’န္တိ ဝိဓီယတေ. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ. ယထာ ဣဒံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရံ, တထာ အညမ္ပိ တာဒိသံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. န တွိဒမေဝေတိ ယထာသဒ္ဒဿ အတ္ထော. မေဃော ဝိသဒေါ သုခယေ ဇနန္တိ. ဝိသံ ဥဒကံ, တံ ဒဒါတီတိ ဝိသဒေါ မေဃော ဝါရိဝဟော ဇနံ လောကံ သုခယေ သုခယတီတိ ကဝိစ္ဆိတတ္ထော. ဝိသသဒ္ဒေါ ဂရဠဿ စ ဝါစကော သိယာတိ ဂရဠဒေါ မေဃော မာရယတိ, န ပန သုခယတီတိ ‘‘ဝိသဒေါ’’တိ ဝိသေသနပဒဿ ဝိရုဒ္ဓတာ.

໒໑. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນແຫ່ງໂທດຂອງບົດເປັນຕົ້ນ ຕາມລຳດັບແຫ່ງການສະແດງ ດ້ວຍຄຳວ່າ “viruddhi” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “hi” ແປວ່າ ເພາະເຫດໃດ, ຫຼືວ່າ ສັບວ່າ “hi” ໃຊ້ໃນຄວາມປາກົດ. ບົດໃດມີເນື້ອຄວາມອື່ນ ຄືເນື້ອຄວາມອື່ນຈາກເນື້ອຄວາມທີ່ຕ້ອງການ ຂັດແຍ້ງກັບເນື້ອຄວາມທີ່ຕ້ອງການ ຄືເນື້ອຄວາມທີ່ປາດຖະໜາຈະກ່າວ ພຣະອາຈານກ່າວຕາມແລ້ວ ຈຶ່ງກຳນົດບົດນັ້ນວ່າ “viruddhatthantara”. ພຣະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “yathā”. ຄຳວ່າ “yathā” ມີຄວາມວ່າ ບົດວິຣຸດທັດຖັນຕະຣະນີ້ຢ່າງໃດ, ບົດອື່ນທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນັ້ນ ກໍເພິ່ງເຫັນຢ່າງນັ້ນ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ບົດນີ້ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “megho visado sukhaye janaṃ” ຄວາມວ່າ ເມກອັນນຳມາເຊິ່ງນ້ຳ ຊື່ວ່າ ວິສະທະ ເພາະໃຫ້ເຊິ່ງນ້ຳ (visa), ເພິ່ງເຮັດໃຫ້ຝູງຊົນ ຄືຊາວໂລກຍິນດີ ຄືມີຄວາມສຸກ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມທີ່ກວີປາດຖະໜາ. ແຕ່ສັບວ່າ “visa” ຍ່ອມເປັນຄຳເວົ້າໝາຍເຖິງຢາພິດໄດ້ແດ່, ເພາະເຫດນັ້ນ ເມກອັນໃຫ້ເຊິ່ງຢາພິດ ຍ່ອມຂ້າ (ຝູງຊົນ) ແຕ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ຍິນດີເລີຍ, ນີ້ຄືຄວາມຂັດແຍ້ງກັນຂອງບົດວິເສດວ່າ “visado”.

၂၁. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနုက္ကမေန ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရာဒီနံ သလက္ခဏလက္ခိယံ ဒဿေန္တော ‘‘ဝိရုဒ္ဓိ’’စ္စာဒိမာဟ. ယဿ ပဒဿ အညတ္ထော ကဝိစ္ဆိတတ္ထတော အညော အတ္ထော အဓိပ္ပေတေ ဣစ္ဆိတတ္ထေ ဟိ ယသ္မာ ဝိရုဇ္ဈတိ, တသ္မာ တံ ပဒံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရံ နာမ. ပသိဒ္ဓိယံ ဝါ ဟိသဒ္ဒေါ. တထာ ဟေသ အပ္ပသိဒ္ဓံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရံ ‘‘ယဿ အညတ္ထော အဓိပ္ပေတေ ဝိရုဇ္ဈတီ’’တိ ပကာသေတွာ တသ္မိံ ပကာသိတတ္ထဝိသယေ ဝတ္တတိ. ‘‘တံ ဟီ’’တိ ယောဇိတတ္တာ ‘‘ယဿ အညတ္ထော အဓိပ္ပေတေ ဝိရုဇ္ဈတီ’’တိ လက္ခဏံ ပသိဒ္ဓဘာဝေန အနုဝဒိတွာ တံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရန္တိ အနုဝဒိတဗ္ဗအပ္ပသိဒ္ဓဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရံ ဝိဓီယတေ, ယထာ ‘‘ယော ကုဏ္ဍလီ, သော ဒေဝဒတ္တော’’တိ. ဥပရိ ပသိဒ္ဓါနုဝါဒေန အပ္ပသိဒ္ဓဝိဓာနမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ယထာ…ပေ… ဇန’’န္တိ ဥဒါဟရဏံ လက္ခိယံ ဒဿေတိ. ယထာ ‘‘မေဃော ဝိသဒေါ’’စ္စာဒိ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရဿ ဥဒါဟရဏံ, ဧဝမီဒိသမညမ္ပိ ဣမဿုဒါဟရဏံ, န ကေဝလံ ‘‘မေဃော’’စ္စာဒိမေဝ ဘဝတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယထာသဒ္ဒေါ စေတ္ထ ဣဝသဒ္ဒပရိယာယတ္ထေပိ ဥဒါဟရဏတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ဥပရိပျေဝံ. မေဃော အမ္ဗုဓရော ဝိသဒေါ ဝိသသင်္ခါတံ ဇလံ ဒဒန္တော ဇနံ သုခယေ သုခယတီတိ ကဝီဟိ အဓိပ္ပေတတ္ထော. ဧတ္ထ ဝိသသဒ္ဒဿ ဂရဠသင်္ခါတသပ္ပဝိသဝါစကတ္တာ, ‘‘ဝိသံ ဒဒါတီတိ ဝိသဒေါ’’တိ ဧတ္ထ ဝိသဿ ဥဒကဝိသာနံ သာဓာရဏတ္တာ ဝိသဒါယကော မေဃော နာသေတိယေဝ, န သုခယတီတိ ကဝိနာ [Pg.45] အဓိပ္ပေတဿ သုခကာရဏဿ မေဃဝိသေသနဝိသသဒ္ဒဿ ဝိရုဒ္ဓအညတ္ထတာတိ ဝိသပဒံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရဒေါသေန ဒုဋ္ဌန္တိ.

໒໑. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານເມື່ອຈະສະແດງບົດວິຣຸດທັດຖັນຕະຣະເປັນຕົ້ນ ພ້ອມທັງລັກສະນະ ແລະຕົວຢ່າງ ຕາມລຳດັບທີ່ໄດ້ສະແດງໄວ້ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “viruddhi” ເປັນຕົ້ນ. ບົດໃດມີເນື້ອຄວາມອື່ນ ຄືເນື້ອຄວາມອື່ນຈາກເນື້ອຄວາມທີ່ກວີປາດຖະໜາ ຂັດແຍ້ງກັບເນື້ອຄວາມທີ່ຕ້ອງການ ຄືເນື້ອຄວາມທີ່ປາດຖະໜາ, ເພາະເຫດນັ້ນ ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ ວິຣຸດທັດຖັນຕະຣະ. ຫຼືວ່າ ສັບວ່າ “hi” ໃຊ້ໃນຄວາມປາກົດ. ເພາະວ່າ ບົດວິຣຸດທັດຖັນຕະຣະນັ້ນ ພຣະອາຈານສະແດງໄວ້ຢ່າງນັ້ນວ່າ “ບົດໃດມີເນື້ອຄວາມອື່ນຂັດແຍ້ງກັບເນື້ອຄວາມທີ່ຕ້ອງການ” ແລ້ວ ຍ່ອມເປັນໄປໃນເນື້ອຄວາມທີ່ສະແດງໄວ້ນັ້ນ. ເພາະປະກອບຄຳວ່າ “taṃ hi” ໄວ້, ຈຶ່ງເປັນການກ່າວຕາມລັກສະນະທີ່ປາກົດແລ້ວວ່າ “ບົດໃດມີເນື້ອຄວາມອື່ນຂັດແຍ້ງກັບເນື້ອຄວາມທີ່ຕ້ອງການ” ແລ້ວ ຈຶ່ງກຳນົດບົດນັ້ນວ່າ ເປັນວິຣຸດທັດຖັນຕະຣະ ອັນເປັນສິ່ງທີ່ຄວນກ່າວຕາມແຕ່ຍັງບໍ່ປາກົດ, ເໝືອນຄຳວ່າ “ຜູ້ໃດມີຕຸ້ມຫູ, ຜູ້ນັ້ນຄືເທວະທັດ”. ໃນບົດຕໍ່ໆ ໄປ ກໍເພິ່ງເຫັນການກຳນົດສິ່ງທີ່ຍັງບໍ່ປາກົດ ດ້ວຍການກ່າວຕາມສິ່ງທີ່ປາກົດແລ້ວຢ່າງນີ້ເທົ່ານັ້ນ. ພຣະອາຈານສະແດງຕົວຢ່າງດ້ວຍຄຳວ່າ “yathā…pe… janaṃ”. ຄວາມວ່າ ເໝືອນຄຳວ່າ “megho visado” ເປັນຕົ້ນ ເປັນອຸທາຫອນຂອງບົດວິຣຸດທັດຖັນຕະຣະຢ່າງໃດ, ບົດອື່ນທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ກໍເປັນອຸທາຫອນຂອງບົດນີ້ຢ່າງນັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນມີພຽງແຕ່ຄຳວ່າ “megho” ເປັນຕົ້ນນີ້ເທົ່ານັ້ນ. ແລະສັບວ່າ “yathā” ໃນທີ່ນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນໄວພົດຂອງສັບວ່າ “iva” ກໍເພິ່ງເຫັນວ່າໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍເປັນອຸທາຫອນ, ໃນບົດຕໍ່ໆ ໄປກໍເໝືອນກັນ. ຄຳວ່າ “megho” ຄືຜູ້ຊົງໄວ້ເຊິ່ງນ້ຳ, “visado” ຄືຜູ້ໃຫ້ເຊິ່ງນ້ຳອັນນັບວ່າເປັນພິດ (visa), “sukhaye janaṃ” ຄືເພິ່ງເຮັດໃຫ້ຝູງຊົນຍິນດີ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມທີ່ກວີປາດຖະໜາ. ໃນທີ່ນີ້ ເພາະສັບວ່າ “visa” ເປັນຄຳເວົ້າໝາຍເຖິງຢາພິດຂອງງູອັນນັບວ່າເປັນກະລາລະ (garaḷa), ໃນຄຳວ່າ “visaṃ dadātīti visado” (ຜູ້ໃຫ້ເຊິ່ງນ້ຳ ຊື່ວ່າ ວິສະທະ) ນີ້ ເພາະສັບວ່າ “visa” ທົ່ວໄປທັງນ້ຳ ແລະຢາພິດ, ເມກອັນໃຫ້ເຊິ່ງຢາພິດ ຍ່ອມທຳລາຍຢ່າງດຽວ ບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ຍິນດີເລີຍ, ເພາະເຫດນັ້ນ ບົດວິເສດຂອງເມກອັນເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມສຸກທີ່ກວີປາດຖະໜາ ຈຶ່ງມີເນື້ອຄວາມອື່ນຂັດແຍ້ງກັນ, ບົດວ່າ “visa” ຈຶ່ງເສຍໄປດ້ວຍໂທດຄື ວິຣຸດທັດຖັນຕະຣະ.

၂၂.

໒໒.

ဝိသေသျမဓိကံ ယေနာ’-ဓျတ္ထမေတံ ဘဝေ ယထာ;

ဩဘာသိတာသေသဒိသော,ခဇ္ဇောတော’ယံ ဝိရာဇတေ.

ບົດໃດເຮັດໃຫ້ບົດທີ່ຖືກວິເສດມີເນື້ອຄວາມເກີນໄປ ບົດນັ້ນເພິ່ງເປັນ ອັດຊັດຖະ, ເໝືອນຄຳວ່າ “obhāsitāsesadiso khajjoto’yaṃ virājate” (ແມງຫິ່ງຫ້ອຍນີ້ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ທິດທັງປວງສະຫວ່າງ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ).

၂၂. ယေန ပဒေန ဝိသေသျံ ဝိသေသိတဗ္ဗံ အပရံ ပဒံ အတ္ထဝသေန အဓိကံ ဘဝတီတျနုဝဒိတွာ ဧတံ အဈတ္ထံ ဘဝေတိ ဝိဓီယတေ. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ ‘‘ဩဘာသိတေ’’စ္စာဒိ. ဧဝမုပရိပိ သုဝိညေယျံ. ဩဘာသိတာ ဒီပိတာ အသေသာ နိခိလာ ဒိသာယေန သောယံ ခဇ္ဇောတော ဝိရာဇတေ ဒိပ္ပတိ. ဧတ္ထ ခဇ္ဇောတဿာခိလဒိသာဘာဂါဝဘာသနမတိဝုတ္တီတိ အဓိကတ္ထံ.

໒໒. ບົດໃດເຮັດໃຫ້ບົດທີ່ຖືກວິເສດ ຄືບົດອື່ນທີ່ຄວນວິເສດ ມີເນື້ອຄວາມເກີນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມ ພຣະອາຈານກ່າວຕາມແລ້ວ ຈຶ່ງກຳນົດບົດນັ້ນວ່າ “etaṃ ajhatthaṃ bhave” (ບົດນັ້ນເພິ່ງເປັນອັດຊັດຖະ). ພຣະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “yathā” ຄື “obhāsita” ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດຕໍ່ໆ ໄປກໍເພິ່ງເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢ່າງນີ້. ແມງຫິ່ງຫ້ອຍນີ້ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ທິດທັງປວງ ຄືທິດທັງໝົດສະຫວ່າງ ຄືຮຸ່ງເຮືອງ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ ຄືສ່ອງແສງ. ໃນທີ່ນີ້ ການທີ່ແມງຫິ່ງຫ້ອຍເຮັດໃຫ້ສ່ວນແຫ່ງທິດທັງໝົດສະຫວ່າງ ເປັນການກ່າວເກີນໄປ ຈຶ່ງມີເນື້ອຄວາມເກີນ.

၂၂. ယေန ဝိသေသနပဒေန ဝိသေသျံ ဝိသေသိတဗ္ဗံ ပဒံ အတ္ထဝသေန အဓိကံ ဟောတိ, ဧတံ ယထာဝုတ္တလက္ခဏောပေတံ ပဒံ အဈတ္ထံ ဘဝေ အဈတ္ထံ နာမ ပဒဒေါသော ဘဝေ. ယထာ တဿုဒါဟရဏမေဝံ. ဩဘာသိတာသေသဒိသော ဇောတိတသဗ္ဗဒိသော အယံ ခဇ္ဇောတော အယံ ဇောတိရိင်္ဂဏော ဝိရာဇတေ ဒိပ္ပတိ. ဧတ္ထ ဝိသေသျဿ ခဇ္ဇောတဿ သကလဒိသောဘာသနဿ အဈတ္ထတ္တာ ‘‘ဩဘာသိတာသေသဒိသော’’တိ ဝိသေသနပဒံ အဈတ္ထပဒဒေါသော နာမ. ဩဘာသိတာ အသေသဒိသာ ယေနာတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໒. ບົດວິເສດໃດເຮັດໃຫ້ບົດທີ່ຖືກວິເສດ ຄືບົດທີ່ຄວນວິເສດ ມີເນື້ອຄວາມເກີນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມ, ບົດອັນປະກອບດ້ວຍລັກສະນະຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນ ເພິ່ງເປັນອັດຊັດຖະ ຄືເພິ່ງເປັນປະທະໂທດຊື່ວ່າ ອັດຊັດຖະ. ຕົວຢ່າງຂອງບົດນັ້ນມີດັ່ງນີ້. ແມງຫິ່ງຫ້ອຍນີ້ ຄືແມງແສງອິດຈະຫຼີນີ້ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ທິດທັງປວງ ຄືເຮັດໃຫ້ທິດທັງໝົດສະຫວ່າງ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ ຄືສ່ອງແສງ. ໃນທີ່ນີ້ ເພາະການເຮັດໃຫ້ທິດທັງປວງສະຫວ່າງຂອງແມງຫິ່ງຫ້ອຍອັນເປັນບົດທີ່ຖືກວິເສດນັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ເກີນໄປ, ບົດວິເສດວ່າ “obhāsitāsesadiso” ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂທດຂອງບົດຄືອັດຊັດຖະ. ບົດວິເຄາະວ່າ “ທິດທັງປວງອັນບົດໃດເຮັດໃຫ້ສະຫວ່າງແລ້ວ” (obhāsitā asesadisā yena).

၂၃.

໒໓.

ယဿ’တ္ထာဝဂမော ဒုက္ခော,ပကတျာဒိဝိဘာဂတော;

ကိလိဋ္ဌံ တံ ယထာ တာယ,သော’ယမာလိင်္ဂျတေ ပိယာ.

ບົດໃດມີການເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມໄດ້ຍາກ ເພາະການຈຳແນກປົກກະຕິເປັນຕົ້ນ ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ ຄິລິຕຖະ, ເໝືອນຄຳວ່າ “tāya so’yamāliṅgyate piyā” (ເຂົານັ້ນຍ່ອມຖືກໂອບກອດໂດຍນາງຜູ້ເປັນທີ່ຮັກນັ້ນ).

၂၃. ပကတျာဒိဝိဘာဂတောတိ [Pg.46] ပစ္စယာ ပဌမံ ကရီယတီတိ ပကတိ. အာဒိသဒ္ဒေန ပစ္စယာဒီနံ ပရိဂ္ဂဟော. ပကတျာဒီနံဝိဘာဂတော ဝိဘဇနတော, ‘‘အယံ ပကတိ, အယံ ပစ္စယော, အယမာဒေသော’’တိအာဒိနာ ပကတိပစ္စယဝိဘာဂကပ္ပနတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပီဏေတီတိ ပီ, တာယ ပိယာ ဝလ္လဘာယ သောယံ သာမီ အာလိင်္ဂျတေ သိလိဿတေ. ဧတ္ထ ‘‘ပိယာ’’တိ ကိလိဋ္ဌံ.

໒໓. ຄຳວ່າ “pakatyādivibhāgato” ມີວິເຄາະວ່າ ສິ່ງໃດອັນປັດໄຈທັງຫຼາຍເຮັດກ່ອນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ປົກກະຕິ. ດ້ວຍສັບວ່າ “ādi” ເປັນການກຳນົດເອົາປັດໄຈເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “pakatyādīnaṃ vibhāgato” ຄືເພາະການຈຳແນກ, ຄວາມວ່າ ເພາະການກຳນົດການຈຳແນກປົກກະຕິ ແລະປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ນີ້ຄືປົກກະຕິ, นີ້ຄືປັດໄຈ, ນີ້ຄືອາເທດ” ເປັນຕົ້ນ. ບົດວິເຄາະວ່າ “ນາງໃດຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຍິນດີ” ຊື່ວ່າ ປີ (pī), ຜູ້ເປັນສາມີນັ້ນ ຍ່ອມຖືກໂອບກອດ ຄືກອດຮັດ ໂດຍນາງຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ ຄືນາງຜູ້ເປັນທີ່ຮັກນັ້ນ. ໃນທີ່ນີ້ ບົດວ່າ “piyā” ເປັນບົດຄິລິຕຖະ.

၂၃. ယဿ ပဒဿ အတ္ထာဝဂမော အတ္ထာဝဗောဓော ပကတျာဒိဝိဘာဂတော ‘‘အယံ ပကတိ, အယံ ပစ္စယော, အယမာဒေသော’’တိအာဒိနာ ပကတျာဒီနံ ဝိဘဇနဇာနနေန, ‘‘ပကတျာဒိ နာမ ကိ’’န္တိ ဂဝေသနတော ဝါ ဒုက္ခော, တံ ကိလိဋ္ဌံ နာမ. ယထာ တဿုဒါဟရဏမေဝံ. တာယ ပိယာ ဝနိတာယ သော အယံ ဝလ္လဘော အာလိင်္ဂျတေ သိလိဿတေ. ပစ္စယာ ပဌမံ ကရီယတီတိ ပကတိ. သာ အာဒိ ယေသံ ပစ္စယာနံ, တေသံ ဝိဘာဂေါတိ ဝါကျံ. ပီဏေတီတိ ပီ, နာရီ. တာယ ပိယာ ဧတ္ထ ပိယာသင်္ခါတာယ ဝလ္လဘာယ ကထနေ ပီသဒ္ဒဿ အဝိသဒတ္တာ ‘‘ပိယာ’’တိ ပဒံ ကိလိဋ္ဌံ.

໒໓. ບົດໃດມີການເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມ ຄືການຮູ້ເນື້ອຄວາມໄດ້ຍາກ ເພາະການຈຳແນກປົກກະຕິເປັນຕົ້ນ ຄືເພາະການຮູ້ການຈຳແນກປົກກະຕິ ແລະປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ນີ້ຄືປົກກະຕິ, ນີ້ຄືປັດໄຈ, ນີ້ຄືອາເທດ” ເປັນຕົ້ນ, ຫຼືເພາະການສະແຫວງຫາວ່າ “ສິ່ງທີ່ມີປົກກະຕິເປັນຕົ້ນນັ້ນແມ່ນຫຍັງ”, ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ ຄິລິຕຖະ. ຕົວຢ່າງຂອງບົດນັ້ນມີດັ່ງນີ້. ຜູ້ເປັນສາມີນັ້ນ ຍ່ອມຖືກໂອບກອດ ຄືກອດຮັດ ໂດຍນາງຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ ຄືນາງສະໜົມນັ້ນ. ບົດວິເຄາະວ່າ “ສິ່ງໃດອັນປັດໄຈທັງຫຼາຍເຮັດກ່ອນ ຊື່ວ່າ ປົກກະຕິ”. ປະໂຫຍກວ່າ “ການຈຳແນກປັດໄຈທັງຫຼາຍທີ່ມີປົກກະຕິນັ້ນເປັນຕົ້ນ”. ບົດວິເຄາະວ່າ “ນາງໃດຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຍິນດີ ຊື່ວ່າ ປີ (pī)” ຄື ຍິງ. ໂດຍນາງຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ, ໃນທີ່ນີ້ ເພາະສັບວ່າ “pī” ບໍ່ຈະແຈ້ງໃນການກ່າວເຖິງນາງຜູ້ເປັນທີ່ຮັກອັນນັບວ່າເປັນປິຍາ, ບົດວ່າ “piyā” ຈຶ່ງເປັນບົດຄິລິຕຖະ.

၂၄.

໒໔.

ယံ ကိလိဋ္ဌပဒံ မန္ဒာ-ဘိဓေယျံ ယမကာဒိကံ;

ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသေဝ, တမ္ပိ အန္တော ကရီယတိ.

ບົດຄິລິຕຖະໃດມີເນື້ອຄວາມອັນເຂົ້າໃຈໄດ້ຍາກ ມີຍະມົກເປັນຕົ້ນ ບົດຍະມົກເປັນຕົ້ນນັ້ນ ກໍຍ່ອມຖືກນຳເຂົ້າໄວ້ໃນໂທດຄືບົດຄິລິຕຖະນັ້ນເອງ.

၂၄. ဣဒါနိ ယမကာဒိကမနဓိပ္ပေတမ္ပိ ကိလိဋ္ဌေယေဝ အန္တောဂဓံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ယ’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ ယန္တိ အနိယမဝစနံ, တဿ နိယမဝစနံ ယမကာဒိကန္တိ. ယမကမာဒိ ယဿ ပဟေဠိကာဇာတဿ တံ ယမကာဒိကံ. ကီဒိသန္တိ အာဟ ‘‘ကိလိဋ္ဌပဒ’’န္တိအာဒိ. ကိလိဋ္ဌာနိ အပ္ပတီတဒေါသသဘာဝေ ဌိတတာယ မလိတာနျဝိသဒါနိ ပဒါနိ ယဿ တံ ကိလိဋ္ဌပဒံ. မန္ဒော အပ္ပကော အဘိဓေယျော အတ္ထော ယဿ တံ မန္ဒာဘိဓေယျံ, တာဒိသံ တမ္ပိ ယမကာဒိကံ ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသေယေဝ ယထာဝုတ္တေ အန္တော အဗ္ဘန္တရေ ကရီယတိ ဝိဓီယတိ [Pg.47] တတ္ထေဝ ပက္ခိပီယတိ, ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသတော န ဗျတိရိစ္စတီတိ အဓိပ္ပာယော.

໒໔. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານເມື່ອຈະສະແດງບົດມີຍະມົກເປັນຕົ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ຕ້ອງການ ແຕ່ກໍລວມຢູ່ໃນບົດຄິລິຕຖະນັ້ນເອງ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “yaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ສັບວ່າ “yaṃ” ເປັນອະນິຍົມມະວະຈະນະ (ຄຳບໍ່ກຳນົດແນ່ນອນ), ຄຳກຳນົດແນ່ນອນຂອງສັບນັ້ນ ຄື “yamakādikaṃ”. ບົດໃດມີຍະມົກເປັນຕົ້ນ ຄືມີປະເພດປິດສະໜາເປັນຕົ້ນ ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ ຍະມະກາທິກະ. ພຣະອາຈານກ່າວວ່າ “kiliṭṭhapadaṃ” ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງວ່າເປັນຢ່າງໃດ. ບົດໃດມີບົດທັງຫຼາຍອັນເສົ້າໝອງ ຄືບໍ່ຈະແຈ້ງເພາະຕັ້ງຢູ່ໃນສະພາວະແຫ່ງໂທດຄືຄວາມບໍ່ປາກົດ ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ ຄິລິຕຖະປະທະ. ບົດໃດມີເນື້ອຄວາມອັນຄວນກ່າວໜ້ອຍ ຄືເຂົ້າໃຈໄດ້ຍາກ ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ ມັນທາພິເທຍຍະ, ບົດມີຍະມົກເປັນຕົ້ນທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ບົດນັ້ນ ກໍຍ່ອມຖືກນຳເຂົ້າໄວ້ໃນພາຍໃນ ຄືໃນລະຫວ່າງແຫ່ງໂທດຄືບົດຄິລິຕຖະຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນເອງ ຄືຖືກໃສ່ເຂົ້າໄວ້ໃນໂທດນັ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ຕ່າງຈາກໂທດຄືບົດຄິລິຕຖະ.

၂၄. ဣဒါနိ အနဓိပ္ပေတမပိ ယမကာဒိံ ကိလိဋ္ဌဒေါသေယေဝ အန္တောကရဏဗျာဇေန အာဝီကရောန္တော အာဟ ‘‘ယံ ကိလိဋ္ဌေ’’စ္စာဒိ. ကိလိဋ္ဌပဒံ အပ္ပတီတဒေါသေန မိဿကတ္တာ အဝိသဒပဒံ မန္ဒာဘိဓေယျံ အပ္ပကာဘိဓေယျံ ယံ ယမကာဒိကံ ယံ ယမကပ္ပဟေဠိကာဇာတမတ္ထိ, တမ္ပိ ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသေယေဝ ယထာဝုတ္တကိလိဋ္ဌပဒဒေါသေယေဝ အန္တော ကရီယတိ အဗ္ဘန္တရေ ကရီယတိ, ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသတော အဗျတိရိတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. ကိလိဋ္ဌာနိ ပဒါနိ ယဿ, မန္ဒော အဘိဓေယျော ယဿ, ယမကံ အာဒိ ယဿ ပဟေဠိကာဇာတဿ, ကိလိဋ္ဌပဒါနံ ဒေါသောတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໔. ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງຍະມົກເປັນຕົ້ນ ແມ້ທີ່ບໍ່ປະສົງ (ບໍ່ຕ້ອງການ) ໂດຍອ້າງການລວມເຂົ້າໄວ້ໃນກິລິຕຖະໂທດ (ໂທດແຫ່ງຄຳທີ່ເສົ້າໝອງ) ນັ້ນເອງ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “yaṃ kiliṭṭhe” (ຍັງ ກິລິຕເຖ) ເປັນຕົ້ນ. ມີອະທິບາຍວ່າ ບົດທີ່ເສົ້າໝອງ ເພາະປົນກັບອັບປະຕີຕະໂທດ (ໂທດແຫ່ງຄຳທີ່ບໍ່ປາກົດ) ຈຶ່ງເປັນບົດທີ່ບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງ ມີເນື້ອຄວາມອ່ອນແອ ມີເນື້ອຄວາມນ້ອຍ ຍະມົກເປັນຕົ້ນໃດ ຫຼື ປະເພດປິດສະໜາຄຳທວາຍແບບຍະມົກໃດທີ່ມີຢູ່ ແມ້ຍະມົກເປັນຕົ້ນນັ້ນ ກໍຖືກລວມເຂົ້າໄວ້ໃນກິລິຕຖະປະທະໂທດ ຄືໂທດແຫ່ງບົດທີ່ເສົ້າໝອງຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ ຄືຖືກລວມເຂົ້າໄວ້ໃນພາຍໃນ ບໍ່ຕ່າງໄປຈາກກິລິຕຖະປະທະໂທດເລີຍ. ວິເຄາະວ່າ: ບົດທັງຫຼາຍຂອງປິດສະໜານັ້ນ ເສົ້າໝອງແລ້ວ, ເນື້ອຄວາມຂອງປິດສະໜານັ້ນ ອ່ອນແອ, ຍະມົກເປັນຕົ້ນຂອງປິດສະໜານັ້ນ ມີຢູ່, ຊື່ວ່າ ກິລິຕຖະປະທະໂທດ (ໂທດແຫ່ງບົດທີ່ເສົ້າໝອງ).

၂၅.

໒໕.

ပတီတသဒ္ဒရစိတံ, သိလိဋ္ဌပဒသန္ဓိကံ;

ပသာဒဂုဏသံယုတ္တံ, ယမကံ မတ’မေဒိသံ.

ຍະມົກໃດ ທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນດ້ວຍຄຳສັບທີ່ປາກົດ (ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີ), ມີການເຊື່ອມຕໍ່ບົດທີ່ສະຫຼະສະຫຼວຍ, ປະກອບດ້ວຍຄຸນຄືປະສາດະ (ຄວາມແຈ່ມແຈ້ງ), ຍະມົກທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ທ່ານຍອມຮັບ (ວ່າເປັນຍະມົກທີ່ດີ).

၂၅. ဟောတု ကာမမနဘိမတမေဒိသံ ယမကာဒိကံ, ကိဉ္စရဟိ အဘိမတန္တိ အာဟ ‘‘ပတီတိ’’စ္စာဒိ. အတ္တနော ဝစနီယတ္ထပ္ပတီတဝသေန ဝါစကာပိ သဒ္ဒါ ပတီတာယေဝ နာမာတိ ပတီတေဟိ ပသိဒ္ဓေဟိ သဒ္ဒေဟိ ပါဋိပဒိကေဟိ ရစိတံ ကတံ ပတီတသဒ္ဒရစိတံ. သိလိဋ္ဌာ အညမညာလိင်္ဂနေန မဋ္ဌာ ပဒါနံ သျာဒျန္တာဒီနံ သန္ဓယော သန္ဓနာ ယဿ တံ သိလိဋ္ဌပဒသန္ဓိကံ. ပတီတသဒ္ဒရစိတတ္တာယေဝ ပသာဒသင်္ခါတေန ဂုဏေန သဒ္ဒါလင်္ကာရေန သံယုတ္တံ သမ္မဒေဝေါပေတံ ဧဒိသံ ယထာဝုတ္တဂုဏာသယံ ရမဏီယံ ယမကံ မတံ အဘိမတန္တိ အတ္ထော.

໒໕. ຍະມົກເປັນຕົ້ນທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນັ້ນ (ຕາມທີ່ກ່າວມາໃນຄາຖາກ່ອນ) ຈົ່ງເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ພຶງປະສົງເຖີດ, ແຕ່ຍະມົກແບບໃດເລົ່າທີ່ເປັນທີ່ພຶງປະສົງ? ເພື່ອຕອບຄຳຖາມນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “patīti” (ປະຕີຕິ) ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ patītasaddaracitaṃ (ປະຕີຕະສັດທະຣະຈິຕັງ) ຄື ທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນດ້ວຍຄຳສັບທີ່ປາກົດ ຄືມີຊື່ສຽງ ເພາະຄຳສັບທັງຫຼາຍທີ່ເປັນຕົວສະແດງເນື້ອຄວາມ ກໍຊື່ວ່າ ປາກົດ (ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກ) ໂດຍຄວາມປາກົດແຫ່ງເນື້ອຄວາມທີ່ຕົນເອງຈະຕ້ອງສະແດງ, ຄືແຕ່ງຂຶ້ນດ້ວຍຄຳສັບອັນເປັນປາຕິປະທິກະ (ຄຳສັບເດີມ) ທີ່ປາກົດມີຊື່ສຽງ. ບົດວ່າ siliṭṭhapadasandhikaṃ (ສິລິຕຖະປະທະສັນທິກັງ) ຄື ມີການເຊື່ອມຕໍ່ແຫ່ງບົດທັງຫຼາຍ ມີບົດທີ່ມີວິພັດສະຍາດິ (ສິ-ອັງ) ເປັນທີ່ສຸດເປັນຕົ້ນ ທີ່ສະຫຼະສະຫຼວຍ ຄືກົມກືນກັນໂດຍການກອດກ່າຍເຊິ່ງກັນແລະກັນ. ບົດວ່າ pasādaguṇasaṃyuttaṃ (ປະສາດະຄຸນນະສັງຍຸດຕັງ) ຄື ປະກອບດ້ວຍຄຸນຄືປະສາດະ (ຄວາມແຈ່ມແຈ້ງ) ອັນເປັນສັດທາລັງການ (ເຄື່ອງປະດັບສຽງ) ເພາະຄວາມທີ່ເປັນຍະມົກທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນດ້ວຍຄຳສັບທີ່ປາກົດນັ້ນເອງ. ມີອະທິບາຍວ່າ ຍະມົກທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ອັນເປັນທີ່ອາໄສແຫ່ງຄຸນຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ທີ່ໜ້າຮັກໃຄ່ ທ່ານຍອມຮັບ ຄື ເປັນທີ່ພຶງປະສົງ.

၂၅. ဣဒါနိ အဓိဂတေသု ယမကေသု ဤဒိသံ ယမကမိဋ္ဌမိတိ သိဿာနံ ဥပဒိသန္တော အာဟ ‘‘ပတီတေ’’စ္စာဒိ. ပတီတသဒ္ဒရစိတံ ‘‘ဣမဿတ္ထဿာယံ ဝါစကော’’တိ ပတီတေဟိ ပသိဒ္ဓေဟိ သဒ္ဒေဟိ ရစိတံ ပါဋိပဒိကေဟိ ကတံ သိလိဋ္ဌပဒသန္ဓိကံ သိလိဋ္ဌာ သျာဒျန္တာဒိပဒါနံ သန္ဓယော ယဿ တံ [Pg.48] ပသာဒဂုဏသံယုတ္တံ ပတီတသဒ္ဒရစိတတ္တာယေဝ ပသာဒသင်္ခါတေန သဒ္ဒါလင်္ကာရဂုဏေန သံယုတ္တံ ဤဒိသံ ဧဝံဘူတံ ဂုဏာဓိကတော ရမဏီယံ ဥပရိ ဝက္ခမာနယမကသဒိသံ ယမကံ မတံ ဝိညူဟိ အဘိမတံ. ပတီတာ စ တေ သဒ္ဒါ စ, တေဟိ ရစိတံ, သိလိဋ္ဌာ ပဒါနံ သန္ဓယော ယဿ, ပသာဒေါတိ ဂုဏော သဒ္ဒါလင်္ကာရော, တေန သံယုတ္တန္တိ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໕. ບັດນີ້ ເມື່ອຈະແນະນຳແກ່ພວກສິດວ່າ “ຍະມົກທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ເປັນຍະມົກທີ່ໜ້າປາດຖະໜາ ໃນບັນດາຍະມົກທັງຫຼາຍທີ່ໄດ້ສຶກສາແລ້ວ” ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “patīte” (ປະຕີເຕ) ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ patītasaddaracitaṃ ຄື ທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນດ້ວຍຄຳສັບທີ່ປາກົດມີຊື່ສຽງ ໂດຍຄວາມເຂົ້າໃຈວ່າ “ຄຳສັບນີ້ເປັນຕົວສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້”, ຄືແຕ່ງຂຶ້ນດ້ວຍຄຳສັບອັນເປັນປາຕິປະທິກະ. ບົດວ່າ siliṭṭhapadasandhikaṃ ຄື ມີການເຊື່ອມຕໍ່ແຫ່ງບົດທັງຫຼາຍ ມີບົດທີ່ມີວິພັດສະຍາດິເປັນທີ່ສຸດເປັນຕົ້ນ ທີ່ສະຫຼະສະຫຼວຍ. ບົດວ່າ pasādaguṇasaṃyuttaṃ ຄື ປະກອບດ້ວຍຄຸນຄືສັດທາລັງການອັນກ່າວຄືປະສາດະ ເພາະຄວາມທີ່ເປັນຍະມົກທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນດ້ວຍຄຳສັບທີ່ປາກົດນັ້ນເອງ. ຍະມົກທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ຄືມີສະພາບຢ່າງນີ້ ທີ່ໜ້າຮັກໃຄ່ເພາະມີຄຸນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຄືຄ້າຍຄືກັບຍະມົກທີ່ຈະກ່າວເຖິງຂ້າງໜ້າ ທ່ານຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍຍອມຮັບ ຄື ເປັນທີ່ພຶງປະສົງ. ວິເຄາະວ່າ: ຄຳສັບທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ປາກົດແລ້ວດ້ວຍ, ເປັນຄຳສັບທັງຫຼາຍດ້ວຍ, ຍະມົກທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນດ້ວຍຄຳສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະຕີຕະສັດທະຣະຈິຕະ. ການເຊື່ອມຕໍ່ທັງຫຼາຍແຫ່ງບົດທັງຫຼາຍ ຂອງຍະມົກໃດ ສະຫຼະສະຫຼວຍແລ້ວ, ຍະມົກນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສິລິຕຖະປະທະສັນທິກະ. ຄຸນຄືປະສາດະ ເປັນສັດທາລັງການ, ຍະມົກທີ່ປະກອບດ້ວຍຄຸນຄືປະສາດະນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະສາດະຄຸນນະສັງຍຸດຕະ.

၂၆.

໒໖.

အဗျပေတံ ဗျပေတ’ည-မာဝုတ္တာနေကဝဏ္ဏဇံ;

ယမကံ တဉ္စ ပါဒါန-မာဒိမဇ္ဈန္တဂေါစရံ.

ຍະມົກ ທີ່ເກີດຈາກຕົວອັກສອນຫຼາຍຕົວທີ່ກ່າວຊ້ຳກັນ ມີ ໓ ຢ່າງ ຄື: ອັບພະຍະເ反对 (ບໍ່ມີອັກສອນອື່ນຄັ່ນ), ພະຍະເປຕະ (ມີອັກສອນອື່ນຄັ່ນ) ແລະ ອັນອື່ນ (ຄືມີທັງຄັ່ນແລະບໍ່ຄັ່ນປົນກັນ); ແລະ ຍະມົກນັ້ນ ມີສ່ວນເລີ່ມຕົ້ນ, ທ່າມກາງ ແລະ ທີ່ສຸດ ແຫ່ງບາດຄາຖາທັງຫຼາຍ ເປັນທີ່ທ່ຽວໄປ (ເປັນບ່ອນເກີດ).

၂၆. ဣဒါနိ တံ ယထာဝုတ္တမဘိမတံ ဒဿေတုမုပက္ကမတေ ‘‘အဗျပေတေ’’စ္စာဒိနာ. အာဝုတ္တာ အဓိဝုတ္တာ ပုနပ္ပုနုစ္စာရဏုပေတာ အနေကေသံ ပတိရူပတ္တာ, ဗဟုဝဏ္ဏာ သရဗျဉ္ဇနရူပါ, န ဧကော ဝဏ္ဏော တဿာနုပ္ပာသတ္တာ, တထာ စ ဝက္ခတိ ‘‘ဝဏ္ဏာဝုတ္တိ ပရော ယထာ’’တိ, တေဟိ ဇာတံ ယမကန္တိ ဝိညာယတေ. ကတိဝိဓံ တံ ဝိကပ္ပီယတီတိ အာဟ ‘‘အဗျပေတံ ဗျပေတည’’န္တိ. တတ္ထ ယံ ဝဏ္ဏန္တရာဗျဝဟိတံ ဝဏ္ဏသမုဒါယေန ဝုတ္တံ. တဒဗျပေတံ ယမကံ. ယံ တု ဗျဝဟိတံ, တံ ဗျပေတံ. ယံ ပန ဥဘယမိဿံ, တံ အညံ အပရံ အဗျပေတဗျပေတန္တိ တိဓာ ယမကံ တာဝ ဝိကပ္ပီယတေ. တမေတံ တိဝိဓံ ယမကံ ဝိသယဝိဘာဂနိရူပနာယံ အာဒိ စ မဇ္ဈော စ အန္တော စ ဂေါစရော ဝိသယော ယဿေတိ အာဒိမဇ္ဈန္တဂေါစရံ ဝိညေယျံ. ကေသံ ပါဒါနံ? ပစ္စေကံ စတုန္နံဂါထာဝယဝါနံ. သာပေက္ခတ္တေပိ သမာသော ဂမ္မကတ္တာ.

໒໖. ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງຍະມົກທີ່ເປັນທີ່ພຶງປະສົງຕາມທີ່ก່າວມາແລ້ວນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງເລີ່ມຕົ້ນກ່າວຄຳວ່າ “abyapete” (ອັບພະຍະເປເຕ) ເປັນຕົ້ນ. ພຶງຊາບວ່າ ຍະມົກ ຄືສິ່ງທີ່ເກີດຈາກຕົວອັກສອນທັງຫຼາຍທີ່ກ່າວຊ້ຳ ຄືກ່າວແລ້ວກ່າວອີກ ປະກອບດ້ວຍການອອກສຽງຊ້ຳໆ ກັນ ເພາະເປັນຕົວແທນຂອງອັກສອນຫຼາຍຕົວ, ມີອັກສອນຫຼາຍຕົວ ຄືມີຮູບສະຫຼະແລະພະຍັນຊະນະ, ບໍ່ແມ່ນອັກສອນດຽວ ເພາະອັກສອນດຽວນັ້ນເປັນລັກສະນະຂອງອະນຸປາສະ (ການຮຽນອັກສອນ), ດັ່ງທີ່ທ່ານຈະກ່າວຂ້າງໜ້າວ່າ “vaṇṇāvutti paro yathā” (ວັນນາວຸດຕິ ປະໂຣ ຍະຖາ) ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອມີຄຳຖາມວ່າ “ຍະມົກນັ້ນ ແບ່ງອອກເປັນຈັກປະເພດ?” ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “abyapetaṃ byapetañña” (ອັບພະຍະເປຕັງ ພະຍະເປຕັນຍັງ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນບັນດາຍະມົກເຫຼົ່ານັ້ນ, ຍະມົກໃດ ທີ່ກ່າວດ້ວຍກຸ່ມອັກສອນໂດຍບໍ່ມີອັກສອນອື່ນຄັ່ນ, ຍະມົກນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອັບພະຍະເປຕະຍະມົກ. ສ່ວນຍະມົກໃດ ທີ່ມີອັກສອນອື່ນຄັ່ນ, ຍະມົກນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພະຍະເປຕະຍະມົກ. ສ່ວນຍະມົກໃດ ທີ່ມີທັງສອງຢ່າງປະສົມກັນ, ຍະມົກນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອັນອື່ນ ຄື ອັບພະຍະເປຕະພະຍະເປຕະຍະມົກ, ຍະມົກຈຶ່ງຖືກແບ່ງອອກເປັນ ໓ ປະເພດກ່ອນດ້ວຍປະການສະນີ. ຍະມົກ ໓ ປະເພດນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ມີສ່ວນເລີ່ມຕົ້ນ, ທ່າມກາງ ແລະ ທີ່ສຸດ ເປັນທີ່ທ່ຽວໄປ ຄືເປັນອາລົມ (ເປັນບ່ອນເກີດ) ເພື່ອສະແດງການຈຳແນກປະເພດແຫ່ງບ່ອນເກີດ. ຂອງບາດຄາຖາທັງຫຼາຍໃດ? ຂອງບາດຄາຖາທັງ ໔ ອັນເປັນສ່ວນປະກອບຂອງຄາຖາ ແຕ່ລະບາດ. ແມ້ຈະມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ (ກັບບົດອື່ນ) ແຕ່ການສະໝາດກໍຍັງເປັນໄປໄດ້ ເພາະເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມໄດ້.

တတ္ထ ပါဒစတုက္ကဿ အာဒိမဇ္ဈန္တဘာဝီနံ ယမကာနံ ယာဝန္တော ပကာရာ သမ္ဘဝန္တိ, တေ မူလာ သတ္တ. ကထံ? ဧကသ္မိံယေဝ ပါဒေ ကွစိ အာဒိယမကံ, ကွစိ မဇ္ဈယမကံ, ကွစိ အန္တယမကံ, ကွစိ မဇ္ဈန္တယမကံ, ကွစိ မဇ္ဈာဒိယမကံ, ကွစိ အာဒျန္တယမကံ, ကွစိ သဗ္ဗယမကန္တိ. ဧဝံ ပစ္စေကံ မူလဘူတာ သတ္တာတိ [Pg.49] စတူသု အဋ္ဌဝီသတိ ဟောန္တိ. ပါဒါဒိယမကဉ္စ ပဌမပါဒါဒိယမကမဗျပေတံ တထာ ဒုတိယတတိယစတုတ္ထပါဒါဒိယမကမဗျပေတံ ပဌမဒုတိယပါဒါဒိယမကမဗျပေတံ ပဌမတတိယပါဒါဒိယမကမဗျပေတံ ပဌမစတုတ္ထပါဒါဒိယမကမဗျပေတန္တိအာဒိနာ အနေကဓာ ပသံသန္တိ. ယဒါ စ သဗ္ဗတောယမကံ, တဒါ မဟာယမကာဒယော ဝိကပ္ပာ ဇာယန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ໃນບັນດາຍະມົກເຫຼົ່ານັ້ນ, ປະເພດແຫ່ງຍະມົກທັງຫຼາຍທີ່ມີຢູ່ໃນສ່ວນເລີ່ມຕົ້ນ, ທ່າມກາງ ແລະ ທີ່ສຸດ ແຫ່ງບາດຄາຖາທັງ ໔ ມີຢູ່ເທົ່າໃດ, ຍະມົກທີ່ເປັນຕົວຕັ້ງຕົ້ນ (ມູນລະ) ມີ ໗ ຢ່າງ. ຄືແນວໃດ? ຄື ໃນບາດຄາຖາດຽວກັນນັ້ນເອງ ບາງເທື່ອກໍເປັນອາດິຍະມົກ (ຍະມົກຕົ້ນບາດ), ບາງເທື່ອກໍເປັນມັດຊະຍະມົກ (ຍະມົກກາງບາດ), ບາງເທື່ອກໍເປັນອັນຕະຍະມົກ (ຍະມົກທ້າຍບາດ), ບາງເທື່ອກໍເປັນມັດຊັນຕະຍະມົກ (ຍະມົກກາງແລະທ້າຍບາດ), ບາງເທື່ອກໍເປັນມັດຊາທິຍະມົກ (ຍະມົກກາງແລະຕົ້ນບາດ), ບາງເທື່ອກໍເປັນອາດຍັນຕະຍະມົກ (ຍະມົກຕົ້ນແລະທ້າຍບາດ), ບາງເທື່ອກໍເປັນສັບພະຍະມົກ (ຍະມົກທັງໝົດ). ເມື່ອແບ່ງເປັນ ໗ ຢ່າງທີ່ເປັນຕົວຕັ້ງຕົ້ນແຕ່ລະບາດຢ່າງນີ້ ໃນບາດຄາຖາທັງ ໔ ຈຶ່ງມີ ໒໘ ຢ່າງ. ທ່ານທັງຫຼາຍຍ່ອມສັນລະເສີນໂດຍປະການຕ່າງໆ ເປັນຕົ້ນວ່າ: ປາດາທິຍະມົກ (ຍະມົກຕົ້ນບາດ) ແລະ ປະຖົມມະປາດາທິຍະມົກອັບພະຍະເປຕະ (ຍະມົກຕົ້ນບາດທຳອິດທີ່ບໍ່ມີອັກສອນຄັ່ນ), ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ທຸຕິຍະ-ຕະຕິຍະ-ຈະຕຸດຖະປາດາທິຍະມົກອັບພະຍະເປຕະ, ປະຖົມມະທຸຕິຍະປາດາທິຍະມົກອັບພະຍະເປຕະ, ປະຖົມມະຕະຕິຍະປາດາທິຍະມົກອັບພະຍະເປຕະ, ປະຖົມມະຈະຕຸດຖະປາດາທິຍະມົກອັບພະຍະເ打. ແລະພຶງຊາບວ່າ ເມື່ອໃດເປັນສັບພະໂຕຍະມົກ (ຍະມົກທຸກບ່ອນ) ເມື່ອນັ້ນ ປະເພດຍະມົກທັງຫຼາຍ ມີມະຫາຍະມົກເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ.

၂၆. ဣဒါနိ အဘိမတယမကံ ဒီပေတိ ‘‘အဗျပေတေ’’စ္စာဒိနာ. အာဝုတ္တေဟိ ပုနပ္ပုနံ ဝုတ္တေဟိ အနေကဝဏ္ဏေဟိ သမုဒါယရူပတ္တာ အနေကေဟိ သရဗျဉ္ဇနသရီရေဟိ ဝဏ္ဏေဟိ ဇာတံ ယမကံ အညေဟိ ဝဏ္ဏေဟိ အဗျဝဟိတတ္တာ အဗျပေတံ, ဝဏ္ဏန္တရေဟိ ဗျဝဟိတတ္တာ ဗျပေတံ, ဥဘယမိဿကတ္တာ တေဟိ အညံ အဗျပေတဗျပေတဉ္စာတိ တိဝိဓံ ဟောတိ. တဉ္စ ယမကံ ဝိသယဝိဘာဂနိယမေန ဂါထာပါဒါနံ အာဒိဂေါစရံ မဇ္ဈဂေါစရံ အန္တဂေါစရမိတိ တိဝိဓံ ဟောတိ. ဧတ္ထ စသဒ္ဒေါ ဝတ္တဗ္ဗန္တရေ ပဝတ္တတိ, ဝတ္တဗ္ဗန္တရံ နာမ ယထာဝုတ္တအဗျပေတာဒိဘေဒတော အညံ ဝတ္တဗ္ဗတာယ သမုခီဘူတံ ပါဒါနံ အာဒိမဇ္ဈာဝသာနန္တရံ, ဥပနျာသော ဝါကျာရမ္ဘောတိ စ ဧတဿေဝ နာမံ. ဝိသဒိသေန ဝဏ္ဏေန အပေတံ ဗျပေတံ. တဗ္ဗိပရီတမဗျပေတံ. အဗျပေတဉ္စ ဗျပေတဉ္စ အညဉ္စာတိ သမာဟာရဒွန္ဒော. အနေကေ စ တေ ဝဏ္ဏာ စ, အာဝုတ္တာယေဝ အနေကဝဏ္ဏာ, တေဟိ ဇာတံ, အာဒိ စ မဇ္ဈော စ အန္တော စ, တေ ဂေါစရာ ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໖. ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງຍະມົກທີ່ເປັນທີ່ພຶງປະສົງ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “abyapete” (ອັບພະຍະເປເຕ) ເປັນຕົ້ນ. ຍະມົກ ທີ່ເກີດຈາກຕົວອັກສອນຫຼາຍຕົວທີ່ກ່າວຊ້ຳ ຄືກ່າວແລ້ວກ່າວອີກ ເພາະມີຮູບເປັນກຸ່ມອັກສອນ ຄືເກີດຈາກອັກສອນທັງຫຼາຍທີ່ມີຮູບສະຫຼະແລະພະຍັນຊະນະຫຼາຍຕົວ ຍ່ອມມີ ໓ ຢ່າງ ຄື: ອັບພະຍະເປຕະ ເພາະບໍ່ມີອັກສອນອື່ນຄັ່ນ, ພະຍະເປຕະ ເພາະມີອັກສອນອື່ນຄັ່ນ, ແລະ ອັນອື່ນ ຄື ອັບພະຍະເປຕະພະຍະເປຕະ ເພາະມີທັງສອງຢ່າງປະສົມກັນ. ແລະຍະມົກນັ້ນ ໂດຍການກຳນົດການຈຳແນກບ່ອນເກີດ ຍ່ອມມີ ໓ ຢ່າງ ຄື: ມີສ່ວນເລີ່ມຕົ້ນແຫ່ງບາດຄາຖາເປັນທີ່ທ່ຽວໄປ, ມີສ່ວນທ່າມກາງເປັນທີ່ທ່ຽວໄປ, ມີສ່ວນທີ່ສຸດເປັນທີ່ທ່ຽວໄປ. ໃນຄາຖາຮູບນີ້ ອັກສອນ “ca” (ຈະ) ປາກົດໃນເນື້ອຄວາມອື່ນທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວ, ທີ່ຊື່ວ່າ ເນື້ອຄວາມອື່ນທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວ ຄື ສິ່ງທີ່ປາກົດຂຶ້ນເພື່ອຈະຕ້ອງກ່າວອັນອື່ນ ນອກຈາກການຈຳແນກມີອັບພະຍະເປຕະເປັນຕົ້ນຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຄື ຫຼັງຈາກສ່ວນເລີ່ມຕົ້ນ, ທ່າມກາງ ແລະ ທີ່ສຸດ ແຫ່ງບາດຄາຖາທັງຫຼາຍ, ຄຳວ່າ ອຸປັນຍາສະ (ການສະເໜີ) ຫຼື ວາກະຍາຣຳພະ (ການເລີ່ມຕົ້ນປະໂຫຍກ) ກໍເປັນຊື່ຂອງສິ່ງນີ້ເອງ. ຍະມົກໃດ ປາສະຈາກ (ຄັ່ນ) ດ້ວຍອັກສອນທີ່ບໍ່ຄືກັນ, ຍະມົກນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພະຍະເປຕະ. ຍະມົກທີ່ກົງກັນຂ້າມກັບຍະມົກນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອັບພະຍະເປຕະ. ວິເຄາະວ່າ: ອັບພະຍະເປຕະດ້ວຍ, ພະຍະເປຕະດ້ວຍ, ອັນອື່ນດ້ວຍ, ຊື່ວ່າ ອັບພະຍະເປຕະພະຍະເປຕັນຍະ (ສະມາຫາຣະທະວັນທະສະໝາດ). ອັກສອນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຫຼາຍຕົວດ້ວຍ, ອັກສອນທັງຫຼາຍຫຼາຍຕົວເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ກ່າວຊ້ຳແລ້ວນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ອາວຸດຕາເນກະວັນນະ, ຍະມົກທີ່ເກີດຈາກອັກສອນເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ອາວຸດຕາເນກະວັນນະຊະ. ສ່ວນເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍ, ທ່າມກາງດ້ວຍ, ທີ່ສຸດດ້ວຍ, ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນທີ່ທ່ຽວໄປຂອງຍະມົກໃດ, ຍະມົກນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອາທິມັດຊັນຕະໂຄຈະຣະ.

တတ္ထ ပါဒစတုက္ကဿ အာဒိမဇ္ဈာဝသာနေသု လဗ္ဘမာနယမကဘေဒါ ဧကေကသ္မိံ ပါဒေ သတ္တ သတ္တ ဘဝန္တိ. ကထံ? ပါဒါဒိယမကံ ပါဒမဇ္ဈယမကံ ပါဒန္တယမကံ မဇ္ဈန္တယမကံ မဇ္ဈာဒိယမကံ အာဒျန္တယမကံ သဗ္ဗတောယမကန္တိ ဧဝံ ပစ္စေကံ သတ္တ သတ္တ ကတွာ စတူသု မူလဘူတယမကာ အဋ္ဌဝီသ [Pg.50] ဘဝန္တိ. ဧတ္ထ ပါဒါဒိယမကာဒိကမ္ပိ အဗျပေတပဌမပါဒါဒိယမကံ တထာ ဒုတိယတတိယစတုတ္ထပါဒါဒိယမကမိတိ စ အဗျပေတပဌမဒုတိယပါဒါဒိယမကံ တထာ ပဌမတတိယပါဒါဒိယမကံ ပဌမစတုတ္ထပါဒါဒိယမကမိတိ စ အဗျပေတဒုတိယတတိယပါဒါဒိယမကံ တထာ ဒုတိယစတုတ္ထပါဒါဒိယမကမိတိ စ အဗျပေတတတိယစတုတ္ထပါဒါဒိယမကမိတိ စ ဧဝမဗျပေတပါဒါဒိယမကာ ဒသ ဟောန္တိ. တထာ ဗျပေတာပိ ဒသာတိ ဝီသတိ, အဗျပေတပဌမပါဒမဇ္ဈယမကံ တထာ ဒုတိယပါဒမဇ္ဈယမကမိစ္စာဒိနာ မဇ္ဈယမကမ္ပိ ဝီသတိဝိဓံ ဟောတိ. အဗျပေတပဌမပါဒန္တယမကံ တထာ ဒုတိယပါဒန္တယမကမိစ္စာဒိနာ အန္တယမကမ္ပိ ဝီသတိဝိဓံ. သံသဂ္ဂဘေဒတော ပန အနေကဝိဓံ ဟောတိ.

In ບັນດາຍະມົກເຫຼົ່ານັ້ນ, ປະເພດແຫ່ງຍະມົກທັງຫຼາຍທີ່ໄດ້ຮັບໃນສ່ວນເລີ່ມຕົ້ນ, ທ່າມກາງ ແລະ ທີ່ສຸດ ແຫ່ງບາດຄາຖາທັງ ໔ ຍ່ອມມີບາດລະ ໗ ຢ່າງ. ຄືແນວໃດ? ຄື ປາດາທິຍະມົກ (ຍະມົກຕົ້ນບາດ), ປາດະມັດຊະຍະມົກ (ຍະມົກກາງບາດ), ປາດັນຕະຍະມົກ (ຍະມົກທ້າຍບາດ), ມັດຊັນຕະຍະມົກ (ຍະມົກກາງແລະທ້າຍບາດ), ມັດຊາທິຍະມົກ (ຍະມົກກາງແລະຕົ້ນບາດ), ອາດຍັນຕະຍະມົກ (ຍະມົກຕົ້ນແລະທ້າຍບາດ), ສັບພະໂຕຍະມົກ (ຍະມົກທຸກບ່ອນ). ເມື່ອແບ່ງເປັນບາດລະ ໗ ຢ່າງຢ່າງນີ້ ໃນບາດຄາຖາທັງ ໔ ຈຶ່ງມີຍະມົກທີ່ເປັນຕົວຕັ້ງຕົ້ນ ໒໘ ຢ່າງ. ໃນບັນດາຍະມົກເຫຼົ່ານີ້, ແມ້ແຕ່ປາດາທິຍະມົກເປັນຕົ້ນ ກໍມີ ໑໐ ຢ່າງ ຄື: ອັບພະຍະເປຕະປະຖົມມະປາດາທິຍະມົກ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ທຸຕິຍະ-ຕະຕິຍະ-ຈະຕຸດຖະປາດາທິຍະມົກ, ແລະ ອັບພະຍະເປຕະປະຖົມມະທຸຕິຍະປາດາທິຍະມົກ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ປະຖົມມະຕະຕິຍະປາດາທິຍະມົກ, ປະຖົມມະຈະຕຸດຖະປາດາທິຍະມົກ, ແລະ ອັບພະຍະເປຕະທຸຕິຍະຕະຕິຍະປາດາທິຍະມົກ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ທຸຕິຍະຈະຕຸດຖະປາດາທິຍະມົກ, ແລະ ອັບພະຍະເປຕະຕະຕິຍະຈະຕຸດຖະປາດາທິຍະມົກ, ຍະມົກຕົ້ນບາດທີ່ບໍ່ມີອັກສອນຄັ່ນ (ອັບພະຍະເປຕະປາດາທິຍະມົກ) ຈຶ່ງມີ ໑໐ ຢ່າງຢ່າງນີ້. ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ຍະມົກທີ່ມີອັກສອນຄັ່ນ (ພະຍະເປຕະ) ກໍມີ ໑໐ ຢ່າງ ຫຼວມເປັນ ໒໐ ຢ່າງ. ແມ້ແຕ່ມັດຊະຍະມົກ (ຍະມົກກາງບາດ) ກໍມີ ໒໐ ຢ່າງ ຄື: ອັບພະຍະເປຕະປະຖົມມະປາດະມັດຊະຍະມົກ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ທຸຕິຍະປາດະມັດຊະຍະມົກ ເປັນຕົ້ນ. ແມ້ແຕ່ອັນຕະຍະມົກ (ຍະມົກທ້າຍບາດ) ກໍມີ ໒໐ ຢ່າງ ຄື: ອັບພະຍະເປຕະປະຖົມມະປາດັນຕະຍະມົກ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ທຸຕິຍະປາດັນຕະຍະມົກ ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໂດຍການຈຳແນກການປະສົມກັນ ຍ່ອມມີຫຼາຍປະເພດ.

အဗျပေတပဌမပါဒါဒိယမကဝဏ္ဏနာ

ການອະທິບາຍອັບພະຍະເປຕະປະຖົມມະປາດາທິຍະມົກ (ຍະມົກຕົ້ນບາດທຳອິດທີ່ບໍ່ມີອັກສອນຄັ່ນ)

၂၇.

໒໗.

သုဇနာ’သုဇနာ သဗ္ဗေ, ဂုဏေနာပိ ဝိဝေကိနော;

ဝိဝေကံ န သမာယန္တိ, အဝိဝေကိဇနန္တိကေ.

ຄົນດີແລະຄົນບໍ່ດີທັງໝົດ, ແມ້ຈະມີຄວາມຕ່າງກັນໂດຍຄຸນສົມບັດ, ກໍຍ່ອມບໍ່ເຖິງຄວາມແຕ່າງກັນ (ໃນສາຍຕາຂອງຄົນອື່ນ) ໃນສຳນັກຂອງຄົນທີ່ບໍ່ມີຄວາມຮູ້ (ຄົນເຂົາ).

၂၇. ‘‘သုဇနာ’’ဣစ္စာဒိ. သုဇနာ သဇ္ဇနာ, အသုဇနာ အသဇ္ဇနာတိ ဧတေ သဗ္ဗေ ဥဘယပက္ခပါတိနော ဝိသေသာ ဇနာ ဂုဏေန သီလာဒိနာ ကရဏဘူတေန, ဟေတုဘူတေန ဝါ ဝိဝေကိနောပိ သာဓူသု လဗ္ဘမာနာနမသာဓူသွနုပလဗ္ဘနတော ပုထုဘူတာပိ အဝိဝေကီနံ ဇနာနံ အန္တိကေ သမီပေ တေသံ သန္နိဓာနေ ဝိဝေကံ ဝိဘာဂံ န သမာယန္တိ နပါပုဏန္တိ, ဝိဘာဂဝိဇာနနပညာဝေကလ္လေန စ ဝိဝေကိနောပိ ဇနာ တေ ဧကတော ကတွာ ပဿန္တီတိ. ဣဒံ ပဌမပါဒါဒိယမကမဗျပေတံ.

໒໗. ບົດວ່າ “Sujanā” (ສຸຊະນາ) ເປັນຕົ້ນ. ຄົນດີ ຄື ສັດຈະຊົນ, ຄົນບໍ່ດີ ຄື ອະສັດຈະຊົນ, ຄົນທັງຫຼາຍທັງສອງຝ່າຍເຫຼົ່ານີ້ທັງໝົດ ແມ້ຈະມີຄວາມຕ່າງກັນ ຄືແຍກອອກຈາກກັນ ເພາະຄຸນສົມບັດມີສິນເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນເຄື່ອງກະທຳ ຫຼື ເປັນເຫດ, ເພາະຄຸນສົມບັດນັ້ນມີຢູ່ໃນຄົນດີ ແຕ່ບໍ່ມີຢູ່ໃນຄົນບໍ່ດີ, ກໍຍ່ອມບໍ່ເຖິງ ຄືບໍ່ບັນລຸ ຄວາມແຍກແຍະ ຄືຄວາມແຕກຕ່າງ ໃນສຳນັກ ຄືໃນທີ່ໃກ້ ໃນທີ່ປະເຊີນໜ້າ ຂອງຄົນທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ມີຄວາມແຍກແຍະ (ຄົນເຂົາ), ແລະເພາະຄວາມບົກພ່ອງແຫ່ງປັນຍາທີ່ຮູ້ຈັກການແຍກແຍະ ຄົນທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ມີຄວາມແຍກແຍະເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເບິ່ງຄົນແມ້ທີ່ມີຄວາມຕ່າງກັນໂດຍລວມເຂົ້າເປັນອັນດຽວກັນ. ນີ້ຄື ປະຖົມມະປາດາທິຍະມົກອັບພະຍະເປຕະ.

၂၇. ဣဒါနိ အဗျပေတပဌမပါဒါဒိယမကဿ မုခမတ္တံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သုဇနိ’’စ္စာဒိ. သုဇနာ သာဓုဇနာ, အသုဇနာ အသာဓုဇနာ စေတိ သဗ္ဗေ ဥဘယပက္ခိကာ သီလာဒိနာ, ပါဏာတိပါတာဒိနာ ဂုဏေန ဟေတုနာ ဝိဝေကိနော အပိ သာဓူသု [Pg.51] ပါဏာတိပါတာဒီနံ, အသာဓူသု သီလာဒီနံ အပ္ပဝတ္တိတော ဂုဏေန ပုထုဘူတာပိ အဝိဝေကိဇနန္တိကေ ဝိဝေကဉာဏရဟိတာနံ ဇနာနံ သန္တိကေ ဝိဝေကံ ဝိဘာဂံ န သမာယန္တိ န ပါပုဏန္တိ. ဝိဝေကော ဝိနာဘဝနမေတေသမတ္ထီတိ ဝိဝေကိနော. ဧတ္ထ ဝိသယောပစာရေန ဝိဝေကောတိ ပညာ, န ဝိဝေကိနောတိ အဝိဝေကိနော, တေယေဝ ဇနာ, တေသံ အန္တိကမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဣဒံ အဗျပေတပဌမပါဒါဒိယမကံ.

໒໗. ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງພຽງແຕ່ຕົວຢ່າງແຫ່ງອັບພະຍະເປຕະປະຖົມມະປາດາທິຍະມົກ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “sujani” (ສຸຊະນິ - ທີ່ຖືກຄື sujanā) ເປັນຕົ້ນ. ຄົນດີ ຄື ສາທຸຊົນ, ຄົນບໍ່ດີ ຄື ອະສາທຸຊົນ, ຄົນທັງຫຼາຍທັງສອງຝ່າຍທັງໝົດ ແມ້ຈະມີความຕ່າງກັນ ຄືແຍກອອກຈາກກັນໂດຍຄຸນສົມບັດມີສິນເປັນຕົ້ນ ແລະປານາຕິບາດເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນເຫດ, ເພາະປານາຕິບາດເປັນຕົ້ນບໍ່ເປັນໄປໃນຄົນດີ ແລະສິນເປັນຕົ້ນບໍ່ເປັນໄປໃນຄົນບໍ່ດີ, ກໍຍ່ອມບໍ່ເຖິງ ຄືບໍ່ບັນລຸ ຄວາມແຍກແຍະ ຄືຄວາມແຕກຕ່າງ ໃນສຳນັກຂອງຄົນທັງຫຼາຍທີ່ປາສະຈາກປັນຍາເຄື່ອງແຍກແຍະ. ຄົນທັງຫຼາຍທີ່ມີຄວາມແຍກແຍະ ຄືມີການຢູ່ປາສະຈາກສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ວິເວຄີ (ຜູ້ມີຄວາມແຍກແຍະ). ໃນຄາຖາຮູບນີ້ ໂດຍວິສາຍູປະຈານ (ການອຸປະມາໂດຍບ່ອນເກີດ) ຄຳວ່າ ວິເວກະ ໄດ້ແກ່ ປັນຍາ, ຄົນທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ມີຄວາມແຍກແຍະ ຊື່ວ່າ ອະວິເວຄີ, ຄົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ອະວິເວຄີຊົນ, ທີ່ໃກ້ຂອງຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະວິເວຄີຊະນັນຕິກະ. ນີ້ຄື ອັບພະຍະເປຕະປະຖົມມະປາດາທິຍະມົກ.

အဗျပေတပဌမဒုတိယပါဒါဒိယမကဝဏ္ဏနာ

ການອະທິບາຍອັບພະຍະເປຕະປະຖົມມະທຸຕິຍະປາດາທິຍະມົກ (ຍະມົກຕົ້ນບາດທຳອິດແລະບາດທີສອງທີ່ບໍ່ມີອັກສອນຄັ່ນ)

၂၈.

໒໘.

ကုသလာ’ကုသလာ သဗ္ဗေ, ပဗလာ’ပဗလာ’ထဝါ;

နော ယာတာ ယာဝ’ဟောသိတ္တံ, သုခဒုက္ခပ္ပဒါ သိယုံ.

ກຳທັງຫຼາຍທັງທີ່ເປັນກຸສົນແລະອະກຸສົນທັງໝົດ, ບໍ່ວ່າຈະມີກຳລັງແຮງ ຫຼື ມີກຳລັງອ່ອນ, ຕາບໃດທີ່ຍັງບໍ່ເຖິງຄວາມເປັນອະໂຫສິກຳ, ກໍຍ່ອມເປັນກຳທີ່ໃຫ້ສຸກແລະທຸກຕາບນັ້ນ.

၂၈. ‘‘ကုသလာ’’ဣစ္စာဒိ. ပဗလာ အာသေဝနပ္ပဋိလာဘဝသေန ဗလဝန္တော စ. အထာတိ အနန္တရတ္ထေ နိပါတော. အပဗလာ တဒဘာဝတော ဒုဗ္ဗလာ စ သဗ္ဗေ ကုသလာကုသလာ ဓမ္မာ ယာဝ ယတ္တကံ ကာလံ အဟောသိတ္တံ ဝိနာ ဥပ္ပတ္တိမတ္တံ ဖလဒါနာသမ္ဘဝတော ကေဝလံ ‘‘အဟောသီ’’တိ ဝစနီယတ္ထနိမိတ္တမတ္တကမ္မဘာဝေန အဟောသိကမ္မတ္တံ နော ယာတာ န သမ္ပတ္တာ, တာဝ တတ္တကံ ကာလံ သုခဉ္စ ဒုက္ခဉ္စ တံ ပဒန္တီတိ သုခဒုက္ခပ္ပဒါ သိယုံ. ယာဝ သံသာရပဝတ္တိ, တာဝ သုခဒုက္ခဒါယကာ ဟောန္တီတိ. ဣဒံ ပဌမဒုတိယပါဒါဒိယမကမဗျပေတံ.

໒໘. ບົດວ່າ “Kusalā” (ກຸສະລາ) ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ pabalā (ພະພະລາ) ຄື ມີກຳລັງແຮງ ເພາະໄດ້ຮັບການເສບຊ້ຳ (ອາເສວະນະ). ບົດວ່າ atha (ອະຖະ) ເປັນນິບາດໃນເນື້ອຄວາມຕໍ່ມາ. ບົດວ່າ apabalā (ອະພະພະລາ) ຄື ມີກຳລັງອ່ອນ ເພາະບໍ່ມີການເສບຊ້ຳນັ້ນ. ທຳທັງຫຼາຍທັງທີ່ເປັນກຸສົນແລະອະກຸສົນທັງໝົດ ຕາບໃດທີ່ຍັງບໍ່ເຖິງຄວາມເປັນອະໂຫສິກຳ ຄືຄວາມເປັນກຳພຽງແຕ່ຊື່ວ່າ “ໄດ້ມີແລ້ວ” ເພາະບໍ່ສາມາດໃຫ້ຜົນໄດ້ ນອກຈາກພຽງແຕ່ການເກີດຂຶ້ນເທົ່ານັ້ນ, ກໍຍ່ອມເປັນກຳທີ່ໃຫ້ສຸກແລະທຸກ ຄືໃຫ້ຄວາມສຸກແລະຄວາມທຸກຕາບນັ້ນ. ມີອະທິບາຍວ່າ ຕາບໃດທີ່ການທ່ອງທ່ຽວໃນສັງສານວັດຍັງເປັນໄປຢູ່ ກໍຍ່ອມເປັນຜູ້ໃຫ້ຄວາມສຸກແລະຄວາມທຸກຕາບນັ້ນ. ນີ້ຄື ປະຖົມມະທຸຕິຍະປາດາທິຍະມົກອັບພະຍະເປຕະ.

၂၈. ပဗလာ အာသေဝနာဒိပစ္စယလာဘေန ဗလဝန္တော ဝါ အထ အပဗလာ တဒဘာဝေန ဒုဗ္ဗလာ ဝါ သဗ္ဗေ ကုသလာကုသလာ အဟောသိတ္တံ ဖလဒါနာဘာဝတော ပဝတ္တိမတ္တတံ ယာဝ ယတ္တကံ ကာလံ နော ယာတာ အပ္ပတ္တာ, တာဝ တတ္တကံ သုခဒုက္ခပ္ပဒါ ယထာက္ကမံ သုခဒုက္ခပဒါယိနော သိယုံ ဘဝန္တိ. ဣဒံ အဗျပေတပဌမဒုတိယပါဒါဒိယမကံ. ကုသလပဋိပက္ခာ အကုသလာ. ‘‘အဟောသီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗဿ ဘာဝေါ အဟောသိတ္တံ. ‘‘ဧဟိပဿိကော’’တိအာဒီသု ဝိယ ကြိယာပဒတောပိ ဏာဒိပစ္စယာ ဟောန္တိ.

໒໘. ກຳທັງຫຼາຍທັງທີ່ເປັນກຸສົນແລະອະກຸສົນທັງໝົດ ບໍ່ວ່າຈະມີກຳລັງແຮງ ເພາະໄດ້ຮັບປັດໄຈມີການເສບຊ້ຳເປັນຕົ້ນ ຫຼື ມີກຳລັງອ່ອນ ເພາະບໍ່ມີປັດໄຈນັ້ນ, ຕາບໃດທີ່ຍັງບໍ່ເຖິງຄວາມເປັນອະໂຫສິກຳ ຄືຄວາມເປັນໄປພຽງແຕ່ການເກີດຂຶ້ນ ເພາະບໍ່ມີການໃຫ້ຜົນ, ກໍຍ່ອມເປັນກຳທີ່ໃຫ້ສຸກແລະທຸກ ຄືເປັນຜູ້ໃຫ້ຄວາມສຸກແລະຄວາມທຸກຕາມລຳດັບຕາບນັ້ນ. ນີ້ຄື ອັບພະຍະເປຕະປະຖົມມະທຸຕິຍະປາດາທິຍະມົກ. ທຳທີ່ເປັນປະຕິປັກແກ່ກຸສົນ ຊື່ວ່າ ອະກຸສົນ. ຄວາມເປັນແຫ່ງຄຳທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວວ່າ “ໄດ້ມີແລ້ວ” ຊື່ວ່າ ອະໂຫສິພາວະ (ອະໂຫສิຕຕະ). ແມ້ແຕ່ຈາກກິລິຍາບົດ ກໍຍັງມີປັດໄຈມີ ນະ ປັດໄຈເປັນຕົ້ນໄດ້ ເຊັ່ນດຽວກັນກັບໃນຄຳວ່າ “ehipassiko” (ເອຫິປັດສິໂກ) ເປັນຕົ້ນ.

အဗျပေတပဌမဒုတိယတတိယပါဒါဒိယမကဝဏ္ဏနာ

ການອະທິບາຍອັບພະຍະເປຕະປະຖົມມະທຸຕິຍະຕະຕິຍະປາດາທິຍະມົກ (ຍະມົກຕົ້ນບາດທຳອິດ, ບາດທີສອງ ແລະບາດທີສາມ ທີ່ບໍ່ມີອັກສອນຄັ່ນ)

၂၉.

໒໙.

သာဒရံ သာ ဒရံ ဟန္တု, ဝိဟိတာ ဝိဟိတာ မယာ;

ဝန္ဒနာ ဝန္ဒနာမာန-ဘာဇနေ ရတနတ္တယေ.

ການໄຫວ້ອັນປະກອບດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກະທຳແລ້ວ, ອັນເປັນການກະທຳທີ່ເກື້ອກູນຢ່າງຍິ່ງ, ໃນພະຣັດຕະນະໄຕອັນເປັນທີ່ຮອງຮັບການໄຫວ້ແລະຄວາມເຄົາລົບ, ຂໍການໄຫວ້ນັ້ນຈົ່ງກຳຈັດຄວາມກະວົນກະວາຍ (ຄວາມທຸກ) ເຖີດ.

၂၉. ‘‘သာဒရ’’မိစ္စာဒိ. [Pg.52] ဝန္ဒနာ ဒွါရတ္တယောပဒဿိယမာနာ မာနော စ ပူဇာ, တေသံ ဘာဇနေ အာဓာရဘူတေ ရတိဇနနာဒိနာ အတ္ထေန ရတနသင်္ခါတာနံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ တယေ သမူဟဘူတေ ရတနတ္တယေ သာဒရံ အာဒရသဟိတံ ကတွာ မယာ ဝိဟိတာ ကတာ, ဝိဟိတာ အလံသံသာရဒုက္ခဝိသဋနိရာကရဏတော ဝိသေသေန ဟိတာ ပဓျာ သာ ဝန္ဒနာ သော ပဏာမော ဒရံ ဒရထံ ကာယစိတ္တပရိဠာဟံ ဟန္တု ဟိံသတု. မယာတိ ဝုတ္တတ္တာ မေတိ အတ္ထတော ဝိညာယတိ. ဣဒံ ပန ပဌမဒုတိယတတိယပါဒါဒိယမကမဗျပေတံ.

໒໙. ບົດວ່າ “Sādaraṃ” (ສາດະລັງ) ເປັນຕົ້ນ. ການໄຫວ້ອັນສະແດງອອກທາງທະວານທັງ ໓ ແລະຄວາມເຄົາລົບ ຄືການບູຊາ, ໃນພະຣັດຕະນະໄຕອັນເປັນໝວດສາມແຫ່ງພະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ຣັດຕະນະ ເພາະເນື້ອຄວາມມີການເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຍິນດີເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນທີ່ຮອງຮັບ ຄືເປັນທີ່ອາໄສແຫ່ງການໄຫວ້ແລະຄວາມເຄົາລົບເຫຼົ່ານັ້ນ, ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກະທຳແລ້ວ ຄືເຮັດແລ້ວ ໃຫ້ເປັນໄປພ້ອມກັບຄວາມເຄົາລົບ, ຂໍການໄຫວ້ນັ້ນ ຄືການນົບນອບນັ້ນ ທີ່ເກື້ອກູນຢ່າງຍິ່ງ ຄືເປັນປະໂຫຍດຢ່າງຍິ່ງ ເພາະກຳຈັດການແຜ່ຂະຫຍາຍແຫ່ງຄວາມທຸກໃນສັງສານວັດໄດ້ຢ່າງພຽງພໍ ຈົ່ງກຳຈັດ ຄືທຳລາຍ ຄວາມກະວົນກະວາຍ ຄືຄວາມຮ້ອນຮົນທາງກາຍແລະໃຈເຖີດ. ເພາະທ່ານກ່າວຄຳວ່າ mayā (ໂດຍຂ້າພະເຈົ້າ) ຈຶ່ງເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມໄດ້ວ່າ me (ແຫ່ງຂ້າພະເຈົ້າ). ສ່ວນຍະມົກນີ້ ເປັນປະຖົມມະທຸຕິຍະຕະຕິຍະປາດາທິຍະມົກອັບພະຍະເປຕະ.

၂၉. ဝန္ဒနာမာနဘာဇနေ ဒွါရတ္တယေန ဝိဓိယမာနပဏာမပူဇာနံ အာဓာရဘူတေ ရတနတ္တယေ ရတိဇနနာဒိအတ္ထေန ရတနသင်္ခါတာနံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ တယေ မယာ ယာ ဝန္ဒနာ သာဒရံ အာဒရသဟိတံ ဝိဟိတာ ကတာ, ဝိဟိတာ လောကိယ လောကုတ္တရ သမ္ပတ္တိသာဓနတော ဝိသေသေန ဟိတာ သာ ဝန္ဒနာ ဒရံ မယှံ ကာယစိတ္တဒရထံ ဟန္တု ဝိနာသေတု. ဣဒံ အဗျပေတပဌမဒုတိယတတိယပါဒါဒိယမကံ. သဟ အာဒရေန ဝတ္တမာနံ သာဒရံ, ကြိယာဝိသေသနံ. ဧတ္ထ ကြိယာ နာမ ဝိဟိတာသဒ္ဒေန နိဒ္ဒိဋ္ဌကရဏံ. ကရဏဉှိ ဝိဟိတာသဒ္ဒဿ ဝုတ္တကမ္မတ္တေပိ အညထာနုပပတ္တိလက္ခဏသာမတ္ထိယတော ဘိဇ္ဇိတွာ ဝိဇ္ဇမာနံ ‘‘အကာသိ’’န္တိ ကြိယာယ သမ္ဗန္ဓမုပေန္တံ ကမ္မဉ္စ ဟောတိ, ဘာဝေ ဝိဟိတဿ ယုပစ္စယန္တဿ နပုံသကတ္တာ နပုံသကဉ္စ, သတ္တာယ ဧကတ္တာ ဧကဝစနဉ္စ တဗ္ဗိသေသနတ္တာ သာဒရသဒ္ဒေါပိ နပုံသကဒုတိယေကဝစနော ဟောတိ.

໒໙. ການນອບນ້ອມ (ວັນທະນາ) ໃດ ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກະທຳແລ້ວ ໂດຍຄວາມເຄົາລົບ (ສາດະລັງ) ຄື ປະກອບດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕຣ ອັນເປັນທີ່ຮອງຮັບແຫ່ງການນອບນ້ອມ ແລະການບູຊາ ອັນບຸກຄົນເພິ່ງກະທຳດ້ວຍທະວານທັງສາມ ອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມຍິນດີ ເພາະອັດຖະວ່າເປັນທີ່ຍິນດີ ເປັນຕົ້ນ ໃນໝວດສາມແຫ່ງພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າຣັດຕະນະ, ການນອບນ້ອມນັ້ນ ອັນຂ້າພະເຈົ້າກະທຳແລ້ວ ເພາະເປັນເຫດໃຫ້ສຳເລັດສົມບັດທັງທີ່ເປັນໂລກິຍະ ແລະໂລກຸດຕະຣະ ໂດຍວິເສດ ຈົ່ງກຳຈັດ ຄື ທຳລາຍ ເຊິ່ງຄວາມກະວົນກະວາຍ (ທະຣັງ) ທາງກາຍແລະໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ເທີ້ນ. ນີ້ຄື ອະວະຍະເປຕະປະຖະມະທຸຕິຍະຕະຕິຍະປາດາທິຍະມົກ (ຍະມົກທີ່ມີຄຳບໍ່ແຍກກັນ ໃນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງບາດທີ ໑, ທີ ໒ ແລະທີ ໓). ຄຳວ່າ 'ສາດະລັງ' (ສາດະຣັງ) ແປວ່າ ເປັນໄປກັບດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ, ເປັນກິຣິຍາວิເສດສະນະ. ໃນຄຳນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ ກິຣິຍາ ຄື ການກະທຳທີ່ສະແດງອອກດ້ວຍຄຳວ່າ 'ວິຫິຕະ' (ກະທຳແລ້ວ). ເພາະວ່າ ການກະທຳ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນວຸດຕະກຳ (ກຳທີ່ຖືກກ່າວເຖິງ) ຂອງຄຳວ່າ 'ວິຫິຕະ' ກໍຕາມ ແຕ່ເພາະຄວາມສາມາດແຫ່ງລັກສະນະທີ່ບໍ່ອາດຈະເປັນໄປໂດຍປະການອື່ນ ຈຶ່ງແຍກອອກມາເປັນກຳ ທີ່ເຂົ້າໄປກ່ຽວຂ້ອງກັບກິຣິຍາວ່າ 'ອະກາສິ' (ໄດ້ກະທຳແລ້ວ) ກໍມີ, ເພາະຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລີງ ແຫ່ງປັດໄຈ 'ຍຸ' ທີ່ລົງໃນພາວະສາດ ແລະເພາະຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະ ໂດຍຄວາມເປັນສິ່ງດຽວ, ຄຳວ່າ 'ສາດະຣັງ' ເຊິ່ງເປັນວິເສດສະນະຂອງຄຳນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນນະປຸງສະກະລີງ ທຸຕິຍາວິພັດ ເອກະວະຈະນະ ຄືກັນ.

‘‘ဝိသေသျေ [Pg.53] ဒိဿမာနာ ယာ,လိင်္ဂသင်္ချာဝိဘတ္တိယော;

တုလျာဓိကရဏေ ဘိယျော,ကာတဗ္ဗာ တာ ဝိသေသနေ’’တိ.

ສົມຈິງດັ່ງຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ: 'ລິງ, ວະຈະນະ ແລະວິພັດໃດ ທີ່ປາກົດໃນວິເສດສະຍະ (ນາມນາມ), ໃນຕຸລຍາທິກະຣະນະ (ຄຳທີ່ມີວິພັດສະເໝີກັນ) ໂດຍສ່ວນຫຼາຍ ເພິ່ງກະທຳລິງ, ວະຈະນະ ແລະວິພັດນັ້ນ ໃນວິເສດສະນະ (ຄຳຄຸນນາມ) ຄືກັນ'.

ဟိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ ကြိယာဝိသေသနေ ဂဟိတေ သာမတ္ထိယတော ‘‘မယာ’’တိ တတိယန္တဿ ပဌမန္တတ္တံ, ‘‘ဝန္ဒနာ’’တိ ပဌမန္တဿ ဆဋ္ဌုန္တဉ္စ ဟောတိ. ဝန္ဒနာ စ မာနော စ, တေသံ ဘာဇနံ. တိဏ္ဏံ သမူဟော တယံ, ရတနာနံ တယန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

ເພາະໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວຢ່າງນັ້ນ. ເມື່ອຖືເອົາຄວາມເປັນກິຣິຍາວິເສດສະນະຢ່າງນີ້ແລ້ວ ໂດຍຄວາມສາມາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມ ຄຳວ່າ 'ມະຍາ' (ອັນຂ້າພະເຈົ້າ) ທີ່ເປັນຕະຕິຍາວິພັດ ຈຶ່ງມີເນື້ອຄວາມເປັນປະຖະມາວິພັດ, ແລະຄຳວ່າ 'ວັນທະນາ' (ການນອບນ້ອມ) ທີ່ເປັນປະຖະມາວິພັດ ຈຶ່ງມີເນື້ອຄວາມເປັນສັດຖີວິພັດ. ວິເຄາະວ່າ: 'ວັນທະນາ' (ການນອບນ້ອມ) ດ້ວຍ 'ມາໂນ' (ຄວາມເຄົາລົບ) ດ້ວຍ ຊື່ວ່າ 'ວັນທະນາມານະ', ພາຊະນະ (ທີ່ຮອງຮັບ) ແຫ່ງວັນທະນາມານະທັງຫຼາຍນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ວັນທະນາມານະພາຊະນະ'. ໝວດສາມແຫ່ງສິ່ງທັງຫຼາຍສາມຢ່າງ ຊື່ວ່າ 'ຕະຍັງ' (ໝວດສາມ), ໝວດສາມແຫ່ງຣັດຕະນະທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ 'ຣັດຕະນັດຕະຍັງ' (ພຣະຣັດຕະນະໄຕຣ).

အဗျပေတစတုက္ကပါဒါဒိယမကဝဏ္ဏနာ

ຄຳອະທິບາຍອະວະຍະເປຕະຈະຕຸກກະປາດາທິຍະມົກ (ຍະມົກທີ່ມີຄຳບໍ່ແຍກກັນ ໃນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງບາດທັງສີ່)

၃၀.

໓໐.

ကမလံ က’မလံ ကတ္တုံ-ဝနဒေါ ဝနဒေါ’မ္ဗရံ;

သုဂတော သုဂတော လောကံ, သဟိတံ သဟိတံ ကရံ.

ດອກບົວ (ກະມະລັງ) ຍ່ອມງົດງາມເພື່ອປະດັບປະດານ້ຳ (ກັງ), ເມກ (ວະນະໂທ) ຜູ້ໃຫ້ປ່າ (ຄືນ້ຳ) ຍ່ອມງົດງາມເພື່ອປະດັບປະດາທ້ອງຟ້າ (ອຳພະລັງ); ພຣະສຸຄົດ (ສຸຄະໂຕ) ຜູ້ສະເດັດໄປດີແລ້ວ ຍ່ອມງົດງາມເພື່ອປະດັບປະດາໂລກ (ໂລກັງ) ໂດຍຊົງກະທຳປະໂຫຍດເກື້ອກູນ (ຫິຕັງ) ອັນພ້ອມມູນ (ສະຫິຕັງ).

၃၀. ‘‘ကမလ’’မိစ္စာဒိ. ကမလံ အရဝိန္ဒံ ကံ ဇလံ အလင်္ကတ္တုံ သဇ္ဇနတ္ထာယ ဟောတိ, ဝိကသိတာရဝိန္ဒသန္ဒောဟသမ္ဘာဝိတောဒကဿ ဝါပါဒီသု တာဒိသရမဏီယတ္တသမ္ပတ္တိသမ္ဘဝတော, အဝနံ ရက္ခံ ဒဒါတိ သဿသမ္ပတျာဒိကာရဏဘာဝေနာတိ အဝနဒေါ. ဝနံ ဇလံ ဒဒါတိ န တုစ္ဆောတိ ဝနဒေါ မေဃော အမ္ဗရံ အာကာသံ ဇလဓာရဘာရဘရိတမ္ဗရကုဟရဿ ဒဿနီယတာဂုဏယောဂတော အလံကတ္တုန္တိ အဓိကတံ. သဟိတံ သမ္ပုဏ္ဏံ ဟိတံ အဘိဝုဒ္ဓိံ ကရံ ကရောန္တော သုဋ္ဌု ဂဒတီတိ သုဂတော မဉ္ဇုဘာဏီ ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓါ ဝိယ နေက္ခမ္မာဒိနာ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိကေ ပဇဟန္တော ဂန္တွာ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သဝါသနသကလကိလေသေ သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ သောဘနံ နိဗ္ဗာနပုရံ ဂတောတိ ဝါ သုဂတောတိ ဝုတ္တော သော မဟာမုနိ အတ္တနော အပရိမိတပါရမိတာသိမ္ပကစဂလိတတိလကဘာဝေန လောကံ လောကတ္တယံ, သဟိတံ လောကန္တိ ဝါ ယောဇနီယံ အလင်္ကတ္တုံ အလံကရဏာယာတိ. ဣဒံ ပါဒစတုက္ကာဒိယမကမဗျပေတံ.

໓໐. ຄຳວ່າ 'ກະມະລັງ' ເປັນຕົ້ນ. ດອກບົວ (ກະມະລັງ) ຄື ດອກບົວຫຼວງ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອປະດັບປະດາ ເຊິ່ງນ້ຳ (ກັງ) ຄື ເພື່ອຄວາມງົດງາມ ເພາະຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງຄວາມໜ້າຍິນດີເຊັ່ນນັ້ນ ໃນສະນ້ຳເປັນຕົ້ນ ອັນມີນ້ຳທີ່ປາກົດແລ້ວດ້ວຍໝູ່ດອກບົວຫຼວງທີ່ເບັ່ງບານ, ຜູ້ໃຫ້ເຊິ່ງການຮັກສາ (ອະວະນັງ) ເພາະເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງພືດພັນທັນຍາຫານເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ 'ອະວະນະໂທ'. ເມກ (ວະນະໂທ) ຜູ້ໃຫ້ນ້ຳ (ວະນັງ) ຄື ບໍ່ແມ່ນວ່າງເປົ່າ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອປະດັບປະດາ ເຊິ່ງທ້ອງຟ້າ (ອຳພະລັງ) ຄື ອາກາດ ເພາະປະກອບດ້ວຍຄຸນຄືຄວາມໜ້າເບິ່ງແຫ່ງເວຫາອັນເຕັມໄປດ້ວຍຫາຝົນ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ. ພຣະມະຫາມຸນີພຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ຊົງກະທຳ (ກະຣັງ) ເຊິ່ງປະໂຫຍດເກື້ອກູນ (ຫິຕັງ) ອັນສົມບູນ (ສະຫິຕັງ) ຄື ຄວາມຈະເລີນ, ຊົງກ່າວດີ ຊື່ວ່າ 'ສຸຄະໂຕ' ຄື ຜູ້ມີພຣະວາຈາອັນໄພເລາະ ຫຼືຊື່ວ່າ 'ສຸຄະໂຕ' ເພາະຊົງລະກາມະສັນທະເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍເນກຂຳມະເປັນຕົ້ນ ເໝືອນພຣະພຸດທະເຈົ້າໃນປາງກ່ອນ ແລ້ວສະເດັດໄປສູ່ພຣະນິພານອັນງົດງາມ ໂດຍຊົງຕັດກິເລດທັງໝົດພ້ອມດ້ວຍວາສະໜາດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ, ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອປະດັບປະດາ ເຊິ່ງໂລກ (ໂລກັງ) ຄື ໂລກທັງສາມ ດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ມີພຣະສະຣີຣະອັນປາສະຈາກມົນທິນ ເພາະຊົງບຳເພັນພຣະບາຣະມີອັນຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້, ຫຼືເພິ່ງປະກອບຄວາມວ່າ 'ສະຫິຕັງ ໂລກັງ' (ເຊິ່ງໂລກອັນປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດ). ນີ້ຄື ປາດາຈະຕຸກກາທິຍະມົກອະວະຍະεປຕະ (ຍະມົກທີ່ມີຄຳບໍ່ແຍກກັນ ໃນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງບາດທັງສີ່).

၃၀. ကမလံ [Pg.54] ပဒုမံ ကံ ဇလံ အလင်္ကတ္တုံ ပဉ္စဝိဓပဒုမသဉ္ဆန္နဿ ဥဒကဿ ရမဏီယတ္တာ သဇ္ဇေတုံ ဟောတိ. အဝနဒေါ ကာလေ ဝုဋ္ဌိသမ္ပဒါယ သဿသမ္ပဒါဒီနံ ကာရဏတ္တာ အာရက္ခံ ဒေန္တော ဝနဒေါ မေဃော အမ္ဗရံ အာကာသံ အလင်္ကတ္တုံ ဇလဓာရဘာရဘရိတမ္ဗရကုစ္ဆိယာ ဒဿနီယတ္တာ သဇ္ဇေတုံ ဟောတိ, သဟိတံ သမ္ပုဏ္ဏံ ဟိတံ အဘိဝုဍ္ဎိံ ကရံ ကရောန္တော သုဂတော စိတြကထီ သုန္ဒရံ နိဗ္ဗာနံ ဂတော ဝါ သော သုဂတော သော တထာဂတော လောကံ လောကတ္တယံ, သဟိတံ လောကံ ဝါ အလင်္ကတ္တုံ စိတြကထာဒိကာရဏေဟိ တာဒိသဿ အညဿ စ လောကရာမဏေယျဿာဘာဝါ သဇ္ဇေတုံ ဟောတိ. သဗ္ဗပဒတ္ထာနံ သတ္တာဗျဘိစာရိတ္တာ ဟောတီတိ ဂမ္မံ. တတောယေဝ သဗ္ဗေ ပဌမန္တဘဝနကြိယာယ ယုဇ္ဇန္တီတိ ဝဒန္တိ. ဣဒံ အဗျပေတစတုက္ကပါဒါဒိယမကံ.

໓໐. ດອກບົວ (ກະມະລັງ) ຄື ດອກປະທຸມ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອປະດັບປະດາ ເຊິ່ງນ້ຳ (ກັງ) ຄື ເພື່ອຕົບແຕ່ງ ເພາະຄວາມໜ້າຍິນດີແຫ່ງນ້ຳອັນດາດດາດໄປດ້ວຍດອກບົວຫ້າຊະນິດ. ເມກ (ວະນະໂທ) ຜູ້ໃຫ້ເຊິ່ງການຮັກສາ (ອະວະນະໂທ) ຄື ໃຫ້ການປົກປ້ອງ ເພາະເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງພືດພັນທັນຍາຫານເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງຝົນຕາມລະດູການ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອປະດັບປະດາ ເຊິ່ງທ້ອງຟ້າ (ອຳພະລັງ) ຄື ອາກາດ ຄື ເພື່ອຕົບແຕ່ງ ເພາະຄວາມໜ້າເບິ່ງແຫ່ງທ້ອງຟ້າອັນເຕັມໄປດ້ວຍຫາຝົນ. ພຣະສຸຄົດ (ສຸຄະໂຕ) ພຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ຊົງສະແດງທຳອັນວິຈິດ ຫຼືຜູ້ສະເດັດໄປສູ່ພຣະນິພານອັນງົດງາມ ຜູ້ຊົງກະທຳ (ກະຣັງ) ເຊິ່ງປະໂຫຍດເກື້ອກູນ (ຫິຕັງ) ອັນສົມບູນ (ສະຫິຕັງ) ຄື ຄວາມຈະເລີນ, ພຣະສຸຄົດພຣະອົງນັ້ນ ຄື ພຣະຕຖາຄົດ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອປະດັບປະດາ ເຊິ່ງໂລກ (ໂລກັງ) ຄື ໂລກທັງສາມ ຫຼືເຊິ່ງໂລກອັນປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດ ຄື ເພື່ອຕົບແຕ່ງ ເພາະເຫດມີການສະແດງທຳອັນວິຈິດເປັນຕົ້ນ ເພາະບໍ່ມີຄວາມງົດງາມໃນໂລກຢ່າງອື່ນເຊັ່ນນັ້ນ ແລະຢ່າງອື່ນອີກ. ເພາະເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດທັງປວງ ບໍ່ຄາດເຄື່ອນຈາກຄວາມມີຢູ່ ຄຳວ່າ 'ໂຫຕິ' (ຍ່ອມມີ) ຈຶ່ງເປັນອັນເຂົ້າໃຈໄດ້. ເພາະເຫດນັ້ນແລ້ວ ທ່ານທັງຫຼາຍຈຶ່ງກ່າວວ່າ ບົດທັງໝົດທີ່ເປັນປະຖະມາວິພັດ ຍ່ອມປະກອບເຂົ້າກັບກິຣິຍາວ່າ 'ໂຫຕິ' ນີ້. ນີ້ຄື ອະວະຍະເປຕະຈະຕຸກກະປາດາທິຍະມົກ.

၃၁.

໓໑.

အဗျပေတာဒိယမက-ဿေသော လေသော နိဒဿိတော;

ဉေယျာနိ’မာယေဝ ဒိသာ-ယ’ညာနိ ယမကာနိပိ.

ນີ້ຄືສ່ວນໜ້ອຍ (ເລໂສ) ແຫ່ງອະວະຍະເປຕາທິຍະມົກ (ຍະມົກທີ່ມີຄຳບໍ່ແຍກກັນໃນເບື້ອງຕົ້ນ) ທີ່ສະແດງໄວ້ແລ້ວ; ຍະມົກທັງຫຼາຍແມ້ອື່ນ ກໍເພິ່ງຊາບໂດຍແນວທາງ (ທິສາ) ນີ້ແລ້ວ.

၃၁. ဣစ္စေဝမဘိမတယမကေ အဗျပေတပါဒါဒိယမကဿ ဒိသာမတ္တံ ဒဿေတွာ ဥပသံဟရတိ ‘‘အဗျပေတေ’’စ္စာဒိနာ. အဗျပေတဿ အဗျဝဟိတဿ စတုန္နံ ပါဒါနံ အာဒေါ, အာဒိဘူတဿ ဝါ ယမကဿ ဧသော ယထာဝုတ္တော လေသော ကောစိဒေဝ ဘေဒေါ နိဒဿိတော ဝိကပ္ပိတော. အပရာနိပိ ကိံ န ဝိကပ္ပိယန္တီတိစေတိ အာဟ ‘‘ဉေယျာနိ’’စ္စာဒိ. ဣမာယ ဒိသာယ ဣမိနာ ဥပါယေန မဂ္ဂေနေဝ အညာနိ ဝုတ္တတော အပရာနိ ဒုတိယပါဒါဒိယမကတတိယပါဒါဒိယမကစတုတ္ထပါဒါဒိယမကာဒီနိ အဗျပေတာနိပိ ပဌမဒုတိယပါဒါဒိယမကပဌမတတိယပါဒါဒိယမကာနိပိ ဗျပေတာနိ, ပဌမစတုတ္ထဒုတိယတတိယပါဒါဒိယမကာဒီနိပိ အဗျပေတဗျပေတာနိ, တထာ မဇ္ဈန္တပါဒယမကာနိ ဉေယျာနိ ဇာနိတဗ္ဗာနိ, ဝိညူနံ တာဒိသာယ ဒိသာယ ဒဿိတတ္တာတိ. တတ္ထ စ –

໓໑. ພຣະອາຈານສະແດງພຽງແນວທາງແຫ່ງອະວະຍະເປຕະປາດາທິຍະມົກ ໃນຍະມົກທີ່ປາດຖະໜາຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງສະຫຼຸບດ້ວຍຄຳວ່າ 'ອະວະຍະເປເຕ' ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນໜ້ອຍ (ເລໂສ) ຄື ຄວາມແຕກຕ່າງບາງປະການ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນີ້ ແຫ່ງຍະມົກອັນເປັນເບື້ອງຕົ້ນ ຄື ຍະມົກອັນມີໃນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງບາດທັງສີ່ ອັນບໍ່ແຍກກັນ ຄື ບໍ່ມີຄຳອື່ນມາຄັ່ນ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວ ຄື ຈຳແນກໄວ້ແລ້ວ. ເພາະເຫດໃດ ຍະມົກອື່ນໆ ຈຶ່ງບໍ່ຖືກຈຳແນກໄວ້? ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ເຍຍຍານິ' ເປັນຕົ້ນ. ຍະມົກທັງຫຼາຍແມ້ອື່ນ ນອກຈາກທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຄື ທຸຕິຍະປາດາທິຍະມົກ, ຕະຕິຍະປາດາທິຍະມົກ, ຈະຕຸດຖະປາດາທິຍະມົກ ເປັນຕົ້ນ ແມ້ທີ່ເປັນອະວະຍະເປຕະ (ບໍ່ແຍກກັນ), ປະຖະມະທຸຕິຍະປາດາທິຍະມົກ, ປະຖະມະຕະຕິຍະປາດາທິຍະມົກ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນວະຍະເປຕະ (ແຍກກັນ), ປະຖະມະຈະຕຸດຖະທຸຕິຍະຕະຕິຍະປາດາທິຍະມົກ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນທັງອະວະຍະເປຕະແລະວະຍະເປຕະ, ແລະມັດຊິມະປາດາຍະມົກ (ຍະມົກກາງບາດ) ແລະອັນຕະປາດາຍະມົກ (ຍະມົກທ້າຍບາດ) ກໍເພິ່ງຊາບ ຄື ເພິ່ງຮູ້ ໂດຍແນວທາງນີ້ ຄື ໂດຍວິທີແລະຫົນທາງນີ້ ເພາະແນວທາງເຊັ່ນນັ້ນ ພຣະອາຈານໄດ້ສະແດງໄວ້ແກ່ວິຍູຊົນທັງຫຼາຍ. ແລະໃນຍະມົກເຫຼົ່ານັ້ນ:

‘‘ဂုဏာဂုဏေန [Pg.55] သဟ တေ, သာဓဝေါ’သာဓဝေါ ဇနာ;

ဝိဂါဟန္တေ သမံ နာထ, စိတ္တံ စိတ္တေ ကထံ နု တေ’’.

'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງ (ນາຖະ), ຊົນທັງຫຼາຍ ຜູ້ເປັນສັດບຸລຸດ (ສາດະໂວ) ແລະອະສັດບຸລຸດ (ອະສາດະໂວ) ເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຢັ່ງລົງສູ່ພຣະຫະລຶໄທ (ຈິດຕັງ) ຂອງພຣະອົງ ພ້ອມດ້ວຍຄຸນແລະໂທດ (ຄຸນາກຸເນນະ) ສະເໝີກັນ, ໃນພຣະຫະລຶໄທ (ຈິດຕັງ) ຂອງພຣະອົງ ຍ່ອມເປັນຢ່າງໃດໜໍ?'

ဣစ္စာဒိနာ ဒုတိယပါဒါဒိယမကာဒီနိ အဗျပေတာနိ,

ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ທຸຕິຍະປາດາທິຍະມົກ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນອະວະຍະເປຕະ (ບໍ່ແຍກກັນ),

‘‘ပိယေန ဝစသာ သဗ္ဗေ,ပိယေန’ပ္ပိယဘာဏိနော;

ပါဒါနတေ ဇိနောကာသိ,သော ဓမ္မော ဟန္တု ဝေါ’ပ္ပိယံ’’.

'ພຣະຊິນະເຈົ້າ ໄດ້ຊົງກະທຳຊົນທັງປວງ ແມ້ຜູ້ມັກກ່າວຄຳບໍ່ເປັນທີ່ຮັກ ໃຫ້ເປັນຜູ້ມົ້ມລົງແທບພຣະບາດ ດ້ວຍພຣະວາຈາອັນເປັນທີ່ຮັກ, ຂໍພຣະທຳນັ້ນ ຈົ່ງກຳຈັດສິ່ງບໍ່ເປັນທີ່ຮັກຂອງທ່ານທັງຫຼາຍ ເທີ້ນ'.

ဣစ္စာဒိနာ ပဌမဒုတိယပါဒါဒိယမကာဒီနိ အဗျပေတာနိ,

ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ປະຖະມະທຸຕິຍະປາດາທິຍະມົກ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນອະວະຍະpreຕະ (ບໍ່ແຍກກັນ),

‘‘သ’မလံ သမလံ ကတ္တုံ, သုစိရံသုစိ ရံဇယေ;

သုစိရံ သုစိရံဂံ တံ, သ’မလံ သမလံဘိ ယော’’.

'ພຣະຊິນະເຈົ້າພຣະອົງໃດ ຜູ້ມີພຣະຣັດສະໝີອັນຮຸ່ງເຮືອງງົດງາມ ໄດ້ຊົງບັນລຸພຣະນິພານອັນສະຫງົບແລ້ວ, ບຸກຄົນເພິ່ງຍິນດີຍິ່ງຕະຫຼອດກາລນານ ໃນພຣະຊິນະເຈົ້າພຣ量ອົງນັ້ນ ຜູ້ມີພຣະວໍຣະກາຍອັນບໍລິສຸດຍິ່ງຕະຫຼອດກາລນານ ເພື່ອປະດັບປະດາຕົນເອງໃຫ້ປາສະຈາກມົນທິນ'.

ဣစ္စာဒိနာ ပဌမစတုတ္ထဒုတိယတတိယပါဒါဒိယမကာဒီနိ အဗျပေတဗျပေတာနိ,

ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ປະຖະມະຈະຕຸດຖະທຸຕິຍະຕະຕິຍະປາດາທິຍະມົກ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນທັງອະວະຍະເປຕະແລະວະຍະເປຕະ,

‘‘မနောဟရ ဟရ က္လေသံ, ဇိန စေတောဘဝံ မမ;

နနု တွံ ပါရမီသာရာ-မတဘာဝိတမောသဓံ’’.

'ຂ້າແຕ່ພຣະຊິນະເຈົ້າຜູ້ຊົງເປັນທີ່ຈັບໃຈ (ມະໂນຫະຣະ), ຂໍຈົ່ງຊົງກຳຈັດກິເລດອັນເກີດໃນໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ເທີ້ນ; ພຣະອົງເປັນດັ່ງໂອສົດອັນອົບຮົມແລ້ວດ້ວຍນ້ຳອຳມະລິດຄືແກ່ນແຫ່ງພຣະບາຣະມີ ບໍ່ແມ່ນຫຼື?'

ဣစ္စာဒိနာ မဇ္ဈပါဒယမကာနိ,

ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ມັດຊິມະປາດາຍະມົກ (ຍະມົກກາງບາດ),

‘‘သာဓုနာ ရံဇယ ဇယ-ဒ္ဓနိနာ’ပူရယိ မဟိံ;

ယော တံ ဇိနဝရံ ဓီရ-မတ္ထကာမောသိ စေ တုဝံ’’.

'ພຣະຊິນະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດພຣະອົງໃດ ໄດ້ຊົງຍັງແຜ່ນດິນໃຫ້ເຕັມແລ້ວດ້ວຍສຽງແຫ່ງໄຊຊະນະອັນດີງາມ, ຫາກທ່ານເປັນຜູ້ປາດຖະໜາປະໂຫຍດ ໃນພຣະຊິນະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດ ຜູ້ເປັນນັກປາດພຣະອົງນັ້ນ, ຈົ່ງຍັງໃຈໃຫ້ຍິນດີ ເທີ້ນ'.

ဣစ္စာဒိနာ အန္တပါဒယမကာနိ ဇာနိတဗ္ဗာနိ.

ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້ ເພິ່ງຊາບວ່າເປັນ ອັນຕະປາດາຍະມົກ (ຍະມົກທ້າຍບາດ).

၃၁. ဧဝံ အဘိမတယမကေန အဗျပေတယမကာနမုပါယာဒီနိ နိဂမေန္တော အာဟ ‘‘အဗျပေတိ’’စ္စာဒိ. အဗျပေတာဒိယမကဿ ဝိသဒိသဝဏ္ဏေဟိ အဗျဝဟိတာဒိယမကဿ, အဗျပေတပါဒါဒိယမကဿ ဝါ ဧသော လေသော ‘‘သုဇနိ’’စ္စာဒိကော အပ္ပကောဒါဟရဏနယော နိဒဿိတော နိဒ္ဒိဋ္ဌော. အညာနိ ယမကာနိပိ ဣမာယေဝ ဒိသာယ ဣမိနာ နယေနေဝ ဉေယျာနိ ဝိညူဟိ ဉာတဗ္ဗာနိ. အာဒေါ ယမကံ, အာဒိဘူတံ ဝါ ယမကံ, အဗျပေတဉ္စ တံ အာဒိယမကဉ္စာတိ ဝါကျံ. ဧဝံ ဒဿိတေန [Pg.56] ဣမိနာ ကမေန အဗျပေတဒုတိယပါဒါဒိယမကာဒယော ဉာတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပာယော.

໓໑. ພຣະອາຈານເມື່ອຈະສະຫຼຸບວິທີການເປັນຕົ້ນ ແຫ່ງອະວະຍະເປຕະຍະມົກ ດ້ວຍຍະມົກທີ່ປາດຖະໜາຢ່າງນີ້ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ອະວະຍະເປຕະ' ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນໜ້ອຍ (ເລໂສ) ຄື ແນວທາງແຫ່ງອຸທາຫອນພຽງເລັກນ້ອຍ ມີຄຳວ່າ 'ສຸຊະນິ' ເປັນຕົ້ນ ແຫ່ງອະວະຍະເປຕາທິຍະມົກ ຄື ຍະມົກໃນເບື້ອງຕົ້ນອັນບໍ່ແຍກກັນດ້ວຍອັກສອນທີ່ບໍ່ຄືກັນ ຫຼືແຫ່ງອະວະຍະເປຕະປາດາທິຍະມົກ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວ ຄື ຊີ້ແຈງໄວ້ແລ້ວ. ຍະມົກທັງຫຼາຍແມ້ອື່ນ ກໍເພິ່ງຊາບ ຄື ເພິ່ງຮູ້ໂດຍວິຍູຊົນທັງຫຼາຍ ໂດຍແນວທາງນີ້ ຄື ໂດຍທຳນອງນີ້ແລ້ວ. ປະໂຫຍກວ່າ 'ອະວະຍະເπεຕາທິຍະມົກ' ຄື ຍະມົກໃນເບື້ອງຕົ້ນ ຫຼືຍະມົກອັນເປັນເບື້ອງຕົ້ນ ອັນເປັນອະວະຍະເປຕະ ແລະເປັນອາດິຍະມົກ. ອະທິບາຍວ່າ: ດ້ວຍລຳດັບທີ່ສະແດງໄວ້ຢ່າງນີ້ ເພິ່ງຊາບອະວະຍະເປຕະທຸຕິຍະປາດາທິຍະມົກ ເປັນຕົ້ນ.

တတ္ထ အဗျပေတဒုတိယပါဒါဒိယမကမေဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ –

ໃນຍະມົກເຫຼົ່ານັ້ນ ອະວະຍະເປຕະທຸຕິຍະປາດາທິຍະມົກ ເພິ່ງຊາບຢ່າງນີ້:

ဂုဏာဂုဏေန သဟ တေ, သာဓဝေါ’သာဓဝေါ ဇနာ;

ဝိဂါဟန္တေ သမံ နာထ, စိတ္တံ စိတ္တေ ကထံ နု တေ.

'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງ (ນາຖະ), ຊົນທັງຫຼາຍ ຜູ້ເປັນສັດບຸລຸດ (ສາດະໂວ) ແລະອະສັດບຸລຸດ (ອະສາດະໂວ) ເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຢັ່ງລົງສູ່ພຣະຫະລຶໄທ (ຈິດຕັງ) ຂອງພຣະອົງ ພ້ອມດ້ວຍຄຸນແລະໂທດ (ຄຸນາກຸເນນະ) ສະເໝີກັນ, ໃນພຣະຫະລຶໄທ (ຈິດຕັງ) ຂອງພຣະອົງ ຍ່ອມເປັນຢ່າງໃດໜໍ?'

ဘော နာထ တေ တုယှံ စိတ္တေ သာဓဝေါ အသာဓဝေါ တေ ဇနာ ဂုဏာဂုဏေန သကသကဂုဏေန အဂုဏေန စ သဟ သမံ ဧကဇ္ဈံ ကထံ နု ဝိဂါဟန္တေ, စိတ္တံ အစ္ဆရိယံ သုဇနဒုဇ္ဇနေသု သမမေတ္တာ အစ္ဆရိယာတိ အဓိပ္ပာယော.

ອະທິບາຍວ່າ: 'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງ, ຊົນທັງຫຼາຍ ຜູ້ເປັນສັດບຸລຸດແລະອະສັດບຸລຸດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຢັ່ງລົງສູ່ພຣະຫະລຶໄທຂອງພຣະອົງ ພ້ອມດ້ວຍຄຸນແລະໂທດຂອງຕົນໆ ຮ່ວມກັນເປັນອັນດຽວ ສະເໝີກັນ ຢ່າງໃດໜໍ? ເປັນໜ້າອັດສະຈັນ (ຈິດຕັງ) ຄື ຄວາມມີພຣະເມດຕາສະເໝີກັນໃນສຸຊົນແລະທຸຊົນ ເປັນສິ່ງໜ້າອັດສະຈັນ'.

အဗျပေတပဌမဒုတိယပါဒါဒိယမကမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ –

ອະວະຍະເπεຕະປະຖະມະທຸຕິຍະປາດາທິຍະມົກ ເພິ່ງເຫັນຢ່າງນີ້:

ပိယေန ဝစသာ သဗ္ဗေ, ပိယေန’ပ္ပိယဘာဏိနော;

ပါဒါနတေ ဇိနောကာသိ, သော ဓမ္မော ဟန္တု ဝေါ’ပ္ပီယံ.

'ພຣະຊິນະເຈົ້າ ໄດ້ຊົງກະທຳຊົນທັງປວງ ແມ້ຜູ້ມັກກ່າວຄຳບໍ່ເປັນທີ່ຮັກ ໃຫ້ເປັນຜູ້ມົ້ມລົງແທບພຣະບາດ ດ້ວຍພຣະວາຈາອັນເປັນທີ່ຮັກ, ຂໍພຣະທຳນັ້ນ ຈົ່ງກຳຈັດສິ່ງບໍ່ເປັນທີ່ຮັກຂອງທ່ານທັງຫຼາຍ ເທີ້ນ'.

ဇိနော အပ္ပိယဘာဏိနောပိ သဗ္ဗေ ဇနေ ပိယေန ယေန ဝစသာ ပါဒါနတေ အကာသိ, သော ဓမ္မော ဝေါ အပ္ပိယံ ဟန္တု. ဧတ္ထ အပိသဒ္ဒပရိယာယဿ ပိသဒ္ဒဿ ဂဟိတတ္တာ ယတိဘင်္ဂေါ နတ္ထိ.

ພຣະຊິນະເຈົ້າ ໄດ້ຊົງກະທຳຊົນທັງປວງ ແມ້ຜູ້ມັກກ່າວຄຳບໍ່ເປັນທີ່ຮັກ ໃຫ້ເປັນຜູ້ມົ້ມລົງແທບພຣະບາດ ດ້ວຍພຣະວາຈາອັນເປັນທີ່ຮັກໃດ, ຂໍພຣະທຳນັ້ນ ຈົ່ງກຳຈັດສິ່ງບໍ່ເປັນທີ່ຮັກຂອງທ່ານທັງຫຼາຍ ເທີ້ນ. ໃນຄຳນີ້ ເພາະຖືເອົາສັບວ່າ 'ປິ' (pi) ອັນເປັນໄວພົດຂອງສັບວ່າ 'ອະປິ' (api) ຈຶ່ງບໍ່ມີການເສຍຄະຣຸລະຫຸ (ຍະຕິພັງຄະ).

ပဌမစတုတ္ထဒုတိယတတိယပါဒါဒိအဗျပေတဗျပေတယမကမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ –

ປະຖະມະຈະຕຸດຖະທຸຕິຍະຕະຕິຍະປາດາທິອະວະຍະເປຕະວະຍະເປຕະຍະມົກ ເພິ່ງເຫັນຢ່າງນີ້:

သ’မလံ သမလံ ကတ္တုံ, သုစိရံသုစိ ရံဇယေ;

သုစိရံ သုစိရံဂံ တံ, သ’မလံ သမလံဘိ ယောတိ.

'ພຣະຊິນະເຈົ້າພຣະອົງໃດ ຜູ້ມີພຣະຣັດສະໝີອັນຮຸ່ງເຮືອງງົດງາມ ໄດ້ຊົງບັນລຸພຣະນິພານອັນສະຫງົບແລ້ວ, ບຸກຄົນເພິ່ງຍິນດີຍິ່ງຕະຫຼອດກາລນານ ໃນພຣະຊິນະເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ມີພຣະວໍຣະກາຍອັນບໍລິສຸດຍິ່ງຕະຫຼອດກາລນານ ເພື່ອປະດັບປະດາຕົນເອງໃຫ້ປາສະຈາກມົນທິນ'.

ဧတ္ထ ‘‘သမလံ သမလံ, သုစိရံ သုစိရ’’န္တိ ဝိသဒိသဝဏ္ဏေဟိ အဗျဝဟိတတ္တာ အဗျပေတံ, ‘‘သမလံ သမလ’’န္တိ ပုဗ္ဗပရယုဂဠံ ‘‘ကတ္တု’’မိတိ ဘိန္နဝဏ္ဏေဟိ, ‘‘သုစိရံ သုစိရ’’န္တိ ပုဗ္ဗပရယုဂဠံ ‘‘ဇယေ’’တိ ဘိန္နဝဏ္ဏေဟိ စ ဗျဝဟိတတ္တာ ဗျပေတဉ္စ ဟောတိ. သုစိရံသုစိ သောဘနရံသိနာ ဥစိ ယုတ္တော ယော ဇိနော သံ [Pg.57] သန္တိံ နိဗ္ဗာနံ သမလံဘိ အလဘိ, အလံ အစ္စန္တံ အတိသယေန သုစိရံဂံ ဝိသုဒ္ဓဒေဟံ တံ ဇိနံ သမလံ ဇလ္လိကာသင်္ခါတေန, ရာဂါဒိကုစ္ဆိတသင်္ခါတေန ဝါ မလေန သဟိတံ သံ အတ္တာနံ အလံကတ္တုံ နိမ္မလံ ကတွာ သဇ္ဇေတုံ သုစိရံ သုစိရကာလံ ရံဇယေ အတ္တနိ အဘိရမာပေယျ.

ໃນຄຳນີ້ ຄຳວ່າ 'ສະມະລັງ ສະມະລັງ' ແລະ 'ສຸຈິຣັງ ສຸຈິຣັງ' ເປັນອະວະຍະເປຕະ (ບໍ່ແຍກກັນ) ເພາະບໍ່ມີອັກສອນທີ່ບໍ່ຄືກັນມາຄັ່ນ, ແລະຄູ່ໜ້າຄູ່ຫຼັງຄື 'ສະມະລັງ ສະມະລັງ' ຄັ່ນດ້ວຍອັກສອນທີ່ຕ່າງກັນວ່າ 'ກັດຕຸງ', ແລະຄູ່ໜ້າຄູ່ຫຼັງຄື 'ສຸຈິຣັງ ສຸຈິຣັງ' ຄັ່ນດ້ວຍອັກສອນທີ່ຕ່າງກັນວ່າ 'ຊະເຍ' ຈຶ່ງເປັນວະຍະເປຕະ (ແຍກກັນ) ດ້ວຍ. ພຣະຊິນະເຈົ້າພຣະອົງໃດ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍພຣະຣັດສະໝີອັນຮຸ່ງເຮືອງງົດງາມ (ສຸຈິຣັງສຸຈິ) ໄດ້ຊົງບັນລຸ (ສະມະລັງພິ) ເຊິ່ງພຣະນິພານອັນສະຫງົບ (ສັງ), ບຸກຄົນເພິ່ງຍັງຕົນໃຫ້ຍິນດີ (ຣັງຊະເຍ) ຄື ຍັງຕົນໃຫ້ຍິນດີຍິ່ງໃນພຣະຊິນະເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ມີພຣະວໍຣະກາຍອັນບໍລິສຸດຍິ່ງ (ສຸຈິຣັງຄັງ) ຕະຫຼອດກາລນານ ເພື່ອປະດັບປະດາ (ອະລັງກັດຕຸງ) ຄື ເຮັດໃຫ້ປາສະຈາກມົນທິນ ເຊິ່ງຕົນ (ສັງ) ອັນປະກອບດ້ວຍມົນທິນ (ສະມະລັງ) ຄື ມົນທິນທີ່ກ່າວຄືຂີ້ໄຄ ຫຼືມົນທິນທີ່ກ່າວຄືລາຄະເປັນຕົ້ນ ອັນໜ້າກຽດ ຕະຫຼອດກາລນານ.

ပါဒမဇ္ဈယမကမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ –

ປາດາມັດຊິມະຍະມົກ (ຍະມົກກາງບາດ) ເພິ່ງເຫັນຢ່າງນີ້:

မနောဟရ ဟရ က္လေသံ, ဇိန စေတောဘဝံ မမ;

နနု တွံ ပါရမီသာရာ-မတဘာဝိတမောသဓန္တိ.

'ຂ້າແຕ່ພຣະຊິນະເຈົ້າຜູ້ຊົງເປັນທີ່ຈັບໃຈ (ມະໂນຫະຣະ), ຂໍຈົ່ງຊົງກຳຈັດກິເລດອັນເກີດໃນໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ເທີ້ນ; ພຣະອົງເປັນດັ່ງໂອສົດອັນອົບຮົມແລ້ວດ້ວຍນ້ຳອຳມະລິດຄືແກ່ນແຫ່ງພຣະບາຣະມີ ບໍ່ແມ່ນຫຼື?'

မနောဟရ ဇိန မမ စေတောဘဝံ က္လေသံ သန္တာပံ ဟရ အပနယ, တွံ ပါရမီသာရာမတဘာဝိတံ ဩသဓံ ဒိဗ္ဗောသဓံ နနု.

ຂ້າແຕ່ພຣະຊິນະເຈົ້າຜູ້ຊົງເປັນທີ່ຈັບໃຈ, ຂໍຈົ່ງຊົງກຳຈັດ ຄື ນຳອອກ ເຊິ່ງກິເລດອັນເກີດໃນໃຈ ຄື ຄວາມຮ້ອນຮົນຂອງຂ້າພະເຈົ້າ, ພຣະອົງເປັນດັ່ງໂອສົດ ຄື ທິບພະຍະໂອສົດ ອັນອົບຮົມແລ້ວດ້ວຍນ້ຳອຳມະລິດຄືແກ່ນແຫ່ງພຣະບາຣະມີ ບໍ່ແມ່ນຫຼື.

ပါဒန္တယမကမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ –

ປາດານຕະຍະມົກ (ຍະມົກທ້າຍບາດ) ເພິ່ງເຫັນຢ່າງນີ້:

သာဓုနာ ရံဇယ ဇယ-ဒ္ဓနိနာ’ပူရယိ မဟိံ;

ယော တံ ဇိနဝရံ ဓီရ-မတ္ထကာမောသိ စေ တုဝန္တိ.

'ພຣະຊິນະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດພຣະອົງໃດ ໄດ້ຊົງຍັງແຜ່ນດິນໃຫ້ເຕັມແລ້ວດ້ວຍສຽງແຫ່ງໄຊຊະນະອັນດີງາມ, ຫາກທ່ານເປັນຜູ້ປາດຖະໜາປະໂຫຍດ ໃນພຣະຊິນະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດ ຜູ້ເປັນນັກປາດພຣະອົງນັ້ນ, ຈົ່ງຍັງໃຈໃຫ້ຍິນດີ ເທີ້ນ'.

ယော ဇိနဝရော သာဓုနာ ဇယဒ္ဓနိနာ ဝေနေယျဇယဃောသေန မဟိံ အာပူရယိ, ဓီရံ တံ ဇိနဝရံ တုဝံ သပ္ပုရိသ စေ အတ္ထကာမော အသိ, ရံဇယ အဘိရမာပေဟိ. ဣမိနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌယမကေဟေဝ အဝသေသာ တတိယပါဒါဒိယမကာဒယော ဝိညေယျာ.

ພຣະຊິນະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດພຣະອົງໃດ ໄດ້ຊົງຍັງແຜ່ນດິນໃຫ້ເຕັມແລ້ວດ້ວຍສຽງແຫ່ງໄຊຊະນະອັນດີງາມ ຄື ສຽງແຫ່ງໄຊຊະນະຂອງເວໄນຍະຊົນ, ຫາກທ່ານ ຜູ້ເປັນສັດບຸລຸດ ເປັນຜູ້ປາດຖະໜາປະໂຫຍດ ໃນພຣະຊິນະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດ ຜູ້ເປັນນັກປາດພຣະອົງນັ້ນ, ຈົ່ງຍັງໃຈໃຫ້ຍິນດີ ຄື ໃຫ້ຍິນດີຍິ່ງ ເທີ້ນ. ດ້ວຍຍະມົກທັງຫຼາຍທີ່ສະແດງໄວ້ເຫຼົ່ານີ້ ຍະມົກທີ່ເຫຼືອມີຕະຕິຍະປາດาທິຍະມົກເປັນຕົ້ນ ກໍເພິ່ງຊາບ.

၃၂.

໓໒.

အစ္စန္တဗဟဝေါ တေသံ,ဘေဒါ သမ္ဘေဒယောနိယော;

တတ္ထာပိ ကေစိ သုကရာ,ကေစိ အစ္စန္တဒုက္ကရာ.

ປະເພດ (ເພທາ) ທັງຫຼາຍແຫ່ງຍະມົກເຫຼົ່ານັ້ນ ອັນມີການປະສົມປະສານກັນເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດ ຍ່ອມມີຫຼາຍຍິ່ງ (ອັດຈັນຕະພະຫະໂວ); ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ໃນປະເພດເຫຼົ່ານັ້ນ ບາງປະເພດກໍແຕ່ງງ່າຍ (ສຸກະລາ), ບາງປະເພດກໍແຕ່ງຍາກຍິ່ງ (ອັດຈັນຕະທຸກກະລາ).

၃၂. ကိံ ပန သာကလ္လေန န ဝိကပ္ပိတာနီတိ အာဟ ‘‘အစ္စန္တိ’’စ္စာဒိ. တေသံ ဝိကပ္ပာနံ သမ္ဘေဒေါ သင်္ကရော မိဿတ္တမုစ္စာရဏပ္ပကာရော ယောနိ ပဘဝေါ ယေသံ တေ သမ္ဘေဒယောနိယော, ဘေဒါ ပကာရာ အစ္စန္တဗဟဝေါ အတိသယေန ဗဟုလာ ယထာဝုတ္တနယေန သမ္ဘဝန္တိ, တတ္ထာပိ တေသု ဝိကပ္ပေသုပိ ကေစိ ဝိကပ္ပာ သုခေန ကရီယန္တိ ပယုဇ္ဇန္တီတိ [Pg.58] သုကရာ, တဗ္ဗိပရီတော စ ကေစိ ဝိကပ္ပာ အစ္စန္တဒုက္ကရာ. ဣတိ ဒွိဓာ သင်္ဂယှန္တိ, တေသု သုကရာနံ ကေသဉ္စိ အဘိမတယမကာနံ မုခမတ္တံ ဒဿိတံ. ဣဒါနိ ဒုက္ကရာနံ ကေသဉ္စိ မုခမတ္တံ န သဗ္ဗမေဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

໓໒. ເພາະເຫດໃດ ຍະມົກທັງຫຼາຍຈຶ່ງບໍ່ຖືກຈຳແນກໄວ້ໂດຍທັງໝົດ? ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ອັດຈັນຕະ' ເປັນຕົ້ນ. ປະເພດ (ເພທາ) ຄື ວິທີການຕ່າງໆ ອັນມີການປະສົມປະສານກັນ ຄື ການປົນເປກັນແຫ່ງວິທີການອອກສຽງ ເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດ ຄື ເປັນທີ່ເກີດ ຊື່ວ່າ 'ສຳເພທະໂຍນິໂຍ', ຍ່ອມມີຫຼາຍຍິ່ງ ຄື ຫຼາຍຢ່າງຍິ່ງ ໂດຍທຳນອງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ໃນປະເພດເຫຼົ່ານັ້ນ ບາງປະເພດອັນບຸກຄົນກະທຳໄດ້ງ່າຍ ຄື ປະກອບໄດ້ງ່າຍ ຊື່ວ່າ 'ສຸກະລາ', ແລະໃນທາງກົງກັນຂ້າມ ບາງປະເພດກໍແຕ່ງຍາກຍິ່ງ ຊື່ວ່າ 'ອັດຈັນຕະທຸກກະລາ'. ຍ່ອມສົງເຄາະເຂົ້າເປັນສອງປະການຢ່າງນີ້, ໃນປະເພດເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະອາຈານໄດ້ສະແດງພຽງແນວທາງແຫ່ງຍະມົກທີ່ປາດຖະໜາບາງປະການໃນບັນດາຍະມົກທີ່ແຕ່ງງ່າຍແລ້ວ. ບັດນີ້ ພຽງແນວທາງແຫ່ງຍະມົກທີ່ແຕ່ງຍາກບາງປະການ ບໍ່ແມ່ນທັງໝົດ ເພິ່ງຊາບຢ່າງນີ້.

သမုန္နတေန တေ သတာ,ကထံ န တေ န တေ သိယုံ;

ယတော နတေနတေပိ’တော,သိယုံ န တေ နတေ သုဘာ.

'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ມີຄວາມພຽນ (ສະຕາ), ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີໃຈສູງສົ່ງ (ສະມຸນນະເຕນະ) ເພາະພຣະອົງ ຈະບໍ່ເປັນຄົນຂອງພຣະອົງ (ນະ ເຕ) ແລະຈະບໍ່ເປັນຜູ້ມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ (ນະ ເຕ) ໄດ້ຢ່າງໃດ? ເພາະວ່າ ຊົນທັງຫຼາຍແມ້ຜູ້ອ່ອນນ້ອມ (ນະເຕ) ຕໍ່ພຣະອົງຜູ້ອ່ອນນ້ອມ (ນະເຕ) ຈາກໂລກນີ້ ຍ່ອມເປັນຜູ້ມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ (ເຕ) ແລະເປັນຜູ້ມີຄວາມງົດງາມ (ສຸພາ) ອັນບໍ່ນ້ອມໄປສູ່ອະບາຍ (ນະ ນະເຕ) ໄດ້'.

ဣဒံ ပါဒစတုက္ကမဇ္ဈယမကမဗျပေတဗျပေတမေကရူပံ ဒုက္ကရံ.

ນີ້ຄື ປາດາຈະຕຸກກະມັດຊິມະຍະມົກ (ຍະມົກກາງບາດທັງສີ່) ທີ່ມີຮູບດຽວກັນ ເປັນທັງອະວະຍະເປຕະແລະວະຍະເປຕະ ອັນແຕ່ງຍາກ.

န ဘာသုရာ တေပိ သုရာ ဝိဘူသိတာ,တထာသုရာ ဘူရိ သုရာပရာဇိတာ;

သဘာသု ရာဇာပိ တထာ သုရာဇိတော,ယထာ သုရာဇန္တိ သုရာဝိနိဿဋာ.

'ເທວະດາທັງຫຼາຍ (ສຸຣາ) ເຫຼົ່ານັ້ນ ແມ້ຕົບແຕ່ງແລ້ວ ກໍບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງ (ນະ ພາສຸຣາ), ແລະພວກອະສູນ (ອະສຸຣາ) ຜູ້ພ່າຍແພ້ແກ່ເທວະດາ (ສຸຣາປະລາຊິຕາ) ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ກໍບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງຢ່າງນັ້ນ, ແມ້ພຣະຣາຊາຜູ້ໄດ້ຮັບການບູຊາຢ່າງດີ (ສຸຣາຊິໂຕ) ໃນສະພາທັງຫຼາຍ ກໍບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງຢ່າງນັ້ນ, ເໝືອນດັ່ງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຜູ້ສະເດັດອອກແລ້ວຈາກກິເລດອັນເປັນເຄື່ອງດອງ (ສຸຣາວິນິດສະຕາ) ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງຢ່າງຍິ່ງ (ສຸຣາຊັນຕິ)'.

ဣဒံ စတုက္ကပါဒမဇ္ဈယမကမေကရူပဗျပေတံ.

ນີ້ຄື ຈະຕຸກກະປາດາມັດຊິມະຍະມົກ (ຍະມົກກາງບາດທັງສີ່) ທີ່ມີຮູບດຽວກັນ ອັນເປັນວະຍະເປຕະ (ແຍກກັນ).

၃၂. သဗ္ဗမိဒမနုဒ္ဒိသိတွာ လက္ခဏာတိဒေသေန နိဂမနံ ကိမတ္ထမိစ္စာသင်္ကာယမာဟ ‘‘အစ္စန္တေ’’စ္စာဒိ. တေသံ ယမကာနံ သမ္ဘေဒယောနိယော ပဘေဒုပ္ပတ္တိကာရဏဘူတာ ဘေဒါ ဥစ္စာဝစပကာရာ အစ္စန္တဗဟဝေါ, တတ္ထာပိ တေသုပိ ကေစိ ယမကာ သုကရာ သုသာဓိယာ, ကေစိ အစ္စန္တဒုက္ကရာ အတိသယေန ဒုဿာဓိယာ. သမ္ဘေဒေါ ယောနိ ယေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော.

໓໒. ພຣະອາຈານເມື່ອຈະສະແດງຄວາມສົງໄສວ່າ ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງບໍ່ສະແດງຍະມົກທັງໝົດນີ້ ແລ້ວສະຫຼຸບດ້ວຍການສະແດງລັກສະນະທົ່ວໄປ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ອັດຈັນຕະ' ເປັນຕົ້ນ. ປະເພດ (ເພທາ) ຄື ວິທີການຕ່າງໆ ທັງສູງແລະຕ່ຳ ອັນເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງຍະມົກທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມມີຫຼາຍຍິ່ງ, ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ໃນຍະມົກເຫຼົ່ານັ້ນ ບາງປະເພດກໍແຕ່ງງ່າຍ ຄື ສຳເລັດໄດ້ງ່າຍ, ບາງປະເພດກໍແຕ່ງຍາກຍິ່ງ ຄື ສຳເລັດໄດ້ຍາກຍິ່ງ. ວິເຄາະວ່າ: ຍະມົກທັງຫຼາຍທີ່ມີການປະສົມປະສານກັນ (ສຳເພໂທ) ເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດ (ໂຍນິ) ຊື່ວ່າ 'ສຳເພທະໂຍນິໂຍ'.

ဣဟ သုကရဿ ဥပဒိသိတတ္တာ ဒုက္ကရယမကပဝေသောပါယမတ္တမုပဒိသီယတေ –

ໃນຄຳນີ້ ເພາະໄດ້ສະແດງຍະມົກທີ່ແຕ່ງງ່າຍແລ້ວ ພຣະອາຈານຈຶ່ງສະແດງພຽງວິທີການເຂົ້າສູ່ຍະມົກທີ່ແຕ່ງຍາກ ດັ່ງນີ້:

‘‘မနံ မနံ သတ္ထု ဒဒေယျ စေ ယော,မနံ မနံ ပီဏယတ’ဿ သတ္ထု;

မနံ မနံ တေန ဒဒေယျ စေ န,မနံ မနံပ’ဿ န သာဓုပုဇ္ဇ’’န္တိ.

'ຫາກບຸກຄົນໃດເພິ່ງຖວາຍໃຈ (ມະນັງ) ອັນມີປະມານ (ມານັງ) ແກ່ພຣະສາດສະດາ, ໃຈ (ມະນັງ) ຂອງພຣະສາດສະດາພຣະອົງນັ້ນ ຍ່ອມຍິນດີຍິ່ງ (ມານັງ ປີນະຍະຕັງ); ຫາກບຸກຄົນນັ້ນບໍ່ເພິ່ງຖວາຍໃຈ (ມະນັງ) ອັນມີປະມານ (ມານັງ) ແກ່ພຣະສາດສະດາ, ໃຈ (ມະນັງ) ຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ບູຊາຂອງສັດບຸລຸດ (ນະ ສາທຸປຸດຊັງ) ຕະຫຼອດກາລນານ (ມານັງ ປັງ)'.

ဣဒံ ပါဒစတုက္ကာဒိယမကမေကရူပံ အဗျပေတဗျပေတံ.

ນີ້ຄື ປາດາຈະຕຸກກາທິຍະມົກ (ຍະມົກໃນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງບາດທັງສີ່) ທີ່ມີຮູບດຽວກັນ ອັນເປັນທັງອະວະຍະເປຕະແລະວະຍະເປຕະ.

ယော [Pg.59] ပုဂ္ဂလော မနံ အတ္တနော စိတ္တံ သတ္ထု ဇိနဿ မနံ ခဏမတ္တမ္ပိ ဒဒေယျ စေ, သတ္ထု မုနိန္ဒဿ မနံ စိတ္တံ အဿ ပုဂ္ဂလဿ မနံ စိတ္တံ ပီဏယတိ သမ္ပီဏေတိ, တေန တသ္မာ မနံ မနံ စိတ္တံ စိတ္တံ ဒဒေယျ စေ န ယဒိ နော ဒဒေယျ, အဿ ပုဂ္ဂလဿ မနံ စိတ္တံ မနံပိ မုဟုတ္တမ္ပိ သာဓုပုဇ္ဇံ သာဓူဟိ ပူဇိတဗ္ဗံ န ဘဝတိ.

ບຸກຄົນໃດ ຫາກນ້ອມຖວາຍໃຈ ຄືຈິດຂອງຕົນ ແດ່ພຣະສາດສະດາຜູ້ຊະນະ ແມ້ພຽງຊົ່ວຂະນະໜຶ່ງ, ໃຈ ຄືຈິດຂອງພຣະສາດສະດາຜູ້ເປັນຈອມມຸນີ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ໃຈ ຄືຈິດຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ອີ່ມເອີບ ແລະປິຕິຍິນດີ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຫາກບຸກຄົນນັ້ນບໍ່ນ້ອມຖວາຍໃຈ ຄືຈິດ, ໃຈ ຄືຈິດຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ແມ້ພຽງຊົ່ວຄູ່ໜຶ່ງ ກໍຍ່ອມບໍ່ເປັນສິ່ງທີ່ສັດຈະບຸຣຸດທັງຫຼາຍຄວນບູຊາຢ່າງດີ.

‘‘သမုန္နတေန တေ သတာ,ကထံ န တေ န တေ သိယုံ;

ယတော နတေ’နတေပိ’တော,သိယုံ န တေ နတေ သုဘာ’’တိ.

“ດ້ວຍເຫດທີ່ຊົງສະຫງ່າງາມຢ່າງຍິ່ງ, ພວກເຂົາເຫຼົ່ານັ້ນຈະບໍ່ນ້ອມນົບຕໍ່ພຣະອົງໄດ້ຢ່າງໃດ; ເພາະວ່າໃນພຣະອົງຜູ້ຊົງນ້ອມລົງ ແລະບໍ່ນ້ອມລົງນັ້ນ, ພວກເຂົາຜູ້ບໍ່ນ້ອມນົບ ກໍຍ່ອມກັບເປັນຜູ້ນ້ອມນົບຢ່າງງົດງາມ”.

ဣဒံ ပါဒစတုက္ကမဇ္ဈယမကမေကရူပမဗျပေတဗျပေတံ.

ຄາຖາ ໔ ບາດນີ້ ເປັນມັດຊະຍະມົກ ທີ່ມີຮູບດຽວ ທັງແບບອະວະເປຕະ ແລະວະເປຕະ.

ယတော ယေန ကာရဏေန တေ တုယှံ သတာ သောဘနေန သမုန္နတေန သမ္မာ ဥန္နတေန ဟေတုနာ နတေပိ အဝနတေပိ အနတေပိ အနဝနတေပိ တေ တေ သုဘာ တေ တေ သောဘနာ န န သိယုံ, ဘဝန္တေဝ, အတော တေန ကာရဏေန တေ သုဘာ တေ သောဘနာ နတေ အဝနတေ ကထံ န သိယုံ, ဘဝန္တေဝ.

ເພາະເຫດໃດ ດ້ວຍເຫດທີ່ພຣະອົງຊົງສະຫງ່າງາມຢ່າງຍິ່ງ ຄືຊົງສູງສົ່ງຢ່າງຖືກຕ້ອງ, ພວກເຂົາເຫຼົ່ານັ້ນ ແມ້ຈະນ້ອມລົງ ຫຼື ບໍ່ນ້ອມລົງ ກໍຍ່ອມເປັນຜູ້ງົດງາມ ຄືສະຫງ່າງາມ ໂດຍບໍ່ມີການຍົກເວັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພວກເຂົາຜູ້ງົດງາມ ຄືສະຫງ່າງາມເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອນ້ອມລົງແລ້ວ ຈະບໍ່ເປັນຜູ້ງົດງາມໄດ້ຢ່າງໃດ, ຍ່ອມເປັນຜູ້ງົດງາມຢ່າງແນ່ນອນ.

‘‘ဇိနံ ပဏာမောနတသဇ္ဇနံ ဇနံ,ဂုဏေ နိဝေသေန္တမသဇ္ဇနံ’ဇနံ;

ဝေနေယျနေတ္တေ ဂုဏဘာဇနံ ဇနံ,နမေ မမေန္တံ ခလု သဇ္ဇနံဇန’’န္တိ.

“ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນ້ອມໄຫວ້ພຣະຊິນະເຈົ້າ ຜູ້ຊົງນ້ອມນຳສັດຈະບຸຣຸດທັງຫຼາຍໃຫ້ກາບໄຫວ້, ຜູ້ຊົງປະດິດສະຖານຄົນບໍ່ດີໄວ້ໃນຄຸນງາມຄວາມດີ; ຜູ້ຊົງເປັນດັ່ງຢາຢອດຕາຂອງເວໄນຍະຊົນ ຜູ້ຊົງເປັນບໍ່ເກີດແຫ່ງຄຸນຄວາມດີ, ຜູ້ຊົງຮັກແພງສັດຈະບຸຣຸດທັງຫຼາຍຢ່າງແທ້ຈິງ”.

ဣဒံ ပါဒစတုက္ကန္တယမကမေကရူပမဗျပေတဗျပေတယမကံ ဒုက္ကရံ.

ຄາຖາ ໔ ບາດນີ້ ເປັນອັນຕະຍະມົກ ທີ່ມີຮູບດຽວ ທັງແບບອະວະເປຕະ ແລະວະເປຕະ ເຊິ່ງແຕ່ງໄດ້ຍາກ.

ပဏာမောနတသဇ္ဇနံ ပဏာမိတုကာမောနတသာဓုဇနဝန္တံ ဇနံ ဝေနေယျဇနံ အသဇ္ဇ ပမာဒမကတွာ ဂုဏေ သီလာဒိဂုဏေ နိဝေသေန္တံ နိယောဇေန္တံ ဝေနေယျနေတ္တေ အဉ္ဇနံ အဉ္ဇနဘူတံ ဂုဏဘာဇနံ ဂုဏာနမာဓာရဘူတံ သဇ္ဇနံဇနံ ဣမိနာ ကာရဏေန သာဓုဇနာနံ အဉ္ဇနဘူတံ ဇနံ သာဓုဇနံ ခလု ဧကန္တေန မမေန္တံ မမာယန္တံ နံ ဇိနံ နမေ နမာမိ.

ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນ້ອມໄຫວ້ພຣະຊິນະເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ຊົງປາຖະໜາຈະໃຫ້ເວໄນຍະຊົນຜູ້ເປັນສາທຸຊົນນ້ອມກາບໄຫວ້, ຜູ້ບໍ່ຊົງປະໝາດແລ້ວຊົງປະດິດສະຖານ ຄືຊົງຊັກນຳເວໄນຍະຊົນໄວ້ໃນຄຸນ ມີສີລະຄຸນເປັນຕົ້ນ, ຜູ້ຊົງເປັນດັ່ງຢາຢອດຕາຂອງເວໄນຍະຊົນ ຜູ້ຊົງເປັນທີ່ຮອງຮັບແຫ່ງຄຸນງາມຄວາມດີທັງຫຼາຍ, ຜູ້ຊົງເປັນດັ່ງຢາຢອດຕາຂອງສາທຸຊົນທັງຫຼາຍດ້ວຍເຫດນີ້, ຜູ້ຊົງຮັກແພງສາທຸຊົນທັງຫຼາຍຢ່າງແທ້ຈິງ.

‘‘သာဘာသု [Pg.60] သာဘာ ဘုဝနေ ဇိနဿ,သာဘာယ သာ ဘာသတိယေဝ ဇာတု;

သာဘာယ သာ ဘာတိ န စေ ကထံ န,သာဘာ သသာဘာနမတိစ္စ ဘာတီ’’တိ.

“ພຣະຣັດສະໝີອັນງົດງາມຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າໃນໂລກນີ້ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງກວ່າແສງສະຫວ່າງທັງຫຼາຍທີ່ມີຢູ່ຢ່າງແນ່ນອນ; ຫາກພຣະຣັດສະໝີອັນງົດງາມນັ້ນ ບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງເໜືອກວ່າແສງສະຫວ່າງທີ່ມີຢູ່, ແລ້ວພຣະຣັດສະໝີອັນງົດງາມນັ້ນ ຈະບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງກ້າວລ່ວງແສງສະຫວ່າງຂອງພວກມີແສງສະຫວ່າງ (ມີພຣະພົມເປັນຕົ້ນ) ໄດ້ຢ່າງໃດ”.

ဣဒံ ပါဒစတုက္ကာဒိယမကေကရူပဗျပေတံ.

ຄາຖາ ໔ ບາດນີ້ ເປັນອາທິຍະມົກ ທີ່ມີຮູບດຽວ ແລະເປັນແບບວະເປຕະ.

ဘုဝနေ သတ္တလောကေ သာဘာသု ဝိဇ္ဇမာနာဘာသု ဇိနဿ သာဘာ သောဘနာ အာဘာ သာဘာယ ဝိဇ္ဇမာနာယ, သောဘနာယ ဝါ အာဘာယ အာဘာတော ဇာတု ဧကန္တေန ဘာသတိယေဝ ဒိပ္ပတေဝ, သာ ဇိနာဘာ သာဘာယ ဝိဇ္ဇမာနာဘာတော အဓိကာ ဟုတွာ စေ န ဘာတိ ယဒိ န ဘာသတိ, သသာဘာနံ ဝိဇ္ဇမာနသောဘနာဘာနံ ဗြဟ္မာဒီနံ သာဘာ သောဘနာဘာယော အတိစ္စ အတိက္ကမ္မ ကထံ န ဘာတိ, ဘာသတိယေဝ.

ໃນສັດຕະໂລກນີ້, ບັນດາແສງສະຫວ່າງທັງຫຼາຍທີ່ມີຢູ່, ພຣະຣັດສະໝີອັນງົດງາມຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ ຄືສະຫວ່າງສະໄຫວເໜືອກວ່າແສງສະຫວ່າງທີ່ມີຢູ່ ຫຼື ເໜືອກວ່າແສງສະຫວ່າງອັນງົດງາມຢ່າງແນ່ນອນ, ຫາກພຣະຣັດສະໝີຂອງພຣະຊິນະເຈົ້ານັ້ນ ບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງເໜືອກວ່າແສງສະຫວ່າງທີ່ມີຢູ່, ແລ້ວຈະບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງກ້າວລ່ວງແສງສະຫວ່າງອັນງົດງາມຂອງພວກທີ່ມີແສງສະຫວ່າງອັນງົດງາມ ມີພຣະພົມເປັນຕົ້ນໄດ້ຢ່າງໃດ, ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງຢ່າງແນ່ນອນ.

‘‘န ဘာသုရာ တေပိ သုရာ ဝိဘူသိတာ,တထာသုရာ ဘူရိ သုရာပရာဇိတာ;

သဘာသု ရာဇာပိ တထာ သုရာဇိတော,ယထာ သုရာဇန္တိ သုရာဝိနိဿဋာ’’တိ.

“ເທවະດາທັງຫຼາຍ ແມ້ຈະປະດັບປະດາແລ້ວ ກໍບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງ, ພວກອະສູນຈຳນວນຫຼາຍ ຜູ້ພ່າຍແພ້ເພາະການດື່ມນ້ຳເມົາ ກໍບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງເຊັ່ນນັ້ນ; ແມ້ແຕ່ພຣະຣາຊາຜູ້ຊົງປະດັບປະດາຢ່າງດີໃນສະພາ ກໍບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງເຊັ່ນນັ້ນ, ເໝືອນດັ່ງຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ເວັ້ນຂາດຈາກການດື່ມນ້ຳເມົາ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງຢ່າງງົດງາມ”.

ဣဒံ ပါဒစတုက္ကမဇ္ဈယမကေကရူပဗျပေတံ.

ຄາຖາ ໔ ບາດນີ້ ເປັນມັດຊະຍະມົກ ທີ່ມີຮູບດຽວ ແລະເປັນແບບວະເປຕະ.

သုရာဝိနိဿဋာ သုရာပါနတော အပဂတာ ဇနာ ယထာ သုရာဇန္တိ, တထာ ဝိဘူသိတာ ဝိသေသေန အလင်္ကတာ တေပိ သုရာ တေ ဒေဝါ အပိ န ဘာသုရာ သောဘမာနာ န ဟောန္တိ, တထာ ဧဝံ သုရာပရာဇိတာ သုရာပါနဟေတု ပရာဇိတဘာဝံ ပတ္တာ ဘူရိ အသုရာ ဗဟဝေါ ဝေပစိတ္တိအာဒယော အသုရာပိ န ဘာသုရာ န သောဘန္တိ, တထာ ဧဝံ သုရာဇိတော သုဋ္ဌု အလင်္ကတော ရာဇာပိ သဘာသု န ဘာသုရော.

ຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ເວັ້ນຂາດຈາກການດື່ມນ້ຳເມົາ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງຢ່າງງົດງາມພຽງໃດ, ເທවະດາທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ແມ້ຈະປະດັບປະດາເປັນພິເສດແລ້ວ ກໍບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງ ຄືບໍ່ສະຫງ່າງາມພຽງນັ້ນ, ພວກອະສູນຈຳນວນຫຼາຍ ມີທ້າວເວປຈິດຕິອະສູນເປັນຕົ້ນ ຜູ້ເຖິງຄວາມພ່າຍແພ້ເພາະheດແຫ່ງການດື່ມນ້ຳເມົາ ກໍບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງ ຄືບໍ່ສະຫງ່າງາມເຊັ່ນນັ້ນ, ແມ້ແຕ່ພຣະຣາຊາຜູ້ຊົງປະດັບປະດາຢ່າງດີ ກໍບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງໃນສະພາເຊັ່ນນັ້ນ.

‘‘ဇိနာဏတ္တိယံ [Pg.61] ယော’ဟိတာသာ သိတာသာ,အဝဿံဝ တေ ဟောန္တျ’တာသာ ဟတာသာ;

အတော သဗ္ဗပါပေ သတာသာ ဝတာသာ,ကရောန္တေဝ သန္တိဿိတာ သာမိတာသာ’’တိ.

“ສາທຸຊົນທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີຄວາມຫວັງຕັ້ງໝັ້ນໃນພຣະບັນຍັດຂອງພຣະชິນະເຈົ້າ ຜູ້ມີຄວາມຫວັງອັນບໍລິສຸດ, ຍ່ອມເປັນຜູ້ປາສະຈາກຄວາມຢ້ານກົວ ແລະມີຕັນຫາອັນກຳຈັດໄດ້ແລ້ວຢ່າງແນ່ນອນ; ເພາະສະນັ້ນ ສາທຸຊົນທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີຄວາມຢ້ານກົວໃນບາບທັງປວງ ຜູ້ມີຄວາມປາຖະໜາໃນວັດປະຕິບັດອັນບໍ່ມີໂທດ ຍ່ອມເຮັດຄວາມຫວັງໃນຄວາມສະຫງົບ ແລະຄວາມຫວັງໃນຄວາມເປັນໃຫຍ່ໃຫ້ສຳເລັດຢ່າງແນ່ນອນ”.

ဣဒံ ပါဒစတုက္ကန္တယမကမေကရူပဗျပေတံ.

ຄາຖາ ໔ ບາດນີ້ ເປັນອັນຕະຍະມົກ ທີ່ມີຮູບດຽວ ແລະເປັນແບບວະເປຕະ.

ယေ သပ္ပုရိသာ ဇိနာဏတ္တိယံ ဗုဒ္ဓဿ ဝိနယပညတ္တိသင်္ခါတာဏတ္တိယံ ဩဟိတာသာ အဝီတိက္ကမဝသေန ပတိဋ္ဌိတအာသာ ဟောန္တိ သိတာသာ ပရိသုဒ္ဓါသာ, တေ သာဓဝေါ ဟတာသာ အနုက္ကမေန ဟတတဏှာ အဝဿံဝ ဧကန္တေနေဝ အတာသာ ဘယရဟိတာ ယတော ဟောန္တိ, အတော တသ္မာ သဗ္ဗပါပေ သဗ္ဗာကုသလေ သတာသာ ဘယသဟိတာ ဝတာသာဝ နိရဝဇ္ဇဝတာဘိလာသဝန္တော သာဓုဇနာ သန္တိဿိတာ သန္တိနိဿိတာယော သာမိတာသာ သာမိဘာဝါသာယော ကရောန္တေဝ.

ສັດຈະບຸຣຸດທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດ ມີຄວາມຫວັງຕັ້ງໝັ້ນ ຄືມີຄວາມຫວັງຕັ້ງຢູ່ດ້ວຍການບໍ່ລ່ວງລະເມັດໃນພຣະບັນຍັດ ຄືພຣະວິນັຍບັນຍັດຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ມີຄວາມຫວັງອັນບໍລິສຸດ, ສາທຸຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ມີຕັນຫາອັນກຳຈັດໄດ້ແລ້ວໂດຍລຳດັບ ຍ່ອມເປັນຜູ້ປາສະຈາກຄວາມຢ້ານກົວຢ່າງແນ່ນອນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ສາທຸຊົນທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີຄວາມຢ້ານກົວໃນບາບທັງປວງ ຄືອະກຸສົນທັງປວງ ຜູ້ມີຄວາມປາຖະໜາໃນວັດປະຕິບັດອັນບໍ່ມີໂທດ ຍ່ອມເຮັດຄວາມຫວັງອັນອາໄສຄວາມສະຫງົບ ແລະຄວາມຫວັງໃນຄວາມເປັນໃຫຍ່ໃຫ້ສຳເລັດຢ່າງແນ່ນອນ.

၃၃.

໓໓.

ယမကံ တံ ပဟေဠီ စ, နေကန္တမဓုရာနိ’တိ;

ဥပေက္ခိယန္တိ သဗ္ဗာနိ, သိဿခေဒဘယာ မယာ.

“ຍະມົກ ແລະປິດສະໜາ (ປະເຫຣິກາ) ເຫຼົ່ານັ້ນທັງໝົດ ບໍ່ເປັນສິ່ງທີ່ຫວານຊື່ນໂດຍສ່ວນດຽວ; ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງລະເວັ້ນເສຍ ເພາະຢ້ານວ່າສິດທັງຫຼາຍຈະເໜື່ອຍລ້າ”.

၃၃. နနု ယမကံ နာမ ကဝီနံ သာမတ္ထိယဝိသေသသူစကန္တိ တတ္ထ တံ သောပယောဂံ, ပဟေဠိကာ စ သောပယောဂါ ကီဠာဝိနောဒနေ သမ္ဗာဓဋ္ဌာနမန္တနေ ပရဗျာမောဟနေ စ, တသ္မာ တတ္ထ ကထမုပေက္ခာ ဘဝတောတိ အာဟ ‘‘ယမက’’န္တိအာဒိ. တံ ယထာဝုတ္တံ ယမကဉ္စ သုကရဒုက္ကရပ္ပဘေဒံ. ပဟေဠိကာ ပန ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ သောဠသ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ သမာဂတာဝဉ္စိတာဒိကာ. တတ္ထိဒံ လက္ခဏံ –

໓໓. ຖາມວ່າ: ກໍຍະມົກນັ້ນ ເປັນເຄື່ອງສະແດງເຖິງຄວາມສາມາດພິເສດຂອງກວີທັງຫຼາຍ ຍ່ອມມີປະໂຫຍດໃນການນັ້ນ, ແລະປິດສະໜາກໍມີປະໂຫຍດໃນການຫຼິ້ນສະໜຸກສະໜານ, ການປຶກສາຫາລືໃນທີ່ລັບ ແລະການເຮັດໃຫ້ຜູ້ອື່ນງົງງວຍ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈະລະເວັ້ນໃນສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ຢ່າງໃດ? ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “yamakaṃ” (ຍະມົກ). ຍະມົກນັ້ນ ມີການແບ່ງເປັນແບບງ່າຍແລະແບບຍາກດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ສ່ວນປິດສະໜານັ້ນ ພຣະອາຈານໃນປາງກ່ອນສະແດງໄວ້ ໑໖ ປະການ ມີສະມາຄະຕາ ແລະວັນຈິຕາ ເປັນຕົ້ນ. ລັກສະນະຂອງປິດສະໜາເຫຼົ່ານັ້ນ ມີດັ່ງນີ້:

သမာဂတာ နာမ သိယာ, ဂုဠှတ္ထာ ပဒသန္ဓိနာ;

ဝဉ္စိတာညတ္ထ ရုဠှေန, ယတ္ထ သဒ္ဒေန ဝဉ္စနာ.

“ປິດສະໜາທີ່ມີເນື້ອຄວາມຊ້ອນເລັ້ນດ້ວຍການສົນທິຄຳ ຊື່ວ່າ ສະມາຄະຕາ; ປິດສະໜາທີ່ມີການຫຼອກລວງດ້ວຍຄຳສັບທີ່ໃຊ້ກັນທົ່ວໄປໃນຄວາມໝາຍອື່ນ ຊື່ວ່າ ວັນຈິຕາ”.

ဥက္ကန္တာတိဗျဝဟိတ-ပ္ပယောဂါ [Pg.62] မောဟကာရိနီ;

သိယာ ပမုဿိတာ ယဿာ, ဒုဗ္ဗောဓတ္ထာ ပဒါဝလိ.

“ປິດສະໜາທີ່ມີການໃຊ້ຄຳຂັ້ນກັນຢ່າງຍິ່ງ ແລະເຮັດໃຫ້ງົງງວຍ ຊື່ວ່າ ອຸກກັນຕາ; ປິດສະໜາທີ່ມີກຸ່ມຄຳອັນເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍໄດ້ຍາກ ຊື່ວ່າ ປະມຸດສິຕາ”.

သမာနရူပါ’မုချတ္ထာ-ရောပါဟိတပဒါ သိယာ;

ဖရုသာ ပစ္စယာဒီဟိ, ဇာတသဒ္ဒါ ကထဉ္စိပိ.

“ປິດສະໜາທີ່ມີການຕັ້ງຄຳສະແດງຄວາມໝາຍຮອງໄວ້ໃນຄວາມໝາຍຫຼັກ ຊື່ວ່າ ສະມານະຣູປາ; ປິດສະໜາທີ່ມີຄຳສັບເກີດຂຶ້ນດ້ວຍປັດໄຈເປັນຕົ້ນໂດຍປະການໃດປະການໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ຜະຣຸສາ”.

သင်္ချာတာ နာမ သင်္ချာနံ, ယတ္ထ ဗျာမောဟကာရဏံ;

အညထာ’ဘာသတေ ယတ္ထ, ဝါကျတ္ထော သာ ပကပ္ပိတာ.

“ປິດສະໜາທີ່ມີການນັບເປັນເຫດໃຫ້ງົງງວຍ ຊື່ວ່າ ສັງຂະຕາ; ປິດສະໜາທີ່ມີເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກປາກົດເປັນຢ່າງອື່ນ ຊື່ວ່າ ປະກັບປິຕາ”.

သာ နာမန္တရိကာ ယဿာ, နာမေ နာနတ္ထကပ္ပနာ;

နိဘူတာ’ဝဋ္ဌိတညတ္ထာ, တုလျတ္ထသုတိဟေတုတော.

“ປິດສະໜາທີ່ມີການກຳນົດຄວາມໝາຍຕ່າງໆ ໄວ້ໃນຊື່ ຊື່ວ່າ ນາມັນຕະຣິກາ; ປິດສະໜາທີ່ມີຄວາມໝາຍອື່ນຕັ້ງຢູ່ ເພາະເຫດແຫ່ງການຟັງຄຳທີ່ມີຄວາມໝາຍຄ້າຍກັນ ຊື່ວ່າ ນິພູຕາ”.

သမာနသဒ္ဒါ သာ ဣဋ္ဌ-သဒ္ဒပရိယာယသာဓိတာ;

သမ္မုဠှာ မူဠှတာယေဝ, နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္ထာပိ သာဓုကံ.

“ປິດສະໜາທີ່ສຳເລັດດ້ວຍຄຳໄວພົດຂອງຄຳທີ່ປາຖະໜາ ຊື່ວ່າ ສະມານະສັດທາ; ປິດສະໜາທີ່ມີເນື້ອຄວາມສະແດງໄວ້ຢ່າງດີແລ້ວ ແຕ່ກໍຍັງເຮັດໃຫ້ງົງງວຍຢູ່ດີ ຊື່ວ່າ ສັມມຸລະຫາ”.

ယဿာ သမ္ဗန္ဓဗာဟုလျာ, နာမံ သာ ပါရိဟာရိကီ;

ဧကစ္ဆန္နာ ဘဝေ ဗျဉ္ဇာ-ဓေယျံ နိဿယဂေါပနာ.

“ປິດສະໜາທີ່ມີຊື່ປາກົດເພາະຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ປາຣິຫາຣິກີ; ປິດສະໜາທີ່ມີການປິດບັງທີ່ອາໄສ ໂດຍການສະແດງສິ່ງທີ່ອາໄສໃຫ້ປາກົດ ຊື່ວ່າ ເອກະສັນນາ”.

သာ ဘဝေ ဥဘယစ္ဆန္နာ, ယဿာ ဥဘယဂေါပနာ;

သံကိဏ္ဏာ နာမ သာ ယဿာ, နာနာလက္ခဏသင်္ကရောတိ.

“ປິດສະໜາທີ່ມີການປິດບັງທັງສອງຢ່າງ ຊື່ວ່າ ອຸພະຍະສັນນາ; ປິດສະໜາທີ່ມີລັກສະນະຕ່າງໆ ປົນເປກັນ ຊື່ວ່າ ສັງກິນນາ”.

ဒေါသတ္တေပိ စေသံ သဗ္ဗေသံ ဥက္ကန္တာဒီသု ဒေါသဘာဝေ နာရောပိတဗ္ဗာ. ဧသာ ဟိ ‘‘ဗဟုဂုဏေ ပဏမတိ’’စ္စာဒိနာ ဝါကျသံကိဏ္ဏနာမေန န ဝုတ္တာ, ပကပ္ပိတာ စ သံသယဒေါသပရိဟာရေန ‘‘ယာတေ ဒုတိယံ နိလယ’’န္တိ အာဒိနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ.

ແມ້ວ່າປິດສະໜາທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ຈະມີຄວາມເປັນໂທດ (ຂໍ້ບົກພ່ອງ) ແຕ່ກໍບໍ່ຄວນຖືວ່າເປັນໂທດໃນອຸກກັນຕາເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ປິດສະໜານີ້ ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ດ້ວຍຊື່ວ່າ ວາກະຍະສັງກິນນະ ເຊັ່ນຄຳວ່າ “bahuguṇe paṇamati” ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ປະກັບປິຕາປິດສະໜາ ກໍສະແດງໄວ້ດ້ວຍການລະເວັ້ນໂທດຄືຄວາມສົງໄສ ເຊັ່ນຄຳວ່າ “yāte dutiyaṃ nilayaṃ” ເປັນຕົ້ນ.

‘‘ပဘဝါ’နတဝိတ္တိဏ္ဏာ, တဝါ’ဏာ မဟတီ သတိ;

စိရာယ ဇယတံ နာထ, ပဟုတဖလသာဓနီ’’တိ.

“ຂ້າແດ່ພຣະອົງຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງ, ຂໍພຣະອານາຈັກອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະແຜ່ກວ້າງຂອງພຣະອົງ ເຊິ່ງເປັນບໍ່ເກີດແຫ່ງຜົນອັນໄພບູນ ຈົ່ງຊະນະຕະຫຼອດການນານເທີ້ນ”.

အယံ သမာဂတာ.

ນີ້ຄື ສະມາຄະຕາປິດສະໜາ.

‘‘ဘဒ္ဒမေဝေါ’ပသေဝေယျ, [Pg.63] ဝိဓူတမဒကိဗ္ဗိသံ;

သမ္ပာပယေ ပုရံ ခေမံ, သ ဒန္တော’တ္တနိသေဝိန’’န္တိ.

“ບຸກຄົນຄວນຄົບຫາແຕ່ສິ່ງທີ່ດີງາມ ເຊິ່ງກຳຈັດຄວາມມົວເມົາແລະໂທດເສຍ, ສິ່ງນັ້ນ ຜູ້ຝຶກຕົນແລ້ວຄົບຫາ ຍ່ອມນຳໄປສູ່ເມືອງອັນກະເສມ”.

အယံ ဝဉ္စိတာ.

ນີ້ຄື ວັນຈິຕາປິດສະໜາ.

ပမုဿိတာဒယော တု လက္ခဏာနုသာရေန, တတ္ထောဒါဟရဏာနုသာရေန စ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ສ່ວນປິດສະໜາມີປະມຸດສິຕາເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບຕາມລັກສະນະ ແລະຕາມຕົວຢ່າງໃນປິດສະໜານັ້ນໆ.

ဧဝံ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ ပရိကပ္ပိတာ ပဟေဠိကာ စေတိ ဧတာနိ သဗ္ဗာနိ ဧကန္တေန နိယမေန န မဓုရာနိ အတ္ထရသဿ ဝါ သဒ္ဒရသဿ ဝါ ကဿစိ အဘာဝေန အဿာဒိတဗ္ဗာနိ န ဟောန္တီတိ ဣမိနာ ကာရဏေန သိဿာနမုပ္ပန္နော ခေဒေါယေဝ ဘယံ တတော တေသံ ခေဒတော ဝါ ဥပ္ပန္နဘယတော မယာ ဥပေက္ခိယန္တီတိ သမ္ဗန္ဓနီယံ.

ປິດສະໜາທີ່ພຣະອາຈານໃນປາງກ່ອນກຳນົດໄວ້ຢ່າງນີ້ທັງໝົດ ບໍ່ເປັນສິ່ງທີ່ຫວານຊື່ນໂດຍສ່ວນດຽວ ຄືບໍ່ເປັນສິ່ງທີ່ໜ້າເພີດເພີນ ເພາະບໍ່ມີອັດຖະຣົດ ຫຼື ສັດທະຣົດໃດໆ, ດ້ວຍເຫດນີ້ ຄວາມເໜື່ອຍລ້າຂອງສິດທັງຫຼາຍຈຶ່ງເປັນໄພ, ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງລະເວັ້ນເສຍ ເພາະຄວາມເໜື່ອຍລ້າ ຫຼື ເພາະຄວາມຢ້ານກົວທີ່ເກີດຈາກຄວາມເໜື່ອຍລ້າຂອງພວກເຂົາ, ຄວາມນີ້ພຶງເຊື່ອມໂຍງກັນ.

၃၃. ဧဝံ သုကရဒုက္ကရဝသေန ဒုဝိဓတ္တံ ဝတွာ ကဝီနံ သာမတ္ထိယပ္ပကာသနေ သပ္ပယောဇနယမကာနဉ္စ, ကီဠာဝိနောဒနေ သမ္ဗာဓဋ္ဌာနသမ္မန္တနေ ပရဗျာမောဟနေ စာတိ ဣမေသု သပ္ပယောဇနာနဉ္စ ပဟေဠိကာနမဝစနေ ကာရဏံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ယမက’’မိစ္စာဒိနာ. တံ ယမကံ ယထာဝုတ္တံ သုကရဒုက္ကရာဒိဘေဒံ ယမကဇာတဉ္စ ပဟေဠိ စ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ သမာဂဘာဒိကာ ပဟေဠိကာ စ ဣတိ ဣမာနိ သဗ္ဗာနိ ဧကန္တမဓုရာနိ န ဣတိ အဿာဒေတဗ္ဗဿ အတ္ထရသဿ, သဒ္ဒရသဿ ဝါ နိယမတော အဘာဝါ ဧကန္တေန အမဓုရာနိ, ဣတိ ဣမိနာ ကာရဏေန စ သိဿခေဒဘယာ သိဿာနံ အသဟနသင်္ခါတာယ အသဟနေန ဇာတာယ ဝါ ဘီတိယာ စ မယာ ဥပေက္ခီယန္တိ. သိဿာနံ ခေဒေါယေဝ ဘယံ, သိဿခေဒတော ဥပ္ပန္နံ ဝါ ဘယံ, တတောတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໓໓. ພຣະອາຈານສະແດງຄວາມເປັນ ໒ ປະການ ໂດຍແບ່ງເປັນແບບງ່າຍແລະແບບຍາກຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງສະແດງເຫດຜົນໃນການບໍ່ກ່າວເຖິງຍະມົກທີ່ມີປະໂຫຍດໃນການສະແດງຄວາມສາມາດຂອງກວີທັງຫຼາຍ ແລະປິດສະໜາທີ່ມີປະໂຫຍດໃນການຫຼິ້ນສະໜຸກສະໜານ, การປຶກສາຫາລືໃນທີ່ລັບ ແລະການເຮັດໃຫ້ຜູ້ອື່ນງົງງວຍ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “yamakaṃ”. ຍະມົກນັ້ນ ຄືກຸ່ມຍະມົກທີ່ມີການແບ່ງເປັນແບບງ່າຍແລະແບບຍາກດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ແລະປິດສະໜາ ຄືປິດສະໜາມີສະມາຄະຕາເປັນຕົ້ນທີ່ພຣະອາຈານໃນປາງກ່ອນສະແດງໄວ້, ສິ່ງທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ເປັນສິ່ງທີ່ຫວານຊື່ນໂດຍສ່ວນດຽວ ຄືບໍ່ຫວານຊື່ນໂດຍສ່ວນດຽວ ເພາະບໍ່ມີອັດຖະຣົດ ຫຼື ສັດທະຣົດທີ່ພຶງເພີດເພີນໂດຍແນ່ນອນ, ແລະດ້ວຍເຫດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງລະເວັ້ນເສຍ ເພາະຢ້ານວ່າສິດທັງຫຼາຍຈະເໜື່ອຍລ້າ ຄືເພາະຄວາມຢ້ານກົວທີ່ເກີດຈາກຄວາມບໍ່ອົດທົນອັນໄດ້ແກ່ຄວາມບໍ່ອົດທົນຂອງສິດທັງຫຼາຍ. ວິເຄາະວ່າ: ຄວາມເໜື່ອຍລ້າຂອງສິດທັງຫຼາຍນັ້ນເອງເປັນໄພ, ຫຼື ຄວາມຢ້ານກົວທີ່ເກີດຈາກຄວາມເໜື່ອຍລ້າຂອງສິດທັງຫຼາຍ.

ဧတ္ထ ပဟေဠိကာ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ –

ໃນທີ່ນີ້ ປິດສະໜາພຶງຊາບດັ່ງນີ້:

သမာဂတာ စ ဝဉ္စိတု-က္ကန္တာ ပမုဿိတာပိ စ;

သမာနရူပါ ဖရုသာ, သင်္ချာတာ စ ပကပ္ပိတာ.

“ສະມາຄະຕາ, ວັນຈິຕາ, ອຸກກັນຕາ, ປະມຸດສິຕາ, ສະມານะຣູປາ, ຜະຣຸສາ, ສັງຂະຕາ, ປະກັບປິຕາ,”

အထောပိ [Pg.64] နာမန္တရိကာ, နိဘူတာ စ ပဟေဠိကာ;

အထော သမာနသဒ္ဒါ စ, သမ္မုဠှာ ပါရိဟာရိကီ;

ဧကစ္ဆန္နောဘယစ္ဆန္နာ, သံကိဏ္ဏာတိ စ သောဠသာတိ.

“ອີກທັງ ນາມັນຕະຣິກາ, ນິພູຕາ, ສະມານະສັດທາ, ສັມມຸລະຫາ, ປາຣິຫາຣິກີ, ເອກະສັນນາ, ອຸພະຍະສັນນາ ແລະສັງກິນນາ ເຫຼົ່ານີ້ຄືປິດສະໜາ ໑໖ ປະການ”.

တတြိဒံ လက္ခဏံ –

ລັກສະນະຂອງປິດສະໜາເຫຼົ່ານັ້ນ ມີດັ່ງນີ້:

သမာဂတာ နာမ သိယာ, ဂုဠှတ္ထာ ပဒသန္ဓိနာ;

ဝဉ္စိတာညတ္ထ ရုဠှေန, ယတ္ထ သဒ္ဒေန ဝဉ္စနာ.

“ປິດສະໜາທີ່ມີເນື້ອຄວາມຊ້ອນເລັ້ນດ້ວຍການສົນທິຄຳ ຊື່ວ່າ ສະມາຄະຕາ; ປິດສະໜາທີ່ມີການຫຼອກລວງດ້ວຍຄຳສັບທີ່ໃຊ້ກັນທົ່ວໄປໃນຄວາມໝາຍອື່ນ ຊື່ວ່າ ວັນຈິຕາ”.

ဥက္ကန္တာတိဗျဝဟိတ-ပ္ပယောဂါ မောဟကာရိနီ;

သိယာ ပမုဿိတာ ယဿာ, ဒုဗ္ဗောဓတ္ထာ ပဒါဝလိ.

“ປິດສະໜາທີ່ມີການໃຊ້ຄຳຂັ້ນກັນຢ່າງຍິ່ງ ແລະເຮັດໃຫ້ງົງງວຍ ຊື່ວ່າ ອຸກກັນຕາ; ປິດສະໜາທີ່ມີກຸ່ມຄຳອັນເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍໄດ້ຍາກ ຊື່ວ່າ ປະມຸດສິຕາ”.

သမာနရူပါ’မုချတ္ထာ-ရောပါဟိတပဒါ သိယာ;

ဖရုသာ ပစ္စယာဒီဟိ, ဇာတသဒ္ဒါ ကထဉ္စိပိ.

“ປິດສະໜາທີ່ມີການຕັ້ງຄຳສະແດງຄວາມໝາຍຮອງໄວ້ໃນຄວາມໝາຍຫຼັກ ຊື່ວ່າ ສະມານະຣູປາ; ປິດສະໜາທີ່ມີຄຳສັບເກີດຂຶ້ນດ້ວຍປັດໄຈເປັນຕົ້ນໂດຍປະການໃດປະການໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ຜະຣຸສາ”.

သင်္ချာတာ နာမ သင်္ချာနံ, ယတ္ထ ဗျာမောဟကာရဏံ;

အညထာ’ဘာသတေ ယတ္ထ, ဝါကျတ္ထော သာ ပကပ္ပိတာ.

“ປິດສະໜາທີ່ມີການນັບເປັນເຫດໃຫ້ງົງງວຍ ຊື່ວ່າ ສັງຂະຕາ; ປິດສະໜາທີ່ມີເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກປາກົດເປັນຢ່າງອື່ນ ຊື່ວ່າ ປະກັບປິຕາ”.

သာ နာမန္တရိကာ ယဿာ, နာမေ နာနတ္ထကပ္ပနာ;

နိဘူတာ’ဝဋ္ဌိတညတ္ထာ, တုလျတ္ထသုတိဟေတုတော.

“ປິດສະໜາທີ່ມີການກຳນົດຄວາມໝາຍຕ່າງໆ ໄວ້ໃນຊື່ ຊື່ວ່າ ນາມັນຕະຣິກາ; ປິດສະໜາທີ່ມີຄວາມໝາຍອື່ນຕັ້ງຢູ່ ເພາະເຫດແຫ່ງການຟັງຄຳທີ່ມີຄວາມໝາຍຄ້າຍກັນ ຊື່ວ່າ ນິພູຕາ”.

သမာနသဒ္ဒါ သာ ဣဋ္ဌ-သဒ္ဒပရိယာယသာဓိတာ;

သမ္မုဠှာ မူဠှတာယေဝ, နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္ထာပိ သာဓုကံ.

“ປິດສະໜາທີ່ສຳເລັດດ້ວຍຄຳໄວພົດຂອງຄຳທີ່ປາຖະໜາ ຊື່ວ່າ ສະມານະສັດທາ; ປິດສະໜາທີ່ມີເນື້ອຄວາມສະແດງໄວ້ຢ່າງດີແລ້ວ ແຕ່ກໍຍັງເຮັດໃຫ້ງົງງວຍຢູ່ດີ ຊື່ວ່າ ສັມມຸລະຫາ”.

ယဿာ သမ္ဗန္ဓဗာဟုလျာ, နာမံ သာ ပါရိဟာရိကီ;

ဧကစ္ဆန္နာ ဘဝေ ဗျဉ္ဇာ-ဓေယျံ နိဿယဂေါပနာ.

“ປິດສະໜາທີ່ມີຊື່ປາກົດເພາະຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ປາຣິຫາຣິກີ; ປິດສະໜາທີ່ມີການປິດບັງທີ່ອາໄສ ໂດຍການສະແດງສິ່ງທີ່ອາໄສໃຫ້ປາກົດ ຊື່ວ່າ ເອກະສັນນາ”.

သာ ဘဝေ ဥဘယစ္ဆန္နာ, ယဿာ ဥဘယဂေါပနာ;

သံကိဏ္ဏာ နာမ သာ ယဿာ, နာနာလက္ခဏသင်္ကရောတိ.

“ປິດສະໜາທີ່ມີການປິດບັງທັງສອງຢ່າງ ຊື່ວ່າ ອຸພະຍະສັນນາ; ປິດສະໜາທີ່ມີລັກສະນະຕ່າງໆ ປົນເປກັນ ຊື່ວ່າ ສັງກິນນາ”.

အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော – ပဒသန္ဓိနာ ပဒါနံ သန္ဓာနတော ဂုဠှတ္ထာ အပါကဋတ္ထာ သမာဂတာ နာမ သိယာ. ဂုဠှတ္ထာတိ ပသိဒ္ဓါနုဝါဒေန အပသိဒ္ဓါ သမာဂတာ ဝိဓီယတေ. ဣတော ပရမ္ပိ အနုဝါဒါနုဝါဒျဘာဝေါ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယတ္ထ ပဟေဠိကာယံ အညတ္ထ ရုဠှေန သဒ္ဒေန အညသ္မိံ အတ္ထေ ပသိဒ္ဓေန ရုဠှိသဒ္ဒေန ဝဉ္စနာ ဝဉ္စိတာ နာမ သိယာ.

ອະທິບາຍເນື້ອຄວາມໃນທີ່ນີ້ວ່າ: ປິດສະໜາທີ່ມີເນື້ອຄວາມຊ້ອນເລັ້ນ ຄືບໍ່ປາກົດຈະແຈ້ງ ເພາະການເຊື່ອມຕໍ່ຄຳ ຄືການສົນທິຄຳ ຊື່ວ່າ ສະມາຄະຕາ. ຄຳວ່າ “guḷhatthā” (ມີເນື້ອຄວາມຊ້ອນເລັ້ນ) ເປັນການກ່າວອ້າງເຖິງສິ່ງທີ່ມີຢູ່ແລ້ວ, ສ່ວນຄຳວ່າ “samāgatā” (ສະມາຄະຕາ) ເປັນການກຳນົດສິ່ງທີ່ຍັງບໍ່ປາກົດ. ຕັ້ງແຕ່ນີ້ໄປ ພຶງຊາບຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນລະຫວ່າງການກ່າວອ້າງແລະການກຳນົດຢ່າງນີ້. ປິດສະໜາໃດ ມີການຫຼອກລວງດ້ວຍຄຳສັບທີ່ໃຊ້ກັນທົ່ວໄປໃນຄວາມໝາຍອື່ນ ຄືຄຳສັບທີ່ໃຊ້ກັນທົ່ວໄປໃນຄວາມໝາຍອື່ນ ຊື່ວ່າ ວັນຈິຕາ.

အတိဗျဝဟိတပ္ပယောဂါ [Pg.65] အတိသယေန အန္တရိတပယုဇ္ဇမာနပဒယုတ္တာ တတောယေဝ မောဟကာရိနီ သမ္မောဟကာရိကာ ပဟေဠိကာ ဥက္ကန္တာ နာမ. ယဿာ ပဟေဠိကာယ ပဒါဝလိ ပဒပန္တိ ဒုဗ္ဗောဓတ္ထာ ဒုရနုဗောဓာဘိဓေယျာ, သာ ပမုဿိတာ နာမ.

ປິດສະໜາທີ່ມີການໃຊ້ຄຳຂັ້ນກັນຢ່າງຍິ່ງ ຄືປະກອບດ້ວຍຄຳທີ່ໃຊ້ຂັ້ນກັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ແລະເຮັດໃຫ້ງົງງວຍ ຄືເຮັດໃຫ້ຫຼົງງົງງວຍເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອຸກກັນຕາ. ປິດສະໜາໃດ ມີກຸ່ມຄຳ ຄືແຖວຄຳອັນເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍໄດ້ຍາກ ຄືເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍໄດ້ຍາກ ຊື່ວ່າ ປະມຸດສິຕາ.

အမုချတ္ထာရောပါဟိတပဒါ အပ္ပဓာနတ္ထေ မုချတ္ထပကာသကသဒ္ဒါနံ ကိဉ္စိ သဓမ္မံ နိဿာယ အာရောပနတော ဥပဋ္ဌိတပဒယုတ္တာ သမာနရူပါ နာမ သိယာ. ပစ္စယာဒီဟိ ပစ္စယာဒေသာဒီဟိ ကထဉ္စိပိ ယေန ကေနစိ ပကာရေန ဇာတသဒ္ဒါ နိပ္ဖန္နသဒ္ဒါ ဖရုသာ နာမ.

ປິດສະໜາທີ່ມີການຕັ້ງຄຳສະແດງຄວາມໝາຍຮອງ ຄືປະກອບດ້ວຍຄຳທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນໂດຍການອາໄສຄຸນລັກສະນະບາງຢ່າງ ແລ້ວນຳຄຳສະແດງຄວາມໝາຍຫຼັກມາຕັ້ງໄວ້ໃນຄວາມໝາຍຮອງ ຊື່ວ່າ ສະມານະຣູປາ. ປິດສະໜາທີ່ມີຄຳສັບເກີດຂຶ້ນ ຄືຄຳສັບທີ່ສຳເລັດຂຶ້ນດ້ວຍປັດໄຈແລະອາເທດເປັນຕົ້ນ ໂດຍປະການໃດປະການໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ຜະຣຸສາ.

ယတ္ထ ယဿံ ပဟေဠိကာယံ သင်္ချာနံ ဂဏနံ ဝုတ္တမပိ ဗျာမောဟကာရဏံ ဟောတိ, သာ ပဟေဠိကာ သင်္ချာတာ နာမ သိယာ. ယတ္ထ ယဿံ ပဟေဠိကာယံ ဝါကျတ္ထော သမုဒါယတ္ထော အညထာ အညေန ပကာရေန အာဘာသတေ ဝိညာယတေ, သာ ပကပ္ပိတာ နာမ.

ປິດສະໜາໃດ ແມ້ຈະກ່າວເຖິງການນັບ ຄືການຄຳນວນ ແຕ່ກໍເປັນເຫດໃຫ້ງົງງວຍ, ປິດສະໜານັ້ນ ຊື່ວ່າ ສັງຂະຕາ. ປິດສະໜາໃດ ມີເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກ ຄືເນື້ອຄວາມໂດຍລວມ ປາກົດ ຄືເຂົ້າໃຈເປັນຢ່າງອື່ນ ຄືເປັນປະການອື່ນ, ປິດສະໜານັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະກັບປິຕາ.

ယဿာ ပဟေဠိကာယ နာမေ ပယုတ္တာဘိဓာနေ နာနတ္ထကပ္ပနာ ဝိဝိဓာဘိဓေယျကပ္ပနာ သမ္ဘဝတိ, သာ ပဟေဠိကာ နာမန္တရိကာ နာမ. တုလျတ္ထသုတိဟေတုတော သမာနတ္ထသဒ္ဒါနံ ပယောဂဟေတုယာ အဝဋ္ဌိတညတ္ထာ ပတိဋ္ဌိတအညတ္ထာ ဟောတိ, သာ နိဘူတာ နာမ.

ປິດສະໜາໃດ ມີການກຳນົດຄວາມໝາຍຕ່າງໆ ຄືການກຳນົດຄວາມໝາຍຫຼາຍຢ່າງໃນຊື່ ຄືໃນຄຳສັບທີ່ໃຊ້ຮຽກ, ປິດສະໜານັ້ນ ຊື່ວ່າ ນາມັນຕະຣິກາ. ປິດສະໜາໃດ ມີຄວາມໝາຍອື່ນຕັ້ງຢູ່ ຄືຕັ້ງໝັ້ນໃນຄວາມໝາຍອື່ນ ເພາະເຫດແຫ່ງການຟັງຄຳທີ່ມີຄວາມໝາຍຄ້າຍກັນ ຄືເພາະເຫດແຫ່ງການໃຊ້ຄຳທີ່ມີຄວາມໝາຍຄ້າຍກັນ, ປິດສະໜານັ້ນ ຊື່ວ່າ ນິພູຕາ.

ယာ ပဟေဠိကာ ဣဋ္ဌသဒ္ဒပရိယာယသာဓိတာ ဣစ္ဆိတတ္ထသဒ္ဒဿ ဝေဝစနေဟိ နိပ္ဖာဒိတာ ဟောတိ, သာ သမာနသဒ္ဒါ နာမ. သာဓုကံ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္ထာပိ ဒဿိတအတ္ထယုတ္တာပိယာ မူဠှတာယေဝ သမ္မောဟဘာဝတ္ထံ ဧဝ ဘဝတိ, သာ သမ္မုဠှာ နာမ.

ປິດສະໜາໃດ ສຳເລັດດ້ວຍຄຳໄວພົດຂອງຄຳທີ່ປາຖະໜາ ຄືສຳເລັດດ້ວຍຄຳໄວພົດຂອງຄຳທີ່ມີຄວາມໝາຍຕາມທີ່ຕ້ອງການ, ປິດສະໜານັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະມານະສັດທາ. ປິດສະໜາໃດ ແມ້ຈະມີເນື້ອຄວາມສະແດງໄວ້ຢ່າງດີ ຄືປະກອບດ້ວຍເນື້ອຄວາມທີ່ສະແດງໄວ້ແລ້ວ ແຕ່ກໍຍັງເປັນໄປເພື່ອຄວາມງົງງວຍ ຄືເພື່ອຄວາມຫຼົງງົງງວຍຢູ່ດີ, ປິດສະໜານັ້ນ ຊື່ວ່າ ສັມມຸລະຫາ.

ယဿာ ပဟေဠိကာယ ဝိရစနေ နာမံ ဒဿိယမာနံ နာမံ သမ္ဗန္ဓဗာဟုလျာ သမ္ဗန္ဓဿ ဗဟုလဘာဝတော ဘဝတိ, သာ ပါရိဟာရိကီ နာမ. ယဿာ အာဓေယျံ ဗျဉ္ဇ အဘိဗျဉ္ဇိယ ပကာသေတွာ [Pg.66] နိဿယဂေါပနာ အာဓာရဂုတ္တိ ဘဝတိ, သာ ဧကစ္ဆန္နာ နာမ.

ປິດສະໜາໃດ ໃນການແຕ່ງ ມີຊື່ປາກົດ ຄືຊື່ທີ່ສະແດງໄວ້ ເພາະຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ຄືເພາະຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ, ປິດສະໜານັ້ນ ຊື່ວ່າ ປາຣິຫາຣິກີ. ປິດສະໜາໃດ ມີການປິດບັງທີ່ອາໄສ ຄືການປົກປິດທີ່ຮອງຮັບ ໂດຍການສະແດງສິ່ງທີ່ອາໄສໃຫ້ປາກົດ ຄືການສະແດງສິ່ງທີ່ອາໄສໃຫ້ປາກົດ, ປິດສະໜານັ້ນ ຊື່ວ່າ ເອກະສັນນາ.

ယဿာ ပယောဂေ ဥဘယဂေါပနာ ဥဘိန္နမာဓာရာဓေယျာနံ ဂေါပနာ ဘဝတိ, သာ ဥဘယစ္ဆန္နာ နာမ. ယဿာ နာနာလက္ခဏသင်္ကရော သမာဂတာဒိနာနာဝိဓလက္ခဏာနံ သင်္ကရော ဟောတိ, သာ သံကိဏ္ဏာ နာမ သိယာ.

ປະເຫຣິກາໃດ ທີ່ມີການປົກປິດທັງສອງ ຄືການປົກປິດທັງສິ່ງຮອງຮັບ (ອາທາຣະ) ແລະ ສິ່ງທີ່ຖືກຮອງຮັບ (ອາເທຍຍະ) ໃນການປະກອບ, ປະເຫຣິການັ້ນ ຊື່ວ່າ ອຸພະຍະສັນນະ. ປະເຫຣິກາໃດ ທີ່ມີການປະປົນກັນແຫ່ງລັກສະນະຕ່າງໆ ຄືການປະປົນກັນແຫ່ງລັກສະນະຫຼາຍປະການ ມີສະມາຄະຕະເປັນຕົ້ນ, ປະເຫຣິການັ້ນ ພຶງມີຊື່ວ່າ ສັງກິນນະ.

ဣဒါနိ သမာဂတာဒီနံ လက္ခိယံ ကမေန ဧဝံ ဉာတဗ္ဗံ –

ບັດນີ້, ຕົວຢ່າງ (ລັກຂິຍະ) ຂອງປະເຫຣິກາມີສະມາຄະຕະເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບຕາມລໍາດັບດັ່ງນີ້ —

‘‘ပဘဝါ’နတဝိတ္တိဏ္ဏာ, တဝါ’ဏာ မဟတီ သတီ;

စိရာယ ဇယတံ နာထ, ပဟုတဖလသာဓိနီ’’တိ.

“ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງ, ພຣະອາຊຍາອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງພຣະອົງ ທີ່ແຜ່ຂະຫຍາຍໄປສູ່ຜູ້ທີ່ນ້ອມນົບຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນ, ຜູ້ບັນລຸຜົນອັນໄພບູນ, ຈົ່ງຊະນະຕະຫຼອດກາລນານເທີ້ນ”.

အယံ သမာဂတာ.

ນີ້ຄື ສະມາຄະຕະປະເຫຣິກາ.

နာထ တဝ ပဘဝတော ပဋ္ဌာယ နတဝိတ္တိဏ္ဏာ ဩဏတဝသေန ပတ္ထဋာ, ဧဝံ သတိ နဒီ ဝိယ ဒိဿတိ. ပဘဝ ပကဋ္ဌတ္တ သောဘာဝန္တ. ဘော နာထ တဝ တုယှံ မဟတီ သတီ မဟန္တီ သမာနာ အာဏာ အာနတဝိတ္တိဏ္ဏာ အတ္တနိ နတေသု ဇနေသု ပတ္ထဋာ ပဟုတဖလသာဓိနီ ဗဟုလတ္ထနိပ္ဖာဒနီ စိရာယ စိရကာလံ ဇယတံ ဥက္ကံသဘာဝေန ပဝတ္တတု. ဧတ္ထ ပဘဝအာနတဣတိသန္ဓိနာ အတ္ထော ဂုဠှော.

ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງ, ພຣະອາຊຍາ (ອາຣາ) ຂອງພຣະອົງ ທີ່ແຜ່ຂະຫຍາຍໄປໂດຍການນ້ອມນົບ (ໂອນະຕະ) ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນ (ປະພະວະ), ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມປາກົດຄືກັບແມ່ນໍ້າ. ຄໍາວ່າ ປະພະວະ ໝາຍເຖิง ຄວາມດີເລີດ ຄວາມງົດງາມ. ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງ, ພຣະອາຊຍາອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງພຣະອົງ ທີ່ແຜ່ຂະຫຍາຍໄປໃນໝູ່ຊົນຜູ້ນ້ອມນົບໃນພຣະອົງ, ຜູ້ບັນລຸຜົນອັນໄພບູນ ຄືການເຮັດປະໂຫຍດຢ່າງຫຼວງຫຼາຍໃຫ້ສໍາເລັດ, ຈົ່ງຊະນະ ຄືດໍາເນີນໄປດ້ວຍຄວາມດີເລີດຕະຫຼອດກາລນານເທີ້ນ. ໃນຄໍານີ້, ເນື້ອຄວາມຖືກຊ່ອນໄວ້ດ້ວຍການສົນທິລະຫວ່າງຄໍາວ່າ ປະພະວະ ແລະ ອາຣາ.

‘‘ဘဒ္ဒမေဝေါ’ပသေဝေယျ, ဝိဓူတမဒကိဗ္ဗိသံ;

သမ္ပာပယေ ပုရံ ခေမံ, သ ဒန္တော’တ္တနိသေဝိတ’’န္တိ.

“ບຸກຄົນພຶງຄົບຫາແຕ່ສິ່ງທີ່ດີງາມ (ພັດທະ) ເທົ່ານັ້ນ, ອັນກໍາຈັດຄວາມມົວເມົາແລະໂທດແລ້ວ; ສິ່ງນັ້ນທີ່ຝຶກດີແລ້ວ, ອັນຕົນເອງຄົບຫາແລ້ວ, ຍ່ອມນໍາໄປສູ່ເມືອງອັນເກສມ (ປອດໄພ)”.

အယံ ဝဉ္စိတာ.

ນີ້ຄື ວັນຈິຕະປະເຫຣິກາ.

ဝိဓူတမဒကိဗ္ဗိသံ ဝိနာသိတမဒဒေါသံ ဘဒ္ဒမေဝ မန္ဒပိယ – ဘဒ္ဒဇာတိကေသု ဟတ္ထီသု ဘဒ္ဒဇာတိကဟတ္ထိမေဝ ဥပသေဝေယျာတိ ဝုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ. ဘဒ္ဒမေဝ ဥတ္တမပုရိသမေဝ သေဝေယျာတိ အတ္ထော. သေဝနံ ကိမတ္ထန္တိ စေ? ဟတ္ထိပက္ခေ ဒန္တော သိက္ခိတော သော ဟတ္ထိ အတ္တနိသေဝိတံ အတ္တာနံ ဘဇိတံ ဇနံ ခေမံ နိဗ္ဘယံ ပုရံ နဂရံ သမ္ပာပေတိ. ပုရိသပက္ခေ ပန [Pg.67] ဒန္တော ဒမိတော သော အရိယပုဂ္ဂလော အတ္တနိသေဝိတံ အတ္တာနမုပသေဝိတံ ဇနံ ခေမံ နိဒ္ဒုက္ခံ ပုရံ နိဗ္ဗာနပုရံ ပါပေတိ. ဧတ္ထ ကဝိစ္ဆိတဥတ္တမတ္ထတော အညေန ဟတ္ထိအတ္ထေ ရုဠှေန သဒ္ဒေန ဝဉ္စနာ နာမ.

ຄໍາວ່າ 'ວິທູຕະມະທະກິບພิສັງ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ກໍາຈັດຄວາມມົວເມົາແລະໂທດແລ້ວ. ຄໍາວ່າ 'ພັດທະເມວະ' ປາກົດຄືກັບກ່າວວ່າ ພຶງຄົບຫາແຕ່ຊ້າງຕະກູນພັດທະ (ຊ້າງມັງຄະລະ) ໃນບັນດາຊ້າງທັງຫຼາຍ ມີຊ້າງມັນທະແລະປິຍະເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ເນື້ອຄວາມທີ່ແທ້ຈິງຄື ພຶງຄົບຫາແຕ່ສັດຕະບຸຣຸດ (ອຸດຕະມະບຸຣຸດ) ເທົ່ານັ້ນ. ຖ້າຖາມວ່າ ການຄົບຫານັ້ນມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ໃນຝ່າຍຊ້າງ, ຊ້າງທີ່ຝຶກດີແລ້ວ (ທັນຕະ) ຍ່ອມນໍາຄົນທີ່ຄົບຫາ (ຂີ່) ຕົນ ໄປສູ່ເມືອງອັນເກສມ ຄືປອດໄພ. ສ່ວນໃນຝ່າຍບຸກຄົນ, ພຣະອຣິຍະບຸກຄົນຜູ້ຝຶກຕົນແລ້ວ (ທັນຕະ) ຍ່ອມນໍາຊົນຜູ້ຄົບຫາຕົນ ໄປສູ່ເມືອງອັນເກສມ ຄືພຣະນິພພານອັນປາສະຈາກທຸກ. ໃນຄໍານີ້, ການຫຼອກລວງ (ວັນຈະນາ) ຄືການໃຊ້ຄໍາສັບທີ່ສື່ເຖິງຄວາມໝາຍຂອງຊ້າງ ເຊິ່ງເປັນຄວາມໝາຍທົ່ວໄປ, ແທນທີ່ຈະເປັນເນື້ອຄວາມອັນປະເສີດທີ່ກວີປະສົງ.

‘‘ဗဟုဂုဏေ ပဏမတိ, ဒုဇ္ဇနာနံပျယံ ဇနော;

ဟိတံ ပမုဒိတော နိစ္စံ, သုဂတံ သမနုဿရ’’န္တိ.

“ຊົນນີ້ຍ່ອມນ້ອມນົບຕໍ່ຄົນຊົ່ວທັງຫຼາຍ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຄຸນຫຼາຍ; ຈົ່ງເປັນຜູ້ຍິນດີສະເໝີ, ລະນຶກເຖິງພຣະສຸຄົດ ຜູ້ເກື້ອກູນເທີ້ນ”.

အယံ ဥက္ကန္တာ. ဣမဿတ္ထော ဥပရိ အာဂမိဿတိ.

ນີ້ຄື ອຸກກັນຕະປະເຫຣິກາ. ເນື້ອຄວາມຂອງປະເຫຣິການີ້ ຈະມີມາຂ້າງໜ້າ.

ဗျာကိဏ္ဏဒေါသတ္တေ သတိပိ ပဟေဠိကာရုဠှတ္တာ ဧသာ ဣဋ္ဌာ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘ပဟေဠိကာယမာရုဠှာ, န ဟိ ဒုဋ္ဌာ ကိလိဋ္ဌတာ’’တိ. ဣဟ သမ္ဗန္ဓီပဒါနံ အဋ္ဌာနဋ္ဌာပနေန ဗျဝဟိတတ္တံ ဟောတိ.

ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີໂທດຄືຄວາມສັບສົນ (ວະຍາກິນນະ), ແຕ່ເນື່ອງຈາກເປັນປະເຫຣິກາ ມັນຈຶ່ງເປັນທີ່ຍອມຮັບ. ດັ່ງທີ່ມີຄໍາກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເມື່ອຂຶ້ນສູ່ຄວາມເປັນປະເຫຣິກາແລ້ວ, ຄວາມບົກພ່ອງແລະຄວາມເສົ້າໝອງຍ່ອມບໍ່ມີ'. ໃນທີ່ນີ້, ຄວາມສັບສົນເກີດຈາກການວາງບົດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັນໄວ້ຜິດບ່ອນ.

‘‘မုခဖုလ္လံ ဂိင်္ဂမကံ, နိယုရုဂ္ဂတ္ထနုန္နတံ;

ပဋစ္စရီ ဝရံ ပေါသော, ဘီရုယာ ဓာရယန္တိယာ’’တိ.

“ຊາຍຜູ້ນຸ່ງຜ້າເກົ່າຂາດ (ປະຕັດຈະຣີ) ຍ່ອມປະເສີດກວ່າ ສໍາລັບຍິງຜູ້ຂີ້ຢ້ານ ຜູ້ປະດັບດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບໃບໜ້າ (ມຸຂະຜຸນລະ), ເຄື່ອງປະດັບຊື່ກິງຄາມະກະ, ກໍາໄລມື (ນิຍຸຣະ), ຜ້າຮັດເອິກ (ອຸກຄັດຖະນະ) ແລະ ເຄື່ອງປະດັບໜ້າຜາກ (ອຸນນະຕະ)”.

အယံ ပမုဿိတာ.

ນີ້ຄື ປະມຸດສິຕະປະເຫຣິກາ.

မုခဖုလ္လံ တိလကာဒိံ ဂိင်္ဂမကံ ဧဝံနာမကံ ပသာဓနံ နိယုရုဂ္ဂတ္ထနုန္နတံ နိယုရံ ဝလယံ, ဥဂ္ဂတ္ထနံ ပယောဓရပဋံ, ဥန္နတံ နလာဋပဋာဒိကံ, မုခတော ဥန္နတာဘရဏဉ္စ ဓာရယန္တိယာ ဘီရုယာ ဣတ္ထိယာ ပဋစ္စရီ ဇိဏ္ဏဝတ္ထနိဝါသီ ပေါသော ပုရိသော ဝရံ ဥတ္တမော. ဧတ္ထ ဗဟုပယောဂရဟိတေဟိ သဒ္ဒေဟိ ရစိတတ္တာ အတ္ထဿ ဒုရဝဗောဓတာ.

ຄໍາວ່າ 'ມຸຂະຜຸນລະ' ໝາຍເຖິງ ເຄື່ອງປະດັບມີຮອຍສັກ (ຕິລະກະ) ເປັນຕົ້ນ. 'ກິງຄາມະກະ' ຄືເຄື່ອງປະດັບທີ່ມີຊື່ຢ່າງນັ້ນ. 'ນິຍຸຣະ' ຄືກໍາໄລມື. 'ອຸກຄັດຖະນະ' ຄືຜ້າຮັດເອິກ. 'ອຸນນະຕະ' ຄືຜ້າຜູກໜ້າຜາກເປັນຕົ້ນ ແລະ ເຄື່ອງປະດັບທີ່ເດັ່ນຂຶ້ນຈາກໃບໜ້າ. ສໍາລັບຍິງຜູ້ຂີ້ຢ້ານ (ພີຣຸ) ຜູ້ປະດັບເຄື່ອງເຫຼົ່ານີ້, ຊາຍ (ໂປສະ) ຜູ້ນຸ່ງຜ້າເກົ່າຂາດ (ປະຕັດຈະຣີ) ຍ່ອມປະເສີດ ຄືດີເລີດ. ໃນຄໍານີ້, ເນື້ອຄວາມເຂົ້າໃຈໄດ້ຍາກ ເພາະແຕ່ງດ້ວຍຄໍາສັບທີ່ບໍ່ຄ່ອຍໄດ້ໃຊ້.

‘‘နဝ’ဂ္ဂရတနာန’သ္မိံ, ဒိဿန္တိ ရတနာကရေ;

ပုရိသာနေတ္ထ အဋ္ဌန္နံ, အဋ္ဌာ’သာဓာရဏာ’ပရ’’န္တိ.

“ຣັຕນະອັນປະເສີດ 9 ປະການ ຍ່ອມປາກົດໃນບໍ່ແຮ່ແຫ່ງຣັຕນະນີ້; ໃນຣັຕນະເຫຼົ່ານັ້ນ, ຣັຕນະ 8 ປະການ ບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ບຸຣຸດ 8 ຈໍາພວກ, ສ່ວນອີກປະການໜຶ່ງ ເປັນຂອງທົ່ວໄປ”.

အယံ သမာနရူပါ.

...ນີ້ຄື ສະມານະຣູປະປະເຫຣິກາ.

အသ္မိံ ရတနာကရေ အဂ္ဂရတနာနိ နဝ ဒိဿန္တိ, ဧတ္ထ ဣမေသု ရတနေသု အဋ္ဌ ရတနာနိ အဋ္ဌန္နံ ပုရိသာနံ အသာဓာရဏာနိ, အပရံ ရတနံ သာဓာရဏံ. ဣမာနိ နဝ လောကုတ္တရာနိ စိတ္တီကတာဒိအတ္ထေန ‘‘ရတနာနီ’’တိ စ တပ္ပဘဝေါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ [Pg.68]‘‘အာကရော’’တိ စ ကပ္ပိတောတိ အမုချတ္ထေသု ရတနာဒိသဒ္ဒါနမာရောပနံ ဟောတိ.

ຣັຕນະອັນປະເສີດ 9 ປະການ ຍ່ອມປາກົດໃນບໍ່ແຮ່ແຫ່ງຣັຕນະນີ້. ໃນຣັຕນະເຫຼົ່ານີ້, ຣັຕນະ 8 ປະການ ບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ບຸຣຸດ 8 ຈໍາພວກ, ສ່ວນອີກປະການໜຶ່ງ ເປັນຂອງທົ່ວໄປ. ຣັຕນະ 9 ປະການນີ້ ຄື ໂລກຸດຕະຣະທັມ 9 ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າເປັນສິ່ງທີ່ຄວນເຄົາລົບເປັນຕົ້ນ, ແລະ ພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າຜູ້ເປັນແຫຼ່ງກໍາເນີດແຫ່ງໂລກຸດຕະຣະທັມນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ບໍ່ແຮ່' (ອາກະຣະ). ການຕັ້ງຊື່ນີ້ ເປັນການນໍາຄໍາວ່າ ຣັຕນະ ເປັນຕົ້ນ ມາໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍອຸປະມາ (ບໍ່ແມ່ນຄວາມໝາຍໂດຍກົງ).

‘‘ဝိန္ဒန္တိ ဒေဝဂန္ဓဗ္ဗာ, ဟိမဝန္တမဟာတလေ;

ရသဝန္တေ သရေ သတ္တ, န နာဂါပိ ဥပေါသထာ’’တိ.

“ເທວະດາແລະຄັນທັບພະທັງຫຼາຍ ຍ່ອມສະເຫວີຍສະຣະ (ສະນໍ້າ/ສຽງ) ທັງ 7 ອັນມີຣົດອັນໄພເລາະ ໃນພື້ນຫິມະພານອັນກວ້າງໃຫຍ່; ແຕ່ເຖິງແມ່ນພະຍານາກຜູ້ຮັກສາອຸໂປສົດ ກໍບໍ່ໄດ້ສະເຫວີຍ”.

အယံ ဖရုသာ.

ນີ້ຄື ພະຣຸສະປະເຫຣິກາ.

ဟိမဝန္တမဟာတလေ ဟိမာလယဿ မတ္ထကေ ရသဝန္တေ သောဒကေ သတ္တ သရေ အနောတတ္တာဒိကေ ဒေဝဂန္ဓဗ္ဗာ ဝိန္ဒန္တိ သေဝန္တိ, ဥပေါသထာ နာဂါပိ န ဝိန္ဒန္တိ. အယမပရတ္ထော. ဟိမဝန္တမဟာတလေ စန္ဒရံသိယုတ္တေ မဟာပါသာဒတလေ ဒေဝဂန္ဓဗ္ဗာ ကီဠမာနာ ဂန္ဓဗ္ဗာ ရသဝန္တေ မဓုရဂုဏယုတ္တေ သတ္တ သရေ ဝီဏာယ ဆဇ္ဇာဒိကေ သတ္တ သရေ ဝိန္ဒန္တိ, နာဂါပိ အရိယာပိ ဥပေါသထာပိ ဥပဝုတ္ထာပိ န ဝိန္ဒန္တိ နာနုဘဝန္တိ. ဧတ္ထ ဒိဗ္ဗန္တီတိ ဒေဝါ. ဥပေါသထော ဧတေသမတ္ထီတိ ဥပေါသထာတိ ဝိဂ္ဂဟော. လက္ခဏက္ကမတော ပသိဒ္ဓပစုရပယောဂတော အညဒတ္ထာ ယေန ကေနစိ လေသေန ပစ္စယာဒီနံ ဇာတသဒ္ဒဿ အတ္ထိတာ.

ໃນພື້ນຫິມະພານອັນກວ້າງໃຫຍ່ ຄືເທິງຍອດເຂົາຫິມະພານ, ເທວະດາແລະຄັນທັບພະທັງຫຼາຍ ຍ່ອມສະເຫວີຍ ຄືຊົມໃຊ້ ສະຣະ (ສະນໍ້າ) ທັງ 7 ມີສະອະໂນດາດເປັນຕົ້ນ ອັນມີນໍ້າອັນມີຣົດດີ; ແຕ່ເຖິງແມ່ນພະຍານາກຜູ້ຮັກສາອຸໂປສົດ ກໍບໍ່ໄດ້ສະເຫວີຍ. ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໜຶ່ງ. ອີກເນື້ອຄວາມໜຶ່ງ: ໃນພື້ນຫິມະພານອັນກວ້າງໃຫຍ່ ຄືເທິງພື້ນປຣາສາດອັນໃຫຍ່ທີ່ຕ້ອງແສງຈັນ, ເທວະດາ ຄືຜູ້ຫຼິ້ນສະໜຸກສະໜານ ແລະ ຄັນທັບພະທັງຫຼາຍ ຍ່ອມສະເຫວີຍ ຄືໄດ້ຮັບ ສະຣະ (ສຽງ) ທັງ 7 ມີສຽງຊັດຊະເປັນຕົ້ນ ຂອງພິນ ອັນມີຄຸນລັກສະນະອັນໄພເລາະ; ແຕ່ເຖິງແມ່ນພະຍານາກ ຄືພຣະອຣິຍະບຸກຄົນ ຜູ້ຮັກສາອຸໂປສົດ ກໍບໍ່ໄດ້ສະເຫວີຍ ຄືບໍ່ໄດ້ຮັບຮູ້. ໃນຄໍານີ້, ບົດວິເຄາະວ່າ 'ຜູ້ຫຼິ້ນສະໜຸກສະໜານ ຊື່ວ່າ ເທວະດາ' (ທິບພັນຕີຕິ ເທວາ). ບົດວິເຄາະວ່າ 'ຜູ້ມີອຸໂປສົດ ຊື່ວ່າ ອຸໂປສົດ' (ອຸໂປສະໂຖ ເອເຕສາມັດຖີຕິ ອຸໂປສະຖາ). ໂດຍລໍາດັບແຫ່ງລັກສະນະ, ເນື່ອງຈາກມີການໃຊ້ຄໍາສັບທີ່ແຕກຕ່າງໄປຈາກການໃຊ້ທີ່ແຜ່ຫຼາຍແລະຮູ້ກັນທົ່ວໄປ, ຄວາມໝາຍຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນໄດ້ດ້ວຍອຸບາຍບາງຢ່າງແຫ່ງປັດໄຈເປັນຕົ້ນ.

‘‘ဂီတသဒ္ဒေ သရာ ဒွေ ဒွေ, ဒွေ ဆဇ္ဇညတြ ဆဿရာ;

ပဉ္စဝဏ္ဏံ ယထာ စက္ခု, ဆဗ္ဗဏ္ဏာ နာသိကာ တထာ’’တိ.

“ໃນສຽງເພງມີສະຣະຢ່າງລະ 2, 2; ນອກຈາກສຽງຊັດຊະແລ້ວ ມີສຽງສະຣະ 6 ຢ່າງລະ 2; ດວງຕາ ມີ 5 ວັນນະ ຢ່າງໃດ, ດັງ ກໍມີ 6 ວັນນະ ຢ່າງນັ້ນ”.

အယံ သင်္ချာတာ.

ນີ້ຄື ສັງຂຍາຕະປະເຫຣິກາ.

ဂီတသဒ္ဒေ သရာ ဒွေ ဟောန္တိ, ဆဇ္ဇ’ညတြ ဆဇ္ဇတော အညတြ ဆဇ္ဇံ ဝဇ္ဇေတွာ ဥသဘော ဂန္ဓာရော မဇ္ဈိမော ပဉ္စမော ဓေဝတော နိသာဒေါတိ. ဧတ္ထ ယုဂဠတော ဒွေ ဒွေ ဆဿရာ ဆသရဝန္တော. ယထာ စက္ခု ပဉ္စဝဏ္ဏံ ဟောတိ, တထာ ဧဝံ နာသိကာ ဆဗ္ဗဏ္ဏာ ဟောတိ, ဂီတသဒ္ဒေ ဤကာရအကာရသရဒွယသဗ္ဘာဝတော စ ဆဇ္ဇံ ဌပေတွာ ဥသဘာဒီသု သရာနံ တိဝိဓတ္တာ စ ‘‘စက္ခူ’’တိ သရဗျဉ္ဇနဝသေန ပဉ္စဝဏ္ဏာနံ သဗ္ဘာဝတော စ ‘‘နာသိကာ’’တိ ဆန္နံ သဗ္ဘာဝတော စ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ဝုတ္တသင်္ချာဂီတာဒိသဒ္ဒသန္နိဋ္ဌာနတော သမ္မောဟကာရိနီ ဟောတိ.

ໃນຄໍາວ່າ 'ຄີຕະສັດທະ' ມີສະຣະ 2 ຕົວ (ຄື ອີ ແລະ ອະ). ຄໍາວ່າ 'ຊັດຊັນຍັດຕະຣະ' ໝາຍເຖິງ ເວັ້ນສຽງຊັດຊະແລ້ວ ຍັງມີສຽງອຸສະພະ, ຄັນທາຣະ, ມັດຊິມະ, ປັນຈະມະ, ເທວະຕະ ແລະ ນິສາດະ. ໃນທີ່ນີ້, ມີສຽງສະຣະ 6 ຢ່າງລະ 2 ຄູ່. ດວງຕາ ມີ 5 ວັນນະຢ່າງໃດ, ດັງ ກໍມີ 6 ວັນນະຢ່າງນັ້ນ. ທີ່ກ່າວເຊັ່ນນີ້ ເພາະໃນຄໍາວ່າ 'ຄີຕະສັດທະ' ມີສະຣະ 2 ຕົວ ຄື ອີ ແລະ ອະ, ແລະ ເມື່ອເວັ້ນສຽງຊັດຊະແລ້ວ ໃນສຽງອຸສະພະເປັນຕົ້ນ ມີສະຣະ 3 ຊະນິດ, ແລະ ໃນຄໍາວ່າ 'ຈັກຂຸ' ມີ 5 ວັນນະ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງສະຣະແລະພະຍັນຊະນະ, ແລະ ໃນຄໍາວ່າ 'ນາສິກາ' ມີ 6 ວັນນະ. ໃນຄໍານີ້, ຕົວເລກທີ່ກ່າວໄວ້ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສະງົງສະງ່ວຍ ຍ້ອນການກໍານົດຄໍາວ່າ ຄີຕະ ເປັນຕົ້ນ.

‘‘ပါတု [Pg.69] ဝေါ ဥဒိတော ရာဇာ, သိရိမာ ရတ္တမဏ္ဍလော;

သကန္တိဂဟနက္ခတ္တ-သံဃယုတ္တော သုလက္ခဏော’’တိ.

“ຂໍພຣະຣາຊາຜູ້ຮຸ່ງເຮືອງ, ຜູ້ມີສິຣິ, ຜູ້ມີມົນທົນອັນເປັນທີ່ຮັກ, ຜູ້ປະກອບດ້ວຍໝູ່ອາມາດແລະກະສັດອັນໜາແໜ້ນດ້ວຍລັດສະໝີຂອງຕົນ, ຜູ້ມີລັກສະນະອັນດີ, ຈົ່ງປົກປັກຮັກສາພວກທ່ານເທີ້ນ”.

အယံ ပကပ္ပိတာ.

ນີ້ຄື ປະກັບປິຕະປະເຫຣິກາ.

သိရိမာ သိရိမန္တော ရတ္တမဏ္ဍလော အနုရတ္တဇနပဒမဏ္ဍလော, အနုရတ္တအမစ္စမဏ္ဍလော ဝါ သကန္တိဂဟနက္ခတ္တသံဃယုတ္တော သကဿ အတ္တနော အန္တေ သမီပေ ဂဟနေဟိ အဝိရဠေဟိ ခတ္တသံဃေဟိ ခတ္တိယသမူဟေဟိ ယုတ္တော သံယုတ္တော သုလက္ခဏော ပသတ္ထပုရိသလက္ခဏော ဥဒိတော ပသိဒ္ဓေါ ရာဇာ နရိန္ဒော ဝေါ တုမှေ ပါတု ရက္ခတူတိ အယံ အနဓိပ္ပေတတ္ထော. သိရိမာ ‘‘လက္ခိယာ ဝါသဋ္ဌာနတ္တာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ သိရိမန္တော ရတ္တမဏ္ဍလော ဥဂ္ဂမနေ ရတ္တမဏ္ဍလော သကန္တိဂဟနက္ခတ္တသံဃယုတ္တော ကန္တိသဟိတေဟိ ဂဟနက္ခတ္တတာရဂဏေဟိ ယုတ္တော သုလက္ခဏော သုဋ္ဌု သသလက္ခဏော ဥဒိတော ဥဂ္ဂတော ရာဇာ စန္ဒော ဝေါ တုမှေ ပါတူတိ ဥဘယပက္ခဿ သာဓာရဏဂုဏဂုဏီပဒပရိဂ္ဂဟေန ဣဓ ဝါကျတ္ထဿ အညထာ ဒိဿမာနတာ ဟောတိ.

ຄໍາວ່າ 'ສິຣິມາ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີສິຣິ. 'ຣັດຕະມົນທົນ' ໝາຍເຖິງ ມົນທົນແຫ່ງແວ່ນແຄວ້ນອັນເປັນທີ່ຮັກ ຫຼື ມົນທົນແຫ່ງອາມາດອັນເປັນທີ່ຮັກ. 'ສະກັນຕິຄະຫານັກຂັດຕະສັງຄະຍຸດໂຕ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍໝູ່ກະສັດ (ຂັດຕະ) ອັນໜາແໜ້ນ (ຄະຫະນະ) ບໍ່ຂາດສາຍ ຢູ່ໃກ້ຊິດກັບຕົນ (ສະ). 'ສຸລັກຂະໂນ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີລັກສະນະມະຫາບຸຣຸດອັນປະເສີດ. 'ອຸດິໂຕ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ປາກົດແລ້ວ. 'ຣາຊາ' ໝາຍເຖິງ ພຣະຣາຊາ ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນໝູ່ຊົນ ຈົ່ງປົກປັກຮັກສາ (ປາຕຸ) ພວກທ່ານ (ໂວ). ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມທີ່ບໍ່ໄດ້ປະສົງໂດຍກົງ. ສ່ວນເນື້ອຄວາມທີ່ປະສົງຄື: 'ສິຣິມາ' ເພາະເປັນທີ່ສະຖິດແຫ່ງພຣະສີ (ລັກຂີ), 'ຣັດຕະມົນທົນ' ຄືມີມົນທົນສີແດງໃນເວລາຂຶ້ນ, 'ສະກັນຕິຄະຫານັກຂັດຕະສັງຄະຍຸດໂຕ' ຄືປະກອບດ້ວຍໝູ່ດາວແລະນັກຂັດ (ນັກຂັດຕະ) ແລະດາວເຄາະ (ຄະຫະ) ພ້ອມດ້ວຍແສງສະຫວ່າງ, 'ສຸລັກຂະໂນ' ຄືມີລັກສະນະຮູບກະຕ່າຍອັນງົດງາມ, 'ອຸດິໂຕ' ຄືຂຶ້ນໄປແລ້ວ, 'ຣາຊາ' ຄືພຣະຈັນ ຈົ່ງປົກປັກຮັກສາພວກທ່ານ. ໃນທີ່ນີ້, ເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກຍ່ອມປາກົດເປັນຢ່າງອື່ນ ຍ້ອນການຖືເອົາບົດທີ່ມີຄຸນລັກສະນະແລະຜູ້ມີຄຸນລັກສະນະອັນຮ່ວມກັນຂອງທັງສອງຝ່າຍ.

‘‘ဝုစ္စတာ’ဒေါ ဣသိတျေ’ကော, သုမဟန္တောပကာရဝါ;

သနာတနော စ န ဣသိ, န သခါ န သနာတနော’’တိ.

“ສິ່ງໜຶ່ງໃນເບື້ອງຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ ອິສິ (ລືສີ), ມີອຸປະການະຫຼາຍຍິ່ງ, ແລະ ເປັນຂອງເກົ່າແກ່ (ສະນາຕະນະ), ແຕ່ກໍບໍ່ແມ່ນລືສີ, ບໍ່ແມ່ນມິດ (ສະຂາ), ແລະ ບໍ່ແມ່ນຂອງເກົ່າແກ່”.

အယံ နာမန္တရိကာ.

ນີ້ຄື ນາມັນຕະຣິກາປະເຫຣິກາ.

ဧကော အာဒေါ ပုဗ္ဗေ ‘‘ဣသီ’’တိ ဝုစ္စတိ, သုမဟန္တောပကာရဝါ အတိမဟန္တောပကာရသမန္နာဂတော သနာတနော စ သဿတော စ ဟောတိ, တထာပိ န ဣသိ ဣသိ နာမ န ဟောတိ, န သခါ မိတ္တောပိ န ဟောတိ, န သနာတနော သဿတောပိ န ဟောတိ, အယံ ဂမျမာနတ္ထော. သုမဟာ အတိမဟန္တော ဧကော အာဒေါ နာမာဒိမှိ ဣသီတိ ဝုစ္စတိ, အန္တော မဇ္ဈေ ပကာရဝါ ပ-ကာရေန သမန္နာဂတော, သနာတနော စ သဿတော စ ဟောတိ, ဣသိပိ နာမ န ဟောတိ, မိတ္တောပိ န ဟောတိ, သော နာတနော တနဣတိ အက္ခရဒွယရဟိတော န [Pg.70] ဟောတိ. အာဒိမဇ္ဈာနံ ဝုတ္တတ္တာ အန္တေတိ ဉာယတိ, ‘‘ဣသိပတနဝိဟာရော’’တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဣသိပတနနာမေန ဣသိအာဒီနံ ဂမျမာနတ္ထတ္တာ နာနတ္ထကပ္ပနာ ဟောတိ.

ສິ່ງໜຶ່ງໃນເບື້ອງຕົ້ນ ຄືໃນເບື້ອງຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ 'ອິສິ', ປະກອບດ້ວຍອຸປະການະອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະ ເປັນຂອງເກົ່າແກ່ ຄືຍັ່ງຍືນ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ກໍບໍ່ແມ່ນລືສີ, ບໍ່ແມ່ນມິດ, ແລະ ບໍ່ແມ່ນຂອງເກົ່າແກ່. ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມທີ່ປາກົດ. ອະທິບາຍວ່າ: ຄໍາວ່າ 'ອິສິ' ຢູ່ເບື້ອງຕົ້ນ ຄືໃນຕອນຕົ້ນຂອງຊື່, ຢູ່ທ່າມກາງ (ອັນໂຕ) ມີອັກສອນ 'ປະ' (ປະການະວາ), ແລະ ເປັນຂອງເກົ່າແກ່ ຄືຍັ່ງຍືນ, ບໍ່ແມ່ນລືສີ, ບໍ່ແມ່ນມິດ, ແລະ ບໍ່ແມ່ນ 'ນາຕະນະ' ຄືບໍ່ມີອັກສອນສອງຕົວຄື 'ຕະ' ແລະ 'ນະ'. ເມື່ອກ່າວເຖิงເບື້ອງຕົ້ນແລະທ່າມກາງແລ້ວ ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ເຖິງສ່ວນປາຍ, ພຶງຖືເອົາຄໍາວ່າ 'ອິສິປະຕະນະວິຫານ'. ໃນຄໍານັ້ນ, ຍ້ອນມີເນື້ອຄວາມທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ວ່າເປັນລືສີເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍຊື່ວ່າ ອິສິປະຕະນະ, ຈຶ່ງມີການດໍາຣິຄວາມໝາຍຕ່າງໆ.

‘‘ဓာဝန္တံ ဥဒယာ အတ္ထံ, မုဟုတ္တံ န နိဝတ္တတိ;

န စန္ဒမဏ္ဍလံ ဧတံ, နာပိ အာဒိစ္စမဏ္ဍလ’’န္တိ.

“ສິ່ງທີ່ແລ່ນຈາກຄວາມເກີດ (ອຸທະຍະ) ໄປສູ່ຄວາມດັບ (ອັດຖະ), ບໍ່ກັບຄືນມາແມ່ນແຕ່ຄູ່ດຽວ; ສິ່ງນີ້ ບໍ່ແມ່ນມົນທົນແຫ່ງພຣະຈັນ, ແລະ ບໍ່ແມ່ນມົນທົນແຫ່ງພຣະອາທິດ”.

အယံ နိဘူတာ.

ນີ້ຄື ນິພູຕະປະເຫຣິກາ.

ဥဒယာ ဥဒယတော ပဘုတိ အတ္ထံ ယာဝ အတ္ထံ ဓာဝန္တံ ဇဝန္တံ မုဟုတ္တံ မုဟုတ္တကာလံ န နိဝတ္တတိ န ပုနာဝတ္တတိ. ဧတံ စန္ဒမဏ္ဍလမ္ပိ န ဟောတိ, အာဒိစ္စမဏ္ဍလမ္ပိ န ဟောတိ. ဥဒယာ ပဋိသန္ဓိတော အတ္ထံ ယာဝစုတိ. ဓာဝန္တန္တိ အာယုကိစ္စတော အာယုစန္ဒာဒီနမတ္ထာနံ, တပ္ပကာသကသဒ္ဒါနဉ္စ တုလျတ္တာ ဧတ္ထ ပတိဋ္ဌိတစန္ဒာဒိအတ္ထန္တရာနံ သမ္ဘဝေါ.

ຄໍາວ່າ 'ອຸທະຍາ' ໝາຍເຖິງ ຕັ້ງແຕ່ເກີດ (ອຸທະຍະ) ຈົນເຖິງດັບ (ອັດຖະ), ແແລ່ນໄປ ຄືແລ່ນໄປຢ່າງໄວ, ບໍ່ກັບຄືນມາແມ່ນແຕ່ຄູ່ດຽວ. ສິ່ງນີ້ ບໍ່ແມ່ນມົນທົນແຫ່ງພຣະຈັນ, ແລະ ບໍ່ແມ່ນມົນທົນແຫ່ງພຣະອາທິດ. ຄໍາວ່າ 'ອຸທະຍາ' ໝາຍເຖິງ ຕັ້ງແຕ່ປະຕິສົນທິ ຈົນເຖິງຈຸຕິ (ອັດຖະ). ຄໍາວ່າ 'ແລ່ນໄປ' ໝາຍເຖິງ ໂດຍໜ້າທີ່ແຫ່ງອາຍຸ. ເພາະຄວາມສະເໝີກັນແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງອາຍຸ, ພຣະຈັນເປັນຕົ້ນ ແລະ ຄໍາສັບທີ່ສະແດງເຖິງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ, ໃນທີ່ນີ້ ຈຶ່ງມີຄວາມເປັນໄປໄດ້ແຫ່ງເນື້ອຄວາມອື່ນໆ ມີພຣະຈັນເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕັ້ງຢູ່.

‘‘ဒေဝိံ ကိတ္တိမဟီနာမံ, ကဠာရတ္ထဝှယံ ပုရိံ;

ဟိတွာ န သရိ သော ဓီရော, ကရောန္တောပျု’ယျမဝှယ’’န္တိ.

“ພຣະທີຣະ (ຜູ້ມີປັນຍາ) ນັ້ນ ລະຖິ້ມພຣະເທວີຜູ້ມີພຣະນາມວ່າ ກິດຕິມະຮີ, ແລະ ພຣະນະຄອນອັນມີຊື່ວ່າ ກະຣາຣະ ແລ້ວ, ເມື່ອຊົງບໍາເພັນຄວາມພະຍາຍາມ (ອຸຍຍະມະ), ກໍບໍ່ໄດ້ລະນຶກເຖິງ (ສົມບັດ)”.

အယံ သမာနသဒ္ဒါ.

ນີ້ຄື ສະມານະສັດທາປະເຫຣິກາ.

ကိတ္တိမဟီနာမံ ကိတ္တိမဟီနံ ဒွိန္နံ နာမေန သမန္နာဂတံ ဒေဝိံ အဂ္ဂမဟေသိံ ကဠာရတ္ထဝှယံ ပုရိံ ကဠာရအတ္ထာနံ ဒွိန္နံ နာမေန သမန္နာဂတံ ပုရိံ နဂရဉ္စ သော ဓီရော ဟိတွာ ပရိစ္စဇိတွာ ဥယျမဝှယံ ဥယျမနာမေန သမန္နာဂတံ ကရောန္တော အပိ န သရိ သမ္ပတ္တိံ နာနုသရိ, ယသောဓရာဒေဝိဉ္စ ကပိလဝတ္ထုပုရိဉ္စ ဟိတွာ ဝီရိယသင်္ခါတပဓာနံ ကရောန္တော မဟာသတ္တော သမ္ပတ္တိံ န သရိ, ဧတ္ထာဘိမတယသောဓရာဒိသဒ္ဒါနံ ပရိယာယေဟိ ကိတ္တိမဟီသဒ္ဒါဒီဟိ ရစိတတာ.

ຄໍາວ່າ 'ກິດຕິມະຮີມານັງ' ໝາຍເຖິງ ພຣະເທວີຜູ້ເປັນອັກຄະມະເຫສີ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຊື່ທັງສອງ ຄື ກິດຕິ ແລະ ມະຮີ. 'ກະຣາຣັດຖະວະຫັງ' ໝາຍເຖິງ ພຣະນະຄອນອັນປະກອບດ້ວຍຊື່ທັງສອງ ຄື ກະຣາຣະ ແລະ ອັດຖະ. ພຣະທີຣະນັ້ນ ລະຖິ້ມ ຄືສະລະແລ້ວ, ເມື່ອຊົງບໍາເພັນຄວາມພະຍາຍາມ (ອຸຍຍະມະ), ກໍບໍ່ໄດ້ລະນຶກເຖິງ ຄືບໍ່ໄດ້ອາໄລເຖິງສົມບັດ. ອະທິບາຍວ່າ: ພຣະມຫາສັດ ເມື່ອລະຖິ້ມພຣະນາງຍະໂສທະຣາເທວີ ແລະ ກະບິນລະພັດນະຄອນ ແລ້ວຊົງບໍາເພັນຄວາມເພຍ (ປະທານ) ອັນໄດ້ແກ່ວິຣິຍະ, ກໍບໍ່ໄດ້ອາໄລເຖິງສົມບັດ. ໃນທີ່ນີ້, ມີການແຕ່ງດ້ວຍຄໍາໄວພົດ ມີຄໍາວ່າ ກິດຕິມະຮີ ເປັນຕົ້ນ ແທນຄໍາວ່າ ຍະໂສທະຣາ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕ້ອງການ.

‘‘စတုဒ္ဒိသာမုခါ ဗန္ဓာ, စတ္တာရော သိန္ဓဝါ သယံ;

ပရိဘုဉ္ဇန္တိ နိက္ခိတ္တံ, တိဏံ မဇ္ဈေ ယထာသုခ’’န္တိ.

“ມ້າສິນທົບ 4 ໂຕ ທີ່ຖືກຜູກໄວ້ໃຫ້ຜິນໜ້າໄປສູ່ທິດທັງ 4, ຍ່ອມກິນຫຍ້າທີ່ວາງໄວ້ທາງກາງດ້ວຍຕົນເອງ ຕາມສະບາຍ”.

အယံ သမ္မုဠှာ.

ນີ້ຄື ສັມມຸລະຫາປະເຫຣິກາ.

သိန္ဓဝါ [Pg.71] စတ္တာရော အဿာ စတုဒ္ဒိသာမုခါ ယထာ စတုဒ္ဒိသာသမ္မုခါ ဟောန္တိ, တထာ ဗန္ဓာ မဇ္ဈေ နိက္ခိတ္တံ တိဏံ သယံ ယထာသုခံ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ, အညမညံ ပိဋ္ဌိံ ကတွာ ဗန္ဓာ ဝိယ ခါယတိ, တေ ပန သမ္မုခံ ကတွာ ဗန္ဓာ ဟောန္တိ. ဧတ္ထ ‘‘စတုဒ္ဒိသာမုခါဗန္ဓာ’’တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ ပိဋ္ဌိံ ကတွာ ဗန္ဓာတိ သမ္မုဠှတာ ဟောတိ.

ມ້າສິນທົບ 4 ໂຕ ທີ່ຖືກຜູກໄວ້ ໂດຍຜິນໜ້າເຂົ້າຫາກັນໃນທິດທັງ 4, ຍ່ອມກິນຫຍ້າທີ່ວາງໄວ້ທາງກາງດ້ວຍຕົນເອງ ຕາມສະບາຍ. ປາກົດຄືກັບວ່າຖືກຜູກໄວ້ໂດຍຫັນຫຼັງໃຫ້ກັນ, ແຕ່ຄວາມຈິງແລ້ວ ພວກມັນຖືກຜູກໄວ້ໂດຍຫັນໜ້າເຂົ້າຫາກັນ. ໃນທີ່ນີ້, ຍ້ອນມີການລະບຸວ່າ 'ຈະຕຸດທິສາມຸຂາພັນທາ' (ຜູກຜິນໜ້າໄປສູ່ທິດທັງສີ່), ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ຫຼົງເຂົ້າໃຈຜິດວ່າ ຖືກຜູກຫັນຫຼັງໃຫ້ກັນ.

‘‘ဇနော ဇီဝနဇာနန္ဒ-ကရဗန္ဓုဿ ဘာသိတံ;

သက္ကရောန္တောဝ ပပ္ပောတိ, ပုညာရိက္ခယဂေါစရေ’’တိ.

“ຊົນເມື່ອສັກກາລະພຣະດໍາຣັດຂອງພຣະຜູ້ເປັນມິດແຫ່ງດອກບົວ (ຜູ້ເຮັດໃຫ້ດອກບົວອັນເກີດຈາກນໍ້າເບີກບານ), ຍ່ອມບັນລຸທັມໃນອາຣົມອັນເປັນທີ່ສິ້ນໄປແຫ່ງສັດຕູຂອງບຸນ”.

အယံ ပါရိဟာရိကီ.

ນີ້ຄື ປາຣິຫາຣິກິປະເຫຣິກາ.

ဇီဝနဇာနန္ဒကရဗန္ဓုဿ ဇီဝနတော ဥဒကတော ဇာတာနံ ပဒုမာနံ အာနန္ဒကရဿ သူရိယဿ ဗန္ဓုဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဘာသိတံ ဝစနံ သက္ကရောန္တော ပူဇေန္တော ဇနော ပုညာရိက္ခယဂေါစရေ ပုညာနံ ပဋိပက္ခတ္တာ ပုညာရိသင်္ခါတာနံ အကုသလာနံ ခယဿ နိမိတ္တဘူတံ နိဗ္ဗာနမာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပန္နေ မဂ္ဂဖလေ ပပ္ပောတိ ပါပုဏာတိ. ဧတ္ထ ဇီဝနဇာနံ အာနန္ဒကရဿ ဗန္ဓုဿေတိ စ, ပုညာရီနံ ခယနိမိတ္တံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တေတိ စ ဣမိနာ ဗုဒ္ဓေါ မဂ္ဂဖလာ စ ပါရမ္ပရိယေန သမ္ဗန္ဓေန ဝုတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓာနံ ဗာဟုလ္လဘာဝေါ.

ຄໍາວ່າ 'ຈີວະນະຊານັນທະກະຣະບັນທຸສສະ' ໝາຍເຖິງ ພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ເປັນມິດແຫ່ງພຣະອາທິດ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ດອກບົວອັນເກີດຈາກນໍ້າ (ຈີວະນະ) ເບີກບານ. ຊົນເມື່ອສັກກາລະ ຄືບູຊາ ພຣະດໍາຣັດ ຄືພຣະວາຈາຂອງພຣະອົງ, ຍ່ອມບັນລຸມັກແລະຜົນທີ່ເກີດຂຶ້ນ ໂດຍເຮັດໃຫ້ພຣະນິພພານອັນເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອະກຸສົນອັນໄດ້ຊື່ວ່າ ສັດຕູຂອງບຸນ (ປຸນຍາຣິ) ເພາະເປັນປະຕິປັກຕໍ່ບຸນ, ໃຫ້ເປັນອາຣົມ. ໃນທີ່ນີ້, ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແລະ ມັກຜົນ ຖືກກ່າວເຖິງດ້ວຍຄວາມກ່ຽວຂ້ອງໂດຍອ້ອມ ຄື 'ມິດແຫ່ງຜູ້ເຮັດໃຫ້ດອກບົວອັນເກີດຈາກນໍ້າເບີກບານ' ແລະ 'ເຮັດໃຫ້ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງສັດຕູຂອງບຸນເປັນອາຣົມ', ຈຶ່ງມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ.

‘‘န ဂဏှာတိ မဟန္တမ္ပိ, သဒ္ဒံ န စ ဝိဘူသနံ;

စတုပ္ပဒဿ ကဿာပိ, ကဏ္ဏောယံ န ကိလာဖလော’’တိ.

“ຫູ (ກັນນະ) ນີ້ ບໍ່ຮັບເອົາສຽງ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະດັງຫຼາຍ, ແລະ ບໍ່ຮັບເອົາເຄື່ອງປະດັບ, ແລະ ບໍ່ແມ່ນຫູຂອງສັດສີ່ຕີນໃດໆ, ແຕ່ກໍບໍ່ແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີຜົນ (ໝາກໄມ້)”.

အယံ ဧကစ္ဆန္နာ.

ນີ້ຄື ເອກະສັນນະປະເຫຣິກາ.

ကဿာပိ စတုပ္ပဒဿ ကဏ္ဏော မဟန္တမ္ပိ သဒ္ဒံ န ဂဏှာတိ, အာရမ္မဏံ န ကရောတိ, ဝိဘူသနမ္ပိ န ဂဏှာတိ. တထာပိ အယံ ကဏ္ဏော အဖလော န ကိလ, သဖလတော နိပ္ဖလော န ဟောတိ ကိရ. အဿကဏ္ဏော ရုက္ခော. ဧတ္ထ ကဏ္ဏောတိ အာဓေယျံ ကတွာ တဒါဓာရဿ အဝစနတော နိဿယဂုတ္တိ.

ຫູຂອງສັດສີ່ຕີນໃດໆ ຍ່ອມບໍ່ຮັບເອົາສຽງ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະດັງຫຼາຍ ຄືບໍ່ເຮັດໃຫ້ເປັນອາຣົມ, ແລະ ບໍ່ຮັບເອົາເຄື່ອງປະດັບ. ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ຫູນີ້ກໍບໍ່ແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີຜົນ (ໝາກໄມ້) ຄືບໍ່ແມ່ນບໍ່ມີໝາກ. ມັນຄື ຕົ້ນອັດສະກັນນະ (ຕົ້ນຮັງ). ໃນທີ່ນີ້, ມີການປົກປິດທີ່ອາໄສ (ນິດສະຍະຄຸດຕິ) ໂດຍການກ່າວເຖິງสິ່ງທີ່ຖືກຮອງຮັບ (ອາເທຍຍະ) ຄື ກັນນະ (ຫູ/ໃບຮັງ) ແຕ່ບໍ່ກ່າວເຖິງສິ່ງຮອງຮັບ (ອາທາຣະ) ຄື ຕົ້ນໄມ້.

‘‘အလင်္ကရောန္တော [Pg.72] ဘုဝနံ, သဿိရိကော သဒေဝကံ;

ကသ္မိံ သဉ္ဇာတသံဝဒ္ဓေါ, ကော ကေန နုပလိမ္ပတီ’’တိ.

“ສິ່ງໃດ ຜູ້ມີສິຣິ ປະດັບໂລກພ້ອມທັງເທວະດາ, ເກີດແລະຈະເລີນເຕີບໂຕໃນສິ່ງໃດ, ສິ່ງໃດ ບໍ່ປຽກເປື້ອນດ້ວຍສິ່ງໃດ”.

အယံ ဥဘယစ္ဆန္နာ.

ນີ້ຄື ອຸພະຍະສັນນະປະເຫຣິກາ.

သဿိရိကော သဒေဝကံ ဘုဝနံ အလင်္ကရောန္တောတိ ဗုဒ္ဓေါ ဝိယ ခါယတိ. ဘုဝနံ ဘုဝနသင်္ခါတံ ကံ ဇလံ သဒါ ဧဝ အလင်္ကရောန္တော သဿိရိကော လက္ခိယသမန္နာဂတော ကသ္မိံ ဇလေ သဉ္ဇာတသံဝဒ္ဓေါ ကော ကတရော ကေန ဇလေန န ဥပလိမ္ပတိ န လိမ္ပတိ. ပဒုမောတိ ဝိသဇ္ဇနံ. ပဒုမော ဟိ ပုံနပုံသကလိင်္ဂေါ. ဣဟ ဇလပဒုမာနံ ဒွိန္နမ္ပိ ဆာဒိတတ္တာ ဥဘယစ္ဆန္နာ နာမ.

ຄໍາວ່າ 'ຜູ້ມີສິຣິ ປະດັບໂລກພ້ອມທັງເທວະດາ' ປາກົດຄືກັບພຣະພຸດທະເຈົ້າ. ແຕ່ຄວາມຈິງຄື: ຜູ້ມີສິຣິ ປະດັບໂລກ ຄືນໍ້າ (ກະ) ຢູ່ສະເໝີ, ເກີດແລະຈະເລີນເຕີບໂຕໃນນໍ້າໃດ, ສິ່ງໃດ (ໂກ) ຄືດອກບົວ ບໍ່ປຽກເປື້ອນດ້ວຍນໍ້າໃດ. ຄໍາຕອບຄື ດອກບົວ (ປະທຸມະ). ເພາະດອກບົວເປັນປຸງລີງແລະນະປຸງສະກະລີງ. ໃນທີ່ນີ້, ຊື່ວ່າ ອຸພະຍະສັນນະ ເພາະມີການປິດບັງທັງສອງ ຄື ທັງນໍ້າແລະດອກບົວ.

‘‘အာဒေါ သောယေဝ ယော အန္တေ, မဇ္ဈိမဿာဒိ မဇ္ဈိမော;

သိဒ္ဓန္တာဒီသု ဝတ္တန္တံ, အသင်္ခတပဒံ ဝဒါ’’တိ.

“ຕົວອັກສອນໃດຢູ່ທ້າຍ, ຕົວອັກສອນນັ້ນກໍຢູ່ຕົ້ນ, ຕົວອັກສອນທີ່ເປັນຕົ້ນຂອງທ່າມກາງ ກໍເປັນທ່າມກາງ, ຂໍຈົ່ງກ່າວເຖິງອະສັງຂະຕະບົດ ທີ່ເປັນໄປໃນລັດທິ (ສິດທັນຕະ) ເປັນຕົ້ນນັ້ນເຖີດ”.

အယံ သံကိဏ္ဏာ.

ນີ້ຄື ປະເຫຣິກາແບບປະປົນ (ສັງກິຣນະ).

အန္တေ အဝသာနေ ယော ဟောတိ, အာဒေါပိ သောယေဝ ဟောတိ, မဇ္ဈိမဿ အာဒိဘူတော မဇ္ဈိမော ဧဝ ဟောတိ, သိဒ္ဓံ နိပ္ဖန္နံ တာဒီသု အရိယေသု ဝတ္တန္တံ အသင်္ခတပဒံ ဝဒ ကထေဟီတိ အယမပရတ္ထော. အာဒေါ အာဒိမှိ သောယေဝ သကာရော ဧဝ အန္တေ ပရိယောသာနေ ယော ယကာရောယေဝ, မဇ္ဈိမော မဇ္ဈိမဝဏ္ဏော မဇ္ဈိမဿ သဒ္ဒဿ အာဒိ မကာရော, သိဒ္ဓန္တာဒီသု မတသမယကာလာဒီသု ဝတ္တန္တံ ဝါစကဘာဝေန ပဝတ္တန္တံ အသင်္ခတပဒံ သင်္ခတတော အညတ္တာ အသင်္ခတဘူတံ ပညတ္တိံ ဝဒ ကထေဟီတိ. သမယသဒ္ဒေါ ဟိ နာမပညတ္တိ. ဧတ္ထ သိဒ္ဓန္တသဒ္ဒေန အာဒိသဒ္ဒဿ သင်္ဂဟိတတ္တာ တာဒိအတ္ထော လဗ္ဘတီတိ အတ္ထဿ ဂုဠှတာယ သမာဂတာလက္ခဏေန စ ‘‘သော’’တိ ‘‘ယော’’တိ ‘‘အသင်္ခတပဒ’’န္တိ အညတ္ထရုဠှသဒ္ဒေန ဝဉ္စိတတ္တာ ဝဉ္စိတာလက္ခဏေန စ သမယသဒ္ဒေ နာနတ္ထကပ္ပနတော နာမန္တရိကာလက္ခဏေန စာတိ တီဟိပိ လက္ခဏေဟိ မိဿိတောတိ. သေသေသုပိ သံကိဏ္ဏတ္တံ ဧဝမေဝ [Pg.73] ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တလက္ခဏာနုသာရေနေဝ သမာဂတာဒီနံ အနွတ္ထသညတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ຄຳວ່າ 'yo' ໃດ ທີ່ຢູ່ສ່ວນທ້າຍ ຄືໃນຕອນຈົບ, ຕົວອັກສອນນັ້ນເອງ ຄື 'sa' ກໍຢູ່ສ່ວນຕົ້ນ, ຕົວອັກສອນທີ່ເປັນຕົ້ນຂອງທ່າມກາງ ກໍຄື 'ma' ນັ້ນເອງ, ຂໍຈົ່ງກ່າວ ຄືຈົ່ງບອກ ເຖິງອະສັງຂະຕະບົດ ທີ່ເປັນໄປໃນພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຜູ້ຄົງທີ່ (ຕາທິ) ຜູ້ສໍາເລັດແລ້ວ (ສິດທະ) ນີ້ຄືຄວາມໝາຍອີກຢ່າງໜຶ່ງ. ອະທິບາຍວ່າ: ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ຄືໃນຕອນເລີ່ມຕົ້ນ ຕົວອັກສອນນັ້ນເອງ ຄື 'sa' (ສັກກາຣະ), ໃນຕອນທ້າຍ ຄືຕອນຈົບ ຕົວອັກສອນ 'ya' (ຍັກກາຣະ) ໃດນັ້ນເອງ, ຕົວອັກສອນທ່າມກາງ ຄືພະຍັນຊະນະທ່າມກາງ ເປັນຕົ້ນຂອງຄຳວ່າ 'ມັດຊິມະ' ຄື 'ma' (ມັກກາຣະ), ຂໍຈົ່ງg່າວ ຄືຈົ່ງບອກ ເຖິງບັນຍັດອັນເປັນອະສັງຂະຕະ ຄືສະພາບທີ່ຕ່າງໄປຈາກສັງຂະຕະ ທີ່ເປັນໄປໂດຍຄວາມເປັນວາຈົກ (ຄຳເວົ້າ) ໃນລັດທິ, ລັດທິສະໄໝ ແລະການເວລາເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ຄຳວ່າ 'ສະໄໝ' (ສະມະຍະ) ນັ້ນ ຄືນາມບັນຍັດ. ໃນບົດນີ້ ເພາະຄຳວ່າ 'ສິດທັນຕະ' ໄດ້ລວມເອົາຄຳວ່າ 'ອາທິ' ເຂົ້ານຳ, ຈຶ່ງໄດ້ຄວາມໝາຍວ່າ 'ຕາທິ' (ຜູ້ຄົງທີ່). ປະເຫຣິການີ້ ຊື່ວ່າ ປະປົນກັນ ດ້ວຍລັກສະນະ ໓ ປະການ ຄື: ດ້ວຍລັກສະນະ 'ສະມາຄະຕະ' (ການມາພ້ອມກັນ) ເພາະຄວາມເລິກເຊິ່ງຂອງເນື້ອຫາ, ດ້ວຍລັກສະນະ 'ວັນຈິຕະ' (ການຫຼອກລວງ) ເພາະຖືກຫຼອກດ້ວຍຄຳສັບທີ່ຮູ້ກັນທົ່ວໄປໃນຄວາມໝາຍອື່ນ ຄືຄຳວ່າ 'so' (ນັ້ນ), 'yo' (ໃດ) ແລະ 'asaṅkhatapada' (ອະສັງຂະຕະບົດ), ແລະດ້ວຍລັກສະນະ 'ນາມັນຕະລິກະ' (ການລະຫວ່າງນາມ) ເພາະການກຳນົດຄວາມໝາຍຕ່າງໆ ໃນຄຳວ່າ 'ສະມະຍະ'. ໃນປະເຫຣິກາທີ່ເຫຼືອ ກໍພຶງຊາບຄວາມເປັນຂອງປະປົນກັນ ໂດຍທຳນອງນີ້ເອງ. ໃນຄຳນັ້ນໆ ພຶງຊາບຄວາມໝາຍຕາມຕົວອັກສອນຂອງຄຳວ່າ 'ສະມາຄະຕະ' ເປັນຕົ້ນ ຕາມລັກສະນະທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

၃၄.

໓໔.

ဒေသကာလကလာလောက-ဉာယာဂမဝိရောဓိ ယံ;

တံ ဝိရောဓိပဒံ စေ’တ-မုဒါဟရဏတော ဖုဋံ.

ບົດໃດ ທີ່ຂັດຕໍ່ຖິ່ນຖານ (ເທສະ), ກາລະເວລາ (ກາລະ), ສິລະປະ (ກະລາ), ໂລກ (ໂລກະ), ຕັກກະວິທະຍາ (ຍາຍະ) ແລະຄຳພີ (ອະຄະມະ); ບົດນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ວິໂຣທິບົດ' (ບົດທີ່ຂັດແຍ້ງກັນ), ບົດນັ້ນ ຈະປາກົດແຈ້ງຈາກຕົວຢ່າງ.

၃၄. ‘‘ဒေသိ’’စ္စာဒိ. ဒေသော ထလဇလဒေသာဒိ. ကာလော ရတ္တိန္ဒိဝေါ. ကလာ နစ္စဂီတာဒယော. လောကော စရာစရဘူတပ္ပဝတ္တိ. ဉာယော ယုတ္တိ. အာဂမော ဣဓ ဗုဒ္ဓဝစနံ. အညတ္ထ တု သုတိဓမ္မသံဟိတာ, တေ စ. တေဟိ ဝိရောဓော အဿ အတ္ထီတိ ဒေသ…ပေ… ဝိရောဓိ. ယန္တိ အနုဝဒိတွာ. တံ ဝိရောဓိပဒန္တိ ဝိဓီယတေ. ဧတဉ္စ ပဒံ ဥဒါဟရဏတော လက္ခိယတော ဖုဋံ ပါကဋံ. ယတော ဇလဇာဒီနံ ထလာဒီသု ပါတုဘာဝါဒိ, ရတျာဒီသု သမ္ဘဝန္တာနံ ကုသုမာဒီနံ ဒိဝါဒီသု သမ္ဘဝေါ စ, ‘‘နစ္စဂီတာဒိစတုသဋ္ဌိယာ ကလာသု ဘိန္နဆဇ္ဇော နာမ သတ္တသရော’’တိအာဒိနာ ကလာသတ္ထာဘိဟိတလက္ခဏာတိက္ကမဝိရောဓော စ, ‘‘အဂ္ဂိသီတလော, နိဿာရော ခဒိရော’’တိအာဒိနာ လောကသီမာတိက္ကမော စ, ဝုတ္တာယပါ’နရုပ္ပတ္တသမုပ္ပတ္တိယာ မိဒ္ဓဿ ရူပဘာဝါပါဒနာဒိဉာယဝိရောဓော စ, ယထာသကမာဂမေန ဝိရောဓော စ သုခေန စ သက္ကာ ပါကဋတ္တာ ဝိညာတုံ, တတော သဗ္ဗမေတံ နောဒါဟဋန္တိ အဓိပ္ပာယော.

໓໔. ຄຳວ່າ 'Desi' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ເທສະ' ໄດ້ແກ່ ບົກ, ນ້ຳ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ກາລະ' ໄດ້ແກ່ ກາງເວັນ ແລະກາງຄືນ. ຄຳວ່າ 'ກະລາ' ໄດ້ແກ່ ການຟ້ອນຮຳ ແລະການຂັບຮ້ອງ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ໂລກະ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນໄປຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ ແລະບໍ່ມີຊີວິດ. ຄຳວ່າ 'ຍາຍະ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມສົມເຫດສົມຜົນ (ຍຸດຕິ). ຄຳວ່າ 'ອະຄະມະ' ໃນທີ່ນີ້ ໄດ້ແກ່ ພຣະພຸດທະພົດ, ແຕ່ໃນຄຳພີອື່ນ ໄດ້ແກ່ ຄຳພີພຣະເວດ ແລະທຳມະສາດ. ບົດທີ່ມີຄວາມຂັດແຍ້ງກັບສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ເທສະ...ເປ...ວິໂຣທິ'. ຄຳວ່າ 'yaṃ' ເປັນຄຳອ້າງອີງ. ຄຳວ່າ 'taṃ virodhipadaṃ' ເປັນຄຳກຳນົດ. ບົດນັ້ນ ຈະປາກົດແຈ້ງ ຄືຈະແຈ້ງຂຶ້ນ ຈາກຕົວຢ່າງທີ່ຍົກຂຶ້ນມາສະແດງ. ເພາະວ່າ ການປາກົດຂຶ້ນຂອງສັດນ້ຳເປັນຕົ້ນ ເທິງບົກເປັນຕົ້ນ, ການເບັ່ງບານໃນເວລາກາງເວັນຂອງດອກໄມ້ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຄວນຈະເບັ່ງບານໃນເວລາກາງຄືນ, ຄວາມຂັດແຍ້ງໂດຍການລ່ວງລະເມີດລັກສະນະທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຕຳລາສິລະປະ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ໃນສິລະປະ ໖ Store ປະການ ມີການຟ້ອນຮຳ ແລະການຂັບຮ້ອງເປັນຕົ້ນ ສຽງທັງ ໗ ມີສຽງຊັດຊະ (ສຽງທີ ໑) ທີ່ແຕກຕ່າງກັນ', ຄວາມລ່ວງລະເມີດຂອບເຂດຂອງໂລກ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ໄຟມີຄວາມເຢັນ, ໄມ້ເຄັງບໍ່ມີແກ່ນ', ຄວາມຂັດແຍ້ງກັບຫຼັກເຫດຜົນ ເປັນຕົ້ນວ່າ ການເຮັດໃຫ້ຄວາມງ້ວງຊຶມ (ມິດທະ) ມີຮູບຮ່າງຂຶ້ນມາ ທັງໆ ທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວວ່າ ມັນບໍ່ມີຮູບຮ່າງ, ແລະຄວາມຂັດແຍ້ງກັບຄຳພີຂອງຕົນໆ, ສິ່ງທັງໝົດນີ້ ສາມາດຮູ້ໄດ້ໂດຍງ່າຍ ເພາະຄວາມປາກົດແຈ້ງຂອງມັນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງມີອະທິບາຍວ່າ ຈະບໍ່ຍົກຕົວຢ່າງທັງໝົດນັ້ນມາສະແດງ.

၃၄. ဧဝံ ယမကပဟေဠိကာနမဒဿနေ ကာရဏံ ဝတွာ ဣဒါနိ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန သမ္ပတ္တဝိရောဓိဒေါသံ ‘‘ဒေသကာလိ’’စ္စာဒိနာ ဝဒတိ. ယံ ပဒံ ဒေသော ထလဇလပဗ္ဗတာဒိ. ကာလော ရတ္တိန္ဒိဝေါ ဟေမန္တာဒိဝသေန တိဝိဓော, ဝသန္တာဒိဝသေန ဆဗ္ဗိဓော. ကလာ နစ္စဂီတာဒိစတုသဋ္ဌိ. လောကော ထာဝရဇင်္ဂမဘူတပဝတ္တိသင်္ခါတော. ဉာယော ယုတ္တိ. အာဂမော ဣဟ ဗုဒ္ဓဝစနံ, အညတ္ထ ပန သုတိဓမ္မသံဟိတော စ. တေဟိ ဝိရောဓော အဿ အတ္ထီတိ ဒေသ…ပေ… ဝိရောဓိ. တံ ဝိရောဓိပဒံ နာမ. [Pg.74] ဧတံ ဝိရောဓိပဒံ ဥဒါဟရဏတော လက္ခိယတော ဖုဋံ ပရိဗျတ္တံ. ဝဿိကဇာတိသုမနာဒီနံ ဇလဇာဒိဘာဝေါ စ, ပဒုမကုမုဒါဒီနံ ထလဇာဒိဘာဝေါ စ, ရတ္တိအာဒီသု လဗ္ဘမာနာနံ ကုမုဒါဒီနံ ဒိဝါဒီသု သမ္ဘဝေါ စ, နစ္စဂီတာဒိစတုသဋ္ဌိယာ ကလာသု ‘‘ဆဇ္ဇော ဥသဘော ဂန္ဓာရော မဇ္ဈိမော ပဉ္စမော ဓေဝတော နိသာဒေါ’’တိ ဒဿိတသတ္တသရာနမေကဒေသဿ ဆဇ္ဇဿ ဘိန္နသတ္တသရော ဆဇ္ဇော နာမာတိ သမုဒါယဝသေန ဝေါဟာရကရဏာဒီဟိ သတ္ထာဂတတံ, လက္ခဏာတိက္ကမဉ္စ, ‘‘အဂ္ဂိ သီတလော, စန္ဒနံ ဥဏှံ, ခဒိရရုက္ခော နိဿာရော, ဧရဏ္ဍော သသာရော’’ ဣစ္စာဒိနာ လောကမရိယာဒါတိက္ကမော စ, မိဒ္ဓဿ အရူပဘာဝုပပတ္တိယာ ဝုတ္တာယပိ ရူပဘာဝသာဓနသဒိသယုတ္တိဝိရောဓိကထနဉ္စ, ယထာသကမာဂမမတိက္ကမ္မ ကထနဉ္စာတိ သဗ္ဗေသံ ဝိရုဒ္ဓသဘာဝဿ ပါကဋတ္တာ ဥဒါဟရဏံ န ဒဿယိဿာမာတိ အဓိပ္ပာယော. ဣမေသမေဝ ဒေသာဒိဝိရောဓီနမဝိရုဒ္ဓတ္တံ ဧတ္ထေဝ ဝိရောဓိပဒဒေါသပရိဟာရေ ‘‘ဗောဓိသတ္တပ္ပဘာဝေနာ’’တိစ္စာဒိနာ ဒိဿတိ. ဒေသ…ပေ… ဂမေဟိ ဝိရောဓော, သော အဿ အတ္ထီတိ ဒေသ…ပေ… ဝိရောဓိ. နိန္ဒာယံ အယမဿတ္ထီတိ ဝိဝစ္ဆိတာ.

໓໔. ເມື່ອກ່າວເຖິງເຫດຜົນທີ່ບໍ່ສະແດງ ຍະມົກ ແລະປະເຫຣິກາ ຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ບັດນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວເຖິງ 'ວິໂຣທິໂທດ' ທີ່ເຖິງວາລະຕາມລຳດັບການສະແດງ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'desakāli' ເປັນຕົ້ນ. ບົດໃດ ທີ່ຂັດຕໍ່ 'ເທສະ' ຄື ບົກ, ນ້ຳ, ພູເຂົາ ເປັນຕົ້ນ. 'ກາລະ' ຄື ກາງເວັນ ແລະກາງຄືນ ເຊິ່ງແບ່ງເປັນ ໓ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລະດູມີ ເໝັນຕະ (ລະດູໜາວ) ເປັນຕົ້ນ, ຫຼືແບ່ງເປັນ ໖ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລະດູມີ ວະສັນຕະ (ລະດູໃບໄມ້ປົ່ງ) ເປັນຕົ້ນ. 'ກະລາ' ຄື ສິລະປະ ໖໔ ປະການ ມີການຟ້ອນຮຳ ແລະການຂັບຮ້ອງ ເປັນຕົ້ນ. 'ໂລກະ' ຄື ຄວາມເປັນໄປຂອງສິ່ງທີ່ມີວິນຍານ ແລະບໍ່ມີວິນຍານ. 'ຍາຍະ' ຄື ຄວາມສົມເຫດສົມຜົນ. 'ອະຄະມະ' ໃນທີ່ນີ້ ໄດ້ແກ່ ພຣະພຸດທະພົດ, ແຕ່ໃນຄຳພີອື່ນ ໄດ້ແກ່ ຄຳພີພຣະເວດ ແລະທຳມະສາດ. ບົດທີ່ມີຄວາມຂັດແຍ້ງກັບສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ເທສະ...ເປ...ວິໂຣທິ'. ບົດນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ວິໂຣທິບົດ'. ວິໂຣທິບົດນັ້ນ ຈະປາກົດແຈ້ງ ຄືຈະແຈ້ງຂຶ້ນ ຈາກຕົວຢ່າງທີ່ຍົກຂຶ້ນມາສະແດງ. ອະທິບາຍວ່າ: ຄວາມເປັນສັດນ້ຳເປັນຕົ້ນ ຂອງດອກມະລິ ແລະດອກຂັດເຄົ້າເປັນຕົ້ນ ທີ່ເກີດໃນລະດູຝົນ, ຄວາມເປັນສັດບົກເປັນຕົ້ນ ຂອງດອກບົວຫຼວງ ແລະດອກບົວສາຍເປັນຕົ້ນ, ການເກີດຂຶ້ນໃນເວລາກາງເວັນ ຂອງດອກບົວສາຍເປັນຕົ້ນ ທີ່ເກີດໃນເວລາກາງຄືນ, ຄວາມຂັດແຍ້ງກັບຕຳລາສິລະປະ ເພາະການໃຊ້ຄຳເອີ້ນໂດຍສ່ວນລວມ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ສຽງຊັດຊະ ທີ່ແຕກຕ່າງຈາກສຽງທັງ ໗ ຊື່ວ່າ ສຽງຊັດຊະ' ໃນບັນດາສຽງທັງ ໗ ທີ່ສະແດງໄວ້ໃນສິລະປະ ໖໔ ປະການ ມີການຟ້ອນຮຳ ແລະການຂັບຮ້ອງ ເປັນຕົ້ນ ຄື 'ສຽງຊັດຊະ, ອຸສະພະ, ຄັນທາຣະ, ມັດຊິມະ, ປັນຈະມະ, ເທວະຕະ, ນິສາດະ' ແລະເພາະການລ່ວງລະເມີດລັກສະນະ, ຄວາມລ່ວງລະ微ດຂອບເຂດຂອງໂລກ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ໄຟມີຄວາມເຢັນ, ຈັນມີຄວາມຮ້ອນ, ໄມ້ເຄັງບໍ່ມີແກ່ນ, ໄມ້ລະຫຸ່ງມີແກ່ນ', ການກ່າວຂັດແຍ້ງກັບຫຼັກເຫດຜົນ ເຊັ່ນການກ່າວອ້າງເຫດຜົນເພື່ອສະແດງວ່າ ຄວາມງ້ວງຊຶມ (ມິດທະ) ມີຮູບຮ່າງ ທັງໆ ທີ່ມັນບໍ່ມີຮູບຮ່າງ, ແລະການກ່າວລ່ວງລະເມີດຄຳພີຂອງຕົນໆ; ເພາະວ່າ ສະພາວະທີ່ຂັດແຍ້ງກັນທັງໝົດນີ້ ປາກົດແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ, ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງບໍ່ສະແດງຕົວຢ່າງໄວ້. ຄວາມບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນ ຂອງບົດທີ່ຂັດຕໍ່ເທສະເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ຈະປາກົດໃນການແກ້ວິໂຣທິບົດໂທດນີ້ເອງ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'bodhisattappabhāvenā' (ດ້ວຍອານຸພາບຂອງພຣະໂພທິສັດ) ເປັນຕົ້ນ. ບົດທີ່ມີຄວາມຂັດແຍ້ງກັບ ເທສະ...ເປ...ອະຄະມະ ຊື່ວ່າ 'ເທສະ...ເປ...ວິໂຣທິ'. ໃນຄຳນັ້ນ ທ່ານປະສົງເອົາຄຳວ່າ 'ມີ' ນີ້ ໃນທາງຕิຕຽນ.

၃၅.

໓໕.

ယ’ဒပ္ပတီတ’မာနီယ, ဝတ္တဗ္ဗံ နေယျမာဟု တံ;

ယထာ သဗ္ဗာပိ ဓဝလာ, ဒိသာ ရောစန္တိ ရတ္တိယံ.

ບົດໃດ ທີ່ບໍ່ເປັນທີ່ປາກົດ (ບໍ່ເປັນທີ່ຮູ້ກັນທົ່ວໄປ) ແລ້ວນຳມາໃຊ້ກ່າວ, ທ່ານເອີ້ນບົດນັ້ນວ່າ 'ເນຍະຍະ' (ບົດທີ່ຕ້ອງເດົາຄວາມໝາຍ); ເຊັ່ນ 'ທິດທັງຫຼາຍທັງປວງ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງເປັນສີຂາວ ໃນເວລາກາງຄືນ'.

၃၅. ‘‘ယ’’မိစ္စာဒိ. အပ္ပတီတံ သဒ္ဒတော, အတ္ထတော ဝါ အနဓိဂတံ နဟျညထာဝဂမော ဂန္ထန္တရာဘာဝတော. ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘ဒုလ္လဘာဝဂတီ သဒ္ဒ-သာမတ္ထိယဝိလင်္ဃိနီ’’တိ. ယံ ကိဉ္စိ ပဒံ သမာနီယ အာနေတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ နေယျမာဟု. ယထေတျုဒါဟရတိ. သဗ္ဗာပိ သကလာပိ ဒိသာ ပုဗ္ဗဒိသာဒယော ဒသ ဒိသာ ရတ္တိယံ ရဇနျံ ဓဝလာ ဥဇ္ဇလာ ရောစန္တိ ဒိပ္ပန္တီတိ ဧတ္တကေ နိဒ္ဒိဋ္ဌေ စန္ဒမရီစိနော ဧတ္ထ နေယျတ္တံ.

໓໕. ຄຳວ່າ 'Ya' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນທີ່ປາກົດ' (ອັບປະຕີຕະ) ຄື ບໍ່ເຂົ້າໃຈໂດຍພະຍັນຊະນະ ຫຼືໂດຍອັດຖະ, ເພາະບໍ່ມີຄຳພີອື່ນທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈເປັນຢ່າງອື່ນໄດ້. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ທ່ານຈະກ່າວຕໍ່ໄປວ່າ 'ຄວາມເຂົ້າໃຈໄດ້ຍາກ ຍ່ອມລ່ວງລະເມີດກຳລັງຂອງຄຳສັບ'. ບົດໃດໜຶ່ງ ທີ່ນຳມາໃຊ້ກ່າວ, ທ່ານເອີ້ນບົດນັ້ນວ່າ 'ເນຍະຍະ'. ທ່ານຍົກຕົວຢ່າງ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'yathā' ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອກ່າວພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ 'ທິດທັງຫຼາຍທັງປວງ ຄືທິດທັງ ໑໐ ມີທິດຕາເວັນອອກເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ ຄືສະຫວ່າງສະໄຫວ ເປັນສີຂາວ ຄືຮຸ່ງເຮືອງ ໃນເວລາກາງຄືນ', ຄວາມເປັນບົດທີ່ຕ້ອງເດົາຄວາມໝາຍ (ເນຍະຍະ) ໃນທີ່ນີ້ ກໍຄື ແສງຈັນ.

၃၅. ဣဒါနိ နေယျဒေါသမုဒါဟရတိ ‘‘ယ’’မိစ္စာဒိနာ. ယံ ပဒံ အပ္ပတီတံ ပဒန္တရေန, တေနာဘိဟိတတ္ထေန ဝါ ‘‘ဣမဿတ္ထောယ’’မိတိ [Pg.75] အဝိညာတံ အာနီယ ဝတ္တဗ္ဗံ, တတောယေဝ ပဒန္တရမာနီယ ဝတ္တဗ္ဗံ ဟောတိ, တံ နေယျမာဟု ‘‘နေယျဒေါသော’’တိ ပေါရာဏာ အာဟု. ယထာ တတ္ထောဒါဟရဏမီဒိသံ ‘‘သဗ္ဗာပိ ဓဝလာ ဒိသာ ရောစန္တိ ရတ္တိယ’’န္တိ. သဗ္ဗာပိ ဒိသာ ပုဗ္ဗဒက္ခိဏာဒယော ဒသ ဒိသာ ဓဝလာ သေတာ ရတ္တိယံ ရဇနျံ ရောစန္တိ ဒိပ္ပန္တိ. ဧတ္ထ ဒိသာယ ဝိသေသနံ ဓဝလဂုဏံ ကေလာသကူဋသုဓာဘိတ္တိစန္ဒရံသိအာဒီသု ကုတော သဉ္ဇာတမိတိ အနိစ္ဆိတတ္တာ အညနိဝတ္တနတ္ထံ စန္ဒကိရဏာဒိဝါစကပဒံ အာနေတွာ ဓဝလတာ ဣမိနေတိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ ဓဝလ ပဒံ နေယျဒေါသေန ဒုဋ္ဌံ ဟောတိ. ပတီတံ ဝိညာတံ, န ပတီတံ အပ္ပတီတံ. ဧတ္ထ အကာရော ပသဇ္ဇပဋိသေဓေ.

໓໕. ບັດນີ້ ທ່ານຍົກຕົວຢ່າງ 'ເນຍະຍະໂທດ' ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ya' ເປັນຕົ້ນ. ບົດໃດ ທີ່ບໍ່ເປັນທີ່ຮູ້ກັນ ດ້ວຍບົດອື່ນ ຫຼືດ້ວຍເນື້ອຄວາມທີ່ບົດນັ້ນກ່າວວ່າ 'ນີ້ຄືຄວາມໝາຍຂອງບົດນີ້', ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ຈຶ່ງຕ້ອງນຳບົດອື່ນມາໃຊ້ກ່າວ, ທ່ານເອີ້ນບົດນັ້ນວ່າ 'ເນຍະຍະ' ຄື ຄູອາຈານໃນປາງກ່ອນເອີ້ນວ່າ 'ເນຍະຍະໂທດ'. ຕົວຢ່າງໃນບົດນັ້ນ ມີດັ່ງນີ້: 'ທິດທັງຫຼາຍທັງປວງ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງເປັນສີຂາວ ໃນເວລາກາງຄືນ'. ທິດທັງຫຼາຍທັງປວງ ຄືທິດທັງ ໑໐ ມີທິດຕາເວັນອອກ ແລະທິດໃຕ້ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ ຄືສະຫວ່າງສະໄຫວ ເປັນສີຂາວ ຄືສະຫວ່າງ ໃນເວລากາງຄືນ. ໃນບົດນີ້, ເພາະບໍ່ມີການກຳນົດວ່າ ຄຸນລັກສະນະສີຂາວ ທີ່ເປັນວິເສດສະນະຂອງທິດນັ້ນ ເກີດມາຈາກໃສ ເຊັ່ນ ຍອດເຂົາໄກລາດ, ຝາທີ່ທາດ້ວຍປູນຂາວ ຫຼືແສງຈັນ ເປັນຕົ້ນ, ເພື່ອປ້ອງກັນຄວາມໝາຍອື່ນ ຈຶ່ງຕ້ອງນຳບົດທີ່ບອກເຖິງແສງຈັນເປັນຕົ້ນມາໃສ່ ແລ້ວກ່າວວ່າ 'ความເປັສີຂາວ ເກີດຈາກສິ່ງນີ້', ດັ່ງນັ້ນ ບົດວ່າ 'dhavala' (ສີຂາວ) ຈຶ່ງເສຍຫາຍດ້ວຍເນຍະຍະໂທດ. ຄຳວ່າ 'ປະຕີຕະ' ແປວ່າ ຮູ້ແລ້ວ, 'ບໍ່ເປັນທີ່ຮູ້' ແປວ່າ ອັບປະຕີຕະ. ໃນຄຳນີ້ ອັກສອນ 'a' ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍປະຕິເສດ (ປະສັດຊະປະຕິເສດ).

၃၆.

໓໖.

နေဒိသံ ဗဟု မညန္တိ, သဗ္ဗေ သဗ္ဗတ္ထ ဝိညုနော;

ဒုလ္လဘာ’ဝဂတီ သဒ္ဒ-သာမတ္ထိယဝိလင်္ဃိနီ.

ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍທັງປວງ ໃນທຸກບ່ອນ ຍ່ອມບໍ່ນິຍົມຊົມຊອບ ບົດທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້; ເພາະວ່າ ຄວາມເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມ ທີ່ລ່ວງລະເມີດກຳລັງຂອງຄຳສັບ ນັ້ນຫາໄດ້ຍາກ.

၃၆. အပ္ပတီတံ နိစ္ဆန္တိ ဝိညူတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘နေ’’တိအာဒိ. ဤဒိသံ အနန္တရေ ဝုတ္တပ္ပကာရံ နေယျံ သဗ္ဗေပိ ဝိညုနော ဉေယျဝိဒူ သဗ္ဗတ္ထ ဂဇ္ဇာဒိကေ န ဗဟု မညန္တိ န သမ္ဘာဝေန္တိ နပ္ပယုဇ္ဇန္တိ. ကိံ န ဗဟုမညန္တီတိ စေ အာဟ ‘‘ဒုလ္လဘာ’’တိအာဒိ. တထာ ဟိ အဝဂတီ အတ္ထာဝဂမော သဒ္ဒံ ဝါစကံ, သာမတ္ထိယဉ္စ ဉာယံ ဝိလင်္ဃယတိ စဇတိ အနုပဒဿနတောတိ သဒ္ဒသာမတ္ထိယဝိလင်္ဃိနီ ဒုလ္လဘာ န လဘျတေ. ဉာယောပတ္ထော ဝါ သဒ္ဒေါပတ္ထော ဝါ ယောတ္ထော န ဟောတိ. သော နပ္ပတီယတေ ယထာ မနသိ အဝဋ္ဌိတမတ္တေနာတိ အတ္ထော. တသ္မာ သဒ္ဒတော, အတ္ထတော ဝါ ပတီတဗ္ဗမနေယျံ, တဗ္ဗိပရီတံ နေယျန္တိ ဝိညေယျံ.

໓໖. ເພື່ອສະແດງວ່າ ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍບໍ່ປາດຖະໜາບົດທີ່ບໍ່ເປັນທີ່ຮູ້ກັນ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ne' ເປັນຕົ້ນ. ບົດທີ່ຕ້ອງເດົາຄວາມໝາຍ (ເນຍະຍະ) ມີປະການຕາມທີ່ກ່າວມາໃນຫົວຂໍ້ກ່ອນນີ້, ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍທັງປວງ ຜູ້ຮູ້ສິ່ງທີ່ຄວນຮູ້ ຍ່ອມບໍ່ນິຍົມຊົມຊອບ ຄືບໍ່ຍົກຍ້ອງ ແລະບໍ່ນຳມາໃຊ້ ໃນຮ້ອຍແກ້ວ ແລະຮ້ອຍກອງເປັນຕົ້ນ ໃນທຸກບ່ອນ. ຖ້າຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງບໍ່ນິຍົມຊົມຊອບ? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'dullabhā' ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ຄວາມເຂົ້າໃຈ ຄືຄວາມເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມ ທີ່ລ່ວງລະເມີດ ຄືລະຖິ້ມກຳລັງຂອງຄຳສັບ ຄືຄຳເວົ້າ ແລະຄວາມສົມເຫດສົມຜົນ ໂດຍບໍ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນ ນັ້ນຫາໄດ້ຍາກ ຄືບໍ່ມີ. ເນື້ອຄວາມໃດ ທີ່ບໍ່ໄດ້ອາໄສຫຼັກເຫດຜົນ ຫຼືບໍ່ໄດ້ອາໄສຄຳສັບ, ເນື້ອຄວາມນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ເຂົ້າໃຈ ພຽງແຕ່ຕັ້ງຢູ່ໃນໃຈເທົ່ານັ້ນ, ນີ້ຄືອັດຖະ. ເພາະສະນັ້ນ ບົດໃດທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ຈາກຄຳສັບ ຫຼືຈາກເນື້ອຄວາມ ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ 'ອະເນຍະຍະ' (ບໍ່ຕ້ອງເດົາ), ບົດທີ່ກົງກັນຂ້າມກັບບົດນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າເປັນ 'ເນຍະຍະ'.

၃၆. ဣမံ အပ္ပတီတပဒံ ဝိညူဟိ နာဘိမတန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘နေဒိသ’’မိစ္စာဒိ. ဤဒိသံ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရံ နေယျံ သဗ္ဗေ ဝိညုနော သဗ္ဗတ္ထ ဂဇ္ဇပဇ္ဇာဒိကေ န ဗဟု မညန္တိ န သမ္ဘာဝေန္တိ နပ္ပယောဇေန္တိ. အဝဂတီ အတ္ထာဝဗောဓော သဒ္ဒသာမတ္ထိယဝိလင်္ဃိနီ [Pg.76] သဒ္ဒသင်္ခါတဝါစကဉ္စ သာမတ္ထိယသင်္ခါတဉာယဉ္စ အတိက္ကမ္မ ပဝတ္တိနီ ဒုလ္လဘာ တာဒိသပယောဂါဘာဝတော ဒုလ္လဘာ ဟောတိ. ယော အတ္ထော သဒ္ဒါဂတော, ဉာယာဂတော ဝါ န ဟောတိ, သော ကတ္တုနော မနသိ ပတိဋ္ဌိတမတ္တေန ပတီတော န ဟောတီတိ တံ ပဒံ နေယျဒေါသမိတိ သဗ္ဗေ ကဝိနော ပရိဟရန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. ဗဟုမာနံ ကရောန္တီတိ ဝါကျေ ဗဟုမညန္တီတိ နာမဓာတု. သဒ္ဒသာမတ္ထိယံ ဝိလင်္ဃယတိ သီလေနာတိ သဒ္ဒသာမတ္ထိယဝိလင်္ဃိနီ.

໓໖. ເພື່ອສະແດງວ່າ ບົດທີ່ບໍ່ເປັນທີ່ຮູ້ກັນນີ້ ບໍ່ເປັນທີ່ພໍໃຈຂອງຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'nedisam' ເປັນຕົ້ນ. ບົດທີ່ຕ້ອງເດົາຄວາມໝາຍ (ເນຍະຍະ) ມີປະການຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນີ້, ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍທັງປວງ ຍ່ອມບໍ່ນິຍົມຊົມຊອບ ຄືບໍ່ຍົກຍ້ອງ ແລະບໍ່ນຳມາໃຊ້ ໃນຮ້ອຍແກ້ວ ແລະຮ້ອຍກອງເປັນຕົ້ນ ໃນທຸກບ່ອນ. ຄວາມເຂົ້າໃຈ ຄືຄວາມເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມ ທີ່ລ່ວງລະເມີດ ຄືເປັນໄປລ່ວງພົ້ນກຳລັງຂອງຄຳສັບ ຄືຄຳເວົ້າ ແລະກຳລັງຂອງຫຼັກເຫດຜົນ ນັ້ນຫາໄດ້ຍາກ ເພາະບໍ່ມີການໃຊ້ເຊັ່ນນັ້ນ. ເນື້ອຄວາມໃດ ທີ່ບໍ່ໄດ້ມາຈາກຄຳສັບ ຫຼືບໍ່ໄດ້ມາຈາກຫຼັກເຫດຜົນ, ເນື້ອຄວາມນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ຮູ້ກັນ ພຽງແຕ່ຕັ້ງຢູ່ໃນໃຈຂອງຜູ້ແຕ່ງເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ກະວີທັງຫຼາຍທັງປວງ ຈຶ່ງເວັ້ນບົດນັ້ນ ເພາະເປັນເນຍະຍະໂທດ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ໃນປະໂຫຍກວ່າ 'ເຮັດການຍົກຍ້ອງ' (bahumānaṃ karonti) ຄຳວ່າ 'bahumaññanti' ເປັນນາມະທາຕຸ. ບົດວ່າ 'saddasāmatthiyavilaṅghinī' ແປວ່າ ໂດຍປົກກະຕິຍ່ອມລ່ວງລະເມີດກຳລັງຂອງຄຳສັບ.

၃၇.

໓໗.

သိယာ ဝိသေသနာပေက္ခံ,ယံ တံ ပတွာ ဝိသေသနံ;

သာတ္ထကံ တံ ယထာ တံ သော,ဘိယျော ပဿတိ စက္ခုနာ.

ບົດໃດ ທີ່ເມື່ອໄດ້ຮັບຄຳວິເສດ (ວິເສດສະນະ) ແລ້ວ ຈຶ່ງມີປະໂຫຍດ (ມີເນື້ອຄວາມ), ບົດນັ້ນ ພຶງເປັນບົດທີ່ຕ້ອງການຄຳວິເສດ (ວິເສດສະນາເປກຂะ); ເຊັ່ນ 'ເຂົາ ຍ່ອມແນມເບິ່ງສິ່ງນັ້ນ ດ້ວຍຕາ ຫຼາຍຂຶ້ນ'.

၃၇. ‘‘သိယာ’’ဣစ္စာဒိ. ယံ ပဒံ ဝိသေသနံ ပတွာ အတ္ထေန သဟ ဝတ္တတီတိ သာတ္ထကံ. နိဗ္ဗိသေသနန္တု ဝုတ္တတ္ထမေဝ ဟောတိ. တံ ဝိသေသနာပေက္ခံ သိယာ. ‘‘တံ ယထေ’’တျာဒိနာ ဥဒါဟရတိ. ‘‘ပဿတီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘စက္ခုနာ’’တိ လဗ္ဘတေဝ.

໓໗. ຄຳວ່າ 'Siyā' ເປັນຕົ້ນ. ບົດໃດ ທີ່ເມື່ອໄດ້ຮັບຄຳວິເສດແລ້ວ ຍ່ອມເປັນໄປພ້ອມກັບເນື້ອຄວາມ ຊື່ວ່າ 'ສາດຖະກະ' (ມີປະໂຫຍດ). ສ່ວນບົດທີ່ບໍ່ມີຄຳວິເສດ ຍ່ອມມີເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວເທົ່ານັ້ນ. ບົດນັ້ນ ພຶງເປັນບົດທີ່ຕ້ອງການຄຳວິເສດ. ທ່ານຍົກຕົວຢ່າງ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'taṃ yathā' ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອກ່າວວ່າ 'ຍ່ອມແນມເບິ່ງ' (passati) ກໍຍ່ອມໄດ້ຄວາມວ່າ 'ດ້ວຍຕາ' (cakkhunā) ຢູ່ແລ້ວ.

၃၇. ‘‘သိယာ’’မိစ္စာဒိ. ယံ ပဒံ ဝိသေသနံ ပတွာ သာတ္ထကံ အတ္ထသဟိတံ, တဒဘာဝေ နိရတ္ထကံ ဟောတိ, တံ ဝိသေသနာပေက္ခံ နာမ သိယာ. တံ ယထာ တဿောဒါဟရဏမေဝံ ‘‘တံ သော ဘိယျော ပဿတိ စက္ခုနာ’’တိ. သော ပုရိသော တံ ပုရိသံ ဘိယျော ယေဘုယျသာ စက္ခုနာ ပဿတိ. ဧတ္ထ ‘‘ပဿတီ’’တိ ဝုတ္တေယေဝ ‘‘စက္ခုနာ’’တိ ဉာယတိ. စက္ခုနာတိ ဝိသေသျပဒံ ဝိသေသနံ လဒ္ဓါဝ သာတ္ထကံ ဟောတိ. ဝိသေသနေ အပေက္ခာ အဿာတိ စ, သဟ အတ္ထေန ဝတ္တမာနံ သာတ္ထကမိတိ စ သမာသော.

໓໗. ຄຳວ່າ 'Siyā' ເປັນຕົ້ນ. ບົດໃດ ທີ່ເມື່ອໄດ້ຮັບຄຳວິເສດແລ້ວ ເປັນບົດມີປະໂຫຍດ ຄືມີເນື້ອຄວາມ, ແຕ່ເມື່ອບໍ່ມີຄຳວິເສດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນບົດທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ, ບົດນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ວິເສດສະນາເປກຂະ' (ຕ້ອງການຄຳວິເສດ). ຕົວຢ່າງໃນບົດນັ້ນ ມີດັ່ງນີ້: 'ເຂົາ ຍ່ອມແນມເບິ່ງສິ່ງນັ້ນ ດ້ວຍຕາ ຫຼາຍຂຶ້ນ'. ຊາຍຄົນນັ້ນ ຍ່ອມແນມເບິ່ງຊາຍຄົນນັ້ນ ດ້ວຍຕາ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍ. ໃນບົດນີ້, ເມື່ອກ່າວພຽງແຕ່ວ່າ 'ຍ່ອມແນມເບິ່ງ' ເທົ່ານັ້ນ ກໍຍ່ອມຮູ້ໄດ້ວ່າ 'ດ້ວຍຕາ'. ບົດທີ່ຖືກສະແດງວິເສດ (ວິເສດສະຍະບົດ) ຄື 'ດ້ວຍຕາ' (cakkhunā) ຍ່ອມມີປະໂຫຍດ ກໍຕໍ່ເມື່ອໄດ້ຮັບຄຳວິເສດເທົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ 'ວິເສດສະນາເປກຂະ' ວິເຄາະວ່າ ບົດທີ່ມີຄວາມຕ້ອງການໃນຄຳວິເສດ, ແລະບົດວ່າ 'ສາດຖະກະ' ວິເຄາະວ່າ ບົດທີ່ເປັນໄປພ້ອມກັບເນື້ອຄວາມ, ເປັນສະມາດ.

၃၈.

໓໘.

ဟီနံ ကရေ ဝိသေသျံ ယံ, တံ ဟီနတ္ထံ ဘဝေ ယထာ;

နိပ္ပဘီကတခဇ္ဇောတော, သမုဒေတိ ဒိဝါကရော.

ຄຳວິເສດໃດ ທີ່ເຮັດໃຫ້ຄຳທີ່ຖືກສະແດງວິເສດ (ວິເສດສະຍະ) ຕ່ຳຕ້ອຍລົງ, ຄຳວິເສດນັ້ນ ພຶງເປັນ 'ຫີນັດຖະ' (ມີເນື້ອຄວາມຕ່ຳຕ້ອຍ); ເຊັ່ນ 'ພຣະອາທິດ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ແມງຫິ່ງຫ້ອຍໝົດແສງ ຍ່ອມອຸໄທຂຶ້ນ'.

၃၈. ‘‘ဟီန’’မိစ္စာဒိ[Pg.77]. ယံ ဝိသေသနပဒံ ဝိသေသျံ ဝိသေသိတဗ္ဗံ ဟီနံ လာမကံ ကရေ ကရေယျ, တံ ဝိသေသနပဒံ ဟီနတ္ထံ ဟီနော အတ္ထော ယဿ တံ ဟီနတ္ထံ နာမ ဘဝေယျ. ‘‘ယထာ’’ဣတျာဒိနာ ဥဒါဟရတိ. နိပ္ပဘီကတော ခဇ္ဇောတော ယေန သော ဒိဝါကရော ပဘာကရော သမုဒေတိ ဥပဂစ္ဆတီတိ. ဧတ္ထ ခဇ္ဇောတပ္ပဘာပဟရဏေ န ထုတိ ဒိဝါကရဿာတိ.

໓໘. ຄຳວ່າ 'Hīna' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວິເສດໃດ ທີ່ເຮັດໃຫ້ຄຳທີ່ຖືກສະແດງວິເສດ ຄືຄຳທີ່ຄວນສະແດງວິເສດ ຕ່ຳຕ້ອຍ ຄືເລວຊາມລົງ, ຄຳວິເສດນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ຫີນັດຖະ' ຄື ບົດທີ່ມີເນື້ອຄວາມຕ່ຳຕ້ອຍ. ທ່ານຍົກຕົວຢ່າງ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'yathā' ເປັນຕົ້ນ. ພຣະອາທິດ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ແມງຫິ່ງຫ້ອຍໝົດແສງ ຍ່ອມອຸໄທຂຶ້ນ ຄືປາກົດຂຶ້ນ. ໃນບົດນີ້, ການຂົ່ມແສງຂອງແມງຫິ່ງຫ້ອຍ ບໍ່ແມ່ນການສັນລະເສີນພຣະອາທິດເລີຍ.

၃၈. ‘‘ဟီနံ ကရေ’’စ္စာဒိ. ယံ ပဒံ ဝိသေသျံ ဟီနံ ကရောတိ, တံ ဟီနတ္ထံ ဘဝေ. ယထာ တတ္ထောဒါဟရဏမေဝံ ‘‘နိပ္ပဘီကတခဇ္ဇောတော, သမုဒေတိ ဒိဝါကရော’’တိ. ပဘာရဟိတကတာ ခဇ္ဇောတာ ယေန သော ဒိဝါကရော သူရိယော သမုဒေတိ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ. ‘‘နိပ္ပဘီကတခဇ္ဇောတော’’တိ ဣမိနာ ဝိသေသနေန လာမကာလောကလဒ္ဓယုတ္တဿ ခဇ္ဇောပနကဿ အဘိဘဝနပ္ပကာသနံ သဟဿရံသိနော နိန္ဒာယေဝ, န ထုတီတိ ဝိသေသျံ ဟီနတ္ထံ ဟောတိ. ဟီနော အတ္ထော ယဿေတိ စ, နတ္ထိ ပဘာ ဧတေသန္တိ စ, နိပ္ပဘာ ကတာတိ စ, နိပ္ပဘီကတာ ခဇ္ဇောတာ ယေနာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໓໘. ຄຳວ່າ 'Hīnaṃ kare' ເປັນຕົ້ນ. ບົດໃດ ທີ່ເຮັດໃຫ້ຄຳທີ່ຖືກສະແດງວິເສດຕ່ຳຕ້ອຍລົງ, ບົດນັ້ນ ພຶງເປັນ 'ຫີນັດຖະ'. ຕົວຢ່າງໃນບົດນັ້ນ ມີດັ່ງນີ້: 'ພຣະອາທິດ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ແມງຫິ່ງຫ້ອຍໝົດແສງ ຍ່ອມອຸໄທຂຶ້ນ'. ພຣະອາທິດ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ແມງຫິ່ງຫ້ອຍປາສະຈາກແສງ ຍ່ອມອຸໄທຂຶ້ນ ຄືຂຶ້ນມາ. ດ້ວຍຄຳວິເສດວ່າ 'nippabhīkatakhajjoto' (ຜູ້ເຮັດໃຫ້ແມງຫິ່ງຫ້ອຍໝົດແສງ) ນີ້, ການສະແງການຂົ່ມແມງຫິ່ງຫ້ອຍ ທີ່ມີແສງສະຫວ່າງອັນຕ່ຳຕ້ອຍ ຍ່ອມເປັນການຕິຕຽນພຣະອາທິດຜູ້ມີລັງສີພັນດວງເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນການສັນລະເສີນເລີຍ, ດັ່ງນັ້ນ ຄຳທີ່ຖືກສະແດງວິເສດ ຈຶ່ງມີເນື້ອຄວາມຕ່ຳຕ້ອຍ. ບົດວ່າ 'ຫີນັດຖະ' ວິເຄາະວ່າ ບົດທີ່ມີເນື້ອຄວາມຕ່ຳຕ້ອຍ, ບົດວ່າ 'ນິບປະພາ' ວິເຄາະວ່າ ແສງສະຫວ່າງຂອງສັດເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ມີ, ບົດວ່າ 'ນິບປະພີກະຕະ' ວິເຄາະວ່າ ເຮັດໃຫ້ໝົດແສງ, ແລະບົດວ່າ 'nippabhīkatakhajjoto' ວິເຄາະວ່າ ແມງຫິ່ງຫ້ອຍຖືກເຮັດໃຫ້ໝົດແສງໂດຍພຣະອາທິດໃດ.

၃၉.

໓໙.

ပါဒပူရဏမတ္တံ ယံ, အနတ္ထမိတိ တံ မတံ;

ယထာ ဟိ ဝန္ဒေ ဗုဒ္ဓဿ, ပါဒပင်္ကေရုဟမ္ပိစ.

ບົດໃດ ທີ່ເປັນພຽງແຕ່ຄຳເຕັມບາດ (ປາດະປູຣະນະ), ບົດນັ້ນ ທ່ານຖືວ່າ 'ອະນັດຖະ' (ບໍ່ມີປະໂຫຍດ); ເຊັ່ນ 'ຂ້າພະເຈົ້າ ຍ່ອມໄຫວ້ ພຣະບາດພຽງດັ່ງດອກບົວ ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແທ້ (ຫິ) ແລະ (ອະປິ ຈ)'.

၃၉. ဟိ အပိ စသဒ္ဒါနံ ပါဒပူရဏမတ္တတ္တာ အနတ္ထကတ္တံ. ဝိသေသနဝိသေသျပဒဒေါသော.

໓໙. ເພາະວ່າ ຄຳສັບທັງຫຼາຍມີ 'hi', 'api' ແລະ 'ca' ເປັນພຽງແຕ່ຄຳເຕັມບາດ, ຈຶ່ງບໍ່ມີປະໂຫຍດ. ນີ້ຄື ໂທດຂອງບົດວິເສດສະນະ ແລະວິເສດສະຍະ.

၃၉. ‘‘ပါဒပူရဏိ’’စ္စာဒိ. ယံ ပဒံ ပါဒပူရဏမတ္တံ စတုတ္ထံသသင်္ခါတဿ ပါဒဿ ပူရဏမတ္တမေဝ ဟောတိ, တံ အနတ္ထမိတိ မတံ ဉာတံ. ယထာသဒ္ဒေါ ဝုတ္တတ္ထော. ဗုဒ္ဓဿ ပါဒပင်္ကေရုဟံ ပါဒမ္ဗုဇံ ဝန္ဒေတိ. ဧတ္ထ ဟိ အပိစာတိ ဣမေသံ သမတ္တနာဒိအတ္ထေသု အပ္ပဝတ္တိတော ကေဝလံ ပါဒပူရဏမတ္တတော အနတ္ထကတ္တံ. မတ္တသဒ္ဒေါ အဝဓာရဏေ. ဝိသေသနဝိသေသျပဒဒေါသော.

໓໙. ຄຳວ່າ 'Pādapūraṇa' ເປັນຕົ້ນ. ບົດໃດ ທີ່ເປັນພຽງແຕ່ຄຳເຕັມບາດ ຄືເປັນພຽງແຕ່ການເຮັດໃຫ້ບາດອັນນັບວ່າເປັນສ່ວນທີ ໔ ເຕັມເທົ່ານັ້ນ, ບົດນັ້ນ ທ່ານຮູ້ກັນວ່າ 'ອະນັດຖະ' (ບໍ່ມີປະໂຫຍດ). ຄຳວ່າ 'yathā' ມີເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ຍ່ອມໄຫວ້ ພຣະບາດພຽງດັ່ງດອກບົວ ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ. ໃນບົດນີ້, ເພາະຄຳວ່າ 'hi' ແລະ 'api ca' ເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ໄດ້ເປັນໄປໃນເນື້ອຄວາມມີການເຕົ້າໂຮມເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ເປັນໄປພຽງແຕ່ຄຳເຕັມບາດເທົ່ານັ້ນ, ຈຶ່ງບໍ່ມີປະໂຫຍດ. ຄຳວ່າ 'ມັດຕະ' (matta) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍກຳນົດ. ນີ້ຄື ໂທດຂອງບົດວິເສດສະນະ ແລະວິເສດສະຍະ.

ပဒဒေါသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍການສະແດງບົດໂທດ ຈົບແລ້ວ.

ဝါကျဒေါသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

ການອະທິບາຍການສະແດງວາກະຍະໂທດ (ໂທດຂອງປະໂຫຍກ)

၄၀.

໔໐.

သဒ္ဒတော အတ္ထတော ဝုတ္တံ, ယတ္ထ ဘိယျောပိ ဝုစ္စတိ;

တမေကတ္ထံ ယထာ’ဘာတိ, ဝါရိဒေါဝါရိဒေါ အယံ.

ໃນປະໂຫຍກໃດ, ສິ່ງທີ່ກ່າວແລ້ວໂດຍພະຍັນຊະນະ ຫຼືໂດຍອັດຖະ ຖືກກ່າວຊ້ຳອີກ; ບົດນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ເອກັດຖະ' (ມີເນື້ອຄວາມດຽວກັນ); ເຊັ່ນ 'ເມກ (ວາຣิທະ) ນີ້ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ, ຜູ້ໃຫ້ເຊິ່ງນ້ຳ (ວາຣิທະ)'.

၄၀. ‘‘သဒ္ဒတော’’ဣစ္စာဒိ. သဒ္ဒတော ဝါစကေန တသ္မိံယေဝတ္ထေ တဿေဝ သဒ္ဒဿ ပုန ပယောဂတော အတ္ထတော အဘိဓေယျေန ပုဗ္ဗပဋိပါဒိကဿေဝ ဝတ္ထုဿာဝိသေသေန ပုန ပဋိပါဒနတော ဝုတ္တံ ပယုတ္တံ ယံ ပဒတ္ထရူပံ ယတ္ထ ယသ္မိံ ဝါကျေ ဘိယျောပိ ဝုစ္စတိ ပုနပိ ပယုဇ္ဇတေ, တမေကတ္ထန္တိ အနုဝဒိတွာ ‘‘ယထေ’’စ္စာဒိနာ ဝိဓီယတေ. ဝါရိံ ဒဒါတီတိ ဝါရိဒေါ. အယံ ဝါရိဒေါ မေဃော အာဘာတိ ဒိပ္ပတီတိ. ဇလဒါနမတ္တာပေက္ခာယ ဣဒံ သဒ္ဒတော ဧကတ္ထံ.

໔໐. ຄຳວ່າ “Saddato” (ໂດຍສຽງ) ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມວ່າ ຮູບແບບແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງບົດໃດ ທີ່ກ່າວແລ້ວ ຫຼືໃຊ້ແລ້ວ ຖືກກ່າວຊ້ຳອີກ ຫຼືນຳມາໃຊ້ຊ້ຳອີກ ໃນປະໂຫຍກໃດປະໂຫຍກໜຶ່ງ ໂດຍສຽງ ຄືໂດຍວາຈົກ (ຄຳເວົ້າ) ເພາະການໃຊ້ຄຳນັ້ນຊ້ຳອີກໃນເນື້ອຄວາມດຽວກັນນັ້ນເອງ ຫຼືໂດຍອັດຖະ ຄືໂດຍສິ່ງທີ່ຖືກສະແດງ ເພາະການສະແດງຊ້ຳອີກໂດຍບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຂອງເນື້ອຫາທີ່ໄດ້ສະແດງໄວ້ກ່ອນແລ້ວນັ້ນ, ທ່ານກ່າວອ້າງເຖິງຄຳນັ້ນວ່າ “Ekattha” (ມີເນື້ອຄວາມດຽວກັນ) ແລ້ວຈຶ່ງກຳນົດໄວ້ດ້ວຍຄຳວ່າ “Yatha” (ເຊັ່ນ) ເປັນຕົ້ນ. ຜູ້ໃຫ້ເຊິ່ງນ້ຳ ຊື່ວ່າ “Vārido” (ຜູ້ໃຫ້ນ້ຳ). ເມກຜູ້ໃຫ້ນ້ຳນີ້ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ ຄືສະຫວ່າງສະໄຫວ. ນີ້ຊື່ວ່າ “Saddato ekattha” (ມີເນື້ອຄວາມດຽວກັນໂດຍສຽງ) ເພາະເພັ່ງເລັງພຽງແຕ່ການໃຫ້ນ້ຳ.

၄၀. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌက္ကမေန ဝါကျဒေါသံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘သဒ္ဒတော’’စ္စာဒိနာ. သဒ္ဒတော ဝါစကေန အတ္ထတော အဘိဓေယျေန ဝုတ္တံ ပယုတ္တံ ယံ ပဒတ္ထရူပံ ယတ္ထ ယသ္မိံ ဝါကျေ ဘိယျောပိ ပုနပိ ဝုစ္စတိ ယုဇ္ဇတေ, တံ ဝါကျံ ဧကတ္ထံ နာမ ဒေါသော. ဥဒါဟရဏံ ‘‘ယထိ’’စ္စာဒိ. ဝါရိဒေါ ဇလဒါယကော အယံ ဝါရိဒေါ မေဃော အာဘာတိ ဒိပ္ပတိ. သမ္ပတ္တိသာဓကံ ‘‘ဇလဒါယကော’’စ္စာဒိဝိသေသနံ ဝိနာ ဇလဒါနမတ္တဿ ဝုတ္တတ္တာ သဒ္ဒတော ဧကတ္ထံ နာမ ဟောတိ.

໔໐. ບັດນີ້, ທ່ານສະແດງໂທດແຫ່ງປະໂຫຍກ (ວາກະຍະໂທດ) ຕາມລຳດັບທີ່ໄດ້ລະບຸໄວ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ “Saddato” ເປັນຕົ້ນ. ຮູບແບບແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງບົດໃດ ທີ່ກ່າວແລ້ວ ຫຼືໃຊ້ແລ້ວ ຖືກກ່າວຊ້ຳອີກ ຫຼືປະກອບຊ້ຳອີກ ໃນປະໂຫຍກໃດປະໂຫຍກໜຶ່ງ ໂດຍສຽງ ຄືໂດຍວາຈົກ ຫຼືໂດຍອັດຖະ ຄືໂດຍສິ່ງທີ່ຖືກສະແດງ, ປະໂຫຍກນັ້ນຊື່ວ່າ “Ekattha” (ມີເນື້ອຄວາມດຽວກັນ) ເຊິ່ງເປັນໂທດຢ່າງໜຶ່ງ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ຄຳວ່າ “Yatha” ເປັນຕົ້ນ. “Vārido” ຄືຜູ້ໃຫ້ນ້ຳ, ເມກຜູ້ໃຫ້ນ້ຳນີ້ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ ຄືສະຫວ່າງສະໄຫວ. ເພາະກ່າວພຽງແຕ່ການໃຫ້ນ້ຳ ໂດຍປາສະຈາກບົດວິເສດສະນະ (ຄຳຂະຫຍາຍ) ທີ່ຊ່ວຍໃຫ້ເນື້ອຄວາມສົມບູນ ເຊັ່ນ “Jaladāyako” (ຜູ້ໃຫ້ນ້ຳ) ເປັນຕົ້ນ, ປະໂຫຍກນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “Saddato ekattha” (ມີເນື້ອຄວາມດຽວກັນໂດຍສຽງ).

ယထာ စ

ແລະ ເຊັ່ນດຽວກັນ

၄၁.

໔໑.

တိတ္ထိယင်္ကုရဗီဇာနိ, ဇဟံ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ’ဟ;

ပသာဒေတိ ပသန္နေ သော, မဟာမုနိ မဟာဇနေ.

ພະມະຫາມຸນີພະອົງນັ້ນ ເມື່ອຊົງລະເສຍເຊິ່ງທິດຖິທັງຫຼາຍ ອັນເປັນດັ່ງພືດແຫ່ງໜໍ່ອ່ອນຂອງພວກອັນຍະເດຍລະຖີໃນໂລກນີ້, ຍ່ອມຊົງເຮັດມະຫາຊົນຜູ້ເຫຼື້ອມໃສຢູ່ແລ້ວ ໃຫ້ເຫຼື້ອມໃສຍິ່ງໆຂຶ້ນ.

၄၁. တိတ္ထိယသင်္ခါတာနံ အင်္ကုရာနံ ဗီဇာနိ ဥပ္ပတ္တိဟေတုဘူတာနိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော ဇဟံ ဇဟန္တော ဒူရီကရောန္တော သော မဟာမုနိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဣဟ လောကေ အတ္တနိ ပသန္နေ ပသာဒဗဟုလေ မဟာဇနေ ပသာဒေတီတိ အပရမုဒါဟရဏံ. [Pg.79] ပသာဒသင်္ခါတဿ အတ္ထဿ ‘‘ပသန္နေ ပသာဒေတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဣဒမတ္ထတော ဧကတ္ထံ.

໔໑. ຄຳອະທິບາຍວ່າ: ພະມະຫາມຸນີ ຄືພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າພະອົງນັ້ນ ເມື່ອຊົງລະ ຄືຊົງກຳຈັດໃຫ້ຫ່າງໄກ ເຊິ່ງທິດຖິທັງຫຼາຍ ໖໒ ປະການ ອັນເປັນດັ່ງພືດທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ເກີດໜໍ່ອ່ອນ ຄືພວກອັນຍະເດຍລະຖີ ໃນໂລກນີ້, ຍ່ອມຊົງເຮັດມະຫາຊົນ ຜູ້ເຫຼື້ອມໃສ ຄືມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງໃນພະອົງ ໃຫ້eຫຼື້ອມໃສ, ນີ້ເປັນຕົວຢ່າງອື່ນອີກ. ເພາະກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມຄືຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ດ້ວຍຄຳວ່າ “Pasanne pasādeti” (ເຮັດຜູ້ເຫຼື້ອມໃສໃຫ້ເຫຼື້ອມໃສ), ປະໂຫຍກນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “Atthato ekattha” (ມີເນື້ອຄວາມດຽວກັນໂດຍອັດຖະ).

၄၁. ‘‘တိတ္ထိယိ’’စ္စာဒိ. သော မဟာမုနိ တိတ္ထိယင်္ကုရဗီဇာနိ တိတ္ထိယသင်္ခါတာနံ အင်္ကုရာနံ ဥပ္ပတ္တိကာရဏဘူတာနိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ သဿတာဒိဘေဒဘိန္နာ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိယော ဇဟံ ဇဟန္တော အပနေန္တော ဣဟ လောကေ ပသန္နေ အတ္တနိ ပသန္နေ မဟာဇနေ ပသာဒေတိ. ပသန္နသဒ္ဒေန ဝုတ္တပ္ပသာဒသင်္ခါတဿ အတ္ထဿ ပသာဒေတီတိ ကြိယာပဒေနပိ ဝုတ္တတ္တာ သဒ္ဒေ ဘိန္နေပိ အတ္ထတော ဧကန္တိ အတ္ထတော ဧကတ္ထဿုဒါဟရဏံ. တိတ္ထိယာ ဧဝ အင်္ကုရာနိ, တေသံ ဗီဇာနိ, ဒိဋ္ဌီသု ဂတာနိ, ဒိဋ္ဌိယော ဧဝ ဂတာနီတိ ဝါ ဝိဂ္ဂဟော.

໔໑. ຄຳວ່າ “Titthiyi” ເປັນຕົ້ນ. ພະມະຫາມຸນີພະອົງນັ້ນ ເມື່ອຊົງລະ ຄືຊົງກຳຈັດ ເຊິ່ງທິດຖິທັງຫຼາຍ ໖໒ ປະການ ທີ່ແບ່ງອອກເປັນສັດສະຕະທິດຖິເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນເຫດໃຫ້ເກີດໜໍ່ອ່ອນ ຄືພວກອັນຍະເດຍລະຖີ, ຍ່ອມຊົງເຮັດມະຫາຊົນ ຜູ້ເຫຼື້ອມໃສ ຄືຜູ້ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພະອົງ ໃນໂລກນີ້ ໃຫ້ເຫຼື້ອມໃສ. ເພາະເນື້ອຄວາມຄືຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ທີ່ກ່າວດ້ວຍຄຳວ່າ “Pasanna” (ຜູ້ເຫຼື້ອມໃສ) ຖືກກ່າວຊ້ຳອີກດ້ວຍກິລິຍາສັບວ່າ “Pasādeti” (ເຮັດໃຫ້ເຫຼື້ອມໃສ), ດັ່ງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າສຽງ (ຄຳສັບ) ຈະຕ່າງກັນ ແຕ່ໂດຍອັດຖະ (ເນື້ອຄວາມ) ແມ່ນອັນດຽວກັນ, ນີ້ຈຶ່ງເປັນຕົວຢ່າງຂອງ “Atthato ekattha” (ມີເນື້ອຄວາມດຽວກັນໂດຍອັດຖະ). ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ວິເຄາະວ່າ: “Titthiyā eva aṅkurāni, tesaṃ bījāni” (ພວກອັນຍະເດຍລະຖີນັ້ນເອງເປັນໜໍ່ອ່ອນ, ພືດຂອງໜໍ່ອ່ອນເຫຼົ່ານັ້ນ), ຫຼື “Diṭṭhīsu gatāni, diṭṭhiyo eva gatāni” (ສິ່ງທີ່ເຂົ້າໄປໃນທິດຖິທັງຫຼາຍ, ຫຼືທິດຖິນັ້ນເອງທີ່ເຂົ້າໄປ).

၄၂.

໔໒.

အာရဒ္ဓက္ကမဝိစ္ဆေဒါ, ဘဂ္ဂရီတိ ဘဝေ ယထာ;

ကာပိ ပညာ, ကောပိ ဂုဏော, ပကတီပိ အဟော တဝ.

ເພາະຄວາມຂາດຕອນແຫ່ງລຳດັບຄຳທີ່ເລີ່ມຕົ້ນໄວ້, ໂທດທີ່ຊື່ວ່າ “Bhaggarīti” (ເສຍທຳນອງ) ຍ່ອມມີ ເຊັ່ນ: “ໂອ້! ປັນຍາຂອງພະອົງເປັນປັນຍາຢ່າງໜຶ່ງ, ຄຸນຂອງພະອົງເປັນຄຸນຢ່າງໜຶ່ງ, ແລະແມ່ນແຕ່ປົກກະຕິ (ຂອງພະອົງ) ກໍເປັນຢ່າງໜຶ່ງ”.

၄၂. အာရဒ္ဓေါ ဝတ္တုမုပက္ကမန္တော, ကမော ဝစနပဋိပါဋိ. တဿ ဝိစ္ဆေဒေါ ဘင်္ဂေါ, တတော. ‘‘ယထေ’’တိအာဒိနာ ဥဒါဟရတိ. အဝုတ္တဿပိ ပသာဒဝသာ အဇ္ဈာဟာရောတိ. မဟာမုနိ တဝ တေ ပညာ ကာပိ သာတိသယတ္တာ အနိဒ္ဓါရိတံ သဘာဝဝိသေသာ ကာစိယေဝ, အဟော ပဝတ္တမာနာယပိ ဝသဘာဝဿာနိဒ္ဓါရိတတ္တာ အစ္ဆရိယန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထ ကာပိ ကောပီတိ သဗ္ဗနာမပဒက္ကမဿ ပကတီတိ ဧတ္ထ ဝိစ္ဆိန္နတ္တာ ဘဂ္ဂရီတိ.

໔໒. ຄຳວ່າ “Āraddho” ຄືທີ່ເລີ່ມຕົ້ນຈະກ່າວ, “Kamo” ຄືລຳດັບແຫ່ງຄຳເວົ້າ. ຄວາມຂາດຕອນ ຄືຄວາມເສຍໄປແຫ່ງລຳດັບນັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ. ທ່ານຈຶ່ງສະແດງຕົວຢ່າງດ້ວຍຄຳວ່າ “Yatha” ເປັນຕົ້ນ. ເຖິງແມ່ນວ່າບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ແຕ່ກໍນຳມາປະກອບເຂົ້າໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສ. ເນື້ອຄວາມວ່າ: “ຂ້າແດ່ພະມະຫາມຸນີ, ປັນຍາຂອງພະອົງ ເປັນປັນຍາຢ່າງໜຶ່ງ ຄືເປັນປັນຍາພິເສດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ທີ່ບໍ່ອາດກຳນົດສະພາວະພິເສດໄດ້ ເພາະມີຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່, ໂອ້! ເປັນໜ້າອັດສະຈັນ ເພາະສະພາວະແມ່ນແຕ່ທີ່ກຳລັງເປັນໄປຢູ່ ກໍບໍ່ອາດກຳນົດໄດ້”. ໃນປະໂຫຍກນີ້, ລຳດັບຂອງສັບສັບພະນາມວ່າ “Kāpi” (ຢ່າງໜຶ່ງ) ແລະ “Kopi” (ຢ່າງໜຶ່ງ) ໄດ້ຂາດຕອນໄປໃນຄຳວ່າ “Pakatī” (ປົກກະຕິ), ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນ “Bhaggarīti” (ເສຍທຳນອງ).

၄၂. ‘‘အာရဒ္ဓက္ကမိ’’စ္စာဒိ. အာရဒ္ဓက္ကမဝိစ္ဆေဒါ ဝတ္ထုမာရဒ္ဓပဒက္ကမဿ ဝိစ္ဆေဒဟေတု ဘဂ္ဂရီတိ ဘဝေ ဘဂ္ဂရီတိဝါကျဒေါသော ဘဝတိ. ဥဒါဟရတိ ‘‘ယထိ’’စ္စာဒိ. မဟာမုနိ တဝ တုယှံ ပညာ သာတိသယဘူတာ ပညာ ကာပိ ဝစနဝိသယာတိက္ကန္တတ္တာ ကာပိယေဝ. ဂုဏော သီလသမာဓိအာဒိအနညသာဓာရဏဂုဏသမူဟော ကောပိ ပမာဏပရိဂ္ဂဟဿ ကေနစိ [Pg.80] လေသေနပိ ကတ္တုမသက္ကုဏေယျတ္တာ ကောပိယေဝ. ပကတီပိ အစိန္တေယျဘူတာ ပကတီပိ ဧဝမေဝ အဟော ဝိဇ္ဇမာနာနံယေဝ ပညာဒီနံ သဘာဝါဝဗောဓဿ ဒုက္ကရတာ အစ္ဆရိယာ. ကာပိ ကောပီတိ ပဒက္ကမဿ ‘‘ပကတီ’’တိ ဧတ္ထ သုညတ္တာ ရီတိဘင်္ဂေါ. အာရဒ္ဓေါယေဝ ကမော, တဿ ဝိစ္ဆေဒေါ, ဘဂ္ဂါ ရီတိ အဿ, ဧတ္ထ ဝါတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໔໒. ຄຳວ່າ “Āraddhakkami” ເປັນຕົ້ນ. ເພາະຄວາມຂາດຕອນແຫ່ງລຳດັບຄຳທີ່ເລີ່ມຕົ້ນໄວ້ ຄືເພາະເຫດແຫ່ງຄວາມຂາດຕອນຂອງລຳດັບບົດທີ່ເລີ່ມຕົ້ນຈະກ່າວ, ໂທດແຫ່ງປະໂຫຍກທີ່ຊື່ວ່າ “Bhaggarīti” (ເສຍທຳນອງ) ຍ່ອມມີ. ທ່ານສະແດງຕົວຢ່າງດ້ວຍຄຳວ່າ “Yatha” ເປັນຕົ້ນ. “ຂ້າແດ່ພະມະຫາມຸນີ, ປັນຍາຂອງພະອົງ ເປັນປັນຍາຢ່າງໜຶ່ງ ຄືເປັນປັນຍາອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ທີ່ກ້າວລ່ວງວິໄສແຫ່ງຄຳເວົ້າ. ຄຸນ ຄືກຸ່ມແຫ່ງຄຸນມີສິນແລະສະມາທິເປັນຕົ້ນ ທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ຜູ້ນັ້ນ ກໍເປັນຄຸນຢ່າງໜຶ່ງ ເພາະບໍ່ອາດກຳນົດປະມານໄດ້ດ້ວຍວິທີການໃດໆ. ແມ່ນແຕ່ປົກກະຕິ (ຂອງພະອົງ) ກໍເປັນປົກກະຕິອັນຫາຄິດບໍ່ໄດ້ ເຊັ່ນດຽວກັນ, ໂອ້! ຄວາມທີ່ການຮູ້ແຈ້ງສະພາວະແຫ່ງປັນຍາເປັນຕົ້ນທີ່ມີຢູ່ຈິງ ເປັນສິ່ງທີ່ເຮັດໄດ້ຍາກ ນັ້ນເປັນໜ້າອັດສະຈັນ”. ເພາະລຳດັບບົດວ່າ “Kāpi” ແລະ “Kopi” ວ່າງເປົ່າ (ບໍ່ມີ) ໃນຄຳວ່າ “Pakatī”, ຈຶ່ງເປັນການເສຍທຳນອງ (Rītibhaṅgo). ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ວິເຄາະວ່າ: “ລຳດັບນັ້ນເອງທີ່ເລີ່ມຕົ້ນໄວ້, ຄວາມຂາດຕອນແຫ່ງລຳດັບນັ້ນ”, ຫຼື “ທຳນອງຂອງປະໂຫຍກນີ້ ເສຍໄປແລ້ວ”.

၄၃.

໔໓.

ပဒါနံ ဒုဗ္ဗိနိက္ခေပါ, ဗျာမောဟော ယတ္ထ ဇာယတိ;

တံ ဗျာကိဏ္ဏန္တိ ဝိညေယျံ, တဒုဒါဟရဏံ ယထာ.

ປະໂຫຍກໃດ ທີ່ຄວາມຫຼົງໄຫຼ (ຄວາມສັບສົນ) ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເພາະການວາງບົດທັງຫຼາຍໄວ້ບໍ່ຖືກບ່ອນ, ປະໂຫຍກນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ “Byākiṇṇa” (ສັບສົນ), ຕົວຢ່າງຂອງປະໂຫຍກນັ້ນ ເຊັ່ນ:

၄၃. ‘‘ပဒါန’’မိစ္စာဒိ. ယတ္ထ ယသ္မိံ ဝါကျေ ပဒါနံ သျာဒျန္တာချာတိကာနံ ဒုဗ္ဗိနိက္ခေပါ ဒုဋ္ဌပနတော ဗျာမောဟော သံမုဠှတာ ဇာယတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ ဝါကျံ ဗျာကိဏ္ဏန္တိ ဝိညေယျံ ဉာတဗ္ဗံ. တဿ ဗျာကိဏ္ဏဿ ဥဒါဟရဏံ လက္ခိယံ ‘‘ယထေ’’တိ ဒဿေတိ. ယထာ ဣဒံ, တထာ အညမ္ပီတိ အတ္ထော.

໔໓. ຄຳວ່າ “Padāna” ເປັນຕົ້ນ. ໃນປະໂຫຍກໃດ, ຄວາມຫຼົງໄຫຼ ຄືຄວາມສັບສົນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ຄືບັງເກີດຂຶ້ນ ເພາະການວາງບົດທັງຫຼາຍ ທີ່ມີວິພັດນາມແລະວິພັດອາຂຽດເປັນທີ່ສຸດ ໄວ້ບໍ່ດີ ຄືວາງໄວ້ຜິດບ່ອນ, ປະໂຫຍກນັ້ນ ພຶງຊາບ ຄືພຶງຮູ້ວ່າ “Byākiṇṇa” (ສັບສົນ). ທ່ານສະແດງຕົວຢ່າງອັນເປັນລັກສະນະຂອງປະໂຫຍກທີ່ສັບສົນນັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “Yatha” (ເຊັ່ນ). ເນື້ອຄວາມວ່າ: ຕົວຢ່າງນີ້ເປັນຢ່າງໃດ, ຕົວຢ່າງອື່ນກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ.

၄၃. ‘‘ပဒါနိ’’စ္စာဒိ. ပဒါနံ သျာဒျန္တတျာဒျန္တပဒါနံ ဒုဗ္ဗိနိက္ခေပါ ဒုဋ္ဌပနတော ယတ္ထ ဝါကျေ ဗျာမောဟော သံမောဟော ဇာယတိ, တံ ဗျာကိဏ္ဏဒေါသောတိ ဝိညေယျံ. တဒုဒါဟရဏံ တဿ ဗျာကိဏ္ဏဒေါသဿ လက္ခိယံ ယထာ ဣမိနာ ဝက္ခမာနနယေန.

໔໓. ຄຳວ່າ “Padāni” ເປັນຕົ້ນ. ໃນປະໂຫຍກໃດ, ຄວາມຫຼົງໄຫຼ ຄືຄວາມສັບສົນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເພາະການວາງບົດທັງຫຼາຍ ທີ່ມີວິພັດນາມແລະວິພັດອາຂຽດເປັນທີ່ສຸດ ໄວ້ບໍ່ດີ ຄືວາງໄວ້ຜິດບ່ອນ, ປະໂຫຍກນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າເປັນ “Byākiṇṇadosa” (ໂທດຄືຄວາມສັບສົນ). ຕົວຢ່າງອັນເປັນລັກສະນະຂອງໂທດຄືຄວາມສັບສົນນັ້ນ ເປັນໄປຕາມແນວທາງທີ່ຈະກ່າວຕໍ່ໄປນີ້.

၄၄.

໔໔.

ဗဟုဂုဏေ ပဏမတိ, ဒုဇ္ဇနာနံ ပျယံ ဇနော;

ဟိတံ ပမုဒိတော နိစ္စံ, သုဂတံ သမနုဿရံ.

ຄົນນີ້ ຜູ້ມີຄວາມຍິນດີ ຍ່ອມນ້ອມໄຫວ້ ຕະຫຼອດການ ເຊິ່ງພະສຸຄົດ ຜູ້ເກື້ອກູນ ແມ່ນແກ່ພວກຄົນຊົ່ວ ເມື່ອລະນຶກເຖິງ ເຊິ່ງຄຸນທັງຫຼາຍອັນມາກ.

၄၄. ဗဟုအနန္တတ္တာ ဗဟုဘူတေ ဂုဏေ သီလာဒိကေ သမနုဿရံ သမ္မဒေဝ ဥဋ္ဌာယ သမုဋ္ဌာယ အနုဿရန္တော ဂုဏဝိသယသတိံ ပစ္စုပဋ္ဌာပေန္တော တေနေဝ ကာရဏေန ပမုဒိတော ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌော အယံ ဇနော သဗ္ဗောပိ လောကော ဒုဇ္ဇနာနံ သုဇနေတရာနမ္ပိ ဒေဝဒတ္တာဒီနံ နိစ္စံ ကာလံ ဟိတံ သုဂတံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ပဏမတိ နမဿတီတိ အယံ အတ္ထော ကဝိဝဉ္စိတော. တတ္ထ ‘‘ဗဟုဂုဏေ ပဏမတီ’’တျာဒိ ဗျဝဟိတပဒပ္ပယောဂါ မောဟော ဇာယတီတိ ဗျာကိဏ္ဏံ.

໔໔. ຄຳອະທິບາຍວ່າ: ຄົນນີ້ ຄືຊາວໂລກທັງປວງ ຜູ້ມີຄວາມຍິນດີ ຄືມີຄວາມເບີກບານໃຈ ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ເມື່ອລະນຶກເຖິງ ຄືຕັ້ງສະຕິລະນຶກເຖິງໃນຄຸນທັງຫຼາຍ ມີສິນເປັນຕົ້ນ ອັນມາກ ຄືມີຫຼາຍເພາະຄວາມບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ, ຍ່ອມນ້ອມໄຫວ້ ຄືຂາບໄຫວ້ ຕະຫຼອດການ ເຊິ່ງພະສຸຄົດ ຄືພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ເກື້ອກູນ ແມ່ນແກ່ພວກຄົນຊົ່ວ ຄືພວກຄົນທີ່ບໍ່ແມ່ນຄົນດີ ມີພະເທວະທັດເປັນຕົ້ນ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມທີ່ກວີປາຖະໜາ. ໃນປະໂຫຍກນັ້ນ, ຄວາມສັບສົນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເພາະການໃຊ້ບົດທີ່ຢູ່ຫ່າງກັນ ເຊັ່ນ “Bahuguṇe paṇamati” ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນ “Byākiṇṇa” (ສັບສົນ).

၄၄. ‘‘ဗဟုဂုဏေ’’စ္စာဒိ. [Pg.81] ဗဟုဂုဏေ အနန္တတ္တာ ဗဟုဘူတေ သီလသမာဓိအာဒိဂုဏေ သမနုဿရံ ဝိသေသတော အနုဿရန္တော ပမုဒိတော တတောယေဝ ပဟဋ္ဌော အယံ ဇနော သတ္တနိကာယော ဒုဇ္ဇနာနမ္ပိ အသပ္ပုရိသာနမ္ပိ နိစ္စံ သတတံ ဟိတံ မိတ္တဘူတံ သုဂတံ သဗ္ဗညုံ ပဏမတိ ဝန္ဒတိ. ဧတ္ထ ပဒါနံ အဋ္ဌာနပယောဂတော ဗျာကိဏ္ဏတ္တံ ပဒတ္ထာနုသာရေနေဝ ဂမျတေ.

໔໔. ຄຳວ່າ “Bahuguṇe” ເປັນຕົ້ນ. ຄົນນີ້ ຄືໝູ່ສັດ ຜູ້ມີຄວາມຍິນດີ ຄືມີຄວາມເບີກບານໃຈ ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ເມື່ອລະນຶກເຖິງ ຄືລະນຶກເຖິງເປັນພິເສດ ເຊິ່ງຄຸນທັງຫຼາຍ ມີສິນແລະສະມາທິເປັນຕົ້ນ ອັນມາກ ຄືມີຫຼາຍເພາະຄວາມບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ, ຍ່ອມນ້ອມໄຫວ້ ຄືຂາບໄຫວ້ ຕະຫຼອດການ ເຊິ່ງພະສຸຄົດ ຄືພະສັບພັນຍູ ຜູ້ເກື້ອກູນ ຄືເປັນດັ່ງມິດ ແມ່ນແກ່ພວກຄົນຊົ່ວ ຄືພວກອະສັດບຸລຸດ. ໃນປະໂຫຍກນີ້, ຄວາມສັບສົນ ເພາະການໃຊ້ບົດໃນຕຳແໜ່ງທີ່ບໍ່ຄວນວາງ ຍ່ອມເຂົ້າໃຈໄດ້ຕາມລຳດັບແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງບົດນັ້ນເອງ.

၄၅.

໔໕.

ဝိသိဋ္ဌဝစနာ’ပေတံ, ဂါမ္မံ’တျ’ဘိမတံ ယထာ;

ကညေ ကာမယမာနံ မံ, န ကာမယသိ ကိံ နွိ’ဒံ.

ປະໂຫຍກໃດ ທີ່ປາສະຈາກຄຳເວົ້າອັນດີງາມ, ປະໂຫຍກນັ້ນ ທ່ານກຳນົດວ່າ “Gāmma” (ຫຍາບຄາຍ) ເຊັ່ນ: “ນາງສາວເອີຍ! ເຈົ້າບໍ່ຮັກຂ້ອຍ ຜູ້ຮັກເຈົ້າຢູ່, ນີ້ມັນແມ່ນຫຍັງກັນ?”

၄၅. ဝိသိဋ္ဌဿ ကဿစိ အတ္ထဿ ဝစနတော ကထနတော အပေတံ ပရိစ္စတ္တံ. ကညေဣတျာမန္တနံ. အဟံ တံ ဣစ္ဆာမိ, တာဒိသံ မံ တွံ ကသ္မာ နိစ္ဆသိ, ဣဒံ ကိံ နု ဣတိ ဂါမိကဇနဝစနတ္တာ ‘‘ကညိ’’စ္စာဒိကံ ဂါမ္မံ.

໔໕. ຄຳອະທິບາຍວ່າ: ປາສະຈາກ ຄືສະລະເສຍ ເຊິ່ງການກ່າວ ຄືການເວົ້າເຖິງເນື້ອຄວາມອັນດີງາມບາງຢ່າງ. ຄຳວ່າ “Kaññe” ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນ. ຄຳເວົ້າທີ່ວ່າ “ຂ້ອຍຮັກເຈົ້າ, ເຈົ້າເປັນຫຍັງຈຶ່ງບໍ່ຮັກຂ້ອຍ ຜູ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ນີ້ມັນແມ່ນຫຍັງກັນ?” ເປັນຄຳເວົ້າຂອງຊາວບ້ານ (ຄົນທົ່ວໄປ), ດັ່ງນັ້ນ ຄຳເວົ້າ ມີຄຳວ່າ “Kaññe” ເປັນຕົ້ນນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “Gāmma” (ຫຍາບຄາຍ).

၄၅. ‘‘ဝိသိဋ္ဌေ’’စ္စာဒိ. ဝိသိဋ္ဌဝစနာပေတံ ပိယဘူတေန ဥတ္တိဝိသေသေန ဝိသေသိတဗ္ဗဿ ကထနတော ပရိဟီနံ ဝါကျံ ‘‘ဂါမ္မဒေါသ’’န္တိ ကဝီဟိ အဘိမတံ. ဥဒါဟရတိ ‘‘ယထိ’’စ္စာဒိ. ကညေ ဟေ ကညေ ကာမယမာနံ မံ တုဝံ ဣစ္ဆယမာနံ မံ န ကာမယသိ တွံ န ဣစ္ဆသိ, ဣဒံ ကိံ နု. ဤဒိသေ ဣစ္ဆာဝိဃာတေ ဝုစ္စမာနေ ဧဝံ–

໔໕. ຄຳວ່າ “Visiṭṭhe” ເປັນຕົ້ນ. ປະໂຫຍກໃດ ທີ່ປາສະຈາກຄຳເວົ້າອັນດີງາມ ຄືຂາດການກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ຄວນສະແດງດ້ວຍຄຳເວົ້າພິເສດອັນເປັນທີ່ຮັກ, ປະໂຫຍກນັ້ນ ພວກກວີກຳນົດວ່າເປັນ “Gāmmadosa” (ໂທດຄືຄວາມຫຍາບຄາຍ). ທ່ານສະແງຕົວຢ່າງດ້ວຍຄຳວ່າ “Yatha” ເປັນຕົ້ນ. “ນາງສາວເອີຍ! ເຈົ້າບໍ່ຮັກຂ້ອຍ ຜູ້ຮັກເຈົ້າຢູ່, ນີ້ມັນແມ່ນຫຍັງກັນ?”. ເມື່ອຄວາມຜິດຫວັງໃນຄວາມຮັກເຊັ່ນນີ້ຖືກກ່າວຂຶ້ນ ຄວນກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ:

‘‘ယာစနာ မဒီယာ တဝ ကာရဏာယံ,ဒိနေ ဒိနေ နိပ္ဖလတံ ဥပေတိ;

ဒက္ခော သဒါ မာနိနိမာနဘင်္ဂေ,သ မန္မထောနျတြ ဂတော မတော နု’’ဣတိ ဝိယ.

“ຄຳອ້ອນວອນຂອງຂ້ອຍເພື່ອເຈົ້ານີ້ ຍ່ອມໄຮ້ຜົນໃນທຸກໆວັນ; ພະກາມະເທບ ຜູ້ສະຫຼາດໃນການທຳລາຍຄວາມຖືຕົວຂອງຍິງຜູ້ມີຄວາມຖືຕົວຢູ່ສະເໝີ ພະອົງນັ້ນ ສະເດັດໄປບ່ອນອື່ນ ຫຼືວ່າສິ້ນພະຊົນເສຍແລ້ວ?” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

ပိယတ္ထဿ ကထနာဘာဝတော ‘‘ကညေ’’တျာဒိကံ ဝစနံ မိလက္ခုကာနံ ဝစနတ္တာ ဂါမ္မံ. ဧတ္ထ ကညာသဒ္ဒေါ ဒသဝဿိကာယ ဝတ္တတီတိ နိယမော နတ္ထိ. ဝိသိဋ္ဌဿ အတ္ထဿ ဝစနတော အပေတန္တိ ဝါကျံ.

ເພາະບໍ່ມີການກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມອັນເປັນທີ່ຮັກ, ຄຳເວົ້າ ມີຄຳວ່າ “Kaññe” ເປັນຕົ້ນນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “Gāmma” (ຫຍາບຄາຍ) ເພາະເປັນຄຳເວົ້າຂອງພວກຄົນປ່າ (ຄົນບໍ່ມີອາລິຍະທຳ). ໃນທີ່ນີ້, ບໍ່ມີກົດເກນຕາຍຕົວວ່າ ຄຳວ່າ “Kaññā” ຕ້ອງໃຊ້ສະເພາະກັບເດັກຍິງອາຍຸ ໑໐ ປີເທົ່ານັ້ນ. ປະໂຫຍກທີ່ຊື່ວ່າ ປາສະຈາກການກ່າວເນື້ອຄວາມອັນດີງາມ ກໍຄືປະໂຫຍກນີ້.

၄၆.

໔໖.

ပဒသန္ဓာနတော ကိဉ္စိ, ဒုပ္ပတီတိကရံ ဘဝေ;

တမ္ပိ ဂါမ္မံတျ’ဘိမတံ, ယထာ ယာဘဝတော ပိယာ.

ປະໂຫຍກໃດໜຶ່ງ ທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈຍາກ (ຫຼືຄວາມເຂົ້າໃຈທີ່ບໍ່ດີ) ເພາະການເຊື່ອມຕໍ່ບົດ, ປະໂຫຍກນັ້ນ ທ່ານກໍກຳນົດວ່າ “Gāmma” (ຫຍາບຄາຍ) ເຊັ່ນ: “Yābhavato piyā”.

၄၆. ‘‘ပဒေ’’စ္စာဒိ. ပဒသန္ဓာနတော ပုဗ္ဗာပရာနံ ပဒါနံ သန္ဓိဝသေန ယံ ကိဉ္စိ ဝါကျံ ဒုဋ္ဌု အသုတိသုဘဂံ ပတီတိမဝဗောဓံ ကရောတီတိ ကရံ ဘဝေ, တမ္ပိ ယထာဝုတ္တံ ဂါမ္မန္တျဘိမတံ. ယထာတျုဒါဟရတိ. ဘဝတော ယာ ကာစိ ဝနိတာ ပိယာ ဟောတီတိ ဧကောတ္ထော. ယဘ မေထုနေ. ယဘနံ ယာဘော. သော ဝိဇ္ဇတေ ယဿ သော ယာဘဝါ. တဿ ယာဘဝတော ပိယာဣတျပိ ဘဝတိ.

໔໖. ຄຳວ່າ “Pade” ເປັນຕົ້ນ. ປະໂຫຍກໃດໜຶ່ງ ທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈ ຄືຄວາມຮັບຮູ້ ທີ່ບໍ່ດີ ຄືບໍ່ເປັນທີ່ໜ້າຟັງ ເພາະການເຊື່ອມຕໍ່ບົດ ຄືດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຊື່ອມຕໍ່ຂອງບົດໜ້າແລະບົດຫຼັງ, ປະໂຫຍກນັ້ນ ທ່ານກໍກຳນົດວ່າ “Gāmma” ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ທ່ານສະແດງຕົວຢ່າງດ້ວຍຄຳວ່າ “Yatha”. ເນື້ອຄວາມໜຶ່ງວ່າ: “ຍິງໃດໜຶ່ງຂອງທ່ານ ເປັນທີ່ຮັກ”. ແຕ່ທາດ “Yabha” ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເມຖຸນ. ການເສບເມຖຸນ ຊື່ວ່າ “Yābho”. ຄວາມມີເມຖຸນນັ້ນມີຢູ່ແກ່ບຸກຄົນໃດ ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ “Yābhavā”. ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງມີເນື້ອຄວາມ (ທີ່ບໍ່ດີ) ວ່າ “ເປັນທີ່ຮັກຂອງຜູ້ມີເມຖຸນ” ໄດ້ອີກດ້ວຍ.

၄၆. ‘‘ပဒသန္ဓာနိ’’စ္စာဒိ. ကိဉ္စိ ဝါကျံ ပဒသန္ဓာနတော ပုဗ္ဗာပရပဒါနံ ဃဋနတော ဒုပ္ပတီတိကရံ ဘဝေ အသဗ္ဘဘူတဒုဋ္ဌတ္ထဿ ပကာသကော ဟောတိ, တမ္ပိ ဂါမ္မန္တိ ယထာဝုတ္တဂါမ္မဒေါသေန ဒူသိတန္တိ သဗ္ဗေဟိ ကဝီဟိ အဘိမတံ ဉာတံ. ယထာတိ ဥဒါဟရတိ. ဘဝတော ဘဝန္တဿ ယာ ကာစိ ဣတ္ထီ ပိယာ ဘဝတီတိ အယံ ကဝိနာ ဣစ္ဆိတတ္ထော. ယာဘဝတော မေထုနဝန္တဿ ပိယာတိပိ အတ္ထော. ‘‘ယဘ မေထုနေ’’တိ ဟိ ဓာတု. ယဘနံ ယာဘော, သော အဿ အတ္ထီတိ ယာဘဝါ, တဿ ယာဘဝတောတိ ဂဟိတေ အသောတဗ္ဗတ္တာ ဒုပ္ပတီတိကရတာ. ဒုဋ္ဌာယေဝ ပတီတိ အဝဗောဓော, တံ ကရောတီတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໔໖. ຄຳວ່າ “Padasandhāni” ເປັນຕົ້ນ. ປະໂຫຍກໃດໜຶ່ງ ທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈຍາກ ຄືເປັນສິ່ງສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ບໍ່ດີອັນບໍ່ສຸພາບ ເພາະການເຊື່ອມຕໍ່ບົດ ຄືການປະກອບກັນຂອງບົດໜ້າແລະບົດຫຼັງ, ປະໂຫຍກນັ້ນ ພວກກວີທັງປວງກໍກຳນົດ ຄືຊາບວ່າເປັນ “Gāmma” ຄືຖືກປະທຸສະຮ້າຍດ້ວຍໂທດຄືຄວາມຫຍາບຄາຍຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ທ່ານສະແດງຕົວຢ່າງດ້ວຍຄຳວ່າ “Yatha”. ເນື້ອຄວາມທີ່ກວີປາຖະໜາ ຄື: “ຍິງໃດໜຶ່ງຂອງພະຍອດຊາຍ (ທ່ານ) ເປັນທີ່ຮັກ”. ແຕ່ກໍມີເນື້ອຄວາມວ່າ “ເປັນທີ່ຮັກຂອງຜູ້ມີເມຖຸນ” ໄດ້ອີກດ້ວຍ. ເພາະວ່າ ທາດ “Yabha” ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເມຖຸນ. ການເສບເມຖຸນ ຊື່ວ່າ “Yābho”, ຄວາມມີເມຖຸນນັ້ນມີຢູ່ແກ່ບຸກຄົນໃດ ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ “Yābhavā”, ເມື່ອຖືເອົາຄຳວ່າ “Yābhavato” (ຂອງຜູ້ມີເມຖຸນ) ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈຍາກ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນຟັງ. ວິເຄາະວ່າ: “ຄວາມເຂົ້າໃຈ ຄືຄວາມຮັບຮູ້ ທີ່ບໍ່ດີ, ປະໂຫຍກໃດຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈນັ້ນ (ຊື່ວ່າ Duppatītikara)”.

၄၇.

໔໗.

ဝုတ္တေသု သူစိတေ ဌာနေ, ပဒစ္ဆေဒေါ ဘဝေ ယတိ;

ယံ တာယ ဟီနံ တံ ဝုတ္တံ, ယတိဟီနန္တိ သာ ပန.

ໃນຄຳປະພັນທັງຫຼາຍ, ການຢຸດພັກບົດ (ການຕັດບົດ) ໃນຕຳແໜ່ງທີ່ລະບຸໄວ້ ຊື່ວ່າ “Yati” (ການຢຸດພັກ); ປະໂຫຍກໃດ ທີ່ຂາດຈາກການຢຸດພັກນັ້ນ, ປະໂຫຍກນັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າ “Yatihīna” (ຂາດການຢຸດພັກ); ສ່ວນວ່າການຢຸດພັກນັ້ນ...

၄၇. ‘‘ဝုတ္တေသွိ’’စ္စာဒိ. ဝုတ္တေသု ဆန္ဒောသတ္ထပရိနိဒ္ဒိဋ္ဌေသု အနုဋ္ဌုဘာဒီသု သူစိတေ ဌာနေ ‘‘ဧတ္ထယတီ’’တိ ဆန္ဒောဝိစိတိယာ ပကာသိတဋ္ဌာနေ ပဒါနံ သျာဒျန္တာနံ ဆေဒေါ ဝိစ္ဆိတိ ဝိဘာဂေါ အနုဝါဒေါ ယံ ယတိ ဘဝေတိ ဝိဓီယတိ. တာယ [Pg.83] ယတိယာ ဟီနံ ပရိဟီနံ ဝိရုဒ္ဓံ ယံ ဝါကျံ, တံ ယတိဟီနန္တိ ဝုတ္တံ, ‘‘ယမနံ ဝိရာမော ယတိ, သာ ဟီနာ ဧတ္ထာ’’တိ ကတွာ. ပနာတိ ဝိသေသေ, သာ ယတိ ပနာတိ သမ္ဗန္ဓော.

໔໗. ຄຳວ່າ “Vuttesvi” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳປະພັນທັງຫຼາຍ ມີອະນຸດຖຸບະເປັນຕົ້ນ ທີ່ລະບຸໄວ້ໃນຄຳພີສັນທະສາດ, ໃນຕຳແໜ່ງທີ່ສະແດງໄວ້ໃນຄຳພີສັນທະວິຈິຕິວ່າ “ການຢຸດພັກມີໃນບ່ອນນີ້”, ການຕັດ ຄືການຢຸດພັກ, ການແບ່ງ ຫຼືການແຍກບົດທັງຫຼາຍ ທີ່ມີວິພັດນາມເປັນທີ່ສຸດ ໃດໜຶ່ງ ຍ່ອມມີ, ການຕັດບົດນັ້ນ ທ່ານກຳນົດວ່າ “Yati” (ການຢຸດພັກ). ປະໂຫຍກໃດ ທີ່ຂາດ ຄືປາສະຈາກ ຫຼືຂັດກັບການຢຸດພັກນັ້ນ, ປະໂຫຍກນັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າ “Yatihīna” (ຂາດການຢຸດພັກ) ໂດຍວິເຄາະວ່າ: “ການຢຸດ ຄືການພັກ ຊື່ວ່າ Yati, ການຢຸດພັກນັ້ນ ຂາດໄປໃນປະໂຫຍກນີ້”. ຄຳວ່າ “Pana” ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍພິເສດ, ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ “ສ່ວນວ່າການຢຸດພັກນັ້ນ”.

၄၇. ‘‘ဝုတ္တေသွ’’စ္စာဒိ. ဝုတ္တေသု ဆန္ဒောသတ္ထေ နိဒ္ဒိဋ္ဌအနုဋ္ဌုဘာဒီသု သူစိတေ ဌာနေ ‘‘အယမေတ္ထ ယတီ’’တိ ပကာသိတေ ဌာနေ ပဒစ္ဆေဒေါ သျာဒျန္တတျာဒျန္တာဒီနံ ပဒါနံ ဝိစ္ဆေဒေါ ယတိ နာမ ဘဝေ, တာယ ယတိယာ ယံ ဝါကျံ ဟီနံ အဘိမတဋ္ဌာနေ ဝဏ္ဏဝိစ္ဆေဒေန ပရိဟီနံ, တံ ဝါကျံ ယတိဟီနန္တိ ယတိဟီနဒေါသေန ဒုဋ္ဌန္တိ ဝိညူဟိ ဝုတ္တံ.

໔໗. ຄຳວ່າ “Vuttesva” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳປະພັນທັງຫຼາຍ ມີອະນຸດຖຸບະເປັນຕົ້ນ ທີ່ລະບຸໄວ້ໃນຄຳພີສັນທະສາດ, ໃນຕຳແໜ່ງທີ່ສະແດງໄວ້ວ່າ “ການຢຸດພັກນີ້ມີໃນບ່ອນນີ້”, ການຕັດບົດ ຄືການຢຸດພັກຂອງບົດທັງຫຼາຍ ທີ່ມີວິພັດນາມແລະວິພັດອາຂຽດເປັນຕົ້ນເປັນທີ່ສຸດ ຊື່ວ່າ “Yati” (ການຢຸດພັກ). ປະໂຫຍກໃດ ທີ່ຂາດຈາກການຢຸດພັກນັ້ນ ຄືຂາດການຕັດພະຍາງໃນຕຳແໜ່ງທີ່ຕ້ອງການ, ປະໂຫຍກນັ້ນ ພວກຜູ້ຮູ້ກ່າວວ່າ “Yatihīna” ຄືມີໂທດຄືການຂາດການຢຸດພັກ.

၄၈.

໔໘.

ယတိ သဗ္ဗတ္ထ ပါဒန္တေ, ဝုတ္တဍ္ဎေ စ ဝိသေသတော;

ပုဗ္ဗာပရာနေကဝဏ္ဏ-ပဒမဇ္ဈေပိ ကတ္ထစိ.

ການຢຸດພັກ ຍ່ອມມີໃນທີ່ສຸດແຫ່ງບາດຄຳປະພັນໃນທຸກບ່ອນ, ແລະໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ງ ໃນເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງຄຳປະພັນ, ແລະໃນບາງບ່ອນ ແມ່ນແຕ່ໃນລະຫວ່າງກາງຂອງບົດທີ່ມີພະຍາງຫຼາຍພະຍາງທັງໜ້າແລະຫຼັງ.

၄၈. ‘‘ယတိ’’စ္စာဒိ. သဗ္ဗတ္ထ ပါဒန္တေ သဗ္ဗသ္မိံ စတုတ္ထံသသင်္ခါတာနံ ဂါထာပါဒါနံ အန္တေ အဝသာနေ စ ဝိသေသတော ဝိသေသေန ဧကန္တေန ဝုတ္တဍ္ဎေ စ ဝုတ္တာနံ ပါဒဒွယသင်္ခါတေ အဍ္ဎေ စ, တဒဝသာနေ စာတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘သိယာ’’တိ သေသော. နနု ‘‘ပဒစ္ဆေဒေါ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပဒမဇ္ဈေ ယတိ န ဟောတေဝါတိ စေတိ အာဟ ‘‘ပုဗ္ဗ’’ဣစ္စာဒိ. ကတ္ထစိ ကိသ္မိဉ္စိ ဌာနေ, န သဗ္ဗတ္ထ. ပုဗ္ဗာပရာနေကဝဏ္ဏပဒမဇ္ဈေပိ ယတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ပုဗ္ဗေ စ အပရေ စ ပုဗ္ဗာပရေ. အနေကေ ဝဏ္ဏာ အနေကဝဏ္ဏာ. ပုဗ္ဗာပရေ အနေကဝဏ္ဏာ ယဿ တံ တထာ. တဉ္စ တံ ပဒဉ္စ, တဿ မဇ္ဈေပိ.

໔໘. ຄຳວ່າ “Yati” ເປັນຕົ້ນ. ການຢຸດພັກ ຍ່ອມມີໃນທີ່ສຸດແຫ່ງບາດ ຄືໃນຕອນທ້າຍຂອງບາດຄາຖາທັງຫຼາຍ ທີ່ນັບວ່າເປັນສ່ວນໜຶ່ງໃນສີ່ສ່ວນ ໃນທຸກບ່ອນ, ແລະໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ງ ຄືໂດຍສ່ວນດຽວ ໃນເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງຄຳປະພັນ ຄືໃນເຄິ່ງໜຶ່ງທີ່ນັບເປັນສອງບາດຂອງຄາຖາທີ່ກ່າວແລ້ວ, ແລະໃນຕອນທ້າຍຂອງເຄິ່ງນັ້ນ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ມີຄຳທີ່ເຫຼືອວ່າ “Siyā” (ພຶງມີ). ຖ້າມີຄຳຖາມວ່າ: ເພາະກ່າວວ່າ “Padacchedo” (ການຕັດບົດ), ດັ່ງນັ້ນ ການຢຸດພັກໃນລະຫວ່າງກາງບົດ ຍ່ອມບໍ່ມີແມ່ນບໍ? ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “Pubba” ເປັນຕົ້ນ. ໃນບາງບ່ອນ ຄືໃນຕຳແໜ່ງໃດໜຶ່ງ, ບໍ່ແມ່ນໃນທຸກບ່ອນ. ມີການເຊື່ອມຄວາມວ່າ “ແມ່ນແຕ່ໃນລະຫວ່າງກາງຂອງບົດທີ່ມີພະຍາງຫຼາຍພະຍາງທັງໜ້າແລະຫຼັງ ກໍມີການຢຸດພັກ”. ບົດທີ່ຢູ່ຂ້າງໜ້າແລະຂ້າງຫຼັງ ຊື່ວ່າ “Pubbāpara”. ພະຍາງຫຼາຍພະຍາງ ຊື່ວ່າ “Anekavaṇṇa”. ບົດໃດ ທີ່ມີພະຍາງຫຼາຍພະຍາງທັງໜ້າແລະຫຼັງ ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ “Pubbāparānekavaṇṇapada”. ແມ່ນແຕ່ໃນລະຫວ່າງກາງຂອງບົດນັ້ນ.

၄၈. ဣဒါနိ ယတိမှိ လဗ္ဘမာနံ သဗ္ဗဝိသယံ ဒဿေတိ ‘‘ယတိ’’စ္စာဒိနာ. သာ ပန ယတိ သဗ္ဗတ္ထ ပါဒန္တေ စတုတ္ထံသသင်္ခါတဂါထာပါဒါနံ အန္တေ စ ဝိသေသတော နိယမတော ဝုတ္တဍ္ဎေ စ ဝုတ္တာနံ ပါဒဒွယသင်္ခါတေ အဍ္ဎေ စ, တဒဝသာနေ စာတိ အဓိပ္ပာယော. ကတ္ထစိ ကိသ္မိဉ္စိ ဌာနေ ပုဗ္ဗာပရာနေကဝဏ္ဏပဒမဇ္ဈေပိ ပုဗ္ဗာပရဘူတအနေကဝဏ္ဏသမန္နာဂတပဒါနံ မဇ္ဈေ [Pg.84] စ သိယာ. ပဒစ္ဆေဒဿ ‘‘ယတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပဒမဇ္ဈေ န ဟောတီတိ သင်္ကာပရိဟရဏတ္ထံ ‘‘ပုဗ္ဗာပရာနေကဝဏ္ဏပဒမဇ္ဈေ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ပါဒန္တော, ဝုတ္တဍ္ဎော, ပဒမဇ္ဈဉ္စ ယတိဋ္ဌာနန္တိ. ပဒမဇ္ဈေယေဝ လဗ္ဘမာနာ ယတိ ကတ္ထစိ ဟောတိ, ဒွက္ခရတျက္ခရပဒမဇ္ဈေ ပန န ဟောတိ.

໔໘. ບັດນີ້, ທ່ານສະແດງວິໄສທັງປວງທີ່ມີຢູ່ກ່ຽວກັບການຢຸດພັກ ດ້ວຍຄຳວ່າ “Yati” ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນວ່າການຢຸດພັກນັ້ນ ຍ່ອມມີໃນທີ່ສຸດແຫ່ງບາດ ຄືໃນຕອນທ້າຍຂອງບາດຄາຖາທັງຫຼາຍ ທີ່ນັບວ່າເປັນສ່ວນໜຶ່ງໃນສີ່ສ່ວນ ໃນທຸກບ່ອນ, ແລະໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ງ ຄືໂດຍກົດເກນ ໃນເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງຄຳປະພັນ ຄືໃນເຄິ່ງໜຶ່ງທີ່ນັບເປັນສອງບາດຂອງຄາຖາທີ່ກ່າວແລ້ວ, ແລະໃນຕອນທ້າຍຂອງເຄິ່ງນັ້ນ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ໃນບາງບ່ອນ ຄືໃນຕຳແໜ່ງໃດໜຶ່ງ, ຍ່ອມມີໃນລະຫວ່າງກາງຂອງບົດທີ່ມີພະຍາງຫຼາຍພະຍາງທັງໜ້າແລະຫຼັງ ຄືໃນລະຫວ່າງກາງຂອງບົດທັງຫຼາຍທີ່ປະກອບດ້ວຍພະຍາງຫຼາຍພະຍາງທັງສ່ວນໜ້າແລະສ່ວນຫຼັງ. ເພື່ອແກ້ໄຂຄວາມສົງໄສວ່າ ເພາະການຕັດບົດ ທ່ານກ່າວວ່າ “Yati”, ດັ່ງນັ້ນ ການຢຸດພັກໃນລະຫວ່າງກາງບົດ ຍ່ອມບໍ່ມີ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “Pubbāparānekavaṇṇapadamajjhe” (ໃນລະຫວ່າງກາງຂອງບົດທີ່ມີພະຍາງຫຼາຍພະຍາງທັງໜ້າແລະຫຼັງ). ໃນທີ່ນີ້, ທີ່ສຸດແຫ່ງບາດ, ເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງຄຳປະພັນ, ແລະລະຫວ່າງກາງບົດ ເປັນຕຳແໜ່ງຂອງການຢຸດພັກ. ການຢຸດພັກທີ່ມີຢູ່ສະເພາະໃນລະຫວ່າງກາງບົດນັ້ນ ຍ່ອມມີໃນບາງບ່ອນ, ແຕ່ໃນລະຫວ່າງກາງບົດທີ່ມີສອງພະຍາງ ຫຼືສາມພະຍາງ ຍ່ອມບໍ່ມີ.

တတ္ထောဒါဟရဏပစ္စုဒါဟရဏာနိ ယထာ –

ໃນເລື່ອງນັ້ນ, ຕົວຢ່າງ ແລະ ຕົວຢ່າງຄັດຄ້ານ ມີດັ່ງນີ້:

၄၉.

໔໙.

တံ နမေ သိရသာ စာမီ-ကရဝဏ္ဏံ တထာဂတံ;

သကလာပိ ဒိသာ သိဉ္စ-တီဝ သောဏ္ဏရသေဟိယော.

ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນ້ອມໄຫວ້ດ້ວຍສຽນເກົ້າ ເຊິ່ງພະຕະຖາຄົດພະອົງນັ້ນ ຜູ້ມີພະວໍລະກາຍດັ່ງສີຄຳ; ພະອົງປະດັບປະດາທິດທັງປວງ ໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງດັ່ງຫົດສົງດ້ວຍນ້ຳຄຳ.

၄၉. ဥဒါဟရီယတီတိ ဥဒါဟရဏံ. ပဋိပက္ခမုဒါဟရဏံ ပစ္စုဒါဟရဏံ. စာမီကရဿေဝ သုဝဏ္ဏဿ ဝိယ ဝဏ္ဏော ယဿ တံ တထာဂတံ သိရသာ နမာမိ. ကီဒိသံ? ယော တထာဂတော သကလာပိ ဒိသာ သဗ္ဗာယေဝ ဒသ ဒိသာ သောဏ္ဏရသေဟိ စာမီကရဝဏ္ဏတ္တာ ရသေဟိ သုဝဏ္ဏရသေဟိ သိဉ္စတီဝ သိဉ္စတီတိ မညေ, တံ တထာဂတန္တိ အပေက္ခတေ. ဧတ္ထ ပုဗ္ဗပါဒန္တေ ဝုတ္တဍ္ဎေ စ နိယတာ ယတိ. စာမီကရသဒ္ဒေါ စေတ္ထ စတုရက္ခရော. တတ္ထ စာမီဣတိ ပုဗ္ဗဘာဂေါ, ကရဣတိ ပရော. ဧတ္ထ ပုဗ္ဗာပရာနေကဝဏ္ဏပဒမဇ္ဈေ ယတိ. သိဉ္စတီတိ ဧတ္ထ ပန ပုဗ္ဗာပရာနေကဝဏ္ဏပဒမဇ္ဈတ္တာဘာဝါ သိဉ္စဣတျတြ ယတိ ဒုဋ္ဌာတိ. ဣဒံ ပစ္စုဒါဟရဏံ.

໔໙. ບົດທີ່ຍົກຂຶ້ນມາສະແດງ ຊື່ວ່າ ອຸທາຫອນ. ອຸທາຫອນທີ່ເປັນປະຕິປັກ ຊື່ວ່າ ປັດຈຸທາຫອນ. ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນ້ອມໄຫວ້ດ້ວຍສຽນເກົ້າ ເຊິ່ງພະຕະຖາຄົດເຈົ້າພະອົງນັ້ນ ຜູ້ມີວັນນະປານດັ່ງວັນນະແຫ່ງຄຳຊາມີກອນ. ພະຕະຖາຄົດເຈົ້ານັ້ນເປັນຢ່າງໃດ? ພະຕະຖາຄົດເຈົ້າພະອົງໃດ ຍ່ອມຫົດສົງທິດທັງປວງ ຄືທິດທັງສິບທັງໝົດ ດ້ວຍນ້ຳຄຳ ເພາະຄວາມທີ່ພະອົງມີວັນນະດັ່ງຄຳຊາມີກອນ ປະດັ່ງວ່າຫົດສົງດ້ວຍນ້ຳຄຳແທ້ໆ, ຍ່ອມເພັ່ງເລັງເຖິງພະຕະຖາຄົດເຈົ້າພະອົງນັ້ນ. ໃນຄຳນີ້ ມີຍະຕິທີ່ກຳນົດໄວ້ໃນທີ່ສຸດແຫ່ງບາດຕົ້ນ ແລະ ໃນເຄິ່ງແຫ່ງຄຳທີ່ກ່າວແລ້ວ. ກໍແຕ່ສັບວ່າ 'ຈາມີກຣ' ໃນທີ່ນີ້ ມີ 4 ອັກສອນ. ໃນສັບນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ຈາມີ' ເປັນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ, ຄຳວ່າ 'ກຣ' ເປັນສ່ວນເບື້ອງປາຍ. ໃນທີ່ນີ້ ມີຍະຕິໃນທ່າມກາງແຫ່ງບົດທີ່ມີອັກສອນຫຼາຍຕົວທັງເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍ. ສ່ວນໃນບົດວ່າ 'ສິຎຈະຕິ' ນີ້ ເພາະບໍ່ມີຄວາມເປັນທ່າມກາງແຫ່ງບົດທີ່ມີອັກສອນຫຼາຍຕົວທັງເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍ ຍະຕິໃນຄຳວ່າ 'ສິຎຈະ' ນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເສຍ. ນີ້ຄື ປັດຈຸທາຫອນ.

၄၉. တတ္ထ ပါဒန္တဝုတ္တဍ္ဎေသု ယတိယာ ပါကဋတ္တာ တသ္မိံ ပဒမဇ္ဈေ ယတိယာ ဥဒါဟရဏပစ္စုဒါဟရဏာနိ ဣဋ္ဌောဒါဟရဏပဋိပက္ခောဒါဟရဏာနိ ယထာ. ‘‘တံ နမေ’’စ္စာဒိ. ယော တထာဂတော သကလာပိ ဒိသာ သောဏ္ဏရသေဟိ သုဝဏ္ဏရသဓာရာဟိ သိဉ္စတီဝ သိဉ္စတိ မညေ, ဣဝသဒ္ဒေါ ဝိတက္ကေ. စာမီကရဝဏ္ဏံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏသဒိသဆဝိဝဏ္ဏံ တံ တထာဂတံ သိရသာ နမေ. ဧတ္ထ ‘‘စာမီကရဝဏ္ဏ’’န္တိ ယတိယာ စာမီတိ အက္ခရဒွယမတိက္ကမ္မ ဌိတတ္တာ အန္တေပိ ကရဣတိ အက္ခရဒွယေနာနူနတ္တာ [Pg.85] ပဒစ္ဆေဒဿ ပုဗ္ဗာပရဝဏ္ဏာနမနေကတ္တမိတိဋ္ဌောဒါဟရဏံ. သိဉ္စတီတိ ပဒေ သိဉ္စာတိ ဝဏ္ဏဒွယမတိက္ကမ္မ ယတိယာ ဒိဿမာနတ္တေပိ တိဣတိ ပရဘာဂေ ဧကဝဏ္ဏတ္တာ အနေကဝဏ္ဏာဘာဝေါတိ ပစ္စုဒါဟရဏံ. ဧတ္ထ အနေကဝဏ္ဏတ္တံ ပဒဝသေနေဝ ဉာတဗ္ဗံ. စာမီကရဿ ဝဏ္ဏော ဝိယ ဝဏ္ဏော ယဿ သောတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໔໙. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະຄວາມທີ່ຍະຕິປາກົດຊັດເຈນໃນທີ່ສຸດແຫ່ງບາດ ແລະ ໃນເຄິ່ງແຫ່ງຄຳທີ່ກ່າວແລ້ວ, ອຸທາຫອນ ແລະ ປັດຈຸທາຫອນ ແຫ່ງຍະຕິໃນທ່າມກາງບົດນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນອິດໂຖທາຫອນ ແລະ ປະຕິປັກໂຂທາຫອນ ດັ່ງນີ້ ເຊັ່ນ ຄຳວ່າ 'ຕໍ ນເມ' ເປັນຕົ້ນ. ພະຕະຖາຄົດເຈົ້າພະອົງໃດ ຍ່ອມຫົດສົງທິດທັງປວງ ດ້ວຍນ້ຳຄຳ ຄືກະແສນ້ຳຄຳ ປະດັ່ງວ່າຫົດສົງແທ້ໆ, ສັບວ່າ 'ອິວະ' ໃນທີ່ນີ້ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ດຳຣິ. ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນ້ອມໄຫວ້ດ້ວຍສຽນເກົ້າ ເຊິ່ງພະຕະຖາຄົດເຈົ້າພະອົງນັ້ນ ຜູ້ມີວັນນະດັ່ງຄຳຊາມີກອນ ຄືມີສີຜິວພັນຄ້າຍຄືກັບສີຄຳ. ໃນຄຳນີ້ ຍະຕິໃນຄຳວ່າ 'ຈາມີກຣວຓ຺ຓໍ' ເພາະຕັ້ງຢູ່ກ້າວລ່ວງອັກສອນສອງຕົວ ຄື 'ຈາມີ' ໄປແລ້ວ ແລະ ໃນເບື້ອງປາຍກໍບໍ່ບົກພ່ອງດ້ວຍອັກສອນສອງຕົວ ຄື 'ກຣ' ຄວາມເປັນອັກສອນຫຼາຍຕົວແຫ່ງອັກສອນເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍແຫ່ງການຕັດບົດ ຈຶ່ງເປັນອິດໂຖທາຫອນ. ສ່ວນໃນບົດວ່າ 'ສິຎຈະຕິ' ເຖິງແມ່ນວ່າຍະຕິຈະປາກົດໂດຍກ້າວລ່ວງອັກສອນສອງຕົວ ຄື 'ສິຎຈະ' ໄປແລ້ວ, ແຕ່ເພາະໃນສ່ວນເບື້ອງປາຍ ຄື 'ຕິ' ມີອັກສອນດຽວ ຈຶ່ງບໍ່ມີອັກສອນຫຼາຍຕົວ, ນີ້ຈຶ່ງເປັນປັດຈຸທາຫອນ. ໃນທີ່ນີ້ ຄວາມເປັນອັກສອນຫຼາຍຕົວ ພຶງຊາບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບົດນັ້ນເອງ. ບົດວິເຄາະວ່າ 'ຈາມີກຣສ຺ສ ວຓ຺ໂຓ ວິຍ ວຓ຺ໂຓ ຍສ຺ສ ໂສ'.

၅၀.

໕໐.

သရော သန္ဓိမှိ ပုဗ္ဗန္တော, ဝိယ လောပေ ဝိဘတ္တိယာ;

အညထာ တွ’ညထာ တတ္ထ, ယာဒေသာဒိ ပရာဒိ’ဝ.

ເມື່ອມີການລົບວິບັດ, ສະຣະໃນສົນທິ ຍ່ອມເປັນເໝືອນທີ່ສຸດແຫ່ງບົດໜ້າ; ແຕ່ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ (ເມື່ອບໍ່ລົບວິບັດ) ສະຣະນັ້ນ ຍ່ອມເປັນຢ່າງອື່ນ, ໃນສົນທິນັ້ນ ການແປງເປັນ ຍະ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນເໝືອນຕົ້ນແຫ່ງບົດຫຼັງ.

၅၀. ‘‘သရော’’စ္စာဒိ. ဝိဘတ္တိယာ လောပေ သတိ သန္ဓိမှိ သံဟိတာယံ ကတာယံ သရော ပရပဒါဒိဘူတော ပုဗ္ဗန္တော ဝိယ ပုဗ္ဗပဒဿ အန္တဘူတော ယော သရော, သော ဝိယ ဟောတိ, အနေကဝဏ္ဏတ္တာဘာဝေပိ တတော ဝိဟိတယတိယာ နေဝတ္ထိ ဘင်္ဂေါတိ အဓိပ္ပာယော. အညထာ တု ဝိဘတ္တိယာ အလောပေ တု သတိ သံဟိတာယံ ကတာယံ ပုဗ္ဗပဒန္တဘူတော သရော စေ, အညထာ အညေန ပကာရေန ဟောတိ, ပရပဒဿာဒိသရော ဝိယ ဟောတီတိ အတ္ထော. တံ ဝိဘတ္တိယာ သဒ္ဓိံ ဝိဟာယ ကတယတိယာ နတ္ထိ ဘင်္ဂေါတိ အဓိပ္ပာယော. တတ္ထ တဿံ ယတိယံ ယာဒေသာဒိ ဣဝဏ္ဏာဒီနံ ကာတဗ္ဗော ယကာရာဒေသာဒိ ပရာဒိဝ ပရပဒဿ အာဒိသရော ဝိယ ဟောတိ. ကတယာဒေသာဒိသဟိတံ ဗျဉ္ဇနံ ဝိဟာယ ကတာယ ယတိယာ နတ္ထိ ဘင်္ဂေါတိ အဓိပ္ပာယော.

໕໐. ຄຳວ່າ 'ສໂຣ' ເປັນຕົ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອມີການລົບວິບັດ, ເມື່ອທຳການເຊື່ອມຕໍ່ໃນສົນທິແລ້ວ, ສະຣະທີ່ເປັນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງບົດຫຼັງ ຍ່ອມເປັນ​ເໝືອນ​ທີ່​ສຸດ​ແຫ່ງ​ບົດ​ໜ້າ ຄືເປັນເໝືອນສະຣະທີ່ເປັນທີ່ສຸດແຫ່ງບົດໜ້າ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີຄວາມເປັນອັກສອນຫຼາຍຕົວ, ຍະຕິທີ່ກຳນົດໄວ້ຫຼັງຈາກນັ້ນ ກໍບໍ່ມີການເສຍ. ແຕ່ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ ເມື່ອບໍ່ມີການລົບວິບັດ, ເມື່ອທຳການເຊື່ອມຕໍ່ແລ້ວ, ຫາກສະຣະເປັນທີ່ສຸດແຫ່ງບົດໜ້າ, ຍ່ອມເປັນຢ່າງອື່ນ ຄືເປັນໂດຍປະການອື່ນ, ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ຍ່ອມເປັນເໝືອນສະຣະຕົ້ນແຫ່ງບົດຫຼັງ. ອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອເວັ້ນບົດນັ້ນພ້ອມທັງວິບັດແລ້ວ ທຳຍະຕິ ກໍບໍ່ມີການເສຍ. ໃນສົນທິນັ້ນ ໃນຍະຕິນັ້ນ ການແປງເປັນ ຍະ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ພຶງທຳແກ່ ອิ-ວັນນະ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນເໝືອນຕົ້ນແຫ່ງບົດຫຼັງ ຄືເປັນເໝືອນສະຣະຕົ້ນແຫ່ງບົດຫຼັງ. ອະທິບາຍວ່າ ເມື່ອເວັ້ນພະຍັນຊະນະທີ່ປະກອບດ້ວຍການແປງເປັນ ຍະ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນທີ່ທຳແລ້ວ ທຳຍະຕິ ກໍບໍ່ມີການເສຍ.

၅၀. ဣဒါနိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တဿ ဝိရုဒ္ဓတ္တေပိ ယတိဘင်္ဂါဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သရော’’စ္စာဒိ. ဝိဘတ္တိယာ လောပေ သန္ဓိမှိ သတိ သရော သန္ဓိသရော ပုဗ္ဗန္တော ဝိယ ပုဗ္ဗပဒဿ အန္တော ဝိယ ဟောတိ, အညထာ တု ဝိဘတ္တိယာ အလောပေ သံဟိတာယံ ကတာယံ အညထာ ဟောတိ, ပုဗ္ဗပဒန္တဘူတော သရော ပရပဒဿ အာဒိသရော ဝိယ ဟောတိ. တတ္ထ ယတိယံ ယာဒေသာဒိ [Pg.86] ဣဝဏ္ဏာဒီနံ ကတ္တဗ္ဗယကာရာဒေသာဒိ ပရာဒိဝ ပရပဒဿ အာဒိသရော ဝိယ ဟောတိ, ပုဗ္ဗန္တသဒိသသရမတိက္ကမိတွာပိ ပရပဒါဒိသရသဒိသဝဏ္ဏမာဂမ္မ တံ အနတိက္ကမိတွာပိ ပရပဒါဒိသရသဒိသယာဒေသာဒိမတိက္ကမိတွာပိ ယတိယာ ပယုတ္တာယ သတိ အနေကဝဏ္ဏတ္တာဘာဝေပိ ယတိဘင်္ဂေါ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ပုဗ္ဗဿ အန္တောတိ စ, ယော စ သော အာဒေသော စ, သော အာဒိ ယဿ မကာရာဒိနောတိ စ, ပရဿ အာဒီတိ စ ဝါကျံ.

໕໐. ບັດນີ້ ພະອາຈານເມື່ອຈະສະແດງຄວາມບໍ່ມີການເສຍແຫ່ງຍະຕິ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຂັດກັບຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນກໍຕາມ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ສໂຣ' ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອມີການລົບວິບັດໃນສົນທິ, ສະຣະ ຄືສະຣະສົນທິ ຍ່ອມເປັນເໝືອນທີ່ສຸດແຫ່ງບົດໜ້າ ຄືເປັນເໝືອນທີ່ສຸດແຫ່ງບົດໜ້າ, ແຕ່ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ ເມື່ອບໍ່ມີການລົບວິບັດ, ເມື່ອທຳການເຊື່ອມຕໍ່ແລ້ວ ຍ່ອມເປັນຢ່າງອື່ນ, ສະຣະທີ່ເປັນທີ່ສຸດແຫ່ງບົດໜ້າ ຍ່ອມເປັນເໝືອນສະຣະຕົ້ນແຫ່ງບົດຫຼັງ. ໃນສົນທິນັ້ນ ໃນຍະຕິ ການແປງເປັນ ຍະ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ພຶງທຳແກ່ ອິ-ວັນນະ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນເໝືອນຕົ້ນແຫ່ງບົດຫຼັງ ຄືເປັນເໝືອນສະຣະຕົ້ນແຫ່ງບົດຫຼັງ, ອະທິບາຍວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະກ້າວລ່ວງສະຣະທີ່ຄ້າຍຄືກັບທີ່ສຸດແຫ່ງບົດໜ້າໄປແລ້ວ ກໍຕາມ, ຫຼືອາໄສອັກສອນທີ່ຄ້າຍຄືກັບສະຣະຕົ້ນແຫ່ງບົດຫຼັງແລ້ວບໍ່ກ້າວລ່ວງມັນໄປ ກໍຕາມ, ຫຼືກ້າວລ່ວງການແປງເປັນ ຍະ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຄ້າຍຄືກັບສະຣະຕົ້ນແຫ່ງບົດຫຼັງໄປແລ້ວ ກໍຕາມ, ເມື່ອມີການໃຊ້ຍະຕິ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີຄວາມເປັນອັກສອນຫຼາຍຕົວ ກໍບໍ່ມີການເສຍແຫ່ງຍະຕິ. ປະໂຫຍກວ່າ 'ປຸພ຺ພສ຺ສ ອນ຺ໂຕ' ກໍດີ, 'ໂຍ ຈ ໂສ ອາເທໂສ ຈ, ໂສ ອາທິ ຍສ຺ສ ມກາຣາທິໂນ' ກໍດີ, 'ປຣສ຺ສ ອາທີ' ກໍດີ.

၅၁.

໕໑.

စာဒီ ပုဗ္ဗပဒန္တာဝ, နိစ္စံ ပုဗ္ဗပဒဿိတာ;

ပါဒယော နိစ္စသမ္ဗန္ဓာ, ပရာဒီဝ ပရေန တု.

ນິບາດມີ 'ຈະ' ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງອາໄສບົດໜ້າເປັນນິດ ຍ່ອມເປັນເໝືອນທີ່ສຸດແຫ່ງບົດໜ້ານັ້ນເອງ; ສ່ວນອຸປະສັກມີ 'ປະ' ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງກ່ຽວພັນກັບບົດຫຼັງເປັນນິດ ຍ່ອມເປັນເໝືອນຕົ້ນແຫ່ງບົດຫຼັງ.

၅၁. နိစ္စံ အနဝရတံ ပုဗ္ဗပဒံ သိတာ နိဿိတာ စာဒီ စကာရာဒယော နိပါတာ ပုဗ္ဗဿ ပဒဿ အန္တာ အဝယဝါ ဝိယ ဟောန္တိ, တေ အန္တော ကတွာ ယတိ ကာတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပာယော. ပရေန ပရပဒေန နိစ္စသမ္ဗန္ဓာ သတတယောဂိနော, တုသဒ္ဒေါ အဋ္ဌာနပ္ပယုတ္တော, ပါဒယော တု ပရာဒီဝ ပရပဒဿ အာဒီ အဝယဝါ ဝိယ ဟောန္တိ, တံ ဝိဟာယ ပုဗ္ဗပဒန္တေ ယတိ ကာတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပာယော.

໕໑. ນິບາດມີ ຈະ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງອາໄສ ຄືອີງອາໄສບົດໜ້າເປັນນິດ ຄືຕະຫຼອດເວລາ ຍ່ອມເປັນເໝືອນທີ່ສຸດ ຄືເປັນສ່ວນປະກອບເບື້ອງປາຍແຫ່ງບົດໜ້າ, ອະທິບາຍວ່າ ພຶງທຳຍະຕິໂດຍເຮັດໃຫ້ນິບາດເຫຼົ່ານັ້ນຢູ່ພາຍໃນ. ສ່ວນອຸປະສັກມີ ປະ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງກ່ຽວພັນເປັນນິດ ຄືປະກອບຢູ່ສະເໝີກັບບົດຫຼັງ, ສ່ວນ ສັບວ່າ 'ຕຸ' ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍແບ່ງແຍກ, ຍ່ອມເປັນເໝືອນຕົ້ນ ຄືເປັນສ່ວນປະກອບເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງບົດຫຼັງ, ອະທິບາຍວ່າ ພຶງເວັ້ນອຸປະສັກນັ້ນແລ້ວທຳຍະຕິໃນທີ່ສຸດແຫ່ງບົດໜ້າ.

၅၁. ‘‘စာဒိ’’စ္စာဒိ. နိစ္စံ သတတံ ပုဗ္ဗပဒဿိတာ ပုဗ္ဗပဒံ နိဿာယ ပဝတ္တာ စာဒီ စကာရာဒိနိပါတာ ပုဗ္ဗပဒန္တာဝ ပုဗ္ဗပဒဿ အန္တာ အဝယဝါ ဝိယ ဟောန္တိ, ပရေန ပရပဒေန နိစ္စသမ္ဗန္ဓာ နိရန္တရယောဂိနော ပါဒယော တု ပါဒိဥပသဂ္ဂါ ပန ပရာဒီဝ ပရပဒဿ အာဒီ အဝယဝါဝိယ ဟောန္တိ. စာဒယော အာဂမ္မ တေ ဗဟိ ကတွာပိ ပါဒယော အာဂမ္မ တေ အန္တော ကတွာပိ ပဝတ္တော ဝိရာမော ယတိဘင်္ဂေါတိ အဓိပ္ပာယော. စောအာဒိ ယေသန္တိ စ, ပုဗ္ဗပဒံ သိတာတိ စ, ပေါ အာဒိ ယေသန္တိ စ, နိစ္စံ သမ္ဗန္ဓာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ စ တဂ္ဂုဏသံဝိညာဏတ္တာ စကာရပကာရာဒီနမ္ပိ ပရိဂ္ဂဟော.

໕໑. ຄຳວ່າ 'ຈາທິ' ເປັນຕົ້ນ. ນິບາດມີ ຈະ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງອາໄສບົດໜ້າ ຄືເປັນໄປໂດຍອາໄສບົດໜ້າເປັນນິດ ຄືຕະຫຼອດເວລາ ຍ່ອມເປັນເໝືອນທີ່ສຸດແຫ່ງບົດໜ້າ ຄືເປັນສ່ວນປະກອບເບື້ອງປາຍແຫ່ງບົດໜ້ານັ້ນເອງ, ສ່ວນອຸປະສັກມີ ປະ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງກ່ຽວພັນເປັນນິດ ຄືປະກອບຢູ່ສະເໝີກັບບົດຫຼັງ ຍ່ອມເປັນເໝືອນຕົ້ນແຫ່ງບົດຫຼັງ ຄືເປັນສ່ວນປະກອບເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງບົດຫຼັງ. ອະທິບາຍວ່າ ການຢຸດທີ່ເປັນໄປໂດຍອາໄສນິບາດມີ ຈະ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ນິບາດເຫຼົ່ານັ້ນຢູ່ນອກກໍດີ, ຫຼືອາໄສອຸປະສັກມີ ປະ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ອຸປະສັກເຫຼົ່ານັ້ນຢູ່ພາຍໃນກໍດີ, ຊື່ວ່າ ເសຍຍະຕິ. ບົດວິເຄາະວ່າ 'ໂຈ ອາທິ ເຍສນ຺ຕິ' ກໍດີ, 'ປຸພ຺ພປທໍ ສิຕາ' ກໍດີ, 'ໂປ ອາທິ ເຍສນ຺ຕິ' ກໍດີ, 'ນິຈ຺ຈໍ ສມ຺ພນ຺ທາ' ກໍດີ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ເພາະຄວາມເປັນຕັກຄຸນນະສັງວິຍານະ ຈຶ່ງລວມເອົາ ຈະ-ອັກສອນ ແລະ ປະ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນນຳ.

သဗ္ဗတ္ထောဒါဟရဏာနိ ယထာ

ອຸທາຫອນໃນບ່ອນທັງປວງ ດັ່ງນີ້:

၅၂.

໕໒.

နမေ တံ သိရသာ သဗ္ဗော-ပမာတီတံ တထာဂတံ;

ယဿ လောကဂ္ဂတံ ပတ္တ-ဿော’ပမာ န ဟိ ယုဇ္ဇတိ.

ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນ້ອມໄຫວ້ດ້ວຍສຽນເກົ້າ ເຊິ່ງພະຕະຖາຄົດເຈົ້າພະອົງນັ້ນ ຜູ້ກ້າວລ່ວງອຸປະມາທັງປວງ; ຜູ້ບັນລຸຄວາມເປັນຍອດແຫ່ງໂລກ ຜູ້ເຊິ່ງອຸປະມາບໍ່ຄວນຄູ່ແກ່ພະອົງເລີຍ.

၅၃.

໕໓.

မုနိန္ဒံ တံ သဒါ ဝန္ဒာ-မျ’နန္တမတိ’မုတ္တမံ;

ယဿ ပညာ စ မေတ္တာ စ, နိဿီမာတိ ဝိဇမ္ဘတိ.

ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຂາບໄຫວ້ພະມຸນິນເຈົ້າພະອົງນັ້ນ ຜູ້ມີພະປັນຍາຫາທີ່ສຸດບໍ່ໄດ້ ຜູ້ປະເສີດສຸດ ເປັນນິດ; ຜູ້ມີພະປັນຍາ ແລະ ພະເມດຕາ ຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງໄສ ຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້.

၅၂-၅၃. သဗ္ဗတ္ထာတိ [Pg.87] ပုဗ္ဗန္တသဒိသာဒီသု. ‘‘နမေတ’’န္တိအာဒိဂါထာဒွယေ ပဒတ္ထော ပါကဋော, အဓိပ္ပာယော တု ယတော လောကဂ္ဂတံ ပတ္တော, တတော သဗ္ဗောပမာတီတော, ယတော ပညာမေတ္တာ လောကေ နိရန္တရမိဝ ဝတ္တန္တိ, တတော အနန္တမတိ, ဥတ္တမော စာတိ. ဧတ္ထ ‘‘သဗ္ဗာ ဥပမာ’’တိ သမာသံ ကတွာ ဝိဘတ္တိလောပေ သံဟိတာယဉ္စ ကတာယံ ပရပဒါဒိဥကာရော ပုဗ္ဗပဒန္တဗ္ဗကာရဋ္ဌအကာရော ဝိယ ဟောတီတိ သဗ္ဗော ဣစ္စတြ ပါဒန္တယတိ. ပတ္တဿောပမာ ဣစ္စတြ ယကာရာဒေသဿ ပရာဒိသဒိသဘာဝေါ ဝိယ ဟောတိ, ဝိဘတ္တိယာ အလောပေ သံဟိတာယံ ကတာယံ သဝိဘတ္တိယာ အကာရော ပရပဒါဒိ ဥကာရော ဝိယ ဟောတီတိ တံဝိဘတ္တိယာ ပသိဒ္ဓံ ဝိဟာယ ပတ္တဣစ္စတြ ပါဒန္တယတိ. တထာ ဝန္ဒာမျနန္တဣစ္စတြ ယကာရာဒေသဿ ပရာဒိသဒိသဘာဝေါ ဝိဟိတောတိ မျသဒ္ဒံ ဝဇ္ဇေတွာ ဝန္ဒာဣစ္စတြ ပါဒန္တယတိ. ပုဗ္ဗပဒဿိတာနံ စာဒီနံ ပုဗ္ဗပဒန္တသဒိသတာ ဝုတ္တာတိ မေတ္တာ စာတိ စသဒ္ဒတော ယတိ, အပရပဒသမ္ဗန္ဓာ ပါဒယော ပရပဒါဒိသဒိသာ ဟောန္တီတိ နိဿီမာတိ ဧတ္ထ နိသဒ္ဒံ ဝိဟာယ တတော အာဒိမှိ ယတိ.

໕໒-໕໓. ຄຳວ່າ 'ສັບພັດຖະ' ໝາຍເຖິງ ໃນສະຣະທີ່ຄ້າຍຄືກັບທີ່ສຸດແຫ່ງບົດໜ້າເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມໃນຄາຖາທັງສອງ ມີຄຳວ່າ 'ນເມ ຕໍ' ເປັນຕົ້ນ ນັ້ນປາກົດຊັດເຈນແລ້ວ, ແຕ່ອະທິບາຍວ່າ ເພາະພະອົງບັນລຸຄວາມເປັນຍອດແຫ່ງໂລກ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ກ້າວລ່ວງອຸປະມາທັງປວງ, ເພາະພະປັນຍາແລະພະເມດຕາຂອງພະອົງເປັນໄປໃນໂລກປະດັ່ງວ່າຕະຫຼອດເວລາ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມີພະປັນຍາຫາທີ່ສຸດບໍ່ໄດ້ ແລະ ເປັນຜູ້ປະເສີດສຸດ. ໃນຄຳນີ້ ເມື່ອທຳສະມາດວ່າ 'ສັບພາ ອຸປະມາ' ແລ້ວ, ເມື່ອລົບວິບັດແລະທຳການເຊື່ອມຕໍ່ແລ້ວ, ອຸ-ອັກສອນ ຕົ້ນແຫ່ງບົດຫຼັງ ຍ່ອມເປັນເໝືອນ ອະ-ອັກສອນ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ທີ່ ພະ-ອັກສອນ ທີ່ສຸດແຫ່ງບົດໜ້າ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງມີຍະຕິໃນທີ່ສຸດແຫ່ງບາດໃນຄຳວ່າ 'ສັບໂພ' ນີ້. ໃນຄຳວ່າ 'ປັດຕັດໂສປະມາ' ນີ້ ຍ່ອມເປັນເໝືອນຄວາມຄ້າຍຄືກັບຕົ້ນແຫ່ງບົດຫຼັງແຫ່ງການແປງເປັນ ຍະ-ອັກສອນ, ເມື່ອບໍ່ລົບວິບັດ ແຕ່ທຳການເຊື່ອມຕໍ່ແລ້ວ, ອະ-ອັກສອນ ພ້ອມທັງວິບັດ ຍ່ອມເປັນເໝືອນ ອຸ-ອັກສອນ ຕົ້ນແຫ່ງບົດຫຼັງ, ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອເວັ້ນວິບັດນັ້ນທີ່ສຳເລັດແລ້ວ ຈຶ່ງມີຍະຕິໃນທີ່ສຸດແຫ່ງບາດໃນຄຳວ່າ 'ປັດຕະ' ນີ້. ເຊັ່ນດຽວກັນ ໃນຄຳວ່າ 'ວັນທາມະຍະນັນຕະ' ນີ້ ເພາະເພິ່ນກຳນົດຄວາມຄ້າຍຄືກັບຕົ້ນແຫ່ງບົດຫຼັງແຫ່ງການແປງເປັນ ຍະ-ອັກສອນ ໄວ້, ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອເວັ້ນສັບວ່າ 'ມະຍະ' ແລ້ວ ຈຶ່ງມີຍະຕິໃນທີ່ສຸດແຫ່ງບາດໃນຄຳວ່າ 'ວັນທາ' ນີ້. ເພາະເພິ່ນກ່າວຄວາມຄ້າຍຄືກັບທີ່ສຸດແຫ່ງບົດໜ້າ ແຫ່ງນິບາດມີ ຈະ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງອາໄສບົດໜ້າໄວ້, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງມີຍະຕິຫຼັງຈາກ ຈະ-ສັບ ໃນຄຳວ່າ 'ເມດຕາ ຈະ', ແລະເພາະອຸປະສັກມີ ປະ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງກ່ຽວພັນກັບບົດຫຼັງ ຍ່ອມຄ້າຍຄືກັບຕົ້ນແຫ່ງບົດຫຼັງ, ດັ່ງນັ້ນ ໃນຄຳວ່າ 'ນິດສີມາ' ນີ້ ເມື່ອເວັ້ນ ນິ-ສັບ ແລ້ວ ຈຶ່ງມີຍະຕິໃນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງບົດຫຼັງນັ້ນ.

၅၂-၅၃. သဗ္ဗတ္ထ ယထာဝုတ္တပုဗ္ဗန္တသဒိသသရာဒီသု ပဉ္စသု ဥဒါဟရဏာနိယထာ. ‘‘နမေ တ’’မိစ္စာဒိ, လောကဂ္ဂတံ ပတ္တဿ ယဿ ဗုဒ္ဓဿ ဥပမာ န ဟိ ယုဇ္ဇတိ သကလပဒတ္ထာနံ အတိက္ကမ္မ ဌိတတ္တာ န ဟိ ယုဇ္ဇတိ. သဗ္ဗောပမာတီတံ တံ တထာဂတံ သိရသာ နမေ နမာမိ. သဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ ဩကာရဿ ပုဗ္ဗပဒန္တသရသဒိသတ္တာ တတော ပရာယ ယတိယာ စ ဿောပမာတိ ပရပဒါဒိသဒိသံ [Pg.88] ဝဏ္ဏမနတိက္ကမ္မ ဌိတာယ ယတိယာ စ ဥဒါဟရဏံ.

໕໒-໕໓. ອຸທາຫອນ 5 ປະການ ໃນສະຣະທີ່ຄ້າຍຄືກັບທີ່ສຸດແຫ່ງບົດໜ້າເປັນຕົ້ນ ຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວໃນບ່ອນທັງປວງ ດັ່ງນີ້: ຄຳວ່າ 'ນເມ ຕໍ' ເປັນຕົ້ນ, ອຸປະມາແກ່ພະພຸດທະເຈົ້າພະອົງໃດ ຜູ້ບັນລຸຄວາມເປັນຍອດແຫ່ງໂລກ ຍ່ອມບໍ່ຄວນຄູ່ເລີຍ, ເພາະຕັ້ງຢູ່ກ້າວລ່ວງເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດທັງປວງ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນຄູ່ເລີຍ. ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນ້ອມໄຫວ້ ຄືຂາບໄຫວ້ດ້ວຍສຽນເກົ້າ ເຊິ່ງພະຕະຖາຄົດເຈົ້າພະອົງນັ້ນ ຜູ້ກ້າວລ່ວງອຸປະມາທັງປວງ. ໃນຄຳວ່າ 'ສັບໂພ' ນີ້ ເພາະ ໂອ-ກາຣະ ຄ້າຍຄືກັບສະຣະທີ່ສຸດແຫ່ງບົດໜ້າ, ຈຶ່ງເປັນອຸທາຫອນແຫ່ງຍະຕິທີ່ຢູ່ຖັດຈາກນັ້ນ, ແລະແຫ່ງຍະຕິທີ່ຕັ້ງຢູ່ໂດຍບໍ່ກ້າວລ່ວງອັກສອນທີ່ຄ້າຍຄືກັບຕົ້ນແຫ່ງບົດຫຼັງ ວ່າ 'ສໂສປະມາ'.

‘‘မုနိန္ဒေ’’စ္စာဒိ. ယဿ သမ္ဗုဒ္ဓဿ ပညာ စ မေတ္တာ စနိဿီမာ အနန္တသတ္တအနန္တဉေယျဝိသယကရဏတော သီမာရဟိတာ အတိဝိဇမ္ဘတိ. အနန္တမတိံ ဥဒယဗ္ဗယသမ္ဘဝေပိ ဉေယျဿာနန္တတ္တာ ဝိသယိမှိ ဝိသယဝေါဟာရေန အနန္တပညာယ သမန္နာဂတံ ဥတ္တမံ တတော ဧဝ ပဝရံ တံ မုနိန္ဒံ သဒါ ဝန္ဒာမိ, ယာဒေသဿ ပရာဒိသဒိသတ္တာ တမနာဂမ္မ ယတိ ဘဝတိ. မေတ္တာစနိဿီမာတိ ဧတ္ထ စာဒီနံ ပုဗ္ဗပဒန္တသဒိသတ္တာစ ပါဒီနံ ပရပဒါဒိသဒိသတ္တာ စ ‘‘စာ’’တိ ‘‘နီ’’တိ ဣမေသမ္ပိ ယတိ ဘဝတိ.

ຄຳວ່າ 'ມຸນິນທະ' ເປັນຕົ້ນ. ພະປັນຍາ ແລະ ພະເມດຕາ ຂອງພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າພະອົງໃດ ຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້ ຄືປາສະຈາກຂອບເຂດ ເພາະທຳສັດຫາທີ່ສຸດບໍ່ໄດ້ແລະໄນຍະຫາທີ່ສຸດບໍ່ໄດ້ໃຫ້ເປັນອາລົມ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງໄສຢ່າງຍິ່ງ. ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຂາບໄຫວ້ພະມຸນິນເຈົ້າພະອົງນັ້ນ ຜູ້ມີພະປັນຍາຫາທີ່ສຸດບໍ່ໄດ້ ຄືຜູ້ປະກອບດ້ວຍພະປັນຍາຫາທີ່ສຸດບໍ່ໄດ້ ໂດຍໂວຫານເອີ້ນສິ່ງທີ່ມີອາລົມໃນອາລົມ ເພາະຄວາມທີ່ສິ່ງທີ່ພຶງຮູ້ຫາທີ່ສຸດບໍ່ໄດ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີການເກີດຂຶ້ນແລະຄວາມເສື່ອມໄປກໍຕາມ, ຜູ້ປະເສີດສຸດ ຄືຜູ້ເລີດລ້ຳເພາະເຫດນັ້ນເອງ, ເປັນນິດ, ເພາະຄວາມທີ່ການແປງເປັນ ຍະ-ອັກສອນ ຄ້າຍຄືກັບຕົ້ນແຫ່ງບົດຫຼັງ ຍະຕິຈຶ່ງມີໂດຍບໍ່ອາໄສການແປງນັ້ນ. ໃນຄຳວ່າ 'ເມດຕາຈະນິດສີມາ' ນີ້ ເພາະຄວາມທີ່ນິບາດມີ ຈະ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ ຄ້າຍຄືກັບທີ່ສຸດແຫ່ງບົດໜ້າ ແລະ ເພາະຄວາມທີ່ອຸປະສັກມີ ປະ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ ຄ້າຍຄືກັບຕົ້ນແຫ່ງບົດຫຼັງ, ຍະຕິຈຶ່ງມີໃນຄຳເຫຼົ່ານີ້ ຄື 'ຈະ' ແລະ 'ນິ' ນຳ.

စာဒိပါဒီသု ပစ္စုဒါဟရဏာနိ ယထာ

ປັດຈຸທາຫອນໃນນິບາດມີ 'ຈະ' ເປັນຕົ້ນ ແລະ ອຸປະສັກມີ 'ປະ' ເປັນຕົ້ນ ດັ່ງນີ້:

၅၄.

໕໔.

မဟာမေတ္တာ မဟာပညာ, စ ယတ္ထ ပရမောဒယာ;

ပဏမာမိ ဇိနံ တံ ပ-ဝရံ ဝရဂုဏာလယံ.

ພະມະຫາເມດຕາ ແລະ ພະມະຫາປັນຍາ ຜູ້ມີຄວາມຈະເລີນຢ່າງຍິ່ງ ໃນພະຊິນະເຈົ້າພະອົງໃດ; ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນ້ອມໄຫວ້ພະຊິນະເຈົ້າພະອົງນັ້ນ ຜູ້ປະເສີດສຸດ ຜູ້ເປັນທີ່ອາໄສແຫ່ງຄຸນອັນປະເສີດ.

၅၄. ‘‘မဟာ’’ဣစ္စာဒိ. ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ဇိနေ. ပရမောဒယာတိ မဟာမေတ္တာဒယော ဥက္ကဋ္ဌာဘိဝုဍ္ဎိယော. တတောယေဝ ဝရဂုဏာလယံ, တေနေဝ ပဝရံ ဥတ္တမံ တံ ဇိနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထ ပုဗ္ဗပဒနိဿိတံ စကာရံ ပရပဒါဒိဘူတံ ကတွာ တတော ပုဗ္ဗေ ကတာ ယတိ စ, ပရပဒါဒိသမ္ဗန္ဓပကာရံ ပုဗ္ဗပဒန္တဘူတံ ကတွာ ပကာရတော ပရံ ကတာ ယတိ စ ဝိရုဒ္ဓါတိ ဥဘယတ္ထ ပစ္စုဒါဟရဏံ.

໕໔. ຄຳວ່າ 'ມຫາ' ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'ຍັດຖະ' ໝາຍເຖິງ ໃນພະຊິນະເຈົ້າພະອົງໃດ. ບົດວ່າ 'ປະຣະໂມທະຍາ' ໝາຍເຖິງ ຄວາມຈະເລີນຢ່າງຍິ່ງມີພະມະຫາເມດຕາເປັນຕົ້ນ. ການເຊື່ອມໂຍງບົດວ່າ ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ພະອົງຈຶ່ງເປັນທີ່ອາໄສແຫ່ງຄຸນອັນປະເສີດ, ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ພະອົງຈຶ່ງປະເສີດສຸດ ເຊິ່ງພະຊິນະເຈົ້າພະອົງນັ້ນ. ໃນຄຳນີ້ ຍະຕິທີ່ທຳໃນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງ ຈະ-ອັກສອນ ໂດຍເຮັດໃຫ້ ຈະ-ອັກສອນ ທີ່ອາໄສບົດໜ້າໃຫ້ເປັນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງບົດຫຼັງກໍດີ, ແລະ ຍະຕິທີ່ທຳຫຼັງຈາກ ປະ-ອັກສອນ ໂດຍເຮັດໃຫ້ ປະ-ອັກສອນ ທີ່ກ່ຽວພັນກັບບົດຫຼັງໃຫ້ເປັນທີ່ສຸດແຫ່ງບົດໜ້າgກໍດີ, ຊື່ວ່າ ຂັດກັນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນປັດຈຸທາຫອນໃນທັງສອງບ່ອນ.

၅၄. စာဒိပါဒီသု ဝိသယဘူတေသု ပစ္စုဒါဟရဏံ ယထာ. ‘‘မဟာမေတ္တိ’’စ္စာဒိ. ယတ္ထ ယသ္မိံ ဇိနေ မဟာမေတ္တာ စ မဟာပညာ စ ဣမာ ပရမောဒယာ ဥက္ကဋ္ဌာဘိဝုဍ္ဎိယော ဟောန္တိ. ဝရဂုဏာလယံ ဥတ္တမဂုဏာကရံ ပဝရံ တတောယေဝ ဥတ္တမံ တံ ဇိနံ ပဏမာမိ. ဧတ္ထ စကာရံ ပရပဒါဒိံ ကတွာ ပကာရံ ပုဗ္ဗပဒန္တံ ကတွာ ယတိယာ ပဝတ္တတ္တာ ‘‘စ ယတ္ထ, တံ ပါ’’တိဒွယမပိ ပစ္စုဒါဟရဏံ.

໕໔. ປັດຈຸທາຫອນໃນເລື່ອງທີ່ກ່ຽວກັບນິບາດມີ 'ຈະ' ເປັນຕົ້ນ ແລະ ອຸປະສັກມີ 'ປະ' ເປັນຕົ້ນ ດັ່ງນີ້ ເຊັ່ນ ຄຳວ່າ 'ມຫາເມດຕິ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນພະຊິນະເຈົ້າພະອົງໃດ ພະມະຫາເມດຕາ ແລະ ພະມະຫາປັນຍາ ເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມມີຄວາມຈະເລີນຢ່າງຍິ່ງ ຄືມີຄວາມຈະເລີນຢ່າງສູງສຸດ. ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນ້ອມໄຫວ້ພະຊິນະເຈົ້າພະອົງນັ້ນ ຜູ້ເປັນທີ່ອາໄສແຫ່ງຄຸນອັນປະເສີດ ຄືເປັນບໍ່ເກີດແຫ່ງຄຸນອັນສູງສຸດ, ຜູ້ປະເສີດສຸດ ຄືຜູ້ເລີດລ້ຳເພາະເຫດນັ້ນເອງ. ໃນຄຳນີ້ ເພາະຍະຕິເປັນໄປໂດຍເຮັດໃຫ້ ຈະ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນແຫ່ງບົດຫຼັງ ແລະ ເຮັດໃຫ້ ປະ-ອັກສອນ ເປັນທີ່ສຸດແຫ່ງບົດໜ້າ, ດັ່ງນັ້ນ ທັງສອງຄຳ ຄື 'ຈະ ຍັດຖະ' ແລະ 'ຕໍ ປະ' ຈຶ່ງເປັນປັດຈຸທາຫອນ.

၅၅.

໕໕.

ပဒတ္ထက္ကမတော [Pg.89] မုတ္တံ, ကမစ္စုတမိဒံ ယထာ;

ခေတ္တံ ဝါ ဒေဟိ ဂါမံ ဝါ, ဒေသံ ဝါ မမ သောဘနံ.

ບົດໃດທີ່ຫຼຸດພົ້ນຈາກລຳດັບແຫ່ງເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດ, ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ ຄະມັດຈຸຕະ ດັ່ງນີ້: ຂໍທ່ານຈົ່ງໃຫ້ ນາ ກໍດີ, ບ້ານ ກໍດີ, ເມືອງ ກໍດີ ອັນຮຸ່ງເຮືອງ ແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ.

၅၅. ‘‘ပဒ’’ဣစ္စာဒိ. ပဒါနံ အတ္ထက္ကမတော မုတ္တံ ဂဠိတံ ကမစ္စုတမိဒန္တိ ဝိဓီယတေ. ခေတ္တံ ဝါ ဣစ္စာဒိနာ အရုစိတောယံ ယာစနက္ကမော ဝတ္တုနော အဝိညုတံ ဂမေတိ. ယော ဟိ ခေတ္တမ္ပိ ဒါတုံ နိစ္ဆတိ, ကထံ သော ဂါမာဒိကံ ဒဿတီတိ.

໕໕. ຄຳວ່າ 'ປະທະ' ເປັນຕົ້ນ. ບົດໃດທີ່ຫຼຸດພົ້ນ ຄືຕົກຫຼົ່ນຈາກລຳດັບແຫ່ງເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດທັງຫຼາຍ, ບົດນັ້ນເພິ່ນກຳນົດວ່າ ຄະມັດຈຸຕະ. ລຳດັບແຫ່ງການຂໍທີ່ມີຄຳວ່າ 'ເຂດຕໍ ວາ' ເປັນຕົ້ນນີ້ ບໍ່ເປັນທີ່ພໍໃຈ ຍ່ອມສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ສະຫຼາດຂອງຜູ້ເວົ້າ. ເພາະວ່າ ຜູ້ໃດບໍ່ປາດຖະໜາຈະໃຫ້ແມ່ນແຕ່ ນາ, ຜູ້ນັ້ນຈະໃຫ້ ບ້ານ ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ແນວໃດ.

၅၅. ‘‘ပဒတ္ထိ’’စ္စာဒိ. ပဒတ္ထက္ကမတော ပဒါနံ အတ္ထက္ကမတော မုတ္တံ ဂဠိတံ ဣဒံ ဝါကျံ ကမစ္စုတံ နာမ. ဥဒါဟရတိ ‘‘ယထိ’’စ္စာဒိ. မမ သောဘနံ ခေတ္တံ ဝါ ဂါမံ ဝါ ဒေသံ ဝါ ဇနပဒံ ဝါ ဒေဟိ. ဧတ္ထ ခေတ္တမိစ္စာဒိ ယာစနက္ကမော ဝတ္တုနော အဝိညုဘာဝံ ဝိနာ ဥစိတပဒတ္ထက္ကမံ နပ္ပကာသေတိ, တထာ ဟိ ခေတ္တမပိ ဒါတုမနိစ္ဆန္တော ဂါမနိဂမဇနပဒါဒိံ ကထံ ဒဿတီတိ ကမဟာနိ.

໕໕. ຄຳວ່າ 'ປະທັດຖິ' ເປັນຕົ້ນ. ປະໂຫຍກໃດທີ່ຫຼຸດພົ້ນ ຄືຕົກຫຼົ່ນຈາກລຳດັບແຫ່ງເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດ, ປະໂຫຍກນັ້ນຊື່ວ່າ ຄະມັດຈຸຕະ. ພະອາຈານຍົກອຸທາຫອນວ່າ 'ຍະຖິ' ເປັນຕົ້ນ. ຂໍທ່ານຈົ່ງໃຫ້ ນາ ກໍດີ, ບ້ານ ກໍດີ, ເມືອງ ກໍດີ, ແວ່ນແຄວ້ນ ກໍດີ ອັນຮຸ່ງເຮືອງ ແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ. ໃນຄຳນີ້ ລຳດັບແຫ່ງການຂໍມີຄຳວ່າ 'ເຂດຕໍ' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ສະແດງລຳດັບແຫ່ງເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດທີ່ຄວນ ນອກຈາກຄວາມບໍ່ສະຫຼາດຂອງຜູ້ເວົ້າ, ດ້ວຍວ່າ ຜູ້ທີ່ບໍ່ປາດຖະໜາຈະໃຫ້ແມ່ນແຕ່ ນາ ຈະໃຫ້ ບ້ານ, ນິຄົມ, ແວ່ນແຄວ້ນ ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ແນວໃດ, ນີ້ຄືຄວາມເສຍລຳດັບ.

၅၆.

໕໖.

လောကိယတ္ထ’မတိက္ကန္တံ, အတိဝုတ္တံ မတံ ယထာ;

အတိသမ္ဗာဓ’မာကာသ-မေတိဿာ ထနဇမ္ဘနေ.

ບົດໃດທີ່ກ້າວລ່ວງເນື້ອຄວາມທາງໂລກ, ບົດນັ້ນເພິ່ນຖືວ່າ ອະຕິວຸດຕະ ດັ່ງນີ້: ທ້ອງຟ້າແຄບເກີນໄປ ໃນເວລາທີ່ຖັນຂອງນາງຂະຫຍາຍຕົວ.

၅၆. ‘‘လောကိ’’စ္စာဒိ. လောကေ ဝိဒိတော လောကိယော, တံ လောကိယတ္ထမဘိဓေယျံ အတိက္ကန္တံ အနနုဝုတ္တံ ယံ တံ အတိဝုတ္တံ မတန္တိ ဝိဓီယတေ. ယထေတျာဒိနာ ဥဒါဟရတိ. ဧတိဿာ ဝနိတာယ ထနာနံ ပယောဓရာနံ ဇမ္ဘနေ ဗျာပနေ အာကာသံ ဂဂနံ အတိသမ္ဗာဓံ အစ္စန္တပ္ပကံ.

໕໖. ຄຳວ່າ 'ໂລກິ' ເປັນຕົ້ນ. ສິ່ງທີ່ຮູ້ກັນໃນໂລກ ຊື່ວ່າ ໂລກິຍະ, ເນື້ອຄວາມທີ່ພຶງກ່າວອັນເປັນໂລກິຍະນັ້ນ ບົດໃດທີ່ກ້າວລ່ວງ ຄືບໍ່ເປັນໄປຕາມ, ບົດນັ້ນເພິ່ນກຳນົດວ່າ ອະຕິວຸດຕະ. ພະອາຈານຍົກອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ 'ຍະຖາ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນເວລາທີ່ຖັນ ຄືເຕົ້ານົມ ຂອງສະຕີຜູ້ນີ້ ຂະຫຍາຍຕົວ ຄືແຜ່ຂະຫຍາຍອອກ, ທ້ອງຟ້າ ຄືອາກາດ ຍ່ອມແຄບເກີນໄປ ຄືນ້ອຍຫຼາຍ.

၅၆. ‘‘လောကိယတ္ထိ’’စ္စာဒိ. လောကိယတ္ထံ လောကေ ပသိဒ္ဓမဘိဓေယျံ အတိက္ကန္တံ ကထနာကာရေန အတိက္ကမိတံ ဝါကျံ အတိဝုတ္တမိတိ မတံ. ဥဒါဟရတိ ‘‘ယထိ’’စ္စာဒိ. ဧတိဿာ ထနဇမ္ဘနေ ထနာနံ ဝိဇမ္ဘနေ အာကာသံ အတိသမ္ဗာဓံ အနောကာသံ. ဧတ္ထ ပယောဓရာနံ မဟန္တတ္တံ ဝဒါမာတိ လောကေ မဟန္တန္တိ [Pg.90] ပသိဒ္ဓံ ဂဂနမပိ အတိက္ကန္တတ္တာ ဝါကျမတိဝုတ္တဒေါသေန ဒူသိတံ.

໕໖. ຄຳວ່າ 'ໂລກິຍັດຖິ' ເປັນຕົ້ນ. ປະໂຫຍກໃດທີ່ກ້າວລ່ວງເນື້ອຄວາມທາງໂລກ ຄືເນື້ອຄວາມທີ່ພຶງກ່າວອັນເປັນທີ່ປາກົດຊັດເຈນໃນໂລກ ໂດຍກ້າວລ່ວງດ້ວຍວິທີການກ່າວ, ປະໂຫຍກນັ້ນເພິ່ນຖືວ່າ ອະຕິວຸດຕະ. ພະອາຈານຍົກອຸທາຫອນວ່າ 'ຍະຖິ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນເວລາທີ່ຖັນ ຄືເຕົ້ານົມ ຂອງສະຕີຜູ້ນີ້ ຂະຫຍາຍຕົວ, ທ້ອງຟ້າ ຍ່ອມແຄບເກີນໄປ ຄືບໍ່ມີບ່ອນວ່າງ. ໃນຄຳນີ້ ເພາະກ່າວເຖິງຄວາມໃຫຍ່ໂຕແຫ່ງເຕົ້ານົມທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງກ້າວລ່ວງແມ່ນແຕ່ທ້ອງຟ້າ ເຊິ່ງເປັນທີ່ຮູ້ກັນໃນໂລກວ່າໃຫຍ່ໂຕ, ປະໂຫຍກນີ້ຈຶ່ງເສຍເພາະໂທດຄືການກ່າວເກີນຈິງ.

၅၇.

໕໗.

သမုဒါယတ္ထတော’ပေတံ, တံ အပေတတ္ထကံ ယထာ;

ဂါဝိပုတ္တော ဗလီဗဒ္ဓေါ, တိဏံ ခါဒီ ပိဝီ ဇလံ.

ບົດໃດທີ່ປາສະຈາກເນື້ອຄວາມໂດຍລວມ, ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ ອະເປຕັດຖະກະ ດັ່ງນີ້: ລູກຂອງແມ່ພັນງົວ ຄືງົວເຖິກ, ໄດ້ກິນຫຍ້າ ແລະ ໄດ້ດື່ມນ້ຳ.

၅၇. ‘‘သမုဒါယိ’’စ္စာဒိ. သမုဒါယဿ ပကရဏတော ပဒသန္ဓိနော ဝါကျဿ အတ္ထော အဘိဓေယျံ အင်္ဂင်္ဂိဘူတံ ကြိယာကာရကသမ္ဗန္ဓီဝိသေသလက္ခဏံ သံဝေါဟာရိကံ, တတော အပေတံ အပဂတံ သုညံ, ဝိနာ ပဒတ္ထမတ္တေန တဿ ကတ္ထစိ ဗျဘိစာရာဘာဝတော ဧတာဒိသံ ယံ တမပေတတ္ထကန္တိ ဝိဓိ. န ဟိ ‘‘ဂါဝိပုတ္တော’’စ္စာဒီသု သမုဒါယတ္ထော သမ္ဘဝတိ.

໕໗. ຄຳວ່າ "Samudāyi" ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມໝາຍ (attho) ຂອງປະໂຫຍກ (vākya) ທີ່ເປັນການເຊື່ອມບົດ (padasandhi) ໂດຍປະການແຫ່ງສ່ວນລວມ (samudāya) ອັນເປັນສ່ວນຍ່ອຍແລະສ່ວນໃຫຍ່ (aṅgaṅgibhūta) ມີລັກສະນະພິເສດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບກິລິຍາແລະກາຣົກ (kriyākārakasambandhīvisesalakkhaṇa) ທີ່ໃຊ້ໃນການສື່ສານທົ່ວໄປ (saṃvohārika), ຄວາມໝາຍໃດທີ່ປາສະຈາກ (apeta) ຄື ຫຼີກໄປແລ້ວ (apagata) ວ່າງເປົ່າ (suñña) ຈາກຄວາມໝາຍສ່ວນລວມນັ້ນ, ໂດຍທີ່ບໍ່ມີຄວາມຄາດເຄື່ອນ (byabhicārābhāva) ໃນທີ່ໃດໆ ດ້ວຍພຽງແຕ່ຄວາມໝາຍຂອງບົດ (padatthamattena), ປະໂຫຍກໃດທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ປະໂຫຍກນັ້ນຊື່ວ່າ "ອະເປຕັດຖະກະ" (ມີຄວາມໝາຍປາສະຈາກໄປແລ້ວ) ນີ້ຄືກົດເກນ. ເພາະວ່າ ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ "gāviputto" (ລູກຂອງແມ່ພັນ) ເປັນຕົ້ນ ຄວາມໝາຍສ່ວນລວມ (samudāyattho) ຍ່ອມເປັນໄປບໍ່ໄດ້.

၅၇. ‘‘သမုဒါယိ’’စ္စာဒိ. သမုဒါယတ္ထတော ဝိသေသနဝိသေသျဘူတကြိယာကာရကသမ္ဗန္ဓေဟိ ယုတ္တဝါကျသင်္ခါတပဒသမုဒါယဿ သမ္ဗန္ဓပဒတ္တာ ဝေါဟာရာနုရူပအတ္ထတော အပေတံ အပဂတံ, အဝယဝတ္ထမတ္တဿ ဝါ သဗ္ဗတ္ထ လဗ္ဘမာနတ္တာ သမုဒါယတ္ထတော သုညံ, တံ ဝါကျံ အပေတတ္ထကံ နာမ. ယထိစ္စာဒိနာ ဥဒါဟရတိ ‘‘ဂါဝိပုတ္တော ဗလီဗဒ္ဓေါ ဥသဘော တိဏံ ခါဒိ, ဇလံ ပိဝီ’’တိ. ဧတ္ထ အဝယဝတ္ထမတ္တေန ဝိနာ သမုဒါယေန ဂမျမာနဿ ကဿစိ ဝိသေသတ္ထဿ အဘာဝါ သမုဒါယတ္ထတော အပဂတံ နာမ ဟောတိ.

໕໗. ຄຳວ່າ "Samudāyi" ເປັນຕົ້ນ. ປະໂຫຍກໃດ ທີ່ປາສະຈາກ ຄື ຫຼີກໄປແລ້ວ ຈາກຄວາມໝາຍອັນສົມຄວນແກ່ໂວຫານ ເພາະຄວາມເປັນບົດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັນແຫ່ງກຸ່ມບົດທີ່ເອີ້ນວ່າປະໂຫຍກ ອັນປະກອບດ້ວຍຄວາມກ່ຽວພັນລະຫວ່າງກິລິຍາແລະກາຣົກ ທີ່ມີສະຖານະເປັນຄຳຂະຫຍາຍແລະຄຳຖືກຂະຫຍາຍ ໂດຍຄວາມໝາຍສ່ວນລວມ, ຫຼືວ່າ ວ່າງເປົ່າຈາກຄວາມໝາຍສ່ວນລວມ ເພາະຄວາມໝາຍພຽງແຕ່ສ່ວນຍ່ອຍຍ່ອມໄດ້ຮັບໃນທີ່ທັງປວງ, ປະໂຫຍກນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ອະເປຕັດຖະກະ" (ມີຄວາມໝາຍປາສະຈາກໄປແລ້ວ). ທ່ານສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ "Yathā" ເປັນຕົ້ນ ວ່າ "gāviputto balībaddho usabho tiṇaṃ khādi, jalaṃ pivī" (ລູກຂອງແມ່ພັນ, ງົວເຖິກ, ງົວອຸສຸພະ ກິນຫຍ້າ, ດື່ມນ້ຳ). ໃນປະໂຫຍກນີ້, ເພາະບໍ່ມີຄວາມໝາຍພິເສດໃດໆ ທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ໂດຍສ່ວນລວມ ຫາກເວັ້ນຈາກພຽງແຕ່ຄວາມໝາຍຂອງສ່ວນຍ່ອຍ, ປະໂຫຍກນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປາສະຈາກໄປແລ້ວຈາກຄວາມໝາຍສ່ວນລວມ.

၅၈.

໕໘.

ဗန္ဓေ ဖရုသတာ ယတ္ထ, တံ ဗန္ဓဖရုသံ ယထာ;

ခရာ ခိလာ ပရိက္ခီဏာ, ခေတ္တေ ခိတ္တံ ဖလတျ’လံ.

ຄວາມຫຍາບຄາຍໃນການຮ້ອຍກອງມີຢູ່ໃນບົດໃດ, ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ "ພັນທະພະລຸສະ" (ການຮ້ອຍກອງທີ່ຫຍາບຄາຍ) ດັ່ງອຸທາຫອນວ່າ: "ຕະປູ (ຕໍ) ທີ່ແຂງກະດ້າງທັງຫຼາຍ ຖືກກຳຈັດໃຫ້ໝົດສິ້ນໄປແລ້ວ, ພືດທີ່ຫວ່ານລົງໃນນາ ຍ່ອມໃຫ້ຜົນຢ່າງພຽງພໍ."

၅၈. ‘‘ဗန္ဓေ’’စ္စာဒိ. [Pg.91] ခရာဣစ္စာဒိကံ ဗန္ဓဖရုသံ သုတိသုဘဂတ္တာဘာဝတော ခရာ ကက္ကသာ ခိလာ ခါဏုကာဒယော ပရိက္ခီဏာ ခယံ ပတ္တာ ယတော, တသ္မာ ခေတ္တေ ကေဒါရေ ခိတ္တံ ဝုတ္တံ အလမစ္စန္တံ ဖလတိ နိပ္ဖဇ္ဇတိ. ဝါကျဒေါသော.

໕໘. ຄຳວ່າ "Bandhe" ເປັນຕົ້ນ. ບົດມີຄຳວ່າ "Kharā" ເປັນຕົ້ນ ເປັນ "ພັນທະພະລຸສະ" (ການຮ້ອຍກອງທີ່ຫຍາບຄາຍ) ເພາະບໍ່ມີຄວາມໄພເລາະໜ້າຟັງ. ເພາະວ່າ ຕະປູ (ຕໍ) ທີ່ແຂງກະດ້າງ ຄື ຫຍາບຄາຍ ມີຕໍໄມ້ເປັນຕົ້ນ ຖືກກຳຈັດໃຫ້ໝົດສິ້ນໄປແລ້ວ ຄື ເຖິງຄວາມສິ້ນໄປແລ້ວ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພືດທີ່ຫວ່ານ ຄື ປູກລົງໃນນາ ຄື ເຂດທົ່ງນາ ຍ່ອມໃຫ້ຜົນ ຄື ສຳເລັດຜົນຢ່າງຍິ່ງ. ນີ້ຄື ຂໍ້ບົກພ່ອງຂອງປະໂຫຍກ (ວາກະຍະໂທສະ).

၅၈. ‘‘ဗန္ဓေ’’စ္စာဒိ. ဗန္ဓေ ဗန္ဓသရီရေ ဖရုသတာ သုတိသုခတာဘာဝတော ဖရုသဘာဝေါ ယတ္ထ ဝါကျေ ဘဝတိ, တံ ဝါကျံ ဗန္ဓဖရုသံ နာမ ဟောတိ. ယထာတိ ဥဒါဟရတိ. ခရာ ကက္ကသာ ခိလာ ခါဏုကာဒယော ပရိက္ခီဏာ ယသ္မာ ခီဏာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ခေတ္တေ ခိတ္တံ ဝုတ္တံ ဗီဇံ အလံ အတိသယေန ဖလတိ နိပ္ဖဇ္ဇတိ.

໕໘. ຄຳວ່າ "Bandhe" ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມຫຍາບຄາຍ ຄື ຄວາມເປັນຂອງຫຍາບ ເພາະບໍ່ມີຄວາມສະບາຍຫູ (ໄພເລາະ) ໃນການຮ້ອຍກອງ ຄື ໃນໂຄງສ້າງຂອງການຮ້ອຍກອງ ມີຢູ່ໃນປະໂຫຍກໃດ, ປະໂຫຍກນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ພັນທະພະລຸສະ". ທ່ານສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ "Yathā". ເພາະວ່າ ຕະປູ (ຕໍ) ທີ່ແຂງກະດ້າງ ຄື ຫຍາບຄາຍ ມີຕໍໄມ້ເປັນຕົ້ນ ຖືກກຳຈັດໃຫ້ໝົດສິ້ນໄປແລ້ວ ຄື ເປັນຂອງສິ້ນໄປແລ້ວ, ເພາະເຫດນັ້ນ ເມັດພືດທີ່ຫວ່ານ ຄື ປູກລົງໃນນາ ຍ່ອມໃຫ້ຜົນ ຄື ສຳເລັດຜົນຢ່າງຍິ່ງ.

ဝါကျဒေါသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການອະທິບາຍການສະແດງຂໍ້ບົກພ່ອງຂອງປະໂຫຍກ ຈົບແລ້ວ.

ဝါကျတ္ထဒေါသနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

ການອະທິບາຍການສະແດງຂໍ້ບົກພ່ອງແຫ່ງຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກ

၅၉.

໕໙.

ဉေယျံ လက္ခဏမနွတ္ထ-ဝသေနာ’ပက္ကမာဒိနံ;

ဥဒါဟရဏမေတေသံ, ဒါနိ သန္ဒဿယာမျ’ဟံ.

ລັກສະນະຂອງໂທດມີ "ອະປັກກະມະ" (ການຂາດລຳດັບ) ເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໝາຍທີ່ຄ້ອຍຕາມກັນ; ບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງອຸທາຫອນຂອງໂທດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ.

၅၉. ‘‘ဉေယျ’’မိစ္စာဒိ. အပက္ကမာဒီနံ ယထာဥဒ္ဒိဋ္ဌာနံ လက္ခီယတိ ဥဒါဟရဏမနေနာတိ အတ္ထေန လက္ခဏံ အနွတ္ထဝသေန အပဂတော ကမော ယတ္ထ တံ အပက္ကမန္တိအာဒိနာ အတ္ထာနုဂမနဝသေန ဉေယျံ ဝိညာတဗ္ဗံ. ဣဒါနိ ဝါကျဒေါသေ နိဒ္ဒိသိတွာ အဝသရပ္ပတ္တေ ဣမသ္မိံ ကာလေ ဧတေသံ အပက္ကမာဒီနံ ဥဒါဟရဏံ လက္ခိယံ အဟံ သန္ဒဿယာမိ ပကာသေဿာမိ.

໕໙. ຄຳວ່າ "Ñeyyaṃ" ເປັນຕົ້ນ. ລັກສະນະ (lakkhaṇa) ຂອງໂທດມີອະປັກກະມະເປັນຕົ້ນ ຕາມທີ່ໄດ້ລະບຸໄວ້ ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າ "ລັກສະນະທີ່ຖືກກຳນົດດ້ວຍອຸທາຫອນນີ້" ພຶງຊາບ ຄື ພຶງຮູ້ແຈ້ງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໝາຍທີ່ຄ້ອຍຕາມກັນ (anvatthavasena) ຄື ໂດຍການຄ້ອຍຕາມຄວາມໝາຍ ເປັນຕົ້ນວ່າ "ປະໂຫຍກໃດທີ່ມີລຳດັບປາສະຈາກໄປແລ້ວ ປະໂຫຍກນັ້ນຊື່ວ່າ ອະປັກກະມະ". ບັດນີ້ ເມື່ອໄດ້ສະແດງຂໍ້ບົກພ່ອງຂອງປະໂຫຍກແລ້ວ ໃນເວລາອັນສົມຄວນນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງ ຄື ຈະປະກາດ ອຸທາຫອນອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງລັກສະນະ ຂອງໂທດມີອະປັກກະມະເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ.

၅၉. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနုက္ကမေန အပက္ကမာဒိအတ္ထဒေါသာနိ ဝိဘာဝေတိ ‘‘ဉေယျ’’မိစ္စာဒိနာ. အပက္ကမာဒီနံ အပက္ကမောစိတျဟီနာဒီနံ လက္ခဏံ အပက္ကမာဒိဝိသယဗုဒ္ဓိယာ အဝိပရီတဝုတ္တိယာ ပဝတ္တိကာရဏံ အနွတ္ထဝသေန အပဂတော ကမော ယတ္ထိစ္စာဒိဝစနတ္ထာနုဂတဉာဏဝသေန ဉေယျံ ဉာတဗ္ဗံ, ဝိသုံ လက္ခဏံ န ဝဒါမာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဒါနိ အဟံ ဧတေသံ အပက္ကမာဒီနံ ဥဒါဟရဏံ လက္ခိယံ သန္ဒဿယာမိ. အတ္ထာနုဂတမနွတ္ထံ အနွတ္ထဿ ဉာဏဿ ဝသောတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໕໙. ບັດນີ້ ທ່ານຈຶ່ງຈຳແນກຂໍ້ບົກພ່ອງແຫ່ງຄວາມໝາຍມີອະປັກກະມະເປັນຕົ້ນ ຕາມລຳດັບທີ່ໄດ້ລະບຸໄວ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ "Ñeyyaṃ" ເປັນຕົ້ນ. ລັກສະນະຂອງໂທດມີອະປັກກະມະເປັນຕົ້ນ ຄື ອະປັກກະມະ (ການຂາດລຳດັບ) ແລະ ໂອຈິດຕະຍະຮີນະ (ການຂາດຄວາມເໝາະສົມ) ເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນເຫດແຫ່ງການເປັນໄປໂດຍບໍ່ຄາດເຄື່ອນ ດ້ວຍປັນຍາອັນມີອະປັກກະມະເປັນຕົ້ນເປັນອາລົມ ພຶງຊາບ ຄື ພຶງຮູ້ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໝາຍທີ່ຄ້ອຍຕາມກັນ ຄື ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຮູ້ທີ່ຄ້ອຍຕາມຄວາມໝາຍຂອງຄຳເວົ້າ ເປັນຕົ້ນວ່າ "ປະໂຫຍກໃດທີ່ມີລຳດັບປາສະຈາກໄປແລ້ວ", ຄຳວ່າ "ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ກ່າວລັກສະນະແຍກຕ່າງຫາກ" ນີ້ຄືຄວາມໝາຍທີ່ກ່າວໄວ້. ບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງອຸທາຫອນອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງລັກສະນະ ຂອງໂທດມີອະປັກກະມະເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ. ບົດວິເຄາະວ່າ: "Atthānugataṃ = anvatthaṃ" (ຄ້ອຍຕາມຄວາມໝາຍ ຊື່ວ່າ ອັນວັດຖະ), "anvatthassa ñāṇassa vaso = anvatthavaso" (ອຳນາດແຫ່ງຄວາມຮູ້ທີ່ຄ້ອຍຕາມຄວາມໝາຍ).

တတ္ထာပက္ကမံ ယထာ

ໃນບັນດາໂທດເຫຼົ່ານັ້ນ, ໂທດຄືອະປັກກະມະ (ການຂາດລຳດັບ) ມີອຸທາຫອນດັ່ງນີ້:

၆၀.

໖໐.

ဘာဝနာဒါနသီလာနိ, သမ္မာ သမ္ပာဒိတာနိ’ဟ;

ဘောဂသဂ္ဂါဒိနိဗ္ဗာန-သာဓနာနိ န သံသယော.

"ພາວະນາ, ທານ ແລະ ສິນ ທີ່ບຸກຄົນໃຫ້ສຳເລັດແລ້ວໂດຍຊອບໃນໂລກນີ້, ຍ່ອມເປັນເຄື່ອງໃຫ້ເຖິງ ໂພຄະສົມບັດ, ສະຫວັນ ແລະ ພະນິພານ ເປັນຕົ້ນ ຢ່າງບໍ່ຕ້ອງສົງໄສ."

၆၀. ‘‘ဘာဝနာ’’ဣစ္စာဒိ. [Pg.92] သမ္မာ အလောဘာဒိဟေတုသမ္ပတ္တိယာ သက္ကစ္စံ သမ္ပာဒိတာနိ နိပ္ဖာဒိတာနိ. ဧတ္ထ ဘောဂသဂ္ဂါဒိနိဗ္ဗာနာနံ ဟေတဝေါ ယထာက္ကမံ ဒါနသီလဘာဝနာယော, န တု ဘာဝနာဒါနသီလာနိ.

໖໐. ຄຳວ່າ "Bhāvanā" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Sammā sampāditāni" ຄື ໃຫ້ສຳເລັດແລ້ວ ຄື ເຮັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ໂດຍເຄົາລົບ ດ້ວຍຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງເຫດມີອະໂລພະເປັນຕົ້ນ. ໃນປະໂຫຍກນີ້, ເຫດທັງຫຼາຍແຫ່ງໂພຄະສົມບັດ, ສະຫວັນ ແລະ ພະນິພານ ຕາມລຳດັບ ຄື ທານ, ສິນ ແລະ ພາວະນາ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນ ພາວະນາ, ທານ ແລະ ສິນ.

၆၀. တတ္ထ တေသု အပက္ကမာဒီသု အပက္ကမံ ယထာ အပက္ကမဿောဒါဟရဏမေဝံ. ဩစိတျဟီနံ ယထာတျာဒီသုပိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ဘာဝနိ’’စ္စာဒိ. ဣဟ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ သမ္မာ သမ္ပာဒိတာနိ အလောဘာဒိဟေတုသမ္ပတ္တိယာ သက္ကစ္စံ သမ္ပာဒိတာနိ ရာသိကတာနိ ဘာဝနာဒါနသီလာနိ ဘောဂသဂ္ဂါဒိနိဗ္ဗာနသာဓနာနိ ဥပဘောဂပရိဘောဂါနိ, သဂ္ဂုပ္ပတ္တိအာယုအာရောဂျာဒီနိ, နိဗ္ဗာနဉ္စေတိ ဧတေသံ သာဓကာနိ. န သံသယော သဒိသဝိသဒိသဝိပါကဒါနေ သံသယော နာမ နတ္ထိ. ဧတ္ထ ဘောဂသဂ္ဂနိဗ္ဗာနာနံ ဟေတုဘူတာ ပန ကမတော ဒါနသီလဘာဝနာယော ဘဝန္တီတိ ဖလက္ကမဿ ဟေတုက္ကမံ ဝိရုဒ္ဓမိတိ ကမာပေတံ နာမ ဟောတိ.

໖໐. ໃນບັນດາໂທດມີອະປັກກະມະເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ "apakkamaṃ yathā" ຄື ອຸທາຫອນຂອງອະປັກກະມະເປັນດັ່ງນີ້. ແມ່ນໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ "ocityahīnaṃ yathā" ເປັນຕົ້ນ ກໍພຶງຊາບຄວາມໝາຍໂດຍທຳນອງນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ "Bhāvanā" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Iha" ຄື ໃນອັດຕະພາບນີ້, "sammā sampāditāni" ຄື ໃຫ້ສຳເລັດແລ້ວໂດຍເຄົາລົບ ຄື ເຮັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ໃຫ້ເປັນກອງແລ້ວ ດ້ວຍຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງເຫດມີອະໂລພະເປັນຕົ້ນ, "bhāvanādānasīlāni bhogasaggādinibbānasādhanāni" ຄື ພາວະນາ, ທານ ແລະ ສິນ ຍ່ອມເປັນເຄື່ອງໃຫ້ເຖິງ ຄື ເປັນເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ ເຊິ່ງສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ ຄື ເຄື່ອງອຸປະໂພກບໍລິໂພກ, การເກີດໃນສະຫວັນ, ອາຍຸ, ຄວາມບໍ່ມີໂລກ ແລະ ພະນິພານ. ຄຳວ່າ "Na saṃsayo" ຄື ຄວາມສົງໄສໃນການໃຫ້ຜົນທີ່ຄ້າຍຄືກັນແລະຕ່າງກັນ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ແຕ່ໃນປະໂຫຍກນີ້, ທຳທັງຫຼາຍມີທານ, ສິນ ແລະ ພາວະນາ ຍ່ອມເປັນເຫດແຫ່ງໂພຄະສົມບັດ, ສະຫວັນ ແລະ ພະນິພານ ຕາມລຳດັບ, ການທີ່ລຳດັບແຫ່ງເຫດຂັດກັບລຳດັບແຫ່ງຜົນເຊັ່ນນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ກະມາເປຕະ" (ປາສະຈາກລຳດັບ).

ဩစိတျဟီနံ ယထာ

ໂທດຄືໂອຈິດຕະຍະຮີນະ (ການຂາດຄວາມເໝາະສົມ) ມີອຸທາຫອນດັ່ງນີ້:

၆၁. ပူဇနီယတရော လောကေ, အဟ’မေကော နိရန္တရံ.မယေကသ္မိံ ဂုဏာ သဗ္ဗေ, ယတော သမုဒိတာ အဟုံ.

໖໑. "ໃນໂລກນີ້, ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ດຽວເທົ່ານັ້ນ ເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການບູຊາຢ່າງຍິ່ງຕະຫຼອດການ, ເພາະວ່າ ຄຸນຄວາມດີທັງປວງ ໄດ້ມາປະຊຸມກັນຢູ່ໃນຕົວຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ດຽວ."

၆၁. ‘‘ပူဇနီယိ’’စ္စာဒိ. ယတော ယသ္မာ ကာရဏာ သဗ္ဗေ ဂုဏာ သီလာဒယော ဧကသ္မိံ ကေဝလေ မယိ ဧဝ သမုဒိတာ ရာသိဘူတာ အဟုံ အဟေသုံ, တသ္မာ ကာရဏာ ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ ဧကော ကေဝလော အဟမေဝ နိရန္တရံ သတတံ ပူဇနီယတရော အတိသယေန ပုဇ္ဇောတိ. ဧဝမတ္တပသံသနမရုစိတံ သပ္ပုရိသဿ.

໖໑. ຄຳວ່າ "Pūjanīya" ເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດໃດ ຄື ເພາະເຫດທີ່ຄຸນຄວາມດີທັງປວງມີສິນເປັນຕົ້ນ ໄດ້ມາປະຊຸມກັນ ຄື ມາຮວມກັນຢູ່ໃນຕົວຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ດຽວເທົ່ານັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນສັດຕະໂລກນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ດຽວເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການບູຊາຢ່າງຍິ່ງ ຄື ຄວນບູຊາຢ່າງຍິ່ງ ຕະຫຼອດການ ຄື ເປັນນິດ. ການຍົກຍ້ອງຕົນເອງເຊັ່ນນີ້ ຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ພໍໃຈຂອງສັດຕະບຸລຸດ.

၆၁. ‘‘ပူဇနီယတရေ’’စ္စာဒိ. [Pg.93] ယတော ယသ္မာ သဗ္ဗေ ဂုဏာ သီလာဒယော ဧကသ္မိံ မယိ အဒုတိယေ မယိ ဧဝ သမုဒိတာ ရာသိဘူတာ အဟုံ အဟေသုံ, တသ္မာ လောကေ သတ္တလောကေ ဧကော အဒုတိယော အဟမေဝ နိရန္တရံ သတတံ ပူဇနီယတရော အတိသယေန ပူဇနီယော. ဧဝံ အတ္တပ္ပသံသနတော ဥစိတတာယ ပရိဟာနီတိ ဩစိတျဟီနံ နာမ.

໖໑. ຄຳວ່າ "Pūjanīyataro" ເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດໃດ ຄື ເພາະຄຸນຄວາມດີທັງປວງມີສິນເປັນຕົ້ນ ໄດ້ມາປະຊຸມກັນ ຄື ມາຮວມກັນຢູ່ໃນຕົວຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ດຽວ ຜູ້ບໍ່ມີສອງເທົ່ານັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນໂລກ ຄື ສັດຕະໂລກ ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ດຽວ ຜູ້ບໍ່ມີສອງເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການບູຊາຢ່າງຍິ່ງ ຄື ຄວນບູຊາຢ່າງຍິ່ງ ຕະຫຼອດການ ຄື ເປັນນິດ. ເພາະການຍົກຍ້ອງຕົນເອງເຊັ່ນນີ້ ເປັນການເສື່ອມຈາກຄວາມເໝາະສົມ, ປະໂຫຍກນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ໂອຈິດຕະຍະຮີນະ".

ယထာ စ

ແລະ ອຸທາຫອນອີກຢ່າງໜຶ່ງ ດັ່ງນີ້:

၆၂.

໖໒.

ယာစိတောဟံ ကထံ နာမ, န ဒဇ္ဇာမျပိ ဇီဝိတံ;

တထာပိ ပုတ္တဒါနေန, ဝေဓတေ ဟဒယံ မမ.

"ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າຖືກຂໍແລ້ວ ເປັນຫຍັງຈະບໍ່ໃຫ້ແມ່ນແຕ່ຊີວິດ, ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ຫົວໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າກໍຍັງສັ່ນສະທ້ານ ເພາະການໃຫ້ລູກເປັນທານ."

၆၂. ‘‘ယာစိတော’’ဣစ္စာဒိ. ဧတ္ထ ‘‘ယဒိ ယာစိံသု, ဇီဝိတမ္ပိ ယာစကာနံ ဒဇ္ဇာမီ’’တိ ဒဿိတောဒါရတာယာနုစိတံ ပုတ္တဒါနေ ဟဒယပဝေဓနကထနံ ဝေဿန္တရဿ ယဇ္ဇေဝမဝေါစ.

໖໒. ຄຳວ່າ "Yācito" ເປັນຕົ້ນ. ໃນປະໂຫຍກນີ້, ການກ່າວເຖິງຄວາມສັ່ນສະທ້ານແຫ່ງຫົວໃຈໃນການໃຫ້ລູກເປັນທານ ຍ່ອມບໍ່ເໝາະສົມກັບຄວາມເປັນຜູ້ມີໃຈກວ້າງຂວາງ ທີ່ສະແດງໄວ້ວ່າ "ຫາກພວກເຂົາຂໍ, ຂ້າພະເຈົ້າກໍຈະໃຫ້ແມ່ນແຕ່ຊີວິດແກ່ຜູ້ຂໍທັງຫຼາຍ", ຫາກພະເວດສັນດອນໄດ້ກ່າວໄວ້ເຊັ່ນນັ້ນແທ້.

၆၂. ယထာ စ, ဧဝမ္ပိ ဩစိတျဟီနဿ ဥဒါဟရဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ‘‘ယာစိတော’’စ္စာဒိ. ယာစိတော ယာစကေဟိ ယာစိတော အဟံ ဇီဝိတမပိ ကထံ နာမ န ဒဇ္ဇာမိ, တထာပိ ဧဝံ ဒါနဇ္ဈာသယေ သတိပိ ပုတ္တဒါနေန မမ ဟဒယံ ဝေဓတေ ကမ္ပတေ. ဧတ္ထ ဝေဿန္တရဿ ‘‘ယဒိ ယာစေယျုံ, ဇီဝိတမပိ ယာစကာနံ ဒဇ္ဇာမီ’’တိ ကတပဋိညာယ ပုတ္တဒါနေန ဟဒယကမ္ပနဿ ကထနံ စာဂါတိသယယောဂသင်္ခါတဥဒါရဂုဏဿ အနနုစ္ဆဝိကန္တိ ဩစိတျဟီနံ.

໖໒. ຄຳວ່າ "Yathā ca" ເປັນຕົ້ນ, ພຶງເຫັນອຸທາຫອນຂອງໂອຈິດຕະຍະຮີນະ ແມ່ນໂດຍປະການນີ້ເຊັ່ນກັນ ດ້ວຍຄຳວ່າ "Yācito" ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າຖືກຜູ້ຂໍທັງຫຼາຍຂໍແລ້ວ ເປັນຫຍັງຈະບໍ່ໃຫ້ແມ່ນແຕ່ຊີວິດ, ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ເຖິງວ່າຈະມີອັດທະຍາໄສໃນການໃຫ້ທານເຊັ່ນນີ້, ຫົວໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າກໍຍັງສັ່ນສະທ້ານ ຄື ຫວັ່ນໄຫວ ເພາະການໃຫ້ລູກເປັນທານ. ໃນປະໂຫຍກນີ້, ການກ່າວເຖິງຄວາມຫວັ່ນໄຫວແຫ່ງຫົວໃຈເພາະການໃຫ້ລູກເປັນທານ ຂອງພະເວດສັນດອນ ຜູ້ໄດ້ໃຫ້ຄຳໝັ້ນສັນຍາໄວ້ວ່າ "ຫາກພວກເຂົາຂໍ, ຂ້າພະເຈົ້າກໍຈະໃຫ້ແມ່ນແຕ່ຊີວິດແກ່ຜູ້ຂໍທັງຫຼາຍ" ນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເໝາະສົມກັບຄຸນອັນປະເສີດ ຄື ຄວາມເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍການສະລະຢ່າງຍິ່ງ, ປະໂຫຍກນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ໂອຈິດຕະຍະຮີນະ".

ဘဂ္ဂရီတိ ယထာ

ໂທດຄືພັກຄະລີຕິ (ການຂາດທຳນອງ/ຮູບແບບ) ມີອຸທາຫອນດັ່ງນີ້:

၆၃.

໖໓.

ဣတ္ထီနံ ဒုဇ္ဇနာနဉ္စ, ဝိဿာသော နောပပဇ္ဇတေ;

ဝိသေ သိင်္ဂိမှိ နဒိယံ, ရောဂေ ရာဇကုလမှီ စ.

"ຄວາມໄວ້ວາງໃຈໃນພວກແມ່ຍິງ ແລະ ພວກຄົນຊົ່ວ ຍ່ອມເປັນໄປບໍ່ໄດ້; ໃນຢາພິດ, ໃນສັດມີເຂົາ, ໃນແມ່ນ້ຳ, ໃນໂລກໄພ ແລະ ໃນລາຊະຕະກູນ ກໍເຊັ່ນກັນ."

၆၃. ‘‘ဣတ္ထီန’’မိစ္စာဒိ. နောပပဇ္ဇတေ န ယုဇ္ဇတိ. ဧတ္ထ သမ္ဗန္ဓေ ဆဋ္ဌိယာ ပရိစ္စာဂေန ဝိသေဣစ္စာဒိနာ အာဓာရေ သတ္တမီနိဒ္ဒေသော [Pg.94] အတ္ထရီတိယာ ဘင်္ဂေါ. အာဒေါ မဇ္ဈေ စ စကာရပရိစ္စာဂါ သဒ္ဒရီတိယာ ဘင်္ဂေါ, ရီတီနံ အနန္တတ္တာ ဘင်္ဂါပျနန္တာ. ဥဒါဟရဏံ တု ဒိသာမတ္တံ.

໖໓. ຄຳວ່າ "Itthīnaṃ" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Nopapajjate" ຄື ບໍ່ສົມຄວນ. ໃນປະໂຫຍກນີ້, ການລະຖິ້ມວິພັດທີ 6 (ສັດຖີ) ໃນສ່ວນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ແລ້ວສະແດງດ້ວຍວິພັດທີ 7 (ສັດຕະມີ) ອັນເປັນທີ່ຮອງຮັບ (ādhāra) ດ້ວຍຄຳວ່າ "Vise" ເປັນຕົ້ນ ເປັນການຂາດທຳນອງແຫ່ງຄວາມໝາຍ (ອັດຖະລີຕິພັງຄະ). ການລະຖິ້ມອັກສອນ "ca" (ແລະ) ໃນຕອນຕົ້ນ ແລະ ຕອນກາງ ເປັນການຂາດທຳນອງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ (ສັດທະລີຕິພັງຄະ), ເພາະທຳນອງທັງຫຼາຍມີບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ ການຂາດທຳນອງກໍມີບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດເຊັ່ນກັນ. ແຕ່ອຸທາຫອນນີ້ ເປັນພຽງແນວທາງເທົ່ານັ້ນ.

၆၃. ‘‘ဣတ္ထီန’’မိစ္စာဒိ. ဣတ္ထီနဉ္စ ဒုဇ္ဇနာနဉ္စ ဝိဿာသော သဟဝါသာဒီဟိ ဝိဿာသော နောပပဇ္ဇတေ အနတ္ထသံသယာနိဝတ္တိကာရဏတ္တာ န ယုဇ္ဇတိ. ဝိသေ ဂရဠေ စ သိင်္ဂိမှိ သိင်္ဂဝတိ မဟိံ သာဒေါ စ နဒိယဉ္စ ရောဂေ ဝဍ္ဎမာနကေ ရောဂေ စ ရာဇကုလမှိ စ ဝဓဗန္ဓနာဒိကာရကေ ရာဇကုလေ စ ဝိဿာသော နောပပဇ္ဇတေ. ဧတ္ထ အာဒေါ သမ္ဗန္ဓေ ဆဋ္ဌိယာ အာရဘိတွာ တံ ပဟာယ သတ္တမိယာ ဝုတ္တတ္တာ အတ္ထရီတိ စ, အာဒိမဇ္ဈေသု စသဒ္ဒပရိစ္စာဂတော သဒ္ဒရီတိ စ ဘိန္နာ. စသဒ္ဒံ ပယုဉ္ဇန္တေန အာဒေါ ဧဝ ဝါ အန္တေ ဧဝ ဝါ ပစ္စေကံ ဝါ ယောဇေတဗ္ဗံ ဟောတိ. ဤဒိသော ပယောဂေါ ရီတိဘင်္ဂေါ နာမ ဟောတိ. ရီတီနံ ဗဟုတ္တာ ရီတိဘင်္ဂဒေါသာပိ ဗဟုဝိဓာ. ဣဒံ ပန မုခမတ္တနိဒဿနံ.

໖໓. ຄຳວ່າ "Itthīnaṃ" ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມໄວ້ວາງໃຈ ຄື ຄວາມສະໜິດສະໜົມດ້ວຍການຢູ່ຮ່ວມກັນເປັນຕົ້ນ ໃນພວກແມ່ຍິງ ແລະ ໃນພວກຄົນຊົ່ວ ຍ່ອມເປັນໄປບໍ່ໄດ້ ຄື ບໍ່ສົມຄວນ ເພາະເປັນເຫດໃຫ້ບໍ່ພົ້ນຈາກຄວາມສົງໄສໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ. ຄວາມໄວ້ວາງໃຈໃນຢາພິດ ຄື ຢາເບື່ອ, ໃນສັດມີເຂົາ ຄື ສັດທີ່ມີເຂົາຢູ່ເທິງຫົວ, ໃນແມ່ນ້ຳ, ໃນໂລກໄພ ຄື ໂລກທີ່ກຳລັງກຳເລີບ, ແລະ ໃນລາຊະຕະກູນ ຄື ລາຊະຕະກູນທີ່ເປັນຜູ້ເຮັດການຂ້າແລະຈອງຈຳເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມເປັນໄປບໍ່ໄດ້. ໃນປະໂຫຍກນີ້, ເພາະເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍວິພັດທີ 6 (ສັດຖີ) ໃນສ່ວນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ແລ້ວລະຖິ້ມວິພັດນັ້ນເສຍ ແລ້ວກ່າວດ້ວຍວິພັດທີ 7 (ສັດຕະມີ), ທຳນອງແຫ່ງຄວາມໝາຍ (ອັດຖະລີຕິ) ຈຶ່ງເສຍໄປ, ແລະ ເພາະການລະຖິ້ມຄຳວ່າ "ca" ໃນຕອນຕົ້ນ ແລະ ຕອນກາງ, ທຳນອງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ (ສັດທະລີຕິ) ຈຶ່ງເສຍໄປ. ເມື່ອຈະໃຊ້ຄຳວ່າ "ca" ຄວນປະກອບໄວ້ໃນຕອນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ ຫຼື ໃນຕອນທ້າຍເທົ່ານັ້ນ ຫຼື ປະກອບເຂົ້າກັບແຕ່ລະບົດ. ການໃຊ້ເຊັ່ນນີ້ ຊື່ວ່າ "ລີຕິພັງຄະ" (ການຂາດທຳນອງ). ເພາະທຳນອງທັງຫຼາຍມີຫຼາຍ ໂທດຄືການຂາດທຳນອງກໍມີຫຼາຍປະການເຊັ່ນກັນ. ແຕ່ສ່ວນນີ້ ເປັນພຽງການສະແດງຕົວຢ່າງພໍເປັນແນວທາງເທົ່ານັ້ນ.

သသံသယံ ယထာ

ໂທດຄືສະສັງສະຍະ (ການມີຄວາມສົງໄສ/ກຳກວມ) ມີອຸທາຫອນດັ່ງນີ້:

၆၄.

໖໔.

မုနိန္ဒစန္ဒိမာလောက-ရသလောလဝိလောစနော;

ဇနော’ဝက္ကန္တပန္ထော’ဝ, ဂေါပဒဿနပီဏိတော.

"ຄົນຜູ້ມີດວງຕາຫວັ່ນໄຫວດ້ວຍຄວາມຍິນດີໃນການເບິ່ງພະຈັນຄືພະມຸນີນາດ, ຍ່ອມເປັນເໝືອນຄົນຜູ້ເດີນທາງຜິດ ທີ່ຍິນດີແລ້ວເພາະການເຫັນຮອຍຕີນງົວ (ຫຼື ການເຫັນຄົນລ້ຽງງົວ)."

၆၄. ‘‘မုနိန္ဒိ’’စ္စာဒိ. [Pg.95] စန္ဒိမာ ဝိယ စန္ဒိမာ, မုနိန္ဒောယေဝ စန္ဒိမာ, တဿ အာလောကနံ ဒဿနံ, အာလောကော ပကာသော ဝါ, တသ္မိံ ရသော အနုရာဂေါ, တေန လောလာနိ စပလာနိ လောစနာနိ အက္ခီနိ ယဿ သော ဇနော အဝက္ကန္တော ဩက္ကန္တော ပဝိဋ္ဌော ပန္ထော မဂ္ဂေါ ယေန အဝက္ကန္တပန္ထော ဧဝ ဂုန္နံ ရံသီနံ, ဣဋ္ဌတ္ထနိပ္ဖတ္တိသူစကဘာဝေန ဂေါပဒတ္ထဿ ဝါ ပဒဿနေန ပီဏိတော မုဒိတောတိ ဧတ္ထ ဂေါရူပဿ ပဒဿနေနာတိပိ ဝိညာယတီတိ သန္ဒေဟော.

໖໔. ຄຳວ່າ "Muninda" ເປັນຕົ້ນ. ພະຈັນປຽບເໝືອນພະຈັນ, ພະມຸນີນາດນັ້ນເອງເປັນພະຈັນ, ການເບິ່ງ ຄື ການເຫັນ ຫຼື ແສງສະຫວ່າງ ຂອງພະຈັນຄືພະມຸນີນາດນັ້ນ, ຄວາມຍິນດີ ຄື ຄວາມຮັກໃນແສງສະຫວ່າງນັ້ນ, ຄົນໃດມີດວງຕາ ຄື ຕາ ອັນຫວັ່ນໄຫວ ຄື ກະວົນກະວາຍ ດ້ວຍຄວາມຍິນດີນັ້ນ, ຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຜູ້ມີດວງຕາຫວັ່ນໄຫວດ້ວຍຄວາມຍິນດີໃນການເບິ່ງພະຈັນຄືພະມຸນີນາດ, ທາງ ຄື ຫົນທາງ ທີ່ຄົນໃດກ້າວລົງ ຄື ເຂົ້າໄປແລ້ວ ຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ ຜູ້ກ້າວລົງສູ່ຫົນທາງ, ຍິນດີ ຄື ເພີດເພີນ ເພາະການເຫັນຮອຍຕີນງົວ (gopada) ຫຼື ເພາະການເຫັນແສງສະຫວ່າງຂອງງົວທັງຫຼາຍ ໂດຍຄວາມເປັນສະພາບທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມສຳເລັດແຫ່ງປະໂຫຍດທີ່ປາດຖະໜາ, ໃນປະໂຫຍກນີ້, ເພາະເຂົ້າໃຈໄດ້ແມ່ນແຕ່ໂດຍການເຫັນຮູບຮ່າງຂອງງົວ (gorūpa) ເຊັ່ນກັນ, ຈຶ່ງເກີດຄວາມສົງໄສ (sandeha).

၆၄. ‘‘မုနိန္ဒိ’’စ္စာဒိ. မုနိန္ဒစန္ဒိမာလောကရသလောလဝိလောစနော မုနိန္ဒသင်္ခါတဿ စန္ဒိမဿ အာလောကေ ဒဿနေ ပါတုဘာဝေ ဝါ ရသေန အာလယေန စဉ္စလနေတ္တော ဇနော အဝက္ကန္တပန္ထောဝ ဩတိဏ္ဏမဂ္ဂေါဝ ဗုဒ္ဓဿ ဒဿနတ္ထာယ မဂ္ဂမောတိဏ္ဏောတိ အဓိပ္ပာယော. ဂေါပဒဿနပီဏိတော ဂေါသင်္ခါတရံသိပဒဿနေန, အဘိမင်္ဂလသမ္မတဂေါပဒဿနေန ဝါ သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ. ဧတ္ထ ဂေါပဒဿနေနာတိ စ အတ္ထဿ ဂမျမာနတ္တာ ဝိညာတုံ သံသယော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ သသံသယံ နာမ. အဝက္ကန္တော ပန္ထော ယေနာတိ စ, ဂုန္နံ ရံသီနံ, ဂါဝဿ ဝါ ပဒဿနန္တိ စ, ဂေါပဒဿနေန ပီဏိတောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໖໔. ຄຳວ່າ "Muninda" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Munindacandimālokarasalolavilocano" ຄື ຄົນຜູ້ມີຕາຫວັ່ນໄຫວດ້ວຍຄວາມອາໄລ ຄື ດ້ວຍຄວາມຍິນດີ ໃນແສງສະຫວ່າງ ຄື ໃນການເຫັນ ຫຼື ໃນການປາກົດຂຶ້ນ ຂອງພະຈັນທີ່ເອີ້ນວ່າພະມຸນີນາດ, "avakkantapanthova" ຄື ເໝືອນຄົນຜູ້ກ້າວລົງສູ່ຫົນທາງ ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ກ້າວລົງສູ່ຫົນທາງເພື່ອການເຫັນພະພຸດທະເຈົ້າ. "Gopadassanapīṇito" ຄື ເປັນຜູ້ຍິນດີແລ້ວເພາະການເຫັນແສງສະຫວ່າງທີ່ເອີ້ນວ່າລັງສີຂອງງົວ, ຫຼື ເພາະການເຫັນຄົນລ້ຽງງົວທີ່ສົມມຸດວ່າເປັນມຸງຄຸນຢ່າງຍິ່ງ. ໃນປະໂຫຍກນີ້, ເພາະຄວາມໝາຍວ່າ "ເພາະການເຫັນຮອຍຕີນງົວ" (gopadassanena) ເປັນຕົ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້, ຄວາມສົງໄສໃນການທີ່ຈະຮູ້ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ, ປະໂຫຍກນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ສະສັງສະຍະ". ບົດວິເຄາະວ່າ: "Avakkanto pantho yena so = avakkantapantho" (ທາງທີ່ຄົນໃດກ້າວລົງແລ້ວ ຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ ຜູ້ກ້າວລົງສູ່ຫົນທາງ), "gunnaṃ raṃsīnaṃ gāvassa vā padassanaṃ = gopadassanaṃ" (ການເຫັນລັງສີຂອງງົວທັງຫຼາຍ ຫຼື ການເຫັນງົວ ຊື່ວ່າ ໂຄປະທັດສະນະ), "gopadassanena pīṇito = gopadassanapīṇito" (ຜູ້ຍິນດີແລ້ວເພາະການເຫັນຮອຍຕີນງົວ).

၆၅.

໖໕.

ဝါကျတ္ထတော ဒုပ္ပတီတိ-ကရံ ဂါမ္မံ မတံ ယထာ;

ပေါသော ဝီရိယဝါသော’ယံ, ပရံ ဟန္တွာန ဝိဿမိ.

ປະໂຫຍກໃດ ທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈຍາກໂດຍຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກ, ປະໂຫຍກນັ້ນ ທ່ານຖືວ່າເປັນ "ຄາມະຍະ" (ຄຳຫຍາບ/ຄຳຊາວບ້ານ) ດັ່ງອຸທາຫອນວ່າ: "ຊາຍຜູ້ມີຄວາມພະຍາຍາມຄົນນີ້ ຂ້າສັດຕູແລ້ວ ຈຶ່ງພັກຜ່ອນ."

၆၅. ‘‘ဝါကျ’’ဣစ္စာဒိ. ပရံ သတ္တုံ ဟန္တွာန ပဟရိတွာ ဝီရိယဝါ သူရော သောယံ ပေါသော ပုရိသော ဝိဿမိ ဝိဿတ္ထော. အယမတ္ထော တာဝ န ဒုပ္ပတီတော. ပရံ အစ္စန္တံ ဟန္တွာန ဝီရိယဝါ ဥစိတသမ္ဘဝေါ သောယံ ပေါသော ဝိဿမီတိ ဒုပ္ပတီတောယမတ္ထော.

໖໕. ຄຳວ່າ "Vākya" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Paraṃ" ຄື ສັດຕູ, "hantvāna" ຄື ຂ້າແລ້ວ, "vīriyavā" ຄື ຜູ້ກ້າຫານ, "soyaṃ poso" ຄື ຊາຍຄົນນີ້, "vissami" ຄື ພັກຜ່ອນແລ້ວ. ຄວາມໝາຍນີ້ ຍັງບໍ່ເຂົ້າໃຈຍາກເທື່ອ. ແຕ່ຄວາມໝາຍທີ່ວ່າ "ຊາຍຜູ້ມີຄວາມພະຍາຍາມ ຜູ້ມີນ້ຳອະສຸຈິອັນສະສົມໄວ້ເໝາະສົມຄົນນີ້ ຫຼັ່ງນ້ຳອະສຸຈິຢ່າງຍິ່ງແລ້ວ ຈຶ່ງພັກຜ່ອນ" ນີ້ເປັນຄວາມໝາຍທີ່ເຂົ້າໃຈຍາກ (ແລະ ຫຍາບຄາຍ).

၆၅. အနွတ္ထဝသေန လက္ခဏဿ အပါကဋတ္တာ သလက္ခဏံ လက္ခိယမုဒါဟရတိ ‘‘ဝါကျတ္ထတော’’စ္စာဒိနာ. ဝါကျတ္ထတော ဒုပ္ပတီတိကရံ ဝိရုဒ္ဓပ္ပကာသကံ ဂါမ္မန္တိ မတံ. ယထာတိ ဥဒါဟရတိ. ပရံ သတ္တုံ ဟန္တွာန မာရေတွာန ဝီရိယဝါ သူရော သော အယံ ပေါသော ဝိဿမိ ဝိဂတပရိဿမော အဟောသိ, အယမတ္ထော ဣဋ္ဌော. ပရံ အတိသယေန ဟန္တွာန ဝီတိက္ကမံ ကတွာ ဝီရိယဝါ ဥပစိတသမ္ဘဝေါ ဥပစိတသုက္ကော သော အယံ ပုရိသော ဝါယာမေန ဝိဿမိ ဝိဂတဝါယာမော အဟောသီတိ. ဣမဿတ္ထဿ အသဗ္ဘာရဟတ္တာ ဂါမ္မတ္တံ. ဝီရိယံ ဥဿာဟော သမ္ဘဝေါ ဝါ အဿ အတ္ထီတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໖໕. ເພາະລັກສະນະບໍ່ປາກົດໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໝາຍທີ່ຄ້ອຍຕາມກັນ, ທ່ານຈຶ່ງສະແດງອຸທາຫອນອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງລັກສະນະ ພ້ອມທັງລັກສະນະ ດ້ວຍຄຳວ່າ "Vākyatthato" ເປັນຕົ້ນ. ປະໂຫຍກໃດ ທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈຍາກໂດຍຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກ ຄື ສະແດງຄວາມໝາຍທີ່ຂັດກັນ, ປະໂຫຍກນັ້ນ ທ່ານຖືວ່າເປັນ "ຄາມະຍະ". ທ່ານສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ "Yathā". ຄວາມໝາຍທີ່ວ່າ "ຊາຍຜູ້ມີຄວາມພະຍາຍາມ ຄື ຜູ້ກ້າຫານຄົນນີ້ ຂ້າ ຄື ຂ້າໃຫ້ຕາຍ ເຊິ່ງສັດຕູແລ້ວ ຈຶ່ງພັກຜ່ອນ ຄື ເປັນຜູ້ປາສະຈາກຄວາມເໜື່ອຍລ້າແລ້ວ", ຄວາມໝາຍນີ້ເປັນຄວາມໝາຍທີ່ປາດຖະໜາ. ແຕ່ຄວາມໝາຍທີ່ວ່າ "ຊາຍຜູ້ມີຄວາມພະຍາຍາມ ຜູ້ມີນ້ຳອະສຸຈິອັນສະສົມໄວ້ ຄື ມີນ້ຳອສຸຈິອັນສະສົມໄວ້ຄົນນີ້ ກ້າວລ່ວງ ຄື ເຮັດການກ້າວລ່ວງຢ່າງຍິ່ງແລ້ວ ຈຶ່ງພັກຜ່ອນ ຄື ເປັນຜູ້ປາສະຈາກຄວາມພະຍາຍາມ ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມແລ້ວ", ເພາະຄວາມໝາຍນີ້ບໍ່ສຸພາບ (asabbha), ປະໂຫຍກນັ້ນ ຈຶ່ງມີຄວາມເປັນຄາມະຍະ (ຄຳຫຍາບ). ບົດວິເຄາະວ່າ: "Vīriyaṃ ussāho sambhavo vā assa atthīti = vīriyavā" (ຜູ້ໃດມີຄວາມພະຍາຍາມ ຄື ຄວາມອຸດສາຫະ ຫຼື ມີນ້ຳອະສຸຈິ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ວີຣິຍະວາ).

၆၆.

໖໖.

ဒုဋ္ဌာလင်္ကရဏံ [Pg.96] တေတံ, ယတ္ထာလင်္ကာရဒူသနံ;

တဿာလင်္ကာရနိဒ္ဒေသေ, ရူပမာဝီဘဝိဿတိ.

"ປະໂຫຍກໃດ ທີ່ມີການປະທຸສະຮ້າຍແຫ່ງອາລັງການ (ເຄື່ອງປະດັບ), ປະໂຫຍກນັ້ນຊື່ວ່າ 'ທຸດຖາລັງການະ' (ອາລັງການທີ່ບົກພ່ອງ); ຮູບລັກສະນະຂອງທຸດຖາລັງການະນັ້ນ ຈະປາກົດແຈ້ງໃນຕອນສະແດງອາລັງການ."

၆၆. ‘‘ဒုဋ္ဌာ’’ဣစ္စာဒိ. ယတ္ထ ယသ္မိံ ဝါကျေ အလင်္ကာရာနံ ဒူသနံ ဝိကဋတာ, ဧတန္တု ဒုဋ္ဌာလင်္ကရဏံ ဒုဋ္ဌာလင်္ကရဏံ နာမ, တဿ ဒုဋ္ဌာလင်္ကာရဿ ရူပံ သရူပံ အလင်္ကာရနိဒ္ဒေသေ တံနာမကေ ပရိစ္ဆေဒေ အာဝီဘဝိဿတိ ပကာသိဿတိ, တတ္ထေဝ တံ ဒဿယိဿာမီတိ အဓိပ္ပာယော.

໖໖. ຄຳວ່າ "Duṭṭhā" ເປັນຕົ້ນ. ການປະທຸສະຮ້າຍ ຄື ຄວາມຜິດປົກກະຕິ ແຫ່ງອາລັງການທັງຫຼາຍ ມີຢູ່ໃນປະໂຫຍກໃດ, ປະໂຫຍກນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ທຸດຖາລັງການະ", ຮູບລັກສະນະ ຄື ຮູບຮ່າງ ຂອງທຸດຖາລັງການະນັ້ນ ຈະປາກົດແຈ້ງ ຄື ຈະສະແດງອອກ ໃນຕອນສະແດງອາລັງການ ອັນເປັນຊື່ຂອງປະລິເສດ (ບົດ) ນັ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງທຸດຖາລັງການະນັ້ນໃນບົດນັ້ນເອງ.

၆၆. ‘‘ဒုဋ္ဌာလင်္ကရိ’’စ္စာဒိ. ယတ္ထ ဝါကျေ အလင်္ကာရဒူသနံ အလင်္ကာရာနံ ဝိရောဓော ဟောတိ, ဧတံ ဝါကျတ္ထနိဿိတံ ဧတံ ဝါကျံ ဒုဋ္ဌာလင်္ကရဏံ ဒုဋ္ဌာလင်္ကာရော နာမ, တဿ ဒုဋ္ဌာလင်္ကရဏဒေါသောပလက္ခိတဝါကျဿ ရူပံ သရူပံ လက္ခိယံ အလင်္ကာရနိဒ္ဒေသေ အလင်္ကာရာနံ နိဒဿနဋ္ဌာနဘူတေ ပရိစ္ဆေဒေ အာဝီဘဝိဿတိ. ဧတ္ထ ဝုတ္တေပိ ပုန တတ္ထာပိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ န ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. ဥဒ္ဒေသေ ‘‘ဒုဋ္ဌာလင်္ကတီ’’တိ ဝတွာ ဣဒါနိ ‘‘ဒုဋ္ဌာလင်္ကရဏ’’န္တိ ဝစနံ အလင်္ကတိ အလင်္ကရဏအလင်္ကာရသဒ္ဒါနံ တုလျတ္ထတ္တာ န ဝိရုဇ္ဈတိ.

໖໖. ຄຳວ່າ "Duṭṭhālaṅkara" ເປັນຕົ້ນ. ການປະທຸສະຮ້າຍແຫ່ງອາລັງການ ຄື ຄວາມຂັດແຍ້ງກັນແຫ່ງອາລັງການທັງຫຼາຍ ມີຢູ່ໃນປະໂຫຍກໃດ, ປະໂຫຍກນັ້ນ ອັນອາໄສຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກ ຊື່ວ່າ "ທຸດຖາລັງການະ", ຮູບລັກສະນະ ຄື ຮູບຮ່າງອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງລັກສະນະ ຂອງປະໂຫຍກອັນກຳນົດດ້ວຍໂທດຄືທຸດຖາລັງການະນັ້ນ ຈະປາກົດແຈ້ງໃນຕອນສະແດງອາລັງການ ອັນເປັນສະຖານທີ່ສະແດງອາລັງການທັງຫຼາຍ. ອະທິບາຍວ່າ ເຖິງແມ່ນຈະກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້ແລ້ວ ກໍຍັງຕ້ອງກ່າວໃນທີ່ນັ້ນອີກ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້. ການທີ່ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ "Duṭṭhālaṅkaraṇa" ໃນຕອນນີ້ ຫຼັງຈາກທີ່ໄດ້ກ່າວຄຳວ່າ "Duṭṭhālaṅkati" ໄວ້ໃນຕອນສະແດງຫົວຂໍ້ (uddesa) ນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຂັດກັນ ເພາະຄຳວ່າ "alaṅkati", "alaṅkaraṇa" ແລະ "alaṅkāra" ມີຄວາມໝາຍເທົ່າກັນ.

၆၇.

໖໗.

ကတော’တြ သင်္ခေပနယာ မယာ’ယံ,ဒေါသာနမေသံ ပဝရော ဝိဘာဂေါ;

ဧသော’ဝ’လံ ဗောဓယိတုံ ကဝီနံ,တမတ္ထိ စေ ခေဒကရံ ပရမ္ပိ.

ການຈຳແນກໂທດອັນປະເສີດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຮັດແລ້ວໃນທີ່ນີ້ ໂດຍວິທີຫຍໍ້; ວິທີຫຍໍ້ນັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມພຽງພໍເພື່ອໃຫ້ພວກກວີເຂົ້າໃຈ ໂທດອື່ນທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມລຳບາກ ແມ້ມີຢູ່.

ဣတိ သံဃရက္ခိတမဟာသာမိပါဒဝိရစိတေ သုဗောဓာလင်္ကာရေ

ຄຳພີສຸໂພທາລັງການ ທີ່ແຕ່ງໂດຍພຣະມະຫາສາມີ ສັງຄຣັກຂິຕະ ດັ່ງນີ້

ဒေါသာဝဗောဓော နာမ

ຊື່ວ່າ ໂທສາວະໂພທະ (ການກຳນົດຮູ້ໂທດ)

ပဌမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ປະຣິຈເສດທີ ໑.

၆၇. ဧဝံ ‘‘သောဒါဟရဏမေတေသံ, လက္ခဏံ ကထယာမျဟ’’န္တိ ကတပဋိညာနုရူပံ ပဋိပဇ္ဇ ဒါနိ ‘‘ကတောတြိ’’စ္စာဒိနာ နိက္ခိပနနယံ သင်္ခိပတိ. အတြ ဣမသ္မိံ အဓိကာရေ, ပရိစ္ဆေဒေ [Pg.97] ဝါ ဧသံ ယထာဝုတ္တာနံ ဒေါသာနံ ပဒဒေါသာဒီနံ ပဝရော ဥတ္တမော ဝိဘာဂေါ ဝိဘဇနံ သင်္ခေပနယာ သင်္ခေပက္ကမေန, န ဝိတ္ထာရတော, ယတော အပရိသင်္ချေယျာနံ နတ္ထိ ပရိယန္တော မယာ ကတော နိဋ္ဌာပိတော. နနု ‘‘သင်္ခေပနယာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပုရာတနေဟိ ဒီပိတာ သန္တိ ဗဟူ ဒေါသာ, တေ ပရိစ္စတ္တာ သိယုန္တိ? ဧတ္ထ ဝုစ္စတေ, ဝိတ္ထာရက္ကမဿ အနဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘သင်္ခေပနယာ’’တိ ဝုတ္တံ, န ပန သဗ္ဗထာ ပရိစ္စာဂေန. တထာ ဟိ–

໖໗. ເມື່ອໄດ້ປະຕິບັດຕາມຄຳປະຕິຍານທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວລັກສະນະຂອງໂທດເຫຼົ່ານັ້ນ ພ້ອມທັງຕົວຢ່າງ', ບັດນີ້ ພຣະອາຈານຈຶ່ງສະຫຼຸບວິທີການຈົບຄຳພີ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ກໂຕຕຣະ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນທີ່ນີ້ ຄື ໃນອະທິການນີ້ ຫຼື ໃນປະຣິຈເສດນີ້, ການຈຳແນກອັນປະເສີດ ຄື ການແບ່ງປະເພດອັນຍອດຢ້ຽມ ຂອງໂທດເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ມີປະທະໂທດ ເປັນຕົ້ນ ໂດຍວິທີຫຍໍ້ ຄື ໂດຍລຳດັບຫຍໍ້, ບໍ່ແມ່ນໂດຍພິສະດານ, ເພາະວ່າ ໂທດທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ສາມາດນັບໄດ້ນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ, ອັນຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຮັດ ຄື ໃຫ້ສຳເລັດແລ້ວ. ຖ້າມີຄຳຖາມວ່າ 'ເພາະກ່າວວ່າ ໂດຍວິທີຫຍໍ້, ໂທດທັງຫຼາຍເປັນອັນມາກ ທີ່ຄູອາຈານໃນປາງກ່ອນສະແດງໄວ້ ຈະຖືກລະຖິ້ມໄປບໍ?' ໃນຂໍ້ນີ້ ຂໍຕອບວ່າ ທີ່ກ່າວວ່າ 'ໂດຍວິທີຫຍໍ້' ກໍເພາະບໍ່ມີຄວາມປະສົງຈະສະແດງໂດຍລະອຽດ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນລະຖິ້ມໄປທັງໝົດ. ຄວາມຈິງ ເປັນຢ່າງນີ້–

‘‘နိဟန္တု သောယံ ဇလိတံ, ပတင်္ဂေါ အရိပါဝက’’န္တိအာဒီနံ

ຂອງຄຳທັງຫຼາຍມີເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຂໍໃຫ້ແມງເມົ້ານັ້ນ ຈົ່ງກຳຈັດໄຟຄືສັດຕູທີ່ຮຸ່ງເຮືອງນີ້'

အက္ခမတ္ထန္တရာဒိကံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရာနုဂတန္တိ စ. ဧတ္ထ ဟိ ပတင်္ဂသဒ္ဒေန ဇောတိရိင်္ဂဏသင်္ခါတမတ္ထန္တရမသမတ္ထမိစ္ဆိတတ္ထေ ‘‘ဝစန္တိ ဂဏ္ဍာ’’တျေဝမာဒိကံ အမင်္ဂလအပယုတ္တပဒါဒိကံ ကိလိဋ္ဌေ အန္တောဂဓန္တိ စ.

ໂທດມີ ອັກຂະມັດຖັນຕະຣະ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຂົ້າໄປຢູ່ພາຍໃນ ວິຣຸດທັດຖັນຕະຣະ. ເພາະວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ປະຕັງຄະ' ໝາຍເຖິງຄວາມໝາຍອື່ນ ຄື ຫິ່ງຫ້ອຍ ເຊິ່ງບໍ່ສາມາດສື່ຄວາມໝາຍທີ່ຕ້ອງການໄດ້; ແລະ ໂທດມີຄຳທີ່ບໍ່ເປັນມຸງຄຸນ ແລະ ຄຳທີ່ບໍ່ໄດ້ໃຊ້ ເປັນຕົ້ນ ຢ່າງເຊັ່ນ 'ວະຈັນຕິ ຄັນທາ' ຍ່ອມເຂົ້າໄປຢູ່ພາຍໃນ ກິລິຕຖະ.

ဂဇဟေသာဒိ သမ္ဗန္ဓဒူသိတံ လောကဝိရောဓိ, သောဂတာဂမာဒီသု ပသိဒ္ဓံ ရူပက္ခန္ဓာဒိကမညတြ ဝုတ္တံ အပ္ပတီတံ နာမ. ဣဒံ အာဂမဝိရောဓိဣတိ, သမ္ဗန္ဓဒူသိတပ္ပတီတာဒိကံ ဝိရောဓိမှိ ပဝိဋ္ဌန္တိ စ, အာနေတဗ္ဗဟေတုတ္တာ ဟေတွပေက္ခံ နေယျတော န ဗျတိရိစ္စတီတိ စ.

ຄຳທີ່ເສຍຄວາມສຳພັນ ເຊັ່ນ ສຽງຮ້ອງຂອງຊ້າງ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ໂລກະວິໂຣthິ, ສ່ວນຄຳທີ່ມີຊື່ສຽງໃນຄຳສອນຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ເຊັ່ນ ຮູບຂັນ ເປັນຕົ້ນ ແຕ່ເອົາມາໃຊ້ໃນທີ່ອື່ນ ຊື່ວ່າ ອັບປະຕີຕະ. ໂທດນີ້ ຊື່ວ່າ ອາຄະມະວິໂຣທິ, ໂທດມີຄຳທີ່ເສຍຄວາມສຳພັນ ແລະ ຄຳທີ່ບໍ່ເຂົ້າໃຈກັນ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຂົ້າໄປຢູ່ພາຍໃນ ວິໂຣທິ; ແລະ ເນຍຍະ ເພາະຕ້ອງນຳເອົາເຫດຜົນມາອ້າງອີງ ຍ່ອມບໍ່ຕ່າງໄປຈາກ ເຫດວະເປກຂະ.

‘‘ဒေဝေါ ဝေါဟရတု က္လေသံ, ရာဟုခိန္နော ဒိဝါကရော’’

“ຂໍໃຫ້ເທວະດາຈົ່ງກຳຈັດກິເລດ, ພຣະອາທິດຖືກຣາຫູຄອບງຳແລ້ວ”

ဣစ္စာဒိကံ အသာမတ္ထျာဘိဓေယျာဒိကံ ဩစိတျဟီနေ သင်္ဂဟိတန္တိ စ. ဇိဂုစ္ဆအသဗ္ဘသံသူစကအတ္ထန္တရကဉ္စ ဂါမ္မံ ဒုပ္ပတီတိကရေ သင်္ဂယှတီတိ စ. ( ) သဗန္ဓဖရုသမေဝေတိ စ.

ໂທດມີຄຳທີ່ບໍ່ສາມາດສະແດງຄວາມໝາຍໄດ້ ເປັນຕົ້ນ ຢ່າງນີ້ ຍ່ອມຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນ ໂອຈິຕະຮີນະ. ແລະ ຄຳທີ່ມີຄວາມໝາຍອື່ນທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມໜ້າກຽດ ແລະ ຄວາມບໍ່ສຸພາບ ຊື່ວ່າ ຄາມະ ຍ່ອມຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນ ທຸບປະຕີຕິກະຣະ. ແລະ ກໍຄື ສະພັນທະພະຣຸສະ ນັ້ນເອງ.

ဧတ္ထ ပန ဩစိတျဟီနဒုပ္ပတီတိကရာနံ ဝါကျတ္ထဒေါသတ္တေပိ ဖန္ဓဖရုသဿ စ ဝါကျဒေါသတ္တေ ပဒပဒတ္ထာနံ ဒေါသတော ဝါကျမေဝ ဒုဋ္ဌံ သိယာ, ဝါကျဉ္စ ပဒေဟိ ဝိရိစ္စတေ, ပဒေ ဒုဋ္ဌေ ဝါကျတ္ထော စ ဒုဋ္ဌော သိယာ. ပဒဒေါသတော ဝါကျဝါကျတ္ထာနံ နာနာဘာဝါဘာဝဉာပနတ္ထံ အသာမတ္ထိယာဘိဓေယျာဒိကံ ပဒံ ဩစိတျဟီနာဒိဝါကျတ္ထဒေါသာဒီသု [Pg.98] အန္တော ကထိတံ. တထာ ဟိ ပုရာတနေဟိ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရာဒီဟိ ပဒေဟိ ဝိရစိတံ ဝါကျံ ဝိရုဒ္ဓန္တိအာဒိနာ ဗဟူနိ ဒုဋ္ဌာနိ ဝါကျာနိ ဒဿိတာနိ. ‘‘ဟရိသမာနယီ’’တိ ဧတ္ထ ဟပုဗ္ဗံ ရိသ’မာနယီတိ ဣစ္ဆိတတ္ထာ ပရိ ဘဋ္ဌံ ဘဋ္ဌံ. နာနတ္ထမပ္ပသိဒ္ဓေဟိ ယုတ္တံ ဂုဠှံ, ယထာ ‘‘သက္ကော သဟဿဂူ’’တိ. ဣတိ ဘဋ္ဌဂုဠှတ္ထာဒယော ပသာဒါလင်္ကာရဝိရုဒ္ဓါတိ စ.

ແຕ່ໃນຂໍ້ນີ້ ແມ້ວ່າ ໂອຈິຕະຮີນະ ແລະ ທຸບປະຕີຕິກະຣະ ຈະເປັນໂທດຂອງເນື້ອຄວາມປະໂຫຍກ ແລະ ສະພັນທະພະຣຸສະ ຈະເປັນໂທດຂອງປະໂຫຍກກོຕາມ, ແຕ່ເພາະຄວາມບົກພ່ອງຂອງຄຳ ແລະ ຄວາມໝາຍຂອງຄຳ ປະໂຫຍກນັ້ນເອງຈຶ່ງເສຍໄປ, ແລະ ປະໂຫຍກຍ່ອມປະກອບຂຶ້ນຈາກຄຳທັງຫຼາຍ, ເມື່ອຄຳເສຍໄປ ຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກກໍເສຍໄປນຳ. ເພື່ອສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ປະໂຫຍກ ແລະ ຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກ ບໍ່ໄດ້ແຍກອອກຈາກກັນໂດຍເດັດຂາດຈາກໂທດຂອງຄຳ, ຄຳທີ່ມີຄວາມບົກພ່ອງມີ ອະສາມັດຖິຍາພິເທຍຍະ ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງຖືກກ່າວໄວ້ພາຍໃນໂທດຂອງເນື້ອຄວາມປະໂຫຍກ ມີ ໂອຈິຕະຮີນະ ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມຈິງ ເປັນຢ່າງນັ້ນ ຄູອາຈານໃນປາງກ່ອນໄດ້ສະແດງປະໂຫຍກທີ່ເສຍເປັນອັນມາກ ໂດຍກ່າວວ່າ ປະໂຫຍກທີ່ແຕ່ງດ້ວຍຄຳທີ່ມີຄວາມໝາຍຂັດແຍ້ງກັນ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ວິຣຸດທະ. ໃນຄຳວ່າ 'ຫະຣິສະມານະຍີ' ນີ້, ຄຳວ່າ 'ຣິສະມານະຍີ' ທີ່ມີອັກສອນ 'ຫະ' ຢູ່ຂ້າງໜ້າ ຍ່ອມຫຼຸດພົ້ນໄປຈາກຄວາມໝາຍທີ່ຕ້ອງການ ຊື່ວ່າ ພັດຖະ. ຄຳທີ່ປະກອບດ້ວຍຄຳທີ່ມີຄວາມໝາຍຫຼາຍຢ່າງ ແລະ ບໍ່ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກທົ່ວໄປ ຊື່ວ່າ ຄຸລະ, ຢ່າງເຊັ່ນ 'ສັກໂກ ສະຫັດສະຄູ'. ໂທດມີ ພັດຖະ ແລະ ຄຸລະ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມຂັດຕໍ່ປະສາດາລັງການ.

ဝါကျေပိ ဝိသန္ဓိကမိဟာနုပယောဂီတိ စ, ဝါကျန္တရောပဂတံ ဝါကျံ ဝါကျဂဗ္ဘံ, ဝါကျန္တရပဒသမ္မိဿံ ‘‘အပါထျမေသော ဒိဿတိ, ဝေဇ္ဇံ ခါဒတျနာရတ’’မိစ္စာဒိကံ ဝါကျသံကိဏ္ဏဉ္စ ဗျာကိဏ္ဏေ သမောဟိတန္တိ စ.

ແມ້ໃນໂທດຂອງປະໂຫຍກ, ວິສັນທິກະ ກໍບໍ່ໄດ້ນຳມາໃຊ້ໃນທີ່ນີ້, ປະໂຫຍກທີ່ແຊກຢູ່ໃນລະຫວ່າງປະໂຫຍກອື່ນ ຊື່ວ່າ ວາກຍະຄັບພະ, ປະໂຫຍກທີ່ປົນເປກັບຄຳໃນປະໂຫຍກອື່ນ ເຊັ່ນ 'ອະປາທະຍະເມໂສ ທິສສະຕິ, ເວດຊັງ ຂາທັດຕິຍະນາຣະຕັງ' ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ວາກຍະສັງກິນນະ ຍ່ອມຖືກລວມເຂົ້າໃນ ພະຍາກິນນະ.

‘‘ကာစုယျာနေ မယာ ဒိဋ္ဌာ, ဝလ္လရီ ပဉ္စပလ္လဝါ;

ပလ္လဝေ ပလ္လဝေ မုဓာ, ယဿာ ကုသုမမဉ္စရီ’’တိ.

“ໃນສວນແກ້ວແຫ່ງໜຶ່ງ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຫັນເຄືອໄມ້ມີໃບອ່ອນຫ້າໃບ; ຢູ່ເທິງໃບອ່ອນແຕ່ລະໃບ ມີຊໍ່ດອກໄມ້ປາກົດຢູ່ຢ່າງບໍ່ມີປະໂຫຍດ”

ဣဒမဝါစကံ ပဟေဠိကာယ ပမုဿိတာသန္နိဿိတန္တိ စ, တတ္ထ စ ကဝိနာ ဥယျာနသဒ္ဒေန ဂေဟံ, လတာဝါစိနာ ဝလ္လရီသဒ္ဒေန အင်္ဂနာ, ပလ္လဝသဒ္ဒေန ကရစရဏဒသနစ္ဆဒါ, မဉ္စရီသဒ္ဒေန နခသောဘာ ဒန္တကန္တိယော စ ဝတ္တုမိစ္ဆိတာ, ဝါကျတ္ထေပိ ပဒုမိနီနံ ရတ္တိယမုန္နိဒ္ဒတာဒိကံ ဝိရုဒ္ဓံ ဝိရောဓိနိလီနန္တိ စ နာတျနုညာတာ, န တု သဗ္ဗထာ ပရိစ္စာဂေန. ဧသောဝ ဧဝံ ယထာဝုတ္တနယေန နိဋ္ဌာပိတော အယံ သင်္ခေပနယော ဧဝ ကဝီနံ ပဏ္ဍိတဇနာနံ ခေဒကရံ ‘‘ကထံ နာမ ဗန္ဓေပီဒိသံ သတိ သန္တီ’’တိ ဧဝမာသုဟနောပဇနံ ပရံ ပဒဒေါသေ အသာဓုသန္ဒိဒ္ဓပရိယာယ ဉေယျအပ္ပတီတတ္ထအပ္ပယောဇက ဒုဗ္ဗောဓဒေသိယာဒိကံ, ဝါကျဒေါသေ အဓိကဦနဘဂ္ဂစ္ဆန္ဒာဒိကံ, ဝါကျတ္ထဒေါသေ ဥပက္ကမောပသံဟာရဝိသမဉ္စေတိ ဣစ္စေဝမာဒိကမပရမ္ပိ ဒူသနံ အတ္ထိ စေ ယဒိ ဘဝေယျ, တမ္ပိ ဗောဓယိတုမဝဂမေတုံ အလံ သမတ္ထံ ယထာဝုတ္တဒေါသာနုသာရေန ဗုဒ္ဓိမန္တေဟိ သက္ကာ ဦဟိတုန္တိ.

ຄຳນີ້ເປັນ ອະວາຈະກະ ເພາະເຂົ້າໄປອາໄສ ປະມຸດສິຕະ ໃນປິດສະໜາ, ແລະ 在ຄຳນັ້ນ ກະວີມີຄວາມປະສົງຈະກ່າວເຖິງ ເຮືອນ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ອຸຍຍານະ', ກ່າວເຖິງ ຍິງສາວ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ວັນລະຣີ' ເຊິ່ງເປັນຄຳແທນເຄືອໄມ້, ກ່າວເຖິງ ມື, ຕີນ ແລະ ຮີມສົບ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ປັນລະວະ', ແລະ ກ່າວເຖິງ ຄວາມງາມຂອງເລັບ ແລະ ຄວາມງາມຂອງແຂ້ວ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ມັນຈະຣີ'. ແມ້ໃນເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກ, ຄວາມຂັດແຍ້ງກັນ ເຊັ່ນ ການເບັ່ງບານຂອງດອກບົວໃນເວລາກາງຄືນ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຂົ້າໄປຢູ່ພາຍໃນ ວິໂຣທິ ດັ່ງນີ້ ບໍ່ໄດ້ຮັບການຍອມຮັບຢ່າງຍິ່ງ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນລະຖິ້ມໄປທັງໝົດ. ວິທີຫຍໍ້ນີ້ເອງ ທີ່ໃຫ້ສຳເລັດແລ້ວໂດຍທຳນອງທີ່ກ່າວມາຢ່າງນີ້ ຍ່ອມພຽງພໍ ເພື່ອໃຫ້ພວກກວີ ຄື ພວກນັກປາດ ທັງຫຼາຍ ເຂົ້າໃຈ ແມ້ໂທດອື່ນ ທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມລຳບາກ ຄື ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມທໍ້ຖອຍໃຈຢ່າງນີ້ວ່າ 'ເມື່ອມີໂທດເຊັ່ນນີ້ຢູ່ ຈະແຕ່ງຄຳປະພັນໄດ້ແນວໃດ', ໄດ້ແກ່ ໂທດຂອງຄຳ ມີ ອະສາທຸ, ສັນທິດທະ, ປະຣິຍາຍະເຍຍຍະ, ອັບປະຕີຕັດຖະ, ອັບປະໂຍຊະກະ, ທຸບໂພທະ, ເທສິຍະ ເປັນຕົ້ນ, ໂທດຂອງປະໂຫຍກ ມີ ອະທິກະ, ອູນະ, ພັກຄະສັນທະ ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ໂທດຂອງເນື້ອຄວາມປະໂຫຍກ ມີ ອຸປັກກະໂມປະສັງຫາຣະວິສະມະ ເປັນຕົ້ນ ຫາກມີຢູ່, ໂດຍຄົນທີ່ມີປັນຍາສາມາດຄາດຄະເນໄດ້ຕາມແນວທາງຂອງໂທດທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນ.

ဧဝံ [Pg.99] ဝဒတော စ ဂန္ထကာရဿာယမဓိပ္ပာယော – ယေ ဒေါသာ ဝိဘာဂသော န ဝုတ္တာ, တေ မယာ ဂန္ထဂါရဝဘယာ သင်္ခေပိတာ, လက္ခဏတော တု သင်္ဂဟိတာ. န ဟိ တေသမန္တံ ကော ဇဟာပေတိ.

ແລະ ຄວາມປະສົງຂອງພຣະຄັນຖະຣະຈະນາຈານ ຜູ້ກ່າວຢ່າງນີ້ ມີຢູ່ວ່າ—ໂທດເຫຼົ່າໃດທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໂດຍການແບ່ງປະເພດ, ໂທດເຫຼົ່ານັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຫຍໍ້ໄວ້ ເພາະຢ້ານວ່າຄຳພີຈະໜາເກີນໄປ, ແຕ່ໄດ້ສົງເຄາະໄວ້ໂດຍລັກສະນະແລ້ວ. ເພາະວ່າ ໃຜເລົ່າຈະສາມາດເຮັດໃຫ້ໂທດເຫຼົ່ານັ້ນສິ້ນສຸດລົງໄດ້.

တတ္ထ သဒ္ဒသတ္ထဝိရုဒ္ဓမသာဓု. ယံ ကြိယာဒိနိမိတ္တမုပါဒါယ အတ္ထန္တရေပိ ဝတ္တတေ, တံ သညာဘာဝေနေဝ ပယုတ္တံ သန္ဒိဒ္ဓံ, ယထာ ‘‘ရဝိမှိဟိမဟာ’’တိ, ဣဒံ ပန ဝိသေသနတ္ထေ သာဓု ဟောတိ. ပသိဒ္ဓသညာသဒ္ဒဿ ပရိယာယန္တရေန ပရိကပ္ပိတပဒံ ပရိယာယဉေယျံ, ယထာ ‘‘ဝဠဝါမုခေနေ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘အဿဝနိတာနနေန’’ ဣတိ. ယံ အစ္စန္တာဗျဘိစာရီဘာဝေန ဝိသေသျဿ ဂုဏံ ဝဒတိ, တံ အပ္ပတီတတ္ထံ, ယထာ ‘‘ကဏှမသီ’’တိ. အဓိဂတတ္ထာနုပယောဂံ အပ္ပယောဇကံ, ယထာ ‘‘အတိဖေနိလံ သာဂရမလင်္ဃီ’’တိ. ‘‘မနုညဒ္ဓနယော ပါဒေ, ခါဒယော ကနိ ဘန္တိ တေ’’ ဣစ္စာဒိကော ဒုဗ္ဗောဓော, ကနိ ကညေ ခါဒယော ဂဂ္ဃရိကာ. ‘‘ဣမေ လာဝဏျတလ္လာ တေ, ဂလ္လာ လောလဝိလောစနေ’’ဣစ္စာဒိကော ဒေသိယော, တလ္လော ဇလာသယဝိသေသော, ဂလ္လော ကပေါလော. ‘‘သဂ္ဂသေဝီနံ ရိပူနမိတ္ထီနမကင်္ကဏော ပါဏိ. နေတ္တမနဉ္ဇန’’န္တိအာဒိကံ အဓိကံ. ‘‘အကင်္ကဏော ပါဏီ’’တိအာဒိနာ ဝေဓဗျဿ ဂမ္မမာနတ္တာ ‘‘သဂ္ဂသေဝီန’’န္တိ အဓိကန္တိ. ယတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗဿ ဦနတာ, တံ ဦနံ, ယထာ ‘‘တိလောကတိလကံ မုနိ’’န္တိအာဒိ. ဧတ္ထ ‘‘ဝန္ဒာမီ’’တိ ဦနံ, ဆန္ဒောဘင်္ဂါနွိတံ ဝစော ဘဂ္ဂစ္ဆန္ဒံ ပါကဋံ. အာရမ္ဘာဝသာနေန ဝိသမံ ဥပက္ကမောပသံဟာရဝိသမံ, တံ ပန အာရဒ္ဓက္ကမပရိစ္စာဂေနာပရေန နိက္ခိပနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ໃນໂທດເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳທີ່ຂັດຕໍ່ຕຳລາໄວຍາກອນ ຊື່ວ່າ ອະສາທຸ. ຄຳໃດທີ່ອາໄສເຫດມີກິຣິຍາເປັນຕົ້ນ ແລ້ວໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍອື່ນນຳ, ຄຳນັ້ນທີ່ເອົາມາໃຊ້ໂດຍຄວາມເປັນຊື່ ຊື່ວ່າ ສັນທິດທະ, ຢ່າງເຊັ່ນ 'ຣະວີມຫິ ຫິມະຫາ', ແຕ່ຄຳນີ້ຍ່ອມດີໃນຄວາມໝາຍທີ່ເປັນຄຳວິເສດ. ຄຳທີ່ກຳນົດຂຶ້ນດ້ວຍຄຳໄວພົດອື່ນຂອງຄຳທີ່ເປັນຊື່ທີ່ຮູ້ກັນດີ ຊື່ວ່າ ປະຣິຍາຍະເຍຍຍະ, ຢ່າງເຊັ່ນ ໃນຄຳວ່າ 'ວະຣະວາມຸເຂນະ' ໃຊ້ຄຳວ່າ 'ອັດສະວະນິຕານະເນນະ'. ຄຳໃດທີ່ກ່າວເຖິງຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງທີ່ຖືກສະແດງ ໂດຍຄວາມບໍ່ຄາດເຄື່ອນຢ່າງສິ້ນເຊີງ ຊື່ວ່າ ອັບປະຕີຕັດຖະ, ຢ່າງເຊັ່ນ 'ກັນຫະມະສີ'. ຄຳທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດແກ່ເນື້ອຄວາມທີ່ໄດ້ຮັບ ຊື່ວ່າ ອັບປະໂຍຊະກະ, ຢ່າງເຊັ່ນ 'ອະຕິເພນิລັງ ສາຄະຣະມະລັງຄີ'. ຄຳມີເປັນຕົ້ນວ່າ 'ມະນຸນຍັດທະນະໂຍ ປາເທ, ຂາທະໂຍ ກະນິ ພັນຕິ ເຕ' ຊື່ວ່າ ທຸບໂພທະ, ຄຳວ່າ 'ກະນິ' ໝາຍເຖິງ ຍິງສາວ, ຄຳວ່າ 'ຂາທະໂຍ' ໝາຍເຖິງ ກະດິ່ງ. ຄຳມີເປັນຕົ້ນວ່າ 'ອິເມ ລາວັນຍະຕັນລາ ເຕ, ຄັນລາ ໂລລະວິໂລຈະເນ' ຊື່ວ່າ ເທສິຍະ, ຄຳວ່າ 'ຕັນລະ' ໝາຍເຖິງ ແຫຼ່ງນ້ຳຊະນິດໜຶ່ງ, ຄຳວ່າ 'ກັນລະ' ໝາຍເຖິງ ແກ້ມ. ຄຳມີເປັນຕົ້ນວ່າ 'ສັກຄະເສວີນັງ ຣິປູນະມິດຖີນາມະກັງຄະໂນ ປານີ. ເນດຕະມະນັນຊະນັງ' ຊື່ວ່າ ອະທິກະ. ເພາະຄວາມເປັນໝ້າຍປາກົດຂຶ້ນດ້ວຍຄຳວ່າ 'ອະກັງຄະໂນ ປານີ' ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ 'ສັກຄະເສວີນັງ' ຈຶ່ງເປັນຄຳເກີນ. ບ່ອນໃດທີ່ມີຄວາມບົກພ່ອງຂອງສິ່ງທີ່ຄວນກ່າວ, ບ່ອນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອູນະ, ຢ່າງເຊັ່ນ 'ຕິໂລກະຕິລະກັງ ມຸນິງ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ 'ວັນທາມິ' ເປັນຄຳຂາດ, ຄຳເວົ້າທີ່ປະກອບດ້ວຍການເສຍສັນທະລັກສະນະ ຊື່ວ່າ ພັກຄະສັນທະ ເປັນທີ່ປາກົດຊັດເຈນ. ຄວາມບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີດ້ວຍການເລີ່ມຕົ້ນແລະການລົງທ້າຍ ຊື່ວ່າ ອຸປັກກະໂມປະສັງຫາຣະວິສະມະ, ໂທດນັ້ນ ພຶງຊາbວ່າ ເປັນການລົງທ້າຍດ້ວຍສິ່ງອື່ນ ໂດຍການລະຖິ້ມລຳດັບທີ່ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນໄວ້.

ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရေ မဟာသာမိနာမိကာဋီကာယံ

ໃນຄຳພີສຸໂພທາລັງການ ມະຫາສາມີນາມິກາທິກາ ດັ່ງນີ້

ဒေါသာဝဗောဓပရိစ္ဆေဒေါ.

ປະຣິຈເສດວ່າດ້ວຍການກຳນົດຮູ້ໂທດ.

၆၇. ဧဝံ ‘‘သောဒါဟရဏမေတေသံ, လက္ခဏံ ကထယာမျဟ’’န္တိ ကတပဋိညာနုရူပံ သမ္ပာဒေတွာ ဣဒါနိ ‘‘ကတောတြေ’’စ္စာဒိနာ နိဂမေန္တော ဒေါသေ သင်္ခိပတိ. အတြ ဣမသ္မိံ အဓိကာရေ, [Pg.100] ပရိစ္ဆေဒေ ဝါ ဧသံ ဒေါသာနံ ယထာဝုတ္တပဒဒေါသာဒီနံ ပဝရော လက္ခဏာဝိရောဓလက္ခိယတော ဥတ္တမော ဝိဘာဂေါ အသင်္ကရတော ဝိဘဇနံ သင်္ခေပနယာ ဝိတ္ထာရာပနိယသင်္ခေပက္ကမေန မယာ ကတော ဝုတ္တော ဧသောဝ ယထာဝုတ္တော ဧသော သင်္ခေပက္ကမော ဧဝ ကဝီနံ ဝိရစယန္တာနံ ခေဒကရံ ဗန္ဓသရီရေ ဤဒိသံ ဤဒိသပ္ပယောဂံ ကထံ နာမ ကရောမီတိ ဧဝံ ပဝတ္တခေဒမုပ္ပာဒယန္တံ ပရမ္ပိ အသာဓုသန္ဒိဒ္ဓါဒိ အညမ္ပိ ဒူသနမတ္ထိ စေ, တံ သဗ္ဗံ ဗောဓယိတုံ ဗောဓေတုံ အလံ သမတ္ထော ဟောတိ. နိယတိ အဝုတ္တောပိ အတ္ထော ဧတေနာတိ စ, သင်္ခေပေါ စ သော နယော စာတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໖໗. ເມື່ອໄດ້ເຮັດໃຫ້ສຳເລັດຕາມຄຳປະຕິຍານທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວລັກສະນະຂອງໂທດເຫຼົ່ານັ້ນ ພ້ອມທັງຕົວຢ່າງ', ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະຫຼຸບ ພຣະອາຈານຈຶ່ງສະຫຼຸບໂທດທັງຫຼາຍ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ກໂຕຕຣະ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນທີ່ນີ້ ຄື ໃນອະທິການນີ້ ຫຼື ໃນປະຣິຈເສດນີ້, ການຈຳແນກອັນປະເສີດ ຄື ການແບ່ງປະເພດອັນຍອດຢ້ຽມໂດຍບໍ່ປົນເປກັນ ເພາະບໍ່ຂັດຕໍ່ລັກສະນະ ຂອງໂທດເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ມີປະທະໂທດເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ໂດຍວິທີຫຍໍ້ ຄື ໂດຍລຳດັບຫຍໍ້ທີ່ລະຖິ້ມຄວາມພິສະດານ ອັນຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຮັດ ຄື ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວ, ວິທີຫຍໍ້ນີ້ເອງ ທີ່ກ່າວມາແລ້ວນີ້ ຍ່ອມພຽງພໍ ຄື ສາມາດ ເພື່ອໃຫ້ພວກກວີຜູ້ແຕ່ງທັງຫຼາຍ ເຂົ້າໃຈ ແມ້ໂທດອື່ນ ທີ່ມີອະສາທຸ ແລະ ສັນທິດທະ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມລຳບາກ ຄື ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມທໍ້ຖອຍໃຈທີ່ດຳເນີນໄປຢ່າງນີ້ວ່າ 'ໃນໂຄງສ້າງຂອງຄຳປະພັນ ເຮົາຈະເຮັດການໃຊ້ຄຳເຊັ່ນນີ້ໆ ໄດ້ແນວໃດ', ຫາກມີຢູ່, ເພື່ອສະແດງໃຫ້ຮູ້ທັງໝົດນັ້ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ວິເຄາະວ່າ 'ເນື້ອຄວາມແມ້ທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງ ຍ່ອມຖືກນຳໄປດ້ວຍວິທີນີ້' ຊື່ວ່າ ວິທີຫຍໍ້, ແລະ ວິເຄາະວ່າ 'ວິທີນັ້ນດ້ວຍ ເປັນວິທີຫຍໍ້ດ້ວຍ' ຊື່ວ່າ ວິທີຫຍໍ້.

ဣဟာနိဒ္ဒိဋ္ဌံ

ໂທດທີ່ບໍ່ໄດ້ລະບຸໄວ້ໃນທີ່ນີ້

‘‘နိဟန္တု သောယံ ဇလိတံ, ပတင်္ဂေါ အရိပါဝက’’န္တိအာဒိကံ

ມີເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຂໍໃຫ້ແມງເມົ້ານັ້ນ ຈົ່ງກຳຈັດໄຟຄືສັດຕູທີ່ຮຸ່ງເຮືອງນີ້'

အက္ခမတ္ထန္တရာဒိကံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရေ အနုပတတ္တာ န ဝုတ္တံ, ဧတ္ထ သူရိယဝါစကော ပတင်္ဂသဒ္ဒေါ ဇောတိရိင်္ဂဏဝါစကောပိ ဟောတီတိ ဝတ္တုမိစ္ဆိတအမိတ္တဂ္ဂိဝိနာသေ အသမတ္ထညတ္ထော ဟောတိ.

ໂທດມີ ອັກຂະມັດຖັນຕະຣະ ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ເພາະຕົກຢູ່ພາຍໃນ ວິຣຸດທັດຖັນຕະຣະ, ເພາະວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ 'ປະຕັງຄະ' ທີ່ແປວ່າ ພຣະອາທິດ ຍ່ອມເປັນຄຳແທນຫິ່ງຫ້ອຍໄດ້ນຳ ຄວາມໝາຍອື່ນຈຶ່ງບໍ່ສາມາດໃນການທຳລາຍໄຟຄືສັດຕູທີ່ຕ້ອງການຈະກ່າວ.

‘‘ဝစန္တိ ဂဏ္ဍိ’’စ္စာဒိကံ အာဂမေ အပ္ပသိဒ္ဓံ လက္ခဏမတ္တေန သာဓိယံ. အပ္ပယုတ္တပဒါဒိဒေါသော ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသေ အန္တောဂဓော ဟောတီတိ န ဝုတ္တော.

ຄຳມີເປັນຕົ້ນວ່າ 'ວະຈັນຕິ ຄັນທິ' ທີ່ຂັດຕໍ່ຄຳສອນ ຍ່ອມສຳເລັດໄດ້ດ້ວຍພຽງລັກສະນະເທົ່ານັ້ນ. ໂທດມີຄຳທີ່ບໍ່ໄດ້ໃຊ້ ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ເພາະເຂົ້າໄປຢູ່ພາຍໃນ ກิລິຕຖະປະທະໂທດ.

ဂဇဟေသာတုရင်္ဂကောဉ္စနာဒါဒိသမ္ဗန္ဓဒူသိတဉ္စ. ဇိနာဂမာဒီသု ပသိဒ္ဓရူပက္ခန္ဓာဒိကမညတြ ပယုတ္တမပ္ပတီတန္နာမာတီဒံ ဒွယံ ယထာက္ကမံ လောကဝိရောဓမာဂမဝိရောဓဉ္စ ဟောတီတိ ဝိရောဓိပဒေ အန္တောဂဓံ ဟောတိ. ဟေတွပေက္ခံ အာနေတဗ္ဗဟေတုတ္တာ နေယျေ အန္တောဂဓန္တိ န ဝုတ္တံ.

ແລະ ຄຳທີ່ເສຍຄວາມສຳພັນ ມີສຽງຮ້ອງຂອງຊ້າງ, ມ້າ ແລະ ນົກກະຮຽນ ເປັນຕົ້ນ. ແລະ ຄຳທີ່ມີຊື່ສຽງໃນພຣະຊິນະຄຳສອນ ເຊັ່ນ ຮູບຂັນ ເປັນຕົ້ນ ແຕ່ເອົາມາໃຊ້ໃນທີ່ອື່ນ ຊື່ວ່າ ອັບປະຕີຕະ, ທັງສອງນີ້ ຍ່ອມເປັນ ໂລກະວິໂຣທະ ແລະ ອາຄະມະວິໂຣທະ ຕາມລຳດັບ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງເຂົ້າໄປຢູ່ພາຍໃນ ວິໂຣທິປະທະ. ສ່ວນ ເຫດວະເປກຂະ ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ເພາະເຂົ້າໄປຢູ່ພາຍໃນ ເນຍຍະ ເພາະຕ້ອງນຳເອົາເຫດຜົນມາອ້າງອີງ.

‘‘ဒေဝေါ ဝေါဟရတု က္လေသံ, ရာဟုခိန္နော ဒိဝါကရော’’

“ຂໍໃຫ້ເທວະດາຈົ່ງກຳຈັດກິເລດ, ພຣະອາທິດຖືກຣາຫູຄອບງຳແລ້ວ”

ဣစ္စာဒိကံ အသမတ္ထာဘိဓာယိစ္စာဒိ ဩစိတျဟီနေ အန္တောဂဓန္တိ န ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ဒိဝါကရော သယံ ရာဟုဂဟိတော အညေသံ ကိလေသာပနယနေ [Pg.101] အသမတ္ထောတိ တမသာမတ္ထိယံ ဝိသေသနဘူတေန ‘‘ရာဟုခိန္နော’’တိ ပဒေန ဉာယတိ.

ໂທດມີຄຳທີ່ບໍ່ສາມາດສະແດງຄວາມໝາຍໄດ້ ເປັນຕົ້ນ ຢ່າງນີ້ ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ເພາະເຂົ້າໄປຢູ່ພາຍໃນ ໂອຈິຕະຮີນະ. ໃນທີ່ນີ້ ພຣະອາທິດເອງຖືກຣາຫູຄອບງຳແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ສາມາດໃນການກຳຈັດກິເລດຂອງຄົນອື່ນ ຄວາມບໍ່ສາມາດນັ້ນ ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ຣາຫຸຄິນໂນ' ເຊິ່ງເປັນຄຳວິເສດ.

ဇိဂုစ္ဆာဝမင်္ဂလအသဗ္ဘာနံ တိဏ္ဏမညတြဿ ဇောတကံ ဝါစကံ ဝါ အတ္ထန္တရံ ဝါ ဂါမ္မံ ဒုပ္ပတီတိကရတ္တာ ဝါကျတ္ထဂါမ္မဒေါသေယေဝ အန္တောဂဓန္တိ န ဝုတ္တံ. ဒုရုစ္စာရဏဘူတလက္ခဏံ ကဋ္ဌံ ဗန္ဓဖရုသတော အဗျတိရိတ္တန္တိ န ဝုတ္တန္တိ. ‘‘ဟရိသမာနယီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဟပုဗ္ဗံ ရိသ’မာနယိဣစ္စာဒိကံ ဣစ္ဆိတတ္ထတော ပရိဘဋ္ဌတ္တာ ဘဋ္ဌဉ္စ ‘‘သက္ကော သဟဿဂူ’’ဣစ္စာဒိကံ အပသိဒ္ဓဝိသယေ ပရိယုတ္တဂုဠှဉ္စေတိ ဣမေ အတ္ထဂုဠှာဒယော ပသာဒါလင်္ကာရဝိရုဒ္ဓတ္တာ ပသာဒဂုဏာဒါနေနေဝ ပရိစ္စတ္တာတိ န ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ဟိ သဟဿံ ဂါဝေါ စက္ခူနိ အဿာတိ သဟဿဂူတိ သက္ကဿ နာမံ ဂုဠှံ နာမ ဟောတိ.

ຄຳທີ່ມີຄວາມໝາຍອື່ນ ທີ່ສະແດງ ຫຼື ບອກເຖິງສິ່ງໜຶ່ງໃນສາມຢ່າງ ຄື ຄວາມໜ້າກຽດ, ຄວາມບໍ່ເປັນມຸງຄຸນ ແລະ ຄວາມບໍ່ສຸພາບ ຊື່ວ່າ ຄາມະ ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ເພາະເຂົ້າໄປຢູ່ພາຍໃນ ວາກຍັດຖະຄາມະໂທດ ນັ້ນເອງ ເພາະເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈຍາກ. ຄຳທີ່ອອກສຽງຍາກ ຊື່ວ່າ ກັດຖະ ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ເພາະບໍ່ຕ່າງໄປຈາກ ພັນທະພະຣຸສະ. ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ 'ຫະຣິສະມານະຍີ' ແຕ່ກ່າວຄຳທີ່ມີອັກສອນ 'ຫະ' ຢູ່ຂ້າງໜ້າ ວ່າ 'ຣິສະມານະຍີ' ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ພັດຖະ ເພາະຫຼຸດພົ້ນໄປຈາກຄວາມໝາຍທີ່ຕ້ອງການ, ແລະ ຄຳມີເປັນຕົ້ນວ່າ 'ສັກໂກ ສະຫັດສະຄູ' ຊື່ວ່າ ຄຸລະ ເພາະເອົາມາໃຊ້ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກທົ່ວໄປ, ໂທດມີ ພັດຖະ ແລະ ຄຸລະ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ເພາະຂັດຕໍ່ປະສາດາລັງການ ຈຶ່ງຖືກລະຖິ້ມໄປດ້ວຍການຖືເອົາປະສາດະຄຸນນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ 'ສະຫັດສະຄູ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຕາພັນດວງ ເປັນຊື່ຂອງພຣະອິນ ຍ່ອມເປັນຄຳປິດບັງ.

ဝါကျဒေါသေပိ ဝိသန္ဓိဝါကျံ ဣဓ အနုပယောဂိတ္တာ န ဝုတ္တံ. ဝါကျမဇ္ဈပတိတဝါကျယုတ္တံ ဝါကျဂဗ္ဘဉ္စ, ဝါကျန္တရပဒသမ္မိဿံ.

ແມ້ໃນໂທດຂອງປະໂຫຍກ, ວິສັນທິວາກຍະ ກໍບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້ ເພາະບໍ່ມີປະໂຫຍດ. ແລະ ປະໂຫຍກທີ່ມີປະໂຫຍກອື່ນແຊກຢູ່ເຄິ່ງກາງ ຊື່ວ່າ ວາກຍະຄັບພະ, ແລະ ປະໂຫຍກທີ່ປົນເປກັບຄຳໃນປະໂຫຍກອື່ນ.

‘‘အပါထျမေသော ဒိဿတိ, ဝေဇ္ဇံ ခါဒတျနာရတံ’’

“ອະປາທະຍະເມໂສ ທິສສະຕິ, ເວດຊັງ ຂາທັດຕະຍະນາຣະຕັງ”

ဣစ္စာဒိကံ ဝါကျသံကိဏ္ဏဉ္စ ဗျာကိဏ္ဏေ အန္တောဂဓန္တိ န ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ဧသော ဘိသက္ကော အနာရတံ နိစ္စံ အပါထျံ ရောဂဿ အဟိတံ ဒိဿတိ ဝဒတိ. ဧသော ရောဂီ အနာရတံ သတတံ အပါထျံ အဟိတံ ခါဒတိ. ဝေဇ္ဇံ ဘိသက္ကံ ဒိဿတိ ကုဇ္ဈတိ. ဧဝံ အနေကဝါကျေဟိပိ သန္ဓိဝါကျံ သံကိဏ္ဏံ နာမ.

ປະໂຫຍກມີເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ວາກຍະສັງກິນນະ ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ເພາະເຂົ້າໄປຢູ່ພາຍໃນ ພະຍາກິນນະ. ໃນທີ່ນີ້ ໝໍຜູ້ນີ້ຍ່ອມເຫັນ ຄື ກ່າວສິ່ງທີ່ສະແລງ ຄື ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດແກ່ໂຣກ ຕະຫຼອດເວລາ ຄື ເປັນນິດ. ຄົນເຈັບຜູ້ນີ້ຍ່ອມກິນສິ່ງທີ່ສະແລງ ຄື ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ ຕະຫຼອດເວລາ ຄື ສະເໝີ. ຍ່ອມເຫັນ ຄື ຄຽດໃຫ້ໝໍ. ປະໂຫຍກທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ກັນດ້ວຍຫຼາຍປະໂຫຍກຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ສັງກິນນະ.

‘‘ကာစုယျာနေ မယာ ဒိဋ္ဌာ, ဝလ္လရီ ပဉ္စပလ္လဝါ;

ပလ္လဝေ ပလ္လဝေ မုဓာ, ယဿာ ကုသုမမဉ္စရီ’’တိ.

“ໃນສວນແກ້ວແຫ່ງໜຶ່ງ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຫັນເຄືອໄມ້ມີໃບອ່ອນຫ້າໃບ; ຢູ່ເທິງໃບອ່ອນແຕ່ລະໃບ ມີຊໍ່ດອກໄມ້ປາກົດຢູ່ຢ່າງບໍ່ມີປະໂຫຍດ”

ဣဒမဝါစကံ ပဟေဠိကာသု ပမုဿိတာသန္နိဿိတမိတိ န ဝုတ္တံ. နနု စေတ္ထ အတ္တနာ ပဟေဠိကာယ အဒဿိတတ္တာ အဝါစကဿ ပမုဿိတာယ အန္တောဂဓကရဏံ အသိဒ္ဓေန အသိဒ္ဓသာဓနန္တိ? နယိဒမေဝံ, ‘‘ဥပေက္ခိယန္တိ သဗ္ဗာနိ, သိဿခေဒဘယာ မယာ’’တိ စ ဥပရိ ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသပရိဟာရေ ‘‘ပဟေဠိကာယမာရုဠှာ, န ဟိ ဒုဋ္ဌာ ကိလိဋ္ဌတာ’’တိ စေတိ ဣမိနာ [Pg.102] ပုရာတနေဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌသောဠသပဟေဠိကာယောပိ ဒဿိတာတိ သိဒ္ဓေန အသိဒ္ဓသာဓနံ ဟောတိ. တတ္ထ ကဝိနာ ဥယျာနသဒ္ဒေန ဂေဟဉ္စ လတာပရိယာယဝလ္လရီသဒ္ဒေန အင်္ဂနာ စ ပလ္လဝသဒ္ဒေန ကရစရဏာဓရာ စ မဉ္စရီသဒ္ဒေန နခဒန္တကန္တိယော စ ဝတ္တုမိစ္ဆိတာ.

ຄຳນີ້ເປັນ ອະວາຈະກະ ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ເພາະເຂົ້າໄປອາໄສ ປະມຸດສິຕະ ໃນປິດສະໜາທັງຫຼາຍ. ຖ້າມີຄຳຖາມວ່າ 'ໃນຂໍ້ນີ້ ເພາະຕົນເອງບໍ່ໄດ້ສະແດງປິດສະໜາໄວ້, ການເຮັດໃຫ້ ອະວາຈະກະ ເຂົ້າໄປຢູ່ພາຍໃນ ປະມຸດສິຕະ ຈຶ່ງເປັນການພິສູດສິ່ງທີ່ຍັງບໍ່ສຳເລັດ ດ້ວຍສິ່ງທີ່ຍັງບໍ່ສຳເລັດບໍ?' ຂໍ້ນີ້ບໍ່ແມ່ນຢ່າງນັ້ນ, ເພາະວ່າ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ໂທດທັງໝົດນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າລະເລີຍໄວ້ ເພາະຢ້ານວ່າສິດຈະລຳບາກ' ແລະ ໃນການຫຼີກເວັ້ນກິລິຕຖະປະທະໂທດໃນພາຍຫຼັງ ວ່າ 'ຄຳທີ່ຂຶ້ນສູ່ປິດສະໜາ ຍ່ອມບໍ່ເປັນໂທດກິລິຕຖະ' ດັ່ງນີ້ ປິດສະໜາສິbຫົກປະການ ທີ່ຄູອາຈານໃນປາງກ່ອນສະແດງໄວ້ ຍ່ອມຖືກສະແດງໄວ້ນຳ, ການພິສູດສິ່ງທີ່ຍັງບໍ່ສຳເລັດ ຈຶ່ງສຳເລັດໄດ້ດ້ວຍສິ່ງທີ່ສຳເລັດແລ້ວ. ໃນຄຳນັ້ນ ກະວີມີຄວາມປະສົງຈະກ່າວເຖິງ ເຮືອນ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ອຸຍຍານະ', ກ່າວເຖິງ ຍິງສາວ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ວັນລະຣີ' ເຊິ່ງເປັນຄຳແທນເຄືອໄມ້, ກ່າວເຖິງ ມື, ຕີນ ແລະ ຮີມສົບ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ປັນລະວະ', ແລະ ກ່າວເຖິງ ຄວາມງາມຂອງເລັບ ແລະ ແຂ້ວ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ມັນຈະຣີ'.

ဝါကျတ္ထဒေါသေပိ ပဒုမိနီနံ ရတ္တိယံ ပဗုဇ္ဈနာဒိကံ ဝိရုဒ္ဓံ ဝိရောဓိပဒေယေဝ အန္တောဂဓတ္တာ န ဝုတ္တန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ကတောတြ သင်္ခေပနယာ’’တိ ဝုတ္တံ, န ပန တေသံ သဗ္ဗထာ ပရိစ္စတ္တတ္တာတိ. ဧတ္ထ ဩစိတျဟီနဒုပ္ပတီတိကရာနံ ဒွိန္နံ ဝါကျတ္ထဒေါသတ္တေ သတိ ဗန္ဓဖရုသဿ ဝါကျဒေါသတ္တေ သတိ ဝိရောဓိနော ပဒဒေါသတ္တေ သတိ ‘‘အသမတ္ထာဘိဓာယိ’’အာဒိပဒံ, ‘‘ဇိဂုစ္ဆာဒိတ္တယပကာသကာ’’ဒိပဒံ, ကဋ္ဌပဒံ, ပဒုမိနီနံ ရတ္တိယံ ဖုလ္လတာဒိ ဝါကျတ္ထဉ္စေတိ ဣမေ စတ္တာရော ဒေါသာ ဘိန္နဇာတိကေသု ဩစိတျာဒီသု ကထံ သင်္ဂဟိတာတိ? သစ္စံ, တထာပိ ပဒါနံ ဒုဋ္ဌတ္တေ သတိ ဝါကျဝါကျတ္ထာနမဒုဋ္ဌတာ နာမ နတ္ထီတိ ပဒဒေါသေန သန္ဓိဝါကျဝါကျတ္ထဒေါသာနမနညတ္တံ သိဿာနံ ဉာပနတ္ထံ ပဒဒေါသာဒိကံ ဝါကျတ္ထဒေါသာဒီသု သင်္ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣမိနာယေဝ ပုရာတနေဟိ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရာဒိပဒေဟိ ဝိစရိတံ ဝါကျံ ဝိရုဒ္ဓန္တိအာဒိနာ ဒုဋ္ဌာနိ ဗဟူနိ ဝါကျာနိ ဒဿိတာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ເພື່ອສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ເຖິງແມ່ນໃນວາກຍັດຖະໂທດ (ໂທດແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກ) ການເບັ່ງບານຂອງດອກບົວໃນເວລາກາງຄືນເປັນຕົ້ນ ທີ່ຂັດແຍ້ງກັນນັ້ນ ກໍບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ເພາະມັນລວມຢູ່ໃນບົດທີ່ຂັດແຍ້ງກັນນັ້ນເອງ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ກໂຕຕຣະ ສັງເຂປະນະຍາ” (ໃນເລື່ອງນີ້ ໂດຍສັງເຂບນັຍ) ແຕ່ບໍ່ແມ່ນວ່າຈະສະລະໂທດເຫຼົ່ານັ້ນເສຍທັງໝົດ. ໃນເລື່ອງນີ້ ເມື່ອຄວາມບໍ່ເໝາະສົມ (ໂອຈິຕະຮີນະ) ແລະ ຄວາມເຂົ້າໃຈຍາກ (ທຸບປະຕີຕິກະຣະ) ທັງສອງນີ້ ເປັນວາກຍັດຖະໂທດ, ເມື່ອຄວາມຫຍາບຄາຍຂອງການປະພັນ (ພັນທະພະຣຸສະ) ເປັນວາກະຍະໂທດ, ແລະ ເມື່ອຄວາມຂັດແຍ້ງ (ວິໂຣທິ) ເປັນປະທະໂທດ, ຖາມວ່າ ໂທດທັງ 4 ຄື: ບົດທີ່ມີຄຳວ່າ “ອະສະມັດຖາພິທາຍີ” ເປັນຕົ້ນ, ບົດທີ່ມີຄຳວ່າ “ຊິຄຸດສາທິດຕະຍະປະການະກະ” ເປັນຕົ້ນ, ບົດທີ່ຫຍາບຄາຍ (ກັດຖະປະທະ), ແລະ ເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກມີການເບັ່ງບານຂອງດອກບົວໃນເວລາກາງຄືນເປັນຕົ້ນນີ້ ຈະຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນຄວາມບໍ່ເໝາະສົມເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີສະພາວະຕ່າງກັນໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ: ຈິງຢູ່, ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍຕາມ ເມື່ອບົດທັງຫຼາຍມີຄວາມບົກພ່ອງ (ຊຳລຸດ) ແລ້ວ ຄວາມບໍ່ບົກພ່ອງຂອງປະໂຫຍກ ແລະ ເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກຍ່ອມບໍ່ມີ, ດັ່ງນັ້ນ ເພື່ອໃຫ້ພວກສິດໄດ້ຮູ້ເຖິງຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນຂອງໂທດແຫ່ງການສົນທິ, ໂທດແຫ່ງປະໂຫຍກ ແລະ ໂທດແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກ ໂດຍຜ່ານປະທະໂທດ (ໂທດແຫ່ງບົດ), ພຶງຊາບວ່າ ທ່ານຈຶ່ງໄດ້ສົງເຄາະປະທະໂທດເປັນຕົ້ນ ເຂົ້າໃນວາກຍັດຖະໂທດເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ເອງ ພຶງເຫັນວ່າ ພວກບູຮານາຈານຈຶ່ງໄດ້ສະແດງປະໂຫຍກທີ່ບົກພ່ອງໄວ້ເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ໂດຍມີຄຳວ່າ “ວິຣຸດທັງ” ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນປະໂຫຍກທີ່ດຳເນີນໄປດ້ວຍບົດທີ່ມີເນື້ອຄວາມຂັດແຍ້ງກັນເປັນຕົ້ນ.

ဣမာယေဝ ဂါထာယ ‘‘တမတ္ထိ စေ ခေဒကရံ ပရမ္ပီ’’တိ ဧတ္ထ ပရသဒ္ဒေနအသာဓုသန္ဒိဒ္ဓပရိယာယဉေယျာပ္ပတီတတ္ထအပ္ပယောဇက- ဒုဗ္ဗောဓဒေသိယာဒိပဒဒေါသေ စ အဓိကဦနဘဂ္ဂစ္ဆန္ဒာဒိဝါကျဒေါသေ စ ဥပက္ကမောပသံဟာရဝိသမသင်္ခါတေ ဝါကျတ္ထဒေါသေ စ ပရိဂ္ဂဏှာတိ. ဧတ္ထ သဒ္ဒသတ္ထဝိရုဒ္ဓမသာဓု နာမ. ကြိယာနိပ္ဖတ္တိကာရဏမုပါဒါယ အတ္ထန္တရေ ပဝတ္တနာမံ ဝိသေသနတ္ထေန ဝိနာ သညာဘာဇနေ ပယုတ္တံ သန္ဒိဒ္ဓံ နာမ, ယထာ ‘‘ရဝိမှိ ဟိမဟာ’’တိ. ဧတ္ထ ဟိမဟာ ရဝီတိ ဝိသေသနေ ကတေ ဒေါသော [Pg.103] နတ္ထိ. ပသိဒ္ဓသညာသဒ္ဒဿ ပရိယာယနာမေန ကပ္ပိတပဒံ ပရိယာယဉေယျံ နာမ, ယထာ ‘‘ဝဠဝါမုခဿ အဿဝနိတာနန’’န္တိ. အတိသယာ ဝိနာ ဘာဝိတတ္ထေန ဝိသေသျဿ ဂုဏဝါစကံ ပဒံ အပ္ပတီတတ္ထံ နာမ, ယထာ ‘‘ကဏှမသီ’’တိ. အဓိဂတတ္တာနုပယောဂိပဒံ အပ္ပယောဇကံ နာမ, ယထာ ‘‘အတိဖေနိလံ သာဂရမလင်္ဃီ’’တိ. အပ္ပသိဒ္ဓဝစနံ ဒုဗ္ဗောဓံ နာမ, ယထာ–

ໃນຄາຖາຮາບນີ້ເອງ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ປະຣັງ” ໃນບົດວ່າ “ຕະມັດຖິ ເຈ ເຂທະກະຣັງ ປະຣັມປິ” ຍ່ອມສົງເຄາະເອົາປະທະໂທດ (ໂທດແຫ່ງບົດ) ມີ ອະສາທຸ (ບົດບໍ່ດີ), ສັນທິດທະ (ບົດເຄືອບແຄງ), ປະຣິຍາຍະເນີຍຍະ (ບົດທີ່ຕ້ອງເຂົ້າໃຈໂດຍອ້ອມ), ອັບປະຕີຕັດຖະ (ບົດທີ່ມີເນື້ອຄວາມບໍ່ປາກົດ), ອັບປະໂຍຊະກະ (ບົດທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ), ທຸbໂພທະ (ບົດທີ່ເຂົ້າໃຈຍາກ), ແລະ ເທສິຍະ (ບົດທ້ອງຖິ່ນ) ເປັນຕົ້ນ; ແລະ ວາກະຍະໂທດ (ໂທດແຫ່ງປະໂຫຍກ) ມີ ອະທິກະ (ປະໂຫຍກເກີນ), ອູນະ (ປະໂຫຍກຂາດ), ແລະ ພັກຄະສັນທະ (ສັນທະລັກສະນະເສຍ) ເປັນຕົ້ນ; ແລະ ວາກຍັດຖະໂທດ (ໂທດແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກ) ທີ່ເອີ້ນວ່າ ອຸປັກກະໂມປະສັງຫາຣະວິສະມະ (ຄວາມບໍ່ສະເໝີກັນແຫ່ງການເລີ່ມຕົ້ນແລະການລົງທ້າຍ). ໃນບັນດາໂທດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດທີ່ຂັດຕໍ່ຄຳພີໄວຍາກອນ ຊື່ວ່າ ອະສາທຸ. ບົດທີ່ອາໄສເຫດແຫ່ງການສຳເລັດກິລິຍາ ແລ້ວເປັນໄປໃນເນື້ອຄວາມອື່ນ ເຊິ່ງນຳມາໃຊ້ໃນຖານະເປັນຊື່ (ສັນຍາ) ໂດຍບໍ່ມີບົດວິເສດສະນະ ຊື່ວ່າ ສັນທິດທະ (ບົດເຄືອບແຄງ), ເຊັ່ນ “ຣະວິດມຫິ ຫິມະຫາ” (ຫິມະຫາ ໃນພະອາທິດ). ໃນບົດນີ້ ຫາກເຮັດໃຫ້ເປັນບົດວິເສດສະນະວ່າ “ຫິມະຫາ ຣະວີ” (ພະອາທິດມີແສງເຢັນ) ກໍຈະບໍ່ມີໂທດ. ບົດທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນດ້ວຍຄຳໄວພົດຂອງຄຳນາມທີ່ປາກົດຊັດເຈນ ຊື່ວ່າ ປະຣິຍາຍະເນີຍຍະ (ບົດທີ່ຕ້ອງເຂົ້າໃຈໂດຍອ້ອມ), ເຊັ່ນ “ວະຣະວາມຸຂັດສະ ອັດສະວະນິຕານະນັງ” (ໃບໜ້າຂອງສະຕີມ້າ ແທນຄຳວ່າ ໄຟໃຕ້ສະໝຸດ). ບົດທີ່ສະແດງຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງທີ່ຖືກສະແດງ (ວິເສດສະຍະ) ໂດຍບໍ່ມີເນື້ອຄວາມທີ່ເກີນຈິງ ຊື່ວ່າ ອັບປະຕີຕັດຖະ (ບົດທີ່ມີເນື້ອຄວາມບໍ່ປາກົດ), ເຊັ່ນ “ກັນຫະມະສີ” (ມີເຂົ້າມົ້ວດຳ ແທນຄຳວ່າ ໄຟ). ບົດທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດແກ່ເນື້ອຄວາມທີ່ໄດ້ຮັບ ຊື່ວ່າ ອັບປະໂຍຊະກະ (ບົດທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ), ເຊັ່ນ “ອະຕิເພນິລັງ ສາຄະຣະມະລັງຄີ” (ຂ້າມມະຫາສະໝຸດທີ່ມີຟອງຫຼາຍເກີນໄປ). ບົດທີ່ມີຄຳເວົ້າບໍ່ເປັນທີ່ປາກົດ ຊື່ວ່າ ທຸບໂພທະ (ບົດທີ່ເຂົ້າໃຈຍາກ), ເຊັ່ນ–

‘‘မနုညဒ္ဓနယော ပါဒေ, ခါဒယော ကနိ ဘန္တိ တေ’’တိ.

“ມະນຸນຍັດທະນະໂຍ ປາເທ, ຂາທະໂຍ ກະນິ ພັນຕິ ເຕ”.

ကနိ ဟေ ကညေ တေ တဝပါဒေ မနုညဒ္ဓနယော မနောဟရသဒ္ဒသမန္နာဂတာ ခါဒယော ဂဂ္ဃရိကာ ဘန္တိ ဒိဗ္ဗန္တီတိ. ကိသ္မိဉ္စိ ဒေသေယေဝ သိဒ္ဓနာမံ ဒေသိယံ နာမ. ယထာ–

ຄຳວ່າ ກະນິ ໝາຍເຖິງ ແນ່ຄົນງາມ, ເຕ ໝາຍເຖິງ ຂອງເຈົ້າ, ປາເທ ໝາຍເຖິງ ທີ່ເທົ້າ, ມະນຸນຍັດທະນະໂຍ ໝາຍເຖິງ ປະກອບດ້ວຍສຽງອັນໄພເລາະຈັບໃຈ, ຂາທະໂຍ ໝາຍເຖິງ ກະດິ່ງ, ພັນຕິ ໝາຍເຖິງ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ (ດັງກ້ອງ). ບົດທີ່ມີຊື່ປາກົດສະເພາະໃນທ້ອງຖິ່ນໃດໜຶ່ງເທົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ເທສິຍະ (ບົດທ້ອງຖິ່ນ), ເຊັ່ນ–

‘‘ဣမေ လာဝဏျတလ္လာ တေ, ဂလ္လာ လောလဝိလောစနေ’’တိ.

“ອິເມ ລາວັນຍະຕັລລາ ເຕ, ກັລລາ ໂລລະວິໂລຈະເນ”.

ဟေ လောလဝိလောစနေ တေ တဝ ဣမေ ဂလ္လာ ကပေါလာ လာဝဏျတလ္လာ မနုညတလ္လာ ဇလာသယဝိသေသာ ဘဝန္တိ. ကေနစိ လေသေန ပကာသိတမတ္ထမုပါဒါယ ပယုတ္တမဓိကံ နာမ. ယထာ–

ແນ່ຍິງຜູ້ນຳຕາຫວານ, ເຕ ໝາຍເຖິງ ຂອງເຈົ້າ, ອິເມ ກັລລາ ໝາຍເຖິງ ແກ້ມທັງສອງນີ້, ລາວັນຍະຕັລລາ ໝາຍເຖິງ ເປັນແຫຼ່ງນ້ຳອັນງົດງາມ (ມີສະເໜ່). ບົດທີ່ນຳມາໃຊ້ໂດຍອາໄສເນື້ອຄວາມທີ່ສະແດງອອກດ້ວຍເລ່ຫຼ່ຽມບາງຢ່າງ ຊື່ວ່າ ອະທິກະ (ບົດເກີນ), ເຊັ່ນ–

‘‘တွယိ ရာဇတိ ရာဇိန္ဒ, ရိပူနံ သဂ္ဂသေဝိနံ;

ထီနံ အကင်္ကဏော ပါဏိ, သိယာ နေတ္တမနဉ္ဇန’’န္တိ.

“ທະວະຢິ ຣາຊະຕິ ຣາຊິນທະ, ຣິປູນັງ ສັກຄະເສວິນັງ; ທີນັງ ອະກັງກະໂນ ປານິ, ສິຢາ ເນດຕະມະນັນຊະນັງ”.

ဧတ္ထ ‘‘အကင်္ကဏော ပါဏိ, နေတ္တမနဉ္ဇန’’န္တိ ဣမိနာယေဝထီနံ ဝိဓဝတ္တံ ဂမျမာနံ ဟောတီတိ တပ္ပကာသနတ္ထံ ပယုတ္တံ ‘‘သဂ္ဂသေဝိန’’န္တိ ဣဒံ အဓိကံ နာမ. ဝတ္တဗ္ဗယုတ္တတော ဦနံ ဝါကျံ ဦနံ နာမ. ‘‘တိလောကတိလကံ မုနိ’’န္တိ ဧတ္ထ ‘‘ဝန္ဒာမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗဿ အဝုတ္တတ္တာ ဦနံ. ဆန္ဒောဟာနိသံယုတ္တံ ဘဂ္ဂစ္ဆန္ဒံ နာမ. ဣဒံ တေသံ တေသံ ဆန္ဒာနံ အက္ခရဂဏနတော ဦနာဓိကဝသေန ပါကဋံ ဟောတိ. အာဒျန္တတော ဝိသမံ ဥပက္ကမောပသံဟာရဝိသမံ နာမ. ဣဒံ အာရဒ္ဓက္ကမံ ပရိစ္စဇိတွာ ကမန္တရေန နိယမန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ໃນບົດນີ້ ຄວາມເປັນໝ້າຍຂອງພວກສະຕີ ຍ່ອມເປັນທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍຄຳວ່າ “ອະກັງກະໂນ ປານິ, ເນດຕະມະນັນຊະນັງ” (ມືທີ່ປາສະຈາກກຳໄລ, ຕາທີ່ປາສະຈາກເຄື່ອງທາ) ນີ້ເອງ, ດັ່ງນັ້ນ ຄຳວ່າ “ສັກຄະເສວິນັງ” (ຜູ້ສະເຫວີຍສຸກໃນສະຫວັນ) ທີ່ນຳມາໃຊ້ເພື່ອສະແດງຄວາມໝາຍນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະທິກະ (ບົດເກີນ). ປະໂຫຍກທີ່ຂາດຕົກບົກພ່ອງໄປຈາກຄຳທີ່ຄວນກ່າວ ຊື່ວ່າ ອູນະ (ປະໂຫຍກຂາດ), ເຊັ່ນ ໃນບົດວ່າ “ຕິໂລກະຕິລະກັງ ມຸນິງ” (ພະມຸນີຜູ້ເປັນປິ່ນປັກສາມໂລກ) ນີ້ ຂາດຄຳວ່າ “ວັນທາມິ” (ຂ້າພະເຈົ້າຂໍໄຫວ້) ທີ່ຄວນຈະກ່າວ. ປະໂຫຍກທີ່ເສຍສັນທະລັກສະນະ ຊື່ວ່າ ພັກຄະສັນທະ (ສັນທະລັກສະນະເສຍ). ໂທດນີ້ຍ່ອມປາກົດຊັດເຈນ ດ້ວຍຄວາມຂາດຫຼືເກີນແຫ່ງຄະນະອັກສອນຂອງສັນທະລັກສະນະນັ້ນໆ. ປະໂຫຍກທີ່ມີຄວາມບໍ່ສະເໝີກັນຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນຈົນຈົບ ຊື່ວ່າ ອຸປັກກະໂມປະສັງຫາຣະວິສະມະ (ຄວາມບໍ່ສະເໝີກັນແຫ່ງການເລີ່ມຕົ້ນແລະການລົງທ້າຍ). ພຶງຊາບວ່າ ໂທດນີ້ຄືການລະທິ້ງລະບຽບວິທີທີ່ເລີ່ມຕົ້ນໄວ້ ແລ້ວນຳໄປກຳນົດດ້ວຍລະບຽບວິທີອື່ນ.

ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရနိဿယေ

ຈົບຄຳພີສຸໂພທາລັງການະນິດໄສ

ပဌမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ປະຣິເສດທີ ໑.

၂. ဒေါသပရိဟာရာဝဗောဓပရိစ္ဆေဒဝဏ္ဏနာ

໒. ຄຳພັນລະນາປະຣິເສດວ່າດ້ວຍການກຳຈັດໂທດ

၆၈.

໖໘.

ကဒါစိ ကဝိကောသလ္လာ, ဝိရောဓော သကလောပျ’ယံ;

ဒေါသသင်္ချမတိက္ကမ္မ, ဂုဏဝီထိံ ဝိဂါဟတေ.

ໃນບາງຄັ້ງ ດ້ວຍຄວາມສະຫຼາດຂອງກະວີ, ຄວາມຂັດແຍ້ງທັງໝົດນີ້ ຍ່ອມກ້າວລ່ວງພົ້ນຄວາມເປັນໂທດ ແລ້ວເຂົ້າສູ່ແນວທາງແຫ່ງຄຸນງາມຄວາມດີ (ຄຸນນະພາບ).

၆၉.

໖໙.

တေန ဝုတ္တဝိရောဓာန-မဝိရောဓော ယထာ သိယာ;

တထာ ဒေါသပရိဟာရာ-ဝဗောဓော ဒါနိ နီယတေ.

ເພາະເຫດນັ້ນ, ຄວາມບໍ່ຂັດແຍ້ງແຫ່ງຄວາມຂັດແຍ້ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຈະມີໄດ້ດ້ວຍປະການໃດ; ບັດນີ້ ຈະຂໍສະແດງວິທີການກຳຈັດໂທດ ດ້ວຍປະການນັ້ນ.

၆၈-၆၉. ဣစ္စေဝံ [Pg.104] ဒေါသဝိဘာဂံ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တဒေါသပရိဟာရက္ကမမုပဒိသိတုမာဟ ‘‘ကဒါစီ’’တျာဒိ. သကလောပိ အယံ ဝိရောဓော ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရာဒိကတော န ကောစိ ဧကော ဧဝ ဒေါသေသု, ဒေါသာနံ ဝါ သင်္ချံ ဂဏနံ ဒေါသဘာဝံ အတိက္ကမ္မ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဂုဏာနံ ဝီထိံ ပဒဝိံ ဂုဏသဘာဝတံ ဝိဂါဟတေ အဗ္ဘုပဂစ္ဆတိ ကဒါစိ, န သဗ္ဗဒါ. ကဝိနော ပယုဇ္ဇကဿ ကောသလ္လာ တာဒိသဝိသယပရိဂ္ဂဟလက္ခဏနေပုညကာရဏာ, န တု ယထာ တထာ စေတိ. ‘‘တေနေ’’စ္စာဒိ. ယေနေဝံ, တေန ကာရဏေန ဝုတ္တာနံ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရာဒီနံ ဝိရောဓာနံ ယထာ ယေန ပကာရေန အဝိရောဓော နိဒ္ဒေါသတာ သိယာ ဘဝေယျ, တထာ တေန ပကာရေန ဒေါသာနံ ပရိဟာရော ဒူရီကရဏံ အဝဗုဇ္ဈတိ ဉာယတိ ဧတေနာတိ အဝဗောဓော, တဿ အဝဗောဓော, တန္နာမိကော ပရိစ္ဆေဒေါ ဣဒါနိ နီယတေ အာနီယတေ ဝုစ္စတေတိ အတ္ထော.

໖໘-໖໙. ທ່ານກຳນົດການຈຳແນກໂທດໄວ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງລຳດັບການກຳຈັດໂທດຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີຄຳວ່າ “ກະທາຈິ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມຂັດແຍ້ງທັງໝົດນີ້ ທີ່ເກີດຈາກເນື້ອຄວາມຂັດແຍ້ງກັນເປັນຕົ້ນ ບໍ່ແມ່ນວ່າຈະເປັນໂທດພຽງຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນບັນດາໂທດທັງຫຼາຍ, ແຕ່ຍ່ອມກ້າວລ່ວງພົ້ນການນັບຄະແນນ ຫຼື ຄວາມເປັນໂທດຂອງໂທດທັງຫຼາຍ ແລ້ວເຂົ້າສູ່ແນວທາງ ຄື ສະພາວະແຫ່ງຄຸນງາມຄວາມດີໃນບາງຄັ້ງ, ບໍ່ແມ່ນທຸກເວລາ. ທັງນີ້ ກໍດ້ວຍຄວາມສະຫຼາດ ຄື ຄວາມເປັນຜູ້ມີປັນຍາສະຫຼຽວສະຫຼາດໃນການກຳນົດເນື້ອຫາເຊັ່ນນັ້ນ ຂອງກະວີຜູ້ແຕ່ງ, ບໍ່ແມ່ນວ່າຈະເປັນໄປໄດ້ໂດຍງ່າຍ. ຄຳວ່າ “ເຕນະ” ເປັນຕົ້ນ ຄວາມວ່າ: ເພາະເຫດນັ້ນ, ຄວາມບໍ່ຂັດແຍ້ງ ຄື ຄວາມບໍ່ມີໂທດ ແຫ່ງຄວາມຂັດແຍ້ງມີເນື້ອຄວາມຂັດແຍ້ງກັນເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຈະມີໄດ້ດ້ວຍປະການໃດ, ການກຳຈັດ ຄື ການຫຼີກເວັ້ນໂທດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນທີ່ຮູ້ກັນດ້ວຍປະການນັ້ນ, ປະຣິເສດທີ່ມີຊື່ວ່າ ໂທສະປະຣິຫາຣາວະໂພທະ (ການກຳຈັດໂທດ) ນັ້ນ ບັດນີ້ ຈຶ່ງຖືກນຳມາສະແດງ.

၆၈-၆၉. ဧဝံ ဒေါသဝိဘာဂံ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တဒေါသာနံ ပရိဟာရတ္ထမာရဘန္တော ‘‘ကဒါစီ’’တျာဒိမာဟ. သကလောပိ အယံ ဝိရောဓော ပဒဒေါသာဒိကော ဒေါသသင်္ချံ ဒေါသာနံ, ဒေါသေသု ဝါ ဂဏနံ ဒေါသဘာဝံ အတိက္ကမ္မ ကဒါစိ ကဝိကောသလ္လာ ကဝိနော ဗျာကရဏာဘိဓာနဆန္ဒောအလင်္ကတိအာဒီသု ပရိစယလက္ခဏေန ပညာပါဋဝေန ယတော ဂုဏဝီထိံ ဂုဏပဒဝိံ ကေဝလံ ဂုဏသဘာဝံ ဝိဂါဟတေ အဗ္ဘုပဂစ္ဆတိ, တေန ကာရဏေန ဝုတ္တဝိရောဓာနံ ယထာဝုတ္တပဒဒေါသာဒိဝိရောဓာနံ အဝိရောဓော အဝိရုဒ္ဓတာ ယထာ [Pg.105] သိယာ ယေန ပကာရေန ဘဝေယျ, တထာ တေန ပကာရေန ဒေါသပရိဟာရာဝဗောဓော ယထာဝုတ္တပဒဒေါသာဒိသမ္ဗန္ဓိနော ပရိဟရဏက္ကမဿ အဝဗောဓကာရဏတ္တာ တန္နာမိကပရိစ္ဆေဒေါ ဣဒါနိ လဒ္ဓါဝသရေ နီယတေ ဝုစ္စတေ. ယထာဝုတ္တဒေါသာ ကဝိသာမတ္ထိယေန နိဒ္ဒေါသတ္တံ ဘဇန္တိ, တဿ သာမတ္ထိယဿ ဥပဒေသံ ဒဿာမာတိ အဓိပ္ပာယော.

໖໘-໖໙. ເມື່ອກຳນົດການຈຳແນກໂທດໄວ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະເລີ່ມຕົ້ນການກຳຈັດໂທດຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີຄຳວ່າ “ກະທາຈິ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມຂັດແຍ້ງທັງໝົດນີ້ ມີປະທະໂທດເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມກ້າວລ່ວງພົ້ນການນັບຄະແນນ ຫຼື ຄວາມເປັນໂທດຂອງໂທດທັງຫຼາຍ ໃນບາງຄັ້ງ ດ້ວຍຄວາມສະຫຼາດຂອງກະວີ ຄື ດ້ວຍຄວາມສະຫຼາດແຫ່ງປັນຍາອັນເກີດຈາກຄວາມຄຸ້ນເຄີຍໃນຄຳພີໄວຍາກອນ, ອະພิທານ, ສັນທະລັກສະນະ ແລະ ອະລັງການ ເປັນຕົ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ມັນຈຶ່ງເຂົ້າສູ່ແນວທາງ ຄື ສະພາວະແຫ່ງຄຸນງາມຄວາມດີລ້ວນໆ. ເພາະເຫດນັ້ນ, ຄວາມບໍ່ຂັດແຍ້ງ ຄື ຄວາມບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນ ແຫ່ງຄວາມຂັດແຍ້ງມີປະທະໂທດເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຈະມີໄດ້ດ້ວຍປະການໃດ, ປະຣິເສດທີ່ມີຊື່ວ່າ ໂທສະປະຣິຫາຣາວະໂພທະ ເພາະເປັນເຫດໃຫ້ຮູ້ຈັກວິທີການກຳຈັດອັນກ່ຽວຂ້ອງກັບປະທະໂທດເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ນັ້ນ ບັດນີ້ ໃນໂອກາດອັນຄວນ ຈຶ່ງຖືກນຳມາສະແດງ. ອະທິບາຍວ່າ: ໂທດຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຍ່ອມເຖິງຄວາມບໍ່ມີໂທດໄດ້ ດ້ວຍຄວາມສາມາດຂອງກະວີ, ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງຄຳແນະນຳກ່ຽວກັບຄວາມສາມາດນັ້ນ.

ပဒဒေါသပရိဟာရဝဏ္ဏနာ

ຄຳພັນລະນາການກຳຈັດປະທະໂທດ

တတ္ထ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရဿ ပရိဟာရော ယထာ –

ໃນບັນດາໂທດເຫຼົ່ານັ້ນ ການກຳຈັດວິຣຸດທັດຖັນຕະຣະ (ບົດທີ່ມີເນື້ອຄວາມຂັດແຍ້ງກັນ) ມີດັ່ງນີ້–

၇၀.

໗໐.

ဝိန္ဒန္တံ ပါကသာလီနံ, သာလီနံ ဒဿနာ သုခံ;

တံ ကထံ နာမ မေဃော’ယံ, ဝိသဒေါ သုခယေ ဇနံ.

“ວິນທັນຕັງ ປາກະສາລີນັງ, ສາລີນັງ ທັດສະນາ ສຸຂັງ; ຕັງ ກະຖັງ ນາມະ ເມໂຄຍັງ, ວິສະໂທ ສຸຂະເຢ ຊະນັງ”.

၇၀. ‘‘ဝိန္ဒန္တ’’မိစ္စာဒိ. ပါကေန ပရိဏတဘာဝေန သာလီနံ ယုတ္တာနံ, မနုညာနံ ဝါ သာလီနံ ရတ္တသာလိအာဒီနံ သာလိဇာတီနံ ဒဿနာ သုခံ စေတသိကံ သောမနဿံ ဝိန္ဒန္တံ တံ ဇနံ ဝိသဒေါ အယံ မေဃော အမ္ဗုဒေါ ကထံ နာမ သုခယေတိ. ဧတ္ထ တာဒိသဿ ဇနဿ အသုခပ္ပဒါနံ ဂရဠဿ မေဃဿာနုရူပန္တိ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရတာ ပရိဟဋာ.

໗໐. ຄຳວ່າ “ວິນທັນຕັງ” ເປັນຕົ້ນ ຄວາມວ່າ: ເມກນີ້ ຜູ້ໃຫ້ຄວາມປອດໂປ່ງ (ນ້ຳ) ຈະເຮັດໃຫ້ບຸກຄົນຜູ້ໄດ້ຮັບຄວາມສຸກທາງໃຈ ຄື ຄວາມໂສມະນັດ ຈາກການເຫັນເຂົ້າສາລີທັງຫຼາຍ ມີເຂົ້າສາລີແດງເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຖິງການແກ່ຕົວ (ສຸກ) ຫຼື ເຂົ້າສາລີອັນເປັນທີ່ເພິ່ງພໍໃຈ ນັ້ນ ໃຫ້ມີຄວາມສຸກໄດ້ແນວໃດ. ໃນບົດນີ້ ການໃຫ້ຄວາມທຸກແກ່ບຸກຄົນເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມເໝາະສົມກັບເມກຜູ້ໃຫ້ຢາພິດ, ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມເປັນວິຣຸດທັດຖັນຕະຣະ ຈຶ່ງຖືກກຳຈັດໄປ.

၇၀. တတ္ထ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရဿ ပရိဟာရော ယထာ ဧဝံ. ‘‘ဝိန္ဒန္တိ’’စ္စာဒိ. ပါကသာလီနံ ပရိဏာမေန ယုတ္တာနံ, မနုညာနံ ဝါ သာလီနံ ရတ္တသာလိအာဒီနံ ဒဿနာ ဒဿနဟေတု သုခံ စေတသိကသောမနဿံ ဝိန္ဒန္တံ အနုဘောန္တံ တံ ဇနံ တံ ကဿကဇနံ ဝိသဒေါ ဇလဒါယကော အယံ မေဃော ကထံ နာမ သုခယေ, န သုခယတေဝ. တာဒိသဿ ဇနဿ ဒုက္ခဒါနံ ဂရဠဒါယကဿ မေဃဿာပိ အနုရူပမိတိ ဝိရုဒ္ဓညတ္ထော အပနီတော ဟောတိ. ပါကေန သာလိနောတိ ဝိဂ္ဂဟော. သုခံ ကရောတီတိ သုခယေတိ နာမဓာတု.

໗໐. In ບັນດາໂທດເຫຼົ່ານັ້ນ ການກຳຈັດວິຣຸດທັດຖັນຕະຣະ ມີດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ “ວິນທັນຕິ” ເປັນຕົ້ນ ຄວາມວ່າ: ເມກນີ້ ຜູ້ໃຫ້ຄວາມປອດໂປ່ງ (ນ້ຳ) ຈະເຮັດໃຫ້ຊາວນາຜູ້ໄດ້ຮັບ ຄື ສະເຫວີຍຄວາມສຸກທາງໃຈ ຄື ຄວາມໂສມະນັດ ເພາະການເຫັນເຂົ້າສາລີທັງຫຼາຍ ມີເຂົ້າສາລີແດງເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຖິງການແກ່ຕົວ (ສຸກ) ຫຼື ເຂົ້າສາລີອັນເປັນທີ່ເພິ່ງພໍໃຈ ນັ້ນ ໃຫ້ມີຄວາມສຸກໄດ້ແນວໃດ, ຍ່ອມບໍ່ເຮັດໃຫ້ມີຄວາມສຸກເລີຍ. ການໃຫ້ຄວາມທຸກແກ່ບຸກຄົນເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມເໝາະສົມກັບເມກຜູ້ໃຫ້ຢາພິດ, ດັ່ງນັ້ນ ເນື້ອຄວາມທີ່ຂັດແຍ້ງກັນຈຶ່ງຖືກກຳຈັດອອກໄປ. ວິເຄາະວ່າ: ປາເກນະ ສາລິໂນ (ເຂົ້າສາລີທີ່ສຸກແລ້ວ). ບົດວ່າ ສຸຂະເຢ ເປັນນາມະທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຮັດໃຫ້ມີຄວາມສຸກ.

ယထာ ဝါ –

ຫຼື ອີກຢ່າງໜຶ່ງ–

၇၁.

໗໑.

ဝိနာယကောပိ [Pg.106] နာဂေါသိ,ဂေါတမောပိ မဟာမတိ;

ပဏီတောပိ ရသာပေတော,စိတ္တာ မေ သာမိ တေ ဂတိ.

“ວິນາຍະໂກປິ ນາໂຄສິ, ໂຄຕະໂມປິ ມະຫາມະຕິ; ປະນີໂຕປິ ຣະສາເປໂຕ, ຈິດຕາ ເມ ສາມິ ເຕ ຄະຕິ”.

၇၁. ‘‘ဝိနာယကောပိ’’စ္စာဒိ. ဝီနံ ပက္ခီနံ နာယကော, ဂရုဠော, သတ္တေ ဝိနေတီတိ ဝိနာယကော, ဝုဒ္ဓေါ, ဘဂဝါ စ. တတ္ထ ယဒါ ဝိနာယကော ဂရုဠော, တဒါ တု နာဂေါ ပန္နဂေါသီတိ ဝိရုဒ္ဓံ, ပက္ခန္တရေ တွဝိရုဒ္ဓံ ဘဂဝတော အာဂုဿ ရာဂါဒိနော အဘာဝတော. ဣမေသံ ဂုန္နံ အတိသယေန ဂေါ ဂေါတမော ဟီနပသု, ဂေါတမဝံသာဝတိဏ္ဏတ္တာ ဂေါတမော ဘဂဝါ စ. ဟီနပသု စ တွံ မဟာမတိ အသီတိ ဝိရုဒ္ဓံ အစ္စန္တဟီနပသုနော မဟတိယာ ပညာယ အဘာဝတော. ပက္ခန္တရေ တု န ဗျာဃာတော. ပဏီတော မဓုရော ရသော, ဥတ္တမော စ သုဂတော. တတ္ထ မဓုရရသတော အပေတော အပဂတောသီတိ ဝိရုဇ္ဈတိ, ဘဂဝတော တု ရသေဟိ သိင်္ဂါရာဒီဟိ အပေတောတိ ယုဇ္ဇတိ. မေ မမ. သာမီတိ အာမန္တနံ. တေ တဝ ဂတိ ပဝတ္တိ စိတ္တာ အဗ္ဘုတာတိ. ဧတ္ထ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရံ ဝိရောဓာလင်္ကာရံ သိလာဃနီယန္တိ တေန တံ ပရိဟဋံ.

໗໑. ຄຳວ່າ “ວິນາຍະໂກປິ” ເປັນຕົ້ນ ຄວາມວ່າ: ຜູ້ເປັນຫົວໜ້າຂອງພວກນົກ ຊື່ວ່າ ວິນາຍະກະ (ພະຍາຄຸດ), ຜູ້ແນະນຳສັດທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ວິນາຍະກະ (ພະພຸດທະເຈົ້າ). ໃນຄຳນັ້ນ ເມື່ອ ວິນາຍະກະ ໝາຍເຖິງ ພະຍາຄຸດ, ແຕ່ບົດວ່າ ນາຄະ ໝາຍເຖິງ ພະຍານາກ, ຍ່ອມຂັດແຍ້ງກັນ; ແຕ່ໃນອີກແງ່ໜຶ່ງ ຍ່ອມບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນ ເພາະພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າບໍ່ມີອາຄະ (ໂທດ) ມີຣາຄະເປັນຕົ້ນ. ໃນບັນດາງົວທັງຫຼາຍ ງົວທີ່ເລີດກວ່າ ຊື່ວ່າ ໂຄຕະມະ (ສັດຊັ້ນຕ່ຳ), ຜູ້ສືບເຊື້ອສາຍມາຈາກໂຄຕະມະໂຄດ ຊື່ວ່າ ໂຄຕະມະ (ພະພຸດທະເຈົ້າ). ຄຳວ່າ “ທ່ານເປັນສັດຊັ້ນຕ່ຳ ແລະ ເປັນຜູ້ມີປັນຍາຫຼາຍ” ຍ່ອມຂັດແຍ້ງກັນ ເພາະສັດຊັ້ນຕ່ຳທີ່ສຸດຍ່ອມບໍ່ມີປັນຍາອັນຍິ່ງໃຫຍ່; ແຕ່ໃນອີກແງ່ໜຶ່ງ ຍ່ອມບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນ. ບົດວ່າ ປະນີຕະ ໝາຍເຖິງ ລົດຊາດຫວານ, ແລະ ໝາຍເຖິງ ພະສຸຄົດຜູ້ປະເສີດ. ໃນຄຳນັ້ນ ບົດວ່າ “ປາສະຈາກລົດຊາດຫວານ” ຍ່ອມຂັດແຍ້ງກັນ; ແຕ່ສຳລັບພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ບົດວ່າ “ປາສະຈາກລົດຊາດມີສິງຄານລົດເປັນຕົ້ນ” ຍ່ອມສົມຄວນ. ບົດວ່າ ເມ ໝາຍເຖິງ ຂອງຂ້າພະເຈົ້າ. ບົດວ່າ ສາມິ ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນ. ບົດວ່າ ເຕ ຄະຕິ ໝາຍເຖິງ ຄວາມເປັນໄປຂອງພະອົງ, ຈິດຕາ ໝາຍເຖິງ ໜ້າອັດສະຈັນ. ໃນບົດນີ້ ວິຣຸດທັດຖັນຕະຣະ ເປັນວິໂຣທາລັງການອັນໜ້າສັນເສີນ, ດັ່ງນັ້ນ ໂທດນັ້ນຈຶ່ງຖືກກຳຈັດໄປ.

၇၁. ယထာ ဝါ ဥတ္တဒေါသဿ ပရိဟာရော ဤဒိသော ဝါ. ‘‘ဝိနာယကော’’စ္စာဒိ. ဟေ သာမိ တွံ ဝိနာယကောပိ ဂရုဠောပိ နာဂေါသိ ပန္နဂေါ အသိ. နော စေ, ဝိနာယကောပိ သတ္တေ ဝိနေန္တော ဧဝ နာဂေါသိ နိက္ကိလေသော အသိ. ဂေါတမောပိ ပသုတမောပိ မဟာမတိ မဟာပညဝါသိ. နော စေ, ဂေါတမောပိ ဂေါတ္တတော ဂေါတမောယေဝ မဟာမတိ မဟာပညဝါသိ. ပဏီတောပိ မဓုရောပိ ရသာပေတော မဓုရရသတော အပဂတောသိ. နော စေ, ပဏီတောပိ ဥတ္တမော ဧဝ ရသာပေတော သိင်္ဂါရာဒိရသတော အပဂတောသိ. တေ တုယှံ ဂတိ ပဝတ္တိ မေ မယှံ စိတ္တာ အစ္ဆရိယာ. [Pg.107] ဧတ္ထ ဂရုဠဿ နာဂတ္တဉ္စ ပသုတမဿ ပညဝန္တတ္တဉ္စ ပဏီတဿ နိရသတ္တဉ္စ ဝိရုဒ္ဓံ, တထာပိ အညပက္ခဿ အဝိရုဒ္ဓတ္တာ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရဒေါသော ပသတ္ထေန ဝိရုဒ္ဓါလင်္ကာရေန နိရာကတော. ဝီနံ ပက္ခီနံ နာယကော, ဂရုဠော. သတ္တေ ဝိနေတီတိ ဝိနာယကော, ဗုဒ္ဓေါ. နတ္ထိ အာဂု ဧတဿာတိ နာဂေါ, ဗုဒ္ဓေါ. ဂုန္နမတိသယေန ဂေါတမော, ပသု. မဟတီ မတိ အဿာတိ မဟာမတိ, ဗုဒ္ဓေါ. ပဓာနတ္တံ နီတော ပဏီတော, မဓုရော ရသော. ရသတော အပေတောတိ ရသာပေတော, ဗုဒ္ဓေါတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໗໑. ຫຼື ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ການກຳຈັດໂທດທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ມີລັກສະນະດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ “ວິນາຍະໂກ” ເປັນຕົ້ນ ຄວາມວ່າ: ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ເປັນເຈົ້າ, ພະອົງເຖິງແມ່ນເປັນວິນາຍະກະ (ພະຍາຄຸດ) ກໍເປັນນາກ (ພະຍານາກ). ຫາກບໍ່ແມ່ນຢ່າງນັ້ນ, ພະອົງເຖິງແມ່ນເປັນວິນາຍະກະ (ຜູ້ແນະນຳສັດ) ກໍເປັນນາກ (ຜູ້ປາສະຈາກກິເລດ). ພະອົງເຖິງແມ່ນເປັນໂຄຕະມະ (ງົວຊັ້ນຕ່ຳ) ກໍເປັນຜູ້ມີປັນຍາຫຼາຍ. ຫາກບໍ່ແມ່ນຢ່າງນັ້ນ, ພະອົງເຖິງແມ່ນເປັນໂຄຕະມະ (ໂດຍໂຄດ) ກໍເປັນຜູ້ມີປັນຍາຫຼາຍ. ພະອົງເຖິງແມ່ນເປັນປະນີຕະ (ລົດຫວານ) ກໍປາສະຈາກລົດຊາດ. ຫາກບໍ່ແມ່ນຢ່າງນັ້ນ, ພະອົງເຖິງແມ່ນເປັນປະນີຕະ (ຜູ້ປະເສີດ) ກໍປາສະຈາກລົດຊາດມີສິງຄານລົດເປັນຕົ້ນ. ຄວາມເປັນໄປຂອງພະອົງ ຍ່ອມເປັນໜ້າອັດສະຈັນແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ. ໃນບົດນີ້ ຄວາມເປັນພະຍານາກຂອງພະຍາຄຸດ, ຄວາມເປັນຜູ້ມີປັນຍາຂອງງົວຊັ້ນຕ່ຳ, ແລະ ຄວາມປາສະຈາກລົດຊາດຂອງສິ່ງທີ່ມີລົດຫວານ ຍ່ອມຂັດແຍ້ງກັນ; ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍຕາມ ເພາະອີກແງ່ໜຶ່ງບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນ, ວິຣຸດທັດຖັນຕະຣະໂທດ ຈຶ່ງຖືກກຳຈັດອອກໄປດ້ວຍວິໂຣທາລັງການອັນເປັນທີ່ສັນເສີນ. ວິເຄາະວ່າ: ວີນັງ (ຂອງພວກນົກ) ນາຍະໂກ ຄື ວິນາຍະໂກ (ພະຍາຄຸດ). ຜູ້ແນະນຳສັດທັງຫຼາຍ ຄື ວິນາຍະໂກ (ພະພຸດທະເຈົ້າ). ໂທດ (ອາຄຸ) ຂອງພະອົງບໍ່ມີ ຄື ນາໂຄ (ພະພຸດທະເຈົ້າ). ງົວທີ່ເລີດກວ່າ ຄື ໂຄຕະໂມ (ສັດ). ຜູ້ມີປັນຍາອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຄື ມະຫາມະຕິ (ພະພຸດທະເຈົ້າ). ຜູ້ນຳໄປສູ່ຄວາມເປັນໃຫຍ່ ຄື ປະນີໂຕ (ລົດຫວານ). ຜູ້ປາສະຈາກລົດຊາດ ຄື ຣະສາເປໂຕ (ພະພຸດທະເຈົ້າ).

အဈတ္ထဿ ယထာ –

ການກຳຈັດອັບປະຕີຕັດຖະ (ບົດທີ່ມີເນື້ອຄວາມບໍ່ປາກົດ) ມີດັ່ງນີ້–

၇၂.

໗໒.

ကထံ တာဒိဂုဏာဘာဝေ,လောကံ တောသေတိ ဒုဇ္ဇနော;

ဩဘာသိတာသေသဒိသော,ခဇ္ဇောတော နာမ ကိံ ဘဝေ.

“ກະຖັງ ຕາດິຄຸນາພາເວ, ໂລກັງ ໂຕເສຕິ ທຸດຊະໂນ; ໂອພາສິຕາເສສະທິໂສ, ຂັດໂຊໂຕ ນາມະ ກິງ ພະເວ”.

၇၂. ‘‘ကထ’’မိစ္စာဒိ. ဒုဇ္ဇနော တာဒိနော ဂုဏာ လောကံ တောသေန္တိ, တာဒီနံ ဂုဏာနံ အတ္တနိ အဘာဝေ သတိ လောကံ သတ္တလောကံ ကထံ တောသေတိ, န တောသေတီတိ အတ္ထော. ဝုတ္တမေဝတ္ထန္တရေန သာဓေတိ ‘‘ခဇ္ဇောတော နာမ ဩဘာသိတာ ဒီပိတာ အသေသဒိသာ ယေန တထာဝိဓော ကိံ ဘဝေ, န ဘဝေယျ တာဒိနော ဂုဏဿ အဘာဝတော’’တိ. ဧတ္ထ ခဇ္ဇောတဿ အဓိကတ္ထဘာဝေန သိတော ဩဘာသိတာသေသဒိသတ္တဒေါသော ‘‘ကထံ တာဒိဂုဏာဘာဝေ’’တိအာဒိဝစောဘင်္ဂိယာ ပရိဟဋော.

໗໒. ຄຳວ່າ “ກະຖັງ” ເປັນຕົ້ນ ຄວາມວ່າ: ຄົນຊົ່ວ ຈະເຮັດໃຫ້ສັດໂລກຍິນດີໄດ້ແນວໃດ ເມື່ອຕົນເອງບໍ່ມີຄຸນງາມຄວາມດີເຊັ່ນນັ້ນ ທີ່ເຮັດໃຫ້ສັດໂລກຍິນດີ, ຍ່ອມບໍ່ເຮັດໃຫ້ຍິນດີເລີຍ. ທ່ານສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນໃຫ້ສຳເລັດດ້ວຍເນື້ອຄວາມອື່ນວ່າ “ແມງຫິ່ງຫ້ອຍ ຈະເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ທິດທັງປວງສະຫວ່າງສະໄຫວໄດ້ແນວໃດ, ຍ່ອມບໍ່ເປັນຢ່າງນັ້ນ ເພາະບໍ່ມີຄຸນລັກສະນະເຊັ່ນນັ້ນ”. ໃນບົດນີ້ ໂທດຄືການເຮັດໃຫ້ທິດທັງປວງສະຫວ່າງສະໄຫວ ເຊິ່ງເປັນເນື້ອຄວາມທີ່ເກີນຈິງຂອງແມງຫິ່ງຫ້ອຍ ຈຶ່ງຖືກກຳຈັດອອກໄປດ້ວຍສຳນວນໂວຫານມີຄຳວ່າ “ກະຖັງ ຕາດິຄຸນາພາເວ” ເປັນຕົ້ນ.

၇၂. အဈတ္ထဿ ယထာတိ ဧတ္ထ ပရိဟာရော အဇ္ဈာဟာရော, ဧဝမုပရိပိ. ‘‘ကထိ’’စ္စာဒိ. ဒုဇ္ဇနော ဂုဏဟီနဇနော တာဒိဂုဏာဘာဝေ သန္တောသဇနနကာရဏာနံ တာဒိသာနံ သီလာဒိဂုဏာနံ [Pg.108] အတ္တနိ အဝိဇ္ဇမာနတ္တေ သတိ လောကံ သတ္တလောကံ ကထံ တောသေတိ, န တောသေတိယေဝ, တထာ ဟိ ခဇ္ဇောတော နာမ ဩဘာသိတာသေသဒိသော ကိံ ဘဝေ, န ဘဝတျေဝ. ဧတ္ထ ခဇ္ဇောတဿ သကလဒိသောဘာသနသင်္ခါတမဓိကတ္ထဒေါသော ‘‘ကထံ တာဒိဂုဏာဘာဝေ’’စ္စာဒိဝါကျလီလာယ နိရာကတော. တာဒီ စ တေ ဂုဏာ စေတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໗໒. ບົດວ່າ “ອັດຊັດຖັດສະ ຍະຖາ” ນີ້ ຄຳວ່າ ປະຣິຫາຣະ (ການກຳຈັດ) ເປັນບົດທີ່ຕ້ອງນຳມາເຕີມ (ອັດຊາຫາຣະ), ໃນບົດຕໍ່ໆໄປກໍຄືກັນ. ຄຳວ່າ “ກະຖິ” ເປັນຕົ້ນ ຄວາມວ່າ: ຄົນຊົ່ວ ຄື ຄົນທີ່ປາສະຈາກຄຸນງາມຄວາມດີ ເມື່ອຕົນເອງບໍ່ມີຄຸນງາມຄວາມດີມີສີລະທຳເປັນຕົ້ນເຊັ່ນນັ້ນ ທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຄວາມຍິນດີ ຈະເຮັດໃຫ້ສັດໂລກຍິນດີໄດ້ແນວໃດ, ຍ່ອມບໍ່ເຮັດໃຫ້ຍິນດີເລີຍ, ເພາະວ່າ ແມງຫິ່ງຫ້ອຍ ຈະເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ທິດທັງປວງສະຫວ່າງສະໄຫວໄດ້ແນວໃດ, ຍ່ອມບໍ່ເປັນຢ່າງນັ້ນເລີຍ. ໃນບົດນີ້ ໂທດຄືເນື້ອຄວາມທີ່ເກີນຈິງ ເຊິ່ງໄດ້ແກ່ການເຮັດໃຫ້ທິດທັງປວງສະຫວ່າງສະໄຫວຂອງແມງຫິ່ງຫ້ອຍ ຈຶ່ງຖືກກຳຈັດອອກໄປດ້ວຍລີລາແຫ່ງປະໂຫຍກມີຄຳວ່າ “ກະຖັງ ຕາດິຄຸນາພາເວ” ເປັນຕົ້ນ. ວິເຄາະວ່າ: ຕາທິໂນ ຈະ ເຕ ຄຸນາ ຈະ (ຄຸນງາມຄວາມດີເຊັ່ນນັ້ນ).

၇၃.

໗໓.

ပဟေဠိကာယမာရုဠှာ, န ဟိ ဒုဋ္ဌာ ကိလိဋ္ဌတာ;

ပိယာ သုခါ’လိင်္ဂိတံ က-မာလိင်္ဂတိ နု နော ဣတိ.

“ພະເຫຣິກາຍະມາຣຸຼຫາ, ນະ ຫິ ທຸດຖາ ກິລິຕຖະຕາ; ປິຢາ ສຸຂາລິງຄິຕັງ ກະ-ມາລິງຄະຕິ ນຸ ໂນ ອິຕິ”.

၇၃. ‘‘ပဟေဠိကာယံ’’ဣစ္စာဒိ. ကိလိဋ္ဌတာ ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသော ပဟေဠိကာယ ဝိသယေ အာရုဠှာ သဟီ န ဟိ နော ဒုဋ္ဌော သိယာ. ကီဒိသီတိ အာဟ ‘‘ပိယေ’’စ္စာဒိ. ဣတီတိ နိဒဿနေ. ပိယာ ဝလ္လဘာယ အာလိင်္ဂိတံ ကံ ဇနံ သုခံ ကာယိကံ စေတသိကဉ္စ နော အာလိင်္ဂတိ န သံယုဇ္ဇတိ နု. နုဣတိ ပရိဝိတက္ကေ နိပါတော. ဧတ္ထ ပိယာတိ ကိလိဋ္ဌံ ပဟေဠိကာယ သမာရောပေန ပရိဟဋံ.

໗໓. ຄຳວ່າ “Paheḷikāyaṃ” (ໃນປິດສະໜາ) ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມເສົ້າໝອງ ຄື ໂທດແຫ່ງຄຳທີ່ເສົ້າໝອງ ເມື່ອຂຶ້ນສູ່ຂອບເຂດແຫ່ງປິດສະໜາແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ເປັນໂທດເລີຍ. ຖ້າຖາມວ່າ ເປັນແນວໃດ? ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “piye” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “iti” ເປັນການສະແດງຕົວຢ່າງ. ບຸກຄົນໃດ ບໍ່ໄດ້ຮັບການໂອບກອດອັນເປັນສຸກທາງກາຍແລະທາງໃຈ ທີ່ໂອບກອດໂດຍຍິງຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ? ຄຳວ່າ “nu” ເປັນນິບາດໃນຄວາມດຳຣິຕຣຶກຕຣອງ. ໃນທີ່ນີ້, ຄຳວ່າ “piyā” ເປັນຄຳທີ່ເສົ້າໝອງ ແຕ່ໄດ້ຮັບການແກ້ໄຂແລ້ວ ໂດຍການຍົກຂຶ້ນສູ່ປິດສະໜາ.

၇၃. ‘‘ပဟေဠိကေ’’စ္စာဒိ. ကိလိဋ္ဌတာ ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသသင်္ခါတာ ပဟေဠိကာယံ ဝိသယေ အာရုဠှာ စေ, န ဟိ ဒုဋ္ဌာ ဒုဋ္ဌာ န ဟောတိ. ကိမုဒါဟရဏံ? ပိယာ သုခါလိင်္ဂိတံ ကမာလိင်္ဂတိ နု နော ဣတိ, ဣတိသဒ္ဒဿ နိဒဿနတ္ထတ္တာ သေသဥဒါဟရဏာနမေတမုပလက္ခဏန္တိ ဉာတဗ္ဗံ. နော စေ, ဧဝံပကာရာနမုဒါဟရဏာနမပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ ဣတိသဒ္ဒေါ ပကာရတ္ထောတိ. ပိယာ ဝလ္လဘာယ အာလိင်္ဂိတံ ဥပဂုဟိတံ ကံ နာမ ဇနံ သုခံ ကာယိကမာနသိကံ နော အာလိင်္ဂတိ နု, အာလိင်္ဂတေဝါတိ. ဧတ္ထ ပိယာတိ ကိလိဋ္ဌပဒံ ပဟေဠိကာယမာရောပနေန နိရာကတံ ဟောတိ.

໗໓. ຄຳວ່າ “Paheḷike” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມເສົ້າໝອງ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ໂທດແຫ່ງຄຳທີ່ເສົ້າໝອງ ຫາກຂຶ້ນສູ່ຂອບເຂດແຫ່ງປິດສະໜາແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ເປັນໂທດ ຄື ບໍ່ມີຂໍ້ບົກພ່ອງ. ຕົວຢ່າງຄືແນວໃດ? ຄື “Piyā sukhāliṅgitaṃ kamāliṅgati nu no iti” (ຍິງຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ ຍ່ອມບໍ່ໂອບກອດບຸກຄົນໃດ ໃຫ້ເປັນການໂອບກອດອັນເປັນສຸກ?). ພຶງຊາບວ່າ ເພາະສັບວ່າ “iti” ມີອັດຖະສະແດງຕົວຢ່າງ ຂໍ້ນີ້ຈຶ່ງເປັນການສະແດງເຖິງຕົວຢ່າງທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ. ຫາກບໍ່ແມ່ນເຊັ່ນນັ້ນ ເພາະຕົວຢ່າງປະເພດນີ້ບໍ່ຄວນຖືເອົາ ສັບວ່າ “iti” ຈຶ່ງມີອັດຖະສະແດງເຖິງປະເພດ. ບຸກຄົນໃດ ບໍ່ໄດ້ຮັບການໂອບກອດ ຄື ການສວມກອດອັນເປັນສຸກທາງກາຍແລະທາງໃຈ ທີ່ໂອບກອດໂດຍຍິງຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ? ຍ່ອມໂອບກອດຢ່າງແນ່ນອນ. ໃນທີ່ນີ້, ຄຳວ່າ “piyā” ເປັນຄຳທີ່ເສົ້າໝອງ ແຕ່ໄດ້ຮັບການກຳຈັດອອກແລ້ວ ໂດຍການຍົກຂຶ້ນສູ່ປິດສະໜາ.

၇၄.

໗໔.

ယမကေ နော ပယောဇေယျ, ကိလိဋ္ဌပဒ’မိစ္ဆိတေ;

တတော ယမက’မညံ တု, သဗ္ဗမေတံမယံ ဝိယ.

ບໍ່ພຶງໃຊ້ຄຳທີ່ເສົ້າໝອງ ໃນຍະມົກ (ຄຳຄູ່) ທີ່ປາດຖະໜາ; ແຕ່ສ່ວນຍະມົກອື່ນນອກຈາກນັ້ນທັງໝົດ ຍ່ອມເປັນເໝືອນສິ່ງທີ່ປະກອບດ້ວຍຄຳເສົ້າໝອງນັ້ນ.

၇၄. ‘‘ယမကေ’’စ္စာဒိ. [Pg.109] တတော အညန္တိ ဣစ္ဆိတယမကတော အညံ. တုဣတိ ဝိသေသဇောတကော. ဧတံမယံ ဝိယာတိ ဧတေန ကိလိဋ္ဌပဒေန နိဗ္ဗတ္တံ ဝိယ.

໗໔. ຄຳວ່າ “Yamake” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “tato aññaṃ” ຄື ອື່ນຈາກຍະມົກທີ່ປາດຖະໜາ. ສັບວ່າ “tu” ເປັນຕົວສະແດງຄວາມພິເສດ. ຄຳວ່າ “etaṃmayaṃ viya” ຄື ເໝືອນດັ່ງເກີດຂຶ້ນມາດ້ວຍຄຳທີ່ເສົ້າໝອງນັ້ນ.

၇၄. ‘‘ယမကေ’’စ္စာဒိ. ကိလိဋ္ဌပဒံ ဣစ္ဆိတေ ယမကေ ဣဋ္ဌယမကေ နော ပယောဇေယျ နပ္ပယုဇ္ဇေယျ, တတော ဣဋ္ဌယမကတော အညံ သဗ္ဗံ ယမကံ ပန ဧတံမယံ ဝိယ ဣမိနာ ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသေန ကတံ ဝိယ ဟောတိ. ဧတ္ထ ဣဋ္ဌယမကံ ဝုတ္တနယေန ဉာတဗ္ဗံ, ဧတေန နိဗ္ဗတ္တံ ဧတံမယန္တိ ဝိဂ္ဂဟော.

໗໔. ຄຳວ່າ “Yamake” ເປັນຕົ້ນ. ບໍ່ພຶງໃຊ້ ຄື ບໍ່ຄວນປະກອບຄຳທີ່ເສົ້າໝອງ ໃນຍະມົກທີ່ປາດຖະໜາ ຄື ຍະມົກອັນດີງາມ; ແຕ່ສ່ວນຍະມົກອື່ນທັງໝົດ ນອກຈາກຍະມົກອັນດີງາມນັ້ນ ຍ່ອມເປັນເໝືອນສິ່ງທີ່ປະກອບດ້ວຍຄຳເສົ້າໝອງນັ້ນ ຄື ເໝືອນດັ່ງຖືກເຮັດຂຶ້ນດ້ວຍໂທດແຫ່ງຄຳທີ່ເສົ້າໝອງນີ້. ໃນທີ່ນີ້, ຍະມົກອັນດີງາມ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ວິເຄາະວ່າ “etaṃmayaṃ” ຄື ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍຄຳເສົ້າໝອງນັ້ນ.

ဒေသဝိရောဓိနော ယထာ –

ຕົວຢ່າງແຫ່ງເທສະວິໂຣດ (ຄວາມຂັດແຍ້ງທາງສະຖານທີ່) ເຊັ່ນ:

၇၅.

໗໕.

ဗောဓိသတ္တပ္ပဘာဝေန, ထလေပိ ဇလဇာနျ’ဟုံ;

နုဒန္တာနိ’ဝ သုစိရာ-ဝါသက္လေသံ တဟိံ ဇလေ.

ດ້ວຍອານຸພາບຂອງພຣະໂພທິສັດ, ດອກໄມ້ທີ່ເກີດໃນນ້ຳທັງຫຼາຍ ກໍໄດ້ບັງເກີດຂຶ້ນແມ່ນແຕ່ເທິງບົກ; ປະດຸດດັ່ງວ່າ ພວກມັນກຳລັງກຳຈັດຄວາມທຸກຍາກລຳບາກ ຈາກການອາໄສຢູ່ໃນນ້ຳນັ້ນເປັນເວລາດົນນານ.

၇၅. ‘‘ဗောဓိသတ္တေ’’စ္စာဒိ. ဗောဓိသတ္တဿ မာယာဒေဝိယာ သုတဿ ဝက္ခမာနဿ ဝိသေသဿ တဒုပ္ပန္နဒိနေ သမ္ဘဝါ ပဘာဝေန ပုညပ္ပဘာဝတော ဇလဇာနိ အမ္ဗုဇာနိ ထလေပိ အဟုံ အဟေသုံ အစိန္တနီယတ္တာ ပုညပ္ပဘာဝဿ. ကိံ ပန ဝါပျာဒီသု ကိံ ကရောန္တာဝ တဟိံ တသ္မိဉ္စ ဇလေ သုစိရံ သဗ္ဗဒါဝ အာဝသနမာဝါသော တေန ဇာတော က္လေသော တံ နုဒန္တာနိဝ ဒူရတော ဇဟန္တာနိဝေတိ. အစိန္တနီယတ္တာ ပုညပ္ပဘာဝဿ ဤဒိသမ္ပိ အစ္ဆရိယမဟောသီတိ န ဒေသဝိရောဓော.

໗໕. ຄຳວ່າ “Bodhisatte” ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍອານຸພາບ ຄື ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງບຸນ ຂອງພຣະໂພທິສັດ ຜູ້ເປັນພຣະໂອຣົດຂອງພຣະນາງມາຍາເທວີ ຜູ້ມີຄຸນວິເສດທີ່ຈະກ່າວເຖິງ ເພາະບັງເກີດຂຶ້ນໃນວັນປະສູດນັ້ນ, ດອກໄມ້ທີ່ເກີດໃນນ້ຳ ຄື ດອກບົວທັງຫຼາຍ ກໍໄດ້ບັງເກີດຂຶ້ນແມ່ນແຕ່ເທິງບົກ ເພາະອານຸພາບແຫ່ງບຸນເປັນສິ່ງທີ່ຄິດບໍ່ເຖິງ. ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງໃນສະນ້ຳເປັນຕົ້ນ ພວກມັນກຳລັງເຮັດຫຍັງຢູ່? ຄື ປະດຸດດັ່ງກຳລັງກຳຈັດ ຄື ລະຖິ້ມໄປໄກໆ ເຊິ່ງຄວາມທຸກຍາກລຳບາກ ທີ່ເກີດຈາກການຢູ່ອາໄສ ຄື ການພັກເຊົາຢູ່ໃນນ້ຳນັ້ນເປັນເວລາດົນນານ ຄື ຕະຫຼອດການ. ເພາະອານຸພາບແຫ່ງບຸນເປັນສິ່ງທີ່ຄິດບໍ່ເຖິງ ຄວາມອັດສະຈັນເຖິງພຽງນີ້ຈຶ່ງມີຂຶ້ນໄດ້, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ເປັນເທສະວິໂຣດ.

၇၅. ဗောဓိသတ္တပ္ပဘာဝေန ဗောဓိသတ္တဿ အစိန္တေယျာနုဘာဝေန ဇလဇာနိ ဇလဇသဒိသတ္တာ တန္နာမကာနိ ပဒုမကေရဝါဒီနိ တဟိံ ဇလေ ဝိသယတ္တေန ပသိဒ္ဓေ တသ္မိံ ဥဒကေ သုစိရာဝါသက္လေသံ အတိစိရံ နိဝါသတော ဇာတအာယာသံ နုဒန္တာနိ ဣဝ စဇန္တာနိ ဣဝ ထလေပိ အဟုံ အဟေသုံ, ဝါပိအာဒီသု ကာ ကထာ. ဧတ္ထ ဇလဇာနံ ထလုပ္ပတ္တိကထနသင်္ခါတံ ဒေသဝိရောဓံ အစိန္တေယျပုညပ္ပဘာဝေန ဤဒိသာနံ [Pg.110] အစ္ဆရိယာနံ ပါတုဘာဝတော ‘‘ဗောဓိသတ္တပ္ပဘာဝေနာ’’တိ ဣမိနာ နိရာကရောတိ. ဗောဓိယံ စတုမဂ္ဂပညာယံ သတ္တောတိ စ, တဿ ပဘာဝေါတိ စ, သုစိရံ အာဝါသောတိ စ, တေန ဘူတော က္လေသောတိ စ ဝါကျံ.

໗໕. ດ້ວຍອານຸພາບຂອງພຣະໂພທິສັດ ຄື ດ້ວຍອານຸພາບອັນຄິດບໍ່ເຖິງຂອງພຣະໂພທິສັດ, ດອກໄມ້ທີ່ເກີດໃນນ້ຳ ຄື ດອກບົວຫຼວງແລະດອກບົວສາຍເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີຊື່ເຊັ່ນນັ້ນເພາະຄ້າຍຄືກັບສິ່ງທີ່ເກີດໃນນ້ຳ, ປະດຸດດັ່ງກຳລັງກຳຈັດ ຄື ລະຖິ້ມ ເຊິ່ງຄວາມທຸກຍາກລຳບາກຈາກການຢູ່ອາໄສເປັນເວລາດົນນານ ຄື ຄວາມອິດເມື່ອຍທີ່ເກີດຈາກການຢູ່ອາໄສເປັນເວລາດົນເກີນໄປ ໃນນ້ຳນັ້ນ ເຊິ່ງເປັນທີ່ຮູ້ກັນດີວ່າເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງພວກມັນ, ກໍໄດ້ບັງເກີດຂຶ້ນແມ່ນແຕ່ເທິງບົກ, ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງໃນສະນ້ຳເປັນຕົ້ນ. ໃນທີ່ນີ້, ຄວາມຂັດແຍ້ງທາງສະຖານທີ່ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ການກ່າວເຖິງການເກີດຂຶ້ນເທິງບົກຂອງດອກໄມ້ທີ່ເກີດໃນນ້ຳ ຍ່ອມໄດ້ຮັບການກຳຈັດອອກໄປດ້ວຍຄຳວ່າ “bodhisattappabhāvena” ນີ້ ເພາະຄວາມປາກົດຂຶ້ນແຫ່ງຄວາມອັດສະຈັນເຖິງພຽງນີ້ ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງບຸນອັນຄິດບໍ່ເຖິງ. ວິເຄາະຄຳສັບວ່າ: ຜູ້ຕິດພັນໃນໂພທິ ຄື ປັນຍາແຫ່ງມັກທັງສີ່ ຊື່ວ່າ “satta”, ອານຸພາບຂອງພຣະໂພທິສັດນັ້ນ ຊື່ວ່າ “pabhāva”, การຢູ່ອາໄສເປັນເວລາດົນນານ ຊື່ວ່າ “suciraṃ āvāsa”, ຄວາມທຸກຍາກລຳບາກທີ່ເກີດຈາກການຢູ່ອາໄສນັ້ນ ຊື່ວ່າ “klesa”.

ကာလဝိရောဓိနော ယထာ –

ຕົວຢ່າງແຫ່ງກາລະວິໂຣດ (ຄວາມຂັດແຍ້ງທາງເວລາ) ເຊັ່ນ:

၇၆.

໗໖.

မဟာနုဘာဝပိသုနော, မုနိနော မန္ဒမာရုတော;

သဗ္ဗောတုကမယံ ဝါယိ, ဓုနန္တော ကုသုမံ သမံ.

ລົມອ່ອນໆ ທີ່ສະແດງເຖິງອານຸພາບອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຂອງພຣະມຸນີ, ໄດ້ພັດມາເຮັດໃຫ້ດອກໄມ້ທຸກລະດູການຫຼົ່ນຫຼົ່ນລົງມາພ້ອມໆ ກັນ.

၇၆. ‘‘မဟာ’’ဣစ္စာဒိ. မန္ဒော မုဒုဘူတော မာရုတော အယံ သဗ္ဗောတုကံ သဗ္ဗေသု ဥတူသု ပုပ္ဖနကံ ကုသုမံ ပုပ္ဖံ သမံ ဧကတော ကတွာ ဓုနန္တော ဝိကိရန္တော မုနိနော မုနိသဒိသတ္တာ ဘဝိဿန္တမုနိဘာဝေန စ ဗောဓိသတ္တဿ, မုနိနောယေဝ ဝါ သမ္မာသမ္ဗောဓိသမဓိဂမသမယေ မဟာနုဘာဝဿ ပိသုနော သူစကော ဝါယိ ပဝါယတီတိ. ဧတ္ထ ယဒျပေကဒါ သဗ္ဗောတုကာသမ္ဘဝေါ နာနာဥတူသု နာနာကုသုမဿ သမ္ဘဝါ, တထာပိ ဘဂဝတော မဟာနုဘာဝပိသုနမီဒိသမေကပဒိကံ သမ္ဘဝတီတိ ကာလဝိရောဓော ဣမိနာ ပရိဟဋော.

໗໖. ຄຳວ່າ “Mahā” ເປັນຕົ້ນ. ລົມອ່ອນໆ ຄື ລົມທີ່ພັດເບົາໆ ນີ້ ໄດ້ພັດມາ ຄື ພັດໂຊຍມາ ໂດຍເຮັດໃຫ້ດອກໄມ້ທຸກລະດູການ ຄື ດອກໄມ້ທີ່ເບັ່ງບານໃນທຸກລະດູການ ຫຼົ່ນຫຼົ່ນ ຄື ກະຈັດກະຈາຍລົງມາພ້ອມໆ ກັນ ຄື ເຮັດໃຫ້ເປັນອັນດຽວກັນ, ເພື່ອສະແດງ ຄື ເປັນຕົວບົ່ງຊີ້ ເຖິງອານຸພາບອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຂອງພຣະມຸນີ ຄື ຂອງພຣະໂພທິສັດ ຜູ້ຈະເປັນພຣະມຸນີໃນອະນາຄົດ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ຄ້າຍຄືກັບພຣະມຸນີ, ຫຼື ຂອງພຣະມຸນີຜູ້ຊົງບັນລຸພຣະສັມມາສັມໂພທິຍານໃນສະໄໝນັ້ນ. ໃນທີ່ນີ້, ເຖິງແມ່ນວ່າໂດຍປົກກະຕິແລ້ວ ດອກໄມ້ທຸກລະດູການຈະບໍ່ສາມາດເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັນໄດ້ ເພາະດອກໄມ້ຕ່າງຊະນິດຍ່ອມເກີດໃນຕ່າງລະດູການ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ຄວາມອັດສະຈັນໃນຊົ່ວຂະນະດຽວເຊັ່ນນີ້ ທີ່ສະແດງເຖິງອານຸພາບອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ກໍຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໄດ້, ດັ່ງນັ້ນ ກາລະວິໂຣດຈຶ່ງໄດ້ຮັບການແກ້ໄຂດ້ວຍຄຳນີ້.

၇၆. ‘‘မဟာနုဘာဝေ’’စ္စာဒိ. အယံ မန္ဒမာရုတော အစဏ္ဍသမီရဏော သဗ္ဗောတုကံ ဝသန္တာဒီသု သဗ္ဗဥတူသု ဝိကသန္တံ ကုသုမံ ပုပ္ဖဇာတံ သမံ ဧကတော ကတွာ ဓုနန္တော ကမ္ပေန္တော မုနိနော ဧကန္တဘာဝိတ္တာ မုနိသင်္ခါတဿ ဗောဓိသတ္တဿ, သမ္မာသမ္ဗောဓိသမဓိဂမသမယေ ဘူတတ္တာ မုနိနော သဗ္ဗညုနော ဝါ မဟာနုဘာဝပိသုနော မဟန္တံ ပုညပ္ပဘာဝံ ပကာသေန္တော ဝါယိ သမ္ပဝါယီတိ. ဧတ္ထ နာနာကာလေ သမ္ဘဝန္တာနမ္ပိ ကုသုမာနံ ဧကကာလေ သမ္ဘဝဿ ကာလဝိရောဓတ္တေပိ ဘဂဝတော ပုညာနုဘာဝေါ တာဒိသမစ္ဆရိယမေကက္ခဏေ ဇနေတုံ သမတ္ထောတိ ကာလဝိရောဓံ ‘‘မဟာနုဘာဝပိသုနော’’တိ ဣမိနာ နိရာကရောတိ. မဟာနုဘာဝဿ, မဟာနုဘာဝံ ဝါ ပိသုနောတိ ဝါကျံ.

໗໖. ຄຳວ່າ “Mahānubhāve” ເປັນຕົ້ນ. ລົມອ່ອນໆ ຄື ລົມທີ່ບໍ່ພັດແຮງນີ້ ໄດ້ພັດມາ ຄື ພັດໂຊຍມາຢ່າງຍິ່ງ ໂດຍເຮັດໃຫ້ດອກໄມ້ທຸກລະດູການ ຄື ໝວດດອກໄມ້ທີ່ເບັ່ງບານໃນທຸກລະດູການ ມີລະດູໃບໄມ້ປົ່ງເປັນຕົ້ນ ຫຼົ່ນຫຼົ່ນ ຄື ສັ່ນສະເທືອນລົງມາພ້ອມໆ ກັນ ຄື ເຮັດໃຫ້ເປັນອັນດຽວກັນ, ເພື່ອສະແງ ຄື ປະກາດ ເຖິງອານຸພາບແຫ່ງບຸນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຂອງພຣະມຸນີ ຄື ຂອງພຣະໂພທິສັດ ຜູ້ໄດ້ຊື່ວ່າພຣະມຸນີ ເພາະຈະຕ້ອງເປັນຢ່າງແນ່ນອນ, ຫຼື ຂອງພຣະມຸນີຜູ້ເປັນພຣະສັບພັນຍູ ເພາະໄດ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນໃນສະໄໝທີ່ຊົງບັນລຸພຣະສັມມາສັມໂພທິຍານ. ໃນທີ່ນີ້, ເຖິງແມ່ນວ່າການເກີດຂຶ້ນໃນເວລາອັນດຽວກັນ ຂອງດອກໄມ້ທັງຫຼາຍທີ່ເກີດໃນຕ່າງເວລາກັນ ຈະເປັນກາລະວິໂຣດ, ແຕ່ອານຸພາບແຫ່ງບຸນຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ກໍສາມາດບັນດານໃຫ້ເກີດຄວາມອັດສະຈັນເຊັ່ນນັ້ນໃນຊົ່ວຂະນະດຽວໄດ້, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງກຳຈັດກາລະວິໂຣດອອກໄປດ້ວຍຄຳວ່າ “mahānubhāvapisuno” ນີ້. ວິເຄາະຄຳສັບວ່າ: ຜູ້ສະແດງເຊິ່ງອານຸພາບອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຫຼື ຜູ້ສະແດງອານຸພາບອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຊື່ວ່າ “mahānubhāvapisuno”.

ကလာဝိရောဓိနော ယထာ –

ຕົວຢ່າງແຫ່ງກະລາວิໂຣດ (ຄວາມຂັດແຍ້ງທາງສິລະປະສາດ) ເຊັ່ນ:

၇၇.

໗໗.

နိမုဂ္ဂမနသော [Pg.111] ဗုဒ္ဓ-ဂုဏေ ပဉ္စသိခဿပိ;

တန္တိဿရဝိရောဓော သော, န သမ္ပီဏေတိ ကံ ဇနံ.

ແມ່ນແຕ່ຂອງພຣະປັນຈະສິງຂະ ຜູ້ມີໃຈຢັ່ງລົງໃນພຣະພຸດທະຄຸນ; ຄວາມຂັດແຍ້ງແຫ່ງສຽງສາຍພິນນັ້ນ ຈະບໍ່ເຮັດໃຫ້ບຸກຄົນໃດຍິນດີໄດ້ບໍ?

၇၇. ‘‘နိမုဂ္ဂိ’’စ္စာဒိ. ဗုဒ္ဓဿ ဂုဏေ သီလာဒိကေ အပရိမာဏေ နိမုဂ္ဂံ ဩဂါဠှံ မနံ စိတ္တံ ယဿ တဿ ပဉ္စသိခဿ ဂန္ဓဗ္ဗဒေဝပုတ္တဿပိ ဝီဏာယ တန္တိယာ သရော ကိရိယာကာလမာနလက္ခဏဝိလမ္ဗိတဒုတမဇ္ဈဘေဒဘိန္နော ဆဇ္ဇာဒိကော တဿ ဝိရောဓော ကလာသတ္ထပရိနိဒ္ဒိဋ္ဌကမဝေသမံ ကံ ဇနံ န သမ္ပီဏေတိ, ပီဏေတိယေဝ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ လောကိယဂုဏာနုဗန္ဓဗုဒ္ဓီနံ ဝိက္ခေပပ္ပဝတ္တိပိ တထာဝိဓံ ပီဏေတီတိ. ‘‘ဗုဒ္ဓဂုဏေ နိမုဂ္ဂမနသော’’တိ ဣမိနာ ကလာဝိရောဓော ပရိဟဋော.

໗໗. ຄຳວ່າ “Nimuggi” ເປັນຕົ້ນ. ແມ່ນແຕ່ຂອງພຣະປັນຈະສິງຂະ ຜູ້ເປັນຄັນທັບພະເທວະບຸດ ຜູ້ມີໃຈ ຄື ຈິດ ຢັ່ງລົງ ຄື ດຳດິ່ງລົງ ໃນພຣະຄຸນມີສີລະຄຸນເປັນຕົ້ນ ອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ; ຄວາມຂັດແຍ້ງ ຄື ຄວາມບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີຕາມລຳດັບທີ່ກຳນົດໄວ້ໃນຕຳລາສິລະປະສາດ ແຫ່ງສຽງສາຍພິນ ຄື ສຽງແຫ່ງສາຍພິນ ທີ່ແບ່ງອອກເປັນສຽງຊັດຊະ (ສຽງທີ ໑) ເປັນຕົ້ນ ອັນຈຳແນກດ້ວຍລັກສະນະແຫ່ງກິຣິຍາ, ກາລະ ແລະມາດຕະ ຄື ຊ້າ, ໄວ ແລະປານກາງ, ຈະບໍ່ເຮັດໃຫ້ບຸກຄົນໃດຍິນດີໄດ້ບໍ? ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຍິນດີຢ່າງແນ່ນອນ. ເພາະວ່າ ແມ່ນແຕ່ຄວາມຟຸ້ງຊ່ານແຫ່ງຄວາມຄິດ ທີ່ຜູກພັນກັບໂລກິຍະຄຸນ ຂອງພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ກໍຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຍິນດີໄດ້ເຊັ່ນນັ້ນ. ກະລາວິໂຣດຈຶ່ງໄດ້ຮັບການແກ້ໄຂດ້ວຍຄຳວ່າ “buddhaguṇe nimuggamanaso” ນີ້.

၇၇. ‘‘နိမုဂ္ဂိ’’စ္စာဒိ. ဗုဒ္ဓဂုဏေ သဗ္ဗညုနော ဝိမှယဇနကသီလာဒိဂုဏသမ္ဘာရေ နိမုဂ္ဂမနသော ဩတိဏ္ဏစိတ္တဿ ပဉ္စသိခဿပိ ဂန္ဓဗ္ဗဒေဝပုတ္တဿာပိ သော တန္တိဿရဝိရောဓော ဝီဏာယ တန္တိယာ ဃဋ္ဋနကိရိယာ, အဒ္ဓမတ္တိကာဒိကာလော, ဟတ္ထာဒီနံ သန္နိဝေသလက္ခဏော မာနောတိ ဣမေဟိ တီဟိ လက္ခဏေဟိ ယုတ္တဿ မန္ဒသီဃမဇ္ဈိမပ္ပမာဏေဟိ ဘိန္နဿ ဆဇ္ဇာဒိသတ္တသရဿ ကလာသတ္ထာဂတက္ကမဿ ဝိနာသသင်္ခါတော ဝိရောဓော ကံ ဇနံ န သမ္ပီဏေတိ, သမ္ပီဏေတိ ဧဝ. ဧတ္ထ အကန္တိယာ ကာရဏဘူတော ကလာသတ္ထာဂတက္ကမဘင်္ဂေါ လောကုတ္တရဗုဒ္ဓဂုဏာနုဂတဗုဒ္ဓိယာ ဇာတောတိ သော ဘင်္ဂေါ ‘‘နိမုဂ္ဂမနသော ဗုဒ္ဓဂုဏေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပီတိယာ ကာရဏမေဝေတိ န ဝိရောဓော. နိမုဂ္ဂေါ မနော အဿာတိ စ, တန္တိယာ သရောတိ စ, တေသံ ဝိရောဓောတိ စ ဝါကျံ.

໗໗. ຄຳວ່າ “Nimuggi” ເປັນຕົ້ນ. ແມ່ນແຕ່ຂອງພຣະປັນຈະສິງຂະ ຜູ້ເປັນຄັນທັບພະເທວະບຸດ ຜູ້ມີໃຈຢັ່ງລົງ ຄື ມີຈິດຢັ່ງລົງ ໃນພຣະພຸດທະຄຸນ ຄື ກອງແຫ່ງຄຸນມີສີລະຄຸນເປັນຕົ້ນ ອັນໜ້າອັດສະຈັນຂອງພຣະສັບພັນຍູ; ຄວາມຂັດແຍ້ງ ຄື ຄວາມເສຍຫາຍແຫ່ງລຳດັບທີ່ມາໃນຕຳລາສິລະປະສາດ ຂອງສຽງທັງເຈັດມີສຽງຊັດຊະເປັນຕົ້ນ ອັນຈຳແນກດ້ວຍອັດຕາຊ້າ, ໄວ ແລະປານກາງ ທີ່ປະກອບດ້ວຍລັກສະນະສາມປະການ ຄື: ກິຣິຍາການດີດສາຍພິນ, ກາລະມີເຄິ່ງມາດຕາເປັນຕົ້ນ, ແລະມາດຕະອັນມີລັກສະນະການວາງມືເປັນຕົ້ນ, ຈະບໍ່ເຮັດໃຫ້ບຸກຄົນໃດຍິນດີໄດ້ບໍ? ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຍິນດີຢ່າງແນ່ນອນ. ໃນທີ່ນີ້, ຄວາມເສຍຫາຍແຫ່ງລຳດັບທີ່ມາໃນຕຳລາສິລະປະສາດ ອັນເປັນເຫດໃຫ້ບໍ່ໜ້າຟັງນັ້ນ ເກີດຂຶ້ນເພາະຄວາມຄິດທີ່ຄ້ອຍຕາມພຣະໂລກຸດຕະຣະພຸດທະຄຸນ, ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມເສຍຫາຍນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຄວາມປິຕິຢ່າງແນ່ນອນ ເພາະຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “nimuggamanaso buddhaguṇe”, ຈຶ່ງບໍ່ເປັນຄວາມຂັດແຍ້ງ. ວິເຄາະຄຳສັບວ່າ: ຜູ້ມີໃຈຢັ່ງລົງ ຊື່ວ່າ “nimuggamanaso”, ສຽງແຫ່ງສາຍພິນ ຊື່ວ່າ “tantissara”, ຄວາມຂັດແຍ້ງແຫ່ງສຽງສາຍພິນເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ “tantissaravirodha”.

လောကဝိရောဓိနော ယထာ –

ຕົວຢ່າງແຫ່ງໂລກະວິໂຣດ (ຄວາມຂັດແຍ້ງທາງໂລກ) ເຊັ່ນ:

၇၈.

໗໘.

ဂဏယေ [Pg.112] စက္ကဝါဠံ သော, စန္ဒနာယပိ သီတလံ;

သမ္ဗောဓိသတ္တဟဒယော, ပဒိတ္တင်္ဂါရပူရိတံ.

ພຣະໂພທິສັດຜູ້ມີໃຈຜູກພັນໃນພຣະສັມໂພທິຍານ ພຶງສຳຄັນຈັກກະວານອັນເຕັມໄປດ້ວຍຖ່ານໄຟທີ່ຮຸ່ງເຮືອງ ວ່າເຢັນຍິ່ງກວ່າແກ່ນຈັນ.

၇၈. ‘‘ဂဏယေ’’စ္စာဒိ. စန္ဒနာယ အပိ သီတလံ ဂဏယေ စိန္တေသိ. ကိန္တံ? ပဒိတ္တင်္ဂါရပူရိတံ စက္ကဝါဠံ. ကော သော? သမ္ဗောဓိယံ သဗ္ဗညုတညာဏေ သတ္တံ ပရိဗဒ္ဓံ ဟဒယံ စိတ္တံ ယဿ သော. သဗ္ဗညုတညာဏာနုဗန္ဓဗုဒ္ဓိနော ဟိ တာဒိသော မနောဗန္ဓောတိ န လောကဝိရောဓော.

໗໘. ຄຳວ່າ “Gaṇaye” ເປັນຕົ້ນ. ພຶງສຳຄັນ ຄື ຄິດວ່າ ເຢັນຍິ່ງກວ່າແກ່ນຈັນ. ສິ່ງໃດ? ຄື ຈັກກະວານອັນເຕັມໄປດ້ວຍຖ່ານໄຟທີ່ຮຸ່ງເຮືອງ. ບຸກຄົນນັ້ນແມ່ນໃຜ? ຄື ຜູ້ມີໃຈ ຄື ຈິດ ຜູກພັນ ຄື ຕິດພັນຢ່າງແໜ້ນແຟ້ນ ໃນພຣະສັມໂພທິຍານ ຄື ພຣະສັບພັນຍຸຕັນຍານ. ເພາະວ່າ ຄວາມຜູກພັນທາງໃຈເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ມີຄວາມຄິດຜູກພັນໃນພຣະສັບພັນຍຸຕັນຍານ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ເປັນໂລກະວິໂຣດ.

၇၈. ‘‘ဂဏယေ’’စ္စာဒိ. သမ္ဗောဓိသတ္တဟဒယော သဗ္ဗညုတညာဏေ အာသတ္တစိတ္တော သော ဗောဓိသတ္တော ပဒိတ္တင်္ဂါရပူရိတံ အာဒိတ္တင်္ဂါရေဟိ ပရိပုဏ္ဏံ စက္ကဝါဠံ စက္ကဝါဠဂဗ္ဘံ စန္ဒနာယပိ စန္ဒနတော အပိ သီတလံ အတိသီတလံ ကတွာ ဂဏယေ စိန္တေယျာတိ. ဣဋ္ဌတ္ထလုဒ္ဓဿ စိတ္တပ္ပဝတ္တိယာ ဤဒိသတ္တာ အဂ္ဂိနော စန္ဒနတောပိ အဓိကသီတတ္တကပ္ပနာ ‘‘စန္ဒနံ သီတလံ, အဂ္ဂိ ဥဏှော’’တိ ပဝတ္တလောကသီမာယ ဝိရုဒ္ဓါ န ဟောတိ. သမ္ဗောဓိယံ သတ္တဟဒယံ ယဿေတိ စ, ပဒိတ္တာနိ အင်္ဂါရာနီတိ စ, တေဟိ ပူရိတန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໗໘. ຄຳວ່າ “Gaṇaye” ເປັນຕົ້ນ. ພຣະໂພທິສັດນັ້ນ ຜູ້ມີໃຈຜູກພັນໃນພຣະສັມໂພທິຍານ ຄື ມີຈິດເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະສັບພັນຍຸຕັນຍານ ພຶງສຳຄັນ ຄື ພຶງຄິດວ່າ ຈັກກະວານ ຄື ພາຍໃນຈັກກະວານ ອັນເຕັມໄປດ້ວຍຖ່ານໄຟທີ່ຮຸ່ງເຮືອງ ຄື ເຕັມໄປດ້ວຍຖ່ານໄຟທີ່ລຸກໄໝ້ ເປັນສິ່ງທີ່ເຢັນ ຄື ເຢັນຢ່າງຍິ່ງ ຍິ່ງກວ່າແກ່ນຈັນ ຄື ແມ່ນແຕ່ກວ່າແກ່ນຈັນ. ເພາະຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຈິດຂອງຜູ້ປາດຖະໜາປະໂຫຍດອັນຍິ່ງໃຫຍ່ເປັນເຊັ່ນນີ້, ການຈິນຕະນາການວ່າໄຟເຢັນກວ່າແກ່ນຈັນ ຈຶ່ງບໍ່ຂັດກັບຂອບເຂດຂອງໂລກ ທີ່ເປັນໄປວ່າ “ແກ່ນຈັນເຢັນ, ໄຟຮ້ອນ”. ວິເຄາະຄຳສັບວ່າ: ຜູ້ມີໃຈຜູກພັນໃນພຣະສັມໂພທິຍານ ຊື່ວ່າ “sambodhisattahadaya”, ຖ່ານໄຟທັງຫຼາຍທີ່ຮຸ່ງເຮືອງ ຊື່ວ່າ “padittaṅgāra”, ເຕັມໄປດ້ວຍຖ່ານໄຟເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ “padittaṅgārapūrita”.

ဉာယဝိရောဓိနော ယထာ –

ຕົວຢ່າງແຫ່ງຍາຍະວິໂຣດ (ຄວາມຂັດແຍ້ງທາງຕັກກະສາດ ຫຼື ຫຼັກການ) ເຊັ່ນ:

၇၉.

໗໙.

ပရိစ္စတ္တဘဝေါပိ တွ-မုပနီတဘဝေါ အသိ;

အစိန္တျဂုဏသာရာယ, နမော တေ မုနိပုင်္ဂဝ.

ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນີຜູ້ປະເສີດ, ເຖິງແມ່ນວ່າພຣະອົງຈະເປັນຜູ້ສະລະພົບໄດ້ແລ້ວ ແຕ່ກໍຍັງເປັນຜູ້ຊົງນຳມາເຊິ່ງຄວາມຈະເລີນ; ຂອນອບນ້ອມແດ່ພຣະອົງຜູ້ມີຄຸນອັນເປັນສາຣະອັນຄິດບໍ່ເຖິງ.

၇၉. ‘‘ပရိစ္စတ္တေ’’စ္စာဒိ. မုနိပုင်္ဂဝ မုနီနံ ဥတ္တမ ပရိစ္စတ္တော ဝိသဋ္ဌော ဘဝေါ သုဂတိဒုဂ္ဂတိသင်္ခါတော ယေနာတိ ပရိစ္စတ္တဘဝေါပိ တွံ ဥပနီတော အာနီတော ပဝတ္တိတော ဘဝေါ ဝုဍ္ဎိ ယေနာတိ ဥပနီတဘဝေါ အသိ. တသ္မာ ကာရဏာ အစိန္တျဂုဏသာရာယ တေ နမော အတ္ထူတိ သေသော. ဤဒိသံ န ဉာယဝိရုဒ္ဓမေဝံဝိဓတ္တာ မုနိပုင်္ဂဝဿ.

໗໙. ຄຳວ່າ “Pariccatte” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນີຜູ້ປະເສີດ ຄື ຜູ້ສູງສົ່ງໃນໝູ່ພຣະມຸນີ, ເຖິງແມ່ນວ່າພຣະອົງຈະເປັນຜູ້ສະລະພົບໄດ້ແລ້ວ ຄື ຜູ້ມີພົບອັນໄດ້ແກ່ສຸຄະຕິແລະທຸຄະຕິອັນສະລະໄດ້ແລ້ວ, ແຕ່ກໍຍັງເປັນຜູ້ຊົງນຳມາເຊິ່ງຄວາມຈະເລີນ ຄື ຜູ້ມີຄວາມຈະເລີນອັນນຳມາ ຄື ໃຫ້ເປັນໄປແລ້ວ. ເພາະເຫດນັ້ນ, ຄຳທີ່ເຫຼືອຄື ຂອນອບນ້ອມແດ່ພຣະອົງຜູ້ມີຄຸນອັນເປັນສາຣະອັນຄິດບໍ່ເຖິງ. ສິ່ງເຊັ່ນນີ້ ຍ່ອມບໍ່ຂັດກັບຫຼັກການ ເພາະຄວາມທີ່ພຣະມຸນີຜູ້ປະເສີດເປັນຜູ້ມີສະພາບເຊັ່ນນີ້.

၇၉. ‘‘ပရိစ္စတ္တေ’’စ္စာဒိ. မုနိပုင်္ဂဝ မုနိသေဋ္ဌ တွံ ပရိစ္စတ္တဘဝေါပိ အပနီတသုဂတိဒုဂ္ဂတိဘဝေါပိ ဥပနီတဘဝေါ လောကဿာနီတအဘိဝုဒ္ဓိကော အသိ ဘဝသိ, အစိန္တျဂုဏသာရာယ တတော ဧဝ စိန္တာဝိသယာတိက္ကန္တသာရဂုဏဿ တေ တုယှံ နမော အတ္ထူတိ သဗ္ဗာကာရတော ဘဝဿ ပရိစ္စတ္တတ္တာ အတ္တနိ အဝိဇ္ဇမာနံ [Pg.113] သုဂတိဘဝံ လောကဿ ဒေတီတိ ဧတံ ဉာယာဂတံ န ဟောတီတိ ပဋိဘာတိ, တထာပိ စ သဗ္ဗညူနံ ပဝတ္တိ ဤဒိသာယေဝါတိ ဉာယဝိရောဓော နိရာကတော. အစိန္တျာ ဂုဏသာရာ ယသ္မိန္တိ ဝိဂ္ဂဟော.

໗໙. ຄຳວ່າ “Pariccatte” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນີຜູ້ປະເສີດ ຄື ພຣະມຸນີຜູ້ປະເສີດສຸດ, ເຖິງແມ່ນວ່າພຣະອົງຈະເປັນຜູ້ສະລະພົບໄດ້ແລ້ວ ຄື ຜູ້ມີພົບອັນໄດ້ແກ່ສຸຄະຕິແລະທຸຄະຕິອັນກຳຈັດໄດ້ແລ້ວ, ແຕ່ກໍຍັງເປັນຜູ້ຊົງນຳມາເຊິ່ງຄວາມຈະເລີນ ຄື ຜູ້ຊົງນຳມາເຊິ່ງຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງແກ່ຊາວໂລກ, ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ຂອນອບນ້ອມແດ່ພຣະອົງຜູ້ມີຄຸນອັນເປັນສາຣະອັນລ່ວງພົ້ນວິໄສແຫ່ງຄວາມຄິດ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະປະກົດວ່າ ການທີ່ພຣະອົງຊົງມອບສຸຄະຕິພົບອັນບໍ່ມີຢູ່ໃນຕົນແກ່ຊາວໂລກ ເພາະຄວາມທີ່ພົບຖືກສະລະໄດ້ແລ້ວໂດຍປະການທັງປວງ ນັ້ນ ບໍ່ເປັນໄປຕາມຫຼັກການ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ຄວາມເປັນໄປຂອງພຣະສັບພັນຍູທັງຫຼາຍກໍເປັນເຊັ່ນນີ້ເອງ, ດັ່ງນັ້ນ ຍາຍະວິໂຣດຈຶ່ງໄດ້ຮັບການກຳຈັດອອກໄປ. ວິເຄາະວ່າ: ພຣະອົງຜູ້ມີຄຸນອັນເປັນສາຣະອັນຄິດບໍ່ເຖິງ ຊື່ວ່າ “acintyaguṇasāra”.

အာဂမဝိရောဓိနော ယထာ –

ຕົວຢ່າງແຫ່ງອະຄະມະວິໂຣດ (ຄວາມຂັດແຍ້ງທາງຄຳສອນ ຫຼື ພຣະໄຕປິດົກ) ເຊັ່ນ:

၈၀.

໘໐.

နေဝါလပတိ ကေနာပိ, ဝစီဝိညတ္တိတော ယတိ;

သမ္ပဇာနမုသာဝါဒါ, ဖုသေယျာပတ္တိဒုက္ကဋံ.

ພຣະພິກຂຸຜູ້ບໍ່ເວົ້າກັບໃຜເລີຍ, ກໍພຶງຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ ເພາະການກ່າວຕົວະທັງທີ່ຮູ້ ໂດຍຜ່ານທາງວະຈີວິນຍັດ.

၈၀. ‘‘နေဝေ’’တိအာဒိ. ယတီတိ ဘိက္ခု ကေနာပိ သဟ နေဝါလပတိ န ဝဒတျေဝ, တထာပိ ဝစီဝိညတ္တိတော စောပနဝါစာသင်္ခါတေန ဝစီဝိညတ္တိဟေတုနာ ပဝတ္တိတော သမ္ပဇာနန္တဿ မုသာဝါဒတော ကာရဏာ အာပတ္တိဒုက္ကဋံ ‘‘သမ္ပဇာနမုသာဝါဒဿ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တဒုက္ကဋာပတ္တိ ဖုသေယျ အာပဇ္ဇတီတိ. ဧတ္ထ အနာလပတော ဝစီဝိညတ္တိယာ ကထံ မုသာဝါဒေါတိ အဘိဓမ္မာပန္နဝိရောဓော နတ္ထိ, အပရဝစနတ္ထေ တွီဒိသော ဝိရုဇ္ဈတီတိ.

໘໐. ຄຳວ່າ “Neve” ເປັນຕົ້ນ. ພຣະພິກຂຸ ຄື ພຣະສົງ ບໍ່ເວົ້າ ຄື ບໍ່ກ່າວເລີຍກັບໃຜໆ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ກໍພຶງຕ້ອງ ຄື ປະສົບກັບ ອາບັດທຸກກົດ ຄື ອາບັດທຸກກົດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ກ່າວຕົວະທັງທີ່ຮູ້” ເພາະເຫດແຫ່ງການກ່າວຕົວະທັງທີ່ຮູ້ ໂດຍຜ່ານທາງວະຈີວິນຍັດ ຄື ໂດຍເຫດແຫ່ງວະຈີວິນຍັດທີ່ເອີ້ນວ່າວາຈາທີ່ເຄື່ອນໄຫວ. ໃນທີ່ນີ້, ຖ້າຖາມວ່າ ຄວາມຂັດແຍ້ງກັບພຣະອະພິທັມມີບໍ ວ່າຜູ້ບໍ່ເວົ້າຈະມີການກ່າວຕົວະໂດຍຜ່ານທາງວະຈີວິນຍັດໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ ບໍ່ມີຄວາມຂັດແຍ້ງ, ແຕ່ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງຄຳເວົ້າຂອງຄົນອື່ນ ຂໍ້ນີ້ຍ່ອມຂັດແຍ້ງກັນ.

၈၀. ‘‘နေဝိ’’စ္စာဒိ. ယတိ သမဏော ကေနာပိ ကေနစိ သဒ္ဓိံ နေဝါလပတိ နော ဘာသတိ, တထာပိ ဝစီဝိညတ္တိတော စောပနဝါစာသင်္ခါတဝိညတ္တိကာရဏာ ပဝတ္တနတော သမ္ပဇာနမုသာဝါဒါ သမ္ပဇာနန္တဿ မုသာဘဏနတော အာပတ္တိဒုက္ကဋံ ဒုက္ကဋာပတ္တိံ ဖုသေယျ အာပဇ္ဇေယျာတိ. ဧတ္ထ အနာလပန္တဿ ဝစီဝိညတ္တိတော မုသာဝါဒေါ ကထံ သမ္ဘဝတီတိ အဘိဓမ္မာပန္နဝိရောဓော, ‘‘သန္တိံ အာပတ္တိံ နာဝိကရေယျ, သမ္ပဇာနမုသာဝါဒ’ဿ ဟောတီ’’တိ နိဒါနုဒ္ဒေသေ နိဒ္ဒိဋ္ဌဝစီဒွါရေ အကိရိယသမုဋ္ဌာနာ ဒုက္ကဋာပတ္တိ ဟောတီတိ အာဂမဝိရောဓော နိရာကတော. မုသာဘဏနံ ဝိနာ အာပတ္တိ ကထံ ဘဝတီတိ? ယထာ ကာလေ အဝဿမာနမေဃတော သဉ္ဇာတဒုဗ္ဘိက္ခံ ‘‘မေဃကတံ ဒုဗ္ဘိက္ခ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဟောတိ, ဧဝံ ကထေတဗ္ဗကာလေ အကထနတော သဉ္ဇာတာ ဝစီဒွါရေ အကိရိယသမုဋ္ဌာနာ ဒုက္ကဋာပတ္တိပိ [Pg.114] တတော သဉ္ဇာတာတိ ဝတ္တဗ္ဗာ ဟောတိ. သမ္ပဇာနန္တဿ မုသာဝါဒေါတိ စ, အာပတ္တိယေဝ ဒုက္ကဋန္တိ စ ဝါကျံ.

໘໐. ຄຳວ່າ “Nevi” ເປັນຕົ້ນ. ພຣະພິກຂຸ ຄື ສະມະນະ ບໍ່ເວົ້າ ຄື ບໍ່ກ່າວ ກັບໃຜໆ ເລີຍ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ກໍພຶງຕ້ອງ ຄື ປະສົບກັບ ອາບັດທຸກກົດ ຄື ອາບັດທຸກກົດ ເພາະການກ່າວຕົວະທັງທີ່ຮູ້ ຄື ເພາະການເວົ້າຕົວະທັງທີ່ຮູ້ ໂດຍຜ່ານທາງວະຈີວິນຍັດ ຄື ເພາະການເປັນໄປໂດຍເຫດແຫ່ງວິນຍັດທີ່ເອີ້ນວ່າວາຈາທີ່ເຄື່ອນໄຫວ. ໃນທີ່ນີ້, ຖ້າຖາມວ່າ ຄວາມຂັດແຍ້ງກັບພຣະອະພິທັມມີບໍ ວ່າການກ່າວຕົວະໂດຍຜ່ານທາງວະຈີວິນຍັດຂອງຜູ້ບໍ່ເວົ້າຈະມີຂຶ້ນໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ ຄວາມຂັດແຍ້ງທາງຄຳສອນໄດ້ຮັບການກຳຈັດອອກໄປແລ້ວ ເພາະອາບັດທຸກກົດອັນມີອະກິຣິຍາເປັນສະມຸດຖານທາງວະຈີທະວານ ຍ່ອມມີຂຶ້ນ ດັ່ງທີ່ລະບຸໄວ້ໃນນິທານຸດເທດວ່າ “ຫາກບໍ່ເປີດເຜີຍອາບັດທີ່ມີຢູ່, ຍ່ອມເປັນການກ່າວຕົວະທັງທີ່ຮູ້ແກ່ພິກຂຸນັ້ນ”. ຖ້າຖາມວ່າ ອາບັດຈະມີຂຶ້ນໄດ້ແນວໃດໂດຍປາສະຈາກການເວົ້າຕົວະ? ຕອບວ່າ ປຽບເໝືອນໄພແຫ້ງແລ້ງທີ່ເກີດຈາກຝົນບໍ່ຕົກຕາມລະດູການ ຍ່ອມຖືກເອີ້ນວ່າ “ໄພແຫ້ງແລ້ງທີ່ເກີດຈາກຝົນ”, ເຊັ່ນດຽວກັນ ອາບັດທຸກກົດອັນມີອະກິຣິຍາເປັນສະມຸດຖານທາງວະຈີທະວານ ທີ່ເກີດຈາກການບໍ່ເວົ້າໃນເວລາທີ່ຄວນເວົ້າ ກໍຍ່ອມຖືກເອີ້ນວ່າເກີດຈາກການບໍ່ເວົ້ານັ້ນ. ວິເຄາະຄຳສັບວ່າ: ການກ່າວຕົວະທັງທີ່ຮູ້ ຊື່ວ່າ “sampajānamusāvāda”, ອາບັດນັ້ນເອງເປັນທຸກກົດ ຊື່ວ່າ “āpattidukkaṭa”.

နေယျဿ ယထာ –

ຕົວຢ່າງແຫ່ງເນຍຍະ (ຄວາມໝາຍທີ່ພຶງເຂົ້າໃຈ ຫຼື ຄຳທີ່ຕ້ອງຕີຄວາມ) ເຊັ່ນ:

၈၁.

໘໑.

မရီစိစန္ဒနာလေပ-လာဘာ သီတမရီစိနော ;

ဣမာ သဗ္ဗာပိ ဓဝလာ, ဒိသာ ရောစန္တိ နိဗ္ဘရံ.

ເພາະໄດ້ຮັບການທາແກ່ນຈັນ ຄື ລັງສີຂອງພຣະຈັນ; ທິດທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ກໍປະກົດເປັນສີຂາວສະຫວ່າງສະໄຫວຢ່າງຍິ່ງ.

၈၁. ‘‘မရီစီ’’တျာဒိ. သီတမရီစိနော စန္ဒဿ မရီစိယော ဒီဓိတိယော ဧဝ စန္ဒနံ, တဿ အာလေပေါ ဥပဒေဟော, တဿ လာဘေန ဣမာ သဗ္ဗာပိ ဒိသာ နိဗ္ဘရမတိသယံ ဓဝလာ သေတာ ရောစန္တီတိ နတ္ထေတ္ထ နေယျတာ မရီစိယာ သဒ္ဒေါပါတ္တတ္ထာယ တု.

໘໑. ຄຳວ່າ “Marīcī” ເປັນຕົ້ນ. ລັງສີ ຄື ແສງສະຫວ່າງ ຂອງພຣະຈັນ ຜູ້ມີລັງສີອັນເຢັນ ນັ້ນເອງເປັນແກ່ນຈັນ, ການທາ ຄື ການຊະໂລມດ້ວຍແກ່ນຈັນນັ້ນ, ເພາະໄດ້ຮັບການທານັ້ນ ທິດທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ກໍປະກົດ ຄື ສະຫວ່າງສະໄຫວ ເປັນສີຂາວ ຄື ຂາວນວນ ຢ່າງຍິ່ງ ຄື ຢ່າງເຫຼືອລົ້ນ. ໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ມີຄວາມເປັນເນຍຍະ (ຄຳທີ່ຕ້ອງຕີຄວາມ) ເພາະເນື້ອຄວາມໄດ້ຮັບການສະແດງອອກໂດຍກົງດ້ວຍສັບວ່າ “marīci” ແລ້ວ.

၈၁. ‘‘မရီစိ’’စ္စာဒိ. သီတမရီစိနော စန္ဒဿ မရီစိစန္ဒနာလေပလာဘာ မရီစိသင်္ခါတစန္ဒနာလေပဿ ပဋိလာဘတော ဣမာ သဗ္ဗာပိ ဒိသာ နိဗ္ဘရမတိသယံ ဓဝလာ သေတာ ရောစန္တိ ဒိဗ္ဗန္တီတိ. ဒိသာနံ ဓဝလကာရဏဿ ‘‘မရီစိစန္ဒနာလေပလာဘာ သီတမရီစိနော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ နေယျဒေါသော န ပတိဋ္ဌာတိ, စန္ဒနမိဝ စန္ဒနံ, မရီစိယောယေဝ စန္ဒနမိတိ စ, တဿ အာလေပေါတိ စ, တဿ လာဘောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໘໑. ຄຳວ່າ “ມະລີຈິ” ເປັນຕົ້ນ. ເພາະໄດ້ຮັບການທາດ້ວຍແປ້ງຈັນຄືລັງສີຂອງພຣະຈັນຜູ້ມີລັງສີອັນເຢັນ, ຄືໄດ້ຮັບການທາດ້ວຍແປ້ງຈັນທີ່ເອີ້ນວ່າມະລີຈິ (ລັງສີ), ທິດທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວເປັນສີຂາວຜ່ອງຢ່າງຍິ່ງ. ເພາະໄດ້ກ່າວເຖິງເຫດຜົນທີ່ເຮັດໃຫ້ທິດຕ່າງໆ ຂາວຜ່ອງວ່າ “ເພາະໄດ້ຮັບການທາດ້ວຍແປ້ງຈັນຄືລັງສີຂອງພຣະຈັນຜູ້ມີລັງສີອັນເຢັນ”, ໂທດຄືເນຍຍະ (ຄວາມບົກພ່ອງທີ່ຕ້ອງເດົາຄວາມ) ຈຶ່ງບໍ່ມີ. ມີວິເຄາະວ່າ: ຈັນຄືຈັນ (ຈັນທະນັມອິວະ ຈັນທະນັງ), ຫຼື ລັງສີນັ້ນເອງເປັນຈັນ (ມະລີຈິໂຍເອວະ ຈັນທະນັງ), ການທາເຊິ່ງຈັນນັ້ນ (ຕັດສະ ອາເລໂປ), ແລະ ການໄດ້ຮັບເຊິ່ງການທານັ້ນ (ຕັດສະ ລາໂພ).

ယထာ ဝါ –

ຫຼື ເຊັ່ນວ່າ –

၈၁.

໘໑.

မနောနုရဉ္ဇနော မာရ-င်္ဂနာသိင်္ဂါရဝိဗ္ဘမော;

ဇိနေနာ’သမနုညာတော, မာရဿ ဟဒယာနလော.

ຄວາມສະແດງອາການສະເໜ່ຫາອັນເປັນທີ່ຍິນດີແຫ່ງຈິດຂອງເຫຼົ່ານາງມານ, ເຊິ່ງພຣະຊິນະເຈົ້າບໍ່ຊົງຍິນດີນຳ, ໄດ້ກາຍເປັນໄຟໃນຫົວໃຈຂອງພະຍາມານ.

၈၂. ‘‘မနော’’စ္စာဒိ. မနံ ပဿန္တာနမနုဿရန္တာနဉ္စ စိတ္တံ အနုရဉ္ဇေတီတိ မနောနုရဉ္ဇနော, မာရင်္ဂနာနံ သိင်္ဂါရကတော ဝိဗ္ဘမော ဝိလာသော ဇိနေန အသမနုညာတော အဗ္ဘုပဂတော မာရဿ ဝသဝတ္တိနော ဟဒယာနလော ဟဒယဂ္ဂိ ဇာတော. သောကော စေတ္ထ အနလတ္ထေ နိရုပ္ပိတော တဿ [Pg.115] တာဒိသတ္ထာနတိဝတ္တနတော, ကာရဏန္တုပစာရေနာတိ. ဧတ္ထ ယဇ္ဇပိ မာရင်္ဂနာပရာဇယော န သဒ္ဒေါပါတ္တတ္ထော, တထာပိ ‘‘သိင်္ဂါရဝိဗ္ဘမော မာရဿ ဟဒယဂ္ဂီ’’တိ ဝုတ္တေ သာမတ္ထိယာ မာရင်္ဂနာပရာဇယော ဂမျတေ, တထာဝိဓဿ မာရသောကဿ မာရင်္ဂနာပရာဇယာဗျဘိစာရတော. နေဝေဒိသဿ နေယျတာ, ဝင်္ကဝုတ္တီဒိသီ ဂုဏောယေဝ ဗန္ဓဿ.

໘໒. ຄຳວ່າ “ມະໂນ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມສະແດງອາການສະເໜ່ຫາອັນເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈຂອງຜູ້ເບິ່ງແລະຜູ້ລະນຶກເຖິງຍິນດີ ຊື່ວ່າ “ມະໂນນຸຣັນຊະນະ” (ເປັນທີ່ຍິນດີແຫ່ງຈິດ). ຄວາມສະແດງອາການສະເໜ່ຫາອັນເກີດຈາກຄວາມຮັກຂອງເຫຼົ່ານາງມານ ເຊິ່ງພຣະຊິນະເຈົ້າບໍ່ຊົງຍິນດີນຳ ຄືບໍ່ຊົງຍອມຮັບ, ໄດ້ກາຍເປັນໄຟໃນຫົວໃຈ ຄືເກີດເປັນໄຟຄືຄວາມໂສກເສົ້າໃນຫົວໃຈຂອງພະຍາມານຜູ້ມີອຳນາດ. ໃນທີ່ນີ້, ຄວາມໂສກເສົ້າຖືກປຽບທຽບເປັນໄຟ ເພາະຄວາມໂສກເສົ້ານັ້ນບໍ່ກ້າວລ່ວງສະພາວະເຊັ່ນນັ້ນ, ໂດຍການອຸປະມາໂດຍເຫດ. ໃນຄຳນີ້, ເຖິງແມ່ນວ່າຄວາມພ່າຍແພ້ຂອງເຫຼົ່ານາງມານຈະບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໂດຍກົງດ້ວຍຖ້ອຍຄຳ, ແຕ່ເມື່ອກ່າວວ່າ “ຄວາມສະແດງອາການສະເໜ່ຫາເປັນໄຟໃນຫົວໃຈຂອງພະຍາມານ”, ຄວາມພ່າຍແພ້ຂອງເຫຼົ່ານາງມານກໍເປັນທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ໂດຍອັດຕະໂນມັດ, ເພາະຄວາມໂສກເສົ້າຂອງພະຍາມານເຊັ່ນນັ້ນຍ່ອມບໍ່ແຍກອອກຈາກຄວາມພ່າຍແພ້ຂອງເຫຼົ່ານາງມານ. ຄວາມບົກພ່ອງຄືເນຍຍະ (ຄວາມຕ້ອງເດົາ) ຍ່ອມບໍ່ມີໃນຄຳເຊັ່ນນີ້, ການກ່າວແບບອ້ອມຄ້ອມ (ວັງກະວຸດຕິ) ເຊັ່ນນີ້ ຖືເປັນຄຸນສົມບັດອັນດີເລີດຂອງການແຕ່ງຄຳປະພັນ.

၈၂. ဝတ္တဗ္ဗဿ ဉာယောပါတ္တတ္တာ နေယျဒေါသပရိဟာရတ္ထမုဒါဟရတိ ‘‘မနော’’စ္စာဒိ. မနောနုရဉ္ဇနော ဒဿနသဝနာနုဿရဏံ ကရောန္တာနံ ဇနာနံ စိတ္တမတ္တနိ အနုရဉ္ဇန္တော မာရင်္ဂနာသိင်္ဂါရဝိဗ္ဘမော မာရဝဓူနံ ရတိကီဠာဟေတုဘူတကာမပတ္ထနာသင်္ခါတသိင်္ဂါရေန ကတလီလာ ဇိနေန ဇိတပဉ္စမာရေန သတ္ထုနာ အသမနုညာတော အနဗ္ဘုပဂတော အသမ္ပဋိစ္ဆိတော မာရဿ ဝသဝတ္တိနော ဟဒယာနလော ဟဒယဂ္ဂိ အဟောသီတိ. အနလတ္တေန ကပ္ပိတကာရိယဘူတော သောကော မာရင်္ဂနာသိင်္ဂါရဝိဗ္ဘမသင်္ခါတကာရဏေန သဒ္ဓိံ အဘေဒကပ္ပနာယ ‘‘ဂုဠော သေမှံ, တိပုသံ ဇရော’’တိအာဒီသု ဝိယ တုလျာဓိကရဏဘာဝေန ဝုတ္တော ဟောတိ. ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ မာရင်္ဂနာနံ ပရာဇယဝါစကော သဒ္ဒေါ နတ္ထိ, တထာပိ ‘‘သိင်္ဂါရဝိဗ္ဘမော မာရဿ ဟဒယာနလော’’တိ ဝုတ္တေ မာရင်္ဂနာပရာဇယံ ဝိနာ တာဒိသသောကုပ္ပတ္တိကာရဏဿ အနဓိဂတတ္တာ အညထာနုပပတ္တိလက္ခဏသာမတ္ထိယေန တာသံ ပရာဇယော ပကာသိတော ဟောတီတိ ဤဒိသဝင်္ကဝုတ္တိယာ ဗန္ဓဂုဏတ္တာ နေယျဒေါသော နိရာကတော ဟောတီတိ. မနော အနုရဉ္ဇေတီတိ စ, မာရင်္ဂနာနံ သိင်္ဂါရောတိ စ, တေန ကတော ဝိဗ္ဘမောတိ စ ဝါကျံ.

໘໒. ເພື່ອສະແດງການແກ້ໄຂໂທດຄືເນຍຍະ ເພາະເນື້ອຄວາມທີ່ຄວນກ່າວນັ້ນໄດ້ມາໂດຍສົມຄວນແລ້ວ, ທ່ານຈຶ່ງຍົກຕົວຢ່າງວ່າ “ມະໂນ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ມະໂນນຸຣັນຊະນະ” ຄື ເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈຂອງຜູ້ເບິ່ງ, ຜູ້ຟັງ ແລະ ຜູ້ລະນຶກເຖິງມີຄວາມຍິນດີໃນຕົນ. “ມາຣັງຄະນາສິງຄາຣະວິບພະໂມ” ຄື ຄວາມສະແດງອາການສະເໜ່ຫາອັນເກີດຈາກຄວາມຮັກອັນເປັນເຫດແຫ່ງການຫຼິ້ນສະໜຸກຂອງເຫຼົ່ານາງມານ, ເຊິ່ງພຣະຊິນະເຈົ້າ ຜູ້ຊົງຊະນະມານທັງຫ້າ ບໍ່ຊົງຍິນດີນຳ ຄືບໍ່ຊົງຍອມຮັບ ແລະ ບໍ່ຊົງຮັບໄວ້, ໄດ້ກາຍເປັນໄຟໃນຫົວໃຈຂອງພະຍາມານຜູ້ມີອຳນາດ. ຄວາມໂສກເສົ້າເຊິ່ງຖືກສົມມຸດວ່າເປັນໄຟ ໄດ້ຖືກກ່າວໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນກັບເຫດ ຄືຄວາມສະແດງອາການສະເໜ່ຫາຂອງເຫຼົ່ານາງມານ ໂດຍການໃຊ້ຄຳສະແດງຄວາມເປັນອັນດຽວກັນ (ຕຸນຍາທິກະຣະນະ) ເຊັ່ນດຽວກັບໃນຄຳວ່າ “ນ້ຳອ້ອຍເປັນສະເລດ, ແຕງກວາເປັນໄຂ້” ເປັນຕົ້ນ. ໃນທີ່ນີ້, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີຄຳເວົ້າທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມພ່າຍແພ້ຂອງເຫຼົ່ານາງມານໂດຍກົງ, ແຕ່ເມື່ອກ່າວວ່າ “ຄວາມສະແດງອາການສະເໜ່ຫາເປັນໄຟໃນຫົວໃຈຂອງພະຍາມານ”, ຫາກບໍ່ມີຄວາມພ່າຍແພ້ຂອງເຫຼົ່ານາງມານແລ້ວ ເຫດແຫ່ງການເກີດຄວາມໂສກເສົ້າເຊັ່ນນັ້ນກໍຍ່ອມມີບໍ່ໄດ້, ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມພ່າຍແພ້ຂອງພວກນາງຈຶ່ງຖືກສະແດງອອກມາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມສົມເຫດສົມຜົນ. ດ້ວຍການກ່າວແບບອ້ອມຄ້ອມເຊັ່ນນີ້ ເຊິ່ງເປັນຄຸນສົມບັດຂອງການແຕ່ງ, ໂທດຄືເນຍຍະຈຶ່ງຖືກກຳຈັດອອກໄປ. ມີວິເຄາະວ່າ: ຍັງຈິດໃຫ້ຍິນດີ (ມະໂນ ອະນຸຣັນເຊຕີຕິ), ຄວາມຮັກຂອງເຫຼົ່ານາງມານ (ມາຣັງຄະນານັງ ສິງຄາໂຣ), ຄວາມສະແດງອາການອັນເກີດຈາກຄວາມຮັກນັ້ນ (ເຕນະ ກະໂຕ ວິບພະໂມ).

ဝိသေသနာပေက္ခဿ ယထာ –

ຕົວຢ່າງຂອງຄຳທີ່ຕ້ອງການຄຳວິເສດ (ວິເສສະນາເpedຂະ) ເຊັ່ນວ່າ –

၈၃.

໘໓.

အပယာတာပရာဓမ္ပိ, အယံ ဝေရီ ဇနံ ဇနော;

ကောဓပါဋလဘူတေန, ဘိယျော ပဿတိ စက္ခုနာ.

ຄົນຈອງເວນນີ້ ຍ່ອມເບິ່ງຄົນອື່ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີຄວາມຜິດແລ້ວ ກໍຕາມ, ດ້ວຍດວງຕາອັນແດງກ່ຳດ້ວຍຄວາມໂກດຫຼາຍຍິ່ງຂຶ້ນ.

၈၃. ‘‘အပယာတေ’’စ္စာဒိ. [Pg.116] အယံ ဝေရီ ဇနော အပယာတာပရာဓမ္ပိ ဇနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အပယာတော အပဂတော အပရာဓော ယဿ တံ, ကောဓေန ပါဋလဘူတေန သေတရတ္တေန. ဣမိနာ ဝိသေသနာပေက္ခဒေါသော ပရိဟဋော.

໘໓. ຄຳວ່າ “ອະປະຢາເຕ” ເປັນຕົ້ນ. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄຳວ່າ “ຄົນຈອງເວນນີ້ ຍ່ອມເບິ່ງຄົນອື່ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີຄວາມຜິດແລ້ວ ກໍຕາມ”. ຄຳວ່າ “ອະປະຢາຕາປະຣາທັງ” ຄື ຜູ້ມີຄວາມຜິດອັນຫຼີກໄປແລ້ວ (ບໍ່ມີຄວາມຜິດ). ຄຳວ່າ “ໂກທະປາຕາລະພູເຕນະ” ຄື ດ້ວຍດວງຕາອັນມີສີຂາວປົນແດງດ້ວຍຄວາມໂກດ. ດ້ວຍຄຳນີ້, ໂທດຄືການຕ້ອງການຄຳວິເສດຈຶ່ງຖືກແກ້ໄຂແລ້ວ.

၈၃. ‘‘အပယာတိ’’စ္စာဒိ. အယံ ဝေရီ ဇနော အပယာတာပရာဓမ္ပိ အပဂတာပရာဓမ္ပိ ဇနံ ကောဓပါဋလဘူတေန ကောဓေန ဘူတသေတလောဟိတဝဏ္ဏယုတ္တေန စက္ခုနာ ဘိယျော ယေဘုယျေန ပဿတီတိ. ‘‘ပဿတီ’’တိ ဝစနဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တေပိ ‘‘စက္ခုနာ’’တိ ဝိသေသျဝစနံ ‘‘ကောဓပါဋလဘူတေနာ’’တိ ဝိသေသနဿ လဗ္ဘမာနတ္တာ သာတ္ထကံ ဟောတီတိ ဝိသေသနာပေက္ခဒေါသော နိရာကတောတိ. အပယာတော အပဂတော အပရာဓော အသ္မာတိ စ, ကောဓေန ပါဋလဘူတန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໘໓. ຄຳວ່າ “ອະປະຢາຕິ” ເປັນຕົ້ນ. ຄົນຈອງເວນນີ້ ຍ່ອມເບິ່ງຄົນອື່ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີຄວາມຜິດແລ້ວ (ອະປະຄະຕາປະຣາທັງ) ກໍຕາມ, ດ້ວຍດວງຕາອັນແດງກ່ຳດ້ວຍຄວາມໂກດ (ຄືມີສີຂາວປົນແດງອັນເກີດຈາກຄວາມໂກດ) ຫຼາຍຍິ່ງຂຶ້ນ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຄຳວ່າ “ເບິ່ງ” (ປັດສະຕີ) ຢູ່ແລ້ວ, ແຕ່ຄຳນາມທີ່ຖືກຂະຫຍາຍຄື “ດ້ວຍດວງຕາ” (ຈັກຂຸນາ) ກໍຍັງມີປະໂຫຍດ ເພາະໄດ້ຮັບຄຳວິເສດຄື “ອັນແດງກ່ຳດ້ວຍຄວາມໂກດ” (ໂກທະປາຕາລະພູເຕນະ), ດັ່ງນັ້ນ ໂທດຄືການຕ້ອງການຄຳວິເສດຈຶ່ງຖືກກຳຈັດອອກໄປ. ມີວິເຄາະວ່າ: ຄວາມຜິດຫຼີກໄປຈາກຜู້ນັ້ນ (ອະປະຢາໂຕ ອະປະຄະໂຕ ອະປະຣາໂທ ອັສມາ), ແລະ ແດງກ່ຳດ້ວຍຄວາມໂກດ (ໂກເທນະ ປາຕາລະພູຕັງ).

ဟီနတ္ထဿ ယထာ –

ຕົວຢ່າງຂອງຄຳທີ່ມີເນື້ອຄວາມຕ່ຳຊ້າ (ຫີນັດຖະ) ເຊັ່ນວ່າ –

၈၄.

໘໔.

အပ္ပကာနမ္ပိ ပါပါနံ,ပဘာဝံ နာသယေ ဗုဓော;

အပိ နိပ္ပဘတာနီတ-ခဇ္ဇောတော ဟောတိ ဘာဏုမာ.

ຜູ້ມີປັນຍາ ຄວນກຳຈັດອານຸພາບຂອງບາບທັງຫຼາຍ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີພຽງເລັກນ້ອຍ; ເພາະວ່າ ພຣະອາທິດ ຍັງເຮັດໃຫ້ແມງຫິ່ງຫ້ອຍໝົດແສງສະຫວ່າງໄດ້.

၈၄. ‘‘အပ္ပကာန’’မိစ္စာဒိ. ဗုဓော ပဏ္ဍိတပေါသော အပ္ပကာနံ ပါပါနမ္ပိ ကိမုတမဓိကာနံ ပဘာဝံ အာနုဘာဝံ နာသယေ အပ္ပဝတ္တိံ ပါပေယျ. တံ အတ္ထန္တရနျာသေန သာဓေတိ. ဘာဏုမာ သူရိယော နိပ္ပဘတံ အာနီတော ခဇ္ဇောတော ယေန တထာဝိဓော အပိ ဟောတိ. ‘‘မန္ဒပ္ပဘော အယ’’န္တိ ဇောတိရိင်္ဂဏမ္ပိ နောပေက္ခတိ စက္ကဝါဠကုဟရာနုစရိတမဟာနုဘာဝေါပီတိ. ဧတ္ထ အပီတျာဒိနာ ဝစောဘင်္ဂိယာ ဟီနတ္ထဒေါသော ပရိဟဋော.

໘໔. ຄຳວ່າ “ອັບປະການັງ” ເປັນຕົ້ນ. ຜູ້ມີປັນຍາ ຄືຄົນສະຫຼາດ ຄວນກຳຈັດອານຸພາບ ຄືຄວາມສາມາດຂອງບາບທັງຫຼາຍ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີພຽງເລັກນ້ອຍ (ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງບາບທີ່ຫຼາຍ), ຄືເຮັດໃຫ້ບໍ່ເກີດຂຶ້ນ. ທ່ານພິສູດເນື້ອຄວາມນັ້ນດ້ວຍອັດຖັນຕະຣັນຍາສະອະລັງການ. ພຣະອາທິດ (ພາໂນມາ) ຍ່ອມເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ແມງຫິ່ງຫ้อยໝົດແສງສະຫວ່າງໄປ. ແມ່ນແຕ່ແມງຫິ່ງຫ້ອຍທີ່ມີແສງສະຫວ່າງອັນຮິບຫຣີ່ນີ້ ພຣະອາທິດຜູ້ມີອານຸພາບອັນແຜ່ໄປທົ່ວຂອບຈັກກະວານ ກໍບໍ່ຊົງລະເລີຍ. ໃນທີ່ນີ້, ດ້ວຍສຳນວນການກ່າວທີ່ມີຄຳວ່າ “ອະປິ” ເປັນຕົ້ນ, ໂທດຄືເນື້ອຄວາມຕ່ຳຊ້າຈຶ່ງຖືກແກ້ໄຂແລ້ວ.

၈၄. ‘‘အပ္ပကာနိ’’စ္စာဒိ. ဗုဓော ပညဝါ အပ္ပကာနမ္ပိ အတိမန္ဒာနမ္ပိ ပါပါနံ အကုသလာနံ ပဘာဝံ ဝိပါကဒါနသာမတ္ထိယသင်္ခါတာနုဘာဝံ နာသယေ အဟောသိကမ္မတာပါဒနေန နာသေယျ, [Pg.117] ဗဟူနံ ပါပါနံ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. တမတ္ထမတ္ထန္တရနျာသာလင်္ကာရေန သမတ္ထေတိ အပိစ္စာဒိ. ဘာဏုမာ သူရိယော နိပ္ပဘတာနီတခဇ္ဇောတော အပိ နိပ္ပဘတမာပါဒိတဇောတိရိင်္ဂဏေဟိ သမန္နာဂတောပိ ဟောတီတိ. ဟီနပဘာဝေါ ဟောတိ ခဇ္ဇောပနကေ ပဟာယ အတ္တနော အာလောကံ ကရောန္တော န ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဧတ္ထ အပိ နိပ္ပဘတိစ္စာဒိဝစနဝိလာသဝသေန ဟီနပက္ခံ ဂဟေတွာပိ သူရိယဥဒါရတ္တဿေဝ ပေါသိတတ္တာ ‘‘နိပ္ပဘတာနီတခဇ္ဇောတော’’တိ ဝိသေသနပဒံ ဟီနတ္ထဒေါသံ န နိဿယတိ. နတ္ထိ ပဘာ ယေသန္တိ စ, တေသံ ဘာဝေါတိ စ, တံ အာနီတာ ခဇ္ဇောတာ ယေနေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໘໔. ຄຳວ່າ “ອັບປະການິ” ເປັນຕົ້ນ. ຜູ້ມີປັນຍາ ຄືຜູ້ມີປັນຍາ ຄວນກຳຈັດອານຸພາບ ຄືຄວາມສາມາດໃນການໃຫ້ຜົນຂອງບາບທັງຫຼາຍ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີພຽງເລັກນ້ອຍ ຄືອ່ອນກຳລັງຢ່າງຍິ່ງ, ໂດຍການເຮັດໃຫ້ເປັນອະໂຫສິກຳ, ສ່ວນບາບທີ່ຫຼາຍນັ້ນ ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງgກ່າວເຖິງເລີຍ. ທ່ານສະໜັບສະໜູນເນື້ອຄວາມນັ້ນດ້ວຍອັດຖັນຕະຣັນຍາສະອະລັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ອະປິ” ເປັນຕົ້ນ. ພຣະອາທິດ ຍ່ອມເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ແມງຫິ່ງຫ້ອຍໝົດແສງສະຫວ່າງໄປ ຄືເປັນຜູ້ຮ່ວມຢູ່ກັບແມງຫິ່ງຫ້ອຍທີ່ຖືກເຮັດໃຫ້ໝົດແສງສະຫວ່າງແລ້ວ. ອະທິບາຍວ່າ: ພຣະອາທິດບໍ່ແມ່ນວ່າຈະມີແສງສະຫວ່າງອັນຕ່ຳຊ້າ ເພາະລະເລີຍແມງຫິ່ງຫ້ອຍແລ້ວຈຶ່ງເຮັດແສງສະຫວ່າງໃຫ້ແກ່ຕົນ. ໃນທີ່ນີ້, ດ້ວຍຄວາມງົດງາມແຫ່ງຖ້ອຍຄຳວ່າ “ອະປິ ນິບປະພະຕະ” ເປັນຕົ້ນ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຖືເອົາຝ່າຍທີ່ຕ່ຳຊ້າ, ແຕ່ເພາະເປັນການສະໜັບສະໜູນຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງພຣະອາທິດນັ້ນເອງ, ຄຳວິເສດວ່າ “ນິບປະພະຕານີຕະຂັດໂຊໂຕ” ຈຶ່ງບໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດໂທດຄືເນື້ອຄວາມຕ່ຳຊ້າ. ມີວິເຄາະວ່າ: ແສງສະຫວ່າງຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ມີ (ນັດຖິ ປະພາ ເຢສັນຕິ), ຄວາມເປັນແຫ່ງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ (ເຕສັງ ພາໂວ), ແມງຫິ່ງຫ້ອຍທັງຫຼາຍອັນພຣະອາທິດນຳມາສູ່ຄວາມບໍ່ມີແສງສະຫວ່າງນັ້ນ (ຕັງ ອານີຕາ ຂັດໂຊຕາ ເຢເນຕິ).

အနတ္ထဿ ယထာ –

ຕົວຢ່າງຂອງຄຳທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ (ອະນັດຖະ) ເຊັ່ນວ່າ –

၈၅.

໘໕.

န ပါဒပူရဏတ္ထာယ, ပဒံ ယောဇေယျ ကတ္ထစိ;

ယထာ ဝန္ဒေ မုနိန္ဒဿ, ပါဒပင်္ကေရုဟံ ဝရံ.

ບໍ່ຄວນປະກອບຄຳໃດໆ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການເຕັມບາດຄາຖາໃນທີ່ໃດໆ; ເຊັ່ນວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍໄຫວ້ພຣະບາດອັນປະເສີດດັ່ງດອກບົວຂອງພຣະມຸນິນ.

၈၅. ‘‘န ပါဒေ’’စ္စာဒိ. ဧတ္ထ ဝန္ဒေဣစ္စာဒေါ ဟေဋ္ဌာ ဝိယ ပါဒပူရဏဿ ကဿစိ အဘာဝေန အနတ္ထာဘာဝေါ.

໘໕. ຄຳວ່າ “ນະ ປﺎເທ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນທີ່ນີ້, ໃນຄຳວ່າ “ວັນເທ” ເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມບໍ່ມີໂທດຄືຄວາມບໍ່ມີປະໂຫຍດ ເພາະບໍ່ມີການເຕັມບາດຄາຖາໃດໆ ເໝືອນດັ່ງໃນຕົວຢ່າງຂ້າງເທິງ.

၈၅. ‘‘န ပါဒိ’’စ္စာဒိ. ပါဒပူရဏတ္ထာယ ဂါထာပါဒါနံ ပူရဏသင်္ခါတပယောဇနတ္ထာယ ပဒံ နာမာဒိကံ ကတ္ထစိ န ယောဇေယျ ဝိညူတိ, ယထာ နိရတ္ထကပဒါယောဇနေ ဥဒါဟရဏမေဝံ ‘‘မုနိန္ဒဿ ဝရံ ပါဒပင်္ကေရုဟံ ဝန္ဒေ’’တိ. ဟေဋ္ဌာ ဒုဋ္ဌောဒါဟရဏေ ဝိယ ပါဒပူရဏတ္ထံ ကဿစိ ပဒဿ အယောဇိတတ္တာ သာတ္ထကပဒေဟိ နိရတ္ထကဒေါသော နိရာကတောတိ. မုဒုနိမ္မလသောဘာဒိသာဓာရဏဂုဏယောဂတော ပင်္ကေရုဟသဒိသံ ဥပစာရတော ပင်္ကေရုဟံ နာမ. ပါဒမေဝ ပင်္ကေရုဟန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ဝိသေသနဝိသေသျပဒဒေါသပရိဟာရော.

໘໕. ຄຳວ່າ “ນະ ປາທິ” ເປັນຕົ້ນ. ຜູ້ມີປັນຍາ ບໍ່ຄວນປະກອບຄຳນາມເປັນຕົ້ນໃນທີ່ໃດໆ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການເຕັມບາດຄາຖາ ຄືເພື່ອປະໂຫຍດໃນການເຮັດໃຫ້ບາດຄາຖາເຕັມ, ຕົວຢ່າງໃນການບໍ່ປະກອບຄຳທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ ເຊັ່ນ “ຂ້າພະເຈົ້າຂໍໄຫວ້ພຣະບາດອັນປະເສີດດັ່ງດອກບົວຂອງພຣະມຸນິນ” (ມຸນິນທັດສະ ວະຣັງ ປາດະປັນເກຣຸຫັງ ວັນເທ). ເພາະບໍ່ໄດ້ປະກອບຄຳໃດໆ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການເຕັມບາດຄາຖາ ເໝືອນດັ່ງໃນຕົວຢ່າງທີ່ເສຍຂ້າງເທິງ, ໂທດຄືຄວາມບໍ່ມີປະໂຫຍດຈຶ່ງຖືກກຳຈັດອອກໄປດ້ວຍຄຳທີ່ມີປະໂຫຍດເຫຼົ່ານີ້. ທີ່ຊື່ວ່າ “ດອກບົວ” ໂດຍການອຸປະມາ ເພາະປະກອບດ້ວຍຄຸນສົມບັດຮ່ວມກັນ ມີຄວາມອ່ອນນຸ້ມ, ຄວາມສະອາດ ແລະ ຄວາມງົດງາມເປັນຕົ້ນ. ມີວິເຄາະວ່າ: ພຣະບາດນັ້ນεອງເປັນດອກບົວ (pādameva paṅkeruhaṃ). ຈົບການແກ້ໄຂໂທດແຫ່ງຄຳວິເສດແລະຄຳທີ່ຖືກຂະຫຍາຍ.

၈၆.

໘໖.

ဘယကောဓပသံသာဒိ-ဝိသေသော တာဒိသော ယဒိ;

ဝတ္တုံ ကာမီယတေ ဒေါသော,န တတ္ထေ’ကတ္ထတာကတော.

ຫາກມີຄວາມຕ້ອງການຈະກ່າວເຖິງຄວາມພິເສດ ເຊັ່ນ ຄວາມຢ້ານ, ຄວາມໂກດ, ຄວາມສັນລະເສີນ ເປັນຕົ້ນ; ໂທດອັນເກີດຈາກການມີເນື້ອຄວາມດຽວກັນ (ເອກັດຖະ) ຍ່ອມບໍ່ມີໃນທີ່ນັ້ນ.

၈၆. ‘‘ဘယေ’’စ္စာဒိ. [Pg.118] ဘယဉ္စ စိတ္တုတြာသော ကောဓော စ ဒေါသော ပသံသာ စ ထုတိ, တာ အာဒိ ယဿ တုရိတာဒိနော သော တာဒိသော ဝိသေသော ယဒိ ဝတ္တုံ ကာမီယတေ ဣစ္ဆီယတေ, တတ္ထ တသ္မိံ ဘယာဒိဝိသေသေ ဝိသယေ ဧကတ္ထတာယ ဧကတ္ထဘာဝေန ကတော ဒေါသော နတ္ထိ.

໘໖. ຄຳວ່າ “ພະເຢ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມຢ້ານ ຄືຄວາມສະດຸ້ງກົວແຫ່ງຈິດ, ຄວາມໂກດ ຄືຄວາມປະທຸສະຮ້າຍ, ແລະ ຄວາມສັນລະເສີນ ຄືການຍົກຍ້ອງ, ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ (ເຊັ່ນ ຄວາມຮີບຮ້ອນເປັນຕົ້ນ), ຫາກມີຄວາມຕ້ອງການ ຄືປາດຖະໜາຈະກ່າວເຖິງຄວາມພິເສດເຊັ່ນນັ້ນ, ໃນທີ່ນັ້ນ ຄືໃນເລື່ອງຄວາມພິເສດມີຄວາມຢ້ານເປັນຕົ້ນ, ໂທດອັນເກີດຈາກການມີເນື້ອຄວາມດຽວກັນ ຍ່ອມບໍ່ມີ.

၈၆. ဣဒါနိ ဝါကျဒေါသပရိဟာရတ္ထမာရဘတိ ‘‘ဘယကောဓေ’’စ္စာဒိ. ဘယကောဓပသံသာဒိ စိတ္တုတြာသပဋိဃထုတိအာဒီဟိ သမန္နာဂတော တာဒိသော ဝိသေသော ဝတ္တုံ ယဒိ ကာမီယတေ စေ ဝိညူဟိ ဣစ္ဆီယတေ, တတ္ထ ဘယကောဓာဒိကေ ဝိသေသေ ဧကတ္ထတာကတော ဧကတ္ထဘာဝေန ကတော ဒေါသော ဝါကျဒေါသော န ဘဝတိ. ဘယာဒိဝိသေသေ ဝတ္တုမိစ္ဆိတေ ပုဗ္ဗုစ္စာရိတပဒဿ ပုနုစ္စာရဏေ ဧကတ္ထဒေါသော န ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဘယဉ္စ ကောဓော စ ပသံသာ စာတိ စ, တာ အာဒိ ယဿ တုရိတကောတူဟလအစ္ဆရာဟာသသောကပသာဒသင်္ခါတဿ အတ္ထဝိသေသဿေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. တဂ္ဂုဏသံဝိညာဏအညပဒတ္ထသမာသတ္တာ ဘယာဒီသု ကထိတမပိ ဂဟေတွာ ပုနပ္ပုနံ ကထနမဝိရောဓံ. ဧကော အတ္ထော ယေသံ ပဒါဒီနံ တေ ဧကတ္ထာ, တေသံ ဘာဝေါ ဧကတ္ထတာ, တာယ ကတောတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໘໖. ບັດນີ້, ທ່ານເລີ່ມຕົ້ນເພື່ອແກ້ໄຂໂທດແຫ່ງປະໂຫຍກ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ພະຍະໂກທະ” ເປັນຕົ້ນ. ຫາກຜູ້ມີປັນຍາປາດຖະໜາຈະກ່າວເຖິງຄວາມພິເສດເຊັ່ນນັ້ນ ອັນປະກອບດ້ວຍຄວາມຢ້ານ, ຄວາມໂກດ, ຄວາມສັນລະເສີນ ເປັນຕົ້ນ (ຄືຄວາມສະດຸ້ງກົວແຫ່ງຈິດ, ຄວາມປະທຸສະຮ້າຍ, ການຍົກຍ້ອງ ເປັນຕົ້ນ), ໃນຄວາມພິເສດມີຄວາມຢ້ານແລະຄວາມໂກດເປັນຕົ້ນນັ້ນ, ໂທດອັນເກີດຈາກການມີເນື້ອຄວາມດຽວກັນ ຍ່ອມບໍ່ເປັນໂທດແຫ່ງປະໂຫຍກ. ອະທິບາຍວ່າ: ເມື່ອປາດຖະໜາຈະກ່າວເຖິງຄວາມພິເສດມີຄວາມຢ້ານເປັນຕົ້ນ, ການກ່າວຊ້ຳຄຳທີ່ກ່າວໄປແລ້ວຂ້າງຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເປັນໂທດຄືເອກັດຖະ. ມີວິເຄາະວ່າ: ຄວາມຢ້ານ, ຄວາມໂກດ ແລະ ຄວາມສັນລະເສີນ (ພະຍັນຈະ ໂກໂທ ຈະ ປະສັງສາ ຈະ), ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຕົ້ນ ແຫ່ງເນື້ອຄວາມພິເສດອັນໄດ້แก่ ຄວາມຮີບຮ້ອນ, ຄວາມຕື່ນເຕັ້ນ, ຄວາມອັດສະຈັນ, ຄວາມຫົວ, ຄວາມໂສກເສົ້າ ແລະ ຄວາມເຫຼື້ອມໃສ. ເພາະເປັນຕັດຄຸນນະສັງວິນຍານະອັນຍະປະທັດຖະສະມາດ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະກ່າວໄປແລ້ວໃນຄວາມຢ້ານເປັນຕົ້ນ ກໍຍັງນຳມາກ່າວຊ້ຳໄດ້ອີກໂດຍບໍ່ຂັດຂ້ອງ. ຄຳທັງຫຼາຍທີ່ມີເນື້ອຄວາມດຽວກັນ ຊື່ວ່າ “ເອກັດຖະ” (ເອໂກ ອັດໂຖ ເຢສັງ), ຄວາມເປັນແຫ່ງຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ “ເອກັດຖະຕາ” (ເຕສັງ ພາໂວ ເອກັດຖະຕາ), ໂທດອັນເກີດຈາກຄວາມເປັນແຫ່ງຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ (ຕາຍະ ກະໂຕ).

ယထာ –

ເຊັ່ນວ່າ –

၈၇.

໘໗.

သပ္ပော သပ္ပော အယံ ဟန္ဒ, နိဝတ္တတု ဘဝံ တတော;

ယဒိ ဇီဝိတုကာမော’သိ, ကထံ တမုပသပ္ပသိ.

ງູ! ງູ! ໂຕນີ້, ໂອ້! ທ່ານຈົ່ງຖອຍກັບໄປຈາກທີ່ນັ້ນເຖີດ; ຫາກທ່ານຍັງຢາກມີຊີວິດຢູ່, ເປັນຫຍັງຈຶ່ງເຂົ້າໄປໃກ້ມັນ.

၈၇. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ ‘‘သပ္ပော’’ဣစ္စာဒိ. ‘‘အယံ သပ္ပော သပ္ပော’’တိ ဘယေနာမေဍိတံ ဟန္ဒာတိ ခေဒေ တတော တမှာ ဌာနာ, သပ္ပတော ဝါ ဘဝံ ဘဝန္တော နိဝတ္တတု ဂတမဂ္ဂါဘိမုခေါ အာဝတ္တတု. တံ ဌာနံ, သပ္ပံ ဝါ. နတ္ထေတ္ထ ဧကတ္ထတာဒေါသော ဘယေနာမေဍိတပ္ပယောဂတော.

໘໗. ທ່ານຍົກຕົວຢ່າງວ່າ “ສັບໂປ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ງູ! ງູ! ໂຕນີ້” ເປັນການກ່າວຊ້ຳດ້ວຍຄວາມຢ້ານ. ຄຳວ່າ “ຫັນທະ” ເປັນຄຳສະແດງຄວາມສັງເວດ. ຄຳວ່າ “ຕະໂຕ” ຄື ຈາກສະຖານທີ່ນັ້ນ ຫຼື ຈາກງູນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ພະວັງ” ຄື ທ່ານ. ຄຳວ່າ “ນິວັດຕະຕຸ” ຄື ຈົ່ງຖອຍກັບໄປສູ່ທາງທີ່ມາ. ຄຳວ່າ “ຕັງ” ຄື ສະຖານທີ່ນັ້ນ ຫຼື ງູນັ້ນ. ໃນທີ່ນີ້ ຍ່ອມບໍ່ມີໂທດຄືເອກັດຖະ ເພາະເປັນການໃຊ້ຄຳຊ້ຳດ້ວຍຄວາມຢ້ານ.

၈၇. ‘‘သပ္ပော’’စ္စာဒိ. [Pg.119] ဟန္ဒ နဋ္ဌော ဝတ, အယံ သပ္ပော သပ္ပော ဘဝံ တတော ဌာနတော, သပ္ပတော ဝါ နိဝတ္တတု အာဝတ္တတု ယဒိ ဇီဝိတုကာမော အသိ, တံ ဌာနံ, သပ္ပံ ဝါ ကထမုပသပ္ပသိ ကထမုပဂစ္ဆသီတိ. ဘယေ အာမေဍိတဝစနတ္တာ ဧကတ္ထတာဒေါသော နတ္ထိ, ဇီဝိတုကာမောသီတိ ဧတ္ထ ဗိန္ဒုလောပေါ.

໘໗. ຄຳວ່າ “ສັບໂປ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ຫັນທະ” ຄື ໂອ້! ຈິບຫາຍແລ້ວໜໍ, ງູ! ງູ! ໂຕນີ້, ທ່ານຈົ່ງຖອຍກັບໄປຈາກສະຖານທີ່ນັ້ນ ຫຼື ຈາກງູນັ້ນເຖີດ, ຫາກທ່ານຍັງຢາກມີຊີວິດຢູ່, ເປັນຫຍັງຈຶ່ງເຂົ້າໄປໃກ້ ຄືເຂົ້າໄປຫາສະຖານທີ່ນັ້ນ ຫຼື ງູນັ້ນ. ເພາະເປັນການກ່າວຊ້ຳດ້ວຍຄວາມຢ້ານ ໂທດຄືεອກັດຖະຈຶ່ງບໍ່ມີ. ໃນຄຳວ່າ “jīvitukāmosi” ນີ້ ມີການລົບພິນທຸ (ອັງ).

ပဒဒေါသပရိဟာရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ຈົບການອະທິບາຍການແກ້ໄຂໂທດແຫ່ງຄຳ.

ဝါကျဒေါသပရိဟာရဝဏ္ဏနာ

ການອະທິບາຍການແກ້ໄຂໂທດແຫ່ງປະໂຫຍກ

ဘဂ္ဂရီတိနော ယထာ –

ຕົວຢ່າງຂອງຄຳທີ່ເສຍລະບຽບ (ພັກຄະຣີຕິ) ເຊັ່ນວ່າ –

၈၈.

໘໘.

ယော ကောစိ ရူပါတိသယော,ကန္တိ ကာပိ မနောဟရာ;

ဝိလာသာတိသယော ကောပိ,အဟော ဗုဒ္ဓမဟောဒယော.

ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງພຣະຮູບໃດໜຶ່ງ, ຄວາມງົດງາມອັນເປັນທີ່ຈັບໃຈບາງປະການ, ຄວາມສະແດງອາການອັນຍິ່ງໃຫຍ່ບາງຢ່າງ, ໂອ້! ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າຊ່າງໜ້າອັດສະຈັນຍິ່ງນັກ.

၈၈. ‘‘ယော’’ဣစ္စာဒိ. ရူပဿ အနုဗျဉ္ဇနေဟိ အနုဗျဉ္ဇိတဗာတ္တိံသဝရပုရိသလက္ခဏောပသောဘိတဿ ဗျာမပ္ပဘာကေတုမာလာဝိရာဇိတဿ အတိသယော အာဓိက္ကံ ဝါစာဂေါစရဘာဝါတိက္ကမေန အဝစနီယတ္တာ ယော ကောစိယေဝ. မနော အနေကလောကဿ စိတ္တံ ဟရတီတိ မနောဟရာ စိတ္တမဝဟရန္တီ ကန္တိ သောဘာ ကာပိ အဝစနပထာ ကာပိယေဝ. ဝိလာသဿ ဂတျာဒိနော အတိသယော ဝစနပထာတိက္ကန္တော ကောပိယေဝ, တသ္မာ ဗုဒ္ဓဿ မဟန္တော ဥဒယော အဘိဝုဍ္ဎိ အဟော အဗ္ဘုတောတိ. ဧတ္ထ ကိံသဒ္ဒေနာရဒ္ဓါ ရီတိ န ကတ္ထစိ ဘဂ္ဂါ.

໘໘. ຄຳວ່າ “ໂຢ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ ຄືຄວາມεໜືອກວ່າແຫ່ງພຣະຮູບອັນປະດັບດ້ວຍມະຫາປຸຣິສະລັກສະນະ 32 ປະການ ອັນສະແດງອອກດ້ວຍອະນຸພະຍັນຊະນະ ແລະ ຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍພຣະຣັດສະໝີວາໜຶ່ງແລະເກດຸມາລາ, ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ສາມາດກ່າວໄດ້ດ້ວຍການກ້າວລ່ວງວິໄສແຫ່ງວາຈາ ຈຶ່ງເປັນ “ໂຢ ໂກຈິ” (ໃດໜຶ່ງ) ເທົ່ານັ້ນ. ຄວາມງົດງາມ ຄືຄວາມສະຫວ່າງສະໄຫວອັນເປັນທີ່ຈັບໃຈ ຄືດຶງດູດຈິດໃຈຂອງຊາວໂລກທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ “ມະໂນຫາຣາ”, ເພາະກ້າວລ່ວງທາງແຫ່ງວາຈາ ຈຶ່ງເປັນ “ກາປι” (ບາງປະການ) ເທົ່ານັ້ນ. ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງພຣະອິຣິຍາບົດ ມີການສະເດັດພຣະຣາຊະດຳເນີນເປັນຕົ້ນ ເພາະກ້າວລ່ວງທາງແຫ່ງວາຈາ ຈຶ່ງເປັນ “ໂກປິ” (ບາງຢ່າງ) ເທົ່ານັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ໂອ້! ຊ່າງໜ້າອັດສະຈັນຍິ່ງນັກ. ໃນທີ່ນີ້, ລະບຽບທີ່ເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍ “ກິມສັບ” (ສັບສະແດງຄຳຖາມ/ອະນິຍົມ) ຍ່ອມບໍ່ເສຍໄປໃນທີ່ໃດເລີຍ.

၈၈. ‘‘ယော ကောစိ’’စ္စာဒိ. ရူပါတိသယော သုပ္ပဟိဋ္ဌိတပါဒတာဒိဒွတ္တိံသပုရိသလက္ခဏေဟိ သောဘိတဿ စိတ္တင်္ဂုလိတာဒိအသီတိအနုဗျဉ္ဇနေဟိ [Pg.120] အလင်္ကတဿ ဗျာမပ္ပဘာကေတုမာလာဟိ ဥဇ္ဇလဿ ရူပကာယဿ အာဓိကျံ ယော ကောစိယေဝ မနောဂေါစရဘာဝံ ဝိနာ ဝစနဝိသယာတိက္ကန္တတ္တာ ယော ကောစိယေဝ. မနောဟရာ လောကဿ စိတ္တံ ဟရန္တီ ကန္တိ သောဘာ ကာပိယေဝ ဝစီဝိသယာတိက္ကန္တတ္တာ ကာပိယေဝ. ဝိလာသာတိသယော ဝိသယဘူတပိယဘာဝသင်္ခါတဿ ဂမနာဒိဝိလာသဿ အာဓိကျမ္ပိ ကောပိယေဝ ဝုတ္တကာရဏေနေဝကောပိယေဝ. တတော ဗုဒ္ဓမဟောဒယော ဗုဒ္ဓဿ မဟာဘိဝုဒ္ဓိသင်္ခါတော ဥဒယော အဟော အစ္ဆရိယောတိ. ဧတ္ထ သဗ္ဗနာမိကေန ကိံ သဒ္ဒေန ဝတ္တုမာရဒ္ဓက္ကမော န ကတ္ထစိ ဘိန္နောတိ ဘဂ္ဂရီတိဒေါသော နတ္ထီတိ.

໘໘. ຄຳວ່າ “ໂຢ ໂກຈິ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງພຣະຮູບ ຄືຄວາມເໜືອກວ່າແຫ່ງພຣະກາຍອັນງົດງາມດ້ວຍມະຫາປຸຣິສະລັກສະນະ 32 ປະການ ມີພຣະບາດປະດິດສະຖານດີເປັນຕົ້ນ, ອັນປະດັບດ້ວຍອະນຸພະຍັນຊະນະ 80 ມີພຣະອັງຄຸລີກົມມົນເປັນຕົ້ນ, ແລະ ຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍພຣະຣັດສະໝີວາໜຶ່ງແລະເກດຸມາລາ, ເພາະກ້າວລ່ວງວິໄສແຫ່ງວາຈາໂດຍບໍ່ມີໃນວິໄສແຫ່ງໃຈ ຈຶ່ງເປັນ “ໂຢ ໂກຈິ” ເທົ່ານັ້ນ. ຄວາມງົດງາມ ຄືຄວາມສະຫວ່າງສະໄຫວອັນດຶງດູດຈິດໃຈຂອງຊາວໂລກ ຊື່ວ່າ “ມະໂນຫາຣາ”, ເພາະກ້າວລ່ວງວິໄສແຫ່ງວາຈາ ຈຶ່ງເປັນ “ກາປິ” ເທົ່ານັ້ນ. ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງພຣະອິຣິຍາບົດ ຄືຄວາມເໜືອກວ່າແຫ່ງການສະເດັດພຣະຣາຊະດຳເນີນເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນທີ່ຮັກ ກໍເປັນ “ໂກປິ” ເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍເຫດຜົນທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ. ເພາະເຫດນັ້ນ, ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ໂອ້! ຊ່າງໜ້າອັດສະຈັນຍິ່ງນັກ. ໃນທີ່ນີ້, ລຳດັບທີ່ເລີ່ມຕົ້ນກ່າວດ້ວຍ “ກິມສັບ” ອັນເປັນສັບພະນາມ ຍ່ອມບໍ່ແຕກທຳລາຍໃນທີ່ໃດເລີຍ, ດັ່ງນັ້ນ ໂທດຄືພັກຄະຣີຕິຈຶ່ງບໍ່ມີ.

၈၉.

໘໙.

အဗျာမောဟကရံ ဗန္ဓံ, အဗျာကိဏ္ဏံ မနောဟရံ;

အဒူရပဒဝိနျာသံ, ပသံသန္တိ ကဝိဿရာ.

ຍອດແຫ່ງກະວີທັງຫຼາຍ ຍ່ອມສັນລະເສີນຄຳປະພັນອັນບໍ່ເຮັດໃຫ້ຫຼົງໄຫຼ, ບໍ່ສັບສົນປົນເປ, ເປັນທີ່ຈັບໃຈ, ແລະ ມີການຈັດວາງຄຳທີ່ບໍ່ຫ່າງກັນ.

၈၉. ‘‘အဗျာမောဟ’’ဣစ္စာဒိ. နတ္ထိ ဒူရမေသန္တိ အဒူရာနိ, တာနိယေဝ ပဒါနိ, တေသံ ဝိနျာသော ယာထာဝတော ဌပနံ ယဿ တံ. တတောယေဝ အဗျာကိဏ္ဏော အသမ္မိဿော စ. သော အဗျာကိဏ္ဏတာယ ဧဝ မနောဟရော စာတိ အဗျာကိဏ္ဏံ မနောဟရံ. တေနေဝ ‘‘အယမေတ္ထ အတ္ထော အယံ ဝါ’’တိ ဧဝံ ဗျာမောဟံ န ကရောတီတိ အဗျာမောဟကရော, တံ. ပသာဒါလင်္ကာရာလင်္ကိတံ ဗန္ဓံ. ကဝီနံ ဣဿရာ ပဓာနာ. ယေ ကနိဋ္ဌင်္ဂုလိဂဏနာနိဋ္ဌာ, တေ ပသံသန္တိ ထုဝန္တိ တာဒိသဗန္ဓဂုဏဿာတိသယပသံသာရဟဘာဝေန.

໘໙. ຄຳວ່າ “ອະບະຍາໂມຫະ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ມີຄວາມຫ່າງກັນ ຊື່ວ່າ “ອະທູຣານິ”, ການຈັດວາງ ຄືການຕັ້ງໄວ້ຕາມຄວາມເໝາະສົມແຫ່ງຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ “ອະທູຣະປະທະວິນຍາສະ”. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ຈຶ່ງບໍ່ສັບສົນປົນເປ ຄືບໍ່ປົນກັນ. ແລະ ເພາະຄວາມບໍ່ສັບສົນປົນເປນັ້ນເອງ ຈຶ່ງເປັນທີ່ຈັບໃຈ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ອະບະຍາກິນນັງ ມະໂນຫາຣັງ”. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ຈຶ່ງບໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຫຼົງໄຫຼວ່າ “ເນື້ອຄວາມໃນທີ່ນີ້ແມ່ນອັນນີ້ ຫຼື ແມ່ນອັນນັ້ນ”, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ອະບະຍາໂມຫະກະຣັງ”. ຄຳປະພັນອັນປະດັບດ້ວຍປະສາດະອະລັງການ. ຍອດແຫ່ງກະວີ ຄືຜູ້ເປັນໃຫຍ່ແຫ່ງກະວີທັງຫຼາຍ ຜູ້ເປັນເລີດໃນການນັບດ້ວຍນິ້ວກ້ອຍ, ຍ່ອມສັນລະເສີນ ຄືຍົກຍ້ອງ ເພາະຄຸນສົມບັດແຫ່ງຄຳປະພັນເຊັ່ນນັ້ນຄວນຄ່າແກ່ການສັນລະເສີນຢ່າງຍິ່ງ.

၈၉. ‘‘အဗျာမောဟေ’’စ္စာဒိ. အဒူရပဒဝိနျာသံ နာမာဒိပဒါနံ ဝေါဟာရကာလေ အဒူရသမ္ဗန္ဓော ယထာ သိယာ, တထာ ပဋိပါဋိယာ ပဒဋ္ဌပနေန သမန္နာဂတံ အဗျာကိဏ္ဏံ, တတောယေဝ အညသမ္ဗန္ဓီပဒေဟိ အသမ္မိဿံ မနောဟရံ, တတောယေဝ ဝိညူနံ စိတ္တမာရာဓေန္တံ အဗျာမောဟကရံ ‘‘ဣမဿတ္ထော ဣမဿတ္ထော ဧသော ဧသော ဝါ’’တိ သံသယမနုပ္ပာဒေန္တံ ဗန္ဓံ ပသာဒါလင်္ကာရသံယုတ္တံ ဗန္ဓနံ ကဝိဿရာ ကဝီနံ [Pg.121] ပဓာနာ ပဏ္ဍိဘဇနာ, ကနိဋ္ဌင်္ဂုလိယာ ဂဏိတဗ္ဗာ အဂ္ဂကဝိနောတိ အဓိပ္ပာယော. ပသံသန္တိ ထောမေန္တိ. ဗျာမောဟံ န ကရောတီတိ အဗျာမောဟကရော. ဝိ အာကိဏ္ဏော ဗျာကိဏ္ဏော, န ဗျာကိဏ္ဏော အဗျာကိဏ္ဏော. နတ္ထိ ဒူရံ ယေသံ, တာနိယေဝ ပဒါနိ, တေသံ ဝိနျာသော ဌပနံ ယဿ ဗန္ဓဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໘໙. ຄຳວ່າ “Abyāmohe” (ບໍ່ສັບສົນ) ເປັນຕົ້ນ. ການຈັດວາງບົດທີ່ບໍ່ຫ່າງກັນ ຄື ການຈັດວາງບົດຕ່າງໆ ມີນາມະບົດເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ມີຄວາມສຳພັນກັນຢ່າງບໍ່ຫ່າງໄກໃນເວລາໃຊ້ໂວຫານ, ປະກອບດ້ວຍການຕັ້ງບົດໄວ້ຕາມລຳດັບ, ບໍ່ປົນເປກັນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ປົນເປກັບບົດອື່ນທີ່ມີຄວາມສຳພັນກັນ, ເປັນທີ່ໜ້າພໍໃຈ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈຂອງນັກປາດທັງຫຼາຍຍິນດີ, ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສັບສົນ ຄື ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສົງໄສວ່າ “ເນື້ອຄວາມຂອງບົດນີ້ແມ່ນອັນນີ້ ຫຼື ເນື້ອຄວາມຂອງບົດນີ້ແມ່ນອັນນັ້ນ”, ເປັນຄຳປະພັນທີ່ປະກອບດ້ວຍປະສາດະລັງການ (ຄວາມເຫຼື້ອມໃສ), ນັກປາດທັງຫຼາຍ ຜູ້ເປັນຍອດແຫ່ງກະວີ ຜູ້ເປັນຫົວໜ້າຂອງກະວີທັງຫຼາຍ ຜູ້ທີ່ຄວນນັບຖືດ້ວຍນິ້ວກ້ອຍ ໝາຍເຖິງເປັນຍອດກະວີ, ຍ່ອມສັນເສີນ ຄື ຍ້ອງຍໍ. ບົດປະພັນໃດ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສັບສົນ ບົດປະພັນນັ້ນ ຊື່ວ່າ “abyāmohakaro” (ເຮັດບໍ່ໃຫ້ສັບສົນ). ບົດທີ່ຊື່ວ່າ “byākiṇṇo” ເພາະມີຄວາມປົນເປ, ບົດທີ່ບໍ່ປົນເປ ຊື່ວ່າ “abyākiṇṇo”. ບົດປະພັນໃດ ມີການຈັດວາງບົດທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ມີຄວາມຫ່າງໄກກັນ, ບົດປະພັນນັ້ນ ຊື່ວ່າ “adūrapadavinyāso” ນີ້ຄືວິເຄາະ.

ယထာ –

ຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ:

၉၀.

໙໐.

နီလုပ္ပလာဘံ နယနံ,ဗန္ဓုကရုစိရော’ဓရော;

နာသာ ဟေမင်္ကုသော တေန,ဇိနောယံ ပိယဒဿနော.

ດວງຕາ ມີລັດສະໝີດັ່ງດອກບົວຂຽວ, ຮີມສົບ ແດງງາມດັ່ງດອກພຸດທະຮັກສາ, ດັງ ດັ່ງຂໍຄຳ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພະຊິນະເຈົ້ານີ້ ຈຶ່ງມີພະວໍລະກາຍໜ້າຊົມຊື່ນ.

၉၀. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ ‘‘နီလုပ္ပလာဘ’’မိစ္စာဒိ. ယဿ ဇိနဿ နယနံ နေတ္တံ နီလုပ္ပလာဘံ ဣန္ဒီဝရဒွယနိဘံ, အဓရော အဓရောဋ္ဌော ဗန္ဓုကမိဝ ဗန္ဓုကကုသုမမိဝ ရုစိရော ကန္တော, နာသာ နာသိကာ သယံ ဟေမင်္ကုသော သုဝဏ္ဏင်္ကုသောယေဝ, တေန ကာရဏေန အယံ ဇိနော ပိယံ မဓုရံ ဒဿနမဿာတိ ပိယဒဿနော. ဤဒိသော န ဗျာကိဏ္ဏဒေါသော, အဗျာကိဏ္ဏော ပသာဒေါယေဝါတိ.

໙໐. ທ່ານສະແດງອຸທາຫອນວ່າ “Yathā” ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “nīluppalābhaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ດວງຕາ ຄື ພະເນດ ຂອງພະຊິນະເຈົ້າພະອົງໃດ ມີລັດສະໝີດັ່ງດອກບົວຂຽວ ຄື ປຽບດັ່ງດອກບົວຂຽວຄູ່ໜຶ່ງ, ຮີມສົບລຸ່ມ ຄື ພະໂອດລຸ່ມ ງາມໜ້າຮັກດັ່ງດອກພຸດທະຮັກສາ, ດັງ ຄື ພະນາສິກ ເປັນດັ່ງຂໍຄຳ ຄື ຂໍທີ່ເຮັດດ້ວຍຄຳແທ້ໆ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພະຊິນະເຈົ້າພະອົງນີ້ ຈຶ່ງມີການທັດສະນາທີ່ໜ້າຮັກໜ້າຊົມ ຊື່ວ່າ “piyadassano” (ມີພະວໍລະກາຍໜ້າຊົມຊື່ນ). ຄຳປະພັນທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ບໍ່ມີໂທດຄືຄວາມປົນເປ (byākiṇṇadosa) ແຕ່ເປັນປະສາດະລັງການທີ່ບໍ່ປົນເປແທ້ໆ.

၉၀. ဣဒါနိ ဗျာကိဏ္ဏဒေါသပရိဟာရံ ပရိဟရတိ ‘‘နီလုပ္ပလိ’’စ္စာဒိနာ. နယနံ ယဿ နေတ္တယုဂဠံ နီလုပ္ပလာဘံ နီလုပ္ပလဒလသဒိသံ, အဓရော အဓရောဋ္ဌော ဗန္ဓုကရုစိရော ဗန္ဓုကပုပ္ဖမိဝ မနုညော, နာသာ နာသိကာ ဟေမင်္ကုသော သုဝဏ္ဏင်္ကုသောယေဝ, တေန ကာရဏေန အယံ ဇိနော ပိယဒဿနော မနုညဒဿနော ဟောတီတိ. ဧတ္ထ ပသာဒါလင်္ကာရေန ယုတ္တတ္တာ န ဗျာကိဏ္ဏဒေါသော. အာဘာသဒ္ဒေါ နိဘာသဒ္ဒေါ ဝိယ ဣဝတ္ထော. နော စေ, ပဘာပရိယာယော ဝါ ဟောတိ. ဗန္ဓုကမိဝ ရုစိရောတိ စ, ပိယံ ဒဿနံ ယဿေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဣဟ ဒဿနဿ ကတ္တုဘူတသာဓုဇနသမ္ဗန္ဓတ္တေပိ ဝိသယတ္တေနေဝ [Pg.122] ဇိနသမ္ဗန္ဓော ဟောတီတိ အညပဒတ္ထေန တထာဂတော ဂဟိတောတိ.

໙໐. ບັດນີ້ ທ່ານແກ້ໄຂໂທດຄືຄວາມປົນເປ ດ້ວຍຄຳວ່າ “nīluppala” ເປັນຕົ້ນ. ດວງຕາ ຄື ພະເນດຄູ່ ຂອງພະຊິນະເຈົ້າພະອົງໃດ ມີລັດສະໝີດັ່ງດອກບົວຂຽວ ຄື ຄ້າຍຄືກັບກີບດອກບົວຂຽວ, ຮີມສົບລຸ່ມ ງາມດັ່ງດອກພຸດທະຮັກສາ ຄື ໜ້າຮັກໃຄ່ດັ່ງດອກພຸດທະຮັກສາ, ດັງ ຄື ພະນາສິກ ເປັນດັ່ງຂໍຄຳ ຄື ຂໍທີ່ເຮັດດ້ວຍຄຳແທ້ໆ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພະຊິນະເຈົ້າພະອົງນີ້ ຈຶ່ງມີພະວໍລະກາຍໜ້າຊົມຊື່ນ ຄື ມີການທັດສະນາທີ່ໜ້າເພິ່ງພໍໃຈ. ໃນຄຳປະພັນນີ້ ເພາະປະກອບດ້ວຍປະສາດະລັງການ ຈຶ່ງບໍ່ມີໂທດຄືຄວາມປົນເປ. ສັບວ່າ “ābhā” ມີອັດຖະວ່າ “iva” (ດັ່ງ, ປຽບເໝືອນ) ເຊັ່ນດຽວກັບສັບວ່າ “nibhā”. ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ກໍເປັນໄວພົດຂອງຄຳວ່າ “pabhā” (ແສງສະຫວ່າງ). ມີວິເຄາະວ່າ “bandhukamiva ruciro” (ງາມດັ່ງດອກພຸດທະຮັກສາ) ແລະ “piyaṃ dassanaṃ yassa” (ຜູ້ມີການທັດສະນາເປັນທີ່ຮັກ). ໃນທີ່ນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າການທັດສະນາຈະມີຄວາມສຳພັນກັບສາທຸຊົນຜູ້ເປັນກັດຕຸ (ຜູ້ເບິ່ງ) ກໍຕາມ, ແຕ່ໂດຍຄວາມເປັນວິໄສ (ສິ່ງທີ່ຖືກເບິ່ງ) ຈຶ່ງມີຄວາມສຳພັນກັບພະຊິນະເຈົ້າ, ດັ່ງນັ້ນ ພະຕະຖາຄົດຈຶ່ງຖືກຖືເອົາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັນຍະບົດ (ບົດອື່ນ).

၉၁.

໙໑.

သမတိက္ကန္တဂါမ္မတ္တ-ကန္တဝါစာဘိသင်္ခတံ;

ဗန္ဓနံ ရသဟေတုတ္တာ, ဂါမ္မတ္တံ အတိဝတ္တတိ.

ຄຳປະພັນທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນດ້ວຍຖ້ອຍຄຳທີ່ງົດງາມ ເຊິ່ງກ້າວລ່ວງພົ້ນຄວາມເປັນຄຳຫຍາບຄາຍຢ່າງສິ້ນເຊີງ, ຍ່ອມກ້າວລ່ວງພົ້ນຄວາມເປັນຄຳຫຍາບຄາຍ ເພາະເປັນເຫດແຫ່ງລົດຊາດ.

၉၁. ‘‘သမတိက္ကန္တိ’’စ္စာဒိ. သမ္မာ အတိက္ကန္တံ နိဂ္ဂတံ. ဂါမ္မဿ ဘာဝေါ ဂါမ္မတ္တံ. ယာသံ ကန္တာနံ မဓုရာနံ ဝါစာနံ တာဟိ အဘိသင်္ခတံ ရစိတံ ဗန္ဓနံ ရသဿ မာဓုရိယဿ ဟေတုတ္တာ ကာရဏဘာဝေန ဂါမ္မတ္တံ ယထာဝုတ္တံ အတိဝတ္တတိ အတိက္ကမတိ.

໙໑. ຄຳວ່າ “Samatikkanta” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “samatikkantaṃ” ຄື ກ້າວລ່ວງໄປຢ່າງດີ, ພົ້ນໄປແລ້ວ. ຄວາມເປັນແຫ່ງຄຳຊາວບ້ານ (ຄຳຫຍາບຄາຍ) ຊື່ວ່າ “gāmmattaṃ”. ຄຳປະພັນທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນ ຄື ຮ້ອຍກອງຂຶ້ນ ດ້ວຍຖ້ອຍຄຳທີ່ງົດງາມ ຄື ໄພເລາະເຫຼົ່ານັ້ນ, ຍ່ອມກ້າວລ່ວງພົ້ນ ຄື ລ່ວງເລີຍຄວາມເປັນຄຳຫຍາບຄາຍຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ເພາະເປັນເຫດ ຄື ເປັນປັດໄຈແຫ່ງລົດຊາດ ຄື ຄວາມຫວານຊຶ້ງ.

၉၁. ‘‘သမတိ’’စ္စာဒိ. သမတိက္ကန္တဂါမ္မတ္တကန္တဝါစာဘိသင်္ခတံ ဝိသေသတော အတိက္ကန္တဂါမ္မဘာဝါဟိ ကန္တဝါစာဟိ ရစိတံ ဗန္ဓနံ မုတ္တကာဒိဗန္ဓနံ ရသဟေတုတ္တာ ပဏ္ဍိတာနံ ပီတိရသဿ ကာရဏတ္တာ ယထာဝုတ္တဂါမ္မဒေါသံ အတိဝတ္တတိ အတိက္ကမ္မ ပဝတ္တတီတိ. သမ္မာ အတိက္ကန္တံ ဂါမ္မတ္တံ ယာသံ, တာဟိယေဝ ကန္တဝါစာဟိ အဘိသင်္ခတန္တိ စ, ရသဿ ဟေတု, တဿ ဘာဝေါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໙໑. ຄຳວ່າ “Samati” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳປະພັນ ຄື ຄຳປະພັນປະເພດມຸດຕະກະ (ຄຳກອນອິດສະຫຼະ) ເປັນຕົ້ນ ທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນດ້ວຍຖ້ອຍຄຳທີ່ງົດງາມ ເຊິ່ງກ້າວລ່ວງພົ້ນຄວາມເປັນຄຳຫຍາບຄາຍໂດຍວິເສດ, ຍ່ອມກ້າວລ່ວງພົ້ນ ຄື ດຳເນີນໄປລ່ວງພົ້ນໂທດຄືຄວາມເປັນຄຳຫຍາບຄາຍຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ເພາະເປັນເຫດແຫ່ງລົດຊາດ ຄື ເປັນເຫດແຫ່ງລົດຄືຄວາມອີ່ມໃຈຂອງນັກປາດທັງຫຼາຍ. ມີວິເຄາະວ່າ “sammā atikkantaṃ gāmmattaṃ yāsaṃ, tāhi abhisaṅkhataṃ” (ຄຳປະພັນທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນດ້ວຍຖ້ອຍຄຳທີ່ກ້າວລ່ວງພົ້ນຄວາມເປັນຄຳຫຍາບຄາຍຢ່າງສິ້ນເຊີງ) ແລະ “rasassa hetu, tassa bhāvo” (ຄວາມເປັນເຫດແຫ່ງລົດຊາດ).

ယထာ –

ຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ:

၉၂.

໙໒.

ဒုနောတိ ကာမစဏ္ဍာလော,သော မံ သဒယ နိဒ္ဒယော;

ဤဒိသံ ဗျသနာပန္နံ,သုခီပိ ကိမုပေက္ခသေ.

ແນ່ທ່ານຜູ້ມີຄວາມປານີ, ກາມະຈັນທານ ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມປານີຄົນນັ້ນ ຍ່ອມເຜົາຜານຂ້ານ້ອຍ, ເຖິງວ່າທ່ານຈະມີຄວາມສຸກ ແຕ່ເປັນຫຍັງຈຶ່ງເມີນເສີຍຕໍ່ຂ້ານ້ອຍ ຜູ້ປະສົບກັບຄວາມພິນາດເຖິງພຽງນີ້.

၉၂. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ. ကာမာတုရာ ကာစိ ဝနိတာ အတ္တနော ပိယံ ပတိံ ဝိရဝတိ ‘‘ဒုနောတိ’’စ္စာဒိနာ. ဒယာယ သဟ ပဝတ္တီတိ သဒယဣတိ အနုနယဝသေန ပိယဿ အာမန္တနံ, သာနုနယာမန္တနဉှိ တတောနုဂ္ဂဟာဘိကင်္ခါယမစ္စန္တမုစိတံ, သော ကာမော ကန္ဒပ္ပော ဧဝ စဏ္ဍာလော အကဏ္ဍော [Pg.123] ဝါ အသယှောပတာပါဝဟတ္တာ. ကာမေ စဏ္ဍာလတ္တာရောပနဉ္စ ဥစိတမေဝ ယတောနေန ကယိရမာနမသဟနမုပတာပမသဟမာနာ တံ ပရိဘဝန္တံ ဝိပ္ပလပတိ, နိဒ္ဒယော နိက္ကရုဏော, ဣဒမပိ ဥစိတမုပတာပေ နိက္ကရုဏာနံ တာဒိသီ ဂတီတိ. မံ ဒုနောတိ အဓိကမုပတာပေတိ နိဒ္ဒယတ္တာ, န ဘဝန္တံ, တေနေဝ ဘဝံ သုခီ. ဣမိနာ အညာသတ္တတံ တဿ ဒီပေတိ. ယဒိ နာညာသတ္တောသိ, နာဟမေကာကိနီ ဘဝါမိ. အသဟာယာနဉှိ ပဋိသတ္တဝေါ ဟောန္တိ. ဧကာကိတ္တာယေဝါဟမပ္ပဋိသရဏတ္တာနေန ဒုသာမီတိ တဝ ကာမံ တွံ သုခီ ဟောသိ. သနာထာနံ တာဒိသီ ဝုတ္တီတိ ဧဝံ သုခီပိ တွံ ဤဒိသံ ဗျသနမာပန္နံ ကိံ ကသ္မာ ဥပေက္ခသေတိ. ဧဝမယံ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ အတ္တနော, တံ ဝိသယမနုဘဝန္တဿ စ ဝိမုခတ္တံ နိဒဿေတီတီဒိသံ န ဂါမ္မံ.

໙໒. ທ່ານສະແດງອຸທາຫອນວ່າ “Yathā” ເປັນຕົ້ນ. ຍິງບາງຄົນຜູ້ຖືກກາມຄອບງຳ ຍ່ອມຮ້ອງຄວນຄາງຫາສາມີຜູ້ເປັນທີ່ຮັກຂອງຕົນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “dunoti” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “sadaya” (ຜູ້ມີຄວາມປານີ) ຄື ຜູ້ເປັນໄປພ້ອມດ້ວຍຄວາມປານີ, ເປັນການຮ້ອງເອີ້ນສາມີຜູ້ເປັນທີ່ຮັກດ້ວຍຄວາມອ້ອນວອນ, ເພາະວ່າການຮ້ອງເອີ້ນດ້ວຍຄວາມອ້ອນວອນນັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ເໝາະສົມຢ່າງຍິ່ງໃນເວລາທີ່ຫວັງຄວາມຊ່ວຍເຫຼືອຈາກສາມີນັ້ນ, ກາມ ຄື ກິເລດກາມນັ້ນ ເປັນດັ່ງຄົນຈັນທານ ຫຼື ເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມປານີ ເພາະນຳມາຊຶ່ງຄວາມເຜົາຜານທີ່ບໍ່ອາດຈະອົດທົນໄດ້. ແລະການປຽບທຽບກາມວ່າເປັນຄົນຈັນທານນັ້ນ ກໍເປັນສິ່ງທີ່ເໝາະສົມແທ້ໆ ເພາະນາງເມື່ອບໍ່ອາດອົດທົນຕໍ່ຄວາມເຜົາຜານທີ່ກາມນັ້ນເຮັດໃຫ້ ຈຶ່ງໄດ້ຮ້ອງຄວນຄາງເຖິງກາມທີ່ບີບຄັ້ນຕົນນັ້ນ, ຄຳວ່າ “niddayo” ຄື ບໍ່ມີຄວາມກະລຸນາ, ຄຳນີ້ກໍເໝາະສົມ ເພາະໃນເວລາທີ່ເກີດຄວາມເຜົາຜານ ຄວາມເປັນໄປຂອງຄົນທີ່ບໍ່ມີຄວາມກະລຸນາກໍຍ່ອມເປັນຢ່າງນັ້ນ. ກາມນັ້ນ ຍ່ອມເຜົາຜານຂ້ານ້ອຍ ຄື ເຮັດໃຫ້ເຜົາຜານຢ່າງຍິ່ງ ເພາະຄວາມທີ່ມັນບໍ່ມີຄວາມກະລຸນາ, ບໍ່ແມ່ນເຜົາຜານທ່ານ, ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງມີຄວາມສຸກ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ນາງຍ່ອມສະແດງຄວາມທີ່ສາມີນັ້ນມີຈິດໃຈຝັກໃຝ່ໃນຍິງອື່ນ. ຖ້າທ່ານບໍ່ຝັກໃຝ່ໃນຍິງອື່ນ, ຂ້ານ້ອຍກໍຄົງບໍ່ຕ້ອງຢູ່ຄົນດຽວ. ເພາະວ່າພວກສັດຕູຍ່ອມມີແກ່ຄົນທີ່ບໍ່ມີເພື່ອນ. ເພາະຄວາມທີ່ຂ້ານ້ອຍຢູ່ຄົນດຽວ ບໍ່ມີທີ່ເພິ່ງ ຂ້ານ້ອຍຈຶ່ງຖືກກາມນີ້ບີບຄັ້ນ ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງມີຄວາມສຸກຕາມຄວາມປາດຖະໜາຂອງທ່ານ. ຄວາມເປັນໄປຂອງຄົນທີ່ມີທີ່ເພິ່ງຍ່ອມເປັນຢ່າງນັ້ນ ດັ່ງນັ້ນ ເຖິງວ່າທ່ານຈະມີຄວາມສຸກ ແຕ່ເປັນຫຍັງ ຄື ເພາະເຫດໃດ ຈຶ່ງເມີນເສີຍຕໍ່ຂ້ານ້ອຍຜູ້ປະສົບກັບຄວາມພິນາດເຖິງພຽງນີ້. ດ້ວຍວິທີນີ້ ນາງຍ່ອມສະແດງຄວາມຫຼີກລ່ຽງຂອງຕົນ ແລະຂອງສາມີຜູ້ສະເຫວີຍອາລົມນັ້ນ ດ້ວຍຄຳເວົ້າທີ່ຄົດລ້ຽວ (vaṅkavutti), ຄຳປະພັນທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ຈຶ່ງບໍ່ຊື່ວ່າເປັນຄຳຫຍາບຄາຍ (gāmma).

၉၂. ဂါမ္မဒေါသပရိဟာရေ လက္ခိယံ ဒဿေတိ ‘‘ဒုနောတိ’’စ္စာဒိ. ကာမတဏှာဘိဘူတာ အင်္ဂနာ အတ္တနော ဝလ္လဘံ နိဿာယ ဧဝံ ဝိလပတိ ‘‘သဒယ ဟေ ကာရုဏိက သော ကာမစဏ္ဍာလော သော အနင်္ဂနီစော နိဒ္ဒယော နိက္ကာရုဏိကော မံ ဒုနောတိ ပီဠေတိ, သုခီပိ မမ ဝိယ အနာထဘာဝါဘာဝတော သုခိတောပိ တွံ ဤဒိသံ ဗျသနာပန္နံ ဧဝံ ကာမစဏ္ဍာလေန အကာရုဏေန ကတအသယှသန္တာပသင်္ခါတဗျသနမနုပ္ပတ္တံ မံ ကိမုပေက္ခသေ ကသ္မာ ဥဒါသီနောသီ’’တိ. အတ္တနော ဒုက္ခာတုရတ္တာ ဒုက္ခဒူရီကရဏံ ကာရုဏိကာနံယေဝ ဝိသယန္တိ ‘‘သဒယေ’’တိ အနုနယဝသေန အာမန္တနုစိတံ အတ္တနော ဒုက္ခာတုရတံ ပေါသေတုံ ပီဠာကာရကေ ကာမေ စဏ္ဍာလတ္တာရောပနဉ္စ နိဒ္ဒယတ္တကထနဉ္စ ဥစိတမေဝ အတ္တနိ ဥပေက္ခကတ္တာ. သုခီပီတိ ဣမိနာ တဿ ပရဝိသယာသတ္တတာယ အတိစာရံ အဗ္ဘုပဂမေတိ. ဧဝံ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ အတ္တနော ဝလ္လဘေ သာနုရာဂတ္တဉ္စ အတ္တနိ တဿ တဒဘာဝတ္တဉ္စ ဒဿေတီတိ. ‘‘ကညေ ကာမယမာနံ မံ, န ကာမယသိ ကိံနွိဒ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝိယ ဣဟ ဂါမ္မဒေါသော နတ္ထီတိ [Pg.124] ဂါမ္မဒေါသပရိဟာရမိဒံ. ကာမောယေဝ စဏ္ဍာလော ကာမစဏ္ဍာလော, သဟ ဒယာယ ယော ဝတ္တတီတိ စ, နတ္ထိ ဒယာ အဿေတိ စ, သုခမဿ အတ္ထီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. အပိသဒ္ဒေါ အက္ခမေ.

໙໒. ທ່ານສະແດງຕົວຢ່າງໃນການແກ້ໄຂໂທດຄືຄວາມເປັນຄຳຫຍາບຄາຍ ດ້ວຍຄຳວ່າ “dunoti” ເປັນຕົ້ນ. ຍິງຜູ້ຖືກກາມະຕັນຫາຄອບງຳ ຍ່ອມຄວນຄາງເຖິງສາມີຜູ້ເປັນທີ່ຮັກຂອງຕົນຢ່າງນີ້ວ່າ “ແນ່ທ່ານຜູ້ມີຄວາມປານີ ຜູ້ມີຄວາມກະລຸນາ, ກາມະຈັນທານ ຄື ກາມອັນຕ່ຳຊ້າ ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມປານີ ບໍ່ມີຄວາມກະລຸນານັ້ນ ຍ່ອມເຜົາຜານ ຄື ບີບຄັ້ນຂ້ານ້ອຍ, ເຖິງວ່າທ່ານຈະມີຄວາມສຸກ ຄື ເປັນຜູ້ມີຄວາມສຸກເພາະບໍ່ມີຄວາມເປັນຄົນອານາຖາຄືຂ້ານ້ອຍ ແຕ່ເປັນຫຍັງ ຄື ເພາະເຫດໃດ ທ່ານຈຶ່ງເມີນເສີຍ ຄື ເຮັດເສີຍໆ ຕໍ່ຂ້ານ້ອຍຜູ້ປະສົບກັບຄວາມພິນາດ ຄື ຜູ້ເຂົ້າເຖິງຄວາມພິນາດອັນໄດ້ແກ່ຄວາມຮ້ອນຮົນທີ່ບໍ່ອາດຈະອົດທົນໄດ້ ເຊິ່ງເກີດຈາກກາມະຈັນທານຜູ້ບໍ່ມີຄວາມກະລຸນານັ້ນ”. ເພາະຄວາມທີ່ຕົນເອງເປັນຜູ້ເດືອດຮ້ອນດ້ວຍຄວາມທຸກ ການກຳຈັດຄວາມທຸກຈຶ່ງເປັນວິໄສຂອງຄົນທີ່ມີຄວາມກະລຸນາເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ການຮ້ອງເອີ້ນດ້ວຍຄວາມອ້ອນວອນວ່າ “sadaya” (ຜູ້ມີຄວາມປານີ) ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ເໝາະສົມ, ແລະເພື່ອສະໜັບສະໜູນຄວາມເດືອດຮ້ອນດ້ວຍຄວາມທຸກຂອງຕົນ ການປຽບທຽບກາມຜູ້ບີບຄັ້ນວ່າເປັນຄົນຈັນທານ ແລະການກ່າວເຖິງຄວາມທີ່ກາມນັ້ນບໍ່ມີຄວາມປານີ ກໍເປັນສິ່ງທີ່ເໝາະສົມແທ້ໆ ເພາະສາມີນັ້ນເປັນຜູ້ເມີນເສີຍຕໍ່ຕົນ. ດ້ວຍຄຳວ່າ “sukhīpi” (ເຖິງວ່າຈະມີຄວາມສຸກ) ນາງຍ່ອມຍອມຮັບຄວາມປະພຶດຜິດເພາະຄວາມຝັກໃຝ່ໃນຍິງອື່ນຂອງສາມີນັ້ນ. ດ້ວຍວິທີນີ້ ນາງຍ່ອມສະແດງຄວາມມີຄວາມຮັກໃນສາມີຜູ້ເປັນທີ່ຮັກຂອງຕົນ ແລະສະແດງຄວາມທີ່ສາມີນັ້ນບໍ່ມີຄວາມຮັກໃນຕົນ ດ້ວຍຄຳເວົ້າທີ່ຄົດລ້ຽວ. ໃນຄຳປະພັນນີ້ ບໍ່ມີໂທດຄືຄວາມເປັນຄຳຫຍາບຄາຍ ເໝືອນດັ່ງໃນຄຳປະພັນວ່າ “Kaññe kāmayamānaṃ maṃ, na kāmayasi kiṃnvidaṃ” (ແນ່ນາງສາວ, ຂ້ອຍຮັກເຈົ້າ ແຕ່ເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງບໍ່ຮັກຂ້ອຍ), ນີ້ຄືການແກ້ໄຂໂທດຄືຄວາມເປັນຄຳຫຍາບຄາຍ. ມີວິເຄາະວ່າ “kāmoyeva caṇḍālo” (ກາມນັ້ນເອງເປັນຄົນຈັນທານ), “saha dayāya yo vattati” (ຜູ້ເປັນໄປພ້ອມດ້ວຍຄວາມປານີ), “natthi dayā assa” (ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມປານີ), ແລະ “sukhamassa atthi” (ຜູ້ມີຄວາມສຸກ). ສັບວ່າ “api” ໃຊ້ໃນອັດຖະວ່າ ບໍ່ອາດຈະອົດທົນໄດ້ (akkhama).

၉၃.

໙໓.

ယတိဟီနပရိဟာရော, န ပုနေ’ဒါနိ နီယတေ;

ယတော န သဝနုဗ္ဗေဂံ, ဟေဋ္ဌာ ယေတံ ဝိစာရိတံ.

ການແກ້ໄຂໂທດຄືຄວາມບົກພ່ອງແຫ່ງຈະຫວະ (yatihīna) ຈະບໍ່ນຳມາສະແດງໃນຕອນນີ້ອີກ, ເພາະວ່າການແກ້ໄຂນັ້ນບໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສະດຸ້ງກົວໃນການຟັງ, ແລະການແກ້ໄຂນັ້ນ ໄດ້ພິຈາລະນາໄວ້ແລ້ວໃນຕອນລຸ່ມ.

၉၃. ‘‘ယတိ’’စ္စာဒိ. ဝိစာရိတန္တိ ‘‘တံ နမေ သိရသာ စာမီ-ကရဝဏ္ဏံ တထာဂတ’’န္တိအာဒိနာ ဟေဋ္ဌာ ပကာသိတန္တိ အတ္ထော.

໙໓. ຄຳວ່າ “Yati” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “vicāritaṃ” ມີອັດຖະວ່າ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນຕອນລຸ່ມ ດ້ວຍຄຳວ່າ “taṃ name sirasā cāmī-karavaṇṇaṃ tathāgataṃ” ເປັນຕົ້ນ.

၉၃. ‘‘ယတိဟီနိ’’စ္စာဒိ. ယတော ယသ္မာ သဝနုဗ္ဗေဂံ ‘‘ဒေါသာနမုဒ္ဒေသက္ကမေန ဒေါသပရိဟာရက္ကမော န ဝုတ္တော’’တိ ဧဝံ ဝိညူနမုပ္ပဇ္ဇမာနံ ဣမဿ ဂန္ထဿ သဝနာသဟနံ နတ္ထိ, တတော ယတိဟီနပရိဟာရော ယတိဟီနဒေါသဿ ပရိဟရဏဝသေန ပဝတ္တမုဒါဟရဏံ ဣဒါနိ ပုန န နီယတေ နာဟရီယတေတိ. ဣမိနာဓိဂတမာဒေါ ဝုတ္တတ္ထမေဝ သမတ္ထေတိ. ဟေဋ္ဌာ ယေတံ ဝိစာရိတန္တိ ဧဝံ ယတိဟီနဒေါသပရိဟရဏံ ဟေဋ္ဌာ အနန္တရပရိစ္ဆေဒေ ဝိစာရိတံ ‘‘တံ နမေ သိရသာ စာမီ-ကရဝဏ္ဏံ တထာဂတ’’န္တိအာဒိနာ ပကာသိတန္တိ. အာဒေါ ယတိဟီနဒေါသပါတုဘာဝေယေဝ ပရိဟာရက္ကမဿာပိ ဒဿိတတ္တာ ဣဟာဒဿနေပိ ဂန္ထဿ ဦနတာ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ယတိ ဟီနာ ဧတ္ထေတိ စ, တဿ ပရိဟာရောတိ စ, သဝနေ ဥဗ္ဗေဂန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໙໓. ຄຳວ່າ “Yatihīna” ເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດໃດ ຄື ເພາະວ່າ ຄວາມບໍ່ອາດຈະອົດທົນຟັງຄຳພີນີ້ ເຊິ່ງເກີດຂຶ້ນແກ່ນັກປາດທັງຫຼາຍຢ່າງນີ້ວ່າ “ລຳດັບການແກ້ໄຂໂທດ ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ຕາມລຳດັບການສະແດງໂທດ” ຍ່ອມບໍ່ມີ, ເພາະເຫດນັ້ນ ການແກ້ໄຂໂທດຄືຄວາມບົກພ່ອງແຫ່ງຈະຫວະ ຄື ຕົວຢ່າງທີ່ດຳເນີນໄປດ້ວຍອຳນາດການແກ້ໄຂໂທດຄືຄວາມບົກພ່ອງແຫ່ງຈະຫວະ ຈຶ່ງບໍ່ນຳມາສະແດງ ຄື ບໍ່ນຳມາອ້າງອີງໃນຕອນນີ້ອີກ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານຍ່ອມສະໜັບສະໜູນເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຕອນຕົ້ນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ “heṭṭhā yetaṃ vicāritaṃ” ຄື ການແກ້ໄຂໂທດຄືຄວາມບົກພ່ອງແຫ່ງຈະຫວະນີ້ ໄດ້ພິຈາລະນາໄວ້ແລ້ວໃນປະລິເສດຖັດໄປໃນຕອນລຸ່ມ ຄື ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວດ້ວຍຄຳວ່າ “taṃ name sirasā cāmī-karavaṇṇaṃ tathāgataṃ” ເປັນຕົ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ເພາະໃນຕອນຕົ້ນ ເມື່ອໂທດຄືຄວາມບົກພ່ອງແຫ່ງຈະຫວະປາກົດຂຶ້ນ ທ່ານກໍໄດ້ສະແດງລຳດັບການແກ້ໄຂໄວ້ແລ້ວ, ດັ່ງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ສະແດງໃນທີ່ນີ້ ກໍບໍ່ມີຄວາມບົກພ່ອງແກ່ຄຳພີ. ມີວິເຄາະວ່າ “yati hīnā ettha” (ຈະຫວະບົກພ່ອງໃນຄຳປະພັນນີ້), “tassa parihāro” (ການແກ້ໄຂໂທດນັ້ນ), ແລະ “savane ubbego” (ຄວາມສະດຸ້ງກົວໃນການຟັງ).

ကမစ္စုတဿ ယထာ –

ຕົວຢ່າງ ແຫ່ງການແກ້ໄຂໂທດຄືການຫຼຸດລຳດັບ (kamaccuta) ເຊັ່ນ:

၉၄.

໙໔.

ဥဒါရစရိတော’သိ တွံ, တေနေဝါ’ရာဓနာ တွယိ;

ဒေသံ ဝါ ဒေဟိ ဂါမံ ဝါ, ခေတ္တံ ဝါ မမ သောဘနံ.

ທ່ານເປັນຜູ້ມີຄວາມປະພຶດອັນຍິ່ງໃຫຍ່, ເພາະເຫດນັ້ນ ຂ້ານ້ອຍຈຶ່ງຂໍຮ້ອງທ່ານ; ຂໍທ່ານຈົ່ງໃຫ້ແຄວ້ນ ຫຼື ບ້ານ ຫຼື ນາອັນງົດງາມແກ່ຂ້ານ້ອຍ.

၉၄. ‘‘ဥဒါရ’’ဣစ္စာဒိ. ဥဒါရံ ဥဒါရတ္တံ စာဂါတိသယသမ္ဗန္ဓတော စရိတံ အတိဂုဏပဝတ္တိ ယဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ ဥစိတတ္တာ [Pg.125] ဒေသာဒီနံ ယာစနက္ကမဿ ကမစ္စုတဿ ပရိဟာရောယံ.

໙໔. ຄຳວ່າ “Udāra” ເປັນຕົ້ນ. ມີວິເຄາະວ່າ ຜູ້ມີຄວາມປະພຶດ ຄື ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຄຸນຄວາມດີຢ່າງຍິ່ງ ເພາະກ່ຽວຂ້ອງກັບຄວາມເປັນຜູ້ມີການບໍລິຈາກຢ່າງຍິ່ງໃຫຍ່. ໃນຄຳປະພັນນີ້ ເພາະຄວາມເໝາະສົມແຫ່ງລຳດັບການຂໍມີແຄວ້ນເປັນຕົ້ນ, ນີ້ຈຶ່ງເປັນການແກ້ໄຂໂທດຄືການຫຼຸດລຳດັບ.

၉၄. ‘‘ဥဒါရိ’’စ္စာဒိ. တွံ ပုညဝန္တ ဥဒါရစရိတောသိ စာဂါတိသယယောဂတော ဝိသာရဒပဝတ္တိယုတ္တောသိ, တေနေဝ တေန ကာရဏေနေဝ အာရာဓနာ မမ ယာစနာ တွယိ ဟောတိ. ဒေသံ ဝါဇနပဒံ ဝါ, နော စေ, ဂါမံ ဝါ သံဝသထံ ဝါ, နော စေ, သောဘနံ ခေတ္တံ ဝါ ကေဒါရံ ဝါ မမ ဒေဟီတိ အနုပုဗ္ဗံ ဟီနပဒတ္ထယာစနာ ဒါယကဿ ဒါနဿာပိ ယာစကဿ ဣစ္ဆိတတ္ထပဋိလာဘဿာပိ အနုရူပတ္တာ ကမစ္စုတဒေါသမပနေတိ. ဥဒါရံ စရိတံ အဿာတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໙໔. ຄຳວ່າ “Udāri” ເປັນຕົ້ນ. ແນ່ທ່ານຜູ້ມີບຸນ, ທ່ານເປັນຜູ້ມີຄວາມປະພຶດອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຄື ເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມເປັນໄປຢ່າງແຄ້ວຄາດເພາະການປະກອບດ້ວຍການບໍລິຈາກຢ່າງຍິ່ງໃຫຍ່, ເພາະເຫດນັ້ນ ຄື ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ການຂໍຮ້ອງ ຄື ການຂໍຂອງຂ້ານ້ອຍ ຈຶ່ງມີຕໍ່ທ່ານ. ຂໍທ່ານຈົ່ງໃຫ້ແຄວ້ນ ຄື ຊົນນະບົດ, ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ກໍຂໍໃຫ້ບ້ານ ຄື ທີ່ຢູ່ອາໄສ, ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ກໍຂໍໃຫ້ນາ ຄື ທົ່ງນາ ອັນງົດງາມແກ່ຂ້ານ້ອຍ, ການຂໍສິ່ງຂອງທີ່ມີຄ່າຕ່ຳລົງໄປຕາມລຳດັບຢ່າງນີ້ ຍ່ອມກຳຈັດໂທດຄືການຫຼຸດລຳດັບ ເພາະມີຄວາມເໝາະສົມທັງແກ່ການໃຫ້ຂອງຜູ້ໃຫ້ ແລະທັງແກ່ການໄດ້ຮັບສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາຂອງຜູ້ຂໍ. ມີວິເຄາະວ່າ “udāraṃ caritaṃ assa” (ຜູ້ມີຄວາມປະພຶດອັນຍິ່ງໃຫຍ່).

အတိဝုတ္တဿ ယထာ –

ຕົວຢ່າງ ແຫ່ງການແກ້ໄຂໂທດຄືການກ່າວເກີນຈິງ (ativutta) ເຊັ່ນ:

၉၅.

໙໕.

မုနိန္ဒစန္ဒသမ္ဘူတ-ယသောရာသိမရီစိနံ;

သကလောပျ’ယမာကာသော,နာ’ဝကာသော ဝိဇမ္ဘနေ.

ທ້ອງຟ້າທັງໝົດນີ້ ກໍບໍ່ມີທີ່ຫວ່າງສຳລັບການແຜ່ຂະຫຍາຍໄປແຫ່ງລັດສະໝີ ຄື ກຸ່ມແຫ່ງພະກຽດຕິຄຸນ ທີ່ເກີດຈາກພະມຸນິນthະເຈົ້າຜູ້ປຽບດັ່ງດວງຈັນ.

၉၅. ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိ. မုနိန္ဒောယေဝ စန္ဒော, တတော သမ္ဘူတာ ပါတုဘူတာ, ယသောရာသီ ဧဝ မရီစိယော, တာသံ. အယံ သကလော အာကာသောပိ ဂဂနမေဝ, န တဿေကော ပဒေသော. ဝိဇမ္ဘနေ ဗျာပနေ နာဝကာသော တာဒိသတ္တာ တာသံ မရီစိနန္တိ နာတိဝုတ္တံ.

໙໕. ຄຳວ່າ “Muninda” ເປັນຕົ້ນ. ພະມຸນິນທະເຈົ້ານັ້ນເອງເປັນດວງຈັນ, ກຸ່ມແຫ່ງພະກຽດຕິຄຸນທີ່ເກີດຂຶ້ນ ຄື ປາກົດຂຶ້ນຈາກພະມຸນິນທະເຈົ້ານັ້ນເອງ ເປັນດັ່ງລັດສະໝີ, ແຫ່ງລັດສະໝີເຫຼົ່ານັ້ນ. ທ້ອງຟ້າທັງໝົດນີ້ ຄື ນະພາການນັ້ນເອງ, ບໍ່ແມ່ນພຽງສ່ວນໃດສ່ວນໜຶ່ງຂອງມັນ. ບໍ່ມີທີ່ຫວ່າງ ຄື ບໍ່ມີໂອກາດໃນການແຜ່ຂະຫຍາຍໄປ ເພາະລັດສະໝີເຫຼົ່ານັ້ນມີລັກສະນະຢ່າງນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຊື່ວ່າເປັນການກ່າວເກີນຈິງ.

၉၅. ‘‘မုနိန္ဒိ’’စ္စာဒိ. မုနိန္ဒစန္ဒသမ္ဘူတယသောရာသိမရီစိနံ မုနိန္ဒသင်္ခါတစန္ဒတော ပါတုဘူတာနံ ကိတ္တိသမူဟသင်္ခါတကိရဏာနံ ဝိဇမ္ဘနေ ဗျာပနေ အယံ သကလောပိ အာကာသော နာဝကာသော န ဩကာသော ဟောတီတိ. ဟေတုဖလာဒိဧကေကကာရဏေနာပိ အပ္ပမေယျာနံ သဗ္ဗညုဂုဏာနံ ပဝတ္တိယာ အပ္ပမေယျသာမညဘူတာကာသဿ နိရဝကာသဿ ဣဝ ကထနမုစိတန္တိ အတိဝုတ္တဒေါသော ဣဟ န ဘဝတိ. စန္ဒော ဣဝ [Pg.126] စန္ဒော, မုနိန္ဒော ဧဝ စန္ဒော, တတော သမ္ဘူတာနံယေဝ ယသာနံ ရာသီ စ တာ မရီစိယော စာတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໙໕. ຄຳວ່າ “Munindi” ເປັນຕົ້ນ. ໃນການແຜ່ຂະຫຍາຍໄປ ຄື ການແຜ່ໄປແຫ່ງລັດສະໝີ ຄື ກຸ່ມແຫ່ງພະກຽດຕິຄຸນ ທີ່ເກີດຈາກພະມຸນິນທະເຈົ້າຜູ້ປຽບດັ່ງດວງຈັນ ຄື ແຫ່ງລັງສີອັນໄດ້ແກ່ກຸ່ມແຫ່ງພະກຽດຕິຄຸນ ທີ່ປາກົດຂຶ້ນຈາກພະຈັນຄືພະມຸນິນທະເຈົ້າ, ທ້ອງຟ້າທັງໝົດນີ້ ກໍບໍ່ມີທີ່ຫວ່າງ ຄື ບໍ່ມີໂອກາດເລີຍ. ເພາະການດຳເນີນໄປແຫ່ງພະສັບພັນຍຸຕະຍານທີ່ມີຄຸນຄ່າຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ເຖິງແມ່ນດ້ວຍເຫດແລະຜົນເປັນຕົ້ນພຽງຢ່າງດຽວ, ການກ່າວເຖິງທ້ອງຟ້າເຊິ່ງເປັນສິ່ງທົ່ວໄປທີ່ມີຂະໜາດຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ວ່າເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີທີ່ຫວ່າງນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ເໝາະສົມ, ດັ່ງນັ້ນ ໂທດຄືການກ່າວເກີນຈິງຈຶ່ງບໍ່ມີໃນທີ່ນີ້. ມີວິເຄາະວ່າ “cando iva cando” (ດວງຈັນປຽບດັ່ງດວງຈັນ), “munindo eva cando” (ພະມຸນິນທະເຈົ້ານັ້ນເອງເປັນດວງຈັນ), “tato sambhūtānaṃ yasānaṃ rāsī ca tā marīciyo ca” (ກຸ່ມແຫ່ງພະກຽດຕິຄຸນທີ່ເກີດຈາກພະມຸນິນທະເຈົ້ານັ້ນເອງ ເປັນດັ່ງລັດສະໝີ).

၉၆.

໙໖.

ဝါကျံ ဗျာပန္နစိတ္တာနံ, အပေတတ္ထံ အနိန္ဒိတံ;

တေနု’မ္မတ္တာဒိကာနံ တံ, ဝစနာ’ညတြ ဒုဿတိ.

ຄຳເວົ້າຂອງຄົນທີ່ມີຈິດຟັ່ນເຟືອນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະປາສະຈາກເນື້ອຄວາມ ກໍບໍ່ເປັນທີ່ຕິຕຽນ; ເພາະເຫດນັ້ນ ຄຳເວົ້ານັ້ນ ຍ່ອມມີໂທດໃນບ່ອນອື່ນ ນອກຈາກຄຳເວົ້າຂອງຄົນບ້າເປັນຕົ້ນ.

၉၆. ‘‘ဝါကျ’’မိစ္စာဒိ. ဗျာပန္နံ နဋ္ဌံ အယထာပဝတ္တံ စိတ္တံ ယေသံ, တေသံ. ဝါကျံ ဝါကျလက္ခဏောပေတံ. အပေတော အပဂတော သုညော အတ္ထော အဘိဓေယျံ သံဝေါဟာရိကံ ယဿ, တံ. အနိန္ဒိတံ အဟီဠိတံ. တေန ယထာဝုတ္တေန ကာရဏေန. တံ ဝါကျံ ဥမ္မတ္တော ဓာတုက္ခောဘာဒိနာ ခိတ္တစိတ္တော, သော အာဒိ ယေသံ ဗာလာဒီနံ တေသံ ဝစနာ အသင်္ဂတာယ ဝါစာယ အညတြ အညသ္မိံ အဗျာပန္နစိတ္တဝိသယေ ဒုဿတိ ဒုဋ္ဌံ ဇာယတေ, ဥမ္မတ္တာဒီနံယေဝ တထာဝိဓာယ ဝါစာယ ဥစိတတ္တာတိ.

໙໖. ຄຳວ່າ “Vākyaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ຄົນເຫຼົ່າໃດ ມີຈິດຟັ່ນເຟືອນ ຄື ເສຍໄປ ຫຼື ດຳເນີນໄປບໍ່ຖືກຕ້ອງ, ແຫ່ງຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳເວົ້າ ຄື ປະກອບດ້ວຍລັກສະນະແຫ່ງຄຳເວົ້າ. ບົດປະພັນໃດ ມີເນື້ອຄວາມ ຄື ສິ່ງທີ່ຖືກກ່າວເຖິງໃນທາງໂວຫານ ປາສະຈາກໄປ ຄື ໝົດໄປ ຫຼື ວ່າງເປົ່າ, ບົດປະພັນນັ້ນ. ບໍ່ເປັນທີ່ຕິຕຽນ ຄື ບໍ່ຖືກດູຖູກ. ເພາະເຫດ ຄື ເພາະເຫດຕາມທີ່ g່າວມາແລ້ວນັ້ນ. ຄຳເວົ້ານັ້ນ ຍ່ອມມີໂທດ ຄື ກາຍເປັນສິ່ງທີ່ມີໂທດ ໃນບ່ອນອື່ນ ຄື ໃນວິໄສຂອງຄົນທີ່ມີຈິດບໍ່ຟັ່ນເຟືອນ ນອກຈາກຄຳເວົ້າ ຄື ຄຳເວົ້າທີ່ບໍ່ຕິດຕໍ່ກັນ ຂອງຄົນບ້າ ຄື ຜູ້ມີຈິດຟັ່ນເຟືອນເພາະທາດກຳເລີbເປັນຕົ້ນ ເປັນຕົ້ນຂອງຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ມີຄົນປຶກເປັນຕົ້ນ, ເພາະວ່າຄຳເວົ້າທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນັ້ນ ເໝາະສົມແກ່ຄົນບ້າເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ.

၉၆. ‘‘ဝါကျ’’မိစ္စာဒိ. ဗျာပန္နစိတ္တာနံ ဝိရုဒ္ဓဘာဝမာပန္နစိတ္တာနံ ဝါကျံ သျာဒျန္တတျာဒျန္တပဒသမုဒါယရူပံ ဝါကျံ အပေတတ္ထံ အပဂတသမုဒါယတ္ထံ အနိန္ဒိတံ ဝိညူဟိ ဂရဟိတံ န ဟောတိ, တေန ကာရဏေန ဥမ္မတ္တာဒိကာနံ ဥမ္မတ္တဝေဒနဋ္ဋာဒီနံ ဝစနာညတြ ဝစနံ ဝိနာ အနုမ္မတ္တာဒိဝစနေ တံ သမုဒါယတ္ထသမ္ဗန္ဓရဟိတံ ဝစနံ ဒုဿတိ ဒေါသဒုဋ္ဌံ ဟောတိ. ဗျာပန္နံ စိတ္တံ ယေသန္တိ စ, အပေတော အတ္ထော အဿာတိ စ, ဥမ္မတ္တော အာဒိ ယေသန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໙໖. ຄຳວ່າ “Vākyaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳເວົ້າ ຄື ຄຳເວົ້າທີ່ມີຮູບແບບເປັນກຸ່ມແຫ່ງບົດທີ່ມີວິພັດນາມແລະວິພັດຂະຍາດເປັນຕົ້ນ ຂອງຄົນທີ່ມີຈິດຟັ່ນເຟືອນ ຄື ມີຈິດເຖິງຄວາມເປັນໄປທີ່ຂັດແຍ້ງກັນ ເຊິ່ງປາສະຈາກເນື້ອຄວາມ ຄື ປາສະຈາກເນື້ອຄວາມໂດຍລວມ ຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ຕິຕຽນ ຄື ບໍ່ຖືກນັກປາດທັງຫຼາຍຕິຕຽນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ນອກຈາກຄຳເວົ້າ ຄື ເວັ້ນແຕ່ຄຳເວົ້າ ຂອງຄົນບ້າເປັນຕົ້ນ ຄື ຄົນບ້າແລະຄົນທີ່ຖືກຄວາມເຈັບປວດບີbຄັ້ນເປັນຕົ້ນ ໃນຄຳເວົ້າຂອງຄົນທີ່ບໍ່ບ້າເປັນຕົ້ນ ຄຳເວົ້າທີ່ປາສະຈາກຄວາມສຳພັນແຫ່ງເນື້ອຄວາມໂດຍລວມນັ້ນ ຍ່ອມມີໂທດ ຄື ເປັນສິ່ງທີ່ມີໂທດ. ມີວິເຄາະວ່າ “byāpannaṃ cittaṃ yesaṃ” (ຄົນເຫຼົ່າໃດມີຈິດຟັ່ນເຟືອນ), “apeto attho assa” (ບົດປະພັນໃດມີເນື້ອຄວາມປາສະຈາກໄປ), ແລະ “ummatto ādi yesaṃ” (ຄົນເຫຼົ່ານັ້ນມີຄົນບ້າເປັນຕົ້ນ).

ယထာ –

ຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ:

၉၇.

໙໗.

သမုဒ္ဒေါ ပီယတေ သော’ယ-မဟ’မဇ္ဇ ဇရာတုရော;

ဣမေ ဂဇ္ဇန္တိ ဇီမူတာ, သက္ကဿေ’ရာဝဏော ပိယော.

ມະຫາສະໝຸດນີ້ ຖືກດື່ມແລ້ວ, ມື້ນີ້ ຂ້ານ້ອຍຖືກຄວາມແກ່ບີບຄັ້ນ; ໝູ່ເມກເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມຮ້ອງຄຳຮາມ, ຊ້າງເອຣາວັນ ເປັນທີ່ຮັກຂອງພະອິນ.

၉၇. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ ‘‘သမုဒ္ဒေါ’’ဣစ္စာဒိ. န ဟေတ္ထ ‘‘သမုဒ္ဒေါ ပီယတေ’’ဣစ္စာဒိနော ပဒသမုဒါယဿ ကောစိ ဧကော အတ္ထော ဂယှတိ, ယော သော ဗန္ဓတ္ထော သိယာ. အဝယဝတ္ထာ [Pg.127] ဧဝ တု အယောသလာကာကပ္ပာပဋိဘန္တီတိ ဤဒိသမပေတတ္ထမနိန္ဒိတံ ဝိညေယျံ ဗျာပန္နစိတ္တာနံ.

໙໗. ທ່ານສະແດງອຸທາຫອນວ່າ “Yathā” ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “samuddo” ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າໃນຄຳປະພັນນີ້ ເນື້ອຄວາມຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ເຊິ່ງຈະເປັນເນື້ອຄວາມຂອງຄຳປະພັນ ຍ່ອມບໍ່ຖືກຖືເອົາຈາກກຸ່ມແຫ່ງບົດມີຄຳວ່າ “samuddo pīyate” ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ເນື້ອຄວາມແຫ່ງສ່ວນຍ່ອຍທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມປາກົດຄ້າຍຄືກັບຫຼັກເຫຼັກ, ຄຳປະພັນທີ່ປາສະຈາກເນື້ອຄວາມອັນບໍ່ເປັນທີ່ຕິຕຽນຢ່າງນີ້ ຄວນຊາbວ່າເປັນຂອງຄົນທີ່ມີຈິດຟັ່ນເຟືອນ.

၉၇. ‘‘သမုဒ္ဒေါ’’စ္စာဒိ. သော အယံ သမုဒ္ဒေါ ပီယတေ ယေန ကေနစိ ပီယတေ, အဟံ အဇ္ဇ ဇရာတုရော ဇရရောဂါဘိဘူတော, ဣမေ ဇီမူတာ မေဃာ ဂဇ္ဇန္တိ ထနယန္တိ. သက္ကဿ ဧရာဝဏော ပိယောတိ. ဣဒံ နိန္ဒိတာနိန္ဒိတာနံ ဒွိန္နမုဒါဟရဏံ. ဣဒံ ဝါကျံ အဝယဝတ္ထမန္တရေန သမုဒါယတော ဂမျမာနတ္ထဿာဘာဝါ အပေတတ္ထံ နာမ ဟောတိ. ဤဒိသံ ဝါကျံ ဥမ္မတ္တကာဒီဟိ ဝုတ္တမပ္ပီတိကရံ န ဟောတိ, အညေဟိ ဝုတ္တံ ပန ကဏ္ဏေ အယောသလာကာ ဝိယ အပ္ပီတိကရံ. ဇရာယ အာတုရောတိ ဝါကျံ.

໙໗. ຄຳວ່າ “ສະມຸດໂທ” ເປັນຕົ້ນ. ມະຫາສະໝຸດນັ້ນ ອັນໃຜຜູ້ໜຶ່ງຍ່ອມດື່ມ, ໃນວັນນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ປ່ວຍດ້ວຍຄວາມແກ່ ຖືກໂລກຄືຄວາມແກ່ຄອບງຳ, ເມກເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມຟ້າຮ້ອງຟ້າຄາງ, ຊ້າງເອຣາວັນເປັນທີ່ຮັກຂອງພະອິນ. ນີ້ຄືຕົວຢ່າງຂອງສອງຢ່າງ ຄື ສິ່ງທີ່ຖືກຕິຕຽນ ແລະ ສິ່ງທີ່ບໍ່ຖືກຕິຕຽນ. ປະໂຫຍກນີ້ ຊື່ວ່າ “ອະເປຕັດຖະ” (ມີເນື້ອຄວາມປາສະຈາກໄປ) ເພາະບໍ່ມີເນື້ອຄວາມທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ໂດຍລວມ ໂດຍປາສະຈາກເນື້ອຄວາມຂອງສ່ວນຍ່ອຍ. ປະໂຫຍກເຊັ່ນນີ້ ຫາກກ່າວໂດຍຄົນບ້າເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເປັນໜ້າບໍ່ພໍໃຈ, ແຕ່ຫາກກ່າວໂດຍຄົນອື່ນ ຍ່ອມເປັນໜ້າບໍ່ພໍໃຈ ປຽບເໝືອນຫຼັກເຫຼັກທີ່ແທງເຂົ້າໄປໃນຫູ. ປະໂຫຍກວ່າ “ຊະລາຍະ ອາຕຸໂຣ” (ປ່ວຍດ້ວຍຄວາມແກ່).

၉၈.

໙໘.

သုခုမာလာဝိရောဓိတ္တ-ဒိတ္တဘာဝပ္ပဘာဝိတံ;

ဗန္ဓနံ ဗန္ဓဖရုသ-ဒေါသံ သံဒူသယေယျ တံ.

ຄຳປະພັນໃດ ທີ່ອົບຮົມແລ້ວດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ມີສະພາບຮຸ່ງເຮືອງ ໂດຍຄວາມບໍ່ຂັດກັບຄຸນຄືຄວາມອ່ອນໂຍນ, ຄຳປະພັນນັ້ນ ຍ່ອມກຳຈັດເສຍເຊິ່ງໂທດຄືຄວາມຫຍາບຄາຍແຫ່ງການປະພັນ.

၉၈. ‘‘သုခုမာလိ’’စ္စာဒိ. န ဝိရုဇ္ဈတိ သီလေနာတိ အဝိရောဓီ, တဿ ဘာဝေါ အဝိရောဓိတ္တံ. သုခုမာလဿ အဝိရောဓိတ္တံ ယဿ သော ဒိတ္တဘာဝေါ, တေန ပဘာဝိတံ ဝဍ္ဎိတံ သံယုတ္တံ တံ ဗန္ဓနံ ဗန္ဓဖရုသဒေါသံ သံဒူသယေယျ နာသယေတိ အတ္ထော.

໙໘. ຄຳວ່າ “ສຸຂຸມາລິ” ເປັນຕົ້ນ. ບໍ່ຂັດແຍ້ງໂດຍປົກກະຕິ ຊື່ວ່າ “ອະວິໂຣທີ”, ຄວາມເປັນແຫ່ງອະວິໂຣທີນັ້ນ ຊື່ວ່າ “ອະວິໂຣທິດຕະ”. ຄວາມບໍ່ຂັດແຍ້ງກັບຄຸນຄືຄວາມອ່ອນໂຍນ ມີຢູ່ໃນສະພາບຮຸ່ງເຮືອງໃດ ສະພາບຮຸ່ງເຮືອງນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ສຸຂຸມາລາວິໂຣທິດຕະທິດຕະພາວະ), ຄຳປະພັນນັ້ນ ທີ່ອົບຮົມແລ້ວ ຄື ເຮັດໃຫ້ຈະເລີນແລ້ວ ຫຼື ປະກອບແລ້ວ ດ້ວຍສະພາບຮຸ່ງເຮືອງນັ້ນ, ຍ່ອມກຳຈັດ ຄື ທຳລາຍ ເສຍເຊິ່ງໂທດຄືຄວາມຫຍາບຄາຍແຫ່ງການປະພັນ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ.

၉၈. ‘‘သုခုမာလိ’’စ္စာဒိ. သုခုမာလာဝိရောဓိတ္တဒိတ္တဘာဝပ္ပဘာဝိတံ ‘‘အနိဋ္ဌုရက္ခရပ္ပာယေ’’စ္စာဒိနာ ဝုစ္စမာနသုခုမာလဂုဏဿ အဝိရုဒ္ဓဘာဝသမန္နာဂတေန ဝဏ္ဏာနံ အညမညသင်္ဂဘိလက္ခဏေန ဒိတ္တဘာဝေန ပိယဘာဝေန အနုဗြူဟိတံ တံ ဗန္ဓနံ ဗန္ဓဖရုသဒေါသံ ဗန္ဓဖရုသသင်္ခါတဒေါသံ သံဒူသယေယျ နာသေယျ, တံ ဗန္ဓဖရုသဒေါသန္တိ ဝါ သမ္ဗန္ဓောတိ. န ဝိရုဇ္ဈတိ သီလေနာတိ အဝိရောဓီ, တဿ ဘာဝေါတိ စ, သုခုမာလဿ အဝိရောဓိတ္တံ ယဿာတိ စ, သောယေဝ ဒိတ္တဿ ဘာဝေါတိ စ, တေန ပဘာဝိတန္တိ စ ဝါကျံ.

໙໘. ຄຳວ່າ “ສຸຂຸມາລິ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ສຸຂຸມາລາວິໂຣທິດຕະທິດຕະພາວັບປະພາວີຕັງ” ໄດ້ແກ່ ຄຳປະພັນທີ່ສະໜັບສະໜູນແລ້ວດ້ວຍສະພາບຮຸ່ງເຮືອງ ຄື ຄວາມເປັນທີ່ຮັກ ອັນມີລັກສະນະເກາະກ່ຽວກັນແລະກັນແຫ່ງຕົວອັກສອນທັງຫຼາຍ ອັນປະກອບດ້ວຍຄວາມບໍ່ຂັດແຍ້ງກັບຄຸນຄືຄວາມອ່ອນໂຍນ ທີ່ກ່າວໄວ້ດ້ວຍຄຳວ່າ “ອະນິດຖຸຣັກຂະຣັບປາເຍ” ເປັນຕົ້ນ, ຄຳປະພັນນັ້ນ ຍ່ອມກຳຈັດ ຄື ທຳລາຍ ເສຍເຊິ່ງໂທດຄືຄວາມຫຍາບຄາຍແຫ່ງການປະພັນ ຄື ໂທດທີ່ເອີ້ນວ່າຄວາມຫຍາບຄາຍແຫ່ງການປະພັນ, ຫຼືມີການເຊື່ອມໂຍງວ່າ “ຕັງ ພັນທະພະຣຸສະໂທສັງ” ດັ່ງນີ້. ປະໂຫຍກວ່າ “ບໍ່ຂັດແຍ້ງໂດຍປົກກະຕິ ຊື່ວ່າ ອະວິໂຣທີ”, ແລະວ່າ “ຄວາມເປັນແຫ່ງອະວິໂຣທີນັ້ນ”, ແລະວ່າ “ຄວາມບໍ່ຂັດແຍ້ງກັບຄຸນຄືຄວາມອ່ອນໂຍນ ມີຢູ່ໃນສິ່ງໃດ”, ແລະວ່າ “ນັ້ນເອງຄືສະພາບຮຸ່ງເຮືອງ”, ແລະວ່າ “ອັນອົບຮົມແລ້ວດ້ວຍສະພາບຮຸ່ງເຮືອງນັ້ນ”.

ယထာ –

ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ –

၉၉.

໙໙.

ပဿန္တာ [Pg.128] ရူပဝိဘဝံ, သုဏန္တာ မဓုရံ ဂိရံ;

စရန္တိ သာဓူ သမ္ဗုဒ္ဓ-ကာလေ ကေဠိပရမ္မုခါ.

ເມື່ອເບິ່ງເຫັນຄວາມງົດງາມແຫ່ງພະຮູບກາຍ, ເມື່ອໄດ້ຟັງພະສຸຣະສຽງອັນໄພເລາະ, ພວກສັດຕະບຸລຸດທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີໜ້າຫຼົບຫຼີກຈາກການຫຼິ້ນສະໜຸກສະໜານ ຍ່ອມປະພຶດຕົນໃນການສະໄໝຂອງພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ.

၉၉. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ ‘‘ပဿန္တာ’’ဣစ္စာဒိ. ကေဠိယာ ကီဠာယ ပရမ္မုခါ ဝိဂတစ္ဆန္ဒာ စရန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

໙໙. ທ່ານສະແດງຕົວຢ່າງດ້ວຍຄຳວ່າ “ຍະຖາ” ເປັນຕົ້ນວ່າ “ປັດສັນຕາ” ເປັນຕົ້ນ. ມີການເຊື່ອມໂຍງວ່າ “ປະພຶດຕົນເປັນຜູ້ມີໜ້າຫຼົບຫຼີກ ຄື ປາສະຈາກຄວາມພໍໃຈ ຈາກການຫຼິ້ນ ຄື ການສະໜຸກສະໜານ”.

၉၉. ‘‘ပဿန္တေ’’စ္စာဒိ. သာဓူ သဇ္ဇနာ သမ္ဗုဒ္ဓကာလေ သမ္ဗုဒ္ဓဿ ဓရမာနကာလေ ရူပဝိဘဝံ တဿ ရူပသမ္ပတ္တိံ ပဿန္တာ စက္ခုံ သန္တပ္ပေတွာ ဩလောကေန္တာ မဓုရံ ဂိရံ တဿေဝ ဘဂဝတော အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ မဓုရဝစနံ သုဏန္တာ ကေဠိပရမ္မုခါ ကီဠာယ ဝိမုခါ ကီဠာဘိရတိရဟိတာ စရန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ. ကေဝလံ ဖရုသသိထိလဝဏ္ဏေဟိ ဝိနာ သုခုစ္စာရဏီယဝဏ္ဏေဟိ သမ္ဘူတသုခုမာလဂုဏာဝိရောဓအညမညသင်္ဂတဝဏ္ဏဝိသဒပ္ပဝတ္တဂုဏယုတ္တတ္တာ ဧတ္ထ ဗန္ဓဖရုသဒေါသော နတ္ထိ. ကေဠိယာ ပရာနိ ပရိဝတ္တိတာနိ မုခါနိ ဧတေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ ကာလောတိ ကိရိယာ. သာ စ အတ္ထတော တဒါကာရပ္ပဝတ္တသမ္ဗန္ဓောယေဝ. လောကော ပန ဝိသုံ ဧကော ပဒတ္ထောယေဝါတိ ဝေါဟရတိ. ဝါကျဒေါသပရိဟာရော.

໙໙. ຄຳວ່າ “ປັດສັນຕາ” ເປັນຕົ້ນ. ພວກສັດຕະບຸລຸດ ຄື ສັດຈະຊົນທັງຫຼາຍ, ໃນການສະໄໝຂອງພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ຄື ໃນເວລາທີ່ພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າຍັງຊົງພະຊົນຢູ່, ເມື່ອເບິ່ງເຫັນຄວາມງົດງາມແຫ່ງພະຮູບກາຍ ຄື ເບິ່ງແຍງໃຫ້ດວງຕາອີ່ມເອີບແລ້ວຫຼຽວເບິ່ງ ເຊິ່ງຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງພະຮູບກາຍຂອງພະອົງ, ເມື່ອໄດ້ຟັງພະສຸຣະສຽງອັນໄພເລາະ ຄື ພະດຳລັດອັນໄພເລາະປະກອບດ້ວຍອົງ 8 ປະປະການ ຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະອົງນັ້ນເອງ, ເປັນຜູ້ມີໜ້າຫຼົບຫຼີກຈາກການຫຼິ້ນ ຄື ມີໜ້າຫັນກັບຈາກການຫຼິ້ນ ປາສະຈາກຄວາມຍິນດີໃນການຫຼິ້ນ, ຍ່ອມປະພຶດຕົນ ຄື ດຳເນີນໄປ ຫຼື ເປັນໄປ ດັ່ງນີ້. ໃນຄຳປະພັນນີ້ ບໍ່ມີໂທດຄືຄວາມຫຍາບຄາຍແຫ່ງການປະພັນ ເພາະປະກອບດ້ວຍຄຸນຄືຄວາມແຈ່ມແຈ້ງທີ່ເປັນໄປ ໂດຍຕົວອັກສອນທີ່ເກາະກ່ຽວກັນແລະກັນ ໂດຍບໍ່ຂັດກັບຄຸນຄືຄວາມອ່ອນໂຍນ ອັນເກີດຂຶ້ນດ້ວຍຕົວອັກສອນທີ່ອອກສຽງງ່າຍ ໂດຍປາສະຈາກຕົວອັກສອນທີ່ຫຍາບຄາຍແລະຫຼົມແຫຼວໂດຍສ່ວນດຽວ. ວິເຄາະວ່າ “ພວກຊົນຜູ້ມີໜ້າຫັນກັບແລ້ວຈາກການຫຼິ້ນ ຊື່ວ່າ ເກລິປະຣັມມຸຂະ”. ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ “ກາໂລ” (ການ) ເປັນກິລິຍາ. ແລະກິລິຍານັ້ນ ໂດຍເນື້ອຄວາມ ກໍຄືຄວາມກ່ຽວຂ້ອງແຫ່ງການເປັນໄປໃນອາການນັ້ນເອງ. ແຕ່ຊາວໂລກຍ່ອມໂວຫານວ່າ ເປັນເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດໜຶ່ງຕ່າງຫາກ. ນີ້ຄືການແກ້ໄຂໂທດແຫ່ງປະໂຫຍກ.

ဝါကျဒေါသပရိဟာရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ການພັນລະນາການແກ້ໄຂໂທດແຫ່ງປະໂຫຍກ ຈົບແລ້ວ.

ဝါကျတ္ထဒေါသပရိဟာရဝဏ္ဏနာ

ການພັນລະນາການແກ້ໄຂໂທດແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກ

အပက္ကမဿ ယထာ –

ຕົວຢ່າງຂອງອະປັກກະມະ (ການລຳດັບຜິດ) ດັ່ງນີ້ –

၁၀၀.

໑໐໐.

ဘာဝနာဒါနသီလာနိ, သမ္မာ သမ္ပာဒိတာနိ’ဟ;

နိဗ္ဗာနဘောဂသဂ္ဂါဒိ-သာဓနာနိ န သံသယော.

ພາວະນາ, ທານ ແລະ ສິນ ທີ່ບຸກຄົນໃຫ້ເຖິງພ້ອມໂດຍຊອບໃນໂລກນີ້, ຍ່ອມເປັນເຄື່ອງບັນລຸ ເຊິ່ງພະນິພານ, ໂພຄະສົມບັດ ແລະ ສະຫວັນ ເປັນຕົ້ນ ຢ່າງບໍ່ຕ້ອງສົງໄສ.

၁၀၀. ‘‘ဘာဝနာ’’ဣစ္စာဒိ. ဧတ္ထ ဘာဝနာဒီနိ နိဒ္ဒိသိတွာ ယထာက္ကမံ နိဗ္ဗာနာဒီနံ နိဒ္ဒေသေန အပက္ကမဒေါသော ပရိဟဋော.

໑໐໐. ຄຳວ່າ “ພາວະນາ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນທີ່ນີ້ ທ່ານສະແດງພາວະນາເປັນຕົ້ນໄວ້ກ່ອນ ແລ້ວສະແດງພະນິພານເປັນຕົ້ນຕາມລຳດັບ ຈຶ່ງເປັນການແກ້ໄຂໂທດຄືອະປັກກະມະ (ການລຳດັບຜິດ) ແລ້ວ.

၁၀၀. ‘‘ဘာဝနေ’’စ္စာဒိ. [Pg.129] ဣဟ မနုဿလောကေ သမ္မာ သမ္ပာဒိတာနိ ကမ္မဖလံ သဒ္ဒဟိတွာ ယထာဝိဓိ သမ္ပာဒိတာနိ အတ္တနော သန္တာနေ ပဝတ္တာပိတာနိ ဘာဝနာဒါနသီလာနိ နိဗ္ဗာနဘောဂသဂ္ဂါဒိသာဓနာနိ ယထာက္ကမံ နိဗ္ဗာနဥပဘောဂပရိဘောဂသမ္ပတ္တိသဂ္ဂုပ္ပတ္တိအာဒီနံ ဟေတုဘာဝေန သာဓကာနိ ဟောန္တိ, ဧတ္ထ သာဓနေ န သံသယော ဟောတီတိ. ဣဟ ဘာဝနာဒယော ဥဒ္ဒိသိတွာ ဥဒ္ဒေသက္ကမံ အနတိက္ကမ္မ နိဗ္ဗာနာဒီနမနုဒ္ဒေသဿ ကတတ္တာ အပက္ကမဝါကျတ္ထဒေါသဿ ဩကာသော န ဟောတိ.

໑໐໐. ຄຳວ່າ “ພາວະນາ” ເປັນຕົ້ນ. ພາວະນາ, ທານ ແລະ ສິນ ທີ່ບຸກຄົນໃຫ້ເຖິງພ້ອມໂດຍຊອບ ຄື ເຊື່ອໝັ້ນໃນກຳແລະຜົນຂອງກຳ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ເຖິງພ້ອມຕາມວິທີການ ໃຫ້ເປັນໄປໃນສັນດານຂອງຕົນ ໃນມະນຸດໂລກນີ້, ຍ່ອມເປັນເຄື່ອງບັນລຸ ຄື ເປັນເຫດໃຫ້ສຳເລັດ ເຊິ່ງພະນິພານ, ໂພຄະສົມບັດ (ອຸປະໂພກບໍລິໂພກສົມບັດ) ແລະ ການເກີດໃນສະຫວັນ ເປັນຕົ້ນ ຕາມລຳດັບ, ໃນການເຮັດໃຫ້ສຳເລັດນີ້ ຍ່ອມບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ ດັ່ງນີ້. ໃນທີ່ນີ້ ເພາະສະແດງພາວະນາເປັນຕົ້ນໄວ້ ແລ້ວສະແດງພະນິພານເປັນຕົ້ນຕາມຫຼັງ ໂດຍບໍ່ລະເມີດລຳດັບຂອງການສະແດງ ຈຶ່ງບໍ່ມີໂອກາດທີ່ຈະເກີດໂທດຄືອະປັກກະມະໃນເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກ.

၁၀၁.

໑໐໑.

ဥဒ္ဒိဋ္ဌဝိသယော ကောစိ, ဝိသေသော တာဒိသော ယဒိ;

အနုဒ္ဒိဋ္ဌေသု နေဝ’တ္ထိ, ဒေါသော ကမဝိလင်္ဃနေ.

ຫາກມີຄຸນວິເສດບາງຢ່າງເຊັ່ນນັ້ນ ອັນມີເນື້ອຄວາມທີ່ສະແດງໄວ້ກ່ອນເປັນຂອບເຂດ, ໃນເນື້ອຄວາມທີ່ສະແດງຕາມຫຼັງທັງຫຼາຍ ໂທດໃນການລະເມີດລຳດັບ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ.

၁၀၁. ‘‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌေ’’စ္စာဒိ. ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ပဌမံ ယုတ္တာ အတ္ထာ ဝိသယော ဂေါစရော ယဿ ဥဒ္ဒေသာနုဒ္ဒေသသမ္ဗန္ဓဝိဇာနနလက္ခဏဿ ဝိသေသဿ သော တာဒိသော ကောစိ ဝိသေသော အနုဒ္ဒိဋ္ဌေသု ယထာက္ကမမုဒ္ဒေသကမာနမတိက္ကမေန ပုန အတ္ထန္တရနိဿယေန ပရာမဋ္ဌေသု ယဒိ ဘဝေယျ, ကမဿ ယထောဒ္ဒိဋ္ဌေသု အနုက္ကမဿ ဝိလင်္ဃနေ အတိက္ကမေ ဒေါသော နေဝတ္ထိ.

໑໐໑. ຄຳວ່າ “ອຸດດິດເຖ” ເປັນຕົ້ນ. ຫາກມີຄຸນວິເສດບາງຢ່າງເຊັ່ນນັ້ນ ອັນມີລັກສະນະເຂົ້າໃຈຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນລະຫວ່າງສິ່ງທີ່ສະແດງກ່ອນແລະສິ່ງທີ່ສະແດງຫຼັງ ເຊິ່ງມີເນື້ອຄວາມທີ່ປະກອບໄວ້ກ່ອນເປັນຂອບເຂດ, ຫາກມີຢູ່ໃນເນື້ອຄວາມທີ່ສະແງຕາມຫຼັງທັງຫຼາຍ ທີ່ກ່າວເຖິງອີກໂດຍອາໄສເນື້ອຄວາມອື່ນ ໂດຍການລະເມີດລຳດັບຂອງການສະແດງຕາມລຳດັບ, ໂທດໃນການລະເມີດ ຄື ການກ້າວລ່ວງລຳດັບແຫ່ງເນື້ອຄວາມທີ່ສະແດງໄວ້ກ່ອນ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ.

၁၀၁. ‘‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌေ’’စ္စာဒိ. ဥဒ္ဒိဋ္ဌဝိသယော ပဌမံ ပယုတ္တတ္ထဝိသယော တာဒိသော ကောစိ ဝိသေသော ဥဒ္ဒေသာနုဒ္ဒေသာနံ ‘‘ဣဒမဿ ပုဗ္ဗကထနံ, ဣဒမဿ ပစ္ဆာကထန’’န္တိ ဧဝံ အညမညာပေက္ခလက္ခဏသမ္ဗန္ဓပရိဇာနနလက္ခဏော ဝိသေသော အနုဒ္ဒိဋ္ဌေသု အတ္ထန္တရံ နိဿာယ ပုန ဝုတ္တေသု ယဒိ ‘‘ဘဝေယျာ’’တိ သေသော. ကမဝိလင်္ဃနေ ဥဒ္ဒေသာနုဒ္ဒေသာနံ ကမာတိက္ကမေ ဒေါသော သတ္ထညူနံ သုတိကာလေ အသဟနကာရဏံ နေဝတ္ထီတိ. ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ပဌမုစ္စာရိတာ အတ္ထာ ဝိသယော ဂေါစရော အဿေတိ စ, ကမဿ ဝိလင်္ဃနန္တိ စ ဝါကျံ.

໑໐໑. ຄຳວ່າ “ອຸດດິດເຖ” ເປັນຕົ້ນ. ຫາກມີຄຸນວິເສດບາງຢ່າງເຊັ່ນນັ້ນ ອັນມີເນື້ອຄວາມທີ່ປະກອບໄວ້ກ່ອນເປັນຂອບເຂດ, ຄື ຄຸນວິເສດທີ່ມີລັກສະນະເຂົ້າໃຈຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນອັນມີລັກສະນະອາໄສເຊິ່ງກັນແລະກັນແຫ່ງສິ່ງທີ່ສະແດງກ່ອນແລະສິ່ງທີ່ສະແດງຫຼັງວ່າ “ນີ້ຄືຄຳກ່າວກ່ອນຂອງສິ່ງນີ້, ນີ້ຄືຄຳກ່າວຫຼັງຂອງສິ່ງນີ້”, ຫາກມີຢູ່ໃນເນື້ອຄວາມທີ່ສະແດງຕາມຫຼັງທັງຫຼາຍ ທີ່ກ່າວເຖິງອີກໂດຍອາໄສເນື້ອຄວາມອື່ນ (ຄຳວ່າ “ພະເວຍຍະ” ເປັນຄຳທີ່ເຫຼືອຢູ່), ໂທດໃນການລະເມີດລຳດັບ ຄື ການກ້າວລ່ວງລຳດັບແຫ່ງສິ່ງທີ່ສະແດງກ່ອນແລະສິ່ງທີ່ສະແດງຫຼັງ ອັນເປັນເຫດໃຫ້ຜູ້ຮູ້ຄຳພີທັງຫຼາຍບໍ່ອາດທົນຟັງໄດ້ໃນເວລາຟັງ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ ດັ່ງນີ້. ປະໂຫຍກວ່າ “ເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນເປັນຂອບເຂດຂອງສິ່ງນັ້ນ”, ແລະວ່າ “ການລະເມີດລຳດັບ”.

ယထာ –

ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ –

၁၀၂.

໑໐໒.

ကုသလာကုသလံ [Pg.130] အဗျာ-ကတ’မိစ္စေသု ပစ္ဆိမံ;

အဗျာကတံ ပါကဒံ န, ပါကဒံ ပဌမဒွယံ.

ໃນທຳທັງຫຼາຍມີກຸສົນ, ອະກຸສົນ ແລະ ອັບພະຍາກົດ ເຫຼົ່ານີ້, ທຳສຸດທ້າຍ ຄື ອັບພະຍາກົດ, ທຳອັບພະຍາກົດນັ້ນ ບໍ່ໃຫ້ຜົນ, ສ່ວນສອງທຳທຳອິດ ຍ່ອມໃຫ້ຜົນ.

၁၀၂. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ ‘‘ကုသလေ’’စ္စာဒိ. ကုသလံ ကာမာဝစရာဒိကမေကဝီသတိဝိဓံ, အကုသလဉ္စ ဒွါဒသဝိဓံ, အဗျာကတံ ဝိပါကကြိယာသင်္ခါတမိတိ ဧတေသု တီသု ပစ္ဆိမံ အဗျာကတံ, ပါကံ ဝိပါကံ ဒဒါတီတိ ပါကဒံ. နေတိ နိပါတပဒံ. ပဌမဒွယံ ကုသလာကုသလံ ပါကံ ဒဒါတီတိ ပါကဒန္တိ. ဧတ္ထ အပါကဒတ္တံ အဗျာကတဿေဝ, ပါကဒတ္တံ တေသမေဝ ဒွိန္နန္တိ ဝိသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

໑໐໒. ທ່ານສະແດງຕົວຢ່າງດ້ວຍຄຳວ່າ “ຍະຖາ” ເປັນຕົ້ນວ່າ “ກຸສະເລ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນທຳສາມຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ ຄື ກຸສົນມີກາມາວະຈອນເປັນຕົ້ນ 21 ປະການ, ອະກຸສົນ 12 ປະການ, ແລະ ອັບພະຍາກົດ ທີ່ເອີ້ນວ່າວິບາກແລະກິລິຍາ, ທຳສຸດທ້າຍ ຄື ອັບພະຍາກົດ, ໃຫ້ເຊິ່ງຜົນ ຄື ວິບາກ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ປາກະທັງ”. ຄຳວ່າ “ນະ” ເປັນນິບາດ. ສອງທຳທຳອິດ ຄື ກຸສົນແລະອະກຸສົນ ຍ່ອມໃຫ້ຜົນ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ປາກະທັງ” ດັ່ງນີ້. ໃນທີ່ນີ້ ພຶງເຫັນຂໍ້ວິເສດວ່າ ຄວາມບໍ່ໃຫ້ຜົນ ມີສະເພາະແກ່ອັບພະຍາກົດເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນຄວາມໃຫ້ຜົນ ມີສະເພາະແກ່ສອງທຳນັ້ນເອງ.

၁၀၂. ‘‘ကုသလေ’’စ္စာဒိ. ကုသလံ ကာမာဝစရာဒိဧကဝီသတိကုသလဉ္စ အကုသလံ ဒွါဒသဝိဓံ အကုသလဉ္စ အဗျာကတံ ဝိပါကကြိယာရူပနိဗ္ဗာနဝသေန စတုဗ္ဗိဓမဗျာကတဉ္စ ဣစ္စေသု ဧဝမေတေသု တီသု ပစ္ဆိမံ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန ပစ္ဆိမမဗျာကတံ ပါကဒံ န ဝိပါကဒါယကံ န ဟောတိ, ပဌမဒွယံ ကုသလာကုသလံ ပါကဒံ ယထာသကံ ဝိပါကဒါယကံ ဟောတီတိ. ‘‘ယထာသင်္ချမနုဒေသော သမာန’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌေဟိ သမာနမနုဒ္ဒိဋ္ဌာနမေဝ သမသင်္ချာယ လဗ္ဘမာနတ္တာ သင်္ချာယာနတိက္ကမော ဟောတိ. ဧတ္ထ ပန ကုသလာဒိသဘာဝတော တိဝိဓတ္တေပိ ဝိပါကဒါနာဒါနဝသေန ဒုဝိဓကုသလာကုသလာဒိဝိသယဘူတဝိသေသဿ ပဝတ္တိယာ ဝတ္တိစ္ဆာတော ပဌမံ ဝတ္တဗ္ဗတံ ဝိနာ ကမေန နိဿယနံ နာမ နတ္ထီတိ အပက္ကမဒေါသော န ဟောတီတိ.

໑໐໒. ຄຳວ່າ “ກຸສະເລ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນທຳສາມຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ ຄື ກຸສົນມີກາມາວະຈອນເປັນຕົ້ນ 21 ປະການ, ອະກຸສົນ 12 ປະການ, ແລະ ອັບພະຍາກົດ 4 ປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິບາກ, ກິລິຍາ, ຮູບ ແລະ ພະນິພານ, ທຳສຸດທ້າຍ ຄື ອັບພະຍາກົດ ຕາມລຳດັບຂອງການສະແດງ ຍ່ອມບໍ່ເປັນ “ປາກະທັງ” ຄື ບໍ່ເປັນຜູ້ໃຫ້ວິບາກ, ສອງທຳທຳອິດ ຄື ກຸສົນແລະອະກຸສົນ ຍ່ອມເປັນ “ປາກະທັງ” ຄື ເປັນຜູ້ໃຫ້ວິບາກຕາມສົມຄວນແກ່ຕົນ ດັ່ງນີ້. ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ “ການສະແດງຕາມຫຼັງຕາມລຳດັບ ຍ່ອມມີຈຳນວນເທົ່າກັນ”, ເພາະໄດ້ຈຳນວນທີ່ເທົ່າກັນແຫ່ງສິ່ງທີ່ສະແດງຕາມຫຼັງກັບສິ່ງທີ່ສະແດງໄວ້ກ່ອນ ຈຶ່ງບໍ່ມີການລະເມີດຈຳນວນ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ເຖິງວ່າຈະມີ 3 ຢ່າງ ໂດຍສະພາວະມີກຸສົນເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ໂດຍຄວາມປາຖະໜາທີ່ຈະກ່າວເຖິງຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຂໍ້ວິເສດອັນເປັນວິໄສແຫ່ງກຸສົນແລະອະກຸສົນເປັນຕົ້ນ 2 ຢ່າງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການໃຫ້ຜົນແລະບໍ່ໃຫ້ຜົນ, ໂດຍປາສະຈາກສິ່ງທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວກ່ອນ ຈຶ່ງບໍ່ມີການອາໄສຕາມລຳດັບ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີໂທດຄືອະປັກກະມະ ດັ່ງນີ້.

၁၀၃.

໑໐໓.

သဂုဏာနာ’ဝိကရဏေ, ကာရဏေ သတိ တာဒိသေ;

ဩစိတျဟီနတာပတ္တိ, နတ္ထိ ဘူတတ္ထသံသိနော.

ເມື່ອມີເຫດຜົນເຊັ່ນນັ້ນ ໃນການເປີດເຜີຍຄຸນຄວາມດີຂອງຕົນ, ຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງຄວາມເສື່ອມເສຍຈາກຄວາມເໝາະສົມ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ຜູ້ກ່າວຕາມຄວາມເປັນຈິງ.

၁၀၃. ‘‘သဂုဏာန’’မိစ္စာဒိ. [Pg.131] သောတူနံ အတ္တတ္ထနိပ္ဖာဒနာဒိကေ တာဒိသေ ကာရဏေ ဟေတုမှိ သတိ ဘူတံ ယထာပဝတ္တံ အတ္ထံ အတ္တနော စရိတလက္ခဏံ သံသိနော ဝဒန္တဿ သဿ အတ္တနော, သာနံ ဝါ ဂုဏာနံ အာဝိကရဏေ အဓိကာရဝသေန ‘‘ပူဇနီယတရော လောကေ’’ဣစ္စာဒိကထနေ ဩစိကျဟီနတာယ အာပတ္တိ ပါပုဏနံ သမ္ဘဝေါ နတ္ထိ.

໑໐໓. ຄຳວ່າ “ສະຄຸນານັງ” ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອມີເຫດຜົນເຊັ່ນນັ້ນ ຄື ເຫດມີການເຮັດປະໂຫຍດຂອງຕົນໃຫ້ສຳເລັດແກ່ຜູ້ຟັງເປັນຕົ້ນ, ແກ່ຜູ້ກ່າວ ຄື ຜູ້ບອກ ເຊິ່ງເນື້ອຄວາມຕາມຄວາມເປັນຈິງ ຄື ລັກສະນະຄວາມປະພຶດຂອງຕົນ, ໃນການເປີດເຜີຍຄຸນຄວາມດີຂອງຕົນ ຫຼື ຄຸນຄວາມດີທັງຫຼາຍຂອງຕົນ, ໃນການກ່າວເປັນຕົ້ນວ່າ “ເປັນຜູ້ຄວນບູຊາຢ່າງຍິ່ງໃນໂລກ” ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເປັນໃຫຍ່, ຄວາມເຖິງພ້ອມ ຄື ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຄວາມເສື່ອມເສຍຈາກຄວາມເໝາະສົມ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ.

၁၀၃. ‘‘သဂုဏိ’’စ္စာဒိ. တာဒိသေ ကာရဏေ သတိ သောတူနံ အတ္တတ္ထနိပ္ဖာဒနာဒိကေ တာဒိသေ ဟေတုမှိ ဝိဇ္ဇမာနေ ဘူတတ္ထသံသိနော အတ္တနိ ဝိဇ္ဇမာနကာယာဒိသံဝရလက္ခဏဂုဏသင်္ခါတမတ္ထံ ‘‘ပူဇနီယတရော လောကေ အဟမေကော’’ဣစ္စာဒိနာ တာဒိသာဝသရေ ဝဒန္တဿ သဂုဏာနံ သဿ အတ္တနော, သာနံ ဝါ သကာနံ ဂုဏာနံ အာဝိကရဏေ ပါကဋီကရဏေ ဩစိတျဟီနတာပတ္တိ ဩစိတျဟီနသင်္ခါတဒေါသဿာပတ္တိ နတ္ထီတိ. သသဒ္ဒဿ အတ္တအတ္တနိယဝါစကတ္တာ သဿ အတ္တနော ဂုဏာ သေ စ တေ ဂုဏာ စေတိ ဝါ ဝိဂ္ဂဟော. ဘူတောယေဝ အတ္ထော, တံ သံသတိ ဝဒတိ သီလေနာတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໐໓. ຄຳວ່າ “ສະຄຸນິ” ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອມີເຫດຜົນເຊັ່ນນັ້ນ ຄື ເມື່ອມີເຫດມີການເຮັດປະໂຫຍດຂອງຕົນໃຫ້ສຳເລັດແກ່ຜູ້ຟັງເປັນຕົ້ນ, ແກ່ຜູ້ກ່າວຕາມຄວາມເປັນຈິງ ຄື ຜູ້ກ່າວໃນໂອກາດເຊັ່ນນັ້ນ ເປັນຕົ້ນວ່າ “ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ດຽວ ເປັນຜູ້ຄວນບູຊາຢ່າງຍິ່ງໃນໂລກ” ເຊິ່ງເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວຄືຄຸນມີລັກສະນະສັງວອນທາງກາຍເປັນຕົ້ນທີ່ມີຢູ່ໃນຕົນ, ໃນການເປີດເຜີຍ ຄື ການເຮັດໃຫ້ປາກົດ ເຊິ່ງຄຸນຄວາມດີຂອງຕົນ ຫຼື ຄຸນຄວາມດີທັງຫຼາຍຂອງຕົນ, ຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງຄວາມເສື່ອມເສຍຈາກຄວາມເໝາະສົມ ຄື ຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງໂທດທີ່ເອີ້ນວ່າຄວາມເສື່ອມເສຍຈາກຄວາມເໝາະສົມ ຍ່ອມບໍ່ມີ ດັ່ງນີ້. ເພາະ “ສະ” ສັບ ເປັນຕົວບອກເຖິງຕົນແລະສິ່ງທີ່ເປັນຂອງຕົນ, ວິເຄາະວ່າ “ຄຸນຄວາມດີທັງຫຼາຍຂອງຕົນ ຊື່ວ່າ ສະຄຸນາ” ຫຼື “ຄຸນຄວາມດີທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍ ເປັນຂອງຕົນດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ສະຄຸນາ”. ວິເຄາະວ່າ “ເນື້ອຄວາມຕາມຄວາມເປັນຈິງນັ້ນເອງ, ຜູ້ໃດຍ່ອມກ່າວ ຄື ບອກ ເຊິ່ງເນື້ອຄວາມນັ້ນໂດຍປົກກະຕິ ເພາະສະນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ພູຕັດຖະສັງສີ”.

၁၀၄.

໑໐໔.

ဩစိတျံ နာမ ဝိညေယျံ, လောကေ ဝိချာတမာဒရာ;

တတ္ထော’ပဒေသပဘဝါ, သုဇနာ ကဝိပုင်္ဂဝါ.

ความເໝາະສົມ ອັນເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີໃນໂລກ ບຸກຄົນພຶດຮູ້ຈັກດ້ວຍຄວາມເອົາໃຈໃສ່, ພວກສັດຈະຊົນຜູ້ເປັນຍອດກະວີ ຍ່ອມເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດແຫ່ງຄຳແນະນຳໃນຄວາມເໝາະສົມນັ້ນ.

၁၀၄. ‘‘ဩစိတျ’’မိစ္စာဒိ. လောကေ သတ္တလောကေ ဝိချာတံ ပသိဒ္ဓံ အာဗာလဇနံ ယထာသကမနုရူပံ ဝိဇာနနတော ဩစိတျံ ဥစိတဘာဝေါ နာမေတိ ပသိဒ္ဓိယံ အာဒရာ အာဒရေန ဥဿာဟေန တတော ပရမာဒရဏီယဿာဘာဝတော, န ဟိ အနုစိတံ ကိဉ္စိ ကေနာပျာဒရဏီယံ သဗ္ဗထာ အနဿာဒနီယတ္တာ, ဝိညေယျံ ‘‘သောတူန’’န္တိ သေသော. တတ္ထ တသ္မိံ ဩစိတျေ ဥပဒေသဿ ပဌမုစ္စာရဏဿ ဥဂ္ဂဏှာပနဝသေန ပဝတ္တဿ ပဘဝါ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဘူတာ သုဇနာ သုဋ္ဌုဇနာ ကဝိပုင်္ဂဝါ ဥတ္တမာ, ကဝိသေဋ္ဌာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

໑໐໔. ຄຳວ່າ “ໂອຈິດຍັງ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນໂລກ ຄື ສັດຕະໂລກ ຄວາມເໝາະສົມ ຄື ຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ສົມຄວນ ອັນປາກົດ ຄື ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີ ຕະຫຼອດຮອດເດັກນ້ອຍ ຕາມຄວາມເໝາະສົມຂອງຕົນ, ຊື່ວ່າ “ໂອຈິດຍະ” ໃນຄວາມໝາຍວ່າເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີ, ດ້ວຍຄວາມເອົາໃຈໃສ່ ຄື ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ດ້ວຍความພະຍາຍາມ ເພາະບໍ່ມີສິ່ງອື່ນທີ່ຄວນເອົາໃຈໃສ່ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ, ເພາະວ່າ ສິ່ງທີ່ບໍ່ເໝາະສົມ ໃຜໆ ກໍບໍ່ຄວນເອົາໃຈໃສ່ເລີຍ ໂດຍປະການທັງປວງ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ໜ້າເພີດເພີນ, ພຶງຮູ້ຈັກ (ຄຳວ່າ “ແກ່ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ” ເປັນຄຳທີ່ເຫຼືອຢູ່). ໃນຄວາມເໝາະສົມນັ້ນ ພວກສັດຈະຊົນ ຄື ຄົນດີທັງຫຼາຍ ຜູ້ເປັນຍອດກະວີ ຄື ກະວີຜູ້ປະເສີດສຸດ ຍ່ອມເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດ ຄື ເປັນຕົ້ນກຳເນີດແຫ່ງຄຳແນະນຳ ຄື ຄຳກ່າວຄັ້ງທຳອິດ ທີ່ເປັນໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງການໃຫ້ຮຽນຮູ້, ນີ້ຄືຄຳອະທິບາຍ.

၁၀၄. ‘‘ဩစိတျေ’’စ္စာဒိ. [Pg.132] လောကေ သတ္တလောကေ ဝိချာတံ အာဗာလပသိဒ္ဓံ ဩစိတျံ နာမ အာဒရာ ဂါရဝေန ဝိညေယျံ ဝိညူဟိ ဉာတဗ္ဗံ ဟောတိ, တတ္ထ ဩစိတျဝိသယေ ဥပဒေသပဘဝါ ပဌမုစ္စာရဏဿ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဘူတာ သုဇနာ သာဓုဇနဘူတာ ကဝိပုင်္ဂဝါ ဥတ္တမကဝယော ဘဝန္တီတိ, ပသိဒ္ဓဩစိတျပဒေန ယုတ္တတ္တာ ဧတ္ထ နာမသဒ္ဒေါ ပသိဒ္ဓိယံ. ဥပဒေသဿ ပဘဝါတိ စ, ပုမာနော စ တေ ဂါဝေါ စေတိ စ, ကဝီနံ ပုင်္ဂဝါတိ စ ဝါကျံ.

໑໐໔. ຄຳວ່າ “ໂອຈິດເຍ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນໂລກ ຄື ສັດຕະໂລກ ຄວາມເໝາະສົມ ອັນປາກົດ ຄື ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີຕະຫຼອດຮອດເດັກນ້ອຍ ບຸກຄົນພຶດຮູ້ຈັກດ້ວຍຄວາມເອົາໃຈໃສ່ ຄື ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ອັນຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍພຶງຮູ້, ໃນຄວາມເໝາະສົມນັ້ນ ພວກສັດຈະຊົນ ຄື ສັດຈະຊົນທັງຫຼາຍ ຜູ້ເປັນຍອດກະວີ ຄື ກະວີຜູ້ປະເສີດສຸດ ຍ່ອມເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດແຫ່ງຄຳແນະນຳ ຄື ເປັນຕົ້ນກຳເນີດແຫ່ງຄຳກ່າວຄັ້ງທຳອິດ ດັ່ງນີ້. ເພາະປະກອບດ້ວຍບົດວ່າ “ໂອຈິດຍະ” ອັນເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີ ໃນທີ່ນີ້ “ນາມະ” ສັບ ຈຶ່ງໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີ. ປະໂຫຍກວ່າ “ແຫຼ່ງກຳເນີດແຫ່ງຄຳແນະນຳ”, ແລະວ່າ “ງົວທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍ ເປັນງົວຜູ້ດ້ວຍ”, ແລະວ່າ “ຍອດແຫ່ງກະວີທັງຫຼາຍ”.

၁၀၅.

໑໐໕.

ဝိညာတောစိတျဝိဘဝေါ-စိတျဟီနံ ပရိဟရေ;

တတော’စိတျဿ သမ္ပောသေ,ရသပေါသော သိယာ ကတေ.

ກະວີຜູ້ຮູ້ຈັກຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງຄວາມເໝາະສົມ ພຶງຫຼີກເວັ້ນສິ່ງທີ່ເສື່ອມເສຍຈາກຄວາມເໝາະສົມ, ເພາະການຫຼີກເວັ້ນນັ້ນ ເມື່ອເຮັດໃຫ້ຄວາມເໝາະສົມຈະເລີນເຕັມທີ່ແລ້ວ, ຄວາມຈະເລີນເຕັມທີ່ແຫ່ງລົດຊາດ ຍ່ອມມີ.

၁၀၅. ‘‘ဝိညာတ’’မိစ္စာဒိ. ဝိညာတော အဝဗုဒ္ဓေါ ယထာဝုတ္တကဝိဝရပသာဒါ ဩစိတျမေဝ ဝိဘဝေါ သမ္ပတ္တိ ယေန သော ဩစိတျဟီနံ နာမ ဒူသနံ ပရိဟရေ ပရိဝဇ္ဇေယျ. တတော တသ္မာ ပရိဟာရတော ဟေတုတော ဩစိတျဿ သမ္ပောသေ သုဋ္ဌု ဝဍ္ဎိဘာဝေ ဝဍ္ဎနေ ကတေ ရသဿ အဿာဒိတဗ္ဗတာသင်္ခါတဿ မာဓုရိယဿ သမ္ပောသော သိယာ ဘဝေယျ.

໑໐໕. ຄຳວ່າ “ວິນຍາຕະ” ເປັນຕົ້ນ. ກະວີໃດ ຜູ້ຮູ້ຈັກ ຄື ເຂົ້າໃຈແລ້ວ ເຊິ່ງຄວາມເໝາະສົມນັ້ນເອງວ່າເປັນຄວາມເຖິງພ້ອມ ຄື ເປັນສົມບັດ ໂດຍຄວາມໂປດປານຂອງຍອດກະວີຕາມທີ່ກ່າວໄວ້, ກະວີນັ້ນ ພຶງຫຼີກເວັ້ນ ຄື ລະເວັ້ນ ເຊິ່ງຂໍ້ບົກພ່ອງທີ່ຊື່ວ່າຄວາມເສື່ອມເສຍຈາກຄວາມເໝາະສົມ. ເພາະການຫຼີກເວັ້ນນັ້ນ ຄື ເພາະເຫດແຫ່ງການລະເວັ້ນນັ້ນ, ເມື່ອເຮັດໃຫ້ຄວາມເໝາະສົມຈະເລີນເຕັມທີ່ ຄື ເຮັດໃຫ້ຈະເລີນຂຶ້ນຢ່າງດີແລ້ວ, ຄວາມຈະເລີນເຕັມທີ່ແຫ່ງລົດຊາດ ຄື ຄວາມຫວານຊື່ນທີ່ເອີ້ນວ່າຄວາມໜ້າເພີດເພີນ ຍ່ອມມີ ຄື ເກີດຂຶ້ນ.

၁၀၅. ‘‘ဝိညာတေ’’စ္စာဒိ. ဝိညာတောစိတျဝိဘဝေါ တာဒိသကဝီနမနုဂ္ဂဟေန ဝိညာတဩစိတျသင်္ခါတသမ္ပတ္တိသမန္နာဂတော ကဝိ ဩစိတျဟီနံ နာမ ဒူသနံ ပရိဟရေ နိရာကရေယျ, တတော ဒေါသပရိဟာရတော ဩစိတျဿ သမ္ပောသေ ဥပဗြူဟနေ ကတေ သတိ ရသပေါသော မာဓုရိယသင်္ခတဿ အဿာဒေတဗ္ဗဿ ပူရဏံ သိယာ ဘဝေယျာတိ. ဩစိတျမေဝ ဝိဘဝေါတိ စ, ဝိညာတော ဩစိတျဝိဘဝေါ ယေနေတိ စ, ရသဿ ပေါသော ပုဋ္ဌဘာဝေါ ပေါသေတဗ္ဗဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ.

໑໐໕. ຄຳວ່າ “ວິນຍາເຕ” ເປັນຕົ້ນ. ກະວີຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມເຖິງພ້ອມທີ່ເອີ້ນວ່າຄວາມເໝາະສົມ ອັນຮູ້ຈັກແລ້ວໂດຍຄວາມອຸປະຖຳຂອງກະວີເຊັ່ນນັ້ນ, ພຶງຫຼີກເວັ້ນ ຄື ກຳຈັດ ເຊິ່ງຂໍ້ບົກພ່ອງທີ່ຊື່ວ່າຄວາມເສື່ອມເສຍຈາກຄວາມເໝາະສົມ, ເພາະການຫຼີກເວັ້ນນັ້ນ ຄື ເມື່ອມີການເຮັດໃຫ້ຄວາມເໝາະສົມຈະເລີນເຕັມທີ່ ຄື ເຮັດໃຫ້ຈະເລີນຂຶ້ນແລ້ວ, ຄວາມຈະເລີນເຕັມທີ່ແຫ່ງລົດຊາດ ຄື ຄວາມເຕັມປ່ຽມແຫ່ງຄວາມໜ້າເພີດເພີນທີ່ເອີ້ນວ່າຄວາມຫວານຊື່ນ ຍ່ອມມີ ຄື ເກີດຂຶ້ນ ດັ່ງນີ້. ປະໂຫຍກວ່າ “ຄວາມເໝາະສົມນັ້ນເອງເປັນຄວາມເຖິງພ້ອມ”, ແລະວ່າ “ຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງຄວາມເໝາະສົມ ອັນກະວີໃດຮູ້ຈັກແລ້ວ”, ແລະວ່າ “ຄວາມຈະເລີນເຕັມທີ່ແຫ່ງລົດຊາດ ຄື ຄວາມຈະເລີນ ຫຼື ຄວາມຄວນຈະເລີນ”.

ယထာ –

ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ –

၁၀၆.

໑໐໖.

ယော [Pg.133] မာရသေနမာသန္န-မာသန္နဝိဇယုဿဝေါ;

တိဏာယပိ န မညိတ္ထ, သော ဝေါ ဒေတု ဇယံ ဇိနော.

ພະຊິນະເຈົ້າພະອົງໃດ ຜູ້ມີຄວາມສະຫຼອງໄຊຊະນະອັນໃກ້ເຂົ້າມາແລ້ວ, ບໍ່ຊົງຖືວ່າກອງທັບພະຍາມານທີ່ເຂົ້າມາໃກ້ ເປັນເໝືອນດັ່ງຫຍ້າເລີຍ, ຂໍພະຊິນະເຈົ້າພະອົງນັ້ນ ຈົ່ງປະທານໄຊຊະນະແກ່ທ່ານທັງຫຼາຍ.

၁၀၆. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ ‘‘ယော’’ဣစ္စာဒိ. ဝိဇယော ပရာဘိဘဝေါ အာသန္နော ဝိဇယော ဧဝ ဥဿဝေါ အဗ္ဘုဒယော နိပ္ပဋိပက္ခာ ပဝတ္တိ ယဿ ဧဒိသော ယော အာသန္နံ အတ္တနော သမီပမုပဂတံ မာရသေနံ တိဏာယပိ န မညိတ္ထ တိဏမ္ပိ န မညိတ္ထ, တိဏတောပိ ဟီနံ မညိတ္ထ, သော ဇိနော မာရဇိ ဝေါ တုမှာကံ ဇယံ ဒေတူတိ ဝိဒဓာတု. ဧတ္ထ ဇယာသီသနာ ‘‘ဇိနော’’တိ အစ္စန္တမုစိတံ, ယော အဇိနိ ပဉ္စမာရေတိ ဇိနော ပရာဘိဘဝေကရသော, တဿ ပရေသံ ဝိဇယပ္ပဒါနေ သာမတ္ထိယေကယောဂေါ သိယာတိ. ‘‘မာရသေနမာသန္နံ တိဏာယပိ န မညိတ္ထာ’’တိ ဣဒံ ပနေတ္ထ အတိသမုစိတံ ယတော သမီပမုပဂတမ္ပိ တာဒိသံ မာရသေနံ တိဏတောပိ ဟီနံ မညိ, တေနဿ ပရေသံ ဝိဇယပ္ပဒါနေကရသတာ ဝိသေသတော ယုတ္တာတိ.

໑໐໖. ທ່ານສະແດງຕົວຢ່າງດ້ວຍຄຳວ່າ “ຍະຖາ” ເປັນຕົ້ນວ່າ “ໂຍ” ເປັນຕົ້ນ. ໄຊຊະນະ ຄື ການຄອບງຳຜູ້ນັ້ນ, ໄຊຊະນະອັນໃກ້ເຂົ້າມານັ້ນເອງ ເປັນຄວາມສະຫຼອງ ຄື ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ ຫຼື ຄວາມເປັນໄປທີ່ປາສະຈາກຄູ່ແຂ່ງ ມີແກ່ພະອົງໃດ ພະອົງຜູ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ພະອົງໃດ ບໍ່ຊົງຖືວ່າກອງທັບພະຍາມານທີ່ເຂົ້າມາໃກ້ ຄື ເຂົ້າມາໃກ້ຕົນ ເປັນເໝືອນດັ່ງຫຍ້າເລີຍ ຄື ບໍ່ຊົງຖືວ່າເປັນເໝືອນດັ່ງຫຍ້າ, ຄື ຊົງຖືວ່າຕໍ່າກວ່າຫຍ້າເສຍອີກ, ຂໍພະຊິນະເຈົ້າ ຄື ຜູ້ຊະນະມານ ພະອົງນັ້ນ ຈົ່ງປະທານ ຄື ຈົ່ງບັນດານ ເຊິ່ງໄຊຊະນະແກ່ທ່ານທັງຫຼາຍ ດັ່ງນີ້. ໃນທີ່ນີ້ ການປາດຖະໜາໄຊຊະນະດ້ວຍຄຳວ່າ “ຊິໂນ” (ພະຊິນະເຈົ້າ) ເປັນສິ່ງທີ່ເໝາະສົມຢ່າງຍິ່ງ, ເພາະພະອົງໃດຊົງຊະນະມານທັງ 5 ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ຊິໂນ” ຜູ້ມີລົດຊາດດຽວໃນການຄອບງຳຜູ້ນັ້ນ, ຄວາມປະກອບດ້ວຍຄວາມສາມາດໃນການປະທານໄຊຊະນະແກ່ຄົນອື່ນ ຍ່ອມມີແກ່ພະອົງນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ບໍ່ຊົງຖືວ່າກອງທັບພະຍາມານທີ່ເຂົ້າມາໃກ້ ເປັນເໝືອນດັ່ງຫຍ້າເລີຍ” ນີ້ ເປັນສິ່ງທີ່ເໝາະສົມຢ່າງຍິ່ງໃນທີ່ນີ້ ເພາະຊົງຖືວ່າກອງທັບພະຍາມານເຊັ່ນນັ້ນ ເຖິງວ່າຈະເຂົ້າມາໃກ້ ກໍຕໍ່າກວ່າຫຍ້າເສຍອີກ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຄວາມເປັນຜູ້ມີລົດຊາດດຽວໃນການປະທານໄຊຊະນະແກ່ຄົນອື່ນ ຈຶ່ງເໝາະສົມເປັນພິເສດແກ່ພະອົງນັ້ນ ດັ່ງນີ້.

၁၀၆. ဣဟ သတ္ထေ သဗ္ဗတ္ထ သင်္ခေပက္ကမမိစ္ဆန္တောပိ အာစရိယော ဩစိတျံ နာမ အာဒရေန သဂ္ဂရူဟိ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ပယုဇ္ဇိတဗ္ဗမိစ္စေဝံ ဝိတ္ထာရေန သိဿေ အနုသာသိတွာ ဣဒါနိ ဩစိတျဟီနပရိဟရဏတ္ထံ ‘‘ယော မာရသေနမာသန္နေ’’စ္စာဒိနာ လက္ခိယမုဒါဟရတိ. အာသန္နဝိဇယုဿဝေါ အဒူရသတ္တုဝိဇယသင်္ခါတဥဿဝေါ, အထ ဝါ အစ္စာသန္နပဋိပက္ခဝိရဟပ္ပဝတ္တိသင်္ခါတအဘိဝုဒ္ဓိယာ သမန္နာဂတော ယော ဇိနော အာသန္နံ အနေကပ္ပကာရဘိံသနကရူပေန အတ္တနော သမီပမာဂတံ မာရသေနံ မာရဗလံ တိဏာယပိ တိဏလဝံ ကတွာပိ န မညိတ္ထ သလ္လက္ခဏံ နာကာသိ, သော ဇိနော သော ဇိတပဉ္စမာရော ဝေါ တုမှာကံ ဇယံ ဒေတူတိ. ဧတ္ထ ယော ပဉ္စမာရေ ဇိတတ္တာ ဇိနော နာမ ဟောတိ, သော ပရာဘိဘဝနေ အသဟာယကိစ္စတ္တာ ပရေသံ ဇယဒါနေ သာမတ္ထိယယုတ္တောတိ ‘‘ဇယံ ဒေတူ’’တိ ကတံ ဇယာသီသနမတိဥစိတံ [Pg.134] ဟောတိ, ဇယဒါနေ သာမတ္ထိယဿေဝ ပေါသကတ္တာ. ‘‘မာရသေနမာသန္နံ တိဏာယပိ န မညိတ္ထာ’’တိ ဣဒံ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ. ဧဝံ အစ္စန္တဥစိတပယောဂေန ဩစိတျဟီနဒေါသော နိရာကတောတိ. ဝိဇယော ဧဝ ဥဿဝေါ, အာသန္နော ဝိဇယုဿဝေါ ယဿေတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໐໖. ໃນປຶ້ມຕຳລານີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າພຣະອາຈານຈະປາຖະໜາລຳດັບຄວາມຫຍໍ້ໃນທຸກບ່ອນກໍຕາມ ແຕ່ກໍໄດ້ສັ່ງສອນພວກສິດໂດຍພິສະດານຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຄວາມເໝາະສົມ (ໂອຈິດຕິຍະ) ນັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ຄວນຮຽນຮູ້ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບຮ່ວມກັບຄູອາຈານທັງຫຼາຍ ແລ້ວນຳໄປໃຊ້' ບັດນີ້ ເພື່ອປ້ອງກັນຄວາມບົກພ່ອງໃນຄວາມເໝາະສົມ (ໂອຈິດຕິຍະຮີນະ) ຈຶ່ງໄດ້ຍົກຕົວຢ່າງທີ່ຄວນກຳນົດໄວ້ ໂດຍເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ໂຍ ມາຣາເສນມາສັນເນ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ອາສັນນະວິຊະຍຸດສະໂວ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີງານສະຫຼອງໄຊຊະນະທີ່ຢູ່ບໍ່ໄກ ຄືມີໄຊຊະນະເໜືອສັດຕູໃນທີ່ບໍ່ໄກ, ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ ຄືການປາສະຈາກຝ່າຍກົງກັນຂ້າມທີ່ຢູ່ໃກ້ຊິດທີ່ສຸດ, ພຣະຊິນະເຈົ້າພຣະອົງໃດ ບໍ່ໄດ້ຊົງເອົາໃຈໃສ່ ຄືບໍ່ໄດ້ຊົງກຳນົດເລີຍ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະປຽບເໝືອນເສດຫຍ້າກໍຕາມ ຕໍ່ກອງທັບພະຍາມານ ຄືກຳລັງຂອງພະຍາມານ ທີ່ເຂົ້າມາໃກ້ ຄືເຂົ້າມາໃກ້ພຣະອົງດ້ວຍຮູບຮ່າງທີ່ໜ້າຢ້ານກົວຫຼາຍປະການ, ຂໍພຣະຊິນະເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ຊົງຊະນະມານທັງຫ້າ ຈົ່ງປະທານໄຊຊະນະແກ່ທ່ານທັງຫຼາຍ. ໃນຄຳນີ້ ພຣະອົງໃດ ຊື່ວ່າ 'ພຣະຊິນະ' ເພາະຊົງຊະນະມານທັງຫ້າ, ພຣະອົງນັ້ນ ຍ້ອນມີກິດຈະການທີ່ບໍ່ມີໃຜຊ່ວຍເຫຼືອໃນການປາບຜູ້ອື່ນ ຈຶ່ງຊົງປະກອບດ້ວຍຄວາມສາມາດໃນການປະທານໄຊຊະນະແກ່ຜູ້ອື່ນ, ດັ່ງນັ້ນ ການອວຍພອນໃຫ້ມີໄຊຊະນະວ່າ 'ຈົ່ງປະທານໄຊຊະນະ' ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ເໝາະສົມຢ່າງຍິ່ງ ເພາະເປັນການສະໜັບສະໜູນຄວາມສາມາດໃນການປະທານໄຊຊະນະນັ້ນເອງ. ສ່ວນຄຳວ່າ 'ບໍ່ໄດ້ຊົງເອົາໃຈໃສ່ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະປຽບເໝືອນເສດຫຍ້າກໍຕາມ ຕໍ່ກອງທັບພະຍາມານທີ່ເຂົ້າມາໃກ້' ນີ້ ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງເວົ້າເຖິງເລີຍ. ດ້ວຍການໃຊ້ຄຳທີ່ເໝາະສົມຢ່າງຍິ່ງຢ່າງນີ້ ໂທດຄືຄວາມບົກພ່ອງໃນຄວາມເໝາະສົມ ຈຶ່ງຖືກກຳຈັດອອກໄປ. ການວິເຄາະສັບ (ວິຄະຫະ) ວ່າ: ໄຊຊະນະນັ້ນເອງເປັນງານສະຫຼອງ, ງານສະຫຼອງໄຊຊະນະຂອງພຣະອົງໃດຢູ່ໃກ້ແລ້ວ ພຣະອົງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອາສັນນະວິຊະຍຸດສະໂວ.

၁၀၇.

໑໐໗.

အာရဒ္ဓကတ္တုကမ္မာဒိ-ကမာတိက္ကမလင်္ဃနေ;

ဘဂ္ဂရီတိဝိရောဓော’ယံ, ဂတိံ န ကွာပိ ဝိန္ဒတိ.

ເມື່ອມີການກ້າວກ່າຍ ຄືການລ່ວງລະເມີດລຳດັບຂອງຜູ້ເຮັດ (ກະຕາ), ສິ່ງທີ່ຖືກເຮັດ (ກຳມະ) ເປັນຕົ້ນ ທີ່ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນໄວ້; ຄວາມຂັດແຍ້ງກັນຂອງລະບຽບວິທີທີ່ເສຍໄປ (ພັກຄະຣີຕິວິໂຣດ) ນີ້ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມຍອມຮັບໃນທີ່ໃດໆ ເລີຍ.

၁၀၇. ‘‘အာရဒ္ဓ’’ဣစ္စာဒိ. ကတ္တာ စ ကမ္မဉ္စ တာနိ အာဒီနိ ယေသံ ကရဏာဒီနံ အာရဒ္ဓါနိ ဝတ္တုံ ပဋ္ဌပိတာနိ ကတ္တုကမ္မာဒီနိ တေသံ ကမော တဿ အတိက္ကမော ပရိစ္စာဂေါ တဿ လင်္ဃနေ သတိ, ဝတ္တုမာရဒ္ဓကတ္တုကမ္မာဒိကမာနတိက္ကမေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အယံ ယထာဝုတ္တော ဘဂ္ဂရီတိဝိရောဓော ကွာပိ ကတ္ထစိပိ ဌာနေ ဂတိံ န ဝိန္ဒတိ ပတိဋ္ဌံ န လဘတေ.

໑໐໗. ຄຳວ່າ 'ອາຣັດທະ' ເປັນຕົ້ນ. ຜູ້ເຮັດ (ກະຕາ) ແລະ ສິ່ງທີ່ຖືກເຮັດ (ກຳມະ) ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຕົ້ນ ຂອງເຄື່ອງມື (ກະຣະນະ) ເປັນຕົ້ນ ທີ່ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນ ຄືໄດ້ຕັ້ງໄວ້ເພື່ອຈະກ່າວ ຊື່ວ່າ 'ກະຕຸກຳມະທິ', ລຳດັບຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ຄືການລ່ວງລະເມີດ ຄືການລະຖິ້ມລຳດັບນັ້ນ, ເມື່ອມີການກ້າວກ່າຍລຳດັບນັ້ນ, ຄຳອະທિບາຍມີວ່າ 'ເມື່ອບໍ່ລ່ວງລະເມີດລຳດັບຂອງຜູ້ເຮັດ ແລະ ສິ່ງທີ່ຖືກເຮັດເປັນຕົ້ນ ທີ່ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນຈະກ່າວ'. ຄວາມຂັດແຍ້ງກັນຂອງລະບຽບວິທີທີ່ເສຍໄປ ຕາມທີ່ກ่าວມາແລ້ວນີ້ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມຍອມຮັບ ຄືບໍ່ໄດ້ຮັບບ່ອນອີງອາໄສ ໃນທີ່ໃດໆ ເລີຍ.

၁၀၇. ‘‘အာရဒ္ဓိ’’စ္စာဒိ. အာရဒ္ဓကတ္တုကမ္မာဒိကမာတိက္ကမလင်္ဃနေ ဝတ္တုမာရဒ္ဓကတ္တုကမ္မာဒီနံ ကမပရိစ္စာဂဿာတိက္ကမေ အယံ ယထာဝုတ္တဘဂ္ဂရီတိဝိရောဓော ကွာပိ ကတ္ထစိပိ ဌာနေ ဂတိံ ပတိဋ္ဌံ န ဝိန္ဒတိ န လဘတေတိ. အာရဒ္ဓါနိ စ တာနိ ကတ္တုကမ္မာဒီနိ ယေသံ ကရဏာဒီနံ တေသံ ကမဿ အတိက္ကမော တဿ လင်္ဃနန္တိ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໐໗. ຄຳວ່າ '...ອາຣັດທິ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳວ່າ 'ອາຣັດທະກະຕຸກຳມາທິກະມາຕິກກະມະລັງຄະເນ' ນີ້ ໝາຍຄວາມວ່າ ເມື່ອມີການລ່ວງລະເມີດ ຄືການລະຖິ້ມລຳດັບຂອງຜູ້ເຮັດ ແລະ ສິ່ງທີ່ຖືກເຮັດເປັນຕົ້ນ ທີ່ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນຈະກ່າວ, ຄວາມຂັດແຍ້ງກັນຂອງລະບຽບວິທີທີ່ເສຍໄປ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນີ້ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມຍອມຮັບ ຄືບໍ່ໄດ້ຮັບບ່ອນອີງອາໄສ ໃນທີ່ໃດໆ ເລີຍ. ການວິເຄາະສັບ (ວິຄະຫະ) ວ່າ: ຜູ້ເຮັດ ແລະ ສິ່ງທີ່ຖືກເຮັດເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ຂອງເຄື່ອງມືເປັນຕົ້ນ ທີ່ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນໄວ້ ຊື່ວ່າ ອາຣັດທະກະຕຸກຳມາທິ, ການລ່ວງລະເມີດລຳດັບຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ອາຣັດທະກະຕຸກຳມາທິກະມາຕິກກະມະລັງຄະນະ.

ယထာ –

ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ:

၁၀၈.

໑໐໘.

သုဇနညာန’မိတ္ထီနံ, ဝိဿာသော နော’ပပဇ္ဇတေ;

ဝိသဿ သိင်္ဂိနော ရောဂ-နဒီရာဇကုလဿ စ.

ความໄວ້ວາງໃຈໃນຄົນອື່ນນອກຈາກຄົນດີ (ຄົນຊົ່ວ), ໃນພວກແມ່ຍິງ, ໃນຢາພິດ, ໃນສັດທີ່ມີເຂົາ, ໃນໂລກໄພ, ໃນແມ່ນ້ຳ ແລະ ໃນລາຊະຕະກູນ ຍ່ອມບໍ່ຄວນມີ.

၁၀၉.

໑໐໙.

ဘေသဇ္ဇေ ဝိဟိတေ သုဒ္ဓ-ဗုဒ္ဓါဒိရတနတ္တယေ;

ပသာဒ’မာစရေ နိစ္စံ, သဇ္ဇနေ သဂုဏေပိ စ.

ບຸກຄົນຄວນເຮັດຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃຫ້ມີຢູ່ສະເໝີ ໃນຢາຮັກສາໂລກທີ່ຖືກຈັດໄວ້, ໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕ ມີພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ບໍລິສຸດເປັນຕົ້ນ, ໃນຄົນດີ ແລະ ໃນຜູ້ມີຄຸນງາມຄວາມດີ.

၁၀၈-၁၀၉. ဧတ္ထ စ ‘‘သုဇန’’မိစ္စာဒိကေ ‘‘ဘေသဇ္ဇေ’’ဣစ္စာဒိကေ စ ဂါထာဒွယေ ဆဋ္ဌိယာ, သတ္တမိယာ စ အပရိစ္စာဂေန နာတ္ထရီတိယာ ဘင်္ဂေါ, စကာရဿေကဿ ကတတ္တာ န သဒ္ဒရီတိယာ [Pg.135] ဘင်္ဂေါ. ဗဟူနမတ္ထာနဉှိ သမုစ္စယတ္ထံ ဝါကျေ ဧကော ဝါ စကာရော ကာတဗ္ဗော ပဋိပဒံ ဝါ.

໑໐໘-໑໐໙. ແລະ ໃນຄາຖາທັງສອງນີ້ ຄື 'ສຸຊະນະ' ເປັນຕົ້ນ ແລະ 'ເພສັດເຊ' ເປັນຕົ້ນ ຍ້ອນບໍ່ມີການລະຖິ້ມສັດຖີວິພັດ (ວິພັດທີ 6) ແລະ ສັດຕະມີວິພັດ (ວິພັດທີ 7) ຈຶ່ງບໍ່ມີການເສຍລະບຽບວິທີທາງເນື້ອຄວາມ (ອັດຖະຣີຕິພັງຄະ), ແລະ ຍ້ອນມີການໃຊ້ 'ຈະ' ອັກສອນພຽງຕົວດຽວ ຈຶ່ງບໍ່ມີການເສຍລະບຽບວິທີທາງຖ້ອຍຄຳ (ສັດທະຣີຕິພັງຄະ). ເພາະວ່າ ເພື່ອຮວບຮວມເນື້ອຄວາມຫຼາຍຢ່າງເຂົ້າກັນ ໃນປະໂຫຍກ ຄວນໃຊ້ 'ຈະ' ອັກສອນພຽງຕົວດຽວ ຫຼື ໃຊ້ໃນທຸກໆ ບົດກໍໄດ້.

၁၀၈. ‘‘သုဇနေ’’စ္စာဒိ. သုဇနညာနံ သဇ္ဇနေဟိ အညေသံ ဒုဇ္ဇနာနဉ္စ ဣတ္ထီနဉ္စ ဝိသဿ ဇီဝိတဟရဏသမတ္ထဿ သိင်္ဂိနော ဝိသာဏဝတော စ ရောဂနဒီရာဇကုလဿ စ ဝိဿာသော သံသဂ္ဂေါ န ဥပပဇ္ဇတေ ကိဉ္စိကာလေ ဝိရုဇ္ဈနတော န ယုဇ္ဇတေတိ. ဧတ္ထ အာရဒ္ဓဿ ဆဋ္ဌုန္တက္ကမဿ သဗ္ဗတ္ထ အပရိစ္စာဂတော အတ္ထရီတိဘင်္ဂေါ စ, ယုတ္တဋ္ဌာနေ ဧကဿေဝ စကာရဿ ယုတ္တတ္တာ သဒ္ဒရီတိဘင်္ဂေါ စ နတ္ထိ. စသဒ္ဒဿ အနေကတ္ထသမုစ္စယတ္တာ ‘‘သုဇနညာနဉ္စာ’’တိအာဒိမှိ ဝါ, ဣဟ ဝုတ္တနိယာမေန အဝသာနေ ဝါ, သဗ္ဗတ္ထ ဝါ ယောဇနမရဟတိ.

໑໐໘. ຄຳວ່າ 'ສຸຊະນະ' ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມໄວ້ວາງໃຈ ຄືການຄົບຫາ ໃນຄົນອື່ນນອກຈາກຄົນດີ ຄືພວກຄົນຊົ່ວ, ໃນພວກແມ່ຍິງ, ໃນຢາພິດທີ່ສາມາດພາກຊີວິດໄດ້, ໃນສັດທີ່ມີເຂົາ, ໃນໂລກໄພ, ໃນແມ່ນ້ຳ ແລະ ໃນລາຊະຕະກູນ ຍ່ອມບໍ່ຄວນມີ ຄືບໍ່ເໝາະສົມ ເພາະອາດຈະຂັດແຍ້ງກັນໃນເວລາໃດເວລາໜຶ່ງ. ໃນຄາຖາ ນີ້ ຍ້ອນບໍ່ມີການລະຖິ້ມສັດຖີວິພັດທີ່ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນໄວ້ໃນທຸກບ່ອນ ຈຶ່ງບໍ່ມີການເສຍລະບຽບວິທີທາງເນື້ອຄວາມ, ແລະ ຍ້ອນມີການໃຊ້ 'ຈະ' ອັກສອນພຽງຕົວດຽວໃນບ່ອນທີ່ເໝາະສົມ ຈຶ່ງບໍ່ມີການເສຍລະບຽບວິທີທາງຖ້ອຍຄຳ. ເພາະ 'ຈະ' ສັບ ມີໜ້າທີ່ຮວບຮວມເນື້ອຄວາມຫຼາຍຢ່າງ ຈຶ່ງຄວນປະກອບເຂົ້າໃນຄຳວ່າ 'ສຸຊະນັນຍານັນຈະ' ເປັນຕົ້ນ ຫຼື ປະກອບໃນຕອນທ້າຍຕາມກົດເກນທີ່ກ່າວໄວ້ນີ້ ຫຼື ປະກອບໃນທຸກໆ ບົດກໍໄດ້.

၁၀၉. ‘‘ဘေသဇ္ဇေ’’စ္စာဒိဂါထာယမ္ပိ ဧသေဝ နယော သတ္တမီမတ္တမေဝ ဝိသေသော. ဝိဟိတေ ပထျေ ဘေသဇ္ဇေ ဩသဓေ စ သုဒ္ဓဗုဒ္ဓါဒိရတနတ္တယေ စ သဇ္ဇနေ သာဓုဇနေ စ အပိ ပုနပိ သဂုဏေ ဝိဇ္ဇမာနဂုဏေ စ ပသာဒံ အတ္တနော စိတ္တပသာဒံ နိစ္စံ သတတံ အာစရေ သပ္ပုရိသော ကရေယျ သေဝေယျာတိ.

໑໐໙. ເຖິງແມ່ນໃນຄາຖາວ່າ 'ເພສັດເຊ' ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ, ມີພຽງແຕ່ສັດຕະມີວິພັດເທົ່ານັ້ນທີ່ຕ່າງກັນ. ໝາຍຄວາມວ່າ ສັດບຸລຸດຄວນເຮັດ ຄືຄວນເສບຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ຄືຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນໃຈຂອງຕົນ ໃຫ້ມີຢູ່ສະເໝີ ຄືຕະຫຼອດເວລາ ໃນຢາຮັກສາໂລກ ຄືໂອສົດທີ່ເປັນປະໂຫຍດທີ່ຖືກຈັດໄວ້, 在ພຣະຣັດຕະນະໄຕ ມີພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ບໍລິສຸດເປັນຕົ້ນ, ໃນຄົນດີ ຄືສາທຸຊົນ ແລະ ໃນຜູ້ມີຄຸນງາມຄວາມດີ ຄືຜູ້ມີຄຸນງາມຄວາມດີປາກົດຢູ່.

သသံသယဿ ယထာ –

ຕົວຢ່າງຂອງບົດທີ່ມີຄວາມສົງໄສ (ສະສັງສະຍະ):

၁၁၀.

໑໑໐.

မုနိန္ဒစန္ဒိမာလောက-ရသလောလဝိလောစနော;

ဇနော’ဝက္ကန္တပန္ထော’ဝ,ရံသိဒဿနပီဏိတော.

ຄົນຜູ້ມີດວງຕາຫວັ່ນໄຫວດ້ວຍຄວາມຍິນດີໃນລົດແຫ່ງແສງສະຫວ່າງຂອງພຣະຈັນ ຄືພຣະມຸນີນທະ, ປຽບເໝືອນຄົນທີ່ເດີນທາງຜິດ, ຍ່ອມຍິນດີເພີດເພີນເພາະໄດ້ເຫັນລັດສະໝີ.

၁၁၀. ‘‘မုနိန္ဒေ’’စ္စာဒိ. ဧတ္ထ ရံသိသဒ္ဒေါ သသံသယံ ပရိဟရတိ.

໑໑໐. ຄຳວ່າ 'ມຸນິນທະ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາ ນີ້ ຄຳວ່າ 'ຣັງສິ' (ລັດສະໝີ) ຍ່ອມກຳຈັດຄວາມສົງໄສອອກໄປ.

၁၁၀. သသံသယပရိဟာရလက္ခိယဘူတာ ‘‘မုနိန္ဒိ’’စ္စာဒိဂါထာ အနန္တရပရိစ္ဆေဒေ ဝုတ္တတ္ထာဝ. ရံသိသဒ္ဒေါယေဝ ဟိ ဝိသေသော, ဧတ္ထ ရံသိသဒ္ဒေန သုဏန္တာနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနသံသယေန သသံသယဘူတံ ဗန္ဓဒေါသမောဟတီတိ.

໑໑໐. ຄາຖາວ່າ 'ມຸນິນທະ' ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນຕົວຢ່າງໃນການກຳຈັດຄວາມສົງໄສ ມີເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນບົດກ່ອນນີ້. ເພາະມີພຽງແຕ່ຄຳວ່າ 'ຣັງສິ' ເທົ່ານັ້ນທີ່ພິເສດ, ໃນຄາຖາ ນີ້ ຍ້ອນມີຄຳວ່າ 'ຣັງສິ' ຈຶ່ງກຳຈັດຄວາມຫຼົງຜິດ ຄືໂທດໃນການແຕ່ງຄຳປະພັນທີ່ມີຄວາມສົງໄສ ເຊິ່ງເກີດຈາກຄວາມສົງໄສຂອງຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ.

၁၁၁.

໑໑໑.

သံသယာယေဝ [Pg.136] ယံ ကိဉ္စိ, ယဒိ ကီဠာဒိဟေတုနာ;

ပယုဇ္ဇတေ န ဒေါသော’ဝ, သသံသယသမပ္ပိတော.

ຫາກມີການໃຊ້ຄຳໃດໜຶ່ງ ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມສົງໄສເທົ່ານັ້ນ ຍ້ອນເຫດມີການຫຼິ້ນສະໜຸກເປັນຕົ້ນ; ບົດປະພັນທີ່ປະກອບດ້ວຍຄວາມສົງໄສນັ້ນ ກໍບໍ່ຖືວ່າເປັນໂທດເລີຍ.

၁၁၁. ‘‘သံသယေ’’စ္စာဒိ. ကီဠာဒီတိ အာဒိသဒ္ဒေန အာကိဏ္ဏသမ္မန္တနာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ, ကီဠာဒိဟေတုနာ ယံ ကိဉ္စိ သံသယာယေဝ ယဒိ ပယုဇ္ဇတေတိ သမ္ဗန္ဓော.

໑໑໑. ຄຳວ່າ 'ສັງສະເຍ' ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ກີລາທິ' (ການຫຼິ້ນເປັນຕົ້ນ) ຍ່ອມຮວບຮວມເອົາການປຶກສາຫາລືທີ່ປິດລັບເປັນຕົ້ນ, ຄວາມກ່ຽວພັນມີວ່າ 'ຫາກມີການໃຊ້ຄຳໃດໜຶ່ງ ຍ້ອນເຫດມີການຫຼິ້ນເປັນຕົ້ນ ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມສົງໄສເທົ່ານັ້ນ'.

၁၁၁. ‘‘သံသယာယေဝေ’’စ္စာဒိ. ကီဠာဒိဟေတုနာ ကီဠာသမ္ဗာဓသမ္မန္တနာဒိကာရဏေန ယံ ကိဉ္စိ သံသယုပ္ပာဒနသမတ္ထံ ယံ ကိဉ္စိ ပဒံ သံသယာယ ဧဝ သောတူနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနသံသယတ္ထမေဝ ယဒိ ပယုဇ္ဇတေ တသ္မိံ ဗန္ဓနေ ဝတ္တာရေဟိ ပယုဇ္ဇတေ စေ, သသံသယသမပ္ပိတော သသံသယဒေါသသဟိတော ဗန္ဓော န ဒေါသောဝ အဒုဋ္ဌောဝါတိ. သသံသယေန သမပ္ပိတောတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໑໑. ຄຳວ່າ 'ສັງສະຍາຍະເວະ' ເປັນຕົ້ນ. ຫາກມີການໃຊ້ບົດໃດໜຶ່ງ ທີ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສົງໄສໄດ້ ຍ້ອນເຫດມີການຫຼິ້ນເປັນຕົ້ນ ຄືຍ້ອນການຫຼິ້ນ, ການປຶກສາຫາລືທີ່ປິດລັບເປັນຕົ້ນ ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມສົງໄສແກ່ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ, ຫາກຜູ້ແຕ່ງໃຊ້ຄຳນັ້ນໃນບົດປະພັນນັ້ນ, ບົດປະພັນທີ່ປະກອບດ້ວຍຄວາມສົງໄສ ຄືມີໂທດຄືຄວາມສົງໄສຮ່ວມຢູ່ນັ້ນ ກໍບໍ່ຖືວ່າເປັນໂທດ ຄືບໍ່ມີຄວາມບົກພ່ອງເລີຍ. ການວິເຄາະສັບ (ວິຄະຫະ) ວ່າ: ປະກອບດ້ວຍຄວາມສົງໄສ ຊື່ວ່າ ສະສັງສະຍະສະມັບປິຕະ.

ယထာ –

ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ:

၁၁၂.

໑໑໒.

ယာတေ ဒုတိယံနိလယံ, ဂုရုမှိ သကဂေဟတော;

ပါပုဏေယျာမ နိယတံ, သုခ’မဇ္ဈယနာဒိနာ.

ເມື່ອທ່ານອາຈານໄປສູ່ເຮືອນຫຼັງທີສອງ ຈາກເຮືອນຂອງຕົນ; ພວກຂ້າພະເຈົ້າຄົງຈະໄດ້ຮັບຄວາມສຸກ ດ້ວຍການຮຽນເປັນຕົ້ນ ຢ່າງແນ່ນອນ.

၁၁၂. ‘‘ယာတေ’’စ္စာဒိ. ဂုရုမှိ အဇ္ဈာပကေ သကဂေဟတော အတ္တနော မူလနိလယတော ဒုတိယံ နိလယံ ဒုတိယံ ဃရံ ယာတေ သတိ နိယတမေကန္တမဇ္ဈယနာဒိနာ သုခံ ပါပုဏေယျာမာတိ အယမနိစ္ဆိတတ္ထော. ဂုရုမှိ သုရာစရိယေ သကဂေဟတော အတ္တနော ဇာတရာသိတော ဒုတိယံ နိလယံ ဒုတိယံ ရာသိံ ယာတေ သတိ နိယတမဇ္ဈယနာဒိနာ သုခံ ပါပုဏေယျာမာတိ အယမေတ္ထ ဣစ္ဆိတတ္ထော.

໑໑໒. ຄຳວ່າ 'ຢາເຕ' ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອທ່ານອາຈານຜູ້ສອນ ໄປສູ່ເຮືອນຫຼັງທີສອງ ຄືເຮືອນຫຼັງທີສອງ ຈາກເຮືອນຂອງຕົນ ຄືບ່ອນຢູ່ເດີມຂອງຕົນ, ພວກຂ້າພະເຈົ້າຄົງຈະໄດ້ຮັບຄວາມສຸກ ດ້ວຍການຮຽນເປັນຕົ້ນ ຢ່າງແນ່ນອນ, ນີ້ແມ່ນເນື້ອຄວາມທີ່ບໍ່ປາຖະໜາ. ສ່ວນເມື່ອດາວພະຫັດ (ຄູແຫ່ງເທວະດາ) ຍ້າຍໄປສູ່ເຮືອນຫຼັງທີສອງ ຄືລາສີທີສອງ ຈາກເຮືອນຂອງຕົນ ຄືລາສີກຳເນີດຂອງຕົນ, ພວກຂ້າພະເຈົ້າຄົງຈະໄດ້ຮັບຄວາມສຸກ ດ້ວຍການຮຽນເປັນຕົ້ນ ຢ່າງແນ່ນອນ, ນີ້ແມ່ນເນື້ອຄວາມທີ່ປາຖະໜາໃນທີ່ນີ້.

၁၁၂. ‘‘ယာတေ’’စ္စာဒိ. ဂုရုမှိ အာစရိယေ သကဂေဟတော အတ္တနော ဝါသာဂါရတော ဒုတိယံ နိလယံ ဒုတိယံ ဃရံယာတေ သတိ, အယမနိစ္ဆိတတ္ထော. ဂုရုမှိ သုရာစရိယေ သကဂေဟတော အတ္တနော ဇာတရာသိတော ဒုတိယံ နိလယံ ဒုတိယံ [Pg.137] ရာသိံ ယာတေ ဂတေ သတိ အနုကူလတ္တာ နိယတမေကန္တေန အဇ္ဈယနာဒိနာ ဥဂ္ဂဟဏာဒိနာ သုခံ မာနသိကသုခံ, နော စေ သုခကာရဏံ ဂန္ထပရိသမတ္တိံ ပါပုဏေယျာမာတိ. ဥဘယပက္ခဿာပိ အပရတ္ထေ အတ္ထော သာဓာရဏော ဟောတိ. ဧတ္ထ အဇ္ဈယနသဒ္ဒသန္နိဓာနေန ပယုတ္တဂုရုသဒ္ဒဿ အာစရိယတ္ထဝါစကတ္တေပိ ဣစ္ဆိတတ္ထဂေါပနတ္ထံ ပယုတ္တတ္တာ အဒုဋ္ဌောတိ.

໑໑໒. ຄຳວ່າ 'ຢາເຕ' ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອທ່ານອາຈານ ໄປສູ່ເຮືອນຫຼັງທີສອງ ຄືເຮືອນຫຼັງທີສອງ ຈາກເຮືອນຂອງຕົນ ຄືຫ້ອງນອນຂອງຕົນ, ນີ້ແມ່ນເນື້ອຄວາມທີ່ບໍ່ປາຖະໜາ. ເມື່ອດາວພະຫັດ (ຄູແຫ່ງເທວະດາ) ຍ້າຍໄປ ຄືດຳເນີນໄປສູ່ເຮືອນຫຼັງທີສອງ ຄືລາສີທີສອງ ຈາກເຮືອນຂອງຕົນ ຄືລາສີກຳເນີດຂອງຕົນ, ຍ້ອນຄວາມເກື້ອກູນກັນ ພວກຂ້າພະເຈົ້າຄົງຈະໄດ້ຮັບຄວາມສຸກ ຄືຄວາມສຸກທາງໃຈ ດ້ວຍການຮຽນເປັນຕົ້ນ ຄືການສຶກສາຮຽນຮູ້ເປັນຕົ້ນ ຢ່າງແນ່ນອນ, ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄົງຈະບັນລຸເຖິງຄວາມສຳເລັດແຫ່ງຕຳລາ ເຊິ່ງເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມສຸກ. ເນື້ອຄວາມຍ່ອມທົ່ວໄປໃນຝ່າຍອື່ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນທັງສອງຝ່າຍກໍຕາມ. ໃນຄາຖາ ນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຄຳວ່າ 'ຄຸຣຸ' ທີ່ໃຊ້ຮ່ວມກັບຄຳວ່າ 'ອັດຊະຍະນະ' ຈະມີຄວາມໝາຍວ່າ ອາຈານ ກໍຕາມ ແຕ່ຍ້ອນໃຊ້ເພື່ອປົກປິດເນື້ອຄວາມທີ່ປາຖະໜາ ຈຶ່ງບໍ່ຖືວ່າເປັນໂທດ.

၁၁၃.

໑໑໓.

သုဘဂါ ဘဂိနီ သာ’ယံ, ဧတဿိ’စ္စေဝမာဒိကံ;

န ‘‘ဂါမ္မ’’မိတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ, ကဝီဟိ သကလေဟိပိ.

ຄຳປະພັນທີ່ມີຂໍ້ຄວາມວ່າ 'ນ້ອງສາວ (ຫຼື ເອື້ອຍ) ຂອງຊາຍຜູ້ນີ້ ເປັນຍິງມີໂຊກດີ (ຫຼື ມີສະເໜ່)' ເປັນຕົ້ນ; ພວກກະວີທັງໝົດ ບໍ່ໄດ້ກ່າວວ່າເປັນ 'ຄຳຫຍາບຄາຍ' (ຄາມະ).

၁၁၃. ‘‘သုဘဂါ’’ဣစ္စာဒိ. ဣစ္စေဝမာဒိကံ ဘဂိနီဣစ္စေဝမာဒိကံ.

໑໑໓. ຄຳວ່າ 'ສຸພະຄາ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້' ໝາຍເຖິງ ຄຳວ່າ 'ພະຄິນີ' (ນ້ອງສາວ ຫຼື ເອື້ອຍ) ເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້.

၁၁၃. ‘‘သုဘဂေ’’စ္စာဒိ. ဧတဿ ပုရိသဿ သာ အယံ ဘဂိနီ သုဘဂါ သုန္ဒရာတိ ဣစ္စေဝမာဒိကံ သကလေဟိ ကဝီဟိ အပိ န ဂါမ္မမိတိ ဂါမ္မဒေါသေန န ဒုဋ္ဌမိတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ. သုဘံ သုန္ဒရဘာဝံ ဂတာတိ ‘‘သုဘဂါ’’တိ အဂ္ဂဟေတွာ ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသေ ကတေ လဗ္ဘမာနတ္ထဿ အသဗ္ဘဘာဝေပိ ကဝီနံ စိတ္တခေဒံ န ဇနေတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဣတိ ဧဝံ အယံ ပကာရော အာဒိ အဿ ဤဒိသဿ ဝါကျဿာတိ ဝါကျံ.

໑໑໓. ຄຳວ່າ 'ສຸພະຄາ' ເປັນຕົ້ນ. ພວກກະວີທັງໝົດ ບໍ່ໄດ້ກ່າວວ່າ ຄຳປະພັນທີ່ມີຂໍ້ຄວາມວ່າ 'ນ້ອງສາວ (ຫຼື ເອື້ອຍ) ຂອງຊາຍຜູ້ນີ້ ເປັນຍິງມີໂຊກດີ ຄືເປັນຍິງທີ່ງົດງາມ' ເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້ ເປັນຄຳຫຍາບຄາຍ ຄືບໍ່ໄດ້ມີຄວາມບົກພ່ອງດ້ວຍໂທດຄືຄຳຫຍາບຄາຍ. ອະທິບາຍວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າເນື້ອຄວາມທີ່ໄດ້ຮັບຈາກການເຮັດພະຫຸບພີຫິສະມາດ ໂດຍບໍ່ຖືເອົາຄຳວ່າ 'ສຸພະຄາ' ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຜູ້ເຖິງຄວາມດີງາມ ຄືຄວາມງົດງາມ ຈະມີຄວາມບໍ່ສຸພາບ ກໍຕາມ ແຕ່ກໍບໍ່ເຮັດໃຫ້ພວກກະວີເກີດຄວາມຂັດຂ້ອງໃນໃຈ. ປະໂຫຍກທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ປະໂຫຍກ.

၁၁၄.

໑໑໔.

ဒုဋ္ဌာလင်္ကာရဝိဂမေ, သောဘနာလင်္ကတိက္ကမော;

အလင်္ကာရပရိစ္ဆေဒေ, အာဝိဘာဝံ ဂမိဿတိ.

ເມື່ອປາສະຈາກເຄື່ອງປະດັບທີ່ບົກພ່ອງ (ທຸດຖາລັງການ), ວິທີການໃຊ້ເຄື່ອງປະດັບທີ່ງົດງາມ; ຍ່ອມຈະປາກົດແຈ້ງ ໃນບົດວ່າດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບ (ອະລັງການປະຣິສເສດ).

၁၁၄. ‘‘ဒုဋ္ဌ’’ဣစ္စာဒိ. ဒုဋ္ဌာလင်္ကာရဿ ဒေါသဒူသိတဿ အလင်္ကာရဿ ဝိဂမေ အပဂမေ သတိ.

໑໑໔. ຄຳວ່າ 'ທຸດຖະ' ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອປາສະຈາກ ຄືເມື່ອບໍ່ມີເຄື່ອງປະດັບທີ່ບົກພ່ອງ ຄືເຄື່ອງປະດັບທີ່ຖືກເຮັດໃຫ້ເສຍຫາຍດ້ວຍໂທດ.

၁၁၄. ‘‘ဒုဋ္ဌိ’’စ္စာဒိ. ဒုဋ္ဌာလင်္ကာရဝိဂမေ ဒေါသဒုဋ္ဌဿ အလင်္ကာရဿ အပဂမေ သတိ သောဘနာလင်္ကတိက္ကမော ပသတ္ထာနမလင်္ကာရာနံ ပဝတ္တိအာကာရော အလင်္ကာရပရိစ္ဆေဒေ အလင်္ကာရပကာသကတ္တာ တန္နာမကေ ပရိစ္ဆေဒေ အာဝိဘာဝံ ပကာသတ္တံ ဂမိဿတိ ပါပုဏိဿတီတိ. ပရိစ္ဆိဇ္ဇတီတိ ပရိစ္ဆေဒေါ. အလင်္ကာရပကာသကတ္တာ တဒတ္ထေန အလင်္ကာရော စ သော ပရိစ္ဆေဒေါ စေတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໑໔. ຄຳວ່າ 'ທຸດຖິ' ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອປາສະຈາກເຄື່ອງປະດັບທີ່ບົກພ່ອງ ຄືເມື່ອບໍ່ມີເຄື່ອງປະດັບທີ່ບົກພ່ອງດ້ວຍໂທດ, ວິທີການໃຊ້ເຄື່ອງປະດັບທີ່ງົດງາມ ຄືລັກສະນະການດຳເນີນໄປຂອງເຄື່ອງປະດັບທີ່ໜ້າຍົກຍ້ອງທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຈະປາກົດແຈ້ງ ຄືເຖິງຄວາມປາກົດແຈ້ງ ໃນບົດວ່າດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບ ເຊິ່ງເປັນບົດທີ່ມີຊື່ຢ່າງນັ້ນ ເພາະເປັນບົດທີ່ສະແດງເຄື່ອງປະດັບ. ສິ່ງທີ່ຖືກກຳນົດ ຊື່ວ່າ ປະຣິສເສດ (ບົດ). ການວິເຄາະສັບ (ວິຄະຫະ) ວ່າ: ບົດນັ້ນດ້ວຍ ເປັນບົດທີ່ສະແດງເຄື່ອງປະດັບດ້ວຍ ເພາະສະແດງເຄື່ອງປະດັບ ຊື່ວ່າ ອະລັງການປະຣິສເສດ.

၁၁၅.

໑໑໕.

ဒေါသေ [Pg.138] ပရီဟရိတုမေသ ဝရော’ပဒေသော,သတ္ထန္တရာနုသရဏေန ကတော မယေဝံ;

ဝိညာယိ’မံ ဂုရုဝရာန’ဓိကပ္ပသာဒါ,ဒေါသေ ပရံ ပရိဟရေယျ ယသောဘိလာသီ.

ຄຳສັ່ງສອນອັນປະເສີດນີ້ ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນໂທດທັງຫຼາຍ, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ແຕ່ງຂຶ້ນຢ່າງນີ້ ໂດຍການສຶກສາຕາມຕຳລາອື່ນໆ; ຜູ້ປາຖະໜາຍົດສັກ ເມື່ອໄດ້ຮຽນຮູ້ຄຳສັ່ງສອນນີ້ ດ້ວຍຄວາມເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງຂອງຄູອາຈານຜູ້ປະເສີດທັງຫຼາຍ, ຄວນຫຼີກເວັ້ນໂທດທັງຫຼາຍໃຫ້ເດັດຂາດ.

ဣတိ သံဃရက္ခိတမဟာသာမိပါဒဝိရစိတေ

ຄຳປະພັນທີ່ແຕ່ງໂດຍພຣະມະຫາສາມີ ສັງຄະຣັກຂິຕະ ຜູ້ມີພຣະຄຸນອັນປະເສີດ ດັ່ງນີ້

သုဗောဓာလင်္ကာရေ

ໃນຄຳພີ ສຸໂພທາລັງການ

ဒေါသပရိဟာရာဝဗောဓော နာမ

ບົດວ່າດ້ວຍຄວາມເຂົ້າໃຈໃນການຫຼີກເວັ້ນໂທດ

ဒုတိယော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ເປັນບົດທີສອງ.

၁၁၅. ‘‘ဒေါသေ’’ဣစ္စာဒိ. ဒေါသေ ယထာဝုတ္တေ ပဒဒေါသာဒိကေ ပရိဟရိတုံ ပရိစ္စဇိတုံ ဧသော ဝရော ဥတ္တမော ဥပဒေသော သတ္ထန္တရာနံ ဗဟူနံ အနုသရဏေန အနုဂမေန မယာ ဧဝံ ကတော နိပ္ဖာဒိတော, ဣမံ ဥပဒေသံ ဂုရုဝရာနံ အဓိကပ္ပသာဒါ မဟတာ ပသာဒေန န အပ္ပကေန, တထာဝိဓေန တာဒိသဿ မဟတော အတ္ထဿ အပသိဇ္ဈနတော, ဝိညာယ ဇာနိတွာ အာဒရတော ကရေယျ ဒေါသေ ယထာဝုတ္တေ ဒေါသေ ယသော ပရိသုဒ္ဓဗန္ဓနံ ကြိယာလက္ခဏတော ဧကန္တေန ကိတ္တိဟေတုတ္တာ, တံသဗ္ဘာဝါ ကိတ္တိ ဝါ, တံ အဘိလသတိ သီလေနေတိ ယသောဘိလာသီ ပရံ အစ္စန္တမေဝ ပရိဟရေယျ ဒူရတော ကရေယျ.

໑໑໕. ຄຳວ່າ 'ໂດເສ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳສັ່ງສອນອັນປະເສີດ ຄືອັນດີເລີດນີ້ ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນ ຄືເພື່ອລະຖິ້ມໂທດທັງຫຼາຍ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ມີໂທດຂອງບົດເປັນຕົ້ນ, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ແຕ່ງ ຄືໄດ້ເຮັດໃຫ້ສຳເລັດຢ່າງນີ້ ໂດຍການສຶກສາ ຄືການດຳເນີນຕາມຕຳລາອື່ນໆ ຫຼາຍຕຳລາ, ຜູ້ປາຖະໜາຍົດສັກ ຄືຜູ້ມີປົກກະຕິປາຖະໜາຍົດສັກ ຄືບົດປະພັນທີ່ບໍລິສຸດ ເພາະເປັນເຫດແຫ່ງກຽດຕິຍົດຢ່າງແນ່ນອນ ໂດຍລັກສະນະແຫ່ງການກະທຳ ຫຼື ກຽດຕິຍົດທີ່ມີຢູ່ເພາະບົດປະພັນນັ້ນ, ເມື່ອໄດ້ຮຽນຮູ້ ຄືໄດ້ເຂົ້າໃຈຄຳສັ່ງສອນນີ້ ດ້ວຍຄວາມເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງ ຄືດ້ວຍຄວາມເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ບໍ່ແມ່ນໜ້ອຍໆ ຂອງຄູອາຈານຜູ້ປະເສີດທັງຫຼາຍ ເພາະເນື້ອຄວາມອັນຍິ່ງໃຫຍ່ປານນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ສຳເລັດໄດ້ດ້ວຍຄວາມເຫຼື້ອມໃສພຽງເລັກນ້ອຍ, ຄວນຫຼີກເວັ້ນ ຄືຄວນເຮັດໃຫ້ຫ່າງໄກຢ່າງຍິ່ງ ຄືຢ່າງເດັດຂາດ ເຊິ່ງໂທດທັງຫຼາຍ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရေ မဟာသာမိနာမိကာယံ ဋီကာယံ

ໃນຄຳພີອະທິບາຍ (ດີກາ) ຂອງສຸໂພທາລັງການ ທີ່ຊື່ວ່າ ມະຫາສາມີ ດັ່ງນີ້

ဒေါသပရိဟာရာဝဗောဓပရိစ္ဆေဒေါ ဒုတိယော.

ບົດວ່າດ້ວຍຄວາມເຂົ້າໃຈໃນການຫຼີກເວັ້ນໂທດ ເປັນບົດທີສອງ.

၁၁၅. ‘‘ဒေါသေ’’စ္စာဒိ. ဒေါသေ ယထာဝုတ္တပဒဒေါသာဒိကေ ပရိဟရိတုမပနေတုံ ဝရော ဥတ္တမော ဧသော ဥပဒေသော သတ္ထန္တရာနုသရဏေန ဗဟူနံ ဗာဟိရသတ္ထာနံ အနုဿတိယာ မယာ ဧဝံ အနန္တရုဒ္ဒိဋ္ဌက္ကမေန ကတော ဝိရစိတော, ဣမံ ဥပဒေသံ ဂုရုဝရာနံ အဓိကပ္ပသာဒါ အဓိကပ္ပသာဒေန ဝိညာယ သဘာဝတော ဉတွာ ယသောဘိလာသီ ယသပဋိလာဘကာရဏတ္တာ [Pg.139] ကာရဏေ ကာရိယောပစာရေန ဒေါသာပဂမေန ပရိသုဒ္ဓဗန္ဓနံ ဝါ တာဒိသဗန္ဓနဟေတု ဥပ္ပဇ္ဇမာနကိတ္တိံ ဝါ ဣစ္ဆန္တော ပညဝါ ဒေါသေ ယထာဝုတ္တဒေါသေ ပရံ အတိသယေန ပရိဟရေယျ ဒူရတော ကရေယျာတိ. ဧတ္ထ ပုဗ္ဗဒ္ဓေန ဒေါသပရိဟာရပရိစ္ဆေဒဿ ပသတ္ထဘာဝေါ ဒဿိတော, အပရဒ္ဓေန သိဿဇနာနုသာသနံ ဒဿိတံ ဟောတိ. တထာ ပုဗ္ဗဒ္ဓေန ကရုဏာပုဗ္ဗင်္ဂမပညာကိစ္စံ ဒဿိတံ, အပရဒ္ဓေန ပညာပုဗ္ဗင်္ဂမကရုဏာကိစ္စံ ဒဿိတံ. တထာ ပုဗ္ဗဒ္ဓေန အတ္တဟိတသမ္ပတ္တိ, အပရဒ္ဓေန ပရဟိတသမ္ပတ္တိ ဒဿိတာတိ. ဧဝမနေကာကာရဒီပိကာယ ဣမာယ ဂါထာယ ပရိစ္ဆေဒံ နိဂမေတိ. အညေ သတ္ထာ သတ္ထန္တရာ, အန္တရသဒ္ဒေါ ဟိ အညသဒ္ဒပရိယာယော. ယထာ ‘‘ဂါမန္တရံ န ဂစ္ဆေယျာ’’တိ. ယသံ အဘိလသတိ သီလေနာတိ ဝါကျံ.

໑໑໕. ຄຳວ່າ 'ໂດເສ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳສັ່ງສອນອັນປະເສີດ ຄືອັນດີເລີດນີ້ ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນ ຄືເພື່ອເອົາອອກ ເຊິ່ງໂທດທັງຫຼາຍ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ມີໂທດຂອງບົດເປັນຕົ້ນ, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ແຕ່ງ ຄືໄດ້ຮຽບຮຽງຢ່າງນີ້ ໂດຍລຳດັບທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນນີ້ ດ້ວຍການລະນຶກເຖິງຕຳລາພາຍນອກຫຼາຍຕຳລາ, ຜູ້ມີປັນຍາ ຜູ້ປາຖະໜາຍົດສັກ ຄືປາຖະໜາບົດປະພັນທີ່ບໍລິສຸດເພາະປາສະຈາກໂທດ ໂດຍການອຸປະມາຜົນໃນເຫດ ເພາະເປັນເຫດແຫ່ງການໄດ້ຮັບຍົດສັກ ຫຼື ປາຖະໜາກຽດຕິຍົດທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະເຫດແຫ່ງບົດປະພັນຢ່າງນັ້ນ, ເມື່ອໄດ້ຮຽນຮູ້ ຄືໄດ້ຮູ້ຕາມຄວາມເປັນຈິງ ເຊິ່ງຄຳສັ່ງສອນນີ້ ດ້ວຍຄວາມເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງຂອງຄູອາຈານຜູ້ປະເສີດທັງຫຼາຍ, ຄວນຫຼີກເວັ້ນ ຄືຄວນເຮັດໃຫ້ຫ່າງໄກຢ່າງຍິ່ງ ຄືຢ່າງເດັດຂາດ ເຊິ່ງໂທດທັງຫຼາຍ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ໃນຄາຖา ນີ້ ດ້ວຍເຄິ່ງຄາຖາທຳອິດ ໄດ້ສະແດງຄວາມໜ້າຍົກຍ້ອງຂອງບົດວ່າດ້ວຍການຫຼີກເວັ້ນໂທດ, ດ້ວຍເຄິ່ງຄາຖາຫຼັງ ໄດ້ສະແດງການສັ່ງສອນພວກສິດ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ດ້ວຍເຄິ່ງຄາຖາທຳອິດ ໄດ້ສະແດງກິດຈະການແຫ່ງປັນຍາທີ່ມີຄວາມກະລຸນານຳໜ້າ, ດ້ວຍເຄິ່ງຄາຖາຫຼັງ ໄດ້ສະແດງກິດຈະການແຫ່ງຄວາມກະລຸນາທີ່ມີປັນຍານຳໜ້າ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ດ້ວຍເຄິ່ງຄາຖາທຳອິດ ໄດ້ສະແດງຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍປະໂຫຍດສ່ວນຕົວ, ດ້ວຍເຄິ່ງຄາຖາຫຼັງ ໄດ້ສະແດງຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍປະໂຫຍດຂອງຜູ້ອື່ນ. ພຣະອາຈານຊົງສະຫຼຸບບົດດ້ວຍຄາຖາ ນີ້ ທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມຫຼາຍປະການຢ່າງນີ້. ຕຳລາອື່ນໆ ຊື່ວ່າ ສັດຖັນຕະຣະ, ເພາະ 'ອັນຕະຣະ' ສັບ ເປັນໄວພົດຂອງ 'ອັນຍະ' ສັບ (ອື່ນ). ປຽບເໝືອນໃນຄຳວ່າ 'ບໍ່ຄວນໄປສູ່ໝູ່ບ້ານອື່ນ' (ຄາມັນຕະຣັງ ນະ ຄັດເສຍະ). ປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ: ຜູ້ມີປົກກະຕິປາຖະໜາຍົດສັກ ຊື່ວ່າ ຍະໂສພິລາສີ.

ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရနိဿယေ

ໃນຄຳພີ ສຸໂພທາລັງການນິດໄສ ດັ່ງນີ້

ဒုတိယော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ບົດທີສອງ.

၃. ဂုဏာဝဗောဓပရိစ္ဆေဒ

໓. ບົດວ່າດ້ວຍຄວາມເຂົ້າໃຈໃນຄຸນງາມຄວາມດີ (ຄຸນາວະໂພທະປະຣິສເສດ)

အနုသန္ဓိဝဏ္ဏနာ

ຄຳອະທິບາຍການເຊື່ອມຕໍ່ເນື້ອຄວາມ (ອະນຸສັນທິວັນນະນາ)

၁၁၆.

໑໑໖.

သမ္ဘဝန္တိ ဂုဏာ ယသ္မာ,ဒေါသာနေ’ဝ’မတိက္ကမေ;

ဒဿေဿံ တေ တတော ဒါနိ,သဒ္ဒေ သမ္ဘူသယန္တိ ယေ.

ຍ້ອນວ່າ ຄຸນງາມຄວາມດີທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເກີດມີຂຶ້ນ ເມື່ອມີການກ້າວລ່ວງໂທດທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ; ເພາະສະນັ້ນ, ບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງຄຸນງາມຄວາມດີເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ເຮັດໃຫ້ຖ້ອຍຄຳງົດງາມ.

၁၁၆. ဧဝံ ဒေါသပရိဟာရောပဒေသံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဒေါသပရိဟာရာ သမုပဂတဂုဏံ ဥပဒဿိတုမဓိကာရံ ဝိရစယန္တော အာဟ ‘‘သမ္ဘဝန္တိ’’ဣစ္စာဒိ. ဒေါသာနံ ယထာဝုတ္တာနံ ပဒဒေါသာဒီနံ ဧဝံ ယထာဝုတ္တနယေန အတိက္ကမေ သတိ ဂုဏာ ဓမ္မာ [Pg.140] သဒ္ဒါလင်္ကာရသဘာဝါ ပသာဒါဒယော ယသ္မာ ကာရဏာ သမ္ဘဝန္တိ သိဇ္ဈန္တိ, တဉ္စ ‘‘ပသာဒေါ ကိလိဋ္ဌာဒီနံ ဝဇ္ဇနာ သမ္ဘဝတီ’’တျာဒိနာ ယထာယောဂံ ဝိညေယျံ, တတော တသ္မာ ကာရဏာ ယေ ဂုဏာ သဒ္ဒေ သမ္ဘူသယန္တိ အလင်္ကရောန္တိ, တေ သဒ္ဒါလင်္ကာရသင်္ခါတေ ဂုဏေ ဣဒါနိ ဒဿေဿံ ဥပဒိသိဿာမိ.

໑໑໖. ເມື່ອສະແດງຄຳແນະນຳໃນການລະເວັ້ນໂທດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ພຣະອາຈານເມື່ອຈະຈັດແຈງຫົວຂໍ້ເພື່ອສະແດງຄຸນທີ່ໄດ້ຮັບຈາກການລະເວັ້ນໂທດ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “sambhavanti” (ຍ່ອມມີຂຶ້ນ). ເພາະເຫດໃດ ເມື່ອມີການກ້າວລ່ວງໂທດທັງຫຼາຍມີປະທະໂທດ (ໂທດຂອງຄຳ) ເປັນຕົ້ນ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວຢ່າງນີ້ ຄຸນທັງຫຼາຍ ຄືທັມມະທີ່ມີສະພາວະເປັນສັດທາລັງການ (ເຄື່ອງປະດັບສຽງ) ມີປະສາດະ (ຄວາມແຈ່ມແຈ້ງ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີຂຶ້ນ ຄືຍ່ອມສຳເລັດ, ແລະຄຸນນັ້ນ ພຶງຊາບຕາມຄວາມເໝາະສົມ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ປະສາດະຄຸນ ຍ່ອມມີຂຶ້ນເພາະການລະເວັ້ນຄຳທີ່ເສົ້າໝອງເປັນຕົ້ນ”, ເພາະເຫດນັ້ນ ບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງ ຄືຈະແນະນຳຄຸນທັງຫຼາຍ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ສັດທາລັງການ ອັນເຮັດໃຫ້ສຽງມີຄວາມງົດງາມ ຄືປະດັບຕົກແຕ່ງສຽງ.

၁၁၆. ဧဝံ ဒေါသပရိဟာရပဝေသောပါယံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တဒေါသာနံ ပရိဟာရေန ‘‘ဗန္ဓနိဿိတဂုဏာ ဧတေ’’တိ ဒဿေတုံ ပုဗ္ဗာပရပရိစ္ဆေဒါနံ သမ္ဗန္ဓံ ဃဋေန္တော ‘‘သမ္ဘဝန္တိ’’စ္စာဒိဂါထမာဟ. ဒေါသာနံ နိဒ္ဒိဋ္ဌပဒဒေါသာဒီနံ ဧဝံ အနန္တရပရိစ္ဆေဒေ နိဒ္ဒိဋ္ဌက္ကမေန အတိက္ကမေ သတိ ဂုဏာ ပသာဒါဒိသဒ္ဒါလင်္ကာရသင်္ခါတာ ပသာဒါဒယော သဒ္ဒဓမ္မာ ယသ္မာ သမ္ဘဝန္တိ, တတော ယေ သဒ္ဒဓမ္မာ သဒ္ဒေ သမ္ဘူသယန္တိ သဇ္ဇန္တိ, တေ သဒ္ဒဓမ္မေ ဒဿေဿံ ပကာသိဿာမီတိ. ဧတ္ထ ကိလိဋ္ဌဒေါသဗျာကိဏ္ဏဒေါသပရိဟာရေဟိ ပသာဒါလင်္ကာရော သိဇ္ဈတိ, သေသာပိ ယထာလာဘတော ဉာတဗ္ဗာ.

໑໑໖. ເມື່ອສະແດງອຸບາຍໃນການເຂົ້າເຖິງການລະເວັ້ນໂທດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ພຣະອາຈານເມື່ອຈະສະແດງວ່າ “ຄຸນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ອາໄສການແຕ່ງຄຳປະພັນ” ໂດຍການລະເວັ້ນໂທດຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ເພື່ອເຊື່ອມໂຍງຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງປະເສດກ່ອນແລະຫຼັງ ຈຶ່ງກ່າວຄາຖາເປັນຕົ້ນວ່າ “sambhavanti” (ຍ່ອມມີຂຶ້ນ). ເພາະເຫດໃດ ເມື່ອມີການກ້າວລ່ວງໂທດທັງຫຼາຍມີປະທະໂທດທີ່ສະແດງໄວ້ແລ້ວເປັນຕົ້ນ ໂດຍລຳດັບທີ່ສະແດງໄວ້ໃນປະເສດທີ່ຜ່ານມາຢ່າງນີ້ ຄຸນທັງຫຼາຍ ຄືສັດທະທັມ (ທັມມະຄືສຽງ) ມີປະສາດะເປັນຕົ້ນ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ສັດທາລັງການ ມີປະສາດະເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີຂຶ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງ ຄືຈະປະກາດສັດທະທັມທັງຫຼາຍ ທີ່ເຮັດໃຫ້ສຽງມີຄວາມງົດງາມ ຄືປະດັບຕົກແຕ່ງສຽງ. ໃນຄຳນີ້ ປະສາດາລັງການ (ເຄື່ອງປະດັບຄືຄວາມແຈ່ມແຈ້ງ) ຍ່ອມສຳເລັດໄດ້ດ້ວຍການລະເວັ້ນກິລິຕຖະໂທດ (ໂທດຄືຄຳເສົ້າໝອງ) ແລະພະຍາກິຣະນະໂທດ (ໂທດຄືຄຳສັບສົນ), ສ່ວນຄຸນທີ່ເຫຼືອ ພຶງຊາບຕາມທີ່ໄດ້ຮັບ.

သဒ္ဒါလင်္ကာရဥဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

ຄຳອະທິບາຍການລະບຸສັດທາລັງການ

၁၁၇.

໑໑໗.

ပသာဒေါ’ဇော မဓုရတာ,သမတာ သုခုမာလတာ;

သိလေသော’ဒါရတာ ကန္တိ,အတ္ထဗျတ္တိသမာဓယော.

ປະສາດະ (ຄວາມແຈ່ມແຈ້ງ), ໂອຊະ (ຄວາມມີກຳລັງ), ມະທຸຣະຕາ (ຄວາມຫວານຊຶ້ງ), ສະມະຕາ (ຄວາມສະເໝີພາບ), ສຸຂຸມາລະຕາ (ຄວາມອ່ອນໂຍນ), ສิເລສະ (ຄວາມກົມກືນ), ອຸດາຣະຕາ (ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່), ກັນຕິ (ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ), ອັດຖະພະຍັດຕິ (ຄວາມແຈ່ມແຈ້ງແຫ່ງເນື້ອຄວາມ) ແລະສະມາທິ (ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ).

၁၁၇. ဣဒါနိ တေ ဝိဘဇတိ ‘‘ပသာဒေါ’’ဣစ္စာဒိနာ ပသတ္ထိ ပသာဒေါ ပကာသတ္ထတာ, ဩဇော သမာသဝုတ္တိဗာဟုလ္လံ အတ္ထပါရိဏတျဉ္စ, မဓုရတာ သဒ္ဒါနံ ရသဝန္တတာ, သမတာ ပဇ္ဇာပေက္ခာယ စတုန္နံ ပါဒါနမေကဇာတိယသမ္ဗန္ဓတာ, ဂဇ္ဇာပေက္ခာယ တု ပဒါနံ, သုခုမာလတာ အဖရုသက္ခရဗာဟုလ္လံ, သိလေသနံ သိလေသော ဗန္ဓဂါရဝံ, ဥဒါရတာ ဥက္ကံသတာ ကေနစိ အတ္ထေန သနာထတာ ဝိသိဋ္ဌဝိသေသနယုတ္တတာ စ, ကန္တိ သဗ္ဗလောကမနောဟရတာ, အတ္ထဗျတ္တိ သိဒ္ဓေန [Pg.141] ဉာယေန ဝါ အဘိဓေယျဿ ဂဟဏံ, သမာဓိ လောကပ္ပတီတျနုသာရိအမုချတ္ထတာ, တေသု ဩဇဥဒါရတာ သဒ္ဒတ္ထဂုဏာ, သမာဓိ အတ္ထဂုဏော, အတ္ထာနုဂါမိတ္တာ ဧတ္ထ သဒ္ဒါနံ, အညေ တု သဒ္ဒဂုဏာဝ.

໑໑໗. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານຍ່ອມຈຳແນກຄຸນເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “pasādo” (ປະສາດະ). ປະສາດະ ຄືຄວາມຍົກຍ້ອງ ໄດ້ແກ່ຄວາມປາກົດແຫ່ງເນື້ອຄວາມ. ໂອຊະ ຄືຄວາມຫຼາກຫຼາຍແຫ່ງສະມາສະວຸດຕິ (ການຫຍໍ້ຄຳ) ແລະຄວາມສົມບູນແຫ່ງເນື້ອຄວາມ. ມະທຸຣະຕາ ຄືຄວາມມີລົດຊາດແຫ່ງສຽງທັງຫຼາຍ. ສະມະຕາ ໂດຍເພັ່ງເຖິງຄາຖາ ຄືຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນໂດຍເປັນຊະນິດດຽວກັນແຫ່ງບາດທັງສີ່, ແຕ່ໂດຍເພັ່ງເຖິງຮ້ອຍແກ້ວ ຄືຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນແຫ່ງບົດທັງຫຼາຍ. ສຸຂຸມາລະຕາ ຄືຄວາມຫຼາກຫຼາຍແຫ່ງອັກສອນທີ່ບໍ່ຫຍາບຊ້າ. ສິເລສະ ຄືການເຊື່ອມໂຍງ ໄດ້ແກ່ຄວາມໜັກແໜ້ນແຫ່ງການແຕ່ງຄຳປະພັນ. ອຸດາຣະຕາ ຄືຄວາມສູງສົ່ງ ໄດ້ແກ່ຄວາມມີເນື້ອຄວາມບາງຢ່າງເປັນທີ່ເພິ່ງ ແລະຄວາມປະກອບດ້ວຍຄຳວິເສດອັນວິເສດ. ກັນຕິ ຄືຄວາມເປັນທີ່ຈັບໃຈຂອງຊາວໂລກທັງປວງ. ອັດຖະພະຍັດຕິ ຄືການເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມທີ່ຄວນກ່າວ ໂດຍວິທີການທີ່ສຳເລັດແລ້ວ ຫຼືໂດຍນັຍຍະ. ສະມາທິ ຄືຄວາມມີເນື້ອຄວາມທີ່ບໍ່ແມ່ນເນື້ອຄວາມຫຼັກ ໂດຍຄ້ອຍຕາມຄວາມປາກົດແກ່ຊາວໂລກ. ໃນຄຸນເຫຼົ່ານັ້ນ ໂອຊະແລະອຸດາຣະຕາ ເປັນຄຸນແຫ່ງສຽງແລະເນື້ອຄວາມ. ສະມາທິ ເປັນຄຸນແຫ່ງເນື້ອຄວາມ ເພາະສຽງທັງຫຼາຍໃນທີ່ນີ້ຄ້ອຍຕາມເນື້ອຄວາມ, ສ່ວນຄຸນທີ່ເຫຼືອ ເປັນຄຸນແຫ່ງສຽງແທ້ໆ.

၁၁၇. ဣဒါနိ ‘‘ပသာဒေါဇော’’ဣစ္စာဒိနာ တေ သဒ္ဒါလင်္ကာရေ ကမေန ဝိဘဇိတုံ ဥဒ္ဒိသတိ. ပသာဒေါ ပသန္နဖဠိကာဝလိ အတ္တနိ အာဝုနိတရတ္တကမ္ဗလသုတ္တမိဝ သဒ္ဒါနံ အတ္ထဿ ပသာဒနသင်္ခါတော ပသာဒါလင်္ကာရော စ, ဩဇော သမာသဝုတ္တိဗာဟုလျအတ္ထပါရိဏတျသင်္ခတော သဒ္ဒတ္ထာနံ ဂုဏော စ, မဓုရတာ သဒ္ဒါနံ ရသဝန္တဘာဝသင်္ခါတကဏ္ဏမဓုရတာ စ, သမတာ ပဇ္ဇေ ပါဒဿ သုတိတော သဒိသတာ စ, ဂဇ္ဇေ ပဒါနံ တထေဝ သဒိသတာတိ ဧဝံ ပါဒါနံ ပဒါနဉ္စ တုလျဂုဏတာ စ, သုခုမာလတာ ဝဏ္ဏာနံ အတိဖရုသအတိသိထိလဘာဝံ ဝိနာ သမပ္ပမာဏမုဒုဂုဏော စ, သိလေသော ဌာနကရဏာဒိသမ္ဘူတသဘာဂဝဏ္ဏသုတီဟိ အစ္ဆိဒ္ဒဂုရုဂုဏော စ, ဥဒါရတာ ဥက္ကဋ္ဌေန ကေနစိ အတ္ထေန ဗန္ဓဿ သဇ္ဇိတဘာဝေါ စ, ဝိသိဋ္ဌဝိသေသနပဒေန ယုတ္တတာ စ, ကန္တိ သဗ္ဗေသံ ပိယဂုဏတာ စ, အတ္ထဗျတ္တိ ဣစ္ဆိတတ္ထဿ သိဒ္ဓေန ဝါ နျာယေန ဝါ သုပါကဋဘာဝေါ စ, သမာဓယော လောကပ္ပတီတိအနတိက္ကန္တအညဓမ္မာရောပနေန အမုချတ္ထတာ စာတိ ဣမေ သဒ္ဒတ္ထဂုဏာ ဒသ ဟောန္တိ. ‘‘သမာဓယော’’တိ တဿေဝ ဗဟုတ္တံ ဒီပေတိ, ဣမေသု ဒသသု ဩဇောဒါရတာတိ ဒွေ သဒ္ဒတ္ထဂုဏာ, သမာဓိ အတ္ထဂုဏော ပရိယာယေန တဒတ္ထဇောတကသဒ္ဒဂုဏောပိ, သေသာ သတ္တ သဒ္ဒဂုဏာ ဧဝ, ဧတေ သဗ္ဗေပိ အလင်္ကရောန္တိ ဗန္ဓမနေနာတိ ဝါကျေန အလင်္ကာရာ နာမ.

໑໑໗. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານຍ່ອມລະບຸເພື່ອຈຳແນກສັດທາລັງການເຫຼົ່ານັ້ນຕາມລຳດັບ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “pasādojo” (ປະສາດະແລະໂອຊະ). ປະສາດະ ຄືປະສາດາລັງການ ທີ່ເອີ້ນວ່າຄວາມແຈ່ມແຈ້ງແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງສຽງທັງຫຼາຍ ປຽບເໝືອນເສັ້ນດ້າຍກຳມະບານສີແດງທີ່ຮ້ອຍໄວ້ໃນຮາວແກ້ວຜລຶກທີ່ໃສສະອາດ. ໂອຊະ ຄືຄຸນແຫ່ງສຽງແລະເນື້ອຄວາມ ທີ່ເອີ້ນວ່າຄວາມຫຼາກຫຼາຍແຫ່ງສະມາສະວຸດຕິແລະຄວາມສົມບູນແຫ່ງເນື້ອຄວາມ. ມະທຸຣະຕາ ຄືຄວາມຫວານຫູ ທີ່ເອີ້ນວ່າຄວາມມີລົດຊາດແຫ່ງສຽງທັງຫຼາຍ. ສະມະຕາ ຄືຄວາມມີຄຸນສະເໝີກັນແຫ່ງບາດແລະບົດທັງຫຼາຍຢ່າງນີ້ ຄືຄວາມຄ້າຍຄືກັນໂດຍການຟັງແຫ່ງບາດໃນຄາຖາ ແລະຄວາມຄ້າຍຄືກັນແຫ່ງບົດໃນຮ້ອຍແກ້ວເຊັ່ນດຽວກັນ. ສຸຂຸມາລະຕາ ຄືຄຸນອັນອ່ອນໂຍນມີປະມານສະເໝີກັນ ໂດຍປາສະຈາກຄວາມຫຍາບຊ້າເກີນໄປແລະຄວາມຫຼົມເຫຼວເກີນໄປແຫ່ງຕົວອັກສອນທັງຫຼາຍ. ສິເລສະ ຄືຄຸນອັນໜັກແໜ້ນບໍ່ມີຊ່ອງຫວ່າງ ດ້ວຍການຟັງຕົວອັກສອນທີ່ມີສ່ວນຄ້າຍຄືກັນອັນເກີດຈາກຖານແລະກອນເປັນຕົ້ນ. ອຸດາຣະຕາ ຄືຄວາມທີ່ຄຳປະພັນຖືກຕົກແຕ່ງດ້ວຍເນື້ອຄວາມອັນສູງສົ່ງບາງຢ່າງ ແລະຄວາມປະກອບດ້ວຍບົດວິເສດອັນວິເສດ. ກັນຕິ ຄືຄຸນອັນເປັນທີ່ຮັກຂອງຄົນທັງປວງ. ອັດຖະພະຍັດຕິ ຄືຄວາມປາກົດຢ່າງຈະແຈ້ງແຫ່ງເນື້ອຄວາມທີ່ຕ້ອງການ ໂດຍວິທີການທີ່ສຳເລັດແລ້ວ ຫຼືໂດຍນັຍຍະ. ສະມາທິ ຄືຄວາມມີເນື້ອຄວາມທີ່ບໍ່ແມ່ນເນື້ອຄວາມຫຼັກ ໂດຍການກຳນົດທັມມະອື່ນທີ່ບໍ່ລ່ວງພົ້ນຄວາມປາກົດແກ່ຊາວໂລກ. ຄຸນແຫ່ງສຽງແລະເນື້ອຄວາມເຫຼົ່ານີ້ມີ ໑໐ ປະການ. ຄຳວ່າ “samādhayo” (ສະມາທິທັງຫຼາຍ) ຍ່ອມສະແດງເຖິງຄວາມເປັນພະຫຸພົດຂອງຄຸນນັ້ນເອງ. ໃນຄຸນ ໑໐ ປະການນີ້ ໂອຊະແລະອຸດາຣະຕາ ເປັນຄຸນແຫ່ງສຽງແລະເນື້ອຄວາມ ໒ ປະການ, ສະມາທິ ເປັນຄຸນແຫ່ງເນື້ອຄວາມ ແລະໂດຍອ້ອມກໍເປັນຄຸນແຫ່ງສຽງທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມນັ້ນນຳ, ສ່ວນຄຸນທີ່ເຫຼືອ ໗ ປະການ ເປັນຄຸນແຫ່ງສຽງແທ້ໆ. ຄຸນທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ອະລັງການ (ເຄື່ອງປະດັບ) ດ້ວຍຂໍ້ຄວາມວ່າ ຍ່ອມປະດັບຕົກແຕ່ງຄຳປະພັນດ້ວຍຄຸນນີ້.

သဒ္ဒါလင်္ကာရပယောဇနဝဏ္ဏနာ

ຄຳອະທິບາຍປະໂຫຍດຂອງສັດທາລັງການ

၁၁၈.

໑໑໘.

ဂုဏေဟေ’တေဟိ သမ္ပန္နော, ဗန္ဓော ကဝိမနောဟရော;

သမ္ပာဒယတိ ကတ္တူနံ, ကိတ္တိမစ္စန္တနိမ္မလံ.

ຄຳປະພັນທີ່ປະກອບດ້ວຍຄຸນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ເປັນທີ່ຈັບໃຈຂອງກວີ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດກຽດຕິຄຸນອັນບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງແກ່ຜູ້ແຕ່ງທັງຫຼາຍ.

၁၁၈. ‘‘ဂုဏေဟိ’’စ္စာဒိ. [Pg.142] ဧတေဟိယေဝ ဝုတ္တေဟိ ဒသဟိ ဂုဏေဟိ ဓမ္မေဟိ သဒ္ဒါလင်္ကာရသဗ္ဘာဝေဟိ သမ္ပန္နော ယုတ္တော သမိဒ္ဓေါ ဝါ ကဝီနံ မနော ဟရတိ သဝသေ ဝတ္တေတီတိ ကဝိမနောဟရော ကဝိဟဒယဟိလာဒကာရီ ဗန္ဓော ကတ္တူနံ ဗန္ဓန္တာနံ ကဝီနံ အစ္စန္တနိမ္မလံ အတိသယပရိသုဒ္ဓံ အဂုဏလေသေနာပ’နာလိမ္ပတ္တာ ကိတ္တိံ ဂုဏဃောသံ သမ္ပာဒယတိ နိပ္ဖာဒေတိ.

໑໑໘. ຄຳວ່າ “Guṇehi” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳປະພັນທີ່ປະກອບ ຄືປະກອບພ້ອມ ຫຼືສົມບູນດ້ວຍຄຸນທັງຫຼາຍ ໑໐ ປະການ ທີ່ກ່າວມາແລ້ວເຫຼົ່ານີ້ ເຊິ່ງເປັນສະພາວະແຫ່ງສັດທາລັງການ ຍ່ອມຊ່ວງຊີງໃຈ ຄືເຮັດໃຫ້ຕົກຢູ່ໃນອຳນາດຂອງກວີທັງຫຼາຍ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ກວີມະໂນຫະຣະ” (ເປັນທີ່ຈັບໃຈຂອງກວີ) ຄືເຮັດໃຫ້ຫົວໃຈຂອງກວີມີຄວາມຍິນດີ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດ ຄືເຮັດໃຫ້ສຳເລັດເຊິ່ງກຽດຕິຄຸນ ຄືສຽງເລົ່າລືແຫ່ງຄຸນງາມຄວາມດີ ອັນບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ ຄືສະອາດຢ່າງຍິ່ງ ໂດຍບໍ່ມີມົນທິນແມ່ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວມາແປດເປື້ອນ ແກ່ຜູ້ແຕ່ງທັງຫຼາຍ ຄືກວີຜູ້ແຕ່ງທັງຫຼາຍ.

၁၁၈. ‘‘ဂုဏေ’’စ္စာဒိ. ဧတေဟိ ဂုဏေဟိ ဣမေဟိ သဒ္ဒါလင်္ကာရသင်္ခါတဒသဝိဓသဒ္ဒဓမ္မေဟိ သမ္ပန္နော သမန္နာဂတော သမိဒ္ဓေါ ဝါ ဗန္ဓော ပဇ္ဇာဒိဗန္ဓော ကဝိမနောဟရော အတ္တနော နိရဝဇ္ဇတ္တာ ကဝီနံ စိတ္တံ ပီဏေန္တော ကတ္တူနံ ရစယန္တာနံ အစ္စန္တနိမ္မလံ အပ္ပကဒေါသေနာပိ အသမ္မိဿတ္တာ အတိပရိသုဒ္ဓံ ကိတ္တိံ ဗန္ဓနဝိသယဘူတယသောရာသိံ သမ္ပာဒယတိ နိပ္ဖာဒေတီတိ. ဣမိနာ ကာရဏေန ဗန္ဓဿ ယထာဝုတ္တဒသဝိဓဂုဏပရိဂ္ဂဟော သဥဿာဟံ ကာတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပာယော. မနော ဟရတီတိ မနောဟရော, ကဝီနံ မနောဟရော ကဝိမနောဟရောတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໑໘. ຄຳວ່າ “Guṇe” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳປະພັນ ມີຄຳປະພັນປະເພດຄາຖາເປັນຕົ້ນ ທີ່ປະກອບ ຄືປະກອບພ້ອມ ຫຼືສົມບູນດ້ວຍຄຸນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ເຊິ່ງເປັນສັດທະທັມ ໑໐ ປະການ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ສັດທາລັງການ ເປັນທີ່ຈັບໃຈຂອງກວີ ເພາະເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈຂອງກວີມີຄວາມອີ່ມເອີບ ດ້ວຍຄວາມບໍ່ມີໂທດຂອງຕົນ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດ ຄືເຮັດໃຫ້ສຳເລັດເຊິ່ງກຽດຕິຄຸນ ຄືກອງແຫ່ງຍົດອັນເປັນວິໄສແຫ່ງຄຳປະພັນ ອັນບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ ຄືສະອາດຢ່າງຍິ່ງ ເພາະບໍ່ມີໂທດແມ່ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວມາປົນເປ ແກ່ຜູ້ແຕ່ງທັງຫຼາຍ ຄືຜູ້ຮຽບຮຽງທັງຫຼາຍ. ອະທິບາຍວ່າ ເພາະເຫດນັ້ນ ການກຳນົດເອົາຄຸນ ໑໐ ປະການ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວແຫ່ງຄຳປະພັນ ພຶງເຮັດດ້ວຍຄວາມອຸດສາຫະ. ບົດວິເຄາະວ່າ: ບົດໃດຍ່ອມຊ່ວງຊີງໃຈ ເພາະເຫດນັ້ນ ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ ມະໂນຫະຣະ (ເປັນທີ່ຈັບໃຈ), ບົດທີ່ເປັນທີ່ຈັບໃຈຂອງກວີທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ກວີມະໂນຫະຣະ (ເປັນທີ່ຈັບໃຈຂອງກວີ).

သဒ္ဒါလင်္ကာရနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

ຄຳອະທິບາຍການສະແດງສັດທາລັງການ

၁၁၉.

໑໑໙.

အဒူရာဟိတသမ္ဗန္ဓ-သုဘဂါ ယာ ပဒါဝလိ;

သုပသိဒ္ဓါဘိဓေယျာ’ယံ, ပသာဒံ ဇနယေ ယထာ.

ກຸ່ມຄຳໃດ ທີ່ມີຄວາມສຳພັນອັນວາງໄວ້ບໍ່ຫ່າງກັນ ແລະມີຄວາມງົດງາມ, ມີເນື້ອຄວາມທີ່ຄວນກ່າວອັນປາກົດຢ່າງຈະແຈ້ງ, ກຸ່ມຄຳນີ້ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດປະສາດະຄຸນ ດັ່ງຕົວຢ່າງນີ້.

၁၁၉. ဣဒါနိ ယထောဒ္ဒေသာနမေသံ နိဒ္ဒေသံ သောဒါဟရဏံ ကရောန္တော အာဟ ‘‘အဒူရ’’ဣစ္စာဒိ. အဒူရေ အာသန္နေ အဒူရေန ဝါ အဒူရာဟိတကြိယာကတ္တုကမ္မာဒိပဒဝသေန အာဟိတော ဌပိတော ကတော သမ္ဗန္ဓော အနွယော, တေန သုဘဂါ မနောဟရာ သုပသိဒ္ဓေါ သုပ္ပကာသော သုဂမ္မော အဘိဓေယျော အတ္ထော ယဿာ သာတိ တထာ, န တု ဘာဝတ္ထော တဿ သဘာဝဂမ္ဘီရတ္တာ. ဝုတ္တဉှိ –

໑໑໙. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານເມື່ອຈະສະແດງຄຳອະທິບາຍພ້ອມທັງຕົວຢ່າງແຫ່ງສັດທາລັງການເຫຼົ່ານັ້ນ ຕາມທີ່ລະບຸໄວ້ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “adūra” (ບໍ່ຫ່າງກັນ). ຄວາມສຳພັນ ຄືການເຊື່ອມໂຍງ ອັນວາງໄວ້ ຄືຕັ້ງໄວ້ ຫຼືເຮັດໄວ້ ໂດຍຄວາມເປັນບົດມີກິຣິຍາ, ຜູ້ເຮັດ ແລະສິ່ງທີ່ຖືກເຮັດເປັນຕົ້ນ ທີ່ວາງໄວ້ບໍ່ຫ່າງກັນ ຄືໃນທີ່ໃກ້ ຫຼືໂດຍຄວາມບໍ່ຫ່າງກັນ, ກຸ່ມຄຳທີ່ມີຄວາມງົດງາມ ຄືເປັນທີ່ຈັບໃຈດ້ວຍຄວາມສຳພັນນັ້ນ, ແລະມີເນື້ອຄວາມທີ່ຄວນກ່າວອັນປາກົດຢ່າງຈະແຈ້ງ ຄືສະແດງອອກຢ່າງຈະແຈ້ງ ຫຼືເຂົ້າໃຈງ່າຍ ຊື່ວ່າເປັນຢ່າງນັ້ນ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນເນື້ອຄວາມຄືສະພາວະ ເພາະສະພາວະນັ້ນມີຄວາມເລິກເຊິ່ງໂດຍທຳມະຊາດ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ—

‘‘ကဝီန’ဓိပ္ပာယ’မသဒ္ဒဂေါစရံ,[Pg.143] ပဒေ ဖုရန္တံ မုဒုကမှိ ကေဝလံ;

ဝိသန္တိ ဘာဝါဝဂမာ ကတဿမာ,ပကာသယန္တျာ’ကတိယော တု တာဒိသာ’’တိ.

“ທ່ານຜູ້ມີຄວາມຊຳນານ ຜູ້ເຂົ້າໃຈສະພາວະ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງຄວາມປະສົງຂອງກວີທັງຫຼາຍ ອັນບໍ່ແມ່ນວິໄສແຫ່ງສຽງ ທີ່ປາກົດສະເພາະໃນບົດອັນອ່ອນໂຍນເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນຮູບແບບທັງຫຼາຍເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມສະແດງອອກ (ເຊິ່ງຄວາມປະສົງນັ້ນ).”

တာဒိသာ ယာ ပဒါဝလိ ပဒပန္တိ အယံ ပသာဒံ တန္နာမကံ ဂုဏံ ဇနယေ ဥပ္ပာဒယတိ. ယထာတိ တမုဒါဟရတိ.

ກຸ່ມຄຳ ຄືແຖວແຫ່ງບົດ ເຊັ່ນນັ້ນໃດ ກຸ່ມຄຳນີ້ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດ ຄືໃຫ້ບັງເກີດເຊິ່ງປະສາດະຄຸນ ຄືຄຸນທີ່ມີຊື່ຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ “Yathā” (ດັ່ງຕົວຢ່າງ) ເພື່ອສະແດງຕົວຢ່າງຂອງຄຸນນັ້ນ.

၁၁၉. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန ဧတေသံ သဒ္ဒါလင်္ကာရာဒီနံ နိဒ္ဒေသံ သောဒါဟရဏံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဒူရာဟိတေ’’စ္စာဒိ. အဒူရေ အာသန္နပဒေသေ တဒုပစာရေန အာသန္နေ ဝါ အာဟိတော ကြိယာယ, လဒ္ဓကြိယာယောဂကတ္တုကမ္မာဒိပဒါနံ ဝသေန စ ကတော, နော စေ ဝိနျာသဝသေန ဌပိတော ဝါ သမ္ဗန္ဓော ဣစ္ဆိတတ္ထပတီတိက္ကမေန အညမညာပေက္ခလက္ခဏကြိယာကာရကယောဂေါ တေန သုဘဂါ မနောဟရာ, သုပသိဒ္ဓေါ ပသိဒ္ဓတ္ထဝိသယေ သဒ္ဒပယောဂတော အတိပါကဋော အဘိဓေယျော သဒ္ဒတ္ထော ယဿာ သာ အယံ ပဒါဝလိ ပဒပန္တိ ပသာဒံ ပသာဒနာမကံ ဂုဏံ ဇနယေ ဥပ္ပာဒယတိ. ယထာတိ လက္ခိယံ ဒဿေတိ. အဒူရေ အာဟိတောတိ ဝါ, ဥပစရိတတ္တာ အဒူရော စ သော အာဟိတော စာတိ ဝါ, သော စ သော သမ္ဗန္ဓော စေတိ စ, တေန သုဘဂါတိ စ, သု အတိသယေန ပသိဒ္ဓေါတိ စ, သော အဘိဓေယျော အဿေတိ စ ဝါကျံ. ဧတ္ထ သုပသိဒ္ဓေါ နာမ သဒ္ဒတ္ထော, အဓိပ္ပာယတ္ထော ပန ပကတိဂမ္ဘီရော. ဝုတ္တဉှိ –

໑໑໙. ບັດນີ້ ຄຳວ່າ “adūrāhite” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມສຳພັນ ຄືການປະກອບກິຣິຍາແລະກາຣະກະທີ່ມີລັກສະນະອາໄສເຊິ່ງກັນແລະກັນ ຕາມລຳດັບຄວາມເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມທີ່ຕ້ອງການ ອັນວາງໄວ້ ຄືເຮັດໄວ້ດ້ວຍກິຣິຍາ ໃນທີ່ບໍ່ຫ່າງກັນ ຄືໃນບ່ອນທີ່ໃກ້ ຫຼືໃນທີ່ໃກ້ໂດຍອ້ອມ, ແລະເຮັດໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບົດທັງຫຼາຍມີຜູ້ເຮັດແລະສິ່ງທີ່ຖືກເຮັດເປັນຕົ້ນ ທີ່ໄດ້ຮັບການປະກອບກິຣິຍາ, ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ກໍຄືວາງໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຈັດວາງ, ກຸ່ມຄຳ ຄືແຖວແຫ່ງບົດນີ້ ທີ່ມີຄວາມງົດງາມ ຄືເປັນທີ່ຈັບໃຈດ້ວຍຄວາມສຳພັນນັ້ນ, ແລະມີເນື້ອຄວາມແຫ່ງສຽງທີ່ຄວນກ່າວອັນປາກົດຢ່າງຈະແຈ້ງ ຄືປາກົດຢ່າງຍິ່ງເພາະການໃຊ້ສຽງໃນວິໄສແຫ່ງເນື້ອຄວາມທີ່ປາກົດແລ້ວ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດ ຄືໃຫ້ບັງເກີດເຊິ່ງປະສາດະຄຸນ ຄືຄຸນທີ່ມີຊື່ວ່າ ປະສາດະ. ຄຳວ່າ “Yathā” (ດັ່ງຕົວຢ່າງ) ເພື່ອສະແດງຕົວຢ່າງ. ຂໍ້ຄວາມວ່າ ວາງໄວ້ໃນທີ່ບໍ່ຫ່າງກັນ, ຫຼືວ່າ ເພາະເປັນການເວົ້າໂດຍອ້ອມ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ບໍ່ຫ່າງກັນ ແລະວາງໄວ້, ແລະຄວາມສຳພັນນັ້ນດ້ວຍ, ງົດງາມດ້ວຍຄວາມສຳພັນນັ້ນ, ແລະປາກົດຢ່າງຈະແຈ້ງຢ່າງຍິ່ງ, ແລະເນື້ອຄວາມທີ່ຄວນກ່າວນັ້ນເປັນຂອງກຸ່ມຄຳນັ້ນ. ໃນຄຳນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ ປາກົດຢ່າງຈະແຈ້ງ ຄືເນື້ອຄວາມແຫ່ງສຽງ, ສ່ວນເນື້ອຄວາມຄືຄວາມປະສົງ ຍ່ອມເລິກເຊິ່ງໂດຍທຳມະຊາດ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ—

‘‘ကဝီန’ဓိပ္ပာယ’မသဒ္ဒဂေါစရံ,ပဒေ ဖုရန္တံ မုဒုကမှိ ကေဝလံ;

ဝိသန္တိ ဘာဝါဝဂမာ ကတဿမာ,ပကာသယန္တျာ’ကတိယော တု တာဒိသာ’’တိ.

“ທ່ານຜູ້ມີຄວາມຊຳນານ ຜູ້ເຂົ້າໃຈສະພາວະ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງຄວາມປະສົງຂອງກວີທັງຫຼາຍ ອັນບໍ່ແມ່ນວິໄສແຫ່ງສຽງ ທີ່ປາກົດສະເພາະໃນບົດອັນອ່ອນໂຍນເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນຮູບແບບທັງຫຼາຍເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມສະແດງອອກ (ເຊິ່ງຄວາມປະສົງນັ້ນ).”

တဿတ္ထော – အသဒ္ဒဂေါစရံ သဒ္ဒဿ အဝိသယံ ဟုတွာ မုဒုကမှိ ပဒေ ကေဝလံ ဝိသုံ ဖုရန္တံ စာပေန္တံ ကဝီနဓိပ္ပာယံ ကဝီနမဇ္ဈာသယံ [Pg.144] ကတဿမာ သဒ္ဒတ္ထဝိသယေ ကတပရိစယာ ပဏ္ဍိတာ ဘာဝါဝဂမာ ပဒတ္ထာဝဗောဓေန ဝိသန္တိ ပဝိသန္တိ, တာဒိသာ အာကတိယော တု သဒ္ဒသဒ္ဒတ္ထာနံ အာကာရာ ပကာသယန္တိ အဓိပ္ပာယတ္ထံ ဇောတေန္တီတိ.

ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄາຖາຮູບແບບນັ້ນຄື: ທ່ານຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີຄວາມຄຸ້ນເຄີຍໃນວິໄສແຫ່ງສຽງແລະເນື້ອຄວາມ ຜູ້ເຂົ້າໃຈສະພາວະ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງ ຄືເຂົ້າໄປຮູ້ດ້ວຍການເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດ ເຊິ່ງຄວາມປະສົງຂອງກວີ ຄືຄວາມຕັ້ງໃຈຂອງກວີທັງຫຼາຍ ອັນບໍ່ແມ່ນວິໄສແຫ່ງສຽງ ຄືບໍ່ແມ່ນວິໄສແຫ່ງສຽງ ແລ້ວປາກົດ ຄືສະແດງອອກສະເພາະໃນບົດອັນອ່ອນໂຍນເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນຮູບແບບທັງຫຼາຍ ຄືລັກສະນະແຫ່ງສຽງແລະເນື້ອຄວາມແຫ່ງສຽງເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມສະແດງອອກ ຄືເຮັດໃຫ້ເນື້ອຄວາມຄືຄວາມປະສົງປາກົດຂຶ້ນ.

၁၂၀.

໑໒໐.

အလင်္ကရောန္တာ ဝဒနံ, မုနိနော’ဓရရံသိယော;

သောဘန္တေ’ရုဏရံသီ’ဝ, သမ္ပတန္တာ’မ္ဗုဇောဒရေ.

ລັງສີແຫ່ງພຣະໂອດ (ຮີມສົບ) ຂອງພຣະມຸນີ ອັນປະດັບຕົກແຕ່ງພຣະພັກ ຍ່ອມງົດງາມ ປຽບເໝືອນແສງອະລຸນທີ່ຕົກລົງໃນກາງດອກບົວ.

၁၂၀. ‘‘အလင်္ကရောန္တာ’’ဣစ္စာဒိ. မုနိနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဝဒနံ သဘာဝမဓုရပကတိမုခံ အလင်္ကရောန္တာ သဇ္ဇန္တာ သောဘယမာနာ အဓရာနံ ရံသိယော သုပက္ကဗိမ္ဗဖလောပမဩဋ္ဌယုဂဠဝိနိဿဋဗဟုတရကန္တိစ္ဆိတာဘာ မုနိနောတိ ဝိညာယတိ သုတတ္တာ. အမ္ဗုဇောဒရေ တာ ကာလောပနတပုပ္ဖကာသရမဏီယေ ပဒုမဗ္ဘန္တရေ သမ္ပတန္တာ ပဝတ္တမာနာ အရုဏရံသီဝ ဗာလသူရိယရံသိယော ဝိယ သောဘန္တေ ဝိရာဇန္တိ.

໑໒໐. ຄຳວ່າ “Alaṅkarontā” ເປັນຕົ້ນ. ລັງສີແຫ່ງພຣະໂອດທັງຫຼາຍ ຄືແສງສະຫວ່າງແຫ່ງພຣະໂອດອັນມີຄວາມງົດງາມຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ທີ່ເປັ່ງອອກມາຈາກຄູ່ພຣະໂອດອັນປຽບເໝືອນໝາກຕຳນິນສຸກ ອັນປະດັບຕົກແຕ່ງ ຄືຕົກແຕ່ງໃຫ້ງົດງາມ ເຊິ່ງພຣະພັກ ຄືພຣະພັກຕາມທຳມະຊາດອັນຫວານຊຶ້ງໂດຍສະພາວະ ຂອງພຣະມຸນີ ຄືພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ (ຄຳວ່າ ຂອງພຣະມຸນີ ຍ່ອມຊາບໄດ້ເພາະມີການກ່າວໄວ້), ຍ່ອມງົດງາມ ຄືຮຸ່ງເຮືອງ ປຽບເໝືອນແສງອະລຸນ ຄືແສງແຫ່ງພຣະອາທິດອຸໄທ ທີ່ຕົກລົງ ຄືດຳເນີນໄປ ໃນກາງດອກບົວ ຄືໃນພາຍໃນດອກບົວອັນງົດງາມດ້ວຍສະຫຼະນ້ຳທີ່ມີດອກໄມ້ບານຕາມລະດູການ.

၁၂၀. ‘‘အလင်္ကရောန္တေ’’စ္စာဒိ. မုနိနော ဝဒနံ ပကတိသုန္ဒရမုခံ အလင်္ကရောန္တာ သဇ္ဇန္တာ အဓရရံသိယော တဿေဝ မုနိနော ဩဋ္ဌဒွယတော နိက္ခန္တကန္တိသမူဟာ အမ္ဗုဇောဒရေ ဝိကသနာနုရူပကာလာဘိမုခေ ပဒုမဂဗ္ဘေ ဥပဍ္ဎဝိကသိတေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သမ္ပတန္တာ ပဝတ္တမာနာ အရုဏရံသီ ဣဝ ဗာလသူရိယရံသီဝ သောဘန္တေ ဒိဗ္ဗန္တီတိ. ဧတ္ထ အဒူရသမ္ဗန္ဓံ ပသိဒ္ဓတ္ထဉ္စ နိဿာယ ပသာဒဂုဏော ပါကဋော. အဓရရံသီနံ မုနိသမ္ဗန္ဓော သုတာနုမိတသမ္ဗန္ဓေသု သုတသမ္ဗန္ဓဿ ဗလဝတ္တာ, ကာကက္ခိဂေါဠကနယေန ဝါ လဗ္ဘတီတိ. အဓရေ ရံသီတိ စ, အမ္ဗုဇဿ ဥဒရန္တိ စ ဝါကျံ.

໑໒໐. ຄຳວ່າ “Alaṅkaronte” ເປັນຕົ້ນ. ລັງສີແຫ່ງພຣະໂອດທັງຫຼາຍ ຄືກຸ່ມແສງສະຫວ່າງທີ່ເປັ່ງອອກມາຈາກຄູ່ພຣະໂອດຂອງພຣະມຸນີນັ້ນເອງ ອັນປະດັບຕົກແຕ່ງ ຄືຕົກແຕ່ງ ເຊິ່ງພຣະພັກ ຄືພຣະພັກອັນງົດງາມໂດຍທຳມະຊາດ ຂອງພຣະມຸນີ, ຍ່ອມງົດງາມ ຄືຮຸ່ງເຮືອງ ປຽບເໝືອນແສງອະລຸນ ຄືແສງແຫ່ງພຣະອາທິດອຸໄທ ທີ່ຕົກລົງ ຄືດຳເນີນໄປ ໃນກາງດອກບົວ ຄືໃນກາງດອກບົວທີ່ກຳລັງຈະບານຕາມເວລາອັນສົມຄວນ (ອະທິບາຍວ່າ ດອກບົວທີ່ບານເຄິ່ງໜຶ່ງ). ໃນຄຳນີ້ ປະສາດະຄຸນຍ່ອມປາກົດຈະແຈ້ງ ເພາະອາໄສຄວາມສຳພັນທີ່ບໍ່ຫ່າງກັນແລະເນື້ອຄວາມທີ່ປາກົດຈະແຈ້ງ. ຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງລັງສີແຫ່ງພຣະໂອດກັບພຣະມຸນີ ຍ່ອມໄດ້ຮັບດ້ວຍນັຍຍະແຫ່ງດວງຕາຂອງກາ ເພາະຄວາມສຳພັນທີ່ໄດ້ຍິນມີກຳລັງຫຼາຍກວ່າຄວາມສຳພັນທີ່ໄດ້ຍິນແລະຄາດຄະເນ. ຂໍ້ຄວາມວ່າ ລັງສີໃນພຣະໂອດ, ແລະກາງແຫ່ງດອກບົວ.

၁၂၁.

໑໒໑.

ဩဇော သမာသဗာဟုလျ-မေသော ဂဇ္ဇဿ ဇီဝိတံ;

ပဇ္ဇေပျ’နာကုလော သော’ယံ,ကန္တော ကာမီယတေ ယထာ.

ໂອຊະນີ້ ຄືຄວາມຫຼາກຫຼາຍແຫ່ງສະໝາດ ເປັນຊີວິດຂອງຮ້ອຍແກ້ວ, ແລະໂອຊະນັ້ນ ທີ່ບໍ່ສັບສົນ ເປັນທີ່ຮັກ ຍ່ອມເປັນທີ່ປາດຖະໜາແມ່ນແຕ່ໃນຮ້ອຍກອງ ດັ່ງຕົວຢ່າງນີ້.

၁၂၁. ‘‘ဩဇော’’ဣစ္စာဒိ. [Pg.145] သမာသဿ ဧကတ္ထဝုတ္တိယာ ဗာဟုလျံ ဘိယျောဘာဝေါ ဣတျနုဝဒိတွာ ပုန ဩဇော ဝိဓီယတေ, ဧသော ဩဇော သမာသဗာဟုလ္လလက္ခဏော ဂဇ္ဇဿ ဝုတ္တိရူပဿ ဇီဝိတံ ဟဒယံ သာရံ တပ္ပဓာနတ္တာ ဂဇ္ဇဿ, န ပဇ္ဇဿ, သောယံ ဩဇော အနာကုလော အဂဟနော အတောယေဝ ကန္တော ဟဒယင်္ဂမော, ပဇ္ဇေပိ န ကေဝလံ ဂဇ္ဇေ ကာမီယတေ ပယုဇ္ဇတေ. ယထေတျုဒါဟရတိ.

໑໒໑. ຄຳວ່າ “Ojo” ເປັນຕົ້ນ. ພຣະອາຈານກ່າວເຖິງຄວາມຫຼາກຫຼາຍ ຄືຄວາມມີຢູ່ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍແຫ່ງສະໝາດ ໂດຍຄວາມເປັນບົດທີ່ມີເນື້ອຄວາມດຽວກັນ ແລ້ວຈຶ່ງກຳນົດໂອຊະຄືນໃໝ່. ໂອຊະນີ້ ອັນມີລັກສະນະຄືຄວາມຫຼາກຫຼາຍແຫ່ງສະໝາດ ເປັນຊີວິດ ຄືຫົວໃຈ ໄດ້ແກ່ແກ່ນສານຂອງຮ້ອຍແກ້ວອັນມີຮູບແບບເປັນຄຳປະພັນ ເພາະຮ້ອຍແກ້ວມີໂອຊະນັ້ນເປັນປະທານ ບໍ່ແມ່ນຮ້ອຍກອງ, ໂອຊະນັ້ນ ທີ່ບໍ່ສັບສົນ ຄືບໍ່ເຂົ້າໃຈຍາກ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນທີ່ຮັກ ຄືເປັນທີ່ຈັບใจ ຍ່ອມເປັນທີ່ປາດຖະໜາ ຄືຖືກນຳມາໃຊ້ ແມ່ນແຕ່ໃນຮ້ອຍກອງ ບໍ່ແມ່ນສະເພາະໃນຮ້ອຍແກ້ວເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “Yathā” (ດັ່ງຕົວຢ່າງ) ເພື່ອສະແດງຕົວຢ່າງ.

၁၂၁. ဣဒါနိ ဩဇဂုဏံ ဒဿေတိ ‘‘ဩဇော’’စ္စာဒိနာ. ဩဇော နာမ သမာသဗာဟုလျံ ဘိန္နတ္ထေသု ပဝတ္တသဒ္ဒါနံ ဧကတ္ထပဝတ္တိလက္ခဏဿ သမာသဿ ဗဟုလတာ, ဧသော ဩဇော ဂဇ္ဇဿ ဂဇ္ဇဗန္ဓဿ ဇီဝိတံ ဟဒယံ, ဇီဝိတသီသေန ဟဒယသင်္ခတံ စိတ္တံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သော အယံ ဩဇော အနာကုလော နိဗျာကုလော ကန္တော တတောယေဝ ဝိညူနံ ပိယဘူတော ပဇ္ဇေပိ ပဇ္ဇဗန္ဓေပိ ကာမီယတေ ကဝီဟိ ပယုဇ္ဇတေတိ. ဗဟုလဿ ဘာဝေါ ဗာဟုလျံ, သမာသဿ ဗာဟုလျန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ဂဇ္ဇဗန္ဓာဓိကာရဿာဘာဝါ ပဇ္ဇဝိသယဿ ဩဇဂုဏဿ လက္ခိယံ ဒဿေတိ ‘‘ယထေ’’စ္စာဒိနာ.

໑໒໑. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານສະແດງໂອຊະຄຸນດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ojo” (ໂອຊະ). ທີ່ຊື່ວ່າ ໂອຊະ ຄືຄວາມຫຼາກຫຼາຍແຫ່ງສະໝາດ ໄດ້ແກ່ຄວາມຫຼາກຫຼາຍແຫ່ງສະໝາດອັນມີລັກສະນະເປັນໄປໃນເນື້ອຄວາມດຽວກັນແຫ່ງສຽງທັງຫຼາຍທີ່ເປັນໄປໃນເນື້ອຄວາມທີ່ຕ່າງກັນ, ໂອຊະນີ້ ເປັນຊີວິດ ຄືຫົວໃຈແຫ່ງຮ້ອຍແກ້ວ ຄືຄຳປະພັນຮ້ອຍແກ້ວ, ພຶງຊາບວ່າ ພຣະອາຈານກ່າວເຖິງຈິດທີ່ເອີ້ນວ່າຫົວໃຈ ດ້ວຍຍອດແຫ່ງຊີວິດ. ໂອຊະນັ້ນ ທີ່ບໍ່ສັບສົນ ຄືບໍ່ວຸ່ນວາຍ ເປັນທີ່ຮັກ ຄືເປັນທີ່ຮັກຂອງນັກປາດທັງຫຼາຍເພາະເຫດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນທີ່ປາດຖະໜາ ຄືກວີທັງຫຼາຍນຳມາໃຊ້ ແມ່ນແຕ່ໃນຮ້ອຍກອງ ຄືຄຳປະພັນຮ້ອຍກອງນຳ. ບົດວິເຄາະວ່າ: ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຄຳຫຼາກຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ຄວາມຫຼາກຫຼາຍ, ຄວາມຫຼາກຫຼາຍແຫ່ງສະໝາດ ຊື່ວ່າ ສະມາສະພາຫຸນຍະ (ຄວາມຫຼາກຫຼາຍແຫ່ງສະໝາດ). ເພາະບໍ່ມີຫົວຂໍ້ກ່ຽວກັບຄຳປະພັນຮ້ອຍແກ້ວ ພຣະອາຈານຈຶ່ງສະແດງຕົວຢ່າງແຫ່ງໂອຊະຄຸນອັນເປັນວິໄສແຫ່ງຮ້ອຍກອງ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “yathā” (ດັ່ງຕົວຢ່າງ).

၁၂၂.

໑໒໒.

မုနိန္ဒမန္ဒသဉ္ဇာတ-ဟာသစန္ဒနလိမ္ပိတာ;

ပလ္လဝါ ဓဝလာ တဿေ-ဝေကောနာ’ဓရပလ္လဝေါ.

ໃບອ່ອນທັງຫຼາຍ ອັນຖືກທາດ້ວຍແປ້ງຈັນຄືຮອຍຍິ້ມອັນເກີດຂຶ້ນເບົາໆ ຂອງພຣະມຸນິນທະ ຍ່ອມເປັນສີຂາວ, ແຕ່ໃບອ່ອນຄືພຣະໂອດ (ຮີມສົບ) ພຽງໃບດຽວຂອງພຣະມຸນິນທະນັ້ນເອງ ບໍ່ເປັນສີຂາວ.

၁၂၂. ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိ. မုနိန္ဒဿ မန္ဒံ ဤသကံ သဉ္ဇာတော ပဝတ္တော တံသဘာဝတ္တာ ဘဂဝတော ဟာသဿ ဟာသော ဟသိတံ သောဝ စန္ဒနမိဝ စန္ဒနံ ဓဝလတ္တရူပတ္တာ, တေန လိမ္ပိတာ ဥပဒေဟိတာ ပလ္လဝါ သဗ္ဗာနိ ကိလသယာနိ ‘‘ဣဒမေဝေ’’တိ နိယမာဘာဝတော, ဓဝလာ ပကတိဝဏ္ဏပရိစ္စာဂေန သုက္ကာ အဟေသုံ ဂါဟာပိတတ္တာ သဂုဏဿ တာဒိသဝိသိဋ္ဌဿ ပဋိလာဘတော, ဧဝံ သန္တေပိ တဿ မုနိန္ဒဿေဝ ဧကော အညဿ တာဒိသဿာဘာဝါ အဓရပလ္လဝေါ န ဓဝလော [Pg.146] ဓဝလော နာဟောသိ. အစ္စာသန္နဒေသိယောပိ ဗဟုမန္တဗ္ဗော’ယ’မဿာနုဘာဝေါတိ.

໑໒໒. ຄຳວ່າ “Muninda” ເປັນຕົ້ນ. ໃບອ່ອນທັງຫຼາຍ ຄືຍອດໄມ້ທັງປວງ ເພາະບໍ່ມີການກຳນົດວ່າ “ສະເພາະສິ່ງນີ້ເທົ່ານັ້ນ”, ອັນຖືກທາ ຄືຊໂລມດ້ວຍແປ້ງຈັນ ຄືແປ້ງຈັນ ປຽບເໝືອນຮອຍຍິ້ມ ຄືການຍິ້ມແຍ້ມ ອັນເກີດຂຶ້ນ ຄືເປັນໄປເບົາໆ ຄືໜ້ອຍໜຶ່ງ ຂອງພຣະມຸນິນທະ ເພາະພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າມີສະພາວະຢ່າງນັ້ນ ເພາະມີຮູບຮ່າງເປັນສີຂາວ, ຍ່ອມເປັນສີຂາວ ຄືເປັນສີຂາວໂດຍການສະຫຼະສີຕາມທຳມະຊາດ ເພາະໄດ້ຮັບຄຸນອັນວິເສດເຊັ່ນນັ້ນທີ່ຖືກກຳນົດໃຫ້, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຢ່າງນັ້ນ ໃບອ່ອນຄືພຣະໂອດພຽງໃບດຽວ ຂອງພຣະມຸນິນທະນັ້ນເອງ ເພາະບໍ່ມີໃບອ່ອນອື່ນເຊັ່ນນັ້ນ ບໍ່ເປັນສີຂາວ ຄືບໍ່ໄດ້ເປັນສີຂາວ. ອະທິບາຍວ່າ ແມ່ນແຕ່ສິ່ງທີ່ຢູ່ໃນບ່ອນທີ່ໃກ້ຊິດທີ່ສຸດ ກໍພຶງໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງວ່າ ນີ້ຄືອານຸພາບຂອງພຣະອົງ.

‘‘ပေမာဝဗန္ဓဟဒယေ သဒယေ ဇိနသ္မိံ,တသ္မိံ နု ကိံ ကုမတယော ဘဝထ’ပ္ပသန္နာ;

ကိံ တေန ဝေါ န ဝိဟိတံ ဟိတ’မုဂ္ဂဒုဂ္ဂ-သံသာရသာဂရသမုတ္တရဏာဝသာနံ’’.

“ພວກຄົນມີປັນຍາຊົ່ວເອີຍ! ເປັນຫຍັງພວກທ່ານຈຶ່ງບໍ່ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຊິນະເຈົ້າຜູ້ມີພຣະຫະລຶໄທຜູກພັນດ້ວຍຄວາມຮັກ ແລະມີຄວາມເມດຕາກະລຸນານັ້ນເລົ່າ? ພຣະຊິນະເຈົ້ານັ້ນ ບໍ່ໄດ້ຊົງບຳເພັນປະໂຫຍດເກື້ອກູນອັນມີການຂ້າມພົ້ນມະຫາສະໝຸດຄືສັງສານວັດອັນກັນດານແລະຮ້າຍແຮງເປັນທີ່ສຸດໃຫ້ແກ່ພວກທ່ານແລ້ວຫຼື?”

ဣစ္စပရမုဒါဟရဏံ. ဧဝမေတာဒိသော အနာကုလော ကန္တော ဩဇော ဇာနိတဗ္ဗောတိ. နနု စ ယ-တသဒ္ဒါနံ နိစ္စော သမ္ဗန္ဓော, တသ္မာ ကထံ ‘‘တဿေဝေကော နာဓရပလ္လဝေါ’’တိ ဧတ္ထ ယသဒ္ဒါဘာဝေါတိ? သစ္စံ, ကိန္တု ပက္ကန္တဝိသယော, တထာ ပသိဒ္ဓဝိသယော, အနုဘူတဝိသယော စ တသဒ္ဒေါ ယသဒ္ဒံ နာပေက္ခတေ. ယထာ –

ນີ້ຄືຕົວຢ່າງອື່ນ. ໂອຊະຄຸນທີ່ມີລັກສະນະບໍ່ສັບສົນແລະເປັນທີ່ຮັກໃຄ່ເຊັ່ນນີ້ ຄວນຊາບດ້ວຍປະການສະນັ້ນ. ຖາມວ່າ: ກໍການເຊື່ອມໂຍງກັນລະຫວ່າງ ຍະ-ສັບ ແລະ ຕະ-ສັບ ນັ້ນເປັນໄປເປັນນິດບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຖ້າເຊັ່ນນັ້ນ ເປັນຫຍັງໃນຄຳວ່າ “tasseveko nādharapallavo” (ພຣະໂອດເບື້ອງລຸ່ມພຽງໜຶ່ງດຽວຂອງພຣະອົງນັ້ນເອງ) ນີ້ ຈຶ່ງບໍ່ມີ ຍະ-ສັບ ປາກົດຢູ່? ຕອບວ່າ: ຈິງຢູ່, ແຕ່ທວ່າ ຕະ-ສັບ ທີ່ມີເນື້ອຄວາມອັນກ່າວເຖິງແລ້ວ (ປັກກັນຕະວິໄສ), ຕະ-ສັບ ທີ່ມີເນື້ອຄວາມອັນເປັນທີ່ຮູ້ກັນດີແລ້ວ (ປະສິດທະວິໄສ), ແລະ ຕະ-ສັບ ທີ່ມີເນື້ອຄວາມອັນໄດ້ຮັບຮູ້ມາແລ້ວ (ອະນຸພູຕະວິໄສ) ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງການ ຍະ-ສັບ. ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ —

‘‘သဝါသနေ ကိလေသေ သော, ဧကော သဗ္ဗေ နိဃာတိယ;

အဟု သုသုဒ္ဓသန္တာနော, ပူဇာနဉ္စ သဒါရဟော’’.

“ພຣະອົງນັ້ນ ຊົງກຳຈັດກິເລດທັງໝົດພ້ອມທັງວາສະໜາໄດ້ພຽງພຣະອົງດຽວ, ມີພຣະອັດທະຍາໄສອັນບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ, ແລະຊົງເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການບູຊາສະເໝີ”.

ဣစ္စာဒိ. ဧတ္ထ ဗုဒ္ဓေါ ‘‘ဗုဒ္ဓါနုဿတိမာဒိတော’’တိ ပက္ကန္တော.

ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນີ້ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຊົງເປັນຜູ້ທີ່ຖືກກ່າວເຖິງແລ້ວ ດ້ວຍຄຳວ່າ “buddhānussatimādito” (ເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍພຸດທານຸສະຕິ).

ပသိဒ္ဓဝိသယော ယထာ –

ຕະ-ສັບ ທີ່ມີເນື້ອຄວາມອັນເປັນທີ່ຮູ້ກັນດີແລ້ວ (ປະສິດທະວິໄສ) ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ —

‘‘အဂ္ဂိံ ပက္ခန္ဒ’ အထ ဝါ, ‘ပဗ္ဗတဂ္ဂါ ပတေ’တိ ဝါ;

ယဒိ ဝက္ခတိ ကတ္တဗ္ဗံ, ဉာတကာရီဟိ သော ဇိနော’’.

“ຫາກພຣະชິນະເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ຈະຊົງຕຳລັດວ່າ ‘ຈົ່ງໂດດເຂົ້າກອງໄຟ’ ຫຼື ‘ຈົ່ງຕົກລົງມາຈາກຍອດພູເຂົາ’ ດັ່ງນີ້, ສິ່ງນັ້ນຍ່ອມເປັນກິດອັນຍາດຕິພີ່ນ້ອງທັງຫຼາຍຄວນເຮັດຕາມ”.

ဣစ္စာဒိ.

ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

အနုဘူတဝိသယော ယထာ –

ຕະ-ສັບ ທີ່ມີເນື້ອຄວາມອັນໄດ້ຮັບຮູ້ມາແລ້ວ (ອະນຸພູຕະວິໄສ) ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ —

‘‘အတီတံ နာနုသောစာမိ, နပ္ပဇပ္ပာမ’နာဂတံ;

ပစ္စုပ္ပန္နေန ယာပေမိ, တေန ဝဏ္ဏော ပသီဒတိ’’.

“ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເສົ້າໂສກເຖິງອະດີດ, ບໍ່ເພີ້ຝັນເຖິງອະນາຄົດ, ດຳລົງຊີວິດຢູ່ດ້ວຍສິ່ງທີ່ເປັນປັດຈຸບັນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຜິວພັນຈຶ່ງຜຸດຜ່ອງ”.

ဣစ္စာဒိ.

ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

ယသဒ္ဒေါ တုတ္တရဝါကျဋ္ဌော ပုဗ္ဗဝါကျေ တသဒ္ဒမေဝ ဂမယတိ. ယထာ –

ສ່ວນ ຍະ-ສັບ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນປະໂຫຍກຫຼັງ ຍ່ອມສະແດງເຖິງ ຕະ-ສັບ ໃນປະໂຫຍກກ່ອນນັ້ນເອງ. ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ —

‘‘ဗောဓိံ [Pg.147] နမာမိ နတိဘာဇနမစ္စုဠာရံ,ပုညာကရံ ဘုဝနမဏ္ဍလသောတ္ထိဘူတံ;

ယော စက္ခုသောတသတိဂေါစရတံ သမေတော,ဒေါသာရိဒပ္ပမထနေ’ကရသော ဗုဓာနံ’’.

“ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນ້ອມໄຫວ້ພຣະໂພທິຍານ ອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມນ້ອມນ້ຳອັນຍິ່ງໃຫຍ່, ເປັນບໍ່ເກີດແຫ່ງບຸນ, ເປັນຄວາມສະຫວັດດີແຫ່ງມົນທົນຄືແຜ່ນດິນ; ພຣະໂພທິຍານໃດ ທີ່ເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນອາລົມແຫ່ງຈັກຂຸ, ໂສຕະ ແລະສະຕິຂອງນັກປາດທັງຫຼາຍ, ມີລົດດຽວໃນການກຳຈັດຄວາມເຍີ້ງຍິ່ງແຫ່ງກິເລດອັນເປັນສັດຕູ”.

ဣစ္စာဒိ.

ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

ပုဗ္ဗဝါကျောပါတ္တော တု ယသဒ္ဒေါ ဥတ္တရဝါကျေတသဒ္ဒေါပါဒါနံ ဝိနာ သာကင်္ခေ ဝါကျဿ ဦနတ္တံ ဇနေတိ. ဧတ္ထ ပက္ကန္တဝိသယော တသဒ္ဒေါ.

ແຕ່ ຍະ-ສັບ ທີ່ນຳມາໃຊ້ໃນປະໂຫຍກກ່ອນ ຫາກປາສະຈາກການນຳ ຕະ-ສັບ ມາໃຊ້ໃນປະໂຫຍກຫຼັງ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍກບົກພ່ອງ ເພາະຕ້ອງລໍຖ້າຄຳອື່ນ (ຍັງບໍ່ສົມບູນ). ໃນທີ່ນີ້ ຕະ-ສັບ ເປັນປັກກັນຕະວິໄສ (ມີເນື້ອຄວາມອັນກ່າວເຖິງແລ້ວ).

၁၂၂. မုနိန္ဒဿ မန္ဒံ ဤသကံ သဉ္ဇာတော ပဝတ္တော ဟာသောယေဝ သိတံ စန္ဒနစုဏ္ဏမိဝ တေန လိမ္ပိတာ အာလေပိတာ ပလ္လဝါ ရုက္ခလတာဒီနံ ပကတိရတ္တာနိ ကိသလယာနိ ဓဝလာ သဂုဏပရိစ္စာဂေန သေတာ အဟေသုံ, တထာပိ တဿေဝ တထာဂတဿ ဧကော အတုလော အသဟာယော ဝါ အဓရပလ္လဝေါ ဒန္တာဝရဏသင်္ခါတပလ္လဝေါ န ရံသိသံသဋ္ဌောပိ သမီပဋ္ဌောပိ ဓဝလော သေတော နာဟောသိ. ဧဝမေတ္ထ အဂဟနသမာသဗာဟုလျံ ဒီပိတံ ဟောတိ.

໑໒໒. ພຣະສະໝຸດຄືຄວາມແຍ້ມພຣະໂອດອັນເກີດຂຶ້ນພຽງເລັກນ້ອຍຂອງພຣະມຸນິນເຈົ້າ ເປັນເໝືອນຜົງຈັນຂາວ, ໃບອ່ອນທັງຫຼາຍ (ຄືໃບໄມ້ແລະເຄືອໄມ້ທີ່ຕາມປົກກະຕິມີສີແດງ) ທີ່ຖືກທາແລ້ວດ້ວຍຜົງຈັນນັ້ນ ໄດ້ກາຍເປັນສີຂາວ ເພາະສະຫຼະສີເດີມຂອງຕົນ, ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍຕາມ ພຣະໂອດເບື້ອງລຸ່ມ (ຄືຮີມສົບ) ອັນຫາທີ່ປຽບບໍ່ໄດ້ພຽງໜຶ່ງດຽວຂອງພຣະຕຖາຄົດເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ກໍບໍ່ໄດ້ກາຍເປັນສີຂາວເລີຍ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຢູ່ໃກ້ຊິດ ຫຼືຖືກຕ້ອງກັບລັງສີ (ແຫ່ງຄວາມແຍ້ມພຣະໂອດ) ນັ້ນກໍຕາມ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ໃນທີ່ນີ້ຈຶ່ງເປັນການສະແດງເຖິງຄວາມຫຼາກຫຼາຍແຫ່ງສະມາດອັນເຂົ້າໃຈງ່າຍ.

‘‘ပေမာဝဗန္ဓဟဒယေ သဒယေ ဇိနသ္မိံ,တသ္မိံ နု ကိံ ကုမတယော ဘဝထ’ပ္ပသန္နာ;

ကိံ တေန ဝေါ န ဝိဟိတံ ဟိတ’မုဂ္ဂဒုဂ္ဂ-သံသာရသာဂရသမုတ္တရဏာဝသာန’’န္တိ.

“ພວກຄົນມີປັນຍາຊົ່ວເອີຍ! ເປັນຫຍັງພວກທ່ານຈຶ່ງບໍ່ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຊິນະເຈົ້າຜູ້ມີພຣະຫະລຶໄທຜູກພັນດ້ວຍຄວາມຮັກ ແລະມີຄວາມເມດຕາກະລຸນານັ້ນເລົ່າ? ພຣະຊິນະເຈົ້ານັ້ນ ບໍ່ໄດ້ຊົງບຳເພັນປະໂຫຍດເກື້ອກູນອັນມີການຂ້າມພົ້ນມະຫາສະໝຸດຄືສັງສານວັດອັນກັນດານແລະຮ້າຍແຮງເປັນທີ່ສຸດໃຫ້ແກ່ພວກທ່ານແລ້ວຫຼື?”

အပရမုဒါဟရဏံ. တဿတ္ထော – ကုမတယော ဟေ အညာဏာ! ပေမာဝဗန္ဓဟဒယေ သဗ္ဗေသု တုမှေသု နိစ္စံ ပဝတ္တိတဒဠှပေမာနုဗန္ဓစိတ္တေ သဒယေ တတောယေဝ ဒယာသဟိတေ တသ္မိံ ဇိနသ္မိံ ဝိသယဘူတေ ကိံ နု ကသ္မာ အပ္ပသန္နာ ဘဝထ, တထာ ဟိ ဝေါ တုမှာကံ တေန ဇိနေန ဥဂ္ဂေါ ဒါရုဏော စ, ဒုဂ္ဂေါ ဂန္တုမသက္ကုဏေယျော စ, သောယေဝ သံသာရသာဂရော တဿ သမုတ္တရဏံ ပရိယန္တပ္ပတ္တိယေဝ အဝသာနံ ယဿ တံ န ဝိဟိတံ အကတံ ဟိတံ ဝုဒ္ဓိ နာမ ကိံ ဟောတိ, န [Pg.148] ဟောတေဝ. ဧတ္ထာပိ သမာသဿ ပါကဋတ္တာ ဩဇော ဂုဏော ကန္တော ဟောတီတိ.

ນີ້ຄືຕົວຢ່າງອື່ນ. ອະທິບາຍຄວາມວ່າ: ພວກຄົນມີປັນຍາຊົ່ວ (kumatayo) ຄື ພວກຄົນເຂົາເອີຍ! ເປັນຫຍັງພວກທ່ານຈຶ່ງບໍ່ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຊິນະເຈົ້າ (jinasmiṃ) ຜູ້ເປັນວິໄສ, ຜູ້ມີພຣະຫະລຶໄທຜູກພັນດ້ວຍຄວາມຮັກ (pemāvabandhahadaye) ຄື ມີພຣະຫະລຶໄທອັນຜູກພັນດ້ວຍຄວາມຮັກອັນໝັ້ນຄົງທີ່ຊົງສະແດງແກ່ພວກທ່ານທັງໝົດເປັນນິດ, ແລະຜູ້ມີຄວາມເມດຕາກະລຸນາ (sadaye) ຄື ປະກອບດ້ວຍຄວາມກະລຸນາເພາະເຫດນັ້ນນັ້ນເລົ່າ? ດ້ວຍວ່າ ປະໂຫຍດເກື້ອກູນ (hitaṃ) ຄື ຄວາມຈະເລີນໃດ ທີ່ມີການຂ້າມພົ້ນ (samuttaraṇa) ຄື ການເຖິງຝັ່ງສຸດທ້າຍຂອງມະຫາສະໝຸດຄືສັງສານວັດ (saṃsārasāgaro) ອັນກັນດານ (duggo) ຄື ບໍ່ສາມາດໄປໄດ້ໂດຍງ່າຍ ແລະຮ້າຍແຮງ (uggo) ຄື ໂຫດຮ້າຍນັ້ນ ເປັນທີ່ສຸດ (avasānaṃ), ປະໂຫຍດເກື້ອກູນນັ້ນ ພຣະຊິນະເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ຈະບໍ່ຊົງບຳເພັນ (na vihitaṃ) ຄື ບໍ່ຊົງເຮັດໃຫ້ແກ່ພວກທ່ານທັງຫຼາຍຫຼື? ຍ່ອມຊົງບຳເພັນໃຫ້ຢ່າງແນ່ນອນ. ເຖິງແມ່ນໃນທີ່ນີ້ ເພາະຄວາມປາກົດຊັດແຫ່ງສະມາດ ໂອຊະຄຸນຈຶ່ງເປັນທີ່ຮັກໃຄ່.

နနု ယ-တသဒ္ဒါနံ နိစ္စသမ္ဗန္ဓောတိ ကထံ ‘‘တဿေဝေကော’’တိ စ ‘‘တသ္မိံ နု ကိံ ကုမတယော’’တိ စ ဣစ္စာဒီသု ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တယသဒ္ဒေါ နတ္ထီတိ? သစ္စံ, တထာပိ ပက္ကန္တတ္ထဝိသယော, ပသိဒ္ဓတ္ထဝိသယော, အနုဘူတတ္ထဝိသယော ဝါ တသဒ္ဒေါ ယသဒ္ဒံ နာပေက္ခတိ. တထာ ဟိ –

ຖາມວ່າ: ກໍການເຊື່ອມໂຍງgັນລະຫວ່າງ ຍະ-ສັບ ແລະ ຕະ-ສັບ ນັ້ນເປັນໄປເປັນນິດບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຖ້າເຊັ່ນນັ້ນ ເປັນຫຍັງໃນຄຳວ່າ “tasseveko” ກໍດີ ແລະ “tasmiṃ nu kiṃ kumatayo” ກໍດີ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງບໍ່ມີ ຍະ-ສັບ ທີ່ກ່າວໄວ້ຂ້າງເທິງປາກົດຢູ່? ຕອບວ່າ: ຈິງຢູ່, ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍຕາມ ຕະ-ສັບ ທີ່ມີເນື້ອຄວາມອັນກ່າວເຖິງແລ້ວ (ປັກກັນຕັດຖະວິໄສ), ຕະ-ສັບ ທີ່ມີເນື້ອຄວາມອັນເປັນທີ່ຮູ້ກັນດີແລ້ວ (ປະສິດທັດຖະວິໄສ), ຫຼື ຕະ-ສັບ ທີ່ມີເນື້ອຄວາມອັນໄດ້ຮັບຮູ້ມາແລ້ວ (ອະນຸພູຕັດຖະວິໄສ) ຍ່ອມບໍ່ຕ້ອງການ ຍະ-ສັບ. ດ້ວຍວ່າ —

‘‘သဝါသနေ ကိလေသေ သော, ဧကော သဗ္ဗေ နိဃာတိယ;

အဟု သုသုဒ္ဓသန္တာနော, ပူဇာနဉ္စ သဒါရဟော’’တိ.

“ພຣະອົງນັ້ນ ຊົງກຳຈັດgິເລດທັງໝົດພ້ອມທັງວາສະໜາໄດ້ພຽງພຣະອົງດຽວ, ມີພຣະອັດທະຍາໄສອັນບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ, ແລະຊົງເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການບູຊາສະເໝີ”.

ဧဝမာဒီသု ‘‘သော’’တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌတသဒ္ဒေါ ‘‘ဗုဒ္ဓါနုဿတိမာဒိတော’’တိ ဧတ္ထ အတီတေန ဗုဒ္ဓသဒ္ဒေန ဝစနီယဝိသယော ဟောတိ.

ໃນຄຳເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຕະ-ສັບ ທີ່ລະບຸໄວ້ວ່າ “so” (ພຣະອົງນັ້ນ) ຍ່ອມເປັນວິໄສແຫ່ງຄຳທີ່ຄວນກ່າວເຖິງ ດ້ວຍພຸດທະສັບທີ່ລ່ວງມາແລ້ວໃນຄຳວ່າ “buddhānussatimādito” ນີ້.

‘‘အဂ္ဂိံ ပက္ခန္ဒ’ အထဝါ, ‘ပဗ္ဗတဂ္ဂါ ပတေ’တိ ဝါ;

ယဒိ ဝက္ခတိ ကတ္တဗ္ဗံ, ဉာတကာရီဟိ သော ဇိနော’’တိ.

“ຫາກພຣະຊິນະເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ຈະຊົງຕຳລັດວ່າ ‘ຈົ່ງໂດດເຂົ້າກອງໄຟ’ ຫຼື ‘ຈົ່ງຕົກລົງມາຈາກຍອດພູເຂົາ’ ດັ່ງນີ້, ສິ່ງນັ້ນຍ່ອມເປັນກິດອັນຍາດຕິພີ່ນ້ອງທັງຫຼາຍຄວນເຮັດຕາມ”.

ဧဝမာဒီသု တသဒ္ဒေါ ဉာတကာရီဟိ ကတ္တဗ္ဗတ္တာ ပသိဒ္ဓဗုဒ္ဓပဒတ္ထဝိသယော.

In ຄຳເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຕະ-ສັບ ເປັນວິໄສແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງພຸດທະສັບອັນເປັນທີ່ຮູ້ກັນດີແລ້ວ ເພາະເປັນກິດອັນຍາດຕິພີ່ນ້ອງທັງຫຼາຍຄວນເຮັດຕາມ.

‘‘အတီတံ နာနုသောစာမိ, နပ္ပဇပ္ပာမ’နာဂတံ;

ပစ္စုပ္ပန္နေန ယာပေမိ, တေန ဝဏ္ဏော ပသီဒတီ’’တိ.

“ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເສົ້າໂສກເຖິງອະດີດ, ບໍ່ເພີ້ຝັນເຖິງອະນາຄົດ, ດຳລົງຊີວິດຢູ່ດ້ວຍສິ່ງທີ່ເປັນປັດຈຸບັນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຜິວພັນຈຶ່ງຜຸດຜ່ອງ”.

ဧဝမာဒီသု တသဒ္ဒေါ အနနုသောစနနပ္ပဇပ္ပနယာပနသင်္ခါတဝိဇာနနဝသေန အနုဘူတတ္ထဝိသယော, တသ္မာ တီသုပိ ဌာနေသု တသဒ္ဒေါ ယသဒ္ဒံ နာပေက္ခတေ. ဧတ္ထ ပန ပက္ကန္တဝိသယော တသဒ္ဒေါ အဓိပ္ပေတော. အပိစ ဥတ္တရဝါကျေ ဌိတော ယသဒ္ဒေါ ပုဗ္ဗဝါကျေ တသဒ္ဒေ အသတိပိ တမေဝ ဒီပေတိ. တထာ ဟိ –

ໃນຄຳເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຕະ-ສັບ ເປັນວິໄສແຫ່ງເນື້ອຄວາມອັນໄດ້ຮັບຮູ້ມາແລ້ວ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຮູ້ແຈ້ງອັນໄດ້ແກ່ການບໍ່ເສົ້າໂສກ, ການບໍ່ເພີ້ຝັນ ແລະການດຳລົງຊີວິດຢູ່, ເພາະສະນັ້ນ ໃນສະຖານທີ່ທັງສາມນີ້ ຕະ-ສັບ ຈຶ່ງບໍ່ຕ້ອງການ ຍະ-ສັບ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ຕະ-ສັບ ທີ່ເປັນປັກກັນຕະວິໄສ (ມີເນື້ອຄວາມອັນກ່າວເຖິງແລ້ວ) ເປັນສິ່ງທີ່ປະສົງ. ອີກປະການໜຶ່ງ ຍະ-ສັບ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນປະໂຫຍກຫຼັງ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີ ຕະ-ສັບ ໃນປະໂຫຍກກ່ອນ ກໍຍ່ອມສະແດງເຖິງ ຕະ-ສັບ ນັ້ນເອງ. ດ້ວຍວ່າ —

ဗောဓိံ နမာမိ နတိဘာဇနမစ္စုဠာရံ,ပုညာကရံ ဘုဝနမဏ္ဍလသောတ္ထိဘူတံ;

ယော စက္ခုသောတသတိဂေါစရတံ သမေတော,ဒေါသာရိဒပ္ပမထနေ’ကရသော ဗုဓာနန္တိ.

“ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນ້ອມໄຫວ້ພຣະໂພທິຍານ ອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມນ້ອມນ້ຳອັນຍິ່ງໃຫຍ່, ເປັນບໍ່ເກີດແຫ່ງບຸນ, ເປັນຄວາມສະຫວັດດີແຫ່ງມົນທົນຄືແຜ່ນດິນ; ພຣະໂພທິຍານໃດ ທີ່ເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນອາລົມແຫ່ງຈັກຂຸ, ໂສຕະ ແລະສະຕິຂອງນັກປາດທັງຫຼາຍ, ມີລົດດຽວໃນການກຳຈັດຄວາມເຍີ້ງຍິ່ງແຫ່ງກິເລດອັນເປັນສັດຕູ”.

ယော [Pg.149] ဗုဓာနံ စက္ခုသောတသတီနံ ဂေါစရတံ ဝိသယဘာဝံ သမေတော ပတ္တော, တေသံယေဝ ဒေါသာရီနံ ကိလေသပစ္စတ္ထိကာနံ ဒပ္ပမထနေ ဒပ္ပမဒ္ဒနေ ဧကရသော ပဓာနကိစ္စော သမိဒ္ဓိဝန္တော ဝါ ဟောတိ, တံ ဗောဓိံ နမာမီတိ သမ္ဗန္ဓော. ပုဗ္ဗဝါကျေ ပယောဇိတော ယသဒ္ဒေါ ဥတ္တရဝါကျေ တသဒ္ဒေါပါဒါနေ အသတိ သံသယမုပ္ပာဒယမာနော ဝါကျဿ ဦနတ္တံ ကရောတိ. ဥဒါဟရဏံ ပန ပါကဋံ.

ການເຊື່ອມໂຍງຄຳຄື: ພຣະໂພທິຍານໃດ (yo) ທີ່ເຂົ້າເຖິງ (sameto) ຄື ບັນລຸຄວາມເປັນໂຄຈອນ (gocarataṃ) ຄື ຄວາມເປັນວິໄສແຫ່ງຈັກຂຸ, ໂສຕະ ແລະສະຕິຂອງນັກປາດທັງຫຼາຍ, ມີລົດດຽວ (ekaraso) ຄື ມີກິດຈະກຳຫຼັກ ຫຼືມີຄວາມສຳເລັດໃນການກຳຈັດຄວາມເຍີ້ງຍິ່ງ (dappamathane) ຄື ການຢຽບຢ່ຳຄວາມເຍີ້ງຍິ່ງແຫ່ງກິເລດອັນເປັນສັດຕູ (dosārīnaṃ) ເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນ້ອມໄຫວ້ພຣະໂພທິຍານນັ້ນ (taṃ bodhiṃ namāmi). ຍະ-ສັບ ທີ່ນຳມາໃຊ້ໃນປະໂຫຍກກ່ອນ ຫາກປາສະຈາກການນຳ ຕະ-ສັບ ມາໃຊ້ໃນປະໂຫຍກຫຼັງ ຍ່ອມກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມສົງໄສ ແລະເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍກບົກພ່ອງ. ສ່ວນຕົວຢ່າງນັ້ນປາກົດຊັດເຈນແລ້ວ.

၁၂၃.

໑໒໓.

ပဒါဘိဓေယျဝိသယံ,သမာသဗျာသသမ္ဘဝံ;

ယံ ပါရိဏတျံ ဟောတိ’ဟ,သောပိ ဩဇောဝ တံ ယထာ.

ຄວາມສົມບູນ (ແຫ່ງບົດ) ໃດ ທີ່ມີເນື້ອຄວາມອັນຄວນg່າວເຖິງດ້ວຍບົດເປັນວິໄສ, ອັນເກີດຂຶ້ນຈາກການຫຍໍ້ແລະການຂະຫຍາຍ, ຄວາມສົມບູນນັ້ນ ກໍເປັນໂອຊະຄຸນນັ້ນເອງໃນທີ່ນີ້, ດັ່ງຕົວຢ່າງຂອງຄວາມສົມບູນນັ້ນ.

၁၂၃. ‘‘ပဒိ’’စ္စာဒိ. ပဒဿ အဘိဓေယျော အတ္ထော သော ဝိသယော ယဿ. ယတ္ထ ပစုရသဒ္ဒါဘိဓေယျော အတ္ထော သံခိတ္တပဒေဟိ ဝုစ္စတေ, သော သမာသော. ယတ္ထပ္ပကေဟိ ပဒေဟိ အဘိဓေယျတ္ထော ပစုရပဒေဟိ ဝုစ္စတေ, သော ဗျာသော. တတော သမာသဗျာသတော သမ္ဘဝေါ ယဿ. တံ တထာဝိဓံ ယံ ပါရိဏတျံ ပရိဏတဘာဝေါ ဟောတီတိ အနုဝဒိတွာ သောပိ ဣဟ သသတ္ထေ ဩဇောဝါတိ ဝိဓီယတေ. တံ ယထေတျုဘယမ္ပိ ဥဒါဟရတိ.

໑໒໓. ຄຳວ່າ “Padi” ເປັນຕົ້ນ. ບົດໃດທີ່ມີເນື້ອຄວາມອັນຄວນກ່າວເຖິງດ້ວຍບົດເປັນວິໄສ. ໃນບົດໃດ ທີ່ເນື້ອຄວາມອັນຄວນກ່າວເຖິງດ້ວຍຄຳເປັນອັນຫຼາຍ ຖືກg່າວດ້ວຍບົດອັນຫຍໍ້, ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ ສະມາດ (samāso). ໃນບົດໃດ ທີ່ເນື້ອຄວາມອັນຄວນກ່າວເຖິງດ້ວຍບົດອັນໜ້ອຍ ຖືກກ່າວດ້ວຍບົດອັນຫຼາຍ, ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ ວີຍາດ (byāso). ຄວາມສົມບູນໃດ ທີ່ມີການເກີດຂຶ້ນຈາກການຫຍໍ້ແລະການຂະຫຍາຍນັ້ນ. ຫຼັງຈາກກ່າວອ້າງເຖິງຄວາມສົມບູນ (pāriṇatyaṃ) ຄື ຄວາມເປັນຜົນສຳເລັດອັນມີລັກສະນະເຊັ່ນນັ້ນແລ້ວ, ຈຶ່ງຊົງກຳນົດວ່າ ຄວາມສົມບູນນັ້ນ ກໍເປັນໂອຊະຄຸນນັ້ນເອງໃນຄຳພີຂອງຕົນນີ້. ຊົງສະແດງຕົວຢ່າງທັງສອງປະການດ້ວຍຄຳວ່າ “taṃ yathā” (ດັ່ງຕົວຢ່າງນັ້ນ).

၁၂၃. ‘‘ပဒေ’’စ္စာဒိ. ပဒါနံ ဗဟူနံ အပ္ပကာနံ ဝါ ပဒါနံ အဘိဓေယျဝိသယံ ဝိတ္ထာရသံခိတ္တတ္ထဝိသယဝန္တံ သမာသဗျာသသမ္ဘဝံ ယထာက္ကမံ သင်္ခေပဝိတ္ထာရဒွယေန နိပ္ဖန္နံ နိပ္ဖတ္တိဝန္တံ ဝါ ယံ ပါရိဏတျံ ကတ္တူနံ ဂန္ထဝိသယေ ပရိဏတိပ္ပကာသကော ယော သဒ္ဒဓမ္မော အတ္ထဓမ္မော ဟောတိ, သဒ္ဒဂုဏော အတ္ထဂုဏောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ, သောပိ ဣဟ သုဗောဓာလင်္ကာရေ ဩဇော နာမ သဒ္ဒဂုဏော အတ္ထဂုဏော. တံ ယထာတိ ဒွီသု လက္ခိယံ ဒဿေတိ, ပဒါနံ အဘိဓေယျော ဝိသယော ယဿ ပါရိဏတျဿေတိ စ, သမာသော စ ဗျာသော စာတိ စ, တတော သမ္ဘဝန္တိ စ, တတော သမ္ဘဝေါ အဿာတိ စ, ပရိဏတဿ [Pg.150] ကတ္တုနော ဂန္ထဿ ဧဝ ဝါ ဘာဝေါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ကတ္တု ပါရိဏတျပက္ခေ တပ္ပကာသကဂန္ထဿ တဒတ္ထေန ပါရိဏတျံ သိဒ္ဓံ.

໑໒໓. ຄຳວ່າ “Pade” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມສົມບູນ (pāriṇatyaṃ) ໃດ ທີ່ມີເນື້ອຄວາມອັນຄວນກ່າວເຖິງດ້ວຍບົດທັງຫຼາຍເປັນອັນຫຼາຍ ຫຼືບົດທັງຫຼາຍເປັນອັນໜ້ອຍ ຄື ມີວິໄສແຫ່ງເນື້ອຄວາມອັນຂະຫຍາຍແລະຫຍໍ້, ອັນເກີດຂຶ້ນຈາກການຫຍໍ້ແລະການຂະຫຍາຍ (samāsabyāsasambhavaṃ) ຄື ສຳເລັດ ຫຼືມີຄວາມສຳເລັດດ້ວຍການຫຍໍ້ແລະການຂະຫຍາຍທັງສອງຕາມລຳດັບ, ອັນເປັນສັດທະທຳ ຫຼືອັດຖະທຳ ທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມສຳເລັດໃນວິໄສແຫ່ງຄຳພີຂອງຜູ້ແຕ່ງທັງຫຼາຍ, ທີ່g່າວວ່າເປັນສັດທະຄຸນ ຫຼືອັດຖະຄຸນ, ຄວາມສົມບູນນັ້ນ ກໍເປັນສັດທະຄຸນ ຫຼືອັດຖະຄຸນ ທີ່ຊື່ວ່າ ໂອຊະຄຸນ ໃນຄຳພີສຸໂພທາລັງການນີ້. ຊົງສະແດງລັກສະນະໃນຕົວຢ່າງທັງສອງດ້ວຍຄຳວ່າ “taṃ yathā”. ວິເຄາະວ່າ: ບົດທັງຫຼາຍອັນເປັນວິໄສແຫ່ງເນື້ອຄວາມອັນຄວນກ່າວເຖິງຂອງຄວາມສົມບູນໃດ (padānaṃ abhidheyyo visayo yassa pāriṇatyassa), ແລະ ສະມາດດ້ວຍ ວີຍາດດ້ວຍ (samāso ca byāso ca), ເກີດຂຶ້ນຈາກການຫຍໍ້ແລະການຂະຫຍາຍນັ້ນ (tato sambhavanti), ຫຼື ຄວາມເກີດຂຶ້ນຈາກການຫຍໍ້ແລະການຂະຫຍາຍນັ້ນມີແກ່ຄວາມສົມບູນນັ້ນ (tato sambhavo assa), ຫຼື ຄວາມເປັນແຫ່ງຄຳພີຂອງຜູ້ແຕ່ງຜູ້ສຳເລັດແລ້ວນັ້ນເອງ (pariṇatassa kattuno ganthassa eva vā bhāvo). ໃນຝ່າຍແຫ່ງຄວາມສຳເລັດຂອງຜູ້ແຕ່ງ, ຄວາມສຳເລັດແຫ່ງຄຳພີຜູ້ສະແດງເຖິງຄວາມສຳເລັດນັ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍເນື້ອຄວາມນັ້ນ.

၁၂၄.

໑໒໔.

ဇောတယိတွာန သဒ္ဓမ္မံ,သန္တာရေတွာ သဒေဝကေ;

ဇလိတွာ အဂ္ဂိခန္ဓော’ဝ,နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

“ພຣະຕຖາຄົດເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ຊົງຍັງພຣະສັດທຳໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງ, ຊົງຍັງສັດທັງຫຼາຍພ້ອມທັງເທວະດາໃຫ້ຂ້າມພົ້ນ, ຊົງຮຸ່ງເຮືອງເໝືອນກອງໄຟໃຫຍ່, ແລ້ວຊົງດັບສະໜິດພ້ອມທັງພຣະສາວົກ”.

၁၂၄. ‘‘ဇောတယိတွာနေ’’စ္စာဒိ. ဣမိနာ ဟေဋ္ဌာ ပစုရပဒါဘိဟိတော ဗုဒ္ဓဝံသော သင်္ခေပရူပေန ဝုတ္တော.

໑໒໔. ຄຳວ່າ “Jotayitvāna” ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ພຸດທະວົງທີ່g່າວໄວ້ຂ້າງເທິງດ້ວຍບົດເປັນອັນຫຼາຍ ຈຶ່ງຖືກກ່າວໄວ້ໂດຍຫຍໍ້.

၁၂၄. ‘‘ဇောတယိ’’စ္စာဒိ. သော တထာဂတော သဒ္ဓမ္မံ သပရိယတ္တိကံ နဝလောကုတ္တရသဒ္ဓမ္မံ ဇောတယိတွာန ဉာဏာလောကေန ဩဘာသေတွာ သဒေဝကေ သတ္တေ သန္တာရေတွာ သံသာရသာဂရပရိယန္တမုပနေတွာ အဂ္ဂိခန္ဓောဝ မဟာတေဇေန အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ဝိယ ဇလိတွာ အနညသာဓာရဏရူပကာယသမ္ပတ္တိယာ ပဇ္ဇလိတွာ အန္တေ သသာဝကော သာဝကေဟိ သဟ နိဗ္ဗုတော ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗုတောတိ. ဣမိနာ သကလဗုဒ္ဓဝံသေ ဗဟူဟိ ပဒေဟိ ဝုတ္တတ္ထော သင်္ခေပက္ကမေန ဝုတ္တော. သတံ ဓမ္မော, သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနော ဝါ ဓမ္မောတိ စ, သဟ ဒေဝေဟိ ဝတ္တမာနာတိ စ, သဟ သာဝကေဟိ ဝတ္တမာနောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໒໔. ຄຳວ່າ “Jotayi” ເປັນຕົ້ນ. ພຣະຕຖາຄົດເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ຊົງຍັງພຣະສັດທຳ (saddhammaṃ) ຄື ພຣະນົບພະໂລກຸດຕະຣະທຳພ້ອມທັງພຣະປະຣິຍັດໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງ (jotayitvāna) ຄື ຊົງສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍແສງສະຫວ່າງແຫ່ງພຣະປັນຍາ, ຊົງຍັງສັດທັງຫຼາຍພ້ອມທັງເທວະດາ (sadevake) ໃຫ້ຂ້າມພົ້ນ (santāretvā) ຄື ຊົງນຳໄປສູ່ຝັ່ງແຫ່ງມະຫາສະໝຸດຄືສັງສານວັດ, ຊົງຮຸ່ງເຮືອງເໝືອນgອງໄຟໃຫຍ່ (aggikhandhova) ຄື ຊົງຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍເດດອັນຍິ່ງໃຫຍ່ເໝືອນກອງໄຟ, ຄື ຊົງຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍພຣະຮູບgາຍສົມບັດອັນຫາສິ່ງອື່ນປຽບບໍ່ໄດ້, ໃນທີ່ສຸດ ຊົງດັບສະໜິດພ້ອມທັງພຣະສາວົກ (sasāvako) ຄື ຊົງດັບຂັນທະປະຣິນິບພານພ້ອມດ້ວຍພຣະສາວົກທັງຫຼາຍ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ດ້ວຍບົດເປັນອັນຫຼາຍໃນພຸດທະວົງທັງໝົດ ຈຶ່ງຖືກກ່າວໄວ້ໂດຍລຳດັບແຫ່ງການຫຍໍ້. ວິເຄາະວ່າ: ທຳຂອງສັດຕະບຸຣຸດທັງຫຼາຍ ຫຼືທຳອັນມີຢູ່ຈິງ (sataṃ dhammo, santo saṃvijjamāno vā dhammo), ແລະ ເປັນໄປພ້ອມດ້ວຍເທວະດາທັງຫຼາຍ (saha devehi vattamānā), ແລະ ເປັນໄປພ້ອມດ້ວຍພຣະສາວົກທັງຫຼາຍ (saha sāvakehi vattamāno).

၁၂၅.

໑໒໕.

မတ္ထကဋ္ဌီ မတဿာပိ, ရဇောဘာဝံ ဝဇန္တု မေ;

ယတော ပုညေန တေ သေန္တိ, ဇေနပါဒမ္ဗုဇဒွယေ.

“ເຖິງແມ່ນຂ້າພະເຈົ້າຕາຍໄປແລ້ວ, ຂໍໃຫ້ກະດູກຫົວຂອງຂ້າພະເຈົ້າຈົ່ງກາຍເປັນຜົງທຸລີ; ເພາະວ່າ ດ້ວຍຜົນບຸນ, ຜົງທຸລີເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມສະຖິດຢູ່ເໜືອຄູ່ແຫ່ງພຣະບາດເໝືອນດອກບົວຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ”.

၁၂၅. ‘‘မတ္ထကဋ္ဌီ’’ဣစ္စာဒိ. မတဿာပိ မရဏမာပန္နဿာပိ မေ မတ္ထကေ မုဒ္ဓနိ အဋ္ဌီ ရဇောဘာဝံ ဓူလိတ္တံ ဝဇန္တု ပါပုဏန္တု. ကသ္မာတိ စေ? ယတော ယသ္မာ ကာရဏာ ပုညေန ကုသလေန ကမ္မေန ဟေတုနာ တေ ရဇာ ဇိနဿ ဣမေ ဇေနာ, ပါဒါ, တေယေဝ အမ္ဗုဇာနိဝ အမ္ဗုဇာနိ, တေသံ ဒွယေ [Pg.151] သေန္တိ ပဝတ္တန္တိ, တထာ ဟောတု ဝါ မာ ဝါ, ပဏတိဂေဓေနေဝ ဝဒတိ. ဧတ္ထ ‘‘ကထမဟံ ဘဂဝတော ပါဒေ နိစ္စံ သိရသာ ပဏမာမီ’’တျဓိပ္ပာယော ဝိတ္ထာရေန ဝုတ္တော.

໑໒໕. ຄຳວ່າ “Matthakaṭṭhī” ເປັນຕົ້ນ. ເຖິງແມ່ນຂ້າພະເຈົ້າຕາຍໄປແລ້ວ (matassāpi) ຄື ເຖິງແກ່ຄວາມຕາຍແລ້ວ, ຂໍໃຫ້ກະດູກ (aṭṭhī) ຢູ່ເທິງຫົວ (matthake) ຄື ເທິງກະໝ່ອມຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຈົ່ງgາຍເປັນຜົງທຸລີ (rajobhāvaṃ) ຄື ເຖິງຄວາມເປັນຝຸ່ນລະອອງ. ຖ້າຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດ? ຕອບວ່າ: ເພາະວ່າ (yato) ຄື ເພາະເຫດໃດ, ດ້ວຍຜົນບຸນ (puññena) ຄື ດ້ວຍກຸສົນgຳອັນເປັນເຫດ, ຜົງທຸລີ (rajā) ເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມສະຖິດຢູ່ (senti) ຄື ເປັນໄປໃນຄູ່ (dvaye) ແຫ່ງພຣະບາດເໝືອນດອກບົວ (pādambujāna) ຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ (jinassa) ເຫຼົ່ານີ້, ສິ່ງນັ້ນຈະເປັນໄປຢ່າງນັ້ນ ຫຼືບໍ່gໍຕາມ, ຍ່ອມກ່າວດ້ວຍຄວາມປາດຖະໜາຢ່າງຍິ່ງໃນການນ້ອມໄຫວ້ເທົ່ານັ້ນ. ໃນທີ່ນີ້ ຄວາມຕັ້ງໃຈວ່າ “ຂ້າພະເຈົ້າຈະນ້ອມໄຫວ້ພຣະບາດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າດ້ວຍຫົວເປັນນິດໄດ້ແນວໃດ” ຈຶ່ງຖືກກ່າວໄວ້ໂດຍລະອຽດ.

၁၂၅. ‘‘မတ္ထကိ’’စ္စာဒိ, မတဿာပိ မေ မယှံ မတ္ထကဋ္ဌီ မုဒ္ဓနိ အဋ္ဌီနိ ရဇောဘာဝံ အတိသုခုမရဇတ္တံ ဝဇန္တု ပါပုဏန္တု. ကသ္မာ အာသီသနံ ကရောတီတိ စေ? ယတော ယသ္မာ ကာရဏာ ပုညေန မယှံ တထာဝိဓေန ကုသလကမ္မေန ဟေတုနာ တေ ရဇာ ဇေနပါဒမ္ဗုဇဒွယေ ဇိနပဋိဗဒ္ဓစရဏပဒုမယုဂဠေ သေန္တိ ပဝတ္တန္တိ, ဗုဒ္ဓဿ သိရိပါဒေ ကိဉ္စိပိ ရဇောဇလ္လံ န ဥပလိမ္ပတေဝ, တထာပိ ဝန္ဒနာဘိလာသေန ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ‘‘ကထမဟံ ဘဂဝတော သိရိပါဒေ မုဒ္ဓနာ နိစ္စံ ပဏမာမီ’’တျဘိလာသော ဝိတ္ထာရေန ဝုတ္တော. မတ္ထကေ အဋ္ဌီတိ စ, ရဇသော ဘာဝေါတိ စ, ဇိနဿ ဣမေတိ စ, ဇေနာ စ တေ ပါဒါ စေတိ စ, တေယေဝ အမ္ဗုဇာနီတိ စ, တေသံ ဒွယန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໒໕. ຄຳວ່າ “Matthaki” ເປັນຕົ້ນ. ເຖິງແມ່ນຂ້າພະເຈົ້າຕາຍໄປແລ້ວ (matassāpi) ຄື ເຖິງແກ່ຄວາມຕາຍແລ້ວ, ຂໍໃຫ້ກະດູກຫົວ (matthakaṭṭhī) ຄື ກະດູກທັງຫຼາຍຢູ່ເທິງກະໝ່ອມຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຈົ່ງກາຍເປັນຜົງທຸລີ (rajobhāvaṃ) ຄື ເຖິງຄວາມເປັນຝຸ່ນລະອອງອັນລະອຽດຍິ່ງ. ຖ້າຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງຊົງປາດຖະໜາເຊັ່ນນັ້ນ? ຕອບວ່າ: ເພາະວ່າ (yato) ຄື ເພາະເຫດໃດ, ດ້ວຍຜົນບຸນ (puññena) ຄື ດ້ວຍກຸສົນກຳອັນມີລັກສະນະເຊັ່ນນັ້ນຂອງຂ້າພະເຈົ້າອັນເປັນເຫດ, ຜົງທຸລີ (rajā) ເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມສະຖິດຢູ່ (senti) ຄື ເປັນໄປໃນຄູ່ແຫ່ງພຣະບາດເໝືອນດອກບົວຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ (jenapādambujadvaye) ຄື ຄູ່ແຫ່ງພຣະບາດເໝືອນດອກບົວອັນເນື່ອງດ້ວຍພຣະຊິນະເຈົ້າ, ເຖິງແມ່ນວ່າຝຸ່ນລະອອງໃດໆ ຈະບໍ່ຕິດເປື້ອນພຣະສິຣິບາດຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າເລີຍກໍຕາມ, ແຕ່ກໍກ່າວໄວ້ຢ່າງນັ້ນດ້ວຍຄວາມປາດຖະໜາໃນການວັນທາ. ໃນທີ່ນີ້ ຄວາມປາດຖະໜາວ່າ “ຂ້າພະເຈົ້າຈະນ້ອມໄຫວ້ພຣະສິຣິບາດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າດ້ວຍຫົວເປັນນິດໄດ້ແນວໃດ” ຈຶ່ງຖືກກ່າວໄວ້ໂດຍລະອຽດ. ວິເຄາະວ່າ: ກະດູກຢູ່ເທິງຫົວ (matthake aṭṭhī), ແລະ ຄວາມເປັນແຫ່ງຜົງທຸລີ (rajaso bhāvo), ແລະ ຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າເຫຼົ່ານີ້ (jinassa ime), ແລະ ພຣະບາດເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍ ເປັນພຣະບາດຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າດ້ວຍ (jenā ca te pādā ca), ແລະ ພຣະບາດເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງເປັນດອກບົວທັງຫຼາຍ (teyeva ambujāni), ແລະ ຄູ່ແຫ່ງພຣະບາດເໝືອນດອກບົວເຫຼົ່ານັ້ນ (tesaṃ dvayaṃ).

၁၂၆.

໑໒໖.

ဣစ္စတြ နိစ္စံပဏတိ-ဂေဓော သာဓု ပဒိဿတိ;

ဇာယတေ’ယံ ဂုဏော တိက္ခ-ပညာန’မဘိယောဂတော.

ໃນຄຳນີ້ ຄວາມປາດຖະໜາຢ່າງຍິ່ງໃນການນ້ອມໄຫວ້ເປັນນິດ ຍ່ອມປາກົດຢ່າງດີ; ຄຸນນີ້ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແg່ຜູ້ມີປັນຍາແຫຼມຄົມ ເພາະຄວາມພາກພຽນ.

၁၂၆. ဗျာသတ္တမေဝဿ ဝိဝရတိ ‘‘ဣစ္စတြိ’’စ္စာဒိနာ. ဣစ္စေဝံ အတြ ဂါထာယံ ပဏတိယံ ပဏာမေ ဂေဓော အဓိကစ္ဆန္ဒော သာဓု သုန္ဒရံ ပဒိဿတိ ဝိညာယတေ, အယံ ယထာဝုတ္တော ဩဇော ဂုဏော ပရိဏတဘာဝသင်္ခါတော တိက္ခပညာနံ သာတိသယမတီနံ ဧဝံ သန္တေပိ အဘိယောဂတော ပုနပ္ပုနပ္ပဝတ္တိတပရိစယဗလေန ဇာယတေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

໑໒໖. ຊົງສະແດງຄວາມເປັນວີຍາດ (ການຂະຫຍາຍ) ນັ້ນເອງ ດ້ວຍຄຳວ່າ “iccatra” ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ ໃນຄາຖາຮູບນີ້ ຄວາມປາດຖະໜາຢ່າງຍິ່ງ (gedho) ຄື ຄວາມພໍໃຈອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໃນການນ້ອມໄຫວ້ (paṇatiyaṃ) ຄື ການgາບໄຫວ້ ຍ່ອມປາກົດ (padissati) ຄື ເປັນທີ່ຮູ້ກັນຢ່າງດີ (sādhu) ຄື ຢ່າງງົດງາມ, ໂອຊະຄຸນອັນກ່າວໄວ້ແລ້ວນີ້ ອັນໄດ້ແກ່ຄວາມເປັນຜົນສຳເລັດ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ (jāyate) ຄື ອຸບັດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ມີປັນຍາແຫຼມຄົມ (tikkhapaññānaṃ) ຄື ຜູ້ມີປັນຍາອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຢ່າງນັ້ນກໍຕາມ ເພາະຄວາມພາກພຽນ (abhiyogato) ຄື ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງຄວາມຄຸ້ນເຄີຍອັນເປັນໄປເນື່ອງໆ.

၁၂၆. ဣဒါနိ သံခိတ္တဿတ္ထဿ ဝိတ္ထာရေန ပကာသိတဘာဝံ ‘‘ဣစ္စတြ’’ဣစ္စာဒိနာ နိဒ္ဒိသတိ. ဣတိ ဣမိနာ အနန္တရဂါထာယံ ဝုတ္တက္ကမေန အတြ ဣမိဿံ ဂါထာယံ နိစ္စံပဏတိဂေဓော နိရန္တရပဏာမေ အဓိကကတ္တုကာမတာကုသလစ္ဆန္ဒော သာဓု ဝိဘူတော ဝိဘူတံ ဝါ ပဒိဿတိ ပညာယတိ, အယံ [Pg.152] ဂုဏော ယထာဝုတ္တော အယံ ပရိဏတဘာဝသင်္ခါတော ဩဇော နာမ သဒ္ဒတ္ထဂုဏော တိက္ခပညာနံ သုခုမဗုဒ္ဓိမန္တာနံ အဘိယောဂတော ဂန္ထဝိသယဘူတေန နိရန္တရာဘျာသေနေဝ ဇာယတေ သိဇ္ဈတိ, ဝတ္တု ပါရိဏတျေနေဝ ဘဝနတော ယေသံ ကေသဉ္စိ ယေန ကေနစိ ပကာရေန န သိဇ္ဈတီတိ. နိစ္စံ ပဝတ္တာ ပဏတီတိ စ, တဿံ ဂေဓောတိ စ, တိက္ခာ ပညာ ယေသန္တိ စ, အဘိ ပုနပ္ပုနံ ယောဂေါ ယုဉ္ဇနန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໒໖. ບັດນີ້ ຊົງສະແດງເຖິງຄວາມເປັນເນື້ອຄວາມອັນຫຍໍ້ທີ່ຖືກປະກາດໂດຍລະອຽດ ດ້ວຍຄຳວ່າ “iccatra” ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ ໂດຍລຳດັບທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄາຖາກ່ອນໜ້ານີ້ ໃນຄາຖາຮູບນີ້ ຄວາມປາດຖະໜາຢ່າງຍິ່ງໃນການນ້ອມໄຫວ້ເປັນນິດ (niccaṃpaṇatigedho) ຄື ກຸສົນສັນທະອັນມີຄວາມຕ້ອງການຢ່າງຍິ່ງໃນການກາບໄຫວ້ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ຍ່ອມປາກົດ (padissati) ຄື ຮູ້ແຈ້ງຢ່າງດີ (sādhu) ຄື ຢ່າງຈະແຈ້ງ, ຄຸນນີ້ອັນg່າວໄວ້ແລ້ວນີ້ ອັນໄດ້ແກ່ຄວາມເປັນຜົນສຳເລັດ ທີ່ຊື່ວ່າ ໂອຊະຄຸນ ອັນເປັນສັດທັດຖະຄຸນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ (jāyate) ຄື ສຳເລັດແກ່ຜູ້ມີປັນຍາແຫຼມຄົມ (tikkhapaññānaṃ) ຄື ຜູ້ມີປັນຍາອັນລະອຽດ ເພາະຄວາມພາກພຽນ (abhiyogato) ຄື ດ້ວຍການຝຶກຝົນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງອັນເປັນວິໄສແຫ່ງຄຳພີ, ເພາະຄວາມເປັນໄປດ້ວຍຄວາມສຳເລັດຂອງຜູ້ກ່າວນັ້ນເອງ ຍ່ອມບໍ່ສຳເລັດແກ່ໃຜໆ ໂດຍປະການໃດໆ. ວິເຄາະວ່າ: ການນ້ອມໄຫວ້ອັນເປັນໄປເປັນນິດ (niccaṃ pavattā paṇatī), ແລະ ຄວາມປາດຖະໜາຢ່າງຍິ່ງໃນການນ້ອມໄຫວ້ນັ້ນ (tassaṃ gedho), ແລະ ປັນຍາອັນແຫຼມຄົມມີແກ່ຊົນທັງຫຼາຍໃດ (tikkhā paññā yesaṃ), ແລະ ການປະກອບເນື່ອງໆ ຄື ການຝຶກຝົນ (abhi punappunaṃ yogo yuñjanaṃ).

၁၂၇.

໑໒໗.

မဓုရတ္တံ ပဒါသတ္တိ-ရနုပ္ပာသဝသာ ဒွိဓာ;

သိယာ သမသုတိ ပုဗ္ဗာ, ဝဏ္ဏာဝုတ္တိ ပရော ယထာ.

ຄວາມມ່ວນຊື່ນ (ມະທຸຣະຕາ) ແລະຄວາມຕໍ່ເນື່ອງແຫ່ງບົດ (ປະທາສັດຕິ) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະນຸປາດ ຍ່ອມມີສອງປະການ; ປະການທຳອິດ ຄື ຄວາມມີສຽງສະເໝີກັນ (ສະມະສຸຕິ), ປະການຫຼັງ ຄື ການຊ້ຳອັກສອນ (ວັນນາວຸດຕິ), ດັ່ງຕົວຢ່າງ.

၁၂၇. မာဓုရိယမဝဓာရယမာဟ ‘‘မဓုရတ္တ’’မိစ္စာဒိ. သဝနီယတ္တေန မနောဟရတ္တံ မဓုရတ္တံ. တံ ပဒါနိ ဝါကျာလင်္ကာရာနိ သမာနာနိ ဥတ္တရုတ္တရေဟိ, တေသံ အာသတ္တိ ဌာနာဒိနာယထာကထဉ္စိ သမသုတီနံ အာသန္နတာ ပဒါသတ္တိ, ပဌမပ္ပယုတ္တဿက္ခရဿ ပစ္ဆာ ပါသော ပက္ခေပေါ အနုပ္ပာသော, ပဒါသတ္တိ စ အနုပ္ပာသော စ, တေသံ ဝသေန ဒွိဓာ ဟောတိ. ‘‘ကီဒိသာ တေ’’တိ အာဟ ‘‘သိယာ’’တိအာဒိ. ပုဗ္ဗာ ပဌမာဘိဟိတာ ပဒါသတ္တိ သမာ ယေန ကေနစိ ဌာနမတ္တာသံယောဂါဒိနာ ပဒန္တရေန သုတိ ဝဏ္ဏော ယဿာ သာ သိယာ ဘဝေယျ, ပရော ပစ္ဆိမော အနုပ္ပာသော တု ဝဏ္ဏဿ သရဗျဉ္ဇနလက္ခဏဿ အာဝုတ္တိ ပုနပ္ပုနုစ္စာရဏံ သိယာတိ. ဧဝံ ကတ္ထစိ ဗန္ဓေ သမာနပဒါသတ္တိ ကတ္ထစိ အနုပ္ပာသော ကတ္ထစိ တဒုဘယံ, ဒွယေန ရဟိတော ဝိရသော ဗန္ဓော နဿာဒီယတေ ကဝီဟိ, တာဒိသံ မဓုရတ္တံ ဒုဝိဓံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ, သိလေသသမတာနွိတန္တုစ္စန္တမေဝ ရမဏီယံ သိယာတိ လက္ခဏံ ဒဿေတွာ ‘‘ယထေ’’တိ လက္ခိယမုဘယတ္ထောဒါဟရတိ ‘‘ယဒေ’’စ္စာဒိနာ, ‘‘မုနိန္ဒိ’’စ္စာဒိနာ စ.

໑໒໗. ເພື່ອສະແດງເຖິງຄວາມມ່ວນຊື່ນ (ມາທຸຣິຍະ) ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “madhurattaṃ” (ຄວາມຫວານ) ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມຫວານ ຄືຄວາມເປັນທີ່ດຶງດູດໃຈເພາະຄວາມເປັນໜ້າຟັງ. ຄວາມຫວານນັ້ນມີ 2 ປະເພດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງ ປະທາສັດຕິ (ຄວາມຕໍ່ເນື່ອງຂອງບົດ) ແລະ ອະນຸປາດ (ການຫຼິ້ນອັກສອນ) ຄື: ບົດທັງຫຼາຍທີ່ເປັນເຄື່ອງປະດັບປະໂຫຍກ ເຊິ່ງສະເໝີກັນກັບບົດຕໍ່ໆໄປ, ຄວາມໃກ້ຊິດກັນໂດຍຖານະເປັນຕົ້ນ ຂອງບົດທີ່ມີສຽງສະເໝີກັນໂດຍປະການໃດປະການໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ປະທາສັດຕິ; ການໃສ່ເຂົ້າ ຫຼືການວາງໄວ້ທາງຫຼັງຂອງອັກສອນທີ່ໃຊ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ອະນຸປາດ. ເພື່ອຕອບຄຳຖາມວ່າ 'ທັງສອງນັ້ນມີລັກສະນະແນວໃດ?' ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “siyā” ເປັນຕົ້ນ. ປະທາສັດຕິ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ຄວນເປັນ 'ສະມະສຸຕິ' (ມີສຽງສະເໝີກັນ) ຄືມີສຽງວັນນະສະເໝີກັນກັບບົດອື່ນ ໂດຍຖານະ, ມາດຕາ ຫຼືສັງໂຍກເປັນຕົ້ນ; ສ່ວນ ອະນຸປາດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ຄວນເປັນການຊ້ຳ (ການອອກສຽງຊ້ຳໆ) ຂອງວັນນະທີ່ມີລັກສະນະເປັນສະຫຼະແລະພະຍັນຊະນະ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ໃນຄຳປະພັນບາງບ່ອນ ຈຶ່ງມີປະທາສັດຕິທີ່ສະເໝີກັນ, ບາງບ່ອນມີອະນຸປາດ, ບາງບ່ອນມີທັງສອງຢ່າງ. ຄຳປະພັນທີ່ປາສະຈາກທັງສອງຢ່າງນີ້ ຍ່ອມເປັນຄຳປະພັນທີ່ຈືດຈາງ ບໍ່ເປັນທີ່ຊື່ນຊອບຂອງນັກປາດ (ກວີ) ທັງຫຼາຍ. ຄວາມຫວານ (ມະທຸຣັດຕະ) ເຊັ່ນນັ້ນ ມີ 2 ປະເພດ ທີ່ຄວນບັນລຸ, ແລະຄວາມຫວານທີ່ປະກອບດ້ວຍ ສິເລສະ (ການສະຫຼຽນ) ແລະ ສະມະຕາ (ຄວາມສະໝ່ຳສະເໝີ) ນັ້ນແລ ຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ໜ້າເພີດເພີນຢ່າງຍິ່ງ. ເມື່ອສະແດງລັກສະນະນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງສະແດງອຸທາຫອນຂອງທັງສອງຢ່າງນັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “yathā” ເປັນຕົ້ນ ໂດຍຄຳວ່າ “yadā” ເປັນຕົ້ນ ແລະ “muninda” ເປັນຕົ້ນ.

၁၂၇. ဣဒါနိ မဓုရဂုဏံ ဒဿေတိ ‘‘မဓုရိ’’စ္စာဒိနာ. မဓုရတ္တံ သဝနီယဘာဝတော မနောဟရတ္တံ မဓုရဂုဏံ, ပဒါနံ ဝါကျာဝယဝသင်္ခါတာနံ သျာဒျန္တာဒီနံ ဥပရူပရိပဒေဟိ သမာနာနံ [Pg.153] အာသတ္တိ ဌာနကရဏာဒိနာ ယေန ကေနစိ ပကာရေန အညမညံ အာသန္နတာ, အနုပ္ပာသော ပုဗ္ဗုစ္စာရိတဝဏ္ဏာနံ ပုန ပက္ခိပနဉ္စာတိ ဒွိန္နံ ဝသာ ဝိဘာဂေန ဒွိဓာ ဟောတိ. တတ္ထ ပုဗ္ဗာ ပဒါသတ္တိ သမသုတိ သိယာ, ပုဗ္ဗာပရဝဏ္ဏာနံ ဌာနမတ္တာကရဏာဒီဟိ အာသန္နသုတိသင်္ခတဝဏ္ဏဝုတ္တိ ဟောတိ, ပရော အနုပ္ပာသော ပန ဝဏ္ဏာဝုတ္တိ သရဗျဉ္ဇနသဘာဝါနံ ပုဗ္ဗုစ္စာရိတဝဏ္ဏာနံ ပုနပ္ပုနုစ္စာရဏံ သိယာတိ. ယထာတိ ဒွီသု ဥဒါဟရဏမာဒိသတိ. ဧဝံ ကတ္ထစိ ဗန္ဓေ ပဒါသတ္တိ ကတ္ထစိ အနုပ္ပာသော ကတ္ထစိ တဒုဘယံ, ဒွီဟိ ဝိနိမုတ္တော ပန ဗန္ဓော ဝိညူဟိ အဿာဒနီယော န ဟောတိ. ဥပရိ ဝက္ခမာနာဟိ သိလေသသမတာဟိ ယုတ္တံ မဓုရတ္တံ ပန ဝိသေသတော အဿာဒနီယံ ဟောတီတိ. မဓုရဿ ဗန္ဓဿ ဘာဝေါတိ စ, ပဒါနံ အာသတ္တီတိ စ, အနု ပစ္ဆာ ပါသော ပက္ခေပေါတိ စ, ပဒါသတ္တိ စ အနုပ္ပာသော စာတိ စ, တေသံ ဝသော ဘေဒေါတိ စ, သမာ သုတိ ဝဏ္ဏော ယဿာတိ စ, ဝဏ္ဏဿ အာဝုတ္တီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໒໗. ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງຄຸນສົມບັດແຫ່ງຄວາມຫວານ (ມະທຸຣະຄຸນ) ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “madhura” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມຫວານ ຄືຄວາມເປັນທີ່ດຶງດູດໃຈເພາະຄວາມເປັນໜ້າຟັງ ເຊິ່ງເປັນຄຸນສົມບັດແຫ່ງຄວາມຫວານ. ຄວາມຫວານນັ້ນ ແບ່ງອອກເປັນ 2 ປະເພດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສອງຢ່າງ ຄື: ປະທາສັດຕິ (ຄວາມໃກ້ຊິດກັນຂອງບົດ) ຄືຄວາມໃກ້ຊິດເຊິ່ງກັນແລະກັນໂດຍປະການໃດປະການໜຶ່ງ ມີຖານະແລະກະຣະນະເປັນຕົ້ນ ຂອງບົດທັງຫຼາຍທີ່ນັບວ່າເປັນສ່ວນປະກອບຂອງປະໂຫຍກ ເຊິ່ງລົງທ້າຍດ້ວຍວິພັດມີ 'ສິ' ເປັນຕົ້ນ ທີ່ສະເໝີກັນກັບບົດຕໍ່ໆໄປ, ແລະ ອະນຸປາດ ຄືການໃສ່ເຂົ້າໄປອີກຂອງວັນນະທີ່ອອກສຽງໄວ້ກ່ອນແລ້ວ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ປະທາສັດຕິໃນເບື້ອງຕົ້ນ ຄວນເປັນ 'ສະມະສຸຕິ' (ມີສຽງສະເໝີກັນ) ຄືມີການອອກສຽງວັນນະທີ່ໃກ້ຊິດກັນ ໂດຍຖານະ, ມາດຕາ ແລະກະຣະນະເປັນຕົ້ນ ຂອງວັນນະເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍ; ສ່ວນ ອະນຸປາດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ຄວນເປັນ 'ວັນນາວຸດຕິ' (ການຊ້ຳວັນນະ) ຄືການອອກສຽງຊ້ຳໆ ຂອງວັນນະທີ່ອອກສຽງໄວ້ກ່ອນແລ້ວ ເຊິ່ງມີສະພາວະເປັນສະຫຼະແລະພະຍັນຊະນະ. ຄຳວ່າ “yathā” ເປັນການສະແດງອຸທາຫອນໃນສອງຢ່າງນັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ໃນຄຳປະພັນບາງບ່ອນ ຈຶ່ງມີປະທາສັດຕິ, ບາງບ່ອນມີອະນຸປາດ, ບາງບ່ອນມີທັງສອງຢ່າງ. ສ່ວນຄຳປະພັນທີ່ປາສະຈາກທັງສອງຢ່າງນີ້ ຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ເພີດເພີນຂອງຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ. ແຕ່ຄວາມຫວານທີ່ປະກອບດ້ວຍ ສິເລສະ ແລະ ສະມະຕາ ທີ່ຈະກ່າວເຖິງຂ້າງໜ້າ ຍ່ອມເປັນທີ່ເພີດເພີນເປັນພິເສດ. ວິເຄາະວ່າ: ຄວາມເປັນແຫ່ງຄຳປະພັນທີ່ຫວານ ຊື່ວ່າ ມະທຸຣັດຕະ (ຄວາມຫວານ). ຄວາມໃກ້ຊິດກັນຂອງບົດທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ປະທາສັດຕິ. ການໃສ່ເຂົ້າ (ປາສະ) ທາງຫຼັງ (ອະນຸ) ຊື່ວ່າ ອະນຸປາດ. ປະທາສັດຕິດ້ວຍ ອະນຸປາດດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ປະທາສັດຕິແລະອະນຸປາດ. ຄວາມແຕກຕ່າງໂດຍອຳນາດແຫ່ງສອງຢ່າງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະທາສັດຕິແລະອະນຸປາດວະສະ. ວັນນະທີ່ມີສຽງສະເໝີກັນ ຊື່ວ່າ ສະມະສຸຕິ. ການຊ້ຳຂອງວັນນະ ຊື່ວ່າ ວັນນາວຸດຕິ.

၁၂၈.

໑໒໘.

ယဒါ ဧသော’ဘိသမ္ဗောဓိံ,သမ္ပတ္တော မုနိပုင်္ဂဝေါ;

တဒါ ပဘုတိ ဓမ္မဿ,လောကေ ဇာတော မဟုဿဝေါ.

ເມື່ອໃດ ພະມຸນີຜູ້ປະເສີດພະອົງນັ້ນ ໄດ້ບັນລຸພະອະນຸດຕະຣະສຳມາສຳໂພທິຍານ, ຕັ້ງແຕ່ການນັ້ນມາ ຄວາມສະຫຼອງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງພະທຳ ກໍໄດ້ບັງເກີດຂຶ້ນໃນໂລກ.

၁၂၈. ဧသော မုနိပုင်္ဂဝေါ ယဒါ ယတော ပဘုတိ အဘိသမ္ဗောဓိံ သဗ္ဗညုတညာဏံ သမ္ပတ္တော သမဓိဂတော, တဒါ ပဘုတိ တတော အာရဗ္ဘ ဓမ္မဿ စတုသတိပဋ္ဌာနာဒိဘေဒဿ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယသင်္ခါတဿ မဟုဿဝေါ မဟန္တော အဗ္ဘုဒယော နိပ္ပဋိပက္ခာ ပဝတ္တိ လောကေ တိဝိဓေ ဇာတော အဟောသီတိ. ဣဟ ကွစိ ဒီဃတာကတံ သဒိသတ္တံ, ကွစိ ဌာနကတံ, ကွစိ သံယောဂကတံ, ကွစိ အညထာ, တေနာဟ ‘‘သိယာ သမသုတိ ပုဗ္ဗာ’’တိ.

໑໒໘. ພະມຸນີຜູ້ປະເສີດພະອົງນັ້ນ ເມື່ອໃດ (ຕັ້ງແຕ່ການໃດ) ໄດ້ບັນລຸ (ເຂົ້າເຖິງ) ພະອະນຸດຕະຣະສຳມາສຳໂພທິຍານ (ພະສັບພັນຍຸຕັນຍານ), ຕັ້ງແຕ່ການນັ້ນມາ (ເລີ່ມແຕ່ການນັ້ນ) ຄວາມສະຫຼອງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ (ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຄືການດຳເນີນໄປໂດຍບໍ່ມີອຸປະສັກ) ແຫ່ງພະທຳ (ອັນຕ່າງໂດຍສະຕິປັດຖານ 4 ເປັນຕົ້ນ ທີ່ນັບວ່າເປັນໂພທິປັກຂິຍະທຳ 37 ປະການ) ກໍໄດ້ບັງເກີດຂຶ້ນໃນໂລກ 3 ສ່ວນ. ໃນຄຳປະພັນນີ້, ບາງບ່ອນມີຄວາມຄ້າຍຄືກັນໂດຍຄວາມຍາວ (ທີຄະ), ບາງບ່ອນໂດຍຖານະ, ບາງບ່ອນໂດຍສັງໂຍກ, ບາງບ່ອນໂດຍປະການອື່ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “siyā samasuti pubbā” (ປະທາສັດຕິໃນເບື້ອງຕົ້ນ ຄວນມີສຽງສະເໝີກັນ).

၁၂၈. ‘‘ယဒိ’’စ္စာဒိ. [Pg.154] ဧသော မုနိပုင်္ဂဝေါ ယဒါ အဘိသမ္ဗောဓိံ သဗ္ဗညုတံ သမ္ပတ္တော သသန္တာနေ ဥပ္ပာဒနဝသေန သမ္ပာပုဏိ, တဒါ ပဘုတိ တတော ပဋ္ဌာယ ဓမ္မဿ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနာဒိပဘေဒဿ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မဿ မဟုဿဝေါ မဟာဘိဝုဒ္ဓိ လောကေ ကာမာဒိလောကတ္တယေ ဇာတောတိ. ဣဟ ‘‘ယဒါ ဧသော’’တိ ဒီဃကာလဝသေန အာသန္နတာ, ‘‘ယ ဧ’’တိ ဌာနဝသေန အာသန္နတာ, ‘‘အဘိသမ္ဗောဓိံ သမ္ပတ္တော’’တိ သံယောဂဝသေန အာသန္နတာ, ‘‘ဘိ ဓိ’’န္တိ ဓနိတတော အာသန္နတာတိ ဣစ္စာဒိနာ ပဒါသတ္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတိ ဧတာယာတိ စ, ပုမာ စ သော ဂေါစေတိ စ, မုနီနံ ပုင်္ဂဝေါတိ စ, မဟန္တော စ သော ဥဿဝေါ စာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໒໘. ຄຳວ່າ “yadā” ເປັນຕົ້ນ. ພະມຸນີຜູ້ປະເສີດພະອົງນັ້ນ ເມື່ອໃດ ໄດ້ບັນລຸພະອະນຸດຕະຣະສຳມາສຳໂພທິຍານ (ພະສັບພັນຍຸຕັນຍານ) ຄືໄດ້ເຂົ້າເຖິງໂດຍການເຮັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນຂັນທະສັນດານຂອງພະອົງ, ຕັ້ງແຕ່ການນັ້ນມາ (ເລີ່ມແຕ່ການນັ້ນ) ຄວາມສະຫຼອງອັນyິ່ງໃຫຍ່ (ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງອັນຍິ່ງໃຫຍ່) ແຫ່ງພະທຳ (ອັນຕ່າງໂດຍກາຍານຸປັດສະນາສະຕິປັດຖານເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນໂພທິປັກຂິຍະທຳ 37 ປະການ) ກໍໄດ້ບັງເກີດຂຶ້ນໃນໂລກ (ໃນໂລກທັງສາມ ມີກາມະໂລກເປັນຕົ້ນ). ໃນຄຳປະພັນນີ້, ພຶງເຫັນປະທາສັດຕິ ດັ່ງນີ້: ຄຳວ່າ “yadā eso” ເປັນຄວາມໃກ້ຊິດກັນໂດຍຄວາມຍາວ (ທີຄະ), ຄຳວ່າ “ya e” ເປັນຄວາມໃກ້ຊິດກັນໂດຍຖານະ, ຄຳວ່າ “abhisambodhiṃ sampatto” ເປັນຄວາມໃກ້ຊິດກັນໂດຍສັງໂຍກ, ຄຳວ່າ “bhi dhi” ເປັນຄວາມໃກ້ຊິດກັນໂດຍສຽງໂຄສະ (ທະນິຕະ). ວິເຄາະວ່າ: ພະອົງຍ່ອມຕັດສະຮູ້ດ້ວຍຍານນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະພິສຳໂພທິ. ເປັນຜູ້ປະເສີດ (ປຸງຄະວະ) ແລະເປັນມຸນີ ຊື່ວ່າ ມຸນິປຸງຄະວະ (ພະມຸນີຜູ້ປະເສີດ). ຄວາມສະຫຼອງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຊື່ວ່າ ມະຫັດສະວະ.

၁၂၉.

໑໒໙.

မုနိန္ဒမန္ဒဟာသာ တေ, ကုန္ဒသန္ဒောဟဝိဗ္ဘမာ;

ဒိသန္တ’မနုဓာဝန္တိ, ဟသန္တာ စန္ဒကန္တိယော.

ພະສະໝຸດຈະນາ (ຮອຍຍິ້ມອັນອ່ອນໂຍນ) ຂອງພະມຸນິນthະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນ, ເຊິ່ງມີຄວາມງົດງາມດັ່ງກຸ່ມດອກພຸດ, ຍ່ອມແຜ່ໄປທົ່ວທິດທາງ, ປະດິດສະຖານຄວາມງາມຂົ່ມລັດສະໝີແຫ່ງດວງຈັນ.

၁၂၉. ကုန္ဒာနံ ကုသုမာနံ သန္ဒောဟော သမူဟော, တဿ ဝိဗ္ဘမော ယေသံ တေ, မုနိန္ဒဿ မန္ဒဟာသာ မနုညာ ဟသိတာနိ စန္ဒဿ ကန္တိယော သောဘာယော ဟသန္တာ ဝိဍမ္ဗယန္တာ ဒိသန္တမနုဓာဝန္တိ အနုဝိစရန္တိ. ဣစ္စတြ နကာရသဟိတဿ ဒကာရဿ, တကာရဿ စာနုဝတ္တနံ.

໑໒໙. ຄຳວ່າ 'kundasandohavibbhamā' ຄື ຜູ້ມີຄວາມງົດງາມດັ່ງກຸ່ມ (ໝວດ) ຂອງດອກພຸດ (ກຸນທະບຸບຜາ). ພະສະໝຸດຈະນາ (ຮອຍຍິ້ມອັນອ່ອນໂຍນ) ຂອງພະມຸນິນທະເຈົ້າ ຍ່ອມແຜ່ໄປທົ່ວທິດທາງ (ແຜ່ກະຈາຍໄປ) ຂົ່ມ (ເຍາະເຍີ້ຍ) ລັດສະໝີ (ຄວາມງາມ) ແຫ່ງດວງຈັນ. ໃນຄຳປະພັນນີ້ ມີການຊ້ຳກັນຂອງອັກສອນ 'ທ' (ທະ) ທີ່ປະກອບດ້ວຍ 'ນ' (ນະ) ແລະອັກສອນ 'ຕ' (ຕະ).

‘‘ဣန္ဒနီလဒလဒွန္ဒ-သုန္ဒရံ သိရိမန္ဒိရံ;

မုနိန္ဒနယနဒွန္ဒံ, ဝိန္ဒတိ’န္ဒီဝရဇ္ဇုတိံ’’.

“ພະເນດທັງຄູ່ຂອງພະມຸນິນທະເຈົ້າ ອັນງົດງາມດັ່ງກີບດອກນິນອັນເປັນຄູ່, ເປັນທີ່ສະຖິດແຫ່ງສິຣິມຸງຄຸນ, ຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມງາມແຫ່ງດອກບົວຂຽວ”.

ဣစ္စပရမုဒါဟရဏံ.

ນີ້ເປັນອຸທາຫອນອື່ນອີກ.

၁၂၉. ‘‘မုနိန္ဒိ’’စ္စာဒိ. ကုန္ဒသန္ဒောဟဝိဗ္ဘမာ သုပုပ္ဖိတကုန္ဒကုသုမရာသိသဒိသလီလာဝန္တာ တေ မုနိန္ဒမန္ဒဟာသာ ဗုဒ္ဓဿ မနုညာ ဟသိတာ စန္ဒကန္တိယော နိမ္မလစန္ဒကိရဏေ ဟသန္တာ နိန္ဒန္တာ ဒိသန္တံ တံ တံ ဒိသံ, ဒိသာပရိယန္တံ ဝါ အနုဓာဝန္တိ ဝိဓာဝန္တီတိ. ဧတ္ထ နကာရသဟိတဒကာရဿ, နကာရသဟိတတကာရဿ စ အာဝုတ္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. မန္ဒာ စ တေ ဟာသာ စေတိ [Pg.155] စ, မုနိန္ဒဿ မန္ဒဟာသာတိ စ, ကုန္ဒာနံ သန္ဒောဟောတိ စ, တဿ ဝိဗ္ဘမော ယေသန္တိ စ, ဒိသာယေဝ ဒိသန္တံ, ဒိသာနံ ဝါ အန္တန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໒໙. ຄຳວ່າ “muninda” ເປັນຕົ້ນ. ພະສະໝຸດຈະນາ (ຮອຍຍິ້ມອັນອ່ອນໂຍນ) ຂອງພະມຸນິນທະເຈົ້າ (ຮອຍຍິ້ມອັນໜ້າເພີດເພີນຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ) ເຫຼົ່ານັ້ນ ເຊິ່ງມີຄວາມງົດງາມດັ່ງກຸ່ມດອກພຸດທີ່ເບັ່ງບານເຕັມທີ່, ຍ່ອມຂົ່ມ (ເຍາະເຍີ້ຍ) ລັດສະໝີແຫ່ງດວງຈັນ (ແສງຈັນອັນບໍລິສຸດ) ແຜ່ໄປທົ່ວທິດທາງ (ທິດນັ້ນໆ ຫຼືສຸດຂອບຟ້າ). ໃນຄຳປະພັນນີ້ ພຶງເຫັນການຊ້ຳກັນຂອງອັກສອນ 'ທ' (ທະ) ທີ່ປະກອບດ້ວຍ 'ນ' (ນະ) ແລະອັກສອນ 'ຕ' (ຕະ) ທີ່ປະກອບດ້ວຍ 'ນ' (ນະ). ວິເຄາະວ່າ: ຮອຍຍິ້ມອັນອ່ອນໂຍນ ຊື່ວ່າ ມັນທະຫາສະ. ຮອຍຍິ້ມອັນອ່ອນໂຍນຂອງພະມຸນິນທະເຈົ້າ ຊື່ວ່າ ມຸນິນທະມັນທະຫາສະ. ກຸ່ມຂອງດອກພຸດ ຊື່ວ່າ ກຸນທະສັນໂທຫະ. ຜູ້ມີຄວາມງົດງາມດັ່ງກຸ່ມດອກພຸດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກຸນທະສັນໂທຫະວິບພະມະ. ທິດນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ທິສັນຕະ ຫຼື ທີ່ສຸດແຫ່ງທິດທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ທິສັນຕະ.

‘‘ဣန္ဒနီလဒလဒွန္ဒ-သုန္ဒရံ သိရိမန္ဒိရံ;

မုနိန္ဒနယနဒွန္ဒံ, ဝိန္ဒတိ’န္ဒီဝရဇ္ဇုတိ’’န္တိ.

“ພະເນດທັງຄູ່ຂອງພະມຸນິນທະເຈົ້າ ອັນງົດງາມດັ່ງກີບດອກນິນອັນເປັນຄູ່, ເປັນທີ່ສະຖິດແຫ່ງສິຣິມຸງຄຸນ, ຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມງາມແຫ່ງດອກບົວຂຽວ”.

ဣဒမ္ပိ နကာရသဟိတဒကာရဝဏ္ဏာဝုတ္တိယာ အပရမုဒါဟရဏံ.

ຄຳປະພັນນີ້ກໍເປັນອຸທາຫອນອື່ນອີກ ແຫ່ງການຊ້ຳວັນນະອັກສອນ 'ທ' (ທະ) ທີ່ປະກອບດ້ວຍ 'ນ' (ນະ).

တတ္ထ ဣန္ဒနီလဒလဒွန္ဒသုန္ဒရံ ဣန္ဒနီလမဏိသကလိကာယုဂဠမိဝ မနောဟရံ သိရိမန္ဒိရံ တတောယေဝ သောဘာယ နိဝါသဋ္ဌာနဘူတံ မုနိန္ဒနယနဒွန္ဒံ ဣန္ဒီဝရဇ္ဇုတိံ နီလုပ္ပလကန္တိံ ဝိန္ဒတိ အနုဘောတိ, ဣန္ဒီဝရဇ္ဇုတိသမာနာတိ အဓိပ္ပာယော.

ໃນຄຳປະພັນນັ້ນ, ພະເນດທັງຄູ່ຂອງພະມຸນິນທະເຈົ້າ ອັນງົດງາມດັ່ງກີບດອກນິນອັນເປັນຄູ່ (ຄືມີຄວາມງົດງາມດັ່ງແຜ່ນມະນີນິນຄູ່ໜຶ່ງ), ເປັນທີ່ສະຖິດແຫ່ງสິຣິມຸງຄຸນ (ຄືເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສແຫ່ງຄວາມງົດງາມນັ້ນເອງ), ຍ່ອມໄດ້ຮັບ (ສະເຫວີຍ) ຄວາມງາມແຫ່ງດອກບົວຂຽວ (ຄວາມງາມແຫ່ງດອກອຸບົນຂຽວ), ອະທິບາຍວ່າ ມີຄວາມງາມສະເໝີດ້ວຍຄວາມງາມແຫ່ງດອກບົວຂຽວ.

၁၃၀.

໑໓໐.

သဗ္ဗကောမလဝဏ္ဏေဟိ, နာ’နုပ္ပာသော ပသံသိယော;

ယထာ’ယံ မာလတီမာလာ, လိနလောလာလိမာလိနီ.

ອະນຸປາດ (ການຫຼິ້ນອັກສອນ) ທີ່ແຕ່ງດ້ວຍວັນນະອັນອ່ອນໂຍນທັງໝົດ ບໍ່ເປັນທີ່ສັນລະເສີນ, ດັ່ງເຊັ່ນຄຳປະພັນນີ້: 'mālatīmālā linalolālimālinī' (ພວງດອກມະລິປ່ານີ້ ມີຝູງເຜິ້ງທີ່ຫຸ້ມຕອມແລະຫວັ່ນໄຫວເປັນແຖວ).

၁၃၀. ယေဟိ ကေဟိစိ အာဝုတ္တိတော အနုပ္ပာသောတိ စေ? နေတျာဟ ‘‘သဗ္ဗ’’ဣစ္စာဒိ. သဗ္ဗေဟိ ကောမလေဟိ သုကုမာရေဟိ ဝဏ္ဏေဟိ အက္ခရေဟိ အနုပ္ပာသော န ပသံသိယော သိလာဃနီယော န ဟောတိ သိလေသဝိရောဓိတ္တာ. ‘‘ယထေ’’တိ တံ ဥဒါဟရတိ. အယံ မာလတီမာလာ ဇာတိကုသုမဒါမံ လိနာနံ ဗျာဓိတာနံ လောလာနံ [Pg.156] ကုသုမရသာရဗ္ဘ လောလုပါနံ အလီနံ ဘမရာနံ မာလာ ပန္တိ သာ အဿာ အတ္ထီတိ လိနလောလာလိမာလိနီ.

໑໓໐. ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ 'ອະນຸປາດ ຄືການຊ້ຳກັນຂອງອັກສອນໃດໆ ກໍໄດ້ແມ່ນບໍ່?' ຕອບວ່າ 'ບໍ່ແມ່ນ' ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “sabba” ເປັນຕົ້ນ. ອະນຸປາດ ທີ່ແຕ່ງດ້ວຍວັນນະ (ອັກສອນ) ອັນອ່ອນໂຍນ (ອ່ອນຊ້ອຍ) ທັງໝົດ ບໍ່ເປັນທີ່ສັນລະເສີນ (ບໍ່ເປັນທີ່ຍົກຍ້ອງ) ເພາະຂັດກັບ ສິເລສະ (ການສະຫຼຽນ). ຄຳວ່າ “yathā” ເປັນການສະແດງອຸທາຫອນນັ້ນ. ພວງດອກມະລິປ່ານີ້ (ພວງດອກມະລິປ່າ) ມີຝູງເຜິ້ງ (ພູມະລາ) ທີ່ຫຸ້ມຕອມ (ເກາະຢູ່) ແລະຫວັ່ນໄຫວ (ສະແຫວງຫານ້ຳຫວານຈາກດອກໄມ້) ເປັນແຖວ (ມີແຖວແຫ່ງເຜິ້ງເຫຼົ່ານັ້ນ) ຊື່ວ່າ 'linalolālimālinī'.

၁၃၀. ဝုတ္တာနုပ္ပာသောပိ သဗ္ဗကောမလဝဏ္ဏေဟိ ဝိရစိတော န ပသံသိယောတိ ဒဿေတုံ ‘‘သဗ္ဗကောမလဝဏ္ဏေဟီ’’တိအာဒိမာဟ. သဗ္ဗကောမလဝဏ္ဏေဟိ သဗ္ဗေဟိ သုကုမာရက္ခရေဟိ ကတော အနုပ္ပာသော ဝဏ္ဏာဝုတ္တိလက္ခဏော န ပသံသိယော သိလေသာလင်္ကာရဝိရုဒ္ဓတ္တာ ပသတ္ထော န ဟောတိ. ‘‘ယထာ’’တိ တမုဒါဟရတိ. အယံ မာလတီမာလာ ဧသာ ဇာတိသုမနမာလိကာ လိနာနံ ဗျာဝဋာနံ ပတန္တာနံ လောလာနံ ဂန္ဓလုဒ္ဓါနံ အလီနံ ဘမရာနံ မာလိနီ ပန္တိယုတ္တာတိ. ဧတ္ထ လကာရဿေဝ ပုနပ္ပုနပ္ပယောဂေန ကောမလဝဏ္ဏာဝုတ္တိ. မာလတီနံ မာလာတိ စ, လောလာ စ တေ အလယော စာတိ စ, လိနာ စ တေ လောလာလယော စာတိ စ, တေသံ မာလာတိ စ, သာ အဿ အတ္ထီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໓໐. ເພື່ອສະແດງວ່າ ແມ່ນແຕ່ອະນຸປາດທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຫາກແຕ່ງດ້ວຍວັນນະອັນອ່ອນໂຍນທັງໝົດ ກໍບໍ່ເປັນທີ່ສັນລະເສີນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “sabbakomalavaṇṇehi” ເປັນຕົ້ນ. ອະນຸປາດ ທີ່ມີລັກສະນະເປັນການຊ້ຳວັນນະ ທີ່ແຕ່ງດ້ວຍວັນນະອັນອ່ອນໂຍນທັງໝົດ (ອັກສອນອັນອ່ອນຊ້ອຍທັງໝົດ) ບໍ່ເປັນທີ່ສັນລະເສີນ (ບໍ່ເປັນທີ່ຍົກຍ້ອງ) ເພາະຂັດກັບ ສິເລສາລັງການ. ຄຳວ່າ “yathā” ເປັນການສະແດງອຸທາຫອນນັ້ນ. ພວງດອກມະລິປ່ານີ້ (ພວງດອກມະລິປ່າ) ປະກອບດ້ວຍແຖວແຫ່ງເຜິ້ງ (ພູມະລາ) ທີ່ຫຸ້ມຕອມ (ເກາະຢູ່) ແລະຫວັ່ນໄຫວ (ສະແຫວງຫາເກສອນດອກໄມ້). ໃນຄຳປະພັນນີ້ ມີການຊ້ຳວັນນະອັນອ່ອນໂຍນ ໂດຍການໃຊ້ພະຍັນຊະນະ 'ລ' (ລະ) ຊ້ຳໆ ກັນ. ວິເຄາະວ່າ: ພວງແຫ່ງດອກມະລິປ່າ ຊື່ວ່າ ມາລະຕີມາລາ. ເຜິ້ງທັງຫຼາຍທີ່ຫວັ່ນໄຫວ ຊື່ວ່າ ໂລລາລີ. ເຜິ້ງທັງຫຼາຍທີ່ຫຸ້ມຕອມແລະຫວັ່ນໄຫວ ຊື່ວ່າ ລີນາໂລລາລີ. ແຖວແຫ່ງເຜິ້ງເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ລີນາໂລລາລີມາລາ. ພວງດອກໄມ້ທີ່ມີແຖວແຫ່ງເຜິ້ງເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ລີນາໂລລາລີມາລິນີ.

၁၃၁.

໑໓໑.

မုဒူဟိ ဝါ ကေဝလေဟိ,ကေဝလေဟိ ဖုဋေဟိ ဝါ;

မိဿေဟိ ဝါ တိဓာ ဟောတိ,ဝဏ္ဏေဟိ သမတာ ယထာ.

ສະມະຕາ (ຄວາມສະໝ່ຳສະເໝີ) ຍ່ອມມີ 3 ປະເພດ ໂດຍວັນນະທັງຫຼາຍ ຄື: ດ້ວຍວັນນະອັນອ່ອນໂຍນລ້ວນໆ, ຫຼືດ້ວຍວັນນະອັນຫຍາບ (ພຸຕະ) ລ້ວນໆ, ຫຼືດ້ວຍວັນນະທີ່ປະສົມກັນ, ດັ່ງອຸທາຫອນ.

၁၃၁. သမတံ သမ္ဘာဝေတိ ‘‘မုဒူဟိ’’စ္စာဒိနာ. ကေဝလေဟိ ကေဝလဖုဋာဒိဘာဝါပဝတ္တေဟိ သကလေဟိ မုဒူဟိ စတူသုပိ ပါဒေသု သဇာတိယေဟိ အသိထိလကောမလေဟိ ဝါ ကကာရာဒီဟိ ဝါ သိထိလကောမလဿ သိလေသပဋိပက္ခတ္တာ ကေဝလေဟိ ဖုဋေဟိ ဝါ အဓိမတ္တသုတီဟိ ဘကာရာဒီဟိ ဝါ အကိစ္ဆဝစနီယေ ကိစ္ဆဝစနီယဿ သုခုမာလဝိပရိယယတ္တာ မိဿေဟိ ဝါ မဇ္ဈိမသုတီဟိ မုဒုဘူတသံသဋ္ဌေဟိ ဝါ ဝဏ္ဏေဟိ အက္ခရေဟိ ကရဏဘူတေဟိ သမတာ တိဓာ ဟောတိ ဂဇ္ဇေ ပဇ္ဇေ ဝါ. ‘‘ယထေ’’တိ တိဝိဓမုဒါဟရတိ.

໑໓໑. ເພື່ອສະແດງເຖິງ ສະມະຕາ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “mudūhi” ເປັນຕົ້ນ. ສະມະຕາ ໃນຮ້ອຍແກ້ວ (ຄັດຈະ) ຫຼືຮ້ອຍກອງ (ປັດຈະ) ຍ່ອມມີ 3 ປະເພດ ໂດຍວັນນະ (ອັກສອນ) ທັງຫຼາຍທີ່ເປັນເຄື່ອງປຸງແຕ່ງ ຄື: ດ້ວຍວັນນະອັນອ່ອນໂຍນລ້ວນໆ (ຄືປາສະຈາກຄວາມເປັນວັນນະຫຍາບເປັນຕົ້ນ) ເຊິ່ງເປັນວັນນະປະເພດດຽວກັນ ອັນອ່ອນໂຍນແລະບໍ່ຫຼົມ ໃນບາດທັງສີ່ ມີອັກສອນ 'ກ' (ກະ) ເປັນຕົ້ນ ເພາະວັນນະອັນອ່ອນໂຍນແລະຫຼົມນັ້ນເປັນປະຕິປັກຕໍ່ ສິເລສະ; ຫຼືດ້ວຍວັນນະອັນຫຍາບລ້ວນໆ ທີ່ມີສຽງດັງຫຼາຍ ມີອັກສອນ 'ພ' (ພະ) ເປັນຕົ້ນ ເພາະອັກສອນທີ່ອອກສຽງຍາກໃນຄຳທີ່ຄວນອອກສຽງງ່າຍນັ້ນ ເປັນສິ່ງກົງກັນຂ້າມກັບ ສຸຂຸມາລະ; ຫຼືດ້ວຍວັນນະທີ່ປະສົມກັນ ທີ່ມີສຽງປານກາງ ເຊິ່ງປະສົມປະສານກັບວັນນະອັນອ່ອນໂຍນ. ຄຳວ່າ “yathā” ເປັນການສະແດງອຸທາຫອນທັງ 3 ປະເພດ.

၁၃၁. ဣဒါနိ သမတံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘မုဒူဟိ’’စ္စာဒိမာဟ. ကေဝလေဟိ ဖုဋမိဿေဟိ အညတ္တာ သကလေဟိ မုဒူဟိ သိထိလကောမလေဟိ ဝဏ္ဏေဟိ ကကာရာဒီဟိ ဝါ ကေဝလေဟိ ဖုဋေဟိ ကေဝလကောမလဝဏ္ဏရဟိတတ္တာ သကလေဟိ အကိစ္ဆုစ္စာရဏီယေဟိ အဓိမတ္တသုတီဟိ ဘကာရာဒီဟိ ဝဏ္ဏေဟိ ဝါ မိဿေဟိ ယထာဝုတ္တမုဒုဖုဋသမ္မိဿေဟိ ဝဏ္ဏေဟိ ဝါ ကရဏဘူတေဟိ သမတာ ဂဇ္ဇေ ဝါ ပဇ္ဇေ ဝါ တိဓာ ဟောတီတိ. ယဒိ သိထိလကောမလဝဏ္ဏေဟိ ဝိစရိတံ သိလေသာလင်္ကာရဿ, ကိစ္ဆုစ္စာရဏီယေဟိ ဖုဋဝဏ္ဏေဟိ ကတံ သုခုမာလာလင်္ကာရဿ [Pg.157] စ ဝိရုဇ္ဈတီတိ. ‘‘ယထာ’’တိ တိဝိဓမုဒါဟရတိ.

໑໓໑. ບັດນີ້ ເພື່ອຈຳແນກ ສະມະຕາ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “mudūhi” ເປັນຕົ້ນ. ສະມະຕາ ໃນຮ້ອຍແກ້ວ ຫຼືຮ້ອຍກອງ ຍ່ອມມີ 3 ປະເພດ ໂດຍວັນນະທັງຫຼາຍທີ່ເປັນເຄື່ອງປຸງແຕ່ງ ຄື: ດ້ວຍວັນນະອັນອ່ອນໂຍນລ້ວນໆ (ຄືປາສະຈາກວັນນະຫຍາບແລະວັນນະປະສົມ) ທີ່ມີລັກສະນະຫຼົມແລະອ່ອນໂຍນ ມີອັກສອນ 'ກ' (ກະ) ເປັນຕົ້ນ; ຫຼືດ້ວຍວັນນະອັນຫຍາບລ້ວນໆ (ເພາະປາສະຈາກວັນນະອັນອ່ອນໂຍນລ້ວນໆ) ທີ່ອອກສຽງບໍ່ຍາກ ທີ່ມີສຽງດັງຫຼາຍ ມີອັກສອນ 'ພ' (ພະ) ເປັນຕົ້ນ; ຫຼືດ້ວຍວັນນະທີ່ປະສົມກັນ ຄືປະສົມປະສານລະຫວ່າງວັນນະອັນອ່ອນໂຍນແລະວັນນະອັນຫຍາບ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ຫາກແຕ່ງດ້ວຍວັນນະອັນອ່ອນໂຍນແລະຫຼົມ ຍ່ອມຂັດກັບ ສິເລສາລັງການ, ຫາກແຕ່ງດ້ວຍວັນນະອັນຫຍາບທີ່ອອກສຽງຍາກ ຍ່ອມຂັດກັບ ສຸຂຸມາລາລັງການ. ຄຳວ່າ “yathā” ເປັນການສະແດງອຸທາຫອນທັງ 3 ປະເພດ.

ကေဝလမုဒုသမတာ

ຄວາມສະໝ່ຳສະເໝີດ້ວຍວັນນະອັນອ່ອນໂຍນລ້ວນໆ (ເກວະລາມຸດຸສະມະຕາ)

၁၃၂.

໑໓໒.

ကောကိလာလာပသံဝါဒီ,မုနိန္ဒာလာပဝိဗ္ဘမော;

ဟဒယင်္ဂမတံ ယာတိ,သတံ ဒေတိ စ နိဗ္ဗုတိံ.

ພະສຸຣະສຽງ (ຄວາມງົດງາມແຫ່ງພະສຸຣະສຽງ) ຂອງພະມຸນິນທະເຈົ້າ ອັນມີສຽງມ່ວນຊື່ນດັ່ງສຽງຮ້ອງຂອງນົກດຸດ (ນົກກາເຫວົາ), ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງຄວາມຈັບໃຈຂອງສັດຕະບຸລຸດທັງຫຼາຍ, ແລະຍ່ອມປະທານຄວາມດັບທຸກ (ພະນິພານ) ແກ່ພວກເຂົາ.

၁၃၂. ‘‘ကောကိလေ’’စ္စာဒိ. ကောကိလာနံ ကရဝီကသကုဏာနံ အာလာပေါ ကူဇိတံ, တံ သံဝဒတိ ပကာသတိ သီလေနာတိ ကောကိလာလာပသံဝါဒီ, တံသဒိသောတိ အတ္ထော, မုနိန္ဒဿ အာလာပေါ ဝိသဋ္ဌာဒိအဋ္ဌင်္ဂိကော သရော တဿ ဝိဗ္ဘမော ဝိလာသော သတံ သပ္ပုရိသာနံ ဟဒယင်္ဂမတံ မနောနုသာရိတံ မဓုရဘာဝံ ယာတိ, နိဗ္ဗုတိံ နိဗ္ဗာနဉ္စ တေသံ ဒေတိ.

໑໓໒. ຄຳວ່າ “kokila” ເປັນຕົ້ນ. ສຽງຮ້ອງ (ການຂັບຮ້ອງ) ຂອງນົກດຸດ (ນົກກາຣະວິກ), ຜູ້ມີປົກກະຕິສະແດງ (ປະກາດ) ສຽງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ໂກກິລາລາປະສັງວາດີ, ອະທິບາຍວ່າ ມີສຽງຄ້າຍຄືກັນກັບສຽງນັ້ນ. ພະສຸຣະສຽງ (ຄວາມງົດງາມແຫ່ງພະສຸຣະສຽງອັນປະກອບດ້ວຍອົງ 8 ປະການ ມີຄວາມແຈ່ມໃສເປັນຕົ້ນ) ຂອງພະມຸນິນທະເຈົ້າ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງຄວາມຈັບໃຈ (ຄວາມຫວານອັນເປັນໄປຕາມໃຈ) ຂອງສັດຕະບຸລຸດ (ສັບປຸຣິສະ) ທັງຫຼາຍ, ແລະຍ່ອມປະທານຄວາມດັບທຸກ (ພະນິພານ) ແກ່ພວກເຂົາ.

၁၃၂. ‘‘ကောကိလိ’’စ္စာဒိ. ကောကိလာနံ ကရဝီကသကုဏာနံ အာလာပံ နာဒလီလံ သံဝါဒီ ပကာသနသီလော, တံသဒိသောတိ အဓိပ္ပာယော, မုနိန္ဒဿ သဗ္ဗညုနော အာလာပဿ ဝိသဋ္ဌာဒိအဋ္ဌင်္ဂိကနာဒဿ ဝိဗ္ဘမော ဝိလာသော သတံ သပ္ပုရိသာနံ ဟဒယင်္ဂမတံ စိတ္တာရာဓိတဘာဝံ ယာတိ စ, နိဗ္ဗုတိံ သုတသမ္ဗန္ဓေန တေသံယေဝ သာဓူနံ နိဗ္ဗာနံ ဒေတိ စ ဒေန္တောပိ ဟောတီတိ. ဧတ္ထ ကောကိလာလာပသဒ္ဒေန နိဿိတေ နိဿယဝေါဟာရေန လီလာ ဂဟိတာ.

໑໓໒. ຄຳວ່າ “kokila” ເປັນຕົ້ນ. ຜູ້ມີປົກກະຕິສະແດງ (ປະກາດ) ສຽງຮ້ອງ (ທຳນອງສຽງ) ຂອງນົກດຸດ (ນົກກາຣະວິກ), ອະທິບາຍວ່າ ມີສຽງຄ້າຍຄືກັນກັບສຽງນັ້ນ. ພະສຸຣະສຽງ (ຄວາມງົດງາມແຫ່ງພະສຸຣະສຽງອັນປະກອບດ້ວຍອົງ 8 ປະການ ມີຄວາມແຈ່ມໃສເປັນຕົ້ນ) ຂອງພະມຸນິນທະເຈົ້າຜູ້ເປັນພະສັບພັນຍູ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງຄວາມຈັບໃຈ (ຄວາມເປັນທີ່ຊື່ນຊົມແຫ່ງຈິດ) ຂອງສັດຕະບຸລຸດທັງຫຼາຍ, ແລະຍ່ອມປະທານຄວາມດັບທຸກ (ພະນິພານ ໂດຍການເຊື່ອມໂຍງກັບການໄດ້ຍິນໄດ້ຟັງ) ແກ່ສັດຕະບຸລຸດເຫຼົ່ານັ້ນເອງ. ໃນຄຳປະພັນນີ້, ໂດຍຄຳວ່າ 'kokilālāpa' (ສຽງຮ້ອງຂອງນົກດຸດ) ທ່ານຖືເອົາຄວາມງົດງາມ (ລີລາ) ໂດຍວິທີການອຸປະມາ.

ကေဝလဖုဋသမတာ

ຄວາມສະໝ່ຳສະເໝີດ້ວຍວັນນະອັນຫຍາບລ້ວນໆ (ເກວະລາພຸຕະສະມະຕາ)

၁၃၃.

໑໓໓.

သမ္ဘာဝနီယသမ္ဘာဝံ,ဘဂဝန္တံ ဘဝန္တဂုံ;

ဘဝန္တသာဓနာကင်္ခီ,ကော န သမ္ဘာဝယေ ဝိဘုံ.

ໃຜເລີຍ (ຜູ້ປາດຖະໜາຄວາມດັບສິ້ນແຫ່ງພົບ) ຈະບໍ່ເຄົາລົບຍົກຍ້ອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຜູ້ເປັນພະບົດຈະນາ (ຜູ້ເປັນໃຫຍ່), ຜູ້ມີພະອັດທະຍາໄສອັນຄວນແກ່ການເຄົາລົບ, ຜູ້ສະເດັດເຖິງຝັ່ງແຫ່ງພົບ.

၁၃၃. ‘‘သမ္ဘာဝနီယေ’’စ္စာဒိ. [Pg.158] သမ္ဘာဝနီယော အာဒရဏီယော. သဒေဝကေ လောကေ သန္တော သောဘနော ဘာဝေါ အဓိပ္ပာယော ယဿ တံ. ဘဝန္တံ နိဗ္ဗာနံ ဂတောတိ ဘဝန္တဂု, တံ ဝိဘုံ. ဘဂဝန္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ. ဘဝဿ သံသာရဿ အန္တော အဝသာနံ နိဗ္ဗာနံ, တဿ သာဓနံ သမ္ပာဒနမာကင်္ခတိ သီလေနာတိ ဘဝန္တသာဓနာကင်္ခီ, ကော နာမ သံသာရဝတ္တိဇနော. န သမ္ဘာဝယေ အာဒရံ န ကရေယျ, ကရောတျေဝါတိ အတ္ထော.

໑໓໓. ຄຳວ່າ “sambhāvanīya” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'sambhāvanīyo' ຄື ຄວນແກ່ການເຄົາລົບ (ບູຊາ). ຜູ້ມີພະອັດທະຍາໄສ (ຄວາມຕັ້ງໃຈ) ອັນດີງາມໃນໂລກພ້ອມທັງເທວະດາ. ຜູ້ສະເດັດເຖິງຝັ່ງແຫ່ງພົບ (ຄືສະເດັດເຖິງພະນິພານ) ຊື່ວ່າ ພະວັນຕະຄູ, ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ (ວິພູ) ພະອົງນັ້ນ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຜູ້ເປັນພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ. ທີ່ສຸດ (ຄວາມສິ້ນສຸດ) ແຫ່ງພົບ (ສັງສານວັດ) ຄືພະນິພານ, ຜູ້ມີປົກກະຕິປາດຖະໜາການເຮັດໃຫ້ແຈ້ງ (ການບັນລຸ) ເຊິ່ງພະນິພານນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພະວັນຕະສາທະນາການຄີ. ໃຜເລີຍ (ຄົນຜູ້ທ່ອງທ່ຽວຢູ່ໃນສັງສານວັດ) ຈະບໍ່ເຄົາລົບ (ບໍ່ບູຊາ), ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຄົາລົບຢ່າງແນ່ນອນ.

၁၃၃. ‘‘သမ္ဘာဝနီယိ’’စ္စာဒိ. သမ္ဘာဝနီယသမ္ဘာဝံ သဒေဝကေန လောကေန အာဒရဏီယသောဘနာဓိပ္ပာယံ ဘဝန္တဂုံ ဘဝဿ အန္တသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနံ ဂတံ ဝိဘုံ ပဘုံ ဘဂဝန္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဘဝန္တသာဓနာကင်္ခီ နိဗ္ဗာနသာဓနာဘိလာသီ ကော ကတမော သံသာရဝတ္တိဇနော န သမ္ဘာဝယေ အာဒရံ န ကရေယျ, ကရောတျေဝ. သန္တော စ သော ဘာဝေါ စာတိ စ, သမ္ဘာဝနီယော သမ္ဘာဝေါ ယဿေတိ စ, ဘဝဿ အန္တန္တိ စ, ဘဝန္တံ ဂတောတိ စ, တဿ သာဓနန္တိ စ, တံ အာကင်္ခတိ သီလေနာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໓໓. ຄຳວ່າ “sambhāvanīya” ເປັນຕົ້ນ. ຜູ້ມີພະອັດທະຍາໄສອັນດີງາມອັນໂລກພ້ອມທັງເທວະດາຄວນເຄົາລົບ ຊື່ວ່າ ສຳພາວະນີຍະສຳພາວະ. ຜູ້ສະເດັດເຖິງຝັ່ງແຫ່ງພົບ (ຄືສະເດັດເຖິງພະນິພານອັນນັບວ່າເປັນທີ່ສຸດແຫ່ງພົບ) ຊື່ວ່າ ພະວັນຕະຄູ. ຜູ້ເປັນໃຫຍ่ (ພະພູ) ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຜູ້ເປັນພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ. ຜູ້ມີປົກກະຕິປາດຖະໜາການເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງພະນິພານ ຊື່ວ່າ ພະວັນຕະສາທະນາການຄີ. ໃຜເລີຍ (ຄົນຜູ້ທ່ອງທ່ຽວຢູ່ໃນສັງສານວັດຄົນໃດ) ຈະບໍ່ເຄົາລົບ (ບໍ່ບູຊາ), ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຄົາລົບຢ່າງແນ່ນອນ. ວິເຄາະວ່າ: ອັດທະຍາໄສອັນດີງາມ ຊື່ວ່າ ສັນຕະພາວະ. ຜູ້ມີອັດທະຍາໄສອັນຄວນແກ່ການເຄົາລົບ ຊື່ວ່າ ສຳພາວະນີຍະສຳພາວະ. ທີ່ສຸດແຫ່ງພົບ ຊື່ວ່າ ພະວັນຕະ. ຜູ້ສະເດັດເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງພົບ ຊື່ວ່າ ພະວັນຕະຄູ. การເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງພະນິພານນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພະວັນຕະສາທະນະ. ຜູ້ມີປົກກະຕິປາດຖະໜາເຊິ່ງການເຮັດໃຫ້ແຈ້ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພະວັນຕະສາທະນາການຄີ.

မိဿကသမတာ

ความສະໝ່ຳສະເໝີດ້ວຍວັນນະປະສົມ (ມິດສະກະສະມະຕາ)

၁၃၄.

໑໓໔.

လဒ္ဓစန္ဒနသံသဂ္ဂ-သုဂန္ဓိမလယာနိလော;

မန္ဒ’မာယာတိ ဘီတောဝ, မုနိန္ဒမုခမာရုတာ.

ລົມແຫ່ງພູມະລາຍະ ອັນມີກິ່ນຫອມເພາະໄດ້ສຳຜັດກັບແກ່ນຈັນ, ຍ່ອມພັດມາເບົາໆ ປະດິດສະຖານດັ່ງມີຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ລົມຫາຍໃຈຈາກພະໂອດຂອງພະມຸນິນທະເຈົ້າ.

၁၃၄. ‘‘လဒ္ဓိ’’စ္စာဒိ. လဒ္ဓေါ စန္ဒနတရူနံ သံသဂ္ဂေါ ပရိစယော တေန သောဘနော ဂန္ဓော အဿာတိ သုဂန္ဓီ သုရဘိ မလယာနိလောဒက္ခိဏပဝမာနော မုနိန္ဒဿ မုခမာရုတာ ဘီတောဝ တာဒိသမုဒုတ္တသီတလတ္တသုဂန္ဓသမ္ပတ္တိယာ အတ္တနော ဒူရတရတ္တာ အာယာတိ အနုဝတ္တတိ. မန္ဒန္တိ အာဂမနကြိယာဝိသေသနံ.

໑໓໔. ຄຳວ່າ “ລັດທິ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມວ່າ ລົມມະລາຍະ (ລົມໃຕ້) ທີ່ໄດ້ຮັບການຄົບຫາຄືການສຳຜັດກັບຕົ້ນຈັນທັນ, ຈຶ່ງມີກິ່ນຫອມອັນງົດງາມ ເພາະການສຳຜັດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສຸຄັນທີ (ມີກິ່ນຫອມດີ) ແລະ ສຸຣະພິ (ມີກິ່ນຫອມອົບອວນ), ພັດມາຈາກທິດໃຕ້ ປະດຸດດັ່ງຢ້ານກົວຕໍ່ລົມພຣະໂອດຂອງພຣະມຸນິນ, ເພາະຄວາມທີ່ຕົນເອງຢູ່ຫ່າງໄກຈາກຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄວາມອ່ອນໂຍນ, ຄວາມເຢັນ ແລະຄວາມຫອມເຊັ່ນນັ້ນ, ຈຶ່ງພັດມາຄ້ອຍໆ. ຄຳວ່າ “ມັນທັງ” (ຄ້ອຍໆ) ເປັນກິຣິຍາວິເສດສະນະຂອງການມາ.

၁၃၄. ‘‘လဒ္ဓိ’’စ္စာဒိ. [Pg.159] လဒ္ဓစန္ဒနသံသဂ္ဂသုဂန္ဓိမလယာနိလော ပဋိလဒ္ဓစန္ဒနတရုသာရသမဝါယေန သောဘနဂန္ဓသမန္နာဂတော မလယဒေသတော အာဂစ္ဆမာနမာလုတော မုနိန္ဒမုခမာရုတာ ဗုဒ္ဓဿ မုခသုရဘိဝါသိတပဝနတော ဘီတော ဣဝ တာဒိသမုဒုသုရဘိသီတလတ္တဿ အတ္တနိ အသမ္ဘဝတော ဘီတောဝ မန္ဒံ သဏိကံ ယာတိ အဘိမုခမေတီတိ. စန္ဒနာနံ သံသဂ္ဂေါတိ စ, လဒ္ဓေါ စ သော စန္ဒနသံသဂ္ဂေါတိ စ, သောဘနော ဂန္ဓော ယဿာတိ စ, လဒ္ဓစန္ဒနသံသဂ္ဂေန သုဂန္ဓီတိ စ, မလယတော အာဂတော အနိလောတိ စ, မုနိန္ဒမုခတော နိက္ခန္တော မာရုတောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. မန္ဒန္တိ ကြိယာဝိသေသနံ. ဧတ္ထ တိဝိဓသမတာယံ ‘‘ကောကိလာလာပသံဝါဒိ’’စ္စာဒိတိဝိဓလက္ခိယဿာပိ ‘‘မုဒူဟိ ဝါ ကေဝလေဟိ’’စ္စာဒိနာ ဒဿိတလက္ခဏတ္တယေန တုလျတာ သုပါကဋာဝါတိ.

໑໓໔. ຄຳວ່າ “ລັດທິ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມວ່າ ລົມມະລາຍະທີ່ມີກິ່ນຫອມເພາະໄດ້ຮັບການສຳຜັດກັບແກ່ນຈັນທັນ ຄື ລົມທີ່ພັດມາຈາກແຄວ້ນມະລາຍະ ປະກອບດ້ວຍກິ່ນຫອມອັນງົດງາມ ເພາະໄດ້ຮັບການປະສົມປະສານກັບແກ່ນຂອງຕົ້ນຈັນທັນ, ປະດຸດດັ່ງຢ້ານກົວຕໍ່ລົມພຣະໂອດຂອງພຣະມຸນິນ ຄື ລົມທີ່ອົບອວນດ້ວຍກິ່ນຫອມແຫ່ງພຣະໂອດຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ເພາະຄວາມທີ່ຄວາມອ່ອນໂຍນ, ຄວາມຫອມ ແລະຄວາມເຢັນເຊັ່ນນັ້ນ ບໍ່ມີຢູ່ໃນຕົນ, ຈຶ່ງຢ້ານກົວ ແລ້ວພັດໄປຄ້ອຍໆ ຄື ພັດເຂົ້າມາຫາຢ່າງຊ້າໆ. ມີວິເຄາະວ່າ: 'ຈັນທະນານັງ ສັງສັກໂຄ' (ການສຳຜັດກັບໄມ້ຈັນທັນ), 'ລັດໂທ ຈະ ໂສ ຈັນທະນະສັງສັກໂຄ ຈະ' (ການສຳຜັດກັບໄມ້ຈັນທັນນັ້ນ ທີ່ໄດ້ຮັບແລ້ວ), 'ໂສພະໂນ ຄັນໂທ ຍັດສາ' (ກິ່ນຫອມອັນງົດງາມ ມີຢູ່ໃນລົມໃດ), 'ລັດທະຈັນທະນະສັງສັກເຄນະ ສຸຄັນທີ' (ມີກິ່ນຫອມດີ ເພາະການສຳຜັດກັບໄມ້ຈັນທັນທີ່ໄດ້ຮັບແລ້ວ), 'ມະລາຍະໂຕ ອາຄະໂຕ ອະນิໂລ' (ລົມທີ່ພັດມາຈາກພູເຂົາມະລາຍະ), 'ມຸນິນທະມຸຂະໂຕ ນິກຂັນໂຕ ມາຣຸໂຕ' (ລົມທີ່ອອກມາຈາກພຣະໂອດຂອງພຣະມຸນິນ). ຄຳວ່າ “ມັນທັງ” ເປັນກິຣິຍາວິເສດສະນະ. ໃນຄວາມສະເໝີກັນ ໓ ປະການນີ້, ຄວາມເທົ່າທຽມກັນແຫ່ງລັກສະນະ ໓ ປະການ ທີ່ສະແດງໄວ້ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ມຸທູຫິ ວາ ເກວະເລຫິ” ແມ່ນແຕ່ໃນສິ່ງທີ່ຄວນກຳນົດ ໓ ປະການ ມີຄຳວ່າ “ໂກກິລາລາປະສັງວາທິ” ເປັນຕົ້ນ ກໍປະກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ.

၁၃၅.

໑໓໕.

အနိဋ္ဌုရက္ခရပ္ပာယာ, သဗ္ဗကောမလနိဿဋာ;

ကိစ္ဆမုစ္စာရဏာပေတ-ဗျဉ္ဇနာ သုခုမာလတာ.

ຄວາມເປັນຜິວພັນອັນລະອຽດອ່ອນ (ສຸຂຸມາລະຕາ) ຄື ຄວາມມີອັກສອນທີ່ບໍ່ຫຍາບຊ້າເປັນສ່ວນຫຼາຍ, ຫຼັ່ງໄຫຼອອກມາດ້ວຍຕົວອັກສອນທີ່ອ່ອນໂຍນທັງໝົດ, ແລະມີພະຍັນຊະນະທີ່ປາສະຈາກການອອກສຽງທີ່ຍາກ.

၁၃၅. သုခုမာလတာ ကထီယတိ ‘‘အနိဋ္ဌုရက္ခရေ’’စ္စာဒိနာ. အနိဋ္ဌုရာနိ အဖရုသာနိ အက္ခရာနိ ဝဏ္ဏာနိ ပါယာနိ ဗဟူနိ ယဿာ သာ တထာ, ‘‘နိဋ္ဌုရာနိ အပ္ပကာနီ’’တိ ပါယဂ္ဂဟဏေန သူစိတံ, တတောယေဝ သဗ္ဗေဟိ ကေဝလေဟိ ကောမလေဟိ သိထိလေဟိ လဃူဟိ အက္ခရေဟိ နိဿဋာ နိဂ္ဂတာ ကိစ္ဆေန ဒုက္ခေန ဥစ္စာရဏာ တတော အပေတာနိ အပဂတာနိ ဗျဉ္ဇနာနိ ယဿာ သာတိ အနုဝဒိတွာ သုခုမာလတာ ဝိဓီယတေ.

໑໓໕. ພຣະອາຈານກ່າວເຖິງຄຸນສົມບັດຄື ສຸຂຸມາລະຕາ (ຄວາມລະອຽດອ່ອນ) ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ອະນິດຖຸຣັກຂະຣະ”. ບົດປະພັນໃດ ມີອັກສອນ ຄື ວັນນະ ທີ່ບໍ່ຫຍາບຊ້າ ຄື ບໍ່ແຂງກະດ້າງ ເປັນສ່ວນຫຼາຍ, ບົດປະພັນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະນິດຖຸຣັກຂະຣັບປາຍາ. ດ້ວຍການຖືເອົາຄຳວ່າ “ປາຍະ” (ສ່ວນຫຼາຍ) ນັ້ນ ສະແດງວ່າ “ມີອັກສອນທີ່ຫຍາບຊ້າພຽງເລັກນ້ອຍ”. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ, ບົດປະພັນໃດ ຫຼັ່ງໄຫຼອອກມາດ້ວຍອັກສອນທີ່ອ່ອນໂຍນ, ຢ່ອນ (ສິຖິນ) ແລະເບົາ (ລະຫຸ) ທັງໝົດໂດຍສ່ວນດຽວ, ແລະມີພະຍັນຊະນະທີ່ປາສະຈາກການອອກສຽງທີ່ຍາກ ຄື ດ້ວຍຄວາມລຳບາກ, ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວອ້າງເຖິງບົດປະພັນນັ້ນ ແລ້ວກຳນົດວ່າເປັນ ສຸຂຸມາລະຕາ.

၁၃၅. ဣဒါနိ သုခုမာလတံ ဒဿေတိ ‘‘အနိဋ္ဌုရေ’’စ္စာဒိနာ. အနိဋ္ဌုရက္ခရပ္ပာယာ အကက္ကသဝဏ္ဏဗဟုလာ သဗ္ဗကောမလနိဿဋာ အနိဋ္ဌုရက္ခရာနံ ယေဘုယျဂ္ဂဟဏတောယေဝ သကလသိထိလဝဏ္ဏဝိရဟိတာ ကိစ္ဆမုစ္စာရဏာပေတဗျဉ္ဇနာ ဒုက္ခုစ္စာရဏီယဝဏ္ဏေဟိ ဝိဂတအက္ခရသမန္နာဂတာ သုခုမာလတာ နာမာတိ. အနိဋ္ဌုရာနိ အက္ခရာနိ ပါယာနိ ဗဟူနိ ယဿန္တိ စ, သဗ္ဗေ စ တေ ကောမလာ စေတိ စ, တေဟိ နိဿဋာတိ [Pg.160] စ, ကိစ္ဆေန ဥစ္စာရဏာတိ စ, တေဟိ အပေတာနီတိ စ, တာနိ ဗျဉ္ဇနာနိ ယဿာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. နိဂ္ဂဟီတာဂမော.

໑໓໕. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານສະແດງ ສຸຂຸມາລະຕາ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ອະນິດຖຸເຣ”. ບົດປະພັນທີ່ມີອັກສອນບໍ່ຫຍາບຊ້າເປັນສ່ວນຫຼາຍ ຄື ມີວັນນະທີ່ບໍ່ແຂງກະດ້າງເປັນສ່ວນຫຼາຍ, ຫຼັ່ງໄຫຼອອກມາດ້ວຍຕົວອັກສອນທີ່ອ່ອນໂຍນທັງໝົດ ຄື ປາສະຈາກວັນນະທີ່ແຂງກະດ້າງທັງປວງ ເພາະການຖືເອົາອັກສອນທີ່ບໍ່ຫຍາບຊ້າເປັນສ່ວນຫຼາຍນັ້ນເອງ, ແລະມີພະຍັນຊະນະທີ່ປາສະຈາກການອອກສຽງທີ່ຍາກ ຄື ປະກອບດ້ວຍອັກສອນທີ່ປາສະຈາກວັນນະທີ່ອອກສຽງໄດ້ຍາກ, ຊື່ວ່າ ສຸຂຸມາລະຕາ. ມີວິເຄາະວ່າ: 'ອະນິດຖຸຣານິ ອັກຂະຣານິ ປາຍານິ ຍັດສາ' (ບົດປະພັນໃດ ມີອັກສອນທີ່ບໍ່ຫຍາບຊ້າເປັນສ່ວນຫຼາຍ), 'ສັບເພ ຈະ ເຕ ໂກມະລາ ເຈຕິ' (ແລະອັກສອນເຫຼົ່ານັ້ນທັງໝົດເປັນຂອງອ່ອນໂຍນ), 'ເຕຫິ ນິດສະຕາ' (ຫຼັ່ງໄຫຼອອກມາດ້ວຍອັກສອນເຫຼົ່ານັ້ນ), 'ກິດເຊນະ ອຸດຈາຣະນາ' (ການອອກສຽງດ້ວຍຄວາມລຳບາກ), 'ເຕຫິ ອະເປຕານິ' (ປາສະຈາກການອອກສຽງເຫຼົ່ານັ້ນ), 'ຕານິ ພະຍັນຊະນານິ ຍັດສາ' (ບົດປະພັນໃດ ມີພະຍັນຊະນະເຫຼົ່ານັ້ນ). ມີການລົງນິກຄະຫິດຕົວອັກສອນ (ນິກຄະຫີຕາຄົມ).

၁၃၆.

໑໓໖.

ပဿန္တာ ရူပဝိဘဝံ, သုဏန္တာ မဓုရံ ဂိရံ;

စရန္တိ သာဓူ သမ္ဗုဒ္ဓ-ကာလေ ကေဠိပရမ္မုခါ.

ພວກສັດຕະບຸລຸດ ເມື່ອໄດ້ເຫັນຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງພຣະຮູບ ແລະໄດ້ຟັງພຣະສຸຣະສຽງອັນໄພເລາະ, ຍ່ອມປະພຶດຕົນໂດຍມີຄວາມຫຼິ້ນສະໜຸກສະໜານເປັນເບື້ອງຫຼັງ (ບໍ່ສົນໃຈການຫຼິ້ນ) ໃນການສະໄໝຂອງພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ.

၁၃၆. ဥဒါဟရတိ ‘‘ပဿန္တာ’’ဣစ္စာဒိ. ရူပဝိဘဝံ ရူပသမ္ပတ္တိံ ပဿန္တာ မဓုရံ ဂိရံ ဝါစံ သုဏန္တာ သာဓဝေါ ကေဠိပရမ္မုခါ ကီဠာယ နိစ္ဆန္တာ စရန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကတ္ထာတိ အာဟ ‘‘သမ္ဗုဒ္ဓကာလေ’’တိ.

໑໓໖. ພຣະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ປັດສັນຕາ”. ມີການເຊື່ອມໂຍງຄວາມວ່າ: ພວກສັດຕະບຸລຸດ ເມື່ອເຫັນຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງພຣະຮູບ (ຮູບະວິພົບ) ແລະຟັງພຣະວາຈาອັນໄພເລາະ (ຄີຣັງ), ຍ່ອມປະພຶດຕົນໂດຍເປັນຜູ້ມີຄວາມຫຼິ້ນເປັນເບື້ອງຫຼັງ ຄື ບໍ່ປາດຖະໜາການຫຼິ້ນສະໜຸກສະໜານ. ພຣະອາຈານກ່າວຄຳວ່າ “ສຳພຸດທະກາເລ” (ໃນການສະໄໝຂອງພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ) ເພື່ອຕອບຄຳຖາມວ່າ “ໃນການສະໄໝໃດ?”.

၁၃၆. ‘‘ပဿန္တိ’’စ္စာဒိနာ လက္ခိယမုဒါဟရတိ, တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ.

໑໓໖. ພຣະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນແຫ່ງສິ່ງທີ່ຄວນກຳນົດດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ປັດສັນຕິ”, ອຸທາຫອນນັ້ນມີເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ.

၁၃၇.

໑໓໗.

အလင်္ကာရဝိဟီနာပိ, သတံ သမ္မုခတေ’ဒိသီ;

အာရောဟတိ ဝိသေသေန, ရမဏီယာ တဒုဇ္ဇလာ.

ບົດປະພັນທີ່ມີຄວາມລະອຽດອ່ອນເຊັ່ນນີ້ ແມ່ນວ່າຈະປາສະຈາກອະລັງການ (ເຄື່ອງປະດັບ), ກໍຍ່ອມເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນທີ່ປະກົດຕໍ່ໜ້າຂອງພວກສັດຕະບຸລຸດ; ແຕ່ຖ້າຫາກຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍອະລັງການນັ້ນ, ກໍຍ່ອມເປັນທີ່ໜ້າຍິນດີຢ່າງຍິ່ງໂດຍວິເສດ.

၁၃၇. ဝိသိဋ္ဌဿာညဓမ္မဿ အဘာဝေပိမိနာဝေါပါဒေယော ဗန္ဓောတိ အာဟ ‘‘အလင်္ကာရေ’’စ္စာဒိ. အလင်္ကာရေဟိ ဝိဟီနာပိ ဧဒိသီ သုခုမာလတာ သတံ ပဏ္ဍိတဇနာနံ သမ္မုခတံ အဘိမုခဘာဝံ ဝါစာဂေါစရတ္တံ အာရောဟတိ ဥပဂစ္ဆတိ, ကိမုတအတ္ထာလင်္ကာရာလင်္ကိတေတျပိသဒ္ဒေါ. တေန သဘာဝဝုတျာဒိနာ အလင်္ကာရေန ဥဇ္ဇလာ ဒိတ္တာ ပန ဝိသေသေနာတိသယေန ရမဏီယာ မနုညာတိ.

໑໓໗. ພຣະອາຈານກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ອະລັງກາເຣ” ເພື່ອສະແດງວ່າ ແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີຄຸນສົມບັດອື່ນອັນວິເສດ, ບົດປະພັນນີ້ກໍຍັງເປັນສິ່ງທີ່ຄວນຖືເອົາ. ຄວາມວ່າ: ບົດປະພັນທີ່ມີຄວາມລະອຽດອ່ອນ (ສຸຂຸມາລະຕາ) ເຊັ່ນນີ້ ແມ່ນວ່າຈະປາສະຈາກອະລັງການທັງຫຼາຍ, ກໍຍ່ອມເຂົ້າເຖິງ ຄື ເຂົ້າໄປຫາຄວາມເປັນທີ່ປະກົດຕໍ່ໜ້າ ຄື ຄວາມເປັນອາລົມແຫ່ງວາຈาຂອງພວກສັດຕະບຸລຸດ ຄື ບັນດິດທັງຫຼາຍ, (ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງບົດປະພັນທີ່ປະດັບດ້ວຍອັດຖາລັງການ, ນີ້ຄືປະໂຫຍດຂອງ ອະປິສັບ). ສ່ວນບົດປະພັນທີ່ຮຸ່ງເຮືອງ ຄື ສະຫວ່າງສະໄຫວດ້ວຍອະລັງການ ມີສະພາວະວຸດຕິເປັນຕົ້ນນັ້ນ, ຍ່ອມເປັນທີ່ໜ້າຍິນດີ ຄື ເປັນທີ່ເພິ່ງພໍໃຈຢ່າງຍິ່ງໂດຍວິເສດ.

၁၃၇. ‘‘အလင်္ကာရေ’’စ္စာဒိ. ဧဒိသီ ဧဝံဝိဓာ သုခုမာလတာ အလင်္ကာရဝိဟီနာပိ အတ္ထာလင်္ကာရဝိရဟိတာပိ သတံ ပညဝန္တာနံ သမ္မုခတံ အဘိမုခဘာဝံ တေသံ ဝစနဝိသယဘာဝန္တိ အတ္ထော အာရောဟတိ ပါပုဏာတိ. တဒုဇ္ဇလာ တေန သဘာဝဝုတ္တိဝင်္ကဝုတ္တိသမ္ဘူတေန အတ္ထာလင်္ကာရေန ဇောတမာနာ ဝိသေသေန အတိသယေန ရမဏီယာ မနုညာ ဟောတိ. အလင်္ကာရေဟိ ဝိဟီနာတိ စ, တေန ဥဇ္ဇလာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໓໗. ຄຳວ່າ “ອະລັງກາເຣ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມວ່າ: ບົດປະພັນທີ່ມີຄວາມລະອຽດອ່ອນເຊັ່ນນີ້ ແມ່ນວ່າຈະປາສະຈາກອະລັງການ ຄື ປາສະຈາກອັດຖາລັງການ, ກໍຍ່ອມເຂົ້າເຖິງ ຄື ບັນລຸເຖິງຄວາມເປັນທີ່ປະກົດຕໍ່ໜ້າຂອງພວກສັດຕະບຸລຸດ ຄື ຜູ້ມີປັນຍາທັງຫຼາຍ, ອະທિບາຍວ່າ ເປັນວິໄສແຫ່ງວາຈาຂອງພວກເຂົາ. ບົດປະພັນທີ່ຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍອະລັງການນັ້ນ ຄື ຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍອັດຖາລັງການທີ່ເກີດຈາກສະພາວະວຸດຕິ ແລະວັງກະວຸດຕິ, ຍ່ອມເປັນທີ່ໜ້າຍິນດີ ຄື ເປັນທີ່ເພິ່ງພໍໃຈຢ່າງຍິ່ງໂດຍວິເສດ. ມີວິເຄາະວ່າ: 'ອະລັງກາເຣຫິ ວິຫີນາ' (ປາສະຈາກອະລັງການທັງຫຼາຍ), 'ເຕນະ ອຸດຊະລາ' (ຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍອະລັງການນັ້ນ).

၁၃၈.

໑໓໘.

ရောမဉ္စပိဉ္ဆရစနာ, [Pg.161] သာဓုဝါဒါဟိတဒ္ဓနီ;

လဠန္တိ’မေ မုနီမေဃု-မ္မဒါ သာဓု သိခါဝလာ.

ນົກຍູງທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຜູ້ມີການແຕ່ງຂົນຫາງປະດຸດດັ່ງຂົນລຸກຊັນ, ມີສຽງຮ້ອງທີ່ເປັ່ງອອກມາປະດຸດດັ່ງຄຳຊົມເຊີຍວ່າ 'ສາທຸ', ເປັນຜູ້ມົວເມົາເພາະເມກຄືພຣະມຸນີ, ຍ່ອມຟ້ອນລຳຢ່າງງົດງາມ ປະດຸດດັ່ງພວກສັດຕະບຸລຸດ.

၁၃၈. တမုဒါဟရတိ ‘‘ရောမဉ္စေ’’စ္စာဒိနာ. ရောမဉ္စာ လောမဟံသာ ဣဝ ရောမဉ္စာ ဧဝ ဝါ, ပိဉ္ဆာနိ ဗရိဟာနိ တေသံ ရစနာ ဆတ္တာကာရေန ဝိဓာနံ ယေသံ တေ တထာ, ‘‘သာဓူ’’တိ ဝါဒေါ ဝစနံ တံသဒိသောယေဝ ဝါ, အာဟိတော ဓနိ ကေကာသင်္ခါတော ယေသံ တေ တထာ, မုနိမေဃေန မုနိသဒိသေန မုနိသင်္ခါတေန ဝါ ဝါရိဒေန ဥမ္မဒါ မတ္တာ သာဓုသဒိသာ သာဓု ဧဝ ဝါ သိခါဝလာ မယူရာ လဠန္တိ လီလောပေတာ ဝိစရန္တိ, အညမညံ ရမန္တီတိ အတ္ထော.

໑໓໘. ພຣະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນນັ້ນດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ໂຣມັງເຊ”. ຄວາມວ່າ: ພວກນົກຍູງ (ສิຂາວະລາ) ທີ່ມີການແຕ່ງຂົນຫາງ (ພິລານິ) ຄື ການແຜ່ອອກເປັນຮູບຈ້ອງ ປະດຸດດັ່ງຂົນລຸກຊັນ (ໂຣມັງຈະ) ຫຼື ເປັນຂົນລຸກຊັນນັ້ນເອງ, ມີສຽງຮ້ອງ (ທະນິ) ຄື ສຽງຮ້ອງຂອງນົກຍູງ (ເຄກາ) ທີ່ເປັ່ງອອກມາ ປະດຸດດັ່ງຄຳກ່າວວ່າ “ສາທຸ” ຫຼື ເປັນຄຳກ່າວນັ້ນເອງ, ເປັນຜູ້ມົວເມົາ ຄື ເມົາເພາະເມກຄືພຣະມຸນີ ຄື ເມກທີ່ສະເໝີດ້ວຍພຣະມຸນີ ຫຼື ເມກທີ່ເອີ້ນວ່າພຣະມຸນີ, ປະດຸດດັ່ງພວກສັດຕະບຸລຸດ ຫຼື ເປັນພວກສັດຕະບຸລຸດນັ້ນເອງ, ຍ່ອມຟ້ອນລຳ ຄື ທ່ຽວໄປດ້ວຍລີລາອັນງົດງາມ, ອະທિບາຍວ່າ ຍ່ອມຍິນດີເຊິ່ງກັນແລະກັນ.

၁၃၈. အတ္ထာလင်္ကာရယုတ္တသုခုမာလတမုဒါဟရတိ ‘‘ရောမေ’’စ္စာဒိနာ. ရောမဉ္စပိဉ္ဆရစနာ လောမဟံသသဒိသာ ရောမာ ဧဝ ဝါ ပိဉ္ဆာနံ ဗရိဟာနံ ရစနာ ဆတ္တာကာရေန ဝိတ္ထာရဝန္တာ သာဓုဝါဒါဟိတဒ္ဓနီ ‘‘သာဓူ’’တိ ဝစနသဒိသေဟိ သာဓုဝါဒေဟိ ဝါ ပဝတ္တကေကာနိန္နာဒေဟိ သမန္နာဂတာ မုနိမေဃုမ္မဒါ မုနိသဒိသေန မုနိသင်္ခါတေန ဝါ မေဃေန သဉ္ဇာတမဒါ ဣမေ သာဓုသိခါဝလာ သဇ္ဇနသဒိသာ သာဓုနော ဧဝ ဝါ မယူရာ လဠန္တိ လီလောပေတာ ဘဝန္တီတိ. ဣဒံ အသေသဝတ္ထုဝိသယံ သမာသရူပကံ အမုချပက္ခေ ‘‘ရောမဉ္စာ ဝိယ သာဓုဝါဒေါ ဝိယ မုနိ ဝိယ သာဓဝေါ ဝိယာ’’တိ စ, မုချပက္ခေ ‘‘ပိဉ္ဆရစနာ ဝိယ အာဟိတဒ္ဓနီ ဝိယ မေဃော ဝိယ သိခါဝလာ ဝိယာ’’တိ ဥပစရိတဗ္ဗံ. ရောမဉ္စာ ဧဝ ပိဉ္ဆာနီတိ စ, တေသံ ရစနာ ယေသန္တိ စ, ‘‘သာဓု’’ဣတိ ဝါဒေါတိ စ, အာဟိတော စ သော ဓနိ စေတိ စ, သာဓုဝါဒေါ အာဟိတဒ္ဓနိ ယေသန္တိ စ, မုနိ ဧဝ မေဃောတိ စ, တေန ဥမ္မဒါတိ စ, သာဓဝေါ ဧဝ သိခါဝလာတိ စ ဝါကျံ. ‘‘မုနီမေဃော’’တိ ဧတ္ထ ဒီဃတ္တံ ဆန္ဒာနုရက္ခဏတ္ထံ.

໑໓໘. ພຣະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນແຫ່ງສຸຂຸມາລະຕາທີ່ປະກອບດ້ວຍອັດຖາລັງການດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ໂຣເມ”. ຄວາມວ່າ: ພວກນົກຍູງເຫຼົ່ານີ້ ຜູ້ມີການແຕ່ງຂົນຫາງ ຄື ການແຜ່ອອກເປັນຮູບຈ້ອງແຫ່ງຂົນຫາງ ປະດຸດດັ່ງຂົນລຸກຊັນ, ປະກອບດ້ວຍສຽງຮ້ອງຂອງນົກຍູງທີ່ເປັ່ງອອກມາດ້ວຍຄຳຊົມເຊີຍວ່າ “ສາທຸ” ຫຼື ດ້ວຍຄຳກ່າວທີ່ສະເໝີດ້ວຍຄຳວ່າ “ສາທຸ”, ເປັນຜູ້ມີຄວາມມົວເມົາເກີດຂຶ້ນແລ້ວເພາະເມກທີ່ສະເໝີດ້ວຍພຣະມຸນີ ຫຼື ເມກທີ່ເອີ້ນວ່າພຣະມຸນີ, ປະດຸດດັ່ງພວກສັດຕະບຸລຸດ ຫຼື ເປັນພວກສັດຕະບຸລຸດນັ້ນເອງ, ຍ່ອມຟ້ອນລຳ ຄື ປະກອບດ້ວຍລີລາອັນງົດງາມ. ບົດປະພັນນີ້ ເປັນສະມາສະຣູປະກະ (ອຸປະມາແບບຍໍ້) ທີ່ມີວັດຖຸທັງປວງເປັນວິໄສ, ໃນຝ່າຍທີ່ບໍ່ແມ່ນສ່ວນສຳຄັນ (ອະມຸຂະຍະປັກ) ຄວນອຸປະມາວາ: “ປະດຸດດັ່ງຂົນລຸກຊັນ, ປະດຸດດັ່ງຄຳຊົມເຊີຍວ່າສາທຸ, ປະດຸດດັ່ງພຣະມຸນີ, ປະດຸດດັ່ງພວກສັດຕະບຸລຸດ”, ແລະໃນຝ່າຍທີ່ເປັນສ່ວນສຳຄັນ (ມຸຂະຍະປັກ) ຄວນອຸປະມາວາ: “ປະດຸດດັ່ງການແຕ່ງຂົນຫາງ, ປະດຸດດັ່ງສຽງຮ້ອງທີ່ເປັ່ງອອກມາ, ປະດຸດດັ່ງເມກ, ປະດຸດດັ່ງນົກຍູງ”. ມີວິເຄາະວ່າ: 'ໂຣມັງຈາ ເອວະ ພິລານິ' (ຂົນລຸກຊັນນັ້ນເອງເປັນຂົນຫາງ), 'ເຕສັງ ຣະຈະນາ ເຍສັງ' (ການແຕ່ງຂົນຫາງເຫຼົ່ານັ້ນ ມີຢູ່ໃນນົກຍູງທັງຫຼາຍໃດ), 'ສາທຸ ອິຕິ ວາໂທ' (ຄຳກ່າວວ່າ ສາທຸ), 'ອາຫິໂຕ ຈະ ໂສ ທະນິ ເຈຕິ' (ແລະສຽງຮ້ອງນັ້ນ ທີ່ເປັ່ງອອກມາແລ້ວ), 'ສາທຸວາໂທ ອາຫິຕັດທະນι ເຍສັງ' (ສຽງຮ້ອງທີ່ເປັ່ງອອກມາປະດຸດດັ່ງຄຳຊົມເຊີຍວ່າສາທຸ ມີຢູ່ໃນນົກຍູງທັງຫຼາຍໃດ), 'ມຸນິ ເອວະ ເມໂຄ' (ພຣະມຸນີນັ້ນເອງເປັນເມກ), 'ເຕນະ ອຸມມະທາ' (ມົວເມົາເພາະເມກນັ້ນ), 'ສາດะໂວ ເອວະ ສິຂາວະລາ' (ພວກສັດຕະບຸລຸດນັ້ນເອງເປັນນົກຍູງ). ຄຳວ່າ “ມຸນີເມໂຄ” ໃນບົດປະພັນນີ້ ມີການເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງຍາວ (ທີຄະ) ເພື່ອຮັກສາສັນທະລັກສະນະ.

၁၃၉.

໑໓໙.

သုခုမာလတ္တမတ္ထေဝ, ပဒတ္ထဝိသယမ္ပိ စ;

ယထာ မတာဒိသဒ္ဒေသု, ကိတ္တိသေသာဒိကိတ္တနံ.

ຄວາມເປັນຜິວພັນອັນລະອຽດອ່ອນ (ສຸຂຸມາລະຕາ) ນັ້ນ ຍ່ອມມີຢູ່ໃນເນື້ອຄວາມ ແລະໃນວິໄສແຫ່ງຄວາມໝາຍຂອງບົດ (ປະທັດຖະວິໄສ) ຄືກັນ, ເຊັ່ນ ການກ່າວເຖິງຄຳວ່າ 'ກິດຕິເສສະ' (ເຫຼືອແຕ່ກຽດຕິຄຸນ) ເປັນຕົ້ນ ໃນເມື່ອຄວນຈະກ່າວຄຳວ່າ 'ມະຕະ' (ຕາຍ) ເປັນຕົ້ນ.

၁၃၉. န [Pg.162] ကေဝလံ သုခုမာလတာ သဒ္ဒေဝ, အတ္ထေပီတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သုခုမာလတ္တ’’မိစ္စာဒိ. အတ္ထေဝါတိ ဝိဇ္ဇတေဝ, တံ တု အနောစိတျဂါမ္မာဒိဝဇ္ဇနာ သမ္ဘဝတိ. ‘‘ယထေ’’တိ တမုဒါဟရတိ. မတာဒိသဒ္ဒေသု ဝတ္တဗ္ဗေသု ကိတ္တိသေသာဒီနံ သဒ္ဒါနံ ကိတ္တနံ ကထနံ.

໑໓໙. ພຣະອາຈານກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ສຸຂຸມາລັດຕັງ” ເພື່ອສະແດງວ່າ ສຸຂຸມາລະຕາ ບໍ່ໄດ້ມີສະເພาະໃນຄຳ (ສັບ) ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ມີຢູ່ໃນເນື້ອຄວາມ (ອັດ) ຄືກັນ. ຄຳວ່າ “ອັດຖະເຍວະ” ຄວາມວ່າ ຍ່ອມມີຢູ່ແທ້, ແຕ່ສຸຂຸມາລະຕານັ້ນ ຍ່ອມມີໄດ້ເພາະການເວັ້ນຈາກໂທດມີຄວາມບໍ່ເໝາະສົມ (ອະໂນສິດຕິ) ແລະຄວາມຫຍາບຄາຍ (ຄາມະ) ເປັນຕົ້ນ. ພຣະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນແຫ່ງສຸຂຸມາລະຕານັ້ນດ້ວຍຄຳວ່າ “ຍະຖາ”. ຄວາມວ່າ: ເມື່ອຄວນຈະກ່າວຄຳວ່າ “ມະຕະ” (ຕາຍ) ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ກັບກ່າວ ຄື ເວົ້າຄຳວ່າ “ກິດຕິເສສະ” (ເຫຼືອແຕ່ກຽດຕິຄຸນ) ເປັນຕົ້ນ.

၁၃၉. အယံ သုခုမာလတာ န ကေဝလံ သဒ္ဒေဝ, အတ္ထေပီတိ ဒဿေတုံ အာဟ ‘‘သုခုမာလတ္တ’’မိစ္စာဒိ. သုခုမာလတ္တမတ္ထေဝ ပဒတ္ထဝိသယမ္ပိ စ ပဒါဘိဓေယျဂေါစရမ္ပိ သုခုမာလတ္တံ အတ္ထေဝ, တဉ္စ ဩစိတျဟီနဂါမ္မဒေါသပရိဟာရေန သိဇ္ဈတိ. ‘‘ယထာ’’တိ တမုဒါဟရတိ. မတာဒိသဒ္ဒေသု ဝတ္တဗ္ဗေသု ကိတ္တိသေသာဒိသဒ္ဒါနံ ကိတ္တနံ ကထနန္တိ. မတော ဣတိအာဒိ ယေသံ ‘‘ဇီဝိတက္ခယံ ပတ္တော’’ ဣစ္စာဒီနမိတိ စ, ကိတ္တိသေသော ဣတိအာဒိယေသံ ‘‘ဒေဝတ္တံ ဂတော, သဂ္ဂကာယမလင်္ကရီ’’တျာဒီနမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໓໙. ພຣະອາຈານກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ສຸຂຸມາລັດຕັງ” ເພື່ອສະແດງວ່າ ສຸຂຸມາລະຕານີ້ ບໍ່ໄດ້ມີສະເພາະໃນຄຳ (ສັບ) ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ມີຢູ່ໃນເນື້ອຄວາມ (ອັດ) ຄືກັນ. ຄວາມວ່າ: ສຸຂຸມາລະຕາ ຍ່ອມມີຢູ່ໃນວິໄສແຫ່ງຄວາມໝາຍຂອງບົດ (ປະທັດຖະວິໄສ) ຄື ໃນວິໄສແຫ່ງສິ່ງທີ່ບົດກ່າວເຖິງ ຄືກັນ, ແລະສຸຂຸມາລະຕານັ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດໄດ້ເພາະການລະເວັ້ນໂທດຄືຄວາມເສື່ອມຈາກຄວາມເໝາະສົມ (ອະໂນສິດຕິ) ແລະຄວາມຫຍາບຄາຍ (ຄາມະ). ພຣະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນແຫ່ງສຸຂຸມາລະຕານັ້ນດ້ວຍຄຳວ່າ “ຍະຖາ”. ຄວາມວ່າ: ເມື່ອຄວນຈະກ່າວຄຳວ່າ “ມະຕະ” (ຕາຍ) ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ກັບກ່າວ ຄື ເວົ້າຄຳວ່າ “ກິດຕິເສສະ” (ເຫຼືອແຕ່ກຽດຕິຄຸນ) ເປັນຕົ້ນ. ມີວິເຄາະວ່າ: 'ມະໂຕ ອິຕິອາທิ ເຍສັງ' (ຄຳທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ ມະຕະ ເປັນຕົ້ນ ເປັນຊື່ແຫ່ງຄຳທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ ເຖິງແກ່ຄວາມສິ້ນຊີວິດ ເປັນຕົ້ນໃດ), 'ກິດຕິເສໂສ ອິຕິອາທິ ເຍສັງ' (ຄຳທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ ກິດຕິເສສະ ເປັນຕົ້ນ ເປັນຊື່ແຫ່ງຄຳທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ ເຖິງແກ່ຄວາມເປັນເທວະ, ປະດັບກາຍໃນສະຫວັນ ເປັນຕົ້ນໃດ).

၁၄၀.

໑໔໐.

သိလိဋ္ဌပဒသံသဂ္ဂ-ရမဏီယဂုဏာလယော;

သဗန္ဓဂါရဝေါ သော’ယံ,သိလေသော နာမ တံ ယထာ.

ບົດປະພັນໃດ ເປັນທີ່ອາໄສແຫ່ງຄຸນອັນໜ້າຍິນດີ ເພາະການເຊື່ອມໂຍງແຫ່ງບົດທີ່ແນບແໜ້ນ, ປະກອບດ້ວຍຄວາມໜັກແໜ້ນແຫ່ງການປະພັນ, ບົດປະພັນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສິເລສະ (ຄວາມແນບແໜ້ນ), ອຸທາຫອນແຫ່ງສິເລສະນັ້ນ ດັ່ງນີ້:

၁၄၀. သိလေသံ ဒဿေတိ ‘‘သိလိဋ္ဌေ’’စ္စာဒိနာ. သိလိဋ္ဌာနံ ဗန္ဓလာဃဝါဘာဝေန အညမညံ သိလိဋ္ဌာနံ ပဒါနံ သံသဂ္ဂေန ရမဏီယော မနုညော ဂုဏော တဿ အာလယော ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ. ဗန္ဓဿ ရစနာယ ဂါရဝေါ အသိထိလတာ, သဟ တေန ဝတ္တတီတိ သဗန္ဓဂါရဝေါတိ အနုဝဒိတွာ သောယံ သိလေသော နာမာတိ ဝိဓီယတေ. ‘‘တံ ယထေ’’တျုဒါဟရတိ. ယထာ အယံ သိလေသော, တထာ အညောပိ တာဒိသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, န တွယမေဝေတိ ‘‘တံ ယထာ’’ သဒ္ဒဿတ္ထော.

໑໔໐. ພຣະອາຈານສະແດງ ສິເລສະ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ສິລິຕເຖ”. ຄວາມວ່າ: ບົດປະພັນໃດ ເປັນທີ່ອາໄສ ຄື ເປັນທີ່ເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຄຸນອັນໜ້າຍິນດີ ຄື ໜ້າເພິ່ງພໍໃຈ ເພາະການເຊື່ອມໂຍງແຫ່ງບົດທັງຫຼາຍທີ່ແນບແໜ້ນເຊິ່ງກັນແລະກັນ ເພາະບໍ່ມີຄວາມເບົາບາງແຫ່ງການປະພັນ. ຄວາມໜັກແໜ້ນ (ຄາຣະວະ) ຄື ຄວາມບໍ່ຢ່ອນຍານແຫ່ງການແຕ່ງບົດປະພັນ, ບົດປະພັນໃດ ດຳເນີນໄປພ້ອມດ້ວຍຄວາມໜັກແໜ້ນນັ້ນ, ບົດປະພັນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະພັນທະຄາຣະວະ, ພຣະອາຈານກ່າວອ້າງເຖິງບົດປະພັນນັ້ນ ແລ້ວກຳນົດວ່າເປັນ ສິເລສະ. ພຣະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “ຕັງ ຍະຖາ”. ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳວ່າ “ຕັງ ຍະຖາ” ຄື: ສິເລສະນີ້ເປັນຢ່າງໃດ, ສິເລສະອື່ນທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນັ້ນ ກໍຄວນເຫັນວ່າເປັນຢ່າງນັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນມີພຽງແຕ່ສິເລສະນີ້ເທົ່ານັ້ນ.

၁၄၀. ဣဒါနိ သိလေသံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘သိလိဋ္ဌေ’’စ္စာဒိနာ. သိလိဋ္ဌပဒသံသဂ္ဂရမဏီယဂုဏာလယော ဌာနကရဏာဒီဟိ အာသန္နဝဏ္ဏာနံ [Pg.163] ဝိနျာသဟေတု အညမညနိဿိတာနံ ပဒါနံ သမဝါယေန မနုညဂုဏဿ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘူတော သဗန္ဓဂါရဝေါ ဗန္ဓဂါရဝသင်္ခါတရစနာယ အသိထိလဘာဝေန သဟ ပဝတ္တော သော အယံ ဗန္ဓော သိလေသော နာမာတိ. သိလေသော နာမ ဗန္ဓဂါရဝေါ, တပ္ပဋိပါဒကဗန္ဓောပျေတ္ထ သိလေသောတိ ဝုစ္စတိ. သိလိဋ္ဌာ စ တေ ပဒါ စေတိ စ, တေသံ သံသဂ္ဂေါတိ စ, တေန ရမဏီယောတိ စ, သော ဧဝ ဂုဏောတိ စ, တဿ အာလယောတိ စ, ဗန္ဓဿ ဂုရုနော ဘာဝေါတိ စ, တေန သဟ ပဝတ္တတီတိ စ ဝါကျံ. တံ ယထာ ‘‘ဗာလိန္ဒု’’ဣစ္စာဒိ.

໑໔໐. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານຊີ້ແຈງ ສິເລສະ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ສິລິຕເຖ”. ຄວາມວ່າ: ບົດປະພັນໃດ ເປັນທີ່ເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຄຸນອັນໜ້າເພິ່ງພໍໃຈ ເພາະການປະສົມປະສານແຫ່ງບົດທັງຫຼາຍທີ່ອາໄສເຊິ່ງກັນແລະກັນ ເພາະເຫດແຫ່ງການຈັດວາງວັນນະທີ່ຢູ່ໃກ້ກັນດ້ວຍຖານະແລະກະຣະນະເປັນຕົ້ນ, ດຳເນີນໄປພ້ອມດ້ວຍຄວາມບໍ່ຢ່ອນຍານແຫ່ງການແຕ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ ຄວາມໜັກແໜ້ນແຫ່ງການປະພັນ, ບົດປະພັນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສິເລສະ. ຄຳວ່າ ສິເລສະ ຄື ຄວາມໜັກແໜ້ນແຫ່ງການປະພັນ, ແມ່ນແຕ່ບົດປະພັນທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມໜັກແໜ້ນນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າ ສິເລສະ ໃນທີ່ນີ້ຄືກັນ. ມີວິເຄາະວ່າ: 'ສິລິຕຖາ ຈະ ເຕ ປະທາ ເຈຕິ' (ແລະບົດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຂອງແນບແໜ້ນ), 'ເຕສັງ ສັງສັກໂກ' (ການເຊື່ອມໂຍງແຫ່ງບົດເຫຼົ່ານັ້ນ), 'ເຕນະ ຣະມະນີໂຍ' (ໜ້າຍິນດີເພາະການເຊື່ອມໂຍງນັ້ນ), 'ໂສ ເອວະ ຄຸໂນ' (ຄຸນນັ້ນເອງ), 'ຕັດສາ ອາລະໂຍ' (ທີ່ອາໄສແຫ່ງຄຸນນັ້ນ), 'ພັນທັດສາ ຄຸຣຸໂນ ພາໂວ' (ຄວາມເປັນຂອງໜັກແຫ່ງການປະພັນ), 'ເຕນະ ສະຫະ ປະວັດຕະຕິ' (ດຳເນີນໄປພ້ອມດ້ວຍຄວາມໜັກແໜ້ນນັ້ນ). ອຸທາຫອນແຫ່ງສິເລສະນັ້ນ ດັ່ງຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ພາລິນທຸ”.

၁၄၁.

໑໔໑.

ဗာလိန္ဒုဝိဗ္ဘမစ္ဆေဒိ-နခရာဝလိကန္တိဘိ;

သာ မုနိန္ဒပဒမ္ဘောဇ-ကန္တိ ဝေါ ဝလိတာ’ဝတံ.

ຂໍໃຫ້ຄວາມງົດງາມແຫ່ງພຣະບາດປະດຸດດັ່ງດອກບົວຂອງພຣະມຸນິນນັ້ນ, ທີ່ປະກອບດ້ວຍຄວາມຮຸ່ງເຮືອງແຫ່ງແຖວພຣະນັບຂາ (ເລັບ) ອັນທຳລາຍຄວາມງົດງາມແຫ່ງພຣະຈັນຊົງກົດ (ພຣະຈັນອ່ອນ), ຈົ່ງປົກປັກຮັກສາພວກທ່ານເທີ້ນ.

၁၄၁. ‘‘ဗာလိန္ဒု’’ဣစ္စာဒိ. ဗာလိန္ဒုနော ပဉ္စမီ ပဉ္စဒသကလဿ ဝိဗ္ဘမော မနောဟရတ္တံ, တံ ဆိန္ဒတိ သီလေနာတိ ဗာလိန္ဒုဝိဗ္ဘမစ္ဆေဒိယော ပဉ္စမီစန္ဒဿ ကလာသန္နိဘာနံ နခရာနံ နခါနံ အာဝလိယော တာသံ ကန္တိဘိ သောဘာဟိ သဟ ဝလိတာ သံယုတ္တာ သာ, မုနိန္ဒဿ ပဒါနိယေဝ အမ္ဘောဇာနိ ပဒုမာနိ တေသံ ကန္တိ. ဝေါ တုမှေ သာမညေန ဝဒတိ. အဝတံ ပါလယတု.

໑໔໑. ຄຳວ່າ “ພາລິນທຸ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມວ່າ: ຄວາມງົດງາມແຫ່ງພຣະບາດປະດຸດດັ່ງດອກບົວຂອງພຣະມຸນິນນັ້ນ, ທີ່ປະກອບ ຄື ເຊື່ອມໂยງກັບຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ ຄື ຄວາມສະຫວ່າງແຫ່ງແຖວພຣະນັບຂາ (ເລັບ) ທີ່ສະເໝີດ້ວຍສ້ຽວພຣະຈັນໃນວັນຂຶ້ນ ໕ ຄ່ຳ, ທີ່ທຳລາຍ ຄື ມີປົກກະຕິທຳລາຍຄວາມງົດງາມ ຄື ຄວາມໜ້າຮັກແຫ່ງພຣະຈັນອ່ອນ (ພຣະຈັນໃນວັນຂຶ້ນ ໕ ຄ່ຳ ຫຼື ພຣະຈັນທີ່ມີ ໑໕ ສ້ຽວ). ຄຳວ່າ “ໂວ” ພຣະອາຈານກ່າວໝາຍເຖິງພວກທ່ານໂດຍທົ່ວໄປ. ຄຳວ່າ “ອະວະຕັງ” ຄວາມວ່າ ຈົ່ງປົກປັກຮັກສາ.

၁၄၁. ဗာလိန္ဒု…ပေ… ကန္တိဘိ တရုဏစန္ဒဝိလာသဝိနာသနသဘာဝသမန္နာဂတနခပန္တိသောဘာဟိ သဟ ဝလိတာ သံယုတ္တာ သာ မုနိန္ဒပဒမ္ဘောဇကန္တိ သာ သမ္ဗုဒ္ဓပါဒပဒုမသောဘာ ဝေါ တုမှေ အဝတံ ရက္ခတူတိ. ဗာလော စ သော ဣန္ဒု စာတိ စ, တဿ ဝိဗ္ဘမောတိ စ, တံ ဆိန္ဒတိ သီလေနာတိ စ, နခါနံ အာဝလိယောတိ စ, တာသံ ကန္တီတိ စ, ဗာလိန္ဒုဝိဗ္ဘမစ္ဆေဒိယော စ တာ နခရာဝလိကန္တိယော စာတိ စ, မုနိန္ဒဿ ပဒါနီတိ စ, တာနိယေဝ အမ္ဘောဇာနီတိ စ, တေသံ ကန္တီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໔໑. ຄຳວ່າ “ພາລິນທຸ... ລະ... ກັນຕິພິ” ຄວາມວ່າ: ຄວາມງົດງາມແຫ່ງພຣະບາດປະດຸດດັ່ງດອກບົວຂອງພຣະມຸນິນນັ້ນ ຄື ຄວາມງົດງາມແຫ່ງພຣະບາດປະດຸດດັ່ງດອກບົວຂອງພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ, ທີ່ປະກອບ ຄື ເຊື່ອມໂຍງກັບຄວາມງົດງາມແຫ່ງແຖວພຣະນັບຂາ ທີ່ປະກອບດ້ວຍສະພາວະທຳລາຍຄວາມງົດງາມແຫ່ງພຣະຈັນອ່ອນ, ຈົ່ງປົກປັກຮັກສາ ຄື ຮັກສາພວກທ່ານເທີ້ນ. ມີວິເຄາະວ່າ: 'ພາໂລ ຈະ ໂສ ອິນທຸ ຈະ' (ພຣະຈັນນັ້ນເອງເປັນຂອງອ່ອນ), 'ຕັດສາ ວິບພະໂມ' (ຄວາມງົດງາມແຫ່ງພຣະຈັນອ່ອນນັ້ນ), 'ຕັງ ຈິນທະຕິ ສີເລນາ' (ມີປົກກະຕິທຳລາຍຄວາມງົດງາມນັ້ນ), 'ນະຂານັງ ອາວະລິ' (ແຖວແຫ່ງເລັບທັງຫຼາຍ), 'ຕາສັງ ກັນຕິ' (ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງແຫ່ງແຖວເລັບທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ), 'ພາ|ລິນທຸວິບພະມະເຊທິໂຍ ຈະ ຕາ ນະຂະຣາວະລິກັນຕິໂຍ ຈະ' (ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງແຫ່ງແຖວເລັບທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ທຳລາຍຄວາມງົດງາມແຫ່ງພຣະຈັນອ່ອນ), 'ມຸນິນທັດສາ ປະທານິ' (ພຣະບາດທັງຫຼາຍຂອງພຣະມຸນິນ), 'ຕານິເຍວະ ອຳໂພຊານິ' (ພຣະບາດທັງຫຼາຍນັ້ນເອງເປັນດອກບົວ), 'เตສັງ ກັນຕິ' (ຄວາມງົດງາມແຫ່ງດອກບົວທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ).

၁၄၂.

໑໔໒.

ဥက္ကံသဝန္တော [Pg.164] ယော ကောစိ,ဂုဏော ယဒိ ပတီယတေ;

ဥဒါရော’ယံ ဘဝေ တေန,သနာထာ ဗန္ဓပဒ္ဓတိ.

ຖ້າຫາກຄຸນສົມບັດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງອັນຍອດຢ້ຽມ ປະກົດຊັດເຈນຢູ່ໃນບົດປະພັນ, ບົດປະພັນນັ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ອຸດາຣະ (ຄວາມກວ້າງຂວາງ), ທາງແຫ່ງການປະພັນ ຍ່ອມມີທີ່ເພິ່ງເພາະຄຸນສົມບັດນັ້ນ.

၁၄၂. ဥဒါရတ္တမဝဓာရယမာဟ ‘‘ဥက္ကံသဝန္တော’’ဣစ္စာဒိ. ယော ကောစိ ‘‘ဣဒမေဝေ’’တိ နိယမာဘာဝါ ဂုဏော စာဂါတိသယာဒိကော ဥက္ကံသဝန္တော အဓိမတ္တော ယဒိ ပတီယတေ ဝိညာယတေ ဗန္ဓေတိ ဝိညာယတိ ‘‘ဗန္ဓပဒ္ဓတီ’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ, အယံ ဥဒါရော ဘဝေတိ ဝိဓိ. ဥဒါရောယံ ဟောတု, ကိံ တတော သိယာတိ အာဟ ‘‘တေနိ’’စ္စာဒိ. တေန ဥက္ကံသဝတာ ဂုဏေန ဗန္ဓပဒ္ဓတိ ရစနက္ကမော နာထဘူတေန ဥဒါရဂုဏေန သဟ ဝတ္တတီတိ သနာထာ, သမ္ပဒါဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

໑໔໒. ພຣະອາຈານກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ອຸກກັງສະວັນໂຕ” ເພື່ອສະແດງເຖິງຄວາມເປັນອຸດາຣະ (ຄວາມກວ້າງຂວາງ). ຄວາມວ່າ: ຄຸນສົມບັດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ມີຄວາມເສຍສະຫຼະຢ່າງຍິ່ງເປັນຕົ້ນ (ເພາະບໍ່ມີການກຳນົດວ່າ “ຕ້ອງເປັນສິ່ງນີ້ເທົ່ານັ້ນ”) ທີ່ຍອດຢ້ຽມ ຄື ຢ່າງຍິ່ງ ຖ້າຫາກປະກົດຊັດເຈນ ຄື ຮູ້ໄດ້ໃນບົດປະພັນ (ຮູ້ໄດ້ໃນບົດປະພັນ ເພາະຈະກ່າວເຖິງຄຳວ່າ “ພັນທະປັດທະຕິ” ຕໍ່ໄປ), ນີ້ຄືກົດເກນວ່າ ບົດປະພັນນັ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ອຸດາຣະ. ຖ້າຫາກບົດປະພັນນັ້ນເປັນອຸດາຣະແລ້ວ, ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ເຕນະ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມວ່າ: ທາງແຫ່ງການປະພັນ ຄື ລຳດັບການແຕ່ງ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ສະນາທາ (ມີທີ່ເພິ່ງ) ເພາະດຳເນີນໄປພ້ອມດ້ວຍຄຸນສົມບັດອັນກວ້າງຂວາງທີ່ເປັນທີ່ເພິ່ງ ຄື ປະກອບດ້ວຍຄວາມເຖິງພ້ອມ ເພາະຄຸນສົມບັດອັນຍອດຢ້ຽມນັ້ນ.

၁၄၂. ဣဒါနိ ဥဒါရတ္တမုဒ္ဒိသတိ ‘‘ဥက္ကံသေ’’စ္စာဒိနာ. ဥက္ကံသဝန္တော အတိသယဝါ ယောကောစိ ဂုဏော စာဂါတိသယာဒိကော သဒ္ဒါဝလိယာ ပဋိပါဒနီယော အာနုဘာဝေါ ယဒိ ပတီယတေ သစေ ကတ္ထစိ ဗန္ဓေ ဝိညာယတေ, အယံ ယထာဝုတ္တဂုဏော ဥဒါရော နာမ ဘဝေ. တေန ကိံ ပယောဇနန္တိ စေ? ဗန္ဓဗန္ဓတိ ပဒါဝလိ တေန ဥက္ကံသဝတာ ဂုဏေန သနာထာ သပ္ပတိဋ္ဌာ ဟောတိ. ဥက္ကံသော အဿ အတ္ထီတိ စ, နာထေန သဟ ဝတ္တတီတိ စ, ဗန္ဓဿ ပဒ္ဓတီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໔໒. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານຊີ້ແຈງຄວາມເປັນອຸດາຣະ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ອຸກກັງເສ”. ຄວາມວ່າ: ຄຸນສົມບັດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງອັນຍອດຢ້ຽມ ຄື ຢ່າງຍິ່ງ ມີຄວາມເສຍສະຫຼະຢ່າງຍິ່ງເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນອານຸພາບທີ່ຄວນສະແດງດ້ວຍກຸ່ມຄຳ ຖ້າຫາກປະກົດຊັດເຈນ ຄື ຖ້າຫາກຮູ້ໄດ້ໃນບົດປະພັນໃດໜຶ່ງ, ຄຸນສົມບັດຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນີ້ ຊື່ວ່າ ອຸດາຣະ. ຖ້າຖາມວ່າ: ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງເພາະຄຸນສົມບັດນັ້ນ? ຕອບວ່າ: ກຸ່ມຄຳທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ສະນາທາ ຄື ມີທີ່ຕັ້ງໝັ້ນອັນດີ ເພາະຄຸນສົມບັດອັນຍອດຢ້ຽມນັ້ນ. ມີວິເຄາະວ່າ: 'ອຸກກັງໂສ ອັດສະ ອັດຖິ' (ຄວາມຍອດຢ້ຽມ ມີຢູ່ໃນຄຸນສົມບັດນັ້ນ), 'ນາເທນະ ສະຫະ ວັດຕະຕິ' (ດຳເນີນໄປພ້ອມດ້ວຍທີ່ເພິ່ງ), 'ພັນທັດສາ ປັດທະຕິ' (ທາງແຫ່ງການປະພັນ).

၁၄၃.

໑໔໓.

ပါဒမ္ဘောဇရဇောလိတ္တ-ဂတ္တာ ယေတဝ ဂေါတမ;

အဟော တေ ဇန္တဝေါ ယန္တိ, သဗ္ဗထာ နိရဇတ္တနံ.

ຂ້າແຕ່ພຣະໂຄຕະມະ, ສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດ ທີ່ມີຮ່າງກາຍທາດ້ວຍລະອອງພຣະບາດປະດຸດດັ່ງດອກບົວຂອງພຣະອົງ; ໂອ້! ສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ປາສະຈາກກິເລດ (ລະອອງ) ໂດຍປະການທັງປວງ.

၁၄၃. တမုဒါဟရတိ ‘‘ပါဒေ’’စ္စာဒိနာ. ဂေါတမာတိ ဘဂဝန္တံ ဂေါတ္တေန အာလပတိ. တဝ ဘဂဝတော ပါဒမ္ဘောဇာနံ ရဇာနိ ရေဏဝေါ, တေဟိ လိတ္တာနိ ဥပဒေဟိတာနိ ဂတ္တာနိ ယေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော. ယေ ဇနာ တေ ဇန္တဝေါ သဗ္ဗပ္ပကာရေန ရဇောလဝေနာပျနုပလိတ္တတ္တာ ရဇေဟိ ကိလေသသင်္ခါတေဟိ [Pg.165] နိဂ္ဂတာ နိရဇာ, တေသံ ဘာဝေါ နိရဇတ္တနံ နိက္ကိလေသဘာဝံ ယန္တိ ပါပုဏန္တိ. အဟော အစ္ဆရိယံ ယတော ရဇသာ လိတ္တာ နာမ သံကိလိဋ္ဌာယေဝ သိယုံ, ဘဝံ ပန ပါဒရဇသာ ဝိလေပနေ ဇနေ နိရဇေ ကရောတိ. အစ္ဆရိယံ ဘဝတော ဣဒန္တိ အတ္ထော.

໑໔໓. ທ່ານສະແດງອຸທາຫອນນັ້ນດ້ວຍຄຳວ່າ “pāde” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “Gotama” ເປັນການຮ້ອງເອີ້ນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າດ້ວຍພຣະໂຄດ. ວິເຄາະວ່າ: ຝຸ່ນ ຫຼື ລະອອງທັງຫຼາຍ ແຫ່ງພຣະບາດອັນປຽບເໝືອນດອກບົວ ຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຂອງພຣະອົງ, ອະໄວຍະວະທັງຫຼາຍ ຂອງຊົນເຫຼົ່າໃດ ຖືກທາ ຫຼື ຖືກລູບໄລ້ແລ້ວ ດ້ວຍຝຸ່ນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ (ຊື່ວ່າ ຜູ້ມີອະໄວຍະວະອັນທາແລ້ວດ້ວຍລະອອງພຣະບາດ). ຊົນທັງຫຼາຍໃດ ຜູ້ຊື່ວ່າ ສັດ, ເພາະຄວາມທີ່ຕົນບໍ່ຖືກທາດ້ວຍລະອອງຝຸ່ນໂດຍປະການທັງປວງ ຈຶ່ງເປັນຜູ້ປາສະຈາກທຸລີ ຄື ກິເລດ ທີ່ຊື່ວ່າ ປາສະຈາກທຸລີ (ນິຣະຊະ), ຄວາມເປັນແຫ່ງຜູ້ປາສະຈາກທຸລີນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຄວາມເປັນຜູ້ປາສະຈາກທຸລີ (ນິຣະຊັດຕະນະ) ຄື ຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ມີກິເລດ, ຍ່ອມເຖິງ ຄື ຍ່ອມບັນລຸ. ໂອ້! ໜ້າອັດສະຈັນແທ້ ເພາະວ່າ ຜູ້ທີ່ຖືກທາດ້ວຍຝຸ່ນ ໂດຍປົກກະຕິແລ້ວ ຄວນຈະເປັນຜູ້ເສົ້າໝອງເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ພຣະອົງກັບເຮັດໃຫ້ຊົນທັງຫຼາຍ ຜູ້ຖືກລູບໄລ້ດ້ວຍລະອອງພຣະບາດ ກາຍເປັນຜູ້ປາສະຈາກທຸລີ. ອະທິບາຍວ່າ ນີ້ເປັນຄວາມອັດສະຈັນຂອງພຣະອົງ.

၁၄၃. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ပါဒမ္ဘောဇေ’’စ္စာဒိနာ. ဘော ဂေါတမ ယေ သတ္တာ တဝ တုယှံ ပါဒမ္ဘောဇရဇောလိတ္တဂတ္တာ ပါဒပဒုမရေဏုလိတ္တမတ္ထကနလာဋာဒိသရီရာဝယဝယုတ္တာ တေ ဇန္တဝေါ သတ္တာ သဗ္ဗထာ ကိလေသသင်္ခါတရဇောဇလ္လေဟိ အနုပလိတ္တတ္တာ သဗ္ဗပ္ပကာရေန နိရဇတ္တနံ ဝိဂတကိလေသရဇောဘာဝံ ယန္တိ ပါပုဏန္တိ, အဟော အစ္ဆရိယံ. ရဇောလိတ္တာ နာမ သံကိလိဋ္ဌာ သိယုံ, တွံ ပန ပါဒရဇသာ ဥပလိတ္တေပိ သတ္တေ နိရဇေ ကရောသီတိ ဘာဝေါ. ဣဟ ဘဂဝတော ဥက္ကံသဂုဏော ဒီပိတော ဟောတိ. ပါဒါနိယေဝ အမ္ဘောဇာနီတိ စ, တေသံ ရဇာနီတိ စ, တေဟိ လိတ္တာနိ ဂတ္တာနိ ယေသန္တိ စ, ရဇေဟိ ကိလေသေဟိ နိဂ္ဂတာတိ စ, တေသံ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ.

໑໔໓. ບັດນີ້ ທ່ານສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “pādambhoje” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແດ່ພຣະໂຄດົມ ສັດທັງຫຼາຍεຫຼົ່າໃດ ຜູ້ມີອະໄວຍະວະອັນທາແລ້ວດ້ວຍລະອອງພຣະບາດອັນປຽບເໝືອນດອກບົວ ຂອງພຣະອົງ ຄື ຜູ້ປະກອບດ້ວຍອະໄວຍະວະຂອງຮ່າງກາຍ ມີໜ້າຜາກ ແລະ ສີສະ ເປັນຕົ້ນ ອັນທາແລ້ວດ້ວຍລະອອງແຫ່ງພຣະບາດອັນປຽບເໝືອນດອກບົວ, ສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະຄວາມທີ່ຕົນບໍ່ຖືກທາໂດຍປະການທັງປວງ ດ້ວຍຝຸ່ນ ແລະ ໄຄ ຄື ກິເລດ, ຍ່ອມເຖິງ ຄື ຍ່ອມບັນລຸ ເຊິ່ງຄວາມເປັນຜູ້ປາສະຈາກທຸລີ ຄື ຄວາມເປັນຜູ້ມີທຸລີ ຄື ກິເລດ ປາສະຈາກໄປແລ້ວ ໂດຍປະການທັງປວງ, ໂອ້! ໜ້າອັດສະຈັນແທ້. ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ທີ່ຖືກທາດ້ວຍຝຸ່ນ ໂດຍປົກກະຕິແລ້ວ ຄວນຈະເປັນຜູ້ເສົ້າໝອງ, ແຕ່ພຣະອົງກັບເຮັດໃຫ້ສັດທັງຫຼາຍ ຜູ້ຖືກທາດ້ວຍລະອອງພຣະບາດ ກາຍເປັນຜູ້ປາສະຈາກທຸລີ. ໃນຄຳນີ້ ພຣະຄຸນອັນສູງສົ່ງ ຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ໄດ້ຮັບການສະແດງໃຫ້ປະກົດແລ້ວ. ປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ: “ພຣະບາດທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ ເປັນດອກບົວ” (ພຣະບາດອັນປຽບເໝືອນດອກບົວ), “ຝຸ່ນທັງຫຼາຍ ແຫ່ງພຣະບາດອັນປຽບເໝືອນດອກບົວເຫຼົ່ານັ້ນ”, “ອະໄວຍະວະທັງຫຼາຍ ຂອງຊົນເຫຼົ່າໃດ ຖືກທາແລ້ວ ດ້ວຍຝຸ່ນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ”, “ຜູ້ອອກໄປແລ້ວ ຈາກທຸລີ ຄື ກິເລດທັງຫຼາຍ”, ແລະ “ຄວາມເປັນແຫ່ງຜູ້ປາສະຈາກທຸລີເຫຼົ່ານັ້ນ”.

၁၄၄.

໑໔໔.

ဧဝံ ဇိနာနုဘာဝဿ, သမုက္ကံသော’တြဒိဿတိ;

ပညဝါ ဝိဓိနာ’နေန, စိန္တယေ ပရမီဒိသံ.

ຄວາມເປັນເລີດແຫ່ງພຣະອານຸພາບຂອງພຣະชິນະເຈົ້າ ຍ່ອມປະກົດໃນຄຳນີ້ຢ່າງນີ້; ຜູ້ມີປັນຍາ ພຶງຄິດຄົ້ນຫາຄຳປະພັນອື່ນ ທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ດ້ວຍວິທີການນີ້.

၁၄၄. ကော ပနေတ္ထ ဥက္ကံသဝန္တော ဂုဏော ယေန ဗန္ဓော သနာထော သိယာတိ စေ? အာဟ ‘‘ဧဝ’’မိစ္စာဒိ. ဧဝမိတိ ဇိနာနုဘာဝဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပဘာဝဿ သမုက္ကံသော အတိသယော ဒိဿတိ ပဒိဿတေ အတြ ဗန္ဓေ, တသ္မာ ဇိနာနုဘာဝေန ဥက္ကံသဝတာ ဂုဏေန ဗန္ဓော သနာထော သိယာတိ. ပကာရမိမမညတြပိအတိဒိသန္တော အာဟ ‘‘ပညဝါ’’တိအာဒိ. ပညဝါ ပညာသမ္ပန္နော အနေန ဝိဓိနာ ဣမိနာ ပကာရေန ဧဒိသံ ဧဝရူပံ ပရံ အညံ စိန္တယေ ဝိတက္ကေယျ.

໑໔໔. ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ: “ໃນຄຳປະພັນນີ້ ມີຄຸນອັນສູງສົ່ງອັນໃດ ທີ່ເຮັດໃຫ້ຄຳປະພັນນັ້ນມີທີ່ເພິ່ງ (ມີຄຸນຄ່າ)?” ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “evaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “evaṃ” ໝາຍຄວາມວ່າ ຄວາມເປັນເລີດ ຄື ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ ແຫ່ງພຣະອານຸພາບຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ ຄື ພຣະອານຸພາບຂອງພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ຍ່ອມປະກົດ ຄື ຍ່ອມສະແດງໃຫ້ເຫັນ ໃນຄຳປະພັນນີ້, ເພາະສະນັ້ນ ຄຳປະພັນນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມີທີ່ເພິ່ງ ດ້ວຍຄຸນອັນສູງສົ່ງ ຄື ພຣະອານຸພາບຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ. ທ່ານເມື່ອຈະສະແດງວິທີການນີ້ ໃຫ້ແຜ່ໄປໃນບ່ອນອື່ນນຳ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “paññavā” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “paññavā” ໝາຍເຖິງ ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍປັນຍາ ພຶງຄິດ ຄື ພຶງໄຕ່ຕອງ ເຊິ່ງຄຳປະພັນອື່ນ ທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ດ້ວຍວິທີການນີ້ ຄື ດ້ວຍປະການນີ້.

၁၄၄. ဣဒါနိ [Pg.166] ယထာဝုတ္တဂုဏနိဒဿနဉ္စ သိဿာနုသာသနဉ္စ ဒဿေတိ ‘‘ဧဝ’’မိစ္စာဒိနာ. အတြ ဣမိဿံ အနန္တရဂါထာယံ ဧဝံ ယထာဝုတ္တက္ကမေန ဇိနာနုဘာဝဿ တထာဂတပ္ပဘာဝဿ သမုက္ကံသော အာဓိက္ကံ ဒိဿတိ ပဒိဿတေ, တသ္မာ ဇိနာနုဘာဝသင်္ခါတေန ဥက္ကံသဝတာ ဂုဏေန ဗန္ဓော သနာထော ဘဝေယျ. ပညဝါ ပသတ္ထဉာဏဝန္တော အနေန ဝိဓိနာ ဣမိနာ ကမေန ဤဒိသံ ပရံ အညံ စိန္တယေ ကပ္ပေယျ.

໑໔໔. ບັດນີ້ ທ່ານສະແດງການຊີ້ບອກຄຸນຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ແລະ ການສັ່ງສອນສິດ ດ້ວຍຄຳວ່າ “evaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳປະພັນທີ່ຢູ່ຖັດໄປນີ້ ຄວາມເປັນເລີດ ຄື ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ ແຫ່ງພຣະອານຸພາບຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ ຄື ພຣະອານຸພາບຂອງພຣະຕຖາຄົດ ຍ່ອມປະກົດ ຄື ຍ່ອມສະແດງໃຫ້ເຫັນ ຕາມລຳດັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວຢ່າງນີ້, ເພາະສະນັ້ນ ຄຳປະພັນນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມີທີ່ເພິ່ງ ດ້ວຍຄຸນອັນສູງສົ່ງ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ພຣະອານຸພາບຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ. ຄຳວ່າ “paññavā” ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຄວາມຮູ້ອັນປະເສີດ ພຶງຄິດ ຄື ພຶງແຕ່ງ ເຊິ່ງຄຳປະພັນອື່ນ ທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ດ້ວຍວິທີການນີ້ ຄື ດ້ວຍລຳດັບນີ້.

၁၄၅.

໑໔໕.

ဥဒါရော သောပိ ဝိညေယျော,ယံ ပသတ္ထဝိသေသနံ;

ယထာ ကီဠာသရော လီလာ-ဟာသ ဟေမင်္ဂဒါဒယော.

ຄຳປະພັນໃດ ທີ່ມີຄຳວິເສດອັນເປັນທີ່ສັນລະເສີນ, ຄຳປະພັນນັ້ນ ກໍພຶງຊາບວ່າເປັນ ອຸດາຣະ (ຄວາມສະຫງ່າຜ່າເຜີຍ) ເຊັ່ນດຽວກັນ; ເຊັ່ນ: ສະຫຼິ້ນ (kīḷāsaro), ຄວາມຍິ້ມແຍ້ມອັນມີສະເໜ່ (līlāhāso), ແລະ ສາຍຮັດແຂນຄຳ (hemaṅgada) ເປັນຕົ້ນ.

၁၄၅. အပရမုဒါရပ္ပကာရံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဥဒါရော’’ဣစ္စာဒိ. ယံ ပသတ္ထံ သိလာဃနီယံ ဝိသေသနံ ဥပါဒိယတိ, သောပိ န ပန ယထာဝုတ္တောဝ ဥဒါရော ဝိညေယျော. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ. ကီဠာယ ကီဠတ္ထံ သရော, လီလာယ ယုတ္တော ဟာသော, ဟေမံ ဟေမမယမင်္ဂဒန္တိ သမာသော, တံ အာဒိ ယေသန္တိ ဗာဟိရတ္ထော. အာဒိသဒ္ဒေန ကုသုမဒါမမဏိမေခလာဒီနံ သင်္ဂဟော. အယံ တု ဗန္ဓဖရုသဂါမ္မပရိစ္စာဂါ သမ္ဘဝတိ.

໑໔໕. ... ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ “udāro” ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງປະເພດອື່ນຂອງອຸດາຣະຄຸນ. ຄຳປະພັນໃດ ທີ່ຖືເອົາຄຳວິເສດອັນເປັນທີ່ສັນລະເສີນ ຄື ອັນໜ້າຊົມເຊີຍ, ຄຳປະພັນນັ້ນ ກໍພຶງຊາບວ່າເປັນ ອຸດາຣະຄຸນ ເຊັ່ນດຽວກັນ, ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ຄຳປະພັນຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວເທົ່ານັ້ນ. ທ່ານສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “yathā”. ວິເຄາະສະໝາດວ່າ: “ສະເພື່ອການຫຼິ້ນ” (kīḷāsaro), “ຄວາມຍິ້ມແຍ້ມອັນປະກອບດ້ວຍສະເໜ່” (līlāhāso), “ສາຍຮັດແຂນອັນເຮັດດ້ວຍຄຳ” (hemaṅgada), ຄຳເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຕົ້ນ ຂອງສິ່ງທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ (ເປັນອັດຖະພາຍນອກ). ດ້ວຍສັບວ່າ “ādi” ຍ່ອມລວມເອົາ ພວງດອກໄມ້ ແລະ ສາຍແອວປະດັບແກ້ວ ເປັນຕົ້ນ ນຳ. ແຕ່ອຸດາຣະຄຸນນີ້ ຍ່ອມມີໄດ້ ເພາະການລະເວັ້ນຄວາມຫຍາບຄາຍ ແລະ ຄວາມເປັນຄຳຕະຫຼາດໃນຄຳປະພັນ.

၁၄၅. အညမပိ ဥဒါရံ ဒဿေတိ ‘‘ဥဒါရော’’စ္စာဒိနာ. ယံ ပသတ္ထဝိသေသနံ ပသံသနီယဝိသေသနံ ဟောတိ, သောပိ ဥဒါရောတိ ဝိညေယျော. ‘‘ယထာ’’တိ တမုဒါဟရတိ. ကီဠာသရော ကီဠာယ ကတော သရော. လီလာဟာသော လီလာယ ယုတ္တော ဟာသော. ဟေမင်္ဂဒါဒယော သုဝဏ္ဏကေယူရာဣစ္စာဒယောတိ. ကီဠတ္ထာယ သရောတိ စ, လီလာယ ယုတ္တော ဟာသောတိ စ, ဟေမံ ဟေမမယံ အင်္ဂဒန္တိ စ, လီလာဟာသော စ ဟေမင်္ဂဒဉ္စာတိ စ, တာနိ အာဒီနိ ယေသံ ကုသုမဒါမမဏိမေခလာဒီနန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော. အယမုဒါရော ဗန္ဓဖရုသဂါမ္မာဒိဒေါသပရိစ္စာဂေန သိဇ္ဈတိ.

໑໔໕. ທ່ານສະແດງອຸດາຣະຄຸນປະເພດອື່ນອີກ ດ້ວຍຄຳວ່າ “udāro” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳປະພັນໃດ ທີ່ມີຄຳວິເສດອັນເປັນທີ່ສັນລະເສີນ ຄື ອັນໜ້າຊົມເຊີຍ, ຄຳປະພັນນັ້ນ ກໍພຶງຊາບວ່າເປັນ ອຸດາຣະຄຸນ. ທ່ານສະແດງອຸທາຫອນນັ້ນດ້ວຍຄຳວ່າ “yathā”. ຄຳວ່າ “kīḷāsaro” ຄື ສະທີ່ເຮັດຂຶ້ນເພື່ອການຫຼິ້ນ. ຄຳວ່າ “līlāhāso” ຄື ຄວາມຍິ້ມແຍ້ມອັນປະກອບດ້ວຍສະເໜ່. ຄຳວ່າ “hemaṅgadādayo” ຄື ສາຍຮັດແຂນຄຳ ເປັນຕົ້ນ. ວິເຄາະວ່າ: “ສະເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຫຼິ້ນ”, “ຄວາມຍິ້ມແຍ້ມອັນປະກອບດ້ວຍສະເໜ່”, “ສາຍຮັດແຂນອັນເຮັດດ້ວຍຄຳ”, “ຄວາມຍິ້ມແຍ້ມອັນມີສະເໜ່ ແລະ ສາຍຮັດແຂນຄຳ”, ແລະ “ສິ່ງທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຕົ້ນ ຂອງສິ່ງທັງຫຼາຍ ມີພວງດອກໄມ້ ແລະ ສາຍແອວປະດັບແກ້ວ ເປັນຕົ້ນ”. ອຸດາຣະຄຸນນີ້ ຍ່ອມສຳເລັດໄດ້ ເພາະການລະເວັ້ນໂທດ ມີຄວາມຫຍາບຄາຍ ແລະ ຄວາມເປັນຄຳຕະຫຼາດໃນຄຳປະພັນ ເປັນຕົ້ນ.

၁၄၆.

໑໔໖.

လောကိယတ္ထာနတိက္ကန္တာ,[Pg.167] ကန္တာ သဗ္ဗဇနာနပိ;

ကန္တိ နာမာ’တိဝုတ္တဿ,ဝုတ္တာ သာ ပရိဟာရတော.

ຄຳປະພັນໃດ ທີ່ບໍ່ລ່ວງພົ້ນເນື້ອຄວາມທາງໂລກ, ເປັນທີ່ຮັກໃຄ່ຂອງຊົນທັງປວງ; ຄຳປະພັນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກັນຕິ (ຄວາມງາມສະຫງ່າ), ທ່ານກ່າວກັນຕິຄຸນນັ້ນ ໂດຍການລະເວັ້ນໂທດຄື ອະຕິວຸດຕະ (ການກ່າວເກີນຈິງ).

ယထာ ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိ.

ເຊັ່ນ: ຄຳວ່າ “muninda” ເປັນຕົ້ນ.

၁၄၆. ကန္တိံ ကထယတိ ‘‘လောကိယိ’’စ္စာဒိနာ. လောကေ ဝိဒိတော လောကိယော, တံ လောကိယံ အတ္ထံ အဘိဓေယျံ အနတိက္ကန္တာ အနတီတာ သဗ္ဗေသံ ကဝီနမိတရေသံ ဝါ ဇနာနံ ဧဝ ကန္တာ မနောဟရာ ကန္တိ နာမာတိ ဝုစ္စတိ. အယံ ပန သဒ္ဒဂုဏော အတိဝုတ္တဿ ဝါကျဒေါသဿ ပရိစ္စာဂေန သမ္ဘဝတိ. တေနာဟ ‘‘အတိဝုတ္တဿာ’’တိအာဒိ. ဥဒါဟရဏတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ.

໑໔໖. ທ່ານກ່າວເຖິງກັນຕິຄຸນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “lokiya” ເປັນຕົ້ນ. ວິເຄາະວ່າ: “ສິ່ງທີ່ຮູ້ກັນໃນໂລກ ຊື່ວ່າ ໂລກιຍະ”, ຄຳປະພັນໃດ ທີ່ບໍ່ລ່ວງພົ້ນ ຄື ບໍ່ກ້າວລ່ວງ ເຊິ່ງເນື້ອຄວາມທາງໂລກອັນພຶງກ່າວນັ້ນ, ເປັນທີ່ຮັກໃຄ່ ຄື ເປັນທີ່ຈັບໃຈ ຂອງກວີທັງປວງ ຫຼື ຂອງຊົນເຫຼົ່າອື່ນ, ຄຳປະພັນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກັນຕິ. ແຕ່ສັດທະຄຸນ (ຄຸນທາງສຽງ) ນີ້ ຍ່ອມມີໄດ້ ເພາະການລະເວັ້ນໂທດຂອງປະໂຫຍກ ຄື ອະຕິວຸດຕະ (ການກ່າວເກີນຈິງ). ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ativuttassa” ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນເນື້ອຄວາມແຫ່ງອຸທາຫອນ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຂ້າງເທິງ.

၁၄၆. ဣဒါနိ ကန္တိံ ဒဿေတိ ‘‘လောကိယိ’’စ္စာဒိနာ. လောကိယတ္ထာနတိက္ကန္တာ လောကေ ပသိဒ္ဓသဒ္ဒတ္ထမနတိက္ကန္တာ သဗ္ဗဇနာနံ သကလကဝီနံ ကန္တာ မနုညာ ကန္တိ နာမ ဝုစ္စတေ, သာ အတိဝုတ္တဿ အတိဝုတ္တဒေါသဿ ပရိဟာရတော ဝုတ္တာ ဒေါသပရိဟာရပရိစ္ဆေဒေ ကထိတာ ဟောတိ. အတိဝုတ္တဒေါသပရိဟာရတော ဧဝ ကန္တိယာ သိဒ္ဓတ္တာ တဿ လက္ခိယော ဧဝ ဧတိဿာ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. လောကေ ဝိဒိတောတိ စ, သော စ သော အတ္ထော စေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ယထာ’’တိ ကန္တိယာ ဥဒါဟရဏံ ဒဿေတိ ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိ. တံ ဝုတ္တမေဝ.

໑໔໖. ບັດນີ້ ທ່ານສະແດງກັນຕິຄຸນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “lokiya” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳປະພັນໃດ ທີ່ບໍ່ລ່ວງພົ້ນເນື້ອຄວາມຂອງສັບອັນປະກົດຊັດເຈນໃນໂລກ, ເປັນທີ່ຮັກໃຄ່ ຄື ເປັນທີ່ເພິ່ງພໍໃຈ ຂອງຊົນທັງປວງ ຄື ຂອງກວີທັງໝົດ, ຄຳປະພັນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກັນຕິ, ກັນຕິຄຸນນັ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ ໂດຍການລະເວັ້ນໂທດຄື ອະຕິວຸດຕະ ຄື ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນຕອນວ່າດ້ວຍການລະເວັ້ນໂທດ. ອະທິບາຍວ່າ ເພາະຄວາມສຳເລັດແຫ່ງກັນຕິຄຸນນັ້ນ ມີໄດ້ດ້ວຍການລະເວັ້ນໂທດຄື ອະຕິວຸດຕະນັ້ນເອງ, ລັກສະນະຂອງໂທດນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນເຄື່ອງກຳນົດຂອງກັນຕິຄຸນນີ້. ວິເຄາະວ່າ: “ສິ່ງທີ່ຮູ້ກັນໃນໂລກ” ແລະ “ເນື້ອຄວາມນັ້ນດ້ວຍ ແລະ ເປັນສິ່ງນັ້ນດ້ວຍ” (ໂລກິຍັດຖະ). ທ່ານສະແດງອຸທາຫອນຂອງກັນຕິຄຸນດ້ວຍຄຳວ່າ “yathā” ເຊັ່ນ ຄຳວ່າ “muninda” ເປັນຕົ້ນ. ອຸທາຫອນນັ້ນ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

၁၄၇.

໑໔໗.

အတ္ထဗျတ္တာ’ဘိဓေယျဿာ-နေယျတာ သဒ္ဒတော’တ္ထတော;

သာ’ယံ တဒုဘယာ နေယျ-ပရိဟာရေ ပဒဿိတာ.

ຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ຕ້ອງຄາດເດົາເນື້ອຄວາມອັນພຶງກ່າວ ໂດຍທາງສັບ ຫຼື ໂດຍທາງເນື້ອຄວາມ, ນັ້ນຊື່ວ່າ ອັດຖະພະຍັດຕິ (ຄວາມແຈ່ມແຈ້ງແຫ່ງເນື້ອຄວາມ); ອັດຖະພະຍັດຕິຄຸນນັ້ນ ອັນເກີດຈາກທັງສອງປະການນັ້ນ ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວ ໃນຕອນວ່າດ້ວຍການລະເວັ້ນເນຍຍະໂທດ (ໂທດທີ່ຕ້ອງຄາດເດົາ).

ယထာ ‘‘မရီစိ’’စ္စာဒိ စ, ‘‘မနောနုရဉ္ဇနော’’စ္စာဒိ စ.

ເຊັ່ນ: ຄຳວ່າ “marīci” ເປັນຕົ້ນ ແລະ ຄຳວ່າ “manonurañjano” ເປັນຕົ້ນ.

၁၄၇. အတ္ထဗျတ္တိံ [Pg.168] ဗျဉ္ဇယတိ ‘‘အတ္ထဗျတ္တာဘိဓေယျိ’’စ္စာဒိနာ. အဘိဓေယျဿ သမ္ဗန္ဓအတ္ထဿ သဒ္ဒတော အတ္ထတော ဝါ သာမတ္ထိယတော ဝါ အနေယျတာ ပတီတိ အညထာ ဝဂမော ဂတျန္တရာဘာဝါ, ယတော ဝုတ္တံ ‘‘ဒုလ္လဘာဝဂတီ သဒ္ဒ-သာမတ္ထိယဝိလင်္ဃိနီ’’တိ. တမနုဝဒိတွာ အတ္ထဗျတ္တိ ဝိဓီယတေ. သာ ပန ဗျာကိဏ္ဏနေယျာဒိဒေါသဝဇ္ဇနာယ ဇာယတေ. တဒုဘယာ ဇာတာ သာယံ အနေယျတာ နေယျပရိဟာရေ ပဒဿိတာ ပကာသိတာ. ပဌမဒုတိယောဒါဟရဏဿတ္ထော ဝုတ္တော.

໑໔໗. ທ່ານສະແດງອັດຖະພະຍັດຕິຄຸນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “atthabyattābhidheyyassa” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ຕ້ອງຄາດເດົາ ຄື ຄວາມເຂົ້າໃຈໂດຍບໍ່ເປັນຢ່າງອື່ນ ເພາະບໍ່ມີທາງເລືອກອື່ນ ຂອງເນື້ອຄວາມອັນກ່ຽວຂ້ອງກັນອັນພຶງກ່າວ ໂດຍທາງສັບ ຫຼື ໂດຍທາງເນື້ອຄວາມ ຫຼື ໂດຍທາງຄວາມສາມາດ, ເພາະທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ: “dullabhāvagatī sadda-sāmatthiyavilaṅghinī” (ຄວາມເຂົ້າໃຈທີ່ຍາກ ຍ່ອມກ້າວລ່ວງຄວາມສາມາດຂອງສັບ). ທ່ານກ່າວຕາມຄຳນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງກຳນົດອັດຖະພະຍັດຕິຄຸນໄວ້. ແຕ່ອັດຖະພະຍັດຕິຄຸນນັ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເພາະການລະເວັ້ນໂທດ ມີພະຍາກິນນະ ແລະ ເນຍຍະ ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ຕ້ອງຄາດເດົານັ້ນ ອັນເກີດຈາກທັງສອງປະການນັ້ນ ທ່ານສະແດງ ຄື ປະກາດໄວ້ແລ້ວ ໃນຕອນວ່າດ້ວຍການລະເວັ້ນເນຍຍະໂທດ. ເນື້ອຄວາມແຫ່ງອຸທາຫອນທີໜຶ່ງ ແລະ ທີສອງ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

၁၄၇. ဣဒါနိ အတ္ထဗျတ္တိံ ဒဿေတိ ‘‘အတ္ထဗျတ္တိ’’စ္စာဒိနာ. အဘိဓေယျဿ အတ္ထဿ သဒ္ဒတော အတ္ထတော အတ္ထသာမတ္ထိယတော စ အနေယျတာ တတ္ထေဝ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ သဒ္ဒဿ အတ္ထဿ ဝါ အာဟရိတွာ ဝတ္တဗ္ဗဿ အဘာဝေါ အတ္ထဗျတ္တိ နာမ, တဒုဘယာ တေဟိ ဒွီဟိ ဇာတာ သာ အယံ အနေယျတာသင်္ခတာ အတ္ထဗျတ္တိ နေယျပရိဟာရေ နေယျဒေါသပရိဟာရပဒေသေ ပဒဿိတာ ပကာသိတာတိ. ‘‘ဒုလ္လဘာဝဂတီ သဒ္ဒ-သာမတ္ထိယဝိလင်္ဃိနီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အတ္ထပတီတိ ပန ဝိနာ သဒ္ဒဉ္စ သာမတ္ထိယဉ္စ အညထာနုပလဗ္ဘတီတိ ဣဟ ‘‘သဒ္ဒတော အတ္ထတော’’တိ ဝုတ္တံ. အတ္ထဿ ဗျတ္တိ ပတီတီတိ စ, နတ္ထိ နေယျံ အာဟရိတဗ္ဗံ အဿ အဘိဓေယျဿာတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ, တေ စ တေ ဥဘော သဒ္ဒတ္ထာ စာတိ စ, တေ အဝယဝါ ဧတိဿာတိ စ, နေယျဿ ပရိဟာရောတိ စ ဝါကျံ. ဣဒါနိ ‘‘ယထေ’’စ္စာဒိနာ ဒွိပ္ပကာရာယ အတ္ထဗျတ္တိယာ ယထာက္ကမံ ဥဒါဟရဏမနုဿာရေတိ ‘‘မရိ’’စ္စာဒိဂါထာဒွယေန, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ.

໑໔໗. ບັດນີ້ ທ່ານສະແດງອັດຖະພະຍັດຕິຄຸນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “atthabyatti” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ຕ້ອງຄາດເດົາ ເພາະຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງເນື້ອຄວາມອັນພຶງກ່າວນັ້ນເອງ ໂດຍທາງສັບ, ໂດຍທາງເນື້ອຄວາມ ແລະ ໂດຍທາງຄວາມສາມາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມ ຄື ຄວາມບໍ່ມີສິ່ງທີ່ຕ້ອງນຳມາສະແດງເພີ່ມເຕີມ ຂອງສັບ ຫຼື ຂອງເນື້ອຄວາມ ຊື່ວ່າ ອັດຖະພະຍັດຕິ, ອັດຖະພະຍັດຕິອັນເກີດຈາກທັງສອງປະການນັ້ນ ອັນມີລັກສະນະຄືຄວາມບໍ່ຕ້ອງຄາດເດົານີ້ ທ່ານສະແດງ ຄື ປະກາດໄວ້ແລ້ວ ໃນຕອນວ່າດ້ວຍການລະເວັ້ນເນຍຍະໂທດ. ເພາະທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ: “dullabhāvagatī sadda-sāmatthiyavilaṅghinī” (ຄວາມເຂົ້າໃຈທີ່ຍາກ ຍ່おມກ້າວລ່ວງຄວາມສາມາດຂອງສັບ), ແຕ່ຄວາມເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມ ຫາກປາສະຈາກສັບ ແລະ ຄວາມສາມາດແລ້ວ ຍ່ອມຫາບໍ່ໄດ້ໂດຍປະການອື່ນ, ໃນຄຳນີ້ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ໂດຍທາງສັບ ແລະ ໂດຍທາງເນື້ອຄວາມ”. ປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ: “ຄວາມແຈ່ມແຈ້ງ ຄື ຄວາມເຂົ້າໃຈແຫ່ງເນື້ອຄວາມ” (ອັດຖະພະຍັດຕິ), “ເນື້ອຄວາມອັນພຶງກ່າວນີ້ ບໍ່ມີສິ່ງທີ່ຕ້ອງນຳມາສະແດງເພີ່ມເຕີມ” (ອະເນຍຍະ), “ຄວາມເປັນແຫ່ງເນື້ອຄວາມນັ້ນ” (ອະເນຍຍັດຕະ), “ສັບ ແລະ ເນື້ອຄວາມ ທັງສອງນັ້ນດ້ວຍ” (ຕັທຸພະຍະ), “ສິ່ງທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນສ່ວນປະກອບຂອງອັດຖະພະຍັດຕິນີ້”, ແລະ “ການລະເວັ້ນເນຍຍະໂທດ”. ບັດນີ້ ທ່ານລະນຶກເຖິງອຸທາຫອນຕາມລຳດັບ ຂອງອັດຖະພະຍັດຕິທັງສອງປະເພດ ດ້ວຍຄຳວ່າ “yathā” ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍຄຳປະພັນສອງບົດ ມີຄຳວ່າ “marīci” ເປັນຕົ້ນ, ອຸທາຫອນນັ້ນ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຂ້າງເທິງ.

ပုန အတ္ထေန ယထာ –

ອຸທາຫອນໂດຍທາງເນື້ອຄວາມອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເຊັ່ນ:

၁၄၈.

໑໔໘.

သဘာဝါမလတာ ဓီရ,မုဓာ ပါဒနခေသု တေ;

ယတော တေ’ဝနတာနန္တ-မောဠိစ္ဆာယာ ဇဟန္တိ နော.

ຂ້າແດ່ພຣະຜູ້ມີປັນຍາແກ້ວກ້າ, ຄວາມໃສສະອາດໂດຍທຳມະຊາດ ໃນພຣະນຂະ (ເລັບ) ແຫ່ງພຣະບາດຂອງພຣະອົງ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍເປົ່າປະໂຫຍດ; ເພາະວ່າ ພຣະນຂະເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ເຄີຍລະເວັ້ນ ເຊິ່ງລັດສະໝີແຫ່ງມຸງກຸດ ຂອງເຫຼົ່າເທວະດາ ແລະ ມະນຸດ ຜູ້ກົ້ມຂາບລົງຢ່າງບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ.

၁၄၈. ပုန [Pg.169] ဒုတိယေ တု ဓီရာတိ အာမန္တနံ. တေ တဝ ပါဒနခေသု သဘာဝါမလတာ ပကတိပရိသုဒ္ဓတာ မုဓာ တုစ္ဆာ. ကသ္မာတိ စေ? ယတော ယသ္မာ ကာရဏာ တေ ပါဒနခါ အဝနတဿ သန္နတဿ အနန္တဿ နာဂရာဇဿ မောဠိနော ကိရီဋဿ အဝနတာနံ ဝါ နရမရာနံ အနန္တာနံ မောဠီနံ ဆာယာ ဆဝိယော နော ဇဟန္တိ န ပရိစ္စဇန္တိ, သဉ္ဆဝိယော ပန ဇဟန္တီတိ. ဧတ္ထ နခေသု သဉ္ဆဝိတ္တာ ပါဒနခဿ မောဠီနံ နိရန္တရပ္ပဏာမာဗျဘိစာရာနရမရာဒီနံ ဘဂဝတော ပါဒါရဝိန္ဒဝန္ဒနံ သာမတ္ထိယာ ဖုဋံ ဂမျတေ.

໑໔໘. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໃນຄຳປະພັນບົດທີສອງ ຄຳວ່າ “dhīra” ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນ. ຄວາມໃສສະອາດໂດຍທຳມະຊາດ ຄື ຄວາມບໍລິສຸດໂດຍປົກກະຕິ ໃນພຣະນຂະແຫ່ງພຣະບາດ ຂອງພຣະອົງ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍເປົ່າປະໂຫຍດ ຄື ໄຮ້ປະໂຫຍດ. ຫາກຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ພຣະນຂະແຫ່ງພຣະບາດເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ເຄີຍລະເວັ້ນ ຄື ບໍ່ສະຫຼະ ເຊິ່ງລັດສະໝີ ຄື ແສງສະຫວ່າງ ແຫ່ງມຸງກຸດ ຄື ຊະດາ ຂອງພະຍານາກຜູ້ມີລິດອັນນ້ອມລົງແລ້ວ ຫຼື ແຫ່ງມຸງກຸດຂອງເຫຼົ່າມະນຸດ ແລະ ເທວະດາ ຜູ້ກົ້ມຂາບລົງຢ່າງບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ, ແຕ່ຍ່ອມລະເວັ້ນເຊິ່ງສີຜິວເດີມ. ໃນຄຳນີ້ ເພາະຄວາມທີ່ພຣະນຂະທັງຫຼາຍມີສີຜິວຮ່ວມກັນ ກັບມຸງກຸດທັງຫຼາຍ ເພາະການກົ້ມຂາບລົງຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງບໍ່ຂາດສາຍ, ການໄຫວ້ພຣະບາດອັນປຽບເໝືອນດອກບົວ ຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຂອງເຫຼົ່າມະນຸດ ແລະ ເທວະດາທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງເປັນທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ຢ່າງຊັດເຈນ ດ້ວຍຄວາມສາມາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມ.

၁၄၈. ‘‘ပုန အတ္ထေန ယထာ သဘာဝိ’’စ္စာဒိ. ဓီရ တေ တဝ ပါဒနခေသု သဘာဝါမလတာ ပကတိပရိသုဒ္ဓတာ မုဓာ တုစ္ဆာ. ကသ္မာတိ စေ? ယတော ယသ္မာ တေ စရဏနခါ အဝနတာနန္တမောဠိစ္ဆာယာ ပါဒါနတဿ အနန္တနာဂရာဇဿ ကိရီဋဿ သမ္ဗန္ဓိနီ, အဝနတာနံ ဝါ အနန္တာနံ ဒေဝမနုဿာနံ မောဠီနံ ဆာယာ ကန္တိယော နော ဇဟန္တိ န ဝိဇဟန္တိ, ပကတိဝဏ္ဏံ ပဟာယ ကိရီဋကန္တိသဒိသာ တေ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဧတ္ထ စန္ဒကိရဏသန္နိဘာနံ နခရံသီနံ သမီပေ မောဠီနံ နခရံသီဟိ အမဒ္ဒိတသကကန္တိယုတ္တဘာဝမာပဇ္ဇနံ တာဒိသာနံ နိရန္တရပ္ပဏာမာဘာဝါဘာဝတော ခတ္တိယာဒီနံ မုနိန္ဒပါဒါရဝိန္ဒဒွန္ဒေ နိရန္တရပ္ပဏာမော သာမတ္ထိယာ ဝိဘူတံ ဂမျတေ. သဿ ဘာဝေါတိ စ, တေန အမလာတိ စ, တေသံ ဘာဝေါတိ စ, ပဌမပက္ခေ အဝနတော စ သော အနန္တော စာတိ စ, တဿ မောဠီတိ စ, တဿ ဆာယာယောတိ စ, ဒုတိယပက္ခေ အနန္တာ စ တေ မောဠီ စေတိ စ, အဝနတာနံ အနန္တမောဠီတိ စ, တေသံ ဆာယာယောတိ စ ဝါကျံ.

໑໔໘. ຄຳວ່າ “Puna atthena yathā sabhāva...” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແດ່ພຣະຜູ້ມີປັນຍາແກ້ວກ້າ, ຄວາມໃສສະອາດໂດຍທຳມະຊາດ ຄື ຄວາມບໍລິສຸດໂດຍປົກກະຕິ ໃນພຣະນຂະແຫ່ງພຣະບາດ ຂອງພຣະອົງ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍເປົ່າປະໂຫຍດ ຄື ໄຮ້ປະໂຫຍດ. ຫາກຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ພຣະນຂະແຫ່ງພຣະບາດເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ເຄີຍລະເວັ້ນ ຄື ບໍ່ສະຫຼະ ເຊິ່ງລັດສະໝີ ຄື ແສງສະຫວ່າງ ແຫ່ງມຸງກຸດ ຂອງພະຍານາກຜູ້ມີລິດອັນນ້ອມລົງແລ້ວ ໃກ້ພຣະບາດ, ຫຼື ແຫ່ງມຸງກຸດຂອງເຫຼົ່າເທວະດາ ແລະ ມະນຸດ ຜູ້ກົ້ມຂາບລົງຢ່າງບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ, ພຣະນຂະເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມລະທິ້ງສີຜິວປົກກະຕິ ແລ້ວກາຍເປັນສີຄ້າຍຄືກັບລັດສະໝີແຫ່ງມຸງກຸດ. ເພາະສະນັ້ນ ໃນຄຳນີ້ ເພາະຄວາມບໍ່ມີ ແລະ ມີແຫ່ງການກົ້ມຂາບລົງຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງຂອງຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ, ການທີ່ມຸງກຸດທັງຫຼາຍ ຢູ່ໃກ້ກັບລັດສະໝີແຫ່ງພຣະນຂະອັນຄ້າຍຄືກັບແສງຈັນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ມີລັດສະໝີຂອງຕົນອັນລັດສະໝີແຫ່ງພຣະນຂະບໍ່ຂົ່ມແລ້ວ, ການກົ້ມຂາບລົງຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ໃນພຣະບາດທັງສອງອັນປຽບເໝືອນດອກບົວ ຂອງພຣະມຸນິນເຈົ້າ ຂອງເຫຼົ່າກະສັດ ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງເປັນທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ຢ່າງຊັດເຈນ ດ້ວຍຄວາມສາມາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມ. ປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ: “ຄວາມເປັນແຫ່ງສິ່ງນັ້ນ” (ສະພາວະ), “ສິ່ງທີ່ປາສະຈາກມົນທິນ ດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ” (ອະມະລະ), “ຄວາມເປັນແຫ່ງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ” (ສະພາວາມະລັດຕະ), ໃນຝ່າຍທຳອິດ “ຜູ້ກົ້ມລົງດ້ວຍ ແລະ ບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດດ້ວຍ” (ອະວະນາຕານັນຕະ), “ມຸງກຸດຂອງຜู້ນັ້ນ” (ອະວະນາຕານັນຕະໂມລິ), “ແຫ່ງລັດສະໝີຂອງມຸງກຸດນັ້ນ” (ອະວະນາຕານັນຕະໂມລິສາຍາ), ໃນຝ່າຍທີສອງ “ມຸງກຸດທັງຫຼາຍອັນບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ” (ອະນັນຕະໂມລິ), “ມຸງກຸດທັງຫຼາຍອັນບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ ຂອງຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ກົ້ມລົງແລ້ວ” (ອະວະນາຕານັງ ອະນັນຕະໂມລິ), ແລະ “ແຫ່ງລັດສະໝີຂອງມຸງກຸດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ” (ອະວະນາຕານັນຕະໂມລິສາຍາ).

၁၄၉.

໑໔໙.

‘‘ဗန္ဓသာရော’’တိ မညန္တိ, ယံ သမဂ္ဂါပိ ဝိညုနော;

ဒဿနာဝသရံ ပတ္တော, သမာဓိ နာမ’ယံ ဂုဏော.

ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ແມ້ທັງປວງ ຍ່ອມຖືວ່າ ຄຳປະພັນໃດ ເປັນແກ່ນສານແຫ່ງຄຳປະພັນ; ຄຸນນີ້ ຊື່ວ່າ ສະມາທິ (ຄວາມກົມກືນ), ໄດ້ເຖິງໂອກາດແຫ່ງການສະແດງແລ້ວ.

၁၄၉. သမာဓိဖလံ ကိစ္စာဟ ‘‘ဗန္ဓေ’’စ္စာဒိ. ယန္တိ ယံ သမာဓိံ ဗန္ဓဿ ဂဇ္ဇပဇ္ဇမိဿဘာဝဿ သာရောတိ သဗ္ဗဿ ဇီဝိတံ [Pg.170] တပ္ပရာယတ္တာ ဗန္ဓဿ သမဂ္ဂါပိ ဝိညုနော သဗ္ဗေပိ ကဝိနော မညန္တိ စိန္တေန္တိ ဇာနန္တိ, အယံ သမာဓိ နာမ သမာဓိချော ဂုဏော ဒဿနေ ပကာသနေ အဝသရံ ဩကာသံ အနောတ္တရတ္တာ ပရဿ သမ္ပတ္တော ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနုက္ကမေနာတိ.

໑໔໙. ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ “bandha” ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງເຖິງຜົນແຫ່ງສະມາທິຄຸນ. ຄຳວ່າ “yaṃ” ໝາຍເຖິງ ສະມາທິຄຸນໃດ ທີ່ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ແມ້ທັງປວງ ຄື ກວີທັງໝົດ ຍ່ອມຖືວ່າ ຄື ຍ່ອມຄິດ ຄື ຍ່ອມຮູ້ວ່າ ເປັນແກ່ນສານ ຄື ເປັນຊີວິດຂອງຄຳປະພັນທັງປວງ ເພາະຄຳປະພັນອັນມີລັກສະນະປະສົມກັນລະຫວ່າງຮ້ອຍແກ້ວ ແລະ ຮ້ອຍກອງນັ້ນ ຕ້ອງອາໄສສະມາທິຄຸນນັ້ນ, ຄຸນນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ ສະມາທິ ຄື ທີ່ເອີ້ນວ່າ ສະມາທິຄຸນ ໄດ້ເຖິງໂອກາດ ຄື ໄດ້ເຖິງເວລາ ໃນການສະແດງ ຄື ໃນການປະກາດ ຕາມລຳດັບທີ່ກ່າວໄວ້ ເພາະບໍ່ມີຄຸນອື່ນທີ່ຍິ່ງໄປກວ່າ.

၁၄၉. ဣဒါနိ သမာဓယော နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ဗန္ဓိ’’စ္စာဒိနာ. သမဂ္ဂါ အပိ ဝိညုနော သဗ္ဗေပိ ကဝယော ယံ သမာဓိံ ‘‘ဗန္ဓသာရော’’တိ ပဇ္ဇဂဇ္ဇဝိမိဿသင်္ခါတဿ ဗန္ဓဿ ဇီဝိတမိတိ မညန္တိ, အယံ သမာဓိ နာမ ဂုဏော ဒဿနာဝသရံ ပတ္တော ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနုက္ကမေန ဒဿနောကာသံ ပတ္တော ဟောတိ. ဗန္ဓဿ သာရောတိ စ, ဒဿနေ အဝသရန္တိ စ, တံ ပတ္တောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໔໙. ບັດນີ້ ທ່ານສະແດງສະມາທິຄຸນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “bandha” ເປັນຕົ້ນ. ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ແມ້ທັງປວງ ຄື ກວີທັງໝົດ ຍ່ອມຖືວ່າ ສະມາທິຄຸນໃດ ເປັນແກ່ນສານແຫ່ງຄຳປະພັນ ຄື ເປັນຊີວິດຂອງຄຳປະພັນ ອັນມີລັກສະນະປະສົມກັນລະຫວ່າງຮ້ອຍກອງ ແລະ ຮ້ອຍແກ້ວ, ຄຸນນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ ສະມາທິ ໄດ້ເຖິງໂອກາດແຫ່ງການສະແດງ ຄື ໄດ້ເຖິງໂອກາດໃນການສະແດງ ຕາມລຳດັບທີ່ກ່າວໄວ້. ປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ: “ແກ່ນສານແຫ່ງຄຳປະພັນ” (ພັນທະສາຣະ), “ໂອກາດໃນການສະແດງ” (ທັດສະນາວະສະຣະ), ແລະ “ຜູ້ເຖິງໂອກາດນັ້ນ” (ທັດສະນາວະສະຣະປັດຕະ).

၁၅၀.

໑໕໐.

အညဓမ္မော တတော’ညတ္ထ,လောကသီမာနုရောဓတော;

သမ္မာ အာဓီယတေ’စ္စေ’သော,သမာဓီတိ နိရုစ္စတိ.

ຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງອື່ນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບການກຳນົດໄວ້ເປັນຢ່າງດີ ໃນສິ່ງອື່ນນອກຈາກນັ້ນ ເພາະການຄ້ອຍຕາມຂອບເຂດຂອງໂລກ; ເພາະເຫດນັ້ນ ຄຸນລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບການຂະໜານນາມວ່າ ສະມາທິ (ຄວາມກົມກືນ).

၁၅၀. ကထမယံ သဒ္ဒဝေါဟာရော ဗန္ဓေ ‘‘သမာဓီ’’တိ ဝုစ္စတီတျာဟ ‘‘အညေ’’စ္စာဒိ. အညဿ ဝတ္ထုနော ပကတာပေက္ခာယ ဓမ္မော ဂုဏော ပသိဒ္ဓေါ, တတော တသ္မာ မုချဝိသယာ အညတ္ထ အမုချေ ဝိသယေ လောကသီမာနုရောဓတော လောကပ္ပတီတျနုဝတ္တနေန သမ္မာ သာဓု လောကသီမာနုဝတ္တနမေဝေဟ သာဓုတ္တံ အာဓီယတေ အာရောပျတေ, ဣတိ ဣမိနာ ကာရဏေန ဧသော ဧဝံဝိဓော ဓမ္မော ‘‘သမာဓီ’’တိ နိရုစ္စတီတိဓ သမ္မာ အာဓီယတီတိ ဧဝံ နီဟရိတွာ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော.

໑໕໐. ຫາກຖາມວ່າ: “ເພາະເຫດໃດ ໂວຫານທາງສັບນີ້ ໃນຄຳປະພັນ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ສະມາທິ?” ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “añña” ເປັນຕົ້ນ. ຄຸນລັກສະນະ ຄື ຄຸນສົມບັດ ຂອງສິ່ງອື່ນ ໂດຍການເພັ່ງເລັງເຖິງສະພາວະປົກກະຕິ ຍ່ອມປະກົດຊັດເຈນ, ຄຸນລັກສະນະນັ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບການກຳນົດ ຄື ໄດ້ຮັບການກຳນົດໄວ້ເປັນຢ່າງດີ ຄື ຢ່າງຖືກຕ້ອງ ໃນສິ່ງອື່ນນອກຈາກນັ້ນ ຄື ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນເນື້ອຫາຫຼັກ ເພາະການຄ້ອຍຕາມຂອບເຂດຂອງໂລກ ຄື ເພາະການປະພຶດຕາມຄວາມເຂົ້າໃຈຂອງໂລກ (ເຊິ່ງໃນທີ່ນີ້ ຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຖືກຕ້ອງ ກໍຄືການປະພຶດຕາມຂອບເຂດຂອງໂລກນັ້ນເອງ), ເພາະເຫດນັ້ນ ຄື ດ້ວຍເຫດຜົນນີ້ ຄຸນລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບການຂະໜານນາມວ່າ “ສະມາທິ”, ອະທິບາຍວ່າ ທ່ານກ່າວໂດຍການຖອດຄວາມອອກມາຢ່າງນີ້ວ່າ “ຍ່ອມໄດ້ຮັບການກຳນົດໄວ້ເປັນຢ່າງດີ” (ສຳມາ ອາທີຍະຕິ).

၁၅၀. ‘‘သမာဓီ’’တိ အယံ ဝေါဟာရော ဗန္ဓဝိသယေ ကထံ ပဝတ္တတီတိ အာသင်္ကာယံ ပဌမံ နိဗ္ဗစနံ ဒဿေတုံ အာဟ ‘‘အညိ’’စ္စာဒိ. ယသ္မာ အညဓမ္မော သမာဓာနဿ ဝိသယဘူတအမုချတော အညဿ မုချဝတ္ထုနော ပသိဒ္ဓဂုဏော, တတော [Pg.171] မုချဝိသယတော အညတ္ထ အမုချဝိသယေ လောကသီမာနုရောဓတော လောကဝေါဟာရမရိယာဒါဝိရောဓဘာဝေန လောကပ္ပတီတျနုဝတ္တနေနေဝ သမ္မာ အာဓီယတိ ဌပီယတိ, ဣတိ ဣမိနာ ကာရဏေန ဧသော ယထာဝုတ္တဂုဏော ‘‘သမာဓီ’’တိ နိရုစ္စတိ ဝုစ္စတီတိ. အညဿ ဓမ္မောတိ စ, လောကဿ သီမာတိ စ, တဿာ အနုရောဓောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໕໐. “ສະມາທິ” ນີ້ ເປັນໂວຫານທີ່ເປັນໄປໃນເລື່ອງຂອງການຜູກມັດ (ພັນທະ) ຢ່າງໃດ? ເພື່ອສະແດງຄຳນິຍາມທຳອິດໃນຄວາມສົງໄສນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ອັນຍະ” (ອື່ນ) ເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດທີ່ຄຸນລັກສະນະອັນເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີຂອງສິ່ງອື່ນທີ່ເປັນປະທານ (ມຸຂະຍະວັດຖຸ) ເປັນທຳຂອງສິ່ງອື່ນ ໂດຍຄວາມບໍ່ເປັນປະທານ (ອະມຸຂະຍະ) ອັນເປັນວິໄສຂອງການຕັ້ງໄວ້ຮ່ວມກັນ (ສະມາທານະ), ຈາກວິໄສທີ່ເປັນປະທານນັ້ນ ໃນວິໄສອື່ນທີ່ບໍ່ເປັນປະທານ ເພາະຄວາມຄ້ອຍຕາມຂອບເຂດຂອງໂລກ ໂດຍຄວາມບໍ່ຂັດແຍ້ງກັບຂອບເຂດແຫ່ງໂວຫານຂອງໂລກ ດ້ວຍການປະພຶດຄ້ອຍຕາມຄວາມປາກົດຂອງໂລກນັ້ນເອງ ຈຶ່ງຕັ້ງໄວ້ດີ ຄືວາງໄວ້ດີ, ດ້ວຍເຫດນີ້ ຄຸນລັກສະນະຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບການວິເຄາະ ຄືເອີ້ນວ່າ “ສະມາທິ”. ຮູບວິເຄາະວ່າ “ອັນຍັດສະ ທັມໂມ” (ທຳຂອງສິ່ງອື່ນ), “ໂລກັດສະ ສີມາ” (ຂອບເຂດຂອງໂລກ) ແລະ “ຕັດສາ ອະນຸໂຣໂທ” (ຄວາມຄ້ອຍຕາມຂອບເຂດນັ້ນ).

သမာဓိဥဒ္ဒေသ

ສະມາທິອຸເທດ

၁၅၁.

໑໕໑.

အပါဏေ ပါဏိနံ ဓမ္မော, သမ္မာ အာဓီယတေ ကွစိ;

နိရူပေ ရူပယုတ္တဿ, နိရသေ သရသဿ စ.

ທຳຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ ຍ່ອມຖືກຕັ້ງໄວ້ດີໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຊີວິດໃນບາງບ່ອນ; ທຳຂອງສິ່ງທີ່ມີຮູບ ຍ່ອມຖືກຕັ້ງໄວ້ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຮູບ, ແລະ ທຳຂອງສິ່ງທີ່ມີລົດ ຍ່ອມຖືກຕັ້ງໄວ້ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີລົດ.

၁၅၂.

໑໕໒.

အဒြဝေ ဒြဝယုတ္တဿ, အကတ္တရိပိ ကတ္တုတာ;

ကဌိနဿာ’သရီရေပိ, ရူပံ တေသံ ကမာ သိယာ.

ທຳຂອງສິ່ງທີ່ມີຄວາມແຫຼວ ຍ່ອມຖືກຕັ້ງໄວ້ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຄວາມແຫຼວ, ຄວາມເປັນຜູ້ເຮັດ ຍ່ອມຖືກຕັ້ງໄວ້ແມ່ນໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນຜູ້ເຮັດ; ແລະ ຄວາມແຂງ ຍ່ອມຖືກຕັ້ງໄວ້ແມ່ນໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຮ່າງກາຍ, ຮູບແບບ (ຕົວຢ່າງ) ຂອງສະມາທິເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງມີຕາມລຳດັບ.

၁၅၁-၁၅၂. သမာဓာနဝိသယမာဟ ‘‘အပါဏေ’’ဣစ္စာဒိ. ကွစိ ဌာနေ ပါဏိနံ ပါဏဝန္တာနံ ပဒတ္ထာနံ ဓမ္မော ဂုဏော အပါဏေ ပါဏဝိရဟိတေ ဝတ္ထုနိ သမ္မာ လောကပတီတျနုဝတ္တနေန အာဓီယတေ အာရောပျတေ, ဧဝမုပရိပိ ယထာနုရူပံ. နိရူပေတိ ရူပဝိရဟိတေ ဝတ္ထုနိ, ကွစီတိ သဗ္ဗတ္ထ အနုဝတ္တတိ. အသရီရေ အဃနေ အသံဟတေ ဝတ္ထုနိ ကဌိနဿ ဒဠှဿ, တေသံ ယထာဝုတ္တာနံ သမာဓီနံ ရူပံ ဥဒါဟရဏံ ကမာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနုက္ကမေန.

໑໕໑-໑໕໒. ກ່າວເຖິງວິໄສຂອງສະມາທານະ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ອະປາເນ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນບາງສະຖານທີ່, ທຳ ຄືຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ (ປານະ) ຍ່ອມຖືກຕັ້ງໄວ້ ຄືຖືກກຳນົດໄວ້ເປັນຢ່າງດີໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຊີວິດ ໂດຍການປະພຶດຄ້ອຍຕາມຄວາມປາກົດຂອງໂລກ, ແມ່ນໃນຂໍ້ຕໍ່ໆ ໄປກໍມີນັຍຕາມສົມຄວນຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “ນິຣູເປ” ຄືໃນວັດຖຸທີ່ປາສະຈາກຮູບ, ຄຳວ່າ “ກວະຈິ” (ໃນບາງບ່ອນ) ຍ່ອມຕາມໄປໃນທຸກບ່ອນ. ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຮ່າງກາຍ ຄືບໍ່ມີຄວາມໜາແໜ້ນ ບໍ່ມີການລວມກັນ, ທຳຂອງສິ່ງທີ່ແຂງ ຄືໝັ້ນຄົງ, ຮູບແບບ ຄືຕົວຢ່າງ ຂອງສະມາທິເຫຼົ່ານັ້ນຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ພຶງມີຕາມລຳດັບແຫ່ງອຸເທດທີ່ສະແດງໄວ້.

၁၅၁-၁၅၂. ဥဒ္ဒေသေ ‘‘သမာဓယော’’တိ ဗဟုဝစနေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာနံ သမာဓီနံ ဝိသယမုပဒဿေတိ ‘‘အပါဏေ’’စ္စာဒိနာ. ကွစိ ကိသ္မိဉ္စိ ဌာနေ ပါဏိနံ ဓမ္မော ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓါနံ ဂုဏော အပါဏေ ပါဏရဟိတဝတ္ထုမှိ သမ္မာ လောကပတီတိအနုသာရေန အာဓီယတေ အာရောပျတေ, ကွစိ ရူပယုတ္တဿ ရူပဝန္တဝတ္ထုနော ဓမ္မော နိရူပေ ရူပရဟိတဝတ္ထုမှိ, ကွစိ သရသဿ ရသဝန္တဿ ဝတ္ထုနော ဓမ္မော နိရသေ ရသရဟိတေ စ, ကွစိ ဒြဝယုတ္တဿ ဒြဝဝန္တဝတ္ထုနော ဓမ္မော အဒြဝေ ဒြဝရဟိတေ စ, [Pg.172] ကွစိ ကတ္တုတာ ကတ္တုဂုဏော အကတ္တရိပိ, ကွစိ ကဌိနဿ ထဒ္ဓဿ ဝတ္ထုနော ဓမ္မော အသရီရေပိ သရီရရဟိတေပိ သမ္မာ အာဓီယတေ. တေသံ ဆန္နံ သမာဓီနံ ရူပံ ဥဒါဟရဏံ ကမာ ‘‘အပါဏေ ပါဏိန’’န္တိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနုက္ကမေန သိယာ ဘဝေယျာတိ. န သန္တိ ပါဏာ အဿေတိ စ, ရူပါ နိဂ္ဂတောတိ စ, ရူပေန ယုတ္တောတိ စ, ရသာ နိဂ္ဂတောတိ စ, ရသေန သဟ ဝတ္တမာနောတိ စ, ဒြဝါအညောတိ စ, ဒြဝေန ဒြဝဘာဝေန ယုတ္တောတိ စ, ကတ္တုတော အညောတိ စ, ကတ္တုနော ဘာဝေါတိ စ, နတ္ထိ သရီရံ အဿာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໕໑-໑໕໒. ສະແດງວິໄສຂອງສະມາທິທັງຫຼາຍທີ່ລະບຸໄວ້ດ້ວຍພະຫຸວະຈົນວ່າ “ສະມາທະໂຍ” ໃນອຸເທດ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ອະປາເນ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນບາງສະຖານທີ່ໃດໜຶ່ງ, ທຳ ຄືຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ (ມີອິນຊີຜູກພັນໄວ້) ຍ່ອມຖືກຕັ້ງໄວ້ ຄືຖືກກຳນົດໄວ້ເປັນຢ່າງດີໃນວັດຖຸທີ່ບໍ່ມີຊີວິດ ໂດຍຄ້ອຍຕາມຄວາມປາກົດຂອງໂລກ, ໃນບາງບ່ອນ ທຳຂອງວັດຖຸທີ່ມີຮູບ ຍ່ອມຖືກຕັ້ງໄວ້ໃນວັດຖຸທີ່ບໍ່ມີຮູບ, ໃນບາງບ່ອນ ທຳຂອງວັດຖຸທີ່ມີລົດ ຍ່ອມຖືກຕັ້ງໄວ້ໃນວັດຖຸທີ່ບໍ່ມີລົດ, ໃນບາງບ່ອນ ທຳຂອງວັດຖຸທີ່ມີຄວາມແຫຼວ ຍ່ອມຖືກຕັ້ງໄວ້ໃນວັດຖຸທີ່ບໍ່ມີຄວາມແຫຼວ, ໃນບາງບ່ອນ ຄວາມເປັນຜູ້ເຮັດ ຄືຄຸນລັກສະນະຂອງຜູ້ເຮັດ ຍ່ອມຖືກຕັ້ງໄວ້ແມ່ນໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນຜູ້ເຮັດ, ໃນບາງບ່ອນ ທຳຂອງວັດຖຸທີ່ແຂງ ຄືແຂງກະດ້າງ ຍ່ອມຖືກຕັ້ງໄວ້ເປັນຢ່າງດີແມ່ນໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຮ່າງກາຍ ຄືປາສະຈາກຮ່າງກາຍ. ຮູບແບບ ຄືຕົວຢ່າງ ຂອງສະມາທິທັງ 6 ເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງມີຕາມລຳດັບແຫ່ງອຸເທດທີ່ສະແດງໄວ້ວ່າ “ອະປາເນ ປານິນັງ” ເປັນຕົ້ນ. ຮູບວິເຄາະວ່າ: “ນະ ສັນຕິ ປານາ ອັດສະ” (ສິ່ງນີ້ບໍ່ມີຊີວິດ), “ຣູປາ ນິກຄະໂຕ” (ຮູບອອກໄປແລ້ວ), “ຣູເປນະ ຍຸດໂຕ” (ປະກອບດ້ວຍຮູບ), “ຣະສາ ນິກຄະໂຕ” (ລົດອອກໄປແລ້ວ), “ຣະເສນະ ສະຫະ ວັດຕະມາໂນ” (ເປັນໄປພ້ອມກັບລົດ), “ທະຣະວາ ອັນໂຍ” (ອື່ນຈາກຄວາມແຫຼວ), “ທະຣะເວນະ ທະຣະວະພາເວນະ ຍຸດໂຕ” (ປະກອບດ້ວຍຄວາມແຫຼວ ຄືສະພາບແຫຼວ), “ກັດຕຸໂຕ ອັນໂຍ” (ອື່ນຈາກຜູ້ເຮັດ), “ກັດຕຸໂນ ພາໂວ” (ຄວາມເປັນແຫ່ງຜູ້ເຮັດ), “ນັດຖິ ສະຣີຣັງ ອັດສະ” (ຮ່າງກາຍບໍ່ມີແກ່ສິ່ງນີ້).

သမာဓိနိဒ္ဒေသ

ສະມາທິນິເທດ

အပါဏေ ပါဏိနံ ဓမ္မော

ທຳຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຊີວິດ

၁၅၃.

໑໕໓.

ဥဏ္ဏာပုဏ္ဏိန္ဒုနာ နာထ, ဒိဝါပိ သဟ သင်္ဂမာ;

ဝိနိဒ္ဒါ သမ္ပမောဒန္တိ, မညေ ကုမုဒိနီ တဝ.

ຂ້າແຕ່ພະໂລກະນາດ, ເພາະການຮ່ວມກັນກັບພະຈັນເຕັມດວງ ຄືພະອຸປະມາແຫ່ງພະອຸណ្ນາໂລມຂອງພະອົງ, ຂ້າພະອົງສຳຄັນວ່າ ກຸມຸດທິນີທັງຫຼາຍຂອງພະອົງ ປາສະຈາກຄວາມຫຼັບໄຫຼ ຍ່ອມຍິນດີຍິ່ງ ແມ່ນໃນເວລາກາງເວັນ.

၁၅၃. ‘‘ဥဏ္ဏာ’’ဣစ္စာဒိ. နာထာတိ လောကတ္တယေကပဋိသရဏဘူတတာယ ဘဂဝန္တံ အာလပတိ. တဝ ဥဏ္ဏာရောမဓာတုသင်္ခါတေန ပုဏ္ဏိန္ဒုနာ သဟ သင်္ဂမာ သံယောဂေန ကုမုဒိနီ ကုမုဒိနိယော ကုမုဒါကရာ ဒိဝါပိ ဝိနိဒ္ဒါ ဝိဂတသောပ္ပာ သမ္ပမောဒန္တိ မညေ သုဋ္ဌုယေဝ ပမောဒန္တီတိ ပရိကပ္ပေမီတိ. ဧတ္ထ ပါဏိဓမ္မဿ သုရတရူပဿ သင်္ဂမဿ ဝိနိဒ္ဒါယ သမ္ပီဏနဿ စ အပါဏိနိ အာရောပိတပုမ္ဘာဝေ ဥဏ္ဏာပုဏ္ဏိန္ဒုမှိ, တထာ အာရောပိတဣတ္ထိဘာဝါသု ကုမုဒိနီသု လောကသီမာနုရောဓေန သမာဓာနတော သောယံ ပသိဒ္ဓေါ ဓမ္မော ‘‘သမာဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ. တဒဘိဓာယီ သဒ္ဒေါ စ ဥပစာရတော အတ္ထာနုဂါမိတ္တာ သဒ္ဒိကဝေါဟာရံ ဒဿေတိ, ဧဝမုပရိပိ ယထာယောဂံ.

໑໕໓. ຄຳວ່າ “ອຸນນາ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ນາດ” ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເພາະພະອົງເປັນທີ່ເພິ່ງພິງພຽງໜຶ່ງດຽວຂອງໂລກທັງສາມ. ເພາະການຮ່ວມກັນ ຄືການປະກອບເຂົ້າກັນກັບພະຈັນເຕັມດວງ ອັນໄດ້ແກ່ພະອຸណ្ນາໂລມທາດຂອງພະອົງ, ກຸມຸດທິນີ ຄືກຸ່ມດອກກຸມຸດ ປາສະຈາກຄວາມຫຼັບໄຫຼ ຄືປາສະຈາກການນອນຫຼັບ ຍ່ອມຍິນດີຍິ່ງ ແມ່ນໃນເວລາກາງເວັນ, ຂ້າພະອົງສຳຄັນວ່າ ຄືດຳຣິວ່າ ຍ່ອມຍິນດີຢ່າງຍິ່ງແທ້ໆ. ໃນບົດນີ້, ເພາະການຕັ້ງໄວ້ຮ່ວມກັນ (ສະມາທານະ) ໂດຍຄ້ອຍຕາມຂອບເຂດຂອງໂລກ ໃນພະອຸណ្ນາໂລມອັນເປັນພະຈັນເຕັມດວງ ທີ່ບໍ່ມີຊີວິດ ແຕ່ຖືກກຳນົດໃຫ້ມີຄວາມເປັນຊາຍ, ແລະ ໃນກຸມຸດທິນີທັງຫຼາຍ ທີ່ຖືກກຳນົດໃຫ້ມີຄວາມເປັນຍິງ ຂອງທຳຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ ຄືການຮ່ວມກັນອັນມີສະພາບເປັນຄວາມຍິນດີ ແລະ ຄວາມປາສະຈາກຄວາມຫຼັບໄຫຼອັນເປັນຄວາມອີ່ມໃຈ, ທຳອັນເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີນັ້ນ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ “ສະມາທິ”. ແລະ ສັບທີ່ກ່າວເຖິງສະມາທິນັ້ນ ຍ່ອມສະແດງໂວຫານທາງສັບ ໂດຍອຸປະຈານ ເພາະຄວາມຄ້ອຍຕາມເນື້ອຄວາມ, ແມ່ນໃນຂໍ້ຕໍ່ໆ ໄປກໍມີນັຍຕາມສົມຄວນຢ່າງນີ້.

၁၅၃. တေသု ပါဏိဓမ္မသမာဓိနော ဥဒါဟရဏမာဒိသတိ ‘‘ဥဏ္ဏာ’’ဣစ္စာဒိနာ. နာထ တဝ တုယှံ ဥဏ္ဏာပုဏ္ဏိန္ဒုနာ ဥဏ္ဏာရောမမဏ္ဍလသင်္ခါတပုဏ္ဏစန္ဒေန သဟ သင်္ဂမာ အညမညသမဝါယဟေတုနာ ကုမုဒိနီ ကေရဝါကရသင်္ခါတာ ကုမုဒိနိယော ဒိဝါပိ [Pg.173] ဝိနိဒ္ဒါ ဝိကသိတာ သမ္ပမောဒန္တိ မညေ အတိသန္တုဋ္ဌာ ဟောန္တီတိ ကပ္ပေမီတိ ဣန္ဒုသမ္ပမောဒေါ သဟသဒ္ဒေန ဉာယတေ. ဧတ္ထ ပါဏိဓမ္မသင်္ခါတော သုရတသင်္ဂမော စ နိဒ္ဒါပဂမော စ သမ္ပမောဒနဉ္စာတိ တိဏ္ဏံ ဥဏ္ဏာပုဏ္ဏိန္ဒုကုမုဒိနီသင်္ခါတေသု အပါဏေသု လောကဝေါဟာရာနတိက္ကမ္မ ဗုဒ္ဓိယာ အာရောပနေန ပါဏိဓမ္မတော ပသိဒ္ဓါ တယော အတ္ထာ ဣဓ သမာဓယော နာမ, တပ္ပဋိပါဒကဂန္ထောပိ အတ္ထာနုဂါမိတ္တာ တဒုပစာရေန သမာဓီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပုဏ္ဏော စ သော ဣန္ဒု စေတိ စ, ဥဏ္ဏာ ဧဝ ပုဏ္ဏိန္ဒု စာတိ စ, ဝိဂတာ နိဒ္ဒါ ယေဟီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໕໓. ໃນສະມາທິເຫຼົ່ານັ້ນ, ຊົງສະແດງຕົວຢ່າງຂອງສະມາທິແຫ່ງທຳຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ອຸນນາ” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພະໂລກະນາດ, ເພາະການຮ່ວມກັນ ຄືເພາະເຫດແຫ່ງການປະສານກັນແລະກັນ ກັບພະຈັນເຕັມດວງ ອັນໄດ້ແກ່ມົນທົນແຫ່ງພະອຸណ្ນາໂລມຂອງພະອົງ, ກຸມຸດທິນີ ອັນໄດ້ແກ່ກຸ່ມດອກເກຣະວະ ປາສະຈາກຄວາມຫຼັບໄຫຼ ຄືເບັ່ງບານແລ້ວ ແມ່ນໃນເວລາກາງເວັນ ຍ່ອມຍິນດີຍິ່ງ, ຂ້າພະອົງດຳຣິວ່າ ຄືຍ່ອມມີຄວາມຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ, ຄວາມຍິນດີກັບພະຈັນ ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ດ້ວຍສັບວ່າ “ສະຫະ” (ຮ່ວມກັນ). ໃນບົດນີ້, ເນື້ອຄວາມ 3 ປະການ ອັນເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີໂດຍຄວາມເປັນທຳຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ ຄື ການຮ່ວມກັນອັນມີສະພາບເປັນຄວາມຍິນດີ, ຄວາມປາສະຈາກຄວາມຫຼັບໄຫຼ ແລະ ຄວາມຍິນດີຍິ່ງ, ເພາະການກຳນົດດ້ວຍປັນຍา ໂດຍບໍ່ລ່ວງພົ້ນໂວຫານຂອງໂລກ ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຊີວິດ ອັນໄດ້ແກ່ ພະຈັນເຕັມດວງຄືພະອຸណ្ນາໂລມ ແລະ ກຸມຸດທິນີ, ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ສະມາທິ” ໃນທີ່ນີ້, ແມ່ນແຕ່ຄຳພີທີ່ສະແດງສະມາທິນັ້ນ ກໍພຶງເຫັນວ່າເປັນ “ສະມາທິ” ໂດຍອຸປະຈານນັ້ນ ເພາະຄວາມຄ້ອຍຕາມເນື້ອຄວາມ. ຮູບວິເຄາະວ່າ: “ປຸນໂນ ຈະ ໂສ ອິນທຸ ເຈຕິ” (ພະຈັນນັ້ນເຕັມດວງດ້ວຍ), “ອຸນນາ ເອວະ ປຸນນິນທຸ” (ພະອຸណ្ນາໂລມນັ້ນເອງເປັນພະຈັນເຕັມດວງ), “ວິຄະຕາ ນິດທາ ເຍຫິ” (ຄວາມຫຼັບໄຫຼອອກໄປແລ້ວຈາກດອກບົວເຫຼົ່ານັ້ນ).

နိရူပေ ရူပယုတ္တဿ

ທຳຂອງສິ່ງທີ່ມີຮູບໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຮູບ

၁၅၄.

໑໕໔.

ဒယာရသေသု မုဇ္ဇန္တာ, ဇနာ’မတရသေသွိ’ဝ;

သုခိတာ ဟတဒေါသာ တေ, နာထ ပါဒမ္ဗုဇာနတာ.

ຂ້າແຕ່ພະໂລກະນາດ, ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ນ້ອມໄຫວ້ພະບາດກີບດອກບົວຂອງພະອົງ ເມື່ອຈົມລົງໃນລົດແຫ່ງພະເມດຕາ ຄືກັບໃນລົດແຫ່ງນ້ຳອຳມະລິດ, ຍ່ອມມີຄວາມສຸກ ແລະ ມີໂທດ (ກິເລດ) ອັນກຳຈັດໄດ້ແລ້ວ.

၁၅၄. ‘‘ဒယာ’’ဣစ္စာဒိ. နာထ တေ ပါဒမ္ဗုဇေသု အာနတာ ပဏာမဝသေန ဇနာ တိလောကကုဟရပဝတ္တိနော သတ္တာ အမတရသေသွိဝ ပီယူသရသေသု ဝိယ ဒယာရသေသု ကရုဏာရသေသု ဂုဏေသု. ‘‘သိင်္ဂါရာဒေါ ဝိသေ ဝီရိယေ, ဂုဏေ ရာဂေ ဒြဝေ ရသော’’တိ ဟိ နိဃဏ္ဋု. မုဇ္ဇန္တာ နိမုဇ္ဇမာနာ ဟတာ နဋ္ဌာ ဒေါသာ ဝါတာဒယော အမတပက္ခေ, အညတ္ထ တု ဟတာ နဋ္ဌာ ဒေါသာ ရာဂါဒယော ယေသန္တိ ဝိဂ္ဂဟော, တတောယေဝ သုခိတာ သုခံ ကာယိကစေတသိကသုခံ ဣတာ ပတ္တာ ဂတာတိ အတ္ထော.

໑໕໔. ຄຳວ່າ “ທະຍາ” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພະໂລກະນາດ, ຊົນທັງຫຼາຍ ຄືສັດທັງຫຼາຍທີ່ເປັນໄປໃນຖ້ຳຄືໄຕໂລກ ຜູ້ນ້ອມໄຫວ້ ຄືດ້ວຍການກາບໄຫວ້ ທີ່ພະບາດກີບດອກບົວຂອງພະອົງ, ເມື່ອຈົມລົງ ຄືດຳລົງຢູ່ ໃນລົດແຫ່ງພະເມດຕາ ຄືໃນຄຸນລັກສະນະແຫ່ງພະກະລຸນາ ເໝືອນດັ່ງໃນລົດແຫ່ງນ້ຳອຳມະລິດ ຄືໃນລົດແຫ່ງນ້ຳທິບ. ຈິງຢູ່, ຄຳພີອະພິທານ (ນิຄັນທຸ) ກ່າວໄວ້ວ່າ: “ສິງຄາຣາໂທ ວິເສ ວີຣິເຍ, ຄຸເນ ຣາເຄ ທະຣະເວ ຣະໂສ” (ສັບວ່າ ຣະສະ ຍ່ອມມີໃນຄວາມຮັກເປັນຕົ້ນ, ໃນຢາພິດ, 在ຄວາມພຽນ, ໃນຄຸນ, ໃນຄວາມກຳໜັດ, ແລະ ໃນຂອງແຫຼວ). ຮູບວິເຄາະວ່າ: “ຫະຕາ ໂທສາ ເຍສັງ” (ຜູ້ມີໂທດອັນກຳຈັດໄດ້ແລ້ວ) ຄື ໃນຝ່າຍນ້ຳອຳມະລິດ ໄດ້ແກ່ ໂທດມີລົມເປັນຕົ້ນ ອັນກຳຈັດແລ້ວ ຄືພິນາດແລ້ວ, ສ່ວນໃນຝ່າຍອື່ນ ໄດ້ແກ່ ໂທດມີຣາຄະເປັນຕົ້ນ ອັນກຳຈັດແລ້ວ ຄືພິນາດແລ້ວ, ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ສຸຂິຕາ” ມີອັດຖະວ່າ ເຖິງແລ້ວ ຄືບັນລຸແລ້ວ ເຊິ່ງຄວາມສຸກ ຄືຄວາມສຸກທາງກາຍແລະທາງໃຈ.

၁၅၄. ဣဒါနိ ရူပဓမ္မသမာဓိနော ဥဒါဟရဏံ ဥဒ္ဒိသတိ ‘‘ဒယာ’’ဣစ္စာဒိနာ. နာထ တေ တဝ ပါဒမ္ဗုဇာနတာ စရဏပဒုမေ ပဏတာ ဇနာ ဒေဝမနုဿာ အမတရသေသု ဣဝ သုဓာဇလေသု ဝိယ ဒယာရသေသု အနညသာဓာရဏကရုဏာဂုဏေသု မုဇ္ဇန္တာ နိမုဇ္ဇမာနာ ဟတဒေါသာ ဝိနဋ္ဌဝါတပိတ္တာဒယော ဝိနဋ္ဌရာဂါဒိဒေါသာ ဝါ သုခိတာ တတောယေဝ အဇရာမရသင်္ခါတသုခံ [Pg.174] ဣတာ ပတ္တာတိ. ဧတ္ထ ရူပယုတ္တဇလေ လဗ္ဘမာနံ မုဇ္ဇနံ နိရူပေ ဒယာဂုဏေ အာရောပိတံ ဟောတိ. ဒယာ ဧဝ ရသာ ဂုဏာတိ စ, အမတာ ဧဝ ရသာတိ စ, ဟတာ ဝါတာဒယော ရာဂါဒယော ဝါ ဒေါသာ ယေသန္တိ စ, ပါဒါနိ ဧဝ အမ္ဗုဇာနီတိ စ, တေသု အာနတာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໕໔. ບັດນີ້, ຊົງສະແດງຕົວຢ່າງຂອງສະມາທິແຫ່ງທຳທີ່ມີຮູບ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ທະຍາ” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພະໂລກະນາດ, ຊົນທັງຫຼາຍ ຄືເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ຜູ້ນ້ອມໄຫວ້ທີ່ພະບາດກີບດອກບົວຂອງພະອົງ, ເມື່ອຈົມລົງ ຄືດຳລົງຢູ່ ໃນລົດແຫ່ງພະເມດຕາ ຄືໃນພະກະລຸນາຄຸນອັນບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ຜູ້ອື່ນ ເໝືອນດັ່ງໃນລົດແຫ່ງນ້ຳອຳມະລິດ ຄືໃນນ້ຳທິບ, ເປັນຜູ້ມີໂທດອັນກຳຈັດແລ້ວ ຄືມີໂທດມີລົມແລະບີເປັນຕົ້ນອັນພິນາດແລ້ວ ຫຼືມີໂທດມີຣາຄະເປັນຕົ້ນອັນພິນາດແລ້ວ, ຍ່ອມມີຄວາມສຸກ ຄືເຖິງແລ້ວ ເຊິ່ງຄວາມສຸກອັນໄດ້ແກ່ຄວາມບໍ່ແກ່ແລະບໍ່ຕາຍ ເພາະເຫດນັ້ນເອງ. ໃນບົດນີ້, ການຈົມລົງອັນມີຢູ່ແທ້ໃນນ້ຳທີ່ມີຮູບ ຍ່ອມຖືກກຳນົດໄວ້ໃນພະເມດຕາຄຸນທີ່ບໍ່ມີຮູບ. ຮູບວິເຄາະວ່າ: “ທະຍາ ເອວະ ຣະສາ ຄຸນາ” (ພະເມດຕານັ້ນເອງເປັນລົດ ຄືຄຸນ), “ອະມະຕາ ເອວະ ຣະສາ” (ນ້ຳອຳມະລິດນັ້ນເອງເປັນລົດ), “ຫະຕາ ວາຕາທະໂຍ ຣາຄາທະໂຍ ວາ ໂທສາ ເຍສັງ” (ຜູ້ມີໂທດມີລົມເປັນຕົ້ນ ຫຼືມີຣາຄະເປັນຕົ້ນອັນກຳຈັດແລ້ວ), “ປາດານι ເອວະ ອັມພຸຈານι” (ພະບາດທັງຫຼາຍນັ້ນເອງເປັນດອກບົວ), “ເຕສຸ ອານະຕາ” (ຜູ້ນ້ອມໄຫວ້ໃນພະບາດເຫຼົ່ານັ້ນ).

‘‘သိင်္ဂါရာဒေါဝိသေ ဝီရိယေ, ဂုဏေ ရာဂေ ဒြဝေရသော’’တိ ဧတ္ထ ရသသဒ္ဒေါ ဂုဏဇလေသု ဝတ္တတိ.

ໃນຄຳວ່າ “ສິງຄາຣາໂທວິເສ ວີຣິເຍ, ຄຸເນ ຣﺎເຄ ທະຣະເວຣະໂສ” ນີ້, ສັບວ່າ “ຣະສະ” ຍ່ອມເປັນໄປໃນຄຸນແລະນ້ຳ.

နိရသေ သရသဿ

ທຳຂອງສິ່ງທີ່ມີລົດໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີລົດ

၁၅၅.

໑໕໕.

မဓုရေပိ ဂုဏေ ဓီရ, နပ္ပသီဒန္တိ ယေ တဝ;

ကီဒိသီမနသော ဝုတ္တိ, တေသံ ခါရဂုဏာနဘော.

ຂ້າແຕ່ພະທີຣະເຈົ້າ, ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດບໍ່ເຫຼື້ອມໃສແມ່ນໃນພະຄຸນອັນຫວານຊຶ້ງຂອງພະອົງ, ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງໃຈຂອງຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ມີຄຸນລັກສະນະຄືນ້ຳດ່າງ ຈະເປັນເຊັ່ນໃດໜໍ?

၁၅၅. ‘‘မဓုရေ’’စ္စာဒိ. ဓိယာ ဤရတီတိ ဓီရော, ဘော ဓီရ တဝ မဓုရေပိ မနောဟရေပိ ဂုဏေ ကရုဏာဒိကေ ယေ နပ္ပသီဒန္တိ ပသာဒံ န ကရောန္တိ, ခါရဂုဏာနံ အမဓုရဂုဏာနံ တေသံ ဇနာနံ မနသော ဝုတ္တိ စိတ္တပ္ပဝတ္တိ ကီဒိသီတိ ကိမိဝ ဒိဿတိ, န ဝိညာယတေ ‘‘ဤဒိသီ’’တိ. ယတော တာဒိသဂုဏာဝဗောဓပရမ္မုခါ မောဟန္ဓကာရသမ္ဗန္ဓိတာတိ.

໑໕໕. ຄຳວ່າ “ມະທຸເຣ” ເປັນຕົ້ນ. ຜູ້ໃດຍ່ອມເປັນໄປດ້ວຍປັນຍາ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ “ທີຣະ”, ຂ້າແຕ່ພະທີຣະເຈົ້າ, ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດບໍ່ເຫຼື້ອມໃສ ຄືບໍ່ເຮັດຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ແມ່ນໃນພະຄຸນອັນຫວານຊຶ້ງ ຄືເປັນທີ່ຈັບໃຈ ມີພະກະລຸນາເປັນຕົ້ນຂອງພະອົງ, ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງໃຈ ຄືຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຈິດ ຂອງຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ມີຄຸນລັກສະນະຄືນ້ຳດ່າງ ຄືມີຄຸນລັກສະນະບໍ່ຫວານຊຶ້ງ ຈະເປັນເຊັ່ນໃດ ຄືຈະປາກົດເປັນຄືແນວໃດ, ຍ່ອມບໍ່ຮູ້ໄດ້ວ່າ “ເປັນເຊັ່ນນີ້”. ເພາະເຫດທີ່ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຜູ້ມີໜ້າຫຼີກໜີຈາກການຕື່ນຮູ້ໃນພະຄຸນເຊັ່ນນັ້ນ ແລະ ປະກອບດ້ວຍຄວາມມືດຄືໂມຫະ.

၁၅၅. ဣဒါနိ သရသဓမ္မသမာဓိနော ဥဒါဟရဏမုဒ္ဒိသတိ ‘‘မဓုရိ’’စ္စာဒိနာ. ဘော ဓီရ တဝ တေ မဓုရေ အပိ ဂုဏေ ပကတိသုန္ဒရေ ကရုဏာပညာဂုဏေပိ ယေ ဟီနာဓိမုတ္တိကာ ဇနာ နပ္ပသီဒန္တိ, ခါရဂုဏာနံ အမဓုရဂုဏာနံ တေသံ ဇနာနံ မနသော ဝုတ္တိ စိတ္တပ္ပဝတ္တိ ကီဒိသီ ကထံ ရုဟတိ. ဓိယာ ဤရတိ ပဝတ္တတီတိ စ, ကာ ဝိယ သာ ဒိဿတီတိ စ, ခါရာ ဂုဏာ ယေသန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ သမာဓိ နာမ ရသဟီနေ အာရောပိတရသယုတ္တဓမ္မဘူတံ မဓုရခါရဂုဏဒွယံ.

໑໕໕. ບັດນີ້, ຊົງສະແດງຕົວຢ່າງຂອງສະມາທິແຫ່ງທຳທີ່ມີລົດ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ມະທຸຣິ” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພະທີຣະເຈົ້າ, ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີອັດທະຍາໄສຊົ່ວຊ້າເຫຼົ່າໃດ ບໍ່ເຫຼື້ອມໃສແມ່ນໃນພະຄຸນອັນຫວານຊຶ້ງ ຄືງາມໂດຍປົກກະຕິ ມີພະກະລຸນາແລະພະປັນຍາຄຸນເປັນຕົ້ນຂອງພະອົງ, ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງໃຈ ຄືຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຈິດ ຂອງຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ມີຄຸນລັກສະນະຄືນ້ຳດ່າງ ຄືມີຄຸນລັກສະນະບໍ່ຫວານຊຶ້ງ ຈະເປັນເຊັ່ນໃດ ຄືຈະເກີດຂຶ້ນຢ່າງໃດ. ຮູບວິເຄາະວ່າ: “ທິຍາ ອີຣະຕິ” (ຍ່ອມເປັນໄປດ້ວຍປັນຍາ), “ກາ ວິຍະ ສາ ທິດສະຕິ” (ຄວາມເປັນໄປນັ້ນປາກົດເປັນຄືກັບສິ່ງໃດ), “ຂາຣາ ຄຸນາ ເຍສັງ” (ຜູ້ມີຄຸນລັກສະນະຄືນ້ຳດ່າງ). ໃນບົດນີ້, ທີ່ຊື່ວ່າ “ສະມາທິ” ໄດ້ແກ່ ຄູ່ແຫ່ງຄຸນລັກສະນະຄືຄວາມຫວານຊຶ້ງແລະຄວາມເປັນນ້ຳດ່າງ ອັນເປັນທຳປະກອບດ້ວຍລົດ ທີ່ຖືກກຳນົດໄວ້ໃນສິ່ງທີ່ປາສະຈາກລົດ.

အဒြဝေ ဒြဝယုတ္တဿ

ທຳຂອງສິ່ງທີ່ມີຄວາມແຫຼວໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຄວາມແຫຼວ

၁၅၆.

໑໕໖.

သဗ္ဗတ္ထသိဒ္ဓ [Pg.175] စူဠက-ပုဋပေယျာ မဟာဂုဏာ;

ဒိသာ သမန္တာ ဓာဝန္တိ, ကုန္ဒသောဘာသလက္ခဏာ.

ຂ້າແຕ່ພະສັບພັດຖະສິດທະ, ພະມະຫາຄຸນທັງຫຼາຍຂອງພະອົງ ອັນພຶງດື່ມໄດ້ດ້ວຍຈອກຄືມວຍຜົມ ມີລັກສະນະສະເໝີດ້ວຍຄວາມງາມແຫ່ງດອກກຸນທະ ຍ່ອມແແລ່ນໄປສູ່ທິດທັງຫຼາຍໂດຍຮອບ.

၁၅၆. ‘‘သဗ္ဗတ္ထသိဒ္ဓိ’’စ္စာဒိ. သဗ္ဗတ္ထသိဒ္ဓဿ မဟာမုနိနော စူဠကပုဋေန ပေယျာ ပါတဗ္ဗာ ကုန္ဒသောဘာသလက္ခဏာ ကုန္ဒကုသုမဿ သောဘာသဝန္တာ ဇုတိဝိဇမ္ဘိနော မဟာဂုဏာ သမန္တာ ပရိတော ဒိသာ ဒိသန္တာနိ ဓာဝန္တိ.

໑໕໖. ຄຳວ່າ “ສັບພັດຖະສິດທິ” ເປັນຕົ້ນ. ພະມະຫາຄຸນທັງຫຼາຍຂອງພະມະຫາມຸນີຜູ້ມີຄວາມສຳເລັດໃນປະໂຫຍດທັງປວງ ອັນພຶງດື່ມໄດ້ ຄືພຶງດື່ມກິນ ດ້ວຍຈອກຄືມວຍຜົມ ມີລັກສະນະສະເໝີດ້ວຍຄວາມງາມແຫ່ງດອກກຸນທະ ຄືມີຄວາມງາມແຫ່ງດອກກຸນທະອັນຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວ ຍ່ອມແລ່ນໄປສູ່ທິດແລະສ່ວນແຫ່ງທິດທັງຫຼາຍໂດຍຮອບ.

၁၅၆. ဣဒါနိ ဒြဝယုတ္တသမာဓိနော ဥဒါဟရဏမုဒ္ဒိသတိ ‘‘သဗ္ဗတ္ထိ’’စ္စာဒိနာ. သဗ္ဗတ္ထသိဒ္ဓ သဗ္ဗကိစ္စေ ပရိနိပ္ဖန္န, နိပ္ဖန္နေဟိ သဗ္ဗတ္ထေဟိ ဝါ သမန္နာဂတ ဟေ တထာဂတ တဝ စူဠကပုဋပေယျာ စူဠကပုဋေန ပါတဗ္ဗာ ကုန္ဒသောဘာသလက္ခဏာ ကုန္ဒသောဘာဟိ သမာနလက္ခဏာ ကုန္ဒသောဘာသဒိသာ ဝါ မဟာဂုဏာ သင်္ချာမဟန္တတ္တာ အာနုဘာဝမဟန္တတ္တာ ဝါ မဟန္တာ ဝါ အရဟတ္တာဒယော ဂုဏာ သမန္တာ သမန္တတော ဒိသာ ဒသဒိသာသု ဓာဝန္တီတိ. ဧတ္ထ ဒြဝယုတ္တဂုဏဘူတော စူဠကပုဋပေယျဘာဝေါ ဒြဝရဟိတေ ဂုဏေ အာရောပိတော သမာဓိ နာမ ဟောတိ. သဗ္ဗေ စ တေ အတ္ထာ စေတိ စ, တေ သိဒ္ဓါ ယဿေတိ စ, စူဠကမေဝ ပုဋမိတိ စ, တေန ပေယျာတိ စ, မဟန္တာ စ တေ ဂုဏာ စေတိ စ, ကုန္ဒာနံ သောဘာတိ စ, တာဟိ သမာနံ လက္ခဏံ ယေသန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໕໖. ບັດນີ້, ຊົງສະແດງຕົວຢ່າງຂອງສະມາທິແຫ່ງທຳທີ່ມີຄວາມແຫຼວ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ສັບພັດຖິ” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພະສັບພັດຖະສິດທະ (ຜູ້ມີກິດທັງປວງອັນສຳເລັດແລ້ວ ຫຼື ຜູ້ປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດທັງປວງອັນສຳເລັດແລ້ວ) ຂ້າແຕ່ພະທະຖາຄົດ, ພະມະຫາຄຸນທັງຫຼາຍ ຄືຄຸນທັງຫຼາຍມີຄວາມເປັນພະອໍຣະຫັນເປັນຕົ້ນ ອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ເພາະຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງຈຳນວນ ຫຼືເພາະຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງອານຸພາບ ຂອງພະອົງ ອັນພຶງດື່ມໄດ້ດ້ວຍຈອກຄືມວຍຜົມ ມີລັກສະນະສະເໝີດ້ວຍຄວາມງາມແຫ່ງດອກກຸນທະ ຄືມີລັກສະນະສະເໝີດ້ວຍຄວາມງາມແຫ່ງດອກກຸນທະ ຫຼືຄ້າຍຄືກັບຄວາມງາມແຫ່ງດອກກຸນທະ ຍ່ອມແລ່ນໄປໃນທິດທັງຫຼາຍ ຄືໃນທິດທັງສິບໂດຍຮອບ. ໃນບົດນີ້, ຄວາມເປັນສິ່ງອັນພຶງດື່ມໄດ້ດ້ວຍຈອກຄືມວຍຜົມ ອັນເປັນຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງທີ່ມີຄວາມແຫຼວ ທີ່ຖືກກຳນົດໄວ້ໃນຄຸນລັກສະນະທີ່ປາສະຈາກຄວາມແຫຼວ ຊື່ວ່າ “ສະມາທິ”. ຮູບວິເຄາະວ່າ: “ສັບເພ ຈະ ເຕ ອັດຖາ ເຈຕິ” (ປະໂຫຍດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນທັງປວງດ້ວຍ), “ເຕ ສິດທາ ຍັດສະ” (ປະໂຫຍດເຫຼົ່ານັ້ນສຳເລັດແລ້ວແກ່ພະອົງໃດ), “ຈູລະກະເມວະ ປຸຕາມິຕິ” (ມວຍຜົມນັ້ນເອງເປັນຈອກ), “ເຕນະ ເเปຍຢາ” (ອັນພຶງດື່ມດ້ວຍຈອກນັ້ນ), “ມະຫັນຕາ ຈະ ເຕ ຄຸນາ ເຈຕິ” (ຄຸນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນຍິ່ງໃຫຍ່ດ້ວຍ), “ກຸນທານັງ ໂສພາ” (ຄວາມງາມແຫ່ງດອກກຸນທະທັງຫຼາຍ), “ຕາຫິ ສະມານັງ ລັກຂະນັງ ເຍສັງ” (ຜູ້ມີລັກສະນະສະເໝີດ້ວຍຄວາມງາມເຫຼົ່ານັ້ນ).

အကတ္တရိ ကတ္တုတာ

ຄວາມເປັນຜູ້ເຮັດໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນຜູ້ເຮັດ

၁၅၇.

໑໕໗.

မာရာရိဗလဝိဿဋ္ဌာ, ကုဏ္ဌာ နာနာဝိဓာ’ယုဓာ;

လဇ္ဇမာနာ’ညဝေသေန, ဇိန ပါဒါနတာ တဝ.

ຂ້າແຕ່ພະຊິນະເຈົ້າ, ອາວຸດທັງຫຼາຍມີປະການຕ່າງໆ ອັນກອງທັບແຫ່ງພະຍາມານຜູ້ເປັນສັດຕູປ່ອຍມາແລ້ວ ຍ່ອມທູ້ທໍ້ໄປ, ເມື່ອລະອາຍຢູ່ ຈຶ່ງແປງເພດເປັນຢ່າງອື່ນ ແລ້ວນ້ອມລົງແທບພະບາດຂອງພະອົງ.

၁၅၇. ‘‘မာရာ’’ဣစ္စာဒိ. မာရောယေဝ အရိ သတ္တူတိ မာရာရီ, တေန, ဗလေန အတ္တနော သတ္တိယာ, တဿ ဝါ ဗလေန သေနာယ ဝိဿဋ္ဌာ အဘိမုခံ ဆဍ္ဍိတာ နာနာဝိဓာ အနေကပ္ပကာရာ [Pg.176] အာယုဓာ ဘိန္ဒိဝါဠာဒယော ကုဏ္ဌာ ပရိစ္စတ္တတိခိဏဘာဝါ တာယေဝ ကုဏ္ဌဘာဝပ္ပတ္တိယာ လဇ္ဇမာနာ ‘‘လောကပ္ပတီတာနုဘာဝါနမမှာကမ္ပိ ဧဝရူပံ ဇာတ’’န္တိ လဇ္ဇန္တာ အညဝေသေန ‘‘ကထံ နာမ ပရေ အမှေ န ဇာနေယျု’’န္တိ အတ္တနော အာဝုဓဝေသံ ပရိဝတ္တိတွာ ကုသုမဝေသေန, ဇိနာတိ အာမန္တနံ, တဝ ပါဒါနတာ ပါဒေသု သန္နတာ.

໑໕໗. ຄຳວ່າ “ມາຣາ” ເປັນຕົ້ນ. ພະຍາມານນັ້ນເອງເປັນສັດຕູ ຊື່ວ່າ “ມາຣາຣິ”, ອາວຸດທັງຫຼາຍມີປະການຕ່າງໆ ຄືມີອະເນກປະການ ມີພິນທິວາລະເປັນຕົ້ນ ອັນພະຍາມານນັ້ນປ່ອຍມາແລ້ວ ຄືຂວ້າງມາຂ້າງໜ້າ ດ້ວຍກຳລັງ ຄືດ້ວຍຄວາມສາມາດຂອງຕົນ ຫຼືດ້ວຍກຳລັງ ຄືດ້ວຍກອງທັບຂອງພະຍາມານນັ້ນ, ຍ່ອມທູ້ທໍ້ ຄືສະລະເສຍເຊິ່ງຄວາມຄົມ, ເມື່ອລະອາຍຢູ່ ເພາະການເຖິງສະພາບທູ້ທໍ້ນັ້ນເອງ ຄືລະອາຍວ່າ “ສິ່ງເຊັ່ນນີ້ເກີດຂຶ້ນແມ່ນແກ່ພວກເຮົາຜູ້ມີອານຸພາບປາກົດໃນໂລກແລ້ວໜໍ”, ຈຶ່ງແປງເພດເປັນຢ່າງອື່ນ ຄືປ່ຽນເພດແຫ່ງອາວຸດຂອງຕົນເປັນເພດແຫ່ງດອກໄມ້ ດ້ວຍຄິດວ່າ “ເຮັດແນວໃດຄົນອື່ນຈຶ່ງຈະບໍ່ຮູ້ຈັກພວກເຮົາ”, ຄຳວ່າ “ຊິນະ” ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນ, ຍ່ອມນ້ອມລົງແທບພະບາດ ຄືນ້ອມລົງແທບພະບາດທັງຫຼາຍຂອງພະອົງ.

၁၅၇. ဣဒါနိ ကတ္တုဓမ္မသမာဓိနော ဥဒါဟရဏမုဒ္ဒိသတိ ‘‘မာရာရိ’’စ္စာဒိနာ. ဟေ ဇိန မာရာရိဗလဝိဿဋ္ဌာ မာရသတ္တုနာ အတ္တနော သတ္တိယာ ဝိဿဋ္ဌာ, မာရာရိနော ဝါ သေနာယ ဝိဿဋ္ဌာ အဘိမုခေ ပါတိတာ နာနာဝိဓာယုဓာ အနေကပ္ပကာရဘိန္ဒိဝါဠဥသုသတ္တိတောမရာဒယော အာဝုဓာ ကုဏ္ဌာ အတိခိဏာ လဇ္ဇမာနာ ‘‘ကသ္မာ ဧဝံ လောကပသိဒ္ဓါနုဘာဝါနမမှာကမ္ပိ ဤဒိသံ ဝိပ္ပကာရမဟောသီ’’တိ လဇ္ဇန္တာ အညဝေသေန ‘‘ကထမမှေ ပရေ န ဇာနေယျု’’န္တိ အာဝုဓဝေသံ ဟိတွာ တဒညဘူတေန ပုပ္ဖဝေသေန တဝ ပါဒါနတာ ပါဒသမီပေ နတာ အဟေသုန္တိ. ဧတ္ထ ကတ္တုဓမ္မဘူတံ လဇ္ဇနဉ္စ အညဝေသေန ပရိဝတ္တနဉ္စ အာနတဉ္စေတိ ဣမေ လဇ္ဇနာဒီနံ အကတ္တုဘူတေသု ဝိသယေသု အာရောပိတာ သမာဓယော နာမ ဟောန္တိ. မာရော ဧဝ အရီတိ စ, ဗလေန ဝိဿဋ္ဌာတိ စ, မာရာရိနာ ဗလဝိဿဋ္ဌာတိ စ မာရာရိနော ဗလံ သေနာတိ စ, တေန ဝိဿဋ္ဌာတိ စ, နာနာ အနေကဝိဓာ ပကာရာ ယေသန္တိ စ, အညေသံ ဝေသောတိ စ, အညော စ သော ဝေသော စာတိ စ, ပါဒေသု အာနတာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໕໗. ບັດນີ້, ຊົງສະແດງຕົວຢ່າງຂອງສະມາທິແຫ່ງທຳຂອງຜູ້ເຮັດ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ມາຣາຣິ” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພະຊິນະເຈົ້າ, ອາວຸດທັງຫຼາຍມີປະການຕ່າງໆ ມີພິນທິວາລະ, ລູກສອນ, ຫອກ ແລະ ໂຕມອນເປັນຕົ້ນ ອັນພະຍາມານຜູ້ເປັນສັດຕູປ່ອຍມາແລ້ວດ້ວຍກຳລັງຂອງຕົນ ຫຼືອັນກອງທັບແຫ່ງພະຍາມານຜູ້ເປັນສັດຕູປ່ອຍມາແລ້ວ ຄືຖິ້ມລົງຂ້າງໜ້າ, ຍ່ອມທູ້ທໍ້ ຄືບໍ່ຄົມ, ເມື່ອລະອາຍຢູ່ ດ້ວຍຄິດວ່າ “ເພາະເຫດໃດຄວາມວິບັດເຊັ່ນນີ້ຈຶ່ງມີແມ່ນແກ່ພວກເຮົາຜູ້ມີອານຸພາບປາກົດໃນໂລກຢ່າງນີ້ໜໍ”, ຈຶ່ງລະຖິ້ມເພດແຫ່ງອາວຸດ ແລ້ວແປງເພດເປັນຢ່າງອື່ນ ຄືເປັນເພດແຫ່ງດອກໄມ້ອັນເປັນສິ່ງອື່ນຈາກອາວຸດນັ້ນ ດ້ວຍຄິດວ່າ “ເຮັດແນວໃດຄົນອື່ນຈຶ່ງຈະບໍ່ຮູ້ຈັກພວກເຮົາ”, ໄດ້ເປັນຜູ້ນ້ອມລົງແທບພະບາດ ຄືນ້ອມລົງໃນທີ່ໃກ້ພະບາດຂອງພະອົງ. ໃນບົດນີ້, ຄວາມລະອາຍ, ການປ່ຽນແປງດ້ວຍເພດອື່ນ ແລະ ຄວາມນ້ອມລົງ ອັນເປັນທຳຂອງຜູ້ເຮັດເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ຖືກກຳນົດໄວ້ໃນວິໄສທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ແມ່ນຜູ້ເຮັດ ມີຄວາມລະອາຍເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ “ສະມາທິ”. ຮູບວິເຄາະວ່າ: “ມາໂຣ ເອວະ ອະຣິ” (ພະຍາມານນັ້ນເອງເປັນສັດຕູ), “ພະເລນະ ວິດສັດຖາ” (ອັນປ່ອຍມາແລ້ວດ້ວຍກຳລັງ), “ມາຣາຣິນາ ພະລະවິດສັດຖາ” (ອັນພະຍາມານຜູ້ເປັນສັດຕູປ່ອຍມາແລ້ວດ້ວຍກຳລັງ), “ມາຣາຣิໂນ ພະລັງ ເສນາ” (ກຳລັງແຫ່ງພະຍາມານຜູ້ເປັນສັດຕູ ຄືກອງທັບ), “ເຕນະ ວິດສັດຖາ” (ອັນກອງທັບນັ້ນປ່ອຍມາແລ້ວ), “ນານາ ອະເນກະວິທາ ປະການາ ເຍສັງ” (ອາວຸດທັງຫຼາຍທີ່ມີປະການຕ່າງໆ ຄືມີອະເນກປະການ), “ອັນເຍສັງ ເວໂສ” (ເພດຂອງສິ່ງອື່ນທັງຫຼາຍ), “ອັນໂຍ ຈະ ໂສ ເວໂສ ຈະ” (ເພດນັ້ນເປັນສິ່ງອື່ນດ້ວຍ), “ปາເທສຸ ອານະຕາ” (ຜູ້ນ້ອມລົງໃນພະບາດທັງຫຼາຍ).

ကဌိနဿ အသရီရေ

ທຳຂອງສິ່ງທີ່ແຂງໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຮ່າງກາຍ

၁၅၈.

໑໕໘.

မုနိန္ဒဘာဏုမာ ကာလော-ဒိတော ဗောဓောဒယာစလေ;

သဒ္ဓမ္မရံသိနာ ဘာတိ,ဣန္ဒမန္ဓတမံ ပရံ.

ພະມຸນິນທະ ຄືພະອາທິດ ອັນຂຶ້ນສູ່ຍອດເຂົາຄືພະໂພທິຍານຕາມການເວລາ, ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍລັດສະໝີຄືພະສັດທຳ, ກຳຈັດຄວາມມືດມົນອັນຍິ່ງໃຫຍ່.

၁၅၈. ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိ. [Pg.177] ဗောဓော သဗ္ဗညုတညာဏသဒိသော သောယေဝ ဝါ ဥဒယာစလော ဥဒယပဗ္ဗတော တသ္မိံ ကာလေ ရတ္တိပရိယန္တေ အဘိနိက္ခန္တသမယေ ဥဒိတော ပါတုဘူတော မုနိန္ဒော မုနိန္ဒသဒိသော သောယေဝ ဝါ ဘာဏုမာ သူရိယော အန္ဓတမံ အန္ဓကာရံ မောဟံ ဝါ ပရံ အစ္စန္တမေဝ သဒ္ဓမ္မရံသိနာ သဒ္ဓမ္မသဒိသေန သဒ္ဓမ္မသင်္ခတေန ဝါ ရံသိနာ ဘိန္ဒံ ပဒါလေန္တော ဘာတိ သောဘတီတိ.

໑໕໘. ຄຳວ່າ “ມຸນິນທະ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມຕັດສະຮູ້ (ໂພທິ) ອັນສະເໝີດ້ວຍພະສັບພັນຍຸຕະຍານ ຫຼືຄວາມຕັດສະຮູ້ນັ້ນເອງ ເປັນເໝືອນຍອດເຂົາອຸໄທ (ພູເຂົາອຸໄທ) ໃນການນັ້ນ ຄືໃນເວລາສິ້ນສຸດແຫ່ງລາຕີ ອັນເປັນເວລາສະເດັດອອກມະຫາພິເນດສະກົມ ພະມຸນິນ (ພະຈອມມຸນີ) ຜູ້ປຽບເໝືອນພະມຸນິນ ຫຼືພະມຸນິນນັ້ນເອງ ຜູ້ມີລັດສະໝີເໝືອນພະອາທິດ ອັນສະເດັດອຸບັດຂຶ້ນແລ້ວ ປາກົດຂຶ້ນແລ້ວ ຊົງກຳຈັດ ຄືທຳລາຍຄວາມມືດມົນອັນສະໜິດ ຄືຄວາມມືດ ຫຼືຄວາມຫຼົງ ຢ່າງຍິ່ງ ດ້ວຍລັດສະໝີຄືພະສັດທຳ ອັນປຽບເໝືອນພະສັດທຳ ຫຼືລັດສະໝີອັນກ່າວຄືພະສັດທຳ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ ຄືງົດງາມ.

၁၅၈. ဣဒါနိ ကဌိနဓမ္မသမာဓိနော ဥဒါဟရဏမုဒ္ဒိသတိ ‘‘မုနိန္ဒိ’’စ္စာဒိနာ. ဗောဓောဒယာစလေ သဗ္ဗညုတညာဏသဒိသေ သဗ္ဗညုတညာဏသင်္ခါတေ ဝါ ဥဒယပဗ္ဗတေ ကာလောဒိတော ရတ္တိက္ခယေ မာရပရာဇိတသမယေ ဝါ ဥဒိတော ပါတုဘူတော မုနိန္ဒဘာနုမာ မုနိန္ဒသဒိသော မုနိန္ဒောယေဝ ဝါ သူရိယော အန္ဓတမံ ပကတိဃနန္ဓကာရံ ဗဟလမောဟန္ဓကာရံ သဒ္ဓမ္မရံသိနာ သဒ္ဓမ္မသဒိသေန သဒ္ဓမ္မဘူတေန ဝါ ကိရဏေန ပရမတိသယေန ဘိန္ဒံ ပဒါလေန္တော ဘာတိ သောဘတီတိ. ဧတ္ထ ထဒ္ဓဓမ္မဘူတံ ဘေဒနံ အသရီရဘူတေ အန္ဓကာရေ ဗုဒ္ဓိယာ အာရောပိတံ သမာဓိ နာမ ဟောတိ. မုနီနံ ဣန္ဒောတိ စ, သောယေဝ ဘာနုမာတိ စ, ဗောဓော ဧဝ ဥဒယာစလောတိ စ, သဒ္ဓမ္မော ဧဝ ရံသီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໕໘. ບັດນີ້ ພະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນແຫ່ງຄະຖິນະທຳສະມາທິ (ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນແຫ່ງທຳອັນແຂງແກ່ນ) ດ້ວຍຄຳວ່າ “ມຸນິນທະ” ເປັນຕົ້ນ. ພະມຸນິນທະພານຸມາ (ພະມຸນິນທະຜູ້ປຽບເໝືອນພະອາທິດ ຫຼືພະມຸນິນທະນັ້ນເອງຜູ້ເປັນພະອາທິດ) ຜູ້ສະເດັດອຸບັດຂຶ້ນແລ້ວໃນການ ຄືໃນເວລາສິ້ນສຸດແຫ່ງລາຕີ ຫຼືສະເດັດອຸບັດຂຶ້ນແລ້ວ ປາກົດຂຶ້ນແລ້ວໃນເວລາຊົງຜະຈົນມານ ຍັງຍອດເຂົາອຸໄທຄືຄວາມຕັດສະຮູ້ ອັນສະເໝີດ້ວຍພະສັບພັນຍຸຕະຍານ ຫຼືອັນກ່າວຄືພະສັບພັນຍຸຕະຍານ ຊົງກຳຈັດ ຄືທຳລາຍຄວາມມືດມົນອັນສະໜິດ ຄືຄວາມມືດທຳມະຊາດອັນໜາແໜ້ນ ຫຼືຄວາມມືດຄືໂມຫະອັນໜາ ດ້ວຍລັດສະໝີຄືພະສັດທຳ ອັນປຽບເໝືອນພະສັດທຳ ຫຼືລັດສະໝີອັນເປັນພະສັດທຳ ຢ່າງຍິ່ງ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ ຄືງົດງາມ. ໃນອະລັງການນີ້ ການທຳລາຍອັນເປັນທຳອັນແຂງແກ່ນ ທີ່ສະຕິປັນຍາຕັ້ງໄວ້ໃນຄວາມມືດອັນບໍ່ມີຮູບຮ່າງ ຊື່ວ່າ ສະມາທິ. ວິເຄາະວ່າ: ພະຜູ້ເປັນໃຫຍ່ກວ່າພະມຸນີທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ມຸນິນທະ, ພະມຸນິນທະນັ້ນເອງ ເປັນພະອາທິດມີລັດສະໝີ ຊື່ວ່າ ມຸນິນທະພານຸມາ, ຄວາມຕັດສະຮູ້ນັ້ນເອງ ເປັນຍອດເຂົາອຸໄທ ຊື່ວ່າ ໂພໂທທະຍາຈະລະ, ພະສັດທຳນັ້ນເອງ ເປັນລັດສະໝີ ຊື່ວ່າ ສັດທຳມະລັງສີ.

၁၅၉.

໑໕໙.

ဝမနုဂ္ဂိရနာဒျေ’တံ, ဂုဏဝုတျပရိစ္စုတံ;

အတိသုန္ဒရမညံ တု, ကာမံ ဝိန္ဒတိ ဂါမ္မတံ.

ຄຳມີອາທິວ່າ ການສຳຮອກ ແລະການຄາຍນີ້ ຫາກບໍ່ປາສະຈາກຄຸນາວຸດຕິ (การໃຊ້ໂດຍອ້ອມ) ຍ່ອມມີຄວາມງົດງາມຍິ່ງ, ແຕ່ຄຳອື່ນ (ທີ່ໃຊ້ໂດຍກົງ) ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນຄຳຫຍາບຄາຍໂດຍແທ້.

၁၅၉. ကောစိ ဓမ္မော အမုချဝိသယေ ဗန္ဓေ သောဘတေ, န မုချဝိသယေတိ ဒဿန္တော အာဟ ‘‘ဝမနံ’’ဣစ္စာဒိ. ဝမနဉ္စ ဥဂ္ဂိရနဉ္စ, အာဒိသဒ္ဒေန ဝိရေစနာဒိပရိဂ္ဂဟော. ဧတံ ယထာဝုတ္တံ ဂုဏာ ပဓာနေတရာ ပသိဒ္ဓဝိသယာ ဝိသယန္တရပရိဂ္ဂဟလက္ခဏာ ဝုတ္တိ ပယောဂရူပါ, တတော အပရိစ္စုတံ အပရိဂဠိတံ သန္တံ အမုချဘူတံ အတိသုန္ဒရံ အစ္စန္တမနောဟရမလင်္ကာရရူပတ္တာ, အညံ တု ဣတရံ ပန မုချန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကာမံ ဧကန္တေန [Pg.178] ဂါမ္မတံ အသဗ္ဘသဘာဝံ ဗန္ဓေ တဿာနုစိတဘာဝတော ဝိန္ဒတိ ပဋိလဘတိ ပသဝတီတိ အတ္ထော.

໑໕໙. ພະອາຈານເມື່ອຈະສະແດງວ່າ ທຳ (ຄຳສັບ) ບາງຢ່າງ ຍ່ອມງົດງາມໃນຄຳປະພັນອັນເປັນອະມຸກຂະຍະວິໄສ (ວິໄສໂດຍອ້ອມ) ບໍ່ແມ່ນໃນມຸກຂະຍະວິໄສ (ວິໄສໂດຍກົງ) ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ວະມະນັງ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ວະມະນະ (ການສຳຮອກ) ແລະອຸກຄິຣະນະ (ການຄາຍ), ດ້ວຍສັບວ່າ “ອາທິ” ຊົງຖືເອົາການຖ່າຍທ້ອງເປັນຕົ້ນ. ຄຳນີ້ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຄື ວຸດຕິ (ການໃຊ້ສັບ) ອັນມີລັກສະນະຖືເອົາວິໄສອື່ນ ອັນປາກົດໃນວິໄສອັນບໍ່ແມ່ນປະທານ (ໂດຍອ້ອມ) ອັນເປັນຮູບແບບການໃຊ້ ຫາກບໍ່ປາສະຈາກ ຄືບໍ່ຫຼຸດພົ້ນໄປຈາກຄຸນາວຸດຕິນັ້ນ ອັນເປັນອະມຸກຂະຍະ ຍ່ອມງົດງາມຍິ່ງ ຄືມີຄວາມຈັບໃຈຢ່າງຍິ່ງ ເພາະເປັນຮູບແບບແຫ່ງອະລັງການ, ສ່ວນຄຳອື່ນ ຄືຄຳທີ່ໃຊ້ໂດຍກົງ ຍ່ອມເຖິງ ຄືໄດ້ຮັບ ຫຼືປະສົບ ເຊິ່ງຄວາມເປັນຄຳຫຍາບຄາຍ ຄືສະພາບທີ່ບໍ່ສຸພາບ ໃນຄຳປະພັນ ເພາະຄວາມບໍ່ເໝາະສົມແກ່ຄຳປະພັນນັ້ນ ໂດຍແທ້ຈິງ ນີ້ຄືອັດຖະ.

၁၅၉. ဣဒါနိ ဣမေသုယေဝ ပါဏိဓမ္မာဒီသု ကောစိ ဓမ္မော အမုချဝိသယေ ပယုတ္တော ပသတ္ထော, မုချဝိသယေ ပယုတ္တော အပသတ္ထောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဝမနုဂ္ဂိ’’စ္စာဒိမာဟ. ဧတံ ဝမနုဂ္ဂိရနာဒိ ဝမနဥဂ္ဂိရနဝိရေစနာဒိကံ ဂုဏဝုတျပရိစ္စုတံ အမုချပယောဂတော အဂဠိတံ အမုချဘူတံ အတိသုန္ဒရံ သဗ္ဗေသံ အတိပိယံ ဟောတိ, အညံ တု ဥတ္တတော ဗျတိရေကံ မုချဝိသယေ ပယုတ္တံ ဝမနုဂ္ဂိရနာဒိကံ ပန ကာမံ ဧကန္တေန ဂါမ္မတံ သဘာဝအပ္ပိယဂါမ္မဒေါသတံ ဝိန္ဒတိ သေဝတီတိ. ဝမနဉ္စ ဥဂ္ဂိရနဉ္စေတိ စ, တာနိ အာဒီနိ ယဿေတိ စ, ဂုဏာ အပ္ပဓာနာ ဝုတ္တီတိ စ, တတော အပရိစ္စုတန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໕໙. ບັດນີ້ ພະອາຈານເມື່ອຈະສະແດງວ່າ ໃນບັນດາທຳມີປານິທຳ (ຄຳສັບກ່ຽວກັບນ້ຳມື) ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຄຳບາງຢ່າງທີ່ໃຊ້ໃນອະມຸກຂະຍະວິໄສ ຍ່ອມເປັນຄຳທີ່ໜ້າສັນເສີນ, ທີ່ໃຊ້ໃນມຸກຂະຍະວິໄສ ຍ່ອມເປັນຄຳທີ່ບໍ່ໜ້າສັນເສີນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ວະມະນຸກຄິ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳມີການສຳຮອກ ແລະການຄາຍເປັນຕົ້ນນີ້ ຄືການສຳຮອກ, การຄາຍ ແລະການຖ່າຍທ້ອງເປັນຕົ້ນ ຫາກບໍ່ປາສະຈາກຄຸນາວຸດຕິ ຄືບໍ່ຫຼຸດພົ້ນໄປຈາກການໃຊ້ໂດຍອ້ອມ ອັນເປັນອະມຸກຂະຍະ ຍ່ອມງົດງາມຍິ່ງ ຄືເປັນທີ່ຮັກແພງຢ່າງຍິ່ງແກ່ຊົນທັງປວງ, ສ່ວນຄຳອື່ນ ຄືຄຳທີ່ມີການສຳຮອກ ແລະການຄາຍເປັນຕົ້ນ ທີ່ໃຊ້ໃນມຸກຂະຍະວິໄສ ອັນຕ່າງຈາກທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຍ່ອມເຖິງ ຄືຊ້ອງເສບ ເຊິ່ງຄວາມເປັນຄຳຫຍາບຄາຍ ຄືຄວາມເປັນໂທດແຫ່ງຄຳຫຍາບຄາຍອັນບໍ່ເປັນທີ່ຮັກແພງໂດຍທຳມະຊາດ ໂດຍແທ້ຈິງ. ວິເຄາະວ່າ: ການສຳຮອກ ແລະການຄາຍ ຊື່ວ່າ ວະມະນຸກຄິຣະນະ, ຄຳເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຕົ້ນແກ່ຄຳໃດ ຄຳນັ້ນຊື່ວ່າ ວະມະນຸກຄິຣະນານິ, ວຸດຕິ (ການໃຊ້ສັບ) ອັນບໍ່ເປັນປະທານ ຊື່ວ່າ ຄຸນາວຸດຕິ, ບໍ່ປາສະຈາກຈາກຄຸນາວຸດຕິນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຄຸນາວຸດຕິອະປະຣິຈຸຕະ.

၁၆၀.

໑໖໐.

ကန္တီနံ ဝမနဗျာဇာ, မုနိပါဒနခါဝလီ;

စန္ဒကန္တီ ပိဝန္တီဝ, နိပ္ပဘံ တံ ကရောန္တိယော.

ແຖວແຫ່ງພະນະຂາ (ເລັບ) ຂອງພະມຸນີ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ແສງຈັນນັ້ນໝົດສະຫງ່າລາສີ ປະດຸດຈະດື່ມກິນເຊິ່ງແສງຈັນ ດ້ວຍອຸບາຍຄືການສຳຮອກແສງສະຫວ່າງທັງຫຼາຍ.

၁၆၀. ဥဒါဟရတိ ‘‘ကန္တီန’’မိစ္စာဒိ. မုနိနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါဒနခါနံ အာဝလီ သေဏိယော ကန္တီနံ အတ္တနော နိရန္တရံ နိဿရန္တီနံ သောဘာဝိသေသာနံ ဝမနဗျာဇာ ဥဂ္ဂိရနလေသေန စန္ဒကန္တီ စန္ဒစ္ဆဝိယော သဗ္ဗတ္ထ ပတ္ထဋတ္တာ ပိဝန္တီဝ ပါနံ ကရောန္တီတိ တက္ကေမိ. ကီဒိသီ ဝိယာတိ ပရိကပ္ပနာဗီဇမာဟ ‘‘နိပ္ပဘ’’န္တိအာဒိ. တံ စန္ဒံ နိပ္ပဘံ ပဘာဝိရဟိတံ ကရောန္တိယော ဝိဒဟမာနာ. ဣဒဉှိ ကပ္ပနာဗီဇံ ယတော နခသောဘာလိင်္ဂနေန စန္ဒဿ သောဘာဝတော နိပ္ပဘတ္တံ ပဿိတွာ မဟတ္တဉ္စ တဿာ နခါဝလိယော စန္ဒကန္တီ ပိဝန္တီတိ ပရိကပ္ပေတိ ကန္တီနဉ္စ ဝမနဗျာဇံ.

໑໖໐. ພະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “ກັນຕີນັງ” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າພະເຈົ້າດຳຣິວ່າ ແຖວ ຄືແຖວແຫ່ງພະນະຂາ (ເລັບ) ຂອງພະມຸນີ ຜູ້ເປັນພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ປະດຸດຈະດື່ມກິນ ຄືດື່ມ ເຊິ່ງແສງຈັນ ຄືລັດສະໝີແຫ່ງດວງຈັນ ເພາະຄວາມທີ່ແສງຈັນນັ້ນແຜ່ໄປໃນທີ່ທັງປວງ ດ້ວຍອຸບາຍຄືການສຳຮອກ ຄືດ້ວຍເລ່ຫຼ່ຽມແຫ່ງການຄາຍອອກ ເຊິ່ງແສງສະຫວ່າງທັງຫຼາຍ ຄືຄວາມງົດງາມອັນພິເສດຂອງຕົນ ທີ່ຫຼັ່ງໄຫຼອອກມາຢ່າງບໍ່ຂາດສາຍ. ພະອາຈານກ່າວຄຳວ່າ “ນິບປະພັງ” ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງເຖິງເຫດຜົນແຫ່ງການຈິນຕະນາການວ່າ ເປັນເໝືອນຢ່າງໃດ? ຄື ຜູ້ເຮັດໃຫ້ດວງຈັນນັ້ນ ໝົດສະຫງ່າລາສີ ຄືປາສະຈາກແສງສະຫວ່າງ. ເພາະວ່າ ນີ້ຄືເຫດຜົນແຫ່ງການຈິນຕະນາການ ເພາະເມື່ອເຫັນຄວາມໝົດສະຫງ່າລາສີຂອງດວງຈັນ ເພາະຖືກຄອບງຳດ້ວຍຄວາມງົດງາມແຫ່ງພະນະຂາ ແລະເຫັນຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງຄວາມງົດງາມນັ້ນ ຈຶ່ງຈິນຕະນາການວ່າ ແຖວແຫ່ງພະນະຂາເຫຼົ່ານັ້ນ ດື່ມກິນເຊິ່ງແສງຈັນ ແລະຈິນຕະນາການວ່າ ເປັນອຸບາຍຄືການສຳຮອກແສງສະຫວ່າງທັງຫຼາຍ.

၁၆၀. ဣဋ္ဌဝိသယေ ပယုတ္တဝမနုဂ္ဂိရနာဒီနမုဒါဟရဏမုဒ္ဒိသတိ ‘‘ကန္တီန’’မိစ္စာဒိနာ. မုနိပါဒနခါဝလီ မုနိပါဒနခသေဏိယော ကန္တီနံ အတ္တနော စန္ဒမရီစိသဒိသသောဘာနံ ဝမနဗျာဇာ ဥဂ္ဂိရနလေသေန တံ နိမ္မလစန္ဒံ နိပ္ပဘံ ကရောန္တိယော အတ္တနော သဗ္ဗတ္ထ ပတ္ထဋတ္တာ နိပ္ပဘံ ကရောန္တိယော စန္ဒကန္တီ စန္ဒရံသိယော [Pg.179] ပိဝန္တိ မညေ. နခရံသီနံ သဗ္ဗတ္ထ ပတ္ထဋတ္တာ သပ္ပဘဿာပိ စန္ဒဿ နိပ္ပဘတ္တဉ္စ နခရံသီနံ အဓိကတ္တဉ္စ ဒိသွာ စန္ဒကန္တီ ပိဝန္တိ ဣဝေတိ နခါဝလီနံ စန္ဒကန္တိပိဝနဉ္စ သကကန္တိဝမနဉ္စ ပကတိ န ဟောတိ, ဗျာဇမိတိ ကဝိနာ ပရိကပ္ပိတံ ဟောတိ. ဧတ္ထ ဘတ္တသိတ္ထာဒိမုချဝိသယတော အညကန္တိသင်္ခတအမုချဝိသယေ ပယုတ္တံ ဝမနံ ဂုဏဝုတ္တီတိ ဉာတဗ္ဗံ. ဝမနမေဝ ဗျာဇမိတိ စ, မုနိနော ပါဒါတိ စ, တေသု နခါတိ စ, တေသံ အာဝလိယောတိ စ, စန္ဒဿ ကန္တိယောတိ စ, နိဂ္ဂတော ပဘာဟီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໖໐. ພະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນແຫ່ງຄຳມີການສຳຮອກ ແລະການຄາຍເປັນຕົ້ນ ທີ່ໃຊ້ໃນວິໄສອັນໜ້າປາດຖະໜາ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ກັນຕີນັງ” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າພະເຈົ້າສຳຄັນວ່າ ແຖວແຫ່ງພະນະຂາຂອງພະມຸນີ ຄືແຖວແຫ່ງພະນະຂາຂອງພະມຸນີ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ດວງຈັນອັນບໍລິສຸດນັ້ນ ໝົດສະຫງ່າລາສີ ຄືເຮັດໃຫ້ໝົດສະຫງ່າລາສີ ເພາະຄວາມທີ່ແສງສະຫວ່າງຂອງຕົນແຜ່ໄປໃນທີ່ທັງປວງ ປະດຸດຈະດື່ມກິນເຊິ່ງແສງຈັນ ຄືລັດສະໝີແຫ່ງດວງຈັນ ດ້ວຍອຸບາຍຄືການສຳຮອກ ຄືດ້ວຍເລ່ຫຼ່ຽມແຫ່ງການຄາຍອອກ ເຊິ່ງແສງສະຫວ່າງທັງຫຼາຍ ຄືຄວາມງົດງາມຂອງຕົນ ອັນປຽບເໝືອນລັດສະໝີແຫ່ງດວງຈັນ. ເພາະເຫັນຄວາມໝົດສະຫງ່າລາສີຂອງດວງຈັນ ແມ້ຜູ້ມີແສງສະຫວ່າງ ເພາະຄວາມທີ່ລັດສະໝີແຫ່ງພະນະຂາແຜ່ໄປໃນທີ່ທັງປວງ ແລະເຫັນຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງລັດສະໝີແຫ່ງພະນະຂາ ຈຶ່ງຈິນຕະນາການວ່າ ປະດຸດຈະດື່ມກິນເຊິ່ງແສງຈັນ, ການດື່ມກິນເຊິ່ງແສງຈັນ ແລະການສຳຮອກແສງສະຫວ່າງຂອງຕົນ ແຫ່ງແຖວພະນະຂາທັງຫຼາຍ ບໍ່ແມ່ນສະພາບປົກກະຕິ, ແຕ່ເປັນສິ່ງທີ່ກວີຈິນຕະນາການວ່າ ເປັນອຸບາຍ. ໃນອະລັງການນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ຄຳວ່າ ວະມະນະ (ການສຳຮອກ) ທີ່ໃຊ້ໃນອະມຸກຂະຍະວິໄສ ອັນກ່າວຄືແສງສະຫວ່າງອື່ນ ຕ່າງຈາກມຸກຂະຍະວິໄສ ມີເມັດເຂົ້າເປັນຕົ້ນ ເປັນຄຸນາວຸດຕິ. ວິເຄາະວ່າ: การສຳຮອກນັ້ນເອງ ເປັນອຸບາຍ ຊື່ວ່າ ວະມະນະບະຍາຊະ, ພະບາດທັງຫຼາຍ ຂອງພະມຸນີ ຊື່ວ່າ ມຸນິປາດາ, ພະນະຂາທັງຫຼາຍ ໃນພະບາດເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ມຸນິປາດານະຂາ, ແຖວແຫ່ງພະນະຂາເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ມຸນິປາດານະຂາຄະລີ, ແສງສະຫວ່າງແຫ່ງດວງຈັນ ຊື່ວ່າ ຈັນທະກັນຕິ, ແສງສະຫວ່າງອອກໄປແລ້ວ ຊື່ວ່າ ນິບປະພະ.

၁၆၁.

໑໖໑.

အစိတ္တကတ္တုကံ ရုဈ-မိစ္စေဝံ ဂုဏကမ္မ တံ ;

သစိတ္တကတ္တုကံ ပေ’တံ, ဂုဏကမ္မံ ယဒု’တ္တမံ.

ຄຳປະພັນທີ່ມີຜູ້ເຮັດບໍ່ມີຈິດວິນຍານ (ອະຈິດຕະກັດຕຸກະລັກສະນະ) ອັນມີກຳເປັນຄຸນ (ຄຸນາກຳ) ຢ່າງນີ້ ຍ່ອມເປັນທີ່ພໍໃຈ, ແລະຄຳປະພັນທີ່ມີຜູ້ເຮັດມີຈິດວິນຍານ (ສະຈິດຕະກັດຕຸກະລັກສະນະ) ນີ້ ຫາກມີກຳເປັນຄຸນ ຍ່ອມເປັນຄຳປະພັນອັນປະເສີດສຸດ.

၁၆၁. ယထာဝုတ္တံ နိဂမေတိ ‘‘အစိတ္တ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဣစ္စေဝံ အစိတ္တော ကတ္တာ ယဿ တံ အစိတ္တကတ္တုကံ. ဂုဏော ကမ္မံ ယဿ တံ ဂုဏကမ္မံ. တဉ္စ ဝမနာဒိ ရုဈမတိမနောဟရံ ဘဝတိ ဗန္ဓောစိတတ္တာ. နခါဝလိယော ဟိ အစိတ္တကတ္တာရော, ကန္တိယော ဂုဏကမ္မန္တိ ဝမနမတြာတိသုန္ဒရံ. နေဒမေဝ ရုဈန္တိ အာဟ ‘‘သစိတ္တ’’ဣစ္စာဒိ. ဧတံ ဝမနာဒိကံ သစိတ္တကတ္တုကမ္ပိယဒိဂုဏကမ္မံ, ဥတ္တမံ သေဋ္ဌံ ဗန္ဓောစိတတ္တာ.

໑໖໑. ພະອາຈານສະຫຼຸບຄວາມຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ອະຈິດຕະ” ເປັນຕົ້ນ. ຢ່າງນີ້ ຜູ້ເຮັດບໍ່ມີຈິດວິນຍານໃນຄຳປະພັນໃດ ຄຳປະພັນນັ້ນຊື່ວ່າ ອະຈິດຕະກັດຕຸກະລັກສະນະ. ຄຸນເປັນກຳໃນຄຳປະພັນໃດ ຄຳປະພັນນັ້ນຊື່ວ່າ ຄຸນາກຳ. ແລະຄຳມີການສຳຮອກເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຍ່ອມເປັນທີ່ພໍໃຈ ຄືມີຄວາມຈັບໃຈຢ່າງຍິ່ງ ເພາະຄວາມເໝາະສົມແກ່ຄຳປະພັນ. ເພາະວ່າ ແຖວແຫ່ງພະນະຂາທັງຫຼາຍ ເປັນຜູ້ເຮັດບໍ່ມີຈິດວິນຍານ, ແສງສະຫວ່າງທັງຫຼາຍ ເປັນກຳອັນເປັນຄຸນ, ດັ່ງນັ້ນ ການສຳຮອກໃນອະລັງການນີ້ ຈຶ່ງງົດງາມຍິ່ງ. ພະອາຈານກ່າວຄຳວ່າ “ສະຈິດຕະ” ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງວ່າ ບໍ່ແມ່ນແຕ່ຄຳປະພັນນີ້ເທົ່ານັ້ນ ທີ່ເປັນທີ່ພໍໃຈ. ຄຳມີການສຳຮອກເປັນຕົ້ນນີ້ ແມ້ທີ່ມີຜູ້ເຮັດມີຈິດວິນຍານ ຫາກມີກຳເປັນຄຸນ ຍ່ອມເປັນຄຳປະພັນອັນປະເສີດສຸດ ຄືດີເລີດ ເພາະຄວາມເໝາະສົມແກ່ຄຳປະພັນ.

၁၆၁. အနန္တရောဒါဟရဏဿ ပသတ္ထတ္တဉ္စ ကမ္မနိ ဂုဏေ သတိ သစိတ္တကတ္တုကဝမနာဒိကဉ္စ ဣဋ္ဌမိတိ ဒဿေန္တော ‘‘အစိတ္တကတ္တုက’’မိစ္စာဒိမာဟ. ဣစ္စေဝံ ဣမိနာ ပကာရေန အစိတ္တကတ္တုကံ နခါဝလိသင်္ခါတအဝိညာဏကကတ္တုဝန္တံ ဂုဏကမ္မံ နခကန္တိသင်္ခါတအပ္ပဓာနကမ္မဝန္တံ ဝမနာဒိကံ ရုဈံ ရစနာယ ဥစိတတ္တာ ရုစိဇနကံ ဟောတိ, ဧတံ ဝမနာဒိကံ သစိတ္တကတ္တုကမ္ပိ သဝိညာဏကကတ္တုဝန္တမ္ပိ ယဒိ ဂုဏကမ္မံ အမုချကမ္မံ စေ, ဥတ္တမံ ဝိသိဋ္ဌမေဝ, ‘‘ကန္တီန’’န္တိ ဘာဝသမ္ဗန္ဓေ ဆဋ္ဌိယာ သတိပိ ဝမနကြိယာယ ကမ္မတ္တံ နာတိဝတ္တတိ. နတ္ထိ စိတ္တံ ယေသန္တိ စ, အစိတ္တာ ကတ္တာရော ယဿာတိ စ, ဂုဏော ကမ္မံ ယဿေတိ စ, သဟ [Pg.180] စိတ္တေန ဝတ္တမာနောတိ စ ဝါကျံ. ဣတိ နိဒဿနေ ဧဝံ ပကာရေ နိပါတော, အထ ဝါ ဝစနဝစနီယာနံ နိဂမာရမ္ဘေ နိပါတသမုဒါယော.

໑໖໑. ພະອາຈານເມື່ອຈະສະແດງຄວາມເປັນຄຳທີ່ໜ້າສັນເສີນແຫ່ງອຸທາຫອນໃນລຳດັບຖັດໄປ ແລະສະແດງວ່າ ເມື່ອກຳເປັນຄຸນ ຄຳມີການສຳຮອກເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີຜູ້ເຮັດມີຈິດວິນຍານ ກໍເປັນທີ່ປາດຖະໜາ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ອະຈິດຕະກັດຕຸກັງ” ເປັນຕົ້ນ. ຢ່າງນີ້ ຄືດ້ວຍປະການນີ້ ຄຳມີການສຳຮອກເປັນຕົ້ນ ອັນມີຜູ້ເຮັດບໍ່ມີຈິດວິນຍານ ຄືມີຜູ້ເຮັດອັນບໍ່ມີວິນຍານອັນກ່າວຄືແຖວແຫ່ງພະນະຂາ ອັນມີກຳເປັນຄຸນ ຄືມີກຳອັນບໍ່ເປັນປະທານອັນກ່າວຄືແສງສະຫວ່າງແຫ່ງພະນະຂາ ຍ່ອມເປັນທີ່ພໍໃຈ ຄືເປັນທີ່ໜ້າເພິ່ງພໍໃຈ ເພາະຄວາມເໝາະສົມແກ່ການແຕ່ງ, ຄຳມີການສຳຮອກເປັນຕົ້ນນີ້ ແມ້ທີ່ມີຜູ້ເຮັດມີຈິດວິນຍານ ຄືມີຜູ້ເຮັດອັນມີວິນຍານ ຫາກເປັນກຳອັນເປັນຄຸນ ຄືເປັນກຳໂດຍອ້ອມ ຍ່ອມເປັນຄຳປະພັນອັນປະເສີດສຸດ ຄືດີເລີດແທ້ໆ, ແມ້ເມື່ອມີສັດຖີວິບັດໃນຄວາມສຳພັນແຫ່ງພາວະວ່າ “ກັນຕີນັງ”, ກໍບໍ່ລ່ວງພົ້ນຄວາມເປັນກຳແຫ່ງກິລິຍາຄືການສຳຮອກ. ປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ: ຈິດຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ມີ ຊື່ວ່າ ອະຈິດຕະ, ຜູ້ເຮັດທັງຫຼາຍ ບໍ່ມີຈິດວິນຍານໃນຄຳປະພັນໃດ ຄຳປະພັນນັ້ນຊື່ວ່າ ອະຈິດຕະກັດຕຸກັງ, ຄຸນເປັນກຳໃນຄຳປະພັນໃດ ຄຳປະພັນນັ້ນຊື່ວ່າ ຄຸນາກຳ, ເປັນໄປພ້ອມດ້ວຍຈິດ ຊື່ວ່າ ສະຈິດຕະ. ສັບວ່າ “ອິຕິ” ເປັນນິບາດໃນອັດຖະສະແດງຕົວຢ່າງ ຄື ດ້ວຍປະການນີ້, ຫຼືວ່າ ເປັນກຸ່ມນິບາດໃນການເລີ່ມຕົ້ນສະຫຼຸບຄຳທີ່ຄວນກ່າວ.

၁၆၂.

໑໖໒.

ဥဂ္ဂိရန္တောဝ သ သ္နေဟ-ရသံ ဇိနဝရော ဇနေ;

ဘာသန္တော မဓုရံ ဓမ္မံ, ကံ န သမ္ပီဏယေ ဇနံ.

ພະຊິນະວໍຣະ (ພະພຸດທະເຈົ້າ) ຜູ້ຊົງສະແດງພະສັດທຳອັນໄພເລາະ ປະດຸດຈະຊົງຄາຍອອກ ເຊິ່ງລົດແຫ່ງຄວາມຮັກແພງໃນໝູ່ຊົນ ຈະບໍ່ຍັງຊົນໃດໃຫ້ຍິນດີເລົ່າ.

၁၆၂. တဒုဒါဟရတိ ‘‘ဥဂ္ဂိရန္တောဝါ’’တိအာဒိနာ. သော ဇိနဝရော ဇနေ သကလသတ္တနိကာယေ သ္နေဟရသံ အတ္တနော ပေမသင်္ခါတံ အနုရာဂံ ဥဂ္ဂိရန္တောဝ ဝမန္တော ဝိယ မဓုရံ အတိပဏီတံ ဓမ္မံ ဘာသန္တော ကံ ဇနံ န သမ္ပီဏယေ, သဗ္ဗမေဝ သမ္ပီဏေတိ. ဧတ္ထ ဇိနဝရော ကတ္တာ သစိတ္တော, သ္နေဟရသော ဂုဏကမ္မံ.

໑໖໒. ພະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນນັ້ນດ້ວຍຄຳວ່າ “ອຸກຄິຣັນໂຕວະ” ເປັນຕົ້ນ. ພະຊິນະວໍຣະນັ້ນ ເມື່ອຊົງສະແດງພະທຳອັນໄພເລາະ ຄືອັນປະນີດຢ່າງຍິ່ງ ປະດຸດຈະຊົງຄາຍອອກ ຄືຊົງສຳຮອກ ເຊິ່ງລົດແຫ່ງຄວາມຮັກແພງ ຄືຄວາມສະເໜ່ຫາອັນກ່າວຄືຄວາມຮັກຂອງຕົນ ໃນໝູ່ຊົນ ຄືໃນປະຊາຊົນທັງປວງ ຈະບໍ່ຍັງຊົນໃດໃຫ້ຍິນດີເລົ່າ, ຄືຍ່ອມຍັງຊົນທັງປວງໃຫ້ຍິນດີແທ້ໆ. ໃນອະລັງການນີ້ ພະຊິນະວໍຣະ ເປັນຜູ້ເຮັດມີຈິດວິນຍານ, ລົດແຫ່ງຄວາມຮັກແພງ ເປັນກຳອັນເປັນຄຸນ.

၁၆၂. ဣဒါနိ သစိတ္တကကတ္တုပက္ခေ ဥဒါဟရဏမုဒ္ဒိသတိ ‘‘ဥဂ္ဂိရန္တော’’စ္စာဒိနာ. သော ဇိနဝရော ဇနေ သကလသတ္တနိကာယေ သ္နေဟရသံ အတ္တနော ပေမသင်္ခါတအနုရာဂံ ဥဂ္ဂိရန္တော ဣဝ ဝမန္တော ဝိယ မဓုရံ အာဒိကလျာဏာဒိဘာဝေန ပဏီတံ ဓမ္မံ သဒ္ဓမ္မံ ဘာသန္တော ဒေသေန္တော ယထာသယံ ဝဒန္တော ကံ ဇနံ ကီဒိသံ ပုဂ္ဂလံ န သမ္ပီဏယေ, ပီဏေတိ ဧဝါတိ. ဧတ္ထ ဥဂ္ဂိရနံ ဇိနဝရသင်္ခတသစိတ္တကကတ္တုဝန္တမ္ပိ သ္နေဟရသသင်္ခါတအမုချကမ္မယုတ္တတ္တာ ပသတ္ထံ ဟောတိ. သ္နေဟော ဧဝ ရသော အနုရာဂေါတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໖໒. ບັດນີ້ ພະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນໃນຝ່າຍຜູ້ເຮັດມີຈິດວິນຍານ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ອຸກຄິຣັນໂຕ” ເປັນຕົ້ນ. ພະຊິນະວໍຣະນັ້ນ ເມື່ອຊົງສະແດງ ຄືຊົງເທດສະໜາ ຊົງກ່າວຕາມພະອັດທະຍາໄສ ເຊິ່ງພະທຳອັນໄພເລາະ ຄືພະສັດທຳອັນປະນີດ ໂດຍຄວາມເປັນທຳອັນງາມໃນເບື້ອງຕົ້ນເປັນຕົ້ນ ປະດຸດຈະຊົງຄາຍອອກ ຄືຊົງສຳຮອກ ເຊິ່ງລົດແຫ່ງຄວາມຮັກແພງ ຄືຄວາມສະເໜ່ຫາອັນກ່າວຄືຄວາມຮັກຂອງຕົນ ໃນໝູ່ຊົນ ຄືໃນປະຊາຊົນທັງປວງ ຈະບໍ່ຍັງຊົນໃດ ຄືບຸກຄົນເຊັ່ນໃດ ໃຫ້ຍິນດີເລົ່າ, ຄືຍ່ອມຍັງຊົນໃຫ້ຍິນດີແທ້ໆ. ໃນອະລັງການນີ້ ການຄາຍອອກ ແມ້ຈະມີຜູ້ເຮັດມີຈິດວິນຍານອັນກ່າວຄືພະຊິນະວໍຣະ ກໍເປັນຄຳທີ່ໜ້າສັນເສີນ ເພາະປະກອບດ້ວຍກຳໂດຍອ້ອມອັນກ່າວຄືລົດແຫ່ງຄວາມຮັກແພງ. ວິເຄາະວ່າ: ຄວາມຮັກແພງນັ້ນເອງ ເປັນລົດ ຄືຄວາມສະເໜ່ຫາ ຊື່ວ່າ ສະເນຫະຣะສະ.

၁၆၃.

໑໖໓.

ယော သဒ္ဒသတ္ထကုသလော ကုသလော နိဃဏ္ဋု-ဆန္ဒောအလင်္ကတိသု နိစ္စကတာဘိယောဂေါ;

သော’ယံ ကဝိတ္တဝိကလောပိ ကဝီသု သင်္ချ-မောဂယှ ဝိန္ဒတိ ဟိ ကိတ္တိ’မမန္ဒရူပံ.

ບຸກຄົນໃດ ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນສັດທະສາດ (ຄຳພີໄວຍາກອນ) ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນນິຄັນthຸ (ຄຳພີອະພິທານ), ສັນທະ (ຄຳພີສັນທະລັກສະນະ) ແລະອະລັງການທັງຫຼາຍ ມີຄວາມພາກພຽນອັນກະທຳແລ້ວເປັນນິດ; ບຸກຄົນນັ້ນ ແມ້ຈະປາສະຈາກຄວາມເປັນກວີ ກໍຍ່ອມເຂົ້າເຖິງການນັບໃນໝູ່ກວີທັງຫຼາຍ ແລະຍ່ອມໄດ້ຮັບກຽດຕິຍົດອັນບໍ່ນ້ອຍເລີຍແທ້ໆ.

ဣတိ သံဃရက္ခိတမဟာသာမိပါဒဝိရစိတေ

ໃນຄຳພີສຸໂພທາລັງການ ອັນພະສັງຄະຣັກຂິຕະມະຫາສາມີເຈົ້າ ຊົງຮຽບຮຽງແລ້ວນີ້

သုဗောဓာလင်္ကာရေ

ໃນຄຳພີສຸໂພທາລັງການ

ဂုဏာဝဗောဓော နာမ တတိယော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ປະຣິເສດທີສາມ ຊື່ວ່າ ຄຸນາວະໂພທະ (ການກຳນົດຮູ້ຄຸນ).

၁၆၃. ဂန္ထန္တရာဟိတဝါသနာယ, [Pg.181] တဒနုဗန္ဓပဋိဘာနေ စာဝိဇ္ဇမာနေပိ သုတေန အဘိယောဂဗလေန ကဝိတာ ကိတ္တိ စ တဒနုဂတာ သမုပလဗ္ဘတီတိ သမနုသာသတိ ‘‘ယော’’ဣစ္စာဒိနာ. သဒ္ဒသတ္ထေ ဗျာကရဏေ ကိသ္မိဉ္စိ ‘‘ဣဒမေဝေ’’တိ နိယမာဘာဝါ ကုသလော ဆေကော နိဃဏ္ဋုမှိ အဘိဓာနသတ္ထေ စ ဆန္ဒသိ ဝုတ္တိဇာတိပ္ပပဉ္စပကာသကဆန္ဒောဝိစိတိသတ္ထေ စ အလင်္ကတိသု အလင်္ကာရသတ္ထေ စ ကုသလော န ကေဝလံ သဒ္ဒသတ္ထေယေဝ, အထ စ ပန နိစ္စမနဝရတံ ဒိဝါ စ ရတ္တော စ ကတော အဘိယောဂေါ ဝါယာမော ရစနာဝိသယေ ယဿ သောယံ ကဝိတ္တဝိကလောပိ ဗန္ဓကရဏသင်္ခါတကဝိဂုဏပရိဟီနောပိ ကဝီသု ကဝိဂုဏောပေတေသု သင်္ချံ ဂဏနံ ဩဂယှ ပဋိလဘိတွာ အမန္ဒရူပံ အတိဗဟုံ ကိတ္တိံ ပရိသုဒ္ဓဗန္ဓရစနာလက္ခဏံ တပ္ပဘဝံ ချာတံ ဝိန္ဒတိ ပဋိလဘတေဝါတိ.

໑໖໓. ພະອາຈານເມື່ອຈະສັ່ງສອນວ່າ ແມ້ເມື່ອວາດສະໜາອັນອົບຮົມມາໃນຄຳພີອື່ນ ແລະປະຕິພານອັນເນື່ອງດ້ວຍວາດສະໜານັ້ນ ບໍ່ມີຢູ່, ແຕ່ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງຄວາມພາກພຽນໃນການສຶກສາຮຽນຮູ້ ຄວາມເປັນກວີ ແລະກຽດຕິຍົດອັນເນື່ອງດ້ວຍຄວາມເປັນກວີນັ້ນ ກໍຍ່ອມໄດ້ຮັບ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ໂຍ” ເປັນຕົ້ນ. ບຸກຄົນໃດ ເປັນຜູ້ສະຫຼາດ ຄືເປັນຜູ້ຊ່ຽວຊານໃນສັດທະສາດ ຄືຄຳພີໄວຍາກອນ ເພາະບໍ່ມີຂໍ້ກຳນົດໃນໄວຍາກອນບາງຢ່າງວ່າ “ສິ່ງນີ້ເທົ່ານັ້ນ”, ແລະເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນນິຄັນທຸ ຄືຄຳພີອະພິທານ ແລະໃນສັນທະ ຄືຄຳພີສັນໂທວິຈິຕິອັນສະແດງເຖິງຄວາມພິສະດານແຫ່ງວຸດຕິແລະຊາດ ແລະໃນອະລັງການທັງຫຼາຍ ຄືຄຳພີອະລັງການ ບໍ່ແມ່ນແຕ່ໃນສັດທະສາດເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ເປັນຜູ້ມີຄວາມພາກພຽນ ຄືຄວາມພະຍາຍາມໃນວິໄສແຫ່ງການແຕ່ງ ອັນກະທຳແລ້ວເປັນນິດ ຄືຕະຫຼອດເວລາທັງກາງເວັນແລະກາງຄືນ; ບຸກຄົນນັ້ນ ແມ້ຈະປາສະຈາກຄວາມເປັນກວີ ຄືປາສະຈາກຄຸນສົມບັດແຫ່ງກວີອັນgກ່າວຄືການແຕ່ງຄຳປະພັນ ກໍຍ່ອມເຂົ້າເຖິງ ຄືໄດ້ຮັບການນັບ ຄືການນັບເຂົ້າໃນໝູ່ກວີທັງຫຼາຍ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄຸນສົມບັດແຫ່ງກວີ ແລະຍ່ອມໄດ້ຮັບ ຄືໄດ້ຮັບແທ້ໆ ເຊິ່ງກຽດຕິຍົດອັນບໍ່ນ້ອຍ ຄືອັນມາກມາຍຢ່າງຍິ່ງ ອັນມີລັກສະນະແຫ່ງການແຕ່ງຄຳປະພັນອັນບໍລິສຸດ ອັນມີຄວາມປາກົດຊື່ສຽງອັນເກີດຈາກຄວາມເປັນກວີນັ້ນ.

ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရေ မဟာသာမိနာမိကာယံ

ໃນຄຳພີສຸໂພທາລັງການຕີກາ ອັນມີຊື່ວ່າ ສຸໂພທາລັງການ

သုဗောဓာလင်္ကာရဋီကာယံ

In ຄຳພີສຸໂພທາລັງການຕີກາ

ဂုဏာဝဗောဓပရိစ္ဆေဒေါ တတိယော.

ປະຣິເສດທີສາມ ຊື່ວ່າ ຄຸນາວະໂພທະປະຣິເສດ.

၁၆၃. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန သဒ္ဒါလင်္ကာရေ နိဒ္ဒိသိတွာ ဗျာကရဏနိဃဏ္ဋုဆန္ဒောပရိဝါရိတေ ဣမသ္မိံ နိရန္တရာဘိယောဂေါ ဣဟလောကိယာဒိမဟန္တယသဿ ကာရဏမိတိ သိဿာနမနုသာသန္တော ‘‘ယော သဒ္ဒသတ္ထကုသလော’’စ္စာဒိမာဟ. ယော ထေရနဝမဇ္ဈိမေသု ကောစိ သဒ္ဒသတ္ထကုသလော သဒ္ဒါနုသာသနဗျာကရဏဝိသယေ ပကတိပစ္စယာဒိဝိဘာဂကပ္ပနာယ ဆေကော နိဃဏ္ဋုဆန္ဒောအလင်္ကတီသု အဘိဓာနဆန္ဒောအလင်္ကာရသတ္ထေသုပိ ကုသလော တံတံဝိဘာဂဗုဒ္ဓီနံ ပဋိပါဒနေန ဆေကော နိစ္စကတာဘိယောဂေါ ဓာရဏမနသိကာရဝသေန နိစ္စံ ကတုဿာဟော ဟောတိ. သော အယံ အပ္ပမာဒီ ကဝိတ္တဝိကလောပိ ပကတိသိဒ္ဓကဗ္ဗရစနဂုဏရဟိတောပိ ကဝီသု သင်္ချံ ကဗ္ဗကတ္တူသု ဂဏနံ ဩဂယှ ကဗ္ဗကရဏဋီကာကရဏာဒိပကာရေန ဩဂါဟေတွာ တံ ဂဏနံ ပါပုဏိတွာ [Pg.182] အမန္ဒရူပံ အနပ္ပကသဘာဝံ အတိဗဟုံ ကိတ္တိံ နိဒ္ဒေါသံ သတ္ထရစနလက္ခဏံ ပုညသဉ္စယံ, တပ္ပဘဝံ ပသိဒ္ဓိံ ဝါ ဝိန္ဒတိ လဘတေဝါတိ. ယထာဝုတ္တသတ္ထေသု အဘိယောဂေါ ဗန္ဓဿ ဧကန္တကာရဏမေဝ. ဝုတ္တံ ဟိ–

໑໖໓. ບັດນີ້ ພະອາຈານເມື່ອຈະສະແດງສັດທາລັງການຕາມລຳດັບແຫ່ງການສະແດງ ແລະສັ່ງສອນພວກສິດວ່າ ຄວາມພາກພຽນຢ່າງສະໝໍ່າສະເໝີໃນຄຳພີນີ້ ອັນແວດລ້ອມດ້ວຍໄວຍາກອນ, ນິຄັນທຸ ແລະສັນທະ ເປັນເຫດແຫ່ງຍົດອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໃນໂລກນີ້ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ໂຍ ສັດທະສັດຖະກຸສະໂລ” ເປັນຕົ້ນ. ບຸກຄົນໃດ ຄືພະເຖລະ, ພະມັດຊິມະ ຫຼືພະນະວະ ບາງຮູບ ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນສັດທະສາດ ຄືເປັນຜູ້ຊ່ຽວຊານໃນການກຳນົດແບ່ງທາດ, ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ໃນວິໄສແຫ່ງໄວຍາກອນອັນເປັນເຄື່ອງສັ່ງສອນສັບ, ແລະເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນນິຄັນທຸ, ສັນທະ ແລະອະລັງການ ຄືເປັນຜູ້ຊ່ຽວຊານໃນການສະແດງປັນຍາໃນການແບ່ງນັ້ນໆ ໃນຄຳພີອະພິທານ, ສັນທະລັກສະນະ ແລະອະລັງການທັງຫຼາຍ, ເປັນຜູ້ມີຄວາມພາກພຽນອັນກະທຳແລ້ວເປັນນິດ ຄືມີຄວາມອຸດສາຫະອັນກະທຳແລ້ວເປັນນິດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຊົງຈຳແລະການມະນະສິການ. ບຸກຄົນນັ້ນ ຜູ້ບໍ່ປະມາດ ແມ້ຈະປາສະຈາກຄວາມເປັນກວີ ຄືປາສະຈາກຄຸນສົມບັດແຫ່ງການແຕ່ງຄຳປະພັນອັນສຳເລັດໂດຍທຳມະຊາດ ກໍຍ່ອມເຂົ້າເຖິງການນັບໃນໝູ່ກວີ ຄືການນັບເຂົ້າໃນໝູ່ຜູ້ແຕ່ງຄຳປະພັນ ໂດຍປະການມີການແຕ່ງຄຳປະພັນແລະການແຕ່ງຄຳພີຕີກາເປັນຕົ້ນ ແລ້ວເຂົ້າເຖິງການນັບນັ້ນ ແລະຍ່ອມໄດ້ຮັບ ຄືໄດ້ຮັບແທ້ໆ ເຊິ່ງກຽດຕິຍົດອັນບໍ່ນ້ອຍ ຄືມີສະພາບອັນບໍ່ນ້ອຍ ຄືມາກມາຍຢ່າງຍິ່ງ ອັນມີລັກສະນະແຫ່ງການແຕ່ງຄຳພີອັນບໍ່ມີໂທດ ຫຼືກອງບຸນ ຫຼືຄວາມປາກົດຊື່ສຽງອັນເກີດຈາກຄວາມເປັນກວີນັ້ນ. ຄວາມພາກພຽນໃນຄຳພີທັງຫຼາຍຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ເປັນເຫດໂດຍສ່ວນດຽວແຫ່ງການແຕ່ງຄຳປະພັນແທ້ໆ. ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ:

‘‘သာဘာဝိကီ စ ပဋိဘာ,သုတဉ္စ ဗဟုနိမ္မလံ;

အမန္ဒော စာဘိယောဂေါ’ယံ,ဟေတု ဟောတိ’ဟ ဗန္ဓနေ’’တိ.

“ປະຕິພານອັນເປັນໄປໂດຍທຳມະຊາດ, ການສຶກສາຮຽນຮູ້ອັນມາກມາຍແລະບໍລິສຸດ, ແລະຄວາມພາກພຽນອັນບໍ່ນ້ອຍນີ້ ຍ່ອມເປັນເຫດໃນການແຕ່ງຄຳປະພັນໃນໂລກນີ້”.

တတ္ထ သာဘာဝိကီ သဘာဝသိဒ္ဓါ ပဋိဘာ စ ပညာ စ ဗဟု နိမ္မလံ အနပ္ပကံ နိဇ္ဇဋံ သုတဉ္စ အမန္ဒော အဘိယောဂေါ စ အနပ္ပကော အဘျာသော စေတိ အယမေသော သဗ္ဗောပိ ဣဟ ဗန္ဓနေ ဣမိဿံ ကဗ္ဗရစနာယံ ဟေတု ဟောတိ ကာရဏံ ဘဝတီတိ. သဒ္ဒေ သာသတိ ဧတ္ထ ဧတေနာတိ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ တပ္ပစ္စယဉ္စ တဿ ထာဒေသဉ္စ ကတွာ သဒ္ဒသတ္ထန္တိ ဉာတဗ္ဗံ, သဒ္ဒသတ္ထေ ကုသလောတိ စ, နိဃဏ္ဋု စ ဆန္ဒော စ အလင်္ကတိ အလင်္ကာရဉ္စေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော, ဧတ္ထ အလင်္ကတိသဒ္ဒေါ သတ္ထာပေက္ခာယ နပုံသကော ဟောတိ, နိစ္စံ ကတော အဘိယောဂေါ အဿေတိ စ, ကဝိနော ဘာဝေါတိ စ, တေန ဝိကလောတိ စ, အမန္ဒံ ရူပံ သဘာဝေါ ယဿေတိ စ ဝါကျံ.

ໃນຄຳພີນັ້ນ ປະຕິພານ ຄືປັນຍາອັນສຳເລັດໂດຍທຳມະຊາດ, ການສຶກສາຮຽນຮູ້ອັນມາກມາຍແລະບໍລິສຸດ ຄືອັນບໍ່ນ້ອຍແລະປາສະຈາກຄວາມຍຸ່ງຍາກ, ແລະຄວາມພາກພຽນອັນບໍ່ນ້ອຍ ຄືການຝຶກຝົນອັນບໍ່ນ້ອຍ ທັງໝົດນີ້ ຍ່ອມເປັນເຫດ ຄືເປັນປັດໄຈໃນການແຕ່ງຄຳປະພັນໃນໂລກນີ້ ຄືໃນການແຕ່ງກາບກອນນີ້. ພຶງຊາບວ່າ ວິເຄາະວ່າ: ຍ່ອມສັ່ງສອນເຊິ່ງສັບ ໃນຄຳພີນີ້ ຫຼືດ້ວຍຄຳພີນີ້ ເພາະສະນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສັດທະສັດຖະ (ຄຳພີໄວຍາກອນ) ໂດຍການລົງ ຕະ ປັດໄຈ ແລະແປງ ຕະ ເປັນ ຖະ ໃນອັດຖະນີ້, ວິເຄາະວ່າ: ຜູ້ສະຫຼາດໃນສັດທະສາດ ຊື່ວ່າ ສັດທະສັດຖະກຸສະໂລ, ວິເຄາະວ່າ: ນິຄັນທຸ, ສັນທະ ແລະອະລັງການ ຊື່ວ່າ ນິຄັນທຸສັນທາລັງກະຕິ, ໃນທີ່ນີ້ ສັບວ່າ ອະລັງກະຕິ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ ເພາະເພ່ງເຖິງຄຳພີ, ວິເຄາະວ່າ: ຄວາມພາກພຽນອັນກະທຳແລ້ວເປັນນິດ ແກ່ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ນິດຈະກະຕາພິໂຍໂກ, ວິເຄາະວ່າ: ຄວາມເປັນແຫ່ງກວີ ຊື່ວ່າ ກະວິດຕະ, ວິເຄາະວ່າ: ປາສະຈາກດ້ວຍຄວາມເປັນກວີນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກະວິດຕະວິກະໂລ, ວິເຄາະວ່າ: ຮູບ ຄືສະພາບອັນບໍ່ນ້ອຍ ແກ່ກຽດຕິຍົດໃດ ກຽດຕິຍົດນັ້ນຊື່ວ່າ ອະມັນທະຣູປັງ ນີ້ຄືປະໂຫຍກອະທິບາຍ.

ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရနိဿယေ

ໃນຄຳພີສຸໂພທາລັງການນິດໄສ

တတိယော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ປະຣິເສດທີສາມ ຈົບແລ້ວ.

၄. အတ္ထာလင်္ကာရာဝဗောဓပရိစ္ဆေဒ

໔. ປະຣິຈເສດວ່າດ້ວຍການກຳນົດຮູ້ອັດຖາລັງການ

၁၆၄.

໑໖໔.

အတ္ထာလင်္ကာရသဟိတာ, သဂုဏာ ဗန္ဓပဒ္ဓတိ;

အစ္စန္တကန္တာ ကန္တာဝ, ဝုစ္စန္တေတေ တတော’ဓုနာ.

ວິທີແຕ່ງຄຳປະພັນ ທີ່ມີຄຸນສົມບັດ ແລະ ປະກອບດ້ວຍອັດຖາລັງການ ຍ່ອມເປັນທີ່ເພິ່ງພໍใจຢ່າງຍິ່ງ ເໝືອນດັ່ງສະຕີຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ອັດຖາລັງການເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຈະກ່າວເຖິງໃນບັດນີ້.

၁၆၄. ဧဝံ [Pg.183] သဒ္ဒါလင်္ကာရေ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ သမ္ပတျတ္ထာလင်္ကာရံ ဗောဓယိတုမာဟ ‘‘အတ္ထာလင်္ကာရ’’ဣစ္စာဒိ. သဂုဏာ ယထာဝုတ္တေဟိ ပသာဒါဒီဟိ သဒ္ဒဂုဏေဟိ သဟိတာ ဗန္ဓပဒ္ဓတိ ကဗ္ဗရစနံ. အလင်္ကရီယတိ ကန္တိံ နီယတိ ဗန္ဓော ဧတေဟိ သရီရမိဝ ဟာရာဒီဟီတိ အလင်္ကာရာ, တေဟိ အတ္ထာလင်္ကာရေဟိ ဇာတျာဒိလက္ခဏေဟိ သဟိတာ သံယုတ္တာ သတီ သဂုဏာ ပတိဗ္ဗတာဒိဂုဏောပေတာ အတ္ထေန ဓနေန အလင်္ကာရေန အာဘရဏေန သဟိတာ ယုတ္တာ ကန္တာဝ အင်္ဂနာ ဝိယ. ယတော အစ္စန္တကန္တာ အတိသယရမဏီယာ သိယာ, တတော တေန ကာရဏေန ယေ အတ္ထာလင်္ကာရာ အဝသရံ ပတ္တာ, တေ အဓုနာ ဣဒါနိ ဝုစ္စန္တေ ကထီယန္တိ.

໑໖໔. ເມື່ອກຳນົດສັບທາລັງການຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະໃຫ້ຮູ້ອັດຖາລັງການ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ອັດຖາລັງການ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ສະຄຸນ” (saguṇā) ຄື ວິທີແຕ່ງຄຳປະພັນ (bandhapaddhati) ຫຼືການແຕ່ງກາບກອນ (kabbaracana) ທີ່ປະກອບດ້ວຍສັບທະຄຸນ ມີປະສາດະຄຸນ (ຄວາມແຈ່ມແຈ້ງ) ເປັນຕົ້ນ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ຊື່ວ່າ “ອະລັງການ” (alaṅkārā) ເພາະເປັນເຄື່ອງປະດັບຕົກແຕ່ງຄຳປະພັນໃຫ້ເຖິງຄວາມງົດງາມ ເໝືອນດັ່ງສາຍຄໍເປັນຕົ້ນ ທີ່ປະດັບຮ່າງກາຍ, ເມື່ອປະກອບດ້ວຍອັດຖາລັງການ ມີລັກສະນະມີຊາດ (jāti) ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍເໝືອນດັ່ງສະຕີ (aṅganā) ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ (kantā) ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄຸນສົມບັດ ມີຄວາມຈົງຮັກພັກດີຕໍ່ສາມີ (patibbatā) ເປັນຕົ້ນ ແລະປະກອບດ້ວຍຊັບ (attha/dhana) ແລະເຄື່ອງປະດັບ (ābharaṇa). ເພາະເຫດທີ່ນາງເປັນທີ່ຮັກຢ່າງຍິ່ງ (accantakantā) ຄືມີຄວາມງົດງາມຢ່າງຍິ່ງ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ອັດຖາລັງການເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ເຖິງໂອກາດແລ້ວ ຈຶ່ງຈະກ່າວ (vuccante/kathīyanti) ໃນບັດນີ້ (adhunā/idāni).

၁၆၄. ဧဝံ သဒ္ဒါလင်္ကာရဝိဘာဂံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တန္နိဿယံယေဝ အတ္ထာလင်္ကာရဗန္ဓမာရဘန္တော ‘‘အတ္ထာလင်္ကာရိ’’စ္စာဒိမာဟ. သဂုဏာ ယထာဝုတ္တပသာဒါဒိသဒ္ဒဂုဏယုတ္တာ ဗန္ဓပဒ္ဓတိ ပဇ္ဇဂဇ္ဇာဒိပဘေဒါ ရစနာဝလိ အတ္ထာလင်္ကာရသဟိတာ သဘာဝဝုတ္တိဝင်္ကဝုတ္တိသင်္ခါတေန အတ္ထာလင်္ကာရေန သံယုတ္တာ သဂုဏာ အတ္ထာလင်္ကာရသဟိတာ ကန္တာ ဣဝ ပတိဗ္ဗတာဒီဟိ ဂုဏေဟိ ယုတ္တာ သုဝဏ္ဏရဇတမဏိမုတ္တာဒိဓနေဟိ ဂီဝေယျကဋကနူပုရာဒီဟိ အာဘရဏေဟိ စ ယုတ္တာ အင်္ဂနာဝ အစ္စန္တကန္တာ ယတော အတိသယေန ရမဏီယာ, တတော တသ္မာ တေ အတ္ထာလင်္ကာရာ အဓုနာ ဒါနိ ဝုစ္စန္တေ. အလင်္ကရောန္တိ ဗန္ဓံ သရီရံ ဝါ ဧတေဟီတိ စ, အတ္ထဿ အလင်္ကာရာတိ စ, တေဟိ သဟိတာတိ စ, ဂုဏေဟိ သဟ ဝတ္တတီတိ စ, ဗန္ဓဿ ပဒ္ဓတီတိ စ, အစ္စန္တံ အတိသယေန ကန္တာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໖໔. ເມື່ອສະແດງການຈຳແນກສັບທາລັງການຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເມື່ອຈະເລີ່ມຕົ້ນແຕ່ງອັດຖາລັງການ ທີ່ອາໄສສັບທາລັງການນັ້ນເອງ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ອັດຖາລັງການ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ສະຄຸນ” (saguṇā) ຄື ວິທີແຕ່ງຄຳປະພັນ (bandhapaddhati) ຫຼືລຳດັບການແຕ່ງ (racanāvali) ທີ່ຈຳແນກເປັນຄຳຮ້ອຍກອງ (pajja) ແລະຄຳຮ້ອຍແກ້ວ (gajja) ເປັນຕົ້ນ ທີ່ປະກອບດ້ວຍສັບທະຄຸນ ມີປະສາດະຄຸນເປັນຕົ້ນ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ຄຳວ່າ “ປະກອບດ້ວຍອັດຖາລັງການ” (atthālaṅkārasahitā) ຄື ປະກອບດ້ວຍອັດຖາລັງການ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ສະພາວະວຸດຕິ (sabhāvavutti - ການກ່າວຕາມສະພາວະ) ແລະ ວັງກະວຸດຕິ (vaṅkavutti - ການກ່າວແບບອ້ອມຄ້ອມ). ເໝືອນດັ່ງສະຕີ (aṅganā) ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ (kantā) ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄຸນສົມບັດ ມີຄວາມຈົງຮັກພັກດີຕໍ່ສາມີເປັນຕົ້ນ (saguṇā) ແລະປະກອບດ້ວຍອັດຖາລັງການ (atthālaṅkārasahitā) ຄື ປະກອບດ້ວຍຊັບ ມີຄຳ, ເງິນ, ແກ້ວມະນີ, ໄຂ່ມຸກ ເປັນຕົ້ນ ແລະເຄື່ອງປະດັບ ມີສາຍຄໍ, ກອກແຂນ, ສາຍຄໍຕີນ ເປັນຕົ້ນ, ເພາະເຫດທີ່ນາງເປັນທີ່ຮັກຢ່າງຍິ່ງ (accantakantā) ຄືມີຄວາມງົດງາມຢ່າງຍິ່ງ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ອັດຖາລັງການເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຈະກ່າວໃນບັດນີ້. ບົດວິເຄາະ (viggaho) ວ່າ: “Alaṅkaronti bandhaṃ sarīraṃ vā etehīti alaṅkārā” (ທຳມະຊາດເຫຼົ່າໃດ ຍ່ອມປະດັບຄຳປະພັນ ຫຼືຮ່າງກາຍ ດ້ວຍສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ເຫດນັ້ນ ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະລັງການ). “Atthassa alaṅkārā” ຊື່ວ່າ ອັດຖາລັງການ (ເຄື່ອງປະດັບຂອງເນື້ອຄວາມ). “Tehi sahitā” ຊື່ວ່າ ອັດຖາລັງການສະຫິຕະ (ປະກອບດ້ວຍອັດຖາລັງການເຫຼົ່ານັ້ນ). “Guṇehi saha vattatīti saguṇā” (ຄຳປະພັນໃດ ເປັນໄປພ້ອມກັບຄຸນສົມບັດ ເຫດນັ້ນ ຄຳປະພັນນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສະຄຸນ). “Bandhassa paddhatīti bandhapaddhati” (ວິທີແຫ່ງຄຳປະພັນ ຊື່ວ່າ ພັນທະພັດທະຕິ). “Accantaṃ atisayena kantāti accantakantā” (ນາງຜູ້ເປັນທີ່ຮັກຢ່າງຍິ່ງ ຄືງົດງາມຢ່າງຍິ່ງ ຊື່ວ່າ ອັດຈັນຕະກັນຕາ).

၁၆၅.

໑໖໕.

သဘာဝဝင်္ကဝုတ္တီနံ, ဘေဒါ ဒွိဓာ အလံကြိယာ;

ပဌမာ တတ္ထ ဝတ္ထူနံ, နာနာဝတ္ထာဝိဘာဝိနီ.

ອະລັງການ (ເຄື່ອງປະດັບ) ມີ ໒ ປະເພດ ໂດຍການຈຳແນກເປັນ ສະພາວະວຸດຕິ ແລະ ວັງກະວຸດຕິ; ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ຢ່າງທຳອິດ (ສະພາວະວຸດຕິ) ຍ່ອມສະແດງໃຫ້ເຫັນສະພາວະຕ່າງໆ ຂອງສິ່ງທັງຫຼາຍ.

၁၆၅. ကတိပ္ပဘေဒါ တေ ဣစ္စာဟ ‘‘သဘာဝ’’ဣစ္စာဒိ. သဘာဝဝုတ္တိ ဝင်္ကဝုတ္တီတိ ဣမေသံ ဘေဒါ ပဘေဒေန အလံကြိယာ အတ္ထာလင်္ကာရာဒွိဓာဒွိပ္ပကာရာ. [Pg.185] တေသု သဘာဝဝုတ္တိ ကီဒိသီတိ အာဟ ‘‘ပဌမာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ တာသု ပဌမာ သဘာဝဝုတ္တိ ဝတ္ထူနံ ပဒတ္ထာနံ ဇာတိဂုဏကြိယာဒဗ္ဗသဘာဝါနံ နာနာ ဝိစိတ္တာ, န ဒွေကာဝ အဝတ္ထာ အဝသရာ ဝိဘာဝိနီ ပကာသိကာ ဝိညေယျာ. ဇာတျာဒီနံ ပဒတ္ထာနံ ယထာသဘာဝမနေကပ္ပကာရံ သမ္မဒေဝ ဝိဝရန္တီ သဘာဝံ ပဒတ္ထာနံ ဝိစိတ္တံ ဝဒတီတိ သဘာဝဝုတ္တိ နာမာတိ အဓိပ္ပာယော, သာဝ ဇာတိယာ ပဒတ္ထသရူပဿ တထာတထာပဋိပါဒကတ္တေန ဝုတ္တိယာ ဇာတိပိ ဝုစ္စတိ.

໑໖໕. ເພື່ອຈະຕອບຄຳຖາມວ່າ “ອັດຖາລັງການເຫຼົ່ານັ້ນ ມີຈັກປະເພດ?” ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ສະພາວະ” ເປັນຕົ້ນ. ອະລັງການ (alaṃkriyā) ຄື ອັດຖາລັງການ ມີ ໒ ປະເພດ ໂດຍການຈຳແນກເປັນ ສະພາວະວຸດຕິ ແລະ ວັງກະວຸດຕິ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ສະພາວະວຸດຕິ ມີລັກສະນະແນວໃດ? ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ປະຖະມາ” (paṭhamā) ເປັນຕົ້ນ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ຢ່າງທຳອິດ ຄື ສະພາວະວຸດຕິ ພຶງຊາບວ່າ ເປັນເຄື່ອງສະແດງ (vibhāvinī/pakāsikā) ສະພາວະ (avatthā/avasarā) ທີ່ຫຼາກຫຼາຍ (nānā/vicittā) ບໍ່ແມ່ນພຽງຢ່າງດຽວຫຼືສອງຢ່າງ ຂອງສິ່ງທັງຫຼາຍ (vatthūnaṃ) ຄື ເນື້ອຄວາມຂອງຄຳ (padatthānaṃ) ທີ່ມີສະພາວະເປັນຊາດ (jāti), ຄຸນ (guṇa), ກິຣິຍາ (kriyā) ແລະ ທັບພະ (dabba - ສານ/ວັດຖຸ). ອະທິບາຍວ່າ: ເພາະເປີດເຜີຍສະພາວະອັນຫຼາກຫຼາຍຂອງເນື້ອຄວາມຂອງຄຳ ມີຊາດເປັນຕົ້ນ ຕາມຄວາມເປັນຈິງຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະກ່າວເຖິງສະພາວະອັນຫຼາກຫຼາຍຂອງເນື້ອຄວາມຂອງຄຳ ນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ສະພາວະວຸດຕິ”. ແລະສະພາວະວຸດຕິນັ້ນເອງ ເພາະສະແດງສະພາວະທີ່ແທ້ຈິງຂອງເນື້ອຄວາມຂອງຄຳໂດຍຊາດໃນລັກສະນະນັ້ນໆ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ “ຊາດ” (jāti) ໂດຍການກ່າວອີກດ້ວຍ.

၁၆၅. ပသတ္ထာလင်္ကာရာ ပဘေဒတော ဧတ္တကာတိ ဒဿေန္တော ‘‘သဘာဝိ’’စ္စာဒိမာဟ. အလံကြိယာ အတ္ထာလင်္ကာရာ သဘာဝဝင်္ကဝုတ္တီနံ ဘေဒါ ပဘေဒတော ဒွိဓာ ဒွိပ္ပကာရာ ဟောန္တိ. တတ္ထ တာသုဒွီသု ပဌမာ သဘာဝဝုတ္တိ ဝတ္ထူနံ ဇာတိဂုဏကြိယာဒဗ္ဗလက္ခဏာနံ ပဒတ္ထာနံ နာနာဝတ္ထာဝိဘာဝိနီ အနေကပ္ပကာရဿ ပကာသိနီ ဟောတိ. ဧတ္ထ ဇာတျာဒီနံ ပဒတ္ထာနံ အနေကပ္ပကာရသဘာဝပကာသိနီ သဘာဝဝုတ္တိ နာမ. ဧသာဝ ဇာတိ ဂုဏာဒိစတုဗ္ဗိဓပဒတ္ထာနံ သရူပသင်္ခါတဇာတိယာ တေဟိ အာကာရေဟိ ပဋိပါဒနတော ဥပစာရတော ဇာတိ နာမ ဟောတိ. ဇာတျာဒိပဒတ္ထာနံယေဝ ယထာသဘာဝံ ဟိတွာ ဝတ္ထုပရိကပ္ပိတအတိသယောပမာရူပကာဒိသရူပသင်္ခါတံ ဝင်္ကသဘာဝံ ပကာသေန္တီ ဝင်္ကဝုတ္တိ နာမ. ယဘာဝေါ စ ဝင်္ကော စာတိ စ, တေသံ ဝုတ္တီတိ စ, အလံကရောန္တိ ဧတာဟီတိ စ, နာနာ အနေကာ စ သာ အဝတ္ထာ စာတိ စ ဝါကျံ.

໑໖໕. ເມື່ອຈະສະແດງວ່າ ອະລັງການທີ່ໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງມີເທົ່ານີ້ ໂດຍການຈຳແນກ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ສະພາວະ” ເປັນຕົ້ນ. ອະລັງການ (alaṃkriyā) ຄື ອັດຖາລັງການ ມີ ໒ ປະເພດ ໂດຍການຈຳແນກເປັນ ສະພາວະວຸດຕິ ແລະ ວັງກະວຸດຕິ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ຢ່າງທຳອິດ ຄື ສະພາວະວຸດຕິ ຍ່ອມເປັນເຄື່ອງສະແດງສະພາວະຕ່າງໆ (nānāvatthāvibhāvinī) ຄື ເປັນເຄື່ອງສະແດງສະພາວະອັນຫຼາກຫຼາຍ ຂອງເນື້ອຄວາມຂອງຄຳ (padatthānaṃ) ທີ່ມີລັກສະນະເປັນຊາດ, ຄຸນ, ກິຣິຍາ ແລະ ທັບພະ. ໃນທີ່ນີ້ ຕົວທີ່ສະແດງສະພາວະອັນຫຼາກຫຼາຍຂອງເນື້ອຄວາມຂອງຄຳ ມີຊາດເປັນຕົ້ນ ນັ້ນຊື່ວ່າ ສະພາວະວຸດຕິ. ສະພາວະວຸດຕິນັ້ນເອງ ເພາະສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງຄຳ ໔ ປະເພດ ມີຊາດ ແລະ ຄຸນ ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍຮູບແບບນັ້ນໆ ໂດຍຊາດທີ່ເອີ້ນວ່າ ຮູບຮ່າງຂອງຕົນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ຊາດ” (jāti) ໂດຍອຸປະຈານ (ການປຽບທຽບ). ສ່ວນການສະແດງສະພາວະອ້ອມຄ້ອມ (vaṅkasabhāva) ທີ່ເອີ້ນວ່າ ຮູບແບບຂອງການກ່າວເກີນຈິງ (atisaya), ອຸປະມາ (upamā), ອຸປະລັກ (rūpaka) ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຈິນຕະນາການຂຶ້ນໃນວັດຖຸ ໂດຍລະຖິ້ມສະພາວະຕາມທຳມະຊາດຂອງເນື້ອຄວາມຂອງຄຳ ມີຊາດເປັນຕົ້ນ ນັ້ນຊື່ວ່າ ວັງກະວຸດຕິ. ວິເຄາະຄຳສັບ (vākyaṃ) ວ່າ: “Sabhāvo ca vaṅko ca” (ສະພາວະ ແລະ ຄວາມອ້ອມຄ້ອມ). “Tesaṃ vutti” (ການກ່າວເຖິງສະພາວະ ແລະ ຄວາມອ້ອມຄ້ອມເຫຼົ່ານັ້ນ). “Alaṃkaronti etāhīti alaṃkriyā” (ທຳມະຊາດເຫຼົ່າໃດ ຍ່ອມປະດັບດ້ວຍສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ເຫດນັ້ນ ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະລັງກິຣິຍາ). “Nānā anekā ca sā avatthā cāti nānāvatthā” (ສະພາວະນັ້ນ ຕ່າງໆ ແລະຫຼາກຫຼາຍ ເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ນານາວັດຖາ).

ယထာ –

ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ –

၁၆၆.

໑໖໖.

လီလာဝိကန္တိသုဘဂေါ,ဒိသာထိရဝိလောကနော;

ဗောဓိသတ္တင်္ကုရော ဘာသံ,ဝိရောစိ ဝါစမာသဘိံ.

ພະໂພທິສັດໜໍ່ເນື້ອພຸດທາງກູນ ຜູ້ງົດງາມດ້ວຍການຍ່າງຢ່າງມີສະຫງ່າລາສີ, ມີການແນມເບິ່ງໄປຍັງທິດທັງຫຼາຍຢ່າງໝັ້ນຄົງ, ໄດ້ຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວ ໃນຂະນະທີ່ກ່າວພະວາຈາອັນອົງອາດ (ອາສະພິວາຈາ).

၁၆၆. ‘‘ယထေ’’တိ တံ ဥဒါဟရတိ. လီလာယ ဝိလာသေန ဝိဟိတာယ ဝိကန္တိယာ ဂမနေန သတ္တပဒဝီတိဟာရသင်္ခါတေန သုဘဂေါ သုန္ဒရော ဒိသာသု ဒသသု ထိရမစလံ ဝိလောကနံ ယဿ သော ဗောဓိသတ္တင်္ကုရော တဒဟုဇာတော မဟာဗောဓိသတ္တော အာသဘိံ ဝါစံ ‘‘အဂ္ဂေါဟမသ္မီ’’တိအာဒိကမုတ္တမံ နိဗ္ဘယဝစနံ ဘာသံ ဝဒန္တော ဝိရောစိ ဝိသေသေန ရမဏီယတ္တံ ပတ္တော. အယံ သဘာဝဝုတ္တိ. ဧဝံ ဇာတိသဘာဝဝုတျာဒယောပိ ပရိကပ္ပနီယာ.

໑໖໖. ທ່ານສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “ຍະຖາ” (yathā) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ງົດງາມດ້ວຍການຍ່າງຢ່າງມີສະຫງ່າລາສີ” (līlāvikantisubhago) ຄື ຜູ້ງົດງາມ (subhago/sundaro) ດ້ວຍການຍ່າງ (gamanena) ທີ່ປະກອບດ້ວຍຄວາມສະຫງ່າງາມ (līlāya/vilāsena) ອັນໄດ້ແກ່ການຍ່າງໄປໄດ້ ໗ ກ້າວ (sattapadavītihārasaṅkhātena). ຄຳວ່າ “ມີການແນມເບິ່ງໄປຍັງທິດທັງຫຼາຍຢ່າງໝັ້ນຄົງ” (disāthiravilokano) ຄື ຜູ້ມີການແນມເບິ່ງ (vilokanaṃ) ໄປຍັງທິດທັງສິບ (disāsu dasasu) ຢ່າງໝັ້ນຄົງບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ (thiramacalaṃ). ຄຳວ່າ “ພະໂພທິສັດໜໍ່ເນື້ອພຸດທາງກູນ” (bodhisattaṅkuro) ຄື ພະມະຫາໂພທິສັດຜູ້ປະສູດໃນວັນນັ້ນ (tadahujāto mahābodhisatto). ຄຳວ່າ “ກ່າວພະວາຈາອັນອົງອາດ” (āsabhiṃ vācaṃ bhāsaṃ) ຄື ກ່າວ (vadanto) ພະວາຈາອັນປະເສີດແລະປາສະຈາກຄວາມຢ້ານກົວ (uttamaṃ nibbhayavacanaṃ) ມີຄຳວ່າ “ອັກໂຄຫະມັສມິ” (ເຮົາເປັນຜູ້ເລີດທີ່ສຸດ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ໄດ້ຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວ” (viroci) ຄື ໄດ້ເຖິງຄວາມງົດງາມເປັນພິເສດ. ນີ້ຄື ສະພາວະວຸດຕິ (ການກ່າວຕາມສະພາວະ). ໃນທຳນອງດຽວກັນນີ້ ຊາດິສະພາວະວຸດຕິ (ການກ່າວຕາມສະພາວະແຫ່ງຊາດ) ເປັນຕົ້ນ ກໍພຶງເຂົ້າໃຈໄດ້.

၁၆၆. ဣဒါနိ သဘာဝဝုတ္တိယာ ဥဒါဟရဏံ အာဟ ‘‘ယထာ – လီလာဝိကန္တိ’’စ္စာဒိ. လီလာဝိကန္တိသုဘဂေါ ဝိလာသဂမနေန သတ္တပဒဝီတိဟာရေန သုန္ဒရော ဒိသာထိရဝိလောကနော ဒသဒိသာသု အစလဩလောကနော ဗောဓိသတ္တင်္ကုရော မဟာဗောဓိသတ္တင်္ကုရော အာသဘိံ ဝါစံ ‘‘အဂ္ဂေါဟမသ္မီ’’တိအာဒိနာ အဘီတဝစနံ ဘာသံ ဝဒန္တော ဝိရောစိ အသောဘီတိ. ဣဟ ဗောဓိသတ္တသင်္ခါတဿ ဒဗ္ဗဿ လီလာဝိကန္တိဒိသာထိရဝိလောကနဝစောနိစ္ဆာရဏသင်္ခတာနံ အဝတ္ထာနံ ပကာသိတတ္တာ ဒဗ္ဗသဘာဝဝုတ္တီတိ ဉာတဗ္ဗာ. ဧသာယေဝ ဒဗ္ဗဂတဂတျာဒိဝိစိတြသရူပံ အလင်္ကရဏတော အလင်္ကာရော နာမ, ဒဗ္ဗဂတဂတျာဒယော ပန အလံကိရိယမာနတ္တာ အလံကိရိယာ နာမ. ဇာတိဂုဏကြိယာသဘာဝဝုတ္တိယောပိ ဧဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. လီလာယ ယုတ္တာ ဝိကန္တီတိ စ, တာယ သုဘဂေါတိ စ, ဒိသာသု ထိရံ ဝိလောကနံ ယဿေတိ စ, ဗောဓိယာ ပညာယ သတ္တောတိ စ, သောယေဝ အင်္ကုရောတိ စ, ဥသဘဿ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ. ဥသဘဿ ဘာဝသင်္ခါတာ အကမ္ပနီယာ ဌိတိ အာသဘံ နာမ, အကမ္ပဘာဝတော တေန သမာပိ ဝါစာ ဥပစာရတော အာသဘီ နာမ ဟောတိ.

໑໖໖. ບັດນີ້ ທ່ານກ່າວອຸທາຫອນຂອງສະພາວະວຸດຕິ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ຍະຖາ - ລີລາວິກັນຕິ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ງົດງາມດ້ວຍການຍ່າງຢ່າງມີສະຫງ່າລາສີ” (līlāvikantisubhago) ຄື ຜູ້ງົດງາມດ້ວຍການຍ່າງຢ່າງມີສະຫງ່າລາສີ ໂດຍການກ້າວໄປ ໗ ກ້າວ. ຄຳວ່າ “ມີການແນມເບິ່ງໄປຍັງທິດທັງຫຼາຍຢ່າງໝັ້ນຄົງ” (disāthiravilokano) ຄື ຜູ້ມີການແນມເບິ່ງຢ່າງບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນທິດທັງສິບ. ຄຳວ່າ “ພະໂພທິສັດໜໍ່ເນື້ອພຸດທາງກູນ” (bodhisattaṅkuro) ຄື ພະມະຫາໂພທິສັດໜໍ່ເນື້ອພຸດທາງກູນ. ຄຳວ່າ “ກ່າວພະວາຈາອັນອົງອາດ” (āsabhiṃ vācaṃ bhāsaṃ) ຄື ກ່າວພະວາຈາອັນປາສະຈາກຄວາມຢ້ານກົວ ມີຄຳວ່າ “ອັກໂຄຫະມັສມິ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ໄດ້ຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວ” (viroci) ຄື ໄດ້ງົດງາມແລ້ວ. ໃນທີ່ນີ້ ເພາະສະແດງສະພາວະ (avatthānaṃ) ທີ່ເອີ້ນວ່າ ການຍ່າງຢ່າງມີສະຫງ່າລາສີ, ການແນມເບິ່ງໄປຍັງທິດທັງຫຼາຍຢ່າງໝັ້ນຄົງ ແລະການກ່າວພະວາຈາ ຂອງທັບພະ (dabba - ສານ/ວັດຖຸ) ທີ່ເອີ້ນວ່າ ພະໂພທິສັດ, ຈຶ່ງພຶງຊາບວ່າເປັນ “ທັບພະສະພາວະວຸດຕິ” (dabbasabhāvavutti - ການກ່າວຕາມສະພາວະແຫ່ງທັບພະ). ສະພາວະວຸດຕິນີ້ເອງ ຊື່ວ່າ “ອະລັງການ” (alaṅkāra) ເພາະເປັນເຄື່ອງປະດັບຮູບແບບອັນຫຼາກຫຼາຍ ມີການເຄື່ອນໄຫວເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີຢູ່ໃນທັບພະ, ສ່ວນການເຄື່ອນໄຫວເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີຢູ່ໃນທັບພະນັ້ນ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຖືກປະດັບ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ອະລັງກິຣິຍາ” (alaṃkiriyā). ແມ່ນແຕ່ສະພາວະວຸດຕິແຫ່ງຊາດ (jāti), ຄຸນ (guṇa) ແລະ ກິຣິຍາ (kriyā) ກໍພຶງເຫັນໃນທຳນອງດຽວກັນນີ້. ວິເຄາະຄຳສັບ (vākyaṃ) ວ່າ: “Līlāya yuttā vikantī” (ການຍ່າງທີ່ປະກອບດ້ວຍຄວາມສະຫງ່າງາມ). “Tāya subhago” (ຜູ້ງົດງາມດ້ວຍການຍ່າງນັ້ນ). “Disāsu thiraṃ vilokanaṃ yassa” (ຜູ້ມີການແນມເບິ່ງຢ່າງໝັ້ນຄົງໃນທິດທັງຫຼາຍ). “Bodhiyā paññāya satto” (ສັດຜູ້ປະກອບດ້ວຍປັນຍາເຄື່ອງຕັດສະຮູ້). “Soyeva aṅkuro” (ທ່ານນັ້ນເອງເປັນໜໍ່ເນື້ອ). “Usabhassa bhāvo” (ຄວາມເປັນແຫ່ງໂຄອຸສະພະ/ຜູ້ນຳ). ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນຢ່າງບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ (akampanīyā ṭhiti) ທີ່ເອີ້ນວ່າ ຄວາມເປັນແຫ່ງໂຄອຸສະພະ ຊື່ວ່າ “ອາສະພະ” (āsabha), ເພາະຄວາມບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ພະວາຈາທີ່ສະເໝີດ້ວຍຄວາມບໍ່ຫວັ່ນໄຫວຮູ້ນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ອາສະພີ” (āsabhī) ໂດຍອຸປະຈານ.

၁၆၇.

໑໖໗.

ဝုတ္တိ ဝတ္ထုသဘာဝဿ, ယာ’ညထာ သာ ပရာဘဝေ;

တဿာ’နန္တဝိကပ္ပတ္တာ, ဟောတိ ဗီဇောပဒဿနံ.

การກ່າວເຖິງສະພາວະຂອງສິ່ງທັງຫຼາຍ ໂດຍປະການອື່ນ (ນອກຈາກສະພາວະທຳມະຊາດ) ນັ້ນ ຍ່ອມເປັນອັດຖາລັງການອີກຢ່າງໜຶ່ງ (ຄື ວັງກະວຸດຕິ); ເພາະວັງກະວຸດຕິນັ້ນ ມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ ຈຶ່ງເປັນພຽງການສະແດງແນວທາງ (ຫຼື ເມັດພັນ) ເທົ່ານັ້ນ.

၁၆၇. ဒုတိယမာဟ [Pg.186] ‘‘ဝုတ္တိ’’စ္စာဒိနာ. ဝတ္ထုနော ဇာတျာဒိရူပဿ ပဒတ္ထဿ သဘာဝေါ ယဿံ အဝတ္ထာယံ ယာဒိသံ ရူပံ တဿ အညထာဘာဝေန တဿ ရူပဿ တထေတံ ဒဗ္ဗာပနေန ဝုတ္တိ ဝစနံ. ပရာ ဘဝေ အညာ ဝင်္ကဝုတ္တိ နာမ သိယာ. ကိံ သာ သာကလ္လေန ဝတ္တုံ သက္ကာတိ အာဟ ‘‘တဿာ’’ဣစ္စာဒိ. တဿာ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ အနန္တဝိကပ္ပတ္တာ အပရိမိတဘေဒကတ္တာ ဗီဇဿ ကာရဏတ္တာ သကလဗျတ္တိဗျာပိသာမညရူပဿ ယတော ပရေ ဝိစိတ္တာလင်္ကာရာ ပသဝန္တိ, ဥပဒဿနံ ကထနံ ဟောတိ နိရဝသေသာဘိဓာနဿ ကေနာပျသက္ကုဏေယျတ္တာ.

໑໖໗. ທ່ານກ່າວເຖິງອັດຖາລັງການປະເພດທີສອງ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ວຸດຕິ” (vutti) ເປັນຕົ້ນ. ການກ່າວ (vutti/vacanaṃ) ເຖິງສະພາວະ (sabhāvo) ຂອງວັດຖຸ (vatthuno) ຄື ເນື້ອຄວາມຂອງຄຳ (padatthassa) ທີ່ມີຮູບແບບເປັນຊາດເປັນຕົ້ນ ໃນສະພາວະໃດໜຶ່ງ ແລະມີຮູບແບບຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ໂດຍຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນ (aññathābhāvena) ຄື ໂດຍການສະແດງຮູບແບບນັ້ນໃຫ້ຜິດແປກໄປຈາກເດີມ, ຊື່ວ່າ “ປະຣາ” (parā - ອີກຢ່າງໜຶ່ງ) ຄື ພຶງເປັນ “ວັງກະວຸດຕິ” (vaṅkavutti - ການກ່າວແບບອ້ອມຄ້ອມ). ເພື່ອຈະຕອບຄຳຖາມວ່າ “ສາມາດກ່າວເຖິງວັງກະວຸດຕິນັ້ນໄດ້ທັງໝົດຫຼືບໍ່?” ຈຶ່ງg່າວຄຳວ່າ “ຕັດສາ” (tassā) ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວັງກະວຸດຕິນັ້ນ ມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ (anantavikappattā) ຄື ມີການຈຳແນກບໍ່ມີຂອບເຂດ (aparimitabhedakattā), ແລະເພາະເມັດພັນ (bīja) ເປັນເຫດ (kāraṇa) ແຫ່ງຮູບແບບທົ່ວໄປທີ່ຄອບຄຸມທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງ ເຊິ່ງເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດຂອງອະລັງການອັນຫຼາກຫຼາຍອື່ນໆ, ຈຶ່ງເປັນພຽງການສະແດງ (upadassanaṃ) ຫຼືການກ່າວ (kathanaṃ) ເທົ່ານັ້ນ ເພາະບໍ່ມີໃຜສາມາດກ່າວເຖິງໄດ້ທັງໝົດໂດຍບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ (niravasesābhidhānassa).

၁၆၇. ဣဒါနိ ဝင်္ကဝုတ္တိံ ဒဿေတိ ‘‘ဝုတ္တိ’’စ္စာဒိနာ. ဝတ္ထုသဘာဝဿ ဇာတျာဒိပဒတ္ထသမ္ဗန္ဓိနော တာသု တာသု အဝတ္ထာသု ယော သဘာဝေါ ဝိဇ္ဇတိ, တဿ သဘာဝဿ အညထာ ဝိဇ္ဇမာနာကာရံ ဟိတွာ ဝတ္တုပရိကပ္ပိတေန အတိသယဥပမာရူပကာဒိအညပကာရေန ယာ ဝုတ္တိ ယံ ကထနံ အတ္ထိ, သာ ပရာဘဝေ သဘာဝဝုတ္တိတော အညာ ဝင်္ကဝုတ္တိ နာမ သိယာ. တဿာ ဝင်္ကဝုတ္တိယာ အနန္တဝိကပ္ပတ္တာ အပ္ပမာဏပက္ခတ္တာ ကထနေန ပရိသမာပေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ နယတော တဿ အနန္တပက္ခဿ ပရိဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဗီဇောပဒဿနံ ကာရဏမတ္တဿ နိဒဿနံ ဟောတိ. ဝက္ခမာနဘေဒတော ဧကမေကမ္ပိ အတ္တနာ သဒိသံ အနန္တဘေဒပရိဂ္ဂဟဇာနနတ္ထံ ပဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဝတ္ထူနံ သဘာဝေါတိ စ, အနန္တာ ဝိကပ္ပာ ယဿ သဘာဝဿေတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ, ဗီဇဿ ဥပဒဿနန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໖໗. ບັດນີ້ ທ່ານສະແດງວັງກະວຸດຕິ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ວຸດຕິ” (vutti) ເປັນຕົ້ນ. ການກ່າວ (vutti) ຫຼືການອະທິບາຍ (kathanaṃ) ເຖິງສະພາວະຂອງວັດຖຸ (vatthusabhāvassa) ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບເນື້ອຄວາມຂອງຄຳ ມີຊາດເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີຢູ່ໃນສະພາວະນັ້ນໆ ໂດຍລະຖິ້ມສະພາວະຕາມທຳມະຊາດນັ້ນເສຍ ແລ້ວສະແດງໂດຍປະການອື່ນ ມີການກ່າວເກີນຈິງ (atisaya), ອຸປະມາ (upamā), ອຸປະລັກ (rūpaka) ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຈິນຕະນາການຂຶ້ນໃນວັດຖຸ, ຊື່ວ່າ “ປະຣາ” (parā) ຄື ເປັນວັງກະວຸດຕິ ທີ່ຕ່າງໄປຈາກສະພາວະວຸດຕິ. ເພາະວັງກະວຸດຕິນັ້ນ ມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ (anantavikappattā) ຄື ມີແງ່ມຸມທີ່ປະມານບໍ່ໄດ້ (appamāṇapakkhattā) ແລະເພາະບໍ່ສາມາດກ່າວໃຫ້ຈົບສິ້ນລົງໄດ້, ຈຶ່ງເປັນພຽງການສະແດງແນວທາງ (bījopadassanaṃ) ຄື ເປັນການສະແດງພຽງແຕ່ເຫດ (kāraṇamattassa nidassanaṃ) ເພື່ອໃຫ້ເຂົ້າໃຈແງ່ມຸມອັນຫຼາກຫຼາຍນັ້ນໂດຍນິຍາຍ. ອະທິບາຍວ່າ: ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຍົກມາສະແດງພຽງແຕ່ປະເພດດຽວຈາກປະເພດທີ່ຈະກ່າວເຖິງ ກໍພຽງພໍທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈເຖິງການກຳນົດປະເພດອັນຫຼາກຫຼາຍທີ່ຄ້າຍຄືກັນກັບຕົນເອງໄດ້. ບົດວິເຄາະ (viggaho) ວ່າ: “Vatthūnaṃ sabhāvo” ຊື່ວ່າ ວັດຖຸສະພາວະ (ສະພາວະຂອງວັດຖຸ). “Anantā vikappā yassa sabhāvassa” (ສະພາວະໃດ ມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ). “Tassa bhāvo” (ຄວາມເປັນແຫ່ງສະພາວະນັ້ນ). “Bījassa upadassanaṃ” ຊື່ວ່າ ພີຊູປະທັດສະນະ (ການສະແດງເມັດພັນ/ແນວທາງ).

ဝင်္ကဝုတ္တိအတ္ထာလင်္ကာရဥဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

ຄຳອະທິບາຍການສະແດງອັດຖາລັງການປະເພດວັງກະວຸດຕິ

၁၆၈.

໑໖໘.

တတ္ထာ’တိသယဥပမာ-ရူပကာဝုတ္တိဒီပကံ;

အက္ခေပေါ’တ္ထန္တရနျာသော,ဗျတိရေကော ဝိဘာဝနာ.

ໃນວັງກະວຸດຕິນັ້ນ ມີ ອະຕິສະຍະ (ການກ່າວເກີນຈິງ), ອຸປະມາ (ການປຽບທຽບ), ອຸປະລັກ (ການປຽບເປັນ), ອາວຸດຕິ (ການກ່າວຊ້ຳ), ທີປະກະ (ການເຮັດໃຫ້ສະຫວ່າງ), ອັກເຂປະ (ການຄັດຄ້ານ), ອັດຖັນຕະຣັນຍາສະ (ການອ້າງເນື້ອຄວາມອື່ນ), ພະຍະຕິເຣກະ (ການປຽບທຽບຄວາມແຕກຕ່າງ) ແລະ ວິພາວະນາ (ການສະແດງເຫດ).

၁၆၉.

໑໖໙.

ဟေတုက္ကမော [Pg.187] ပိယတရံ, သမာသပရိကပ္ပနာ;

သမာဟိတံ ပရိယာယ-ဝုတ္တိဗျာဇောပဝဏ္ဏနံ.

ເຫຕຸ (ເຫດ), ຄะມະ (ລຳດັບ), ປິຍະຕະຣະ (ການກ່າວຄຳເປັນທີ່ຮັກຍິ່ງ), ສະມາສະ (ການກ່າວໂດຍຫຍໍ້), ປະຣິກັບປະນາ (ການຈິນຕະນາການ), ສະມາຫິຕະ (ການສະແດງຄວາມສະຫງົບ), ປະຣິຍາຍະວຸດຕິ (ການກ່າວໂດຍອ້ອມ) ແລະ ພະຍາໂຊປະວັນນະນາ (ການຊົມເຊີຍໂດຍມີເລ່ຫຼ່ຽມ).

၁၇၀.

໑໗໐.

ဝိသေသ ရုဠှာဟင်္ကာရာ,သိလေသော တုလျယောဂိတာ;

နိဒဿနံ မဟန္တတ္တံ,ဝဉ္စနာ’ပ္ပကတတ္ထုတိ.

ວິເສສະ (ຄວາມວິເສດ), ຣຸລະຫິ (ການໃຊ້ຕາມປະເພນີ), ອະຫັງກາຣະ (ການຖືຕົວ), ສິເລສະ (ການຫຼິ້ນຄຳສອງແງ່), ຕຸນຍະໂຍຄິຕາ (ການທຽບຄູ່ສະເໝີກັນ), นິທັດສະນະ (ການຍົກຕົວຢ່າງ), ມະຫັນຕັດຕະ (ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່), ວັນຈະນາ (ການຫຼອກລວງ) ແລະ ອັບປະຄະຕັດຖຸຕິ (ການຊົມເຊີຍສິ່ງທີ່ບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງ).

၁၇၁.

໑໗໑.

ဧကာဝလိ အညမညံ, သဟဝုတ္တိ ဝိရောဓိတာ;

ပရိဝုတ္တိဗ္ဘမောဘာဝေါ, မိဿ’မာသီ ရသီ ဣတိ.

ເອກາວະລີ (ການຮ້ອຍລຽງ), ອັນຍະມັນຍະ (ການຕ່າງກັນແລະກັນ), ສະຫະວຸດຕິ (ການກ່າວຮ່ວມກັນ), ວິໂຣທິຕາ (ຄວາມຂັດແຍ້ງ), ປະຣິວຸດຕິ (ການແລກປ່ຽນ), ພະມະ (ຄວາມຫຼົງຜິດ), ພາວະ (ສະພາວະອັນເດັ່ນຊັດ), ມິດສະ (ການປະສົມປະສານ), ອາສີ (ການອວຍພອນ) ແລະ ຣะສີ (ການມີລົດຊາດ).

၁၇၂.

໑໗໒.

ဧတေ ဘေဒါ သမုဒ္ဒိဋ္ဌာ, ဘာဝေါ ဇီဝိတမုစ္စတေ;

ဝင်္ကဝုတ္တီသု ပေါသေတိ, သိလေသော တု သိရိံ ပရံ.

ປະເພດເຫຼົ່ານີ້ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວ, ພາວະ (bhāva) ໄດ້ຮັບການກ່າວຂານວ່າເປັນຊີວິດ (ຂອງຄຳປະພັນ); ສ່ວນສິເລສະ (silesa) ຍ່ອມບຳລຸງຄວາມງົດງາມຢ່າງຍິ່ງໃນວັງກະວຸດຕິທັງຫຼາຍ.

၁၆၈-၁၇၂. ယထောဒ္ဒေသံ နိဒ္ဒိသိတုကာမော ဥဒ္ဒိသတိ ‘‘တတ္ထေ’’စ္စာဒိ. တတ္ထာတိ တဿံ ဝင်္ကဝုတ္တိယံ ‘‘ဧတေ ဘေဒါ သမုဒ္ဒိဋ္ဌာ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. သမုဒ္ဒိဋ္ဌာတိ သင်္ခေပနယေန ဝုတ္တာ. အတိသယော ဥပမာ ရူပကံ အာဝုတ္တိ ဒီပကဉ္စ, သမာသော သမာသဝုတ္တိ ပရိကပ္ပနာ စ, ဝိသေသော ရုဠှာဟင်္ကာရော စ, ဇီဝိတမုစ္စတေတိ တဒဘာဝေ ဗန္ဓဿ ဆဝဿေဝ ဟေယျတ္တာ ဝုတ္တံ, သိလေသော တု ဝင်္ကဝုတ္တီသု သဘာဝဝုတ္တိံ ဟိတွာ ဝတ္ထုသဘာဝတော အညထာ ယထာ တထာ ပရိကပ္ပနရူပါသု အတိသယာဒီသု ဝုတ္တီသု ပရံ သိရိံ ကန္တိံ ပေါသေတိ တံ ပူရေတိ အာဝဟတီတိ.

໑໖໘-໑໗໒. ເມື່ອມີຄວາມປະສົງຈະອະທິບາຍຕາມລຳດັບທີ່ສະແດງໄວ້ ຈຶ່ງສະແດງດ້ວຍຄຳວ່າ “ຕັດຖະ” (tattha) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ຕັດຖະ” ຄື ໃນວັງກະວຸດຕິນັ້ນ, ເຊິ່ງມີຄວາມເຊື່ອມໂຍງກັບຄຳວ່າ “ete bhedā samuddiṭṭhā” (ປະເພດເຫຼົ່ານີ້ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວ). ຄຳວ່າ “ສະມຸດທິດຖາ” (samuddiṭṭhā) ຄື ກ່າວໄວ້ໂດຍຫຍໍ້. ອະຕິສະຍະ (atisayo), ອຸປະມາ (upamā), ອຸປະລັກ (rūpaka), ອາວຸດຕິ (āvutti), ທີປະກະ (dīpaka), ສະມາສະ (samāso), ສະມາສະວຸດຕິ (samāsavutti), ປະຣິກັບປະນາ (parikappanā), ວິເສສະ (viseso), ຣຸລະຫິ ແລະ ອະຫັງກາຣະ (ruḷhāhaṅkāro). ທີ່ກ່າວວ່າ “ຊື່ວ່າເປັນຊີວິດ” (jīvitamuccate) ເພາະເມື່ອປາສະຈາກພາວະນັ້ນແລ້ວ ຄຳປະພັນກໍຄວນຖືກລະຖິ້ມ ເໝືອນດັ່ງຊາກສົບ. ສ່ວນສິເລສະ (sileso) ໃນວັງກະວຸດຕິທັງຫຼາຍ (vaṅkavuttīsu) - ໂດຍລະຖິ້ມສະພາວະວຸດຕິ (sabhāvavutti) ເສຍ - ໃນການກ່າວມີອະຕິສະຍະເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີຮູບແບບການຈິນຕະນາການໃຫ້ຜິດແປກໄປຈາກສະພາວະຂອງວັດຖຸ, ຍ່ອມບຳລຸງ (poseti) ຄື ເຮັດໃຫ້ເຕັມ ຫຼືນຳມາ ເຊິ່ງຄວາມງົດງາມຢ່າງຍິ່ງ (paraṃ siriṃ) ຄື ຄວາມສະຫວ່າງສະໄຫວ (kantiṃ).

၁၆၈-၁၇၂. ဘေဒဝန္တာနံ ပဒတ္ထာနံ သဘာဝကထနံ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန ပါကဋံ ဟောတီတိ ဝတ္တမာနေဟိ အလင်္ကာရေဟိ ဥဒ္ဒိသန္တော ‘‘တတ္ထာတိသယ…ပေ… ရသီ’’တိ ဂါထာစတုက္ကမာဟ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တိဿံ ဝင်္ကဝုတ္တိယံ ဣတိ ဧဝံ ဧတေ ပဉ္စတိံသ ဘေဒါ သမုဒ္ဒိဋ္ဌာ သင်္ခေပေန ဝုတ္တာတိ. ဧတေသံ ပန ပဒါနံ အတ္ထော နိဒ္ဒေသေ အာဝိဘဝိဿတိ. ဣမိနာ ဘာဝေါ စ သိလေသော စ အတိပ္ပသတ္ထောတိ ဒီပေတိ. ဘာဝေါ ဘာဝါလင်္ကာရော ဇီဝိတံ ဗန္ဓဿ ပါဏဘူတောတိ ဝုစ္စတေ, [Pg.188] ဘာဝရဟိတဿ ဗန္ဓဿ ဆဝသရီရဿ ဝိယ အနုပါဒေယျတ္တာ, သိလေသော တု သိလေသာလင်္ကာရော ပန ဝင်္ကဝုတ္တီသု အတိသယောပမာဒိဝင်္ကဝုတ္တီသု ပရမုက္ကံသဘူတံ သိရိံ သောဘံ ပေါသေတိ ပူရေတိ.

໑໖໘-໑໗໒. ເມື່ອຈະກ່າວວ່າ “ການກ່າວເຖິງສະພາວະຂອງເນື້ອຄວາມຂອງຄຳທີ່ມີການຈຳແນກ ຍ່ອມປະກົດຊັດເຈນຕາມລຳດັບທີ່ສະແດງໄວ້” ແລະເມື່ອຈະສະແດງດ້ວຍອະລັງການທີ່ມີຢູ່ ຈຶ່ງກ່າວຄາຖາ ໔ ບົດ ວ່າ “tatthātisaya…pe… rasī” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ “ຕັດຖະ” (tattha) ຄື ໃນວັງກະວຸດຕິນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ອິຕິ” (iti) ຄື ດ້ວຍປະການນີ້. ຄຳວ່າ “ete pañcatiṃsa bhedā samuddiṭṭhā” ຄື ປະເພດທັງ ໓໕ ເຫຼົ່ານີ້ ໄດ້ສະແດງໄວ້ໂດຍຫຍໍ້. ສ່ວນເນື້ອຄວາມຂອງຄຳເຫຼົ່ານີ້ ຈະປະກົດຊັດເຈນໃນຄຳອະທິບາຍລະອຽດ (niddesa). ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ພາວະ ແລະ ສິເລສະ ເປັນສິ່ງທີ່ໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ “ພາວະ” (bhāvo) ຄື ພາວາລັງການ (bhāvālaṅkāro) ໄດ້ຮັບການກ່າວຂານວ່າເປັນຊີວິດ (jīvitaṃ) ຄື ເປັນລົມຫາຍໃຈ (pāṇabhūto) ຂອງຄຳປະພັນ, ເພາະຄຳປະພັນທີ່ປາສະຈາກພາວະ ຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ຍອມຮັບ ເໝືອນດັ່ງຮ່າງກາຍທີ່ຕາຍແລ້ວ. ສ່ວນຄຳວ່າ “ສິເລສະ” (sileso) ຄື ສິເລສາລັງການ (silesālaṅkāro) ໃນວັງກະວຸດຕິທັງຫຼາຍ ມີວັງກະວຸດຕິມີອະຕິສະຍະແລະອຸປະມາເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບຳລຸງ (poseti) ຄື ເຮັດໃຫ້ເຕັມ (pūreti) ເຊິ່ງຄວາມງົດງາມ (siriṃ) ຄື ຄວາມສະຫວ່າງສະໄຫວ (sobhaṃ) ອັນເປັນເລີດຢ່າງຍິ່ງ.

နိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

ຄຳອະທິບາຍລະອຽດ (ນິດເທສະວັນນະນາ)

၁၇၃.

໑໗໓.

ပကာသိကာ ဝိသေသဿ,သိယာ’တိသယဝုတ္တိ ယာ;

လောကာတိက္ကန္တဝိသယာ,လောကိယာတိ စ သာ ဒွိဓာ.

ການກ່າວໃດ ທີ່ເປັນເຄື່ອງສະແດງຄວາມວິເສດ (visesassa pakāsikā), ການກ່າວນັ້ນ ພຶງເປັນ ອະຕິສະຍະວຸດຕິ (atisayavutti - ການກ່າວເກີນຈິງ); ອະຕິສະຍະວຸດຕິນັ້ນ ມີ ໒ ປະເພດ ຄື: ປະເພດທີ່ມີຂອບເຂດເໜືອວິໄສຂອງໂລກ (lokātikkantavisayā) ແລະ ປະເພດທີ່ເປັນໄປໃນໂລກ (lokiyā).

၁၇၃. တတ္ထာတိသယဝုတ္တီနံ တာဝ နိဒ္ဒိသန္တော အာဟ ‘‘ပကာသိကာ’’ဣစ္စာဒိ. ဝိသေသဿ ဝတ္ထုဂတဿာတိမတ္တဿ ပကာသိကာယာတိ အနုဝဒိတွာ သာ အတိသယဝုတ္တိ သိယာတိ ဝိဓီယတေ, အတိသယဿ ဝတ္ထုနော ဥက္ကံသဿ ပဋိပါဒိကာ ဝုတ္တိ အတိသယဝုတ္တိ. သာ စ ဒုဝိဓာတိ အာဟ ‘‘လောက’’ဣစ္စာဒိ. လောကံ လောကပ္ပတီတိံ အတိက္ကန္တော ဝိသယော ဂေါစရော ယဿာ သာ လောကာတိက္ကန္တဝိသယာ စ လောကေ ဘဝါ လောကဌိတိမနတိက္ကန္တတ္တာတိ လောကိယာ စာတိ အတိသယဝုတ္တိ ဒွိဓာ ဒွိပ္ပကာရာ ဘဝတိ.

໑໗໓. ໃນອະຕິສະຍະວຸດຕິເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອຈະອະທິບາຍກ່ອນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ປະຄາສິກາ” (pakāsikā) ເປັນຕົ້ນ. ທ່ານກ່າວຕາມຄຳວ່າ “ເປັນເຄື່ອງສະແດງຄວາມວິເສດອັນຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ມີຢູ່ໃນວັດຖຸ” ແລ້ວຈຶ່ງກຳນົດວ່າ “ການກ່າວນັ້ນ ພຶງເປັນອະຕິສະຍະວຸດຕິ”. ການກ່າວທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມເປັນເລີດຂອງວັດຖຸ ຊື່ວ່າ ອະຕິສະຍະວຸດຕິ. ແລະອະຕິສະຍະວຸດຕິນັ້ນ ມີ ໒ ປະເພດ ດັ່ງທີ່ກ່າວຄຳວ່າ “ໂລກະ” (loka) ເປັນຕົ້ນ. ອະຕິສະຍະວຸດຕິ ມີ ໒ ປະເພດ (dvidhā/dvippakārā) ຄື: ປະເພດທີ່ມີຂອບເຂດເໜືອວິໄສຂອງໂລກ (lokātikkantavisayā) ເຊິ່ງມີຂອບເຂດຫຼືວິໄສ (visayo/gocaro) ກ້າວລ່ວງໂລກຫຼືຄວາມຮັບຮູ້ຂອງໂລກ (lokaṃ/lokappatītiṃ), ແລະປະເພດທີ່ເປັນໄປໃນໂລກ (lokiyā) ເພາະເກີດຂຶ້ນໃນໂລກ ແລະບໍ່ກ້າວລ່ວງສະພາວະຂອງໂລກ (loke bhavā lokaṭhitimanatikkantattā).

၁၇၃. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန အတိသယဝုတ္တိံ ဒဿေတိ ‘‘ပကာသိ’’စ္စာဒိနာ. ဝိသေသဿ ဇာတျာဒိပဒတ္ထဂတအဓိကဝိသေသဿ ယာ ဝုတ္တိ ပကာသိကာ, သာ အတိသယဝုတ္တိ နာမ သိယာ, သာ အတိသယဝုတ္တိ လောကာတိက္ကန္တဝိသယာ စ ဇာတျာဒိပဒတ္ထာနံ ယထာသဘာဝသင်္ခတလောကဌိတျာတိက္ကန္တဝိသယတ္တာ လောကာတိက္ကန္တ ဝိသယာတိ စ လောကိယာတိ စ ယထာဝုတ္တလောကမနတိက္ကမ္မ ပဝတ္တနတော လောကိယာတိ စေဝံ ဒွိဓာ ဒွိပ္ပကာရာ ဟောန္တိ. ဝဒတီတိ ဝုတ္တိ, အတိသယဿ ဝုတ္တီတိ စ, လောကံ အတိက္ကန္တော ဝိသယော ဧတိဿာတိ စ, လောကေ ဘဝါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ဝိသေသဿ ပကာသိကာ’’တိ ပသိဒ္ဓဂုဏာနုဝါဒေန [Pg.189] သာ အတိသယဝုတ္တိ သိယာတိ အပသိဒ္ဓံ အတိသယဝုတ္တိဝိဓာနံ ကရောတိ, ယထာ ‘‘ယော ကုဏ္ဍလီ, သော ဒေဝဒတ္တော’’တိ. အနုဝါဒကအနုဝါဒနီယဘေဒေါ ဥပရိပျေဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

໑໗໓. ບັດນີ້ ທ່ານສະແດງອະຕິສະຍະວຸດຕິ ຕາມລຳດັບທີ່ສະແດງໄວ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ປະຄາສິ” (pakāsi) ເປັນຕົ້ນ. ການກ່າວ (vutti) ໃດ ທີ່ເປັນເຄື່ອງສະແດງ (pakāsikā) ຄວາມວິເສດ (visesassa) ຄື ຄວາມວິເສດອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ທີ່ມີຢູ່ໃນເນື້ອຄວາມຂອງຄຳ ມີຊາດເປັນຕົ້ນ, ການກ່າວນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະຕິສະຍະວຸດຕິ. ອະຕິສະຍະວຸດຕິນັ້ນ ມີ ໒ ປະເພດ (dvidhā/dvippakārā) ຄື: ປະເພດທີ່ມີຂອບເຂດເໜືອວິໄສຂອງໂລກ (lokātikkantavisayā) ເພາະມີຂອບເຂດກ້າວລ່ວງສະພາວະຂອງໂລກ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ສະພາວະຕາມທຳມະຊາດຂອງເນື້ອຄວາມຂອງຄຳ ມີຊາດເປັນຕົ້ນ, ແລະປະເພດທີ່ເປັນໄປໃນໂລກ (lokiyā) ເພາະເປັນໄປໂດຍບໍ່ກ້າວລ່ວງໂລກ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ບົດວິເຄາະ (viggaho) ວ່າ: “Vadatīti vutti” (ທຳມະຊາດໃດ ຍ່ອມກ່າວ ເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວຸດຕິ). “Atisayassa vutti” ຊື່ວ່າ ອະຕິສະຍະວຸດຕິ (ການກ່າວເຖິງຄວາມເກີນຈິງ). “Lokaṃ atikkanto visayo etissā” ຊື່ວ່າ ໂລກາຕິກກັນຕະວິសະຍາ (ນາງຜູ້ມີຂອບເຂດກ້າວລ່ວງໂລກ). “Loke bhavā” ຊື່ວ່າ ໂລກິຍາ (ນາງຜູ້ເກີດຂຶ້ນໃນໂລກ). ດ້ວຍການກ່າວຕາມຄຸນສົມບັດທີ່ຮູ້ກັນດີວ່າ “ເປັນເຄື່ອງສະແດງຄວາມວິເສດ”, ທ່ານຈຶ່ງກຳນົດອະຕິສະຍະວຸດຕິທີ່ຍັງບໍ່ຮູ້ກັນດີວ່າ “ພຶງເປັນອະຕິສະຍະວຸດຕິ”, ເໝືອນດັ່ງປະໂຫຍກວ່າ “ຜູ້ໃດໃສ່ຕຸ້ມຫູ, ຜູ້ນັ້ນຄື ເທວະທັດ”. ການຈຳແນກລະຫວ່າງ ບົດກ່າວຕາມ (anuvādaka) ແລະ ບົດທີ່ຖືກກ່າວຕາມ (anuvādanīya) ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ກໍພຶງεຫັນໃນທຳນອງດຽວກັນນີ້.

၁၇၄.

໑໗໔.

လောကိယာတိသယဿေ’တေ,ဘေဒါ ယေ ဇာတိအာဒယော;

ပဋိပါဒီယတေ တွ’ဇ္ဇ,လောကာတိက္ကန္တဂေါစရာ.

ປະເພດທັງຫຼາຍ ມີຊາດິ (ຄວາມເກີດ) ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ເປັນແຜນກຂອງໂລກິຍາຕິສະຍະ (ອະຕິສາຍະວຸດຕິທາງໂລກ); ແຕ່ໃນບັດນີ້ ຈະສະແດງອະຕິສາຍະວຸດຕິທີ່ມີອາລົມລ່ວງພົ້ນໂລກ (ໂລກາຕິກກັນຕະໂຄຈະຣະ).

၁၇၄. အယံ ဒွိပ္ပကာရာ အတိသယဝုတ္တိ သဘာဝဝုတျာဒီဟိ ဘိန္နာတိ စေ? အာဟ ‘‘လောက’’ဣစ္စာဒိ. ဇာတိအာဒယော ယတော ပဒတ္ထဿ ဝိစိတ္တံ သရူပံ ဝဒတီတိ ဝိစိတ္တသရူပပဋိပါဒိကာ သဘာဝဝုတ္တိပိ အလင်္ကာရော, အလင်္ကာရိယံ တု ဝတ္ထုမတ္တံ, တတော သဘာဝဝုတျာဒယော ယေ ဘေဒါ ဝိသေသာ, ဧတေ လောကိယာတိသယဿ ဘေဒါ, ယထာ သရီရေ ယံ သဟဇံ သုန္ဒရတ္တံ, တဿ ပေါသကာပိ မုတ္တာဝလိပ္ပဘုတိ အလင်္ကာရောတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ဗန္ဓေပျလင်္ကာရိယဝတ္ထုနိမိတ္တံ ဓမ္မတ္တံ ယာယ ဥက္ကံသီယတိ, သာ ဥက္ကံသောတိ ဝုစ္စတိ. သာ စ ဝုတ္တိ အလင်္ကာရသဒ္ဒေန ဝုစ္စတေ. သာ ပန အတိသယဝုတ္တိယေဝ. တေနေဝါဟ ‘‘လောကိယာတိသယဿေတေ, ဘေဒါ ယေ ဇာတိအာဒယော’’တိ. ယတော ဧဝံ, တတော လောကာတိက္ကန္တဝိသယာ စ ဝိသုံ ဒဿနီယာတိ အာဟ ‘‘ပဋီ’’တိအာဒိ. တုသဒ္ဒေါ ဘေဒေ. အဇ္ဇ တု ဣဒါနိ ပန လောကာတိက္ကန္တဂေါစရာ ပဋိပါဒီယတေတိ သမ္ဗန္ဓော.

໑໗໔. ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ 'ອະຕິສາຍະວຸດຕິທີ່ມີ ໒ ປະການນີ້ ຕ່າງຈາກສະພາວະວຸດຕິເປັນຕົ້ນ ຫຼືບໍ່?' ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'ໂລກະ' ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ຊາດິເປັນຕົ້ນ ບອກເຖິງສະພາວະອັນວິຈິດຂອງອັດຖະ (ເນື້ອຄວາມຂອງບົດ) ດັ່ງນັ້ນ ສະພາວະວຸດຕິ ທີ່ສະແດງສະພາວະອັນວິຈິດນັ້ນ ຈຶ່ງຈັດເປັນອະລັງການ (ເຄື່ອງປະດັບ) ສ່ວນສິ່ງທີ່ຖືກປະດັບ (ອະລັງກາຣິຍະ) ນັ້ນ ເປັນພຽງຕົວວັດຖຸເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ປະເພດທັງຫຼາຍ ມີສະພາວະວຸດຕິເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນປະເພດຂອງໂລກິຍາຕິສະຍະ. ປຽບເໝືອນຄວາມງາມທີ່ມີມາແຕ່ກຳເນີດໃນຮ່າງກາຍ ເຄື່ອງປະດັບມີສ້ອຍໄຂ່ມຸກເປັນຕົ້ນ ທີ່ຊ່ວຍສົ່ງເສີມຄວາມງາມນັ້ນ ກໍເອີ້ນວ່າ ອະລັງການ; ໃນຄຳປະພັນກໍເຊັ່ນດຽວກັນ ສະພາວະໃດທີ່ເຮັດໃຫ້ຄຸນລັກສະນະອັນເປັນເຫດແຫ່ງວັດຖຸທີ່ຖືກປະດັບນັ້ນເດັ່ນຂຶ້ນ ສະພາວະນັ້ນເອີ້ນວ່າ ອຸກກັງສະ (ຄວາມດີເດັ່ນ). ແລະ ວຸດຕິ (ການກ່າວ) ນັ້ນ ກໍເອີ້ນດ້ວຍຄຳວ່າ ອະລັງການ. ແຕ່ແທ້ຈິງແລ້ວ ວຸດຕິນັ້ນກໍຄື ອະຕິສາຍະວຸດຕິນັ້ນເອງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'lokiyātisayassete, bhedā ye jātiādayo' (ປະເພດທັງຫຼາຍມີຊາດິເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ເປັນແຜນກຂອງໂລກິຍາຕິສະຍະ). ເພາະເຫດນັ້ນ อະຕິສາຍະວຸດຕິທີ່ມີວິໄສລ່ວງພົ້ນໂລກ ຈຶ່ງຄວນສະແດງໄວ້ຕ່າງຫາກ ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'paṭī' ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'ຕຸ' (tu) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍແຍກປະເພດ. ການເຊື່ອມໂຍງບົດຄື: 'ແຕ່ໃນບັດນີ້ ອະຕິສາຍະວຸດຕິທີ່ມີອາລົມລ່ວງພົ້ນໂລກ ຈະຖືກສະແດງ'.

၁၇၄. ဣဒါနိ ဧသာ ဒွိပ္ပကာရာပိ အတိသယဝုတ္တိသဘာဝဝုတျာဒီဟိ အနညာတိ ဒဿေတုံ ‘‘လောကိယေ’’စ္စာဒိမာဟ. ဇာတိအာဒယော ဇာတိဂုဏာဒိပဒတ္ထဂတဝိစိတ္တသရူပဿ ပကာသနတော နိဿယဝေါဟာရေန ‘‘ဇာတျာဒယော’’တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဇာတိသဘာဝဝုတ္တိဂုဏသဘာဝဝုတျာဒယော ယေ ဘေဒါ [Pg.190] ဝိသေသာ, ဧတေ လောကိယာတိသယဿ လောကိယာတိသယဝုတ္တိယာယေဝ ဘေဒါ အဝယဝါ. တတ္ထ လောကိယာတိသယဝုတ္တိ နာမ ဇာတိသဘာဝဝုတ္တိဂုဏသဘာဝဝုတျာဒယောယေဝါတိ. ဧသာယေဝ ဝိစိတြရူပပဋိပါဒိကာ ဥက္ကံသာတိ စ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ လောကိယာတိသယဝုတ္တိယာ ‘‘လီလာဝိကန္တိသုဘဂေါ’’တိ ဥဒါဟရဏဿ ဂမျမာနတ္တာ ဝက္ခမာနံ ပဋိဇာနာတိ ‘‘ပဋိပါဒီယတေ’’စ္စာဒိနာ. အဇ္ဇ တု ဣဒါနိ ပန လောကာတိက္ကန္တဂေါစရာ အတိသယဝုတ္တိ ပဋိပါဒီယတေ ဥဒါဟရဏတော နိပ္ဖာဒီယတိ. လောကေ ဘဝေါတိ စ, တဿ အတိသယော အာဓိက္ကမိတိ စ ဝါကျံ.

໑໗໔. ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງວ່າ ອະຕິສາຍະວຸດຕິທັງ ໒ ປະການນີ້ ບໍ່ຕ່າງຈາກສະພາວະວຸດຕິເປັນຕົ້ນ ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'lokiye' ເປັນຕົ້ນ. ປະເພດທັງຫຼາຍມີຊາດິເປັນຕົ້ນ ທີ່ຖືກລະບຸວ່າ 'ຊາດິຍາທິ' ໂດຍນິສສະຍະໂວຫານ (ໂວຫານອາໄສ) ເພາະສະແດງສະພາວະອັນວິຈິດທີ່ມີຢູ່ໃນອັດຖະຂອງບົດ ມີຊາດິ ແລະ ຄຸນ ເປັນຕົ້ນ ຄື ປະເພດທັງຫຼາຍມີຊາດິສະພາວະວຸດຕິ ແລະ ຄຸນສະພາວະວຸດຕິເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ເປັນສ່ວນປະກອບ (ແຜນກ) ຂອງໂລກິຍາຕິສະຍະ ຫຼື ໂລກິຍາຕິສາຍະວຸດຕິນັ້ນເອງ. ໃນບັນດາປະເພດເຫຼົ່ານັ້ນ ໂລກິຍāຕິສາຍະວຸດຕິ ກໍຄືຊາດິສະພາວະວຸດຕິ ແລະ ຄຸນສະພາວະວຸດຕິເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ. ແລະ ວຸດຕິທີ່ສະແດງສະພາວະອັນວິຈິດນີ້ ກໍເອີ້ນວ່າ ອຸກກັງສະ (ຄວາມດີເດັ່ນ) ເຊັ່ນກັນ. ເມື່ອຕົວຢ່າງຂອງໂລກິຍາຕິສາຍະວຸດຕິ ຄື 'līlāvikantisubhago' ເປັນອັນເຂົ້າໃຈໄດ້ແລ້ວ ພະອາຈານຈຶ່ງປະຕິຍານສິ່ງທີ່ຈະກ່າວຕໍ່ໄປດ້ວຍຄຳວ່າ 'paṭipādīyate' ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນບັດນີ້ ອະຕິສາຍະວຸດຕິທີ່ມີອາລົມລ່ວງພົ້ນໂລກ ຈະຖືກສະແດງ ຄືເຮັດໃຫ້ສຳເລັດດ້ວຍຕົວຢ່າງ. ວິເຄາະສັບວ່າ: 'loke bhavo' (ເກີດໃນໂລກ = ໂລກິຍະ) ແລະ 'tassa atisayo' (ຄວາມຍິ່ງຍວດແຫ່ງໂລກິຍະນັ້ນ = ໂລກິຍາຕິສະຍະ).

၁၇၅.

໑໗໕.

ပိဝန္တိ ဒေဟကန္တီ ယေ,နေတ္တဉ္ဇလိပုဋေန တေ;

နာ’လံ ဟန္တုံ ဇိနေ’သံ တွံ,တဏှံ တဏှာဟရောပိ ကိံ.

ຂ້າແດ່ພະຊິນະເຈົ້າ! ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດ ດື່ມສະໄຫວແຫ່ງພະວໍຣະກາຍຂອງພະອົງ ດ້ວຍອັນຊະລີຄືດວງຕາ, ພະອົງແມ່ນວ່າຈະເປັນຜູ້ກຳຈັດຕັນຫາ (ຄວາມຢາກ) ແຕ່ເຫດໃດຈຶ່ງບໍ່ສາມາດກຳຈັດຕັນຫາ (ຄວາມຫິວນ້ຳ) ຂອງຊົນເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້?

၁၇၅. တမုဒါဟရတိ ‘‘ပိဝန္တိ’’စ္စာဒိနာ. ဇိန တေ ဒေဟကန္တီ သရီရသောဘာယော ယေ ဇနာ နေတ္တဉ္ဇလိပုဋေန အတ္တနော နယနဒွန္ဒသင်္ခါတေန အဉ္ဇလိပုဋေန ပိဝန္တိ, ဧသံ ဇနာနံ တဏှံ ပိပါသံ လောဘမေဝ ဝါ ဟရတိ အနုပတတိ. တဏှာဟရောပိ သမာနော တွံ ဟန္တုံ နိဝတ္တိတုံ ကိံ နာလံ ကသ္မာ အသမတ္ထောသိ. တဏှာဟရာ နာမ တဏှမေဝ နုဒန္တိ. အတြ ဟနန္တာမပိဟ သမ္ပနုဒတိ လောကဌိတိံ အတိက္ကမ္မ ဒေဟကန္တိယာ ဗဟုတ္တနဓမ္မော ဝုတ္တော.

໑໗໕. ພະອາຈານສະແດງຕົວຢ່າງຂອງອະຕິສາຍະວຸດຕິນັ້ນດ້ວຍຄຳວ່າ 'pivanti' ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແດ່ພະຊິນະເຈົ້າ! ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດ ດື່ມສະໄຫວແຫ່ງພະວໍຣະກາຍ ຄືຄວາມງົດງາມແຫ່ງພະວໍຣະກາຍຂອງພະອົງ ດ້ວຍອັນຊະລີຄືດວງຕາ ຄືອັນຊະລີທີ່ນັບໄດ້ວ່າເປັນດວງຕາທັງສອງຂອງຕົນ, [ຄວາມງາມນັ້ນ] ຍ່ອມນຳໄປ ຫຼືຕິດຕາມໄປເຊິ່ງຕັນຫາ ຄືຄວາມຫິວ ຫຼືຄວາມໂລບ ຂອງຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ. ພະອົງແມ່ນວ່າຈະເປັນຜູ້ກຳຈັດຕັນຫາ (ຕັນຫາຫະຣະ) ແຕ່ເຫດໃດຈຶ່ງບໍ່ສາມາດ ຄືບໍ່ມີກຳລັງ ເພື່ອຈະກຳຈັດ ຄືຫ້າມເສຍ [ເຊິ່ງຕັນຫານັ້ນ]. ແທ້ຈິງແລ້ວ ຜູ້ທີ່ຊື່ວ່າ 'ຕັນຫາຫະຣະ' ຍ່ອມກຳຈັດຕັນຫາເທົ່ານັ້ນ. ໃນຄຳປະພັນນີ້ ແມ່ນວ່າຈະກຳຈັດຢູ່ ແຕ່ກໍຍັງບັນເທົາຢູ່, ສະພາວະອັນຫຼວງຫຼາຍແຫ່ງສະໄຫວຂອງພະວໍຣະກາຍ ຖືກກ່າວໄວ້ໂດຍລ່ວງພົ້ນສະພາວະທາງໂລກ.

၁၇၅. ဣဒါနိ ပဋိညာတာနုသာရေန ပဋိပါဒေတိ ‘‘ပိဝန္တိ’’စ္စာဒိနာ. ဘော ဇိန တေ တုယှံ ဒေဟကန္တီ သရီရသောဘာယော ယေ ဇနာ နေတ္တဉ္ဇလိပုဋေန နေတ္တသင်္ခါတေန ဟတ္ထပုဋေန ပိဝန္တိ, ဧသံ သာဓုဇနာနံ တဏှံ ပိပါသံ လောဘမေဝ [Pg.191] ဝါ တဏှာဟရောပိ တွံ သဗ္ဗေသံ တဏှာဝိနာသကောပိ ဟန္တုံ နိဝါရေတုံ ကိံ နာလံ ကသ္မာ အသမတ္ထောသီတိ. ဧတ္ထ ပိဝနံ နာမ ပိပါသံ ဝိနေတီတိ လောကသဘာဝေါ. တဏှံ ဟန္တုံ နာလမိတိ လောကသဘာဝမတိက္ကန္တတ္ထော. ကန္တီနံ အဓိကပိယတာ အတိသယဓမ္မော, တဿ ဝုတ္တိ ပန တဏှံ ဟန္တုံ နာလမိတိ လောကာတိက္ကန္တအတ္ထံ ဝိသယံ ကတွာ ပဝတ္တော ဟောတိ. သာ ပန ကထေတုမိစ္ဆိတံ ကန္တီနံ အဓိကပိယတံ တဏှာဟနနေ အသမတ္ထံ ဝတွာ ဒီပေတီတိ ဝင်္ကဝုတ္တိ နာမ. ဝုစ္စမာနာနံ ဥပမာရူပကာဒီနမ္ပိ ဝင်္ကဝုတ္တိတာ ဣစ္ဆိတတ္ထဿ ပကာရန္တရေန ပကာသနတောယေဝ. ယထာ နာမ သရီရသဟဇံ ပီနတ္တာဒိသုန္ဒရတ္တံ ဥဒ္ဒီပနာကာရေန ဌိတာ ကဋကဥဏှီသဟာရာဒယော အလင်္ကာရာ နာမ ဘဝန္တိ, ဧဝံ ဗန္ဓသရီရသင်္ခါတေ အလင်္ကရဏီယဝတ္ထုမှိ ဝိဇ္ဇမာနအတိပိယတာဒိမေဝ ဥဒ္ဒီပေတွာ အလင်္ကုရုမာနာ ‘‘တဏှာဟရောသိ တွံ ဧသံ ကန္တီ ပိဝန္တာနံ တဏှံ ဟန္တုံ နာလ’’မိတိ ဝါစာဘင်္ဂီ အလင်္ကာရော နာမ. အလင်္ကာရိယံ နာမ အလင်္ကာတဗ္ဗကန္တိပိယတာယ ဗဟုတ္တန္တိ. ဥတ္တရိပိ အလင်္ကာရအလင်္ကာရိယဝိဘာဂေါ စ အနုရူပတော ယောဇနက္ကမော စ ဧဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဒေဟေ ကန္တီတိ စ, အဉ္ဇလီယေဝ ပုဋောတိ စ, နေတ္တာနိယေဝ အဉ္ဇလိပုဋောတိ စ, တဏှံ ဟရတီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໗໕. ບັດນີ້ ພະອາຈານສະແດງຕາມທີ່ໄດ້ປະຕິຍານໄວ້ດ້ວຍຄຳວ່າ 'pivanti' ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແດ່ພະຊິນະເຈົ້າ! ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດ ດື່ມສະໄຫວແຫ່ງພະວໍຣະກາຍ ຄືຄວາມງົດງາມແຫ່ງພະວໍຣະກາຍຂອງພະອົງ ດ້ວຍອັນຊະລີຄືດວງຕາ ຄືອັນຊະລີທີ່ນັບໄດ້ວ່າເປັນດວງຕາ, ພະອົງແມ່ນວ່າຈະເປັນຜູ້ກຳຈັດຕັນຫາ (ຕັນຫາຫະຣะ) ຄືເປັນຜູ້ທຳລາຍຕັນຫາທັງປວງ ແຕ່ເຫດໃດຈຶ່ງບໍ່ສາມາດ ຄືບໍ່ມີກຳລັງ ເພື່ອຈະກຳຈັດ ຄືຫ້າມເສຍ ເຊິ່ງຕັນຫາ ຄືຄວາມຫິວ ຫຼືຄວາມໂລບ ຂອງສັດຈະຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ? ໃນຄຳປະພັນນີ້ ຄຳວ່າ 'ການດື່ມ' ໝາຍເຖິງ 'ການບັນເທົາຄວາມຫິວ' ອັນເປັນສະພາວະທາງໂລກ (ໂລກະສະພາວະ). ສ່ວນຄຳວ່າ 'ບໍ່ສາມາດກຳຈັດຕັນຫາໄດ້' ເປັນເນື້ອຄວາມທີ່ລ່ວງພົ້ນສະພາວະທາງໂລກ (ໂລກະສະພາວະມະຕິກກັນຕັດຖະ). ຄວາມເປັນທີ່ຮັກຢ່າງຍິ່ງແຫ່ງສະໄຫວ ເປັນອະຕິສາຍະທຳ (ຄຸນລັກສະນະອັນຍິ່ງຍວດ), ສ່ວນວຸດຕິ (ການກ່າວ) ແຫ່ງອະຕິສາຍະທຳນັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍເຮັດໃຫ້ເນື້ອຄວາມທີ່ລ່ວງພົ້ນໂລກ ຄື 'ບໍ່ສາມາດກຳຈັດຕັນຫາໄດ້' ນັ້ນໃຫ້ເປັນອາລົມ. ແລະ ວຸດຕິນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ວັງກະວຸດຕິ (ຄຳກ່າວອ້ອມຄ້ອມ) ເພາະສະແດງຄວາມເປັນທີ່ຮັກຢ່າງຍິ່ງແຫ່ງສະໄຫວຕາມທີ່ປະສົງຈະກ່າວ ໂດຍການກ່າວວ່າ ບໍ່ສາມາດກຳຈັດຕັນຫາໄດ້. ຄວາມເປັນວັງກະວຸດຕິແຫ່ງອຸປະມາ ແລະ ອຸປະມານເປັນຕົ້ນ ທີ່ກຳລັງຈະກ່າວເຖິງ ກໍເພາະສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ປະສົງໂດຍວິທີອື່ນນັ້ນເອງ. ປຽບເໝືອນຄວາມງາມທີ່ມີມາແຕ່ກຳເນີດໃນຮ່າງກາຍ ມີຄວາມເຕັ່ງຕຶງເປັນຕົ້ນ ເຄື່ອງປະດັບມີກຳໄລ, ມົງກຸດ ແລະ ສ້ອຍຄໍເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນລັກສະນະສົ່ງເສີມຄວາມງາມນັ້ນ ຍ່ອມເປັນເຄື່ອງປະດັບ; ໃນວັດຖຸທີ່ຄວນປະດັບອັນນັບໄດ້ວ່າເປັນຮ່າງກາຍແຫ່ງຄຳປະພັນກໍເຊັ່ນດຽວກັນ ການສົ່ງເສີມແລະປະດັບຄວາມເປັນທີ່ຮັກຢ່າງຍິ່ງທີ່ມີຢູ່ເທົ່ານັ້ນ ແລ້ວກ່າວດ້ວຍໂວຫານ (ວາຈາພັງຄີ) ວ່າ 'ພະອົງເປັນຜູ້ກຳຈັດຕັນຫາ ແຕ່ບໍ່ສາມາດກຳຈັດຕັນຫາຂອງຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ດື່ມສະໄຫວຂອງພະອົງໄດ້' ນີ້ຈັດເປັນອະລັງການ. ສ່ວນອະລັງກາຣິຍະ (ສິ່ງທີ່ຖືກປະດັບ) ຄືຄວາມຫຼວງຫຼາຍແຫ່ງຄວາມເປັນທີ່ຮັກຂອງສະໄຫວທີ່ຄວນປະດັບ. ແມ່ນແຕ່ໃນພາຍໜ້າ ການແຍກອະລັງການແລະອະລັງກາຣິຍະ ແລະ ວິທີການປະກອບຕາມຄວາມເໝາະສົມ ກໍພຶງເຫັນໂດຍທຳນອງນີ້ເຊັ່ນກັນ. ວິເຄາະສັບວ່າ: 'dehe kantī' (ສະໄຫວໃນຮ່າງກາຍ), 'añjalīyeva puṭo' (ອັນຊະລີນັ້ນເອງເປັນແອ່ງ), 'nettāniyeva añjalipuṭo' (ດວງຕາທັງສອງນັ້ນເອງເປັນອັນຊະລີຄືແອ່ງ), ແລະ 'taṇhaṃ haratīti' (ຜູ້ກຳຈັດຕັນຫາ).

၁၇၆.

໑໗໖.

ဥပမာနောပမေယျာနံ, သဓမ္မတ္တံ သိယော’ပမာ;

သဒ္ဒတ္ထဂမ္မာ ဝါကျတ္ထ-ဝိသယာတိ စ သာ တိဓာ.

ຄວາມມີທຳ (ຄຸນລັກສະນະ) ສະເໝີກັນ ແຫ່ງອຸປະມານ ແລະ ອຸປະໄມ ພຶງເປັນອຸປະມາ; ແລະ ອຸປະມານັ້ນ ມີ ໓ ປະການ ຄື: ເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍສັບ (ສັດທະຄຳມາ), ເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍອັດຖະ (ອັດຖະຄຳມາ) ແລະ ມີເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກເປັນວິໄສ (ວາກະຍັດຖະວິສະຍາ).

၁၇၆. ဥပမံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ဥပမာနေ’’စ္စာဒိနာ. ဥပမီယတေ အနေနာတိ ဥပမာနံ, ပဒုမာဒိကဝတ္ထု. ပဒုမာဒိကော တု သဒ္ဒေါ ဥပမာနဝါစကော. ဥပမီယတီတိ ဥပမေယျံ, မုခါဒိကဝတ္ထု. မုခါဒိကော သဒ္ဒေါ တု ဥပမေယျဝါစကော. တေသံ ဥပမာနောပမေယျာနံ ပဒုမာဒိမုခါဒိဝတ္ထူနဉ္စ. သဓမ္မတ္တန္တိ သမာနော ဓမ္မော ကန္တိမန္တတာ ယဿ သော သဓမ္မော, တဿ ဘာဝေါ သဓမ္မသဒ္ဒဿ ပဝတ္တိနိမိတ္တသမာနေန ဓမ္မေန သဟ သမ္ဗန္ဓော သဓမ္မတ္တံ [Pg.192] ဥပမာနောပမေယျပတိဋ္ဌိတံ ဥပမာ သိယာ, ဥပမီယတိ ယထာဝုတ္တော သမ္ဗန္ဓောတိ ကတွာ. သာ ပနာလင်္ကာရိယဿ ဓမ္မဿာတိသယပဋိပါဒနပ္ပကာရော. ကတိဝိဓာ သာတိ အာဟ ‘‘သဒ္ဒ’’ဣစ္စာဒိ. သဒ္ဒေါ စ အတ္ထော စ, တေဟိ ဂမ္မာ ပတီယမာနာ သဒ္ဒတ္ထဂမ္မာ. ဝါကျံ ပဒသမုဒါယော. တဿ အတ္ထော ဝိသယော ဂေါစရော ယဿာ ဝါကျတ္ထဝိသယာတိ စ သာ ဥပမာ တိဝိဓာ သဒ္ဒဂမ္မအတ္ထဂမ္မဝါကျတ္ထဝိသယာတိ တိဓာ ဟောတိ.

໑໗໖. ພະອາຈານສະແດງລັກສະນະຂອງອຸປະມາດ້ວຍຄຳວ່າ 'upamāne' ເປັນຕົ້ນ. ວັດຖຸໃດທີ່ຖືກນຳມາປຽບທຽບ ວັດຖຸນັ້ນຊື່ວ່າ ອຸປະມານ (ສິ່ງປຽບທຽບ) ເຊັ່ນ ດອກບົວເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນສັບມີດອກບົວເປັນຕົ້ນ ເປັນສັບບອກອຸປະມານ. ວັດຖຸໃດທີ່ຖືກປຽບທຽບ ວັດຖຸນັ້ນຊື່ວ່າ ອຸປະໄມ (ສິ່ງຖືກປຽບທຽບ) ເຊັ່ນ ໃບໜ້າເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນສັບມີໃບໜ້າເປັນຕົ້ນ ເປັນສັບບອກອຸປະໄມ. ແຫ່ງອຸປະມານ ແລະ ອຸປະໄມທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຄືແຫ່ງວັດຖຸມີດອກບົວ ແລະ ໃບໜ້າເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'ສະທັມມັດຕະ' (sadhammatta) ຄື ທຳ (ຄຸນລັກສະນະ) ໃດທີ່ມີສະເໝີກັນ ເຊັ່ນ ຄວາມມີສະໄຫວ ທຳນັ້ນຊື່ວ່າ ສະທຳ (sadhamma), ຄວາມເປັນແຫ່ງສະທຳນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະທັມມັດຕະ ຄືການເຊື່ອມໂຍງກັບທຳສະເໝີກັນອັນເປັນເຫດໃຫ້ເກີດສັບວ່າ ສະທຳ. ອຸປະມາ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນອຸປະມານ ແລະ ອຸປະໄມ ພຶງມີຂຶ້ນ ເພາະການປຽບທຽບການເຊື່ອມໂຍງຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນ. ແລະ ອຸປະມານັ້ນ ເປັນວິທີການສະແດງຄວາມຍິ່ງຍວດແຫ່ງທຳທີ່ຄວນປະດັບ. ພະອາຈານກ່າວຄຳວ່າ 'sadda' ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອຕອບຄຳຖາມວ່າ 'ອຸປະມານັ້ນມີຈັກປະການ?'. ບົດວ່າ 'ສັດທັດຖະຄຳມາ' (saddatthagammā) ຄື ສິ່ງທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍສັບ ແລະ ອັດຖະ. ບົດວ່າ 'ວາກະຍະ' (vākya) ຄື ໝວດໝູ່ແຫ່ງບົດ. ອຸປະມາໃດທີ່ມີເນື້ອຄວາມແຫ່ງວາກະຍະນັ້ນເປັນວິໄສ ຄືເປັນໂຄຈອນ ອຸປະມານັ້ນຊື່ວ່າ ວາກະຍັດຖະວິສະຍາ. ແລະ ອຸປະມານັ້ນ ມີ ໓ ປະການ ຄື: ສັດທະຄຳມາ, ອັດຖະຄຳມາ ແລະ ວາກະຍັດຖະວິສະຍາ.

၁၇၆. ဣဒါနိ ဥပမာလင်္ကာရံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ဥပမာနော’’စ္စာဒိနာ. ဥပမာနောပမေယျာနံ စန္ဒနီလုပ္ပလဒလာဘာဒီနံ အာနနနယနာဒီနဉ္စ ပဒတ္ထာနံ သဓမ္မတ္တံ ကန္တိမန္တတာပီနတာဒိတုလျဓမ္မသမ္ဗန္ဓော ဥပမာ နာမ သိယာ, သာ အလင်္ကရဏီယဝတ္ထုနော အာဓိက္ကပဋိပါဒနပ္ပကာရာ ဥပမာ သဒ္ဒတ္ထဂမ္မာ သဒ္ဒဂမ္မာ စ အတ္ထဂမ္မာ စ ဝါကျတ္ထဝိသယာ စ, ဣတိ ဧဝံ တိဓာ တိပ္ပကာရာ ဟောတိ. ဧတ္ထ ဥပမာနောပမေယျဘူတာနံ စန္ဒာနနာဒိပဒတ္ထာနံ သဓမ္မသင်္ခတော အညမညတုလျကန္တိမန္တတာပီနတာဒိဓမ္မယောဂေါ ပဒတ္ထာနံ ဥပမတ္ထဿ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ ဥပဋ္ဌာနတာယ ဥပမာ နာမ ဟောတိ, တန္နိဿယစန္ဒာဒယော ပန နိဿိတဝေါဟာရေန ဥပမာ နာမ ဟောတိ, ဥပမာနဘူတစန္ဒာဒိအတ္ထပဋိပါဒကော စန္ဒိမာဒိသဒ္ဒေါပိ တဒတ္ထေန ဥပမာ နာမ ဟောတိ, ဥပမေယျုပမေယျနိဿယတပ္ပဋိပါဒကာနမ္ပိ ဥပမေယျဘာဝေါ ဧဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဥပမီယတေ အနေနာတိ ဥပမာနန္တိ ကတွာ စန္ဒာဒိ ဥပမာနံ ဝုစ္စတိ, ဥပမီယတီတိ ဥပမေယျံ, အာနနာဒိ, ဥပမာနဉ္စ ဥပမေယျဉ္စာတိ စ, သမာနော စ သော ဓမ္မော စေတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ, သဒ္ဒေါ စ အတ္ထော စာတိ စ, တေဟိ ဂမ္မာတိ စ, ဝါကျဿ အတ္ထောတိ စ, သော ဝိသယော ယဿာ ဥပမာယာတိ စ ဝါကျံ.

໑໗໖. ບັດນີ້ ພະອາຈານສະແດງອຸປະມາລັງການດ້ວຍຄຳວ່າ 'upamāno' ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມມີທຳສະເໝີກັນ (ສະທັມມັດຕະ) ຄື ການປະກອບດ້ວຍທຳທີ່ສະເໝີກັນ ເຊັ່ນ ຄວາມມີສະໄຫວ ແລະ ຄວາມເຕັ່ງຕຶງ ເປັນຕົ້ນ ແຫ່ງອັດຖະຂອງບົດອັນເປັນອຸປະມານ ແລະ ອຸປະໄມ ມີພະຈັນ ແລະ ກີບດອກບົວຂຽວ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ໃບໜ້າ ແລະ ດວງຕາ ເປັນຕົ້ນ ພຶງເປັນອຸປະມາ. ອຸປະມານັ້ນ ເປັນວິທີການສະແດງຄວາມຍິ່ງຍວດແຫ່ງວັດຖຸທີ່ຄວນປະດັບ ມີ ໓ ປະການ ຄື: ສັດທັດຖະຄຳມາ (ເຊິ່ງແຍກເປັນ ສັດທະຄຳມາ ແລະ ອັດຖະຄຳມາ) ແລະ ວາກະຍັດຖະວິສະຍາ. ໃນອຸປະມານັ້ນ ການປະກອບດ້ວຍທຳມີຄວາມມີສະໄຫວ ແລະ ຄວາມເຕັ່ງຕຶງສະເໝີກັນແລະກັນ ອັນນັບວ່າເປັນທຳສະເໝີກັນ ແຫ່ງອັດຖະຂອງບົດມີພະຈັນ ແລະ ໃບໜ້າເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນອຸປະມານ ແລະ ອຸປະໄມ ຊື່ວ່າ ອຸປະມາ ເພາະຄວາມຕັ້ງຢູ່ແລະປາກົດຂຶ້ນແຫ່ງເນື້ອຄວາມປຽບທຽບຂອງອັດຖະຂອງບົດທັງຫຼາຍ. ສ່ວນພະຈັນເປັນຕົ້ນອັນເປັນທີ່ອາໄສແຫ່ງອຸປະມານັ້ນ ຊື່ວ່າ ອຸປະມາ ໂດຍນິສສິຕະໂວຫານ (ໂວຫານອາໄສ). ແມ່ນແຕ່ສັບມີຄຳວ່າ 'ຈັນທິມາ' ເປັນຕົ້ນ ທີ່ສະແດງອັດຖະມີພະຈັນເປັນຕົ້ນອັນເປັນອຸປະມານ ກໍຊື່ວ່າ ອຸປະມາ ໃນຄວາມໝາຍນັ້ນ. ຄວາມເປັນອຸປະໄມແຫ່ງອຸປະໄມ, ທີ່ອາໄສແຫ່ງອຸປະໄມ ແລະ ບົດສະແດງອຸປະໄມນັ້ນ ກໍພຶງເຫັນໂດຍທຳນອງນີ້ເຊັ່ນກັນ. ວິເຄາະສັບວ່າ: 'upamīyate anena' (ສິ່ງທີ່ຖືກນຳມາປຽບທຽບດ້ວຍສິ່ງນີ້) ຊື່ວ່າ ອຸປະມານ ຄື ພະຈັນເປັນຕົ້ນ; 'upamīyate' (ສິ່ງທີ່ຖືກປຽບທຽບ) ຊື່ວ່າ ອຸປະໄມ ຄື ໃບໜ້າເປັນຕົ້ນ; 'upamānañca upameyyañca' (ອຸປະມານ ແລະ ອຸປະໄມ); 'samāno ca so dhammo ca' (ທຳນັ້ນສະເໝີກັນດ້ວຍ); 'tassa bhāvo' (ຄວາມເປັນແຫ່ງທຳສະເໝີກັນນັ້ນ); 'saddo ca attho ca' (ສັບດ້ວຍ ອັດຖະດ້ວຍ); 'tehi gammā' (ເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍສັບແລະອັດຖະເຫຼົ່ານັ້ນ); 'vākyassa attho' (ເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກ); 'so visayo yassā' (ເນື້ອຄວາມນັ້ນເປັນວິໄສແຫ່ງອຸປະມາໃດ).

၁၇၇.

໑໗໗.

သမာသပစ္စယေဝါဒီ, သဒ္ဒါ တေသံ ဝသာ တိဓာ;

သဒ္ဒဂမ္မာ သမာသေန, မုနိန္ဒော စန္ဒိမာနနော.

ສັບທັງຫຼາຍ ມີສະມາດ (samāsa), ປັດໄຈ (paccaya) ແລະ ອິວະ (iva = ປຽບເໝືອນ) ເປັນຕົ້ນ; ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງັບເຫຼົ່ານັ້ນ ສັດທະຄຳມາ (ອຸປະມາທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍສັບ) ຈຶ່ງມີ ໓ ປະການ. ອຸປະມາທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍສະມາດ [ມີຕົວຢ່າງວ່າ]: 'ພະມຸນິນທົບາດ ມີພະພັກຄືພະຈັນ' (ມຸນິນໂທ ຈັນທິມາໂນໂນ).

၁၇၇. တတ္ထ [Pg.193] သဒ္ဒဂမ္မာပိ တိဓာ သိယာတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သမာသ’’ဣစ္စာဒိ. သမာသော စ ပစ္စယော စ ဣဝါဒိ စ, တေ သဒ္ဒါ နာမ, သဒ္ဒသဒ္ဒေန သမာသာဒယော ဝတ္တုမဓိပ္ပေတာတိ အတ္ထော. တေသံ သမာသာဒီနံ ဝသာ သဒ္ဒဂမ္မာ တိဓာ ဟောတိ သမာသသဒ္ဒဂမ္မာ ပစ္စယသဒ္ဒဂမ္မာ ဣဝါဒိသဒ္ဒဂမ္မာတိ, သမာသေန သမာသသဒ္ဒေန ဂမ္မာ ဥပမာ ဝုစ္စတီတိ သေသော. ဥဒါဟရတိ ‘‘မုနိန္ဒော စန္ဒိမာနနော’’တိ, စန္ဒိမာ ဝိယ ရုစိရမာနနံ မုခံ ယဿ သော စန္ဒိမာနနော. ဧတ္ထ စ စန္ဒိမံ ဥပမာနံ, အာနနံ ဥပမေယျံ, ရုစိရတ္တံ ဓမ္မော, စန္ဒိမာနနာနံ သမာနဓမ္မသမ္ဗန္ဓိဇောတကော ဝိယသဒ္ဒေါ, တေသု သာဓာရဏဓမ္မဝါစကဿ ဝိယသဒ္ဒဿ စောပမာဇောတကဿာပ္ပယောဂေါ သမာသေနေဝ ဝုတ္တတ္တာ, ဧတ္ထ ပန ဝိယသဒ္ဒေါ စန္ဒိမာသဒ္ဒေန ဥပမာနဝါစကေန သမ္ဗန္ဓမုပဂတော စန္ဒဂတမေဝ သဒိသတ္တံ ဝဒတိ, မုခဂတံ ပန သာမတ္ထိယာ ပဒီယတေ, ဧဝမီဒိသံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

໑໗໗. ໃນບັນດາອຸປະມາເຫຼົ່ານັ້ນ ເພື່ອສະແດງວ່າ ສັດທະຄຳມາກໍມີ ໓ ປະການ ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'samāsa' ເປັນຕົ້ນ. ສະມາດດ້ວຍ ປັດໄຈດ້ວຍ ແລະ ອິວະສັບເປັນຕົ້ນດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ສັບ; ອະທິບາຍວ່າ ພະອາຈານປະສົງຈະກ່າວເຖິງສະມາດເປັນຕົ້ນດ້ວຍຄຳວ່າ ສັບ. ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະມາດເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ສັດທະຄຳມາ ຈຶ່ງມີ ໓ ປະການ ຄື: ສະມາສະສັດທະຄຳມາ, ປັດຈະຍະສັດທະຄຳມາ ແລະ ອິວາທິສັດທະຄຳມາ. ບົດວ່າ 'ສະມາເສນະ' ຄື ອຸປະມາທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍສະມາສະສັບ ຍ່ອມຖືກກ່າວເຖິງ (ນີ້ຄືສ່ວນທີ່ເຫຼືອຂອງປະໂຫຍກ). ພະອາຈານສະແດງຕົວຢ່າງວ່າ 'munindo candimānano' (ພະມຸນິນທົບາດ ມີພະພັກຄືພະຈັນ) ຄື ພະມຸນີຜູ້ມີພະພັກ ຄືໃບໜ້າອັນງົດງາມ ປຽບເໝືອນພະຈັນ ຊື່ວ່າ ຈັນທິມາໂນໂນ. ແລະ ໃນຕົວຢ່າງນີ້ ພະຈັນເປັນອຸປະມານ, ໃບໜ້າເປັນອຸປະໄມ, ຄວາມງົດງາມເປັນທຳ (ຄຸນລັກສະນະ), ອິວະສັບເປັນຕົວສະແດງການເຊື່ອມໂຍງທຳສະເໝີກັນແຫ່ງພະຈັນແລະໃບໜ້າ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ມີການໃຊ້ສັບບອກສາທາຣະນະທຳ (ຄຸນລັກສະນະຮ່ວມ) ແລະ ອິວະສັບບອກອຸປະມາ ເພາະເນື້ອຄວາມເຫຼົ່ານັ້ນຖືກກ່າວໄວ້ດ້ວຍສະມາດແລ້ວ. ແຕ່ໃນບົດນີ້ ອິວະສັບທີ່ເຂົ້າຮ່ວມກັບຈັນທິມາສັບອັນເປັນສັບບອກອຸປະມານ ຍ່ອມບອກຄວາມຄ້າຍຄືກັນທີ່ມີຢູ່ໃນພະຈັນ, ສ່ວນຄວາມຄ້າຍຄືກັນທີ່ມີຢູ່ໃນໃບໜ້ານັ້ນ ຍ່ອມເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງເນື້ອຄວາມ (ສາມັດຖິຍະ). ພຶງເຫັນເນື້ອຄວາມນີ້ໂດຍທຳນອງນີ້.

၁၇၇. တေသု ယထာဝုတ္တေသု သဒ္ဒဂမ္မဿ တိဝိဓတ္တံ ဒဿေတုံ အာဟ ‘‘သမာသေ’’စ္စာဒိ. သမာသပစ္စယေဝါဒီ သမာသော, အာယာဒိပစ္စယာ, ဣဝါဒယော စ သဒ္ဒါ နာမ, တေသံ သမာသာဒီနံ ဝသာ ဘေဒေန သဒ္ဒဂမ္မာ တိဓာ သမာသသဒ္ဒဂမ္မာ ပစ္စယသဒ္ဒဂမ္မာ ဣဝါဒိသဒ္ဒဂမ္မာတိ တိဝိဓာ ဟောတိ. သမာသေန သမာသသဒ္ဒေန ဂမ္မောပမာ ဝုစ္စတိ ‘‘မုနိန္ဒော စန္ဒိမာနနော’’တိ. မုနိန္ဒော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ စန္ဒိမာနနော စန္ဒသမာနမနောဟရမုခမဏ္ဍလေန ယုတ္တော ဟောတိ, သမာသော စ ပစ္စယော စ ဣဝဣတိ ဣဒံ အာဒိ ယေသံ ဝါဒီနန္တိ စ, သဒ္ဒေန ဂမ္မာတိ စ, မုနီနံ ဣန္ဒောတိ စ, စန္ဒိမာ ဝိယ ရုစိရံ အာနနံ မုခံ ယဿေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ ‘‘စန္ဒိမာ’’တိ ဥပမာနံ, ‘‘အာနန’’န္တိ ဥပမေယျံ, ရုစိရတ္တံ ဥပမာနောပမေယျာနံ သာဓာရဏဓမ္မော, ‘‘ဝိယာ’’တိ သဒ္ဒေါ စန္ဒာနနာနံ ဒွိန္နံ အာနနဂတရုစိရတ္တံ စန္ဒေ စ, စန္ဒဂတရုစိရတ္တံ အာနနေ စ အတ္ထီတိ သမာနဓမ္မသမ္ဗန္ဓံ [Pg.194] ဇောတေတိ, ဣဟ သာဓာရဏဓမ္မဝါစကဿ ရုစိရသဒ္ဒဿ, တုလျဓမ္မသင်္ခါတောပမာဇောတကဿ ဝိယသဒ္ဒဿ စ အပ္ပယောဂေါ တေသံ အတ္ထာနံ သမာသေန ဝုတ္တတ္တာ. ဧတ္ထ ဥပမာနဝါစကေန စန္ဒိမာသဒ္ဒေန ယုတ္တော ဝိယ သဒ္ဒေါ စန္ဒဂတသဒိသတ္တံ ဇောတေတိ, မုခဂတသဒိသတ္တံ ပန သာမတ္ထိယာ ပတီယတေ. တထာ ဟိ မုခံ စန္ဒသမာနမာဂစ္ဆန္တံ စန္ဒဿ မုခသဒိသတ္တံ ဝိနာ န ဘဝတီတိ အညထာနုပပတ္တိ သာမတ္ထိယန္တိ.

໑໗໗. ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນ ໓ ປະການແຫ່ງສັດທະຄຳມາ ໃນບັນດາອຸປະມາທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນ ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ 'samāse' ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'ສະມາສະປັດຈະເຍວາທີ' (samāsapaccayevādī) ຄື ສະມາດ, ປັດໄຈມີອາຍະປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ແລະ ອິວະສັບເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ສັບ. ດ້ວຍອຳນາດ ຄື ໂດຍການແບ່ງແຫ່ງສະມາດເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ສັດທະຄຳມາ ຈຶ່ງມີ ໓ ປະການ ຄື: ສະມາສະສັດທະຄຳມາ, ປັດຈະຍະສັດທະຄຳມາ ແລະ ອິວາທິສັດທະຄຳມາ. ອຸປະມາທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍສະມາດ ຄື ດ້ວຍສະມາສະສັບ ຍ່ອມຖືກກ່າວເຖິງໃນບົດວ່າ 'munindo candimānano' (ພະມຸນິນທົບາດ ມີພະພັກຄືພະຈັນ). ພະມຸນິນທົບາດ ຄື ພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ເປັນຜູ້ມີພະພັກຄືພະຈັນ ຄື ປະກອບດ້ວຍພະພັກອັນງົດງາມສະເໝີດ້ວຍພະຈັນ. ວິເຄາະສັບວ່າ: 'samāso ca paccayo ca iva iti idaṃ ādi yesaṃ vādīnaṃ' (ສິ່ງທັງຫຼາຍມີສະມາດ, ປັດໄຈ ແລະ ອິວະສັບນີ້ເປັນຕົ້ນ); 'saddena gammā' (ເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍສັບ); 'munīnaṃ indo' (ພະຜູ້ເປັນໃຫຍ່ແຫ່ງມຸນີທັງຫຼາຍ); 'candimā viya ruciraṃ ānanaṃ mukhaṃ yassa' (ພະຜູ້ມີພະພັກ ຄືໃບໜ້າອັນງົດງາມ ປຽບເໝືອນພະຈັນ). ໃນຕົວຢ່າງນີ້ 'ຈັນທິມາ' ເປັນອຸປະມານ, 'ອານະນະ' ເປັນອຸປະໄມ, ຄວາມງົດງາມ ເປັນສາທາຣະນະທຳ (ຄຸນລັກສະນະຮ່ວມ) ແຫ່ງອຸປະມານ ແລະ ອຸປະໄມ, 'ວິຍະ' (viya) ສັບ ຍ່ອມສະແດງການເຊື່ອມໂຍງທຳສະເໝີກັນ ວ່າຄວາມງົດງາມທີ່ມີຢູ່ໃນໃບໜ້າແຫ່ງສິ່ງທັງສອງ (ພະຈັນແລະໃບໜ້າ) ກໍມີຢູ່ໃນພະຈັນ ແລະ ຄວາມງົດງາມທີ່ມີຢູ່ໃນພະຈັນ ກໍມີຢູ່ໃນໃບໜ້າ. ໃນບົດນີ້ ບໍ່ມີການໃຊ້ 'ຣຸຈິຣະ' ສັບບອກສາທາຣະນະທຳ ແລະ 'ວິຍະ' ສັບບອກອຸປະມາອັນນັບວ່າເປັນທຳສະເໝີກັນ ເພາະເນື້ອຄວາມເຫຼົ່ານັ້ນຖືກກ່າວໄວ້ດ້ວຍສະມາດແລ້ວ. ໃນບົດນີ້ ວິຍະສັບທີ່ປະກອບຮ່ວມກັບຈັນທິມາສັບອັນເປັນສັບບອກອຸປະມານ ຍ່ອມສະແດງຄວາມຄ້າຍຄືກັນທີ່ມີຢູ່ໃນພະຈັນ, ສ່ວນຄວາມຄ້າຍຄືກັນທີ່ມີຢູ່ໃນໃບໜ້ານັ້ນ ຍ່ອມເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງເນື້ອຄວາມ (ສາມັດຖິຍະ). ເພາະວ່າ ໃບໜ້າທີ່ເຂົ້າເຖິງຄວາມສະເໝີດ້ວຍພະຈັນ ຫາກປາສະຈາກຄວາມຄ້າຍຄືກັບໃບໜ້າຂອງພະຈັນແລ້ວ ຍ່ອມມີບໍ່ໄດ້ ນີ້ຄືຄວາມບໍ່ອາດເປັນໄປໄດ້ໂດຍປະການອື່ນ (ອັນຍະຖາໂນປະປັດຕິ) ອັນເປັນກຳລັງແຫ່ງເນື້ອຄວາມ.

၁၇၈.

໑໗໘.

အာယာဒီ ပစ္စယာ တေဟိ, ဝဒနံ ပင်္ကဇာယတေ;

မုနိန္ဒနယနဒွန္ဒံ, နီလုပ္ပလဒလီယတိ.

ປັດໄຈທັງຫຼາຍ ມີອາຍະປັດໄຈເປັນຕົ້ນ [ເປັນປະການທີ ໒]; ດ້ວຍປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນ [ມີຕົວຢ່າງວ່າ]: 'ພະພັກຍ່ອມປະພຶດຄືດອກບົວ' (ວະທະນັງ ປັງຄະຈາຍະເຕ); 'ພະເນດທັງສອງຂອງພະມຸນິນທົບາດ ຍ່ອມປະພຶດຄືກີບດອກບົວຂຽວ' (ມຸນິນທະນະຍະນະທะວັນທັງ ນີລຸບປະລະທະລີຍະຕິ).

၁၇၈. ဣဒါနိ ပစ္စယသဒ္ဒဂမ္မံ ဒဿေတိ ‘‘အာယာဒိ’’စ္စာဒိနာ. အာယာဒီတိ အာယဤယကပစ္စယာဒယော ပစ္စယာ ပစ္စယသဒ္ဒါ နာမ, တေဟိ ပစ္စယသဒ္ဒေဟိ ဂမ္မာ ဥပမာ ဝုစ္စတိ. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဝဒန’’မိစ္စာဒိ. ပင်္ကဇမိဝ ရုစိရမာစရတိ ပင်္ကဇာယတေ. ဧတ္ထာပိ ပင်္ကဇမုပမာနံ, အာစရဏကြိယာယ ကတ္တုဘူတံ အာနနမုပမေယျံ, ရုစိရတ္တံ သဓမ္မော, ပင်္ကဇာနနာနံ သမာနဓမ္မသမ္ဗန္ဓဇောတကော ဣဝသဒ္ဒေါ. တတ္ထ ရုစိရ ဣဝသဒ္ဒါနံ ပုဗ္ဗေ ဝိယာပ္ပယောဂေါ ပစ္စယေန ဝုတ္တတ္တာတိ သဗ္ဗတ္ထ ဝိညေယျံ. ဧဝမုပရိပိ.

໑໗໘. ບັດນີ້ ພະອາຈານສະແດງປັດຈະຍະສັດທະຄຳມາດ້ວຍຄຳວ່າ 'āyādi' ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'ອາຍາທິ' ຄື ປັດໄຈທັງຫຼາຍມີອາຍະປັດໄຈ ແລະ ອີຍະປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ປັດຈະຍະສັບ (ສັບຄືປັດໄຈ). ອຸປະມາທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍປັດຈະຍະສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຖືກກ່າວເຖິງ. ພະອາຈານສະແດງຕົວຢ່າງວ່າ 'vadana' ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'ປັງຄະຈາຍະເຕ' (paṅkajāyate) ຄື ຍ່ອມປະພຶດອັນງົດງາມປຽບເໝືອນດອກບົວ. ໃນຕົວຢ່າງນີ້ ດອກບົວກໍເປັນອຸປະມານ, ໃບໜ້າອັນເປັນກະຕຸ (ຜູ້ເຮັດ) ແຫ່ງກິຣິຍາການປະພຶດເປັນອຸປະໄມ, ຄວາມງົດງາມເປັນທຳສະເໝີກັນ, ອິວະສັບເປັນຕົວສະແດງການເຊື່ອມໂຍງທຳສະເໝີກັນແຫ່ງດອກບົວແລະໃບໜ້າ. ໃນຕົວຢ່າງນັ້ນ ບໍ່ມີການໃຊ້ 'ຣຸຈິຣະ' ສັບ ແລະ 'ອິວະ' ສັບ ເໝືອນດັ່ງໃນກ່ອນ ເພາະເນື້ອຄວາມເຫຼົ່ານັ້ນຖືກກ່າວໄວ້ດ້ວຍປັດໄຈແລ້ວ ພຶງຊາບໂດຍປະການທັງປວງໃນທຸກບ່ອນ. ແມ່ນແຕ່ໃນພາຍໜ້າກໍເຊັ່ນດຽວກັນ.

၁၇၈. ဣဒါနိ ပစ္စယသဒ္ဒဂမ္မောပမံ နိဒဿေတိ ‘‘အာယာဒိ’’စ္စာဒိနာ. အာယာဒီ ‘‘အာယ ဤယ က’’ဣတိအာဒယော ပစ္စယာ ပစ္စယသဒ္ဒါ နာမ, တေဟိ ပစ္စယသဒ္ဒေဟိ ဂမ္မောပမာ ဝုစ္စတိ ‘‘ဝဒနံ…ပေ… ဒလီယတီ’’တိ. ဝဒနံ မုခံ ပင်္ကဇာယတေ ပဒုမမိဝ ရုစိရံ အာစရတိ. မုနိန္ဒနယနဒွန္ဒံ သဗ္ဗညုနော နေတ္တယုဂဠံ နီလုပ္ပလဒလီယတိ နီလုပ္ပလပတ္တမိဝ ရုစိရမာစရတိ. အာယော အာဒိ ယေသံ ဤယာဒီနန္တိ စ, ပင်္ကဇမိဝ ရုစိရမာစရတိ ပဝတ္တတီတိ စ, မုနိန္ဒဿ နယနဒွန္ဒမိတိ စ, နီလုပ္ပလဿ ဒလမိတိ စ, တမိဝ ရုစိရမာစရတီတိ စ ဝါကျံ. ဧတ္ထ ‘‘ပင်္ကဇ’’မိတိ စ ‘‘နီလုပ္ပလ’’မိတိ စ ဥပမာနံ, အာစရဏကြိယာယ ကတ္တုဘူတံ ဝဒနံ [Pg.195] နယနဒွန္ဒဉ္စ ဥပမေယျံ, ရုစိရတ္တံ ဥပမာနောပမေယျာနံ သဓမ္မော, ဥပမာနောပမေယျာနံ သမာနဓမ္မဇောတကော ဣဝသဒ္ဒေါ, တေသံ အတ္ထာနံ ပစ္စယေန ဝုတ္တတ္တာ တေသမပ္ပယောဂေါ. ဧဝရူပေသု အညေသုပိ ဧဝမေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

໑໗໘. ບັດນີ້ ຈະສະແດງອຸປະມາທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍປັດໄຈສັບ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ອາຍາທິ” ເປັນຕົ້ນ. ປັດໄຈທັງຫຼາຍມີ “ອາຍ, ອີຍ, ກະ” ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ “ອາຍາທິ”. ອຸປະມາທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍປັດໄຈສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ເອີ້ນວ່າ “ວະທະນັງ...ເປ... ທະລີຍະຕິ”. ໃບໜ້າ (ວະທະນັງ) ປະພຶດງົດງາມຄືກັບດອກບົວ (ປັງກະຊາຍະເຕ). ດວງຕາທັງຄູ່ຂອງພຣະມຸນິນ (ມຸນິນທະນາຍະນະທະວັນທັງ) ຄືດວງຕາທັງສອງຂອງພຣະສັບພັນຍູ ປະພຶດງົດງາມຄືກັບກີບດອກບົວຂຽວ (ນີລຸບປະລະທະລີຍະຕິ). ປະໂຫຍກວ່າມີ “ອາຍ” ເປັນຕົ້ນ ແຫ່ງປັດໄຈມີ “ອີຍ” ເປັນຕົ້ນ, ແລະວ່າ ປະພຶດງົດງາມຄືກັບດອກບົວ ຄືດຳເນີນໄປ, ແລະວ່າ ດວງຕາທັງຄູ່ຂອງພຣະມຸນິນ, ແລະວ່າ ກີບດອກບົວຂຽວ, ແລະວ່າ ປະພຶດງົດງາມຄືກັບກີບດອກບົວຂຽວນັ້ນ. ໃນປະໂຫຍກນີ້ ຄຳວ່າ “ປັງກະຊັງ” (ດອກບົວ) ແລະ “ນີລຸບປະລັງ” (ດອກບົວຂຽວ) ເປັນອຸປະມານ, ໃບໜ້າ ແລະດວງຕາທັງຄູ່ ເຊິ່ງເປັນປະທານໃນກິລິຍາຄືການປະພຶດ ເປັນອຸປະເມຍ, ຄວາມງົດງາມ ເປັນສາທາລະນະທຳຂອງອຸປະມານແລະອຸປະເມຍ, “ອິວະ” ສັບ ເປັນຕົວສະແດງສາທາລະນະທຳຮ່ວມຂອງອຸປະມານແລະອຸປະເມຍ, ແຕ່ເພາະເນື້ອຄວາມເຫຼົ່ານັ້ນຖືກສະແດງດ້ວຍປັດໄຈແລ້ວ ຈຶ່ງບໍ່ຕ້ອງໃຊ້ “ອິວະ” ສັບນັ້ນ. ໃນອຸປະມາອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ກໍພຶງຊາບໂດຍທຳນອງດຽວກັນນີ້ແລ້ວ.

၁၇၉.

໑໗໙.

ဣဝါဒီ ဣဝ ဝါ တုလျ-သမာန နိဘ သန္နိဘာ;

ယထာသင်္ကာသ တုလိတ-ပ္ပကာသ ပတိရူပကာ.

ສັບທັງຫຼາຍມີ “ອິວະ” ເປັນຕົ້ນ ຄື: ອິວະ, ວາ, ຕຸລຍະ, ສະມານະ, นິພະ, ສັນນິພະ, ຍະຖາ, ສັງກາສະ, ຕຸລີຕະ, ປະພາສະ, ປະຕິຣູປະກະ.

၁၈၀.

໑໘໐.

သရီသရိက္ခ သံဝါဒီ, ဝိရောဓီ သဒိသာ ဝိယ;

ပဋိပက္ခပစ္စနီက-သပက္ခော’ပမိတော’ပမာ.

ສະຣີ, ສະຣິກຂະ, ສັງວາທີ, ວິໂຣທີ, ສະທິສະ, ວິຍະ, ປະຕິປັກຂະ, ປັດຈະນີກະ, ສະປັກຂະ, ອຸປະມິຕະ, ອຸປະມາ.

၁၈၁.

໑໘໑.

ပဋိဗိမ္ဗ ပဋိစ္ဆန္န-သရူပ သမ သမ္မိတာ;

သဝဏ္ဏာ’ဘာ ပဋိနိဓိ, သဓမ္မာဒိ သလက္ခဏာ.

ປະຕິພิມພະ, ປະຕິຈພັນນະ, ສະຣູປະ, ສະມະ, ສັມມິຕະ, ສະວັນນະ, ອາພາ, ປະຕິນິທິ, ສະທັມມະ, ສະລັກຂະນະ ເປັນຕົ້ນ.

၁၈၂.

໑໘໒.

ဇယတျ’က္ကောသတိ ဟသတိ, ပတိဂဇ္ဇတိ ဒူဘတိ;

ဥသူယတျ’ဝဇာနာတိ, နိန္ဒတိ’ဿတိ ရုန္ဓတိ.

ຊະຍະຕິ (ຊະນະ), ອັກໂກສະຕິ (ດ່າ), ຫະສະຕິ (ຫົວ), ປະຕິຄັດຊະຕິ (ຄຳຣາມຕອບ), ທຸພະຕິ (ປະທຸສະຮ້າຍ), ອຸສູຍະຕິ (ຣິດສະຢາ), ອະວະຊານາຕິ (ດູໝິ່ນ), ນິນທະຕິ (ຕິຕຽນ), ອิສສະຕິ (ຣິດສະຢາ), ຣຸນທະຕິ (ຂັດຂວາງ).

၁၈၃.

໑໘໓.

တဿ စောရေတိ သောဘဂ္ဂံ, တဿ ကန္တိံ ဝိလုမ္ပတိ;

တေန သဒ္ဓိံ ဝိဝဒတိ, တုလျံ တေနာဓိရောဟတိ.

ຕັສສະ ໂຈເຣຕິ ໂສພັກຄໍ (ລັກເອົາຄວາມງາມຂອງຜູ້ນັ້ນ), ຕັສສະ ກັນຕິງ ວິລຸມປະຕິ (ປຸ້ນເອົາຄວາມຮຸ່ງເຮືອງຂອງຜູ້ນັ້ນ), ເຕນະ ສັດທິງ ວິວະທະຕິ (ຖຽງກັບຜູ້ນັ້ນ), ຕຸລຍັງ ເຕນາດິໂຣຫະຕິ (ຂຶ້ນສູ່ຄວາມສະເໝີດ້ວຍຜູ້ນັ້ນ).

၁၈၄.

໑໘໔.

ကစ္ဆံဝိဂါဟတေ တဿ, တမနွေတျ’နုဗန္ဓတိ;

တံသီလံ, တံ နိသေဓေတိ, တဿ စာနုကရောတိ’မေ.

ກັດຊັງ ວິຄາຫະເຕ ຕັສສະ (ຢັ່ງລົງສູ່ຮັກແຮ້ຂອງຜູ້ນັ້ນ), ຕັງ ອັນເວຕິ (ຕາມໄປເຊິ່ງຜູ້ນັ້ນ), ອະນຸພັນທະຕິ (ຕິດຕາມໄປ), ຕັງສີລັງ (ມີປົກກະຕິຢ່າງນັ້ນ), ຕັງ ນິເສເທຕິ (ຫ້າມເຊິ່ງຜູ້ນັ້ນ), ແລະ ຕັສສະ ອະນຸກໂຣຕິ (ເຮັດຮຽນແບບຜູ້ນັ້ນ) ເຫຼົ່ານີ້.

၁၇၉-၁၈၄. ဣဝါဒီ ဣဝါဒယော နာမ ဣမေတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣဝေါ စ ဝါ စ တုလျော စ သမာနော စ နိဘော စ သန္နိဘော စာတိ ဒွန္ဒေ ဣဝ…ပေ… သန္နိဘာ. သဒ္ဒမပေက္ခိယ ပုလ္လိင်္ဂတာ. ဧဝမုပရိပိ ယထာယောဂံ. ‘‘သဓမ္မာဒီ’’တိ အာဒိသဒ္ဒေန သာဓာရဏသစ္ဆာယာဒီနံ ပရိဂ္ဂဟော. ဇယတိစ္စာဒီသု ကမ္မံ.

໑໗໙-໑໘໔. ການເຊື່ອມໂຍງຄຳ (ສັມພັນ) ວ່າ “ສັບທັງຫຼາຍມີ ອິວະ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ອิວາທິ ເຫຼົ່ານີ້”. ໃນສະມາສແບບທະວັນທະວະວ່າ “ອິວະ ແລະ ວາ ແລະ ຕຸລຍະ ແລະ ສະມານະ ແລະ ນິພະ ແລະ ສັນນິພະ” ເປັນ “ອິວະ...ເປ... ສັນນິພາ”. ຄວາມເປັນປຸລລິງ (ເພດຊາຍ) ເພາະເພັ່ງເລັງເຖິງສັບ. ແມ້ໃນເບື້ອງບົນກໍມີນັຍຢ່າງນີ້ຕາມຄວນ. ດ້ວຍ “ອາທິ” ສັບ ໃນຄຳວ່າ “ສະທັມມາທິ” ເປັນການຖືເອົາສັບທັງຫຼາຍມີ ສາທາລະນະ ແລະ ສະສາຍາ ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດທັງຫຼາຍມີ ຊະຍະຕິ ເປັນຕົ້ນ ມີກຳ (ກັມມະ).

၁၇၉- ၁၈၄. ဣဝါဒိသဒ္ဒဂမ္မောပမာဓိကာရေ ပဌမံ တာဝ ‘‘ဣဝါဒယော နာမ ဧတေ’’တိ ဒဿေတိ ‘‘ဣဝါဒိ’’စ္စာဒိနာ. ဣဝါဒီတိ ပဒဿ ဆဋ္ဌမဂါထာယ ဣမေတိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော, တဿ စာတိ စသဒ္ဒံ ယုဇ္ဇနဋ္ဌာနေ ယောဇေတွာ သန္နိဘာ စာတိအာဒယော ယောဇေတဗ္ဗာ. ‘‘သဓမ္မာဒီ’’တိအာဒိသဒ္ဒေန သာဓာရဏသစ္ဆာယာဒယော ဂဟိတာ. နိန္ဒတိ ဣဿတီတိ ပဒစ္ဆေဒေါ, ဣမေ [Pg.196] ဒွေပညာသ ဣဝါဒယော နာမ. ‘‘ဇယတိ အက္ကောသတိ ဟသတိ’’ဣစ္စာဒိကံ တံတံကြိယာပဒသင်္ခတအနုကာရိယာနံ အနုကရဏန္တိ ကတွာ ဒွန္ဒောယေဝ, ‘‘သန္ဓိသမာသာ အဒ္ဓဿာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ သန္ဓိသမာသာနံ ဂါထဒ္ဓဿ ဝိနာ ဥဘယဒ္ဓမဇ္ဈေ အလဗ္ဘနတော ဒူဘတိပဒတော ပုဗ္ဗေယေဝ သမာသော ကာတဗ္ဗော, နော စေ, အသမာသောတိ ဂဟေတဗ္ဗော. တဿ စောရေတိ သောဘဂ္ဂမိစ္စာဒိကမ္ပိ ဝါကျာနုကရဏန္တိ ကတွာ တတ္ထ သမာသော, ဝါကျေ ကေဝလပဒါနီတိ ဝါ ဂဟေတဗ္ဗော. ဣမေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဣဝ သဒ္ဒပရိယာယတ္တာ သဒိသတ္ထာတိ သဗ္ဗတ္ထ ဘာဝတ္ထော, အဝယဝတ္ထော ပန ပါကဋောယေဝ.

໑໗໙- ໑໘໔. ໃນອະທິການວ່າດ້ວຍອຸປະມາທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍສັບມີ “ອິວະ” ເປັນຕົ້ນ ກ່ອນອື່ນໝົດ ຍ່ອມສະແດງວ່າ “ສັບເຫຼົ່ານີ້ຊື່ວ່າ ອິວາທິ” ດ້ວຍຄຳວ່າ “ອິວາທິ” ເປັນຕົ້ນ. ການເຊື່ອມໂຍງ (ສັມພັນ) ຂອງບົດວ່າ “ອິວາທິ” ນີ້ ດ້ວຍບົດວ່າ “ອິເມ” ໃນຄາຖາທີ 6, ຄວນປະກອບ “ຈະ” ສັບ ໃນຄຳວ່າ “ຕັສສະ ຈະ” ໃນບ່ອນທີ່ຄວນປະກອບ ແລ້ວປະກອບຄຳວ່າ “ສັນນິພາ ຈະ” ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍ “ອາທິ” ສັບ ໃນຄຳວ່າ “ສະທັມມາທິ” ຍ່ອມຖືເອົາສັບທັງຫຼາຍມີ ສາທາລະນະ ແລະ ສະສາຍາ ເປັນຕົ້ນ. ການຕັດບົດວ່າ “ນິນທະຕິ ອິສສະຕິ”, ສັບທັງຫຼາຍ 52 ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ອິວາທິ. ຄຳມີ “ຊະຍະຕິ ອັກໂກສະຕິ ຫະສະຕິ” ເປັນຕົ້ນ ເປັນສະມາສແບບທະວັນທະວະເທົ່ານັ້ນ ເພາະເຮັດການຮຽນແບບ (ອະນຸກະຣະນະ) ຂອງບົດກິລິຍານັ້ນໆ ທີ່ຖືກຮຽນແບບ, ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ “ການສົນທິແລະສະມາສມີໃນເຄິ່ງຄາຖາ” ເພາະການສົນທິແລະສະມາສທັງຫຼາຍ ຫາກບໍ່ມີເຄິ່ງຄາຖາ ກໍບໍ່ອາດມີໄດ້ໃນລະຫວ່າງເຄິ່ງຄາຖາທັງສອງ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຕ້ອງເຮັດສະມາສກ່ອນບົດວ່າ “ທຸພະຕິ” ເທົ່ານັ້ນ, ຫາກບໍ່ເຮັດ ກໍພຶງຖືວ່າບໍ່ເປັນສະມາສ. ແມ້ຄຳວ່າ “ຕັສສະ ໂຈເຣຕິ ໂສພັກຄໍ” ເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນສະມາສໃນບ່ອນນັ້ນ ເພາະເຮັດການຮຽນແບບປະໂຫຍກ, ຫຼືພຶງຖືວ່າເປັນບົດລ້ວນໆ ໃນປະໂຫຍກ. ເພາະສັບທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ເປັນໄວພົດຂອງ “ອິວະ” ສັບ ຈຶ່ງມີເນື້ອຄວາມວ່າ “ຄ້າຍຄືກັນ” ໃນທຸກບ່ອນ, ສ່ວນເນື້ອຄວາມໂດຍອະໄວຍະວະ (ສ່ວນຍ່ອຍ) ກໍປາກົດຊັດເຈນຢູ່ແລ້ວ.

၁၈၅.

໑໘໕.

ဥပမာနောပမေယျာနံ, သဓမ္မတ္တံ ဝိဘာဝိဟိ;

ဣမေဟိ ဥပမာဘေဒါ, ကေစိ နိယျန္တိ သမ္ပတိ.

ບັດນີ້ ປະເພດແຫ່ງອຸປະມາທັງຫຼາຍ ບາງສ່ວນ ທີ່ສະແດງຄວາມເປັນສາທາລະນະທຳ (ຄຸນສົມບັດຮ່ວມ) ຂອງອຸປະມານແລະອຸປະເມຍ ດ້ວຍສັບ (ມີອິວະເປັນຕົ້ນ) ເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມດຳເນີນໄປ.

၁၈၅. ဣဝါဒီနံ ဝိနိယောဂဝိသယံ ဒဿေတွာ ဥပမာဘေဒံ ဒဿေတုံ ပဋိဇာနာတိ ‘‘ဥပမာန’’ဣစ္စာဒိ. ကေစီတိ ဣမိနာ အပရိယန္တတ္တမေသံ ဒဿေတိ. တထာ စ ဝက္ခတိ ‘‘ပရိယန္တော ဝိကပ္ပာန’’န္တိအာဒိ. နိယျန္တိ ဥဒါဟရီယန္တိ.

໑໘໕. ເມື່ອສະແດງຂອບເຂດການໃຊ້ສັບມີ “ອິວະ” ເປັນຕົ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງປະຕິຍານເພື່ອສະແດງປະເພດແຫ່ງອຸປະມາ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ອຸປະມານະ” ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍບົດວ່າ “ເກຈິ” (ບາງສ່ວນ) ນີ້ ຍ່ອມສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດຂອງອຸປະມາເຫຼົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງຈະກ່າວວ່າ “ຄວາມສິ້ນສຸດແຫ່ງວິການທັງຫຼາຍ” ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “ນີຍຍັນຕິ” ຄື ຍ່ອມນຳມາສະແດງເປັນຕົວຢ່າງ.

၁၈၅. ဣဒါနိ ဣဝါဒိသဒ္ဒဂမ္မောပမံ ဒဿေတုံ ပဋိဇာနာတိ ‘‘ဥပမာနော’’စ္စာဒိနာ. ဥပမာနောပမေယျာနံ သဓမ္မတ္တံ သမာနဓမ္မသမ္ဗန္ဓော. ဝိဘာဝိဟိ ပကာသကေဟိ. ဣမေဟိ ဣဝါဒီဟိ သဒ္ဒေဟိ ဇာနိတဗ္ဗာ ကေစိ ဥပမာဘေဒါ အပရိယန္တတ္တာ သမ္ပတိ ဒါနိ လဒ္ဓါဝသရေ နိယျန္တိ ဥဒါဟရဏမတ္တေန ပဋိပါဒီယန္တိ.

໑໘໕. ບັດນີ້ ຍ່ອມປະຕິຍານເພື່ອສະແດງອຸປະມາທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍສັບມີ “ອິວະ” ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ອຸປະມາໂນ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມເປັນສາທາລະນະທຳຂອງອຸປະມານແລະອຸປະເມຍ ຄື ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນດ້ວຍທຳທີ່ສະເໝີກັນ. ບົດວ່າ “ວິພາວິຫິ” ຄື ດ້ວຍສັບທັງຫຼາຍທີ່ເຮັດໃຫ້ປາກົດ. ປະເພດແຫ່ງອຸປະມາບາງສ່ວນ ທີ່ພຶງຊາບດ້ວຍສັບມີ “ອິວະ” ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ເພາະຄວາມບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ ໃນໂອກາດທີ່ໄດ້ບັດນີ້ ຍ່ອມດຳເນີນໄປ ຄື ຍ່ອມສະແດງໃຫ້ເຫັນພຽງແຕ່ຕົວຢ່າງເທົ່ານັ້ນ.

၁၈၆.

໑໘໖.

ဝိကာသိပဒုမံ’ဝါ’တိ-သုန္ဒရံ သုဂတာနနံ;

ဣတိ ဓမ္မောပမာ နာမ, တုလျဓမ္မနိဒဿနာ.

ໃບໜ້າຂອງພຣະສຸຄົດ ງົດງາມຍິ່ງ ຄືກັບດອກບົວທີ່ເບັ່ງບານ, ອຸປະມານີ້ຊື່ວ່າ “ທັມມົບປະມາ” ເພາະສະແດງທຳທີ່ສະເໝີກັນ.

၁၈၆. ‘‘ဝိကာသိ’’စ္စာဒိ. သုဂတာနနံ မုနိန္ဒဿ ဝဒနံ အတိသုန္ဒရံ အစ္စန္တရမဏီယံ. ကိမိဝ? ဝိကာသိပဒုမံဝ ပဗုဇ္ဈမာနပဒုမံဝိယ. ဣတိ အယမေဝံဝိဓာ ဓမ္မောပမာ နာမ ဟောတိ. ကသ္မာ? [Pg.197] အာနနပဒုမာနံ သမာနဿ ဓမ္မဿ ဂုဏဿ သုန္ဒရဿ လက္ခဏဿ နိဒဿနာ သုန္ဒရတ္တန္တိ ပဋိပါဒနတော.

໑໘໖. ຄຳວ່າ “ວິກາສິ” ເປັນຕົ້ນ. ໃບໜ້າຂອງພຣະສຸຄົດ (ສຸຄະຕານະນໍ) ຄື ໃບໜ້າຂອງພຣະມຸນິນ ງົດງາມຍິ່ງ (ອະຕິສຸນທະຣໍ) ຄື ງົດງາມຢ່າງຍິ່ງ. ເໝືອນຫຍັງ? ເໝືອນດອກບົວທີ່ເບັ່ງບານ (ວິກາສິປະທຸມັງວະ) ຄື ເໝືອນດອກບົວທີ່ພວມບານ. ອຸປະມາທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ “ທັມມົບປະມາ”. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະສະແດງຄຸນລັກສະນະອັນງົດງາມ ເຊິ່ງເປັນທຳຫຼືຄຸນສົມບັດທີ່ສະເໝີກັນຂອງໃບໜ້າແລະດອກບົວ ຄື ສະແດງຄວາມງົດງາມນັ້ນເອງ.

၁၈၆. ဥဒါဟရဏမာဟ ‘‘ဝိကာသိ’’စ္စာဒိနာ. သုဂတာနနံ ဘဂဝတော မုခံ ဝိကာသိပဒုမံဝ ဗုဇ္ဈမာနပင်္ကဇမိဝ အတိသုန္ဒရံ ဟောတိ. ဣတိ ဤဒိသာ ဥပမာ တုလျဓမ္မနိဒဿနာ အတိသုန္ဒရမိတိ သမာနဂုဏဒဿနေန ဓမ္မောပမာ နာမ ဟောတိ. ပဒုမာနနာနံ သာဓာရဏဂုဏဿ ပကာသနတော အတိသုန္ဒရမိတိ တုလျဓမ္မော နာမ ဟောတိ. ဧတ္ထ ပဒုမဂတတုလျဓမ္မသမ္ဗန္ဓသင်္ခါတာယ ဥပမာယ ဣဝသဒ္ဒေန ဇောတိယမာနတ္တေပိ အတိသုန္ဒရန္တိ ဝုတ္တတ္တာ ယထာဝုတ္တောပမာယ ဓမ္မေန ယုတ္တတ္တာ ဓမ္မောပမာ နာမ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော.

໑໘໖. ທ່ານກ່າວຕົວຢ່າງດ້ວຍຄຳວ່າ “ວິກາສິ” ເປັນຕົ້ນ. ໃບໜ້າຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ (ສຸຄະຕານະນໍ) ງົດງາມຍິ່ງ ຄືກັບດອກບົວທີ່ເບັ່ງບານ ຄືກັບດອກບົວທີ່ພວມບານ. ອຸປະມາທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ “ທັມມົບປະມາ” ເພາະສະແດງທຳທີ່ສະເໝີກັນ ດ້ວຍການສະແດງຄຸນສົມບັດທີ່ສະເໝີກັນວ່າ “ງົດງາມຍິ່ງ”. ຄຳວ່າ “ງົດງາມຍິ່ງ” ຊື່ວ່າ “ຕຸລຍະທຳ” (ທຳທີ່ສະເໝີກັນ) ເພາະສະແດງຄຸນສົມບັດຮ່ວມກັນຂອງດອກບົວແລະໃບໜ້າ. ໃນອຸປະມານີ້ ແມ້ວ່າອຸປະມາທີ່ກ່າວເຖິງຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນດ້ວຍທຳທີ່ສະເໝີກັນອັນມີໃນດອກບົວ ຈະຖືກສະແດງດ້ວຍ “ອິວະ” ສັບກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ “ງົດງາມຍິ່ງ” ອຸປະມາທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ທັມມົບປະມາ” ເພາະປະກອບດ້ວຍທຳ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ.

၁၈၇.

໑໘໗.

ဓမ္မဟီနာ မုခ’မ္ဘောဇ-သဒိသံ မုနိနော ဣတိ;

ဝိပရီတောပမာ တုလျ-မာနနေန’မ္ဗုဇံ တဝ.

ອຸປະມາວ່າ “ໃບໜ້າຂອງພຣະມຸນີ ຄ້າຍຄືກັບດອກບົວ” ນີ້ ຊື່ວ່າ “ທັມມະຮີນະ” (ປາສະຈາກທຳ). ອຸປະມາວ່າ “ດອກບົວສະເໝີດ້ວຍໃບໜ້າຂອງພຣະອົງ” ນີ້ ຊື່ວ່າ “ວິປະຣີຕົບປະມາ” (ອຸປະມາກັບຕະລັດ).

၁၈၇. ‘‘ဓမ္မ’’ဣစ္စာဒိ. မုနိနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ မုခံ အမ္ဘောဇေန ပဒုမေန သဒိသံ သမာနံ. ဣတိ အယံ ဓမ္မဟီနောပမာ နာမ သုန္ဒရသင်္ခါတဿ ဂုဏဿ အနိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ, သာ တု အတ္ထဝသာ ဂမျတေ. ကထမညထာ ယုဇ္ဇတီတိ? ဧတ္ထ ပန သဒိသသဒ္ဒေါ ဥပမေယျဿ မုခဿ ဝိသေသနန္တိ မုခဂတမေဝ သဒိသတ္တံ ဝဒတိ, အမ္ဘောဇဂတံ တု သာမတ္ထိယာ ဂမျတေ. ဧဝမီဒိသံ ဉေယျံ. ‘‘ဝိပရီတေ’’စ္စာဒိ. မုနီတိ ဂမျတေ သုတတ္တာ, ဘော မုနိ တဝ အာနနေန မုခေန အမ္ဗုဇံ တုလျန္တိ အယံ ဝိပရီတောပမာ. ဓမ္မဟီနတ္တေပိ ပသိဒ္ဓိဝိပရိယယေနာဘိဟိတတ္တာ တန္နာမေနေဝ ဝုတ္တာ. ဧဝမုပရိပိ.

໑໘໗. ຄຳວ່າ “ທັມມະ” ເປັນຕົ້ນ. ໃບໜ້າຂອງພຣະມຸນີ ຄື ພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ຄ້າຍຄື ຄື ສະເໝີກັບດອກບົວ (ອັມໂພຊະ). ອຸປະມານີ້ ຊື່ວ່າ “ທັມມະຮີນົບປະມາ” ເພາະບໍ່ໄດ້ລະບຸຄຸນສົມບັດຄືຄວາມງົດງາມໄວ້, ແຕ່ຄຸນສົມບັດນັ້ນຍ່ອມເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມ. ຫາກບໍ່ເປັນຢ່າງນັ້ນ ຈະປະກອບກັນໄດ້ແນວໃດ? ແຕ່ໃນອຸປະມານີ້ “ສະທິສະ” ສັບ ເປັນວິເສດສະນະຂອງໃບໜ້າເຊິ່ງເປັນອຸປະເມຍ ຈຶ່ງກ່າວເຖິງຄວາມຄ້າຍຄືກັນທີ່ມີໃນໃບໜ້າເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນຄວາມຄ້າຍຄືກັນທີ່ມີໃນດອກບົວ ຍ່ອມເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍຄວາມສາມາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມ. ພຶງຊາບອຸປະມາທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “ວິປະຣີເຕ” ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “ມຸນີ” ຍ່ອມເຂົ້າໃຈໄດ້ເພາະໄດ້ຍິນມາແລ້ວ, ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນີ ດອກບົວສະເໝີດ້ວຍໃບໜ້າຂອງພຣະອົງ, ອຸປະມານີ້ ຊື່ວ່າ “ວິປະຣີຕົບປະມາ”. ແມ້ຈະເປັນທັມມະຮີນະ (ປາສະຈາກທຳ) ກໍຕາມ ແຕ່ເພາະກ່າວໂດຍຄວາມກັບຕະລັດຈາກຄວາມປາກົດໃນໂລກ ຈຶ່ງເອີ້ນດ້ວຍຊື່ນັ້ນ. ແມ້ໃນເບື້ອງບົນກໍມີນັຍຢ່າງນີ້.

၁၈၇. ‘‘ဓမ္မဟီနေ’’စ္စာဒိ. ‘‘မုခမ္ဘောဇသဒိသံ မုနိနော’’တျယံ ဥပမာ. ဓမ္မဟီနာ တုလျဓမ္မပကာသကသုန္ဒရာဒိသဒ္ဒဟီနတ္တာ ဓမ္မဟီနာ နာမ. ဝါစကာဘာဝေ တုလျဓမ္မော ကထံ ပတီယတီတိ စေ? မုနိနော မုခံ ဝဒနံ အမ္ဘောဇသဒိသံ ပဒုမသဒိသမိတိ. ဧတ္ထ မုခဿ အမ္ဘောဇသမာနတ္တံ မုခမ္ဘောဇာနံ သာဓာရဏဓမ္မေ အသတိ [Pg.198] ကထံ ဘဝတီတိ? အညထာနုပပတ္တိလက္ခဏသာမတ္ထိယာတိ, ဣဝပရိယာယော သဒိသသဒ္ဒေါ မုခဿ ဝိသေသနံ ယသ္မာ ဟောတိ, တသ္မာ မုခဂတသဒိသတ္တံ ဝဒတိ, အမ္ဘောဇဂတသဒိသတ္တံ ပန သာမတ္ထိယာ ဧဝ ဝိညာယတေ. ဟေ မုနိ တဝ တုယှံ အာနနေန အမ္ဘောဇံ တုလျံ သမာနန္တိ အယံ ဝိပရီတောပမာ. ‘‘အမ္ဗုဇေန အာနနံ တုလျ’’န္တိ လောကပ္ပသိဒ္ဓိယာ ဝိပရိယယေန ‘‘အာနနေန အမ္ဗုဇံ တုလျ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဓမ္မဟီနတ္တေ သတိပိ ဝိပရီတောပမာ နာမ ဟောတိ. ‘‘သုတာနုမိတေသု သုတသမ္ဗန္ဓော ဗလဝါ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဧတ္ထ ‘‘မုနီ’’တိ အဝိဇ္ဇမာနေပိ ပုဗ္ဗဒ္ဓေ ‘‘မုနိနော’’တိ သုတတ္တာ လဗ္ဘမာနော ‘‘တဝါ’’တိ တုမှသဒ္ဒသန္နိဓာနေန အာမန္တနတ္ထော ဝိညာယတိ. ဧတ္ထ ဣဝပရိယာယော တုလျသဒ္ဒေါ အမ္ဗုဇဝိသေသနဘူတော အမ္ဗုဇဂတသဒိသတ္တံ ဝဒတိ, အာနနဂတသဒိသတ္တဉ္စ အမ္ဗုဇာနနာနံ သာဓာရဏဓမ္မော စ သာမတ္ထိယာ ဉာယတိစ္စာဒိကံ ဝုတ္တနယေန ဉာတဗ္ဗံ. ဥပရိပိ ပါကဋဋ္ဌာနံ ယထာရဟံ ယောဇေတဗ္ဗံ.

໑໘໗. ຄຳວ່າ “ທັມມະຮີເນ” ເປັນຕົ້ນ. ອຸປະມາວ່າ “ມຸຂໍ ອັມໂພຊະສະທິສໍ ມຸນិໂນ” ນີ້. ຊື່ວ່າ “ທັມມະຮີນະ” ເພາະປາສະຈາກສັບມີ “ສຸນທະຣະ” ເປັນຕົ້ນ ທີ່ສະແດງທຳທີ່ສະເໝີກັນ. ຫາກຖາມວ່າ ເມື່ອບໍ່ມີສັບບອກ (ວາຈະກະ) ຈະເຂົ້າໃຈທຳທີ່ສະເໝີກັນໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ ໃບໜ້າຂອງພຣະມຸນີ ຄ້າຍຄືກັບດອກບົວ. ໃນອຸປະມານີ້ ຄວາມສະເໝີກັນຂອງໃບໜ້າກັບດອກບົວ ເມື່ອບໍ່ມີສາທາລະນະທຳຂອງໃບໜ້າແລະດອກບົວ ຈະມີໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ ມີໄດ້ດ້ວຍຄວາມສາມາດແຫ່ງລັກສະນະທີ່ຫາກບໍ່ມີສິ່ງນີ້ ສິ່ງນັ້ນກໍມີບໍ່ໄດ້, ເພາະ “ສະທິສະ” ສັບ ເຊິ່ງເປັນໄວພົດຂອງ “ອິວະ” ເປັນວິເສດສະນະຂອງໃບໜ້າ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວເຖິງຄວາມຄ້າຍຄືກັນທີ່ມີໃນໃບໜ້າ, ສ່ວນຄວາມຄ້າຍຄືກັນທີ່ມີໃນດອກບົວ ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຄວາມສາມາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມນັ້ນເອງ. ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນີ ດອກບົວສະເໝີກັບໃບໜ້າຂອງພຣະອົງ, ອຸປະມານີ້ ຊື່ວ່າ “ວິປະຣີຕົບປະມາ”. ເພາະກ່າວກັບຕະລັດກັບຄວາມປາກົດໃນໂລກວ່າ “ໃບໜ້າສະເໝີກັບດອກບົວ” ມາເປັນ “ດອກບົວສະເໝີກັບໃບໜ້າ” ດັ່ງນັ້ນ ແມ້ຈະມີຄວາມປາສະຈາກທຳ (ທັມມະຮີນະ) ກໍຕາມ ກໍຍັງຊື່ວ່າ “ວິປະຣີຕົບປະມາ”. ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ “ໃນບັນດາສິ່ງທີ່ໄດ້ຍິນແລະສິ່ງທີ່ອະນຸມານເອົາ ສິ່ງທີ່ໄດ້ຍິນຍ່ອມມີກຳລັງຫຼາຍກວ່າ” ດັ່ງນັ້ນ ໃນອຸປະມານີ້ ແມ້ຈະບໍ່ມີບົດວ່າ “ມຸນິ” ກໍຕາມ ແຕ່ເພາະໄດ້ຍິນບົດວ່າ “ມຸນិໂນ” ໃນເຄິ່ງຄາຖາກ່ອນ ຈຶ່ງໄດ້ເນື້ອຄວາມເປັນອາລັດປະນະ (ຄຳຮ້ອງຮຽກ) ໂດຍຢູ່ໃກ້ກັບ “ຕວະ” (ຕຸມຫະ) ສັບ. ໃນອຸປະມານີ້ “ຕຸລຍະ” ສັບ ເຊິ່ງເປັນໄວພົດຂອງ “ອິວະ” ເປັນວິເສດສະນະຂອງດອກບົວ ຈຶ່ງກ່າວເຖິງຄວາມຄ້າຍຄືກັນທີ່ມີໃນດອກບົວ, ສ່ວນຄວາມຄ້າຍຄືກັນທີ່ມີໃນໃບໜ້າ ແລະສາທາລະນະທຳຂອງດອກບົວແລະໃບໜ້າ ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຄວາມສາມາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມ, ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວເປັນຕົ້ນ. ແມ້ໃນເບື້ອງບົນ ບ່ອນທີ່ປາກົດຊັດເຈນ ກໍພຶງປະກອບຕາມຄວນ.

၁၈၈.

໑໘໘.

တဝါနန’မိဝ’မ္ဘောဇံ, အမ္ဘောဇ’မိဝ တေ မုခံ;

အညမညောပမာ သာ’ယံ, အညမညောပမာနတော.

ດອກບົວຄືກັບໃບໜ້າຂອງພຣະອົງ, ໃບໜ້າຂອງພຣະອົງຄືກັບດອກບົວ, ອຸປະມານີ້ ຊື່ວ່າ “ອັນຍະມັນຍົບປະມາ” (ອຸປະມາເຊິ່ງກັນແລະກັນ) ເພາະຄວາມເປັນອຸປະມານແກ່ກັນແລະກັນ.

၁၈၈. ‘‘တဝ’’ဣစ္စာဒိ. အညမညောပမာနတောတိ အညမညဿ မုခဿ အမ္ဘောဇဿ စ အညမညေန တံဒွယေန ဥပမာနတော.

໑໘໘. ຄຳວ່າ “ຕວະ” ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “ອັນຍະມັນຍົບປະມານະໂຕ” ຄື ເພາະຄວາມເປັນອຸປະມານແກ່ກັນແລະກັນ ຂອງໃບໜ້າແລະດອກບົວ ດ້ວຍສິ່ງທັງສອງນັ້ນ ເຊິ່ງກັນແລະກັນ.

၁၈၈. ‘‘တဝါနနိ’’စ္စာဒိ. ‘‘အမ္ဘောဇံ တဝါနနမိဝ, တေ မုခံ အမ္ဘောဇမိဝါ’’တိ အယမုပမာ. အညမညောပမာနတော အညမညဿ ဥပမာနတ္တာ အညမညောပမာ နာမ ဟောတိ. အညမညဿ ဥပမာတိ စ, အညမညဿ ဥပမာနန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဝိဂ္ဂဟဒွယေပိ ပုဗ္ဗဝိဘတ္တိလောပေါ. သဗ္ဗာဒီနံ ဗျတိဟာရလက္ခဏေန ဥတ္တရဝိဘတ္တိလောပေါ. သမာသလက္ခဏေန အညတ္ထဿ အပေက္ခာသိဒ္ဓတ္တာ [Pg.199] မုခါပေက္ခာယ အညံ အမ္ဘောဇဉ္စ, အမ္ဘောဇာပေက္ခာယ အညံ မုခဉ္စ ကမေန ဥပမေယျာ နာမ. အမ္ဘောဇာပေက္ခာယ အညံ မုခဉ္စ, မုခါပေက္ခာယ အညံ အမ္ဘောဇဉ္စ ဥပမာနံ နာမ.

໑໘໘. ຄຳວ່າ “ຕວານະນໍ” ເປັນຕົ້ນ. ອຸປະມາວ່າ “ດອກບົວຄືກັບໃບໜ້າຂອງພຣະອົງ, ໃບໜ້າຂອງພຣະອົງຄືກັບດອກບົວ” ນີ້. ຊື່ວ່າ “ອັນຍະມັນຍົບປະມາ” ເພາະຄວາມເປັນອຸປະມານແກ່ກັນແລະກັນ ໂດຍຄວາມເປັນອຸປະມານຂອງກັນແລະກັນ. ວິເຄາະວ່າ “ອັນຍະມັນຍັສສະ ອຸປະມາ” (ອຸປະມາຂອງກັນແລະກັນ) ກໍມີ, “ອັນຍະມັນຍັສສະ ອຸປະມານໍ” (ອຸປະມານຂອງກັນແລະກັນ) ກໍມີ. ແມ້ໃນວິເຄາະທັງສອງ ກໍມີການລົບວິພັດຕົວໜ້າ. ມີການລົບວິພັດຕົວຫຼັງ ດ້ວຍລັກສະນະການສະຫຼັບກັນຂອງສັບມີ “ສັບພະ” ເປັນຕົ້ນ. ເພາະຄວາມຕ້ອງການເນື້ອຄວາມອື່ນສຳເລັດແລ້ວ ດ້ວຍລັກສະນະຂອງສະມາສ, ດັ່ງນັ້ນ ດອກບົວເຊິ່ງເປັນສິ່ງອື່ນໂດຍເພັ່ງເລັງເຖິງໃບໜ້າ, ແລະໃບໜ້າເຊິ່ງເປັນສິ່ງອື່ນໂດຍເພັ່ງເລັງເຖິງດອກບົວ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ອຸປະເມຍ” ຕາມລຳດັບ. ແລະໃບໜ້າເຊິ່ງເປັນສິ່ງອື່ນໂດຍເພັ່ງເລັງເຖິງດອກບົວ, ແລະດອກບົວເຊິ່ງເປັນສິ່ງອື່ນໂດຍເພັ່ງເລັງເຖິງໃບໜ້າ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ອຸປະມານ”.

၁၈၉.

໑໘໙.

ယဒိ ကိဉ္စိ ဘဝေ’မ္ဘောဇံ,လောစနဗ္ဘမုဝိဗ္ဘမံ;

ဓာရေတုံ မုခသောဘံ တံ,တဝေ’တိ အဗ္ဘုတောပမာ.

ຫາກດອກບົວໃດໜຶ່ງ ພຶງມີຄວາມງາມແຫ່ງດວງຕາແລະຄິ້ວ, ດອກບົວນັ້ນ ຍ່ອມສາມາດຊົງໄວ້ເຊິ່ງຄວາມງາມແຫ່ງໃບໜ້າຂອງພຣະອົງ, ອຸປະມານີ້ ຊື່ວ່າ “ອັບພູຕົບປະມາ” (ອຸປະມາອັດສະຈັນ).

၁၈၉. ‘‘ယဒိ’’စ္စာဒိ. လောစနာနိ စ ဘမုယော စ, တာသံ ဝိဗ္ဘမော ယသ္မိံ, တံ, တာဒိသမမ္ဘောဇံ ကိဉ္စိ ကိမပိ ယဒိ ဘဝေ. တမီဒိသမမ္ဘောဇံ တဝ မုခသောဘံ ဝဒနကန္တိံ ဓာရေတုံ နိသိဇ္ဈတေ. ကိံ နွစ္ဆရိယမီဒိသန္တိ အဗ္ဘုတတ္ထဝိဘာဝနေန ဝဒနမမ္ဗုဇေနောပမီယတီတိ အယမဗ္ဘုတောပမာ ဉာတဗ္ဗာတိ.

໑໘໙. ຄຳວ່າ “ຍະທິ” ເປັນຕົ້ນ. ດວງຕາທັງຫຼາຍແລະຄິ້ວທັງຫຼາຍ, ຄວາມງາມຂອງດວງຕາແລະຄິ້ວເຫຼົ່ານັ້ນມີໃນດອກບົວໃດ, ດອກບົວທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນັ້ນ ຫາກພຶງມີຢູ່. ດອກບົວທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ຍ່ອມສາມາດຊົງໄວ້ເຊິ່ງຄວາມງາມແຫ່ງໃບໜ້າ ຄື ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງແຫ່ງໃບໜ້າຂອງພຣະອົງ. ພຶງຊາບວ່າ ອຸປະມານີ້ ຊື່ວ່າ “ອັບພູຕົບປະມາ” ເພາະປຽບທຽບໃບໜ້າກັບດອກບົວ ດ້ວຍການສະແດງເນື້ອຄວາມອັນໜ້າອັດສະຈັນວ່າ “ສິ່ງທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ໜ້າອັດສະຈັນໜໍ”.

၁၈၉. ‘‘ယဒိ’’စ္စာဒိ. လောစနဗ္ဘမုဝိဗ္ဘမံ လောစနဘမူနံ လီလာဝန္တံ ကိဉ္စိ အမ္ဘောဇံ ကိဉ္စိ အစ္ဆရိယံ ပဒုမံ ယဒိ ဘဝေ စေ သိယာ, တမမ္ဘောဇံ တဝ မုခသောဘံ ဝဒနကန္တိံ ဓာရေတုံ သမတ္ထော ဟောတိ. ဣတိ ဤဒိသီ ဥပမာ အဗ္ဘုတောပမာ အဗ္ဘုတဓမ္မပကာသကတ္တာ အဗ္ဘုတောပမာ နာမ. ဧတ္ထ အဝိဇ္ဇမာနောပိ ဝိဇ္ဇမာနတ္တေန ပရိကပ္ပိတော ပဒုမဂတော လောစနဗ္ဘမုဝိဗ္ဘမသမ္ဗန္ဓော အမ္ဘောဇဝိသေသနေန ‘‘လောစနဗ္ဘမုဝိဗ္ဘမ’’န္တိ ဣမိနာ ဇောတိတော. တသ္မာ အမ္ဘောဇံ လောစနဗ္ဘမုဝိဗ္ဘမသမ္ဗန္ဓသင်္ခတဥပမာယ ဇောတကတ္တာ နိဿိတဝေါဟာရေန ဥပမာ, မုခံ ဥပမေယျန္တိ မုခဂတော လောစနဗ္ဘမုဝိဗ္ဘမသမ္ဗန္ဓော ယဒိ မုခေ န ဘဝေယျ, တာဒိသံ မုခသောဘံ ဓာရေတုံ ကထံ သမတ္ထောတိ သာမတ္ထိယာ ဉာယတိ. လောစနဗ္ဘမုဝိဗ္ဘမသင်္ခါတသာဓာရဏဓမ္မော ပန ‘‘လောစနာနိ စ ဘမုယော စေတိ စ, တာသံ ဝိဗ္ဘမော ယသ္မိ’’န္တိ စ ဝိဂ္ဂဟေ နိပ္ဖန္နေန [Pg.200] ဘိန္နာဓိကရဏအညပဒတ္ထသမာသေန ဂုဏီဘူတဿပိ ဂဟိတတ္တာ ဝိညာယတိ.

໑໘໙. ຄຳວ່າ “ຍະທິ” ເປັນຕົ້ນ. ຫາກດອກບົວໃດໜຶ່ງ (ກິຈຈິ ອຳໂພຊັງ) ຄື ດອກບົວອັນໜ້າອັດສະຈັນໃດໜຶ່ງ ທີ່ມີຄວາມງາມແຫ່ງດວງຕາແລະຄິ້ວ (ໂລຈະນັບພະມຸວິບພະມັງ) ຄື ມີລີລາແຫ່ງດວງຕາແລະຄິ້ວ ພຶງມີຢູ່, ດອກບົວນັ້ນ ຍ່ອມເປັນສິ່ງສາມາດຊົງໄວ້ເຊິ່ງຄວາມງາມແຫ່ງໃບໜ້າ ຄື ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງແຫ່ງໃບໜ້າຂອງພຣະອົງ. ອຸປະມາທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ “ອັບພູຕົບປະມາ” ເພາະສະແດງທຳອັນໜ້າອັດສະຈັນ. ໃນອຸປະມານີ້ ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນດ້ວຍຄວາມງາມແຫ່ງດວງຕາແລະຄິ້ວອັນມີໃນດອກບົວ ແມ້ຈະບໍ່ມີຢູ່ ແຕ່ກໍຖືກກຳນົດວ່າຄືກັບມີຢູ່ ໂດຍຖືກສະແດງດ້ວຍບົດວິເສດສະນະຂອງດອກບົວວ່າ “ໂລຈະນັບພະມຸວິບພະມໍ”. ເພາະເຫດນັ້ນ ດອກບົວຈຶ່ງເປັນອຸປະມາໂດຍໂວຫານທີ່ອາໄສ ເພາະເປັນຕົວສະແດງອຸປະມາທີ່ກ່າວເຖິງຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນດ້ວຍຄວາມງາມແຫ່ງດວງຕາແລະຄິ້ວ, ສ່ວນໃບໜ້າເປັນອຸປະເມຍ, ຫາກຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນດ້ວຍຄວາມງາມແຫ່ງດວງຕາແລະຄິ້ວອັນມີໃນໃບໜ້າ ຈະບໍ່ມີໃນໃບໜ້າແລ້ວ, ດອກບົວຈະສາມາດຊົງໄວ້ເຊິ່ງຄວາມງາມແຫ່ງໃບໜ້າຢ່າງນັ້ນໄດ້ແນວໃດ ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຄວາມສາມາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມ. ສ່ວນສາທາລະນະທຳຄືຄວາມງາມແຫ່ງດວງຕາແລະຄິ້ວ ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ເພາະຖືກຖືເອົາ ແມ້ຈະເປັນສ່ວນປະກອບ (ຄຸນສົມບັດຮ່ວມ) ດ້ວຍສະມາສທີ່ມີອະທິການຕ່າງກັນ ເຊິ່ງສຳເລັດໃນວິເຄາະວ່າ “ໂລຈະນານິ ຈະ ພະມຸໂຍ ຈະ, ຕາສັງ ວິບພະໂມ ຍັສມິງ”.

၁၉၀.

໑໙໐.

သုဂန္ဓိ သောဘသမ္ဗန္ဓိ, သိသိရံသုဝိရောဓိ စ;

မုခံ တဝ’မ္ဗုဇံဝေ’တိ, သာ သိလေသောပမာ မတာ.

ໃບໜ້າຂອງພຣະອົງ ມີກິ່ນຫອມ, ມີຄວາມງາມ, ແລະຂັດແຍ້ງກັບພຣະຈັນ, ຄືກັບດອກບົວ, ອຸປະມານີ້ ທ່ານກຳນົດວ່າ “ສິເລສົບປະມາ” (ອຸປະມາສອງແງ່).

၁၉၀. ‘‘သုဂန္ဓိ’’စ္စာဒိ. တဝ မုခံ အမ္ဘောဇမိဝ သိသိရံသုနောစန္ဒဿ ဝိရောဓိ ပစ္စနီကံ, မုခံ တံသမာနကန္တိတ္တာ အမ္ဗုဇဉ္စ တဒုဒယေ သင်္ကောစဘဇနတော. သောဘသမ္ဗန္ဓိ ကန္တိယုတ္တံ, မုခမမ္ဗုဇဉ္စ. သုဂန္ဓော အဿ အတ္ထီတိ သုဂန္ဓိ စ ဒွယမပီတိ ဧဝံ သိလေသပရိဂ္ဂဟေန မုခမ္ဗုဇာနံ ဥပမာယောဂတော သာ ယထာဝုတ္တာ သိလေသောပမာ မတာ.

໑໙໐. ຄຳວ່າ “ສຸຄັນthິ” ເປັນຕົ້ນ. ໃບໜ້າຂອງພຣະອົງ ຄືກັບດອກບົວ ເປັນສິ່ງຂັດແຍ້ງ ຄື ເປັນປະຕິປັກກັບພຣະຈັນ (ສິສິຣັງສຸ), ໃບໜ້າຂັດແຍ້ງເພາະມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງສະເໝີກັບພຣະຈັນນັ້ນ, ສ່ວນດອກບົວຂັດແຍ້ງເພາະເຂົ້າເຖິງຄວາມຫຸບເຂົ້າໃນເວລາທີ່ພຣະຈັນນັ້ນຂຶ້ນ. ມີຄວາມງາມ (ໂສພະສັມພັນthິ) ຄື ປະກອບດ້ວຍຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ ທັງໃບໜ້າແລະດອກບົວ. ມີກິ່ນຫອມ (ສຸຄັນthິ) ຄື ມີກິ່ນຫອມ ທັງສອງຢ່າງ. ອຸປະມາທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ທ່ານກຳນົດວ່າ “ສິເລສົບປະມາ” ເພາະປະກອບອຸປະມາຂອງໃບໜ້າແລະດອກບົວ ດ້ວຍການຖືເອົາຄຳຫຼິ້ນສອງຄວາມໝາຍ (ສິເລສະ) ຢ່າງນີ້.

၁၉၀. ‘‘သုဂန္ဓိ’’စ္စာဒိ. တဝ မုခံ အမ္ဘောဇမိဝ သိသိရံသုဝိရောဓိ စန္ဒဿ ဝိရုဒ္ဓံ ဟောတိ တုလျတ္တာ. ပဒုမံ ပန စန္ဒောဒယေန အတ္တနော သင်္ကောစနတ္တာ တဿ ဝိရုဒ္ဓံ ဟောတိ. သောဘသမ္ဗန္ဓိ စ အနညသာဓာရဏမုခဂတကန္တိသမ္ဗန္ဓယုတ္တဉ္စ ဟောတိ. ပဒုမံ ပန ပဒုမဂတကန္တိသမ္ဗန္ဓိနာ ယုတ္တံ ဟောတိ. သုဂန္ဓိ စ စတုဇ္ဇာတိသုဂန္ဓဝဟနတော သုဂန္ဓိ စ ဟောတိ. အမ္ဗုဇံ ပန ပဒုမသုဂန္ဓေနေဝ ယုတ္တံ ဟောတိ. ဣတိ ဤဒိသီ ဥပမာ သိလေသောပမာ ဧကပဒါတိဟိတဥဘယတ္ထလက္ခဏေန သိလေသဝသေန ဝုတ္တတ္တာ သိလေသောပမာ နာမ ဟောတိ. သိသိရာ သီတလာ အံသု ကန္တိ အဿေတိ စ, တဿ ဝိရုဇ္ဈတိ သီလေနေတိ စ, ပစ္စယသာမတ္ထိယဝသေန ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ အတ္ထာနံ လဗ္ဘနတော သိလိဿတိ အပရောပိ အတ္ထော ဧတ္ထ အလင်္ကာရေတိ စ, သိလေသဝသေန ဝုတ္တာ ဥပမာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ သုဂန္ဓော စ သောတသမ္ဗန္ဓော စ သိသိရံသုဝိရောဓိတ္တဉ္စေတိ ဣမေ ဥပမာနောပမေယျာနမမ္ဗုဇမုခါနံ တုလျဓမ္မော, တေသု အမ္ဗုဇဂတတုလျဓမ္မသမ္ဗန္ဓော သဓမ္မတ္တာ ဥပမာ နာမ ဟောတိ, သာ အမ္ဗုဇသမ္ဗန္ဓိနာ ဣဝသဒ္ဒေန ဇောတိတာ, [Pg.201] မုခဂတတုလျဓမ္မော ပန အဿတ္ထိတဿီလတ္ထေ ကတပစ္စယေ သတိပိ သာမတ္ထိယာယေဝ ဂမျတေ.

໑໙໐. ຄຳວ່າ "ສຸຄັນທິ" ເປັນຕົ້ນ. ໃບໜ້າຂອງເຈົ້າ ປຽບເໝືອນດອກບົວ ທີ່ເປັນປະຕິປັກຕໍ່ດວງຈັນ (sisiraṃsuvirodhi) ຄືຂັດແຍ້ງກັບດວງຈັນ ເພາະມີຄວາມສະເໝີກັນ. ສ່ວນດອກບົວ ເພາະມີການຫົດຕົວຂອງມັນເອງໃນເວລາທີ່ດວງຈັນຂຶ້ນ ຈຶ່ງເປັນປະຕິປັກຕໍ່ດວງຈັນນັ້ນ. ແລະໃບໜ້ານັ້ນປະກອບດ້ວຍຄວາມງາມ ແລະປະກອບດ້ວຍຄວາມກ່ຽວພັນແຫ່ງລັດສະໝີທີ່ໄປສູ່ໃບໜ້າອັນບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ສິ່ງອື່ນ. ສ່ວນດອກບົວ ປະກອບດ້ວຍຄວາມກ່ຽວພັນແຫ່ງລັດສະໝີທີ່ໄປສູ່ດອກບົວ. ແລະຄຳວ່າ "ສຸຄັນທິ" ເພາະນຳມາຊຶ່ງກິ່ນຫອມແຫ່ງຂອງຫອມ 4 ຈຳພວກ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມີກິ່ນຫອມ. ສ່ວນດອກບົວ ປະກອບດ້ວຍກິ່ນຫອມແຫ່ງດອກບົວເທົ່ານັ້ນ. ອຸປະມາທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ "ສິເລໂສປະມາ" (ອຸປະມາໂດຍການປຽບທຽບສອງແງ່) ເພາະກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປຽບທຽບສອງແງ່ ດ້ວຍລັກສະນະທັງສອງທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນຄຳດຽວກັນ. ວິເຄາະວ່າ: "sisirā" ແປວ່າ ເຢັນ, "aṃsu" ແປວ່າ ລັດສະໝີ ມີຢູ່ແກ່ດວງຈັນນັ້ນ, ແລະ "virujjhati sīlena" ແປວ່າ ຂັດແຍ້ງໂດຍປົກກະຕິ ດັ່ງນີ້, ເພາະໄດ້ຮັບອັດຖະສອງຢ່າງໆ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມສາມາດຂອງປັດໄຈ, ອັດຖະແມ້ນຢ່າງອື່ນໃນທີ່ນີ້ກໍຍ່ອມກ່ຽວພັນກັນ ແລະຍ່ອມປະດັບປະດາ, ແລະຊື່ວ່າ ອຸປະມາທີ່ກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປຽບທຽບສອງແງ່. ໃນທີ່ນີ້, ຄວາມມີກິ່ນຫອມ, ຄວາມກ່ຽວພັນກັບກະແສ (ຫຼື ຫູ), ແລະຄວາມເປັນປະຕິປັກຕໍ່ດວງຈັນ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນທຳທີ່ສະເໝີກັນ (ຕຸລຍະທຳ) ແຫ່ງດອກບົວ ແລະໃບໜ້າ ອັນເປັນອຸປະມານ ແລະອຸປະໄມ. ໃນບັນດາທຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄວາມກ່ຽວພັນແຫ່ງທຳທີ່ສະເໝີກັນອັນໄປສູ່ດອກບົວ ຊື່ວ່າ ອຸປະມາ ເພາະມີທຳສະເໝີກັນ, ອຸປະມານັ້ນສະແດງອອກດ້ວຍ "ອິວະ" ສັບ ທີ່ກ່ຽວພັນກັບດອກບົວ. ສ່ວນທຳທີ່ສະເໝີກັນອັນໄປສູ່ໃບໜ້າ ແມ້ນເມື່ອມີປັດໄຈທີ່ເຮັດໃນອັດຖະແຫ່ງຄວາມມີຢູ່ ແລະຄວາມເປັນປົກກະຕິ ກໍຍ່ອມຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຄວາມສາມາດນັ້ນເອງ.

၁၉၁.

໑໙໑.

သရူပသဒ္ဒဝါစ္စတ္တာ, သာ သန္တာနောပမာ ယထာ;

ဗာလာ’ဝု’ယျာနမာလာ’ယံ, သာလကာနနသောဘိနီ.

ເພາະຄວາມທີ່ເປັນຄຳເວົ້າດ້ວຍສັບທີ່ມີຮູບຄືກັນ, ອຸປະມານັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສັນຕາໂນປະມາ ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ: ຍິງສາວຜູ້ນີ້ ປຽບເໝືອນແຖວແຫ່ງສວນອຸທິຍານ ທີ່ງົດງາມດ້ວຍປ່າໄມ້ຮັງ (ຫຼື ງົດງາມດ້ວຍໃບໜ້າທີ່ມີປອຍຜົມ).

၁၉၁. ‘‘သရူပ’’ဣစ္စာဒိ. အယမုယျာနမာလာ ဗာလာဝ ဣတ္ထီ ဝိယ. ကထံ? သာလကာနနသောဘိနီ ဗာလာ တာဝ သဟာလကေန ကေသသန္နိဝေသဝိသေသေန ဝတ္တတေ သာလကမာနနံ တေန သောဘတေ. သာလကာနနသောဘိနီ ဥယျာနမာလာပိ သာလာနံ ရုက္ခဝိသေသာနံ ကာနနေန ဂဟနေန သောဘတေ, ဧဝရူပါ သာ တာဒိသီ သန္တာနောပမာ အာချာယတေ, ကသ္မာ? သိလေသောပမတ္တသဘာဝေပိ သရူပေန သဒိသေန သဒ္ဒေန ‘‘သာလကာနနသောဘိနီ’’တွေဝံဝိဓေန သဒ္ဒသန္တာနေန ဝိသေသဘူတေန ဝါစ္စတ္တာ ပကာသိယတ္တာ တဿာဣတိ ဂမျတေ. ယထေတိ နိဒဿနေ.

໑໙໑. ຄຳວ່າ "ສະຣູປະ" ເປັນຕົ້ນ. ແຖວແຫ່ງສວນອຸທິຍານນີ້ ປຽບເໝືອນຍິງສາວ. ຢ່າງໃດ? ຄຳວ່າ "sālakānanasobhinī" (ງົດງາມດ້ວຍປ່າໄມ້ຮັງ / ງົດງາມດ້ວຍໃບໜ້າທີ່ມີປອຍຜົມ) ນັ້ນ, ກ່ອນອື່ນ ຍິງສາວຍ່ອມເປັນໄປພ້ອມກັບປອຍຜົມ (ālaka) ອັນເປັນລັກສະນະພິເສດແຫ່ງການຈັດແຕ່ງຜົມ, ໃບໜ້າທີ່ມີປອຍຜົມນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ສານະກະມານະ" (sālakamānanaṃ), ນາງຍ່ອມງົດງາມດ້ວຍໃບໜ້ານັ້ນ. ສ່ວນແຖວແຫ່ງສວນອຸທິຍານ ທີ່ຊື່ວ່າ "sālakānanasobhinī" ກໍຍ່ອມງົດງາມດ້ວຍປ່າ (kānana) ອັນໜາແໜ້ນແຫ່ງຕົ້ນຮັງ (sāla) ອັນເປັນຕົ້ນໄມ້ຊະນິດພິເສດ. ອຸປະມາທີ່ມີຮູບຢ່າງນີ້ ທ່ານກ່າວວ່າເປັນ "ສັນຕາໂນປະມາ" ຢ່າງນັ້ນ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະແມ້ນຈະມີສະພາວະເປັນສິເລໂສປະມາ (ອຸປະມາສອງແງ່), ແຕ່ເພາະຄວາມທີ່ເປັນຄຳເວົ້າ ຄືສະແດງອອກດ້ວຍກະແສແຫ່ງສັບ (saddasantāna) ອັນເປັນຄຸນວິເສດ ໂດຍsັບທີ່ມີຮູບຄືກັນ ຢ່າງນີ້ວ່າ "sālakānanasobhinī" ດັ່ງນີ້, ຈຶ່ງຮູ້ໄດ້ວ່າເປັນອຸປະມານັ້ນ. ຄຳວ່າ "ຍະຖາ" ເປັນການສະແດງຕົວຢ່າງ.

၁၉၁. ‘‘သရူပေ’’စ္စာဒိ. သရူပသဒ္ဒဝါစ္စတ္တာ တုလျသုတိယာ အစ္ဆိန္နသမ္ဗန္ဓဝစနမာလာယ ဝုစ္စမာနတ္တာ သာ ဥပမာ သန္တာနောပမာ နာမ ဟောတိ, သိလေသတ္တေ သတိပိ ကတသမာသေဟိ ပဒသန္တာနေဟိ ဝုစ္စမာနတ္တာ သန္တာနောပမာ နာမ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ယထေ’’တိ ဥဒါဟရတိ. အယံ ဥယျာနမာလာ ဧသာ ဥယျာနပန္တိ သာလကာနနသောဘိနီ အလကသင်္ခါတကေသသန္နိဝေသသဟိတေန မုခေန သောဘမာနာ ဗာလာဝ အင်္ဂနာ ဣဝ သာလကာနနသောဘိနီ သာလဝနေဟိ သောဘမာနာ ဟောတိ. ဥပမာနောပမေယျာနံ သမာနံ ရူပံ ယေသန္တိ စ, သရူပါ စ တေ သဒ္ဒါ စေတိ စ, တေဟိ ဝါစ္စာ ဥပမာတိ စ, တဿာ ဘာဝေါတိ စ, သန္တာနေန ယုတ္တာ ဥပမာတိ စ, ဥယျာနာနံ မာလာတိ စ, သဟ အလကေန ဝတ္တမာနန္တိ စ, တဉ္စ တံ အာနနဉ္စာတိ စ, တေန သောဘတိ သီလေနာတိ စ, သာလာနံ ကာနနန္တိ စ, တေန သောဘတိ သီလေနာတိ စ ဝါကျံ.

໑໙໑. ຄຳວ່າ "ສະຣູເປ" ເປັນຕົ້ນ. ເພາະຄວາມທີ່ເປັນຄຳເວົ້າດ້ວຍສັບທີ່ມີຮູບຄືກັນ ຄືເພາະກ່າວດ້ວຍລະບຽບແຫ່ງຄຳເວົ້າທີ່ມີຄວາມກ່ຽວພັນກັນບໍ່ຂາດສາຍ ໂດຍມີສຽງສະເໝີກັນ, ອຸປະມານັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ສັນຕາໂນປະມາ". ອະທິບາຍວ່າ: ແມ້ນຈະມີຄວາມເປັນສິເລສະ (ສອງແງ່), ແຕ່ເພາະກ່າວດ້ວຍກະແສແຫ່ງບົດທີ່ເຮັດສະມາດແລ້ວ, ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສັນຕາໂນປະມາ. ທ່ານສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ "ຍະຖາ" ເປັນຕົ້ນ. ແຖວແຫ່ງສວນອຸທິຍານນີ້ ຄືແຖວແຫ່ງສວນນີ້ ປຽບເໝືອນຍິງສາວ ຄືສະຕີ ຜູ້ງົດງາມດ້ວຍໃບໜ້າທີ່ປະກອບດ້ວຍການຈັດແຕ່ງຜົມທີ່ເອີ້ນວ່າ ປອຍຜົມ (ālaka), ແລະແຖວແຫ່ງສວນອຸທິຍານນັ້ນ ກໍງົດງາມດ້ວຍປ່າໄມ້ຮັງ. ປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ: "ສິ່ງທັງຫຼາຍທີ່ມີຮູບສະເໝີກັນແຫ່ງອຸປະມານ ແລະອຸປະໄມ ຊື່ວ່າ ສະຣູບະ, ແລະສັບທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະຣູບະສັບ, ອຸປະມາທີ່ກ່າວດ້ວຍສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະຣູບະສັບທະວາຈະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງອຸປະມານັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະຣູບະສັບທະວາຈະຕາ. ອຸປະມາທີ່ປະກອບດ້ວຍຄວາມສືບເນື່ອງ ຊື່ວ່າ ສັນຕາໂນປະມາ. ແຖວແຫ່ງສວນອຸທິຍານ ຊື່ວ່າ ອຸຍຢານະມາລາ. ໃບໜ້າທີ່ເປັນໄປພ້ອມກັບປອຍຜົມ ຊື່ວ່າ ສະອາລະກະ, ໃບໜ້ານັ້ນດ້ວຍ ເປັນໃບໜ້າທີ່ມີປອຍຜົມດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ສະອາລະການະນະ, ຍິງສາວໃດຍ່ອມງົດງາມດ້ວຍໃບໜ້ານັ້ນໂດຍປົກກະຕິ ຍິງສາວນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະອາລະການະນະໂສພິນີ. ປ່າແຫ່ງຕົ້ນຮັງ ຊື່ວ່າ ສາລະການະນະ, ແຖວແຫ່ງສວນໃດຍ່ອມງົດງາມດ້ວຍປ່ານັ້ນໂດຍປົກກະຕິ ແຖວແຫ່ງສວນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສາລະການະນະໂສພິນີ" ດັ່ງນີ້.

၁၉၂.

໑໙໒.

ခယီ [Pg.202] စန္ဒော ဗဟုရဇံ, ပဒုမံ တေဟိ တေ မုခံ;

သမာနမ္ပိ သမုက္ကံသီ-တျ’ယံ နိန္ဒောပမာ မတာ.

ດວງຈັນມີຄວາມສິ້ນໄປ, ດອກບົວມີລະອອງເກສອນຫຼາຍ, ໃບໜ້າຂອງເຈົ້າ ແມ້ນຈະສະເໝີດ້ວຍສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ແຕ່ກໍມີຄວາມປະເສີດກວ່າ ອຸປະມາຢ່າງນີ້ ທ່ານກຳນົດວ່າເປັນ ນິນໂທປະມາ.

၁၉၂. ‘‘ခယီ’’ဣစ္စာဒိ. စန္ဒော ခယီ ခယော အစ္စယော ယဿေတိ, ပဒုမံ ဗဟုရဇံ ဗဟူနိ ရဇာနိ ပရာဂါဝယဝါ ယသ္မိန္တိ, တေဟိ ဧဝံဘူတေဟိ စန္ဒပဒုမေဟိ ကန္တိအာဒိနာ သမာနမ္ပိ သဒိသမ္ပိ သန္တံ တဝ မုခံ သမုက္ကံသိ ပရမုက္ကံသဝန္တံ, ခယသဒ္ဒဿ စ ရဇဿ စ ဒေါသေပိ ဝတ္တနတော, သဒ္ဒစ္ဆလေန ခယဿ ဒေါသရူပဿ ဗဟုရဇတ္တဿ စ တတ္ထာဘာဝတောတိ. ဣတိ ဧဝရူပါ အယံ နိန္ဒောပမာ မတာ နိန္ဒိတေန စန္ဒာဒိနာ ခယဿောပမိတတ္တာ.

໑໙໒. ຄຳວ່າ "ຄະຍີ" ເປັນຕົ້ນ. ດວງຈັນ ຊື່ວ່າ "ຄະຍີ" ເພາະມີຄວາມສິ້ນໄປ ຄືຄວາມເສື່ອມໄປ. ດອກບົວ ຊື່ວ່າ "ພະຫຸຣະຊັງ" ເພາະມີລະອອງເກສອນ ຄືສ່ວນແຫ່ງລະອອງເກສອນຫຼາຍໃນດອກບົວນັ້ນ. ໃບໜ້າຂອງເຈົ້າ ແມ້ນຈະສະເໝີກັນ ຄືຄ້າຍຄືກັນກັບດວງຈັນ ແລະດອກບົວທີ່ມີສະພາວະຢ່າງນັ້ນ ດ້ວຍລັດສະໝີເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ກໍມີຄວາມປະເສີດກວ່າ ຄືມີຄວາມປະເສີດຢ່າງຍິ່ງ, ເພາະສັບວ່າ "ຄະຍະ" (ຄວາມສິ້ນໄປ) ແລະ "ຣະຊະ" (ລະອອງ/ກິເລດ) ຍ່ອມກ່າວເຖິງໂທດນຳ, ແລະເພາະຄວາມທີ່ໂທດອັນມີຮູບຄືຄວາມສິ້ນໄປ ແລະຄວາມມີລະອອງຫຼາຍນັ້ນ ບໍ່ມີຢູ່ໃນໃບໜ້ານັ້ນ ໂດຍອຸບາຍແຫ່ງສັບ. ອຸປະມາທີ່ມີຮູບຢ່າງນີ້ ທ່ານກຳນົດວ່າເປັນ "ນິນໂທປະມາ" ເພາະປຽບທຽບໃບໜ້າກັບດວງຈັນເປັນຕົ້ນ ທີ່ຖືກຕິຕຽນແລ້ວ.

၁၉၂. ‘‘ခယိ’’စ္စာဒိ. စန္ဒော ခယီ ပါဋိပဒတော ပဋ္ဌာယ ဒိနေ ဒိနေ ဧကမေကာယ ကလာယ သူရိယဿ အာသန္နဟေတု ခီယနသဘာဝယုတ္တော ဟောတိ, ပဒုမံ ဗဟုရဇံ ဗဟုရေဏုသမန္နာဂတံ ဟောတိ, တေဟိ စန္ဒပဒုမေဟိ သမာနမ္ပိ ကန္တိသုဂန္ဓာဒီဟိ သဒိသမ္ပိ တေ မုခံ တဝါနနံ သမုက္ကံသိ ခယရဇသဒ္ဒေဟိ ဒေါသဿာပိ ဝါစ္စတ္တာ သဒ္ဒစ္ဆလေဟိ ဂမျမာနဿ တာဒိသဿ ဒေါသဿ မုခေ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ အဓိကုက္ကံသဂုဏဝန္တံ ဟောတိ, ဣတိ ဤဒိသီ အယံ ဥပမာ နိန္ဒောပမာ နိန္ဒိတာနံ စန္ဒပဒုမာနံ မုခဿ ဥပမိတာတိ နိန္ဒောပမာ နာမ ဟောတိ, မုခဝိသေသနေန ဣဝသဒ္ဒပရိယာယေန သမာနသဒ္ဒေန မုခဂတသဓမ္မော ဇောတိတော ဟောတိ, ဥပမာသင်္ခတစန္ဒပဒုမဂတသဓမ္မောပိ ဒွီသု တုလျဓမ္မောပိ သာမတ္ထိယာ ဂမျတေ, အပိသဒ္ဒေါ စေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗန္တရသမုစ္စယေ, သမုက္ကံသောတိ ဝတ္တဗ္ဗန္တရော.

໑໙໒. ຄຳວ່າ "ຄະຍີ" ເປັນຕົ້ນ. ດວງຈັນ ຊື່ວ່າ "ຄະຍີ" ເພາະມີສະພາວະເສື່ອມໄປໃນແຕ່ລະວັນໆ ວັນລະສ່ວນ (ກະລາ) ເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ວັນແຮມ 1 ຄ່ຳ ເປັນຕົ້ນໄປ ເພາະເຫດທີ່ເຂົ້າໃກ້ດວງອາທິດ. ດອກບົວ ຊື່ວ່າ "ພະຫຸຣະຊັງ" ເພາະປະກອບດ້ວຍລະອອງເກສອນຫຼາຍ. ໃບໜ້າຂອງເຈົ້າ ແມ້ນຈະສະເໝີກັນ ຄືຄ້າຍຄືກັນກັບດວງຈັນ ແລະດອກບົວເຫຼົ່ານັ້ນ ດ້ວຍລັດສະໝີ ແລະກິ່ນຫອມເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ກໍມີຄວາມປະເສີດກວ່າ ຄືມີຄຸນອັນປະເສີດຍິ່ງຂຶ້ນ ເພາະສັບວ່າ "ຄະຍະ" ແລະ "ຣະຊະ" ຍ່ອມກ່າວເຖິງໂທດນຳ, ແລະເພາະໂທດຢ່າງນັ້ນທີ່ຮູ້ໄດ້ດ້ວຍອຸບາຍແຫ່ງສັບ ບໍ່ມີຢູ່ໃນໃບໜ້າ. ອຸປະມາທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ "ນິນໂທປະມາ" ເພາະປຽບທຽບໃບໜ້າກັບດວງຈັນ ແລະດອກບົວທີ່ຖືກຕິຕຽນ, ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ນິນໂທປະມາ. ທຳທີ່ສະເໝີກັນອັນໄປສູ່ໃບໜ້າ ສະແດງອອກດ້ວຍສັບວ່າ "ສະມານະ" ອັນເປັນໄວພົດແຫ່ງ "ອິວະ" ສັບ ທີ່ເປັນຄຸນວິເສດແຫ່ງໃບໜ້າ. ແມ້ນທຳທີ່ສະເໝີກັນອັນໄປສູ່ດວງຈັນ ແລະດອກບົວ ອັນເປັນອຸປະມາ ກໍດີ, ທຳທີ່ສະເໝີກັນໃນສິ່ງທັງສອງກໍດີ, ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຄວາມສາມາດ (ແຫ່ງເນື້ອຄວາມ). ແລະ "ອະປິ" ສັບ ໃນທີ່ນີ້ ໃຊ້ໃນອັດຖະຮວບຮວມຄຳເວົ້າອື່ນ, ຄຳເວົ້າອື່ນນັ້ນຄື "ສະມຸກກັງໂສ" (ຄວາມປະເສີດກວ່າ).

၁၉၃.

໑໙໓.

အသမတ္ထော မုခေနိ’န္ဒု, ဇိန တေ ပဋိဂဇ္ဇိတုံ;

ဇဠော ကလင်္ကီ’တိ အယံ, ပဋိသေဓောပမာ သိယာ.

ຂ້າແຕ່ພະຊິນະເຈົ້າ, ດວງຈັນຜູ້ໂງ່ເຂົາ ແລະມີມົນທິນ ບໍ່ສາມາດຈະໂຕ້ຕອບກັບໃບໜ້າຂອງພະອົງໄດ້ ອຸປະມາຢ່າງນີ້ ພຶງເປັນ ປະຕິເສໂທປະມາ.

၁၉၃. ‘‘အသမတ္ထော’’ဣစ္စာဒိ. ဇိန တေ မုခေန ဇဠော သီတော အကုသလော စ ကလင်္ကော မိဂလဉ္ဆနလက္ခဏော ဒေါသော [Pg.203] အဿ အတ္ထီတိ ကလင်္ကီ. သဒ္ဒစ္ဆလေန ဒေါသကထနံ. တာဒိသော ဣန္ဒု စန္ဒော ပဋိဂဇ္ဇိတုံ ဝိဝဒိတုံ အသမတ္ထော, မုခန္တု ဝိသဒံ အလင်္ကတဉ္စေတိ ကထမနေနာယံ သဒိသောတိ နိသေဓဒွါရေန သဓမ္မတာဝ ဂမ္မတေ, အယံ ပဋိသေဓောပမာ သိယာ.

໑໙໓. ຄຳວ່າ "ອະສະມັດໂຖ" ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພະຊິນະເຈົ້າ, ດວງຈັນ (indu) ຜູ້ໂງ່ເຂົາ (jaḷo) ຄືເຢັນ ແລະບໍ່ສະຫຼາດ, ແລະມີມົນທິນ (kalaṅkī) ຄືມີໂທດອັນມີລັກສະນະເປັນຮູບກະຕ່າຍ, ບໍ່ສາມາດຈະໂຕ້ຕອບ ຄືໂຕ້ຖຽງກັບໃບໜ້າຂອງພະອົງໄດ້. ນີ້ເປັນການກ່າວເຖິງໂທດໂດຍອຸບາຍແຫ່ງສັບ. ດວງຈັນທີ່ມີສະພາວະຢ່າງນັ້ນ ບໍ່ສາມາດຈະໂຕ້ຖຽງໄດ້, ສ່ວນໃບໜ້ານັ້ນຜຸດຜ່ອງ ແລະປະດັບປະດາແລ້ວ, ດັ່ງນັ້ນ ດວງຈັນນີ້ຈະສະເໝີກັບໃບໜ້ານີ້ໄດ້ຢ່າງໃດ, ຄວາມມີທຳສະເໝີກັນຍ່ອມຮູ້ໄດ້ໂດຍທາງປະຕິເສດຢ່າງນີ້, ອຸປະມານີ້ພຶງເປັນ ປະຕິເສໂທປະມາ.

၁၉၃. ‘‘အသမတ္ထော’’စ္စာဒိ. ဟေ ဇိန တေ တုယှံ မုခေန ပဋိဂဇ္ဇိတုံ ဝိဝဒိတုံ ဇဠော သီတလော အဝိသဒေါ ကလင်္ကီ သသလက္ခဏော ဝါ သဒေါသော ဝါ ဣန္ဒု စန္ဒော အသမတ္ထော ဟောတီတိ, အယံ ဧဒိသီ ဥပမာ ပဋိသေဓောပမာ နာမ. ကလင်္ကော အဿ အတ္ထီတိ ဝါကျံ. ဧတ္ထ ဝိသဒေန ကလင်္ကရဟိတေန မုခေန သီတလော အဝိသဒေါ သဒေါသော စန္ဒော သမာနော ဘဝိတုမသမတ္ထောတိ ဧဝံ ပဋိသေဓဒွယေန ဣန္ဒမုခသင်္ခါတာနံ ဥပမာနောပမေယျာနံ တုလျဓမ္မသမ္ဗန္ဓဿ ပကာသိတတ္တာ သတိပိ နိန္ဒောပမာဘာဝေ ပဋိသေဓောပမာ နာမ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ပဋိဂဇ္ဇိတု’’န္တိ ဣဒံ စန္ဒဿ ဝိသေသနတ္တာ စန္ဒဂတသဓမ္မံ ဇောတေတိ.

໑໙໓. ຄຳວ່າ "ອະສະມັດໂຖ" ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພະຊິນະເຈົ້າ, ດວງຈັນ ຜູ້ໂງ່ເຂົາ ຄືເຢັນ, ບໍ່ຜຸດຜ່ອງ ແລະມີມົນທິນ ຄືມີລັກສະນະເປັນຮູບກະຕ່າຍ ຫຼື ມີໂທດ, ບໍ່ສາມາດຈະໂຕ້ຕອບ ຄືໂຕ້ຖຽງກັບໃບໜ້າຂອງພະອົງໄດ້, ອຸປະມາທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ "ປະຕິເສໂທປະມາ". ປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ: "ມົນທິນມີຢູ່ແກ່ດວງຈັນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກະລັງກີ". ອະທິບາຍວ່າ: ໃນທີ່ນີ້, ດວງຈັນຜູ້ເຢັນ, ບໍ່ຜຸດຜ່ອງ ແລະມີໂທດ ບໍ່ສາມາດຈະສະເໝີກັບໃບໜ້າອັນຜຸດຜ່ອງ ແລະປາສະຈາກມົນທິນໄດ້, ເພາະຄວາມທີ່ຄວາມກ່ຽວພັນແຫ່ງທຳທີ່ສະເໝີກັນຂອງອຸປະມານ ແລະອຸປະໄມ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ດວງຈັນ ແລະໃບໜ້າ ສະແດງອອກໂດຍທາງປະຕິເສດຢ່າງນີ້, ແມ້ນຈະມີສະພາວະແຫ່ງນິນໂທປະມາຢູ່ກໍຕາມ, ແຕ່ກໍຊື່ວ່າ ປະຕິເສໂທປະມາ. ຄຳວ່າ "ປະຕິຄັດຊິຕຸງ" (ເພື່ອໂຕ້ຕອບ) ນີ້ ເປັນຄຸນວິເສດແຫ່ງດວງຈັນ ຈຶ່ງສະແດງທຳທີ່ສະເໝີກັນອັນໄປສູ່ດວງຈັນ.

၁၉၄.

໑໙໔.

ကစ္ဆံ စန္ဒာရဝိန္ဒာနံ, အတိက္ကမ္မ မုခံ တဝ;

အတ္တနာဝ သမံ ဇာတ-မိတျ’သာဓာရဏောပမာ.

ໃບໜ້າຂອງເຈົ້າ ກ້າວລ່ວງຖານະແຫ່ງດວງຈັນ ແລະດອກບົວແລ້ວ, ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ສະເໝີດ້ວຍຕົນເອງເທົ່ານັ້ນ ອຸປະມາຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ອະສາທາຣະໂນປະມາ.

၁၉၄. ‘‘ကစ္ဆ’’မိစ္စာဒိ. စန္ဒဿ အရဝိန္ဒဿ စ ကစ္ဆံ ပဒဝိံ အတိက္ကမ္မ အဝတ္ထရိယ တေသ’မဝကံသတော, တဝ မုခံ အတ္တနော သရူပေနေဝ သမံ ဇာတမိတိ ဧဝရူပါ အသာဓာရဏတာဘိဓာနေန သဒိသတ္တပတီတိယာ အသာဓာရဏောပမေတိ နိဂဒျတေ.

໑໙໔. ຄຳວ່າ "ກັດຊັງ" ເປັນຕົ້ນ. ໃບໜ້າຂອງເຈົ້າ ກ້າວລ່ວງ ຄືຄອບງຳຖານະ (padaviṃ) ແຫ່ງດວງຈັນ ແລະດອກບົວ ເພາະຄວາມດ້ອຍກວ່າຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ, ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ສະເໝີດ້ວຍຮູບຂອງຕົນເອງເທົ່ານັ້ນ. ອຸປະມາທີ່ມີຮູບຢ່າງນີ້ ທ່ານກ່າວວ່າເປັນ "ອະສາທາຣະໂນປະມາ" ເພາະຄວາມປາກົດແຫ່ງຄວາມຄ້າຍຄືກັນ ໂດຍການກ່າວເຖິງຄວາມບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ສິ່ງອື່ນ.

၁၉၄. ‘‘ကစ္ဆ’’မိစ္စာဒိ. ဟေ မုနိ တဝ မုခံ စန္ဒာရဝိန္ဒာနံ လောကပူဇိတာနံ သသိအမ္ဗုဇာနံ ကစ္ဆံ ပဒဝိံ အဝတ္ထံ ဝါ အတိက္ကမ္မ အတ္တနော အတုလျတ္တေန အတ္တနာ ဧဝ သမာနတ္တဝတ္ထုနော အဘာဝါ သမံ ဇာတံ, ဣတိ ဤဒိသာ ဥပမာ အသာဓာရဏောပမာ [Pg.204] အတုလျဓမ္မဘာဝဿ ပကာသနတော အသာဓာရဏောပမာ နာမ ဟောတိ. ဣဟ ဥပမာဘူတာနံ စန္ဒာရဝိန္ဒာနံ မုခဿ ဟီနဘာဝပဋိပါဒနဒွါရေန စန္ဒာရဝိန္ဒေဟိ မုခံ တုလျန္တိ ပညာပနတော စန္ဒာရဝိန္ဒာ အသာဓာရဏောပမာ နာမ ဟောတိ. သမသဒ္ဒေါ မုခဂတဿ သာဓာရဏဓမ္မံ ဇောတေတိ. သေသံ သုဝိညေယျံ.

໑໙໔. ຄຳວ່າ "ກັດຊັງ" ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພະມຸນີ, ໃບໜ້າຂອງພະອົງ ກ້າວລ່ວງຖານະ (padaviṃ) ຫຼື ຂອບເຂດ (avatthaṃ) ແຫ່ງດວງຈັນ ແລະດອກບົວ ອັນເປັນສິ່ງທີ່ຊາວໂລກບູຊາ, ເພາະຄວາມທີ່ບໍ່ມີສິ່ງອື່ນສະເໝີ ແລະເພາະຄວາມທີ່ບໍ່ມີວັດຖຸອື່ນທີ່ສະເໝີກັນ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ສະເໝີດ້ວຍຕົນເອງເທົ່ານັ້ນ. ອຸປະມາທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ "ອະສາທາຣະໂນປະມາ" ເພາະສະແດງເຖິງສະພາວະແຫ່ງທຳທີ່ບໍ່ມີສິ່ງໃດສະເໝີ. ໃນທີ່ນີ້, ເພາະສະແດງໃຫ້ຮູ້ວ່າ ໃບໜ້າສະເໝີດ້ວຍດວງຈັນ ແລະດອກບົວ ໂດຍທາງການສະແດງຄວາມດ້ອຍກວ່າແຫ່ງດວງຈັນ ແລະດອກບົວ ເມື່ອທຽບກັບໃບໜ້າ ອັນເປັນອຸປະມາ, ດວງຈັນ ແລະດອກບົວຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະສາທາຣະໂນປະມາ. ສັບວ່າ "ສະມະ" (ສະເໝີ) ຍ່ອມສະແດງທຳທົ່ວໄປອັນໄປສູ່ໃບໜ້າ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ.

၁၉၅.

໑໙໕.

သဗ္ဗမ္ဘောဇပ္ပဘာသာရော, ရာသိဘူတောဝ ကတ္ထစိ;

တဝါ’နနံ ဝိဘာတီတိ, ဟောတာ’ဘူတောပမာ အယံ.

ໃບໜ້າຂອງເຈົ້າ ງົດງາມປຽບເໝືອນສ່ວນສຳຄັນແຫ່ງລັດສະໝີຂອງດອກບົວທັງປວງ ທີ່ມາລວມກັນເປັນກອງຢູ່ໃນທີ່ແຫ່ງໃດແຫ່ງໜຶ່ງ ອຸປະມານີ້ ຍ່ອມເປັນ ອະພູໂຕປະມາ.

၁၉၅. ‘‘သဗ္ဗ’’ဣစ္စာဒိ. ကတ္ထစိ ဧကဋ္ဌာနေ ရာသိဘူတော သဗ္ဗေသမမ္ဘောဇာနံ ပဘာသာရောဝ တဝါနနံ ဝိဘာတီတိ ဧဝံဘူတာ အယံ အဘူတောပမာ ဟောတိ.

໑໙໕. ຄຳວ່າ "ສັບພະ" ເປັນຕົ້ນ. ໃບໜ້າຂອງເຈົ້າ ງົດງາມ ຄືຮຸ່ງເຮືອງ ປຽບເໝືອນສ່ວນສຳຄັນແຫ່ງລັດສະໝີຂອງດອກບົວທັງປວງ ທີ່ມາລວມກັນເປັນກອງຢູ່ໃນທີ່ແຫ່ງໃດແຫ່ງໜຶ່ງ. ອຸປະມາທີ່ມີສະພາວະຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ "ອະພູໂຕປະມາ".

၁၉၅. ‘‘သဗ္ဗ’’မိစ္စာဒိ. ကတ္ထစိ ဌာနေ ရာသိဘူတော သဗ္ဗမ္ဘောဇပ္ပဘာသာရောဝ သကလပဒုမာနံ ဥတ္တမကန္တိပုဉ္ဇော ဝိယ တဝါနနံ ဝိဘာတိ ဝိသေသေန ပဘာတိ, ဣတိ ဤဒိသီ ဥပမာ အဘူတောပမာ အဝိဇ္ဇမာနဝတ္ထုနော ဥပမိတတ္တာ အဘူတောပမာ နာမ ဟောတိ. အရာသိ ရာသိဘူတောတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ ယောဇနာဝိဘူတော တာဒိသပဘာသာရာဘာဝတော အဝိဇ္ဇမာနတ္ထေန ပရိကပ္ပိတော.

໑໙໕. ຄຳວ່າ "ສັບພະ" ເປັນຕົ້ນ. ໃບໜ້າຂອງເຈົ້າ ງົດງາມ ຄືຮຸ່ງເຮືອງເປັນພິເສດ ປຽບເໝືອນກອງແຫ່ງລັດສະໝີອັນປະເສີດຂອງດອກບົວທັງປວງ ທີ່ມາລວມກັນເປັນກອງຢູ່ໃນທີ່ແຫ່ງໃດແຫ່ງໜຶ່ງ. ອຸປະມາທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ "ອະພູໂຕປະມາ" ເພາະປຽບທຽບກັບວັດຖຸທີ່ບໍ່ມີຢູ່ຈິງ, ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະພູໂຕປະມາ. ວິເຄາະວ່າ: "ສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນກອງ ກັບເປັນກອງ ຊື່ວ່າ ຣາສີພູຕະ". ໃນທີ່ນີ້, ເພາະບໍ່ມີສ່ວນສຳຄັນແຫ່ງລັດສະໝີຢ່າງນັ້ນ ທີ່ແຍກອອກໄປຕາມການປະກອບ, ຈຶ່ງກຳນົດຂຶ້ນດ້ວຍອັດຖະທີ່ບໍ່ມີຢູ່ຈິງ.

၁၉၆.

໑໙໖.

ပတီယတေ’တ္ထဂမ္မာ တု, သဒ္ဒသာမတ္ထိယာ ကွစိ;

သမာသပ္ပစ္စယေဝါဒိ-သဒ္ဒယောဂံ ဝိနာ အပိ.

ສ່ວນອຸປະມາທີ່ຮູ້ໄດ້ດ້ວຍເນື້ອຄວາມ ບາງເທື່ອແມ້ນຈະປາສະຈາກການປະກອບດ້ວຍສັບມີສະມາດ, ປັດໄຈ ແລະ 'ອິວະ' ສັບ ເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມປາກົດໄດ້ ດ້ວຍຄວາມສາມາດແຫ່ງສັບ.

၁၉၆. အတ္ထဂမ္မောပမံ ဒဿေတိ ‘‘ပတီယတေ’’ဣစ္စာဒိ. အတ္ထဂမ္မာ တု’ပမာ ကွစိ ကိသ္မိဉ္စိ ဌာနေ သမာသာဒိသဒ္ဒါနံ ယောဂံ ဝိနာ အပိ သဒ္ဒါနံ ပယောဂဝိသေသာဒိဂါဠှေန အညထာနုပပတ္တိလက္ခဏေန သာမတ္ထိယေန ပတီယတေ.

໑໙໖. ທ່ານສະແດງອັດຖະຄັມໂມປະມາ ດ້ວຍຄຳວ່າ "ປະຕີຍະເຕ" ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນອຸປະມາທີ່ຮູ້ໄດ້ດ້ວຍເນື້ອຄວາມ (ອັດຖະຄັມໂມປະມາ) ໃນບາງສະຖານທີ່ ແມ້ນຈະປາສະຈາກການປະກອບດ້ວຍສັບມີສະມາດເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມປາກົດໄດ້ ດ້ວຍຄວາມສາມາດອັນມີລັກສະນະທີ່ບໍ່ອາດເປັນຢ່າງອື່ນໄດ້ ເພາະຄວາມເລິກເຊິ່ງແຫ່ງການໃຊ້ສັບເປັນຕົ້ນ.

၁၉၆. တိဝိဓံ သဒ္ဒဂမ္မောပမံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အတ္ထဂမ္မောပမံ ဒဿေတိ ‘‘ပတီယတေ’’တျာဒိနာ. အတ္ထဂမ္မာ တု အတ္ထဂမ္မောပမာ [Pg.205] ပန ကွစိ ဌာနေ သမာသပစ္စယေဝါဒိသဒ္ဒယောဂံ ဝိနာပိ တေသံ သဒ္ဒါနံ သမ္ဗန္ဓံ ဟိတွာပိ သဒ္ဒသာမတ္ထိယာ သမ္ဗန္ဓေ ပယုတ္တာဝသေသသဒ္ဒါနံ အတ္ထသတ္တိယာ ပတီယတေ. သဒ္ဒါနံ သာမတ္ထိယန္တိ ဝိဂ္ဂဟော.

໑໙໖. ທ່ານສະແດງສັດທະຄັມໂມປະມາ 3 ປະການແລ້ວ, ບັດນີ້ ຈຶ່ງສະແດງອັດຖະຄັມໂມປະມາ ດ້ວຍຄຳວ່າ "ປະຕີຍະເຕ" ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນອຸປະມາທີ່ຮູ້ໄດ້ດ້ວຍເນື້ອຄວາມ (ອັດຖະຄັມໂມປະມາ) ໃນບາງສະຖານທີ່ ແມ້ນຈະປາສະຈາກການປະກອບດ້ວຍສັບມີສະມາດ, ປັດໄຈ ແລະ "ອິວະ" ສັບ ເປັນຕົ້ນ ຄືແມ້ນຈະລະເວັ້ນຄວາມກ່ຽວພັນແຫ່ງສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຍ່ອມປາກົດໄດ້ ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງອັດຖະຂອງສັບທີ່ເຫຼືອທີ່ໃຊ້ໃນການກ່ຽວພັນ ໂດຍຄວາມສາມາດແຫ່ງສັບ. ວິເຄາະວ່າ: "ຄວາມສາມາດແຫ່ງສັບທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ສັດທະສາມັດຖິຍະ".

၁၉၇.

໑໙໗.

ဘိင်္ဂါနေ’မာနိ စက္ခူနိ, နာ’မ္ဗုဇံ မုခ’မေဝိ’ဒံ;

သုဗျတ္တသဒိသတ္တေန, သာ သရူပေါပမာ မတာ.

ດວງຕາເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ແມ່ນແມງພູ່, ໃບໜ້ານີ້ ກໍບໍ່ແມ່ນດອກບົວ ອຸປະມານັ້ນ ທ່ານກຳນົດວ່າເປັນ ສະຣູໂປປະມາ ເພາະຄວາມຄ້າຍຄືກັນຢ່າງຈະແຈ້ງຍິ່ງ.

၁၉၇. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဘိင်္ဂေ’’စ္စာဒိနာ. န ဘိင်္ဂါ ဧတေ, ကိဉ္စရဟိ စက္ခူနိမာနိ, နမ္ဗုဇမေတံ, ကိန္တု မုခမေဝိဒန္တိ ဧဝရူပါ သာ သရူပေါပမာ မတာ ဘိင်္ဂါဒီနမဝိပရီတသရူပဿ ဒီပနတော. တေနာဟ ‘‘သုဗျတ္တေ’’တျာဒိ. သုဗျတ္တေန ဘိင်္ဂစက္ခူနံ အမ္ဗုဇမုခါနဉ္စ ပရိဖုဋေန သဒိသတ္တေန စဉ္စလတ္တကန္တျာဒိလက္ခဏေန တေနေဝါဘေဒသင်္ကာပုဗ္ဗမေဝ ဝိဝေစိတံ အညတြ စက္ခာဒီသု ယံ ဘိင်္ဂါဒိညာဏမုပ္ပန္နံ, တဿ ပစ္စက္ခာနတော ဥပမာဇောတကာနမိဝါဒီနမဘာဝေပိ ဘိင်္ဂလောစနာဒီနံ သဒိသတ္တံ ပတီယတေ သာမတ္ထိယတော. ဧဝမုပရိပိ ယထာယောဂံ.

໑໙໗. ທ່ານສະແດງອຸທາຫອນ ດ້ວຍຄຳວ່າ "ພິງເຄ" ເປັນຕົ້ນ. ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ແມ່ນແມງພູ່, ແຕ່ແມ່ນດວງຕາເຫຼົ່ານີ້, ສິ່ງນີ້ ບໍ່ແມ່ນດອກບົວ, ແຕ່ແມ່ນໃບໜ້ານີ້ເທົ່ານັ້ນ. ອຸປະມາທີ່ມີຮູບຢ່າງນີ້ ທ່ານກຳນົດວ່າເປັນ "ສະຣູໂປປະມາ" ເພາະສະແດງເຖິງຮູບທີ່ບໍ່ຜິດພ້ຽນແຫ່ງແມງພູ່ເປັນຕົ້ນ. ເພາະ教ດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ສຸພະຍັດເຕ" ເປັນຕົ້ນ. ເພາະຄວາມຄ້າຍຄືກັນຢ່າງຈະແຈ້ງ ຄືທີ່ປາກົດຊັດເຈນແຫ່ງແມງພູ່ກັບດວງຕາ ແລະດອກບົວກັບໃບໜ້າ ໂດຍລັກສະນະມີຄວາມຫວັ່ນໄຫວ ແລະລັດສະໝີເປັນຕົ້ນ, ຄວາມຄ້າຍຄືກັນນັ້ນ ຈຶ່ງຖືກຈຳແນກອອກແລ້ວ ໂດຍມີຄວາມສົງໄສໃນຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນນັ້ນເອງເປັນເບື້ອງຕົ້ນ, ເພາະການປະຕິເສດຄວາມຮູ້ວ່າເປັນແມງພູ່ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນດວງຕາເປັນຕົ້ນໃນທີ່ອື່ນ, ແມ້ນຈະປາສະຈາກ "ອິວະ" ສັບ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ສະແດງອຸປະມາ, ຄວາມຄ້າຍຄືກັນແຫ່ງດວງຕາກັບແມງພູ່ເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມປາກົດໄດ້ ດ້ວຍຄວາມສາມາດ (ແຫ່ງເນື້ອຄວາມ). ໃນບົດຕໍ່ໆ ໄປກໍພຶງຊາບໂດຍຄວນແກ່ເຫດຢ່າງນີ້.

၁၉၇. ဣဒါနိ ဥဒါဟရဏမာဟရတိ ‘‘ဘိင်္ဂါနိ’’စ္စာဒိနာ. ဣမာနိ ဘိင်္ဂါနိ ဘမရာ န ဘဝန္တိ, ကိဉ္စရဟိ စက္ခူနိ. အမ္ဗုဇံ န ဣဒံ ပဒုမံ န ဟောတိ, ကိန္တု မုခမေဝါတိ. ဤဒိသီ သာ ဥပမာ သုဗျတ္တသဒိသတ္တေန သုပါကဋေန ဘိင်္ဂလောစနာနံ အမ္ဗုဇမုခါနဉ္စ တုလျဘာဝေန သရူပေါပမာ နာမ ဟောတိ. ဧတ္ထ သမာသပစ္စယဣဝါဒိသဒ္ဒပယောဂါဘာဝေပိ ‘‘ဘိင်္ဂါနေမာနိ စက္ခူနိ’’စ္စာဒိနာ စက္ခုမုခေသု ဘိင်္ဂအမ္ဗုဇန္တိ ဝိပရီတပဝတ္တဗုဒ္ဓိံ ပဋိသေဓေတွာ စက္ခုမုခဝိဓာနတော စဉ္စလတ္တကန္တိမတ္တာဒီသု သုဗျတ္တံ တုလျတ္တံ ဝိနာ စက္ခုမုခေသု ဘိင်္ဂမ္ဗုဇဗုဒ္ဓိံ ကီဒိသမုပ္ပဇ္ဇတီတိ အညထာနုပပတ္တိလက္ခဏသာမတ္ထိယာ ဥပမာနဘူတာနံ ဘိင်္ဂမ္ဗုဇာနံ ဥပမေယျဘူတာနံ စက္ခုမုခါနဉ္စ သဒိသတ္တံ ဉာယတိ. သုဋ္ဌု ဗျတ္တံ ပါကဋန္တိ စ, တဉ္စ တံ သဒိသတ္တဉ္စာတိ စ, သမာနံ ရူပံ သဘာဝေါ ယဿာ ဥပမာယာတိ စ, သာ စ သာ ဥပမာ စာတိ စ ဝါကျံ.

໑໙໗. ບັດນີ້ ທ່ານນຳອຸທາຫອນມາສະແດງ ດ້ວຍຄຳວ່າ "ພິງຄານິ" ເປັນຕົ້ນ. ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ແມ່ນແມງພູ່ ຄືແມງພູ່ທັງຫຼາຍ, ແຕ່ແມ່ນດວງຕາ. ສິ່ງນີ້ ບໍ່ແມ່ນດອກບົວ ຄືດອກບົວ, ແຕ່ແມ່ນໃບໜ້າເທົ່ານັ້ນ ດັ່ງນີ້. ອຸປະມາທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ "ສະຣູໂປປະມາ" ເພາະຄວາມຄ້າຍຄືກັນຢ່າງຈະແຈ້ງ ຄືທີ່ປາກົດຊັດເຈນ ໂດຍຄວາມສະເໝີກັນແຫ່ງດວງຕາກັບແມງພູ່ ແລະໃບໜ້າກັບດອກບົວ. ໃນທີ່ນີ້, ແມ້ນຈະປາສະຈາກການໃຊ້ສັບມີສະມາດ, ປັດໄຈ ແລະ "ອິວະ" ສັບ ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ເພາະການປະຕິເສດຄວາມເຂົ້າໃຈທີ່ຜິດພ້ຽນວ່າ ດວງຕາ ແລະໃບໜ້າ ເປັນແມງພູ່ ແລະດອກບົວ ດ້ວຍຄຳວ່າ "bhiṅgānemāni cakkhūni" ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວສະແດງຄວາມເປັນດວງຕາ ແລະໃບໜ້າ, ຄວາມຄ້າຍຄືກັນແຫ່ງແມງພູ່ ແລະດອກບົວ ອັນເປັນອຸປະມານ ກັບດວງຕາ ແລະໃບໜ້າ ອັນເປັນອຸປະໄມ ຈຶ່ງຮູ້ໄດ້ ດ້ວຍຄວາມສາມາດອັນມີລັກສະນະທີ່ບໍ່ອາດເປັນຢ່າງອື່ນໄດ້ວ່າ "ຫາກປາສະຈາກຄວາມສະເໝີກັນຢ່າງຈະແຈ້ງໃນຄວາມຫວັ່ນໄຫວ ແລະຄວາມມີລັດສະໝີເປັນຕົ້ນແລ້ວ, ຄວາມເຂົ້າໃຈວ່າ ດວງຕາ ແລະໃບໜ້າ ເປັນແມງພູ່ ແລະດອກບົວ ຈະເກີດຂຶ້ນໄດ້ຢ່າງໃດ". ປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ: "ສິ່ງທີ່ປາກົດຊັດເຈນຢ່າງຍິ່ງ ຊື່ວ່າ ສຸພະຍັດຕະ, ຄວາມປາກົດຊັດເຈນນັ້ນດ້ວຍ ເປັນຄວາມຄ້າຍຄືກັນດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ສຸພະຍັດຕະສະທິສັດຕະ. ອຸປະມາໃດ ມີຮູບ ຄືສະພາວະສະເໝີກັນ, ອຸປະມານັ້ນດ້ວຍ ເປັນອຸປະມາດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ສະຣູໂປປະມາ" ດັ່ງນີ້.

၁၉၈.

໑໙໘.

မယေဝ [Pg.206] မုခသောဘာ’ဿေ-တျလ’မိန္ဒု ဝိကတ္ထနာ;

ယတော’မ္ဗုဇေပိသာ’တ္ထီတိ, ပရိကပ္ပောပမာ အယံ.

ດວງຈັນເອີຍ, ຢ່າໄດ້ໂອ້ອວດເລີຍວ່າ 'ຄວາມງາມແຫ່ງໃບໜ້ານີ້ ມີຢູ່ທີ່ເຮົາເທົ່ານັ້ນ', ເພາະຄວາມງາມນັ້ນ ແມ້ນໃນດອກບົວກໍມີຢູ່ ອຸປະມານີ້ ເປັນ ປະຣິກັບໂປປະມາ.

၁၉၈. ‘‘မယေဝိ’’စ္စာဒိ. ဣန္ဒု စန္ဒ, အဿ မုနိနော မုခသောဘာ ဝဒနဇုတိ မယေဝ, နာညတြာတိ ဧဝရူပါ ဝိကတ္ထနာ အတ္ထပသံသနေန အလမိတိ ပဋိသေဓော. ကိမိတိ? ယတော ယသ္မာ ကာရဏာ သာ မုခသောဘာ အမ္ဗုဇေပိ န ကေဝလမိန္ဒုမှိ အတ္ထိ, နော နတ္ထီတိ အသတောပိ တထာ ဝိကတ္ထနဿ ပရိကပ္ပနတော ဝဒနမိန္ဒုနောပမီယတီတိ ဧဝရူပါ အယံ ပရိကပ္ပောပမာ.

໑໙໘. ຄຳວ່າ “Mayeva” ເປັນຕົ້ນ. ດູກ່ອນພະຈັນ, ຄວາມງາມແຫ່ງພະພັກຂອງພະມຸນີນີ້ ມີຢູ່ໃນເຮົາເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ມີໃນທີ່ອື່ນ, ການອວດອ້າງມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ເປັນການຫ້າມດ້ວຍການຍົກຍ້ອງເນື້ອຄວາມວ່າ ພໍແລ້ວ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ຄວາມງາມແຫ່ງພະພັກນັ້ນ ມີຢູ່ແມ່ນແຕ່ໃນດອກບົວ ບໍ່ແມ່ນມີແຕ່ໃນພະຈັນເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນວ່າບໍ່ມີ. ເພາະການສົມມຸດເຖິງການອວດອ້າງຢ່າງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າບໍ່ມີຢູ່ຈິງ, ພະພັກຈຶ່ງຖືກປຽບທຽບກັບພະຈັນ, ອຸປະມາທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ເອີ້ນວ່າ ປະຣິກັບໂປປະມາ (ອຸປະມາໂດຍການສົມມຸດ).

၁၉၈. ‘‘မယေ’’စ္စာဒိ. ဟေ ဣန္ဒု အဿ ဣမဿ လောကသာမိနော မုခသောဘာ ဝဒနကန္တိ ဧကကေ မယိ ဧဝ, ဤဒိသီ ဝိကတ္ထနာ အတ္တသိလာဃေန အလံ နိပ္ပယောဇနံ. ကသ္မာတိ စေ? ယတော သာ မုခသောဘာ အမ္ဗုဇေပိ အတ္ထိ, တသ္မာတိ. ဣတိ ဤဒိသာ အယံ ဥပမာ ပရိကပ္ပောပမာ နာမ ဟောတိ. ယတောတိ အနိယမနိဒ္ဒိဋ္ဌကာရဏံ ပန အမ္ဗုဇေပိ သာ အတ္ထီတိ ဒဿိယမာနံ ပဒုမေပိ တဿ အတ္ထိတ္တမေဝ. ပရိကပ္ပနာယ ဝုတ္တာ ဥပမာတိ ဝိဂ္ဂဟော. ဣဓ စန္ဒဿ အဝိဇ္ဇမာနဝိကတ္ထနဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တေန ပရိကပ္ပနတော သဓမ္မဇောတကသဒ္ဒန္တရေ အသတိပိ ဥပမာနဘူတဣန္ဒုနော စ ဥပမေယျဘူတမုခဿ စ သဒိသတ္တံ ဣမေသံ ဒွိန္နံ သဒိသတ္တံ ဝိနာ ဝတ္တုနော တာဒိသကပ္ပနာ ကထံ ဟောတီတိ ဣမာယ အတ္ထသတ္တိယာ ဂမျတေ.

໑໙໘. ຄຳວ່າ “Maye” ເປັນຕົ້ນ. ດູກ່ອນພະຈັນ, ຄວາມງາມແຫ່ງພະພັກຂອງພະຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງໂລກນີ້ ມີຢູ່ໃນເຮົາຜູ້ດຽວເທົ່ານັ້ນ, ການອວດອ້າງຢ່າງນີ້ ດ້ວຍການຍົກຍ້ອງຕົນເອງ ແມ່ນພໍແລ້ວ ຄືບໍ່ມີປະໂຫຍດ. ຖ້າຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດ? ຕອບວ່າ ເພາະຄວາມງາມແຫ່ງພະພັກນັ້ນ ມີຢູ່ແມ່ນແຕ່ໃນດອກບົວ, ເພາະເຫດນັ້ນ. ອຸປະມາທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ເອີ້ນວ່າ ປະຣິກັບໂປປະມາ. ສ່ວນຄຳວ່າ “Yato” ເປັນການສະແດງເຫດທີ່ບໍ່ໄດ້ກຳນົດແນ່ນອນ, ແຕ່ການສະແດງວ່າ ຄວາມງາມນັ້ນມີຢູ່ແມ່ນແຕ່ໃນດອກບົວ ກໍຄືຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງຄວາມງາມນັ້ນໃນດອກບົວນັ້ນເອງ. ວິເຄາະວ່າ: ອຸປະມາທີ່ກ່າວດ້ວຍການສົມມຸດ ຊື່ວ່າ ປະຣິກັບໂປປະມາ. ໃນທີ່ນີ້, ເພາະການສົມມຸດວ່າການອວດອ້າງຂອງພະຈັນທີ່ບໍ່ມີຢູ່ຈິງນັ້ນໃຫ້ເປັນສິ່ງທີ່ມີຢູ່, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີສັບອື່ນທີ່ສະແດງຄຸນສົມບັດຮ່ວມກັນ, ແຕ່ຄວາມຄ້າຍຄືກັນລະຫວ່າງພະຈັນເຊິ່ງເປັນອຸປະມານ ກັບພະພັກເຊິ່ງເປັນອຸປະໄມ, ຫາກປາສະຈາກຄວາມຄ້າຍຄືກັນຂອງທັງສອງນີ້ແລ້ວ ການສົມມຸດຢ່າງນັ້ນຂອງຜູ້ກ່າວຈະມີໄດ້ແນວໃດ, ຄວາມຄ້າຍຄືກັນນີ້ຈຶ່ງເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງເນື້ອຄວາມນີ້.

၁၉၉.

໑໙໙.

ကိံ ဝါ’မ္ဗုဇ’န္တောဘန္တာလိ,ကိံ လောလနယနံ မုခံ;

မမ ဒေါလာယတေ စိတ္တ-မိစ္စ’ယံ သံသယောပမာ.

ນີ້ແມ່ນດອກບົວທີ່ມີຝູງເຜິ້ງບິນວົນວຽນຢູ່ພາຍໃນ ຫຼືວ່າແມ່ນພະພັກທີ່ມີດວງຕາອັນຫວັ່ນໄຫວ? ຈິດຂອງຂ້າພະເຈົ້າກຳລັງຫວັ່ນໄຫວ (ຄືກັບຊິງຊ້າ), ນີ້ຄື ສັງສະໂຍປະມາ (ອຸປະມາໂດຍຄວາມສົງໄສ).

၁၉၉. ‘‘ကိံ ဝါ’’ဣစ္စာဒိ. အန္တော ဘန္တာ အလီ ဘမရာ ယသ္မိံ, တမီဒိသမမ္ဗုဇံ ကိံ ဝါ. လောလာနိ စပလာနိ နယနာနိ ယသ္မိံ, တာဒိသံ ဝါ. ဇိန တဝေဒံ မုခံ ကိန္တိ မမ စိတ္တံ ဒေါလာယတေ [Pg.207] ဒေါလေဝါစရတိ. ဧဝံ ပက္ခဒွယပရိဂ္ဂဟေန သံသယတီတိ အတ္ထော. ဣစ္စယမီဒိသီ သံသယဝေသေန အမ္ဗုဇမုခါနမောပမာဝဂမာ သံသယောပမာ.

໑໙໙. ຄຳວ່າ “Kiṃ vā” ເປັນຕົ້ນ. ນີ້ແມ່ນດອກບົວທີ່ມີຝູງເຜິ້ງບິນວົນວຽນຢູ່ພາຍໃນ ຫຼືວ່າແມ່ນພະພັກຂອງພະຊິນະເຈົ້າທີ່ມີດວງຕາອັນຫວັ່ນໄຫວ? ຈິດຂອງຂ້າພະເຈົ້າກຳລັງຫວັ່ນໄຫວ ຄືປະພຶດຄ້າຍຄືກັບຊິງຊ້າ. ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມສົງໄສດ້ວຍການກຳນົດເອົາທັງສອງຝ່າຍຢ່າງນີ້. ອຸປະມາທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ເຊິ່ງເຂົ້າໃຈຄວາມປຽບທຽບລະຫວ່າງດອກບົວກັບພະພັກດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມສົງໄສ ເອີ້ນວ່າ ສັງສະໂຍປະມາ.

၁၉၉. ‘‘ကိံ ဝါ’မ္ဗုဇေ’’စ္စာဒိ. အန္တောဘန္တာလိ အဗ္ဘန္တရေ ဘမမာနဘမရဝန္တံ အမ္ဗုဇံ ကိံ ဝါ, တုယှံ လောလနယနံ စဉ္စလနေတ္တံ မုခံ ကိံ ဝါတိ မမ စိတ္တံ ဒေါလာယတေ ဥဘယသမ္ဘမဇနနတော ဒေါလာ ဝိယ ဟောတိ. ဣတိ အယံ ဧဝရူပါ ဥပမာ သံသယောပမာ ဒွိန္နံ သဒိသတ္တဿ သံသယေန ပကာသိတတ္တာ သံသယောပမာ နာမ ဟောတိ. အန္တော ဘန္တာ အလီ ယသ္မိန္တိ စ, လောလာနိ နယနာနိ ယသ္မိန္တိ စ, ဒေါလာ ဝိယ အာစရတီတိ စ, သံသယေန ဝုတ္တာ ဥပမာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဣဟာပိ သဓမ္မပကာသကေ သဒ္ဒန္တရေ အသတိပိ ယထာဝုတ္တဝိသေသနဒွယေန ဝိသိဋ္ဌာနံ ဒွိန္နံ အမ္ဗုဇမုခါနံ သံသယနိမိတ္တေ တုလျတ္တေ အသတိ ကထံ သံသယော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဣမိနာ သာမတ္ထိယေနေဝ တုလျဓမ္မသမ္ဗန္ဓော ဂမျတေ.

໑໙໙. ຄຳວ່າ “Kiṃ vā’mbuje” ເປັນຕົ້ນ. ນີ້ແມ່ນດອກບົວທີ່ມີຝູງເຜິ້ງບິນວົນວຽນຢູ່ພາຍໃນ ຫຼືວ່າແມ່ນພະພັກທີ່ມີດວງຕາອັນຫວັ່ນໄຫວຂອງພະອົງ? ຈິດຂອງຂ້າພະເຈົ້າກຳລັງຫວັ່ນໄຫວ ຄືເປັນເໝືອນຊິງຊ້າ ເພາະເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສະດຸ້ງຫວັ່ນໄຫວທັງສອງປະການ. ອຸປະມາທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ເອີ້ນວ່າ ສັງສະໂຍປະມາ ເພາະສະແດງຄວາມຄ້າຍຄືກັນຂອງທັງສອງດ້ວຍຄວາມສົງໄສ. ວິເຄາະວ່າ: ດອກບົວໃດມີຝູງເຜິ້ງບິນວົນວຽນຢູ່ພາຍໃນ, ພະພັກໃດມີດວງຕາອັນຫວັ່ນໄຫວ, ຍ່ອມປະພຶດຄືກັບຊິງຊ້າ, ແລະ ອຸປະມາທີ່ກ່າວດ້ວຍຄວາມສົງໄສ ຊື່ວ່າ ສັງສະໂຍປະມາ. ໃນທີ່ນີ້ກໍຄືກັນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີສັບອື່ນທີ່ສະແດງຄຸນສົມບັດຮ່ວມກັນ, ແຕ່ຫາກປາສະຈາກຄວາມສະເໝີກັນໃນເຫດແຫ່ງຄວາມສົງໄສຂອງດອກບົວແລະພະພັກທັງສອງ ທີ່ພິເສດດ້ວຍຄຸນລັກສະນະສອງປະການຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ຄວາມສົງໄສຈະເກີດຂຶ້ນໄດ້ແນວໃດ, ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນໂດຍຄຸນສົມບັດທີ່ສະເໝີກັນນີ້ ຈຶ່ງເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງເນື້ອຄວາມນັ້ນເອງ.

၂၀၀.

໒໐໐.

ကိဉ္စိ ဝတ္ထုံ ပဒဿေတွာ,သဓမ္မဿာ’ဘိဓာနတော;

သာမျပ္ပတီတိသဗ္ဘာဝါ,ပတိဝတ္ထူပမာ ယထာ.

ການສະແດງສິ່ງຂອງໃດໜຶ່ງແລ້ວ ກ່າວເຖິງສິ່ງອື່ນທີ່ມີຄຸນສົມບັດຮ່ວມກັນ, ເພາະມີຄວາມປາກົດແຫ່ງຄວາມຄ້າຍຄືກັນ, ນີ້ຄື ປະຕິວັດຖູປະມາ (ອຸປະມາໂດຍຄູ່ປຽບທຽບ) ດັ່ງຕົວຢ່າງ.

၂၀၀. ‘‘ကိဉ္စိ’’ဣစ္စာဒိ. ကိဉ္စိ ဝတ္ထုမိစ္ဆိတံ သမ္ဗုဒ္ဓါဒိကံ ဥပဒဿေတွာ သဓမ္မဿ တေန ဝတ္ထုနာ ကေနစိ အာကာရေန သဒိသဿ အညဿ ဝတ္ထုနော အဘိဓာနတော သာမျဿ တေသံ ဒွိန္နံ သဒိသတ္တဿ ပတီတိယာ အဝသာယဿ သမ္ဘာဝါ ဝိဇ္ဇမာနတ္တေန ပတိဝတ္ထူပမာ ဝုစ္စတေ. ပတိဝတ္ထုနာ တထာဝိဓေနာဓိဂတဿ ဝတ္ထုနော တုလျတာ ပဋိပါဒိတာ. ယထေတျုဒါဟရတိ.

໒໐໐. ຄຳວ່າ “Kiñci” ເປັນຕົ້ນ. ການສະແດງສິ່ງຂອງໃດໜຶ່ງທີ່ຕ້ອງການ ເຊັ່ນ ພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ, ແລ້ວກ່າວເຖິງສິ່ງຂອງອື່ນທີ່ມີຄຸນສົມບັດຮ່ວມກັນ ຄືຄ້າຍຄືກັນກັບສິ່ງຂອງນັ້ນໂດຍອາການບາງຢ່າງ, ເພາະມີຄວາມປາກົດ ຄືມີຄວາມເຂົ້າໃຈແຫ່ງຄວາມຄ້າຍຄືກັນຂອງສິ່ງຂອງທັງສອງນັ້ນ, ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ປະຕິວັດຖູປະມາ. ຄວາມສະເໝີກັນຂອງສິ່ງຂອງທີ່ g່າວເຖິງ ຍ່ອມຖືກສະແດງອອກດ້ວຍຄູ່ປຽບທຽບທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນັ້ນ. ທ່ານສະແດງຕົວຢ່າງດ້ວຍຄຳວ່າ Yathā.

၂၀၀. ‘‘ကိဉ္စိ’’စ္စာဒိ. ကိဉ္စိ ဝတ္ထုမိစ္ဆိတံ ဇိနာဒိကိဉ္စိပဒတ္ထံ ဥပဒဿေတွာ ပဌမံ နိဒဿေတွာ သဓမ္မဿ ပဋိပါဒနီယအတ္ထေန သဟ [Pg.208] ကိဉ္စိ အာကာရေန သဒိသဘာဝဿ ကဿစိ ဝတ္ထုနော အဘိဓာနတော ကထနတော သာမျပ္ပတီတိသဗ္ဘာဝါ သဒိသတာသမ္ဗန္ဓိနော ပရိဇာနနဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ပတိဝတ္ထူပမာ ဝတ္ထုနော ဥပဋ္ဌိတဿ ဇိနာဒိပဒတ္ထဿ တုလျတ္ထပကာသနတော နာမေန ပတိဝတ္ထူပမာ နာမ. သမာနော ဓမ္မော ယဿ ဝါ ပါရိဇာတာဒိနော ဣတိ စ, သမာနာနံ တုလျာနံ ဥပမာနောပမေယျာနံ ဘာဝေါတိ စ, သာမျဿ ပတီတိ စ, သာမျပ္ပတီတိယာ သဗ္ဘာဝေါတိ စ, ပတိဝတ္ထုနာ ဝုတ္တာ ဥပမာတိ စ ဝါကျံ. ယထာတိ ဥဒါဟရတိ.

໒໐໐. ຄຳວ່າ “Kiñci” ເປັນຕົ້ນ. ການສະແດງ ຄືການຍົກຂຶ້ນມາສະແດງກ່ອນ ເຊິ່ງສິ່ງຂອງໃດໜຶ່ງທີ່ຕ້ອງການ ເຊັ່ນ ພະຊິນະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ, ແລ້ວກ່າວ ຄືບອກເຖິງສິ່ງຂອງບາງຢ່າງທີ່ມີສະພາວະຄ້າຍຄືກັນໂດຍອາການບາງຢ່າງກັບເນື້ອຄວາມທີ່ຈະຕ້ອງສະແດງ, ເພາະມີຄວາມປາກົດແຫ່ງຄວາມຄ້າຍຄືກັນ ຄືມີຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງທົ່ວເຖິງກ່ຽວກັບຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນໂດຍຄວາມຄ້າຍຄືກັນ, ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປະຕິວັດຖູປະມາ ເພາະສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ສະເໝີກັນຂອງສິ່ງຂອງທີ່ປາກົດ ເຊັ່ນ ພະຊິນະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ. ວິເຄາະວ່າ: ສິ່ງໃດ (ເຊັ່ນ ຕົ້ນປາຣິຊາດເປັນຕົ້ນ) ມີທຳ (ຄຸນສົມບັດ) ສະເໝີກັນ, ຄວາມເປັນແຫ່ງສິ່ງທີ່ສະເໝີກັນ ຄືອຸປະມານແລະອຸປະໄມ, ຄວາມເຂົ້າໃຈແຫ່ງຄວາມຄ້າຍຄືກັນ, ເພາະຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງຄວາມເຂົ້າໃຈໃນຄວາມຄ້າຍຄືກັນ, ແລະ ອຸປະມາທີ່ກ່າວດ້ວຍຄູ່ປຽບທຽບ ຊື່ວ່າ ປະຕິວັດຖູປະມາ. ທ່ານສະແດງຕົວຢ່າງດ້ວຍຄຳວ່າ Yathā.

၂၀၁.

໒໐໑.

ဇနေသု ဇာယမာနေသု,နေ’ကောပိ ဇိနသာဒိသော;

ဒုတိယော နနု နတ္ထေဝ,ပါရိဇာတဿ ပါဒပေါ.

In people being born, not even one is like the Conqueror; is there indeed no second tree of the Parijata?

၂၀၁. ‘‘ဇနေသု’’စ္စာဒိ. ဇာယမာနေသု ဇနေသု မဇ္ဈေ ဧကောပိ ဇနော ဂုဏဝါ ဇိနသာဒိသော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသမာနော န ဝိဇ္ဇတီတျေကံ တာဝ ဝတ္ထု ဥပဒဿိတံ, ဒုတိယော ဣစ္စာဒိ ပတိဝတ္ထူပမဒဿနံ, နနူတျနုမတိယံ, ပါရိဇာတဿ ဒိဗ္ဗရုက္ခဝိသေသဿ ဒုတိယော သမာနော ပါဒပေါ နတ္ထေဝ. ပါရိဇာတောယေဝ ရုက္ခဇာတီသု ဥတ္တမော, တထာ ဇိနော ဇနေသူတိ.

໒໐໑. ຄຳວ່າ “Janesu” ເປັນຕົ້ນ. ໃນບັນດາໝູ່ມະນຸດທີ່ເກີດມາ ບໍ່ມີມະນຸດຜູ້ມີຄຸນງາມຄວາມດີແມ່ນແຕ່ຄົນດຽວ ທີ່ຈະສະເໝີດ້ວຍພະຊິນະເຈົ້າ ຄືສະເໝີດ້ວຍພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ, ນີ້ເປັນການສະແດງສິ່ງຂອງທຳອິດກ່ອນ. ຄຳວ່າ Dutiyo ເປັນຕົ້ນ ເປັນການສະແດງຄູ່ປຽບທຽບ (ປະຕິວັດຖູປະມາ). ຄຳວ່າ Nanu ເປັນໄປໃນຄວາມເຫັນດີ (ອະນຸມັດ). ຕົ້ນໄມ້ຕົ້ນທີສອງທີ່ສະເໝີດ້ວຍຕົ້ນປາຣິຊາດ ເຊິ່ງເປັນຕົ້ນໄມ້ສະຫວັນຊະນິດພິເສດ ບໍ່ມີເລີຍ. ຕົ້ນປາຣິຊາດເທົ່ານັ້ນເປັນຕົ້ນໄມ້ທີ່ປະເສີດສຸດໃນບັນດາພັນໄມ້, ພະຊິນະເຈົ້າກໍເປັນຜູ້ປະເສີດສຸດໃນບັນດາໝູ່ມະນຸດຢ່າງນັ້ນຄືກັນ.

၂၀၁. ‘‘ဇနေသု’’စ္စာဒိ. ဇာယမာနေသု ဇနေသု ဧကောပိ ဇိနသာဒိသော သမ္ဗုဒ္ဓသဒိသော နတ္ထိ, ပါရိဇာတဿ ရုက္ခဿ ဒုတိယော တေန သမော ဒုတိယော ပါဒပေါ ရုက္ခော နတ္ထိ ဧဝ နနု, နနူတိ အနုညာယံ. တေန သဗ္ဗညုနော အညေန အတုလျဘာဝံ အနုဇာနာတိ. ဣဟ ပါရိဇာတရုက္ခဿ အညေဟိ ရုက္ခေဟိ ဥတ္တမတ္တဉ္စ ဗုဒ္ဓဿ အညေသု သတ္တေသု ဥတ္တမတ္တဉ္စာတိ ဣဒံ ဒွယံ ဥပမာနောပမေယျဘူတာနံ ဒွိန္နံ ဝတ္ထူနံ သာမျံ နာမ, ဧတံ သာမျံ ဝုတ္တတ္ထဿ သမတ္ထနဝသေန ပတိဝတ္ထုဘူတပါရိဇာတဿ ရုက္ခေဟိ အသမာနတ္တကထနေနေဝ ဇောတိတံ ဟောတိ.

໒໐໑. ຄຳວ່າ “Janesu” ເປັນຕົ້ນ. ໃນບັນດາໝູ່ມະນຸດທີ່ເກີດມາ ບໍ່ມີໃຜເລີຍທີ່ຈະສະເໝີດ້ວຍພະຊິນະເຈົ້າ ຄືສະເໝີດ້ວຍພະສຳພຸດທະເຈົ້າ. ຕົ້ນໄມ້ຕົ້ນທີສອງທີ່ສະເໝີດ້ວຍຕົ້ນປາຣິຊາດ ບໍ່ມີເລີຍແມ່ນບໍ? ຄຳວ່າ Nanu ເປັນໄປໃນການອະນຸຍາດ (ເຫັນດີ). ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ທ່ານຍ່ອມຍອມຮັບຄວາມບໍ່ມີສິ່ງອື່ນສະເໝີຂອງພະສັບພັນຍູ. ໃນທີ່ນີ້, ຄວາມເປັນເລີດຂອງຕົ້ນປາຣິຊາດກວ່າຕົ້ນໄມ້ອື່ນໆ ແລະ ຄວາມເປັນເລີດຂອງພະພຸດທະເຈົ້າກວ່າສັດອື່ນໆ, ທັງສອງປະການນີ້ ຊື່ວ່າ ຄວາມຄ້າຍຄືກັນຂອງສິ່ງຂອງທັງສອງທີ່ເປັນອຸປະມານແລະອຸປະໄມ. ຄວາມຄ້າຍຄືກັນນີ້ ຍ່ອມສະຫວ່າງສະໄຫວດ້ວຍການກ່າວເຖິງຄວາມບໍ່ສະເໝີກັນຂອງຕົ້ນປາຣິຊາດກັບຕົ້ນໄມ້ອື່ນໆ ເຊິ່ງເປັນຄູ່ປຽບທຽບ ໂດຍການສະໜັບສະໜູນເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວແລ້ວ.

၂၀၂.

໒໐໒.

ဝါကျတ္ထေနေဝ [Pg.209] ဝါကျတ္ထော,ယဒိ ကောစျု’ပမီယတေ;

ဣဝယုတ္တဝိယုတ္တတ္တာ,သာ ဝါကျတ္ထောပမာ ဒွိဓာ.

ຫາກເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກໃດໜຶ່ງ ຖືກປຽບທຽບດ້ວຍເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກນັ້ນເອງ, ອຸປະມານັ້ນ ຊື່ວ່າ ວາກະຍັດໂຖປະມາ (ອຸປະມາໂດຍເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກ) ມີສອງປະການ ເພາະປະກອບດ້ວຍສັບວ່າ Iva (ເໝືອນ) ແລະ ປາສະຈາກສັບວ່າ Iva.

၂၀၂. ဝါကျတ္ထဝိသယောပမံ ဒဿေတိ ‘‘ဝါကျတ္ထေနေဝိ’’စ္စာဒိနာ. ဝါကျတ္ထော ကြိယာကာရကသမ္ဗန္ဓဝိသေသော, တေနေဝ, န ပဒတ္ထမတ္တေန ဝါကျတ္ထော ဝုတ္တလက္ခဏော ကောစိ ဝတ္တုမိစ္ဆိတော ကောစိ ယဒိ ဥပမီယတေ သဒိသော ကထျတေ, သာ ဝါကျတ္ထောပမာ ဒွိဓာ ဘိဇ္ဇတေ. ကထံ? ယုတ္တာ စ ဝိယုတ္တာ စ ယုတ္တဝိယုတ္တာ, ဣဝေန အတ္ထနိဒ္ဒေသောယံ ယုတ္တဝိယုတ္တာ ဥပမာ, တဿာ ဘာဝါ ကာရဏာ ဒွိဓာတိ အဓိကတံ.

໒໐໒. ທ່ານສະແດງອຸປະມາທີ່ມີເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກເປັນວິໄສ ດ້ວຍຄຳວ່າ “Vākyattheneva” ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກ ຄືຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນເປັນພິເສດລະຫວ່າງກິຣິຍາແລະກາຣົກ, ຫາກເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກໃດໜຶ່ງທີ່ມີລັກສະນະຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວ ທີ່ຕ້ອງການຈະກ່າວ ຖືກປຽບທຽບ ຄືກ່າວໃຫ້ຄ້າຍຄືກັນ ດ້ວຍເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກນັ້ນເອງ ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດ, ອຸປະມານັ້ນ ຊື່ວ່າ ວາກະຍັດໂຖປະມາ ຍ່ອມແບ່ງອອກເປັນສອງປະການ. ແນວໃດ? ຄື ປະກອບດ້ວຍ (yutta) ແລະ ປາສະຈາກ (viyutta) ຊື່ວ່າ ຍຸດຕະວິຍຸດຕະ. ນີ້ເປັນການສະແດງເນື້ອຄວາມດ້ວຍສັບວ່າ Iva, ອຸປະມາທີ່ປະກອບແລະປາສະຈາກສັບວ່າ Iva ນັ້ນ ເພາະຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງອຸປະມານັ້ນເປັນເຫດ ຈຶ່ງແບ່ງເປັນສອງປະການ ດັ່ງທີ່ກ່າວມາ.

၂၀၂. ဣဒါနိ ဝါကျတ္ထဝိသယောပမံ ဒဿေတိ ‘‘ဝါကျတ္ထေ’’စ္စာဒိနာ. ဝါကျတ္ထေနေဝ ကြိယာကာရကသမ္ဗန္ဓဝိသေသသင်္ခတသမုဒါယဘူတေန ဝါကျတ္ထေန ကောစိ ဝတ္တုမိစ္ဆိတော ယော ကောစိ ဝါကျတ္ထော ဝုတ္တလက္ခဏော ယဒိ ဥပမီယတေ သဒိသဘာဝေန ကထီယတေ, သာ ဥပမာ ဝါကျတ္ထောပမာ နာမ ဟောတိ. ဣဝယုတ္တဝိယုတ္တတ္တာ ဣဝယုတ္တဝိယုတ္တဝသေန ဒွိဓာ ဒွိပ္ပကာရာ. ဧတ္ထ ‘‘ဣဝါ’’တိ ဣဝါဒီနမတ္ထဿ ဂဟိတတ္တာ ဣဝသဒ္ဒေါပိ တပ္ပရိယာယသဒ္ဒါပိ ဂယှန္တေ.

໒໐໒. ບັດນີ້ ທ່ານສະແດງອຸປະມາທີ່ມີເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກເປັນວິໄສ ດ້ວຍຄຳວ່າ “Vākyatthe” ເປັນຕົ້ນ. ຫາກເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກໃດໜຶ່ງທີ່ມີລັກສະນະຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວ ທີ່ຕ້ອງການຈະກ່າວ ຖືກປຽບທຽບ ຄືກ່າວໂດຍຄວາມຄ້າຍຄືກັນ ດ້ວຍເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກນັ້ນເອງ ເຊິ່ງເປັນສ່ວນລວມທີ່ປຸງແຕ່ງຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນເປັນພິເສດລະຫວ່າງກິຣິຍາແລະກາຣົກ, ອຸປະມານັ້ນ ຊື່ວ່າ ວາກະຍັດໂຖປະມາ. ຍ່ອມມີສອງປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການປະກອບດ້ວຍສັບວ່າ Iva ແລະ ປາສະຈາກສັບວ່າ Iva. ໃນທີ່ນີ້, ຄຳວ່າ “Iva” ເພາະຖືເອົາເນື້ອຄວາມຂອງສັບວ່າ Iva ເປັນຕົ້ນ, ຈຶ່ງຖືເອົາທັງສັບວ່າ Iva ແລະ ສັບທີ່ເປັນໄວພົດຂອງສັບນັ້ນນຳ.

ဣဝယုတ္တ

ປະກອບດ້ວຍສັບວ່າ Iva (ອິວະຍຸດຕະ)

၂၀၃.

໒໐໓.

ဇိနော သံက္လေသတတ္တာနံ,အာဝိဘူတော ဇနာန’ယံ;

ဃမ္မသန္တာပတတ္တာနံ,ဃမ္မကာလေ’မ္ဗုဒေါ ဝိယ.

ພະຊິນະເຈົ້ານີ້ ໄດ້ປະກົດຂຶ້ນແກ່ໝູ່ປະຊາຊົນຜູ້ເດືອດຮ້ອນດ້ວຍກິເລດເຄື່ອງເສົ້າໝອງ, ເໝືອນດັ່ງເມກທີ່ປະກົດຂຶ້ນໃນລະດູຮ້ອນ ແກ່ຜູ້ເດືອດຮ້ອນດ້ວຍຄວາມຮ້ອນແຫ່ງແດດ.

၂၀၃. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဇိနော’’ဣစ္စာဒိ. သံက္လေသေဟိ ဒသဝိဓေဟိ တတ္တာနံ သန္တာပံ အနုပ္ပတ္တာနံ ဇနာနံ အယံ ဇိနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ [Pg.210] အာဝိဘူတော ကတကိစ္စတ္တာ သမ္မာသမ္ဗောဓာဓိဂမေန လောကေ ပါတုဘူတော. ဧကံ တာဝ ဝါကျမုပမေယျဘူတံ. ကိမိဝေတျာဟ ‘‘ဃမ္မေ’’စ္စာဒိ. ဃမ္မသန္တာပေန တတ္တာနံ ဇနာနံ ဃမ္မကာလေ ဂိမှာနသမယေ အမ္ဗုဒေါ မေဃော ဝိယာတိ ဒုတိယဝါကျမုပမာနဘူတမိတျယမိဝယုတ္တာ ဝါကျတ္ထောပမာ. ဧတ္ထ ပုဗ္ဗုတ္တရဝါကျတ္ထာနံ ဝိသေသျဝိသေသနဘာဝေါ ဧကဝါကျတ္ထတ္တာဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝမုပရိပိ.

໒໐໓. ທ່ານສະແດງຕົວຢ່າງດ້ວຍຄຳວ່າ “Jino” ເປັນຕົ້ນ. ພະຊິນະເຈົ້າ ຄືພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້ານີ້ ໄດ້ປະກົດຂຶ້ນ ຄືບັງເກີດຂຶ້ນໃນໂລກດ້ວຍການບັນລຸພະສຳມາສຳໂພທິຍານ ເພາະຊົງເຮັດກິດສຳເລັດແລ້ວ ແກ່ໝູ່ປະຊາຊົນຜູ້ເດືອດຮ້ອນ ຄືເຖິງຄວາມຮ້ອນຮົນດ້ວຍກິເລດເຄື່ອງເສົ້າໝອງສິບປະການ. ນີ້ເປັນປະໂຫຍກທຳອິດທີ່ເປັນອຸປະໄມກ່ອນ. ເພື່ອສະແດງວ່າ ເໝືອນກັບຫຍັງ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “Ghamme” ເປັນຕົ້ນ. ເໝືອນດັ່ງເມກ (ambuda) ໃນລະດູຮ້ອນ (ghammakāla) ຄືໃນຍາມຮ້ອນ ແກ່ຜູ້ເດືອດຮ້ອນດ້ວຍຄວາມຮ້ອນແຫ່ງແດດ (ghammasantāpa), ນີ້ເປັນປະໂຫຍກທີສອງທີ່ເປັນອຸປະມານ, ນີ້ຄື ວາກະຍັດໂຖປະມາທີ່ປະກອບດ້ວຍສັບວ່າ Iva. ໃນທີ່ນີ້, ຄວາມເປັນວິເສດສະນະແລະວິເສດສຍະແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກໜ້າແລະປະໂຫຍກຫຼັງ ພຶງຊາບໂດຍຄວາມເປັນເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກດຽວກັນນັ້ນເອງ. ໃນປະໂຫຍກຕໍ່ໆໄປກໍຄືກັນ.

၂၀၃. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဇိနော’’စ္စာဒိနာ. အယံ ဇိနော ဧသော ဇိတပဉ္စမာရော သတ္ထာ သံက္လေသတတ္တာနံ အနေကပ္ပကာရ ကိလေသသန္တာပတတ္တာနံ ဇနာနံ အာဝိဘူတော ကတကိစ္စော ဟုတွာ သဗ္ဗညုတညာဏာဓိဂမေန လောကေ ဥပဋ္ဌိတော. ကေန သန္တတ္တဿ ကဿစိ ကိမိဝေတိ စေ? ဃမ္မသန္တာပတတ္တာနံ ဇနာနံ ဃမ္မကာလေ ဂိမှသမယေ အမ္ဗုဒေါဝိယ မေဃော ဣဝ. ဣဟ ဥတ္တရဝါကျတ္ထော ဘေဒကတ္တာ ဝိသေသနံ ဟောတိ, ပုဗ္ဗဝါကျတ္ထော ပန ဘေဒျတ္တာ ဝိသေသျော ဟောတိ. ဧဝံ ဝါကျဘေဒေ သတိပိ ဝါကျတ္ထော ဧကောဝေတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧဝမုတ္တရတြာပိ. ဥတ္တရဝါကျေ ဣဝသဒ္ဒေါ တသ္မိံယေဝ ဂုဏဂုဏီပဒတ္ထာနံ သဒိသတ္တံ ဒီပေတိ, ပုဗ္ဗဝါကျေ ဂုဏဂုဏီနံ သဒိသတ္တံ ပန ဥတ္တရဝါကျတ္ထဿ ပုဗ္ဗဝါကျေန သမာနတ္တံ ဝိနာ အညထာနုပပတ္တိယာ ဉာယတိ. သံက္လေသေဟိ တတ္တာတိ စ, ဃမ္မော ဧဝ သန္တာပေါတိ စ, တေန တတ္တာတိ စ, ဃမ္မော ဧဝ ကာလောတိ စ ဝါကျံ.

໒໐໓. ທ່ານສະແດງຕົວຢ່າງດ້ວຍຄຳວ່າ “Jino” ເປັນຕົ້ນ. ພະຊິນະເຈົ້ານີ້ ຄືພະສາດສະດາຜູ້ຊະນະມານທັງຫ້າ ໄດ້ປະກົດຂຶ້ນ ຄືດຳຣົງຢູ່ໃນໂລກດ້ວຍການບັນລຸພະສັບພັນຍຸຕັນຍານ ໂດຍຊົງເຮັດກິດສຳເລັດແລ້ວ ແກ່ໝູ່ປະຊາຊົນຜູ້ເດືອດຮ້ອນດ້ວຍກິເລດ ຄືເດືອດຮ້ອນດ້ວຍຄວາມຮ້ອນຮົນແຫ່ງກິເລດຫຼາຍປະການ. ຖ້າຖາມວ່າ ເໝືອນກັບຫຍັງຂອງໃຜຜູ້ເດືອດຮ້ອນດ້ວຍຫຍັງ? ຕອບວ່າ ເໝືອນດັ່ງເມກ (ambuda) ໃນລະດູຮ້ອນ ຄືໃນຍາມຮ້ອນ ແກ່ຜູ້ເດືອດຮ້ອນດ້ວຍຄວາມຮ້ອນແຫ່ງແດດ. ໃນທີ່ນີ້, ເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກຫຼັງເປັນຕົວຈຳແນກ ຄືເປັນວິເສດສະນະ, ສ່ວນເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກໜ້າເປັນຕົວຖືກຈຳແນກ ຄືເປັນວິເສດສຍະ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີການແບ່ງປະໂຫຍກຢ່າງນີ້, ແຕ່ເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກກໍພຶງເຫັນວ່າເປັນອັນດຽວກັນ. ໃນປະໂຫຍກຕໍ່ໆໄປກໍຄືກັນ. ສັບວ່າ Iva ໃນປະໂຫຍກຫຼັງ ຍ່ອມສະແດງຄວາມຄ້າຍຄືກັນແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງບົດທີ່ມີຄຸນແລະມີຄຸນສົມບັດໃນປະໂຫຍກນັ້ນເອງ, ສ່ວນຄວາມຄ້າຍຄືກັນແຫ່ງບົດທີ່ມີຄຸນແລະມີຄຸນສົມບັດໃນປະໂຫຍກໜ້າ ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຄວາມບໍ່ອາດເປັນໄປໄດ້ໂດຍປະການອື່ນ ຫາກປາສະຈາກຄວາມສະເໝີກັນຂອງເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກຫຼັງກັບປະໂຫຍກໜ້າ. ວິເຄາະວ່າ: ຜູ້ເດືອດຮ້ອນດ້ວຍກິເລດເຄື່ອງເສົ້າໝອງ, ຄວາມຮ້ອນນັ້ນເອງຄືຄວາມຮ້ອນຮົນ, ຜູ້ເດືອດຮ້ອນດ້ວຍຄວາມຮ້ອນຮົນນັ້ນ, ແລະ ລະດູຮ້ອນນັ້ນເອງຄືເວລາຮ້ອນ.

ဣဝဝိယုတ္တ

ປາສະຈາກສັບວ່າ Iva (ອິວະວິຍຸດຕະ)

၂၀၄.

໒໐໔.

မုနိန္ဒာနန’မာဘာတိ, ဝိလာသေကမနောဟရံ;

ဥဒ္ဓံ သမုဂ္ဂတဿာပိ, ကိံ တေ စန္ဒ ဝိဇမ္ဘနာ.

ພະພັກຂອງພະມຸນິນເຈົ້າ ງົດງາມຈັບໃຈດ້ວຍຄວາມສະຫງ່າງາມອັນຫາທີ່ປຽບບໍ່ໄດ້; ດູກ່ອນພະຈັນ, ເຖິງແມ່ນວ່າທ່ານຈະລອຍເດັ່ນຂຶ້ນສູ່ເບື້ອງບົນ, ການສະແດງລິດເດດ (ຄວາມເຍືອກເຢັນ) ຂອງທ່ານຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງ?

၂၀၄. ဒုတိယမာဟ ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝိလာသေန ဧကမတုလျံ မနောဟရံ ဒုတိယဿ တာဒိသဿာဘာဝတော မုနိန္ဒာနနံ [Pg.211] အာဘာတိ အတိသယေန သောဘတေတိ ဧကံ တာဝ ဝါကျမုပမေယျဘူတံ. ဘော စန္ဒ ဥဒ္ဓံ ဂဂနတလံ သမုဂ္ဂတဿာပိ အဗ္ဘုဋ္ဌိတဿာပိ တေ တဝ ဝိဇမ္ဘနာ သာဟံကာရပရိဗ္ဘမနေန ကိံ ပယောဇနံ န ကိံပိ, တံသဒိသသောဘာသမ္ပတ္တိယာဘာဝတော. အသဒိသတ္တံ မုနိန္ဒာနနဿ တဿ တတောပိ ဥဒ္ဓမုဂ္ဂစ္ဆတော ဝိလာသမတ္တမေဝ ဖလသမ္ဘဝတောတိ ဒုတိယဝါကျမုပမာနဘူတံ. တထာ ဟေတ္ထ သဗ္ဗထာ သဒိသတာပတီတိယာ ကရိယမာနာနမုဂ္ဂမနဝိဇမ္ဘနာနံ ပဋိက္ခေပေန ကထဉ္စိပိ မုခစန္ဒာနံ သာဓမ္မပတီတိ ဥပမာဝဂမောတိ အယမိဝဝိယုတ္တဝါကျတ္ထောပမာ.

໒໐໔. ທ່ານກ່າວປະໂຫຍກທີສອງດ້ວຍຄຳວ່າ “Muninda” ເປັນຕົ້ນ. ພະພັກຂອງພະມຸນິນເຈົ້າ ງົດງາມຈັບໃຈ ຄືງົດງາມດ້ວຍຄວາມສະຫງ່າງາມອັນຫາທີ່ປຽບບໍ່ໄດ້ ເພາະບໍ່ມີສິ່ງທີສອງທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນັ້ນ, ນີ້ເປັນປະໂຫຍກທຳອິດທີ່ເປັນອຸປະໄມກ່ອນ. ດູກ່ອນພະຈັນ, ເຖິງແມ່ນວ່າທ່ານຈະລອຍເດັ່ນຂຶ້ນສູ່ເບື້ອງບົນ ຄືຂຶ້ນສູ່ທ້ອງຟ້າ, ການສະແດງລິດເດດ ຄືການໂຄຈອນໄປດ້ວຍຄວາມທະນົງຕົວຂອງທ່ານ ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ຄືບໍ່ມີປະໂຫຍດຫຍັງເລີຍ ເພາະບໍ່ມີຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງຄວາມງາມທີ່ສະເໝີດ້ວຍພະພັກນັ້ນ. ຄວາມບໍ່ສະເໝີກັນແຫ່ງພະພັກຂອງພະມຸນິນເຈົ້າ ເຊິ່ງແມ່ນແຕ່ການລອຍຂຶ້ນສູ່ເບື້ອງບົນກວ່າພະຈັນນັ້ນ ກໍມີພຽງແຕ່ຄວາມສະຫງ່າງາມເທົ່ານັ້ນເປັນຜົນທີ່ເກີດຂຶ້ນ, ນີ້ເປັນປະໂຫຍກທີສອງທີ່ເປັນອຸປະມານ. ເພາະວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ດ້ວຍການປະຕິເສດການລອຍຂຶ້ນແລະການສະແດງລິດເດດຂອງພະຈັນ ທີ່ເຮັດໄປເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈໃນຄວາມຄ້າຍຄືກັນໂດຍປະການທັງປວງ, ຄວາມເຂົ້າໃຈໃນຄຸນສົມບັດຮ່ວມກັນຂອງພະພັກແລະພະຈັນຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນໄດ້ໂດຍປະການໃດໜຶ່ງ, ນີ້ຄື ວາກະຍັດໂຖປະມາທີ່ປາສະຈາກສັບວ່າ Iva.

၂၀၄. ဣဒါနိ ဣဝဝိယုတ္တဝါကျတ္ထောပမံယေဝ ဥဒါဟရတိ ‘‘မုနိန္ဒာနနိ’’စ္စာဒိနာ. ဝိလာသေကမနောဟရံ လီလာယ အတုလျံ တတောယေဝ မနောဟရံ မုနိန္ဒာနနံ သဗ္ဗညုနော ဝဒနံ အာဘာတိ အတိဒိဗ္ဗတိ, တသ္မာ ဟေ စန္ဒ ဥဒ္ဓံ ဥစ္စံ နဘံ သမုဂ္ဂတဿာပိ တေ တုယှံ ဝိဇမ္ဘနာ အဟံကာရေန ပရိဗ္ဘမနေန ကိံ ပယောဇနံ. ဣဟ ပုဗ္ဗဝါကျတ္ထဿ ဥတ္တရဝါကျတ္ထော ဣဝဝိယုတ္တောပမာ နာမ ဟောတိ. တထာ ဟိ ‘‘သဗ္ဗထာ မုခေန သဒိသော ဘဝါမီ’’တိ မာနံ ကရောန္တဿ စန္ဒဿ ဂဂနတလာရောဟောပိ ဝိဇမ္ဘနဉ္စေတိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ ပဋိက္ခေပေန မုခစန္ဒာနံ ဝိလာသေကမနောဟရတ္တံ ကန္တိမတ္တသင်္ခါတသဒိသတ္တံ ဣဝါဒီနမဘာဝေပိ ဝိညာယတီတိ ကတွာ ဥတ္တရဝါကျတ္ထော ပုဗ္ဗဝါကျတ္ထဿ ဥပမာ စ ဝိသေသနဉ္စ ဟောတိ. ဝိလာသေန ဧကမတုလျန္တိ စ, တဉ္စ တံ မနောဟရဉ္စာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. အပိသဒ္ဒေါ သမ္ဘာဝနတ္ထော.

໒໐໔. ບັດນີ້ ທ່ານສະແດງຕົວຢ່າງຂອງວາກະຍັດໂຖປະມາທີ່ປາສະຈາກສັບວ່າ Iva ນັ້ນເອງ ດ້ວຍຄຳວ່າ “Munindānana” ເປັນຕົ້ນ. ພະພັກຂອງພະມຸນິນເຈົ້າ ຄືພະພັກຂອງພະສັບພັນຍູ ງົດງາມຈັບໃຈ ຄືງົດງາມດ້ວຍຄວາມສະຫງ່າງາມອັນຫາທີ່ປຽບບໍ່ໄດ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ດູກ່ອນພະຈັນ, ເຖິງແມ່ນວ່າທ່ານຈະລອຍເດັ່ນຂຶ້ນສູ່ເບື້ອງບົນ ຄືຂຶ້ນສູ່ທ້ອງຟ້າອັນສູງສົ່ງ, ການສະແດງລິດເດດ ຄືການໂຄຈອນໄປດ້ວຍຄວາມທະນົງຕົວຂອງທ່ານ ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ໃນທີ່ນີ້, ເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກຫຼັງຂອງເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກໜ້າ ຊື່ວ່າ ອິວະວິຍຸດໂຖປະມາ. ເພາະວ່າ ເມື່ອພະຈັນມີຄວາມທະນົງຕົວວ່າ “ເຮົາຈະເປັນຜູ້ສະເໝີດ້ວຍພະພັກໂດຍປະການທັງປວງ”, ແມ່ນແຕ່ການຂຶ້ນສູ່ທ້ອງຟ້າແລະການສະແດງລິດເດດຂອງພະຈັນນັ້ນ, ດ້ວຍການປະຕິເສດທັງສອງປະການນີ້, ຄວາມງົດງາມຈັບໃຈອັນຫາທີ່ປຽບບໍ່ໄດ້ ຄືຄວາມຄ້າຍຄືກັນທີ່ນັບວ່າເປັນຄວາມມີລັດສະໝີແຫ່ງພະພັກແລະພະຈັນ ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີສັບວ່າ Iva ເປັນຕົ້ນ, ເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກຫຼັງຈຶ່ງເປັນທັງອຸປະມາແລະວິເສດສະນະຂອງເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກໜ້າ. ວິເຄາະວ່າ: ງົດງາມອັນຫາທີ່ປຽບບໍ່ໄດ້ດ້ວຍຄວາມສະຫງ່າງາມ, ແລະ ສິ່ງນັ້ນກໍງົດງາມຈັບໃຈນຳ. ສັບວ່າ Api ເປັນໄປໃນເນື້ອຄວາມແຫ່ງການສົມມຸດ (ສຳພາວະນະ).

၂၀၅.

໒໐໕.

သမုဗ္ဗေဇေတိ ဓီမန္တံ, ဘိန္နလိင်္ဂါဒိကံ တု ယံ;

ဥပမာဒူသနာယာ’လ-မေတံ ကတ္ထစိ တံ ယထာ.

ສ່ວນສິ່ງໃດທີ່ມີລິງຕ່າງກັນ (ພິນນະລິງ) ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ຜູ້ມີປັນຍາສະດຸ້ງຫວັ່ນໄຫວ (ບໍ່ພໍໃຈ), ສິ່ງນັ້ນຍ່ອມສາມາດເຮັດໃຫ້ອຸປະມາເສຍຫາຍໄດ້ໃນບາງບ່ອນ, ດັ່ງຕົວຢ່າງ.

၂၀၅. ဒေါသပရိစ္ဆေဒေ [Pg.212] ဒုဋ္ဌာလင်္ကတီတိမုပမာလင်္ကာရဒူသနံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သမုဗ္ဗေဇေတိ’’စ္စာဒိ. ယံ ဘိန္နလိင်္ဂါဒိကံ တု, အာဒိသဒ္ဒေန ဘိန္နဝစနဟီနတာအဓိကတာဒီနံ ပရိဂ္ဂဟော. တုသဒ္ဒေါ အတ္ထဇောတကော, တထာပီတိ အတ္ထော. ဓီမန္တံ မေဓာဝိံ သမုဗ္ဗေဇေတိ န ပီဏေတိ, ဧတံ ဘိန္နလိင်္ဂဒိကံ ကတ္ထစိ န သဗ္ဗတ္ထ ဥပမာဒူသနာယ ဝိရောဓတ္ထံ အလံ သမတ္ထံ. ‘‘တံ ယထေ’’တိ ဥဒါဟရတိ.

໒໐໕. ໃນພາກກວດສອບຂໍ້ບົກພ່ອງ (ໂທສະປະຣິເສດ), ເພື່ອສະແດງຄວາມເສຍຫາຍແຫ່ງອຸປະມາລັງການ ທີ່ຊື່ວ່າ ທຸດຖາລັງກະຕິ (ອາລັງການທີ່ມີຂໍ້ບົກພ່ອງ), ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “Samubbejeti” ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນສິ່ງໃດທີ່ມີລິງຕ່າງກັນເປັນຕົ້ນ, ດ້ວຍຄຳວ່າ “ເປັນຕົ້ນ” (ādi) ຍ່ອມຖືເອົາຄວາມມີພົດຕ່າງກັນ (ພິນນະວະຈະນະ), ຄວາມບົກພ່ອງ (ຫີນາຕາ), ແລະ ຄວາມເກີນ (ອະທິກາຕາ) ເປັນຕົ້ນ. ສັບວ່າ Tu ເປັນຕົວສະແດງເນື້ອຄວາມ, ມີອະທິບາຍວ່າ ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍຕາມ. ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຜູ້ມີປັນຍາ ຄືຜູ້ມີສະຕິປັນຍາສະດຸ້ງຫວັ່ນໄຫວ ຄືບໍ່ພໍໃຈ, ສິ່ງທີ່ມີລິງຕ່າງກັນເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຍ່ອມສາມາດ ຄືມີຄວາມສາມາດເພື່ອເຮັດໃຫ້ອຸປະມາເສຍຫາຍ ຄືມີເນື້ອຄວາມຂັດແຍ້ງກັນໃນບາງບ່ອນ ບໍ່ແມ່ນໃນທຸກບ່ອນ. ທ່ານສະແດງຕົວຢ່າງດ້ວຍຄຳວ່າ “Taṃ yathā”.

၂၀၅. ဒေါသပရိစ္ဆေဒေ ဒေါသာနမနုဒ္ဒေသာဝသာနေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာယ ဒုဋ္ဌာလင်္ကတိယာ ဒဿေတဗ္ဗဥဒါဟရဏေ –

໒໐໕. ໃນພາກກວດສອບຂໍ້ບົກພ່ອງ, ໃນຕົວຢ່າງທີ່ຈະຕ້ອງສະແດງແຫ່ງທຸດຖາລັງກະຕິ ທີ່ລະບຸໄວ້ໃນຕອນທ້າຍແຫ່ງການສະແດງຂໍ້ບົກພ່ອງທັງຫຼາຍ —

‘‘ဒုဋ္ဌာလင်္ကရဏံ တေတံ, ယတ္ထာလင်္ကာရဒူသနံ;

တဿာလင်္ကာရနိဒ္ဒေသေ, ရူပမာဝိဘဝိဿတီ’’တိ.

“ນັ້ນຄື ທຸດຖາລັງການ (ເຄື່ອງປະດັບທີ່ມີຂໍ້ບົກພ່ອງ) ເພາະມີຄວາມເສຍຫາຍແຫ່ງອາລັງການໃນທີ່ໃດ; ລັກສະນະຂອງມັນຍ່ອມປາກົດຊັດເຈນ ໃນການສະແດງອາລັງການນັ້ນ”.

ကတပဋိညာနုသာရေန ဣဒါနိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သမုဗ္ဗေဇေတိ’’စ္စာဒိ. ယံ ဘိန္နလိင်္ဂါဒိကံ တု ဝက္ခမာနံ ယံ ဘိန္နလိင်္ဂဝစနာဒိကံ ပန ဓီမန္တံ ပညဝန္တံ ကဝိံ သမုဗ္ဗေဇေတိ ‘‘ဧဝံ နာမ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ’’တိ ဥဗ္ဗေဂံ ဇနေတိ, ဧတံ ဘိန္နလိင်္ဂါဒိကံ ဥပမာဒူသနာယ ယထာဝုတ္တဥပမာဝိနာသနတ္ထံ ကတ္ထစိ ‘‘ဣတ္ထီဝါယံ ဇနော ယာတိ’’ဣစ္စာဒိဝတ္တဗ္ဗဝိသယတော အညတ္ထ အလံ သမတ္ထံ. ‘‘တံ ယထာ’’တိ ဥဒါဟရတိ. ဘိန္နံ ဝိသဒိသဉ္စ တံ လိင်္ဂဉ္စေတိ စ, တံ အာဒိ ယဿ ဝိသဒိသဝစနာဒိနောတိ စ, ဥပမာယ ဒူသနမိတိ စ ဝါကျံ.

ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງຕາມຄຳປະຕິຍານທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “samubbejeti” (ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ສະດຸ້ງ) ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນວ່າ ສິ່ງທີ່ມີລິງຕ່າງກັນເປັນຕົ້ນ ທີ່ຈະກ່າວເຖິງຕໍ່ໄປນັ້ນ ສິ່ງໃດທີ່ມີລິງ ແລະ ວັດຈະນະຕ່າງກັນເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ກວີຜູ້ມີປັນຍາສະດຸ້ງ ຄືເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສັງເວດວ່າ “ບໍ່ຄວນກ່າວຢ່າງນີ້ເລີຍ”, ສິ່ງທີ່ມີລິງຕ່າງກັນເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຍ່ອມສາມາດເພື່ອທຳລາຍອຸປະມາທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ອຸປະມາເສຍຫາຍ ໃນບ່ອນອື່ນ ນອກຈາກວິໄສທີ່ຄວນກ່າວ ເຊັ່ນ “itthīvāyaṃ jano yāti” (ຊົນນີ້ຍ່ອມໄປເໝືອນຍິງ) ເປັນຕົ້ນ. ທ່ານຈຶ່ງຍົກອຸທາຫອນວ່າ “Taṃ yathā” (ອຸທາຫອນໃນເລື່ອງນັ້ນ ດັ່ງນີ້). ບົດວ່າ Bhinnaṃ visadisañca taṃ liṅgañceti (ລິງທີ່ຕ່າງກັນ ແລະ ບໍ່ສະເໝີກັນນັ້ນດ້ວຍ), ບົດວ່າ taṃ ādi yassa visadisavacanādinoti (ສິ່ງນັ້ນເປັນຕົ້ນ ແຫ່ງວັດຈະນະທີ່ບໍ່ສະເໝີກັນເປັນຕົ້ນນັ້ນດ້ວຍ), ແລະ ບົດວ່າ upamāya dūsanamiti (ຄວາມເສຍຫາຍແຫ່ງອຸປະມາ) ດັ່ງນີ້ ເປັນວິເຄາະ.

၂၀၆.

໒໐໖.

ဟံသီဝါ’ယံ သသီ ဘိန္န-လိင်္ဂါ’ကာသံ သရာနိဝ;

ဝိဇာတိဝစနာ ဟီနာ,သာ’ဝ ဘတ္တော ဘဋော’ဓိပေ.

“ພະຈັນນີ້ ເໝືອນດັ່ງນາງຫົງ (ນີ້ເປັນພິນນະລິງ), ທ້ອງຟ້າ ເໝືອນດັ່ງສະນ້ຳ (ນີ້ເປັນວິຊາຕິວັດຈະນະ), ທະຫານ ເໝືອນດັ່ງໝາ ຜູ້ພັກດີຕໍ່ນາຍ (ນີ້ເປັນຫີນຸປະມາ).”

၂၀၆. ‘‘ဟံသီဝါယ’’န္တိ အယံ သသီ စန္ဒော ဟံသီဝ ဟံသီသဒိသော. ဘိန္နလိင်္ဂါ ဘိန္နလိင်္ဂေါပမာ. ‘‘အာကာသံ သရာနိဝါ’’တိ ဝိဇာတိဝစနာ ဝိသဒိသဝစနောပမာ. ‘‘ဘဋော အဓိပေ သာမိနိ သာဝ [Pg.213] ဘတ္တော’’တိ ဟီနာ ဟီနောပမာ ကုက္ကုရဿ ဟီနေန ဇာတျာဒိနာ အဓိကဿ ဥပမိတတ္တာ.

໒໐໖. ບົດວ່າ “Haṃsīvāya” ຄວາມວ່າ ພະຈັນນີ້ ເໝືອນດັ່ງນາງຫົງ ຄືຄ້າຍຄືກັບນາງຫົງ. ຊື່ວ່າ ພິນນະລິງ ເພາະເປັນອຸປະມາທີ່ມີລິງຕ່າງກັນ. ບົດວ່າ “Ākāsaṃ sarānivā” ຊື່ວ່າ ວິຊາຕິວັດຈະນະ ເພາະເປັນອຸປະມາທີ່ມີວັດຈະນະບໍ່ສະເໝີກັນ. ບົດວ່າ “Bhaṭo adhipe sāmini sāva bhatto” ຊື່ວ່າ ຫີນຸປະມາ ເພາະປຽບທຽບຄົນຜູ້ສູງສົ່ງ ກັບໝາ ເຊິ່ງເປັນສັດຊັ້ນຕ່ຳ ໂດຍຊາດເປັນຕົ້ນ.

၂၀၆. ‘‘ဟံသိ’’စ္စာဒိ. အယံ သသီ စန္ဒော ဟံသီ ဣဝ ဟံသိဓေနူဝ ဟောတိ. ဣစ္စာဒိကောပမာ ဘိန္နလိင်္ဂါ ဥပမေယျတော ဘိန္နလိင်္ဂတ္တာ ဘိန္နလိင်္ဂေါပမာ နာမ ဟောတိ. အာကာသံ နဘံ သရာနိဝါတိ အယံ ဝိဇာတိဝစနာ ဥပမေယျေန ဝိသဒိသဝစနတ္တာ ဝိဇာတိဝစနောပမာ နာမ ဟောတိ. အဓိပေ သာမိနိ ဘဋော သေဝကော သာဝ သုနခေါ ဣဝ ဘတ္တောတိ အယံ ဟီနာ ဇာတိဟီနေန သုနခေန ဥတ္တမဿ ပုရိသဿ ဥပမိတတ္တာ ဟီနောပမာ နာမ ဟောတိ. ဘိန္နံ လိင်္ဂမေတိဿာတိ စ, ဝိဝိဓာ ဇာတိ သဘာဝေါ အဿေတိ စ, ဝိဇာတိ ဝစနံ အဿာ ဥပမာယာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໐໖. ຄຳວ່າ “Haṃsi” ເປັນຕົ້ນ. ພະຈັນນີ້ ເໝືອນດັ່ງນາງຫົງ ຄືເປັນເໝືອນນາງຫົງຕົວແມ່. ອຸປະມາມີປະເພດຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ພິນນະລິງໂກປະມາ ເພາະມີລິງຕ່າງໄປຈາກອຸປະໄມ. ບົດວ່າ ākāsaṃ (ທ້ອງຟ້າ) ເໝືອນດັ່ງສະນ້ຳ (sarāniva) ນີ້ ຊື່ວ່າ ວິຊາຕິວັດຈະໂນປະມາ ເພາະມີວັດຈະນະບໍ່ສະເໝີກັນກັບອຸປະໄມ. ບົດວ່າ ທະຫານ (bhaṭo) ຜູ້ເປັນຄົນຮັບໃຊ້ ເໝືອນດັ່ງໝາ (sāva) ຜູ້ພັກດີໃນນາຍ (adhipe) ນີ້ ຊື່ວ່າ ຫີນຸປະມາ ເພາະປຽບທຽບບຸລຸດຜູ້ປະເສີດ ກັບໝາ ເຊິ່ງເປັນສັດມີຊາດຕ່ຳ. ວິເຄາະວ່າ: Bhinnaṃ liṅgametissā (ລິງຂອງອຸປະມານີ້ ຕ່າງກັນ), vividhā jāti sabhāvo asseti (ຊາດ ຄືສະພາວະຂອງອຸປະມານີ້ ຕ່າງກັນ), vijāti vacanaṃ assā upamāyā (ວັດຈະນະຂອງອຸປະມານີ້ ຕ່າງກັນ).

၂၀၇.

໒໐໗.

ခဇ္ဇောတော ဘာနုမာလီဝ,ဝိဘာတီတျဓိကောပမာ;

အဖုဋ္ဌတ္ထာ ဗလမ္ဘောဓိ,သာဂရော ဝိယ သံခုဘိ.

“ຫິ່ງຫ້ອຍ ສ່ອງແສງສະຫວ່າງ ເໝືອນດັ່ງພະອາທິດ, ນີ້ເປັນອະທິໂກປະມາ. ກອງທັບອັນເປັນດັ່ງມະຫາສະໝຸດ ປັ່ນປ່ວນ ເໝືອນດັ່ງມະຫາສະໝຸດ, ນີ້ເປັນອະຜຸດຖັດໂຖປະມາ (ອຸປະມາທີ່ມີເນື້ອຄວາມບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງ).”

၂၀၇. ‘‘ခဇ္ဇောတော’’ဣစ္စာဒိ. ခဇ္ဇောတော ဘာနုမာလီဝ သူရိယော ဝိယ ဝိဘာတီတျဓိကောပမာ အဓိကေန ဟီနဿ ဥပမိတတ္တာ. ဗလမ္ဘောဓိ သေနာသာဂရော သာဂရော ဝိယ သံခုဘီတိ အဖုဋ္ဌတ္ထောပမာ ‘‘ဗလမ္ဘောဓီ’’တိ ရူပကေန သေနာယ မဟန္တတ္တာဝဂမတော ပုန ‘‘သာဂရော ဝိယာ’’တိ ဥပမာယ ကဿစိ ဝိသေသတ္ထဿ အသံဖုဋ္ဌတ္တာ.

໒໐໗. ຄຳວ່າ “Khajjoto” ເປັນຕົ້ນ. ຫິ່ງຫ້ອຍ ສ່ອງແສງສະຫວ່າງ ເໝືອນດັ່ງພະອາທິດ (bhānumālīva) ນີ້ ຊື່ວ່າ ອະທິໂກປະມາ ເພາະປຽບທຽບສິ່ງທີ່ຕ່ຳຕ້ອຍ ກັບສິ່ງທີ່ສູງສົ່ງກວ່າ. ບົດວ່າ ກອງທັບອັນເປັນດັ່ງມະຫາສະໝຸດ (balambhodhi) ປັ່ນປ່ວນ ເໝືອນດັ່ງມະຫາສະໝຸດ (sāgaro viya saṃkhubhī) ນີ້ ຊື່ວ່າ ອະຜຸດຖັດໂຖປະມາ ເພາະເມື່ອຮູ້ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງກອງທັບດ້ວຍລູປະກະວ່າ “balambhodhi” (ກອງທັບອັນເປັນດັ່ງມະຫາສະໝຸດ) ແລ້ວ, ການໃຊ້ອຸປະມາຊ້ຳອີກວ່າ “sāgaro viya” (ເໝືອນດັ່ງມະຫາສະໝຸດ) ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ສະແດງເນື້ອຄວາມພິເສດໃດໆ ໃຫ້ແຈ່ມແຈ້ງຂຶ້ນມາ.

၂၀၇. ‘‘ခဇ္ဇောတော’’စ္စာဒိ. ‘‘ခဇ္ဇောတော ဘာနုမာလီဝ ဝိဘာတီ’’တိ အယံ အဓိကောပမာ အဓိကာယ ဥပမာယ ဥပမိတတ္တာ အဓိကောပမာ နာမ ဟောတိ. ‘‘ဗလမ္ဘောဓိ သေနာသမုဒ္ဒေါ သာဂရော ဝိယ သံခုဘီ’’တိ အယံ အဖုဋ္ဌတ္ထာ သေနာယ မဟတ္တံ ‘‘ဗလမ္ဘောဓီ’’တိ တိရောဘူတဥပမာယေဝ အဝဂတံ, [Pg.214] တသ္မာ ပုန ‘‘သာဂရော ဝိယာ’’တိ ဥပမာယ ဖုသိတဗ္ဗတ္ထဿာဘာဝါ အဖုဋ္ဌတ္ထောပမာ နာမ ဟောတိ. အဖုဋ္ဌော အတ္ထော ဧတိဿာတိ စ, ဗလံ ဧဝ အမ္ဘောဓီတိ စ ဝါကျံ.

໒໐໗. ຄຳວ່າ “Khajjoto” ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “Khajjoto bhānumālīva vibhātī” ນີ້ ຊື່ວ່າ ອະທິໂກປະມາ ເພາະປຽບທຽບດ້ວຍອຸປະມາທີ່ສູງສົ່ງກວ່າ. ບົດວ່າ “Balambhodhi senāsamuddo sāgaro viya saṃkhubhī” ນີ້ ຊື່ວ່າ ອະຜຸດຖັດໂຖປະມາ ເພາະຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງກອງທັບນັ້ນ ໄດ້ຮັບຮູ້ແລ້ວດ້ວຍຕິໂຣພູໂຕປະມາ (ອຸປະມາທີ່ຊ່ອນຢູ່) ວ່າ “balambhodhi” (ກອງທັບອັນເປັນດັ່ງມະຫາສະໝຸດ), ດັ່ງນັ້ນ ການໃຊ້ອຸປະມາຊ້ຳອີກວ່າ “sāgaro viya” ຈຶ່ງບໍ່ມີເນື້ອຄວາມທີ່ຄວນຈະຕ້ອງສະແດງໃຫ້ແຈ່ມແຈ້ງອີກ, ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະຜຸດຖັດໂຖປະມາ. ວິເຄາະວ່າ: Aphuṭṭho attho etissā (ເນື້ອຄວາມຂອງອຸປະມານີ້ ບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງ), balaṃ eva ambhodhī (ກອງທັບນັ້ນເອງ ເປັນດັ່ງມະຫາສະໝຸດ).

၂၀၈.

໒໐໘.

စန္ဒေ ကလင်္ကော ဘိင်္ဂေါဝေ-တျု’ပမာပေက္ခိနီ အယံ;

ခဏ္ဍိတာ ကေရဝါကာရော,သကလင်္ကော နိသာကရော.

“ຮອຍດຳໃນພະຈັນ ເໝືອນດັ່ງແມງເຜິ້ງ, ນີ້ເປັນອຸປະມາເປກຂິນີ (ອຸປະມາທີ່ຍັງຕ້ອງການອຸປະມາອື່ນອີກ). ພະຈັນທີ່ມີຮອຍດຳ ມີສັນຖານເໝືອນດອກບົວ, ນີ້ເປັນຂັນທິໂຕປະມາ (ອຸປະມາທີ່ບົກພ່ອງ).”

၂၀၈. ‘‘စန္ဒေ’’ဣစ္စာဒိ. ကလင်္ကော ဘိင်္ဂေါ ဝိယာတျယမုပမာ ‘‘စန္ဒေ ကုသုမဂစ္ဆသဒိသေ’’ ဣတျုပမန္တရမပေက္ခတေတိ ယတော စန္ဒေ ဘိင်္ဂေါ န သမ္ဘဝတိ, ပုပ္ဖဂစ္ဆေ တု သမ္ဘဝတီတိ အယမုပမာ ဥပမာပေက္ခိနီ. သကလင်္ကော သသလက္ခဏော နိသာကရော စန္ဒော ကေရဝါကာရော ကုမုဒသန္နိဘောတိ ခဏ္ဍိတောပမာ ကေရဝဿ အန္တောကဏှတ္တံ ပဋိပါဒေတုံ ‘‘သဘိင်္ဂကေရဝါကာရော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ.

໒໐໘. ຄຳວ່າ “Cande” ເປັນຕົ້ນ. ອຸປະມາວ່າ “ຮອຍດຳໃນພະຈັນ ເໝືອນດັ່ງແມງເຜິ້ງ” ນີ້ ຍັງຕ້ອງການອຸປະມາອື່ນອີກວ່າ “ໃນພະຈັນອັນປຽບເໝືອນກໍດອກໄມ້”, ເພາະວ່າ ແມງເຜິ້ງຍ່ອມບໍ່ມີໃນພະຈັນ ແຕ່ຍ່ອມມີໃນກໍດອກໄມ້, ອຸປະມານີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອຸປະມາເປກຂິນີ. ບົດວ່າ ພະຈັນ (nisākaro) ຜູ້ມີຮອຍດຳ (sakalaṅko) ຄືມີຮູບກະຕ່າຍ ມີສັນຖານເໝືອນດອກບົວ (keravākāro) ຄືຄ້າຍຄືກັບດອກບົວຂາວ ນີ້ ຊື່ວ່າ ຂັນທິໂຕປະມາ ເພາະເພື່ອຈະສະແດງຄວາມດຳພາຍໃນຂອງດອກບົວ ຄວນຈະກ່າວວ່າ “sabhiṅgakeravākāro” (ມີສັນຖານເໝືອນດອກບົວທີ່ມີແມງເຜິ້ງ).

၂၀၈. ‘‘စန္ဒေ’’စ္စာဒိ. ‘‘စန္ဒေ ကလင်္ကော ဘိင်္ဂေါ ဣဝါ’’တိ အယံ ဥပမာပေက္ခိနီ စန္ဒဿဥပမာဘူတပုပ္ဖဂစ္ဆကာဒိအပေက္ခနတော ဥပမာပေက္ခိနီ နာမ ဟောတိ. စန္ဒေ ဘိင်္ဂပဝတ္တိယာ အဘာဝတော တဿ ဝိသယဘူတပုပ္ဖဂစ္ဆကာဒိ စန္ဒဿ ဥပမတ္တေန ဂဟေတွာ အဝုတ္တတ္တာ ဒုဋ္ဌာတိ အဓိပ္ပာယော. သကလင်္ကော ကလင်္ကသဟိတော နိသာကရော စန္ဒော ကေရဝါကာရော ကုမုဒသဒိသောတိ အယံ ခဏ္ဍိတာ စန္ဒဂတံ ကဏှတ္တံ ပကာသေတုံ ‘‘သဘိင်္ဂကေရဝါကာရော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဘိင်္ဂေါပမာဘာဝဿ ခဏ္ဍိတတ္တာ ခဏ္ဍိတောပမာ နာမ ဟောတိ. ဥပမံ အပေက္ခတီတိ စ, ခဏ္ဍံ ဣတာ ဂတာတိ စ, ခဏ္ဍေန ဣတာ ယုတ္တာ ဝါတိ စ, ကေရဝဿာကာရော အဿေတိ စ, သဟ ကလင်္ကေန ဝတ္တတီတိ စ ဝါကျံ.

໒໐໘. ຄຳວ່າ “Cande” ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “Cande kalaṅko bhiṅgo ivā” ນີ້ ຊື່ວ່າ ອຸປະມາເປກຂິນີ ເພາະຕ້ອງການສິ່ງອື່ນ ເຊັ່ນ ກໍດອກໄມ້ ເປັນຕົ້ນ ມາເປັນອຸປະມາຂອງພະຈັນ. ອະທິບາຍວ່າ ເພາະບໍ່ມີແມງເຜິ້ງຢູ່ໃນພະຈັນ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງກໍດອກໄມ້ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນທີ່ຢູ່ຂອງແມງເຜິ້ງນັ້ນ ໂດຍຄວາມເປັນອຸປະມາຂອງພະຈັນ, ອຸປະມານີ້ຈຶ່ງບົກພ່ອງ. ບົດວ່າ ພະຈັນ (nisākaro) ທີ່ມີຮອຍດຳ (sakalaṅko) ມີສັນຖານເໝືອນດອກບົວ (keravākāro) ຄືຄ້າຍຄືກັບດອກບົວຂາວ ນີ້ ຊື່ວ່າ ຂັນທິໂຕປະມາ ເພາະເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ “sabhiṅgakeravākāro” ເພື່ອສະແດງຄວາມດຳທີ່ມີຢູ່ໃນພະຈັນ, ແຕ່ກັບຂາດອຸປະມາເລື່ອງແມງເຜິ້ງໄປ, ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຂັນທິໂຕປະມາ. ວິເຄາະວ່າ: Upamaṃ apekkhatī (ຍ່ອມຕ້ອງການອຸປະມາ), khaṇḍaṃ itā gatā (ເຖິງຄວາມບົກພ່ອງແລ້ວ) ຫຼື khaṇḍena itā yuttā (ປະກອບດ້ວຍຄວາມບົກພ່ອງ), keravassākāro asseti (ມີສັນຖານເໝືອນດອກບົວ), saha kalaṅkena vattatī (ຍ່ອມເປັນໄປພ້ອມກັບຮອຍດຳ).

၂၀၉.

໒໐໙.

ဣစ္စေဝမာဒိရူပေသု, ဘဝန္တိ ဝိဂတာဒရာ;

ကရောန္တိ စာ’ဒရံ ဓီရာ, ပယောဂေ ကွစိဒေဝ တု.

“ໃນການໃຊ້ຄຳທີ່ມີລັກສະນະດັ່ງກ່າວມານີ້ເປັນຕົ້ນ ທ່ານຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ນິຍົມໃຊ້, ແຕ່ໃນບາງຄັ້ງ ທ່ານຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍກໍຍັງນິຍົມໃຊ້ໃນບາງບ່ອນ.”

၂၀၉. ဝုတ္တံ [Pg.215] နိဂမေတိ ‘‘ဣစ္စေဝ’’မာဒိနာ. ရူပေသု ပယောဂေသု. ဝိဂတော အပဂတော အာဒရော သမ္ဘာဝနာ ယေသံ တထာ ဘဝန္တိ. ကိံ ဘိန္နလိင်္ဂါဒိကံ နိယမေနာနာဒရဏီယမေဝ, အနိယမေနေတိ စေ ဂယှူပဂမ္ပိ အတ္ထီတိ အာဟ ‘‘ကရောန္တိ’’စ္စာဒိံ. ကွစိဒေဝ တု ပယောဂေ ဓီရာ ကဝယော အာဒရံ ကရောန္တိ စာတိ. စသဒ္ဒေါ ဝတ္တဗ္ဗန္တရတ္ထံ သမုစ္စိနောတိ.

໒໐໙. ທ່ານສະຫຼຸບຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວດ້ວຍຄຳວ່າ “icceva” ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ rūpesu ຄວາມວ່າ ໃນການໃຊ້ຄຳ. ບົດວ່າ vigatādarā ຄວາມວ່າ ເປັນຜູ້ມີຄວາມເອົາໃຈໃສ່ ຄືຄວາມນິຍົມຊົມຊອບໝົດໄປແລ້ວ. ຖ້າມີຄຳຖາມວ່າ ສິ່ງທີ່ມີລິງຕ່າງກັນເປັນຕົ້ນນັ້ນ ບໍ່ຄວນເອົາໃຈໃສ່ໂດຍແນ່ນອນ ຫຼື ບໍ່ແນ່ນອນ? ຕອບວ່າ ເພາະມີສ່ວນທີ່ຄວນຖືເອົາໄດ້ຢູ່ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “karonti” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມວ່າ ແຕ່ໃນບາງບ່ອນເທົ່ານັ້ນ ພວກກວີຜູ້ມີປັນຍາ ກໍຍັງເອົາໃຈໃສ່ຢູ່. ອັກສອນ Ca (ແລະ) ຍ່ອມລວບລວມເນື້ອຄວາມອື່ນທີ່ຄວນກ່າວ.

၂၀၉. ‘‘ဣစ္စေ’’စ္စာဒိ. ဣတိ အနန္တရံ နိဒ္ဒိဋ္ဌေသု ဧဝမာဒိရူပေသု ပယောဂေသု ဓီရာ ဝိဂတာဒရာ ဘဝန္တိ. ဣမေယေဝ ဓီရာ ကွစိဒေဝ တု ပယောဂေ ဘိန္နလိင်္ဂါဒိကေ အာဒရံ ကရောန္တိ စ. ဣတိ ဧဝံ အယံ ပကာရော အာဒိ ယေသမိတိ စ, တာနိ စ တာနိ ရူပါနိ စေတိ စ, ဝိဂတော အာဒရော ယေသမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. စသဒ္ဒေါ ဝါကျန္တရသမုစ္စယေ. တသ္မာ ဝိဂတာဒရတ္ထေန အညမာဒရကရဏံ ဝုစ္စမာနကထာသန္တတိံ အာကဍ္ဎတိ.

໒໐໙. ຄຳວ່າ “Icce” ເປັນຕົ້ນ. ໃນການໃຊ້ຄຳທີ່ມີລັກສະນະດັ່ງກ່າວມານີ້ ເຊິ່ງສະແດງໄວ້ໃນລຳດັບຖັດມາ ທ່ານຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ນິຍົມໃຊ້. ແຕ່ທ່ານຜູ້ຮູ້ເຫຼົ່ານີ້ເອງ ກໍຍັງນິຍົມໃຊ້ໃນບາງບ່ອນ ທີ່ມີລິງຕ່າງກັນເປັນຕົ້ນ. ວິເຄາະວ່າ: Iti evaṃ ayaṃ pakāro ādi yesam (ມີປະເພດຢ່າງນີ້ເປັນຕົ້ນ), tāni ca tāni rūpāni (ແລະ ຮູບແບບເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍ), vigato ādaro yesam (ຜູ້ມີຄວາມເອົາໃຈໃສ່ໝົດໄປແລ້ວ). ອັກສອນ Ca ໃຊ້ໃນຄວາມລວບລວມປະໂຫຍກອື່ນ. ເພາະສະນັ້ນ ການເອົາໃຈໃສ່ໃນສິ່ງອື່ນ ດ້ວຍເນື້ອຄວາມທີ່ບໍ່ເອົາໃຈໃສ່ນັ້ນ ຍ່ອມດຶງດູດກະແສຄວາມຄິດທີ່ກຳລັງກ່າວເຖິງ.

၂၁၀.

໒໑໐.

ဣတ္ထီဝါ’ယံ ဇနော ယာတိ,ဝဒတျေသာ ပုမာ ဝိယ;

ပိယော ပါဏာ ဣဝါ’ယံ မေ,ဝိဇ္ဇာ ဓနမိဝ’စ္စိတာ.

“ຄົນນີ້ ຍ່ອມໄປເໝືອນຍິງ, ນາງນີ້ ຍ່ອມເວົ້າເໝືອນຊາຍ, ຄົນນີ້ ເປັນທີ່ຮັກຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ເໝືອນດັ່ງຊີວິດ, ວິຊາທັງຫຼາຍ ທີ່ສະສົມໄວ້ ເໝືອນດັ່ງຊັບ.”

၂၁၀. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဣတ္ထိ’’စ္စာဒိ. အယံ ဇနော ဣတ္ထီဝ ယာတိ ကြိယာနုဝတ္တိတော. ဧသာ ဣတ္ထီ ပုမာဝ ပုရိသော ဝိယ ဝဒတိ တာဒိသဿ ပါဂဗ္ဘိယယောဂတော. ဧတ္ထ လိင်္ဂနာနတ္တမုပမာနောပမေယျာနံ. အယမိစ္ဆိတော ကောစိ မေ ပါဏာ ဣဝ ပိယော ဣဋ္ဌော, ဝိဇ္ဇာ ဗျာကရဏာဒယော ဓနမိဝ အစ္စိတာ ရာသိကတာတိ ဝစနဘေဒေါ.

໒໑໐. ທ່ານຍົກອຸທາຫອນວ່າ “itthi” ເປັນຕົ້ນ. ຄົນນີ້ ຍ່ອມໄປເໝືອນຍິງ ເພາະຄ້າຍຄືກັນໂດຍກິລິຍາທ່າທາງ. ນາງນີ້ ຍ່ອມເວົ້າເໝືອນຊາຍ ຄືເໝືອນດັ່ງບຸລຸດ ເພາະປະກອບດ້ວຍຄວາມກ້າຫານປານນັ້ນ. ໃນທີ່ນີ້ ເປັນຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງລິງ ລະຫວ່າງອຸປະມານ ແລະ ອຸປະໄມ. ຄົນນີ້ ຜູ້ເປັນທີ່ປາດຖະໜາ ເປັນທີ່ຮັກ ຄືເປັນທີ່ພໍໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ເໝືອນດັ່ງຊີວິດ, ວິຊາທັງຫຼາຍ ມີໄວຍາກອນເປັນຕົ້ນ ທີ່ສະສົມໄວ້ ຄືຮວບຮວມໄວ້ ເໝືອນດັ່ງຊັບ, ນີ້ເປັນຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງວັດຈະນະ.

၂၁၀. ဣဒါနိ ဘိန္နလိင်္ဂါနံ ဂဟေတဗ္ဗဝိသယံ ဒဿေတိ ‘‘ဣတ္ထီဝါ’ယ’’မိစ္စာဒိနာ. အယံ ဇနော ဣတ္ထီဝ အဝိသဒဂမနေန မဟိလာ [Pg.216] ဝိယ ယာတိ. ဧသာ ဣတ္ထီ ပုမာ ဝိယ တာဒိသပါဂဗ္ဘိယယုတ္တတ္တာ ပုရိသော ဝိယ ဝဒတီတိ. ဣဟ ဒွိန္နံ ဥပမာနောပမေယျာနံ လိင်္ဂဘေဒေ သတိပိ ကဝယော အာဒရံ ကရောန္တိ. အယံ ပုရိသော မေ မမ ပါဏာ ဣဝ အာယဝေါဝ ပိယော. အစ္စိတာ သဉ္စိတာ ဝိဇ္ဇာ ဗျာကရဏနိဃဏ္ဋုအာဒယော ဓနမိဝ ဟောန္တီတိ. ဧတ္ထ ဥပမာနောပမေယျာနံ ဝစနတော ဝိသေသတ္တေ သတိပိ ဣဋ္ဌမေဝ.

໒໑໐. ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງວິໄສທີ່ຄວນຖືເອົາແຫ່ງອຸປະມາທີ່ມີລິງຕ່າງກັນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “itthīvā’ya” ເປັນຕົ້ນ. ຄົນນີ້ ຍ່ອມໄປເໝືອນຍິງ ຄືເໝືອນດັ່ງສະຕີ ເພາະການເດີນທາງທີ່ບໍ່ສະເໝີກັນ. ນາງນີ້ ຍ່ອມເວົ້າເໝືອນຊາຍ ຄືເໝືອນດັ່ງບຸລຸດ ເພາະປະກອບດ້ວຍຄວາມກ້າຫານປານນັ້ນ. ໃນທີ່ນີ້ ເຖິງວ່າຈະມີຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງລິງຂອງອຸປະມານ ແລະ ອຸປະໄມທັງສອງ ພວກກວີກໍຍັງນິຍົມໃຊ້. ບຸລຸດນີ້ ເປັນທີ່ຮັກ ຄືເໝືອນດັ່ງລົມຫາຍໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າ. ວິຊາທັງຫຼາຍ ມີໄວຍາກອນ ແລະ ນິຄັນthຸເປັນຕົ້ນ ທີ່ສະສົມໄວ້ ຄືຮວບຮວມໄວ້ ຍ່ອມເປັນເໝືອນດັ່ງຊັບ. ໃນທີ່ນີ້ ເຖິງວ່າຈະມີຄວາມຕ່າງກັນໂດຍວັດຈະນະ ລະຫວ່າງອຸປະມານ ແລະ ອຸປະໄມ ກໍຍັງເປັນທີ່ຍອມຮັບ.

၂၁၁.

໒໑໑.

ဘဝံ ဝိယ မဟီပါလ, ဒေဝရာဇာ ဝိရာဇတေ;

အလ’မံသုမတော ကစ္ဆံ, တေဇသာ ရောဟိတုံ အယံ.

“ຂ້າແຕ່ມະຫາລາດ, ທ້າວສັກກະເທວະລາດ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ ເໝືອນດັ່ງພະອົງ; ພະອົງນີ້ ຍ່ອມສາມາດເພື່ອຈະກ້າວຂຶ້ນສູ່ຖານະຂອງພະອາທິດ ດ້ວຍເດຊານຸພາບ.”

၂၁၁. ဟီနာဓိကမုတ္တမုဒါဟရဏမာဟ ‘‘ဘဝံ ဝိယိ’’စ္စာဒိ. မဟီပါလေတျာမန္တနံ, ဒေဝရာဇာ ဘဝံ ဝိယ ဝိရာဇတေ. ဣတိ ဟီနေနာပိ ဟောတိ. ဧဝံဝိဓေ သမုစိတေ ဝိသယေ လိင်္ဂဝစနဘေဒါဒိကံ နောပမံ ဒူသေတီတိ.

໒໑໑. ທ່ານກ່າວອຸທາຫອນອັນປະເສີດແຫ່ງຫີນຸປະມາ ແລະ ອະທິໂກປະມາ ດ້ວຍຄຳວ່າ “bhavaṃ viyi” ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ Mahīpāla ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນ, ທ້າວສັກກະເທວະລາດ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ ເໝືອນດັ່ງພະອົງ. ດັ່ງນີ້ ເຖິງວ່າຈະປຽບທຽບດ້ວຍສິ່ງທີ່ຕ່ຳກວ່າ ກໍຍັງມີໄດ້. ໃນວິໄສທີ່ເໝາະສົມຢ່າງນີ້ ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງລິງ ແລະ ວັດຈະນະເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເຮັດໃຫ້ອຸປະມາເສຍຫາຍ.

၂၁၁. ‘‘ဘဝ’’မိစ္စာဒိ. မဟီပါလ ဘော ရာဇ, ဒေဝရာဇာ သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဘဝံ ဝိယ ဝိရာဇတေတိ. ဧတ္ထ သက္ကမုပါဒါယ ‘‘ဘဝံ ဝိယာ’’တိ ဟီနတ္တေပိ ဣဋ္ဌမေဝ. အယံ ရာဇာ အံသုမတော သူရိယဿ ကစ္ဆံ ပဒဝိံ တေဇသာ အာရောဟိတုံ ပတ္တုံ အလံ သမတ္ထောတိ. ဧတ္ထ တေဇသာ အဓိကောပိ သူရိယော ဥပမာဘူတော ဣဋ္ဌောဝ, ‘‘ကစ္ဆံ အာရောဟိတု’’န္တိ ဣဝသဒ္ဒပရိယာယော. ဤဒိသံ ဘိန္နလိင်္ဂါဒိကောပမာဒိကံ ဥပမာဒူသနံ န ကရောတိ.

໒໑໑. ຄຳວ່າ “Bhava” ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ Mahīpāla ຄວາມວ່າ ຂ້າແຕ່ມະຫາລາດ, ທ້າວສັກກະເທວະລາດ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ ເໝືອນດັ່ງພະອົງ. ໃນທີ່ນີ້ ເຖິງວ່າຈະປຽບທຽບທ້າວສັກກະ ດ້ວຍຄຳວ່າ “bhavaṃ viyā” (ເໝືອນດັ່ງພະອົງ) ເຊິ່ງເປັນສິ່ງທີ່ຕ່ຳກວ່າ ກໍຍັງເປັນທີ່ຍອມຮັບ. ບົດວ່າ ພະອົງນີ້ ຍ່ອມສາມາດ ຄືມີກຳລັງ ເພື່ອຈະກ້າວຂຶ້ນສູ່ ຄືບັນລຸເຖິງຖານະຂອງພະອາທິດ (aṃsumato) ດ້ວຍເດຊານຸພາບ. ໃນທີ່ນີ້ ເຖິງວ່າພະອາທິດ ເຊິ່ງເປັນอຸປະມານ ຈະມີເດຊານຸພາບຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າ ກໍຍັງເປັນທີ່ຍອມຮັບ, ບົດວ່າ “kacchaṃ ārohituṃ” ເປັນໄວພົດຂອງຄຳວ່າ Iva (ເໝືອນດັ່ງ). ອຸປະມາມີລິງຕ່າງກັນເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້ ຍ່ອມບໍ່ເຮັດໃຫ້ອຸປະມາເສຍຫາຍ.

၂၁၂.

໒໑໒.

ဥပမာနောပမေယျာနံ, အဘေဒဿ နိရူပနာ;

ဥပမေဝ တိရောဘူတ-ဘေဒါ ရူပကမုစ္စတေ.

“ການສະແດງຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນ ລະຫວ່າງອຸປະມານ ແລະ ອຸປະໄມ, ຫຼື ອຸປະມາທີ່ມີຄວາມຕ່າງກັນຊ່ອນຢູ່ ນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ລູປະກະ (Rūpaka).”

၂၁၂. ရူပကံ နိရူပယတိ ‘‘ဥပမာနေ’’စ္စာဒိနာ. ဥပမာနောပမေယျာနံ ယထာဝုတ္တာနံ အဘေဒဿ နာနတ္တာဘာဝဿ နိရူပနာ အာရောပနေန ဥပမာနောပမေယျာနမဘေဒံ ရူပယတိ ဒဿေတီတိ [Pg.217] ရူပကမုစ္စတေ. ဥပမာနဿ ဥပမာနောပမေယျာနမဘေဒါရောပနေန တိရောဘူတော အပါကဋော ဘေဒေါ နာနတ္တံ ယဿာတိ တာဒိသီ ဥပမေဝ ယထာဝုတ္တလက္ခဏာ ရူပကမုစ္စတေ ‘‘ရူပက’’န္တိ. ‘‘ပဒမ္ဗုဇ’’န္တိ ဧတ္ထ ပဒမေဝ အမ္ဗုဇသဒိသတ္တာ အမ္ဗုဇံ ရုပျတေ. ဣတျုပမေယျောပမာနဘူတာနံ ပဒမ္ဗုဇာနမဘေဒါရောပနေန ဥပမာနောပမေယျဂတသာဓမ္မသင်္ခါတာယပိ ဥပမာယ ဘေဒေါ ဝိဇ္ဇမာနောပိ တိရောဟိတော. န တု အာဝိဘူတော ‘‘ပဒံ အမ္ဗုဇမိဝေ’’တိ. သာ စောပမာ တထာဝိဓာ ဥပမာနောပမေယျာနမဘေဒမာယာတိ နာမာတိ ရူပကမုစ္စတေတိ အဓိပ္ပာယော.

໒໑໒. ທ່ານສະແດງລັກສະນະຂອງລູປະກະດ້ວຍຄຳວ່າ “upamāne” ເປັນຕົ້ນ. ການສະແດງຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນ ຄືຄວາມບໍ່ມີສະພາວະຕ່າງກັນ ລະຫວ່າງອຸປະມານ ແລະ ອຸປະໄມ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ໂດຍການກຳນົດໃຫ້ອຸປະມານ ແລະ ອຸປະໄມບໍ່ຕ່າງກັນ ເພື່ອສະແດງໃຫ້ເຫັນຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ລູປະກະ. ອຸປະມາທີ່ມີລັກສະນະດັ່ງກ່າວມາແລ້ວ ເຊິ່ງມີຄວາມຕ່າງກັນ ຄືຄວາມບໍ່ສະເໝີກັນຊ່ອນຢູ່ ຄືບໍ່ປາກົດ ເພາະການກຳນົດໃຫ້ອຸປະມານ ແລະ ອຸປະໄມບໍ່ຕ່າງກັນນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ລູປະກະ. ເຊັ່ນຄຳວ່າ “Padambuja” (ຕີນດັ່ງດອກບົວ) ໃນທີ່ນີ້ ເພາະຕີນຄ້າຍຄືກັບດອກບົວ ຈຶ່ງກຳນົດຕີນນັ້ນເອງວ່າເປັນດອກບົວ. ເພາະການກຳນົດໃຫ້ຕີນ ແລະ ດອກບົວ ເຊິ່ງເປັນອຸປະໄມ ແລະ ອຸປະມານ ບໍ່ຕ່າງກັນຢ່າງນີ້ ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງອຸປະມາ ເຖິງວ່າຈະມີຢູ່ໂດຍສະພາວະທີ່ສະເໝີກັນ ລະຫວ່າງອຸປະມານ ແລະ ອຸປະໄມ ກໍຊ່ອນຢູ່. ແຕ່ບໍ່ປາກົດອອກມາເໝືອນຄຳວ່າ “padaṃ ambujamive” (ຕີນເໝືອນດັ່ງດອກບົວ). ອະທິບາຍວ່າ ອຸປະມາທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນ ລະຫວ່າງອຸປະມານ ແລະ ອຸປະໄມ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ລູປະກະ.

၂၁၂. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌက္ကမေန ရူပကာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဥပမာနော’’စ္စာဒိနာ. ဥပမာနောပမေယျာနံ အနန္တရနိဒ္ဒိဋ္ဌဥပမာနောပမေယျာနံ အဘေဒဿ သဘာဝတော ဘေဒေ သတိပိ ဝိဘူတသဒိသတ္တံ နိဿာယ ‘‘သော ဧသော, ဧသော သော’’တိ ဝတ္တာရေဟိ ပရိကပ္ပိတဿ အဘေဒဿ နိရူပနာ ဥပမာနောပမေယျပဒတ္ထေသု ဗုဒ္ဓိယာ အာရောပနံ နိဿာယ တိရောဘူတဘေဒါ ‘‘ပဒံ အမ္ဗုဇမိဝါ’’တိ ဧဝံ ပါကဋနာနတ္တံ ဝိနာ ‘‘ပဒမ္ဗုဇ’’န္တိ တိရောဟိတဘေဒါ ဥပမေဝ ပဒတ္ထာနံ သာဓမ္မသင်္ခါတာ ဥပမာ ဧဝ ရူပကံ ဣတိ ဝုစ္စတေ. ဝိဘူတသဒိသတ္တံ နိဿာယ ဥပမာနောပမေယျဝတ္ထူနိ အဘေဒေန ဂယှန္တိ. တေသမဘေဒဂ္ဂဟဏေနေဝ တေ နိဿာယ ပဝတ္တမာနဘိန္နသာဓမ္မသင်္ခါတာယ ဥပမာယပိ ဘေဒေါ တိရောဟိတော ဟောတိ. ဧဝံ တိရောဘူတနာနတ္တဝန္တသာဓမ္မသင်္ခါတာ ဥပမာ ဧဝ ဝတ္ထူနမဘေဒံ ဒီပေတီတိ ရူပကံ နာမ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. တိရောဘူတော ဘေဒေါ ယဿေတိ စ, အဘေဒံ ရူပယတိ ပကာသေတီတိ စ ဝါကျံ.

໒໑໒. ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງລູປະກາລັງການ ຕາມລຳດັບທີ່ຕັ້ງໄວ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “upamāno” ເປັນຕົ້ນ. ການສະແດງຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນ ລະຫວ່າງອຸປະມານ ແລະ ອຸປະໄມ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນລຳດັບຖັດມາ ເຊິ່ງເຖິງວ່າໂດຍສະພາວະຈະຕ່າງກັນ ແຕ່ເພາະອາໄສຄວາມຄ້າຍຄືກັນຢ່າງຍິ່ງ ທີ່ຜູ້ເວົ້າກຳນົດຂຶ້ນວ່າ “ສິ່ງນັ້ນຄືສິ່ງນີ້, ສິ່ງນີ້ຄືສິ່ງນັ້ນ”, ໂດຍອາໄສການກຳນົດດ້ວຍປັນຍາໃນເນື້ອຄວາມຂອງບົດອຸປະມານ ແລະ ອຸປະໄມ, ອຸປະມາທີ່ມີຄວາມຕ່າງກັນຊ່ອນຢູ່ ຄືບໍ່ມີຄວາມຕ່າງກັນປາກົດຈະແຈ້ງ ເຊັ່ນ “padaṃ ambujamivā” ແຕ່ມີຄວາມຕ່າງກັນຊ່ອນຢູ່ ເຊັ່ນ “padambuja”, ອຸປະມານັ້ນເອງ ເຊິ່ງມີສະພາວະສະເໝີກັນແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງບົດ ເອີ້ນວ່າ ລູປະກະ. ເພາະອາໄສຄວາມຄ້າຍຄືກັນຢ່າງຍິ່ງ ທ່ານຈຶ່ງຖືເອົາສິ່ງທີ່ເປັນອຸປະມານ ແລະ ອຸປະໄມ ໂດຍຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນ. ເພາະການຖືເອົາຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນນັ້ນເອງ ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງອຸປະມາ ເຊິ່ງມີສະພາວະສະເໝີກັນຕ່າງກັນ ທີ່ອາໄສສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເປັນໄປ ກໍຊ່ອນຢູ່. ອະທິບາຍວ່າ ອຸປະມາທີ່ມີສະພາວະສະເໝີກັນ ເຊິ່ງມີຄວາມຕ່າງກັນຊ່ອນຢູ່ຢ່າງນີ້ ຍ່ອມສະແດງຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນແຫ່ງສິ່ງທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ລູປະກະ. ວິເຄາະວ່າ: Tirobhūto bhedo yassā (ຄວາມຕ່າງກັນຂອງອຸປະມານີ້ ຊ່ອນຢູ່), abhedaṃ rūpayati pakāseti (ຍ່ອມສະແດງຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນ).

၂၁၃.

໒໑໓.

အသေသဝတ္ထုဝိသယံ, ဧကဒေသဝိဝတ္တိ စ;

တံ ဒွိဓာ ပုန ပစ္စေကံ, သမာသာဒိဝသာ တိဓာ.

“ລູປະກະນັ້ນ ມີ ໒ ຢ່າງ ຄື ອະເສສະວັດຖຸວິໄສ (ຄອບຄຸມວັດຖຸທັງໝົດ) ແລະ ເອກະເທສະວິວັດຕິ (ຍົກເວັ້ນບາງສ່ວນ), ແລະ ແຕ່ລະຢ່າງນັ້ນ ຍັງແບ່ງອອກເປັນ ໓ ຢ່າງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສະມາດເປັນຕົ້ນ.”

၂၁၃. တဿ [Pg.218] ဘေဒံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘အသေသ’’ဣစ္စာဒိနာ. အသေသဝတ္ထု ဝိသယော ယဿ တံ တထာဝိဓဉ္စ, ဧကဒေသေ အဝယဝေ ဝိဝတ္တတီတိ ဧကဒေသဝိဝတ္တိ စေတိ တံ ရူပကံ ဒွိဓာ, ပုန ပစ္စေကံ ဝိသုံ ဝိသုံ သမာသာဒိဝသာ ဥပမာနောပမေယျာနံ ကတသမာသတ္တာ သမာသရူပက အသမာသရူပက သမာသာသမာသရူပကဝသေန တိဓာ သိယာ.

໒໑໓. ທ່ານສະແດງປະເພດຂອງລູປະກະນັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “asesa” ເປັນຕົ້ນ. ลູປະກະນັ້ນ ມີ ໒ ຢ່າງ ຄື ອະເສສະວັດຖຸວິໄສ (ມີວັດຖຸທັງໝົດເປັນວິໄສ) ແລະ ເອກະເທສະວິວັດຕິ (ຍົກເວັ້ນໃນບາງສ່ວນ ຄືໃນອະໄວຍະວະ), ແລະ ແຕ່ລະຢ່າງນັ້ນ ຍັງແບ່ງອອກເປັນ ໓ ຢ່າງ ຕ່າງກັນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສະມາດເປັນຕົ້ນ ເພາະການເຮັດສະມາດລະຫວ່າງອຸປະມານ ແລະ ອຸປະໄມ ຄື ສະມາສະລູປະກະ, ອະສະມາສະລູປະກະ, ແລະ ສະມາສາສະມາສະລູປະກະ.

၂၁၃. ‘‘အသေသိ’’စ္စာဒိ. တံ ရူပကံ အသေသဝတ္ထုဝိသယံ ဧကဒေသဝိဝတ္တိ စာတိ ဒွိဓာ ဟောတိ, ပုန ပစ္စေကံ တံ ဒွယမ္ပိ သမာသာဒိဝသာ သမာသရူပကံ အသမာသရူပကံ သမာသာသမာသရူပကဉ္စေတိ ဣမေသံ ဘေဒေန တိဓာ ဟောတိ. အသေသံ ဝတ္ထု ဝိသယော အဿေတိ စ, ဧကဒေသေ ဝိဝတ္တတီတိ စ, ဧကံ ဧကံ ပတီတိ စ, သမာသော သမာသရူပကံ အာဒိ ယေသမိတိ စ, တေသံ ဝသော ဘေဒေါတိ စ, တီဟိ ပကာရေဟီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໑໓. ຄຳວ່າ “Asesi” ເປັນຕົ້ນ. ລູປະກະນັ້ນ ມີ ໒ ຢ່າງ ຄື ອະເສສະວັດຖຸວິໄສ ແລະ ເອກະເທສະວິວັດຕິ, ແລະ ແຕ່ລະຢ່າງໃນ ໒ ຢ່າງນັ້ນ ຍັງແບ່ງອອກເປັນ ໓ ຢ່າງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສະມາດເປັນຕົ້ນ ຄື ສະມາສະລູປະກະ, ອະສະມາສະລູປະກະ, ແລະ ສະມາສາສະມາສະລູປະກະ. ວິເຄາະວ່າ: Asesaṃ vatthu visayo assa (ມີວັດຖຸທັງໝົດເປັນວິໄສ), ekadese vivattati (ຍ່ອມຍົກເວັ້ນໃນບາງສ່ວນ), ekaṃ ekaṃ patī (ສະເພາະແຕ່ລະຢ່າງ), samāso samāsarūpakaṃ ādi yesam (ມີສະມາດ ຄືສະມາສະລູປະກະເປັນຕົ້ນ), tesaṃ vaso bhedo (ຄວາມຕ່າງກັນໂດຍອຳນາດແຫ່ງສະມາດເຫຼົ່ານັ້ນ), tīhi pakārehi (ໂດຍປະເພດ ໓ ຢ່າງ).

အသေသဝတ္ထုဝိသယသမာသ

ອະເສສະວັດຖຸວິໄສສະມາສະລູປະກະ (ລູປະກະແບບສະມາດ ທີ່ຄອບຄຸມວັດຖຸທັງໝົດ)

၂၁၄.

໒໑໔.

အင်္ဂုလီဒလသံသောဘိံ, နခဒီဓိတိကေသရံ;

သိရသာ န ပိဠန္ဓန္တိ, ကေ မုနိန္ဒပဒမ္ဗုဇံ.

“ໃຜແດ່ ຈະບໍ່ເອົາສຽນເກົ້າຊົງໄວ້ ເຊິ່ງພະບາດດັ່ງດອກບົວຂອງພະມຸນິນ, ອັນຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍກີບຄືນິ້ວພະບາດ, ມີເກສອນຄືລັງສີແຫ່ງພະນົບ (ເລັບ)?”

၂၁၄. ဥဒါဟရတိ ‘‘အင်္ဂုလိ’’စ္စာဒိ. အင်္ဂုလီဟိယေဝ ဥပမာနဂမ္မတ္တာ သိနိဒ္ဓတမ္ဗာဟိ ဒလေဟိ ပတ္တေဟိ သံသောဘိံ အစ္စန္တံ ဝိရောစမာနံ နခါနံ ဒီဓိတိယော ကိရဏာ ဧဝ ကေသရာနိ ယတ္ထ တာဒိသံ မုနိန္ဒဿ ပဒမေဝ အမ္ဗုဇံ သိရသာ မုဒ္ဓနာ ကေ နာမ ဇနာ န ပိဠန္ဓန္တိ ပသာဓနဝသေန န ဓာရေန္တီတိ. ဣဒမသေသဝတ္ထုဝိသယံ သမာသရူပကံ အင်္ဂိနော ပဒဿ အင်္ဂါနမင်္ဂုလျာဒီနမသေသာနံ ရူပနတော. ဧဝမုပရိပိ ယထာယောဂံ.

໒໑໔. ທ່ານຍົກອຸທາຫອນວ່າ “aṅguli” ເປັນຕົ້ນ. ໃຜແດ່ ຄືຊົນເຫຼົ່າໃດ ຈະບໍ່ເອົາສຽນເກົ້າ ຄືດ້ວຍຫົວ ຊົງໄວ້ ຄືຊົງໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນເຄື່ອງປະດັບ ເຊິ່ງພະບາດດັ່ງດອກບົວ (padambuja) ຄືພະບາດນັ້ນເອງເປັນດອກບົວ ຂອງພະມຸນິນ, ອັນຮຸ່ງເຮືອງ ຄືສະຫວ່າງສະໄຫວຢ່າງຍິ່ງ ດ້ວຍກີບ ຄືໃບບົວ ເຊິ່ງເປັນນິ້ວພະບາດນັ້ນເອງ ເພາະເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນອຸປະມານທີ່ມີສີແດງອ່ອນນຸ້ມ, ມີເກສອນ ຄືລັງສີ ຄືແສງສະຫວ່າງແຫ່ງເລັບທັງຫຼາຍ? ນີ້ເປັນ ອະເສສະວັດຖຸວິໄສສະມາສະລູປະກະ ເພາະເປັນການກຳນົດອະໄວຍະວະທັງໝົດ ມີນິ້ວພະບາດເປັນຕົ້ນ ຂອງພະບາດອັນເປັນສ່ວນລວມ. ໃນບ່ອນອື່ນໆ ຕໍ່ໄປ ກໍເພິ່ງຊາບໂດຍສົມຄວນແກ່ກໍລະນີ ຢ່າງນີ້.

၂၁၄. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘အင်္ဂုလိ’’စ္စာဒိ. အင်္ဂုလီဒလသံသောဘိံ အင်္ဂုလိသင်္ခတေဟိ ပတ္တေဟိ သံသောဘိံ နခဒီဓိတိကေသရံ နခရံသိသင်္ခတကေသရံ မုနိန္ဒပဒမ္ဗုဇံ သိရသာ ကေ [Pg.219] န ပိဠန္ဓန္တိ. ဝိသေသျဘူတံ စရဏံ ဝိသေသနဘူတာ အင်္ဂုလီ နခဒီဓိတိ စေတိ ဣမေသံ ဥပမာဘူတေဟိ အမ္ဗုဇဒလကေသရေဟိ အဘေဒကပ္ပနာယ ဧကတ္တံ ဂဟေတွာ သမာသေနေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ ဣဒံ အသေသဝတ္ထုဝိသယသမာသရူပကံ နာမ. အင်္ဂုလိယော ဧဝ ဒလာနီတိ စ, တေဟိ သံသောဘီတိ စ, နခေသု ဒီဓိတိယောတိ စ, တာ ဧဝ ကေသရာနိ အဿေတိ စ ဝါကျံ.

໒໑໔. ບັດນີ້ ທ່ານສະແດງອຸທາຫອນວ່າ “ອງຄຸລິ” ເປັນຕົ້ນ. ໃຜແດ່ຈະບໍ່ທູນເກົ້າໃສ່ຫົວ ເຊິ່ງພະບາດບົວຂອງພະມຸນິນ ທີ່ຮຸ່ງເຮືອງງົດງາມດ້ວຍກີບຄືນິ້ວມື ແລະ ມີເກສອນຄືລັງສີຂອງເລັບ. ເພາະເຫດທີ່ຖືເອົາຄວາມເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນ ໂດຍການກຳນົດຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນ ລະຫວ່າງພະບາດເຊິ່ງເປັນວິເສສຍະ ກັບນິ້ວມືແລະລັງສີຂອງເລັບເຊິ່ງເປັນວິເສສະນະ ເຫຼົ່ານີ້ ກັບກີບແລະເກສອນຂອງດອກບົວເຊິ່ງເປັນອຸປະມາ ແລ້ວສະແດງໄວ້ດ້ວຍສະມາດເທົ່ານັ້ນ, ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອເສສວັດຖຸວິສະຍະສະມາສະຮູບົກ. ວິເຄາະວ່າ: ນິ້ວມືທັງຫຼາຍນັ້ນເອງເປັນກີບ, ພະບາດທີ່ຮຸ່ງເຮືອງງົດງາມດ້ວຍກີບເຫຼົ່ານັ້ນ, ລັງສີທັງຫຼາຍໃນເລັບທັງຫຼາຍ, ລັງສີເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງເປັນເກສອນຂອງພະບາດນັ້ນ.

အသေသဝတ္ထုဝိသယအသမာသ

ອເສສວັດຖຸວິສະຍະອະສະມາສະ

၂၁၅.

໒໑໕.

ရတနာနိ ဂုဏာ ဘူရီ, ကရုဏာ သီတလံ ဇလံ;

ဂမ္ဘီရတ္တမဂါဓတ္တံ, ပစ္စက္ခော’ယံ ဇိနော’မ္ဗုဓိ.

ພະຄຸນທັງຫຼາຍອັນມາກມາຍ ເປັນດັ່ງລັດຕະນະ, ພະກະຣຸນາ ເປັນດັ່ງນ້ຳອັນεຢັນ, ຄວາມເລິກຊຶ້ງ ເປັນດັ່ງຄວາມຢັ່ງບໍ່ເຖິງ; ພະຊິນະເຈົ້າພະອົງນີ້ ເປັນມະຫາສະໝຸດອັນປາກົດແກ່ຕາ.

၂၁၅. ‘‘ရတနာနိ’’ဣစ္စာဒိ. အယံ ဇိနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ပစ္စက္ခော န ပရောက္ခော အမှာကံ အမ္ဗုဓိ သာဂရော. ကထံ? ယေ တဿ ဘူရီ ဗဟဝေါ ဂုဏာ မေတ္တာဒယော, တေ ရတနာနိ အတုလျဒုလ္လဘဒဿနာဒိသာဓမ္မေန. ယာ တဿ ကရုဏာ, သာ သီတလံ ဇလံ သကလဇနသန္တာပါပဟတ္တသာဓမ္မေန. ယံ တဿ ဂမ္ဘီရတ္တမနုတ္တာနတာ လာဘာဒီသု, တံ အဂါဓတ္တမကလလမ္ဘသော အမ္ဗုဓိဋ္ဌတာသာဓမ္မေနာတိ ဣဒမသေသဝတ္ထုဝိသယံ အသမာသရူပကံ.

໒໑໕. ຄຳວ່າ “ຣະຕະນານິ” ເປັນຕົ້ນ. ພະຊິນະເຈົ້າຄືພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າພະອົງນີ້ ເປັນມະຫາສະໝຸດຄືທະເລອັນປາກົດແກ່ຕາ ບໍ່ແມ່ນລັບຕາແກ່ພວກເຮົາ. ເປັນແນວໃດ? ພະຄຸນທັງຫຼາຍອັນມາກມາຍມີເມດຕາເປັນຕົ້ນຂອງພະອົງໃດ, ພະຄຸນເຫຼົ່ານັ້ນເປັນລັດຕະນະ ເພາະມີຄຸນສົມບັດສະεໝີກັນໂດຍການເຫັນໄດ້ຍາກແລະບໍ່ມີສິ່ງໃດປຽບທຽບໄດ້ເປັນຕົ້ນ. ພະກະຣຸນາໃດຂອງພະອົງ, ພະກະຣຸນານັ້ນເປັນນ້ຳອັນເຢັນ ເພາະມີຄຸນສົມບັດສະເໝີກັນໂດຍການກຳຈັດຄວາມຮ້ອນຮົນຂອງສັດທັງປວງ. ຄວາມເລິກຊຶ້ງໃດຄືຄວາມບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນລາບເປັນຕົ້ນຂອງພະອົງ, ຄວາມເລິກຊຶ້ງນັ້ນເປັນຄວາມຢັ່ງບໍ່ເຖິງ ເພາະມີຄຸນສົມບັດສະເໝີກັນໂດຍການຕັ້ງຢູ່ໃນມະຫາສະໝຸດອັນຫາຕົມບໍ່ໄດ້, ນີ້ຊື່ວ່າ ອເສສວັດຖຸວິສະຍະອະສະມາສະຮູບົກ.

၂၁၅. ‘‘ရတနာနိ’’စ္စာဒိ. အယံ ဇိနော အမှာကံ ပစ္စက္ခော အမ္ဗုဓိ သာဂရော, တထာ ဟိ တဿ ဘူရီ ဂုဏာ သီလသမာဓိအာဒယော ရတနာနိ စိတ္တီကတာဒိသာဓမ္မတော ရတနာနေဝ, ကရုဏာ အနညသာဓာရဏကရုဏာ သီတလံ ဇလံ သန္တာပဝိနောဒနသာဓမ္မေန သီတလဇလမေဝ ဟောတိ, ဂမ္ဘီရတ္တံ လာဘာလာဘာဒီသု ဧကာကာရတာ အဂါဓတ္တံ ဂမ္ဘီရတာ ဧဝ ဟောတိ. ဣဒံ အသေသဝတ္ထုဝိသယအသမာသရူပကံ. ‘‘ဘူရီ’’တိ အဗျယံ.

໒໑໕. ຄຳວ່າ “ຣະຕະນານິ” ເປັນຕົ້ນ. ພະຊິນະເຈົ້າພະອົງນີ້ ເປັນມະຫາສະໝຸດຄືທະເລອັນປາກົດແກ່ຕາຂອງພວກເຮົາ, ຈິງຢ່າງນັ້ນ ພະຄຸນທັງຫຼາຍອັນມາກມາຍມີສີລແລະສະມາທິເປັນຕົ້ນຂອງພະອົງ ເປັນລັດຕະນະ ເພາະມີຄຸນສົມບັດສະເໝີກັນໂດຍການເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຄົາລົບເປັນຕົ້ນ ກໍຄືເປັນລັດຕະນະນັ້ນເອງ, ພະກະຣຸນາຄືພະມະຫາກະຣຸນາອັນບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ຜູ້ນຶ່ນ ເປັນນ້ຳອັນເຢັນ ເພາະມີຄຸນສົມບັດສະເໝີກັນໂດຍການບັນເທົາຄວາມຮ້ອນຮົນ ກໍຄືເປັນນ້ຳເຢັນນັ້ນເອງ, ຄວາມເລິກຊຶ້ງຄືຄວາມມີສະພາບເປັນອັນດຽວກັນໃນລາບແລະຄວາມເສື່ອມລາບເປັນຕົ້ນ ເປັນຄວາມຢັ່ງບໍ່ເຖິງ ກໍຄືເປັນຄວາມເລິກຊຶ້ງນັ້ນເອງ. ນີ້ຄື ອເສສວັດຖຸວິສະຍະອະສະມາສະຮູບົກ. ຄຳວ່າ “ພູຣິ” ເປັນອັບພະຍະສັບ.

အသေသဝတ္ထုဝိသယမိဿက

ອເສສວັດຖຸວິສະຍະມິສສະກະ

၂၁၆.

໒໑໖.

စန္ဒိကာ [Pg.220] မန္ဒဟာသာ တေ, မုနိန္ဒ ဝဒနိန္ဒုနော;

ပဗောဓယတျ’ယံ သာဓု-မနောကုမုဒကာနနံ.

ຂ້າແຕ່ພະມຸນິນ, ແສງຈັນຄືຮອຍຍິ້ມລະໄມຂອງພະອົງ ຜູ້ມີພະພັກດັ່ງດວງຈັນນີ້ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ປ່າດອກບົວຄືໃຈຂອງສັດຕະບຸລຸດເບັ່ງບານ.

၂၁၆. ‘‘စန္ဒိကာ’’ဣစ္စာဒိ. ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာမန္တနံ, တေ ဝဒနမေဝ ဣန္ဒု ဝဒနိန္ဒုနော ဣတိ သမာသရူပကံ, အယံ မန္ဒဟာသာ စန္ဒိကာ စန္ဒကန္တိယော, အသမာသရူပကံ. သာဓူနံ မနာနိယေဝ ကုမုဒါနိ ကေရဝါနိ, သမာသရူပကံ. တေသံ ကာနနံ ဝနံ, ပဗောဓယတိ ဝိကာသယတီတိ ဣဒံ သမာသာသမာသရူပကံ.

໒໑໖. ຄຳວ່າ “ຈັນທິກາ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ມຸນິນທະ” ເປັນຄຳຮ້ອງຮຽກ, ພະພັກຂອງພະອົງນັ້ນεອງເປັນດວງຈັນ ຊື່ວ່າ ວະທະນິນທຸ ນີ້ເປັນສະມາສະຮູບົກ, ຮອຍຍິ້ມລະໄມນີ້ເປັນແສງຈັນຄືລັງສີຂອງດວງຈັນ ນີ້ເປັນອະສະມາສະຮູບົກ. ໃຈທັງຫຼາຍຂອງສັດຕະບຸລຸດນັ້ນເອງເປັນດອກບົວຫຼວງ ນີ້ເປັນສະມາສະຮູບົກ. ປ່າຄືດົງຂອງດອກບົວເຫຼົ່ານັ້ນ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເບັ່ງບານຄືໃຫ້ບານ, ນີ້ຊື່ວ່າ ສະມາສາສະມາສະຮູບົກ.

၂၁၆. ‘‘စန္ဒိ’’စ္စာဒိ. ဟေ မုနိန္ဒတေ တုယှံ ဝဒနိန္ဒုနော မုခစန္ဒဿ မန္ဒဟာသာ မန္ဒမိဟိတဘူတာ စန္ဒိကာ စန္ဒကန္တိယော, ‘‘အယ’’န္တိ ဇာတျေကဝစနေန မန္ဒဟာသစန္ဒိကာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. အထ ဝါ အယံ ဝဒနိန္ဒု. သာဓုမနောကုမုဒကာနနံ သပ္ပုရိသာနံ စိတ္တသင်္ခါတကေရဝကာနနံ ပဗောဓယတိ ဝိကာသယတိ. ‘‘စန္ဒိကာ မန္ဒဟာသာ’’တိ အသမာသရူပကံ. ‘‘ဝဒနိန္ဒုနော’’တိ စ ‘‘မနောကုမုဒကာနန’’န္တိ စ သမာသရူပကံ. တသ္မာ ဣဒံ အသေသဝတ္ထုဝိသယသမာသာသမာသရူပကံ. မန္ဒာ စ တေ ဟာသာ စာတိ စ, ဝဒနမေဝ ဣန္ဒူတိ စ, သာဓူနံ မနာနီတိ စ, တာနိယေဝ ကုမုဒါနီတိ စ, တေသံ ကာနနမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໑໖. ຄຳວ່າ “ຈັນທິ” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພະມຸນິນ, ແສງຈັນຄືລັງສີຂອງດວງຈັນ ອັນເປັນຮອຍຍິ້ມລະໄມຄືການຍິ້ມໜ້ອຍໆ ແຫ່ງພະພັກດັ່ງດວງຈັນຂອງພະອົງ, ຄຳວ່າ “ອະຍັງ” (ນີ້) ທ່ານສະແດງແສງຈັນຄືຮອຍຍິ້ມລະໄມ ດ້ວຍຊາດິεກະວະຈະນະ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພະພັກດັ່ງດວງຈັນນີ້ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ປ່າດອກບົວຄືໃຈຂອງສັດຕະບຸລຸດ ຄືປ່າດອກບົວຫຼວງອັນກ່າວຄືຈິດຂອງສັດຕະບຸລຸດທັງຫຼາຍ ເບັ່ງບານຄືໃຫ້ບານ. ຄຳວ່າ “ຈັນທິກາ ມັນທະຫາສາ” ເປັນອະສະມາສະຮູບົກ. ສ່ວນຄຳວ່າ “ວະທະນິນທຸໂນ” ແລະ “ມະໂນກຸມຸທະການານັງ” ເປັນສະມາສະຮູບົກ. ເພາະສະນັ້ນ ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອເສສວັດຖຸວິສະຍະສະມາສາສະມາສະຮູບົກ. ວິເຄາະວ່າ: ຮອຍຍິ້ມທັງຫຼາຍນັ້ນອ່ອນໂຍນ, ພະພັກນັ້ນເອງເປັນດວງຈັນ, ໃຈທັງຫຼາຍຂອງສັດຕະບຸລຸດ, ໃຈεຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນεອງເປັນດອກບົວຫຼວງ, ປ່າຂອງດອກບົວຫຼວງເຫຼົ່ານັ້ນ.

၂၁၇.

໒໑໗.

အသေသဝတ္ထုဝိသယေ, ပဘေဒေါ ရူပကေ အယံ;

ဧကဒေသဝိဝတ္တိမှိ, ဘေဒေါ ဒါနိ ပဝုစ္စတိ.

ນີ້ຄືປະເພດໃນຮູບົກອັນມີວັດຖຸທັງປວງເປັນວິໄສ; ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງປະເພດໃນຮູບົກອັນມີບາງສ່ວນປ່ຽນໄປ (εກະເທສະວິວັດຕິ).

၂၁၇. နိဂမယတိ ‘‘အသေသိ’’စ္စာဒိနာ. ဒုတိယဿ ပဘေဒံ ဝတ္တုံ ပဋိဇာနာတိ ‘‘ဧကိ’’စ္စာဒိနာ.

໒໑໗. ທ່ານສະຫຼຸບຄວາມດ້ວຍຄຳວ່າ “ອະເສເສ” ເປັນຕົ້ນ. ທ່ານປະຕິຍານເພື່ອຈະກ່າວເຖິງປະເພດທີສອງດ້ວຍຄຳວ່າ “εກິ” ເປັນຕົ້ນ.

၂၁၇. ‘‘အသေသေ’’စ္စာဒိ. အသေသဝတ္ထုဝိသယေ ရူပကေ အယံ ‘‘အင်္ဂုလီဒလသံသောဘိံ’’ဣစ္စာဒိကံ ဥဒါဟရဏတ္တယံ ပဘေဒေါ ဟောတိ. ဣဒါနိ ဧကဒေသဝိဝတ္တိမှိ ရူပကေ ဘေဒေါ ဝိသေသော ပဝုစ္စတိ.

໒໑໗. ຄຳວ່າ “ອະເສເສ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຮູບົກອັນມີວັດຖຸທັງປວງເປັນວິໄສ, ໝວດສາມແຫ່ງອຸທາຫອນມີ “ອງຄຸລີທະລະສັງໂສພິງ” ເປັນຕົ້ນນີ້ ເປັນປະເພດ. ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງປະເພດຄືຄວາມຕ່າງກັນໃນຮູບົກອັນມີບາງສ່ວນປ່ຽນໄປ (εກະເທສະວິວັດຕິ).

ဧကဒေသဝိဝတ္တိသမာသ

εກະເທສະວິວັດຕິສະມາສະ

၂၁၈.

໒໑໘.

ဝိလာသဟာသကုသုမံ, [Pg.221] ရုစိရာဓရပလ္လဝံ;

သုခံ ကေ ဝါ န ဝိန္ဒန္တိ, ပဿန္တာ မုနိနော မုခံ.

ຄົນທັງຫຼາຍໃຜແດ່ ເມື່ອໄດ້ເຫັນພະພັກຂອງພະມຸນີ ອັນມີດອກໄມ້ຄືຮອຍຍິ້ມອັນມີສະເໜ່ ມີໃບອ່ອນຄືພະລີມສົບອັນງົດງາມ ຈະບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມສຸກ.

၂၁၈. ‘‘ဝိလာသ’’ဣစ္စာဒိ. ဝိလာသေန ယုတ္တော ဟာသောယေဝ ကုသုမံ ယဿ. ရုစိရော မနုညော အဓရောယေဝ ပလ္လဝေါ ယဿ. တာဒိသံ မုနိနော မုခံ ပဿန္တာ ကေ နာမ ဇနာ သုခံ န ဝိန္ဒန္တိ သဗ္ဗေပီတိ. ဣဒံ အင်္ဂါနိ ဟာသာဒီနိ ရူပယိတွာ မုခမင်္ဂိ န ရူပိတန္တိ ဧကဒေသဝိဝတ္တိသမာသရူပကံ. ဧဝံ ဥပရိပိ ယထာယောဂံ.

໒໑໘. ຄຳວ່າ “ວິລາສະ” ເປັນຕົ້ນ. ພະພັກໃດມີຮອຍຍິ້ມອັນປະກອບດ້ວຍສະເໜ່ນັ້ນເອງເປັນດອກໄມ້. ພະພັກໃດມີພະລີມສົບອັນງົດງາມໜ້າຮັກນັ້ນເອງເປັນໃບອ່ອນ. ຄົນທັງຫຼາຍໃຜແດ່ ເມື່ອໄດ້ເຫັນພະພັກຂອງພະມຸນີເຫັນປານນັ້ນ ຈະບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມສຸກ ຄືທຸກຄົນຍ່ອມໄດ້ຮັບແທ້ໆ. ນີ້ເປັນ εກະເທສະວິວັດຕິສະມາສະຮູບົກ ເພາະຕັ້ງຮູບົກໃນສ່ວນປະກອບທັງຫຼາຍມີຮອຍຍິ້ມເປັນຕົ້ນ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ຕັ້ງຮູບົກໃນພະພັກເຊິ່ງເປັນສ່ວນຫຼັກ. ໃນສ່ວນຕໍ່ໆ ໄປກໍມີນັຍຄືກັນນີ້ຕາມສົມຄວນ.

၂၁၈. ‘‘ဝိလာသိ’’စ္စာဒိ. ဝိလာသဟာသကုသုမံ လီလာယုတ္တဟာသသင်္ခတပုပ္ဖံ ရုစိရာဓရပလ္လဝံ မနုညအဓရသင်္ခါတကိသလယံ မုနိနော မုခံ ပဿန္တာ ကေ ဝါ ကေ နာမ ဇနာ သုခံ န ဝိန္ဒန္တိ ပီတိသုခံ နာနုဘောန္တိ, အနုဘဝန္တေဝ. ဝိသေသနဘူတာနံ ဟာသအဓရာနံ ဥပမာဘူတကုသုမပလ္လဝေဟိ အဘေဒံ ဒဿေတွာ ဝိသေသျဘူတဿ မုခဿ အညတရဥပမာဝတ္ထုနာ အဘေဒေန အဝုတ္တတ္တာ အဘေဒါရောပနံ ဧကဒေသေယေဝ ဝိဝတ္တီတိ ဣဒံ ဧကဒေသဝိဝတ္တိသမာသရူပကံ. ဝိလာသေန ယုတ္တော ဟာသောတိ စ, သောယေဝ ကုသုမံ အဿေတိ စ, ရုစိရော စ သော အဓရော စေတိ စ, သောယေဝ ပလ္လဝေါ အဿေတိ စ ဝါကျံ.

໒໑໘. ຄຳວ່າ “ວິລາສິ” ເປັນຕົ້ນ. ຄົນທັງຫຼາຍໃຜແດ່ ເມື່ອໄດ້ເຫັນພະພັກຂອງພະມຸນີ ອັນມີດອກໄມ້ຄືຮອຍຍິ້ມອັນປະກອບດ້ວຍສະເໜ່ ມີໃບອ່ອນຄືພະລີມສົບອັນງົດງາມໜ້າຮັກ ຈະບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມສຸກ ຄືຈະບໍ່ໄດ້ສະເຫວີຍປີຕິສຸກ, ຍ່ອມໄດ້ສະເຫວີຍແທ້ໆ. ເພາະສະແດງຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນລະຫວ່າງຮອຍຍິ້ມແລະພະລີມສົບເຊິ່ງເປັນວິເສສະນະ ກັບດອກໄມ້ແລະໃບອ່ອນເຊິ່ງເປັນອຸປະມາ ແລ້ວບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນລະຫວ່າງພະພັກເຊິ່ງເປັນວິເສສຍະ ກັບວັດຖຸອຸປະມາຢ່າງອື່ນ, ການຕັ້ງຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນຈຶ່ງປ່ຽນໄປໃນບາງສ່ວນເທົ່ານັ້ນ, ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ εກະເທສະວິວັດຕິສະມາສະຮູບົກ. ວິເຄາະວ່າ: ຮອຍຍິ້ມອັນປະກອບດ້ວຍສະເໜ່, ຮອຍຍິ້ມນັ້ນເອງເປັນດອກໄມ້ຂອງພະພັກນັ້ນ, ພະລີມສົບນັ້ນງົດງາມ, ພະລີມສົບນັ້ນເອງເປັນໃບອ່ອນຂອງພະພັກນັ້ນ.

ဧကဒေသဝိဝတ္တိအသမာသ

εກະເທສະວິວັດຕິອະສະມາສະ

၂၁၉.

໒໑໙.

ပါဒဒွန္ဒံ မုနိန္ဒဿ, ဒဒါတု ဝိဇယံ တဝ;

နခရံသီ ပရံ ကန္တာ, ယဿ ပါပဇယဒ္ဓဇာ.

ຂໍພະບາດຄູ່ຂອງພະມຸນິນ ຜູ້ມີລັງສີຂອງເລັບອັນງົດງາມຍິ່ງ ເປັນດັ່ງທຸງໄຊໃນການຊະນະບາບ ຈົ່ງປະທານໄຊຊະນະແກ່ທ່ານ.

၂၁၉. ‘‘ပါဒ’’ဣစ္စာဒိ. မုနိန္ဒဿ ဝိဇယိနော ပါဒဒွန္ဒံ တဝ ဝိဇယံ ပဋိပက္ခပရာဘဝံ ဒဒါတု. ကီဒိသံ? ယဿ ပရမစ္စန္တံ ကန္တာ မနုညာ နခရံသီ ပါပါနံ လောဘာဒီနံ ဇယေ ဥဿိတာ ဓဇာ ကေတဝေါတိ. ဣဒမေကဒေသဝိဝတ္တိအသမာသရူပကံ.

໒໑໙. ຄຳວ່າ “ປາທະ” ເປັນຕົ້ນ. ຂໍພະບາດຄູ່ຂອງພະມຸນິນຜູ້ມີໄຊ ຈົ່ງປະທານໄຊຊະນະຄືຄວາມປາລາໄຊຂອງຝ່າຍກົງກັນຂ້າມແກ່ທ່ານ. ພະບາດຄູ່ເປັນແນວໃດ? ພະບາດຄູ່ໃດມີລັງສີຂອງເລັບອັນງົດງາມໜ້າຮັກຢ່າງຍິ່ງ ເປັນດັ່ງທຸງຄືທຸງທິວທີ່ຍົກຂຶ້ນໃນໄຊຊະນະຕໍ່ບາບທັງຫຼາຍມີໂລພະເປັນຕົ້ນ. ນີ້ຄື εກະເທສະວິວັດຕິອະສະມາສະຮູບົກ.

၂၁၉. ‘‘ပါဒေ’’စ္စာဒိ.[Pg.222] ယဿ သမ္ဗုဒ္ဓဿ ပရံ အတိသယေန ကန္တာ မနုညာ နခရံသီ စရဏနခကန္တိယော ပါပဇယဒ္ဓဇာ ပါပဝိဇယေ ဥဿာပိတဓဇာယေဝ ဟောန္တိ, တဿ မုနိန္ဒဿ ပါဒဒွန္ဒံ စရဏယုဂဠံ တဝ တုယှံ ဝိဇယံ ပဋိပက္ခပရာဘဝံ ဒဒါတူတိ. နခရံသီနံ ဥပမာဘူတဓဇေဟိ အဘေဒမာရောပေတွာ ‘‘ပါဒဒွန္ဒ’’မိတိ အနိရူပိတတ္တာ ဧကဒေသဝိဝတ္တိအသမာသရူပကံ နာမ. ပါပါနံ ဇယောတိ စ, တသ္မိံ ဓဇာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໑໙. ຄຳວ່າ “ປາເທ” ເປັນຕົ້ນ. ຂໍພະບາດຄູ່ຄືຄູ່ແຫ່ງພະບາດຂອງພະມຸນິນເຈົ້າພະອົງນັ້ນ ຜູ້ມີລັງສີຂອງເລັບຄືຄວາມງົດງາມແຫ່ງເລັບພະບາດ ອັນງົດງາມໜ້າຮັກຢ່າງຍິ່ງ ເປັນດັ່ງທຸງໄຊໃນການຊະນະບາບ ຄືເປັນທຸງທີ່ຍົກຂຶ້ນໃນໄຊຊະນະຕໍ່ບາບ, ຈົ່ງປະທານໄຊຊະນະຄືຄວາມປາລາໄຊຂອງຝ່າຍກົງກັນຂ້າມແກ່ທ່ານ. ເພາະຕັ້ງຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນລະຫວ່າງລັງສີຂອງເລັບ ກັບທຸງເຊິ່ງເປັນອຸປະມາ ແລ້ວບໍ່ໄດ້ກຳນົດໃນຄຳວ່າ “ປາທະທະວັນທັງ” (ພະບາດຄູ່), ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ εກະເທສະວິວັດຕິອະສະມາສະຮູບົກ. ວິເຄາະວ່າ: ໄຊຊະນະຕໍ່ບາບທັງຫຼາຍ, ທຸງທັງຫຼາຍໃນໄຊຊະນະນັ້ນ.

ဧကဒေသဝိဝတ္တိမိဿက

εກະເທສະວິວັດຕິມິສສະກະ

၂၂၀.

໒໒໐.

သုနိမ္မလကပေါလဿ, မုနိန္ဒဝဒနိန္ဒုနော;

သာဓုပ္ပဗုဒ္ဓဟဒယံ, ဇာတံ ကေရဝကာနနံ.

ຫົວໃຈອັນεບີກບານດີແລ້ວຂອງສັດຕະບຸລຸດ ໄດ້ກາຍເປັນປ່າດອກບົວຫຼວງ ເພາະພະພັກດັ່ງດວງຈັນຂອງພະມຸນິນ ຜູ້ມີພະປາງອັນຜຸດຜ່ອງຍິ່ງ.

၂၂၀. ‘‘သုနိမ္မလ’’ဣစ္စာဒိ. သုနိမ္မလော ကပေါလော ယဿ, တဿ မုနိန္ဒဝဒနိန္ဒုနော သာဓူနံ ပဗုဒ္ဓံ ဓမ္မာဝဗောဓဝသေန ဝိကသိတံ ဟဒယံ စိတ္တံ ကေရဝကာနနံ ဇာတန္တိ ဧကဒေသဝိဝတ္တိသမာသာသမာသရူပကံ.

໒໒໐. ຄຳວ່າ “ສຸນິມມະລະ” ເປັນຕົ້ນ. ຫົວໃຈຄືຈິດອັນεບີກບານແລ້ວຄືεບັ່ງບານດ້ວຍການຕັດສະຮູ້ທຳຂອງສັດຕະບຸລຸດທັງຫຼາຍ ໄດ້ກາຍເປັນປ່າດອກບົວຫຼວງ ເພາະພະພັກດັ່ງດວງຈັນຂອງພະມຸນິນ ຜູ້ມີພະປາງອັນຜຸດຜ່ອງຍິ່ງ, ນີ້ຄື εກະເທສະວິວັດຕິສະມາສາສະມາສະຮູບົກ.

၂၂၀. ‘‘သုနိမ္မလိ’’စ္စာဒိ. သုနိမ္မလကပေါလဿ မုနိန္ဒဝဒနိန္ဒုနော သာဓုပ္ပဗုဒ္ဓဟဒယံ သဇ္ဇနာနံ စတုသစ္စာဝဗောဓေန ပသန္နမာနသံ ကေရဝကာနနံ ကုမုဒဝနံ ဇာတန္တိ. ဝဒနဟဒယာနံ ဥပမာဘူတေဟိ ဣန္ဒုကေရဝေဟိ အဘေဒါရောပနံ ကတွာ ကပေါလဿ မဏ္ဍလာဒီဟိ ဥပမာဝိသေသေဟိ အနိရူပိတတ္တာ ဧကဒေသဝိဝတ္တိသမာသာသမာသရူပကံ. ဧတ္ထ သမာသော နာမ ဝဒနိန္ဒူနမေဝ. အသမာသော နာမ ဟဒယကေရဝါနမေဝါတိ. တထာ ဟိ ရူပကဝိသယေ သမာသာသမာသတ္တံ ဥပမာနောပမေယျပဒါနံ ဒွိန္နမေဝါတိ. သုဋ္ဌု နိမ္မလောတိ စ, သော ကပေါလော အဿာတိ စ, မုနိန္ဒဝဒနမေဝ ဣန္ဒူတိ စ, ပဗုဒ္ဓဉ္စ တံ ဟဒယဉ္စာတိ စ, သာဓူနံ ပဗုဒ္ဓဟဒယမိတိ စ, ကေရဝါနံ ကာနနမိတိ စ ဝါကျံ.

໒໒໐. ຄຳວ່າ “ສຸນິມມະລິ” ເປັນຕົ້ນ. ຫົວໃຈອັນεບີກບານດີແລ້ວຂອງສັດຕະບຸລຸດ ຄືຈິດອັນເຫຼື້ອມໃສດ້ວຍການຕັດສະຮູ້ອະລິຍະສັດສີ່ຂອງສັດຕະບຸລຸດທັງຫຼາຍ ໄດ້ກາຍເປັນປ່າດອກບົວຫຼວງຄືດົງດອກບົວຫຼວງ ເພາະພະພັກດັ່ງດວງຈັນຂອງພະມຸນິນ ຜູ້ມີພະປາງອັນຜຸດຜ່ອງຍິ່ງ. ເພາະຕັ້ງຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນລະຫວ່າງພະພັກແລະຫົວໃຈ ກັບດວງຈັນແລະດອກບົວຫຼວງເຊິ່ງເປັນອຸປະມາ ແລ້ວບໍ່ໄດ້ກຳນົດພະປາງດ້ວຍອຸປະມາອັນວິເສດມີວົງດວງຈັນເປັນຕົ້ນ, ນີ້ຈຶ່ງເປັນ εກະເທສະວິວັດຕິສະມາສາສະມາສະຮູບົກ. ໃນຮູບົກນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ ສະມາສະ ຄືສະເພາະຄຳວ່າ “ວະທະນິນທຸ” ເທົ່ານັ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ອະສະມາສະ ຄືສະເພາະຄຳວ່າ “ຫະທະຍະເກຣະວະ” ເທົ່ານັ້ນ. ຈິງຢ່າງນັ້ນ ໃນວິໄສຂອງຮູບົກ ຄວາມເປັນສະມາສະແລະອະສະມາສະ ຍ່ອມມີແກ່ບົດອຸປະມານແລະອຸປະໄມທັງສອງເທົ່ານັ້ນ. ວິເຄາະວ່າ: ຜຸດຜ່ອງຍິ່ງ, ພະປາງນັ້ນຜຸດຜ່ອງຍິ່ງແກ່ພະມຸນິນນັ້ນ, ພະພັກຂອງພະມຸນິນນັ້ນεອງເປັນດວງຈັນ, ຫົວໃຈນັ້ນεບີກບານແລ້ວ, ຫົວໃຈອັນεບີກບານແລ້ວຂອງສັດຕະບຸລຸດທັງຫຼາຍ, ປ່າຂອງດອກບົວຫຼວງທັງຫຼາຍ.

၂၂၁.

໒໒໑.

ရူပကာနိ [Pg.223] ဗဟူနျေဝ, ယုတ္တာယုတ္တာဒိဘေဒတော;

ဝိသုံ န တာနိ ဝုတ္တာနိ, ဧတ္ထေ’ဝ’န္တောဂဓာနိ’တိ.

ຮູບົກທັງຫຼາຍມີມາກມາຍ ເພາະແບ່ງເປັນຍຸດຕະຮູບົກແລະອະຍຸດຕະຮູບົກເປັນຕົ້ນ; ຮູບົກεຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ຕ່າງຫາກ ເພາະມັນລວມຢູ່ໃນຮູບົກນີ້ແລ້ວ.

၂၂၁.

໒໒໑.

ဧတ္တကောယေဝ ကိံ ရူပကဘေဒေါတိ အာဟ‘‘ရူပကာနိ’’စ္စာဒိ;

သုဗောဓံ;

တတ္ထ –

ປະເພດຂອງຮູບົກມີພຽງເທົ່ານີ້ຫຼື? ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ຣູປະການິ” ເປັນຕົ້ນ; ເຂົ້າໃຈງ່າຍ; ໃນຮູບົກεຫຼົ່ານັ້ນ —

‘‘သိတပုပ္ဖုဇ္ဇလံ လောလ-နေတ္တဘိင်္ဂံ တဝါနနံ;

ကဿ နာမ မနော ဓီရ, နာကဍ္ဎတိ မနောဟရ’’န္တိ.

“ຂ້າແຕ່ພະຜູ້ມີປັນຍາ, ພະພັກອັນໜ້າຮັກຂອງພະອົງ ອັນຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍດອກໄມ້ສີຂາວ ມີແມງເຜິ້ງຄືດວງຕາອັນຫວັ່ນໄຫວ ຈະບໍ່ດຶງດູດໃຈຂອງໃຜແດ່.”

ယုတ္တရူပကံ ယုတ္တတ္တာ ပုပ္ဖဘိင်္ဂါနံ, တဒနုသာရေန အယုတ္တရူပကာဒိပိ ဝိညေယျန္တိ.

ນີ້ເປັນ ຍຸດຕະຮູບົກ ເພາະດອກໄມ້ແລະແມງεຜິ້ງມີຄວາມເໝາະສົມກັນ, ແລະຄວນຊາບອະຍຸດຕະຮູບົກເປັນຕົ້ນ ໂດຍນັຍຕາມນັ້ນ.

၂၂၁. ရူပကာနိ ပုနပိ သန္တီတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ရူပကာနိ’’စ္စာဒိ. ရူပကာနိ ယုတ္တာယုတ္တာဒိဘေဒတော ယုတ္တရူပကအယုတ္တရူပကာဒိဘေဒေန ဗဟူနိ ဧဝ ဟောန္တိ, တာနိ ရူပကာနိ ဧတ္ထေဝ ရူပကေ အန္တောဂဓာနိ. ဣတိ တသ္မာ ကာရဏာ တာနိ ဝိသုံ န ဝုတ္တာနိ. အန္တော မဇ္ဈေ ဂဓာနိ ပဝတ္တာနီတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໒໑. ເພື່ອຈະສະແດງວ່າຮູບົກທັງຫຼາຍຍັງມີຢູ່ອີກ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ຣູປະການິ” ເປັນຕົ້ນ. ຮູບົກທັງຫຼາຍມີມາກມາຍ ເພາະແບ່ງເປັນຍຸດຕະຮູບົກແລະອະຍຸດຕະຮູບົກເປັນຕົ້ນ, ຮູບົກεຫຼົ່ານັ້ນລວມຢູ່ໃນຮູບົກນີ້ແລ້ວ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ຕ່າງຫາກ. ວິເຄາະວ່າ: ຢັ່ງລົງຄືເປັນໄປໃນທ່າມກາງ.

‘‘သိတပုပ္ဖုဇ္ဇလံ လောလ-နေတ္တဘိင်္ဂံ တဝါနနံ;

ကဿ နာမ မနော ဓီရ, နာကဍ္ဎတိ မနောဟရ’’န္တိ.

“ຂ້າແຕ່ພະຜູ້ມີປັນຍາ, ພະພັກອັນໜ້າຮັກຂອງພະອົງ ອັນຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍດອກໄມ້ສີຂາວ ມີແມງεຜິ້ງຄືດວງຕາອັນຫວັ່ນໄຫວ ຈະບໍ່ດຶງດູດໃຈຂອງໃຜແດ່.”

ဧတ္ထ ပုပ္ဖဘိင်္ဂါနံ အညမညယုတ္တတ္တာ ယုတ္တရူပကံ နာမ.

ໃນຄາຖາຮູບົກນີ້ ຊື່ວ່າ ຍຸດຕະຮູບົກ ເພາະດອກໄມ້ແລະແມງεຜິ້ງມີຄວາມເໝາະສົມເຊິ່ງກັນແລະກັນ.

ဟေ ဓီရ သိတပုပ္ဖုဇ္ဇလံ မန္ဒဟသိတသင်္ခါတေဟိ ကုသုမေဟိ ဝိဇောတန္တံ လောလနေတ္တဘိင်္ဂံ မနောဟရံ တဝါနနံ ကဿ နာမ မနော နာကဍ္ဎတီတိ. ဣမဿ ပဋိပက္ခတော အယုတ္တရူပကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ຂ້າແຕ່ພະຜູ້ມີປັນຍາ, ພະພັກອັນໜ້າຮັກຂອງພະອົງ ອັນຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍດອກໄມ້ຄືຮອຍຍິ້ມລະໄມ ມີແມງεຜິ້ງຄືດວງຕາອັນຫວັ່ນໄຫວ ຈະບໍ່ດຶງດູດໃຈຂອງໃຜແດ່. ຄວນຊາບ ອະຍຸດຕະຮູບົກ ໂດຍທາງກົງກັນຂ້າມກັບຍຸດຕະຮູບົກນີ້.

၂၂၂.

໒໒໒.

စန္ဒိမာ’ကာသပဒုမ-မိစ္စေတံ ခဏ္ဍရူပကံ;

ဒုဋ္ဌ’မမ္ဘောရုဟဝနံ, နေတ္တာနိ’စ္စာဒိ သုန္ဒရံ.

ຄຳວ່າ “ດວງຈັນເປັນດອກບົວໃນອາກາດ” ນີ້ເປັນຂັນທະຮູບົກອັນມີໂທດ; ສ່ວນຄຳວ່າ “ດວງຕາທັງຫຼາຍເປັນປ່າດອກບົວ” ເປັນຕົ້ນ ເປັນຮູບົກອັນງົດງາມ.

၂၂၂. ရူပကဿ ဝိရောဓာဝိရောဓော ဥပမာယမိဝေါ’ဟိတုံ သက္ကာတိ ဥပလက္ခေတိ ‘‘စန္ဒိမာ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဧတ္ထ အာကာသဿ တဠာကေ ရူပိတေ စန္ဒဿ ပဒုမတ္တံ ရူပကံ ယုတ္တန္တိ ဧတံ [Pg.224] ခဏ္ဍရူပကံ ဒုဋ္ဌံ, ‘‘အမ္ဘောရုဟဝနံ နေတ္တာနိ’’စ္စာဒိ တု ဝစနဘေဒေပိ သုန္ဒရံ.

໒໒໒. ທ່ານກຳນົດວ່າ ຄວາມຂັດແຍ້ງແລະຄວາມບໍ່ຂັດແຍ້ງຂອງຮູບົກ ຍ່ອມອາດຮູ້ໄດ້ເໝືອນໃນອຸປະມາ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ຈັນທິມາ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຮູບົກນີ້ ເມື່ອບໍ່ໄດ້ຕັ້ງອາກາດໃຫ້ເປັນສະລອຍນ້ຳ ແຕ່ຕັ້ງດວງຈັນໃຫ້ເປັນດອກບົວ, ນີ້ຈຶ່ງເປັນ ຂັນທະຮູບົກອັນມີໂທດ, ສ່ວນຄຳວ່າ “ອຳໂພຣຸຫະວະນັງ ເນດຕານິ” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມງົດງາມ ແມ້ຈະມີພົດຕ່າງກັນກໍຕາມ.

၂၂၂. ရူပကေ ဒေါသာဒေါသံ ဥပမာယံ ဝိယ ပရိကပ္ပေတွာ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဥပဒိသန္တော အာဟ ‘‘စန္ဒိမိ’’စ္စာဒိ. ‘‘စန္ဒိမာ စန္ဒော အာကာသပဒုမ’’န္တိ ဧတံ ခဏ္ဍရူပကံ အာကာသဿ တဠာကတ္တေန အနိရူပိတတ္တာ ခဏ္ဍရူပကံ နာမ. ဒုဋ္ဌံ ခဏ္ဍိတောပမာ ဝိယ ဒေါသဒုဋ္ဌံ နာမ. ‘‘အမ္ဘောရုဟဝနံ နီလုပ္ပလဝနံ နေတ္တာနီ’’တိအာဒိကံ ဥပမာနောပမေယျာနံ ဝစနနာနတ္တေပိ သုန္ဒရမေဝ.

໒໒໒. ທ່ານແນະນຳວ່າ ຄວນກຳນົດເອົາໂທດແລະຄວາມບໍ່ມີໂທດໃນຮູບົກ ເໝືອນໃນອຸປະມາ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ຈັນທິມິ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ຈັນທິມາ ຈັນໂທ ອາກາສະປະທຸມັງ” ນີ້ຊື່ວ່າ ຂັນທະຮູບົກ ເພາະບໍ່ໄດ້ກຳນົດອາກາດໃຫ້ເປັນສະລອຍນ້ຳ. ທີ່ຊື່ວ່າ ມີໂທດ ເພາະມີໂທດເໝືອນຂັນທິໂຕປະມາ. ສ່ວນຄຳວ່າ “ອຳໂພຣຸຫະວະນັງ ນີລຸບປະລາວະນັງ ເນດຕານິ” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມງົດງາມແທ້ໆ ແມ້ຈະມີພົດຕ່າງກັນລະຫວ່າງອຸປະມານແລະອຸປະໄມກໍຕາມ.

၂၂၃.

໒໒໓.

ပရိယန္တော ဝိကပ္ပာနံ, ရူပကဿော’ပမာယ စ;

နတ္ထိ ယံ တေန ဝိညေယျံ, အဝုတ္တ’မနုမာနတော.

ເພາະεຫດທີ່ສຸດສິ້ນແຫ່ງປະເພດທັງຫຼາຍ ຂອງຮູບົກແລະອຸປະມາ ຍ່ອມບໍ່ມີ, ເພາະສະນັ້ນ ປະເພດທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ຄວນຊາບໂດຍການອະນຸມານ.

၂၂၃. ကိမေတ္တကာ ဧဝေါပမာရူပကဘေဒါ? နေတိ ပရိဒီပေန္တော အဝုတ္တံ အတိဒိသတိ ‘‘ပရိယန္တော’’ဣစ္စာဒိနာ. ရူပကဿ ဥပမာယ စ ဝိကပ္ပာနံ ပဘေဒါနံ ပရိယန္တော အဝသာနံ နတ္ထိ ယံ ယသ္မာ ကာရဏာ, တေန ကာရဏေန အဝုတ္တံ ဣဟာနုပါတံ ဝိကပ္ပဇာတံ သဗ္ဗဝိကပ္ပဗျာပကသာမညလက္ခဏာနုဂတရူပကဝိကပ္ပာနုသာရေန ဝိညေယျံ. ကသ္မာ? အနုမာနတော ယထာဝုတ္တဝိကပ္ပသင်္ခါတလိင်္ဂတော အဝုတ္တသေသရူပကာဝဂမသင်္ခါတေန အနုမာနဉာဏေနာတိ အတ္ထော.

໒໒໓. ປະເພດຂອງອຸປະມາແລະຮູບົກມີພຽງເທົ່ານີ້ຫຼື? ທ່ານສະແດງວ່າ ບໍ່ແມ່ນ ຈຶ່ງກ່າວຂະຫຍາຍຄວາມທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ດ້ວຍຄຳວ່າ “ປະຣິຍັນໂຕ” ເປັນຕົ້ນ. ເພາະεຫດໃດ ສຸດສິ້ນຄືຄວາມຈົບສິ້ນແຫ່ງປະເພດທັງຫຼາຍຂອງຮູບົກandອຸປະມາ ຍ່ອມບໍ່ມີ, ເພາະεຫດນັ້ນ ໝວດແຫ່ງປະເພດທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີນີ້ ຄວນຊາບຕາມນັຍແຫ່ງປະເພດຮູບົກອັນເປັນໄປຕາມລັກສະນະທົ່ວໄປທີ່ຄອບຄຸມປະເພດທັງປວງ. ເພາະεຫດໃດ? ອະທິບາຍວ່າ: ໂດຍການອະນຸມານ ຄືດ້ວຍອະນຸມານະຍານອັນກ່າວຄືການຮູ້ຮູບົກທີ່ເຫຼືອທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ຈາກເຄື່ອງໝາຍອັນກ່າວຄືປະເພດທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນ.

၂၂၃. ဣဒါနိ ဣမေသမေဝ ဥပမာရူပကာနံ အဝုတ္တာနန္တဘေဒေါ ဝုတ္တာနုသာရေနေဝ ဉာတဗ္ဗောတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပရိယန္တော’’ဣစ္စာဒိ. ရူပကဿ စ ရူပကာလင်္ကာရဿ စ ဥပမာယ စ ဥပမာလင်္ကာရဿ စ ဝိကပ္ပာနံ ဝိဝိဓာကာရေန ကပ္ပိတပက္ခာနံ ပရိယန္တော ကောဋိ ယံ ယသ္မာ နတ္ထိ, တေန ကာရဏေန အဝုတ္တံ ဣမသ္မိံ သုဗောဓာလင်္ကာရေ အဝုတ္တပက္ခံ သမူဟံ အနုမာနတော အနုမာနဉာဏေန ဝိညေယျန္တိ. ဥပမာရူပကာနံ သကလမဝုတ္တပက္ခံ ဗျာပေတွာ ဌိတံ သာမညလက္ခဏံ အနတိက္ကမိတွာ ဝုတ္တေဟိ တေဟိ တေဟိ ပက္ခသင်္ခါတေဟိ လိင်္ဂေဟိ [Pg.225] သိဒ္ဓါနုမာနဉာဏေန သာမညလက္ခဏေ အန္တောဂဓာနမနုတ္တရူပကသင်္ခါတာနုမေယျာနံ အဝဗောဓော သက္ကာတိ အဓိပ္ပာယော. ရူပကဿ ပန ဥပမန္တောဂဓတ္တာ ဥပမာယ နိဒ္ဒိဋ္ဌဒေါသာဒေါသံ ဒွိန္နမပိ ဥတ္တာနုတ္တပက္ခဿ သာဓာရဏံ ဟောတိ.

໒໒໓. ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງວ່າ ປະເພດອັນຫາທີ່ສຸດບໍ່ໄດ້ທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ຂອງອຸປະມາແລະຮູບົກεຫຼົ່ານັ້ນεອງ ຄວນຊາບຕາມນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ປະຣິຍັນໂຕ” ເປັນຕົ້ນ. ເພາະεຫດໃດ ສຸດສິ້ນຄືຂອບເຂດແຫ່ງປະເພດທັງຫຼາຍອັນກຳນົດໄວ້ໂດຍປະການຕ່າງໆ ຂອງຮູບົກຄືຮູບົກກາລັງການ ແລະຂອງອຸປະມາຄື່ອຸປະມາກາລັງການ ຍ່ອມບໍ່ມີ, ເພາະεຫດນັ້ນ ໝວດຄືກຸ່ມທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີສຸໂພທາລັງການນີ້ ຄວນຊາບໂດຍການອະນຸມານຄືດ້ວຍອະນຸມານະຍານ. ອະທິບາຍວ່າ: ຍ່ອມອາດຮູ້ແຈ້ງສິ່ງທີ່ຄວນອະນຸມານອັນກ່າວຄືຮູບົກທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ເຊິ່ງລວມຢູ່ໃນລັກສະນະທົ່ວໄປ ດ້ວຍອະນຸມານະຍານອັນສຳເລັດແລ້ວດ້ວຍເຄື່ອງໝາຍອັນg່າວຄືປະເພດນັ້ນໆ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ ໂດຍບໍ່ລ່ວງພົ້ນລັກສະນະທົ່ວໄປອັນຄອບຄຸມໝວດທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ທັງໝົດຂອງອຸປະມາແລະຮູບົກ. ແຕ່ເພາະຮູບົກລວມຢູ່ໃນອຸປະມາ, ໂທດແລະຄວາມບໍ່ມີໂທດທີ່ສະແດງໄວ້ໃນອຸປະມາ ຈຶ່ງທົ່ວໄປແກ່ໝວດທີ່ກ່າວໄວ້ແລະບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ແມ້ທັງສອງຢ່າງ.

၂၂၄.

໒໒໔.

ပုနပ္ပုနမုစ္စာရဏံ, ယ’မတ္ထဿ ပဒဿ စ;

ဥဘယေသဉ္စ ဝိညေယျာ, သာ’ယ’မာဝုတ္တိ နာမတော.

ການກ່າວຊ້ຳໆ ເຊິ່ງເນື້ອຄວາມກໍດີ ເຊິ່ງບົດກໍດີ ເຊິ່ງທັງສອງຢ່າງກໍດີ, ນັ້ນຄວນຊາບວ່າຊື່ວ່າ ອາວຸດຕิ (ການກ່າວຊ້ຳ).

၂၂၄. အာဝုတ္တိမဓိကိစ္စာဟ ‘‘ပုန’’ဣစ္စာဒိနာ. အတ္ထဿ အဘိဓေယျဿ ပဒဿ သဒ္ဒဿ စ ဥဘယေသံ အတ္ထပဒါနဉ္စ ပုနပ္ပုနံ ဘိယျော ဘိယျော ယံ ဥစ္စာရဏံ, သာယံ တိဝိဓာ နာမတော အာဝုတ္တိ ဝိညေယျာ, ဥစ္စာရဏဝသေန အာ ပုနပ္ပုနံ ဝတ္တနမာဝုတ္တီတိ.

໒໒໔. "ອາວຸດຕິມະທິກິຈຈາຫະ" ເປັນຕົ້ນ. ການກ່າວຊໍ້າໆ ອີກເນືອງໆ ເຊິ່ງອັດຖະ (ເນື້ອຄວາມ) ທີ່ເພິ່ງກ່າວ, ເຊິ່ງປະທະ (ຄໍາສັບ) ແລະ ທັງສອງ ຄື ທັງອັດຖະແລະປະທະນັ້ນ, ນີ້ຊື່ວ່າ ອາວຸດຕິ (ການກ່າວຊໍ້າ) ມີ ໓ ປະການ ທີ່ເພິ່ງຊາບ, ການເປັນໄປຊໍ້າໆ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງການກ່າວ ຊື່ວ່າ ອາວຸດຕິ.

၂၂၄. ဣဒါနိ အာဝုတ္တိံ ဒဿေတိ ‘‘ပုနပ္ပုနေ’’စ္စာဒိနာ. အတ္ထဿ သဒ္ဒါဘိဟိတအတ္ထဿ စ ပဒဿ စ ဥဘယေသံ အတ္ထပဒါနဉ္စ ယံ ပုနပ္ပုနုစ္စာရဏံ, သာ အယံ တိဝိဓာ နာမတော အာဝုတ္တိ ဣတိ ဝိညေယျာ. ပုနပ္ပုနေတိ ဧတဒဗျယံ ကြိယာဗာဟုလျေ ဝတ္တတေ. ဥစ္စာရဏဝသေန အာ ပုနပ္ပုနံ ဝတ္တနမာဝုတ္တိ.

໒໒໔. ບັດນີ້ ພະອາຈານສະແດງອາວຸດຕິ ດ້ວຍຄໍາວ່າ "ປຸນັບປຸເນ" ເປັນຕົ້ນ. ການກ່າວຊໍ້າໆ ເຊິ່ງອັດຖະ ທີ່ກ່າວດ້ວຍສັບ, ເຊິ່ງປະທະ ແລະ ທັງສອງ ຄື ທັງອັດຖະແລະປະທະນັ້ນ, ນີ້ຊື່ວ່າ ອາວຸດຕິ ມີ ໓ ປະການ ທີ່ເພິ່ງຊາບ. ຄໍາວ່າ "ປຸນັບປຸເນ" ນີ້ ເປັນອັບພະຍະຍະສັບ ໝາຍເຖິງ ຄວາມມາກຫຼາຍແຫ່ງກິລິຍາ. ການເປັນໄປຊໍ້າໆ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງການກ່າວ ຊື່ວ່າ ອາວຸດຕິ.

အတ္ထာဝုတ္တိ

ອັດຖາວຸດຕິ (ການກ່າວຊໍ້າເນື້ອຄວາມ)

၂၂၅.

໒໒໕.

မနော ဟရတိ သဗ္ဗေသံ, အာဒဒါတိ ဒိသာ ဒသ;

ဂဏှာတိ နိမ္မလတ္တဉ္စ, ယသောရာသိ ဇိနဿ’ယံ.

ກອງແຫ່ງຍົດນີ້ ຂອງພະຊິນະເຈົ້າ ຍ່ອມສະກົດ (ນໍາໄປ) ເຊິ່ງໃຈຂອງຊົນທັງປວງ, ຍ່ອມຖືເອົາ (ແຜ່ໄປ) ທົ່ວທິດທັງສິບ, ແລະ ຍ່ອມຖືເອົາ (ບັນລຸ) ເຊິ່ງຄວາມປາສະຈາກມົນທິນ.

၂၂၅. ဥဒါဟရတိ ‘‘မနော’’ဣစ္စာဒိ. ဇိနဿ အယံ ယသောရာသိ သဗ္ဗေသံ ဇနာနံ မနော စိတ္တံ ဟရတိ, ဒသ ဒိသာ အာဒဒါတိ သဗ္ဗဒါ တံဝိသယတ္တာ, နိမ္မလတ္တံ နိမ္မလဘာဝံ ဂဏှာတိ, ဧတ္ထ ဂဟဏလက္ခဏဿ အတ္ထဿ အနေကေဟိ ပရိယာယဝစနေဟိ အာဝတ္တိတတ္တာ အယံ အတ္ထာဝုတ္တိ.

໒໒໕. ພະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນ ດ້ວຍຄໍາວ່າ "ມະໂນ" ເປັນຕົ້ນ. ກອງແຫ່ງຍົດນີ້ ຂອງພະຊິນະເຈົ້າ ຍ່ອມສະກົດ ຄື ນໍາໄປ ເຊິ່ງມະໂນ ຄື ຈິດ ຂອງຊົນທັງປວງ, ຍ່ອມຖືເອົາ ເຊິ່ງທິດທັງສິບ ເພາະຄວາມທີ່ທິດທັງສິບນັ້ນເປັນວິໄສໃນກາລະທັງປວງ, ຍ່ອມຖືເອົາ ເຊິ່ງຄວາມປາສະຈາກມົນທິນ ຄື ຄວາມເປັນຜູ້ບໍລິສຸດ, ໃນອຸທາຫອນນີ້ ເພາະເນື້ອຄວາມທີ່ມີລັກສະນະການຖືເອົາ ຖືກກ່າວຊໍ້າດ້ວຍໄວພົດ (ຄໍາພ້ອງຄວາມໝາຍ) ຫຼາຍຄໍາ, ນີ້ຈຶ່ງເປັນ ອັດຖາວຸດຕິ.

၂၂၅. ဥဒါဟရတိ [Pg.226] ‘‘မနော ဟရတိ’’စ္စာဒိနာ. ဇိနဿ အယံ ယသောရာသိ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ မနော စိတ္တံ ဟရတိ ဂဏှာတိ, ဒသ ဒိသာ အာဒဒါတိ အဝိသယဋ္ဌာနာဘာဝတော ဂဏှာတိ, နိမ္မလတ္တဉ္စ ဘူတပရိသုဒ္ဓဂုဏေန နိပ္ဖန္နတ္တာ ဂဏှာတိ. ဧတ္ထ ‘‘ဂဏှာတီ’’တိ ဧကဿေဝတ္ထဿ ‘‘ဟရတိ, အာဒဒါတိ, ဂဏှာတီ’’တိ အညေဟိ ပရိယာယဝစနေဟိ အာဝတ္တိတတ္တာ အယမတ္ထာဝုတ္တိ နာမ. နိဂ္ဂတော မလေဟီတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ, ယသသော ရာသိဣတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໒໕. ພະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນ ດ້ວຍຄໍາວ່າ "ມະໂນ ຫະຣະຕິ" ເປັນຕົ້ນ. ກອງແຫ່ງຍົດນີ້ ຂອງພະຊິນະເຈົ້າ ຍ່ອມສະກົດ ຄື ຖືເອົາ ເຊິ່ງມະໂນ ຄື ຈິດ ຂອງສັດທັງປວງ, ຍ່ອມຖືເອົາ ເຊິ່ງທິດທັງສິບ ເພາະຄວາມບໍ່ມີສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ແມ່ນວິໄສ, ແລະ ຍ່ອມຖືເອົາ ເຊິ່ງຄວາມປາສະຈາກມົນທິນ ເພາະຄວາມສໍາເລັດດ້ວຍຄຸນຄືຄວາມບໍລິສຸດຢ່າງແທ້ຈິງ. ໃນອຸທາຫອນນີ້ ເພາະເນື້ອຄວາມດຽວກັນ ຄື "ການຖືເອົາ" ຖືກກ່າວຊໍ້າດ້ວຍໄວພົດອື່ນໆ ຄື "ຫະຣະຕິ, ອາທະທາຕິ, ຄັນຫາຕິ", ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອັດຖາວຸດຕິ. ວິເຄາະວ່າ: ນິກຄະໂຕ ມະເລຫິ (ອອກໄປແລ້ວຈາກມົນທິນ) ຊື່ວ່າ ນิມມະລະ, ຕັດສະ ພາໂວ (ຄວາມເປັນແຫ່ງນິມມະລະນັ້ນ) ຊື່ວ່າ ນິມມະລັດຕະ. ຍະສະໂສ ຣາສິ (ກອງແຫ່ງຍົດ) ຊື່ວ່າ ຍະໂສຣາສິ.

ပဒါဝုတ္တိ

ປະທາວຸດຕິ (ການກ່າວຊໍ້າຄໍາສັບ)

၂၂၆.

໒໒໖.

ဝိဘာသေန္တိ ဒိသာ သဗ္ဗာ, မုနိနော ဒေဟကန္တိယော;

ဝိဘာ သေန္တိ စ သဗ္ဗာပိ, စန္ဒာဒီနံ ဟတာ ဝိယ.

ພະສະລີລະປະພາ (ລັງສີແຫ່ງພະවໍລະກາຍ) ທັງຫຼາຍ ຂອງພະມຸນີ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງທົ່ວທິດທັງປວງ; ແລະ ລັງສີທັງຫຼາຍ ແມ່ນທັງປວງ ຂອງພະຈັນເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນປະດຸດວ່າຖືກກໍາຈັດແລ້ວ ຕັ້ງຢູ່.

၂၂၆. ‘‘ဝိဘာသေန္တိ’’စ္စာဒိ. မုနိနော ဒေဟကန္တိယော သဗ္ဗာ ဒိသာ ဝိဘာသေန္တိ ဝိသေသေန ဒီပေန္တိ, ယတော ဧဝံ တသ္မာ ကာရဏာ စန္ဒာဒီနံ သဗ္ဗာပိ ဝိဘာ သောဘာ ဟတာ ပဟတာ ဝိယ သေန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ ပဒါဝုတ္တိ.

໒໒໖. ຄໍາວ່າ "ວິພາເສນຕິ" ເປັນຕົ້ນ. ພະສະລີລະປະພາ ທັງຫຼາຍ ຂອງພະມຸນີ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ ຄື ສ່ອງສະຫວ່າງເປັນພິເສດ ທົ່ວທິດທັງປວງ, ເພາະເຫດນັ້ນ ລັງສີ ຄື ຄວາມສະຫວ່າງ ແມ່ນທັງປວງ ຂອງພະຈັນເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນປະດຸດວ່າຖືກກໍາຈັດ ຄື ຖືກທໍາລາຍແລ້ວ ຕັ້ງຢູ່ ຄື ເປັນໄປ, ນີ້ເປັນ ປະທາວຸດຕິ.

၂၂၆. ‘‘ဝိဘာသေန္တိ’’စ္စာဒိ. မုနိနော ဒေဟကန္တိယော သဗ္ဗာ ဒိသာ ဝိဘာသေန္တိ ယသ္မာ ဝိသေသေန ပကာသေန္တိ, တသ္မာ စန္ဒာဒီနံ သဗ္ဗာပိ ဝိဘာ ကန္တိယော ဟတာ ပဟတာ ဝိယ သေန္တိ ပဝတ္တန္တိ စ, ‘‘ဝိဘာသေန္တီ’’တိ ပဒဿေဝ အာဝတ္တနတော အယံ ပဒါဝုတ္တိ နာမ. ဒေဟေ ကန္တိယောတိ ဝါကျံ.

໒໒໖. ຄໍາວ່າ "ວິພາເສນຕິ" ເປັນຕົ້ນ. ພະສະລີລະປະພາ ທັງຫຼາຍ ຂອງພະມຸນີ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ ເພາະສ່ອງສະຫວ່າງເປັນພິເສດ ທົ່ວທິດທັງປວງ, ເພາະເຫດນັ້ນ ລັງສີ ຄື ຄວາມສະຫວ່າງ ແມ່ນທັງປວງ ຂອງພະຈັນເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນປະດຸດວ່າຖືກກໍາຈັດ ຄື ຖືກທໍາລາຍແລ້ວ ຕັ້ງຢູ່ ແລະ ເປັນໄປ, ເພາະການກ່າວຊໍ້າສະເພາະບົດວ່າ "ວິພາເສນຕິ" (ໂດຍແຍກເປັນ ວິພາ ແລະ ເສນຕິ), ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປະທາວຸດຕິ. ຮູບປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ: ເທເຫ ກັນຕິໂຍ (ຄວາມງາມໃນພະວໍລະກາຍ) ຊື່ວ່າ ເທຫະກັນຕິໂຍ.

ဥဘယာဝုတ္တိ

ອຸພະຍາວຸດຕິ (ການກ່າວຊໍ້າທັງເນື້ອຄວາມແລະຄໍາສັບ)

၂၂၇.

໒໒໗.

ဇိတွာ ဝိဟရတိ က္လေသ-ရိပုံ လောကေ ဇိနော အယံ;

ဝိဟရတျာ’ရိဝဂ္ဂေါ’ယံ, ရာသီဘူတောဝ ဒုဇ္ဇနေ.

ພະຊິນະເຈົ້ານີ້ ຊະນະແລ້ວເຊິ່ງກິເລດອັນເປັນສັດຕູ ຍ່ອມປະທັບຢູ່ (ເປັນໄປ) ໃນໂລກ; ຝ່າຍໝູ່ອະມິດ (ສັດຕູ) ນີ້ ຍ່ອມເປັນໄປ (ຕັ້ງຢູ່) ປະດຸດວ່າເປັນກອງ ຢູ່ໃນຄົນຊົ່ວ.

၂၂၇. ‘‘ဇိတွာ’’ဣစ္စာဒိ. အယံ ဇိနော က္လေသရိပုံ ဇိတွာ လောကေ ဝိဟရတိ ပဝတ္တတိ, အယံ တေန ဇိတော အရိဝဂ္ဂေါ သတ္တုသမူဟော [Pg.227] ဒုဇ္ဇနေ ရာသီဘူတော ဝိယ တတော အလဒ္ဓပ္ပတိဋ္ဌတ္တာ. ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ အတ္ထဿ ပဒါနဉ္စ အာဝုတ္တိတော ဥဘယာဝုတ္တိ.

໒໒໗. ຄໍາວ່າ "ຈິຕວາ" ເປັນຕົ້ນ. ພະຊິນະເຈົ້ານີ້ ຊະນະແລ້ວເຊິ່ງກິເລດອັນເປັນສັດຕູ ຍ່ອມປະທັບຢູ່ ຄື ເປັນໄປ ໃນໂລກ, ຝ່າຍໝູ່ອະມິດ ຄື ກຸ່ມສັດຕູ ນີ້ ທີ່ພະອົງຊະນະແລ້ວ ຍ່ອມເປັນປະດຸດວ່າເປັນກອງ ຢູ່ໃນຄົນຊົ່ວ ເພາະບໍ່ໄດ້ທີ່ເພິ່ງອາໄສໃນພະອົງນັ້ນ. ເພາະການກ່າວຊໍ້າທັງເນື້ອຄວາມແລະຄໍາສັບວ່າ "ວິຫະຣະຕິ", ນີ້ຈຶ່ງເປັນ ອຸພະຍາວຸດຕິ.

၂၂၇. ‘‘ဇိတွာ’’ဣစ္စာဒိ. အယံ ဇိနော က္လေသရိပုံ ဇိတွာ လောကေ ဝိဟရတိ, အယံ အရိဝဂ္ဂေါ က္လေသရိပုသမူဟော ဒုဇ္ဇနေ ရာသီဘူတောဝ ဝိဟရတီတိ. ဝါသသင်္ခတဿ အတ္ထဿ စ ‘‘ဝိဟရတီ’’တိ ပဒဿ စ ပုန ဥစ္စာရဏတော အယံ ဥဘယာဝုတ္တိ နာမ ဟောတိ. က္လေသော ဧဝ ရိပူတိ စ, အရီနံ ဝဂ္ဂေါတိ စ, အရာသိ ရာသိ အဘဝီတိ စ, ကုစ္ဆိတော ဇနောတိ စ ဝါကျံ.

໒໒໗. ຄໍາວ່າ "ຈິຕວາ" ເປັນຕົ້ນ. ພະຊິນະເຈົ້ານີ້ ຊະນະແລ້ວເຊິ່ງກິເລດອັນເປັນສັດຕູ ຍ່ອມປະທັບຢູ່ ໃນໂລກ, ຝ່າຍໝູ່ອະມິດ ຄື ກຸ່ມກິເລດອັນເປັນສັດຕູ ນີ້ ຍ່ອມປະທັບຢູ່ (ເປັນໄປ) ປະດຸດວ່າເປັນກອງ ຢູ່ໃນຄົນຊົ່ວ. ເພາະການກ່າວຊໍ້າອີກ ເຊິ່ງເນື້ອຄວາມອັນໄດ້ແກ່ການຢູ່ ແລະ ເຊິ່ງບົດວ່າ "ວິຫະຣะຕິ", ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອຸພະຍາວຸດຕິ. ວິເຄາະວ່າ: ກິເລໂສ ເອວະ ຣิປຸ (ກິເລດນັ້ນເອງເປັນສັດຕູ) ຊື່ວ່າ ກິເລສະຣິປຸ. ອະຣີນັງ ວັກໂຄ (ໝູ່ແຫ່ງສັດຕູ) ຊື່ວ່າ ອະຣິວັກໂກ. ອະຣາສິ ຣາສິ ອະພະວິ (ສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນກອງ ກາຍເປັນກອງ) ຊື່ວ່າ ຣາສີພູໂຕ. ກຸດສິໂຕ ຈະໂນ (ຊົນຜູ້ໜ້າກຽດ) ຊື່ວ່າ ທຸດຊະໂນ.

၂၂၈.

໒໒໘.

ဧကတ္ထ ဝတ္တမာနမ္ပိ, သဗ္ဗဝါကျောပကာရကံ;

ဒီပကံ နာမ တဉ္စာဒိ-မဇ္ဈန္တဝိသယံ တိဓာ.

ບົດ (ມີກິລິຍາເປັນຕົ້ນ) ແມ້ຕັ້ງຢູ່ໃນບ່ອນດຽວ ແຕ່ອຸປະການະ (ຊ່ວຍສ່ອງສະຫວ່າງ) ແກ່ປະໂຫຍກທັງປວງ ຊື່ວ່າ ທิປະກະ, ທິປະກະນັ້ນ ມີ ໓ ປະການ ໂດຍມີເບື້ອງຕົ້ນ, ທ່າມກາງ ແລະ ທີ່ສຸດ ເປັນວິໄສ.

၂၂၈. ဒီပကံ ပရိဒီပယမာဟ ‘‘ဧကတ္ထေ’’စ္စာဒိ. ဧကတ္ထ ဝါကျဿာဒေါ မဇ္ဈေ အန္တေ ဝါ ဝတ္တမာနမ္ပိ ကြိယာဇာတျာဒိကံ သဗ္ဗဿ အဘိမတဿ ကဿစိ ဝါကျဿ ကြိယာကာရကသမ္ဗန္ဓာဘိဓာယိနော ပဒသန္တာနဿ ဥပကာရကံ ဝါကျတ္ထာနွယဝသေန ဒီပကံ နာမ, ဒီပေါ ဝိယ ဧကဒေသေ ဝတ္တိတောပိ သကလပဒတ္ထဝသေန သဗ္ဗဝါကျံ ဒီပယတိ ပကာသေတီတိ. တဉ္စ ဒီပကံ အာဒိ စ မဇ္ဈဉ္စ အန္တဉ္စ ဝိသယော ဂေါစရော ယဿ တာဒိသံ တိဓာ အာဒိဒီပကံ မဇ္ဈဒီပကံ အန္တဒီပကန္တိ တိဝိဓံ ဟောတီတိ အတ္ထော, တမ္ပိ ကြိယာဒီနံ ဝသေန ပစ္စေကံ တိဝိဓံ ဟောတိ.

໒໒໘. ພະອາຈານກ່າວສະແດງທິປະກະ ດ້ວຍຄໍາວ່າ "ເອຈັດຖະ" ເປັນຕົ້ນ. ບົດມີກິລິຍາແລະຊາດເປັນຕົ້ນ ແມ້ຕັ້ງຢູ່ໃນບ່ອນດຽວ ຄື ໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ທ່າມກາງ ຫຼື ທີ່ສຸດ ແຫ່ງປະໂຫຍກ ຍ່ອມເປັນອຸປະການະແກ່ກຸ່ມຄໍາອັນສະແດງຄວາມກ່ຽວພັນແຫ່ງກິລິຍາແລະກາຣົກ ໃນປະໂຫຍກໃດໜຶ່ງທີ່ຕ້ອງການທັງປວງ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງການເຊື່ອມໂຍງເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກ ຊື່ວ່າ ທິປະກະ, ປຽບເໝືອນປະທີບ (ຕະກຽງ) ແມ້ຕັ້ງຢູ່ໃນບ່ອນດຽວ ກໍຍ່ອມສ່ອງສະຫວ່າງ ຄື ສະແດງປະໂຫຍກທັງປວງ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງບົດທັງໝົດ. ແລະ ທິປະກະນັ້ນ ມີ ໓ ປະການ ໂດຍມີເບື້ອງຕົ້ນ, ທ່າມກາງ ແລະ ທີ່ສຸດ ເປັນວິໄສ ຄື ເປັນອາລົມ, ອະທິບາຍວ່າ ມີ ໓ ຢ່າງ ຄື ອາທິທິປະກະ, ມັດຊະທິປະກະ ແລະ ອັນຕະທິປະກະ, ແລະ ທິປະກະນັ້ນ ແມ້ແຕ່ລະຢ່າງ ກໍມີ ໓ ປະການ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງກິລິຍາເປັນຕົ້ນ.

၂၂၈. ဣဒါနိ ဒီပကာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဧကတ္ထေ’’စ္စာဒိနာ. ဧကတ္ထ ဝါကျဿ အာဒိမဇ္ဈာဝသာနေသွေကသ္မိံ ဝတ္တမာနမ္ပိ ကြိယာဇာတိဂုဏတ္တယံ သဗ္ဗဝါကျောပကာရကံ ဝတ္တုမိစ္ဆိတကြိယာကာရကသမ္ဗန္ဓပ္ပကာသကပဒသန္တာနသင်္ခါတဝါကျဿ ဝါကျတ္ထာဝဗောဓဝသေန ပယောဇနံ ဒီပကံ နာမ ဧကဋ္ဌာနေ [Pg.228] ဌတွာ ဝိသယီဘူတသဗ္ဗဋ္ဌာနဂတဒဗ္ဗပကာသကပဒီပသမာနတ္တာ ဒီပကံ နာမ ဟောတိ. တဉ္စ ဒီပကံ အာဒိမဇ္ဈန္တဝိသယံ ဝါကျဿ အာဒိဝိသယံ မဇ္ဈဝိသယံ အန္တဝိသယဉ္စေတိ တိဓာ ဟောတိ. ဧတေသု ဧကေကမပိ ကြိယာဇာတိဂုဏဘေဒေန ပုနပိ တိဝိဓံ ဟောတီတိ ဝိညေယျံ. ဒီပေတီတိ ဒီပေါ, ပဒီပေါ. ပဋိဘာဂတ္ထေ ကပ္ပစ္စယေန ဒီပေါ ဝိယာတိ ဒီပကံ. ဝါကျဿ အာဒိ စ မဇ္ဈဉ္စ အန္တဉ္စေတိ စ, တံ ဝိသယော အဿေတိ စ ဝါကျံ.

໒໒໘. ບັດນີ້ ພະອາຈານສະແດງທິປະກາລັງການ ດ້ວຍຄໍາວ່າ "ເອຈັດຖະ" ເປັນຕົ້ນ. ທໍາ ໓ ປະການ ມີກິລິຍາ, ຊາດ ແລະ ຄຸນ ແມ້ຕັ້ງຢູ່ໃນບ່ອນດຽວ ຄື ໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ທ່າມກາງ ຫຼື ທີ່ສຸດ ແຫ່ງປະໂຫຍກ ຍ່ອມເປັນອຸປະການະແກ່ປະໂຫຍກທັງປວງ ຄື ເປັນປະໂຫຍດໂດຍອໍານາດແຫ່ງການເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກ ອັນໄດ້ແກ່ກຸ່ມຄໍາທີ່ສະແດງຄວາມກ່ຽວພັນແຫ່ງກິລິຍາແລະກາຣົກ ທີ່ຕ້ອງການຈະກ່າວ ຊື່ວ່າ ທິປະກະ, ເພາະຄວາມທີ່ມັນສະເໝີດ້ວຍປະທີບ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນບ່ອນດຽວ ແລ້ວສ່ອງສະຫວ່າງເຊິ່ງວັດຖຸອັນຕັ້ງຢູ່ໃນສະຖານທີ່ທັງປວງທີ່ເປັນວິໄສ, ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ທິປະກະ. ແລະ ທິປະກະນັ້ນ ມີ ໓ ປະການ ໂດຍມີເບື້ອງຕົ້ນ, ທ່າມກາງ ແລະ ທີ່ສຸດ ເປັນວິໄສ ຄື ມີເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງປະໂຫຍກເປັນວິໄສ, ມີທ່າມກາງແຫ່ງປະໂຫຍກເປັນວິໄສ ແລະ ມີທີ່ສຸດແຫ່ງປະໂຫຍກເປັນວິໄສ. ໃນທິປະກະເຫຼົ່ານັ້ນ ແມ້ແຕ່ລະຢ່າງ ເພິ່ງຊາບວ່າ ມີ ໓ ປະການອີກ ໂດຍການແບ່ງເປັນກິລິຍາ, ຊາດ ແລະ ຄຸນ. ວິເຄາະວ່າ: ທິເປຕີຕິ ທິໂປ (ສິ່ງທີ່ສ່ອງສະຫວ່າງ) ຊື່ວ່າ ທິປະ ຄື ປະທີບ. ໂດຍອັດຖະແຫ່ງການປຽບທຽບ ດ້ວຍການລົງ ກະ-ປັດໄຈ ວ່າ ປຽບເໝືອນປະທີບ ຊື່ວ່າ ທິປະກະ. ວາກຍັດສະ ອາທິ ຈະ ມັດຊັນຈະ ອັນຕັນຈະ (ເບື້ອງຕົ້ນ, ທ່າມກາງ ແລະ ທີ່ສຸດ ແຫ່ງປະໂຫຍກ), ຕັງ ວິສະໂຍ ອັດສະ (ສິ່ງນັ້ນເປັນວິໄສຂອງທິປະກະນັ້ນ) ຊື່ວ່າ ອາທິມັດຊັນຕະວິສະຍະ.

အာဒိဒီပက

ອາທິທິປະກະ (ທິປະກະໃນເບື້ອງຕົ້ນ)

၂၂၉.

໒໒໙.

အကာသိ ဗုဒ္ဓေါ ဝေနေယျ-ဗန္ဓူနမမိတောဒယံ;

သဗ္ဗပါပေဟိ စ သမံ-နေကတိတ္ထိယမဒ္ဒနံ.

ພະພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ຊົງກະທໍາແລ້ວ ເຊິ່ງຄວາມຈະເລີນອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ແກ່ເວໄນຍະຊົນຜູ້ເປັນຍາດ; ແລະ ໄດ້ຊົງກະທໍາແລ້ວ ເຊິ່ງການກໍາຈັດພວກອັນຍະເດຍລະຖີຫຼາຍຈໍາພວກ ພ້ອມກັບບາບທັງປວງ.

၂၂၉. ဥဒါဟရတိ ‘‘အကာသိ’’စ္စာဒိ. ဗုဒ္ဓေါ ဝေနေယျာ ဝိနေတဗ္ဗာယေဝ ဗန္ဓဝေါ တေသံ အမိတမပရိမိတံ ဥဒယမဘိဝုဒ္ဓိံ အကာသိ. န ကေဝလံ တမေဝ, သဗ္ဗပါပေဟိ သမံ ဧကတော အနေကာနံ တိတ္ထိယာနံ မဒ္ဒနဉ္စ အကာသီတိ. ဣဟ ‘‘အကာသီ’’တိ ကြိယာပဒေနာဒိဝတ္တိနာ သဗ္ဗမေဝ ဝါကျံ ဒီပယတီတိ ကြိယာဒိဒီပကမေတံ.

໒໒໙. ພະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນ ດ້ວຍຄໍາວ່າ "ອະກາສິ" ເປັນຕົ້ນ. ພະພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ຊົງກະທໍາແລ້ວ ເຊິ່ງຄວາມຈະເລີນ ຄື ຄວາມງອກງາມ ອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ແກ່ເວໄນຍະຊົນ ຄື ຜູ້ທີ່ເພິ່ງແນະນໍາໄດ້ ຜູ້ເປັນຍາດທັງຫຼາຍ. ບໍ່ພຽງແຕ່ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ໄດ້ຊົງກະທໍາແລ້ວ ເຊິ່ງການກໍາຈັດພວກອັນຍະເດຍລະຖີຫຼາຍຈໍາພວກ ພ້ອມກັນ ຄື ຮ່ວມກັນ ກັບບາບທັງປວງ. ໃນອຸທາຫອນນີ້ ເພາະກິລິຍາບົດວ່າ "ອະກາສິ" ອັນຕັ້ງຢູ່ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ຍ່ອມສ່ອງສະຫວ່າງເຊິ່ງປະໂຫຍກທັງປວງ, ນີ້ຈຶ່ງເປັນ ກິລິຍາທິປະກະໃນເບື້ອງຕົ້ນ (ກິລິຍາທິທິປະກະ).

၂၂၉. ‘‘အကာသိ’’စ္စာဒိ. ဗုဒ္ဓေါ ဝေနေယျဗန္ဓူနံ အမိတောဒယံ ပမာဏရဟိတာဘိဝုဒ္ဓိံ အကာသိ. န ကေဝလံ တမေဝ, သမံ ဧကက္ခဏေ သဗ္ဗပါပေဟိ သဟာနေကတိတ္ထိယမဒ္ဒနဉ္စ အကာသီတိ. ဝါကျာဒိမှိ ကြိယာယ ဌိတတ္တာ ဣဒံ ကြိယာဒိဒီပကံ နာမ. အမိတော စ သော ဥဒယော စေတိ စ, အနေကာ စ တေ တိတ္ထိယာ စေတိ စ, တေသံ မဒ္ဒနမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໒໙. ຄໍາວ່າ "ອະກາສິ" ເປັນຕົ້ນ. ພະພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ຊົງກະທໍາແລ້ວ ເຊິ່ງຄວາມຈະເລີນອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ຄື ຄວາມງອກງາມອັນປາສະຈາກປະມານ ແກ່ເວໄນຍະຊົນຜູ້ເປັນຍາດ. ບໍ່ພຽງແຕ່ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ໄດ້ຊົງກະທໍາແລ້ວ ເຊິ່ງການກໍາຈັດພວກອັນຍະເດຍລະຖີຫຼາຍຈໍາພວກ ພ້ອມກັນ ຄື ໃນຂະນະດຽວກັນ ກັບບາບທັງປວງ. ເພາະກິລິຍາຕັ້ງຢູ່ໃນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງປະໂຫຍກ, ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ກິລິຍາທິທິປະກະ. ວິເຄາະວ່າ: ອະມິໂຕ ຈະ ໂສ ອຸທະໂຍ ຈະ (ຄວາມຈະເລີນນັ້ນອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້) ຊື່ວ່າ ອະມິໂຕທະຍະ. ອະເນກາ ຈະ ເຕ ຕິດຖິຍາ ຈະ (ພວກອັນຍະເດຍລະຖີທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນມີຫຼາຍ) ຊື່ວ່າ ອະເນກະຕິດຖິຍະ, ເຕສັງ ມັດທະນັງ (ການກໍາຈັດພວກອັນຍະເດຍລະຖີເຫຼົ່ານັ້ນ) ຊື່ວ່າ ອະເນກະຕິດຖິຍະມັດທະນະ.

မဇ္ဈေဒီပက

ມັດຊະທິປະກະ (ທິປະກະໃນທ່າມກາງ)

၂၃၀.

໒໓໐.

ဒဿနံ မုနိနော သာဓု-ဇနာနံ ဇာယတေ’မတံ;

တဒညေသံ တု ဇန္တူနံ, ဝိသံ နိစ္စောပတာပနံ.

ການເຫັນ ພະມຸນີ ຍ່ອມປາກົດ (ເປັນໄປ) ເປັນນໍ້າອຳມະລິດ ແກ່ສາທຸຊົນທັງຫຼາຍ; ແຕ່ສໍາລັບສັດທັງຫຼາຍ ອື່ນຈາກສາທຸຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມປາກົດ ເປັນຢາພິດ ອັນເຜົາຜານເປັນນິດ.

၂၃၀. ‘‘ဒဿန’’မိစ္စာဒိ. [Pg.229] မုနိနော ဒဿနံ သာဓုဇနာနံ အမတံ နိဗ္ဗာနံ နာမ ဇာယတေ အမတဿ သာဓနတော, တေဟိ သာဓုဇနေဟိ အညေသံ ဇန္တူနံ နိစ္စမုပတာပေတီတိ နိစ္စောပတာပနံ ဝိသံ ဇာယတေ, တသ္မိံ မနောပဒေါသဿ ဝိသသဒိသတ္တာ နိရယာဒိဒုက္ခာဝဟဘာဝတောတိ. ကြိယာမဇ္ဈဒီပကမေတံ.

໒໓໐. ຄໍາວ່າ "ທັດສະນັງ" ເປັນຕົ້ນ. การເຫັນ ພະມຸນີ ຍ່ອມປາກົດ ຄື ເປັນໄປ ເປັນນໍ້າອຳມະລິດ ຄື ພະນິພານ ແກ່ສາທຸຊົນທັງຫຼາຍ ເພາະເປັນເຫດໃຫ້ບັນລຸນໍ້າອຳມະລິດ, ແຕ່ສໍາລັບສັດທັງຫຼາຍ ອື່ນຈາກສາທຸຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມປາກົດ ເປັນຢາພິດ ອັນເຜົາຜານເປັນນິດ ຄື ເຜົາຜານຢູ່ສະເໝີ ເພາະຄວາມທີ່ຄວາມປະທຸສະຮ້າຍທາງໃຈໃນພະມຸນີນັ້ນ ປຽບເໝືອນຢາພິດ ໂດຍຄວາມເປັນສິ່ງນໍາທຸກຂ໌ໃນນະຣົກເປັນຕົ້ນມາໃຫ້. ນີ້ເປັນ ກິລິຍາທິປະກະໃນທ່າມກາງ (ກິລິຍາມັດຊະທິປະກະ).

၂၃၀. ‘‘ဒဿန’’မိစ္စာဒိ. မုနိနော ဒဿနံ သာဓုဇနာနံ အမတံ အမတသင်္ခါတနိဗ္ဗာနဿ ဧကန္တကာရဏတ္တာ ကာရိယောပစာရေန အမတံ ဘူတံ ဇာယတေ, တဒညေသံ တေဟိ သာဓုဇနေဟိ အညေသံ ဇန္တူနံ တု နိစ္စောပတာပနံ သတတမုပတာပကရဏတော ဝိသံ ဇာယတေ ဝိသတုလျပဋိဃကာရဏတ္တာ ကာရိယောပစာရေန ဝိသံ ဘဝတီတိ. ဣဒံ ကြိယာယ မဇ္ဈေ ဌိတတ္တာ ကြိယာမဇ္ဈဒီပကံ. သာဓဝေါ စ တေ ဇနာ စေတိ စ, တေဟိ အညေတိ စ ဝါကျံ.

໒໓໐. ຄໍາວ່າ "ທັດສະນັງ" ເປັນຕົ້ນ. ການເຫັນ ພະມຸນີ ຍ່ອມປາກົດ ເປັນນໍ້າອຳມະລິດ ຄື ເປັນນໍ້າອຳມະລິດໂດຍການອຸປະມາໂດຍຜົນ ເພາະເປັນເຫດປັດໄຈໂດຍສ່ວນດຽວແຫ່ງພະນິພານອັນໄດ້ແກ່ນໍ້າອຳມະລິດ ແກ່ສາທຸຊົນທັງຫຼາຍ, ແຕ່ສໍາລັບສັດທັງຫຼາຍ ອື່ນຈາກສາທຸຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມປາກົດ ເປັນຢາພິດ ອັນເຜົາຜານເປັນນິດ ຄື ເປັນຢາພິດໂດຍການອຸປະມາໂດຍຜົນ ເພາະເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຄວາມຄັດເຄືອງອັນປຽບເໝືອນຢາພິດ ໂດຍການເຮັດໃຫ້ເຜົາຜານຢູ່ສະເໝີ. ເພາະກິລິຍາຕັ້ງຢູ່ໃນທ່າມກາງ, ນີ້ຈຶ່ງເປັນ ກິລິຍາມັດຊະທິປະກະ. ວິເຄາະວ່າ: ສາທະໂວ ຈະ ເຕ ຈະນາ ຈະ (ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຜູ້ດີ) ຊື່ວ່າ ສາທຸຊະນາ. ເຕຫິ ອັນເຍ (ຊົນທັງຫຼາຍອື່ນຈາກສາທຸຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ) ຊື່ວ່າ ຕະທັນຍາ.

အန္တဒီပက

ອັນຕະທິປະກະ (ທິປະກະໃນທີ່ສຸດ)

၂၃၁.

໒໓໑.

အစ္စန္တကန္တလာဝဏျ-စန္ဒာတပမနောဟရော;

ဇိနာနနိန္ဒု ဣန္ဒု စ, ကဿ နာ’နန္ဒကော ဘဝေ.

ພະມຸດສະລິນທ໌ (ພະມຸກຂະມົນທົນ) ຂອງພະຊິນະເຈົ້າ ອັນເປັນທີ່ສະກົດໃຈດ້ວຍແສງຈັນ ຄື ຄວາມງາມອັນໜ້າຮັກຢ່າງຍິ່ງ ແລະ ພະຈັນ ຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ຍິນດີ ແກ່ໃຜ.

၂၃၁. ‘‘အစ္စန္တေ’’စ္စာဒိ. အစ္စန္တံ ကန္တံ မနုညံ လာဝဏျံ ပိယဘာဝေါ, တမေဝ, တမိဝ ဝါစန္ဒာတပေါ စန္ဒိကာ, တေန မနောဟရော ဇိနာနနိန္ဒု ဣန္ဒု စန္ဒော စ ကဿ ဇနဿ အာနန္ဒကော န ဘဝတီတိ. ကြိယာန္တဒီပကံ.

໒໓໑. ຄໍາວ່າ "ອັດຈັນເຕ" ເປັນຕົ້ນ. ພະມຸກຂະມົນທົນປະດຸດພະຈັນ ຂອງພະຊິນະເຈົ້າ ແລະ ພະຈັນ ຄື ດວງຈັນ ອັນເປັນທີ່ສະກົດໃຈດ້ວຍແສງຈັນ ຄື ຄວາມງາມອັນໜ້າຮັກຢ່າງຍິ່ງ (ຄື ຄວາມເປັນທີ່ຮັກອັນໜ້າເພິ່ງພໍໃຈຢ່າງຍິ່ງ ນັ້ນເອງ ຫຼື ປຽບເໝືອນສິ່ງນັ້ນ) ຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ຍິນດີ ແກ່ຊົນຄົນໃດ, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເປັນທີ່ຍິນດີແກ່ຊົນທຸກຄົນ. ນີ້ເປັນ ກິລິຍາທິປະກະໃນທີ່ສຸດ (ກິລິຍານຕະທິປະກະ).

၂၃၁. ‘‘အစ္စန္တိ’’စ္စာဒိ. အစ္စန္တကန္တလာဝဏျစန္ဒာတပမနောဟရော အတိသယေန မနုညပိယဘာဝသင်္ခါတဝိလာသနာမကေန စန္ဒကိရဏေန, နော စေ, အတိသယေန မနုညပိယတာသင်္ခါတဝိလာသသဒိသေန စန္ဒကိရဏေန မနောဟရော ဇိနာနနိန္ဒု သမ္ဗုဒ္ဓဿ မုခစန္ဒော စ ဣန္ဒု စ ပကတိစန္ဒော စ ကဿ အာနန္ဒကော န ဘဝေ. ဣဒံ ကြိယာယ အန္တေ ဌိတတ္တာ ကြိယာန္တဒီပကံ နာမ. အန္တံ အတိက္ကန္တန္တိ စ, တဉ္စ တံ ကန္တဉ္စေတိ စ, [Pg.230] လဝဏဿ ဘာဝေါ လာဝဏျံ, မဓုရဘာဝေါ, တံသဒိသတ္တာ အစ္စန္တကန္တဉ္စ တံ လာဝဏျဉ္စာတိ စ, စန္ဒဿ အာတပေါ ကိရဏောတိ စ, အစ္စန္တကန္တလာဝဏျမေဝ စန္ဒာတပေါတိ စ, စန္ဒပက္ခေ အစ္စန္တကန္တလာဝဏျမိဝ စ သော စန္ဒာတပေါ စာတိ စ, တေန မနောဟရောတိ စ, ဇိနာနနမေဝ ဣန္ဒူတိ စ ဝါကျံ. ဣမိနာ ကြိယာဒီပကတ္တယေနေဝ အဝုတ္တဇာတိဒီပကဂုဏဒီပကာနိပိ ဉာတဗ္ဗာနိ.

໒໓໑. ຄໍາວ່າ "ອັດຈັນຕິ" ເປັນຕົ້ນ. ພະມຸກຂະມົນທົນປະດຸດພະຈັນ ຂອງພະສໍາພຸດທະເຈົ້າ ແລະ ພະຈັນ ຄື ດວງຈັນປົກກະຕິ ອັນເປັນທີ່ສະກົດໃຈດ້ວຍແສງຈັນ ຄື ຄວາມງາມອັນໜ້າຮັກຢ່າງຍິ່ງ ອັນໄດ້ແກ່ລັງສີແຫ່ງພະຈັນທີ່ຊື່ວ່າວິລາສ (ຄວາມງົດງາມ) ອັນໜ້າເພິ່ງພໍໃຈຢ່າງຍິ່ງ, ຫຼື ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ອັນເປັນທີ່ສະກົດໃຈດ້ວຍແສງຈັນອັນປຽບເໝືອນວິລາສອັນໜ້າເພິ່ງພໍໃຈຢ່າງຍິ່ງ, ຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ຍິນດີ ແກ່ໃຜ. ເພາະກິລິຍາຕັ້ງຢູ່ໃນທີ່ສຸດ, ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ກິລິຍານຕະທິປະກະ. ວິເຄາະວ່າ: ອັນຕັງ ອະຕິກກັນຕັງ (ກ້າວລ່ວງທີ່ສຸດແລ້ວ) ຊື່ວ່າ ອັດຈັນຕະ. ຕັນຈະ ຕັງ ກັນຕັນຈະ (ສິ່ງນັ້ນດ້ວຍ ເປັນທີ່ຮັກດ້ວຍ) ຊື່ວ່າ ອັດຈັນຕະກັນຕະ. ລະວະນັດສະ ພາໂວ (ຄວາມເປັນແຫ່ງເກືອ ຄື ຄວາມຫວານ, ຄວາມງາມ) ຊື່ວ່າ ລາວັນຍະ, ອັດຈັນຕະກັນຕັນຈະ ຕັງ ລາວັນຍັນຈະ (ຄວາມງາມອັນໜ້າຮັກຢ່າງຍິ່ງນັ້ນດ້ວຍ ເປັນຄວາມງາມດ້ວຍ ເພາະຄວາມປຽບເໝືອນສິ່ງນັ້ນ) ຊື່ວ່າ ອັດຈັນຕະກັນຕະລາວັນຍະ. ຈັນທັດສະ ອາຕະໂປ (ແສງແຫ່ງພະຈັນ) ຊື່ວ່າ จັນທາຕະປະ. ອັດຈັນຕະກັນຕະລາວັນຍະເມວະ ຈັນທາຕະໂປ (ຄວາມງາມອັນໜ້າຮັກຢ່າງຍິ່ງນັ້ນເອງ ເປັນແສງຈັນ) ຊື່ວ່າ ອັດຈັນຕະກັນຕະລາວັນຍະຈັນທາຕະປະ. ໃນຝ່າຍພະຈັນ ວິເຄາະວ່າ: ອັດຈັນຕະກັນຕະລາວັນຍະມິວະ ຈະ ໂສ จັນທາຕະໂປ ຈະ (ແສງຈັນນັ້ນດ້ວຍ ປຽບເໝືອນຄວາມງາມອັນໜ້າຮັກຢ່າງຍິ່ງດ້ວຍ) ຊື່ວ່າ ອັດຈັນຕະກັນຕະລາວັນຍະຈັນທາຕະປະ. ເຕນະ ມະໂນຫະໂຣ (ອັນເປັນທີ່ສະກົດໃຈດ້ວຍແສງຈັນນັ້ນ) ຊື່ວ່າ ອັດຈັນຕະກັນຕະລາວັນຍະຈັນທາຕະປະມະໂນຫະໂຣ. ຈິນານະເມວະ ອິນທຸ (ພະມຸກຂະມົນທົນຂອງພະຊິນະເຈົ້ານັ້ນເອງ ເປັນພະຈັນ) ຊື່ວ່າ ຈິນານະນິນທຸ. ດ້ວຍກິລິຍາທິປະກະ ໓ ປະການນີ້ເອງ ແມ້ທິປະກະອື່ນໆ ທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ຄື ຊາດທິປະກະ ແລະ ຄຸນທິປະກະ ກໍເພິ່ງຊາບໄດ້.

မာလာဒီပက

ມາລາທິປະກະ (ທິປະກະແບບພວງມາໄລ)

၂၃၂.

໒໓໒.

ဟောတာ’ဝိပ္ပဋိသာရာယ,သီလံ ပါမောဇ္ဇဟေတု သော;

တံ ပီတိဟေတု, သာ စာ’ယံ,ပဿဒ္ဓါဒိပသိဒ္ဓိယာ.

ສີລ ຍ່ອມມີເພື່ອຄວາມບໍ່ເດືອດຮ້ອນໃຈ, ຄວາມບໍ່ເດືອດຮ້ອນໃຈນັ້ນ ຍ່ອມເປັນເຫດແຫ່ງປາໂມດ; ປາໂມດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນເຫດແຫ່ງປີຕິ, ແລະ ປີຕິນີ້ ຍ່ອມມີເພື່ອຄວາມສໍາເລັດແຫ່ງປັດສັດທິເປັນຕົ້ນ.

၂၃၂. အာဒိဒီပကာဒီသုပိ တေသု ပယောဂက္ကမေန ပကာရန္တရမတ္ထီတိ ဝဒတိ ‘‘ဟောတိ’’စ္စာဒိ. သီလံ ပဉ္စသီလာဒိကံ, အဝိပ္ပဋိသာရာယ ပစ္ဆာနုတာပါဘာဝါယ ဟောတိ, သော အဝိပ္ပဋိသာရော ပါမောဇ္ဇဿ ဥပ္ပန္နမတ္တာယ ပီတိယာ ဟေတု ဟောတိ, တံ ပါမောဇ္ဇံ ပီတိယာ ဗလဝဘူတာယ ဟေတု ဟောတိ, သာ စာယံ ပီတိ ပဿဒ္ဓါဒီနံ ပဿဒ္ဓိသုခါဒီနံ ပသိဒ္ဓိယာ နိပ္ဖတ္တိယာ ဟောတီတိ ယောဇနီယံ.

໒໓໒. ພະອາຈານກ່າວວ່າ ແມ້ໃນທິປະກະມີອາທິທິປະກະເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍມີປະການອື່ນອີກ ໂດຍລໍາດັບແຫ່ງການໃຊ້ ດ້ວຍຄໍາວ່າ "ໂຫຕິ" ເປັນຕົ້ນ. ສີລ ຄື ເປັນຕົ້ນວ່າສີລ ໕ ຍ່ອມມີเพื่อຄວາມບໍ່ເດືອດຮ້ອນໃຈ ຄື ຄວາມບໍ່ມີຄວາມຮ້ອນໃຈໃນພາຍຫຼັງ, ຄວາມບໍ່ເດືອດຮ້ອນໃຈນັ້ນ ຍ່ອມເປັນເຫດແຫ່ງປາໂມດ ຄື ປີຕິອັນຫາກໍເກີດຂຶ້ນ, ປາໂມດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນເຫດແຫ່ງປີຕິອັນມີກໍາລັງແຮງ, ແລະ ປີຕິນີ້ ຍ່ອມມີເພື່ອຄວາມສໍາເລັດ ຄື ຄວາມປາກົດ ແຫ່ງປັດສັດທິເປັນຕົ້ນ ຄື ປັດສັດທິແລະສຸຂະເປັນຕົ້ນ, ເພິ່ງເຊື່ອມໂຍງຢ່າງນີ້.

၂၃၂. ဣဒါနိ နဝသု ဒီပကေသု ပယောဂဝိသေသေန သာဓေတဗ္ဗေ အညပ္ပကာရေ ဒဿေတိ ‘‘ဟောတိ’’စ္စာဒိနာ. သီလံ သုရက္ခိတံ ပဉ္စင်္ဂဒသင်္ဂါဒိသီလံ အဝိပ္ပဋိသာရာယ ဟောတိ, သော အဝိပ္ပဋိသာရော ပါမောဇ္ဇဟေတု ဟောတိ ဥပ္ပန္နမတ္တာယ တရုဏပီတိယာ ကာရဏံ ဘဝတိ, တံ ပါမောဇ္ဇံ ပီတိဟေတု ဗလဝပီတိကာရဏံ ဟောတိ, သာ အယဉ္စ ပီတိ ပဿဒ္ဓါဒိပသိဒ္ဓိယာ ကာယပဿဒ္ဓိစိတ္တပဿဒ္ဓိအာဒီနံ သိဒ္ဓိယာ ဟေတု ဟောတိ. န ဝိပ္ပဋိသာရော အဝိပ္ပဋိသာရော, နသဒ္ဒေါ ပသဇ္ဇပဋိသေဓေ ဝတ္တတေ. ပမုဒိတဿ ဘာဝေါတိ စ, တဿ ဟေတူတိ [Pg.231] စ, ပဿဒ္ဓိ အာဒိ ယေသံ သုခါဒီနန္တိ စ, တေသံ ပသိဒ္ဓီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໓໒. ບັດນີ້ ພະອາຈານສະແດງປະການອື່ນ ທີ່ເພິ່ງບັນລຸໄດ້ດ້ວຍການໃຊ້ເປັນພິເສດ ໃນທິປະກະທັງ ໙ ປະການ ດ້ວຍຄໍາວ່າ "ໂຫຕິ" ເປັນຕົ້ນ. ສີລ ຄື ສີລ ໕ ແລະ ສີລ ໑໐ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຮັກສາໄວ້ດີແລ້ວ ຍ່ອມມີເພື່ອຄວາມບໍ່ເດືອດຮ້ອນໃຈ, ຄວາມບໍ່ເດືອດຮ້ອນໃຈນັ້ນ ຍ່ອມເປັນເຫດແຫ່ງປາໂມດ ຄື ເປັນເຫດແຫ່ງປີຕິອັນອ່ອນໆ ທີ່ຫາກໍເກີດຂຶ້ນ, ປາໂມດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນເຫດແຫ່ງປີຕິ ຄື ເປັນເຫດແຫ່ງປີຕິອັນມີກໍາລັງແຮງ, ແລະ ປີຕິນີ້ ຍ່ອມເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມສໍາເລັດແຫ່ງປັດສັດທິເປັນຕົ້ນ ຄື ຄວາມສໍາເລັດແຫ່ງກາຍະປັດສັດທິແລະຈິດຕະປັດສັດທິເປັນຕົ້ນ. ວິເຄາະວ່າ: ນະ ວິບປະຕິສາໂຣ (ຄວາມບໍ່ເດືອດຮ້ອນໃຈ) ຊື່ວ່າ ອະວິບປະຕິສາໂຣ, ນະ-ສັບ ໃນທີ່ນີ້ ໃຊ້ໃນອັດຖະປະສັດຊະປະຕິເສດ (ປະຕິເສດໂດຍກົງ). ປະມຸທິຕັດສະ ພາໂວ (ຄວາມເປັນແຫ່ງຜູ້ບັນເທີງແລ້ວ) ຊື່ວ່າ ປາໂມດຊະ, ຕັດສະ ເຫຕຸ (ເຫດແຫ່ງປາໂມດນັ້ນ) ຊື່ວ່າ ປາໂມດຊະເຫຕຸ. ປັດສັດທິ ອາທິ ເຍສັງ (ປັດສັດທິເປັນຕົ້ນ ແຫ່ງທໍາທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ມີສຸຂະເປັນຕົ້ນ) ຊື່ວ່າ ປັດສັດທາທິ, ເຕສັງ ປະສິດທິ (ຄວາມສໍາເລັດແຫ່ງທໍາທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ) ຊື່ວ່າ ປັດສັດທາທິປະສິດທິ.

၂၃၃.

໒໓໓.

ဣစ္စာ’ဒိဒီပကတ္တေပိ, ပုဗ္ဗံ ပုဗ္ဗမပေက္ခိနီ;

ဝါကျမာလာ ပဝတ္တာတိ, တံ မာလာဒီပကံ မတံ.

ແມ້ໃນຄວາມເປັນອາທິທິປະກະເປັນຕົ້ນ ຢ່າງນີ້, ແຕ່ເພາະຄວາມເປັນໄປແຫ່ງພວງມາໄລແຫ່ງປະໂຫຍກ ອັນຕ້ອງອາໄສປະໂຫຍກກ່ອນໆ, ທິປະກະນັ້ນ ຈຶ່ງຖືວ່າເປັນ ມາລາທິປະກະ.

၂၃၃. ကိမိဒံ တဝ ပကာရန္တရမိစ္စာဟ ‘‘ဣစ္စာဒိ’’စ္စာဒိ. ဣစ္စေဝမိမံ ယံ တံ မာလာဒီပကံ မတံ. နနု ကြိယာဒိဒီပကမေတမိစ္စာဟ ‘‘အာဒိဒီပကတ္တေပီ’’တိ. ယဇ္ဇပျာဒိဒီပကမေတံ ပုဗ္ဗံ ပုဗ္ဗံ ဝါကျံ ‘‘ဟောတာဝိပ္ပဋိသာရာယ သီလ’’န္တိအာဒိကံ အပေက္ခိနီ အပေက္ခမာနာ ဝါကျာနံ ယထာဝုတ္တာနံ မာလာ ပရမ္ပရာ ပဝတ္တာတိ. တံ ယထာဝုတ္တံ မာလာဒီပကံ မတံ, နာဒိဒီပကန္တိ.

໒໓໓. ຖ້າຖາມວ່າ "ນີ້ເປັນປະການອື່ນຂອງທ່ານແນວໃດ?" ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄໍາວ່າ "ອິດຈາດິ" ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ທິປະກະນີ້ໃດ ທີ່ຖືວ່າເປັນ ມາລາທິປະກະ. ຖ້າຄ້ານວ່າ "ນີ້ບໍ່ແມ່ນກິລິຍາທິທິປະກະບໍ?" ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ອາທິທິປະກັດເຕປິ" (ແມ້ໃນຄວາມເປັນອາທິທິປະກະ). ແມ້ວ່າທິປະກະນີ້ຈະເປັນອາທິທິປະກະ, ແຕ່ເພາະຄວາມເປັນໄປແຫ່ງພວງມາໄລ ຄື ຄວາມຕໍ່ເນື່ອງແຫ່ງປະໂຫຍກທັງຫຼາຍຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວ ອັນຕ້ອງອາໄສ ຄື ມຸ່ງຫວັງ ເຊິ່ງປະໂຫຍກກ່ອນໆ ມີຄໍາວ່າ "ໂຫຕິ ອະວິບປະຕິສາຣາຍະ ສີລັງ" ເປັນຕົ້ນ, ທິປະກະຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນ ຈຶ່ງຖືວ່າເປັນ ມາລາທິປະກະ, ບໍ່ແມ່ນອາທິທິປະກະ.

၂၃၃. ‘‘ဣစ္စာဒိ’’စ္စာဒိ. အာဒိဒီပကတ္တေပိ ကြိယာဒိဒီပကဘာဝေ သတိပိ ဝါကျမာလာ အနေကဝါကျေန သမ္ဗဇ္ဈမာနာ ပရမ္ပရာ ပုဗ္ဗံ ပုဗ္ဗံ ‘‘ဟောတာဝိပ္ပဋိသာရာယာ’’တိအာဒိကံ ဝါကျံ အပေက္ခိနီ ပဝတ္တာ. ဣတိ ဣဒံ အနန္တရဂတပ္ပကာရံ ဒီပကံ ‘‘မာလာဒီပက’’န္တိ မတန္တိ. အာဒိမှိ ဒီပကမိတိ စ, ဝိသယောပစာရေန အာဒိ စ တံ ဒီပကဉ္စာတိ စ, မာလာ ဧဝ ဒီပကမိတိ စ ဝါကျံ.

໒໓໓. ຄໍາວ່າ "ອິດຈາດິ" ເປັນຕົ້ນ. ແມ້ໃນຄວາມເປັນອາທິທິປະກະ ຄື ແມ້ໃນຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງຄວາມເປັນກິລິຍາທິທິປະກະ, ແຕ່ພວງມາໄລແຫ່ງປະໂຫຍກ ຄື ຄວາມຕໍ່ເນື່ອງອັນເຊື່ອມໂຍງດ້ວຍຫຼາຍປະໂຫຍກ ອັນຕ້ອງອາໄສປະໂຫຍກກ່ອນໆ ມີຄໍາວ່າ "ໂຫຕິ ອະວິບປະຕິສາຣາຍະ" ເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນໄປແລ້ວ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ທິປະກະອັນມີປະການໃນລໍາດັບຖັດມານີ້ ຈຶ່ງຖືວ່າເປັນ "ມາລາທິປະກະ". ວິເຄາະວ່າ: ອາທິມຫິ ທິປະກັງ (ທິປະກະໃນເບື້ອງຕົ້ນ) ຫຼື ໂດຍການອຸປະມາໂດຍວິໄສ ວິເຄາະວ່າ ອາທິ ຈະ ຕັງ ທິປະກັນຈະ (ເບື້ອງຕົ້ນດ້ວຍ ເປັນທິປະກະດ້ວຍ) ຊື່ວ່າ ອາທິທິປະກະ. ມາລາ ເອວະ ທິປະກັງ (ພວງມາໄລນັ້ນເອງເປັນທິປະກະ) ຊື່ວ່າ ມາລາທິປະກະ.

၂၃၄.

໒໓໔.

အနေနေဝ ပကာရေန, သေသာနမပိ ဒီပကေ;

ဝိကပ္ပာနံ ဝိဓာတဗ္ဗာ-နုဂတီ သုဒ္ဓဗုဒ္ဓိဘိ.

ໂດຍປະການນີ້ເອງ, ຜູ້ມີປັນຍາອັນບໍລິສຸດ ເພິ່ງຈັດການຄ້ອຍຕາມ (ສຶກສາຮຽນຮູ້) ເຊິ່ງປະເພດທີ່ເຫຼືອທັງຫຼາຍ ແມ້ໃນທິປະກະ.

၂၃၄. အဝုတ္တေ ဒီပကဝိကပ္ပေ အတိဒိသန္တော နိဂမေတိ ‘‘အနေနိ’’စ္စာဒိနာ. အနေနေဝ အနန္တရာ ဝုတ္တေန ပကာရေန ဝိဓိနာ ဒီပကေ ဒီပကဝိသယေ သေသာနမဝုတ္တာနံ ဝိကပ္ပာနံ ဇာတျာဒိဒီပကာဒိဘေဒါနံ အနုဂတိ အဝဗောဓော သုဒ္ဓဗုဒ္ဓိဘိ ပရိသုဒ္ဓမတီဟိ ကဝီဟိ ဝိဓာတဗ္ဗာ ကာတဗ္ဗာတိ.

໒໓໔. ເມື່ອຈະສະແດງການອ້າງອີງເຖິງປະເພດຂອງທີປະກະ (ບົດປະທີບ) ທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້, ທ່ານຈຶ່ງສະຫຼຸບດ້ວຍຄຳວ່າ “anene” (ດ້ວຍວິທີນີ້ເອງ) ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວິທີການແລະກົດເກນທີ່ກ່າວມາໃນລຳດັບຖັດມານີ້ເອງ, ຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງຖ່ອງແທ້ກ່ຽວກັບປະເພດອື່ນໆ ທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນຂອບເຂດຂອງທີປະກະ ເຊັ່ນ ຄວາມແຕກຕ່າງຂອງຊາດິທີປະກະ (ບົດປະທີບຄຳນາມ) ເປັນຕົ້ນ, ອັນນັກປາດທັງຫຼາຍຜູ້ມີປັນຍາອັນບໍລິສຸດ ຄວນຈັດເຮັດໃຫ້ຖືກຕ້ອງ.

၂၃၄. ဣဒါနိ အဝုတ္တဒီပကာနိပိ အတိဒိသတိ ‘‘အနေနေဝိ’’စ္စာဒိနာ. အနေနေဝ ပကာရေန ယထာဝုတ္တဒီပကပ္ပကာရေန ဒီပကေ ဒီပကဝိသယေ သေသာနံ အပိ ဝိကပ္ပာနံ အဝုတ္တဇာတိဒီပကဂုဏဒီပကသင်္ခါတာနံ [Pg.232] ပက္ခာနံ ဇာတျာဒိဒီပကဂုဏာဒိဒီပကာဒီနံ ဆန္နံ မာလာဒီပကာနဉ္စ အနုဂတိ အဝဗောဓော သုဒ္ဓဗုဒ္ဓိဘိ ကဝီဟိ ဝိဓာတဗ္ဗာ ဝုတ္တာနုသာရေနေဝ ကာတဗ္ဗာ. ဝိသေသတော အသင်္ကရတော ကပ္ပီယန္တီတိ စ, သုဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓိ ယေသန္တိ စ ဝါကျံ.

໒໓໔. ບັດນີ້, ທ່ານໄດ້ສະແດງການອ້າງອີງເຖິງປະເພດຂອງທີປະກະທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ຄືກັນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “aneneva” (ດ້ວຍວິທີນີ້ເອງ) ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວິທີການນີ້ເອງ ຄື ດ້ວຍວິທີການຂອງທີປະກະຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງຖ່ອງແທ້ກ່ຽວກັບປະເພດອື່ນໆ ທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນຂອບເຂດຂອງທີປະກະ ເຊັ່ນ ຝ່າຍທີ່ເອີ້ນວ່າ ຊາດິທີປະກະ (ບົດປະທີບຄຳນາມ) ແລະ ຄຸນນະທີປະກະ (ບົດປະທີບຄຸນນາມ) ທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້, ມີຊາດິທີປະກະ ແລະ ຄຸນນະທີປະກະ ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ມາລາທີປະກະ (ບົດປະທີບແບບພວງມາໄລ) ທັງ 6 ປະເພດ, ອັນນັກປາດທັງຫຼາຍຜູ້ມີປັນຍາອັນບໍລິສຸດ ຄວນຈັດເຮັດໃຫ້ເປັນໄປຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນເອງ. ຄຳອະທິບາຍວ່າ "ເພາະມີການກຳນົດໄວ້ໂດຍສະເພາະ ບໍ່ໃຫ້ປົນເປກັນ" ແລະ "ຜູ້ມີປັນຍາອັນບໍລິສຸດ" ດັ່ງນີ້.

၂၃၅.

໒໓໕.

ဝိသေသဝစနိစ္ဆာယံ,နိသေဓဝစနံ တု ယံ;

အက္ခေပေါ နာမ သော’ယဉ္စ,တိဓာ ကာလပ္ပဘေဒတော.

ຄຳປະຕິເສດໃດໆ ທີ່ເປັນໄປເພື່ອຄວາມປາດຖະໜາຈະກ່າວເຖິງຄຸນລັກສະນະພิເສດ, ຄຳປະຕິເສດນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ອັກເຂປະ (ການຄັດຄ້ານ), ແລະ ອັກເຂປະນັ້ນ ມີ 3 ປະເພດ ໂດຍການແບ່ງຕາມການ (ເວລາ).

၂၃၅. အက္ခေပမုပက္ခိပတိ ‘‘ဝိသေသိ’’စ္စာဒိနာ. ဝိသေသဿ ယဿ ကဿစိ ဝစနိစ္ဆာယံ ယံ နိသေဓဿ ပဋိသေဓဿ ဝစနံ ဝုတ္တိ, သော အက္ခေပေါ နာမ အက္ခိပနံ ပဋိသေဓောတိ ကတွာ. သောယမက္ခေပေါ စ ကာလပ္ပဘေဒတော အတီတာဒိတော တိဓာ တိပ္ပကာရော.

໒໓໕. ທ່ານເລີ່ມຕົ້ນອະທິບາຍອັກເຂປະ ດ້ວຍຄຳວ່າ “visesa” (ຄຸນລັກສະນະພິເສດ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳເວົ້າຫຼືການກ່າວປະຕິເສດໃດໆ ທີ່ເປັນໄປເພື່ອຄວາມປາດຖະໜາຈະກ່າວເຖິງຄຸນລັກສະນະພິເສດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ, ຄຳເວົ້ານັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ອັກເຂປະ ເພາະເປັນການຄັດຄ້ານ ຫຼື ການປະຕິເສດ. ແລະ ອັກເຂປະນັ້ນ ມີ 3 ປະເພດ ໂດຍການແບ່ງຕາມການ (ເວລາ) ມີອະດີດຕະການ ເປັນຕົ້ນ.

၂၃၅. ဣဒါနိ အက္ခေပံ ဒဿေတိ ‘‘ဝိသေသေ’’စ္စာဒိနာ. ဝိသေသဝစနိစ္ဆာယံ တု ယဿ ကဿစိ ပဒတ္ထဝိသေသဿ ကထနိစ္ဆာယ ဧဝ ယံ နိသေဓဝစနံ ပဋိသေဓဝစနံ အတ္ထိ, သော ပဋိသေဓော အက္ခေပေါ နာမ အက္ခေပါလင်္ကာရော နာမ. အယဉ္စ အက္ခေပေါ ကာလပ္ပဘေဒတော အတီတာဒိကာလဝိသေသေန တိဓာ ဟောတိ. ဝိသေသဿ ကဿစိ ဝစနန္တိ စ, တသ္မိံ ဣစ္ဆာတိ စ, နိသေဓဿ ပဋိသေဓဿ ဝစနမိတိ စ, အက္ခိပနံ ပဋိက္ခိပနန္တိ စ, ကာလဿ ကြိယာယ ဝါ ပဘေဒေါတိ စ ဝါကျံ.

໒໓໕. ບັດນີ້, ທ່ານສະແດງອັກເຂປະ ດ້ວຍຄຳວ່າ “visese” ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ເມື່ອມີຄວາມປາດຖະໜາຈະກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມພິເສດຂອງບົດໃດໜຶ່ງ, ຄຳປະຕິເສດໃດໆ ທີ່ມີຢູ່, ການປະຕິເສດນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ອັກເຂປະ ຫຼື ເອີ້ນວ່າ ອັກເຂປາລັງການ (ການປະດັບດ້ວຍການຄັດຄ້ານ). ແລະ ອັກເຂປະນີ້ ມີ 3 ປະເພດ ໂດຍຄວາມແຕກຕ່າງຂອງການ (ເວລາ) ມີອະດີດຕະການ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳອະທິບາຍວ່າ "ການກ່າວເຖິງຄຸນລັກສະນະພິເສດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ", "ຄວາມປາດຖະໜາໃນຄຸນລັກສະນະພິເສດນັ້ນ", "ຄຳເວົ້າທີ່ເປັນການຫ້າມຫຼືການປະຕິເສດ", "ການຄັດຄ້ານຫຼືການປະຕິເສດ", ແລະ "ຄວາມແຕກຕ່າງຂອງການ (ເວລາ) ຫຼື ຂອງກິລິຍາ" ດັ່ງນີ້.

၂၃၆.

໒໓໖.

ဧကာကီ’နေကသေနံ တံ, မာရံသဝိဇယီဇိနော;

ကထံ တ’မထ ဝါ တဿ, ပါရမီဗလမီဒိသံ.

ພຣະຊິນະເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ຊົງມີໄຊຊະນະ, ຊົງຜະຈົນພະຍາມານຜູ້ມີກອງທັບອັນຫຼວງຫຼາຍພຽງພຣະອົງດຽວ, ເລື່ອງນັ້ນຈະເປັນໄປໄດ້ແນວໃດ? ຫຼືວ່າ ພະລັງແຫ່ງບາລະມີຂອງພຣະອົງນັ້ນ ເປັນເຊັ່ນນີ້ເອງ.

အတီတက္ခေပေါ.

ອະດີດຕັກເຂປະ (ການຄັດຄ້ານໃນອະດີດ).

၂၃၆. ‘‘ဧကာကိ’’စ္စာဒိ. သော ဇိနော ဧကာကီ ဧကော သမာနော အနေကသေနံ တံ မာရံ ဝိဇယိ ပရာဇေသိ, တံ ကထံ ယုဇ္ဇတေ. [Pg.233] အထ ဝါ ကိံ န ယုဇ္ဇတေ, ယတော တဿ ဇိနဿ ပါရမီ သမတိံသဝိဓာ ပါရမိတာ ဧဝ ဗလံ ဤဒိသံ ယာဒိသံ တဿ ဝိဇယကာရဏန္တိ. ဧတ္ထ ဧကာကိတ္တကာရဏသာမတ္ထိယာ မာရဝိဇယာယောဂဗုဒ္ဓိ ‘‘သသေနံ မာရံ ဝိဇိတဝါတိ ကထံ ယုဇ္ဇတီ’’တိ ဧဝမာကာရာ အတီတာ အက္ခိတ္တာတိ အတီတက္ခေပေါယံ.

໒໓໖. ຄຳວ່າ “Ekāki” ເປັນຕົ້ນ. ພຣະຊິນະເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ພຽງພຣະອົງດຽວ ຊົງມີໄຊຊະນະ ຄື ຊົງປາບພະຍາມານຜູ້ມີກອງທັບອັນຫຼວງຫຼາຍນັ້ນ, ເລື່ອງນັ້ນຈະສົມເຫດສົມຜົນໄດ້ແນວໃດ? ຫຼືວ່າ ເປັນຫຍັງຈະບໍ່ສົມເຫດສົມຜົນ, ເພາະວ່າ ບາລະມີ 30 ທັດ ຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນເອງ ເປັນພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ເຊິ່ງເປັນເຫດແຫ່ງໄຊຊະນະຂອງພຣະອົງ. ໃນທີ່ນີ້, ຄວາມຄິດທີ່ວ່າບໍ່ສົມເຫດສົມຜົນໃນການຊະນະມານ ຍ້ອນເຫດຜົນຂອງການຢູ່ພຽງພຣະອົງດຽວ ໂດຍມີລັກສະນະວ່າ "ການທີ່ຊົງຊະນະພະຍາມານພ້ອມດ້ວຍກອງທັບນັ້ນ ຈະສົມເຫດສົມຜົນໄດ້ແນວໃດ" ເຊິ່ງເປັນເລື່ອງໃນອະດີດ ໄດ້ຖືກຄັດຄ້ານແລ້ວ, ດັ່ງນັ້ນ ນີ້ຈຶ່ງເປັນອະດີດຕັກເຂປະ.

၂၃၆. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ဧကာကိ’’စ္စာဒိနာ. သ ဇိနော သော သဗ္ဗညူ ဧကာကီ အသဟာယော အဒုတိယော အနေကသေနံ တံ မာရံ ဝိဇယီ အဇိနီတိ, တံ ကထံ ယုဇ္ဇတိ. အထ ဝါ ယုဇ္ဇတေဝ, တဿ ဇိနဿ ပါရမီဗလံ သမတိံသပါရမီဗလံ သမတိံသပါရမီတာသင်္ခတသေနာ ဤဒိသမီဒိသာတိ. ဗုဒ္ဓဿ အဒုတိယဘာဝဉ္စ မာရဿ သပရိဝါရဘာဝဉ္စ နိဿာယ ကဿစိ ဥပ္ပန္နာ ‘‘ဧကာကိနာ ကထမနေကသေနော မာရော ဇိတော’’တိ ဝိပရီတဗုဒ္ဓိ အတီတမာရဝိဇယဝိသယတ္တာ အတီတာ ဟောတိ, ‘‘တဿ ပါရမီဗလံ ဤဒိသ’’န္တိ အတ္ထဝိသေသဿ ကထနိစ္ဆာယ ‘‘အထ ဝါ’’တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌပဋိသေဓဝစနေန အက္ခိတ္တန္တိ အတီတဿ အက္ခေပနတော အတီတက္ခေပေါ နာမ.

໒໓໖. ບັດນີ້, ທ່ານຍົກຕົວຢ່າງ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ekāki” ເປັນຕົ້ນ. ພຣະຊິນະເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ຊົງເປັນພຣະສັບພັນຍູ ພຽງພຣະອົງດຽວ ບໍ່ມີເພື່ອນ ບໍ່ມີຜູ້ທີສອງ ຊົງມີໄຊຊະນະ ຄື ຊົງຊະນະພະຍາມານຜູ້ມີກອງທັບອັນຫຼວງຫຼາຍນັ້ນ, ເລື່ອງນັ້ນຈະສົມເຫດສົມຜົນໄດ້ແນວໃດ? ຫຼືວ່າ ສົມເຫດສົມຜົນແທ້, ພະລັງແຫ່ງບາລະມີຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ຄື ພະລັງແຫ່ງບາລະມີ 30 ທັດ ອັນໄດ້ແກ່ກອງທັບຄືບາລະມີ 30 ທັດ ເປັນເຊັ່ນນີ້ໆ. ຄວາມຄິດທີ່ຄາດເຄື່ອນຂອງບາງຄົນ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍອາໄສຄວາມເປັນຜູ້ດຽວຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແລະ ຄວາມມີບໍລິວານຂອງພະຍາມານ ວ່າ "ພຣະອົງຜູ້ດຽວຈະຊະນະພະຍາມານຜູ້ມີກອງທັບຫຼວງຫຼາຍໄດ້ແນວໃດ" ນັ້ນ ເປັນເລື່ອງໃນອະດີດ ເພາະມີການຊະນະມານໃນອະດີດເປັນອາລົມ, ແຕ່ເພາະມີຄວາມປາດຖະໜາຈະກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມພິເສດວ່າ "ພະລັງແຫ່ງບາລະມີຂອງພຣະອົງເປັນເຊັ່ນນີ້", ຄວາມຄິດນັ້ນຈຶ່ງຖືກຄັດຄ້ານດ້ວຍຄຳປະຕິເສດທີ່ລະບຸໄວ້ວ່າ "ຫຼືວ່າ", ເພາະເປັນການຄັດຄ້ານເລື່ອງໃນອະດີດ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະດີດຕັກເຂປະ.

၂၃၇.

໒໓໗.

ကိံ စိတ္တေ’ဇာသမုဂ္ဃာတံ,အပ္ပတ္တော’သ္မိတိ ခိဇ္ဇသေ;

ပဏာမော နနု သောယေဝ,သကိမ္ပိ သုဂတေ ကတော.

ແນ່ຈິດເອີຍ! ເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງເສົ້າໝອງໃຈວ່າ "ເຮົາຍັງບໍ່ບັນລຸເຖິງການຖອນຕັນຫາຂຶ້ນຢ່າງເດັດຂາດ"? ການນ້ອມຂາບໄຫວ້ທີ່ເຮັດແລ້ວໃນພຣະສຸຄົດ ແມ້ພຽງຄັ້ງດຽວ, ນັ້ນກໍຄືການຖອນຕັນຫາຂຶ້ນຢ່າງເດັດຂາດແລ້ວ ບໍ່ແມ່ນບໍ?

ဝတ္တမာနက္ခေပေါ.

ວັດຕະມານັກເຂປະ (ການຄັດຄ້ານໃນປັດຈຸບັນ).

၂၃၇. ‘‘ကိံ စိတ္တေ’’စ္စာဒိ. စိတ္တ ဧဇာယ တဏှာယ သမုဂ္ဃာတံ သဗ္ဗထာ အပ္ပဝတ္တိံ အပ္ပတ္တောသ္မီတိ ကိံ ခိဇ္ဇသေ, တုစ္ဆော တဝ ခေဒေါ. သုဂတေ သကိမ္ပိ ဧကဝါရမ္ပိ ကတော ပဏာမော သောယေဝ တဏှာယ သမုဂ္ဃာတောယေဝ နနု ဧကန္တကာရဏတ္တာ တဿာတိ ဝတ္တမာနက္ခေပေါယံ ဝတ္တမာနဿ ခေဒဿာက္ခိတတ္တာ.

໒໓໗. ຄຳວ່າ “Kiṃ citte” ເປັນຕົ້ນ. ແນ່ຈິດເອີຍ! ເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງເສົ້າໝອງໃຈວ່າ "ເຮົາຍັງບໍ່ບັນລຸເຖິງການຖອນຕັນຫາຂຶ້ນຢ່າງເດັດຂາດ ຄື ຄວາມບໍ່ເປັນໄປໂດຍປະການທັງປວງແຫ່ງຕັນຫາ"? ຄວາມເສົ້າໝອງໃຈຂອງເຈົ້ານັ້ນບໍ່ມີປະໂຫຍດເລີຍ. ການນ້ອມຂາບໄຫວ້ທີ່ເຮັດແລ້ວໃນພຣະສຸຄົດ ແມ້ພຽງຄັ້ງດຽວ, ນັ້ນກໍຄືການຖອນຕັນຫາຂຶ້ນຢ່າງເດັດຂາດແລ້ວ ບໍ່ແມ່ນບໍ? ເພາະການຂາບໄຫວ້ນັ້ນເປັນເຫດໂດຍສ່ວນດຽວແຫ່ງການຖອນຕັນຫານັ້ນ, ນີ້ເປັນວັດຕະມານັກເຂປະ ເພາະເປັນການຄັດຄ້ານຄວາມເສົ້າໝອງໃຈໃນປັດຈຸບັນ.

၂၃၇. ‘‘ကိံ စိတ္တေ’’စ္စာဒိ. [Pg.234] ဟေ စိတ္တ ဧဇာသမုဂ္ဃာတံ ဧဇာသင်္ခတာယ တဏှာယ သမုစ္ဆေဒပဟာနံ အပ္ပတ္တောသ္မီတိ ကိံ ခိဇ္ဇသေ, တုစ္ဆော တဝ ခေဒေါ. တထာ ဟိ သုဂတေ ဗုဒ္ဓဝိသယေ သကိမ္ပိ ကတော ပဏာမော သောယေဝ နနု တဏှာသမုစ္ဆေဒဿ ဧကန္တကာရဏတ္တာ ကာရဏကာရိယာနမဘေဒဗုဒ္ဓိယာ သော ဧဇာသမုဂ္ဃာတောယေဝ ကိံ န ဘဝတိ, ဘဝတျေဝ. ‘‘ပဏာမော’’တျာဒိဝိသေသကထနာဓိပ္ပာယေန ‘‘ကိံ ခိဇ္ဇသေ’’တိ စိတ္တဿ ဝတ္တမာနခေဒဿ ပဋိသေဓိတတ္တာ အယံ ဝတ္တမာနက္ခေပေါ နာမ. ဧဇာယ သမုဂ္ဃာတောတိ ဝါကျံ.

໒໓໗. ຄຳວ່າ “Kiṃ citte” ເປັນຕົ້ນ. ແນ່ຈິດເອີຍ! ເປັນຫຍັງເຈົ້າຈຶ່ງເສົ້າໝອງໃຈວ່າ "ເຮົາຍັງບໍ່ບັນລຸເຖິງການຖອນຕັນຫາຂຶ້ນຢ່າງເດັດຂາດ ຄື ການລະເດັດຂາດເຊິ່ງຕັນຫາອັນເອີ້ນວ່າເອຊາ"? ຄວາມເສົ້າໝອງໃຈຂອງເຈົ້ານັ້ນບໍ່ມີປະໂຫຍດເລີຍ. ດ້ວຍວ່າ ການນ້ອມຂາບໄຫວ້ທີ່ເຮັດແລ້ວໃນພຣະສຸຄົດອັນເປັນພຸດທະວິໄສ ແມ້ພຽງຄັ້ງດຽວ, ນັ້ນກໍຄືການຖອນຕັນຫາຂຶ້ນຢ່າງເດັດຂາດແລ້ວ ບໍ່ແມ່ນບໍ? ເພາະການຂາບໄຫວ້ນັ້ນເປັນເຫດໂດຍສ່ວນດຽວແຫ່ງການລະເດັດຂາດເຊິ່ງຕັນຫາ, ດ້ວຍຄວາມເຂົ້າໃຈວ່າເຫດແລະຜົນບໍ່ຕ່າງກັນ, ການຂາບໄຫວ້ນັ້ນຈະບໍ່ແມ່ນການຖອນຕັນຫາຂຶ້ນຢ່າງເດັດຂາດໄດ້ແນວໃດ? ຍ່ອມເປັນແນ່ນອນ. ເພາະມີຄວາມປະສົງຈະg່າວຄຳພິເສດມີຄຳວ່າ "ການນ້ອມຂາບໄຫວ້" ເປັນຕົ້ນ, ຈຶ່ງໄດ້ປະຕິເສດຄວາມເສົ້າໝອງໃຈໃນປັດຈຸບັນຂອງຈິດດ້ວຍຄຳວ່າ "ເປັນຫຍັງຈຶ່ງເສົ້າໝອງໃຈ", ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວັດຕະມານັກເຂປະ. ຄຳວິເຄາະວ່າ "ການຖອນຂຶ້ນເຊິ່ງຕັນຫາ" ດັ່ງນີ້.

၂၃၈.

໒໓໘.

သစ္စံ န တေ ဂမိဿန္တိ, သိဝံ သုဇနဂေါစရံ;

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရိက္ကန္တ-မာနသာ ယေ သုဒုဇ္ဇနာ.

ເປັນຄວາມຈິງ, ພວກເຂົາຈະບໍ່ໄປສູ່ພຣະນິພານອັນເປັນແດນກະເສມ ເຊິ່ງເປັນໂຄຈອນຂອງສັດຕະບຸລຸດທັງຫຼາຍ, ຄື ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ເປັນຄົນຊົ່ວຊ້າຢ່າງຍິ່ງ ຜູ້ມີຈິດໃຈອັນມິດສາທິຖິຄອບງຳແລ້ວ.

အနာဂတက္ခေပေါ.

ອະນາຄະຕັກເຂປະ (ການຄັດຄ້ານໃນອະນາຄົດ).

၂၃၈. ‘‘သစ္စ’’မိစ္စာဒိ. သုဇနဂေါစရံ သိဝံ သန္တိပဒံ တေ သစ္စံ နိယတံ န ဂမိဿန္တိ. ယေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ သဿတာဒိကာယ ပရိက္ကန္တံ အဘိဘူတံ မာနသံ စိတ္တံ ယေသံ တာဒိသာ သုဋ္ဌု အတိသယေန ဒုဇ္ဇနာတိ ယောဇနီယံ. အယမနာဂတက္ခေပေါ ဘာဝိနော ဂမနဿာက္ခိတ္တတ္တာ.

໒໓໘. ຄຳວ່າ “Saccaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ພວກເຂົາຈະບໍ່ໄປສູ່ພຣະນິພານອັນເປັນແດນກະເສມແລະເປັນແດນສະຫງົບ ເຊິ່ງເປັນໂຄຈອນຂອງສັດຕະບຸລຸດທັງຫຼາຍ ຢ່າງແນ່ນອນ. ຄວນປະກອບຄວາມວ່າ ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ເປັນຄົນຊົ່ວຊ້າຢ່າງຍິ່ງ ຄື ຜູ້ມີຈິດໃຈອັນມິດສາທິຖິມີສັດສະຕະທິຖິເປັນຕົ້ນຄອບງຳແລ້ວ. ນີ້ເປັນອະນາຄະຕັກເຂປະ ເພາະເປັນການຄັດຄ້ານການໄປທີ່ຈະມີໃນອະນາຄົດ.

‘‘ဇီဝိတာသာ ဗလဝတီ, ဓနာသာ ဒုဗ္ဗလာ မမ;

ဂစ္ဆ ဝါ တိဋ္ဌ ဝါ ကန္တ, မမာဝတ္ထာ နိဝေဒိတာ’’တိ.

"ຄວາມຫວັງໃນຊີວິດຂອງຂ້ອຍຍັງມີກຳລັງແຮງ, ແຕ່ຄວາມຫວັງໃນຊັບສົມບັດນັ້ນອ່ອນແອ; ແນ່ຍອດຮັກ! ເຈົ້າຈະໄປຫຼືຈະຢູ່ກໍຕາມ, ຂ້ອຍໄດ້ບອກສະຖານະການຂອງຂ້ອຍໃຫ້ຮູ້ແລ້ວ."

အယမနာဒရက္ခေပေါတိ ဧဝမာဒယော တု တဗ္ဘေဒါယေဝါတိ ဥပေက္ခိတာ.

ນີ້ຄື ອະນາທະຣັກເຂປະ (ການຄັດຄ້ານດ້ວຍຄວາມບໍ່ເອົາໃຈໃສ່) ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ປະເພດເຫຼົ່ານີ້ເປັນພຽງສ່ວນຍ່ອຍຂອງອັກເຂປະນັ້ນເອງ ທ່ານຈຶ່ງລະເວັ້ນໄວ້ (ບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງໂດຍລະອຽດ).

၂၃၈. ‘‘သစ္စ’’မိစ္စာဒိ. သုဇနဂေါစရံ သာဓူနံ ဝိသယဂတံ သိဝံ သန္တိပဒံ တေ သစ္စမေကန္တေန န ဂမိဿန္တိ. ကေ? ယေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရိက္ကန္တမာနသာ သုဒုဇ္ဇနာ, တေယေဝါတိ. ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌီ’’တိအာဒိဝိသေသဿ ကထနာဓိပ္ပာယေန ‘‘တေ န ဂမိဿန္တီ’’တိ တိတ္ထိယာနံ ဘာဝိနော နိဗ္ဗာနဂမနဿ ဗုဒ္ဓိယာ ပဋိသိဒ္ဓတ္တာ [Pg.235] အယံ အနာဂတက္ခေပေါ နာမ. မိစ္ဆာ ဝိပရီတာ စ သာ ဒိဋ္ဌိ စာတိ စ, တာယ ပရိက္ကန္တံ မာနသံ ယေသန္တိ စ ဝါကျံ.

໒໓໘. ຄຳວ່າ “Saccaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ພວກເຂົາຈະບໍ່ໄປສູ່ພຣະນິພານອັນເປັນແດນກະເສມແລະເປັນແດນສະຫງົບ ເຊິ່ງເປັນໂຄຈອນຂອງສັດຕະບຸລຸດທັງຫຼາຍ ຢ່າງແນ່ນອນ. ໃຜແດ່? ຄື ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ເປັນຄົນຊົ່ວຊ້າຢ່າງຍິ່ງ ຜູ້ມີຈິດໃຈອັນມິດສາທິຖິຄອບງຳແລ້ວ, ພວກເຂົານັ້ນເອງ. ເພາະມີຄວາມປະສົງຈະກ່າວຄຳພิເສດມີຄຳວ່າ "ມິດສາທິຖິ" ເປັນຕົ້ນ, ຈຶ່ງໄດ້ປະຕິເສດການໄປສູ່ພຣະນິພານໃນອະນາຄົດຂອງພວກອັນຍະເດຍລະຖີດ້ວຍປັນຍາວ່າ "ພວກເຂົາຈະບໍ່ໄປ", ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະນາຄະຕັກເຂປະ. ຄຳວິເຄາະວ່າ "ຄວາມເຫັນນັ້ນຜິດພາດ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມິດສາທິຖິ" ແລະ "ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີຈິດໃຈອັນມິດສາທິຖິນັ້ນຄອບງຳແລ້ວ" ດັ່ງນີ້.

‘‘ဇီဝိတာသာ ဗလဝတီ, ဓနာသာ ဒုဗ္ဗလာ မမ;

ဂစ္ဆ ဝါ တိဋ္ဌ ဝါ ကန္တ, မမာဝတ္ထာ နိဝေဒိတာ’’ –

"..."

တျာဒိကော အနာဒရက္ခေပေါပိ ဒဿိတာတီတက္ခေပါဒီဟိ အနညတ္တာ ဝိသုံ န ဝုတ္တော. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော – ဟေ ကန္တ ဝလ္လဘ မမ ဇီဝိတာသာ ဗလဝတီ ဟောတိ, ဓနာသာ ဒုဗ္ဗလာ, တွံ ဂစ္ဆ ဝါ တိဋ္ဌ ဝါ, မမာဝတ္ထာ မမ ပကတိ နိဝေဒိတာ ဝိညာပိတာ. ‘‘ဧတ္ထ မမာဝတ္ထာ နိဝေဒိတာ’’တိ ဝိသေသဿ ကထနာဓိပ္ပာယေန ‘‘ဂစ္ဆ ဝါ တိဋ္ဌ ဝါ’’တိ ဣမိနာ အနာဒရဝစနေန အတ္တနော ဝလ္လဘဿ ဝတ္တမာနဿ အနာဂတဿ ဝါ ဂမနဿ ပဋိသေဓိတတ္တာ ဝတ္တမာနက္ခေပေါ ဝါ အနာဂတက္ခေပေါ ဝါ ဟောတိ.

ແມ້ແຕ່ອະນາທະຣັກເຂປະ ເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ຕ່າງຫາກ ເພາະບໍ່ຕ່າງຈາກອະດີດຕັກເຂປະ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ສະແດງໄວ້ແລ້ວ. ເນື້ອຄວາມໃນບົດນີ້ມີດັ່ງນີ້: ແນ່ຍອດຮັກຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ! ຄວາມຫວັງໃນຊີວິດຂອງຂ້ອຍຍັງມີກຳລັງແຮງ, ແຕ່ຄວາມຫວັງໃນຊັບສົມບັດນັ້ນອ່ອນແອ, ເຈົ້າຈະໄປຫຼືຈະຢູ່ກໍຕາມ, ຂ້ອຍໄດ້ບອກສະຖານະການ ຄື ຄວາມເປັນໄປຂອງຂ້ອຍໃຫ້ຮູ້ແລ້ວ. ໃນທີ່ນີ້, ເພາະມີຄວາມປະສົງຈະກ່າວຄຳພິເສດວ່າ "ຂ້ອຍໄດ້ບອກສະຖານະການຂອງຂ້ອຍໃຫ້ຮູ້ແລ້ວ", ຈຶ່ງໄດ້ປະຕິເສດການໄປໃນປັດຈຸບັນຫຼືໃນອະນາຄົດຂອງສາມີຜູ້ເປັນທີ່ຮັກຂອງຕົນ ດ້ວຍຄຳເວົ້າທີ່ສະແດງຄວາມບໍ່ເອົາໃຈໃສ່ວ່າ "ຈະໄປຫຼືຈະຢູ່ກໍຕາມ", ດັ່ງນັ້ນ ນີ້ຈຶ່ງເປັນໄດ້ທັງວັດຕະມານັກເຂປະ ຫຼື ອະນາຄະຕັກເຂປະ.

၂၃၉.

໒໓໙.

ဉေယျော သောတ္ထန္တရနျာသော,ယော’ညဝါကျတ္ထသာဓနော;

သဗ္ဗဗျာပီ ဝိသေသဋ္ဌော,ဟိဝိသိဋ္ဌ’ဿ ဘေဒတော.

ບົດປະພັນໃດ ທີ່ເປັນເຄື່ອງສະໜັບສະໜູນເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກອື່ນ, ບົດປະພັນນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າເປັນ ອັດຖັນຕະຣັນຍາສະ (ການອ້າງອີງເນື້ອຄວາມອື່ນ); ອັດຖັນຕະຣັນຍາສະນັ້ນ ມີປະເພດ ຄື ສັບພະວີປີ (ຄອບຄຸມທັງໝົດ), ວິເສສັດຖະ (ຕັ້ງຢູ່ໃນສ່ວນສະເພາະ), ແລະ ປະເພດທີ່ມີຄຳວ່າ "ຫິ" ປະກອບນຳ.

၂၃၉. အတ္ထန္တရနျာသံ နျာသယတိ ‘‘ဉေယျိ’’စ္စာဒိနာ. အညဝါကျတ္ထသာဓနော အညဿ ဝတ္တုမိစ္ဆိတဿ ကဿစိ ဝါကျတ္ထဿ သာဓနော သမတ္ထကော ကဿစိဒေဝ အတ္ထဿ ပရဿ နျာသော ယော, သော အတ္ထန္တရနျာသော ဉေယျော အတ္ထန္တရဿ ကဿစိ ဝတ္ထုနော နျာသော ပယောဂေါတိ ကတွာ. တဿ ဘေဒမာဟ ‘‘သဗ္ဗေ’’စ္စာဒိနာ. အဿ အတ္ထန္တရနျာသဿ ဘေဒတော ဝိကပ္ပတော ဟိဝိသိဋ္ဌာ ဟိသဒ္ဒေန ဝိသေသိတာ သဗ္ဗဗျာပီ စ ဝိသေသဋ္ဌော စာတိ ဣမေ ဘဝန္တိ. နနု ပတိဝတ္ထူပမာယ ဣမဿ စ ကော ဘေဒေါတိ? သစ္စံ, တထာပိ ဥဘယတ္ထ အတ္ထန္တရနျာသမတ္တေန သဒိသတ္တေပိ ယတ္ထ မုချတော သာမျပ္ပတီတိသဗ္ဘာဝေါ, သာ ပတိဝတ္ထူပမာ. ယတ္ထ ပန သာဓနရူပဿေဝတ္ထန္တရနျာသော, သော အတ္ထန္တရနျာသောတိ ပါကဋောယေဝုဘိန္နံ ဘေဒေါတိ.

໒໓໙. ທ່ານສະແດງອັດຖັນຕະຣັນຍາສະ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ñeyya” (ພຶງຊາບ) ເປັນຕົ້ນ. ການວາງເນື້ອຄວາມອື່ນໃດໜຶ່ງ ທີ່ເປັນເຄື່ອງສະໜັບສະໜູນ ຄື ສາມາດເຮັດໃຫ້ເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກອື່ນທີ່ປະສົງຈະກ່າວໃຫ້ສຳເລັດໄດ້, ການວາງເນື້ອຄວາມນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າເປັນ ອັດຖັນຕະຣັນຍາສະ ເພາະເປັນການວາງ ຄື ການໃຊ້ເນື້ອຄວາມອື່ນ. ທ່ານກ່າວເຖິງປະເພດຂອງອັດຖັນຕະຣັນຍາສະນັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “sabba” (ທັງໝົດ) ເປັນຕົ້ນ. ໂດຍຄວາມແຕກຕ່າງ ຄື ໂດຍປະເພດຂອງອັດຖັນຕະຣັນຍາສະນັ້ນ, ຍ່ອມມີປະເພດເຫຼົ່ານີ້ ຄື ສັບພະວີປີ, ວິເສສັດຖະ, ແລະ ປະເພດທີ່ມີຄຳວ່າ "ຫິ" ປະກອບນຳ (ຄື ປະເພດທີ່ຈຳແນກດ້ວຍຄຳວ່າ "ຫິ"). ຖ້າຖາມວ່າ: ລະຫວ່າງປະຕິວັດຖູປະມາ ກັບ ອັດຖັນຕະຣັນຍາສະນີ້ ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນແນວໃດ? ຕອບວ່າ: ແມ່ນຢູ່, ແມ້ວ່າທັງສອງຢ່າງຈະຄືກັນໂດຍຄວາມເປັນພຽງການອ້າງອີງເນື້ອຄວາມອື່ນກۆຕາມ, ແຕ່ໃນບົດປະພັນໃດທີ່ມີຄວາມປາກົດແຫ່ງຄວາມຄ້າຍຄືກັນເປັນຫຼັກ, ບົດປະພັນນັ້ນເປັນ ປະຕິວັດຖູປະມາ. ສ່ວນໃນບົດປະພັນໃດທີ່ມີການອ້າງອີງເນື້ອຄວາມອື່ນໃນລັກສະນະເປັນເຄື່ອງສະໜັບສະໜູນ (ພິສູດ), ບົດປະພັນນັ້ນເປັນ ອັດຖັນຕະຣັນຍາສະ, ນີ້ຄືຄວາມແຕກຕ່າງອັນຈະແຈ້ງຂອງທັງສອງຢ່າງນັ້ນ.

၂၃၉. ဣဒါနိ အတ္ထန္တရနျာသံ ဒဿေတိ ‘‘ဉေယျ’’စ္စာဒိနာ. ယော အညဝါကျတ္ထသာဓနော အညဝါကျတ္ထဿ သာဓနော ဟောတိ, အညဝါကျတ္ထံ သာဓေတိ, သော အတ္ထန္တရနျာသော သာဓိယဝါကျတ္ထတော အညတ္ထဿ ဌပနံ ကထနံ ‘‘အတ္ထန္တရနျာသော’’တိ ဉေယျော, အဿ အတ္ထန္တရနျာသဿ ဘေဒတော ပဘေဒေန သဗ္ဗဗျာပီ ဝိသေသဋ္ဌော စ, ဧတေယေဝ ဟိဝိသိဋ္ဌာ စာတိ စတ္တာရော ဘဝန္တိ. အတ္ထော စ သော အန္တရော အညော စေတိ စ, တဿ နျာသောတိ စ, သဗ္ဗံ ဗျာပေတိ သီလေနာတိ စ, ဝိသေသေ ပဒေသေ တိဋ္ဌတီတိ စ, ဟိသဒ္ဒေန ဝိသိဋ္ဌာတိ စ ဝါကျံ.

໒໓໙. ບັດນີ້, ທ່ານສະແດງອັດຖັນຕະຣັນຍາສະ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ñeyya” ເປັນຕົ້ນ. ບົດປະພັນໃດ ທີ່ເປັນເຄື່ອງສະໜັບສະໜູນເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກອື່ນ ຄື ເປັນເຄື່ອງສະໜັບສະໜູນເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກອື່ນ, ເຮັດໃຫ້ເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກອື່ນສຳເລັດ, ບົດປະພັນນັ້ນ ຄື ການວາງ ຄື ການກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມອື່ນຈາກເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກທີ່ຄວນສະໜັບສະໜູນ ພຶງຊາບວ່າເປັນ "ອັດຖັນຕະຣັນຍາສະ". ໂດຍຄວາມແຕກຕ່າງ ຄື ໂດຍປະເພດຂອງອັດຖັນຕະຣັນຍາສະນັ້ນ, ຍ່ອມມີ 4 ປະເພດ ຄື ສັບພະວີປີ, ວິເສສັດຖະ, ແລະ ທັງສອງປະເພດນັ້ນເອງທີ່ມີຄຳວ່າ "ຫິ" ປະກອບນຳ. ຄຳວິເຄາະວ່າ "ເນື້ອຄວາມນັ້ນເປັນຢ່າງອື່ນ ຄື ແຕກຕ່າງອອກໄປ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອັດຖັນຕະຣະ", "ການວາງເນື້ອຄວາມນັ້ນ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອັດຖັນຕະຣັນຍາສະ", "ມີປົກກະຕິແຜ່ໄປທົ່ວທັງໝົດ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສັບພະວີປີ", "ຕັ້ງຢູ່ໃນສ່ວນສະເພາະ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິເສສັດຖະ", ແລະ "ຈຳແນກດ້ວຍຄຳວ່າ ຫິ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຫິວິເສສິດ" ດັ່ງນີ້.

ဟိ-ရဟိတသဗ္ဗဗျာပီ

ຫິຣະຫິຕະສັບພະວີປີ (ສັບພະວີປີທີ່ບໍ່ມີຄຳວ່າ "ຫິ").

၂၄၀.

໒໔໐.

တေပိ လောကဟိတာသတ္တာ, သူရိယော စန္ဒိမာ အပိ ;

အတ္ထံ ပဿ ဂမိဿန္တိ, နိယမော ကေန လင်္ဃျတေ.

ແມ້ແຕ່ພຣະອາທິດແລະພຣະຈັນທັງສອງນັ້ນ ຜູ້ຊົງຂວນຂວາຍໃນປະໂຫຍດເກື້ອກູນແກ່ໂລກ, ກໍຍັງຈະຕ້ອງເຖິງຄວາມດັບ (ອັດສະດົງ) ໄປ, ຈົ່ງເບິ່ງເຖີດ! ກົດເກນນີ້ ໃຜຈະລ່ວງລະເມີດໄດ້.

၂၄၀. ဥဒါဟရတိ ‘‘တေပိ’’စ္စာဒိ. လောကဿ ဟိတေ အဘိဝုဒ္ဓိယံ အာသတ္တာ အဘိရတ္တာ သူရိယော စန္ဒိမာ အပီတိ တေ မဟန္တာပိ အတ္ထံ ဥဒယဝိပရိယာသ’မဘာဝံ ဂမိဿန္တိ, န တထေဝ တိဋ္ဌန္တိ, ‘‘ပဿေ’’တိ တမဝဗောဓယတိ. တထာ ဟိ နိယမော ‘‘ဘာဝေါ နာမ န ပါယိနိ. သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဝယဓမ္မိနော’’တိ အယံ နိယတိ. ကေန နာမ ဝတ္ထုနာ လင်္ဃျတေ အတိက္ကမိတုံ သက္ကာတိ. အယံ ဟိသဒ္ဒရဟိတော သဗ္ဗဗျာပီ အတ္ထန္တရနျာသော တာဒိသဿ နိယမဿ သဗ္ဗဂတတ္တာ.

໒໔໐. ທ່ານຍົກຕົວຢ່າງ ດ້ວຍຄຳວ່າ “tepi” ເປັນຕົ້ນ. ແມ້ແຕ່ພຣະອາທິດແລະພຣະຈັນທັງສອງນັ້ນ ຜູ້ຊົງຂວນຂວາຍ ຄື ຍິນດີໃນປະໂຫຍດເກື້ອກູນ ຄື ຄວາມຈະເລີນແກ່ໂລກ, ແມ້ຈະເປັນສິ່ງຍິ່ງໃຫຍ່ປານນັ້ນ ກໍຍັງຈະຕ້ອງເຖິງຄວາມດັບ ຄື ຄວາມບໍ່ມີ ເຊິ່ງກົງກັນຂ້າມກັບການອຸທິດຂຶ້ນ, ຈະບໍ່ຄົງຢູ່ຢ່າງນັ້ນຕະຫຼອດໄປ, ທ່ານຈຶ່ງໃຫ້ເຂົ້າໃຈເລື່ອງນັ້ນດ້ວຍຄຳວ່າ "ຈົ່ງເບິ່ງເຖີດ". ດ້ວຍວ່າ ກົດເກນທີ່ວ່າ "ສິ່ງທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ຄົງຢູ່ຕະຫຼອດໄປ, ສັງຂານທັງປວງມີຄວາມເສື່ອມໄປເປັນທຳມະດາ" ນີ້ຄືກົດເກນທຳມະຊາດ. ໃຜ ຄື ດ້ວຍສິ່ງໃດ ຈະສາມາດລ່ວງລະເມີດ ຄື ກ້າວລ່ວງໄປໄດ້. ນີ້ຄື ອັດຖັນຕະຣັນຍາສະ ປະເພດສັບພະວີປີທີ່ບໍ່ມີຄຳວ່າ "ຫິ" ເພາະກົດເກນເຊັ່ນນັ້ນແຜ່ໄປໃນສິ່ງທັງປວງ.

၂၄၀. ‘‘တေပိ’’စ္စာဒိ. လောကဟိတာသတ္တာ လောကာဘိဝုဒ္ဓိယံ လဂ္ဂါ သူရိယော အပိ စန္ဒိမာ အပိ တေပိ မဟာနုဘာဝါ အတ္ထံ ဝိနာသံ ဂမိဿန္တိ, ပဿ ဧတေသံ ပါကဋံ ဝိနာသံ [Pg.237] ဩလောကေဟိ. တထာ ဟိ နိယမော ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိ သဗ္ဗပဒတ္ထမနတိက္ကမ္မ ပဝတ္တနိယမော ကေန လင်္ဃျတေ ပစ္စယသမုပ္ပန္နေန ကေန ပဒတ္ထေန အတိက္ကမျတေတိ. အယံ ဟိသဒ္ဒရဟိတော အတ္ထဂမနသင်္ခါတော နိယမော သဗ္ဗတ္ထ ဂတောတိ သဗ္ဗဗျာပီ အတ္ထန္တရနျာသော. ပတိဝတ္ထူပမာယ စ အတ္ထန္တရနျာသဿ စ အတ္ထန္တရနျာသတ္တေန တုလျတ္တေပိ တတ္ထ သာဓမ္မပကာသတ္တသဘာဝေါ, ဧတ္ထ ဝုတ္တတ္ထဿ သာဓနသဘာဝေါတိ ဧဝမိမေသံ နာနတ္တံ သုဗျတ္တံ. အပီတိ သမ္ဘာဝနာယံ, ဒုတိယော အပိသဒ္ဒေါ သမုစ္စယေ.

໒໔໐. ຄຳວ່າ “Tepi” ເປັນຕົ້ນ. ແມ້ແຕ່ພຣະອາທິດແລະພຣະຈັນທັງສອງນັ້ນ ຜູ້ຊົງຂວນຂວາຍ ຄື ຕິດພັນໃນຄວາມຈະເລີນແກ່ໂລກ, ແມ້ຈະເປັນຜູ້ມີອານຸພາບຫຼາຍປານນັ້ນ ກໍຍັງຈະຕ້ອງເຖິງຄວາມດັບ ຄື ຄວາມພິນາດໄປ, ຈົ່ງເບິ່ງ ຄື ຈົ່ງພິຈາລະນາເບິ່ງຄວາມພິນາດອັນຈະແຈ້ງຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເຖີດ. ດ້ວຍວ່າ ກົດເກນທີ່ວ່າ "ສັງຂານທັງປວງບໍ່ທ່ຽງ" ອັນເປັນກົດເກນທີ່ດຳເນີນໄປໂດຍບໍ່ລະເວັ້ນສິ່ງທັງປວງ, ໃຜ ຄື ດ້ວຍສິ່ງໃດທີ່ປັດໄຈປຸງແຕ່ງຂຶ້ນ ຈະສາມາດລ່ວງລະເມີດໄດ້. ນີ້ຄື ອັດຖັນຕະຣັນຍາສະ ປະເພດສັບພະວີປີທີ່ບໍ່ມີຄຳວ່າ "ຫິ" ເພາະກົດເກນອັນເອີ້ນວ່າການດັບໄປນັ້ນ ແຜ່ໄປໃນທຸກຫົນທຸກແຫ່ງ. ແລະ ແມ້ວ່າ ປະຕິວັດຖູປະມາ ກັບ ອັດຖັນຕະຣັນຍາສະ ຈະສະເໝີກັນໂດຍຄວາມເປັນອັດຖັນຕະຣັນຍາສະກໍຕາມ, ແຕ່ໃນປະຕິວັດຖູປະມານັ້ນ ມີສະພາວະສະແດງຄວາມຄ້າຍຄືກັນ, ສ່ວນໃນອັດຖັນຕະຣັນຍາສະນີ້ ມີສະພາວະສະໜັບສະໜູນເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້, ຄວາມແຕກຕ່າງກັນຂອງທັງສອງຢ່າງນີ້ ຈຶ່ງປາກົດຈະແຈ້ງດີ. ຄຳວ່າ "api" (ແມ້) ຕົວທຳອິດ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຍົກຍ້ອງ, ສ່ວນຄຳວ່າ "api" ຕົວທີສອງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຮວບຮວມ.

ဟိ-သဟိတသဗ္ဗဗျာပီ

ຫິສະຫິຕະສັບພະວີປີ (ສັບພະວີປີທີ່ມີຄຳວ່າ "ຫິ").

၂၄၁.

໒໔໑.

သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ, ဝသီ သောပိ မုနိဿရော;

ဂတောဝ နိဗ္ဗုတိံ သဗ္ဗေ, သင်္ခါရာ န ဟိ သဿတာ.

ພຣະມຸນີສອນພຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ຊົງເປັນພຣະສາດສະດາຂອງເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ, ຜູ້ຊົງມີຄວາມຊຳນານ (ໃນສະມາບັດ); ກໍຍັງສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິພານແລ້ວ, ເພາະວ່າ ສັງຂານທັງປວງ ບໍ່ທ່ຽງແທ້ເລີຍ.

၂၄၁. ‘‘သတ္ထာ’’ဣစ္စာဒိ. ဒေဝမနုဿာနံ ဒေဝါနဉ္စ မနုဿာနဉ္စ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဝသေန သတ္ထာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကေဟိ ပရမတ္ထေဟိ ယထာရဟံ အနုသာသတီတိ, ဝသီ ပဉ္စဟိ ဝသိတာဟိ အတိသယဝသီဟိ ဝသိပ္ပတ္တော သောပိ မုနိဿရော နိဗ္ဗုတိံ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ ဂတော ပတ္တောယေဝ, ဟိသဒ္ဒေါ သမတ္ထနေ. သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ပစ္စယသမုပ္ပန္နာ န သဿတာ န နိစ္စာ ဥပ္ပာဒဝယဓမ္မတ္တာ အနိစ္စာ. အယမ္ပိ ဟိသဒ္ဒသဟိတသဗ္ဗဗျာပီ အတ္ထန္တရနျာသော အနိစ္စတာယ သဗ္ဗဂတတ္တာတိ.

໒໔໑. ຄຳວ່າ “Satthā” ເປັນຕົ້ນ. ຊື່ວ່າ ເປັນພຣະສາດສະດາຂອງເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ເພາະຊົງສັ່ງສອນຕາມສົມຄວນ ດ້ວຍປະໂຫຍດໃນປັດຈຸບັນ, ປະໂຫຍດໃນພາຍໜ້າ ແລະ ປະໂຫຍດຢ່າງຍິ່ງ ໂດຍກຳນົດເອົາຜູ້ປະເສີດສຸດ ຄື ເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ. ພຣະມຸນີສອນພຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ຊົງມີຄວາມຊຳນານ ຄື ບັນລຸຄວາມຊຳນານຢ່າງຍິ່ງດ້ວຍຄວາມຊຳນານ 5 ປະການ ກໍຍັງສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິພານ ຄື ເຖິງແລ້ວເຊິ່ງຄວາມດັບຂັນທະປະຣິນິພານແທ້ໆ, ຄຳວ່າ "ຫິ" (hi) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍສະໜັບສະໜູນ. ສັງຂານທັງປວງທີ່ປັດໄຈປຸງແຕ່ງຂຶ້ນ ບໍ່ທ່ຽງແທ້ ຄື ບໍ່ໝັ້ນຄົງ ເພາະມີຄວາມເກີດຂຶ້ນແລະຄວາມເສື່ອມໄປເປັນທຳມະດາ ຈຶ່ງບໍ່ທ່ຽງ. ນີ້ກໍຄື ອັດຖັນຕະຣັນຍາສະ ປະເພດສັບພະວີປີທີ່ມີຄຳວ່າ "ຫິ" ເພາະຄວາມບໍ່ທ່ຽງນັ້ນແຜ່ໄປໃນສິ່ງທັງປວງ.

၂၄၁. ‘‘သတ္ထာ’’ဣစ္စာဒိ. ဒေဝမနုဿာနံ ဥက္ကဋ္ဌဝသေန သတ္ထာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကတ္ထေဟိ ယထာရဟမနုသာသကော ဝသီ ဝုဋ္ဌာနအဓိဋ္ဌာနာဒီသု ပဉ္စသု ဝသိဘာဝေသု သာတိသယံ ဣဿရိယဝါ သော မုနိဿရော အပိ နိဗ္ဗုတိံ ခန္ဓနိဗ္ဗာနံ ဂတော ဧဝ. ဟိ တထေဝ, သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ သဿတာ န ဟောန္တီတိ. အယံ ဟိသဒ္ဒသဟိတော အနိစ္စတာယ သဗ္ဗဂတတ္တာ သဗ္ဗဗျာပီ အတ္ထန္တရနျာသော. ဝသော အဿ အတ္ထီတိ ဝါကျံ.

໒໔໑. ຄຳວ່າ “Satthā” ເປັນຕົ້ນ. ພຣະມຸນີສອນພຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ຊົງເປັນພຣະສາດສະດາຂອງເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ ໂດຍກຳນົດເອົາຜູ້ປະເສີດສຸດ, ຜູ້ຊົງສັ່ງສອນຕາມສົມຄວນ ດ້ວຍປະໂຫຍດໃນປັດຈຸບັນແລະປະໂຫຍດໃນພາຍໜ້າ, ຜູ້ຊົງມີຄວາມຊຳນານ ຄື ມີຄວາມເປັນໃຫຍ່ຢ່າງຍິ່ງໃນຄວາມຊຳນານ 5 ປະການ ມີການອອກແລະການຕັ້ງໝັ້ນເປັນຕົ້ນ ກໍຍັງສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິພານ ຄື ເຖິງແລ້ວເຊິ່ງຄວາມດັບຂັນທະປະຣິນິພານແທ້ໆ. ຄຳວ່າ "ຫິ" ກໍມີຄວາມໝາຍຢ່າງນັ້ນເອງ, ສັງຂານທັງປວງ ບໍ່ທ່ຽງແທ້ເລີຍ ດັ່ງນີ້. ນີ້ຄື ອັດຖັນຕະຣັນຍາສະ ປະເພດສັບພະວີປີທີ່ມີຄຳວ່າ "ຫິ" ເພາະຄວາມບໍ່ທ່ຽງນັ້ນແຜ່ໄປໃນສິ່ງທັງປວງ. ຄຳວິເຄາະວ່າ "ຜູ້ມີຄວາມຊຳນານ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວະສີ" ດັ່ງນີ້.

ဟိ-ရဟိတဝိသေသဋ္ဌ

ຫິຣະຫິຕະວິເສສັດຖະ (ວິເສສັດຖະທີ່ບໍ່ມີຄຳວ່າ "ຫິ").

၂၄၂.

໒໔໒.

ဇိနော [Pg.238] သံသာရကန္တာရာ, ဇနံ ပါပေတိ နိဗ္ဗုတိံ;

နနု ယုတ္တာ ဂတိ သာ’ယံ, ဝေသာရဇ္ဇသမင်္ဂိနံ.

ພຣະชິນະເຈົ້າ ຊົງນຳພາເວໄນຍະຊົນ ອອກຈາກກັນດານຄືສັງສານວັດ ໄປສູ່ພຣະນິພານ; ການດຳເນີນໄປນັ້ນ ສົມຄວນແທ້ໆ ແກ່ພຣະອົງຜູ້ຊົງປະກອບດ້ວຍເວສາຣັດຊະທຳ (ຄວາມແຄ້ວຄາດກ້າຫານ) ບໍ່ແມ່ນບໍ?

၂၄၂. ‘‘ဇိနော’’ဣစ္စာဒိ. ဇိနော သံသာရောယေဝ ကန္တာရော ဒုဂ္ဂမတ္တာ, တတော ဇနံ သကလမ္ပိ လောကံ နိဗ္ဗုတိံ ပါပေတိ. နနု ပသိဒ္ဓိယမနုမတိယံ ဝါ. သာယံ ဂတိ နိဗ္ဗုတိပါပနသင်္ခါတာ ပဝတ္တိ, ဝိဂတော သာရဒေါ ဘယမဿာတိ ဝိသာရဒေါ, တဿ ဘာဝေါ နိဗ္ဘယတာ ဝေသာရဇ္ဇံ, တေန သမင်္ဂီနံ ယုတ္တာနံ. ယုတ္တာတိ အနုရူပါတိ. အယံ ဟိသဒ္ဒဝိရဟိတော ဝိသေသဋ္ဌော အတ္ထန္တရနျာသော, ဝေသာရဇ္ဇသမင်္ဂီနမေဝ တထာဘာဝတော န သဗ္ဗဗျာပီ.

໒໔໒. ຄຳວ່າ “ຊິໂນ” ເປັນຕົ້ນ. ພຣະຊິນະເຈົ້າ ຊົງນຳພາໝູ່ສັດ ຄືໂລກທັງປວງ ໃຫ້ເຖິງຄວາມດັບທຸກ (ນິບພານ) ຈາກກັນດານ ຄືສັງສານວັດ ເພາະເປັນໄປໄດ້ໂດຍຍາກ. ຄຳວ່າ ນະນຸ (ແມ່ນບໍ່) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເປັນທີ່ປາກົດ ຫຼື ເປັນການຍອມຮັບ. ຄວາມເປັນໄປນັ້ນ ຄືການດຳເນີນໄປ ທີ່ກ່າວຄືການນຳໄປສູ່ຄວາມດັບທຸກ. ຄວາມຢ້ານກົວ ອັນມີຊື່ວ່າ ສາຣະທະ ປາສະຈາກໄປແລ້ວ ແກ່ຜູ້ນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ຜū້ນັ້ນຊື່ວ່າ ວິສາຣະທະ (ຜູ້ແກ້ວຫານ), ຄວາມເປັນແຫ່ງວິສາຣະທະນັ້ນ ຄືຄວາມບໍ່ຢ້ານກົວ ຊື່ວ່າ ເවສາຣັດຊະ, ປະກອບແລ້ວດ້ວຍເວສາຣັດຊະນັ້ນ ຄືຜູ້ພ້ອມພຽງແລ້ວ. ຄຳວ່າ ຍຸດຕາ (ຄວນແລ້ວ) ຄື ເໝາະສົມແລ້ວ. ນີ້ຄື ອັດຖັນຕະຣັນຍາສະ ທີ່ມີເນື້ອຄວາມພິເສດ ປາສະຈາກສັບວ່າ “ຫິ” (ເພາະວ່າ), ເພາະຄວາມເປັນຢ່າງນັ້ນ ມີແກ່ຜູ້ປະກອບດ້ວຍເວສາຣັດຊະເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ໄດ້ແຜ່ໄປເຖິງທຸກຄົນ.

၂၄၂. ‘‘ဇိနော’’ဣစ္စာဒိ. ဇိနော ဇနံ သတ္တလောကံ သံသာရကန္တာရာ နိဗ္ဗုတိံ ပါပေတိ, သာ အယံ ဂတိ ပဝတ္တိ ဝေသာရဇ္ဇသမင်္ဂီနံ စတုဝေသာရဇ္ဇဂုဏသမန္နာဂတာနံ တထာဂတာနံ ယုတ္တာ နနူတိ. အယံ ဇနာနံ နိဗ္ဗာနံ ပါပနာ ဝေသာရဇ္ဇသမင်္ဂီနံယေဝ အာဝေဏိကတ္တာ ဝိသေသဋ္ဌော ဟိသဒ္ဒရဟိတော အတ္ထန္တရနျာသော. ဝိဂတော သာရဒေါ ဘယံ အဿေတိ စ, ကဿ ဘာဝေါတိ စ, တေန သမင်္ဂိနောတိ စ ဝါကျံ. နနူတိ ပသိဒ္ဓိယံ အနုမတိယံ ဝါ ဝတ္တတေ. ဒွိန္နမ္ပိ အတ္ထော ဝုတ္တနယေန ဉာတဗ္ဗော.

໒໔໒. ຄຳວ່າ “ຊິໂນ” ເປັນຕົ້ນ. ພຣະຊິນະເຈົ້າ ຊົງນຳພາໝູ່ສັດ ຄືສັດຕະໂລກ ໃຫ້ເຖິງຄວາມດັບທຸກ ຈາກກັນດານ ຄືສັງສານວັດ, ຄວາມເປັນໄປນັ້ນ ຄືການດຳເນີນໄປນີ້ ເໝາະສົມແລ້ວ ແມ່ນບໍ່ ແກ່ພຣະຕຖາຄົດເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍເວສາຣັດຊະ ຄືຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຄຸນຄືເວສາຣັດຊະ ໔ ປະການ. ນີ້ຄື ອັດຖັນຕະຣັນຍາສະ ທີ່ມີເນື້ອຄວາມພິເສດ ປາສະຈາກສັບວ່າ “ຫິ”, ເພາະການນຳພາໝູ່ສັດໃຫ້ເຖິງພຣະນິບພານນີ້ ເປັນຄຸນສົມບັດສະເພາະ (ອາເວນິກະ) ຂອງຜູ້ປະກອບດ້ວຍເວສາຣັດຊະເທົ່ານັ້ນ. ປະໂຫຍກວ່າ “ຄວາມຢ້ານກົວ ອັນມີຊື່ວ່າ ສາຣະທະ ປາສະຈາກໄປແລ້ວ ແກ່ຜູ້ນັ້ນ”, “ຄວາມເປັນແຫ່ງຜູ້ນັ້ນ”, ແລະ “ຜູ້ປະກອບດ້ວຍເວສາຣັດຊະນັ້ນ”. ຄຳວ່າ ນະນຸ ຍ່ອມເປັນໄປໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເປັນທີ່ປາກົດ ຫຼື ເປັນການຍອມຮັບ. ເນື້ອຄວາມແມ່ນແຕ່ຂອງທັງສອງ ຄວນຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວ.

ဟိ-သဟိတဝိသေသဋ္ဌ

ອັດຖັນຕະຣັນຍາສະ ທີ່ມີເນື້ອຄວາມພິເສດ ປະກອບດ້ວຍສັບວ່າ “ຫິ”

၂၄၃.

໒໔໓.

သုရတ္တံ တေ’ဓရပုဋံ, ဇိန ရဉ္ဇေတိ မာနသံ;

သယံ ရာဂပရီတာ ဟိ, ပရေ ရဉ္ဇေန္တိ သင်္ဂတေ.

ຂ້າແຕ່ພຣະຊິນະເຈົ້າ! ຮີມສົບອັນແດງງາມຂອງພຣະອົງ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ໃຈ (ຂອງຜູ້ພົບເຫັນ) ຍິນດີ; ເພາະວ່າ ສິ່ງທັງຫຼາຍທີ່ຖືກຍ້ອມດ້ວຍສີແດງ (ຫຼື ມີຄວາມກຳໜັດ) ເອງແລ້ວ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ສິ່ງອື່ນທີ່ມາພົບພໍ້ ໃຫ້ແດງ (ຫຼື ຍິນດີ) ໄປນຳ.

၂၄၃. ‘‘သုရတ္တ’’မိစ္စာဒိ. ဇိန တေ တဝ သုရတ္တံ ဗိမ္ဗဖလသမာနဝဏ္ဏတ္တာ အဓရပုဋံ မာနသံ ပဿတံ ယေသံ ကေသဉ္စိ ရဉ္ဇေတိ ပီဏေတီတိ. ဟိ သမတ္ထနေ, တထာ ဟီတိ အတ္ထော. သယံ [Pg.239] ယေန ကေနစိ ရာဂေန ရတ္တဝဏ္ဏေန အနုရာဂေန ဝါ ပရီတာ ဂတာ သင်္ဂတေ အတ္တနာ သံသဋ္ဌေ ပရေ အညေ ရဉ္ဇေန္တိ ရတ္တဝဏ္ဏေ အနုရတ္တေ ဝါ ကရောန္တီတိ သသိလေသော သာဓနော. အယဉ္စ ဟိသဒ္ဒသဟိတော ဝိသေသဋ္ဌော အတ္ထန္တရနျာသော တထာဘာဝဿ တထာဝိဓာနမေဝ သမ္ဘဝတော.

໒໔໓. ຄຳວ່າ “ສຸຣັດຕັງ” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພຣະຊິນະເຈົ້າ! ຮີມສົບອັນແດງງາມຂອງພຣະອົງ ເພາະມີສີຄືກັບໝາກຕຳນິນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ໃຈຂອງຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງທີ່ໄດ້ເຫັນ ໃຫ້ຍິນດີ ຄືໃຫ້ອີ່ມໃຈ. ສັບວ່າ “ຫິ” ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເປັນເຄື່ອງສະແດງເຫດຜົນ, ມີອັດຖະວ່າ “ເພາະວ່າ ຢ່າງນັ້ນ”. ສິ່ງທັງຫຼາຍທີ່ຖືກຍ້ອມ ຄືເຖິງແລ້ວ ດ້ວຍສີແດງ ຫຼື ດ້ວຍຄວາມຮັກໃຄ່ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງດ້ວຍຕົນເອງ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ສິ່ງອື່ນ ຄືສິ່ງອື່ນທີ່ມາພົວພັນກັບຕົນ ໃຫ້ຍິນດີ ຄືເຮັດໃຫ້ມີສີແດງ ຫຼື ໃຫ້ມີຄວາມຮັກໃຄ່, ນີ້ເປັນການວິເຄາະທີ່ມີການປຽບທຽບ (ສະສິເລສະ). ແລະນີ້ຄື ອັດຖັນຕະຣັນຍາສະ ທີ່ມີເນື້ອຄວາມພິເສດ ປະກອບດ້ວຍສັບວ່າ “ຫິ”, ເພາະຄວາມເປັນຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມມີໄດ້ແກ່ສິ່ງທີ່ມີສະພາບຢ່າງນັ້ນເທົ່ານັ້ນ.

၂၄၃. ‘‘သုရတ္တ’’မိစ္စာဒိ. ဘော ဇိန တေ တဝ သုရတ္တံ အဓရပုဋံ ဩဋ္ဌယုဂဠံ မာနသံ ပဿန္တာနံ စိတ္တံ ရဉ္ဇေတိ ပီဏယတိ. ဟိ တထေဝ, သယံ ရာဂပရီတာ ရတ္တဝဏ္ဏေန အနုရာဂေန ဝါ ယုတ္တာ သင်္ဂတေ အတ္တနာ သံသဋ္ဌေ ပရေ အညေ ရဉ္ဇေန္တိ ရတ္တဝဏ္ဏေ အနုရတ္တေ ဝါ ကရောန္တိ. ဣဒံ တေသံ သဘာဝမေဝေတိ. အယံ ဤဒိသာနမေဝ အာဝေဏိကတ္တာ ဝိသေသဋ္ဌော ဟိသဒ္ဒသဟိတော အတ္ထန္တရနျာသော. ပုဋသဒိသတ္တာ အဓရော ဧဝ ပုဋမိတိ စ, ရာဂေန ပရီတာ ယုတ္တာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໔໓. ຄຳວ່າ “ສຸຣັດຕັງ” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພຣະຊິນະເຈົ້າ! ຮີມສົບອັນແດງງາມ ຄືຄູ່ແຫ່ງຮີມສົບຂອງພຣະອົງ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ໃຈ ຄືຈິດຂອງຜູ້ພົບເຫັນ ໃຫ້ຍິນດີ ຄືໃຫ້ອີ່ມໃຈ. ສັບວ່າ “ຫິ” ກໍມີນັຍຢ່າງນັ້ນຄືກັນ, ສິ່ງທັງຫຼາຍທີ່ປະກອບດ້ວຍສີແດງ ຫຼື ດ້ວຍความຮັກໃຄ່ດ້ວຍຕົນເອງ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ສິ່ງອື່ນ ຄືສິ່ງອື່ນທີ່ມາພົວພັນກັບຕົນ ໃຫ້ຍິນດີ ຄືເຮັດໃຫ້ມີສີແດງ ຫຼື ໃຫ້ມີຄວາມຮັກໃຄ່. ນີ້ເປັນສະພາວະຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເອງ. ນີ້ຄື ອັດຖັນຕະຣັນຍາສະ ທີ່ມີເນື້ອຄວາມພິເສດ ປະກອບດ້ວຍສັບວ່າ “ຫິ” ເພາະເປັນຄຸນສົມບັດສະເພາະຂອງສິ່ງທີ່ມີສະພາບຢ່າງນີ້ເທົ່ານັ້ນ. ບົດວິເຄາະວ່າ “ຮີມສົບນັ້ນເອງ ເປັນດັ່ງກີບດອກໄມ້ ເພາະຄ້າຍຄືກັບກີບດອກໄມ້” ແລະ “ຖືກຍ້ອມ ຄືປະກອບແລ້ວ ດ້ວຍສີແດງ ຫຼື ຄວາມຮັກໃຄ່”.

၂၄၄.

໒໔໔.

ဝါစ္စေ ဂမ္မေ’ထ ဝတ္ထူနံ,သဒိသတ္တေ ပဘေဒနံ;

ဗျတိရေကော’ယ’မပျေ’ကော-ဘယဘေဒါ စတုဗ္ဗိဓော.

ເມື່ອຄວາມຄ້າຍຄືກັນຂອງສິ່ງທັງຫຼາຍ ເປັນສິ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍກົງ (ວາຈະ) ຫຼື ເປັນສິ່ງທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ເອງ (ຄັມມະ), ການສະແດງຄວາມແຕກຕ່າງ (ຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ) ຊື່ວ່າ ວະຍະຕິເຣກະ. ວະຍະຕິເຣກະນີ້ ແມ້ເປັນຢ່າງດຽວ ກໍແບ່ງອອກເປັນ ໔ ປະການ ໂດຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງເອກະ (ແຫ່ງດຽວ) ແລະ ອຸພະຍະ (ທັງສອງ).

၂၄၄. ဗျတိရေကဝိကပ္ပမာဟ ‘‘ဝါစ္စေ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝတ္ထူနံ ဝတ္တုမိစ္ဆိတာနံ ကေသဉ္စိ ဝတ္ထူနံ သဒိသတ္တေ ကထဉ္စိ ဝတ္ထူနံ တုလျတ္တေ ဝါစ္စေ သဒ္ဒေန ဝါစကေန ပဋိပါဒိတေ အထ ဂမ္မေ အသဒ္ဒပဋိပါဒိတေ သဗ္ဗတ္ထဗလေန ပကရဏာဒိနာ ဉာတေ ဝါ, န ကေဝလံ သဒ္ဒပဋိပါဒိတေ. ပဘေဒနံ တေသမေဝ ဝတ္ထူနံ ဝိသေသကထနံ ဗျတိရေကော ဗျတိရေစနံ ပုထက္ကရဏန္တိ ကတွာ. အယံ ဗျတိရေကောပိ ဧကောဘယဘေဒါ ဧကဗျတိရေကော ဥဘယဗျတိရေကောတိ ဝါစ္စဂမ္မာနံ ပစ္စေကံ ဝိသေသေန စတုဗ္ဗိဓော.

໒໔໔. ທ່ານກ່າວເຖິງປະເພດແຫ່ງວະຍະຕິເຣກະ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ວາຈະ” ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອຄວາມຄ້າຍຄືກັນ ຄືຄວາມເທົ່າທຽມກັນໂດຍປະການໃດປະການໜຶ່ງ ຂອງສິ່ງທັງຫຼາຍ ຄືຂອງສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງທີ່ປະສົງຈະກ່າວ ເປັນສິ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍກົງ ຄືສະແດງອອກດ້ວຍຄຳເວົ້າທີ່ບອກຄວາມໝາຍ, ຫຼື ເມື່ອຄວາມຄ້າຍຄືກັນນັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ເອງ ຄືບໍ່ໄດ້ສະແດງອອກດ້ວຍຄຳເວົ້າ ແຕ່ຮູ້ໄດ້ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງເນື້ອຄວາມທັງປວງ ໂດຍອາໄສບໍລິບົດເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ສະແດງອອກດ້ວຍຄຳເວົ້າເທົ່ານັ້ນ. ການສະແດງຄວາມແຕກຕ່າງ ຄືການກ່າວເຖິງຄວາມພິເສດ ຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ວະຍະຕິເຣກະ ເພາະເຮັດການຈຳແນກ ຄືການແຍກອອກຈາກກັນ. ວະຍະຕິເຣກະນີ້ ແມ້ເປັນຢ່າງດຽວ ກໍແບ່ງອອກເປັນ ໔ ປະການ ໂດຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງເອກະ ແລະ ອຸພະຍະ ຄື ເອກະວະຍະຕິເຣກະ ແລະ ອຸພະຍະວະຍະຕິເຣກະ ໂດຍຈຳແນກອອກເປັນພິເສດໃນແຕ່ລະຢ່າງຂອງວາຈະ ແລະ ຄັມມະ.

၂၄၄. ဣဒါနိ [Pg.240] ဗျတိရေကံ ဒဿေတိ ‘‘ဝါစ္စေ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝတ္ထူနံ ဝတ္တုမိစ္ဆိတာနံ ကေသဉ္စိ ပဒတ္ထာနံ သဒိသတ္တေ ယေန ကေနစိ အာကာရေန သမာနတ္တေ ဝါစ္စေ ဝါစကသဒ္ဒေန ပဋိပါဒနီယေ အထ ပုန ဂမ္မေ တသ္မိံယေဝ သဒိသတ္တေ အတ္ထသတ္တိသင်္ခါတသာမတ္ထိယေန ဂမ္မမာနေ ပဘေဒနံ တေသံယေဝ ဝတ္ထူနံ နာနတ္တကထနံ ဗျတိရေကော နာမ. အယမ္ပိ ဗျတိရေကော ဧကောဘယဘေဒါ ဗျတိရေစနသင်္ခါတပုထက္ကရဏသာမညေန အဘိန္နောပိ ဝါစ္စဂမ္မာနံ ဒွိန္နံ ပစ္စေကမေဝ ဧကဗျတိရေကော ဥဘယဗျတိရေကောတိ ဝိသေသေန စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ. သဒိသာနံ ဘာဝေါတိ စ, ပကာရေန ဘေဒနံ ကထနမိတိ စ, ဗျတိရေစနံ ပုထက္ကရဏမိတိ စ, ဧကော စ ဥဘယော စာတိ စ, တေသံ ဘေဒေါ ဝိသေသနန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໔໔. ບັດນີ້ ທ່ານສະແດງວະຍະຕິເຣກະ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ວາຈະ” ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອຄວາມຄ້າຍຄືກັນ ຄືຄວາມສະເໝີກັນໂດຍອາການໃດອາການໜຶ່ງ ຂອງເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດໃດໜຶ່ງ ທີ່ປະສົງຈະກ່າວ ເປັນສິ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍກົງ ຄືຄວນສະແດງອອກດ້ວຍຄຳເວົ້າທີ່ບອກຄວາມໝາຍ, ຫຼື ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເມື່ອຄວາມຄ້າຍຄືກັນນັ້ນເອງ ເປັນສິ່ງທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ເອງ ຄືເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍຄວາມສາມາດທີ່ກ່າວຄືກຳລັງແຫ່ງເນື້ອຄວາມ, ການສະແດງຄວາມແຕກຕ່າງ ຄືການກ່າວເຖິງຄວາມຕ່າງກັນ ຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ວະຍະຕິເຣກະ. ວະຍະຕິເຣກະນີ້ ແມ້ຈະບໍ່ຕ່າງກັນໂດຍທົ່ວໄປ ເພາະການຈຳແນກທີ່ກ່າວຄືการແຍກອອກຈາກກັນ, ແຕ່ກໍແບ່ງອອກເປັນ ໔ ປະການ ໂດຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງເອກະ ແລະ ອຸພະຍະ ຄື ເປັນເອກະວະຍະຕິເຣກະ ແລະ ອຸພະຍະວະຍະຕິເຣກະ ໃນແຕ່ລະຢ່າງຂອງທັງສອງ ຄືວາຈະ ແລະ ຄັມມະ ນັ້ນເອງ. ບົດວິເຄາະວ່າ “ຄວາມເປັນແຫ່ງສິ່ງທີ່ຄ້າຍຄືກັນ”, “ການກ່າວຈຳແນກໂດຍປະການ”, “ການຈຳແນກ ຄືການແຍກອອກຈາກກັນ”, “ໜຶ່ງ ແລະ ທັງສອງ”, ແລະ “ຄວາມຕ່າງ ຄືຄວາມພິເສດ ຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ”.

ဝါစ္စဧကဗျတိရေက

ວາຈະເອກະວະຍະຕິເຣກະ (ການສະແດງຄວາມແຕກຕ່າງພຽງຝ່າຍດຽວ ໂດຍກ່າວໄວ້ໂດຍກົງ)

၂၄၅.

໒໔໕.

ဂမ္ဘီရတ္တမဟတ္တာဒိ-ဂုဏာ ဇလဓိနာ ဇိန;

တုလျော တွ’မသိ ဘေဒေါ တု,သရီရေနေ’ဒိသေန တေ.

ຂ້າແຕ່ພຣະຊິນະເຈົ້າ! ພຣະອົງເປັນຜູ້ສະເໝີດ້ວຍມະຫາສະໝຸດ ດ້ວຍຄຸນມີຄວາມເລິກຊຶ້ງ ແລະ ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ເປັນຕົ້ນ; ແຕ່ຄວາມຕ່າງກັນ (ລະຫວ່າງພຣະອົງກັບມະຫາສະໝຸດ) ນັ້ນ ມີຢູ່ ເພາະພຣະວໍຣະກາຍອັນເຫັນປານນີ້ຂອງພຣະອົງ.

၂၄၅. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဂမ္ဘီရ’’ဣစ္စာဒိ. တွံ ဂမ္ဘီရတ္တံ အဂါဓတာ အဇ္ဈာသယဝိသိဋ္ဌတာ စ မဟတ္တံ ဝေပုလ္လံ ဂုဏမဟန္တတာ စ တံ အာဒိ ယဿ ဥပကာရိတာဒိနော, တသ္မာ ဂုဏာ ဇလဓိနာ သာဂရေန တုလျော. ‘‘အသီ’’တိသဒ္ဒပဋိပါဒိတံ သဒိသတ္တံ ဝုတ္တံ. ဘေဒံ ဒဿေတိ ‘‘ဘေဒေါ တု’’ဣစ္စာဒိနာ. ဘေဒေါ တု ဝိသေသော ပန သာဂရေန သဟ ဤဒိသေန ဒိဿမာနေန ကရစရဏာဒိမတာ ရုစိရေန တေ သရီရေနေဝ ဟေတုနာ, နာညထာ, တဿေဒိသံ သရီရံ နတ္ထီတိ. သဒိသတ္တေ ပဋိပါဒိတေ ဧကဗျတိရေကောယံ ဧကသ္မိံ ဇိနေ ဝတ္တမာနေန ဓမ္မေန ဥပမေယျောပမာနဘူတဇိနသာဂရာနံ တဿ ဘေဒဿ ပတီယမာနတ္တာ.

໒໔໕. ທ່ານຍົກຕົວຢ່າງ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ຄັມພີຣະ” ເປັນຕົ້ນ. ພຣະອົງເປັນຜູ້ສະເໝີດ້ວຍມະຫາສະໝຸດ ດ້ວຍຄຸນມີຄວາມເລິກຊຶ້ງ ຄືຄວາມຢັ່ງບໍ່ເຖິງ ແລະ ຄວາມມີອັດທະຍາໄສອັນປະເສີດ, ແລະ ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ ຄືຄວາມກວ້າງຂວາງ ແລະ ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງຄຸນ, ເຊິ່ງມີຄຸນນັ້ນເປັນຕົ້ນ ຄືຄວາມເປັນຜູ້ເກື້ອກູນເປັນຕົ້ນ. ຄວາມຄ້າຍຄືກັນທີ່ສະແດງອອກດ້ວຍສັບວ່າ “ອະສິ” (ເປັນ) ທ່ານກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ທ່ານສະແດງຄວາມຕ່າງ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ເພໂທ ຕຸ” ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ຄວາມຕ່າງກັນ ຄືຄວາມພິເສດກັບມະຫາສະໝຸດນັ້ນ ມີຢູ່ ເພາະເຫດແຫ່ງພຣະວໍຣະກາຍອັນງົດງາມ ປະກອບດ້ວຍພຣະຫັດ ແລະ ພຣະບາດເປັນຕົ້ນ ອັນປາກົດເຫັນປານນີ້ຂອງພຣະອົງເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນໂດຍປະການອື່ນ, ເພາະມະຫາສະໝຸດນັ້ນ ບໍ່ມີຮ່າງກາຍເຫັນປານນີ້. ເມື່ອຄວາມຄ້າຍຄືກັນຖືກກ່າວໄວ້ໂດຍກົງແລ້ວ ນີ້ຈຶ່ງເປັນເອກະວະຍະຕິເຣກະ ເພາະຄວາມຕ່າງນັ້ນປາກົດຂຶ້ນ ດ້ວຍທຳທີ່ມີຢູ່ໃນພຣະຊິນະເຈົ້າພຽງຝ່າຍດຽວ ຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ ແລະ ມະຫາສະໝຸດ ຜູ້ເປັນອຸປະໄມ ແລະ ອຸປາມານ.

၂၄၅. ဣဒါနိ [Pg.241] တမုဒါဟရတိ ‘‘ဂမ္ဘီရတ္တိ’’စ္စာဒိနာ. ဟေ ဇိန တွံ ဂမ္ဘီရတ္တမဟတ္တာဒိဂုဏာ ဇလဓိနာ တုလျော အသိ. ဣမိနာ ဝါကျေန ဇိနသာဂရာနံ ဒွိန္နံ သဒ္ဒေန ဝါစ္စသဒိသတ္တံ ဝုတ္တံ. ဘေဒေါ တု သာဂရေန သဟ တဝ ဝိသေသော ပန တေ တုယှံ ဤဒိသေန ဧဝရူပေန ဒိဿမာနဟတ္ထပါဒါဒိအဝယဝယုတ္တေန သရီရေန သရီရဟေတုနာ ဟောတိ. ဒွိန္နံ ဝတ္ထူနံ ဝတ္တဗ္ဗသဒိသတ္တံ ဝတွာ ဣမိနာ ဝါကျေန ‘‘ဤဒိသေန သရီရေနာ’’တိ ဧကသ္မိံယေဝ ဇိနပဒတ္ထေ ဝိသေသကထနေန ဇလဓိတော ဇိနပဒတ္ထဿ ဝိသုံ ကတတ္တာ သဒိသတ္တေ သဒ္ဒေန ဝါစ္စေ သတိ အယမေကဗျတိရေကော နာမ. ဂမ္ဘီရဿ ဂမ္ဘီရဂုဏယုတ္တဿ သာဂရဿ ဝါ ဂမ္ဘီရဇ္ဈာသယသမင်္ဂိနော ဇိနဿ ဝါ ဘာဝေါတိ စ, မဟတော ပကတိယာ မဟတော သာဂရဿ ဝါ ဂုဏေဟိ မဟတော ဇိနဿ ဝါ ဘာဝေါတိ စ, ဂမ္ဘီရတ္တဉ္စ မဟတ္တဉ္စာတိ စ, တံ အာဒိ ယဿ ဥပကာရိတာဒိနောတိ စ, သော စ သော ဂုဏော စေတိ စ ဝါကျံ.

໒໔໕. ບັດນີ້ ທ່ານຍົກຕົວຢ່າງນັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ຄັມພີຣັດຕິ” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພຣະຊິນະເຈົ້າ! ພຣະອົງເປັນຜູ້ສະເໝີດ້ວຍມະຫາສະໝຸດ ດ້ວຍຄຸນມີຄວາມເລິກຊຶ້ງ ແລະ ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍປະໂຫຍກນີ້ ຄວາມຄ້າຍຄືກັນທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍກົງດ້ວຍຄຳເວົ້າ ຂອງທັງສອງ ຄືພຣະຊິນະເຈົ້າ ແລະ ມະຫາສະໝຸດ ທ່ານກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ແຕ່ຄວາມຕ່າງກັນ ຄືຄວາມພິເສດຂອງພຣະອົງກັບມະຫາສະໝຸດນັ້ນ ມີຢູ່ ເພາະເຫດແຫ່ງພຣະວໍຣະກາຍອັນປະກອບດ້ວຍອະໄວຍະວະມີພຣະຫັດ ແລະ ພຣະບາດເປັນຕົ້ນ ອັນປາກົດເຫັນປານນີ້ຂອງພຣະອົງ. ເມື່ອທ່ານກ່າວເຖິງຄວາມຄ້າຍຄືກັນທີ່ຄວນກ່າວ ຂອງສິ່ງທັງສອງແລ້ວ, ດ້ວຍປະໂຫຍກນີ້ວ່າ “ເພາະພຣະວໍຣະກາຍອັນເຫັນປານນີ້” ເຊິ່ງເປັນການກ່າວຄວາມພິເສດໃນເນື້ອຄວາມແຫ່ງພຣະຊິນະເຈົ້າພຽງຝ່າຍດຽວ ເຮັດໃຫ້ເນື້ອຄວາມແຫ່ງພຣະຊິນະເຈົ້າແຍກອອກຈາກມະຫາສະໝຸດ, ເມື່ອຄວາມຄ້າຍຄືກັນຖືກກ່າວໄວ້ໂດຍກົງດ້ວຍຄຳເວົ້າ ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເອກະວະຍະຕິເຣກະ. ບົດວິເຄາະວ່າ “ຄວາມເປັນແຫ່ງມະຫາສະໝຸດອັນເລິກຊຶ້ງ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄຸນຄືຄວາມເລິກຊຶ້ງ ຫຼື ຄວາມເປັນແຫ່ງພຣະຊິນະເຈົ້າ ຜູ້ພ້ອມພຽງດ້ວຍອັດທະຍາໄສອັນເລິກຊຶ້ງ”, “ຄວາມເປັນແຫ່ງມະຫາສະໝຸດອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໂດຍປົກກະຕິ ຫຼື ຄວາມເປັນແຫ່ງພຣະຊິນະເຈົ້າ ຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ດ້ວຍຄຸນ”, “ຄວາມເລິກຊຶ້ງ ແລະ ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່”, “ຄຸນນັ້ນມີຄຸນນັ້ນເປັນຕົ້ນ ຄືຄວາມເປັນຜູ້ເກື້ອກູນເປັນຕົ້ນ”, ແລະ “ຄຸນນັ້ນດ້ວຍ ຄຸນນັ້ນດ້ວຍ”.

ဝါစ္စဥဘယဗျတိရေက

ວາຈະອຸພະຍະວະຍະຕິເຣກະ (ການສະແດງຄວາມແຕກຕ່າງທັງສອງຝ່າຍ ໂດຍກ່າວໄວ້ໂດຍກົງ)

၂၄၆.

໒໔໖.

မဟာသတ္တာ’တိဂမ္ဘီရာ, သာဂရော သုဂတောပိ စ;

သာဂရော’ဉ္ဇနသင်္ကာသော, ဇိနော စာမီကရဇ္ဇုတိ.

ມະຫາສະໝຸດ ແລະ ພຣະສຸຄົດເຈົ້າ ທັງສອງເປັນຜູ້ມີສິ່ງມີຊີວິດຂະໜາດໃຫຍ່ (ຫຼື ມີຄວາມພະຍາຍາມອັນຍິ່ງໃຫຍ່) ແລະ ມີຄວາມເລິກຊຶ້ງຢ່າງຍິ່ງ; ແຕ່ມະຫາສະໝຸດມີສີຄ້າຍຄືກັບຢາຢອດຕາ (ສີດຳ), ສ່ວນພຣະຊິນະເຈົ້າ ມີພຣະຣັດສະໝີດັ່ງທອງຄຳ.

၂၄၆. ‘‘မဟာ’’ဣစ္စာဒိ. သာဂရော သုဂတောပိ စာတိ တေ ဥဘော မဟန္တာ သတ္တာ မကရာဒယော ယတ္ထ သာဂရေ, မဟန္တံ ဝါ သတ္တံ သမ္မပ္ပဓာနံ ယဿ သုဂတဿ, အတိဂမ္ဘီရာ အတိသယေန အဂါဓာ ဣတိ. သဒိသတာဘေဒမာဟ ‘‘သာဂရော’’ဣစ္စာဒိနာ. သာဂရော အဉ္ဇနသင်္ကာသော အဉ္ဇနေန တုလျော, ကဏှောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဇိနော တု စာမီကရဿ သုဝဏ္ဏဿေဝ ဇုတိ သောဘာ အဿေတိ စာမီကရဇ္ဇုတိ. ဝါစ္စေ သဒိသတ္တေ ဥဘယဗျတိရေကောယံ ဥဘယတ္ထ ဝတ္တမာနေန ဂုဏေန ဥဘိန္နမုပမာနောပမေယျာနံ ဘေဒဿ ပတီယမာနတ္တာ.

໒໔໖. ຄຳວ່າ “ມະຫາ” ເປັນຕົ້ນ. ມະຫາສະໝຸດ ແລະ ພຣະສຸຄົດເຈົ້າ ທັງສອງນັ້ນ ຄື ສັດຂະໜາດໃຫຍ່ມີປາມັງກອນເປັນຕົ້ນ ມີຢູ່ໃນມະຫາສະໝຸດໃດ, ຫຼື ຄວາມພະຍາຍາມອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຄືຄວາມພະຍາຍາມອັນຊອບ ມີແກ່ພຣະສຸຄົດເຈົ້າໃດ, ແລະ ທັງສອງນັ້ນ ເປັນຜູ້ເລິກຊຶ້ງຢ່າງຍິ່ງ ຄືຢັ່ງບໍ່ເຖິງຢ່າງຍິ່ງ. ທ່ານກ່າວເຖິງຄວາມຕ່າງຈາກຄວາມຄ້າຍຄືກັນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ສາຄະໂຣ” ເປັນຕົ້ນ. ມະຫາສະໝຸດ ມີສີຄ້າຍຄືກັບຢາຢອດຕາ ຄືສະເໝີດ້ວຍຢາຢອດຕາ, ທ່ານກ່າວວ່າ ມີສີດຳ. ສ່ວນພຣະຊິນະເຈົ້າ ມີພຣະຣັດສະໝີ ຄືຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ ດັ່ງທອງຄຳ ຊື່ວ່າ ຈາມີກະຣັດຊຸຕິ. ເມື່ອຄວາມຄ້າຍຄືກັນຖືກກ່າວໄວ້ໂດຍກົງ ນີ້ຈຶ່ງເປັນອຸພະຍະວະຍະຕິເຣກະ ເພາະຄວາມຕ່າງຂອງທັງສອງ ຄືອຸປາມານ ແລະ ອຸປະໄມ ປາກົດຂຶ້ນ ດ້ວຍຄຸນທີ່ມີຢູ່ໃນທັງສອງຝ່າຍ.

၂၄၆. ‘‘မဟာ’’ဣစ္စာဒိ. [Pg.242] သာဂရော သုဂတောပိ စာတိ ဣမေ ဒွေ မဟာသတ္တာ ကမေန တိမိတိမိင်္ဂလာဒိမဟာသတ္တာ စ, လာဘာလာဘာဒီသု အနညသာဓာရဏတ္တာ မဟန္တတာဒိဘာဝသင်္ခါတသဒိသတ္တယုတ္တာ စ, အတိဂမ္ဘီရာ အဝဂါဟိတုမသက္ကုဏေယျတ္တာ စ, အဇ္ဈာသယဂမ္ဘီရတ္တာ စ ဒွေပိ အတိဂမ္ဘီရာ ဟောန္တိ. တေသု သာဂရော အဉ္ဇနသင်္ကာသော, ဇိနော စာမီကရဇ္ဇုတိ သုဝဏ္ဏသဒိသကန္တိယုတ္တော ဟောတိ. ဧတ္ထ ပုဗ္ဗဒ္ဓေန ဒွိန္နံ ဝတ္ထူနံ သဒိသတ္တံ ဝတွာ အပရဒ္ဓေန တဒုဘယဝတ္ထုဂတဝိသေသေန တေသံ ဒွိန္နမညမညတော ဝိသေသိတတ္တာ သဒိသတ္တေ သဒ္ဒေန ဝတ္တဗ္ဗေ သတိ အယံ ဥဘယဗျတိရေကော နာမ. မဟန္တာ သတ္တာ မစ္ဆကစ္ဆပါဒယော ယတ္ထ သာဂရေတိ ဝါ, မဟန္တံ သတ္တံ သမာနဘာဝေါ ယဿ သုဂတဿာတိ ဝါ, အတိသယေန ဂမ္ဘီရာတိ စ, အဉ္ဇနေန သင်္ကာသော သဒိသောတိ စ, စာမီကရဿ ဣဝ ဇုတိ အဿေတိ စ ဝါကျံ.

໒໔໖. ຄຳວ່າ “ມະຫາ” ເປັນຕົ້ນ. ມະຫາສະໝຸດ ແລະ ພຣະສຸຄົດເຈົ້າ ທັງສອງນີ້ ຄື ມະຫາສັດມີປາຕິມິຕິມິງຄະລະເປັນຕົ້ນຕາມລຳດັບ, ແລະ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມຄ້າຍຄືກັນ ທີ່ກ່າວຄືຄວາມເປັນຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ເພາະຄວາມບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ຜู້ນ້ອຍໃນລາບແລະອະລາບເປັນຕົ້ນ, ແລະ ທັງສອງນັ້ນ ເປັນຜູ້ເລິກຊຶ້ງຢ່າງຍິ່ງ ຄືເພາະບໍ່ສາມາດຢັ່ງເຖິງໄດ້ ແລະ ເພາະຄວາມເລິກຊຶ້ງແຫ່ງອັດທະຍາໄສ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ມະຫາສະໝຸດ ມີສີຄ້າຍຄືກັບຢາຢອດຕາ, ສ່ວນພຣະຊິນະເຈົ້າ ມີພຣະຣັດສະໝີດັ່ງທອງຄຳ ຄືປະກອບດ້ວຍຄວາມຮຸ່ງເຮືອງຄ້າຍຄືກັບທອງຄຳ. ໃນທີ່ນີ້ ເມື່ອທ່ານກ່າວເຖິງຄວາມຄ້າຍຄືກັນຂອງສິ່ງທັງສອງ ດ້ວຍເຄິ່ງຄາຖາທຳອິດແລ້ວ, ແລະ ກ່າວເຖິງຄວາມຕ່າງກັນຂອງສິ່ງທັງສອງນັ້ນ ດ້ວຍຄວາມພิເສດທີ່ມີຢູ່ໃນສິ່ງທັງສອງນັ້ນ ດ້ວຍເຄິ່ງຄາຖາຫຼັງ, ເມື່ອຄວາມຄ້າຍຄືກັນຄວນກ່າວດ້ວຍຄຳເວົ້າ ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອຸພະຍະວະຍະຕິເຣກະ. ບົດວິເຄາະວ່າ “ສັດຂະໜາດໃຫຍ່ມີປາແລະເຕົ່າເປັນຕົ້ນ ມີຢູ່ໃນມະຫາສະໝຸດໃດ” ຫຼື “ຄວາມເປັນຜູ້ມີສະພາບອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ມີແກ່ພຣະສຸຄົດເຈົ້າໃດ”, “ເລິກຊຶ້ງຢ່າງຍິ່ງ”, “ຄ້າຍຄືກັນ ຄືສະເໝີດ້ວຍຢາຢອດຕາ”, ແລະ “ມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ ດັ່ງທອງຄຳ”.

ဂမ္မဧကဗျတိရေက

ຄັມມະເອກະວະຍະຕິເຣກະ (ການສະແດງຄວາມແຕກຕ່າງພຽງຝ່າຍດຽວ ໂດຍເຂົ້າໃຈໄດ້ເອງ)

၂၄၇.

໒໔໗.

န သန္တာပါပဟံ နေဝိ-စ္ဆိတဒံ မိဂလောစနံ;

မုနိန္ဒ နယနဒွန္ဒံ, တဝ တဂ္ဂုဏဘူသိတံ.

ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນິນເຈົ້າ! ດວງຕາຂອງເນື້ອ ຍ່ອມບໍ່ກຳຈັດຄວາມຮ້ອນຮົນ (ແຫ່ງກິເລດ) ແລະ ບໍ່ໃຫ້ສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາ (ມີສະຫວັນແລະນິບພານ); ແຕ່ຄູ່ແຫ່ງພຣະເນດຂອງພຣະອົງ ຍ່ອມປະດັບດ້ວຍຄຸນເຫຼົ່ານັ້ນ.

၂၄၇. ‘‘နိ’’စ္စာဒိ. မိဂဿ လောစနံ သန္တာပံ ကိလေသပရိဠာဟံ အပဟနတိ ဟိံသတီတိ သန္တာပါပဟံ န ဘဝတိ. နေဝ ဣစ္ဆိတံ သဂ္ဂမောက္ခသမ္ပတ္တိံ ဒဒါတီတိ နေဝိစ္ဆိတဒံ. မုနိန္ဒ တဝ နယနာနံ ဒွန္ဒံ ယုဂဠံ တု တေဟိ ယထာဝုတ္တေဟိ သန္တာပါပဟတ္တဣစ္ဆိတဒတ္တဂုဏေဟိ ဘူသိတမလင်္ကတံ. ဧတ္ထ ပန မိဂလောစနနယနာနံ ဒီဃတ္တာဒိနာ သဒိသတ္တံ ပတီယတေ. ဂမ္မေ သဒိသတ္တေ ဧကဗျတိရေကောယံ ဝုတ္တနယေန.

໒໔໗. ຄຳວ່າ “ນິ” ເປັນຕົ້ນ. ດວງຕາຂອງເນື້ອ ຍ່ອມບໍ່ກຳຈັດ ຄືບໍ່ທຳລາຍຄວາມຮ້ອນຮົນ ຄືຄວາມຮ້ອນຮົນແຫ່ງກິເລດ ເຫດນັ້ນ ມັນຈຶ່ງບໍ່ຊື່ວ່າ ເປັນເຄື່ອງກຳຈັດຄວາມຮ້ອນຮົນ. ແລະ ຍ່ອມບໍ່ໃຫ້ສິ່ງທີ່ປາດຖະໜา ຄືຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງສະຫວັນແລະມົກຂະ ເຫດນັ້ນ ມັນຈຶ່ງບໍ່ຊື່ວ່າ ເປັນເຄື່ອງໃຫ້ສິ່ງທີ່ປາດຖະໜา. ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນິນເຈົ້າ! ສ່ວນຄູ່ ຄືຄູ່ແຫ່ງພຣະເນດຂອງພຣະອົງ ຍ່ອມປະດັບ ຄືຕົບແຕ່ງແລ້ວ ດ້ວຍຄຸນຄືຄວາມເປັນເຄື່ອງກຳຈັດຄວາມຮ້ອນຮົນ ແລະ ຄວາມເປັນເຄື່ອງໃຫ້ສິ່ງທີ່ປາດຖະໜา ຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ຄວາມຄ້າຍຄືກັນຂອງດວງຕາເນື້ອ ແລະ ພຣະເນດ ຍ່ອມປາກົດຂຶ້ນ ດ້ວຍຄວາມຍາວເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອຄວາມຄ້າຍຄືກັນເປັນສິ່ງທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ເອງ ນີ້ຈຶ່ງເປັນເອກະວະຍະຕິເຣກະ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວ.

၂၄၇. ‘‘န သန္တာ’’ဣစ္စာဒိ. မိဂလောစနံ မိဂပေါတကစက္ခုယုဂဠံ သန္တာပါပဟံ ကိလေသသန္တာပါပဟံ န ဟောတိ. ဣစ္ဆိတဒံ လောကေဟိ ပတ္ထိတလောကိယလောကုတ္တရတ္ထာနံ ဒါယကံ [Pg.243] န ဟောတိ. ဟေ မုနိန္ဒ တဝ နယနဒွန္ဒံ ပန တဂ္ဂုဏဘူသိတံ ဇနသန္တာပါပဟာနာဒိယထာဝုတ္တဂုဏေဟိ သောဘိတံ ဟောတိ, ဣဟ သန္တာပါပဟနနာဒီနံ ပဋိသေဓဒွါရေန ဥပမာနောပမေယျဘူတဥဘယလောစနသင်္ခါတဝတ္ထူနံ ဒီဃပုထုလတာဒိသဒိသဓမ္မံ သာမတ္ထိယေန ပကာသေတွာ အပရဒ္ဓေန သန္တာပါပဟနနာဒိဂုဏဟေတု ဇိနနယနာနံ ဝိသုံ ကတတ္တာ သဒိသတ္တေ ဂမ္မမာနေ အယမေကဗျတိရေကော နာမ. သန္တာပံ အပဟနတိ ဟိံ သတီတိ စ, ဣစ္ဆိတံ ဒဒါတီတိ စ, တေ စ တေ ဂုဏာ စာတိ စ, တေဟိ ဘူသိတန္တိ စ ဝါကျံ.

໒໔໗. ຄຳວ່າ “ນະ ສັນຕາ” ເປັນຕົ້ນ. ດວງຕາຂອງເນື້ອ ຄືຄູ່ແຫ່ງດວງຕາຂອງລູກເນື້ອ ຍ່ອມບໍ່ເປັນເຄື່ອງກຳຈັດຄວາມຮ້ອນຮົນ ຄືຄວາມຮ້ອນຮົນແຫ່ງກິເລດ. ຍ່ອມບໍ່ເປັນເຄື່ອງໃຫ້ສິ່ງທີ່ປາດຖະໜา ຄືເປັນເຄື່ອງໃຫ້ປະໂຫຍດທາງໂລກແລະເໜືອໂລກ ທີ່ຊາວໂລກປາດຖະໜາແລ້ວ. ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນິນເຈົ້າ! ສ່ວນຄູ່ແຫ່ງພຣະເນດຂອງພຣະອົງ ຍ່ອມງົດງາມດ້ວຍຄຸນເຫຼົ່ານັ້ນ ຄືຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍຄຸນຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວ ມີການກຳຈັດຄວາມຮ້ອນຮົນຂອງປະຊາຊົນເປັນຕົ້ນ. ໃນທີ່ນີ້ ໂດຍຜ່ານການປະຕິເສດການກຳຈັດຄວາມຮ້ອນຮົນເປັນຕົ້ນ, ທ່ານສະແດງທຳທີ່ຄ້າຍຄືກັນ ມີຄວາມຍາວແລະຄວາມກວ້າງເປັນຕົ້ນ ຂອງສິ່ງທີ່ກ່າວຄືດວງຕາທັງສອງ ທີ່ເປັນອຸປາມານ ແລະ ອຸປະໄມ ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງເນື້ອຄວາມ, ແລ້ວເຮັດໃຫ້ພຣະເນດຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າແຍກອອກໄປ ດ້ວຍເຫດແຫ່ງຄຸນມີການກຳຈັດຄວາມຮ້ອນຮົນເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍເຄິ່ງຄາຖາຫຼັງ, ເມື່ອຄວາມຄ້າຍຄືກັນເປັນສິ່ງທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ເອງ ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເອກະວະຍະຕິເຣກະ. ບົດວິເຄາະວ່າ “ກຳຈັດ ຄືທຳລາຍຄວາມຮ້ອນຮົນ”, “ໃຫ້ສິ່ງທີ່ປາດຖະໜา”, “ຄຸນເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍ ຄຸນເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍ”, ແລະ “ປະດັບແລ້ວ ດ້ວຍຄຸນເຫຼົ່ານັ້ນ”.

ဂမ္မဥဘယဗျတိရေက

ຄັມມະອຸພະຍະວະຍະຕິເຣກະ (ການສະແດງຄວາມແຕກຕ່າງທັງສອງຝ່າຍ ໂດຍເຂົ້າໃຈໄດ້ເອງ)

၂၄၈.

໒໔໘.

မုနိန္ဒာနန’မမ္ဘောဇ-မေသံ နာနတ္တ’မီဒိသံ;

သုဝုတ္တာမတသန္ဒာယိ, ဝဒနံ နေ’ဒိသ’မ္ဗုဇံ.

ພຣະພັກຂອງພຣະມຸນິນເຈົ້າ ແລະ ດອກບົວ, ຄວາມຕ່າງກັນຂອງສິ່ງທັງສອງນີ້ ເປັນຢ່າງນີ້; ຄື ພຣະພັກຍ່ອມໃຫ້ພຣະສັດທັມມະຣົດອັນເປັນອະມະຕະ ທີ່ກ່າວໄວ້ດີແລ້ວ, ສ່ວນດອກບົວ ບໍ່ເປັນຢ່າງນັ້ນ.

၂၄၈. ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိ. မုနိန္ဒာနနံ အမ္ဘောဇဉ္စေတိ ယာနိ ဝတ္ထူနိ ကန္တာဒိနာ ပတီယမာနတ္တာ သဒိသတ္ထာနိ, ဧသံ နာနတ္တံ ဘေဒေါ ဤဒိသံ. ကထံ? ဝဒနံ သုဝုတ္တာမတံ သဒ္ဓမ္မာမတံ သန္ဒဒါတီတိ သုဝုတ္တာမတသန္ဒာယိ, အမ္ဗုဇံ တု နေဒိသန္တိ. ဣမိနာ ဘေဒေန ဣမေသံ ဝိသဒိသတ္တာ ‘‘ဧသ’’န္တျာဒိနာဟု. ပတီယမာနေန သဒိသာနီတိ ဂမ္မေ သဒိသတ္တေ ဥဘယဗျတိရေကောယံ ဝုတ္တနယေနေတိ.

໒໔໘. ຄຳວ່າ “ມຸນິນທະ” ເປັນຕົ້ນ. ພຣະພັກຂອງພຣະມຸນິນເຈົ້າ ແລະ ດອກບົວ ເຊິ່ງເປັນສິ່ງທີ່ມີເນື້ອຄວາມຄ້າຍຄືກັນ ເພາະປາກົດຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມງາມເປັນຕົ້ນ, ຄວາມຕ່າງກັນ ຄືຄວາມແຕກຕ່າງຂອງສິ່ງທັງສອງນີ້ ເປັນຢ່າງນີ້. ເປັນຢ່າງໃດ? ຄື ພຣະພັກຍ່ອມໃຫ້ພຣະສັດທັມມະຣົດອັນເປັນອະມະຕະ ທີ່ກ່າວໄວ້ດີແລ້ວ ເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເປັນເຄື່ອງໃຫ້ພຣະສັດທັມມະຣົດອັນເປັນອະມະຕະ ທີ່ກ່າວໄວ້ດີແລ້ວ, ສ່ວນດອກບົວ ບໍ່ເປັນຢ່າງນັ້ນ. ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ “ເອສັງ” ເປັນຕົ້ນ ເພາະຄວາມບໍ່ຄ້າຍຄືກັນຂອງສິ່ງທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ດ້ວຍຄວາມຕ່າງກັນນີ້. ເພາະສິ່ງທັງຫຼາຍຄ້າຍຄືກັນໂດຍຄວາມປາກົດຂຶ້ນ, ເມື່ອຄວາມຄ້າຍຄືກັນເປັນສິ່ງທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ເອງ ນີ້ຈຶ່ງເປັນອຸພະຍະວະຍະຕິເຣກະ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວ.

၂၄၈. ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိ. မုနိန္ဒာနနံ အမ္ဘောဇဉ္စေတိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ နာနတ္တံ ဤဒိသံ. ကထန္တိ စေ? ဧသံ ဒွိန္နံ ဝဒနံ သုဝုတ္တာမတသန္ဒာယိ သုဋ္ဌု ဝုတ္တတ္တာ သုဝုတ္တသင်္ခါတဿ သဒ္ဓမ္မာမတဿ ဒါယကံ ဟောတိ, အမ္ဗုဇံ တု ဧဒိသံ န ဤဒိသံ န ဟောတိ, တာဒိသံ ဓမ္မာမတံ န ဒဒါတီတိ အဓိပ္ပာယော. ‘‘ဧသံ နာနတ္တမီဒိသ’’န္တိ ဝစနေန သုဂန္ဓကန္တိမတ္တာဒီဟိ ဂုဏေဟိ ဒွိန္နမ္ပိ ဘေဒေါ နတ္ထီတိ ဂမ္မမာနတ္တာ တံ ပကာသေတွာ အပရဒ္ဓေန ဝဒနတော အမ္ဗုဇဿ, အမ္ဗုဇတော ဝဒနဿ ဝိသုံ ကတတ္တာ သဒိသတ္တေ ဂမ္မမာနေ အယမုဘယဗျတိရေကော နာမ. နာနာ အနေကပ္ပကာရာနံ [Pg.244] ဘာဝေါတိ စ, သာဓု ဝုတ္တမိတိ စ, တမေဝ အမတန္တိ စ, တံ သမ္မာ ဒေတိ သီလေနာတိ စ ဝါကျံ.

໒໔໘. ຄຳວ່າ “ມຸນິນທະ” ເປັນຕົ້ນ. ພຣະພັກຂອງພຣະມຸນິນເຈົ້າ ແລະ ດອກບົວ ຄວາມຕ່າງກັນຂອງສິ່ງທັງສອງນີ້ ເປັນຢ່າງນີ້. ຖ້າຖາມວ່າ ເປັນຢ່າງໃດ? ອະທິບາຍວ່າ ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ພຣະພັກຍ່ອມເປັນເຄື່ອງໃຫ້ພຣະສັດທັມມະຣົດອັນເປັນອະມະຕະ ທີ່ກ່າວຄືກ່າວໄວ້ດີແລ້ວ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ດີແລ້ວ, ສ່ວນດອກບົວ ບໍ່ເປັນຢ່າງນັ້ນ ຄືບໍ່ເປັນຢ່າງນີ້, ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມບໍ່ໃຫ້ທັມມະຣົດອັນເປັນອະມະຕະເຫັນປານນັ້ນ. ດ້ວຍຄຳວ່າ “ເອສັງ ນານັດຕະມີທິສັງ” ທ່ານສະແດງຄວາມຄ້າຍຄືກັນນັ້ນ ເພາະຄວາມຕ່າງກັນຂອງທັງສອງ ບໍ່ມີ ດ້ວຍຄຸນມີຄວາມຫອມແລະຄວາມງາມເປັນຕົ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ເອງ, ແລ້ວເຮັດໃຫ້ດອກບົວແຍກອອກຈາກພຣະພັກ ແລະ ພຣະພັກແຍກອອກຈາກດອກບົວ ດ້ວຍເຄິ່ງຄາຖາຫຼັງ, ເມື່ອຄວາມຄ້າຍຄືກັນເປັນສິ່ງທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ເອງ ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອຸພະຍະວະຍະຕິເຣກະ. ບົດວິເຄາະວ່າ “ຄວາມເປັນແຫ່ງສິ່ງຕ່າງໆ ຫຼາຍປະການ”, “ກ່າວໄວ້ດີແລ້ວ”, “ສິ່ງນັ້ນເອງ ເປັນອະມະຕະ”, ແລະ “ຍ່ອມໃຫ້ສິ່ງນັ້ນໂດຍຊອບ ໂດຍປົກກະຕິ”.

၂၄၉.

໒໔໙.

ပသိဒ္ဓံ ကာရဏံ ယတ္ထ, နိဝတ္တေတွာ’ညကာရဏံ;

သာဘာဝိကတ္တ’မထ ဝါ, ဝိဘာဗျံ သာ ဝိဘာဝနာ.

ໃນທີ່ໃດ ທ່ານຫ້າມເຫດອັນເປັນທີ່ຮູ້ກັນດີແລ້ວ ແລ້ວສະແດງເຫດອັນອື່ນ ຫຼື ສະແດງຄວາມເປັນໄປຕາມທຳມະຊາດ, ອາລັງການນັ້ນ ຊື່ວ່າ ວິພາວະນາ.

၂၄၉. ဝိဘာဝနံ သမ္ဘာဝေတိ ‘‘ပသိဒ္ဓ’’မိစ္စာဒိနာ. ယတ္ထ အလင်္ကတိယံ ပသိဒ္ဓံ လောကပ္ပတီတံ ကာရဏံ ကိဉ္စိ နိဝတ္တေတွာ နိရသျ အညံ ကာရဏံ ပသိဒ္ဓကာရဏတော အညံ နိမိတ္တံ ဝိဘာဗျံ အဝဂမျတေ. ယတ္ထ ကာရဏန္တရံ နတ္ထိ, တတ္ထ ကာ ဂတီတိ အာဟ ‘‘သာဘာဝိကတ္တ’’န္တိအာဒိ. အထ ဝါ ပက္ခန္တရေ, သာဘာဝိကံ ဓမ္မတာသိဒ္ဓံ, တဿ ဘာဝေါ သာဘာဝိကတ္တံ ဝိဘာဗျံ, သာ တာဒိသီ ဝိဘာဝနာ ဝိညေယျာ, ဝိဘာဝီယတေ ပကာသီယတေ ကာရဏန္တရံ သာဘာဝိကတ္တံ ဝါ ဧတာယာတိ, ဧတိဿန္တိ ဝါ ကတွာ.

໒໔໙. ພະຍາຍາມອະທິບາຍຄຳວ່າ ວິພາວະນາ ດ້ວຍຄຳວ່າ "pasiddha" (ເປັນທີ່ຮູ້ກັນດີ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນອະລັງການໃດ, ເມື່ອຍົກເວັ້ນ ຫຼື ປະຕິເສດເຫດອັນເປັນທີ່ຮູ້ກັນດີ ເຊິ່ງປາກົດແກ່ຊາວໂລກບາງຢ່າງແລ້ວ, ເຫດອື່ນ ຄື ນິມິດອື່ນ ທີ່ຕ່າງໄປຈາກເຫດອັນເປັນທີ່ຮູ້ກັນດີນັ້ນ ກໍປາກົດໃຫ້ຮູ້ໄດ້. ໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ມີເຫດອື່ນ, ໃນບ່ອນນັ້ນຈະເປັນໄປຢ່າງໃດ? ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ "sābhāvikatta" (ຄວາມເປັນໄປຕາມທຳມະຊາດ) ເປັນຕົ້ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໃນອີກແງ່ໜຶ່ງ, ສິ່ງທີ່ເປັນໄປຕາມທຳມະຊາດ ຄື ຄວາມສຳເລັດໂດຍທຳມະດາ, ຄວາມເປັນແຫ່ງທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຄວາມເປັນໄປຕາມທຳມະຊາດ ອັນເພິ່ງສະແດງໃຫ້ປາກົດ, ວິພາວະນາ ເຊັ່ນນັ້ນ ເພິ່ງຊາບວ່າ ເຫດອື່ນ ຫຼື ຄວາມເປັນໄປຕາມທຳມະຊາດ ຍ່ອມປາກົດ ຄື ຍ່ອມສະແດງອອກດ້ວຍວິພາວະນານີ້, ຫຼື ວິເຄາະວ່າ ດ້ວຍວິພາວະນານີ້.

၂၄၉. ဣဒါနိ ဝိဘာဝနံ ဒဿေတိ ‘‘ပသိဒ္ဓ’’မိစ္စာဒိနာ. ယတ္ထ အလင်္ကာရေ ပသိဒ္ဓံ လောကပ္ပတီတံ ကာရဏံ တံတံဂုဏသာဓနဟေတုံ နိဝတ္တေတွာ ပဋိသေဓေတွာ အညကာရဏံ လောကပ္ပသိဒ္ဓကာရဏတော အညံ ကာရဏံ, အထ ဝါ နော စေ ပသိဒ္ဓကာရဏတော အညကာရဏေ လဗ္ဘမာနေ သာဘာဝိကတ္တံ ဓမ္မတာသိဒ္ဓဂုဏံ ဝိဘာဗျံ ပကာသနီယံ ဟောတိ, သာ ဝိဘာဝနာ နာမ ဟောတိ, ကာရဏန္တရဝိဘာဝနာ သာဘာဝိကဝိဘာဝနာတိ ဒုဝိဓာ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော. အညဉ္စ တံ ကာရဏဉ္စေတိ စ, သဿ အတ္တနော ဘာဝေါတိ စ, တေန သမ္ဘူတမိတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ, ဝိဘာဝီယတိ အညကာရဏံ သာဘာဝိကတ္တံ ဝါ ဧတာယ ဝိဘာဝနာယ, ဧတိဿံ ဝိဘာဝနာယန္တိ စ ဝါတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໔໙. ບັດນີ້ ສະແດງວິພາວະນາ ດ້ວຍຄຳວ່າ "pasiddha" ເປັນຕົ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ໃນອະລັງການໃດ, ເມື່ອຍົກເວັ້ນ ຄື ປະຕິເສດເຫດອັນເປັນທີ່ຮູ້ກັນດີ ເຊິ່ງປາກົດແກ່ຊາວໂລກ ອັນເປັນເຫດໃຫ້ສຳເລັດຄຸນນັ້ນໆແລ້ວ, ເຫດອື່ນ ຄື ເຫດທີ່ຕ່າງໄປຈາກເຫດອັນເປັນທີ່ຮູ້ກັນດີໃນໂລກ, ຫຼືວ່າ ຖ້າບໍ່ມີເຫດອື່ນນອກຈາກເຫດອັນເປັນທີ່ຮູ້ກັນດີນັ້ນ, ຄວາມເປັນໄປຕາມທຳມະຊາດ ຄື ຄຸນອັນສຳເລັດໂດຍທຳມະດາ ກໍເປັນສິ່ງທີ່ເພິ່ງສະແດງໃຫ້ປາກົດ, ອະລັງການນັ້ນ ຊື່ວ່າ ວິພາວະນາ, ເຊິ່ງມີ 2 ຢ່າງ ຄື ກາຣະນັນຕະຣະວິພາວະນາ (ການສະແດງເຫດອື່ນ) ແລະ ສາພາວິກະວິພາວະນາ (ການສະແດງຄວາມເປັນໄປຕາມທຳມະຊາດ). ມີວິເຄາະວ່າ: ເຫດນັ້ນດ້ວຍ ເປັນເຫດອື່ນດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ອັນຍະກາຣະນະ (ເຫດອື່ນ); ຄວາມເປັນແຫ່ງຕົນ ຊື່ວ່າ ສະພາວະ (ທຳມະຊາດ); ສິ່ງໃດເກີດຂຶ້ນແລ້ວດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສາພາວິກະ (ເປັນໄປຕາມທຳມະຊາດ); ຄວາມເປັນແຫ່ງສາພາວິກະນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສາພາວິກັດຕະ (ຄວາມເປັນໄປຕາມທຳມະຊາດ); ເຫດອື່ນ ຫຼື ຄວາມເປັນໄປຕາມທຳມະຊາດ ຍ່ອມປາກົດດ້ວຍວິພາວະນານີ້, ຫຼື ໃນວິພາວະນານີ້ ຊື່ວ່າ ວິພາວະນາ.

ကာရဏန္တရဝိဘာဝနာ

ກາຣະນັນຕະຣະວິພາວະນາ

၂၅၀.

໒໕໐.

အနဉ္ဇိတာ’သိတံ [Pg.245] နေတ္တံ, အဓရော ရဉ္ဇိတာ’ရုဏော;

သမာနတာ ဘမု စာ’ယံ, ဇိနာ’နာဝဉ္ဆိတာ တဝ.

ຂ້າແຕ່ພະຊິນະເຈົ້າ, ດວງຕາຂອງພະອົງດຳສະໜິດໂດຍບໍ່ໄດ້ທາອັນຊັນ, ຮີມສົບແດງລະເລື່ອໂດຍບໍ່ໄດ້ຍ້ອມ, ແລະ ຄິ້ວນີ້ກໍກົ່ງງາມສະເໝີກັນໂດຍບໍ່ໄດ້ກົ່ງ (ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມ).

၂၅၀. ဥဒါဟရတိ ‘‘အနဉ္ဇိတ’’ဣစ္စာဒိ. ဇိန တဝ နေတ္တဉ္စ အနဉ္ဇိတံ အဉ္ဇနသလာကာယ ယဝတဋ္ဌီနမဖုဋ္ဌမေဝ အသိတံ ကဏှံ, အဓရော စ အနဉ္ဇိတောယေဝ လာခါရာဂါဒိနာ အရုဏော ရတ္တော, အယံ ဘမု စ အနာဝဉ္ဆိတာ ဥဿာဟေန ယေန ကေနစိ အနာမိတာ သမာနာ သမာနတာ သုဋ္ဌု အာနတာ, တတော သဗ္ဗံ လောကိယံ တဝေတိ. ဧတ္ထ ပသိဒ္ဓကာရဏမဉ္ဇနာဒိ, တန္နိဝတ္တနေပိ ကာရဏန္တရမတ္ထာဒိနာဝဂမျတေ, တဉ္စ ကမ္မံ, ကာရိယဿ အကာရဏတ္တာယောဂတောတိ ကာရဏန္တရဝိဘာဝနာ’ယံ.

໒໕໐. ສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ "anañjita" ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພະຊິນະເຈົ້າ, ດວງຕາຂອງພະອົງ ແມ້ບໍ່ໄດ້ທາດ້ວຍໄມ້ທາອັນຊັນ ຄື ບໍ່ໄດ້ຖືກຕ້ອງດ້ວຍຢາຢອດຕາເລີຍ ກໍດຳສະໜິດ, ຮີມສົບກໍບໍ່ໄດ້ຍ້ອມດ້ວຍນ້ຳຄັ່ງເປັນຕົ້ນ ກໍແດງລະເລື່ອ, ແລະ ຄິ້ວນີ້ ແມ້ບໍ່ໄດ້ກົ່ງ ຄື ບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ກົ່ງດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ກໍກົ່ງງາມສະເໝີກັນດີ, ເພາະສະນັ້ນ ທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງຂອງພະອົງຈຶ່ງເໜືອກວ່າຊາວໂລກ. ໃນອຸທາຫອນນີ້, ເຫດອັນເປັນທີ່ຮູ້ກັນດີ ຄື ການທາອັນຊັນເປັນຕົ້ນ, ແມ້ເມື່ອປະຕິເສດເຫດນັ້ນແລ້ວ, ເຫດອື່ນກໍຍັງປາກົດໃຫ້ຮູ້ໄດ້ໂດຍຄວາມໝາຍເປັນຕົ້ນ, ແລະ ເຫດນັ້ນກໍຄືກຳ, ເພາະຜົນຈະເກີດຂຶ້ນໂດຍບໍ່ມີເຫດນັ້ນເປັນໄປບໍ່ໄດ້, ດັ່ງນັ້ນ ນີ້ຈຶ່ງເປັນ ກາຣະນັນຕະຣະວິພາວະນາ.

၂၅၀. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘အနဉ္ဇိ’’စ္စာဒိနာ. ဟေ ဇိန တဝ နေတ္တံ ပကတိမဓုရံ နယနယုဂဠဉ္စ အနဉ္ဇိတံ ဝိလောစနာနံ ကဏှတ္တသာဓနတ္ထံ လောကပ္ပသိဒ္ဓအဉ္ဇနေဟိ အနဉ္ဇိတံ သမာနံ အသိတံ ဘဝန္တရသိဒ္ဓေန ကုသလကမ္မေန နီလံ ဟောတိ, အဓရော စ အရဉ္ဇိတော ကေနစိ ရာဂေန အရဉ္ဇိတော သမာနော အရုဏော ရတ္တောဟောတိ, အယံ ဘမု စ အနာဝဉ္ဆိတာ ကေနစိ ဝါယာမေန အနာမိတာ သမာနာ သမာနတာ သုဋ္ဌု အာနတာ ဟောတီတိ. ဧတ္ထ နယနအဓရဘမူနံ ကဏှရတ္တကုဋိလဂုဏသာဓနေ လောကပ္ပသိဒ္ဓါနိ အဉ္ဇနာနိ ကာရဏာနိ ပဋိသေဓေတွာ နေတ္တာဒီနံ အသိတာဒိဘာဝကထနေနေဝ ကာရဏဝိနိမုတ္တဿ ကာရိယဿ လောကေ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ အတ္ထပ္ပကရဏာဒိနာ အသိတာဒိဘာဝဿ ကာရဏံ နာမ ပုဗ္ဗဇာတိယံ သိဒ္ဓကုသလကမ္မမေဝါတိ ပတီယမာနတ္တာ အယံ ကာရဏန္တရဝိဘာဝနာ နာမ. န အဉ္ဇိတန္တိ စ, န ရဉ္ဇိတောတိ စ, န အာဝဉ္ဆိတောတိ စ ဝါကျံ. နသဒ္ဒေါ ပသဇ္ဇပဋိသေဓေ ဝတ္တတေ. သံ သမ္မာ အာနတာတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໕໐. ບັດນີ້ ສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ "anañji" ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພະຊິນະເຈົ້າ, ດວງຕາ ຄື ຄູ່ແຫ່ງດວງຕາອັນຫວານຊຶ້ງໂດຍທຳມະຊາດຂອງພະອົງ ແມ້ບໍ່ໄດ້ທາດ້ວຍອັນຊັນອັນເປັນທີ່ຮູ້ກັນດີໃນໂລກ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ດວງຕາດຳ, ກໍດຳສະໜິດ (ຄື ຂຽວອົມດຳ) ດ້ວຍກຸສົນກຳທີ່ສຳເລັດໃນພົບອື່ນ, ຮີມສົບກໍບໍ່ໄດ້ຍ້ອມດ້ວຍສີຍ້ອມໃດໆ ກໍແດງລະເລື່ອ, ແລະ ຄິ້ວນີ້ ແມ້ບໍ່ໄດ້กົ່ງດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມໃດໆ ກໍກົ່ງງາມສະເໝີກັນດີ. ໃນອຸທາຫອນນີ້, ເມື່ອປະຕິເສດເຫດອັນເປັນທີ່ຮູ້ກັນດີໃນໂລກ ມີການທາອັນຊັນເປັນຕົ້ນ ໃນການເຮັດໃຫ້ເກີດຄຸນລັກສະນະ ຄື ຄວາມດຳ, ຄວາມແດງ ແລະ ຄວາມກົ່ງ ແຫ່ງດວງຕາ, ຮີມສົບ ແລະ ຄິ້ວ, ແລ້ວກ່າວເຖິງຄວາມເປັນຜິວດຳເປັນຕົ້ນແຫ່ງດວງຕາເປັນຕົ້ນນັ້ນ, ເພາະຜົນທີ່ປາສະຈາກເຫດຍ່ອມບໍ່ມີໃນໂລກ, ຈຶ່ງເປັນທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ໂດຍເນື້ອຄວາມ ແລະ ບໍລິບົດເປັນຕົ້ນວ່າ ເຫດແຫ່ງຄວາມດຳເປັນຕົ້ນນັ້ນ ກໍຄືກຸສົນກຳທີ່ສຳເລັດແລ້ວໃນຊາດກ່ອນນັ້ນເອງ, ດັ່ງນັ້ນ ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ກາຣະນັນຕະຣະວິພາວະນາ. ປະໂຫຍກວ່າ "na añjitaṃ", "na rañjito", "na āvañchito". ບົດວ່າ "na" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍປະຕິເສດໂດຍກົງ (ປະສັດຊະປະຕິເສດ). ມີວິເຄາະວ່າ: ກົ່ງງາມສະເໝີກັນດີ ຊື່ວ່າ ສະມານະຕາ.

သာဘာဝိကဝိဘာဝနာ

ສາພາວິກະວິພາວະນາ

၂၅၁.

໒໕໑.

န [Pg.246] ဟောတိ ခလု ဒုဇ္ဇနျ-မပိ ဒုဇ္ဇနသင်္ဂမေ;

သဘာဝနိမ္မလတရေ,သာဓုဇန္တူန စေတသိ.

ຄວາມເປັນຄົນຊົ່ວ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍໃນຈິດໃຈອັນຜຸດຜ່ອງໂດຍທຳມະຊາດຂອງສາທຸຊົນ ແມ້ໃນເວລາທີ່ຄົບຫາກັບຄົນຊົ່ວ.

၂၅၁. ‘‘န ဟောတိ’’စ္စာဒိ. ဒုဇ္ဇနေဟိ သဟ သင်္ဂမေ သမာဂမေ သတျပိ သာဓုဇန္တူနံ သပ္ပုရိသာနံ သဘာဝေန တာဒိသေန ပယောဂေန ဝိနာဝ နိမ္မလတရေ အတိသယေန နိမ္မလေ စေတသိ ဒုဇ္ဇနျံ သုဇနေတရဘာဝေါ န ဟောတိ တာဒိသာတိသယသာဓုတ္တသမာယောဂတောတိ. ဣဟ ကိဉ္စာပိ သဘာဝသဒ္ဒေန သဗ္ဗထာ ဟေတုနိဝတ္တနံ ကတံ, တထာပိ ယောနိသောမနသိကာရာဒိတထာဝိဓနိမိတ္တမတ္ထေဝ. တထာပိ လောကော တမနပေက္ခမာနော, ပသိဒ္ဓဉ္စ ကာရဏံ တာဒိသမပဿန္တော သာဘာဝိကံ ဖလံ ဝေါဟရတိ, တဒနုသာရေန စ သာဘာဝိကံ ဖလံ ဝိဘာဗျတေတိ, အယံ သာဘာဝိကဖလဝိဘာဝနာ.

໒໕໑. ອະທິບາຍຄຳວ່າ "Na hoti" ເປັນຕົ້ນ. ແມ້ໃນເວລາທີ່ມີການສະມາຄົມ ຄື ການຄົບຫາກັບຄົນຊົ່ວ, ຄວາມເປັນຄົນຊົ່ວ ຄື ຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ແມ່ນຄົນດີ ຍ່ອມບໍ່ມີໃນຈິດໃຈອັນຜຸດຜ່ອງຢ່າງຍິ່ງໂດຍທຳມະຊາດ ຄື ປາສະຈາກຄວາມພະຍາຍາມເຊັ່ນນັ້ນ ຂອງສາທຸຊົນ ຄື ສັດຕະບຸລຸດທັງຫຼາຍ ເພາະປະກອບດ້ວຍຄວາມເປັນຄົນດີອັນຍອດຢ້ຽມເຊັ່ນນັ້ນ. ໃນອະລັງການນີ້, ແມ້ຈະມີການປະຕິເສດເຫດທັງປວງດ້ວຍຄຳວ່າ "sabhāva" (ທຳມະຊາດ) ກໍຕາມ, ແຕ່ກໍຍັງມີນິມິດເຊັ່ນ ໂຍນິໂສມະນະສิການ ເປັນຕົ້ນຢູ່. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ຊາວໂລກບໍ່ໄດ້ຄຳນຶງເຖິງເຫດນັ້ນ ແລະ ເມື່ອບໍ່ເຫັນເຫດອັນເປັນທີ່ຮູ້ກັນດີເຊັ່ນນັ້ນ ກໍຍ່ອມກ່າວເຖິງຜົນທີ່ເກີດຂຶ້ນເອງຕາມທຳມະຊາດ, ແລະ ຜົນທີ່ເກີດຂຶ້ນເອງຕາມທຳມະຊາດນັ້ນ ກໍປາກົດໃຫ້ເຫັນຕາມແນວນັ້ນ, ນີ້ຈຶ່ງເປັນ ສາພາວິກະຜະລະວິພາວະນາ (ການສະແດງຜົນທີ່ເກີດຂຶ້ນເອງຕາມທຳມະຊາດ).

၂၅၁. ‘‘န ဟောတိ’’စ္စာဒိ. ဒုဇ္ဇနသင်္ဂမေ အပိ ဒုဇ္ဇနေဟိ သဟ ဝါသေ သတိပိ သာဓုဇန္တူနံ သဘာဝနိမ္မလတရေ ကိဉ္စိ ပယောဂံ ဝိနာ ပကတိယာ ဧဝ အတိနိမ္မလေ စေတသိ ဒုဇ္ဇနျံ ဒုဇ္ဇနဂုဏံ ခလု ဧကန္တေန န ဟောတီတိ. ဣဟ စိတ္တနိမ္မလဟေတုဘူတာနံ ယောနိသောမနသိကာရာဒီနံ ဝိဇ္ဇမာနတ္တေပိ လောကေန တံ ကာရဏံ အနပေက္ခိတွာ အညမ္ပိ ပသိဒ္ဓကာရဏံ စိတ္တနိမ္မလကာရဏမဒိသွာ သဘာဝသိဒ္ဓံ နိမ္မလန္တိ ဝေါဟရိယမာနတ္တာတေနေဝ လောကဝေါဟာရာနုသာရေန ‘‘သဘာဝနိမ္မလတရေ’’တိ သဗ္ဗာကာရေန ကာရဏံ ပဋိသေဓံ ကတွာ သဘာဝသိဒ္ဓနိမ္မလတ္တသင်္ခါတဖလဿ ပကာသိတတ္တာ အယံ သာဘာဝိကဖလဝိဘာဝနာ နာမ. ဒုဇ္ဇနာနံ ဘာဝေါတိ စ, သဿ အတ္တနော ဘာဝေါတိ စ, တေန နိမ္မလတရန္တိ စ ဝါကျံ.

໒໕໑. ອະທິບາຍຄຳວ່າ "Na hoti" ເປັນຕົ້ນ. ແມ້ໃນເວລາທີ່ມີການຢູ່ຮ່ວມກັບຄົນຊົ່ວ, ຄວາມເປັນຄົນຊົ່ວ ຄື ຄຸນລັກສະນະຂອງຄົນຊົ່ວ ຍ່ອມບໍ່ມີໂດຍແທ້ຈິງ ໃນຈິດໃຈອັນຜຸດຜ່ອງຢ່າງຍິ່ງໂດຍທຳມະຊາດ ຄື ປາສະຈາກຄວາມພະຍາຍາມໃດໆ ແຕ່ຜຸດຜ່ອງໂດຍປົກກະຕິຢູ່ແລ້ວ ຂອງສາທຸຊົນທັງຫຼາຍ. ໃນອະລັງການນີ້, ແມ້ຈະມີເຫດໃຫ້ຈິດຜຸດຜ່ອງ ເຊັ່ນ ໂຍນິໂສມະນະສິການ ເປັນຕົ້ນຢູ່ກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະຊາວໂລກບໍ່ໄດ້ຄຳນຶງເຖິງເຫດນັ້ນ ແລະ ບໍ່ເຫັນເຫດອັນເປັນທີ່ຮູ້ກັນດີອື່ນໃດ ທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ຈິດຜຸດຜ່ອງ, ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ຜຸດຜ່ອງໂດຍທຳມະຊາດ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຕາມແນວທາງແຫ່ງໂວຫານຂອງໂລກ, ເມື່ອປະຕິເສດເຫດໂດຍປະການທັງປວງດ້ວຍຄຳວ່າ "sabhāvanimmalatare" ແລ້ວ ສະແດງຜົນ ຄື ຄວາມຜຸດຜ່ອງອັນສຳເລັດໂດຍທຳມະຊາດ, ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສາພາວິກະຜະລະວິພາວະນາ. ມີວິເຄາະວ່າ: ຄວາມເປັນແຫ່ງຄົນຊົ່ວທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ທຸດຊັນຍະ (ຄວາມເປັນຄົນຊົ່ວ); ຄວາມເປັນແຫ່ງຕົນ ຊື່ວ່າ ສະພາວະ (ທຳມະຊາດ); ຜຸດຜ່ອງຢ່າງຍິ່ງດ້ວຍສະພາວະນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະພາວະນິມມະລະຕະຣະ.

၂၅၂.

໒໕໒.

ဇနကော [Pg.247] ဉာပကော စေတိ,ဒုဝိဓာ ဟေတဝေါ သိယုံ;

ပဋိသင်္ခရဏံ တေသံ,အလင်္ကာရတယော’ဒိတံ.

ເຫດທັງຫຼາຍ ເພິ່ງມີ 2 ຢ່າງ ຄື ຊະນະກະເຫດ (ເຫດຜູ້ໃຫ້ກຳເນີດ) ແລະ ຍາປະກະເຫດ (ເຫດຜູ້ໃຫ້ຮູ້); ການປັບປຸງເຫດເຫຼົ່ານັ້ນ (ໃຫ້ວິເສດຂຶ້ນ) ທ່ານກ່າວວ່າເປັນອະລັງການ.

၂၅၂. ဟေတုံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ဇနကော’’ဣစ္စာဒိနာ. ဇနကော ဘာဝါဘာဝရူပဿ နိဗ္ဗတျာဒိကာရိယဿ ကာရကော ဉာပကော ဝိဇ္ဇမာနဿေဝ ကဿစိ သမ္ဗန္ဓတော ကုတောစိ ပဋိဗောဓကော စာတိ ဟေတဝေါ ဒုဝိဓာ သိယုံ. နနု ကိမေတ္ထ အသနံ, ကေဝလံ ‘‘အနေနေတံ ကရီယတီ’’တိ သရူပကထနမတ္တ, ဝိသေသော တု န ကောစိ ဝိသေသရူပေါ ဝါစာလင်္ကာရောတိ ဝိသေသံ ယောဇယတိ ‘‘ပဋီ’’တိအာဒိနာ. တေသံ ကာရိယုပ္ပာဒယောဂီနံ ဟေတူနံ ပဋိသင်္ခရဏံ ဥပဗြူဟနံ ဝိသိဋ္ဌဘာဝေန ပရိဖုဋံ ကတွာ ယာထာဝတော ကထနံ အလင်္ကာရတာယ ဗန္ဓဘူသနရူပေန ဥဒိတံ အဘိဟိတံ ဝိသေသရူပတ္တာ, န ပနေတေနေတံ ကရီယတီတိ.

໒໕໒. ສະແດງເຫດດ້ວຍຄຳວ່າ "janako" ເປັນຕົ້ນ. ເຫດທັງຫຼາຍ ເພິ່ງມີ 2 ຢ່າງ ຄື ຊະນະກະເຫດ (ເຫດຜູ້ໃຫ້ກຳເນີດ) ເຊິ່ງເປັນຜູ້ເຮັດຜົນມີການເກີດຂຶ້ນເປັນຕົ້ນ ອັນມີສະພາບມີຢູ່ ແລະ ບໍ່ມີຢູ່, ແລະ ຍາປະກະເຫດ (ເຫດຜູ້ໃຫ້ຮູ້) ເຊິ່ງເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ຮູ້ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງທີ່ມີຢູ່ແລ້ວ ຈາກຄວາມກ່ຽວຂ້ອງບາງຢ່າງ ຫຼື ຈາກບ່ອນໃດບ່ອນໜຶ່ງ. ຖ້າມີຄຳຖາມວ່າ: ໃນອະລັງການນີ້ມີຫຍັງເປັນພิເສດ? ເປັນພຽງການກ່າວເຖິງສະພາວະວ່າ "ສິ່ງນີ້ຖືກເຮັດດ້ວຍສິ່ງນີ້" ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ມີຄວາມວິເສດໃດໆ ທີ່ຈະເປັນອະລັງການແຫ່ງຖ້ອຍຄຳເລີຍ, ຈຶ່ງເຊື່ອມໂຍງຄວາມວິເສດດ້ວຍຄຳວ່າ "paṭi" (ປັບປຸງ) ເປັນຕົ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ການປັບປຸງ ຄື ການສົ່ງເສີມເຫດເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ຄວນແກ່ການໃຫ້ເກີດຜົນ ໂດຍການເຮັດໃຫ້ປາກົດຈະແຈ້ງດ້ວຍຄວາມວິເສດ ແລ້ວກ່າວຕາມຄວາມເປັນຈິງ, ທ່ານກ່າວວ່າ ເປັນອະລັງການ ຄື ເປັນຮູບແບບການປະດັບປະດາບົດປະພັນ ເພາະມີລັກສະນະວິເສດ, ບໍ່ແມ່ນເປັນພຽງການກ່າວວ່າ "ສິ່ງນີ້ຖືກເຮັດດ້ວຍສິ່ງນີ້" ເທົ່ານັ້ນ.

၂၅၂. ဣဒါနိ ဟေတွာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဇနကော’’စ္စာဒိနာ. ဇနကော စ ကဿစိ ‘‘သတ္တာ အသတ္တာ’’တိ ဝုတ္တဿ ဘာဝါဘာဝသင်္ခါတကာရိယဿ ဇနကဟေတု စ ဉာပကော စ ကဿစိ ဝိဇ္ဇမာနတ္တံ အညေန ကေနစိ သမ္ဗန္ဓေန အဝဗောဓေန္တော ဉာပကဟေတု စာတိ ဧဝံ ဟေတဝေါ ဒုဝိဓာ သိယုံ. ဣဟ ဖလပကာသကဟေတုမှိ ဝုစ္စမာနေ ‘‘ဣမိနာ ဟေတုနာ ဣဒံ ဖလံ ဇာတ’’န္တိ သရူပကထနမတ္တံ ဝိနာ ဝိသေသရူပါလင်္ကာရော ဣဓ နတ္ထီတိ အာသင်္ကိယ အလင်္ကာရသရူပဝိသေသော ဧသောတိ ဒဿေတုမပရဒ္ဓမာဟ. တေသံ ဖလပကာသနခမာနံ ဟေတူနံ ပဋိသင်္ခရဏံ ဝိသိဋ္ဌဘာဝေန ပကာသံ ကတွာ တတွတော ကထနံ အလင်္ကာရတာယ အလင်္ကာရသဘာဝေန ဥဒိတံ ပသိဒ္ဓံ ဟောတိ, ကဝီဟိ ပတ္ထိတံ ဝါ ဟောတိ. သာလိအင်္ကုရာဒီနံ သာလိဗီဇာဒယော ဝိယ ဇနျဿ အစ္စန္တောပကာရကော ဇနကဟေတု [Pg.248] နာမ, ဝိဇ္ဇမာနအဂ္ဂိအာဒီနံ ဓူမာဒယော ဝိယ ကဿစိ ဝိဇ္ဇမာနတ္တဉာပကော ဉာပကဟေတု နာမ. အလင်္ကာရဿ ဘာဝေါ အလင်္ကာရတာ. အလင်္ကာရတယာတိ ဆန္ဒံ နိဿာယ မတ္တာဟာနိ.

໒໕໒. ບັດນີ້ ສະແດງເຫດວາລັງການ (ອະລັງການຄືເຫດ) ດ້ວຍຄຳວ່າ "janako" ເປັນຕົ້ນ. ເຫດທັງຫຼາຍ ເພິ່ງມີ 2 ຢ່າງ ຄື ຊະນະກະເຫດ (ເຫດຜູ້ໃຫ້ກຳເນີດ) ເຊິ່ງເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຜົນ ຄື ຄວາມມີຢູ່ ແລະ ຄວາມບໍ່ມີຢູ່ ທີ່ກ່າວວ່າ "ມີຢູ່ ຫຼື ບໍ່ມີຢູ່" ຂອງສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ, ແລະ ຍາປະກະເຫດ (ເຫດຜູ້ໃຫ້ຮູ້) ເຊິ່ງເປັນເຫດໃຫ້ຮູ້ຄວາມມີຢູ່ຂອງສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ ໂດຍຄວາມກ່ຽວຂ້ອງຢ່າງອື່ນບາງຢ່າງ. ໃນອະລັງການນີ້, ເມື່ອກ່າວເຖິງເຫດທີ່ສະແດງຜົນ, ອາດມີຄວາມສົງໄສວ່າ ບໍ່ມີອະລັງການທີ່ມີລັກສະນະວິເສດໃນທີ່ນີ້ ນອກຈາກການກ່າວເຖິງສະພາວະວ່າ "ຜົນນີ້ເກີດຂຶ້ນເພາະເຫດນີ້" ເທົ່ານັ້ນ, ເພື່ອສະແດງວ່າ ນີ້ຄືຄວາມວິເສດແຫ່ງຮູບແບບອະລັງການ ຈຶ່ງກ່າວຄຳຕໍ່ມາ. ອະທິບາຍວ່າ ການປັບປຸງ ຄື ການສະແດງເຫດເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ສາມາດສະແດງຜົນໄດ້ ໃຫ້ປາກົດຈະແຈ້ງດ້ວຍຄວາມວິເສດ ແລ້ວກ່າວຕາມຄວາມເປັນຈິງ, ຍ່ອມເປັນທີ່ຮູ້ກັນດີ ຄື ເປັນທີ່ປາດຖະໜາຂອງກວີທັງຫຼາຍ ໂດຍຄວາມເປັນອະລັງການ ຄື ໂດຍສະພາວະແຫ່ງອະລັງການ. ເຫດທີ່ເກື້ອກູນຢ່າງຍິ່ງແກ່ສິ່ງທີ່ຈະເກີດຂຶ້ນ ເຊັ່ນ ແກ່ນເຂົ້າສາລີເປັນຕົ້ນ ແກ່ໜໍ່ເຂົ້າສາລີເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ຊະນະກະເຫດ; ເຫດທີ່ເຮັດໃຫ້ຮູ້ຄວາມມີຢູ່ຂອງສິ່ງທີ່ມີຢູ່ ເຊັ່ນ ຄວັນເປັນຕົ້ນ ແກ່ໄຟທີ່ມີຢູ່ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ຍາປະກະເຫດ. ຄວາມເປັນແຫ່ງອະລັງການ ຊື່ວ່າ ອະລັງກາຣะຕາ. ບົດວ່າ "alaṅkāratayā" (ດ້ວຍຄວາມເປັນອະລັງການ) ມີການຫຼຸດມາດຕາ (ພະຍາງ) ລົງ ເພາະອາໄສສັນທະລັກສະນະ.

၂၅၃.

໒໕໓.

ဘာဝါဘာဝကိစ္စဝသာ,စိတ္တဟေတုဝသာပိ စ;

ဘေဒါ’နန္တာ ဣဒံ တေသံ,မုခမတ္တနိဒဿနံ.

ເພາະອຳນາດແຫ່ງກິດ ຄື ຄວາມມີຢູ່ ແລະ ຄວາມບໍ່ມີຢູ່, ແລະ ເພາະອຳນາດແຫ່ງຈິດຕະເຫດ (ເຫດອັນໜ້າອັດສະຈັນ) ນຳ, ປະເພດ (ແຫ່ງເຫດ) ຈຶ່ງມີບໍ່ມີສິ້ນສຸດ; ນີ້ເປັນພຽງຕົວຢ່າງເບື້ອງຕົ້ນຂອງເຫດເຫຼົ່ານັ້ນ.

၂၅၃. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဘာဝ’’ဣစ္စာဒိ. ဘာဝေါ သတ္တာ စ, အဘာဝေါ အသတ္တာ စ, တေယေဝ ကိစ္စာနိ တေသံ ဝသေန စ, စိတ္တာ ပသိဒ္ဓဟေတုဝိပရီတာ အစ္ဆရိယာရဟာ ဟေတဝေါ တေသံ ဝသေနာပိ စ ဘေဒါ ဟေတုဝိကပ္ပာ အနန္တာ အနဝဝိယော, ယတော ဧဝံ တသ္မာ တေသံ ဟေတူနံ ဣဒံ မုခမတ္တနိဒဿနံ, တသ္မာ တမ္မုခေန သက္ကာ ဟေတုဝိသေသေ ပဝိသိတုန္တိ.

໒໕໓. ສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ "bhāva" ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "bhāva" ຄື ຄວາມມີຢູ່, ບົດວ່າ "abhāva" ຄື ຄວາມບໍ່ມີຢູ່, ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເອງເປັນກິດ, ເພາະອຳນາດແຫ່ງກິດເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍ, ບົດວ່າ "cittā" ຄື ເຫດອັນໜ້າອັດສະຈັນ ທີ່ກົງກັນຂ້າມກັບເຫດອັນເປັນທີ່ຮູ້ກັນດີ, ເພາະອຳນາດແຫ່ງເຫດເຫຼົ່ານັ້ນນຳ, ປະເພດ ຄື ຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງເຫດ ຈຶ່ງມີບໍ່ມີສິ້ນສຸດ ຄື ບໍ່ມີປະມານ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຕົວຢ່າງນີ້ຈຶ່ງເປັນພຽງຕົວຢ່າງເບື້ອງຕົ້ນຂອງເຫດເຫຼົ່ານັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງສາມາດເຂົ້າເຖິງຄວາມວິເສດແຫ່ງເຫດໄດ້ໂດຍຜ່ານຕົວຢ່າງເບື້ອງຕົ້ນນັ້ນ.

၂၅၃. ‘‘ဘာဝါ’’ဣစ္စာဒိ. ဘာဝါဘာဝကိစ္စဝသာ ဘာဝအဘာဝသင်္ခတသတ္တာအသတ္တာကြိယာဝသေန စ, စိတ္တဟေတုဝသာပိ စ ပသိဒ္ဓဟေတုနော ဝိရုဒ္ဓေန အစ္ဆရိယဟေတူနံ ပဘေဒေန စ, ဘေဒါ ဟေတုဝိသေသာ အနန္တာ ယသ္မာ အပရိယန္တာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဣဒံ ဝက္ခမာနံ တေသံ ဟေတူနံ မုခမတ္တနိဒဿနံ အဝသေသဟေတူနံ ဩဂါဟဏဒွါရမတ္တဿ နိဒဿနံ ဟောတိ. ဘာဝေါ စ အဘာဝေါ စာတိ စ, တေယေဝ ကိစ္စာနီတိ စ, တေသံ ဝသော ဘေဒေါတိ စ, စိတ္တာ ဝိစိတ္တာ စ တေ ဟေတဝေါ စာတိ စ, တေသံ ဝသောတိ စ, မုခမေဝ မုခမတ္တံ, မုခဉ္စ တံ ဝါ မတ္တံ သာမညဉ္စေတိ စ, တဿ နိဒဿနမိတိ စ ဝါကျံ. မတ္တသဒ္ဒေါ အဝဓာရဏေ သာမညေ ဝါ ဝတ္တတေ.

໒໕໓. ອະທິບາຍຄຳວ່າ "Bhāvā" ເປັນຕົ້ນ. ເພາະອຳນາດແຫ່ງກິດ ຄື ຄວາມມີຢູ່ ແລະ ຄວາມບໍ່ມີຢູ່ ອັນໄດ້ແກ່ກິລິຍາຄືຄວາມມີຢູ່ ແລະ ຄວາມບໍ່ມີຢູ່, ແລະ ເພາະອຳນາດແຫ່ງຈິດຕະເຫດ ອັນໄດ້ແກ່ປະເພດແຫ່ງເຫດອັນໜ້າອັດສະຈັນ ທີ່ກົງກັນຂ້າມກັບເຫດອັນເປັນທີ່ຮູ້ກັນດີນຳ, ຍ້ອນວ່າປະເພດ ຄື ຄວາມວິເສດແຫ່ງເຫດ ມີບໍ່ມີສິ້ນສຸດ ຄື ບໍ່ມີກຳນົດ, ເພາະສະນັ້ນ ຕົວຢ່າງທີ່ຈະກ່າວຕໍ່ໄປນີ້ ຈຶ່ງເປັນພຽງຕົວຢ່າງເບື້ອງຕົ້ນຂອງເຫດເຫຼົ່ານັ້ນ ຄື ເປັນພຽງຕົວຢ່າງແຫ່ງຊ່ອງທາງທີ່ຈະເຂົ້າເຖິງເຫດທີ່ເຫຼືອ. ມີວິເຄາະວ່າ: ຄວາມມີຢູ່ດ້ວຍ ຄວາມບໍ່ມີຢູ່ດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ພາວາພາວະ (ຄວາມມີຢູ່ແລະຄວາມບໍ່ມີຢູ່); ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເອງເປັນກິດ ຊື່ວ່າ ພາວາພາວະກິດ; ປະເພດເພາະອຳນາດແຫ່ງກິດເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ພາວາພາວະກິດຈະວະສະ; ເຫດທັງຫຼາຍທີ່ວິຈິດ ຄື ໜ້າອັດສະຈັນ ຊື່ວ່າ ຈິດຕະເຫດ; ເພາະອຳນາດແຫ່ງຈິດຕະເຫດເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ຈິດຕະເຫຕຸວະສະ; ປາກ (ທາງເຂົ້າ) ນັ້ນເອງເປັນພຽງປາກ ຊື່ວ່າ ມຸຂະມັດຕະ; ປາກນັ້ນດ້ວຍ ເປັນພຽງສິ່ງທົ່ວໄປດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ມຸຂະມັດຕະ; ການສະແດງແຫ່ງມຸຂະມັດຕະນັ້ນ ຊື່ວ່າ ມຸຂະມັດຕະນິທັດສະນະ. ບົດວ່າ "matta" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍກຳນົດ ຫຼື ທົ່ວໄປ.

၂၅၄.

໒໕໔.

ပရမတ္ထပကာသေက-[Pg.249] ရသာ သဗ္ဗမနောဟရာ;

မုနိနော ဒေသနာ’ယံ မေ,ကာမံ တောသေတိ မာနသံ.

ພະທຳເທດສະໜານີ້ຂອງພະມຸນີ ເຊິ່ງມີລົດສະໜິດ ຄື ການສະແດງປະຣະມັດຖະທຳ ແລະ ເປັນທີ່ຈັບໃຈຂອງຄົນທັງປວງ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າອີ່ມເອີບໂດຍແທ້ຈິງ.

ဘာဝကိစ္စော ကာရကဟေတု.

ພາວະກິດຈະກາຣະກະເຫດ (ເຫດຜູ້ເຮັດຜົນໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ຄື ຄວາມມີຢູ່)

၂၅၄. ဥဒါဟရတိ ‘‘ပရမတ္ထ’’ဣစ္စာဒိ. ပရမတ္ထသဘာဝဿ နာမရူပါဒိနော ပကာသောယေဝ ဧကရသော အသဟာယကိစ္စံ ယဿာ သာ တာဒိသီ. သဗ္ဗေသံ မနော ဟရတီတိ သဗ္ဗမနောဟရာ မုနိနော အယံ ဒေသနာ မေ မာနသံ စိတ္တံ ကာမမေကန္တေန တောသေတီတိ အယံ ဘာဝကိစ္စော ကာရကဟေတု သန္တောသသတ္တာယ ကာရဏတော.

໒໕໔. ສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ "paramattha" ເປັນຕົ້ນ. ພະທຳເທດສະໜາໃດ ມີການສະແດງສະພາວະປະຣະມັດຖະ ມີນາມແລະຮູບເປັນຕົ້ນ ເປັນລົດສະໜິດ ຄື ເປັນກິດດຽວທີ່ບໍ່ມີສິ່ງອື່ນປົນ, ພະທຳເທດສະໜານັ້ນມີລັກສະນະເຊັ່ນນັ້ນ. ພະທຳເທດສະໜານີ້ຂອງພະມຸນີ ເຊິ່ງຊື່ວ່າ ເປັນທີ່ຈັບໃຈຂອງຄົນທັງປວງ ເພາະຈັບໃຈຂອງຄົນທັງປວງ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ໃຈ ຄື ຈິດຂອງຂ້າພະເຈົ້າອີ່ມເອີບໂດຍແທ້ຈິງ ຄື ໂດຍສ່ວນດຽວ, ນີ້ຄື ພາວະກິດຈະກາຣະກະເຫດ ເພາະເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງຄວາມອີ່ມເອີບໃຈ.

၂၅၄. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ပရမတ္ထ’’ဣစ္စာဒိနာ. ပရမတ္ထပကာသေကရသာ နာမရူပခန္ဓအာယတနာဒိဥတ္တမတ္ထာနံ ပကာသနသင်္ခါတ အသဟာယကိစ္စဝတီ သဗ္ဗမနောဟရာ ဝေါဟာရာနုရူပေန ဝိသယဘာဝူပဂမနေန သဗ္ဗေသံ မနောဟရာ မုနိနော အယံ ဒေသနာ မေ မယှံ မာနသံ ကာမံ ဧကန္တေန တောသေတီတိ. ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဒေသနာ ပုဗ္ဗေ အဝိဇ္ဇမာနဿ သန္တောသဿ သတ္တာသင်္ခါတသမုပ္ပာဒံ ကရောတီတိ ကာရကဟေတု နာမ ဟောတိ. သာ စ ဒေသနာ ‘‘မာနသံ တောသေတီ’’တိ ဧတ္တကေန အဒဿေတွာ ‘‘ပရမတ္ထပကာသေကရသာ’’တိ သဝိသေသနံ ကတွာ ဝုတ္တတ္တာ အလင်္ကာရောတိ အဘိမတာ. ဧကော စ သော ရသော စေတိ စ, ပရမတ္ထပကာသောယေဝ ဧကရသော ဧကကိစ္စမဿေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဘာဝကိစ္စော ဘာဝသင်္ခါတံ သတ္တာကိစ္စံ ကတွာ ပဝတ္တော ကာရကဟေတု ဇနကဟေတု.

໒໕໔. ບັດນີ້ ສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ "paramattha" ເປັນຕົ້ນ. ພະທຳເທດສະໜານີ້ຂອງພະມຸນີ ເຊິ່ງມີລົດສະໜິດ ຄື ການສະແດງປະຣະມັດຖະທຳ ອັນໄດ້ແກ່ການສະແດງອັດຖະອັນຍອດຢ້ຽມ ມີນາມ, ຮູບ, ຂັນ ແລະ ອາຍະຕະນະເປັນຕົ້ນ, ເປັນທີ່ຈັບໃຈຂອງຄົນທັງປວງ ເພາະເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນອາລົມຕາມສົມຄວນແກ່ໂວຫານ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າອີ່ມເອີບໂດຍແທ້ຈິງ ຄື ໂດຍສ່ວນດຽວ. ພະທຳເທດສະໜາຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມມີຢູ່ ຄື ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຄວາມອີ່ມເອີບໃຈ ທີ່ບໍ່ເຄີຍມີມາກ່ອນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ກາຣะກະເຫດ. ແລະ ພະທຳເທດສະໜານັ້ນ ທ່ານບໍ່ໄດ້ສະແດງພຽງແຕ່ຄຳວ່າ "ເຮັດໃຫ້ໃຈອີ່ມເອີບ" ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ກ່າວໂດຍມີບົດວິເສດສະນະວ່າ "ມີລົດສະໜິດ ຄື ການສະແດງປະຣະມັດຖະທຳ", ຈຶ່ງຖືວ່າເປັນອະລັງການ. ມີວິເຄາະວ່າ: ລົດນັ້ນດ້ວຍ ເປັນລົດດຽວດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ເອກະຣົດ; ການສະແດງປະຣະມັດຖະທຳນັ້ນເອງ ເປັນລົດດຽວ ຄື ເປັນກິດດຽວຂອງພະທຳເທດສະໜານັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະຣະມັດຖະປະພາເສກະຣົດ. ພາວະກິດຈະກາຣะກະເຫດ ຄື ກາຣະກະເຫດ ຫຼື ຊະນະກະເຫດ ທີ່ເປັນໄປໂດຍການເຮັດກິດຄືຄວາມມີຢູ່ ອັນໄດ້ແກ່ຄວາມເກີດຂຶ້ນ.

၂၅၅.

໒໕໕.

ဓီရေဟိ သဟ သံဝါသာ, သဒ္ဓမ္မဿာ’ဘိယောဂတော;

နိဂ္ဂဟေနိ’န္ဒြိယာနဉ္စ, ဒုက္ခဿု’ပသမော သိယာ.

ເພາະການຢູ່ຮ່ວມກັບນັກປາດທັງຫຼາຍ, ເພາະຄວາມພາກພຽນໃນພະສັດທຳ, ແລະ ເພາະການຂົ່ມອິນຊີທັງຫຼາຍ, ຄວາມສະຫງົບແຫ່ງທຸກເພິ່ງມີ.

အဘာဝကိစ္စော ကာရကဟေတု.

ອະພາວະກິດຈະກາຣະກະເຫດ (ເຫດຜູ້ເຮັດຜົນໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ຄື ຄວາມບໍ່ມີຢູ່)

၂၅၅. ‘‘ဓီရေဟိ’’စ္စာဒိ. [Pg.250] ဓီရေဟိ သပ္ပညေဟိ သဟ သံဝါသာ သံသဂ္ဂေန စ, သဒ္ဓမ္မဿ သမ္ဗုဒ္ဓဒေသိတဿ အဘိယောဂတော အဘျာသေန စ, ဣန္ဒြိယာနံ စက္ခာဒီနံ နိဂ္ဂဟေန ဝိသယပ္ပဝတ္တိနိရောဓရူပေန ဝိဇယေန စ ဟေတုနာ ဒုက္ခဿ ပဉ္စက္ခန္ဓသင်္ခတဿ အနုပ္ပာဒနိရောဓသင်္ခါတော ဥပသမော သိယာ ဘဝေယျာတိ အယံ အဘာဝကိစ္စော ကာရကဟေတု အနုပ္ပာဒနိရောဓသင်္ခါတဿ အဘာဝဿ ကာရဏတော.

໒໕໕. ອະທິບາຍຄຳວ່າ "Dhīrehi" ເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດ ຄື ການຢູ່ຮ່ວມ ຄື ການຄົບຫາກັບນັກປາດ ຄື ຜູ້ມີປັນຍາທັງຫຼາຍດ້ວຍ, ເພາະຄວາມພາກພຽນ ຄື ການຝຶກຝົນໃນພະສັດທຳ ທີ່ພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າສະແດງໄວ້ດ້ວຍ, ແລະ ເພາະການຂົ່ມ ຄື ການຊະນະອິນຊີທັງຫຼາຍ ມີຈັກຂຸນຊີເປັນຕົ້ນ ອັນມີຮູບແບບດັບການເປັນໄປໃນອາລົມດ້ວຍ, ຄວາມສະຫງົບ ຄື ຄວາມດັບໂດຍບໍ່ເກີດຂຶ້ນແຫ່ງທຸກ ອັນໄດ້ແກ່ປັນຈະຂັນ ເພິ່ງມີ ຄື ເພິ່ງເກີດຂຶ້ນ, ນີ້ຄື ອະພາວະກິດຈະກາຣະກະເຫດ ເພາະເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຄວາມບໍ່ມີຢູ່ ອັນໄດ້ແກ່ຄວາມດັບໂດຍບໍ່ເກີດຂຶ້ນ.

၂၅၅. ‘‘ဓီရေဟိ’’စ္စာဒိ. ဓီရေဟိ သဟ သံဝါသာ သမဂ္ဂဝါသေန စ, သဒ္ဓမ္မဿ ဗုဒ္ဓဒေသိတဿ အဘိယောဂတော နိရန္တရာဘျာသေန စ, ဣန္ဒြိယာနံ စက္ခုအာဒီနံ နိဂ္ဂဟေန ရူပါဒိအာရမ္မဏေသု သုဘာဒိဂ္ဂဟဏဿ နိဝါရဏေန စာတိ ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ ဒုက္ခဿ ခန္ဓာယတနာဒိကဿ ဥပသမော အနုပ္ပာဒနိရောဓော ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနံ ဝါ သိယာတိ. အဘိဏှသော ယောဂေါတိ ဝိဂ္ဂဟော. အဘာဝကိစ္စော ဒုက္ခဿ ဥပသမသင်္ခါတံ အသတ္တာကိစ္စံ ကတွာ ပဝတ္တော ကာရကဟေတု အဝိဇ္ဇမာနသင်္ခါတာယ အသတ္တာယ ဥပ္ပာဒနတော ဇနကဟေတု နာမ. အဘာဝေါ ကိစ္စမဿေတိ စ, ကာရကော စ သော ဟေတု စာတိ စ ဝါကျံ. ဘာဝကိစ္စောပိ ဝုတ္တဗျတိရေကတော ဉာယတိ.

໒໕໕. ຄຳວ່າ “ທີເຣຫິ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມສະຫງົບ (ຄວາມດັບບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກ ຫຼື ຄວາມດັບຂັນທະປະຣິນິບພານ) ແຫ່ງທຸກ ມີຂັນ ແລະ ອາຍະຕະນະ ເປັນຕົ້ນ ພຶງມີໄດ້ ດ້ວຍເຫດເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ເພາະການຢູ່ຮ່ວມກັນກັບນັກປາດທັງຫຼາຍ ແລະ ເພາະການຢູ່ຮ່ວມກັນຢ່າງສາມັກຄີ, ເພາະຄວາມພາກພຽນປະກອບເນືອງໆ ໃນພຣະສັດທຳ ທີ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າຊົງສະແດງແລ້ວ, ແລະ ເພາະການຂົ່ມອິນຊີທັງຫຼາຍ ມີຈັກຂຸເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍການຫ້າມການຍຶດຖືວ່າເປັນຂອງງາມເປັນຕົ້ນ ໃນອາຣົມມີຮູບເປັນຕົ້ນ. ວິເຄາະວ່າ “ອະພິຄັນຫະໂສ ໂຍໂກ” (ການປະກອບເນືອງໆ). ເຫດຜູ້ເຮັດ (ກາຣະກະເຫດ) ທີ່ເປັນໄປໂດຍການເຮັດກິດທີ່ບໍ່ມີຢູ່ ຄືຄວາມສະຫງົບແຫ່ງທຸກ ຈັດເປັນ “ຊະນະກະເຫດ” (ເຫດຜູ້ໃຫ້ເກີດ) ເພາະເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມບໍ່ມີຢູ່ ທີ່ເອີ້ນວ່າຄວາມບໍ່ປາກົດ. ປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ “ອະພາໂວ ກິດຈະມັດສະ” (ກິດຂອງເຫດນັ້ນ ຄືຄວາມບໍ່ມີ) ແລະ “ກາຣະໂກ ຈະ ໂສ ເຫຕຸ ຈະ” (ເຫດນັ້ນດ້ວຍ ເປັນຜູ້ເຮັດດ້ວຍ). ສ່ວນ “ພາວະກິດ” ກໍພຶງຊາບໄດ້ໂດຍທາງກົງກັນຂ້າມກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

၂၅၆.

໒໕໖.

မုနိန္ဒ စန္ဒသံဝါဒိ-ကန္တဘာဝေါပသောဘိနာ;

မုခေနေဝ သုဗောဓံ တေ, မနံ ပါပါဘိနိဿဋံ.

ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນິນທາ! ພຣະຫະລຶໄທ (ຈິດ) ຂອງພຣະອົງ ທີ່ສະຫຼັດອອກແລ້ວຈາກບາບ ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ງ່າຍ ດ້ວຍພຣະພັກ ທີ່ງົດງາມດ້ວຍຄວາມງາມອັນສະເໝີດ້ວຍພຣະຈັນນັ້ນເອງ.

ဘာဝကိစ္စော ဉာပကဟေတု.

ພາວະກິດ ຄື ຍາປະກະເຫດ (ເຫດຜູ້ເຮັດໃຫ້ຮູ້).

၂၅၆. ‘‘မုနိန္ဒိ’’စ္စာဒိ. မုနိန္ဒေတိ အာမန္တနံ. တေ တဝ စန္ဒသံဝါဒိနာ စန္ဒသဒိသေန ကန္တဘာဝေန ဥပသောဘိနာ သောဘမာနေန မုခေနေဝ ပါပေဟိ ရာဂါဒီဟိ အဘိနိဿဋံ ဗျပဂတံ မနံ စိတ္တံ သုဗောဓံ သုဋ္ဌု ဝိညာယတီတိ အယံ ဘာဝကိစ္စော ဉာပကဟေတု အဝဗောဓသတ္တာယ ဉာပနတော.

໒໕໖. ຄຳວ່າ “ມຸນິນທະ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ມຸນິນທະ” ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນ. ພຣະຫະລຶໄທ (ຈິດ) ຂອງພຣະອົງ ທີ່ສະຫຼັດອອກແລ້ວ ຄື ປາສະຈາກແລ້ວຈາກບາບທັງຫຼາຍ ມີຣາຄະເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ງ່າຍ ຄື ຮູ້ໄດ້ເປັນຢ່າງດີ ດ້ວຍພຣະພັກ ທີ່ງົດງາມ ຄື ຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍຄວາມງາມອັນສະເໝີດ້ວຍພຣະຈັນ ຄື ຄ້າຍຄືກັບພຣະຈັນນັ້ນເອງ; ນີ້ຄື ພາວະກິດ ທີ່ເປັນຍາປະກະເຫດ ເພາະເຮັດໃຫ້ຮູ້ເຖິງສະພາວະທີ່ຄວນຮູ້.

၂၅၆. ‘‘မုနိန္ဒ’’ဣစ္စာဒိ. ဟေ မုနိန္ဒ တေ တဝ စန္ဒသံဝါဒိကန္တဘာဝေါပသောဘိနာ စန္ဒကန္တဘာဝသဒိသေန ကန္တဘာဝေန သောဘမာနေန မုခေန မနံ တုယှံ စိတ္တံ ပါပါဘိနိဿဋံ ရာဂါဒီဟိ ကိလေသေဟိ နိက္ခန္တန္တိ သုဗောဓံ သုဋ္ဌု ဝိညာယတီတိ. ဣဟ မုခံ မနကန္တဘာဝသမ္ဗန္ဓေန သမန္နာဂတံ သယံ ဝိဇ္ဇမာနမေဝ ကိလေသာပဂမဿ အဝဗောဓသတ္တံ ဉာပေတီတိ ဘာဝကိစ္စော ဉာပကဟေတု နာမ ဇာတော. စန္ဒေန အဘေဒေါပစာရတော စန္ဒလာဝဏျေန သံဝါဒီ သဒိသောတိ စ, သော စ သော ကန္တဘာဝေါ စေတိ စ, တေန ဥပသောဘိတောတိ စ, ပါပေဟိ အဘိနိဿဋန္တိ စ ဝါကျံ.

໒໕໖. ຄຳວ່າ “ມຸນິນທະ” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນິນທາ! ພຣະຫະລຶໄທ (ຈິດ) ຂອງພຣະອົງ ທີ່ສະຫຼັດອອກແລ້ວ ຄື ອອກໄປແລ້ວຈາກກິເລດທັງຫຼາຍ ມີຣາຄະເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ງ່າຍ ຄື ຮູ້ໄດ້ເປັນຢ່າງດີ ດ້ວຍພຣະພັກ ທີ່ງົດງາມ ຄື ຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍຄວາມງາມອັນສະເໝີດ້ວຍພຣະຈັນ ຄື ຄ້າຍຄືກັບຄວາມງາມແຫ່ງພຣະຈັນ. ໃນທີ່ນີ້ ພຣະພັກ ເຊິ່ງປະກອບດ້ວຍຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບຄວາມງາມແຫ່ງພຣະຫະລຶໄທ ເມື່ອປາກົດຢູ່ເອງ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຮູ້ເຖິງສະພາວະທີ່ຄວນຮູ້ ຄືຄວາມປາສະຈາກກິເລດ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ພາວະກິດ ຍາປະກະເຫດ”. ປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ: “ຈັນເທນະ ອະເພໂທປະຈາຣະໂຕ ຈັນທະລາວັນເຍນະ ສັງວາທີ” (ຊື່ວ່າ ສັງວາທີ ເພາະຄ້າຍຄືກັບຄວາມງາມແຫ່ງພຣະຈັນ ໂດຍການອຸປະມາວ່າບໍ່ຕ່າງກັນ), “ໂສ ຈະ ໂສ ກັນຕະພາໂວ ຈະ” (ຄວາມງາມນັ້ນດ້ວຍ ເປັນຄວາມງາມນັ້ນດ້ວຍ), “ເຕນະ ອຸປະໂສພິໂຕ” (ງົດງາມແລ້ວດ້ວຍຄວາມງາມນັ້ນ), ແລະ “ປາເພຫິ ອະພິນິດສະຕັງ” (ສະຫຼັດອອກແລ້ວຈາກບາບທັງຫຼາຍ).

၂၅၇.

໒໕໗.

သာဓုဟတ္ထာရဝိန္ဒာနိ, သင်္ကောစယတိတေ ကထံ;

မုနိန္ဒ စရဏဒွန္ဒ-ရာဂဗာလာတပေါ ဖုသံ.

ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນິນທາ! ແສງແດດອ່ອນ ຄື ຣາຄະ (ຄວາມແດງ) ແຫ່ງພຣະບາດທັງສອງຂອງພຣະອົງ ເມື່ອຖືກຕ້ອງ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ມືອັນປະເສີດ ຄື ດອກບົວຂອງສາທຸຊົນທັງຫຼາຍ ຫຸບລົງໄດ້ແນວໃດ?

အယုတ္တကာရီ စိတ္တဟေတု.

ອະຍຸດຕະກາຣີ ຈິດຕະເຫດ (ເຫດທາງຈິດທີ່ເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ສົມຄວນ).

၂၅၇. ‘‘သာဓု’’ဣစ္စာဒိ. မုနိန္ဒ တေ စရဏာနံ ဒွန္ဒဿ ရာဂေါ ဗာလော စ သော အာတပေါ စေတိ ရာဂဗာလာတပေါ တရုဏကိရဏသမူဟော လောဟိတတ္တာဒိနာ သာဓူနံ ဟတ္ထာရဝိန္ဒာနိ ကန္တာဒိနာ ဖုသံ ဝိသာရိတ္တေနာ’မသန္တော ကထံ သင်္ကောစယတိ မကုလယတိ, အဉ္ဇလိပဏာမဗန္ဓေန အယုတ္တမေတံ. ဗာလာတပေါ ဟိ ပဒုမာနမုမ္မီလနဟေတု, အယံ တု အပုဗ္ဗော ဗာလာတပေါ ယော ပဒုမာနိ နိမီလေတီတိ အနုစိတကာရိယကာရဏာ အယုတ္တကာရီ စိတ္တဟေတု, ဧဝံဝိဓော ဝိညေယျော ဘာဝကိစ္စတ္တေပီတိ.

໒໕໗. ຄຳວ່າ “ສາທຸ” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນິນທາ! ແສງແດດອ່ອນ ຄື ຣາຄະ (ຄວາມແດງ) ແຫ່ງພຣະບາດທັງສອງຂອງພຣະອົງ ຄື ກຸ່ມລັງສີອ່ອນໆ ເພາະຄວາມມີສີແດງເປັນຕົ້ນ ເມື່ອຖືກຕ້ອງ ຄື ສຳຜັດດ້ວຍການແຜ່ໄປ ເຊິ່ງມືອັນປະເສີດ ຄື ດອກບົວຂອງສາທຸຊົນທັງຫຼາຍ ເພາະຄວາມງາມເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຫຸບລົງ ຄື ເຮັດໃຫ້ຕູມລົງ ດ້ວຍການປະນົມມືໄຫວ້ໄດ້ແນວໃດ? ນີ້ເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ສົມຄວນເລີຍ. ເພາະວ່າ ແສງແດດອ່ອນ ຍ່ອມເປັນເຫດໃຫ້ດອກບົວບານ, ແຕ່ແສງແດດອ່ອນນີ້ ເປັນສິ່ງທີ່ແປກປະຫຼາດ ເພາະເຮັດໃຫ້ດອກບົວຫຸບລົງ; ເພາະເຫດທີ່ເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ສົມຄວນນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ອະຍຸດຕະກາຣີ ຈິດຕະເຫດ”, ເຖິງແມ່ນໃນພາວະກິດ ກໍພຶງຊາບໂດຍທຳນອງນີ້.

၂၅၇. ‘‘သာဓု’’ဣစ္စာဒိ. ဟေ မုနိန္ဒ တေ တဝ စရဏဒွန္ဒရာဂဗာလာတပေါ ပါဒယုဂဠဿ အရုဏဝဏ္ဏသင်္ခတအဘိနဝသူရိယကိရဏော သာဓုဟတ္ထာရဝိန္ဒာနိ သုဇနာနံ ကရပဒုမာနိ ဖုသံ အတ္တနော သဗ္ဗဗျာပိတ္တာ ဖုသန္တော ကထံ သင်္ကောစယတိ ကရသမ္ပုဋရူပေန မကုလယတီတိ. ဗာလာတပေါ နာမ ပဒုမဝိကသနံ ဝိနာ သင်္ကောစနံ န ကရောတိ, ဧသော အာတပေါ အစ္ဆရိယော ဝိစိတ္တောတိ ဂမျမာနတ္တာ အယုတ္တသင်္ကောစသတ္တာကရဏတော အယံ အယုတ္တကာရီ စိတ္တဟေတု [Pg.252] နာမ. အယုတ္တံ ကရောတီတိ စ, စိတ္တဉ္စ တံ ဟေတု စာတိ စ ဝါကျံ.

໒໕໗. ຄຳວ່າ “ສາທຸ” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນິນທາ! ແສງແດດອ່ອນ ຄື ຣາຄະ (ความແດງ) ແຫ່ງພຣະບາດທັງສອງຂອງພຣະອົງ ຄື ແສງຕາເວັນໃໝ່ ທີ່ນັບວ່າເປັນສີອະລຸນແຫ່ງພຣະບາດທັງສອງ ເມື່ອຖືກຕ້ອງ ຄື ສຳຜັດດ້ວຍການແຜ່ໄປທົ່ວຂອງຕົນ ເຊິ່ງມືອັນປະເສີດ ຄື ດອກບົວຂອງສາທຸຊົນທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຫຸບລົງ ຄື ເຮັດໃຫ້ຕູມລົງໃນລັກສະນະຂອງການປະນົມມືໄດ້ແນວໃດ? ຂຶ້ນຊື່ວ່າ ແສງແດດອ່ອນ ຍ່ອມບໍ່ເຮັດໃຫ້ດອກບົວຫຸບລົງ ນອກຈາກຈະເຮັດໃຫ້ບານ, ແຕ່ແສງແດດນີ້ ເປັນສິ່ງທີ່ໜ້າອັດສະຈັນ ແລະ ວິຈິດ ເພາະເຮັດໃຫ້ເກີດການຫຸບລົງທີ່ບໍ່ສົມຄວນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ອະຍຸດຕະກາຣີ ຈິດຕະເຫດ”. ປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ: “ອະຍຸດຕັງ ກະໂຣຕິ” (ເຮັດສິ່ງທີ່ບໍ່ສົມຄວນ) ແລະ “ຈິດຕັນຈະ ຕັງ ເຫຕຸ ຈະ” (ເຫດນັ້ນເປັນຈິດດ້ວຍ ເປັນເຫດດ້ວຍ).

၂၅၈.

໒໕໘.

သင်္ကောစယန္တိ ဇန္တူနံ, ပါဏိပင်္ကေရုဟာနိ’ဟ;

မုနိန္ဒစရဏဒွန္ဒ-နခစန္ဒာန’မံသဝေါ.

ໃນໂລກນີ້, ລັງສີທັງຫຼາຍແຫ່ງພຣະນຂะ (ເລັບ) ອັນເປັນດັ່ງພຣະຈັນ ທີ່ພຣະບາດທັງສອງຂອງພຣະມຸນິນທາ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ມືອັນເປັນດັ່ງດອກບົວຂອງສັດທັງຫຼາຍ ຫຸບລົງໄດ້.

ယုတ္တကာရီ စိတ္တဟေတု.

ຍຸດຕະກາຣີ ຈິດຕະເຫດ (ເຫດທາງຈິດທີ່ເຮັດສິ່ງທີ່ສົມຄວນ).

၂၅၈. ‘‘သင်္ကောစယန္တိ’’စ္စာဒိ. မုနိန္ဒဿ ပါဒါနံ ဒွန္ဒေ နခါ ဧဝ စန္ဒာ ကန္တာဒိနာ တေသံ အံသဝေါ ကိရဏာ ဣဟ လောကေ ဇန္တူနံ သတ္တာနံ ပါဏယော ဧဝ ပင်္ကေရုဟာနိ ကန္တာဒိနာ သင်္ကောစယန္တိ ပဏာမကရဏသမ္ပုဋရူပေန မိလီယန္တီတိ ယုတ္တကာရီ စိတ္တဟေတု စန္ဒတော ပင်္ကဇသင်္ကောစဿ ဥစိတတ္တာ. ဝုတ္တနယေပီတိ.

໒໕໘. ຄຳວ່າ “ສັງໂກຈະຍັນຕິ” ເປັນຕົ້ນ. ເລັບທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ ເປັນດັ່ງພຣະຈັນ ທີ່ພຣະບາດທັງສອງຂອງພຣະມຸນິນທາ ເພາະຄວາມງາມເປັນຕົ້ນ, ລັງສີ ຄື ແສງຂອງພຣະຈັນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ມືທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ ເປັນດັ່ງດອກບົວຂອງສັດທັງຫຼາຍໃນໂລກນີ້ ເພາະຄວາມງາມເປັນຕົ້ນ ຫຸບລົງ ຄື ຫຸບເຂົ້າໃນລັກສະນະຂອງການປະນົມມືໄຫວ້; ນີ້ຊື່ວ່າ “ຍຸດຕະກາຣີ ຈິດຕະເຫດ” ເພາະການທີ່ດອກບົວຫຸບລົງຍ້ອນແສງຈັນນັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ສົມຄວນແລ້ວ. ແມ້ໃນທຳນອງທີ່ກ່າວມາແລ້ວກໍຄືກັນ.

၂၅၈. ‘‘သင်္ကော’’ဣစ္စာဒိ. မုနိန္ဒစရဏဒွန္ဒနခစန္ဒာနံ သမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါဒဒွန္ဒေ နခါဝလိသင်္ခါတာနံ စန္ဒာနံ အံသဝေါ ရံသယော ဣဟ လောကေ ဇန္တူနံ ပါဏိပင်္ကေရုဟာနိ သင်္ကောစယန္တိ ကရသမ္ပုဋာကာရေန သင်္ကောစယန္တိ မကုလံ ကရောန္တီတိ. စန္ဒကိရဏေဟိ ကတ္တဗ္ဗာယ ဧဝ ပဒုမသင်္ကောစသတ္တာယ ကတတ္တာ စ, ပကတိစန္ဒကိရဏကတ္တဗ္ဗကိစ္စဿ စန္ဒမရီစိသမာနအညာဒိဋ္ဌပုဗ္ဗဝိစိတြအံသူဟိ ကတတ္တာ စ အယံ ယုတ္တကာရီ စိတ္တဟေတု နာမ. ပါဏယော စ တေ ပင်္ကေရုဟာနိ စေတိ စ, မုနိန္ဒဿ စရဏဒွန္ဒမိတိ စ, တသ္မိံ နခါနီတိ စ, တေဝ စန္ဒာတိ စ ဝါကျံ.

໒໕໘. ຄຳວ່າ “ສັງໂກ” ເປັນຕົ້ນ. ລັງສີທັງຫຼາຍແຫ່ງພຣະນຂະ (ເລັບ) ອັນເປັນດັ່ງພຣະຈັນ ທີ່ພຣະບາດທັງສອງຂອງພຣະມຸນິນທາ ຄື ລັງສີທັງຫຼາຍແຫ່ງພຣະຈັນ ທີ່ນັບວ່າເປັນແຖວແຫ່ງເລັບ ທີ່ພຣະບາດທັງສອງຂອງພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ມືອັນເປັນດັ່ງດອກບົວຂອງສັດທັງຫຼາຍໃນໂລກນີ້ ຫຸບລົງ ຄື ເຮັດໃຫ້ຫຸບລົງໃນລັກສະນະຂອງການປະນົມມື ເຮັດໃຫ້ຕູມເຂົ້າ. ເພາະຄວາມທີ່ດອກບົວຫຸບລົງ ເຊິ່ງເປັນກິດທີ່ຄວນເຮັດດ້ວຍແສງຈັນນັ້ນ ໄດ້ຖືກເຮັດແລ້ວ, ແລະ ເພາະກິດທີ່ຄວນເຮັດດ້ວຍແສງຈັນຕາມປົກກະຕິ ໄດ້ຖືກເຮັດແລ້ວດ້ວຍລັງສີອັນວິຈິດ ທີ່ບໍ່ເຄີຍເຫັນມາກ່ອນ ເຊິ່ງສະເໝີດ້ວຍແສງຈັນ, ເພາະສະນັ້ນ ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ຍຸດຕະກາຣີ ຈິດຕະເຫດ”. ປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ: “ປານະໂຍ ຈະ ເຕ ປັງເກຣຸຫານິ ຈະ” (ມືທັງຫຼາຍດ້ວຍ ເປັນດອກບົວທັງຫຼາຍດ້ວຍ), “ມຸນິນທັດສະ ຈະຣະນັດວັນທັງ” (ພຣະບາດທັງສອງຂອງພຣະມຸນິນທາ), “ຕັສມິງ ນະຂານິ” (ເລັບທັງຫຼາຍໃນພຣະບາດທັງສອງນັ້ນ), ແລະ “ເຕວະ ຈັນທາ” (ເລັບເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ ເປັນພຣະຈັນ).

၂၅၉.

໒໕໙.

ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ပဒတ္ထာနံ, အနုဒ္ဒေသော ယထာက္ကမံ;

သင်္ချာန’မိတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ, ယထာသင်္ချံ ကမောပိ စ.

ການສະແດງຕາມລຳດັບ ຂອງສິ່ງທັງຫຼາຍ ທີ່ໄດ້ສະແດງໄວ້ກ່ອນແລ້ວ ຕາມລຳດັບ ທ່ານເອີ້ນວ່າ “ສັງຂະຍານະ” ບາງ, “ຍະຖາສັງຂະຍະ” ບາງ, ແລະ “ຄະມະ” ບາງ.

၂၅၉. ကမံ ဝိဝရိတုမုပက္ကမတိ ‘‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌာန’’မိစ္စာဒိ. ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာနံ ပဒတ္ထာနံ ဝတ္ထူနံ ကေသဉ္စိ ယထာက္ကမံ ဥဒ္ဒေသက္ကမာနတိက္ကမေန [Pg.253] အနုဒ္ဒေသော ပုန အတ္ထန္တရနိဒ္ဒေသနယေန အနုကထနံ ‘‘သင်္ချာန’’မိတျပိ စ, ‘‘ယထာသင်္ချ’’မိတျပိ စ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဝုတ္တံ. ဝိဓေယျတ္တာ တေသံ ပဓာနတ္တမိတိ တဒပေက္ခာယ နပုံသကတ္တံ, အနုဝဒိတဗ္ဗတ္တာနုဒ္ဒေသဿာပ္ပဓာနတ္တမိတိ န ပုလ္လိင်္ဂပရိဂ္ဂဟော. ‘‘ကမော’’ဣစ္စပိ နိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ လိင်္ဂဝိပရိဏာမော.

໒໕໙. ພຣະອາຈານເລີ່ມຕົ້ນອະທິບາຍ “ຄະມະ” (ລຳດັບ) ດ້ວຍຄຳວ່າ “ອຸດທິດຖານັງ” ເປັນຕົ້ນ. ການສະແດງຕາມລຳດັບ ຄື ການກ່າວຊ້ຳອີກ ໂດຍວິທີການສະແດງເນື້ອຄວາມອື່ນ ໂດຍບໍ່ລ່ວງລຳດັບແຫ່ງການສະແດງ ຂອງສິ່ງທັງຫຼາຍ ຄື ເນື້ອຄວາມບາງຢ່າງ ທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ກ່ອນແລ້ວ ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ “ສັງຂະຍານະ” ບາງ, “ຍະຖາສັງຂະຍະ” ບາງ. ເພາະຄວາມທີ່ຄຳເຫຼົ່ານັ້ນເປັນວິເທຍະ (ສິ່ງທີ່ຄວນສະແດງ) ຈຶ່ງມີຄວາມສຳຄັນ, ເພາະສະນັ້ນ ເມື່ອເພັ່ງເຖິງຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນນະປຸງສະກະລິງ, ສ່ວນການສະແດງຕາມລຳດັບ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຄວນກ່າວຕາມ ຈຶ່ງບໍ່ມີຄວາມສຳຄັນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຖືເອົາປຸລລິງ. ແມ້ຄຳວ່າ “ຄະໂມ” ກໍມີການປ່ຽນແປງລິງ ໂດຍສະແດງໄວ້ວ່າ “ນິດທິດໂຖ” (ເປັນປຸລລິງ).

၂၅၉. ဣဒါနိ ကမာလင်္ကာရံ ဥဒ္ဒိသတိ ‘‘ဥဒ္ဒိဋ္ဌာန’’မိစ္စာဒိနာ. ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ပဌမကထိတာနံ ပဒတ္ထာနံ ယထာက္ကမံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌက္ကမမနတိက္ကမ္မ အနုဒ္ဒေသော အတ္ထန္တရံ နိဿာယ ပုနကထနံ ‘‘သင်္ချာန’’မိတိ စ, ‘‘ယထာသင်္ချ’’မိတိ စ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ, ကမောပိ စ နိဒ္ဒိဋ္ဌော. ဧတ္ထ ပသိဒ္ဓံ အနုဒ္ဒေသံ ပုဗ္ဗဒ္ဓေန အနုဝဒိတွာ အပ္ပသိဒ္ဓံ ကမမ္ပိ ကမပရိယာယံ သင်္ချာနယထာသင်္ချဒွယမ္ပိ အပရဒ္ဓေန ဝိဒဓာတိ. ဧတ္ထ ဝိဓာတဗ္ဗံ ဒဿေတုံ အနုဝါဒဿ အာဟရိယမာနတ္တာ အနုဝါဒေါ အပ္ပဓာနော, ဝိဓာတဗ္ဗော ပဓာနော. ယဉှိ ဝိဓာတဗ္ဗံ, တံ ပဓာနံ, ဣတရမပ္ပဓာနန္တိ ဣမိနာ ကာရဏေန ဝုစ္စတိ. တသ္မာ ‘‘နိဒ္ဒိဋ္ဌ’’န္တိ ‘‘သင်္ချာနံ, ယထာသင်္ချ’’န္တိ ဒွယံ အပေက္ခာယ (တဿ အပ္ပဓာနတ္တာ) နပုံသကံ ဟောတိ. ‘‘ကမော’’တိ အပေက္ခာယ ‘‘နိဒ္ဒိဋ္ဌော’’တိ ပုလ္လိင်္ဂေါ ဟောတိ. အပ္ပဓာနော အနုဒ္ဒေသောတိ နာပေက္ခတိ. ကမမနတိက္ကမ္မာတိ စ, သင်္ချာယ အနဘိက္ကမောတိ စ ဝါကျံ.

໒໕໙. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານສະແດງ “ຄະມາລັງການ” (ປະດັບດ້ວຍລຳດັບ) ດ້ວຍຄຳວ່າ “ອຸດທິດຖານັງ” ເປັນຕົ້ນ. ການສະແດງຕາມລຳດັບ ຄື ການກ່າວຊ້ຳອີກ ໂດຍອາໄສເນື້ອຄວາມອື່ນ ໂດຍບໍ່ລ່ວງລຳດັບແຫ່ງການສະແດງ ຂອງສິ່ງທັງຫຼາຍ ທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ກ່ອນແລ້ວ ທ່ານສະແດງໄວ້ວ່າ “ສັງຂະຍານະ” ບາງ, “ຍະຖາສັງຂະຍະ” ບາງ, ແລະ ແມ້ແຕ່ “ຄະມະ” ກໍຖືກສະແດງໄວ້ຄືກັນ. ໃນທີ່ນີ້ ພຣະອາຈານກ່າວຕາມການສະແດງຕາມລຳດັບ ທີ່ປາກົດຊັດເຈນ ດ້ວຍເຄິ່ງຄາຖາທຳອິດ ແລ້ວຈຶ່ງກຳນົດ “ຄະມະ” ແມ້ແຕ່ຄຳທີ່ເປັນໄວພົດຂອງຄະມະ ຄື “ສັງຂະຍານະ” ແລະ “ຍະຖາສັງຂະຍະ” ທັງສອງ ດ້ວຍເຄິ່ງຄາຖາຫຼັງ. ເພາະການນຳເອົາຄຳກ່າວຕາມມາສະແດງ ເພື່ອສະແດງສິ່ງທີ່ຄວນກຳນົດ, ຄຳກ່າວຕາມຈຶ່ງບໍ່ສຳຄັນ, ສ່ວນສິ່ງທີ່ຄວນກຳນົດເປັນສິ່ງສຳຄັນ. ເພາະວ່າ ສິ່ງໃດທີ່ຄວນກຳນົດ ສິ່ງນັ້ນເປັນສິ່ງສຳຄັນ, ສ່ວນສິ່ງອື່ນບໍ່ສຳຄັນ ດ້ວຍເຫດນີ້ຈຶ່ງກ່າວໄວ້. ເພາະສະນັ້ນ ຄຳວ່າ “ນິດທິດຖັງ” ຈຶ່ງເປັນນະປຸງສະກະລິງ ເພາະເພັ່ງເຖິງຄຳທັງສອງ ຄື “ສັງຂະຍານັງ” ແລະ “ຍະຖາສັງຂະຍັງ” (ເພາະຄວາມທີ່ຄຳນັ້ນບໍ່ສຳຄັນ). ສ່ວນຄຳວ່າ “ນິດທິດໂຖ” ເປັນປຸລລິງ ເພາະເພັ່ງເຖິງຄຳວ່າ “ຄະໂມ”. ສ່ວນການສະແດງຕາມລຳດັບ ທີ່ບໍ່ສຳຄັນ ຍ່ອມບໍ່ເພັ່ງເຖິງ. ປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ: “ຄະມະມະນະຕິກກຳມະ” (ບໍ່ລ່ວງລຳດັບ) ແລະ “ສັງຂະຍາຍະ ອະນະພິກກະໂມ” (ບໍ່ກ້າວລ່ວງການນັບ).

၂၆၀.

໒໖໐.

အာလာပဟာသလီလာဟိ, မုနိန္ဒ ဝိဇယာ တဝ;

ကောကိလာ ကုမုဒါနိ စော-ပသေဝန္တေ ဝနံ ဇလံ.

ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນິນທາ! ເພາະໄຊຊະນະຂອງພຣະອົງ ດ້ວຍພຣະດຳລັດ, ພຣະສະຫຼຸຍ (ການຍິ້ມ) ແລະ ພຣະອາກາດອັນສະຫງ່າງາມ, ນົກດຸດເຫວົ່າ ແລະ ດອກບົວຫຼວງທັງຫຼາຍ ຍ່ອມອາໄສປ່າ ແລະ ນ້ຳ ຕາມລຳດັບ.

၂၆၀. တမုဒါဟရတိ ‘‘အာလာပိ’’စ္စာဒိနာ. မုနိန္ဒ တဝ အာလာပဟာသာ စ တေသံ လီလာဟိ, ဥဒ္ဒေသောယံ. ဝိဇယာ ကောကိလကုမုဒါနံ ပရာဘဝေန ကောကိလာ ကရဝီကာ ကုမုဒါနိ စ, ယထောဒ္ဒေသမနုဒ္ဒေသောယံ ဝုတ္တာပေက္ခာယ. ဝက္ခမာနာပေက္ခာယ တု အယမ္ပိ ဥဒ္ဒေသောဝ, ‘‘ကောကိလာ ဝနံ, ကုမုဒါနိ ဇလ’’မိတိ ယထောဒ္ဒေသမနုဒ္ဒေသောယံ. ဥပသေဝန္တေ ဣဝ နိဿယန္တိ မညေ. ဣတိ ဝတ္ထုတော ဧဝ သမ္ဘဝေါ ဣဝေတိ [Pg.254] ပရိကပ္ပတေ. ယဇ္ဇေဝံ ပရိကပ္ပနာယ ကထံ ယထာသင်္ချန္တိ စေ? အတြောစ္စတေ – ယတ္ထာလင်္ကာရန္တရမပိ ပတီယတေ. တတ္ထုဒ္ဒေသာနုရူပါနုဒ္ဒေသသမ္ဘဝေ သင်္ချာနမေဝါလင်္ကာရော ဝေါဟရီယတေ တဿေဝ မုချတော ဝတ္တုမိစ္ဆိတတ္တာ. ယတ္ထာလင်္ကာရန္တရံ န ဂမျတေ, တတ္ထ အစ္စန္တမေဝ ကမောတိ ဝိညေယျံ.

໒໖໐. ພຣະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນແຫ່ງຄະມານັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ອາລາປະ” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນິນທາ! ດ້ວຍພຣະດຳລັດ ແລະ ພຣະສະຫຼຸຍ (ການຍິ້ມ) ຂອງພຣະອົງ ແລະ ດ້ວຍພຣະອາກາດອັນສະຫງ່າງາມຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ; ນີ້ຄື “ອຸດເທດ” (ການສະແດງໄວ້ກ່ອນ). ເພາະຄວາມພ່າຍແພ້ແຫ່ງນົກດຸດເຫວົ່າ ແລະ ດອກບົວຫຼວງທັງຫຼາຍ ຍ້ອນໄຊຊະນະ, ນົກດຸດເຫວົ່າ ຄື ນົກກາຣະວິກ ແລະ ດອກບົວຫຼວງທັງຫຼາຍ; ນີ້ຄື “ອະນຸດເທດ” (ການສະແດງຕາມລຳດັບ) ຕາມອຸດເທດ ເພາະເພັ່ງເຖິງຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ແຕ່ເມື່ອເພັ່ງເຖິງຄຳທີ່ຈະກ່າວຕໍ່ໄປ ແມ້ຄຳນີ້ກໍເປັນອຸດເທດນັ້ນເອງ, ຄຳວ່າ “ນົກດຸດເຫວົ່າ ອາໄສປ່າ, ດອກບົວຫຼວງ ອາໄສນ້ຳ” ນີ້ຄື ອະນຸດເທດ ຕາມອຸດເທດ. ຄຳວ່າ “ອຸປະເສວັນເຕ” ຄື ອາໄສຢູ່ ຂ້າພະເຈົ້າເຂົ້າໃຈວ່າເປັນຢ່າງນັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ຄວາມປາກົດແຫ່ງຄວາມຈິງນັ້ນເອງ ຈຶ່ງຖືກຈິນຕະນາການວ່າເປັນດັ່ງນັ້ນ. ຫາກຖາມວ່າ: ຖ້າເປັນການຈິນຕະນາການຢ່າງນັ້ນ ຈະເປັນຍະຖາສັງຂະຍະໄດ້ແນວໃດ? ຕອບໃນທີ່ນີ້ວ່າ: ໃນບ່ອນໃດທີ່ແມ້ອະລັງການອື່ນກໍປາກົດຢູ່, ໃນບ່ອນນັ້ນ ເມື່ອມີການສະແດງຕາມລຳດັບ ທີ່ສອດຄ່ອງກັບການສະແດງໄວ້ກ່ອນ, ທ່ານຍ່ອມເອີ້ນວ່າ “ສັງຂະຍານະລັງການ” ນັ້ນເອງ ເພາະປະສົງຈະກ່າວເຖິງສິ່ງນັ້ນເປັນຫຼັກ. ສ່ວນໃນບ່ອນໃດທີ່ບໍ່ປາກົດອະລັງການອື່ນ, 在ບ່ອນນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າເປັນ “ຄະມະ” ໂດຍສ່ວນດຽວ.

၂၆၀. ဥဒါဟရတိ ‘‘အာလာပိ’’စ္စာဒိနာ. ဟေ မုနိန္ဒ တေ တဝ အာလာပဟာသလီလာဟိ မဓုရသရလီလာဟိ သဒ္ဓိံ မန္ဒဟသိတလီလာဟိ သဉ္ဇာတာ ဝိဇယာ ဇယဟေတု ကောကိလာ ကရဝီကာ စ ကုမုဒါနိ ကေရဝါနိ စ ဝနံ ဇလဉ္စ ကမေန ဥပသေဝန္တေ ဣဝ နိဿယံ ကရောန္တီတိ မညေတိ. ဧတ္ထ ‘‘အာလာပဟာသလီလာဟီ’’တိ ဥဒ္ဒေသော, ‘‘ကောကိလာ ကုမုဒါနီ’’တိ ဝုတ္တာပေက္ခာယ အနုဒ္ဒေသော, ‘‘ဝနံ ဇလ’’န္တိ ဝက္ခမာနာပေက္ခာယ ဥဒ္ဒေသောဝ ဟောတိ, တတွတော ဤဒိသဝိဇယေန ကောကိလာဒီနံ ဝနာဒိနိဿယကာရဏာဘာဝတော ဣဝသဒ္ဒပယောဂေန နိဒ္ဒိဋ္ဌော. ဧဝံ သတိ အယံ ပရိကပ္ပနာ န ဘဝတိ. ကသ္မာ? နာနာလင်္ကာရသန္နိပါတေ သတိ ယော ယော အလင်္ကာရော ဝတ္တုနာ ဣစ္ဆိတော, တဿေဝ မုချတော ဝေါဟရီယမာနတ္တာ. ဧဝံ ပရိကပ္ပနာလင်္ကာရသံသဂ္ဂေ သတိပိ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန ဒဿိတဿ အနုဒ္ဒေသဿ မုချတ္တာ အယံ ကမာလင်္ကာရော နာမ. ဤဒိသညမ္ပိ ဧဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အာလာပေါ စ ဟာသော စေတိ စ, တေသံ လီလာယောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໖໐. ພຣະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ອາລາປະ” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນິນທາ! ເພາະໄຊຊະນະ ຄື ເຫດແຫ່ງໄຊຊະນະ ທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ດ້ວຍພຣະອາກາດອັນສະຫງ່າງາມແຫ່ງພຣະດຳລັດ ແລະ ພຣະສະຫຼຸຍ (ການຍິ້ມ) ຄື ດ້ວຍພຣະອາກາດອັນສະຫງ່າງາມແຫ່ງພຣະດຳລັດອັນໄພເລາະ ພ້ອມກັບພຣະອາກາດອັນສະຫງ່າງາມແຫ່ງການຍິ້ມແຍ້ມຂອງພຣະອົງ, ນົກດຸດເຫວົ່າ ຄື นົກກາຣະວິກ ແລະ ດອກບົວຫຼວງທັງຫຼາຍ ຍ່ອມອາໄສປ່າ ແລະ ນ້ຳ ຕາມລຳດັບ ຂ້າພະເຈົ້າເຂົ້າໃຈວ່າເປັນການເຮັດທີ່ພຶ່ງ. ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ “ອາລາປະຫາສະລີລາຫິ” ເປັນອຸດເທດ, ຄຳວ່າ “ໂກກιລາ ກຸມຸດານິ” ເປັນອະນຸດເທດ ເພາະເພັ່ງເຖິງຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ, ຄຳວ່າ “ວະນັງ ຊະລັງ” ເປັນອຸດເທດນັ້ນເອງ ເພາະເພັ່ງເຖິງຄຳທີ່ຈະກ່າວຕໍ່ໄປ, ໂດຍຄວາມເປັນຈິງ ເພາະບໍ່ມີເຫດທີ່ນົກດຸດເຫວົ່າເປັນຕົ້ນ ຈະຕ້ອງອາໄສປ່າເປັນຕົ້ນ ຍ້ອນໄຊຊະນະເຊັ່ນນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງສະແດງໄວ້ດ້ວຍການໃຊ້ຄຳວ່າ “ອິວະ” (ດັ່ງກັບ). ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້ ການຈິນຕະນາການນີ້ຈຶ່ງບໍ່ມີ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ເມື່ອມີການປະຊຸມກັນແຫ່ງອະລັງການຕ່າງໆ, ອະລັງການໃດທີ່ຜູ້ກ່າວປະສົງ, ທ່ານຍ່ອມເອີ້ນເອົາອະລັງການນັ້ນເປັນຫຼັກ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີການກ່ຽວຂ້ອງກັບປະຣິກັບປານະລັງການ (ການຈິນຕະນາການ) ຢ່າງນີ້ກོຕາມ, ແຕ່ເພາະຄວາມທີ່ອະນຸດເທດ ທີ່ສະແດງໄວ້ຕາມລຳດັບແຫ່ງອຸດເທດນັ້ນ ເປັນສິ່ງສຳຄັນ, ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ຄະມາລັງການ”. ແມ້ອະລັງການອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ກໍພຶງເຫັນໂດຍທຳນອງນີ້ເອງ. ວິເຄາະວ່າ: “ອາລາໂປ ຈະ ຫາໂສ ຈະ” (ພຣະດຳລັດດ້ວຍ ພຣະສະຫຼຸຍດ້ວຍ) ແລະ “ເຕສັງ ລີລາຍະ” (ດ້ວຍພຣະອາກາດອັນສະຫງ່າງາມຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ).

၂၆၁.

໒໖໑.

သိယာ ပိယတရံ နာမ, အတ္ထရူပဿ ကဿစိ;

ပိယဿာ’တိသယေနေ’ကံ, ယံ ဟောတိ ပဋိပါဒနံ.

ການສະແດງເນື້ອຄວາມໃດໜຶ່ງ ທີ່ເປັນທີ່ຮັກຢ່າງຍິ່ງ ໂດຍຄວາມເປັນທີ່ຮັກຢ່າງຍິ່ງ ພຽງຢ່າງດຽວ ນັ້ນຊື່ວ່າ “ປິຍະຕະຣະລັງການ” (ການປະດັບດ້ວຍສິ່ງທີ່ເປັນທີ່ຮັກຍິ່ງ).

၂၆၁. ပိယတရမာဟရတိ ‘‘သိယာ’’ဣစ္စာဒိနာ. အတိသယေန ပိယဿ ကဿစိ အတ္ထရူပဿ အဘိဓေယျသဘာဝဿ ယံ ပဋိပါဒနမာချာနံ ဟောတိ, ဧတံ ပိယတရံ နာမ သိယာ.

໒໖໑. ພຣະອາຈານສະແດງປິຍະຕະຣະລັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ສິຍາ” ເປັນຕົ້ນ. ການສະແດງ ຄື ການກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມໃດໜຶ່ງ ຄື ສະພາວະທີ່ຄວນກ່າວເຖິງ ທີ່ເປັນທີ່ຮັກຢ່າງຍິ່ງ, ນັ້ນພຶງຊື່ວ່າ “ປິຍະຕະຣະລັງການ”.

၂၆၁. ဣဒါနိ [Pg.255] ပိယတရာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘သိယာ’’ဣစ္စာဒိနာ, အတိသယေန ပိယဿ ကဿစိ အတ္ထရူပဿ အဘိဓေယျသဘာဝဿ ယံ ပဋိပါဒနံ ကထနံ ဟောတိ, ဧတံ ပဋိပါဒနံ ပိယတရံ နာမ ပိယတရာလင်္ကာရော နာမ ဟောတိ. အတိသယေန ပိယန္တိ စ, အတ္ထော ဧဝ ရူပံ သဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ.

໒໖໑. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານສະແດງປິຍະຕະຣະລັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ສິຍາ” ເປັນຕົ້ນ. ການສະແດງ ຄື ການກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມໃດໜຶ່ງ ຄື ສະພາວະທີ່ຄວນກ່າວເຖິງ ທີ່ເປັນທີ່ຮັກຢ່າງຍິ່ງ, ການສະແດງນັ້ນ ຊື່ວ່າ “ປິຍະຕະຣະລັງການ” ຄື ເປັນອະລັງການທີ່ຊື່ວ່າປິຍະຕະຣະ. ປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ: “ອະຕິສະເຍນະ ປິຍັງ” (ເປັນທີ່ຮັກຢ່າງຍິ່ງ) ແລະ “ອັດໂຖ ເອວະ ຣູປັງ ສະພາໂວ” (ເນື້ອຄວາມນັ້ນເອງ ເປັນຮູບ ຄື ສະພາວະ).

၂၆၂.

໒໖໒.

ပီတိ ယာ မေ သမုပ္ပန္နာ, သန္တ သန္ဒဿနာ တဝ;

ကာလေနာ’ယံ ဘဝေ ပီတိ, တဝေဝ ပုန ဒဿနာ.

ຂ້າແຕ່ພຣະຜູ້ສະຫງົບ! ຄວາມປິຕິຍິນດີໃດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ ເພາະການໄດ້ເຫັນພຣະອົງ, ຄວາມປິຕິຍິນດີນັ້ນ ພຶງມີໄດ້ອີກໃນການຕໍ່ມາ ກໍເພາະການໄດ້ເຫັນພຣະອົງນັ້ນເອງ.

၂၆၂. ဥဒါဟရတိ ‘‘ပီတိ’’စ္စာဒိ. သန္တ သပ္ပုရိသ မဟာမုနိ တဝ သန္ဒဿနာ စက္ခုပထာပါထမတ္တေန မဓုရကထာသဝနာ ယာ ပီတိ မေ မမ သမုပ္ပန္နာ, အယံ ပီတိ ကာလေန ဤဒိသေန သုခေန တဝေဝ နာညဿ ကဿစိ, ကော ဟိ နာမောညော တဝါဒိသောတိ, ပုန ဒဿနာ ဘဝေယျာတိ.

໒໖໒. ພຣະອາຈານສະແງອຸທາຫອນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ປີຕິ” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພຣະຜູ້ສະຫງົບ! ຂ້າແຕ່ພຣະສັດບຸລຸດ ພຣະມະຫາມຸນີ! ຄວາມປິຕິຍິນດີໃດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ ເພາະການໄດ້ເຫັນພຣະອົງ ຄື ພຽງແຕ່ການປາກົດໃນຄອງແຫ່ງຈັກຂຸ ແລະ ເພາະການໄດ້ຟັງພຣະດຳລັດອັນໄພເລາະ, ຄວາມປິຕິຍິນດີນັ້ນ ພຶງມີໄດ້ອີກໃນການຕໍ່ມາ ດ້ວຍຄວາມສຸກເຊັ່ນນີ້ ກໍເພາະການໄດ້ເຫັນພຣະອົງນັ້ນເອງ ບໍ່ແມ່ນເພາະການໄດ້ເຫັນບຸກຄົນອື່ນໃດເລີຍ, ເພາະວ່າ ໃຜເລົ່າຈະຊື່ວ່າສະເໝີດ້ວຍພຣະອົງ.

၂၆၂. ‘‘ပီတိ’’စ္စာဒိ. ဟေ သန္တ သပ္ပုရိသ တထာဂတ တဝ သန္ဒဿနာ မမ နေတ္တေ အာပါထဂမနတော ယာ ပီတိ မေ သမုပ္ပန္နာ, အယံ ပီတိ ကာလေန ဤဒိသက္ခဏေန တယာ သဒိသဿ အညဿာဘာဝါ တဝေဝ ပုန ဒဿနာ ဒဿနတော ဘဝေတိ. ဧတ္ထ ပီတိယာ’တိသယဟေတုဘူတံ အတိဣဋ္ဌာရမ္မဏဉ္စ ဒဿနေ အတိဂေဓဉ္စ ပကာသနေန အတိပီတီတိ ပဒတ္ထံ, ပကာသိတံ ဟောတိ. ‘‘အယံ ပီတိ ဘဝေ’’တိ ပုဗ္ဗကာလေ ဥပ္ပန္နပီတိယာ ပုနာသမ္ဘဝတော တံသဒိသာယေဝ ပီတိ ဂဟိတာ ယထာ ‘‘သောယေဝ ဝဋ္ဋကော, တာနိယေဝ ဩသဓာနီ’’တိ.

໒໖໒. ຄຳວ່າ “ປີຕິ” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພຣະຜູ້ສະຫງົບ! ຂ້າແຕ່ພຣະສັດບຸລຸດ ພຣະທະຖາຄົດ! ຄວາມປິຕິຍິນດີໃດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ ເພາະການໄດ້ເຫັນພຣະອົງ ຄື ເພາະການປາກົດໃນຄອງແຫ່ງຈັກຂຸຂອງຂ້າພະເຈົ້າ, ຄວາມປິຕິຍິນດີນັ້ນ ພຶງມີໄດ້ອີກໃນການຕໍ່ມາ ດ້ວຍຂະນະເຊັ່ນນີ້ ເພາະຄວາມບໍ່ມີບຸກຄົນອື່ນທີ່ສະເໝີດ້ວຍພຣະອົງ ກໍເພາະການໄດ້ເຫັນພຣະອົງນັ້ນເອງ. ໃນທີ່ນີ້ ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳວ່າ “ອະຕິປີຕິ” (ຄວາມປິຕິຢ່າງຍິ່ງ) ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວ ດ້ວຍການສະແດງເຖິງອາຣົມອັນເປັນທີ່ປາດຖະໜາຢ່າງຍິ່ງ ເຊິ່ງເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມປິຕິຢ່າງຍິ່ງ ແລະ ຄວາມຍຶດໝັ້ນຢ່າງຍິ່ງໃນການໄດ້ເຫັນ. ຄຳວ່າ “ອະຍັງ ປີຕິ ພະເວ” (ຄວາມປິຕິຍິນດີນີ້ພຶງມີ) ເພາະຄວາມປິຕິຍິນດີທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນການກ່ອນ ບໍ່ສາມາດເກີດຂຶ້ນໄດ້ອີກ ທ່ານຈຶ່ງຖືເອົາຄວາມປິຕິຍິນດີທີ່ມີລັກສະນະຄ້າຍຄືກັນນັ້ນເອງ ເໝືອນຢ່າງຄຳວ່າ “ນົກຄຸ້ມນັ້ນເອງ, ຢາທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນເອງ”.

၂၆၃.

໒໖໓.

ဝဏ္ဏိတေနော’ပမာနေန, ဝုတျာ’ဓိပ္ပေတဝတ္ထုနော;

သမာသဝုတ္တိ နာမာ’ယံ, အတ္ထသင်္ခေပရူပတော.

ການກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມທີ່ປະສົງ ດ້ວຍອຸປະມານ (ສິ່ງທີ່ນຳມາປຽບທຽບ) ທີ່ໄດ້ພັນລະນາແລ້ວ ນີ້ຊື່ວ່າ “ສະມາສະວຸດຕິ” (ການກ່າວແບບຫຍۆ້) ເພາະມີລັກສະນະຫຍໍ້ເນື້ອຄວາມ.

၂၆၃. သမာသဝုတ္တိံဝတ္တုမာဟ ‘‘ဝဏ္ဏိတေနိ’’စ္စာဒိ. ဝဏ္ဏိတေန ပသံသိတေန ဥပမာနေန အဓိပ္ပေတဿ မနသိ နိဟိတဿ ဝတ္ထုနော အတ္ထဿ ဝုတျာ ကထနေန အယံ ဝုတ္တလက္ခဏာ သမာသဝုတ္တိ နာမ. ကသ္မာ? အတ္ထဿ ဝတ္တုမိစ္ဆိတဿ သင်္ခေပေါ သင်္ခိပိတွာ [Pg.256] ကထနံ ရူပံ သဘာဝေါ, တသ္မာ တတောယမနွတ္ထသညာ သင်္ခေပဝုတ္တိ သမာသဝုတ္တီတိ ကတွာ. ကသ္မာ? အယံ ဂုဏီဘူတာ သကတ္ထာ အတ္ထန္တရံ ဝိဒဓာတိ, န တု သကတ္ထပဓာနာ.

໒໖໓. ພຣະອາຈານກ່າວຄຳວ່າ “ວັນນິເຕນະ” ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງສະມາສະວຸດຕິ. ການກ່າວ ຄື ການບອກເຖິງເນື້ອຄວາມ ຄື ເລື່ອງລາວທີ່ປະສົງ ທີ່ຕັ້ງໄວ້ໃນໃຈ ດ້ວຍອຸປະມານ ທີ່ໄດ້ພັນລະນາ ຄື ໄດ້ສັນເສີນແລ້ວ, ນີ້ມີລັກສະນະທີ່ກ່າວແລ້ວ ຊື່ວ່າ “ສະມາສະວຸດຕິ”. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ຄວາມຫຍໍ້ ຄື ການກ່າວໂດຍຫຍໍ້ ເຊິ່ງເນື້ອຄວາມທີ່ປະສົງຈະກ່າວ ເປັນຮູບ ຄື ສະພາວະຂອງມັນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຕັ້ງຊື່ຕາມເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ “ສັງເຂປະວຸດຕິ” ຫຼື “ສະມາສະວຸດຕິ”. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ສະມາສະວຸດຕິນີ້ ມີເນື້ອຄວາມຂອງຕົນເປັນສ່ວນຮອງ ແລ້ວສະແດງເນື້ອຄວາມອື່ນ, ແຕ່ບໍ່ໄດ້ມີເນື້ອຄວາມຂອງຕົນເປັນສ່ວນສຳຄັນ.

၂၆၃. ဣဒါနိ သမာသဝုတ္တိံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ဝဏ္ဏိတေ’’စ္စာဒိနာ. ဝဏ္ဏိတေန ပသံသိတေန ဥပမာနေန ဥပမာနဝတ္ထုနာ ကရဏဘူတေန အဓိပ္ပေတဝတ္ထုနော ဣစ္ဆိတတ္ထဿ ဝုတျာ ကထနေန အတ္ထသင်္ခေပရူပတော ဝတ္တုမိစ္ဆိတတ္ထဿ သင်္ဂဟရူပတ္တာ အယံ ယထာဝုတ္တလက္ခဏာ သမာသဝုတ္တိ နာမ ဟောတိ. ဧတ္ထ ဝတ္တုမိစ္ဆိတတ္ထံ သင်္ဂဟေတွာ မနသိ ကတွာ တဿ ဥပမာဘူတတ္ထဿ ဝဏ္ဏနာယ မနသိ ကတဿ ပကာသနတော အယံ သမာသဝုတ္တိ နာမ. ဧတိဿာ ပဒါဘိဟိတော သကတ္ထော အပ္ပဓာနော, ဂမ္မမာနတ္ထော ပန ပဓာနော ဟောတိ. အဓိပ္ပေတဉ္စ တံ ဝတ္ထု စေတိ စ, သမာသေန သင်္ခေပေန ဝုတ္တိ ကထနမိတိ စ, သင်္ခေပေါယေဝ ရူပံ သရူပန္တိ စ, အတ္ထဿ သင်္ခေပရူပန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໖໓. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານສະແດງສະມາສະວຸດຕິ (ການກ່າວໂດຍຫຍໍ້) ດ້ວຍຄຳວ່າ “vaṇṇite” (ອັນເພິ່ນພັນລະນາແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ. ສະມາສະວຸດຕິທີ່ມີລັກສະນະດັ່ງກ່າວມານີ້ ຊື່ວ່າເປັນການກ່າວໂດຍຫຍໍ້ ເພາະເປັນການລວມເອົາເນື້ອຄວາມທີ່ປະສົງຈະກ່າວ ໂດຍການກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມທີ່ປະສົງນັ້ນ ດ້ວຍອຸປະມານ (ສິ່ງປຽບທຽບ) ອັນເປັນເຄື່ອງມືທີ່ເພິ່ນພັນລະນາ ຫຼື ສັນເສີນແລ້ວ. ໃນສະມາສະວຸດຕິນີ້, ເພາະເປັນການສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ເປັນອຸປະມານັ້ນ ໂດຍການຮວບຮວມເອົາເນື້ອຄວາມທີ່ປະສົງຈະກ່າວໄວ້ໃນໃຈ ແລ້ວພັນລະນາອຸປະມານັ້ນ, ສະມາສະວຸດຕິນີ້ຈຶ່ງມີຊື່ຢ່າງນີ້. ໃນສະມາສະວຸດຕິນີ້, ເນື້ອຄວາມຂອງຕົນທີ່ກ່າວໂດຍບົດ (ສັກກັດຖະ) ເປັນຂໍ້ຮອງ, ສ່ວນເນື້ອຄວາມທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ເອງ (ຄັມມະມານັດຖະ) ເປັນຂໍ້ຫຼັກ. ວິເຄາະວ່າ: ວັດຖຸທີ່ປະສົງນັ້ນດ້ວຍ (ອະທິບເປຕັນຈະ ຕັງ ວັດຖຸ ເຈຕິ), ການກ່າວໂດຍຫຍໍ້ດ້ວຍ (ສະມາເສນະ ສັງເຂເປນະ ວຸດຕິ ກະຖະນະມິຕິ), ຄວາມຫຍໍ້ນັ້ນເອງເປັນຮູບຮ່າງ (ສັງເຂໂປວະ ຮູປັງ ສະຮູປັນຕິ), ແລະ ຮູບຮ່າງແຫ່ງຄວາມຫຍໍ້ຂອງເນື້ອຄວາມ (ອັດຖັດສະ ສັງເຂປະຮູປັນຕິ).

၂၆၄.

໒໖໔.

သာ’ယံ ဝိသေသျမတ္တေန, ဘိန္နာ’ဘိန္နဝိသေသနာ;

အတ္ထေဝ အပရာပျ’တ္ထိ, ဘိန္နာဘိန္နဝိသေသနာ.

ສະມາສະວຸດຕິນັ້ນ ແບ່ງອອກເປັນຊະນິດທີ່ມີວິເສສຍະ (ສິ່ງທີ່ຖືກສະແດງຄຸນລັກສະນະ) ຕ່າງກັນ ແຕ່ມີວິເສສະນະ (ຄຸນລັກສະນະ) ຄືກັນ, ແລະ ຍັງມີອີກຊະນິດໜຶ່ງທີ່ມີວິເສສະນະທັງທີ່ຕ່າງກັນແລະຄືກັນ.

၂၆၄. တဿာ ပဘေဒံ ဒဿေတိ ‘‘သာယ’’မိစ္စာဒိနာ. သာ အယံ သမာသဝုတ္တိ ယံကိဉ္စိ ဝတ္ထု သာမညာကာရပ္ပတီတံ ‘‘ဤဒိသမိဒံ နာညထာ’’တိ ကုတောစိ ဗျဝစ္ဆိဇ္ဇတေ ကေနစိ ဂုဏာဒိနာ ဝဝတ္ထာပီယတေ, တံ ဝိသေသျံ, တမေဝ မတ္တံ ဝိသေသနဘေဒဗျဝစ္ဆေဒတော, တေန. ဘိန္နာ အတုလျာ အဝယဝဓမ္မဿ သမုဒါယေ ဝတ္တနတော. အဘိန္နံ တုလျာကာရံ ဝိသေသနံ ယဿံ သာ အဘိန္နဝိသေသနာပိ အတ္ထေဝ. အပရာပျတ္ထိ, န ကေဝလံ သာယေဝ. ကီဒိသီ? ဘိန္နဉ္စ အဘိန္နဉ္စ ဝိသေသနံ ယဿန္တိ ဘိန္နာဘိန္နဝိသေသနာ. ဝိသေသျံ တု ဘိန္နန္တိ.

໒໖໔. ພຣະອາຈານສະແດງຄວາມຕ່າງແຫ່ງສະມາສະວຸດຕິນັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “sāyaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ສະມາສະວຸດຕິນັ້ນ ຄື ວັດຖຸໃດໜຶ່ງທີ່ຮູ້ກັນໂດຍທົ່ວໄປ ຖືກຈຳແນກອອກຈາກສິ່ງອື່ນດ້ວຍຄຸນສົມບັດບາງຢ່າງ ເພື່ອໃຫ້ຮູ້ວ່າ “ສິ່ງນີ້ເປັນຢ່າງນີ້ ບໍ່ເປັນຢ່າງອື່ນ”, ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ວິເສສຍະ. ດ້ວຍວິເສສຍະນັ້ນເອງ ເພາະການຈຳແນກຄວາມຕ່າງແຫ່ງວິເສສະນະ. ທີ່ວ່າ ຕ່າງກັນ (ພິນນະ) ຄື ບໍ່ເທົ່າກັນ ເພາະການກ່າວເຖິງສ່ວນຍ່ອຍໃນສ່ວນລວມ. ສະມາສະວຸດຕິໃດທີ່ມີວິເສສະນະຄືກັນ (ອະພິນນະ) ຄື ມີລັກສະນະເທົ່າກັນ, ສະມາສະວຸດຕິນັ້ນຊື່ວ່າ ອະພິນນະວິເສສະນະ ກໍມີຢູ່. ຍັງມີອີກຊະນິດໜຶ່ງ, ບໍ່ແມ່ນມີພຽງແຕ່ຊະນິດນັ້ນເທົ່ານັ້ນ. ເປັນແນວໃດ? ຄື ສະມາສະວຸດຕິທີ່ມີວິເສສະນະທັງຕ່າງກັນແລະຄືກັນ ຊື່ວ່າ ພິນນາພິນນະວິເສສະນະ. ສ່ວນວິເສສຍະນັ້ນຕ່າງກັນ.

၂၆၄. ဣဒါနိ တဿာ သမာသဝုတ္တိယာ ဘေဒံ ဒဿေတိ ‘‘သာယ’’မိစ္စာဒိနာ. သာ အယံ သမာသဝုတ္တိ ဝိသေသျမတ္တေန ဂုဏာဒိသဒိသဓမ္မေန [Pg.257] ကရဏဘူတေန ကေနစိ ဥပမာနဝတ္ထုနာ မနသိ ကတံ ‘‘ဣဒံ ဥပမေယျဝတ္ထု ဤဒိသ’’န္တိ သာမညာဝတ္ထတော ဝိသုံ ကတဝိသေသျေန ဘိန္နာ ဝိသုံ ဇာတာ, တတ္တကေန အတုလျာ ဝါ, အဘိန္နဝိသေသနာ တုလျဝိသေသနယုတ္တာ အတ္ထေဝ ဘိန္နာဘိန္နဝိသေသနာ အတုလျတုလျဝိသေသနယုတ္တာ ဘိန္နဝိသေသျယုတ္တာ အပရာပိ အတ္ထိ. ဧဝံ သမာသဝုတ္တိ ဒွိဓာ ဟောတိ. ဝိသေသျမေဝ မတ္တမိတိ စ, အဝယဝေန သမ္ဘဝဘေဒသဘာဝဿ သမုဒါယေပိ ပဝတ္တတ္တာ ဘိန္နာတိ ဝုတ္တာ. အဘိန္နာနိ ဝိသေသနာနိ ယဿမိတိ စ, ဘိန္နာနိ စ အဘိန္နာနိ စေတိ စ, တာနိ ဝိသေသနာနိ ယဿမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໖໔. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານສະແດງປະເພດແຫ່ງສະມາສະວຸດຕິນັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “sāyaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ສະມາສະວຸດຕິນັ້ນ ຕ່າງກັນດ້ວຍວິເສສຍະເທົ່ານັ້ນ ອັນເປັນເຄື່ອງມືທີ່ມີຄຸນສົມບັດຄ້າຍຄືກັນ ເຊັ່ນ ຄຸນສົມບັດຕ່າງໆ ໂດຍມີອຸປະມານ (ສິ່ງປຽບທຽບ) ບາງຢ່າງທີ່ຄິດໄວ້ໃນໃຈວ່າ “ອຸປະໄມ (ສິ່ງທີ່ຖືກປຽບທຽບ) ນີ້ເປັນຢ່າງນີ້” ເຊິ່ງແຍກອອກເປັນວິເສສຍະຕ່າງຫາກຈາກວັດຖຸທົ່ວໄປ, ຫຼື ບໍ່ເທົ່າກັນພຽງເທົ່ານັ້ນ. ສະມາສະວຸດຕິທີ່ມີວິເສສະນະຄືກັນ (ອະພິນນະວິເສສະນະ) ກໍມີຢູ່, ແລະ ຍັງມີອີກຊະນິດໜຶ່ງທີ່ມີວິເສສະນະທັງຕ່າງກັນແລະຄືກັນ (ພິນນາພິນນະວິເສສະນະ) ທີ່ມີວິເສສຍະຕ່າງກັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ສະມາສະວຸດຕິຈຶ່ງມີ ໒ ປະເພດ. ວິເຄາະວ່າ: ວິເສສຍະນັ້ນເອງ (ວິເສສຍະມັດຕະ), ທີ່ວ່າ ຕ່າງກັນ (ພິນນະ) ເພາະຄວາມເປັນໄປໃນສ່ວນລວມແຫ່ງສະພາວະທີ່ມີຄວາມຕ່າງກັນໂດຍສ່ວນຍ່ອຍ. ວິເສສະນະທັງຫຼາຍທີ່ຄືກັນໃນສະມາສະວຸດຕິໃດ (ອະພິນນະວິເສສະນະ), ແລະ ວິເສສະນະທັງຫຼາຍທີ່ຕ່າງກັນແລະຄືກັນໃນສະມາສະວຸດຕິໃດ (ພິນນາພິນນະວິເສສະນະ).

အဘိန္နဝိသေသန

ອະພິນນະວິເສສະນະ (ມີຄຸນລັກສະນະຄືກັນ)

၂၆၅.

໒໖໕.

ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယီ,ပသတ္ထရတနာလယော;

ဂမ္ဘီရော စာ’ယ’မမ္ဘောဓိ,ပုညေနာ’ပါဒိတော မယာ.

ມະຫາສະໝຸດນີ້ ອັນໃຫ້ກຳເນີດນ້ຳອຳມະລິດອັນບໍລິສຸດ, ເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສແຫ່ງລັດຕະນະອັນປະເສີດ, ແລະ ມີຄວາມເລິກເຊິ່ງ, ອັນຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ບັນລຸແລ້ວດ້ວຍບຸນ.

၂၆၅. ဥဘယမုဒါဟရတိ ‘‘ဝိသုဒ္ဓ’’ဣစ္စာဒိနာ. အယမမ္ဘောဓိ သာဂရော ပုညေန စိရာနုစိတကုသလမူလေန ဟေတုနာ မယာ အာပါဒိတော ပတ္တော, ကီဒိသော? ဝိသုဒ္ဓံ လောကဝေါဟာရတော ဒေဝါသုရာနံ မထနေ ဝိသေနာသမ္မိဿတ္တာ အမတံ ပီယူသံ သန္ဒဒါတီတိ ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယီ, အမ္ဘောဓိ. ဝိသုဒ္ဓံ ဒေါသလေသေနာပျသမ္ဖုဋ္ဌတ္တာ အစ္စန္တနိမ္မလံ အမတံ မရဏာဘာဝေန အမတသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနဓာတုံ သန္ဒဒါတိ ဥပဒေသကဘာဝေနာတိ ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယီ, သဒ္ဓမ္မော. ပသတ္ထာနိ နိရဝဇ္ဇတ္တာ ရတနာနိ မုတ္တာမဏိအာဒီနိ, တေသံ အာလယော ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ, အမ္ဘောဓိ. ပသတ္ထာနိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ အနေကဓာ, ဝဏ္ဏိတာနိ ရတနာနိ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မသင်္ခတာနိ, တေသံ အာလယော, သဒ္ဓမ္မော. ဂမ္ဘီရော စ အဂါဓတ္တာ သာဂရော [Pg.258] သဒ္ဓမ္မော စ အယမာပါဒိတောတိ ပကတံ. အယံ ဝိသေသျမတ္တဘိန္နာ အဘိန္နဝိသေသနာ ဝိသေသျဿ အမ္ဘောဓိနော ဝိဝစ္ဆိတာ သဒ္ဓမ္မာ ဘိန္နတ္တာ, ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယိတ္တာဒိနော စ ဝိသေသနဿ ဝုတ္တေန ပကာရေနာဘိန္နတ္တာတိ.

໒໖໕. ພຣະອາຈານຍົກຕົວຢ່າງທັງສອງ ດ້ວຍຄຳວ່າ “visuddha” ເປັນຕົ້ນ. ມະຫາສະໝຸດນີ້ ອັນຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ບັນລຸແລ້ວດ້ວຍບຸນ ອັນເປັນເຫດຄືກຸສົນມູນທີ່ສະສົມມາເປັນເວລາດົນນານ. ມະຫາສະໝຸດນັ້ນເປັນແນວໃດ? ມະຫາສະໝຸດທີ່ໃຫ້ກຳເນີດນ້ຳອຳມະລິດອັນບໍລິສຸດ ເພາະບໍ່ປົນເປື້ອນດ້ວຍຢາພິດໃນເວລາທີ່ເທວະດາແລະອະສູນກວນມະຫາສະໝຸດຕາມໂວຫານໂລກ ຊື່ວ່າ ວິສຸດທາມະຕະສັນດາຍີ (ໃຫ້ກຳເນີດນ້ຳອຳມະລິດອັນບໍລິສຸດ). ພຣະສັດທຳທີ່ໃຫ້ກຳເນີດພຣະນິບພານທາດ ອັນຊື່ວ່າອຳມະລິດເພາະບໍ່ມີຄວາມຕາຍ ອັນບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງເພາະບໍ່ຖືກຕ້ອງດ້ວຍກິເລດແມ່ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວ ໂດຍຄວາມເປັນຜູ້ສະແດງທຳ ຊື່ວ່າ ວິສຸດທາມະຕະສັນດາຍີ. ມະຫາສະໝຸດເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສ ຄື ເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດແຫ່ງລັດຕະນະທັງຫຼາຍ ມີໄຂ່ມຸກແລະແກ້ວມະນີເປັນຕົ້ນ ອັນປະເສີດເພາະບໍ່ມີຕຳໜິ. ພຣະສັດທຳເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສແຫ່ງລັດຕະນະທັງຫຼາຍ ຄື ໂພທິປັກkhິຍະທຳ ໓໗ ປະການ ອັນພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນພັນລະນາໄວ້ໂດຍອະເນກປະການ ອັນປະເສີດ. ມະຫາສະໝຸດມີຄວາມເລິກເຊິ່ງເພາະຢັ່ງບໍ່ເຖິງ, ແລະ ພຣະສັດທຳກໍມີຄວາມເລິກເຊິ່ງ, ອັນຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ບັນລຸແລ້ວ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມທີ່ປາກົດ. ສະມາສະວຸດຕິນີ້ ມີວິເສສຍະຕ່າງກັນເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ມີວິເສສະນະຄືກັນ ເພາະວິເສສຍະຄືມະຫາສະໝຸດ ຕ່າງຈາກພຣະສັດທຳທີ່ປະສົງຈະກ່າວ, ແລະ ເພາະວິເສສະນະມີ “ວິສຸດທາມະຕະສັນດາຍີ” ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ຕ່າງກັນໂດຍນິໄນທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

၂၆၅. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ဝိသုဒ္ဓါ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယီ လောကဝေါဟာရတော ဒေဝါသုရာနံ သမုဒ္ဒမထနေ ဝိသေန အမိဿတ္တာ ဝိသုဒ္ဓဘူတပီယူသဒါယကော, ဥပမာဘူတသမုဒ္ဒဝဏ္ဏနာယ ဗုဒ္ဓိယံ ဝတ္တမာနဿ သဒ္ဓမ္မဿ ပကာသနတော ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယီ ကာမာမိသာဒိဒေါသလဝေနာပိ အမိဿိတတ္တာ အတိနိမ္မလံ ဇရာမရဏရဟိတံ နိဗ္ဗာနံ ဥပဒေသဒါနေန ဝေနေယျာနံ ဒါယကော, ပသတ္ထရတနာလယော နိဒ္ဒေါသတ္တာ ပသတ္ထာနံ မုတ္တာမဏိအာဒီနံ ရတနာနံ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘူတော သမုဒ္ဒပက္ခေ, သဒ္ဓမ္မပက္ခေ ပန ပသတ္ထရတနာလယော ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ပသတ္ထာနံ သတ္တတိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မသင်္ခတရတနာနံ ပဝတ္တိဒေသဘူတော, ဂမ္ဘီရော ပကတိယာယေဝ အဂါဓော, ဧကတ္တနယာဒိစတုဗ္ဗိဓနယေဟိ ဂမ္ဘီရော အယံ အမ္ဘောဓိ စ ဧသော သမုဒ္ဒေါ စ, စိတ္တေန ဂဟိတသဒ္ဓမ္မော စ ပုညေန ဘဝန္တရောပစိတကုသလကမ္မေန မယာ အာပါဒိတော ပတ္တောတိ ဝိသေသျဘူတဿ အမ္ဘောဓိနော ဝတ္တုမိစ္ဆိတသဒ္ဓမ္မတော ဘိန္နတ္တာ စ, ‘‘ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယီ’’တိ ဣစ္စာဒိကာနံ ဝိသေသနာနံ ဥဘယဝိသေသျေပိ ယထာဝုတ္တနယေန အဘိန္နတ္တာ စ အယံ သမာသဝုတ္တိ ဝိသေသျမတ္တေန ဘိန္နာ အဘိန္နဝိသေသနာ ဟောတိ.

໒໖໕. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານຍົກຕົວຢ່າງ ດ້ວຍຄຳວ່າ “visuddhā” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ວິສຸດທາມະຕະສັນດາຍີ ໃນຝ່າຍມະຫາສະໝຸດ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ໃຫ້ນ້ຳອຳມະລິດອັນບໍລິສຸດແທ້ ເພາະບໍ່ປົນເປື້ອນດ້ວຍຢາພິດໃນເວລາທີ່ເທວະດາແລະອະສູນກວນມະຫາສະໝຸດຕາມໂວຫານໂລກ, ສ່ວນໃນຝ່າຍພຣະສັດທຳ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ໃຫ້ພຣະນິບພານອັນປາສະຈາກຊະລາແລະມໍລະນະ ອັນບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງເພາະບໍ່ປົນເປື້ອນດ້ວຍກິເລດມີກາມາມິດເປັນຕົ້ນ ໂດຍການສະແດງທຳແກ່ເວໄນຍະສັດ ເພາະເປັນການສະແດງພຣະສັດທຳທີ່ມີຢູ່ໃນພຣະທຳປັນຍາ ດ້ວຍການພັນລະນາມະຫາສະໝຸດອັນເປັນອຸປະມາ. ຄຳວ່າ ປະສັດຖະຣະຕະນາລາໂຍ ໃນຝ່າຍມະຫາສະໝຸດ ໝາຍເຖິງ ເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດແຫ່ງລັດຕະນະທັງຫຼາຍ ມີໄຂ່ມຸກແລະແກ້ວມະນີເປັນຕົ້ນ ອັນປະເສີດເພາະບໍ່ມີຕຳໜິ, ສ່ວນໃນຝ່າຍພຣະສັດທຳ ໝາຍເຖິງ ເປັນແຫຼ່ງສະແດງທຳອັນເປັນລັດຕະນະ ຄື ໂພທິປັກkhິຍະທຳ ໓໗ ປະການ ອັນພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນສັນເສີນແລ້ວ. ຄຳວ່າ ຄຳພີໂຣ ໃນຝ່າຍມະຫາສະໝຸດ ໝາຍເຖິງ ມີຄວາມເລິກເຊິ່ງຢັ່ງບໍ່ເຖິງໂດຍທຳມະຊາດ, ສ່ວນໃນຝ່າຍພຣະສັດທຳ ໝາຍເຖິງ ມີຄວາມເລິກເຊິ່ງດ້ວຍນິໄນ ໔ ປະການ ມີເອກັດຕະນິໄນເປັນຕົ້ນ. ມະຫາສະໝຸດນີ້ ຄື ທະເລນີ້, ແລະ ພຣະສັດທຳທີ່ກຳນົດໄວ້ໃນໃຈ ອັນຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ບັນລຸແລ້ວດ້ວຍບຸນ ຄື ກຸສົນກຳທີ່ສະສົມມາໃນພົບຊາດອື່ນ. ເພາະວິເສສຍะຄືມະຫາສະໝຸດ ຕ່າງຈາກພຣະສັດທຳທີ່ປະສົງຈະກ່າວ, ແລະ ເພາະວິເສສະນະທັງຫຼາຍມີ “ວິສຸດທາມະຕະສັນດາຍີ” ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ຕ່າງກັນໃນວິເສສຍະທັງສອງໂດຍນິໄນທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ສະມາສະວຸດຕິນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິເສສຍະມັດຕະພິນນະ ອະພິນນະວິເສສະນະ (ມີວິເສສຍະຕ່າງກັນ ແຕ່ມີວິເສສະນະຄືກັນ).

ဘိန္နာဘိန္နဝိသေသန

ພິນນາພິນນະວິເສສະນະ (ມີວິເສສະນະທັງຕ່າງກັນແລະຄືກັນ)

၂၆၆.

໒໖໖.

ဣစ္ဆိတတ္ထပဒေါ သာရော,ဖလပုပ္ဖောပသောဘိတော;

သစ္ဆာယော’ယ’မပုဗ္ဗောဝ,ကပ္ပရုက္ခော သမုဋ္ဌိတော.

ຕົ້ນກັລປະພຶກອັນບໍ່ເຄີຍມີມາກ່ອນນີ້, ອັນໃຫ້ປະໂຫຍດຕາມທີ່ປາດຖະໜາ, ເປັນແກ່ນສານ, ງົດງາມດ້ວຍໝາກແລະດອກ, ແລະ ມີຮົ່ມເຢັນ, ໄດ້ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ.

၂၆၆. ‘‘ဣစ္ဆိတေ’’စ္စာဒိ. [Pg.259] အယမပုဗ္ဗောဝ ဝုတ္တဂုဏယောဂေန အစ္ဆရိယရူပတ္တာ ကပ္ပရုက္ခော သမုဋ္ဌိတော, ကီဒိသော? ဣစ္ဆိတံ လောကိယံ ယံ ကိဉ္စိ အတ္ထံ ပဒဒါတီတိ ဣစ္ဆိတတ္ထပဒေါ, ကပ္ပရုက္ခော. ဣစ္ဆိတံ လောကိယလောကုတ္တရံ ယံ ကိဉ္စိ အတ္ထံ ပဒဒါတီတိ ဣစ္ဆိတတ္ထပဒေါ, ဇိနော. သာရော သေဋ္ဌော, ကပ္ပရုက္ခော ဇိနော စ. ဖလာနိ ပုပ္ဖာနိ, တေဟိ ဥပသောဘိတော, ကပ္ပရုက္ခော. သဟ ဆာယာယ စန္ဒသူရိယာလောကဝိလောမရူပါယ ဝတ္တတေ သစ္ဆာယော, ကပ္ပရုက္ခော. ဇိနော တု ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာယ ကာယကန္တာဒိရူပါယ ဆာယာယ ယုတ္တောတိ သစ္ဆာယောတိ. အယံ ဝိသေသျမတ္တဘိန္နာ ဘိန္နာဘိန္နဝိသေသနာ ဇိနတော ဝိသေသျဿ ကပ္ပရုက္ခဿ ဘိန္နတ္တာ, ဖလပုပ္ဖောပသောဘိတတ္ထဿ ကပ္ပရုက္ခေယေဝ သမ္ဘဝါ, ဣစ္ဆိတတ္ထပဒတ္ထဿ သာရတာယ သစ္ဆာယတာယ ဥဘယတ္ထေဝ ဘာဝတော ဝုတ္တဝိဓိနာတိ.

໒໖໖. ຄຳວ່າ “Icchita” ເປັນຕົ້ນ. ຕົ້ນກັລປະພຶກອັນບໍ່ເຄີຍມີມາກ່ອນນີ້ ໄດ້ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ເພາະມີລັກສະນະອັດສະຈັນດ້ວຍການປະກອບດ້ວຍຄຸນສົມບັດທີ່ກ່າວມາ. ຕົ້ນກັລປະພຶກນັ້ນເປັນແນວໃດ? ຕົ້ນກັລປະພຶກທີ່ໃຫ້ປະໂຫຍດທາງໂລກຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງຕາມທີ່ປາດຖະໜາ ຊື່ວ່າ ອິດສິຕັດຖະປະໂດ (ໃຫ້ປະໂຫຍດຕາມທີ່ປາດຖະໜາ). ພຣະຊິນະເຈົ້າທີ່ໃຫ້ປະໂຫຍດທັງທາງໂລກແລະທາງທຳຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງຕາມທີ່ປາດຖະໜາ ຊື່ວ່າ ອິດສິຕັດຖະປະໂດ. ຕົ້ນກັລປະພຶກແລະພຣະຊິນະເຈົ້າເປັນແກ່ນສານ (ສາໂຣ) ຄື ປະເສີດສຸດ. ຕົ້ນກັລປະພຶກງົດງາມດ້ວຍໝາກແລະດອກທັງຫຼາຍ (ຜະລະປຸບໂພປະໂສພິໂຕ). ຕົ້ນກັລປະພຶກມີຮົ່ມເຢັນ (ສັດສາຍໂຍ) ຄື ເປັນໄປພ້ອມກັບຮົ່ມເງົາທີ່ບັງແສງເດືອນແລະແສງຕາເວັນ. ສ່ວນພຣະຊິນະເຈົ້າປະກອບດ້ວຍພຣະສັດສະໝີ (ສາຍາ) ມີພຣະວໍລະກາຍອັນຜຸດຜ່ອງເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຊື່ວ່າ ສັດສາຍໂຍ. ສະມາສະວຸດຕິນີ້ ມີວິເສສຍະຕ່າງກັນເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ມີວິເສສະນະທັງຕ່າງກັນແລະຄືກັນ ເພາະວິເສສຍະຄືຕົ້ນກັລປະພຶກ ຕ່າງຈາກພຣະຊິນະເຈົ້າ, ແລະ ເພາະຄວາມງົດງາມດ້ວຍໝາກແລະດອກມີສະເພາະໃນຕົ້ນກັລປະພຶກເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນຄວາມເປັນຜູ້ໃຫ້ປະໂຫຍດຕາມທີ່ປາດຖະໜາ, ຄວາມເປັນແກ່ນສານ, ແລະ ຄວາມມີຮົ່ມເຢັນ (ຫຼື ພຣະສັດສະໝີ) ມີຢູ່ໃນທັງສອງ ໂດຍວິທີທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

၂၆၆. ‘‘ဣစ္ဆိတတ္ထိ’’စ္စာဒိ. ဣစ္ဆိတတ္ထပဒေါ သတ္တေဟိ ဣစ္ဆိတာနံ လောကိယအဝိညာဏကဝတ္ထာဘရဏာဒီနံ ဒါယကော ကပ္ပရုက္ခဝဏ္ဏနာယ စိတ္တေ ပတိဋ္ဌိတဿ ဇိနပဒတ္ထဿ ကထေတုကာမတာယ ဣစ္ဆိတတ္ထပဒေါ သတ္တေဟိ ပတ္ထိတာနံ လောကိယလောကုတ္တရာနံ သကလတ္ထာနံ အနုရူပဝသေန တေသံ တေသံ သတ္တာနံ ဒါယကော, သာရော ရုက္ခေသု ဤဒိသရုက္ခဿာဘာဝတော ဥတ္တမော, သာရော သဒေဝကာဒိသတ္တလောကေသု တာဒိသသတ္တဝိသေသာဘာဝတော ဥတ္တမော, ဖလပုပ္ဖောပသောဘိတော ကပ္ပဒ္ဒုမာနုရူပဖလေဟိ ပုပ္ဖေဟိ စ ဥပသောဘိတော, သစ္ဆာယော စန္ဒသူရိယာလောကေဟိ အာဝရဏီယရုက္ခစ္ဆာယာယ သမန္နာဂတော, သစ္ဆာယော နီလပီတာဒိဆဗ္ဗိဓရံသိဇာလေဟိ သမန္နာဂတော, အပုဗ္ဗော ပုဗ္ဗေ အသဉ္ဇာတော အယံ ကပ္ပရုက္ခော ဧသော ပစ္စက္ခော ကပ္ပပါဒပေါ သမုဋ္ဌိတော သတ္တာနံ ပုညာနုဘာဝေန လောကေ ပါတုဘူတောတိ. ဝတ္တုမိစ္ဆိတတ္ထဇိနပဒတ္ထတော ဝိသေသျဿ ကပ္ပရုက္ခဿ [Pg.260] ဘိန္နတ္တာ စ, ဣစ္ဆိတတ္ထဒါနသာရဘာဝသစ္ဆာယသင်္ခတာနံ ဝိသေသနာနံ ဥဘယသာဓာရဏတ္တာ စ, ဖလပုပ္ဖောပသောဘိတတာယ ရုက္ခဿေဝ ဝိသေသနတ္တာ စ အယံ သမာသဝုတ္တိ ဝိသေသျဘိန္နာဝ ဘိန္နာဘိန္နဝိသေသနာ ဟောတိ. ဣစ္ဆိတော စ သော အတ္ထော စေတိ စ, တံ ပဒဒါတီတိ စ, ဖလပုပ္ဖေဟိ ဥပသောဘိတောတိ စ, သဟ ဆာယာယ ဝတ္တမာနောတိ စ ဝါကျံ.

໒໖໖. ຄຳວ່າ “Icchitattha” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ອິດສິຕັດຖະປະໂດ ໃນຝ່າຍຕົ້ນກັລປະພຶກ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ໃຫ້ວັດຖຸສິ່ງຂອງແລະເຄື່ອງປະດັບທາງໂລກອັນບໍ່ມີວິນຍານຕາມທີ່ສັດທັງຫຼາຍປາດຖະໜາ, ສ່ວນໃນຝ່າຍພຣະຊິນະເຈົ້າ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ໃຫ້ປະໂຫຍດທັງປວງທັງທາງໂລກແລະທາງທຳອັນສັດທັງຫຼາຍປາດຖະໜາ ຕາມຄວາມຄວນແກ່ສັດນັ້ນໆ ເພາະປະສົງຈະກ່າວເຖິງພຣະຊິນະເຈົ້າທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນໃຈ ດ້ວຍການພັນລະນາຕົ້ນກັລປະພຶກ. ຄຳວ່າ ສາໂຣ ໃນຝ່າຍຕົ້ນກັລປະພຶກ ໝາຍເຖິງ ປະເສີດສຸດເພາະບໍ່ມີຕົ້ນໄມ້ໃດສະເໝີເໝືອນໃນບັນດາຕົ້ນໄມ້ທັງຫຼາຍ, ສ່ວນໃນຝ່າຍພຣະຊິນະເຈົ້າ ໝາຍເຖິງ ປະເສີດສຸດເພາະບໍ່ມີສັດວິເສດໃດສະເໝີເໝືອນໃນໂລກພ້ອມທັງເທວະດາ. ຄຳວ່າ ຜະລະປຸບໂພປະໂສພິໂຕ ໝາຍເຖິງ ງົດງາມດ້ວຍໝາກແລະດອກອັນສົມຄວນແກ່ຕົ້ນກັລປະພຶກ. ຄຳວ່າ ສັດສາຍໂຍ ໃນຝ່າຍຕົ້ນກັລປະພຶກ ໝາຍເຖິງ ປະກອບດ້ວຍຮົ່ມໄມ້ທີ່ບັງແສງເດືອນແລະແສງຕາເວັນ, ສ່ວນໃນຝ່າຍພຣະຊິນະເຈົ້າ ໝາຍເຖິງ ປະກອບດ້ວຍສັດສະໝີ ໖ ປະການ ມີສີຂຽວແລະສີເyellowືອງເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ອະປຸບໂພ ໝາຍເຖິງ ຕົ້ນກັລປະພຶກນີ້ບໍ່ເຄີຍມີມາກ່ອນ, ຕົ້ນກັລປະພຶກທີ່ປາກົດແກ່ຕານີ້ ໄດ້ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຄື ປາກົດຂຶ້ນໃນໂລກດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງບຸນຂອງສັດທັງຫຼາຍ. ເພາະວິເສສຍະຄືຕົ້ນກັລປະພຶກ ຕ່າງຈາກພຣະຊິນະເຈົ້າທີ່ປະສົງຈະກ່າວ, ແລະ ເພາະວິເສສະນະທັງຫຼາຍມີການໃຫ້ປະໂຫຍດຕາມທີ່ປາດຖະໜາ, ຄວາມເປັນແກ່ນສານ, ແລະ ຄວາມມີຮົ່ມເຢັນ (ຫຼື ພຣະສັດສະໝີ) ເປັນຄຸນສົມບັດຮ່ວມກັນຂອງທັງສອງ, ແລະ ເພາະຄວາມງົດງາມດ້ວຍໝາກແລະດອກເປັນວິເສສະນະຂອງຕົ້ນໄມ້ເທົ່ານັ້ນ, ສະມາສະວຸດຕິນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິເສສຍະພິນນະ ພິນນາພິນນະວິເສສະນະ (ມີວິເສສຍະຕ່າງກັນ ແລະ ມີວິເສສະນະທັງຕ່າງກັນແລະຄືກັນ). ປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ: ປະໂຫຍດນັ້ນອັນສັດປາດຖະໜາດ້ວຍ (ອິດສິໂຕ ຈະ ໂສ ອັດໂຖ ເຈຕິ), ຜູ້ໃຫ້ປະໂຫຍດນັ້ນດ້ວຍ (ຕັງ ປະດະດາຕີຕິ), ງົດງາມດ້ວຍໝາກແລະດອກດ້ວຍ (ຜະລະປຸບເພຫິ ອຸປະໂສພິໂຕຕິ), ແລະ ເປັນໄປພ້ອມກັບຮົ່ມເງົາດ້ວຍ (ສະຫະ ສາຍາຍະ ວັດຕະມາໂນຕິ).

၂၆၇.

໒໖໗.

သာဂရတ္တေန သဒ္ဓမ္မော,ရုက္ခတ္တေနော’ဒိတော ဇိနော;

သဗ္ဗေ သာဓာရဏာ ဓမ္မာ,ပုဗ္ဗတြာ’ညတြ တု’တ္တယံ.

ພຣະສັດທຳເພິ່ນກ່າວໂດຍຄວາມເປັນມະຫາສະໝຸດ, ພຣະชິນະເຈົ້າເພິ່ນກ່າວໂດຍຄວາມເປັນຕົ້ນໄມ້; ໃນຕົວຢ່າງທຳອິດ ຄຸນລັກສະນະທັງໝົດເປັນຂອງຮ່ວມກັນ, ສ່ວນໃນຕົວຢ່າງອື່ນ ຄຸນລັກສະນະ ໓ ປະການເປັນຂອງຮ່ວມກັນ.

၂၆၇. တဒုဘယံ ဝိဝရတိ ‘‘သာဂရတ္တေနိ’’စ္စာဒိနာ. သဒ္ဓမ္မော သမ္ဗုဒ္ဓဘာသိတော သာဂရတ္တေန သာဂရဂုဏသဒိသတ္တာ သာဂရရူပေန ဥဒိတောတိ သမ္ဗန္ဓော, ကိတ္တိတောတိ အတ္ထော. ဇိနော ရုက္ခတ္တေန ယထာဝုတ္တနယေန ဥဒိတော တံ ပတ္တော အနုပေက္ခိတဿ ကက္ခဝုတ္တိယာ အမ္ဘောဓိအာဒိသဒ္ဒါနံ. ပကရဏာဒိနာ တု တထာ ပတီတျုဒယော, အညထာ ကထံ အမ္ဘောဓိအာဒိသဒ္ဒါနံ ဓမ္မာဒိသစ္ဆာယကတ္တံ သိယာ. ဘေဒေါ တု အယံ ပုဗ္ဗတြ ‘‘ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယိ’’စ္စာဒိကေ သဗ္ဗေ ယေ ကေစိ တတြောပါတ္တာ ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယိတ္တာဒယော သာဓာရဏာ တုလျာ ဓမ္မာ ဝိသေသနာနိ ဥဘယတြာပိ သမ္ဘဝါ, အညတြ တု အနန္တရဝုတ္တ ‘‘ဣစ္ဆိတတ္ထပဒေါ’’ဣစ္စာဒေါ ပန တယံ သာဓာရဏံ, အသာဓာရဏဉ္စ ဝိသေသနံ ဝုတ္တနယေနေတိ.

໒໖໗. ພຣະອາຈານອະທິບາຍຕົວຢ່າງທັງສອງນັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “sāgarattena” ເປັນຕົ້ນ. ພຣະສັດທຳອັນພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າຊົງສະແດງແລ້ວ ເພິ່ນກ່າວໂດຍຄວາມເປັນມະຫາສະໝຸດ ເພາະມີຄຸນສົມບັດຄ້າຍຄືກັບມະຫາສະໝຸດ, ນີ້ຄືການເຊື່ອມໂຍງ, ໝາຍຄວາມວ່າ ເພິ່ນສັນເສີນແລ້ວ. ພຣະຊິນະເຈົ້າເພິ່ນກ່າວໂດຍຄວາມເປັນຕົ້ນໄມ້ ໂດຍນິໄນທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ຄວາມປາກົດແຫ່ງຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງນັ້ນມີໄດ້ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງບໍລິບົດເປັນຕົ້ນ, ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ຄຳວ່າ ມະຫາສະໝຸດ ເປັນຕົ້ນ ຈະມີຄວາມໝາຍຮ່ວມກັບພຣະສັດທຳເປັນຕົ້ນໄດ້ແນວໃດ. ສ່ວນຄວາມຕ່າງກັນມີດັ່ງນີ້: ໃນຕົວຢ່າງທຳອິດ ມີ “visuddhāmatasandāyī” ເປັນຕົ້ນ, ຄຸນລັກສະນະທັງໝົດທີ່ຍົກຂຶ້ນມາ ມີຄວາມເປັນຜູ້ໃຫ້ນ້ຳອຳມະລິດອັນບໍລິສຸດເປັນຕົ້ນ ເປັນທຳທີ່ຮ່ວມກັນ ຄື ມີວິເສສະນະເທົ່າກັນ ເພາະມີຢູ່ໃນທັງສອງຝ່າຍ. ສ່ວນໃນຕົວຢ່າງອື່ນ ທີ່ກ່າວມາໃນລຳດັບຖັດໄປ ມີ “icchitatthapado” ເປັນຕົ້ນ, ຄຸນລັກສະນະ ໓ ປະການເປັນຂອງຮ່ວມກັນ, ແລະ ມີວິເສສະນະທີ່ບໍ່ຮ່ວມກັນ ໂດຍນິໄນທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

၂၆၇. ဣဒါနိ တေဟိ ဒွီဟိ သမာသဝုတ္တေဟိ ဝုတ္တတ္ထဒွယံ ပကာသေတိ ‘‘သာဂရိ’’စ္စာဒိနာ. သာဂရတ္တေန သာဂရရူပေန သဒ္ဓမ္မော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတပရိယတ္တိသဒ္ဓမ္မော ဥဒိတော ကထိတော, ရုက္ခတ္တေန ဇိနော ဥဒိတော. သာဂရကပ္ပရုက္ခာဒိသဒ္ဒါ အတ္တနော အဘိဓေယျဘူတသာဂရရုက္ခာဒိကေ အတ္ထေ မုချဘာဝေန [Pg.261] အပဝတ္တိတွာ ဗုဒ္ဓိယံ ပဝတ္တအတ္ထဿာပိ သာဓာရဏဘူတဝိသေသနပရိဂ္ဂဟေန ဂမ္မမာနေ ဝတ္တုမိစ္ဆိတသဒ္ဓမ္မဇိနပဒတ္ထေယေဝ ပကရဏာဒိတော တာဒိသအတ္ထပ္ပတီတိယာသမ္ဘဝတော မုချဘာဝေန ပဝတ္တန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. တထာ ဟိ ယဒိ ဧတေ မုချတ္ထေန န ပဝတ္တန္တိ, အမ္ဘောဓိကပ္ပရုက္ခသဒ္ဒါ သဒ္ဓမ္မဇိနပဒတ္ထေ ကထံ ပကာသေန္တီတိ တေသု ဒွီသု ဥဒါဟရဏေသု ပုဗ္ဗတြ ‘‘ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယီ’’ဣစ္စာဒိပုဗ္ဗုဒါဟရဏေ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ ‘‘ဝိသုဒ္ဓါမတသန္ဒာယီ’’တိ သဗ္ဗေ ဝိသေသနဓမ္မာ သာဓာရဏာ အမ္ဘောဓိသဒ္ဓမ္မာနံ သမာနာ, အညတြ တု ‘‘ဣစ္ဆိတတ္ထပဒေါ’’တိအာဒိကေ အညသ္မိံ ဥဒါဟရဏေ ပန တယံ ‘‘ဣစ္ဆိတတ္ထပဒေါ, သာရော, သစ္ဆာယော’’တိ ဝိသေသနတ္တယံ သာဓာရဏံ. ဖလပုပ္ဖောပသောဘိတဘာဝေါ ပန ရုက္ခာဝေဏိကော, ‘‘အပုဗ္ဗော’’ဣစ္စာဒိကံ ဝိသေသနမေဝ. တထာ ဟိ ဣမိနာ ရုက္ခဓမ္မဘူတော ကောစိ ဝိသေသော ပကာသိတော န ဟောတီတိ ဝိသေသနတ္တံ အညေသုယေဝ ဝုတ္တံ.

໒໖໗. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານສະແດງເນື້ອຄວາມ ໒ ປະການທີ່ກ່າວໄວ້ດ້ວຍສະມາສະວຸດຕິທັງສອງນັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “sāgara” ເປັນຕົ້ນ. ພຣະສັດທຳ ຄື ປະຣິຍັດຕິສັດທຳອັນພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າຊົງສະແດງແລ້ວ ເພິ່ນກ່າວໂດຍຄວາມເປັນມະຫາສະໝຸດ, ພຣະຊິນະເຈົ້າເພິ່ນກ່າວໂດຍຄວາມເປັນຕົ້ນໄມ້. ອະທິບາຍວ່າ ຄຳວ່າ ມະຫາສະໝຸດ ແລະ ຕົ້ນກັລປະພຶກ ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ໄດ້ເປັນໄປໂດຍຄວາມໝາຍຫຼັກ (ມຸກຂະຍັດຖະ) ໃນເນື້ອຄວາມຂອງຕົນ ຄື ມະຫາສະໝຸດແລະຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ເປັນໄປໂດຍຄວາມໝາຍຫຼັກໃນເນື້ອຄວາມຄືພຣະສັດທຳແລະພຣະຊິນະເຈົ້າທີ່ປະສົງຈະກ່າວ ເຊິ່ງເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍການກຳນົດເອົາວິເສສະນະຮ່ວມກັນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນເນື້ອຄວາມທີ່ປາກົດຢູ່ໃນໃຈກໍຕາມ ເພາະມີຄວາມເຂົ້າໃຈໃນເນື້ອຄວາມຢ່າງນັ້ນໄດ້ຈາກບໍລິບົດເປັນຕົ້ນ. ຄວາມຈິງແລ້ວ ຖ້າຄຳເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ເປັນໄປໂດຍຄວາມໝາຍຫຼັກ, ຄຳວ່າ ມະຫາສະໝຸດ ແລະ ຕົ້ນກັລປະພຶກ ຈະສະແດງເນື້ອຄວາມຄືພຣະສັດທຳແລະພຣະຊິນະເຈົ້າໄດ້ແນວໃດ. ໃນຕົວຢ່າງທັງສອງນັ້ນ, ໃນຕົວຢ່າງທຳອິດ ມີ “visuddhāmatasandāyī” ເປັນຕົ້ນ, ຄຸນລັກສະນະທັງໝົດ ຄື ວິເສສະນະທຳທັງປວງ ມີ “ວິສຸດທາມະຕະສັນດາຍີ” ເປັນຕົ້ນ ເປັນຂອງຮ່ວມກັນ ຄື ສະເໝີກັນແກ່ມະຫາສະໝຸດແລະພຣະສັດທຳ. ສ່ວນໃນຕົວຢ່າງອື່ນ ມີ “icchitatthapado” ເປັນຕົ້ນ, ວິເສສະນະ ໓ ປະການ ຄື “ອິດສິຕັດຖະປະໂດ, ສາໂຣ, ສັດສາຍໂຍ” ເປັນຂອງຮ່ວມກັນ. ສ່ວນຄວາມງົດງາມດ້ວຍໝາກແລະດອກ ເປັນຄຸນສົມບັດສະເພາະຂອງຕົ້ນໄມ້, ແລະ ຄຳວ່າ “apubbo” ເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນວິເສສະນະຄືກັນ. ຄວາມຈິງແລ້ວ ເພາະຄຳນີ້ບໍ່ໄດ້ສະແດງຄວາມພິເສດໃດໆ ທີ່ເປັນຄຸນສົມບັດຂອງຕົ້ນໄມ້, ຄວາມເປັນວິເສສະນະຈຶ່ງກ່າວໄວ້ໃນຄຳອື່ນໆ ເທົ່ານັ້ນ.

၂၆၈.

໒໖໘.

ဝတ္ထုနော’ညပ္ပကာရေန, ဌိတာ ဝုတ္တိ တဒညထာ;

ပရိကပ္ပီယတေ ယတ္ထ, သာ ဟောတိ ပရိကပ္ပနာ.

ໃນຄວາມເປັນໄປໃດ, ຄວາມເປັນໄປຂອງວັດຖຸອັນຕັ້ງຢູ່ໂດຍປະການອື່ນ ຖືກກຳນົດ (ຈິນຕະນາການ) ໂດຍປະການອື່ນຈາກປະການທີ່ຕັ້ງຢູ່ນັ້ນ, ຄວາມເປັນໄປນັ້ນຊື່ວ່າ ປະຣິກັບປະນາ (ການກຳນົດ ຫຼື ການຈິນຕະນາການ).

၂၆၈. ပရိကပ္ပနံ ပရိကပ္ပေတိ ‘‘ဝတ္ထုနော’’စ္စာဒိနာ. ဝတ္ထုနော သဇီဝဿ နိဇ္ဇီဝဿ ဝါ ဝုတ္တိ အဝတ္ထာ အညပ္ပကာရေန ဝတ္တုမိစ္ဆိတပ္ပကာရာပေက္ခာယ အညေနေဝ ရူပေန ဌိတာ, တဿေဝ တတော ယထာဝဋ္ဌိတပ္ပကာရတော အညထာ အညေန ပကာရေန ပရိကပ္ပီယတေ ယတ္ထ ဝုတ္တိယံ, သာ ပရိကပ္ပနာ ဟောတိ, ပရိကပ္ပီယတေ အညထာ ကရီယတေ ဝတ္ထုဋ္ဌိတိ ဧတိဿန္တိ ကတွာ.

໒໖໘. ພຣະອາຈານກຳນົດລັກສະນະແຫ່ງປະຣິກັບປະນາ ດ້ວຍຄຳວ່າ “vatthuno” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄວາມເປັນໄປໃດ, ຄວາມເປັນໄປ ຄື ສະພາວະຂອງວັດຖຸທີ່ມີຊີວິດຫຼືບໍ່ມີຊີວິດກໍຕາມ ອັນຕັ້ງຢູ່ໂດຍຮູບແບບອື່ນ ເພາະຕ້ອງການປະການທີ່ປະສົງຈະກ່າວໂດຍປະການອື່ນ, ຖືກກຳນົດໂດຍປະການອື່ນ ຄື ໂດຍຮູບແບບອື່ນ ຈາກສະພາວະທີ່ຕັ້ງຢູ່ຕາມຄວາມເປັນຈິງຂອງວັດຖຸນັ້ນ, ຄວາມເປັນໄປນັ້ນຊື່ວ່າ ປະຣິກັບປະນາ ເພາະວິເຄາະວ່າ: ສະພາວະຂອງວັດຖຸຖືກກຳນົດ ຄື ຖືກເຮັດໃຫ້ເປັນຢ່າງອື່ນໃນຄວາມເປັນໄປນີ້.

၂၆၈. ဣဒါနိ ပရိကပ္ပနံ ဒဿေတိ ‘‘ဝတ္ထုနော’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝတ္ထုနော ယဿ ကဿစိ သဝိညာဏကအဝိညာဏကပဒတ္ထဿ ဝုတ္တိ ပဝတ္တိ အညပ္ပကာရေန ကပ္ပနီယပ္ပကာရတော အညေန ဝိဇ္ဇမာနပ္ပကာရေန ဌိတာ ပဝတ္တမာနာ, တဒညထာ [Pg.262] တတော ဝိဇ္ဇမာနပ္ပကာရတော အညေနာဝိဇ္ဇမာနပ္ပကာရေန ယတ္ထ ဝုတ္တိယံ ပရိကပ္ပီယတေ, သာ ပရိကပ္ပနာ နာမ ဟောတိ. ပရိကပ္ပီယတေ အညထာ ကရီယတေ ဝတ္ထုဋ္ဌိတိ ဧတိဿမိတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໖໘. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານສະແດງລັກສະນະຂອງປະຣິກັບປະນາ (ການສົມມຸດ) ດ້ວຍຄຳວ່າ “vatthuno” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມເປັນໄປ ຫຼື ຄວາມປາກົດຂອງວັດຖຸສິ່ງຂອງໃດໜຶ່ງ ບໍ່ວ່າຈະມີວິນຍານ (ມີຊີວິດ) ຫຼື ບໍ່ມີວິນຍານ (ບໍ່ມີຊີວິດ) ກໍຕາມ ທີ່ດຳລົງຢູ່ ຫຼື ເປັນໄປໃນລັກສະນະໜຶ່ງ ເຊິ່ງເປັນລັກສະນະທີ່ມີຢູ່ຈິງ, ແຕ່ເມື່ອໃດມີການສົມມຸດຄວາມເປັນໄປນັ້ນໃຫ້ເປັນອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເຊິ່ງເປັນລັກສະນະທີ່ບໍ່ມີຢູ່ຈິງ ຕ່າງໄປຈາກລັກສະນະທີ່ມີຢູ່ຈິງນັ້ນ, ນັ້ນຮຽກວ່າ “ປະຣິກັບປະນາ” (Parikappanā). ວິເຄາະສັບ (ວິຄະຫະ) ວ່າ: “ວັດຖຸສະຖິຕິ (ຄວາມເປັນໄປຂອງວັດຖຸ) ຍ່ອມຖືກສົມມຸດ ຫຼື ເຮັດໃຫ້ເປັນຢ່າງອື່ນໃນອະລັງການນີ້” ເພາະເຫດນັ້ນ ອະລັງການນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປະຣິກັບປະນາ.

၂၆၉.

໒໖໙.

ဥပမာဗ္ဘန္တရတ္တေန, ကိရိယာဒိဝသေန စ;

ကမေနော’ဒါဟရိဿာမိ, ဝိဝိဓာ ပရိကပ္ပနာ.

ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງອຸທາຫອນຕາມລຳດັບ ແຫ່ງປະຣິກັບປະນາອັນມີຫຼາກຫຼາຍປະການ ໂດຍສະຖານະທີ່ມີອຸປະມາຢູ່ພາຍໃນ ແລະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກິຣິຍາເປັນຕົ້ນ.

၂၆၉. ဘေဒံ တဿာ ဒဿေတိ ‘‘ဥပမာ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဥပမာ အဗ္ဘန္တရေ ယဿာ, တဿာ ဘာဝေါ, တေန စ, ကိရိယာဒိဝသေန စ ဝိဝိဓာ နာနပ္ပကာရာ ပရိကပ္ပနာ ဣဒါနိ ကမေန ဥဒါဟရိဿာမိ.

໒໖໙. ພຣະອາຈານສະແດງປະເພດຂອງປະຣິກັບປະນານັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “upamā” ເປັນຕົ້ນ. ບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງອຸທາຫອນຕາມລຳດັບ ແຫ່ງປະຣິກັບປະນາອັນມີຫຼາກຫຼາຍປະການ ໂດຍສະຖານະທີ່ມີອຸປະມາຢູ່ພາຍໃນ (ຄື ຄວາມເປັນແຫ່ງປະຣິກັບປະນາທີ່ມີອຸປະມາຢູ່ພາຍໃນ) ແລະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກິຣິຍາເປັນຕົ້ນ.

၂၆၉. ဣဒါနိ တဿ ဘေဒံ ဒဿေတိ ‘‘ဥပမာဗ္ဘန္တရေ’’စ္စာဒိနာ. ဥပမာဗ္ဘန္တရတ္တေန ဥပမာယ အဗ္ဘန္တရေ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ စ ကိရိယာဒိဝသေန စ ဝိဝိဓာ ပရိကပ္ပနာ ကမေန ဥဒါဟရိဿာမိ. ဥပမာ အဗ္ဘန္တရေ အဿာ ပရိကပ္ပနာယေတိ စ, တဿာ ဘာဝေါတိ စ, အနေကေ ဝိဓာ ပကာရာ ယာသမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໖໙. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານສະແດງປະເພດຂອງປະຣິກັບປະນານັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “upamābbhantare” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງອຸທາຫອນຕາມລຳດັບ ແຫ່ງປະຣິກັບປະນາອັນມີຫຼາກຫຼາຍປະການ ໂດຍສະຖານະທີ່ມີອຸປະມາຢູ່ພາຍໃນ ຄື ໂດຍຄວາມທີ່ມີອຸປະມາປາກົດຢູ່ພາຍໃນ ແລະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກິຣິຍາເປັນຕົ້ນ. ວິເຄາະສັບວ່າ: “ອຸປະມາ ມີຢູ່ພາຍໃນແຫ່ງປະຣິກັບປະນານີ້” ຊື່ວ່າ ອຸປະມັບພັນຕະຣະ, ແລະ ຄວາມເປັນແຫ່ງອຸປະມັບພັນຕະຣະນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອຸປະມັບພັນຕະຣັດຕະ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ປະຣິກັບປະນາທັງຫຼາຍໃດ ມີປະເພດຫຼາກຫຼາຍປະການ ຊື່ວ່າ ວິວິທະ.

ဥပမာဗ္ဘန္တရပရိကပ္ပနာ

ອຸປະມັບພັນຕະຣະປະຣິກັບປະນາ (ການສົມມຸດທີ່ມີອຸປະມາຢູ່ພາຍໃນ)

၂၇၀.

໒໗໐.

ဣစ္ဆာဘင်္ဂါတုရာ’သီနာ,တာ’တိနိစ္စလ’မစ္ဆရာ;

ဝသံ နေန္တီဝ ဓီရံ တံ,တဒါ ယောဂါဘိယောဂတော.

ໃນເວລານັ້ນ, ເຫຼົ່ານາງອັບສອນ (ທິດາພະຍາມານ) ຜູ້ເດືອດຮ້ອນເພາະຄວາມຜິດຫວັງໃນຄວາມປາດຖະໜາ, ນັ່ງຢູ່ຢ່າງສະຫງົບນິ່ງຢ່າງຍິ່ງ, ປະດັບປະດາໄປດ້ວຍສະເໜ່, ປຽບເໝືອນກຳລັງນ້ອມນຳພຣະມຸນີຜູ້ມີປັນຍາແກ່ກ້າພະອົງນັ້ນ ໃຫ້ເຂົ້າມາຢູ່ພາຍໃຕ້ອຳນາດ ດ້ວຍການປະກອບຄວາມພຽນໃນໂຍຄະ.

၂၇၀. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဣစ္ဆာ’’ဣစ္စာဒိ. ဣစ္ဆာဘင်္ဂေန ‘‘ဗုဒ္ဓံ ဘဂဝန္တံ ဝသေ ဝတ္တေဿာမာ’’တိ ဗောဓိမူလေ ကတာဘိလာသဝိနာသေန အာတုရာ ဒုက္ခိတာ အတိနိစ္စလသဘာဝပ္ပတ္တာ အတိနိစ္စလံ နာသိကဂ္ဂေ နယနေ ကတာနတာဝသေန အစ္စန္တမကြိယမာသီနာ နိသိန္နာ တာ အစ္ဆရာ ယောဂိနိသင်္ကာသာ မာရင်္ဂနာတိ [Pg.263] ယထာဝဋ္ဌိတာယ သစေတနာနံ မာရင်္ဂနာလက္ခဏာနံ ဝတ္ထူနံ ဝုတ္တိ ဝုတ္တာ, သာယမညထာ ပရိကပ္ပီယတေ. ဓီရံ ဒေဝင်္ဂနာနမ္ပိ သိင်္ဂါရဘာဝေါပစရိတဝိလာသာတိသယေနာပိ အကမ္ပတ္တာ. တံ ဘဂဝန္တံ. ယောဂေါ မန္တာနုဋ္ဌာနံ, တတ္ထ အဘိယောဂတော ယုဉ္ဇနေန ဝသမတ္တနော အာယတ္တဘာဝံ တဒါ နေန္တီဝ ဝဟန္တိ မညေတိ. ဧတ္ထ ဣဝ သဒ္ဒသုတိယာ ဥပမာသန္ဒေဟော န ကာတဗ္ဗော, သဝသာနယနမကုဗ္ဗန္တိယော မာရင်္ဂနာ ဝသံ နေန္တီဝါတိ ပရိကပ္ပီယန္တေ. ဟောတိ စ–

໒໗໐. ພຣະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “icchā” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “icchābhaṅgena” ຄື ດ້ວຍຄວາມຜິດຫວັງໃນຄວາມປາດຖະໜາ ທີ່ຕັ້ງໃຈໄວ້ ນະ ໂຄນຕົ້ນໂພທິ ວ່າ “ພວກເຮົາຈະເຮັດໃຫ້ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕົກຢູ່ພາຍໃຕ້ອຳນາດ”, ຈຶ່ງເດືອດຮ້ອນ ຄື ເປັນທຸກ. ຄຳວ່າ “atiniccala...” ຄື ເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ສະຫງົບນິ່ງຢ່າງຍິ່ງ, ນັ່ງຢູ່ໂດຍບໍ່ມີການເຄື່ອນໄຫວໃດໆ ດ້ວຍການທອດສາຍຕາລົງທີ່ປາຍດັງ. ເຫຼົ່ານາງອັບສອນ ຄື ທິດາພະຍາມານ ຜູ້ມີສະພາບຄ້າຍຄືກັບນາງໂຍຄິນີເຫຼົ່ານັ້ນ—ນີ້ຄືຄວາມເປັນໄປຕາມຄວາມເປັນຈິງຂອງວັດຖຸທີ່ມີວິນຍານ ຄື ລັກສະນະຂອງທິດາພະຍາມານ ທີ່ກ່າວໄວ້, ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ຍ່ອມຖືກສົມມຸດໃຫ້ເປັນຢ່າງອື່ນ. ຄຳວ່າ “dhīraṃ” ຄື ຜູ້ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຖືກຍົ່ວຍວນດ້ວຍສະເໜ່ ແລະ ທ່າທາງອັນແສນສະຫງ່າງາມຂອງເຫຼົ່ານາງອັບສອນກໍຕາມ. ຄຳວ່າ “taṃ” ຄື ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພະອົງນັ້ນ. ຄຳວ່າ “yogo” ຄື ການປະຕິບັດມົນ, “abhayogato” ຄື ດ້ວຍການປະກອບຄວາມພຽນໃນມົນນັ້ນ, “vasamattano” ຄື ສູ່ຄວາມຢູ່ພາຍໃຕ້ອຳນາດຂອງຕົນ, “nentīva” ຄື ປຽບເໝືອນນຳໄປ ຄື ເຮັດໃຫ້ຄິດວ່າເປັນເຊັ່ນນັ້ນ. ໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ຄວນມີຄວາມສົງໄສວ່າເປັນອຸປະມາອະລັງການ ພຽງເພາະໄດ້ຍິນຄຳວ່າ “iva” (ປຽບເໝືອນ), ເພາະທິດາພະຍາມານທັງຫຼາຍ ຜູ້ບໍ່ສາມາດນຳພຣະອົງມາຢູ່ພາຍໃຕ້ອຳນາດຂອງຕົນໄດ້ຈິງ ແຕ່ຖືກສົມມຸດວ່າ “ປຽບເໝືອນກຳລັງນຳມາຢູ່ພາຍໃຕ້ອຳນາດ”. ແລະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ—

‘‘ဝသံ နေန္တီဝ ဓီရ’’န္တိ, နယနေ နော’ပမာနတာ;

န ဟိ ကတ္တုကြိယာယ’တ္ထိ, ဥပမာနောပမေယျတာတိ.

“ໃນຄຳວ່າ ‘vasaṃ nentīva dhīraṃ’ ນີ້, ບໍ່ມີຄວາມເປັນອຸປະມາໃນການນຳໄປ; ເພາະວ່າ ຄວາມເປັນອຸປະມານ ແລະ ອຸປະໄມ ຍ່ອມບໍ່ມີໃນກິຣິຍາຂອງຜູ້ກະທຳ.”

ကြိယာပရိကပ္ပတ္တေပိ အယမုပမာဗ္ဘန္တရာ ပရိကပ္ပနာ, န ကေဝလကြိယာပရိကပ္ပနာ မာရင်္ဂနာနမစလောပဝေသနဿ ယောဂါဘိယောဂေန သာမျသန္ဒဿနတော, တထာဘူတာယ စောပဝေသနကြိယာယ ဓီရဿာပိ တာဒိသဿ ဘဂဝတော အဝသာနယနတ္တန္တိ ပရိကပ္ပနတောတိ.

ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີການສົມມຸດກิຣິຍາ (ກິຣິຍາປະຣິກັບປະນາ) ກໍຕາມ, ແຕ່ອະລັງການນີ້ກໍເປັນ “ອຸປະມັບພັນຕະຣະປະຣິກັບປະນາ” (ການສົມມຸດທີ່ມີອຸປະມາຢູ່ພາຍໃນ) ບໍ່ແມ່ນ “ເກວະລະກິຣິຍາປະຣິກັບປະນາ” (ການສົມມຸດກິຣິຍາລ້ວນໆ), ເພາະເຫັນຄວາມຄ້າຍຄືກັນຂອງການນັ່ງສະຫງົບນິ່ງຂອງທິດາພະຍາມານ ກັບການປະກອບຄວາມພຽນໃນໂຍຄະ, ແລະ ເພາະການສົມມຸດວ່າ ດ້ວຍກິຣິຍາແຫ່ງການນັ່ງເຊັ່ນນັ້ນ ພວກນາງຈຶ່ງນຳພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ມີປັນຍາແກ່ກ້າປານນັ້ນ ໃຫ້ເຂົ້າມາຢູ່ພາຍໃຕ້ອຳນາດຂອງຕົນ.

၂၇၀. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ဣစ္ဆာ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဣစ္ဆာဘင်္ဂါတုရာ အဇပါလနိဂြောဓမူလေ နိသိန္နံ ဘဂဝန္တံ ‘‘ပလောဘေဿာမာ’’တိ မာရင်္ဂနာ အတ္တနာယေဝ ကတာယ ဣစ္ဆာယ အနိဗ္ဗတ္တိယာ ပီဠိတာ, အတိနိစ္စလံ ဟုတွာ နာသိကဂ္ဂေ ပတိတဒိဋ္ဌေဟိ သမန္နာဂတာနညဝုတ္တိယာ ကြိယန္တရဝိရဟတော. အာသီနာ ဈာယမာနာ နိသိန္နာ တာ အစ္ဆရာ ယောဂိနိသဒိသာ တဏှာအရတိရဂါသင်္ခါတာ မာရင်္ဂနာယော ဓီရံ သိင်္ဂါရာဓိပ္ပာယေန ကတာနေကလီလာဝိလာသေနာပိ အကမ္ပမာနံ တံ ဘဂဝန္တံ ယောဂါဘိယောဂတော မန္တဇပ္ပနသင်္ခါတယောဂေ ယုဉ္ဇနေန ဝသံ အတ္တနော ဝသံ တဒါ အတ္တနော ပရာဇိတကာလေ နေန္တီဝ ပါပေန္တိ မညေတိ. ဧတ္ထ ပုဗ္ဗဒ္ဓေန မာရင်္ဂနာသင်္ခါတသဇီဝပဒတ္ထာနံ ဝိဇ္ဇမာနပ္ပကာရံ ဒဿိတံ. [Pg.264] ပုန အပရဒ္ဓေန တေသမေဝ အဝိဇ္ဇမာနယောဂါဘိယောဂေန ဝသီကရဏံ ကပ္ပိတံ. မာရင်္ဂနာနံ နိစ္စလနိသဇ္ဇာယ ယောဂိနီနံ မန္တဇ္ဈယနသဒိသတ္တာ မာရင်္ဂနာနံ ယောဂိနီနံ ဥပမာနောပမေယျတ္တံ သာမတ္ထိယာ ဂမျတေတိ ဧသာ ဥပမာဗ္ဘန္တရပရိကပ္ပနာ နာမ. ‘‘နေန္တိ ဣဝါ’’တိ ပယောဂေ ကတေပိ ကြိယာပရိကပ္ပနံ န ဟောတေဝ. ဣစ္ဆာယ ဘင်္ဂေါတိ စ, တေန အာတုရာတိ စ, နိဂ္ဂတံ စလံ စလနံ အသ္မာ အာသနသ္မာတိ စ, အတိသယေန နိစ္စလန္တိ စ, ကြိယာဝိသေသနံ, ယောဂေ အဘိယောဂေါတိ စ ဝါကျံ.

໒໗໐. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “icchā” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “icchābhaṅgāturā” ຄື ທິດາພະຍາມານທັງຫຼາຍ ຜູ້ປາດຖະໜາຈະເລົ້າໂລມພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ປະທັບນັ່ງຢູ່ ນະ ໂຄນຕົ້ນໄຊ (ອະຊະປາລະນິໂຄຣດ), ໄດ້ຮັບຄວາມເດືອດຮ້ອນ ຄື ຖືກບີບຄັ້ນ ເພາະຄວາມປາດຖະໜາທີ່ຕົນເອງຕັ້ງໄວ້ນັ້ນບໍ່ສຳເລັດ; ຄຳວ່າ “atiniccalaṃ” ຄື ເປັນຜູ້ສະຫງົບນິ່ງຢ່າງຍິ່ງ ດ້ວຍການທອດສາຍຕາລົງທີ່ປາຍດັງ ໂດຍບໍ່ມີການເຄື່ອນໄຫວອື່ນໆ ເພາະປາສະຈາກກິຣິຍາເຄື່ອນໄຫວຢ່າງອື່ນ. ຄຳວ່າ “āsīnā” ຄື ນັ່ງເພັ່ງພິນິດຢູ່. ເຫຼົ່ານາງອັບສອນ ຄື ທິດາພະຍາມານ ຜູ້ມີນາມວ່າ ຕັນຫາ, ອະຣະດີ ແລະ ຣາຄະ ຜູ້ມີສະພາບຄ້າຍຄືກັບນາງໂຍຄິນີເຫຼົ່ານັ້ນ, ໃນເວລານັ້ນ ຄື ໃນເວລາທີ່ພວກຕົນຜ່າຍແພ້, ປຽບເໝືອນກຳລັງນຳພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ມີປັນຍາແກ່ກ້າ ຜູ້ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຖືກຍົ່ວຍວນດ້ວຍທ່າທາງອັນແສນສະຫງ່າງາມຫຼາກຫຼາຍປະການ ທີ່ເຮັດດ້ວຍຄວາມປະສົງໃນທາງກາມະຣົມກໍຕາມ, ໃຫ້ເຂົ້າມາຢູ່ພາຍໃຕ້ອຳນາດຂອງຕົນ ດ້ວຍການປະກອບຄວາມພຽນໃນໂຍຄະ ຄື ການຮ່າຍມົນ. ໃນທີ່ນີ້, ເຄິ່ງທຳອິດຂອງຄາຖາ ໄດ້ສະແດງສະພາບທີ່ມີຢູ່ຈິງຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ ຄື ທິດາພະຍາມານ. ສ່ວນເຄິ່ງຫຼັງ ໄດ້ສົມມຸດການເຮັດໃຫ້ຢູ່ພາຍໃຕ້ອຳນາດ ດ້ວຍການປະກອບຄວາມພຽນໃນໂຍຄະ ທີ່ບໍ່ມີຢູ່ຈິງຂອງພວກນາງ. ເພາະການນັ່ງສະຫງົບນິ່ງຂອງທິດາພະຍາມານ ມີຄວາມຄ້າຍຄືກັບການຮ່າຍມົນຂອງນາງໂຍຄິນີ, ຄວາມເປັນອຸປະມານ ແລະ ອຸປະໄມ ລະຫວ່າງທິດາພະຍາມານ ກັບ ນາງໂຍຄິນີ ຈຶ່ງເປັນອັນເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງຄວາມໝາຍ; ເພາະສະນັ້ນ ອະລັງການນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ອຸປະມັບພັນຕະຣະປະຣິກັບປະນາ”. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີການໃຊ້ຄຳວ່າ “nenti iva” (ປຽບເໝືອນກຳລັງນຳໄປ) ກໍຕາມ, ແຕ່ກໍບໍ່ເປັນກິຣິຍາປະຣິກັບປະນາ (ລ້ວນໆ). ວິເຄາະສັບວ່າ: “ຄວາມແຕກທຳລາຍແຫ່ງຄວາມປາດຖະໜາ” ຊື່ວ່າ ອິດສາພັງຄະ, “ຜູ້ເດືອດຮ້ອນເພາະຄວາມແຕກທຳລາຍແຫ່ງຄວາມປາດຖະໜານັ້ນ” ຊື່ວ່າ ອິດສາພັງຄາຕຸຣາ; “ຄວາມເຄື່ອນໄຫວອອກໄປຈາກອາສະນະນີ້” ຊື່ວ່າ ນິດຈະລະ, “ສະຫງົບນິ່ງຢ່າງຍິ່ງ” ຊື່ວ່າ ອະຕິນິດຈະລະ (ເປັນກິຣິຍາວິເສດສະນະ); “ການປະກອບຄວາມພຽນໃນໂຍຄະ” ຊື່ວ່າ ໂຍຄາພິໂຍຄະ.

‘‘နေန္တိ ဣဝါ’’တိ ဣဓ ဣဝသဒ္ဒသုတိယာ ဥပမာဇောတနတ္ထံ စေတိ သံသယော န ကာတဗ္ဗော, သာဓမ္မသင်္ခါတဂုဏဝိသေသဿ သမ္ဗန္ဓေ အသတိ ကြိယာမတ္တဿ ဥပမာဘာဝတော. ဝုတ္တံ ဟိ–

ໃນຄຳວ່າ “nenti iva” ນີ້, ບໍ່ຄວນມີຄວາມສົງໄສວ່າ ຄຳວ່າ “iva” ມີໄວ້ເພື່ອສະແດງອຸປະມາ, ເພາະເມື່ອບໍ່ມີການເຊື່ອມໂຍງກັບຄຸນລັກສະນະພິເສດ ທີ່ຮຽກວ່າ ສາທັມມະ (ຄຸນລັກສະນະຮ່ວມ), ກິຣິຍາລ້ວນໆ ຍ່ອມບໍ່ມີສະພາບເປັນອຸປະມາໄດ້. ດັ່ງທີ່ມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ—

‘‘ဝသံ နေန္တီဝ ဓီရ’’န္တိ, နယေန နော’ပမာနတာ;

န ဟိ ကတ္တုကြိယာယ’တ္ထိ, ဥပမာနောပမေယျတာတိ.

“ໃນຄຳວ່າ ‘vasaṃ nentīva dhīraṃ’ ນີ້, ບໍ່ມີຄວາມເປັນອຸປະມາໃນການນຳໄປ; ເພາະວ່າ ຄວາມເປັນອຸປະມານ ແລະ ອຸປະໄມ ຍ່ອມບໍ່ມີໃນກິຣິຍາຂອງຜູ້ກະທຳ.”

‘‘ဝသံ နေန္တီဝ ဓီရ’’န္တိ ဧတ္ထ နယနေ ဂမျမာနေ ပါပနေ ဥပမာနတာ ဥပမာနဘာဝေါ နတ္ထိ, ဟိ တထေဝ, ကတ္တုကြိယာယ ကတ္တုသမ္ဗန္ဓိယာ ကြိယာယ ဥပမာနောပမေယျတာ ဥပမာနဘာဝေါ ဥပမေယျဘာဝေါ နတ္ထီတိ အယံ ဟေတ္ထတ္ထော.

ໃນຄຳວ່າ “vasaṃ nentīva dhīraṃ” ນີ້, ໃນການນຳໄປ (nayane) ຄື ໃນການເຮັດໃຫ້ເຖິງ (pāpane) ທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ນັ້ນ, ຄວາມເປັນອຸປະມານ (ອຸປະມາສະພາບ) ຍ່ອມບໍ່ມີ; ເພາະວ່າ ໃນກິຣິຍາຂອງຜູ້ກະທຳ ຄື ກິຣິຍາທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຜູ້ກະທຳ, ຄວາມເປັນອຸປະມານ ແລະ ອຸປະໄມ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ນີ້ຄືຄວາມໝາຍໃນທີ່ນີ້.

ကြိယာပရိကပ္ပနာ

ກິຣິຍາປະຣິກັບປະນາ (ການສົມມຸດກິຣິຍ)

၂၇၁.

໒໗໑.

ဂဇံ မာရော သမာရုဠှော, ယုဒ္ဓါယ’စ္စန္တ’မုန္နတံ;

မဂ္ဂ’မနွေသတိ နူန, ဇိနဘီတော ပလာယိတုံ.

ພະຍາມານ ຜູ້ຂຶ້ນຂີ່ຊ້າງຕົວສູງໃຫຍ່ຢ່າງຍິ່ງ ເພື່ອເຮັດສົງຄາມ, ປຽບເໝືອນກຳລັງຊອກຫາຫົນທາງເພື່ອຈະຫຼົບໜີ ເພາະຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ພຣະຊິນະເຈົ້າ.

၂၇၁. ‘‘ဂဇ’’မိစ္စာဒိ. ယုဒ္ဓါယ အစ္စန္တမတိသယေန ဥန္နတမုစ္စံ ဂဇံ ဟတ္ထိံ သမာရုဠှော မာရော ဝသဝတ္တီ တံ ဇိနာတီတိ အတ္ထေန ဇိနတော ဘီတော ပလာယိတုံ ကိဉ္စိ နိလီယနဋ္ဌာနံ မဂ္ဂံ ပထံ အနွေသတိ နူန မညေ. ဣတိ ကြိယာပရိကပ္ပနာ အာရောဟနကြိယာယ မဂ္ဂမနွေသနတ္ထန္တိ ပရိကပ္ပိတတ္တာ.

໒໗໑. ຄຳວ່າ “gajam” ເປັນຕົ້ນ. ພະຍາມານຜູ້ມີອຳນາດ (ວະສະວັດຕີ) ຂຶ້ນຂີ່ຊ້າງ (ຄະຊະ/ຫັດຖີ) ຕົວສູງໃຫຍ່ (ອຸນນະຕະ/ອຸດຈະ) ຢ່າງຍິ່ງ (ອັດຈັນຕະ/ອະຕິສະຍະ) ເພື່ອເຮັດສົງຄາມ, ເພາະຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ພຣະຊິນະເຈົ້າ (ຜູ້ຊະນະ), ປຽບເໝືອນ (ນູນະ/ມັນເຍ) ກຳລັງຊອກຫາຫົນທາງ (ມັກຄະ/ປະຖະ) ຄື ສະຖານທີ່ຫຼົບຊ່ອນບາງແຫ່ງ ເພື່ອຈະຫຼົບໜີ. ນີ້ຄື ກິຣິຍາປະຣິກັບປະນາ, ເພາະກິຣິຍາແຫ່ງການຂຶ້ນຂີ່ຊ້າງນັ້ນ ຖືກສົມມຸດວ່າ ເປັນໄປເພື່ອຈຸດປະສົງໃນການຊອກຫາຫົນທາງຫຼົບໜີ.

၂၇၁. ‘‘ဂဇ’’မိစ္စာဒိ. [Pg.265] ယုဒ္ဓါယ ယုဒ္ဓတ္ထံ အစ္စန္တံ အတိသယေန ဥန္နတံ ဒိယဍ္ဎသတယောဇနာယာမာနုရူပဥစ္စဂုဏသမန္နာဂတံ ဂဇံ ဂိရိမေခလံ သမာရုဠှော မာရော ဇိနာ ဘီတော ပလာယိတုံ မဂ္ဂံ နိဗ္ဘယံ ပထံ အနွေသတိ နူန ဂဝေသတိ မညေ. ယုဒ္ဓတ္ထံ ကုရုမာနော ဂဇာရောဟနံ မဂ္ဂါနွေသနတ္ထမိတိ ကဝိနာ ပရိကပ္ပိတတ္တာ ဧသာ ကြိယာပရိကပ္ပနာ နာမ. အစ္စန္တမိတိ အသင်္ချ သသင်္ချဘာဝေပိ ပကရဏတော အာဓိက္ကေ ဧဝ ဝတ္တတိ.

໒໗໑. ຄຳວ່າ “gajam” ເປັນຕົ້ນ. ພະຍາມານ ຂຶ້ນຂີ່ຊ້າງຄີຣີເມຂະລະ ຕົວສູງໃຫຍ່ (ອຸນນະຕະ) ຢ່າງຍິ່ງ (ອັດຈັນຕະ/ອະຕິສະຍະ) ອັນປະກອບດ້ວຍສ່ວນສູງທີ່ເໝາະສົມກັບຄວາມຍາວໜຶ່ງຮ້ອຍຫ້າສິບໂຍດ ເພື່ອເຮັດສົງຄາມ (ຍຸດທາຍະ/ຍຸດທັດຖະ), ເພາະຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ພຣະຊິນະເຈົ້າ, ປຽບເໝືອນ (ນູນະ/ຄະເວສະຕິ ມັນເຍ) ກຳລັງຊອກຫາຫົນທາງອັນປອດໄພ (ມັກຄະ/ນິບພະຍະ ປະຖະ) ເພື່ອຈະຫຼົບໜີ. ເພາະກວີໄດ້ສົມມຸດວ່າ ການຂຶ້ນຂີ່ຊ້າງທີ່ເຮັດເພື່ອການເຮັດສົງຄາມນັ້ນ ເປັນໄປເພື່ອຈຸດປະສົງໃນການຊອກຫາຫົນທາງຫຼົບໜີ, ອະລັງການນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ກິຣິຍາປະຣິກັບປະນາ. ຄຳວ່າ “accantaṃ” (ຢ່າງຍິ່ງ) ໃນທີ່ນີ້ ຍ່ອມໝາຍເຖິງຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ ຫຼື ຄວາມມາກມາຍ ຕາມບໍລິບົດ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນສິ່ງທີ່ນັບໄດ້ ຫຼື ນັບບໍ່ໄດ້ກໍຕາມ.

ဂုဏပရိကပ္ပနာ

ຄຸນນະປະຣິກັບປະນາ (ການສົມມຸດຄຸນນະພາບ/ຄຸນລັກສະນະ)

၂၇၂.

໒໗໒.

မုနိန္ဒ ပါဒဒွန္ဒေ တေ, စာရုရာဇီဝသုန္ဒရေ;

မညေ ပါပါဘိသမ္မဒ္ဒ-ဇာတသောဏေန သောဏိမာ.

ຂ້າແດ່ພຣະມຸນິນທາ, ຂ້າພະເຈົ້າຄິດວ່າ ຄວາມແດງແຫ່ງພຣະບາດທັງສອງຂອງພຣະອົງ ອັນງົດງາມປານດອກບົວຫຼວງອັນວິຈິດ, ເປັນຄວາມແດງທີ່ເກີດຈາກໂລຫິດອັນຫຼັ່ງອອກມາ ເພາະການຢຽບຢ່ຳທຳລາຍບາບທັງຫຼາຍ.

၂၇၂. မုနိန္ဒ တေ စာရု စ တံ ရာဇီဝံ ပဒုမဉ္စ တမိဝ သုန္ဒရံ တသ္မိံတေ ပါဒဒွန္ဒေ သောဏိမာ လောဟိတတ္တဂုဏော, ဣတိ ယထာဝဋ္ဌိတာ အစေတနဿ လောဟိတတ္တလက္ခဏဿ ဝတ္ထုနော ဝုတ္တိ ဝုတ္တာ, သာယမညထာ ပရိကပ္ပီယတေ. ပါပါနံ ကိလေသာရီနံ အဘိသမ္မဒ္ဒေန အတိသယံ သမ္ပိသနေန ဇာတံ သောဏံ ရုဓိရံ, တေန ဇာတောတိ မညေ. ဣတိ ဂုဏပရိကပ္ပနာ ပါဒဒွန္ဒသန္နိဟိတလောဟိတတ္တဂုဏဿ ‘‘ပါပါ…ပေ… သောဏေနေ’’တိ ပရိကပ္ပိတတ္တာ.

໒໗໒. ຄຳວ່າ “muninda” ເປັນຕົ້ນ. ໃນພຣະບາດທັງສອງຂອງພຣະອົງ ອັນງົດງາມປານດອກບົວຫຼວງອັນວິຈິດ (ຈາຣຸ ຈະ ຕັງ ຣາຊີວັງ ປະທຸມັງຈະ ຕັມິວະ ສຸນທະຣັງ), ຄວາມແດງ (ໂສນິມາ) ຄື ຄຸນລັກສະນະແຫ່ງຄວາມແດງ (ໂລຫິຕັດຕະຄຸນ). ນີ້ຄືຄວາມເປັນໄປຕາມຄວາມເປັນຈິງຂອງວັດຖຸທີ່ບໍ່ມີວິນຍານ ອັນມີລັກສະນະແຫ່ງຄວາມແດງ ທີ່ກ່າວໄວ້, ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ຍ່ອມຖືກສົມມຸດໃຫ້ເປັນຢ່າງອື່ນ. ຄຳວ່າ “pāpānaṃ...” ຄື ໂລຫິດສີແດງ (ໂສນັງ ຣຸທິຣັງ) ທີ່ເກີດຈາກການຢຽບຢ່ຳທຳລາຍ (ອະພິສັມມັດເທນະ) ຄື ການບົດຂະຢີ້ຢ່າງຮຸນແຮງ ເຊິ່ງບາບທັງຫຼາຍ (ປາປານັງ) ຄື ສັດຕູຄືກິເລດ; “tena jāto” ຄື ເກີດຈາກໂລຫິດນັ້ນ, ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຄິດວ່າ (ມັນເຍ). ນີ້ຄື ຄຸນນະປະຣິກັບປະນາ, ເພາະຄຸນລັກສະນະແຫ່ງຄວາມແດງທີ່ມີຢູ່ ນະ ພຣະບາດທັງສອງ ຖືກສົມມຸດວ່າ “ເກີດຈາກໂລຫິດເພາະການຢຽບຢ່ຳທຳລາຍບາບ...”.

၂၇၂. ‘‘မုနိန္ဒေ’’စ္စာဒိ. ဟေ မုနိန္ဒ တေ တဝ စာရုရာဇီဝသုန္ဒရေ မနုညပဒုမသုန္ဒရေ ပါဒဒွန္ဒေ သောဏိမာ ရတ္တဝဏ္ဏံ ပါပါဘိသမ္မဒ္ဒဇာတသောဏေန မညေ သပရသန္တာနဂတပါပါနံ သမ္မဒ္ဒနေန ဇာတေန ရုဓိရေနာတိ မညေ. သဗ္ဗညုနော ပါဒေ ဘဝန္တရသိဒ္ဓပုညကမ္မာနုဘာဝေန ဇာတရတ္တဝဏ္ဏံ ‘‘ပါပါဘိသမ္မဒ္ဒနေနာ’’တိ ပရိကပ္ပိတတ္တာ အယံ ဂုဏပရိကပ္ပနာ နာမ. စာရု စ တံ ရာဇီဝဉ္စာတိ စ, ပါပါနံ အဘိသမ္မဒ္ဒေါတိ စ, တေန ဇာတဉ္စာတိ စ, တဉ္စ တံ သောဏဉ္စာတိ စ, သောဏဿ ဘာဝေါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໗໒. ຄຳວ່າ “muninda” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແດ່ພຣະມຸນິນທາ, ຂ້າພະເຈົ້າຄິດວ່າ ຄວາມແດງ (ໂສນິມາ/ຣັດຕະວັນນະ) ໃນພຣະບາດທັງສອງຂອງພຣະອົງ ອັນງົດງາມປານດອກບົວຫຼວງອັນວິຈິດ (ຈາຣຸຣາຊີວະສຸນທະເຣ/ມະນຸນຍະປະທຸມະສຸນທະເຣ), ເປັນຄວາມແດງທີ່ເກີດຈາກໂລຫິດອັນເກີດຈາກການຢຽບຢ່ຳທຳລາຍບາບ (ປາປາພິສັມມັດທະຊາຕະໂສເນນະ) ຄື ໂລຫິດທີ່ເກີດຈາກການຢຽບຢ່ຳທຳລາຍບາບທີ່ຢູ່ໃນຂັນທະສັນດານຂອງຕົນ ແລະ ຂອງຜູ້ນອກນີ້. ເພາະສີແດງທີ່ເກີດຂຶ້ນ ນະ ພຣະບາດຂອງພຣະສັບພັນຍູເຈົ້າ ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງບຸນກຳທີ່ໄດ້ສັ່ງສົມໄວ້ໃນພົບຊາດກ່ອນ ຖືກສົມມຸດວ່າ “ເກີດຈາກການຢຽບຢ່ຳທຳລາຍບາບ”, ອະລັງການນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຄຸນນະປະຣິກັບປະນາ. ວິເຄາະສັບວ່າ: “ດອກບົວຫຼວງນັ້ນດ້ວຍ ອັນງົດງາມດ້ວຍ” ຊື່ວ່າ ຈາຣຸຣາຊີວະ, “ການຢຽບຢ່ຳທຳລາຍບາບທັງຫຼາຍ” ຊື່ວ່າ ປາປາພິສັມມັດທະ, “ເກີດຈາກການຢຽບຢ່ຳທຳລາຍນັ້ນດ້ວຍ” ຊື່ວ່າ ປາປາພິສັມມັດທະຊາຕະ, “ສິ່ງນັ້ນດ້ວຍ ເປັນສີແດງດ້ວຍ” ຊື່ວ່າ ໂສນະ, “ຄວາມເປັນແຫ່ງສີແດງ” ຊື່ວ່າ ໂສນິມາ.

၂၇၃.

໒໗໓.

မညေသင်္ကေ [Pg.266] ဓုဝံ နူန-မိဝ’မိစ္စေဝမာဒိဟိ;

သာ’ယံ ဗျဉ္ဇီယတေ ကွာပိ, ကွာပိ ဝါကျေန ဂမျတေ.

ປະຣິກັບປະນານັ້ນ ຍ່ອມຖືກສະແດງອອກໃນບາງບ່ອນ ດ້ວຍຄຳທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ “maññe” (ຄິດວ່າ), “saṅke” (ລະແວງວ່າ), “dhuvaṃ” (ແນ່ນອນ), “nūna” (ຄົງຈະ), ແລະ “iva” (ປຽບເໝືອນ) ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ໃນບາງບ່ອນ ກໍເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງປະໂຫຍກ.

၂၇၃. ဝေါဟာရတ္ထံ ပရိကပ္ပနာသူစကေ သဒ္ဒေ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘မညေ’’ဣစ္စာဒိ. ဣတိ ဧဝရူပေါ သဒ္ဒရာသိ အာဒိ ယေသံ ‘‘တက္ကေမိ, ပရိကပ္ပေမိ, စိန္တယာမိ, ယထေ’’တျေဝမာဒီနံ, တေဟိ သာယံ ပရိကပ္ပနာ ကွာပိ ယထာဝုတ္တေ ဗျဉ္ဇီယတေ ပကာသီယတေ, ကွာပိ ကတ္ထစိ ပန ဝါကျေန ဂမျတေ မညေဣစ္စာဒီနမဘာဝေပီတိ.

໒໗໓. ພຣະອາຈານສະແດງຄຳທີ່ບົ່ງບອກເຖິງປະຣິກັບປະນາ ເພື່ອຄວາມສະດວກໃນການໃຊ້ງານ ດ້ວຍຄຳວ່າ “maññe” ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍກຸ່ມຄຳທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ເປັນຕົ້ນ ຄື ຄຳວ່າ “takkemi” (ຄາດຄະເນວ່າ), “parikappemi” (ສົມມຸດວ່າ), “cintayāmi” (ຄິດວ່າ), “yathā” (ດັ່ງ) ເປັນຕົ້ນ, ປະຣິກັບປະນານັ້ນ ຍ່ອມຖືກສະແດງອອກ (ພະຍັນຊີຍະເຕ/ປະກາສີຍະເຕ) ໃນບາງບ່ອນ ດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ແຕ່ໃນບາງບ່ອນ ກໍເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງປະໂຫຍກ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະປາສະຈາກຄຳວ່າ “maññe” ເປັນຕົ້ນກໍຕາມ.

၂၇၃. ဝေါဟာရသုခတ္ထံ ပရိကပ္ပနာပကာသကေ သဒ္ဒေ ဒဿေတိ ‘‘မညေ’’စ္စာဒိနာ. မညေ, သင်္ကေ, ဓုဝံ, နူန, ဣဝ, ဧဝမာဒီဟိ သဒ္ဒေဟိ သာယံ ပရိကပ္ပနာ ကွာပိ ဧတ္ထ ဝိယ ကတ္ထစိ ဗျဉ္ဇီယတေ ပကာသီယတေ, ကွာပိ ကတ္ထစိ ဝါကျေန ကြိယာကာရကသမ္ဗန္ဓသဟိတပဒသမုဒါယေန ဂမျတေ ဣဝါဒိသဒ္ဒယောဂါဘာဝေပိ ကေဝလံ ဝါကျသာမတ္ထိယေနေဝ ဉာယတေ. ‘‘မညေ’’စ္စာဒိပဒပဉ္စကံဒွန္ဒသမာသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. ဣတိ ဧဝံ ပကာရော သဒ္ဒသမုဒါယော အာဒိ ယေသံ ‘‘တက္ကေမိ, ပရိကပ္ပေမိ, စိန္တယာမိ, ယထာ’’တိအာနီနန္တိ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໗໓. ເພື່ອຄວາມສະດວກໃນການໃຊ້ງານ, ພຣະອາຈານສະແດງຄຳທີ່ສະແດງເຖິງປະຣິກັບປະນາ ດ້ວຍຄຳວ່າ “maññe” ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄຳທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ “maññe”, “saṅke”, “dhuvaṃ”, “nūna”, “iva” ເປັນຕົ້ນ, ປະຣິກັບປະນານັ້ນ ຍ່ອມຖືກສະແດງອອກ (ພະຍັນຊີຍະເຕ/ປະກາສີຍະເຕ) ໃນບາງບ່ອນ ເຊັ່ນໃນທີ່ນີ້, ແຕ່ໃນບາງບ່ອນ ກໍເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງປະໂຫຍກ (ວາກະຍະຄັມມະຍະ) ຄື ກຸ່ມຄຳທີ່ປະກອບດ້ວຍຄວາມກ່ຽວພັນລະຫວ່າງກິຣິຍາ ແລະ ກາຣົກ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະປາສະຈາກການປະກອບກັບຄຳວ່າ “iva” ເປັນຕົ້ນກໍຕາມ ກໍຍ່ອມຮູ້ໄດ້ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງປະໂຫຍກລ້ວນໆ. ບົດທັງຫ້າ ມີບົດວ່າ “maññe” ເປັນຕົ້ນ ພຣະອາຈານສະແດງໄວ້ດ້ວຍທະວັນທະສະມາດ. ວິເຄາະສັບວ່າ: “ກຸ່ມຄຳທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ເປັນຕົ້ນ ແຫ່ງຄຳທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ takkemi, parikappemi, cintayāmi, yathā ເປັນຕົ້ນ”.

ဂမ္မပရိကပ္ပနာ

ຄັມມະຍະປະຣິກັບປະນາ (การສົມມຸດທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງຄວາມໝາຍ)

၂၇၄.

໒໗໔.

ဒယာသဉ္စာရသရသာ, ဒေဟာ နိက္ခန္တကန္တိယော;

ပီဏေန္တာ ဇိန တေ သာဓု-ဇနံ သရသတံ နယုံ.

ຂ້າແດ່ພຣະຊິນະເຈົ້າ, ພຣະຣັດສະໝີທັງຫຼາຍທີ່ຫຼັ່ງໄຫຼອອກມາຈາກພຣະວໍຣະກາຍຂອງພຣະອົງ ອັນປ່ຽມລົ້ນໄປດ້ວຍຄວາມຮັກເພາະການແຜ່ໄປແຫ່ງພຣະມະຫາກະລຸນາທິຄຸນ, ເມື່ອເຮັດໃຫ້ສາທຸຊົນທັງຫຼາຍມີຄວາມອີ່ມເອີບໃຈ, ກໍໄດ້ນຳພາສາທຸຊົນເຫຼົ່ານັ້ນໃຫ້ເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ປ່ຽມລົ້ນໄປດ້ວຍຄວາມຮັກ (ຕໍ່ພຣະອົງ).

၂၇၄. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဒယာ’’ဣစ္စာဒိ. ရသော သိနေဟော, တေန သဟ ဝတ္တမာနော သရသော. ဒေဟော. ဒယာယ ကရုဏာယ သဉ္စာရော ဒုက္ခိတသတ္တဝိသယာ နိရန္တရပ္ပဝတ္တိ, တေန သရသော, တတော. ဇိန တေ ဒေဟာ သရီရတော နိက္ခန္တကန္တိယော သာဓုဇနံ ပီဏေန္တာ တပ္ပေန္တာ တမေဝ ဇနံ သရသတံ သပေမတံ နယုံ ပါပေသုံ, တာဒိသံ တထာဝိဓဒေဟနိက္ခန္တကန္တီ နံ သာဓုဇနံ ပီဏေန္တိ. ဂမ္မမာနပရိကပ္ပနာယံ ယတော ကန္တိယော [Pg.267] လဒ္ဓသရသသရီရသံသဂ္ဂါ သယမ္ပိ သရသာ ဣဝ အတ္တာနံ သေဝမာနမ္ပိ သာဓုဇနံ သရသတံ နေန္တီတိ ဂမျတေ.

໒໗໔. ພຣະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “dayā” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “raso” ຄື ຄວາມຮັກ/ຄວາມສະເໜ່ຫາ, ບົດວ່າ “saraso” ຄື ຜູ້ເປັນໄປພ້ອມດ້ວຍຄວາມຮັກນັ້ນ. ບົດວ່າ “deho” ຄື ພຣະວໍຣະກາຍ. ຄຳວ່າ “dayāya...” ຄື ການແຜ່ໄປແຫ່ງພຣະກະລຸນາ ຄື ຄວາມເປັນໄປຢ່າງບໍ່ຂາດສາຍໄປສູ່ສັດທັງຫຼາຍຜູ້ມີຄວາມທຸກ, ພຣະວໍຣະກາຍຈຶ່ງຊື່ວ່າ “saraso” (ປ່ຽມລົ້ນດ້ວຍຄວາມຮັກ) ເພາະເຫດນັ້ນ. ຂ້າແດ່ພຣະຊິນະເຈົ້າ, ພຣະຣັດສະໝີທັງຫຼາຍ (ຄັນຕິໂຍ) ທີ່ຫຼັ່ງໄຫຼອອກມາຈາກພຣະວໍຣະກາຍ (ເທຫາ/ສະຣີຣະໂຕ) ຂອງພຣະອົງ, ເມື່ອເຮັດໃຫ້ສາທຸຊົນ (ສາທຸຊະນັງ) ມີຄວາມອີ່ມເອີບໃຈ (ປີເນນຕາ/ຕັບເປັນຕາ), ກໍໄດ້ນຳພາ (ນະຍຸງ/ປາເປສຸງ) ສາທຸຊົນເຫຼົ່ານັ້ນໃຫ້ເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ປ່ຽມລົ້ນດ້ວຍຄວາມຮັກ (ສະຣະສະຕັງ/ສະເປມະຕັງ); ພຣະຣັດສະໝີທີ່ຫຼັ່ງໄຫຼອອກມາຈາກພຣະວໍຣະກາຍທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ສາທຸຊົນອີ່ມເອີບໃຈ. ໃນຄັມມະຍະປະຣິກັບປະນາ (ການສົມມຸດທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງຄວາມໝາຍ) ນີ້, ເພາະພຣະຣັດສະໝີທັງຫຼາຍ ໄດ້ສຳຜັດກັບພຣະວໍຣະກາຍອັນປ່ຽມລົ້ນດ້ວຍຄວາມຮັກ, ພວກມັນເອງກໍປຽບເໝືອນປ່ຽມລົ້ນດ້ວຍຄວາມຮັກ ແລະ ໄດ້ນຳພາສາທຸຊົນຜູ້ເຂົ້າມາຊົມເຊີຍໃຫ້ເຂົ້າເຖິງຄວາມປ່ຽມລົ້ນດ້ວຍຄວາມຮັກເຊັ່ນກັນ—ນີ້ຄືສິ່ງທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້.

၂၇၄. ဝါကျဂမ္မပရိကပ္ပနမုဒါဟရတိ ‘‘ဒယေ’’စ္စာဒိနာ. ဟေ ဇိန တေ ဒယာသဉ္စာရသရသာ ဒုက္ခိတသတ္တဝိသယာယ ကရုဏာယ သဝိသယေ နိရန္တရပ္ပဝတ္တိယာ သဉ္ဇာတသ္နေဟတော ဒေဟာ သရီရတော နိက္ခန္တကန္တိယော ဒသဒိသာသု နိဂ္ဂတာ နီလာဒိဆဗ္ဗဏ္ဏရံသိယော သာဓုဇနံ ကတပုညံ ဥတ္တမဇနံ ပီဏေန္တာ သရသတံသသ္နေဟဘာဝံ ပေမသဟိတတ္တံ နယုံ တမေဝ သာဓုဇနံ ပါပေသုံ. ‘‘သရသတံ နယု’’န္တိ ဧတ္ထ ‘‘သာဓုဇန’’န္တိ သုတသမ္ဗန္ဓေန ဉာယတိ. ကရုဏာသိနေဟသောမ္မဒေဟသံသဂ္ဂတော ကန္တိယော သယမ္ပိ နိဿယဂုဏတော သောမ္မဘူတာ အတ္တာနံ ဝိသယံ ကတွာ ပဝတ္တဇနေပိ မုဒုံ ကရောန္တေဝါတိ ဣဝါဒီနံ အဘာဝေပိ ဝါကျဂမ္မပရိကပ္ပနာ. ဧတ္ထ အစေတနာနံ ကန္တိဝတ္ထူနံ ဇနပသာဒသင်္ခါတဝတ္ထုဋ္ဌိတိ ‘‘ဒယာသဉ္စာရသရသာ ဣဝါ’’တိ ဧဝမာဒိအညပ္ပကာရေန ပရိကပ္ပိတော. ဒယာယ သဉ္စာရော ပုနပ္ပုနံ ပဝတ္တီတိ စ, သဟ ရသေန သ္နေဟေန ဝတ္တမာနောတိ စ, ဒယာသဉ္စာရေန သရသောတိ စ, နိက္ခန္တာ စ တာ ကန္တိယော စေတိ စ, သာဓု စ သော ဇနော စေတိ စ, သရသဿ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ.

໒໗໔. ພຣະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນແຫ່ງວາກະຍະຄັມມະຍະປະຣິກັບປະນາ (ການສົມມຸດທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງປະໂຫຍກ) ດ້ວຍຄຳວ່າ “dayā” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແດ່ພຣະຊິນະເຈົ້າ, ພຣະຣັດສະໝີທັງຫຼາຍ (ຄັນຕິໂຍ) ຄື ພຣະສັບພັນນະຣັງສີ 6 ປະການ ມີສີຂຽວເປັນຕົ້ນ ທີ່ຫຼັ່ງໄຫຼອອກໄປສູ່ທິດທັງສິບ ຈາກພຣະວໍຣະກາຍ (ເທຫາ/ສະຣີຣະໂຕ) ຂອງພຣະອົງ ອັນປ່ຽມລົ້ນດ້ວຍຄວາມຮັກເພາະການແຜ່ໄປແຫ່ງພຣະກະລຸນາ (ທະຍາສັນຈາຣະສະຣະສາ) ຄື ຄວາມຮັກທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະຄວາມເປັນໄປຢ່າງບໍ່ຂາດສາຍແຫ່ງພຣະກະລຸນາໄປສູ່ສັດທັງຫຼາຍຜູ້ມີຄວາມທຸກໃນຂອບເຂດຂອງພຣະອົງ, ເມື່ອເຮັດໃຫ້ສາທຸຊົນ (ສາທຸຊະນັງ) ຄື ບຸກຄົນຜູ້ມີບຸນອັນໄດ້ກະທຳໄວ້ແລ້ວ ຜູ້ເປັນອຸດຕະມະບຸກຄົນ ມີຄວາມອີ່ມເອີບໃຈ, ກໍໄດ້ນຳພາ (ນະຍຸງ/ປາເປສຸງ) ສາທຸຊົນເຫຼົ່ານັ້ນໃຫ້ເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ປ່ຽມລົ້ນດ້ວຍຄວາມຮັກ (ສະຣະສະຕັງ) ຄື ຄວາມມີສະພາບປ່ຽມລົ້ນດ້ວຍຄວາມຮັກ ຄວາມມີຄວາມຮັກຮ່ວມດ້ວຍ. ໃນຄຳວ່າ “sarasataṃ nayuṃ” ນີ້, ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ດ້ວຍການເຊື່ອມໂຍງກັບບົດທີ່ໄດ້ຍິນວ່າ “sādhujanaṃ”. ເພາະການໄດ້ສຳຜັດກັບພຣະວໍຣະກາຍອັນອ່ອນໂຍນດ້ວຍຄວາມຮັກແຫ່ງພຣະກະລຸນາ, ພຣະຣັດສະໝີທັງຫຼາຍເອງກໍເປັນຜູ້ອ່ອນໂຍນໂດຍຄຸນລັກສະນະແຫ່ງທີ່ອາໄສ, ປຽບເໝືອນເຮັດໃຫ້ແມ່ນແຕ່ບຸກຄົນຜູ້ເຮັດພຣະຣັດສະໝີນັ້ນໃຫ້ເປັນອາຣົມໃຫ້ມີຄວາມອ່ອນໂຍນໄປດ້ວຍ; ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະປາສະຈາກຄຳວ່າ “iva” ເປັນຕົ້ນກໍຕາມ ກໍເປັນວາກະຍະຄັມມະຍະປະຣິກັບປະນາ. ໃນທີ່ນີ້, ຄວາມເປັນໄປຕາມຄວາມເປັນຈິງຂອງວັດຖຸທີ່ບໍ່ມີວິນຍານ ຄື ພຣະຣັດສະໝີ ອັນໄດ້ແກ່ການເຮັດໃຫ້ສາທຸຊົນເຫຼົ່ານັ້ນມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສ, ຖືກສົມມຸດໃຫ້ເປັນຢ່າງອື່ນ ວ່າ “ປຽບເໝືອນປ່ຽມລົ້ນດ້ວຍຄວາມຮັກເພາະການແຜ່ໄປແຫ່ງພຣະກະລຸນາ”. ວິເຄາະສັບວ່າ: “ການແຜ່ໄປແຫ່ງພຣະກະລຸນາ” ຄື ຄວາມເປັນໄປເນືອງໆ ຊື່ວ່າ ທະຍາສັນຈາຣະ, “ຜູ້ເປັນໄປພ້ອມດ້ວຍຣົດ ຄື ຄວາມຮັກ” ຊື່ວ່າ ສະຣະສະ, “ຜູ້ປ່ຽມລົ້ນດ້ວຍຄວາມຮັກເພາະການແຜ່ໄປແຫ່ງພຣະກະລຸນາ” ຊື່ວ່າ ທະຍາສັນຈາຣະສະຣະສະ, “ພຣະຣັດສະໝີທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍ ທີ່ຫຼັ່ງໄຫຼອອກມາດ້ວຍ” ຊື່ວ່າ ນິກຂັນຕະຄັນຕິ, “ຊົນນັ້ນດ້ວຍ ຜູ້ດີງາມດ້ວຍ” ຊື່ວ່າ ສາທຸຊະນະ, “ຄວາມເປັນແຫ່ງຜູ້ປ່ຽມລົ້ນດ້ວຍຄວາມຮັກ” ຊື່ວ່າ ສະຣະສະຕາ.

၂၇၅.

໒໗໕.

အာရဘန္တဿ ယံ ကိဉ္စိ, ကတ္တုံ ပုညဝသာ ပုန;

သာဓနန္တရလာဘော ယော, တံ ဝဒန္တိ သမာဟိတံ.

ເມື່ອບຸກຄົນຜູ້ກຳລັງປາຣົບເພື່ອຈະກະທຳສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ, ໄດ້ຮັບປັດໄຈເກື້ອກູນຢ່າງອື່ນອີກ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບຸນ, ທ່ານຮຽກອະລັງການນັ້ນວ່າ “ສະມາຫິຕະ” (ອະລັງການທີ່ປະສົມປະສານກັນຢ່າງເໝາະສົມ).

၂၇၅. သမာဟိတံ သမာဟရတိ ‘‘အာရဘန္တဿိ’’စ္စာဒိနာ. ယံ ကိဉ္စိ ကာရိယံ ကတ္တုံ သတ္တုဘင်္ဂါဒိကံ အာရဘန္တဿ သဇ္ဇီဘူတဿ ယဿ ကဿစိ ပုမုနော ပုညဝသာ ကုသလဗလေန ကာရဏေန ကုသလသာမတ္ထိယေန ပုန သာဓျတေ သာဓိယမနေနေတိ သာဓနံ, တတော တမေဝ ဝါ အန္တရမညံ, တဿ လာဘော, အညကာရဏလာဘောတိ အတ္ထော. တံ သမာဟိတံ ဝဒန္တိ, သမာဓာနံ သမာဟိတံ.

໒໗໕. ພຣະອາຈານສະແດງລັກສະນະຂອງສະມາຫິຕະອະລັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ārabhantassa” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “yaṃ kiñci...” ຄື ສຳລັບບຸຣຸດໃດໜຶ່ງ ຜູ້ກຽມພ້ອມແລ້ວ (ສັດຊີພູຕັດສະ) ຜູ້ກຳລັງປາຣົບ (ອາຣັບພັນຕັດສະ) ເພື່ອຈະກະທຳກິດຈະການໃດໜຶ່ງ (ກາຣິຍັງ) ມີການປາບປາມສັດຕູເປັນຕົ້ນ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບຸນ (ປຸນຍະວະສາ) ຄື ດ້ວຍເຫດຄືກຳລັງແຫ່ງກຸສົນ ດ້ວຍຄວາມສາມາດແຫ່ງກຸສົນ; ບົດວ່າ “sādhanaṃ” ຄື ສິ່ງທີ່ເປັນເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ (ສາທະຍະເຕ ສາທິຍະມາເນນະ); ຄຳວ່າ “tato tameva vā antaramaññaṃ, tassa lābho” ຄື ການໄດ້ຮັບສິ່ງນັ້ນເອງ ຫຼື ສິ່ງອື່ນທີ່ຕ່າງອອກໄປ, ອະທິບາຍວ່າ ການໄດ້ຮັບເຫດປັດໄຈຢ່າງອື່ນ. ທ່ານຮຽກອະລັງການນັ້ນວ່າ “ສະມາຫິຕະ”; ຄຳວ່າ “ສະມາທານະ” (ການປະສົມປະສານກັນຢ່າງເໝາະສົມ) ກໍຄື “ສະມາຫິຕະ”.

၂၇၅. ဣဒါနိ [Pg.268] သမာဟိတာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘အာရဘ’’မိစ္စာဒိနာ. ယံ ကိဉ္စိ အမိတ္တဝိဇယာဒိကံ ကတ္တုံ အာရဘန္တဿ ယဿ ပုညဝသာ ကုသလဗလေန ပုန ယော သာဓနန္တရလာဘော တဿေဝ ကာရိယသိဒ္ဓိယာ ဥပကာရကဿ အညသာဓနဿ ယော လာဘော အတ္ထိ, တံ ကာရဏလာဘံ သမာဟိတံ ဝဒန္တိ တဿေဝ ကာရိယဿ သမာဓာနတ္တာ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ သမာဟိတံ ဣတိ ကဝိနော ကထေန္တိ. သာဓျတေ သာဓိယမနေနေတိ စ, တဉ္စ တံ အန္တရမညဉ္စေတိ စ, တဿ လာဘောတိ စ, သမာဓာနမိတိ စ ဝါကျံ.

໒໗໕. ບັດນີ້ ຈະສະແດງສະມາຫິຕາລັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ອາຣະພະ” ເປັນຕົ້ນ. ການໄດ້ມາເຊິ່ງອຸປະກອນອື່ນອີກ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບຸນ ແລະດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງກຸສົນ ແກ່ຜູ້ທີ່ເລີ່ມຕົ້ນຈະເຮັດການຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ມີການເອົາຊະນະສັດຕູເປັນຕົ້ນ, ຄືການໄດ້ມາເຊິ່ງອຸປະກອນອື່ນທີ່ເກື້ອກູນແກ່ຄວາມສຳເລັດແຫ່ງກິດຈະການນັ້ນເອງ, ທ່ານເອີ້ນການໄດ້ເຫດນັ້ນວ່າ “ສະມາຫິຕະ” (ຄວາມພ້ອມພຽງ). ນັກປາດທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ “ສະມາຫິຕະ” ເພາະຄວາມສຳເລັດ ແລະຄວາມຕັ້ງໝັ້ນແຫ່ງກິດຈະການນັ້ນເອງ. ປະໂຫຍກວ່າ “ສາດຢະເຕ ສາດຢະມະເນເນຕິ” (ສິ່ງໃດອັນບຸກຄົນຍ່ອມໃຫ້ສຳເລັດດ້ວຍອຸປະກອນນີ້), “ຕັນຈະ ຕັງ ອັນຕະຣະມັນຍັນເຈຕິ” (ແລະອຸປະກອນນັ້ນກໍເປັນອຸປະກອນອື່ນໃນລະຫວ່າງ), “ຕັດສະ ລາໂພຕິ” (ການໄດ້ມາເຊິ່ງອຸປະກອນນັ້ນ), ແລະ “ສະມາທານະມິຕິ” (ຄວາມສຳເລັດ).

၂၇၆.

໒໗໖.

မာရာရိဘင်္ဂါဘိမုခ-မနသော တဿ သတ္ထုနော;

မဟာမဟီ မဟာရာဝံ, ရဝီ’ယ’မုပကာရိကာ.

ເມື່ອພຣະສາດສະດາພຣະອົງນັ້ນ ມີພຣະທັຍນ້ອມໄປເພື່ອຄວາມພິນາດແຫ່ງມານຜູ້ເປັນສັດຕູ, ແຜ່ນດິນໃຫຍ່ນີ້ ຜູ້ເກື້ອກູນ ໄດ້ບັນລືສຽງສະໜັ່ນຫວັ່ນໄຫວຢ່າງຍິ່ງ.

၂၇၆. ဥဒါဟရတိ ‘‘မာရ’’ဣစ္စာဒိ. မာရာရိနော မာရသတ္တုနော ဘင်္ဂေ အဘိဘဝေ အဘိမုခံ န ပရမ္မုခံ မနံ ယဿ တဿ သတ္ထုနော ဥပကာရိကာ အာရဒ္ဓမာရဘင်္ဂကြိယာနုဂ္ဂါဟိကာ မဟာမဟီ အယံ မဟာရာဝံ မာရာရိဒုဿဟံ မဟာနာဒံ ရဝီ အကာသိ. ဣဓ မာရာရိဘဉ္ဇနံ ကာရိယမာရဒ္ဓံ, တဿ ပုညဝသေနေဝ မဟီရာဝေါ အပရံ သာဓနံ သမာပန္နန္တိ လက္ခဏံ ယောဇနီယံ.

໒໗໖. ສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “ມາຣະ” ເປັນຕົ້ນ. ແຜ່ນດິນໃຫຍ່ນີ້ ຜູ້ເກື້ອກູນ ຄືຜູ້ສະໜັບສະໜູນກິດຈະການຄືການທຳລາຍມານທີ່ເລີ່ມຕົ້ນແລ້ວ ແກ່ພຣະສາດສະດາພຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ມີພຣະທັຍນ້ອມໄປ ຄືບໍ່ແມ່ນປິ່ນຫຼັງໃຫ້ ໃນການທຳລາຍ ຄືການຄອບງຳມານຜູ້ເປັນສັດຕູ, ໄດ້ບັນລືສຽງສະໜັ່ນຫວັ່ນໄwowຢ່າງຍິ່ງ ຄືສຽງຮ້ອງອັນດັງກ້ອງທີ່ມານຜູ້ເປັນສັດຕູຍາກທີ່ຈະອົດທົນໄດ້. ໃນທີ່ນີ້, ການທຳລາຍມານຜູ້ເປັນສັດຕູ ເປັນກິດຈະການທີ່ເລີ່ມຕົ້ນແລ້ວ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບຸນຂອງພຣະອົງນັ້ນເອງ ສຽງບັນລືແຫ່ງແຜ່ນດິນອັນເປັນອຸປະກອນອື່ນ ຈຶ່ງເກີດມີຂຶ້ນ, ຄວນປະກອບລັກສະນະນີ້.

၂၇၆. ‘‘မာရာရိ’’စ္စာဒိ. မာရာရိဘင်္ဂါဘိမုခမနသော မာရသင်္ခါတဿ သတ္တုနော မဒ္ဒနေ အဘိမုခစိတ္တဿ တဿ သတ္ထုနော ဥပကာရိကာ အာရဒ္ဓမာရဝိဇယဿ ဥပတ္ထမ္ဘိကာ အယံ မဟာမဟီ မဟာရာဝံ မာရဿ ဟဒယဝတ္ထုံ မဒ္ဒန္တော ဝိယ သဟိတုမသက္ကုဏေယျံ မဟာနာဒံ ရဝီ အကာသိ. ဧတ္ထ မာရဘင်္ဂဇနနံ သတ္ထူဟိ အာရဒ္ဓကာရိယံ, တဿေဝ သိဒ္ဓိယာ ဟေတုဘူတံ အညကာရဏံ နာမ မဟီရာဝေါ. မာရော ဧဝ အရိ သတ္တူတိ စ, တဿ ဘင်္ဂေါတိ စ, တသ္မိံ အဘိမုခံ မနံ ယဿေတိ စ, မဟန္တီ စ သာ မဟီ စေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໗໖. ຄຳວ່າ “ມາຣາຣິ” ເປັນຕົ້ນ. ແຜ່ນດິນໃຫຍ່ນີ້ ຜູ້ເກື້ອກູນ ຄືຜູ້ສະໜັບສະໜູນການຊະນະມານທີ່ເລີ່ມຕົ້ນແລ້ວ ແກ່ພຣະສາດສະດາພຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ມີພຣະທັຍນ້ອມໄປໃນການຍ່ຳຍີມານຜູ້ເປັນສັດຕູ, ໄດ້ບັນລືສຽງສະໜັ່ນຫວັ່ນໄຫວຢ່າງຍິ່ງ ຄືສຽງຮ້ອງອັນດັງກ້ອງທີ່ບໍ່ອາດຈະອົດທົນໄດ້ ປຽບເໝືອນຍ່ຳຍີຫົວໃຈຂອງມານ. ໃນທີ່ນີ້, ການເຮັດໃຫ້ມານພ່າຍແພ້ ເປັນກິດຈະການທີ່ພຣະສາດສະດາຊົງເລີ່ມຕົ້ນແລ້ວ, ສຽງບັນລືແຫ່ງແຜ່ນດິນ ຊື່ວ່າເປັນເຫດອື່ນອັນເປັນໄປເພື່ອຄວາມສຳເລັດແຫ່ງກິດຈະການນັ້ນເອງ. ວິເຄາະວ່າ: “ມາໂຣ ເອວະ ອະຣິ ສັດຕູຕິ” (ມານນັ້ນເອງເປັນສັດຕູ), “ຕັດສະ ພັງໂຄຕິ” (ຄວາມພິນາດແຫ່ງມານນັ້ນ), “ຕັສມິງ ອະພິມຸຂໍ ມະນັງ ຍັສເສຕິ” (ຜູ້ມີພຣະທັຍນ້ອມໄປໃນການທຳລາຍມານນັ້ນ), “ມະຫັນຕີ ຈະ ສາ ມະຫີ ເຈຕິ” (ແຜ່ນດິນນັ້ນໃຫຍ່ດ້ວຍ).

၂၇၇.

໒໗໗.

အဝတွာ’ဘိမတံ [Pg.269] တဿ, သိဒ္ဓိယာ ဒဿန’ညထာ;

ဝဒန္တိ တံ ပရိယာယ-ဝုတ္တီတိ သုစိဗုဒ္ဓယော.

ທ່ານຜູ້ມີປັນຍາບໍລິສຸດທັງຫຼາຍ ກ່າວເຖິງການບໍ່ກ່າວເນື້ອຄວາມທີ່ປະສົງ ແຕ່ສະແດງໂດຍປະການອື່ນ ເພື່ອຄວາມສຳເລັດແຫ່ງເນື້ອຄວາມນັ້ນ ວ່າ “ປະຣິຍາຍະວຸດຕິ” (ການກ່າວໂດຍອ້ອມ).

၂၇၇. ပရိယာယဝုတ္တိံ ပဋိပါဒေတိ ‘‘အဝတွာ’’ဣစ္စာဒိနာ. အဘိမတံ ကိဉ္စိ အတ္ထံ ဓနဒါနာဒိလက္ခဏံ အဝတွာ အဉ္ဇသာ ဝါစကဗျာပါရေန အနာချာယ တဿာဘိမတဿတ္ထဿ သိဒ္ဓိယာ နိပ္ဖာဒနတ္ထံ အညထာ အညေန ပကာရေန တန္နိဗ္ဗတ္တိအနုဂုဏေန ယံ ဒဿနံ ဝစနံ, တံ သုစိဗုဒ္ဓယော ပရိယာယဝုတ္တီတိ ဝဒန္တိ. ပရိယာယေန ဝစနံ ပရိယာယဝုတ္တီတိ.

໒໗໗. ສະແດງປະຣິຍາຍະວຸດຕິ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ອະວັດຕະວາ” ເປັນຕົ້ນ. ການບໍ່ກ່າວ ຄືບໍ່ບອກໂດຍກົງດ້ວຍໜ້າທີ່ຂອງຄຳເວົ້າ ເຊິ່ງເນື້ອຄວາມທີ່ປະສົງຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ມີການໃຫ້ຊັບເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ສະແດງ ຄືກ່າວໂດຍປະການອື່ນ ຄືໂດຍວິທີອື່ນທີ່ເໝາະສົມແກ່ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງເນື້ອຄວາມທີ່ປະສົງນັ້ນ ເພື່ອຄວາມສຳເລັດແຫ່ງເນື້ອຄວາມທີ່ປະສົງນັ້ນ, ທ່ານຜູ້ມີປັນຍາບໍລິສຸດທັງຫຼາຍ ກ່າວເອີ້ນຄຳເວົ້ານັ້ນວ່າ “ປະຣິຍາຍະວຸດຕິ”. ຄຳເວົ້າໂດຍອ້ອມ ຊື່ວ່າ “ປະຣິຍາຍະວຸດຕິ”.

၂၇၇. ဣဒါနိ ပရိယာယဝုတ္တိံ ဒဿေတိ ‘‘အဝတွာ’’ဣစ္စာဒိနာ. အဘိမတံ ဣဋ္ဌံ ဓနဒါနာဒိသရူပံ ယံ ကိဉ္စိ အတ္ထံ အဝတွာ ဥဇုမကထေတွာ တဿ အဘိမတတ္ထဿ သိဒ္ဓိယာ နိပ္ဖတ္တိယာ အညထာ ဝတ္တုမိစ္ဆိတတ္ထဿာနုရူပေနာညပ္ပကာရေန ဒဿနံ ယံ ကိဉ္စိ ဒဿနံ ကထနမတ္ထိ, သုစိဗုဒ္ဓယော ပရိယာယဝုတ္တီတိ တံ ဝဒန္တိ. ပရိယာယေန ဝုတ္တိ ကထနမိတိ စ, သုစိ ဗုဒ္ဓိ ယေသမိတိ စ ဝါကျံ.

໒໗໗. ບັດນີ້ ຈະສະແດງປະຣິຍາຍະວຸດຕິ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ອະວັດຕະວາ” ເປັນຕົ້ນ. ການບໍ່ກ່າວ ຄືບໍ່ເວົ້າໂດຍກົງ ເຊິ່ງເນື້ອຄວາມທີ່ປະສົງອັນເປັນທີ່ຮັກ ທີ່ມີການໃຫ້ຊັບເປັນຕົ້ນຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ, ແຕ່ມີການສະແດງ ຄືການກ່າວຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ໂດຍປະການອື່ນ ຄືໂດຍວິທີອື່ນທີ່ເໝາະສົມແກ່ເນື້ອຄວາມທີ່ປະສົງຈະກ່າວນັ້ນ ເພື່ອຄວາມສຳເລັດ ຄືຄວາມສຳເລັດແຫ່ງເນື້ອຄວາມທີ່ປະສົງນັ້ນ, ທ່ານຜູ້ມີປັນຍາບໍລິສຸດທັງຫຼາຍ ກ່າວເອີ້ນຄຳເວົ້ານັ້ນວ່າ “ປະຣິຍາຍະວຸດຕິ”. ປະໂຫຍກວ່າ “ປະຣິຍາເຍນະ ວຸດຕິ ກະຖະນາມิຕິ” (ການກ່າວໂດຍອ້ອມ), ແລະ “ສຸຈິ ພຸດທິ ເຢສາມິຕິ” (ທ່ານຜູ້ມີປັນຍາບໍລິສຸດ).

၂၇၈.

໒໗໘.

ဝိဝဋင်္ဂဏနိက္ခိတ္တံ, ဓန’မာရက္ခဝဇ္ဇိတံ;

ဓနကာမ ယထာကာမံ, တုဝံ ဂစ္ဆ ယဒိ’စ္ဆသိ.

ຊັບທີ່ວາງໄວ້ໃນລານອັນເປີດເຜີຍ ປາສະຈາກການຮັກສາ, ແນ່ທ່ານຜູ້ໃຄ່ໄດ້ຊັບ ທ່ານຈົ່ງໄປຕາມຄວາມປາດຖະໜາເຖີດ ຫາກທ່ານຕ້ອງການ.

၂၇၈. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဝိဝဋင်္ဂဏေ’’စ္စာဒိ. ဓနံ ဝိဝဋေ ကေနစိ အနာဝဋတ္တာ အင်္ဂဏေ ပကာသပ္ပဒေသေ နိက္ခိတ္တံ အထ စ ပန အာရက္ခဝဇ္ဇိတံ. ဓနံ ကာမေတီတိ ဓနကာမာတိ အာမန္တနံ. တုဝံ ယဒိ ဣစ္ဆသိ ဂန္တုံ ဓနံ ဝါ, ယထာကာမံ ဂစ္ဆေတိ ဓနာဝဟရဏမိစ္ဆိတမဉ္ဇသာ အဝတွာ တံသိဒ္ဓိယာ ဗျာဇေန ဝဒတိ. ပရိယာယဝုတ္တိ.

໒໗໘. ສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “ວິວະຕັງຄະເນ” ເປັນຕົ້ນ. ຊັບທີ່ວາງໄວ້ໃນລານ ຄືໃນທີ່ແຈ້ງ ເພາະບໍ່ມີໃຜປິດກັ້ນໄວ້, ແລະຍັງປາສະຈາກການຮັກສາອີກດ້ວຍ. ຄຳຮ້ອງເອີ້ນວ່າ “ທະນະກາມະ” ຄືຜູ້ໃຄ່ໄດ້ຊັບ. ຄຳວ່າ “ທ່ານຫາກປາດຖະໜາຈະໄປ ຫຼືປາດຖະໜາຊັບ ກໍຈົ່ງໄປຕາມຄວາມປາດຖະໜາເຖີດ” ນີ້ ເປັນການບໍ່ກ່າວໂດຍກົງເຖິງການລັກຊັບທີ່ຕົນປາດຖະໜາ ແຕ່ກ່າວໂດຍອຸບາຍເພື່ອຄວາມສຳເລັດແຫ່ງການລັກຊັບນັ້ນ. ນີ້ຄື ປະຣິຍາຍະວຸດຕິ.

၂၇၈. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဝိဝဋ’’မိစ္စာဒိနာ. ဓနံ မုတ္တာမဏိအာဒိ ဝိဝဋင်္ဂဏနိက္ခိတ္တံ ပါကာရာဒိပရိက္ခေပရဟိတတ္တာ နိရာဝရဏဋ္ဌာနေ ယေန ကေနစိ ဌပိတံ အပိစ အာရက္ခဝဇ္ဇိတံ. ဘော ဓနကာမ တုဝံ ယဒိစ္ဆသိ ဓနံ ဂမနံ ဝါ, ယထာကာမံ ဂစ္ဆာတိ [Pg.270] စိတ္တေနိစ္ဆိတဓနာဝဟရဏဝိဓာနံ ‘‘ဓနမာဟရာ’’တိ ဥဇုမဝတွာ ဧဝံ ဗျာဇေန ဝုတ္တတ္တာ ဣဒံ ပရိယာယဝုတ္တိ နာမ. ဝိဝဋဉ္စ တံ အင်္ဂဏဉ္စေတိ စ, တသ္မိံ နိက္ခိတ္တန္တိ စ, အာရက္ခေန ဝဇ္ဇိတမိတိ စ, ဓနံ ကာမေတီတိ စ, ကာမံ တဏှံ တံသမ္ပယုတ္တံ ဝါ စိတ္တမနတိက္ကမ္မာတိ စ ဝါကျံ.

໒໗໘. ສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “ວິວະຕະ” ເປັນຕົ້ນ. ຊັບມີໄຂ່ມຸກແລະແກ້ວມະນີເປັນຕົ້ນ ທີ່ວາງໄວ້ໃນລານອັນເປີດເຜີຍ ຄືໃນທີ່ບໍ່ມີສິ່ງກີດກັ້ນ ເພາະປາສະຈາກການອ້ອມຮົ້ວເປັນຕົ້ນ ທີ່ໃຜຜູ້ໜຶ່ງຕັ້ງໄວ້, ແລະຍັງປາສະຈາກການຮັກສາອີກດ້ວຍ. ຄຳວ່າ “ແນ່ທ່ານຜູ້ໃຄ່ໄດ້ຊັບ ຫາກທ່ານຕ້ອງການຊັບ ຫຼືຕ້ອງການຈະໄປ ກໍຈົ່ງໄປຕາມຄວາມປາດຖະໜາເຖີດ” ນີ້, ເພາະບໍ່ກ່າວໂດຍກົງວ່າ “ຈົ່ງເອົາຊັບໄປເຖີດ” ເຊິ່ງເປັນວິທີການລັກຊັບທີ່ຕົນປາດຖະໜາໃນໃຈ ແຕ່ກ່າວດ້ວຍອຸບາຍຢ່າງນີ້, ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປະຣິຍາຍະວຸດຕິ. ປະໂຫຍກວ່າ “ວິວະຕັນຈະ ຕັງ ອັງຄະນັນເຈຕິ” (ລານນັ້ນເປີດເຜີຍດ້ວຍ), “ຕັສມິງ ນິກຂິດຕັນຕິ” (ວາງໄວ້ໃນລານນັ້ນ), “ອາຣັກເຂນະ ວັດຊິຕາມິຕິ” (ປາສະຈາກການຮັກສາ), “ທະນັງ ກາເມຕີຕິ” (ຜູ້ໃຄ່ໄດ້ຊັບ), ແລະ “ກາມັງ ຕັນຫັງ ຕັມສັມປະຍຸດຕັງ ວາ ຈິດຕະມະນະຕິກກັມມາຕິ” (ບໍ່ລ່ວງພົ້ນຄວາມປາດຖະໜາ ຄືຕັນຫາ ຫຼືຈິດທີ່ປະກອບດ້ວຍຕັນຫານັ້ນ).

၂၇၉.

໒໗໙.

ထုတိံ ကရောတိ နိန္ဒန္တော, ဝိယ တံ ဗျာဇဝဏ္ဏနံ;

ဒေါသာဘာသာ ဂုဏာ ဧဝ, ယန္တိ သန္နိဓိ’မတြဟိ.

ການກ່າວຊົມເຊີຍເໝືອນດັ່ງຕິຕຽນ ນັ້ນຊື່ວ່າ “ວຽດຊະວັນນະນາ” (ການພັນລະນາໂດຍອຸບາຍ); ເພາະໃນທີ່ນີ້ ຄຸນຄວາມດີທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ ທີ່ປາກົດເໝືອນຂໍ້ບົກພ່ອງ ຍ່ອມເຖິງຄວາມພ້ອມພຽງ.

၂၇၉. ဗျာဇဝဏ္ဏနံ ဝဏ္ဏေတိ ‘‘ထုတိ’’မိစ္စာဒိနာ. နိန္ဒန္တော ဝိယ ဒေါသံ နိဒဿေန္တော ဝိယ ထုတိံ ကရောတိ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ, တံ ဗျာဇထုတိလက္ခဏံ ဗျာဇဝဏ္ဏနံ နာမ. ကထမေတ္ထ ဂုဏာ ပတီယန္တီတိ အာဟ ‘‘ဒေါသိ’’စ္စာဒိ. အတြ ဝုတ္တိဝိသေသေ ဒေါသာ ဝိယ အာဘာသန္တိ ပဋိဘန္တိ. တာဒိသပဒါဒိနာ ဒေါသာဘာသာ ဂုဏာ ဧဝ ဣဒ္ဓိမန္တတာဒယော န ဒေါသောပိ ကောစိ သန္နိဓိမဝဋ္ဌာနံ ယန္တိ. ဟီတိ အဝဓာရဏေ အတြ ဗျာဇဝဏ္ဏနမေဝိဒံ, န နိန္ဒကမိတိ.

໒໗໙. ພັນລະນາວຽດຊະວັນນະນາ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ທຸຕິງ” ເປັນຕົ້ນ. ການກ່າວຊົມເຊີຍ ຄືການກ່າວສັນເສີນ ເໝືອນດັ່ງຕິຕຽນ ຄືເໝືອນສະແດງຂໍ້ບົກພ່ອງ, ນັ້ນມີລັກສະນະເປັນການຊົມເຊີຍໂດຍອຸບາຍ ຊື່ວ່າ “ວຽດຊະວັນນະນາ”. ຖາມວ່າ: ຄຸນຄວາມດີທັງຫຼາຍຈະປາກົດໃນທີ່ນີ້ໄດ້ແນວໃດ? ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ໂທສິ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນລັກສະນະຄຳເວົ້ານີ້, ຄຸນຄວາມດີທັງຫຼາຍ ມີຄວາມເປັນຜູ້ມີລິດເປັນຕົ້ນ ທີ່ປາກົດເໝືອນຂໍ້ບົກພ່ອງ ດ້ວຍການໃຊ້ຄຳເວົ້າເຊັ່ນນັ້ນ ເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມພ້ອມພຽງ ຄືຄວາມຕັ້ງຢູ່, ບໍ່ແມ່ນຂໍ້ບົກພ່ອງແຕ່ຢ່າງໃດ. ຄຳວ່າ “ຫິ” ເປັນການກຳນົດແນ່ນອນວ່າ ໃນທີ່ນີ້ເປັນພຽງວຽດຊະວັນນະນາເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນການຕິຕຽນ.

၂၇၉. ဣဒါနိ ဗျာဇဝဏ္ဏနံ ဒဿေတိ ‘‘ထုတိ’’စ္စာဒိနာ. နိန္ဒန္တော ဝိယ ဒေါသံ ဒဿေန္တော ဝိယ ထုတိံ ကရောတိ ဝဏ္ဏနံ ကရောတိ, တံ ဝဏ္ဏနာကရဏံ ဗျာဇဝဏ္ဏနံ နာမ ဟောတိ. နိန္ဒာသဘာဝေန ပဝတ္တထုတိတ္တာ နိန္ဒာ ဧဝေတိ စေ? အတြ အသ္မိံ ဝုတ္တိဝိသေသေ ဒေါသာဘာသာ ဒေါသာ ဝိယ ပဋိဘာသမာနာ ဂုဏာ ဧဝ တာဒိသပဒပ္ပယောဂေန ဣဒ္ဓိမန္တတာဒယော ဂုဏာဝ သန္နိဓိံ ဂုဏသဘာဝါဝဋ္ဌာနံ ယန္တိ ပါပုဏန္တီတိ. ဗျာဇေန ဝဏ္ဏနမိတိ စ, ဒေါသာ ဣဝ အာဘာသန္တိ ပဋိဘာသန္တီတိ စ ဝါကျံ.

໒໗໙. ບັດນີ້ ຈະສະແດງວຽດຊະວັນນະນາ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ທຸຕິ” ເປັນຕົ້ນ. ການກ່າວຊົມເຊີຍ ຄືການພັນລະນາ ເໝືອນດັ່ງຕິຕຽນ ຄືເໝືອນສະແດງຂໍ້ບົກພ່ອງ, ການພັນລະນານັ້ນ ຊື່ວ່າ “ວຽດຊະວັນນະນາ”. ຫາກຖາມວ່າ: ເພາະເປັນການຊົມເຊີຍທີ່ເປັນໄປໂດຍສະພາວະຂອງການຕິຕຽນ ຈຶ່ງເປັນການຕິຕຽນແທ້ໆ ບໍ່ແມ່ນບໍ? ຕອບວ່າ: ໃນລັກສະນະຄຳເວົ້ານີ້, ຄຸນຄວາມດີທັງຫຼາຍ ມີຄວາມເປັນຜູ້ມີລິດເປັນຕົ້ນ ທີ່ປາກົດເໝືອນຂໍ້ບົກພ່ອງ ດ້ວຍການໃຊ້ຄຳເວົ້າເຊັ່ນນັ້ນ ເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມພ້ອມພຽງ ຄືເຖິງຄວາມຕັ້ງຢູ່ແຫ່ງສະພາວະຂອງຄຸນຄວາມດີ. ປະໂຫຍກວ່າ “ວຽດເຊນະ ວັນນະນາມິຕິ” (ການພັນລະນາໂດຍອຸບາຍ), ແລະ “ໂທສາ ອິວະ ອາພາສັນຕິ ປະຕິພາສັນຕີຕິ” (ປາກົດເໝືອນຂໍ້ບົກພ່ອງ).

၂၈၀.

໒໘໐.

သဉ္စာလေတု’မလံ တွံ’သိ, ဘုသံ ကုဝလယာ’ခိလံ;

ဝိသေသံ တာဝတာ နာထ, ဂုဏာနံ တေ ဝဒါမ ကိံ.

ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງ, ພຣະອົງຊົງສາມາດຍັງດອກບົວທັງໝົດ (ຫຼືແຜ່ນດິນທັງໝົດ) ໃຫ້ຫວັ່ນໄຫວຢ່າງຍິ່ງໄດ້, ຂ້າພະເຈົ້າທັງຫຼາຍຈະກ່າວເຖິງຄວາມພิເສດແຫ່ງພຣະຄຸນຂອງພຣະອົງ ພຽງແຕ່ດ້ວຍເຫດນັ້ນໄດ້ແນວໃດ.

၂၈၀. ဥဒါဟရတိ ‘‘သဉ္စာလေတု’’မိစ္စာဒိနာ. နာထ တွံ အခိလံ ကုဝလယံ ဥပ္ပလံ ပထဝီဝလယဉ္စေတိ သိလိဋ္ဌံ သဉ္စာလေတုံ ဘမယိတုမိတော [Pg.271] စိတော စ ဘုသမစ္စန္တံ အလံ သမတ္ထောပိ တာဝတာ တံမတ္တေန တေ ဂုဏာနံ ဝိသေသံ အတိသယလက္ခဏံ ကိံ ကေန ကာရဏေန ဝဒါမ. ဣဟ ဥပ္ပလစာလနသာမတ္ထိယဝိဘာဝနဝသေန နိန္ဒတိ, တာဝ နိခိလဘူမဏ္ဍလသဉ္စာလာဝိကရဏတော ပရမာယ ထုတိယာ သံယောဇိတောယံ ဘဂဝါ မဟာနုဘာဝံ ဝိစိတဝါတိ ဘုဝနမဏ္ဍလသိခါမဏီတိ. ဗျာဇဝဏ္ဏနမီဒိသမစ္စန္တံ ရမဏီယံ, တဒိဒဉ္စ သဗ္ဗထာ သိလေသမုပဇီဝတိ.

໒໘໐. ສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “ສັນຈາເລຕຸ” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງ, ພຣະອົງຊົງສາມາດຢ່າງຍິ່ງທີ່ຈະຍັງ “ກຸວະລະຍະ” ທັງໝົດ ຄືດອກບົວ ຫຼືແຜ່ນດິນທັງໝົດ ໃຫ້ຫວັ່ນໄຫວ ຄືໃຫ້ໝູນໄປທາງນີ້ທາງນັ້ນໄດ້, ຂ້າພະເຈົ້າທັງຫຼາຍຈະກ່າວເຖິງຄວາມພິເສດ ຄືລັກສະນະອັນຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງພຣະຄຸນຂອງພຣະອົງ ພຽງແຕ່ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ດ້ວຍເຫດຜົນໃດ. ໃນທີ່ນີ້, ຕິຕຽນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະແດງຄວາມສາມາດໃນການເຮັດໃຫ້ດອກບົວຫວັ່ນໄຫວ, ແຕ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ຊົງປະກອບດ້ວຍການຊົມເຊີຍຢ່າງຍິ່ງ ເພາະການເຮັດໃຫ້ແຜ່ນດິນທັງໝົດຫວັ່ນໄຫວ ວ່າ “ຊົງມີອານຸພາບໃຫຍ່ຫຼວງ ຊົງຊະນະແລ້ວ ພຣະອົງຜູ້ເປັນຍອດມຸງກຸດແຫ່ງແຜ່ນດິນ”. ວຽດຊະວັນນະນາເຫັນປານນີ້ ມີຄວາມໄພເລາະຢ່າງຍິ່ງ, ແລະວຽດຊະວັນນະນານັ້ນ ຍ່ອມອາໄສສະເລດ (ຄຳຫຼິ້ນສຳນວນ) ໂດຍປະການທັງປວງ.

၂၈၀. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘သဉ္စာလေတု’’မိစ္စာဒိနာ. နာထ တွံ အခိလံ ကုဝလယံ နိဿေသံ နီလုပ္ပလဝနံ ပထဝီမဏ္ဍလံ ဝါ သဉ္စာလေတုံ ကမ္ပေတုံ ဘုသမတိသယေန အလံ သမတ္ထော, တာဝတာ တေ ဂုဏာနံ ဝိသေသမတိသယံ ကိံ ဝဒါမ ကထံ ဘဏာမာတိ. ကုဝလယသဒ္ဒဿ ဥပ္ပလဝိသေသဝါစကတ္တာ ပဌမံ နိန္ဒာဝ, တဿေဝ သဒ္ဒဿ ပထဝီမဏ္ဍလဝါစကတ္တာ ‘‘ဣဒ္ဓိမတော တဝ ဣဒံ ကိံ ဝိသေသ’’န္တိ ဥတ္တမဂုဏဝဏ္ဏနာ ကတာ ဟောတိ. ဤဒိသာ ဗျာဇဝဏ္ဏနာ ပသတ္ထာ, သာ စ သဗ္ဗထာ သိလေသံ နိဿာယ ပဝတ္တတီတိ. ကုယာ ပထဝိယာ ဝလယံ မဏ္ဍလမိတိ သမာသော.

໒໘໐. ບັດນີ້ ສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “ສັນຈາເລຕຸ” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງ, ພຣະອົງຊົງສາມາດຢ່າງຍິ່ງທີ່ຈະຍັງ “ກຸວະລະຍະ” ທັງໝົດ ຄືປ່າດອກບົວຂຽວທັງໝົດ ຫຼືແຜ່ນດິນທັງໝົດ ໃຫ້ຫວັ່ນໄຫວ ຄືໃຫ້ສັ່ນສະເທືອນໄດ້, ຂ້າພະເຈົ້າທັງຫຼາຍຈະກ່າວເຖິງຄວາມພິເສດ ຄືຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງພຣະຄຸນຂອງພຣະອົງ ພຽງແຕ່ດ້ວຍເຫດນັ້ນໄດ້ແນວໃດ ຄືຈະກ່າວໄດ້ແນວໃດ. ເພາະຄຳວ່າ “ກຸວະລະຍະ” ເປັນຄຳບອກເຖິງດອກບົວຊະນິດໜຶ່ງ ໃນເບື້ອງຕົ້ນຈຶ່ງເໝືອນເປັນການຕິຕຽນ, ແຕ່ເພາະຄຳນັ້ນເອງເປັນຄຳບອກເຖິງແຜ່ນດິນ ຈຶ່ງເປັນການພັນລະນາຄຸນຄວາມດີອັນສູງສົ່ງວ່າ “ນີ້ເປັນຄວາມພິເສດຫຍັງແກ່ພຣະອົງຜູ້ມີລິດ”. ວຽດຊະວັນນະນາເຫັນປານນີ້ ເປັນທີ່ສັນເສີນ, ແລະວຽດຊະວັນນະນານັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍອາໄສສະເລດ ໂດຍປະການທັງປວງ. ສະໝາດວ່າ: “ກຸຍາ ປະຖະວິຍາ ວະລະຍັງ ມັງທະລາມິຕິ” (ວົງແຫ່ງແຜ່ນດິນ).

၂၈၁.

໒໘໑.

ဝိသေသိ’စ္ဆာယံ ဒဗ္ဗဿ, ကြိယာဇာတိဂုဏဿ စ;

ဝေကလ္လဒဿနံ ယတြ, ဝိသေသော နာမ’ယံ ဘဝေ.

ເມື່ອມີຄວາມປາດຖະໜາໃນຄວາມພິເສດ, การສະແດງຄວາມບົກພ່ອງແຫ່ງທັບພະ (ວັດຖຸ), ກິຣິຍາ, ຊາດ (ປະເພດ) ແລະຄຸນ ໃນທີ່ໃດ, ທີ່ນັ້ນຊື່ວ່າ “ວິເສສະ” (ຄວາມພິເສດ).

၂၈၁. ဝိသေသဝုတ္တိံ ဝတ္တေတိ ‘‘ဝိသေသိစ္ဆာယ’’မိစ္စာဒိနာ. ဝိသေသေ အတိသယေ ကိသ္မိဉ္စိပိ ကာရိယဝိသေသေ ဣစ္ဆာယံ ဒဗ္ဗာဒီနံ ယတြ ဝေကလ္လဿ အဘာဝဿ ဒဿနံ ဝစနံ, အယံ ဝိသေသော နာမ ဝိသေသဝုတ္တိ နာမ ဘဝေ.

໒໘໑. ກ່າວເຖິງວິເສສະວຸດຕິ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ວິເສສິດສາຍັງ” ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອມີຄວາມປາດຖະໜາໃນຄວາມພິເສດ ຄືຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ໃນກິດຈະການພິເສດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ, ການສະແດງ ຄືການກ່າວເຖິງຄວາມບົກພ່ອງ ຄືຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງທັບພະເປັນຕົ້ນໃນທີ່ໃດ, ທີ່ນັ້ນຊື່ວ່າ “ວິເສສະ” ຄືວິເສສະວຸດຕິ.

၂၈၁. ဣဒါနိ ဝိသေသာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဝိသေသိ’’စ္စာဒိနာ. ဝိသေသိစ္ဆာယံ အတိသယေ ကာရိယဝိသေသေ ဣစ္ဆာယံ သတိ ဒဗ္ဗဿ စ ကြိယာဇာတိဂုဏဿ စ ယတြ ယသ္မိံ ဝုတ္တိဝိသေသေ ဝေကလ္လဒဿနံ အဘာဝကထနမတ္ထိ, အယံ ဝိသေသော [Pg.272] နာမ ဘဝေ ဝိသေသဝုတ္တိ နာမ သိယာတိ. ဝိကလဿ ဘာဝေါတိ စ, တဿ ဒဿနမိတိ စ ဝါကျံ.

໒໘໑. ບັດນີ້ ຈະສະແດງວິເສສາລັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ວິເສສິ” ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອມີຄວາມປາດຖະໜາໃນຄວາມພິເສດ ຄືຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ໃນກິດຈະການພິເສດ, ການສະແດງຄວາມບົກພ່ອງ ຄືການg່າວເຖິງຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງທັບພະ, ກິຣິຍາ, ຊາດ ແລະຄຸນ ໃນລັກສະນະຄຳເວົ້າໃດ, ທີ່ນັ້ນຊື່ວ່າ “ວິເສສະ” ຄືຄວນເປັນວິເສສະວຸດຕິ. ປະໂຫຍກວ່າ “ວິກະລັດສະ ພາໂວຕິ” (ຄວາມເປັນແຫ່ງສິ່ງທີ່ບົກພ່ອງ), ແລະ “ຕັດສະ ທັດສະນາມິຕິ” (ການສະແດງຄວາມບົກພ່ອງນັ້ນ).

၂၈၂.

໒໘໒.

န ရထာ န စ မာတင်္ဂါ, န ဟယာ န ပဒါတယော;

ဇိတော မာရာရိ မုနိနာ, သမ္ဘာရာဝဇ္ဇနေန ဟိ.

ບໍ່ມີລົດ, ບໍ່ມີຊ້າງ, ບໍ່ມີມ້າ, ແລະບໍ່ມີພົນທະຫານຮາບ; ແຕ່ພຣະມຸນີຊົງຊະນະມານຜູ້ເປັນສັດຕູໄດ້ ດ້ວຍການນຶກເຖິງພຣະບາຣະມີເທົ່ານັ້ນ.

ဒဗ္ဗဝိသေသဝုတ္တိ.

ທັບພະວິເສສະວຸດຕິ (ຄວາມພິເສດໂດຍການປະຕິເສດວັດຖຸ).

၂၈၂. ဥဒါဟရတိ ‘‘န ရထာ’’ဣစ္စာဒိ. သုဗောဓံ. အတြ စ ဝိဇယောပကရဏစတုရင်္ဂါနီကလက္ခဏဒဗ္ဗာဘာဝေန သမတိံသပါရမိတာသင်္ခတသမ္ဘာရာဝဇ္ဇနဿေဝ မာရာရိဝိဇယလက္ခဏော ဝိသေသော ဝုတ္တော.

໒໘໒. ສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “ນະ ຣະຖາ” ເປັນຕົ້ນ. ເຂົ້າໃຈງ່າຍ. ແລະໃນທີ່ນີ້, ເພາະບໍ່ມີທັບພະອັນມີລັກສະນະເປັນກອງທັບສີ່ເຫຼົ່າ ເຊິ່ງເປັນອຸປະກອນແຫ່ງໄຊຊະນະ, ຈຶ່ງກ່າວເຖິງຄວາມພິເສດອັນມີລັກສະນະເປັນການຊະນະມານຜູ້ເປັນສັດຕູ ດ້ວຍການນຶກເຖິງພຣະບາຣະມີ ຄືພຣະບາຣະມີສາມສິບທັດເທົ່ານັ້ນ.

၂၈၂. ‘‘န ရထာ’’ဣစ္စာဒိ. ရထာ တယော အန္တမသော သပရိဝါရာနံ တိဏ္ဏံ ရထာနံ အနီကဝေါဟာရတော တာဒိသာ တယော ရထာ စ နတ္ထိ. မာတင်္ဂါ တယော ဝုတ္တနယေန အနီကသင်္ခါတာ တယော မာတင်္ဂါ စ နတ္ထိ. န ဟယာ တယော တာဒိသာ အနီကသင်္ခါတာ တယော အဿာ စ နတ္ထိ. ပဒါ န အန္တမသော သာယုဓာနံ စတုန္နံ ပုရိသာနံ အနီကဝေါဟာရတော တာဒိသာ စတ္တာရော ပုရိသာ ပဒါ စ နတ္ထိ. တထာပိ မုနိနာ သမ္ဘာရာဝဇ္ဇနေန ဟိ သမတိံသပါရမိဓမ္မာနံ အာဘောဂကရဏေနေဝ မာရာရိ မာရပစ္စတ္တိကော ဇိတော အဘိဘဝိတော. ဣဟ ဇယောပကရဏဘာဝေန ဌိတာနံ ရထာနီကာဒီနံ ဒဗ္ဗာနံ ဝေကလ္လံ ဒဿေတွာ သတ္တုဝိဇယသဘာဝါနံ သမ္ဘာရာနံ အာဝဇ္ဇနဝိသေသဿ ဝုတ္တတ္တာ ဧသာ ဒဗ္ဗဝိသေသဝုတ္တိ နာမ. ရထော နာမ စတုပုရိသပရိဝါရော, တာဒိသံ ရထတ္တယံ ရထာနီကံ နာမ. ဟတ္ထီ ပန ဒွါဒသပုရိသပရိဝါရော ဟောတိ, တာဒိသံ ဟတ္ထိတ္တယံ ဟတ္ထာနီကံ နာမ. အဿော တိပုရိသပရိဝါရော, တာဒိသံ ဟယတ္တယံ ဟယာနီကံ နာမ. သာယုဓာ စတ္တာရော ပုရိသာ ပဒါနီကံ နာမ. ဣဟ ရထာဒီသု ဌိတာ ဝိယ သီဃံ ပါဒဗလေန ဂန္တွာ ယုဇ္ဈမာနာ ပုရိသာ ပါဒေါပစာရေန ‘‘ပါဒါ’’တိ ဝုတ္တာ. ရထာဒီနံ ပမာဏံ တယောတိ အနီကဋ္ဌာနေ [Pg.273] ဒဿေတွာ ပုရိသပမာဏဿာဝုတ္တေပိ အန္တမသော စတ္တာရော ပုရိသာ အနီကံ နာမ ဟောန္တီတိ ပကရဏတော စတ္တာရောတိ ဉာယတိ. နော စေ? သာဝုဓပုရိသဝါစကဿ ပဒါတိသဒ္ဒဿ ‘‘ပဒါတယော’’တိ ဗဟုဝစနေန ရူပသမ္ဘဝတော ‘‘ရထာ န, မာတင်္ဂါ န, ဟယာ န, ပဒါတယော န’’ ဣတိ သမ္ဗန္ဓော. ဒဗ္ဗဝိသေသဝုတ္တိ ဒဗ္ဗေန ဒဗ္ဗပဋိသေဓနတော ဝိသေသကထနံ ဝိသေသဿ ဝုတ္တီတိ စ, ဒဗ္ဗေန ဒဗ္ဗပဋိသေဓေန ဝိသေသဝုတ္တီတိ စ ဝါကျံ. ကြိယာဝိသေသဝုတျာဒိတ္တယမ္ပိ ဧဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

໒໘໒. ຄຳວ່າ “ນະ ຣະຖາ” ເປັນຕົ້ນ. ລົດສາມຄັນ ຄືລົດສາມຄັນທີ່ມີບໍລິວານ ເພາະເອີ້ນວ່າກອງທັບລົດ ໂດຍຢ່າງຕ່ຳສຸດ ລົດສາມຄັນເຫັນປານນັ້ນກໍບໍ່ມີ. ຊ້າງສາມເຊືອກ ຄືຊ້າງສາມເຊືອກທີ່ນັບເຂົ້າໃນກອງທັບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວກໍບໍ່ມີ. ມ້າສາມໂຕ ຄືມ້າສາມໂຕເຫັນປານນັ້ນທີ່ນັບເຂົ້າໃນກອງທັບກໍບໍ່ມີ. ພົນທະຫານຮາບ ຄືພົນທະຫານຮາບສີ່ຄົນທີ່ມີອາວຸດ ໂດຍຢ່າງຕ່ຳສຸດ ເພາະເອີ້ນວ່າກອງທັບຮາບ ພົນທະຫານຮາບສີ່ຄົນເຫັນປານນັ້ນກໍບໍ່ມີ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນ, ພຣະມຸນີກໍຊົງຊະນະ ຄືຊົງຄອບງຳມານຜູ້ເປັນສັດຕູໄດ້ ດ້ວຍການນຶກເຖິງພຣະບາຣະມີ ຄືດ້ວຍການມົນສິການພຣະບາຣະມີທັມສາມສິບທັດເທົ່ານັ້ນ. ໃນທີ່ນີ້, ເພາະສະແດງຄວາມບົກພ່ອງແຫ່ງທັບພະ (ວັດຖຸ) ທັງຫຼາຍ ມີກອງທັບລົດເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະເປັນອຸປະກອນແຫ່ງໄຊຊະນະ ແລ້ວກ່າວເຖິງຄວາມພິເສດແຫ່ງການນຶກເຖິງພຣະບາຣະມີອັນເປັນສະພາວະໃຫ້ຊະນະສັດຕູ, ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ທັບພະວິເສສະວຸດຕິ. ລົດ ຊື່ວ່າ ມີບໍລິວານສີ່ຄົນ, ລົດສາມຄັນເຫັນປານນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກອງທັບລົດ. ສ່ວນຊ້າງ ມີບໍລິວານສິບສອງຄົນ, ຊ້າງສາມເຊືອກເຫັນປານນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກອງທັບຊ້າງ. ມ້າ ມີບໍລິວານສາມຄົນ, ມ້າສາມໂຕເຫັນປານນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກອງທັບມ້າ. ບຸກຄົນສີ່ຄົນທີ່ມີອາວຸດ ຊື່ວ່າ ກອງທັບຮາບ. ໃນທີ່ນີ້, ບຸກຄົນທັງຫຼາຍທີ່ຍ່າງໄປຕໍ່ສູ້ດ້ວຍກຳລັງຕີນຢ່າງວ່ອງໄວ ເໝືອນດັ່ງຜູ້ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນລົດເປັນຕົ້ນ ທ່ານເອີ້ນໂດຍອຸປະຈາຣະວ່າ “ປາດາ” (ພົນທະຫານຮາບ). ເພາະສະແດງຈຳນວນລົດເປັນຕົ້ນວ່າສາມ ໃນຖານະແຫ່ງກອງທັບ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງຈຳນວນບຸກຄົນ, ແຕ່ໂດຍຢ່າງຕ່ຳສຸດ ບຸກຄົນສີ່ຄົນກໍຊື່ວ່າເປັນກອງທັບ ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ໂດຍປະການ. ຫາກບໍ່ແມ່ນແນວນັ້ນ? ເພາະຄຳວ່າ “ປະດາຕິ” ທີ່ບອກເຖິງບຸກຄົນທີ່ມີອາວຸດ ມີຮູບເປັນພະຫູພົດວ່າ “ປະດາຕະໂຍ”, ຈຶ່ງມີການເຊື່ອມໂຍງວ່າ “ຣະຖາ ນະ, ມາຕັງຄາ ນະ, ຫະຍາ ນະ, ປະດາຕະໂຍ ນະ” (ບໍ່ມີລົດ, ບໍ່ມີຊ້າງ, ບໍ່ມີມ້າ, ບໍ່ມີພົນທະຫານຮາບ). ປະໂຫຍກວ່າ “ທັບພະວິເສສະວຸດຕິ” ຄືການກ່າວເຖິງຄວາມພິເສດ ໂດຍການປະຕິເສດວັດຖຸດ້ວຍວັດຖຸ, ແລະ “ທັບພະວິເສສະວຸດຕິ” ຄືການກ່າວເຖິງຄວາມພິເສດ ດ້ວຍການປະຕິເສດວັດຖຸດ້ວຍວັດຖຸ. ແມ່ນແຕ່ໃນວິເສສະວຸດຕິສາມຢ່າງ ມີກິຣິຍາວິເສສະວຸດຕິເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນເຫັນໂດຍນັຍນີ້ເອງ.

၂၈၃.

໒໘໓.

န ဗဒ္ဓါ ဘူကုဋိနေဝ, ဖုရိတော ဒသနစ္ဆဒေါ;

မာရာရိဘင်္ဂဉ္စာ’ကာသိ, မုနိဝီရော ဝရော သယံ.

ພຣະຂົນົງ (ຄິ້ວ) ກໍບໍ່ໄດ້ຂະໝວດ, ຮີມສົບກໍບໍ່ໄດ້ສັ່ນສະເຕືອນເລີຍ; ແຕ່ພຣະມຸນີວີຣະຜູ້ປະເສີດ ຊົງທຳລາຍມານຜູ້ເປັນສັດຕູໄດ້ດ້ວຍພຣະອົງເອງ.

ကြိယာဝိသေသဝုတ္တိ.

ກິຣິຍາວິເສສະວຸດຕິ (ຄວາມພິເສດໂດຍການປະຕິເສດກິຣິຍາ).

၂၈၃. ‘‘န ဗဒ္ဓါ’’ဣစ္စာဒိ. ဘူကုဋိ ဘမုဘင်္ဂေါ ကောပဇနိတော န ဗဒ္ဓါ န ရစိတာ, ဒသနစ္ဆဒေါ စာဓရော နေဝ ဖုရိတော နေဝ ကမ္ပိတော ကောပေန. တထာပိ စ ဝရော ဥတ္တမော မုနိဝီရော သယံ မာရာရိနော ဘင်္ဂံ ပရာဇယံ အကာသီတိ. ဘူကုဋိဗန္ဓနာဒိကြိယာဝိဂမေန နိဗ္ဗိကာရဝိဇယလက္ခဏော ဝိသေသော ဒဿိတော.

໒໘໓. ຄຳວ່າ “ນະ ພັດທາ” ເປັນຕົ້ນ. ພຣະຂົນົງ ຄືການຂະໝວດຄິ້ວທີ່ເກີດຈາກຄວາມໂກດ ກໍບໍ່ໄດ້ຂະໝວດ ຄືບໍ່ໄດ້ເຮັດ, ແລະຮີມສົບລຸ່ມກໍບໍ່ໄດ້ສັ່ນສະເທືອນ ຄືບໍ່ໄດ້ຫວັ່ນໄຫວດ້ວຍຄວາມໂກດເລີຍ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນ, ພຣະມຸນີວີຣະຜູ້ປະເສີດ ຄືຜູ້ເລີດເລີ້ນ ກໍຊົງທຳລາຍ ຄືຊົງເຮັດໃຫ້ມານຜູ້ເປັນສັດຕູພ່າຍແພ້ໄດ້ດ້ວຍພຣະອົງເອງ. ເພາະປາສະຈາກກິຣິຍາມີການຂະໝວດຄິ້ວເປັນຕົ້ນ, ຈຶ່ງສະແດງຄວາມພິເສດອັນມີລັກສະນະເປັນໄຊຊະນະທີ່ປາສະຈາກຄວາມຫວັ່ນໄຫວ.

၂၈၃. ‘‘န ဗဒ္ဓါ’’ဣစ္စာဒိ. ဘူကုဋိ ကောပဝိကာရဘူတော ဘမုဘင်္ဂေါပိ န ဗဒ္ဓါ န ကတာ, ဒသနစ္ဆဒေါ ဒန္တာဝရဏော နေဝ ဖုရိတော န ကမ္ပာပိတော. တထာပိ ဝရော ဥတ္တမော မုနိဝီရော မုနိဂုဏဝီရဂုဏယုတ္တော တထာဂတော သယံ မာရာရိဘင်္ဂဉ္စ အကာသီတိ. ဧတ္ထ ဘမုဘင်္ဂရစနာဒိကံ ကြိယံ အကတွာ နိဗ္ဗိကာရဿ မာရဘင်္ဂသဘာဝဝိသေသဿ ဝုတ္တတ္တာ ဧသာ ကြိယာဝိသေသဝုတ္တိ နာမ. ဘူနံ ကုဋိ ဝင်္ကတာတိ စ, မာရော ဧဝ အရီတိ စ, တေသံ ဘင်္ဂေါတိ စ ဝါကျံ.

໒໘໓. ຄຳວ່າ “Na baddhā” ເປັນຕົ້ນ. ພູກຸຕິ (ການຂອດຄິ້ວ) ຄືການຍໍ້ຄິ້ວອັນເປັນຄວາມຜິດແປກແຫ່ງຄວາມໂກດ ກໍບໍ່ໄດ້ຂອດ ຄືບໍ່ໄດ້ເຮັດ, ທະສະນັດຊະທະ (ຮີມສົບ) ຄືເຄື່ອງປິດແຂ້ວ ກໍບໍ່ໄດ້ສັ່ນສະເທືອນ ຄືບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ຫວັ່ນໄຫວເລີຍ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ, ພຣະມຸນີວີຣະ (ພຣະມຸນີຜູ້ແກ້ວຫານ) ຜູ້ປະເສີດສຸດ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄຸນແຫ່ງພຣະມຸນີ ແລະຄຸນແຫ່ງຄວາມແກ້ວຫານ ຄືພຣະຕຖາຄົດ ໄດ້ຊົງເຮັດການທຳລາຍມານຜູ້ເປັນສັດຕູດ້ວຍພຣະອົງເອງ. ໃນຄຳນີ້, ເພາະກ່າວເຖິງສະພາວະພິເສດແຫ່ງການທຳລາຍມານຂອງພຣະອົງຜູ້ປາສະຈາກຄວາມຜິດແປກ ໂດຍບໍ່ໄດ້ເຮັດກิຣິຍາມີການຂອດຄິ້ວເປັນຕົ້ນ, ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ກິຣິຍາວິເສສາວຸດຕິ” (ການກ່າວເຖິງຄວາມພິເສດແຫ່ງກິຣິຍາ). ວິເຄາະວ່າ: “ພູຄຸດຕິ” (ຄວາມຄົດແຫ່ງຄິ້ວ), “ມານນັ້ນເອງເປັນສັດຕູ”, ແລະ “ການທຳລາຍເຊິ່ງມານແລະສັດຕູເຫຼົ່ານັ້ນ”.

၂၈၄.

໒໘໔.

န [Pg.274] ဒိသာသု ဗျတ္တာ ရံသိ,နာ’လောကော လောကပတ္ထဋော;

တထာပျ’န္ဓတမဟရံ,ပရံ သာဓုသုဘာသိတံ.

ລັງສີບໍ່ໄດ້ແຜ່ຂະຫຍາຍໄປໃນທິດທັງຫຼາຍ, ແສງສະຫວ່າງກໍບໍ່ໄດ້ແຜ່ໄປທົ່ວໂລກ; ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ, ພຣະສຸພາສິດອັນດີເລີດ ກໍຍັງກຳຈັດຄວາມມືດມົນອັນໜາແໜ້ນໄດ້.

ဇာတိဝိသေသဝုတ္တိ.

ຊາຕິວິເສສາວຸດຕິ (การກ່າວເຖິງຄວາມພິເສດແຫ່ງຊາດ).

၂၈၄. ‘‘နိ’’စ္စာဒိ. ဒိသာသု ဒသသု ဗျတ္တာ ပတ္ထဋာ ရံသိ န ဘဝတိ. လောကေ သကလသ္မိံ ပတ္ထဋော ဝိတ္ထတော အာလောကောန ဘဝတိ. တထာပီတိ ဝိသေသနိစ္ဆာယံ, တဇ္ဇာတိကတ္တာဘာဝေပိ သာဓူနံ သုဘာသိတံ သဒ္ဓမ္မသင်္ခါတံ ပရမစ္စန္တမေဝ အန္ဓတမံ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာဝေကလ္လတော ပညာစက္ခုဿ အန္ဓကာရံ မောဟန္ဓကာရံ ဟရတီတိ အန္ဓတမဟရန္တိ. ရံသိယာ အန္ဓကာရာပဟာရသမတ္ထာယ နိဝတ္တိယာ ဝိသေသော သုဘာသိတဿ ဒဿိတော.

໒໘໔. ຄຳວ່າ “Ni” ເປັນຕົ້ນ. ລັງສີທີ່ແຜ່ຂະຫຍາຍໄປໃນທິດທັງສິບ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ແສງສະຫວ່າງທີ່ແຜ່ຂະຫຍາຍໄປທົ່ວໂລກທັງປວງ ກໍບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ “Tathāpi” (ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ) ເປັນການກຳນົດຄວາມພິເສດ, ຄືເຖິງວ່າຈະບໍ່ມີຄວາມເປັນຊາດ (ປະເພດ) ນັ້ນ (ຄືບໍ່ແມ່ນແສງສະຫວ່າງ), ແຕ່ພຣະສຸພາສິດຂອງສັດຕະບຸຣຸດທັງຫຼາຍ ອັນໄດ້ແກ່ພຣະສັດທຳ ກໍຍ່ອມກຳຈັດຄວາມມືດມົນອັນໜາແໜ້ນ ຄືຄວາມມືດແຫ່ງປັນຍາຈັກຂຸ ເພາະຄວາມບໍ່ຮູ້ໃນສິ່ງທີ່ເກື້ອກູນແລະບໍ່ເກື້ອກູນ ອັນໄດ້ແກ່ຄວາມມືດຄືໂມຫະຢ່າງຍິ່ງ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “andhatamahara” (ຜູ້ກຳຈັດຄວາມມືດມົນອັນໜາແໜ້ນ). ນີ້ເປັນການສະແດງຄວາມພິເສດແຫ່ງພຣະສຸພາສິດ ໂດຍການປະຕິເສດລັງສີທີ່ມີຄວາມສາມາດໃນການກຳຈັດຄວາມມືດ.

၂၈၄. ‘‘န ဒိသာသု’’ဣစ္စာဒိ. ဒိသာသု ဗျတ္တာ ပတ္ထဋာ ရံသိပိ နတ္ထိ, လောကပတ္ထဋော အာလောကောပိ နတ္ထိ. တထာပိ သာဓုသုဘာသိတံ သဒ္ဓမ္မော ပရမစ္စန္တံ အန္ဓတမဟရံ အတ္ထာနတ္ထတီရဏက္ခမဿ ပညာစက္ခုဿ အန္ဓကာရကမောဟတမံ ဟရံ ဟောတီတိ. ဣဓ အန္ဓကာရဝိဒ္ဓံသနေ သမတ္ထံ ရံသိဇာတျာဒိကံ ပဋိသေဓေတွာ သုဘာသိတဿ အန္ဓကာရာပဟရဏသင်္ခါတဿ ဝိသေသဿ ဝုတ္တတ္တာ အယံ ဇာတိဝိသေသဝုတ္တိ နာမ. လောကေ ပတ္ထဋောတိ စ, အန္ဓေတီတိ အန္ဓော မောဟော, တမသဒိသတ္တာ အန္ဓောယေဝ တမောတိ စ, တံ ဟရတီတိ စ, သာဓူနံ သုဘာသိတမိတိ စ ဝါကျံ.

໒໘໔. ຄຳວ່າ “Na disāsu” ເປັນຕົ້ນ. ລັງສີທີ່ແຜ່ຂະຫຍາຍໄປໃນທິດທັງຫຼາຍ ກໍບໍ່ມີ, ແສງສະຫວ່າງທີ່ແຜ່ໄປທົ່ວໂລກ ກໍບໍ່ມີ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ, ພຣະສຸພາສິດອັນດີເລີດ ຄືພຣະສັດທຳ ກໍຍັງເປັນເຄື່ອງກຳຈັດຄວາມມືດມົນອັນໜາແໜ້ນຢ່າງຍິ່ງ ຄືກຳຈັດຄວາມມືດຄືໂມຫະ ອັນເປັນອຸປະສັກແກ່ປັນຍາຈັກຂຸທີ່ສາມາດພິຈາລະນາສິ່ງທີ່ເປັນປະໂຫຍດແລະບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ. ໃນຄຳນີ້, ເພາະປະຕິເສດຊາດ (ປະເພດ) ແຫ່ງລັງສີເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີຄວາມສາມາດໃນການທຳລາຍຄວາມມືດ ແລ້ວກ່າວເຖິງຄວາມພິເສດແຫ່ງພຣະສຸພາສິດ ອັນໄດ້ແກ່ການກຳຈັດຄວາມມືດ, ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ຊາຕິວິເສສາວຸດຕິ”. ວິເຄາະວ່າ: “ແຜ່ໄປໃນໂລກ”, “ໂມຫະຊື່ວ່າ ອັນທະ ເພາະເຮັດໃຫ້ບອດ, ໂມຫະນັ້ນເອງຊື່ວ່າ ອັນທະຕະມະ ເພາະສະເໝີດ້ວຍຄວາມມືດ”, “ຜູ້ກຳຈັດເຊິ່ງຄວາມມືດນັ້ນ”, ແລະ “ພຣະສຸພາສິດຂອງສັດຕະບຸຣຸດທັງຫຼາຍ”.

၂၈၅.

໒໘໕.

န ခရံ န ဟိ ဝါ ထဒ္ဓံ, မုနိန္ဒ ဝစနံ တဝ;

တထာပိ ဂါဠှံ ခနတိ, နိမ္မူလံ ဇနတာမဒံ.

ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນິນທ໌, ພຣະວາຈาຂອງພຣະອົງ ບໍ່ໄດ້ຫຍາບຄາຍ ແລະບໍ່ໄດ້ແຂງກະດ້າງເລີຍ; ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ, ກໍຍັງຂຸດໂຄ່ນຄວາມມົວເມົາຂອງໝູ່ປະຊາ ໃຫ້ຫຼຸດອອກຢ່າງແໜ້ນໜາຈົນເຖິງຮາກ.

ဂုဏဝိသေသဝုတ္တိ.

ຄຸນນະວິເສສາວຸດຕິ (ການກ່າວເຖິງຄວາມພິເສດແຫ່ງຄຸນ).

၂၈၅. ‘‘န [Pg.275] ခရ’’မိစ္စာဒိ. မုနိန္ဒ တဝ ဝစနံ န ခရံ န လူခံ, န ထဒ္ဓံ ဝါ ကဌိနဉ္စ န ဟိ. တထာပိ တာဒိသခရတ္တာဒိဂုဏာဘာဝေပိ ဇနတာယ ဇနသမူဟဿ မဒံ ဂါဠှံ ဒဠှံ ကတွာ နိမ္မူလံ ခနတီတိ. အယောသင်္ကုမှိ ပသိဒ္ဓခရတ္တာဒိဂုဏနိသေဓေန မုနိန္ဒဝစနဿ ဝိသေသော အာဝိကတော.

໒໘໕. ຄຳວ່າ “Na khara” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນິນທ໌, ພຣະວາຈາຂອງພຣະອົງ ບໍ່ໄດ້ຫຍາບຄາຍ ຄືບໍ່ໄດ້ຫຍາບຊ້າ, ແລະບໍ່ໄດ້ແຂງກະດ້າງ ຄືບໍ່ໄດ້ແຂງກະດ້າງເລີຍ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ, ເຖິງວ່າຈະປາສະຈາກຄຸນມີຄວາມຫຍາບເປັນຕົ້ນເຊັ່ນນັ້ນ, ແຕ່ກໍຍັງຂຸດໂຄ່ນຄວາມມົວເມົາຂອງໝູ່ປະຊາ ຄືກຸ່ມຄົນ ໃຫ້ຫຼຸດອອກຢ່າງແໜ້ນໜາ ຄືຢ່າງໝັ້ນຄົງ ຈົນເຖິງຮາກ (ບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ). ນີ້ເປັນການສະແດງຄວາມພິເສດແຫ່ງພຣະວາຈາຂອງພຣະມຸນິນທ໌ ໂດຍການປະຕິເສດຄຸນມີຄວາມຫຍາບເປັນຕົ້ນ ທີ່ປາກົດຊັດເຈນໃນຫຼັກເຫຼັກ.

၂၈၅. ‘‘န ခရ’’မိစ္စာဒိ. ဟေ မုနိန္ဒ တဝ ဝစနံ ခရံ ကက္ကသံ န ဟောတိ, ထဒ္ဓံ ဝါ န ဟောတိ. တထာပိ ဇနတာမဒံ ဇနသမူဟဿ ဇာတျာဒိံ နိဿာယ ပဝတ္တံ ဂဗ္ဗံ ဂါဠှံ ဒဠှံ ကတွာ နိမ္မူလံ မူလမသေသေတွာ ခနတီတိ. ခဏနက္ခမအယောသင်္ကုအာဒီသု လဗ္ဘမာနံ ခရတ္တာဒိဂုဏံ ပဋိသေဓေတွာ ဗုဒ္ဓဝစနဿ မဒခဏနသဘာဝသင်္ခါတဿ ဝိသေသဿ ဝုတ္တတ္တာ အယံ ဂုဏဝိသေသဝုတ္တိ နာမ ဟောတိ. နတ္ထိ မူလမဿ ခဏနဿာတိ စ, ဇနာနံ သမူဟောတိ စ, တာယ မဒေါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘ဂါဠှံ နိမ္မူလ’’န္တိ ခဏနကြိယာယ ဝိသေသနတ္တာ ဂါဠှံ နိမ္မူလံ ခဏနံ ကရောတီတိ ယောဇနာ.

໒໘໕. ຄຳວ່າ “Na khara” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນິນທ໌, ພຣະວາຈາຂອງພຣະອົງ ບໍ່ໄດ້ຫຍາບຄາຍ ຄືບໍ່ໄດ້ຫຍາບຊ້າ, ແລະບໍ່ໄດ້ແຂງກະດ້າງເລີຍ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ, ກໍຍັງຂຸດໂຄ່ນຄວາມມົວເມົາຂອງໝູ່ປະຊາ ຄືຄວາມເຍີ້ຍຫຍິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສຊາດຕະກູນເປັນຕົ້ນຂອງກຸ່ມຄົນ ໃຫ້ຫຼຸດອອກຢ່າງແໜ້ນໜາ ຄືຢ່າງໝັ້ນຄົງ ຈົນເຖິງຮາກ ຄືບໍ່ໃຫ້ມີຮາກເຫຼືອຢູ່ເລີຍ. ເພາະປະຕິເສດຄຸນມີຄວາມຫຍາບເປັນຕົ້ນ ທີ່ພົບໄດ້ໃນຫຼັກເຫຼັກເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີຄວາມສາມາດໃນການຂຸດ, ແລ້ວກ່າວເຖິງຄວາມພິເສດແຫ່ງພຣະພຸດທະວາຈາ ອັນໄດ້ແກ່ສະພາວະການຂຸດໂຄ່ນຄວາມມົວເມົາ, ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ຄຸນນະວິເສສາວຸດຕິ”. ວິເຄາະວ່າ: “ການຂຸດນີ້ ບໍ່ມີຮາກເຫຼືອຢູ່”, “ໝູ່ແຫ່ງຊົນທັງຫຼາຍ”, ແລະ “ຄວາມມົວເມົາຂອງໝູ່ຊົນນັ້ນ”. ຄຳວ່າ “gāḷhaṃ nimmūlaṃ” ເປັນບົດວິເສດຂອງກິຣິຍາການຂຸດ, ປະກອບຄວາມວ່າ “ຍ່ອມເຮັດການຂຸດຢ່າງແໜ້ນໜາຈົນເຖິງຮາກ”.

၂၈၆.

໒໘໖.

ဒဿီယတေ’တိဒိတ္တံ တု,သူရဝီရတ္တနံ ယဟိံ;

ဝဒန္တိ ဝိညူ ဝစနံ,ရုဠှာဟင်္ကာရမီဒိသံ.

ໃນຄຳໃດ ປາກົດຄວາມເປັນຜູ້ກ້າຫານແລະແກ້ວຫານອັນຮຸ່ງເຮືອງຢ່າງຍິ່ງ; ທ່ານຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຮຽກພຣະວາຈາເຊັ່ນນັ້ນວ່າ ຣຸຼຫາຫັງການ (ຄຳທີ່ມີຄວາມທະນົງຕົວອັນຂຶ້ນສູງ).

၂၈၆. ရုဠှာဟင်္ကာရံ ဝဒန္တိ.

໒໘໖. ຍ່ອມຮຽກວ່າ ຣຸຼຫາຫັງການ.

၂၈၆. ဣဒါနိ ရုဠှာဟင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဒဿီယတေ’’ ဣစ္စာဒိနာ. သူရဝီရတ္တနံ သူရဘာဝဝီရဘာဝံ အတိဒိတ္တံ တု အတိသယေန ပန ဒိတ္တံ ယဟိံ ဝါကျေ ဒဿီယတေ, ဤဒိသံ ဝစနံ ဝိညူ ကဝယော ရုဠှာဟင်္ကာရမိတိ ဝဒန္တီတိ. သူရော စ ဝီရော စာတိ စ, တေသံ ဘာဝေါတိ စ, ရုဠှော ဥဂ္ဂတော အဟင်္ကာရော ဧတ္ထ ဝုတ္တိဝိသေသေတိ စ ဝါကျံ.

໒໘໖. ບັດນີ້ ຈະສະແດງຣຸຼຫາຫັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ “dassīyate” ເປັນຕົ້ນ. ໃນປະໂຫຍກໃດ ປາກົດຄວາມເປັນຜູ້ກ້າຫານແລະແກ້ວຫານ ອັນຮຸ່ງເຮືອງຢ່າງຍິ່ງ ຄືຮຸ່ງເຮືອງໂດຍພິເສດ; ທ່ານຜູ້ຮູ້ ຄືນັກປາດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຮຽກພຣະວາຈາເຊັ່ນນັ້ນວ່າ “ຣຸຼຫາຫັງການ”. ວິເຄາະວ່າ: “ຜູ້ກ້າຫານແລະຜູ້ແກ້ວຫານ”, “ຄວາມເປັນແຫ່ງບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ”, ແລະ “ຄວາມທະນົງຕົວອັນຂຶ້ນສູງ ຄືເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ໃນຄວາມພິເສດແຫ່ງການກ່າວນີ້”.

၂၈၇.

໒໘໗.

ဒမေ [Pg.276] နန္ဒောပနန္ဒဿ,ကိံ မေ ဗျာပါရဒဿနာ;

ပုတ္တာ မေ ပါဒသမ္ဘတ္တာ,သဇ္ဇာ သန္တေဝ တာဒိသေ.

ໃນການທໍລະມານພະຍານັນໂທປະນັນທະ, ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ ດ້ວຍການສະແດງຄວາມຂົນຂວາຍ; ບຸດທັງຫຼາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ພັກດີຕໍ່ແທບເທົ້າ ຜູ້ກຽມພ້ອມໃນກິດເຊັ່ນນັ້ນ ກໍມີຢູ່ແທ້ໆ.

၂၈၇. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဒမေ’’ဣစ္စာဒိနာ. နန္ဒောပနန္ဒဿ နာဂရာဇဿ အပ္ပမေယျမဟာနုဘာဝဿ ဒမေ ဒမနေ မေ မမ နိရဝဓိသရန္တိပ္ပမေယျပ္ပဘာဝါနုစရိတကိတ္တိနောပိ ပရဿ ဗျာပါရဒဿနာ ပယောဂပဋိပါဒနေန ကိံ ပယောဇနံ, န ကိမ္ပိ, ယတော မေ ပါဒသမ္ဘတ္တာ ပါဒါဝနတာ တာဒိသေ ကမ္မနိ သဇ္ဇာ ဗဒ္ဓကစ္ဆာ သန္တေဝ ဝိဇ္ဇန္တေဝ, တတောတိ ယောဇနီယံ.

໒໘໗. ชົງສະແດງອຸທາຫອນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “dame” ເປັນຕົ້ນ. ໃນການທໍລະມານພະຍານາກນັນໂທປະນັນທະ ຜູ້ມີອານຸພາບອັນປະມານບໍ່ໄດ້, ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ (ຜູ້ມີກຽດຕິຄຸນອັນແຜ່ໄປທົ່ວແລະມີອານຸພາບອັນປະມານບໍ່ໄດ້ອັນບໍ່ມີຂອບເຂດ) ດ້ວຍການສະແດງຄວາມຂົນຂວາຍ ຄືການສະແດງຄວາມພະຍາຍາມຂອງຜູ້ອື່ນ, ຍ່ອມບໍ່ມີປະໂຫຍດຫຍັງເລີຍ, ເພາະວ່າ ບຸດທັງຫຼາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ພັກດີຕໍ່ແທບເທົ້າ ຄືຜູ້ກົ້ມລົງແທບເທົ້າ ຜູ້ກຽມພ້ອມ ຄືຜູ້ຜູກຂອດແອວ (ກຽມພ້ອມ) ໃນກິດເຊັ່ນນັ້ນ ກໍມີຢູ່ແທ້ໆ ຄືຍັງມີຢູ່, ຄວນປະກອບຄວາມຕໍ່ໄປຈາກນັ້ນ.

၂၈၇. ‘‘ဒမေ’’စ္စာဒိ. နန္ဒောပနန္ဒဿ နာဂရညော ဒမေ ဒမကရဏေ ဗျာပါရဒဿနာ ဘုဝနတ္တယေ ပဝတ္တမာနအာနုဘာဝေန စ သမ္ပဝတ္တိတကိတ္တိသမူဟေန စ သမန္နာဂတဿ မယှံ တာဒိသပယောဂဒဿနေန ကိံ ပယောဇနံ. ယသ္မာ မေ ပါဒသမ္ဘတ္တာ မယှံ စရဏာဝနတာ တာဒိသေ ကိစ္စေ သဇ္ဇာ သန္နဒ္ဓါ ပုတ္တာ ဗဟဝေါ သန္တိ ဧဝ, တသ္မာတိ. စေတောဝသိတာယ သူရဝီရဘာဝေါ ဣဟ အတိဒိတ္တော ဒဿိတော ဟောတိ. ဗျာပါရဿ ဒဿနမိတိ စ, ပါဒေသု သမ္ဘတ္တာတိ စ ဝါကျံ.

໒໘໗. ຄຳວ່າ “Dame” ເປັນຕົ້ນ. ໃນການທໍລະມານພະຍານາກນັນໂທປະນັນທະ, ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍອານຸພາບອັນເປັນໄປໃນພົບທັງສາມ ແລະປະກອບດ້ວຍກຸ່ມກຽດຕິຄຸນອັນແຜ່ໄປທົ່ວ ດ້ວຍການສະແດງຄວາມພະຍາຍາມເຊັ່ນນັ້ນ. ເພາະເຫດໃດ, ເພາະວ່າ ບຸດທັງຫຼາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ພັກດີຕໍ່ແທບເທົ້າ ຄືຜູ້ກົ້ມລົງແທບເທົ້າຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ກຽມພ້ອມ ຄືຜູ້ປະກອບພ້ອມແລ້ວ ໃນກິດເຊັ່ນນັ້ນ ກໍມີຢູ່ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍແທ້ໆ, ເພາະເຫດນັ້ນ. ໃນຄຳນີ້, ຄວາມເປັນຜູ້ກ້າຫານແລະແກ້ວຫານ ເພາະຄວາມມີອຳນາດແຫ່ງຈິດ ໄດ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນຢ່າງຮຸ່ງເຮືອງຢ່າງຍິ່ງ. ວິເຄາະວ່າ: “ການສະແດງເຊິ່ງຄວາມຂົນຂວາຍ”, ແລະ “ຜູ້ພັກດີໃນແທບເທົ້າທັງຫຼາຍ”.

၂၈၈.

໒໘໘.

သိလေသော ဝစနာ’နေကာ-ဘိဓေယျေ’ကပဒါယုတံ;

အဘိန္နပဒဝါကျာဒိ-ဝသာ တေဓာ’ယ’မီရိတော.

ສິເລສະ (ການຫຼິ້ນຄຳພ້ອງ) ຄືພຣະວາຈາທີ່ມີເນື້ອຄວາມທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວຫຼາຍຢ່າງ ອັນປະກອບດ້ວຍບົດດຽວກັນ; ສິເລສະນັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າ ມີ 3 ປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບົດແລະປະໂຫຍກອັນບໍ່ຕ່າງກັນເປັນຕົ້ນ.

၂၈၈. သိလေသံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘သိလေသော’’ဣစ္စာဒိနာ. အနေကံ ဘိန္နမဘိဓေယျတ္ထော ယဿာတျနေကာဘိဓေယျံ. ဧကေန သမာနေန ပဒေန သရူပေန အာယုတမနွိတံ ယံ ဝစနံ ဝုတ္တီတိ အနုဝဒိတွာ သော သိလေသောတိ ဝိဓီယတေ, ယေန ကေနစိ [Pg.277] ရူပေန ဥပမာနောပမေယျလက္ခဏတ္ထာနံ သိလေသနတော. အယဉ္စေဝံလက္ခဏော သိလေသော တေဓာ ဤရိတော. ကထံ? အဘိန္နပဒဝါကျာဒိဝသာ အဘိန္နမေကံ ပဒံ သျာဒျန္တတျာဒျန္တရူပံ ယတြ, တမေဝ ဝါကျံ ဝါကျလက္ခဏောပေတတ္တာ. တံ အာဒိ ယေသံ, တေသံ ဝသာတိ အတ္ထော.

໒໘໘. ຊົງສະແດງສິເລສະ ດ້ວຍຄຳວ່າ “sileso” ເປັນຕົ້ນ. ບົດໃດມີເນື້ອຄວາມທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວຫຼາຍຢ່າງ ຄືຕ່າງກັນ, ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ “anekābhidheyya” (ມີເນື້ອຄວາມທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວຫຼາຍຢ່າງ). ພຣະວາຈາໃດ ປະກອບດ້ວຍບົດດຽວກັນ ຄືມີຮູບສະເໝີກັນ, ທ່ານກ່າວພຣະວາຈານັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງກຳນົດວ່າ ພຣະວາຈານັ້ນຊື່ວ່າ “ສິເລສະ”, ເພາະເຊື່ອມໂຍງເນື້ອຄວາມອັນມີລັກສະນະເປັນອຸປະມາແລະອຸປະໄມ ດ້ວຍຮູບແບບໃດຮູບແບບໜຶ່ງ. ສິເລສະທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ທ່ານກ່າວວ່າ ມີ 3 ປະການ. ຖາມວ່າ ຢ່າງໃດ? ຕອບວ່າ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບົດແລະປະໂຫຍກອັນບໍ່ຕ່າງກັນເປັນຕົ້ນ, ຄືໃນປະໂຫຍກໃດ ມີບົດດຽວອັນບໍ່ຕ່າງກັນ ມີຮູບວິພັດສະຍະແລະຕິເປັນຕົ້ນໃນທີ່ສຸດ, ປະໂຫຍກນັ້ນເອງ ເພາະປະກອບດ້ວຍລັກສະນະແຫ່ງປະໂຫຍກ. ບົດແລະປະໂຫຍກນັ້ນເປັນຕົ້ນຂອງບົດແລະປະໂຫຍກເຫຼົ່ານັ້ນ, ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບົດແລະປະໂຫຍກເຫຼົ່ານັ້ນ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ.

၂၈၈. ဣဒါနိ သိလေသာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘သိလေသော’’စ္စာဒိနာ. အနေကာဘိဓေယျံ ဧကပဒါယုတံ ဥဘယတ္ထ သာဓာရဏတ္တာ တုလျေန သဒ္ဒရူပေန ယုတ္တံ ယံ ဝစနံ အတ္ထိ, သော သိလေသော နာမ. သော ပန ယေန ကေနစိ သာဓမ္မရူပေန ဥပမာနောပမေယျဘူတာနမတ္ထာနံ သိလိဋ္ဌတ္တာ အညမညံ ဖုသိတွာ ဌိတတ္တာ သိလေသော နာမ. အယံ ဝုတ္တလက္ခဏော သိလေသော အဘိန္နပဒဝါကျာဒိဝသာ အကတဝိကာရာနံ သျာဒျန္တတျာဒျန္တပဒသမန္နာဂတာနံ ဝါကျလက္ခဏောပေတဝါကျာနံ ပဘေဒေန တေဓာ ဤရိတောတိ. အနေကမဘိဓေယျံ ယဿေတိ စ, ဧကဉ္စ တံ ပဒဉ္စေတိ စ, တေန အာယုတန္တိ စ, အဘိန္နာနိ ပဒါနိ ယသ္မိန္တိ စ, တဉ္စ တံ ဝါကျဉ္စာတိ စ, တံ အာဒိ ယေသံ အဘိန္နပဒဝါကျာနန္တိ စ, တေသံ ဝသော ဘေဒေါတိ စ ဝါကျံ.

໒໘໘. ບັດນີ້ ຈະສະແດງສິເລສາລັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ “sileso” ເປັນຕົ້ນ. ພຣະວາຈາໃດ ມີເນື້ອຄວາມທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວຫຼາຍຢ່າງ ອັນປະກອບດ້ວຍບົດດຽວກັນ ຄືປະກອບດ້ວຍຮູບສຽງທີ່ສະເໝີກັນ ເພາະທົ່ວໄປໃນເນື້ອຄວາມທັງສອງ, ພຣະວາຈານັ້ນຊື່ວ່າ “ສິເລສະ”. ສິເລສະນັ້ນ ຊື່ວ່າ “ສິເລສະ” ເພາະເຊື່ອມໂຍງກັນ ຄືແຕະຕ້ອງເຊິ່ງກັນແລະກັນແລ້ວຕັ້ງຢູ່ ແຫ່ງເນື້ອຄວາມທັງຫຼາຍອັນເປັນອຸປະມາແລະອຸປະໄມ ດ້ວຍຮູບແບບທີ່ສະເໝີກັນບາງຢ່າງ. ສິເລສະທີ່ມີລັກສະນະດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນີ້ ທ່ານກ່າວວ່າ ມີ 3 ປະການ ໂດຍແບ່ງຕາມປະເພດແຫ່ງປະໂຫຍກທີ່ປະກອບດ້ວຍລັກສະນະແຫ່ງປະໂຫຍກ ອັນປະກອບດ້ວຍບົດທີ່ມີວິພັດສະຍະແລະຕິເປັນຕົ້ນໃນທີ່ສຸດ ອັນບໍ່ໄດ້ເຮັດຄວາມຜິດແປກ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບົດແລະປະໂຫຍກອັນບໍ່ຕ່າງກັນເປັນຕົ້ນ. ວິເຄາະວ່າ: “ບົດໃດມີເນື້ອຄວາມທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວຫຼາຍຢ່າງ”, “ບົດນັ້ນດ້ວຍ ແລະເປັນບົດດຽວດ້ວຍ”, “ປະກອບດ້ວຍບົດດຽວນັ້ນ”, “ບົດທັງຫຼາຍບໍ່ຕ່າງກັນໃນປະໂຫຍກໃດ”, “ປະໂຫຍກນັ້ນດ້ວຍ ແລະເປັນປະໂຫຍກນັ້ນດ້ວຍ”, “ບົດແລະປະໂຫຍກນັ້ນເປັນຕົ້ນຂອງບົດແລະປະໂຫຍກອັນບໍ່ຕ່າງກັນເຫຼົ່ານັ້ນ”, ແລະ “ອຳນາດ ຄືຄວາມຕ່າງແຫ່ງບົດແລະປະໂຫຍກອັນບໍ່ຕ່າງກັນເຫຼົ່ານັ້ນ”. ສິເລສະອັນໄດ້ແກ່ບົດແລະປະໂຫຍກອັນບໍ່ຕ່າງກັນ. ເນື້ອຄວາມແມ້ອື່ນກໍເຊື່ອມໂຍງກັນໃນຄຳນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ສິເລສະ”. ແມ້ຄຳວ່າ “bhinnapadavākyasileso” (ສິເລສະແຫ່ງບົດແລະປະໂຫຍກອັນຕ່າງກັນ) ເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນຊາບໂດຍນຳນອງນີ້.

၂၈၉.

໒໘໙.

အန္ဓန္တမဟရော ဟာရီ, သမာရုဠှော မဟောဒယံ;

ရာဇတေ ရံသိမာလီ’ယံ, ဘဂဝါ ဗောဓယံ ဇနေ.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ (ຫຼື ພຣະອາທິດ) ພຣະອົງນີ້ ຜູ້ກຳຈັດຄວາມມືດມົນອັນໜາແໜ້ນ, ຜູ້ມີສະເໜ່, ຜູ້ສະເດັດຂຶ້ນສູ່ຄວາມຈະເລີນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ (ຫຼື ຂຶ້ນສູ່ຍອດເຂົາອຸໄທ), ຜູ້ມີລັງສີເປັນລະບຽບ (ຫຼື ມີລັງສີແວດລ້ອມ), ຊົງເຮັດໃຫ້ໝູ່ຊົນຕື່ນຢູ່, ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງຢູ່.

အဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော.

ອະພິນນະປະທະວາກະຍະສິເລສະ (ສິເລສະແຫ່ງບົດແລະປະໂຫຍກອັນບໍ່ຕ່າງກັນ).

၂၈၉. ဥဒါဟရတိ ‘‘အန္ဓန္တမိ’’စ္စာဒိ. အယံ ဘဂဝါ သူရိယော မဟာမုနိ စ. တတ္ထ သူရိယော တာဝ အန္ဓန္တမဟရော ပကတိယန္ဓကာရောပဟာရီ, မဟာမုနိ တု အန္ဓကာရမောဟတမာပဟာရီ. ဟာရီ မနုညော သူရိယော မဟာမုနိ စ, သူရိယော [Pg.278] မဟောဒယံ မဟန္တံ ဥဒယံ ပဗ္ဗတံ သမာရုဠှော, မဟာမုနိ တု မဟောဒယံ မဟန္တမဗ္ဘုဒယံ သမ္မာသမ္ဗောဓိသမဓိဂမရူပံ သမာရုဠှော ပတ္တော. ရံသီနံ မာလာ, သာ အဿ အတ္ထီတိ ရံသိမာလီ, သူရိယော မဟာမုနိ စ. ဇနေ ဗောဓယံ နိဒ္ဒါပဂမနေန ကိလေသနိဒ္ဒါပဂမနေန ဝါ ပဗောဓယန္တော ရာဇတေ ဒိဗ္ဗတီတိ. အဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော ဘင်္ဂေန ဝိနာ ယထာဝဋ္ဌာနမုဘယတ္ထ ပဒယောဇနတော.

໒໘໙. ຊົງສະແດງອຸທາຫອນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “andhantama” ເປັນຕົ້ນ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນີ້ ຄືພຣະອາທິດ ແລະພຣະມະຫາມຸນີ. ໃນຄຳນັ້ນ, ພຣະອາທິດ ກ່ອນອື່ນ ຊື່ວ່າ “andhantamahara” ເພາະກຳຈັດຄວາມມືດຕາມທຳມະຊາດ, ສ່ວນພຣະມະຫາມຸນີ ຊື່ວ່າ “andhantamahara” ເພາະກຳຈັດຄວາມມືດຄືໂມຫະ. ພຣະອາທິດແລະພຣະມະຫາມຸນີ ຊື່ວ່າ “hārī” ເພາະເປັນທີ່ໜ້າຮັກໃຄ່. ພຣະອາທິດ ສະເດັດຂຶ້ນສູ່ “mahodaya” ຄືຍອດເຂົາອຸໄທອັນຍິ່ງໃຫຍ່, ສ່ວນພຣະມະຫາມຸນີ ສະເດັດຂຶ້ນ ຄືບັນລຸສູ່ “mahodaya” ຄືຄວາມຈະເລີນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ອັນໄດ້ແກ່ການບັນລຸພຣະສຳມາສຳໂພທິຍານ. ຄວາມເປັນລະບຽບແຫ່ງລັງສີມີຢູ່ແກ່ພຣະອົງນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “raṃsimālī” (ຜູ້ມີລັງສີເປັນລະບຽບ) ທັງພຣະອາທິດແລະພຣະມະຫາມຸນີ. ຊົງເຮັດໃຫ້ໝູ່ຊົນຕື່ນຢູ່ ດ້ວຍການປາສະຈາກຄວາມຫຼັບ ຫຼືດ້ວຍການປາສະຈາກຄວາມຫຼັບຄືກິເລດ, ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ ຄືສະຫວ່າງສະໄຫວຢູ່. ນີ້ຊື່ວ່າ “ອະພິນນະປະທະວາກະຍະສິເລສະ” ເພາະປະກອບບົດທັງສອງຝ່າຍຕາມທີ່ຕັ້ງຢູ່ ໂດຍບໍ່ມີການແຍກບົດ.

၂၈၉. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘အန္ဓ’’မိစ္စာဒိနာ. မဟောဒယံ မဟန္တံ ဥဒယံ ပဗ္ဗတံ, သဗ္ဗညုပဒဝိသင်္ခါတမဟာဘိဝုဒ္ဓိံ ဝါ သမာရုဠှော အာရုဠှော, သမ္ပတ္တော ဝါ, အန္ဓန္တမဟရော စက္ကဝါဠဂဗ္ဘေ ပတ္ထဋပကတိဃနန္ဓကာရဿ, ဉာဏလောစနဿ အန္ဓကရဏတော အန္ဓကာရောတိ ဝုတ္တမောဟဿ ဝါ ဝိဒ္ဓံသကော, ဟာရီ တေနေဝ မနုညော ရံသိမာလီ အတ္တနော ရံသိမာလာယ သမန္နာဂတော ဇနေ ပကတိနိဒ္ဒါယ ကိလေသနိဒ္ဒါယ ဝါ သမန္နာဂတေ သတ္တေ ဗောဓယံ ဗောဓယန္တော အယံ ဘဂဝါ ဒိဝါကရော, ဆဟိ ဘဂဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဗုဒ္ဓေါ ဝါ ရာဇတေ ဒိဗ္ဗတီတိ. ဒွီသု ပက္ခေသု ပဒါနံ သမာနဘာဝေန ဌိတတ္တာ အယံ အဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော. အန္ဓော စ သော တမော စေတိ စ, တံ ဟရတီတိ စ, မဟန္တော စ သော ဥဒယော ပဗ္ဗတော စာတိ စ, မဟန္တော စ သော ဥဒယော အဗ္ဘုဒယော အဘိဝုဒ္ဓိ စာတိ စ, ရံသီနံ မာလာတိ စ, သာ အဿ အတ္ထီတိ စ, ဘဂေါ သိရီ အဿ သူရိယဿ အတ္ထီတိ စ, ဘဂေါ သိရီကာမပယတနာဒိပ္ပကာရော အဿ သတ္ထုနော အတ္ထီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. အဘိန္နပဒဝါကျသင်္ခါတော သိလေသော. အပရောပိ အတ္ထော ဧတ္ထ သိလိဿတီတိ သိလေသော. ‘‘ဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော’’တိအာဒိကမ္ပိ ဣမိနာ နယေန ဉာတဗ္ဗံ.

໒໘໙. ບັດນີ້ ຊົງສະແດງອຸທາຫອນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “andha” ເປັນຕົ້ນ. ຜູ້ສະເດັດຂຶ້ນ ຄືຂຶ້ນສູ່ ຫຼືບັນລຸແລ້ວ ເຊິ່ງ “mahodaya” ຄືຍອດເຂົາອຸໄທອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຫຼືຄວາມຈະເລີນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ອັນໄດ້ແກ່ພຣະສັບພັນຍູຕະຍານ, ຜູ້ທຳລາຍເຊິ່ງ “andhantamahara” ຄືຄວາມມືດຕາມທຳມະຊາດອັນໜາແໜ້ນທີ່ແຜ່ໄປໃນທ້ອງຈັກກະວານ ຫຼືຄວາມມືດຄືໂມຫະທີ່ກ່າວວ່າເປັນຄວາມມືດ ເພາະເຮັດໃຫ້ປັນຍາຈັກຂຸບອດ, ຜູ້ຊື່ວ່າ “hārī” ເພາະເປັນທີ່ໜ້າຮັກໃຄ່ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ຜູ້ຊື່ວ່າ “raṃsimālī” ເພາະປະກອບດ້ວຍລັງສີຂອງພຣະອົງເອງ, ຊົງເຮັດໃຫ້ສັດທັງຫຼາຍຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມຫຼັບຕາມທຳມະຊາດ ຫຼືຄວາມຫຼັບຄືກິເລດຕື່ນຢູ່, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນີ້ ຄືພຣະອາທິດ ຫຼືພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະກອບດ້ວຍພຣະທຳຄືພາກະ 6 ປະການ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ ຄືສະຫວ່າງສະໄຫວຢູ່. ເພາະບົດທັງຫຼາຍຕັ້ງຢູ່ໂດຍຄວາມສະເໝີກັນໃນຝ່າຍທັງສອງ, ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ອະພິນນະປະທະວາກະຍະສິເລສະ”. ວິເຄາະວ່າ: “ຄວາມມືດນັ້ນດ້ວຍ ແລະເປັນຄວາມມືດບອດດ້ວຍ”, “ຜູ້ກຳຈັດເຊິ່ງຄວາມມືດນັ້ນ”, “ພູເຂົາອຸໄທນັ້ນດ້ວຍ ແລະເປັນພູເຂົາອັນຍິ່ງໃຫຍ່ດ້ວຍ”, “ຄວາມຈະເລີນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນດ້ວຍ ແລະເປັນຄວາມຈະເລີນດ້ວຍ”, “ຄວາມເປັນລະບຽບແຫ່ງລັງສີທັງຫຼາຍ”, “ຄວາມເປັນລະບຽບແຫ່ງລັງສີນັ້ນ ມີຢູ່ແກ່ພຣະອົງນັ້ນ”, “ພາກະຄືສິຣި ມີຢູ່ແກ່ພຣະອາທິດນັ້ນ”, ແລະ “ພາກະມີສິຣິ, ຄວາມພະຍາຍາມ ແລະຄວາມພໍໃຈເປັນຕົ້ນ ມີຢູ່ແກ່ພຣະສາດສະດານັ້ນ”. ສິເລສະອັນໄດ້ແກ່ບົດແລະປະໂຫຍກອັນບໍ່ຕ່າງກັນ. ເນື້ອຄວາມແມ້ອື່ນກໍເຊື່ອມໂຍງກັນໃນຄຳນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ສິເລສະ”. ແມ້ຄຳວ່າ “bhinnapadavākyasileso” ເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນຊາບໂດຍນຳນອງນີ້.

၂၉၀.

໒໙໐.

သာရဒါမလကာဘာသော, သမာနီတပရိက္ခယော;

ကုမုဒါကရသမ္ဗောဓော, ပီဏေတိ ဇနတံ သုဓီ.

ພຣະພຸດທະເຈົ້າ (ຫຼື ພຣະຈັນ) ຜູ້ມີປັນຍາດີ, ຜູ້ມີພຣະສະໄຫວ (ຫຼື ມີແສງສະຫວ່າງ) ບໍລິສຸດດັ່ງໝາກຂາມປ້ອມໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ (ຫຼື ດັ່ງແສງສະຫວ່າງແຫ່ງພຣະຈັນໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ), ຜູ້ມີຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງກິເລດອັນນຳມາເຊິ່ງຄວາມສະຫງົບ (ຫຼື ມີຄວາມຫຼຸດລົງແຫ່ງສ່ວນມືດອັນນຳມາແລ້ວ), ຜູ້ມີຄວາມຮູ້ແຈ້ງໃນຈະຕຸສັດຈະທຳອັນເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຍິນດີໃນແຜ່ນດິນ (ຫຼື ມີການເບັ່ງບານແຫ່ງດອກບົວ), ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ໝູ່ປະຊາຍິນດີ.

ဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော.

ພິນນະປະທະວາກະຍະສິເລສະ (ສິເລສະແຫ່ງບົດແລະປະໂຫຍກອັນຕ່າງກັນ).

၂၉၀. ‘‘သာရဒေ’’စ္စာဒိ. သုဓာ အဿ အတ္ထီတိ သုဓီ, စန္ဒော. သောဘနာ သဗ္ဗညုတညာဏရူပံ ဗုဒ္ဓိ အဿ အတ္ထီတိ သုဓီ, [Pg.279] သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. သာရဒေါ သရဒကာလေ သမ္ဘူတော အမလကော နိမ္မလော အာဘာ သောဘာ ယဿ သော, စန္ဒော. ပရေသံ နိဗ္ဗာနသာရံ ဒဒါတီတိ သာရဒေါ, အမလကော အာဘာသော, အမလကဿ ဟတ္ထာမလကဿေဝ ဝါ အာဘာသော အသေသဉေယျာဝဗောဓော ယဿ သော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. သံ သမ္မာ ကမေနာနီယမာနတ္တာ အာနီတော ပရိက္ခယော ကဏှပက္ခော ယေန သော, စန္ဒော. သမံ ဝူပသမံ အာနီတော ပရိက္ခယော ဟာနိ ကိလေသသတ္တုကတော အဓိဂတက္ခယတ္တာ ယေနသော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ကုမုဒါကရဿ ကုမုဒဿ ရံသိယာ သမ္ဗောဓိ ဝိကာသော ယဿ သော, စန္ဒော. ကုယာ ပထဝိယာ မုဒံ ပီတိံ ကရောတီတိ ကုမုဒါကရော, သမ္ဗောဓော စတုသစ္စာဝဗောဓော ယဿ သော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဇနတံ ဇနသမူဟံ ပီဏေတီတိ. အယံ ဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော ဝုတ္တေန ဝိဓိနာ ပဒါနံ ဘိန္နတ္တာ.

໒໙໐. ຄຳວ່າ “Sārada” ເປັນຕົ້ນ. ຜູ້ມີນ້ຳອຳມະລິດ ມີຢູ່ແກ່ພຣະອົງນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “sudhī” ຄືພຣະຈັນ. ຜູ້ມີປັນຍາອັນດີງາມອັນໄດ້ແກ່ພຣະສັບພັນຍູຕະຍານ ມີຢູ່ແກ່ພຣະອົງນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “sudhī” ຄືພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ. ຜູ້ມີແສງສະຫວ່າງອັນບໍລິສຸດດັ່ງໝາກຂາມປ້ອມທີ່ເກີດໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “sāradāmalakābhāsa” ຄືພຣະຈັນ. ຜູ້ໃຫ້ເຊິ່ງປະໂຫຍດອັນເປັນສາລະຄືພຣະນິພານແກ່ຊົນເຫຼົ່າອື່ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “sārada”, ຜູ້ມີການຕັດສະຮູ້ສິ່ງທີ່ຄວນຮູ້ທັງປວງ ດັ່ງໝາກຂາມປ້ອມໃນຝາມື ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “sāradāmalakābhāsa” ຄືພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ. ຜູ້ມີສ່ວນມືດອັນນຳມາແລ້ວໂດຍລຳດັບຢ່າງຖືກຕ້ອງ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “samānītaparikkhaya” ຄືພຣະຈັນ. ຜູ້ມີຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງກິເລດອັນນຳມາເຊິ່ງຄວາມສະຫງົບ ເພາະບັນລຸຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງກິເລດແລະສັດຕູ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “samānītaparikkhaya” ຄືພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ. ຜູ້ມີການເບັ່ງບານແຫ່ງດອກບົວດ້ວຍລັງສີ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “kumudākarasambodha” ຄືພຣະຈັນ. ຜູ້ເຮັດຄວາມຍິນດີໃນແຜ່ນດິນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “kumudākara”, ຜູ້ມີການຕັດສະຮູ້ຈະຕຸສັດຈະທຳ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “kumudākarasambodha” ຄືພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ໝູ່ປະຊາ ຄືກຸ່ມຄົນຍິນດີ. ນີ້ຊື່ວ່າ “ພິນນະປະທະວາກະຍະສິເລສະ” ເພາະບົດທັງຫຼາຍຕ່າງກັນໂດຍວິທີທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

၂၉၀. ‘‘သာရ’’ဣစ္စာဒိ. သာရဒေါ သရဒကာလေ သမ္ဘူတော, ဝေနေယျာနံ နိဗ္ဗာနသာရဒါယကော ဝါ, အမလကာဘာသော နိမ္မလသောဘော, နိမ္မလကေတုမာလာသမန္နာဂတတ္တာ တာဒိသမတ္ထကသောဘော ဝါ, အထ ဝါ သာရဒါမလကာဘာသော သရဒကာလေ သဉ္ဇာတနိမ္မလသောဘော, ဝေနေယျာနံ နိဗ္ဗာနသာရဒါယကနိမ္မလသောဘော ဝါ, အထ ဝါ သာရဒအာမလကအာဘာသော နိဗ္ဗာနသာရဒါယကဟတ္ထာမလကသဒိသဉေယျာဝဗောဓော. သမာနီတပရိက္ခယော ကဏှပက္ခေ သုဋ္ဌု ကမေန အာနီတော ပရိက္ခယော ပရိပုဏ္ဏော ဝါ စန္ဒော, သမသင်္ခတသန္တိံ အာနီတကိလေသပရိဟာနိသင်္ခါတပရိက္ခယော ဝါ. ကုမုဒါကရသမ္ဗောဓော ကုမုဒဝိကာသနေန သမန္နာဂတော, ကုသင်္ခါတပထဝီနိဿိတာနံ ဇနာနံ ပီတိဇနနစတုသစ္စာဝဗောဓေန သမန္နာဂတော ဝါ. သုဓီ သုဓာသင်္ခါတအမတဝန္တတာယ [Pg.280] တန္နာမကော စန္ဒော, သုန္ဒရပညဝန္တတာယ တန္နာမကော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝါ. ဇနတံ ဇနသမူဟံ ပီဏေတီတိ. ဥဘယပက္ခေသု ပဒံ ဘိန္ဒိတွာ အတ္ထဿ ယောဇနတော အယံ ဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော. သရဒေ ဘဝေါ သာရဒေါ, စန္ဒော. သာရံ ဒဒါတီတိ သာရဒေါ, ဘဂဝါ. ‘‘သာရဒေါ’’တိ ဣဒံ ‘‘အာဘာသော’’တိ ပဒဿ ဝိသေသနံ ဟောတိ. အမလကောနိမ္မလော အာဘာသော အဿ စန္ဒဿာတိ စ, ကမှိ မတ္ထကေ အာဘာသောတိ စ, အမလော ကာဘာသော အဿ သတ္ထုနောတိ စ, သာရဒေါ အမလကော အာဘာသော ယဿ စန္ဒဿ ဘဂဝတော ဝါတိ စ, သာရဒေါ အာမလကဿ ဝိယ အာဘာသော ဉေယျာဝဗောဓော အဿ ဘဂဝတောတိ စ, သံ သမ္မာ အာနီတော ပရိက္ခယော ကလာဟာနိ အနေနေတိ စ, သမံ ဝူပသမံ အာနီတော ပရိက္ခယော ဟာနိ ကိလေသသတ္တုတော ယေနေတိ စ, ကုမုဒါနံ အာကရောတိ စ, တေသံ သမ္ဗောဓော ဝိကာသော ယဿေတိ စ, မုဒံ ပီတိံ ကရောတီတိ မုဒါကရော. ကုယာ ပထဝိယာ မုဒါကရောတိ စ, သော သမ္ဗောဓော စတုသစ္စာဝဗောဓော ယဿေတိ စ, သုဓာ အမတံ အဿ စန္ဒဿ အတ္ထီတိ စ, သု သောဘနာ ဓီ ဗုဒ္ဓိ အဿ သမ္ဗုဒ္ဓဿာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໙໐. “ສາຣະ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ສາຣະໂທ” (ໝາຍເຖິງ) ເກີດຂຶ້ນໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ (ຫຼືລະດູໜາວ) ຫຼື ຜູ້ປະທານແກ່ນສານຄືພຣະນິບພານແກ່ເວໄນຍະສັດ. ຄຳວ່າ “ອະມະລາກາພາໂສ” (ໝາຍເຖິງ) ມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງປາສະຈາກມົນທິນ ຫຼື ມີຄວາມງົດງາມເທິງຍອດ (ພຣະສຽນ) ເພາະປະກອບດ້ວຍພຣະເກຕຸມາລາອັນປາສະຈາກມົນທິນ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ “ສາຣะທາມະລາກາພາໂສ” (ໝາຍເຖິງ) ມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງປາສະຈາກມົນທິນທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ ຫຼື ມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງປາສະຈາກມົນທິນອັນປະທານແກ່ນສານຄືພຣະນіບພານແກ່ເວໄນຍະສັດ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ “ສາຣະທະອາມະລັກກະອາພາໂສ” (ໝາຍເຖິງ) ມີຄວາມຕັດຮູ້ເຍຍຍະທຳປຽບເໝືອນໝາກຂາມປ້ອມໃນຝາມື ຂອງຜູ້ປະທານແກ່ນສານຄືພຣະນິບພານ. ຄຳວ່າ “ສະມານີຕະປະຣິກຂະໂຍ” (ໝາຍເຖิง) ພຣະຈັນທີ່ເຖິງຄວາມສິ້ນໄປ (ແຫ່ງສ່ວນສ່ຽວ) ໂດຍລຳດັບຢ່າງດີໃນຂ້າງແຮມ ຫຼື ພຣະຈັນທີ່ເຕັມດວງ, ຫຼື ຄວາມສິ້ນໄປຄືຄວາມເສື່ອມສິ້ນແຫ່ງກິເລດທີ່ນຳມາຊຶ່ງຄວາມສະຫງົບອັນສະເໝີກັນ. ຄຳວ່າ “ກຸມຸທາກະຣະສັມໂພໂທ” (ໝາຍເຖິງ) ປະກອບດ້ວຍການເບັ່ງບານແຫ່ງດອກບົວຂາວ, ຫຼື ປະກອບດ້ວຍການຕັດຮູ້ອະລິຍະສັດສີ່ອັນເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຍິນດີແກ່ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ອາໄສແຜ່ນດິນອັນເອີ້ນວ່າ “ກຸ”. ຄຳວ່າ “ສຸທີ” (ໝາຍເຖິງ) ພຣະຈັນທີ່ມີຊື່ແນວນັ້ນເພາະມີນ້ຳອຳມະລິດອັນເອີ້ນວ່າ “ສຸດາ”, ຫຼື ພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າທີ່ມີຊື່ແນວນັ້ນເພາະມີພຣະປັນຍາອັນດີງາມ. ຄຳວ່າ “ຊະນະຕັງ” (ໝາຍເຖິງ) ເຮັດໃຫ້ໝູ່ຊົນຍິນດີ. ນີ້ຄື “ພິນນະປະທະວາກະຍະສິເລດ” (ການຫຼິ້ນຄຳທີ່ແຍກບົດແລະປະໂຫຍກ) ເພາະການປະກອບອັດຖະໂດຍການແຍກບົດທັງສອງຝ່າຍ. ວິເຄາະວ່າ: ພຣະຈັນທີ່ເກີດໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ ຊື່ວ່າ “ສາຣະໂທ”. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ປະທານແກ່ນສານ ຊື່ວ່າ “ສາຣະໂທ”. ຄຳວ່າ “ສາຣະໂທ” ນີ້ ເປັນຄຳວິເສດສະນະຂອງບົດວ່າ “ອາພາໂສ”. ວິເຄາະວ່າ: ພຣະຈັນນັ້ນມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງອັນປາສະຈາກມົນທິນ ຊື່ວ່າ “ອະມະລາພາໂສ”, ແລະ ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງເທິງຍອດ (ພຣະສຽນ) ຊື່ວ່າ “ກາພາໂສ”, ພຣະສາດສະດານັ້ນມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງອັນປາສະຈາກມົນທິນ ຊື່ວ່າ “ອະມະລາກາພາໂສ”, ພຣະຈັນ ຫຼື ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້ານັ້ນມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງອັນປາສະຈາກມົນທິນໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ ຊື່ວ່າ “ສາຣະທາມະລາກາພາໂສ”, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້ານັ້ນມີຄວາມຕັດຮູ້ເຍຍຍະທຳອັນຮຸ່ງເຮືອງປຽບເໝືອນໝາກຂາມປ້ອມໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ ຊື່ວ່າ “ສາຣະທະອາມະລັກກະອາພາໂສ”, ພຣະຈັນນີ້ມີຄວາມເສື່ອມສິ້ນແຫ່ງສ່ວນສ່ຽວອັນນຳມາຢ່າງດີ ຊື່ວ່າ “ສະມານີຕະປະຣິກຂະໂຍ”, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້ານີ້ມີຄວາມເສື່ອມສິ້ນແຫ່ງກິເລດອັນເປັນສັດຕູອັນນຳມາຊຶ່ງຄວາມສະຫງົບ ຊື່ວ່າ “ສະມານີຕະປະຣິກຂະໂຍ”, ບໍ່ເກີດແຫ່ງດອກບົວຂາວ ຊື່ວ່າ “ກຸມຸທາກະໂຣ”, ຄວາມເບັ່ງບານແຫ່ງດອກບົວຂາວເຫຼົ່ານັ້ນມີແກ່ພຣະຈັນໃດ ພຣະຈັນນັ້ນຊື່ວ່າ “ກຸມຸທາກະຣະສັມໂພໂທ”, ຜູ້ເຮັດຄວາມຍິນດີ ຊື່ວ່າ “ມຸດາະກະໂຣ”, ຜູ້ເຮັດຄວາມຍິນດີໃນແຜ່ນດິນອັນເອີ້ນວ່າ “ກຸ” ຊື່ວ່າ “ກຸມຸດາະກະໂຣ”, ຄວາມຕັດຮູ້ອະລິຍະສັດສີ່ມີແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໃດ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້ານັ້ນຊື່ວ່າ “ກຸມຸທາກະຣະສັມໂພໂທ”, ນ້ຳອຳມະລິດອັນເອີ້ນວ່າ “ສຸດາ” ມີແກ່ພຣະຈັນນັ້ນ ຊື່ວ່າ “ສຸດີ”, ພຣະປັນຍາອັນດີງາມມີແກ່ພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້ານັ້ນ ຊື່ວ່າ “ສຸທີ”.

၂၉၁.

໒໙໑.

သမာဟိတတ္တဝိနယော, အဟီနမဒမဒ္ဒနော;

သုဂတော ဝိသဒံ ပါတု, ပါဏိနံ သော ဝိနာယကော.

ຂໍພຣະສຸຄົດ ຜູ້ມີການຝຶກຕົນອັນຕັ້ງໝັ້ນດີແລ້ວ, ຜູ້ຍ່ຳຍີຄວາມມົວເມົາຂອງສັດທັງຫຼາຍ (ຫຼື ຂອງທ້າວມະຫາພຣົມເປັນຕົ້ນ) ຜູ້ບໍ່ຕໍ່າຊ້າ, ຜູ້ເປັນຜູ້ນຳ, ຈົ່ງປົກປັກຮັກສາສັດທັງຫຼາຍໃຫ້ປາສະຈາກໄພອັນຮ້າຍແຮງ (ຫຼື ໃຫ້ມີຄວາມຜ່ອງໃສ) ເທີ້ນ.

ဘိန္နာဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော.

ພິນນາພິນນະປະທະວາກະຍະສິເລດ (ການຫຼິ້ນຄຳທີ່ມີທັງບົດແລະປະໂຫຍກທີ່ແຍກແລະບໍ່ແຍກກັນ).

၂၉၁. ‘‘သမာဟိတေ’’စ္စာဒိ. သံ သမ္မာ အာဟိတော ပတိဋ္ဌာပိတော အတ္တဿ ဝိနယော ဝိနယနံ သဗ္ဗတ္ထ သဝိသယေ အပ္ပဋိဟတစာရဝသေန ယဿ သော, ဂရုဠော. ဝိနယနံ ပဝိဝိတ္တကာယစိတ္တပ္ပဝတ္တိဝသေန ဒမနံ ယဿ သော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ဣတိ အဘိန္နပဒံ. အဟီနံ သပ္ပာနံ ဣနာ နာယကာ, တေသံ မဒံ မဒ္ဒတီတိ အဟီနမဒမဒ္ဒနော, ဂရုဠော. အဟီနာနမုတ္တမပုရိသာနမ္ပိ မဟာဗြဟ္မာဒီနံ မဒံ မဒ္ဒတီတိ အဟီနမဒမဒ္ဒနော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. သုန္ဒရံ ဂတံ ဂမနံ သမုဒ္ဒံ ဘိန္ဒိတွာ ဇလသင်္ဂမတော ပဌမမေဝဥဂ္ဂမနသာမတ္ထိယယောဂတော [Pg.281] ယဿ သော, ဂရုဠော. သုန္ဒရံ ဂမနမဿ နာဂဝိက္ကန္တစာရတ္တာ သုဂတော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. အဘိန္နပဒံ. သော ဝီနံ ပက္ခီနံ နာယကော, ဂရုဠော. ဝိသံ ဒဒါတီတိ ဝိသဒံ ပါဏိနံ နာဂလောကံ ပါတု အဟိံသနဝသေန ပါလယတု, သော ဝိနေတိ ဝေနေယျေတိ ဝိနာယကော, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ပါဏိနံ သကလသတ္တလောကံ ဝိသဒံ အသလ္လီနံ ပါတု. ဘိန္နာဘိန္နပဒဝါကျသိလေသောယံ ဝုတ္တနယေန ပဒါနံ ဥဘယမိဿတ္တာ.

໒໙໑. “ສະມາຫິເຕ” ເປັນຕົ້ນ. ວິເຄາະວ່າ: ພະຍາຄຸດໃດມີການນຳໄປ (ການບິນໄປ) ແຫ່ງຕົນອັນຕັ້ງໄວ້ດີແລ້ວ ຄືຕັ້ງໄວ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ ໂດຍການໄປທີ່ບໍ່ມີອຸປະສັກໃນວິໄສທັງປວງ ພະຍາຄຸດນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ສະມາຫິຕັດຕະວິນະໂຍ). ພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າໃດມີການຝຶກຝົນ ຄືການຂົ່ມໃຈໂດຍການເປັນໄປແຫ່ງກາຍແລະຈິດອັນສະຫງົບສະຫງັດ ພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້ານັ້ນ (ຊື່ວ່າ ສະມາຫິຕັດຕະວິນະໂຍ). ນີ້ຄື “ອະພິນນະບົດ” (ບົດທີ່ບໍ່ແຍກກັນ). ຜູ້ຍ່ຳຍີຄວາມມົວເມົາຂອງພວກງູ (ສັດມີພິດ) ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ ຊື່ວ່າ “ອະຮີນາມະທະມັດທະໂນ” (ໝາຍເຖິງ ພະຍາຄຸດ). ຜູ້ຍ່ຳຍີຄວາມມົວເມົາຂອງບຸກຄົນຜູ້ອຸດົມ ແມ້ແຕ່ທ້າວມະຫາພຣົມເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ “ອະຮີນາມະທະມັດທະໂນ” (ໝາຍເຖິງ ພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ). ພະຍາຄຸດໃດມີການໄປອັນດີງາມ ເພາະປະກອບດ້ວຍຄວາມສາມາດໃນການບິນຂຶ້ນກ່ອນແຕ່ການຮ່ວມກັນແຫ່ງນ້ຳ ໂດຍການແຫວກນ້ຳທະເລ ພະຍາຄຸດນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ສຸຄະໂຕ). ພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້ານັ້ນມີການໄປອັນດີງາມ ເພາະການດຳເນີນໄປຢ່າງອົງອາດດັ່ງພະຍານາກ ຊື່ວ່າ “ສຸຄະໂຕ”. ນີ້ຄື “ອະພິນນະບົດ”. ພະຍາຄຸດນັ້ນ ເປັນຜູ້ນຳຂອງພວກນົກທັງຫຼາຍ. ຂໍພະຍາຄຸດນັ້ນຈົ່ງປົກປັກຮັກສາໂລກນາກ ຜູ້ໃຫ້ພິດ (ຫຼື ຜູ້ມີພິດຮ້າຍແຮງ) ໂດຍການບໍ່ບຽດບຽນ. ພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າໃດຍ່ອມແນະນຳສັ່ງສອນເວໄນຍະສັດ ພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້ານັ້ນຊື່ວ່າ “ວິນາຍະໂກ”. ຂໍພຣະອົງຈົ່ງປົກປັກຮັກສາສັດໂລກທັງປວງໃຫ້ມີຄວາມຜ່ອງໃສ ບໍ່ຫົດຫູ່ເທີ້ນ. ນີ້ຄື “ພິນນາພິນນະປະທະວາກະຍະສິເລດ” ເພາະຄວາມປົນເປກັນທັງສອງຢ່າງແຫ່ງບົດທັງຫຼາຍ ໂດຍທຳນອງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

၂၉၁. ‘‘သမာဟိတေ’’စ္စာဒိ. သမာဟိတတ္တဝိနယော သမ္မာ အာဟိတာယ ဌပိတာယ သရီရဿ သဝိသယေ ဂတိယာ သမန္နာဂတော, သမ္မာ အာဟိတေန ဌပိတေန စိတ္တဒမနေန သမန္နာဂတော ဝါ, အဟီနမဒမဒ္ဒနော နာဂရာဇူနံ မဒမဒ္ဒနော, အဟီနာနံ ဥတ္တမာနံ ဗကဗြဟ္မာဒီနမ္ပိ မဒမဒ္ဒနော ဝါ, သုဂတော ပက္ခဝါတဝေဂေန သမုဒ္ဒဇလံ ဒွိဓာ ကတွာ တသ္မိံ ဇလေ အနေကီဘူတေယေဝ နာဂဘဝနံ ဂန္တွာ နာဂေ ဂဟေတွာ ဂမနေ သမတ္ထတ္တာ သုန္ဒရဂမနော, သမန္တဘဒ္ဒကအနေကပ္ပကာရဂမနော ဝါ, ဝိနာယကော ပက္ခီနံ နာယကော သော ဂရုဠရာဇာ ဝိသဒံ ဃောရဝိသတ္တာ ဝိသဒါယကံ ပါဏိနံ နာဂလောကံ ပါတု အဟိံသနဝသေန ပါလေတု. နော စေ, ဝိနာယကော ဝေနေယျေ ဝိနေန္တော သော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပါဏိနံ သကလသတ္တလောကံ ဝိသဒံ ဝိသာရဒံ ကတွာ ပါတု အဟိတာပနယနဟိတောပနယနေန ရက္ခတူတိ. ဥဘယပက္ခေသု ‘‘အဟီနမဒမဒ္ဒနော’’ဣစ္စာဒိကေဟိ ဘိန္နေဟိ စ ‘‘သမာဟိတတ္တဝိနယော’’ဣစ္စာဒိကေဟိ အဘိန္နေဟိ စ ပဒေဟိ သမန္နာဂတတ္တာ အယံ ဘိန္နာဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော. အတ္တဿ ဝိနယောတိ စ, သမာဟိတော အတ္တဝိနယော ယဿ ဂရုဠဿ တထာဂတဿ ဝါတိ စ, အဟီနံ ဣနာ နာယကာတိ စ, အဟီနာနံ နာဂရာဇူနံ မဒေါတိ စ, ဟီနေဟိ အညေ အဟီနာ ဥတ္တမာ, တေသံ မဒေါတိ [Pg.282] စ, တံ မဒ္ဒတီတိ စ, ဝီနံ ပက္ခီနံ နာယကောတိ စ, ဝေနေယျဇနေ ဝိနေတီတိ စ ဝါကျံ. ဒုတိယပက္ခေ ‘‘ဝိသဒ’’န္တိ ကြိယာဝိသေသနံ.

໒໙໑. “ສະມາຫິເຕ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ສະມາຫິຕັດຕະວິນະໂຍ” (ໝາຍເຖິງ) ປະກອບດ້ວຍການໄປແຫ່ງຮ່າງກາຍໃນວິໄສຂອງຕົນອັນຕັ້ງໄວ້ດີແລ້ວ, ຫຼື ປະກອບດ້ວຍການຂົ່ມຈິດອັນຕັ້ງໄວ້ດີແລ້ວ. ຄຳວ່າ “ອະຮີນາມະທະມັດທະໂນ” (ໝາຍເຖິງ) ຜູ້ຍ່ຳຍີຄວາມມົວເມົາຂອງພະຍານາກທັງຫຼາຍ, ຫຼື ຜູ້ຍ່ຳຍີຄວາມມົວເມົາແມ້ແຕ່ຂອງພວກພຣົມຜູ້ອຸດົມມີພາກາພຣົມເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ສຸຄະໂຕ” (ໝາຍເຖິງ) ມີການໄປອັນດີງາມ ເພາະມີຄວາມສາມາດໃນການແຫວກນ້ຳທະເລດ້ວຍແຮງລົມປີກ ແລ້ວເຂົ້າໄປສູ່ພິພົບນາກໃນຂະນະທີ່ນ້ຳແຍກອອກເປັນສອງສ່ວນນັ້ນ ເພື່ອຈັບເອົານາກແລ້ວບິນໄປ, ຫຼື ມີການໄປອັນດີງາມໃນທຸກທິດທາງແລະມີປະການຕ່າງໆ. ຄຳວ່າ “ວິນາຍະໂກ” (ໝາຍເຖິງ) ຜູ້ນຳຂອງພວກນົກ. ຂໍພະຍາຄຸດນັ້ນ ຈົ່ງປົກປັກຮັກສາໂລກນາກຜູ້ມີພິດຮ້າຍແຮງ ໂດຍການບໍ່ບຽດບຽນເທີ້ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຂໍພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ເປັນຜູ້ນຳແນະນຳສັ່ງສອນເວໄນຍະສັດ ຈົ່ງປົກປັກຮັກສາສັດໂລກທັງປວງ ໂດຍການເຮັດໃຫ້ມີຄວາມຜ່ອງໃສ ແກ້ໄຂສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ ແລະເກື້ອກູນສິ່ງที่เป็นປະໂຫຍດເທີ້ນ. ນີ້ຄື “ພິນນາພິນນະປະທະວາກະຍະສິເລດ” ເພາະປະກອບດ້ວຍບົດທີ່ແຍກກັນ ເຊັ່ນ “ອະຮີນາມະທະມັດທະໂນ” ເປັນຕົ້ນ ແລະບົດທີ່ບໍ່ແຍກກັນ ເຊັ່ນ “ສະມາຫິຕັດຕະວິນະໂຍ” ເປັນຕົ້ນ ໃນທັງສອງຝ່າຍ. ວິເຄາະວ່າ: ການນຳໄປແຫ່ງຕົນ ຊື່ວ່າ “ອັດຕັດສະ ວິນະໂຍ”. ການນຳໄປແຫ່ງຕົນອັນຕັ້ງໄວ້ດີແລ້ວ ມີແກ່ພະຍາຄຸດ ຫຼື ພຣະຕຖາຄົດໃດ ພະຍາຄຸດຫຼືພຣະຕຖາຄົດນັ້ນ ຊື່ວ່າ “ສະມາຫິຕັດຕະວິນະໂຍ”. ພວກງູ (ສັດມີພິດ) ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ ຊື່ວ່າ “ອະຮີນາ ອິນາ”. ຄວາມມົວເມົາຂອງພະຍານາກທັງຫຼາຍ ຜູ້ບໍ່ຕໍ່າຊ້າ ຊື່ວ່າ “ອະຮີນານັງ ມະໂທ”. ບຸກຄົນທັງຫຼາຍອື່ນຈາກຜູ້ຕໍ່າຊ້າ ຊື່ວ່າ “ອະຮີນາ” (ໝາຍເຖິງ ຜູ້ອຸດົມ), ຄວາມມົວເມົາຂອງບຸກຄົນຜູ້ອຸດົມເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ “ອະຮີນານັງ ມະໂທ”, ຜູ້ຍ່ຳຍີຄວາມມົວເມົານັ້ນ ຊື່ວ່າ “ອະຮີນາມະທະມັດທະໂນ”. ຜູ້ນຳຂອງພວກນົກ ຊື່ວ່າ “ວີນັງ ນາຍະໂກ”. ຜູ້ແນະນຳສັ່ງສອນເວໄນຍະສັດ ຊື່ວ່າ “ວິນາຍະໂກ”. ໃນຝ່າຍທີສອງ ຄຳວ່າ “ວິສະທັງ” ເປັນກິຣິຍາວິເສດສະນະ.

၂၉၂.

໒໙໒.

ဝိရုဒ္ဓါဝိရုဒ္ဓါဘိန္န-ကမ္မာ နိယမဝါ ပရော;

နိယမက္ခေပဝစနော, အဝိရောဓိ ဝိရောဓျ’ပိ.

ສິເລດ (ການຫຼິ້ນຄຳ) ອື່ນອີກ ມີ ໓ ປະການ ຄື: ວິຣຸດທະກັມມະສิເລດ (ມີກິຣິຍາຂັດແຍ້ງກັນ), ອະວິຣຸດທະກັມມະສິເລດ (ມີກິຣິຍາບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນ), ອະພິນນະກັມມະສິເລດ (ມີກິຣິຍາດຽວກັນ); ແລະຍັງມີ ນິຍະມະວັນຕະສິເລດ (ມີຂໍ້ກຳນົດ), ນິຍະມັກເຂປະວະຈະນະສິເລດ (ມີຄຳຄັດຄ້ານຂໍ້ກຳນົດ), ອະວິໂຣທິສິເລດ (ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນ) ແລະ ວິໂຣທິສິເລດ (ຂັດແຍ້ງກັນ) ອີກດ້ວຍ.

၂၉၃.

໒໙໓.

ဩစိတျသမ္ပောသကာဒိ, သိလေသော ပဒဇာဒိ’တိ ;

ဧသံ နိဒဿနေသွေဝ, ရူပ’မာဝိဘဝိဿတိ.

ແລະຍັງມີສິເລດອື່ນໆ ເຊັ່ນ ໂອຈິຕະສັມໂປສະກະສິເລດ (ສິເລດທີ່ສະໜັບສະໜູນຄວາມເໝາະສົມ) ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ປະທະຊາຕິສິເລດ (ສິເລດທີ່ເກີດຈາກບົດ) ເປັນຕົ້ນ; ລັກສະນະຂອງສິເລດເຫຼົ່ານີ້ ຈະປາກົດຊັດເຈນໃນຕົວຢ່າງທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ.

၂၉၂-၃. သိလေသဘေဒမညထာပိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဝိရုဒ္ဓ’’ဣစ္စာဒိ. ဝိရုဒ္ဓါနိ စာဝိရုဒ္ဓါနိ စ အညမဘိန္နဉ္စ, တာနိယေဝ ကမ္မာနိ ကြိယာနိ ယေသံ, တေ တယော သိလေသာ. နိယမော’ဝဓာရဏမသ္မိံ အတ္ထီတိ နိယမဝါ, ပရော အညော သိလေသောပိ. နိယမဿ အက္ခေပေါ နိသေဓနံ ယဿ, တံ ဝစနမဘိဓာနံ ယဿ, တာဒိသောပိ. နာဿ ဝိရောဓော အတ္ထီတျဝိရောဓိ, သောပိ. ဝိရောဓော အသင်္ဂတိ ဧတ္ထ ဝိဇ္ဇတီတိ ဝိရောဓိ, သောပိ. ဩစိတျံ သမ္ပောသေတီတိ ဩစိတျသမ္ပောသကော, သော အာဒိ ယဿ အလင်္ကာရန္တရဂေါစရဿ သိလေသဿ, သော ပဒတော ဇာတာဒိသိလေသောပိ. ဣတိတေ ပရေပိ သိလေသဘေဒါ သန္တိ. ဧသံ ယထာဝုတ္တာနံ နိဒဿနေသု ပယောဂေသွေဝ ရူပံ သဘာဝေါ လက္ခဏံ အာဝိဘဝိဿတီတိ.

໒໙໒-໓. ເພື່ອສະແດງປະເພດຂອງສິເລດໂດຍປະການອື່ນອີກ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ວິຣຸດທະ” ເປັນຕົ້ນ. ສິເລດ ໓ ປະການ ທີ່ມີກິຣິຍາຂັດແຍ້ງກັນ, ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນ ແລະເປັນອັນດຽວກັນ (ບໍ່ຕ່າງກັນ). ສິເລດອື່ນອີກທີ່ມີຂໍ້ກຳນົດ ຊື່ວ່າ “ນິຍະມະວັນ”. ສິເລດທີ່ມີຄຳກ່າວຄັດຄ້ານ ຄືການຫ້າມຂໍ້ກຳນົດ ຊື່ວ່າ “ນິຍະມັກເຂປະວະຈະນະ”. ສິເລດທີ່ບໍ່ມີຄວາມຂັດແຍ້ງກັນ ຊື່ວ່າ “ອະວິໂຣທິ”. ສິເລດທີ່ມີຄວາມຂັດແຍ້ງກັນ ຄືຄວາມບໍ່ເຂົ້າກັນໃນທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ “ວິໂຣທິ”. ສິເລດທີ່ສະໜັບສະໜູນຄວາມເໝາະສົມ ຊື່ວ່າ “ໂອຈິຕະສັມໂປສະກະ”, ສິເລດນັ້ນເປັນຕົ້ນຂອງສິເລດອັນເປັນວິໄສແຫ່ງອະລັງການອື່ນ, ແລະສິເລດທີ່ເກີດຈາກບົດເປັນຕົ້ນ. ປະເພດຂອງສິເລດອື່ນໆ ຍັງມີຢູ່ດັ່ງນີ້. ລັກສະນະ ຄືສະພາວະ ຫຼືເຄື່ອງໝາຍຂອງສິເລດເຫຼົ່ານັ້ນຕາມທີ່ກ່າວມາ ຈະປາກົດຊັດເຈນໃນຕົວຢ່າງ ຄືໃນການນຳໃຊ້ຕົວຈິງນັ້ນເອງ.

၂၉၂-၃. အဝုတ္တသိလေသဝိသေသေ ဒဿေတုံ ဥဒ္ဒိသတိ ‘‘ဝိရုဒ္ဓါ’’ဣစ္စာဒိ. ဝိရုဒ္ဓါဝိရုဒ္ဓါဘိန္နကမ္မာ အပိ ဥဘယတ္ထဿ ဝိရုဒ္ဓေန စ အဝိရုဒ္ဓေန စ အဘိန္နေန စ ကမ္မေန သမနွိတာ တယော သိလေသာ စ, ပရော အညော နိယမဝါပိ အဝဓာရဏေန ယုတ္တသိလေသော စ, နိယမက္ခေပဝစနောပိ အဝဓာရဏဿ ပဋိသေဓပကာသကာဘိဓာနသိလေသော စ, အဝိရောဓိပိ ဥဘယပက္ခာဝိရောဓိသိလေသော စ, ဝိရောဓိအပိ ဥဘယတ္ထဿ [Pg.283] ဝိရောဓိသိလေသော စ, ပဒဇာဒိ ပဒေန ဇာတော ဝါကျေန ဇာတော ဩစိတျသမ္ပောသကာဒိသိလေသောပီတိ ဧသံ သိလေသာနံ နိဒဿနေသွေဝ နိဒဿနသင်္ခတဥဒါဟရဏေသွေဝ ရူပံ သရူပံ တေသံ လက္ခဏံ ဝါ အာဝိဘဝိဿတိ, နိဒဿိယမာနဥဒါဟရဏေနေဝ လက္ခဏဿ ဂမ္မမာနတ္တာ ဝိသုံ န ကထေဿာမီတိ အဓိပ္ပာယော. ဝိရုဒ္ဓါနိ စ အဝိရုဒ္ဓါနိ စ အဘိန္နဉ္စေတိ စ, တမေဝ ကမ္မံ ကြိယာ ယေသံ သိလေသာနမိတိ စ, နိယမော အဝဓာရဏံ အသ္မိံ အတ္ထီတိ စ, နိယမဿ အက္ခေပေါ ပဋိသေဓော အဿ အတ္ထီတိ စ, တံ ဝစနံ အဘိဓာနံ ယဿ သိလေသဿာတိ စ, နာဿ ဝိရောဓော အတ္ထီတိ စ, ဩစိတျံ သမ္ပောသေတီတိ စ, သော အာဒိ ယဿ ဥပမာသိလေသာဒိနောတိ စ, ပဒတော ဇာတောတိ စ, သော အာဒိ ယဿ ဝါကျဿာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໙໒-໓. ເພື່ອສະແດງຄວາມແຕກຕ່າງຂອງສິເລດທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ຈຶ່ງສະແດງຄຳວ່າ “ວິຣຸດທາ” ເປັນຕົ້ນ. ສິເລດ ໓ ປະການ ທີ່ປະກອບດ້ວຍກິຣິຍາອັນຂັດແຍ້ງກັນ, ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນ ແລະເປັນອັນດຽວກັນແຫ່ງເນື້ອຄວາມທັງສອງຝ່າຍ, ແລະສິເລດອື່ນທີ່ມີຂໍ້ກຳນົດ ຄືປະກອບດ້ວຍການກຳນົດ, ແລະສິເລດທີ່ມີຄຳກ່າວຄັດຄ້ານຂໍ້ກຳນົດ ຄືສະແດງການຫ້າມຂໍ້ກຳນົດ, ແລະສິເລດທີ່ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນ ຄືບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນທັງສອງຝ່າຍ, ແລະສິເລດທີ່ຂັດແຍ້ງກັນ ຄືຂັດແຍ້ງກັນທັງສອງຝ່າຍ, ແລະສິເລດທີ່ເກີດຈາກບົດ, ເກີດຈາກປະໂຫຍກ, ແລະສິເລດທີ່ສະໜັບສະໜູນຄວາມເໝາະສົມເປັນຕົ້ນ; ລັກສະນະ ຄືຮູບຮ່າງ ຫຼືເຄື່ອງໝາຍຂອງສິເລດເຫຼົ່ານີ້ ຈະປາກົດຊັດເຈນໃນຕົວຢ່າງ ຄືໃນອຸທາຫອນທີ່ເປັນຕົວຢ່າງນັ້ນເອງ. ອະທິບາຍວ່າ: ຂ້າພະເຈົ້າຈະບໍ່ກ່າວເຖິງລັກສະນະແຍກຕ່າງຫາກ ເພາະລັກສະນະນັ້ນຈະເຂົ້າໃຈໄດ້ຈາກອຸທາຫອນທີ່ຍົກຂຶ້ນມາສະແດງນັ້ນເອງ. ວິເຄາະວ່າ: ກິຣິຍາຂັດແຍ້ງກັນ, ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນ ແລະເປັນອັນດຽວກັນ ຊື່ວ່າ “ວິຣຸດທາວิຣຸດທາພິນນັງ”, ກິຣິຍານັ້ນເປັນການກະທຳຂອງສິເລດທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ “ວິຣຸດທາວິຣຸດທາພິນນະກັມມາ”. ຂໍ້ກຳນົດ ຄືການກຳນົດມີຢູ່ໃນສິເລດນີ້ ຊື່ວ່າ “ນິຍະມະວັນ”. ການຄັດຄ້ານ ຄືການຫ້າມຂໍ້ກຳນົດມີແກ່ສິເລດນີ້ ຊື່ວ່າ “ນິຍະມັກເຂໂປ”, ຄຳກ່າວ ຄືຄຳເອີ້ນຂອງສິເລດນັ້ນ ຊື່ວ່າ “ນິຍະມັກເຂປະວະຈະໂນ”. ຄວາມຂັດແຍ້ງບໍ່ມີແກ່ສິເລດນີ້ ຊື່ວ່າ “ອະວິໂຣທິ”. ຄວາມເໝາະສົມອັນສະໜັບສະໜູນ ຊື່ວ່າ “ໂອຈິຕະສັມໂປສະໂກ”, ຄວາມເໝາະສົມນັ້ນເປັນຕົ້ນຂອງອຸປະມາສິເລດເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ “ໂອຈິຕະສັມໂປສະກາທິ”. ເກີດຈາກບົດ ຊື່ວ່າ “ປະທະໂຕ ຊາໂຕ”, ບົດນັ້ນເປັນຕົ້ນຂອງປະໂຫຍກ ຊື່ວ່າ “ປະທະຊາທິ”.

ဝိရုဒ္ဓကမ္မသိလေသ

ວິຣຸດທະກັມມະສິເລດ (ການຫຼິ້ນຄຳທີ່ມີກິຣิຍາຂັດແຍ້ງກັນ)

၂၉၄.

໒໙໔.

သဝသေ ဝတ္တယံ လောကံ, အခိလံ ကလ္လဝိဂ္ဂဟော ;

ပရာဘဝတိ မာရာရိ, ဓမ္မရာဇာ ဝိဇမ္ဘတေ.

ພະຍາມານ (ຜູ້ເປັນສັດຕູຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພากເຈົ້າ) ຜູ້ເຮັດໃຫ້ໂລກທັງປວງຢູ່ໃນອຳນາດຂອງຕົນ, ຜູ້ມີການທະເລາະວິວາດອັນດີງາມ, ຍ່ອມປະສົບກັບຄວາມພ່າຍແພ້; ສ່ວນພຣະທັມມະຣາຊາ (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ) ຜູ້ເຮັດໃຫ້ໂລກທັງປວງຢູ່ໃນອຳນາດຂອງຕົນ, ຜູ້ມີພຣະວໍຣະກາຍອັນງົດງາມ, ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງໄສ.

၂၉၄. တတော ကမေန တေဒဿီယန္တိ ‘‘သဝသေ’’ဣစ္စာဒိ. အခိလံ လောကံ သဝသေ ဝတ္တယံ မာရာရိ ဓမ္မရာဇာ စ, ကလ္လော မနုညော ဝိဂ္ဂဟော ကလဟော ယဿ မာရာရိနော, ဝိဂ္ဂဟော သရီရသမ္ပဒါ ယဿ ဓမ္မရာဇဿ, တေသု မာရာရိ ပရာဘဝတိ ပရာဘဝမပေတိ ဗောဓိယံ ပဋိလဒ္ဓပရာဇယဝသေန, ဓမ္မရာဇာ သမန္တဘဒ္ဒေါ တု ဝိဇမ္ဘတေ လောကတ္တယဗျာပိသမုလ္လပိတဝိဇယဒ္ဓနိပဝတ္တိဝသေန သမံ ဘဝတီတိ အယံ ဝိရုဒ္ဓကမ္မသိလေသော ပရာဘဝဝိဇမ္ဘနာနမညောညဝိရောဓတော.

໒໙໔. ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ຈະສະແດງສິເລດເຫຼົ່ານັ້ນຕາມລຳດັບ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ສະວະເສ” ເປັນຕົ້ນ. ພະຍາມານ ແລະພຣະທັມມະຣາຊາ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ໂລກທັງປວງຢູ່ໃນອຳນາດຂອງຕົນ. ພະຍາມານມີການທະເລາະວິວາດອັນໜ້າຮັກ (ດີງາມ), ພຣະທັມມະຣາຊາມີຄວາມສົມບູນແຫ່ງພຣະວໍຣະກາຍ. ໃນສອງຜູ້ນັ້ນ ພະຍາມານຍ່ອມພ່າຍແພ້ ຄືເຖິງຄວາມເສື່ອມເສຍ ເພາະຄວາມພ່າຍແພ້ທີ່ໄດ້ຮັບຢູ່ທີ່ໂພທິບັນລັງ; ສ່ວນພຣະທັມມະຣາຊາ ຜູ້ມີຄວາມງົດງາມໃນທຸກດ້ານ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງໄສ ຄືເປັນໄປພ້ອມກັບການເຜີຍແຜ່ສຽງແຫ່ງໄຊຊະນະອັນດັງກ້ອງໄປທົ່ວໂລກທັງສາມ. ນີ້ຄື “ວິຣຸດທະກັມມະສິເລດ” ເພາະຄວາມຂັດແຍ້ງກັນລະຫວ່າງກິຣິຍາຄືຄວາມພ່າຍແພ້ແລະຄວາມຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງໄສ.

၂၉၄. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန ဥဒါဟရတိ ‘‘သဝသေ’’ဣစ္စာဒိ. အခိလံ လောကံ သဝသေ ဝတ္တယံ အနတ္ထေ ယုဉ္ဇနတော အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တယန္တော, နော စေ, သကလလောကံ ဟိတေ [Pg.284] ယုဉ္ဇနတော အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တယန္တော ကလ္လဝိဂ္ဂဟော မနုညကလဟော, နော စေ, မနုညသရီရသမ္ပတ္တိယုတ္တော မာရာရိ ပရာဘဝတိ ဗောဓိမူလေ လဒ္ဓပရာဇယဝသေန ပရာဘဝံ ပါပုဏာတိ, ဓမ္မရာဇာ တထာဂတော ပန ဝိဇမ္ဘတေ လောကတ္တယေ ပတ္ထဋဇယဃောသဝသေန ဝိဇမ္ဘတီတိ. ပရာဘဝနဝိဇမ္ဘနကြိယာနံ အညမညဝိရုဒ္ဓတ္တာ အယံ ဝိရုဒ္ဓကမ္မသိလေသော နာမ. သဿ အတ္တနော ဝသော ဣဿရိယမိတိ စ, ကလ္လော မနုညော ဝိဂ္ဂဟော ဝိဝါဒေါ ဒေဟော ဝါ ယဿေတိ စ ဝါကျံ.

໒໙໔. ບັດນີ້ ຈະຍົກອຸທາຫອນຕາມລຳດັບທີ່ລະບຸໄວ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ສະວະເສ” ເປັນຕົ້ນ. ຜູ້ເຮັດໃຫ້ໂລກທັງປວງຢູ່ໃນອຳນາດຂອງຕົນ ຄືເຮັດໃຫ້ຢູ່ໃນອຳນາດຂອງຕົນເພາະການຊັກນຳໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ໂລກທັງປວງຢູ່ໃນອຳນາດຂອງຕົນເພາະການຊັກນຳໃນສິ່ງที่เป็นປະໂຫຍດ. ຜູ້ມີການທະເລາະວິວາດອັນໜ້າຮັກ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມສົມບູນແຫ່ງຮ່າງກາຍອັນໜ້າຮັກ. ພະຍາມານຍ່ອມພ່າຍແພ້ ຄືເຖິງຄວາມເສື່ອມເສຍ ເພາະຄວາມພ່າຍແພ້ທີ່ໄດ້ຮັບຢູ່ທີ່ຄອນໂພ; ສ່ວນພຣະທັມມະຣາຊາ ຄືພຣະຕຖາຄົດ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງໄສ ຄືຮຸ່ງເຮືອງເພາະສຽງປະກາດໄຊຊະນະອັນແຜ່ຂະຫຍາຍໄປໃນໂລກທັງສາມ. ເພາະກິຣິຍາຄືຄວາມພ່າຍແພ້ແລະຄວາມຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງໄສ ຂັດແຍ້ງກັນ, ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ວິຣຸດທະກັມມະສິເລດ”. ວິເຄາະວ່າ: ຄວາມເປັນໃຫຍ່ຂອງຕົນ ຊື່ວ່າ “ສະວະໂສ”. ການທະເລາະວິວາດ ຫຼືຮ່າງກາຍອັນໜ້າຮັກມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ “ກັລລະວິກຄະໂຮ”.

အဝိရုဒ္ဓကမ္မသိလေသ

ອະວິຣຸດທະກັມມະສິເລດ (ການຫຼິ້ນຄຳທີ່ມີກິຣິຍາບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນ)

၂၉၅.

໒໙໕.

သဘာဝမဓုရံ ပုည-ဝိသေသောဒယသမ္ဘဝံ;

သုဏန္တိ ဝါစံ မုနိနော, ဇနာ ပဿန္တိ စာ’မတံ.

ຊົນທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຟັງພຣະວາຈາອັນຫວານເຈືອຍໂດຍທຳມະຊາດ ອັນເກີດຂຶ້ນຈາກຄວາມຈະເລີນແຫ່ງບຸນພิເສດ ຂອງພຣະມຸນີ, ແລະຍ່ອມເຫັນພຣະນິບພານອັນຫວານເຈືອຍໂດຍທຳມະຊາດ ອັນເກີດຂຶ້ນຈາກຄວາມຈະເລີນແຫ່ງບຸນພິເສດ.

၂၉၅. ‘‘သဘာဝေ’’စ္စာဒိ. သဘာဝေနေဝ မဓုရာ ပိယာ ဝါစာ, မဓုရံ အမတံ, ပုညဝိသေသဿ ဥဒယော အဘိဝဍ္ဎိ, တေန သမ္ဘဝေါ, ယဿ ဝါ တံ, မုနိနော ဝါစံ သဒ္ဓမ္မသင်္ခါတံ ဇနာ သုဏန္တိ, တဿယံ အမတဉ္စ ပဿန္တီတိ အယမဝိရုဒ္ဓကမ္မသိလေသော သဝနဒဿနာနံ အဝိရုဒ္ဓတ္တာတိ.

໒໙໕. “ສະພາເວ” ເປັນຕົ້ນ. ພຣະວາຈາອັນຫວານເຈືອຍ ຄືເປັນທີ່ຮັກໂດຍທຳມະຊາດ, ພຣະນິບພານອັນຫວານເຈືອຍ, ຄວາມຈະເລີນ ຄືຄວາມເຕີບໃຫຍ່ແຫ່ງບຸນພິເສດ, ການເກີດຂຶ້ນເພາະບຸນພິເສດນັ້ນ, ພຣະວາຈາອັນເອີ້ນວ່າພຣະສັດທັມຂອງພຣະມຸນີໃດ ຊົນທັງຫຼາຍຍ່ອມຟັງ, ແລະຍ່ອມເຫັນພຣະນິບພານນັ້ນ. ນີ້ຄື “ອະວິຣຸດທະກັມມະສິເລດ” ເພາະກິຣິຍາຄືການຟັງແລະການເຫັນ ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນ.

၂၉၅. ‘‘သဘာဝ’’မိစ္စာဒိ. သဘာဝမဓုရံ ‘‘ဝါစာမဓုရံ ကရိဿာမီ’’တိ ကတ္တဗ္ဗပယောဂံ ဝိနာပိ မဓုရတ္တာ ပကတိမဓုရံ, နော စေ, ကေနစိ ပစ္စယေန အနုပ္ပန္နတ္တာ သင်္ခရဝိသေသံ ဝိနာပိ ပကတိပဏီတံ, ပုညဝိသေသောဒယသမ္ဘဝံ ပုညဝိသေသဒေသကဿ မုနိနော ကဿစိ ကုသလဝိသေသဿ အဘိဝုဒ္ဓိယာ သမ္ဘူတံ, နော စေ, ဝေနေယျဇနာနံ နိဗ္ဗာနာဓိပ္ပာယေန ကတကုသလဝိသေသဿ အဘိဝုဒ္ဓိယာ အာရမ္မဏတ္တေန ပဋိလဒ္ဓံ မုနိနော ဝါစံ သဒ္ဓမ္မသင်္ခါတံ သုဏန္တိ, အမတံ နိဗ္ဗာနဉ္စ ဇနာ ဝေနေယျဇနာ ပဿန္တီတိ. သဝနဒဿနကြိယာနံ အညမညာဝိရုဒ္ဓတ္တာ အယံ အဝိရုဒ္ဓကမ္မသိလေသော. သဿ အတ္တနော ဘာဝေါတိ [Pg.285] စ, တေန မဓုရာ, မဓုရမိတိ စ, ပုညမေဝ ဝိသေသောတိ စ, တဿောဒယောတိ စ, တေန သမ္ဘဝေါ ယဿေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໙໕. “ສະພາວັງ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ສະພາວະມະທຸຣັງ” (ໝາຍເຖິງ) ຫວານເຈືອຍໂດຍປົກກະຕິ ເພາະມີຄວາມຫວານເຈືອຍ ແມ้ປາສະຈາກຄວາມພະຍາຍາມທີ່ຈະເຮັດວ່າ “ເຮົາຈະເຮັດວາຈາໃຫ້ຫວານເຈືອຍ”, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ປະນີດໂດຍປົກກະຕິ ແມ້ປາສະຈາກການປຸງແຕ່ງພິເສດ ເພາະບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍປັດໄຈໃດໆ. ຄຳວ່າ “ບຸນຍະວິເສໂສທະຍະສັມພະວັງ” (ໝາຍເຖິງ) ເກີດຂຶ້ນຈາກຄວາມຈະເລີນແຫ່ງກຸສົນພິເສດບາງຢ່າງ ຂອງພຣະມຸນີຜູ້ສະແດງບຸນພິເສດ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໄດ້ຮັບໂດຍຄວາມເປັນອາຣົມ ແຫ່ງຄວາມຈະເລີນແຫ່ງກຸສົນພິເສດອັນເວໄນຍະສັດທັງຫຼາຍເຮັດແລ້ວ ດ້ວຍຄວາມປາດຖະໜາພຣະນິບພານ. ຊົນທັງຫຼາຍ ຄືເວໄນຍະສັດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຟັງພຣະວາຈາອັນເອີ້ນວ່າພຣະສັດທັມຂອງພຣະມຸນີ, ແລະຍ່ອມເຫັນພຣະນິບພານອັນເປັນອະມະຕະ. ເພາະກິຣິຍາຄືການຟັງແລະການເຫັນ ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນ, ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ອະວິຣຸດທະກັມມະສິເລດ”. ວິເຄາະວ່າ: ສະພາວະຂອງຕົນ ຊື່ວ່າ “ສະພາໂວ”, ຫວານເຈືອຍດ້ວຍສະພາວະນັ້ນ ຊື່ວ່າ “ສະພາວະມະທຸຣັງ”, ບຸນນັ້ນເອງເປັນສິ່ງພິເສດ ຊື່ວ່າ “ບຸນຍະວິເສໂສ”, ຄວາມຈະເລີນແຫ່ງບຸນພິເສດນັ້ນ ຊື່ວ່າ “ບຸນຍະວິເສໂສທະໂຍ”, ການເກີດຂຶ້ນເພາະຄວາມຈະເລີນແຫ່ງບຸນພິເສດນັ້ນມີແກ່ສິ່ງໃດ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ “ບຸນຍະວິເສໂສທະຍະສັມພະວັງ”.

အဘိန္နကမ္မသိလေသ

ອະພິນນະກັມມະສິເລດ (ການຫຼິ້ນຄຳທີ່ມີກິຣິຍາດຽວກັນ)

၂၉၆.

໒໙໖.

အန္ဓကာရာပဟာရာယ,သဘာဝမဓုရာယ စ;

မနော ပီဏေတိ ဇန္တူနံ,ဇိနော ဝါစာယ ဘာယ စ.

ພຣະຊິນະເຈົ້າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈຂອງສັດທັງຫຼາຍຍິນດີ ດ້ວຍພຣະວາຈາແລະພຣະຣັດສະໝີ ອັນກຳຈັດຄວາມມືດ (ຄືໂມຫະ ແລະຄວາມມືດຕາມທຳມະຊາດ) ແລະອັນຫວານເຈືອຍ (ຫຼື ງົດງາມ) ໂດຍທຳມະຊາດ.

၂၉၆. ‘‘အန္ဓကာရေ’’စ္စာဒိ. အန္ဓကာရံ မောဟသင်္ခါတံ ပကတိအန္ဓကာရံ ဝါ အပဟရတီတိ အန္ဓကာရာပဟာရာ, ဝါစာ, ဘာ စ. တာယ သဘာဝဘာသာယ, သောဘာယ စ ဇိနော ဇန္တူနံ မနော စိတ္တံ ပီဏေတီတိ အယမဘိန္နကမ္မသိလေသော ပီဏနလက္ခဏာယေကာယ ကြိယာယ ဝါစာယ ဘာယ စ သမ္ပန္နောတိ.

໒໙໖. “ອັນທະກາເຣ” ເປັນຕົ້ນ. ພຣະວາຈາແລະພຣະຣັດສະໝີ ຍ່ອມກຳຈັດຄວາມມືດອັນເອີ້ນວ່າໂມຫະ ຫຼືຄວາມມືດຕາມທຳມະຊາດ ຊື່ວ່າ “ອັນທະກາຣາປະຫາຣາ”. ພຣະຊິນະເຈົ້າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈຂອງສັດທັງຫຼາຍຍິນດີ ດ້ວຍພຣະວາຈາແລະພຣະຣັດສະໝີອັນມີຄວາມສະຫວ່າງ (ຫຼື ຄວາມງົດງາມ) ໂດຍທຳມະຊາດນັ້ນ. ນີ້ຄື “ອະພິນນະກັມມະສິເລດ” ເພາະປະກອບດ້ວຍກິຣິຍາດຽວກັນ ຄືການເຮັດໃຫ້ຍິນດີ ດ້ວຍພຣະວາຈາແລະພຣະຣັດສະໝີ.

၂၉၆. ‘‘အန္ဓကာရာ’’ဣစ္စာဒိ. အန္ဓကာရာပဟာရာယ မောဟန္ဓကာရံ ပကတိအန္ဓကာရံ ဝါ အပဟရဏာယ သဘာဝမဓုရာယ စ သဘာဝတော ကဏ္ဏသုခါယ, သဘာဝတော နေတ္တာဘိရာမာယ ဝါစာယ ဘာယ သရီရကန္တိယာ စ ဇိနော ဇန္တူနံ မနော စိတ္တံ ဓိနောတိ ပီဏေတီတိ. ပီဏယနသဘာဝါယ ဧကာယ ကြိယာယ သဒ္ဓိံ ကရဏဘူတာနံ ဒွိန္နံ ဝါစာဘာနံ ယောဇိတတ္တာ အယံ အဘိန္နကမ္မသိလေသော. အန္ဓကာရ’မပဟရတီတိ စ, သဘာဝေန မဓုရာတိ စ ဝါကျံ.

໒໙໖. ຄຳວ່າ “Andhakārā” ເປັນຕົ້ນ. ເພື່ອການກຳຈັດຄວາມມືດ ຄືການກຳຈັດໂມຫັນທະການ (ຄວາມມືດຄືໂມຫະ) ຫຼື ປົກກະຕິອັນທະການ (ຄວາມມືດຕາມທຳມະຊາດ) ແລະ ດ້ວຍພະວາຈາອັນຫວານໂດຍສະພາວະ (ໄພເລາະສະບາຍຫູໂດຍທຳມະຊາດ) ແລະ ດ້ວຍພະລັດສະໝີແຫ່ງພະວໍລະກາຍອັນເປັນທີ່ຈະເລີນຕາໂດຍສະພາວະ, ພະຊິນະເຈົ້າ ຍ່ອມຊົງເຮັດໃຫ້ໃຈ ຄືຈິດຂອງສັດທັງຫຼາຍ ອີ່ມເອີບ ຄືປິຕິຍິນດີ. ເພາະຄວາມທີ່ພະວາຈາແລະພະລັດສະໝີທັງສອງປະການ ເຊິ່ງເປັນເຄື່ອງມື (ກະລະນະ) ໄດ້ຖືກປະກອບເຂົ້າກັນກັບກິລິຍາດຽວທີ່ມີສະພາວະເຮັດໃຫ້ອີ່ມເອີບ, ນີ້ຈຶ່ງເປັນ “ອະພິນນະກຳມະສิເລສະ” (ສິເລສະທີ່ມີກິລິຍາດຽວກັນ). ວິເຄາະປະໂຫຍກວ່າ “ກຳຈັດຄວາມມືດ” ແລະ “ຫວານໂດຍສະພາວະ” ດັ່ງນີ້.

နိယမဝန္တသိလေသ

ນິຍະມະວັນຕະສິເລສະ

၂၉၇.

໒໙໗.

ကေသက္ခီနံဝ ကဏှတ္တံ, သမူနံယေဝ ဝင်္ကတာ;

ပါဏိပါဒါဓရာနံဝ, မုနိန္ဒဿာ’တိရတ္တတာ.

ຄວາມດຳມີສະເພາະແຕ່ພະເກສາແລະພະເນດເທົ່ານັ້ນ, ຄວາມຄົດງໍມີສະເພາະແຕ່ພະຂະໜົງ (ຄິ້ວ) ເທົ່ານັ້ນ; ຄວາມແດງຍິ່ງມີສະເພາະແຕ່ພະຫັດ, ພະບາດ ແລະພະໂອດ (ຮີມສົບ) ຂອງພະມຸນິນທາເທົ່ານັ້ນ.

၂၉၇. ‘‘ကေသိ’’စ္စာဒိ. [Pg.286] ကဏှတ္တံ ကေသက္ခီနံယေဝ, န မနသိ, ကဏှတ္တဂုဏော ပါပတ္တဉ္စ သိလိဋ္ဌံ. ဝင်္ကတာ ဘမူနံယေဝ, န အဇ္ဈာသယေ, ဝင်္ကတာနတတ္တံ သဌတ္တဉ္စ သိလိဋ္ဌံ. အတိရတ္တတာ ပါဏိပါဒါဓရာနံယေဝ, န စိတ္တေ, အတိရတ္တတာဂုဏော ရာဂေါ စ သိလိဿတေ. ‘‘မုနိန္ဒဿာ’’တိ ‘‘ကဏှတ္တ’’န္တိအာဒီသု သဗ္ဗတ္ထ သမ္ဗန္ဓနီယံ. နိယမဝါ သိလေသော ကေသက္ခီနံဝါတိ အဝဓာရဏပ္ပယောဂါတိ.

໒໙໗. ຄຳວ່າ “Kesi” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມດຳມີສະເພາະແຕ່ພະເກສາແລະພະເນດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນມີໃນພະໄທ (ໃຈ), ຄຸນລັກສະນະຄືຄວາມດຳແລະຄວາມເປັນບາບ (ຄວາມຊົ່ວຮ້າຍ) ຖືກເຊື່ອມໂຍງກັນ. ຄວາມຄົດງໍມີສະເພາະແຕ່ພະຂະໜົງເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນມີໃນພະອັດທະຍາໄສ, ຄວາມຄົດງໍແລະຄວາມເປັນຄົນໂກງ (ຄວາມປິ້ນປ້ອນ) ຖືກເຊື່ອມໂຍງກັນ. ຄວາມແດງຍິ່ງມີສະເພາະແຕ່ພະຫັດ, ພະບາດ ແລະພະໂອດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນມີໃນຈິດ, ຄຸນລັກສະນະຄືຄວາມແດງຍິ່ງແລະຄວາມກຳນັດ (ລາຄະ) ຖືກເຊື່ອມໂຍງກັນ. ຄຳວ່າ “Munindassa” ຕ້ອງນຳໄປເຊື່ອມໂຍງໃນທຸກບ່ອນ ມີຄຳວ່າ “kaṇhattaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ສิເລສະທີ່ມີຂໍ້ກຳນົດ ເພາະມີການໃຊ້ຄຳກຳນົດຂອບເຂດ (ອະວະທາລະນະ) ວ່າ “kesakkhīnaṃva” (ມີສະເພາະແຕ່ພະເກສາແລະພະເນດເທົ່ານັ້ນ).

၂၉၇. ‘‘ကေသက္ခီန’’မိစ္စာဒိ. မုနိန္ဒဿ ကဏှတ္တံ ကေသက္ခီနံ ဧဝ ဟောတိ, ကဏှတ္တသင်္ခတမကုသလံ န စိတ္တေ. ဝင်္ကတာ ဘမူနံယေဝ, နဇ္ဈာသယေ. အတိရတ္တတာ ပါဏိပါဒါဓရာနံ ဧဝ, န ကေသုစိ ဝတ္ထူသူတိ. ‘‘ကေသက္ခီနံဝါ’’တိအာဒီသု နိယမသင်္ခါတအဝဓာရဏပဒဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ကဏှဘာဝေန သဒ္ဓိံ ပါပတ္တဿ စ, ဝင်္ကဂုဏေန သဒ္ဓိံ သာဌေယျဿ စ, ရတ္တဂုဏေန သဒ္ဓိံ ရာဂဿ စ သိလိဋ္ဌတ္တာ အယံ နိယမဝန္တသိလေသော နာမ. ကေသာနိ စ အက္ခီနိ စေတိ စ, ကဏှဿ ဘာဝေါတိ စ, ဝင်္ကဿ ဘာဝေါတိ စ, ပါဏယော စ ပါဒါနိ စ အဓရာနိ စာတိ စ, အတိရတ္တဿ ဘာဝေါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໙໗. ຄຳວ່າ “Kesakkhīna” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມດຳຂອງພະມຸນິນທາ ຍ່ອມມີສະເພາະແຕ່ພະເກສາແລະພະເນດເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນອະກຸສົນອັນກ່າວຄືຄວາມດຳ ບໍ່ມີໃນພະໄທ. ຄວາມຄົດງໍມີສະເພາະແຕ່ພະຂະໜົງເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນມີໃນພະອັດທະຍາໄສ. ຄວາມແດງຍິ່ງມີສະເພາະແຕ່ພະຫັດ, ພະບາດ ແລະພະໂອດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນມີໃນສິ່ງອື່ນໆ. ເພາະຄວາມທີ່ມີບົດກຳນົດຂອບເຂດອັນກ່າວຄືຂໍ້ກຳນົດ (ນິຍະມະ) ໃນຄຳວ່າ “Kesakkhīnaṃva” ເປັນຕົ້ນ, ແລະເພາະຄວາມທີ່ຄວາມເປັນບາບເຊື່ອມໂຍງກັນກັບຄວາມດຳ, ຄວາມໂກງ (ສາເຖຍຍະ) ເຊື່ອມໂຍງກັນກັບຄວາມຄົດງໍ, ແລະຄວາມກຳນັດ (ລາຄະ) ເຊື່ອມໂຍງກັນກັບຄວາມແດງ, ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ນິຍະມະວັນຕະສິເລສະ”. ວິເຄາະສັບ (ວິຄະຫະ) ວ່າ: “Kesāni ca akkhīni ca” (ຜົມແລະຕາທັງຫຼາຍ), “kaṇhassa bhāvo” (ຄວາມເປັນຂອງດຳ), “vaṅkassa bhāvo” (ຄວາມເປັນຂອງຄົດ), “pāṇayo ca pādāni ca adharāni ca” (ມື, ຕີນ ແລະຮີມສົບທັງຫຼາຍ), “atirattassa bhāvo” (ຄວາມເປັນຂອງແດງຍິ່ງ) ດັ່ງນີ້.

နိယမက္ခေပသိလေသ

ນິຍະມັກເຂປະສິເລສະ

၂၉၈.

໒໙໘.

ပါဏိပါဒါဓရေသွေဝ, သာရာဂေါ တဝ ဒိဿတိ;

ဒိဿတေ သော’ယ’မထ ဝါ, နာထ သာဓုဂုဏေသွပိ.

ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງ, ຄວາມແດງງາມ (ຫຼື ຄວາມກຳນັດ) ຂອງພະອົງ ປະກົດມີສະເພາະແຕ່ໃນພະຫັດ, ພະບາດ ແລະພະໂອດເທົ່ານັ້ນ; ຫຼືວ່າ ຄວາມແດງງາມ (ຫຼື ຄວາມຍິນດີ) ນັ້ນ ຍັງປະກົດມີໃນຄຸນຄວາມດີຂອງເຫຼົ່າສັດຕະບຸລຸດທັງຫຼາຍອີກດ້ວຍ.

၂၉၈. ‘‘ပါဏိ’’စ္စာဒိ. နာထ တဝ ပါဏိပါဒါဓရေသွေဝ သာရာဂေါ သောဘနော ရတ္တဝဏ္ဏော ဒိဿတိ, န စိတ္တေ, သာရာဂေါ ရတ္တဝဏ္ဏော ဆန္ဒရာဂေါ စာတိ သိလိဋ္ဌံ. အယံ နိယမော အက္ခိပျတေ. အထ ဝါ ကထံ နိယမျတေ, ယတော သော အယံ သာရာဂေါ သာဓူနံ ဂုဏေသွေဝ ဝိရာဂလက္ခဏော ဒိဿတေ ဣတိ. တသ္မာ ကထမဝဓာရီယတီတိ နိယမက္ခေပဝစနော သိလေသောယံ.

໒໙໘. ຄຳວ່າ “Pāṇi” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງ, ຄວາມແດງງາມ ຄືສີແດງອັນງົດງາມ ຂອງພະອົງ ປະກົດມີສະເພາະແຕ່ໃນພະຫັດ, ພະບາດ ແລະພະໂອດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນມີໃນພະໄທ, ຄຳວ່າ “ສານາຄະ” (sārāgo) ຖືກເຊື່ອມໂຍງກັນທັງໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສີແດງອັນງົດງາມ ແລະຄວາມກຳນັດດ້ວຍຄວາມພໍໃຈ (ສັນທະລາຄະ). ຂໍ້ກຳນົດນີ້ຖືກຄັດຄ້ານ. ຫຼືວ່າ ຈະກຳນົດໄວ້ໄດ້ແນວໃດ, ເພາະວ່າ “ສານາຄະ” ນັ້ນ ຍັງປະກົດມີໃນຄຸນຄວາມດີຂອງເຫຼົ່າສັດຕະບຸລຸດທັງຫຼາຍ ໃນລັກສະນະຂອງຄວາມປາສະຈາກລາຄະ (ວິລາຄະ). ດັ່ງນັ້ນ, ຈະກຳນົດຂອບເຂດໄວ້ໄດ້ແນວໃດ, ນີ້ຈຶ່ງເປັນສິເລສະທີ່ມີຄຳຄັດຄ້ານຂໍ້ກຳນົດ (ນິຍະມັກເຂປະວະຈະນະສິເລສະ).

၂၉၈. ‘‘ပါဏိ’’စ္စာဒိ. [Pg.287] ဟေ နာထ တဝ သာရာဂေါ သောဘနော ရတ္တဝဏ္ဏော ပါဏိပါဒါဓရေသွေဝ ဒိဿတိ, စိတ္တေ လောဘော ပန န ဒိဿတိ. အထ ဝါ သော အယံ သာရာဂေါ ကတ္တုကမျတာကုသလစ္ဆန္ဒဘူတော သာဓုဂုဏေသွပိ သဇ္ဇနာနံ သီလာဒိဂုဏေသုပိ ဒိဿတိ. ‘‘ဧဝါ’’တိ ဒဿိတနိယမဿ ပဋိသေဓကေန ‘‘အထ ဝါ’’တိ ဝစနေန သမန္နာဂတတ္တာ ရတ္တဝဏ္ဏသင်္ခါတရာဂေန လောဘဿ သိလိဋ္ဌတ္တာ စ အယံ နိယမက္ခေပဝစနသိလေသော. သံ သောဘနော ရာဂေါတိ ဝိဂ္ဂဟော.

໒໙໘. ຄຳວ່າ “Pāṇi” ເປັນຕົ້ນ. ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງ, ຄວາມແດງງາມ ຄືສີແດງອັນງົດງາມ ຂອງພະອົງ ປະກົດມີສະເພາະແຕ່ໃນພະຫັດ, ພະບາດ ແລະພະໂອດເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຄວາມໂລບໃນພະໄທບໍ່ປະກົດເລີຍ. ຫຼືວ່າ “ສານາຄະ” ນັ້ນ ອັນເປັນກຸສົນສັນທະຄືຄວາມໃຄ່ເພື່ອຈະເຮັດ ຍັງປະກົດມີໃນຄຸນຄວາມດີຂອງເຫຼົ່າສັດຕະບຸລຸດທັງຫຼາຍ ແມ່ນແຕ່ໃນສີລະຄຸນເປັນຕົ້ນຂອງສັດຈະຊົນທັງຫຼາຍ. ເພາະປະກອບດ້ວຍຄຳວ່າ “atha vā” (ຫຼືວ່າ) ເຊິ່ງເປັນຕົວປະຕິເສດຂໍ້ກຳນົດທີ່ສະແດງໄວ້ດ້ວຍຄຳວ່າ “eva” (ເທົ່ານັ້ນ), ແລະເພາະຄວາມທີ່ຄວາມໂລບເຊື່ອມໂຍງກັນກັບຄວາມກຳນັດອັນກ່າວຄືສີແດງ, ນີ້ຈຶ່ງເປັນ “ນິຍະມັກເຂປະວະຈະນະສິເລສະ”. ວິເຄາະສັບວ່າ: “Saṃ sobhano rāgo” (ຄວາມແດງອັນງົດງາມ) ດັ່ງນີ້.

အဝိရောဓိသိလေသ

ອະວິໂຣທິສິເລສະ

၂၉၉.

໒໙໙.

သလက္ခဏော’တိသုဘဂေါ,တေဇဿီ နိယတောဒယော;

လောကေသော ဇိတသံက္လေသော,ဝိဘာတိ သမဏိဿရော.

ພະມຸນິນທາຜູ້ເປັນໃຫຍ່ແຫ່ງສະມະນະ (ຫຼື ມະນີອັນປະເສີດ) ຜູ້ມີລັກສະນະ (ຫຼື ມີຕຳໜິ), ມີໂຊກດີຍິ່ງ (ຫຼື ມີຄວາມງາມຍິ່ງ), ມີເດດ (ຫຼື ມີແສງສະຫວ່າງ), ມີຄວາມຈະເລີນເປັນນິດ (ຫຼື ມີການຂຶ້ນເປັນປະຈຳ), ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນໂລກ, ຜູ້ຊະນະກິເລດ (ຫຼື ປາສະຈາກມົນທິນ) ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງງົດງາມ.

၂၉၉. ‘‘သလက္ခဏော’’ဣစ္စာဒိ. သဟ လက္ခဏေန သသရူပေန ဒွတ္တိံ သဝရပုရိသလက္ခဏေန ဝါ ဝတ္တမာနော သလက္ခဏော, စန္ဒော မုနိန္ဒော စ, အတိသုဘဂေါ သော စ, တေဇဿီ သူရိယော ပဘာဝိသေသယုတ္တော စ, နိယတော ပတိဒိနမုဒယော ပဘာလက္ခဏော ယဿ သော နိယတောဒယော, သူရိယော, နိယတော ထိရော ဥဒယော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ သမ္ဗောဓိရူပေါ ယဿ သော နိယတောဒယော, မုနိန္ဒော, လောကေသော ဗြဟ္မာ မုနိန္ဒော စ, ဇိတော သံက္လေသော ဈာနရတိဝသေန ကာယစိတ္တာဗာဓော ယေန သော, ဗြဟ္မာ, ဇိတော သံက္လေသော ဒသဝိဓော အဂ္ဂမဂ္ဂညာဏလာဘာ ယေန သော. သော မဏီနံ ဣဿရော ဥပမဏိ, သမဏာနံ ဣဿရော မုနိန္ဒော ဝိဘာတီတိ ယောဇ္ဇံ. အယမဝိရောဓိသိလေသော လက္ခဏသုဘဂါဒီနမုဘယတ္ထာပိ အဗျဝဟိတတ္တာ.

໒໙໙. ຄຳວ່າ “Salakkhaṇo” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ສະລັກຂະນະ” (salakkhaṇo) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເປັນໄປພ້ອມກັບລັກສະນະ ຄືມີຮູບຮ່າງຂອງຕົນ ຫຼືມີມະຫາປຸລິສະລັກສະນະ 32 ປະການ, ໄດ້ແກ່ ພະຈັນ ແລະພະມຸນິນທາ, ແລະທັງສອງນັ້ນກໍມີໂຊກດີຍິ່ງ (atisubhago). ຄຳວ່າ “ເຕຊັດສີ” (tejassī) ໝາຍເຖິງ ພະອາທິດ ແລະຜູ້ປະກອບດ້ວຍພະລັດສະໝີອັນພິເສດ. ຄຳວ່າ “ນິຍະໂຕທະຍະ” (niyatodayo) ໝາຍເຖິງ ພະອາທິດ ຜູ້ມີການຂຶ້ນໄປແລະມີລັກສະນະແຫ່ງແສງສະຫວ່າງເປັນປະຈຳທຸກໆວັນ, ແລະໝາຍເຖິງ ພະມຸນິນທາ ຜູ້ມີຄວາມຈະເລີນອັນໝັ້ນຄົງແນ່ນອນ ຄືມີສະພາວະແຫ່ງພະສຳມາສຳໂພທິຍານ. ຄຳວ່າ “ໂລເກສະ” (lokeso) ໝາຍເຖິງ ທ້າວມະຫາພົມ ແລະພະມຸນິນທາ. ຄຳວ່າ “ຈິຕະສັງເຄຼສະ” (jitasaṃkleso) ໝາຍເຖິງ ທ້າວມະຫາພົມ ຜູ້ມີຄວາມເຈັບໄຂ້ທາງກາຍແລະໃຈອັນຖືກກຳຈັດແລ້ວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຍິນດີໃນຊານ, ແລະໝາຍເຖິງ ພະມຸນິນທາ ຜູ້ມີກິເລດ 10 ປະການອັນຊົງຊະນະແລ້ວດ້ວຍການບັນລຸອະລິຍະມັກຄະອັນປະເສີດສຸດ. ຄວນເຊື່ອມໂຍງວ່າ: ມະນີອັນປະເສີດ (samaṇissaro - ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ແຫ່ງແກ້ວມະນີ) ນັ້ນ ແລະພະມຸນິນທາຜູ້ເປັນໃຫຍ່ແຫ່ງສະມະນະ (samaṇissaro) ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງງົດງາມ (vibhāti). ນີ້ຄື “ອະວິໂຣທິສິເລສະ” ເພາະຄຳວ່າ “ສະລັກຂະນະ”, “ສຸພະຄະ” ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນໃນຄວາມໝາຍທັງສອງຝ່າຍ.

၂၉၉. ‘‘သလက္ခဏော’’ဣစ္စာဒိ. [Pg.288] သလက္ခဏော လက္ခဏေန သဟိတော, အတိသုဘဂေါ အတိသုန္ဒရာယ လက္ခိယာ သမန္နာဂတော, နော စေ, ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ သဟိတော အတိဝိယ သောဘာဒီဟိ ယုတ္တော, တေဇဿီ အန္ဓကာရဝိဓမနသင်္ခတမဟာနုဘာဝေန ယုတ္တော, နိယတောဒယော ပတိဒိနံ ပုဗ္ဗဏှကာလေ နိယမိတဂဂနုဂ္ဂမနော, နော စေ, နိရန္တရပဝတ္တဗုဒ္ဓတေဇသာ ယုတ္တော ထိရသဗ္ဗညုပဒဝိသင်္ခါတာဘိဝုဍ္ဎိယာ သမန္နာဂတော, လောကေသော ဗြဟ္မဘူတော, ဇိတသံက္လေသော ဈာနပီတိယာ ဝိဇိတကာယစိတ္တဒရထော, နော စေ, တိလောကဿ ဣဿရဘူတော စတုတ္ထမဂ္ဂညာဏေန ဟတဒသဝိဓသံကိလေသော, သမဏိဿရော သော ဥတ္တမော မဏိ ဝိဘာတိ သောဘတိ, နော စေ, သမဏာနံ ဣဿရော ဝိဘာတိ ဒိဗ္ဗတီတိ. ‘‘သလက္ခဏော သုဘဂေါ’’ဣစ္စာဒိကာနံ ဒွိန္နံ ပဒါနံ အဝိရုဒ္ဓတ္တာ စ, ပဌမပါဒေ စန္ဒေန ဒုတိယေ သူရိယေန တတိယေ ဗြဟ္မုနာ စတုတ္ထေ မဏိနာ စ သဗ္ဗညုပဒတ္ထဿ သိလိဋ္ဌတ္တာ စ အယံ အဝိရောဓိသိလေသော နာမ. သဟ လက္ခဏေန ဝတ္တမာနောတိ စ, အတိသောဘနော ဘဂေါ သိရီ ဝါ သိရီကာမပယတနာဒိကော ဝါ အဿာတိ စ, တေဇော အဿ အတ္ထီတိ စ, နိယတော ဥဒယော အဿေတိ စ, လောကဿ ဣသော ဣဿရောတိ စ, ဇိတော သံက္လေသော ယေနေတိ စ, မဏီနံ သမဏာနံ ဝါ ဣဿရောတိ စ ဝါကျံ.

໒໙໙. ຄຳວ່າ “Salakkhaṇo” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ສະລັກຂະນະ” ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີລັກສະນະ (ຫຼື ມີຕຳໜິ), “ອະຕິສຸພະຄະ” ໝາຍເຖິງ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມງາມອັນງົດງາມຍິ່ງ, ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍມະຫາປຸລິສະລັກສະນະ 32 ປະການ ແລະປະກອບດ້ວຍຄວາມສະຫງ່າງາມເປັນຕົ້ນຢ່າງຍິ່ງ. “ເຕຊັດສີ” ໝາຍເຖິງ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍອານຸພາບອັນຍິ່ງໃຫຍ່ອັນກ່າວຄືການກຳຈັດຄວາມມືດ. “ນິຍະໂຕທະຍະ” ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີການຂຶ້ນສູ່ທ້ອງຟ້າຕາມກຳນົດໃນເວລາເຊົ້າທຸກໆວັນ, ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍພະພຸດທະເດດອັນເປັນໄປຕະຫຼອດການ ແລະປະກອບດ້ວຍຄວາມຈະເລີນອັນໝັ້ນຄົງຄືພະສັບພັນຍຸຕະຍານ. “ໂລເກສະ” ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເປັນພົມ, “ຈິຕະສັງເຄຼສະ” ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຄວາມກະວົນກະວາຍທາງກາຍແລະໃຈອັນຊະນະແລ້ວດ້ວຍປີຕິໃນຊານ, ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນສາມໂລກ ຜູ້ມີກິເລດ 10 ປະການອັນກຳຈັດແລ້ວດ້ວຍມັກຄະຍານທີສີ່. “ສະມະນິດສະລະ” ໝາຍເຖິງ ແກ້ວມະນີອັນປະເສີດນັ້ນ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງງົດງາມ, ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໝາຍເຖິງ ພະຜູ້ເປັນໃຫຍ່ແຫ່ງສະມະນະທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງງົດງາມ. ເພາະຄວາມບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນແຫ່ງບົດທັງສອງມີ “Salakkhaṇo subhago” ເປັນຕົ້ນ, ແລະເພາະຄວາມທີ່ເນື້ອຄວາມແຫ່ງພະສັບພັນຍູ ເຊື່ອມໂຍງກັນກັບພະຈັນໃນບາດທີໜຶ່ງ, ກັບພະອາທິດໃນບາດທີສອງ, ກັບພະພົມໃນບາດທີສາມ, ແລະກັບແກ້ວມະນີໃນບາດທີສີ່, ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ອະວິໂຣທິສິເລສະ”. ວິເຄາະປະໂຫຍກວ່າ: “Saha lakkhaṇena vattamāno” (ຜູ້ເປັນໄປພ້ອມກັບລັກສະນະ), “atisobhano bhago sirī vā sirīkāmapayatanādiko vā assa” (ຜູ້ມີໂຊກດີ ຫຼືມີສິຣິອັນງົດງາມຍິ່ງ), “tejo assa atthi” (ຜູ້ມີເດດ), “niyato udayo assa” (ຜູ້ມີການຂຶ້ນອັນແນ່ນອນ), “lokassa iso issaro” (ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນໂລກ), “jito saṃkleso yena” (ຜູ້ມີກິເລດອັນຊະນະແລ້ວ), “maṇīnaṃ samaṇānaṃ vā issaro” (ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ແຫ່ງແກ້ວມະນີ ຫຼືແຫ່ງສະມະນະທັງຫຼາຍ) ດັ່ງນີ້.

ဝိရောဓိသိလေသ

ວິໂຣທິສິເລສະ

၃၀၀.

໓໐໐.

အသမောပိ သမော လောကေ,လောကေသောပိ နရုတ္တမော;

သဒယောပျ’ဒယော ပါပေ,စိတ္တာ’ယံ မုနိနော ဂတိ.

ພະມຸນີ ແມ້ເປັນຜູ້ບໍ່ມີໃຜສະເໝີ (asamo) ແຕ່ກໍເປັນຜູ້ສະເໝີພາບ (samo) ໃນໂລກ, ແມ້ເປັນໃຫຍ່ໃນໂລກ (lokeso) ແຕ່ກໍເປັນມະນຸດຜູ້ປະເສີດ (naruttamo), ແມ້ເປັນຜູ້ມີຄວາມເມດຕາກະລຸນາ (sadayo) ແຕ່ກໍເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມປານີ (adayo) ໃນບາບ, ກະແສຄວາມເປັນໄປ (ຫຼື ພະຈິລິຍາ) ຂອງພະມຸນີນີ້ ໜ້າອັດສະຈັນຍິ່ງ.

၃၀၀. ‘‘အသမောပိ’’စ္စာဒိ. နတ္ထိ သမော ရာဇဂုဏာဒီဟိ အဿာတိ အသမော, ကောစိ ရာဇာဒိ, ‘‘အသမော’’တိ လောကေကသိခါမဏိဘာဝေန [Pg.289] မုနိ. တတ္ထ ယဒါ အသမော ရာဇာဒိ, တဒါ လောကေ သမောတိ ဝိရုဒ္ဓံ အသမတ္တာ တဿ. အပိသဒ္ဒေါ ဝိရောဓံ ဇောတေတိ. ပက္ခန္တရေ တွဝိရုဒ္ဓံ, လောကေ ဒေဝဒတ္တာဒီနံ ဝိရောဓိသတ္တာနံ ရာဟုလာဒီနံ အဝိရောဓိသတ္တာနဉ္စ သမတ္တာ, တတောယေဝါယံ ဝိရောဓာဘာသာနဉ္စသာ ဝိရောဓောယေဝ. လောကေသော ဗြဟ္မာ မုနိ စ. တတ္ထ ‘‘ဗြဟ္မာ နရုတ္တမော’’တိ ဝိရုဒ္ဓံ ဒိဗ္ဗယောနိတ္တာ တဿ. ပက္ခန္တရေ တွဗျာဃာတော ဥတ္တမနရတ္တာ တဿ. ဒယော ဒါနံ, သဟ ဒယေနာတိ သဒယော, ကောစိ ပုရိသော. သဟ ဒယာယ ဝတ္တတီတိ သဒယော, မုနိ. တတ္ထ ပုရိသော ဒါယကော ပါပေ ဇနေ ကထမဒယောတိ ဝိရုဇ္ဈတိ. မုနိ ပါပေ ရာဂါဒိကေ အဒယောတိ ဝိရုဇ္ဈတိ. တသ္မာ မုနိနော အယံ ယထာဝုတ္တာ ဂတိ ပဝတ္တိ စိတ္တာ အဗ္ဘုတာတိ အယံ ဝုတ္တနယေန ဝိရောဓိသိလေသော ဥဒါဟဋော.

໓໐໐. ຄຳວ່າ “Asamopi” ເປັນຕົ້ນ. ຜູ້ທີ່ບໍ່ມີໃຜສະເໝີດ້ວຍລາຊະຄຸນເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ “ອະສະມະ” (asamo) ໄດ້ແກ່ ພະລາຊາບາງອົງເປັນຕົ້ນ, ແລະຄຳວ່າ “ອະສະມະ” ນີ້ ໝາຍເຖິງ ພະມຸນີ ໂດຍສະພາວະເປັນຍອດມຸງກຸດດຽວໃນໂລກ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ເມື່ອພະລາຊາເປັນຕົ້ນເປັນຜູ້ບໍ່ມີໃຜສະເໝີ, ການທີ່ບອກວ່າເປັນຜູ້ສະເໝີ (samo) ໃນໂລກ ຈຶ່ງຂັດແຍ້ງກັນ ເພາະຄວາມທີ່ພະລາຊານັ້ນເປັນຜູ້ບໍ່ມີໃຜສະເໝີ. ສັບວ່າ “api” (ແມ້) ສະແດງເຖິງຄວາມຂັດແຍ້ງ. ແຕ່ໃນອີກຝ່າຍໜຶ່ງ ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນ, ເພາະຄວາມທີ່ພະມຸນີມີຄວາມສະເໝີພາບໃນສັດທັງຫຼາຍທີ່ເປັນສັດຕູມີພະເທວະທັດເປັນຕົ້ນ ແລະສັດທີ່ບໍ່ເປັນສັດຕູມີພະລາຫຸນເປັນຕົ້ນໃນໂລກ, ດັ່ງນັ້ນ ນີ້ຈຶ່ງເປັນພຽງພາບສະແດງຄວາມຂັດແຍ້ງ (ວິໂຣທາພາສ) ແຕ່ບໍ່ແມ່ນຄວາມຂັດແຍ້ງແທ້ໆ. ຄຳວ່າ “ໂລເກສະ” (lokeso) ໝາຍເຖິງ ທ້າວມະຫາພົມ ແລະພະມຸນີ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ການທີ່ບອກວ່າ “ທ້າວມະຫາພົມເປັນມະນຸດຜູ້ປະເສີດ” (naruttamo) ຈຶ່ງຂັດແຍ້ງກັນ ເພາທ້າວມະຫາພົມນັ້ນມີກຳເນີດເປັນເທວະດາ. ແຕ່ໃນອີກຝ່າຍໜຶ່ງ ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນ ເພາະພະມຸນີເປັນມະນຸດຜູ້ປະເສີດສຸດ. ຄຳວ່າ “ທະຍະ” (dayo) ໝາຍເຖິງ ການໃຫ້ທານ, ຜູ້ເປັນໄປພ້ອມກັບການໃຫ້ທານ ຊື່ວ່າ “ສະທະຍະ” (sadayo) ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນບາງຄົນ. ຜູ້ເປັນໄປພ້ອມກັບຄວາມເມດຕາກະລຸນາ ຊື່ວ່າ “ສະທະຍະ” (sadayo) ໄດ້ແກ່ ພະມຸນີ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ບຸກຄົນຜູ້ເປັນທາຍົກ (ຜູ້ໃຫ້ທານ) ຈະເປັນຜູ້ບໍ່ມີທານ (adayo) ໃນຄົນບາບໄດ້ແນວໃດ ຈຶ່ງຂັດແຍ້ງກັນ. ສ່ວນພະມຸນີເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມປານີ (adayo) ໃນບາບມີລາຄະເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນ. ດັ່ງນັ້ນ, ກະແສຄວາມເປັນໄປ ຄືພະຈິລິຍາອັນກ່າວແລ້ວນີ້ຂອງພະມຸນີ ຈຶ່ງໜ້າອັດສະຈັນຍິ່ງ, ນີ້ຄືຕົວຢ່າງຂອງ “ວິໂຣທິສິເລສະ” ຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

၃၀၀. ‘‘အသမော’’ဣစ္စာဒိ. အသမောပိ အတုလျောပိ ကောစိ ရာဇာဒိကော လောကေ သမော တုလျော, နော စေ, သဒိသပုဂ္ဂလရဟိတော ဧဝ ရာဟုလဘဒြဒေဝဒတ္တာဒိသဗ္ဗလောကေ အနုနယပဋိဃာဘာဝေန သမော ဟောတိ. လောကေသောပိ ဗြဟ္မဘူတောပိ နရုတ္တမော နရဝရော ဟောတိ, နော စေ, သကလလောကာဓိပတိ ဟုတွာ ဧဝ နရုတ္တမော. သဒယောပိ ယာစကေသု ဒယသင်္ခါတေန ဒါနေန ယုတ္တောပိ ပါပေ ပါပိဋ္ဌေ အဒယော ဒါနရဟိတော, နော စေ, ဒယာသဟိတော ဧဝ အကုသလေ နိဒ္ဒယော. မုနိနော အယံ ဂတိ ပဝတ္တိ စိတ္တာ ဝိစိတ္တာတိ ရာဇာဒိနော အသမသမတာ စ, ဗြဟ္မာ ဟုတွာ ဥတ္တမနရဘာဝေါ စ, ဒါနသဟိတဿ ကဿစိ ပုရိသဿ ဒါနရဟိတဘာဝေါ စ ဝိရုဒ္ဓေါ ဟောတိ. တသ္မာ ရာဇဗြဟ္မပုရိသေဟိ မုနိနော သိလိဋ္ဌတ္တာ အယံ ဝိရောဓိသိလေသော နာမ. ပုဗ္ဗပုဗ္ဗပက္ခေ ဝိရောဓော အပရာပရပက္ခေဟိ နိရာကတော ဟောတိ. ပုဗ္ဗပက္ခေ အပိသဒ္ဒေါ ဝိရောဓံ ဇောတေတိ, အပရပက္ခေ အဝဓာရဏန္တိ. [Pg.290] နတ္ထိ သမော ယဿေတိ စ, နရော စ သော ဥတ္တမော စေတိ စ, သဟ ဒယေန ဒယာယ ဝါ ဝတ္တမာနောတိ စ, နတ္ထိ ဒယော ဒယာ ဝါ အဿေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໓໐໐. ຄຳວ່າ “Asamo” ເປັນຕົ້ນ. ແມ້ເປັນຜູ້ບໍ່ມີໃຜສະເໝີ ຄືບໍ່ມີໃຜທຽບໄດ້ ເຊັ່ນພະລາຊາບາງອົງເປັນຕົ້ນ ແຕ່ກໍເປັນຜູ້ສະເໝີ ຄືເທົ່າທຽມກັນໃນໂລກ, ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພະມຸນີຜູ້ປາສະຈາກບຸກຄົນສະເໝີເໝືອນ ຍ່ອມເປັນຜູ້ສະເໝີພາບໃນສັດທັງປວງໃນໂລກ ມີພະລາຫຸນພັດທະແລະພະເທວະທັດເປັນຕົ້ນ ເພາະຄວາມບໍ່ມີຄວາມຍິນດີແລະຍິນຮ້າຍ. ແມ້ເປັນໃຫຍ່ໃນໂລກ ຄືເປັນພົມ ແຕ່ກໍເປັນມະນຸດຜູ້ປະເສີດ ຄືຍອດມະນຸດ, ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພະມຸນີເປັນຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນໂລກທັງປວງແລ້ວ ແຕ່ກໍເປັນມະນຸດຜູ້ປະເສີດສຸດ. ແມ້ເປັນຜູ້ມີຄວາມເມດຕາ ຄືປະກອບດ້ວຍການໃຫ້ທານອັນກ່າວຄືຄວາມເອື້ອເຟື້ອໃນຍາຈົກທັງຫຼາຍ ແຕ່ກໍເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມເມດຕາ ຄືປາສະຈາກການໃຫ້ທານໃນຄົນບາບຜູ້ຊົ່ວຊ້າ, ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພະມຸນີເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມເມດຕາກະລຸນາ ແຕ່ເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມປານີໃນອະກຸສົນ. ກະແສຄວາມເປັນໄປ ຄືພະຈິລິຍານີ້ຂອງພະມຸນີ ໜ້າອັດສະຈັນ ຄືຫຼາກຫຼາຍ, ຄວາມບໍ່ມີໃຜສະເໝີແລະຄວາມສະເໝີພາບຂອງພະລາຊາເປັນຕົ້ນກໍດີ, ຄວາມເປັນພົມແລ້ວເປັນມະນຸດຜູ້ປະເສີດກໍດີ, ຄວາມເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍທານແລ້ວເປັນຜູ້ປາສະຈາກທານຂອງບຸກຄົນບາງຄົນກໍດີ ຍ່ອມຂັດແຍ້ງgກັນ. ດັ່ງນັ້ນ, ເພາະຄວາມທີ່ພະມຸນີເຊື່ອມໂຍງກັນກັບພະລາຊາ, ພະພົມ ແລະບຸກຄົນນັ້ນ, ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ວິໂຣທິສິເລສະ”. ຄວາມຂັດແຍ້ງໃນຝ່າຍກ່ອນໆ ຍ່ອມຖືກກຳຈັດອອກໄປດ້ວຍຝ່າຍຫຼັງໆ. ໃນຝ່າຍກ່ອນ ສັບວ່າ “api” ສະແດງເຖິງຄວາມຂັດແຍ້ງ, ສ່ວນໃນຝ່າຍຫຼັງ ສະແດງເຖິງການກຳນົດຂອບເຂດ (ອະວະທາລະນະ). ວິເຄາະສັບວ່າ: “Natthi samo yassa” (ຜູ້ບໍ່ມີໃຜສະເໝີເໝືອນ), “naro ca so uttamo ca” (ຜູ້ເປັນມະນຸດແລະປະເສີດ), “saha dayena dayāya vā vattamāno” (ຜູ້ເປັນໄປພ້ອມກັບການໃຫ້ທານ ຫຼືຄວາມເມດຕາ), “natthi dayo dayā vā assa” (ຜູ້ບໍ່ມີການໃຫ້ທານ ຫຼືຄວາມເມດຕາ) ດັ່ງນີ້.

ဩစိတျသမ္ပောသကပဒသိလေသ

ໂອຈິຕະສຳໂປສະກະປະທະສິເລສະ

၃၀၁.

໓໐໑.

သံသာရဒုက္ခောပဟတာ-ဝနတာ ဇနတာ တွယိ;

သုခ’မိစ္ဆိတ’မစ္စန္တံ, အမတန္ဒဒ ဝိန္ဒတိ.

ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ປະທານອະມະຕະທຳ (ຫຼື ຜູ້ປະທານນ້ຳອຳມະລິດ), ໝູ່ປະຊາຊົນຜູ້ຖືກບີບຄັ້ນດ້ວຍທຸກໃນສັງສານວັດ ຜູ້ນ້ອມນົບໃນພະອົງ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມສຸກອັນປາດຖະໜາຢ່າງຍິ່ງຕະຫຼອດໄປ.

၃၀၁. ဥဒါဟရတိ ‘‘သံသာရေ’’စ္စာဒိ. သံသာရော အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ဝတ္တမာနာ ခန္ဓပဋိပါဋိယေဝ ဒုက္ခံ ဒုက္ခမတ္တာဒိနာ, တေန ဥပဟတာ ပဟဋာ ဇနတာ, အမတံ သုခံ အမတံ ဝါ နိဗ္ဗာနံ ဒဒါတီတိ အမတန္ဒဒါတိ အာမန္တနံ, တွယိ အဝနတာ ပဏာမဝသေန ဣစ္ဆိတမတိမတံ ဒုက္ခာပဂမနိဗ္ဗတ္တံ ကာယိကံ စေတသိကဉ္စ သုခံ အစ္စန္တံ ဝိန္ဒတိ ပဋိလဘတီတိ. ဧတ္ထ အမတံ သုဓာ နိဗ္ဗာနဉ္စ, အမတန္ဒဒေါ ဒုက္ခောပဟတေ သုခယတီတိ ဥစိတန္တိ ‘‘အမတံ ဒဒါတီ’’တိ ပဒမဓိဂတေ ဝတ္ထုနိ ဩစိတျံ သမ္ပောသယတီတိ ဩစိတျသမ္ပောသကော ပဒသိလေသောယံ. အာဒိသဒ္ဒေန ‘‘သုဂန္ဓိသောဘာသမ္ဗန္ဓီ’’တျာဒျုပမာသိလေသာဒယော သင်္ဂဟိတာတိ.

໓໐໑. ຊົງສະແດງຕົວຢ່າງວ່າ “saṃsāre” ເປັນຕົ້ນ. ສັງສານວັດ ຄືລຳດັບແຫ່ງຂັນທີ່ເປັນໄປບໍ່ຂາດສາຍ ນັ້ນເອງເປັນທຸກ ເພາະສະພາວະທີ່ເປັນທຸກເປັນຕົ້ນ, ໝູ່ປະຊາຊົນຜູ້ຖືກບີບຄັ້ນ ຄືຖືກທຳຮ້າຍດ້ວຍທຸກໃນສັງສານວັດນັ້ນ, ຄຳວ່າ “amatandada” ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ປະທານອະມະຕະສຸກ ຫຼືພະນິພານ, ຜູ້ນ້ອມນົບ ຄືກົ້ມຂາບໃນພະອົງ ຍ່ອມໄດ້ຮັບ ຄືປະສົບກັບຄວາມສຸກທາງກາຍແລະທາງໃຈອັນປາດຖະໜາຢ່າງຍິ່ງ ອັນເກີດຈາກການປາສະຈາກທຸກ ຕະຫຼອດໄປ. ໃນບົດນີ້, ຄຳວ່າ “ອະມະຕະ” ໝາຍເຖິງ ນ້ຳອຳມະລິດ ແລະພະນິພານ, ຜູ້ປະທານອະມະຕະ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຜູ້ຖືກບີບຄັ້ນດ້ວຍທຸກມີຄວາມສຸກ ເຊິ່ງເປັນສິ່ງທີ່ເໝາະສົມ, ດັ່ງນັ້ນ ບົດວ່າ “amataṃ dadāti” (ຜູ້ປະທານອະມະຕະ) ຈຶ່ງສົ່ງເສີມຄວາມເໝາມສົມໃນສິ່ງທີ່ໄດ້ຮັບ, ນີ້ຈຶ່ງເປັນ “ໂອຈິຕະສຳໂປສະກະປະທະສິເລສະ” (ສິເລສະແຫ່ງບົດທີ່ສົ່ງເສີມຄວາມເໝາະສົມ). ດ້ວຍຄຳວ່າ “ເປັນຕົ້ນ” ຍ່ອມລວມເອົາ ອຸປະມາສິເລສະເປັນຕົ້ນ ມີຄຳວ່າ “sugandhisobhāsambandhī” ເປັນຕົ້ນ ເຂົ້າໄວ້ນຳ.

၃၀၁. ‘‘သံသာရ’’ဣစ္စာဒိ. သံသာရဒုက္ခောပဟတာ ခန္ဓဓာတုအာယတနာနံ နိရန္တရပဝတ္တိသင်္ခါတေန ဒုက္ခေန ဥပဟတာ ဇနတာ, အမတန္ဒဒ ဟေ သုဓာဒါယက နော စေ, နိဗ္ဗာနဒါယက တထာဂတ တွယိ အဝနတာ ပဏမနဝသေန ဩနတာ ဣစ္ဆိတံ အဘိမတံ သုခံ ကာယိကစေတသိကသုခံ အစ္စန္တံ အတိသယေန ဝိန္ဒတိ သေဝတီတိ. အမတဒါယကာ ဒုက္ခိတေ သုခိတေ ကရောန္တီတိ ဣဒံ ဥစိတမေဝေတိ ဥဘယတ္ထဿာပိ ဝါစကံ ‘‘အမတံ ဒဒါတီ’’တိ ပဒံ တာဒိသဇနဿ သုခဒါနေ ဩစိတျံ ပေါသေတီတိ အယံ ဩစိတျသမ္ပောသကပဒသိလေသော. သံသာရောယေဝ ဒုက္ခန္တိ စ, တေန ဥပဟတာတိ စ, အမတံ သုဓံ နိဗ္ဗာနံ ဝါ ဒဒါတီတိ စ ဝါကျံ.

໓໐໑. ຄຳວ່າ “Saṃsāra” ເປັນຕົ້ນ. ໝູ່ປະຊາຊົນຜູ້ຖືກບີບຄັ້ນດ້ວຍທຸກໃນສັງສານວັດ ຄືຖືກບີບຄັ້ນດ້ວຍທຸກອັນກ່າວຄືການເປັນໄປຢ່າງບໍ່ຂາດສາຍແຫ່ງຂັນ, ທາດ ແລະອາຍະຕະນະທັງຫຼາຍ, ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ປະທານອະມະຕະທຳ (amatandada) ຄືຜູ້ປະທານນ້ຳອຳມະລິດ ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຂ້າແຕ່ພະຕະຖາຄົດຜູ້ປະທານພະນິພານ, ຜູ້ນ້ອມນົບ ຄືກົ້ມລົງດ້ວຍການກົ້ມຂາບໃນພະອົງ ຍ່ອມໄດ້ຮັບ ຄືສະແຫວງຫາຄວາມສຸກອັນປາດຖະໜາຢ່າງຍິ່ງ ຄືຄວາມສຸກທາງກາຍແລະທາງໃຈຢ່າງຍິ່ງ. ການທີ່ຜູ້ປະທານອະມະຕະທຳ ເຮັດໃຫ້ຜູ້ມີຄວາມທຸກມີຄວາມສຸກ ນີ້ເປັນສິ່ງທີ່ເໝາະສົມແທ້ໆ, ດັ່ງນັ້ນ ບົດວ່າ “amataṃ dadāti” ເຊິ່ງສະແດງຄວາມໝາຍທັງສອງຝ່າຍ ຈຶ່ງສົ່ງເສີມຄວາມເໝາະສົມໃນການປະທານຄວາມສຸກແກ່ປະຊາຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ, ນີ້ຄື “ໂອຈິຕະສຳໂປສະກະປະທະສິເລສະ”. ວິເຄາະປະໂຫຍກວ່າ: “Saṃsāroyeva dukkhaṃ” (ສັງສານວັດນັ້ນເອງເປັນທຸກ), “tena upahatā” (ຜູ້ຖືກບີບຄັ້ນດ້ວຍທຸກນັ້ນ), “amataṃ sudhaṃ nibbānaṃ vā dadāti” (ຜູ້ປະທານອະມະຕະ ຄື້ນ້ຳອຳມະລິດ ຫຼືພະນິພານ) ດັ່ງນີ້.

၃၀၂.

໓໐໒.

ဂုဏယုတ္တေဟိ [Pg.291] ဝတ္ထူဟိ, သမံ ကတွာန ကဿစိ;

သံကိတ္တနံ ဘဝတိ ယံ, သာ မတာ တုလျယောဂိတာ.

ການກ່າວສັນລະເສີນ ຫຼືຕິຕຽນບຸກຄົນໃດໜຶ່ງ ໂດຍການປຽບທຽບໃຫ້ສະເໝີກັນກັບສິ່ງຂອງທັງຫຼາຍທີ່ປະກອບດ້ວຍຄຸນລັກສະນະ (ດີ ຫຼືຊົ່ວ), ນັ້ນຖືວ່າເປັນ “ຕຸນຍະໂຍຄິຕາ” (ອະລັງການທີ່ສະແດງຄວາມສະເໝີກັນ).

၃၀၂. တုလျယောဂိတံ ယောဇယတိ ‘‘ဂုဏေ’’စ္စာဒိနာ. ဂုဏော ဓမ္မော သာဓု အသာဓု ဝါ, တေန ယုတ္တေဟိ ဝတ္ထူဟိ သဟ သမံ ကတွာန ဝတ္ထုတော အသာမျေပိ တထာဘာဝမာရောပျ ကဿစိ ပုရိသာဒိနော ထုတိနိန္ဒတ္ထံ ယံ ကိတ္တနမာချာနံ, သာ တုလျက္ခဏာ တုလျယောဂိတာ မတာ, ဝတ္တုမိစ္ဆိတေန ဂုဏေန တာဒိသာနံ တုလျယောဂိတာပဋိပါဒနတော တဒတ္ထိယေန တုလျယောဂိတာ တထာ ဒွိဓာ ဝတ္တတိ.

໓໐໒. ຄຳວ່າ “ຄຸນ” (guṇo) ໝາຍເຖິງ ທຳອັນດີ ຫຼືຊົ່ວ, ການກ່າວສັນລະເສີນ ຫຼືຕິຕຽນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການສັນລະເສີນແລະຕິຕຽນບຸກຄົນເປັນຕົ້ນໃດໜຶ່ງ ໂດຍການປຽບທຽບໃຫ້ສະເໝີກັນກັບສິ່ງຂອງທັງຫຼາຍທີ່ປະກອບດ້ວຍຄຸນນັ້ນ ແມ້ໂດຍຄວາມຈິງຈະບໍ່ສະເໝີກັນ ແຕ່ກໍສົມມຸດໃຫ້ເປັນຢ່າງນັ້ນ, ນັ້ນຖືວ່າເປັນ “ຕຸນຍະໂຍຄິຕາ” ທີ່ມີລັກສະນະສະເໝີກັນ. ຕຸນຍະໂຍຄິຕານັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປ 2 ປະການ ຄື: ຕຸນຍະໂຍຄິຕາໂດຍການສະແດງຄວາມສະເໝີກັນແຫ່ງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍຄຸນທີ່ປາດຖະໜາຈະກ່າວ, ແລະຕຸນຍະໂຍຄິຕາໂດຍຄວາມໝາຍແຫ່ງຄຸນນັ້ນ.

၃၀၂. ဣဒါနိ တုလျယောဂိတာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဂုဏယုတ္တေဟိ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဂုဏယုတ္တေဟိ သုန္ဒရာသုန္ဒရေဟိ ယေဟိ ကေဟိစိ ဂုဏေဟိ ယုတ္တေဟိ ဝတ္ထူဟိ, သမံ ကတွာန တတွတော အသမာနေသုပိ သမာနတ္တဗုဒ္ဓိယာ အာရောပနံ ကတွာ, ကဿစိ ပုရိသာဒိနော ထုတိံ နိန္ဒံ ဝါ နိဿာယ ယံ သံကိတ္တနံ ဂုဏာဂုဏကထနံ ဘဝတိ, သာ တုလျယောဂိတာတိ မတာတိ. ဂုဏေဟိ ယုတ္တာတိ စ, တုလျေန ဂုဏေန သဟ ယောဂေါတိ စ, သော ဧတေသံ ရံသိမာလီဘဂဝန္တာဒီနမတ္ထီတိ စ, တေသံ ဘာဝေါ တုလျဂုဏသမ္ဗန္ဓောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဧတ္ထ တုလျဂုဏယုတ္တပဒတ္ထာနံ တဂ္ဂုဏသမ္ဗန္ဓဿ တုလျယောဂိတာဘာဝတော တပ္ပဋိပါဒကော ဥတ္တိဝိသေသော တဒတ္ထိယေန တုလျယောဂိတာတိ ဉေယျာ.

໓໐໒. ບັດນີ້ ຊົງສະແດງຕຸນຍະໂຍຄິຕາອະລັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ “guṇayuttehi” ເປັນຕົ້ນ. ການກ່າວເຖິງຄຸນແລະໂທດ ອັນອາໄສການສັນລະເສີນ ຫຼືການຕິຕຽນບຸກຄົນເປັນຕົ້ນໃດໜຶ່ງ ໂດຍການປຽບທຽບໃຫ້ສະເໝີກັນກັບສິ່ງຂອງທັງຫຼາຍທີ່ປະກອບດ້ວຍຄຸນລັກສະນະໃດໜຶ່ງ ທີ່ດີຫຼືບໍ່ດີ, ແມ້ໂດຍຄວາມຈິງຈະບໍ່ສະເໝີກັນ ແຕ່ກໍສົມມຸດດ້ວຍຄວາມຄິດໃຫ້ສະເໝີກັນ, ນັ້ນຖືວ່າເປັນ “ຕຸນຍະໂຍຄິຕາ”. ວິເຄາະສັບວ່າ: “Guṇehi yuttā” (ສິ່ງທີ່ປະກອບດ້ວຍຄຸນທັງຫຼາຍ), “tulyena guṇena saha yogo” (ການປະກອບເຂົ້າກັນກັບຄຸນທີ່ສະເໝີກັນ), “so etesaṃ raṃsimālībhagavantādīnamatthi” (ການປະກອບເຂົ້າກັນນັ້ນມີແກ່ພະອາທິດແລະພະຜູ້ມີພະພາກເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້), “tesaṃ bhāvo” (ຄວາມເປັນແຫ່ງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ຄືຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບຄຸນທີ່ສະເໝີກັນ) ດັ່ງນີ້. ໃນບົດນີ້, ເພາະຄວາມທີ່ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບຄຸນນັ້ນຂອງເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດທີ່ປະກອບດ້ວຍຄຸນອັນສະເໝີກັນ ເປັນສະພາວະແຫ່ງຕຸນຍະໂຍຄິຕາ, ດັ່ງນັ້ນ ຄຳເວົ້າພິເສດທີ່ສະແດງເຖິງສິ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນຊາບວ່າເປັນ “ຕຸນຍະໂຍຄິຕາ” ໂດຍຄວາມໝາຍແຫ່ງຄຸນນັ້ນ.

၃၀၃.

໓໐໓.

သမ္ပတ္တသမ္မဒေါ လောကော,သမ္ပတ္တာလောကသမ္ပဒေါ;

ဥဘောဟိ ရံသိမာလီ စ,ဘဂဝါ စ တမောနုဒေါ.

ໂລກຍ່ອມເຖິງຄວາມຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ, ຍ່ອມເຖິງຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງແສງສະຫວ່າງ (ຫຼື ຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງປັນຍາ); ເພາະທັງສອງ ຄືພະອາທິດ ແລະພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຕ່າງກໍເປັນຜູ້ກຳຈັດຄວາມມືດ (ຫຼື ກຳຈັດກິເລດ).

၃၀၃. ဥဒါဟရတိ ‘‘သမ္ပတ္တေ’’စ္စာဒိ. တမံ နုဒတီတိ တမောနုဒေါ. ရံသိမာလီ သူရိယော စ, အထ ဝါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ စာတိ ဥဘောဟိ ကရဏဘူတေဟိ ဟေတုဘူတေဟိ ဝါ [Pg.292] လောကော သတ္တလောကော, သမ္ပတ္တော သမ္မဒေါ ပီတိ ယေန တထာဝိဓော စ, သမ္ပတ္တော အာလောကဿ သမ္ပဒါ ယေန တထာဝိဓော စာပီတိ. ဧတ္ထ ပီတိဒါနာဒိဂုဏယုတ္တေန ရံသိမာလိနာ သမံ ကတွာ ဘဂဝတော ထုတိဝသေန ကိတ္တနန္တိ လက္ခဏံ ယောဇနီယံ.

໓໐໓. ຍົກຕົວຢ່າງວ່າ “ສັມປັຕເຕ” ເປັນຕົ້ນ. ຜູ້ກຳຈັດຄວາມມືດ ຊື່ວ່າ “ຕໂມນຸທະ” (ຜູ້ບັນເທົາຄວາມມືດ). ພະອາທິດຜູ້ມີລັງສີເປັນຮອບ ແລະພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ທັງສອງນີ້ ເປັນຜູ້ເຮັດ ຫຼືເປັນເຫດ ໃຫ້ໂລກ ຄືສັດຕະໂລກ, ເປັນຜູ້ເຂົ້າເຖິງຄວາມຍິນດີອັນສະໝໍ່າສະເໝີ ຄືຄວາມອີ່ມໃຈ ໂດຍປະການໃດ, ແລະເປັນຜູ້ເຂົ້າເຖິງຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍແສງສະຫວ່າງ ໂດຍປະການນັ້ນ. ໃນທີ່ນີ້ ຄວນປະກອບລັກສະນະການຍົກຍ້ອງສັນລະເສີນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ໂດຍປຽບທຽບໃຫ້ສະເໝີກັນກັບພະອາທິດ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄຸນມີການໃຫ້ຄວາມອີ່ມໃຈເປັນຕົ້ນ.

၃၀၃. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘သမ္ပတ္တိ’’စ္စာဒိနာ. တမောနုဒေါ အန္ဓကာရံ ပဟရန္တော ရံသိမာလီ စ ဘဂဝါ စ ဥဘောဟိ ကရဏဘူတေဟိ ဟေတုဘူတေဟိ ဝါ, လောကော သတ္တလောကော သမ္ပတ္တသမ္မဒေါ ပဋိလဒ္ဓပီတိကော စ သမ္ပတ္တာလောကသမ္ပဒါ စ ဟောတီတိ. ဧတ္ထ ပီတိဒါနာလောကကရဏသင်္ခါတဂုဏယုတ္တေန သူရိယေန တုလျံ ကတွာ ဘဂဝတော ထုတိဝသေန ဂုဏကထနံ ဟောတိ. သမ္ပတ္တော သမ္မဒေါ ပီတိ ယေနေတိ စ, အာလောကဿ သမ္ပဒါတိ စ, သမ္ပတ္တာ အာလောကသမ္ပဒါ ယေနေတိ စ, တမံ နုဒတီတိ စ ဝါကျံ. ဥဒါဟရဏေ အဒဿိတေပိ အသာဓုဂုဏယုတ္တေန ကေနစိ ဝတ္ထုနာ သမံ ကတွာ ကဿစိ ကာတဗ္ဗနိန္ဒာပိ ဧဝမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

໓໐໓. ບັດນີ້ ຍົກຕົວຢ່າງດ້ວຍຄຳວ່າ “ສັມປັຕຕິ” ເປັນຕົ້ນ. ພະອາທິດຜູ້ມີລັງສີເປັນຮອບ ຜູ້ກຳຈັດຄວາມມືດ ຄືທຳລາຍຄວາມອັບປະການ ແລະພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ທັງສອງນີ້ ເປັນຜູ້ເຮັດ ຫຼືເປັນເຫດ, ໂລກ ຄືສັດຕະໂລກ ຍ່ອມເປັນຜູ້ເຂົ້າເຖິງຄວາມຍິນດີອັນສະໝໍ່າສະເໝີ ຄືໄດ້ຮັບຄວາມອີ່ມໃຈ ແລະເປັນຜູ້ເຂົ້າເຖິງຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍແສງສະຫວ່າງ. ໃນທີ່ນີ້ ເປັນການກ່າວເຖິງຄຸນດ້ວຍການສັນລະເສີນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ໂດຍປຽບທຽບໃຫ້ສະເໝີກັນກັບພະອາທິດ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄຸນທີ່ເອີ້ນວ່າການໃຫ້ຄວາມອີ່ມໃຈແລະການເຮັດແສງສະຫວ່າງ. ປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ: “ສັມປັຕໂຕ ສັມມະໂທ ປີຕິ ເຍເນຕິ”, “ອາໂລກັສສະ ສັມປະທາຕິ”, “ສັມປັຕຕາ ອາໂລກະສັມປະທາ ເຍເນຕິ”, ແລະ “ຕມັງ ນຸທະຕີຕິ”. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ໄດ້ສະແດງຕົວຢ່າງໄວ້, ແຕ່ການຕິຕຽນທີ່ຄວນເຮັດແກ່ບຸກຄົນໃດໜຶ່ງ ໂດຍປຽບທຽບໃຫ້ສະເໝີກັນກັບສິ່ງໃດໜຶ່ງ ທີ່ປະກອບດ້ວຍຄຸນລັກສະນະທີ່ບໍ່ດີ ກໍພຶງເຫັນໂດຍທຳນອງດຽວກັນນີ້ແລ້ວ.

၃၀၄.

໓໐໔.

အတ္ထန္တရံ သာဓယတာ, ကိဉ္စိ တံသဒိသံ ဖလံ;

ဒဿီယတေ အသန္တံ ဝါ, သန္တံ ဝါ တံ နိဒဿနံ.

ເມື່ອຜູ້ສະແດງ ຈະໃຫ້ເນື້ອຄວາມອື່ນ (ອັດຖັນຕະຣະ) ສຳເລັດ, ຜົນອັນໃດໜຶ່ງ ທີ່ຄ້າຍຄືກັນກັບເນື້ອຄວາມອື່ນນັ້ນ, ບໍ່ວ່າຈະເປັນຜົນທີ່ບໍ່ດີ (ອະສັນຕະ) ຫຼືຜົນທີ່ດີ (ສັນຕະ) ທີ່ຖືກສະແດງໃຫ້ເຫັນ, ນັ້ນຊື່ວ່າ “ນິທັດສະນະ”.

၃၀၄. နိဒဿနံ ပဒဿေတိ ‘‘အတ္ထန္တရ’’မိစ္စာဒိနာ. အတ္ထန္တရံ နိဒဿေတဗ္ဗာပေက္ခာယ အညံ ကိဉ္စိ ဥစိတံ ကာရိယံ သာဓယတာ ကေနစိ ဝတ္ထုနာ ဟေတုဘူတေန, တေန အတ္ထန္တရေနေဝ သဒိသံ တုလျံ ဖလံ ကိဉ္စိ အသန္တံ အနိဋ္ဌံ ဝါ သန္တံ ဣဋ္ဌံ ဝါ ဒဿီယတေ ပဋိပါဒီယတေ, တံ ဧဝံလက္ခဏံ နိဒဿနံ သိယာ.

໓໐໔. ສະແດງລັກສະນະຂອງນິທັດສະນະ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ອັຕຖັນຕະຣັງ” ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອຜູ້ສະແດງ ຈະໃຫ້ກິດອັນສົມຄວນຢ່າງອື່ນ ທີ່ຕ່າງໄປຈາກເນື້ອຄວາມທີ່ຄວນສະແດງນັ້ນ ສຳເລັດ ດ້ວຍສິ່ງໃດໜຶ່ງອັນເປັນເຫດ, ຜົນອັນໃດໜຶ່ງ ທີ່ຄ້າຍຄືກັນ ສະເໝີກັນກັບເນື້ອຄວາມອື່ນນັ້ນເອງ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຜົນທີ່ບໍ່ດີ ຄືສິ່ງທີ່ບໍ່ໜ້າປາດຖະໜາ (ອະນິດຖະ) ຫຼືຜົນທີ່ດີ ຄືສິ່ງທີ່ໜ້າປາດຖະໜາ (ອິດຖະ) ທີ່ຖືກສະແດງ ຫຼືເຮັດໃຫ້ປາກົດ, ສິ່ງທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນັ້ນ ພຶງເປັນ “ນິທັດສະນະ”.

၃၀၄. ဣဒါနိ နိဒဿနာလင်္ကာရံ နိဒဿေတိ ‘‘အတ္ထန္တရိ’’စ္စာဒိနာ. အတ္ထန္တရံ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗတော အညံ ဥစိတကာရိယသင်္ခါတမတ္တံ သာဓယတာ သာဓယန္တေန ကေနစိ ဝတ္ထုနာ တံသဒိသံ [Pg.293] တေန အတ္ထန္တရေန သမာနံ အသန္တံ အနိဋ္ဌံ ဝါ သန္တံ ဣဋ္ဌံ ဝါ ကိဉ္စိ ဖလံ ဒဿီယတေ ဝတ္ထူဟိ ပဋိပါဒီယတေ, တံ တာဒိသံ ဖလံ နိဒဿနံ နာမာတိ. အတ္ထော စ သော အန္တရော အညော စာတိ စ, တေန အတ္ထန္တရေန သဒိသမိတိ စ, နိဒဿီယတေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໓໐໔. ບັດນີ້ ສະແດງນິທັດສະນາລັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ອັຕຖັນຕະຣັງ” ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອຜູ້ສະແດງ ຈະໃຫ້ສັກແຕ່ວ່າກິດອັນສົມຄວນຢ່າງອື່ນ ທີ່ຕ່າງໄປຈາກເນື້ອຄວາມທີ່ຄວນສະແດງນັ້ນ ສຳເລັດ ດ້ວຍສິ່ງໃດໜຶ່ງ, ຜົນອັນໃດໜຶ່ງ ທີ່ຄ້າຍຄືກັນ ຄືສະເໝີກັນກັບເນື້ອຄວາມອື່ນນັ້ນ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຜົນທີ່ບໍ່ດີ ຄືສິ່ງທີ່ບໍ່ໜ້າປາດຖະໜາ ຫຼືຜົນທີ່ດີ ຄືສິ່ງທີ່ໜ້າປາດຖະໜາ ທີ່ຖືກສະແດງ ຫຼືເຮັດໃຫ້ປາກົດດ້ວຍສິ່ງທັງຫຼາຍ, ຜົນທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນັ້ນ ຊື່ວ່າ “ນິທັດສະນະ”. ປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ: “ອັຕໂຖ ຈະ ໂສ ອັນຕະໂຣ ອັນໂຍ ຈາຕິ”, “ເຕນະ ອັຕຖັນຕະໂຣ ສະທິສັມມິຕິ”, ແລະ “ນິທັສສີຍະເຕຕິ”.

အသန္တဖလနိဒဿန

ອະສັນຕະຜະລານິທັດສະນະ (ການສະແດງຜົນທີ່ບໍ່ດີ)

၃၀၅.

໓໐໕.

ဥဒယာ သမဏိန္ဒဿ, ယန္တိ ပါပါ ပရာဘဝံ;

ဓမ္မရာဇဝိရုဒ္ဓါနံ, သူစယန္တာ ဒုရန္တတံ.

ເພາະການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງພະຈອມມຸນີ, ບາບທັງຫຼາຍຍ່ອມເຖິງຄວາມຈິບຫາຍ; ເປັນການສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມມີທີ່ສຸດອັນຊົ່ວຮ້າຍ ຂອງພວກຄົນຜູ້ເປັນປະຕິປັກຕໍ່ພະທຳມະລາຊາ.

၃၀၅. ‘‘ဥဒယာ’’ဣစ္စာဒိ. သမဏိန္ဒဿ မဟာမုနိနော ဥဒယာ ပါတုဘာဝေန ပါပါ လောဘာဒယော ပရာဘဝံ နိဓနံ ယန္တိ, ပရာဘဝန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥဒယပုဗ္ဗကေန ပါပပရာဘဝနတ္ထန္တရေန သဒိသံ ဖလံ နိဒဿေတိ. ကိံ ကရောန္တာ? ဓမ္မရာဇာ ဓမ္မာနပေတော ရာဇာ, မုနိန္ဒော စာတိ သိလိဋ္ဌံ, တေန ဝိရုဒ္ဓါနံ, ဒုဋ္ဌော ဝိရုဒ္ဓေါ အန္တော အဝသာနံ ယဿ, တဿ ဘာဝေါ, တံ သူစယန္တာတိ ဓမ္မရာဇဝိရောဓဟေတုကံ အသန္တဖလမေတံ နိဒဿနံ ပရာဘဝဿာနိဋ္ဌတ္တာ.

໓໐໕. ຄຳວ່າ “ອຸທະຍາ” ເປັນຕົ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ເພາະການເກີດຂຶ້ນ ຄືການປາກົດຂຶ້ນ ແຫ່ງພະຈອມມຸນີ ຄືພະມະຫາໝຸນີ, ບາບທັງຫຼາຍ ມີໂລພະເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມຈິບຫາຍ ຄືຄວາມພິນາດ, ຄືຍ່ອມເສື່ອມໄປ. ສະແດງຜົນທີ່ຄ້າຍຄືກັນກັບເນື້ອຄວາມອື່ນ ຄືຄວາມເສື່ອມແຫ່ງບາບ ອັນມີການເກີດຂຶ້ນເປັນເບື້ອງຕົ້ນ. ພວກເຂົາເຮັດຫຍັງຢູ່? ພະທຳມະລາຊາ ຄືພະລາຊາຜູ້ບໍ່ປາສະຈາກທຳ ແລະພະຈອມມຸນີ ເປັນຄຳທີ່ແນບນຽນກັນ, ຂອງພວກຄົນຜູ້ເປັນປະຕິປັກຕໍ່ພະທຳມະລາຊານັ້ນ, ຄວາມມີທີ່ສຸດ ຄືຈຸດຈົບ ອັນຊົ່ວຮ້າຍແລະຂັດແຍ້ງ ຂອງບຸກຄົນໃດ, ຄວາມເປັນແຫ່ງຈຸດຈົບນັ້ນ, ເປັນການສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມມີທີ່ສຸດອັນຊົ່ວຮ້າຍນັ້ນ. ນີ້ເປັນນິທັດສະນະສະແດງຜົນທີ່ບໍ່ດີ ອັນມີການເປັນປະຕິປັກຕໍ່ພະທຳມະລາຊາເປັນເຫດ ເພາະຄວາມເສື່ອມເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ໜ້າປາດຖະໜາ.

၃၀၅. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ဥဒယာ’’ဣစ္စာဒိနာ. သမဏိန္ဒဿ မုနိန္ဒဿ ဥဒယာ လောကေ ပါတုဘာဝေန ပါပါ လောဘာဒယော ဓမ္မရာဇဝိရုဒ္ဓါနံ ရာဇဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတရာဇူဟိ, ဓမ္မာဓိပတိနာ မုနိန္ဒေန ဝါ ဝိရုဒ္ဓါနံ ဒုရန္တတံ အနိဋ္ဌာဝသာနတံ သူစယန္တာ ပကာသေန္တော ပရာဘဝံ ပရိဟာနိံ ယန္တိ ပါပုဏန္တီတိ. ဧတ္ထ ပုဗ္ဗဒ္ဓေန ဥဒယပုဗ္ဗကော ပါပပရာဘဝနသင်္ခါတော အတ္ထန္တရော ဒဿိတော, အပရဒ္ဓေန တံသဒိသဝိရောဓဟေတုကံ ဒုရန္တသင်္ခါတံ အသန္တဖလံ ဒဿေတိ. ဓမ္မရာဇဝိရောဓဟေတုကံ အသန္တဖလမေတံ ပရာဘဝဿာနိဋ္ဌတ္တာ. သမဏာနမိန္ဒောတိ စ, ဓမ္မေန ယုတ္တော ရာဇာတိ ဝါ ဓမ္မေသု ရာဇာတိ [Pg.294] ဝါတိ စ, တေန ဝိရုဒ္ဓါတိ စ, ဒုဋ္ဌော ဝိရူပေါ အန္တော ပရိယောသာနံ ယေသမိတိ စ, တေသံ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ.

໓໐໕. ບັດນີ້ ຍົກຕົວຢ່າງດ້ວຍຄຳວ່າ “ອຸທະຍາ” ເປັນຕົ້ນ. ເພາະການເກີດຂຶ້ນ ຄືການປາກົດຂຶ້ນໃນໂລກ ແຫ່ງພະຈອມມຸນີ ຄືພະມຸນິນ, ບາບທັງຫຼາຍ ມີໂລພະເປັນຕົ້ນ, ເປັນການສະແດງ ຄືປະກາດຄວາມມີທີ່ສຸດອັນຊົ່ວຮ້າຍ ຄືມີຈຸດຈົບທີ່ບໍ່ໜ້າປາດຖະໜາ ຂອງພວກຄົນຜູ້ເປັນປະຕິປັກຕໍ່ພະທຳມະລາຊາ ຄືພະລາຊາທັງຫຼາຍຜູ້ປະກອບດ້ວຍລາຊະທຳ ຫຼືຜູ້ເປັນປະຕິປັກຕໍ່ພະມຸນິນຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນທຳ, ຍ່ອມເຖິງ ຄືເຂົ້າເຖິງຄວາມຈິບຫາຍ ຄືຄວາມເສື່ອມໂຊມ. ໃນທີ່ນີ້ ດ້ວຍເຄິ່ງຄາຖາເບື້ອງຕົ້ນ ສະແດງເນື້ອຄວາມອື່ນທີ່ເອີ້ນວ່າຄວາມເສື່ອມແຫ່ງບາບ ອັນມີການເກີດຂຶ້ນເປັນເບື້ອງຕົ້ນ, ດ້ວຍເຄິ່ງຄາຖາເບື້ອງປາຍ ສະແດງຜົນທີ່ບໍ່ດີ ທີ່ເອີ້ນວ່າຄວາມມີທີ່ສຸດອັນຊົ່ວຮ້າຍ ອັນມີການເປັນປະຕິປັກທີ່ຄ້າຍຄືກັນນັ້ນເປັນເຫດ. ນີ້ເປັນຜົນທີ່ບໍ່ດີ ອັນມີການເປັນປະຕິປັກຕໍ່ພະທຳມະລາຊາເປັນເຫດ ເພາະຄວາມເສື່ອມເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ໜ້າປາດຖະໜາ. ປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ: “ສະມະນານະມິນໂທຕິ”, “ທັມເມນ ຍຸຕໂຕ ຣາຊາຕິ ວາ ທັມເມສຸ ຣາຊາຕິ ວາຕິ”, “ເຕນະ ວິຣຸດທາຕິ”, “ທຸດໂຖ ວິຣູໂປ ອັນໂຕ ປະຣິໂຍສານັງ ເຍສັມິຕິ”, ແລະ “ເຕສັງ ພາໂວຕິ”.

သန္တဖလနိဒဿန

ສັນຕະຜະລານິທັດສະນະ (ການສະແດງຜົນທີ່ດີ)

၃၀၆.

໓໐໖.

သိရောနိက္ခိတ္တစရဏော-စ္ဆရိယာန’မ္ဗုဇာန’ယံ;

ပရမဗ္ဘုတတံ လောကေ,ဝိညာပေတ’တ္တနော ဇိနော.

ພະຊິນະເຈົ້ານີ້ ຜູ້ມີພະບາດອັນປະດິດສະຖານໄວ້ເທິງຍອດ (ຫົວ) ແຫ່ງດອກບົວທັງຫຼາຍອັນໜ້າອັດສະຈັນ, ຍ່ອມສະແດງໃຫ້ຮູ້ທົ່ວເຖິງຄວາມເປັນຕາອັດສະຈັນຢ່າງຍິ່ງຂອງພະອົງໃນໂລກ.

၃၀၆. ‘‘သိရော’’စ္စာဒိ. အစ္ဆရိယာနံ ဘဂဝတော စရဏာရဝိန္ဒဒွန္ဒသမ္ပဋိဂ္ဂဟဏတ္ထံ ပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ သမုဂ္ဂတာနမစ္ဆရိယဂုဏောပေတာနမမ္ဗုဇာနံ သိရသိ မတ္ထကေ နိက္ခိတ္တာ စရဏာ ယေန သော ဇိနော. အမ္ဗုဇောပရိစရဏနိက္ခေပလက္ခဏေနတ္ထန္တရေန သဒိသံ ဖလံ ဒဿေတိ. အတ္တနော ပရမစ္ဆရိယဘာဝံ ဝိညာပေတိ. သန္တဖလမိဒံ နိဒဿနံ ဇိနဗ္ဘုတတ္ထဒီပနဿ ဣဋ္ဌတ္တာတိ.

໓໐໖. ຄຳວ່າ “ສິໂຣ” ເປັນຕົ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ພະຊິນະເຈົ້າໃດ ຜູ້ມີພະບາດອັນປະດິດສະຖານໄວ້ເທິງຍອດ ຄືເທິງຫົວ ແຫ່ງດອກບົວທັງຫຼາຍ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄຸນອັນໜ້າອັດສະຈັນ ອັນແຕກອອກຈາກແຜ່ນດິນແລ້ວຜຸດຂຶ້ນມາ ເພື່ອຮອງຮັບຄູ່ແຫ່ງພະບາດອັນປະເສີດດັ່ງດອກບົວຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ. ສະແດງຜົນທີ່ຄ້າຍຄືກັນກັບເນື້ອຄວາມອື່ນ ອັນມີລັກສະນະການປະດິດສະຖານພະບາດໄວ້ເທິງດອກບົວ. ຍ່ອມສະແດງໃຫ້ຮູ້ທົ່ວເຖິງຄວາມເປັນຕາອັດສະຈັນຢ່າງຍິ່ງຂອງພະອົງ. ນີ້ເປັນນິທັດສະນະສະແດງຜົນທີ່ດີ ເພາະການສະແດງຄວາມເປັນຕາອັດສະຈັນຂອງພະຊິນະເຈົ້າ ເປັນສິ່ງທີ່ໜ້າປາດຖະໜາ.

၃၀၆. ‘‘သိရော’’ဣစ္စာဒိ. အယံ ဇိနော အစ္ဆရိယာနံ အတ္တနော ပါဒပဋိဂ္ဂဟဏတ္ထံ ပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ ဥဂ္ဂတတ္တာ အစ္ဆရာပဟရဏယောဂ္ဂါနံ အမ္ဗုဇာနံ သိရောနိက္ခိတ္တစရဏော မတ္ထကေ ဌပိတပါဒေါ လောကေ သတ္တလောကေ အတ္တနော ပရမဗ္ဘုတတံ အတိအစ္ဆရိယဂုဏံ ဝိညာပေတိ အဝဗောဓေတီတိ. ဧတ္ထ အစ္ဆရိယပဒုမာနံ မတ္ထကေ စရဏနိက္ခေပသင်္ခါတေန အတ္ထန္တရေန ပရမဗ္ဘုတတံ ဝိညာပေတီတိ အယံ သဒိသသန္တဖလံ ဇိနဗ္ဘုတတ္ထဒီပနဿ ဣဋ္ဌတ္တာ. သိရသိ နိက္ခိတ္တာနိ စရဏာနိ ယေနေတိ စ, အစ္ဆရံ အစ္ဆရာသံဃာတံ အရဟန္တီတိ စ, ပရမော ဥတ္တမော အဗ္ဘုတော ဂုဏော အဿေတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໓໐໖. ຄຳວ່າ “ສິໂຣ” ເປັນຕົ້ນ. ພະຊິນະເຈົ້ານີ້ ຜູ້ມີພະບາດອັນປະດິດສະຖານໄວ້ເທິງຍອດ ຄືວາງພະບາດໄວ້ເທິງຫົວ ແຫ່ງດອກບົວທັງຫຼາຍ ອັນຄວນແກ່ການດີດນິ້ວມື (ອັດສະຈັນ) ເພາະຄວາມທີ່ແຕກອອກຈາກແຜ່ນດິນແລ້ວຜຸດຂຶ້ນມາ ເພື່ອຮອງຮັບພະບາດຂອງພະອົງ, ຍ່ອມສະແດງໃຫ້ຮູ້ ຄືໃຫ້ເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນຕາອັດສະຈັນຢ່າງຍິ່ງ ຄືຄຸນອັນໜ້າອັດສະຈັນຢ່າງຍິ່ງຂອງພະອົງ ໃນໂລກ ຄືສັດຕະໂລກ. ໃນທີ່ນີ້ ການສະແດງຄວາມເປັນຕາອັດສະຈັນຢ່າງຍິ່ງ ດ້ວຍເນື້ອຄວາມອື່ນທີ່ເອີ້ນວ່າການປະດິດສະຖານພະບາດໄວ້ເທິງຍອດແຫ່ງດອກບົວອັນໜ້າອັດສະຈັນນີ້ ເປັນຜົນທີ່ດີທີ່ຄ້າຍຄືກັນ ເພາະການສະແດງຄວາມເປັນຕາອັດສະຈັນຂອງພະຊິນະເຈົ້າ ເປັນສິ່ງທີ່ໜ້າປາດຖະໜາ. ປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ: “ສິຣະສິ ນິກຂິຕຕານິ ຈະຣະນານι ເຍເນຕິ”, “ອັດສະຣັງ ອັດສະຣາສັງຄາຕັງ ອະຣະຫັນຕີຕິ”, “ປະຣະໂມ ອຸຕຕະໂມ ອັບພຸໂຕ ຄຸໂນ ອັສເສຕິ”, ແລະ “ຕັສສະ ພາໂວຕິ”.

၃၀၇.

໓໐໗.

ဝိဘူတိယာမဟန္တတ္တံ, အဓိပ္ပာယဿ ဝါ သိယာ;

ပရမုက္ကံသတံ ယာတံ, တံ မဟန္တတ္တ’မီရိတံ.

ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງສົມບັດ (ວິພູຕິ) ຫຼືແຫ່ງຄວາມຕັ້ງໃຈ (ອັດຊາໄສ) ພຶງມີ, ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ໃດ ທີ່ເຖິງຄວາມສູງສົ່ງຢ່າງຍິ່ງ, ນັ້ນຊື່ວ່າ “ມະຫັນຕັດຕະ” ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

၃၀၇. မဟန္တတ္တမုပဒဿေတိ [Pg.295] ‘‘ဝိဘူတိယာ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝိဘူတိယာ သမ္ပတ္တိယာ အဓိပ္ပာယဿ ဝါ အဇ္ဈာသယဿ ဝါ ပရမုက္ကံသတံ ပရမာတိသယဘာဝံ ယာတံ ဥပဂတံ မဟန္တတ္တံ နာမ ဤရိတံ ကထိတံ.

໓໐໗. ສະແດງລັກສະນະຂອງມະຫັນຕັດຕະ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ວິພູຕິຍາ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ໃດ ທີ່ເຖິງ ຄືເຂົ້າເຖິງຄວາມສູງສົ່ງຢ່າງຍິ່ງ ຄືຄວາມເປັນເລີດຢ່າງຍິ່ງ ແຫ່ງສົມບັດ ຄືຄວາມເຖິງພ້ອມ ຫຼືແຫ່ງຄວາມຕັ້ງໃຈ ຄືອັດຊາໄສ, ນັ້ນຊື່ວ່າ “ມະຫັນຕັດຕະ” ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

၃၀၇. ဣဒါနိ မဟန္တတ္တာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဝိဘူတိ’’ ဣစ္စာဒိနာ. ဝိဘူတိယာ သမ္ပတ္တိယာ ဝါ အဓိပ္ပာယဿ အဇ္ဈာသယဿ ဝါ ပရမုက္ကံသတံ အတျုက္ကံသဘာဝံ ယာတံ ယံ မဟန္တတ္တံ သိယာ, တံ မဟန္တတ္တမိတိ ဤရိတန္တိ. မဟတော ဘာဝေါတိ စ, ပရမော ဥက္ကံသော အတိသယော ယဿေတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ.

໓໐໗. ບັດນີ້ ສະແດງມະຫັນຕັດຕາລັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ວິພູຕິ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ໃດ ທີ່ເຖິງຄວາມສູງສົ່ງຢ່າງຍິ່ງ ຄືຄວາມເປັນເລີດຢ່າງຍິ່ງ ແຫ່ງສົມບັດ ຄືຄວາມເຖິງພ້ອມ ຫຼືແຫ່ງຄວາມຕັ້ງໃຈ ຄືອັດຊາໄສ ພຶງມີ, ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນ ຊື່ວ່າ “ມະຫັນຕັດຕະ” ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ: “ມະຫະໂຕ ພາໂວຕິ”, “ປະຣະໂມ ອຸກກັງໂສ ອະຕິສະໂຍ ຍັສເສຕິ”, ແລະ “ຕັສສະ ພາໂວຕິ”.

ဝိဘူတိမဟန္တတ္တ

ວິພູຕິມະຫັນຕັດຕະ (ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງສົມບັດ)

၃၀၈.

໓໐໘.

ကိရီဋရတနစ္ဆာယာ-နုဝိဒ္ဓါတပဝါရဏော;

ပုရာ ပရံ သိရိံ ဝိန္ဒိ, ဗောဓိသတ္တော’ဘိနိက္ခမာ.

ພະໂພທິສັດ ຜູ້ມີສັດຕະກົດ (ຄັນຮົ່ມຂາວ) ອັນປະດັບປະດາດ້ວຍແສງສະຫວ່າງແຫ່ງແກ້ວມະນີເທິງມົງກຸດ, ໃນການກ່ອນແຕ່ການສະເດັດອອກມະຫາພິເນດສະກົມ, ໄດ້ສະເຫວີຍສິລິສົມບັດອັນປະເສີດຢ່າງຍິ່ງ.

၃၀၈. ဥဒါဟရတိ ‘‘ကိရီဋေ’’စ္စာဒိ. အဘိနိက္ခမာ ပုရာ ပုဗ္ဗေ ဗောဓိသတ္တော မာယာဒေဝိယာ ပုတ္တော ပရမုက္ကဋ္ဌံ အနာညသာဓာရဏံ သိရိံ ဝိဘူတိံ ဝိန္ဒိ ပဋိလဘိ. ကီဒိသော? ကိရီဋေ မကုဋေ ရတနာနံ ဆာယာဟိ သောဘာဟိ အနုဝိဒ္ဓေါ ဆုရိတော အာတပဝါရဏော သေတစ္ဆတ္တံ ယဿ သော တာဒိသောတိ ဝိဘူတိယာ မဟန္တတ္တံ ဝုတ္တံ ‘‘အာတပဝါရဏော ရတနစ္ဆာယာနုဝိဒ္ဓေါ’’တိ.

໓໐໘. ຍົກຕົວຢ່າງວ່າ “ຄິຣີເຕ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນການກ່ອນ ຄືໃນເມື່ອກ່ອນ ແຕ່ການສະເດັດອອກມະຫາພິເນດສະກົມ, ພະໂພທິສັດ ຜູ້ເປັນພະລາຊະໂອລົດຂອງພະນາງມາຍາເທວີ ໄດ້ສະເຫວີຍ ຄືໄດ້ຮັບສິລິສົມບັດ ຄືຄວາມຮຸ່ງເຮືອງອັນປະເສີດຢ່າງຍິ່ງ ອັນບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ຄົນອື່ນ. ພະອົງເປັນຢ່າງໃດ? ພະອົງເປັນຜູ້ມີສັດຕະກົດ ຄືຄັນຮົ່ມຂາວ ອັນປະດັບປະດາ ຄືແຊມໄວ້ດ້ວຍແສງສະຫວ່າງ ຄືຄວາມງົດງາມແຫ່ງແກ້ວມະນີທັງຫຼາຍເທິງມົງກຸດ ຄືຊະດາ, ພະອົງເປັນຜູ້ມີລັກສະນະຢ່າງນັ້ນ. ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງສົມບັດ ຖືກກ່າວໄວ້ດ້ວຍຄຳວ່າ “ອາຕປວາຣໂຓ ຣຕນຈຉາຍານຸວິດໂຆ” (ຜູ້ມີຄັນຮົ່ມຂາວອັນປະດັບປະດາດ້ວຍແສງສະຫວ່າງແຫ່ງແກ້ວມະນີ).

၃၀၈. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ကိရီဋ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဗောဓိသတ္တော အန္တိမဇာတိယံ မဟာဗောဓိသတ္တော အဘိနိက္ခမာ အဘိနိက္ခမနတော ပုရာ ပုဗ္ဗေ ကိရီဋရတနစ္ဆာယာနုဝိဒ္ဓါတပဝါရဏော မောလိရတနရံသီဟိ ရဉ္ဇိတသေတစ္ဆတ္တော ပရမုက္ကဋ္ဌံ သိရိံ ဝိဘူတိံ ဝိန္ဒိ အနုဘဝီတိ. ဧတ္ထ မောလိရတနကန္တိယာ သေတစ္ဆတ္တဿ ဩဝိဒ္ဓဘာဝကထနေန ဝိဘူတိယာ မဟန္တတ္တံ ဟောတိ. ကိရီဋေ ရတနာနီတိ စ, တေသံ ဆာယာယောတိ [Pg.296] စ, တာဟိ အနုဝိဒ္ဓေါ ဆုရိတော အာတပဝါရဏော ယဿေတိ စ ဝါကျံ.

໓໐໘. ບັດນີ້ ຍົກຕົວຢ່າງດ້ວຍຄຳວ່າ “ຄິຣີຕາ” ເປັນຕົ້ນ. ພະໂພທິສັດ ຜູ້ເປັນພະມະຫາໂພທິສັດໃນຊາດສຸດທ້າຍ ໃນການກ່ອນ ຄືໃນເມື່ອກ່ອນແຕ່ການສະເດັດອອກມະຫາພິເນດສະກົມ, ຜູ້ມີສັດຕະກົດອັນປະດັບປະດາດ້ວຍແສງສະຫວ່າງແຫ່ງແກ້ວມະນີເທິງມົງກຸດ ຄືມີຄັນຮົ່ມຂາວອັນຍ້ອມດ້ວຍລັງສີແຫ່ງແກ້ວມະນີເທິງຍອດມົງກຸດ, ໄດ້ສະເຫວີຍ ຄືໄດ້ສະເຫວີຍສິລິສົມບັດ ຄືຄວາມຮຸ່ງເຮືອງອັນປະເສີດຢ່າງຍິ່ງ. ໃນທີ່ນີ້ ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງສົມບັດ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍການກ່າວເຖິງຄວາມທີ່ຄັນຮົ່ມຂາວຖືກປະດັບປະດາດ້ວຍແສງສະຫວ່າງແຫ່ງແກ້ວມະນີເທິງຍອດມົງກຸດ. ປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ: “ຄິຣີເຕ ຣະຕະນານີຕິ”, “ເຕສັງ ສາຍາໂຍຕິ”, ແລະ “ຕາຫິ ອະນຸວິດໂທ ຈຸຣິໂຕ ອາຕະປະວາຣະໂນ ຍັສເສຕິ”.

အဓိပ္ပာယမဟန္တတ္တ

ອະທິບປາຍະມະຫັນຕັດຕະ (ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງຄວາມຕັ້ງໃຈ)

၃၀၉.

໓໐໙.

သတ္တော သမ္ဗောဓိယံ ဗောဓိ-သတ္တော သတ္တဟိတာယ သော;

ဟိတွာ သ္နေဟရသာဗဒ္ဓ-မပိ ရာဟုလမာတရံ.

ພະໂພທິສັດນັ້ນ ຜູ້ຂ້ອງຢູ່ (ຕັ້ງໃຈໝັ້ນ) ໃນພະສຳໂພທິຍານ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສັດທັງຫຼາຍ, ໄດ້ສະລະແມ່ນແຕ່ພະມານດາຂອງພະລາຫຸນ ຜູ້ຜູກພັນໄວ້ດ້ວຍລົດຊາດແຫ່ງຄວາມຮັກ.

၃၀၉. ‘‘သတ္တော’’ဣစ္စာဒိ. သ္နေဟေန ပိယဘာဝေန ဇာတေန ရသေန ရာဂေန အာဗဒ္ဓမတ္တနိ ရာဟုလမာတရံ ဗိမ္ဗာဒေဝိမ္ပိ, ကိမုတညံ ယုဝတိဇနံ, ဟိတွာ အနပေက္ခိတွာ အနာသတ္တော ဟုတွာ သတ္တာနံ ဟိတာယ လောကိယလောကုတ္တရာယ ဝဍ္ဎိယာ ဗောဓိသတ္တော သိဒ္ဓတ္ထော သမ္ဗောဓိယံ သဗ္ဗညုတညာဏေယေဝ သတ္တော အာသတ္တော, တတ္ထေဝ လဂ္ဂေါတိ အဓိပ္ပာယော. မဟန္တတ္တမုက္ကဋ္ဌံ တာဒိသဝနိတာရတနာနာသဇ္ဇနလက္ခဏမာလက္ခီယတီတိ.

໓໐໙. ຄຳວ່າ “ສັດໂຕ” ເປັນຕົ້ນ. ໄດ້ສະລະ ຄືບໍ່ມີຄວາມອາໄລ ບໍ່ມີຄວາມຂ້ອງຢູ່ ໃນພະມານດາຂອງພະລາຫຸນ ຄືພະນາງພิມພາເທວີ ຜູ້ຜູກພັນໄວ້ໃນພະອົງ ດ້ວຍລົດຊາດ ຄືຄວາມກຳໜັດ (ລາຄະ) ອັນເກີກຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມຮັກ ຄືຄວາມເປັນທີ່ຮັກ, ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງຍິງສາວຄົນອື່ນ, ພະໂພທິສັດ ຄືເຈົ້າຊາຍສິດທັດຖະ ເພື່ອປະໂຫຍດ ຄືຄວາມຈະເລີນທາງໂລກແລະທາງທຳ ແກ່ສັດທັງຫຼາຍ, ເປັນຜູ້ຂ້ອງຢູ່ ຄືຕັ້ງໃຈໝັ້ນ ຄືຕິດຢູ່ແຕ່ໃນພະສຳໂພທິຍານ ຄືພະສັບພັນຍຸຕັນຍານເທົ່ານັ້ນ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ອັນປະເສີດ ອັນມີລັກສະນະການບໍ່ຂ້ອງຢູ່ໃສນາງແກ້ວທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມປາກົດໃຫ້ເຫັນ.

၃၀၉. ‘‘သတ္တော’’ဣစ္စာဒိ. သော ဗောဓိသတ္တော သ္နေဟရသာဗဒ္ဓံ ပိယဘာဝသင်္ခါတရာဂေန အာဗဒ္ဓံ ရာဟုလမာတရံ အပိ ဗိမ္ဗာဒေဝိမ္ပိ ဟိတွာ သတ္တဟိတာယ သတ္တာနံ လောကိယလောကုတ္တရတ္ထာယ သမ္ဗောဓိယံ သဗ္ဗညုတညာဏေယေဝ သတ္တော လဂ္ဂေါတိ. တာဒိသဣတ္ထိရတနေပိ အလဂ္ဂတာကထနေန ဗောဓိသတ္တဿ ဥက္ကဋ္ဌဇ္ဈာသယမဟန္တတ္တံ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သမ္မာ ဗုဇ္ဈတိ ဧတာယာတိ စ, ဗောဓိယံ သတ္တော လဂ္ဂေါတိ စ, သတ္တာနံ ဟိတမိတိ စ, သ္နေဟေန ပိယဘာဝေန ဇာတော ရသော ရာဂေါတိ စ, တေန အာဗဒ္ဓါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໓໐໙. ຄຳວ່າ “ສັດໂຕ” ເປັນຕົ້ນ. ພະໂພທິສັດນັ້ນ ໄດ້ສະລະແມ່ນແຕ່ພະມານດາຂອງພະລາຫຸນ ຄືພະນາງພິມພາເທວີ ຜູ້ຜູກພັນໄວ້ດ້ວຍລົດຊາດແຫ່ງຄວາມຮັກ ຄືຄວາມກຳໜັດທີ່ເອີ້ນວ່າຄວາມເປັນທີ່ຮັກ, ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສັດທັງຫຼາຍ ຄືເພື່ອປະໂຫຍດທາງໂລກແລະທາງທຳຂອງສັດທັງຫຼາຍ, ເປັນຜູ້ຂ້ອງຢູ່ ຄືຕິດຢູ່ແຕ່ໃນພະສຳໂພທິຍານ ຄືພະສັບພັນຍຸຕັນຍານເທົ່ານັ້ນ. ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງອັດຊາໄສອັນປະເສີດຂອງພະໂພທິສັດ ຖືກກ່າວໄວ້ດ້ວຍການກ່າວເຖິງຄວາມບໍ່ຂ້ອງຢູ່ ແມ່ນແຕ່ໃນນາງແກ້ວທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນັ້ນ. ປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ: “ສັມມາ ພຸດຊະຕິ ເອຕາຍາຕິ”, “ໂພທິຍງ ສັຕໂຕ ລັກໂຄຕິ”, “ສັຕຕານັງ ຫິຕັມິຕິ”, “ສະເນເຫນະ ພິຍະພາເວນະ ຊາໂຕ ຣະໂສ ຣາໂຄຕິ”, ແລະ “ເຕນະ ອາພັດທາຕິ”.

၃၁၀.

໓໑໐.

ဂေါပေတွာ ဝဏ္ဏနီယံ ယံ,ကိဉ္စိ ဒဿီယတေ ပရံ;

အသမံ ဝါ သမံ တဿ,ယဒိ သာ ဝဉ္စနာ မတာ.

ຫາກຜູ້ແຕ່ງ ປິດບັງ (ເຊື່ອງໄວ້) ສິ່ງທີ່ຄວນພັນລະນາໃດໜຶ່ງ, ແລ້ວສະແດງສິ່ງອື່ນ, ບໍ່ວ່າຈະບໍ່ສະເໝີກັນ (ອະສະມະ) ຫຼືສະເໝີກັນ (ສະມະ) ກັບສິ່ງທີ່ຄວນພັນລະນານັ້ນ, ນັ້ນຖືວ່າເປັນ “ວັນຈະນາ”.

၃၁၀. ဝဉ္စနံ [Pg.297] ဝဒတိ ‘‘ဂေါပေတွာ’’ဣစ္စာဒိနာ, ဝဏ္ဏနီယံ ကိဉ္စိ ဝတ္ထုံ ဂေါပေတွာ နိရံကတွာ တဿ ဝဏ္ဏနီယဿ အသမံ ဝိသမံ ဝိသဒိသံ ပရမညံ ယံ ကိဉ္စိ ဝတ္ထု ယဒိ ဒဿီယတေ ကဝိနာတိ အနုဝဒိတွာ သာ ဝဉ္စနာ မတာတိ ဝိဓီယတေ.

໓໑໐. ກ່າວເຖິງວັນຈະນາ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ໂຄເປຕວາ” ເປັນຕົ້ນ. ໂດຍການກ່າວຕາມວ່າ ຫາກກວີ ປິດບັງ ຄືປະຕິເສດ ສິ່ງທີ່ຄວນພັນລະນາໃດໜຶ່ງ, ແລ້ວສະແດງສິ່ງອື່ນໃດໜຶ່ງ ອັນບໍ່ສະເໝີກັນ ຄືແຕກຕ່າງກັນ ບໍ່ຄືກັນ ກັບສິ່ງທີ່ຄວນພັນລະນານັ້ນ, ຍ່ອມກຳນົດວ່າ ນັ້ນຖືວ່າເປັນ “ວັນຈະນາ”.

၃၁၀. ဣဒါနိ ဝဉ္စနာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဂေါပေတွာ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝဏ္ဏနီယံ ကိဉ္စိ ဝတ္ထုံ ဂေါပေတွာ တဿ ဝဏ္ဏနီယဿ သမံ သဒိသံ ဝါ အသမံ ဝိသဒိသံ ဝါ ပရံ ယံ ကိဉ္စိ ဝတ္ထု ယဒိ ဒဿီယတေ ကဝိနာ, သာ ဝဉ္စနာဣတိ မတာတိ. ဝဉ္စေတိ ဝဏ္ဏနီယံ ဧတာယ ဝုတ္တိယာတိ ဝါကျံ.

໓໑໐. ບັດນີ້ ສະແດງວັນຈະນາລັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ໂຄເປຕວາ” ເປັນຕົ້ນ. ຫາກກວີ ປິດບັງສິ່ງທີ່ຄວນພັນລະນາໃດໜຶ່ງ, ແລ້ວສະແດງສິ່ງອື່ນໃດໜຶ່ງ ອັນສະເໝີກັນ ຄືຄ້າຍຄືກັນ ຫຼືບໍ່ສະເໝີກັນ ຄືແຕກຕ່າງກັນ ກັບສິ່ງທີ່ຄວນພັນລະນານັ້ນ, ນັ້ນຖືວ່າເປັນ “ວັນຈະນາ”. ປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ: “ວຎເຈຕິ ວຓຓນີຍໍ ເອຕາຍ ວຸຕຕິຍາຕິ”.

အသမဝဉ္စနာ

ອະສະມະວັນຈະນາ (ການອຳພາງແບບບໍ່ສະເໝີກັນ)

၃၁၁.

໓໑໑.

ပုရတော န သဟဿေသု,န ပဉ္စေသု စ တာဒိနော;

မာရော ပရေသု တဿေ’သံ,သဟဿံ ဒသဝဍ္ဎိတံ.

ຕໍ່ໜ້າພະຜູ້ຄົງທີ່ (ພະຕາທິ), ພະຍາມານ ບໍ່ໄດ້ຢູ່ໃນລະຫວ່າງຜູ້ມີສອນພັນໜຶ່ງ (ພັນສອນ) ແລະບໍ່ໄດ້ຢູ່ໃນລະຫວ່າງຜູ້ມີສອນຫ້າ (ຫ້າສອນ); ແຕ່ໃນພວກຄົນອື່ນ, ສອນທັງຫຼາຍຂອງພະຍາມານນັ້ນ ຍ່ອມມີພັນໜຶ່ງອັນທະວີຂຶ້ນສິບເທົ່າ (ໝື່ນສອນ).

၃၁၁. ဥဒါဟရတိ ‘‘ပုရတော’’ဣစ္စာဒိ. မာရော ကာမော တာဒိနော လောဘာဒီသု တာဒိသတ္တာ မုနိနော ပုရတော သမ္မုခေ သဟဿံ ဣသဝေါ အဿာတိ သဟဿေသု စ န ဟောတိ. ပဉ္စ ဣသဝေါ အဿာတိ ပဉ္စေသု စ န ဟောတီတိ ဝဏ္ဏနီယော မာရောတြ ဂေါပျတေ. တဿ ယော တိဘုဝနံ ဇယီ. ပရေသု အညသတ္တေသု သရာဂေသု ဧသမိသူနံ ဒသဝဍ္ဎိတံ ဒသဟိ ဂုဏိတံ သဟဿံ, ကထမညထာဘုဝနတ္တယံ ဇယေယျာတိ မာရံ ဂေါပေတွာ ဒသသဟဿောပလက္ခိတဝတ္ထန္တရဿ ဒဿိတတ္တာ အသမဝဉ္စနာယံ.

໓໑໑. ຍົກຕົວຢ່າງວ່າ “ປຸຣະໂຕ” ເປັນຕົ້ນ. ພະຍາມານ ຄືກາມະ ຕໍ່ໜ້າ ຄືຕໍ່ພະພັກ ແຫ່ງພະມຸນີຜູ້ຄົງທີ່ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ຄົງທີ່ໃນໂລພະເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ໄດ້ຢູ່ໃນລະຫວ່າງຜູ້ມີສອນພັນໜຶ່ງ (ຄືຜູ້ມີລູກສອນພັນເລັ່ມ). ແລະບໍ່ໄດ້ຢູ່ໃນລະຫວ່າງຜູ້ມີສອນຫ້າ (ຄືຜູ້ມີລູກສອນຫ້າເລັ່ມ), ໃນທີ່ນີ້ ພະຍາມານອັນເປັນສິ່ງທີ່ຄວນພັນລະນາ ຖືກປິດບັງໄວ້. ຂອງພະຍາມານນັ້ນ ຜູ້ຊະນະສາມພົບ. ໃນພວກສັດອື່ນ ຜູ້ຍັງມີລາຄະ, ລູກສອນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມມີພັນໜຶ່ງອັນທະວີຂຶ້ນສิບເທົ່າ ຄືຄູນດ້ວຍສິບ (ໝື່ນເລັ່ມ). ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ຈະຊະນະສາມພົບໄດ້ແນວໃດ, ເພາະການປິດບັງພະຍາມານໄວ້ ແລ້ວສະແດງເນື້ອຄວາມອື່ນອັນກຳນົດດ້ວຍຈຳນວນໝື່ນ, ນີ້ຈຶ່ງເປັນອະສະມະວັນຈະນາ.

၃၁၁. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ပုရတော’’ဣစ္စာဒိနာ. မာရော တာဒိနော လာဘာလာဘာဒီသု အဝိကာရိနော တထာဂတဿ ပုရတော အဘိမုခေ သဟဿေသု စ သဟဿသရောပိ န ဟောတိ, ပဉ္စေသု ပဉ္စ ဣသု စ တာဒိသေ ဌပေတွာ ပဉ္စ ဣသု န ဟောတိ. [Pg.299] ပရေသု သုဂတသမ္မုခေ ဤဒိသေသုပိ အညေသု သံကိလေသေသု တဿ တိလောကဇေတုနော မာရဿ ဧသံ သရာနံ ဒသဝဍ္ဎိတံ ဒသဂဏနာယ ဝဍ္ဎိတံ သဟဿံ ဟောတိ ဒသသဟဿံ ဟောတီတိ. ဝဏ္ဏနီယံ မာရံ ဂေါပေတွာ ဒသသဟဿသင်္ချာဟိ ဂဏိတဿ အညဿ သရသင်္ခါတဝတ္ထုနော ဒဿိတတ္တာ အယံ အသမဝဉ္စနာ နာမ. သဟဿံ ဣသဝေါ အဿေတိ စ, ပဉ္စ ဣသဝေါ အဿေတိ စ, ဒသဟိ ဝဍ္ဎိတန္တိ စ ဝါကျံ.

໓໑໑. ບັດນີ້ ຍົກຕົວຢ່າງດ້ວຍຄຳວ່າ “ປຸຣະໂຕ” ເປັນຕົ້ນ. ພະຍາມານ ຕໍ່ໜ້າ ຄືຕໍ່ພະພັກ ແຫ່ງພະຕາຖາຄົດຜູ້ຄົງທີ່ ຄືບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນລາບແລະຄວາມເສື່ອມລາບເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ໄດ້ຢູ່ໃນລະຫວ່າງຜູ້ມີສອນພັນໜຶ່ງ ຄືແມ່ນແຕ່ຜູ້ມີລູກສອນພັນເລັ່ມກໍບໍ່ແມ່ນ, ບໍ່ໄດ້ຢູ່ໃນລະຫວ່າງຜູ້ມີສອນຫ້າ ຄືເວັ້ນພະຜູ້ຄົງທີ່ຢ່າງນັ້ນແລ້ວ ຜູ້ມີລູກສອນຫ້າເລັ່ມກໍບໍ່ແມ່ນ. ໃນພວກສັດອື່ນ ຜູ້ມີກິເລດເຄື່ອງເສົ້າໝອງ ແມ່ນແຕ່ຕໍ່ໜ້າພະສຸຄົດ, ລູກສອນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຂອງພະຍາມານຜູ້ຊະນະສາມໂລກນັ້ນ ຍ່ອມມີພັນໜຶ່ງອັນທະວີຂຶ້ນສິບເທົ່າ ຄືເພີ່ມຂຶ້ນດ້ວຍການນັບສິບເທົ່າ ເປັນໝື່ນເລັ່ມ. ເພາະການປິດບັງພະຍາມານອັນເປັນສິ່ງທີ່ຄວນພັນລະນາ ແລ້ວສະແດງສິ່ງອື່ນທີ່ເອີ້ນວ່າລູກສອນ ອັນນັບດ້ວຍຈຳນວນໝື່ນ, ນີ້ຊື່ວ່າ “ອະສະມະວັນຈະນາ”. ປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ: “ສະຫັສສັງ ອິສະໂວ ອັສເສຕິ”, “ປັນຈະ ອິສະໂວ ອັສເສຕິ”, ແລະ “ທະສະຫິ ວັດທິຕັນຕິ”.

သမဝဉ္စနာ

ສະມະວັນຈະນາ (การອຳພາງແບບສະເໝີກັນ)

၃၁၂.

໓໑໒.

ဝိဝါဒ’မနုယုဉ္ဇန္တော,မုနိန္ဒဝဒနိန္ဒုနာ;

သမ္ပုဏ္ဏော စန္ဒိမာ နာ’ယံ;

ဆတ္တ’မေတံ မနောဘုနော.

ພະຈັນອັນເຕັມດວງນີ້ ເມື່ອຈະໂຕ້ຖຽງ (ແຂ່ງຂັນ) ກັບພະຈັນ ຄືພະພັກຂອງພະມຸນິນ, ຍ່ອມບໍ່ແມ່ນພະຈັນອັນເຕັມດວງ; ແຕ່ເປັນສັດຕະກົດ (ຄັນຮົ່ມ) ຂອງພະຍາມານ (ຜູ້ເກີດໃນໃຈ).

၃၁၂. ‘‘ဝိဝါဒ’’မိစ္စာဒိ. မနောဘုနောတိ ကာမဿ. သမဝဉ္စနာယံ ပုဏ္ဏစန္ဒံ နိရံကတွာ ဆတ္တဿ ဒဿိတတ္တာ.

໓໑໒. ຄຳວ່າ “ວິວາທັງ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ມະໂນພຸ” ໝາຍເຖິງ ກາມະ (ພະຍາມານ). ໃນສະມະວັນຈະນານີ້ ເພາະການປະຕິເສດພະຈັນເຕັມດວງ ແລ້ວສະແດງຄັນຮົ່ມ (ສັດຕະກົດ).

၃၁၂. ‘‘ဝိဝါဒ’’ဣစ္စာဒိ. မုနိန္ဒဝဒနိန္ဒုနာ သဗ္ဗညုနော မုခစန္ဒေန ဝိဝါဒံ အနုယုဉ္ဇန္တော သမ္ပုဏ္ဏော အယံ ပစ္စက္ခော စန္ဒိမာ န ဟောတိ. ကိဉ္စရဟိ ဧတံ စန္ဒမဏ္ဍလံ မနောဘုနော အနင်္ဂဿ ဥဗ္ဘူတိယံ ဆတ္တံ သမုဿိတသေတစ္ဆတ္တန္တိ. ဝဏ္ဏနီယံ စန္ဒမဏ္ဍလံ ဌပေတွာ တတော အညဿ စန္ဒသဒိသဿ ဆတ္တဿ ဒဿိတတ္တာ အယံ ဝုတ္တိ သမဝဉ္စနာ နာမ. မုနီနံ ဣန္ဒောတိ စ, တဿ ဝဒနမိတိ စ, ဣန္ဒုသဒိသော ဣန္ဒု, မုနိန္ဒဝဒနမေဝ ဣန္ဒူတိ စ, သမန္တတော ပုဏ္ဏောတိ စ, မနသိ ဘူတောတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໓໑໒. ຄຳວ່າ “Vivāda” ເປັນຕົ້ນ. ດວງຈັນທີ່ປະກົດແກ່ຕານີ້ ທີ່ເຕັມດວງ ບໍ່ໄດ້ໂຕ້ຖຽງກັບພະພັກອັນປານດັ່ງພະຈັນຂອງພະສັບພັນຍູຜູ້ເປັນຈອມມຸນີເລີຍ. ແຕ່ແທ້ຈິງແລ້ວ ດວງຈັນນີ້ເປັນເສດຕະສັດທີ່ຍົກຂຶ້ນໃນການກຳເນີດຂອງພະຍາມານຜູ້ເກີດໃນໃຈ. ເພາະການຍົກເວັ້ນດວງຈັນທີ່ຄວນພັນລະນາ ແລ້ວສະແດງເສດຕະສັດອື່ນທີ່ມີລັກສະນະຄ້າຍຄືພະຈັນ, ວັດຈະນະນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສະມະວັນຈະນາ. ວິເຄາະວ່າ: Munīnaṃ indo = Munindo, Tassa vadanam = Munindavadanam, Indusadiso indu = Indu, Munindavadanameva indu = Munindavadanindu, Samantato puṇṇo = Sampuṇṇo, Manasi bhūto = Manobhū.

၃၁၃.

໓໑໓.

ပရာနုဝတ္တနာဒီဟိ, နိဗ္ဗိန္ဒေနိ’ဟ ယာ ကတာ;

ထုတိရ’ပ္ပကတေ သာ’ယံ, သိယာ အပ္ပကတတ္ထုတိ.

ການສັນລະເສີນໃດ ທີ່ເຮັດຂຶ້ນໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ປະສົງໃນທີ່ນີ້ ດ້ວຍຄວາມເບື່ອໜ່າຍໃນການຄ້ອຍຕາມຜູ້ອື່ນເປັນຕົ້ນ, ການສັນລະເສີນໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ປະສົງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອັບປະກະຕະຖຸຕິ.

၃၁၃. အပ္ပကတတ္ထုတိံ ပကာသေတိ ‘‘ပရိ’’စ္စာဒိနာ. ပရေသံ ယေသံ ကေသဉ္စိ အနုဝတ္တနံ သေဝါ, တမာဒိ ယေသံ တေဟိ နိဗ္ဗိန္ဒေန ဝိရတ္တေန အပ္ပကတေ အသန္နိဟိတေ ဗုဒ္ဓိဝိသယေယေဝ ဣဟ ကိသ္မိဉ္စိ ဝတ္ထုမှိ ကတာ ယာ ထုတိ သံရာဓနံ, သာယံ အပ္ပကတတ္ထုတိ သိယာ.

໓໑໓. ທ່ານສະແດງອັບປະກະຕະຖຸຕິ ດ້ວຍຄຳວ່າ “pari” ເປັນຕົ້ນ. ການຄ້ອຍຕາມ ຄືການຮັບໃຊ້ຄົນອື່ນບາງຄົນ, ຄວາມເບື່ອໜ່າຍ ຄືຄວາມປາສະຈາກຄວາມກຳໜັດ ດ້ວຍສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຕົ້ນ, ການສັນລະເສີນ ຄືການເຮັດໃຫ້ຍິນດີ ທີ່ເຮັດຂຶ້ນໃນວັດຖຸບາງຢ່າງໃນທີ່ນີ້ ເຊິ່ງເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ປະສົງ ຄືບໍ່ໄດ້ຢູ່ໃກ້ຊິດ ໃນພຸດທະວິໄສນັ້ນເອງ, ການສັນລະເສີນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອັບປະກະຕະຖຸຕິ.

၃၁၃. ဣဒါနိ အပ္ပကတတ္ထုတိံ ဒဿေတိ ‘‘ပရာနု’’စ္စာဒိနာ. ပရာနုဝတ္တနာဒီဟိ အညဿ ယဿ ကဿစိ အနုဝတ္တနာဒီဟိ နိဗ္ဗိန္ဒေန ဥဗ္ဗေဂံ ပတ္တေန အပ္ပကတေ အနဓိဂတေ ဗုဒ္ဓိဝိသယေ ဧဝ ဣဟ ဣမသ္မိံ ကိသ္မိဉ္စိ ဝတ္ထုမှိ ကတာ ယာ ထုတိ သံရာဓနသင်္ခါတာ ပသံသာ အတ္ထိ, သာ အယံ အပ္ပကတတ္ထုတိ နာမ သိယာတိ. ပရေသမနုဝတ္တနမိတိ စ, တံ အာဒိ ယေသံ ပရပီဠာဒီနမိတိ စ, န ပကတောတိ စ, ရကာရော သန္ဓိဇော, အပ္ပကတေ ကတာ ထုတီတိ စ ဝါကျံ.

໓໑໓. ບັດນີ້ ທ່ານສະແດງອັບປະກະຕະຖຸຕິ ດ້ວຍຄຳວ່າ “parānu” ເປັນຕົ້ນ. ການສັນລະເສີນ ຄືການຍົກຍ້ອງທີ່ເອີ້ນວ່າການເຮັດໃຫ້ຍິນດີ ທີ່ເຮັດຂຶ້ນໃນວັດຖຸບາງຢ່າງໃນທີ່ນີ້ ເຊິ່ງເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ປະສົງ ຄືບໍ່ໄດ້ບັນລຸ ໃນພຸດທະວິໄສນັ້ນເອງ ໂດຍຜູ້ທີ່ເຖິງຄວາມເບື່ອໜ່າຍ ຄືຄວາມສະດຸ້ງຢ້ານ ດ້ວຍການຄ້ອຍຕາມຜູ້ອື່ນເປັນຕົ້ນ ຄືການຄ້ອຍຕາມຄົນອື່ນບາງຄົນ, ການສັນລະເສີນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອັບປະກະຕະຖຸຕິ. ວິເຄາະວ່າ: Paresamanuvattanam = Parānuvattanam, Taṃ ādi yesaṃ = Parānuvattanādīhi (ມີການບີບຄັ້ນຜູ້ອື່ນເປັນຕົ້ນ), Na pakato = Appakato, ອັກສອນ 'ຣ' ເປັນຕົວເຊື່ອມ (ສັນທິ), Appakate katā thuti = Appakatatthuti.

၃၁၄.

໓໑໔.

သုခံ ဇီဝန္တိ ဟရိဏာ, ဝနေသွ’ပရသေဝိနော;

အနာယာသောပလာဘေဟိ, ဇလဒဗ္ဗင်္ကုရာဒိဘိ.

ຝູງເນື້ອທັງຫຼາຍ ຜູ້ບໍ່ໄດ້ຮັບໃຊ້ຜູ້ອື່ນ ຍ່ອມເປັນຢູ່ເປັນສຸກໃນປ່າທັງຫຼາຍ ດ້ວຍນ້ຳ ແລະຍອດຫຍ້າຄາເປັນຕົ້ນ ທີ່ໄດ້ມາໂດຍບໍ່ຕ້ອງລຳບາກ.

၃၁၄. ဥဒါဟရတိ ‘‘သုခ’’မိစ္စာဒိ. ဇလေဟိ ဒဗ္ဗင်္ကုရေဟိ ဒဗ္ဗတိဏုဂ္ဂမေဟိ. အာဒိသဒ္ဒေန တရုပလ္လဝါဒီဟိ. ကီဒိသေဟိ? အနာယာသေန သေဝါပရိက္လေသာဒိနာ ဝိနာ ဥပလာဘေဟိ ပါပုဏိတဗ္ဗေဟိ. ပရမညံ ကိဉ္စိ န သေဝန္တိ သီလေနေတိ အပရသေဝိနော. ပရစိတ္တာရာဓနဗျသနပရမ္မုခါ ဟရိဏာ ဝနေသု သုခံ နိရာကုလံ ဇီဝန္တီတိ. ဧတ္ထ ရာဇာနုဝတ္တနက္လေသနိဗ္ဗိန္ဒေန သန္နိဟိတာ မိဂဝုတ္တိ ပသံသိတာတိ.

໓໑໔. ທ່ານຍົກຕົວຢ່າງ ດ້ວຍຄຳວ່າ “sukha” ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍນ້ຳ ແລະຍອດຫຍ້າຄາ ຄືຍອດຫຍ້າຄາທີ່ປົ່ງຂຶ້ນ. ດ້ວຍຄຳວ່າ “ເປັນຕົ້ນ” ໝາຍເຖິງ ຍອດໄມ້ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍສິ່ງທີ່ເປັນແນວໃດ? ດ້ວຍສິ່ງທີ່ໄດ້ມາ ຄືທີ່ຄວນໄດ້ຮັບ ໂດຍປາສະຈາກຄວາມລຳບາກ ມີຄວາມເດືອດຮ້ອນໃນການຮັບໃຊ້ເປັນຕົ້ນ. ຝູງເນື້ອຜູ້ບໍ່ຮັບໃຊ້ຜູ້ອື່ນໂດຍປົກກະຕິ ຊື່ວ່າ ອະປະຣະເສວິໂນ. ຝູງເນື້ອຜູ້ຫຼີກເວັ້ນຈາກຄວາມຈິບຫາຍໃນການເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈຂອງຜູ້ອື່ນຍິນດີ ຍ່ອມເປັນຢູ່ເປັນສຸກ ຄືປາສະຈາກຄວາມວຸ່ນວາຍໃນປ່າທັງຫຼາຍ. ໃນທີ່ນີ້ ຄວາມເປັນຢູ່ຂອງເນື້ອທີ່ຢູ່ໃກ້ຊິດ ໄດ້ຮັບການສັນລະເສີນ ດ້ວຍຄວາມເບື່ອໜ່າຍໃນຄວາມລຳບາກໃນການຄ້ອຍຕາມພະລາຊາ.

၃၁၄. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘သုခ’’မိစ္စာဒိနာ. ဟရိဏာ မိဂါ အပရသေဝိနော ဝုတ္တိံ နိဿာယ ပရံ အသေဝမာနာ အနာယာသောပလာဘေဟိ ပရပရိဂ္ဂဟာဘာဝတော ပရသေဝါပရိဿမံ ဝိနာ လဗ္ဘနီယေဟိ ဇလဒဗ္ဗင်္ကုရာဒိဘိ ဥဒကဒဗ္ဗင်္ကုရရုက္ခလတာပလ္လဝါဒီဟိ ဝနေသု ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတာရညေသု သုခံ ဇီဝန္တိ သုခဇီဝနံ ကရောန္တီတိ. ဧတ္ထ ရာဇသေဝါဗျသနပ္ပတ္တေန ကေနစိ အနဓိဂတာပိ မိဂဇီဝိကာ ပသံသိတာ ဟောတိ. ပရံ န သေဝန္တိ သီလေနာတိ စ, အဘာဝေါ အာယာသဿေတိ စ, [Pg.300] တေန ဥပလဘိတဗ္ဗာတိ စ, ဒဗ္ဗာနံ အင်္ကုရာနီတိ စ, ဇလဉ္စ ဒဗ္ဗင်္ကုရာနိ စေတိ စ, တာနိ အာဒိ ယေသံ ပလ္လဝါဒီနမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໓໑໔. ບັດນີ້ ທ່ານຍົກຕົວຢ່າງ ດ້ວຍຄຳວ່າ “sukha” ເປັນຕົ້ນ. ຝູງເນື້ອທັງຫຼາຍ ຜູ້ບໍ່ຮັບໃຊ້ຜູ້ອື່ນ ຄືອາໄສຄວາມເປັນຢູ່ແລ້ວບໍ່ຮັບໃຊ້ຜູ້ອື່ນ ຍ່ອມເປັນຢູ່ເປັນສຸກ ຄືດຳເນີນຊີວິດເປັນສຸກໃນປ່າທັງຫຼາຍທີ່ຕົນປາດຖະໜາ ດ້ວຍນ້ຳ ແລະຍອດຫຍ້າຄາເປັນຕົ້ນ ຄືນ້ຳ, ຍອດຫຍ້າຄາ ແລະຍອດໄມ້ໃບຫຍ້າ ທີ່ໄດ້ມາໂດຍປາສະຈາກຄວາມເໜັດເໜື່ອຍໃນການຮັບໃຊ້ຜູ້ອື່ນ ເພາະບໍ່ມີການຄອບຄອງຂອງຜູ້ອື່ນ. ໃນທີ່ນີ້ ຄວາມເປັນຢູ່ຂອງເນື້ອ ເຖິງວ່າຈະບໍ່ໄດ້ບັນລຸໂດຍຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງທີ່ປະສົບຄວາມຈິບຫາຍໃນການຮັບໃຊ້ພະລາຊາ ກໍໄດ້ຮັບການສັນລະເສີນ. ວິເຄາະວ່າ: Paraṃ na sevanti sīlena = Aparasevino, Abhāvo āyāsassa = Anāyāso, Tena upalabhitabbā = Anāyāsopalābhā, Dabbānaṃ aṅkurāni = Dabbaṅkurā, Jalañca dabbaṅkurāni ca = Jaladabbaṅkurā, Tāni ādi yesaṃ = Jaladabbaṅkurādayo.

၃၁၅.

໓໑໕.

ဥတ္တရံ ဥတ္တရံ ယတ္ထ, ပုဗ္ဗပုဗ္ဗဝိသေသနံ;

သိယာ ဧကာဝလီ သာ’ယံ, ဒွိဓာ ဝိဓိနိသေဓတော.

ໃນຄຳປະພັນໃດ ບົດຖັດໆ ໄປ ເປັນບົດວິເສດສະນະ (ບົດຂະຫຍາຍ) ຂອງບົດກ່ອນໆ, ຄຳປະພັນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ເອກາວະລີ. ເອກາວະລີນັ້ນ ມີ ໒ ຢ່າງ ຄື ໂດຍວິທີ (ການກ່າວຮັບ) ແລະໂດຍນິເສດ (ການກ່າວປະຕິເສດ).

၃၁၅. ဧကာဝလိံ ကထယတိ ‘‘ဥတ္တရ’’မိစ္ဆာဒိနာ. ယတ္ထ ဝုတ္တိယံ ဥတ္တရံ ဥတ္တရံ ဥပရိဋ္ဌာနမုပရိဋ္ဌာနံ ပုဗ္ဗဿ ပုဗ္ဗဿ ဝိသေသနံ ဝိဓိနိသေဓနဝသေန ဧကာဝလိ နာမ သိယာ. အယံ ဧကာဝလိ ဝိဓိနိသေဓတော ဝိဓိဝသေန နိသေဓနဝသေန စ ဒွိဓာ.

໓໑໕. ທ່ານກ່າວເຖິງເອກາວະລີ ດ້ວຍຄຳວ່າ “uttara” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳປະພັນໃດ ບົດຖັດໆ ໄປ ຄືບົດທີ່ຢູ່ເບື້ອງເທິງໆ ເປັນບົດວິເສດສະນະຂອງບົດກ່ອນໆ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການກ່າວຮັບແລະການກ່າວປະຕິເສດ, ຄຳປະພັນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ເອກາວະລີ. ເອກາວະລີນັ້ນ ມີ ໒ ຢ່າງ ໂດຍວິທີແລະນິເສດ ຄື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການກ່າວຮັບ ແລະດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການກ່າວປະຕິເສດ.

၃၁၅. ဣဒါနိ ဧကာဝလိံ ဒဿေတိ ‘‘ဥတ္တရ’’မိစ္စာဒိနာ. ယတ္ထ ဥတ္တိယံ ဥတ္တရံ ဥတ္တရံ ဥပရူပရိဘဝံ ပဒံ ပုဗ္ဗပုဗ္ဗဝိသေသနံ ပုဗ္ဗပုဗ္ဗပဒဿ ဝိဓိနိသေဓနဝသေန ဝိသေသနံ ဟောတိ, သာ ဧကာဝလိ နာမ သိယာ. အယံ ဧကာဝလိ ဝိဓိနိသေဓတော ဝိဓိနိသေဓဝသေန ဒွိဓာ ဟောတီတိ. ဥတ္တရံ ပုဗ္ဗန္တိ ဌာနူပစာရေန ဌာနီဘူတံ ပဒမေဝ ဝုစ္စတိ. ပုဗ္ဗဿ ပုဗ္ဗဿ ဝိသေသနမိတိ စ, ဧကတော အာဝလိယန္တိ သံဝလိယန္တိ ပဒါနိ ဧတာယာတိ စ, ဝိဓိဝိဓာနဉ္စ နိသေဓော ပဋိသေဓော စာတိ စ ဝါကျံ. ဧတ္ထ ‘‘ဥတ္တရံ ဥတ္တရ’’န္တိ စ ‘‘ပုဗ္ဗဿ ပုဗ္ဗဿ’’ဣတိ စ ကမေန ဝိသေသနဝိသေသျဂုဏေန ဗျာပနိစ္ဆာယံ နိဗ္ဗစနံ, ဝိသေသျဂုဏံ ဂမ္မမာနမေဝ.

໓໑໕. ບັດນີ້ ທ່ານສະແດງເອກາວະລີ ດ້ວຍຄຳວ່າ “uttara” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳປະພັນໃດ ບົດຖັດໆ ໄປ ຄືບົດທີ່ຢູ່ເບື້ອງເທິງໆ ເປັນບົດວິເສດສະນະຂອງບົດກ່ອນໆ ຄືເປັນບົດວິເສດສະນະຂອງບົດກ່ອນໆ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການກ່າວຮັບແລະການກ່າວປະຕິເສດ, ຄຳປະພັນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ເອກາວະລີ. ເອກາວະລີນັ້ນ ມີ ໒ ຢ່າງ ໂດຍວິທີແລະນіເສດ ຄື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການກ່າວຮັບແລະການກ່າວປະຕິເສດ. ຄຳວ່າ Uttara (ບົດຖັດໄປ) ແລະ Pubba (ບົດກ່ອນ) ນີ້ ທ່ານເອີ້ນບົດທີ່ຕັ້ງຢູ່ໂດຍອຸປະຈານແຫ່ງສະຖານທີ່ນັ້ນເອງ. ວິເຄາະວ່າ: Pubbassa pubbassa visesanam (ບົດວິເສດສະນະຂອງບົດກ່ອນໆ), Ekato āvaliyanti saṃvaliyanti padāni etāya = Ekāvalī (ບົດທັງຫຼາຍຍ່ອມຮ້ອຍລຽງເຂົ້າກັນໃນສາຍສ້ອຍນີ້), Vidhividhānañca nisedho paṭisedho ca = Vidhinisedhā. ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ “uttaraṃ uttaraṃ” ແລະ “pubbassa pubbassa” ເປັນການສະແດງຮູບວິເຄາະຕາມລຳດັບ ດ້ວຍຄຸນລັກສະນະຂອງບົດວິເສດສະນະແລະບົດວິເສດສະຍະ ໂດຍຄວາມປາດຖະໜາຈະໃຫ້ຄອບຄຸມ, ເຊິ່ງຄຸນລັກສະນະຂອງບົດວິເສດສະຍະນັ້ນເປັນສິ່ງທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ເອງ.

ဝိဓိဧကာဝလိ

ວິທີເອກາວະລີ (ເອກາວະລີແບບກ່າວຮັບ)

၃၁၆.

໓໑໖.

ပါဒါ နခါလိရုစိရာ,နခါလီ ရံသိဘာသုရာ;

ရံသီ တမောပဟာနေက -ရသာ သောဘန္တိ သတ္ထုနော.

ພະບາດທັງຫຼາຍຂອງພະສາດສະດา ງົດງາມດ້ວຍແຖວແຫ່ງພະນໍ້າ, ແຖວແຫ່ງພະນໍ້າ ຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍລັດສະໝີ, ລັດສະໝີທັງຫຼາຍ ມີກິດຈະການດຽວຄືການກຳຈັດຄວາມມືດ ຍ່ອມງົດງາມ.

၃၁၆. ဥဒါဟရတိ [Pg.301] ‘‘ပါဒါ’’ဣစ္စာဒိ. သုဂမ္မံ. ဧတ္ထ ပါဒါဒီနံ ဝိသေသျာနံ နခါလိရုစိရတ္တာဒိဝိဓာနေန ဝိသေသနေန ဝိသေသိတဗ္ဗတ္တာ အယံ ဝိဓိဧကာဝလိ.

໓໑໖. ທ່ານຍົກຕົວຢ່າງ ດ້ວຍຄຳວ່າ “pādā” ເປັນຕົ້ນ. ເຂົ້າໃຈງ່າຍ. ໃນທີ່ນີ້ ເພາະພະບາດເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນບົດວິເສດສະຍະ ໄດ້ຮັບການຂะຫຍາຍດ້ວຍບົດວິເສດສະນະ ໂດຍການກ່າວຮັບມີຄວາມງາມດ້ວຍແຖວແຫ່ງພະນໍ້າເປັນຕົ້ນ, ຄຳປະພັນນີ້ ຈຶ່ງເປັນ ວິທີເອກາວະລີ.

၃၁၆. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ပါဒါ’’ဣစ္စာဒိနာ. သတ္ထုနော ပါဒါ နခါလိရုစိရာ နခပန္တီဟိ မနုညာ နခါလီ နခပန္တိယော ရံသိဘာသုရာ ရံသီဟိ ဒိဗ္ဗမာနာ ရံသီ ကန္တိယော တမောပဟာနေကရသာ အန္ဓကာရဝိဓမနေ အသဟာယကိစ္စာ ဟုတွာ သောဘန္တီတိ. ဧတ္ထ ပါဒါဒီနံ ပုဗ္ဗပဒါနံ နခါလိရုစိရတ္တာဒိဝိဓာယကေဟိ ဥတ္တရဥတ္တရဝိသေသနေဟိ ဝိသေသိတတ္တာ အယံ ဝိဓိဧကာဝလိ နာမ. နခါနံ အာလိ ပါဠီတိ စ, နခါလီဟိ ရုစိရာတိ စ, ရံသီဟိ ဘာသုရာတိ စ, တမသော အပဟာရော အပဟရဏမိတိ စ, သော ဧကော ရသော ကိစ္စံ ဧတာသံ ရံသီနမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໓໑໖. ບັດນີ້ ທ່ານຍົກຕົວຢ່າງ ດ້ວຍຄຳວ່າ “pādā” ເປັນຕົ້ນ. ພະບາດທັງຫຼາຍຂອງພະສາດສະດา ງົດງາມດ້ວຍແຖວແຫ່ງພะນໍ້າ ຄືໜ້າຮັກໃຄ່ດ້ວຍແຖວແຫ່ງເລັບ, ແຖວແຫ່ງພະນໍ້າ ຄືແຖວແຫ່ງເລັບ ຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍລັດສະໝີ ຄືຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍລັງສີ, ລັດສະໝີທັງຫຼາຍ ຄືແສງສະຫວ່າງ ມີກິດຈະການດຽວຄືການກຳຈັດຄວາມມືດ ຄືເປັນກິດຈະການທີ່ບໍ່ມີເພື່ອນໃນການທຳລາຍຄວາມມືດ ຍ່ອມງົດງາມ. ໃນທີ່ນີ້ ເພາະພະບາດເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນບົດກ່ອນໆ ໄດ້ຮັບການຂະຫຍາຍດ້ວຍບົດວິເສດສະນະຖັດໆ ໄປ ທີ່ສະແດງຄວາມງາມດ້ວຍແຖວແຫ່ງພະນໍ້າເປັນຕົ້ນ, ຄຳປະພັນນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິທີເອກາວະລີ. ວິເຄາະວ່າ: Nakhānaṃ āli = Nakhālī, Nakhālīhi rucirā = Nakhālirucirā, Raṃsīhi bhāsurā = Raṃsibhāsurā, Tamaso apahāro = Tamopahāro, So eko raso etāsaṃ = Tamopahānekarasā.

နိသေဓဧကာဝလိ

ນิເສດເອກາວະລີ (ເອກາວະລີແບບກ່າວປະຕິເສດ)

၃၁၇.

໓໑໗.

အသန္တုဋ္ဌော ယတီ နေဝ,သန္တောသော နာ’လယာဟတော;

နာ’လယော ယော သဇန္တူနံ,နာ’နန္တဗျသနာဝဟော.

ຜູ້ບໍ່ສັນໂດດ ຍ່ອມບໍ່ແມ່ນພິກຂຸຜູ້ພຽນເລີຍ, ຄວາມສັນໂດດໃດ ທີ່ຖືກຕັນຫາຄອບງຳ ຄວາມສັນໂດດນັ້ນ ກໍບໍ່ແມ່ນຄວາມສັນໂດດ, ຕັນຫາໃດ ທີ່ບໍ່ນຳມາເຊິ່ງຄວາມຈິບຫາຍອັນຫາທີ່ສຸດບໍ່ໄດ້ແກ່ສັດທັງຫຼາຍ ຕັນຫານັ້ນ ກໍບໍ່ແມ່ນຕັນຫາ.

၃၁၇. ‘‘အသန္တုဋ္ဌော’’ဣစ္စာဒိ. အသန္တုဋ္ဌော စတုပစ္စယသန္တောသဝသေန ယော ကောစိ ယတိ နာမ နေဝ သိယာ. အာလယေန တဏှာယ အာဟတော စ ယော, သော သန္တောသော နာမ န ဟောတိ. ယော ဇန္တူနံ သတ္တာနံ အနန္တဗျသနာဝဟော န ဟောတိ, သော အာလယော နာမ န ဘဝတီတိ. အသန္တုဋ္ဌာဒီနံ ယတိတ္တာဒိနိသေဓနဝသေန ဝိသေသနာနံ ပဝတ္တိယာ နိသေဓဧကာဝလိ အယံ.

໓໑໗. ຄຳວ່າ “Asantuṭṭho” ເປັນຕົ້ນ. ຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງ ທີ່ບໍ່ສັນໂດດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມສັນໂດດໃນປັດໄຈ ໔ ຍ່ອມບໍ່ແມ່ນຜູ້ພຽນເລີຍ. ແລະຄວາມສັນໂດດໃດ ທີ່ຖືກຕັນຫາຄອບງຳ ຄວາມສັນໂດດນັ້ນ ກໍບໍ່ແມ່ນຄວາມສັນໂດດ. ຕັນຫາໃດ ທີ່ບໍ່ນຳມາເຊິ່ງຄວາມຈິບຫາຍອັນຫາທີ່ສຸດບໍ່ໄດ້ແກ່ສັດທັງຫຼາຍ ຕັນຫານັ້ນ ກໍບໍ່ແມ່ນຕັນຫາ. ເພາະຄວາມເປັນໄປຂອງບົດວິເສດສະນະທັງຫຼາຍ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປະຕິເສດความເປັນຜູ້ພຽນເປັນຕົ້ນ ຂອງຜູ້ບໍ່ສັນໂດດເປັນຕົ້ນ, ຄຳປະພັນນີ້ ຈຶ່ງເປັນ ນິເສດເອກາວະລີ.

၃၁၇. ‘‘အသန္တုဋ္ဌော’’ဣစ္စာဒိ. အသန္တုဋ္ဌော စီဝရာဒီသု စတူသု ပစ္စယေသု ဒဿိတဒွါဒသဝိဓသန္တောသာနံ အညတရေန အသန္တုဋ္ဌော [Pg.302] ယတိ န ဧဝ ဘိက္ခု နာမ န ဟောတိ. အာလယာဟတော တဏှာယ ပဟတော သန္တောသော န ဟောတိ. ယော ဇန္တူနံ အနန္တဗျသနာဝဟော န ယော သတ္တာနံ အပရိယန္တပီဠာပါပကော န ဟောတိ, သော အာလယော န ဟောတီတိ. အသန္တုဋ္ဌာဒီနံ ယတိဘာဝါဒိပဋိသေဓဝသေန ဝိသေသနာနံ ပဝတ္တတ္တာ အယံ နိသေဓဧကာဝလိ နာမ. အသန္တုဋ္ဌပဒံ ယတိသဟိတသကလသတ္တသမုဒါယဿ သာဓာရဏဘာဝေန ဌိတံ, ယတိ န ဘဝတီတိ ယတိတော အညေသု သကလသတ္တသင်္ခါတေသု အဝယဝေသု ပတိဋ္ဌာပနတော ‘‘အသန္တုဋ္ဌော’’တိ ဝိသေသျော, ‘‘ယတိ နေ’’တိ ဣဒံ ဝိသေသနံ. သေသေသုပိ ဝိသေသနဝိသေသျတ္တံ ဝုတ္တနိယာမေန ယထာရဟံ ယောဇေတဗ္ဗံ. န သန္တုဿတီတိ စ, အာလယေန ဟတောတိ စ, နတ္ထိ အန္တော ဧတေသမိတိ စ, တာနိ စ တာနိ ဗျသနာနိ စေတိ စ, တာနိ အာဝဟတီတိ စ ဝါကျံ.

໓໑໗. ຄຳວ່າ “Asantuṭṭho” ເປັນຕົ້ນ. ຜູ້ບໍ່ສັນໂດດ ຄືຜູ້ບໍ່ຍິນດີດ້ວຍຄວາມສັນໂດດ ໑໒ ປະການ ທີ່ສະແດງໄວ້ໃນປັດໄຈ ໔ ມີຈີວອນເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ແມ່ນຜູ້ພຽນ ຄືບໍ່ແມ່ນພິກຂຸເລີຍ. ຄວາມສັນໂດດ ທີ່ຖືກຕັນຫາຄອບງຳ ຄືຖືກຕັນຫາທຳລາຍ ຍ່ອມບໍ່ແມ່ນຄວາມສັນໂດດ. ຕັນຫາໃດ ທີ່ບໍ່ນຳມາເຊິ່ງຄວາມຈິບຫາຍອັນຫາທີ່ສຸດບໍ່ໄດ້ແກ່ສັດທັງຫຼາຍ ຄືບໍ່ນຳມາເຊິ່ງຄວາມບີບຄັ້ນອັນຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້ແກ່ສັດທັງຫຼາຍ ຕັນຫານັ້ນ ກໍບໍ່ແມ່ນຕັນຫາ. ເພາະຄວາມເປັນໄປຂອງບົດວິເສດສະນະທັງຫຼາຍ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປະຕິເສດຄວາມເປັນຜູ້ພຽນເປັນຕົ້ນ ຂອງຜູ້ບໍ່ສັນໂດດເປັນຕົ້ນ, ຄຳປະພັນນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ນິເສດເອກາວະລີ. ບົດວ່າ Asantuṭṭho ຕັ້ງຢູ່ໂດຍຄວາມເປັນທົ່ວໄປແກ່ກຸ່ມສັດທັງປວງລວມທັງຜູ້ພຽນ, ເພາະການຕັ້ງໄວ້ໃນສ່ວນອື່ນໆ ທີ່ນັບວ່າເປັນສັດທັງປວງ ນອກຈາກຜູ້ພຽນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ບໍ່ແມ່ນຜູ້ພຽນ”, ບົດວ່າ “asantuṭṭho” ຈຶ່ງເປັນບົດວິເສດສະຍະ, ບົດວ່າ “yati ne” ນີ້ ເປັນບົດວິເສດສະນະ. ເຖິງແມ່ນໃນບົດທີ່ເຫຼືອ ກໍຄວນປະກອບຄວາມເປັນບົດວິເສດສະນະແລະບົດວິເສດສະຍະຕາມສົມຄວນ ໂດຍທຳນອງທີ່ກ່າວແລ້ວ. ວິເຄาະວ່າ: Na santussati = Asantuṭṭho, Ālayena hato = Ālayāhato, Natthi anto etesaṃ = Anantāni, Tāni ca tāni byasanāni ca = Anantabyasanāni, Tāni āvahati = Anantabyasanāvaho.

၃၁၈.

໓໑໘.

ယဟိံ ဘူသိယဘူသတ္တံ, အညမညံ တု ဝတ္ထုနံ;

ဝိနာဝ သဒိသတ္တံ တံ, အညမညဝိဘူသနံ.

ໃນຄຳປະພັນໃດ ຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຄວນຕົບແຕ່ງແລະສິ່ງຕົບແຕ່ງ ເຊິ່ງກັນແລະກັນ ຂອງວັດຖຸທັງຫຼາຍ ໂດຍປາສະຈາກຄວາມຄ້າຍຄືກັນນັ້ນເອງ, ຄຳປະພັນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອັນຍະມັນຍະວິພູສະນະ.

၃၁၈. အညမညမာဟ ‘‘ယဟိ’’မိစ္စာဒိနာ. ယဟိံ သဒိသတ္တံ ဝိနာ ဧဝ ဝတ္ထုနံ ပဒတ္ထာနံ အညမညံ ဘူသိယဘူသတ္တံ, တံ အညမညံ နာမ ဝိဘူသနမလင်္ကာရောတိ.

໓໑໘. ທ່ານກ່າວເຖິງອັນຍະມັນຍະ ດ້ວຍຄຳວ່າ “yahi” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳປະພັນໃດ ຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຄວນຕົບແຕ່ງແລະສິ່ງຕົບແຕ່ງ ເຊິ່ງກັນແລະກັນ ຂອງວັດຖຸທັງຫຼາຍ ຄືເນື້ອຄວາມຂອງບົດ ໂດຍປາສະຈາກຄວາມຄ້າຍຄືກັນນັ້ນເອງ, ຄຳປະພັນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອັນຍະມັນຍະວິພູສະນະ ອະລັງການ.

၃၁၈. ဣဒါနိ အညမညာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ယဟိ’’မိစ္စာဒိနာ. ယဟိံ အလင်္ကာရေ သဒိသတ္တံ ဝိနာ ဧဝ ဝတ္ထုနံ အညမညံ တု ဘူသိယဘူသတ္တံ အလင်္ကာရိယအလင်္ကာရတ္တံ ဟောတိ, တံ အညမညဝိဘူသနံ ဟောတီတိ. ဘူသိယဉ္စ ဘူသာ စာတိ စ, တာသံ ဘာဝေါတိ စ, အညဉ္စ အညဉ္စေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ‘‘အညမည’’န္တိ ဧတ္ထ ဆဋ္ဌုန္တအသင်္ချမဗျယံ, သသင်္ချေ စေတိ ‘‘ဘူသိယဘူသတ္တ’’န္တိ ဣမဿ ဝိသေသနံ ကတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ. အလင်္ကာရိယမပေက္ခာယ အလင်္ကာရဝတ္ထု စ, တမပေက္ခာယ အလင်္ကာရိယဝတ္ထု စ အညမညံ နာမ. တန္ဒီပကာလင်္ကာရောပိ တဒတ္ထိယေန တန္နာမကော ဟောတိ.

໓໑໘. ບັດນີ້ ທ່ານສະແດງອັນຍະມັນຍາລັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ “yahi” ເປັນຕົ້ນ. ໃນອະລັງການໃດ ຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຄວນຕົບແຕ່ງແລະສິ່ງຕົບແຕ່ງ ເຊິ່ງກັນແລະກັນ ຂອງວັດຖຸທັງຫຼາຍ ໂດຍປາສະຈາກຄວາມຄ້າຍຄືກັນນັ້ນເອງ, ອະລັງການນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອັນຍະມັນຍະວິພູສະນະ. ວິເຄາະວ່າ: Bhūsiyañca bhūsā ca = Bhūsiyabhūsaṃ, Tāsaṃ bhāvo = Bhūsiyabhūsattaṃ, Aññañca aññañca = Aññamaññaṃ. ຄຳວ່າ “Aññamaññaṃ” ໃນທີ່ນີ້ ເປັນອັບພະຍະຍະສັບທີ່ບໍ່ມີຈຳນວນລົງທ້າຍດ້ວຍສັດຖີວິພັດ, ເມື່ອມີຈຳນວນ ທ່ານຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ເປັນບົດວິເສດສະນະຂອງບົດວ່າ “bhūsiyabhūsattaṃ” ແລ້ວກ່າວ. ວັດຖຸທີ່ເປັນເຄື່ອງຕົບແຕ່ງ ເພາະເພິ່ງອາໄສສິ່ງທີ່ຄວນຕົບແຕ່ງ, ແລະວັດຖຸທີ່ຄວນຕົບແຕ່ງ ເພາະເພິ່ງອາໄສສິ່ງຕົບແຕ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອັນຍະມັນຍະ. ເຖິງແມ່ນທີປະການລັງການ ກໍມີຊື່ນັ້ນ ເພາະມີເນື້ອຄວາມນັ້ນ.

၃၁၉.

໓໑໙.

ဗျာမံသုမဏ္ဍလံ [Pg.303] တေန, မုနိနာ လောကဗန္ဓုနာ;

မဟန္တိံ ဝိန္ဒတီ ကန္တိံ, သောပိ တေနေဝ တာဒိသိံ.

ພະຣັດສະໝີວົງວາໜຶ່ງ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມງົດງາມອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ດ້ວຍພະມຸນີຜູ້ເປັນມິດຂອງໂລກພະອົງນັ້ນ, ແລະພະມຸນີພະອົງນັ້ນ ກໍຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມງົດງາມປານດັ່ງນັ້ນ ດ້ວຍພະຣັດສະໝີວົງວານັ້ນເອງ.

၃၁၉. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဗျာမံသု’’ဣစ္စာဒိနာ. သုဗောဓံ.

໓໑໙. ທ່ານຍົກຕົວຢ່າງ ດ້ວຍຄຳວ່າ “byāmaṃsu” ເປັນຕົ້ນ. ເຂົ້າໃຈງ່າຍ.

၃၁၉. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ဗျာမံသု’’ဣစ္စာဒိနာ. ဗျာမံသုမဏ္ဍလံ ဗျာမပဘာမဏ္ဍလံ လောကဗန္ဓုနာ တေန မုနိနာ ကရဏဘူတေန မဟန္တိံ မဟတိံ ပူဇနီယံ ဝါ ကန္တိံ သောဘံ ဝိန္ဒတိ သေဝတိ, သောပိ မုနိ တေန ဧဝ ဗျာမံသုမဏ္ဍလေန တာဒိသိံ ကန္တိံ ဝိန္ဒတီတိ. အညမညံ အသဒိသာနံ ဗျာမံသုမဏ္ဍလမုနိသင်္ခါတာနံ ဒွိန္နံ ဝတ္ထူနံ ဗျာမံသုမဏ္ဍလံ ပဌမဝါကျေ အလင်္ကာရိယံ ဟောတိ, မုနိပဒတ္ထော အလင်္ကာရော ဟောတိ. အပရဝါကျေ ဣမေ ဒွေ ဝိပလ္လာသေန အလင်္ကာရိယအလင်္ကာရာ ဟောန္တိ. အံသူနံ မဏ္ဍလမိတိ စ, ဗျာမံ ဧဝ အံသုမဏ္ဍလမိတိ စ, လောကော ဗန္ဓု အဿေတိ စ, သာ ဝိယ ဒိဿတီတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໓໑໙. ບັດນີ້ ທ່ານຍົກຕົວຢ່າງ ດ້ວຍຄຳວ່າ “byāmaṃsu” ເປັນຕົ້ນ. ພະຣັດສະໝີວົງວາໜຶ່ງ ຄືວົງແຫ່ງພະຣັດສະໝີວາໜຶ່ງ ຍ່ອມໄດ້ຮັບ ຄືເສບ ຄວາມງົດງາມອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຄືອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ຫຼືອັນຄວນບູຊາ ດ້ວຍພະມຸນີພະອົງນັ້ນຜູ້ເປັນມິດຂອງໂລກ ເຊິ່ງເປັນກາຣະນະ, ແລະພະມຸນີພະອົງນັ້ນ ກໍຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມງົດງາມປານດັ່ງນັ້ນ ດ້ວຍພະຣັດສະໝີວົງວານັ້ນເອງ. ໃນປະໂຫຍກທຳອິດ ຂອງວັດຖຸທັງສອງທີ່ບໍ່ຄ້າຍຄືກັນ ເຊິ່ງກັນແລະກັນ ທີ່ນັບວ່າເປັນພະຣັດສະໝີວົງວາໜຶ່ງແລະພະມຸນີ, ພະຣັດສະໝີວົງວາໜຶ່ງ ເປັນສິ່ງທີ່ຄວນຕົບແຕ່ງ, ເນື້ອຄວາມຂອງບົດວ່າ ມຸນີ ເປັນເຄື່ອງຕົບແຕ່ງ. ໃນປະໂຫຍກຖັດໄປ ວັດຖຸທັງສອງນີ້ ກັບກາຍເປັນສິ່ງທີ່ຄວນຕົບແຕ່ງແລະເຄື່ອງຕົບແຕ່ງ ໂດຍປີ້ນກັນ. ວິເຄາະວ່າ: Aṃsūnaṃ maṇḍalaṃ = Aṃsumaṇḍalaṃ, Byāmaṃ eva aṃsumaṇḍalaṃ = Byāmaṃsumaṇḍalaṃ, Loko bandhu assa = Lokabandhu, Sā viya dissati = Tādisī.

၃၂၀.

໓໒໐.

ကထနံ သဟဘာဝဿ, ကြိယာယ စ ဂုဏဿ စ;

သဟဝုတ္တီတိ ဝိညေယျံ, တဒုဒါဟရဏံ ယထာ.

ການກ່າວເຖິງຄວາມມີຢູ່ຮ່ວມກັນ ແຫ່ງກິລິຍາແລະຄຸນລັກສະນະ ພຶງຊາບວ່າເປັນ ສະຫະວຸດຕິ. ຕົວຢ່າງຂອງສະຫະວຸດຕິນັ້ນ ເປັນດັ່ງນີ້.

၃၂၀. သဟဝုတ္တိံ ဝဒတိ ‘‘ကထန’’မိစ္စာဒိနာ. သုဗောဓံ.

໓໒໐. ທ່ານກ່າວເຖິງສະຫະວຸດຕິ ດ້ວຍຄຳວ່າ “kathana” ເປັນຕົ້ນ. ເຂົ້າໃຈງ່າຍ.

၃၂၀. ဣဒါနိ သဟဝုတ္တိံ ဒဿေတိ ‘‘ကထန’’မိစ္စာဒိနာ. ကြိယာယ ဂုဏဿ စာတိ ဒွိန္နံ သဟဘာဝဿ သဟတ္တဿ ကထနံ သဟဝုတ္တီတိ ဝိညေယျံ. တဒုဒါဟရဏံ ယထာ တဿ ဥဒါဟရဏံ ဧဝံ ဝက္ခမာနနယေန ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ. သဟ သဒ္ဓိံ ဘဝနမိတိ စ, သဟဘာဝဿ ဝုတ္တိ ကထနမိတိ စ, တဿ ဥဒါဟရဏမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. သဟဘာဝေါ စန္ဒရသ္မိနခံသုအာဒီနံ ပဒတ္ထာနံ. ဧဝံ သန္တေပိ တေသံ တံသဟတ္တံ ယဿံ ကြိယာယံ ဂုဏေ ဝါ ဘဝတီတိ သဟတ္တံ ကြိယာဂုဏာနံ ဟောတီတိ ကတွာ ‘‘ကထနံ သဟဘာဝဿ ကြိယာယ စ ဂုဏဿ စာ’’တိ ဝုတ္တံ.

໓໒໐. ບັດນີ້ ທ່ານສະແດງສະຫະວຸດຕິ ດ້ວຍຄຳວ່າ “kathana” ເປັນຕົ້ນ. ການກ່າວເຖິງຄວາມມີຢູ່ຮ່ວມກັນ ຄືຄວາມເປັນໄປຮ່ວມກັນ ແຫ່ງກິລິຍາແລະຄຸນລັກສະນະທັງສອງ ພຶງຊາບວ່າເປັນ ສະຫະວຸດຕິ. ຕົວຢ່າງຂອງສະຫະວຸດຕິນັ້ນ ເປັນດັ່ງນີ້ ຄືພຶງເຫັນໂດຍນຳນອງທີ່ຈະກ່າວຕໍ່ໄປ. ວິເຄາະວ່າ: Saha saddhiṃ bhavanam = Sahabhāvo, Sahabhāvassa vutti = Sahavutti, Tassa udāharaṇam = Tadudāharaṇam. ຄວາມມີຢູ່ຮ່ວມກັນ ເປັນຂອງເນື້ອຄວາມຂອງບົດທັງຫຼາຍ ມີລັດສະໝີພະຈັນແລະລັດສະໝີພະນໍ້າເປັນຕົ້ນ. ເຖິງແມ່ນເປັນຢ່າງນັ້ນ ເພາະຄວາມມີຢູ່ຮ່ວມກັນຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມມີໃນກິລິຍາ ຫຼືໃນຄຸນລັກສະນະໃດ, ຄວາມມີຢູ່ຮ່ວມກັນນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນຂອງກິລິຍາແລະຄຸນລັກສະນະ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “kathanaṃ sahabhāvassa kriyāya ca guṇassa cā”.

ကြိယာသဟဝုတ္တိ

ກິລິຍາສະຫະວຸດຕິ

၃၂၁.

໓໒໑.

ဇလန္တိ [Pg.304] စန္ဒရံသီဟိ, သမံ သတ္ထု နခံသဝေါ;

ဝိဇမ္ဘတိ စ စန္ဒေန, သမံ တမ္မုခစန္ဒိမာ.

ລັດສະໝີພະນໍ้าທັງຫຼາຍຂອງພະສາດສະດา ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງຮ່ວມກັນກັບລັດສະໝີພະຈັນ, ແລະພະພັກອันປານດັ່ງພະຈັນຂອງພະສາດສະດານັ້ນ ກໍຍ່ອມເບີກບານຮ່ວມກັນກັບພະຈັນ.

၃၂၁. ‘‘ဇလန္တိ’’ဣစ္စာဒိ. သမန္တိ သဟ, တဿ သတ္ထုနော မုခစန္ဒိမာ. သေသံ သုဗောဓံ. ဧတ္ထ ဇလနဝိဇမ္ဘနာနံ ဥဘယသာဓာရဏာနံ ကြိယာနံ သဟဘာဝေါ ဝိဟိတောတိ ကြိယာသဟဝုတ္တိ အယန္တိ.

໓໒໑. ຄຳວ່າ “Jalanti” ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ Samaṃ ແປວ່າ ຮ່ວມກັນ, ພະພັກອັນປານດັ່ງພະຈັນຂອງພະສາດສະດານັ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເຂົ້າໃຈງ່າຍ. ໃນທີ່ນີ້ ເພາະຄວາມມີຢູ່ຮ່ວມກັນຂອງກິລິຍາທັງຫຼາຍ ມີການຮຸ່ງເຮືອງແລະການເບີກບານ ເຊິ່ງເປັນສິ່ງທົ່ວໄປແກ່ທັງສອງ ໄດ້ຮັບການກຳນົດໄວ້, ຄຳປະພັນນີ້ ຈຶ່ງເປັນ ກິລິຍາສະຫະວຸດຕິ.

၃၂၁. ဣဒါနိ ယထာပဋိညာတဥဒါဟရဏံ ဒဿေတိ ‘‘ဇလန္တိ’’ဣစ္စာဒိနာ. သတ္ထု သတ္ထုနော နခံသဝေါ နခကိရဏာ စန္ဒရံသီဟိ သမံ ဇလန္တိ, တမ္မုခစန္ဒိမာ စ စန္ဒေန သမံ ဝိဇမ္ဘတီတိ. ဧတ္ထ ဥဘယပဒတ္ထာနံ သာဓာရဏဘူတဇလနဝိဇမ္ဘနကြိယာနံ သဟဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာ ဧသာ ကြိယာသဟဝုတ္တိ နာမ. စန္ဒဿ ရံသိယောတိ စ, နခါနံ အံသဝေါတိ စ, တဿ သတ္ထုနော မုခန္တိ စ, တမေဝ စန္ဒိမသဒိသတ္တာ စန္ဒိမာတိ စ ဝါကျံ. သမံဣတိ သဟပရိယာယော နိပါတော.

໓໒໑. ບັດນີ້ ທ່ານສະແດງຕົວຢ່າງຕາມທີ່ໄດ້ຮັບປາກໄວ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ “jalanti” ເປັນຕົ້ນ. ລັດສະໝີພະນໍ້າ ຄືລັງສີແຫ່ງເລັບທັງຫຼາຍຂອງພະສາດສະດา ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງຮ່ວມກັນກັບລັດສະໝີພະຈັນ, ແລະພະພັກອັນປານດັ່ງພະຈັນຂອງພະສາດສະດານັ້ນ ກໍຍ່ອມເບີກບານຮ່ວມກັນກັບພະຈັນ. ໃນທີ່ນີ້ ເພາະການກ່າວເຖິງຄວາມມີຢູ່ຮ່ວມກັນຂອງກິລິຍາທັງຫຼາຍ ມີການຮຸ່ງເຮືອງແລະການເບີກບານ ເຊິ່ງເປັນສິ່ງທົ່ວໄປແກ່ເນື້ອຄວາມຂອງບົດທັງສອງ, ຄຳປະພັນນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ກິລິຍາສະຫະວຸດຕິ. ວິເຄາະວ່າ: Candassa raṃsiyo = Candaraṃsiyo, Nakhānaṃ aṃsavo = Nakhaṃsavo, Tassa satthuno mukhaṃ = Tammukhaṃ, Tameva candimā = Tammukhacandimā. ບົດວ່າ Samaṃ ເປັນນິບາດທີ່ມີຄວາມໝາຍດຽວກັບຄຳວ່າ Saha.

ဂုဏသဟဝုတ္တိ

ຄຸນສະຫະວຸດຕິ

၃၂၂.

໓໒໒.

ဇိနောဒယေန မလိနံ, သဟ ဒုဇ္ဇနစေတသာ;

ပါပံ ဒိသာ သုဝိမလာ, သဟ သဇ္ဇနစေတသာ.

ດ້ວຍການອຸບັດຂຶ້ນຂອງພະຊິນະເຈົ້າ, ບາບຍ່ອມເສົ້າໝອງຮ່ວມກັນກັບຈິດໃຈຂອງຄົນຊົ່ວ, ທິດທັງຫຼາຍຍ່ອມຜ່ອງໃສຍິ່ງຮ່ວມກັນກັບຈິດໃຈຂອງຄົນດີ.

၃၂၂. ‘‘ဇိနောဒယေန’’စ္စာဒိ. ဇိနောဒယေန ကရဏဘူတေန, ဟေတုဘူတေန ဝါ ဒုဇ္ဇနစေတသာ သဟ ပါပံ မလိနံ ကိလိဋ္ဌံ, သဇ္ဇနစေတသာ သဟ ဒိသာ ဒသဝိဓာပိ သုဝိမလာ အစ္စန္တနိမ္မလာ သုဝိမလယသောမာလာဝလယိတတ္တာ သဇ္ဇနစေတော ပါပါပဂမေနေတိ. ဧတ္ထ မလိနတ္တဿ စ သုဝိမလတ္တဿ ဉာယသမ္ဗန္ဓိနော သဟဘာဝေါ ဝုတ္တောတိ အယံ ဂုဏသဟဝုတ္တိ.

໓໒໒. คำວ່າ “Jinodayena” ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄວາມອຸບັດຂຶ້ນແຫ່ງພຣະຊິນະເຈົ້າ ອັນເປັນເຄື່ອງກະທຳ ຫຼືເປັນເຫດ, ບາບອັນມົວໝອງເສົ້າໝອງ ຍ່ອມມີຮ່ວມກັບຈິດໃຈຂອງຄົນຊົ່ວ, ສ່ວນທິດທັງສິບກໍຜຸດຜ່ອງຍິ່ງ ຄືປາສະຈາກມົນທິນຢ່າງສິ້ນເຊີງ ຮ່ວມກັບຈິດໃຈຂອງສັດຕະບຸລຸດ ເພາະຖືກອ້ອມຮອບດ້ວຍລະບຽບແຫ່ງຍົດອັນຜຸດຜ່ອງຍິ່ງ ແລະເພາະຈິດໃຈຂອງສັດຕະບຸລຸດປາສະຈາກບາບ. ໃນຄຳນີ້, ການກ່າວເຖິງຄວາມມີຢູ່ຮ່ວມກັນຂອງຄວາມມົວໝອງ ແລະຄວາມຜຸດຜ່ອງຍິ່ງ ອັນມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນໂດຍທຳນອງນີ້ ເອີ້ນວ່າ “ຄຸນນະສະຫะວຸດຕິ” (ການມີຢູ່ຮ່ວມກັນແຫ່ງຄຸນນະທຳ).

၃၂၂. ‘‘ဇိနော’’ဣစ္စာဒိ. ဇိနောဒယေန ဇိတမာရဿ ဘဂဝတော ပါတုဘာဝေန, ကရဏဘူတေန ဟေတုဘူတေန ဝါ [Pg.305] ပါပံ လောဘာဒိဓမ္မံ ဒုဇ္ဇနစေတသာ ဒုဇ္ဇနာနံ စိတ္တေန သဟ မလိနံ ကိလိဋ္ဌံ ဟောတိ. ဣမိနာယေဝ ဇိနောဒယေန ဒိသာ ဒသ ဒိသာယော သဇ္ဇနစေတသာ သဟ သုဝိမလာ သဇ္ဇနစေတသန္တာနတော ပါပါနံ အပဂမေန ကိတ္တိမာလာယ ဘုဝနတ္တယေ ပတ္ထဋတ္တာ အတိနိမ္မလာတိ ဥဘယပဒတ္ထာနံ သာဓာရဏဘူတမလိနဘာဝသုဝိမလဘာဝသင်္ခါတဿ ဂုဏဿ သဟဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာ ဧသာ ဂုဏသဟဝုတ္တိ နာမ. ဇိနဿ ဥဒယောတိ စ, ဒုဇ္ဇနာနံ စေတောတိ စ, ဝိဂတံ မလံ ဧတာဟိတိ စ, သု အတိသယေန ဝိမလာတိ စ, သန္တော စ တေ ဇနာ စေတိ စ, တေသံ စေတောတိ စ ဝါကျံ.

໓໒໒. คำວ່າ “Jino” ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄວາມອຸບັດຂຶ້ນແຫ່ງພຣະชິນະເຈົ້າ ຄືການປາກົດຂຶ້ນແຫ່ງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ຊະນະມານ ອັນເປັນເຄື່ອງກະທຳ ຫຼືເປັນເຫດ, ບາບຄືກິເລດມີໂລພະເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມົວໝອງເສົ້າໝອງຮ່ວມກັບຈິດໃຈຂອງຄົນຊົ່ວ ຄືດ້ວຍຈິດຂອງຄົນຊົ່ວທັງຫຼາຍ. ດ້ວຍຄວາມອຸບັດຂຶ້ນແຫ່ງພຣະຊິນະເຈົ້ານັ້ນເອງ, ທິດທັງສິບຍ່ອມຜຸດຜ່ອງຍິ່ງຮ່ວມກັບຈິດໃຈຂອງສັດຕະບຸລຸດ ຄືປາສະຈາກມົນທິນຢ່າງຍິ່ງ ເພາະບາບທັງຫຼາຍປາສະຈາກໄປຈາກຂັນທະສັນດານຂອງສັດຕະບຸລຸດ ແລະເພາະຄວາມດີງາມແຜ່ຂະຫຍາຍໄປໃນສາມພົບດ້ວຍລະບຽບແຫ່ງກຽດຕິຍົດ. ເພາະມີການກ່າວເຖິງຄວາມມີຢູ່ຮ່ວມກັນແຫ່ງຄຸນນະທຳ ຄືຄວາມເປັນຂອງມົວໝອງ ແລະຄວາມເປັນຂອງຜຸດຜ່ອງ ອັນເປັນທຳມະດາແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງບົດທັງສອງ, ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ຄຸນນະສະຫะວຸດຕິ”. ສ່ວນວິເຄາະຄຳສັບວ່າ: Jinassa udayo (ຄວາມອຸບັດຂຶ້ນແຫ່ງພຣະຊິນະເຈົ້າ), dujjanānaṃ ceto (ຈິດໃຈຂອງຄົນຊົ່ວ), vigataṃ malaṃ etāhi (ທິດທັງຫຼາຍມີມົນທິນໄປປາດສະຈາກແລ້ວດ້ວຍທິດເຫຼົ່ານັ້ນ), su atisayena vimalā (ຜຸດຜ່ອງຢ່າງຍິ່ງ), santo ca te janā ca (ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຜູ້ສະຫງົບດ້ວຍ ເປັນຄົນດີດ້ວຍ), tesaṃ ceto (ຈິດໃຈຂອງຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ).

၃၂၃.

໓໒໓.

ဝိရောဓီနံ ပဒတ္ထာနံ, ယတ္ထ သံသဂ္ဂဒဿနံ;

သမုက္ကံသာဘိဓာနတ္ထံ, မတာ သာ’ယံ ဝိရောဓိတာ.

ໃນຄຳປະພັນໃດ ມີການສະແດງຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ ແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງບົດທັງຫຼາຍອັນຂັດແຍ້ງກັນ, ເພື່ອປະສົງຈະກ່າວເຖິງຄວາມດີເດັ່ນຢ່າງຍິ່ງ, ຄວາມຂັດແຍ້ງນັ້ນ ທ່ານກຳນົດວ່າເປັນ “ວິໂຣທິຕາ” (ຄວາມຂັດແຍ້ງ).

၃၂၃. ဝိရောဓံ ဝိဘာဝေတိ ‘‘ဝိရောဓီန’’မိစ္စာဒိ. ဝိရောဓီနံ အညမညဝိရုဒ္ဓါနံ ကြိယာဒီနံ ယတ္ထ ဝုတ္တိဝိသေသေ သံသဂ္ဂဿ သန္နိဓိနော ဒဿနံ, ကိမတ္ထံ? သမုက္ကံသဿ အတိသယဿ အဘိဓာနတ္ထံ ကထနတ္ထာယ, သာ အယံ ဝိရောဓိတာ ဝိရောဓီတိ မတာ.

໓໒໓. ອະທິບາຍຄວາມຂັດແຍ້ງ ດ້ວຍຄຳວ່າ “virodhīnaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນລັກສະນະການກ່າວພິເສດໃດ ມີການສະແດງความກ່ຽວຂ້ອງກັນ ຄືຄວາມຢູ່ຮ່ວມກັນ ແຫ່ງກິຣິຍາເປັນຕົ້ນ ອັນຂັດແຍ້ງເຊິ່ງກັນແລະກັນ, ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການກ່າວເຖິງຄວາມດີເດັ່ນຢ່າງຍິ່ງ, ຄວາມຂັດແຍ້ງນັ້ນ ທ່ານກຳນົດວ່າເປັນ “ວິໂຣທິຕາ” ຫຼື “ວິໂຣທີ”.

၃၂၃. ဣဒါနိ ဝိရောဓာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ဝိရောဓီန’’မိစ္စာဒိနာ. ယတ္ထ ဥတ္တိဝိသေသေ သမုက္ကံသာဘိဓာနတ္ထံ ဝဏ္ဏနီယဝတ္ထုဂတအဓိကကထနာယ ဝိရောဓီနံ အညမညဝိရုဒ္ဓါနံ ပဒတ္ထာနံ ကြိယာဂုဏာဒီနံ သံသဂ္ဂဒဿနံ သန္နိဋ္ဌာနဒဿနံ သမ္ဗန္ဓဒဿနံ ဟောတိ, သာ အယံ ဥတ္တိ ဝိရောဓိတာတိ မတာတိ. ဝိရောဓော ဧတေသံ ဂုဏာဒီနံ အတ္ထီတိ စ, သံသဂ္ဂဿ သမ္ဗန္ဓဿ ဒဿနမိတိ စ, သမုက္ကံသဿ အဓိကဿ အဘိဓာနန္တိ စ, ဝိရောဓီနံ ဘာဝေါ အသင်္ဂဟိတောတိ စ ဝါကျံ. ဝိရောဓိတာဒီပကဝုတ္တိ တဒတ္ထေန တန္နာမိကာ ဟောတိ.

໓໒໓. ບັດນີ້ ຈະສະແດງວິໂຣທາລັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ “virodhīnaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນລັກສະນະການກ່າວພิເສດໃດ ມີການສະແດງຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ ຄືການສະແດງຄວາມຕັ້ງຢູ່ຮ່ວມກັນ ຫຼືການສະແດງຄວາມສຳພັນ ແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງບົດທັງຫຼາຍມີກິຣິຍາແລະຄຸນນະທຳເປັນຕົ້ນ ອັນຂັດແຍ້ງເຊິ່ງກັນແລະກັນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການກ່າວເຖິງຄວາມດີເດັ່ນ ຄືການກ່າວເຖິງຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ມີຢູ່ໃນສິ່ງທີ່ຄວນພັນລະນາ, ການກ່າວນັ້ນ ທ່ານກຳນົດວ່າເປັນ “ວິໂຣທິຕາ”. ສ່ວນວິເຄາະຄຳສັບວ່າ: Virodho etesaṃ guṇādīnaṃ atthi (ຄວາມຂັດແຍ້ງແຫ່ງຄຸນນະທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ມີຢູ່), saṃsaggassa sambandhassa dassanaṃ (ການສະແດງຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ ຄືຄວາມສຳພັນ), samukkaṃsassa adhikassa abhidhānaṃ (การກ່າວເຖິງຄວາມດີເດັ່ນ ຄືຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່), virodhīnaṃ bhāvo (ຄວາມເປັນແຫ່ງສິ່ງທີ່ຂັດແຍ້ງກັນ ອັນບໍ່ໄດ້ຮວbຮວມໄວ້). ວິໂຣທິຕາທີປະກະວຸດຕິ ຍ່ອມມີຊື່ຕາມເນື້ອຄວາມນັ້ນ ເພາະມີເນື້ອຄວາມນັ້ນ.

၃၂၄.

໓໒໔.

ဂုဏာ သဘာဝမဓုရာ, အပိ လောကေကဗန္ဓုနော;

သေဝိတာ ပါပသေဝီနံ, သမ္ပဒူသေန္တိ မာနသံ.

ຄຸນນະທຳທັງຫຼາຍ ເຖິງວ່າຈະມີຄວາມຫວານຊື່ນໂດຍທຳມະຊາດ ແລະເປັນມິດແທ້ພຽງໜຶ່ງດຽວຂອງໂລກ, ແຕ່ເມື່ອຄົນຊົ່ວຄົບຫາສະມາຄົມແລ້ວ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈຂອງຄົນຊົ່ວເຫຼົ່ານັ້ນເສື່ອມເສຍໄປ.

၃၂၄. ဥဒါဟရတိ [Pg.306] ‘‘ဂုဏာ’’ဣစ္စာဒိ. လောကေကဗန္ဓုနော လောကနာထဿ သဘာဝမဓုရာ သာဓုဇနသမ္ပီဏနေကစာတုရာ အပိ ဂုဏာ အရဟန္တတာဒယော သေဝိတာ ပါပသေဝီဟိ တေသံ ပါပသေဝီနံ မာနသံ သမ္ပဒူသေန္တိ ဒေါသဒုဋ္ဌာပါဒနဝသေနာဝိကရောန္တိ ‘‘တာဒိသော ဂုဏာတိသယော တဿာ’’တိ. ဧတ္ထ ဂုဏာနံ သဘာဝမဓုရာနံ ပီတိဝိသေသုပ္ပာဒနယောဂ္ဂါနံ သမ္ပဒူသနေန သဟ ဝိရောဓောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

໓໒໔. ຍົກອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “guṇā” ເປັນຕົ້ນ. ຄຸນນະທຳທັງຫຼາຍມີຄວາມເປັນພຣະອໍຣະຫັນເປັນຕົ້ນ ຂອງພຣະໂລກະນາດ ຜູ້ເປັນມິດແທ້ພຽງໜຶ່ງດຽວຂອງໂລກ ເຖິງວ່າຈະມີຄວາມຫວານຊື່ນໂດຍທຳມະຊາດ ຄືມີຄວາມສະຫຼາດໃນການເຮັດໃຫ້ສັດຕະບຸລຸດອີ່ມເອີບໃຈ, ແຕ່ເມື່ອຄົນຊົ່ວທັງຫຼາຍຄົບຫາແລ້ວ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈຂອງຄົນຊົ່ວເຫຼົ່ານັ້ນເສື່ອມເສຍໄປ ຄືເຮັດໃຫ້ປ່ຽນແປງໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຮັດໃຫ້ປະທຸສະຮ້າຍດ້ວຍໂທສະ ດ້ວຍຄິດວ່າ “ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງຄຸນນະທຳຂອງຜູ້ນັ້ນເປັນເຊັ່ນນັ້ນ”. ໃນຄຳນີ້, ພຶງເຫັນຄວາມຂັດແຍ້ງກັນລະຫວ່າງຄຸນນະທຳທັງຫຼາຍອັນມີຄວາມຫວານຊື່ນໂດຍທຳມະຊາດ ເຊິ່ງຄວນແກ່ການເຮັດໃຫ້ເກີດປີຕິເປັນພິເສດ ກັບການເຮັດໃຫ້ເສື່ອມເສຍໄປ.

၃၂၄. ဥဒါဟရတိ ‘‘ဂုဏာ’’ဣစ္စာဒိနာ. လောကေကဗန္ဓုနော ဗုဒ္ဓဿ ဂုဏာ အရဟတ္တာဒယော သဘာဝမဓုရာ အပိ ပကတိမဓုရာ အပိ သေဝိတာ ပါပသေဝီဟိ သေဝိတာ သမာနာ ပါပသေဝီနံ မာနသံ သမ္ပဒူသေန္တိ အတိသယေန ကောပေန္တီတိ. ဧဝံ ဟီနာဓိမုတ္တိကေဟိ သဟိတုမသက္ကုဏေယျော တဿ ဂုဏာတိသယော ဝတ္တတိ. နနု သဘာဝမဓုရော ဂုဏော ပီတိံ ဝိနာ သမ္ပဒူသနံ န ကရေယျ, သမ္ပဒူသနမ္ပိ တာဒိသသဘာဝမဓုရံ ဝိနာ န ဘဝေယျာတိ အညောညဝိရုဒ္ဓါနမေသံ မဓုရဂုဏသမ္ပဒူသနကြိယာနံ သံသဂ္ဂဂုဏာဓိကဒဿနတ္ထန္တိ လက္ခဏေန ယောဇေတဗ္ဗံ. အပိသဒ္ဒေါ ဝိရောဓတ္ထေ ဝတ္တတေ. သဘာဝေန မဓုရာတိ စ, ဧကော စ သော ဗန္ဓု စာတိ စ, လောကဿ ဧကဗန္ဓူတိ စ, ပါပံ သေဝန္တိ သီလေနာတိ စ ဝါကျံ.

໓໒໔. ບັດນີ້ ຍົກອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “guṇā” ເປັນຕົ້ນ. ຄຸນນະທຳທັງຫຼາຍມີຄວາມເປັນພຣະອໍຣະຫັນເປັນຕົ້ນ ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ເປັນມິດແທ້ພຽງໜຶ່ງດຽວຂອງໂລກ ເຖິງວ່າຈະມີຄວາມຫວານຊື່ນໂດຍທຳມະຊາດ ຄືມີຄວາມຫວານຊື່ນໂດຍປົກກະຕິ, ແຕ່ເມື່ອຄົນຊົ່ວທັງຫຼາຍຄົບຫາແລ້ວ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈຂອງຄົນຊົ່ວເຫຼົ່ານັ້ນເສື່ອມເສຍໄປ ຄືເຮັດໃຫ້ຂັດເຄືອງໃຈຢ່າງຍິ່ງ. ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງຄຸນນະທຳຂອງພຣະອົງນັ້ນ ຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ຄົນຜູ້ມີອະທິມຸດ (ຄວາມນ້ອມໃຈເຊື່ອ) ອັນຊົ່ວຊ້າ ບໍ່ສາມາດຈະອົດທົນໄດ້ຢ່າງນີ້. ຖ້າຖາມວ່າ: ຄຸນນະທຳອັນຫວານຊື່ນໂດຍທຳມະຊາດ ຈະບໍ່ເຮັດໃຫ້ເສື່ອມເສຍໂດຍປາສະຈາກປີຕິໄດ້ແນວໃດ, ແລະການເຮັດໃຫ້ເສື່ອມເສຍກໍຈະບໍ່ມີໄດ້ ຫາກປາສະຈາກຄຸນນະທຳອັນຫວານຊື່ນໂດຍທຳມະຊາດເຊັ່ນນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງປະກອບເຂົ້າກັບລັກສະນະວ່າ “ການກ່ຽວຂ້ອງກັນແຫ່ງຄຸນນະທຳອັນຫວານຊື່ນ ແລະກິຣິຍາທີ່ເຮັດໃຫ້ເສື່ອມເສຍ ອັນຂັດແຍ້ງເຊິ່ງກັນແລະກັນເຫຼົ່ານີ້ ກໍເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການສະແດງຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງຄຸນນະທຳ”. ບົດວ່າ Api ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຂັດແຍ້ງ. ສ່ວນວິເຄາະຄຳສັບວ່າ: Sabhāvena madhurā (ຫວານຊື່ນໂດຍທຳມະຊາດ), eko ca so bandhu ca (ເປັນທັງມິດແລະເປັນໜຶ່ງດຽວ), lokassa ekabandhu (ເປັນມິດແທ້ພຽງໜຶ່ງດຽວຂອງໂລກ), pāpaṃ sevanti sīlena (ຍ່ອມຄົບຫາບາບເປັນປົກກະຕິ).

၃၂၅.

໓໒໕.

ယဿ ကဿစိ ဒါနေန, ယဿ ကဿစိ ဝတ္ထုနော;

ဝိသိဋ္ဌဿ ယ’မာဒါနံ, ပရိဝုတ္တီတိ သာ မတာ.

ການຖືເອົາສິ່ງຂອງອັນປະເສີດ ດ້ວຍການໃຫ້ສິ່ງຂອງບາງຢ່າງ ແກ່ໃຜຜູ້ໜຶ່ງ, ການຖືເອົານັ້ນ ທ່ານກຳນົດວ່າເປັນ “ປະຣິວຸດຕິ” (ການແລກປ່ຽນ).

၃၂၅. ပရိဝုတ္တိံ ပဝတ္တေတိ ‘‘ယဿ’’ဣစ္စာဒိနာ. ယဿ ကဿစီတိ ပဋိဂ္ဂါဟကံ ဒဿေတိ. ဝိသိဋ္ဌဿ ယံ အာဒါနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သေသံ သုဗောဓံ.

໓໒໕. ສະແດງປະຣິວຸດຕິ ດ້ວຍຄຳວ່າ “yassa” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “yassa kassaci” ສະແດງເຖິງຜູ້ຮັບ. ບົດວ່າ “visiṭṭhassa yaṃ ādānaṃ” ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເຂົ້າໃຈງ່າຍ.

၃၂၅. ဣဒါနိ ပရိဝုတ္တိံ ဒဿေတိ ‘‘ယဿ ကဿစိ’’စ္စာဒိနာ. ယဿ ကဿစိ ဝတ္ထုနော ခုဒ္ဒကဝတ္ထုနော ယဿ ကဿစိ ပဋိဂ္ဂါဟကဿ ဒါနေန ဟေတုဘူတေန ဝိသိဋ္ဌဿ ဥတ္တမဝတ္ထုနော [Pg.307] ယံ အာဒါနံ ဂဟဏံ အတ္ထိ, သာ ပရိဝုတ္တီတိ မတာတိ. ဒါနဂ္ဂဟဏပရိဝုတ္တတ္တာ ပရိဝုတ္တိ နာမ.

໓໒໕. ບັດນີ້ ສະແດງປະຣິວຸດຕິ ດ້ວຍຄຳວ່າ “yassa kassaci” ເປັນຕົ້ນ. ການຖືເອົາ ຄືການຮັບເອົາສິ່ງຂອງອັນປະເສີດ ຄືsິ່ງຂອງອັນດີເລີດ ດ້ວຍການໃຫ້ສິ່ງຂອງບາງຢ່າງ ຄືສິ່ງຂອງເລັກນ້ອຍ ອັນເປັນເຫດ ແກ່ຜູ້ຮັບຄົນໃດຄົນໜຶ່ງມີຢູ່, ການຖືເອົານັ້ນ ທ່ານກຳນົດວ່າເປັນ “ປະຣິວຸດຕິ”. ທີ່ຊື່ວ່າ ປະຣິວຸດຕິ ເພາະເປັນການໝູນວຽນປ່ຽນແປງລະຫວ່າງການໃຫ້ແລະການຮັບ.

၃၂၆.

໓໒໖.

ပုရာ ပရေသံ ဒတွာန, မနုညံ နယနာဒိကံ;

မုနိနာ သမနုပ္ပတ္တာ, ဒါနိ သဗ္ဗညုတာသိရီ.

ໃນການກ່ອນ ພຣະມຸນີໄດ້ປະທານດວງຕາເປັນຕົ້ນອັນເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ຊົນເຫຼົ່າອື່ນແລ້ວ, ໃນບັດນີ້ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພຣະສັບພັນຍຸຕະຍານອັນເປັນສິຣິມຸງຄຸນ.

၃၂၆. ဥဒါဟရတိ ‘‘ပုရာ’’ဣစ္စာဒိ. သုဗောဓံ. ဧတ္ထ နယနာဒိဒါနေန သဗ္ဗညုတာသိရိယာ အာဒါနန္တိ ပရိဝုတ္တိ အယံ.

໓໒໖. ຍົກອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “purā” ເປັນຕົ້ນ. ເຂົ້າໃຈງ່າຍ. ໃນຄຳນີ້, ການຖືເອົາພຣະສັບພັນຍຸຕະຍານອັນເປັນສິຣິ ດ້ວຍການໃຫ້ດວງຕາເປັນຕົ້ນ ນີ້ຄືປະຣິວຸດຕິ.

၃၂၆. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ပုရာ’’ဣစ္စာဒိနာ. မုနိနာ ပုရာ ပုဗ္ဗေ ပရေသံ မနုညံ နယနာဒိကံ ဒတွာန ဣဒါနိ သဗ္ဗညုတာသိရီ သဗ္ဗညုတာသင်္ခါတာ အနညသာဓာရဏာ သိရီ သမနုပတ္တာတိ. ဣဟ ယဿ ဒိန္နံ တတော ဧဝ ဂဟဏေ ပရိဝုတ္တိသဒ္ဒဿ နိရုဠှတ္တာ နယနာဒီနံ ဒါနေန သဗ္ဗညုတာသိရိယာ အာဒါနတော, ဒါနာဘာဝေ အာဒါနာဘာဝတော စ ပဋိဂ္ဂါဟကဇနေ အဝိဇ္ဇမာနေပိ သဗ္ဗညုတာ ဝိဇ္ဇမာနတ္တေန ပရိကပ္ပိတာတိ ပရိဝုတ္တိ ဟောတိ. တေနေဝ ဒဏ္ဍိယံ–

໓໒໖. ບັດນີ້ ຍົກອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “purā” ເປັນຕົ້ນ. ພຣະມຸນີໄດ້ປະທານດວງຕາເປັນຕົ້ນອັນເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ຊົນເຫຼົ່າອື່ນໃນການກ່ອນ ຄືໃນອະດີດແລ້ວ, ໃນບັດນີ້ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພຣະສັບພັນຍຸຕະຍານອັນເປັນສິຣິ ຄືສິຣິອັນບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ຜູ້ນຶ່ງຜູ້ໃດ ອັນໄດ້ແກ່ພຣະສັບພັນຍຸຕະຍານ. ໃນທີ່ນີ້, ເພາະຄຳວ່າ ປະຣິວຸດຕິ ມີຄວາມໝາຍສະເພາະໃນການຮັບເອົາຈາກຜູ້ທີ່ຕົນໃຫ້ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ເພາະການຖືເອົາພຣະສັບພັນຍຸຕະຍານອັນເປັນສິຣິ ດ້ວຍການໃຫ້ດວງຕາເປັນຕົ້ນ, ແລະເພາະເມື່ອບໍ່ມີການໃຫ້ ກໍບໍ່ມີການຮັບ, ເຖິງແມ່ນວ່າພຣະສັບພັນຍຸຕະຍານຈະບໍ່ມີຢູ່ໃນຕົວຂອງຜູ້ຮັບ (ຜູ້ຂໍດວງຕາ), ແຕ່ກໍມີການຈິນຕະນາການວ່າພຣະສັບພັນຍຸຕະຍານນັ້ນມີຢູ່ (ໃນຕົວຜູ້ຮັບແລ້ວຈຶ່ງນຳມາໃຫ້ພຣະອົງ), ຈຶ່ງເປັນປະຣິວຸດຕິ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານທັນດິນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ:

‘‘သတ္ထပ္ပဟရဏံ ဒတွာ, ဘုဇေန တဝ ရာဇုနံ;

စိရံ စိတာဘဋော တေသံ, ယသော ကုမုဒပဏ္ဍရော’’တိ.

“ດ້ວຍການປະທານອາວຸດແລະເຄື່ອງປະຫານແກ່ພຣະລາຊາທັງຫຼາຍຂອງພຣະອົງດ້ວຍພຣະພາຫາ, ກຽດຕິຍົດອັນຂາວຜຸດຜ່ອງດັ່ງດອກບົວຫຼວງຂອງພຣະລາຊາເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ໄດ້ສະສົມໄວ້ດົນນານ ຈຶ່ງຖືກນຳມາແລ້ວ.”

ဣမသ္မိံ ဥဒါဟရဏေ ပစ္စတ္ထိကာနံ အာယုဓပ္ပဟာရံ ဒတွာ တဝ ဗာဟုနာ တေသံ ရာဇူနံ စိရံ ရာသိကတော ကေရဝနိမ္မလော ယသော အာဘဋောတိ. ဒဒါတိ ကမ္မယုတ္တတော ဧဝ အာဒါနံ ဒဿေတွာ ပရိဝုတ္တိဖုဋာ ကတာ. နယနာနိ အာဒီနိ ယဿ ဥတ္တမင်္ဂါဒိနောတိ စ, သဗ္ဗံ ဇာနာတီတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ.

In ອຸທາຫອນນີ້, ດ້ວຍການປະທານອາວຸດແລະເຄື່ອງປະຫານແກ່ພວກສັດຕູ, ກຽດຕິຍົດອັນປາສະຈາກມົນທິນດັ່ງດອກບົວຫຼວງ ທີ່ພຣະລາຊາເຫຼົ່ານັ້ນສະສົມໄວ້ດົນນານ ຈຶ່ງຖືກນຳມາດ້ວຍພຣະພາຫາຂອງພຣະອົງ. ທ່ານສະແດງການຮັບເອົາຈາກການໃຫ້ອັນປະກອບດ້ວຍກຳນັ້ນເອງ ເຮັດໃຫ້ປະຣິວຸດຕິປາກົດຊັດເຈນ. ສ່ວນວິເຄາະຄຳສັບວ່າ: Nayanāni ādīni yassa (ອະໄວຍະວະມີດວງຕາເປັນຕົ້ນຂອງຜູ້ໃດ), sabbaṃ jānāti (ຍ່ອມຮູ້ທຸກສິ່ງ), tassa bhāvo (ຄວາມເປັນແຫ່ງຜູ້ນັ້ນ).

၃၂၇.

໓໒໗.

ကိဉ္စိ ဒိသွာန ဝိညာတာ,ပဋိပဇ္ဇတိ တံသမံ;

သံသယာပဂတံ ဝတ္ထုံ,ယတ္ထ သော’ယံ ဘမော မတော.

ໃນຄຳປະພັນໃດ ຜູ້ຮູ້ໄດ້ເຫັນສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງແລ້ວ ເຂົ້າໃຈສິ່ງອື່ນອັນສະເໝີດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ ວ່າເປັນສິ່ງທີ່ປາສະຈາກຄວາມສົງໄສ, ຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດນັ້ນ ທ່ານກຳນົດວ່າເປັນ “ພະມະ” (ຄວາມຫຼົງຜິດ).

၃၂၇. ဘမံ [Pg.308] သမ္ဘာဝေတိ ‘‘ကိဉ္စီ’’တိအာဒိနာ. ဝိညာတာ ပုရိသော ကိဉ္စိ ဒိသွာ ဥဇ္ဇလနာဒိကံ ဒိသွာန တံသမံ တဿ ပုရေ ဒိဿမာနဿ ပဒတ္ထဿ သဒိသမညံ ဝတ္ထုံ သံသယာပဂတံ အသန္နိဓိံ ကတွာ ပဋိပဇ္ဇတိ ဇာနာတိ ယတ္ထ ဝိသေသေ, သာယံ ဘမော မတော.

໓໒໗. ອະທິບາຍພະມະ ດ້ວຍຄຳວ່າ “kiñci” ເປັນຕົ້ນ. 在ລັກສະນະພິເສດໃດ ບຸກຄົນຜູ້ຮູ້ໄດ້ເຫັນສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ ຄືເຫັນຄວາມສະຫວ່າງສະໄຫວເປັນຕົ້ນແລ້ວ ເຂົ້າໃຈ ຄືຮູ້ສິ່ງອື່ນອັນສະເໝີດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ ຄືສິ່ງທີ່ຄ້າຍຄືກັນກັບເນື້ອຄວາມຂອງບົດທີ່ປາກົດຢູ່ຂ້າງໜ້າ ວ່າເປັນສິ່ງທີ່ປາສະຈາກຄວາມສົງໄສ ຄືເຮັດໃຫ້ຄວາມບໍ່ແນ່ນອນໝົດໄປ, ຄວາມຫຼົງຜິດນັ້ນ ທ່ານກຳນົດວ່າເປັນ “ພະມະ”.

၃၂၇. ဣဒါနိ ဘမာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ကိဉ္စိ’’ဣစ္စာဒိနာ. ယတ္ထ ဥတ္တိဝိသေသေ ဝိညာတာ အဝဗောဓကာရကော ကိဉ္စိ ဒိသာဝိလောစနာဒိကံ ဒိသွာန တံသမံ ဝတ္ထုံ တေန ဒိဿမာနဝတ္ထုနာ တုလျမညံ ဝတ္ထုံ သံသယာပဂတံ နိဿံသယံ ကတွာ ပဋိပဇ္ဇတိ ဇာနာတိ, သော အယံ အလင်္ကာရော ဘမောတိ မတောတိ. တေန တဿ ဝါ သမန္တိ စ, သံသယော အပဂတော ဧတသ္မာတိ စ, ဘမနံ အနဝဋ္ဌာနံ ဝတ္ထူနန္တိ စ ဝိဂ္ဂဟော. သံသယာပဂတန္တိ ကြိယာဝိသေသနံ.

໓໒໗. ບັດນີ້ ສະແດງພະມາລັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ “kiñci” ເປັນຕົ້ນ. ໃນລັກສະນະການກ່າວພິເສດໃດ ຜູ້ຮູ້ ຄືຜູ້ເຮັດຄວາມເຂົ້າໃຈ ໄດ້ເຫັນສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ ຄືເຫັນການແນມເບິ່ງທິດທາງເປັນຕົ້ນແລ້ວ ເຂົ້າໃຈ ຄືຮູ້ສິ່ງອື່ນອັນສະເໝີດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ ຄືສິ່ງອື່ນທີ່ສະເໝີກັນກັບສິ່ງທີ່ກຳລັງປາກົດນັ້ນ ວ່າເປັນສິ່ງທີ່ປາສະຈາກຄວາມສົງໄສ ຄືເຮັດໃຫ້ປາສະຈາກຄວາມສົງໄສ, ອະລັງການນີ້ ທ່ານກຳນົດວ່າເປັນ “ພະມະ”. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງມີວິເຄາະຄຳສັບວ່າ: Tassa vā samaṃ (ຫຼືສະເໝີດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ), saṃsayo apagato etasmā (ຄວາມສົງໄສປາສະຈາກໄປແລ້ວຈາກສິ່ງນີ້), bhamanaṃ anavaṭṭhānaṃ vatthūnaṃ (ຄວາມໝູນວຽນ ຄືຄວາມບໍ່ຕັ້ງໝັ້ນແຫ່ງສິ່ງທັງຫຼາຍ). ບົດວ່າ Saṃsayāpagataṃ ເປັນກິຣິຍາວิເສດສະນະ.

၃၂၈.

໓໒໘.

သမံ ဒိသာသု’ဇ္ဇလာသု, ဇိနပါဒနခံသုနာ;

ပဿန္တာ အဘိနန္ဒန္တိ, စန္ဒာတပမနာ ဇနာ.

ເມື່ອທິດທັງຫຼາຍສະຫວ່າງສະໄຫວສະເໝີກັນ ດ້ວຍລັງສີແຫ່ງພຣະນະຂາຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ, ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີໃຈຄິດວ່າເປັນແສງຈັນ ເມື່ອໄດ້ເຫັນແລ້ວ ຍ່ອມຍინດີຍິ່ງ.

၃၂၈. ဥဒါဟရတိ ‘‘သမ’’မိစ္စာဒိ. ဇိနဿ ပါဒေသု နခံသုနာ ဒိသာသု သဗ္ဗာသု သမံ ဧကတော ဥဇ္ဇလာသု သဇောတီသု တာ ဥဇ္ဇလာ ဒိသာ ပဿန္တာ ဇနာ, စန္ဒာတပေါတိ မနော ယေသံ တေ တထာဝိဓာ. အဘိနန္ဒန္တိ သန္တုဿန္တီတိ.

໓໒໘. ຍົກອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “samaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອທິດທັງຫຼາຍທັງປວງສະຫວ່າງສະໄຫວ ຄືມີແສງສະຫວ່າງຮ່ວມກັນໃນຄາວດຽວກັນ ດ້ວຍລັງສີແຫ່ງພຣະນະຂາໃນພຣະບາດຂອງພຣະชິນະເຈົ້າ, ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ໄດ້ເຫັນທິດອັນສະຫວ່າງສະໄຫວເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນຜູ້ມີໃຈຄິດວ່າເປັນແສງຈັນ ຄືມີໃຈເປັນເຊັ່ນນັ້ນ. ຍ່ອມຍინດີ ຄືມີຄວາມເພີດເພີນຍິ່ງ.

၃၂၈. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘သမ’’မိစ္စာဒိနာ. ဇိနပါဒနခံသုနာ ကရဏဘူတေန ဒိသာသု ဒသသု သမံ ဧကက္ခဏေ ဥဇ္ဇလာသု တာ ဥဇ္ဇလာ ဒိသာ ပဿန္တာ ဇနာ စန္ဒာတပမနာ စန္ဒာတပေါတိ ပဝတ္တစိတ္တာ အဘိနန္ဒန္တီတိ. ဝိဇ္ဇမာနနခမရီစိယံ ဗုဒ္ဓိမကတွာ စန္ဒာတပေ ဗုဒ္ဓိယာ ပဝတ္တာပနတော ဘမော နာမ. သမန္တိ အသင်္ချံ. စန္ဒာတပေါဣတိ မနော ယေသန္တိ ဝါကျံ.

໓໒໘. ບັດນີ້ ຍົກອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “samaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອທິດທັງສິບສະຫວ່າງສະໄຫວໃນຂະນະດຽວກັນ ດ້ວຍລັງສີແຫ່ງພຣະນະຂາຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າອັນເປັນເຄື່ອງກະທຳ, ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ໄດ້ເຫັນທິດອັນສະຫວ່າງສະໄຫວເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນຜູ້ມີໃຈຄິດວ່າເປັນແສງຈັນ ຄືມີຈິດເປັນໄປວ່າເປັນແສງຈັນ ຍ່ອມຍინດີຍິ່ງ. ເພາະການບໍ່ໃສ່ໃຈໃນລັງສີແຫ່ງພຣະນະຂາທີ່ມີຢູ່ ແລ້ວໃຫ້ຄວາມຄິດເປັນໄປໃນແສງຈັນດ້ວຍປັນຍາ, ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ພະມະ”. ບົດວ່າ Samaṃ ເປັນອະສັງຂະຍາ (ຄຳອຸປະມາ ຫຼືຄຳວິເສດສະນະ). ສ່ວນວິເຄາະຄຳສັບວ່າ: Candātapo iti mano yesaṃ (ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດມີໃຈຄິດວ່າເປັນແສງຈັນ).

၃၂၉.

໓໒໙.

ပဝုစ္စတေ [Pg.309] ယံ နာမာဒိ,ကဝီနံ ဘာဝဗောဓနံ;

ယေန ကေနစိ ဝဏ္ဏေန,ဘာဝေါနာမာ’ယ’မီရိတော.

ຄຳມີນາມເປັນຕົ້ນໃດ ທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມປະສົງຂອງກະວີ, ອັນທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍລັກສະນະຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ, ຄຳນັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າເປັນ “ພາວະ” (ຄວາມປະສົງ).

၃၂၉. ဘာဝံ ဘာဝေတိ ‘‘ပဝုစ္စတေ’’စ္စာဒိနာ. ကဝီနံ ဘာဝေါ အဓိပ္ပာယော, တံ ဗောဓေတီတိ ဘာဝဗောဓနံ ယံ နာမာဒိ. အာဒိသဒ္ဒေန ဝိသေသနဝါကျာနံ ဂဟဏံ. ယေန ကေနစိ နိသေဓနရူပေန အာကာရေန ပဝုစ္စတေ, အယံ ဘာဝေါ နာမ ဤရိတောတိ.

໓໒໙. ອະທິບາຍພາວະ ດ້ວຍຄຳວ່າ “pavuccate” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມປະສົງຂອງກະວີ ຄືຄວາມຕັ້ງໃຈ, ຄຳໃດມີນາມເປັນຕົ້ນ ທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມປະສົງນັ້ນ ຊື່ວ່າ “ພາວະໂພທະນະ”. ດ້ວຍບົດວ່າ “ādi” ທ່ານໃຫ້ຮວບຮວມເອົາປະໂຫຍກວິເສດສະນະທັງຫຼາຍ. ຄຳໃດທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍລັກສະນະຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ຄືດ້ວຍຮູບແບບການປະຕິເສດ, ຄຳນັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າເປັນ “ພາວະ”.

၃၂၉. ဣဒါနိ ဘာဝါလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ပဝုစ္စတေ’’ ဣစ္စာဒိနာ. ကဝီနံ ဝတ္တူနံ ဘာဝဗောဓနံ အဓိပ္ပာယပကာသကံ ယံ နာမာဒိ နာမပဒဝိသေသနပဒါဒိ ယေန ကေနစိ ဝဏ္ဏေန အာကာရေန သာဂရာဒိအတ္ထန္တရံ ပဋိသေဓေတွာ ဝါ နော ဝါ ပဝုစ္စတေ, အယံ ဘာဝေါ နာမာတိ ဤရိတောတိ. နာမံ အာဒိ ယဿ ဝိသေသနဝါကျဒွယဿေတိ စ, ဘာဝံ ဗောဓေတီတိ စ ဝါကျံ. ကဝီနံ အဓိပ္ပာယသင်္ခါတဘာဝပကာသကော ဥတ္တိဝိသေသော တဒတ္ထေန ဘာဝေါ နာမ, တဿ နိဿယဘူတံ နာမာဒိပဒသန္တာနံ ဣဟ နိဿိတောပစာရေန ဘာဝေါ နာမာတိ ဤရိတံ.

໓໒໙. ບັດນີ້ ສະແດງພາວາລັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ “pavuccate” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳມີນາມະບົດແລະວິເສດສະນະບົດເປັນຕົ້ນໃດ ທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມປະສົງ ຄືສະແດງຄວາມຕັ້ງໃຈຂອງກະວີຜູ້ກ່າວ, ອັນທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍລັກສະນະຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ຄືດ້ວຍການປະຕິເສດເນື້ອຄວາມອື່ນມີມະຫາສະໝຸດເປັນຕົ້ນ ຫຼືບໍ່ປະຕິເສດກໍຕາມ, ຄຳນັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າເປັນ “ພາວະ”. ສ່ວນວິເຄາະຄຳສັບວ່າ: Nāmaṃ ādi yassa (ຄຳໃດມີນາມເປັນຕົ້ນ ແຫ່ງຄູ່ປະໂຫຍກວິເສດສະນະ), bhāvaṃ bodheti (ຍ່ອມສະແດງເຖິງຄວາມປະສົງ). ລັກສະນະການກ່າວພິເສດອັນສະແດງເຖິງຄວາມປະສົງ ຄືຄວາມຕັ້ງໃຈຂອງກະວີ ຍ່ອມຊື່ວ່າ “ພາວະ” ເພາະມີເນື້ອຄວາມນັ້ນ, ສ່ວນກຸ່ມຄຳມີນາມເປັນຕົ້ນອັນເປັນທີ່ອາໄສແຫ່ງພາວະນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ ທ່ານກ່າວວ່າເປັນ “ພາວະ” ໂດຍອຸປະຈາຣະວິທີ (ການກ່າວໂດຍອ້ອມ).

၃၃၀.

໓໓໐.

နနု တေယေ’ဝ သန္တာ နော,သာဂရာ န ကုလာစလာ;

မနမ္ပိ မရိယာဒံ ယေ,သံဝဋ္ဋေပိ ဇဟန္တိ နော.

ມະຫາສະໝຸດທັງຫຼາຍບໍ່ແມ່ນມະຫາສະໝຸດແທ້ ແລະພູເຂົາຫຼວງທັງຫຼາຍກໍບໍ່ແມ່ນພູເຂົາຫຼວງແທ້, ແຕ່ສັດຕະບຸລຸດເຫຼົ່ານັ້ນຕ່າງຫາກເປັນມະຫາສະໝຸດແລະພູເຂົາຫຼວງແທ້, ເພາະສັດຕະບຸລຸດເຫຼົ່ານັ້ນ ເຖິງແມ່ນໃນຍາມໂລກພິນາດ ກໍບໍ່ເຄີຍລະຖິ້ມຂອບເຂດ (ສີລະທຳ) ເລີຍ ແມ່ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວ.

၃၃၀. ဥဒါဟရတိ ‘‘နနု’’စ္စာဒိ. မနမ္ပီတိ ဤသကမ္ပိ. မရိယာဒန္တိ အတ္တနော အာစာရသီမံ, သံဝဋ္ဋေပိ ပလယကာလေပိ. သေသံ သုဗောဓံ. ဧတ္ထ န ဣမေ ပကတိသမုဒ္ဒါဒယော သမုဒ္ဒါဒယော ဟောန္တိ, ယေ ပလယကာလေ အတ္တနော ဝေလာနုလ္လင်္ဃနသင်္ခါတံ အစလတ္တသင်္ခါတဉ္စ မရိယာဒံ ပရိစ္စဇန္တိ. ကိဉ္စရဟိ [Pg.310] သန္တာ ဧဝေတေ သမုဒ္ဒါဒယော, ယေ ယဒိ ပလယကာလေပိ သမာပတေယျုံ, တဒါပိ အတ္တနော မရိယာဒံ န မုဉ္စန္တိ. ကောစိ ဝိပတ္တိံ ပတ္တော နိရတိသယံ ဓီရတ္တမတ္တနောဝဗောဓေတီတိ အညနိသေဓေန ကထိတံ နာမံ ကဝိသဘာဝံ ယထာဝုတ္တံ ဗောဓေတီတိ ဘာဝေါယမိတိ.

໓໓໐. ຍົກອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “nanu” ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ Manampi ຄືແມ່ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວ. ບົດວ່າ Mariyādaṃ ຄືຂອບເຂດແຫ່ງຄວາມປະພຶດຂອງຕົນ, ບົດວ່າ Saṃvaṭṭepi ຄືແມ່ນແຕ່ໃນຍາມໂລກພິນາດ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເຂົ້າໃຈງ່າຍ. ໃນຄຳນີ້, ມະຫາສະໝຸດຕາມທຳມະຊາດເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ແມ່ນມະຫາສະໝຸດເປັນຕົ້ນແທ້, ເພາະໃນຍາມໂລກພິນາດ ພວກມັນຍ່ອມລະຖິ້ມຂອບເຂດ ຄືການບໍ່ລ່ວງລ້ຳຝັ່ງ ແລະຄວາມບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ. ແຕ່ສັດຕະບຸລຸດເຫຼົ່ານັ້ນຕ່າງຫາກເປັນມະຫາສະໝຸດເປັນຕົ້ນແທ້, ເພາະເຖິງແມ່ນວ່າຈະປະສົບກັບຍາມໂລກພິນາດ, ພວກເພິ່ນກໍບໍ່ເຄີຍລະຖິ້ມຂອບເຂດຂອງຕົນເລີຍ. ບຸກຄົນບາງຄົນເມື່ອປະສົບກັບຄວາມພິນາດ ຍ່ອມສະແດງເຖິງຄວາມກ້າຫານອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງຕົນເອງ, ດັ່ງນັ້ນ ຄຳນາມທີ່ກ່າວດ້ວຍການປະຕິເສດສິ່ງອື່ນ ຍ່ອມສະແດງເຖິງອັດທະຍາໄສຂອງກະວີຕາມທີ່ກ່າວມາ, ນີ້ຈຶ່ງເປັນ “ພາວະ”.

၃၃၀. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘နနု’’စ္စာဒိနာ. သာဂရာ သံဝဋ္ဋကာလေ တီရမရိယာဒံ အတိက္ကမေန္တာ ပကတိသမုဒ္ဒါ သာဂရာ န ဘဝန္တိ. ကုလာစလာ တာဒိသကာလေ အစလသင်္ခါတမရိယာဒမတိက္ကမေန္တာ သတ္တ ကုလပဗ္ဗတာ ကုလာစလာ နာမ န ဘဝန္တိ. ကိဉ္စရဟိ သာဂရာဒယော. ယေ သာဓဝေါ သံဝဋ္ဋေပိ သဗ္ဗဝတ္ထုဝိနာသကကပ္ပဝိနာသကာလေပိ မရိယာဒံ အတ္တနော အာစာရမရိယာဒံ မနမ္ပိ ဤသကမ္ပိ နော ဇဟန္တိ. သန္တာ ဧဝ တေ သာဂရာဒယော နာမ ဟောန္တိ နနူတိ. ကောစိ ဗျသနံ ပတ္တော အတ္တနော အနညသာဓာရဏံ ဓီရတ္တံ ပကာသေတီတိ ဣဟ သာဂရာဒိအတ္ထန္တရပဋိသေဓရူပေန ဒဿိတသာဂရာဒိနာ ဝတ္တုနော အကမ္ပနာဓိပ္ပာယံ အဝဗောဓေတီတိ အယံ ဘာဝါလင်္ကာရော နာမ. မနန္တိ အပ္ပကာလဝါစကမသင်္ချံ. အပီတိ သမ္ဘာဝနေ.

໓໓໐. ບັດນີ້ ຍົກອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “nanu” ເປັນຕົ້ນ. ມະຫາສະໝຸດຕາມທຳມະຊາດທັງຫຼາຍ ທີ່ລ່ວງລ້ຳຂອບເຂດຝັ່ງໃນຍາມໂລກພິນາດ ບໍ່ຊື່ວ່າເປັນມະຫາສະໝຸດແທ້. ພູເຂົາຫຼວງທັງເຈັດ ທີ່ລ່ວງລ້ຳຂອບເຂດຄືຄວາມບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນຍາມເຊັ່ນນັ້ນ ບໍ່ຊື່ວ່າເປັນພູເຂົາຫຼວງແທ້. ແຕ່ມະຫາສະໝຸດເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄືສັດຕະບຸລຸດທັງຫຼາຍ ເຖິງແມ່ນໃນຍາມໂລກພິນາດ ຄືໃນຍາມທຳລາຍກະລັບອັນທຳລາຍທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງ ກໍບໍ່ເຄີຍລະຖິ້ມຂອບເຂດ ຄືຂອບເຂດແຫ່ງຄວາມປະພຶດຂອງຕົນ ແມ່ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວ. ສັດຕະບຸລຸດເຫຼົ່ານັ້ນຕ່າງຫາກເປັນມະຫາສະໝຸດເປັນຕົ້ນແທ້ ບໍ່ແມ່ນບໍ? ບຸກຄົນບາງຄົນເມື່ອປະສົບກັບຄວາມພິນາດ ຍ່ອມສະແດງເຖິງຄວາມກ້າຫານອັນບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ຜູ້ນຶ່ງຜູ້ໃດຂອງຕົນ, ໃນທີ່ນີ້ ດ້ວຍການສະແດງມະຫາສະໝຸດເປັນຕົ້ນໃນຮູບແບບການປະຕິເສດເນື້ອຄວາມອື່ນມີມະຫາສະໝຸດເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສະແດງເຖິງຄວາມຕັ້ງໃຈອັນບໍ່ຫວັ່ນໄຫວຂອງບຸກຄົນ, ນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ພາວາລັງການ”. ບົດວ່າ Manaṃ ເປັນອະສັງຂະຍາ (ຄຳວິເສດສະນະ) ບອກປະລິມານໜ້ອຍ. ບົດວ່າ Api ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍສົມມຸດ (ຫຼືຄາດຄະເນ).

၃၃၁.

໓໓໑.

အင်္ဂင်္ဂီဘာဝါ သဒိသ-ဗလဘာဝါ စ ဗန္ဓနေ;

သံသဂ္ဂေါ’လင်္ကတီနံ ယော, တံ မိဿန္တိ ပဝုစ္စတိ.

ໃນການປະພັນ, ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນແຫ່ງອະລັງການທັງຫຼາຍ ເພາະຄວາມເປັນສ່ວນປະກອບແລະສ່ວນຫຼັກ ແລະເພາະความເປັນຜູ້ມີກຳລັງສະເໝີກັນ, ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນນັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າເປັນ “ມິດສະ” (ອະລັງການປະສົມ).

၃၃၁. မိဿံ ဒဿေတိ ‘‘အင်္ဂ’’ဣစ္စာဒိနာ. အင်္ဂမုပကာရကံ, အင်္ဂီ ဥပကာရိယံ, တေသံ ဘာဝေါ အင်္ဂင်္ဂိဘာဝေါ သာဓိယသာဓနတ္တံ, တတော စ. သဒိသံ သမံ ဗလံ ယေသံ တေ, တေသံ ဘာဝေါ အင်္ဂင်္ဂိဘာဝမန္တရေန အပ္ပဓာနဘာဝေနာဝဋ္ဌာနံ တတော စ ဟေတုတော. ဗန္ဓနေ ဝိသယေ, ယော အလင်္ကတီနံ သံသဂ္ဂေါ ဧကတ္ထ သန္နိဓာနံ, တံ မိဿန္တိ ပဝုစ္စတိ.

໓໓໑. ສະແດງມິດສະ ດ້ວຍຄຳວ່າ “aṅga” ເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ Aṅga ຄືຜູ້ອຸປະການະ (ສ່ວນປະກອບ), ບົດວ່າ Aṅgī ຄືຜູ້ຮັບອຸປະການະ (ສ່ວນຫຼັກ), ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ “ອັງຄັງຄິພາວະ” ຄືຄວາມເປັນຜູ້ສຳເລັດແລະເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ, ແລະເພາະເຫດນັ້ນ. ອະລັງການທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດມີກຳລັງສະເໝີກັນ ຄືເທົ່າກັນ, ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອະລັງການເຫຼົ່ານັ້ນ ຄືການຕັ້ງຢູ່ໂດຍຄວາມເປັນສ່ວນຮອງ ໂດຍປາສະຈາກອັງຄັງຄິພາວະ, ແລະເພາະເຫດນັ້ນ. ໃນການປະພັນ ຄືໃນຂອບເຂດ, ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ ຄືຄວາມຢູ່ຮ່ວມກັນໃນທີ່ດຽວກັນ ແຫ່ງອະລັງການທັງຫຼາຍໃດ, ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນນັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າເປັນ “ມິດສະ”.

၃၃၁. ဣဒါနိ [Pg.311] မိဿာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘အင်္ဂင်္ဂီ’’စ္စာဒိနာ. အင်္ဂင်္ဂီဘာဝါ ဥပကာရကဥပကာရိယသင်္ခါတပဋိပါဒကပဋိပါဒနီယသဘာဝေန ဟေတုဘူတေန သဒိသဗလဘာဝါ စ သာဓိယသာဓနဘာဝံ ဝိနာ သမာနဗလဝန္တဘာဝေန စ ဗန္ဓနေ ပဇ္ဇာဒိဗန္ဓနဝိသယေ အလင်္ကတီနံ အလင်္ကာရာနံ ယော သံသဂ္ဂေါ သန္နိဓာနံ, တံ မိဿန္တိ ပဝုစ္စတီတိ. အင်္ဂံ သာဓနံ အဿ သာဓိယဿ အတ္ထီတိ စ, အင်္ဂဉ္စ အင်္ဂီ စေတိ စ, တေသံ ဘာဝေါ သာဓိယသာဓနသင်္ခါတော သမ္ဗန္ဓောတိ စ, သဒိသံ ဗလံ ယေသမလင်္ကာရာနမိတိ စ, တေသံ ဘာဝေါ အညမညနိရပေက္ခတာတိ စ, မိဿနံ မိဿီဘဝနမိတိ စ ဝါကျံ.

໓໓໑. ບັດນີ້ ຈະສະແດງມິສສາລັງການ (ອະລັງການປະສົມ) ດ້ວຍຄຳວ່າ “aṅgaṅgī” (ອັງຄັງຄີ) ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມເປັນແຫ່ງອົງແລະອົງຄີ (ສ່ວນປະກອບແລະສ່ວນຫຼັກ) ດ້ວຍສະພາວະທີ່ເປັນຜູ້ອຸປະການະແລະຜູ້ຮັບອຸປະການະ ອັນກ່າວຄື ຄວາມເປັນຜູ້ສະໜັບສະໜູນແລະຜູ້ຮັບການສະໜັບສະໜູນ ເຊິ່ງເປັນເຫດ ແລະດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ມີກຳລັງສະເໝີກັນ ໂດຍປາສະຈາກຄວາມເປັນຜູ້ສຳເລັດແລະເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ ແຕ່ມີກຳລັງເທົ່າທຽມກັນ ໃນການປະພັນ ຄືໃນວິໄສແຫ່ງການປະພັນຄຳກອນເປັນຕົ້ນ ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ ຫຼືຄວາມຢູ່ຮ່ວມກັນແຫ່ງອະລັງການທັງຫຼາຍ ນັ້ນເພິ່ນຮຽກວ່າ ມິສສະ (ອະລັງການປະສົມ). ວິເຄາະວ່າ: ອົງ (ເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ) ຂອງອົງຄີ (ຜູ້ສຳເລັດ) ນັ້ນມີຢູ່ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອົງຄີ, ອົງດ້ວຍ ອົງຄີດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ອົງຄັງຄີ, ຄວາມເປັນແຫ່ງອົງແລະອົງຄີທັງຫຼາຍ ເຊິ່ງກ່າວຄື ຄວາມສຳພັນອັນໄດ້ແກ່ຄວາມເປັນຜູ້ສຳເລັດແລະເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ ຊື່ວ່າ ອົງຄັງຄີພາວະ. ອະລັງການທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ມີກຳລັງສະເໝີກັນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສະທິສະພະລະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງອະລັງການທີ່ມີກຳລັງສະເໝີກັນເຫຼົ່ານັ້ນ ອັນໄດ້ແກ່ຄວາມບໍ່ຕ້ອງອາໄສເຊິ່ງກັນແລະກັນ ຊື່ວ່າ ສະທິສະພະລາພາວະ. ຄວາມປະສົມກັນ ຄືຄວາມເຂົ້າກັນ ຊື່ວ່າ ມິສສະນະ.

အင်္ဂင်္ဂိဘာဝမိဿ

ອັງຄັງຄີພາວະມіສສະ (ອະລັງການປະສົມໂດຍຄວາມເປັນອົງແລະອົງຄີ)

၃၃၂.

໓໓໒.

ပသတ္ထာ မုနိနော ပါဒ-နခရံသိမဟာနဒီ;

အဟော ဂါဠှံ နိမုဂ္ဂေပိ, သုခယတျေ’ဝ တေ ဇနေ.

ມະຫານະທີຄືລັງສີແຫ່ງພຣະນະຂາ (ເລັບ) ຂອງພຣະມຸນີ ເປັນທຳມະຊາດອັນບຸກຄົນສັນລະເສີນແລ້ວ; ອ້າວ! ມະຫານະທີນັ້ນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ຈົມລົງຢ່າງເລິກເຊິ່ງ ໃຫ້ມີຄວາມສຸກແທ້ໆ.

၃၃၂. ဥဒါဟရတိ ‘‘ပသတ္ထာ မုနိ’’စ္စာဒိ. မုနိနော ပါဒေသု နခါ တေသံ ရံသိ ဧဝ မဟာနဒီသဒိသတ္တာ မဟာနဒီ, သာ ပသတ္ထာ အစ္ဆရိယပ္ပတ္တိသဗ္ဘာဝတော ဂါဠှမစ္စန္တံ နိမုဂ္ဂေပိ တေ ဇနေ သုခယတျေဝ, အဟော အစ္ဆရိယံ ယတော သေသနဒီဝိဓုရံ. ‘‘အယံ အတ္တနိ ဂါဠှံ နိမုဂ္ဂေပိ သုခယတီ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘နိမုဂ္ဂေပီ’’တိ သမာဓိနော သာဓိယတ္တေနင်္ဂိတာယာဝဋ္ဌိတဿ ‘‘ပါဒနခရံသိမဟာနဒီ’’တိ ရူပကံ သာဓနတ္တေနင်္ဂတာယာဝဋ္ဌိတန္တိ မိဿမိဒမလင်္ကရဏံ.

໓໓໒. ພຣະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “pasatthā muni” (ປະສັດຖາ ມຸນິ) ເປັນຕົ້ນ. ເລັບທັງຫຼາຍໃນພຣະບາດຂອງພຣະມຸນີ, ລັງສີແຫ່ງເລັບທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນແລ ເປັນມະຫານະທີ ເພາະຄວາມທີ່ຄ້າຍຄືກັບມະຫານະທີ, ມະຫານະທີນັ້ນ ອັນບຸກຄົນສັນລະເສີນແລ້ວ ເພາະມີສະພາວະອັນເຖິງຄວາມອັດສະຈັນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ຈົມລົງຢ່າງເລິກເຊິ່ງ ຄືຢ່າງຍິ່ງ ໃຫ້ມີຄວາມສຸກແທ້ໆ, ອ້າວ! ໜ້າອັດສະຈັນແທ້ ເພາະຜິດແປກໄປຈາກແມ່ນ້ຳທີ່ເຫຼືອ. ໃນຄຳວ່າ “ມະຫານະທີນີ້ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ຈົມລົງຢ່າງເລິກເຊິ່ງໃນຕົນ ໃຫ້ມີຄວາມສຸກ” ນີ້, ສະມາທິອະລັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ “nimuggepī” (ຈົມລົງແລ້ວກໍດີ) ຕັ້ງຢູ່ໂດຍຄວາມເປັນອົງຄີ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຕ້ອງເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ, ສ່ວນຮູປະກະອະລັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ “pādanakharaṃsimahānadī” (ມະຫານະທີຄືລັງສີແຫ່ງພຣະນະຂາ) ຕັ້ງຢູ່ໂດຍຄວາມເປັນອົງ ເພາະເປັນເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ, ອະລັງການນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມິສສາລັງການ (ອະລັງການປະສົມ).

၃၃၂. ဣဒါနိ ဥဒါဟရတိ ‘‘ပသတ္ထာ’’ ဣစ္စာဒိနာ. မုနိနော ပသတ္ထာ အစ္ဆရိယတ္တာ ပသံသနီယာ ပါဒနခရံသိမဟာနဒီ စရဏနခကိရဏသင်္ခါတမဟာဂင်္ဂါ ဂါဠှံ အတိသယေန နိမုဂ္ဂေပိ တေ ဇနေ သာဓုသပ္ပုရိသေ သုခယတိ ဧဝ သုခိတေ ကတော ဧဝ. အဟော အစ္ဆရိယံ သေသနဒီနမေသာ ပဝတ္တိ ဝိရုဒ္ဓါတိ. ဧတ္ထ သာဓနီယဘာဝေန အင်္ဂိနော ‘‘နိမုဂ္ဂေ’’တိ သမာဓိအလင်္ကာရဿ [Pg.312] ‘‘ပါဒနခရံသိမဟာနဒီ’’တိ ရူပကာလင်္ကာရော သာဓနဘာဝေန အင်္ဂန္တိ ကတွာ အင်္ဂါအင်္ဂီဘာဝေန ဣမေသံ အလင်္ကာရာနံ မိဿိတာ. ပါဒေသု နခါတိ စ, တေသံ ရံသီတိ စ, မဟတီ စ သာ နဒီ စေတိ စ, မဟာနဒီ ဝိယ မဟာနဒီ ပါဒနခရံသိယော ဧဝ မဟာနဒီတိ စ ဝါကျံ. ဂါဠှန္တိ ကြိယာဝိသေသနံ. ဂါဠှံ နိမုဇ္ဇနံ ယေ အကံသု, တေပီတိ ယောဇနာ. သုခသမင်္ဂိနော ဇနာ သုခိတေ သုခေ ကရောတီတိ ဝါကျံ.

໓໓໒. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “pasatthā” (ປະສັດຖາ) ເປັນຕົ້ນ. ມະຫານະທີຄືລັງສີແຫ່ງພຣະນະຂາຂອງພຣະມຸນີ ອັນກ່າວຄື ມະຫາຄັງຄາຄືລັງສີແຫ່ງເລັບພຣະບາດ ອັນບຸກຄົນສັນລະເສີນແລ້ວ ຄືຄວນສັນລະເສີນ ເພາະຄວາມເປັນຂອງອັດສະຈັນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຄືສັດຈະບຸລຸດທັງຫຼາຍ ຜູ້ຈົມລົງຢ່າງເລິກເຊິ່ງ ຄືຢ່າງຍິ່ງ ໃຫ້ມີຄວາມສຸກແທ້ໆ ຄືເຮັດໃຫ້ເປັນຜູ້ມີຄວາມສຸກແທ້ໆ. ອ້າວ! ໜ້າອັດສະຈັນແທ້ ເພາະຄວາມເປັນໄປແຫ່ງມະຫານະທີນີ້ ຂັດແຍ້ງກັບແມ່ນ້ຳທີ່ເຫຼືອທັງຫຼາຍ. ໃນອຸທາຫອນນີ້, ພຣະອາຈານເຮັດໃຫ້ຮູປະກະອະລັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ “pādanakharaṃsimahānadī” ເປັນອົງ (ສ່ວນປະກອບ) ໂດຍຄວາມເປັນເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ ແກ່ສະມາທິອະລັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ “nimugge” ເຊິ່ງເປັນອົງຄີ (ສ່ວນຫຼັກ) ໂດຍຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຕ້ອງເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ ແລ້ວປະສົມອະລັງການທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ເຂົ້າກັນ ດ້ວຍຄວາມເປັນອົງແລະອົງຄີ. ວິເຄາະວ່າ: ເລັບທັງຫຼາຍໃນພຣະບາດ ທັງລັງສີແຫ່ງເລັບທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ, ແມ່ນ້ຳນັ້ນໃຫຍ່ດ້ວຍ ເປັນແມ່ນ້ຳດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ມະຫານະທີ, ມະຫານະທີຄືລັງສີແຫ່ງພຣະນະຂາ ເພາະຄ້າຍຄືກັບມະຫານະທີ ຫຼືລັງສີແຫ່ງພຣະນະຂານັ້ນເອງ ເປັນມະຫານະທີ. ຄຳວ່າ “gāḷhaṃ” (ຢ່າງເລິກເຊິ່ງ) ເປັນກິຣິຍາວິເສດສະນະ. ປະກອບຄວາມວ່າ: ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດ ໄດ້ເຮັດການຈົມລົງຢ່າງເລິກເຊິ່ງ, ແມ່ນຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນກໍດີ. ວິເຄາະວ່າ: ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ພ້ອມພຣັ່ງດ້ວຍຄວາມສຸກ ໃຫ້ເປັນຜູ້ມີຄວາມສຸກ ຄືເຮັດໃຫ້ໄດ້ຮັບຄວາມສຸກ.

သဒိသဗလဘာဝမိဿ

ສະທິສະພະລາພາວະມິສສະ (ອະລັງການປະສົມໂດຍຄວາມມີກຳລັງສະເໝີກັນ)

၃၃၃.

໓໓໓.

ဝေသော သဘာဝမဓုရော, ရူပံ နေတ္တရသာယနံ;

မဓူဝမုနိနော ဝါစာ, န သမ္ပီဏေတိ ကံ ဇနံ.

ພຣະອາກາດຊົງ (ເຄື່ອງແຕ່ງກາຍ) ອັນຫວານປານກາງໂດຍທຳມະຊາດ, ພຣະຮູບອັນເປັນຢາບຳລຸງດວງຕາ, ແລະພຣະວາຈາອັນຫວານປານນ້ຳເຜິ້ງ ຂອງພຣະມຸນີ ຍ່ອມບໍ່ເຮັດໃຫ້ຊົນໃດອີ່ມເອີບໃຈ (ບໍ່ມີເລີຍ).

၃၃၃. ‘‘ဝေသော’’ဣစ္စာဒိ သုဗောဓံ. ဣဒံ ပန သမာဓိရူပကောပမာမိဿသဒိသဗလန္တိ.

໓໓໓. ຄຳວ່າ “veso” (ເວໂສ) ເປັນຕົ້ນ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ. ແຕ່ອະລັງການນີ້ ເປັນສະທິສະພະລາພາວະມິສສະ ທີ່ປະສົມກັນລະຫວ່າງສະມາທິອະລັງການ, ຮູປະກະອະລັງການ ແລະອຸປະມາລັງການ.

၃၃၃. ‘‘ဝေသော’’ဣစ္စာဒိ. မုနိနော သဘာဝမဓုရော ပကတိမဓုရော ဝေသော ဇိနာဝေဏိကော ဗုဒ္ဓဝေသော စ နေတ္တရသာယနံ ရူပံ လက္ခဏာနုဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နံ ရူပဉ္စ မဓူဝ မဓုရတ္တေန မဓုသမာနာ ဝါစာ ဘာရတီ စ ကံ ဇနံ န သမ္ပီဏေတီတိ. ‘‘သဘာဝမဓုရော’’တိ သမာဓိအလင်္ကာရော စ, ‘‘နေတ္တရသာယန’’န္တိ ရူပကာလင်္ကာရော စ, ‘‘မဓူဝါ’’တိ ဥပမာလင်္ကာရော စာတိ ဣမေ တယော ပီဏနေ အညမညာပေက္ခရဟိတတ္တာ တုလျဗလာတိ ဣမေသံ မိဿတ္တံ ဟောတိ. သဘာဝေန မဓုရောတိ စ, ရသီယတိ အဿာဒီယတီတိ စ, ရသော ရသဘူတော အာယနံ ဂတိ ပဝတ္တိ အဿာတိ ရသာယနံ, ရသဝတ္ထု. ရသာယနမိဝ ရူပံ ရသာယနံ, နေတ္တာနံ ရသာယနန္တိ စ ဝါကျံ.

໓໓໓. ຄຳວ່າ “veso” (ເວໂສ) ເປັນຕົ້ນ. ພຣະອາກາດຊົງ (ເຄື່ອງແຕ່ງກາຍ) ອັນຫວານປານກາງໂດຍທຳມະຊາດ ຄືຫວານໂດຍປົກກະຕິ ອັນເປັນພຣະພຸດທະອາກາດຊົງສະເພາະຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ, ພຣະຮູບອັນເຖິງພ້ອມດ້ວຍລັກສະນະແລະອະນຸພະຍັນຊະນະ ອັນເປັນຢາບຳລຸງດວງຕາ, ແລະພຣະວາຈາ ຄືຖ້ອຍຄຳ ອັນຫວານປານນ້ຳເຜິ້ງ ຄືສະເໝີດ້ວຍນ້ຳເຜິ້ງໂດຍຄວາມຫວານ ຂອງພຣະມຸນີ ຍ່ອມບໍ່ເຮັດໃຫ້ຊົນໃດອີ່ມເອີບໃຈ (ບໍ່ມີເລີຍ). ສະມາທິອະລັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ “sabhāvamadhuro” (ຫວານໂດຍທຳມະຊາດ) ດ້ວຍ, ຮູປະກະອະລັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ “nettarasāyanaṃ” (ຢາບຳລຸງດວງຕາ) ດ້ວຍ, ອຸປະມາລັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ “madhūva” (ປານນ້ຳເຜິ້ງ) ດ້ວຍ, ອະລັງການທັງສາມເຫຼົ່ານີ້ ມີກຳລັງເທົ່າທຽມກັນ ໃນການເຮັດໃຫ້ອີ່ມເອີບໃຈ ເພາະປາສະຈາກຄວາມຕ້ອງອາໄສເຊິ່ງກັນແລະກັນ, ຄວາມເປັນອະລັງການປະສົມແຫ່ງອະລັງການທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມມີດ້ວຍປະການສະນີ. ວິເຄາະວ່າ: ຫວານໂດຍທຳມະຊາດ ຊື່ວ່າ ສະພາວະມະທຸຣະ. ສິ່ງໃດອັນບຸກຄົນຍ່ອມຊິມ ຄືຍ່ອມລິ້ມລົດ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ລົດ, ລົດນັ້ນເອງເປັນທີ່ໄປ ຄືເປັນທີ່ດຳເນີນໄປແຫ່ງປະໂຫຍດ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຣະສາຍະນະ (ຢາບຳລຸງ), ອະທິບາຍວ່າ ວັດຖຸອັນເປັນລົດ. ພຣະຮູບປຽບເໝືອນຢາບຳລຸງ ຊື່ວ່າ ຣະສາຍະນະ, ຢາບຳລຸງແຫ່ງດວງຕາທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ເນດຕະຣະສາຍະນະ.

၃၃၄.

໓໓໔.

အာသီ နာမ သိယာ’တ္ထဿ,ဣဋ္ဌဿာ’သီသနံ ယထာ;

တိလောကေကဂတီ နာထော,ပါတု လောက’မပါယတော.

ການປາດຖະໜາເຊິ່ງປະໂຫຍດອັນເພິ່ງປາດຖະໜາ ຊື່ວ່າ ອາສີ (ອະລັງການສະແດງຄວາມປາດຖະໜາ) ພຶງມີ, ດັ່ງອຸທາຫອນວ່າ: ພຣະໂລກະນາດ ຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງດຽວແຫ່ງໂລກທັງສາມ ຂໍຈົ່ງປົກປັກຮັກສາໂລກໃຫ້ພົ້ນຈາກອະບາຍເທີ້ນ.

၃၃၄. အာသိံ [Pg.313] ဒဿေတိ ‘‘အာသိ’’စ္စာဒိနာ. ဣဋ္ဌဿ အဘိမတဿ ဝတ္ထုနော အာသီသနံ ပတ္ထနမိတျနုဝဒိတွာ အာသီ နာမ သိယာတိ ဝိဓီယတေ. ‘‘ယထေ’’တျုဒါဟရတိ. တိလောကဿ လောကတ္တယဝတ္တိနော ဇနဿ ဧကဂတိ အသဟာယဂတိ ပဋိသရဏဘူတော နာထော လောကံ သတ္တလောကံ အပါယတော ပါတု ပါလေတူတိ. ဧတ္ထာတိလသိတံ ပါလနမာသီသိတန္တိ.

໓໓໔. ພຣະອາຈານສະແດງອາສີອະລັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ “āsī” (ອາສີ) ເປັນຕົ້ນ. ພຣະອາຈານກ່າວຕາມຄຳວ່າ ການປາດຖະໜາ ຄືການຂໍຮ້ອງ ເຊິ່ງວັດຖຸອັນເພິ່ງປາດຖະໜາ ຄືອັນເປັນທີ່ຮັກ ແລ້ວຈຶ່ງກຳນົດວ່າ ຊື່ວ່າ ອາສີອະລັງການ ພຶງມີ. ສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “yathā” (ຍະຖາ). ພຣະໂລກະນາດ ຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງດຽວ ຄືເປັນທີ່ພຶ່ງອັນບໍ່ມີເພື່ອນສອງ ຂອງຊົນຜູ້ຢູ່ໃນໂລກທັງສາມ ຂໍຈົ່ງປົກປັກຮັກສາ ຄືຄຸ້ມຄອງ ໂລກ ຄືສັດຕະໂລກ ໃຫ້ພົ້ນຈາກອະບາຍເທີ້ນ. ໃນອຸທາຫອນນີ້, ການປົກປັກຮັກສາອັນເປັນທີ່ປາດຖະໜາຢ່າງຍິ່ງ ເປັນສິ່ງທີ່ເພິ່ນປາດຖະໜາແລ້ວ.

၃၃၄. ဣဒါနိ အာသီအလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘အာသီ’’ ဣစ္စာဒိနာ. ဣဋ္ဌဿ အတ္ထဿ ဣစ္ဆိတဝတ္ထုနော အာသီသနာ ပတ္ထနာ အာသီ နာမ သိယာ. ယထာ တတ္ထောဒါဟရဏမေဝံ. တိလောကေကဂတိ တိဘဝဿ အသဟာယသရဏဘူတော နာထော လောကသာမိ လောကံ သတ္တလောကံ အပါယတော ပါတု ရက္ခတူတိ. အာသီ နာမ ပတ္ထနာ, တဒ္ဒီပိကာပိ ဥတ္တိ တန္နာမိကာဝ ဟောတိ. ‘‘တိလောကေကဂတီ’’တိ ဣမသ္မိံ ဥဒါဟရဏေ ပါလနံ အာသီသိတံ. တိဏ္ဏံ လောကာနံ သမာဟာရောတိ စ, ဧကောယေဝ ဂတိ ပဋိသရဏန္တိ စ, တိလောကဿ ဧကဂတီတိ စ ဝါကျံ.

໓໓໔. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານສະແດງອາສີອະລັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ “āsī” (ອາສີ) ເປັນຕົ້ນ. ການປາດຖະໜາ ຄືການຂໍຮ້ອງ ເຊິ່ງປະໂຫຍດອັນເພິ່ງປາດຖະໜາ ຄືວັດຖຸອັນປາດຖະໜາແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອາສີ. ອຸທາຫອນໃນອາສີອະລັງການນັ້ນ ມີດັ່ງນີ້: ພຣະໂລກະນາດ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງໂລກ ຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງດຽວ ຄືເປັນທີ່ພຶ່ງອັນບໍ່ມີເພື່ອນສອງແຫ່ງພົບທັງສາມ ຂໍຈົ່ງປົກປັກຮັກສາ ຄືຄຸ້ມຄອງ ໂລກ ຄືສັດຕະໂລກ ໃຫ້ພົ້ນຈາກອະບາຍເທີ້ນ. ການປາດຖະໜາ ຊື່ວ່າ ອາສີ, ແມ່ນຄຳເວົ້າທີ່ສະແດງເຖິງການປາດຖະໜານັ້ນ ກໍມີຊື່ຕາມນັ້ນຄືກັນ. ໃນອຸທາຫອນວ່າ “tilokekagatī” (ຕິໂລເກກະຄະຕິ) ນີ້, ການປົກປັກຮັກສາ ເປັນສິ່ງທີ່ເພິ່ນປາດຖະໜາແລ້ວ. ວິເຄາະວ່າ: ຄວາມປະຊຸມກັນແຫ່ງໂລກທັງສາມ ຊື່ວ່າ ຕິໂລກະ. ທີ່ພຶ່ງດຽວເທົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ເອກະຄະຕິ, ທີ່ພຶ່ງດຽວແຫ່ງໂລກທັງສາມ ຊື່ວ່າ ຕິໂລເກກະຄະຕິ.

၃၃၅.

໓໓໕.

ရသပ္ပတီတိဇနကံ, ဇာယတေ ယံ ဝိဘူသနံ;

ရသဝန္တန္တိ တံ ဉေယျံ, ရသဝန္တဝိဓာနတော.

ອະລັງການໃດ ຍ່ອມເກີດມີ ເປັນເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈໃນລົດ (ລົດແຫ່ງວັນນະຄະດີ); ອະລັງການນັ້ນ ບຸກຄົນພຶງຊາບວ່າ ເປັນຣະສະວັນຕະອະລັງການ (ອະລັງການທີ່ມີລົດ) ເພາະການຈັດແຈງອະລັງການທີ່ມີລົດ.

၃၃၅. ရသဝန္တမုဒါဟရတိ ‘‘ရသ’’ဣစ္စာဒိနာ. ယံ ဝိဘူသနမလင်္ကရဏံ ရသာဘာသာဒိနော ပတီတိဇနကံ အဝဂမသမ္ပာဒကံ ဇာယတေ, တံ ဝိဘူသနံ ရသဝန္တဝိဓာနတော သမ္ပာဒနတော ‘‘ရသဝန္တ’’န္တိ ဝိညေယျံ ယထာ အတ္ထပ္ပတီတိ ဇနကော သဒ္ဒေါ ‘‘အတ္ထဝါ’’တိ.

໓໓໕. ພຣະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນແຫ່ງຣະສະວັນຕະອະລັງການ ດ້ວຍຄຳວ່າ “rasa” (ຣະສະ) ເປັນຕົ້ນ. ອະລັງການໃດ ຍ່ອມເກີດມີ ເປັນເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈ ຄືເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຮູ້ແຈ້ງ ເຊິ່ງຣະສາພາສ (ລົດທຽມ) ເປັນຕົ້ນ; ອະລັງການນັ້ນ ບຸກຄົນພຶງຊາບວ່າ ເປັນຣະສະວັນຕະອະລັງການ ເພາະການຈັດແຈງ ຄືການເຮັດໃຫ້ມີລົດ, ປຽບເໝືອນຄຳເວົ້າທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈໃນເນື້ອຄວາມ ເພິ່ນຮຽກວ່າ “ອັດຖະວາ” (ຄຳທີ່ມີເນື້ອຄວາມ) ສະນັ້ນ.

၃၃၅. ဥဒ္ဒေသေ ရသီတိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌရသာလင်္ကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ရသ’’ဣစ္စာဒိနာ. ယံ ဝိဘူသနံ ဝုတ္တာလင်္ကာရာနမန္တရေ ယော ကောစိ အလင်္ကာရော ရသပ္ပတီတိဇနကံ သိင်္ဂါရာဒိနဝဝိဓရသေသု ဧကဿ ရသဿ ဝါ တဿေဝ ရသာဘာသဿ ဝါ [Pg.314] အဝဗောဓနံ သမ္ပာဒေန္တော ဇာယတေ, တံ ဝိဘူသနံ ရသဝန္တဝိဓာနတော အတ္တနော ရသသဟိတဘာဝဿ ပကာသနတော ရသဝန္တန္တိ ရသီတိ ဉေယျန္တိ. ယထာ အတ္ထပ္ပတီတိဇနကော သဒ္ဒေါ ‘‘အတ္ထဝါ’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံ ရသပ္ပတီတိဇနကော အလင်္ကာရော ရသဝန္တော ‘‘ရသီ’’တိ စ ဝုစ္စတိ. ရသဿ ပတီတိ စ, တံ ဇနေတီတိ စ, ရသော အဿ အတ္ထီတိ စ, ရသဝတော ဘာဝေါတိ စ, တဿ ဝိဓာနံ သမ္ပာဒနန္တိ စ ဝါကျံ.

໓໓໕. ພຣະອາຈານສະແດງຣະສາລັງການ ທີ່ລະບຸໄວ້ໃນຫົວຂໍ້ວ່າ “ຣະສີ” ດ້ວຍຄຳວ່າ “rasa” (ຣະສະ) ເປັນຕົ້ນ. ອະລັງການໃດໜຶ່ງ ໃນລະຫວ່າງອະລັງການທັງຫຼາຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຍ່ອມເກີດມີ ເປັນເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈໃນລົດ ຄືເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຮູ້ແຈ້ງ ເຊິ່ງລົດໃດລົດໜຶ່ງ ໃນບັນດາລົດທັງເກົ້າປະການ ມີສິງຄາຣະລົດເປັນຕົ້ນ ຫຼືເຊິ່ງຣະສາພາສ (ລົດທຽມ) ແຫ່ງລົດນັ້ນເອງ; ອະລັງການນັ້ນ ບຸກຄົນພຶງຊາບວ່າ ເປັນຣະສະວັນຕະອະລັງການ ຫຼືຣະສີອະລັງການ ເພາະການຈັດແຈງອະລັງການທີ່ມີລົດ ຄືເພາະການສະແດງຄວາມເປັນອະລັງການທີ່ປະກອບດ້ວຍລົດຂອງຕົນ. ປຽບເໝືອນຄຳເວົ້າທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈໃນເນື້ອຄວາມ ເພິ່ນຮຽກວ່າ “ອັດຖະວາ” (ຄຳທີ່ມີເນື້ອຄວາມ) ສະນັ້ນ, ອະລັງການທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈໃນລົດ ກໍຊື່ວ່າ ຣະສະວັນຕະ ແລະຊື່ວ່າ “ຣະສີ” ສະນັ້ນເໝືອນກັນ. ວິເຄາະວ່າ: ຄວາມເຂົ້າໃຈໃນລົດ ຊື່ວ່າ ຣະສະປະຕີຕິ, ອະລັງການໃດ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈໃນລົດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຣະສະປະຕີຕິຊະນະກະ. ລົດມີຢູ່ແກ່ອະລັງການນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຣະສະວັນຕະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງອະລັງການທີ່ມີລົດ ຊື່ວ່າ ຣະສະວັນຕະພາວະ, ການຈັດແຈງ ຄືການເຮັດໃຫ້ມີຄວາມເປັນແຫ່ງອະລັງການທີ່ມີລົດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຣະສະວັນຕະວິທານະ.

၃၃၆.

໓໓໖.

ရာဂါနတဗ္ဘုတသရောဇမုခံ ဓရာယ,ပါဒါ တိလောကဂုရုနော’ဓိကဗဒ္ဓရာဂါ;

အာဒါယ နိစ္စသရသေန ကရေန ဂါဠှံ,သဉ္စုမ္ဗယန္တိ သတတာဟိတသမ္ဘမေန.

ພຣະບາດທັງຫຼາຍ ຂອງພຣະບໍຣົມມະຄູແຫ່ງໂລກທັງສາມ ຜູ້ມີຄວາມຮັກອັນຜູກພັນໄວ້ຢ່າງຍິ່ງ ຍ່ອມຊົງຈັບເອົາພຣະພັກຄືດອກບົວອັນໜ້າອັດສະຈັນ ອັນກົ້ມລົງດ້ວຍຄວາມຮັກ ແຫ່ງນາງແຜ່ນດິນ ດ້ວຍພຣະຫັດອັນມີນ້ຳມີນວນເປັນນິດ ຢ່າງແໜ້ນໜາ ແລ້ວຊົງຈູບຢ່າງສະໜິດສະໜົມ ດ້ວຍຄວາມຮີບຮ້ອນອັນຊົງຕັ້ງໄວ້ຕະຫຼອດການ.

၃၃၆. ဥဒါဟရတိ ‘‘ရာဂ’’ဣစ္စာဒိ. ဓရာယ ပထဝီအင်္ဂနာယ ရာဂေန အာနတံ, မုခံ. ရာဂံ ရတ္တဝဏ္ဏံ အာနတံ နိန္နမိတံ, သရောဇံ. ပဌမေ အဗ္ဘုတသရောဇသဒိသတာယ မုခံ, တေန သမာနာဓိကရဏန္တိ ရာဂါနတေန သမာသော. ဒုတိယေ တု ရာဂါနတဉ္စ တံ အဗ္ဘုတသရောဇံ ပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ သိရီပါဒသမ္ပဋိဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဥဋ္ဌဟမစ္ဆရိယပဒုမဉ္စ, တမေဝ တဿာ မုခသဒိသတ္တာ မုခန္တိ ရာဂါနတဗ္ဘုတသရောဇမုခံ. တိလောကဂုရုနော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါဒါ. ကီဒိသာ? အဓိကဗန္ဓော ရာဂေါ အနုရာဂေါ, ရတ္တဝဏ္ဏော ဝါ ယေသံ တေ, တထာဝိဓာ. နိစ္စမနဝရတံ သရသေန ရသဝတာ ကရေန ဟတ္ထေန, ရံသိနာ ဝါ ဂါဠှံ အာဒါယ ဂဟေတွာ သတတံ နိစ္စံ အာဟိတော သမ္ဘမော အာဒရော, တဒဘိမုခတာ ဝါ, တေန သဉ္စုမ္ဗယန္တိ, နိက္ခိပန္တိ ဝါ. ဧတ္ထ သိလေသရူပကေဟိ သမ္ဘောဂသိင်္ဂါရရသာဘာသော ဇနျတေ. သိင်္ဂါရော ဒုဝိဓော ဝိပ္ပလမ္ဘော, သမ္ဘောဂေါ စေတိ. တေသု ဝိပ္ပလမ္ဘောဝ သမဂ္ဂဝဏ္ဏနာဓာရတ္တာ မနောဟရော, နေဒိသော သမ္ဘောဂေါ. သမ္ဘောဂါဘာသေ တု ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. တထာပိ’ဟာ’ဓိဂတံ သမ္ဘောဂါဘာသောဒါဟရဏံ ဗာလပ္ပဗောဓနတ္ထံ ကိဉ္စိ ဝိစာရေဿာမ. တတြ ပါဒါနံ ကာမုကတ္တံ [Pg.315] ဓရာယ ကာမိနိတ္တဉ္စ ဝါကျသာမတ္ထိယာ ဝိညာယတေ. သဒ္ဒေန ဝုစ္စမာနံ ပုန ဝုတ္တံ သိယာ. အတြ ပါဒါနံ တံ ဝိညေယျံ, ရတျုက္ကံသာဘာသော ယဒိ ကဝိနာ ပဋိပါဒေတဗ္ဗော န ဘဝေယျ, တဒါ ဂါထာယမနနုပပန္နံ သိယာတိ ဧဝံဝိဓဝစနတောဝ ပါဒါ ရတျာဘာသဝန္တောတိ ဂမျတေ. ရတိယာ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝါဘာသော ဓရာကာမိနိ, ရမ္မဒေသာဒိဝိသေသာဘာဝေ အစ္ဆရိယပဒုမုဂ္ဂမနာဘာဝတော အဗ္ဘုတသရောဇသဒ္ဒသဝနေန ဂမ္မမာနာ ရမ္မဒေသာဒယော ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝါဘာသာ, ဗျဘိစာရီဘာဝါဘာသဗောဓကာနိ ကဝိဝစနာနိ အနုဘာဝါဘာသော. တထာ ဟိ ‘‘နိစ္စသရသေန ကရေန ဂါဠှံ အာဒါယာ’’တိ ကရဿ သရသတာဂါဠှဂ္ဂဟဏကထနေန ဟရိသာဒယော ဂမျန္တေ. ‘‘သတတာဟိတသမ္ဘမေနာ’’တိ ဣမိနာ ဥဿုက္ကတ္တာဒယော ပဟီယန္တီတိ ဧဝံ ဗန္ဓဝုတ္တီတိ ဝိဘာဝါဒီဟိ ဗန္ဓတ္ထာဘာသာနံ မနသိ ယော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အာနန္ဒာဘာသော, သော ရသာဘာသော သမ္ဘောဂရသာဘာသော ဝုတ္တောတိ.

໓໓໖. ພຣະອາຈານສະແດງອຸທາຫອນດ້ວຍຄຳວ່າ “rāga” (ຣาຄະ) ເປັນຕົ້ນ. ພຣະພັກອັນກົ້ມລົງດ້ວຍຄວາມຮັກ ແຫ່ງນາງແຜ່ນດິນ. ດອກບົວອັນກົ້ມລົງ ຄືນ້ອມລົງ ເພາະມີສີແດງ. ໃນຝ່າຍທຳອິດ, ພຣະພັກເພາະຄວາມຄ້າຍຄືກັບດອກບົວອັນໜ້າອັດສະຈັນ, ເປັນສະມາດທີ່ມີວິພັດສະເໝີກັນກັບຄຳວ່າ “ຣາຄານະຕະ” (ອັນກົ້ມລົງດ້ວຍຄວາມຮັກ). ສ່ວນໃນຝ່າຍທີສອງ, ດອກບົວອັນໜ້າອັດສະຈັນນັ້ນດ້ວຍ ອັນກົ້ມລົງດ້ວຍຄວາມຮັກດ້ວຍ ຄືດອກບົວອັນໜ້າອັດສະຈັນອັນຜຸດຂຶ້ນມາຈາກແຜ່ນດິນເພື່ອຮອງຮັບພຣະບາດ, ດອກບົວນັ້ນເອງ ເປັນພຣະພັກ ເພາະຄວາມຄ້າຍຄືກັບພຣະພັກຂອງนາງແຜ່ນດິນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຣາຄານະຕັບພຸຕະສະໂຣຊະມຸຂະ. ພຣະບາດທັງຫຼາຍ ຂອງພຣະບໍຣົມມະຄູແຫ່ງໂລກທັງສາມ ຄືຂອງພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ. ພຣະບາດທັງຫຼາຍນັ້ນ ເປັນຢ່າງໃດ? ຄືພຣະບາດທັງຫຼາຍທີ່ມີຄວາມຮັກ ຄືຄວາມສະເໜ່ຫາ ອັນຜູກພັນໄວ້ຢ່າງຍິ່ງ ຫຼືມີສີແດງອັນຜູກພັນໄວ້ຢ່າງຍິ່ງ, ມີລັກສະນະຢ່າງນັ້ນ. ຊົງຈັບເອົາ ຄືຊົງຖືເອົາ ຢ່າງແໜ້ນໜາ ດ້ວຍພຣະຫັດ ຄືດ້ວຍແສງລັງສີ ອັນມີນ້ຳມີນວນ ຄືປະກອບດ້ວຍລົດ ເປັນນິດ ຄືຕະຫຼອດການ ບໍ່ມີຫວ່າງເວັ້ນ ແລ້ວຊົງຈູບຢ່າງສະໜິດສະໜົມ ຄືຊົງວາງລົງ ດ້ວຍຄວາມຮີບຮ້ອນ ຄືຄວາມເອົາໃຈໃສ່ ຫຼືຄວາມຜັນປ່ຽນໄປສູ່ພຣະບາດນັ້ນ ອັນຊົງຕັ້ງໄວ້ຕະຫຼອດການ ຄືເປັນນິດ. ໃນອຸທາຫອນນີ້, ສົມໂພຄະສິງຄາຣະຣະສາພາສ (ລົດແຫ່ງຄວາມຮັກອັນສະໜິດສະໜົມທຽມ) ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ດ້ວຍສະເລສະອະລັງການແລະຮູປະກະອະລັງການ. ສິງຄາຣະລົດ ມີສອງປະການ ຄື ວິບປະລັມພະ (ຄວາມຮັກທີ່ພັດພາກ) ແລະສົມໂພຄະ (ຄວາມຮັກທີ່ສະໜິດສະໜົມ). ໃນສອງປະການນັ້ນ, ວິບປະລັມພະລົດນັ້ນແລ ເປັນທຳມະຊາດອັນຈັບໃຈ ເພາະເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງການພັນລະນາຄຸນສົມບັດທັງປວງ, ສ່ວນສົມໂພຄະລົດ ບໍ່ເປັນຢ່າງນັ້ນ. ສ່ວນໃນສົມໂພຄະຣະສາພາສ (ລົດສະໜິດສະໜົມທຽມ) ນັ້ນ ບໍ່ມີຄຳທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວເລີຍ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ, ພວກເຮົາຈະພіຈາລະນາອຸທາຫອນແຫ່ງສົມໂພຄະຣະສາພາສອັນໄດ້ມາແລ້ວໃນທີ່ນີ້ ຈັກໜ້ອຍໜຶ່ງ ເພື່ອໃຫ້ຄົນເຂົາເຈົ້າເຂົ້າໃຈ. ໃນອຸທາຫອນນັ້ນ, ຄວາມເປັນຜູ້ມີຄວາມຮັກແຫ່ງພຣະບາດທັງຫຼາຍ ແລະຄວາມເປັນຜູ້ມີຄວາມຮັກແຫ່ງນາງແຜ່ນດິນ ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງຂໍ້ຄວາມ. ຖ້າຫາກກ່າວດ້ວຍຄຳເວົ້າ ກໍຈະກາຍເປັນການກ່າວຊ້ຳອີກ. ໃນທີ່ນີ້, ຄວາມເປັນຢ່າງນັ້ນແຫ່ງພຣະບາດທັງຫຼາຍ ພຶງຊາບໄດ້, ຖ້າຫາກວ່າຄວາມຮັກອັນຍິ່ງໃຫຍ່ທຽມ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ນັກປາດພຶງສະແດງ, ເມື່ອນັ້ນ ຄຳກອນນີ້ກໍຈະບໍ່ສົມຄວນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈາກຄຳເວົ້າທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ວ່າ ພຣະບາດທັງຫຼາຍ ມີຄວາມຮັກທຽມ. ນາງແຜ່ນດິນຜູ້ມີຄວາມຮັກ ເປັນອາລັມພະນະວິພາວາພາສ (ແດນເກີດແຫ່ງອາລົມທຽມ) ແຫ່ງຄວາມຮັກ, ເມື່ອບໍ່ມີຄວາມພິເສດແຫ່ງສະຖານທີ່ອັນລື່ນລົມເປັນຕົ້ນ ເພາະຄວາມບໍ່ມີການຜຸດຂຶ້ນແຫ່ງດອກບົວອັນໜ້າອັດສະຈັນ, ສະຖານທີ່ອັນລື່ນລົມທັງຫຼາຍ ອັນຮູ້ໄດ້ດ້ວຍການໄດ້ຍິນຄຳວ່າ ດອກບົວອັນໜ້າອັດສະຈັນ ຈຶ່ງເປັນອຸດທີປະນະວິພາວາພາສ (ເຄື່ອງກະຕຸ້ນອາລົມທຽມ), ຄຳເວົ້າຂອງນັກປາດທັງຫຼາຍ ທີ່ສະແດງເຖິງວະຍະພິຈາຣີພາວາພາສ (ອາລົມປ່ຽນແປງທຽມ) ເປັນອະນຸພາວາພາສ (ອາການສະແດງອອກທຽມ). ເປັນຈິງຢ່າງນັ້ນ, ດ້ວຍຄຳວ່າ “ຊົງຈັບເອົາຢ່າງແໜ້ນໜາ ດ້ວຍພຣະຫັດອັນມີນ້ຳມີນວນເປັນນິດ”, ຄວາມປິຕິຍິນດີເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ ດ້ວຍການກ່າວເຖິງຄວາມມີນ້ຳມີນວນແຫ່ງພຣະຫັດແລະການຈັບເອົາຢ່າງແໜ້ນໜາ. ດ້ວຍຄຳວ່າ “ດ້ວຍຄວາມຮີບຮ້ອນອັນຊົງຕັ້ງໄວ້ຕະຫຼອດການ”, ຄວາມກະຕືລືລົ້ນເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລະງັບໄປ, ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງການຜູກພັນຢ່າງນີ້ ຍ່ອມມີດ້ວຍປະການສະນີ, ຄວາມຍິນດີທຽມໃດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນໃຈ ແກ່ບຸກຄົນທັງຫຼາຍ ຜູ້ຜູກພັນດ້ວຍເນື້ອຄວາມທຽມ ດ້ວຍວິພາວະເປັນຕົ້ນ, ຄວາມຍິນດີທຽມນັ້ນ ເພິ່ນຮຽກວ່າ ຣະສາພາສ ຄືສົມໂພຄະຣະສາພາສ.

၃၃၆. ဣဒါနိ ဥဒါဟရဏံ ဒဿေန္တော ဥတ္တရိပိ ဒဿေတဗ္ဗသိင်္ဂါရဟဿကရုဏာဒိရသုဒ္ဒေသဿ အနုရူပတော သိင်္ဂါရရသယုတ္တမေဝ ဒဿေတိ ‘‘ရာဂါ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဓရာယ မဟီအင်္ဂနာယ ရာဂါနတဗ္ဘုတသရောဇမုခံ ရာဂေန အနုရာဂေန အဘိမုခံ ကတွာ နမိတံ အစ္ဆရိယဂုဏောပေတပဒုမသဒိသာနနံ နော စေ, ရတ္တဝဏ္ဏံ အာနတံ အဗ္ဘုတသရောဇသင်္ခတမုခံ တိလောကဂုရုနော ဘုဝနတ္တယာနုသာသကဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါဒါ အဓိကဗဒ္ဓရာဂါ အဓိကဗဒ္ဓါနုရာဂဝန္တာ နော စေ, ပုဗ္ဗကမ္မေန ကတအဓိကရတ္တဝဏ္ဏာ နိစ္စသရသေန ကရေန သတတာနုရာဂယုတ္တေန ဟတ္ထေန နော စေ, အဝိကလတ္တာ သတတသမ္ပတ္တိသဟိတေန ကိရဏေန ဂါဠှံ အာဒါယ ဂါဠှံ ဂဟေတွာ နော စေ, ဖုသိတွာ သတတာဟိတသမ္ဘမေန နိစ္စံ ကတာဒရေန နော စေ, နိရန္တရာဟိတအဘိမုခဘာဝေန သဉ္စုမ္ဗယန္တိ [Pg.316] စုမ္ဗန္တိ နော စေ, ဌိတိကြိယာသာဓနတ္တေန ဖုသန္တီတိ.

໓໓໖. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານເມື່ອຈະສະແດງອຸທາຫອນ ຍ່ອມສະແດງອະລັງການທີ່ປະກອບດ້ວຍສິງຄາຣະລົດນັ້ນເອງ ໃຫ້ເໝາະສົມກັບການລະບຸລົດທັງຫຼາຍ ມີສິງຄາຣະລົດ, ຫັດສະລົດ ແລະກະລຸນາລົດເປັນຕົ້ນ ທີ່ຈະຕ້ອງສະແດງຕໍ່ໄປ ດ້ວຍຄຳວ່າ “rāgā” (ຣາຄາ) ເປັນຕົ້ນ. ພຣະບາດທັງຫຼາຍ ຂອງພຣະບໍຣົມມະຄູແຫ່ງໂລກທັງສາມ ຄືຂອງພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ຊົງສັ່ງສອນພົບທັງສາມ ຜູ້ມີຄວາມຮັກອັນຜູກພັນໄວ້ຢ່າງຍິ່ງ ຄືມີຄວາມສະເໜ່ຫາອັນຜູກພັນໄວ້ຢ່າງຍິ່ງ ຫຼືມີສີແດງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ອັນເກີດຈາກກຳເກົ່າ ຍ່ອມຊົງຈັບເອົາຢ່າງແໜ້ນໜາ ຄືຊົງຖືເອົາຢ່າງແໜ້ນໜາ ຫຼືຊົງສຳຜັດ ດ້ວຍພຣະຫັດອັນມີນ້ຳມີນວນເປັນນິດ ຄືດ້ວຍພຣະຫັດອັນປະກອບດ້ວຍຄວາມຮັກຕະຫຼອດການ ຫຼືດ້ວຍແສງລັງສີອັນເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄວາມສົມບູນຕະຫຼອດການ ເພາະຄວາມບໍ່ບົກພ່ອງ ແລ້ວຊົງຈູບຢ່າງສະໜິດສະໜົມ ຄືຊົງຈູບ ຫຼືຊົງສຳຜັດໂດຍຄວາມເປັນເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ການຕັ້ງຢູ່ສຳເລັດ ດ້ວຍຄວາມຮີບຮ້ອນອັນຊົງຕັ້ງໄວ້ຕະຫຼອດການ ຄືດ້ວຍຄວາມເອົາໃຈໃສ່ອັນເຮັດໄວ້ເປັນນິດ ຫຼືດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ມີພຣະພັກມຸ່ງໜ້າໄປຕະຫຼອດການ ເຊິ່ງພຣະພັກຄືດອກບົວອັນໜ້າອັດສະຈັນອັນgົ້ມລົງດ້ວຍຄວາມຮັກ ແຫ່ງນາງແຜ່ນດິນ ຄືພຣະພັກອັນຄ້າຍຄືກັບດອກບົວອັນປະກອບດ້ວຍຄຸນອັນໜ້າອັດສະຈັນ ອັນນ້ອມລົງເຮັດໃຫ້ມຸ່ງໜ້າໄປດ້ວຍຄວາມຮັກ ຫຼືພຣະພັກອັນກ່າວຄືດອກບົວອັນໜ້າອັດສະຈັນອັນກົ້ມລົງມີສີແດງ.

ရာဂေန အနုရာဂေန အာနတံ အဘိမုခီကတမိတိ စ, အဗ္ဘုတဉ္စ တံ သရောဇဉ္စေတိ စ, တေန သဒိသတာယ အဗ္ဘုတသရောဇဉ္စ တံ မုခဉ္စေတိ စ, ရာဂါနတဉ္စ တံ အဗ္ဘုတသရောဇမုခဉ္စေတိ စ, ရာဂံ ရတ္တဝဏ္ဏံ အာနတံ နိန္နမိတိ စ, တဉ္စ တံ အဗ္ဘုတသရောဇဉ္စေတိ စ, တမေဝ တာဒိသမုခသဒိသတ္တာ မုခမိတိ စ, တိလောကဿ ဂုရူတိ စ, အဓိကံ ကတွာ ဗဒ္ဓေါ, အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မေန ဝါ ကတော, ရာဂေါ အနုရာဂေါ ရတ္တဝဏ္ဏော ဝါ ယေသမိတိ စ, ရသေန အနုရာဂေန သမ္ပတ္တိယာ ဝါ သဟ ဝတ္တမာနောတိ စ, အာဟိတော ဝိဟိတော စ သော သမ္ဘမော အာဒရော တဒဘိမုခဘာဝေါ ဝါ စေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

ວິເຄາະວ່າ: ອັນກົ້ມລົງ ຄືເຮັດໃຫ້ມຸ່ງໜ້າໄປດ້ວຍຄວາມຮັກ ຄືດ້ວຍຄວາມສະເໜ່ຫາ ຊື່ວ່າ ຣາຄານະຕະ. ດອກບົວນັ້ນດ້ວຍ ເປັນຂອງອັດສະຈັນດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ອັບພຸຕະສະໂຣຊະ, ດອກບົວອັນໜ້າອັດສະຈັນນັ້ນດ້ວຍ ເປັນພຣະພັກດ້ວຍ ເພາະຄວາມຄ້າຍຄືກັບດອກບົວນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອັບພຸຕະສະໂຣຊະມຸຂະ, ອັນgົ້ມລົງດ້ວຍຄວາມຮັກດ້ວຍ ເປັນພຣະພັກຄືດອກບົວອັນໜ້າອັດສະຈັນນັ້ນດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ຣາຄານະຕັບພຸຕະສະໂຣຊະມຸຂະ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ດອກບົວອັນກົ້ມລົງ ຄືນ້ອມລົງມີສີແດງ ຊື່ວ່າ ຣາຄານະຕະ, ດອກບົວນັ້ນດ້ວຍ ເປັນຂອງອັດສະຈັນດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ຣາຄານະຕັບພຸຕະສະໂຣຊະ, ດອກບົວນັ້ນເອງ ເປັນພຣະພັກ ເພາະຄວາມຄ້າຍຄືກັບພຣະພັກຢ່າງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຣາຄານະຕັບພຸຕະສະໂຣຊະມຸຂະ. ຄູຂອງໂລກທັງສາມ ຊື່ວ່າ ຕິໂລກະຄຸຣຸ. ຄວາມຮັກ ຄືຄວາມສະເໜ່ຫາ ຫຼືສີແດງ ອັນບຸກຄົນເຮັດໃຫ້ຍິ່ງໃຫຍ່ແລ້ວຜູກພັນໄວ້ ຫຼືອັນເກີດຂຶ້ນດ້ວຍກຳເກົ່າຂອງຕົນ ມີຢູ່ແກ່ພຣະບາດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະທິກະພັດທະຣາຄະ. ເປັນໄປພ້ອມດ້ວຍລົດ ຄືດ້ວຍຄວາມຮັກ ຫຼືດ້ວຍຄວາມສົມບູນ ຊື່ວ່າ ສະຣະສະ. ຄວາມຮີບຮ້ອນ ຄືຄວາມເອົາໃຈໃສ່ ຫຼືຄວາມເປັນຜູ້ມີພຣະພັກມຸ່ງໜ້າໄປນັ້ນ ອັນບຸກຄົນຕັ້ງໄວ້ແລ້ວ ຄືຈັດແຈງໄວ້ແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອາຫິຕະສັມພະມະ.

ဧတ္ထ ‘‘ရာဂါနတာ’’တိအာဒိကေန သိလေသာလင်္ကာရေန စ ‘‘အဗ္ဘုတသရောဇမုခ’’န္တိ ရူပကာလင်္ကာရေန စ သမ္ဘောဂသိင်္ဂါရရသာဘာသော ဥပ္ပာဒီယတိ. တာဒိသံ ဣတ္ထိပုရိသာနံ သမ္ဘောဂါဘာဝေန, တဒါကာရေန စ ကပ္ပိတတ္တာ ရသာဘာသော နာမာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သိင်္ဂါရဿ အာယောဂဝိပ္ပယောဂသမ္ဘောဂဝသေန တိဝိဓတ္တေပိ အာယောဂဝိပ္ပယောဂဒွယံ ဝိပ္ပလမ္ဘမေဝါတိ ဝိပ္ပလမ္ဘော, သမ္ဘောဂေါ စေတိ ဒုဝိဓော ဟောတိ. တေသု ဝိပ္ပလမ္ဘောဝ အနူနဝဏ္ဏနာယ ဘူမိတ္တာ မနောဟရော. သမ္ဘောဂေါ ပန တာဒိသော န ဟောတိ. သမ္ဘောဂါဘာသောပိ ဟီနော ဟောတိ. ဧဝံ သန္တေ ပယောဂံ ကတွာ ကုရုမာနာယ ဝဏ္ဏနာယ ဥစိတဘာဝေန ဣဟာဓိဂတသမ္ဘောဂသိင်္ဂါရရသာဘာသေန ရသိဘူတာလင်္ကာရဿ ဥဒါဟရဏေ ရသာဘာသော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပါဒါနံ ကာမုကဘာဝါဘာသေ စ ဓရာယ ကာမိနီဘာဝါဘာသေ စ ဝါစကပဒေန အဝုတ္တေပိ ‘‘ဓရာယ ပါဒါ တိလောကဂုရုနော’’တိ ဣဒံ ဌပေတွာ ပါဏိဓမ္မပကာသကေဟိ အဝသေသပဒေဟိ ဉာယတေ.

ໃນທີ່ນີ້, ພາບສະທ້ອນແຫ່ງສັງໂພຄະສິງຄາຣະຣົດ (ຄວາມຮັກໃນການຢູ່ຮ່ວມກັນ) ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນດ້ວຍສິເລສາລັງການ (ການຫຼິ້ນຄຳຫຼິ້ນຄວາມ) ມີຄຳວ່າ “ຣາຄານະຕາ” (ນ້ອມໄປດ້ວຍຄວາມຮັກ) ເປັນຕົ້ນ ແລະດ້ວຍຣູປະກາລັງການ (ການປຽບທຽບໂດຍກົງ) ວ່າ “ອັບພຸຕະສະໂຣຊະມຸຂັງ” (ມີໃບໜ້າດັ່ງດອກບົວອັນໜ້າອັດສະຈັນ). ພາບສະທ້ອນແຫ່ງຣົດ (ຣະສາພາສ) ນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ຊື່ວ່າເປັນພາບສະທ້ອນແຫ່ງຣົດ ເພາະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ຈິງແຫ່ງການຢູ່ຮ່ວມກັນຂອງຍິງແລະຊາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ແລະເພາະການກຳນົດຂຶ້ນໂດຍອາການນັ້ນ. ເຖິງແມ່ນວ່າສິງຄາຣະຣົດຈະມີ ໓ ປະເພດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາໂຍຄະ, ວິບປະໂຍຄະ ແລະສັງໂພຄະ ກໍຕາມ, ແຕ່ອາໂຍຄະແລະວິບປະໂຍຄະທັງສອງນັ້ນ ກໍເປັນພຽງວິບປະລັມພະ (ຄວາມພັດພາກ) ເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງມີ ໒ ປະເພດ ຄື ວິບປະລັມພະ ແລະສັງໂພຄະ. ໃນສອງປະເພດນັ້ນ, ວິບປະລັມພະເທົ່ານັ້ນທີ່ໜ້າພໍໃຈ ເພາະເປັນພູມິພາກແຫ່ງການພັນລະນາອັນບໍ່ບົກພ່ອງ. ສ່ວນສັງໂພຄະຫາເປັນເຊັ່ນນັ້ນບໍ່. ແມ່ນແຕ່ພາບສະທ້ອນແຫ່ງສັງໂພຄະກໍຍັງຕ່ຳຊ້າ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ພາບສະທ້ອນແຫ່ງຣົດໃນອຸທາຫະຣອນແຫ່ງຣະສິພູຕາລັງການ (ອະລັງການທີ່ມີຣົດເປັນເຈົ້າເຮືອນ) ດ້ວຍພາບສະທ້ອນແຫ່ງສັງໂພຄະສິງຄາຣະຣົດທີ່ໄດ້ຮັບໃນທີ່ນີ້ ໂດຍຄວາມເໝາະສົມແຫ່ງການພັນລະນາທີ່ກະທຳຂຶ້ນໂດຍການປະກອບນັ້ນ ພຶງຊາບຢ່າງນີ້. ເຖິງແມ່ນວ່າ ພາບສະທ້ອນແຫ່ງຄວາມເປັນຜູ້ໃຝ່ຮັກຂອງພຣະບາດ ແລະພາບສະທ້ອນແຫ່ງຄວາມເປັນຍິງຄູ່ຮັກຂອງແຜ່ນດິນ ຈະບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ດ້ວຍຄຳເວົ້າໂດຍກົງກໍຕາມ, ແຕ່ຍົກເວັ້ນຄຳວ່າ “ທະຣາຍະ ປາດາ ຕິໂລກະຄຸຣຸໂນ” (ພຣະບາດຂອງພຣະຄູແຫ່ງສາມໂລກ ເທິງແຜ່ນດິນ) ນີ້ແລ້ວ, ກໍຍ່ອມຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຄຳທີ່ເຫຼືອເຊິ່ງສະແດງເຖິງອາການຈັບຕ້ອງ.

ဒွိန္နံ [Pg.317] အညမညံ ရတိအာဘာသော ‘‘အဓိကဗဒ္ဓရာဂါ ရာဂါနတ’’န္တိ ဣမေဟိ ဝုတ္တော. အယံ ရတိအာဘာသော ဣဓ ဌာယီဘာဝေါ ပုရိသရတိယာ ဣတ္ထိယာ စ, ဣတ္ထိရတိယာ ပုရိသဿ စ အာလမ္ဗဏတ္တာ ပါဒကာမုကဓရာကာမိနိယော ဒွေ အညမညံ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝါဘာသာ ဟောန္တိ. ရမ္မဒေသာဒိဝိသေသံ ဝိနာ အစ္ဆရိယပဒုမောဒယဿ အဘာဝတော အဗ္ဘုတသရောဇသဒ္ဒဿ ဥစ္စာရဏေန ဂမ္မမာနာ ရမ္မဒေသာဒယော ရတိံ ဥဒ္ဒီပယန္တီတိ ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝါဘာသာ နာမ. ‘‘နိစ္စသရသေန ကရေန ဂါဠှမာဒါယာ’’တိ ဣမိနာ ကရဿ သရသဘာဝဿ စ ဂါဠှံ ဂဟဏဿ စ ဝုတ္တတ္တာ ဟရိသာဒယော ဉာယန္တေ. ‘‘သတတာဟိတသမ္ဘမေနာ’’တိ ဣမိနာ ဥဿာဟာဒယော ဉာယန္တိ. တတ္ထ ဟရိသဥဿာဟာဒယော ဗျဘိစာရီဘာဝါဘာသာ နာမ ဟောန္တိ. တေ ဗျဘိစာရီဘာဝါဘာသေ ပကာသေန္တာနိ ယထာဝုတ္တကဝိဝစနာနိ အနုဘာဝါဘာသာ နာမာတိ ဧဝံ ဗန္ဓေ ဒိဿမာနဌာယီဘာဝဗျဘိစာရီဘာဝဝိဘာဝအနုဘာဝေဟိ အတ္ထာဝဗောဓံ ကရောန္တာနံ ပဏ္ဍိတာနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ယော သန္တောသာဘာသသင်္ခါတော ရသာဘာသော အတ္ထိ, သော ဣဓ သမ္ဘောဂရသာဘာသောတိ ကထိတောတိ. ဌာယီဘာဝါဒယော ဥပရိ အာဝိဘဝိဿန္တိ.

ພາບສະທ້ອນແຫ່ງຄວາມຮັກ (ຣະຕິອາພາສ) ຂອງທັງສອງຝ່າຍທີ່ມີຕໍ່ກັນແລະກັນ ຖືກກ່າວໄວ້ດ້ວຍຄຳເຫຼົ່ານີ້ວ່າ “ອະທິກະພັດທະຣາຄາ ຣາຄານະຕັງ” (ມີຄວາມຮັກອັນຜູກພັນຢ່າງຍິ່ງ, ນ້ອມໄປດ້ວຍຄວາມຮັກ). ພາບສະທ້ອນແຫ່ງຄວາມຮັກນີ້ ເປັນຖາຍີພາວະ (ອາລົມຝັງແໜ້ນ) ໃນທີ່ນີ້. ເພາະຄວາມຮັກຂອງຊາຍມີໃນຍິງ ແລະຄວາມຮັກຂອງຍິງມີໃນຊາຍ ເປັນອາລົມ (ອາລັມພະນະ), ພຣະບາດຜູ້ໃຝ່ຮັກ ແລະແຜ່ນດິນຜູ້ເປັນຍິງຄູ່ຮັກ ທັງສອງນີ້ ຈຶ່ງເປັນພາບສະທ້ອນແຫ່ງອາລັມພະນະວິພາວະ (ເຫດກະຕຸ້ນອາລົມໂດຍກົງ) ແກ່ກັນແລະກັນ. ເພາະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງດອກບົວອັນໜ້າອັດສະຈັນ ຫາກປາສະຈາກດິນແດນອັນລື່ນລົມເປັນຕົ້ນ, ດິນແດນອັນລື່ນລົມເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍການກ່າວຄຳວ່າ “ອັບພຸຕະສະໂຣຊະ” (ດອກບົວອັນໜ້າອັດສະຈັນ) ຈຶ່ງຍ່ອມກະຕຸ້ນຄວາມຮັກ, ຊື່ວ່າເປັນພາບສະທ້ອນແຫ່ງອຸດທີປະນະວິພາວະ (ເຫດກະຕຸ້ນອາລົມແວດລ້ອມ). ດ້ວຍຄຳວ່າ “ນິດຈະສະຣะເສນະ ກະເຣນະ ຄາລະຫະມາທາຍະ” (ຊົງຈັບໄວ້ຢ່າງແໜ້ນໜາດ້ວຍພຣະຫັດອັນມີນ້ຳມີນວນສະເໝີ) ເພາະຄວາມເປັນພຣະຫັດອັນມີນ້ຳມີນວນ ແລະການຈັບໄວ້ຢ່າງແໜ້ນໜາຖືກກ່າວໄວ້, ຄວາມຍິນດີ (ຫະຣິສະ) ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງປາກົດ. ດ້ວຍຄຳວ່າ “ສະຕະຕາຫິຕະສັມພະເມນະ” (ດ້ວຍຄວາມຕື່ນເຕັ້ນອັນເກີດຂຶ້ນຕະຫຼອດເວລາ) ຄວາມອຸດສາຫະ (ອຸດສາຫະ) ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງປາກົດ. ໃນບັນດາອາການເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄວາມຍິນດີແລະຄວາມອຸດສາຫະເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າເປັນພາບສະທ້ອນແຫ່ງວະຍະພິຈາຣີພາວະ (ອາລົມປ່ຽນແປງ). ຄຳພັນລະນາຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ເຊິ່ງສະແດງເຖິງພາບສະທ້ອນແຫ່ງວະຍະພິຈາຣີພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າເປັນພາບສະທ້ອນແຫ່ງອະນຸພາວະ (ອາການສະແດງອອກ). ພາບສະທ້ອນແຫ່ງຣົດ (ຣະສາພາສ) ອັນໄດ້ແກ່ພາບສະທ້ອນແຫ່ງຄວາມຍິນດີ ທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ບັນດາບັນດິດຜູ້ເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍ ດ້ວຍຖາຍີພາວະ, ວະຍະພິຈາຣີພາວະ, ວິພາວະ ແລະອະນຸພາວະ ທີ່ປາກົດຢູ່ໃນຄຳປະພັນຢ່າງນີ້, ໃນທີ່ນີ້ ເອີ້ນວ່າ “ສັງໂພຄະຣະສາພາສ” (ພາບສະທ້ອນແຫ່ງສັງໂພຄະຣົດ). ສ່ວນຖາຍີພາວະເປັນຕົ້ນ ຈະປາກົດແຈ້ງໃນພາຍຫຼັງ.

၃၃၇.

໓໓໗.

ဣစ္စာ’နုဂမ္မ ပုရိမာစရိယာနုဘာဝံ,သင်္ခေပတော နိဂဒိတော’ယ’မလင်္ကတီနံ;

ဘေဒေါ’ပရူပရိ ကဝီဟိ ဝိကပ္ပိယာနံ,ကော နာမ ပဿိတု’မလံ ခလု တာသ’မန္တံ.

ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ດຳເນີນຕາມແນວທາງຂອງພຣະອາຈານໃນປາງກ່ອນ ດັ່ງນີ້ແລ້ວ, ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວເຖິງປະເພດແຫ່ງອະລັງການເຫຼົ່ານີ້ໄວ້ໂດຍຫຍໍ້; ສ່ວນອະລັງການເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ບັນດາກະວີທັງຫຼາຍໄດ້ຈຳແນກອອກໄປຕື່ມອີກຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ, ໃຜເລົ່າຈະສາມາດເຫັນທີ່ສຸດຂອງອະລັງການເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ຢ່າງແທ້ຈິງ.

ဣတိ သံဃရက္ခိတမဟာသာမိပါဒဝိရစိတေ

ໃນຄຳພີສຸໂພທາລັງການ ອັນພຣະສັງຄະຣັກຂິຕະມະຫາສາມີເຈົ້າຊົງຮຽບຮຽງໄວ້

သုဗောဓာလင်္ကာရေ

ຄຳພີສຸໂພທາລັງການ

အတ္ထာလင်္ကာရာဝဗောဓော နာမ

ຕອນທີສີ່ ຊື່ວ່າ ອັດຖາລັງກາຣາວະໂພທະ (ການເຂົ້າໃຈອັດຖາລັງການ)

စတုတ္ထော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ປະຣິດເສດທີສີ່.

၃၃၇. ဧဝမုဒ္ဒေသာနုက္ကမေန ယထာပဋိညာတံ နိဋ္ဌပေတွာ ဣဒါနိ နိဂမနပုဗ္ဗကံ ဗဟုတ္တမေသံ နိဒ္ဒိသိတုမာဟ ‘‘ဣစ္စိ’’စ္စာဒိ. ဣတိ [Pg.318] ဣမိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန ပုရိမာနံ ဒဏ္ဍီအာဒီနံ အာစရိယာနံ အာနုဘာဝံ ဗန္ဓလက္ခဏာနိ အနုဂမ္မ အနုဂန္တွာ အလင်္ကတီနမလင်္ကာရာနံ အယံ ဘေဒေါ သင်္ခေပတော နိဂဒိတော ကထိတော. သင်္ခေပတောတိ ဝုတ္တော, ကသ္မာတိ အာဟ ‘‘ဥပရူပရီ’’တိအာဒိ. ဥပရူပရိ ဒီဃကာလမာရဗ္ဘ ယာဝေဒါနိ မတ္ထကမတ္ထကေ ကဝီဟိ ဝိကပ္ပိယာနံ ပဘေဒိယမာနာနံ တာသမလင်္ကတီနံ အန္တံ ပရိယန္တံ ပဿိတုံ ခလု ဧကန္တေန ကော နာမ ဇနော အလံ သမတ္ထော.

໓໓໗. ພຣະອາຈານຄັນຖະຣະຈະນາຈານ ຄັນໄດ້ສະແດງຈົບຕາມລຳດັບຫົວຂໍ້ທີ່ໄດ້ປະຕິຍານໄວ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງເຖິງຄວາມຫຼາກຫຼາຍຂອງອະລັງການເຫຼົ່ານັ້ນ ໂດຍມີການສະຫຼຸບເປັນເບື້ອງຕົ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ອິດຈິ” (ດັ່ງນີ້) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ອິຕິ” (ດັ່ງນີ້) ຄື ໂດຍປະການທີ່ກ່າວມາແລ້ວນີ້, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ດຳເນີນຕາມ ຄື ປະຕິບັດຕາມແນວທາງ ຄື ລັກສະນະການແຕ່ງຂອງພຣະອາຈານທັງຫຼາຍໃນປາງກ່ອນ ມີພຣະທັນດີເປັນຕົ້ນ, ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວ ຄື ສະແດງປະເພດແຫ່ງອະລັງການເຫຼົ່ານີ້ໄວ້ໂດຍຫຍໍ້. ທີ່ກ່າວວ່າ “ໂດຍຫຍໍ້” ນັ້ນ ເພາະເຫດໃດ? ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ອຸປະຣູປະຣິ” (ຍິ່ງໆຂຶ້ນໄປ) ເປັນຕົ້ນ. ໃຜເລົ່າ ຄື ບຸກຄົນໃດໜຶ່ງ ຈະສາມາດ ຄື ມີຄວາມສາມາດ ເພື່ອຈະເຫັນທີ່ສຸດ ຄື ຂອບເຂດແຫ່ງອະລັງການເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ບັນດາກະວີທັງຫຼາຍໄດ້ຈຳແນກ ຄື ແບ່ງແຍກອອກໄປຍິ່ງໆຂຶ້ນໄປ ຕະຫຼອດໄລຍະເວລາອັນຍາວນານ ຈົນເຖິງປັດຈຸບັນນີ້ ຢ່າງແທ້ຈິງ.

ဣတိ မဟာသာမိနာမိကာယံ သုဗောဓာလင်္ကာရဋီကာယံ

ໃນຄຳພີສຸໂພທາລັງການທຳມະຕີກາ ອັນມີຊື່ວ່າ ມະຫາສາມີ

စတုတ္ထော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ປະຣິດເສດທີສີ່.

၃၃၇. ဧဝံ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန ယထာပဋိညာတေ အတ္ထာလင်္ကာရေ နိဋ္ဌပေတွာ ဣဒါနိ နိဂမနမုခေန ဧသံ အတ္ထာလင်္ကာရာနံ ဗဟုဘာဝံ ဒဿေတိ ‘‘ဣစ္စာနုဂမ္မ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဣတိ ယထာဝုတ္တနယေန ပုရိမာစရိယာနုဘာဝံ ပုဗ္ဗကာလိကာနံ ဒဏ္ဍီဘဒ္ဒပါဏာဒီနံ အလင်္ကာရသတ္ထသင်္ခါတာနုဘာဝံ အနုဂမ္မ အလင်္ကတီနံ အယံ ဘေဒေါ သင်္ခေပတော နိဂဒိတော မယာ ဝုတ္တော သင်္ဂဟိတော. ကသ္မာတိ စေ? ဥပရူပရိ ဒီဃကာလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇ္ဇတနာ ကဝီဟိ ရစနာကတ္တာရေဟိ ဝိကပ္ပိယာနံ အနေကပ္ပကာရတော ကပ္ပိယမာနတ္တာ ပုထက္ကရိယမာနာနံ တာသမလင်္ကတီနံ အန္တံ ပရိယန္တံ ပဿိတုံ ခလု ဧကန္တေန ကော နာမ ပုဂ္ဂလော အလံ သမတ္ထောတိ. သင်္ဂဟမနာဒိယိတွာ ကေနာပိ ပရိယန္တံ အဓိဂန္တုံ န သက္ကာတိ အဓိပ္ပာယော. ပုရေ ဘဝါတိ စ, ပုရိမာ စ တေ အာစရိယာ စေတိ စ, တေသမာနုဘာဝေါတိ စ, ဝိသေသတော အသင်္ကရတော ကပ္ပိယန္တိ စ ဝါကျံ.

໓໓໗. ພຣະອາຈານຜູ້ແຕ່ງຕີກາ ຄັນໄດ້ສະແດງອັດຖາລັງການທີ່ໄດ້ປະຕິຍານໄວ້ຕາມລຳດັບຫົວຂໍ້ຈົບລົງຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງເຖິງຄວາມຫຼາກຫຼາຍຂອງອັດຖາລັງການເຫຼົ່ານັ້ນ ໂດຍຜ່ານທາງການສະຫຼຸບ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ອິດຈານຸຄັມມະ” (ດຳເນີນຕາມດັ່ງນີ້) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ອິຕິ” (ດັ່ງນີ້) ຄື ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ດຳເນີນຕາມແນວທາງ ຄື ແນວທາງອັນໄດ້ແກ່ຄຳພີອະລັງການຂອງພຣະອາຈານໃນປາງກ່ອນ ມີພຣະທັນດີ ແລະພຣະພັດທະຣະປານີ ເປັນຕົ້ນ, ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວ ຄື ສະແດງ ແລະຮວບຮວມປະເພດແຫ່ງອະລັງການເຫຼົ່ານີ້ໄວ້ໂດຍຫຍໍ້. ຖ້າຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດ? ຕອບວ່າ ເພາະໃຜເລົ່າ ຄື ບຸກຄົນໃດໜຶ່ງ ຈະສາມາດ ຄື ມີຄວາມສາມາດ ເພື່ອຈະເຫັນທີ່ສຸດ ຄື ຂອບເຂດແຫ່ງອະລັງການເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ບັນດາກະວີ ຄື ຜູ້ແຕ່ງທັງຫຼາຍ ໄດ້ຈຳແນກ ຄື ກຳນົດ ແລະແບ່ງແຍກອອກໄປເປັນຫຼາຍປະການ ຍິ່ງໆຂຶ້ນໄປ ຕັ້ງແຕ່ໄລຍະເວລາອັນຍາວນານ ຈົນເຖິງປັດຈຸບັນນີ້ ຢ່າງແທ້ຈິງ. ອະທິບາຍວ່າ ຫາກບໍ່ອາໄສການຮວບຮວມແລ້ວ ກໍບໍ່ມີໃຜສາມາດເຂົ້າເຖິງທີ່ສຸດໄດ້. ຄຳວິເຄາະວ່າ: ອາຈານຜູ້ມີໃນກ່ອນ ຊື່ວ່າ ພຣະອາຈານໃນປາງກ່ອນ (ປຸຣິມາຈາຣິຍາ), ແນວທາງຂອງພຣະອາຈານໃນປາງກ່ອນເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ປຸຣິມາຈາຣິຍານຸພາວະ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຍ່ອມຖືກກຳນົດຂຶ້ນໂດຍພິເສດ ໂດຍບໍ່ປົນເປກັນ ດັ່ງນີ້.

ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရနိဿယေ

ໃນຄຳພີສຸໂພທາລັງການນິດໄສ

စတုတ္ထော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ປະຣິດເສດທີສີ່.

၅. ဘာဝါဝဗောဓပရိစ္ဆေဒ

໕. ປະຣິດເສດວ່າດ້ວຍການເຂົ້າໃຈພາວະ

၃၃၈.

໓໓໘.

ပဋိဘာနဝတာ [Pg.319] လောက-ဝေါဟာရ’မနုသာရိနာ;

တတော’စိတျသမုလ္လာသ-ဝေဒိနာ ကဝိနာ ပရံ.

ອັນກະວີຜູ້ມີປະຕິພານ, ຜູ້ດຳເນີນຕາມໂວຫານຂອງໂລກ, ແລະຜູ້ຮູ້ແຈ້ງຄວາມຮຸ່ງເຮືອງແຫ່ງຄວາມເໝາະສົມຢ່າງຍິ່ງ ພຶງແຕ່ງ...

၃၃၈. တဒေဝ ယထာပဋိညာတမလင်္ကာရဝိဘာဂံ ဗောဓေတွာ သမ္ပတိ ရသဝန္တာလင်္ကာရပ္ပသင်္ဂေနာဓိဂတံ ရသံ သကလ သံသာရဒုက္ခနိဿ ရဏေကနိမိတ္တဝိမုတ္တိရသေကရသဝိသုဒ္ဓသဒ္ဓမ္မာဂမဝိဂ္ဂါဟသပ္ပီဏနောဏတမတီနံ ပရမသဒ္ဓါလူနမနဓိဂတတ္တေပိ လက္ခဏမတ္တေန လောကဝေါဟာရကောသလ္လမတ္တပရိဂ္ဂဟာယ ကိဉ္စိမတ္တမုပဒိသိတုံ န သာကလ္လေန ‘‘ပဋိဘာနဝတာ’’တိအာဒိမာဟ. ပဋိဘာနံ တံတံဌာနာနုရူပပ္ပဝတ္တာ ပညာ. သာ ဟိ သရသရစနာယစ္စန္တောပကာရိကာ, တတောဝ ကဗ္ဗံ ‘‘ပဋိဘာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တေနာဟ ‘‘ပဋိဘာနဝတာ’’တိ. ကဝိနာ လောကဝေါဟာရာနုဂန္တဗ္ဗော. ယော ဟိ သကလံ လောကဝေါဟာရံ နာနုသရတိ, သော ကဝိယေဝ န ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘လောကဝေါဟာရမနုသာရိနာ’’တိ. ယတော ဩစိတျံ နာမ ကဝီနံ ပရမံ ရဟဿံ လောကဝေါဟာရေပိ ဥစိတညူယေဝ ပသံသီယတေ, သမုစိတလောကဝေါဟာရာနုသာရေနေဝ စ ဝက္ခမာနာနုက္ကမေန ဝိရစိတာ ရစနာ သစေတနာနံ ရသဿာဒါယ သမ္ပဇ္ဇတေ, တသ္မာ ဩစိတျေ သမုလ္လသတ္တံ ဒိတ္တံ ဖုဋမေဝ ဗန္ဓနံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ. တတောဝစ္စန္တမောစိတျသမုလ္လာသဝေဒိနာ ကဝိနာ ဘဝိတဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘ပရံ ဩစိတျသမုလ္လာသဝေဒိနာ’’တိ. သဗ္ဗဉ္စေတံ ‘‘ကဝိနာ’’တိ ဧတ္ထ ဝိသေသနံ, ‘‘ကဝိနာ’’တိ စေတံ ‘‘နိဗန္ဓာ’’တိ ဧတ္ထ အဝုတ္တော ကတ္တာ.

໓໓໘. ພຣະອາຈານຄັນຖະຣະຈະນາຈານ ຄັນໄດ້ສະແດງການຈຳແນກອະລັງການຕາມທີ່ໄດ້ປະຕິຍານໄວ້ນັ້ນແລ້ວ, ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງຣົດທີ່ໄດ້ຮັບເນື່ອງດ້ວຍຣະສະວັນຕາລັງການ (ອະລັງການທີ່ມີຣົດ) ພຽງບາງສ່ວນ ບໍ່ແມ່ນທັງໝົດ ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງ ຜູ້ມີປັນຍານ້ອມໄປໃນການດື່ມຣົດແຫ່ງພຣະສັດທຳອັນບໍລິສຸດ ເຊິ່ງມີຣົດດຽວຄືວິມຸດຕິຣົດ ອັນເປັນເຫດໃຫ້ຫຼຸດພົ້ນຈາກທຸກໃນສັງສານວັດທັງປວງ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຍັງບໍ່ທັນບັນລຸ ກໍສາມາດຖືເອົາພຽງຄວາມສະຫຼາດໃນໂວຫານຂອງໂລກ ດ້ວຍລັກສະນະພຽງເລັກນ້ອຍໄດ້ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ປະຕິພານະວະຕາ” (ຜູ້ມີປະຕິພານ) ເປັນຕົ້ນ. ປະຕິພານ ຄື ປັນຍາທີ່ເປັນໄປຕາມຄວາມເໝາະສົມແກ່ສະຖານະການນັ້ນໆ. ເພາະປັນຍານັ້ນ ເປັນອຸປະການຢ່າງຍິ່ງແກ່ການແຕ່ງຄຳປະພັນອັນມີຣົດຊາດ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຄຳປະພັນ ຈຶ່ງຖືກເອີ້ນວ່າ “ປະຕິພານ”. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ປະຕິພານะວະຕາ” (ຜູ້ມີປະຕິພານ). ອັນກະວີ ພຶງດຳເນີນຕາມໂວຫານຂອງໂລກ. ບຸກຄົນໃດ ຫາກບໍ່ດຳເນີນຕາມໂວຫານຂອງໂລກທັງປວງ, ບຸກຄົນນັ້ນ ກໍຫາແມ່ນກະວີບໍ່. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ໂລກະໂວຫາຣະມະນຸສາຣິນາ” (ຜູ້ດຳເນີນຕາມໂວຫານຂອງໂລກ). ເພາະວ່າ ຄວາມເໝາະສົມ (ໂອຈິດຈະ) ຊື່ວ່າເປັນຄວາມລັບອັນສູງສຸດຂອງບັນດາກະວີ, ແມ່ນແຕ່ໃນໂວຫານຂອງໂລກ ຜູ້ຮູ້ຄວາມເໝາະສົມເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງໄດ້ຮັບການສັນເສີນ, ແລະຄຳປະພັນທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນຕາມລຳດັບທີ່ຈະກ່າວຕໍ່ໄປ ໂດຍການດຳເນີນຕາມໂວຫານຂອງໂລກອັນເໝາະສົມເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຈະເປັນໄປເພື່ອການລິ້ມຣົດຂອງຜູ້ມີຈິດໃຈ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນເຮັດການຜູກພັນໃຫ້ປາກົດແຈ້ງ ຄື ໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງໃນຄວາມເໝາະສົມ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ກະວີຈຶ່ງຄວນເປັນຜູ້ຮູ້ແຈ້ງຄວາມຮຸ່ງເຮືອງແຫ່ງຄວາມເໝາະສົມຢ່າງຍິ່ງ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ປະຣັງ ໂອຈິດຈະສະມຸນລາສະເວທິນາ” (ຜູ້ຮູ້ແຈ້ງຄວາມຮຸ່ງເຮືອງແຫ່ງຄວາມເໝາະສົມຢ່າງຍິ່ງ). ຄຳທັງໝົດນີ້ ເປັນຄຳຄຸນນາມ (ວິເສດສະນະ) ໃນຄຳວ່າ “ກະວິນາ” (ອັນກະວີ) ນີ້, ແລະຄຳວ່າ “ກະວິນາ” ນີ້ ເປັນປະທານທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໂດຍກົງ (ອະວຸດຕະກັດຕາ) ໃນຄຳວ່າ “ນິພັນທາ” (ພຶງແຕ່ງ).

၃၃၈. ဧဝံ ယထာပဋိညာတာနမလင်္ကာရာနံ ဒဿနာဝသရေ ရသဝန္တာလင်္ကာရပ္ပသင်္ဂေနာဓိဂတနဝဝိဓသိင်္ဂါရာဒိရသေ သကလသံသာရဒုက္ခနိဿရဏအသဟာယကရဏဘူတဝိမုတ္တိရသေန ဧကရသဘူတေ အတိပဏီတေ သဒ္ဓမ္မာမတရသေယေဝ လုဒ္ဓါနံ သဒ္ဓါဗာဟုလ္လသုဒ္ဓသံယမာနံ ဝိမုခေပိ [Pg.320] လက္ခဏမတ္တပရိညာဏေန လောကဝေါဟာရေသု အသမ္မောဟတ္ထံ သင်္ခေပေန ဒဿေတုကာမော ဣဒါနိ ‘‘ပဋိဘာနဝတာ’’ဣစ္စာဒိမာဟ. ပဋိဘာနဝတာ သရသရစနာယ အစ္စန္တောပကာရဋ္ဌာနောစိတပညာဝိသေသဝတာ လောကဝေါဟာရမနုသာရိနာ သကလလောကေ ဝေါဟာရာနုရူပမနုဂတေန တတော ယသ္မာ ဩစိတျံ နာမ ဟဒယတော အဗဟိ ကာတဗ္ဗံ, ရဟဿမိဝ ဗန္ဓတော ဝိယောဇနီယံ န ဟောတိ. တသ္မာ ပရမတိသယေန ဩစိတျသမုလ္လာသဝေဒိနာ ဥစိတဘာဝေန ဝတ္တုမိစ္ဆိတတ္ထဿ ဥဒ္ဒီပနဿေဝ အနုရူပပ္ပကာရေန ဣဋ္ဌတ္ထဿ သမုလ္လာသနံ ဒိတ္တိံ ဇာနန္တေန ကဝိနာ ဗန္ဓကာရကေန နိဗန္ဓာတိ သမ္ဗန္ဓော. ပဋိဘာ ပဋိဘာနန္တိ ပညာယေတံ နာမံ, တတော ဇာတကဗ္ဗဿပိ ပဋိဘာတိ ဝုစ္စမာနတ္တာ အယံ ပညာဝိသေသော ရစနာယ အစ္စန္တောပကာရောတိ ဉာတဗ္ဗော. ပဋိဘာနမဿတ္ထီတိ စ, လောကဿ ဝေါဟာရောတိ စ, တံ အနုဂစ္ဆတိ သီလေနာတိ စ, ဩစိတျေန သမုလ္လာသောတိ စ, တံ ဝိဇာနာတိ သီလေနာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໓໓໘. ພຣະອາຈານຜູ້ແຕ່ງຕີກາ ເມື່ອຈະສະແດງໂດຍຫຍໍ້ ເພື່ອຄວາມບໍ່ຫຼົງໄຫຼໃນໂວຫານຂອງໂລກ ດ້ວຍຄວາມຮູ້ພຽງແຕ່ລັກສະນະ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຜູ້ປາສະຈາກຄວາມຍິນດີໃນຣົດ ໙ ປະເພດ ມີສິງຄາຣະຣົດເປັນຕົ້ນ ທີ່ໄດ້ຮັບເນື່ອງດ້ວຍຣະສະວັນຕາລັງການ ໃນໂອກາດທີ່ສະແດງອະລັງການຕາມທີ່ໄດ້ປະຕິຍານໄວ້ຢ່າງນີ້, ເຊິ່ງເປັນຣົດອັນປະເສີດຢ່າງຍິ່ງ ທີ່ມີຣົດດຽວກັນກັບວິມຸດຕິຣົດ ອັນເປັນເຄື່ອງຊ່ວຍໃຫ້ຫຼຸດພົ້ນຈາກທຸກໃນສັງສານວັດທັງປວງ, ຂອງຜູ້ມີຄວາມສຳລວມອັນບໍລິສຸດດ້ວຍຄວາມເຊື່ອອັນແຮງກ້າ ຜູ້ປາດຖະໜາສະເພາະຣົດແຫ່ງພຣະສັດທຳອັນເປັນອະມະຕະເທົ່ານັ້ນ, ບັດນີ້ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ປະຕິພານະວະຕາ” (ຜູ້ມີປະຕິພານ) ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມເຊື່ອມໂຍງຄື: ພຶງແຕ່ງ (ນິພັນທາ) ໂດຍກະວີຜູ້ເປັນຜູ້ແຕ່ງ, ຜູ້ມີປະຕິພານ (ປະຕິພານະວະຕາ) ຄື ຜູ້ມີປັນຍາພິເສດອັນເໝາະສົມແກ່ສະຖານະການ ເຊິ່ງເປັນອຸປະການຢ່າງຍິ່ງແກ່ການແຕ່ງຄຳປະພັນອັນມີຣົດຊາດ, ຜູ້ດຳເນີນຕາມໂວຫານຂອງໂລກ (ໂລກະໂວຫາຣະມະນຸສາຣິນາ) ຄື ຜູ້ດຳເນີນຕາມຄວາມເໝາະສົມແກ່ໂວຫານໃນໂລກທັງປວງ, ຈາກນັ້ນ ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ຄວາມເໝາະສົມ (ໂອຈິດຈະ) ຊື່ວ່າເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນເອົາອອກໄປນອກໃຈ, ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຄວນແຍກອອກຈາກການຜູກພັນເໝືອນດັ່ງຄວາມລັບ. ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນຜູ້ຮູ້ແຈ້ງຄວາມຮຸ່ງເຮືອງແຫ່ງຄວາມເໝາະສົມຢ່າງຍິ່ງ (ປະຣັງ ໂອຈິດຈະສະມຸນລາສະເວທິນາ) ຄື ຜູ້ຮູ້ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ ຄື ຄວາມສະຫວ່າງສະໄຫວແຫ່ງເນື້ອຄວາມທີ່ປາດຖະໜາ ໂດຍປະການອັນເໝາະສົມ ເຊັ່ນດຽວກັບການກະຕຸ້ນເນື້ອຄວາມທີ່ປາດຖະໜາຈະກ່າວໂດຍຄວາມເໝາະສົມ. ຄຳວ່າ ປະຕິພາ ຫຼື ປະຕິພານ ນີ້ ເປັນຊື່ຂອງປັນຍາ, ເພາະຄຳປະພັນທີ່ເກີດຈາກປັນຍານັ້ນ ກໍຖືກເອີ້ນວ່າ ປະຕິພາ ເຊັ່ນກັນ, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ປັນຍາພິເສດນີ້ ເປັນອຸປະການຢ່າງຍິ່ງແກ່ການແຕ່ງຄຳປະພັນ. ຄຳວິເຄາະວ່າ: ປັນຍາເປັນເຄື່ອງແຈ້ງສະຫວ່າງ ມີແກ່ກະວີນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະຕິພານະວັນ (ຜູ້ມີປະຕິພານ), ໂວຫານຂອງໂລກ ຊື່ວ່າ ໂລກະໂວຫານ, ຜູ້ດຳເນີນຕາມໂວຫານຂອງໂລກນັ້ນ ໂດຍປົກກະຕິ ຊື່ວ່າ ໂລກະໂວຫາຣະມະນຸສາຣີ, ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງໂດຍຄວາມເໝາະສົມ ຊື່ວ່າ ໂອຈິດຈະສະມຸນລາສະ, ຜູ້ຮູ້ແຈ້ງຄວາມຮຸ່ງເຮືອງໂດຍຄວາມເໝາະສົມນັ້ນ ໂດຍປົກກະຕິ ຊື່ວ່າ ໂອຈິດຈະສະມຸນລາສະເວທີ.

၃၃၉.

໓໓໙.

ဌာယီသမ္ဗန္ဓိနော ဘာဝ-ဝိဘာဝါ သာနုဘာဝကာ;

သမ္ပဇ္ဇန္တိ နိဗန္ဓာ တေ, ရသဿာဒါယ သာဓုနံ.

ພາວະ (ອາລົມປ່ຽນແປງ) ແລະວິພາວະ (ເຫດກະຕຸ້ນອາລົມ) ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຖາຍີພາວະ (ອາລົມຝັງແໜ້ນ) ພ້ອມທັງອະນຸພາວະ (ອາການສະແດງອອກ) ເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ຖືກແຕ່ງຂຶ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອການລິ້ມຣົດຂອງຄົນດີທັງຫຼາຍ.

၃၃၉. ‘‘ဌာယိ’’စ္စာဒိ. ဌာယိနော ဝက္ခမာနရတျာဒယော တေဟိ သဟ သမ္ဗန္ဓော ဝိဘာဝါဒီဟိ ယောဂေ ရတျာဒီနမဿာဒိယတ္တမာနီယမာနတ္တာ ဧတေသမတ္ထီတိ ဌာယီသမ္ဗန္ဓိနော. သဟ အနုဘာဝေဟိ ဝက္ခမာနလက္ခဏေဟီတိ သာနုဘာဝကာ, ဘာဝေါ ဝိဘာဝေါ စ, ဝက္ခမာနော ဘာဝေန ဘာဝါဘာသောပိ ဣမိနာဝ သင်္ဂဟိတော, ရသဿာဒါယ သမ္ပဇ္ဇန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော.

໓໓໙. ຄຳວ່າ “ຖາຍີ” ເປັນຕົ້ນ. ຖາຍີພາວะ ຄື ຄວາມຮັກ (ຣะຕິ) ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຈະກ່າວຕໍ່ໄປ, ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບຖາຍີພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ມີແກ່ພາວະແລະວິພາວະເຫຼົ່ານີ້ ເພາະຄວາມຮັກເປັນຕົ້ນ ຖືກນຳໄປສູ່ຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຄວນລິ້ມຣົດ ໃນເມື່ອມີການປະກອບກັບວິພາວະເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຖາຍີສັມພັນທີ (ຜູ້ກ່ຽວຂ້ອງກັບຖາຍີພາວະ). ພ້ອມທັງອະນຸພາວະທັງຫຼາຍ ອັນມີລັກສະນະທີ່ຈະກ່າວຕໍ່ໄປ ຊື່ວ່າ ສານຸພາວະກະ (ພ້ອມທັງອະນຸພາວະ). ຄຳວ່າ ພາວະ ແລະ ວິພາວະ, ແມ່ນແຕ່ພາບສະທ້ອນແຫ່ງພາວະ (ພາວາພາສ) ດ້ວຍພາວະທີ່ຈະກ່າວຕໍ່ໄປ ກໍຖືກຮວບຮວມໄວ້ດ້ວຍຄຳນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄວາມເຊື່ອມໂຍງຄື: ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອການລິ້ມຣົດ.

၃၃၉. ‘‘ဌာယိ’’စ္စာဒိ. ဌာယီသမ္ဗန္ဓိနော ဌာယီပဒေန, တေန ဝါစ္စရတိဟာသာဒိအတ္ထေန ဝါ သမ္ဗန္ဓုပဂတာ သာနုဘာဝကာ ဝက္ခမာနာနုဘာဝေဟိ သဟ ပဝတ္တာ ဘာဝဝိဘာဝါ ဝက္ခမာနဘာဝဝိဘာဝါ နိဗန္ဓာ ဝုတ္တဂုဏောပေတကဝိနာ ဗန္ဓိတာ ဧကတ္ထ အာဟရိတွာ ဒဿိတာ သာဓုနံ ဣဿာဒိဒေါသရဟိတာနံ သဇ္ဇနာနံ ရသဿာဒါယ သိင်္ဂါရာဒိဝက္ခမာနရသဿ အဿာဒနတ္ထံ သမ္ပဇ္ဇန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ. ဣမာယ ဂါထာယ ဌာယီဘာဝေါ ဗျဘိစာရီဘာဝေါ ကေဝလဘာဝေါ ဝိဘာဝေါ အနုဘာဝေါ ရသော စေတိ ဣမေ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ဘဝန္တိ, ကထန္တိ စေ? ဘာဝဝိဘာဝါနံ ‘‘ဌာယီသမ္ဗန္ဓိနော’’တိ ဝိသေသနံ ဘဝတိ, တေန ဘာဝဿ ဌာယီ စ သော ဘာဝေါ စေတိ စ ဌာယီပဒေန သမ္ဗန္ဓတ္တာ ဌာယီဘာဝေါ စ, ပုန ဗျဘိစာရီဘာဝေ သတိ ‘‘ဌာယီဘာဝေါ’’တိ ဣမဿ သာဓကတ္တာ ဣမဿေဝ ဌာယီဘာဝပဒဿ ပယောဂသာမတ္ထိယေန ဂမ္မမာနော ဗျဘိစာရီဘာဝေါ စ, ပုန ဌာယီပဒေန သမာသမကတွာ ဝိသုံ ဒဿိတဘာဝသဒ္ဒသုတိယာ ဌာယီဘာဝဗျဘိစာရီဘာဝေဟိ အညော ဘာဝေါ စ, တထာ ဧဝ ဌာယီပဒေန ဝါစ္စရတိဟာသာဒိအတ္ထဿ ဥပ္ပတ္တိဥဒ္ဒီပနဒွယံ ဝိဘူတံ ကတွာ သဇ္ဇေတွာ ဌိတတ္တာ တေဟိ ရတိဟာသာဒီဟိ အတ္ထေဟိ သမ္ဗန္ဓိနော အာလမ္ဗဏဥဒ္ဒီပနသင်္ခတဝိဝိဓဝိဘာဝါ စ, ဧဝမေဝ သာနုဘာဝကပဒေန သမာယောဂေန ဒဿိတာနုဘာဝေါ စ, ‘‘ရသဿာဒါယာ’’တိ ဣမိနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌရသော စာတိ ဧဝမိမေ ဌာယီဘာဝါဒယော ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ. ဌာယိနာ သဟ သမ္ဗန္ဓောတိ စ, သော ဧတေသမတ္ထီတိ စ, ဘာဝေါ စ ဝိဘာဝေါ စေတိ စ, သဟ အနုဘာဝေဟိ ဝတ္တန္တီတိ စ, ရသဿ အဿာဒေါတိ စ ဝါကျံ.

໓໓໙. ຄຳວ່າ “ຖາຍີ” ເປັນຕົ້ນ. ພາວະແລະວິພາວະທີ່ຈະກ່າວຕໍ່ໄປ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຖາຍີພາວະ ດ້ວຍຄຳວ່າ ຖາຍີ ຫຼື ດ້ວຍເນື້ອຄວາມມີຄວາມຮັກແລະຄວາມຫົວເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວດ້ວຍຄຳນັ້ນ, ພ້ອມທັງອະນຸພາວະ ຄື ເປັນໄປພ້ອມກັບອະນຸພາວະທີ່ຈະກ່າວຕໍ່ໄປ, ທີ່ຖືກແຕ່ງຂຶ້ນ ຄື ທີ່ກະວີຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄຸນສົມບັດທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ໄດ້ຮຽບຮຽງ ແລະນຳມາສະແດງໄວ້ໃນທີ່ດຽວກັນ, ຍ່ອມເປັນໄປ ຄື ດຳເນີນໄປ ເພື່ອການລິ້ມຣົດ ຄື ເພື່ອການລິ້ມຣົດຣົດມີສິງຄາຣະຣົດເປັນຕົ້ນທີ່ຈະກ່າວຕໍ່ໄປ ຂອງຄົນດີທັງຫຼາຍ ຄື ຂອງສັດຈະຊົນຜູ້ປາສະຈາກໂທດມີຄວາມອິດສາເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາ ນີ້, ຖາຍີພາວະ, ວະຍະພິຈາຣີພາວະ, ເກວະລະພາວະ, ວິພາວະ, ອະນຸພາວະ ແລະຣົດ ເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເປັນອັນລະບຸໄວ້. ຖ້າຖາມວ່າ ລະບຸໄວ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ ຄຳວ່າ “ຖາຍີສັມພັນທິໂນ” (ຜູ້ກ່ຽວຂ້ອງກັບຖາຍີພາວະ) ເປັນຄຳຄຸນນາມ (ວິເສດສະນະ) ຂອງພາວະແລະວິພາວະ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ເພາະຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບຄຳວ່າ ຖາຍີ ໂດຍວິເຄາະວ່າ ພາວະນັ້ນເປັນຖາຍີດ້ວຍ ແລະເປັນພາວະດ້ວຍ ຈຶ່ງເປັນຖາຍີພາວະ, ອີກປະການໜຶ່ງ ເມື່ອມີວະຍະພິຈາຣີພາວະ ເພາະຄວາມເປັນເຄື່ອງສະໜັບສະໜູນແກ່ຄຳວ່າ “ຖາຍີພາວະ” ນີ້, ວະຍະພິຈາຣີພາວະ ຈຶ່ງເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍຄວາມສາມາດແຫ່ງການໃຊ້ຄຳວ່າ ຖາຍີພາວະ ນີ້ເອງ, ອີກປະການໜຶ່ງ ເພາະການໄດ້ຍິນຄຳວ່າ ພາວະ ທີ່ສະແດງໄວ້ຕ່າງຫາກ ໂດຍບໍ່ໄດ້ເຮັດສະໝາດກັບຄຳວ່າ ຖາຍີ, ພາວະອື່ນນອກຈາກຖາຍີພາວະແລະວະຍະພິຈາຣີພາວະ ຈຶ່ງປາກົດ, ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ ເພາະຄວາມທີ່ວິພາວະທັງສອງ ຄື ອາລັມພະນະແລະອຸດທີປະນະ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບເນື້ອຄວາມມີຄວາມຮັກແລະຄວາມຫົວເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວດ້ວຍຄຳວ່າ ຖາຍີ ຖືກຈັດຕັ້ງໄວ້ໂດຍເຮັດໃຫ້ປາກົດແຈ້ງ, ວິພາວະຕ່າງໆເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງປາກົດ, ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ ອະນຸພາວະທີ່ສະແດງໄວ້ໂດຍການປະກອບກັບຄຳວ່າ ສານຸພາວະກະ ກໍປາກົດ, ແລະຣົດທີ່ລະບຸໄວ້ດ້ວຍຄຳວ່າ “ຣะສັດສາທາຍະ” ກໍປາກົດ, ຖາຍີພາວະເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງເປັນອັນລະບຸໄວ້ຢ່າງນີ້. ຄຳວິເຄາະວ່າ: ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບຖາຍີພາວະ ຊື່ວ່າ ຖາຍີສັມພັນທະ, ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງນັ້ນ ມີແກ່ພາວະແລະວິພາວະເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ຖາຍີສັມພັນທີ, ພາວະດ້ວຍ ວິພາວະດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ພາວະວິພາວະ, ເປັນໄປພ້ອມກັບອະນຸພາວະທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ສານຸພາວະກະ, ການລິ້ມຣົດຣົດ ຊື່ວ່າ ຣະສັດສາດ.

ဘာဝအဓိပ္ပာယ

ອະທິບາຍເລື່ອງພາວະ

၃၄၀.

໓໔໐.

စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသာ တု, ဘာဝယန္တိ ရသေ ယတော;

ရတျာဒယော တတော ဘာဝ-သဒ္ဒေန ပရိကိတ္တိတာ.

ເພາະວ່າ ຄວາມຄິດແລະຄວາມຮູ້ສຶກພິເສດທັງຫຼາຍ ມີຄວາມຮັກເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຣົດເກີດຂຶ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມຮັກເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຖືກເອີ້ນດ້ວຍຄຳວ່າ ພາວະ.

၃၄၀. ဣဒါနိ ယထာဥဒ္ဒိဋ္ဌေသု ဌာယာဒီဟိ ဘာဝဝိဘာဝါနုဘာဝရသေသု ပဌမံ ဘာဝံ ဝိဘာဝေတုံ ဘာဝသဒ္ဒမနွတ္ထယတိ ‘‘စိတ္တ’’ဣစ္စာဒိနာ. စိတ္တဿ ဝုတ္တိယော ရမဏဟသနာဒိအာကာရေန ပဝတ္တိယော, တာဝ ဝိသေသာ ဝိသိဋ္ဌသဘာဝတ္ထာတိ စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသာ. [Pg.322] ရတျာဒယော ဌာယီဗျဘိစာရီသာတ္တိကာ. တုသဒ္ဒေါ ဝိသေသေ. ယတော ရသေ သိင်္ဂါရာဒယော ဘာဝယန္တိ နိပ္ဖာဒေန္တိ. တတော ဘာဝသဒ္ဒေန ပရိကိတ္တိတာ ဘရတာဒီဟိ ကထိတာ. ဧတ္ထ ဟိ ဏျန္တော ဘူဓာတု ကရဏေ ဝတ္တတေ. ယတော စာယံ န ကေဝလံ ကရဏေယေဝ ဝတ္တတေ, အထ ခေါ ဗျာပနေ, ပဋိပါဒနေ စ, တသ္မာဿ ပဋိဘာနံ စိတ္တံ ဘာဝယန္တိ ဗျာပေန္တိ. အထ ဝါ ကဝိနော လောကဋ္ဌိတိဉာဏလက္ခဏံ အဓိပ္ပာယံ ဘာဝယန္တိ ပဋိပါဒေန္တီတိ ဘာဝါတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

໓໔໐. ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງໃຫ້ເຫັນແຈ້ງເຖິງພາວະ ເປັນອັນດັບທຳອິດ ໃນບັນດາຖາຍີພາວະເປັນຕົ້ນ ທີ່ໄດ້ລະບຸໄວ້ ຄື ພາວະ, ວິພາວະ, ອະນຸພາວະ ແລະຣົດ, ພຣະອາຈານຈຶ່ງສະແດງຄວາມໝາຍຂອງຄຳວ່າ ພາວະ ໃຫ້ກົງກັບເນື້ອຄວາມ ໂດຍກ່າວຄຳວ່າ “ຈິດຕະ” (ຈິດ) ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມເປັນໄປຂອງຈິດ ຄື ຄວາມເປັນໄປໂດຍອາການມີຄວາມຍິນດີແລະຄວາມຫົວເປັນຕົ້ນ, ຄວາມເປັນໄປເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ມີສະພາວະພິເສດ ຊື່ວ່າ ຈິດຕະວຸດຕິວິເສດ (ຄວາມຄິດແລະຄວາມຮູ້ສຶກພິເສດ). ຄວາມຮັກເປັນຕົ້ນ ຄື ຖາຍີພາວະ, ວະຍະພິຈາຣີພາວະ ແລະສັດຕິກະພາວະ. ຄຳວ່າ “ຕຸ” (ສ່ວນວ່າ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍພິເສດ. ເພາະວ່າ ຄວາມຮັກເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດ ຄື ຍ່ອມຜະລິດຣົດມີສິງຄາຣະຣົດເປັນຕົ້ນ. ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຖືກເອີ້ນດ້ວຍຄຳວ່າ ພາວະ ໂດຍພຣະພະຣົດຈະມຸນີເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ທາດ “ພູ” ທີ່ລົງປັດໄຈທ້າຍທາດ (ນິຍັນຕະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ກະທຳ. ແລະເພາະທາດນີ້ ບໍ່ໄດ້ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ກະທຳ ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ແຜ່ໄປ ແລະເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈອີກດ້ວຍ, ດັ່ງນັ້ນ ພາວະທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ແຜ່ໄປ ຄື ເຮັດໃຫ້ແຜ່ຊ່ານໄປທົ່ວຈິດອັນເປັນປະຕິພານ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພາວະທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດ ຄື ເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈເຖິງຄວາມປະສົງອັນມີລັກສະນະເປັນຄວາມຮູ້ໃນຄວາມເປັນໄປຂອງໂລກຂອງກະວີ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພາວະ, ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໃນທີ່ນີ້ຢ່າງນີ້.

၃၄၀. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌေသု ဌာယီဘာဝါဒီသု ဌာယီအာဒီနံ တိဏ္ဏံ သာဓာရဏော ဘာဝေါ နာမ ဧသောတိ ဒဿေန္တော အနွတ္ထဝသေန ဒဿေတိ ‘‘စိတ္တ’’ဣစ္စာဒိ. စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသာ တု စိတ္တဿ ဥတ္တရိ ဝက္ခမာနာရမ္မဏဟသနသောစနာဒီဟိ, နိဗ္ဗေဒါဒီဟိ, ထမ္ဘာဒီဟိ စ အာကာရေဟိ ပဝတ္တိသင်္ခါတာ အညမညံ အသင်္ကရာကာရသင်္ခါတာ ဝိသေသာ ပန ဌာယီဗျဘိစာရီသာတ္တိကာ ယတော ယသ္မာ ရသေ သိင်္ဂါရာဒိရသေ ဘာဝယန္တိ နိပ္ဖာဒေန္တိ ကရောန္တိ. နော စေ, ရသေ သိင်္ဂါရာဒိရသဝိသယေ ပဏ္ဍိတာနံ စိတ္တံ ဘာဝယန္တိ ဗျာပနံ ကရောန္တိ. နော စေ, တသ္မိံယေဝ ရသဝိသယေ ကဝိနော လောကသဘာဝံ ဝိသယံ ကတွာ ပဝတ္တဉာဏလက္ခဏံ အဓိပ္ပာယံ ဘာဝယန္တိ ပဋိပါဒနံ ကရောန္တိ. တတော ဘာဝသဒ္ဒေန ဟေတုကတ္တရိ နိပ္ဖန္နေန ရတျာဒယော ရတိဟာသာဒယော ပရိကိတ္တိတာ ဘရတာဒီဟိ ဝုတ္တာ ဟောန္တီတိ. ‘‘ရတျာဒယော’’တိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေန ဟာသာဒယော ဌာယီဘာဝါ စ, နိဗ္ဗေဒါဒယော ဗျဘိစာရီဘာဝါ စ, ထမ္ဘပလယာဒယော သာတ္တိကဘာဝါ စ သင်္ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. စိတ္တဿ ဝုတ္တိယောတိ စ, တာ ဧဝ ဝိသေသာတိ စ, ဘာဝေါ ဣတိ သဒ္ဒေါတိ စ ဝါကျံ.

໓໔໐. ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງວ່າ ນີ້ຄືສະພາວະທົ່ວໄປຂອງພາວະທັງສາມມີຖາຍີພາວະເປັນຕົ້ນ ໃນບັນດາຖາຍີພາວະເປັນຕົ້ນທີ່ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວ ຈຶ່ງສະແດງຕາມຄວາມໝາຍຂອງຄຳວ່າ “ຈິດຕະ” ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນຄວາມຕ່າງແຫ່ງຄວາມເປັນໄປຂອງຈິດ ຄືຄວາມຕ່າງທີ່ເອີ້ນວ່າຄວາມເປັນໄປດ້ວຍອາການມີການຫົວ ແລະການເສົ້າໂສກເປັນຕົ້ນໃນອາລົມທີ່ຈະກ່າວເຖິງຂ້າງໜ້າ, ດ້ວຍອາການມີຄວາມເບື່ອໜ່າຍເປັນຕົ້ນ, ແລະດ້ວຍອາການມີຄວາມແຂງທື່ເປັນຕົ້ນຂອງຈິດ, ແລະຄວາມຕ່າງທີ່ເອີ້ນວ່າອາການທີ່ບໍ່ປົນເປກັນແລະກັນ ນັ້ນຄື ຖາຍີພາວະ, ວະຍະພิຈາຣີພາວະ ແລະສາດຕິກະພາວະ ເພາະເຫດໃດ (ຍ້ອນຫຍັງ) ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ເກີດ (ຍັງ) ລົດມີສິງຄາຣະລົດເປັນຕົ້ນໃຫ້ສຳເລັດ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຍັງຈິດຂອງບັນດິດທັງຫຼາຍໃຫ້ຈະເລີນ (ແຜ່ໄປ) ໃນລົດມີສິງຄາຣະລົດເປັນຕົ້ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຍັງຄວາມປະສົງອັນມີລັກສະນະແຫ່ງຍານທີ່ເປັນໄປໂດຍເຮັດໃຫ້ສະພາວະຂອງໂລກເປັນອາລົມຂອງກວີໃຫ້ຈະເລີນ (ໃຫ້ເຖິງພ້ອມ) ໃນລົດນັ້ນເອງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ພາວະ” ອັນສຳເລັດມາຈາກເຫດ (ກັດຕຸປັດໄຈ) ຄວາມຮັກເປັນຕົ້ນ ມີຄວາມຮັກແລະຄວາມຫົວເປັນຕົ້ນ ທີ່ທ່ານພະຣະຕະເປັນຕົ້ນໄດ້ກ່າວໄວ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າອັນທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວ. ໃນຄຳວ່າ “ຣັຕຍາທະໂຍ” (ຄວາມຮັກເປັນຕົ້ນ) ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ດ້ວຍສັບວ່າ “ອາທິ” ທ່ານສົງເຄາະເອົາຄວາມຫົວເປັນຕົ້ນອັນເປັນຖາຍີພາວະ, ຄວາມເບື່ອໜ່າຍເປັນຕົ້ນອັນເປັນວະຍະພິຈາຣີພາວະ, ແລະຄວາມແຂງທື່ແລະຄວາມສະຫຼົບເປັນຕົ້ນອັນເປັນສາດຕິກະພາວະ. ປະໂຫຍກວ່າ “ຈິດຕັດສະ ວຸດຕິໂຍ” (ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຈິດ) ດ້ວຍ, “ຕາ ເອວະ ວິເສສາ” (ຄວາມຕ່າງເຫຼົ່ານັ້ນເອງ) ດ້ວຍ, “ພາໂວ ອິຕິ ສັດໂທ” (ສັບວ່າ ພາວະ) ດ້ວຍ.

ဌာယီဘာဝအဓိပ္ပာယ

ຄວາມໝາຍຂອງຖາຍີພາວະ

၃၄၁.

໓໔໑.

ဝိရောဓိနာ’ညဘာဝေန,[Pg.323] ယော ဘာဝေါ န တိရောဟိတော;

သီလေန တိဋ္ဌတိ’စ္စေ’သော,ဌာယီဘာဝေါတိ သဒ္ဒိတော.

ພາວະໃດອັນພາວະອື່ນທີ່ຂັດແຍ້ງກັນບໍ່ອາດປິດບັງໄດ້, ພາວະນັ້ນຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໂດຍປົກກະຕິ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພາວະນັ້ນຈຶ່ງໄດ້ຮັບການຂະໜານນາມວ່າ ຖາຍີພາວະ.

၃၄၁. ဌာယာဒိကေ တိဝိဓေ ဘာဝေ ကမေနာဟ ‘‘ဝိရောဓိနာ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝိရောဓိနာ အညေန ဇိဂုစ္ဆာဒိနာ ဘာဝေန ယော ဘာဝေါ ရတျာဒိကော န တိရောဟိတော နစ္ဆာဒိတော, ဧသော ဘာဝေါ အနုစ္ဆိဇ္ဇမာနတ္တာ ဧဝ တိဋ္ဌတိ သီလေနာတိ, ဌာယီ ဧဝ ဘာဝေါတိ ဌာယီဘာဝေါတိ သဒ္ဒိတော ကထိတော. ယော ဘာဝါဒီဟိ အာလောကိတဿာဒံ နီတော သမာနီတော, သော သာမာဇိကေဟိ အဿာဒိယမာနတ္တာ ရသောတိ ဝုစ္စတိ. ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘သဝိဘာဝ’’ဣစ္စာဒိ.

໓໔໑. ໃນພາວະ 3 ປະການມີຖາຍີພາວະເປັນຕົ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຕາມລຳດັບດ້ວຍຄຳວ່າ “ວິໂຣທິນາ” ເປັນຕົ້ນ. ພາວະໃດມີຄວາມຮັກເປັນຕົ້ນ ອັນພາວະອື່ນທີ່ຂັດແຍ້ງກັນມີຄວາມກຽດຊັງເປັນຕົ້ນບໍ່ປິດບັງ (ບໍ່ປົກຄຸມ) ໄວ້, ພາວະນັ້ນຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໂດຍປົກກະຕິ ເພາະຄວາມບໍ່ຂາດສູນນັ້ນເອງ, ພາວະນັ້ນເປັນພາວະທີ່ຕັ້ງຢູ່ໝັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບການຂະໜານນາມ (ເອີ້ນ) ວ່າ ຖາຍີພາວະ. ພາວະໃດອັນວິພາວະເປັນຕົ້ນນຳໄປສູ່ຄວາມເປັນລົດທີ່ໜ້າຊື່ນຊົມ, ພາວະນັ້ນອັນຜູ້ຊົມທັງຫຼາຍຊື່ນຊົມຢູ່ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ລົດ. ເພາະທ່ານຈະກ່າວຂ້າງໜ້າວ່າ “ສະວິພາວະ” ເປັນຕົ້ນ.

၃၄၁. ဣဒါနိ ဌာယီအာဒိကေ တိဝိဓဘာဝေ ကမေန နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ဝိရောဓိ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဝိရောဓိနာ အညဘာဝေန ရတိဟာသာဒီနံ ဝိရုဒ္ဓေန ဇိဂုစ္ဆာဒိနာ အညဘာဝေန ယော ဘာဝေါ ရတိဟာသာဒိကော တိရောဟိတော န ဗျဝဟိတော န ဟောတိ, ဧသော ဝိရုဒ္ဓဘာဝေန အဗျဝဟိတော ဘာဝေါ တိဋ္ဌတိ သီလေနာတိ ဣမိနာ အတ္ထေန ဌာယီ နာမ ဟောတီတိ ကတွာ ဌာယီဘာဝေါတိ သဒ္ဒိတော ကထိတောတိ. ယော ဝိဘာဝါနုဘာဝါဒီဟိ အဿာဒနီယတ္တံ ပါပိတော သဗ္ဘေဟိ အဿာဒနီယတ္တာ ရသောတိ ဝုစ္စတိ, သော ဌာယီ နာမာတိ ဝုစ္စတိ. အညော စ သော ဘာဝေါ စေတိ စ, တိရော ကယိရိတ္ထာတိ စ, ဌာယီ စ သော ဘာဝေါ စေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໓໔໑. ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງພາວະ 3 ປະການມີຖາຍີພາວະເປັນຕົ້ນຕາມລຳດັບ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ວິໂຣທິ” ເປັນຕົ້ນ. ພາວະໃດມີຄວາມຮັກແລະຄວາມຫົວເປັນຕົ້ນ ອັນພາວະອື່ນທີ່ຂັດແຍ້ງກັນມີຄວາມກຽດຊັງເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງກົງກັນຂ້າມກັບຄວາມຮັກແລະຄວາມຫົວເປັນຕົ້ນນັ້ນ ບໍ່ປິດບັງ (ບໍ່ກີດກັນ) ໄວ້, ພາວະນີ້ອັນພາວະທີ່ຂັດແຍ້ງກັນບໍ່ກີດກັນໄວ້ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໂດຍປົກກະຕິ, ດ້ວຍເນື້ອຄວາມນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຖາຍີ (ຕັ້ງຢູ່ໝັ້ນ), ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບການຂະໜານນາມ (ເອີ້ນ) ວ່າ ຖາຍີພາວະ. ພາວະໃດອັນວິພາວະແລະອານຸພາວະເປັນຕົ້ນນຳໄປສູ່ຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ໜ້າຊື່ນຊົມ, ເພາະອັນຄົນທັງປວງຊື່ນຊົມຢູ່ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ລົດ, ພາວະນັ້ນຊື່ວ່າ ຖາຍີ. ວິເຄາະວ່າ: “ອັນໂຍ ຈະ ໂສ ພາໂວ ຈະ” (ພາວະນັ້ນດ້ວຍ ເປັນພາວະອື່ນດ້ວຍ), “ຕິໂຣ ກະຢິຣິດຖາ” (ພຶງເຮັດໃຫ້ປິດບັງ), “ຖາຍີ ຈະ ໂສ ພາໂວ ຈະ” (ພາວະນັ້ນດ້ວຍ ເປັນພາວະທີ່ຕັ້ງຢູ່ໝັ້ນດ້ວຍ).

ဌာယီဘာဝပ္ပဘေဒဥဒ္ဒေသ

การສະແດງປະເພດແຫ່ງຖາຍີພາວະ

၃၄၂.

໓໔໒.

ရတိဟာသာ စ သောကော စ,ကောဓုဿာဟဘယ’မ္ပိ စ;

ဇိဂုစ္ဆာဝိမှယာ စေဝ,သမော စ နဝ ဌာယိနော.

ຄວາມຮັກ, ຄວາມຫົວ, ຄວາມເສົ້າໂສກ, ຄວາມຄຽດ, ຄວາມພະຍາຍາມ, ຄວາມຢ້ານ, ຄວາມກຽດຊັງ, ຄວາມພິດສະວົງ ແລະຄວາມສະຫງົບ ທັງ 9 ປະການນີ້ ເປັນຖາຍີພາວະ.

၃၄၂. ရတျာဒီနံ [Pg.324] နဝန္နမေဝ ဌာယိတွံ သမ္ဘဝတီတျာဟ ‘‘ရတိ’’စ္စာဒိ. သမော စေတိ ဧဝံ ဌာယိနော နဝါတိ ယောဇနာ. နဝေဝေတေ သကသကဝိဘာဝါနုဘာဝေဟိ သမုလ္လာသိတာ ဝိသုမ္ပိ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ ကဝိနာ, အဘိနေတဗ္ဗာ စ နဋေန, တထာ သေသဘာဝါပိ. တတ္ထ ယဒိ ပနာယံ ရတိ အသေသဣတ္ထိပုရိသဂုဏယုတ္တာနံ ဣတ္ထိပုရိသာနံ အညမညံ ဇနိတာ, စန္ဒာဒီဟိ ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေဟိ ဥဒ္ဒီပိတာ, ဥဿုက္ကတာဒိဗာဓကေဟိ အနုဘာဝေဟိ ပရိပေါသိတာ, သကသကာနုဘာဝသာမတ္ထိယာ ပတီယမာနေဟိ အနေကရူပေဟိ ဗျဘိစာရီဟိ စိတ္တတာ သိယာ, တဒါ တု ဌာယီ ရတိ နဋာဘိနယေန, သုဗန္ဓသဝနေန ဝါ သဗ္ဘေဟိ အဿာဒိယမာနာ သိင်္ဂါရရသတ္တမာပဇ္ဇတေ. ဧဝံ ယထာယောဂံ ဟာသာဒိဌာယီဘာဝါနံ ဟဿရသာဒိဘာဝါပဇ္ဇနေ ယုတ္တိံ သမန္နေယျ.

໓໔໒. ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ “ຣະຕິ” ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງວ່າ ຄວາມເປັນຖາຍີພາວະ ຍ່ອມມີແກ່ພາວະທັງ 9 ມີຄວາມຮັກເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ເທົ່ານັ້ນ. ປະກອບຄວາມວ່າ “ສະໂມ ຈະ” (ແລະຄວາມສະຫງົບ) ດັ່ງນີ້ ຖາຍີພາວະມີ 9 ປະການ. ຖາຍີພາວະທັງ 9 ເຫຼົ່ານີ້ ອັນວິພາວະແລະອານຸພາວະຂອງຕົນໆ ເຮັດໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງແລ້ວ ກວີພຶງປະພັນໄວ້ຕ່າງຫາກ ແລະນັກສະແດງພຶງສະແດງ, ພາວະທີ່ເຫຼືອກໍຄືກັນ. ໃນບັນດາພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ຫາກວ່າຄວາມຮັກນີ້ ອັນຍິງແລະຊາຍຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄຸນສົມບັດຂອງຍິງແລະຊາຍຢ່າງຄົບຖ້ວນສ້າງໃຫ້ເກີດຂຶ້ນແກ່ກັນແລະກັນ, ອັນອຸດທິປະນະວິພາວະມີດວງຈັນເປັນຕົ້ນກະຕຸ້ນໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ, ອັນອານຸພາວະມີຄວາມກະຕືລືລົ້ນເປັນຕົ້ນຊ່ວຍສະໜັບສະໜູນ, ມີຄວາມວິຈິດພິສະດານດ້ວຍວະຍະພິຈາຣີພາວະຫຼາຍຮູບແບບທີ່ຮູ້ໄດ້ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງອານຸພາວະຂອງຕົນໆ, ໃນເວລານັ້ນ ຖາຍີພາວະຄືຄວາມຮັກ ອັນຄົນທັງປວງຊື່ນຊົມຢູ່ ດ້ວຍການສະແດງຂອງນັກສະແດງ ຫຼືດ້ວຍການຟັງບົດປະພັນທີ່ດີ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນສິງຄາຣະລົດ. ພຶງປະກອບເຫດຜົນໃນການທີ່ຖາຍີພາວະມີຄວາມຫົວເປັນຕົ້ນ ເຖິງຄວາມເປັນຫັດສະລົດເປັນຕົ້ນ ຕາມຄວາມເໝາະສົມຢ່າງນີ້.

၃၄၂. ဌာယီဘာဝေါ နာမ ရတျာဒယော နဝေဝေတိ ဒဿေတုံ ‘‘ရတိဟာသာ’’တိအာဒိမာဟ. ရတိဟာသာ စ သောကော စ ကောဓုဿာဟဘယမ္ပိ စ ဇိဂုစ္ဆာဝိမှယာ စေဝ သမော သန္တဂုဏော စာတိ ဧဝံ ဌာယိနော နဝ ဟောန္တိ. ဣမေသံ ရတျာဒီနံ နဝန္နံ သရူပကထနံ ‘‘သိင်္ဂါရဟဿကရုဏာ’’တိအာဒိကာယ ဥဒ္ဒေသဂါထာယ အနန္တရေ နိဒ္ဒေသေ ပါကဋော ဟောတိ. ရတိ စ ဟာသော စာတိ စ, ကောဓော စ ဥဿာဟော စ ဘယဉ္စေတိ စ, ဇိဂုစ္ဆာ စ ဝိမှယာ စေတိ စ ဝါကျံ. ဣမေ နဝ စ ဧဝံ ဗျဘိစာရီဘာဝသာတ္တိကာဘာဝေါ စေတိ ဣမေ ယထာသကမနုရူပဝိဘာဝါနုဘာဝေဟိ ဒိတ္တံ ကတွာ ပစ္စေကံ ကဝိနာ ဗန္ဓိတဗ္ဗာ, နဋေန ဂဟေတွာ ဒဿိတဗ္ဗာ စ. ဣမေသု တိဝိဓဘာဝေသု အယံ ရတိ အသေသပုမိတ္ထိဂုဏေဟိ ယုတ္တေဟိ နရနာရီဟိ အညမညံ ဥပ္ပာဒိတာ, စန္ဒာဒီဟိ ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေဟိ ဥဒ္ဒီပိတာ, ဥဿာဟာဒိပကာသကကာယိကဝါစသိကပယောဂသင်္ခါတာနုဘာဝေန ပေါသိတာ, သကသကာနုဘာဝသာမတ္ထိယေဟိ ဂမ္မမာနာနေကပ္ပကာရဗျဘိစာရီဘာဝေဟိ ဝိစိတ္တကတာ [Pg.325] ဟောတိ. ဤဒိသာ’ယံ ရတိ နဋဿ အဘိနယေန စ ပသတ္ထဗန္ဓသဝနေန စ သဗ္ဘေဟိ အဿာဒိယမာနသိင်္ဂါရာဒိရသတ္တံ ပါပုဏာတီတိ ဝိညာတဗ္ဗာ. ဟာသာဒီနံ သေသဌာယီဘာဝါနံ ဟဿရသာဒိဘာဝါပတ္တိယံ ယုတ္တိ ဧဝံ ယထာရဟံ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ.

໓໔໒. ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ “ຣະຕິຫາສາ” ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງວ່າ ຖາຍີພາວະມີ 9 ປະການເທົ່ານັ້ນ ມີຄວາມຮັກເປັນຕົ້ນ. ຖາຍີພາວະມີ 9 ປະການ ຄື: ຄວາມຮັກ, ຄວາມຫົວ, ຄວາມເສົ້າໂສກ, ຄວາມຄຽດ, ຄວາມພະຍາຍາມ, ຄວາມຢ້ານ, ຄວາມກຽດຊັງ, ຄວາມພິດສະວົງ ແລະຄວາມສະຫງົບອັນມີຄຸນຄືຄວາມສະຫງົບ. ການສະແດງຮູບຮ່າງຂອງຖາຍີພາວະທັງ 9 ເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມປະກົດຊັດເຈນໃນນິເທດຖັດຈາກອຸດເທດຄາຖາວ່າ “ສິງຄາຣະຫັດສະກະຣຸນາ” ເປັນຕົ້ນ. ປະໂຫຍກວ່າ “ຣະຕິ ຈະ ຫາໂສ ຈະ” (ຄວາມຮັກດ້ວຍ ຄວາມຫົວດ້ວຍ), “ໂກໂທ ຈະ ອຸດສາໂຫ ຈະ ພະຍັນຈະ” (ຄວາມຄຽດດ້ວຍ ຄວາມພະຍາຍາມດ້ວຍ ແລະຄວາມຢ້ານດ້ວຍ), “ຈິຄຸດສາ ຈະ ວິມຫະຍາ ຈະ” (ຄວາມກຽດຊັງດ້ວຍ ຄວາມພິດສະວົງດ້ວຍ). ຖາຍີພາວະທັງ 9 ເຫຼົ່ານີ້ ແລະວະຍະພິຈາຣີພາວະກັບສາດຕິກະພາວະເຫຼົ່ານີ້ ກວີພຶງເຮັດໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍວິພາວະແລະອານຸພາວະອັນສົມຄວນແກ່ຕົນໆ ແລ້ວປະພັນໄວ້ແຕ່ລະຢ່າງ, ແລະນັກສະແດງພຶງກຳນົດແລ້ວສະແດງອອກ. ໃນບັນດາພາວະ 3 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄວາມຮັກນີ້ ອັນຍິງແລະຊາຍຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄຸນສົມບັດຂອງຍິງແລະຊາຍຢ່າງຄົບຖ້ວນສ້າງໃຫ້ເກີດຂຶ້ນແກ່ກັນແລະກັນ, ອັນອຸດທິປະນະວິພາວະມີດວງຈັນເປັນຕົ້ນກະຕຸ້ນໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ, ອັນອານຸພາວະທີ່ເອີ້ນວ່າການສະແດງອອກທາງກາຍແລະວາຈາທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມພະຍາຍາມເປັນຕົ້ນຊ່ວຍສະໜັບສະໜູນ, ມີຄວາມວິຈິດພິສະດານດ້ວຍວະຍະພິຈາຣີພາວະຫຼາຍປະການທີ່ຮູ້ໄດ້ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງອານຸພາວະຂອງຕົນໆ. ພຶງຊາບວ່າ ຄວາມຮັກທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນສິງຄາຣະລົດເປັນຕົ້ນອັນຄົນທັງປວງຊື່ນຊົມຢູ່ ດ້ວຍການສະແດງຂອງນັກສະແດງ ແລະດ້ວຍການຟັງບົດປະພັນທີ່ໄດ້ຮັບການສັນເສີນ. ພຶງຊາບເຫດຜົນໃນການທີ່ຖາຍີພາວະທີ່ເຫຼືອມີความຫົວເປັນຕົ້ນ ເຖິງຄວາມເປັນຫັດສະລົດເປັນຕົ້ນ ຕາມຄວາມເໝາະສົມຢ່າງນີ້.

ဗျဘိစာရီဘာဝအဓိပ္ပာယ

ຄວາມໝາຍຂອງວະຍະພິຈາຣີພາວະ

၃၄၃.

໓໔໓.

တိရောဘာဝါဝိဘာဝါဒိ-ဝိသေသေနာ’ဘိမုချတော;

ယေတေ စရန္တိ သီလေန,တေ ဟောန္တိ ဗျဘိစာရိနော.

ພາວະເຫຼົ່ານີ້ໃດ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍປົກກະຕິ ມຸ່ງໜ້າໄປດ້ວຍຄວາມຕ່າງມີຄວາມດັບໄປແລະຄວາມປະກົດຂຶ້ນເປັນຕົ້ນ, ພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ວະຍະພິຈາຣີພາວະ.

၃၄၃. ဗျဘိစာရိနော အာဟ ‘‘တိရောဘာဝ’’ဣစ္စာဒိနာ. တိရောဘာဝေါ ဌာယီနံ ဧကဿာပိ ဘာဝဿ နိဗ္ဗေဒါဒိနော အစိရဋ္ဌာယိတာ စ အာဝိဘာဝေါ ပါကဋတာ စ နာနာရသနိဿယတ္တာ တေ အာဒယော ယဿ. အာဒိသဒ္ဒေန ဌာယီဓမ္မဿ သုခဒုက္ခာဒိရူပဿ ဂဟဏံ, သောဝ ဝိသေသော, တေန. ဌာယီဓမ္မဿ သုခဒုက္ခရူပဿ ဂဟဏံ, အတ္တနော ဓမ္မဿ သုခဒုက္ခရူပဿ ဌာယိနိ သမာရောပနဉ္စာဘိမုချံ. တထာ ဟိ ရတိယံ ပရိသမော သုခါနုဝိဒ္ဓေါ ဘဝတိ, သောကေ ဒုက္ခာနုဝိဒ္ဓေါ. ရတိယံ သုခသဘာဝါပိ ဂိလာနိပ္ပဘုတယော ဗျဘိစာရိနော သကမ္မံ ဒုက္ခမိမံ သမာရောပယန္တေဝ. တတော တေန အဘိမုခဘာဝေန ယေ ဧတေ ဘာဝါ သီလေန စရန္တိ ပဝတ္တန္တိ, တေ ဗျဘိစာရိနော ဟောန္တီတိ.

໓໔໓. ທ່ານກ່າວເຖິງວະຍະພິຈາຣີພາວະດ້ວຍຄຳວ່າ “ຕິໂຣພາວະ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມດັບໄປ ຄືຄວາມບໍ່ຕັ້ງຢູ່ດົນແຫ່ງພາວະມີຄວາມເບື່ອໜ່າຍເປັນຕົ້ນ ແມ່ນພຽງພາວະດຽວຂອງຖາຍີພາວະທັງຫຼາຍ ແລະຄວາມປະກົດຂຶ້ນ ຄືຄວາມຊັດເຈນ ເພາະອາໄສລົດຕ່າງໆ, ພາວະເຫຼົ່ານັ້ນມີຄວາມດັບໄປແລະຄວາມປະກົດຂຶ້ນເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍສັບວ່າ “ອາທິ” ທ່ານຖືເອົາສະພາວະຂອງຖາຍີພາວະອັນມີຮູບແບບເປັນສຸກແລະທຸກເປັນຕົ້ນ, ນັ້ນຄືຄວາມຕ່າງ, ດ້ວຍຄວາມຕ່າງນັ້ນ. ການຖືເອົາສະພາວະຂອງຖາຍີພາວະອັນມີຮູບແບບເປັນສຸກແລະທຸກ ແລະການນ້ອມນຳເອົາສະພາວະຂອງຕົນອັນມີຮູບແບບເປັນສຸກແລະທຸກໄປໄວ້ໃນຖາຍີພາວະ ຊື່ວ່າ ຄວາມມຸ່ງໜ້າ. ດ້ວຍວ່າ ໃນຄວາມຮັກ ຄວາມເມື່ອຍລ້າ (ປະຣິສະມະ) ຍ່ອມເປັນໄປຕາມຄວາມສຸກ, 在ຄວາມເສົ້າໂສກ ຍ່ອມເປັນໄປຕາມຄວາມທຸກ. ໃນຄວາມຮັກ ເຖິງວ່າຈະມີສະພາວະເປັນສຸກ ແຕ່ພາວະແຊກຊ້ອນ (ວະຍະພິຈາຣີພາວະ) ມີຄວາມເຈັບໄຂ້ເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມນ້ອມນຳເອົາຄວາມທຸກນີ້ອັນເປັນກຳຂອງຕົນເຂົ້າໄປແທ້ໆ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພາວະເຫຼົ່ານີ້ໃດ ຍ່ອມເປັນໄປ (ດຳເນີນໄປ) ໂດຍປົກກະຕິ ດ້ວຍຄວາມມຸ່ງໜ້ານັ້ນ, ພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ວະຍະພິຈາຣີພາວະ.

၃၄၃. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒေသက္ကမေန ဗျဘိစာရီဘာဝေ လက္ခဏတော ဒဿေတိ ‘‘တိရောဘာဝါ’’ဣစ္စာဒိနာ. တိရောဘာဝါဝိဘာဝါဒိဝိသေသေန ဗျဘိစာရီဘာဝါနံ အတ္တနော အနေကရသံ နိဿာယ ပဝတ္တတ္တာ, လောကဿ ဘိန္နရုစိကတ္တာ စ ကိသ္မိဉ္စိ ဌာယီဘာဝေ ဗျဘိစာရီဘာဝါနမတ္တနော ဂုဏဿ လီနတ္တဉ္စ ကိသ္မိဉ္စိ တဿေဝ ဂုဏဿ ပါကဋတ္တဉ္စာတိအာဒိကေန ဝိသေသေန [Pg.326] အဘိမုချတော ဌာယီဘာဝါနံ သုခဒုက္ခရူပံ အတ္တနိ စ အတ္တနော သုခဒုက္ခရူပံ ဌာယီဘာဝေသု စ အာရောပနသင်္ခါတေန အဘိမုခဘာဝေန ယေတေ ဘာဝါ သီလေန စရန္တိ ပကတိယာ ပဝတ္တန္တိ, တေ ဘာဝါ ဗျဘိစာရိနော နာမ ဟောန္တီတိ. ဧဝမေဝ ပီဠာ သရူပေန ဧကော ပရိသမသင်္ခတဗျဘိစာရီဘာဝေါ ရတိယံ သဂုဏေန လီနော သုခါနုဝိဒ္ဓေါ ဟုတွာ, သောကေ သဂုဏေန ပါကဋော ဒုက္ခာနုဝိဒ္ဓေါ စ ဟုတွာ ပဝတ္တတေ. ဧဝမေဝ သုခသဘာဝရတိယံ ဂိလာနာဒယော ဗျဘိစာရိနော သကိယံ ဒုက္ခသရူပံ အာရောပေန္တီတိ ကတွာ တိရောဘာဝဝိဘာဝါဒိဝိသေသေန အဘိမုခံ ပဝတ္တန္တိ. တိရောဘဝနမိတိ စ, အာဝိဘဝနမိတိ စ, တိရောဘာဝေါ စ အာဝိဘာဝေါ စေတိ စ, တေ အာဒယော ယဿ ဌာယီဘာဝေသု ဝိဇ္ဇမာနာနံ သုခဒုက္ခသဘာဝါနံ အတ္တနိ အာရောပနဿေတိ စ, သောယေဝ ဝိသေသောတိ စ, အဘိမုခါနံ ဘာဝေါတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. ဗျဘိစာရီပဒေ ဝိသဒ္ဒေါ ဝိသေသတ္ထေ အဘိသဒ္ဒေါ အဘိမုခဘာဝေ ဝတ္တတိ.

໓໔໓. ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງວະຍະພິຈາຣີພາວະໂດຍລັກສະນະຕາມລຳດັບແຫ່ງອຸດເທດ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ຕິໂຣພາວາ” ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄວາມຕ່າງມີຄວາມດັບໄປແລະຄວາມປະກົດຂຶ້ນເປັນຕົ້ນ ເພາະວະຍະພິຈາຣີພາວະທັງຫຼາຍອາໄສລົດຫຼາຍປະການຂອງຕົນແລ້ວເປັນໄປ, ແລະເພາະຄົນໃນໂລກມີຄວາມຊອບຕ່າງກັນ, ຄວາມຊ້ອນຢູ່ແຫ່ງຄຸນຂອງຕົນຂອງວະຍະພິຈາຣີພາວະທັງຫຼາຍໃນຖາຍີພາວະບາງຢ່າງ ແລະຄວາມປະກົດຂຶ້ນແຫ່ງຄຸນນັ້ນເອງໃນຖາຍີພາວະບາງຢ່າງ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ, ດ້ວຍຄວາມຕ່າງນັ້ນ ໂດຍຄວາມມຸ່ງໜ້າ ຄືຄວາມເປັນໄປໂດຍມຸ່ງໜ້າອັນເອີ້ນວ່າການນ້ອມນຳເອົາສະພາວະເປັນສຸກແລະທຸກຂອງຖາຍີພາວະທັງຫຼາຍມາໄວ້ໃນຕົນ ແລະການນ້ອມນຳເອົາສະພາວະເປັນສຸກແລະທຸກຂອງຕົນໄປໄວ້ໃນຖາຍີພາວະທັງຫຼາຍ, ພາວະເຫຼົ່ານີ້ໃດ ຍ່ອມເປັນໄປ (ດຳເນີນໄປ) ໂດຍປົກກະຕິ, ພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ວະຍະພິຈາຣີພາວະ. ຢ່າງນັ້ນເອງ ຄວາມເມື່ອຍລ້າ (ປະຣິສະມະ) ອັນເປັນວະຍະພິຈາຣີພາວະຢ່າງໜຶ່ງ ໂດຍຮູບຮ່າງຂອງຕົນ ຍ່ອມຊ້ອນຢູ່ດ້ວຍຄຸນຂອງຕົນໃນຄວາມຮັກ ແລ້ວເປັນໄປຕາມຄວາມສຸກ, ແລະປະກົດຂຶ້ນດ້ວຍຄຸນຂອງຕົນໃນຄວາມເສົ້າໂສກ ແລ້ວເປັນໄປຕາມຄວາມທຸກ. ຢ່າງນັ້ນເອງ ໃນຄວາມຮັກທີ່ມີສະພາວະເປັນສຸກ ວະຍະພິຈາຣີພາວະມີຄວາມເຈັບໄຂ້ເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມນ້ອມນຳເອົາຮູບຮ່າງອັນເປັນທຸກຂອງຕົນເຂົ້າໄປ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນໄປໂດຍມຸ່ງໜ້າດ້ວຍຄວາມຕ່າງມີຄວາມດັບໄປແລະຄວາມປະກົດຂຶ້ນເປັນຕົ້ນ. ວິເຄາະວ່າ: “ຕິໂຣພະວະນັງ” (ຄວາມດັບໄປ) ດ້ວຍ, “ອາວິພະວະນັງ” (ຄວາມປະກົດຂຶ້ນ) ດ້ວຍ, “ຕິໂຣພາໂວ ຈະ ອາວິພາໂວ ຈະ” (ຄວາມດັບໄປດ້ວຍ ຄວາມປະກົດຂຶ້ນດ້ວຍ), ຄວາມດັບໄປແລະຄວາມປະກົດຂຶ້ນເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຕົ້ນແຫ່ງການນ້ອມນຳເອົາສະພາວະເປັນສຸກແລະທຸກທີ່ມີຢູ່ໃນຖາຍີພາວະທັງຫຼາຍມາໄວ້ໃນຕົນ, ນັ້ນຄືຄວາມຕ່າງ, ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງພາວະທັງຫຼາຍທີ່ມຸ່ງໜ້າ. ໃນຄຳວ່າ “ວະຍະພິຈາຣີ” ນີ້ ອັກສອນ “ວິ” ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ພິເສດ (ວິເສດ), ອັກສອນ “ອະພິ” ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ມຸ່ງໜ້າ (ອະພິມຸຂະ).

ဗျဘိစာရီဘာဝပ္ပဘေဒ

ປະເພດແຫ່ງວະຍະພິຈາຣີພາວະ

၃၄၄.

໓໔໔.

နိဗ္ဗေဒေါ တက္ကသင်္ကာ သမ-ဓိတိဇဠတာ ဒီနတုဂ္ဂါလသတ္တံ,သုတ္တံ တာသော ဂိလာနု’ဿုကဟရိသ-သတိဿာဝိသာဒါဗဟိတ္ထာ.

ຄວາມເບື່ອໜ່າຍ, ຄວາມຕຶກຕອງ, ຄວາມລະແວງ, ຄວາມເມື່ອຍລ້າ, ຄວາມອີ່ມໃຈ, ຄວາມຫຼົງລືມ, ຄວາມທໍ້ແທ້, ຄວາມຮ້າຍກາດ, ຄວາມກຽດຄ້ານ, ຄວາມຫຼັບ, ຄວາມສະດຸ້ງ, ຄວາມເຈັບໄຂ້, ຄວາມກະຕືລືລົ້ນ, ຄວາມຍິນດີ, ຄວາມລະນຶກໄດ້, ຄວາມອິດສາ, ຄວາມທໍ້ຖອຍ, ຄວາມອຳພາງ.

စိန္တာ ဂဗ္ဗာ’ပမာရော’မရိသမဒ-မတုမ္မာဒမောဟာ ဝိဗောဓော,နိဒ္ဒါဝေဂါ သဗိဠံ မရဏ-သစပလာဗျာဓိ တေတ္တိံသမေ’တေ.

ຄວາມຄິດ, ຄວາມເຍື່ອຫຍິ່ງ, ຄວາມບ້າໝູ, ຄວາມບໍ່ພໍໃຈ, ຄວາມມົວເມົາ, ຄວາມເປັນບ້າ, ຄວາມຫຼົງ, ຄວາມຕື່ນ, ຄວາມນອນ, ຄວາມຕື່ນເຕັ້ນ, ຄວາມລະອາຍ, ຄວາມຕາຍ, ຄວາມໂລເລ, ຄວາມປ່ວຍໄຂ້, ທັງ 33 ປະການນີ້.

၃၄၄. တေ ဒဿေတိ ‘‘နိဗ္ဗေဒေါ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဒီနတုဂ္ဂါလသတ္တန္တိ ဒီနတာ စ ဥဂ္ဂတဉ္စ အာလသတ္တဉ္စ, ဂိလာနိ ဥဿုကဣတိ [Pg.327] ဥဿုက္ကံ. စပလဣတိ စာပလ္လံ, သဟ စပလေန သစပလော, သော စာယံ ဗျာဓိ စ, မရဏဉ္စ သစပလဗျာဓိ စ သမာဟာရေ. တဉ္စ သဟ ဗိဠာယ ဝတ္တတီတိ သဗိဠန္တိ ဧတေ ယထာဝုတ္တဗျဘိစာရီဘာဝါ တေတ္တိံသ ဟောန္တီတိ. ဥဿာဟဝတာ ဝီရရသော တံဝသေနေဝ အဿာဒီယတိ. ဘီရုနာ တု သောဝ ဘယာနကရသဝသေနေတိ လောကသဘာဝဿ အနေကတ္တာ တဒတ္ထမေတေ ဗျဘိစာရိနော ဧကေကဿရသဿ ဗဟဝေါ ဝဏ္ဏနီယာ, ယတော တံဝဏ္ဏနာဒွါရေန သဗ္ဗောပိ တေသု ကိဉ္စိ အဿာဒေတီတိ. တတ္ထ ယသ္မာ ပန မာရဏောပဂတဝေရိဒဿနမေကမေဝ တင်္ခဏေယေဝ ဘိန္နံ ပကတိဝသေန ဘီရုနော ဘယဿ ဟေတု, သင်္ဂါမလောလဿ တု ဥဿာဟနိမိတ္တံ သိယာ. တထာ နဋေန ကတံ ဝိကတမာဘရဏံ ကြိယာဝါ နီစပကတီနံ ဌာယိနော ဟာသဿ ဟေတု, ဂမ္ဘီရပကတီနံ ဗျဘိစာရိနော ဟာသဿ, တသ္မာ ဘာဝေ ဝဏ္ဏယတာ ကဝိနာ ဘာဝါ တထာ ဝဏ္ဏနီယာ, ယထောစိတျပရိပေါသော သိယာ. ဩစိတျဘင်္ဂေါ တု မဟတာ ဝါယာမေန ပရိဟရိတဗ္ဗော.

໓໔໔. ທ່ານສະແດງວະຍະພິຈາຣີພາວະເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍຄຳວ່າ “ນิບເພໂທ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ທີນະຕຸກຄາລາສັດຕັງ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມທໍ້ແທ້ດ້ວຍ ຄວາມຮ້າຍກາດດ້ວຍ ຄວາມກຽດຄ້ານດ້ວຍ. ຄຳວ່າ “ຄິລານິ ອຸດສຸກິ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມກະຕືລືລົ້ນ. ຄຳວ່າ “ຈະປະລາ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມໂລເລ, ພາວະທີ່ເປັນໄປພ້ອມດ້ວຍຄວາມໂລເລ ຊື່ວ່າ ສະຈະປະລະ, ພາວະນັ້ນດ້ວຍ ຄວາມປ່ວຍໄຂ້ນັ້ນດ້ວຍ ຄວາມຕາຍນັ້ນດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ສະຈະປະລະພະຍາທິ (ໃນສະມາຫານທະວັນທະສະມາດ). ແລະພາວະນັ້ນເປັນໄປພ້ອມດ້ວຍຄວາມລະອາຍ ຊື່ວ່າ ສະພິລະ, ວະຍະພິຈາຣີພາວະຕາມທີ່ກ່າວມາເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມມີ 33 ປະການ. ວີຣະລົດ ອັນຜູ້ມີຄວາມພະຍາຍາມຍ່ອມຊື່ນຊົມດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມພະຍາຍາມນັ້ນເອງ. ສ່ວນຜູ້ຢ້ານ ຍ່ອມຊື່ນຊົມວີຣະລົດນັ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພະຍານະກະລົດ ເພາະສະພາວະຂອງໂລກມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍ, ເພາະເຫດນັ້ນ ວະຍະພິຈາຣີພາວະເຫຼົ່ານີ້ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ຄວນພັນລະນາໃຫ້ຫຼາຍໃນແຕ່ລະລົດ ເພາະວ່າດ້ວຍການພັນລະນານັ້ນ ຄົນທັງປວງກໍຍ່ອມຊື່ນຊົມບາງຢ່າງໃນພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ. ໃນບັນດາພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະເຫດວ່າ ການເຫັນສັດຕູທີ່ກຳລັງຈະຂ້າ ເຊິ່ງເປັນສິ່ງດຽວກັນນັ້ນເອງ ໃນຂະນະນັ້ນ ຍ່ອມເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມຢ້ານຂອງຄົນຂີ້ຢ້ານໂດຍປົກກະຕິ ແຕ່ຍ່ອມເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມພະຍາຍາມຂອງຄົນທີ່ມັກການຕໍ່ສູ້. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ເຄື່ອງປະດັບທີ່ແປກປະຫຼາດ ຫຼືການກະທຳທີ່ນັກສະແດງເຮັດ ຍ່ອມເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມຫົວອັນເປັນຖາຍີພາວະຂອງຄົນທີ່ມີສັນດານຕ່ຳ ແຕ່ເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມຫົວອັນເປັນວະຍະພິຈາຣີພາວະຂອງຄົນທີ່ມີສັນດານສຸຂຸມ, ເພາະເຫດນັ້ນ ກວີເມື່ອຈະພັນລະນາພາວະ ພຶງພັນລະນາພາວະທັງຫຼາຍຢ່າງນັ້ນ ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມສົມບູນຕາມຄວາມເໝາະສົມ. ສ່ວນການເສຍຄວາມເໝາະສົມ (ໂອຈິດຕະພັງຄະ) ກວີພຶງຫຼີກເວັ້ນດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງຍິ່ງ.

တေသု နိဗ္ဗေဒေါ အတ္တာဝမာနနံ. တဿ စ ဣတ္ထီနဉ္စ နီစာနဉ္စ ဒါလိဒ္ဒိယံ ဝိဘာဝေါ, ယောဂီနံ တု တတွသံဝေဒနံ ဝိဘာဝေါ, အဿုပတနစိန္တာဒယော ဧတ္ထ အနုဘာဝါ.

ໃນບັນດາພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ຄວາມເບື່ອໜ່າຍ (ນິບເພທະ) ຄືຄວາມດູຖູກຕົນເອງ. ຄວາມທຸກຍາກເປັນວິພາວະແຫ່ງຄວາມເບື່ອໜ່າຍນັ້ນຂອງພວກຜູ້ຍິງແລະຄົນຊັ້ນຕ່ຳ, ສ່ວນການຮູ້ແຈ້ງສະພາວະຕາມຄວາມເປັນຈິງເປັນວິພາວະຂອງພວກໂຢຄີ, ການຫຼັ່ງນ້ຳຕາແລະຄວາມກັງວົນເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະໃນຄວາມເບື່ອໜ່າຍນີ້.

တက္ကော ဝိတက္ကနံ. တဿ သန္ဒေဟော ဝိဘာဝေါ, သိရောကမ္ပာဒိ အနုဘာဝေါ.

ຄວາມຕຶກຕອງ (ຕັກກະ) ຄືຄວາມຄິດຄຳນຶງ. ຄວາມສົງໄສເປັນວິພາວະຂອງຄວາມຕຶກຕອງນັ້ນ, ການສັ່ນຫົວເປັນຕົ້ນເປັນອານຸພາວະ.

သင်္ကာယ ဝိရုဒ္ဓစရဏံ ဝိဘာဝေါ, ကမ္ပာဒယော အနုဘာဝေါ.

ການປະພຶດທີ່ຜິດປົກກະຕິເປັນວິພາວະແຫ່ງຄວາມລະແວງ (ສັງກາ), ການສັ່ນເຊັນເປັນຕົ້ນເປັນອານຸພາວະ.

သမော ခေဒေါ. တတ္ထ ဂတျာဒိ ဝိဘာဝေါ, သေဒါဒိ အနုဘာဝေါ.

ຄວາມເມື່ອຍລ້າ (ສະມະ) ຄືຄວາມອິດເມື່ອຍ. ໃນຄວາມເມື່ອຍລ້ານັ້ນ ການເດີນທາງເປັນຕົ້ນເປັນວິພາວະ, ການອອກເຫື່ອເປັນຕົ້ນເປັນອານຸພາວະ.

ဓိတိ သန္တောသော. ဉာဏာဒိ ဝိဘာဝေါ, အနုဘာဝေါ ဘောဂါလောလတာဒိ.

ຄວາມອີ່ມໃຈ (ທິຕິ) ຄືຄວາມສັນໂດດ. ຄວາມຮູ້ເປັນຕົ້ນເປັນວິພາວະ, ຄວາມບໍ່ໂລບໃນໂພຄະທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນເປັນອານຸພາວະ.

ဇဠတာ [Pg.328] အပ္ပဋိပတ္တိ. တဿာ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဒဿနာဒိ ဝိဘာဝေါ, အနိမိသနယနာလောစနာဒိ အနုဘာဝေါ.

ຄວາມຫຼົງລືມ (ຊະລະຕາ) ຄືຄວາມບໍ່ຮູ້ຈະເຮັດແນວໃດ. ການເຫັນສິ່ງທີ່ໜ້າປາດຖະໜາແລະບໍ່ໜ້າປາດຖະໜາເປັນຕົ້ນເປັນວິພາວະຂອງຄວາມຫຼົງລືມນັ້ນ, ການຈ້ອງເບິ່ງດ້ວຍຕາທີ່ບໍ່ກະພິບເປັນຕົ້ນເປັນອານຸພາວະ.

ဒီနတာ စေတသော အနောဇတာ. တဿာ ဝိဘာဝေါ ဒုဂ္ဂတတာဒိ, အနုဘာဝေါ မလိနဝတ္ထတာဒိ.

ຄວາມທໍ້ແທ້ (ທີນະຕາ) ຄືຄວາມບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງແຫ່ງຈິດ. ຄວາມຍາກຈົນເປັນຕົ້ນເປັນວິພາວະຂອງຄວາມທໍ້ແທ້ນັ້ນ, ການນຸ່ງຫົ່ມຜ້າທີ່ເປິເປື້ອນເປັນຕົ້ນເປັນອານຸພາວະ.

ဥဂ္ဂတာ ဒါရုဏတ္တံ. တဿာ ဝိဘာဝေါ ဗလဝါပရာဓာဒိ, တဿ အနုဘာဝေါ တဇ္ဇနာဒိ.

ຄວາມຮ້າຍກາດ (ອຸກຄະຕາ) ຄືຄວາມໂຫດຮ້າຍ. ຄວາມຜິດອັນຮຸນແຮງເປັນຕົ້ນເປັນວິພາວະຂອງຄວາມຮ້າຍກາດນັ້ນ, ການຂົ່ມຂູ່ເປັນຕົ້ນເປັນອານຸພາວະຂອງຄວາມຮ້າຍກາດນັ້ນ.

အာလသတ္တဿ ပရိသမာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဇိမှတာဒိ အနုဘာဝေါ.

ການເດີນທາງໄກເປັນຕົ້ນເປັນວິພາວະແຫ່ງຄວາມກຽດຄ້ານ (ອາລາສັດຕະ), ຄວາມບິດເບືອນ (ຄວາມອິດອອດ) ເປັນຕົ້ນເປັນອານຸພາວະ.

သုတ္တဿ နိဒ္ဒါ ဝိဘာဝေါ, တဿာဒါဒယော အနုဘာဝေါ.

ຄວາມຫຼັບເປັນວິພາວະແຫ່ງຄວາມເຄິ່ງຫຼັບເຄິ່ງຕື່ນ (ສຸຕຕະ), ການຫາຍໃຈແຮງເປັນຕົ້ນເປັນອານຸພາວະຂອງຄວາມເຄິ່ງຫຼັບເຄິ່ງຕື່ນນັ້ນ.

တာသော စိတ္တက္ခောဘော. ဝိဘာဝေါ အဿ ဂဇ္ဇိတာဒိ, ကမ္ပနာဒိ အနုဘာဝေါ.

ຄວາມສະດຸ້ງ (ຕາສະ) ຄືຄວາມຫວັ່ນໄຫວແຫ່ງຈິດ. ສຽງຟ້າຮ້ອງເປັນຕົ້ນເປັນວິພາວະຂອງຄວາມສະດຸ້ງນັ້ນ, ການສັ່ນເຊັນເປັນຕົ້ນເປັນອານຸພາວະ.

အာယာသပိပါသာဒိ ဝိဘာဝေါ ဂိလာနိယာ, ဝိဝဏ္ဏတာဒယော အနုဘာဝေါ.

ຄວາມອິດເມື່ອຍແລະຄວາມຫິວນ້ຳເປັນຕົ້ນເປັນວິພາວະແຫ່ງຄວາມເຈັບໄຂ້ (ຄິລານิ), ຄວາມມີຜິວພັນໝອງຄ້ຳເປັນຕົ້ນເປັນອານຸພາວະ.

ကာလက္ခမတာ ဥဿုကံ. ဝိဘာဝေါ တဿ ရမဏီယဒဿနိစ္ဆာဒိ, အနုဘာဝေါ တုရိတတာဒိ.

ຄວາມບໍ່ອາດອົດທົນຕໍ່ເວລາໄດ້ ຊື່ວ່າ ຄວາມກະຕືລືລົ້ນ (ອຸດສຸກຂະ). ຄວາມປາດຖະໜາທີ່ຈະເຫັນສິ່ງທີ່ສວຍງາມເປັນຕົ້ນເປັນວິພາວະຂອງຄວາມກະຕືລືລົ້ນນັ້ນ, ຄວາມຮີບຮ້ອນເປັນຕົ້ນເປັນອານຸພາວະ.

စေတောပသာဒေါ ဟရိတော. တတြ ဥဿဝါဒိ ဝိဘာဝေါ, အဿုသေဒါဒယော အနုဘာဝေါ.

ຄວາມຜ່ອງໃສແຫ່ງຈິດ ຊື່ວ່າ ຄວາມຍິນດີ (ຫະຣິຕະ). ໃນຄວາມຍິນດີນັ້ນ ງານສະຫຼອງເປັນຕົ້ນເປັນວິພາວະ, ນ້ຳຕາແລະເຫື່ອໄຫຼເປັນຕົ້ນເປັນອານຸພາວະ.

သဒိသဒဿနာဒိ ဝိဘာဝေါ သတိယာ, အနုဘာဝေါ ဘမုသမုန္နမနာဒိ.

ການເຫັນສິ່ງທີ່ຄ້າຍຄືກັນເປັນຕົ້ນເປັນວິພາວະແຫ່ງຄວາມລະນຶກໄດ້ (ສະຕິ), ການຍັກຄິ້ວເປັນຕົ້ນເປັນອານຸພາວະ.

ပရေသမုက္ကံသာသဟနတာ ဣဿာ. တဿာ ဒုဇ္ဇနတ္တဂဗ္ဗာဒယော ဝိဘာဝေါ, ဒေါသကထနာဝဇာနနာဒယော အနုဘာဝေါ.

ຄວາມບໍ່ອາດອົດທົນຕໍ່ຄວາມຈະເລີນຂອງຄົນອື່ນໄດ້ ຊື່ວ່າ ຄວາມອິດສາ (ອິດສາ). ຄວາມເປັນຄົນຊົ່ວແລະຄວາມເຍື່ອຫຍິ່ງເປັນຕົ້ນເປັນວິພາວະຂອງຄວາມອິດສານັ້ນ, ການກ່າວໂທດແລະການດູໝິ່ນເປັນຕົ້ນເປັນອານຸພາວະ.

ဝိသာဒေါ ခေဒေါ. ဝိဘာဝေါ တဿ အာရဒ္ဓကာရိယာသိဒ္ဓါဒိ, ဗာဓယတာပါဒိ အနုဘာဝေါ.

ຄວາມທໍ້ຖອຍ (ວິສາດະ) ຄືຄວາມເສົ້າໝອງ. ຄວາມບໍ່ສຳເລັດແຫ່ງການງານທີ່ເລີ່ມຕົ້ນໄວ້ເປັນຕົ້ນເປັນວິພາວະຂອງຄວາມທໍ້ຖອຍນັ້ນ, ຄວາມເຈັບປວດແລະຄວາມຮ້ອນໃຈເປັນຕົ້ນເປັນອານຸພາວະ.

အဗဟိတ္ထာ ကာယသံဝရဏံ. တဿာ ဝိဘာဝေါ လဇ္ဇာဒိ, အနုဘာဝေါ’ညဝိကြိယာ.

ຄວາມອຳພາງ (ອະພະຫິດຖາ) ຄືການສຳລວມກາຍ (ການປິດບັງອາລົມ). ຄວາມລະອາຍເປັນຕົ້ນເປັນວິພາວະຂອງຄວາມອຳພາງນັ້ນ, ການສະແດງທ່າທາງເປັນຢ່າງອື່ນເປັນອານຸພາວະ.

စိန္တာ [Pg.329] ဣဋ္ဌာလာဘာဒီဟိ, အနုဘာဝေါ မုကုလိတနယနာဒိ.

ຄວາມຄິດ (ຈິນຕາ) ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພາະການບໍ່ໄດ້ສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາເປັນຕົ້ນ, ການຫຼັບຕາລົງເປັນຕົ້ນເປັນອານຸພາວະ.

ဂဗ္ဗော အဘိမာနော. ဝိဘာဝေါဿ ဣဿရိယာဒိ, အနုဘာဝေါ အဝဇာနနာဒိ.

ຄວາມເຍື່ອຫຍິ່ງ (ຄັບພະ) ຄືຄວາມຖືຕົວ. ຄວາມເປັນໃຫຍ່ເປັນຕົ້ນເປັນວິພາວະຂອງຄວາມເຍື່ອຫຍິ່ງນັ້ນ, ການດູໝິ່ນເປັນຕົ້ນເປັນອານຸພາວະ.

အပမာရော ဂါဟရုက္ခာဒီဟိ, ဘူပါတာဒယော ဧတ္ထ အနုဘာဝေါ.

ອະປະມາຣະ (ໂລກລົມບ້າໝູ) ມີການຖືກຜີສິງ ແລະ ຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ [ເປັນວິພາວະ], ການລົ້ມລົງສູ່ພື້ນດິນເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະໃນທີ່ນີ້.

အမရိသော အက္ခမတာ. ဝိဘာဝေါ အဿာဝမာနနာဒိ, သိရောကမ္ပနတဇ္ဇနာဒယော အနုဘာဝေါ.

ອະມະຣິສະ (ຄວາມບໍ່ອົດທົນ) ຄືຄວາມບໍ່ອົດທົນອົດກັ້ນ. ວິພາວະຂອງມັນຄືການດູໝິ່ນເປັນຕົ້ນ, ການສັ່ນຫົວ ແລະ ການຂົ່ມຂູ່ເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

မဒေါ ပမာဒုက္ကံသော. တဿ ဝိဘာဝေါ ပါနံ, စလမာနင်္ဂဝစောဂတိဟာသာဒယော အနုဘာဝေါ.

ມະທະ (ຄວາມມົວເມົາ) ຄືຄວາມປະໝາດຢ່າງຍິ່ງ. ວິພາວະຂອງມັນຄືການດື່ມ (ນ້ຳເມົາ), ການຫວັ່ນໄຫວຂອງອະໄວຍະວະ, ວาຈາ, ທ່າທາງການເດີນ ແລະ ການຫົວເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

မတိ ကင်္ခစ္ဆေဒေါ. ဥပဒေသာဒိ ဝိဘာဝေါ, မုခဝိကာသာဒိ ဧတ္ထ အနုဘာဝေါ.

ມະຕິ ຄືການຕັດຄວາມສົງໄສ. ມີຄຳແນະນຳເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ການເບີກບານຂອງໃບໜ້າເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະໃນທີ່ນີ້.

အသမေက္ခိတကာရိတာ ဥမ္မာဒေါ. တဿ ဝိဘာဝေါ သန္နိပါတဂဟဏာဒိ, အဋ္ဌာနရုဒိတဂီတဟာသာဒယော အနုဘာဝေါ.

ອຸນມາດ (ຄວາມບ້າ) ຄືການກະທຳໂດຍບໍ່ພິຈາລະນາ. ວິພາວະຂອງມັນຄືການກຳເລີບຂອງໄຂ້ສັນນິບາດ ແລະ ການຖືກຜີສິງເປັນຕົ້ນ, ການຮ້ອງໄຫ້, ການຮ້ອງເພງ ແລະ ການຫົວໃນສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ຄວນເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

မောဟော ဘယာဒီဟိ, အနုဘာဝေါ ထမ္ဘကမ္ပာဒိ.

ໂມຫະ (ຄວາມຫຼົງ) ເກີດຈາກຄວາມຢ້ານເປັນຕົ້ນ [ເປັນວິພາວະ], ອານຸພາວະຄືການຕົວແຂງທື່ ແລະ ການສັ່ນເຊັນເປັນຕົ້ນ.

ဒုရာစာရာဒီဟိ ဗိဠံ, အဓောမုခတာဒိ အနုဘာဝေါ.

ວິລາ (ຄວາມລະອາຍ) ເກີດຈາກຄວາມປະພຶດຊົ່ວເປັນຕົ້ນ [ເປັນວິພາວະ], ການກົ້ມໜ້າລົງເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

မရဏံ ဝိဘာဝအနုဘာဝေဟိ သုပသိဒ္ဓံ.

ມໍລະນະ (ຄວາມຕາຍ) ເປັນທີ່ປາກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ ດ້ວຍວິພາວະ ແລະ ອານຸພາວະທັງຫຼາຍ.

စပလတာ ရာဂဒေါသာဒီဟိ, သစ္ဆန္ဒစရဏာဒိ အနုဘာဝေါ. ဗျာဓိ ပါကဋော.

ຈະປະລະຕາ (ຄວາມຄຶກຄະນອງ) ເກີດຈາກລາຄະ ແລະ ໂທສະເປັນຕົ້ນ [ເປັນວິພາວະ], ການປະພຶດຕາມໃຈຊອບຂອງຕົນເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ. ສ່ວນພະຍາດນັ້ນ ປາກົດຊັດເຈນຢູ່ແລ້ວ.

ယေ ဝါ ပနညေ ဣဓ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသာပိ သံဝိဇ္ဇန္တိ သုခုမဘေဒါ, တေသု ကေစိ ဝုတ္တေသွန္တောဂဓာ ဟောန္တိ. ယထာ ဟိ ဣစ္ဆာသဘာဝါ သဗ္ဗေ ကာမာ ရတိယံ အန္တောဂဓာ, တထာ ဒေါသပ္ပကာရာ ကောဓာ မရိသဣဿာဒီသွန္တောဂဓာ, ဒုက္ခသဘာဝါ သောကသမဗျာဓိဂိလာနိ ဝိသာဒါဒီသွန္တောဂဓာ. ပီတျာဒယော သုခသဘာဝါ ဟရိသေတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေသု [Pg.330] ဘယာ တာသော အညော, သင်္ကာ တထာ အမရိသော. တသ္မာ ဣဿာ, တထာ ဂိလာနိတော သမော, နိဒ္ဒါယ သုတ္တံ, ဥဿုကာ စပလတာ, တထာ မောဟာ ပလယော ဝက္ခမာနော အညောတိ မန္တဗ္ဗံ.

ກໍຫຼືວ່າ ຄວາມເປັນໄປຂອງຈິດ (ຈິດຕະວຸດຕິ) ພິເສດອື່ນໆ ໃດ ທີ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຢ່າງລະອຽດ ທີ່ມີຢູ່ໃນທີ່ນີ້, ໃນບັນດາສະພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ບາງຢ່າງຍ່ອມລວມເຂົ້າໃນສະພາວະທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ເໝືອນດັ່ງຄວາມໃຄ່ (ກາມະ) ທັງປວງທີ່ມີສະພາວະປາຖະໜາ ຍ່ອມລວມເຂົ້າໃນຣະຕິ (ຄວາມຍິນດີ), ເຊັ່ນດຽວກັນ ຄວາມໂກດທີ່ມີລັກສະນະເປັນໂທສະ ຍ່ອມລວມເຂົ້າໃນອະມະຣິສະ (ຄວາມບໍ່ອົດທົນ) ແລະ ອິດສາ ເປັນຕົ້ນ, ສະພາວະທີ່ມີລັກສະນະເປັນທຸກ ມີຄວາມໂສກ, ຄວາມເມື່ອຍລ້າ (ສະມະ), ພະຍາດ, ຄວາມເຈັບປ່ວຍ ແລະ ຄວາມທໍ້ແທ້ (ວິສາດ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລວມເຂົ້າກັນ. ປີຕິເປັນຕົ້ນທີ່ມີສະພາວະເປັນສຸກ ພຶງເຫັນວ່າລວມເຂົ້າໃນຫະຣິສະ (ຄວາມປິຕິຍິນດີ). ໃນບັນດາສະພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ, ຕາສະ (ຄວາມສະດຸ້ງกົວ) ຕ່າງຈາກພະຍະ (ຄວາມຢ້ານ), ສັງກາ (ຄວາມລະແວງ) ກໍຕ່າງຈາກອະມະຣິສະ. ດັ່ງນັ້ນ, ອິດສາ [ກໍຕ່າງຈາກອະມະຣິສະ], ເຊັ່ນດຽວກັນ ສະມະ (ຄວາມເມື່ອຍລ້າ) ກໍຕ່າງຈາກຄິລານະ (ຄວາມເຈັບປ່ວຍ), ສຸດຕະ (ຄວາມຫຼັບ) ກໍຕ່າງຈາກນິດທາ (ຄວາມງ້ວງ), ຈະປະລະຕາ (ຄວາມຄຶກຄະນອງ) ກໍຕ່າງຈາກອຸດສຸກກະ (ຄວາມກະຕືລືລົ້ນ), ເຊັ່ນດຽວກັນ ພະລະຍະ (ຄວາມສະຫຼົບ) ທີ່ຈະກ່າວເຖິງຕໍ່ໄປ ກໍພຶງຊາບວ່າຕ່າງຈາກໂມຫະ.

၃၄၄. ဣဒါနိ တေ ဗျဘိစာရီဘာဝေ သရူပေန ဒဿေတိ ‘‘နိဗ္ဗေဒေါ’’ဣစ္စာဒိနာ. နိဗ္ဗေဒေါ အတ္တနိန္ဒာသင်္ခတော စ, တက္ကသင်္ကာ စ, သမဓိတိဇဠတာ ပရိသမော သန္တောသလက္ခဏာ ဓိတိ ဇဠတာ စ, ဒီနတုဂ္ဂါလသတ္တံ ဒီနဘာဝဒါရုဏဘာဝအလသဘာဝါ စ, သုတ္တံ သယနဉ္စ, တာသော စိတ္တက္ခောဘော စ, ဂိလာနပရိမဒ္ဒိတဘာဝေါ စ, ဥဿုကဟရိသသတိဿာဝိသာဒါဗဟိတ္ထာ ဥဿာဟပိတိသတိဣဿာခေဒအာကာရသံဝရာ စ, စိန္တာ စ, ဂဗ္ဗော အဘိမာနော စ, အပမာရော စ, အမရိသမဒမတုမ္မာဒမောဟာ အက္ခန္တိပမာဒါဓိက္ကာ ကင်္ခစ္ဆေဒဥမ္မာဒမောဟာ စ, ဝိဗောဓော ပဗောဓော စ, နိဒ္ဒါဝေဂါ နိဒ္ဒါ စ, အာဝေဂသင်္ခါတော သမ္ဘမော စ, သဗိဠံ လဇ္ဇာသဟိတံ မရဏသစပလာဗျာဓိ မရဏဉ္စ စာပလျသဟိတာ ဗျာဓိ စေတိ. ဧတေ တေတ္တိံသ ဗျဘိစာရီဘာဝါ နာမ ဟောန္တိ. တက္ကော စ သင်္ကာ စေတိ စ, သမော စ ဓိတိ စ ဇဠတာ စေတိ စ, ဒီနတာ စ ဥဂ္ဂေါ စ အလသတ္တဉ္စာတိ စ, ဥဿုကဉ္စဟရိသော စ သတိ စ ဣဿာ စ ဝိသာဒေါ စ အဗဟိတ္ထာ စေတိ စ, အမရိသော စ မဒေါ စ မတိ စ ဥမ္မာဒေါ စ မောဟော စေတိ စ, နိဒ္ဒါ စ အာဝေဂေါ စေတိ စ, သဟ ဗိဠာယ ဝတ္တတီတိ စ, သဟ စပလေန စာပလျေန ဝတ္တတီတိ စ, သစပလော စ သော ဗျာဓိစေတိ စ, မရဏဉ္စ သစပလဗျာဓိ စေတိ စ ဝါကျံ. မရဏသစပလာဗျာဓီတိ သမာဟာရဒွန္ဒော. တသ္မာ ‘‘သဗိဠ’’န္တိ ပဒံ ဧတဿ ဝိသေသနံ ဟောတိ.

໓໔໔. ບັດນີ້ ຍ່ອມສະແດງວະຍະພິຈາຣີພາວະເຫຼົ່ານັ້ນໂດຍຮູບລັກສະນະ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ນິບເພທະ' ເປັນຕົ້ນ. ນິບເພທະ ຄືຄວາມຕິຕຽນຕົນເອງ, ຕັກກະ (ຄວາມຕຶກຕອງ) ແລະ ສັງກາ (ຄວາມລະແວງ), ສະມະ (ຄວາມເມື່ອຍລ້າ), ທິຕິ (ຄວາມອີ່ມໃຈ) ທີ່ມີລັກສະນະສັນໂດດ, ແລະ ຊະລະຕາ (ຄວາມເຊື່ອງຊ້າ), ທີນະລັກສະນະ (ຄວາມທໍ້ແທ້), ອຸກຄະລັກສະນະ (ຄວາມຮ້າຍກາດ), ແລະ ອາລະສັດຕະ (ຄວາມກຽດຄ້ານ), ສຸດຕະ ຄືການນອນຫຼັບ, ຕາສະ ຄືຄວາມຫວັ່ນໄຫວຂອງຈິດ, ຄິລານະ ຄືຄວາມເຈັບປ່ວຍບີບຄັ້ນ, ອຸດສຸກກະ (ຄວາມກະຕືລືລົ້ນ), ຫະຣິສະ (ຄວາມປິຕິຍິນດີ), ສະຕິ, ອິດສາ, ວິສາດ (ຄວາມທໍ້ແທ້), ແລະ ອະວະຫິດຖา (ຄວາມປົກປິດອາການ), ຈິນຕາ (ຄວາມຄິດ), ຄັບພະ ຄືຄວາມເຍີ້ງຢິ່ງ, ອະປະມາຣະ (ໂລກລົມບ້າໝູ), ອະມະຣິສະ (ຄວາມບໍ່ອົດທົນ), ມະທະ (ຄວາມມົວເມົາ), ມະຕິ (ຄວາມຮູ້), ອຸນມາດ (ຄວາມບ້າ), ແລະ ໂມຫະ (ຄວາມຫຼົງ), ວິໂພທະ ຄືຄວາມຕື່ນຕົວ, ນິດທາ (ຄວາມງ້ວງ), ອາເວກະ ຄືຄວາມຕື່ນເຕັ້ນຕົກໃຈ, ສະວິລາ ຄືຄວາມລະອາຍ, ມໍລະນະ (ຄວາມຕາຍ), ຈະປະລະ (ຄວາມຄຶກຄະນອງ), ແລະ ພະຍາດ (ຄວາມເຈັບປ່ວຍ). ສະພາວະທັງ 33 ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ວະຍະພິຈາຣີພາວະ. ປະໂຫຍກວ່າ 'ຕັກກະ ແລະ ສັງກາ', 'ສະມະ, ທິຕິ ແລະ ຊະລະຕາ', 'ທີນະລັກສະນະ, ອຸກຄະລັກສະນະ ແລະ ອາລະສັດຕະ', 'ອຸດສຸກກະ, ຫະຣິສະ, ສະຕິ, ອິດສາ, ວິສາດ ແລະ ອະວະຫິດຖາ', 'ອະມະຣິສະ, ມະທະ, ມະຕິ, ອຸນມາດ ແລະ ໂມຫະ', 'ນິດທາ ແລະ ອາເວກະ', 'ເປັນໄປກັບດ້ວຍວິລາ (ຄວາມລະອາຍ)', 'ເປັນໄປກັບດ້ວຍຈະປະລະ (ຄວາມຄຶກຄະນອງ)', 'ພະຍາດທີ່ເປັນໄປກັບດ້ວຍຈະປະລະ', ແລະ 'ມໍລະນະ ແລະ ພະຍາດທີ່ເປັນໄປກັບດ້ວຍຈະປະລະ'. ຄຳວ່າ 'maraṇasacapalābyādhi' ເປັນສະມາຫາຣະທະວັນທະສະມາດ. ດັ່ງນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'sabiḷa'nti' (sabiḷaṃ) ຈຶ່ງເປັນຄຳວິເສດສະນະຂອງຄຳນີ້.

လောကသဘာဝဿ အနေကဝိဓတ္တာ ဧကောယေဝ ဝီရရသော ဥဿာဟဝတာ ဝီရရသာကာရေန အဿာဒနီယော ဟောတိ, သောယေဝ ဘီရုနာ ဘယာကာရေန အဿာဒနီယော ဟောတိ. [Pg.331] တသ္မာ ဧကေကဿ ရသဿ ဣမေ ဗဟူ ဗျဘိစာရိနော ဝဏ္ဏေတဗ္ဗာ ဟောန္တိ. ဧဝံ သတိ အနေကာဓိပ္ပာယကော လောကော တေသု ကိဉ္စိ အဿာဒေတိ. ဧဝံ သတိ ဗန္ဓော သဗ္ဗဇနဿ ကန္တော ဟောတိ. တဿံ ဘာဝဝဏ္ဏနာယံ ယသ္မာ မာရေတုမာဂစ္ဆန္တာနံ သတ္တူနံ ဒဿနမေကမေဝ တင်္ခဏေ ဇနာဓိပ္ပာယတော ဘိဇ္ဇိတွာ ပကတိဘီရူနံ ပုရိသာနံ ဘယဿ စ ယုဒ္ဓလောလဿ ဥဿာဟနဿ စ ကာရဏံ ဟောတိ. ဧဝံ နဋေန ဟသနတ္ထံ ကတဝိကတမာဘရဏဉ္စ တာဒိသကိရိယာ စ ဥတ္တာနပကတိကာနံ ပုရိသာနံ ဌာယီဟာသဿ စ ဂမ္ဘီရပကတိကာနံ ဗျဘိစာရီဟာသဿ စ ဟေတု ဘဝေယျ. တသ္မာ ဘာဝေ ဝဏ္ဏေန္တေန ကဝိနာ ဩစိတျဘင်္ဂမကတွာ သက္ကစ္စမောစိတျံ သဇ္ဇေတွာ ဘာဝပ္ပကာသကာနိ သဝိဘာဝါနုဘာဝကဝိဝစနာနိ ဝဏ္ဏေတဗ္ဗာနိ. ဧတ္ထ ဘာဝါဝဗောဓကဝိဘာဝါဒီနံ ဇာနိတဗ္ဗတ္တာ တေဟိ တေဟိ ဘာဝေဟိ သဒ္ဓိံ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ເພາະຄວາມທີ່ສະພາວະຂອງໂລກມີຫຼາກຫຼາຍປະການ, ວີຣະຣົດ (ລົດແຫ່ງຄວາມກ້າຫານ) ພຽງຢ່າງດຽວ ຍ່ອມເປັນທີ່ລິ້ມລົດໂດຍອາການແຫ່ງວີຣະຣົດ ໂດຍຜູ້ມີຄວາມພະຍາຍາມ, ແຕ່ຣົດນັ້ນເອງ ຍ່ອມເປັນທີ່ລິ້ມລົດໂດຍອາການແຫ່ງຄວາມຢ້ານ ໂດຍຄົນຂີ້ຢ້ານ. ດັ່ງນັ້ນ, ວະຍະພິຈາຣີພາວະທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງຄວນພັນລະນາແກ່ແຕ່ລະຣົດ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້, ໂລກທີ່ມີຄວາມມຸ່ງໝາຍຫຼາກຫຼາຍ ຍ່ອມລິ້ມລົດບາງຢ່າງໃນບັນດາຣົດເຫຼົ່ານັ້ນ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້, ບົດປະພັນຈຶ່ງເປັນທີ່ຮັກຂອງຄົນທັງປວງ. ໃນການພັນລະນາພາວະນັ້ນ, ເພາະວ່າ ການເຫັນສັດຕູທີ່ມາເພື່ອຂ້າ ພຽງຢ່າງດຽວ ໃນຂະນະນັ້ນ ຍ່ອມແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມຄວາມມຸ່ງໝາຍຂອງຄົນ, ຄືເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມຢ້ານຂອງຄົນທີ່ມີປົກກະຕິຂີ້ຢ້ານ ແລະ ເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມພະຍາຍາມຂອງຜູ້ທີ່ມັກໃນການຮົບ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ເຄື່ອງປະດັບທີ່ແປກປະຫຼາດ ແລະ ກິລິຍາເຊັ່ນນັ້ນ ທີ່ນັກສະແດງເຮັດຂຶ້ນເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມຫົວ ຍ່ອມເປັນເຫດແຫ່ງຖາຍີຫາສະ (ຄວາມຫົວທີ່ຕັ້ງໝັ້ນ) ຂອງຄົນທີ່ມີປົກກະຕິຕື້ນເຂີນ ແລະ ເປັນເຫດແຫ່ງວະຍະພິຈາຣີຫາສະ (ຄວາມຫົວທີ່ຫວັ່ນໄຫວ) ຂອງຄົນທີ່ມີປົກກະຕິເລິກເຊິ່ງ. ດັ່ງນັ້ນ, ກະວີຜູ້ພັນລະນາພາວະ ໂດຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ຄວາມເໝາະສົມ (ໂອຈິດຕິຍະ) ເສຍໄປ ຄວນຈັດແຕ່ງຄວາມເໝາະສົມໂດຍເຄົາລົບ ແລະ ຄວນພັນລະນາຖ້ອຍຄຳຂອງກະວີທີ່ສະແດງພາວະ ພ້ອມທັງວິພາວະ ແລະ ອານຸພາວະ. ໃນທີ່ນີ້, ເພາະຄວາມທີ່ວິພາວະເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຮັດໃຫ້ຮູ້ພາວະ ເປັນສິ່ງທີ່ຄວນຊາບ, ພຶງຊາບຮ່ວມກັບພາວະນັ້ນໆ ດັ່ງນີ້.

တေသု ဘာဝေသု အတ္တာဝမာနနလက္ခဏော နိဗ္ဗေဒေါ. ဣတ္ထီနံ, ဟီနာနံ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေ, ဒါလိဒ္ဒိယံ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေါ နာမ, ယောဂီနံ စေ, တထာဝဗောဓော အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေါ, ဧတ္ထ အဿုပတနစိန္တာဒိကံ အနုဘာဝေါ နာမ.

ໃນບັນດາພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ, ນິບເພທະ ມີລັກສະນະດູໝິ່ນຕົນເອງ. ຫາກເກີດແກ່ສະຕີ ຫຼື ຄົນຊັ້ນຕ່ຳ, ຄວາມຍາກຈົນ ຊື່ວ່າເປັນອາລຳພະນະວິພາວະ; ຫາກເກີດແກ່ໂຍຄີທັງຫຼາຍ, ຄວາມຮູ້ແຈ້ງຕາມຄວາມເປັນຈິງ ເປັນອາລຳພະນະວິພາວະ; ໃນທີ່ນີ້, ການຫຼັ່ງນ້ຳຕາ ແລະ ຄວາມຄິດເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າເປັນອານຸພາວະ.

ဝိတက္ကဿ သန္ဒေဟော ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေါ နာမ, သိရောကမ္ပာဒိကံ အနုဘာဝေါ နာမ.

of ວິຕົກ, ຄວາມສົງໄສ ຊື່ວ່າເປັນອຸດທີປະນະວິພາວະ, ການສັ່ນຫົວເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າເປັນອານຸພາວະ.

သင်္ကာယ ဝိရုဒ္ဓပ္ပဝတ္တိ ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေါ, ကမ္ပာဒိကော အနုဘာဝေါ. ဥပရိ ‘‘ဝိဘာဝေါ’’တိ ဝုတ္တေ အာလမ္ဗဏုဒ္ဒီပနေသု ဒွီသု ယံ ယုဇ္ဇတိ, တံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ຂອງສັງກາ, ຄວາມເປັນໄປທີ່ຂັດແຍ້ງ ເປັນອຸດທີປະນະວິພາວະ, ການສັ່ນເຊັນເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ. ເມື່ອກ່າວວ່າ 'ວິພາວະ' ໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ໃນວິພາວະທັງສອງ ຄື ອາລຳພະນະ ແລະ ອຸດທີປະນະ, ສິ່ງໃດທີ່ເໝາະສົມ ພຶງຖືເອົາສິ່ງນັ້ນ.

ခေဒလက္ခဏဿ သမဿ ဂမနာဒိကံ ဝိဘာဝေါ, သေဒါဒိ အနုဘာဝေါ.

ຂອງສະມະ (ຄວາມເມື່ອຍລ້າ) ທີ່ມີລັກສະນະອິດເມື່ອຍ, ການເດີນທາງເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ການອອກເຫື່ອເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

သန္တောသလက္ခဏာယ ဓိတိယာ ဉာဏာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဘောဂေသု အလောလဘာဝါဒိ အနုဘာဝေါ.

ຂອງທິຕິ (ຄວາມອີ່ມໃຈ) ທີ່ມີລັກສະນະສັນໂດດ, ຍານເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ຄວາມບໍ່ໂລບໃນໂພຄະທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

အယောဂ္ဂတာလက္ခဏာယ [Pg.332] ဇဠတာယ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာနံ အဇာနနာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဝိဝဋနယနေဟိ အဘိမုခဝိလောကနတာဒိ အနုဘာဝေါ.

ຂອງຊະລະຕາ (ຄວາມເຊື່ອງຊ້າ) ທີ່ມີລັກສະນະບໍ່ເໝາະສົມ, ຄວາມບໍ່ຮູ້ໃນສິ່ງທີ່ໜ້າປາຖະໜາ ແລະ ບໍ່ໜ້າປາຖະໜາເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ການເບິ່ງໄປຂ້າງໜ້າດ້ວຍຕາທີ່ເປີດກວ້າງເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

စိတ္တဿနိတ္တေဇလက္ခဏာယ ဒီနတာယ ဒုဂ္ဂတတာဒိ ဝိဘာဝေါ, မလိနဝတ္ထတာဒိ အနုဘာဝေါ.

ຂອງທີນະລັກສະນະ (ຄວາມທໍ້ແທ້) ທີ່ມີລັກສະນະຈິດບໍ່ມີເດດ, ຄວາມຍາກຈົນເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ການນຸ່ງຫົ່ມເສື້ອຜ້າທີ່ເປິເປື້ອນເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

ဒါရုဏတာလက္ခဏဿ ဥဂ္ဂဘာဝဿာတိသယာပရာဓာဒိ ဝိဘာဝေါ, တဇ္ဇနာဒိ အနုဘာဝေါ.

ຂອງອຸກຄະພາວະ (ຄວາມຮ້າຍກາດ) ທີ່ມີລັກສະນະໂຫດຮ້າຍ, ຄວາມຜິດພາດຢ່າງຮ້າຍແຮງເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ການຂົ່ມຂູ່ເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

အလသတ္တဿ အဋ္ဌာနပရိသမာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဝင်္ကိကဘာဝေါ အနုဘာဝေါ.

ຂອງອາລະສັດຕະ (ຄວາມกຽດຄ້ານ), ຄວາມເມື່ອຍລ້າໃນສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ຄວນເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ຄວາມຄົດງໍຂອງຮ່າງກາຍ ເປັນອານຸພາວະ.

သယနသင်္ခါတဿ သုတ္တဿ နိဒ္ဒါဒိ ဝိဘာဝေါ, အဿာဒါဒိ အနုဘာဝေါ. ဧတ္ထ အဿာဒနံ နာမ သေယျသုခပဿသုခါဒိကံ.

ຂອງສຸດຕະ ທີ່ເອີ້ນວ່າການນອນຫຼັບ, ນິດທາ (ຄວາມງ້ວງ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ຄວາມຍິນດີເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ. ໃນທີ່ນີ້, ຄວາມຍິນດີ ຊື່ວ່າຄວາມສຸກໃນການນອນ ແລະ ຄວາມສຸກໃນການພັກຜ່ອນເປັນຕົ້ນ.

စိတ္တက္ခောဘသင်္ခါတဿ တာသဿ ဂဇ္ဇိတာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဂဇ္ဇိတံ နာမ ဘယဇနကဝစနံ. ကောပေန ကမ္ပနာ အနုဘာဝေါ.

ຂອງຕາສະ ທີ່ເອີ້ນວ່າຄວາມຫວັ່ນໄຫວຂອງຈິດ, ສຽງຟ້າຮ້ອງເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ຄຳວ່າ 'ສຽງຟ້າຮ້ອງ' ຄືວາຈາທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຢ້ານ, ການສັ່ນເຊັນດ້ວຍຄວາມໂກດ ເປັນອານຸພາວະ.

ပီဠာသင်္ခါတဿ ဂိလာနဿ အာယာသပိပါသာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဒုဗ္ဗဏ္ဏတာဒိ အနုဘာဝေါ.

ຂອງຄິລານະ ທີ່ເອີ້ນວ່າຄວາມເຈັບປ່ວຍບີບຄັ້ນ, ຄວາມເມື່ອຍລ້າ ແລະ ຄວາມຫິວນ້ຳເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ຄວາມມີຜິວພັນໝອງຄ້ຳເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

အနုရူပကာလဿ အနောလောကနဿ ဥဿုက္ကဿ ရမ္မဝတ္ထုဒဿနိစ္ဆာဒိ ဝိဘာဝေါ, တုရိတတာဒိ အနုဘာဝေါ.

ຂອງອຸດສຸກກະ (ຄວາມກະຕືລືລົ້ນ) ທີ່ບໍ່ເບິ່ງເວລາທີ່ເໝາະສົມ, ຄວາມປາຖະໜາທີ່ຈະເຫັນສິ່ງທີ່ສວຍງາມເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ຄວາມຮີບຮ້ອນເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

စေတောပသာဒလက္ခဏဿ ဟရိသဿ မင်္ဂလကီဠာဒိ ဝိဘာဝေါ, သန္တောသဝစနာဒိ အနုဘာဝေါ.

ຂອງຫະຣິສະ (ຄວາມປິຕິຍິນດີ) ທີ່ມີລັກສະນະຈິດເຫຼື້ອມໃສ, ການຫຼິ້ນມຸງຄຸນເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ວາຈາທີ່ສະແດງຄວາມຍິນດີເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

သရဏလက္ခဏာယ သတိယာ သညာဏဒဿနာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဘမုက္ခေပါဒိ အနုဘာဝေါ.

ຂອງສະຕິ ທີ່ມີລັກສະນະລະນຶກໄດ້, ການເຫັນເຄື່ອງໝາຍເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ການຍັກຄິ້ວເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

ပရသမ္ပတ္တိအသဟနလက္ခဏာယ ဣဿာယ ဒုဇ္ဇနဘာဝဂဗ္ဗာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဒေါသကထနာဝဇာနနာဒိ အနုဘဝေါ.

ຂອງອິດສາ (ຄວາມຮິດສະຢາ) ທີ່ມີລັກສະນະບໍ່ອົດທົນຕໍ່ສົມບັດຂອງຜູ້ນື່ອື່ນ, ຄວາມເປັນຄົນຊົ່ວ ແລະ ຄວາມເຍີ້ງຢິ່ງເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ການກ່າວໂທດ ແລະ ການດູໝິ່ນເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

ခေဒလက္ခဏဿ ဝိသာဒဿ အာရဒ္ဓကာရိယာသိဒ္ဓိကာရိယဗျာပတ္တိအာဒိ ဝိဘာဝေါ, မနောသန္တာပါဒိ အနုဘာဝေါ.

ຂອງວິສາດ (ຄວາມທໍ້ແທ້) ທີ່ມີລັກສະນະອິດເມື່ອຍ, ຄວາມບໍ່ສຳເລັດໃນການງານທີ່ເລີ່ມຕົ້ນ ແລະ ຄວາມວິບັດແຫ່ງການງານເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ຄວາມຮ້ອນໃຈເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

အာကာရသံဝရဏလက္ခဏာယ, [Pg.333] ရသသဘာဝပဋိစ္ဆာဒနလက္ခဏာယ ဝါ အဗဟိတ္ထယလဇ္ဇာဒိ ဝိဘာဝေါ, တဒညကြိယာကရဏံ, အဓောမုခကရဏံ, ပါဒေဟိ ဘူမိခဏနန္တိအာဒိ အနုဘာဝေါ.

ຂອງອະວະຫິດຖາ ທີ່ມີລັກສະນະສຳລວມອາການ ຫຼື ທີ່ມີລັກສະນະປົກປິດສະພາວະແຫ່ງຣົດ, ມີຄວາມລະອາຍເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ການເຮັດກິລິຍາອື່ນຈາກນັ້ນ, ການກົ້ມໜ້າລົງ, ການຂີດຂຽນພື້ນດິນດ້ວຍຕີນເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

စိန္တာယ ဣဋ္ဌတ္ထာလာဘာဒီ ဝိဘာဝေါ, မကုလိတနယနာဒိ အဓောခိတ္တစက္ခာဒိ ဝါ အနုဘာဝေါ.

ຂອງຈິນຕາ (ຄວາມຄິດ), ຄວາມບໍ່ໄດ້ຮັບປະໂຫຍດທີ່ໜ້າປາຖະໜາເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ການຫຼັບຕາລົງເປັນຕົ້ນ ຫຼື ການທອດສາຍຕາລົງຕ່ຳເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

ဂဗ္ဗဿ ဣဿရိယာဒိ ဝိဘာဝေါ, အဝဇာနနာဒိ အနုဘာဝေါ.

ຂອງຄັບພະ (ຄວາມເຍີ້ງຢິ່ງ), ຄວາມເປັນໃຫຍ່ເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ການດູໝິ່ນເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

အပမာရဿ ယက္ခပီဠာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဘူမိပတနာဒယော အနုဘာဝေါ.

ຂອງອະປະມາຣະ (ໂລກລົມບ້າໝູ), ການບີບຄັ້ນຈາກຍັກເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ການລົ້ມລົງສູ່ພື້ນດິນເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

အက္ခမလက္ခဏဿ အမရိသဿ အဝမာနနာဒိ ဝိဘာဝေါ, သိရောကမ္ပနတဇ္ဇနာဒိ အနုဘာဝေါ.

ຂອງອະມະຣิສະ (ຄວາມບໍ່ອົດທົນ) ທີ່ມີລັກສະນະບໍ່ອົດທົນອົດກັ້ນ, ການດູໝິ່ນເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ການສັ່ນຫົວ ແລະ ການຂົ່ມຂູ່ເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

ပမာဒါဓိက္ကလက္ခဏဿ မဒဿ သန္တောသပါနံ ဝိဘာဝေါ, ကမ္ပမာနဟတ္ထပါဒဝစနဂမနဟာသာဒီ အနုဘာဝေါ.

ຂອງມະທະ (ຄວາມມົວເມົາ) ທີ່ມີລັກສະນະປະໝາດຢ່າງຍິ່ງ, ການດື່ມດ້ວຍຄວາມຍິນດີ ເປັນວິພາວະ, ການສັ່ນເຊັນຂອງມື, ຕີນ, ວາຈາ, ທາງເດີນ ແລະ ການຫົວເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

ကင်္ခါစ္ဆေဒနလက္ခဏာယ မတိယာ ဥပဒေသာဒိ ဝိဘာဝေါ, မုခသန္တောသာဒိ အနုဘာဝေါ.

ຂອງມະຕິ ທີ່ມີລັກສະນະຕັດຄວາມສົງໄສ, ຄຳແນະນຳເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ຄວາມເບີກບານຂອງໃບໜ້າເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

အနုပပရိက္ခကာရိတာလက္ခဏဿ ဥမ္မာဒဿ သန္နိပါတဇ္ဇရယက္ခာဒိ ဝိဘာဝေါ, အကာရဏရောဒနဟသနာဒိ အနုဘာဝေါ.

ຂອງອຸນມາດ (ຄວາມບ້າ) ທີ່ມີລັກສະນະກະທຳໂດຍບໍ່ພິຈາລະນາ, ໄຂ້ສັນນິບາດ ແລະ ຍັກເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ການຮ້ອງໄຫ້ ແລະ ການຫົວໂດຍບໍ່ມີເຫດຜົນເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

မုယှနလက္ခဏဿ မောဟဿ အဓိကဘယာဒိ ဝိဘာဝေါ, သဘာဝါနဝဗောဓနာဒိ အနုဘာဝေါ.

ຂອງໂມຫະ (ຄວາມຫຼົງ) ທີ່ມີລັກສະນະງົງງວຍ, ຄວາມຢ້ານຢ່າງຍິ່ງເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ຄວາມບໍ່ຮູ້ແຈ້ງໃນສະພາວະເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

နိဒ္ဒါပဂမသင်္ခါတဿ ဝိဗောဓဿ ကာလပရိဏာမာဒိ အာလောကသရဏာဒိ ဝါ ဝိဘာဝေါ, အက္ခိမဒ္ဒနာဒိ အနုဘာဝေါ.

ຂອງວິໂພທະ ທີ່ເອີ້ນວ່າຄວາມຕື່ນຕົວ, ຄວາມປ່ຽນແປງຂອງເວລາເປັນຕົ້ນ ຫຼື ການລະນຶກເຖິງແສງສະຫວ່າງເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ການຂຍີ້ຕາເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

မနောသမ္ပီဠနလက္ခဏာယ နိဒ္ဒါယ ကဿစိ အစိန္တနအကရဏာဒိ ဝိဘာဝေါ, အက္ခိပိဒဟနာဒိ အနုဘာဝေါ.

ຂອງນິດທາ (ຄວາມງ້ວງ) ທີ່ມີລັກສະນະບີບຄັ້ນໃຈ, ການບໍ່ຄິດ ແລະ ການບໍ່ເຮັດສິ່ງໃດໆ ເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ການຫຼັບຕາເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

ဘယာဂမနလက္ခဏဿ အာဝေဂဿ ပစ္စတ္ထိကဒဿနာဒိ ဝိဘာဝေါ, ဥတြာသကမ္ပာဒိ အနုဘာဝေါ.

ຂອງອາເວກະ (ຄວາມຕື່ນເຕັ້ນຕົກໃຈ) ທີ່ມີລັກສະນະຄວາມຢ້ານມາເຖິງ, ການເຫັນສັດຕູເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ຄວາມສະດຸ້ງກົວ ແລະ ການສັ່ນເຊັນເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

လဇ္ဇာလက္ခဏာယ [Pg.334] ဗိဠာယ ဒုရာစာရာဒိ ဝိဘာဝေါ, အဓောမုခတာဒိ အနုဘာဝေါ.

ຂອງວິລາ (ຄວາມລະອາຍ) ທີ່ມີລັກສະນະລະອາຍ, ຄວາມປະພຶດຊົ່ວເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ການກົ້ມໜ້າລົງເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

မရဏဿ သတ္ထပဟာရရောဂါဒိ ဝိဘာဝေါ, မုခဝိကာရာဒိ အနုဘာဝေါ.

ຂອງມໍລະນະ (ຄວາມຕາຍ), ການຖືກຟັນດ້ວຍສັດຕຣາ ແລະ ໂລກໄພເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ຄວາມຜິດປົກກະຕິຂອງໃບໜ້າເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

စာပလ္လဿ ရာဂဒေါသာဒိ ဝိဘာဝေါ, အတ္တနော သစ္ဆန္ဒစရဏာဒိ အနုဘာဝေါ.

ຂອງຈະປະລະ (ຄວາມຄຶກຄະນອງ), ລາຄະ ແລະ ໂທສະເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ການປະພຶດຕາມໃຈຊອບຂອງຕົນເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

ဗျာဓိယာ ဝါတပိတ္တာဒီနံ ဥဿဒဘာဝါဒိ ဝိဘာဝေါ, နိတ္ထုနနာဒိ အနုဘာဝေါ.

ຂອງພະຍາດ (ຄວາມເຈັບປ່ວຍ), ຄວາມກຳເລີບຂອງລົມ ແລະ ດີເປັນຕົ້ນ ເປັນວິພາວະ, ການຄາງຮ້ອງເປັນຕົ້ນ ເປັນອານຸພາວະ.

ဣမသ္မိံ သုဗောဓာလင်္ကာရေ အဒဿိတသုခုမဘေဒါ အညာပိ စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသာ သန္တိ, တေသု ဣစ္ဆာသဘာဝါ သဗ္ဗေ ဘေဒါ ကာမရတိယဉ္စ, ဒေါသပကာရာ ကောဓအမရိသဣဿာဒီသု စ, ဒုက္ခသဘာဝါ သောကသမဗျာဓိဂိလာနဝိသာဒါဒီသု စ, ပိတိအာဒယော ဟရိသေ စ အန္တောဂဓာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧဝံ သမာနာနံ သင်္ဂဟေ သတိပိ တာသတော ဘယဿ စ, သင်္ကာယ အမရိဿ စ, အမရိသတော ဣဿာယ စ, ဂိလာနတော သမဿ စ, နိဒ္ဒါယ သုတ္တဿ စ, ဥဿုက္ကတော စပလတာယ စ, မောဟတော ဝက္ခမာနပလယဿ စ ပါကဋဝိသေသေန အညထာ ဝိသုံ ဝိသုံ ဒဿိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ໃນຄຳພີສຸໂພທາລັງການນີ້, ຄວາມເປັນໄປຂອງຈິດພິເສດອື່ນໆ ທີ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຢ່າງລະອຽດທີ່ບໍ່ໄດ້ສະແດງໄວ້ ກໍມີຢູ່, ໃນບັນດາສະພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ຄວາມແຕກຕ່າງທັງປວງທີ່ມີສະພາວະປາຖະໜາ ຍ່ອມລວມເຂົ້າໃນກາມະຣะຕິ (ຄວາມຍິນດີໃນກາມ), ຄວາມໂກດທີ່ມີລັກສະນະເປັນໂທສະ ຍ່ອມລວມເຂົ້າໃນອະມະຣິສະ ແລະ ອິດສາ ເປັນຕົ້ນ, ສະພາວະທີ່ມີລັກສະນະເປັນທຸກ ຍ່ອມລວມເຂົ້າໃນຄວາມໂສກ, ຄວາມເມື່ອຍລ້າ (ສະມະ), ພະຍາດ, ຄວາມເຈັບປ່ວຍ ແລະ ຄວາມທໍ້ແທ້ (ວິສາດ) ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ປີຕິເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລວມເຂົ້າໃນຫະຣິສະ (ຄວາມປິຕິຍິນດີ). ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີການລວມເຂົ້າກັນຢ່າງນີ້, ແຕ່ພຶງເຫັນວ່າໄດ້ສະແດງໄວ້ຕ່າງຫາກແຕ່ລະຢ່າງ ໂດຍຄວາມແຕກຕ່າງທີ່ປາກົດຊັດເຈນ ຄື: ພະຍະ (ຄວາມຢ້ານ) ຕ່າງຈາກຕາສະ (ຄວາມສະດຸ້ງກົວ), ອະມະຣິສະ (ຄວາມບໍ່ອົດທົນ) ຕ່າງຈາກສັງກາ (ຄວາມລະແວງ), ອິດສາ (ຄວາມຮິດສະຢາ) ຕ່າງຈາກອະມະຣິສະ, ສະມະ (ຄວາມເມື່ອຍລ້າ) ຕ່າງຈາກຄິລານະ (ຄວາມເຈັບປ່ວຍ), ສຸດຕະ (ຄວາມຫຼັບ) ຕ່າງຈາກນິດທາ (ຄວາມງ້ວງ), ຈະປະລະຕາ (ຄວາມຄຶກຄະນອງ) ຕ່າງຈາກອຸດສຸກກະ (ຄວາມກະຕືລືລົ້ນ), ແລະ ພະລະຍະ (ຄວາມສະຫຼົບ) ທີ່ຈະກ່າວເຖິງຕໍ່ໄປ ຕ່າງຈາກໂມຫະ.

သာတ္တိကဘာဝအဓိပ္ပာယ

ອະທິບາຍເລື່ອງສັດຕິວິກະພາວະ

၃၄၅.

໓໔໕.

သမာဟိတတ္တပ္ပဘဝံ, သတ္တံ တေနော’ပပါဒိတာ;

သာတ္တိကာ’ပျ’နုဘာဝတ္တေ, ဝိသုံ ဘာဝါဘဝန္တိ တေ.

ສັດຕະ ເກີດຈາກຈິດທີ່ຕັ້ງໝັ້ນ, ສະພາວະທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍສັດຕະນັ້ນ ຊື່ວ່າສັດຕິວິກະພາວະ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນອານຸພາວະ ກໍຍ່ອມເປັນພາວະຕ່າງຫາກ.

၃၄၅. သာတ္တိကေ ဝဒတိ ‘‘သမာဟိတေ’’စ္စာဒိနာ. သမာဟိတော ဧကဂ္ဂတာဘာဝါပါဒနေန ကတသမာဓာနော အတ္တာ စိတ္တံ တတော ပဘဝံ ဥပ္ပန္နံ ယံ, တံ သတ္တံ နာမ. တေန သတ္တေန ဥပပါဒိတာ နိဗ္ဗတ္တိတာ ထမ္ဘာဒယော သာတ္တိကာ ဝုစ္စန္တေ. တေ စ ပုန အနုဘာဝါပိ ဘဝန္တိ ထမ္ဘာဒိဘာဝသံသူစနသဘာဝဝိကာရရူပတ္တာ. တဉ္စ ‘‘စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသတ္တာ’’ဣစ္စာဒိနာ ဝက္ခတိ. [Pg.335] တေနာဟ ‘‘အနုဘာဝတ္တေပီ’’တိ. ဧဝံ သတျပိ တေ သာတ္တိကာ ဝိသုံ ပုထဂေဝ ဘာဝါ ဘဝန္တိ, ဝုတ္တနယေန စိတ္တဘဝတ္တဝိရူပတ္တာ တေသန္တိ.

໓໔໕. ຍ່ອມກ່າວເຖິງສັດຕິວິກະພາວະ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ສະມາຫິຕະ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ສະມາຫິຕະ' ຄືຈິດ (ອັດຕະ) ທີ່ຕັ້ງໝັ້ນ ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມມີອາລົມດຽວ (ເອກັກຄະຕາ), ສິ່ງໃດທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກຈິດນັ້ນ ຊື່ວ່າສັດຕະ. ສະພາວະທັງຫຼາຍມີຖຳພະ (ຄວາມຕົວແຂງທື່) ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍສັດຕະນັ້ນ ເອີ້ນວ່າສັດຕິວິກະພາວະ. ແລະ ສະພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນອານຸພາວະໄດ້ອີກ ເພາະມີຮູບຮ່າງທີ່ປ່ຽນແປງໄປຕາມສະພາວະທີ່ສະແດງເຖິງຖຳພະພາວະເປັນຕົ້ນ. ແລະ ຈະກ່າວເຖິງສະພາວະນັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ເພາະຄວາມເປັນໄປຂອງຈິດພິເສດ' ເປັນຕົ້ນ. ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນອານຸພາວະ'. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນເຊັ່ນນີ້, ສັດຕິວິກະພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຍ່ອມເປັນພາວະຕ່າງຫາກ ເພາະຄວາມທີ່ສະພາວະເຫຼົ່ານັ້ນມີຮູບຮ່າງທີ່ເກີດຈາກຈິດ ຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

၃၄၅. ဣဒါနိ ဥဒ္ဒေသက္ကမေနာဓိဂတကေဝလဘာဝသင်္ခါတံ သာတ္တိကာဘာဝံ ဒဿေတိ ‘‘သမာဟိတ’’ဣစ္စာဒိနာ. သမာဟိတတ္တပ္ပဘဝံ ဧကဂ္ဂတာဘာဝါပါဒနေန ကတသမာဓာနစိတ္တတော သမ္ဘူတံ သတ္တံ နာမ ဟောတိ. တေန လာဘာလာဘာဒီသု ဧကာကာရဿ ဟေတုနာ ထိရဘာဝေန ဥပပါဒိတာ နိပ္ဖာဒိတာ ထမ္ဘာဒယော သာတ္တိကာ နာမ ဘဝန္တိ. တေ သာတ္တိကာ အနုဘာဝတ္တေပိ စိတ္တာကာရသင်္ခါတထမ္ဘာဒိပကာသနသဘာဝဝိကာရသရူပတ္တာ အတ္တနော အနုဘာဝတ္တေ သတိပိ ဝိသုံ ဘာဝါ ဘဝန္တိ ယထာဝုတ္တ ‘‘စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသာ တု, ဘာဝယန္တိ ရသေ ယတော’’တိအာဒိနာ ဘာဝါ နာမ ဟောန္တီတိ. ဣမေ သာတ္တိကာဘာဝါနုဘာဝဝသေန ဒုဝိဓာ ဟောန္တိ. သမာဟိတော စ သော အတ္တာ စေတိ စ, တတော ပဘဝမိတိ စ, သန္တော ဥပသန္တော စ သော အတ္တာ စေတိ စ, သတ္တတော ဘဝန္တီတိ စ, သတ္တေန ဥပ္ပာဒိတာတိ စ, အနုဘာဝါနံ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ. အပီတိ အနုဂ္ဂဟတ္ထေ နိပါတော.

໓໔໕. ບັດນີ້ ຍ່ອມສະແດງສັດຕິວິກະພາວະ ທີ່ເອີ້ນວ່າເກວະລາພາວະ (ພາວະທີ່ແທ້ຈິງ) ທີ່ໄດ້ຮັບຕາມລຳດັບແຫ່ງການສະແດງ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ສະມາຫິຕະ' ເປັນຕົ້ນ. ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກຈິດທີ່ຕັ້ງໝັ້ນ ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມມີອາລົມດຽວ ຊື່ວ່າສັດຕະ. ສະພາວະທັງຫຼາຍມີຖຳພະເປັນຕົ້ນ ທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມໝັ້ນຄົງ ເພາະເຫດແຫ່ງຄວາມມີອາການດຽວໃນລາບ ແລະ ຄວາມເສຍລາບເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າສັດຕິວິກະພາວະ. ສັດຕິວິກະພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນອານຸພາວະ ເພາະມີຮູບຮ່າງທີ່ປ່ຽນແປງໄປຕາມສະພາວະທີ່ສະແດງເຖິງຖຳພະເປັນຕົ້ນ ທີ່ເອີ້ນວ່າອາການຂອງຈິດ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຄວາມເປັນອານຸພາວະຂອງຕົນ ກໍຍ່ອມເປັນພາວະຕ່າງຫາກ ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເພາະຄວາມເປັນໄປຂອງຈິດພິເສດ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດຣົດ' ເປັນຕົ້ນ. ສັດຕິວິກະພາວະເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມມີ 2 ປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງພາວະ ແລະ ອານຸພາວະ. ວິເຄາະຄຳສັບວ່າ: 'Samāhito ca so attā ceti ca, tato pabhavamiti ca', 'santo upasanto ca so attā ceti ca', 'sattato bhavantīti ca', 'sattena uppāditāti ca', 'anubhāvānaṃ bhāvoti ca'. ຄຳວ່າ 'api' ເປັນນິບາດໃນອັດສະໜັບສະໜູນ (ອະນຸກຄະຫັດຖະ).

သာတ္တိကဘာဝပ္ပဘေဒ

ປະເພດແຫ່ງສັດຕິວິກະພາວະ

၃၄၆.

໓໔໖.

ထမ္ဘော ပလယရောမဉ္စာ,တထာ သေဒဿုဝေပထု;

ဝေဝဏ္ဏိယံ ဝိဿရတာ,ဘာဝါ’ဋ္ဌေ’တေ တု သာတ္တိကာ.

ຖຳພະ (ຄວາມຕົວແຂງທື່), ພະລະຍະ (ຄວາມສະຫຼົບ), ໂຣມັນຈະ (ຄວາມຂົນລຸກຊັນ), ເສທະ (ການອອກເຫື່ອ), ເວປະທຸ (ການສັ່ນເຊັນ), ເວວັນນິຍະ (ຄວາມມີສີຜິວປ່ຽນໄປ), ແລະ ວິສະຣະຕາ (ຄວາມມີສຽງປ່ຽນໄປ), ສະພາວະທັງ 8 ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນສັດຕິວິກະພາວະ.

၃၄၆. တေ ဒဿေတိ ‘‘ထမ္ဘော’’ဣစ္စာဒိနာ. ဧတ္ထ ထမ္ဘော အဝိဿရကာယစိတ္တတာ. ပလယော အဿာသပဿာသမတ္တာဝသေသော သုတ္တာဝတ္ထာသဘာဝေါ နိဒ္ဒါပဘဝေါ. သုဗျတ္တလက္ခဏာ သေသာ.

໓໔໖. ຍ່ອມສະແດງສັດຕິວິກະພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ຖຳພະ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນທີ່ນີ້, ຖຳພະ ຄືຄວາມບໍ່ຫວັ່ນໄຫວຂອງກາຍ ແລະ ຈິດ. ພະລະຍະ ຄືສະພາວະທີ່ມີພຽງລົມຫາຍໃຈເຂົ້າ ແລະ ຫາຍໃຈອອກເຫຼືອຢູ່ ເຊິ່ງມີສະພາວະເໝືອນຄົນຫຼັບ ທີ່ເກີດຈາກນິດທາ. ສ່ວນສະພາວະທີ່ເຫຼືອ ມີລັກສະນະປາກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ.

၃၄၆. ဣဒါနိ [Pg.336] သာတ္တိကေ ဒဿေတိ ‘‘ထမ္ဘော’’ဣစ္စာဒိနာ. ထမ္ဘော ကာယစိတ္တာနံ အဝိသရဘာဝသင်္ခါတော စ ပလယရောမဉ္စာ နိဒ္ဒါယ ဥပ္ပဇ္ဇမာနအဿာသပဿာသမတ္တာတိရိတ္တသုတ္တာဝတ္ထာ စ ပသာဒါဒိသမ္ဘဝေါ ရောမုဂ္ဂမော စ တထာ ဧဝံ သေဒဿုဝေပထု စ ဘယာဒီဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဒါဟော စ သန္တောသာဒီဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနအဿု စ ကမ္ပာ စ ဝေဝဏ္ဏိယံ ဝိရူပတာ စ ဝိဿရတာ ဝိရူပသဒ္ဒတာ စာတိ ဧတေ အဋ္ဌ သာတ္တိကာ ဘာဝါ နာမ ဟောန္တိ. ရောမာနံ အဉ္စော ဥဂ္ဂမောတိ စ, ပလယော စ ရောမဉ္စော စေတိ စ, ဝေပနံ ကမ္ပနမိတိ စ, သေဒေါ စ အဿု စ ဝေပထု စာတိ စ, ဝိရူပေါ ဝဏ္ဏော အဿေတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ, ဝိရူပေါ သရော အဿေတိ စ, တဿ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ.

໓໔໖. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານສະແດງສາດຕິກະພາວະ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ຖັມໂພ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມແຂງທື່ ຄືຄວາມບໍ່ຫວັ່ນໄຫວແຫ່ງກາຍແລະຈິດ, ຄວາມສະຫຼົບ, ຄວາມຂົນລຸກ, ສະພາວະແຫ່ງການຫຼັບທີ່ເກີນກວ່າການຫາຍໃຈເຂົ້າຫາຍໃຈອອກທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນເວລາຫຼັບ, ຄວາມຂົນຊັນທີ່ເກີດຈາກຄວາມເຫຼື້ອມໃສເປັນຕົ້ນ, ຄວາມເຫື່ອອອກ, ຄວາມສັ່ນເຊັນ, ความຮ້ອນຮົນທີ່ເກີດຈາກຄວາມຢ້ານເປັນຕົ້ນ, ຄວາມນ້ຳຕາໄຫຼທີ່ເກີດຈາກຄວາມຍິນດີເປັນຕົ້ນ, ຄວາມຫວັ່ນໄຫວ, ຄວາມມີສີຜິວຜິດປົກກະຕິ ຄືຄວາມມີວັນນະປ່ຽນແປງໄປ, ແລະຄວາມມີສຽງຜິດປົກກະຕິ ຄືຄວາມມີສຽງປ່ຽນແປງໄປ, ເຫຼົ່ານີ້ຊື່ວ່າ ສາດຕິກະພາວະ ໘ ປະການ. ຄຳວິເຄາະວ່າ: ຄວາມຊັນຂຶ້ນແຫ່ງຂົນ ທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ໂຣມັກຄະມະ (ຂົນຊັນ), ຄວາມສະຫຼົບດ້ວຍ ຄວາມຂົນລຸກດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ປະໄລຍະໂຣມັລຈະ, ຄວາມຫວັ່ນໄຫວ ຊື່ວ່າ ເວປະນະ (ຄວາມສັ່ນ), ຄວາມເຫື່ອອອກດ້ວຍ ຄວາມນ້ຳຕາໄຫຼດ້ວຍ ຄວາມສັ່ນເຊັນດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ເສທະອັດສຸເວປະຖຸ, ສີຜິວໃດຜິດປົກກະຕິ ຄວາມເປັນແຫ່ງສີຜິວຜິດປົກກະຕິນັ້ນ ຊື່ວ່າ ເວວັນນິຍະ (ຄວາມມີສີຜິວປ່ຽນແປງ), ສຽງໃດຜິດປົກກະຕິ ຄວາມເປັນແຫ່ງສຽງຜິດປົກກະຕິນັ້ນ ຊື່ວ່າ ວິສສະຣະຕາ (ຄວາມມີສຽງປ່ຽນແປງ).

၃၄၇.

໓໔໗.

ယဒါ ရတျာဒယော ဘာဝါ,ဌိတိသီလာ န ဟောန္တိ စေ;

တဒါ သဗ္ဗေပိ တေ ဘာဝါ,ဘဝန္တိ ဗျဘိစာရိနော.

ຫາກເມື່ອໃດ ພາວະທັງຫຼາຍມີຄວາມຮັກເປັນຕົ້ນ ບໍ່ມີປົກກະຕິຕັ້ງຢູ່ໝັ້ນ, ເມື່ອນັ້ນ ພາວະທັງປວງເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນພະຍາພິຈາຣີພາວະ (ພາວະທີ່ແປປວນ).

၃၄၇. န ကေဝလံ ဝုတ္တာယေဝ ဗျဘိစာရိနော, ရတျာဒယောပီတိ အာဟ ‘‘ယဒါ’’ဣစ္စာဒိ. ဘဝန္တိ ဗျဘိစာရိနောတိ ယထာယောဂံ ယထာသမ္ဗန္ဓံ ဗျဘိစာရိနော ဟောန္တီတိ အတ္ထော. သေသံ သုဗောဓံ.

໓໔໗. ພຣະອາຈານກ່າວຄຳວ່າ “ຍະທາ” ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງວ່າ ບໍ່ແມ່ນແຕ່ພາວະທີ່ກ່າວມາແລ້ວເທົ່ານັ້ນ ທີ່ເປັນພະຍາພິຈາຣີພາວະ, ແມ່ນແຕ່ພາວະທັງຫຼາຍມີຄວາມຮັກເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນໄດ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ “ພະວັນຕິ ພະຍາພິຈາຣິໂນ” ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເປັນພະຍາພິຈາຣີພາວະ ຕາມຄວາມເໝາະສົມ ຕາມຄວາມກ່ຽວຂ້ອງ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ.

၃၄၇. ဣဒါနိ နိဗ္ဗေဒါဒယော ဝိယ ရတိဟာသာဒယောပိ ကိသ္မိဉ္စိ ကာလေ ဗျဘိစာရိနောပိ ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ ‘‘ယဒါ’’ ဣစ္စာဒိနာ. ရတျာဒယော ရတိဟာသာဒယော ဘာဝါ နဝ ဌာယီဘာဝါ ယဒါ ဌိတိသီလာ န ဟောန္တိ စေ ဝိရောဓီဟိ တေဟိ တေဟိ ဘာဝန္တရေဟိ ဗျဝဟိတတ္တာ သဘာဝတော ဌိတိသဘာဝါ ယဒိ န ဟောန္တိ, တဒါ တေ ဘာဝါ ရတျာဒယော သဗ္ဗေပိ ဗျဘိစာရိနော ဘဝန္တီတိ. ယထာသကံ ဗျဘိစာရိတာနုရူပဝိဘာဝါနုဘာဝါနံ ယောဂါနုရူပေန ဗျဘိစာရီဘာဝါ ဟောန္တိ. ရတိအာဒိ ယေသံ ဟာသာဒီနမိတိ စ, ဌိတိ သီလံ ယေသံ ရတျာဒီနမိတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໓໔໗. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານສະແດງວ່າ ແມ່ນແຕ່ພາວະທັງຫຼາຍມີຄວາມຮັກແລະຄວາມຫົວເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມເປັນພະຍາພິຈາຣີພາວະໃນບາງເວລາ ເໝືອນດັ່ງຄວາມເບື່ອໜ່າຍເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ຍະທາ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມວ່າ: ຫາກເມື່ອໃດ ພາວະທັງຫຼາຍມີຄວາມຮັກເປັນຕົ້ນ ຄືຖາຍີພາວະທັງ ໙ ມີຄວາມຮັກແລະຄວາມຫົວເປັນຕົ້ນ ບໍ່ມີປົກກະຕິຕັ້ງຢູ່ໝັ້ນ ຄືຫາກບໍ່ມີສະພາວະຕັ້ງຢູ່ໝັ້ນໂດຍທຳມະຊາດ ເພາະຖືກຂັດຂວາງດ້ວຍພາວະອື່ນໆ ທີ່ເປັນປະຕິປັກ, ເມື່ອນັ້ນ ພາວະທັງຫຼາຍມີຄວາມຮັກເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນທັງໝົດ ຍ່ອມເປັນພະຍາພິຈາຣີພາວະ. ຍ່ອມເປັນພະຍາພິຈາຣີພາວະ ຕາມຄວາມເໝາະສົມແຫ່ງການປະກອບກັນຂອງວິພາວະແລະອະນຸພາວະ ທີ່ຄວນແກ່ຄວາມເປັນພະຍາພິຈາຣີພາວະຂອງຕົນໆ. ຄຳວິເຄາະວ່າ: ພາວະທັງຫຼາຍມີຄວາມຫົວເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີຄວາມຮັກເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ຣະຕິຍາທິ, ພາວະທັງຫຼາຍມີຄວາມຮັກເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີການຕັ້ງຢູ່ໝັ້ນເປັນປົກກະຕິ ຊື່ວ່າ ຖິຕິສີລະ.

၃၄၈.

໓໔໘.

ဝိဘာဝေါ [Pg.337] ကာရဏံ တေသု’-ပ္ပတ္တိယု’ဒ္ဒီပနေ တထာ;

ယော သိယာ ဗောဓကော တေသ-မနုဘာဝေါ’ယ’မီရိတော.

ວິພາວະ ຄືເຫດໃນການເກີດຂຶ້ນ ແລະໃນການກະຕຸ້ນ (ໃຫ້ປາກົດ) ແຫ່ງພາວະທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ; ສ່ວນສິ່ງໃດທີ່ເປັນເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ຮູ້ພາວະທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ, ສິ່ງນັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າ ອະນຸພາວະ.

၃၄၈. ဣဒါနိ ဝိဘာဝါနုဘာဝေ ဒဿေတိ ‘‘ဝိဘာဝေါ’’ဣစ္စာဒိနာ. တေသံ ရတျာဒီနံ ဘာဝါနံ ဥပ္ပတ္တိယာ, တထာ ဥဒ္ဒီပနေ စ ကာရဏံ အာလမ္ဗဏဥဒ္ဒီပနဝသေန ဒုဝိဓော ဝိဘာဝေါ နာမ. တတ္ထ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေါ ကန္တာဒိ, ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေါ စန္ဒာဒိ. တေသံ ဗောဓကော ဉာပကော ကာယိကော စ ဝါစသိကော စ ဗျာပါရော သိယာ, အယံ အနုဘာဝေါ ဤရိတော.

໓໔໘. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານສະແດງວິພາວະແລະອະນຸພາວະ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ວິພາໂວ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມວ່າ: ເຫດໃນການເກີດຂຶ້ນ ແລະໃນການກະຕຸ້ນແຫ່ງພາວະທັງຫຼາຍມີຄວາມຮັກເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ວິພາວະ ເຊິ່ງມີ ໒ ປະການ ຄື ອາລຳພະນະວິພາວະ (ສິ່ງເລົ້າທີ່ເປັນອາລົມ) ແລະ ອຸດທີປະນະວິພາວະ (ສິ່ງເລົ້າທີ່ເປັນສິ່ງແວດລ້ອມ). ໃນວິພາວະ ໒ ປະການນັ້ນ, ອາລຳພະນະວິພາວະ ໄດ້ແກ່ ນາງງາມເປັນຕົ້ນ, ອຸດທີປະນະວິພາວະ ໄດ້ແກ່ ດວງຈັນເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນການສະແດງອອກທາງກາຍແລະທາງວາຈາໃດ ທີ່ເປັນເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ຮູ້ ຄືເຮັດໃຫ້ປາກົດແຫ່ງພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ, ການສະແດງອອກນັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າ ອະນຸພາວະ.

၃၄၈. ဣဒါနိ ဝိဘာဝါနုဘာဝေ ဒဿေတိ ‘‘ဝိဘာဝေါ’’ဣစ္စာဒိနာ. တေသံ ဌာယီဘာဝါဒီနံ တိဏ္ဏံ ဥပ္ပတ္တိယာ စ တထာ ဥဒ္ဒီပနေ စ ဥပ္ပန္နာနံ ဒီပနေ စ ကာရဏံ အာလမ္ဗဏဥဒ္ဒီပနဝသေန ဒုဝိဓော ဟေတု ဝိဘာဝေါ နာမ, တေသံ ဌာယီဘာဝါဒီနံ ဗောဓကော ကာယိကဝါစသိကော ယော သိယာ နဋကဝီနံ ဗျာပါရော အတ္ထိ, အယံ အနုဘာဝေါတိ ဤရိတောတိ. ဝိသေသေန ဘာဝေတိ ဝဍ္ဎေတီတိ ဝိဘာဝေါ. အနုဘာဝေတိ ဗောဓေတီတိ အနုဘာဝေါ. ဧတ္ထ ဝိဘာဝေါ နာမ ရတိဝိသယေ နရနာရီနံ အညမညံ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေါ, စန္ဒရမ္မဒေသာဒိ ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေါ စေတိ ဒုဝိဓော. ဟာသာဒီနမ္ပိ ဒုဝိဓဝိဘာဝံ ယထာရဟံ ယောဇေတဗ္ဗံ. အနုဘာဝေါ နာမ ဌာယီဘာဝါဒီနံ တေသံ တေသံ ဘာဝါနံ ပကာသကဝါစသိကဗျာပါရသင်္ခါတကဝိပယောဂေါ စ ကာယိကပယောဂဘူတော နဋာနံ အဘိနယသင်္ခါတော တံတံဘာဝသရူပနိရူပကော စေတိ ဒုဝိဓော ဗျာပါရော.

໓໔໘. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານສະແດງວິພາວະແລະອະນຸພາວະ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ວິພາໂວ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມວ່າ: ເຫດໃນການເກີດຂຶ້ນ ແລະໃນການກະຕຸ້ນແຫ່ງພາວະ ໓ ປະການ ມີຖາຍີພາວະເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ແລະໃນການສະແດງພາວະທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງຂຶ້ນ ຊື່ວ່າ ວິພາວະ ເຊິ່ງເປັນເຫດມີ ໒ ປະການ ຄື ອາລຳພະນະວິພາວະ ແລະ ອຸດທີປະນະວິພາວະ. ສ່ວນການສະແດງອອກທາງກາຍແລະທາງວາຈາໃດ ຂອງພວກນັກສະແດງແລະກວີ ທີ່ເປັນເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ຮູ້ແຫ່ງຖາຍີພາວະເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ, ການສະແດງອອກນັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າ ອະນຸພາວະ. ສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດ ຄືເຮັດໃຫ້ຈະເລີນເປັນພິເສດ ຊື່ວ່າ ວິພາວະ. ສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ຮູ້ສຶກ ຄືເຮັດໃຫ້ຮູ້ ຊື່ວ່າ ອະນຸພາວະ. ໃນທີ່ນີ້, ວິພາວະ ນັ້ນມີ ໒ ປະການ ຄື ໃນເລື່ອງຄວາມຮັກ ຄວາມເປັນອາລົມເຊິ່ງກັນແລະກັນແຫ່ງຊາຍແລະຍິງ ເປັນອາລຳພະນະວິພາວະ, ສ່ວນດວງຈັນແລະສະຖານທີ່ອັນລື່ນລົມເປັນຕົ້ນ ເປັນອຸດທີປະນະວິພາວະ. ແມ່ນແຕ່ໃນພາວະທັງຫຼາຍມີຄວາມຫົວເປັນຕົ້ນ ກໍພຶງປະກອບວິພາວະ ໒ ປະການ ຕາມຄວາມເໝາະສົມ. ສ່ວນອະນຸພາວະ ນັ້ນມີການສະແດງອອກ ໒ ປະການ ຄື ການປະກອບທາງວາຈາອັນເປັນເຄື່ອງປະກາດພາວະນັ້ນໆ ມີຖາຍີພາວະເປັນຕົ້ນ, ແລະການສະແດງອອກທາງກາຍຂອງພວກນັກສະແດງ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ການສະແດງ (ອະພິນາຍະ) ອັນເປັນເຄື່ອງກຳນົດລັກສະນະແຫ່ງພາວະນັ້ນໆ.

၃၄၉.

໓໔໙.

နေကဟေတုံ မနောဝုတ္တိ-ဝိသေသဉ္စ ဝိဘာဝိတုံ;

ဘာဝံ ဝိဘာဝါနုဘာဝါ, ဝဏ္ဏိယာ ဗန္ဓနေ ဖုဋံ.

ເພື່ອສະແດງພາວະອັນເປັນຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງມະໂນວຸດຕິ (ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຈິດ) ເຊິ່ງມີເຫດຫຼາຍປະການ, ວິພາວະແລະອະນຸພາວະທັງຫຼາຍ ພຶງພັນລະນາໃຫ້ຈະແຈ້ງໃນຄຳປະພັນ.

၃၄၉. ဝိဘာဝါဒိဝဏ္ဏနာယမေဝ [Pg.338] ဘာဝဝိသေသာဝဗောဓော သိယာ, အညထာ ‘‘ဒေဝဒတ္တဿ သာဿုလောစနယုဂံ သဉ္ဇာတ’’မိတိ ဝုတ္တေ သောကာ အာနန္ဒာ ရောဂါ စေတိ ကော နာမ သက္ကောတိ ကာရဏံ နိစ္ဆိတုံ, စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသဉ္စ ဘာဝံ ဝိနာ ဝိဘာဝါနုဘာဝံ ကဝိ ဝဏ္ဏေတုံ နဋောဘိနေတုံ သာမဇ္ဇိကော ဝါ ဝိညာတုံ ကော သက္ကောတီတိ ဒဿေတုမာဟ ‘‘နေက’’ဣစ္စာဒိ. နေကဟေတုံ ဗဟုဟေတုံ မနောဝုတ္တိဝိသေသဉ္စ ဘာဝံ ဝိဘာဝိတုံ ပကာသေတုံ ဝိဘာဝါနုဘာဝါ ဝုတ္တလက္ခဏာ ဗန္ဓနေ သဘာဝနိရူပကပဒေ ဖုဋံ ဝဏ္ဏနီယာ, ဝိဘာဝါဒိရူပကေနေဝ အဝုတ္တမ္ပိ ကိဉ္စိ ပတီယတေ.

໓໔໙. ພຣະອາຈານກ່າວຄຳວ່າ “ເນກະ” ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງວ່າ: ຄວາມເຂົ້າໃຈໃນຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງພາວະ ຍ່ອມມີໄດ້ເພາະການພັນລະນາວິພາວະເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ, ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອກ່າວວ່າ “ດວງຕາທັງສອງຂອງເທວະທັດເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳຕາ”, ໃຜເລີຍຈະສາມາດຕັດສິນເຫດຜົນໄດ້ວ່າ ເກີດຈາກຄວາມໂສກເສົ້າ, ຄວາມຍິນດີ ຫຼືວ່າພະຍາດ, ແລະຫາກປາສະຈາກພາວະອັນເປັນຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງຈິດຕະວຸດຕິແລ້ວ, ກວີໃຜເລີຍຈະພັນລະນາວິພາວະແລະອະນຸພາວະໄດ້, ນັກສະແດງໃຜເລີຍຈະສະແດງໄດ້, ຫຼືຜູ້ຊົມໃຜເລີຍຈະຮູ້ໄດ້. ຄວາມວ່າ: ເພື່ອສະແດງ ຄືປະກາດພາວະອັນເປັນຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງມະໂນວຸດຕິ ເຊິ່ງມີເຫດຫຼາຍປະການ, ວິພາວະແລະອະນຸພາວະທີ່ມີລັກສະນະດັ່ງກ່າວແລ້ວ ພຶງພັນລະນາໃຫ້ຈະແຈ້ງໃນຄຳປະພັນ ຄືໃນບົດພັນລະນາສະພາວະ, ເພາະວ່າແມ່ນແຕ່ສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ກໍຍ່ອມເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍຮູບແບບແຫ່ງວິພາວະເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ.

၃၄၉. ‘‘ဒေဝဒတ္တဿ စက္ခူနိ အဿုပုဏ္ဏာနီ’’တိ ဝုတ္တေ သောကေန သန္တောသေန ရောဂေန ဝါတိ ယထာ အဿုကာရဏကထနံ ဝိနာ န ဇာနာတိ, ဧဝံ စိတ္တဿ ပဝတ္တိသင်္ခါတာ ရတိဟာသာဒယော တေ တေ ဘာဝါ အတ္တနော ပတီတိယာနုရူပံ ဝိဘာဝါနုဘာဝကထနံ ဝိနာ ကဝီဟိ ဝဏ္ဏေတဗ္ဗာ, နဋေဟိ ဒဿေတဗ္ဗာ, သဗ္ဘေဟိ အဿာဒနီယာ နတ္ထီတိ ဌာယီအာဒီနံ ဝဏ္ဏနမေဝ ကာတဗ္ဗန္တိ ဣဒါနိ အနုသာသေန္တော အာဟ ‘‘နေက’’ဣစ္စာဒိ. နေကဟေတုံ တေသံ တေသံ ဘာဝါနံ ဥပ္ပတျာဒေါ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝါဒိဗဟုကာရဏဝန္တံ မနောဝုတ္တိဝိသေသံ ဘာဝဉ္စ စိတ္တဿ ပဝတ္တိဝိသေသသင်္ခါတဘာဝဉ္စ ဝိဘာဝိတုံ ပကာသေတုံ ဝိဘာဝါနုဘာဝါ အနန္တရနိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဗန္ဓနေ ရသဘာဝပ္ပကာသနေ ဖုဋံ ပကာသံ ကတွာ ဝဏ္ဏိယာ ကဝိနာ ဝဏ္ဏနီယာ ဟောန္တီတိ. န ဧကောတိ စ, သော ဟေတု အဿေတိ စ, မနသော ဝုတ္တီတိ စ, တာယ ဝိသေသောတိ စ, ဝိဘာဝေါ စ အနုဘာဝေါ စေတိ စ ဝါကျံ.

໓໔໙. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານເມື່ອຈະແນະນຳວ່າ: ເມື່ອກ່າວວ່າ “ດວງຕາທັງສອງຂອງເທວະທັດເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳຕາ”, ຍ່ອມບໍ່ມີໃຜຮູ້ໄດ້ຫາກປາສະຈາກການກ່າວເຖິງເຫດແຫ່ງນ້ຳຕານັ້ນວ່າ ເກີດຈາກຄວາມໂສກເສົ້າ, ຄວາມຍິນດີ ຫຼືວ່າພະຍາດ, ສັນໃດ; ພາວະນັ້ນໆ ມີຄວາມຮັກແລະຄວາມຫົວເປັນຕົ້ນ ອັນໄດ້ແກ່ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຈິດ ກໍສັນນັ້ນ, ຫາກປາສະຈາກການກ່າວເຖິງວິພາວະແລະອະນຸພາວະອັນສົມຄວນແກ່ຄວາມເຂົ້າໃຈຂອງຕົນແລ້ວ, ກວີທັງຫຼາຍກໍບໍ່ພຶງພັນລະນາ, ນັກສະແດງທັງຫຼາຍກໍບໍ່ພຶງສະແດງ, ແລະຄົນທັງປວງກໍບໍ່ພຶງຊື່ນຊົມໄດ້, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຕ້ອງພັນລະນາແຕ່ຖາຍີພາວະເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ, ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ເນກະ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມວ່າ: ເພື່ອສະແດງ ຄືປະກາດພາວະອັນເປັນຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງມະໂນວຸດຕິ ແລະພາວະອັນໄດ້ແກ່ຄວາມເປັນໄປເປັນພິເສດແຫ່ງຈິດ ເຊິ່ງມີເຫດຫຼາຍປະການ ມີອາລຳພະນະວິພາວະເປັນຕົ້ນ ໃນການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງພາວະນັ້ນໆ, ວິພາວະແລະອະນຸພາວະທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນໜ້ານີ້ ພຶງພັນລະນາ ຄືກວີພຶງພັນລະນາໃຫ້ຈະແຈ້ງໃນຄຳປະພັນ ຄືໃນການປະກາດລົດແລະພາວະ. ຄຳວິເຄາະວ່າ: ບໍ່ແມ່ນໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ນະເອກະ (ຫຼາຍ), ເຫດນັ້ນມີແກ່ພາວະນັ້ນ ຊື່ວ່າ ເນກະເຫຕຸ (ມີເຫດຫຼາຍ), ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງໃຈ ຊື່ວ່າ ມະໂນວຸດຕິ, ຄວາມແຕກຕ່າງດ້ວຍຄວາມເປັນໄປແຫ່ງໃຈນັ້ນ ຊື່ວ່າ ມະໂນວຸດຕິວິເສສະ, ວິພາວະດ້ວຍ ອະນຸພາວະດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ວິພາວານຸພາວະ.

၃၅၀.

໓໕໐.

သဝိဘာဝါနုဘာဝေဟိ, ဘာဝါ တေ တေ ယထာရဟံ;

ဝဏ္ဏနီယာ ယထောစိတျံ, လောကရူပါနုဂါမိနာ.

ພາວະນັ້ນໆ ພຶງພັນລະນາພ້ອມດ້ວຍວິພາວະແລະອະນຸພາວະ ຕາມຄວາມເໝາະສົມ ຕາມຄວາມຄວນ, ໂດຍຜູ້ປະພຶດຕາມສະພາວະຂອງໂລກ.

၃၅၀. ဣဒါနိ တေ ဘာဝါ လောကသဘာဝါနတိက္ကမေန ဝိဘာဝါဒီဟိ ဝဏ္ဏနီယာတိ အာဟ ‘‘သဝိဘာဝေ’’စ္စာဒိ. သဟ ဝိဘာဝေဟိ [Pg.339] သဝိဘာဝါ, တေ စ တေ အနုဘာဝါ စ, တေဟိ. ယထာရဟန္တိ အတ္တနော သမ္ဗန္ဓီနံ ဝသေန ယထာရဟံ ဝဏ္ဏနီယာ.

໓໕໐. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານກ່າວຄຳວ່າ “ສະວິພາວະ” ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງວ່າ ພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງພັນລະນາດ້ວຍວິພາວະເປັນຕົ້ນ ໂດຍບໍ່ລ່ວງລະເມີດສະພາວະຂອງໂລກ. ຄວາມວ່າ: ພ້ອມດ້ວຍວິພາວະ ຊື່ວ່າ ສະວິພາວະ, ວິພາວະເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍ ອະນຸພາວະເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ສະວິພາວານຸພາວະ, ດ້ວຍສະວິພາວານຸພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ຍະຖາຣະຫັງ” ຄື ພຶງພັນລະນາຕາມຄວາມເໝາະສົມ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສິ່ງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຕົນ.

၃၅၀. ဣဒါနိ ဝိဘာဝါနုဘာဝေ နိဿာယ ဝဏ္ဏနီယာ တေ ဘာဝါ လောကသဘာဝမနတိက္ကမ္မ ကာတဗ္ဗာတိ အနုသာသန္တော အာဟ ‘‘သဝိဘာဝါ’’ဣစ္စာဒိ. လောကရူပါနုဂါမိနာ လောကဝေါဟာရမနုဝတ္တမာနေန တေ တေ ဘာဝါ ဌာယီဘာဝါဒယော တယော ယထောစိတျံ ဩစိတျာနုရူပံ သဝိဘာဝါနုဘာဝေဟိ ဝိဘာဝသဟိတေဟိ အနုဘာဝေဟိ ကရဏဘူတေဟိ ယထာရဟံ တေဟိ တေဟိ ဘာဝေဟိ သမ္ဗန္ဓီနံ ဝိဘာဝါဒီနံ ဝသေန အနုရူပတော ဝဏ္ဏနီယာ ဝဏ္ဏေတဗ္ဗာ ဟောန္တီတိ. ဝိဘာဝေဟိ သဟ ယေ ဝတ္တန္တီတိ စ, တေ စ တေ အနုဘာဝါ စေတိ စ, အနတိက္ကမ္မ အရဟန္တိ စ, အနတိက္ကမ္မ ဩစိတျမိတိ စ, လောကဿ ရူပံ သရူပမိတိ စ, တံ အနုဂစ္ဆတိ သီလေနာတိ စ ဝိဂ္ဂဟော.

໓໕໐. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານເມື່ອຈະແນະນຳວ່າ ພາວະເຫຼົ່ານັ້ນທີ່ພຶງພັນລະນາໂດຍອາໄສວິພາວະແລະອະນຸພາວະ ພຶງເຮັດໂດຍບໍ່ລ່ວງລະເມີດສະພາວະຂອງໂລກ, ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ສະວິພາວາ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມວ່າ: ໂດຍຜູ້ປະພຶດຕາມສະພາວະຂອງໂລກ ຄືຜູ້ປະຕິບັດຕາມໂລກໂວຫານ, ພາວະນັ້ນໆ ມີຖາຍີພາວະເປັນຕົ້ນທັງ ໓ ພຶງພັນລະນາ ຕາມຄວາມຄວນ ຄືຕາມຄວາມເໝາະສົມ ດ້ວຍສະວິພາວານຸພາວະ ຄືດ້ວຍອະນຸພາວະອັນປະກອບດ້ວຍວິພາວະອັນເປັນເຄື່ອງມື ຕາມຄວາມເໝາະສົມ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິພາວະເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບພາວະນັ້ນໆ. ຄຳວິເຄາະວ່າ: ພາວະທັງຫຼາຍໃດ ທີ່ເປັນໄປພ້ອມດ້ວຍວິພາວະ ຊື່ວ່າ ສະວິພາວະ, ພາວະທີ່ພ້ອມດ້ວຍວິພາວະເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍ ອະນຸພາວະເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ສະວິພາວານຸພາວະ, ບໍ່ລ່ວງລະເມີດສິ່ງທີ່ຄວນ ຊື່ວ່າ ຍະຖາຣະຫັງ, ບໍ່ລ່ວງລະເມີດຄວາມເໝາະສົມ ຊື່ວ່າ ຍະໂຖຈິຕຍັງ, ຮູບຮ່າງ ຄືສະພາວະແຫ່ງໂລກ ຊື່ວ່າ ໂລກະຣູປະ, ຜູ້ມີປົກກະຕິປະພຶດຕາມສະພາວະແຫ່ງໂລກນັ້ນ ຊື່ວ່າ ໂລກະຣູປານຸຄາມີ.

၃၅၁.

໓໕໑.

စိတ္တဝုတ္တိ ဝိသေသတ္တာ, မာနသာ သာတ္တိက’င်္ဂတော;

ဗဟိနိဿဋသေဒါဒိ-အနုဘာဝေဟိ ဝဏ္ဏိယာ.

ເພາະຄວາມເປັນຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງຈິດຕະວຸດຕິ, ສາດຕິກະພາວະທັງຫຼາຍອັນເກີດໃນໃຈ ພຶງພັນລະນາດ້ວຍອະນຸພາວະທັງຫຼາຍມີເຫື່ອໄຫຼອອກມາພາຍນອກຮ່າງກາຍເປັນຕົ້ນ.

၃၅၁. သာတ္တိကာ ကထံ ဝဏ္ဏနီယာတိ အာဟ ‘‘စိတ္တေ’’စ္စာဒိ. စိတ္တဿ ဝုတ္တိဝိသေသော ယေသံ, တေသံ ဘာဝေါ, တသ္မာ မာနသာ မနသိ ဘဝါ သာတ္တိကာ အင်္ဂတော သရီရတော ဗဟိနိဿဋေဟိ နိဂ္ဂတေဟိ သေဒါဒီဟိ အနုဘာဝေဟိ ဝဏ္ဏနီယာ, န ပန သေဒသလိလမေဝ ဘာဝေါတိ အဓိပ္ပာယော.

໓໕໑. ພຣະອາຈານກ່າວຄຳວ່າ “ຈິດຕະ” ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງວ່າ ສາດຕິກະພາວະທັງຫຼາຍ ພຶງພັນລະນາແນວໃດ. ຄວາມວ່າ: ຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຈິດ ມີແກ່ພາວະທັງຫຼາຍໃດ, ຄວາມເປັນແຫ່ງພາວະທັງຫຼາຍນັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ສາດຕິກະພາວະທັງຫຼາຍອັນເກີດໃນໃຈ ພຶງພັນລະນາດ້ວຍອະນຸພາວະທັງຫຼາຍມີເຫື່ອອອກເປັນຕົ້ນ ທີ່ໄຫຼອອກມາພາຍນອກຈາກຮ່າງກາຍ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນວ່າພຽງແຕ່ນ້ຳເຫື່ອເທົ່ານັ້ນເປັນພາວະ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ.

၃၅၁. ဧဝံ သာမညေန ဘာဝဝဏ္ဏနက္ကမံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိသေသေန သာတ္တိကဘာဝဝဏ္ဏနာ ဤဒိသာတိ ဒဿေတိ ‘‘စိတ္တ’’ဣစ္စာဒိနာ. စိတ္တဝုတ္တိဝိသေသတ္တာ စိတ္တဿ ပဝတ္တိဝိသေသတ္တာ မာနသာ စိတ္တေ ဘဝါ သာတ္တိကာဘာဝါ အင်္ဂတော သရီရတော ဗဟိနိဿဋသေဒါဒိအနုဘာဝေဟိ ဗဟိနိက္ခန္တသေဒါဒီဟိ အနုဘာဝေဟိ ကရဏဘူတေဟိ ဝဏ္ဏိယာ ဝဏ္ဏနီယာ ဟောန္တီတိ, [Pg.340] အင်္ဂတော ဗဟိ နိဿဋန္တိ ဝိသေသနေန ဝိသိဋ္ဌဘူတသေဒါဒီနမေဝ ဘာဝါနုဘာဝတ္တံ ဝိနာ ကေဝလံ သေဒါဒယော ဝုတ္တာ သမာနာ ဘာဝါဒယော နာမ န ဟောန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. စိတ္တဿ ဝုတ္တီတိ စ, သာ ဧဝ ဝိသေသော ယေသံ သာတ္တိကာနမိတိ စ, တေသံ ဘာဝေါတိ စ, မနသိ ဘဝါတိ စ, သေဒေါ အာဒိ ယေသံ ခေဠာဒီနမိတိ စ, နိဿဋာ နိဂ္ဂတာ စ တေ သေဒါဒယော စေတိ စ, တေ ဧဝ အနုဘာဝါတိ စ ဝါကျံ.

໓໕໑. ພຣະອາຈານສະແດງລຳດັບການພັນລະນາພາວະໂດຍທົ່ວໄປຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງວ່າ ການພັນລະນາສາດຕິກະພາວະໂດຍພິເສດເປັນຢ່າງນີ້, ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ຈິດຕະ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມວ່າ: ເພາະຄວາມເປັນຄວາມເປັນໄປເປັນພິເສດແຫ່ງຈິດ, ສາດຕິກະພາວະທັງຫຼາຍອັນເກີດໃນໃຈ ພຶງພັນລະນາດ້ວຍອະນຸພາວະທັງຫຼາຍມີເຫື່ອໄຫຼອອກມາພາຍນອກຮ່າງກາຍເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນເຄື່ອງມື. ອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍບົດວິເສດສະນະວ່າ “ອັງຄະໂຕ ພະຫິ ນິດສະຕັງ” (ໄຫຼອອກມາພາຍນອກຮ່າງກາຍ) ນີ້ ສະແດງວ່າ ຄວາມເປັນອະນຸພາວະແຫ່ງພາວະ ຍ່ອມມີແກ່ເຫື່ອເປັນຕົ້ນອັນພິເສດເທົ່ານັ້ນ, ຫາກປາສະຈາກສິ່ງນັ້ນແລ້ວ ພຽງແຕ່ເຫື່ອເປັນຕົ້ນທີ່ກ່າວເຖິງ ຍ່ອມບໍ່ຊື່ວ່າພາວະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວິເຄາະວ່າ: ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຈິດ ຊື່ວ່າ ຈິດຕະວຸດຕິ, ຄວາມເປັນໄປນັ້ນເອງເປັນຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງສາດຕິກະພາວະທັງຫຼາຍໃດ ຊື່ວ່າ ຈິດຕະວຸດຕິວິເສສະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງສາດຕິກະພາວະທັງຫຼາຍນັ້ນ ຊື່ວ່າ จິດຕະວຸດຕິວິເສສັດຕະ, ພາວະທັງຫຼາຍອັນເກີດໃນໃຈ ຊື່ວ່າ ມານະສະ, ເຫື່ອເປັນຕົ້ນແຫ່ງນ້ຳລາຍເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ເສທາທິ, ເຫື່ອເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນທີ່ໄຫຼອອກມາແລ້ວ ຊື່ວ່າ ນິດສະຕະເສທາທິ, ເຫື່ອເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງເປັນອະນຸພາວະ ຊື່ວ່າ ເສທາທິອະນຸພາວະ.

ရသအဓိပ္ပာယ

ຄວາມໝາຍແຫ່ງລົດ

၃၅၂.

໓໕໒.

သာမဇ္ဇိကာန’မာနန္ဒော, ယော ဗန္ဓတ္ထာနုသာရိနံ;

ရသီယတီတိ တညူဟိ, ရသော နာမာ’ယ’မီရိတော.

ຄວາມຍິນດີໃດແຫ່ງຜູ້ຊົມທັງຫຼາຍ ຜູ້ປະພຶດຕາມເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳປະພັນ; ຄວາມຍິນດີນັ້ນ ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ລົດ ເພາະອັດຖະວ່າ ຍ່ອມເປັນທີ່ຊື່ນຊົມ.

၃၅၂. ဣဒါနိ ‘‘ရသဿာဒါယ သာဓူန’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ရသေ နိဒ္ဒိသန္တော အာဟ ‘‘သာမဇ္ဇိကာန’’မိစ္စာဒိ. ဗန္ဓဿ အတ္ထော, တဒနုဿရန္တိ မနောဘာဝနာဝသေနာတိ ဗန္ဓတ္ထာနုသာရိနော, တေသံ သာမဇ္ဇိကာနံ သဗ္ဘာနံ မနသိ ယော အာနန္ဒော, အယံ လောကမဓုရာဒိရသော ဝိယ ဗန္ဓေ သိင်္ဂါရာဒိ ရသော နာမ ဤရိတော တညူဟိ ရသညူဟိ. ကထမိတျာဟ ‘‘ရသီယတီ’’တိ, အဿာဒီယတီတိ အတ္ထော. ကိဉ္စ? ယထာ နာနာဗျဉ္ဇနသင်္ခတမန္နံ ဘုဉ္ဇမာနာ ရသေ အဿာဒိယန္တိ သုမာနသာ ပုရိသာ သန္တောသဉ္စာဓိဂစ္ဆန္တိ, တထာ နာနာဘိနယဗျဉ္ဇိတေ ဝါစင်္ဂသတ္ထောပေတေ ဌာယီဘာဝေ အဿာဒေန္တိ သုမာနသာပေက္ခကာ, တသ္မာ ဧတေ နာဋျာတိပိ ဝုစ္စန္တိ.

໓໕໒. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານເມື່ອຈະສະແດງລົດ ເພາະຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ເພື່ອຄວາມຊື່ນຊົມໃນລົດແຫ່ງຄົນດີທັງຫຼາຍ”, ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ສາມັດຊິການັງ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມວ່າ: ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳປະພັນ, ຜູ້ປະພຶດຕາມເນື້ອຄວາມນັ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມະໂນພາວະນາ ຊື່ວ່າ ພັນທັດຖາມຸສາຣີ, ຄວາມຍິນດີໃດໃນໃຈແຫ່ງຜູ້ຊົມທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄວາມຍິນດີນັ້ນ ຜູ້ຮູ້ລົດທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ລົດ ມີສິງຄາຣະລົດເປັນຕົ້ນໃນຄຳປະພັນ ເໝືອນດັ່ງລົດມີລົດຫວານເປັນຕົ້ນໃນໂລກ. ກ່າວແນວໃດ? ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຣະສີຍະຕິ” ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເປັນທີ່ຊື່ນຊົມ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ເໝືອນດັ່ງຄົນທັງຫຼາຍທີ່ມີໃຈດີ ເມື່ອບໍລິໂພກອາຫານທີ່ປຸງແຕ່ງດ້ວຍເຄື່ອງປຸງຕ່າງໆ ຍ່ອມຊື່ນຊົມໃນລົດ ແລະໄດ້ຮັບຄວາມອີ່ມໃຈ, ສັນໃດ; ຜູ້ຊົມທັງຫຼາຍທີ່ມີໃຈດີ ກໍຍ່ອມຊື່ນຊົມໃນຖາຍີພາວະອັນສະແດງອອກດ້ວຍການສະແດງຕ່າງໆ ທີ່ປະກອບດ້ວຍວາຈາ, ຮ່າງກາຍ ແລະຕຳລາ, ສັນນັ້ນ; ເພາະເຫດນັ້ນ ພາວະເຫຼົ່ານີ້ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ນາດຕະຍະລົດ (ລົດແຫ່ງການສະແດງ) ເຊັ່ນກັນ.

၃၅၂. ဣဒါနိ ‘‘ရသဿာဒါယ သာဓူန’’န္တိ ဝတွာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌက္ကမေန သမ္ပတ္တံ ရသံ ဒဿေတိ ‘‘သာမ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဗန္ဓတ္ထာနုသာရိနံ ဗန္ဓဿ အတ္ထာနုရူပသာရီနံ ဗုဒ္ဓိယာ ပဝတ္တာနံ သာမဇ္ဇိကာနံ သဗ္ဘာနံ စိတ္တေ ဘဝေါ ယော အာနန္ဒော သန္တောသော အတ္ထိ, အယံ လောကေ မဓုရာဒိရသော ဝိယ အဿာဒနီယော ဟောတီတိ အတ္ထယုတ္တေန ‘‘ရသီယတီ’’တိ ဣမိနာ ဝစနတ္ထေန ရသော နာမာတိ တညူဟိရသညူဟိ ဤရိတော ကထိတောတိ. [Pg.341] သမဇ္ဇာယံ နိယုတ္တာတိ စ, ဗန္ဓဿ အတ္ထောတိ စ, တံ အနုဿရန္တီတိ စ, တံ ဇာနန္တီတိ စ ဝါကျံ. ယထာ နာနာဗျဉ္ဇနေဟိ အဘိသင်္ခတမာဟာရံ ပရိဘုဉ္ဇန္တာ သတ္တာ လဝဏမ္ဗိလာဒယော တေ တေ ရသေ အဿာဒေယျုံ, သန္တုဋ္ဌာ စ ဘဝေယျုံ, ဧဝမေဝ နာနပ္ပကာရအဘိနယေဟိ ပကာသိတဝဏ္ဏနာယ အင်္ဂဘူတေဟိ အနုရူပေဟိ သတ္ထေဟိ ယုတ္တေ ဌာယီဘာဝေ ဣဿာဒိရဟိတပညဝန္တာ အဿာဒေန္တိ, တသ္မာ ဣမေ ဌာယီဘာဝါ နဋာဘိနယေဟိ ဗျဉ္ဇိတတ္တာ စ သဗ္ဘာနံ သန္တောသသင်္ခတရသဿ ဟေတုတ္တာ စ နဋရသာတိပိ ဝုစ္စန္တိ.

໓໕໒. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານກ່າວຄຳວ່າ “ເພື່ອຄວາມຊື່ນຊົມໃນລົດແຫ່ງຄົນດີທັງຫຼາຍ” ແລ້ວ, ເມື່ອຈະສະແດງລົດທີ່ເຖິງພ້ອມຕາມລຳດັບທີ່ລະບຸໄວ້, ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ສາມະ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມວ່າ: ຄວາມຍິນດີ ຄືຄວາມອີ່ມໃຈໃດອັນເກີດໃນຈິດແຫ່ງຜູ້ຊົມທັງຫຼາຍ ຜູ້ປະພຶດຕາມເນື້ອຄວາມອັນສົມຄວນແກ່ຄຳປະພັນ ດ້ວຍປັນຍາ, ຄວາມຍິນດີນັ້ນ ຍ່ອມເປັນທີ່ຊື່ນຊົມ ເໝືອນດັ່ງລົດມີລົດຫວານເປັນຕົ້ນໃນໂລກ, ດ້ວຍວັດຈະນັດຖະອັນປະກອບດ້ວຍເນື້ອຄວາມວ່າ “ຣະສີຍະຕິ” (ຍ່ອມເປັນທີ່ຊື່ນຊົມ) ນີ້, ຜູ້ຮູ້ລົດທັງຫຼາຍຈຶ່ງກ່າວວ່າ ລົດ. ຄຳວິເຄາະວ່າ: ຜູ້ຂ້ອງຢູ່ໃນສະມາຄົມ ຊື່ວ່າ ສາມັດຊິກະ (ຜູ້ຊົມ), ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳປະພັນ ຊື່ວ່າ ພັນທັດຖະ, ຜູ້ປະພຶດຕາມເນື້ອຄວາມນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພັນທັດຖານຸສາຣີ, ຜູ້ຮູ້ເນື້ອຄວາມນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພັນທັດຖັນຍູ. ເໝືອນດັ່ງສັດທັງຫຼາຍ ເມື່ອບໍລິໂພກອາຫານທີ່ປຸງແຕ່ງດ້ວຍເຄື່ອງປຸງຕ່າງໆ ຍ່ອມຊື່ນຊົມໃນລົດນັ້ນໆ ມີລົດເຄັມແລະລົດສົ້ມເປັນຕົ້ນ ແລະເປັນຜູ້ອີ່ມໃຈ, ສັນໃດ; ຜູ້ມີປັນຍາອັນປາສະຈາກຄວາມອິດສາເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມຊື່ນຊົມໃນຖາຍີພາວະອັນປະກອບດ້ວຍຕຳລາອັນສົມຄວນ ເຊິ່ງເປັນສ່ວນປະກອບໃນບົດພັນລະນາອັນສະແດງອອກດ້ວຍການສະແດງຕ່າງໆ, ສັນນັ້ນ; ເພາະເຫດນັ້ນ ຖາຍີພາວະເຫຼົ່ານີ້ ເພາະປາກົດດ້ວຍການສະແດງຂອງນັກສະແດງ ແລະເພາະເປັນເຫດແຫ່ງລົດອັນໄດ້ແກ່ຄວາມອີ່ມໃຈແຫ່ງຜູ້ຊົມທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ນະຕະຣົດ (ລົດແຫ່ງນັກສະແດງ) ເຊັ່ນກັນ.

ရသပ္ပဘေဒ

ປະເພດແຫ່ງລົດ

၃၅၃.

໓໕໓.

သဝိဘာဝါနုဘာဝေဟိ,သာတ္တိကာဗျဘိစာရိဟိ;

အဿာဒိယတ္တ’မာနီယ-မာနော ဌာယေဝ သော ရသော.

ຖາຍີພາວະນັ້ນເອງ ອັນວິພາວະແລະອະນຸພາວະທັງຫຼາຍ ພ້ອມດ້ວຍສາດຕິກະພາວະແລະພະຍາພິຈາຣີພາວະທັງຫຼາຍ ນຳໄປສູ່ຄວາມເປັນທີ່ຊື່ນຊົມ, ຍ່ອມເປັນລົດ.

၃၅၃. ဌာယီနမေဝ ရသတ္တာပတ္တိမာဟ ‘‘သဝိဘာဝေ’’စ္စာဒိနာ. ဌာယေဝ သောတိ သော ယထာဝုတ္တော ရသော ဌာယီဘာဝေါယေဝ, နာညောတိ အတ္ထော.

໓໕໓. ພຣະອາຈານກ່າວຄຳວ່າ “ສະວິພາເວ” ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງຄວາມທີ່ຖາຍີພາວະນັ້ນເອງເຖິງຄວາມເປັນລົດ. ຄຳວ່າ “ຖາເຍວະ ໂສ” ມີອະທິບາຍວ່າ ລົດທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນ ຄືຖາຍີພາວະນັ້ນເອງ, ບໍ່ແມ່ນສິ່ງອື່ນ.

၃၅၃. ဣဒါနိ ဌာယီဘာဝါနမေဝ ရသသရူပဿ ပါပုဏနတ္ထံ ဝိဘာဝေတိ ‘‘သဝိဘာဝါ’’ဣစ္စာဒိနာ. သော ရသော အနန္တရနိဒ္ဒိဋ္ဌော သဝိဘာဝါနုဘာဝေဟိ တေသံ တေသံ ဌာယီနံ အနုရူပေဟိ ဝိဘာဝသဟိတေဟိ အနုဘာဝေဟိ စ, သာတ္တိကာဗျဘိစာရိဟိ ပကာသေတဗ္ဗဌာယီဘာဝဿေဝ အနုကူလသာတ္တိကဘာဝဗျဘိစာရီဘာဝေဟိ ကရဏဘူတေဟိ အဿာဒိယတ္တံ အာနီယမာနော ကဝိနော သာမတ္ထိယာ ပါပုဏိယမာနော ဌာယေဝ ဌာယီဘာဝေါ ဧဝါတိ ကာရိယောပစာရေန ရသော နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ. သဟ ဘာဝေဟိ ပဝတ္တန္တီတိ စ, သဝိဘာဝါ စ တေ အနုဘာဝါ စေတိ [Pg.342] စ, သာတ္တိကာ စ ဗျဘိစာရိနော စေတိ စ, အဿာဒိယဿ ဘာဝေါတိ စ ဝါကျံ.

໓໕໓. ບັດນີ້ ພຣະອາຈານສະແດງຄວາມທີ່ຖາຍີພາວະທັງຫຼາຍນັ້ນເອງເຖິງສະພາວະແຫ່ງລົດ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ສະວິພາວາ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມວ່າ: ລົດນັ້ນທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນໜ້ານີ້ ອັນສະວິພາວានຸພາວະທັງຫຼາຍ ຄືດ້ວຍອະນຸພາວະອັນປະກອບດ້ວຍວິພາວະອັນສົມຄວນແກ່ຖາຍີພາວະນັ້ນໆ, ແລະດ້ວຍສາດຕິກະພາວະແລະພະຍາພິຈາຣີພາວະທັງຫຼາຍ ຄືດ້ວຍສາດຕິກະພາວະແລະພະຍາພິຈາຣີພາວະອັນເປັນໄປຕາມຖາຍີພາວະອັນພຶງປະກາດນັ້ນ ອັນເປັນເຄື່ອງມື, ນຳໄປສູ່ຄວາມເປັນທີ່ຊື່ນຊົມ ຄືອັນຄວາມສາມາດຂອງກວີນຳໄປເຖິງ, ພຶງຊາບວ່າ ຊື່ວ່າ ລົດ ໂດຍການອຸປະມາໂດຍອ້ອມວ່າ ຄືຖາຍີພາວະນັ້ນເອງ. ຄຳວິເຄາະວ່າ: ພາວະທັງຫຼາຍໃດ ທີ່ເປັນໄປພ້ອມດ້ວຍວິພາວະ ຊື່ວ່າ ສະວິພາວະ, ພາວະທີ່ພ້ອມດ້ວຍວິພາວະເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍ ອະນຸພາວະເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ສະວິພາວານຸພາວະ, ສາດຕິກະພາວະທັງຫຼາຍດ້ວຍ ພະຍາພິຈາຣີພາວະທັງຫຼາຍດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ສາດຕິກະພະຍາພິຈາຣີ, ຄວາມເປັນແຫ່ງສິ່ງທີ່ພຶງຊື່ນຊົມ ຊື່ວ່າ ອັດສາທິຍັດຕະ.

၃၅၄.

໓໕໔.

သိင်္ဂါရဟဿကရုဏာ, ရုဒ္ဒဝီရဘယာနကာ;

ဗီဘစ္ဆဗ္ဘုတသန္တာ စ, ရသာ ဌာယီန’နုက္ကမာ.

ລົດທັງຫຼາຍ ຄື ສິງຄາຣະລົດ, ຫັດສະລົດ, ກະລຸນາລົດ, ຣຸດທະລົດ, ວີຣະລົດ, ພະຍານະກະລົດ, ພີພັດສະລົດ, ອັບພູຕະລົດ ແລະສັນຕະລົດ ຍ່ອມມີຕາມລຳດັບແຫ່ງຖາຍີພາວະທັງຫຼາຍ.

၃၅၄. တေသံ နာမဝသေန ဝိဘာဂမာဟ ‘‘သိင်္ဂါရေ’’စ္စာဒိနာ. ဌာယီနနုက္ကမာတိ ‘‘ရတိဟာသာ စ သောကော စာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တာနံ ဌာယီဘာဝါနံ အနုက္ကမာ, ပဋိပါဋိယာတိ အတ္ထော.

໓໕໔. ພຣະອາຈານກ່າວແບ່ງລົດເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຊື່ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ສິງຄາເຣ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ຖາຍີນານຸກກະມາ” ມີອະທິບາຍວ່າ ຕາມລຳດັບ ຄືຕາມລະບຽບແຫ່ງຖາຍີພາວະທັງຫຼາຍທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ຣະຕິຫາສາ ຈະ ໂສໂກ ຈະ” ເປັນຕົ້ນ.

၃၅၄. ရသာဝတ္ထာသမ္ပတ္တရတိဟာသာဒီနံ ဌာယီဘာဝါနံ ဣဒါနိ ကမေန နာမန္တရံ ဒဿေတိ ‘‘သိင်္ဂါရ’’ဣစ္စာဒိနာ. ဌာယီနံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာနံ ရတိဟာသာဒိဌာယီဘာဝါနံ အနုက္ကမာ ပဋိပါဋိယာ သိင်္ဂါရဟဿကရုဏာ သိင်္ဂါရော ဟဿော ကရုဏာ စ ရုဒ္ဒဝီရဘယာနကာ ရုဒ္ဒေါ ဝီရော ဘယာနကော စ ဗီဘစ္ဆဗ္ဘုတသန္တာ စ ဗိဘစ္ဆော အဗ္ဘုတော သန္တော စေတိ နဝ ရသာ နာမ ဟောန္တီတိ. သိင်္ဂါရရသော ဟဿရသောတိအာဒိနာ ရသသဒ္ဒေါ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော. သိင်္ဂါရော စ ဟဿော စ ကရုဏာ စေတိ စ ဝိဂ္ဂဟော. သေသေသုပိ လိင်္ဂသမာသာ ဣမေယေဝ. ဣမေ သိင်္ဂါရာဒီနံ ရတျာဒီဟိ အနညတ္တာ ဥပရိ ရတျာဒိဝိဝရဏေယေဝ ဉာတဗ္ဗာ.

໓໕໔. ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງຊື່ຕ່າງໆ ຕາມລຳດັບ ຂອງຖາຍີພາວະ (ອາລົມຄົງທີ່) ທັງຫຼາຍ ມີຣະຕິ ແລະຫາສະເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຖິງຄວາມເປັນຣົດ (ລົດສະຊາດທາງວັນນະຄະດີ) ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ສິງຄາຣະ” ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍການກ່າວຕາມລຳດັບ ຂອງຖາຍີພາວະທັງຫຼາຍ ມີຣະຕິ ແລະຫາສະເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຫົວຂໍ້ກ່ອນ, ຣົດ 9 ປະການ ຄື: ສິງຄາຣະ (ຣົດແຫ່ງຄວາມຮັກ), ຫາສະ (ຣົດແຫ່ງຄວາມຂົບຂັນ), ກະລຸນາ (ຣົດແຫ່ງຄວາມສົງສານ), ຣຸດທະ (ຣົດແຫ່ງຄວາມໂກດແຄ້ນ), ວີຣະ (ຣົດແຫ່ງຄວາມກ້າຫານ), ພະຍານະກະ (ຣົດແຫ່ງຄວາມຢ້ານກົວ), ພີພັດສະ (ຣົດແຫ່ງຄວາມກຽດຊັງ), ອັບພູຕະ (ຣົດແຫ່ງຄວາມອັດສະຈັນ) ແລະສັນຕະ (ຣົດແຫ່ງຄວາມສະຫງົບ). ຄຳວ່າ “ຣົດ” ຄວນປະກອບເຂົ້າກັບແຕ່ລະຄຳ ເຊັ່ນ ສິງຄາຣະຣົດ, ຫາສະຣົດ ເປັນຕົ້ນ. ການວິເຄາະສັບ ຄື: ສິງຄາຣະ ແລະຫາສະ ແລະກະລຸນາ. ໃນຣົດທີ່ເຫຼືອກໍມີການສະໝາດເພດ (ລິງຄະສະໝາດ) ແບບດຽວກັນນີ້. ຣົດມີສິງຄາຣະເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ໄດ້ຕ່າງໄປຈາກຣະຕິເປັນຕົ້ນ, ເຊິ່ງຈະເພິ່ງຊາບໄດ້ໃນຄຳອະທິບາຍເລື່ອງຣະຕິເປັນຕົ້ນໃນພາຍຫຼັງ.

၃၅၅.

໓໕໕.

ဒုက္ခရူပေ’ယ’မာနန္ဒော,ကထံ နု ကရုဏာဒိကေ;

သိယာ သောတူန’မာနန္ဒော,သောကော ဝေဿန္တရဿ ဟိ.

ຄວາມຍິນດີ (ຄວາມເພີດເພີນ) ນີ້ ຈະມີໄດ້ແນວໃດ ໃນຣົດມີກະລຸນາຣົດເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງມີສະພາວະເປັນທຸກ? ເພາະວ່າ ຄວາມເສົ້າໂສກຂອງພະເວດສັນດອນ ຍ່ອມເປັນຄວາມຍິນດີຂອງຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ.

၃၅၅. သောကာဒိရူပေါကရုဏာဒိ ကထံ ရသော သိယာတိ အာဟ ‘‘ဒုက္ခေ’’စ္စာဒိ. ဝေဿန္တရဿ ပုတ္တဒါရဝိယောဂါ ကရုဏာ သောကရူပေါ ဒုက္ခမေဝ အဟောသိ, သမ္ပတိ ပန သောတူနံ သဗ္ဘာနံ အာနန္ဒောယေဝါတိ ဧတ္ထာဓိပ္ပာယော.

໓໕໕. ເພື່ອຕອບຄຳຖາມວ່າ “ກະລຸນາຣົດເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງມີສະພາວະເປັນຄວາມເສົ້າໂສກເປັນຕົ້ນ ຈະເປັນຣົດໄດ້ແນວໃດ?” ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ທຸກຂະ” ເປັນຕົ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ: ກະລຸນາຣົດ ເຊິ່ງມີສະພາວະເປັນຄວາມເສົ້າໂສກ ເພາະການພັດພາກຈາກບຸດແລະພັນລະຍາ ຂອງພະເວດສັນດອນນັ້ນ ເປັນທຸກແທ້ໆ, ແຕ່ໃນຂະນະນີ້ ຍ່ອມເປັນຄວາມຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ ແກ່ຜູ້ຟັງທີ່ເປັນສັດຈະຊົນທັງຫຼາຍ.

၃၅၅. ဟေဋ္ဌာ [Pg.343] ဝုတ္တရသော သန္တောသောဝ, သောကကောဓာဒိလက္ခဏော ကရုဏာရုဒ္ဒါဒိကော ကထံ ရသော နာမ ဘဝေယျာတိ အာသင်္ကာယမာဟ ‘‘ဒုက္ခရူပေ’’ဣစ္စာဒိ. အယံ အာနန္ဒော ‘‘သာမဇ္ဇိကာနမာနန္ဒော’’တိအာဒိနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌော ဒုက္ခရူပေ ဒုက္ခလက္ခဏေ ကရုဏာဒိကေ ကရုဏာရုဒ္ဒါဒိကေ ဝိသယေ ကထံ ဘဝေယျာတိ စေ, နေသ ဒေါသော ဟိ တထေဝ ဝေဿန္တရဿ ဗောဓိသတ္တဿ သောကော ပုတ္တဒါရဝိရဟတော ဇာတသောကော သောတူနံ ဣဒါနိ သုဏန္တာနံ သဗ္ဘာနံ အာနန္ဒော သိယာ အာနန္ဒဿ ကာရဏတ္တာ ကာရိယောပစာရေန သန္တောသော နာမ ဘဝေယျာတိ. ဝတ္တုနော သာမတ္ထိယာ ကရုဏာရသာဒိကံ ပါပေတွာ ပကာသိယမာနဿ သောကာဒိကဿ ဒုက္ခရူပေန ဌိတတ္တာ သုဏန္တာနံ ပီတိ ဥပ္ပာဒိယတေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ဒုက္ခံ ရူပံ သဘာဝေါ ယဿ ကရုဏာဒိနောတိ စ, ကရုဏာ အာဒိ ယဿ ရုဒ္ဒါဒိနောတိ စ ဝါကျံ.

໓໕໕. ເພື່ອແກ້ຂໍ້ສົງໄສວ່າ “ຣົດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຫົວຂໍ້ກ່ອນນັ້ນ ເປັນພຽງຄວາມຍິນດີເທົ່ານັ້ນ, ແລ້ວຣົດມີກະລຸນາຣົດ ແລະຣຸດທະຣົດເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງມີລັກສະນະເປັນຄວາມເສົ້າໂສກ ແລະຄວາມໂກດເປັນຕົ້ນ ຈະຊື່ວ່າເປັນຣົດໄດ້ແນວໃດ?” ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ທຸກຂະຣູເປ” ເປັນຕົ້ນ. ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ “ຄວາມຍິນດີນີ້ ທີ່ລະບຸໄວ້ດ້ວຍຄຳວ່າ ‘ຄວາມຍິນດີຂອງຜູ້ຊົມ’ ເປັນຕົ້ນ ຈະມີໄດ້ແນວໃດ ໃນອາລົມມີກະລຸນາຣົດ ແລະຣຸດທະຣົດເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງມີສະພາວະເປັນທຸກ ມີລັກສະນະເປັນທຸກ?” ຕອບວ່າ: ຂໍ້ນີ້ບໍ່ເປັນໂທດ (ບໍ່ຂັດຂ້ອງ) ເພາະວ່າ ຄວາມເສົ້າໂສກຂອງພະເວດສັນດອນໂພທິສັດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນຍ້ອນການພັດພາກຈາກບຸດແລະພັນລະຍານັ້ນ ຍ່ອມເປັນຄວາມຍິນດີແກ່ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ ທີ່ກຳລັງຟັງຢູ່ໃນຂະນະນີ້, ເພາະເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຄວາມຍິນດີ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ‘ຄວາມຍິນດີ’ ໂດຍອຸປະຈາ (ການຕັ້ງຊື່ຜົນຕາມເຫດ). ອະທິບາຍວ່າ: ເພາະຄວາມສາມາດຂອງຜູ້ສະແດງ (ຫຼືຜູ້ແຕ່ງ) ທີ່ເຮັດໃຫ້ເຂົ້າເຖິງກະລຸນາຣົດເປັນຕົ້ນ, ຄວາມເສົ້າໂສກເປັນຕົ້ນ ທີ່ສະແດງຢູ່ນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຕັ້ງຢູ່ໂດຍສະພາວະເປັນທຸກ ກໍຍັງເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມປີຕິແກ່ຜູ້ຟັງໄດ້ຢ່າງແນ່ນອນ. ປະໂຫຍກວິເຄາະ ຄື: ທຳມະຊາດໃດ ມີສະພາວະເປັນທຸກ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ທຸກຂະຣູບະ (ມີທຸກເປັນສະພາວະ) ໄດ້ແກ່ ກະລຸນາຣົດເປັນຕົ້ນ; ແລະ ຣົດໃດ ມີກະລຸນາຣົດເປັນຕົ້ນ ຣົດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກະລຸນາທິ (ມີກະລຸນາເປັນຕົ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຣຸດທະຣົດເປັນຕົ້ນ.

ဌာယီဘာဝနိဒ္ဒေသ

ການສະແດງຖາຍີພາວະ (ອາລົມຄົງທີ່)

ရတိဌာယီဘာဝ

ຣະຕິຖາຍີພາວະ (ອາລົມຄົງທີ່ຄືຄວາມຮັກ)

၃၅၆.

໓໕໖.

ရမ္မဒေသကလာကာလ-ဝေသာဒိပဋိသေဝနာ;

ယုဝါန’ညောညရတ္တာနံ, ပမောဒေါရတိ ရုစ္စတေ.

... ຄວາມເພີດເພີນຂອງຄົນໜຸ່ມສາວ ຜູ້ມີຄວາມຮັກໃຄ່ເຊິ່ງກັນແລະກັນ ເພາະການໄດ້ຊົມໃຊ້ສະຖານທີ່, ສິລະປະ, ເວລາ ແລະເຄື່ອງແຕ່ງກາຍອັນງົດງາມເປັນຕົ້ນ ທ່ານເອີ້ນວ່າ “ຣະຕິ” (ຄວາມຮັກ).

၃၅၆. သိင်္ဂါရာဒယော ဝိဘာဂတော ဒဿေတုမာဟ ‘‘ရမ္မေ’’စ္စာဒိ. တတ္ထ ‘‘ရမ္မဒေသ’’ဣစ္စာဒိနာ ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝါ ဒဿိတာ. ‘‘ယုဝါန’’န္တိ ဣမိနာ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေါ. ဣတ္ထီ ဟိ ပုရိသဿ, ပုရိသော ဣတ္ထိယာ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေါ. ပမောဒေါတိ အညမညာဘိရမဏဝသေန အာမောဒရူပေါ.

໓໕໖. ເພື່ອສະແດງຣົດມີສິງຄາຣະຣົດເປັນຕົ້ນ ໂດຍການແບ່ງສ່ວນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ຣັມເມ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ດ້ວຍຄຳວ່າ “ຣັມມະເທສະ” ເປັນຕົ້ນ ທ່ານສະແດງອຸດທີປະນະວິພາວະ (ສິ່ງກະຕຸ້ນອາລົມ). ດ້ວຍຄຳວ່າ “ຍຸວານັງ” ທ່ານສະແດງອາລັມພະນະວິພາວະ (ສິ່ງເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງອາລົມ). ເພາະວ່າ ຜູ້ຍິງເປັນອາລັມພະນະວິພາວະຂອງຜູ້ຊາຍ, ຜູ້ຊາຍເປັນອາລັມພະນະວິພາວະຂອງຜູ້ຍິງ. ຄຳວ່າ “ປະໂມທະ” ຄື ຄວາມເພີດເພີນອັນມີສະພາວະບັນເທີງໃຈ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຍິນດີນຳກັນແລະກັນ.

၃၅၆. ဣဒါနိ သိင်္ဂါရာဒိနာမကေ တေရတျာဒိကေ ကမေန နိဒ္ဒိသတိ ‘‘ရမ္မ’’ဣစ္စာဒိနာ. ရမ္မဒေသကလာကာလဝေသာဒိပဋိသေဝနာ ရမဏီယနိရာဝရဏသုစိပဝိတ္တဝါသာရဟဒေသော ရမ္မဂီတိကာဒိကလာ [Pg.344] ရတိဇနကဝသန္တာဒိအနုရူပကာလော မာလာဂန္ဓာဒိ ဥပသောဘိတကိရိယာဒိ မနုညဝေသော, အာဒိသဒ္ဒေန နိဒ္ဒိဋ္ဌဘာသိတမိဟိတာဒိစေတိ ဣမေသံ ဒိဋ္ဌသုတမုတာဒီသု ဒိဋ္ဌာဒိမတ္တမကတွာ ပညာယ တေန တေနာကာရေန ပုနပ္ပုနာနုဘဝနေန အညောညရတ္တာနံ အညမညံ နိမိတ္တာနုဗျဉ္ဇနသင်္ကပ္ပဝသေနာတိရတ္တာနံ ယုဝါနံ တရုဏိတ္ထိ ပုရိသာနံ ပမောဒေါ အဘိရမဏဝသေန သန္တောသော ပီတိ ရတိ ရုစ္စတေ ရုစ္စနတော ‘‘ရတီ’’တိ ဝုစ္စတီတိ. ဣမသ္မိံ ပက္ခေ ရကာရော သန္ဓိဇော. ဒေသော စ ကလာ စ ကာလော စ ဝေသော စေတိ စ, တေ အာဒယော ယေသမိတိ စ, ရမ္မာ စ တေ ဒေသ…ပေ… ဝေသာဒယော စေတိ စ, တေသံ ပဋိ ပုနပ္ပုနံ သေဝနမိတိ စ, အညော စ အညော စေတိ စ, တေသု ရတ္တာတိ စ ဝါကျံ.

໓໕໖. ບັດນີ້ ທ່ານສະແດງຣະຕິເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຣົດມີສິງຄາຣະເປັນຕົ້ນ ຕາມລຳດັບ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ຣັມມະ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ຣັມມະເທສະກາລາກາລະເວສາທິປະຕິເສວະນາ” ໄດ້ແກ່ ການຊົມໃຊ້ສະຖານທີ່ອັນໜ້າລື່ນລົມ ບໍ່ມີສິ່ງກີດຂວາງ ສະອາດ ບໍລິສຸດ ແລະຄວນແກ່ການຢູ່ອາໄສ, ສິລະປະມີການຮ້ອງເພງອັນມ່ວນຊື່ນເປັນຕົ້ນ, ເວລາອັນເໝາະສົມມີລະດູໃບໄມ້ປົ່ງເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຮັກ, ເຄື່ອງແຕ່ງກາຍອັນງົດງາມ ທີ່ປະດັບປະດາດ້ວຍດອກໄມ້ ແລະຂອງຫອມເປັນຕົ້ນ ແລະກິລິຍາທ່າທາງອັນໜ້າຮັກເປັນຕົ້ນ, ດ້ວຍຄຳວ່າ “ອາທິ” (ເປັນຕົ້ນ) ທ່ານໝາຍເຖິງຄຳເວົ້າ ແລະຮອຍຍິ້ມເປັນຕົ້ນ ທີ່ລະບຸໄວ້. ຄວາມເພີດເພີນ ຄື ຄວາມຍິນດີ ແລະຄວາມປີຕິ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຍິນດີນຳກັນ ຂອງຄົນໜຸ່ມສາວ ຄື ຍິງສາວແລະຊາຍໜຸ່ມ ຜູ້ມີຄວາມຮັກໃຄ່ກັນຢ່າງຍິ່ງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມດຳຣິໃນນິມິດ (ເຄື່ອງໝາຍ) ແລະອະນຸພະຍັນຊະນະ (ສ່ວນຍ່ອຍ) ຂອງກັນແລະກັນ ໂດຍການສະເຫວີຍອາລົມນັ້ນໆ ດ້ວຍປັນຍາຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳເລົ່າ ໃນບັນດາອາລົມມີຮູບທີ່ເຫັນ, ສຽງທີ່ໄດ້ຍິນ ແລະອາລົມທີ່ຮັບຮູ້ເປັນຕົ້ນ ໂດຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ເປັນພຽງແຕ່ການເຫັນເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ, ຍ່ອມເປັນທີ່ພໍໃຈ, ເພາະເປັນທີ່ພໍໃຈ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ “ຣະຕິ”. ໃນຝ່າຍນີ້, ອັກສອນ “ຣ” (ໃນຄຳວ່າ ຣະຕິ) ເປັນສັນທິຊະ (ເກີດຈາກການເຊື່ອມອັກສອນ). ປະໂຫຍກວິເຄາະ ຄື: ສະຖານທີ່ (ເທສະ) ແລະສິລະປະ (ກະລາ) ແລະເວລາ (ກາລະ) ແລະເຄື່ອງແຕ່ງກາຍ (ເວສະ); ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນຕົ້ນ (ອາທິ) ຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ; ສະຖານທີ່... ເຄື່ອງແຕ່ງກາຍເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ອັນງົດງາມ (ຣັມມະ); ການຊົມໃຊ້ (ປະຕິເສວະນາ) ເຊິ່ງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳເລົ່າ; ຄົນໜຶ່ງ (ອັນຍະ) ແລະອີກຄົນໜຶ່ງ (ອັນຍະ); ຜູ້ຮັກໃຄ່ (ຣັດຕະ) ໃນຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ.

၃၅၇.

໓໕໗.

ယုတျာ ဘာဝါနုဘာဝါ တေ,နိဗန္ဓာ ပေါသယန္တိ နံ;

သောပျာ’ယောဂဝိပ္ပယောဂ-သမ္ဘောဂါနံ ဝသာ တိဓာ.

ພາວະ ແລະອະນຸພາວະ ເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ປະກອບກັນຢ່າງເໝາະສົມ ຍ່ອມບຳລຸງຣະຕິ (ຄວາມຮັກ) ນັ້ນ ດ້ວຍການປະພັນ; ແລະຣະຕິນັ້ນ ຍ່ອມມີ 3 ປະການ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະໂຍຄະ (ຄວາມບໍ່ໄດ້ຮ່ວມກັນ), ວິບປະໂຍຄະ (ຄວາມພັດພາກຈາກກັນ) ແລະສຳໂພຄະ (ຄວາມໄດ້ຮ່ວມກັນ).

၃၅၇. ‘‘ယုတျာ’’ဣစ္စာဒိ. တေ ယထာဝုတ္တာ ဘာဝါနုဘာဝါ ယုတျာ အာလသိယဥဂ္ဂတာဇိဂုစ္ဆာဝဇ္ဇိတာ ယေ သင်္ကာဥဿုက္ကာဒယော ဘာဝါ တံဗျဉ္ဇကာ တဒနုရူပါ အနုဘာဝါ စ အယောဂါဒိကေ သိင်္ဂါရေ ယထာ ယထာ ယုဉ္ဇန္တိ, တာဒိသိယာဝ ယုတ္တိယာ နိဗန္ဓာ နံ ရတိံ သမ္ပောသယန္တိ, သောယေဝမေဝံ ပေါသိတော သိင်္ဂါရော နာမ ရသော သမ္ပဇ္ဇတေ. သောပိ တိဓာတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ အယောဂေါ နာမ ပုဗ္ဗေ အသင်္ဂတာနံ အနုရာဂေန သင်္ဂမမိစ္ဆန္တာနံ ဣတ္ထိပုရိသာနမသင်္ဂမော. အတိသယဝိရုဠှပေမာနမုဘိန္နမ္ပိ သိလေသော ဝိပ္ပယောဂေါ. ဗလဝကာမာဝေသဝိသေသာနံ ကာမီနံ ဒဿနာဒိသမဉ္ဇနံ သမ္ဘောဂေါ.

໓໕໗. ຄຳວ່າ “ຍຸດຕິຍາ” ເປັນຕົ້ນ. ພາວະ ແລະອະນຸພາວະ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວເຫຼົ່ານັ້ນ ຄື ພາວະທັງຫຼາຍມີຄວາມລະແວງ (ສັງກາ) ແລະຄວາມກະຕືລືລົ້ນ (ອຸດສຸກກະ) ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເວັ້ນຈາກຄວາມກຽດຄ້ານ (ອາລະສິຍະ), ຄວາມຮຸນແຮງ (ອຸກຄະຕາ) ແລະຄວາມກຽດຊັງ (ຈິຄຸດສາ) ໂດຍການປະກອບຢ່າງເໝາະສົມ, ແລະອະນຸພາວະທັງຫຼາຍ ທີ່ສະແດງພາວະນັ້ນ ແລະເໝາະສົມກັບພາວະນັ້ນ ຍ່ອມປະກອບເຂົ້າໃນສິງຄາຣະຣົດມີອະໂຍຄະເປັນຕົ້ນ ໂດຍປະການໃດໆ, ການປະພັນທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບຳລຸງຣະຕິນັ້ນ ດ້ວຍການປະກອບອັນເໝາະສົມເຊັ່ນນັ້ນ, ຣະຕິທີ່ໄດ້ຮັບການບຳລຸງຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນຣົດ ທີ່ຊື່ວ່າ ສິງຄາຣະຣົດ. ຄຳເຊື່ອມຄວາມວ່າ: “ຣະຕິນັ້ນ ກໍມີ 3 ປະການ”. ໃນ 3 ປະການນັ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ “ອະໂຍຄະ” ຄື ຄວາມບໍ່ໄດ້ຮ່ວມກັນ ຂອງຍິງແລະຊາຍ ຜູ້ຍັງບໍ່ເຄີຍຮ່ວມກັນມາກ່ອນ ແຕ່ປາດຖະໜາການຮ່ວມກັນ ດ້ວຍຄວາມຮັກໃຄ່. ຄວາມພັດພາກ (ວິບປະໂຍຄະ) ຄື ການພັດພາກຈາກກັນ ຂອງຄົນທັງສອງ ຜູ້ມີຄວາມຮັກອັນຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຢ່າງຍິ່ງ. ສຳໂພຄະ ຄື ການໄດ້ພົບປະ ແລະການໄດ້ຊົມໃຊ້ເປັນຕົ້ນ ຂອງຜູ້ມີຄວາມຮັກ ຜູ້ມີຄວາມກຳໜັດອັນແຮງກ້າເປັນພິເສດ.

၃၅၇. ဣဒါနိ [Pg.345] ရတိယာ ပုဋ္ဌကာရဏံ ပုဋ္ဌပယောဂဉ္စ ဒဿေတိ ‘‘ယုတျာ’’ဣစ္စာဒိနာ. တေ ဘာဝါနုဘာဝါ နိဒ္ဒိဋ္ဌဗျဘိစာရီဘာဝေသု ရတျာနုရူပဗျဘိစာရီဘာဝေါ တပ္ပကာသကော အနုဘာဝေါ စေတိ ဣမေ ဒွေ ယုတျာ ဟေတုဘူတာယ အယောဂဝိပ္ပယောဂသမ္ဘောဂသင်္ခတာနံ တိဏ္ဏံ သိင်္ဂါရာနံ အနုကူလတ္ထေန ရတိယာ ဝိရုဒ္ဓတ္တာ အာလသိယဥဂ္ဂဇိဂုစ္ဆာဒိကေ ပရိဝဇ္ဇေတွာ သင်္ကာဥဿုက္ကာဒီနံ ရတျာနုကူလဘာဝါနံ ဝသေန ယထာယောဂံ နိဗန္ဓာ ကဝီဟိ ဗန္ဓာ နံ ရတိံ ပေါသယန္တိ ယထာ တပ္ပကာသနေန ပူရေန္တိ သဇ္ဇေန္တိ, ဧဝံ သဇ္ဇိတော ရတိသိင်္ဂါရော နာမ ရသော ဟောတိ. သောပိ သာမညေန နိဒ္ဒိဋ္ဌသိင်္ဂါရရသောပိ အယောဂဝိပ္ပယောဂသမ္ဘောဂါနံ သိင်္ဂါရာနံ ဝသာ ဘေဒေန တိဓာ ဘဝတီတိ. တတ္ထ အယောဂေါ နာမ ပုဗ္ဗေ အညမညသင်္ဂမရဟိတာနံ အဘိနဝါနုရာဂဗလေန သင်္ဂမံ ပတ္ထေန္တာနံ ထီပုမာနံ အသင်္ဂမော. ဝိပ္ပယောဂေါ နာမ သင်္ဂမာတိသယေန ဝိရုဠှပေမာနံ ထီပုမာနံ အညမညဝိသိလေသော. သမ္ဘောဂေါ နာမ ဗလဝကာမတဏှာဝိသေသဝသေန ယုတ္တာနံ ကာမိနိကာမုကာနံ အညမညံ ဒဿနာဒိအဿာဒေါ. ဘာဝေါ စ အနုဘာဝေါ စေတိ စ, အယောဂေါ စ ဝိပ္ပယောဂေါ စ သမ္ဘောဂေါ စေတိ စ ဝါကျံ.

໓໕໗. ບັດນີ້ ທ່ານສະແດງເຫດແຫ່ງການບຳລຸງ ແລະວິທີການບຳລຸງຣະຕິ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ຍຸດຕິຍາ” ເປັນຕົ້ນ. ພາວະ ແລະອະນຸພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ຄື ວະຍະພິຈາຣີພາວະ (ອາລົມແປປວນ) ທີ່ເໝາະສົມກັບຣະຕິ ໃນບັນດາວະຍະພິຈາຣີພາວະທີ່ລະບຸໄວ້ ແລະອະນຸພາວະທີ່ສະແດງຣະຕິນັ້ນ, ທັງສອງປະການນີ້ ດ້ວຍການປະກອບອັນເປັນເຫດ ໂດຍການເວັ້ນຄວາມກຽດຄ້ານ, ຄວາມຮຸນແຮງ ແລະຄວາມກຽດຊັງເປັນຕົ້ນ ເພາະຂັດກັບຣະຕິ, ແລ້ວອາໄສພາວະທັງຫຼາຍ ທີ່ເກື້ອກູນແກ່ຣະຕິ ມີຄວາມລະແວງ ແລະຄວາມກະຕືລືລົ້ນເປັນຕົ້ນ ຕາມຄວາມເໝາະສົມ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສິງຄາຣະຣົດ 3 ປະການ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ອະໂຍຄະ, ວິບປະໂຍຄະ ແລະສຳໂພຄະ, ການປະພັນທັງຫຼາຍ ທີ່ກວີທັງຫຼາຍແຕ່ງຂຶ້ນ ຍ່ອມບຳລຸງຣະຕິນັ້ນ ຄື ເຮັດໃຫ້ເຕັມປ່ຽມ ແລະຕົບແຕ່ງດ້ວຍການສະແດງອອກເຊັ່ນນັ້ນ, ຣະຕິທີ່ໄດ້ຮັບການຕົບແຕ່ງຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຍ່ອມເປັນຣົດ ທີ່ຊື່ວ່າ ຣະຕິສິງຄາຣະຣົດ. ສິງຄາຣະຣົດນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະລະບຸໄວ້ໂດຍທົ່ວໄປ ກໍຍັງແບ່ງອອກເປັນ 3 ປະການ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສິງຄາຣະຣົດ ຄື ອະໂຍຄະ, ວິບປະໂຍຄະ ແລະສຳໂພຄະ. ໃນ 3 ປະການນັ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ “ອະໂຍຄະ” ຄື ຄວາມບໍ່ໄດ້ຮ່ວມກັນ ຂອງຍິງແລະຊາຍ ຜູ້ຍັງບໍ່ເຄີຍຮ່ວມກັນມາກ່ອນ ແຕ່ປາດຖະໜາການຮ່ວມກັນ ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງຄວາມຮັກໃຄ່ອັນໃໝ່. ທີ່ຊື່ວ່າ “ວິບປະໂຍຄະ” ຄື ການພັດພາກຈາກກັນ ຂອງຍິງແລະຊາຍ ຜູ້ມີຄວາມຮັກອັນຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຢ່າງຍິ່ງ ເພາະການໄດ້ຮ່ວມກັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ທີ່ຊື່ວ່າ “ສຳໂພຄະ” ຄື ການໄດ້ພົບປະ ແລະການໄດ້ຊົມໃຊ້ເປັນຕົ້ນ ຂອງຍິງສາວແລະຊາຍໜຸ່ມ ຜູ້ມີຄວາມຮັກ ຜູ້ປະກອບກັນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມກຳໜັດແລະຕັນຫາອັນແຮງກ້າເປັນພິເສດ. ປະໂຫຍກວິເຄາະ ຄື: ພາວະ ແລະອະນຸພາວະ; ອະໂຍຄະ ແລະວິບປະໂຍຄະ ແລະສຳໂພຄະ.

ဣမမလင်္ကာရံ ကရောန္တေန အာစရိယသံဃရက္ခိတမဟာသာမိပါဒေန ပန ပရမမဓုရသဒ္ဓမ္မာမတလုဒ္ဓသုဒ္ဓသန္တာနာနံ တပေါဓနာနံ အညရသာဝဗောဓနေ ပယောဇနာဘာဝေပိ လောကိယေသု တေသု တေသု ဝေါဟာရေသု အသမ္မောဟတ္ထံ သိင်္ဂါရာဒိနဝဝိဓရသာနံ လက္ခဏမတ္တဿေဝ ဒဿိတတ္တာ တဒနုရူပလက္ခိယပရိဂ္ဂဟေ အသတိ လက္ခဏာဝဗောဓဿ သုဗျတ္တာဘာဝတော ဝုတ္တလက္ခဏာဝဗောဓတ္ထံ တံတံလက္ခဏကထနာနန္တရံ တဿ တဿ လက္ခိယဿ မုခမတ္တံ ဒဿေတဗ္ဗံ ဟောတိ. ဟေဋ္ဌာ ‘‘ရာဂါနတဗ္ဘုတသရောဇမုခံ ဓရာယာ’’တိအာဒိနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌသမ္ဘောဂသိင်္ဂါရရသာဘာသေနေဝ ဟသာဘာသာဒီနံ အဋ္ဌန္နံ [Pg.346] ရသာဘာသရူပဿ ဘာဝါဘာသဿ, ဝိဘာဝါဘာသဿ, အနုဘာဝါဘာသဿ စ ဉာတဗ္ဗတ္တာ သိင်္ဂါရရသဿ လက္ခိယမေဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ພະອາຈານສັງຄະຮັກຂິຕະມະຫາສາມີ ຜູ້ແຕ່ງຄຳພີອະລັງການນີ້, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີປະໂຫຍດໃນການເຮັດໃຫ້ເຂົ້າເຖິງຣົດອື່ນໆ ແກ່ເຫຼົ່າທ່ານຜູ້ມີຕະປະ (ຜູ້ບຳເພີ້ນພຽນ) ຜູ້ມີສັນດານອັນບໍລິສຸດ ຜູ້ປາດຖະໜານ້ຳອຳມະລິດຄືພະສັດທຳອັນຫວານຊື່ນຢ່າງຍິ່ງ, ແຕ່ເພື່ອຄວາມບໍ່ຫຼົງໄຫຼໃນໂວຫານໂລກີຍະນັ້ນໆ ທ່ານຈຶ່ງສະແດງພຽງແຕ່ລັກສະນະຂອງຣົດ 9 ປະການ ມີສິງຄາຣະຣົດເປັນຕົ້ນໄວ້. ເມື່ອບໍ່ມີການກຳນົດຕົວຢ່າງ (ລັກຂິຍະ) ທີ່ເໝາະສົມກັບລັກສະນະນັ້ນ, ຄວາມເຂົ້າເຖິງລັກສະນະກໍຈະບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງ, ດັ່ງນັ້ນ ເພື່ອຄວາມເຂົ້າເຖິງລັກສະນະທີ່ກ່າວໄວ້ ຫຼັງຈາກການກ່າວລັກສະນະນັ້ນໆແລ້ວ ຈຶ່ງຄວນສະແດງພຽງແຕ່ຕົວຢ່າງຂອງຣົດນັ້ນໆ ໄວໍພໍເປັນແນວທາງ. ຕົວຢ່າງຂອງສິງຄາຣະຣົດ ຄວນຊາບດັ່ງນີ້ ເພາະຄວາມທີ່ພາວາພາສະ (ພາບສະແດງອອກທຽມ), ວິພາວາພາສະ (ສິ່ງກະຕຸ້ນອາລົມທຽມ) ແລະອະນຸພາວາພາສະ (ທ່າທາງສະແດງອອກທຽມ) ເຊິ່ງມີສະພາວະເປັນຣົດສາພາສະ (ຣົດທຽມ) ທັງ 8 ມີຫາສາພາສະ (ຄວາມຂົບຂັນທຽມ) ເປັນຕົ້ນ ຄວນຊາບໄດ້ດ້ວຍສຳໂພຄະສິງຄາຣະຣົດສາພາສະ ທີ່ລະບຸໄວ້ໃນຫົວຂໍ້ກ່ອນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ຣາຄານະຕັບພູຕະສະໂຣຊະມຸຂໍ ທະຣາຍາ” ເປັນຕົ້ນ.

ဂီတဿရေန ဥပကဍ္ဎိယ နေတ္တရသ္မိ-ဗန္ဓံ ကရံဝ ဝိဝသဉ္စ ကရဂ္ဂဟေန;

ယာ တာဒိသေပိ ဝိနိယောဇယိ ဒုက္ကရေ မံ,သေရန္ဒတီ အဓိဂတာ ဝိဓိနာ မယဇ္ဇာတိ.

ນາງອິຣັນທະຕີໃດ ໄດ້ສະກົດຂ້ານ້ອຍດ້ວຍສຽງເພງ ແລ້ວດຶງດູດເຂົ້າມາໃກ້, ເຮັດໃຫ້ຂ້ານ້ອຍໝົດທາງສູ້ ດ້ວຍການຜູກມັດດ້ວຍສາຍຕາ ແລະການຈັບມື, ແລ້ວໄດ້ໃຊ້ຂ້ານ້ອຍຜູ້ປາສະຈາກຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ (ໝົດສະຕິ) ໃຫ້ເຮັດການອັນເຮັດໄດ້ຍາກປານນັ້ນ, ໃນມື້ນີ້ ຂ້ານ້ອຍໄດ້ພົບນາງອິຣັນທະຕີນັ້ນແລ້ວ ດ້ວຍໂຊກຊະຕາ.

ဂီတဿရေန ဟတ္ထီနံ ဂီတိကာယ ပိယတ္တာ ဂီတိကာဓနိနာ ဥပကဍ္ဎိယ အတ္တနော သမီပံ အာကဍ္ဎိတွာ နေတ္တရသ္မိဗန္ဓံ နေတ္တသင်္ခါတဟတ္ထာစရိယဿ ရဇ္ဇုနာ ဗန္ဓံ ကရဂ္ဂဟေန ဟတ္ထဂ္ဂါဟေန သောဏ္ဍဂ္ဂဟဏေန ဝိဝသဉ္စ အပဂတဣစ္ဆာစာရံ ပရဝသံ ကရံ ဣဝ ဟတ္ထံ ဣဝ ဂီတဿရေန အတ္တနော လီလောပေတဂီတိကာဓနိနာ ဥပကဍ္ဎိယ အတ္တနော သမီပံ နေတွာ နေတ္တရသ္မိဗန္ဓံ အတ္တနော နယနကန္တိယာ ပဋိဗန္ဓံ ကရဂ္ဂဟေန ဟတ္ထဂ္ဂါဟေန ဝိဝသဉ္စ အပဂတဓိတိံ မူဠှံ မံ ယာ ကန္တာ တာဒိသေပိ ဒုက္ကရေ ဝိနိယောဇယိ, သာ ဣရန္ဒတီ ဣရန္ဒတီ နာမ နာဂမာနဝိကာ မယာ အဇ္ဇ ဝိဓိနာ ဘာဂျေန အဓိဂတာ လဒ္ဓါတိ.

ຄຳວ່າ “ຄີຕັດສະເຣນະ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍສຽງເພງ ເພາະຊ້າງທັງຫຼາຍມັກສຽງເພງ ຈຶ່ງດຶງດູດເຂົ້າມາໃກ້ຕົນ ດ້ວຍສຽງເພງ, ຄຳວ່າ “ເນດຕະຣັດສະມິພັນທັງ” ໄດ້ແກ່ ການຜູກມັດດ້ວຍເຊືອກຄືສາຍຕາ ຂອງຄວານຊ້າງ, ຄຳວ່າ “ກະຣັກຄະເຫນະ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍການຈັບມື ຄື ການຈັບປາຍງວງ, ຄຳວ່າ “ວິວະສັນຈະ” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປາສະຈາກຄວາມປາດຖະໜາຂອງຕົນ ຄື ຕົກຢູ່ໃນອຳນາດຂອງຜູ້ນຶ່ນ ເໝືອນດັ່ງຊ້າງ, ດ້ວຍສຽງເພງອັນປະກອບດ້ວຍລີລາຂອງຕົນ ແລ້ວດຶງດູດເຂົ້າມາໃກ້ຕົນ, ຄຳວ່າ “ເນດຕະຣັດສະມິພັນທັງ” ໄດ້ແກ່ ການຜູກມັດດ້ວຍຄວາມງາມແຫ່ງດວງຕາຂອງຕົນ, ຄຳວ່າ “ກະຣັກຄະເຫນະ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍການຈັບມື, ຄຳວ່າ “ວິວະສັນຈະ” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປາສະຈາກຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ ຄື ຫຼົງໄຫຼ, ນາງຜູ້ເປັນທີ່ຮັກໃດ ໄດ້ໃຊ້ຂ້ານ້ອຍໃຫ້ເຮັດການອັນເຮັດໄດ້ຍາກປານນັ້ນ, ນາງອິຣັນທະຕີນັ້ນ ຄື นາງນາກມານະວິກາ ຊື່ວ່າ ອິຣັນທະຕີ ຂ້ານ້ອຍໄດ້ພົບແລ້ວ ຄື ໄດ້ມາແລ້ວໃນມື້ນີ້ ດ້ວຍໂຊກຊະຕາ ຄື ດ້ວຍບຸນວາດສະໜາ.

ဧတ္ထ ဂီတဿရနေတ္တရသ္မိကရဂ္ဂဟသင်္ခတာဟိ ဣမာဟိ ပဒါဝလီဟိ ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေါ ဒဿိတော. ထိယာ ပုရိသော စ, ပုရိသဿ ထီ စ အာလမ္ဗဏံ ဟောတီတိ ‘‘သာ ဣရန္ဒတီ မယာ’’တိ ဣမိနာ အာရမ္မဏဝိဘာဝေါ ဒဿိတော. ‘‘ဥပကဍ္ဎိယ ဗန္ဓံ ဝိဝသ’’န္တိ ဣမေဟိ ကာမေန ဥဒ္ဒီပိတဌာယီဘာဝသင်္ခတာ ရတိ ဒဿိတာ. ‘‘တာဒိသေပိ ဒုက္ကရေ ဝိနိယောဇယီ’’တိ ဣမေဟိ ဥဿာဟာဒိကာ စ ‘‘ဝိဓိနာ အဓိဂတာ မယဇ္ဇာ’’တိ ဣမေဟိ ဟရိသာဒိကာ စ ဗျဘိစာရီဘာဝါ ဒဿိတာ. ရတိယာ ဝိရုဒ္ဓေ နိဗ္ဗေဒအာလသိယဥဂ္ဂတဇိဂုစ္ဆာဒိကေ ဗျဘိစာရီဘာဝေ ဝဇ္ဇေတွာ ဝုတ္တပ္ပကာရဝိဘာဝါဒိကေ ပကာသန္တော ‘‘ဂီတဿရေနေ’’စ္စာဒိကာ ရတိပ္ပတီတိယာ အနုရူပံ ပယုတ္တာ ကဝိပ္ပယောဂါ ဣဓ အနုဘာဝါ နာမ ဟောန္တိ. နာဋကာဒိဒဿနီယသတ္ထေ အဘိနယော [Pg.347] အနုဘာဝေါ. ရမ္မဒေသရမ္မကာလရမ္မဝေသာဒယော တဒဘာဝေ ရတိယာ အနုပ္ပဇ္ဇနတော သာမတ္ထိယာ ဂမျာ ဘဝန္တီတိ ဧဝံ လက္ခဏာနုဂတလက္ခိယပရိဂ္ဂါဟော သဗ္ဗတ္ထ ကာတဗ္ဗော. ဧဝံ သတိဗန္ဓတ္ထာဝဗောဓကာနံ သဗ္ဘာနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယပီတိယာ ကာရဏတ္တာ ကာရိယောပစာရေန ဧသော ဗန္ဓော ရသော နာမ ဟောတီတိ. ဥပရိပိ ဧဝမေဝ.

ໃນຄຳປະພັນນີ້, ດ້ວຍກຸ່ມຄຳເຫຼົ່ານີ້ ຄື ສຽງເພງ, ສາຍຕາ ແລະການຈັບມື ທ່ານສະແດງອຸດທີປະນະວິພາວະ (ສິ່ງກະຕຸ້ນອາລົມ). ເພາະວ່າ ຜູ້ຍິງເປັນອາລັມພະນະຂອງຜູ້ຊາຍ, ແລະຜູ້ຊາຍເປັນອາລັມພະນະຂອງຜູ້ຍິງ, ດັ່ງນັ້ນ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ນາງອິຣັນທະຕີນັ້ນ... ໂດຍຂ້ານ້ອຍ” ທ່ານຈຶ່ງສະແດງອາຣຳມະນະວິພາວະ (ສິ່ງເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງອາລົມ). ດ້ວຍຄຳວ່າ “ດຶງດູດ, ຜູກມັດ, ໝົດທາງສູ້” ທ່ານສະແດງຣະຕິ (ຄວາມຮັກ) ອັນມີສະພາວະເປັນຖາຍີພາວະ ທີ່ຖືກກະຕຸ້ນດ້ວຍຄວາມຮັກ. ດ້ວຍຄຳວ່າ “ໃຊ້ໃຫ້ເຮັດການອັນເຮັດໄດ້ຍາກປານນັ້ນ” ທ່ານສະແດງຄວາມພະຍາຍາມ (ອຸດສາຫະ) ເປັນຕົ້ນ, ແລະດ້ວຍຄຳວ່າ “ໄດ້ພົບແລ້ວໃນມື້ນີ້ ດ້ວຍໂຊກຊະຕາ” ທ່ານສະແດງຄວາມຍິນດີ (ຫະຣິສະ) ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນວະຍະພິຈາຣີພາວະ (ອາລົມແປປວນ). ການປະພັນຂອງກວີທັງຫຼາຍ ມີຄຳວ່າ “ຄີຕັດສະເຣນະ” ເປັນຕົ້ນ ທີ່ສະແດງວິພາວະເປັນຕົ້ນ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ໂດຍການເວັ້ນວະຍະພິຈາຣີພາວະ ທີ່ຂັດກັບຣະຕິ ມີຄວາມທໍ້ແທ້ (ນິບເພທະ), ຄວາມກຽດຄ້ານ, ຄວາມຮຸນແຮງ ແລະຄວາມກຽດຊັງເປັນຕົ້ນ, ເຊິ່ງໃຊ້ໄດ້ເໝາະສົມກັບຄວາມເຂົ້າເຖິງຣະຕິ, ໃນທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ອະນຸພາວະ (ທ່າທາງສະແດງອອກ). ໃນຕຳລາການສະແດງມີລະຄອນເປັນຕົ້ນ, ການສະແດງທ່າທາງ (ອະພິໄນ) ຄື ອະນຸພາວະ. ສະຖານທີ່ອັນງົດງາມ, ເວລາອັນງົດງາມ ແລະເຄື່ອງແຕ່ງກາຍອັນງົດງາມເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ເຂົ້າເຖິງໄດ້ດ້ວຍຄວາມສາມາດ (ແຫ່ງຄຳປະພັນ) ເພາະຫາກບໍ່ມີສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ຣະຕິກໍຈະບໍ່ເກີດຂຶ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ການກຳນົດຕົວຢ່າງ ທີ່ສອດຄ່ອງກັບລັກສະນະ ຄວນເຮັດໃນທຸກບ່ອນ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້, ເພາະເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຄວາມປີຕິ ແກ່ສັດຈະຊົນທັງຫຼາຍ ຜູ້ເຂົ້າເຖິງເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳປະພັນ, ຄຳປະພັນນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຣົດ ໂດຍອຸປະຈາ (ການຕັ້ງຊື່ຜົນຕາມເຫດ). ໃນຫົວຂໍ້ຕໍ່ໆໄປ ກໍມີນັຍດຽວກັນນີ້.

ဟဿဌာယီဘာဝ

ຫາສະຖາຍີພາວະ (ອາລົມຄົງທີ່ຄືຄວາມຂົບຂັນ)

၃၅၈.

໓໕໘.

ဝိကာရာကတိအာဒီဟိ,အတ္တနော’ထ ပရဿ ဝါ;

ဟာသော နိဒ္ဒါ သမာလသျ-မုစ္ဆာဒိဗျဘိစာရိဘိ;

ပရိပေါသေ သိယာ ဟဿော,ဘိယျော’တ္ထိပဘုတီန သော.

ຄວາມຂົບຂັນ (ຫາສະ) ຂອງຕົນເອງ ຫຼືຂອງຜູ້ນຶ່ນ ເພາະຮູບຮ່າງທີ່ຜິດປົກກະຕິເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອໄດ້ຮັບການບຳລຸງ ດ້ວຍວະຍະພິຈາຣີພາວະທັງຫຼາຍ ມີຄວາມງ້ວງນອນ (ນິດທາ), ຄວາມກຽດຄ້ານ (ອາລັດສະຍະ) ແລະຄວາມສະຫຼົບ (ມຸດຊາ) ເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມເປັນຫາສະຣົດ (ຣົດແຫ່ງຄວາມຂົບຂັນ), ຫາສະຣົດນັ້ນ ຍ່ອມມີແກ່ພວກຜູ້ຍິງເປັນຕົ້ນ ເປັນສ່ວນຫຼາຍ.

၃၅၈. ‘‘ဝိကာရေ’’စ္စာဒိ. ဝိကာရာကတိ ဒေသဝယာဒီနံ ဝိပရီတော ကေသဗန္ဓနာဒိ, သော အာဒိ ယေသံ အညာကတျာဒိနစ္စနာဒီနံ, တေဟိ ဝိဘာဝေဟိ ဟာသော စေတောဝိကာသော, သောပိ အတ္တနော သမ္ဗန္ဓီ ဝါ အထ ပရဿ သမ္ဗန္ဓီ ဝါ, တတ္ထ ယော ဝိဘာဝသာမတ္ထိယာယေဝါဘိဗျတ္တိံ ယာတိ, သော အတ္တဋ္ဌော. ယော ပန ဝိဘာဝဒဿနာ ဥပ္ပန္နာပိ ပုရိသဿ ဂမ္ဘီရတ္တာဒိနာ ဆာဒိတော သမာနော ပုရိသန္တရေ ဟသတျာဘိဗျတ္တော, သော ပရဋ္ဌော. သော ဟာသော နိဒ္ဒါဒီဟိ ဗျဘိစာရီဟိယေဝ, အနုဘာဝပက္ခေ အာဒိသဒ္ဒေန အက္ခိဖန္ဒနာဒယော ဂဟိတာ. ပရိပေါသေ သတိ ဟဿော နာမ ရသော သိယာ. သော ဟဿော ဘိယျော ဣတ္ထိပဘုတီနံ သိယာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထ ပဘုတိသဒ္ဒေန နီစပကတယော သင်္ဂဏှန္တိ.

໓໕໘. ຄຳວ່າ “ວິກາຣະ” ເປັນຕົ້ນ. ຮູບຮ່າງທີ່ຜິດປົກກະຕິ ໄດ້ແກ່ ການເກົ້າຜົມເປັນຕົ້ນ ທີ່ຜິດແປກໄປຈາກສະຖານທີ່ ແລະໄວເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ “ອາທິ” (ເປັນຕົ້ນ) ໄດ້ແກ່ ການຟ້ອນລຳເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີຮູບຮ່າງອື່ນໆ, ດ້ວຍວິພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ຄວາມຂົບຂັນ (ຫາສະ) ຄື ຄວາມຜິດປົກກະຕິແຫ່ງຈິດ, ຄວາມຂົບຂັນນັ້ນ ຈະກ່ຽວຂ້ອງກັບຕົນເອງ ຫຼືກ່ຽວຂ້ອງກັບຜູ້ນຶ່ນກໍຕາມ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ຄວາມຂົບຂັນໃດ ທີ່ສະແດງອອກມາ ດ້ວຍຄວາມສາມາດຂອງວິພາວະເທົ່ານັ້ນ ຄວາມຂົບຂັນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອັດຕັດຖະ (ຕັ້ງຢູ່ໃນຕົນ). ສ່ວນຄວາມຂົບຂັນໃດ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເກີດຂຶ້ນ ເພາະການເຫັນວິພາວະ ແຕ່ຖືກປິດບັງໄວ້ ດ້ວຍຄວາມສະຫງົບເປັນຕົ້ນ ຂອງບຸກຄົນ, ແລ້ວສະແດງອອກມາ ດ້ວຍການຫົວຂອງບຸກຄົນອື່ນ ຄວາມຂົບຂັນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະຣັດຖະ (ຕັ້ງຢູ່ໃນຜູ້ນຶ່ນ). ຄວາມຂົບຂັນນັ້ນ ດ້ວຍວະຍະພິຈາຣີພາວະທັງຫຼາຍ ມີຄວາມງ້ວງນອນເປັນຕົ້ນ, ໃນຝ່າຍອະນຸພາວະ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ອາທິ” (ເປັນຕົ້ນ) ທ່ານໝາຍເຖິງການກະພິບຕາເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອໄດ້ຮັບການບຳລຸງແລ້ວ ຍ່ອມເປັນຣົດ ທີ່ຊື່ວ່າ ຫາສະຣົດ. ຄຳເຊື່ອມຄວາມວ່າ: “ຫາສະຣົດນັ້ນ ຍ່ອມມີແກ່ພວກຜູ້ຍິງເປັນຕົ້ນ ເປັນສ່ວນຫຼາຍ”. ໃນທີ່ນີ້, ດ້ວຍຄຳວ່າ “ປະພຸຕິ” (ເປັນຕົ້ນ) ທ່ານລວມເອົາພວກຄົນຊັ້ນຕ່ຳ (ນີຈະປະກະຕິ) ນຳ.

၃၅၈. ဣဒါနိ ဟဿရသဿ ပေါသနာကာရံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ဝိကာရ’’ဣစ္စာဒိ. ဝိကာရာကတိအာဒီဟိ ဒေသဝယောလိင်္ဂါနံ [Pg.348] ဝိပရီတေဟိ ကေသဗန္ဓဂတိဋ္ဌိတိအာဒိကေဟိ, နစ္စဂီတအာဒိကေဟိ စ ဒုဝိဓေဟိ အာကတိသင်္ခတေဟိ ဟေတုဘူတေဟိ အတ္တနော ဝါ အထ ပရဿ ဝါ သမ္ဗန္ဓီ သော ဟာသော စေတော ဝိကာသလက္ခဏော နိဒ္ဒါသမာလသျမုစ္ဆာဒိဗျဘိစာရိဘိ နိဒ္ဒါသမအာလသျမုစ္ဆာအက္ခိဖန္ဒနာဒီဟိ အနုဘာဝေဟိ သုတသမ္ဗန္ဓေန တေဟေဝ နိဒ္ဒါသမာလသျမုစ္ဆာသင်္ခတဗျဘိစာရီဟိ ကရဏဘူတေဟိ ပရိပေါသေ သတိ ဟဿော ဟဿော နာမ ရသော သိယာ, သော ဟဿော ဘိယျော ဣတ္ထိပဘုတီနံ, နီစပကတီနဉ္စ သိယာတိ. ဝိကာရာ စ သာ အာကတိ စေတိ စ, သော အာဒိ ယေသန္တိ စ, နိဒ္ဒါ စ သမော စ အာလသျဉ္စ မုစ္ဆာ စေတိ စ, တေ အာဒိ ယေသံ အက္ခိဖန္ဒနာဒီနံ အနုဘာဝါနန္တိ စ, တေ စ ဗျဘိစာရိနော စေတိ စ, ဣတ္ထီ ပဘုတိ ယေသံ နီစပကတီနန္တိ စ ဝါကျံ.

໓໕໘. ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງວິທີການບຳລຸງຫາສະຣົດ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ວິກາຣະ” ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຮູບຮ່າງທີ່ຜິດປົກກະຕິເປັນຕົ້ນ ຄື ການເກົ້າຜົມ, ທ່າທາງການຍ່າງ ແລະການຢືນເປັນຕົ້ນ ທີ່ຜິດແປກໄປຈາກສະຖານທີ່, ໄວ ແລະເພດ, ແລະດ້ວຍຮູບຮ່າງ 2 ປະການ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ການຟ້ອນລຳ ແລະການຮ້ອງເພງເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນເຫດ, ຄວາມຂົບຂັນນັ້ນ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຕົນເອງ ຫຼືກ່ຽວຂ້ອງກັບຜູ້ນຶ່ນ ເຊິ່ງມີລັກສະນະເປັນຄວາມຜິດປົກກະຕິແຫ່ງຈິດ, ເມື່ອໄດ້ຮັບການບຳລຸງ ດ້ວຍອະນຸພາວະທັງຫຼາຍ ມີຄວາມງ້ວງນອນ, ຄວາມສະຫງົບ, ຄວາມກຽດຄ້ານ, ຄວາມສະຫຼົບ ແລະການກະພິບຕາເປັນຕົ້ນ ໂດຍຄວາມກ່ຽວຂ້ອງຕາມທີ່ໄດ້ຍິນມາ, ແລະດ້ວຍວະຍະພິຈາຣີພາວະທັງຫຼາຍ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ຄວາມງ້ວງນອນ, ຄວາມສະຫງົບ, ຄວາມກຽດຄ້ານ ແລະຄວາມສະຫຼົບເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນເຄື່ອງມື, ຍ່ອມເປັນຣົດ ທີ່ຊື່ວ່າ ຫາສະຣົດ, ຫາສະຣົດນັ້ນ ຍ່ອມມີແກ່ພວກຜູ້ຍິງເປັນຕົ້ນ ແລະພວກຄົນຊັ້ນຕ່ຳ ເປັນສ່ວນຫຼາຍ. ປະໂຫຍກວິເຄາະ ຄື: ຄວາມຜິດປົກກະຕິ (ວິກາຣະ) ແລະຮູບຮ່າງ (ອາກະຕິ); ສິ່ງນັ້ນ ເປັນຕົ້ນ (ອາທິ) ຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ; ຄວາມງ້ວງນອນ (ນິດທາ) ແລະຄວາມສະຫງົບ (ສະມະ) ແລະຄວາມກຽດຄ້ານ (ອາລັດສະຍະ) ແລະຄວາມສະຫຼົບ (ມຸດຊາ); ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນຕົ້ນ (ອາທິ) ຂອງອະນຸພາວະທັງຫຼາຍ ມີການກະພິບຕາເປັນຕົ້ນ; ແລະສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນວະຍະພິຈາຣີ (ອາລົມແປປວນ); ຜູ້ຍິງ (ອິດຖີ) ເປັນຕົ້ນ (ປະພຸຕິ) ຂອງພວກຄົນຊັ້ນຕ່ຳເຫຼົ່ານັ້ນ.

ဟဿပ္ပဘေဒ

ປະເພດແຫ່ງຄວາມຂົບຂັນ (ຫາສະປະເພທະ)

၃၅၉.

໓໕໙.

သိတမိဟ ဝိကာသိနယနံ,ကိဉ္စာ’လက္ခိယဒိဇန္တု တံ ဟသိတံ;

မဓုရဿရံ ဝိဟသိတံ,သံသသိရောကမ္ပမုပဟသိတံ.

ໃນຄວາມຂົບຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄວາມຍິ້ມແຍ້ມ (ສິຕະ) ຄື ດວງຕາທີ່ເບີກບານ, ຄວາມຫົວ (ຫະສິຕະ) ຄື ການເຫັນແຂ້ວພໍປະມານ, ຄວາມຫົວມີສຽງ (ວິຫະສິຕະ) ຄື ມີສຽງອັນມ່ວນຊື່ນ, ຄວາມຫົວເຍາະ (ອຸປະຫະສິຕະ) ຄື ມີການສັ່ນຫົວຮ່ວມດ້ວຍ.

၃၆၀.

໓໖໐.

အပဟသိတံ သဉ္ဇလ’က္ခိ,ဝိက္ခိတ္တင်္ဂံ ဘဝတျ’တိဟသိတံ;

ဒွေ ဒွေ ဟဿာ ကထိတာ စေ’သံ,ဇေဋ္ဌေ မဇ္ဈေ’ဓမေပိ စ ကမသော.

ການຫົວທີ່ເອີ້ນວ່າ ອະປະຫະສິຕະ (ຫົວຈົນນ້ຳຕາໄຫຼ) ມີຕາທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳຕາ, ການຫົວທີ່ເອີ້ນວ່າ ອະຕິຫະສິຕະ (ຫົວຈົນຕົວສັ່ນ) ມີອະໄວຍະວະສັ່ນສະເທືອນ; ການຫົວທັງ ໖ ປະເພດນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ເປັນຄູ່ໆ ຕາມລຳດັບ ແກ່ບຸກຄົນຊັ້ນສູງ, ຊັ້ນກາງ ແລະ ຊັ້ນຕ່ຳ.

၃၅၉-၃၆၀. ဟဿေ ဘေဒမာဟ ‘‘သိတ’’မိစ္စာဒိနာ. ဣဟ ဟဿေ ဝိကာသီနိ နယနာနိ ယဿ တံ သိတံ, ကိဉ္စိ အာလက္ခိယာ ဒိဇာ ဒန္တာ ယဿ တံ ဟသိတံ. ဧဝံ မဓုရော သရော သဒ္ဒေါ ယဿ တံ ဝိဟသိတံ. အံသသိရောကမ္ပေန သဟ ဝတ္တမာနံ ဥပဟသိတံ, သဟ ဇလေန အဿုနာ ဝတ္တမာနာနိ အက္ခီနိ [Pg.349] ယဿ တံ အပဟသိတံ. ဝိက္ခိတ္တာနိ ဣတော တတော ပသာရိတာနိ အင်္ဂါနိ ယဿ တံ အတိဟသိတံ နာမ. ဧသဉ္စ သိတာဒီနံ မဇ္ဈေ ဒွေ ဒွေ ဟဿာ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ကမသော ယထာက္ကမေန ဇေဋ္ဌေ မဇ္ဈေ အဓမေပိ စ ကထိတာတိ သမ္ဗန္ဓော. ပုရာတနေဟီတိ ဝိညာယတိ.

໓໕໙-໓໖໐. ທ່ານກ່າວເຖິງປະເພດຂອງການຫົວ ໂດຍເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ສິຕະ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນການຫົວເຫຼົ່ານັ້ນ, ການຫົວທີ່ມີດວງຕາເບີກບານ ເອີ້ນວ່າ 'ສິຕະ' (ຍິ້ມແຍ້ມ), ການຫົວທີ່ເຫັນແຂ້ວປາກົດໜ້ອຍໜຶ່ງ ເອີ້ນວ່າ 'ຫະສິຕະ' (ຍິ້ມຫົວ). ການຫົວທີ່ມີສຽງອັນມ່ວນອອນຊອນ ເອີ້ນວ່າ 'ວິຫະສິຕະ' (ຫົວເບົາໆ). ການຫົວທີ່ເປັນໄປພ້ອມກັບການສັ່ນໄຫຼ່ແລະສັ່ນຫົວ ເອີ້ນວ່າ 'ອຸປະຫະສິຕະ' (ຫົວເຍາະ). ການຫົວທີ່ມີດວງຕາເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳຕາ ເອີ້ນວ່າ 'ອະປະຫະສິຕະ' (ຫົວຈົນນ້ຳຕາໄຫຼ). ການຫົວທີ່ມີອະໄວຍະວະຕ່າງໆ ສັ່ນສະເທືອນໄປມາ ເອີ້ນວ່າ 'ອະຕິຫະສິຕະ' (ຫົວຢ່າງຮຸນແຮງ). ຄວາມກ່ຽວພັນກັນຄື: ໃນບັນດາການຫົວມີ 'ສິຕະ' ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້, ທ່ານກ່າວໄວ້ເປັນຄູ່ໆ ຕາມລຳດັບ ຕັ້ງແຕ່ເລີ່ມຕົ້ນ ແກ່ບຸກຄົນຊັ້ນສູງ, ຊັ້ນກາງ ແລະ ຊັ້ນຕ່ຳ. ເປັນທີ່ເຂົ້າໃຈກວ່າ ນີ້ແມ່ນຄຳກ່າວຂອງຄູອາຈານໃນປາງກ່ອນ.

၃၅၉-၃၆၀. ဣဒါနိ ဟဿဘေဒံ ဒဿေတိ ‘‘သိတ’’မိစ္စာဒိနာ. ဣဟ ဣမသ္မိံ ဟဿဝိသယေ ဝိကာသိနယနံ ဝိဝဋနယနံ သိတံ နာမ. ကိဉ္စိ အာလက္ခိယဒိဇံ တု ကိဉ္စိ ဒိဿမာနဒန္တံ, တံ ဟသိတံ နာမ. မဓုရဿရံ မဓုရနာဒံ ဝိဟသိတံ နာမ. သံသသိရောကမ္ပံ အံသသိရောကမ္ပသဟိတံ ဥပဟသိတံ နာမ. သဇလက္ခိ အဿုဝိလောစနသဟိတံ အပဟသိတံ နာမ. ဝိက္ခိတ္တင်္ဂံ အဋ္ဌာနေ ပသာရဏဝသေန ဝိက္ခိတ္တဟတ္ထပါဒါဒိအဝယဝဝန္တံ အတိဟသိတံ နာမ ဘဝတိ. ဧသံ ဆန္နံ ကမသော ကမေန ဒွေ ဒွေ ဇေဋ္ဌေ မဇ္ဈေ အဓမေပိ ဝိသယေ ကထိတာ ပုရာတနေဟိ ဘာသိတာတိ. ဝိကာသီနိ နယနာနိ အဿေတိ စ, ကိဉ္စိ ဤသကံ အာလက္ခိယာ ဒိဇာ ယဿေတိ စ, မဓုရော သရော အဿေတိ စ, အံသော စ သိရော စေတိ စ, အံသသိရသော ကမ္ပောတိ စ, တေန သဟ ဝတ္တတီတိ စ, သဟ ဇလေန ဝတ္တမာနာနိ အက္ခီနိ ယဿေတိ စ, အနုသွရာဂမော. ဝိက္ခိတ္တာနိ အင်္ဂါနိ ယဿေတိ စ ဝါကျံ. သိတဟသိတဒွယံ ဥတ္တမေ, ဝိဟသိတဥပဟသိတဒွယံ မဇ္ဈိမေ, အပဟသိတအတိဟသိတဒွယံ အဓမေ ဝတ္တတေ. ဧဝံ သိတာဒယော အနုရူပဝိဘာဝါဒိနာ ပယုတ္တာ ဣမေ ရသာ’ဝတ္ထံ ပါပုဏန္တီတိ အဓိပ္ပာယော.

໓໕໙-໓໖໐. ບັດນີ້ ທ່ານສະແດງປະເພດຂອງການຫົວ ໂດຍເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ສິຕະ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນເລື່ອງການຫົວນີ້, ການຫົວທີ່ມີດວງຕາເບີກບານ ເອີ້ນວ່າ 'ສິຕະ'. ການຫົວທີ່ມີແຂ້ວປາກົດໃຫ້ເຫັນໜ້ອຍໜຶ່ງ ເອີ້ນວ່າ 'ຫະສິຕະ'. ການຫົວທີ່ມີສຽງອັນມ່ວນອອນຊອນ ເອີ້ນວ່າ 'ວິຫະສິຕະ'. ການຫົວທີ່ປະກອບດ້ວຍການສັ່ນໄຫຼ່ແລະສັ່ນຫົວ ເອີ້ນວ່າ 'ອຸປະຫະສິຕະ'. ການຫົວທີ່ປະກອບດ້ວຍດວງຕາທີ່ມີນ້ຳຕາ ເອີ້ນວ່າ 'ອະປະຫະສິຕະ'. ການຫົວທີ່ມີອະໄວຍະວະຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ມືແລະຕີນ ສັ່ນສະເທືອນໄປມາ ເພາະການຢຽດອອກໃນທີ່ບໍ່ຄວນ ເອີ້ນວ່າ 'ອະຕິຫະສິຕະ'. ການຫົວທັງ ໖ ປະເພດນີ້ ທ່ານຜູ້ຮູ້ໃນປາງກ່ອນກ່າວໄວ້ເປັນຄູ່ໆ ຕາມລຳດັບ ໃນບຸກຄົນຊັ້ນສູງ, ຊັ້ນກາງ ແລະ ຊັ້ນຕ່ຳ. ວິເຄາະສັບວ່າ: 'vikāsīni nayanāni assa' (ຜູ້ມີດວງຕາເບີກບານ), 'kiñci īsakaṃ ālakkhiyā dijā yassa' (ຜູ້ມີແຂ້ວປາກົດໃຫ້ເຫັນໜ້ອຍໜຶ່ງ), 'madhuro saro assa' (ຜູ້ມີສຽງມ່ວນອອນຊອນ), 'aṃso ca siro ca' (ໄຫຼ່ແລະຫົວ), 'aṃsasiraso kampo' (ການສັ່ນແຫ່ງໄຫຼ່ແລະຫົວ), 'tena saha vattatīti' (ເປັນໄປພ້ອມດ້ວຍການສັ່ນນັ້ນ), 'saha jalena vattamānāni akkhīni yassa' (ຜູ້ມີດວງຕາເປັນໄປພ້ອມດ້ວຍນ້ຳຕາ - ມີການລົງອະນຸສວາຣະອາຄົມ), ແລະ 'vikkhittāni aṅgāni yassa' (ຜູ້ມີອະໄວຍະວະສັ່ນສະເທືອນ). ຄູ່ແຫ່ງສິຕະແລະຫະສິຕະ ຍ່ອມມີໃນບຸກຄົນຊັ້ນສູງ, ຄູ່ແຫ່ງວິຫະສິຕະແລະອຸປະຫະສິຕະ ຍ່ອມມີໃນບຸກຄົນຊັ້ນກາງ, ຄູ່ແຫ່ງອະປະຫະສິຕະແລະອະຕິຫະສິຕະ ຍ່ອມມີໃນບຸກຄົນຊັ້ນຕ່ຳ. ອະທິບາຍວ່າ: ການຫົວມີສິຕະເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ເມື່ອປະກອບດ້ວຍວິພາວະເປັນຕົ້ນທີ່ເໝາະສົມ ຍ່ອມບັນລຸເຖິງຄວາມເປັນຣົດໄດ້.

ဟဿရသဿ ဧဝမုဒါဟရဏံ ဉာတဗ္ဗံ –

ຕົວຢ່າງຂອງຫັດສະຣົດ (ຣົດແຫ່ງຄວາມຫົວ) ພຶງຊາບດັ່ງນີ້ —

ပူဇေသိ ကဏ္ဌမဏိနာ အပိ ယော ပသန္နော,ဓမ္မေ ပုရာ’သမဓုရံ ဝိဓုရံ သ ဟန္တုံ;

ဂေါပေန္တိယာပိ ဝစနေန ထိယာ သဘာဝံ;

ဘတ္တိံ အကာသိ ဖရုသေ မယိ နာဂရာဇာတိ.

ພະຍານາກໃດ ຜູ້ມີຄວາມເລື່ອມໃສໃນທຳໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ບູຊາທ່ານວິທູຣະຜູ້ຫາສິ່ງປຽບບໍ່ໄດ້ ດ້ວຍແກ້ວມະນີທີ່ຄໍ, ແຕ່ບັດນີ້ ພະຍານາກນັ້ນ ກັບມີຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີຕໍ່ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ຫຍາບຊ້າ ເພື່ອຈະຂ້າທ່ານວິທູຣະ ເພາະຄຳເວົ້າຂອງສະຕີຜູ້ປົກປິດສະພາບທີ່ແທ້ຈິງຂອງຕົນ.

ယော [Pg.350] ပုရာ ပုဗ္ဗေ ဓမ္မေ တဿ ဓမ္မကထနေ ပသန္နော ကဏ္ဌမဏိနာ အပိ အတ္တနော အနဂ္ဃကဏ္ဌမဏိနာပိ တံ ပူဇေသိ, သော နာဂရာဇာ သဘာဝံ အတ္တနော အဓိပ္ပာယံ ဂေါပေန္တိယာ အပိ ထိယာ ဝစနေန ဣတ္ထိယာ ဝစနေန အသမဓုရံ တုလျရဟိတံ ဝိဓုရံ ဝိဓုရပဏ္ဍိတံ ဟန္တုံ ဝိနာသနတ္ထံ ဖရုသေ စဏ္ဍေ မယိ ဘတ္တိံ အကာသီတိ. ဣဟ ဧကသ္မိံယေဝ ဝတ္ထုနိ နာဂရာဇဿ ပသာဒဝဓဝိဓာနာဒိဝိပရီတပ္ပဝတ္တိ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေါ, ပဌမံ အနဂ္ဃပိယဝတ္ထူဟိ ပူဇိတဘာဝေါ စ ဗောဓိသတ္တဿ အတုလျဘာဝေါ စ ဣတ္ထိဝစနဿ သမ္ပဋိစ္ဆနဘာဝေါ စ တဿာဓိပ္ပာယဿ အညာတဘာဝေါ စ ပုဏ္ဏကဿ စဏ္ဍဘာဝေါ စေတိ ဣမေဟိ သဗ္ဗဝစနေဟိ ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေါ ဒဿိတော. ဣမေဟိ ဥဒ္ဒီပိတဌာယီဘာဝသင်္ခတော ဟာသော ဝါကျသာမတ္ထိယာ ပကာသိတော ဟာသဝိရောဓိနိဗ္ဗေဒါဒိဝဇ္ဇိတာ သမာလသိယသန္တောသအဿုဝေပထာဒိကာ ဗျဘိစာရီဘာဝါ သာတ္တိကာဘာဝါ စ ဧဝံ သာမတ္ထိယေန ဒီပိတာ. တဒနုရူပဝိဘာဝါဒိပကာသကာ ယထာဝုတ္တကဝိပ္ပယောဂါ အနုဘာဝါ နာမ ဟောန္တိ. ဟဿဘေဒေန မဇ္ဈိမေ ပုရိသေ ဝတ္တဗ္ဗာပိ ဟသိတဥပဟသိတာ ဒွေ ဣမာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

ພະຍານາກໃດ ຜູ້ມີຄວາມເລື່ອມໃສໃນທຳ ຄືການສະແດງທຳໃນປາງກ່ອນ ໄດ້ບູຊາທ່ານວິທູຣະນັ້ນ ດ້ວຍແກ້ວມະນີທີ່ຄໍອັນຫາຄ່າບໍ່ໄດ້ຂອງຕົນ, ພະຍານາກນັ້ນ ກັບມີຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີຕໍ່ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ຫຍາບຊ້າຮ້າຍກາດ ເພື່ອຈະຂ້າ ຄືທຳລາຍທ່ານວິທູຣະບັນດິດຜູ້ຫາສິ່ງປຽບບໍ່ໄດ້ ເພາະຄຳເວົ້າຂອງສະຕີຜູ້ປົກປິດສະພາບ ຄືຄວາມປະສົງຂອງຕົນ. ໃນເລື່ອງນີ້, ຄວາມປະພຶດອັນຂັດແຍ້ງກັນຂອງພະຍານາກ ເຊັ່ນ ຄວາມເລື່ອມໃສໃນຕອນຕົ້ນ ແລະການສັ່ງຂ້າໃນຕອນຫຼັງ ໃນບຸກຄົນດຽວກັນນັ້ນ ເປັນອາລຳພະນະວິພາວະ (ອັນເປັນອາລົມ). ຄວາມເປັນຜູ້ໄດ້ຮັບການບູຊາດ້ວຍສິ່ງຂອງອັນເປັນທີ່ຮັກແລະຫາຄ່າບໍ່ໄດ້ໃນຕອນຕົ້ນ, ຄວາມເປັນຜູ້ຫາສິ່ງປຽບບໍ່ໄດ້ຂອງພະໂພທິສັດ, ຄວາມຍອມຮັບໃນຄຳເວົ້າຂອງສະຕີ, ຄວາມບໍ່ຮູ້ໃນຄວາມປະສົງຂອງສະຕີນັ້ນ, ແລະຄວາມຮ້າຍກາດຂອງປຸນນະກະ, ດ້ວຍຄຳເວົ້າທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ທ່ານສະແດງອຸດທິປະນະວິພາວະ (ສິ່ງກະຕຸ້ນ). ຄວາມຫົວ (ຫາສະ) ອັນນັບວ່າເປັນຖາຍີພາວະ (ອາລົມຝັງແໜ້ນ) ທີ່ຖືກກະຕຸ້ນດ້ວຍວິພາວະເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມປາກົດຂຶ້ນດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງປະໂຫຍກ. ວະຍະພິຈາຣີພາວະ (ອາລົມປ່ຽນແປງ) ແລະສັດຕິກະພາວະ (ອາລົມສະແດງອອກທາງຮ່າງກາຍ) ເຊັ່ນ ຄວາມສະຫງົບ, ຄວາມກຽດຄ້ານ, ຄວາມຍິນດີ, ນ້ຳຕາ ແລະການສັ່ນສະເທືອນ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ປາສະຈາກຄວາມເບື່ອໜ່າຍ (ນິບເພທະ) ເປັນຕົ້ນ ອັນຂັດແຍ້ງກັບຄວາມຫົວ ຍ່ອມຖືກສະແດງໃຫ້ເຫັນດ້ວຍອານຸພາບຢ່າງນີ້. ອານຸພາວະ (ການສະແດງອອກ) ຍ່ອມເປັນສິ່ງສະແດງວິພາວະເປັນຕົ້ນທີ່ເໝາະສົມແກ່ອາລົມນັ້ນ ໂດຍມີຄວາມພັດພາກດັ່ງກ່າວມາແລ້ວ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຕ້ອງກ່າວເຖິງໃນບຸກຄົນຊັ້ນກາງ ຕາມປະເພດຂອງການຫົວ, ແຕ່ກໍພຶງເຫັນການຫົວທັງສອງນີ້ ຄື ຫະສິຕະ ແລະ ອຸປະຫະສິຕະ ໃນທີ່ນີ້.

ကရုဏာဌာယီဘာဝ

ກະຣຸນາຖາຍີພາວະ (ອາລົມຝັງແໜ້ນແຫ່ງຄວາມສົງສານ)

၃၆၁.

໓໖໑.

သောကရူပေါ တု ကရုဏော-နိဋ္ဌပတ္တိဋ္ဌနာသတော;

တတ္ထာ’နုဘာဝါ ရုဒိတ-ပလယတ္ထမ္ဘကာဒယော;

ဝိသာဒါလသျမရဏ-စိန္တာဒီ ဗျဘိစာရိနော.

ກະຣຸນາຣົດ (ຣົດແຫ່ງຄວາມສົງສານ) ມີສະພາບເປັນຄວາມໂສກເສົ້າ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຈາກການປະສົບກັບສິ່ງທີ່ບໍ່ປາດຖະໜາ ແລະການສູນເສຍສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາ; ໃນກະຣຸນາຣົດນັ້ນ ມີອານຸພາວະ ເຊັ່ນ ການຮ້ອງໄຫ້, ການສະຫຼົບ ແລະການຕົວແຂງທື່ ເປັນຕົ້ນ; ມີວະຍະພິຈາຣີພາວະ ເຊັ່ນ ຄວາມທໍ້ແທ້, ຄວາມກຽດຄ້ານ, ຄວາມຕາຍ ແລະຄວາມວິຕົກກັງວົນ ເປັນຕົ້ນ.

၃၆၁. ‘‘သောကေ’’စ္စာဒိ. အနိဋ္ဌဿ ပုတ္တဝိယောဂါဒိနော ဒေသနိက္ကဍ္ဎနာဒိနော ပတ္တိ စ ဣဋ္ဌဿ ဓမ္မဿ, ဓနာဒိနော ဝါ နာသော စ တတော ဝိဘာဝဘူတေဟိ သမ္ပန္နော သောကရူပေါ [Pg.351] သောကသဘာဝေါ တု ကရုဏော ရသော နာမ. တတ္ထ ဥတ္တမာနံ သောကော ပုတ္တဝိယောဂါဒိအနိဋ္ဌုပ္ပတ္တိတော, ဓမ္မာဒိဣဋ္ဌနာသတော စ ဇာယတေ. နီစာနံ တု ဒေသနိက္ကဍ္ဎနာဒိအနိဋ္ဌုပ္ပတ္တိတော, ဓနာဒိဣဋ္ဌနာသတော စ, ပရေသံ ဓနာဒိနာသတော တု ဥတ္တမဿေဝ မဟာကာရုဏိကတ္တာ, သေသံ သုဗောဓံ. အနုဘာဝေါ ပနေတ္ထ ယထောစိတျံ နိရူပယိတဗ္ဗော.

໓໖໑. ຄຳວ່າ 'ໂໂສເກ' ເປັນຕົ້ນ. ການປະສົບກັບສິ່ງທີ່ບໍ່ປາດຖະໜາ ເຊັ່ນ ການພັດພາກຈາກບຸດ ແລະການຖືກເນລະເທດອອກຈາກແວ່ນແຄວ້ນ ເປັນຕົ້ນ, ແລະການສູນເສຍສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາ ເຊັ່ນ ຄຸນທຳ ແລະຊັບສົມບັດ ເປັນຕົ້ນ, ກະຣຸນາຣົດ ທີ່ມີສະພາບເປັນຄວາມໂສກເສົ້າ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໂດຍມີສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເປັນວິພາວະ. ໃນກະຣຸນາຣົດນັ້ນ, ຄວາມໂສກເສົ້າຂອງບຸກຄົນຊັ້ນສູງ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຈາກການປະສົບກັບສິ່ງທີ່ບໍ່ປາດຖະໜາ ເຊັ່ນ การພັດພາກຈາກບຸດ, ແລະຈາກການສູນເສຍສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາ ເຊັ່ນ ຄຸນທຳ ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນຄວາມໂສກເສົ້າຂອງບຸກຄົນຊັ້ນຕ່ຳ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຈາກການປະສົບກັບສິ່ງທີ່ບໍ່ປາດຖະໜາ ເຊັ່ນ ການຖືກເນລະເທດອອກຈາກແວ່ນແຄວ້ນ, ແລະຈາກການສູນເສຍສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາ ເຊັ່ນ ຊັບສົມບັດ ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ການສູນເສຍຊັບສົມບັດເປັນຕົ້ນຂອງຜູ້ອື່ນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມໂສກເສົ້າແກ່ບຸກຄົນຊັ້ນສູງເທົ່ານັ້ນ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີມະຫາກະລຸນາ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອແມ່ນເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ. ສ່ວນອານຸພາວະໃນທີ່ນີ້ ພຶງກຳນົດຕາມຄວາມເໝາະສົມ.

၃၆၁. ဣဒါနိ ကရုဏာရသပေါသနက္ကမံ ဒဿေတိ ‘‘သောက’’ဣစ္စာဒိနာ. အနိဋ္ဌပ္ပတ္တိဋ္ဌနာသတော ပုတ္တဝိယောဂါဒိနော, ဒေသစာဂါဒိနော ဝါ အနိဋ္ဌဿ ဥပ္ပတ္တိ စ သီလာဒိနော, ဓနာဒိနော ဝါ ဣဋ္ဌဿ ကန္တိဝတ္ထုနော ဝိနာသော စာတိ ဣမေဟိ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေဟိ ကရဏဘူတေဟိ ဥပ္ပန္နော သောကရူပေါ တု သောကသဘာဝေါ ပန ကရုဏော ကရုဏာရသော နာမ ဟောတိ. တတ္ထ ကရုဏာရသေ ရုဒိတပလယတ္ထမ္ဘကာဒယော ရုဒိတော ပလယော ထမ္ဘောတိအာဒယော အနုဘာဝါ နာမ ဘဝန္တီတိ. ထမ္ဘာဒီနံ သရူပေါ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောဝ. ဝိသာဒအာလသျမရဏစိန္တာဒယော ဗျဘိစာရိနော တသ္မိံယေဝ ဗျဘိစာရိနော ဘဝန္တိ. ဣဟ ပုတ္တဝိယောဂါဒိအနိဋ္ဌပ္ပတ္တိယာ စ သီလဓမ္မာဒိဣဋ္ဌနာသနေန စ ဥတ္တမာနံ သောကော ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ဒေသစာဂါဒိအနိဋ္ဌပ္ပတ္တိယာ စ ဓနာဒိဣဋ္ဌနာသနေန စ နီစာနံ. အညေသံ ဓနာဒိဝိနာသနေန ပန မဟာကရုဏိကတ္တာ ဥတ္တမဿေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တသ္မိံ ဝိသယေ သော သောကော သေသာနံ နုပ္ပဇ္ဇတိ. တသ္မာ ယထာရဟံ ပယောဂေါ ကာတဗ္ဗော. သောကဿ ရူပေါ သဘာဝေါတိ စ, အနိဋ္ဌဿ ပတ္တီတိ စ, ဣဋ္ဌဿ နာသောတိ စ, အနိဋ္ဌပ္ပတ္တိ စ ဣဋ္ဌနာသော စေတိ စ, ရုဒိတဉ္စ ပလယော စ ထမ္ဘကော စေတိ စ, တေ အာဒိ ယေသမိတိ စ, ဝိသာဒေါ စ အာလသျဉ္စ မရဏဉ္စ စိန္တာ စေတိ စ, တာ အာဒိ ယေသမိတိ စ ဝါကျံ. ဣမဿ ကရုဏာရသဿ လက္ခိယမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ –

໓໖໑. ບັດນີ້ ທ່ານສະແດງວິທີການຈະເລີນກະຣຸນາຣົດ ໂດຍເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ໂສກະ' ເປັນຕົ້ນ. ກະຣຸນາຣົດ ທີ່ມີສະພາບເປັນຄວາມໂສກເສົ້າ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໂດຍມີອາລຳພະນະວິພາວະເປັນເຫດ ຄື ການປະສົບກັບສິ່ງທີ່ບໍ່ປາດຖະໜາ ເຊັ່ນ ການພັດພາກຈາກບຸດ ຫຼືການລະທິ້ງແວ່ນແຄວ້ນ, ແລະການສູນເສຍສິ່ງອັນເປັນທີ່ຮັກທີ່ປາດຖະໜາ ເຊັ່ນ ສີລະທຳ ຫຼືຊັບສົມບັດ. ໃນກະຣຸນາຣົດນັ້ນ, ມີອານຸພາວະ ເຊັ່ນ ການຮ້ອງໄຫ້, ການສະຫຼົບ ແລະການຕົວແຂງທື່ ເປັນຕົ້ນ. ລັກສະນະຂອງການຕົວແຂງທື່ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຂ້າງເທິງ. ມີວະຍະພິຈາຣີພາວະ ເຊັ່ນ ຄວາມທໍ້ແທ້, ຄວາມກຽດຄ້ານ, ຄວາມຕາຍ ແລະຄວາມວິຕົກກັງວົນ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເກີດຮ່ວມໃນກະຣຸນາຣົດນັ້ນ. ໃນເລື່ອງນີ້, ຄວາມໂສກເສົ້າຂອງບຸກຄົນຊັ້ນສູງ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຈາກການປະສົບກັບສິ່ງທີ່ບໍ່ປາດຖະໜາ ເຊັ່ນ ການພັດພາກຈາກບຸດ, ແລະຈາກການສູນເສຍສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາ ເຊັ່ນ ສີລະທຳ; ສ່ວນຄວາມໂສກເສົ້າຂອງບຸກຄົນຊັ້ນຕ່ຳ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຈາກການປະສົບກັບສິ່ງທີ່ບໍ່ປາດຖະໜາ ເຊັ່ນ ການລະທິ້ງແວ່ນແຄວ້ນ, ແລະຈາກການສູນເສຍສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາ ເຊັ່ນ ຊັບສົມບັດ. ແຕ່ການສູນເສຍຊັບສົມບັດເປັນຕົ້ນຂອງຜູ້ອື່ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນຊັ້ນສູງເທົ່ານັ້ນ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີມະຫາກະລຸນາ, ຄວາມໂສກເສົ້ານັ້ນຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນອື່ນໃນເລື່ອງນັ້ນ. ດັ່ງນັ້ນ ພຶງນຳໄປໃຊ້ຕາມຄວາມເໝາະສົມ. ວິເຄາະສັບວ່າ: 'sokassa rūpo sabhāvo' (ສະພາບແຫ່ງຄວາມໂສກເສົ້າ), 'aniṭṭhassa patti' (ການປະສົບກັບສິ່ງທີ່ບໍ່ປາດຖະໜາ), 'iṭṭhassa nāso' (ການສູນເສຍສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາ), 'aniṭṭhappatti ca iṭṭhanāso ca' (ການປະສົບກັບສິ່ງທີ່ບໍ່ປາດຖະໜາແລະການສູນເສຍສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາ), 'ruditañca palayo ca thambhako ca' (ການຮ້ອງໄຫ້, ການສະຫຼົບ ແລະການຕົວແຂງທື່), 'te ādi yesam' (ມີສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຕົ້ນ), 'visādo ca ālasyañca maraṇañca cintā ca' (ຄວາມທໍ້ແທ້, ຄວາມກຽດຄ້ານ, ຄວາມຕາຍ ແລະຄວາມວິຕົກກັງວົນ), 'tā ādi yesam' (ມີສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຕົ້ນ). ຕົວຢ່າງຂອງກະຣຸນາຣົດນີ້ ພຶງເຫັນດັ່ງນີ້ —

အာကဍ္ဎိတေ’ကသတရာဇပုရက္ခတော [Pg.352] ယော,ဓမ္မေန အာသနမလံကုရုတေ ဇိနောဝ;

သော အဿဝါလမဝလမ္ဗိယ ဒါနိ နီတော,ယက္ခေန လောကတိလကော ကုရုတေ ကိမေကောတိ.

ທ່ານໃດ ຜູ້ແວດລ້ອມດ້ວຍພະລາຊາ ໑໐໑ ພະອົງ ໄດ້ປະດັບທຳມະສາດດ້ວຍທຳ ປານປະໜຶ່ງພະຊິນະເຈົ້າ; ບັດນີ້ ທ່ານຜູ້ເປັນປິ່ນເກົ້າຂອງໂລກນັ້ນ ຖືກຍັກສະແຫວງຫາຈັບກຸມແລ້ວເອົາຕົວໄປ ໂດຍຫ້ອຍໂໜຫາງມ້າ ຈະເຮັດປະການໃດໜໍ?

ယော ဧကသတရာဇပုရက္ခတော ရာဇူနံ ဧကသတေန ပရိဝါရိတော ဇိနော ဣဝ ဗုဒ္ဓေါ ဣဝ ဓမ္မေန မဓုရဓမ္မကထနေန အာသနံ ဓမ္မာသနံ အလံကုရုတေ သဇ္ဇေတိ, လောကတိလကော လောကဿ ပိယတာယ တိလကာလင်္ကာရဘူတော သော ဝိဓုရပဏ္ဍိတော ယက္ခေန ပုဏ္ဏကေန အာကဍ္ဎိတော ဟုတွာ နီတော အဿဝါလံ အဝလမ္ဗိယ ဣဒါနိ ဧကော ကိံ ကုရုတေတိ. ဣဟာနီတောတိ ဒဿိတပိယဝတ္ထုဝိယောဂေါ သောကဿ အာလမ္ဗဏဝိဘာဝေါ ဟောတိ. ‘‘အာကဍ္ဎိတေကသတရာဇေ’’စ္စာဒိနာ သကလေန ဝါကျေန ဥဒ္ဒီပနဝိဘာဝေါ ဒဿိတော, ဥဒ္ဒီပိတသောကသင်္ခါတဌာယီဘာဝေါ စ ဝိသာဒါလသျစိန္တာဒိကော ဗျဘိစာရီဘာဝေါ စ ရုဒိတပလယထမ္ဘကာဒိကာ ဝိဘာဝါဒိဗောဓကအနုဘာဝါ စ ဝါကျသာမတ္ထိယေန ဒီပိတာ ဟောန္တိ.

ທ່ານໃດ ຜູ້ແວດລ້ອມດ້ວຍພະລາຊາ ໑໐໑ ພະອົງ ຄືຖືກແວດລ້ອມດ້ວຍພະລາຊາ ໑໐໑ ພະອົງ ປານປະໜຶ່ງພະຊິນະເຈົ້າ ຄືພະພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ປະດັບ ຄືຈັດແຈງທຳມະສາດ ດ້ວຍທຳ ຄືການສະແດງທຳອັນມ່ວນອອນຊອນ; ທ່ານວິທູຣະບັນດິດນັ້ນ ຜູ້ເປັນປິ່ນເກົ້າຂອງໂລກ ເພາະເປັນທີ່ຮັກແພງຂອງຊາວໂລກ ຖືກຍັກປຸນນະກະສະແຫວງຫາຈັບກຸມແລ້ວເອົາຕົວໄປ ໂດຍຫ้อยໂໜຫາງມ້າ ບັດນີ້ ຢູ່ຜູ້ດຽວຈະເຮັດປະການໃດໜໍ? ໃນເລື່ອງນີ້, ການພັດພາກຈາກສິ່ງອັນເປັນທີ່ຮັກ ທີ່ສະແດງດ້ວຍຄຳວ່າ 'ເອົາຕົວໄປ' (ນີໂຕ) ເປັນອາລຳພະນະວິພາວະແຫ່ງຄວາມໂສກເສົ້າ. ດ້ວຍປະໂຫຍກທັງໝົດ ທີ່ເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ອາກັດທິເຕກະສະຕະຣາເຊ...' ເປັນຕົ້ນ ທ່ານສະແດງອຸດທິປະນະວິພາວະ. ຄວາມໂສກເສົ້າອັນນັບວ່າເປັນຖາຍີພາວະ ທີ່ຖືກກະຕຸ້ນດ້ວຍວິພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ, ວະຍະພິຈາຣີພາວະ ເຊັ່ນ ຄວາມທໍ້ແທ້, ຄວາມກຽດຄ້ານ ແລະຄວາມວິຕົກກັງວົນ ເປັນຕົ້ນ, ແລະອານຸພາວະ ເຊັ່ນ ການຮ້ອງໄຫ້, ການສະຫຼົບ ແລະການຕົວແຂງທື່ ເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນສິ່ງສະແດງວິພາວະເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຖືກສະແດງໃຫ້ເຫັນດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງປະໂຫຍກ.

ရုဒ္ဒဌာယီဘာဝ

ຣຸດທະຖາຍີພາວະ (ອາລົມຝັງແໜ້ນແຫ່ງຄວາມໂກດຮ້າຍ)

၃၆၂.

໓໖໒.

ကောဓော မစ္ဆရိယာဒီဟိ, ပေါသေ တာသမဒါဒိဘိ;

နယနာရုဏတာဒီဟိ, ရုဒ္ဒေါ နာမ ရသော ဘဝေ.

ຄວາມໂກດ (ໂກທະ) ເມື່ອໄດ້ຮັບການບຳລຸງດ້ວຍຄວາມຕະໜີ່ (ມັດສະຣິຍະ) ເປັນຕົ້ນ, ດ້ວຍຄວາມສະດຸ້ງກົວແລະຄວາມມົວເມົາ (ຕາສະມະທະ) ເປັນຕົ້ນ, ແລະດ້ວຍຄວາມແດງແຫ່ງດວງຕາ ເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມກາຍເປັນຣົດທີ່ຊື່ວ່າ ຣຸດທະຣົດ (ຣົສແຫ່ງຄວາມໂກດຮ້າຍ).

၃၆၂. ‘‘ကောဓော’’ဣစ္စာဒိ, သုဗောဓံ. ဧတ္ထ ပဌမေန အာဒိသဒ္ဒေန အဝိက္ခေပဥပဟာသာဒယော ဝိဘာဝါ ဂဟိတာ, ဒုတိယေန ဥဂ္ဂသမ္ဘမာဒယော ဗျဘိစာရိနော, တတိယေန ဘူကုဋိပုရဏဩဋ္ဌနိပ္ပီဠနာဒယော အနုဘာဝါ.

໓໖໒. ຄຳວ່າ 'ໂກໂທ' ເປັນຕົ້ນ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ. ໃນທີ່ນີ້, ດ້ວຍສັບວ່າ 'ອາທິ' (ເປັນຕົ້ນ) ທຳອິດ (ໃນຄຳວ່າ ມັດສະຣິຍາທີຫິ) ຍ່ອມໝາຍເອົາວິພາວະ ເຊັ່ນ ຄວາມບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານ ແລະການເຍາະເຍີ້ຍ ເປັນຕົ້ນ; ດ້ວຍສັບວ່າ 'ອາທິ' ທີສອງ (ໃນຄຳວ່າ ຕາສະມະທາທີຫິ) ຍ່ອມໝາຍເອົາວະຍະພິຈາຣີພາວະ ເຊັ່ນ ຄວາມຮຸນແຮງ ແລະຄວາມຕື່ນເຕັ້ນຕົກໃຈ ເປັນຕົ້ນ; ດ້ວຍສັບວ່າ 'ອາທິ' ທີສາມ (ໃນຄຳວ່າ ນະຍະນາຣຸນາຕາທີຫິ) ຍ່ອມໝາຍເອົາອານຸພາວະ ເຊັ່ນ ການຂະໝວດຄิ້ວ ແລະການກັດສົບ ເປັນຕົ້ນ.

၃၆၂. ဣဒါနိ ရုဒ္ဒရသဿ ပေါသနက္ကမံ ဒဿေတိ ‘‘ကောဓော’’ဣစ္စာဒိနာ. ကောဓော မစ္ဆရိယာဒီဟိ မစ္ဆရိယအဝိက္ခေပဥပဟာသာဒီဟိ အာလမ္ဗဏာဒီဟိ ဝိဘာဝေဟိ စ ဟေတုဘူတေဟိ တာသမဒါဒီဟိ တာသမဒဥဂ္ဂတသမ္ဘမာဒီဟိ ဗျဘိစာရီဘာဝေဟိ [Pg.353] စ နယနာရုဏတာဒီဟိ နေတ္တရတ္တသုဘင်္ဂဩဋ္ဌပီဠနာဒီဟိ အနုဘာဝေဟိ စ ကရဏဘူတေဟိ ပေါသေ သတိ ရုဒ္ဒေါ နာမ ရသော ဘဝေတိ. မစ္ဆရိယံ အာဒိ ယေသန္တိ စ, တာသော စ မဒေါ စေတိ စ, တေ အာဒိ ယေသမိတိ စ, နယနာနိ စ တာနိ အရုဏာနိ စာတိ စ, တေသံ ဘာဝေါတိ စ, သာ အာဒိ ယေသမိတိ စ ဝါကျံ.

໓໖໒. ບັດນີ້ ທ່ານສະແດງວິທີການຈະເລີນຣຸດທະຣົດ ໂດຍເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ໂກໂທ' ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມໂກດ (ໂກທະ) ເມື່ອໄດ້ຮັບການບຳລຸງດ້ວຍວິພາວະອັນເປັນເຫດ ເຊັ່ນ ຄວາມຕະໜີ່, ຄວາມບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານ ແລະການເຍາະເຍີ້ຍ ເປັນຕົ້ນ, ດ້ວຍວະຍະພິຈາຣີພາວະ ເຊັ່ນ ຄວາມສະດຸ້ງກົວ, ຄວາມມົວເມົາ, ຄວາມຮຸນແຮງ ແລະຄວາມຕື່ນເຕັ້ນຕົກໃຈ ເປັນຕົ້ນ, ແລະດ້ວຍອານຸພາວະອັນເປັນເຄື່ອງສະແດງ ເຊັ່ນ ຄວາມແດງແຫ່ງດວງຕາ, ການບິດເບືອນອະໄວຍະວະ ແລະການກັດສົບ ເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມກາຍເປັນຣົດທີ່ຊື່ວ່າ ຣຸດທະຣົດ. ວິເຄາະສັບວ່າ: 'macchariyaṃ ādi yesaṃ' (ມີຄວາມຕະໜີ່ເປັນຕົ້ນ), 'tāso ca mado ca' (ຄວາມສະດຸ້ງກົວແລະຄວາມມົວເມົາ), 'te ādi yesam' (ມີສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຕົ້ນ), 'nayanāni ca tāni aruṇāni ca' (ດວງຕາທັງຫຼາຍອັນແດງກ່ຳ), 'tesaṃ bhāvo' (ຄວາມເປັນແຫ່ງດວງຕາເຫຼົ່ານັ້ນ), 'sā ādi yesam' (ມີຄວາມເປັນຢ່າງນັ້ນເປັນຕົ້ນ).

ရုဒ္ဒရသဿ ဥဒါဟရဏမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ –

ຕົວຢ່າງຂອງຣຸດທະຣົດ ພຶງເຫັນດັ່ງນີ້ —

ယက္ခေန ဘော အဓိဂတောသိ မနုဿဘက္ခေ,နာ’ဿဿ ဝါလ’မဝလမ္ဗ ပုရံ အဝေက္ခ;

ဝေရမ္ဘဝါတမုခစုဏ္ဏိတသဗ္ဗဂတ္တော,မစ္စော ကထံ ပုနပိ ပဿတိ ဇီဝလောကန္တိ.

ແນ່ທ່ານ! ທ່ານຖືກຍັກຜູ້ກິນມະນຸດຈັບກຸມຕົວໄດ້ແລ້ວ, ຢ່າໄດ້ຫ້ອຍໂໜຫາງມ້າແລ້ວຫຼຽວເບິ່ງພະລາຊະວັງເລີຍ; ມະນຸດຜູ້ມີຮ່າງກາຍທັງໝົດຖືກບົດຂະຢີ້ໃນທິດທາງແຫ່ງລົມເວຣັມພະ ຈະກັບມາເຫັນໂລກມະນຸດນີ້ອີກໄດ້ແນວໃດ?

ဘော မနုဿဘက္ခေန ယက္ခေန အဓိဂတောသိ ဂဟိတော အသိ, အဿဿ ဝါလမဝလမ္ဗ ဝါလဓိံ ဂဟေတွာ ဣဒါနေဝ ပုရံ အဝေက္ခ တုယှံ နဂရံ ဩလောကေဟိ, တထေဝ ဟိ ဝေရမ္ဘဝါတမုခစုဏ္ဏိတသဗ္ဗဂတ္တော ဝေရမ္ဘဝါတဿ အဘိမုခိစုဏ္ဏိတသကလသရီရော မစ္စော မနုဿော ဇီဝလောကံ သတ္တလောကံ ပုနပိ ကထံ ပဿတီတိ. ဣဟ မစ္ဆရိယာဒိဝိဘာဝါ စ ကောဓာဒိသင်္ခါတော ဌာယီဘာဝေါ စ ဝါကျသာမတ္ထိယာ ဒီပိတာ ဟောန္တိ, အပရဒ္ဓေန တာသမဒဥဂ္ဂတာဒိဗျဘိစာရီဘာဝါ ဝိဘာဝိတာ ဟောန္တိ. သမုဒါယေန နယနာရုဏတာဒယော အနုဘာဝါ သူစိတာ ဟောန္တိ.

ແນ່ທ່ານ! ທ່ານຖືກຍັກຜູ້ກິນມະນຸດຈັບກຸມຕົວໄດ້ແລ້ວ, ຈົ່ງຫ້ອຍໂໜຫາງມ້າ ຄືຈັບຫາງມ້າໄວ້ ແລ້ວຫຼຽວເບິ່ງພະລາຊະວັງ ຄືເບິ່ງເມືອງຂອງຕົນໃນຕອນນີ້ເລີຍ; ເພາະວ່າ ມະນຸດ ຄືຄົນ ຜູ້ມີຮ່າງກາຍທັງໝົດຖືກບົດຂະຢີ້ຕໍ່ໜ້າລົມເວຣັມພະ ຈະກັບມາເຫັນໂລກມະນຸດ ຄືໂລກຂອງສັດທັງຫຼາຍອີກໄດ້ແນວໃດ? ໃນເລື່ອງນີ້, ວິພາວະ ເຊັ່ນ ຄວາມຕະໜີ່ ເປັນຕົ້ນ ແລະຖາຍີພາວະ ອັນນັບວ່າເປັນຄວາມໂກດ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຖືກສະແດງໃຫ້ເຫັນດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງປະໂຫຍກ. ໂດຍຜູ້ກະທຳຜິດ, ວະຍະພິຈາຣີພາວະ ເຊັ່ນ ຄວາມສະດຸ້ງກົວ, ຄວາມມົວເມົາ ແລະຄວາມຮຸນແຮງ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຖືກສະແດງໃຫ້ປາກົດ. ໂດຍສ່ວນລວມ, ອານຸພາວະ ເຊັ່ນ ຄວາມແດງແຫ່ງດວງຕາ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຖືກຊີ້ໃຫ້ເຫັນ.

ဝီရဌာယီဘာဝ

ວີຣະຖາຍີພາວະ (ອາລົມຝັງແໜ້ນແຫ່ງຄວາມກ້າຫານ)

၃၆၃.

໓໖໓.

ပတာပဝိက္ကမာဒီဟု-ဿာဟော ဝိရောတိ သညိတော;

ရဏဒါနဒယာယောဂါ, ဝီရော’ယံ တိဝိဓော ဘဝေ;

တေဝါ’နုဘာဝါ ဓိတိမ-တျာဒယော ဗျဘိစာရိနော.

ຄວາມອຸດສາຫະ (ອຸດສາຫະ) ອັນເກີດຈາກເດຊານຸພາບ (ປະຕາປະ) ແລະຄວາມກ້າຫານ (ວິກກະມະ) ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ຮັບການຂະໜານນາມວ່າ ວີຣະຣົດ (ຣົສແຫ່ງຄວາມກ້າຫານ); ວີຣະຣົດນີ້ ມີ ໓ ປະເພດ ເພາະປະກອບດ້ວຍການຮົບ (ຣະນະ), ການໃຫ້ (ທານະ) ແລະຄວາມເມດຕາກະຣຸນາ (ທະຍາ); ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເອງເປັນອານຸພາວະໃນທີ່ນັ້ນ, ມີຄວາມອົດທົນ (ທິຕິ) ແລະຄວາມຮູ້ (ມະຕິ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນວະຍະພິຈາຣີພາວະ.

၃၆၃. ‘‘ပတာပိ’’စ္စာဒိ. ပတာပေါ သတ္တုသန္တာပကာရီ တေဇော, ဝိက္ကမော ပရမဏ္ဍလက္ကမန္တံ, တေ အာဒယော ယေသံ ဗလာဝိက္ခေပါဒီနံ [Pg.354] ပဋိပုဂ္ဂလဂတာနံ ဝိဘာဝါနံ, တေဟိ ဇာတော ဥဿာဟော ရသတ္တမာပန္နော ဝီရော ရသောတိ သညိတော, အယံ ဝီရော ရဏဒါနဒယာယောဂါ တိဝိဓော ဘဝေ ယုဒ္ဓဝီရော ဒါနဝီရော ဒယာဝီရောတိ, တေ ယုဒ္ဓကရဏာဒယော ဧဝ တတ္ထ အနုဘာဝါ ဘဝန္တိ. ဓိတိမတိဥဂ္ဂတာဒယော ဗျဘိစာရိနော ဘဝန္တီတိ.

໓໖໓. ຄຳວ່າ 'ປະຕາປະ' ເປັນຕົ້ນ. ເດຊານຸພາບ (ປະຕາປະ) ຄືເດຊອັນເຮັດໃຫ້ສັດຕູເດືອດຮ້ອນ, ຄວາມກ້າຫານ (ວິກກະມະ) ຄືການຢຽບຢ່ຳແວ່ນແຄວ້ນຂອງສັດຕູ, ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຕົ້ນແຫ່ງວິພາວະອັນມີໃນຝ່າຍກົງກັນຂ້າມ ເຊັ່ນ ກຳລັງແລະຄວາມບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານ, ຄວາມອຸດສາຫະອັນເກີດຈາກວິພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອບັນລຸເຖິງຄວາມເປັນຣົດ ຍ່ອມໄດ້ຮັບການຂະໜານນາມວ່າ ວີຣະຣົດ. ວີຣະຣົດນີ້ ມີ ໓ ປະເພດ ເພາະປະກອບດ້ວຍການຮົບ, ການໃຫ້ ແລະຄວາມເມດຕາກະຣຸນາ ຄື: ຍຸດທະວີຣະ (ກ້າຫານໃນການຮົບ), ທານະວີຣະ (ກ້າຫານໃນການໃຫ້) ແລະທະຍາວີຣະ (ກ້າຫານໃນຄວາມເມດຕາກະຣຸນາ). ການເຮັດສົງຄາມເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ເປັນອານຸພາວະໃນທີ່ນັ້ນ. ມີຄວາມອົດທົນ, ຄວາມຮູ້ ແລະຄວາມຮຸນແຮງ ເປັນຕົ້ນ ເປັນວະຍະພິຈາຣີພາວະ.

၃၆၃. ဣဒါနိ ဝီရရသဘေဒံ, ပေါသနက္ကမဉ္စ ဒဿေတိ ‘‘ပတာပ’’ဣစ္စာဒိနာ. ပတာပဝိက္ကမာဒီဟိ အညရာဇူနံ ဒဏ္ဍဇတေဇသင်္ခတပတာပေါ, တေသမေဝ ပရမဏ္ဍလက္ကမနသင်္ခါတဝိက္ကမော ဖလဘေဒေါ စေတိအာဒီဟိ ဥပ္ပန္နော ဥဿာဟော ဝီရောတိ ဝီရရသောတိ သညိတော ကဝီဟိ ဉာတော, အယံ ဝီရရသော ရဏဒါနဒယာယောဂါ ယုဒ္ဓစာဂကရုဏာယောဂေန ဟေတုဘူတေန တိဝိဓော ဘဝေ. တေ ဧဝ ရဏဒါနဒယာ ဧဝ ဣမာ အနုဘာဝါ နာမ ဟောန္တိ. ဓိတိမတျာဒယော ဓိတိမတိဥဂ္ဂတဂဗ္ဗာဒယော ဗျဘိစာရိနော ဘာဝါ ဟောန္တီတိ. ယုဒ္ဓဝီရဒါနဝီရဒယာဝီရဝသေန ဝီရရသော တိဝိဓော ဟောတိ. ပတာပေါ စ ဝိက္ကမော စေတိ စ, တေ အာဒိ ယေသမိတိ စ, ရဏော စ ဒါနဉ္စ ဒယာ စေတိ စ, တာဟိ ယောဂေါတိ စ, တယော ဝိဓာ ပကာရာ အဿာတိ စ, ဓိတိ စ မတိ စေတိ စ, တာ အာဒိ ယေသမိတိ စ ဝါကျံ.

໓໖໓. ບັດນີ້ ທ່ານສະແດງປະເພດແລະວິທີການຈະເລີນວີຣະຣົດ ໂດຍເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ປະຕາປະ' ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມອຸດສາຫະອັນເກີດຈາກເດຊານຸພາບ (ປະຕາປະ) ອັນນັບວ່າເປັນເດຊອັນເກີດຈາກອຳນາດປົກຄອງເໜືອພະລາຊາອື່ນ, ຄວາມກ້າຫານ (ວິກກະມະ) ອັນນັບວ່າເປັນການຢຽບຢ່ຳແວ່ນແຄວ້ນຂອງພະລາຊາເຫຼົ່ານັ້ນ, ແລະການຈຳແນກຜົນ ເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມໄດ້ຮັບການຂະໜານນາມຈາກນັກປາດທັງຫຼາຍວ່າ ວີຣະຣົດ. ວີຣະຣົດນີ້ ມີ ໓ ປະເພດ ເພາະມີການປະກອບດ້ວຍການຮົບ, ການໃຫ້ ແລະຄວາມເມດຕາກະຣຸນາ ເປັນເຫດ. ການຮົບ, ການໃຫ້ ແລະຄວາມເມດຕາກະຣຸນານັ້ນເອງ ເປັນອານຸພາວະ. ມີຄວາມອົດທົນ, ຄວາມຮູ້, ຄວາມຮຸນແຮງ ແລະຄວາມທະນົງຕົວ ເປັນຕົ້ນ ເປັນວະຍະພິຈາຣີພາວະ. ວີຣະຣົດຍ່ອມມີ ໓ ປະເພດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຍຸດທະວີຣະ, ທານະວີຣະ ແລະທະຍາວີຣະ. ວິເຄາະສັບວ່າ: 'patāpo ca vikkamo ca' (ເດຊານຸພາບແລະຄວາມກ້າຫານ), 'te ādi yesam' (ມີສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຕົ້ນ), 'raṇo ca dānañca dayā ca' (ການຮົບ, ການໃຫ້ ແລະຄວາມເມດຕາກະຣຸນາ), 'tāhi yogo' (organizing: ການປະກອບດ້ວຍສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ), 'tayo vidhā pakārā assa' (ມີປະເພດ ໓ ປະການ), 'dhiti ca mati ca' (ຄວາມອົດທົນແລະຄວາມຮູ້), 'tā ādi yesam' (ມີສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຕົ້ນ).

ဝီရရသဿ ဥဒါဟရဏမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ –

ຕົວຢ່າງຂອງວີຣະຣົດ ພຶງເຫັນດັ່ງນີ້ —

ဝိညာပေတွာ ကုဝေရံ သုမဟတိ-မပိ စေ’ကောဝကုမ္ဘဏ္ဍသေနံ,ဥတ္တာသေတွာ ဂဟေတွာ မဏိရတနဝရံလက္ခမာဓာယ ဇူတေ;

ဇေတွာ ကောရဗျရာဇံ သစိဝရတန-မုဒ္ဓစ္စ ရညံ သတမှာ,ဧတ္ထာနေတွာ’ဒိယိဿံ သုယုဝတိရတနံကော မမေ’တ္ထ’တ္ထိ ဘာရောတိ.

ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຕ້ອງບອກກ່າວທ້າວກຸເວນ, ເຮັດໃຫ້ກອງທັບກຸມພັນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ສະດຸ້ງກົວ, ຍຶດເອົາແກ້ວມະນີອັນປະເສີດສຸດ, ວາງເດີມພັນແສນໜຶ່ງໃນການພະນັນ, ເອົາຊະນະພະຍາໂກຣົບ, ແລະຍາດຊີງເອົາທ່ານວິທູຣະຜູ້ເປັນຍອດເສນາບໍດີໄປຈາກທ່າມກາງພະລາຊາ ໑໐໐ ພະອົງ, ແລ້ວນຳມາທີ່ນີ້ ເພື່ອຈະໄດ້ນາງແກ້ວຜູ້ເລີດເລີ; ໃນເລື່ອງນີ້ ຈະມີສິ່ງໃດເປັນພາລະໜັກໜ່ວງແກ່ຂ້າພະເຈົ້າເລົ່າ?

ကုဝေရံ [Pg.355] ဝေဿဝဏမဟာရာဇံ ဝိညာပေတွာ ဗောဓေတွာ သုမဟတိမပိ ကုမ္ဘဏ္ဍသေနံ အတိမဟန္တိံ ကုမ္ဘဏ္ဍသေနံ ဧကောဝ ဥတ္တာသေတွာ ဘယံ ဇနေတွာ မဏိရတနဝရံ ဂဟေတွာ ဇူတေ အက္ခကီဠာယံ လက္ခံ အာဓာယ ဌပေတွာ ကောရဗျရာဇံ ဇေတွာ ရညံ သတမှာ ရာဇသမ္ဗန္ဓိနာ သတေန သစိဝရတနံ အမစ္စရတနံ ဥဒ္ဓစ္စ ဥဒ္ဓရိတွာ ဧတ္ထာနေတွာ သုယုဝတိရတနံ သောဘနဣတ္ထိရတနံ အာဒိယိဿံ ဂဏှိဿာမိ, ဧတ္ထ ယထာဝုတ္တေသု မမ ကော ဘာရော အတ္ထီတိ. ဧတ္ထ ‘‘ကော မမေတ္ထတ္ထိ ဘာရော’’တိ ဣမိနာ ဥဿာဟသင်္ခါတော ဌာယီဘာဝေါ ပကာသိတော. ဧတဿ ဥပ္ပတ္တိဥဒ္ဒီပနေသု ကာရဏဘူတဿ ဣတ္ထိရတနဿ အာဒါနချာတနာဂရာဇဂတပတာပဝိက္ကမာဒိဝိဘာဝေါ စ, တံတံရူပပ္ပကာသကကဝိဝစနသင်္ခါတာနုဘာဝေါ စ ‘‘ဝိညာပေတွာ’’ဣစ္စာဒိနာ ဝါကျသာမတ္ထိယေန ပဋိပါဒနီယာ ဟောန္တိ. ‘‘သုမဟတိမပိ ကုမ္ဘဏ္ဍသေနံ ဧကော’’တိ စ, ‘‘ရညံ သတမှာ သစိဝရတနမုဒ္ဓစ္စာ’’တိ စ ဣမေဟိ ဓိတိဥဂ္ဂတဂဗ္ဗာဒယော စ, ‘‘ဝိညာပေတွာ ကုဝေရ’’န္တိ စ, ‘‘ဥတ္တာသေတွာ ကောရဗျရာဇ’’န္တိ စ, ‘‘ဧတ္ထာနေတွာ ဣစ္စာဒယော’’တိ စ ဣမေဟိ မတျာဒယော စ ဗျဘိစာရိနော ဘာဝါ ဝိဘာဝိတာ ဟောန္တိ. ဣမေဟိ ဝိဘာဝါနုဘာဝဗျဘိစာရီဘာဝေဟိ ယုဒ္ဓဝီရရသော ပေါသိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣမိနာယေဝ နယေန ဒါနဝီရာဒယော ဝိညာတဗ္ဗာ.

ເຮົາຈັກທູນໃຫ້ທ້າວກຸເວນເວດສຸວັນມະຫາຣາດຊົງຊາບ ຊົງຮູ້ແລ້ວ ຂູ່ເຂັນກອງທັບກຸມພັນທີ່ໃຫຍ່ຫຼວງ ກອງທັບກຸມພັນທີ່ໃຫຍ່ໂຕມະໂຫລານ ດ້ວຍຕົວຄົນດຽວ ໃຫ້ສະດຸ້ງຕົກໃຈ ໃຫ້ເກີດຄວາມຢ້ານກົວ ແລ້ວຖືເອົາແກ້ວມະນີອັນປະເສີດ ຕັ້ງເດີມພັນໄວ້ໃນການຫຼິ້ນພະນັນສະກາ ຊະນະພະຍາໂກຣົບຍະ ແລ້ວສະກັດເອົາຣັດຕະນະຄືອຳມາດ ຣັດຕະນະຄືເສນາບໍດີ ຈາກບັນດາຣາຊະບໍລິພານຮ້ອຍຄົນຂອງພະຍາອົງນັ້ນ ນຳມາທີ່ນີ້ ແລ້ວຈັກຖືເອົາ ຈັກຮັບເອົາຣັດຕະນະຄືຍິງສາວທີ່ງົດງາມ ຣັດຕະນະຄືສະຕີຜູ້ເລີດເລີ, ໃນບັນດາສິ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນີ້ ສິ່ງໃດເປັນພາລະຂອງເຮົາ? ດັ່ງນີ້. ໃນບົດນີ້ ຄຳວ່າ “ສິ່ງໃດເປັນພາລະຂອງເຮົາໃນເລື່ອງນີ້?” ນີ້ ສະແດງເຖິງຖາຍີພາວະຄືຄວາມອຸດສາຫະ (ຄວາມພະຍາຍາມ). ວິພາວະມີການສະແດງເຖິງອານຸພາບແລະຄວາມກ້າຫານໃນການໄປສູ່ພະຍານາກເພື່ອຖືເອົາສະຕີຣັດຕະນະ ເຊິ່ງເປັນເຫດແຫ່ງການເກີດແລະການກະຕຸ້ນຄວາມອຸດສາຫະນັ້ນ ແລະອານຸພາບຄືຖ້ອຍຄຳຂອງກະວີທີ່ສະແດງເຖິງຮູບແບບນັ້ນໆ ຍ່ອມເປັນສິ່ງທີ່ຄວນສະແດງໃຫ້ເຫັນດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງຂໍ້ຄວາມ ມີຄຳວ່າ “ທູນໃຫ້ຊົງຊາບ” ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄຳວ່າ “ກອງທັບກຸມພັນທີ່ໃຫຍ່ຫຼວງ ດ້ວຍຕົວຄົນດຽວ” ແລະຄຳວ່າ “ສະກັດເອົາຣັດຕະນະຄືເສນາບໍດີ ຈາກບັນດາຣາຊະບໍລິພານຮ້ອຍຄົນຂອງພະຍາອົງນັ້ນ” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສະແດງເຖິງທິຕິ (ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ) ແລະອຸກຄະຕະຄັບພະ (ຄວາມອາດຫານ) ເປັນຕົ້ນ, ແລະດ້ວຍຄຳວ່າ “ທູນໃຫ້ທ້າວກຸເວນຊົງຊາບ”, “ຂູ່ເຂັນພະຍາໂກຣົບຍະ” ແລະ “ນຳມາທີ່ນີ້” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສະແດງເຖິງມະຕິ (ຄວາມຄິດ) ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນວະຍະພິຈາຣີພາວະ. ພຶງຊາບວ່າ ຍຸດທະວີຣະຣົດ ໄດ້ຮັບການບຳລຸງໃຫ້ຈະເລີນດ້ວຍວິພາວະ, ອານຸພາບ ແລະວະຍະພິຈາຣີພາວະເຫຼົ່ານີ້. ດ້ວຍນິຍາຍ (ແນວທາງ) ນີ້ແລ ພຶງຊາບເຖິງທານະວີຣະຣົດເປັນຕົ້ນ.

ဘယဌာယီဘာဝ

ພະຍະຖາຍີພາວະ (ຄວາມຢ້ານກົວເປັນຖາຍີພາວະ)

၃၆၄.

໓໖໔.

ဝိကာရိသနသတ္တာဒိ-ဘယုက္ကံသော ဘယာနကော;

သေဒါဒယော’နုဘာဝေ’တ္ထ,တာသာဒီ ဗျဘိစာရိနော.

ຄວາມຮຸນແຮງແຫ່ງຄວາມຢ້ານກົວ ອັນເກີດຈາກສຽງແລະສັດທີ່ມີຄວາມຜິດປົກກະຕິເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ພະຍານະກະຣົດ; ໃນພະຍານະກະຣົດນີ້ ມີເຫື່ອໄຫຼເປັນຕົ້ນເປັນອານຸພາບ, ມີຄວາມສະດຸ້ງຕົກໃຈເປັນຕົ້ນເປັນວະຍະພິຈາຣີພາວະ.

၃၆၄. ‘‘ဝိကာရိ’’စ္စာဒိ. ဝိကာရိ အသဘာဝပ္ပဝတ္တော ဝိရုဒ္ဓေါ သနော သဒ္ဒေါ သတ္တော စ, တေ အာဒယော ယေသံ သုညာရညာဒီနံ [Pg.356] ဣတ္ထိနီစပ္ပကတိသမ္ဘဝန္တာနံ, ဝိဘာဝါနံ, ဂုရုအာဒီနံ ဝါ ဥတ္တမာနံ, တေဟိ ဇာတဿ ဘယဿ, ကိတ္တိမဿ ဝါ ဥက္ကံသော ဘယာနကော နာမ ရသော. ဧတ္ထ သေဒကမ္ပနပါဒစလနာဒယော အနုဘာဝါ, တာသာဒယော ဗျဘိစာရိနော.

໓໖໔. ຄຳວ່າ “Vikāri” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມຮຸນແຮງແຫ່ງຄວາມຢ້ານກົວທີ່ເກີດຂຶ້ນຕາມທຳມະຊາດ ຫຼືທີ່ປຸງແຕ່ງຂຶ້ນ ຈາກວິພາວະທັງຫຼາຍ ມີປ່າຮ້າງເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນບ່ອນເກີດແຫ່ງຄວາມຢ້ານກົວຂອງພວກສະຕີແລະຄົນຊັ້ນຕ່ຳ ຫຼືຈາກວິພາວະທັງຫຼາຍ ມີຄູອາຈານເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ປະເສີດ, ເຊິ່ງມີສຽງທີ່ຜິດປົກກະຕິ (ບໍ່ເປັນໄປຕາມທຳມະຊາດ) ແລະສັດທີ່ຮ້າຍກາດເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ພະຍານະກະຣົດ. ໃນພະຍານະກະຣົດນີ້ ມີເຫື່ອໄຫຼ, ຕົວສັ່ນ ແລະຂາສັ່ນເປັນຕົ້ນເປັນອານຸພາບ, ມີຄວາມສະດຸ້ງຕົກໃຈເປັນຕົ້ນເປັນວະຍະພິຈາຣີພາວະ.

၃၆၄. ဣဒါနိ ဘယာနကရသဿ ပေါသနက္ကမံ ဒဿေတိ ‘‘ဝိကာရိ’’စ္စာဒိနာ. ဝိကာရိသနသတ္တာဒိဘယုက္ကံသော ပကတိဝိရဟေန ဝိကာရဝန္တေဟိ ဝိရုဒ္ဓေဟိ အသနိသဒ္ဒါဒိသဒ္ဒေဟိ, ရက္ခသာဒိသတ္တေဟိ ဝါ ဝိဘာဝေဟိ ဟေတုဘူတေဟိ သဉ္ဇာတော သာဘာဝိကော, ကိတ္တိမော ဝါ ဘယပဋိဗန္ဓော ဥက္ကံသော ဘယာနကရသော နာမ ဟောတိ. ဧတ္ထ ဘယာနကရသဝိသယေ သေဒါဒယော ဒါဟသရီရကမ္ပနာဒယော အနုဘာဝါ ကာယိကဝါစသိကပ္ပယောဂသင်္ခတာ အနုဘာဝါ ဟောန္တိ. တာသာဒီ ဗျဘိစာရိနော တာသသင်္ကာဒယော ဣဟ ဗျဘိစာရီဘာဝါ ဟောန္တီတိ. သနော စ သတ္တော စေတိ စ, ဝိကာရော ဧတေသံ အတ္ထီတိ စ, ဝိကာရိနော စ တေ သနသတ္တာ စေတိ စ, တေ အာဒယော ယေသံ သုညာရညာဒီနမိတိ စ, တေဟိ ဇာတံ ဘယမိတိ စ, မဇ္ဈေ ပဒလောပေါ, တဿ ဥက္ကံသောတိ စ, သေဒေါ အာဒိ ယေသံ ကမ္ပနာဒီနမိတိ စ, တာသော အာဒိ ယေသံ သင်္ကာဒီနမိတိ စ ဝါကျံ. ဣတ္ထိနီစပ္ပကတိကာနံ ဘယဟေတု ဝိကာရိသနသတ္တာဒိ, ဥတ္တမာနံ ဂုရုအာဒိ.

໓໖໔. ບັດນີ້ ພະອາຈານສະແດງເຖິງລຳດັບການບຳລຸງພະຍານະກະຣົດ ດ້ວຍຄຳວ່າ “vikāri” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມຮຸນແຮງແຫ່ງຄວາມຢ້ານກົວອັນເກີດຈາກສຽງແລະສັດທີ່ມີຄວາມຜິດປົກກະຕິເປັນຕົ້ນ ຄື ຄວາມຮຸນແຮງແຫ່ງຄວາມຢ້ານກົວອັນກ່ຽວເນື່ອງກັບความຢ້ານກົວ ທີ່ເກີດຂຶ້ນຕາມທຳມະຊາດ ຫຼືທີ່ປຸງແຕ່ງຂຶ້ນ ໂດຍມີວິພາວະທັງຫຼາຍເປັນເຫດ ເຊິ່ງມີຄວາມຜິດປົກກະຕິປາສະຈາກສະພາວະເດີມ ຄື ສຽງຟ້າຜ່າເປັນຕົ້ນທີ່ຮ້າຍແຮງ ຫຼືສັດຮ້າຍມີຍັກເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ພະຍານະກະຣົດ. ໃນພະຍານະກະຣົດນີ້ ມີເຫື່ອໄຫຼ, ຄວາມຮ້ອນຮົນ ແລະຕົວສັ່ນເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງປຸງແຕ່ງດ້ວຍການສະແດງອອກທາງກາຍແລະວາຈາ ເປັນອານຸພາບ. ມີຄວາມສະດຸ້ງຕົກໃຈແລະຄວາມລະແວງເປັນຕົ້ນ ເປັນວະຍະພິຈາຣີພາວະໃນທີ່ນີ້. ວິເຄາະສັບວ່າ: ສຽງ (sano) ແລະສັດ (satto), ຄວາມຜິດປົກກະຕິ (vikāro) ມີແກ່ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ, ສຽງແລະສັດເຫຼົ່ານັ້ນມີຄວາມຜິດປົກກະຕິ (vikārino sanasattā), ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຕົ້ນມີແກ່ສິ່ງໃດ ມີປ່າຮ້າງເປັນຕົ້ນ (vikārisanasattādi), ຄວາມຢ້ານກົວທີ່ເກີດຈາກສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ (vikārisanasattādibhayaṃ - ມີການລົບຄຳໃນລະຫວ່າງກາງ), ຄວາມຮຸນແຮງແຫ່ງຄວາມຢ້ານກົວນັ້ນ (vikārisanasattādibhayukkaṃso). ເຫື່ອ (sedo) ເປັນຕົ້ນແກ່ສິ່ງທັງຫຼາຍ ມີການສັ່ນເປັນຕົ້ນ (sedādayo). ຄວາມສະດຸ້ງ (tāso) ເປັນຕົ້ນແກ່ສິ່ງທັງຫຼາຍ ມີຄວາມລະແວງເປັນຕົ້ນ (tāsādī). ເຫດແຫ່ງຄວາມຢ້ານກົວຂອງພວກສະຕີແລະຄົນຊັ້ນຕ່ຳ ຄື ສຽງແລະສັດທີ່ມີຄວາມຜິດປົກກະຕິເປັນຕົ້ນ, ສ່ວນເຫດແຫ່ງຄວາມຢ້ານກົວຂອງຜູ້ປະເສີດ ຄື ຄູອາຈານເປັນຕົ້ນ.

ဧတ္ထ လက္ခိယမေဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ –

ໃນເລື່ອງນີ້ ພຶງຊາບຕົວຢ່າງ (ລັກຂິຍະ) ດັ່ງນີ້ -

ယံ ဒိဋ္ဌိသတ္ထပတနေန ပရိပ္ဖုရန္တီ,ကုမ္ဘဏ္ဍရက္ခသစမူ ဂမိတာ သမန္တာ;

အာစက္ကဝါဠနဂ’မဿဂတံ ပုရီဝ,ဘောတော မုဟုံ မုဟု’မပဿိ သ ပုဏ္ဏကော’ဟန္တိ.

“ກອງທັບກຸມພັນແລະຍັກ ທີ່ຕົວສັ່ນເພາະການຕົກລົງມາແຫ່ງສັດຕຣາຄືສາຍຕາ ໄດ້ແຕກໜີໄປໂດຍຮອບ ຈົນເຖິງຂອບເຂດແຫ່ງພູເຂົາຈັກກະວານ ໄດ້ຫຼຽວເບິ່ງທ່ານຜູ້ຂີ່ຢູ່ເທິງຫຼັງມ້າ ຄືກັບເບິ່ງເມືອງ ຢູ່ເລື້ອຍໆ, ເຮົານັ້ນຄື ປຸນນະກະຍັກ” ດັ່ງນີ້.

ဒိဋ္ဌိသတ္ထပတနေန ဒိဋ္ဌိသလ္လသမ္ပာတနေန ပရိပ္ဖုရန္တီ ကမ္ပမာနာ သမန္တာ ပရိသမန္တတော အာစက္ကဝါဠနဂံ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတာဝဓိ ဂမိတာ ပလာပိတာ ကုမ္ဘဏ္ဍရက္ခသစမူ ကုမ္ဘဏ္ဍရက္ခသာနံ [Pg.357] သေနာ ယံ အဿဂတံ အဿပိဋ္ဌေ နိသိန္နကံ ဘောတော ဘဝတံ တုမှာကံ ပုရီ ဣဝ ပုရိယာ ဒဿနမိဝ မုဟုံ မုဟုံ အပဿိ ခဏေ ခဏေ အပဿိတ္ထ, သော အဟံ ပုဏ္ဏကော နာမ ယက္ခောတိ. ဧတ္ထ ‘‘ဒိဋ္ဌိသတ္ထပတနေနာ’’တိ ဒိဋ္ဌိသတ္ထာရောပနေန စ ‘‘သ ပုဏ္ဏကော အဟ’’န္တိ ဣမိနာ စ ဘယဇနနဿ ဟေတုဘူတဝိရုဒ္ဓသတ္တသင်္ခါတာ ဝိဘာဝါ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ, ‘‘မုဟုံ မုဟု’မပဿီ’’တိ ရသာဝတ္ထသမ္ပတ္တဘယုက္ကံသသင်္ခတော ဌာယီဘာဝေါ ဝိဘာဝိတော, ‘‘ကုမ္ဘဏ္ဍရက္ခသစမူ ဂမိတာ သမန္တာ အာစက္ကဝါဠနဂ’’န္တိ တာသသင်္ကာဒိကာ ဗျဘိစာရိနော ဘာဝါ ဇောတိတာ. ‘‘ပရိပ္ဖုရန္တီ’’တိ သေဒကမ္ပာဒယော အနုဘာဝါ ဒဿိတာ ဟောန္တိ.

ຄຳວ່າ Diṭṭhisatthapatanena ແປວ່າ ດ້ວຍການຕົກລົງມາແຫ່ງສອນຄືສາຍຕາ. ຄຳວ່າ paripphurantī ແປວ່າ ຕົວສັ່ນຢູ່. ຄຳວ່າ samantā ແປວ່າ ໂດຍຮອບ. ຄຳວ່າ ācakkavāḷanagaṃ ແປວ່າ ຈົນເຖິງພູເຂົາຈັກກະວານ. ຄຳວ່າ gamitā ແປວ່າ ໃຫ້ແຕກໜີໄປແລ້ວ. ຄຳວ່າ kumbhaṇḍarakkhasacamū ແປວ່າ ກອງທັບແຫ່ງກຸມພັນແລະຍັກ. ຄຳວ່າ yaṃ assagataṃ ແປວ່າ ທ່ານຜູ້ຂີ່ຢູ່ເທິງຫຼັງມ້າ. ຄຳວ່າ bhoto ແປວ່າ ຂອງພວກທ່ານ. ຄຳວ່າ purī iva ແປວ່າ ຄືກັບການເບິ່ງເມືອງ. ຄຳວ່າ muhuṃ muhuṃ apassi ແປວ່າ ໄດ້ຫຼຽວເບິ່ງຢູ່ເລື້ອຍໆ (ທຸກໆຂະນະ). ຄຳວ່າ so ahaṃ puṇṇako ແປວ່າ ເຮົານັ້ນຄື ປຸນນະກະຍັກ ດັ່ງນີ້. ໃນທີ່ນີ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ “diṭṭhisatthapatanena” (ດ້ວຍການຕົກລົງມາແຫ່ງສອນຄືສາຍຕາ) ແລະຄຳວ່າ “sa puṇṇako ahaṃ” (ເຮົານັ້ນຄືປຸນນະກະ) ຍ່ອມສະແດງເຖິງວິພາວະ ຄື ສັດຮ້າຍທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຄວາມຢ້ານກົວ, ດ້ວຍຄຳວ່າ “muhuṃ muhuṃ apassi” (ໄດ້ຫຼຽວເບິ່ງຢູ່ເລື້ອຍໆ) ຍ່ອມສະແດງເຖິງຖາຍີພາວະ ຄື ຄວາມຮຸນແຮງແຫ່ງຄວາມຢ້ານກົວທີ່ເຂົ້າເຖິງສະພາວະແຫ່ງຣົດ, ດ້ວຍຄຳວ່າ “kumbhaṇḍarakkhasacamū gamitā samantā ācakkavāḷanagaṃ” (ກອງທັບກຸມພັນແລະຍັກແຕກໜີໄປໂດຍຮອບຈົນເຖິງພູເຂົາຈັກກະວານ) ຍ່ອມສະແດງເຖິງວະຍະພິຈາຣີພາວະ ມີຄວາມສະດຸ້ງແລະຄວາມລະແວງເປັນຕົ້ນ, ແລະດ້ວຍຄຳວ່າ “paripphurantī” (ຕົວສັ່ນຢູ່) ຍ່ອມສະແດງເຖິງອານຸພາບ ມີເຫື່ອໄຫຼແລະຕົວສັ່ນເປັນຕົ້ນ.

ဇိဂုစ္ဆာဌာယီဘာဝ

ຊິຄຸດສາຖາຍີພາວະ (ຄວາມກຽດຊັງເປັນຖາຍີພາວະ)

၃၆၅.

໓໖໕.

ဇိဂုစ္ဆာ ရုဓိရာဒီဟိ,ပူတျာဒီဟိ ဝိရာဂတော;

ဗီဘစ္ဆော ခေါဘနု’ဗ္ဗေဂီ,ကမေန ကရုဏာယုတော;

နာသာဝိကုနနာဒီဟိ,သင်္ကာဒီဟိ’ဿ ပေါသနံ.

Dump ຄວາມກຽດຊັງ (ຊິຄຸດສາ) ອັນເກີດຈາກເລືອດເປັນຕົ້ນ, ຈາກສິ່ງເນົ່າເປື່ອຍເປັນຕົ້ນ ແລະຈາກຄວາມປາສະຈາກຄວາມກຳໜັດ (ວິຣາຄະ) ຍ່ອມເປັນພີພັດສະຣົດ (ຣົດແຫ່ງຄວາມກຽດຊັງ) ທີ່ເຮັດໃຫ້ຈິດຫວັ່ນໄຫວ, ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສັງເວດ ແລະປະກອບດ້ວຍຄວາມກະລຸນา ຕາມລຳດັບ; ການບຳລຸງພີພັດສະຣົດນັ້ນ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອານຸພາບ ມີການບິດດັງເປັນຕົ້ນ ແລະດ້ວຍວະຍະພິຈາຣີພາວະ ມີຄວາມລະແວງເປັນຕົ້ນ.

၃၆၅. ‘‘ဇိဂုစ္ဆာ’’ဣစ္စာဒိ. ရုဓိရန္တာဒီဟိ ပူတိကိမိအာဒီဟိ ဝိရာဂတော စ ဇာတာ ဇိဂုစ္ဆာ ဂရဟာ ကမေန ခေါဘနော ဥဗ္ဗေဂီ ကရုဏာယုတော စ ဗီဘစ္ဆော ဘဝတိ, နာသာဝိကုနနမုခစ္ဆဒနာဒီဟိ အနုဘာဝေဟိ, သင်္ကာဝေဂါဒီဟိ ဗျဘိစာရီဟိ စ အဿ ပေါသနံ ဘဝတီတိ.

໓໖໕. ຄຳວ່າ “Jigucchā” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມກຽດຊັງ (ຊິຄຸດສາ) ຄື ຄວາມຕິຕຽນ ອັນເກີດຈາກເລືອດແລະໄສ້ເປັນຕົ້ນ, ຈາກສິ່ງເນົ່າເປື່ອຍແລະໜອນເປັນຕົ້ນ ແລະຈາກຄວາມປາສະຈາກຄວາມກຳໜັດ ຍ່ອມເປັນພີພັດສະຣົດ ທີ່ເຮັດໃຫ້ຈິດຫວັ່ນໄຫວ, ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສັງເວດ ແລະປະກອບດ້ວຍຄວາມກະລຸນາ ຕາມລຳດັບ; ການບຳລຸງພີພັດສະຣົດນັ້ນ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອານຸພາບ ມີການບິດດັງແລະການປິດປາກເປັນຕົ້ນ ແລະດ້ວຍວະຍະພິຈາຣີພາວະ ມີຄວາມລະແວງແລະຄວາມຕື່ນເຕັ້ນເປັນຕົ້ນ.

၃၆၅. ဣဒါနိ ဗီဘစ္ဆရသဿ ပေါသနက္ကမံ ဒဿေတိ ‘‘ဇိဂုစ္ဆာ’’ဣစ္စာဒိနာ. ရုဓိရာဒီဟိ ရတ္တန္တဂုဏာဒီဟိ စ, ပူတျာဒီဟိ ပူတိကိမိအာဒီဟိ စ, ဝိရာဂတော ဝိရတ္တဘာဝေန စာတိ ဣမေဟိ တီဟိ ဝိဘာဝေဟိ ဟေတုဘူတေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဇိဂုစ္ဆာ ကမေန ရုဓိရာဒီနံ တိဏ္ဏံ ဝိဘာဝါနံ ပဋိပါဋိယာ ခေါဘနော [Pg.358] အနဝဋ္ဌာနော အသမာဟိတော ဥဗ္ဗေဂီ ဥဗ္ဗေဂဝါ ကရုဏာယုတော သောကရူပေန သဟိတော စာတိ ဧဝံ ဗီဘစ္ဆော ရသော နာမ ဟောတိ. နာသာဝိကုနနာဒီဟိ နာသသင်္ကောစနမုခပိဒဟနာဒီဟိ အနုဘာဝေဟိ စ သင်္ကာဒီဟိ စ သင်္ကာအာဝေဂါဒီဟိ ဗျဘိစာရီဘာဝေဟိ စ ကရဏဘူတေဟိ အဿ ဗီဘစ္ဆရသဿ ပေါသနံ ဟောတီတိ. ရုဓိရာဒီသု တီသု ပဒေသု, ခေါဘနာဒီသု တီသု စ ဂမျမာနတ္တာ အဝုတ္တောပိ စသဒ္ဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော, တသ္မာ ခေါဘနာဒီဟိ တီဟိ ယုတ္တောဝ ဗီဘစ္ဆရသော နာမာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ရုဓိရံ အာဒိ ယေသံ အန္တာဒီနမိတိ စ, ပူတိအာဒိ ယေသံ ကိမိအာဒီနမိတိ စ, ဥဗ္ဗေဂေါ အဿ ဗီဘစ္ဆဿ အတ္ထီတိ စ, ကရုဏေန အာယုတောတိ စ, နာသာယ ဝိကုနနံ သင်္ကောစနမိတိ စ, တံ အာဒိ ယေသံ မုခစ္ဆာဒနာဒီနမိတိ စ, သင်္ကာ အာဒိ ယေသံ အာဝေဂါဒီနမိတိ စ ဝါကျံ.

໓໖໕. ບັດນີ້ ພະອາຈານສະແດງເຖິງລຳດັບການບຳລຸງພີພັດສະຣົດ ດ້ວຍຄຳວ່າ “jigucchā” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມກຽດຊັງອັນເກີດຂຶ້ນໂດຍມີວິພາວະ ໓ ປະການນີ້ເປັນເຫດ ຄື ຈາກເລືອດແລະໄສ້ໃຫຍ່ເປັນຕົ້ນ, ຈາກສິ່ງເນົ່າເປື່ອຍແລະໜອນເປັນຕົ້ນ ແລະຈາກຄວາມປາສະຈາກຄວາມກຳໜັດ (ຄວາມເບື່ອໜ່າຍ) ຍ່ອມເປັນພີພັດສະຣົດ ຕາມລຳດັບແຫ່ງວິພາວະທັງ ໓ ມີເລືອດເປັນຕົ້ນ ຄື ເປັນຣົດທີ່ເຮັດໃຫ້ຈິດຫວັ່ນໄຫວ (ບໍ່ຕັ້ງໝັ້ນ ບໍ່ສະຫງົບ), ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສັງເວດ (ມີຄວາມສັງເວດ) ແລະປະກອບດ້ວຍຄວາມກະລຸນາ (ມີສະພາວະແຫ່ງຄວາມເສົ້າໝອງຮ່ວມດ້ວຍ). ການບຳລຸງພີພັດສະຣົດນັ້ນ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອານຸພາບທັງຫຼາຍ ມີການບິດດັງແລະການປິດປາກເປັນຕົ້ນ ແລະດ້ວຍວະຍະພິຈາຣີພາວະທັງຫຼາຍ ມີຄວາມລະແວງແລະຄວາມຕື່ນເຕັ້ນເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນເຄື່ອງກະທຳ. ໃນບົດທັງ ໓ ມີເລືອດເປັນຕົ້ນ ແລະໃນບົດທັງ ໓ ມີຄວາມຫວັ່ນໄຫວເປັນຕົ້ນ ເຖິງວ່າຈະບໍ່ໄດ້ກ່າວຄຳວ່າ “ca” (ແລະ) ໄວ້ ກໍພຶງປະກອບເຂົ້າດ້ວຍ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ພີພັດສະຣົດ ຄື ຣົດທີ່ປະກອບດ້ວຍສະພາວະທັງ ໓ ມີຄວາມຫວັ່ນໄຫວເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ. ວິເຄາະສັບວ່າ: ເລືອດ (rudhiraṃ) ເປັນຕົ້ນແກ່ສິ່ງທັງຫຼາຍ ມີໄສ້ເປັນຕົ້ນ (rudhirādi). ສິ່ງເນົ່າເປື່ອຍ (pūti) ເປັນຕົ້ນແກ່ສິ່ງທັງຫຼາຍ ມີໜອນເປັນຕົ້ນ (pūtyādi). ຄວາມສັງເວດ (ubbego) ມີແກ່ພີພັດສະຣົດນັ້ນ (ubbegī). ປະກອບດ້ວຍຄວາມกະລຸນາ (karuṇena āyuto). ການບິດດັງ ຄື ການຫົດດັງ (nāsāya vikunanaṃ), ການບິດດັງນັ້ນເປັນຕົ້ນແກ່ສິ່ງທັງຫຼາຍ ມີການປິດປາກເປັນຕົ້ນ (nāsāvikunanādi). ຄວາມລະແວງ (saṅkā) ເປັນຕົ້ນແກ່ສິ່ງທັງຫຼາຍ ມີຄວາມຕື່ນເຕັ້ນເປັນຕົ້ນ (saṅkādī). ເຫດແຫ່ງຄວາມຢ້ານກົວຂອງພວກສະຕີແລະຄົນຊັ້ນຕ່ຳ ຄື ສຽງແລະສັດທີ່ມີຄວາມຜິດປົກກະຕິເປັນຕົ້ນ, ສ່ວນຂອງຜູ້ປະເສີດ ຄື ຄູອາຈານເປັນຕົ້ນ.

ဣမဿ ဗီဘစ္ဆဿောဒါဟရဏမေဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ –

ພຶງຊາບຕົວຢ່າງແຫ່ງພີພັດສະຣົດນີ້ ດັ່ງນີ້ -

ယက္ခာ မစ္စကရင်္ကကင်္ကနဓရာ ယေ နိမ္မိတာ ပုဏ္ဏကေ-နု’တ္တံသီကတပါဏိပလ္လဝဓရာ ဟာရီကတန္တောရဂါ;

လိတ္တာ လောဟိတကုင်္ကုမေဟိ ဝိဓုရေနေ’တေ ပိဝန္တာ ဝသာ-မဇ္ဇံ သီသကပါလပါတိဟိ ပုရေ ဓုတ္တာ ဝိယော’ပေက္ခိတာတိ.

“ພວກຍັກທີ່ປຸນນະກະຍັກນິມິດຂຶ້ນ ເຊິ່ງປະດັບດ້ວຍກຳໄລຄືໂຄງກະດູກມະນຸດ, ປະດັບດ້ວຍດອກໄມ້ຫ້ອຍຫົວຄືຝາມືທີ່ອ່ອນນຸ້ມ, ປະດັບດ້ວຍສ້ອຍຄໍຄືໄສ້ໃຫຍ່ຂອງມະນຸດ, ທາດ້ວຍເກສອນຄືເລືອດ, ດື່ມນ້ຳເມົາຄືມັນສະໝອງດ້ວຍຖ້ວຍຄືກະໂຫຼກຫົວ ຢູ່ຕໍ່ໜ້າ, ພວກຍັກເຫຼົ່ານີ້ ທ່ານວິທູຣະບັນດິດຫຼຽວເບິ່ງ ຄືກັບພວກນັກເລງສຸຣາໃນເມືອງ” ດັ່ງນີ້.

ပုဏ္ဏကေန ယက္ခေန နိမ္မိတာ မစ္စကရင်္ကကင်္ကနဓရာ မနုဿဋ္ဌိသင်္ခါတကရဘူသနဓာရိနော ဥတ္တံသီကတပါဏိပလ္လဝဓရာ မတ္ထကမာလိကတဟတ္ထတလသင်္ခတပလ္လဝဓာရိနော ဟာရီကတန္တောရဂါ မုတ္တာဟာရီကတမနုဿန္တသင်္ခါတဥရဂသမ္ပယုတ္တာ လောဟိတကုင်္ကုမေဟိ ရုဓိရသင်္ခါတကုင်္ကုမကက္ကေဟိ လိတ္တာ သီသကပါလပါတိဟိ သီသကပါလသင်္ခါတေဟိ သရာဝေဟိ ဝသာမဇ္ဇံ ဝသာသင်္ခါတသုရံ ပုရေ အဘိမုခေ ပိဝန္တာ ယေ ယက္ခာ သိယုံ, ဧတေ ယက္ခာ ဝိဓုရေန ပဏ္ဍိတေန ဓုတ္တာ ဝိယ နဂရေ သုရာဓုတ္တာ ဝိယ ဥပေက္ခိတာ ဟောန္တီတိ. ဣဟ ‘‘လိတ္တာ လောဟိတကုင်္ကုမေဟီ’’တိ စ ‘‘ဥတ္တံသီကတပါဏိပလ္လဝဓရာ’’တိ စ [Pg.359] ‘‘ဟာရီကတန္တောရဂါ’’တိ စ ဣမေဟိ စိတ္တက္ခောဘကာရဏဘူတော ရုဓိရာဒိဝိဘာဝေါ စ, ‘‘မစ္စကရင်္ကကင်္ကနရော’’တိ စ ‘‘သီသကပါလပါတိဟိ ဝသာမဇ္ဇံ ပိဝန္တာ’’တိ စ ဣမေဟိ ဥဗ္ဗေဂဝန္တသဘာဝဿ ဟေတုဘူတော ပူတျာဒိဝိဘာဝေါ စ ပကာသိတော. ကရုဏာယုတသဘာဝဿ ကာရဏဘူတဝိရဇ္ဇနဝိဘာဝေါ စ နာသာဝိကုနနာဒိအနုဘာဝေါ စ သင်္ကာဝေဂါဒိဗျဘိစာရီဘာဝေါ စ ဗီဘစ္ဆသင်္ခါတဌာယီဘာဝေါ စာတိ ဣမေ သဗ္ဗေ ဝါကျသာမတ္ထိယေန ဂမ္မာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ພວກຍັກທີ່ປຸນນະກະຍັກນິມິດຂຶ້ນ ເຊິ່ງປະດັບດ້ວຍກຳໄລຄືໂຄງກະດູກມະນຸດ (maccakaraṅkakaṅkanadharā) ຄື ຜູ້ປະດັບດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບມືທີ່ເຮັດດ້ວຍກະດູກມະນຸດ, ປະດັບດ້ວຍດອກໄມ້ຫ້ອຍຫົວຄືຝາມືທີ່ອ່ອນນຸ້ມ (uttaṃsīkatapāṇipallavadharā) ຄື ຜູ້ປະດັບດ້ວຍຝາມືທີ່ເຮັດເປັນມາໄລຫ້ອຍຫົວ, ປະດັບດ້ວຍສ້ອຍຄໍຄືໄສ້ໃຫຍ່ຂອງມະນຸດ (hārīkatantoragā) ຄື ຜູ້ປະດັບດ້ວຍໄສ້ໃຫຍ່ຂອງມະນຸດທີ່ເຮັດເປັນສ້ອຍຄໍໄຂ່ມຸກ, ທາດ້ວຍເກສອນຄືເລືອດ (littā lohitakuṅkumehi) ຄື ທາດ້ວຍເລືອດທີ່ເປັນຄືກັບເກສອນສີແດງ, ດື່ມນ້ຳເມົາຄືມັນສະໝອງດ້ວຍຖ້ວຍຄືກະໂຫຼກຫົວ (sīsakapālapātihi vasāmajjaṃ pivantā) ຄື ດື່ມນ້ຳເມົາຄືມັນສະໝອງດ້ວຍຖ້ວຍຄືກະໂຫຼກຫົວ ຢູ່ຕໍ່ໜ້າ (pure - ຕໍ່ໜ້າ), ພວກຍັກເຫຼົ່ານີ້ ທ່ານວິທູຣະບັນດິດຫຼຽວເບິ່ງ ຄືກັບພວກນັກເລງສຸຣາໃນເມືອງ (dhuttā viya nagare) ດັ່ງນີ້. ໃນທີ່ນີ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ “littā lohitakuṅkumehi” (ທາດ້ວຍເກສອນຄືເລືອດ), “uttaṃsīkatapāṇipallavadharā” (ປະດັບດ້ວຍດອກໄມ້ຫ້ອຍຫົວຄືຝາມືທີ່ອ່ອນນຸ້ມ) ແລະ “hārīkatantoragā” (ປະດັບດ້ວຍສ້ອຍຄໍຄືໄສ້ໃຫຍ່ຂອງມະນຸດ) ຍ່ອມສະແດງເຖິງວິພາວະມີເລືອດເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນເຫດໃຫ້ຈິດຫວັ່ນໄຫວ, ແລະດ້ວຍຄຳວ່າ “maccakaraṅkakaṅkanadharā” (ປະດັບດ້ວຍກຳໄລຄືໂຄງກະດູກມະນຸດ) ແລະ “sīsakapālapātihi vasāmajjaṃ pivantā” (ດື່ມນ້ຳເມົາຄືມັນສະໝອງດ້ວຍຖ້ວຍຄືກະໂຫຼກຫົວ) ຍ່ອມສະແດງເຖິງວິພາວະມີສິ່ງເນົ່າເປື່ອຍເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຄວາມສັງເວດ. ພຶງຊາບວ່າ ວິພາວະຄືຄວາມເບື່ອໜ່າຍ ເຊິ່ງເປັນເຫດໃຫ້ເກີດສະພາວະປະກອບດ້ວຍຄວາມກະລຸນາ, ອານຸພາບມີການບິດດັງເປັນຕົ້ນ, ວະຍະພิຈາຣີພາວະມີຄວາມລະແວງແລະຄວາມຕື່ນເຕັ້ນເປັນຕົ້ນ ແລະຖາຍີພາວະຄືຄວາມກຽດຊັງ ທັງໝົດນີ້ ຍ່ອມເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງຂໍ້ຄວາມ.

ဝိမှယဌာယီဘာဝ

ວິມຫະຍະຖາຍີພາວະ (ຄວາມພິດສະວົງເປັນຖາຍີພາວະ)

၃၆၆.

໓໖໖.

အတိလောကပဒတ္ထေဟိ,ဝိမှယော’ယံ ရသော’ဗ္ဘုတော;

တဿာ’နုဘာဝါ သေဒဿု-သာဓုဝါဒါဒယော သိယုံ;

တာသာဝေဂဓိတိပ္ပညာ,ဟောန္တေ’တ္ထ ဗျဘိစာရိနော.

ຄວາມພິດສະວົງ (ວິມຫະຍະ) ນີ້ ອັນເກີດຈາກສິ່ງຂອງທີ່ເໜືອກວ່າວິໄສຂອງໂລກ ຊື່ວ່າ ອັບພູຕະຣົດ (ຣົດແຫ່ງຄວາມອັດສະຈັນ); ອານຸພາບແຫ່ງອັບພູຕະຣົດນັ້ນ ພຶງມີ ເຫື່ອໄຫຼ, ນ້ຳຕາໄຫຼ ແລະການກ່າວຄຳຊົມເຊີຍເປັນຕົ້ນ; ໃນອັບພູຕະຣົດນີ້ ມີຄວາມສະດຸ້ງ, ຄວາມຕື່ນເຕັ້ນ, ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ ແລະປັນຍາ ເປັນວະຍະພิຈາຣີພາວະ.

၃၆၆. ‘‘အတိ’’စ္စာဒိ. အတိလောကေဟိ လောကာတိဝုတ္တီဟိ မာယာဒိဗ္ဗဂေဟာရာမာဒီဟိ ပဒတ္ထေဟိ ဇာတော အယံ ဝိမှယော စိတ္တဝိကာရသင်္ခါတော ဌာယီဘာဝေါ အဗ္ဘုတော ရသော နာမ. သေဒအဿုသာဓုဝါဒရောမဉ္စာဒယော တဿ အနုဘာဝါ သိယုံ, တာသာဒယော ဗျဘိစာရိနော ဟောန္တီတိ.

໓໖໖. ຄຳວ່າ “Ati” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມພິດສະວົງ (ວິມຫະຍະ) ນີ້ ຄື ຄວາມປ່ຽນແປງແຫ່ງຈິດ ເຊິ່ງເປັນຖາຍີພາວະ ອັນເກີດຈາກສິ່ງຂອງທີ່ເໜືອກວ່າວິໄສຂອງໂລກ ຄື ສິ່ງຂອງທີ່ເກີນກວ່າວິໄສຂອງໂລກ ມີເຮືອນແລະສວນທີ່ເນລະມິດດ້ວຍມາຍາເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ອັບພູຕະຣົດ. ອານຸພາບແຫ່ງອັບພູຕະຣົດນັ້ນ ພຶງມີ ເຫື່ອໄຫຼ, ນ້ຳຕາໄຫຼ, ການກ່າວຄຳຊົມເຊີຍ ແລະຂົນລຸກຊັນເປັນຕົ້ນ, ມີຄວາມສະດຸ້ງເປັນຕົ້ນ ເປັນວະຍະພິຈາຣີພາວະ.

၃၆၆. ဣဒါနိ ဝိမှယရသဿ ပေါသနက္ကမံ ဒဿေတိ ‘‘အတိ’’ဣစ္စာဒိနာ. အတိလောကပဒတ္ထေဟိ လောကဋ္ဌိတိမတိက္ကမ္မ ပဝတ္တေဟိ မာယာဒိဗ္ဗဘဝနအာရာမဝိမာနာဒိပဒတ္ထေဟိ ဟေတုဘူတေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော အယံ ဝိမှယော စိတ္တဗျာပနသင်္ခါတော ဌာယီဘာဝေါ အဗ္ဘုတော ရသော အဗ္ဘုတရသော နာမ ဘဝေ, သေဒဿုသာဓုဝါဒါဒယော တဿ အဗ္ဘုတရသဿ အနုဘာဝါ သိယုံ, တာသာဝေဂဓိတိပ္ပညာ ဧတ္ထ [Pg.360] အဗ္ဘုတရသဝိသယေ ဗျဘိစာရိနော ဘာဝါ ဟောန္တီတိ. အတိက္ကန္တာ လောကမိတိ စ, တေ စ တေ ပဒတ္ထာ စေတိ စ, သာဓုဣတိ ဝါဒေါတိ စ, သေဒေါ စ အဿု စ သာဓုဝါဒေါ စေတိ စ, တေ အာဒိ ယေသံ ရောမဉ္စာဒီနမိတိ စ, တာသော စ အာဝေဂေါ စ ဓိတိ စ ပညာ စေတိ စ ဝါကျံ.

໓໖໖. ບັດນີ້ ພະອາຈານສະແດງເຖິງລຳດັບການບຳລຸງອັບພູຕະຣົດ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ati” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມພິດສະວົງນີ້ ຄື ຄວາມແຜ່ຊ່ານແຫ່ງຈິດ ເຊິ່ງເປັນຖາຍີພາວະ ອັນເກີດຂຶ້ນໂດຍມີສິ່ງຂອງທີ່ເໜືອກວ່າວິໄສຂອງໂລກ ຄື ສິ່ງຂອງທີ່ເປັນໄປລ່ວງພົ້ນສະພາວະຂອງໂລກ ມີວິມານ, ສວນ ແລະປະສາດອັນເປັນທິບທີ່ເນລະມິດດ້ວຍມາຍາເປັນຕົ້ນ ເປັນເຫດ ພຶງເປັນອັບພູຕະຣົດ. ອານຸພາບແຫ່ງອັບພູຕະຣົດນັ້ນ ພຶງມີ ເຫື່ອໄຫຼ, ນ້ຳຕາໄຫຼ ແລະການກ່າວຄຳຊົມເຊີຍເປັນຕົ້ນ, ໃນອັບພູຕະຣົດນີ້ ມີຄວາມສະດຸ້ງ, ຄວາມຕື່ນເຕັ້ນ, ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ ແລະປັນຍາ ເປັນວະຍະພິຈາຣີພາວະ. ວິເຄາະສັບວ່າ: ລ່ວງພົ້ນໂລກ (atikkantā lokaṃ), ສິ່ງຂອງເຫຼົ່ານັ້ນແລະເປັນສິ່ງຂອງເຫຼົ່ານັ້ນ (atilokapadatthā). ການກ່າວວ່າ ດີແລ້ວ (sādhuvādo). ເຫື່ອ (sedo), ນ້ຳຕາ (assu) ແລະການກ່າວຄຳຊົມເຊີຍ (sādhuvādo), ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຕົ້ນແກ່ສິ່ງທັງຫຼາຍ ມີຂົນລຸກຊັນເປັນຕົ້ນ (sedassusādhuvādādayo). ຄວາມສະດຸ້ງ (tāso), ຄວາມຕື່ນເຕັ້ນ (āvego), ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ (dhiti) ແລະປັນຍາ (paññā).

ဣမဿ အဗ္ဘုတရသဿောဒါဟရဏမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ –

ພຶງເຫັນຕົວຢ່າງແຫ່ງອັບພູຕະຣົດນີ້ ດັ່ງນີ້ -

သ ပုဏ္ဏကေနာ’ဟဋနေကဘိံသနေ-သွ’ဟော နဋေနေဝ သုနိစ္စလော’စလာ;

နိပါတိတော တေန အဝံသိရောပတံ,အသန္တသံ တံ မိနိ ဒိဋ္ဌိယဋ္ဌိယာတိ.

“ທ່ານວິທູຣະບັນດິດນັ້ນ ຜູ້ນິ້ງສະຫງົບຢ່າງຍິ່ງ ໃນເວລາທີ່ປຸນນະກະຍັກສະແດງສິ່ງທີ່ໜ້າຢ້ານກົວຫຼາຍປະການ ຄືກັບນັກສະແດງສະແດງລະຄອນ, ຖືກປຸນນະກະຍັກນັ້ນຖິ້ມລົງມາຈາກຍອດພູເຂົາກາລະຄີຣີທີ່ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ສູງ ໖໐ ໂຍດ ໃຫ້ຫຼົ່ນລົງມາແບບຫົວສັກລົງ, ເມື່ອບໍ່ຢ້ານກົວໃນທີ່ທີ່ບໍ່ມີບ່ອນຢຶດໜ່ຽວຢ່າງນັ້ນ ກໍໄດ້ແທກພູເຂົານັ້ນດ້ວຍໄມ້ວັດຄືສາຍຕາ, ໂອ້! ໜ້າອັດສະຈັນຍິ່ງນັກ” ດັ່ງນີ້.

သော ဝိဓုရပဏ္ဍိတော ပုဏ္ဏကေန ယက္ခေန နဋေန ဣဝ အနေကဝိကာရဒဿနကေန နာဋကေန ဝိယ အာဟဋနေကဘိံသနေသု ဘယတ္တမာနီတာနေကဝိဓဘိံသနေသု ဝတ္တမာနေသု သုနိစ္စလော တေန ပုဏ္ဏကေန အစလာ သဋ္ဌိယောဇနုဗ္ဗေဓကာဠာဂိရိပဗ္ဗတမတ္ထကတော နိပါတိတော အဝံသိရောပတံ အဓောသီသံ ပတန္တော အသန္တသံ ဧဝံ အပ္ပတိဋ္ဌေပိ အနုတ္တသန္တော တံ ပဗ္ဗတံ ဒိဋ္ဌိယဋ္ဌိယာ မိနိ ပမာဏမကာသိ, အဟော အစ္ဆရိယန္တိ. ဧတ္ထ ဘယဟေတုမှိ သတိ ဘီတိယာ စ တတ္ထ ပရိဇာနနာဘာဝဿ စ လောကသဘာဝတ္တာ တမတိက္ကမ္မ ဘယကရဏေ အသန္တာသဿ စ ဒိဋ္ဌိယာ ပဗ္ဗတမိနနဿ စ ပဝတ္တဘာဝကထနေန လောကာတိက္ကန္တပဒတ္ထသင်္ခါတော ဝိဘာဝေါ ‘‘အသန္တသံ တံ မိနိ ဒိဋ္ဌိယဋ္ဌိယာ’’တိ ဣမိနာ ပကာသိတော. ‘‘အဟော’’တိ ဝစနေန, တဿ သာမတ္ထိယေန စ သာဓုဝါဒသေဒအဿုအာဒယော အနုဘာဝါ ဝိဘာဝိတာ. တာသအာဝေဂဓိတိစ္စာဒိဗျဘိစာရီဘာဝါ, ဝိမှယသင်္ခါတဌာယီဘာဝေါ စ သမုဒိတဝါကျသာမတ္ထိယေန ဇောတိတော.

ທ່ານວິທູຣະບັນດິດນັ້ນ ຜູ້ນິ້ງສະຫງົບຢ່າງຍິ່ງ ໃນເວລາທີ່ປຸນນະກະຍັກສະແດງສິ່ງທີ່ໜ້າຢ້ານກົວຫຼາຍປະການ ຄືກັບນັກສະແດງສະແດງລະຄອນ, ຖືກປຸນນະກະຍັກນັ້ນຖິ້ມລົງມາຈາກຍອດພູເຂົາກາລະຄີຣີທີ່ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ສູງ ໖໐ ໂຍດ ໃຫ້ຫຼົ່ນລົງມາແບບຫົວສັກລົງ (adhosīsaṃ), ເມື່ອບໍ່ຢ້ານກົວໃນທີ່ທີ່ບໍ່ມີບ່ອນຢຶດໜ່ຽວຢ່າງນັ້ນ ກໍໄດ້ແທກພູເຂົານັ້ນດ້ວຍໄມ້ວັດຄືສາຍຕາ, ໂອ້! ໜ້າອັດສະຈັນຍິ່ງນັກ ດັ່ງນີ້. ໃນທີ່ນີ້ ເມື່ອມີເຫດແຫ່ງຄວາມຢ້ານກົວ ຄວາມຢ້ານກົວແລະການບໍ່ຮູ້ແຈ້ງໃນເຫດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນສະພາວະຂອງໂລກ, ແຕ່ການລ່ວງພົ້ນສະພາວະນັ້ນ ຄື ຄວາມບໍ່ຢ້ານກົວໃນເວລາທີ່ເຮັດໃຫ້ຢ້ານກົວ ແລະການແທກພູເຂົາດ້ວຍສາຍຕາ ໂດຍການກ່າວເຖິງສະພາວະທີ່ເປັນໄປນັ້ນ ຍ່ອມສະແດງເຖິງວິພາວະ ຄື ສິ່ງຂອງທີ່ລ່ວງພົ້ນສະພາວະຂອງໂລກ ດ້ວຍຄຳວ່າ “asantasaṃ taṃ mini diṭṭhiyaṭṭhiyā” (ບໍ່ຢ້ານກົວ ແທກພູເຂົານັ້ນດ້ວຍສາຍຕາ). ດ້ວຍຄຳວ່າ “aho” (ໂອ້) ແລະດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງຄຳນັ້ນ ຍ່ອມສະແດງເຖິງອານຸພາບ ມີການກ່າວຄຳຊົມເຊີຍ, ເຫື່ອໄຫຼ ແລະນ້ຳຕາໄຫຼເປັນຕົ້ນ. ວະຍະພິຈາຣີພາວະ ມີຄວາມສະດຸ້ງ, ຄວາມຕື່ນເຕັ້ນ ແລະຄວາມຕັ້ງໝັ້ນເປັນຕົ້ນ ແລະຖາຍີພາວະຄືຄວາມພິດສະວົງ ຍ່ອມສະແດງໃຫ້ເຫັນດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງຂໍ້ຄວາມທີ່ປະສົມປະສານກັນ.

သမဌာယီဘာဝ

ສະມະຖາຍີພາວະ (ຄວາມສະຫງົບເປັນຖາຍີພາວະ)

၃၆၇.

໓໖໗.

ဌာယီဘာဝေါ [Pg.361] သမော မေတ္တာ-ဒယာမောဒါဒိသမ္ဘဝေါ;

ဘာဝါဒီဟိ တဒု’က္ကံသော,သန္တော သန္တနိသေဝိတော.

ความສະຫງົບ (ສະມະ) ອັນເກີດຈາກເມດຕາ, ຄວາມກະລຸນາ ແລະຄວາມມຸທິຕາເປັນຕົ້ນ ເປັນຖາຍີພາວະ; ຄວາມຮຸນແຮງແຫ່ງຄວາມສະຫງົບນັ້ນ ດ້ວຍພາວະແລະອານຸພາບເປັນຕົ້ນທີ່ສົມຄວນແກ່ຄວາມສະຫງົບນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສັນຕະຣົດ (ຣົດແຫ່ງຄວາມສະຫງົບ) ເຊິ່ງເປັນຣົດທີ່ທ່ານຜູ້ສະຫງົບທັງຫຼາຍຊົມໃຊ້.

ဣတိ သံဃရက္ခိတမဟာသာမိပါဒဝိရစိတေ

ໃນຄຳພີສຸໂພທາລັງການ ທີ່ແຕ່ງໂດຍພະສັງຄະຣັກຂິຕະມະຫາສາມີ

သုဗောဓာလင်္ကာရေ

ສຸໂພທາລັງການ

ရသဘာဝါဝဗောဓော နာမ ပဉ္စမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ປະຣິສເສດທີ ໕ ມີຊື່ວ່າ ຣົດສະພາວາວະໂພທະ (ການເຂົ້າໃຈຣົດແລະພາວະ).

သုဗောဓာလင်္ကာရော သမတ္တော.

ຄຳພີສຸໂພທາລັງການ ຈົບສົມບູນ.

၃၆၇. ‘‘ဌာယိ’’စ္စာဒိ. မေတ္တာဒိသမ္ဘဝေါ သမော ဥပသမသင်္ခါတော ဌာယီဘာဝေါ ဘဝတိ, တဒနုရူပေဟိ ဘာဝါနုဘာဝေဟိ တဿ ဥက္ကံသော ယဿ, သော သန္တော နာမ ရသော ဘဝတိ, သော စ သန္တနိသေဝိတောတိ.

໓໖໗. ຄຳວ່າ “Ṭhāyi” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມສະຫງົບ (ສະມະ) ຄື ຄວາມສະຫງົບລະງັບ ອັນເກີດຈາກເມດຕາເປັນຕົ້ນ ເປັນຖາຍີພາວະ, ຄວາມຮຸນແຮງແຫ່ງຄວາມສະຫງົບນັ້ນ ດ້ວຍພາວະແລະອານຸພາບທີ່ສົມຄວນແກ່ຄວາມສະຫງົບນັ້ນ ມີຢູ່ໃນຣົດໃດ, ຣົດນັ້ນຊື່ວ່າ ສັນຕະຣົດ, ແລະສັນຕະຣົດນັ້ນ ເປັນຣົດທີ່ທ່ານຜູ້ສະຫງົບທັງຫຼາຍຊົມໃຊ້ ດັ່ງນີ້.

ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရေ မဟာသာမိနာမိကာယံ ဋီကာယံ

ຈົບຄຳອະທິບາຍ (ດີກາ) ທີ່ມີຊື່ວ່າ ມະຫາສາມີ ໃນຄຳພີສຸໂພທາລັງການ ພຽງເທົ່ານີ້.

ရသဘာဝါဝဗောဓော ပဉ္စမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ການຢັ່ງຮູ້ລົດແລະພາວະ ເປັນປະຣິຈເສດທີຫ້າ.

၃၆၇. ဣဒါနိ သန္တရသဿ ပေါသနက္ကမံ ဒဿေတိ ‘‘ဌာယိ’’စ္စာဒိနာ. မေတ္တာဒယာမောဒါဒိသမ္ဘဝေါ မေတ္တာကရုဏာပီတိအာဒိဝိဘာဝေဟိ သမ္ဘူတော သမော ကာယစိတ္တောပသမော ဌာယီဘာဝေါ နာမ ဟောတိ, ဘာဝါဒီဟိ ဗျဘိစာရီဘာဝါဒီဟိ ကရဏဘူတေဟိ, အပိစ တဿ သမဿ အနုရူပေဟိ ဗျဘိစာရီဘာဝါနုဘာဝေဟိ တဒုက္ကံသော တဿ ဌာယီဘာဝဿ ဥက္ကံသယုတ္တော သန္တနိသေဝိတော သာဓူဟိ သေဝိတော သန္တော သန္တရသော နာမ ဟောတီတိ. မေတ္တာ စ ဒယာ စ မောဒေါ စေတိ စ, တေ အာဒယော ယေသမိတိ စ, တေဟိ သမ္ဘဝေါ ယဿေတိ စ, တဿ ဥက္ကံသော အဿ သန္တဿေတိ စ, သတံ နိသေဝိတောတိ စ ဝါကျံ.

໓໖໗. ບັດນີ້ ຍ່ອມສະແດງລຳດັບແຫ່ງການບຳລຸງສັນຕະຣົດ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ຖາຍີ” ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມສະຫງົບ ຄືຄວາມສະຫງົບກາຍແລະໃຈ ອັນເກີດຂຶ້ນດ້ວຍວິພາວະມີເມດຕາ ກະລຸນາ ແລະປີຕິເປັນຕົ້ນ ອັນມີເມດຕາ ຄວາມເອັນດູ ແລະຄວາມຍິນດີເປັນຕົ້ນເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດ ຊື່ວ່າ ຖາຍີພາວະ, ດ້ວຍພາວະທັງຫຼາຍມີວະຍະພິຈາຣີພາວະເປັນຕົ້ນອັນເປັນເຫດ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄວາມເປັນເລີດແຫ່ງຖາຍີພາວະນັ້ນ ທີ່ປະກອບດ້ວຍຄວາມເປັນເລີດ ດ້ວຍວະຍະພິຈາຣີພາວະແລະອານຸພາວະອັນສົມຄວນແກ່ຄວາມສະຫງົບນັ້ນ ອັນທ່ານຜູ້ສະຫງົບ ຄືສັດຕະບຸຣຸດທັງຫຼາຍເສບແລ້ວ ຊື່ວ່າ ສັນຕະຣົດ. ປະໂຫຍກວ່າ “ເມດຕາດ້ວຍ, ຄວາມເອັນດູດ້ວຍ, ຄວາມຍິນດີດ້ວຍ”, “ທຳທັງຫຼາຍມີທຳເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຕົ້ນ”, “ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງທຳໃດ ດ້ວຍທຳເຫຼົ່ານັ້ນ”, “ຄວາມເປັນເລີດແຫ່ງຄວາມສະຫງົບນັ້ນ”, ແລະ “ອັນສັດຕະບຸຣຸດທັງຫຼາຍເສບແລ້ວ”.

အဿ [Pg.362] သန္တရသဿောဒါဟရဏမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ –

ຕົວຢ່າງແຫ່ງສັນຕະຣົດນັ້ນ ພຶງເຫັນດັ່ງນີ້ —

ဧန္တေသု ကေသရိကရီသွ’ပိ ဝေဌယန္တေ,နာဂေ နဂံ မဒဂဇေ ဝိယ ဝေဠုဂုမ္ဗံ;

ယက္ခေ ဝိစာလယတိ နောစလိ ဤသကမ္ပိ,သန္တိံ ဂတောဝ ဝိဓုရော မဓုရာပိ ဘာဝေါတိ.

ເມື່ອເຫຼົ່າລາຊະສີແລະຊ້າງເຂົ້າມາ, ເມື່ອພະຍານາກທັງຫຼາຍຮັດຮ່າງກາຍຢູ່, ເມື່ອຍັກສັ່ນສະເທືອນພູເຂົາ ເໝືອນດັ່ງຊ້າງຕົກມັນສັ່ນກໍໄຜ່, ພະວິທູຣະບັນດິດຜູ້ເຖິງຄວາມສະຫງົບແລ້ວ ກໍບໍ່ໄດ້ຫວັ່ນໄຫວເລີຍແມ່ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວ ດ້ວຍສະພາວະອັນອ່ອນໂຍນ.

ကေသရိကရီသု သီဟဟတ္ထီသု ဧန္တေသု အပိ ဘိံသနာကာရေန သမီပမာဂစ္ဆန္တေသုပိ နာဂေ ဝေဌယန္တေပိ နာဂေသု သရီရံ ဝေဌယန္တေသုပိ. ဇာတျာပေက္ခာယေကဝစနံ, ဝေဠုဂုမ္ဗံ မဒဂဇေ ဝိယ ဝိစာလယတိ မဒဂဠိတဟတ္ထိမှိ စာလေန္တေ ဣဝ ယက္ခေ ပုဏ္ဏကေ နဂံ ကာဠာဂိရိပဗ္ဗတံ ဝိစာလယတိပိ အနေကပ္ပကာရေ စာလေန္တေပိ ဝိဓုရော ပဏ္ဍိတော သန္တိံ ဂတောဝ နိဗ္ဗာနံ အာလမ္ဗဏကရဏဝသေန သမ္ပတ္တော ဝိယ ဖလသမာပတ္တိသမာပန္နော ဣဝ အထ ဝါ ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနသင်္ခတနိရောဓသမာပတ္တိသမာပန္နော ဝိယ ဤသကမ္ပိ အပ္ပကမ္ပိ မဓုရာ ဘာဝါ အပိ မဓုရသဘာဝတောပိ နော စလိ, နိသိန္နဋ္ဌာနတော ပဂေဝါတိ အဓိပ္ပာယော. ဧတ္ထ ဓာဝနရောဒနကမ္ပနာဒီနံ ကရဏဘူတံ သီဟာဒီနမာဂမနံ နာဂဝေဌနံ ပဗ္ဗတကမ္ပနန္တိအာဒီသု ဝတ္တမာနေသုပိ နိဗ္ဗိကာရတ္တေန သန္တိံ ဂတောတိ ဣမိနာ သန္တရသဿ ပကတိဘူတေ ဥဒ္ဒေသေ ဒဿိတော နဝမော ဌာယီဘာဝေါ ဒဿိတော ဟောတိ, ဧတဿ ဥပ္ပတ္တိဥဒ္ဒီပနာနံ ကာရဏဘူတာ မေတ္တာဒယာမောဒါဒိဝိဘာဝါ သာမတ္ထိယာ ဒဿိတာ ဟောန္တီတိ. ဓိတိမတိသတိအာဒယော တဒနုရူပဗျဘိစာရီဘာဝါ စ တာဒိသာနုဘာဝါ စ ‘‘ဧန္တေသု ဝေဌယန္တေ ဝိစာလယတီ’’တိ ဣမိနာ, သကလဝါကျသာမတ္ထိယေန စ ပကာသိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

ຄຳວ່າ “Kesarikarīsu” ໄດ້ແກ່ ລາຊະສີແລະຊ້າງທັງຫຼາຍ, ຄຳວ່າ “entesu api” ໄດ້ແກ່ ເມື່ອເຂົ້າມາໃກ້ດ້ວຍອາການອັນໜ້າຢ້ານກົວ, ຄຳວ່າ “nāge veṭhayante” ໄດ້ແກ່ ເມື່ອພະຍານາກທັງຫຼາຍຮັດຮ່າງກາຍຢູ່ (ຄຳວ່າ nāge ນີ້ ເປັນເອກະວະຈະນະໂດຍເພ່ງເຖິງຊາດ), ຄຳວ່າ “veḷugumbaṃ madagaje viya vicālayati” ໄດ້ແກ່ ເໝືອນດັ່ງຊ້າງຕົກມັນສັ່ນກໍໄຜ່, ຄຳວ່າ “yakkhe... vicālayati” ໄດ້ແກ່ ເມື່ອຍັກຊື່ວ່າ ປຸນນະກະ ສັ່ນສະເທືອນພູເຂົາຊື່ວ່າ ກາລາຄີຣີ ໂດຍປະການຕ່າງໆ, ຄຳວ່າ “vidhuro” ໄດ້ແກ່ ພະວິທູຣະບັນດິດ, ຄຳວ່າ “santiṃ gatova” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຖິງແລ້ວ ເໝືອນດັ່ງບັນລຸພະນິພານດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ເປັນອາຣົມ ຫຼືເໝືອນດັ່ງຜູ້ເຂົ້າຜົນສະມາບັດ ຫຼືເໝືອນດັ່ງຜູ້ເຂົ້າສັນຍາເວທະຍິຕະນιໂຣດສະມາບັດ ອັນກ່າວຄື ທິດຖະທຳມະນິພານ, ຄຳວ່າ “īsakampi” ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວ, ຄຳວ່າ “madhurā bhāvā” ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ໂດຍສະພາວະອັນອ່ອນໂຍນ, ຄຳວ່າ “no cali” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ໄດ້ຫວັ່ນໄຫວເລີຍ, ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ຕ້ອງກ່າວເຖິງການຫວັ່ນໄຫວຈາກບ່ອນນັ່ງເລີຍ. ໃນຄຳນີ້, ເມື່ອເຫດການທັງຫຼາຍມີການເຂົ້າມາແຫ່ງລາຊະສີເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນເຫດໃຫ້ເກີດການແລ່ນ, ການຮ້ອງໄຫ້, ແລະການຫວັ່ນໄຫວເປັນຕົ້ນ, การຮັດຂອງພະຍານາກ, ແລະການສັ່ນສະເທືອນພູເຂົາເປັນຕົ້ນ ດຳເນີນຢູ່, ດ້ວຍຄວາມບໍ່ມີອາການຜິດປົກກະຕິ ດ້ວຍຄຳວ່າ “santiṃ gato” (ຜູ້ເຖິງຄວາມສະຫງົບແລ້ວ) ນີ້, ຖາຍີພາວະທີເກົ້າ ອັນສະແດງໄວ້ໃນອຸເທດອັນເປັນປົກກະຕິແຫ່ງສັນຕະຣົດ ຈຶ່ງເປັນອັນສະແດງໃຫ້ເຫັນແລ້ວ, ວິພາວະທັງຫຼາຍມີເມດຕາ, ຄວາມເອັນດູ, ແລະຄວາມຍິນດີເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນເຫດໃຫ້ເກີດແລະກະຕຸ້ນຖາຍີພາວະນັ້ນ ກໍເປັນອັນສະແດງໃຫ້ເຫັນແລ້ວດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງເນື້ອຄວາມ. ພຶງເຫັນວ່າ ວະຍະພິຈາຣີພາວະທັງຫຼາຍອັນສົມຄວນແກ່ຖາຍີພາວະນັ້ນ ມີທິຕິ, ມະຕິ, ແລະສະຕິເປັນຕົ້ນ ແລະອານຸພາວະທັງຫຼາຍເຊັ່ນນັ້ນ ໄດ້ປະກົດແລ້ວດ້ວຍຄຳວ່າ “entesu veṭhayante vicālayati” ນີ້ ແລະດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງປະໂຫຍກທັງປວງ.

ဣတိ သုဗောဓာလင်္ကာရနိဿယေ

ໃນສຸໂພທາລັງການະນິດໄສ ນີ້

ရသဘာဝါဝဗောဓော နာမ ပဉ္စမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

ປະຣິຈເສດທີຫ້າ ຊື່ວ່າ ການຢັ່ງຮູ້ລົດແລະພາວະ.

သုဗောဓာလင်္ကာရဋီကာ သမတ္တာ.

ສຸໂພທາລັງການະດີກາ ຈົບແລ້ວ.