Tipiṭaka Translation

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

ຂອນອບນ້ອມແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ພຣະອະຣະຫັນ ຜູ້ຕັດສະຮູ້ຊອບໄດ້ໂດຍພຣະອົງເອງ ພຣະອົງນັ້ນ

สุโพธาลงฺกาโร

ຄຳພີສຸໂພທາລັງການ

๑. โทสาวโพธ-ปฐมปริจฺเฉท

໑. ບົດທີ ໑: ການກຳນົດຮູ້ໂທດ (ໂທສາວະໂພທະ-ປະຖົມມະປະຣິຈເສດ)

รตนตฺตยปฺปณาม

ການນ້ອມໄຫວ້ພຣະຣັດຕະນະໄຕ (ຣັດຕະນັດຕະຍັບປະນາມ)

๑.

໑.

มุนินฺทวทนมฺโภช, คพฺภสมฺภวสุนฺทรี;

สรณํ ปาณินํ วาณี, มยฺหํ ปีณยตํ มนํ.

ຂໍພຣະວາຈາອັນງົດງາມ ຜູ້ກຳເນີດໃນດອກບົວຄືພຣະໂອດຂອງພຣະມຸນິນທຣ໌ ເປັນທີ່ພຶ່ງຂອງສັດທັງຫຼາຍ ຈົ່ງເຮັດໃຫ້ໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າເອີບອີ່ມເທີ້ນ

นิมิตฺต

ນິມິດ (ເຫດຜົນໃນການແຕ່ງ)

๒.

໒.

ราม, สมฺมา’ทฺย’ลงฺการา, สนฺติ สนฺโต ปุราตนา;

ตถาปิ ตุ วฬญฺเชนฺติ, สุทฺธมาคธิกา น เต.

ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຕຳຣາອະລັງການອັນດີງາມຂອງບູຮານາຈານ ມີຣາມະ ເປັນຕົ້ນ ຢູ່ກໍຕາມ ແຕ່ຕຳຣາເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ທີ່ໃຊ້ພາສາມະຄົດອັນບໍລິສຸດ ກໍຫາໄດ້ນຳມາໃຊ້ບໍ່

อภิธานาทิกํ

ຄຳອະພິທານ ເປັນຕົ້ນ

๓.

໓.

เตนา’ปิ นาม โตเสยฺย, เมเต ลงฺการวชฺชิเต;

อนุรูเปนา’ลงฺกาเร, เน’ส เมโส ปริสฺสโม.

ເພາະເຫດນັ້ນ ຄວາມພະຍາຍາມນີ້ຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ບົດປະພັນທີ່ປາສະຈາກອະລັງການ ເປັນທີ່ເພິ່ງພໍໃຈ ດ້ວຍອະລັງການອັນເໝາະສົມ ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນຄວາມເໜັດເໜື່ອຍລ້າ

๔.

໔.

เยสํ น สญฺจิตา ปญฺญา, เนกสตฺถนฺตโร’จิตา;

สมฺโมห’พฺภาหตา เว’เต, นาวพุชฺฌนฺติ กิญฺจิปิ.

ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ບໍ່ມີປັນຍາສະສົມໄວ້ ອັນຄຸ້ນເຄີຍກັບຄຳພີຕ່າງໆ ຖືກຄວາມຫຼົງຄອບງຳແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ເຂົ້າໃຈຫຍັງເລີຍ

๕.

໕.

กึ เตหิ ปาทสุสฺสูสา, เยสํ นตฺถิ ครูนิ’ห;

เย ตปฺปาทรโชกิณฺณา, เต’ว สาธู วิเวกิโน.

ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງກັບຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ບໍ່ເຄີຍບຳຣຸງຮັບໃຊ້ແທບເທົ້າຂອງຄູອາຈານໃນໂລກນີ້? ສ່ວນບຸກຄົນທັງຫຼາຍ ຜູ້ເປື້ອນຝຸ່ນລະອອງເທົ້າຂອງຄູອາຈານນັ້ນແລ ຍ່ອມເປັນຄົນດີມີປັນຍາ

๖.

໖.

กพฺพ, นาฏกนิกฺขิตฺต, เนตฺตจิตฺตา กวิชฺชนา;

ยํกิญฺจิ รจยนฺเต’ตํ, น วิมฺหยกรํ ปรํ.

ການທີ່ເຫຼົ່ານັກປາດ ຜູ້ມີດວງຕາແລະໃຈຈົດຈໍ່ຢູ່ໃນກາບກອນແລະລະຄອນ ຈະແຕ່ງບົດປະພັນໃດໆ ຂຶ້ນມາ ນັ້ນບໍ່ແມ່ນເລື່ອງໜ້າອັດສະຈັນໃຈເລີຍ

๗.

໗.

เตเย’ว ปฏิภาเวนฺโต, โส’ว พนฺโธ สวิมฺหโย;

เยน โตเสนฺติ วิญฺญู เย, ตตฺถ ปฺย’วิหิตา’ทรา.

ແຕ່ບົດປະພັນໃດ ທີ່ສະແດງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນໃຫ້ປາກົດດ້ວຍປະຕິພານ ເຮັດໃຫ້ພວກນັກປາດຜູ້ບໍ່ຄ່ອຍໃສ່ໃຈໃນເລື່ອງນັ້ນ ເກີດຄວາມເພິ່ງພໍໃຈໄດ້ ບົດປະພັນນັ້ນແລ ຈຶ່ງເປັນໜ້າອັດສະຈັນ

๘.

໘.

พนฺโธ [Pg.156] จ นาม สทฺท,ตฺถา, สหิตา โทสวชฺชิตา;

ปชฺช คชฺช วิมิสฺสานํ, เภเทนา’ยํ ติธา ภเว.

ບົດປະພັນ (ພັນທະ) ຄືຖ້ອຍຄຳແລະເນື້ອຄວາມທີ່ປະກອບເຂົ້າກັນ ໂດຍປາສະຈາກໂທດ ບົດປະພັນນັ້ນມີ ໓ ປະເພດ ຄື: ຮ້ອຍກອງ (ປັດຊະ), ຮ້ອຍແກ້ວ (ຄັດຊະ) ແລະ ແບບປະສົມ (ວິມິດສະ)

๙.

໙.

นิพนฺโธ จา’นิพนฺโธ จ, ปุน ทฺวิธา นิรุปฺปเต;

ตํ ตุ ปาเปนฺตฺย’ลงฺการา, วินฺทนียตรตฺตนํ.

ບົດປະພັນນັ້ນ ຍັງຈຳແນກອອກເປັນ ໖ ຢ່າງ ຄື: ແບບມີກຳນົດ (ນິພັນທະ) ແລະ ແບບບໍ່ມີກຳນົດ (ອະນິພັນທະ) ແຕ່ອະລັງການຍ່ອມເຮັດໃຫ້ບົດປະພັນນັ້ນໜ້າຊື່ນຊົມຍິ່ງຂຶ້ນ

๑๐.

໑໐.

อนวชฺชํ มุขมฺโภช, มนวชฺชา จ ภารตี;

อลงฺกตา’ว โสภนฺเต, กึ นุ เต นิร’ลงฺกตา?

ໃບໜ້າອັນງົດງາມປານດອກບົວທີ່ປາສະຈາກຕຳໜິ ແລະວາຈາທີ່ບໍ່ມີຂໍ້ບົກພ່ອງ ຍ່ອມງົດງາມໄດ້ກໍຕໍ່ເມື່ອໄດ້ຮັບການປະດັບປະດາແລ້ວເທົ່ານັ້ນ ຫາກປາສະຈາກເຄື່ອງປະດັບແລ້ວ ຈະງົດງາມໄດ້ແນວໃດ?

๑๑.

໑໑.

วินา ครูปเทสํ ตํ, พาโล’ลงฺกตฺตุ มิจฺฉติ;

สมฺปาปุเณ น วิญฺญูหิ, หสฺสภาวํ กถํ นุ โส?

ຄົນເຂົາ ຜູ້ປາດຖະໜາຈະແຕ່ງບົດປະພັນໃຫ້ງົດງາມ ໂດຍປາສະຈາກຄຳແນະນຳຂອງຄູອາຈານ ເຂົາຈະບໍ່ກາຍເປັນທີ່ຫົວຂວັນຂອງພວກນັກປາດໄດ້ແນວໃດ?

๑๒.

໑໒.

คนฺโถปิ กวิวาจาน, มลงฺการ’ปฺปกาสโก;

ยาติ ตพฺพจนียตฺตํ, ต’พฺโพหารู’ปจารโต.

ແມ່ນແຕ່ຄຳພີທີ່ສະແດງເຄື່ອງປະດັບແຫ່ງວາຈາຂອງກະວີ ກໍໄດ້ຊື່ວ່າ 'ອະລັງການ' ເພາະການໃຊ້ຄຳອຸປະມາຕາມໂໂຫານນັ້ນ

๑๓.

໑໓.

ทฺวิปฺปการา อลงฺการา, ตตฺถ สทฺท, ตฺถเภทโต;

สทฺทตฺถา พนฺธนามา’ว, ตํสชฺชิต ตทาวลิ.

ອະລັງການນັ້ນມີ ໒ ປະເພດ ໂດຍແບ່ງຕາມສັບ (ສັດທະ) ແລະ ເນື້ອຄວາມ (ອັດຖະ) ສັບແລະເນື້ອຄວາມນັ້ນແລ ເອີ້ນວ່າ ບົດປະພັນ ແລະກຸ່ມຄຳທີ່ຕົບແຕ່ງດ້ວຍສັບແລະເນື້ອຄວາມນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າ ອະລັງການ

๑๔.

໑໔.

คุณาลงฺการสํยุตฺตา, อปิ โทสลว’งฺกิตา;

ปสํสิยา น วิญฺญูหิ, สา กญฺญา วิย ตาทิสี.

ບົດປະພັນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະປະກອບດ້ວຍຄຸນສົມບັດແລະເຄື່ອງປະດັບ ແຕ່ຫາກມີມົນທິນຄືໂທດແມ່ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວ ກໍບໍ່ເປັນທີ່ສັນເສີນຂອງພວກນັກປາດ ເໝືອນດັ່ງຍິງສາວທີ່ມີຕຳໜິປານນັ້ນ

๑๕.

໑໕.

เตน โทสนิราโส’ว, มหุสฺสาเหน สาธิโย;

นิทฺโทสา สพฺพถา สา’ยํ, สคุณา น ภเวยฺย กึ?

ເພາະສະນັ້ນ ການກຳຈັດໂທດອອກໄປ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງຍິ່ງ ຫາກບົດປະພັນນັ້ນປາສະຈາກໂທດໂດຍປະການທັງປວງແລ້ວ ເປັນຫຍັງຈະບໍ່ກາຍເປັນບົດປະພັນທີ່ມີຄຸນຄ່າເລົ່າ?

๑๖.

໑໖.

สา’ลงฺการวิยุตฺตา’ปิ, คุณยุตฺตา มโนหรา;

นิทฺโทสา โทสรหิตา, คุณยุตฺตา วธู วิย.

ບົດປະພັນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະປາສະຈາກເຄື່ອງປະດັບ ແຕ່ຫາກປະກອບດ້ວຍຄຸນສົມບັດແລະປາສະຈາກໂທດ ກໍຍ່ອມເປັນທີ່ຈັບໃຈ ເໝືອນດັ່ງຍິງສາວຜູ້ປາສະຈາກຂໍ້ບົກພ່ອງແລະປ່ຽບລົ້ນດ້ວຍຄຸນງາມຄວາມດີ

๑๗.

໑໗.

ปเท วากฺเย ตทตฺเถ จ, โทสา เย วิวิธา มตา;

โส’ทาหรณ เมเตสํ, ลกฺขณํ กถยามฺย’หํ.

ໂທດຕ່າງໆ ທີ່ປາກົດໃນຄຳ (ບົດ), ໃນປະໂຫຍກ (ວາກະຍະ) ແລະ ໃນເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເຖິງລັກສະນະຂອງໂທດເຫຼົ່ານັ້ນ ພ້ອມທັງຍົກຕົວຢ່າງປະກອບ

ปทโทส อุทฺเทส

การສະແດງໂທດຂອງຄຳ (ປະທະໂທສະອຸເທດ)

๑๘.

໑໘.

วิรุทฺธตฺถนฺตรา, ฌตฺถ, กิลิฏฺฐานิ, วิโรธิ จ;

เนยฺยํ, วิเสสนาเปกฺขํ, หีนตฺถก มนตฺถกํ.

ໂທດຂອງຄຳມີ ໘ ປະການ ຄື: ວິຣຸດທັດຖັນຕະຣະ (ມີເນື້ອຄວາມຂັດແຍ່ງກັນ), ອັດຊັດຖະ (ມີເນື້ອຄວາມເກີນ), ກິລິຖະ (ເຂົ້າໃຈຍາກ), ວິໂຣທິ (ຂັດຕໍ່ຫຼັກການ), ເນຍຍະ (ຕ້ອງເດົາເນື້ອຄວາມ), ວິເສສະນາເປກຂະ (ຕ້ອງການຄຳວິເສດ), ຮີນັດຖະ (ມີເນື້ອຄວາມຕໍ່າຊາມ) ແລະ ອະນັດຖະ (ບໍ່ມີເນື້ອຄວາມ)

วากฺยโทส อุทฺเทส

ການສະແດງໂທດຂອງປະໂຫຍກ (ວາກະຍະໂທສະອຸເທດ)

๑๙.

໑໙.

โทสา ปทาน วากฺยาน, เมกตฺถํ ภคฺครีติกํ;

ตถา พฺยากิณฺณ คามฺมานิ, ยติหีนํ กมจฺจุตํ;

อติวุตฺต มเปตตฺถํ, สพนฺธผรุสํ ตถา.

ໂທດຂອງປະໂຫຍກມີດັ່ງນີ້ ຄື: ເອກັດຖະ (ໃຊ້ຄຳຊ້ຳຄວາມ), ພັກຄະຣີຕິ (ເສຍລະບຽບຄຳປະພັນ), ວະຍາກິນນະ (ຄຳສັບປົນເປ), ຄາມະ (ໃຊ້ຄຳຫຍາບໂລນ), ຍະຕິຮີນະ (ບົກພ່ອງໃນການຢຸດຈັງຫວະ), ຄະມັດຈຸຕະ (ຕົກຫຼົ່ນຕາມລຳດັບ), ອະຕິວຸດຕະ (ກ່າວເກີນຈິງ), ອະເປຕັດຖະ (ປາສະຈາກເນື້ອຄວາມ) ແລະ ສະພັນທະພະຣຸສະ (ມີການປະພັນອັນຫຍາບຄາຍ)

วากฺยตฺถโทสอุทฺเทส

ການສະແດງໂທດແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກ (ວາກະຍັດຖະໂທສະອຸເທດ)

๒๐.

໒໐.

อปกฺกโม’[Pg.157], จิตฺยหีนํ, ภคฺครีติ, สสํสยํ;

คามฺมํ ทุฏฺฐาลงฺกตีติ, โทสา วากฺยตฺถนิสฺสิตา.

ໂທດທີ່ອາໄສເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກ ມີດັ່ງນີ້ ຄື: ອະປັກຄະມະ (ຜິດລຳດັບ), ໂອສິດຕະຍະຮີນະ (ຂາດຄວາມເໝາະສົມ), ພັກຄະຣີຕິ (ເສຍລະບຽບຄຳປະພັນ), ສະສັງສະຍະ (ມີຄວາມສົງໄສ), ຄາມະ (ຫຍາບໂລນ) ແລະ ທຸດຖາລັງກະຕິ (ຕົບແຕ່ງບໍ່ດີ)

ปทโทสนิทฺเทส

ການອະທິບາຍໂທດຂອງຄຳ (ປະທະໂທສະນິເທດ)

๒๑.

໒໑.

วิรุทฺธตฺถนฺตรํ ตญฺหิ, ยสฺส’ญฺญตฺโถ วิรุชฺฌติ;

อธิปฺเปเต ยถา เมโฆ, วิสโท สุขเย ชนํ.

ຄຳທີ່ມີເນື້ອຄວາມຂັດແຍ່ງກັນ (ວິຣຸດທັດຖັນຕະຣະ) ຄືຄຳທີ່ມີເນື້ອຄວາມອື່ນຂັດກັບເນື້ອຄວາມທີ່ຕ້ອງການ ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ: 'ຂໍເມກອັນຂາວຜ່ອງ (ວິສະທະ) ຈົ່ງເຮັດໃຫ້ປະຊາຊົນມີຄວາມສຸກເທີ້ນ'

๒๒.

໒໒.

วิเสสฺย มธิกํ เยนา, ฌตฺถ เมตํ ภเว ยถา;

โอภาสิตา’เสสทิโส, ขชฺโชโต’ยํ วิราชเต.

ຄຳທີ່ມີເນື້ອຄວາມເກີນ (ອັດຊັດຖະ) ຄືຄຳທີ່ເຮັດໃຫ້ສິ່ງທີ່ຈະຕ້ອງສະແດງຄຸນລັກສະນະນັ້ນເກີນຄວາມຈິງ ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ: 'ແມງຫິ່ງຫ້ອຍນີ້ ສ່ອງແສງສະຫວ່າງສະໄຫວໄປທົ່ວທຸກທິດ'

๒๓.

໒໓.

ยสฺส’ตฺถา’วคโม ทุกฺโข, ปกตฺยา’ทิวิภาคโต;

กิลิฏฺฐํ ตํ ยถา ตาย, โส’ย มาลิงฺคฺยเต ปิยา.

ຄຳທີ່ເຂົ້າໃຈຍາກ (ກິລິຖະ) ຄືຄຳທີ່ເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມໄດ້ຍາກ ເພາະການແຍກທາດແລະປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ: 'ຊາຍຜູ້ນັ້ນ ຖືກຍິງຄົນຮັກໂອບກອດແລ້ວ'

๒๔.

໒໔.

ยํ กิลิฏฺฐปทํ มนฺทา, ภิเธยฺยํ ยมกาทิกํ;

กิลิฏฺฐปทโทเส’ว, ตมฺปิ อนฺโต กรียติ.

ຄຳທີ່ເຂົ້າໃຈຍາກໃດ ທີ່ຄົນປັນຍາອ່ອນນຳມາໃຊ້ໃນການແຕ່ງຄຳປະພັນປະເພດຍະມົກ (ຄຳຊ້ຳ) ເປັນຕົ້ນ ຄຳນັ້ນກໍຖືກຈັດເຂົ້າໃນໂທດຂອງຄຳທີ່ເຂົ້າໃຈຍາກນີ້ເຊັ່ນກັນ

๒๕.

໒໕.

ปตีตสทฺทรจิตํ, สิลิฏฺฐปทสนฺธิกํ;

ปสาทคุณสํยุตฺตํ, ยมกํ มต เมทิสํ.

ຄຳປະພັນປະເພດຍະມົກ ທີ່ປະກອບດ້ວຍຄຳສັບອັນເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີ ມີການເຊື່ອມຕໍ່ຄຳ (ສົນທິ) ອັນສະຫຼະສະຫຼວຍ ແລະປະກອບດ້ວຍຄຸນສົມບັດຄືຄວາມແຈ່ມແຈ້ງ ຍ່ອມໄດ້ຮັບການຍອມຮັບວ່າດີ

๒๖.

໒໖.

อพฺยเปตํ พฺยเปต’ญฺญ, มาวุตฺตา’เนกวณฺณชํ;

ยมกํ ตญฺจ ปาทาน, มาทิ, มชฺฌ, นฺต, โคจรํ.

ຄຳປະພັນປະເພດຍະມົກນັ້ນ ມີການຊ້ຳກຸ່ມອັກສອນຫຼາຍຕົວ ແບ່ງອອກເປັນ ໒ ຢ່າງ ຄື: ແບບຊ້ຳຕິດກັນ (ອະວະຍະເປຕະ) ແລະ ແບບຊ້ຳຫ່າງກັນ (ວະຍະເປຕະ) ເຊິ່ງປາກົດຢູ່ຕົ້ນ, ກາງ ຫຼື ທ້າຍບາດຂອງຄຳປະພັນ

อพฺยเปต ปฐมปาทาทิ ยมกํ

ອະວະຍະເປຕະ ປະຖະມະປາດາທິ ຍະມົກ (ການຊ້ຳຄຳຕິດກັນຢູ່ຕົ້ນບາດທຳອິດ)

๒๗.

໒໗.

สุชนา’สุชนา สพฺเพ, คุเณนาปิ วิเวกิโน;

วิเวกํ น สมายนฺติ, อวิเวกิชนนฺติเก.

ຄົນດີແລະຄົນຊົ່ວທັງຫຼາຍ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີປັນຍາແຍກແຍະດ້ວຍຄຸນງາມຄວາມດີ ກໍຍ່ອມບໍ່ເຖິງຄວາມແຍກແຍະ (ບໍ່ໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງ) ໃນສຳນັກຂອງຄົນທີ່ຂາດປັນຍາແຍກແຍະ

อพฺยเปต ปฐม ทุติย ปาทาทิ ยมกํ

ອະວະຍະເປຕະ ປະຖະມະ ທຸຕິຍະ ປາດາທິ ຍະມົກ (ການຊ້ຳຄຳຕິດກັນຢູ່ຕົ້ນບາດທີ ໑ ແລະ ທີ ໒)

๒๘.

໒໘.

กุสลา’กุสลา สพฺเพ, ปพลา’ปพลา ถวา;

โน ยาตา ยาว’โหสิตฺตํ, สุขทุกฺขปฺปทา สิยุํ;

อพฺยเปต ปฐม ทุติย ตติยปาทาทิ ยมกํ.

ກຳດີແລະກຳຊົ່ວທັງຫຼາຍ ບໍ່ວ່າຈະມີກຳລັງແຮງຫຼືມີກຳລັງອ່ອນ ຫາກຍັງບໍ່ທັນກາຍເປັນອະໂຫສິກຳ ຍ່ອມໃຫ້ຜົນເປັນຄວາມສຸກແລະຄວາມທຸກ; ອະວະຍະເປຕະ ປະຖະມະ ທຸຕິຍະ ຕະຕິຍະປາດາທິ ຍະມົກ (ການຊ້ຳຄຳຕິດກັນຢູ່ຕົ້ນບາດທີ ໑, ທີ ໒ ແລະ ທີ ໓)

๒๙.

໒໙.

สาทรํ สา ทรํ หนฺตุ, วิหิตา วิหิตา มยา;

วนฺทนา วนฺทนามาน, ภาชเน รตนตฺตเย.

ຂໍການກາບໄຫວ້ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ອັນຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຮັດແລ້ວນີ້ ຈົ່ງກຳຈັດຄວາມກະວົນກະວາຍໃຈ (ຄວາມຢ້ານ) ເសຍເຖີ້ນ, ການກາບໄຫວ້ນີ້ ເຮັດແລ້ວໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕ ອັນເປັນບ່ອນຮອງຮັບການກາບໄຫວ້ແລະບູຊາ

อพฺยเปต จตุกฺกปาทาทิ ยมกํ

ອະວະຍະເປຕະ ຈະຕຸກກະປາດາທິ ຍະມົກ (ການຊ້ຳຄຳຕິດກັນຢູ່ຕົ້ນບາດທັງ ໔)

๓๐.

໓໐.

กมลํ ก’มลํ กตฺตุํ, วนโท วนโท’มฺพรํ;

สุคโต สุคโต โลกํ, สหิตํ ส หิตํ กรํ.

ພຣະອາທິດ ຍ່ອມສາມາດເຮັດໃຫ້ດອກບົວເບັ່ງບານ, ເມກ ຍ່ອມໃຫ້ນ້ຳແກ່ທ້ອງຟ້າ, ພຣະສຸຄົດ ຍ່ອມສະເດັດໄປດີແລ້ວສູ່ໂລກ, ພຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ຊົງບຳເພັງປະໂຫຍດ ເກື້ອກູນແກ່ຊາວໂລກ

๓๑.

໓໑.

อพฺยเปตาทิยมก[Pg.158], สฺเสโส เลโส นิทสฺสิโต;

เญยฺยานิ’มาเยว ทิสา, ย’ญฺญานิ ยมกานิปิ.

ນີ້ເປັນພຽງຕົວຢ່າງສ່ວນໜ້ອຍຂອງອະວະຍະເປຕາທິຍະມົກ ທີ່ນຳມາສະແດງໄວ້ ຍະມົກປະເພດອື່ນໆ ກໍຄວນເຂົ້າໃຈໃນແນວທາງດຽວກັນນີ້

๓๒.

໓໒.

อจฺจนฺตพหโว เตสํ, เภทา สมฺเภทโยนิโย;

ตถาปิ เกจิ สุกรา, เกจิ อจฺจนฺตทุกฺกรา.

ປະເພດແລະປະເພດຍ່ອຍຂອງຍະມົກເຫຼົ່ານັ້ນ ມີຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍຢ່າງຍິ່ງ ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ ບາງຢ່າງກໍແຕ່ງງ່າຍ ແລະບາງຢ່າງກໍແຕ່ງຍາກຢ່າງຍິ່ງ

๓๓.

໓໓.

ยมกํ ตํ ปเหลี จ, เนกนฺตมธุรานิ’ติ;

อุเปกฺขิยนฺติ สพฺพานิ, สิสฺสเขทภยา มยา.

ເພາະວ່າຄຳປະພັນປະເພດຍະມົກແລະປິດສະໜາ (ປະເຫຣິ) ເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ມ່ວນຊື່ນສະເໝີໄປ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງລະເວັ້ນທັງໝົດໄວ້ ເພາະຢ້ານວ່າຈະເຮັດໃຫ້ນັກຮຽນເກີດຄວາມເໜັດເໜື່ອຍ

๓๔.

໓໔.

เทสกาลกลาโลก, ญายาคมวิโรธิ ยํ;

ตํ วิโรธิปทํ เจ’ต, มุทาหรณโต ผุฏํ.

ຄຳໃດທີ່ຂັດຕໍ່ສະຖານທີ່ (ເທສະ), ເວລາ (ກາລະ), ສິລະປະ (ກະລະ), ໂລກ (ໂລກະ), ຕັກກະສາດ (ຍາຍະ) ແລະ ຄຳພີ (ອາຄະມະ) ຄຳນັ້ນຊື່ວ່າ ວິໂຣທິປະທະ (ຄຳຂັດແຍ່ງ) ເຊິ່ງຈະປາກົດແຈ້ງຈາກຕົວຢ່າງ

๓๕.

໓໕.

ย ทปฺปตีต มานีย, วตฺตพฺพํ เนยฺย มาหุ ตํ;

ยถา สพฺพาปิ ธวลา, ทิสา โรจนฺติ รตฺติยํ.

ຄຳໃດທີ່ບໍ່ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນທົ່ວໄປ ແຕ່ນຳມາໃຊ້ແລະຕ້ອງຄາດເດົາເນື້ອຄວາມເອງ ຄຳນັ້ນເພິ່ນເອີ້ນວ່າ ເນຍຍະ (ຄຳທີ່ຕ້ອງເດົາ) ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ: 'ທຸກທິດທາງຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງເປັນສີຂາວໃນເວລາກາງຄືນ'

๓๖.

໓໖.

เนทิสํ พหุ มญฺญนฺติ, สพฺเพ สพฺพตฺถ วิญฺญุโน;

ทุลฺลภา’วคตี สทฺท, สามตฺถิยวิลงฺฆินี.

ພວກນັກປາດທັງຫຼາຍໃນທຸກຫົນທຸກແຫ່ງ ຍ່ອມບໍ່ຍົກຍ້ອງຄຳປະພັນແບບນີ້ ເພາະວ່າການເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມທີ່ເກີນຂອບເຂດແຫ່ງຄວາມໝາຍຂອງຄຳສັບນັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ເຮັດໄດ້ຍາກ

๓๗.

໓໗.

สิยา วิเสสนาเปกฺขํ, ยํ ตํ ปตฺวา วิเสสนํ;

สาตฺถกํ ตํ ยถา ตํ โส, ภิยฺโย ปสฺสติ จกฺขุนา.

ຄຳທີ່ຕ້ອງການຄຳວິເສດ (ວິເສສະນາເpolຂະ) ຄືຄຳທີ່ຈະມີເນື້ອຄວາມສົມບູນໄດ້ ກໍຕໍ່ເມື່ອໄດ້ຮັບຄຳວິເສດມາຊ່ວຍ ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ: 'ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມເຫັນສິ່ງນັ້ນໄດ້ຫຼາຍຂຶ້ນດ້ວຍດວງຕາ'

๓๘.

໓໘.

หีนํ กเร วิเสสฺยํ ยํ, ตํ หีนตฺถํ ภเว ยถา;

นิปฺปภี กต ขชฺโชโต, สมุเทติ ทิวากโร.

ຄຳທີ່ມີເນື້ອຄວາມຕໍ່າຊາມ (ຮີນັດຖະ) ຄືຄຳທີ່ເຮັດໃຫ້ສິ່ງທີ່ຈະຕ້ອງສະແດງຄຸນລັກສະນະນັ້ນຕໍ່າລົງ ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ: 'ພຣະອາທິດອຸທິດຂຶ້ນມາ ເຮັດໃຫ້ແມງຫິ່ງຫ້ອຍໝົດແສງ'

๓๙.

໓໙.

ปาทปูรณมตฺตํ ยํ, อนตฺถมิติ ตํ มตํ;

ยถา หิ วนฺเท พุทฺธสฺส, ปาทปงฺเกรุหํ ปิ จ.

ຄຳທີ່ໃຊ້ພຽງເພື່ອຕື່ມບາດຄຳປະພັນໃຫ້ເຕັມ ໂດຍບໍ່ມີຄວາມໝາຍ ເພິ່ນຖືວ່າເປັນ ອະນັດຖະ (ຄຳບໍ່ມີເນື້ອຄວາມ) ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ: 'ຂ້າພະເຈົ້າຂໍກາບໄຫວ້ພຣະບາດອັນປະເສີດດັ່ງດອກບົວຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແທ້ຈິງ (ຫິ) ແລະ (ປິ ຈະ) ເທີ້ນ'

วากฺยโทส นิทฺเทส

ການອະທິບາຍໂທດຂອງປະໂຫຍກ (ວາກະຍະໂທສະນິເທດ)

๔๐.

໔໐.

สทฺทโต อตฺถโต วุตฺตํ, ยตฺถ ภิยฺโยปิ วุจฺจติ;

ต เมกตฺถํ ยถา’ภาติ, วาริโท วาริโท อยํ.

ປະໂຫຍກໃດທີ່ມີການກ່າວຊ້ຳສິ່ງທີ່ກ່າວໄປແລ້ວ ບໍ່ວ່າຈະດ້ວຍສັບຫຼືເນື້ອຄວາມ ປະໂຫຍກນັ້ນຊື່ວ່າ ເອກັດຖະ (ໃຊ້ຄຳຊ້ຳຄວາມ) ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ: 'ເມກ (ວາຣิທະ) ເມກ (ວາຣິທະ) ນີ້ ຍ່ອມປາກົດ'

ยถา จ

ແລະ ອີກຕົວຢ່າງໜຶ່ງ ດັ່ງນີ້

๔๑.

໔໑.

ติตฺถิยงฺกุรพีชานิ, ชหํ ทิฏฺฐิคตานิ’ห;

ปสาเทติ ปสนฺเน’โส, มหามุนิ มหาชเน.

'ພຣະມະຫາມຸນີຊົງລະຖິ້ມມິດສາທິຖິ ອັນເປັນດັ່ງເມັດພືດແລະໜໍ່ແໜງຂອງພວກເດຍຣະຖີໃນໂລກນີ້ ຊົງເຮັດໃຫ້ມະຫາຊົນຜູ້ເຫຼື້ອມໃສຢູ່ແລ້ວ ເກີດຄວາມເຫຼື້ອມໃສຍິ່ງຂຶ້ນ'

๔๒.

໔໒.

อารทฺธกฺกมวิจฺเฉทา, ภคฺครีติ ภเว ยถา;

กาปิ ปญฺญา, โกปิ ปคุโณ, ปกตีปิ อโห ตว.

ປະໂຫຍກທີ່ເສຍລະບຽບຄຳປະພັນ (ພັກຄະຣີຕິ) ຄືປະໂຫຍກທີ່ມີການຂັດຈັງຫວະຂອງລຳດັບທີ່ເລີ່ມຕົ້ນໄວ້ ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ: 'ປັນຍາບາງຢ່າງ, ຄວາມຊ່ຽວຊານບາງຢ່າງ, ແລະອັດທະຍາໄສຂອງເຈົ້າ ກໍເປັນຕາອັດສະຈັນແທ້!'

๔๓.

໔໓.

ปทานํ [Pg.159] ทุพฺพินิกฺเขปา, พฺยาโมโห ยตฺถ ชายติ;

ตํ พฺยากิณฺณนฺติ วิญฺเญยฺยํ, ตทุทาหรณํ ยถา.

ປະໂຫຍກໃດທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສັບສົນ ເພາະການວາງຕຳແໜ່ງຄຳສັບບໍ່ດີ ປະໂຫຍກນັ້ນຄວນຊາບວ່າເປັນ ວະຍາກິນນະ (ຄຳສັບປົນເປ) ຕົວຢ່າງຂອງປະໂຫຍກນັ້ນ ດັ່ງນີ້

๔๔.

໔໔.

พหุคุเณ ปณมติ, ทุชฺชนานํ ปฺยยํ ชโน;

หิตํ ปมุทิโต นิจฺจํ, สุคตํ สมนุสฺสรํ.

'ຄົນຜູ້ນີ້ ມີຄວາມຍິນດີ ລະນຶກເຖິງພຣະສຸຄົດຢູ່ສະεໝີ ຍ່ອມກາບໄຫວ້ຄຸນງາມຄວາມດີອັນຫຼວງຫຼາຍຂອງຄົນຊົ່ວ ອັນເປັນປະໂຫຍດເກື້ອກູນ'

๔๕.

໔໕.

วิสิฏฺฐวจนา’เปตํ, คามฺมํ’ตฺย’ภิมตํ ยถา;

กญฺเญ กามยมานํ มํ, น กามยสิ กึนฺวิ’ทํ?

ປະໂຫຍກໃດທີ່ປາສະຈາກຖ້ອຍຄຳອັນປານີດ ປະໂຫຍກນັ້ນຖືວ່າເປັນ ຄາມະ (ຄຳຫຍາບໂລນ) ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ: 'ນາງສາວເອີຍ, ເຈົ້າບໍ່ຮັກຂ້ອຍຜູ້ທີ່ຮັກເຈົ້າເລີຍ ມັນແມ່ນຫຍັງກັນນໍ?'

๔๖.

໔໖.

ปทสนฺธานโต กิญฺจิ, ทุปฺปตีติกรํ ภเว;

ตมฺปิ คามฺมํ ตฺย’ภิมตํ, ยถา ยาภวโต ปิยา.

ໂດຍການເຊື່ອມຕໍ່ຄຳ (ສົນທິ), ຫາກມີສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈຍາກ (ຫຼື ບໍ່ເປັນທີ່ພໍໃຈ), ສິ່ງນັ້ນກໍຖືວ່າເປັນ 'ຄາມມະ' (ຄຳຫຍາບ) ເຊັ່ນດຽວກັນ, ດັ່ງຄຳວ່າ 'ຍາ ພະວະໂຕ ປິຍາ'.

๔๗.

໔໗.

วุตฺเตสุ สูจิเต ฏฺฐาเน, ปทจฺเฉโท ภเว ยติ;

ยํ ตาย หีนํ ตํ วุตฺตํ, ยติหีนนฺติ สา ปน.

ໃນຖານະທີ່ສະແດງໄວ້ໃນຄຳປະພັນ, ການຢຸດພັກຄຳ ເອີ້ນວ່າ 'ຍະຕິ'; ສ່ວນຄຳປະພັນໃດທີ່ປາສະຈາກຍະຕິນັ້ນ, ທ່ານເອີ້ນວ່າ 'ຍະຕິຫີນະລັກສະນະ' (ບົກພ່ອງຍະຕິ).

๔๘.

໔໘.

ยติ สพฺพตฺถปาทนฺเต, วุตฺตฑฺเฒ จ วิเสสโต;

ปุพฺพาปราเนกวณฺณ, ปทมชฺเฌปิ กตฺถจิ.

ຍະຕິ (ການຢຸດພັກ) ຍ່ອມມີໃນທີ່ທັງປວງ ຄື ທີ່ສຸດແຫ່ງບາດຄຳປະພັນ ແລະ ໂດຍສະເພາະແມ່ນໃນເຄິ່ງໜຶ່ງແຫ່ງຄຳປະພັນ; ແລະ ໃນບາງບ່ອນ ກໍມີໃນທ່າມກາງແຫ່ງຄຳທີ່ມີຫຼາຍພະຍາງ ທັງຂ້າງໜ້າແລະຂ້າງຫຼັງ.

ตตฺโถทาหรณปจฺจุทาหรณานิ ยถา

ໃນເລື່ອງນັ້ນ, ຕົວຢ່າງ ແລະ ຕົວຢ່າງປະຕິເສດ ມີດັ່ງນີ້:

๔๙.

໔໙.

ตํ นเม สิรสา จามิ, กรวณฺณํ ตถาคตํ;

สกลาปิ ทิสา สิญฺจ, ติว โสณฺณรเสหิ โย.

ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນ້ອມໄຫວ້ພະຕະຖາຄົດເຈົ້າ ຜູ້ມີພະວໍລະກາຍດັ່ງທອງຄຳ ດ້ວຍສຽນເກົ້າ, ພະອົງຜູ້ຊົງຫົດສົງທິດທັງປວງໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງ ດັ່ງນ້ຳຄຳທີ່ຫຼັ່ງໄຫຼ.

๕๐.

໕໐.

สโร สนฺธิมฺหิ ปุพฺพนฺโต, วิย โลเป วิภตฺติยา;

อญฺญถา ตฺว’ญฺญถา ตตฺถ, ยา’เทสาทิ ปรา’ทิ’ว.

ໃນການສົນທິ, ສະຫຼະຕົວໜ້າ ປຽບເໝືອນທີ່ສຸດແຫ່ງຄຳໜ້າ ໃນເວລາລຶບວິພັດ; ແຕ່ໃນກໍລະນີອື່ນ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍປະການອື່ນ, ໃນການສົນທິນັ້ນ ການແປງເປັນ ຍະ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ ປຽບເໝືອນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງຄຳຫຼັງ.

๕๑.

໕໑.

จาที ปุพฺพปทนฺตา’ว, นิจฺจํ ปุพฺพปทสฺสิตา;

ปาทโย นิจฺจสมฺพนฺธา, ปราทีว ปเรน ตุ.

ນິບາດມີ 'ຈະ' ເປັນຕົ້ນ ປຽບເໝືອນທີ່ສຸດແຫ່ງຄຳໜ້າ ຍ່ອມອາໄສຄຳໜ້າເປັນນິດ; ສ່ວນອຸປະສັກມີ 'ປະ' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມກ່ຽວພັນກັບຄຳຫຼັງເປັນນິດ ປຽບເໝືອນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງຄຳຫຼັງ.

สพฺพตฺโถทาหรณานิ ยถา

ຕົວຢ່າງໃນທີ່ທັງປວງ ມີດັ່ງນີ້:

๕๒.

໕໒.

นเม ตํ สิรสา สพฺโพ, ปมา’ตีตํ ตถาคตํ;

ยสฺส โลกคฺคตํ ปตฺต, สฺโส’ปมา น หิ ยุชฺชติ.

ຄົນທັງປວງຈົ່ງນ້ອມໄຫວ້ພະຕະຖາຄົດເຈົ້າ ຜູ້ລ່ວງພົ້ນການປຽບທຽບທັງປວງນັ້ນດ້ວຍສຽນເກົ້າ; ພະອົງຜູ້ບັນລຸຄວາມເປັນຍອດແຫ່ງໂລກແລ້ວ, ອຸປະມາໃດໆ ກໍບໍ່ອາດປຽບທຽບໄດ້ເລີຍ.

๕๓.

໕໓.

มุนินฺทํ ตํ สทา วนฺทา, มฺย’นนฺตมติ มุตฺตมํ;

ยสฺส ปญฺญา จ เมตฺตา จ, นิสฺสีมาติ วิชมฺภติ.

ຂ້າພະເຈົ້າຂໍອະພິວາດພະມຸນິນເຈົ້າ ຜູ້ມີພະປັນຍາອັນຫາທີ່ສຸດບໍ່ໄດ້ ຜູ້ປະເສີດສຸດພະອົງນັ້ນຕະຫຼອດການ; ພະປັນຍາ ແລະ ພະເມດຕາຂອງພະອົງ ຍ່ອມແຜ່ຂະຫຍາຍໄປຢ່າງບໍ່ມີຂອບເຂດ.

จาทิปาทีสุ ปจฺจุทาหรณานิ ยถา

ຕົວຢ່າງປະຕິເສດໃນຄຳມີ 'ຈະ' ແລະ ອຸປະສັກ ເປັນຕົ້ນ ມີດັ່ງນີ້:

๕๔.

໕໔.

มหาเมตฺตา มหาปญฺญา, จ ยตฺถ ปรโมทยา;

ปณมามิ ชินํ ตํ ป, วรํ วรคุณา’ลยํ.

ພະເມດຕາອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ແລະ ພະປັນຍາອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ຍ່ອມມີຄວາມຈະເລີນຢ່າງຍິ່ງໃນພະອົງໃດ; ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນ້ອມໄຫວ້ພະຊິນະເຈົ້າ ຜູ້ປະເສີດສຸດ ຜູ້ເປັນທີ່ສະຖິດແຫ່ງຄຸນຄວາມດີອັນປະເສີດ ພະອົງນັ້ນ.

๕๕.

໕໕.

ปทตฺถกฺกมโต มุตฺตํ, กมจฺจุต มิทํ ยถา;

เขตฺตํ วา เทหิ คามํ วา, เทสํ วา มม โสภนํ.

ຄຳປະພັນໃດທີ່ຄາດເຄື່ອນຈາກລຳດັບແຫ່ງເນື້ອຄວາມ, ຄຳປະພັນນັ້ນຊື່ວ່າ 'ຄະມັດຈຸຕະ' (ເສຍລຳດັບ) ເຊັ່ນ: 'ຂໍທ່ານຈົ່ງໃຫ້ທົ່ງນາ ຫຼື ບ້ານ ຫຼື ເມືອງ ອັນງົດງາມແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ'.

๕๖.

໕໖.

โลกิยตฺถ [Pg.160] มติกฺกนฺตํ, อติวุตฺตํ มตํ ยถา;

อติสมฺพาธ มากาส, เมติสฺสา ถนชมฺภเน.

ຄຳປະພັນໃດທີ່ກ່າວເກີນຄວາມຈິງແຫ່ງທາງໂລກ, ຄຳປະພັນນັ້ນຖືວ່າເປັນ 'ອະຕິວຸດຕະ' (ກ່າວເກີນຈິງ) ເຊັ່ນ: 'ທ້ອງຟ້າແຄບລົງຢ່າງຍິ່ງ ໃນເວລາທີ່ເຕົ້ານົມຂອງນາງຂະຫຍາຍຕົວ'.

๕๗.

໕໗.

สมุทายตฺถโต’เปตํ, ตํ อเปตตฺถกํ ยถา;

คาวิปุตฺโต พลิพทฺโธ, ติณํ ขาที ปิวี ชลํ.

ຄຳປະພັນໃດທີ່ປາສະຈາກເນື້ອຄວາມທີ່ປະສານກັນ, ຄຳປະພັນນັ້ນຊື່ວ່າ 'ອະເປຕັດຖະກະ' (ໄຮ້ປະໂຫຍດ) ເຊັ່ນ: 'ລູກຂອງແມ່ງົວ ຕົວເປັນງົວເຖິກ ໄດ້ກິນຫຍ້າ ໄດ້ດື່ມນ້ຳ'.

๕๘.

໕໘.

พนฺเธ ผรุสตา ยตฺถ, ตํ พนฺธผรุสํ ยถา;

ขรา ขิลา ปริกฺขีณา, เขตฺเต ขิตฺตํ ผลตฺย’ลํ.

ໃນຄຳປະພັນໃດມີຄວາມຫຍາບກະດ້າງໃນການຮ້ອຍກອງ, ຄຳປະພັນນັ້ນຊື່ວ່າ 'ພັນທະພະຣຸສະ' (ຮ້ອຍກອງຫຍາບກະດ້າງ) ເຊັ່ນ: 'ຂະຣາ ຂິລາ ປະຣິກຂີນາ, ເຂດເຕ ຂິດຕັງ ຜະລັດຍະລັງ'.

วากฺยตฺถโทส นิทฺเทส

การສະແດງຂໍ້ບົກພ່ອງແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກ (ວາກະຍັດຖະໂທສະ)

๕๙.

໕໙.

เญยฺยํ ลกฺขณ มนฺวตฺถ, วเสนา’ปกฺกมาทินํ;

อุทาหรณ เมเตสํ, ทานิ สนฺทสฺสยามฺย’หํ.

ລັກສະນະແຫ່ງຂໍ້ບົກພ່ອງມີ 'ອະພັກຄະມະ' (ການຂາດລຳດັບ) ເປັນຕົ້ນ ຄວນຊາບຕາມຄວາມໝາຍແຫ່ງຄຳສັບ; ບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງຕົວຢ່າງຂອງຂໍ້ບົກພ່ອງເຫຼົ່ານັ້ນ.

ตตฺถา’ปกฺกมํ ยถา

ໃນຂໍ້ບົກພ່ອງເຫຼົ່ານັ້ນ, 'ອະພັກຄະມະ' (ການຂາດລຳດັບ) ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້:

๖๐.

໖໐.

ภาวนา, ทาน, สีลานิ, สมฺมา สมฺปาทิตานิ’ห;

โภค, สคฺคาทิ, นิพฺพาน, สาธนานิ น สํสโย.

ພາວະນາ, ທານ, ແລະ ສິນ ທີ່ບຸກຄົນບຳເພັນດີແລ້ວໃນໂລກນີ້, ຍ່ອມເປັນເຄື່ອງບັນລຸໂພຄະສົມບັດ, ສະຫວັນ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ພະນິພານ ຢ່າງບໍ່ຕ້ອງສົງໄສ.

โอจิตฺยหีนํ ยถา

ຂໍ້ບົກພ່ອງ 'ໂອຈິດຕະຍະຫີນະລັກສະນະ' (ຂາດຄວາມεໝາະສົມ) ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້:

๖๑.

໖໑.

ปูชนียตโร โลเก, อห เมโก นิรนฺตรํ;

มเยกสฺมึ คุณา สพฺเพ, ยโต สมุทิตา อหุํ.

ໃນໂລກນີ້ ມີແຕ່ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ດຽວເທົ່ານັ້ນທີ່ຄວນບູຊາຢ່າງຍິ່ງຕະຫຼອດການ, ເພາະວ່າຄຸນຄວາມດີທັງປວງລ້ວນແຕ່ປະຊຸມກັນຢູ່ໃນຕົວຂ້າພະເຈົ້າແຕ່ພຽງຜູ້ດຽວ.

ยถา จ

ແລະ ອີກຕົວຢ່າງໜຶ່ງ ເຊັ່ນ:

๖๒.

໖໒.

ยาจิโต’หํ กถํ นาม, น ทชฺชามฺย’ปิ ชีวิตํ;

ตถาปิ ปุตฺตทาเนน, เวธเต หทยํ มม.

ເມື່ອຖືກຂໍ, ເປັນຫຍັງຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຈະບໍ່ໃຫ້ ແມ່ນແຕ່ຊີວິດຂອງຕົນເອງ? ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ, ຫົວໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າຍັງສັ່ນສະທ້ານ ຍ້ອນການບໍລິຈາກລູກເປັນທານ.

ภคฺครีติ ยถา

ຂໍ້ບົກພ່ອງ 'ພັກຄະຣີຕິ' (ເສຍທຳນອງ) ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້:

๖๓.

໖໓.

อิตฺถีนํ ทุชฺชนานญฺจ, วิสฺสาโส โนปปชฺชเต;

วิเส สิงฺคิมฺหิ นทิยํ, โรเค ราชกุลมฺหิ จ.

ການໄວ້ວາງໃຈໃນສະຕີ ແລະ ຄົນຊົ່ວ ຍ່ອມບໍ່ຄວນມີ; (ເຊັ່ນດຽວກັບ) ໃນຢາພິດ, ສັດມີເຂົາ, ແມ່ນ້ຳ, ໂລກໄພໄຂ້ເຈັບ ແລະ ລາຊະຕະກູນ.

สสํสยํ ยถา

ຂໍ້ບົກພ່ອງ 'ສະສັງສະຍະລັກສະນະ' (ມີຄວາມສົງໄສ) ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້:

๖๔.

໖໔.

มุนินฺทจนฺทิมา โลก, สรโลลวิโลจโน;

ชโน’ วกฺกนฺตปนฺโถ’ว, โคปทสฺสนปีณิโต.

ພະມຸນິນເຈົ້າຜູ້ປຽບດັ່ງພະຈັນ, ປະຊາຊົນຜູ້ມີດວງຕາຫວັ່ນໄຫວ ດັ່ງດອກບົວໃນສະ, ປຽບເໝືອນຄົນເດີນທາງຜູ້ຫຼົງທາງ ທີ່ຍິນດີເພາະໄດ້ເຫັນນາຍໂຄບານ (ຫຼື ຜູ້ຮັກສາແຜ່ນດິນ).

๖๕.

໖໕.

วากฺยตฺถโต ทุปฺปตีติ, กรํ คามฺมํ มตํ ยถา;

โปโส วีริยวา โส’ยํ, ปรํ หนฺตฺวา น วิสฺสมี.

ຄຳປະພັນໃດທີ່ມີເນື້ອຄວາມເຂົ້າໃຈຍາກ ຍ້ອນຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກ, ຄຳປະພັນນັ້ນຖືວ່າເປັນ 'ຄາມມະ' (ຄຳຫຍາບ) ເຊັ່ນ: 'ຊາຍຜູ້ມີຄວາມພາກພຽນຄົນນີ້, ຂ້າສັດຕູແລ້ວ ກໍບໍ່ໄດ້ຢຸດພັກຜ່ອນ'.

๖๖.

໖໖.

ทุฏฺฐาลงฺกรณํ เตตํ, ยตฺถา’ลงฺการทูสนํ;

ตสฺสา’ลงฺการนิทฺเทเส, รูป มาวิ ภวิสฺสติ.

ຄຳປະພັນໃດທີ່ມີຂໍ້ບົກພ່ອງແຫ່ງອະລັງການ (ເຄື່ອງປະດັບຄຳ), ຄຳປະພັນນັ້ນຊື່ວ່າ 'ທຸດຖາລັງການ'; ລັກສະນະຂອງມັນຈະປາກົດແຈ້ງ ໃນຕອນສະແດງອະລັງການນັ້ນ.

๖๗.

໖໗.

กโต’ตฺร [Pg.161] สงฺเขปนยา มยา’ยํ,โทสาน เมสํ ปวโร วิภาโค;

เอโส’ว’ลํ โพธยิตุํ กวีนํ,ตมตฺถิ เจ เขทกรํ ปรมฺปิ.

ການຈຳແນກຂໍ້ບົກພ່ອງອັນປະເສີດεຫຼົ່ານີ້ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຮຽບຮຽງໄວ້ໂດຍຫຍໍ້ໃນຄຳພີນີ້; ເນື້ອຄວາມພຽງເທົ່ານີ້ ກໍພໍພຽງແລ້ວທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ພວກກະວີເຂົ້າໃຈໄດ້, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຂໍ້ບົກພ່ອງອື່ນໆ ທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມລຳບາກຢູ່ກໍຕາມ.

อิติ สงฺฆรกฺขิตมหาสามิวิรจิเต สุโพธาลงฺกาเร

ໃນຄຳພີສຸໂພທາລັງການ ທີ່ແຕ່ງໂດຍພະມະຫາສັງຄະຣັກຂิຕະສາມີເຈົ້າ ນີ້

โทสาวโพโธ นาม

ຕອນທີ່ມີຊື່ວ່າ 'ໂທສາວະໂພທະ' (ການກຳນົດຮູ້ຂໍ້ບົກພ່ອງ)

ปฐโม ปริจฺเฉโท.

ເປັນປະຣິຈເສດ (ບົດ) ທີໜຶ່ງ.

๒. โทสปริหาราวโพธ-ทุติยปริจฺเฉท

໒. ບົດທີສອງ: ການກຳນົດຮູ້ວິທີຫຼີກເວັ້ນຂໍ້ບົກພ່ອງ (ໂທສະປະຣິຫາຣາວະໂພທະ)

๖๘.

໖໘.

กทาจิ กวิโกสลฺลา, วิโรโธ สกโล ปฺย’ยํ;

โทสสงฺขฺย มติกฺกมฺม, คุณวีถึ วิคาหเต.

ໃນບາງຄັ້ງ ດ້ວຍຄວາມສະຫຼາດສະຫຼຽວຂອງກະວີ, ຄວາມຂັດແຍ້ງທັງປວງນີ້ ຍ່ອມກ້າວລ່ວງພົ້ນຈາກຄວາມເປັນຂໍ້ບົກພ່ອງ ແລ້ວກາຍມາເປັນຄຸນສົມບັດ (ຄຸນນະພາບແຫ່ງຄຳປະພັນ) ໄດ້.

๖๙.

໖໙.

เตน วุตฺตวิโรธาน, มวิโรโธ ยถา สิยา;

ตถา โทสปริหารา, วโพโธ ทานิ นียเต.

ເພາະເຫດນັ້ນ, ເພື່ອເຮັດໃຫ້ຄວາມຂັດແຍ້ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ກາຍເປັນຄວາມບໍ່ຂັດແຍ້ງ, ບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງວິທີຫຼີກເວັ້ນຂໍ້ບົກພ່ອງນັ້ນ.

ตตฺถ วิรุทฺธตฺถนฺตรสฺส ปริหาโร ยถา

ໃນເລື່ອງນັ້ນ, ວິທີຫຼີກເວັ້ນຂໍ້ບົກພ່ອງແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂັດແຍ້ງກັນ ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້:

๗๐.

໗໐.

วินฺทนฺตํ ปากสาลีนํ, สาลีนํ ทสฺสนา สุขํ;

ตํ กถํ นาม เมโฆ’ยํ, วิสโท สุขเย ชนํ?

ເມື່ອປະຊາຊົນໄດ້ຮັບຄວາມສຸກຈາກການເຫັນເຂົ້າສາລີທີ່ກຳລັງສຸກ, ເປັນຫຍັງເມກອັນຂາວສະອາດ (ຫຼື ເມກທີ່ປາສະຈາກນ້ຳຝົນ) ນີ້ ຈຶ່ງຈະເຮັດໃຫ້ປະຊາຊົນມີຄວາມສຸກໄດ້?

ยถา วา

ຫຼື ອີກຕົວຢ່າງໜຶ່ງ ເຊັ່ນ:

๗๑.

໗໑.

วินายโกปิ นาโค สิ, โคตโมปิ มหามติ;

ปณีโตปิ รสา’เปโต, จิตฺตา เม สามิ เต คติ.

ຂ້າແດ່ພະອົງຜູ້ເປັນເຈົ້າ, ວິຖີທາງຂອງພະອົງເປັນໜ້າອັດສະຈັນແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ ຍິ່ງນັກ; ເພາະວ່າ ພະອົງແມ່ນແຕ່ເປັນພະວິນາຍົກ (ຜູ້ຊົງນຳພາ) ກໍຍັງເປັນພະຍານາກ (ຫຼື ຜູ້ປະເສີດ), ແມ່ນແຕ່ເປັນພະໂຄຕະມະ ກໍຍັງມີພະປັນຍາອັນໃຫຍ່ຫຼວງ, ແມ່ນແຕ່ເປັນຜູ້ປະເສີດເລີດລ້ຳ ກໍຍັງປາສະຈາກລົດຊາດ (ຫຼື ປາສະຈາກກິເລດ).

อฌ’ตฺถสฺส ยถา

ວິທີຫຼີກເວັ້ນຂໍ້ບົກພ່ອງແຫ່ງເນື້ອຄວາມທີ່ເກີນກວ່າຄວາມຈິງ (ອັດຊັດຖະ) ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້:

๗๒.

໗໒.

กถํ ตาทิคุณาภาเว, โลกํ โตเสติ ทุชฺชโน?โอภาสิตาเสสทิโส, ขชฺโชโต นาม กึ ภเว?

ເມື່ອບໍ່ມີຄຸນຄວາມດີເຊັ່ນນັ້ນ, ຄົນຊົ່ວຈະເຮັດໃຫ້ໂລກຍິນດີໄດ້ແນວໃດ? ແມງຫິ່ງຫ້ອຍຈະສາມາດເປັນເໝືອນດັ່ງສິ່ງທີ່ສ່ອງແສງສະຫວ່າງໄປທົ່ວທຸກທິດໄດ້ຫຼືບໍ່?

๗๓.

໗໓.

ปเหลิกาย มารุฬฺหา, น หิ ทุฏฺฐา กิลิฏฺฐตา;

ปิยา สุขา’ลิงฺคิตํ ก, มาลิงฺคติ นุ โน อิติ.

ເມື່ອຢູ່ໃນຄຳປະພັນປະເພດປິດສະໜາ (ພະເຫຣິກາ), ຄວາມກຳກວມເຂົ້າໃຈຍາກ (ກິລິຖະຕາ) ຍ່ອມບໍ່ຖືວ່າເປັນຂໍ້ບົກພ່ອງ ເຊັ່ນ: 'ໃຜໜໍຍ່ອມໂອບກອດນາງຜູ້ອັນຄົນຮັກໂອບກອດແລ້ວ ໃຫ້ມີຄວາມສຸກ?' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

๗๔.

໗໔.

ยมเก โน ปโยเชยฺย, กิลิฏฺฐปท มิจฺฉิเต;

ตโต ยมก มญฺญํ ตุ, สพฺพ เมตํมยํ วิย.

ບຸກຄົນບໍ່ຄວນໃຊ້ຄຳທີ່ເຂົ້າໃຈຍາກໃນຄຳປະພັນປະເພດຍະມົກ (ຄຳຊ້ຳ) ຫາກບໍ່ຈຳເປັນ; ແຕ່ຫາກນອກເໜືອໄປຈາກຍະມົກແລ້ວ, ຄຳປະພັນທັງປວງກໍປຽບເໝືອນປະກອບດ້ວຍຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ.

เทสวิโรธิโน ยถา

ວິທີຫຼີກເວັ້ນຂໍ້ບົກພ່ອງແຫ່ງຄວາມຂັດແຍ້ງກັບສະຖານທີ່ (ເທສະວິໂຣທິ) ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້:

๗๕.

໗໕.

โพธิสตฺตปฺปภาเวน[Pg.162], ถเลปิ ชลชานฺย’หุํ;

นุทนฺตานิ’ว สุจิรา, วาสกฺเลสํ ตหึ ชเล.

ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງພະໂພທິສັດ, ດອກໄມ້ທີ່ເກີດໃນນ້ຳ (ດອກບົວ) ກໍບານຂຶ້ນແມ່ນແຕ່ເທິງບົກ, ປຽບເໝືອນການກຳຈັດຄວາມທຸກຍາກລຳບາກທີ່ຕ້ອງອາໄສຢູ່ໃນນ້ຳມາເປັນເວລາດົນນານ.

กาลวิโรธิโน ยถา

ວິທີຫຼີກເວັ້ນຂໍ້ບົກພ່ອງແຫ່ງຄວາມຂັດແຍ້ງກັບເວລາ (ກາລະວິໂຣທິ) ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້:

๗๖.

໗໖.

มหานุภาว ปิสุโน, มุนิโน มนฺท มารุโต;

สพฺโพตุกมยํ วายิ, ธุนนฺโต กุสุมํ สมํ.

ເພື່ອສະແດງເຖິງພະມະຫານຸພາບແຫ່ງພະມຸນີເຈົ້າ, ສາຍລົມອ່ອນໆ ທີ່ປະກອບດ້ວຍດອກໄມ້ທຸກລະດູການ ຈຶ່ງໄດ້ພັດມາ ພ້ອມທັງສະບັດດອກໄມ້ໃຫ້ຫຼົ່ນລົງມາສະເໝີກັນ.

กลาวิโรธิโน ยถา

ວິທີຫຼີກເວັ້ນຂໍ້ບົກພ່ອງແຫ່ງຄວາມຂັດແຍ້ງກັບສິລະປະສາດ (ກະລາວິໂຣທິ) ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້:

๗๗.

໗໗.

นิมุคฺคมานโส พุทฺธ, คุเณ ปญฺจสิขสฺสปิ;

ตนฺติสฺสร วิโรโธ โส, น สมฺปีเณติ กํ ชนํ?

ແມ່ນແຕ່ທ້າວປັນຈະສິຂະຄັນທັບພະເທວະບຸດ ຜູ້ມີໃຈດຳດິ່ງຢູ່ໃນພະພຸດທະຄຸນ, ຄວາມຜິດພາດແຫ່ງສຽງພິນຂອງເພິ່ນນັ້ນ ຈະບໍ່ເຮັດໃຫ້ຄົນທັງປວງຍິນດີໄດ້ແນວໃດ? (ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຍິນດີໄດ້ແນ່ນອນ).

โลกวิโรธิโน ยถา

ວິທີຫຼີກເວັ້ນຂໍ້ບົກພ່ອງແຫ່ງຄວາມຂັດແຍ້ງກັບຄວາມເປັນຈິງໃນໂລກ (ໂລກະວິໂຣທິ) ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້:

๗๘.

໗໘.

คณเย จกฺกวาฬํ โส, จนฺทนายปิ สีตลํ;

สมฺโพธิ สตฺต หทโย, ปทิตฺต’งฺคารปูริตํ.

ພະໂພທິສັດຜູ້ມີພະຫະໄທອັນເຕັມປ່ຽມດ້ວຍພະໂພທິຍານ ຍ່ອມຖືວ່າຈັກກະວານທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຖ່ານໄຟອັນຮ້ອນແຮງນັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ເຢັນຍິ່ງກວ່າແກ່ນຈັນ.

ญายวิโรธิโน ยถา

ວິທີຫຼີກເວັ້ນຂໍ້ບົກພ່ອງແຫ່ງຄວາມຂັດແຍ້ງກັບຫຼັກຕະກະ/ເຫດຜົນ (ຍາຍະວິໂຣທິ) ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້:

๗๙.

໗໙.

ปริจฺจตฺตภโวปิ ตฺว, มุปนีตภโว อสิ;

อจินฺตฺยคุณสาราย, นโม เต มุนิปุงฺคว.

ຂ້າແດ່ພະມຸນີຜູ້ປະເສີດສຸດ, ແມ່ນແຕ່ພະອົງຈະຊົງລະພົບ (ການວຽນວ່າຍຕາຍເກີດ) ໄດ້ແລ້ວ, ແຕ່ພະອົງກໍຍັງຊົງນຳມາເຊິ່ງພົບ (ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສັດໂລກ); ຂໍນ້ອມໄຫວ້ພະອົງຜູ້ມີຄຸນຄວາມດີອັນເປັນສາລະອັນຫາທີ່ຄິດບໍ່ໄດ້.

อาคมวิโรธิโน ยถา

ວິທີຫຼີກເວັ້ນຂໍ້ບົກພ່ອງແຫ່ງຄວາມຂັດແຍ້ງກັບພະຄຳພີ/ຕຳລາ (ອາກະມະວິໂຣທິ) ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້:

๘๐.

໘໐.

เนวา’ลปติ เกนา’ปิ, วจีวิญฺญตฺติโต ยติ;

สมฺปชานมุสาวาทา, ผุเสยฺยา’ปตฺติทุกฺกฏํ.

ພະພິກຂຸຍ່ອມບໍ່ກ່າວປາໄສກັບໃຜໆ ດ້ວຍວາຈາ; ແຕ່ຫາກກ່າວມຸສາວາດທັງທີ່ຮູ້ຢູ່, ພະພິກຂຸນັ້ນກໍຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ.

เนยฺยสฺส ยถา

ວິທີຫຼີກເວັ້ນຂໍ້ບົກພ່ອງແຫ່ງເນື້ອຄວາມທີ່ຕ້ອງຄາດຄະເນ (ເນຍຍະລັກສະນະ) ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້:

๘๑.

໘໑.

มรีจิจนฺทนา’เลป, ลาภา สีตมรีจิโน;

อิมา สพฺพาปิ ธวลา, ทิสา โรจนฺติ นิพฺภรํ.

ຍ້ອນໄດ້ຮັບການທາດ້ວຍແກ່ນຈັນຄືລັງສີຂອງພະຈັນຜູ້ມີລັງສີອັນεຢັນ, ທິດທັງປວງເຫຼົ່ານີ້ທີ່ຂາວຜ່ອງ ຈຶ່ງຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວຢ່າງຍິ່ງ.

ยถา วา

ຫຼື ອີກຕົວຢ່າງໜຶ່ງ ເຊັ່ນ:

๘๒.

໘໒.

มโนนุรญฺชโน มาร, งฺคนาสิงฺคารวิพฺภโม;

ชิเนนา’สมนุญฺญาโต, มารสฺส หทยา’นโล.

ຄວາມສະເໜ່ຫາຂອງສະຕີອັນເປັນທີ່ຍິນດີແຫ່ງໃຈ ນັ້ນຄືມານ, ພຣະຊິນະເຈົ້າບໍ່ຊົງອະນຸຍາດ, ມັນເປັນດັ່ງໄຟເຜົາຫົວໃຈຂອງມານ.

วิเสสนาเปกฺขสฺส ยถา

ຕົວຢ່າງ (ແຫ່ງບົດ) ທີ່ຕ້ອງການຄຳວິເສດ ເຊັ່ນ:

๘๓.

໘໓.

อปยาตา’ปราธมฺปิ, อยํ เวรี ชนํ ชโน;

โกธปาฏลภูเตน, ภิยฺโย ปสฺสติ จกฺขุนา.

ເຖິງແມ່ນວ່າຄວາມຜິດຈະໝົດໄປແລ້ວ, ແຕ່ຄົນຈອງເວນນີ້ ກໍຍັງເບິ່ງຄົນທັງຫຼາຍດ້ວຍດວງຕາອັນແດງກ່ຳດ້ວຍຄວາມໂກດຮ້າຍຍິ່ງຂຶ້ນ.

หีนตฺถสฺส ยถา

ຕົວຢ່າງ (ແຫ່ງບົດ) ທີ່ມີຄວາມໝາຍຕໍ່າຕ້ອຍ ເຊັ່ນ:

๘๔.

໘໔.

อปฺปกานมฺปิ ปาปานํ, ปภาวํ นาสเย พุโธ;

อปิ นิปฺปภาตา’นีต, ขชฺโชโต โหติ ภาณุมา.

ຜູ້ມີປັນຍາ ຄວນກຳຈັດອຳນາດແຫ່ງບາບທັງຫຼາຍ ແມ້ພຽງເລັກນ້ອຍ; ເພາະວ່າ ແມ້ແຕ່ຫິ່ງຫ້ອຍ ເມື່ອຢູ່ໃນທີ່ອັບແສງ ກໍຍັງປາກົດເປັນດັ່ງດວງອາທິດທີ່ມີແສງສະຫວ່າງໄດ້.

อนตฺถสฺส ยถา

ຕົວຢ່າງ (ແຫ່ງບົດ) ທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ (ຄຳເອື້ອນ) ເຊັ່ນ:

๘๕.

໘໕.

น [Pg.163] ปาทปูรณตฺถาย, ปทํ โยเชยฺย กตฺถจิ,ยถา วนฺเท มุนินฺทสฺส, ปาทปงฺเกรุหํ วรํ.

ບໍ່ຄວນປະກອບຄຳສັບໃດໆ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການເຕີມບາດຄາຖາໃຫ້ເຕັມໃນທີ່ໃດໆ ເລີຍ, ເຊັ່ນ: 'ຂ້າພະເຈົ້າຂໍໄຫວ້ພຣະບາດດອກບົວອັນປະເສີດຂອງພຣະມຸນິນທຣ໌'.

๘๖.

໘໖.

ภยโกธปสํสาทิ, วิเสโส ตาทิโส ยทิ;

วตฺตุํ กามียเต โทโส, น ตตฺเถ’กตฺถตากโต.

ຫາກມີຄວາມພິເສດ ເຊັ່ນ ຄວາມຢ້ານ, ຄວາມໂກດ, ຫຼືການສັນເສີນ ເປັນຕົ້ນ, ທີ່ຕ້ອງການຈະກ່າວຊ້ຳ, ໃນທີ່ນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີໂທດອັນເກີດຈາກການກ່າວຊ້ຳ.

ยถา

ເຊັ່ນ:

๘๗.

໘໗.

สปฺโป สปฺโป! อยํ หนฺท, นิวตฺตตุ ภวํ ตโต,ยทิ ชีวิตุกาโม’สิ, กถํ ต มุปสปฺปสิ?

ງູ! ງູ! ໂອ້, ຂໍທ່ານຈົ່ງຖອຍກັບໄປຈາກທີ່ນັ້ນເຖີດ, ຫາກທ່ານຍັງຢາກມີຊີວິດຢູ່, ເປັນຫຍັງທ່ານຈຶ່ງເຂົ້າໄປໃກ້ມັນ?

ภคฺครีติโน ยถา

ຕົວຢ່າງ (ແຫ່ງບົດ) ທີ່ມີທຳນອງເສຍ ເຊັ່ນ:

๘๘.

໘໘.

โยโกจิ รูปา’ติสโย, กนฺติ กาปิ มโนหรา;

วิลาสา’ติสโย โกปิ,อโห! พุทฺธมโห’ทโย.

ຄວາມງົດງາມແຫ່ງຮູບຮ່າງໃດໜຶ່ງ, ຄວາມຜຸດຜ່ອງອັນຈັບໃຈໃດໜຶ່ງ, ຄວາມມີສະເໜ່ອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໃດໜຶ່ງ, ໂອ້! ຄວາມອຸບັດຂຶ້ນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ.

๘๙.

໘໙.

อพฺยาโมหกรํ พนฺธํ, อพฺยากิณฺณํ มโนหรํ;

อทูรปท วินฺยาสํ, ปสํสนฺติ กวิสฺสรา.

ຍອດແຫ່ງກະວີທັງຫຼາຍ ຍ່ອມສັນເສີນບົດປະພັນ ທີ່ບໍ່ເຮັດໃຫ້ຫຼົງສະໜິດ, ບໍ່ສັບສົນປົນເປ, ເປັນທີ່ຈັບໃຈ, ແລະ ມີການຈັດວາງຄຳສັບໄວ້ບໍ່ຫ່າງກັນເກີນໄປ.

ยถา

ເຊັ່ນ:

๙๐.

໙໐.

นีลุปฺปลา’ภํ นยนํ, พนฺธุกรุจิโร’ธโร;

นาสา เหม’งฺกุโส เตน, ชิโน’ยํ ปิยทสฺสโน.

ພຣະເນດມີແສງສະຫວ່າງດັ່ງດອກບົວຂຽວ, ພຣະໂອດງົດງາມດັ່ງດອກຊະບາ, ພຣະນານິກາດັ່ງຂໍຄຳ; ເພາະເຫດນັ້ນ, ພຣະຊິນະເຈົ້າພະອົງນີ້ ຈຶ່ງມີຮູບຮ່າງໜ້າຕາອັນເປັນທີ່ຮັກແພງໜ້າຊົມ.

๙๑.

໙໑.

สมติกฺกนฺต คามฺมตฺตํ, กนฺต วาจา’ภิสงฺขตํ;

พนฺธนํ รสเหตุตฺตา, คามฺมตฺตํ อติวตฺตติ.

ບົດປະພັນທີ່ກ້າວລ່ວງຄວາມເປັນຄຳຫຍາບ, ອັນຕົບແຕ່ງດ້ວຍຖ້ອຍຄຳທີ່ໜ້າຮັກ, ຍ່ອມກ້າວລ່ວງຄວາມເປັນຄຳຫຍາບໄດ້ ເພາະຄວາມເປັນເຫດແຫ່ງລົດຊາດ.

ยถา

ເຊັ່ນ:

๙๒.

໙໒.

ทุโนติ กามจณฺฑาโล, โส มํ สทย นิทฺทโย;

อีทิสํ พฺยสนา’ปนฺนํ, สุขีปิ กิ มุเปกฺขเส?

ຄົນຈັນທານຄືຄວາມໃຄ່ ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມປານີ ນັ້ນ ຍ່ອມເຜົາຜານຂ້າພະເຈົ້າ; ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າເຖິງຄວາມພິນາດປານນີ້, ແມ້ທ່ານຈະມີຄວາມສຸກ ໃດຈຶ່ງເສີຍເມຍຢູ່ເລົ່າ?

๙๓.

໙໓.

ยติหีนปริหาโร, น ปุเน’ทานิ นียเต;

ยโต น สวนุ’พฺเพคํ, เหฏฺฐา เยสํ วิจาริตํ.

ການຫຼີກເວັ້ນຄວາມບົກພ່ອງແຫ່ງການຢຸດຈັງຫວະ (ຍະຕິຮີນະ) ຈະບໍ່ນຳມາສະແດງອີກໃນຕອນນີ້, ເພາະວ່າບົດປະພັນໃດທີ່ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສະດຸ້ງຕົກໃຈໃນການຟັງ ໄດ້ມີການພິຈາລະນາໄວ້ແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ.

กมจฺจุตสฺส ยถา

ຕົວຢ່າງ (ແຫ່ງບົດ) ທີ່ເຄື່ອນຈາກລຳດັບ ເຊັ່ນ:

๙๔.

໙໔.

อุทารจริโต’สิ ตฺวํ, เตเน’วา’ราธนา ตฺวยิ;

เทสํ วา เทหิ คามํ วา, เขตฺตํ วา มม โสภนํ.

ທ່ານເປັນຜູ້ມີຄວາມປະພຶດອັນປະເສີດ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງມີການອ້ອນວອນໃນທ່ານ; ຂໍທ່ານຈົ່ງໃຫ້ແຄວ້ນ, ຫຼືບ້ານ, ຫຼືນາ ອັນງົດງາມແກ່ຂ້າພະເຈົ້າເຖີດ.

อติวุตฺตสฺส ยถา

ຕົວຢ່າງ (ແຫ່ງບົດ) ທີ່ກ່າວເກີນຄວາມຈິງ ເຊັ່ນ:

๙๕.

໙໕.

มุนินฺทจนฺทสมฺภูต, ยโสราสิมรีจินํ;

สกโลปฺย’ย มากาโส, นา’วกาโส วิชมฺภเน.

ແມ້ແຕ່ທ້ອງຟ້າທັງໝົດນີ້ ກໍຍັງບໍ່ມີພື້ນທີ່ພຽງພໍ ສຳລັບການແຜ່ຂະຫຍາຍອອກແຫ່ງລັງສີຂອງກອງກຽດຕິຍົດ ອັນເກີດຈາກພຣະຈັນຄືພຣະມຸນິນທຣ໌.

๙๖.

໙໖.

วากฺยํ [Pg.164] พฺยาปนฺนจิตฺตานํ, อเปตตฺถํ อนินฺทิตํ;

เตนุ’มฺมตฺตาทิกานํ ตํ, วจนา’ญฺญตฺร ทุสฺสติ.

ຖ້ອຍຄຳຂອງຄົນທີ່ມີຈິດຟຸ້ງຊ່ານ ແມ້ຈະປາສະຈາກປະໂຫຍດ ກໍບໍ່ເປັນທີ່ຕິຕຽນ; ເພາະເຫດນັ້ນ, ຄຳເວົ້າຂອງຄົນບ້າເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຫາກກ່າວໃນທີ່ອື່ນຈຶ່ງເປັນໂທດ.

ยถา

ເຊັ່ນ:

๙๗.

໙໗.

สมุทฺโท ปียเต โส’ย, มห’มชฺช ชราตุโร;

อิเม คชฺชนฺติ ชีมูตา, สกฺกสฺเส’ราวโณ ปิโย.

ມະຫາສະໝຸດນີ້ກຳລັງຖືກດື່ມ, ມື້ນີ້ຂ້າພະເຈົ້າຖືກຄວາມແກ່ຄອບງຳ, ເມກທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ກຳລັງຮ້ອງຄາງ, ຊ້າງເອຣາວັນເປັນທີ່ຮັກຂອງທ້າວສັກກະ.

๙๘.

໙໘.

สุขุมาลา’วิโรธิตฺต, ทิตฺตภาวปฺปภาวิตํ;

พนฺธนํ พนฺธผรุส, โทสํ สํทูสเยยฺย ตํ.

ບົດປະພັນອັນຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍຄວາມອ່ອນໂຍນ ແລະ ຄວາມບໍ່ຂັດຂ້ອງ, ຍ່ອມຖືກເຮັດໃຫ້ເສຍໄປດ້ວຍໂທດແຫ່ງການແຕ່ງຄຳຫຍາບກະດ້າງ.

ยถา

ເຊັ່ນ:

๙๙.

໙໙.

ปสฺสนฺตา รูปวิภวํ, สุณนฺตา มธุรํ คิรํ;

จรนฺติ สาธู สมฺพุทฺธ, กาเล เกฬิปรมฺมุขา.

ພວກສັດຕະບຸຣຸດ ເມື່ອໄດ້ເຫັນຄວາມງົດງາມແຫ່ງຮູບຮ່າງ, ໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄຳອັນໄພເລາະ, ຍ່ອມປະພຶດຕົນໂດຍມີໜ້າຫຼີກເວັ້ນຈາກການຫຼິ້ນສະໜຸກສະໜານ ໃນສະໄໝຂອງພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ.

อปกฺกมสฺส ยถา

ຕົວຢ່າງ (ແຫ່ງບົດ) ທີ່ຜິດລຳດັບ ເຊັ່ນ:

๑๐๐.

໑໐໐.

ภาวนา, ทาน, สีลานิ, สมฺมา สมฺปาทิตานิ’ห;

นิพฺพาน, โภค, สคฺคาทิ, สาธนานิ น สํสโย.

ພາວະນາ, ທານ, ແລະ ສິນ ທີ່ບຸກຄົນປະຕິບັດດີແລ້ວໃນໂລກນີ້, ຍ່ອມເປັນເຄື່ອງບັນລຸເຖິງພຣະນິພານ, ໂພຄະຊັບ, ແລະ ສະຫວັນ ເປັນຕົ້ນ ຢ່າງບໍ່ຕ້ອງສົງໄສ.

๑๐๑.

໑໐໑.

อุทฺทิฏฺฐวิสโย โกจิ, วิเสโส ตาทิโส ยทิ;

อนุ’ทฺทิฏฺเฐสุ เนว’ตฺถิ, โทโส กมวิลงฺฆเน.

ຫາກມີຄວາມພິເສດບາງຢ່າງໃນວິໄສທີ່ລະບຸໄວ້, ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ລະບຸໄວ້ ຍ່ອມບໍ່ມີໂທດໃນການລ່ວງລຳດັບເລີຍ.

ยถา

ເຊັ່ນ:

๑๐๒.

໑໐໒.

กุสลา’กุสลํ อพฺยา, กต’มิจฺเจสุ ปจฺฉิมํ;

อพฺยากตํ ปากทํ น, ปากทํ ปฐมทฺวยํ.

ໃນທຳທັງຫຼາຍມີ ກຸສົນ, ອະກຸສົນ, ແລະ ອັບພະຍາກົດ ນີ້, ທຳຂໍ້ສຸດທ້າຍຄື ອັບພະຍາກົດ ປາກົດຊັດເຈນ, ສ່ວນສອງຂໍ້ທຳອິດ ບໍ່ປາກົດຊັດເຈນ.

๑๐๓.

໑໐໓.

สคุณานา’วิกรเณ, การเณ สติ ตาทิเส;

โอจิตฺยหีนตา’ปตฺติ, นตฺถิ ภูตตฺถสํสิโน.

ເມື່ອມີເຫດຜົນໃນການສະແດງຄຸນງາມຄວາມດີຂອງຕົນ, ຍ່ອມບໍ່ມີຄວາມເສຍຫາຍແຫ່ງຄວາມເໝາະສົມ (ໂອຈິດຕະຮີນະ) ແກ່ຜູ້ກ່າວຕາມຄວາມເປັນຈິງ.

๑๐๔.

໑໐໔.

โอจิตฺยํ นาม วิญฺเญยฺยํ, โลเก วิขฺยาต มาทรา;

ตตฺโถ’ปเทสปภวา, สุชนา กวิปุงฺควา.

ຄວາມເໝາະສົມ (ໂອຈິດຕະ) ນັ້ນ ຄວນຊາບວ່າເປັນສິ່ງທີ່ປາກົດຊັດເຈນດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບໃນໂລກ; ເພາະອາໄສຄຳສັ່ງສອນໃນຄວາມເໝາະສົມນັ້ນ, ສັດຕະບຸຣຸດ ແລະ ຍອດກະວີທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງບັງເກີດຂຶ້ນ.

๑๐๕.

໑໐໕.

วิญฺญาโตจิตฺยวิภโว, จิตฺยหีนํ ปริหเร;

ตโต’จิตฺยสฺส สมฺโปเส,รสโปโส สิยา กเต.

ຜູ້ຮູ້ຈັກຄວາມຈະເລີນແຫ່ງຄວາມເໝາະສົມ ຄວນຫຼີກເວັ້ນສິ່ງທີ່ປາສະຈາກຄວາມເໝາະສົມ; ຈາກນັ້ນ ເມື່ອຄວາມເໝາະສົມໄດ້ຮັບການບຳລຸງ, ການບຳລຸງລົດຊາດກໍຍ່ອມມີຂຶ້ນໃນບົດປະພັນ.

ยถา

ເຊັ່ນ:

๑๐๖.

໑໐໖.

โย มารเสน มาสนฺน, มาสนฺนวิชยุ’สฺสโว;

ติณายปิ น มญฺญิตฺถ, โส โว เทตุ ชยํ ชิโน.

ພຣະຊິນະເຈົ້າພະອົງໃດ ບໍ່ຊົງຖືເສນາແຫ່ງມານທີ່ເຂົ້າມາໃກ້ ແມ້ພຽງແຕ່ເສັ້ນຫຍ້າ, ພະອົງຜູ້ມີງານສະຫຼອງໄຊຊະນະອັນໃກ້ເຂົ້າມາແລ້ວ, ຂໍພະອົງຈົ່ງປະທານໄຊຊະນະແກ່ທ່ານທັງຫຼາຍເຖີດ.

๑๐๗.

໑໐໗.

อารทฺธกตฺตุกมฺมาทิ, กมา’ติกฺกมลงฺฆเน;

ภคฺครีติวิโรโธ’ยํ, คตึ น กฺวา’ปิ วินฺทติ.

ໃນການລ່ວງລະເມີດລຳດັບແຫ່ງຜູ້ເຮັດ ແລະ ສິ່ງທີ່ຖືກເຮັດ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນໄວ້, ຄວາມຂັດແຍ້ງແຫ່ງທຳນອງເສຍ (ພັກຄະຣີຕິ) ນີ້ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບການຍອມຮັບໃນທີ່ໃດໆ ເລີຍ.

ยถา

ເຊັ່ນ:

๑๐๘.

໑໐໘.

สุชน’ญฺญาน มิตฺถีนํ, [Pg.165] วิสฺสาโส โน’ปปชฺชเต;

วิสสฺส สิงฺคิโน โรค, นทีราชกุลสฺส จ.

ຄວາມໄວ້ວາງໃຈ ຍ່ອມບໍ່ຄວນມີໃນສັດຕະບຸຣຸດ, ຄົນເຂົາ, ສະຕີ, ຢາພິດ, ສັດມີເຂົາ, ໂລກໄພ, ແມ່ນ້ຳ, ແລະ ລາຊະຕະກູນ.

ยถา

ເຊັ່ນ:

๑๐๙.

໑໐໙.

เภสชฺเช วิหิเต สุทฺธ, พุทฺธาทิรตนตฺตเย;

ปสาท มาจเร นิจฺจํ, สชฺชเน สคุเณปิ จ.

ບຸກຄົນຄວນເຮັດຄວາມເລື່ອມໃສເປັນນິດ ໃນຢາຮັກສາໂລກທີ່ຈັດໄວ້ດີແລ້ວ, ໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕຣມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນອັນບໍລິສຸດ, ແລະ ໃນສັດຕະບຸຣຸດຜູ້ມີຄຸນງາມຄວາມດີ.

สสํสยสฺส ยถา

ຕົວຢ່າງ (ແຫ່ງບົດ) ທີ່ມີຄວາມສົງໄສ ເຊັ່ນ:

๑๑๐.

໑໑໐.

มุนินฺทจนฺทิมา’โลก, รส โลล วิโลจโน;

ชโน’วกฺกนฺตปนฺโถ’ว, รํสิทสฺสนปีณิโต.

ຄົນຜູ້ມີດວງຕາອັນຫວັ່ນໄຫວດ້ວຍຄວາມຍິນດີໃນລົດແຫ່ງແສງສະຫວ່າງຂອງພຣະຈັນຄືພຣະມຸນິນທຣ໌, ຍ່ອມຍິນດີໃນການເຫັນລັງສີ ດັ່ງຄົນຜູ້ກ້າວລົງສູ່ຫົນທາງ.

๑๑๑.

໑໑໑.

สํสยาเย’ว ยํกิญฺจิ, ยทิ กีฬาทิเหตุนา;

ปยุชฺชเต น โทโส’ว, สสํสยสมปฺปิโต.

ຫາກມີການໃຊ້ຖ້ອຍຄຳໃດໜຶ່ງເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຫຼິ້ນສະໜຸກສະໜານ ເປັນຕົ້ນ, ແມ้ຈະປະກອບດ້ວຍຄວາມສົງໄສ ກໍບໍ່ຖືວ່າເປັນໂທດເລີຍ.

ยถา

ເຊັ່ນ:

๑๑๒.

໑໑໒.

ยาเต ทุติยํ นิลยํ, ครุมฺหิ สกเคหโต;

ปาปุเณยฺยาม นิยตํ, สุข’มชฺฌยนา’ทินา.

ເມື່ອອາຈານໄດ້ໄປສູ່ເຮືອນຫຼັງທີສອງຈາກເຮືອນຂອງຕົນແລ້ວ, ພວກເຮົາກໍຍ່ອມຈະໄດ້ຮັບຄວາມສຸກດ້ວຍການສຶກສາຮ່ຳຮຽນເປັນຕົ້ນຢ່າງແນ່ນອນ.

๑๑๓.

໑໑໓.

สุภคา ภคินี สา’ยํ, เอตสฺสิ’จฺเจวมาทิกํ;

น ‘คามฺม’มิติ นิทฺทิฏฺฐํ, กวีหิ สกเลหิปิ.

ຄຳເວົ້າເປັນຕົ້ນວ່າ 'ນ້ອງສາວຜູ້ນີ້ມີຮູບງາມ' ນີ້, ກະວີທັງປວງບໍ່ໄດ້ລະບຸວ່າເປັນຄຳຫຍາບເລີຍ.

๑๑๔.

໑໑໔.

ทุฏฺฐา’ลงฺการวิคเม, โสภนา’ลงฺกติกฺกโม;

อลงฺการปริจฺเฉเท, อาวิภาวํ คมิสฺสติ.

ເມື່ອປາສະຈາກເຄື່ອງປະດັບທີ່ບົກພ່ອງແລ້ວ, ຄວາມງົດງາມແຫ່ງເຄື່ອງປະດັບອັນວິຈິດ ກໍຈະປາກົດຊັດເຈນໃນຕອນວ່າດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບ.

๑๑๕.

໑໑໕.

โทเส ปรีหริตุ เมส วโร’ปเทโส,สตฺถนฺตรานุสรเณน กโต มเยวํ;

วิญฺญายิ’มํ ครุวราน’ธิก’ปฺปสาทา,โทเส ปรํ ปริหเรยฺย ยโสภิลาสี.

ຄຳສັ່ງສອນອັນປະເສີດນີ້ ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນໂທດທັງຫຼາຍ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ແຕ່ງຂຶ້ນໄວ້ຢ່າງນີ້ ໂດຍການດຳເນີນຕາມຄຳພີອື່ນໆ; ຜູ້ປາດຖະໜາກຽດຕິຍົດ ເມື່ອໄດ້ຮູ້ທຳນອງນີ້ດ້ວຍຄວາມເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງໃນຄູອາຈານຜູ້ປະເສີດແລ້ວ, ຄວນຫຼີກເວັ້ນໂທດອື່ນໆ ໃຫ້ສິ້ນເຊີງ.

อิติ สงฺฆรกฺขิตมหาสามิวิรจิเต สุโพธาลงฺกาเร

ໃນຄຳພີສຸໂພທາລັງການ ອັນພຣະສັງຄະຣັກຂิຕະມະຫາສາມິເຈົ້າຮຽບຮຽງໄວ້ ນີ້:

โทสปริหาราวโพโธ นาม

ຕອນທີ່ມີຊື່ວ່າ 'ຄວາມເຂົ້າໃຈໃນການຫຼີກເວັ້ນໂທດ'

ทุติโย ปริจฺเฉโท.

ເປັນປະຣິເສດ (ບົດ) ທີສອງ.

๓. คุณาวโพธ-ตติยปริจฺเฉท

໓. ປະຣິເສດທີສາມ: ຄວາມເຂົ້າໃຈໃນຄຸນສົມບັດ

อนุสนฺธิ

ອະນຸສົນທິ (ການເຊື່ອມຕໍ່ຄວາມ)

๑๑๖.

໑໑໖.

สมฺภวนฺติ [Pg.166] คุณา ยสฺมา, โทสาเน’ว’มติกฺกเม;

ทสฺเสสฺสํ เต ตโต ทานิ, สทฺเท สมฺภูสยนฺติ เย.

ເພາະວ່າຄຸນສົມບັດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມມີຂຶ້ນໄດ້ກໍຕໍ່ເມື່ອກ້າວລ່ວງໂທດທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ; ເພາະເຫດນັ້ນ, ບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງຄຸນສົມບັດເຫຼົ່ານັ້ນ ອັນເຮັດໃຫ້ຖ້ອຍຄຳງົດງາມ.

สทฺทาลงฺการ อุทฺเทส

ຫົວຂໍ້ວ່າດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບຄຳສັບ (ສັດທາລັງການ)

๑๑๗.

໑໑໗.

ปสาโท’โช, มธุรตา, สมตา, สุขุมาลตา;

สิเลโส’ทรตา, กนฺติ, อตฺถพฺยตฺติ, สมาธโย.

ຄື: ປະສາດະ (ຄວາມແຈ່ມແຈ້ງ), ໂອຊະ (ຄວາມສະຫງ່າຜ່າເຜີຍ), ມະທຸຣະຕາ (ຄວາມຫວານໄພເລາະ), ສະມະຕາ (ຄວາມສະເໝີພາບແຫ່ງຄຳ), ສຸຂຸມາລະຕາ (ຄວາມອ່ອນໂຍນ), ສິເລສະ (ຄວາມກົມກືນ), ອຸທາຣະຕາ (ຄວາມໂອ່ໂຖງ), ກັນຕິ (ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ), ອັດຖະພະຍັດຕິ (ຄວາມຊັດເຈນແຫ່ງຄວາມໝາຍ), ແລະ ສະມາທິ (ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນແຫ່ງຄວາມ).

สทฺทาลงฺการ ปโยชน

ປະໂຫຍດຂອງສັບທາລັງການ

๑๑๘.

໑໑໘.

คุเณเห’เตหิ สมฺปนฺโน, พนฺโธ กวิมโนหโร;

สมฺปาทิยติ กตฺตูนํ, กิตฺติ มจฺจนฺตนิมฺมลํ.

ບົດປະພັນທີ່ເພີດເພີນໃຈແກ່ກວີ ອັນປະກອບດ້ວຍຄຸນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມອຳນວຍກຽດຕິຍົດອັນບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງໃຫ້ແກ່ຜູ້ແຕ່ງ.

สทฺทาลงฺการ นิทฺเทส

ຄຳອະທິບາຍກ່ຽວກັບສັບທາລັງການ

๑๑๙.

໑໑໙.

อทูราหิตสมฺพนฺธ, สุภคา ยา ปทา’วลิ;

สุปสิทฺธา’ภิเธยฺยา’ยํ, ปสาทํ ชนเย ยถา.

ແຖວແນວແຫ່ງຄຳສັບທີ່ມີຄວາມສຳພັນກັນຢ່າງໃກ້ຊິດ ມີຄວາມງົດງາມ ແລະ ມີຄວາມໝາຍອັນປາກົດຊັດເຈນ ຍ່ອມກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມແຈ່ມແຈ້ງ ດັ່ງນີ້.

๑๒๐.

໑໒໐.

อลงฺกโรนฺตา วทนํ, มุนิโน’ธรรํสิโย;

โสภนฺเต’รุณรํสี’ว, สมฺปตนฺตา’มฺพุโช’ทเร.

ລັງສີຈາກພະໂອດເບື້ອງລຸ່ມຂອງພະມຸນີ ທີ່ປະດັບປະດາພະພັກ ຍ່ອມງົດງາມດັ່ງແສງອະລຸນ ທີ່ຕົກລົງສູ່ພາຍໃນດອກບົວ.

๑๒๑.

໑໒໑.

โอโช สมาสพาหุลฺย, เมโส คชฺชสฺส ชีวิตํ;

ปชฺเชปฺย’นา’กุโล โส’ยํ,กนฺโต กามียเต ยถา.

Ojo (ໂອຊະຄຸນ) ຄືຄວາມອຸດົມດ້ວຍຄຳສະໝາດ ນີ້ຄືຊີວິດຂອງຮ້ອຍແກ້ວ. ເຖິງແມ່ນໃນຮ້ອຍກອງ ຫາກບໍ່ສັບສົນ ໂອຊະຄຸນນັ້ນກໍເປັນທີ່ປາຖະໜາ ດັ່ງຄົນຮັກ.

๑๒๒.

໑໒໒.

มุนินฺท มนฺท สญฺชาต, หาส จนฺทน ลิมฺปิตา;

ปลฺลวา ธวลา ตสฺเส, เวโก นา’ธรปลฺลโว.

ພະທົນອັນຂາວຜ່ອງ ທີ່ທາດ້ວຍແກ່ນຈັນ ຄືຮອຍຍິ້ມອັນລະໄມ ທີ່ເກີດຂຶ້ນຂອງພະມຸນິນທາ, ແຕ່ພະໂອດເບື້ອງລຸ່ມຂອງພະອົງເທົ່ານັ້ນ ທີ່ເປັນສີແດງດັ່ງໃບໄມ້ອ່ອນ.

๑๒๓.

໑໒໓.

ปทา’ภิเธยฺยวิสยํ, สมาส พฺยาส สมฺภวํ;

ยํ ปาริณตฺยํ โหตี’ห, โสปิ โอโช’ว ตํ ยถา.

ຄວາມສົມບູນໃດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຂອບເຂດຂອງຄຳ ແລະ ຄວາມໝາຍ ດ້ວຍການຫຍໍ້ ຫຼື ການຂະຫຍາຍ, ຄວາມສົມບູນນັ້ນ ກໍຄືໂອຊະຄຸນນັ້ນເອງ ດັ່ງນີ້.

๑๒๔.

໑໒໔.

โชตยิตฺวาน สทฺธมฺมํ, สนฺตาเรตฺวา สเทวเก;

ชลิตฺวา อคฺคิขนฺโธ’ว, นิพฺพุโต โส สสาวโก.

ພະອົງຊົງຍັງພະສັດທຳໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງ ຊົງຊ່ວຍໝູ່ສັດພ້ອມທັງເທວະດາໃຫ້ຂ້າມພົ້ນແລ້ວ ຊົງຮຸ່ງໂລດດັ່ງກອງໄຟໃຫຍ່ ແລ້ວສະເດັດດັບຂັນທະປໍຣິນιບພານ ພ້ອມດ້ວຍພະສາວົກ.

๑๒๕.

໑໒໕.

มตฺถกฏฺฐี มตสฺสา’ปิ, รโชภาวํ วชนฺตุ เม;

ยโต ปุญฺเญน เต เสนฺตุ, ชิน ปาท’มฺพุชทฺวเย.

ຂໍໃຫ້ກະດູກຫົວຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ເຖິງແມ່ນຕາຍໄປແລ້ວ ກໍຂໍໃຫ້ກາຍເປັນຝຸ່ນຜົງ ເພື່ອວ່າດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ກະດູກເຫຼົ່ານັ້ນຈະໄດ້ປະດິດສະຖານຢູ່ ເທິງຄູ່ພະບາດດັ່ງດອກບົວຂອງພະຊິນະເຈົ້າ.

๑๒๖.

໑໒໖.

อิจฺจตฺร [Pg.167] นิจฺจปฺปณติ, เคโธ สาธุ ปทิสฺสติ;

ชายเต’ยํ คุโณ ติกฺข, ปญฺญานมภิโยคโต.

ໃນບົດປະພັນນີ້ ຄວາມນ້ອມນົບ ແລະ ຄວາມຜູກພັນຢ່າງສະໝ່ຳສະເໝີ ຍ່ອມປາກົດໃຫ້εຫັນເປັນຢ່າງດີ, ຄຸນສົມບັດນີ້ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຈາກຄວາມພາກພຽນຂອງຜູ້ມີປັນຍາອັນແຫຼມຄົມ.

๑๒๗.

໑໒໗.

มธุรตฺตํ ปทาสตฺติ, ร’นุปฺปาสวสา ทฺวิธา;

สิยา สมสุติ ปุพฺพา, วณฺณา’วุตฺติ ปโร ยถา.

Madhuratta (ມະທຸຣະຄຸນ) ມີ ໒ ປະການ ຄື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຕໍ່ເນື່ອງຂອງຄຳ ແລະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຫຼິ້ນອັກສອນ. ປະການທຳອິດ ຄືຄວາມມີສຽງສະໝ່ຳສະເໝີກັນ, ປະການຫຼັງ ຄືການຊ້ຳພະຍັນຊະນະ ດັ່ງນີ້.

๑๒๘.

໑໒໘.

ยทา เอโส’ภิสมฺโพธึ, สมฺปตฺโต มุนิปุงฺคโว;

ตทา ปภุติ ธมฺมสฺส, โลเก ชาโต มหุ’สฺสโว.

ນັບແຕ່ເວລາທີ່ພະມຸນີຜູ້ປະເສີດພະອົງນີ້ ໄດ້ບັນລຸພະສຳໂພທິຍານ, ງານສະຫຼອງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງພະທຳ ກໍໄດ້ບັງເກີດຂຶ້ນໃນໂລກ.

๑๒๙.

໑໒໙.

มุนินฺทมนฺทหาสา เต, กุนฺท สนฺโทหวิพฺภมา;

ทิสนฺต มนุธาวนฺติ, หสนฺตา จนฺทกนฺติโย.

ຮອຍຍິ້ມອັນລະໄມຂອງພະມຸນິນທາເຫຼົ່ານັ້ນ ອັນມີຄວາມງົດງາມດັ່ງກຸ່ມດອກມະລິ ຍ່ອມແຜ່ໄປທົ່ວທິດທາງ ທັງເຍາະເຍີ້ຍແສງຈັນ.

๑๓๐.

໑໓໐.

สพฺพโกมลวณฺเณหิ, นา’นุปฺปาโส ปสํสิโย;

ยถา’ยํ มาลตีมาลา, ลิน โลลา’ลิมาลินี.

ການຫຼິ້ນອັກສອນດ້ວຍພະຍັນຊະນະອ່ອນທັງໝົດ ຍ່ອມເປັນທີ່ສັນລະເສີນ ດັ່ງເຊັ່ນ: "ມາລະຕີມາລາ ລີນະ ໂລລາລິມາລິນີ" (ພວງມາໄລດອກມະລິ ທີ່ມີຝູງເຜິ້ງເກາະຢູ່ຢ່າງຫວັ່ນໄຫວ).

๑๓๑.

໑໓໑.

มุทูหิ วา เกวเลหิ, เกวเลหิ ผุเฏหิ วา,มิสฺเสหิ วา ติธา โหติ, วณฺเณหิ สมตา ยถา.

Samatā (ສະມະຕາຄຸນ) ມີ ໓ ປະການ ຄື: ດ້ວຍພະຍັນຊະນະອ່ອນຢ່າງດຽວ, ດ້ວຍພະຍັນຊະນະແຂງຢ່າງດຽວ, ຫຼື ດ້ວຍພະຍັນຊະນະປະສົມກັນ ດັ່ງນີ້.

เกวลมุทุสมตา

ຄວາມສະໝ່ຳສະເໝີດ້ວຍພະຍັນຊະນະອ່ອນຢ່າງດຽ

๑๓๒.

໑໓໒.

โกกิลา’ลาปสํวาที, มุนินฺทา’ลาปวิพฺภโม;

หทยงฺคมตํ ยาติ, สตํ เทติ จ นิพฺพุตึ.

ຄວາມງົດງາມແຫ່ງພະດຳລັດຂອງພະມຸນິນທາ ອັນໄພເລາະດັ່ງສຽງຮ້ອງຂອງນົກດຸດເຫວົ້າ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງຈິດໃຈ ແລະ ມອບຄວາມສະຫງົບເຢັນໃຫ້ແກ່ສາທຸຊົນ.

เกวลผุฏสมตา

ຄວາມສະໝ່ຳສະເໝີດ້ວຍພະຍັນຊະນະແຂງຢ່າງດຽວ

๑๓๓.

໑໓໓.

สมฺภาวนียสมฺภาวํ, ภควนฺตํ ภวนฺตคุํ;

ภวนฺตสาธนา’กงฺขี, โก น สมฺภาวเย วิภุํ.

ໃຜເລີຍ ຜູ້ປາຖະໜາຄວາມສຳເລັດໃນພົບ ຈະບໍ່ບູຊາພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຜູ້ຊົງເຖິງຝັ່ງແຫ່ງພົບ ຜູ້ມີສະພາວະອັນຄວນແກ່ການບູຊາ.

มิสฺสกสมตา

ຄວາມສະໝ່ຳສະເໝີແບບປະສົມ

๑๓๔.

໑໓໔.

ลทฺธจนฺทนสํสคฺค, สุคนฺธิ มลยา’นิโล;

มนฺท มายาติ ภีโต’ว, มุนินฺทมุขมารุตา.

ລົມຈາກພູມະລະຍາ ອັນມີກິ່ນຫອມເພາະໄດ້ສຳຜັດກັບແກ່ນຈັນ ຍ່ອມພັດມາເບົາໆ ປະດັບດັ່ງຢ້ານກົວຕໍ່ລົມຫາຍໃຈຈາກພະໂອດຂອງພະມຸນິນທາ.

๑๓๕.

໑໓໕.

อนิฏฺฐุร’กฺขร’ปฺปายา, สพฺพโกมล นิสฺสฏา;

กิจฺฉมุจฺจารณา’เปต, พฺยญฺชนา สุขุมาลตา.

Sukhumālatā (ສຸຂຸມາລະຕາຄຸນ) ຄືການມີອັກສອນທີ່ບໍ່ຫຍາບຄາຍເປັນສ່ວນຫຼາຍ ປະກອບດ້ວຍພະຍັນຊະນະອ່ອນທັງໝົດ ແລະ ປາສະຈາກພະຍັນຊະນະທີ່ອອກສຽງຍາກ.

๑๓๖.

໑໓໖.

ปสฺสนฺตา รูปวิภวํ, สุณนฺตา มธุรํ คิรํ;

จรนฺติ สาธู สมฺพุทฺธ, กาเล เกฬิปรมฺมุขา.

ເມື່ອໄດ້ເຫັນຄວາມງົດງາມແຫ່ງພະຮູບ ແລະ ໄດ້ຟັງພະສຸຣະສຽງອັນໄພເລາະ ສາທຸຊົນທັງຫຼາຍຍ່ອມປະພຶດຕົນໂດຍຫັນຫຼັງໃຫ້ແກ່ການຫຼິ້ນສະໜຸກສະໜານ ໃນສະໄໝຂອງພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ.

๑๓๗.

໑໓໗.

อลงฺการวิหีนา’ปิ, สตํ สมฺมุขเต’ทิสี;

อาโรหติ วิเสเสน, รมณียา ต’ทุชฺชลา.

ເຖິງແມ່ນວ່າຈະປາສະຈາກເຄື່ອງປະດັບ ແຕ່ບົດປະພັນເຊັ່ນນີ້ ເມື່ອຢູ່ຕໍ່ໜ້າສາທຸຊົນ ຍ່ອມກ້າວຂຶ້ນສູ່ຄວາມງົດງາມເປັນພິເສດ ແລະ ຮຸ່ງເຮືອງຍິ່ງຂຶ້ນ.

๑๓๘.

໑໓໘.

โรมญฺจ [Pg.168] ปิญฺฉ รจนา, สาธุ วาทาหิตทฺธนี;

ลฬนฺติ’เม มุนิเมฆุ, มฺมทา สาธุ สิขาวลา.

ນົກຍູງຄືສາທຸຊົນເຫຼົ່ານີ້ ຜູ້ມີຂົນຊັນຊີ້ດັ່ງແພນຫາງ ແລະ ມີສຽງຮ້ອງອັນໄພເລາະວ່າ "ສາທຸ" ຍ່ອມຟ້ອນລຳດ້ວຍຄວາມຍິນດີ ເພາະມີພະມຸນີເປັນດັ່ງເມກຝົນ.

๑๓๙.

໑໓໙.

สุขุมาลตฺต มตฺเถ’ว, ปทตฺถวิสยมฺปิ จ;

ยถา มตาทิสทฺเทสุ, กิตฺติเสสาทิกิตฺตนํ.

ສຸຂຸມາລະຕາຄຸນນັ້ນ ຍັງມີຢູ່ໃນສ່ວນຂອງເນື້ອຫາ ແລະ ໃນຂອບເຂດຄວາມໝາຍຂອງຄຳສັບອີກດ້ວຍ ເຊັ່ນການໃຊ້ຄຳວ່າ "ເຫຼືອແຕ່ຊື່ສຽງ" ແທນຄຳວ່າ "ຕາຍ" ເປັນຕົ້ນ.

๑๔๐.

໑໔໐.

สิลิฏฺฐ ปท สํสคฺค, รมณีย คุณา’ลโย;

สพนฺธคารโว โส’ยํ, สิเลโส นาม ตํ ยถา.

ບົດປະພັນໃດ ອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄຸນສົມບັດອັນງົດງາມ ດ້ວຍການປະສົມປະສານຂອງຄຳສັບທີ່ກົມກຽວ ແລະ ມີຄວາມສະຫງ່າງາມໃນການແຕ່ງ ບົດປະພັນນັ້ນຊື່ວ່າ Silesa (ສິເລສະຄຸນ) ດັ່ງນີ້.

๑๔๑.

໑໔໑.

พาลิ’นฺทุวิพฺภม’จฺเฉทิ, นขรา’วลิ กนฺติภิ;

สา มุนินฺทปท’มฺโภช, กนฺติ โว วลิตา’วตํ.

ຂໍໃຫ້ຄວາມງົດງາມແຫ່ງພະບາດດັ່ງດອກບົວຂອງພະມຸນິນທາ ອັນຂົ່ມຄວາມງາມຂອງພະຈັນເຄິ່ງສ້ຽວ ດ້ວຍລັງສີແຫ່ງແຖວພະນຂາ ຈົ່ງປົກປັກຮັກສາພວກທ່ານເທີ້ນ.

๑๔๒.

໑໔໒.

อุกฺกํสวนฺโต โยโกจิ, คุโณ ยทิ ปตียเต;

อุทาโร’ยํ ภเว เตน, สนาถา พนฺธปทฺธติ.

ຫາກມີຄຸນສົມບັດອັນສູງສົ່ງໃດໆ ປາກົດໃຫ້ເຫັນ, ຄຸນສົມບັດນັ້ນຊື່ວ່າ Udāra (ອຸດາຣະຄຸນ); ດ້ວຍຄຸນສົມບັດນັ້ນ ແນວທາງການແຕ່ງຍ່ອມມີທີ່ເພິ່ງ.

๑๔๓.

໑໔໓.

ปาทมฺโภช รโช ลิตฺต, คตฺตา เย ตว โคตม;

อโห! เต ชนฺตโว ยนฺติ, สพฺพถา นิรชตฺตนํ.

ຂ້າແດ່ພະໂຄດົມ! ສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດ ທີ່ມີຮ່າງກາຍເປື້ອນເປິດ້ວຍຝຸ່ນລະອອງແຫ່ງພະບາດດັ່ງດອກບົວຂອງພະອົງ, ໂອ້! ສັດເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ປາສະຈາກກິເລດໂດຍປະການທັງປວງ.

๑๔๔.

໑໔໔.

เอวํ ชินา’นุภาวสฺส, สมุกฺกํโส’ตฺร ทิสฺสติ;

ปญฺญวา วิธินา’เนน, จินฺตเย ปร มีทิสํ.

ຄວາມສູງສົ່ງແຫ່ງອານຸພາບຂອງພະຊິນະເຈົ້າ ຍ່ອມປາກົດໃຫ້ເຫັນຢ່າງນີ້; ຜູ້ມີປັນຍາ ຄວນຄິດເຖິງສິ່ງອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ດ້ວຍວິທີການນີ້.

๑๔๕.

໑໔໕.

อุทาโร โสปิ วิญฺเญยฺโย, ยํ ปสตฺถ วิเสสนํ;

ยถา กีฬาสโร ลีลา, หาโส เหมงฺคทา’ทโย.

ຄຸນສົມບັດໃດທີ່ມີຄຳຄຸນນາມອັນເປັນທີ່ສັນລະເສີນ ກໍຄວນຊາບວ່າເປັນອຸດາຣະຄຸນເຊັ່ນກັນ ເຊັ່ນຄຳວ່າ "ສະຫຼິ້ນ", "ຮອຍຍິ້ມອັນສະຫງ່າງາມ", "ກຳໄລຄຳ" ເປັນຕົ້ນ.

๑๔๖.

໑໔໖.

โลกิย’ตฺถา’น’ติกฺกนฺตา, กนฺตา สพฺพชนานปิ;

กนฺติ นามา’ติวุตฺตสฺส, วุตฺตา สา ปริหารโต.

ບົດປະພັນໃດ ທີ່ບໍ່ລ່ວງເກີນຄວາມໝາຍທາງໂລກ ແລະ ເປັນທີ່ເພິ່ງພໍໃຈຂອງຄົນທັງປວງ, ບົດປະພັນນັ້ນຊື່ວ່າ Kānti (ກັນຕິຄຸນ); ກັນຕິຄຸນນັ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍການຫຼີກເວັ້ນການກ່າວເກີນຈິງ.

ยถา มุนินฺท อิจฺจาทิ.

ດັ່ງຄຳວ່າ "ມຸນິນທະ" ເປັນຕົ້ນ.

๑๔๗.

໑໔໗.

อตฺถพฺยตฺตา’ภิเธยฺยสฺสา,เนยฺยตา สทฺทโต’ตฺถโต;

สา’ยํ ตทุภยา เนยฺย, ปริหาเร ปทสฺสิตา;

ยถา มรีจิจฺจาทิ จ, มโนนุรญฺชโนจฺจาทิ.

Atthabyatti (ອັດຖະພະຍັດຕິຄຸນ) ຄືຄວາມເຂົ້າໃຈງ່າຍແຫ່ງຄວາມໝາຍ ຈາກຄຳສັບ ແລະ ຈາກເນື້ອຄວາມ; ອັດຖະພະຍັດຕິຄຸນນັ້ນ ທ່ານສະແດງໄວ້ໃນການຫຼີກເວັ້ນຄວາມເຂົ້າໃຈຍາກທັງສອງປະການນັ້ນ ເຊັ່ນຄຳວ່າ "ມະລີຈິ" ເປັນຕົ້ນ ແລະ "ມະໂນນຸຣັນຊະນະ" ເປັນຕົ້ນ.

ปุน อตฺเถน ยถา

ອີກປະການໜຶ່ງ ໂດຍເນື້ອຄວາມ ດັ່ງນີ້:

๑๔๘.

໑໔໘.

สภาวา’มลตา ธีร, มุธา ปาทนเขสุ เต;

ยโต เต’วนตา’นนฺต, โมฬิจฺฉายา ชหนฺติ โน.

ຂ້າແດ່ພະຜູ້ມີປັນຍາແກ່ກ້າ! ຄວາມບໍລິສຸດຕາມທຳມະຊາດໃນພະນຂາແຫ່ງພະບາດຂອງພະອົງນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີປະໂຫຍດ ເພາະພະນຂາເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ເຄີຍລະທິ້ງເງົາແຫ່ງມົງກຸດຂອງເຫຼົ່າເທວະດາຜູ້ກົ້ມກາບຢ່າງບໍ່ມີສິ້ນສຸດ.

๑๔๙.

໑໔໙.

‘พนฺธสาโร’ติ มญฺญนฺติ, ยํ สมคฺคาปิ วิญฺญุโน;

ทสฺสนา’วสรํ ปตฺโต, สมาธิ นาม’ยํ คุโณ.

ຄຸນສົມບັດໃດ ທີ່ນັກປາດທັງຫຼາຍຜູ້ພ້ອມພຽງກັນ ຖືວ່າເປັນແກ່ນສານແຫ່ງບົດປະພັນ, ເມື່ອໄດ້ໂອກາດປາກົດໃຫ້ເຫັນ, ຄຸນສົມບັດນັ້ນຊື່ວ່າ Samādhi (ສະມາທິຄຸນ).

๑๕๐.

໑໕໐.

อญฺญธมฺโม ตโต’ญฺญตฺถ, โลกสีมา’นุโรธโต;

สมฺมา อาธียเต’จฺเจ’โส, ‘สมาธี’ติ นิรุจฺจติ.

ເມື່ອຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງໜຶ່ງ ຖືກນຳໄປກ່າວໄວ້ໃນອີກສິ່ງໜຶ່ງຢ່າງເໝາະສົມ ໂດຍສອດຄ່ອງກັບຂອບເຂດແຫ່ງໂລກ, ຄຸນສົມບັດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ "ສະມາທິ".

สมาธิ อุทฺเทส

ຄຳອະທິບາຍສັງເຂບກ່ຽວກັບສະມາທິຄຸນ

๑๕๑.

໑໕໑.

อปาเณ [Pg.169] ปาณีนํ ธมฺโม, สมฺมา อาธียเต กฺวจิ,;

นิรูเป รูปยุตฺตสฺส, นิรเส สรสสฺส, จ.

ບາງຄັ້ງ ຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງມີຊີວິດ ຍ່ອມຖືກນຳໄປກ່າວໄວ້ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຊີວິດ, ຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງມີຮູບຮ່າງ ຍ່ອມຖືກນຳໄປກ່າວໄວ້ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຮູບຮ່າງ, ແລະ ຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງມີລົດຊາດ ຍ່ອມຖືກນຳໄປກ່າວໄວ້ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີລົດຊາດ.

๑๕๒.

໑໕໒.

อทฺรเว ทฺรวยุตฺตสฺส, อกตฺตริปิ กตฺตุตา,;

กฐินสฺสา’สรีเร,ปิ, รูปํ เตสํ กมา สิยา.

ຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງທີ່ເປັນຂອງແຫຼວ ຍ່ອມຖືກນຳໄປກ່າວໄວ້ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນຂອງແຫຼວ, ຄວາມເປັນຜູ້ກະທຳ ຍ່ອມຖືກນຳໄປກ່າວໄວ້ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນຜູ້ກະທຳ, ແລະ ຮູບຮ່າງຂອງສິ່ງທີ່ແຂງກະດ້າງ ຍ່ອມຖືກນຳໄປກ່າວໄວ້ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຮ່າງກາຍ; ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມມີຕາມລຳດັບ.

สมาธินิทฺเทส

ຄຳອະທິບາຍລະອຽດກ່ຽວກັບສະມາທິຄຸນ

อปาเณ ปาณีนํ ธมฺโม

ຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງມີຊີວິດໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຊີວິດ

๑๕๓.

໑໕໓.

อุณฺณา ปุณฺณิ’นฺทุนา นาถ! ทิวาปิ สห สงฺคมา;

วินิทฺทา สมฺปโมทนฺติ, มญฺเญ กุมุทินี ตว.

ຂ້າແດ່ພະອົງຜູ້ເປັນທີ່ເພິ່ງ! ເພາະໄດ້ຮ່ວມກັບພະອຸມມິນອັນເປັນດັ່ງພະຈັນເຕັມດວງ ເຖິງແມ່ນໃນເວລາກາງເວັນ, ຂ້າພະເຈົ້າເຂົ້າໃຈວ່າ ດອກບົວຂາວຂອງພະອົງ ຍ່ອມເບີກບານ ແລະ ຍິນດີຍິ່ງ.

นิรุเป รูปยุตฺตสฺส

ຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງມີຮູບຮ່າງໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຮູບຮ່າງ

๑๕๔.

໑໕໔.

ทยารเสสุ มุชฺชนฺตา, ชนา’มตรเสสฺวิ’ว;

สุขิตา หตโทสา เต, นาถ! ปาท’มฺพุชา’นตา.

ຂ້າແດ່ພະອົງຜູ້ເປັນທີ່ເພິ່ງ! ໝູ່ຊົນຜູ້ດຳດິ່ງລົງໃນລົດຊາດແຫ່ງພະເມດຕາ ປະດັບດັ່ງໃນລົດຊາດແຫ່ງນ້ຳອຳມະລິດ ຍ່ອມມີຄວາມສຸກ ແລະ ປາສະຈາກໂທດ ເມື່ອນ້ອມກາບລົງແທບພະບາດດັ່ງດອກບົວຂອງພະອົງ.

นิรเส สรสสฺส

ຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງມີລົດຊາດໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີລົດຊາດ

๑๕๕.

໑໕໕.

มธุเรปิ คุเณ ธีร, น’ปฺปสีทนฺติ เย ตว;

กีทิสี มนโสวุตฺติ, เตสํ ขารคุณาน โภ’.

ຂ້າແດ່ພະຜູ້ມີປັນຍາແກ່ກ້າ! ຈິດໃຈຂອງຄົນທັງຫຼາຍ ຜູ້ບໍ່ເລື່ອມໃສເຖິງແມ່ນໃນຄຸນສົມບັດອັນຫວານຊຶ້ງຂອງພະອົງນັ້ນ ຈະເປັນເຊັ່ນໃດໜໍ? ໂອ້! ພວກເຂົາຊ່າງມີຈິດໃຈທີ່ຫຍາບຄາຍດັ່ງລົດເຄັມແທ້ໆ.

อทฺรเว ทฺรวยุตฺตสฺส

ຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງທີ່ເປັນຂອງແຫຼວໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນຂອງແຫຼວ

๑๕๖.

໑໕໖.

สพฺพตฺถสิทฺธ! จูฬก, ปุฏเปยฺยา มหาคุณา;

ทิสา สมนฺตา ธาวนฺติ, กุนฺทโสภา ส ลกฺขณา.

ຂ້າແດ່ພະສັບພັດຖະສິດທະ! ພະຄຸນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ອັນຄວນດື່ມກິນດ້ວຍອຸ້ງມື ຍ່ອມແຜ່ໄປທົ່ວທຸກທິດທາງ ພ້ອມດ້ວຍຄວາມງົດງາມ ແລະ ລັກສະນະດັ່ງດອກມະລິ.

อกตฺตริปิ กตฺตุตา

ຄວາມເປັນຜູ້ກະທຳໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນຜູ້ກະທຳ

๑๕๗.

໑໕໗.

มารา’ริพลวิสฺสฏฺฐา, กุณฺฐา นานาวิธา’ยุธา;

ลชฺชมานา’ญฺญเวเสน, ชิน! ปาทา’นตา ตว.

ຂ້າແດ່ພະຊິນະເຈົ້າ! ອາວຸດຕ່າງໆ ອັນທື່ມຶ້ກ ທີ່ກອງທັບພະຍາມານປ່ອຍອອກມາ ຕ່າງກໍມີຄວາມລະອາຍ ຈຶ່ງແປງກາຍເປັນຢ່າງອື່ນ ແລ້ວນ້ອມກາບລົງແທບພະບາດຂອງພະອົງ.

กฐินสฺสา สรีเร

ຮູບຮ່າງຂອງສິ່ງທີ່ແຂງກະດ້າງໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຮ່າງກາຍ

๑๕๘.

໑໕໘.

มุนินฺทภาณุมา กาโล,ทิโต โพโธ’ทยา’จเล;

สทฺธมฺมรํสินา ภาติ, ภินฺท มนฺทตมํ ปรํ.

ພະອາທິດຄືພະມຸນິນທາ ອັນອຸທິດຂຶ້ນແລ້ວເທິງຍອດເຂົາຄືພະໂພທิຍານ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍລັງສີແຫ່ງພະສັດທຳ ຊົງກຳຈັດຄວາມມືດມົນອັນໜາແໜ້ນໃຫ້ໝົດໄປ.

๑๕๙.

໑໕໙.

วมนุ’คฺคิรนาทฺเย’ตํ, คุณวุตฺย’ปริจฺจุตํ;

อติสุนฺทร มญฺญํ ตุ, กามํ วินฺทติ คามฺมตํ.

ການໃຊ້ຄຳວ່າ "ຮາກອອກ" ແລະ "ຂາກອອກ" ເປັນຕົ້ນນີ້ ຍ່ອມບໍ່ປາສະຈາກຄຸນສົມບັດທາງອຸປະມາ; ແຕ່ການໃຊ້ຄຳອື່ນທີ່ງົດງາມເກີນໄປ ບາງຄັ້ງກໍອາດກາຍເປັນຄຳຫຍາບຄາຍໄດ້.

๑๖๐.

໑໖໐.

กนฺตีนํ วมนพฺยาชา, มุนิปาทนขา’วลี;

จนฺทกนฺตี ปิวนฺตี’ว, นิปฺปภํ ตํ กโรนฺติโย.

ແຖວພະນຂາແຫ່ງພະບາດຂອງພະມຸນີ ພາຍໃຕ້ຂໍ້ອ້າງແຫ່ງການເປັ່ງລັງສີອອກມາ ປະດັບດັ່ງດື່ມກິນແສງຈັນ ແລະ ຍັງແສງຈັນນັ້ນໃຫ້ໝົດລັງສີໄປ.

๑๖๑.

໑໖໑.

อจิตฺตกตฺตุกํ [Pg.170] รุจฺย, มิจฺเจวํ คุณกมฺมตํ;

สจิตฺตกตฺตุกํ เป’ตํ, คุณกมฺมํ ยทุ’ตฺตมํ.

ການສະແດງຄຸນສົມບັດທີ່ມີຜູ້ກະທຳບໍ່ມີຈິດໃຈ ຍ່ອມເປັນທີ່ເພິ່ງພໍໃຈຢ່າງນີ້; ແຕ່ການສະແດງຄຸນສົມບັດທີ່ມີຜູ້ກະທຳມີຈິດໃຈນັ້ນ ຍ່ອມເປັນສິ່ງປະເສີດສຸດ.

๑๖๒.

໑໖໒.

อุคฺคิรนฺโต’ว สสฺเนห, รสํ ชินวโร ชเน;

ภาสนฺโต มธุรํ ธมฺมํ, กํ น สปฺปีณเย ชนํ.

ພະຊິນະວໍຣະເຈົ້າ ຜູ້ປະດັບດັ່ງຫຼັ່ງລົດຊາດແຫ່ງຄວາມຮັກໃຄ່ໃຫ້ແກ່ໝູ່ຊົນ ເມື່ອຊົງສະແດງພະສັດທຳອັນຫວານຊຶ້ງ ຈະບໍ່ຍັງໃຜໃຫ້ຍິນດີເລົ່າ?

๑๖๓.

໑໖໓.

โย สทฺทสตฺถกุสโล กุสโล นิฆณฺฑุ,ฉนฺโทอลงฺกติสุ นิจฺจกตา’ภิโยโค;

โส’ยํ กวิตฺตวิกโลปิ กวีสุ สงฺขฺย,โมคฺคยฺห วินฺทติ หิ กิตฺติ’ มมนฺทรูปํ.

ຜູ້ໃດເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນສັດທາສາດ (ຕຳລາໄວຍາກອນ) ສະຫຼາດໃນຄຳພີອະພິທານ (ນິຄັນທຸ) ມີຄວາມພຽນອັນກະທຳແລ້ວເປັນນິດໃນຄຳພີສັນແລະອະລັງການ; ຜູ້ນັ້ນ ເຖິງວ່າຈະປາສະຈາກຄວາມເປັນກວີ ກໍຍ່ອມເຖິງການນັບວ່າເປັນກວີໃນໝູ່ກວີທັງຫຼາຍ ແລະຍ່ອມໄດ້ຮັບກຽດຕິຍົດອັນບໍ່ນ້ອຍເລີຍ.

อิติ สงฺฆรกฺขิตมหาสามิวิรจิเต สุโพธาลงฺกาเร

ໃນຄຳພີສຸໂພທາລັງການ ອັນພະມະຫາສັງຄະຮັກຂິຕະສາມິຮຽບຮຽງແລ້ວນີ້

คุณาวโพโธ นาม

ຊື່ວ່າ ຄຸນາວະໂພທະ (ການກຳນົດຮູ້ຄຸນ)

ตติโย ปริจฺเฉโท.

ປະຣິຈເສດທີສາມ.

๔. อตฺถาลงฺการาวโพธ-จตุตฺถปริจฺเฉท

໔. ປະຣິຈເສດທີສີ່: ການກຳນົດຮູ້ອັດຖາລັງການ (ການປະດັບເນື້ອຄວາມ)

๑๖๔.

໑໖໔.

อตฺถาลงฺการสหิตา, สคุณา พนฺธปทฺธติ;

อจฺจนฺตกนฺตา กนฺตา ว วุจฺจนฺเต เต ตโต’ธุนา.

ວິທີການປະພັນອັນປະກອບດ້ວຍອັດຖາລັງການ ແລະມີຄຸນສົມບັດ ຍ່ອມມີຄວາມງາມຢ່າງຍິ່ງ ເໝືອນດັ່ງສະຕີຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ, ເພາະເຫດນັ້ນ ເຮົາຈະກ່າວເຖິງອັດຖາລັງການເຫຼົ່ານັ້ນໃນບັດນີ້.

๑๖๕.

໑໖໕.

สภาว, วงฺกวุตฺตีนํ, เภทา ทฺวิธา อลํกฺริยา;

ปฐมา ตตฺถ วตฺถูนํ, นานาวตฺถา’วิภาวินี.

ອະລັງການ (ການປະດັບ) ມີ ໒ ປະເພດ ຄື: ສະພາວະວຸດຕິ ແລະ ວັງກະວຸດຕິ; ໃນອະລັງການທັງສອງນັ້ນ ອະລັງການທີໜຶ່ງ (ສະພາວະວຸດຕິ) ຍ່ອມສະແດງໃຫ້ເຫັນສະພາວະຕ່າງໆ ຂອງສິ່ງທັງຫຼາຍ.

ยถา

ຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ

๑๖๖.

໑໖໖.

ลีลา วิกนฺติ สุภโค, ทิสา ถิร วิโลกโน;

โพธิสตฺตงฺกุโร ภาสํ, วิโรจิ วาจ มาสภึ.

ພະໂພທິສັດໜໍ່ພຸດທາງກູຣ ຜູ້ງົດງາມດ້ວຍການຍ່າງຢ່າງມີສະຫງ່າ ມີການແນມເບິ່ງທິດທັງຫຼາຍຢ່າງໝັ້ນຄົງ ໄດ້ກ່າວອາສະພິວາຈາອັນຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວ.

๑๖๗.

໑໖໗.

วุตฺติ วตฺถุสภาวสฺส, ยา’ญฺญถา สา’ปรา ภเว;

ตสฺสา’นนฺตวิกปฺปตฺตา, โหติ พีโช’ปทสฺสนํ.

ການກ່າວເຖິງສະພາວະຂອງສິ່ງຂອງໂດຍວິທີອື່ນ (ໂດຍທາງອ້ອມ) ຊື່ວ່າ ວັງກະວຸດຕິ; ເພາະວັງກະວຸດຕິນັ້ນມີປະເພດບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ ຈຶ່ງສະແດງໄວ້ພຽງແຕ່ເປັນແນວທາງ (ເມັດພັນ) ເທົ່ານັ້ນ.

วงฺกวุตฺติ อตฺถาลงฺการ

ວັງກະວຸດຕິ ອັດຖາລັງການ

อุทฺเทส

ອຸເທດ (ການຍົກຂຶ້ນສະແດງ)

๑๖๘.

໑໖໘.

ตตฺถา’ติสย, อุปมา, รูปกา, วุตฺติ, ทีปกํ,;

อกฺเขโป, ตฺถนฺตรนฺยาโส, พฺยติเรโก, วิภาวนา.

ໃນວັງກະວຸດຕິນັ້ນ ມີ: ອະຕິໄս, ອຸປະມາ, ຣູປະກະ, ອາວຸດຕິ, ທີປະກະ, ອັກເຂປະ, ອັດຖັນຕະຣັນຍາສະ, ພະຍະຕິເຣກະ, ວິພາວະນາ.

๑๖๙.

໑໖໙.

เหตุ[Pg.171], กฺกโม, ปิยตรํ, สมาส, ปริกปฺปนา;

สมาหิตํ, ปริยาย, วุตฺติ, พฺยาโชปวณฺณนํ.

ເຫຕຸ, ກະມະ, ປິຍະຕະຣະ, ສະມາສະ, ປະຣິກັບປະນາ, ສະມາຫິຕະ, ປະຣິຍາຍະວຸດຕິ, ພະຍາໂຊປະວັນນະນາ.

๑๗๐.

໑໗໐.

วิเสส, รุฬฺหาหงฺการา, สิเลโส, ตุลฺยโยคิตา;

นิทสฺสนํ, มหนฺตตฺตํ, วญฺจนา, ปฺปกตตฺถุติ,.

ວິເສສະ, ຣຸລະຫະຫັງກາຣະ, ສິເລສະ, ຕຸນຍະໂຍຄິຕາ, ນິທັດສະນະ, ມະຫັນຕັດຕະ, ວັນຈະນາ, ອະປະກະຕັດຖຸຕິ.

๑๗๑.

໑໗໑.

เอกาวลิ, อญฺญมญฺญํ, สหวุตฺติ, วิโรธิตา;

ปริวุตฺติ, พฺภโม, ภาโว, มิสฺส, มาสี, รสี, อิติ.

ເອກາວະລີ, ອັນຍະມັນຍະ, ສະຫະວຸດຕິ, ວິໂຣທິຕາ, ປະຣิວຸດຕິ, ພະມະ, ພາວະ, ມິດສະ, ອາສີ, ຣະສີ ເຫຼົ່ານີ້.

๑๗๒.

໑໗໒.

เอเต เภทา สมุทฺทิฏฺฐา, ภาโว ชีวิต มุจฺจเต;

วงฺกวุตฺตีสุ โปเสสิ, สิเลโส ตุ สิรึ ปรํ.

ປະເພດເຫຼົ່ານີ້ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວ, ພາວະ (ລົດຊາດ/ຄວາມຮູ້ສຶກ) ເອີ້ນວ່າເປັນຊີວິດ (ຂອງບົດກະວີ); ສ່ວນສິເລສະ (ການຫຼິ້ນຄຳສອງແງ່) ຍ່ອມບຳລຸງຄວາມງາມຢ່າງຍິ່ງໃນວັງກະວຸດຕິທັງຫຼາຍ.

นิทฺเทส

ນິເທດ (ການສະແດງລາຍລະອຽດ)

๑๗๓.

໑໗໓.

ปกาสกา วิเสสสฺส, สิยา’ติสยวุตฺติ ยา;

โลกา’ติกฺกนฺตวิสยา, โลกิยา,ติ จ สา ทฺวิธา.

ອະລັງການໃດທີ່ສະແດງຄວາມວິເສດ (ເກີນຈິງ) ອະລັງການນັ້ນຊື່ວ່າ ອະຕິໄսຍະວຸດຕິ; ອະຕິໄսຍະວຸດຕິນັ້ນມີ ໒ ປະເພດ ຄື: ໂລກາຕິກກັນຕະວິສັຍ (ວິໄສທີ່ລ່ວງພົ້ນທາງໂລກ) ແລະ ໂລກິຍະ (ວິໄສທາງໂລກ).

๑๗๔.

໑໗໔.

โลกิยาติสยสฺเส’เต,เภทา เย ชาติอาทโย;

ปฏิปาทียเต ตฺว’ชฺช, โลกาติกฺกนฺตโคจรา.

ປະເພດທັງຫຼາຍມີຊາດ (ຊະນິດ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນສ່ວນຂອງໂລກິຍະອະຕິໄສ; ແຕ່ໃນບັດນີ້ ຈະສະແດງສະເພາະໂລກາຕິກກັນຕະວິສັຍ (ອະຕິໄສທີ່ລ່ວງພົ້ນທາງໂລກ).

๑๗๕.

໑໗໕.

ปิวนฺติ เทหกนฺตี เย, เนตฺตญฺชลิปุเฏน เต;

นา’ลํ หนฺตุํ ชิเน’สํ ตฺวํ, ตณฺหํ ตณฺหาหโรปิ กึ?

ຂ້າແດ່ພະຊິນະເຈົ້າ! ຊົນທັງຫຼາຍດື່ມກິນລັດສະໝີແຫ່ງພະວໍຣະກາຍຂອງພະອົງດ້ວຍອັນຊະລີຄືດວງຕາ, ພະອົງເຖິງວ່າຈະເປັນຜູ້ກຳຈັດຕັນຫາ ແຕ່ເຫດໃດຈຶ່ງບໍ່ສາມາດກຳຈັດຕັນຫາ (ຄວາມຢາກເບິ່ງ) ຂອງຊົນເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້?

๑๗๖.

໑໗໖.

อุปมาโน’ปเมยฺยานํ, สธมฺมตฺตํ สิโย’ปมา;

สทฺท, ตฺถคมฺมา, วากฺยตฺถ, วิสยา,ติ จ สา ภิธา.

ຄວາມມີສະພາວະສະເໝີກັນແຫ່ງອຸປະມານ (ສິ່ງທີ່ນຳມາປຽບທຽບ) ແລະອຸປະໄມ (ສິ່ງທີ່ຖືກປຽບທຽບ) ຊື່ວ່າ ອຸປະມາ; ອຸປະມານັ້ນມີ ໓ ປະເພດ ຄື: ສັດທະຄຳມາ (ເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍຄຳເວົ້າ), ອັດຖະຄຳມາ (ເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍເນື້ອຄວາມ) ແລະ ວາກະຍັດຖະວິສັຍ (ມີເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກເປັນວິໄສ).

๑๗๗.

໑໗໗.

สมาส, ปจฺจเย, วา’ที, สทฺทา เตสํ วสา ติธา;

สทฺทคมฺมา สมาเสน, มุนินฺโท จนฺทิมา’นโน.

ສັດທະຄຳມາອຸປະມານັ້ນ ແບ່ງອອກເປັນ ໓ ຢ່າງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະມາດ, ປັດໄຈ ແລະຄຳສັບມີ 'ອິວະ' ເປັນຕົ້ນ; ສັດທະຄຳມາດ້ວຍສະມາດ ເຊັ່ນ: 'ພະມຸນິນທົບາດມີພະພັກດັ່ງພະຈັນ' (ມຸນິນໂທ ຈັນທິມານະໂນ).

๑๗๘.

໑໗໘.

อายาที ปจฺจยา เตหิ, วทนํ ปงฺกชายเต;

มุนินฺทนยน ทฺวนฺทํ, นีลุปฺปลทลียติ.

ສັດທະຄຳມາດ້ວຍປັດໄຈມີ 'ອາຍະ' ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນ: 'ພະພັກປະພຶດຄືດັ່ງດອກບົວ' (ວະທະນັງ ປັງກະຊາຍະເຕ), 'ພະເນດທັງຄູ່ຂອງພະມຸນິນທົບາດ ປະພຶດຄືດັ່ງກີບດອກບົວຂຽວ' (ມຸນິນທະນະຍະນະທະວັນທັງ ນີລຸບປະລະທະລີຍະຕິ).

๑๗๙.

໑໗໙.

อิวาที อิว, วา, ตุลฺย, สมาน, นิภ, สนฺนิภา;

ยถา, สงฺกาส, ตุลิต, ปฺปกาส, ปติรูปกา.

ຄຳສັບມີ 'ອິວະ' ເປັນຕົ້ນ ຄື: ອິວະ (ເໝືອນ), ວາ (ຫຼື/ດັ່ງ), ຕຸນຍະ (ສະເໝີ), ສະມານະ (ເທົ່າກັນ), ນິພະ (ຄ້າຍ), ສันນິພະ (ຄ້າຍຄື), ຍະຖາ (ດັ່ງ), ສັງກາສະ (ປຽບເໝືອນ), ຕຸລິຕະ (ຊັ່ງ/ເທົ່າ), ປະກາສະ (ປະກົດ/ຄ້າຍ), ປະຕິຣູປະກະ (ທຽບເທົ່າ).

๑๘๐.

໑໘໐.

สรี, สริกฺข, สํวาที, วิโรธิ, สทิสา, วิย;

ปฏิปกฺข, ปจฺจนีกา, สปกฺโข, ปมิโต, ปมา.

ສະຣີ (ຄືກັນ), ສະຣິກຂະ (ຄ້າຍຄື), ສັງວາທີ (ສອດຄ່ອງ), ວິໂຣທີ (ກົງກັນຂ້າມ/ປຽບທຽບ), ສະທິສະ (ເໝືອນ), ວິຍະ (ດັ່ງ), ປະຕິປັກຂະ (ຝ່າຍກົງກັນຂ້າມ), ປັດຈະນີກະ (ປັດຈາມິດ/ຄູ່ປຽບ), ສະປັກຂະ (ພວກດຽວກັນ), ປະມິຕະ (ອັນປຽບທຽບແລ້ວ), ອຸປະມາ (ອຸປະມາ).

๑๘๑.

໑໘໑.

ปฏิพิมฺพ, ปฏิจฺฉนฺน, สรูป, สม, สมิตา;

สวณฺณา, ภา, ปฏินิธิ, สธมฺมา, ทิ สลกฺขณา.

ປະຕິພິມພະ (ຮູບຈຳລອງ), ປະຕິສັນນະ (ປົກປິດ/ຄ້າຍ), ສະຣູປະ (ມີຮູບເໝືອນ), ສະມະ (ສະເໝີ), ສະມິຕະ (ເທົ່າກັນ), ສະວັນນະ (ມີຜິວພັນເໝືອນ), ອາພາ (ແສງ/ຄ້າຍ), ປະຕິນິທິ (ຕົວແທນ), ສະທັມມະ (ມີທຳສະເໝີກັນ) ແລະຄຳອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະຄ້າຍກັນນີ້.

๑๘๒.

໑໘໒.

ชยตฺย[Pg.172], กฺโกสติ, หสติ, ปติคชฺชติ, ทูภติ;

อุสูยตฺย, วชานาติ, นินฺทติ, สฺสติ, รุนฺธติ.

ຄຳກິຣິຍາບອກຄວາມປຽບທຽບ ຄື: ຊະຍະຕິ (ຊະນະ), ອັກໂກສະຕິ (ດ່າ/ຂົ່ມ), ຫະສະຕິ (ຫົວຂວັນ/ເຍາະເຍີ້ຍ), ປະຕິກັດຊະຕິ (ຄຳຮາມສູ້), ທຸພະຕິ (ປະທຸສະຮ້າຍ/ແຂ່ງຂັນ), ອຸສູຍະຕິ (ອິດສາ), ອະວະຊານາຕິ (ດູໝິ່ນ), ນິນທະຕິ (ຕິຕຽນ), ອັດສະຕິ (ປາດຖະໜາ/ທຽບ), ຣຸນທະຕິ (ກີດຂວາງ).

๑๘๓.

໑໘໓.

ตสฺส โจเรติ โสภคฺคํ, ตสฺส กนฺตึ วิลุมฺปติ;

เตน สทฺธึ วิวทติ, ตุลฺยํ เตนา’ธิโรหติ.

ຄຳວ່າ 'ລັກເອົາຄວາມງາມຂອງສິ່ງນັ້ນ' (ຕັດສະ ໂຈເຣຕິ ໂສພັກຄັງ), 'ປຸ້ນເອົາລັດສະໝີຂອງສິ່ງນັ້ນ' (ຕັດສະ ກັນຕິງ ວິລຸມປະຕິ), 'ໂຕ້ຖຽງກັບສິ່ງນັ້ນ' (ເຕນະ ສັດທິງ ວິວະທະຕິ), 'ຂຶ້ນສູ່ຄວາມສະເໝີກັນກັບສິ່ງນັ້ນ' (ຕຸນຍັງ ເຕນາທິໂຣຫະຕິ).

๑๘๔.

໑໘໔.

กจฺฉํ วิคาหเต, ตสฺส, ต มนฺเวตฺย, นุพนฺธติ;

ตํสีลํ, ตํนิเสเธติ, ตสฺส จา’นุกโรติ, เม.

ຄຳວ່າ 'ຢັ່ງເຂົ້າສູ່ຄວາມສະເໝີກັນ' (ກັດຊັງ ວິຄາຫະເຕ), 'ຕິດຕາມສິ່ງນັ້ນ' (ຕັງ ອັນເວຕິ), 'ໄລ່ທັນສິ່ງນັ້ນ' (ອະນຸພັນທະຕິ), 'ມີປົກກະຕິເໝືອນສິ່ງນັ້ນ' (ຕັງສີລັງ), 'ຫ້າມສິ່ງນັ້ນ' (ຕັງນิເສເທຕິ), 'ເຮັດລຽນແບບສິ່ງນັ້ນ' (ຕັດສະ ອະນຸກະໂຣຕິ) ເປັນຕົ້ນ.

๑๘๕.

໑໘໕.

อุปมาโน’ปเมยฺยานํ, สธมฺมตฺตํ วิภาวิภิ;

อิเมหิ อุปมาเภทา, เกจิ นิยฺยนฺติ สมฺปติ.

ດ້ວຍຄຳບອກຄວາມປຽບທຽບເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ສະແດງຄວາມສະເໝີກັນແຫ່ງອຸປະມານແລະອຸປະໄມ, ບັດນີ້ ຈະສະແດງປະເພດຕ່າງໆ ຂອງອຸປະມາບາງສ່ວນ.

๑๘๖.

໑໘໖.

วิกาสิปทุมํ’วา’ติ, สุนฺทรํ สุคตา’นนํ;

อิติ ธมฺโมปมา นาม, ตุลฺยธมฺมนิทสฺสนา.

'ພະພັກຂອງພະສຸຄົດງົດງາມ ດັ່ງດອກບົວທີ່ເບັ່ງບານ', ນີ້ຊື່ວ່າ ທັມໂມປະມາ ເພາະສະແດງທຳ (ຄຸນລັກສະນະ) ທີ່ສະເໝີກັນ.

๑๘๗.

໑໘໗.

ธมฺมหีนา ‘‘มุข’มฺโภช, สทิสํ มุนิโน’’อิติ;

วิปรีโต’ปมา ‘‘ตุลฺย, มานเนน’มฺพุชํ ตว’’.

ອຸປະມາທີ່ປາສະຈາກທຳ (ຄຸນລັກສະນະຮ່ວມ) ເຊັ່ນ: 'ພະພັກຂອງພະມຸນີ ເໝືອນດັ່ງດອກບົວ'; ສ່ວນວິປະຣີໂຕປະມາ (ອຸປະມາກັບຕະລັບ) ເຊັ່ນ: 'ດອກບົວສະເໝີດ້ວຍໃບໜ້າຂອງເຈົ້າ'.

๑๘๘.

໑໘໘.

ตวา’นน’มิว’มฺโภชํ, อมฺโภช’มิว เต มุขํ;

อญฺญมญฺโญปมา สา’ยํ, อญฺญมญฺโญปมานโต.

'ດອກບົວເໝືອນດັ່ງໃບໜ້າຂອງເຈົ້າ, ແລະໃບໜ້າຂອງເຈົ້າກໍເໝືອນດັ່ງດອກບົວ', ນີ້ຊື່ວ່າ ອັນຍະມັນໂຍປະມາ ເພາະມີການປຽບທຽບເຊິ່ງກັນແລະກັນ.

๑๘๙.

໑໘໙.

‘‘ยทิ กิญฺจิ ภเว’มฺโภชํ, โลจน’พฺภมุวิพฺภมํ;

ธาเรตุํ มุขโสภํ ตํ, ตเว’’ติ อพฺภุโตปมา.

'ຫາກດອກບົວໃດໜຶ່ງ ຈະມີຄວາມໄຫວຕີງແຫ່ງດວງຕາແລະຄິ້ວ, ດອກບົວນັ້ນກໍຄົງຈະຊົງໄວ້ເຊິ່ງຄວາມງາມແຫ່ງໃບໜ້າຂອງເຈົ້າໄດ້', ນີ້ຊື່ວ່າ ອັບພຸໂຕປະມາ (ອຸປະມາອັນໜ້າອັດສະຈັນ).

๑๙๐.

໑໙໐.

‘‘สุคนฺธิ โสภา สมฺพนฺธี, สิสิรํ’สุ วิโรธิ จ;

มุขํ ตว’มฺพุชํเว’ติ’’, สา สิเลโสปมา มตา.

'ໃບໜ້າຂອງເຈົ້າເປັນດັ່ງດອກບົວ ເພາະມີກິ່ນຫອມ, ປະກອບດ້ວຍຄວາມງາມ ແລະເປັນປັດຈາມິດຕໍ່ພະຈັນ (ຜູ້ມີລັດສະໝີອັນເຢັນ)', ນີ້ຊື່ວ່າ ສິເລໂສປະມາ (ອຸປະມາແບບຫຼິ້ນຄຳສອງແງ່).

๑๙๑.

໑໙໑.

สรูปสทฺทวาจฺจตฺตา, สา สนฺตาโนปมา ยถา;

พาลา’วุ’ยฺยานมาลา’ยํ, สา’ลกา’นนโสภินี.

ເພາະກ່າວດ້ວຍຄຳສັບທີ່ມີຮູບເໝືອນກັນ, ນີ້ຊື່ວ່າ ສັນຕາໂນປະມາ (ອຸປະມາແບບສືບເນື່ອງ) ເຊັ່ນ: 'ນາງສາວນ້ອຍນີ້ ເໝືອນດັ່ງລະບຽບແຫ່ງສວນດອກໄມ້ ງົດງາມດ້ວຍໃບໜ້າອັນປະດັບດ້ວຍປອຍຜົມ (ຫຼື ງົດງາມດ້ວຍຮ່ອງນ້ຳແລະແນວທາງ)'.

๑๙๒.

໑໙໒.

ขยี จนฺโท, พหุรชํ, ปทุมํ, เตหิ เต มุขํ;

สมานมฺปิ สมุกฺกํสิ, ตฺย’ยํ นินฺโทปมา มตา.

'ພະຈັນຍ່ອມມີຄວາມສິ້ນໄປ, ດອກບົວຍ່ອມມີລະອອງ (ທຸລີ) ຫຼາຍ; ໃບໜ້າຂອງເຈົ້າ ເຖິງວ່າຈະສະເໝີດ້ວຍສິ່ງທັງສອງນັ້ນ ແຕ່ກໍຍັງປະເສີດກວ່າ', ນີ້ຊື່ວ່າ ນິນໂທປະມາ (ອຸປະມາແບບຕິຕຽນສິ່ງປຽບທຽບ).

๑๙๓.

໑໙໓.

อสมตฺโถ มุเขนิ’นฺทุ, ชิน! เต ปฏิคชฺชิตุํ;

ชโฬ กลงฺกี’ติ อยํ, ปฏิเสโธปมา สิยา.

ຂ້າແດ່ພະຊິນະເຈົ້າ! 'ພະຈັນບໍ່ສາມາດຈະແຂ່ງຂັນກັບພະພັກຂອງພະອົງໄດ້ ເພາະພະຈັນນັ້ນເຢັນຊາ (ຫຼື ໂງ່ເຂົາ) ແລະມີມົນທິນ', ນີ້ຊື່ວ່າ ປະຕິເສໂທປະມາ (ອຸປະມາແບບປະຕິເສດ).

๑๙๔.

໑໙໔.

‘‘กจฺฉํ จนฺทารวินฺทานํ, อติกฺกมฺม มุขํ ตว;

อตฺตนา’ว สมํ ชาต’’, มิตฺย’สาธารโณปมา.

'ໃບໜ້າຂອງເຈົ້າ ກ້າວລ່ວງພົ້ນລະດັບແຫ່ງພະຈັນແລະດອກບົວແລ້ວ ໄດ້ກາຍເປັນສິ່ງທີ່ສະເໝີດ້ວຍຕົນເອງເທົັ້ນັ້ນ', ນີ້ຊື່ວ່າ ອະສາທາຣະໂນປະມາ (ອຸປະມາແບບບໍ່ມີສິ່ງອື່ນທຽບ).

๑๙๕.

໑໙໕.

‘‘สพฺพ’มฺโภช’ปฺปภาสาโร, ราสิภูโต’ว กตฺถจิ;

ตวา’นนํ วิภาตี’’ติ, โหตา’ภูโตปมา อยํ.

'ໃບໜ້າຂອງເຈົ້າຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວ ປະດັ່ງວ່າສ່ວນສຳຄັນແຫ່ງລັດສະໝີຂອງດອກບົວທັງປວງມາລວມກັນຢູ່ບ່ອນດຽວກັນ', ນີ້ຊື່ວ່າ ອັບພູໂຕປະມາ (ອຸປະມາໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຢູ່ຈິງ).

๑๙๖.

໑໙໖.

ปตียเต’ตฺถคมฺมา ตุ, สทฺทสามตฺถิยา กฺวจิ;

สมาส, ปฺปจฺจเย, วาทิ, สทฺทโยคํ วินา อปิ.

ສ່ວນອັດຖະຄຳມາອຸປະມານັ້ນ ຍ່ອມເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມໃນບາງບ່ອນ ເຖິງວ່າຈະປາສະຈາກການປະກອບດ້ວຍສະມາດ, ປັດໄຈ ແລະຄຳສັບມີ 'ອິວະ' ເປັນຕົ້ນກໍຕາມ.

๑๙๗.

໑໙໗.

ภิงฺคาเน’มานิ [Pg.173] จกฺขูนิ, นา’มฺพุชํ มุข’เมวิ’ทํ;

สุพฺยตฺตสทิสตฺเตน, สา สรูโปปมา มตา.

'ດວງຕາທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ຄືຝູງເຜິ້ງ, ໃບໜ້ານີ້ກໍຄືດອກບົວ', ເພາະມີຄວາມຄ້າຍຄືກັນຢ່າງຈະແຈ້ງຍິ່ງ, ນີ້ຊື່ວ່າ ສະຣູໂປປະມາ (ອຸປະມາໂດຍຄວາມມີຮູບເໝືອນກັນ).

๑๙๘.

໑໙໘.

‘‘มเย’ว มุขโสภา’สฺเส, ตฺยล’มินฺทุ! วิกตฺถนา;

ยโต’มฺพุเชปิ สา’ตฺถีติ’’, ปริกปฺโปปมา อยํ.

'ຂ້າແດ່ພະຈັນ! ພໍແລ້ວການອວດອ້າງຂອງເຈົ້າທີ່ວ່າ: ຄວາມງາມແຫ່ງໃບໜ້າມີຢູ່ແຕ່ໃນເຮົາເທົ່ານັ້ນ, ເພາະວ່າຄວາມງາມນັ້ນກໍມີຢູ່ໃນດອກບົວຄືກັນ', ນີ້ຊື່ວ່າ ປະຣິກັບໂປປະມາ (ອຸປະມາແບບຄາດຄະເນ).

๑๙๙.

໑໙໙.

‘‘กึ วา’มฺพุช’นฺโตภนฺตาลิ, กึ โลลนยนํ มุขํ;

มม โทลายเต จิตฺต’’, มิจฺจ’ยํ สํสโยปมา.

'ນີ້ແມ່ນດອກບົວທີ່ມີຝູງເຜິ້ງບິນວົນຢູ່ພາຍໃນ ຫຼື ແມ່ນໃບໜ້າທີ່ມີດວງຕາອັນຫວັ່ນໄຫວ? ໃຈຂອງເຮົາກຳລັງຫວັ່ນໄຫວຢູ່', ນີ້ຊື່ວ່າ ສັງສະໂຍປະມາ (ອຸປະມາແບບສົງໄສ).

๒๐๐.

໒໐໐.

กิญฺจิ วตฺถุํ ปทสฺเสตฺวา, สธมฺมสฺสา’ภิธานโต;

สามฺยปฺปตีติสพฺภาวา, ปติวตฺถุปมา ยถา.

ການສະແດງວັດຖຸສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງແລ້ວ ກ່າວເຖິງທຳ (ຄຸນລັກສະນະ) ທີ່ສະເໝີກັນ ເພາະມີຄວາມເຂົ້າໃຈໃນຄວາມຄ້າຍຄືກັນ, ນີ້ຊື່ວ່າ ປະຕິວັດຖູປະມາ (ອຸປະມາປຽບທຽບວັດຖຸຄູ່ກັນ) ເຊັ່ນ:

๒๐๑.

໒໐໑.

ชเนสุ ชายมาเนสุ, เน’โกปิ ชินสาทิโส;

ทุติโย นนุ นตฺเถ’ว, ปาริชาตสฺส ปาทโป.

In ໝູ່ມະນຸດທັງຫຼາຍທີ່ເກີດມາ ບໍ່ມີໃຜເລີຍທີ່ຈະສະເໝີດ້ວຍພະຊິນະເຈົ້າ; ຕົ້ນປາຣິຊາດຕົ້ນທີສອງ ຍ່ອມບໍ່ມີຢ່າງແທ້ຈິງ.

๒๐๒.

໒໐໒.

วากฺยตฺเถเน’ว วากฺยตฺโถ, ยทิ โกจู’ปมียเต;

อิวยุตฺตา, วิยุตฺตตฺตา, สา วากฺยตฺโถปมา ทฺวิธา.

ຫາກເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກໜຶ່ງ ຖືກນຳມາປຽບທຽບກັບເນື້ອຄວາມແຫ່ງອີກປະໂຫຍກໜຶ່ງ, ນີ້ຊື່ວ່າ ວາກະຍັດໂຖປະມາ; ວາກະຍັດໂຖປະມານັ້ນມີ ໒ ປະເພດ ຄື: ອິວະຍຸດຕາ (ປະກອບດ້ວຍຄຳວ່າ ອິວະ) ແລະ ວິຍຸດຕາ (ປາສະຈາກຄຳວ່າ ອິວະ).

อิวยุตฺตา

ອິວະຍຸດຕາ (ປະກອບດ້ວຍຄຳວ່າ ອິວະ)

๒๐๓.

໒໐໓.

ชิโน สํกฺเลสตตฺตานํ, อาวิภูโต ชนาน’ยํ;

ฆมฺมสนฺตาปตตฺตานํ, ฆมฺมกาเล’มฺพุโท วิย.

ພະຊິນະເຈົ້າພະອົງນີ້ ໄດ້ສະເດັດມາປະກົດແກ່ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ເດືອດຮ້ອນດ້ວຍກິເລດ, ເໝືອນດັ່ງເມກຝົນໃນລະດູຮ້ອນ ປະກົດແກ່ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ເດືອດຮ້ອນດ້ວຍຄວາມຮ້ອນແຫ່ງແສງແດດ.

อิววิยุตฺตา

ອິວະວິຍຸດຕາ (ປາສະຈາກຄຳວ່າ ອິວະ)

๒๐๔.

໒໐໔.

มุนินฺทานน มาภาติ, วิลาเสกมโนหรํ;

อุทฺธํ สมุคฺคตสฺสา’ปิ, กึ เต จนฺท วิชมฺภนา.

ພະພັກຂອງພະມຸນິນທົບາດຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວ ງົດງາມເປັນທີ່ຈັບໃຈດ້ວຍສະເໜ່ອັນເປັນເອກ; ຂ້າແດ່ພະຈັນ! ເຖິງວ່າເຈົ້າຈະຂຶ້ນໄປສູ່ເບື້ອງບົນແລ້ວ ການສະແດງລັດສະໝີຂອງເຈົ້າຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງ?

๒๐๕.

໒໐໕.

สมุพฺเพเชติ ธีมนฺตํ, ภินฺนลิงฺคาทิกํ ตุ ยํ;

อุปมาทูสนายา’ล, เมตํ กตฺถจิ ตํ ยถา.

ຄວາມແຕກຕ່າງກັນແຫ່ງລິງ (ເພດ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຜູ້ມີປັນຍາເດືອດຮ້ອນ (ຂັດຫູຂັດຕາ); ສິ່ງນີ້ຍ່ອມສາມາດເຮັດໃຫ້ອຸປະມາເສຍຫາຍໄດ້ໃນບາງບ່ອນ ເຊັ່ນ:

๒๐๖.

໒໐໖.

หํสี’วา’ยํ สสี ภินฺน, ลิงฺคา, กาสํ สรานิ’ว;

วิชาติ วจนา, หีนา, สา’ว ภตฺโต ภโฏ’ธิเป.

'ພະຈັນນີ້ (ເພດຊາຍ) ເໝືອນດັ່ງນາງຫົງ (ເພດຍິງ)' ນີ້ຄື ພິນນະລິງ (ລິງຕ່າງກັນ); 'ດອກເລົາເໝືອນດັ່ງສະນ້ຳທັງຫຼາຍ' ນີ້ຄື ວິຊາຕິວະຈະນະ (ພົດຕ່າງກັນ); 'ລາວເປັນຜູ້ພັກດີຕໍ່ເຈົ້ານາຍ ເໝືອນດັ່ງຄົນຮັບໃຊ້' ນີ້ຄື ຮີນະ (ການປຽບທຽບກັບສິ່ງທີ່ຕ່ຳກວ່າ).

๒๐๗.

໒໐໗.

‘‘ขชฺโชโต ภาณุมาลี’ว, วิภาติ’’ตฺยธิโกปมา;

อผุฏฺฐตฺถา ‘‘พลมฺโพธิ, สาคโร วิย สํขุภิ.’’

'ແມງຫິ່ງຫ້ອຍຮຸ່ງເຮືອງເໝືອນດັ່ງພະອາທິດ', ນີ້ຄື ອະທິໂກປະມາ (ການປຽບທຽບກັບສິ່ງທີ່ສູງກວ່າເກີນໄປ); 'ກອງທັບມະຫາສະໝຸດໄດ້ຫວັ່ນໄຫວແລ້ວ ເໝືອນດັ່ງມະຫາສະໝຸດ', ນີ້ຄື ອະຜຸດຖັດຖາ (ມີເນື້ອຄວາມບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງ).

๒๐๘.

໒໐໘.

‘‘จนฺเท กลงฺโก ภิงฺโค’เว’, ตฺยุ’ปมาเปกฺขินี อยํ;

ขณฺฑิตา เกรวา’กาโร, สกลงฺโก นิสากโร.

'ມົນທິນໃນພະຈັນ ເປັນດັ່ງແມງເຜິ້ງແທ້ໆ', ນີ້ຄື ອຸປະມາເປັກຂິນີ (ການລໍຖ້າອຸປະມາ); 'ພະຈັນທີ່ມີມົນທິນ ມີຮູບຮ່າງດັ່ງດອກບົວຂາວທີ່ຫັກພັງ', ນີ້ຄື ຂັນທິຕາ (ບົກພ່ອງ/ຂາດເຂີນ).

๒๐๙.

໒໐໙.

อิจฺเจวมาทิรูเปสุ, ภวนฺติ วิคตา’ทรา;

กโรนฺติ จา’ทรํ ธีรา, ปโยเค กฺวจิ เท’ว ตุ.

ໃນລັກສະນະເຫຼົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ, ປາດຊະຍາທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ມີຄວາມເອື້ອເຟື້ອ (ບໍ່ນິຍົມໃຊ້); ແຕ່ພວກເພິ່ນກໍຍັງຍອມຮັບ (ໃຊ້) ຢູ່ບາງບ່ອນໃນການປະພັນ.

๒๑๐.

໒໑໐.

อิตฺถียํ’วา’ชโน ยาติ, วทตฺเย’สา ปุมา วิย;

ปิโย ปาณา อิวา’ยํ เม, วิชฺชา ธน’มิว’จฺจิตา.

'ຄົນນີ້ຍ່າງໄປເໝືອນດັ່ງສະຕີ, ນາງຄົນນີ້ເວົ້າເໝືອນດັ່ງບຸລຸດ; ຜູ້ນີ້ເປັນທີ່ຮັກຂອງເຮົາເໝືອນດັ່ງຊີວິດ, ວິຊາຄວາມຮູ້ເປັນສິ່ງທີ່ບູຊາເໝືອນດັ່ງຊັບສົມບັດ'.

๒๑๑.

໒໑໑.

ภวํ [Pg.174] วิย มหีปาล, เทวราชา วิโรจเต;

อล’มํสุมโต กจฺฉํ, เตชสา โรหิตุํ อยํ.

ຂ້າແດ່ພະມະຫາກະສັດ! 'ພະຍາອິນຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງເໝືອນດັ່ງພະອົງ; ພະອົງນີ້ສາມາດຂຶ້ນສູ່ລະດັບແຫ່ງພະອາທິດໄດ້ດ້ວຍເດຊານຸພາບ'.

๒๑๒.

໒໑໒.

อุปมาโน’ปเมยฺยานํ, อเภทสฺส นิรูปนา;

อุปมา’ว ติโรภูต, เภทา รูปก มุจฺจเต.

ການສະແດງຄວາມບໍ່ແຕກຕ່າງກັນລະຫວ່າງອຸປະມານແລະອຸປະໄມ, ເຊິ່ງກໍຄືອຸປະມາທີ່ປິດບັງຄວາມແຕກຕ່າງໄວ້, ເອີ້ນວ່າ ຣູປະກະ (ອຸປະມານິໄສ/ອຸປະມາຫຼຸດຮູບ).

๒๑๓.

໒໑໓.

อเสส วตฺถุ วิสยํ, เอกเทส วิวุตฺติ, จ;

ตํ ทฺวิธา ปุน ปจฺเจกํ, สมาสาทิวสา ติธา.

ອະເສສະວັດຖຸວິສັຍ (ຣູປະກະທີ່ຄອບຄຸມວັດຖຸທັງໝົດ) ແລະ ເອກະເທສະວິວຸດຕິ (ຣູປະກະທີ່ສະແດງພຽງບາງສ່ວນ) ນັ້ນ ແບ່ງອອກເປັນ ໒ ຢ່າງ, ແລ້ວແຕ່ລະຢ່າງນັ້ນ ກໍແບ່ງອອກເປັນ ໓ ຢ່າງ ຄື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະມາດ (ສະມາສະ) ເປັນຕົ້ນ.

อเสสวตฺถุวิสยสมาส

ອະເສສະວັດຖຸວິສັຍສະມາສະ (ຣູປະກະທີ່ຄອບຄຸມວັດຖຸທັງໝົດແບບສະມາດ)

๒๑๔.

໒໑໔.

องฺคุลิทล สํโสภึ, นขทีธิติ เกสรํ;

สิรสา น ปิลนฺธนฺติ, เก มุนินฺท ปท’มฺพุชํ.

ໃຜແດ່ຈະບໍ່ທູນເກົ້າໃສ່ສຽນເກດ ເຊິ່ງພຣະບາດບົວຂອງພຣະມຸນິນທຣ໌ ອັນຮຸ່ງເຮືອງງົດງາມດ້ວຍກີບຄືນິ້ວພຣະບາດ ແລະ ມີເກສອນຄືລັງສີແຫ່ງພຣະນະຂະ (ເລັບ)?

อเสสวตฺถุวิสยอสมาส

ອະເສສະວັດຖຸວິສັຍອະສະມາສະ (ຣູປະກະທີ່ຄອບຄຸມວັດຖຸທັງໝົດແບບບໍ່ແມ່ນສະມາດ)

๒๑๕.

໒໑໕.

รตนานิ คุณา ภูรี, กรุณา สีตลํ ชลํ;

คมฺภีรตฺต มคาธตฺตํ, ปจฺจกฺโข’ยํ ชิโน’มฺพุธิ.

ພຣະຄຸນທັງຫຼາຍເປັນດັ່ງຣັດຕະນະອັນມາກມາຍ, ພຣະກະຣຸນาເປັນດັ່ງນ້ຳອັນເຢັນສະໜິດ, ຄວາມເລິກຊຶ້ງເປັນດັ່ງຄວາມຢັ່ງບໍ່ເຖິງ; ພຣະຊິນະເຈົ້ານີ້ປາກົດຊັດເຈນວ່າເປັນດັ່ງມະຫາສະໝຸດ.

อเสสวตฺถุวิสยมิสฺสก

ອະເສສະວັດຖຸວິສັຍມິດສະກະ (ຣູປະກະທີ່ຄອບຄຸມວັດຖຸທັງໝົດແບບປະສົມ)

๒๑๖.

໒໑໖.

จนฺทิกา มนฺทหาสา เต, มุนินฺท! วทนิ’นฺทุโน;

ปโพธยตฺย’ยํ สาธุ, มโน กุมุท กานนํ.

ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນິນທຣ໌! ແສງຈັນຄືຮອຍຍິ້ມອັນລະໄມ ແຫ່ງພຣະພັກອັນເປັນດັ່ງດວງຈັນຂອງພຣະອົງ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ປ່າບົວຄືໃຈຂອງສັດຕະບຸຣຸດເບັ່ງບານດີແທ້.

๒๑๗.

໒໑໗.

อเสสวตฺถุวิสเย, ปเภโท รูปเก อยํ;

เอกเทสวิวุตฺติมฺหิ, เภโท ทานิ ปวุจฺจติ.

ນີ້ຄືການຈຳແນກໃນອະເສສະວັດຖຸວິສັຍຣູປະກະ; ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງການຈຳແນກໃນເອກະເທສະວິວຸດຕິຣູປະກະ.

เอกเทสวิวุตฺติสมาส

ເອກະເທສະວິວຸດຕິສະມາສະ (ຣູປະກະທີ່ສະແດງບາງສ່ວນແບບສະມາດ)

๒๑๘.

໒໑໘.

วิลาส หาส กุสุมํ, รุจิรา’ธร ปลฺลวํ;

สุขํ เก วา น วินฺทนฺติ, ปสฺสนฺตา มุนิโน มุขํ.

ໃຜເລີຍຈະບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມສຸກ ເມື່ອໄດ້ທັດສະນາພຣະພັກຂອງພຣະມຸນີ ອັນມີພຣະອົບ (ຮອຍຍິ້ມ) ແລະ ພຣະອາກັບກิຣິຍາອັນງົດງາມເປັນດັ່ງດອກໄມ້ ແລະ ມີພຣະໂອດ (ຮີມສົບ) ອັນງາມສະຫງ່າເປັນດັ່ງໃບອ່ອນ?

เอกเทสวิวุตฺติอสมาส

ເອກະເທສະວິວຸດຕິອະສະມາສະ (ຣູປະກະທີ່ສະແດງບາງສ່ວນແບບບໍ່ແມ່ນສະມາດ)

๒๑๙.

໒໑໙.

ปาททฺวนฺทํ มุนินฺทสฺส, ททาตุ วิชยํ ตว;

นขรํสี ปรํ กนฺตา, ยสฺส ปาปชยทฺธชา.

ຂໍພຣະບາດທັງຄູ່ຂອງພຣະມຸນິນທຣ໌ ຈົ່ງປະທານໄຊຊະນະແກ່ທ່ານ, ເຊິ່ງລັງສີແຫ່ງພຣະນະຂະ (ເລັບ) ອັນງົດງາມຍິ່ງຂອງພຣະອົງ ເປັນດັ່ງທຸງໄຊແຫ່ງການຊະນະບາບ.

เอกเทสวิวุตฺติมิสฺสก

ເອກະເທສະວິວຸດຕິມິດສະກະ (ຣູປະກະທີ່ສະແດງບາງສ່ວນແບບປະສົມ)

๒๒๐.

໒໒໐.

สุนิมฺมลกโปลสฺส, มุนินฺท วทนิ’นฺทุโน;

สาธุ’ปฺปพุทฺธ หทยํ, ชาตํ เกรว กานนํ.

ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນິນທຣ໌! ເພາະພຣະພັກອັນເປັນດັ່ງດວງຈັນມີພຣະປາງ (ແກ້ມ) ອັນຜຸດຜ່ອງຍິ່ງຂອງພຣະອົງ, ຫົວໃຈຂອງສັດຕະບຸຣຸດຈຶ່ງເບັ່ງບານດີ ກາຍເປັນດັ່ງປ່າດອກບົວຂາວ.

๒๒๑.

໒໒໑.

รูปกานิ [Pg.175] พหูนฺเย’ว, ยุตฺตา, ยุตฺตาทิเภทโต;

วิสุํ น ตานิ วุตฺตานิ, เอตฺเถ’ว’นฺโตคธานิ’ติ.

ຣູປະກະທັງຫຼາຍຍັງມີອີກເປັນຈຳນວນມາກ ໂດຍການຈຳແນກເປັນຍຸດຕະ (ສົມຄວນ) ແລະ ອະຍຸດຕະ (ບໍ່ສົມຄວນ) ເປັນຕົ້ນ; ແຕ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ຕ່າງຫາກ ເພາະພວກມັນລວມຢູ່ໃນນີ້ແລ້ວ.

๒๒๒.

໒໒໒.

‘‘จนฺทิมา’กาสปทุม’’, มิจฺเจตํ ขณฺฑรูปกํ;

ทุฏฺฐ, ‘‘มมฺโพรุหวนํ, เนตฺตานิ’จฺจา’’ทิ สุนฺทรํ.

ຄຳວ່າ 'ດວງຈັນຄືດອກບົວໃນອາກາດ' ນີ້ ເປັນຂັນທະຣູປະກະ (ຣູປະກະທີ່ບົກພ່ອງ/ເສຍຫາຍ), ສ່ວນຄຳວ່າ 'ດວງຕາທັງຫຼາຍຄືປ່າດອກບົວ' ເປັນຕົ້ນ ເປັນຣູປະກະອັນງົດງາມ.

๒๒๓.

໒໒໓.

ปริยนฺโต วิกปฺปานํ, รูปกสฺโส’ปมาย จ;

นตฺถิ ยํ เตน วิญฺเญยฺยํ, อวุตฺต มนุมานโต.

ຂອບເຂດແຫ່ງຄວາມຫຼາກຫຼາຍຂອງຣູປະກະ ແລະ ອຸປະມາ ນັ້ນບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ; ເພາະສະນັ້ນ, ສິ່ງໃດທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ກໍພຶງຊາບໄດ້ດ້ວຍການອະນຸມານ.

๒๒๔.

໒໒໔.

ปุนปฺปุน มุจฺจารณํ, ยมตฺถสฺส, ปทสฺส จ;

อุภเยสญฺจ วิญฺเญยฺยา, สา’ย’มาวุตฺติ นามโต.

ການກ່າວຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ ເຊິ່ງເນື້ອຄວາມ (ອັດຖະ), ເຊິ່ງບົດ (ປະທະ) ຫຼື ທັງສອງຢ່າງ, ພຶງຊາບວ່າ ນັ້ນຄື 'ອາວຸດຕິ' (ການກ່າວຊ້ຳ).

อตฺถาวุตฺติ

ອັດຖາວຸດຕິ (ການຊ້ຳເນື້ອຄວາມ)

๒๒๕.

໒໒໕.

มโน หรติ สพฺเพสํ, อาททาติ ทิสา ทส;

คณฺหาติ นิมฺมลตฺตญฺจ, ยโสราสิ ชินสฺส’ยํ.

ກອງກຽດຕິຍົດຂອງພຣະຊິນະເຈົ້ານີ້ ຍ່ອມຊ່ວງຊີງ (ຮະລັຕິ) ໃຈຂອງຄົນທັງປວງ, ຍ່ອມຄອບຄອງ (ອາດທາຕິ) ທິດທັງສິບ, ແລະ ຍ່ອມຖືເອົາ (ຄັນຫາຕິ) ຄວາມຜຸດຜ່ອງ.

ปทาวุตฺติ

ປະທາວຸດຕິ (ການຊ້ຳບົດ/ຄຳ)

๒๒๖.

໒໒໖.

วิภาเสนฺติ ทิสา สพฺพา, มุนิโน เทหกนฺติโย;

วิภา เสนฺติ จ สพฺพาปิ, จนฺทาทีนํ หตา วิย.

ພຣະວໍຣະກາຍອັນຮຸ່ງເຮືອງຂອງພຣະມຸນີ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງໄສ (ວິພາເສນຕິ) ໄປທົ່ວທຸກທິດ; ແລະ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງໄສ (ວິພາເສນຕິ) ໄປທົ່ວທັງປວງ ປະໜຶ່ງວ່າແສງແຫ່ງດວງຈັນເປັນຕົ້ນໄດ້ຖືກຂົ່ມໄວ້.

อุภยาวุตฺติ

ອຸພະຍາວຸດຕິ (ການຊ້ຳທັງເນື້ອຄວາມແລະບົດ)

๒๒๗.

໒໒໗.

ชิตฺวา วิหรติ กฺเลส, ริปุํ โลเก ชิโน อยํ;

วิหรตฺย’ริวคฺโค’ยํ, ราสิภูโต’ว ทุชฺชเน.

ພຣະຊິນະເຈົ້ານີ້ ຊົງຊະນະສັດຕູຄືກິເລດແລ້ວ ຊົງສະຖິດຢູ່ (ວິຫາຣະຕິ) ໃນໂລກ; ສ່ວນຝູງສັດຕູເຫຼົ່ານີ້ ກໍຍ່ອມອາໄສຢູ່ (ວິຫາຣະຕິ) ປະໜຶ່ງວ່າຮວບຮວມກັນຢູ່ໃນຄົນຊົ່ວ.

๒๒๘.

໒໒໘.

เอกตฺถ วตฺตมานมฺปิ, สพฺพวากฺโย’ปการกํ;

ทีปกํ นาม ตํ จาทิ, มชฺฌ, นฺตวิสยํ ติธา.

ບົດໃດ ເຖິງວ່າຈະຕັ້ງຢູ່ໃນບ່ອນດຽວ ແຕ່ກໍຊ່ວຍເກື້ອກູນແກ່ທຸກໆ ປະໂຫຍກ, ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ 'ທີປະກະ' (ຕົວຕາມປະທີບ); ແລະ ທີປະກະນັ້ນ ມີ ໓ ຢ່າງ ຄື ມີໃນເບື້ອງຕົ້ນ (ອາດິ), ທ່າມກາງ (ມັດຊະ) ແລະ ທີ່ສຸດ (ອັນຕະ).

อาทิ ทีปก

ອາດິທີປະກະ (ທີປະກະໃນເບື້ອງຕົ້ນ)

๒๒๙.

໒໒໙.

อกาสิ พุทฺโธ เวเนยฺย, พนฺธูน มมิโต’ทยํ;

สพฺพปาเปหิ จ สมํ, เนกติตฺถิยมทฺทนํ.

ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຊົງບຳເພັນ (ອະກາສິ) ປະໂຫຍດອັນຫາခອບເຂດບໍ່ໄດ້ ແກ່ພຣະຍາດຜູ້ຄວນແນະນຳ, ທັງຊົງດັບບາບທັງປວງ ແລະ ຊົງປາບເຫຼົ່າເດຍຣະຖີທັງຫຼາຍ.

มชฺเฌ ทีปก

ມັດຊະທີປະກະ (ທີປະກະໃນທ່າມກາງ)

๒๓๐.

໒໓໐.

ทสฺสนํ มุนิโน สาธุ, ชนานํ ชายเต’มตํ;

ตท’ญฺเญสํ ตุ ชนฺตูนํ, วิสํ นิจฺโจ’ปตาปนํ.

ການໄດ້ເຫັນພຣະມຸນີ ຍ່ອມກາຍເປັນ (ຊາຍະເຕ) ນ້ຳອຳມະລິດ ແກ່ສາທຸຊົນທັງຫຼາຍ; ແຕ່ສຳລັບສັດເຫຼົ່າອື່ນ ຍ່ອມກາຍເປັນຍາພິດ ອັນເຜົາຜານຢູ່ເປັນນິດ.

อนฺตทีปก

ອັນຕະທີປະກະ (ທີປະກະໃນທີ່ສຸດ)

๒๓๑.

໒໓໑.

อจฺจนฺต [Pg.176] กนฺต ลาวณฺย, จนฺทา’ตป มโนหโร;

ชินา’นนิ’นฺทุ อินฺทุ จ, กสฺส นา’นนฺทโก ภเว.

ພຣະພັກອັນເປັນດັ່ງດວງຈັນຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ ອັນງົດງາມອ່ອນໂຍນຍິ່ງ ແລະ ຈັບໃຈດັ່ງແສງຈັນ, ທັງດວງຈັນນັ້ນດ້ວຍ, ຈະບໍ່ເປັນທີ່ຍິນດີ (ພະເວ) ແກ່ໃຜແດ່?

มาลาทีปก

ມາລາທີປະກະ (ທີປະກະແບບຮ້ອຍດອກໄມ້/ເປັນລູກໂສ້)

๒๓๒.

໒໓໒.

โหตา’วิปฺปฏิสาราย, สีลํ, ปาโมชฺชเหตุ โส;

ตํ ปีติเหตุ, สา จา’ยํ, ปสฺสทฺธฺยา’ทิ ปสิทฺธิยา.

ສີລ ຍ່ອມມີເພື່ອຄວາມບໍ່ຮ້ອນໃຈ, ຄວາມບໍ່ຮ້ອນໃຈນັ້ນ ເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມປາໂມດ, ຄວາມປາໂມດນັ້ນ ເປັນເຫດແຫ່ງປີຕິ, ແລະ ປີຕິນັ້ນ ກໍເພື່ອຄວາມສຳເລັດແຫ່ງປັດສັດທິ ເປັນຕົ້ນ.

๒๓๓.

໒໓໓.

อิจฺจา’ทิทีปกตฺเตปิ, ปุพฺพํ ปุพฺพ มเปกฺขินี;

วากฺยมาลา ปวตฺตาติ, ตํ มาลาทีปกํ มตํ.

ເຖິງວ່າຈະເປັນອາດິທີປະກະເປັນຕົ້ນກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະກຸ່ມປະໂຫຍກດຳເນີນໄປ ໂດຍອາໄສປະໂຫຍກກ່ອນໆ ຕາມລຳດັບ, ທ່ານຈຶ່ງກຳນົດຮຽກວ່າ 'ມາລາທີປະກະ'.

๒๓๔.

໒໓໔.

อเนเน’ว’ปฺปกาเรน, เสสาน มปิ ทีปเก;

วิกปฺปานํ วิธาตพฺพา, นุคติ สุทฺธพุทฺธิภิ.

ໂດຍວິທີການນີ້ແລ, ຜູ້ມີປັນຍາອັນບໍລິສຸດ ພຶງດຳເນີນຕາມແນວທາງແຫ່ງຄວາມຫຼາກຫຼາຍ ຂອງທີປະກະທີ່ເຫຼືອອື່ນໆ ເຖີດ.

๒๓๕.

໒໓໕.

วิเสส วจนิ’จฺฉายํ, นิเสธวจนํ ตุ ยํ;

อกฺเขโป นาม โสยญฺจ, ติธา กาลปฺปเภทโต.

ເມື່ອມີຄວາມປາດຖະໜາຈະກ່າວຄຳພິເສດ, ຄຳກ່າວປະຕິເສດໃດໆ ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ 'ອັກເຂປະ' (ການຄັດຄ້ານ/ປະຕິເສດ); ແລະ ອັກເຂປະນັ້ນ ມີ ໓ ຢ່າງ ໂດຍການແບ່ງຕາມກາລະ.

๒๓๖.

໒໓໖.

เอกากี’ เนกเสนํ ตํ, มารํ ส วิชยี ชิโน;

กถํ ต มถวา ตสฺส, ปารมีพล มีทิสํ.

ພຣະชິນະເຈົ້າຜູ້ຊົງຊະນະນັ້ນ ຊົງຜະຈົນພະຍາມານຜູ້ມີກອງທັບຫຼວງຫຼາຍ ພຽງພຣະອົງດຽວໄດ້ແນວໃດ? ຫຼືວ່າ ກຳລັງແຫ່ງພຣະບາຣະມີຂອງພຣະອົງເປັນເຊັ່ນນັ້ນເອງ.

อตีตกฺเขโป.

ອະຕີຕັກເຂປະ (ການປະຕິເສດຄວາມຫຼັງ/ອະດີດ)

๒๓๗.

໒໓໗.

กึ จิตฺเต’ชาสมุคฺฆาตํ, อปตฺโต’สฺมีติ ขิชฺชเส;

ปณาโม นนุ โส เย’ว, สกิมฺปิ สุคเต คโต.

ເຫດໃດທ່ານຈຶ່ງເສົ້າໝອງໃຈວ່າ 'ເຮົາຍັງບໍ່ບັນລຸເຖິງການຖອນຄວາມຫວັ່ນໄຫວໃນໃຈ'? ການນ້ອມໄຫວ້ພຣະສຸຄົດ ແມ້ພຽງຄັ້ງດຽວ ກໍຊື່ວ່າເຖິງການບັນລຸນັ້ນແລ້ວ ບໍ່ແມ່ນບໍ?

วตฺตมานกฺเขโป.

ວັດຕະມານັກເຂປະ (ການປະຕິເສດໃນປັດຈຸບັນ)

๒๓๘.

໒໓໘.

สจฺจํ น เต คมิสฺสนฺติ, สิวํ สุชนโคจรํ;

มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปริกฺกนฺต, มานสา เย สุทุชฺชนา.

ເປັນຄວາມຈິງ, ຄົນຊົ່ວຊ້າທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີໃຈອັນມິດສາທິຖິຄອບງຳແລ້ວ ຍ່ອມຈະບໍ່ເຖິງພຣະນິພານ ອັນເປັນທີ່ໄປຂອງສັດຕະບຸຣຸດທັງຫຼາຍ.

อนาคตกฺเขโป.

ອະນາຄະຕັກເຂປະ (ການປະຕິເສດໃນອະນາຄົດ)

๒๓๙.

໒໓໙.

เญยฺโย อตฺถนฺตรนฺยาโส, โย, ญฺญวากฺยตฺถสาธโน;

สพฺพพฺยาปี วิเสสฏฺโฐ, หิวิสิฏฺฐ’สฺส เภทโต.

ພຶງຊາບວ່າ 'ອັດຖັນຕະຣັນຍາສະ' (ການອ້າງເນື້ອຄວາມອື່ນມາສະໜັບສະໜູນ) ຄືບົດທີ່ຊ່ວຍພິສູດເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກອື່ນ; ມັນແບ່ງອອກເປັນ ສັບພະວີປີ (ຄອບຄຸມທັງໝົດ) ແລະ ວິເສສັດຖະ (ສະເພາະເຈາະຈົງ) ໂດຍຈຳແນກດ້ວຍການມີ ຫຼື ບໍ່ມີສັບວ່າ 'ຫິ' (ເພາະວ່າ).

หิ รหิต สพฺพพฺยาปี

ຫິຣະຫິຕະສັບພະວີປີ (ແບບຄອບຄຸມທັງໝົດ ໂດຍບໍ່ມີສັບວ່າ ຫິ)

๒๔๐.

໒໔໐.

เตปิ โลกหิตา สตฺตา, สูริโย จนฺทิมา อปิ;

อตฺถํ ปสฺส คมิสฺสนฺติ, นิยโม เกน ลงฺฆฺยเต.

ແມ້ແຕ່ດວງອາທິດ ແລະ ດວງຈັນ ເຊິ່ງເປັນສິ່ງເກື້ອກູນແກ່ໂລກ ກໍຍັງຕ້ອງອັດສະດົງຄົດ (ຕົກດິນ) ໄປ; ໃຜເລີຍຈະລ່ວງພົ້ນກົດເກນທຳມະຊາດໄປໄດ້.

หิ สหิต สพฺพพฺยาปี

ຫິສະຫິຕະສັບພະວີປີ (ແບບຄອບຄຸມທັງໝົດ ໂດຍມີສັບວ່າ ຫິ)

๒๔๑.

໒໔໑.

สตฺถา เทวมนุสฺสานํ, วสี โสปิ มุนิสฺสโร;

คโต’ว นิพฺพุตึ สพฺเพ, สงฺขารา น หิ สสฺสตา.

ພຣະບຣົມມະສາສະດາຂອງເທວະດາ ແລະ ມະນຸດທັງຫຼາຍ ຜູ້ເປັນຈອມມຸນີຊົງມີຈິດອັນຝຶກດີແລ້ວ ພຣະອົງນັ້ນກໍຍັງສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິພານໄປແລ້ວ; ເພາະວ່າ (ຫິ) ສັງຂານທັງປວງ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທ່ຽງແທ້.

หิ รหิต วิเสสฏฺฐ

ຫິຣະຫິຕະວິເສສັດຖະ (ແບບສະເພາະເຈາະຈົງ ໂດຍບໍ່ມີສັບວ່າ ຫິ)

๒๔๒.

໒໔໒.

ชิโน [Pg.177] สํสารกนฺตารา, ชนํ ปาเปติ นิพฺพุตึ;

นนุ ยุตฺตา คติ สา’ยํ, เวสารชฺช สมงฺคินํ.

ພຣະຊິນະເຈົ້າ ຊົງນຳພາເວໄນຍະສັດອອກຈາກກັນດານຄືສັງສານະວັດ ໄປສູ່ພຣະນິພານ; ທາງດຳເນີນນັ້ນ ຍ່ອມສົມຄວນແກ່ພຣະອົງຜູ້ຊົງປະກອບດ້ວຍເວສາຣັດຊະທຳ (ຄວາມແກ້ວຫານ) ບໍ່ແມ່ນບໍ?

หิ สหิต วิเสสฏฺฐ

ຫິສະຫິຕະວິເສສັດຖະ (ແບບສະເພາະເຈາະຈົງ ໂດຍມີສັບວ່າ ຫິ)

๒๔๓.

໒໔໓.

สุรตฺตํ เต’ธรผุฏํ, ชิน! รญฺเชติ มานสํ;

สยํ ราคปรีตา หิ, ปเร รญฺเชนฺติ สงฺคเต.

ຂ້າແຕ່ພຣະຊິນະເຈົ້າ! ພຣະໂອດ (ຮີມສົບ) ອັນແດງງາມຂອງພຣະອົງ ຍ່おມເຮັດໃຫ້ໃຈຍິນດີ; ເພາະວ່າ (ຫິ) ຜູ້ທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍສີແດງ (ຫຼື ຣາຄະ) ດ້ວຍຕົນເອງ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຜູ້ອື່ນທີ່ມາພົບພໍ້ຍິນດີນຳ.

๒๔๔.

໒໔໔.

วาจฺเจ คมฺเม ถ วตฺถูนํ, สทิสตฺเต ปเภทนํ;

พฺยติเรโก’ย’มปฺเย’โก, ภยเภทา จตุพฺพิโธ.

ເມື່ອຄວາມຄ້າຍຄືກັນຂອງວັດຖຸທັງຫຼາຍ ຖືກກ່າວອອກມາໂດຍກົງ (ວັດຈະ) ຫຼື ສະແດງໂດຍອ້ອມ (ຄັມມະ), ການກ່າວເຖິງຄວາມແຕກຕ່າງຂອງພວກມັນ ນັ້ນຄື 'ວະຕิເຣກະ' (ການປຽບທຽບຄວາມຕ່າງ); ວະຕິເຣກະນັ້ນ ເຖິງວ່າຈະເປັນຢ່າງດຽວ ແຕ່ກໍແບ່ງອອກເປັນ ໔ ຢ່າງ ໂດຍການແບ່ງຕາມລັກສະນະທັງສອງ.

วาจฺจเอกพฺยติเรก

ວັດຈະເອກະວະຕິເຣກະ (ວະຕິເຣກະທີ່ກ່າວຄວາມຕ່າງພຽງຝ່າຍດຽວໂດຍກົງ)

๒๔๕.

໒໔໕.

คมฺภีรตฺต มหตฺตาทิ, คุณา ชลธินา ชิน!;

ตุลฺโย ตฺว มสิ เภโท ตุ, สรีเรเน’ทิเสน เต.

ຂ້າແຕ່ພຣະຊິນະເຈົ້າ! ພຣະອົງຊົງສະເໝີດ້ວຍມະຫາສະໝຸດ ດ້ວຍຄຸນມີຄວາມເລິກຊຶ້ງ ແລະ ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ເປັນຕົ້ນ; ແຕ່ຄວາມແຕກຕ່າງກັນນັ້ນ ຄືພຣະວໍຣະກາຍຂອງພຣະອົງເປັນເຊັ່ນນີ້ (ສ່ວນມະຫາສະໝຸດມີກາຍເປັນນ້ຳ).

วาจฺจ อุภยพฺยติเรก

ວັດຈະອຸພະຍາວະຕິເຣກະ (ວະຕິເຣກະທີ່ກ່າວຄວາມຕ່າງທັງສອງຝ່າຍໂດຍກົງ)

๒๔๖.

໒໔໖.

มหาสตฺตา’ติคมฺภีรา, สาคโร สุคโตปิ จ;

สาคโร’ญฺชนสงฺกาโส, ชิโน จามีกรชฺชุติ.

ທັງມະຫາສະໝຸດ ແລະ ພຣະສຸຄົດ ຕ່າງກໍເປັນສິ່ງຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະ ເລິກຊຶ້ງຍິ່ງ; ແຕ່ມະຫາສະໝຸດມີສີດຳຄືຢາຢອດຕາ, ສ່ວນພຣະຊິນະເຈົ້າມີພຣະວໍຣະກາຍຮຸ່ງເຮືອງດັ່ງທອງຄຳ.

คมฺม เอกพฺยติเรก

ຄັມມະເອກະວະຕິເຣກະ (ວະຕິເຣກະທີ່ສະແດງຄວາມຕ່າງພຽງຝ່າຍດຽວໂດຍອ້ອມ)

๒๔๗.

໒໔໗.

น สนฺตาปาปหํ เนวิ, จฺฉิตทํ มิคโลจนํ;

มุนินฺท! นยนทฺวนฺทํ, ตว ตคฺคุณ ภูสิตํ.

ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນິນທຣ໌! ດວງຕາທັງຄູ່ຂອງເນື້ອ (ກວາງ) ຍ່ອມບໍ່ອາດກຳຈັດຄວາມຮ້ອນຮົນ ແລະ ບໍ່ອາດປະທານສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາໄດ້; ແຕ່ດວງພຣະເນດທັງຄູ່ຂອງພຣະອົງ ງົດງາມດ້ວຍຄຸນສົມບັດເຫຼົ່ານັ້ນ.

คมฺมอุภยพฺยติเรก

ຄັມມະອຸພະຍາວະຕິເຣກະ (ວະຕິເຣກະທີ່ສະແດງຄວາມຕ່າງທັງສອງຝ່າຍໂດຍອ້ອມ)

๒๔๘.

໒໔໘.

มุนินฺทานน มมฺโภช, เมสํ นานตฺต มีทิสํ;

สุวุตฺตา’มตสนฺทายี, วทนํ เน’ทิส’มฺพุชํ.

ຄວາມແຕກຕ່າງກັນລະຫວ່າງພຣະພັກຂອງພຣະມຸນິນທຣ໌ ແລະ ດອກບົວ ເປັນເຊັ່ນນີ້ ຄື: ພຣະພັກຊົງກ່າວວາຈາອັນດີ ແລະ ປະທານນ້ຳອຳມະລິດ, ສ່ວນດອກບົວບໍ່ໄດ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ.

๒๔๙.

໒໔໙.

ปสิทฺธํ การณํ ยตฺถ, นิวตฺเตตฺวา’ ญาการณํ;

สาภาวิกตฺต มถวา, วิภาพฺยํ สา วิภาวนา.

ໃນບ່ອນໃດ ທີ່ຍົກເວັ້ນເຫດອັນປະກົດຊັດແລ້ວ ສະແດງເຫດອື່ນ ຫຼືສະແດງຄວາມເປັນໄປຕາມທຳມະຊາດ, ນີ້ເອີ້ນວ່າ ວິພາວະນາ (ການສະແດງເຫດ).

การณนฺตรวิภาวนา

ກາຣະນັນຕະຣະວິພາວະນາ (ການສະແດງເຫດອື່ນ)

๒๕๐.

໒໕໐.

อนญฺชิตา’สิตํ เนตฺตํ, อธโร รญฺชิตา’รุโณ;

สมานตา ภมุ จา’ยํ, ชินา’นาวญฺจิตา ตว.

ຂ້າແຕ່ພະຊິນະເຈົ້າ! ດວງຕາຂອງພະອົງດຳສະໜິດໂດຍບໍ່ໄດ້ທາຢາຢອດຕາ, ຮີມສົບລຸ່ມແດງເຮື່ອໂດຍບໍ່ໄດ້ຍ້ອມ, ແລະຄິ້ວນີ້ກໍໂຄ້ງງາມສະເໝີກັນໂດຍບໍ່ໄດ້ໂກ່ງດ້ວຍຄວາມມານຍາ.

สาภาวิก วิภาวนา

ສາພາວິກະວິພາວະນາ (ການສະແດງສະພາວະທຳມະຊາດ)

๒๕๑.

໒໕໑.

น โหติ ขลุ ทุชฺชนฺย, มปิ ทุชฺชนสงฺคเม;

สภาวนิมฺมลตเร, สาธุชนฺตูน เจตสิ.

ແທ້ຈິງແລ້ວ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຄົບຫາກັບຄົນຊົ່ວ, ຄວາມຊົ່ວຮ້າຍກໍບໍ່ມີໃນຈິດໃຈອັນບໍລິສຸດໂດຍທຳມະຊາດຂອງສັດຕະວະກອນຜູ້ເປັນສັດຈະບຸລຸດ.

๒๕๒.

໒໕໒.

ชนโก[Pg.178], ญาปโก เจติ, ทุวิธา เหตโว สิยุํ;

ปฏิสงฺขรณํ เตสํ, อลงฺการตาโย’ทิตํ.

ເຫດທັງຫຼາຍມີ ໒ ປະເພດ ຄື: ຊະນະກະເຫດ (ເຫດຜູ້ໃຫ້ກຳເນີດ) ແລະ ຍາປະກະເຫດ (ເຫດຜູ້ໃຫ້ຮູ້); ການຈັດວາງເຫດເຫຼົ່ານັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າເປັນອະລັງການ (ເຄື່ອງປະດັບ).

๒๕๓.

໒໕໓.

ภาวา’ภาว กิจฺจวสา, จิตฺตเหตุวสาปิ จ;

เภทา’นนฺตา อิทํ เตสํ, มุขมตฺต นิทสฺสนํ.

ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກິດຈະກຳທີ່ມີຢູ່ (ພາວະ) ແລະບໍ່ມີຢູ່ (ອະພາວະ) ແລະດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຈິດຕະເຫດ, ປະເພດຂອງເຫດເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງມີບໍ່ມີສິ້ນສຸດ; ນີ້ເປັນພຽງການສະແດງຕົວຢ່າງພໍເປັນແນວທາງເທົ່ານັ້ນ.

๒๕๔.

໒໕໔.

ปรมตฺถปกาเส’ก, รสา สพฺพมโนหรา;

มุนิโน เทสนา’ยํ เม, กามํ โตเสติ มานสํ.

ພະທຳເທດສະໜານີ້ຂອງພະມຸນີ ເຊິ່ງມີລົດຊາດດຽວຄືການສະແດງປະຣະມັດຖະທຳ ອັນເປັນທີ່ຈັບໃຈຂອງຄົນທັງປວງ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າອີ່ມເອີບໄດ້ຕາມຄວາມປາດຖະໜາ.

ภาวกิจฺโจ การกเหตุ.

ພາວະກິດຈະກາຣະກະເຫດ (ເຫດຜູ້ເຮັດທີ່ມີກິດຈະກຳເປັນພາວະ)

๒๕๕.

໒໕໕.

ธีเรหิ สห สํวาสา, สทฺธมฺมสฺสา’ภิโยคโต;

นิคฺคเหนิ’นฺทฺริยานญฺจ, ทุกฺขสฺสุ’ปสโม สิยา.

ເພາະການຢູ່ຮ່ວມກັບນັກປາດທັງຫຼາຍ, ເພາະຄວາມພາກພຽນໃນພະສັດທຳ, ແລະເພາະການຂົ່ມອິນຊີທັງຫຼາຍ, ຄວາມສະຫງົບແຫ່ງທຸກຈຶ່ງມີໄດ້.

อภาวกิจฺโจ การกเหตุ.

ອະພາວະກິດຈະກາຣະກະເຫດ (ເຫດຜູ້ເຮັດທີ່ມີກິດຈະກຳເປັນອະພາວະ)

๒๕๖.

໒໕໖.

มุนินฺท’จนฺท สํวาทิ, กนฺตภาโว’ปโสภินา;

มุเขเน’ว สุโพธํ เต, มนํ ปาปา’ภินิสฺสฏํ.

ຂ້າແຕ່ພະມຸນິນທອນ! ດ້ວຍພະພັກຂອງພະອົງເອງ ອັນງົດງາມປານດວງຈັນ, ກໍເຮັດໃຫ້ຮູ້ໄດ້ໂດຍງ່າຍວ່າ ພະຫະລຶໄທຂອງພະອົງສະຫຼັດອອກແລ້ວຈາກບາບ.

ภาวกิจฺโจ ญาปกเหตุ.

ພາວະກິດຈະຍາປະກະເຫດ (ເຫດຜູ້ໃຫ້ຮູ້ທີ່ມີກິດຈະກຳເປັນພາວະ)

๒๕๗.

໒໕໗.

สาธุหตฺถา’รวินฺทานิ, สงฺโกจยติ เต กถํ;

มุนินฺท! จรณทฺวนฺท, ราคพาลา’ตโป ผุสํ?

ຂ້າແຕ່ພະມຸນິນທອນ! ແສງແດດອ່ອນໆ ຄືຄວາມແດງແຫ່ງພະບາດທັງສອງຂອງພະອົງ ເມື່ອຖືກຕ້ອງແລ້ວ, ເຫດໃດຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ມືອັນປະເສີດປານດອກບົວຂອງສາທຸຊົນຫຸບເຂົ້າໄດ້?

อยุตฺตการี จิตฺตเหตุ.

ອະຍຸດຕະກາຣີຈິດຕະເຫດ (ຈິດຕະເຫດທີ່ເຮັດສິ່ງບໍ່ສົມຄວນ)

๒๕๘.

໒໕໘.

สงฺโกจยนฺติ ชนฺตูนํ, ปาณิปงฺเกรุหานิ’ห;

มุนินฺท! จรณทฺวนฺท, นข จนฺทาน’ มํสโว.

ຂ້າແຕ່ພະມຸນິນທອນ! ລັງສີແຫ່ງເລັບອັນປຽບເໝືອນດວງຈັນ ທີ່ພະບາດທັງສອງຂອງພະອົງ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ມືອັນປຽບເໝືອນດອກບົວຂອງສັດທັງຫຼາຍໃນໂລກນີ້ຫຸບເຂົ້າ (ປະນົມມື).

ยุตฺตการี จิตฺตเหตุ.

ຍຸດຕະກາຣີຈິດຕະເຫດ (ຈິດຕະເຫດທີ່ເຮັດສິ່ງສົມຄວນ)

๒๕๙.

໒໕໙.

อุทฺทิฏฺฐานํ ปทตฺถานํ, อนุทฺเทโส ยถากฺกมํ;

‘สงฺขฺยาน’มิติ นิทฺทิฏฺฐํ, ยถาสงฺขฺยํ กโมปิ จ.

ການກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມທີ່ສະແດງໄວ້ແລ້ວ ຕາມລຳດັບກ່ອນຫຼັງ, ທ່ານເອີ້ນວ່າ 'ສັງຂະຍານະ' (ການນັບຕາມລຳດັບ) ແລະເອີ້ນວ່າ 'ຍະຖາສັງຂະຍະ' (ຕາມລຳດັບ) ກໍມີ.

๒๖๐.

໒໖໐.

อาลาป หาส ลีฬาหิ, มุนินฺท! วิชยา ตว;

โกกิลา กุมุทานิ โจ, ปเสวนฺเต วนํ ชลํ.

ຂ້າແຕ່ພະມຸນິນທອນ! ດ້ວຍພະດຳລັດ, ພະສະຫຼວດ ແລະພະລີລາຂອງພະອົງ, ນົກດຸດເຫວົ້າ ແລະດອກບົວຫຼວງ ຍ່ອມຊົມຊື່ນປ່າ ແລະນ້ຳ ຕາມລຳດັບ.

๒๖๑.

໒໖໑.

สิยา ปิยตรํ นาม, อตฺถรูปสฺส กสฺสจิ;

ปิยสฺสา’ติสเยเน’ตํ, ยํ โหติ ปฏิปาทนํ.

ການສະແດງສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ ໃຫ້ເປັນທີ່ຮັກຍິ່ງຂຶ້ນກວ່າສິ່ງທີ່ເປັນທີ່ຮັກຢູ່ແລ້ວ ເພາະຄວາມຮັກອັນລົ້ນເຫຼືອ, ນັ້ນຊື່ວ່າ ປີຍະ (ອະລັງການຄືຄວາມຮັກ).

๒๖๒.

໒໖໒.

ปีติยา เม สมุปฺปนฺนา, สนฺต! สนฺทสฺสนา ตว;

กาเลนา’ยํ ภเว ปีติ, ตเว’ว ปุน ทสฺสนา.

ຂ້າແຕ່ພະຜູ້ສະຫງົບ! ຄວາມຍິນດີເກີດຂຶ້ນແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ ເພາະການໄດ້ເຫັນພະອົງ; ໃນການຕໍ່ມາ ຄວາມຍິນດີນີ້ຈະເພີ່ມພູນຂຶ້ນອີກ ກໍເພາະການໄດ້ເຫັນພະອົງອີກ.

๒๖๓.

໒໖໓.

วณฺณิเตโน’ปมาเนน, วุตฺยา’ธิปฺเปต วตฺถุโน;

สมาสวุตฺติ นามา’ยํ, อตฺถ สงฺเขป รูปโต.

ການກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ປະສົງຈະສະແດງ ດ້ວຍອຸປະມານທີ່ພັນລະນາໄວ້ ໂດຍຫຍໍ້ເນື້ອຄວາມ, ນີ້ຊື່ວ່າ ສະມາສະວຸດຕິ (ການກ່າວໂດຍຫຍໍ້).

๒๖๔.

໒໖໔.

สา’ยํ [Pg.179] วิเสสฺยมตฺเตน, ภินฺนา’ภินฺนวิเสสนา;

อตฺเถ’ว อปรา ปฺย’ตฺถิ, ภินฺนา’ภินฺนวิเสสนา.

ສະມາສະວຸດຕິນັ້ນ ແບ່ງອອກເປັນ: ອະພິນນະວິເສດສະນະ ແລະ ພິນນະວິເສດສະນະ ໂດຍອາໄສພຽງຄຳນາມທີ່ຖືກຂະຫຍາຍ, ແລະຍັງມີອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄື ພິນນາພິນນະວິເສດສະນະ.

อภินฺนวิเสสน

ອະພິນນະວິເສດສະນະ (ມີຄຳຄຸນນາມຮ່ວມກັນ)

๒๖๕.

໒໖໕.

วิสุทฺธา’มตสนฺทายี, ปสตฺถรตนา’ลโย;

คมฺภีโร จา’ย’ มมฺโพธิ, ปุญฺเญนา’ปาทิโต มยา.

ມະຫາສະໝຸດນີ້ ອັນໃຫ້ກຳເນີດນ້ຳອຳມະລິດອັນບໍລິສຸດ, ເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສແຫ່ງລັດຕະນະອັນປະເສີດ ແລະມີຄວາມເລິກເຊິ່ງ, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ປະສົບແລ້ວດ້ວຍບຸນ.

ภินฺนาภินฺนวิเสสน

ພິນນາພິນນະວິເສດສະນະ (ມີຄຳຄຸນນາມທັງຕ່າງກັນແລະຮ່ວມກັນ)

๒๖๖.

໒໖໖.

อิจฺฉิต’ตฺถปโท สาโร, ผลปุปฺโผ’ปโสภิโต;

สจฺฉาโย’ย’มปุพฺโพว กปฺปรุกฺโข สมุฏฺฐิโต.

ຕົ້ນກັລປະພຶກອັນບໍ່ເຄີຍມີມາກ່ອນນີ້ ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ, ເປັນຕົ້ນໄມ້ໃຫ້ປະໂຫຍດຕາມທີ່ປາດຖະໜາ, ມີແກ່ນສານ, ງົດງາມດ້ວຍດອກແລະໝາກ, ແລະມີຮົ່ມເຢັນດີ.

๒๖๗.

໒໖໗.

สาครตฺเตน สทฺธมฺโม, รุกฺขตฺเตโน’ทิโต ชิโน;

สพฺเพ สาธารณา ธมฺมา, ปุพฺพตฺรา’ญฺญตฺร ตุ’ตฺตยํ.

ໃນຕົວຢ່າງທຳອິດ ພະສັດທຳຖືກກ່າວໂດຍຄວາມເປັນມະຫາສະໝຸດ; ໃນຕົວຢ່າງທີສອງ ພະຊິນະເຈົ້າຖືກກ່າວໂດຍຄວາມເປັນຕົ້ນໄມ້; ຄຸນລັກສະນະທັງໝົດເປັນສິ່ງທົ່ວໄປ, ແຕ່ໃນຕົວຢ່າງຫຼັງມີ ໓ ປະການທີ່ຕ່າງກັນ.

๒๖๘.

໒໖໘.

วตฺถุโน’ญฺญปฺปกาเรน, ฐิตา วุตฺติ ตท’ญฺญถา;

ปริกปฺปียเต ยตฺถ, สา โหติ ปริกปฺปนา.

ໃນບ່ອນໃດ ຄວາມເປັນໄປຂອງສິ່ງຂອງທີ່ຕັ້ງຢູ່ໂດຍອາການຢ່າງໜຶ່ງ ຖືກຈິນຕະນາການໄປໂດຍອາການອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ນີ້ຊື່ວ່າ ປະຣິກັບປະນາ (ການຈິນຕະນາການ).

๒๖๙.

໒໖໙.

อุปมา’พฺภนฺตรตฺเตน, กิริยาทิวเสน จ;

กเมโน’ทาหริสฺสามิ, วิวิธา ปริกปฺปนา.

ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງຕົວຢ່າງຕາມລຳດັບ ແຫ່ງປະຣິກັບປະນາອັນຫຼາກຫຼາຍ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການຢູ່ພາຍໃນອຸປະມາ ແລະໂດຍອຳນາດແຫ່ງກິລິຍາເປັນຕົ້ນ.

อุปมาพฺภนฺตรปริกปฺปนา

ອຸປະມາພັນຕະຣະປະຣິກັບປະນາ (ການສົມມຸດພາຍໃນອຸປະມາ)

๒๗๐.

໒໗໐.

อิจฺฉาภงฺคา’ตุรา’สีนา, ตา’ตินิจฺจล มจฺฉรา;

วสํ เนนฺติ’ว ธีรํ ตํ, ตทา โยคา’ภิโยคโต.

ນາງຕັນຫາເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ເດືອດຮ້ອນເພາະຄວາມຜິດຫວັງ, ນັ່ງນິ່ງບໍ່ເໜັງຕີງດ້ວຍຄວາມອິດສາ, ຄ້າຍຄືກັບຈະນ້ອມນຳພະມຸນີຜູ້ມີປັນຍາຄົນນັ້ນໃຫ້ຕົກຢູ່ໃຕ້ອຳນາດ ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມໃນການປະກອບຄວາມພຽນໃນເວລານັ້ນ.

กฺริยาปริกปฺปนา

ກິຣິຍາປະຣິກັບປະນາ (ການສົມມຸດໂດຍກິລິຍາ)

๒๗๑.

໒໗໑.

คชํ มาโร สมารุฬฺโห, ยุทฺธาย’จฺจนฺต’มุนฺนตํ;

มคฺค มนฺเวสตี นูน, ชินภีโต ปลายิตุํ.

ພະຍາມານຂຶ້ນຂີ່ຊ້າງອັນສູງໃຫຍ່ຍິ່ງເພື່ອເຮັດສົງຄາມ, ຄົງຈະກຳລັງຊອກຫາທາງເພື່ອຫຼົບໜີ ເພາະຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ພະຊິນະເຈົ້າເປັນແທ້.

คุณปริกปฺปนา

ຄຸນນະປະຣິກັບປະນາ (ການສົມມຸດໂດຍຄຸນສົມບັດ)

๒๗๒.

໒໗໒.

มุนินฺท! ปาททฺวนฺเท เต, จารุ ราชิว สุนฺทเร;

มญฺเญ ปาปา’ภิ’สมฺมทฺท, ชาตโสเณน โสณิมา.

ຂ້າແຕ່ພະມຸນິນທອນ! ທີ່ພະບາດທັງສອງຂອງພະອົງ ອັນງົດງາມປານດອກບົວຫຼວງ, ຂ້າພະເຈົ້າຄິດວ່າ ຄວາມແດງນັ້ນເກີດຂຶ້ນເພາະການຢຽບຍ່ຳບາບທັງຫຼາຍ.

๒๗๓.

໒໗໓.

มญฺเญ, สงฺเก, ธุวํ, นูน, มิว, มิจฺเจว มาทิหิ;

สา’ยํ พฺยญฺชียเต กฺวา’ปิ, กฺวา’ปิ วากฺเยน คมฺยเต.

ປະຣິກັບປະນານັ້ນ ບາງເທື່ອກໍສະແດງອອກດ້ວຍຄຳວ່າ 'ມັນເຍ' (ເຫັນຈະ), 'ສັງເກ' (ສົງໄສ), 'ທຸວັງ' (ແນ່ນອນ), 'ນູນັງ' (ຄົງຈະ), 'ອິວະ' (ປານວ່າ) ເປັນຕົ້ນ, ບາງເທື່ອກໍເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກ.

คมฺมปริกปฺปนา

ຄັມມະປະຣິກັບປະນາ (ການສົມມຸດໂດຍນັຍ)

๒๗๔.

໒໗໔.

ทยา สญฺชาต สรสา, เทหา นิกฺขนฺตกนฺติโย;

ปีเณนฺตา ชิน! เต สาธุ, ชนํ สรสตํ นยุํ.

ຂ້າແຕ່ພະຊິນະເຈົ້າ! ລັງສີທັງຫຼາຍທີ່ຊາບຊຶມດ້ວຍຄວາມເມດຕາ ເຊິ່ງຊ່ານອອກຈາກພະວໍລະກາຍຂອງພະອົງ, ເມື່ອເຮັດໃຫ້ສາທຸຊົນອີ່ມເອີບ, ກໍນຳພວກເຂົາໄປສູ່ຄວາມຊຸ່ມຊື່ນ (ດ້ວຍປິຕິ).

๒๗๕.

໒໗໕.

อารพฺภนฺตสฺส [Pg.180] ยํกิญฺจิ, กตฺตุํ ปุญฺญวสา ปุน;

สาธน’นฺตรลาโภ โย, ตํ วทนฺติ สมาหิตํ.

ເມື່ອບຸກຄົນເລີ່ມຕົ້ນຈະເຮັດສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ, ແລ້ວໄດ້ຮັບອຸປະກອນອື່ນມາຊ່ວຍໃຫ້ສຳເລັດອີກ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບຸນ, ທ່ານເອີ້ນສິ່ງນັ້ນວ່າ ສະມາຫິຕະ (ອະລັງການຄືຄວາມພ້ອມພຽງ).

๒๗๖.

໒໗໖.

มารา’ริภงฺคา’ภิมุข, มานโส ตสฺส สตฺถุโน;

มหามหี มหารวํ, รวี’ย’มุปการิกา.

ເມື່ອພະຫະລຶໄທຂອງພະສາດສະດາມຸ່ງໝັ້ນທີ່ຈະທຳລາຍມານຜູ້ເປັນສັດຕູ, ແຜ່ນດິນໃຫຍ່ນີ້ກໍບັນລືສະໜັ່ນຫວັ່ນໄຫວ ເພື່ອເປັນຜູ້ຊ່ວຍເຫຼືອ.

๒๗๗.

໒໗໗.

อวตฺวา’ภิมตํ ตสฺส, สิทฺธิยา ทสฺสน’ญฺญถา;

วทนฺติ ตํ ‘ปริยาย, วุตฺตี’ติ สุจิพุทฺธโย.

ການບໍ່ກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາໂດຍກົງ, ແຕ່ສະແດງໂດຍວິທີອື່ນເພື່ອໃຫ້ສຳເລັດປະໂຫຍດ, ທ່ານຜູ້ມີປັນຍາບໍລິສຸດເອີ້ນສິ່ງນັ້ນວ່າ ປະຣິຍາຍະວຸດຕິ (ການກ່າວໂດຍອ້ອມ).

๒๗๘.

໒໗໘.

วิวฏ’งฺคณนิกฺขิตฺตํ, ธน’มารกฺข วชฺชิตํ;

ธนกาม! ยถากามํ, ตุวํ คจฺฉ ยทิจฺฉสิ.

ຊັບນີ້ຖືກວາງໄວ້ໃນລານບ້ານອັນເປີດໂລ່ງ ໂດຍປາສະຈາກການເຝົ້າຍາມ; ແນ່ທ່ານຜູ້ຮັກຊັບ! ຈົ່ງໄປຕາມຄວາມປາດຖະໜາເຖີດ ຫາກທ່ານຕ້ອງການ.

๒๗๙.

໒໗໙.

ถุตึ กโรติ นินฺทนฺโต, วิย ตํ พฺยาชวณฺณนํ;

โทสา’ภาสา คุณา เอว, ยนฺติ สนฺนิธิ มตฺร หิ.

ການທຳການສັນເສີນເໝືອນດັ່ງຕິຕຽນ, ນັ້ນຊື່ວ່າ ວະຍາຊະວັນນະນາ (ການຊົມໂດຍອ້ອມ); ເພາະວ່າໃນອະລັງການນີ້ ຄຸນຄວາມດີທັງຫຼາຍຍ່ອມປະກົດຂຶ້ນໃນລັກສະນະຂອງໂທດ.

๒๘๐.

໒໘໐.

สญฺจาเลตุ มลํ ตฺวํ’สิ, ภุสํ กุวลยา’ขิลํ;

วิเสสํ ตาวตา นาถ!, คุณานํ เต วทาม กึ?

ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງ! ພະອົງສາມາດເຮັດໃຫ້ແຜ່ນດິນທັງໝົດຫວັ່ນໄຫວໄດ້; ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເຖິງຄວາມພິເສດແຫ່ງພະຄຸນຂອງພະອົງໃຫ້ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນໄດ້ແນວໃດ?

๒๘๑.

໒໘໑.

วิเสสิ’จฺฉายํ ทพฺพสฺส, กฺริยา, ชาติ, คุณสฺส จ;

เวกลฺลทสฺสนํ ยตฺร, วิเสโส นาม ยํ ภเว.

ໃນບ່ອນໃດ ທີ່ສະແດງຄວາມບົກພ່ອງຂອງວັດຖຸ, ກິລິຍາ, ຊາດ ຫຼືຄຸນສົມບັດ ເພື່ອປະສົງຈະສະແດງຄວາມພິເສດ, ນັ້ນຊື່ວ່າ ວິເສດສະ (ອະລັງການຄືຄວາມພິເສດ).

๒๘๒.

໒໘໒.

น รถา, น จ มาตงฺคา, น หยา, น ปทาตโย;

ชิโต มาราริ มุนินา, สมฺภาราวชฺชเนน หิ.

ບໍ່ມີລົດຮົບ, ບໍ່ມີຊ້າງສານ, ບໍ່ມີມ້າ, ແລະບໍ່ມີພົນທະຫານຮາບ; ແຕ່ພະຍາມານຜູ້ເປັນສັດຕູ ຖືກພະມຸນີຊະນະແລ້ວ ດ້ວຍການນຶກເຖິງພະບາລະມີທັງຫຼາຍ.

ทพฺพวิเสสวุตฺติ.

ທັບພະວິເສດສະວຸດຕິ (ການສະແດງຄວາມພິເສດແຫ່ງວັດຖຸ)

๒๘๓.

໒໘໓.

น พทฺธา ภูกุฏิ, เนว, ผุริโต ทสนจฺฉโท;

มาราริภงฺคํ จา’กาสิ, มุนิ วีโร วโร สยํ.

ພະຂະໜົງກໍບໍ່ໄດ້ຂະໝວດ, ຮີມສົບກໍບໍ່ໄດ້ສັ່ນລະຮົວ; ແຕ່ພະມຸນີຜູ້ເປັນວີລະບຸລຸດອັນປະເສີດ ໄດ້ຊົງທຳລາຍພະຍາມານຜູ້ເປັນສັດຕູດ້ວຍພະອົງເອງ.

กฺริยาวิเสสวุตฺติ.

ກິຣิຍາວິເສດສະວຸດຕິ (ການສະແດງຄວາມພິເສດແຫ່ງກິລິຍາ)

๒๘๔.

໒໘໔.

น ทิสาสุ พฺยาตฺตา รํสิ,นา’โลโก โลกปตฺถโฏ;

ตถาปฺย’นฺธตมหรํ, ปรํ สาธุสุภาสิตํ.

ລັງສີທັງຫຼາຍບໍ່ໄດ້ແຜ່ໄປໃນທິດທັງຫຼາຍ, ແສງສະຫວ່າງກໍບໍ່ໄດ້ຂະຫຍາຍໄປໃນໂລກ; ເຖິງຢ່າງນັ້ນ, ພະສຸພາສິດອັນປະເສີດຂອງພະອະລິຍະເຈົ້າ ກໍຍັງກຳຈັດຄວາມມືດມົນອັນໜາແໜ້ນໄດ້.

ชาติวิเสสวุตฺติ.

ຊາຕິວິເສດສະວຸດຕິ (ການສະແດງຄວາມພິເສດແຫ່ງຊາດ)

๒๘๕.

໒໘໕.

น ขรํ, น หิ วา ถทฺธํ, มุนินฺท! วจนํ ตว;

ตถาปิ คาฬฺหํ ขณติ, นิมฺมูลํ ชนตามทํ.

ຂ້າແຕ່ພະມຸນິນທອນ! ພະດຳລັດຂອງພະອົງບໍ່ໄດ້ຫຍາບຊ້າ ແລະບໍ່ໄດ້ແຂງກະດ້າງ; ເຖິງຢ່າງນັ້ນ, ກໍຍັງຂຸດເຈາະຢ່າງເລິກເຊິ່ງ ແລະຖອນຮາກເຫງົ້າແຫ່ງຄວາມມົວເມົາຂອງປະຊາຊົນໄດ້.

คุณวิเสสวุตฺติ

ຄຸນນະວິເສດສະວຸດຕິ (ການສະແດງຄວາມພິເສດແຫ່ງຄຸນສົມບັດ)

๒๘๖.

໒໘໖.

ทสฺสียเต’ติริตฺตํ [Pg.181] ตุ, สูรวีรตฺตนํ ยหึ;

วทนฺติ วิญฺญูวจนํ, รุฬฺหาหงฺการ มีทิสํ.

ໃນບ່ອນໃດ ທີ່ສະແດງຄວາມເປັນຜູ້ກ້າຫານອັນຍິ່ງໃຫຍ່ເກີນປະມານ, ທ່ານຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍເອີ້ນຄຳເວົ້າເຊັ່ນນັ້ນວ່າ ຣູລະຫະຫັງກາຣະ (ອະລັງການຄືການສະແດງຄວາມອົງອາດ).

๒๘๗.

໒໘໗.

ทเม นนฺโทปนนฺทสฺส, กึ เม พฺยาปารทสฺสนา?ปุตฺตา เม ปาทสมฺภตฺตา, สชฺชา สนฺเต’ว ตาทิเส.

ໃນການທໍລະມານພະຍານາກນັນໂທປະນັນທະ, ເຫດໃດຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຕ້ອງສະແດງຄວາມພະຍາຍາມ? ພຽງແຕ່ເຫຼົ່າສາວົກຜູ້ຮັບໃຊ້ໃກ້ຊິດແທບພະບາດຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ກໍພ້ອມແລ້ວສຳລັບວຽກງານເຊັ່ນນັ້ນ.

๒๘๘.

໒໘໘.

สิเลโส วจนา’เนกา, ภิเธยฺเย’กปทายุตํ;

อภินฺนปทวากฺยาทิ, วสา เตธา’ย มีริโต.

ສິເລສະ (การຫຼິ້ນຄຳສອງນັຍ) ຄືການທີ່ຄຳດຽວມີເນື້ອຄວາມໄດ້ຫຼາຍຢ່າງ; ສິເລສະນັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າມີ ໓ ປະເພດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບົດ ແລະປະໂຫຍກທີ່ບໍ່ຕ່າງກັນເປັນຕົ້ນ.

๒๘๙.

໒໘໙.

อนฺธตมหโร หารี, สมารุฬฺโห มโหทยํ;

ราชเต รํสิมาลี’ยํ, ภควา โพธยํ ชเน.

ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ (ຫຼື ດວງອາທິດ) ຜູ້ກຳຈັດຄວາມມືດມົນອັນໜາແໜ້ນ, ຜູ້ນຳຄວາມຍິນດີມາໃຫ້, ຊົງສະເດັດຂຶ້ນສູ່ຄວາມຈະເລີນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ (ຫຼື ຂຶ້ນສູ່ຍອດເຂົາອັນສູງ), ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງຢູ່ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ປະຊາຊົນຕື່ນຮູ້ (ຫຼື ເຮັດໃຫ້ດອກບົວເບັ່ງບານ).

อภินฺนปทวากฺยสิเลโส.

ອະພິນນະປະທະවາກະຍະສິເລສະ (ການຫຼິ້ນຄຳສອງນັຍທີ່ມີບົດແລະປະໂຫຍກຮ່ວມກັນ)

๒๙๐.

໒໙໐.

สารทา’มลกา’ภาโส, สมานีต ปริกฺขโย;

กุมุทา’กรสมฺโพโธ, ปีเณติ ชนตํ สุธี.

ທ່ານຜູ້ມີປັນຍາດີ (ຫຼື ດວງຈັນໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ) ຜູ້ມີລັດສະໝີອັນບໍລິສຸດດັ່ງທ້ອງຟ້າໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ, ຜູ້ກຳຈັດກิເລດໃຫ້ສິ້ນໄປ (ຫຼື ກຳຈັດຄວາມຮ້ອນໃຫ້ໝົດໄປ), ຜູ້ເຮັດໃຫ້ໝູ່ຊົນຜູ້ມີປັນຍາຕື່ນຮູ້ (ຫຼື ເຮັດໃຫ້ດອກບົວຫຸບເບັ່ງບານ), ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ປະຊາຊົນຍິນດີ.

ภินฺนปทวากฺยสิเลโส.

ພິນນະປະທະວາກະຍະສິເລດ.

๒๙๑.

໒໙໑.

สมาหิต’ตฺตวินโย, อหีน มท มทฺทโน;

สุคโต วิสทํ ปาตุ, ปาณินํ โส วินายโก.

ຂໍພຣະສຸຄົດຜູ້ມີພຣະທັມມະວິນັຍອັນຕັ້ງໝັ້ນໄວ້ດີແລ້ວ ຜູ້ຊົງຍ່ຳຍີຄວາມມົວເມົາອັນບໍ່ນ້ອຍ ຜູ້ຊົງເປັນຜູ້ນຳທາງຂອງສັດທັງຫຼາຍ ຈົ່ງຊົງປົກປ້ອງຮັກສາສັດທັງຫຼາຍໃຫ້ປອດໄພເທີ້ນ.

ภินฺนาภินฺนปทวากฺยสิเลโส.

ພິນນາພິນນະປະທະວາກະຍະສິເລດ.

๒๙๒.

໒໙໒.

วิรุทฺธา, วิรุทฺธา, ภินฺน, กมฺมา, นิยมวา, ปโร;

นิยม’กฺเขปวจโน, อวิโรธิ, วิโรธฺย’ปิ.

ສິເລດນັ້ນມີປະເພດຄື: ວິຣຸດທະ (ຂັດແຍ້ງ), ອະວິຣຸດທະ (ບໍ່ຂັດແຍ້ງ), ພິນນະ (ແຍກບົດ), ກັມມະ (ກຳ), ນิຍະມະວັນ (ມີຂໍ້ກຳນົດ), ອະນິຍະມະ (ບໍ່ມີຂໍ້ກຳນົດ), ນິຍະມັກເຂປະ (ຄັດຄ້ານຂໍ້ກຳນົດ), ອະວິໂຣທີ (ບໍ່ຂັດກັນ) ແລະ ວິໂຣທີ (ຂັດກັນ).

๒๙๓.

໒໙໓.

โอจิตฺย สมฺโปสกาทิ, สิเลโส, ปทชา’ทิ ปิ;

เอสํ นิทสฺสเนสฺเว’ว, รูป มาวิ ภวิสฺสติ.

ສິເລດທີ່ມີລັກສະນະສົ່ງເສີມຄວາມເໝາະສົມ (ໂອຈິດຕະຍະສຳໂພສະກະ) ແລະ ສິເລດທີ່ເກີດຈາກບົດ (ປະທະສິເລດ) ເປັນຕົ້ນ, ລັກສະນະຂອງສິເລດເຫຼົ່ານັ້ນ ຈະປາກົດຊັດເຈນໃນຕົວຢ່າງທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ.

วิรุทฺธกมฺมสิเลส

ວິຣຸດທະກັມມະສิເລດ

๒๙๔.

໒໙໔.

สวเส วตฺตยํ โลกํ, อขิลํ กลฺลวิคฺคโห;

ปราภวติ มาราริ, ธมฺมราชา วิชมฺภเต.

ພຣະຜູ້ຊົງເປັນສັດຕູແຫ່ງມານ (ພຣະພຸດທະເຈົ້າ) ຜູ້ມີພຣະວໍຣະກາຍອັນງົດງາມ ຊົງຍັງໂລກທັງປວງໃຫ້ເປັນໄປໃນອຳນາດຂອງພຣະອົງ ຊົງຮຸ່ງເຮືອງຢູ່, ສ່ວນພຣະຍາທັມມິກະຣາດ (ຫຼື ພຣະຣາຊາ) ຜູ້ມີພຣະວໍຣະກາຍອັນແຂງແຮງ ຊົງຜ່າຍແພ້ (ຫຼື ຊົງສະແດງອານຸພາບ).

อวิรุทฺธกมฺมสิเลส

ອະວິຣຸດທະກັມມະສິເລດ

๒๙๕.

໒໙໕.

สภาวมธุรํ ปุญฺญ วิเสโส’ทย สมฺภวํ;

สุณนฺติ วาจํ มุนิโน, ชนา ปสฺสนฺติ จา’มตํ.

ປະຊາຊົນທັງຫຼາຍຍ່ອມໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທດສະໜາຂອງພຣະມຸນີ ອັນມີລົດຫວານໂດຍທຳມະຊາດ ເເຊິ່ງເກີດຂຶ້ນຈາກຜົນແຫ່ງພຣະບາຣະມີອັນວິເສດ ແລະ ຍ່ອມໄດ້ເຫັນພຣະນິພານອັນເປັນທັມມະອັນບໍ່ຕາຍ.

อภินฺนกมฺมสิเลส

ອະພິນນະກັມມະສິເລດ

๒๙๖.

໒໙໖.

อนฺธการา’ปหาราย[Pg.182], สภาว มธุราย จ;

มโน ปีเณติ ชนฺตูนํ, ชิโน วาจาย ภาย จ.

ພຣະຊິນະເຈົ້າຊົງຍັງໃຈຂອງສັດທັງຫຼາຍໃຫ້ຍິນດີ ດ້ວຍພຣະວາຈາແລະພຣະຣັສໝີ ເພື່ອຂັບໄລ່ຄວາມມືດ (ຄືອະວິຊາ ແລະຄວາມມືດທາງກາຍະພາບ) ແລະ ເພາະຄວາມຫວານ (ຫຼື ຄວາມງົດງາມ) ໂດຍທຳມະຊາດ.

นิยมวนฺตสิเลส

ນິຍະມະວັນຕະສິເລດ

๒๙๗.

໒໙໗.

เกส’กฺขีนํ’ว กณฺหตฺตํ, ภมูนํเยว วงฺกตา;

ปาณิปาทา’ธรานํ’ว, มุนินฺทสฺสา’ภิรตฺตตา.

ຄວາມດຳມີສະເພາະແຕ່ທີ່ພຣະເກສາແລະພຣະເນດຂອງພຣະມຸນິນທອນເທົ່ານັ້ນ, ຄວາມຄົດງໍມີສະເພາະແຕ່ທີ່ພຣະຂະໜົງ (ຄິ້ວ) ເທົ່ານັ້ນ, ແລະ ຄວາມແດງກໍມີສະເພາະແຕ່ທີ່ພຣະຫັດ, ພຣະບາດ ແລະ ພຣະໂອດ (ຮີມສົບ) ເທົ່ານັ້ນ.

นิยมกฺเขปสิเลส

ນິຍະມັກເຂປະສິເລດ

๒๙๘.

໒໙໘.

ปาณิปาทา’ธเรสฺเว’ว, สาราโค ตว ทิสฺสติ;

ทิสฺสเต โส’ย มถวา, นาถ! สาธุคุเณสฺว’ปิ.

ຂ້າແດ່ພຣະອົງຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງ! ຄວາມແດງ (ຫຼື ຄວາມກຳໜັດຍິນດີ) ປາກົດມີສະເພາະໃນພຣະຫັດ, ພຣະບາດ ແລະ ພຣະໂອດຂອງພຣະອົງເທົ່ານັ້ນ, ຫຼື ອີກປະການໜຶ່ງ ຄວາມຍິນດີນັ້ນກໍປາກົດມີໃນຄຸນງາມຄວາມດີທັງຫຼາຍຂອງພຣະອົງນຳອີກ.

อวิโรธิสิเลส

ອະວິໂຣທິສິເລດ

๒๙๙.

໒໙໙.

สลกฺขโณ’ติสุภโค, เตชสฺสี นิยโต’ทโย;

โลเกโส ชิตสํกฺเลโส,วิภาติ สมณิสฺสโร.

ພຣະສະມະນິດສອນ (ພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ເປັນໃຫຍ່ແຫ່ງສະມະນະ) ຜູ້ຊົງມີພຣະລັກສະນະອັນປະເສີດ, ມີພຣະສິຣິອັນງົດງາມຍິ່ງ, ມີເດຊານຸພາບ, ມີຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງເປັນນິດ, ຊົງເປັນໃຫຍ່ໃນໂລກ ແລະ ຊົງຊະນະກິເລດທັງປວງແລ້ວ ຍ່ອມຊົງຮຸ່ງເຮືອງຢູ່.

วิโรธิสิเลส

ວິໂຣທິສິເລດ

๓๐๐.

໓໐໐.

อสโมปิ สโม โลเก,โลเกโสปิ นรุตฺตโม;

สทโย ปฺย’ทโย ปาเป, จิตฺตา’ยํ มุนิโน คติ.

ພຣະມຸນີ ເຖິງວ່າຈະຫາຜູ້ປຽບບໍ່ໄດ້ (ອະສະມະ) ແຕ່ກໍຊົງມີຄວາມສະເໝີພາບ (ສະມະ) ໃນໂລກ, ເຖິງວ່າຈະຊົງເປັນໃຫຍ່ໃນໂລກ (ໂລເກສະ) ແຕ່ກໍຊົງເປັນມະນຸດຜູ້ປະເສີດສຸດ (ນະຣຸດຕະມະ), ເຖິງວ່າຈະຊົງມີຄວາມເມດຕາກະລຸນາ (ສະທະຍະ) ແຕ່ກໍຊົງປາສະຈາກຄວາມປານີ (ອະທະຍะ) ຕໍ່ບາບທັງຫຼາຍ, ນີ້ຄືແນວທາງແຫ່ງພຣະຫະລຶໄທຂອງພຣະມຸນີ.

โอจิตฺยสมฺโปสกปทสิเลส

ໂອຈິດຕະຍະສຳໂພສະກະປະທະສິເລດ

๓๐๑.

໓໐໑.

สํสารทุกฺโข’ปหตา, วนตา ชนตา ตฺวยิ;

สุข มิจฺฉิต มจฺจนฺตํ, อมตนฺทท! วินฺทติ.

ຂ້າແດ່ພຣະອົງຜູ້ປະທານທັມມະອັນບໍ່ຕາຍ! ໝູ່ປະຊາຊົນຜູ້ຖືກຄວາມທຸກໃນສັງສານວັດບີບຄັ້ນແລ້ວ ເມື່ອນ້ອມນົບໃນພຣະອົງ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມສຸກອັນຍອດຢ້ຽມຕາມທີ່ປາດຖະໜາ.

๓๐๒.

໓໐໒.

คุณยุตฺเตหิ วตฺถูหิ, สมํ กตฺวาน กสฺสจิ;

สํกิตฺตนํ ภวติ ยํ, สา มตา ตุลฺยโยคิตา.

ການຍົກຍ້ອງສັນເສີນບຸກຄົນໃດໜຶ່ງ ໂດຍປຽບທຽບໃຫ້ສະເໝີກັນກັບສິ່ງທັງຫຼາຍທີ່ມີຄຸນສົມບັດຄ້າຍຄືກັນ ນັ້ນຮຽກວ່າ ຕຸນຍະໂຍຄິຕາອະລັງການ.

๓๐๓.

໓໐໓.

สมฺปตฺตสมฺมโท โลโก, สมฺปตฺตา’โลกสมฺปโท;

อุโภหิ รํสิมาลี จ, ภควา จ ตโมนุโท.

ໂລກໄດ້ບັນລຸເຖິງຄວາມປິຕິຍິນດີ ແລະ ໄດ້ບັນລຸເຖິງຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍແສງສະຫວ່າງ ກໍເພາະທັງພຣະອາທິດ ແລະ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເຊິ່ງຕ່າງກໍເປັນຜູ້ກຳຈັດຄວາມມືດ.

๓๐๔.

໓໐໔.

อตฺถนฺตรํ สาธยตา, กิญฺจิ ตํ สทิสํ ผลํ;

ทสฺสียเต อสนฺตํ วา, สนฺตํ วา ตํ นิทสฺสนํ.

ເມື່ອຕ້ອງການຈະສະແດງເນື້ອຄວາມອື່ນໃຫ້ຈະແຈ້ງ ແລ້ວນຳເອົາຜົນອັນຄ້າຍຄືກັນ ບໍ່ວ່າຈະເປັນສິ່ງທີ່ມີຢູ່ຈິງ (ສັນຕະ) ຫຼື ບໍ່ມີຢູ່ຈິງ (ອະສັນຕະ) ມາສະແດງໃຫ້ເຫັນ ນັ້ນຮຽກວ່າ ນິທັດສະນະອະລັງການ.

อสนฺตผลนิทสฺสน

ອະສັນຕະຜະລະນິທັດສະນະ

๓๐๕.

໓໐໕.

อุทยา [Pg.183] สมณินฺทสฺส, ยนฺติ ปาปา ปราภวํ;

ธมฺมราชวิรุทฺธานํ, สูจยนฺตา ทุร’นฺตตํ.

ເມື່ອພຣະສະມະນິນທອນ (ພຣະພຸດທະເຈົ້າ) ຊົງອຸບັດຂຶ້ນມາ ຄົນບາບທັງຫຼາຍຍ່ອມເຖິງຄວາມພິນາດ ເຊິ່ງເປັນການສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງຈຸດຈົບອັນຊົ່ວຮ້າຍຂອງຜູ້ທີ່ເປັນສັດຕູຕໍ່ພຣະທັມມະຣາຊາ.

สนฺตผลนิทสฺสน

ສັນຕະຜະລະນິທັດສະນະ

๓๐๖.

໓໐໖.

สิโร นิกฺขิตฺต จรโณ, จฺฉริยาน’มฺพุชาน’ยํ;

ปรม’พฺภุตตํ โลเก, วิญฺญาเปต’ตฺตโน ชิโน.

ພຣະຊິນະເຈົ້າ ຜູ້ມີພຣະບາດອັນໝູ່ຊົນນ້ອມສຽນອະພິວາດ ໄດ້ຊົງສະແດງຄວາມອັດສະຈັນອັນຍອດຢ້ຽມຂອງພຣະອົງໃຫ້ປາກົດໃນໂລກ ປຽບດັ່ງດອກບົວອັນໜ້າອັດສະຈັນ.

๓๐๗.

໓໐໗.

วิภูติยา มหนฺตตฺตํ, อธิปฺปายสฺส วา สิยา;

ปรมุกฺกํสตํ ยาตํ, ตํ มหนฺตตฺต มีริตํ.

ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງຄວາມສົມບູນພູນສຸກ (ວິພູຕິ) ຫຼື ແຫ່ງຄວາມຕັ້ງໃຈ (ອະທິບາຍະ) ອັນເຖິງຄວາມຍອດຢ້ຽມສູງສຸດ ນັ້ນຮຽກວ່າ ມະຫັນຕັດຕະອະລັງການ.

วิภูติมหนฺตตฺต

ວິພູຕິມະຫັນຕັດຕະ

๓๐๘.

໓໐໘.

กิรีฏ รตน’จฺฉายา, นุวิทฺธา’ตป วารโณ;

ปุรา ปรํ สิรึ วินฺทิ, โพธิสตฺโต’ ภินิกฺขมา.

ໃນການກ່ອນ ພຣະໂພທິສັດຜູ້ມີສັດກັ້ນ (ຮົ່ມ) ອັນປະດັບດ້ວຍແສງສະທ້ອນຈາກແກ້ວມະນີແຫ່ງມົງກຸດ ໄດ້ຊົງສະເຫວີຍສิຣິສົມບັດອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ກ່ອນທີ່ຈະສະເດັດອອກມະຫາພິເນດສະກົມ.

อธิปฺปายมหนฺตตฺต

ອະທິບາຍະມະຫັນຕັດຕະ

๓๐๙.

໓໐໙.

สตฺโต สมฺโพธิยํ โพธิ, สตฺโต สตฺตหิตาย โส;

หิตฺวา สฺเนหรสาพนฺธ, มปิ ราหุลมาตรํ.

ພຣະອົງຜູ້ຊົງຕັ້ງໝັ້ນໃນພຣະໂພທິຍານ ແລະ ຊົງຕັ້ງໝັ້ນເພື່ອປະໂຫຍດເກື້ອກູນແກ່ສັດທັງຫຼາຍ ໄດ້ຊົງສະລະແມ່ນແຕ່ພຣະມານດາຂອງພຣະຣາຫຸນ ຜູ້ເປັນທີ່ຜູກພັນດ້ວຍສາຍໃຍແຫ່ງຄວາມຮັກໃຄ່.

๓๑๐.

໓໑໐.

โคเปตฺวา วณฺณนียํ ยํ, กิญฺจิ ทสฺสียเต ปรํ;

อสมํ วา สมํ ตสฺส, ยทิ สา วญฺจนา มตา.

ຫາກມີການປົກປິດສິ່ງທີ່ຄວນພັນລະນາໄວ້ ແລ້ວນຳເອົາສິ່ງອື່ນ ບໍ່ວ່າຈະເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ສະເໝີກັນ ຫຼື ສະເໝີກັນກັບສິ່ງນັ້ນມາສະແດງແທນ ນັ້ນຮຽກວ່າ ວັນຈະນາອະລັງການ.

อสมวญฺจนา

ອະສະມະວັນຈະນາ

๓๑๑.

໓໑໑.

ปุรโต น สหสฺเสสุ, น ปญฺเจสุ จ ตาทิโน;

มาโร ปเรสุ ตสฺเส’สํ, สหสฺสํ ทสวฑฺฒิตํ.

ພະຍາມານບໍ່ໄດ້ປາກົດຢູ່ຕໍ່ໜ້າຂອງພຣະຜູ້ຊົງຄົງທີ່ (ພຣະພຸດທະເຈົ້າ) ດ້ວຍກອງທັບເປັນພັນ ຫຼື ຫ້າຮ້ອຍ, ແຕ່ສຳລັບຄົນອື່ນໆ ກອງທັບຂອງພະຍາມານນັ້ນມີຈຳນວນເຖິງສິບພັນ.

สมวญฺจนา

ສະມະວັນຈະນາ

๓๑๒.

໓໑໒.

วิวาท มนุยุญฺชนฺโต, มุนินฺทวทนิ’นฺทุนา;

สมฺปุณฺโณ จนฺทิมา นา’ยํ, ฉตฺต เมตํ มโนภุโน.

ດວງຈັນທີ່ເຕັມດວງນີ້ ບໍ່ແມ່ນດວງຈັນແທ້ໆ ທີ່ມາໂຕ້ຖຽງກັບພຣະພັກອັນງົດງາມດັ່ງດວງຈັນຂອງພຣະມຸນິນທອນ, ແຕ່ມັນຄືສັດ (ຮົ່ມ) ຂອງພະຍາມານ (ຜູ້ເກີດໃນໃຈ).

๓๑๓.

໓໑໓.

ปรานุวตฺตนาทีหิ, นิพฺพินฺเทนิ’ห ยา กตา;

ถุติ ร’ปฺปกเต สา’ยํ, สิยา อปฺปกตตฺถุติ.

ການສັນເສີນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນຫົວຂໍ້ຫຼັກ (ອັບປະຄະຕະ) ທີ່ເຮັດຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມເບື່ອໜ່າຍ ໂດຍການຄ້ອຍຕາມຄົນອື່ນເປັນຕົ້ນ ນັ້ນຮຽກວ່າ ອັບປະຄະຕັດຖຸຕິອະລັງການ.

๓๑๔.

໓໑໔.

สุขํ ชีวนฺติ หริณา, วเนสฺว’ปรเสวิโน;

อนายาโส ปลาเภหิ, ชลทพฺภงฺกุราทิภิ.

ຝູງກວາງທັງຫຼາຍຍ່ອມດຳລົງຊີວິດຢູ່ຢ່າງມີຄວາມສຸກໃນປ່າກວ້າງ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງຮັບໃຊ້ຜູ້ໃດ ດ້ວຍການລ້ຽງຊີບຢ່າງສະບາຍດ້ວຍຍອດຫຍ້າ ແລະ ນ້ຳ ເປັນຕົ້ນ.

๓๑๕.

໓໑໕.

อุตฺตรํ อุตฺตรํ ยตฺถ, ปุพฺพปุพฺพวิเสสนํ;

สิยา เอกาวลิ สา’ยํ, ทฺวิธา วิธิ, นิเสธโต.

ໃນບ່ອນໃດທີ່ຄຳຖັດໆ ໄປ ເປັນຄຳຄຸນນາມຂະຫຍາຍຄຳກ່ອນໆ ເປັນລຳດັບ, ນັ້ນຮຽກວ່າ ເອກາວະລີອະລັງການ. ເອກາວະລີນັ້ນມີ ໒ ປະເພດ ຄື: ວິທິ (ການກ່າວຮັບ) ແລະ ນິເສດ (ການກ່າວປະຕິເສດ).

วิธิเอกาวลิ

ວິທິເອກາວະລີ

๓๑๖.

໓໑໖.

ปาทา [Pg.184] นขาลิ รุจิรา, นขาลิ รํสิ ภาสุรา;

รํสีตโมปหาเน’ก, รสา โสภนฺติ สตฺถุโน.

ພຣະບາດຂອງພຣະศาสດາງົດງາມດ້ວຍແຖວແຫ່ງພຣະນະຂາ (ເລັບ), ແຖວແຫ່ງພຣະນະຂາກໍຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍລັງສີ, ສ່ວນລັງສີທັງຫຼາຍທີ່ມີໜ້າທີ່ດຽວຄືການກຳຈັດຄວາມມືດ ກໍຍ່ອມສ່ອງແສງສະຫວ່າງສະໄຫວ.

นิเสธเอกาวลิ

ນິເສດເອກາວະລີ

๓๑๗.

໓໑໗.

อสนฺตุฏฺโฐ ยติ เนว,สนฺโตโส นา’ลยาหโต;

นา’ลโย โย ส ชนฺตูนํ, นา’นนฺต พฺยสนา วโห.

ພຣະພິກຂຸຍ່ອມບໍ່ເປັນຜູ້ບໍ່ສັນໂດດ, ຄວາມສັນໂດດຍ່ອມບໍ່ຖືກທຳລາຍດ້ວຍຄວາມຢາກ, ສິ່ງໃດທີ່ບໍ່ແມ່ນຄວາມຢາກ ສິ່ງນັ້ນຍ່ອມບໍ່ນຳຄວາມຈິບຫາຍອັນບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດມາສູ່ສັດທັງຫຼາຍ.

๓๑๘.

໓໑໘.

ยหึ ภูสิย ภูสตฺตํ, อญฺญมญฺญํ ตุ วตฺถุนํ;

วินา’ว สทิสตฺตํ ตํ, อญฺญมญฺญวิภูสนํ.

ໃນບ່ອນໃດທີ່ມີການປະດັບປະດາເຊິ່ງກັນແລະກັນ ລະຫວ່າງສິ່ງສອງສິ່ງໃນຖານະເປັນຜູ້ປະດັບແລະຜູ້ຖືກປະດັບ ໂດຍປາສະຈາກຄວາມຄ້າຍຄືກັນ ນັ້ນຮຽກວ່າ ອັນຍະມັນຍະວິພູສະນະອະລັງການ.

๓๑๙.

໓໑໙.

พฺยามํ’สุ มณฺฑลํ เตน, มุนินา โลกพนฺธุนา;

มหนฺตึ วินฺทตี กนฺตึ, โสปิ เตเนว ตาทิสึ.

ພຣະຣັສໝີວາໜຶ່ງ (ພຣະສິຣິເກດ) ຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມງົດງາມອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຈາກພຣະມຸນີຜູ້ເປັນມິດຂອງໂລກພຣະອົງນັ້ນ, ແລະ ພຣະມຸນີພຣະອົງນັ້ນກໍຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມງົດງາມເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນຈາກພຣະຣັສໝີນັ້ນຄືກັນ.

๓๒๐.

໓໒໐.

กถนํ สหภาวสฺส, กฺริยาย จ, คุณสฺส จ;

‘สหวุตฺตี’ติ วิญฺเญยฺยํ, ต’ทุทาหรณํ ยถา.

ການກ່າວເຖິງຄວາມເປັນໄປຮ່ວມກັນແຫ່ງກິຣິຍາ ແລະ ຄຸນສົມບັດ ພຶງຊາບວ່າຄື ສະຫະວຸດຕິອະລັງການ, ຕົວຢ່າງຂອງອະລັງການນັ້ນ ດັ່ງຈະກ່າວຕໍ່ໄປນີ້.

กฺริยาสหวุตฺติ

ກິຣິຍາສະຫະວຸດຕິ

๓๒๑.

໓໒໑.

ชลนฺติ จนฺทรํสีหิ, สมํ สตฺถุ นขํ สโว;

วิชมฺภติ จ จนฺเทน, สมํ ตมฺมุขจนฺทิมา.

ແສງແຫ່ງພຣະນະຂາຂອງພຣະศาสດາຍ່ອມສ່ອງສະຫວ່າງໄປພ້ອມໆ ກັບແສງຈັນ, ແລະ ພຣະພັກອັນງົດງາມດັ່ງດວງຈັນຂອງພຣະອົງກໍຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງໄປພ້ອມໆ ກັບດວງຈັນ.

คุณสหวุตฺติ

ຄຸນນະສະຫະວຸດຕິ

๓๒๒.

໓໒໒.

ชิโน’ทเยน มลีนํ, สห ทุชฺชน เจตสา;

ปาปํ ทิสา สุวิมลา, สห สชฺชน เจตสา.

ເມື່ອພຣະຊິນະເຈົ້າຊົງອຸບັດຂຶ້ນ, ບາບກໍເສົ້າໝອງໄປພ້ອມໆ ກັບຈິດໃຈຂອງຄົນຊົ່ວ, ສ່ວນທິດທັງຫຼາຍກໍຜ່ອງໃສສະຫວ່າງສະໄຫວໄປພ້ອມໆ ກັບຈິດໃຈຂອງສັດຈະຊົນ (ຄົນດີ).

๓๒๓.

໓໒໓.

วิโรธีนํ ปท’ตฺถานํ, ยตฺถ สํสคฺคทสฺสนํ;

สมุกฺกํสา’ภิธานตฺถํ, มตา สา’ยํ วิโรธิตา.

ໃນບ່ອນໃດທີ່ມີການສະແດງຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນລະຫວ່າງຄວາມໝາຍຂອງຄຳທີ່ຂັດແຍ້ງກັນ ເພື່ອສະແດງເຖິງຄວາມໂດດເດັ່ນຍິ່ງໃຫຍ່ ນັ້ນຮຽກວ່າ ວິໂຣທິຕາອະລັງການ.

๓๒๔.

໓໒໔.

คุณา สภาว มธุรา, อปิ โลเก’ก พนฺธุโน;

เสวิตา ปาป เสวีนํ, สมฺปทูเสนฺติ มานสํ.

ຄຸນງາມຄວາມດີທັງຫຼາຍ ເຖິງວ່າຈະມີລົດຫວານໂດຍທຳມະຊາດຂອງພຣະອົງຜູ້ເປັນມິດແທ້ຄົນດຽວໃນໂລກ, ແຕ່ເມື່ອຄົນຊົ່ວນຳໄປໃຊ້ ກໍຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈຂອງພວກເຂົາເສົ້າໝອງໄດ້.

๓๒๕.

໓໒໕.

ยสฺส กสฺส จิ ทาเนน, ยสฺส กสฺส จิ วตฺถุโน;

วิสิฏฺฐสฺส ย มาทานํ, ‘ปริวุตฺตี’ติ สา มตา.

ການໄດ້ຮັບສິ່ງຂອງອັນປະເສີດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ໂດຍການສະລະຫຼືມອບສິ່ງຂອງຢ່າງອື່ນໃຫ້ໄປ ນັ້ນຮຽກວ່າ ປະຣິວຸດຕິອະລັງການ.

๓๒๖.

໓໒໖.

ปุรา ปเรสํ ทตฺวาน, มนุญฺญํ นยนาทิกํ;

มุนินา สมนุปฺปตฺตา, ทานิ สพฺพญฺญุตาสิรี.

ໃນອະດີດຕະການ ພຣະມຸນີໄດ້ຊົງບໍລິຈາກພຣະເນດອັນງົດງາມເປັນຕົ້ນໃຫ້ແກ່ຜູ້ນຳອື່, ມາບັດນີ້ ພຣະອົງຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸເຖິງພຣະສິຣິແຫ່ງພຣະສັບພັນຍຸຕະຍານ.

๓๒๗.

໓໒໗.

กิญฺจิ [Pg.185] ทิสฺวาน วิญฺญาตา, ปฏิปชฺชติ ตํสมํ;

สํสยา’ปคตํ วตฺถุํ, ยตฺถ โส’ยํ ภโม มโต.

ໃນບ່ອນໃດທີ່ຜູ້ຮູ້ໄດ້ເຫັນສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ ແລ້ວເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດຄິດວ່າເປັນສິ່ງອື່ນທີ່ມີຄວາມຄ້າຍຄືກັນ ໂດຍປາສະຈາກຄວາມສົງໄສ ນັ້ນຮຽກວ່າ ພະມະອະລັງການ.

๓๒๘.

໓໒໘.

สมํ ทิสาสุ’ชฺชลาสุ, ชิน ปาท นขํ’สุนา;

ปสฺสนฺตา อภินนฺทนฺติ, จนฺทา’ตป มนา ชนา.

ເມື່ອປະຊາຊົນທັງຫຼາຍໄດ້ເຫັນແສງແຫ່ງພຣະນະຂາຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ ສ່ອງສະຫວ່າງສະໄຫວໄປທົ່ວທຸກທິດ ກໍພາກັນຍິນດີເພາະຄິດວ່າເປັນແສງເດືອນ.

๓๒๙.

໓໒໙.

ปวุจฺจเต ยํ นามาทิ, กวีนํ ภาวโพธนํ;

เยน เกนจิ วณฺเณน, ภาโว นามา’ย มีริโต.

ການທີ່ນັກກະວີກ່າວເຖິງຊື່ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍການພັນລະນາຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ເພື່ອປລຸກໃຫ້ເກີດຄວາມຮູ້ສຶກ (ອາລົມ) ນັ້ນຮຽກວ່າ ພາວະອະລັງການ.

๓๓๐.

໓໓໐.

นนุ เตเย’ว สนฺตาโน, สาครา น กุลาจลา;

มนมฺปิ มริยาทํ เย, สํวฏฺเฏปิ ชหนฺติ โน.

ມະຫາສະໝຸດທັງຫຼາຍ (ບໍ່ແມ່ນພູເຂົາຫຼວງ) ຜູ້ບໍ່ເຄີຍລະທິ້ມຂອບເຂດຂອງຕົນເລີຍ ແມ້ໃນຍາມໂລກວິນາດ, ພວກເຂົາເຫຼົ່ານັ້ນເປັນເຊື້ອສາຍຂອງພຣະອົງແທ້ໆ ແມ່ນບໍ່?

๓๓๑.

໓໓໑.

องฺคงฺคิ ภาวา สทิส, พลภาวา จ พนฺธเน;

สํสคฺโค’ลงฺกตีนํ โย, ตํ ‘มิสฺส’นฺติ ปวุจฺจติ.

ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ (ການປະສົມປະສານ) ແຫ່ງອະລັງການທັງຫຼາຍ ທີ່ມີສະພາວະເປັນສ່ວນຍ່ອຍແລະສ່ວນໃຫຍ່ (ອັງຄະແລະອັງຄີ) ແລະມີກຳລັງສະເໝີກັນໃນການຜູກພັນ ນັ້ນເພິ່ນຮຽກວ່າ 'ມິດສະ' (ອະລັງການປະສົມ).

องฺคงฺคีภาวมิสฺส

ອັງຄັງຄີພາວະມິດສະ (ການປະສົມໂດຍຄວາມເປັນສ່ວນຍ່ອຍແລະສ່ວນໃຫຍ່)

๓๓๒.

໓໓໒.

ปสตฺถา มุนิโน ปาท, นข รํสิ มหานที;

อโห! คาฬฺหํ นิมุคฺเคปิ, สุขยตฺเย’ว เต ชเน.

ແມ່ນ້ຳໃຫຍ່ຄືລັງສີແຫ່ງເລັບພະບາດອັນປະເສີດຂອງພະມຸນີ, ໂອ້! ແມ່ນແຕ່ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ຈົມລົງໄປຢ່າງເລິກເຊິ່ງ ກໍຍ່ອຍໄດ້ຮັບແຕ່ຄວາມສຸກເທົ່ານັ້ນ.

สทิส พล ภาว มิสฺส

ສະທິສະພະລະພາວະມິດສະ (ການປະສົມໂດຍຄວາມມີກຳລັງສະເໝີກັນ)

๓๓๓.

໓໓໓.

เวโส สภาว มธุโร, รูปํ เนตฺต รสายนํ;

มธู’ว มุนิโน วาจา, น สมฺปีเณติ กํ ชนํ.

ພະຮູບຊົງມີສະພາວະອັນອ່ອນຫວານ, ພະລັກສະນະເປັນຢາບຳລຸງດວງຕາ, ພະດຳລັດຂອງພະມຸນີປານດັ່ງນ້ຳເຜິ້ງ, ຍ່ອຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ຊົນໃດອີ່ມເອີບໃຈ (ຄືຍ່ອມເຮັດໃຫ້ທຸກຄົນອີ່ມເອີບໃຈ).

๓๓๔.

໓໓໔.

อาสี นาม สิยา’ตฺถสฺส, อิฏฺฐสฺสา’สีสนํ ยถา;

ติโลเก’กคติ นาโถ,ปาตุ โลก มปายโต.

ການປາດຖະໜາສິ່ງອັນເປັນທີ່ຮັກ ພຶງມີຊື່ວ່າ 'ອາສີ' (ການອວຍພອນ) ເຊັ່ນວ່າ: 'ຂໍພະໂລກະນາດ ຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງດຽວໃນໄຕພົບ ຈົ່ງປົກປັກຮັກສາໂລກໃຫ້ພົ້ນຈາກອະບາຍເຖີດ'.

๓๓๕.

໓໓໕.

รส’ปฺปตีติ ชนกํ, ชายเต ยํ วิภูสนํ;

‘รสวนฺต’นฺติ ตํ เญยฺยํ, รสวนฺต วิธานโต.

ເຄື່ອງປະດັບ (ອະລັງການ) ໃດ ທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈໃນລົດ (ລົດສະຍະ), ເຄື່ອງປະດັບນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ 'ຣົດສະວັນຕະ' (ອະລັງການທີ່ມີລົດ) ໂດຍວິທີການແຫ່ງຣົດສະວັນຕະ.

๓๓๖.

໓໓໖.

ราคา’นต’พฺภุต สโรช มุขํ ธราย,ปาทา ติโลกครุโน’ธิก พนฺธราคา;

อาทาย นิจฺจสรเสน กเรน คาฬฺหํ,สญฺจุมฺพยนฺติ สตตา’หิต สมฺภเมน.

ແຜ່ນດິນມີພັກຕາອັນງົດງາມດັ່ງດອກbົວອັນນ້ອມລົງດ້ວຍຄວາມຮັກ, ມີຄວາມຮັກອັນຜູກພັນຢ່າງຍິ່ງໃນພະບາດຂອງພະຄູແຫ່ງໄຕພົບ, ຈຶ່ງໄດ້ປະຄອງເອົາພະບາດນັ້ນໄວ້ຢ່າງແໜ້ນໜາດ້ວຍມືອັນມີນ້ຳລ້ຽງຢູ່ສະເໝີ ແລ້ວຈູບຢູ່ຕະຫຼອດເວລາດ້ວຍຄວາມຟ້າວຟັ່ງອັນປະກອບດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ.

๓๓๗.

໓໓໗.

อิจฺจา’นุคมฺม [Pg.186] ปุริมาจริยา’นุภาวํ,สงฺเขปโต นิคทิโต’ย มลงฺกตีนํ;

เภโท’ปรูปริ กวีหิ วิกปฺปิยานํ,โก นาม ปสฺสิตุ มลํ ขลุ ตาส มนฺตํ.

ປະເພດແຫ່ງອະລັງການທັງຫຼາຍນີ້ ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ໂດຍຫຍໍ້ ກໍໂດຍດຳເນີນຕາມແນວທາງຂອງພະອາຈານໃນປາງກ່ອນ, ໃຜເລີຍຈະສາມາດເຫັນທີ່ສຸດຂອງອະລັງການເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ເຫຼົ່ານັກປາດ (ກວີ) ຈະພຶງຈິນຕະນາການໃຫ້ຍິ່ງໆ ຂຶ້ນໄປໄດ້.

อิติ สงฺฆรกฺขิตมหาสามิ วิรจิเต สุโพธาลงฺกาเร

ໃນຄຳພີສຸໂພທາລັງການ ອັນພະສັງຄະລັກຂิຕະມະຫາສາມີຮຽບຮຽງໄວ້ ນີ້

อตฺถาลงฺการาวโพโธ นาม

ມີຊື່ວ່າ ອັດຖາລັງກາຣາວະໂພດ (ການເຂົ້າໃຈອະລັງການທາງຄວາມໝາຍ)

จตุตฺโถ ปริจฺเฉโท.

ເປັນປະຣິເສດທີ 4.

๕. ภาวาวโพธ-ปญฺจมปริจฺเฉท

໕. ປະຣິເສດທີ 5: ພາວາວະໂພດ (การເຂົ້າໃຈເລື່ອງພາວະ)

๓๓๘.

໓໓໘.

ปฏิภานวตา โลก, โวหาร’มนุสารินา;

ตโต’จิตฺย สมุลฺลาส, เวทินา กวินา ปรํ.

ໂດຍກວີຜູ້ມີປະຕິພານ, ຜູ້ດຳເນີນຕາມໂວຫານຂອງໂລກ, ແລະຜູ້ຮູ້ຈັກຄວາມເໝາະສົມແຫ່ງການສະແດງອອກເຊິ່ງຄວາມປິຕິຍິນດີ...

๓๓๙.

໓໓໙.

ฐายิสมฺพนฺธิโน ภาว, วิภาวา สา’นุภาวกา;

สมฺพชฺฌนฺติ นิพนฺธา เต, รส’สฺสาทาย สาธุนํ.

ຖາຍີພາວະ (ພາວະປະຈຳ), ວິພາວະ (ເຫດໃຫ້ເກີດພາວະ) ແລະອະນຸພາວະ (ການສະແດງອອກແຫ່ງພາວະ) ອັນກ່ຽວຂ້ອງກັນ ເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຖືກຜູກພັນໄວ້ໃນບົດປະພັນ ເພື່ອໃຫ້ສາທຸຊົນທັງຫຼາຍໄດ້ລິ້ມລົດ.

ภาวอธิปฺปาย

ອະທິບາຍເລື່ອງພາວະ

๓๔๐.

໓໔໐.

จิตฺต วุตฺติ วิเสสา ตุ, ภาวยนฺติ รเส ยโต;

รตฺยาทโย ตโต ภาว, สทฺเทน ปริกิตฺติตา.

ເພາະວ່າຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຈິດເປັນພິເສດ (ຈິດຕະວຸດຕິວິເສດ) ທັງຫຼາຍ ມີຄວາມຮັກ (ຣະຕິ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ລົດເກີດຂຶ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຈິດເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບການຂະໜານນາມວ່າ 'ພາວະ'.

ฐายีภาวอธิปฺปาย

ອະທິບາຍເລື່ອງຖາຍີພາວະ (ພາວະຕັ້ງໝັ້ນ)

๓๔๑.

໓໔໑.

วิโรธินา’ญฺญภาเวน, โย ภาโว น ติโรหิโต;

สีเลน ติฏฺฐติ’จฺเจโส, ‘ฐายีภาโว’ติ สทฺทิโต.

ພາວະໃດ ທີ່ພາວະອື່ນອັນເປັນປະຕິປັກບໍ່ສາມາດປິດບັງໄດ້ ແລະຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໂດຍປົກກະຕິ, ພາວະນັ້ນ ເພິ່ນຮຽກວ່າ 'ຖາຍີພາວະ'.

ฐายีภาวปฺปเภทอุทฺเทส

ການສະແດງປະເພດແຫ່ງຖາຍີພາວະ

๓๔๒.

໓໔໒.

รติ, หสฺโส, จ โสโก, จ,โกธุ, สฺสาหา, ภยํ,ปิ จ;

ชิคุจฺฉา, วิมฺหโย, เจว, สโม จ นว ฐายิโน.

ຄວາມຮັກ (ຣະຕິ), ຄວາມຫົວ (ຫັດສະ), ຄວາມໂສກເສົ້າ (ໂສກະ), ຄວາມຄຽດ (ໂກທະ), ຄວາມພະຍາຍາມ (ອຸດສາຫະ), ความຢ້ານ (ພະຍະ), ຄວາມກຽດຊັງ (ຈิຄຸດສາ), ຄວາມພິສະວົງ (ວິດມະຍະ) ແລະຄວາມສະຫງົບ (ສະມະ) ທັງ 9 ນີ້ ຄືຖາຍີພາວະ.

พฺยภิจารีภาวอธิปฺปาย

ອະທິບາຍເລື່ອງພະຍະພิຈາຣີພາວະ (ພາວະແປປວນ)

๓๔๓.

໓໔໓.

ติโรภาวา, วิภาวา’ทิ, วิเสสนา’ภิมุขฺยโต;

เย เต จรนฺติ สีเลน, เต โหนฺติ พฺยภิจาริโน.

ພາວະທັງຫຼາຍໃດ ທີ່ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍປົກກະຕິ ມຸ່ງໜ້າໄປສູ່ຄວາມປາກົດແລະຄວາມດັບສູນແຫ່ງວິພາວະເປັນຕົ້ນ, ພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ພະຍະພິຈາຣີພາວະ'.

พฺยภิจาริภาวปเภท

ປະເພດແຫ່ງພະຍະພິຈາຣີພາວະ

๓๔๔.

໓໔໔.

นิพฺเพโท[Pg.187], ตกฺก, สงฺกา, สม,ธิติ, ชฬตา, ทีนตุ, คฺคา, ลสตฺตํ,สุตฺตํ, ตาโส, คิลานุ, สฺสุก, หริส,สติ, สฺสา, วิสาทา, พหิตฺถา ;

จินฺตา, คพฺพา, ปมาโร, มริส, มท,มตุ, มฺมาท, โมหา, วิโพโธ,นิทฺทา, เวคา, สพิลํ, มรณ,จปลตา, พฺยาธิ, เตตฺตึส เมเต.

ພາວະທັງ 33 ເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ຄວາມເບື່ອໜ່າຍ (ນິບເພທະ), ຄວາມຕຶກຕອງ (ຕັກກະ), ຄວາມລະແວງ (ສັງກາ), ຄວາມເມື່ອຍລ້າ (ສະມະ), ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ (ທິຕິ), ຄວາມໂງ່ຈ້າ (ຊະລະຕາ), ຄວາມທໍ້ແທ້ (ທີນະລາ), ຄວາມຮ້າຍກາດ (ອຸກຄະຕາ), ຄວາມກຽດຄ້ານ (ອະລະສັດຕະ), ຄວາມຝັນ (ສຸຕຕະ), ຄວາມສະດຸ້ງຢ້ານ (ຕາສະ), ຄວາມປ່ວຍໄຂ້ (ຄິລានຸ), ຄວາມກະຕືລືລົ້ນ (ອຸດສຸກະ), ຄວາມຍິນດີ (ຫະຣິສະ), ຄວາມລະນຶກໄດ້ (ສະຕິ), ຄວາມອິດສາ (ອິດສາ), ຄວາມທໍ້ແທ້ໃຈ (ວິສາດະ), ຄວາມອຳພາງ (ພະຫິດຖາ), ຄວາມວິຕົກກັງວົນ (ຈິນຕາ), ຄວາມເຍີ້ຍຫຍິ່ງ (ຄັບພະ), ຄວາມສະຫຼົບ (ອະປະມາຣະ), ຄວາມບໍ່ອົດທົນ (ອະມະຣິສະ), ຄວາມມົວເມົາ (ມະທະ), ຄວາມເຫັນ (ມະຕິ), ຄວາມສະຕິຟັ່ນເຟືອນ (ອຸມມາດະ), ຄວາມຫຼົງ (ໂມຫະ), ຄວາມຕື່ນຕົວ (ວິໂພທະ), ຄວາມຫຼັບ (ນິດທາ), ຄວາມຕື່ນເຕັ້ນ (ອະເວຄະ), ຄວາມລະອາຍ (ສະວິລາ), ຄວາມຕາຍ (ມະຣະນະ), ຄວາມສະຫຼັບສະແລ (ຈະປະລະຕາ) ແລະຄວາມເຈັບໄຂ້ (ພະຍາທິ).

สตฺติกภาวอธิปฺปาย

ອະທິບາຍເລື່ອງສັດຕິກະພາວະ (ພາວະທີ່ເກີດຈາກຈິດອັນຕັ້ງໝັ້ນ)

๓๔๕.

໓໔໕.

สมาหิต’ตฺต’ปฺปภวํ, สตฺตํ เตโน’ปปาทิตา;

สตฺติกา ปฺย’นุภาวตฺเต, วิสุํ ภาวา ภวนฺติ เต.

ທຳມະຊາດທີ່ເກີດຈາກຈິດອັນຕັ້ງໝັ້ນດີແລ້ວ ຊື່ວ່າ 'ສັດຕະ' (ຈິດ), ພາວະທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຈາກສັດຕະນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ສັດຕິກະພາວະ', ພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ເຖິງວ່າຈະມີສະພາວະເປັນອະນຸພາວະ ກໍຍັງເປັນພາວະຕ່າງຫາກຕ່າງກັນ.

สตฺติกภาวปฺปเภท

ປະເພດແຫ່ງສັດຕິກະພາວະ

๓๔๖.

໓໔໖.

ถมฺโภ, ปฬย, โรมญฺจา, ตถา เสท, สฺสุ, เวปถุ;

เววณฺณิยํ, วิสรตา, ภาวา’ฏฺเฐ’เต ตุ สตฺติกา.

ຄວາມຕົວແຂງທື່ (ຖຳພະ), ຄວາມສະຫຼົບໄສລ (ປະລະຍະ), ຄວາມຂົນລຸກຂົນຊັນ (ໂຣມັນຈະ), ເຫື່ອໄຫຼ (ເສທະ), ນ້ຳຕາໄຫຼ (ອັດສຸ), ຕົວສັ່ນ (ເວພະທຸ), ສີໜ້າປ່ຽນແປງ (ເວວັນນິຍະ) ແລະສຽງປ່ຽນແປງ (ວິສະຣະຕາ) ທັງ 8 ນີ້ ຄືສັດຕິກະພາວະ.

๓๔๗.

໓໔໗.

ยทา รตฺยาทโย ภาวา, ฐิติสีลา น โหนฺติ เจ;

ตทา สพฺเพปิ เต ภาวา, ภวนฺติ พฺยภิจาริโน.

ໃນເວລາໃດ ພາວະທັງຫຼາຍມີຄວາມຮັກ (ຣะຕິ) ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ມີປົກກະຕິຕັ້ງໝັ້ນຢູ່, ໃນເວລານັ້ນ ພາວະທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມກາຍເປັນພະຍະພິຈາຣີພາວະ.

๓๔๘.

໓໔໘.

วิภาโว การณํ เตสุ, ปฺปตฺติยุ’ทฺทีปเน ตถา;

โย สิยา โพธโก เตสํ,อนุภาโว’ย มีริโต.

ເຫດໃນການເກີດຂຶ້ນແລະການກະຕຸ້ນໃຫ້ເກີດພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ວິພາວະ', ສ່ວນສິ່ງໃດທີ່ເປັນເຄື່ອງສະແດງໃຫ້ຮູ້ເຖິງພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ສິ່ງນັ້ນເພິ່ນຮຽກວ່າ 'ອະນຸພາວະ'.

๓๔๙.

໓໔໙.

เนกเหตุํ มโนวุตฺติ, วิเสสญฺจ วิภาวิตุํ;

ภาวํ วิภาวา’นุภาวา, วณฺณิยา พนฺธเน ผุฏํ.

ເພື່ອສະແດງໃຫ້ເຫັນແຈ້ງເຊິ່ງພາວະ ອັນເປັນຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຈິດເປັນພິເສດທີ່ມີເຫດຫຼາຍປະການ, ກວີພຶງພັນລະນາວິພາວະແລະອະນຸພາວະໃຫ້ປາກົດແຈ້ງໃນບົດປະພັນ.

๓๕๐.

໓໕໐.

สวิภาวา’นุภาเวหิ, ภาวา เต เต ยถารหํ;

วณฺณนียา ยโถ’จิตฺยํ, โลกรูปา’นุคามินา.

ພາວະນັ້ນໆ ພ້ອມທັງວິພາວະແລະອະນຸພາວະ ຄວນພັນລະນາຕາມຄວາມເໝາະສົມ ໂດຍຜູ້ດຳເນີນຕາມສະພາບຄວາມເປັນຈິງຂອງໂລກ.

๓๕๑.

໓໕໑.

จิตฺต [Pg.188] วุตฺติ วิเสสตฺตา, มานสา สตฺติกา’งฺคโต;

พหิ นิสฺสฏ เสทาทิ, อนุภาเวหิ วณฺณิยา.

ເພາະຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຈິດເປັນພິເສດ, ພາວະທາງໃຈແລະສັດຕິກະພາວະທັງຫຼາຍ ພຶງພັນລະນາດ້ວຍອະນຸພາວະທັງຫຼາຍທີ່ສະແດງອອກມາພາຍນອກ ມີເຫື່ອໄຫຼເປັນຕົ້ນ.

รสอธิปฺปาย

ອະທິບາຍເລື່ອງລົດ (ຣົດສະຍະ)

๓๕๒.

໓໕໒.

สามาชิกาน มานนฺโท, โย พนฺธตฺถา’นุสารินํ;

รสียตีติ ตญฺญูหิ, รโส นามา’ย’มีริโต.

ຄວາມເພີດເພີນຍິນດີຂອງຜູ້ຊົມ (ຫຼືຜູ້ອ່ານ) ຜູ້ດຳເນີນຕາມເນື້ອຫາຂອງບົດປະພັນ, ເພາະອັດຖະນັ້ນອັນຜູ້ຮູ້ຍ່ອມລິ້ມລົດໄດ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ຄວາມເພີດເພີນຍິນດີນີ້ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບການຂะໜານນາມວ່າ 'ລົດ' (ຣົດສະຍະ) ໂດຍຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ.

รสปฺปเภท

ປະເພດແຫ່ງລົດ

๓๕๓.

໓໕໓.

สวิภาวา, นุภาเวหิ, สตฺติก,พฺยภิจาริภิ;

อสฺสาทิยตฺต มานีย, มาโน ฐาเย’ว โส รโส.

ຖາຍີພາວະນັ້ນເອງ ທີ່ຖືກນຳໄປສູ່ຄວາມເປັນສິ່ງອັນເພິ່ນພຶງລິ້ມລົດໄດ້ ດ້ວຍວິພາວະ, ອະນຸພາວະ, ສັດຕິກະພາວະ ແລະພະຍະພິຈາຣີພາວະ, ນັ້ນຄື 'ລົດ'.

๓๕๔.

໓໕໔.

สิงฺคาร,หสฺส,กรุณา, รุทฺท,วีร,ภยานกา;

พีภจฺฉ,พฺภุต,สนฺตา, จ, รสา ฐายีน นุกฺกมา.

ສິງຄາຣະລົດ (ລົດແຫ່ງຄວາມຮັກ), ຫັດສະລົດ (ລົດແຫ່ງຄວາມຫົວ), ກະລຸນາລົດ (ລົດແຫ່ງຄວາມສົງສານ), ຣຸດທະລົດ (ລົດແຫ່ງຄວາມຄຽດຮ້າຍ), ວີຣະລົດ (ລົດແຫ່ງຄວາມກ້າຫານ), ພະຍານະກະລົດ (ລົດແຫ່ງຄວາມຢ້ານກົວ), ພີພັດສະລົດ (ລົດແຫ່ງຄວາມກຽດຊັງ), ອັບພູຕະລົດ (ລົດແຫ່ງຄວາມອັດສະຈັນ) ແລະສັນຕະລົດ (ລົດແຫ່ງຄວາມສະຫງົບ) ເຫຼົ່ານີ້ ຄືລົດທັງຫຼາຍຕາມລຳດັບແຫ່ງຖາຍີພາວະ.

๓๕๕.

໓໕໕.

ทุกฺขรูเป’ย’ มานนฺโท, กถํ นุ กรุณาทิเก?สิยา โสตูนมานนฺโท,โสโก เวสฺสนฺตรสฺส หิ.

ຄວາມເພີດເພີນຍິນດີນີ້ ຈະມີໄດ້ແນວໃດໃນກະລຸນາລົດເປັນຕົ້ນ ອັນມີສະພາວະເປັນທຸກ? ຄວາມເພີດເພີນຍິນດີຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍຢ່າງແນ່ນອນ, ເຖິງແມ່ນວ່າຄວາມໂສກເສົ້າຈະມີແກ່ພະເວດສັນດອນກໍຕາມ.

ฐายีภาว นิทฺเทส รติฏฺฐายีภาว

ການສະແດງຖາຍີພາວະ: ຣະຕິຖາຍີພາວະ (ພາວະແຫ່ງຄວາມຮັກ)

๓๕๖.

໓໕໖.

รมฺม,เทส, กลา, กาล, เวสาทิ, ปฏิเสวนา;

ยุวาน’ญฺโญญฺญรตฺตานํ, ปโมโท รติ รุจฺจเต.

ຄວາມເພີດເພີນຍິນດີຂອງຄົນໜຸ່ມສາວຜູ້ມີຄວາມຮັກໄຄ່ຕໍ່ກັນແລະກັນ ອັນເກີດຈາກການໄດ້ຊົມສະຖານທີ່ອັນລື່ນລົມ, ສິລະປະ, ກາລະເວລາ ແລະເຄື່ອງແຕ່ງກາຍເປັນຕົ້ນ, ເພິ່ນຮຽກວ່າ 'ຣະຕິ' (ຄວາມຮັກ).

๓๕๗.

໓໕໗.

ยุตฺยา ภาวานุภาวา เต, นิพนฺธา โปสยนฺติ นํ;

โสปฺย’โยค, วิปฺปโยค, สมฺโภคานํ วสา ติธา.

ວິພາວະແລະອະນຸພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ກວີຜູກພັນໄວંຢ່າງເໝາະສົມ ຍ່ອມບຳລຸງຣະຕິນັ້ນໃຫ້ຈະເລີນຂຶ້ນ; ແລະຣະຕິນັ້ນມີ 3 ປະການ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະໂຍຄະ (ການບໍ່ໄດ້ຮ່ວມຄູ່), ວິບປະໂຍຄະ (ການພັດພາກຈາກກັນ) ແລະສຳໂພຄະ (ການໄດ້ຮ່ວມຄູ່ກັນ).

หสฺสฏฺฐายีภาว

ຫັດສະຖາຍີພາວະ (ພາວະແຫ່ງຄວາມຫົວ)

๓๕๘.

໓໕໘.

วิการา’กติอาทีหิ, อตฺตโน ถ ปรสฺส วา;

หสฺโส นิทฺทา, สมา’ลสฺย, มุจฺฉาทิ,พฺยภิจาริภิ;

ปริโปเส สิยา หสฺโส, ภิยฺโย’ตฺถิปภุตีนํ โส.

ຄວາມຫົວ (ຫັດສະ) ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພາະຄວາມຜິດປົກກະຕິແຫ່ງຮູບຮ່າງເປັນຕົ້ນຂອງຕົນເອງ ຫຼືຂອງຜູ້ນອກ; ເມື່ອໄດ້ຮັບການບຳລຸງໃຫ້ຈະເລີນຂຶ້ນດ້ວຍພະຍະພິຈາຣີພາວະທັງຫຼາຍ ມີຄວາມຫຼັບ (ນິດທາ), ຄວາມເມື່ອຍລ້າ (ສະມະ), ຄວາມກຽດຄ້ານ (ອາລັດສະຍະ) ແລະຄວາມສະຫຼົບ (ມຸດສາ) ເປັນຕົ້ນ, ຄວາມຫົວນັ້ນຍ່ອມຈະເລີນຂຶ້ນ, ແລະຄວາມຫົວນັ້ນຍ່ອມມີຫຼາຍແກ່ພວກສະຕີເປັນຕົ້ນ.

หสฺสปฺปเภท

ປະເພດແຫ່ງຄວາມຫົວ

๓๕๙.

໓໕໙.

สิต มิห วิกาสิ นยนํ,กิญฺจา’ลกฺขิย ทิชํ ตุ ตํ หสิตํ;

มธุรสฺสรํ วิหสิตํ, อํสสิโรกมฺปมุปหสิตํ.

ໃນທີ່ນີ້, ຄວາມຍິ້ມແຍ້ມທີ່ມີດວງຕາເບີກບານ ຊື່ວ່າ 'ສິຕະ' (ຍິ້ມແຍ້ມ); ຄວາມຍິ້ມທີ່ເຫັນແຂ້ວໜ້ອຍໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ 'ຫະສິຕະ' (ຍິ້ມ); ຄວາມຫົວທີ່ມີສຽງຫວານ ຊື່ວ່າ 'ວິຫະສິຕະ' (ຫົວເບົາໆ); ຄວາມຫົວທີ່ມີການສັ່ນສະເທືອນແຫ່ງບ່າແລະຫົວ ຊື່ວ່າ 'ອຸປະຫະສິຕະ' (ຫົວເຍາະ).

๓๖๐.

໓໖໐.

อปหสิตํ [Pg.189] สชล’กฺขิ, วิกฺขิตฺตงฺคํ ภวตฺย’ติหสิตํ;

ทฺเว ทฺเว กถิตา เจ’สํ,เชฏฺเฐ มชฺเฌ’ธเม จ กมโส.

ຄວາມຫົວທີ່ມີນ້ຳຕາຄໍ ຊື່ວ່າ 'ອະປະຫະສິຕະ' (ຫົວຈົນນ້ຳຕາໄຫຼ); ຄວາມຫົວທີ່ມີການເຄື່ອນໄຫວອະໄວຍະວະໄປມາ ຊື່ວ່າ 'ອະຕິຫະສິຕະ' (ຫົວຢ່າງຮຸນແຮງ); ຄວາມຫົວເຫຼົ່ານີ້ ເພິ່ນກ່າວໄວ້ປະເພດລະ 2 ຢ່າງ ຕາມລຳດັບແກ່ບຸກຄົນຊັ້ນສູງ, ຊັ້ນກາງ ແລະຊັ້ນຕ່ຳ.

กรุณฏฺฐายีภาว

ກະລຸນາຖາຍີພາວະ (ພາວະແຫ່ງຄວາມສົງສານ)

๓๖๑.

໓໖໑.

โสกรูโป ตุ กรุโณ, นิฏฺฐปฺปตฺติ’ฏฺฐ นาสโต;

ตตฺถา’นุภาวา รุทิต, ปฬย,ตฺถมฺภกาทโย;

วิสาทา,ลสฺย,มรณ, จินฺตา’ที พฺยภิจาริโน.

ກະລຸນາລົດມີສະພາວະເປັນຄວາມໂສກເສົ້າ (ໂສກະ) ອັນເກີດຈາກການປະສົບກັບສິ່ງທີ່ບໍ່ປາດຖະໜາ ຫຼືການສູນເສຍສິ່ງທີ່ຮັກ; ອະນຸພາວະໃນກະລຸນາລົດນັ້ນ ຄືການຮ້ອງໄຫ້, ຄວາມສະຫຼົບ ແລະຄວາມຕົວແຂງທື່ເປັນຕົ້ນ; ພະຍະພິຈາຣີພາວະທັງຫຼາຍ ຄືຄວາມທໍ້ແທ້ໃຈ, ຄວາມກຽດຄ້ານ, ຄວາມຕາຍ ແລະຄວາມວິຕົກກັງວົນເປັນຕົ້ນ.

รุทฺทฏฺฐายีภาว

ຣຸດທະຖາຍີພາວະ (ພາວະແຫ່ງຄວາມຄຽດຮ້າຍ)

๓๖๒.

໓໖໒.

โกโธ มจฺฉริยา’ทีหิ, โปเส ตาส, มทาทิภิ;

นยนา’รุณตาทีหิ, รุทฺโท นาม รโส ภเว.

ຄວາມຄຽດ (ໂກທະ) ອັນເກີດຈາກຄວາມຕະໜີ່ເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອໄດ້ຮັບການບຳລຸງດ້ວຍຄວາມສະດຸ້ງຢ້ານແລະຄວາມມົວເມົາເປັນຕົ້ນ, ມີການສະແດງອອກດ້ວຍດວງຕາແດງກ່ຳເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມກາຍເປັນລົດທີ່ມີຊື່ວ່າ 'ຣຸດທະລົດ'.

วีรฏฺฐายีภาว

ວີຣະຖາຍີພາວະ (ພາວະແຫ່ງຄວາມກ້າຫານ)

๓๖๓.

໓໖໓.

ปตาป, วิกฺกมา’ทีหุ, สฺสาโห ‘วีโร’ติ สญฺญิโต;

รณ,ทาน,ทยาโยคา, วีโร’ยํ ติวิโธ ภเว;

เตวา’นุภาวา ธิติ,ม, ตฺยา’ทโย พฺยภิจาริโน.

ຄວາມພະຍາຍາມ (ອຸດສາຫະ) ອັນມີເດຊານຸພາບແລະຄວາມອາດຫານເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ 'ວີຣະລົດ'; ວີຣະລົດນີ້ມີ 3 ປະການ ຄື: ວີຣະລົດໃນການຮົບ (ຣະນະວີຣະ), ວີຣະລົດໃນການທານ (ທານະວີຣະ) ແລະວີຣະລົດໃນຄວາມເມດຕາກະລຸນา (ທະຍາວີຣະ); ອະນຸພາວະແລະພະຍະພິຈາຣີພາວະທັງຫຼາຍໃນວີຣະລົດນັ້ນ ຄືຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ (ທິຕິ) ແລະຄວາມເຫັນ (ມະຕິ) ເປັນຕົ້ນ.

ภยฏฺฐายีภาว

ພະຍະຖາຍີພາວະ (ພາວະແຫ່ງຄວາມຢ້ານ)

๓๖๔.

໓໖໔.

วิการา,สนิ,สตฺตา’ทิ, ภยุ’กฺกํโส ภยานโก;

เสทา’ทโย นุภาเว’ตฺถ, ตาสา’ที พฺยภิจาริโน.

ຄວາມຢ້ານກົວຢ່າງຍິ່ງອັນເກີດຈາກຄວາມຜິດປົກກະຕິ, ຟ້າຜ່າ ແລະອະມະນຸດເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ 'ພະຍານະກະລົດ'; ອະນຸພາວະໃນລົດນີ້ ຄືເຫື່ອໄຫຼເປັນຕົ້ນ, ສ່ວນພະຍະພິຈາຣີພາວະ ຄືຄວາມສະດຸ້ງຢ້ານເປັນຕົ້ນ.

ชิคุจฺฉาฏฺฐายีภาว

ຈິຄຸດສາຖາຍີພາວະ (ພາວະແຫ່ງຄວາມກຽດຊັງ)

๓๖๕.

໓໖໕.

ชิคุจฺฉา รุธิรา’ทีหิ, ปูตฺยา’ทีหิ วิราคโต;

พีภจฺโฉ โขภนุ’พฺเพคี, กเมน กรุณายุโต;

นาสา วิกูณนาทีหิ, สงฺกาทีหิ’สฺส โปสนํ.

ຄວາມກຽດຊັງ (ຈິຄຸດສາ) ອັນເກີດຈາກເລືອດເປັນຕົ້ນ, ຈາກສິ່ງເນົ່າເໝັນເປັນຕົ້ນ ຫຼືຈາກຄວາມຄາຍກຳໜັດ (ວິຣາກະ) ຊື່ວ່າ 'ພີພັດສະລົດ' ອັນເຮັດໃຫ້ຫວັ່ນໄຫວ, ເຮັດໃຫ້ສະດຸ້ງ ແລະປະກອບດ້ວຍຄວາມກະລຸນາຕາມລຳດັບ; ການບຳລຸງພີພັດສະລົດນັ້ນ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍການຍິ້ມດັງເປັນຕົ້ນ ແລະດ້ວຍຄວາມລະແວງເປັນຕົ້ນ.

วิมฺหยฏฺฐายีภาว

ວິດມະຍະຖາຍີພາວະ (ພາວະແຫ່ງຄວາມພິສະວົງ)

๓๖๖.

໓໖໖.

อติ โลก ปทตฺเถหิ, วิมฺหโย’ยํ รโส’พฺภุโต;

ตสฺสา’นุภาวา เสท,สฺสุ, สาธุวาทา’ทโย สิยุํ;

ตาสา,เวค,ธิติ,ปฺปญฺญา, โหนฺเต’ตฺถ พฺยภิจาริโน.

ຄວາມພິສະວົງ (ວິດມະຍະ) ອັນເກີດຈາກສິ່ງຂອງອັນຍິ່ງກວ່າວິໄສຂອງໂລກ ຊື່ວ່າ 'ອັບພູຕະລົດ'; ອະນຸພາວະແຫ່ງອັບພູຕະລົດນັ້ນ ພຶງມີການຫຼັ່ງເຫື່ອ, ການຫຼັ່ງນ້ຳຕາ ແລະການກ່າວຄຳວ່າສາທຸເປັນຕົ້ນ; ສ່ວນພະຍະພິຈາຣີພາວະໃນລົດນີ້ ຄືຄວາມສະດຸ້ງຢ້ານ, ຄວາມຕື່ນເຕັ້ນ, ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ ແລະປັນຍາເປັນຕົ້ນ.

สมฏฺฐายีภาว

ສະມະຖາຍີພາວະ (ພາວະຄົງຕົວຄືຄວາມສະຫງົບ)

๓๖๗.

໓໖໗.

ฐายีภาโว สโม เมตฺตา, ทยา,โมทา’ทิ สมฺภโว;

ภาวาทีหิ ต’ทุกฺกํโส, สนฺโต สนฺต นิเสวิโต.

ຖາຍີພາວະຄືຄວາມສະຫງົບ ເຊິ່ງເກີດຂຶ້ນຈາກເມດຕາ, ຄວາມກະລຸນາ, ແລະຄວາມມຸທິຕາເປັນຕົ້ນ; ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຂຶ້ນຢ່າງຍິ່ງຂອງຖາຍີພາວະນັ້ນ ດ້ວຍພາວະທັງຫຼາຍມີອານຸພາວະເປັນຕົ້ນ, ຊື່ວ່າ ສັນຕະຣົດ ອັນທ່ານຜູ້ສະຫງົບທັງຫຼາຍຊ້ອງເສບແລ້ວ.

อิติ สงฺฆรกฺขิต มหาสามิวิรจิเต สุโพธาลงฺกาเร

ໃນຄຳພີສຸໂພທາລັງການ ອັນພຣະມະຫາສາມີສັງຄະຣັກຂິຕະຮຽບຮຽງໄວ້ ນີ້,

รสภาวา’วโพโธ นาม

ບົດຊື່ວ່າ ຣະສະພາວາວະໂພທະ (ການກຳນົດຮູ້ຣົດແລະພາວະ)

ปญฺจโม ปริจฺเฉโท.

ເປັນປະຣິຈເສດທີຫ້າ.

สุโพธาลงฺกาโร สมตฺโต.

ຄຳພີສຸໂພທາລັງການ ຈົບບໍລິບູນ.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ
1 นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ຂອນອບນ້ອມແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ພຣະອະຣະຫັນ ຜູ້ຕັດສະຮູ້ຊອບໄດ້ໂດຍພຣະອົງເອງ ພຣະອົງນັ້ນ สุโพธาลงฺกาโร ຄຳພີສຸໂພທາລັງການ ๑. โทสาวโพธ-ปฐมปริจฺเฉท ໑. ບົດທີ ໑: ການກຳນົດຮູ້ໂທດ (ໂທສາວະໂພທະ-ປະຖົມມະປະຣິຈເສດ) รตนตฺตยปฺปณาม ການນ້ອມໄຫວ້ພຣະຣັດຕະນະໄຕ (ຣັດຕະນັດຕະຍັບປະນາມ) ๑. ໑. มุนินฺทวทนมฺโภช, คพฺภสมฺภวสุนฺทรี; สรณํ ปาณินํ วาณี, มยฺหํ ปีณยตํ มนํ. ຂໍພຣະວາຈາອັນງົດງາມ ຜູ້ກຳເນີດໃນດອກບົວຄືພຣະໂອດຂອງພຣະມຸນິນທຣ໌ ເປັນທີ່ພຶ່ງຂອງສັດທັງຫຼາຍ ຈົ່ງເຮັດໃຫ້ໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າເອີບອີ່ມເທີ້ນ นิมิตฺต ນິມິດ (ເຫດຜົນໃນການແຕ່ງ) ๒. ໒. ราม, สมฺมา’ทฺย’ลงฺการา, สนฺติ สนฺโต ปุราตนา; ตถาปิ ตุ วฬญฺเชนฺติ, สุทฺธมาคธิกา น เต. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຕຳຣາອະລັງການອັນດີງາມຂອງບູຮານາຈານ ມີຣາມະ ເປັນຕົ້ນ ຢູ່ກໍຕາມ ແຕ່ຕຳຣາເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ທີ່ໃຊ້ພາສາມະຄົດອັນບໍລິສຸດ ກໍຫາໄດ້ນຳມາໃຊ້ບໍ່ อภิธานาทิกํ ຄຳອະພິທານ ເປັນຕົ້ນ ๓. ໓. เตนา’ปิ นาม โตเสยฺย, เมเต ลงฺการวชฺชิเต; อนุรูเปนา’ลงฺกาเร, เน’ส เมโส ปริสฺสโม. ເພາະເຫດນັ້ນ ຄວາມພະຍາຍາມນີ້ຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ບົດປະພັນທີ່ປາສະຈາກອະລັງການ ເປັນທີ່ເພິ່ງພໍໃຈ ດ້ວຍອະລັງການອັນເໝາະສົມ ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນຄວາມເໜັດເໜື່ອຍລ້າ ๔. ໔. เยสํ น สญฺจิตา ปญฺญา, เนกสตฺถนฺตโร’จิตา; สมฺโมห’พฺภาหตา เว’เต, นาวพุชฺฌนฺติ กิญฺจิปิ. ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ບໍ່ມີປັນຍາສະສົມໄວ້ ອັນຄຸ້ນເຄີຍກັບຄຳພີຕ່າງໆ ຖືກຄວາມຫຼົງຄອບງຳແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ເຂົ້າໃຈຫຍັງເລີຍ ๕. ໕. กึ เตหิ ปาทสุสฺสูสา, เยสํ นตฺถิ ครูนิ’ห; เย ตปฺปาทรโชกิณฺณา, เต’ว สาธู วิเวกิโน. ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງກັບຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ບໍ່ເຄີຍບຳຣຸງຮັບໃຊ້ແທບເທົ້າຂອງຄູອາຈານໃນໂລກນີ້? ສ່ວນບຸກຄົນທັງຫຼາຍ ຜູ້ເປື້ອນຝຸ່ນລະອອງເທົ້າຂອງຄູອາຈານນັ້ນແລ ຍ່ອມເປັນຄົນດີມີປັນຍາ ๖. ໖. กพฺพ, นาฏกนิกฺขิตฺต, เนตฺตจิตฺตา กวิชฺชนา; ยํกิญฺจิ รจยนฺเต’ตํ, น วิมฺหยกรํ ปรํ. ການທີ່ເຫຼົ່ານັກປາດ ຜູ້ມີດວງຕາແລະໃຈຈົດຈໍ່ຢູ່ໃນກາບກອນແລະລະຄອນ ຈະແຕ່ງບົດປະພັນໃດໆ ຂຶ້ນມາ ນັ້ນບໍ່ແມ່ນເລື່ອງໜ້າອັດສະຈັນໃຈເລີຍ ๗. ໗. เตเย’ว ปฏิภาเวนฺโต, โส’ว พนฺโธ สวิมฺหโย; เยน โตเสนฺติ วิญฺญู เย, ตตฺถ ปฺย’วิหิตา’ทรา. ແຕ່ບົດປະພັນໃດ ທີ່ສະແດງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນໃຫ້ປາກົດດ້ວຍປະຕິພານ ເຮັດໃຫ້ພວກນັກປາດຜູ້ບໍ່ຄ່ອຍໃສ່ໃຈໃນເລື່ອງນັ້ນ ເກີດຄວາມເພິ່ງພໍໃຈໄດ້ ບົດປະພັນນັ້ນແລ ຈຶ່ງເປັນໜ້າອັດສະຈັນ ๘. ໘. พนฺโธ [Pg.156] จ นาม สทฺท,ตฺถา, สหิตา โทสวชฺชิตา; ปชฺช คชฺช วิมิสฺสานํ, เภเทนา’ยํ ติธา ภเว. ບົດປະພັນ (ພັນທະ) ຄືຖ້ອຍຄຳແລະເນື້ອຄວາມທີ່ປະກອບເຂົ້າກັນ ໂດຍປາສະຈາກໂທດ ບົດປະພັນນັ້ນມີ ໓ ປະເພດ ຄື: ຮ້ອຍກອງ (ປັດຊະ), ຮ້ອຍແກ້ວ (ຄັດຊະ) ແລະ ແບບປະສົມ (ວິມິດສະ) ๙. ໙. นิพนฺโธ จา’นิพนฺโธ จ, ปุน ทฺวิธา นิรุปฺปเต; ตํ ตุ ปาเปนฺตฺย’ลงฺการา, วินฺทนียตรตฺตนํ. ບົດປະພັນນັ້ນ ຍັງຈຳແນກອອກເປັນ ໖ ຢ່າງ ຄື: ແບບມີກຳນົດ (ນິພັນທະ) ແລະ ແບບບໍ່ມີກຳນົດ (ອະນິພັນທະ) ແຕ່ອະລັງການຍ່ອມເຮັດໃຫ້ບົດປະພັນນັ້ນໜ້າຊື່ນຊົມຍິ່ງຂຶ້ນ ๑๐. ໑໐. อนวชฺชํ มุขมฺโภช, มนวชฺชา จ ภารตี; อลงฺกตา’ว โสภนฺเต, กึ นุ เต นิร’ลงฺกตา? ໃບໜ້າອັນງົດງາມປານດອກບົວທີ່ປາສະຈາກຕຳໜິ ແລະວາຈາທີ່ບໍ່ມີຂໍ້ບົກພ່ອງ ຍ່ອມງົດງາມໄດ້ກໍຕໍ່ເມື່ອໄດ້ຮັບການປະດັບປະດາແລ້ວເທົ່ານັ້ນ ຫາກປາສະຈາກເຄື່ອງປະດັບແລ້ວ ຈະງົດງາມໄດ້ແນວໃດ? ๑๑. ໑໑. วินา ครูปเทสํ ตํ, พาโล’ลงฺกตฺตุ มิจฺฉติ; สมฺปาปุเณ น วิญฺญูหิ, หสฺสภาวํ กถํ นุ โส? ຄົນເຂົາ ຜູ້ປາດຖະໜາຈະແຕ່ງບົດປະພັນໃຫ້ງົດງາມ ໂດຍປາສະຈາກຄຳແນະນຳຂອງຄູອາຈານ ເຂົາຈະບໍ່ກາຍເປັນທີ່ຫົວຂວັນຂອງພວກນັກປາດໄດ້ແນວໃດ? ๑๒. ໑໒. คนฺโถปิ กวิวาจาน, มลงฺการ’ปฺปกาสโก; ยาติ ตพฺพจนียตฺตํ, ต’พฺโพหารู’ปจารโต. ແມ່ນແຕ່ຄຳພີທີ່ສະແດງເຄື່ອງປະດັບແຫ່ງວາຈາຂອງກະວີ ກໍໄດ້ຊື່ວ່າ 'ອະລັງການ' ເພາະການໃຊ້ຄຳອຸປະມາຕາມໂໂຫານນັ້ນ ๑๓. ໑໓. ทฺวิปฺปการา อลงฺการา, ตตฺถ สทฺท, ตฺถเภทโต; สทฺทตฺถา พนฺธนามา’ว, ตํสชฺชิต ตทาวลิ. ອະລັງການນັ້ນມີ ໒ ປະເພດ ໂດຍແບ່ງຕາມສັບ (ສັດທະ) ແລະ ເນື້ອຄວາມ (ອັດຖະ) ສັບແລະເນື້ອຄວາມນັ້ນແລ ເອີ້ນວ່າ ບົດປະພັນ ແລະກຸ່ມຄຳທີ່ຕົບແຕ່ງດ້ວຍສັບແລະເນື້ອຄວາມນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າ ອະລັງການ ๑๔. ໑໔. คุณาลงฺการสํยุตฺตา, อปิ โทสลว’งฺกิตา; ปสํสิยา น วิญฺญูหิ, สา กญฺญา วิย ตาทิสี. ບົດປະພັນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະປະກອບດ້ວຍຄຸນສົມບັດແລະເຄື່ອງປະດັບ ແຕ່ຫາກມີມົນທິນຄືໂທດແມ່ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວ ກໍບໍ່ເປັນທີ່ສັນເສີນຂອງພວກນັກປາດ ເໝືອນດັ່ງຍິງສາວທີ່ມີຕຳໜິປານນັ້ນ ๑๕. ໑໕. เตน โทสนิราโส’ว, มหุสฺสาเหน สาธิโย; นิทฺโทสา สพฺพถา สา’ยํ, สคุณา น ภเวยฺย กึ? ເພາະສະນັ້ນ ການກຳຈັດໂທດອອກໄປ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງຍິ່ງ ຫາກບົດປະພັນນັ້ນປາສະຈາກໂທດໂດຍປະການທັງປວງແລ້ວ ເປັນຫຍັງຈະບໍ່ກາຍເປັນບົດປະພັນທີ່ມີຄຸນຄ່າເລົ່າ? ๑๖. ໑໖. สา’ลงฺการวิยุตฺตา’ปิ, คุณยุตฺตา มโนหรา; นิทฺโทสา โทสรหิตา, คุณยุตฺตา วธู วิย. ບົດປະພັນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະປາສະຈາກເຄື່ອງປະດັບ ແຕ່ຫາກປະກອບດ້ວຍຄຸນສົມບັດແລະປາສະຈາກໂທດ ກໍຍ່ອມເປັນທີ່ຈັບໃຈ ເໝືອນດັ່ງຍິງສາວຜູ້ປາສະຈາກຂໍ້ບົກພ່ອງແລະປ່ຽບລົ້ນດ້ວຍຄຸນງາມຄວາມດີ ๑๗. ໑໗. ปเท วากฺเย ตทตฺเถ จ, โทสา เย วิวิธา มตา; โส’ทาหรณ เมเตสํ, ลกฺขณํ กถยามฺย’หํ. ໂທດຕ່າງໆ ທີ່ປາກົດໃນຄຳ (ບົດ), ໃນປະໂຫຍກ (ວາກະຍະ) ແລະ ໃນເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເຖິງລັກສະນະຂອງໂທດເຫຼົ່ານັ້ນ ພ້ອມທັງຍົກຕົວຢ່າງປະກອບ ปทโทส อุทฺเทส การສະແດງໂທດຂອງຄຳ (ປະທະໂທສະອຸເທດ) ๑๘. ໑໘. วิรุทฺธตฺถนฺตรา, ฌตฺถ, กิลิฏฺฐานิ, วิโรธิ จ; เนยฺยํ, วิเสสนาเปกฺขํ, หีนตฺถก มนตฺถกํ. ໂທດຂອງຄຳມີ ໘ ປະການ ຄື: ວິຣຸດທັດຖັນຕະຣະ (ມີເນື້ອຄວາມຂັດແຍ່ງກັນ), ອັດຊັດຖະ (ມີເນື້ອຄວາມເກີນ), ກິລິຖະ (ເຂົ້າໃຈຍາກ), ວິໂຣທິ (ຂັດຕໍ່ຫຼັກການ), ເນຍຍະ (ຕ້ອງເດົາເນື້ອຄວາມ), ວິເສສະນາເປກຂະ (ຕ້ອງການຄຳວິເສດ), ຮີນັດຖະ (ມີເນື້ອຄວາມຕໍ່າຊາມ) ແລະ ອະນັດຖະ (ບໍ່ມີເນື້ອຄວາມ) วากฺยโทส อุทฺเทส ການສະແດງໂທດຂອງປະໂຫຍກ (ວາກະຍະໂທສະອຸເທດ) ๑๙. ໑໙. โทสา ปทาน วากฺยาน, เมกตฺถํ ภคฺครีติกํ; ตถา พฺยากิณฺณ คามฺมานิ, ยติหีนํ กมจฺจุตํ; อติวุตฺต มเปตตฺถํ, สพนฺธผรุสํ ตถา. ໂທດຂອງປະໂຫຍກມີດັ່ງນີ້ ຄື: ເອກັດຖະ (ໃຊ້ຄຳຊ້ຳຄວາມ), ພັກຄະຣີຕິ (ເສຍລະບຽບຄຳປະພັນ), ວະຍາກິນນະ (ຄຳສັບປົນເປ), ຄາມະ (ໃຊ້ຄຳຫຍາບໂລນ), ຍະຕິຮີນະ (ບົກພ່ອງໃນການຢຸດຈັງຫວະ), ຄະມັດຈຸຕະ (ຕົກຫຼົ່ນຕາມລຳດັບ), ອະຕິວຸດຕະ (ກ່າວເກີນຈິງ), ອະເປຕັດຖະ (ປາສະຈາກເນື້ອຄວາມ) ແລະ ສະພັນທະພະຣຸສະ (ມີການປະພັນອັນຫຍາບຄາຍ) วากฺยตฺถโทสอุทฺเทส ການສະແດງໂທດແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກ (ວາກະຍັດຖະໂທສະອຸເທດ) ๒๐. ໒໐. อปกฺกโม’[Pg.157], จิตฺยหีนํ, ภคฺครีติ, สสํสยํ; คามฺมํ ทุฏฺฐาลงฺกตีติ, โทสา วากฺยตฺถนิสฺสิตา. ໂທດທີ່ອາໄສເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກ ມີດັ່ງນີ້ ຄື: ອະປັກຄະມະ (ຜິດລຳດັບ), ໂອສິດຕະຍະຮີນະ (ຂາດຄວາມເໝາະສົມ), ພັກຄະຣີຕິ (ເສຍລະບຽບຄຳປະພັນ), ສະສັງສະຍະ (ມີຄວາມສົງໄສ), ຄາມະ (ຫຍາບໂລນ) ແລະ ທຸດຖາລັງກະຕິ (ຕົບແຕ່ງບໍ່ດີ) ปทโทสนิทฺเทส ການອະທິບາຍໂທດຂອງຄຳ (ປະທະໂທສະນິເທດ) ๒๑. ໒໑. วิรุทฺธตฺถนฺตรํ ตญฺหิ, ยสฺส’ญฺญตฺโถ วิรุชฺฌติ; อธิปฺเปเต ยถา เมโฆ, วิสโท สุขเย ชนํ. ຄຳທີ່ມີເນື້ອຄວາມຂັດແຍ່ງກັນ (ວິຣຸດທັດຖັນຕະຣະ) ຄືຄຳທີ່ມີເນື້ອຄວາມອື່ນຂັດກັບເນື້ອຄວາມທີ່ຕ້ອງການ ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ: 'ຂໍເມກອັນຂາວຜ່ອງ (ວິສະທະ) ຈົ່ງເຮັດໃຫ້ປະຊາຊົນມີຄວາມສຸກເທີ້ນ' ๒๒. ໒໒. วิเสสฺย มธิกํ เยนา, ฌตฺถ เมตํ ภเว ยถา; โอภาสิตา’เสสทิโส, ขชฺโชโต’ยํ วิราชเต. ຄຳທີ່ມີເນື້ອຄວາມເກີນ (ອັດຊັດຖະ) ຄືຄຳທີ່ເຮັດໃຫ້ສິ່ງທີ່ຈະຕ້ອງສະແດງຄຸນລັກສະນະນັ້ນເກີນຄວາມຈິງ ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ: 'ແມງຫິ່ງຫ້ອຍນີ້ ສ່ອງແສງສະຫວ່າງສະໄຫວໄປທົ່ວທຸກທິດ' ๒๓. ໒໓. ยสฺส’ตฺถา’วคโม ทุกฺโข, ปกตฺยา’ทิวิภาคโต; กิลิฏฺฐํ ตํ ยถา ตาย, โส’ย มาลิงฺคฺยเต ปิยา. ຄຳທີ່ເຂົ້າໃຈຍາກ (ກິລິຖະ) ຄືຄຳທີ່ເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມໄດ້ຍາກ ເພາະການແຍກທາດແລະປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ: 'ຊາຍຜູ້ນັ້ນ ຖືກຍິງຄົນຮັກໂອບກອດແລ້ວ' ๒๔. ໒໔. ยํ กิลิฏฺฐปทํ มนฺทา, ภิเธยฺยํ ยมกาทิกํ; กิลิฏฺฐปทโทเส’ว, ตมฺปิ อนฺโต กรียติ. ຄຳທີ່ເຂົ້າໃຈຍາກໃດ ທີ່ຄົນປັນຍາອ່ອນນຳມາໃຊ້ໃນການແຕ່ງຄຳປະພັນປະເພດຍະມົກ (ຄຳຊ້ຳ) ເປັນຕົ້ນ ຄຳນັ້ນກໍຖືກຈັດເຂົ້າໃນໂທດຂອງຄຳທີ່ເຂົ້າໃຈຍາກນີ້ເຊັ່ນກັນ ๒๕. ໒໕. ปตีตสทฺทรจิตํ, สิลิฏฺฐปทสนฺธิกํ; ปสาทคุณสํยุตฺตํ, ยมกํ มต เมทิสํ. ຄຳປະພັນປະເພດຍະມົກ ທີ່ປະກອບດ້ວຍຄຳສັບອັນເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີ ມີການເຊື່ອມຕໍ່ຄຳ (ສົນທິ) ອັນສະຫຼະສະຫຼວຍ ແລະປະກອບດ້ວຍຄຸນສົມບັດຄືຄວາມແຈ່ມແຈ້ງ ຍ່ອມໄດ້ຮັບການຍອມຮັບວ່າດີ ๒๖. ໒໖. อพฺยเปตํ พฺยเปต’ญฺญ, มาวุตฺตา’เนกวณฺณชํ; ยมกํ ตญฺจ ปาทาน, มาทิ, มชฺฌ, นฺต, โคจรํ. ຄຳປະພັນປະເພດຍະມົກນັ້ນ ມີການຊ້ຳກຸ່ມອັກສອນຫຼາຍຕົວ ແບ່ງອອກເປັນ ໒ ຢ່າງ ຄື: ແບບຊ້ຳຕິດກັນ (ອະວະຍະເປຕະ) ແລະ ແບບຊ້ຳຫ່າງກັນ (ວະຍະເປຕະ) ເຊິ່ງປາກົດຢູ່ຕົ້ນ, ກາງ ຫຼື ທ້າຍບາດຂອງຄຳປະພັນ อพฺยเปต ปฐมปาทาทิ ยมกํ ອະວະຍະເປຕະ ປະຖະມະປາດາທິ ຍະມົກ (ການຊ້ຳຄຳຕິດກັນຢູ່ຕົ້ນບາດທຳອິດ) ๒๗. ໒໗. สุชนา’สุชนา สพฺเพ, คุเณนาปิ วิเวกิโน; วิเวกํ น สมายนฺติ, อวิเวกิชนนฺติเก. ຄົນດີແລະຄົນຊົ່ວທັງຫຼາຍ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີປັນຍາແຍກແຍະດ້ວຍຄຸນງາມຄວາມດີ ກໍຍ່ອມບໍ່ເຖິງຄວາມແຍກແຍະ (ບໍ່ໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງ) ໃນສຳນັກຂອງຄົນທີ່ຂາດປັນຍາແຍກແຍະ อพฺยเปต ปฐม ทุติย ปาทาทิ ยมกํ ອະວະຍະເປຕະ ປະຖະມະ ທຸຕິຍະ ປາດາທິ ຍະມົກ (ການຊ້ຳຄຳຕິດກັນຢູ່ຕົ້ນບາດທີ ໑ ແລະ ທີ ໒) ๒๘. ໒໘. กุสลา’กุสลา สพฺเพ, ปพลา’ปพลา ถวา; โน ยาตา ยาว’โหสิตฺตํ, สุขทุกฺขปฺปทา สิยุํ; อพฺยเปต ปฐม ทุติย ตติยปาทาทิ ยมกํ. ກຳດີແລະກຳຊົ່ວທັງຫຼາຍ ບໍ່ວ່າຈະມີກຳລັງແຮງຫຼືມີກຳລັງອ່ອນ ຫາກຍັງບໍ່ທັນກາຍເປັນອະໂຫສິກຳ ຍ່ອມໃຫ້ຜົນເປັນຄວາມສຸກແລະຄວາມທຸກ; ອະວະຍະເປຕະ ປະຖະມະ ທຸຕິຍະ ຕະຕິຍະປາດາທິ ຍະມົກ (ການຊ້ຳຄຳຕິດກັນຢູ່ຕົ້ນບາດທີ ໑, ທີ ໒ ແລະ ທີ ໓) ๒๙. ໒໙. สาทรํ สา ทรํ หนฺตุ, วิหิตา วิหิตา มยา; วนฺทนา วนฺทนามาน, ภาชเน รตนตฺตเย. ຂໍການກາບໄຫວ້ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ອັນຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຮັດແລ້ວນີ້ ຈົ່ງກຳຈັດຄວາມກະວົນກະວາຍໃຈ (ຄວາມຢ້ານ) ເសຍເຖີ້ນ, ການກາບໄຫວ້ນີ້ ເຮັດແລ້ວໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕ ອັນເປັນບ່ອນຮອງຮັບການກາບໄຫວ້ແລະບູຊາ อพฺยเปต จตุกฺกปาทาทิ ยมกํ ອະວະຍະເປຕະ ຈະຕຸກກະປາດາທິ ຍະມົກ (ການຊ້ຳຄຳຕິດກັນຢູ່ຕົ້ນບາດທັງ ໔) ๓๐. ໓໐. กมลํ ก’มลํ กตฺตุํ, วนโท วนโท’มฺพรํ; สุคโต สุคโต โลกํ, สหิตํ ส หิตํ กรํ. ພຣະອາທິດ ຍ່ອມສາມາດເຮັດໃຫ້ດອກບົວເບັ່ງບານ, ເມກ ຍ່ອມໃຫ້ນ້ຳແກ່ທ້ອງຟ້າ, ພຣະສຸຄົດ ຍ່ອມສະເດັດໄປດີແລ້ວສູ່ໂລກ, ພຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ຊົງບຳເພັງປະໂຫຍດ ເກື້ອກູນແກ່ຊາວໂລກ ๓๑. ໓໑. อพฺยเปตาทิยมก[Pg.158], สฺเสโส เลโส นิทสฺสิโต; เญยฺยานิ’มาเยว ทิสา, ย’ญฺญานิ ยมกานิปิ. ນີ້ເປັນພຽງຕົວຢ່າງສ່ວນໜ້ອຍຂອງອະວະຍະເປຕາທິຍະມົກ ທີ່ນຳມາສະແດງໄວ້ ຍະມົກປະເພດອື່ນໆ ກໍຄວນເຂົ້າໃຈໃນແນວທາງດຽວກັນນີ້ ๓๒. ໓໒. อจฺจนฺตพหโว เตสํ, เภทา สมฺเภทโยนิโย; ตถาปิ เกจิ สุกรา, เกจิ อจฺจนฺตทุกฺกรา. ປະເພດແລະປະເພດຍ່ອຍຂອງຍະມົກເຫຼົ່ານັ້ນ ມີຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍຢ່າງຍິ່ງ ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ ບາງຢ່າງກໍແຕ່ງງ່າຍ ແລະບາງຢ່າງກໍແຕ່ງຍາກຢ່າງຍິ່ງ ๓๓. ໓໓. ยมกํ ตํ ปเหลี จ, เนกนฺตมธุรานิ’ติ; อุเปกฺขิยนฺติ สพฺพานิ, สิสฺสเขทภยา มยา. ເພາະວ່າຄຳປະພັນປະເພດຍະມົກແລະປິດສະໜາ (ປະເຫຣິ) ເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ມ່ວນຊື່ນສະເໝີໄປ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງລະເວັ້ນທັງໝົດໄວ້ ເພາະຢ້ານວ່າຈະເຮັດໃຫ້ນັກຮຽນເກີດຄວາມເໜັດເໜື່ອຍ ๓๔. ໓໔. เทสกาลกลาโลก, ญายาคมวิโรธิ ยํ; ตํ วิโรธิปทํ เจ’ต, มุทาหรณโต ผุฏํ. ຄຳໃດທີ່ຂັດຕໍ່ສະຖານທີ່ (ເທສະ), ເວລາ (ກາລະ), ສິລະປະ (ກະລະ), ໂລກ (ໂລກະ), ຕັກກະສາດ (ຍາຍະ) ແລະ ຄຳພີ (ອາຄະມະ) ຄຳນັ້ນຊື່ວ່າ ວິໂຣທິປະທະ (ຄຳຂັດແຍ່ງ) ເຊິ່ງຈະປາກົດແຈ້ງຈາກຕົວຢ່າງ ๓๕. ໓໕. ย ทปฺปตีต มานีย, วตฺตพฺพํ เนยฺย มาหุ ตํ; ยถา สพฺพาปิ ธวลา, ทิสา โรจนฺติ รตฺติยํ. ຄຳໃດທີ່ບໍ່ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນທົ່ວໄປ ແຕ່ນຳມາໃຊ້ແລະຕ້ອງຄາດເດົາເນື້ອຄວາມເອງ ຄຳນັ້ນເພິ່ນເອີ້ນວ່າ ເນຍຍະ (ຄຳທີ່ຕ້ອງເດົາ) ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ: 'ທຸກທິດທາງຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງເປັນສີຂາວໃນເວລາກາງຄືນ' ๓๖. ໓໖. เนทิสํ พหุ มญฺญนฺติ, สพฺเพ สพฺพตฺถ วิญฺญุโน; ทุลฺลภา’วคตี สทฺท, สามตฺถิยวิลงฺฆินี. ພວກນັກປາດທັງຫຼາຍໃນທຸກຫົນທຸກແຫ່ງ ຍ່ອມບໍ່ຍົກຍ້ອງຄຳປະພັນແບບນີ້ ເພາະວ່າການເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມທີ່ເກີນຂອບເຂດແຫ່ງຄວາມໝາຍຂອງຄຳສັບນັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ເຮັດໄດ້ຍາກ ๓๗. ໓໗. สิยา วิเสสนาเปกฺขํ, ยํ ตํ ปตฺวา วิเสสนํ; สาตฺถกํ ตํ ยถา ตํ โส, ภิยฺโย ปสฺสติ จกฺขุนา. ຄຳທີ່ຕ້ອງການຄຳວິເສດ (ວິເສສະນາເpolຂະ) ຄືຄຳທີ່ຈະມີເນື້ອຄວາມສົມບູນໄດ້ ກໍຕໍ່ເມື່ອໄດ້ຮັບຄຳວິເສດມາຊ່ວຍ ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ: 'ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມເຫັນສິ່ງນັ້ນໄດ້ຫຼາຍຂຶ້ນດ້ວຍດວງຕາ' ๓๘. ໓໘. หีนํ กเร วิเสสฺยํ ยํ, ตํ หีนตฺถํ ภเว ยถา; นิปฺปภี กต ขชฺโชโต, สมุเทติ ทิวากโร. ຄຳທີ່ມີເນື້ອຄວາມຕໍ່າຊາມ (ຮີນັດຖະ) ຄືຄຳທີ່ເຮັດໃຫ້ສິ່ງທີ່ຈະຕ້ອງສະແດງຄຸນລັກສະນະນັ້ນຕໍ່າລົງ ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ: 'ພຣະອາທິດອຸທິດຂຶ້ນມາ ເຮັດໃຫ້ແມງຫິ່ງຫ້ອຍໝົດແສງ' ๓๙. ໓໙. ปาทปูรณมตฺตํ ยํ, อนตฺถมิติ ตํ มตํ; ยถา หิ วนฺเท พุทฺธสฺส, ปาทปงฺเกรุหํ ปิ จ. ຄຳທີ່ໃຊ້ພຽງເພື່ອຕື່ມບາດຄຳປະພັນໃຫ້ເຕັມ ໂດຍບໍ່ມີຄວາມໝາຍ ເພິ່ນຖືວ່າເປັນ ອະນັດຖະ (ຄຳບໍ່ມີເນື້ອຄວາມ) ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ: 'ຂ້າພະເຈົ້າຂໍກາບໄຫວ້ພຣະບາດອັນປະເສີດດັ່ງດອກບົວຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແທ້ຈິງ (ຫິ) ແລະ (ປິ ຈະ) ເທີ້ນ' วากฺยโทส นิทฺเทส ການອະທິບາຍໂທດຂອງປະໂຫຍກ (ວາກະຍະໂທສະນິເທດ) ๔๐. ໔໐. สทฺทโต อตฺถโต วุตฺตํ, ยตฺถ ภิยฺโยปิ วุจฺจติ; ต เมกตฺถํ ยถา’ภาติ, วาริโท วาริโท อยํ. ປະໂຫຍກໃດທີ່ມີການກ່າວຊ້ຳສິ່ງທີ່ກ່າວໄປແລ້ວ ບໍ່ວ່າຈະດ້ວຍສັບຫຼືເນື້ອຄວາມ ປະໂຫຍກນັ້ນຊື່ວ່າ ເອກັດຖະ (ໃຊ້ຄຳຊ້ຳຄວາມ) ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ: 'ເມກ (ວາຣิທະ) ເມກ (ວາຣິທະ) ນີ້ ຍ່ອມປາກົດ' ยถา จ ແລະ ອີກຕົວຢ່າງໜຶ່ງ ດັ່ງນີ້ ๔๑. ໔໑. ติตฺถิยงฺกุรพีชานิ, ชหํ ทิฏฺฐิคตานิ’ห; ปสาเทติ ปสนฺเน’โส, มหามุนิ มหาชเน. 'ພຣະມະຫາມຸນີຊົງລະຖິ້ມມິດສາທິຖິ ອັນເປັນດັ່ງເມັດພືດແລະໜໍ່ແໜງຂອງພວກເດຍຣະຖີໃນໂລກນີ້ ຊົງເຮັດໃຫ້ມະຫາຊົນຜູ້ເຫຼື້ອມໃສຢູ່ແລ້ວ ເກີດຄວາມເຫຼື້ອມໃສຍິ່ງຂຶ້ນ' ๔๒. ໔໒. อารทฺธกฺกมวิจฺเฉทา, ภคฺครีติ ภเว ยถา; กาปิ ปญฺญา, โกปิ ปคุโณ, ปกตีปิ อโห ตว. ປະໂຫຍກທີ່ເສຍລະບຽບຄຳປະພັນ (ພັກຄະຣີຕິ) ຄືປະໂຫຍກທີ່ມີການຂັດຈັງຫວະຂອງລຳດັບທີ່ເລີ່ມຕົ້ນໄວ້ ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ: 'ປັນຍາບາງຢ່າງ, ຄວາມຊ່ຽວຊານບາງຢ່າງ, ແລະອັດທະຍາໄສຂອງເຈົ້າ ກໍເປັນຕາອັດສະຈັນແທ້!' ๔๓. ໔໓. ปทานํ [Pg.159] ทุพฺพินิกฺเขปา, พฺยาโมโห ยตฺถ ชายติ; ตํ พฺยากิณฺณนฺติ วิญฺเญยฺยํ, ตทุทาหรณํ ยถา. ປະໂຫຍກໃດທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສັບສົນ ເພາະການວາງຕຳແໜ່ງຄຳສັບບໍ່ດີ ປະໂຫຍກນັ້ນຄວນຊາບວ່າເປັນ ວະຍາກິນນະ (ຄຳສັບປົນເປ) ຕົວຢ່າງຂອງປະໂຫຍກນັ້ນ ດັ່ງນີ້ ๔๔. ໔໔. พหุคุเณ ปณมติ, ทุชฺชนานํ ปฺยยํ ชโน; หิตํ ปมุทิโต นิจฺจํ, สุคตํ สมนุสฺสรํ. 'ຄົນຜູ້ນີ້ ມີຄວາມຍິນດີ ລະນຶກເຖິງພຣະສຸຄົດຢູ່ສະεໝີ ຍ່ອມກາບໄຫວ້ຄຸນງາມຄວາມດີອັນຫຼວງຫຼາຍຂອງຄົນຊົ່ວ ອັນເປັນປະໂຫຍດເກື້ອກູນ' ๔๕. ໔໕. วิสิฏฺฐวจนา’เปตํ, คามฺมํ’ตฺย’ภิมตํ ยถา; กญฺเญ กามยมานํ มํ, น กามยสิ กึนฺวิ’ทํ? ປະໂຫຍກໃດທີ່ປາສະຈາກຖ້ອຍຄຳອັນປານີດ ປະໂຫຍກນັ້ນຖືວ່າເປັນ ຄາມະ (ຄຳຫຍາບໂລນ) ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ: 'ນາງສາວເອີຍ, ເຈົ້າບໍ່ຮັກຂ້ອຍຜູ້ທີ່ຮັກເຈົ້າເລີຍ ມັນແມ່ນຫຍັງກັນນໍ?' ๔๖. ໔໖. ปทสนฺธานโต กิญฺจิ, ทุปฺปตีติกรํ ภเว; ตมฺปิ คามฺมํ ตฺย’ภิมตํ, ยถา ยาภวโต ปิยา. ໂດຍການເຊື່ອມຕໍ່ຄຳ (ສົນທິ), ຫາກມີສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈຍາກ (ຫຼື ບໍ່ເປັນທີ່ພໍໃຈ), ສິ່ງນັ້ນກໍຖືວ່າເປັນ 'ຄາມມະ' (ຄຳຫຍາບ) ເຊັ່ນດຽວກັນ, ດັ່ງຄຳວ່າ 'ຍາ ພະວະໂຕ ປິຍາ'. ๔๗. ໔໗. วุตฺเตสุ สูจิเต ฏฺฐาเน, ปทจฺเฉโท ภเว ยติ; ยํ ตาย หีนํ ตํ วุตฺตํ, ยติหีนนฺติ สา ปน. ໃນຖານະທີ່ສະແດງໄວ້ໃນຄຳປະພັນ, ການຢຸດພັກຄຳ ເອີ້ນວ່າ 'ຍະຕິ'; ສ່ວນຄຳປະພັນໃດທີ່ປາສະຈາກຍະຕິນັ້ນ, ທ່ານເອີ້ນວ່າ 'ຍະຕິຫີນະລັກສະນະ' (ບົກພ່ອງຍະຕິ). ๔๘. ໔໘. ยติ สพฺพตฺถปาทนฺเต, วุตฺตฑฺเฒ จ วิเสสโต; ปุพฺพาปราเนกวณฺณ, ปทมชฺเฌปิ กตฺถจิ. ຍະຕິ (ການຢຸດພັກ) ຍ່ອມມີໃນທີ່ທັງປວງ ຄື ທີ່ສຸດແຫ່ງບາດຄຳປະພັນ ແລະ ໂດຍສະເພາະແມ່ນໃນເຄິ່ງໜຶ່ງແຫ່ງຄຳປະພັນ; ແລະ ໃນບາງບ່ອນ ກໍມີໃນທ່າມກາງແຫ່ງຄຳທີ່ມີຫຼາຍພະຍາງ ທັງຂ້າງໜ້າແລະຂ້າງຫຼັງ. ตตฺโถทาหรณปจฺจุทาหรณานิ ยถา ໃນເລື່ອງນັ້ນ, ຕົວຢ່າງ ແລະ ຕົວຢ່າງປະຕິເສດ ມີດັ່ງນີ້: ๔๙. ໔໙. ตํ นเม สิรสา จามิ, กรวณฺณํ ตถาคตํ; สกลาปิ ทิสา สิญฺจ, ติว โสณฺณรเสหิ โย. ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນ້ອມໄຫວ້ພະຕະຖາຄົດເຈົ້າ ຜູ້ມີພະວໍລະກາຍດັ່ງທອງຄຳ ດ້ວຍສຽນເກົ້າ, ພະອົງຜູ້ຊົງຫົດສົງທິດທັງປວງໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງ ດັ່ງນ້ຳຄຳທີ່ຫຼັ່ງໄຫຼ. ๕๐. ໕໐. สโร สนฺธิมฺหิ ปุพฺพนฺโต, วิย โลเป วิภตฺติยา; อญฺญถา ตฺว’ญฺญถา ตตฺถ, ยา’เทสาทิ ปรา’ทิ’ว. ໃນການສົນທິ, ສະຫຼະຕົວໜ້າ ປຽບເໝືອນທີ່ສຸດແຫ່ງຄຳໜ້າ ໃນເວລາລຶບວິພັດ; ແຕ່ໃນກໍລະນີອື່ນ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍປະການອື່ນ, ໃນການສົນທິນັ້ນ ການແປງເປັນ ຍະ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ ປຽບເໝືອນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງຄຳຫຼັງ. ๕๑. ໕໑. จาที ปุพฺพปทนฺตา’ว, นิจฺจํ ปุพฺพปทสฺสิตา; ปาทโย นิจฺจสมฺพนฺธา, ปราทีว ปเรน ตุ. ນິບາດມີ 'ຈະ' ເປັນຕົ້ນ ປຽບເໝືອນທີ່ສຸດແຫ່ງຄຳໜ້າ ຍ່ອມອາໄສຄຳໜ້າເປັນນິດ; ສ່ວນອຸປະສັກມີ 'ປະ' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມກ່ຽວພັນກັບຄຳຫຼັງເປັນນິດ ປຽບເໝືອນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງຄຳຫຼັງ. สพฺพตฺโถทาหรณานิ ยถา ຕົວຢ່າງໃນທີ່ທັງປວງ ມີດັ່ງນີ້: ๕๒. ໕໒. นเม ตํ สิรสา สพฺโพ, ปมา’ตีตํ ตถาคตํ; ยสฺส โลกคฺคตํ ปตฺต, สฺโส’ปมา น หิ ยุชฺชติ. ຄົນທັງປວງຈົ່ງນ້ອມໄຫວ້ພະຕະຖາຄົດເຈົ້າ ຜູ້ລ່ວງພົ້ນການປຽບທຽບທັງປວງນັ້ນດ້ວຍສຽນເກົ້າ; ພະອົງຜູ້ບັນລຸຄວາມເປັນຍອດແຫ່ງໂລກແລ້ວ, ອຸປະມາໃດໆ ກໍບໍ່ອາດປຽບທຽບໄດ້ເລີຍ. ๕๓. ໕໓. มุนินฺทํ ตํ สทา วนฺทา, มฺย’นนฺตมติ มุตฺตมํ; ยสฺส ปญฺญา จ เมตฺตา จ, นิสฺสีมาติ วิชมฺภติ. ຂ້າພະເຈົ້າຂໍອະພິວາດພະມຸນິນເຈົ້າ ຜູ້ມີພະປັນຍາອັນຫາທີ່ສຸດບໍ່ໄດ້ ຜູ້ປະເສີດສຸດພະອົງນັ້ນຕະຫຼອດການ; ພະປັນຍາ ແລະ ພະເມດຕາຂອງພະອົງ ຍ່ອມແຜ່ຂະຫຍາຍໄປຢ່າງບໍ່ມີຂອບເຂດ. จาทิปาทีสุ ปจฺจุทาหรณานิ ยถา ຕົວຢ່າງປະຕິເສດໃນຄຳມີ 'ຈະ' ແລະ ອຸປະສັກ ເປັນຕົ້ນ ມີດັ່ງນີ້: ๕๔. ໕໔. มหาเมตฺตา มหาปญฺญา, จ ยตฺถ ปรโมทยา; ปณมามิ ชินํ ตํ ป, วรํ วรคุณา’ลยํ. ພະເມດຕາອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ແລະ ພະປັນຍາອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ຍ່ອມມີຄວາມຈະເລີນຢ່າງຍິ່ງໃນພະອົງໃດ; ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນ້ອມໄຫວ້ພະຊິນະເຈົ້າ ຜູ້ປະເສີດສຸດ ຜູ້ເປັນທີ່ສະຖິດແຫ່ງຄຸນຄວາມດີອັນປະເສີດ ພະອົງນັ້ນ. ๕๕. ໕໕. ปทตฺถกฺกมโต มุตฺตํ, กมจฺจุต มิทํ ยถา; เขตฺตํ วา เทหิ คามํ วา, เทสํ วา มม โสภนํ. ຄຳປະພັນໃດທີ່ຄາດເຄື່ອນຈາກລຳດັບແຫ່ງເນື້ອຄວາມ, ຄຳປະພັນນັ້ນຊື່ວ່າ 'ຄະມັດຈຸຕະ' (ເສຍລຳດັບ) ເຊັ່ນ: 'ຂໍທ່ານຈົ່ງໃຫ້ທົ່ງນາ ຫຼື ບ້ານ ຫຼື ເມືອງ ອັນງົດງາມແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ'. ๕๖. ໕໖. โลกิยตฺถ [Pg.160] มติกฺกนฺตํ, อติวุตฺตํ มตํ ยถา; อติสมฺพาธ มากาส, เมติสฺสา ถนชมฺภเน. ຄຳປະພັນໃດທີ່ກ່າວເກີນຄວາມຈິງແຫ່ງທາງໂລກ, ຄຳປະພັນນັ້ນຖືວ່າເປັນ 'ອະຕິວຸດຕະ' (ກ່າວເກີນຈິງ) ເຊັ່ນ: 'ທ້ອງຟ້າແຄບລົງຢ່າງຍິ່ງ ໃນເວລາທີ່ເຕົ້ານົມຂອງນາງຂະຫຍາຍຕົວ'. ๕๗. ໕໗. สมุทายตฺถโต’เปตํ, ตํ อเปตตฺถกํ ยถา; คาวิปุตฺโต พลิพทฺโธ, ติณํ ขาที ปิวี ชลํ. ຄຳປະພັນໃດທີ່ປາສະຈາກເນື້ອຄວາມທີ່ປະສານກັນ, ຄຳປະພັນນັ້ນຊື່ວ່າ 'ອະເປຕັດຖະກະ' (ໄຮ້ປະໂຫຍດ) ເຊັ່ນ: 'ລູກຂອງແມ່ງົວ ຕົວເປັນງົວເຖິກ ໄດ້ກິນຫຍ້າ ໄດ້ດື່ມນ້ຳ'. ๕๘. ໕໘. พนฺเธ ผรุสตา ยตฺถ, ตํ พนฺธผรุสํ ยถา; ขรา ขิลา ปริกฺขีณา, เขตฺเต ขิตฺตํ ผลตฺย’ลํ. ໃນຄຳປະພັນໃດມີຄວາມຫຍາບກະດ້າງໃນການຮ້ອຍກອງ, ຄຳປະພັນນັ້ນຊື່ວ່າ 'ພັນທະພະຣຸສະ' (ຮ້ອຍກອງຫຍາບກະດ້າງ) ເຊັ່ນ: 'ຂະຣາ ຂິລາ ປະຣິກຂີນາ, ເຂດເຕ ຂິດຕັງ ຜະລັດຍະລັງ'. วากฺยตฺถโทส นิทฺเทส การສະແດງຂໍ້ບົກພ່ອງແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກ (ວາກະຍັດຖະໂທສະ) ๕๙. ໕໙. เญยฺยํ ลกฺขณ มนฺวตฺถ, วเสนา’ปกฺกมาทินํ; อุทาหรณ เมเตสํ, ทานิ สนฺทสฺสยามฺย’หํ. ລັກສະນະແຫ່ງຂໍ້ບົກພ່ອງມີ 'ອະພັກຄະມະ' (ການຂາດລຳດັບ) ເປັນຕົ້ນ ຄວນຊາບຕາມຄວາມໝາຍແຫ່ງຄຳສັບ; ບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງຕົວຢ່າງຂອງຂໍ້ບົກພ່ອງເຫຼົ່ານັ້ນ. ตตฺถา’ปกฺกมํ ยถา ໃນຂໍ້ບົກພ່ອງເຫຼົ່ານັ້ນ, 'ອະພັກຄະມະ' (ການຂາດລຳດັບ) ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້: ๖๐. ໖໐. ภาวนา, ทาน, สีลานิ, สมฺมา สมฺปาทิตานิ’ห; โภค, สคฺคาทิ, นิพฺพาน, สาธนานิ น สํสโย. ພາວະນາ, ທານ, ແລະ ສິນ ທີ່ບຸກຄົນບຳເພັນດີແລ້ວໃນໂລກນີ້, ຍ່ອມເປັນເຄື່ອງບັນລຸໂພຄະສົມບັດ, ສະຫວັນ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ພະນິພານ ຢ່າງບໍ່ຕ້ອງສົງໄສ. โอจิตฺยหีนํ ยถา ຂໍ້ບົກພ່ອງ 'ໂອຈິດຕະຍະຫີນະລັກສະນະ' (ຂາດຄວາມεໝາະສົມ) ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້: ๖๑. ໖໑. ปูชนียตโร โลเก, อห เมโก นิรนฺตรํ; มเยกสฺมึ คุณา สพฺเพ, ยโต สมุทิตา อหุํ. ໃນໂລກນີ້ ມີແຕ່ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ດຽວເທົ່ານັ້ນທີ່ຄວນບູຊາຢ່າງຍິ່ງຕະຫຼອດການ, ເພາະວ່າຄຸນຄວາມດີທັງປວງລ້ວນແຕ່ປະຊຸມກັນຢູ່ໃນຕົວຂ້າພະເຈົ້າແຕ່ພຽງຜູ້ດຽວ. ยถา จ ແລະ ອີກຕົວຢ່າງໜຶ່ງ ເຊັ່ນ: ๖๒. ໖໒. ยาจิโต’หํ กถํ นาม, น ทชฺชามฺย’ปิ ชีวิตํ; ตถาปิ ปุตฺตทาเนน, เวธเต หทยํ มม. ເມື່ອຖືກຂໍ, ເປັນຫຍັງຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຈະບໍ່ໃຫ້ ແມ່ນແຕ່ຊີວິດຂອງຕົນເອງ? ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ, ຫົວໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າຍັງສັ່ນສະທ້ານ ຍ້ອນການບໍລິຈາກລູກເປັນທານ. ภคฺครีติ ยถา ຂໍ້ບົກພ່ອງ 'ພັກຄະຣີຕິ' (ເສຍທຳນອງ) ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້: ๖๓. ໖໓. อิตฺถีนํ ทุชฺชนานญฺจ, วิสฺสาโส โนปปชฺชเต; วิเส สิงฺคิมฺหิ นทิยํ, โรเค ราชกุลมฺหิ จ. ການໄວ້ວາງໃຈໃນສະຕີ ແລະ ຄົນຊົ່ວ ຍ່ອມບໍ່ຄວນມີ; (ເຊັ່ນດຽວກັບ) ໃນຢາພິດ, ສັດມີເຂົາ, ແມ່ນ້ຳ, ໂລກໄພໄຂ້ເຈັບ ແລະ ລາຊະຕະກູນ. สสํสยํ ยถา ຂໍ້ບົກພ່ອງ 'ສະສັງສະຍະລັກສະນະ' (ມີຄວາມສົງໄສ) ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້: ๖๔. ໖໔. มุนินฺทจนฺทิมา โลก, สรโลลวิโลจโน; ชโน’ วกฺกนฺตปนฺโถ’ว, โคปทสฺสนปีณิโต. ພະມຸນິນເຈົ້າຜູ້ປຽບດັ່ງພະຈັນ, ປະຊາຊົນຜູ້ມີດວງຕາຫວັ່ນໄຫວ ດັ່ງດອກບົວໃນສະ, ປຽບເໝືອນຄົນເດີນທາງຜູ້ຫຼົງທາງ ທີ່ຍິນດີເພາະໄດ້ເຫັນນາຍໂຄບານ (ຫຼື ຜູ້ຮັກສາແຜ່ນດິນ). ๖๕. ໖໕. วากฺยตฺถโต ทุปฺปตีติ, กรํ คามฺมํ มตํ ยถา; โปโส วีริยวา โส’ยํ, ปรํ หนฺตฺวา น วิสฺสมี. ຄຳປະພັນໃດທີ່ມີເນື້ອຄວາມເຂົ້າໃຈຍາກ ຍ້ອນຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກ, ຄຳປະພັນນັ້ນຖືວ່າເປັນ 'ຄາມມະ' (ຄຳຫຍາບ) ເຊັ່ນ: 'ຊາຍຜູ້ມີຄວາມພາກພຽນຄົນນີ້, ຂ້າສັດຕູແລ້ວ ກໍບໍ່ໄດ້ຢຸດພັກຜ່ອນ'. ๖๖. ໖໖. ทุฏฺฐาลงฺกรณํ เตตํ, ยตฺถา’ลงฺการทูสนํ; ตสฺสา’ลงฺการนิทฺเทเส, รูป มาวิ ภวิสฺสติ. ຄຳປະພັນໃດທີ່ມີຂໍ້ບົກພ່ອງແຫ່ງອະລັງການ (ເຄື່ອງປະດັບຄຳ), ຄຳປະພັນນັ້ນຊື່ວ່າ 'ທຸດຖາລັງການ'; ລັກສະນະຂອງມັນຈະປາກົດແຈ້ງ ໃນຕອນສະແດງອະລັງການນັ້ນ. ๖๗. ໖໗. กโต’ตฺร [Pg.161] สงฺเขปนยา มยา’ยํ,โทสาน เมสํ ปวโร วิภาโค; เอโส’ว’ลํ โพธยิตุํ กวีนํ,ตมตฺถิ เจ เขทกรํ ปรมฺปิ. ການຈຳແນກຂໍ້ບົກພ່ອງອັນປະເສີດεຫຼົ່ານີ້ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຮຽບຮຽງໄວ້ໂດຍຫຍໍ້ໃນຄຳພີນີ້; ເນື້ອຄວາມພຽງເທົ່ານີ້ ກໍພໍພຽງແລ້ວທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ພວກກະວີເຂົ້າໃຈໄດ້, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຂໍ້ບົກພ່ອງອື່ນໆ ທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມລຳບາກຢູ່ກໍຕາມ. อิติ สงฺฆรกฺขิตมหาสามิวิรจิเต สุโพธาลงฺกาเร ໃນຄຳພີສຸໂພທາລັງການ ທີ່ແຕ່ງໂດຍພະມະຫາສັງຄະຣັກຂิຕະສາມີເຈົ້າ ນີ້ โทสาวโพโธ นาม ຕອນທີ່ມີຊື່ວ່າ 'ໂທສາວະໂພທະ' (ການກຳນົດຮູ້ຂໍ້ບົກພ່ອງ) ปฐโม ปริจฺเฉโท. ເປັນປະຣິຈເສດ (ບົດ) ທີໜຶ່ງ. ๒. โทสปริหาราวโพธ-ทุติยปริจฺเฉท ໒. ບົດທີສອງ: ການກຳນົດຮູ້ວິທີຫຼີກເວັ້ນຂໍ້ບົກພ່ອງ (ໂທສະປະຣິຫາຣາວະໂພທະ) ๖๘. ໖໘. กทาจิ กวิโกสลฺลา, วิโรโธ สกโล ปฺย’ยํ; โทสสงฺขฺย มติกฺกมฺม, คุณวีถึ วิคาหเต. ໃນບາງຄັ້ງ ດ້ວຍຄວາມສະຫຼາດສະຫຼຽວຂອງກະວີ, ຄວາມຂັດແຍ້ງທັງປວງນີ້ ຍ່ອມກ້າວລ່ວງພົ້ນຈາກຄວາມເປັນຂໍ້ບົກພ່ອງ ແລ້ວກາຍມາເປັນຄຸນສົມບັດ (ຄຸນນະພາບແຫ່ງຄຳປະພັນ) ໄດ້. ๖๙. ໖໙. เตน วุตฺตวิโรธาน, มวิโรโธ ยถา สิยา; ตถา โทสปริหารา, วโพโธ ทานิ นียเต. ເພາະເຫດນັ້ນ, ເພື່ອເຮັດໃຫ້ຄວາມຂັດແຍ້ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ກາຍເປັນຄວາມບໍ່ຂັດແຍ້ງ, ບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງວິທີຫຼີກເວັ້ນຂໍ້ບົກພ່ອງນັ້ນ. ตตฺถ วิรุทฺธตฺถนฺตรสฺส ปริหาโร ยถา ໃນເລື່ອງນັ້ນ, ວິທີຫຼີກເວັ້ນຂໍ້ບົກພ່ອງແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂັດແຍ້ງກັນ ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້: ๗๐. ໗໐. วินฺทนฺตํ ปากสาลีนํ, สาลีนํ ทสฺสนา สุขํ; ตํ กถํ นาม เมโฆ’ยํ, วิสโท สุขเย ชนํ? ເມື່ອປະຊາຊົນໄດ້ຮັບຄວາມສຸກຈາກການເຫັນເຂົ້າສາລີທີ່ກຳລັງສຸກ, ເປັນຫຍັງເມກອັນຂາວສະອາດ (ຫຼື ເມກທີ່ປາສະຈາກນ້ຳຝົນ) ນີ້ ຈຶ່ງຈະເຮັດໃຫ້ປະຊາຊົນມີຄວາມສຸກໄດ້? ยถา วา ຫຼື ອີກຕົວຢ່າງໜຶ່ງ ເຊັ່ນ: ๗๑. ໗໑. วินายโกปิ นาโค สิ, โคตโมปิ มหามติ; ปณีโตปิ รสา’เปโต, จิตฺตา เม สามิ เต คติ. ຂ້າແດ່ພະອົງຜູ້ເປັນເຈົ້າ, ວິຖີທາງຂອງພະອົງເປັນໜ້າອັດສະຈັນແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ ຍິ່ງນັກ; ເພາະວ່າ ພະອົງແມ່ນແຕ່ເປັນພະວິນາຍົກ (ຜູ້ຊົງນຳພາ) ກໍຍັງເປັນພະຍານາກ (ຫຼື ຜູ້ປະເສີດ), ແມ່ນແຕ່ເປັນພະໂຄຕະມະ ກໍຍັງມີພະປັນຍາອັນໃຫຍ່ຫຼວງ, ແມ່ນແຕ່ເປັນຜູ້ປະເສີດເລີດລ້ຳ ກໍຍັງປາສະຈາກລົດຊາດ (ຫຼື ປາສະຈາກກິເລດ). อฌ’ตฺถสฺส ยถา ວິທີຫຼີກເວັ້ນຂໍ້ບົກພ່ອງແຫ່ງເນື້ອຄວາມທີ່ເກີນກວ່າຄວາມຈິງ (ອັດຊັດຖະ) ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້: ๗๒. ໗໒. กถํ ตาทิคุณาภาเว, โลกํ โตเสติ ทุชฺชโน?โอภาสิตาเสสทิโส, ขชฺโชโต นาม กึ ภเว? ເມື່ອບໍ່ມີຄຸນຄວາມດີເຊັ່ນນັ້ນ, ຄົນຊົ່ວຈະເຮັດໃຫ້ໂລກຍິນດີໄດ້ແນວໃດ? ແມງຫິ່ງຫ້ອຍຈະສາມາດເປັນເໝືອນດັ່ງສິ່ງທີ່ສ່ອງແສງສະຫວ່າງໄປທົ່ວທຸກທິດໄດ້ຫຼືບໍ່? ๗๓. ໗໓. ปเหลิกาย มารุฬฺหา, น หิ ทุฏฺฐา กิลิฏฺฐตา; ปิยา สุขา’ลิงฺคิตํ ก, มาลิงฺคติ นุ โน อิติ. ເມື່ອຢູ່ໃນຄຳປະພັນປະເພດປິດສະໜາ (ພະເຫຣິກາ), ຄວາມກຳກວມເຂົ້າໃຈຍາກ (ກິລິຖະຕາ) ຍ່ອມບໍ່ຖືວ່າເປັນຂໍ້ບົກພ່ອງ ເຊັ່ນ: 'ໃຜໜໍຍ່ອມໂອບກອດນາງຜູ້ອັນຄົນຮັກໂອບກອດແລ້ວ ໃຫ້ມີຄວາມສຸກ?' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ๗๔. ໗໔. ยมเก โน ปโยเชยฺย, กิลิฏฺฐปท มิจฺฉิเต; ตโต ยมก มญฺญํ ตุ, สพฺพ เมตํมยํ วิย. ບຸກຄົນບໍ່ຄວນໃຊ້ຄຳທີ່ເຂົ້າໃຈຍາກໃນຄຳປະພັນປະເພດຍະມົກ (ຄຳຊ້ຳ) ຫາກບໍ່ຈຳເປັນ; ແຕ່ຫາກນອກເໜືອໄປຈາກຍະມົກແລ້ວ, ຄຳປະພັນທັງປວງກໍປຽບເໝືອນປະກອບດ້ວຍຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ. เทสวิโรธิโน ยถา ວິທີຫຼີກເວັ້ນຂໍ້ບົກພ່ອງແຫ່ງຄວາມຂັດແຍ້ງກັບສະຖານທີ່ (ເທສະວິໂຣທິ) ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້: ๗๕. ໗໕. โพธิสตฺตปฺปภาเวน[Pg.162], ถเลปิ ชลชานฺย’หุํ; นุทนฺตานิ’ว สุจิรา, วาสกฺเลสํ ตหึ ชเล. ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງພະໂພທິສັດ, ດອກໄມ້ທີ່ເກີດໃນນ້ຳ (ດອກບົວ) ກໍບານຂຶ້ນແມ່ນແຕ່ເທິງບົກ, ປຽບເໝືອນການກຳຈັດຄວາມທຸກຍາກລຳບາກທີ່ຕ້ອງອາໄສຢູ່ໃນນ້ຳມາເປັນເວລາດົນນານ. กาลวิโรธิโน ยถา ວິທີຫຼີກເວັ້ນຂໍ້ບົກພ່ອງແຫ່ງຄວາມຂັດແຍ້ງກັບເວລາ (ກາລະວິໂຣທິ) ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້: ๗๖. ໗໖. มหานุภาว ปิสุโน, มุนิโน มนฺท มารุโต; สพฺโพตุกมยํ วายิ, ธุนนฺโต กุสุมํ สมํ. ເພື່ອສະແດງເຖິງພະມະຫານຸພາບແຫ່ງພະມຸນີເຈົ້າ, ສາຍລົມອ່ອນໆ ທີ່ປະກອບດ້ວຍດອກໄມ້ທຸກລະດູການ ຈຶ່ງໄດ້ພັດມາ ພ້ອມທັງສະບັດດອກໄມ້ໃຫ້ຫຼົ່ນລົງມາສະເໝີກັນ. กลาวิโรธิโน ยถา ວິທີຫຼີກເວັ້ນຂໍ້ບົກພ່ອງແຫ່ງຄວາມຂັດແຍ້ງກັບສິລະປະສາດ (ກະລາວິໂຣທິ) ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້: ๗๗. ໗໗. นิมุคฺคมานโส พุทฺธ, คุเณ ปญฺจสิขสฺสปิ; ตนฺติสฺสร วิโรโธ โส, น สมฺปีเณติ กํ ชนํ? ແມ່ນແຕ່ທ້າວປັນຈະສິຂະຄັນທັບພະເທວະບຸດ ຜູ້ມີໃຈດຳດິ່ງຢູ່ໃນພະພຸດທະຄຸນ, ຄວາມຜິດພາດແຫ່ງສຽງພິນຂອງເພິ່ນນັ້ນ ຈະບໍ່ເຮັດໃຫ້ຄົນທັງປວງຍິນດີໄດ້ແນວໃດ? (ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຍິນດີໄດ້ແນ່ນອນ). โลกวิโรธิโน ยถา ວິທີຫຼີກເວັ້ນຂໍ້ບົກພ່ອງແຫ່ງຄວາມຂັດແຍ້ງກັບຄວາມເປັນຈິງໃນໂລກ (ໂລກະວິໂຣທິ) ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້: ๗๘. ໗໘. คณเย จกฺกวาฬํ โส, จนฺทนายปิ สีตลํ; สมฺโพธิ สตฺต หทโย, ปทิตฺต’งฺคารปูริตํ. ພະໂພທິສັດຜູ້ມີພະຫະໄທອັນເຕັມປ່ຽມດ້ວຍພະໂພທິຍານ ຍ່ອມຖືວ່າຈັກກະວານທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຖ່ານໄຟອັນຮ້ອນແຮງນັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ເຢັນຍິ່ງກວ່າແກ່ນຈັນ. ญายวิโรธิโน ยถา ວິທີຫຼີກເວັ້ນຂໍ້ບົກພ່ອງແຫ່ງຄວາມຂັດແຍ້ງກັບຫຼັກຕະກະ/ເຫດຜົນ (ຍາຍະວິໂຣທິ) ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້: ๗๙. ໗໙. ปริจฺจตฺตภโวปิ ตฺว, มุปนีตภโว อสิ; อจินฺตฺยคุณสาราย, นโม เต มุนิปุงฺคว. ຂ້າແດ່ພະມຸນີຜູ້ປະເສີດສຸດ, ແມ່ນແຕ່ພະອົງຈະຊົງລະພົບ (ການວຽນວ່າຍຕາຍເກີດ) ໄດ້ແລ້ວ, ແຕ່ພະອົງກໍຍັງຊົງນຳມາເຊິ່ງພົບ (ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສັດໂລກ); ຂໍນ້ອມໄຫວ້ພະອົງຜູ້ມີຄຸນຄວາມດີອັນເປັນສາລະອັນຫາທີ່ຄິດບໍ່ໄດ້. อาคมวิโรธิโน ยถา ວິທີຫຼີກເວັ້ນຂໍ້ບົກພ່ອງແຫ່ງຄວາມຂັດແຍ້ງກັບພະຄຳພີ/ຕຳລາ (ອາກະມະວິໂຣທິ) ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້: ๘๐. ໘໐. เนวา’ลปติ เกนา’ปิ, วจีวิญฺญตฺติโต ยติ; สมฺปชานมุสาวาทา, ผุเสยฺยา’ปตฺติทุกฺกฏํ. ພະພິກຂຸຍ່ອມບໍ່ກ່າວປາໄສກັບໃຜໆ ດ້ວຍວາຈາ; ແຕ່ຫາກກ່າວມຸສາວາດທັງທີ່ຮູ້ຢູ່, ພະພິກຂຸນັ້ນກໍຍ່ອມຕ້ອງອາບັດທຸກກົດ. เนยฺยสฺส ยถา ວິທີຫຼີກເວັ້ນຂໍ້ບົກພ່ອງແຫ່ງເນື້ອຄວາມທີ່ຕ້ອງຄາດຄະເນ (ເນຍຍະລັກສະນະ) ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້: ๘๑. ໘໑. มรีจิจนฺทนา’เลป, ลาภา สีตมรีจิโน; อิมา สพฺพาปิ ธวลา, ทิสา โรจนฺติ นิพฺภรํ. ຍ້ອນໄດ້ຮັບການທາດ້ວຍແກ່ນຈັນຄືລັງສີຂອງພະຈັນຜູ້ມີລັງສີອັນεຢັນ, ທິດທັງປວງເຫຼົ່ານີ້ທີ່ຂາວຜ່ອງ ຈຶ່ງຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວຢ່າງຍິ່ງ. ยถา วา ຫຼື ອີກຕົວຢ່າງໜຶ່ງ ເຊັ່ນ: ๘๒. ໘໒. มโนนุรญฺชโน มาร, งฺคนาสิงฺคารวิพฺภโม; ชิเนนา’สมนุญฺญาโต, มารสฺส หทยา’นโล. ຄວາມສະເໜ່ຫາຂອງສະຕີອັນເປັນທີ່ຍິນດີແຫ່ງໃຈ ນັ້ນຄືມານ, ພຣະຊິນະເຈົ້າບໍ່ຊົງອະນຸຍາດ, ມັນເປັນດັ່ງໄຟເຜົາຫົວໃຈຂອງມານ. วิเสสนาเปกฺขสฺส ยถา ຕົວຢ່າງ (ແຫ່ງບົດ) ທີ່ຕ້ອງການຄຳວິເສດ ເຊັ່ນ: ๘๓. ໘໓. อปยาตา’ปราธมฺปิ, อยํ เวรี ชนํ ชโน; โกธปาฏลภูเตน, ภิยฺโย ปสฺสติ จกฺขุนา. ເຖິງແມ່ນວ່າຄວາມຜິດຈະໝົດໄປແລ້ວ, ແຕ່ຄົນຈອງເວນນີ້ ກໍຍັງເບິ່ງຄົນທັງຫຼາຍດ້ວຍດວງຕາອັນແດງກ່ຳດ້ວຍຄວາມໂກດຮ້າຍຍິ່ງຂຶ້ນ. หีนตฺถสฺส ยถา ຕົວຢ່າງ (ແຫ່ງບົດ) ທີ່ມີຄວາມໝາຍຕໍ່າຕ້ອຍ ເຊັ່ນ: ๘๔. ໘໔. อปฺปกานมฺปิ ปาปานํ, ปภาวํ นาสเย พุโธ; อปิ นิปฺปภาตา’นีต, ขชฺโชโต โหติ ภาณุมา. ຜູ້ມີປັນຍາ ຄວນກຳຈັດອຳນາດແຫ່ງບາບທັງຫຼາຍ ແມ້ພຽງເລັກນ້ອຍ; ເພາະວ່າ ແມ້ແຕ່ຫິ່ງຫ້ອຍ ເມື່ອຢູ່ໃນທີ່ອັບແສງ ກໍຍັງປາກົດເປັນດັ່ງດວງອາທິດທີ່ມີແສງສະຫວ່າງໄດ້. อนตฺถสฺส ยถา ຕົວຢ່າງ (ແຫ່ງບົດ) ທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ (ຄຳເອື້ອນ) ເຊັ່ນ: ๘๕. ໘໕. น [Pg.163] ปาทปูรณตฺถาย, ปทํ โยเชยฺย กตฺถจิ,ยถา วนฺเท มุนินฺทสฺส, ปาทปงฺเกรุหํ วรํ. ບໍ່ຄວນປະກອບຄຳສັບໃດໆ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການເຕີມບາດຄາຖາໃຫ້ເຕັມໃນທີ່ໃດໆ ເລີຍ, ເຊັ່ນ: 'ຂ້າພະເຈົ້າຂໍໄຫວ້ພຣະບາດດອກບົວອັນປະເສີດຂອງພຣະມຸນິນທຣ໌'. ๘๖. ໘໖. ภยโกธปสํสาทิ, วิเสโส ตาทิโส ยทิ; วตฺตุํ กามียเต โทโส, น ตตฺเถ’กตฺถตากโต. ຫາກມີຄວາມພິເສດ ເຊັ່ນ ຄວາມຢ້ານ, ຄວາມໂກດ, ຫຼືການສັນເສີນ ເປັນຕົ້ນ, ທີ່ຕ້ອງການຈະກ່າວຊ້ຳ, ໃນທີ່ນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີໂທດອັນເກີດຈາກການກ່າວຊ້ຳ. ยถา ເຊັ່ນ: ๘๗. ໘໗. สปฺโป สปฺโป! อยํ หนฺท, นิวตฺตตุ ภวํ ตโต,ยทิ ชีวิตุกาโม’สิ, กถํ ต มุปสปฺปสิ? ງູ! ງູ! ໂອ້, ຂໍທ່ານຈົ່ງຖອຍກັບໄປຈາກທີ່ນັ້ນເຖີດ, ຫາກທ່ານຍັງຢາກມີຊີວິດຢູ່, ເປັນຫຍັງທ່ານຈຶ່ງເຂົ້າໄປໃກ້ມັນ? ภคฺครีติโน ยถา ຕົວຢ່າງ (ແຫ່ງບົດ) ທີ່ມີທຳນອງເສຍ ເຊັ່ນ: ๘๘. ໘໘. โยโกจิ รูปา’ติสโย, กนฺติ กาปิ มโนหรา; วิลาสา’ติสโย โกปิ,อโห! พุทฺธมโห’ทโย. ຄວາມງົດງາມແຫ່ງຮູບຮ່າງໃດໜຶ່ງ, ຄວາມຜຸດຜ່ອງອັນຈັບໃຈໃດໜຶ່ງ, ຄວາມມີສະເໜ່ອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໃດໜຶ່ງ, ໂອ້! ຄວາມອຸບັດຂຶ້ນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ. ๘๙. ໘໙. อพฺยาโมหกรํ พนฺธํ, อพฺยากิณฺณํ มโนหรํ; อทูรปท วินฺยาสํ, ปสํสนฺติ กวิสฺสรา. ຍອດແຫ່ງກະວີທັງຫຼາຍ ຍ່ອມສັນເສີນບົດປະພັນ ທີ່ບໍ່ເຮັດໃຫ້ຫຼົງສະໜິດ, ບໍ່ສັບສົນປົນເປ, ເປັນທີ່ຈັບໃຈ, ແລະ ມີການຈັດວາງຄຳສັບໄວ້ບໍ່ຫ່າງກັນເກີນໄປ. ยถา ເຊັ່ນ: ๙๐. ໙໐. นีลุปฺปลา’ภํ นยนํ, พนฺธุกรุจิโร’ธโร; นาสา เหม’งฺกุโส เตน, ชิโน’ยํ ปิยทสฺสโน. ພຣະເນດມີແສງສະຫວ່າງດັ່ງດອກບົວຂຽວ, ພຣະໂອດງົດງາມດັ່ງດອກຊະບາ, ພຣະນານິກາດັ່ງຂໍຄຳ; ເພາະເຫດນັ້ນ, ພຣະຊິນະເຈົ້າພະອົງນີ້ ຈຶ່ງມີຮູບຮ່າງໜ້າຕາອັນເປັນທີ່ຮັກແພງໜ້າຊົມ. ๙๑. ໙໑. สมติกฺกนฺต คามฺมตฺตํ, กนฺต วาจา’ภิสงฺขตํ; พนฺธนํ รสเหตุตฺตา, คามฺมตฺตํ อติวตฺตติ. ບົດປະພັນທີ່ກ້າວລ່ວງຄວາມເປັນຄຳຫຍາບ, ອັນຕົບແຕ່ງດ້ວຍຖ້ອຍຄຳທີ່ໜ້າຮັກ, ຍ່ອມກ້າວລ່ວງຄວາມເປັນຄຳຫຍາບໄດ້ ເພາະຄວາມເປັນເຫດແຫ່ງລົດຊາດ. ยถา ເຊັ່ນ: ๙๒. ໙໒. ทุโนติ กามจณฺฑาโล, โส มํ สทย นิทฺทโย; อีทิสํ พฺยสนา’ปนฺนํ, สุขีปิ กิ มุเปกฺขเส? ຄົນຈັນທານຄືຄວາມໃຄ່ ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມປານີ ນັ້ນ ຍ່ອມເຜົາຜານຂ້າພະເຈົ້າ; ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າເຖິງຄວາມພິນາດປານນີ້, ແມ້ທ່ານຈະມີຄວາມສຸກ ໃດຈຶ່ງເສີຍເມຍຢູ່ເລົ່າ? ๙๓. ໙໓. ยติหีนปริหาโร, น ปุเน’ทานิ นียเต; ยโต น สวนุ’พฺเพคํ, เหฏฺฐา เยสํ วิจาริตํ. ການຫຼີກເວັ້ນຄວາມບົກພ່ອງແຫ່ງການຢຸດຈັງຫວະ (ຍະຕິຮີນະ) ຈະບໍ່ນຳມາສະແດງອີກໃນຕອນນີ້, ເພາະວ່າບົດປະພັນໃດທີ່ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສະດຸ້ງຕົກໃຈໃນການຟັງ ໄດ້ມີການພິຈາລະນາໄວ້ແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ. กมจฺจุตสฺส ยถา ຕົວຢ່າງ (ແຫ່ງບົດ) ທີ່ເຄື່ອນຈາກລຳດັບ ເຊັ່ນ: ๙๔. ໙໔. อุทารจริโต’สิ ตฺวํ, เตเน’วา’ราธนา ตฺวยิ; เทสํ วา เทหิ คามํ วา, เขตฺตํ วา มม โสภนํ. ທ່ານເປັນຜູ້ມີຄວາມປະພຶດອັນປະເສີດ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງມີການອ້ອນວອນໃນທ່ານ; ຂໍທ່ານຈົ່ງໃຫ້ແຄວ້ນ, ຫຼືບ້ານ, ຫຼືນາ ອັນງົດງາມແກ່ຂ້າພະເຈົ້າເຖີດ. อติวุตฺตสฺส ยถา ຕົວຢ່າງ (ແຫ່ງບົດ) ທີ່ກ່າວເກີນຄວາມຈິງ ເຊັ່ນ: ๙๕. ໙໕. มุนินฺทจนฺทสมฺภูต, ยโสราสิมรีจินํ; สกโลปฺย’ย มากาโส, นา’วกาโส วิชมฺภเน. ແມ້ແຕ່ທ້ອງຟ້າທັງໝົດນີ້ ກໍຍັງບໍ່ມີພື້ນທີ່ພຽງພໍ ສຳລັບການແຜ່ຂະຫຍາຍອອກແຫ່ງລັງສີຂອງກອງກຽດຕິຍົດ ອັນເກີດຈາກພຣະຈັນຄືພຣະມຸນິນທຣ໌. ๙๖. ໙໖. วากฺยํ [Pg.164] พฺยาปนฺนจิตฺตานํ, อเปตตฺถํ อนินฺทิตํ; เตนุ’มฺมตฺตาทิกานํ ตํ, วจนา’ญฺญตฺร ทุสฺสติ. ຖ້ອຍຄຳຂອງຄົນທີ່ມີຈິດຟຸ້ງຊ່ານ ແມ້ຈະປາສະຈາກປະໂຫຍດ ກໍບໍ່ເປັນທີ່ຕິຕຽນ; ເພາະເຫດນັ້ນ, ຄຳເວົ້າຂອງຄົນບ້າເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຫາກກ່າວໃນທີ່ອື່ນຈຶ່ງເປັນໂທດ. ยถา ເຊັ່ນ: ๙๗. ໙໗. สมุทฺโท ปียเต โส’ย, มห’มชฺช ชราตุโร; อิเม คชฺชนฺติ ชีมูตา, สกฺกสฺเส’ราวโณ ปิโย. ມະຫາສະໝຸດນີ້ກຳລັງຖືກດື່ມ, ມື້ນີ້ຂ້າພະເຈົ້າຖືກຄວາມແກ່ຄອບງຳ, ເມກທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ກຳລັງຮ້ອງຄາງ, ຊ້າງເອຣາວັນເປັນທີ່ຮັກຂອງທ້າວສັກກະ. ๙๘. ໙໘. สุขุมาลา’วิโรธิตฺต, ทิตฺตภาวปฺปภาวิตํ; พนฺธนํ พนฺธผรุส, โทสํ สํทูสเยยฺย ตํ. ບົດປະພັນອັນຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍຄວາມອ່ອນໂຍນ ແລະ ຄວາມບໍ່ຂັດຂ້ອງ, ຍ່ອມຖືກເຮັດໃຫ້ເສຍໄປດ້ວຍໂທດແຫ່ງການແຕ່ງຄຳຫຍາບກະດ້າງ. ยถา ເຊັ່ນ: ๙๙. ໙໙. ปสฺสนฺตา รูปวิภวํ, สุณนฺตา มธุรํ คิรํ; จรนฺติ สาธู สมฺพุทฺธ, กาเล เกฬิปรมฺมุขา. ພວກສັດຕະບຸຣຸດ ເມື່ອໄດ້ເຫັນຄວາມງົດງາມແຫ່ງຮູບຮ່າງ, ໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄຳອັນໄພເລາະ, ຍ່ອມປະພຶດຕົນໂດຍມີໜ້າຫຼີກເວັ້ນຈາກການຫຼິ້ນສະໜຸກສະໜານ ໃນສະໄໝຂອງພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ. อปกฺกมสฺส ยถา ຕົວຢ່າງ (ແຫ່ງບົດ) ທີ່ຜິດລຳດັບ ເຊັ່ນ: ๑๐๐. ໑໐໐. ภาวนา, ทาน, สีลานิ, สมฺมา สมฺปาทิตานิ’ห; นิพฺพาน, โภค, สคฺคาทิ, สาธนานิ น สํสโย. ພາວະນາ, ທານ, ແລະ ສິນ ທີ່ບຸກຄົນປະຕິບັດດີແລ້ວໃນໂລກນີ້, ຍ່ອມເປັນເຄື່ອງບັນລຸເຖິງພຣະນິພານ, ໂພຄະຊັບ, ແລະ ສະຫວັນ ເປັນຕົ້ນ ຢ່າງບໍ່ຕ້ອງສົງໄສ. ๑๐๑. ໑໐໑. อุทฺทิฏฺฐวิสโย โกจิ, วิเสโส ตาทิโส ยทิ; อนุ’ทฺทิฏฺเฐสุ เนว’ตฺถิ, โทโส กมวิลงฺฆเน. ຫາກມີຄວາມພິເສດບາງຢ່າງໃນວິໄສທີ່ລະບຸໄວ້, ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ລະບຸໄວ້ ຍ່ອມບໍ່ມີໂທດໃນການລ່ວງລຳດັບເລີຍ. ยถา ເຊັ່ນ: ๑๐๒. ໑໐໒. กุสลา’กุสลํ อพฺยา, กต’มิจฺเจสุ ปจฺฉิมํ; อพฺยากตํ ปากทํ น, ปากทํ ปฐมทฺวยํ. ໃນທຳທັງຫຼາຍມີ ກຸສົນ, ອະກຸສົນ, ແລະ ອັບພະຍາກົດ ນີ້, ທຳຂໍ້ສຸດທ້າຍຄື ອັບພະຍາກົດ ປາກົດຊັດເຈນ, ສ່ວນສອງຂໍ້ທຳອິດ ບໍ່ປາກົດຊັດເຈນ. ๑๐๓. ໑໐໓. สคุณานา’วิกรเณ, การเณ สติ ตาทิเส; โอจิตฺยหีนตา’ปตฺติ, นตฺถิ ภูตตฺถสํสิโน. ເມື່ອມີເຫດຜົນໃນການສະແດງຄຸນງາມຄວາມດີຂອງຕົນ, ຍ່ອມບໍ່ມີຄວາມເສຍຫາຍແຫ່ງຄວາມເໝາະສົມ (ໂອຈິດຕະຮີນະ) ແກ່ຜູ້ກ່າວຕາມຄວາມເປັນຈິງ. ๑๐๔. ໑໐໔. โอจิตฺยํ นาม วิญฺเญยฺยํ, โลเก วิขฺยาต มาทรา; ตตฺโถ’ปเทสปภวา, สุชนา กวิปุงฺควา. ຄວາມເໝາະສົມ (ໂອຈິດຕະ) ນັ້ນ ຄວນຊາບວ່າເປັນສິ່ງທີ່ປາກົດຊັດເຈນດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບໃນໂລກ; ເພາະອາໄສຄຳສັ່ງສອນໃນຄວາມເໝາະສົມນັ້ນ, ສັດຕະບຸຣຸດ ແລະ ຍອດກະວີທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງບັງເກີດຂຶ້ນ. ๑๐๕. ໑໐໕. วิญฺญาโตจิตฺยวิภโว, จิตฺยหีนํ ปริหเร; ตโต’จิตฺยสฺส สมฺโปเส,รสโปโส สิยา กเต. ຜູ້ຮູ້ຈັກຄວາມຈະເລີນແຫ່ງຄວາມເໝາະສົມ ຄວນຫຼີກເວັ້ນສິ່ງທີ່ປາສະຈາກຄວາມເໝາະສົມ; ຈາກນັ້ນ ເມື່ອຄວາມເໝາະສົມໄດ້ຮັບການບຳລຸງ, ການບຳລຸງລົດຊາດກໍຍ່ອມມີຂຶ້ນໃນບົດປະພັນ. ยถา ເຊັ່ນ: ๑๐๖. ໑໐໖. โย มารเสน มาสนฺน, มาสนฺนวิชยุ’สฺสโว; ติณายปิ น มญฺญิตฺถ, โส โว เทตุ ชยํ ชิโน. ພຣະຊິນະເຈົ້າພະອົງໃດ ບໍ່ຊົງຖືເສນາແຫ່ງມານທີ່ເຂົ້າມາໃກ້ ແມ້ພຽງແຕ່ເສັ້ນຫຍ້າ, ພະອົງຜູ້ມີງານສະຫຼອງໄຊຊະນະອັນໃກ້ເຂົ້າມາແລ້ວ, ຂໍພະອົງຈົ່ງປະທານໄຊຊະນະແກ່ທ່ານທັງຫຼາຍເຖີດ. ๑๐๗. ໑໐໗. อารทฺธกตฺตุกมฺมาทิ, กมา’ติกฺกมลงฺฆเน; ภคฺครีติวิโรโธ’ยํ, คตึ น กฺวา’ปิ วินฺทติ. ໃນການລ່ວງລະເມີດລຳດັບແຫ່ງຜູ້ເຮັດ ແລະ ສິ່ງທີ່ຖືກເຮັດ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນໄວ້, ຄວາມຂັດແຍ້ງແຫ່ງທຳນອງເສຍ (ພັກຄະຣີຕິ) ນີ້ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບການຍອມຮັບໃນທີ່ໃດໆ ເລີຍ. ยถา ເຊັ່ນ: ๑๐๘. ໑໐໘. สุชน’ญฺญาน มิตฺถีนํ, [Pg.165] วิสฺสาโส โน’ปปชฺชเต; วิสสฺส สิงฺคิโน โรค, นทีราชกุลสฺส จ. ຄວາມໄວ້ວາງໃຈ ຍ່ອມບໍ່ຄວນມີໃນສັດຕະບຸຣຸດ, ຄົນເຂົາ, ສະຕີ, ຢາພິດ, ສັດມີເຂົາ, ໂລກໄພ, ແມ່ນ້ຳ, ແລະ ລາຊະຕະກູນ. ยถา ເຊັ່ນ: ๑๐๙. ໑໐໙. เภสชฺเช วิหิเต สุทฺธ, พุทฺธาทิรตนตฺตเย; ปสาท มาจเร นิจฺจํ, สชฺชเน สคุเณปิ จ. ບຸກຄົນຄວນເຮັດຄວາມເລື່ອມໃສເປັນນິດ ໃນຢາຮັກສາໂລກທີ່ຈັດໄວ້ດີແລ້ວ, ໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕຣມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນອັນບໍລິສຸດ, ແລະ ໃນສັດຕະບຸຣຸດຜູ້ມີຄຸນງາມຄວາມດີ. สสํสยสฺส ยถา ຕົວຢ່າງ (ແຫ່ງບົດ) ທີ່ມີຄວາມສົງໄສ ເຊັ່ນ: ๑๑๐. ໑໑໐. มุนินฺทจนฺทิมา’โลก, รส โลล วิโลจโน; ชโน’วกฺกนฺตปนฺโถ’ว, รํสิทสฺสนปีณิโต. ຄົນຜູ້ມີດວງຕາອັນຫວັ່ນໄຫວດ້ວຍຄວາມຍິນດີໃນລົດແຫ່ງແສງສະຫວ່າງຂອງພຣະຈັນຄືພຣະມຸນິນທຣ໌, ຍ່ອມຍິນດີໃນການເຫັນລັງສີ ດັ່ງຄົນຜູ້ກ້າວລົງສູ່ຫົນທາງ. ๑๑๑. ໑໑໑. สํสยาเย’ว ยํกิญฺจิ, ยทิ กีฬาทิเหตุนา; ปยุชฺชเต น โทโส’ว, สสํสยสมปฺปิโต. ຫາກມີການໃຊ້ຖ້ອຍຄຳໃດໜຶ່ງເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຫຼິ້ນສະໜຸກສະໜານ ເປັນຕົ້ນ, ແມ้ຈະປະກອບດ້ວຍຄວາມສົງໄສ ກໍບໍ່ຖືວ່າເປັນໂທດເລີຍ. ยถา ເຊັ່ນ: ๑๑๒. ໑໑໒. ยาเต ทุติยํ นิลยํ, ครุมฺหิ สกเคหโต; ปาปุเณยฺยาม นิยตํ, สุข’มชฺฌยนา’ทินา. ເມື່ອອາຈານໄດ້ໄປສູ່ເຮືອນຫຼັງທີສອງຈາກເຮືອນຂອງຕົນແລ້ວ, ພວກເຮົາກໍຍ່ອມຈະໄດ້ຮັບຄວາມສຸກດ້ວຍການສຶກສາຮ່ຳຮຽນເປັນຕົ້ນຢ່າງແນ່ນອນ. ๑๑๓. ໑໑໓. สุภคา ภคินี สา’ยํ, เอตสฺสิ’จฺเจวมาทิกํ; น ‘คามฺม’มิติ นิทฺทิฏฺฐํ, กวีหิ สกเลหิปิ. ຄຳເວົ້າເປັນຕົ້ນວ່າ 'ນ້ອງສາວຜູ້ນີ້ມີຮູບງາມ' ນີ້, ກະວີທັງປວງບໍ່ໄດ້ລະບຸວ່າເປັນຄຳຫຍາບເລີຍ. ๑๑๔. ໑໑໔. ทุฏฺฐา’ลงฺการวิคเม, โสภนา’ลงฺกติกฺกโม; อลงฺการปริจฺเฉเท, อาวิภาวํ คมิสฺสติ. ເມື່ອປາສະຈາກເຄື່ອງປະດັບທີ່ບົກພ່ອງແລ້ວ, ຄວາມງົດງາມແຫ່ງເຄື່ອງປະດັບອັນວິຈິດ ກໍຈະປາກົດຊັດເຈນໃນຕອນວ່າດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບ. ๑๑๕. ໑໑໕. โทเส ปรีหริตุ เมส วโร’ปเทโส,สตฺถนฺตรานุสรเณน กโต มเยวํ; วิญฺญายิ’มํ ครุวราน’ธิก’ปฺปสาทา,โทเส ปรํ ปริหเรยฺย ยโสภิลาสี. ຄຳສັ່ງສອນອັນປະເສີດນີ້ ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນໂທດທັງຫຼາຍ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ແຕ່ງຂຶ້ນໄວ້ຢ່າງນີ້ ໂດຍການດຳເນີນຕາມຄຳພີອື່ນໆ; ຜູ້ປາດຖະໜາກຽດຕິຍົດ ເມື່ອໄດ້ຮູ້ທຳນອງນີ້ດ້ວຍຄວາມເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງໃນຄູອາຈານຜູ້ປະເສີດແລ້ວ, ຄວນຫຼີກເວັ້ນໂທດອື່ນໆ ໃຫ້ສິ້ນເຊີງ. อิติ สงฺฆรกฺขิตมหาสามิวิรจิเต สุโพธาลงฺกาเร ໃນຄຳພີສຸໂພທາລັງການ ອັນພຣະສັງຄະຣັກຂิຕະມະຫາສາມິເຈົ້າຮຽບຮຽງໄວ້ ນີ້: โทสปริหาราวโพโธ นาม ຕອນທີ່ມີຊື່ວ່າ 'ຄວາມເຂົ້າໃຈໃນການຫຼີກເວັ້ນໂທດ' ทุติโย ปริจฺเฉโท. ເປັນປະຣິເສດ (ບົດ) ທີສອງ. ๓. คุณาวโพธ-ตติยปริจฺเฉท ໓. ປະຣິເສດທີສາມ: ຄວາມເຂົ້າໃຈໃນຄຸນສົມບັດ อนุสนฺธิ ອະນຸສົນທິ (ການເຊື່ອມຕໍ່ຄວາມ) ๑๑๖. ໑໑໖. สมฺภวนฺติ [Pg.166] คุณา ยสฺมา, โทสาเน’ว’มติกฺกเม; ทสฺเสสฺสํ เต ตโต ทานิ, สทฺเท สมฺภูสยนฺติ เย. ເພາະວ່າຄຸນສົມບັດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມມີຂຶ້ນໄດ້ກໍຕໍ່ເມື່ອກ້າວລ່ວງໂທດທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ; ເພາະເຫດນັ້ນ, ບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງຄຸນສົມບັດເຫຼົ່ານັ້ນ ອັນເຮັດໃຫ້ຖ້ອຍຄຳງົດງາມ. สทฺทาลงฺการ อุทฺเทส ຫົວຂໍ້ວ່າດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບຄຳສັບ (ສັດທາລັງການ) ๑๑๗. ໑໑໗. ปสาโท’โช, มธุรตา, สมตา, สุขุมาลตา; สิเลโส’ทรตา, กนฺติ, อตฺถพฺยตฺติ, สมาธโย. ຄື: ປະສາດະ (ຄວາມແຈ່ມແຈ້ງ), ໂອຊະ (ຄວາມສະຫງ່າຜ່າເຜີຍ), ມະທຸຣະຕາ (ຄວາມຫວານໄພເລາະ), ສະມະຕາ (ຄວາມສະເໝີພາບແຫ່ງຄຳ), ສຸຂຸມາລະຕາ (ຄວາມອ່ອນໂຍນ), ສິເລສະ (ຄວາມກົມກືນ), ອຸທາຣະຕາ (ຄວາມໂອ່ໂຖງ), ກັນຕິ (ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ), ອັດຖະພະຍັດຕິ (ຄວາມຊັດເຈນແຫ່ງຄວາມໝາຍ), ແລະ ສະມາທິ (ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນແຫ່ງຄວາມ). สทฺทาลงฺการ ปโยชน ປະໂຫຍດຂອງສັບທາລັງການ ๑๑๘. ໑໑໘. คุเณเห’เตหิ สมฺปนฺโน, พนฺโธ กวิมโนหโร; สมฺปาทิยติ กตฺตูนํ, กิตฺติ มจฺจนฺตนิมฺมลํ. ບົດປະພັນທີ່ເພີດເພີນໃຈແກ່ກວີ ອັນປະກອບດ້ວຍຄຸນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມອຳນວຍກຽດຕິຍົດອັນບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງໃຫ້ແກ່ຜູ້ແຕ່ງ. สทฺทาลงฺการ นิทฺเทส ຄຳອະທິບາຍກ່ຽວກັບສັບທາລັງການ ๑๑๙. ໑໑໙. อทูราหิตสมฺพนฺธ, สุภคา ยา ปทา’วลิ; สุปสิทฺธา’ภิเธยฺยา’ยํ, ปสาทํ ชนเย ยถา. ແຖວແນວແຫ່ງຄຳສັບທີ່ມີຄວາມສຳພັນກັນຢ່າງໃກ້ຊິດ ມີຄວາມງົດງາມ ແລະ ມີຄວາມໝາຍອັນປາກົດຊັດເຈນ ຍ່ອມກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມແຈ່ມແຈ້ງ ດັ່ງນີ້. ๑๒๐. ໑໒໐. อลงฺกโรนฺตา วทนํ, มุนิโน’ธรรํสิโย; โสภนฺเต’รุณรํสี’ว, สมฺปตนฺตา’มฺพุโช’ทเร. ລັງສີຈາກພະໂອດເບື້ອງລຸ່ມຂອງພະມຸນີ ທີ່ປະດັບປະດາພະພັກ ຍ່ອມງົດງາມດັ່ງແສງອະລຸນ ທີ່ຕົກລົງສູ່ພາຍໃນດອກບົວ. ๑๒๑. ໑໒໑. โอโช สมาสพาหุลฺย, เมโส คชฺชสฺส ชีวิตํ; ปชฺเชปฺย’นา’กุโล โส’ยํ,กนฺโต กามียเต ยถา. Ojo (ໂອຊະຄຸນ) ຄືຄວາມອຸດົມດ້ວຍຄຳສະໝາດ ນີ້ຄືຊີວິດຂອງຮ້ອຍແກ້ວ. ເຖິງແມ່ນໃນຮ້ອຍກອງ ຫາກບໍ່ສັບສົນ ໂອຊະຄຸນນັ້ນກໍເປັນທີ່ປາຖະໜາ ດັ່ງຄົນຮັກ. ๑๒๒. ໑໒໒. มุนินฺท มนฺท สญฺชาต, หาส จนฺทน ลิมฺปิตา; ปลฺลวา ธวลา ตสฺเส, เวโก นา’ธรปลฺลโว. ພະທົນອັນຂາວຜ່ອງ ທີ່ທາດ້ວຍແກ່ນຈັນ ຄືຮອຍຍິ້ມອັນລະໄມ ທີ່ເກີດຂຶ້ນຂອງພະມຸນິນທາ, ແຕ່ພະໂອດເບື້ອງລຸ່ມຂອງພະອົງເທົ່ານັ້ນ ທີ່ເປັນສີແດງດັ່ງໃບໄມ້ອ່ອນ. ๑๒๓. ໑໒໓. ปทา’ภิเธยฺยวิสยํ, สมาส พฺยาส สมฺภวํ; ยํ ปาริณตฺยํ โหตี’ห, โสปิ โอโช’ว ตํ ยถา. ຄວາມສົມບູນໃດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຂອບເຂດຂອງຄຳ ແລະ ຄວາມໝາຍ ດ້ວຍການຫຍໍ້ ຫຼື ການຂະຫຍາຍ, ຄວາມສົມບູນນັ້ນ ກໍຄືໂອຊະຄຸນນັ້ນເອງ ດັ່ງນີ້. ๑๒๔. ໑໒໔. โชตยิตฺวาน สทฺธมฺมํ, สนฺตาเรตฺวา สเทวเก; ชลิตฺวา อคฺคิขนฺโธ’ว, นิพฺพุโต โส สสาวโก. ພະອົງຊົງຍັງພະສັດທຳໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງ ຊົງຊ່ວຍໝູ່ສັດພ້ອມທັງເທວະດາໃຫ້ຂ້າມພົ້ນແລ້ວ ຊົງຮຸ່ງໂລດດັ່ງກອງໄຟໃຫຍ່ ແລ້ວສະເດັດດັບຂັນທະປໍຣິນιບພານ ພ້ອມດ້ວຍພະສາວົກ. ๑๒๕. ໑໒໕. มตฺถกฏฺฐี มตสฺสา’ปิ, รโชภาวํ วชนฺตุ เม; ยโต ปุญฺเญน เต เสนฺตุ, ชิน ปาท’มฺพุชทฺวเย. ຂໍໃຫ້ກະດູກຫົວຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ເຖິງແມ່ນຕາຍໄປແລ້ວ ກໍຂໍໃຫ້ກາຍເປັນຝຸ່ນຜົງ ເພື່ອວ່າດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ກະດູກເຫຼົ່ານັ້ນຈະໄດ້ປະດິດສະຖານຢູ່ ເທິງຄູ່ພະບາດດັ່ງດອກບົວຂອງພະຊິນະເຈົ້າ. ๑๒๖. ໑໒໖. อิจฺจตฺร [Pg.167] นิจฺจปฺปณติ, เคโธ สาธุ ปทิสฺสติ; ชายเต’ยํ คุโณ ติกฺข, ปญฺญานมภิโยคโต. ໃນບົດປະພັນນີ້ ຄວາມນ້ອມນົບ ແລະ ຄວາມຜູກພັນຢ່າງສະໝ່ຳສະເໝີ ຍ່ອມປາກົດໃຫ້εຫັນເປັນຢ່າງດີ, ຄຸນສົມບັດນີ້ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຈາກຄວາມພາກພຽນຂອງຜູ້ມີປັນຍາອັນແຫຼມຄົມ. ๑๒๗. ໑໒໗. มธุรตฺตํ ปทาสตฺติ, ร’นุปฺปาสวสา ทฺวิธา; สิยา สมสุติ ปุพฺพา, วณฺณา’วุตฺติ ปโร ยถา. Madhuratta (ມະທຸຣະຄຸນ) ມີ ໒ ປະການ ຄື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຕໍ່ເນື່ອງຂອງຄຳ ແລະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຫຼິ້ນອັກສອນ. ປະການທຳອິດ ຄືຄວາມມີສຽງສະໝ່ຳສະເໝີກັນ, ປະການຫຼັງ ຄືການຊ້ຳພະຍັນຊະນະ ດັ່ງນີ້. ๑๒๘. ໑໒໘. ยทา เอโส’ภิสมฺโพธึ, สมฺปตฺโต มุนิปุงฺคโว; ตทา ปภุติ ธมฺมสฺส, โลเก ชาโต มหุ’สฺสโว. ນັບແຕ່ເວລາທີ່ພະມຸນີຜູ້ປະເສີດພະອົງນີ້ ໄດ້ບັນລຸພະສຳໂພທິຍານ, ງານສະຫຼອງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງພະທຳ ກໍໄດ້ບັງເກີດຂຶ້ນໃນໂລກ. ๑๒๙. ໑໒໙. มุนินฺทมนฺทหาสา เต, กุนฺท สนฺโทหวิพฺภมา; ทิสนฺต มนุธาวนฺติ, หสนฺตา จนฺทกนฺติโย. ຮອຍຍິ້ມອັນລະໄມຂອງພະມຸນິນທາເຫຼົ່ານັ້ນ ອັນມີຄວາມງົດງາມດັ່ງກຸ່ມດອກມະລິ ຍ່ອມແຜ່ໄປທົ່ວທິດທາງ ທັງເຍາະເຍີ້ຍແສງຈັນ. ๑๓๐. ໑໓໐. สพฺพโกมลวณฺเณหิ, นา’นุปฺปาโส ปสํสิโย; ยถา’ยํ มาลตีมาลา, ลิน โลลา’ลิมาลินี. ການຫຼິ້ນອັກສອນດ້ວຍພະຍັນຊະນະອ່ອນທັງໝົດ ຍ່ອມເປັນທີ່ສັນລະເສີນ ດັ່ງເຊັ່ນ: "ມາລະຕີມາລາ ລີນະ ໂລລາລິມາລິນີ" (ພວງມາໄລດອກມະລິ ທີ່ມີຝູງເຜິ້ງເກາະຢູ່ຢ່າງຫວັ່ນໄຫວ). ๑๓๑. ໑໓໑. มุทูหิ วา เกวเลหิ, เกวเลหิ ผุเฏหิ วา,มิสฺเสหิ วา ติธา โหติ, วณฺเณหิ สมตา ยถา. Samatā (ສະມະຕາຄຸນ) ມີ ໓ ປະການ ຄື: ດ້ວຍພະຍັນຊະນະອ່ອນຢ່າງດຽວ, ດ້ວຍພະຍັນຊະນະແຂງຢ່າງດຽວ, ຫຼື ດ້ວຍພະຍັນຊະນະປະສົມກັນ ດັ່ງນີ້. เกวลมุทุสมตา ຄວາມສະໝ່ຳສະເໝີດ້ວຍພະຍັນຊະນະອ່ອນຢ່າງດຽ ๑๓๒. ໑໓໒. โกกิลา’ลาปสํวาที, มุนินฺทา’ลาปวิพฺภโม; หทยงฺคมตํ ยาติ, สตํ เทติ จ นิพฺพุตึ. ຄວາມງົດງາມແຫ່ງພະດຳລັດຂອງພະມຸນິນທາ ອັນໄພເລາະດັ່ງສຽງຮ້ອງຂອງນົກດຸດເຫວົ້າ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງຈິດໃຈ ແລະ ມອບຄວາມສະຫງົບເຢັນໃຫ້ແກ່ສາທຸຊົນ. เกวลผุฏสมตา ຄວາມສະໝ່ຳສະເໝີດ້ວຍພະຍັນຊະນະແຂງຢ່າງດຽວ ๑๓๓. ໑໓໓. สมฺภาวนียสมฺภาวํ, ภควนฺตํ ภวนฺตคุํ; ภวนฺตสาธนา’กงฺขี, โก น สมฺภาวเย วิภุํ. ໃຜເລີຍ ຜູ້ປາຖະໜາຄວາມສຳເລັດໃນພົບ ຈະບໍ່ບູຊາພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຜູ້ຊົງເຖິງຝັ່ງແຫ່ງພົບ ຜູ້ມີສະພາວະອັນຄວນແກ່ການບູຊາ. มิสฺสกสมตา ຄວາມສະໝ່ຳສະເໝີແບບປະສົມ ๑๓๔. ໑໓໔. ลทฺธจนฺทนสํสคฺค, สุคนฺธิ มลยา’นิโล; มนฺท มายาติ ภีโต’ว, มุนินฺทมุขมารุตา. ລົມຈາກພູມະລະຍາ ອັນມີກິ່ນຫອມເພາະໄດ້ສຳຜັດກັບແກ່ນຈັນ ຍ່ອມພັດມາເບົາໆ ປະດັບດັ່ງຢ້ານກົວຕໍ່ລົມຫາຍໃຈຈາກພະໂອດຂອງພະມຸນິນທາ. ๑๓๕. ໑໓໕. อนิฏฺฐุร’กฺขร’ปฺปายา, สพฺพโกมล นิสฺสฏา; กิจฺฉมุจฺจารณา’เปต, พฺยญฺชนา สุขุมาลตา. Sukhumālatā (ສຸຂຸມາລະຕາຄຸນ) ຄືການມີອັກສອນທີ່ບໍ່ຫຍາບຄາຍເປັນສ່ວນຫຼາຍ ປະກອບດ້ວຍພະຍັນຊະນະອ່ອນທັງໝົດ ແລະ ປາສະຈາກພະຍັນຊະນະທີ່ອອກສຽງຍາກ. ๑๓๖. ໑໓໖. ปสฺสนฺตา รูปวิภวํ, สุณนฺตา มธุรํ คิรํ; จรนฺติ สาธู สมฺพุทฺธ, กาเล เกฬิปรมฺมุขา. ເມື່ອໄດ້ເຫັນຄວາມງົດງາມແຫ່ງພະຮູບ ແລະ ໄດ້ຟັງພະສຸຣະສຽງອັນໄພເລາະ ສາທຸຊົນທັງຫຼາຍຍ່ອມປະພຶດຕົນໂດຍຫັນຫຼັງໃຫ້ແກ່ການຫຼິ້ນສະໜຸກສະໜານ ໃນສະໄໝຂອງພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ. ๑๓๗. ໑໓໗. อลงฺการวิหีนา’ปิ, สตํ สมฺมุขเต’ทิสี; อาโรหติ วิเสเสน, รมณียา ต’ทุชฺชลา. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະປາສະຈາກເຄື່ອງປະດັບ ແຕ່ບົດປະພັນເຊັ່ນນີ້ ເມື່ອຢູ່ຕໍ່ໜ້າສາທຸຊົນ ຍ່ອມກ້າວຂຶ້ນສູ່ຄວາມງົດງາມເປັນພິເສດ ແລະ ຮຸ່ງເຮືອງຍິ່ງຂຶ້ນ. ๑๓๘. ໑໓໘. โรมญฺจ [Pg.168] ปิญฺฉ รจนา, สาธุ วาทาหิตทฺธนี; ลฬนฺติ’เม มุนิเมฆุ, มฺมทา สาธุ สิขาวลา. ນົກຍູງຄືສາທຸຊົນເຫຼົ່ານີ້ ຜູ້ມີຂົນຊັນຊີ້ດັ່ງແພນຫາງ ແລະ ມີສຽງຮ້ອງອັນໄພເລາະວ່າ "ສາທຸ" ຍ່ອມຟ້ອນລຳດ້ວຍຄວາມຍິນດີ ເພາະມີພະມຸນີເປັນດັ່ງເມກຝົນ. ๑๓๙. ໑໓໙. สุขุมาลตฺต มตฺเถ’ว, ปทตฺถวิสยมฺปิ จ; ยถา มตาทิสทฺเทสุ, กิตฺติเสสาทิกิตฺตนํ. ສຸຂຸມາລະຕາຄຸນນັ້ນ ຍັງມີຢູ່ໃນສ່ວນຂອງເນື້ອຫາ ແລະ ໃນຂອບເຂດຄວາມໝາຍຂອງຄຳສັບອີກດ້ວຍ ເຊັ່ນການໃຊ້ຄຳວ່າ "ເຫຼືອແຕ່ຊື່ສຽງ" ແທນຄຳວ່າ "ຕາຍ" ເປັນຕົ້ນ. ๑๔๐. ໑໔໐. สิลิฏฺฐ ปท สํสคฺค, รมณีย คุณา’ลโย; สพนฺธคารโว โส’ยํ, สิเลโส นาม ตํ ยถา. ບົດປະພັນໃດ ອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄຸນສົມບັດອັນງົດງາມ ດ້ວຍການປະສົມປະສານຂອງຄຳສັບທີ່ກົມກຽວ ແລະ ມີຄວາມສະຫງ່າງາມໃນການແຕ່ງ ບົດປະພັນນັ້ນຊື່ວ່າ Silesa (ສິເລສະຄຸນ) ດັ່ງນີ້. ๑๔๑. ໑໔໑. พาลิ’นฺทุวิพฺภม’จฺเฉทิ, นขรา’วลิ กนฺติภิ; สา มุนินฺทปท’มฺโภช, กนฺติ โว วลิตา’วตํ. ຂໍໃຫ້ຄວາມງົດງາມແຫ່ງພະບາດດັ່ງດອກບົວຂອງພະມຸນິນທາ ອັນຂົ່ມຄວາມງາມຂອງພະຈັນເຄິ່ງສ້ຽວ ດ້ວຍລັງສີແຫ່ງແຖວພະນຂາ ຈົ່ງປົກປັກຮັກສາພວກທ່ານເທີ້ນ. ๑๔๒. ໑໔໒. อุกฺกํสวนฺโต โยโกจิ, คุโณ ยทิ ปตียเต; อุทาโร’ยํ ภเว เตน, สนาถา พนฺธปทฺธติ. ຫາກມີຄຸນສົມບັດອັນສູງສົ່ງໃດໆ ປາກົດໃຫ້ເຫັນ, ຄຸນສົມບັດນັ້ນຊື່ວ່າ Udāra (ອຸດາຣະຄຸນ); ດ້ວຍຄຸນສົມບັດນັ້ນ ແນວທາງການແຕ່ງຍ່ອມມີທີ່ເພິ່ງ. ๑๔๓. ໑໔໓. ปาทมฺโภช รโช ลิตฺต, คตฺตา เย ตว โคตม; อโห! เต ชนฺตโว ยนฺติ, สพฺพถา นิรชตฺตนํ. ຂ້າແດ່ພະໂຄດົມ! ສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດ ທີ່ມີຮ່າງກາຍເປື້ອນເປິດ້ວຍຝຸ່ນລະອອງແຫ່ງພະບາດດັ່ງດອກບົວຂອງພະອົງ, ໂອ້! ສັດເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ປາສະຈາກກິເລດໂດຍປະການທັງປວງ. ๑๔๔. ໑໔໔. เอวํ ชินา’นุภาวสฺส, สมุกฺกํโส’ตฺร ทิสฺสติ; ปญฺญวา วิธินา’เนน, จินฺตเย ปร มีทิสํ. ຄວາມສູງສົ່ງແຫ່ງອານຸພາບຂອງພະຊິນະເຈົ້າ ຍ່ອມປາກົດໃຫ້ເຫັນຢ່າງນີ້; ຜູ້ມີປັນຍາ ຄວນຄິດເຖິງສິ່ງອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ດ້ວຍວິທີການນີ້. ๑๔๕. ໑໔໕. อุทาโร โสปิ วิญฺเญยฺโย, ยํ ปสตฺถ วิเสสนํ; ยถา กีฬาสโร ลีลา, หาโส เหมงฺคทา’ทโย. ຄຸນສົມບັດໃດທີ່ມີຄຳຄຸນນາມອັນເປັນທີ່ສັນລະເສີນ ກໍຄວນຊາບວ່າເປັນອຸດາຣະຄຸນເຊັ່ນກັນ ເຊັ່ນຄຳວ່າ "ສະຫຼິ້ນ", "ຮອຍຍິ້ມອັນສະຫງ່າງາມ", "ກຳໄລຄຳ" ເປັນຕົ້ນ. ๑๔๖. ໑໔໖. โลกิย’ตฺถา’น’ติกฺกนฺตา, กนฺตา สพฺพชนานปิ; กนฺติ นามา’ติวุตฺตสฺส, วุตฺตา สา ปริหารโต. ບົດປະພັນໃດ ທີ່ບໍ່ລ່ວງເກີນຄວາມໝາຍທາງໂລກ ແລະ ເປັນທີ່ເພິ່ງພໍໃຈຂອງຄົນທັງປວງ, ບົດປະພັນນັ້ນຊື່ວ່າ Kānti (ກັນຕິຄຸນ); ກັນຕິຄຸນນັ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍການຫຼີກເວັ້ນການກ່າວເກີນຈິງ. ยถา มุนินฺท อิจฺจาทิ. ດັ່ງຄຳວ່າ "ມຸນິນທະ" ເປັນຕົ້ນ. ๑๔๗. ໑໔໗. อตฺถพฺยตฺตา’ภิเธยฺยสฺสา,เนยฺยตา สทฺทโต’ตฺถโต; สา’ยํ ตทุภยา เนยฺย, ปริหาเร ปทสฺสิตา; ยถา มรีจิจฺจาทิ จ, มโนนุรญฺชโนจฺจาทิ. Atthabyatti (ອັດຖະພະຍັດຕິຄຸນ) ຄືຄວາມເຂົ້າໃຈງ່າຍແຫ່ງຄວາມໝາຍ ຈາກຄຳສັບ ແລະ ຈາກເນື້ອຄວາມ; ອັດຖະພະຍັດຕິຄຸນນັ້ນ ທ່ານສະແດງໄວ້ໃນການຫຼີກເວັ້ນຄວາມເຂົ້າໃຈຍາກທັງສອງປະການນັ້ນ ເຊັ່ນຄຳວ່າ "ມະລີຈິ" ເປັນຕົ້ນ ແລະ "ມະໂນນຸຣັນຊະນະ" ເປັນຕົ້ນ. ปุน อตฺเถน ยถา ອີກປະການໜຶ່ງ ໂດຍເນື້ອຄວາມ ດັ່ງນີ້: ๑๔๘. ໑໔໘. สภาวา’มลตา ธีร, มุธา ปาทนเขสุ เต; ยโต เต’วนตา’นนฺต, โมฬิจฺฉายา ชหนฺติ โน. ຂ້າແດ່ພະຜູ້ມີປັນຍາແກ່ກ້າ! ຄວາມບໍລິສຸດຕາມທຳມະຊາດໃນພະນຂາແຫ່ງພະບາດຂອງພະອົງນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີປະໂຫຍດ ເພາະພະນຂາເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ເຄີຍລະທິ້ງເງົາແຫ່ງມົງກຸດຂອງເຫຼົ່າເທວະດາຜູ້ກົ້ມກາບຢ່າງບໍ່ມີສິ້ນສຸດ. ๑๔๙. ໑໔໙. ‘พนฺธสาโร’ติ มญฺญนฺติ, ยํ สมคฺคาปิ วิญฺญุโน; ทสฺสนา’วสรํ ปตฺโต, สมาธิ นาม’ยํ คุโณ. ຄຸນສົມບັດໃດ ທີ່ນັກປາດທັງຫຼາຍຜູ້ພ້ອມພຽງກັນ ຖືວ່າເປັນແກ່ນສານແຫ່ງບົດປະພັນ, ເມື່ອໄດ້ໂອກາດປາກົດໃຫ້ເຫັນ, ຄຸນສົມບັດນັ້ນຊື່ວ່າ Samādhi (ສະມາທິຄຸນ). ๑๕๐. ໑໕໐. อญฺญธมฺโม ตโต’ญฺญตฺถ, โลกสีมา’นุโรธโต; สมฺมา อาธียเต’จฺเจ’โส, ‘สมาธี’ติ นิรุจฺจติ. ເມື່ອຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງໜຶ່ງ ຖືກນຳໄປກ່າວໄວ້ໃນອີກສິ່ງໜຶ່ງຢ່າງເໝາະສົມ ໂດຍສອດຄ່ອງກັບຂອບເຂດແຫ່ງໂລກ, ຄຸນສົມບັດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ "ສະມາທິ". สมาธิ อุทฺเทส ຄຳອະທິບາຍສັງເຂບກ່ຽວກັບສະມາທິຄຸນ ๑๕๑. ໑໕໑. อปาเณ [Pg.169] ปาณีนํ ธมฺโม, สมฺมา อาธียเต กฺวจิ,; นิรูเป รูปยุตฺตสฺส, นิรเส สรสสฺส, จ. ບາງຄັ້ງ ຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງມີຊີວິດ ຍ່ອມຖືກນຳໄປກ່າວໄວ້ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຊີວິດ, ຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງມີຮູບຮ່າງ ຍ່ອມຖືກນຳໄປກ່າວໄວ້ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຮູບຮ່າງ, ແລະ ຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງມີລົດຊາດ ຍ່ອມຖືກນຳໄປກ່າວໄວ້ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີລົດຊາດ. ๑๕๒. ໑໕໒. อทฺรเว ทฺรวยุตฺตสฺส, อกตฺตริปิ กตฺตุตา,; กฐินสฺสา’สรีเร,ปิ, รูปํ เตสํ กมา สิยา. ຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງທີ່ເປັນຂອງແຫຼວ ຍ່ອມຖືກນຳໄປກ່າວໄວ້ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນຂອງແຫຼວ, ຄວາມເປັນຜູ້ກະທຳ ຍ່ອມຖືກນຳໄປກ່າວໄວ້ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນຜູ້ກະທຳ, ແລະ ຮູບຮ່າງຂອງສິ່ງທີ່ແຂງກະດ້າງ ຍ່ອມຖືກນຳໄປກ່າວໄວ້ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຮ່າງກາຍ; ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມມີຕາມລຳດັບ. สมาธินิทฺเทส ຄຳອະທິບາຍລະອຽດກ່ຽວກັບສະມາທິຄຸນ อปาเณ ปาณีนํ ธมฺโม ຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງມີຊີວິດໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຊີວິດ ๑๕๓. ໑໕໓. อุณฺณา ปุณฺณิ’นฺทุนา นาถ! ทิวาปิ สห สงฺคมา; วินิทฺทา สมฺปโมทนฺติ, มญฺเญ กุมุทินี ตว. ຂ້າແດ່ພະອົງຜູ້ເປັນທີ່ເພິ່ງ! ເພາະໄດ້ຮ່ວມກັບພະອຸມມິນອັນເປັນດັ່ງພະຈັນເຕັມດວງ ເຖິງແມ່ນໃນເວລາກາງເວັນ, ຂ້າພະເຈົ້າເຂົ້າໃຈວ່າ ດອກບົວຂາວຂອງພະອົງ ຍ່ອມເບີກບານ ແລະ ຍິນດີຍິ່ງ. นิรุเป รูปยุตฺตสฺส ຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງມີຮູບຮ່າງໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຮູບຮ່າງ ๑๕๔. ໑໕໔. ทยารเสสุ มุชฺชนฺตา, ชนา’มตรเสสฺวิ’ว; สุขิตา หตโทสา เต, นาถ! ปาท’มฺพุชา’นตา. ຂ້າແດ່ພະອົງຜູ້ເປັນທີ່ເພິ່ງ! ໝູ່ຊົນຜູ້ດຳດິ່ງລົງໃນລົດຊາດແຫ່ງພະເມດຕາ ປະດັບດັ່ງໃນລົດຊາດແຫ່ງນ້ຳອຳມະລິດ ຍ່ອມມີຄວາມສຸກ ແລະ ປາສະຈາກໂທດ ເມື່ອນ້ອມກາບລົງແທບພະບາດດັ່ງດອກບົວຂອງພະອົງ. นิรเส สรสสฺส ຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງມີລົດຊາດໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີລົດຊາດ ๑๕๕. ໑໕໕. มธุเรปิ คุเณ ธีร, น’ปฺปสีทนฺติ เย ตว; กีทิสี มนโสวุตฺติ, เตสํ ขารคุณาน โภ’. ຂ້າແດ່ພະຜູ້ມີປັນຍາແກ່ກ້າ! ຈິດໃຈຂອງຄົນທັງຫຼາຍ ຜູ້ບໍ່ເລື່ອມໃສເຖິງແມ່ນໃນຄຸນສົມບັດອັນຫວານຊຶ້ງຂອງພະອົງນັ້ນ ຈະເປັນເຊັ່ນໃດໜໍ? ໂອ້! ພວກເຂົາຊ່າງມີຈິດໃຈທີ່ຫຍາບຄາຍດັ່ງລົດເຄັມແທ້ໆ. อทฺรเว ทฺรวยุตฺตสฺส ຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງທີ່ເປັນຂອງແຫຼວໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນຂອງແຫຼວ ๑๕๖. ໑໕໖. สพฺพตฺถสิทฺธ! จูฬก, ปุฏเปยฺยา มหาคุณา; ทิสา สมนฺตา ธาวนฺติ, กุนฺทโสภา ส ลกฺขณา. ຂ້າແດ່ພະສັບພັດຖະສິດທະ! ພະຄຸນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ອັນຄວນດື່ມກິນດ້ວຍອຸ້ງມື ຍ່ອມແຜ່ໄປທົ່ວທຸກທິດທາງ ພ້ອມດ້ວຍຄວາມງົດງາມ ແລະ ລັກສະນະດັ່ງດອກມະລິ. อกตฺตริปิ กตฺตุตา ຄວາມເປັນຜູ້ກະທຳໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນຜູ້ກະທຳ ๑๕๗. ໑໕໗. มารา’ริพลวิสฺสฏฺฐา, กุณฺฐา นานาวิธา’ยุธา; ลชฺชมานา’ญฺญเวเสน, ชิน! ปาทา’นตา ตว. ຂ້າແດ່ພະຊິນະເຈົ້າ! ອາວຸດຕ່າງໆ ອັນທື່ມຶ້ກ ທີ່ກອງທັບພະຍາມານປ່ອຍອອກມາ ຕ່າງກໍມີຄວາມລະອາຍ ຈຶ່ງແປງກາຍເປັນຢ່າງອື່ນ ແລ້ວນ້ອມກາບລົງແທບພະບາດຂອງພະອົງ. กฐินสฺสา สรีเร ຮູບຮ່າງຂອງສິ່ງທີ່ແຂງກະດ້າງໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຮ່າງກາຍ ๑๕๘. ໑໕໘. มุนินฺทภาณุมา กาโล,ทิโต โพโธ’ทยา’จเล; สทฺธมฺมรํสินา ภาติ, ภินฺท มนฺทตมํ ปรํ. ພະອາທິດຄືພະມຸນິນທາ ອັນອຸທິດຂຶ້ນແລ້ວເທິງຍອດເຂົາຄືພະໂພທิຍານ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍລັງສີແຫ່ງພະສັດທຳ ຊົງກຳຈັດຄວາມມືດມົນອັນໜາແໜ້ນໃຫ້ໝົດໄປ. ๑๕๙. ໑໕໙. วมนุ’คฺคิรนาทฺเย’ตํ, คุณวุตฺย’ปริจฺจุตํ; อติสุนฺทร มญฺญํ ตุ, กามํ วินฺทติ คามฺมตํ. ການໃຊ້ຄຳວ່າ "ຮາກອອກ" ແລະ "ຂາກອອກ" ເປັນຕົ້ນນີ້ ຍ່ອມບໍ່ປາສະຈາກຄຸນສົມບັດທາງອຸປະມາ; ແຕ່ການໃຊ້ຄຳອື່ນທີ່ງົດງາມເກີນໄປ ບາງຄັ້ງກໍອາດກາຍເປັນຄຳຫຍາບຄາຍໄດ້. ๑๖๐. ໑໖໐. กนฺตีนํ วมนพฺยาชา, มุนิปาทนขา’วลี; จนฺทกนฺตี ปิวนฺตี’ว, นิปฺปภํ ตํ กโรนฺติโย. ແຖວພະນຂາແຫ່ງພະບາດຂອງພະມຸນີ ພາຍໃຕ້ຂໍ້ອ້າງແຫ່ງການເປັ່ງລັງສີອອກມາ ປະດັບດັ່ງດື່ມກິນແສງຈັນ ແລະ ຍັງແສງຈັນນັ້ນໃຫ້ໝົດລັງສີໄປ. ๑๖๑. ໑໖໑. อจิตฺตกตฺตุกํ [Pg.170] รุจฺย, มิจฺเจวํ คุณกมฺมตํ; สจิตฺตกตฺตุกํ เป’ตํ, คุณกมฺมํ ยทุ’ตฺตมํ. ການສະແດງຄຸນສົມບັດທີ່ມີຜູ້ກະທຳບໍ່ມີຈິດໃຈ ຍ່ອມເປັນທີ່ເພິ່ງພໍໃຈຢ່າງນີ້; ແຕ່ການສະແດງຄຸນສົມບັດທີ່ມີຜູ້ກະທຳມີຈິດໃຈນັ້ນ ຍ່ອມເປັນສິ່ງປະເສີດສຸດ. ๑๖๒. ໑໖໒. อุคฺคิรนฺโต’ว สสฺเนห, รสํ ชินวโร ชเน; ภาสนฺโต มธุรํ ธมฺมํ, กํ น สปฺปีณเย ชนํ. ພະຊິນະວໍຣະເຈົ້າ ຜູ້ປະດັບດັ່ງຫຼັ່ງລົດຊາດແຫ່ງຄວາມຮັກໃຄ່ໃຫ້ແກ່ໝູ່ຊົນ ເມື່ອຊົງສະແດງພະສັດທຳອັນຫວານຊຶ້ງ ຈະບໍ່ຍັງໃຜໃຫ້ຍິນດີເລົ່າ? ๑๖๓. ໑໖໓. โย สทฺทสตฺถกุสโล กุสโล นิฆณฺฑุ,ฉนฺโทอลงฺกติสุ นิจฺจกตา’ภิโยโค; โส’ยํ กวิตฺตวิกโลปิ กวีสุ สงฺขฺย,โมคฺคยฺห วินฺทติ หิ กิตฺติ’ มมนฺทรูปํ. ຜູ້ໃດເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນສັດທາສາດ (ຕຳລາໄວຍາກອນ) ສະຫຼາດໃນຄຳພີອະພິທານ (ນິຄັນທຸ) ມີຄວາມພຽນອັນກະທຳແລ້ວເປັນນິດໃນຄຳພີສັນແລະອະລັງການ; ຜູ້ນັ້ນ ເຖິງວ່າຈະປາສະຈາກຄວາມເປັນກວີ ກໍຍ່ອມເຖິງການນັບວ່າເປັນກວີໃນໝູ່ກວີທັງຫຼາຍ ແລະຍ່ອມໄດ້ຮັບກຽດຕິຍົດອັນບໍ່ນ້ອຍເລີຍ. อิติ สงฺฆรกฺขิตมหาสามิวิรจิเต สุโพธาลงฺกาเร ໃນຄຳພີສຸໂພທາລັງການ ອັນພະມະຫາສັງຄະຮັກຂິຕະສາມິຮຽບຮຽງແລ້ວນີ້ คุณาวโพโธ นาม ຊື່ວ່າ ຄຸນາວະໂພທະ (ການກຳນົດຮູ້ຄຸນ) ตติโย ปริจฺเฉโท. ປະຣິຈເສດທີສາມ. ๔. อตฺถาลงฺการาวโพธ-จตุตฺถปริจฺเฉท ໔. ປະຣິຈເສດທີສີ່: ການກຳນົດຮູ້ອັດຖາລັງການ (ການປະດັບເນື້ອຄວາມ) ๑๖๔. ໑໖໔. อตฺถาลงฺการสหิตา, สคุณา พนฺธปทฺธติ; อจฺจนฺตกนฺตา กนฺตา ว วุจฺจนฺเต เต ตโต’ธุนา. ວິທີການປະພັນອັນປະກອບດ້ວຍອັດຖາລັງການ ແລະມີຄຸນສົມບັດ ຍ່ອມມີຄວາມງາມຢ່າງຍິ່ງ ເໝືອນດັ່ງສະຕີຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ, ເພາະເຫດນັ້ນ ເຮົາຈະກ່າວເຖິງອັດຖາລັງການເຫຼົ່ານັ້ນໃນບັດນີ້. ๑๖๕. ໑໖໕. สภาว, วงฺกวุตฺตีนํ, เภทา ทฺวิธา อลํกฺริยา; ปฐมา ตตฺถ วตฺถูนํ, นานาวตฺถา’วิภาวินี. ອະລັງການ (ການປະດັບ) ມີ ໒ ປະເພດ ຄື: ສະພາວະວຸດຕິ ແລະ ວັງກະວຸດຕິ; ໃນອະລັງການທັງສອງນັ້ນ ອະລັງການທີໜຶ່ງ (ສະພາວະວຸດຕິ) ຍ່ອມສະແດງໃຫ້ເຫັນສະພາວະຕ່າງໆ ຂອງສິ່ງທັງຫຼາຍ. ยถา ຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ ๑๖๖. ໑໖໖. ลีลา วิกนฺติ สุภโค, ทิสา ถิร วิโลกโน; โพธิสตฺตงฺกุโร ภาสํ, วิโรจิ วาจ มาสภึ. ພະໂພທິສັດໜໍ່ພຸດທາງກູຣ ຜູ້ງົດງາມດ້ວຍການຍ່າງຢ່າງມີສະຫງ່າ ມີການແນມເບິ່ງທິດທັງຫຼາຍຢ່າງໝັ້ນຄົງ ໄດ້ກ່າວອາສະພິວາຈາອັນຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວ. ๑๖๗. ໑໖໗. วุตฺติ วตฺถุสภาวสฺส, ยา’ญฺญถา สา’ปรา ภเว; ตสฺสา’นนฺตวิกปฺปตฺตา, โหติ พีโช’ปทสฺสนํ. ການກ່າວເຖິງສະພາວະຂອງສິ່ງຂອງໂດຍວິທີອື່ນ (ໂດຍທາງອ້ອມ) ຊື່ວ່າ ວັງກະວຸດຕິ; ເພາະວັງກະວຸດຕິນັ້ນມີປະເພດບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ ຈຶ່ງສະແດງໄວ້ພຽງແຕ່ເປັນແນວທາງ (ເມັດພັນ) ເທົ່ານັ້ນ. วงฺกวุตฺติ อตฺถาลงฺการ ວັງກະວຸດຕິ ອັດຖາລັງການ อุทฺเทส ອຸເທດ (ການຍົກຂຶ້ນສະແດງ) ๑๖๘. ໑໖໘. ตตฺถา’ติสย, อุปมา, รูปกา, วุตฺติ, ทีปกํ,; อกฺเขโป, ตฺถนฺตรนฺยาโส, พฺยติเรโก, วิภาวนา. ໃນວັງກະວຸດຕິນັ້ນ ມີ: ອະຕິໄս, ອຸປະມາ, ຣູປະກະ, ອາວຸດຕິ, ທີປະກະ, ອັກເຂປະ, ອັດຖັນຕະຣັນຍາສະ, ພະຍະຕິເຣກະ, ວິພາວະນາ. ๑๖๙. ໑໖໙. เหตุ[Pg.171], กฺกโม, ปิยตรํ, สมาส, ปริกปฺปนา; สมาหิตํ, ปริยาย, วุตฺติ, พฺยาโชปวณฺณนํ. ເຫຕຸ, ກະມະ, ປິຍະຕະຣະ, ສະມາສະ, ປະຣິກັບປະນາ, ສະມາຫິຕະ, ປະຣິຍາຍະວຸດຕິ, ພະຍາໂຊປະວັນນະນາ. ๑๗๐. ໑໗໐. วิเสส, รุฬฺหาหงฺการา, สิเลโส, ตุลฺยโยคิตา; นิทสฺสนํ, มหนฺตตฺตํ, วญฺจนา, ปฺปกตตฺถุติ,. ວິເສສະ, ຣຸລະຫະຫັງກາຣະ, ສິເລສະ, ຕຸນຍະໂຍຄິຕາ, ນິທັດສະນະ, ມະຫັນຕັດຕະ, ວັນຈະນາ, ອະປະກະຕັດຖຸຕິ. ๑๗๑. ໑໗໑. เอกาวลิ, อญฺญมญฺญํ, สหวุตฺติ, วิโรธิตา; ปริวุตฺติ, พฺภโม, ภาโว, มิสฺส, มาสี, รสี, อิติ. ເອກາວະລີ, ອັນຍະມັນຍະ, ສະຫະວຸດຕິ, ວິໂຣທິຕາ, ປະຣิວຸດຕິ, ພະມະ, ພາວະ, ມິດສະ, ອາສີ, ຣະສີ ເຫຼົ່ານີ້. ๑๗๒. ໑໗໒. เอเต เภทา สมุทฺทิฏฺฐา, ภาโว ชีวิต มุจฺจเต; วงฺกวุตฺตีสุ โปเสสิ, สิเลโส ตุ สิรึ ปรํ. ປະເພດເຫຼົ່ານີ້ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວ, ພາວະ (ລົດຊາດ/ຄວາມຮູ້ສຶກ) ເອີ້ນວ່າເປັນຊີວິດ (ຂອງບົດກະວີ); ສ່ວນສິເລສະ (ການຫຼິ້ນຄຳສອງແງ່) ຍ່ອມບຳລຸງຄວາມງາມຢ່າງຍິ່ງໃນວັງກະວຸດຕິທັງຫຼາຍ. นิทฺเทส ນິເທດ (ການສະແດງລາຍລະອຽດ) ๑๗๓. ໑໗໓. ปกาสกา วิเสสสฺส, สิยา’ติสยวุตฺติ ยา; โลกา’ติกฺกนฺตวิสยา, โลกิยา,ติ จ สา ทฺวิธา. ອະລັງການໃດທີ່ສະແດງຄວາມວິເສດ (ເກີນຈິງ) ອະລັງການນັ້ນຊື່ວ່າ ອະຕິໄսຍະວຸດຕິ; ອະຕິໄսຍະວຸດຕິນັ້ນມີ ໒ ປະເພດ ຄື: ໂລກາຕິກກັນຕະວິສັຍ (ວິໄສທີ່ລ່ວງພົ້ນທາງໂລກ) ແລະ ໂລກິຍະ (ວິໄສທາງໂລກ). ๑๗๔. ໑໗໔. โลกิยาติสยสฺเส’เต,เภทา เย ชาติอาทโย; ปฏิปาทียเต ตฺว’ชฺช, โลกาติกฺกนฺตโคจรา. ປະເພດທັງຫຼາຍມີຊາດ (ຊະນິດ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນສ່ວນຂອງໂລກິຍະອະຕິໄສ; ແຕ່ໃນບັດນີ້ ຈະສະແດງສະເພາະໂລກາຕິກກັນຕະວິສັຍ (ອະຕິໄສທີ່ລ່ວງພົ້ນທາງໂລກ). ๑๗๕. ໑໗໕. ปิวนฺติ เทหกนฺตี เย, เนตฺตญฺชลิปุเฏน เต; นา’ลํ หนฺตุํ ชิเน’สํ ตฺวํ, ตณฺหํ ตณฺหาหโรปิ กึ? ຂ້າແດ່ພະຊິນະເຈົ້າ! ຊົນທັງຫຼາຍດື່ມກິນລັດສະໝີແຫ່ງພະວໍຣະກາຍຂອງພະອົງດ້ວຍອັນຊະລີຄືດວງຕາ, ພະອົງເຖິງວ່າຈະເປັນຜູ້ກຳຈັດຕັນຫາ ແຕ່ເຫດໃດຈຶ່ງບໍ່ສາມາດກຳຈັດຕັນຫາ (ຄວາມຢາກເບິ່ງ) ຂອງຊົນເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້? ๑๗๖. ໑໗໖. อุปมาโน’ปเมยฺยานํ, สธมฺมตฺตํ สิโย’ปมา; สทฺท, ตฺถคมฺมา, วากฺยตฺถ, วิสยา,ติ จ สา ภิธา. ຄວາມມີສະພາວະສະເໝີກັນແຫ່ງອຸປະມານ (ສິ່ງທີ່ນຳມາປຽບທຽບ) ແລະອຸປະໄມ (ສິ່ງທີ່ຖືກປຽບທຽບ) ຊື່ວ່າ ອຸປະມາ; ອຸປະມານັ້ນມີ ໓ ປະເພດ ຄື: ສັດທະຄຳມາ (ເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍຄຳເວົ້າ), ອັດຖະຄຳມາ (ເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍເນື້ອຄວາມ) ແລະ ວາກະຍັດຖະວິສັຍ (ມີເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກເປັນວິໄສ). ๑๗๗. ໑໗໗. สมาส, ปจฺจเย, วา’ที, สทฺทา เตสํ วสา ติธา; สทฺทคมฺมา สมาเสน, มุนินฺโท จนฺทิมา’นโน. ສັດທະຄຳມາອຸປະມານັ້ນ ແບ່ງອອກເປັນ ໓ ຢ່າງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະມາດ, ປັດໄຈ ແລະຄຳສັບມີ 'ອິວະ' ເປັນຕົ້ນ; ສັດທະຄຳມາດ້ວຍສະມາດ ເຊັ່ນ: 'ພະມຸນິນທົບາດມີພະພັກດັ່ງພະຈັນ' (ມຸນິນໂທ ຈັນທິມານະໂນ). ๑๗๘. ໑໗໘. อายาที ปจฺจยา เตหิ, วทนํ ปงฺกชายเต; มุนินฺทนยน ทฺวนฺทํ, นีลุปฺปลทลียติ. ສັດທະຄຳມາດ້ວຍປັດໄຈມີ 'ອາຍະ' ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນ: 'ພະພັກປະພຶດຄືດັ່ງດອກບົວ' (ວະທະນັງ ປັງກະຊາຍະເຕ), 'ພະເນດທັງຄູ່ຂອງພະມຸນິນທົບາດ ປະພຶດຄືດັ່ງກີບດອກບົວຂຽວ' (ມຸນິນທະນະຍະນະທະວັນທັງ ນີລຸບປະລະທະລີຍະຕິ). ๑๗๙. ໑໗໙. อิวาที อิว, วา, ตุลฺย, สมาน, นิภ, สนฺนิภา; ยถา, สงฺกาส, ตุลิต, ปฺปกาส, ปติรูปกา. ຄຳສັບມີ 'ອິວະ' ເປັນຕົ້ນ ຄື: ອິວະ (ເໝືອນ), ວາ (ຫຼື/ດັ່ງ), ຕຸນຍະ (ສະເໝີ), ສະມານະ (ເທົ່າກັນ), ນິພະ (ຄ້າຍ), ສันນິພະ (ຄ້າຍຄື), ຍະຖາ (ດັ່ງ), ສັງກາສະ (ປຽບເໝືອນ), ຕຸລິຕະ (ຊັ່ງ/ເທົ່າ), ປະກາສະ (ປະກົດ/ຄ້າຍ), ປະຕິຣູປະກະ (ທຽບເທົ່າ). ๑๘๐. ໑໘໐. สรี, สริกฺข, สํวาที, วิโรธิ, สทิสา, วิย; ปฏิปกฺข, ปจฺจนีกา, สปกฺโข, ปมิโต, ปมา. ສະຣີ (ຄືກັນ), ສະຣິກຂະ (ຄ້າຍຄື), ສັງວາທີ (ສອດຄ່ອງ), ວິໂຣທີ (ກົງກັນຂ້າມ/ປຽບທຽບ), ສະທິສະ (ເໝືອນ), ວິຍະ (ດັ່ງ), ປະຕິປັກຂະ (ຝ່າຍກົງກັນຂ້າມ), ປັດຈະນີກະ (ປັດຈາມິດ/ຄູ່ປຽບ), ສະປັກຂະ (ພວກດຽວກັນ), ປະມິຕະ (ອັນປຽບທຽບແລ້ວ), ອຸປະມາ (ອຸປະມາ). ๑๘๑. ໑໘໑. ปฏิพิมฺพ, ปฏิจฺฉนฺน, สรูป, สม, สมิตา; สวณฺณา, ภา, ปฏินิธิ, สธมฺมา, ทิ สลกฺขณา. ປະຕິພິມພະ (ຮູບຈຳລອງ), ປະຕິສັນນະ (ປົກປິດ/ຄ້າຍ), ສະຣູປະ (ມີຮູບເໝືອນ), ສະມະ (ສະເໝີ), ສະມິຕະ (ເທົ່າກັນ), ສະວັນນະ (ມີຜິວພັນເໝືອນ), ອາພາ (ແສງ/ຄ້າຍ), ປະຕິນິທິ (ຕົວແທນ), ສະທັມມະ (ມີທຳສະເໝີກັນ) ແລະຄຳອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະຄ້າຍກັນນີ້. ๑๘๒. ໑໘໒. ชยตฺย[Pg.172], กฺโกสติ, หสติ, ปติคชฺชติ, ทูภติ; อุสูยตฺย, วชานาติ, นินฺทติ, สฺสติ, รุนฺธติ. ຄຳກິຣິຍາບອກຄວາມປຽບທຽບ ຄື: ຊະຍະຕິ (ຊະນະ), ອັກໂກສະຕິ (ດ່າ/ຂົ່ມ), ຫະສະຕິ (ຫົວຂວັນ/ເຍາະເຍີ້ຍ), ປະຕິກັດຊະຕິ (ຄຳຮາມສູ້), ທຸພະຕິ (ປະທຸສະຮ້າຍ/ແຂ່ງຂັນ), ອຸສູຍະຕິ (ອິດສາ), ອະວະຊານາຕິ (ດູໝິ່ນ), ນິນທະຕິ (ຕິຕຽນ), ອັດສະຕິ (ປາດຖະໜາ/ທຽບ), ຣຸນທະຕິ (ກີດຂວາງ). ๑๘๓. ໑໘໓. ตสฺส โจเรติ โสภคฺคํ, ตสฺส กนฺตึ วิลุมฺปติ; เตน สทฺธึ วิวทติ, ตุลฺยํ เตนา’ธิโรหติ. ຄຳວ່າ 'ລັກເອົາຄວາມງາມຂອງສິ່ງນັ້ນ' (ຕັດສະ ໂຈເຣຕິ ໂສພັກຄັງ), 'ປຸ້ນເອົາລັດສະໝີຂອງສິ່ງນັ້ນ' (ຕັດສະ ກັນຕິງ ວິລຸມປະຕິ), 'ໂຕ້ຖຽງກັບສິ່ງນັ້ນ' (ເຕນະ ສັດທິງ ວິວະທະຕິ), 'ຂຶ້ນສູ່ຄວາມສະເໝີກັນກັບສິ່ງນັ້ນ' (ຕຸນຍັງ ເຕນາທິໂຣຫະຕິ). ๑๘๔. ໑໘໔. กจฺฉํ วิคาหเต, ตสฺส, ต มนฺเวตฺย, นุพนฺธติ; ตํสีลํ, ตํนิเสเธติ, ตสฺส จา’นุกโรติ, เม. ຄຳວ່າ 'ຢັ່ງເຂົ້າສູ່ຄວາມສະເໝີກັນ' (ກັດຊັງ ວິຄາຫະເຕ), 'ຕິດຕາມສິ່ງນັ້ນ' (ຕັງ ອັນເວຕິ), 'ໄລ່ທັນສິ່ງນັ້ນ' (ອະນຸພັນທະຕິ), 'ມີປົກກະຕິເໝືອນສິ່ງນັ້ນ' (ຕັງສີລັງ), 'ຫ້າມສິ່ງນັ້ນ' (ຕັງນิເສເທຕິ), 'ເຮັດລຽນແບບສິ່ງນັ້ນ' (ຕັດສະ ອະນຸກະໂຣຕິ) ເປັນຕົ້ນ. ๑๘๕. ໑໘໕. อุปมาโน’ปเมยฺยานํ, สธมฺมตฺตํ วิภาวิภิ; อิเมหิ อุปมาเภทา, เกจิ นิยฺยนฺติ สมฺปติ. ດ້ວຍຄຳບອກຄວາມປຽບທຽບເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ສະແດງຄວາມສະເໝີກັນແຫ່ງອຸປະມານແລະອຸປະໄມ, ບັດນີ້ ຈະສະແດງປະເພດຕ່າງໆ ຂອງອຸປະມາບາງສ່ວນ. ๑๘๖. ໑໘໖. วิกาสิปทุมํ’วา’ติ, สุนฺทรํ สุคตา’นนํ; อิติ ธมฺโมปมา นาม, ตุลฺยธมฺมนิทสฺสนา. 'ພະພັກຂອງພະສຸຄົດງົດງາມ ດັ່ງດອກບົວທີ່ເບັ່ງບານ', ນີ້ຊື່ວ່າ ທັມໂມປະມາ ເພາະສະແດງທຳ (ຄຸນລັກສະນະ) ທີ່ສະເໝີກັນ. ๑๘๗. ໑໘໗. ธมฺมหีนา ‘‘มุข’มฺโภช, สทิสํ มุนิโน’’อิติ; วิปรีโต’ปมา ‘‘ตุลฺย, มานเนน’มฺพุชํ ตว’’. ອຸປະມາທີ່ປາສະຈາກທຳ (ຄຸນລັກສະນະຮ່ວມ) ເຊັ່ນ: 'ພະພັກຂອງພະມຸນີ ເໝືອນດັ່ງດອກບົວ'; ສ່ວນວິປະຣີໂຕປະມາ (ອຸປະມາກັບຕະລັບ) ເຊັ່ນ: 'ດອກບົວສະເໝີດ້ວຍໃບໜ້າຂອງເຈົ້າ'. ๑๘๘. ໑໘໘. ตวา’นน’มิว’มฺโภชํ, อมฺโภช’มิว เต มุขํ; อญฺญมญฺโญปมา สา’ยํ, อญฺญมญฺโญปมานโต. 'ດອກບົວເໝືອນດັ່ງໃບໜ້າຂອງເຈົ້າ, ແລະໃບໜ້າຂອງເຈົ້າກໍເໝືອນດັ່ງດອກບົວ', ນີ້ຊື່ວ່າ ອັນຍະມັນໂຍປະມາ ເພາະມີການປຽບທຽບເຊິ່ງກັນແລະກັນ. ๑๘๙. ໑໘໙. ‘‘ยทิ กิญฺจิ ภเว’มฺโภชํ, โลจน’พฺภมุวิพฺภมํ; ธาเรตุํ มุขโสภํ ตํ, ตเว’’ติ อพฺภุโตปมา. 'ຫາກດອກບົວໃດໜຶ່ງ ຈະມີຄວາມໄຫວຕີງແຫ່ງດວງຕາແລະຄິ້ວ, ດອກບົວນັ້ນກໍຄົງຈະຊົງໄວ້ເຊິ່ງຄວາມງາມແຫ່ງໃບໜ້າຂອງເຈົ້າໄດ້', ນີ້ຊື່ວ່າ ອັບພຸໂຕປະມາ (ອຸປະມາອັນໜ້າອັດສະຈັນ). ๑๙๐. ໑໙໐. ‘‘สุคนฺธิ โสภา สมฺพนฺธี, สิสิรํ’สุ วิโรธิ จ; มุขํ ตว’มฺพุชํเว’ติ’’, สา สิเลโสปมา มตา. 'ໃບໜ້າຂອງເຈົ້າເປັນດັ່ງດອກບົວ ເພາະມີກິ່ນຫອມ, ປະກອບດ້ວຍຄວາມງາມ ແລະເປັນປັດຈາມິດຕໍ່ພະຈັນ (ຜູ້ມີລັດສະໝີອັນເຢັນ)', ນີ້ຊື່ວ່າ ສິເລໂສປະມາ (ອຸປະມາແບບຫຼິ້ນຄຳສອງແງ່). ๑๙๑. ໑໙໑. สรูปสทฺทวาจฺจตฺตา, สา สนฺตาโนปมา ยถา; พาลา’วุ’ยฺยานมาลา’ยํ, สา’ลกา’นนโสภินี. ເພາະກ່າວດ້ວຍຄຳສັບທີ່ມີຮູບເໝືອນກັນ, ນີ້ຊື່ວ່າ ສັນຕາໂນປະມາ (ອຸປະມາແບບສືບເນື່ອງ) ເຊັ່ນ: 'ນາງສາວນ້ອຍນີ້ ເໝືອນດັ່ງລະບຽບແຫ່ງສວນດອກໄມ້ ງົດງາມດ້ວຍໃບໜ້າອັນປະດັບດ້ວຍປອຍຜົມ (ຫຼື ງົດງາມດ້ວຍຮ່ອງນ້ຳແລະແນວທາງ)'. ๑๙๒. ໑໙໒. ขยี จนฺโท, พหุรชํ, ปทุมํ, เตหิ เต มุขํ; สมานมฺปิ สมุกฺกํสิ, ตฺย’ยํ นินฺโทปมา มตา. 'ພະຈັນຍ່ອມມີຄວາມສິ້ນໄປ, ດອກບົວຍ່ອມມີລະອອງ (ທຸລີ) ຫຼາຍ; ໃບໜ້າຂອງເຈົ້າ ເຖິງວ່າຈະສະເໝີດ້ວຍສິ່ງທັງສອງນັ້ນ ແຕ່ກໍຍັງປະເສີດກວ່າ', ນີ້ຊື່ວ່າ ນິນໂທປະມາ (ອຸປະມາແບບຕິຕຽນສິ່ງປຽບທຽບ). ๑๙๓. ໑໙໓. อสมตฺโถ มุเขนิ’นฺทุ, ชิน! เต ปฏิคชฺชิตุํ; ชโฬ กลงฺกี’ติ อยํ, ปฏิเสโธปมา สิยา. ຂ້າແດ່ພະຊິນະເຈົ້າ! 'ພະຈັນບໍ່ສາມາດຈະແຂ່ງຂັນກັບພະພັກຂອງພະອົງໄດ້ ເພາະພະຈັນນັ້ນເຢັນຊາ (ຫຼື ໂງ່ເຂົາ) ແລະມີມົນທິນ', ນີ້ຊື່ວ່າ ປະຕິເສໂທປະມາ (ອຸປະມາແບບປະຕິເສດ). ๑๙๔. ໑໙໔. ‘‘กจฺฉํ จนฺทารวินฺทานํ, อติกฺกมฺม มุขํ ตว; อตฺตนา’ว สมํ ชาต’’, มิตฺย’สาธารโณปมา. 'ໃບໜ້າຂອງເຈົ້າ ກ້າວລ່ວງພົ້ນລະດັບແຫ່ງພະຈັນແລະດອກບົວແລ້ວ ໄດ້ກາຍເປັນສິ່ງທີ່ສະເໝີດ້ວຍຕົນເອງເທົັ້ນັ້ນ', ນີ້ຊື່ວ່າ ອະສາທາຣະໂນປະມາ (ອຸປະມາແບບບໍ່ມີສິ່ງອື່ນທຽບ). ๑๙๕. ໑໙໕. ‘‘สพฺพ’มฺโภช’ปฺปภาสาโร, ราสิภูโต’ว กตฺถจิ; ตวา’นนํ วิภาตี’’ติ, โหตา’ภูโตปมา อยํ. 'ໃບໜ້າຂອງເຈົ້າຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວ ປະດັ່ງວ່າສ່ວນສຳຄັນແຫ່ງລັດສະໝີຂອງດອກບົວທັງປວງມາລວມກັນຢູ່ບ່ອນດຽວກັນ', ນີ້ຊື່ວ່າ ອັບພູໂຕປະມາ (ອຸປະມາໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຢູ່ຈິງ). ๑๙๖. ໑໙໖. ปตียเต’ตฺถคมฺมา ตุ, สทฺทสามตฺถิยา กฺวจิ; สมาส, ปฺปจฺจเย, วาทิ, สทฺทโยคํ วินา อปิ. ສ່ວນອັດຖະຄຳມາອຸປະມານັ້ນ ຍ່ອມເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມໃນບາງບ່ອນ ເຖິງວ່າຈະປາສະຈາກການປະກອບດ້ວຍສະມາດ, ປັດໄຈ ແລະຄຳສັບມີ 'ອິວະ' ເປັນຕົ້ນກໍຕາມ. ๑๙๗. ໑໙໗. ภิงฺคาเน’มานิ [Pg.173] จกฺขูนิ, นา’มฺพุชํ มุข’เมวิ’ทํ; สุพฺยตฺตสทิสตฺเตน, สา สรูโปปมา มตา. 'ດວງຕາທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ຄືຝູງເຜິ້ງ, ໃບໜ້ານີ້ກໍຄືດອກບົວ', ເພາະມີຄວາມຄ້າຍຄືກັນຢ່າງຈະແຈ້ງຍິ່ງ, ນີ້ຊື່ວ່າ ສະຣູໂປປະມາ (ອຸປະມາໂດຍຄວາມມີຮູບເໝືອນກັນ). ๑๙๘. ໑໙໘. ‘‘มเย’ว มุขโสภา’สฺเส, ตฺยล’มินฺทุ! วิกตฺถนา; ยโต’มฺพุเชปิ สา’ตฺถีติ’’, ปริกปฺโปปมา อยํ. 'ຂ້າແດ່ພະຈັນ! ພໍແລ້ວການອວດອ້າງຂອງເຈົ້າທີ່ວ່າ: ຄວາມງາມແຫ່ງໃບໜ້າມີຢູ່ແຕ່ໃນເຮົາເທົ່ານັ້ນ, ເພາະວ່າຄວາມງາມນັ້ນກໍມີຢູ່ໃນດອກບົວຄືກັນ', ນີ້ຊື່ວ່າ ປະຣິກັບໂປປະມາ (ອຸປະມາແບບຄາດຄະເນ). ๑๙๙. ໑໙໙. ‘‘กึ วา’มฺพุช’นฺโตภนฺตาลิ, กึ โลลนยนํ มุขํ; มม โทลายเต จิตฺต’’, มิจฺจ’ยํ สํสโยปมา. 'ນີ້ແມ່ນດອກບົວທີ່ມີຝູງເຜິ້ງບິນວົນຢູ່ພາຍໃນ ຫຼື ແມ່ນໃບໜ້າທີ່ມີດວງຕາອັນຫວັ່ນໄຫວ? ໃຈຂອງເຮົາກຳລັງຫວັ່ນໄຫວຢູ່', ນີ້ຊື່ວ່າ ສັງສະໂຍປະມາ (ອຸປະມາແບບສົງໄສ). ๒๐๐. ໒໐໐. กิญฺจิ วตฺถุํ ปทสฺเสตฺวา, สธมฺมสฺสา’ภิธานโต; สามฺยปฺปตีติสพฺภาวา, ปติวตฺถุปมา ยถา. ການສະແດງວັດຖຸສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງແລ້ວ ກ່າວເຖິງທຳ (ຄຸນລັກສະນະ) ທີ່ສະເໝີກັນ ເພາະມີຄວາມເຂົ້າໃຈໃນຄວາມຄ້າຍຄືກັນ, ນີ້ຊື່ວ່າ ປະຕິວັດຖູປະມາ (ອຸປະມາປຽບທຽບວັດຖຸຄູ່ກັນ) ເຊັ່ນ: ๒๐๑. ໒໐໑. ชเนสุ ชายมาเนสุ, เน’โกปิ ชินสาทิโส; ทุติโย นนุ นตฺเถ’ว, ปาริชาตสฺส ปาทโป. In ໝູ່ມະນຸດທັງຫຼາຍທີ່ເກີດມາ ບໍ່ມີໃຜເລີຍທີ່ຈະສະເໝີດ້ວຍພະຊິນະເຈົ້າ; ຕົ້ນປາຣິຊາດຕົ້ນທີສອງ ຍ່ອມບໍ່ມີຢ່າງແທ້ຈິງ. ๒๐๒. ໒໐໒. วากฺยตฺเถเน’ว วากฺยตฺโถ, ยทิ โกจู’ปมียเต; อิวยุตฺตา, วิยุตฺตตฺตา, สา วากฺยตฺโถปมา ทฺวิธา. ຫາກເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກໜຶ່ງ ຖືກນຳມາປຽບທຽບກັບເນື້ອຄວາມແຫ່ງອີກປະໂຫຍກໜຶ່ງ, ນີ້ຊື່ວ່າ ວາກະຍັດໂຖປະມາ; ວາກະຍັດໂຖປະມານັ້ນມີ ໒ ປະເພດ ຄື: ອິວະຍຸດຕາ (ປະກອບດ້ວຍຄຳວ່າ ອິວະ) ແລະ ວິຍຸດຕາ (ປາສະຈາກຄຳວ່າ ອິວະ). อิวยุตฺตา ອິວະຍຸດຕາ (ປະກອບດ້ວຍຄຳວ່າ ອິວະ) ๒๐๓. ໒໐໓. ชิโน สํกฺเลสตตฺตานํ, อาวิภูโต ชนาน’ยํ; ฆมฺมสนฺตาปตตฺตานํ, ฆมฺมกาเล’มฺพุโท วิย. ພະຊິນະເຈົ້າພະອົງນີ້ ໄດ້ສະເດັດມາປະກົດແກ່ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ເດືອດຮ້ອນດ້ວຍກິເລດ, ເໝືອນດັ່ງເມກຝົນໃນລະດູຮ້ອນ ປະກົດແກ່ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ເດືອດຮ້ອນດ້ວຍຄວາມຮ້ອນແຫ່ງແສງແດດ. อิววิยุตฺตา ອິວະວິຍຸດຕາ (ປາສະຈາກຄຳວ່າ ອິວະ) ๒๐๔. ໒໐໔. มุนินฺทานน มาภาติ, วิลาเสกมโนหรํ; อุทฺธํ สมุคฺคตสฺสา’ปิ, กึ เต จนฺท วิชมฺภนา. ພະພັກຂອງພະມຸນິນທົບາດຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວ ງົດງາມເປັນທີ່ຈັບໃຈດ້ວຍສະເໜ່ອັນເປັນເອກ; ຂ້າແດ່ພະຈັນ! ເຖິງວ່າເຈົ້າຈະຂຶ້ນໄປສູ່ເບື້ອງບົນແລ້ວ ການສະແດງລັດສະໝີຂອງເຈົ້າຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ๒๐๕. ໒໐໕. สมุพฺเพเชติ ธีมนฺตํ, ภินฺนลิงฺคาทิกํ ตุ ยํ; อุปมาทูสนายา’ล, เมตํ กตฺถจิ ตํ ยถา. ຄວາມແຕກຕ່າງກັນແຫ່ງລິງ (ເພດ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຜູ້ມີປັນຍາເດືອດຮ້ອນ (ຂັດຫູຂັດຕາ); ສິ່ງນີ້ຍ່ອມສາມາດເຮັດໃຫ້ອຸປະມາເສຍຫາຍໄດ້ໃນບາງບ່ອນ ເຊັ່ນ: ๒๐๖. ໒໐໖. หํสี’วา’ยํ สสี ภินฺน, ลิงฺคา, กาสํ สรานิ’ว; วิชาติ วจนา, หีนา, สา’ว ภตฺโต ภโฏ’ธิเป. 'ພະຈັນນີ້ (ເພດຊາຍ) ເໝືອນດັ່ງນາງຫົງ (ເພດຍິງ)' ນີ້ຄື ພິນນະລິງ (ລິງຕ່າງກັນ); 'ດອກເລົາເໝືອນດັ່ງສະນ້ຳທັງຫຼາຍ' ນີ້ຄື ວິຊາຕິວະຈະນະ (ພົດຕ່າງກັນ); 'ລາວເປັນຜູ້ພັກດີຕໍ່ເຈົ້ານາຍ ເໝືອນດັ່ງຄົນຮັບໃຊ້' ນີ້ຄື ຮີນະ (ການປຽບທຽບກັບສິ່ງທີ່ຕ່ຳກວ່າ). ๒๐๗. ໒໐໗. ‘‘ขชฺโชโต ภาณุมาลี’ว, วิภาติ’’ตฺยธิโกปมา; อผุฏฺฐตฺถา ‘‘พลมฺโพธิ, สาคโร วิย สํขุภิ.’’ 'ແມງຫິ່ງຫ້ອຍຮຸ່ງເຮືອງເໝືອນດັ່ງພະອາທິດ', ນີ້ຄື ອະທິໂກປະມາ (ການປຽບທຽບກັບສິ່ງທີ່ສູງກວ່າເກີນໄປ); 'ກອງທັບມະຫາສະໝຸດໄດ້ຫວັ່ນໄຫວແລ້ວ ເໝືອນດັ່ງມະຫາສະໝຸດ', ນີ້ຄື ອະຜຸດຖັດຖາ (ມີເນື້ອຄວາມບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງ). ๒๐๘. ໒໐໘. ‘‘จนฺเท กลงฺโก ภิงฺโค’เว’, ตฺยุ’ปมาเปกฺขินี อยํ; ขณฺฑิตา เกรวา’กาโร, สกลงฺโก นิสากโร. 'ມົນທິນໃນພະຈັນ ເປັນດັ່ງແມງເຜິ້ງແທ້ໆ', ນີ້ຄື ອຸປະມາເປັກຂິນີ (ການລໍຖ້າອຸປະມາ); 'ພະຈັນທີ່ມີມົນທິນ ມີຮູບຮ່າງດັ່ງດອກບົວຂາວທີ່ຫັກພັງ', ນີ້ຄື ຂັນທິຕາ (ບົກພ່ອງ/ຂາດເຂີນ). ๒๐๙. ໒໐໙. อิจฺเจวมาทิรูเปสุ, ภวนฺติ วิคตา’ทรา; กโรนฺติ จา’ทรํ ธีรา, ปโยเค กฺวจิ เท’ว ตุ. ໃນລັກສະນະເຫຼົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ, ປາດຊະຍາທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ມີຄວາມເອື້ອເຟື້ອ (ບໍ່ນິຍົມໃຊ້); ແຕ່ພວກເພິ່ນກໍຍັງຍອມຮັບ (ໃຊ້) ຢູ່ບາງບ່ອນໃນການປະພັນ. ๒๑๐. ໒໑໐. อิตฺถียํ’วา’ชโน ยาติ, วทตฺเย’สา ปุมา วิย; ปิโย ปาณา อิวา’ยํ เม, วิชฺชา ธน’มิว’จฺจิตา. 'ຄົນນີ້ຍ່າງໄປເໝືອນດັ່ງສະຕີ, ນາງຄົນນີ້ເວົ້າເໝືອນດັ່ງບຸລຸດ; ຜູ້ນີ້ເປັນທີ່ຮັກຂອງເຮົາເໝືອນດັ່ງຊີວິດ, ວິຊາຄວາມຮູ້ເປັນສິ່ງທີ່ບູຊາເໝືອນດັ່ງຊັບສົມບັດ'. ๒๑๑. ໒໑໑. ภวํ [Pg.174] วิย มหีปาล, เทวราชา วิโรจเต; อล’มํสุมโต กจฺฉํ, เตชสา โรหิตุํ อยํ. ຂ້າແດ່ພະມະຫາກະສັດ! 'ພະຍາອິນຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງເໝືອນດັ່ງພະອົງ; ພະອົງນີ້ສາມາດຂຶ້ນສູ່ລະດັບແຫ່ງພະອາທິດໄດ້ດ້ວຍເດຊານຸພາບ'. ๒๑๒. ໒໑໒. อุปมาโน’ปเมยฺยานํ, อเภทสฺส นิรูปนา; อุปมา’ว ติโรภูต, เภทา รูปก มุจฺจเต. ການສະແດງຄວາມບໍ່ແຕກຕ່າງກັນລະຫວ່າງອຸປະມານແລະອຸປະໄມ, ເຊິ່ງກໍຄືອຸປະມາທີ່ປິດບັງຄວາມແຕກຕ່າງໄວ້, ເອີ້ນວ່າ ຣູປະກະ (ອຸປະມານິໄສ/ອຸປະມາຫຼຸດຮູບ). ๒๑๓. ໒໑໓. อเสส วตฺถุ วิสยํ, เอกเทส วิวุตฺติ, จ; ตํ ทฺวิธา ปุน ปจฺเจกํ, สมาสาทิวสา ติธา. ອະເສສະວັດຖຸວິສັຍ (ຣູປະກະທີ່ຄອບຄຸມວັດຖຸທັງໝົດ) ແລະ ເອກະເທສະວິວຸດຕິ (ຣູປະກະທີ່ສະແດງພຽງບາງສ່ວນ) ນັ້ນ ແບ່ງອອກເປັນ ໒ ຢ່າງ, ແລ້ວແຕ່ລະຢ່າງນັ້ນ ກໍແບ່ງອອກເປັນ ໓ ຢ່າງ ຄື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະມາດ (ສະມາສະ) ເປັນຕົ້ນ. อเสสวตฺถุวิสยสมาส ອະເສສະວັດຖຸວິສັຍສະມາສະ (ຣູປະກະທີ່ຄອບຄຸມວັດຖຸທັງໝົດແບບສະມາດ) ๒๑๔. ໒໑໔. องฺคุลิทล สํโสภึ, นขทีธิติ เกสรํ; สิรสา น ปิลนฺธนฺติ, เก มุนินฺท ปท’มฺพุชํ. ໃຜແດ່ຈະບໍ່ທູນເກົ້າໃສ່ສຽນເກດ ເຊິ່ງພຣະບາດບົວຂອງພຣະມຸນິນທຣ໌ ອັນຮຸ່ງເຮືອງງົດງາມດ້ວຍກີບຄືນິ້ວພຣະບາດ ແລະ ມີເກສອນຄືລັງສີແຫ່ງພຣະນະຂະ (ເລັບ)? อเสสวตฺถุวิสยอสมาส ອະເສສະວັດຖຸວິສັຍອະສະມາສະ (ຣູປະກະທີ່ຄອບຄຸມວັດຖຸທັງໝົດແບບບໍ່ແມ່ນສະມາດ) ๒๑๕. ໒໑໕. รตนานิ คุณา ภูรี, กรุณา สีตลํ ชลํ; คมฺภีรตฺต มคาธตฺตํ, ปจฺจกฺโข’ยํ ชิโน’มฺพุธิ. ພຣະຄຸນທັງຫຼາຍເປັນດັ່ງຣັດຕະນະອັນມາກມາຍ, ພຣະກະຣຸນาເປັນດັ່ງນ້ຳອັນເຢັນສະໜິດ, ຄວາມເລິກຊຶ້ງເປັນດັ່ງຄວາມຢັ່ງບໍ່ເຖິງ; ພຣະຊິນະເຈົ້ານີ້ປາກົດຊັດເຈນວ່າເປັນດັ່ງມະຫາສະໝຸດ. อเสสวตฺถุวิสยมิสฺสก ອະເສສະວັດຖຸວິສັຍມິດສະກະ (ຣູປະກະທີ່ຄອບຄຸມວັດຖຸທັງໝົດແບບປະສົມ) ๒๑๖. ໒໑໖. จนฺทิกา มนฺทหาสา เต, มุนินฺท! วทนิ’นฺทุโน; ปโพธยตฺย’ยํ สาธุ, มโน กุมุท กานนํ. ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນິນທຣ໌! ແສງຈັນຄືຮອຍຍິ້ມອັນລະໄມ ແຫ່ງພຣະພັກອັນເປັນດັ່ງດວງຈັນຂອງພຣະອົງ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ປ່າບົວຄືໃຈຂອງສັດຕະບຸຣຸດເບັ່ງບານດີແທ້. ๒๑๗. ໒໑໗. อเสสวตฺถุวิสเย, ปเภโท รูปเก อยํ; เอกเทสวิวุตฺติมฺหิ, เภโท ทานิ ปวุจฺจติ. ນີ້ຄືການຈຳແນກໃນອະເສສະວັດຖຸວິສັຍຣູປະກະ; ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງການຈຳແນກໃນເອກະເທສະວິວຸດຕິຣູປະກະ. เอกเทสวิวุตฺติสมาส ເອກະເທສະວິວຸດຕິສະມາສະ (ຣູປະກະທີ່ສະແດງບາງສ່ວນແບບສະມາດ) ๒๑๘. ໒໑໘. วิลาส หาส กุสุมํ, รุจิรา’ธร ปลฺลวํ; สุขํ เก วา น วินฺทนฺติ, ปสฺสนฺตา มุนิโน มุขํ. ໃຜເລີຍຈະບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມສຸກ ເມື່ອໄດ້ທັດສະນາພຣະພັກຂອງພຣະມຸນີ ອັນມີພຣະອົບ (ຮອຍຍິ້ມ) ແລະ ພຣະອາກັບກิຣິຍາອັນງົດງາມເປັນດັ່ງດອກໄມ້ ແລະ ມີພຣະໂອດ (ຮີມສົບ) ອັນງາມສະຫງ່າເປັນດັ່ງໃບອ່ອນ? เอกเทสวิวุตฺติอสมาส ເອກະເທສະວິວຸດຕິອະສະມາສະ (ຣູປະກະທີ່ສະແດງບາງສ່ວນແບບບໍ່ແມ່ນສະມາດ) ๒๑๙. ໒໑໙. ปาททฺวนฺทํ มุนินฺทสฺส, ททาตุ วิชยํ ตว; นขรํสี ปรํ กนฺตา, ยสฺส ปาปชยทฺธชา. ຂໍພຣະບາດທັງຄູ່ຂອງພຣະມຸນິນທຣ໌ ຈົ່ງປະທານໄຊຊະນະແກ່ທ່ານ, ເຊິ່ງລັງສີແຫ່ງພຣະນະຂະ (ເລັບ) ອັນງົດງາມຍິ່ງຂອງພຣະອົງ ເປັນດັ່ງທຸງໄຊແຫ່ງການຊະນະບາບ. เอกเทสวิวุตฺติมิสฺสก ເອກະເທສະວິວຸດຕິມິດສະກະ (ຣູປະກະທີ່ສະແດງບາງສ່ວນແບບປະສົມ) ๒๒๐. ໒໒໐. สุนิมฺมลกโปลสฺส, มุนินฺท วทนิ’นฺทุโน; สาธุ’ปฺปพุทฺธ หทยํ, ชาตํ เกรว กานนํ. ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນິນທຣ໌! ເພາະພຣະພັກອັນເປັນດັ່ງດວງຈັນມີພຣະປາງ (ແກ້ມ) ອັນຜຸດຜ່ອງຍິ່ງຂອງພຣະອົງ, ຫົວໃຈຂອງສັດຕະບຸຣຸດຈຶ່ງເບັ່ງບານດີ ກາຍເປັນດັ່ງປ່າດອກບົວຂາວ. ๒๒๑. ໒໒໑. รูปกานิ [Pg.175] พหูนฺเย’ว, ยุตฺตา, ยุตฺตาทิเภทโต; วิสุํ น ตานิ วุตฺตานิ, เอตฺเถ’ว’นฺโตคธานิ’ติ. ຣູປະກະທັງຫຼາຍຍັງມີອີກເປັນຈຳນວນມາກ ໂດຍການຈຳແນກເປັນຍຸດຕະ (ສົມຄວນ) ແລະ ອະຍຸດຕະ (ບໍ່ສົມຄວນ) ເປັນຕົ້ນ; ແຕ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ຕ່າງຫາກ ເພາະພວກມັນລວມຢູ່ໃນນີ້ແລ້ວ. ๒๒๒. ໒໒໒. ‘‘จนฺทิมา’กาสปทุม’’, มิจฺเจตํ ขณฺฑรูปกํ; ทุฏฺฐ, ‘‘มมฺโพรุหวนํ, เนตฺตานิ’จฺจา’’ทิ สุนฺทรํ. ຄຳວ່າ 'ດວງຈັນຄືດອກບົວໃນອາກາດ' ນີ້ ເປັນຂັນທະຣູປະກະ (ຣູປະກະທີ່ບົກພ່ອງ/ເສຍຫາຍ), ສ່ວນຄຳວ່າ 'ດວງຕາທັງຫຼາຍຄືປ່າດອກບົວ' ເປັນຕົ້ນ ເປັນຣູປະກະອັນງົດງາມ. ๒๒๓. ໒໒໓. ปริยนฺโต วิกปฺปานํ, รูปกสฺโส’ปมาย จ; นตฺถิ ยํ เตน วิญฺเญยฺยํ, อวุตฺต มนุมานโต. ຂອບເຂດແຫ່ງຄວາມຫຼາກຫຼາຍຂອງຣູປະກະ ແລະ ອຸປະມາ ນັ້ນບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ; ເພາະສະນັ້ນ, ສິ່ງໃດທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ກໍພຶງຊາບໄດ້ດ້ວຍການອະນຸມານ. ๒๒๔. ໒໒໔. ปุนปฺปุน มุจฺจารณํ, ยมตฺถสฺส, ปทสฺส จ; อุภเยสญฺจ วิญฺเญยฺยา, สา’ย’มาวุตฺติ นามโต. ການກ່າວຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ ເຊິ່ງເນື້ອຄວາມ (ອັດຖະ), ເຊິ່ງບົດ (ປະທະ) ຫຼື ທັງສອງຢ່າງ, ພຶງຊາບວ່າ ນັ້ນຄື 'ອາວຸດຕິ' (ການກ່າວຊ້ຳ). อตฺถาวุตฺติ ອັດຖາວຸດຕິ (ການຊ້ຳເນື້ອຄວາມ) ๒๒๕. ໒໒໕. มโน หรติ สพฺเพสํ, อาททาติ ทิสา ทส; คณฺหาติ นิมฺมลตฺตญฺจ, ยโสราสิ ชินสฺส’ยํ. ກອງກຽດຕິຍົດຂອງພຣະຊິນະເຈົ້ານີ້ ຍ່ອມຊ່ວງຊີງ (ຮະລັຕິ) ໃຈຂອງຄົນທັງປວງ, ຍ່ອມຄອບຄອງ (ອາດທາຕິ) ທິດທັງສິບ, ແລະ ຍ່ອມຖືເອົາ (ຄັນຫາຕິ) ຄວາມຜຸດຜ່ອງ. ปทาวุตฺติ ປະທາວຸດຕິ (ການຊ້ຳບົດ/ຄຳ) ๒๒๖. ໒໒໖. วิภาเสนฺติ ทิสา สพฺพา, มุนิโน เทหกนฺติโย; วิภา เสนฺติ จ สพฺพาปิ, จนฺทาทีนํ หตา วิย. ພຣະວໍຣະກາຍອັນຮຸ່ງເຮືອງຂອງພຣະມຸນີ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງໄສ (ວິພາເສນຕິ) ໄປທົ່ວທຸກທິດ; ແລະ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງໄສ (ວິພາເສນຕິ) ໄປທົ່ວທັງປວງ ປະໜຶ່ງວ່າແສງແຫ່ງດວງຈັນເປັນຕົ້ນໄດ້ຖືກຂົ່ມໄວ້. อุภยาวุตฺติ ອຸພະຍາວຸດຕິ (ການຊ້ຳທັງເນື້ອຄວາມແລະບົດ) ๒๒๗. ໒໒໗. ชิตฺวา วิหรติ กฺเลส, ริปุํ โลเก ชิโน อยํ; วิหรตฺย’ริวคฺโค’ยํ, ราสิภูโต’ว ทุชฺชเน. ພຣະຊິນະເຈົ້ານີ້ ຊົງຊະນະສັດຕູຄືກິເລດແລ້ວ ຊົງສະຖິດຢູ່ (ວິຫາຣະຕິ) ໃນໂລກ; ສ່ວນຝູງສັດຕູເຫຼົ່ານີ້ ກໍຍ່ອມອາໄສຢູ່ (ວິຫາຣະຕິ) ປະໜຶ່ງວ່າຮວບຮວມກັນຢູ່ໃນຄົນຊົ່ວ. ๒๒๘. ໒໒໘. เอกตฺถ วตฺตมานมฺปิ, สพฺพวากฺโย’ปการกํ; ทีปกํ นาม ตํ จาทิ, มชฺฌ, นฺตวิสยํ ติธา. ບົດໃດ ເຖິງວ່າຈະຕັ້ງຢູ່ໃນບ່ອນດຽວ ແຕ່ກໍຊ່ວຍເກື້ອກູນແກ່ທຸກໆ ປະໂຫຍກ, ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ 'ທີປະກະ' (ຕົວຕາມປະທີບ); ແລະ ທີປະກະນັ້ນ ມີ ໓ ຢ່າງ ຄື ມີໃນເບື້ອງຕົ້ນ (ອາດິ), ທ່າມກາງ (ມັດຊະ) ແລະ ທີ່ສຸດ (ອັນຕະ). อาทิ ทีปก ອາດິທີປະກະ (ທີປະກະໃນເບື້ອງຕົ້ນ) ๒๒๙. ໒໒໙. อกาสิ พุทฺโธ เวเนยฺย, พนฺธูน มมิโต’ทยํ; สพฺพปาเปหิ จ สมํ, เนกติตฺถิยมทฺทนํ. ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຊົງບຳເພັນ (ອະກາສິ) ປະໂຫຍດອັນຫາခອບເຂດບໍ່ໄດ້ ແກ່ພຣະຍາດຜູ້ຄວນແນະນຳ, ທັງຊົງດັບບາບທັງປວງ ແລະ ຊົງປາບເຫຼົ່າເດຍຣະຖີທັງຫຼາຍ. มชฺเฌ ทีปก ມັດຊະທີປະກະ (ທີປະກະໃນທ່າມກາງ) ๒๓๐. ໒໓໐. ทสฺสนํ มุนิโน สาธุ, ชนานํ ชายเต’มตํ; ตท’ญฺเญสํ ตุ ชนฺตูนํ, วิสํ นิจฺโจ’ปตาปนํ. ການໄດ້ເຫັນພຣະມຸນີ ຍ່ອມກາຍເປັນ (ຊາຍະເຕ) ນ້ຳອຳມະລິດ ແກ່ສາທຸຊົນທັງຫຼາຍ; ແຕ່ສຳລັບສັດເຫຼົ່າອື່ນ ຍ່ອມກາຍເປັນຍາພິດ ອັນເຜົາຜານຢູ່ເປັນນິດ. อนฺตทีปก ອັນຕະທີປະກະ (ທີປະກະໃນທີ່ສຸດ) ๒๓๑. ໒໓໑. อจฺจนฺต [Pg.176] กนฺต ลาวณฺย, จนฺทา’ตป มโนหโร; ชินา’นนิ’นฺทุ อินฺทุ จ, กสฺส นา’นนฺทโก ภเว. ພຣະພັກອັນເປັນດັ່ງດວງຈັນຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ ອັນງົດງາມອ່ອນໂຍນຍິ່ງ ແລະ ຈັບໃຈດັ່ງແສງຈັນ, ທັງດວງຈັນນັ້ນດ້ວຍ, ຈະບໍ່ເປັນທີ່ຍິນດີ (ພະເວ) ແກ່ໃຜແດ່? มาลาทีปก ມາລາທີປະກະ (ທີປະກະແບບຮ້ອຍດອກໄມ້/ເປັນລູກໂສ້) ๒๓๒. ໒໓໒. โหตา’วิปฺปฏิสาราย, สีลํ, ปาโมชฺชเหตุ โส; ตํ ปีติเหตุ, สา จา’ยํ, ปสฺสทฺธฺยา’ทิ ปสิทฺธิยา. ສີລ ຍ່ອມມີເພື່ອຄວາມບໍ່ຮ້ອນໃຈ, ຄວາມບໍ່ຮ້ອນໃຈນັ້ນ ເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມປາໂມດ, ຄວາມປາໂມດນັ້ນ ເປັນເຫດແຫ່ງປີຕິ, ແລະ ປີຕິນັ້ນ ກໍເພື່ອຄວາມສຳເລັດແຫ່ງປັດສັດທິ ເປັນຕົ້ນ. ๒๓๓. ໒໓໓. อิจฺจา’ทิทีปกตฺเตปิ, ปุพฺพํ ปุพฺพ มเปกฺขินี; วากฺยมาลา ปวตฺตาติ, ตํ มาลาทีปกํ มตํ. ເຖິງວ່າຈະເປັນອາດິທີປະກະເປັນຕົ້ນກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະກຸ່ມປະໂຫຍກດຳເນີນໄປ ໂດຍອາໄສປະໂຫຍກກ່ອນໆ ຕາມລຳດັບ, ທ່ານຈຶ່ງກຳນົດຮຽກວ່າ 'ມາລາທີປະກະ'. ๒๓๔. ໒໓໔. อเนเน’ว’ปฺปกาเรน, เสสาน มปิ ทีปเก; วิกปฺปานํ วิธาตพฺพา, นุคติ สุทฺธพุทฺธิภิ. ໂດຍວິທີການນີ້ແລ, ຜູ້ມີປັນຍາອັນບໍລິສຸດ ພຶງດຳເນີນຕາມແນວທາງແຫ່ງຄວາມຫຼາກຫຼາຍ ຂອງທີປະກະທີ່ເຫຼືອອື່ນໆ ເຖີດ. ๒๓๕. ໒໓໕. วิเสส วจนิ’จฺฉายํ, นิเสธวจนํ ตุ ยํ; อกฺเขโป นาม โสยญฺจ, ติธา กาลปฺปเภทโต. ເມື່ອມີຄວາມປາດຖະໜາຈະກ່າວຄຳພິເສດ, ຄຳກ່າວປະຕິເສດໃດໆ ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ 'ອັກເຂປະ' (ການຄັດຄ້ານ/ປະຕິເສດ); ແລະ ອັກເຂປະນັ້ນ ມີ ໓ ຢ່າງ ໂດຍການແບ່ງຕາມກາລະ. ๒๓๖. ໒໓໖. เอกากี’ เนกเสนํ ตํ, มารํ ส วิชยี ชิโน; กถํ ต มถวา ตสฺส, ปารมีพล มีทิสํ. ພຣະชິນະເຈົ້າຜູ້ຊົງຊະນະນັ້ນ ຊົງຜະຈົນພະຍາມານຜູ້ມີກອງທັບຫຼວງຫຼາຍ ພຽງພຣະອົງດຽວໄດ້ແນວໃດ? ຫຼືວ່າ ກຳລັງແຫ່ງພຣະບາຣະມີຂອງພຣະອົງເປັນເຊັ່ນນັ້ນເອງ. อตีตกฺเขโป. ອະຕີຕັກເຂປະ (ການປະຕິເສດຄວາມຫຼັງ/ອະດີດ) ๒๓๗. ໒໓໗. กึ จิตฺเต’ชาสมุคฺฆาตํ, อปตฺโต’สฺมีติ ขิชฺชเส; ปณาโม นนุ โส เย’ว, สกิมฺปิ สุคเต คโต. ເຫດໃດທ່ານຈຶ່ງເສົ້າໝອງໃຈວ່າ 'ເຮົາຍັງບໍ່ບັນລຸເຖິງການຖອນຄວາມຫວັ່ນໄຫວໃນໃຈ'? ການນ້ອມໄຫວ້ພຣະສຸຄົດ ແມ້ພຽງຄັ້ງດຽວ ກໍຊື່ວ່າເຖິງການບັນລຸນັ້ນແລ້ວ ບໍ່ແມ່ນບໍ? วตฺตมานกฺเขโป. ວັດຕະມານັກເຂປະ (ການປະຕິເສດໃນປັດຈຸບັນ) ๒๓๘. ໒໓໘. สจฺจํ น เต คมิสฺสนฺติ, สิวํ สุชนโคจรํ; มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปริกฺกนฺต, มานสา เย สุทุชฺชนา. ເປັນຄວາມຈິງ, ຄົນຊົ່ວຊ້າທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີໃຈອັນມິດສາທິຖິຄອບງຳແລ້ວ ຍ່ອມຈະບໍ່ເຖິງພຣະນິພານ ອັນເປັນທີ່ໄປຂອງສັດຕະບຸຣຸດທັງຫຼາຍ. อนาคตกฺเขโป. ອະນາຄະຕັກເຂປະ (ການປະຕິເສດໃນອະນາຄົດ) ๒๓๙. ໒໓໙. เญยฺโย อตฺถนฺตรนฺยาโส, โย, ญฺญวากฺยตฺถสาธโน; สพฺพพฺยาปี วิเสสฏฺโฐ, หิวิสิฏฺฐ’สฺส เภทโต. ພຶງຊາບວ່າ 'ອັດຖັນຕະຣັນຍາສະ' (ການອ້າງເນື້ອຄວາມອື່ນມາສະໜັບສະໜູນ) ຄືບົດທີ່ຊ່ວຍພິສູດເນື້ອຄວາມຂອງປະໂຫຍກອື່ນ; ມັນແບ່ງອອກເປັນ ສັບພະວີປີ (ຄອບຄຸມທັງໝົດ) ແລະ ວິເສສັດຖະ (ສະເພາະເຈາະຈົງ) ໂດຍຈຳແນກດ້ວຍການມີ ຫຼື ບໍ່ມີສັບວ່າ 'ຫິ' (ເພາະວ່າ). หิ รหิต สพฺพพฺยาปี ຫິຣະຫິຕະສັບພະວີປີ (ແບບຄອບຄຸມທັງໝົດ ໂດຍບໍ່ມີສັບວ່າ ຫິ) ๒๔๐. ໒໔໐. เตปิ โลกหิตา สตฺตา, สูริโย จนฺทิมา อปิ; อตฺถํ ปสฺส คมิสฺสนฺติ, นิยโม เกน ลงฺฆฺยเต. ແມ້ແຕ່ດວງອາທິດ ແລະ ດວງຈັນ ເຊິ່ງເປັນສິ່ງເກື້ອກູນແກ່ໂລກ ກໍຍັງຕ້ອງອັດສະດົງຄົດ (ຕົກດິນ) ໄປ; ໃຜເລີຍຈະລ່ວງພົ້ນກົດເກນທຳມະຊາດໄປໄດ້. หิ สหิต สพฺพพฺยาปี ຫິສະຫິຕະສັບພະວີປີ (ແບບຄອບຄຸມທັງໝົດ ໂດຍມີສັບວ່າ ຫິ) ๒๔๑. ໒໔໑. สตฺถา เทวมนุสฺสานํ, วสี โสปิ มุนิสฺสโร; คโต’ว นิพฺพุตึ สพฺเพ, สงฺขารา น หิ สสฺสตา. ພຣະບຣົມມະສາສະດາຂອງເທວະດາ ແລະ ມະນຸດທັງຫຼາຍ ຜູ້ເປັນຈອມມຸນີຊົງມີຈິດອັນຝຶກດີແລ້ວ ພຣະອົງນັ້ນກໍຍັງສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິພານໄປແລ້ວ; ເພາະວ່າ (ຫິ) ສັງຂານທັງປວງ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທ່ຽງແທ້. หิ รหิต วิเสสฏฺฐ ຫິຣະຫິຕະວິເສສັດຖະ (ແບບສະເພາະເຈາະຈົງ ໂດຍບໍ່ມີສັບວ່າ ຫິ) ๒๔๒. ໒໔໒. ชิโน [Pg.177] สํสารกนฺตารา, ชนํ ปาเปติ นิพฺพุตึ; นนุ ยุตฺตา คติ สา’ยํ, เวสารชฺช สมงฺคินํ. ພຣະຊິນະເຈົ້າ ຊົງນຳພາເວໄນຍະສັດອອກຈາກກັນດານຄືສັງສານະວັດ ໄປສູ່ພຣະນິພານ; ທາງດຳເນີນນັ້ນ ຍ່ອມສົມຄວນແກ່ພຣະອົງຜູ້ຊົງປະກອບດ້ວຍເວສາຣັດຊະທຳ (ຄວາມແກ້ວຫານ) ບໍ່ແມ່ນບໍ? หิ สหิต วิเสสฏฺฐ ຫິສະຫິຕະວິເສສັດຖະ (ແບບສະເພາະເຈາະຈົງ ໂດຍມີສັບວ່າ ຫິ) ๒๔๓. ໒໔໓. สุรตฺตํ เต’ธรผุฏํ, ชิน! รญฺเชติ มานสํ; สยํ ราคปรีตา หิ, ปเร รญฺเชนฺติ สงฺคเต. ຂ້າແຕ່ພຣະຊິນະເຈົ້າ! ພຣະໂອດ (ຮີມສົບ) ອັນແດງງາມຂອງພຣະອົງ ຍ່おມເຮັດໃຫ້ໃຈຍິນດີ; ເພາະວ່າ (ຫິ) ຜູ້ທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍສີແດງ (ຫຼື ຣາຄະ) ດ້ວຍຕົນເອງ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຜູ້ອື່ນທີ່ມາພົບພໍ້ຍິນດີນຳ. ๒๔๔. ໒໔໔. วาจฺเจ คมฺเม ถ วตฺถูนํ, สทิสตฺเต ปเภทนํ; พฺยติเรโก’ย’มปฺเย’โก, ภยเภทา จตุพฺพิโธ. ເມື່ອຄວາມຄ້າຍຄືກັນຂອງວັດຖຸທັງຫຼາຍ ຖືກກ່າວອອກມາໂດຍກົງ (ວັດຈະ) ຫຼື ສະແດງໂດຍອ້ອມ (ຄັມມະ), ການກ່າວເຖິງຄວາມແຕກຕ່າງຂອງພວກມັນ ນັ້ນຄື 'ວະຕิເຣກະ' (ການປຽບທຽບຄວາມຕ່າງ); ວະຕິເຣກະນັ້ນ ເຖິງວ່າຈະເປັນຢ່າງດຽວ ແຕ່ກໍແບ່ງອອກເປັນ ໔ ຢ່າງ ໂດຍການແບ່ງຕາມລັກສະນະທັງສອງ. วาจฺจเอกพฺยติเรก ວັດຈະເອກະວະຕິເຣກະ (ວະຕິເຣກະທີ່ກ່າວຄວາມຕ່າງພຽງຝ່າຍດຽວໂດຍກົງ) ๒๔๕. ໒໔໕. คมฺภีรตฺต มหตฺตาทิ, คุณา ชลธินา ชิน!; ตุลฺโย ตฺว มสิ เภโท ตุ, สรีเรเน’ทิเสน เต. ຂ້າແຕ່ພຣະຊິນະເຈົ້າ! ພຣະອົງຊົງສະເໝີດ້ວຍມະຫາສະໝຸດ ດ້ວຍຄຸນມີຄວາມເລິກຊຶ້ງ ແລະ ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ເປັນຕົ້ນ; ແຕ່ຄວາມແຕກຕ່າງກັນນັ້ນ ຄືພຣະວໍຣະກາຍຂອງພຣະອົງເປັນເຊັ່ນນີ້ (ສ່ວນມະຫາສະໝຸດມີກາຍເປັນນ້ຳ). วาจฺจ อุภยพฺยติเรก ວັດຈະອຸພະຍາວະຕິເຣກະ (ວະຕິເຣກະທີ່ກ່າວຄວາມຕ່າງທັງສອງຝ່າຍໂດຍກົງ) ๒๔๖. ໒໔໖. มหาสตฺตา’ติคมฺภีรา, สาคโร สุคโตปิ จ; สาคโร’ญฺชนสงฺกาโส, ชิโน จามีกรชฺชุติ. ທັງມະຫາສະໝຸດ ແລະ ພຣະສຸຄົດ ຕ່າງກໍເປັນສິ່ງຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະ ເລິກຊຶ້ງຍິ່ງ; ແຕ່ມະຫາສະໝຸດມີສີດຳຄືຢາຢອດຕາ, ສ່ວນພຣະຊິນະເຈົ້າມີພຣະວໍຣະກາຍຮຸ່ງເຮືອງດັ່ງທອງຄຳ. คมฺม เอกพฺยติเรก ຄັມມະເອກະວະຕິເຣກະ (ວະຕິເຣກະທີ່ສະແດງຄວາມຕ່າງພຽງຝ່າຍດຽວໂດຍອ້ອມ) ๒๔๗. ໒໔໗. น สนฺตาปาปหํ เนวิ, จฺฉิตทํ มิคโลจนํ; มุนินฺท! นยนทฺวนฺทํ, ตว ตคฺคุณ ภูสิตํ. ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນິນທຣ໌! ດວງຕາທັງຄູ່ຂອງເນື້ອ (ກວາງ) ຍ່ອມບໍ່ອາດກຳຈັດຄວາມຮ້ອນຮົນ ແລະ ບໍ່ອາດປະທານສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາໄດ້; ແຕ່ດວງພຣະເນດທັງຄູ່ຂອງພຣະອົງ ງົດງາມດ້ວຍຄຸນສົມບັດເຫຼົ່ານັ້ນ. คมฺมอุภยพฺยติเรก ຄັມມະອຸພະຍາວະຕິເຣກະ (ວະຕິເຣກະທີ່ສະແດງຄວາມຕ່າງທັງສອງຝ່າຍໂດຍອ້ອມ) ๒๔๘. ໒໔໘. มุนินฺทานน มมฺโภช, เมสํ นานตฺต มีทิสํ; สุวุตฺตา’มตสนฺทายี, วทนํ เน’ทิส’มฺพุชํ. ຄວາມແຕກຕ່າງກັນລະຫວ່າງພຣະພັກຂອງພຣະມຸນິນທຣ໌ ແລະ ດອກບົວ ເປັນເຊັ່ນນີ້ ຄື: ພຣະພັກຊົງກ່າວວາຈາອັນດີ ແລະ ປະທານນ້ຳອຳມະລິດ, ສ່ວນດອກບົວບໍ່ໄດ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ. ๒๔๙. ໒໔໙. ปสิทฺธํ การณํ ยตฺถ, นิวตฺเตตฺวา’ ญาการณํ; สาภาวิกตฺต มถวา, วิภาพฺยํ สา วิภาวนา. ໃນບ່ອນໃດ ທີ່ຍົກເວັ້ນເຫດອັນປະກົດຊັດແລ້ວ ສະແດງເຫດອື່ນ ຫຼືສະແດງຄວາມເປັນໄປຕາມທຳມະຊາດ, ນີ້ເອີ້ນວ່າ ວິພາວະນາ (ການສະແດງເຫດ). การณนฺตรวิภาวนา ກາຣະນັນຕະຣະວິພາວະນາ (ການສະແດງເຫດອື່ນ) ๒๕๐. ໒໕໐. อนญฺชิตา’สิตํ เนตฺตํ, อธโร รญฺชิตา’รุโณ; สมานตา ภมุ จา’ยํ, ชินา’นาวญฺจิตา ตว. ຂ້າແຕ່ພະຊິນະເຈົ້າ! ດວງຕາຂອງພະອົງດຳສະໜິດໂດຍບໍ່ໄດ້ທາຢາຢອດຕາ, ຮີມສົບລຸ່ມແດງເຮື່ອໂດຍບໍ່ໄດ້ຍ້ອມ, ແລະຄິ້ວນີ້ກໍໂຄ້ງງາມສະເໝີກັນໂດຍບໍ່ໄດ້ໂກ່ງດ້ວຍຄວາມມານຍາ. สาภาวิก วิภาวนา ສາພາວິກະວິພາວະນາ (ການສະແດງສະພາວະທຳມະຊາດ) ๒๕๑. ໒໕໑. น โหติ ขลุ ทุชฺชนฺย, มปิ ทุชฺชนสงฺคเม; สภาวนิมฺมลตเร, สาธุชนฺตูน เจตสิ. ແທ້ຈິງແລ້ວ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຄົບຫາກັບຄົນຊົ່ວ, ຄວາມຊົ່ວຮ້າຍກໍບໍ່ມີໃນຈິດໃຈອັນບໍລິສຸດໂດຍທຳມະຊາດຂອງສັດຕະວະກອນຜູ້ເປັນສັດຈະບຸລຸດ. ๒๕๒. ໒໕໒. ชนโก[Pg.178], ญาปโก เจติ, ทุวิธา เหตโว สิยุํ; ปฏิสงฺขรณํ เตสํ, อลงฺการตาโย’ทิตํ. ເຫດທັງຫຼາຍມີ ໒ ປະເພດ ຄື: ຊະນະກະເຫດ (ເຫດຜູ້ໃຫ້ກຳເນີດ) ແລະ ຍາປະກະເຫດ (ເຫດຜູ້ໃຫ້ຮູ້); ການຈັດວາງເຫດເຫຼົ່ານັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າເປັນອະລັງການ (ເຄື່ອງປະດັບ). ๒๕๓. ໒໕໓. ภาวา’ภาว กิจฺจวสา, จิตฺตเหตุวสาปิ จ; เภทา’นนฺตา อิทํ เตสํ, มุขมตฺต นิทสฺสนํ. ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກິດຈະກຳທີ່ມີຢູ່ (ພາວະ) ແລະບໍ່ມີຢູ່ (ອະພາວະ) ແລະດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຈິດຕະເຫດ, ປະເພດຂອງເຫດເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງມີບໍ່ມີສິ້ນສຸດ; ນີ້ເປັນພຽງການສະແດງຕົວຢ່າງພໍເປັນແນວທາງເທົ່ານັ້ນ. ๒๕๔. ໒໕໔. ปรมตฺถปกาเส’ก, รสา สพฺพมโนหรา; มุนิโน เทสนา’ยํ เม, กามํ โตเสติ มานสํ. ພະທຳເທດສະໜານີ້ຂອງພະມຸນີ ເຊິ່ງມີລົດຊາດດຽວຄືການສະແດງປະຣະມັດຖະທຳ ອັນເປັນທີ່ຈັບໃຈຂອງຄົນທັງປວງ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າອີ່ມເອີບໄດ້ຕາມຄວາມປາດຖະໜາ. ภาวกิจฺโจ การกเหตุ. ພາວະກິດຈະກາຣະກະເຫດ (ເຫດຜູ້ເຮັດທີ່ມີກິດຈະກຳເປັນພາວະ) ๒๕๕. ໒໕໕. ธีเรหิ สห สํวาสา, สทฺธมฺมสฺสา’ภิโยคโต; นิคฺคเหนิ’นฺทฺริยานญฺจ, ทุกฺขสฺสุ’ปสโม สิยา. ເພາະການຢູ່ຮ່ວມກັບນັກປາດທັງຫຼາຍ, ເພາະຄວາມພາກພຽນໃນພະສັດທຳ, ແລະເພາະການຂົ່ມອິນຊີທັງຫຼາຍ, ຄວາມສະຫງົບແຫ່ງທຸກຈຶ່ງມີໄດ້. อภาวกิจฺโจ การกเหตุ. ອະພາວະກິດຈະກາຣະກະເຫດ (ເຫດຜູ້ເຮັດທີ່ມີກິດຈະກຳເປັນອະພາວະ) ๒๕๖. ໒໕໖. มุนินฺท’จนฺท สํวาทิ, กนฺตภาโว’ปโสภินา; มุเขเน’ว สุโพธํ เต, มนํ ปาปา’ภินิสฺสฏํ. ຂ້າແຕ່ພະມຸນິນທອນ! ດ້ວຍພະພັກຂອງພະອົງເອງ ອັນງົດງາມປານດວງຈັນ, ກໍເຮັດໃຫ້ຮູ້ໄດ້ໂດຍງ່າຍວ່າ ພະຫະລຶໄທຂອງພະອົງສະຫຼັດອອກແລ້ວຈາກບາບ. ภาวกิจฺโจ ญาปกเหตุ. ພາວະກິດຈະຍາປະກະເຫດ (ເຫດຜູ້ໃຫ້ຮູ້ທີ່ມີກິດຈະກຳເປັນພາວະ) ๒๕๗. ໒໕໗. สาธุหตฺถา’รวินฺทานิ, สงฺโกจยติ เต กถํ; มุนินฺท! จรณทฺวนฺท, ราคพาลา’ตโป ผุสํ? ຂ້າແຕ່ພະມຸນິນທອນ! ແສງແດດອ່ອນໆ ຄືຄວາມແດງແຫ່ງພະບາດທັງສອງຂອງພະອົງ ເມື່ອຖືກຕ້ອງແລ້ວ, ເຫດໃດຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ມືອັນປະເສີດປານດອກບົວຂອງສາທຸຊົນຫຸບເຂົ້າໄດ້? อยุตฺตการี จิตฺตเหตุ. ອະຍຸດຕະກາຣີຈິດຕະເຫດ (ຈິດຕະເຫດທີ່ເຮັດສິ່ງບໍ່ສົມຄວນ) ๒๕๘. ໒໕໘. สงฺโกจยนฺติ ชนฺตูนํ, ปาณิปงฺเกรุหานิ’ห; มุนินฺท! จรณทฺวนฺท, นข จนฺทาน’ มํสโว. ຂ້າແຕ່ພະມຸນິນທອນ! ລັງສີແຫ່ງເລັບອັນປຽບເໝືອນດວງຈັນ ທີ່ພະບາດທັງສອງຂອງພະອົງ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ມືອັນປຽບເໝືອນດອກບົວຂອງສັດທັງຫຼາຍໃນໂລກນີ້ຫຸບເຂົ້າ (ປະນົມມື). ยุตฺตการี จิตฺตเหตุ. ຍຸດຕະກາຣີຈິດຕະເຫດ (ຈິດຕະເຫດທີ່ເຮັດສິ່ງສົມຄວນ) ๒๕๙. ໒໕໙. อุทฺทิฏฺฐานํ ปทตฺถานํ, อนุทฺเทโส ยถากฺกมํ; ‘สงฺขฺยาน’มิติ นิทฺทิฏฺฐํ, ยถาสงฺขฺยํ กโมปิ จ. ການກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມທີ່ສະແດງໄວ້ແລ້ວ ຕາມລຳດັບກ່ອນຫຼັງ, ທ່ານເອີ້ນວ່າ 'ສັງຂະຍານະ' (ການນັບຕາມລຳດັບ) ແລະເອີ້ນວ່າ 'ຍະຖາສັງຂະຍະ' (ຕາມລຳດັບ) ກໍມີ. ๒๖๐. ໒໖໐. อาลาป หาส ลีฬาหิ, มุนินฺท! วิชยา ตว; โกกิลา กุมุทานิ โจ, ปเสวนฺเต วนํ ชลํ. ຂ້າແຕ່ພະມຸນິນທອນ! ດ້ວຍພະດຳລັດ, ພະສະຫຼວດ ແລະພະລີລາຂອງພະອົງ, ນົກດຸດເຫວົ້າ ແລະດອກບົວຫຼວງ ຍ່ອມຊົມຊື່ນປ່າ ແລະນ້ຳ ຕາມລຳດັບ. ๒๖๑. ໒໖໑. สิยา ปิยตรํ นาม, อตฺถรูปสฺส กสฺสจิ; ปิยสฺสา’ติสเยเน’ตํ, ยํ โหติ ปฏิปาทนํ. ການສະແດງສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ ໃຫ້ເປັນທີ່ຮັກຍິ່ງຂຶ້ນກວ່າສິ່ງທີ່ເປັນທີ່ຮັກຢູ່ແລ້ວ ເພາະຄວາມຮັກອັນລົ້ນເຫຼືອ, ນັ້ນຊື່ວ່າ ປີຍະ (ອະລັງການຄືຄວາມຮັກ). ๒๖๒. ໒໖໒. ปีติยา เม สมุปฺปนฺนา, สนฺต! สนฺทสฺสนา ตว; กาเลนา’ยํ ภเว ปีติ, ตเว’ว ปุน ทสฺสนา. ຂ້າແຕ່ພະຜູ້ສະຫງົບ! ຄວາມຍິນດີເກີດຂຶ້ນແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ ເພາະການໄດ້ເຫັນພະອົງ; ໃນການຕໍ່ມາ ຄວາມຍິນດີນີ້ຈະເພີ່ມພູນຂຶ້ນອີກ ກໍເພາະການໄດ້ເຫັນພະອົງອີກ. ๒๖๓. ໒໖໓. วณฺณิเตโน’ปมาเนน, วุตฺยา’ธิปฺเปต วตฺถุโน; สมาสวุตฺติ นามา’ยํ, อตฺถ สงฺเขป รูปโต. ການກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ປະສົງຈະສະແດງ ດ້ວຍອຸປະມານທີ່ພັນລະນາໄວ້ ໂດຍຫຍໍ້ເນື້ອຄວາມ, ນີ້ຊື່ວ່າ ສະມາສະວຸດຕິ (ການກ່າວໂດຍຫຍໍ້). ๒๖๔. ໒໖໔. สา’ยํ [Pg.179] วิเสสฺยมตฺเตน, ภินฺนา’ภินฺนวิเสสนา; อตฺเถ’ว อปรา ปฺย’ตฺถิ, ภินฺนา’ภินฺนวิเสสนา. ສະມາສະວຸດຕິນັ້ນ ແບ່ງອອກເປັນ: ອະພິນນະວິເສດສະນະ ແລະ ພິນນະວິເສດສະນະ ໂດຍອາໄສພຽງຄຳນາມທີ່ຖືກຂະຫຍາຍ, ແລະຍັງມີອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄື ພິນນາພິນນະວິເສດສະນະ. อภินฺนวิเสสน ອະພິນນະວິເສດສະນະ (ມີຄຳຄຸນນາມຮ່ວມກັນ) ๒๖๕. ໒໖໕. วิสุทฺธา’มตสนฺทายี, ปสตฺถรตนา’ลโย; คมฺภีโร จา’ย’ มมฺโพธิ, ปุญฺเญนา’ปาทิโต มยา. ມະຫາສະໝຸດນີ້ ອັນໃຫ້ກຳເນີດນ້ຳອຳມະລິດອັນບໍລິສຸດ, ເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສແຫ່ງລັດຕະນະອັນປະເສີດ ແລະມີຄວາມເລິກເຊິ່ງ, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ປະສົບແລ້ວດ້ວຍບຸນ. ภินฺนาภินฺนวิเสสน ພິນນາພິນນະວິເສດສະນະ (ມີຄຳຄຸນນາມທັງຕ່າງກັນແລະຮ່ວມກັນ) ๒๖๖. ໒໖໖. อิจฺฉิต’ตฺถปโท สาโร, ผลปุปฺโผ’ปโสภิโต; สจฺฉาโย’ย’มปุพฺโพว กปฺปรุกฺโข สมุฏฺฐิโต. ຕົ້ນກັລປະພຶກອັນບໍ່ເຄີຍມີມາກ່ອນນີ້ ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ, ເປັນຕົ້ນໄມ້ໃຫ້ປະໂຫຍດຕາມທີ່ປາດຖະໜາ, ມີແກ່ນສານ, ງົດງາມດ້ວຍດອກແລະໝາກ, ແລະມີຮົ່ມເຢັນດີ. ๒๖๗. ໒໖໗. สาครตฺเตน สทฺธมฺโม, รุกฺขตฺเตโน’ทิโต ชิโน; สพฺเพ สาธารณา ธมฺมา, ปุพฺพตฺรา’ญฺญตฺร ตุ’ตฺตยํ. ໃນຕົວຢ່າງທຳອິດ ພະສັດທຳຖືກກ່າວໂດຍຄວາມເປັນມະຫາສະໝຸດ; ໃນຕົວຢ່າງທີສອງ ພະຊິນະເຈົ້າຖືກກ່າວໂດຍຄວາມເປັນຕົ້ນໄມ້; ຄຸນລັກສະນະທັງໝົດເປັນສິ່ງທົ່ວໄປ, ແຕ່ໃນຕົວຢ່າງຫຼັງມີ ໓ ປະການທີ່ຕ່າງກັນ. ๒๖๘. ໒໖໘. วตฺถุโน’ญฺญปฺปกาเรน, ฐิตา วุตฺติ ตท’ญฺญถา; ปริกปฺปียเต ยตฺถ, สา โหติ ปริกปฺปนา. ໃນບ່ອນໃດ ຄວາມເປັນໄປຂອງສິ່ງຂອງທີ່ຕັ້ງຢູ່ໂດຍອາການຢ່າງໜຶ່ງ ຖືກຈິນຕະນາການໄປໂດຍອາການອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ນີ້ຊື່ວ່າ ປະຣິກັບປະນາ (ການຈິນຕະນາການ). ๒๖๙. ໒໖໙. อุปมา’พฺภนฺตรตฺเตน, กิริยาทิวเสน จ; กเมโน’ทาหริสฺสามิ, วิวิธา ปริกปฺปนา. ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງຕົວຢ່າງຕາມລຳດັບ ແຫ່ງປະຣິກັບປະນາອັນຫຼາກຫຼາຍ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການຢູ່ພາຍໃນອຸປະມາ ແລະໂດຍອຳນາດແຫ່ງກິລິຍາເປັນຕົ້ນ. อุปมาพฺภนฺตรปริกปฺปนา ອຸປະມາພັນຕະຣະປະຣິກັບປະນາ (ການສົມມຸດພາຍໃນອຸປະມາ) ๒๗๐. ໒໗໐. อิจฺฉาภงฺคา’ตุรา’สีนา, ตา’ตินิจฺจล มจฺฉรา; วสํ เนนฺติ’ว ธีรํ ตํ, ตทา โยคา’ภิโยคโต. ນາງຕັນຫາເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ເດືອດຮ້ອນເພາະຄວາມຜິດຫວັງ, ນັ່ງນິ່ງບໍ່ເໜັງຕີງດ້ວຍຄວາມອິດສາ, ຄ້າຍຄືກັບຈະນ້ອມນຳພະມຸນີຜູ້ມີປັນຍາຄົນນັ້ນໃຫ້ຕົກຢູ່ໃຕ້ອຳນາດ ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມໃນການປະກອບຄວາມພຽນໃນເວລານັ້ນ. กฺริยาปริกปฺปนา ກິຣິຍາປະຣິກັບປະນາ (ການສົມມຸດໂດຍກິລິຍາ) ๒๗๑. ໒໗໑. คชํ มาโร สมารุฬฺโห, ยุทฺธาย’จฺจนฺต’มุนฺนตํ; มคฺค มนฺเวสตี นูน, ชินภีโต ปลายิตุํ. ພະຍາມານຂຶ້ນຂີ່ຊ້າງອັນສູງໃຫຍ່ຍິ່ງເພື່ອເຮັດສົງຄາມ, ຄົງຈະກຳລັງຊອກຫາທາງເພື່ອຫຼົບໜີ ເພາະຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ພະຊິນະເຈົ້າເປັນແທ້. คุณปริกปฺปนา ຄຸນນະປະຣິກັບປະນາ (ການສົມມຸດໂດຍຄຸນສົມບັດ) ๒๗๒. ໒໗໒. มุนินฺท! ปาททฺวนฺเท เต, จารุ ราชิว สุนฺทเร; มญฺเญ ปาปา’ภิ’สมฺมทฺท, ชาตโสเณน โสณิมา. ຂ້າແຕ່ພະມຸນິນທອນ! ທີ່ພະບາດທັງສອງຂອງພະອົງ ອັນງົດງາມປານດອກບົວຫຼວງ, ຂ້າພະເຈົ້າຄິດວ່າ ຄວາມແດງນັ້ນເກີດຂຶ້ນເພາະການຢຽບຍ່ຳບາບທັງຫຼາຍ. ๒๗๓. ໒໗໓. มญฺเญ, สงฺเก, ธุวํ, นูน, มิว, มิจฺเจว มาทิหิ; สา’ยํ พฺยญฺชียเต กฺวา’ปิ, กฺวา’ปิ วากฺเยน คมฺยเต. ປະຣິກັບປະນານັ້ນ ບາງເທື່ອກໍສະແດງອອກດ້ວຍຄຳວ່າ 'ມັນເຍ' (ເຫັນຈະ), 'ສັງເກ' (ສົງໄສ), 'ທຸວັງ' (ແນ່ນອນ), 'ນູນັງ' (ຄົງຈະ), 'ອິວະ' (ປານວ່າ) ເປັນຕົ້ນ, ບາງເທື່ອກໍເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍເນື້ອຄວາມແຫ່ງປະໂຫຍກ. คมฺมปริกปฺปนา ຄັມມະປະຣິກັບປະນາ (ການສົມມຸດໂດຍນັຍ) ๒๗๔. ໒໗໔. ทยา สญฺชาต สรสา, เทหา นิกฺขนฺตกนฺติโย; ปีเณนฺตา ชิน! เต สาธุ, ชนํ สรสตํ นยุํ. ຂ້າແຕ່ພະຊິນະເຈົ້າ! ລັງສີທັງຫຼາຍທີ່ຊາບຊຶມດ້ວຍຄວາມເມດຕາ ເຊິ່ງຊ່ານອອກຈາກພະວໍລະກາຍຂອງພະອົງ, ເມື່ອເຮັດໃຫ້ສາທຸຊົນອີ່ມເອີບ, ກໍນຳພວກເຂົາໄປສູ່ຄວາມຊຸ່ມຊື່ນ (ດ້ວຍປິຕິ). ๒๗๕. ໒໗໕. อารพฺภนฺตสฺส [Pg.180] ยํกิญฺจิ, กตฺตุํ ปุญฺญวสา ปุน; สาธน’นฺตรลาโภ โย, ตํ วทนฺติ สมาหิตํ. ເມື່ອບຸກຄົນເລີ່ມຕົ້ນຈະເຮັດສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ, ແລ້ວໄດ້ຮັບອຸປະກອນອື່ນມາຊ່ວຍໃຫ້ສຳເລັດອີກ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບຸນ, ທ່ານເອີ້ນສິ່ງນັ້ນວ່າ ສະມາຫິຕະ (ອະລັງການຄືຄວາມພ້ອມພຽງ). ๒๗๖. ໒໗໖. มารา’ริภงฺคา’ภิมุข, มานโส ตสฺส สตฺถุโน; มหามหี มหารวํ, รวี’ย’มุปการิกา. ເມື່ອພະຫະລຶໄທຂອງພະສາດສະດາມຸ່ງໝັ້ນທີ່ຈະທຳລາຍມານຜູ້ເປັນສັດຕູ, ແຜ່ນດິນໃຫຍ່ນີ້ກໍບັນລືສະໜັ່ນຫວັ່ນໄຫວ ເພື່ອເປັນຜູ້ຊ່ວຍເຫຼືອ. ๒๗๗. ໒໗໗. อวตฺวา’ภิมตํ ตสฺส, สิทฺธิยา ทสฺสน’ญฺญถา; วทนฺติ ตํ ‘ปริยาย, วุตฺตี’ติ สุจิพุทฺธโย. ການບໍ່ກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາໂດຍກົງ, ແຕ່ສະແດງໂດຍວິທີອື່ນເພື່ອໃຫ້ສຳເລັດປະໂຫຍດ, ທ່ານຜູ້ມີປັນຍາບໍລິສຸດເອີ້ນສິ່ງນັ້ນວ່າ ປະຣິຍາຍະວຸດຕິ (ການກ່າວໂດຍອ້ອມ). ๒๗๘. ໒໗໘. วิวฏ’งฺคณนิกฺขิตฺตํ, ธน’มารกฺข วชฺชิตํ; ธนกาม! ยถากามํ, ตุวํ คจฺฉ ยทิจฺฉสิ. ຊັບນີ້ຖືກວາງໄວ້ໃນລານບ້ານອັນເປີດໂລ່ງ ໂດຍປາສະຈາກການເຝົ້າຍາມ; ແນ່ທ່ານຜູ້ຮັກຊັບ! ຈົ່ງໄປຕາມຄວາມປາດຖະໜາເຖີດ ຫາກທ່ານຕ້ອງການ. ๒๗๙. ໒໗໙. ถุตึ กโรติ นินฺทนฺโต, วิย ตํ พฺยาชวณฺณนํ; โทสา’ภาสา คุณา เอว, ยนฺติ สนฺนิธิ มตฺร หิ. ການທຳການສັນເສີນເໝືອນດັ່ງຕິຕຽນ, ນັ້ນຊື່ວ່າ ວະຍາຊະວັນນະນາ (ການຊົມໂດຍອ້ອມ); ເພາະວ່າໃນອະລັງການນີ້ ຄຸນຄວາມດີທັງຫຼາຍຍ່ອມປະກົດຂຶ້ນໃນລັກສະນະຂອງໂທດ. ๒๘๐. ໒໘໐. สญฺจาเลตุ มลํ ตฺวํ’สิ, ภุสํ กุวลยา’ขิลํ; วิเสสํ ตาวตา นาถ!, คุณานํ เต วทาม กึ? ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງ! ພະອົງສາມາດເຮັດໃຫ້ແຜ່ນດິນທັງໝົດຫວັ່ນໄຫວໄດ້; ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເຖິງຄວາມພິເສດແຫ່ງພະຄຸນຂອງພະອົງໃຫ້ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນໄດ້ແນວໃດ? ๒๘๑. ໒໘໑. วิเสสิ’จฺฉายํ ทพฺพสฺส, กฺริยา, ชาติ, คุณสฺส จ; เวกลฺลทสฺสนํ ยตฺร, วิเสโส นาม ยํ ภเว. ໃນບ່ອນໃດ ທີ່ສະແດງຄວາມບົກພ່ອງຂອງວັດຖຸ, ກິລິຍາ, ຊາດ ຫຼືຄຸນສົມບັດ ເພື່ອປະສົງຈະສະແດງຄວາມພິເສດ, ນັ້ນຊື່ວ່າ ວິເສດສະ (ອະລັງການຄືຄວາມພິເສດ). ๒๘๒. ໒໘໒. น รถา, น จ มาตงฺคา, น หยา, น ปทาตโย; ชิโต มาราริ มุนินา, สมฺภาราวชฺชเนน หิ. ບໍ່ມີລົດຮົບ, ບໍ່ມີຊ້າງສານ, ບໍ່ມີມ້າ, ແລະບໍ່ມີພົນທະຫານຮາບ; ແຕ່ພະຍາມານຜູ້ເປັນສັດຕູ ຖືກພະມຸນີຊະນະແລ້ວ ດ້ວຍການນຶກເຖິງພະບາລະມີທັງຫຼາຍ. ทพฺพวิเสสวุตฺติ. ທັບພະວິເສດສະວຸດຕິ (ການສະແດງຄວາມພິເສດແຫ່ງວັດຖຸ) ๒๘๓. ໒໘໓. น พทฺธา ภูกุฏิ, เนว, ผุริโต ทสนจฺฉโท; มาราริภงฺคํ จา’กาสิ, มุนิ วีโร วโร สยํ. ພະຂະໜົງກໍບໍ່ໄດ້ຂະໝວດ, ຮີມສົບກໍບໍ່ໄດ້ສັ່ນລະຮົວ; ແຕ່ພະມຸນີຜູ້ເປັນວີລະບຸລຸດອັນປະເສີດ ໄດ້ຊົງທຳລາຍພະຍາມານຜູ້ເປັນສັດຕູດ້ວຍພະອົງເອງ. กฺริยาวิเสสวุตฺติ. ກິຣิຍາວິເສດສະວຸດຕິ (ການສະແດງຄວາມພິເສດແຫ່ງກິລິຍາ) ๒๘๔. ໒໘໔. น ทิสาสุ พฺยาตฺตา รํสิ,นา’โลโก โลกปตฺถโฏ; ตถาปฺย’นฺธตมหรํ, ปรํ สาธุสุภาสิตํ. ລັງສີທັງຫຼາຍບໍ່ໄດ້ແຜ່ໄປໃນທິດທັງຫຼາຍ, ແສງສະຫວ່າງກໍບໍ່ໄດ້ຂະຫຍາຍໄປໃນໂລກ; ເຖິງຢ່າງນັ້ນ, ພະສຸພາສິດອັນປະເສີດຂອງພະອະລິຍະເຈົ້າ ກໍຍັງກຳຈັດຄວາມມືດມົນອັນໜາແໜ້ນໄດ້. ชาติวิเสสวุตฺติ. ຊາຕິວິເສດສະວຸດຕິ (ການສະແດງຄວາມພິເສດແຫ່ງຊາດ) ๒๘๕. ໒໘໕. น ขรํ, น หิ วา ถทฺธํ, มุนินฺท! วจนํ ตว; ตถาปิ คาฬฺหํ ขณติ, นิมฺมูลํ ชนตามทํ. ຂ້າແຕ່ພະມຸນິນທອນ! ພະດຳລັດຂອງພະອົງບໍ່ໄດ້ຫຍາບຊ້າ ແລະບໍ່ໄດ້ແຂງກະດ້າງ; ເຖິງຢ່າງນັ້ນ, ກໍຍັງຂຸດເຈາະຢ່າງເລິກເຊິ່ງ ແລະຖອນຮາກເຫງົ້າແຫ່ງຄວາມມົວເມົາຂອງປະຊາຊົນໄດ້. คุณวิเสสวุตฺติ ຄຸນນະວິເສດສະວຸດຕິ (ການສະແດງຄວາມພິເສດແຫ່ງຄຸນສົມບັດ) ๒๘๖. ໒໘໖. ทสฺสียเต’ติริตฺตํ [Pg.181] ตุ, สูรวีรตฺตนํ ยหึ; วทนฺติ วิญฺญูวจนํ, รุฬฺหาหงฺการ มีทิสํ. ໃນບ່ອນໃດ ທີ່ສະແດງຄວາມເປັນຜູ້ກ້າຫານອັນຍິ່ງໃຫຍ່ເກີນປະມານ, ທ່ານຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍເອີ້ນຄຳເວົ້າເຊັ່ນນັ້ນວ່າ ຣູລະຫະຫັງກາຣະ (ອະລັງການຄືການສະແດງຄວາມອົງອາດ). ๒๘๗. ໒໘໗. ทเม นนฺโทปนนฺทสฺส, กึ เม พฺยาปารทสฺสนา?ปุตฺตา เม ปาทสมฺภตฺตา, สชฺชา สนฺเต’ว ตาทิเส. ໃນການທໍລະມານພະຍານາກນັນໂທປະນັນທະ, ເຫດໃດຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຕ້ອງສະແດງຄວາມພະຍາຍາມ? ພຽງແຕ່ເຫຼົ່າສາວົກຜູ້ຮັບໃຊ້ໃກ້ຊິດແທບພະບາດຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ກໍພ້ອມແລ້ວສຳລັບວຽກງານເຊັ່ນນັ້ນ. ๒๘๘. ໒໘໘. สิเลโส วจนา’เนกา, ภิเธยฺเย’กปทายุตํ; อภินฺนปทวากฺยาทิ, วสา เตธา’ย มีริโต. ສິເລສະ (การຫຼິ້ນຄຳສອງນັຍ) ຄືການທີ່ຄຳດຽວມີເນື້ອຄວາມໄດ້ຫຼາຍຢ່າງ; ສິເລສະນັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າມີ ໓ ປະເພດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບົດ ແລະປະໂຫຍກທີ່ບໍ່ຕ່າງກັນເປັນຕົ້ນ. ๒๘๙. ໒໘໙. อนฺธตมหโร หารี, สมารุฬฺโห มโหทยํ; ราชเต รํสิมาลี’ยํ, ภควา โพธยํ ชเน. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ (ຫຼື ດວງອາທິດ) ຜູ້ກຳຈັດຄວາມມືດມົນອັນໜາແໜ້ນ, ຜູ້ນຳຄວາມຍິນດີມາໃຫ້, ຊົງສະເດັດຂຶ້ນສູ່ຄວາມຈະເລີນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ (ຫຼື ຂຶ້ນສູ່ຍອດເຂົາອັນສູງ), ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງຢູ່ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ປະຊາຊົນຕື່ນຮູ້ (ຫຼື ເຮັດໃຫ້ດອກບົວເບັ່ງບານ). อภินฺนปทวากฺยสิเลโส. ອະພິນນະປະທະවາກະຍະສິເລສະ (ການຫຼິ້ນຄຳສອງນັຍທີ່ມີບົດແລະປະໂຫຍກຮ່ວມກັນ) ๒๙๐. ໒໙໐. สารทา’มลกา’ภาโส, สมานีต ปริกฺขโย; กุมุทา’กรสมฺโพโธ, ปีเณติ ชนตํ สุธี. ທ່ານຜູ້ມີປັນຍາດີ (ຫຼື ດວງຈັນໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ) ຜູ້ມີລັດສະໝີອັນບໍລິສຸດດັ່ງທ້ອງຟ້າໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ, ຜູ້ກຳຈັດກิເລດໃຫ້ສິ້ນໄປ (ຫຼື ກຳຈັດຄວາມຮ້ອນໃຫ້ໝົດໄປ), ຜູ້ເຮັດໃຫ້ໝູ່ຊົນຜູ້ມີປັນຍາຕື່ນຮູ້ (ຫຼື ເຮັດໃຫ້ດອກບົວຫຸບເບັ່ງບານ), ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ປະຊາຊົນຍິນດີ. ภินฺนปทวากฺยสิเลโส. ພິນນະປະທະວາກະຍະສິເລດ. ๒๙๑. ໒໙໑. สมาหิต’ตฺตวินโย, อหีน มท มทฺทโน; สุคโต วิสทํ ปาตุ, ปาณินํ โส วินายโก. ຂໍພຣະສຸຄົດຜູ້ມີພຣະທັມມະວິນັຍອັນຕັ້ງໝັ້ນໄວ້ດີແລ້ວ ຜູ້ຊົງຍ່ຳຍີຄວາມມົວເມົາອັນບໍ່ນ້ອຍ ຜູ້ຊົງເປັນຜູ້ນຳທາງຂອງສັດທັງຫຼາຍ ຈົ່ງຊົງປົກປ້ອງຮັກສາສັດທັງຫຼາຍໃຫ້ປອດໄພເທີ້ນ. ภินฺนาภินฺนปทวากฺยสิเลโส. ພິນນາພິນນະປະທະວາກະຍະສິເລດ. ๒๙๒. ໒໙໒. วิรุทฺธา, วิรุทฺธา, ภินฺน, กมฺมา, นิยมวา, ปโร; นิยม’กฺเขปวจโน, อวิโรธิ, วิโรธฺย’ปิ. ສິເລດນັ້ນມີປະເພດຄື: ວິຣຸດທະ (ຂັດແຍ້ງ), ອະວິຣຸດທະ (ບໍ່ຂັດແຍ້ງ), ພິນນະ (ແຍກບົດ), ກັມມະ (ກຳ), ນิຍະມະວັນ (ມີຂໍ້ກຳນົດ), ອະນິຍະມະ (ບໍ່ມີຂໍ້ກຳນົດ), ນິຍະມັກເຂປະ (ຄັດຄ້ານຂໍ້ກຳນົດ), ອະວິໂຣທີ (ບໍ່ຂັດກັນ) ແລະ ວິໂຣທີ (ຂັດກັນ). ๒๙๓. ໒໙໓. โอจิตฺย สมฺโปสกาทิ, สิเลโส, ปทชา’ทิ ปิ; เอสํ นิทสฺสเนสฺเว’ว, รูป มาวิ ภวิสฺสติ. ສິເລດທີ່ມີລັກສະນະສົ່ງເສີມຄວາມເໝາະສົມ (ໂອຈິດຕະຍະສຳໂພສະກະ) ແລະ ສິເລດທີ່ເກີດຈາກບົດ (ປະທະສິເລດ) ເປັນຕົ້ນ, ລັກສະນະຂອງສິເລດເຫຼົ່ານັ້ນ ຈະປາກົດຊັດເຈນໃນຕົວຢ່າງທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ. วิรุทฺธกมฺมสิเลส ວິຣຸດທະກັມມະສิເລດ ๒๙๔. ໒໙໔. สวเส วตฺตยํ โลกํ, อขิลํ กลฺลวิคฺคโห; ปราภวติ มาราริ, ธมฺมราชา วิชมฺภเต. ພຣະຜູ້ຊົງເປັນສັດຕູແຫ່ງມານ (ພຣະພຸດທະເຈົ້າ) ຜູ້ມີພຣະວໍຣະກາຍອັນງົດງາມ ຊົງຍັງໂລກທັງປວງໃຫ້ເປັນໄປໃນອຳນາດຂອງພຣະອົງ ຊົງຮຸ່ງເຮືອງຢູ່, ສ່ວນພຣະຍາທັມມິກະຣາດ (ຫຼື ພຣະຣາຊາ) ຜູ້ມີພຣະວໍຣະກາຍອັນແຂງແຮງ ຊົງຜ່າຍແພ້ (ຫຼື ຊົງສະແດງອານຸພາບ). อวิรุทฺธกมฺมสิเลส ອະວິຣຸດທະກັມມະສິເລດ ๒๙๕. ໒໙໕. สภาวมธุรํ ปุญฺญ วิเสโส’ทย สมฺภวํ; สุณนฺติ วาจํ มุนิโน, ชนา ปสฺสนฺติ จา’มตํ. ປະຊາຊົນທັງຫຼາຍຍ່ອມໄດ້ຟັງພຣະທັມມະເທດສະໜາຂອງພຣະມຸນີ ອັນມີລົດຫວານໂດຍທຳມະຊາດ ເເຊິ່ງເກີດຂຶ້ນຈາກຜົນແຫ່ງພຣະບາຣະມີອັນວິເສດ ແລະ ຍ່ອມໄດ້ເຫັນພຣະນິພານອັນເປັນທັມມະອັນບໍ່ຕາຍ. อภินฺนกมฺมสิเลส ອະພິນນະກັມມະສິເລດ ๒๙๖. ໒໙໖. อนฺธการา’ปหาราย[Pg.182], สภาว มธุราย จ; มโน ปีเณติ ชนฺตูนํ, ชิโน วาจาย ภาย จ. ພຣະຊິນະເຈົ້າຊົງຍັງໃຈຂອງສັດທັງຫຼາຍໃຫ້ຍິນດີ ດ້ວຍພຣະວາຈາແລະພຣະຣັສໝີ ເພື່ອຂັບໄລ່ຄວາມມືດ (ຄືອະວິຊາ ແລະຄວາມມືດທາງກາຍະພາບ) ແລະ ເພາະຄວາມຫວານ (ຫຼື ຄວາມງົດງາມ) ໂດຍທຳມະຊາດ. นิยมวนฺตสิเลส ນິຍະມະວັນຕະສິເລດ ๒๙๗. ໒໙໗. เกส’กฺขีนํ’ว กณฺหตฺตํ, ภมูนํเยว วงฺกตา; ปาณิปาทา’ธรานํ’ว, มุนินฺทสฺสา’ภิรตฺตตา. ຄວາມດຳມີສະເພາະແຕ່ທີ່ພຣະເກສາແລະພຣະເນດຂອງພຣະມຸນິນທອນເທົ່ານັ້ນ, ຄວາມຄົດງໍມີສະເພາະແຕ່ທີ່ພຣະຂະໜົງ (ຄິ້ວ) ເທົ່ານັ້ນ, ແລະ ຄວາມແດງກໍມີສະເພາະແຕ່ທີ່ພຣະຫັດ, ພຣະບາດ ແລະ ພຣະໂອດ (ຮີມສົບ) ເທົ່ານັ້ນ. นิยมกฺเขปสิเลส ນິຍະມັກເຂປະສິເລດ ๒๙๘. ໒໙໘. ปาณิปาทา’ธเรสฺเว’ว, สาราโค ตว ทิสฺสติ; ทิสฺสเต โส’ย มถวา, นาถ! สาธุคุเณสฺว’ปิ. ຂ້າແດ່ພຣະອົງຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງ! ຄວາມແດງ (ຫຼື ຄວາມກຳໜັດຍິນດີ) ປາກົດມີສະເພາະໃນພຣະຫັດ, ພຣະບາດ ແລະ ພຣະໂອດຂອງພຣະອົງເທົ່ານັ້ນ, ຫຼື ອີກປະການໜຶ່ງ ຄວາມຍິນດີນັ້ນກໍປາກົດມີໃນຄຸນງາມຄວາມດີທັງຫຼາຍຂອງພຣະອົງນຳອີກ. อวิโรธิสิเลส ອະວິໂຣທິສິເລດ ๒๙๙. ໒໙໙. สลกฺขโณ’ติสุภโค, เตชสฺสี นิยโต’ทโย; โลเกโส ชิตสํกฺเลโส,วิภาติ สมณิสฺสโร. ພຣະສະມະນິດສອນ (ພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ເປັນໃຫຍ່ແຫ່ງສະມະນະ) ຜູ້ຊົງມີພຣະລັກສະນະອັນປະເສີດ, ມີພຣະສິຣິອັນງົດງາມຍິ່ງ, ມີເດຊານຸພາບ, ມີຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງເປັນນິດ, ຊົງເປັນໃຫຍ່ໃນໂລກ ແລະ ຊົງຊະນະກິເລດທັງປວງແລ້ວ ຍ່ອມຊົງຮຸ່ງເຮືອງຢູ່. วิโรธิสิเลส ວິໂຣທິສິເລດ ๓๐๐. ໓໐໐. อสโมปิ สโม โลเก,โลเกโสปิ นรุตฺตโม; สทโย ปฺย’ทโย ปาเป, จิตฺตา’ยํ มุนิโน คติ. ພຣະມຸນີ ເຖິງວ່າຈະຫາຜູ້ປຽບບໍ່ໄດ້ (ອະສະມະ) ແຕ່ກໍຊົງມີຄວາມສະເໝີພາບ (ສະມະ) ໃນໂລກ, ເຖິງວ່າຈະຊົງເປັນໃຫຍ່ໃນໂລກ (ໂລເກສະ) ແຕ່ກໍຊົງເປັນມະນຸດຜູ້ປະເສີດສຸດ (ນະຣຸດຕະມະ), ເຖິງວ່າຈະຊົງມີຄວາມເມດຕາກະລຸນາ (ສະທະຍະ) ແຕ່ກໍຊົງປາສະຈາກຄວາມປານີ (ອະທະຍะ) ຕໍ່ບາບທັງຫຼາຍ, ນີ້ຄືແນວທາງແຫ່ງພຣະຫະລຶໄທຂອງພຣະມຸນີ. โอจิตฺยสมฺโปสกปทสิเลส ໂອຈິດຕະຍະສຳໂພສະກະປະທະສິເລດ ๓๐๑. ໓໐໑. สํสารทุกฺโข’ปหตา, วนตา ชนตา ตฺวยิ; สุข มิจฺฉิต มจฺจนฺตํ, อมตนฺทท! วินฺทติ. ຂ້າແດ່ພຣະອົງຜູ້ປະທານທັມມະອັນບໍ່ຕາຍ! ໝູ່ປະຊາຊົນຜູ້ຖືກຄວາມທຸກໃນສັງສານວັດບີບຄັ້ນແລ້ວ ເມື່ອນ້ອມນົບໃນພຣະອົງ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມສຸກອັນຍອດຢ້ຽມຕາມທີ່ປາດຖະໜາ. ๓๐๒. ໓໐໒. คุณยุตฺเตหิ วตฺถูหิ, สมํ กตฺวาน กสฺสจิ; สํกิตฺตนํ ภวติ ยํ, สา มตา ตุลฺยโยคิตา. ການຍົກຍ້ອງສັນເສີນບຸກຄົນໃດໜຶ່ງ ໂດຍປຽບທຽບໃຫ້ສະເໝີກັນກັບສິ່ງທັງຫຼາຍທີ່ມີຄຸນສົມບັດຄ້າຍຄືກັນ ນັ້ນຮຽກວ່າ ຕຸນຍະໂຍຄິຕາອະລັງການ. ๓๐๓. ໓໐໓. สมฺปตฺตสมฺมโท โลโก, สมฺปตฺตา’โลกสมฺปโท; อุโภหิ รํสิมาลี จ, ภควา จ ตโมนุโท. ໂລກໄດ້ບັນລຸເຖິງຄວາມປິຕິຍິນດີ ແລະ ໄດ້ບັນລຸເຖິງຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍແສງສະຫວ່າງ ກໍເພາະທັງພຣະອາທິດ ແລະ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເຊິ່ງຕ່າງກໍເປັນຜູ້ກຳຈັດຄວາມມືດ. ๓๐๔. ໓໐໔. อตฺถนฺตรํ สาธยตา, กิญฺจิ ตํ สทิสํ ผลํ; ทสฺสียเต อสนฺตํ วา, สนฺตํ วา ตํ นิทสฺสนํ. ເມື່ອຕ້ອງການຈະສະແດງເນື້ອຄວາມອື່ນໃຫ້ຈະແຈ້ງ ແລ້ວນຳເອົາຜົນອັນຄ້າຍຄືກັນ ບໍ່ວ່າຈະເປັນສິ່ງທີ່ມີຢູ່ຈິງ (ສັນຕະ) ຫຼື ບໍ່ມີຢູ່ຈິງ (ອະສັນຕະ) ມາສະແດງໃຫ້ເຫັນ ນັ້ນຮຽກວ່າ ນິທັດສະນະອະລັງການ. อสนฺตผลนิทสฺสน ອະສັນຕະຜະລະນິທັດສະນະ ๓๐๕. ໓໐໕. อุทยา [Pg.183] สมณินฺทสฺส, ยนฺติ ปาปา ปราภวํ; ธมฺมราชวิรุทฺธานํ, สูจยนฺตา ทุร’นฺตตํ. ເມື່ອພຣະສະມະນິນທອນ (ພຣະພຸດທະເຈົ້າ) ຊົງອຸບັດຂຶ້ນມາ ຄົນບາບທັງຫຼາຍຍ່ອມເຖິງຄວາມພິນາດ ເຊິ່ງເປັນການສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງຈຸດຈົບອັນຊົ່ວຮ້າຍຂອງຜູ້ທີ່ເປັນສັດຕູຕໍ່ພຣະທັມມະຣາຊາ. สนฺตผลนิทสฺสน ສັນຕະຜະລະນິທັດສະນະ ๓๐๖. ໓໐໖. สิโร นิกฺขิตฺต จรโณ, จฺฉริยาน’มฺพุชาน’ยํ; ปรม’พฺภุตตํ โลเก, วิญฺญาเปต’ตฺตโน ชิโน. ພຣະຊິນະເຈົ້າ ຜູ້ມີພຣະບາດອັນໝູ່ຊົນນ້ອມສຽນອະພິວາດ ໄດ້ຊົງສະແດງຄວາມອັດສະຈັນອັນຍອດຢ້ຽມຂອງພຣະອົງໃຫ້ປາກົດໃນໂລກ ປຽບດັ່ງດອກບົວອັນໜ້າອັດສະຈັນ. ๓๐๗. ໓໐໗. วิภูติยา มหนฺตตฺตํ, อธิปฺปายสฺส วา สิยา; ปรมุกฺกํสตํ ยาตํ, ตํ มหนฺตตฺต มีริตํ. ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງຄວາມສົມບູນພູນສຸກ (ວິພູຕິ) ຫຼື ແຫ່ງຄວາມຕັ້ງໃຈ (ອະທິບາຍະ) ອັນເຖິງຄວາມຍອດຢ້ຽມສູງສຸດ ນັ້ນຮຽກວ່າ ມະຫັນຕັດຕະອະລັງການ. วิภูติมหนฺตตฺต ວິພູຕິມະຫັນຕັດຕະ ๓๐๘. ໓໐໘. กิรีฏ รตน’จฺฉายา, นุวิทฺธา’ตป วารโณ; ปุรา ปรํ สิรึ วินฺทิ, โพธิสตฺโต’ ภินิกฺขมา. ໃນການກ່ອນ ພຣະໂພທິສັດຜູ້ມີສັດກັ້ນ (ຮົ່ມ) ອັນປະດັບດ້ວຍແສງສະທ້ອນຈາກແກ້ວມະນີແຫ່ງມົງກຸດ ໄດ້ຊົງສະເຫວີຍສิຣິສົມບັດອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ກ່ອນທີ່ຈະສະເດັດອອກມະຫາພິເນດສະກົມ. อธิปฺปายมหนฺตตฺต ອະທິບາຍະມະຫັນຕັດຕະ ๓๐๙. ໓໐໙. สตฺโต สมฺโพธิยํ โพธิ, สตฺโต สตฺตหิตาย โส; หิตฺวา สฺเนหรสาพนฺธ, มปิ ราหุลมาตรํ. ພຣະອົງຜູ້ຊົງຕັ້ງໝັ້ນໃນພຣະໂພທິຍານ ແລະ ຊົງຕັ້ງໝັ້ນເພື່ອປະໂຫຍດເກື້ອກູນແກ່ສັດທັງຫຼາຍ ໄດ້ຊົງສະລະແມ່ນແຕ່ພຣະມານດາຂອງພຣະຣາຫຸນ ຜູ້ເປັນທີ່ຜູກພັນດ້ວຍສາຍໃຍແຫ່ງຄວາມຮັກໃຄ່. ๓๑๐. ໓໑໐. โคเปตฺวา วณฺณนียํ ยํ, กิญฺจิ ทสฺสียเต ปรํ; อสมํ วา สมํ ตสฺส, ยทิ สา วญฺจนา มตา. ຫາກມີການປົກປິດສິ່ງທີ່ຄວນພັນລະນາໄວ້ ແລ້ວນຳເອົາສິ່ງອື່ນ ບໍ່ວ່າຈະເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ສະເໝີກັນ ຫຼື ສະເໝີກັນກັບສິ່ງນັ້ນມາສະແດງແທນ ນັ້ນຮຽກວ່າ ວັນຈະນາອະລັງການ. อสมวญฺจนา ອະສະມະວັນຈະນາ ๓๑๑. ໓໑໑. ปุรโต น สหสฺเสสุ, น ปญฺเจสุ จ ตาทิโน; มาโร ปเรสุ ตสฺเส’สํ, สหสฺสํ ทสวฑฺฒิตํ. ພະຍາມານບໍ່ໄດ້ປາກົດຢູ່ຕໍ່ໜ້າຂອງພຣະຜູ້ຊົງຄົງທີ່ (ພຣະພຸດທະເຈົ້າ) ດ້ວຍກອງທັບເປັນພັນ ຫຼື ຫ້າຮ້ອຍ, ແຕ່ສຳລັບຄົນອື່ນໆ ກອງທັບຂອງພະຍາມານນັ້ນມີຈຳນວນເຖິງສິບພັນ. สมวญฺจนา ສະມະວັນຈະນາ ๓๑๒. ໓໑໒. วิวาท มนุยุญฺชนฺโต, มุนินฺทวทนิ’นฺทุนา; สมฺปุณฺโณ จนฺทิมา นา’ยํ, ฉตฺต เมตํ มโนภุโน. ດວງຈັນທີ່ເຕັມດວງນີ້ ບໍ່ແມ່ນດວງຈັນແທ້ໆ ທີ່ມາໂຕ້ຖຽງກັບພຣະພັກອັນງົດງາມດັ່ງດວງຈັນຂອງພຣະມຸນິນທອນ, ແຕ່ມັນຄືສັດ (ຮົ່ມ) ຂອງພະຍາມານ (ຜູ້ເກີດໃນໃຈ). ๓๑๓. ໓໑໓. ปรานุวตฺตนาทีหิ, นิพฺพินฺเทนิ’ห ยา กตา; ถุติ ร’ปฺปกเต สา’ยํ, สิยา อปฺปกตตฺถุติ. ການສັນເສີນສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນຫົວຂໍ້ຫຼັກ (ອັບປະຄະຕະ) ທີ່ເຮັດຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມເບື່ອໜ່າຍ ໂດຍການຄ້ອຍຕາມຄົນອື່ນເປັນຕົ້ນ ນັ້ນຮຽກວ່າ ອັບປະຄະຕັດຖຸຕິອະລັງການ. ๓๑๔. ໓໑໔. สุขํ ชีวนฺติ หริณา, วเนสฺว’ปรเสวิโน; อนายาโส ปลาเภหิ, ชลทพฺภงฺกุราทิภิ. ຝູງກວາງທັງຫຼາຍຍ່ອມດຳລົງຊີວິດຢູ່ຢ່າງມີຄວາມສຸກໃນປ່າກວ້າງ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງຮັບໃຊ້ຜູ້ໃດ ດ້ວຍການລ້ຽງຊີບຢ່າງສະບາຍດ້ວຍຍອດຫຍ້າ ແລະ ນ້ຳ ເປັນຕົ້ນ. ๓๑๕. ໓໑໕. อุตฺตรํ อุตฺตรํ ยตฺถ, ปุพฺพปุพฺพวิเสสนํ; สิยา เอกาวลิ สา’ยํ, ทฺวิธา วิธิ, นิเสธโต. ໃນບ່ອນໃດທີ່ຄຳຖັດໆ ໄປ ເປັນຄຳຄຸນນາມຂະຫຍາຍຄຳກ່ອນໆ ເປັນລຳດັບ, ນັ້ນຮຽກວ່າ ເອກາວະລີອະລັງການ. ເອກາວະລີນັ້ນມີ ໒ ປະເພດ ຄື: ວິທິ (ການກ່າວຮັບ) ແລະ ນິເສດ (ການກ່າວປະຕິເສດ). วิธิเอกาวลิ ວິທິເອກາວະລີ ๓๑๖. ໓໑໖. ปาทา [Pg.184] นขาลิ รุจิรา, นขาลิ รํสิ ภาสุรา; รํสีตโมปหาเน’ก, รสา โสภนฺติ สตฺถุโน. ພຣະບາດຂອງພຣະศาสດາງົດງາມດ້ວຍແຖວແຫ່ງພຣະນະຂາ (ເລັບ), ແຖວແຫ່ງພຣະນະຂາກໍຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍລັງສີ, ສ່ວນລັງສີທັງຫຼາຍທີ່ມີໜ້າທີ່ດຽວຄືການກຳຈັດຄວາມມືດ ກໍຍ່ອມສ່ອງແສງສະຫວ່າງສະໄຫວ. นิเสธเอกาวลิ ນິເສດເອກາວະລີ ๓๑๗. ໓໑໗. อสนฺตุฏฺโฐ ยติ เนว,สนฺโตโส นา’ลยาหโต; นา’ลโย โย ส ชนฺตูนํ, นา’นนฺต พฺยสนา วโห. ພຣະພິກຂຸຍ່ອມບໍ່ເປັນຜູ້ບໍ່ສັນໂດດ, ຄວາມສັນໂດດຍ່ອມບໍ່ຖືກທຳລາຍດ້ວຍຄວາມຢາກ, ສິ່ງໃດທີ່ບໍ່ແມ່ນຄວາມຢາກ ສິ່ງນັ້ນຍ່ອມບໍ່ນຳຄວາມຈິບຫາຍອັນບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດມາສູ່ສັດທັງຫຼາຍ. ๓๑๘. ໓໑໘. ยหึ ภูสิย ภูสตฺตํ, อญฺญมญฺญํ ตุ วตฺถุนํ; วินา’ว สทิสตฺตํ ตํ, อญฺญมญฺญวิภูสนํ. ໃນບ່ອນໃດທີ່ມີການປະດັບປະດາເຊິ່ງກັນແລະກັນ ລະຫວ່າງສິ່ງສອງສິ່ງໃນຖານະເປັນຜູ້ປະດັບແລະຜູ້ຖືກປະດັບ ໂດຍປາສະຈາກຄວາມຄ້າຍຄືກັນ ນັ້ນຮຽກວ່າ ອັນຍະມັນຍະວິພູສະນະອະລັງການ. ๓๑๙. ໓໑໙. พฺยามํ’สุ มณฺฑลํ เตน, มุนินา โลกพนฺธุนา; มหนฺตึ วินฺทตี กนฺตึ, โสปิ เตเนว ตาทิสึ. ພຣະຣັສໝີວາໜຶ່ງ (ພຣະສິຣິເກດ) ຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມງົດງາມອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຈາກພຣະມຸນີຜູ້ເປັນມິດຂອງໂລກພຣະອົງນັ້ນ, ແລະ ພຣະມຸນີພຣະອົງນັ້ນກໍຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມງົດງາມເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນຈາກພຣະຣັສໝີນັ້ນຄືກັນ. ๓๒๐. ໓໒໐. กถนํ สหภาวสฺส, กฺริยาย จ, คุณสฺส จ; ‘สหวุตฺตี’ติ วิญฺเญยฺยํ, ต’ทุทาหรณํ ยถา. ການກ່າວເຖິງຄວາມເປັນໄປຮ່ວມກັນແຫ່ງກິຣິຍາ ແລະ ຄຸນສົມບັດ ພຶງຊາບວ່າຄື ສະຫະວຸດຕິອະລັງການ, ຕົວຢ່າງຂອງອະລັງການນັ້ນ ດັ່ງຈະກ່າວຕໍ່ໄປນີ້. กฺริยาสหวุตฺติ ກິຣິຍາສະຫະວຸດຕິ ๓๒๑. ໓໒໑. ชลนฺติ จนฺทรํสีหิ, สมํ สตฺถุ นขํ สโว; วิชมฺภติ จ จนฺเทน, สมํ ตมฺมุขจนฺทิมา. ແສງແຫ່ງພຣະນະຂາຂອງພຣະศาสດາຍ່ອມສ່ອງສະຫວ່າງໄປພ້ອມໆ ກັບແສງຈັນ, ແລະ ພຣະພັກອັນງົດງາມດັ່ງດວງຈັນຂອງພຣະອົງກໍຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງໄປພ້ອມໆ ກັບດວງຈັນ. คุณสหวุตฺติ ຄຸນນະສະຫະວຸດຕິ ๓๒๒. ໓໒໒. ชิโน’ทเยน มลีนํ, สห ทุชฺชน เจตสา; ปาปํ ทิสา สุวิมลา, สห สชฺชน เจตสา. ເມື່ອພຣະຊິນະເຈົ້າຊົງອຸບັດຂຶ້ນ, ບາບກໍເສົ້າໝອງໄປພ້ອມໆ ກັບຈິດໃຈຂອງຄົນຊົ່ວ, ສ່ວນທິດທັງຫຼາຍກໍຜ່ອງໃສສະຫວ່າງສະໄຫວໄປພ້ອມໆ ກັບຈິດໃຈຂອງສັດຈະຊົນ (ຄົນດີ). ๓๒๓. ໓໒໓. วิโรธีนํ ปท’ตฺถานํ, ยตฺถ สํสคฺคทสฺสนํ; สมุกฺกํสา’ภิธานตฺถํ, มตา สา’ยํ วิโรธิตา. ໃນບ່ອນໃດທີ່ມີການສະແດງຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນລະຫວ່າງຄວາມໝາຍຂອງຄຳທີ່ຂັດແຍ້ງກັນ ເພື່ອສະແດງເຖິງຄວາມໂດດເດັ່ນຍິ່ງໃຫຍ່ ນັ້ນຮຽກວ່າ ວິໂຣທິຕາອະລັງການ. ๓๒๔. ໓໒໔. คุณา สภาว มธุรา, อปิ โลเก’ก พนฺธุโน; เสวิตา ปาป เสวีนํ, สมฺปทูเสนฺติ มานสํ. ຄຸນງາມຄວາມດີທັງຫຼາຍ ເຖິງວ່າຈະມີລົດຫວານໂດຍທຳມະຊາດຂອງພຣະອົງຜູ້ເປັນມິດແທ້ຄົນດຽວໃນໂລກ, ແຕ່ເມື່ອຄົນຊົ່ວນຳໄປໃຊ້ ກໍຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈຂອງພວກເຂົາເສົ້າໝອງໄດ້. ๓๒๕. ໓໒໕. ยสฺส กสฺส จิ ทาเนน, ยสฺส กสฺส จิ วตฺถุโน; วิสิฏฺฐสฺส ย มาทานํ, ‘ปริวุตฺตี’ติ สา มตา. ການໄດ້ຮັບສິ່ງຂອງອັນປະເສີດຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ໂດຍການສະລະຫຼືມອບສິ່ງຂອງຢ່າງອື່ນໃຫ້ໄປ ນັ້ນຮຽກວ່າ ປະຣິວຸດຕິອະລັງການ. ๓๒๖. ໓໒໖. ปุรา ปเรสํ ทตฺวาน, มนุญฺญํ นยนาทิกํ; มุนินา สมนุปฺปตฺตา, ทานิ สพฺพญฺญุตาสิรี. ໃນອະດີດຕະການ ພຣະມຸນີໄດ້ຊົງບໍລິຈາກພຣະເນດອັນງົດງາມເປັນຕົ້ນໃຫ້ແກ່ຜູ້ນຳອື່, ມາບັດນີ້ ພຣະອົງຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸເຖິງພຣະສິຣິແຫ່ງພຣະສັບພັນຍຸຕະຍານ. ๓๒๗. ໓໒໗. กิญฺจิ [Pg.185] ทิสฺวาน วิญฺญาตา, ปฏิปชฺชติ ตํสมํ; สํสยา’ปคตํ วตฺถุํ, ยตฺถ โส’ยํ ภโม มโต. ໃນບ່ອນໃດທີ່ຜູ້ຮູ້ໄດ້ເຫັນສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງ ແລ້ວເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດຄິດວ່າເປັນສິ່ງອື່ນທີ່ມີຄວາມຄ້າຍຄືກັນ ໂດຍປາສະຈາກຄວາມສົງໄສ ນັ້ນຮຽກວ່າ ພະມະອະລັງການ. ๓๒๘. ໓໒໘. สมํ ทิสาสุ’ชฺชลาสุ, ชิน ปาท นขํ’สุนา; ปสฺสนฺตา อภินนฺทนฺติ, จนฺทา’ตป มนา ชนา. ເມື່ອປະຊາຊົນທັງຫຼາຍໄດ້ເຫັນແສງແຫ່ງພຣະນະຂາຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ ສ່ອງສະຫວ່າງສະໄຫວໄປທົ່ວທຸກທິດ ກໍພາກັນຍິນດີເພາະຄິດວ່າເປັນແສງເດືອນ. ๓๒๙. ໓໒໙. ปวุจฺจเต ยํ นามาทิ, กวีนํ ภาวโพธนํ; เยน เกนจิ วณฺเณน, ภาโว นามา’ย มีริโต. ການທີ່ນັກກະວີກ່າວເຖິງຊື່ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍການພັນລະນາຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ເພື່ອປລຸກໃຫ້ເກີດຄວາມຮູ້ສຶກ (ອາລົມ) ນັ້ນຮຽກວ່າ ພາວະອະລັງການ. ๓๓๐. ໓໓໐. นนุ เตเย’ว สนฺตาโน, สาครา น กุลาจลา; มนมฺปิ มริยาทํ เย, สํวฏฺเฏปิ ชหนฺติ โน. ມະຫາສະໝຸດທັງຫຼາຍ (ບໍ່ແມ່ນພູເຂົາຫຼວງ) ຜູ້ບໍ່ເຄີຍລະທິ້ມຂອບເຂດຂອງຕົນເລີຍ ແມ້ໃນຍາມໂລກວິນາດ, ພວກເຂົາເຫຼົ່ານັ້ນເປັນເຊື້ອສາຍຂອງພຣະອົງແທ້ໆ ແມ່ນບໍ່? ๓๓๑. ໓໓໑. องฺคงฺคิ ภาวา สทิส, พลภาวา จ พนฺธเน; สํสคฺโค’ลงฺกตีนํ โย, ตํ ‘มิสฺส’นฺติ ปวุจฺจติ. ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ (ການປະສົມປະສານ) ແຫ່ງອະລັງການທັງຫຼາຍ ທີ່ມີສະພາວະເປັນສ່ວນຍ່ອຍແລະສ່ວນໃຫຍ່ (ອັງຄະແລະອັງຄີ) ແລະມີກຳລັງສະເໝີກັນໃນການຜູກພັນ ນັ້ນເພິ່ນຮຽກວ່າ 'ມິດສະ' (ອະລັງການປະສົມ). องฺคงฺคีภาวมิสฺส ອັງຄັງຄີພາວະມິດສະ (ການປະສົມໂດຍຄວາມເປັນສ່ວນຍ່ອຍແລະສ່ວນໃຫຍ່) ๓๓๒. ໓໓໒. ปสตฺถา มุนิโน ปาท, นข รํสิ มหานที; อโห! คาฬฺหํ นิมุคฺเคปิ, สุขยตฺเย’ว เต ชเน. ແມ່ນ້ຳໃຫຍ່ຄືລັງສີແຫ່ງເລັບພະບາດອັນປະເສີດຂອງພະມຸນີ, ໂອ້! ແມ່ນແຕ່ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ຈົມລົງໄປຢ່າງເລິກເຊິ່ງ ກໍຍ່ອຍໄດ້ຮັບແຕ່ຄວາມສຸກເທົ່ານັ້ນ. สทิส พล ภาว มิสฺส ສະທິສະພະລະພາວະມິດສະ (ການປະສົມໂດຍຄວາມມີກຳລັງສະເໝີກັນ) ๓๓๓. ໓໓໓. เวโส สภาว มธุโร, รูปํ เนตฺต รสายนํ; มธู’ว มุนิโน วาจา, น สมฺปีเณติ กํ ชนํ. ພະຮູບຊົງມີສະພາວະອັນອ່ອນຫວານ, ພະລັກສະນະເປັນຢາບຳລຸງດວງຕາ, ພະດຳລັດຂອງພະມຸນີປານດັ່ງນ້ຳເຜິ້ງ, ຍ່ອຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ຊົນໃດອີ່ມເອີບໃຈ (ຄືຍ່ອມເຮັດໃຫ້ທຸກຄົນອີ່ມເອີບໃຈ). ๓๓๔. ໓໓໔. อาสี นาม สิยา’ตฺถสฺส, อิฏฺฐสฺสา’สีสนํ ยถา; ติโลเก’กคติ นาโถ,ปาตุ โลก มปายโต. ການປາດຖະໜາສິ່ງອັນເປັນທີ່ຮັກ ພຶງມີຊື່ວ່າ 'ອາສີ' (ການອວຍພອນ) ເຊັ່ນວ່າ: 'ຂໍພະໂລກະນາດ ຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງດຽວໃນໄຕພົບ ຈົ່ງປົກປັກຮັກສາໂລກໃຫ້ພົ້ນຈາກອະບາຍເຖີດ'. ๓๓๕. ໓໓໕. รส’ปฺปตีติ ชนกํ, ชายเต ยํ วิภูสนํ; ‘รสวนฺต’นฺติ ตํ เญยฺยํ, รสวนฺต วิธานโต. ເຄື່ອງປະດັບ (ອະລັງການ) ໃດ ທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈໃນລົດ (ລົດສະຍະ), ເຄື່ອງປະດັບນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ 'ຣົດສະວັນຕະ' (ອະລັງການທີ່ມີລົດ) ໂດຍວິທີການແຫ່ງຣົດສະວັນຕະ. ๓๓๖. ໓໓໖. ราคา’นต’พฺภุต สโรช มุขํ ธราย,ปาทา ติโลกครุโน’ธิก พนฺธราคา; อาทาย นิจฺจสรเสน กเรน คาฬฺหํ,สญฺจุมฺพยนฺติ สตตา’หิต สมฺภเมน. ແຜ່ນດິນມີພັກຕາອັນງົດງາມດັ່ງດອກbົວອັນນ້ອມລົງດ້ວຍຄວາມຮັກ, ມີຄວາມຮັກອັນຜູກພັນຢ່າງຍິ່ງໃນພະບາດຂອງພະຄູແຫ່ງໄຕພົບ, ຈຶ່ງໄດ້ປະຄອງເອົາພະບາດນັ້ນໄວ້ຢ່າງແໜ້ນໜາດ້ວຍມືອັນມີນ້ຳລ້ຽງຢູ່ສະເໝີ ແລ້ວຈູບຢູ່ຕະຫຼອດເວລາດ້ວຍຄວາມຟ້າວຟັ່ງອັນປະກອບດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ. ๓๓๗. ໓໓໗. อิจฺจา’นุคมฺม [Pg.186] ปุริมาจริยา’นุภาวํ,สงฺเขปโต นิคทิโต’ย มลงฺกตีนํ; เภโท’ปรูปริ กวีหิ วิกปฺปิยานํ,โก นาม ปสฺสิตุ มลํ ขลุ ตาส มนฺตํ. ປະເພດແຫ່ງອະລັງການທັງຫຼາຍນີ້ ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ໂດຍຫຍໍ້ ກໍໂດຍດຳເນີນຕາມແນວທາງຂອງພະອາຈານໃນປາງກ່ອນ, ໃຜເລີຍຈະສາມາດເຫັນທີ່ສຸດຂອງອະລັງການເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ເຫຼົ່ານັກປາດ (ກວີ) ຈະພຶງຈິນຕະນາການໃຫ້ຍິ່ງໆ ຂຶ້ນໄປໄດ້. อิติ สงฺฆรกฺขิตมหาสามิ วิรจิเต สุโพธาลงฺกาเร ໃນຄຳພີສຸໂພທາລັງການ ອັນພະສັງຄະລັກຂิຕະມະຫາສາມີຮຽບຮຽງໄວ້ ນີ້ อตฺถาลงฺการาวโพโธ นาม ມີຊື່ວ່າ ອັດຖາລັງກາຣາວະໂພດ (ການເຂົ້າໃຈອະລັງການທາງຄວາມໝາຍ) จตุตฺโถ ปริจฺเฉโท. ເປັນປະຣິເສດທີ 4. ๕. ภาวาวโพธ-ปญฺจมปริจฺเฉท ໕. ປະຣິເສດທີ 5: ພາວາວະໂພດ (การເຂົ້າໃຈເລື່ອງພາວະ) ๓๓๘. ໓໓໘. ปฏิภานวตา โลก, โวหาร’มนุสารินา; ตโต’จิตฺย สมุลฺลาส, เวทินา กวินา ปรํ. ໂດຍກວີຜູ້ມີປະຕິພານ, ຜູ້ດຳເນີນຕາມໂວຫານຂອງໂລກ, ແລະຜູ້ຮູ້ຈັກຄວາມເໝາະສົມແຫ່ງການສະແດງອອກເຊິ່ງຄວາມປິຕິຍິນດີ... ๓๓๙. ໓໓໙. ฐายิสมฺพนฺธิโน ภาว, วิภาวา สา’นุภาวกา; สมฺพชฺฌนฺติ นิพนฺธา เต, รส’สฺสาทาย สาธุนํ. ຖາຍີພາວະ (ພາວະປະຈຳ), ວິພາວະ (ເຫດໃຫ້ເກີດພາວະ) ແລະອະນຸພາວະ (ການສະແດງອອກແຫ່ງພາວະ) ອັນກ່ຽວຂ້ອງກັນ ເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຖືກຜູກພັນໄວ້ໃນບົດປະພັນ ເພື່ອໃຫ້ສາທຸຊົນທັງຫຼາຍໄດ້ລິ້ມລົດ. ภาวอธิปฺปาย ອະທິບາຍເລື່ອງພາວະ ๓๔๐. ໓໔໐. จิตฺต วุตฺติ วิเสสา ตุ, ภาวยนฺติ รเส ยโต; รตฺยาทโย ตโต ภาว, สทฺเทน ปริกิตฺติตา. ເພາະວ່າຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຈິດເປັນພິເສດ (ຈິດຕະວຸດຕິວິເສດ) ທັງຫຼາຍ ມີຄວາມຮັກ (ຣະຕິ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ລົດເກີດຂຶ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຈິດເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບການຂະໜານນາມວ່າ 'ພາວະ'. ฐายีภาวอธิปฺปาย ອະທິບາຍເລື່ອງຖາຍີພາວະ (ພາວະຕັ້ງໝັ້ນ) ๓๔๑. ໓໔໑. วิโรธินา’ญฺญภาเวน, โย ภาโว น ติโรหิโต; สีเลน ติฏฺฐติ’จฺเจโส, ‘ฐายีภาโว’ติ สทฺทิโต. ພາວະໃດ ທີ່ພາວະອື່ນອັນເປັນປະຕິປັກບໍ່ສາມາດປິດບັງໄດ້ ແລະຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໂດຍປົກກະຕິ, ພາວະນັ້ນ ເພິ່ນຮຽກວ່າ 'ຖາຍີພາວະ'. ฐายีภาวปฺปเภทอุทฺเทส ການສະແດງປະເພດແຫ່ງຖາຍີພາວະ ๓๔๒. ໓໔໒. รติ, หสฺโส, จ โสโก, จ,โกธุ, สฺสาหา, ภยํ,ปิ จ; ชิคุจฺฉา, วิมฺหโย, เจว, สโม จ นว ฐายิโน. ຄວາມຮັກ (ຣະຕິ), ຄວາມຫົວ (ຫັດສະ), ຄວາມໂສກເສົ້າ (ໂສກະ), ຄວາມຄຽດ (ໂກທະ), ຄວາມພະຍາຍາມ (ອຸດສາຫະ), ความຢ້ານ (ພະຍະ), ຄວາມກຽດຊັງ (ຈิຄຸດສາ), ຄວາມພິສະວົງ (ວິດມະຍະ) ແລະຄວາມສະຫງົບ (ສະມະ) ທັງ 9 ນີ້ ຄືຖາຍີພາວະ. พฺยภิจารีภาวอธิปฺปาย ອະທິບາຍເລື່ອງພະຍະພิຈາຣີພາວະ (ພາວະແປປວນ) ๓๔๓. ໓໔໓. ติโรภาวา, วิภาวา’ทิ, วิเสสนา’ภิมุขฺยโต; เย เต จรนฺติ สีเลน, เต โหนฺติ พฺยภิจาริโน. ພາວະທັງຫຼາຍໃດ ທີ່ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍປົກກະຕິ ມຸ່ງໜ້າໄປສູ່ຄວາມປາກົດແລະຄວາມດັບສູນແຫ່ງວິພາວະເປັນຕົ້ນ, ພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ພະຍະພິຈາຣີພາວະ'. พฺยภิจาริภาวปเภท ປະເພດແຫ່ງພະຍະພິຈາຣີພາວະ ๓๔๔. ໓໔໔. นิพฺเพโท[Pg.187], ตกฺก, สงฺกา, สม,ธิติ, ชฬตา, ทีนตุ, คฺคา, ลสตฺตํ,สุตฺตํ, ตาโส, คิลานุ, สฺสุก, หริส,สติ, สฺสา, วิสาทา, พหิตฺถา ; จินฺตา, คพฺพา, ปมาโร, มริส, มท,มตุ, มฺมาท, โมหา, วิโพโธ,นิทฺทา, เวคา, สพิลํ, มรณ,จปลตา, พฺยาธิ, เตตฺตึส เมเต. ພາວະທັງ 33 ເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ຄວາມເບື່ອໜ່າຍ (ນິບເພທະ), ຄວາມຕຶກຕອງ (ຕັກກະ), ຄວາມລະແວງ (ສັງກາ), ຄວາມເມື່ອຍລ້າ (ສະມະ), ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ (ທິຕິ), ຄວາມໂງ່ຈ້າ (ຊະລະຕາ), ຄວາມທໍ້ແທ້ (ທີນະລາ), ຄວາມຮ້າຍກາດ (ອຸກຄະຕາ), ຄວາມກຽດຄ້ານ (ອະລະສັດຕະ), ຄວາມຝັນ (ສຸຕຕະ), ຄວາມສະດຸ້ງຢ້ານ (ຕາສະ), ຄວາມປ່ວຍໄຂ້ (ຄິລានຸ), ຄວາມກະຕືລືລົ້ນ (ອຸດສຸກະ), ຄວາມຍິນດີ (ຫະຣິສະ), ຄວາມລະນຶກໄດ້ (ສະຕິ), ຄວາມອິດສາ (ອິດສາ), ຄວາມທໍ້ແທ້ໃຈ (ວິສາດະ), ຄວາມອຳພາງ (ພະຫິດຖາ), ຄວາມວິຕົກກັງວົນ (ຈິນຕາ), ຄວາມເຍີ້ຍຫຍິ່ງ (ຄັບພະ), ຄວາມສະຫຼົບ (ອະປະມາຣະ), ຄວາມບໍ່ອົດທົນ (ອະມະຣິສະ), ຄວາມມົວເມົາ (ມະທະ), ຄວາມເຫັນ (ມະຕິ), ຄວາມສະຕິຟັ່ນເຟືອນ (ອຸມມາດະ), ຄວາມຫຼົງ (ໂມຫະ), ຄວາມຕື່ນຕົວ (ວິໂພທະ), ຄວາມຫຼັບ (ນິດທາ), ຄວາມຕື່ນເຕັ້ນ (ອະເວຄະ), ຄວາມລະອາຍ (ສະວິລາ), ຄວາມຕາຍ (ມະຣະນະ), ຄວາມສະຫຼັບສະແລ (ຈະປະລະຕາ) ແລະຄວາມເຈັບໄຂ້ (ພະຍາທິ). สตฺติกภาวอธิปฺปาย ອະທິບາຍເລື່ອງສັດຕິກະພາວະ (ພາວະທີ່ເກີດຈາກຈິດອັນຕັ້ງໝັ້ນ) ๓๔๕. ໓໔໕. สมาหิต’ตฺต’ปฺปภวํ, สตฺตํ เตโน’ปปาทิตา; สตฺติกา ปฺย’นุภาวตฺเต, วิสุํ ภาวา ภวนฺติ เต. ທຳມະຊາດທີ່ເກີດຈາກຈິດອັນຕັ້ງໝັ້ນດີແລ້ວ ຊື່ວ່າ 'ສັດຕະ' (ຈິດ), ພາວະທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຈາກສັດຕະນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ສັດຕິກະພາວະ', ພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ເຖິງວ່າຈະມີສະພາວະເປັນອະນຸພາວະ ກໍຍັງເປັນພາວະຕ່າງຫາກຕ່າງກັນ. สตฺติกภาวปฺปเภท ປະເພດແຫ່ງສັດຕິກະພາວະ ๓๔๖. ໓໔໖. ถมฺโภ, ปฬย, โรมญฺจา, ตถา เสท, สฺสุ, เวปถุ; เววณฺณิยํ, วิสรตา, ภาวา’ฏฺเฐ’เต ตุ สตฺติกา. ຄວາມຕົວແຂງທື່ (ຖຳພະ), ຄວາມສະຫຼົບໄສລ (ປະລະຍະ), ຄວາມຂົນລຸກຂົນຊັນ (ໂຣມັນຈະ), ເຫື່ອໄຫຼ (ເສທະ), ນ້ຳຕາໄຫຼ (ອັດສຸ), ຕົວສັ່ນ (ເວພະທຸ), ສີໜ້າປ່ຽນແປງ (ເວວັນນິຍະ) ແລະສຽງປ່ຽນແປງ (ວິສະຣະຕາ) ທັງ 8 ນີ້ ຄືສັດຕິກະພາວະ. ๓๔๗. ໓໔໗. ยทา รตฺยาทโย ภาวา, ฐิติสีลา น โหนฺติ เจ; ตทา สพฺเพปิ เต ภาวา, ภวนฺติ พฺยภิจาริโน. ໃນເວລາໃດ ພາວະທັງຫຼາຍມີຄວາມຮັກ (ຣะຕິ) ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ມີປົກກະຕິຕັ້ງໝັ້ນຢູ່, ໃນເວລານັ້ນ ພາວະທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມກາຍເປັນພະຍະພິຈາຣີພາວະ. ๓๔๘. ໓໔໘. วิภาโว การณํ เตสุ, ปฺปตฺติยุ’ทฺทีปเน ตถา; โย สิยา โพธโก เตสํ,อนุภาโว’ย มีริโต. ເຫດໃນການເກີດຂຶ້ນແລະການກະຕຸ້ນໃຫ້ເກີດພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ວິພາວະ', ສ່ວນສິ່ງໃດທີ່ເປັນເຄື່ອງສະແດງໃຫ້ຮູ້ເຖິງພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ສິ່ງນັ້ນເພິ່ນຮຽກວ່າ 'ອະນຸພາວະ'. ๓๔๙. ໓໔໙. เนกเหตุํ มโนวุตฺติ, วิเสสญฺจ วิภาวิตุํ; ภาวํ วิภาวา’นุภาวา, วณฺณิยา พนฺธเน ผุฏํ. ເພື່ອສະແດງໃຫ້ເຫັນແຈ້ງເຊິ່ງພາວະ ອັນເປັນຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຈິດເປັນພິເສດທີ່ມີເຫດຫຼາຍປະການ, ກວີພຶງພັນລະນາວິພາວະແລະອະນຸພາວະໃຫ້ປາກົດແຈ້ງໃນບົດປະພັນ. ๓๕๐. ໓໕໐. สวิภาวา’นุภาเวหิ, ภาวา เต เต ยถารหํ; วณฺณนียา ยโถ’จิตฺยํ, โลกรูปา’นุคามินา. ພາວະນັ້ນໆ ພ້ອມທັງວິພາວະແລະອະນຸພາວະ ຄວນພັນລະນາຕາມຄວາມເໝາະສົມ ໂດຍຜູ້ດຳເນີນຕາມສະພາບຄວາມເປັນຈິງຂອງໂລກ. ๓๕๑. ໓໕໑. จิตฺต [Pg.188] วุตฺติ วิเสสตฺตา, มานสา สตฺติกา’งฺคโต; พหิ นิสฺสฏ เสทาทิ, อนุภาเวหิ วณฺณิยา. ເພາະຄວາມເປັນໄປແຫ່ງຈິດເປັນພິເສດ, ພາວະທາງໃຈແລະສັດຕິກະພາວະທັງຫຼາຍ ພຶງພັນລະນາດ້ວຍອະນຸພາວະທັງຫຼາຍທີ່ສະແດງອອກມາພາຍນອກ ມີເຫື່ອໄຫຼເປັນຕົ້ນ. รสอธิปฺปาย ອະທິບາຍເລື່ອງລົດ (ຣົດສະຍະ) ๓๕๒. ໓໕໒. สามาชิกาน มานนฺโท, โย พนฺธตฺถา’นุสารินํ; รสียตีติ ตญฺญูหิ, รโส นามา’ย’มีริโต. ຄວາມເພີດເພີນຍິນດີຂອງຜູ້ຊົມ (ຫຼືຜູ້ອ່ານ) ຜູ້ດຳເນີນຕາມເນື້ອຫາຂອງບົດປະພັນ, ເພາະອັດຖະນັ້ນອັນຜູ້ຮູ້ຍ່ອມລິ້ມລົດໄດ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ຄວາມເພີດເພີນຍິນດີນີ້ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບການຂะໜານນາມວ່າ 'ລົດ' (ຣົດສະຍະ) ໂດຍຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ. รสปฺปเภท ປະເພດແຫ່ງລົດ ๓๕๓. ໓໕໓. สวิภาวา, นุภาเวหิ, สตฺติก,พฺยภิจาริภิ; อสฺสาทิยตฺต มานีย, มาโน ฐาเย’ว โส รโส. ຖາຍີພາວະນັ້ນເອງ ທີ່ຖືກນຳໄປສູ່ຄວາມເປັນສິ່ງອັນເພິ່ນພຶງລິ້ມລົດໄດ້ ດ້ວຍວິພາວະ, ອະນຸພາວະ, ສັດຕິກະພາວະ ແລະພະຍະພິຈາຣີພາວະ, ນັ້ນຄື 'ລົດ'. ๓๕๔. ໓໕໔. สิงฺคาร,หสฺส,กรุณา, รุทฺท,วีร,ภยานกา; พีภจฺฉ,พฺภุต,สนฺตา, จ, รสา ฐายีน นุกฺกมา. ສິງຄາຣະລົດ (ລົດແຫ່ງຄວາມຮັກ), ຫັດສະລົດ (ລົດແຫ່ງຄວາມຫົວ), ກະລຸນາລົດ (ລົດແຫ່ງຄວາມສົງສານ), ຣຸດທະລົດ (ລົດແຫ່ງຄວາມຄຽດຮ້າຍ), ວີຣະລົດ (ລົດແຫ່ງຄວາມກ້າຫານ), ພະຍານະກະລົດ (ລົດແຫ່ງຄວາມຢ້ານກົວ), ພີພັດສະລົດ (ລົດແຫ່ງຄວາມກຽດຊັງ), ອັບພູຕະລົດ (ລົດແຫ່ງຄວາມອັດສະຈັນ) ແລະສັນຕະລົດ (ລົດແຫ່ງຄວາມສະຫງົບ) ເຫຼົ່ານີ້ ຄືລົດທັງຫຼາຍຕາມລຳດັບແຫ່ງຖາຍີພາວະ. ๓๕๕. ໓໕໕. ทุกฺขรูเป’ย’ มานนฺโท, กถํ นุ กรุณาทิเก?สิยา โสตูนมานนฺโท,โสโก เวสฺสนฺตรสฺส หิ. ຄວາມເພີດເພີນຍິນດີນີ້ ຈະມີໄດ້ແນວໃດໃນກະລຸນາລົດເປັນຕົ້ນ ອັນມີສະພາວະເປັນທຸກ? ຄວາມເພີດເພີນຍິນດີຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍຢ່າງແນ່ນອນ, ເຖິງແມ່ນວ່າຄວາມໂສກເສົ້າຈະມີແກ່ພະເວດສັນດອນກໍຕາມ. ฐายีภาว นิทฺเทส รติฏฺฐายีภาว ການສະແດງຖາຍີພາວະ: ຣະຕິຖາຍີພາວະ (ພາວະແຫ່ງຄວາມຮັກ) ๓๕๖. ໓໕໖. รมฺม,เทส, กลา, กาล, เวสาทิ, ปฏิเสวนา; ยุวาน’ญฺโญญฺญรตฺตานํ, ปโมโท รติ รุจฺจเต. ຄວາມເພີດເພີນຍິນດີຂອງຄົນໜຸ່ມສາວຜູ້ມີຄວາມຮັກໄຄ່ຕໍ່ກັນແລະກັນ ອັນເກີດຈາກການໄດ້ຊົມສະຖານທີ່ອັນລື່ນລົມ, ສິລະປະ, ກາລະເວລາ ແລະເຄື່ອງແຕ່ງກາຍເປັນຕົ້ນ, ເພິ່ນຮຽກວ່າ 'ຣະຕິ' (ຄວາມຮັກ). ๓๕๗. ໓໕໗. ยุตฺยา ภาวานุภาวา เต, นิพนฺธา โปสยนฺติ นํ; โสปฺย’โยค, วิปฺปโยค, สมฺโภคานํ วสา ติธา. ວິພາວະແລະອະນຸພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ກວີຜູກພັນໄວંຢ່າງເໝາະສົມ ຍ່ອມບຳລຸງຣະຕິນັ້ນໃຫ້ຈະເລີນຂຶ້ນ; ແລະຣະຕິນັ້ນມີ 3 ປະການ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະໂຍຄະ (ການບໍ່ໄດ້ຮ່ວມຄູ່), ວິບປະໂຍຄະ (ການພັດພາກຈາກກັນ) ແລະສຳໂພຄະ (ການໄດ້ຮ່ວມຄູ່ກັນ). หสฺสฏฺฐายีภาว ຫັດສະຖາຍີພາວະ (ພາວະແຫ່ງຄວາມຫົວ) ๓๕๘. ໓໕໘. วิการา’กติอาทีหิ, อตฺตโน ถ ปรสฺส วา; หสฺโส นิทฺทา, สมา’ลสฺย, มุจฺฉาทิ,พฺยภิจาริภิ; ปริโปเส สิยา หสฺโส, ภิยฺโย’ตฺถิปภุตีนํ โส. ຄວາມຫົວ (ຫັດສະ) ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພາະຄວາມຜິດປົກກະຕິແຫ່ງຮູບຮ່າງເປັນຕົ້ນຂອງຕົນເອງ ຫຼືຂອງຜູ້ນອກ; ເມື່ອໄດ້ຮັບການບຳລຸງໃຫ້ຈະເລີນຂຶ້ນດ້ວຍພະຍະພິຈາຣີພາວະທັງຫຼາຍ ມີຄວາມຫຼັບ (ນິດທາ), ຄວາມເມື່ອຍລ້າ (ສະມະ), ຄວາມກຽດຄ້ານ (ອາລັດສະຍະ) ແລະຄວາມສະຫຼົບ (ມຸດສາ) ເປັນຕົ້ນ, ຄວາມຫົວນັ້ນຍ່ອມຈະເລີນຂຶ້ນ, ແລະຄວາມຫົວນັ້ນຍ່ອມມີຫຼາຍແກ່ພວກສະຕີເປັນຕົ້ນ. หสฺสปฺปเภท ປະເພດແຫ່ງຄວາມຫົວ ๓๕๙. ໓໕໙. สิต มิห วิกาสิ นยนํ,กิญฺจา’ลกฺขิย ทิชํ ตุ ตํ หสิตํ; มธุรสฺสรํ วิหสิตํ, อํสสิโรกมฺปมุปหสิตํ. ໃນທີ່ນີ້, ຄວາມຍິ້ມແຍ້ມທີ່ມີດວງຕາເບີກບານ ຊື່ວ່າ 'ສິຕະ' (ຍິ້ມແຍ້ມ); ຄວາມຍິ້ມທີ່ເຫັນແຂ້ວໜ້ອຍໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ 'ຫະສິຕະ' (ຍິ້ມ); ຄວາມຫົວທີ່ມີສຽງຫວານ ຊື່ວ່າ 'ວິຫະສິຕະ' (ຫົວເບົາໆ); ຄວາມຫົວທີ່ມີການສັ່ນສະເທືອນແຫ່ງບ່າແລະຫົວ ຊື່ວ່າ 'ອຸປະຫະສິຕະ' (ຫົວເຍາະ). ๓๖๐. ໓໖໐. อปหสิตํ [Pg.189] สชล’กฺขิ, วิกฺขิตฺตงฺคํ ภวตฺย’ติหสิตํ; ทฺเว ทฺเว กถิตา เจ’สํ,เชฏฺเฐ มชฺเฌ’ธเม จ กมโส. ຄວາມຫົວທີ່ມີນ້ຳຕາຄໍ ຊື່ວ່າ 'ອະປະຫະສິຕະ' (ຫົວຈົນນ້ຳຕາໄຫຼ); ຄວາມຫົວທີ່ມີການເຄື່ອນໄຫວອະໄວຍະວະໄປມາ ຊື່ວ່າ 'ອະຕິຫະສິຕະ' (ຫົວຢ່າງຮຸນແຮງ); ຄວາມຫົວເຫຼົ່ານີ້ ເພິ່ນກ່າວໄວ້ປະເພດລະ 2 ຢ່າງ ຕາມລຳດັບແກ່ບຸກຄົນຊັ້ນສູງ, ຊັ້ນກາງ ແລະຊັ້ນຕ່ຳ. กรุณฏฺฐายีภาว ກະລຸນາຖາຍີພາວະ (ພາວະແຫ່ງຄວາມສົງສານ) ๓๖๑. ໓໖໑. โสกรูโป ตุ กรุโณ, นิฏฺฐปฺปตฺติ’ฏฺฐ นาสโต; ตตฺถา’นุภาวา รุทิต, ปฬย,ตฺถมฺภกาทโย; วิสาทา,ลสฺย,มรณ, จินฺตา’ที พฺยภิจาริโน. ກະລຸນາລົດມີສະພາວະເປັນຄວາມໂສກເສົ້າ (ໂສກະ) ອັນເກີດຈາກການປະສົບກັບສິ່ງທີ່ບໍ່ປາດຖະໜາ ຫຼືການສູນເສຍສິ່ງທີ່ຮັກ; ອະນຸພາວະໃນກະລຸນາລົດນັ້ນ ຄືການຮ້ອງໄຫ້, ຄວາມສະຫຼົບ ແລະຄວາມຕົວແຂງທື່ເປັນຕົ້ນ; ພະຍະພິຈາຣີພາວະທັງຫຼາຍ ຄືຄວາມທໍ້ແທ້ໃຈ, ຄວາມກຽດຄ້ານ, ຄວາມຕາຍ ແລະຄວາມວິຕົກກັງວົນເປັນຕົ້ນ. รุทฺทฏฺฐายีภาว ຣຸດທະຖາຍີພາວະ (ພາວະແຫ່ງຄວາມຄຽດຮ້າຍ) ๓๖๒. ໓໖໒. โกโธ มจฺฉริยา’ทีหิ, โปเส ตาส, มทาทิภิ; นยนา’รุณตาทีหิ, รุทฺโท นาม รโส ภเว. ຄວາມຄຽດ (ໂກທະ) ອັນເກີດຈາກຄວາມຕະໜີ່ເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອໄດ້ຮັບການບຳລຸງດ້ວຍຄວາມສະດຸ້ງຢ້ານແລະຄວາມມົວເມົາເປັນຕົ້ນ, ມີການສະແດງອອກດ້ວຍດວງຕາແດງກ່ຳເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມກາຍເປັນລົດທີ່ມີຊື່ວ່າ 'ຣຸດທະລົດ'. วีรฏฺฐายีภาว ວີຣະຖາຍີພາວະ (ພາວະແຫ່ງຄວາມກ້າຫານ) ๓๖๓. ໓໖໓. ปตาป, วิกฺกมา’ทีหุ, สฺสาโห ‘วีโร’ติ สญฺญิโต; รณ,ทาน,ทยาโยคา, วีโร’ยํ ติวิโธ ภเว; เตวา’นุภาวา ธิติ,ม, ตฺยา’ทโย พฺยภิจาริโน. ຄວາມພະຍາຍາມ (ອຸດສາຫະ) ອັນມີເດຊານຸພາບແລະຄວາມອາດຫານເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ 'ວີຣະລົດ'; ວີຣະລົດນີ້ມີ 3 ປະການ ຄື: ວີຣະລົດໃນການຮົບ (ຣະນະວີຣະ), ວີຣະລົດໃນການທານ (ທານະວີຣະ) ແລະວີຣະລົດໃນຄວາມເມດຕາກະລຸນา (ທະຍາວີຣະ); ອະນຸພາວະແລະພະຍະພິຈາຣີພາວະທັງຫຼາຍໃນວີຣະລົດນັ້ນ ຄືຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ (ທິຕິ) ແລະຄວາມເຫັນ (ມະຕິ) ເປັນຕົ້ນ. ภยฏฺฐายีภาว ພະຍະຖາຍີພາວະ (ພາວະແຫ່ງຄວາມຢ້ານ) ๓๖๔. ໓໖໔. วิการา,สนิ,สตฺตา’ทิ, ภยุ’กฺกํโส ภยานโก; เสทา’ทโย นุภาเว’ตฺถ, ตาสา’ที พฺยภิจาริโน. ຄວາມຢ້ານກົວຢ່າງຍິ່ງອັນເກີດຈາກຄວາມຜິດປົກກະຕິ, ຟ້າຜ່າ ແລະອະມະນຸດເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ 'ພະຍານະກະລົດ'; ອະນຸພາວະໃນລົດນີ້ ຄືເຫື່ອໄຫຼເປັນຕົ້ນ, ສ່ວນພະຍະພິຈາຣີພາວະ ຄືຄວາມສະດຸ້ງຢ້ານເປັນຕົ້ນ. ชิคุจฺฉาฏฺฐายีภาว ຈິຄຸດສາຖາຍີພາວະ (ພາວະແຫ່ງຄວາມກຽດຊັງ) ๓๖๕. ໓໖໕. ชิคุจฺฉา รุธิรา’ทีหิ, ปูตฺยา’ทีหิ วิราคโต; พีภจฺโฉ โขภนุ’พฺเพคี, กเมน กรุณายุโต; นาสา วิกูณนาทีหิ, สงฺกาทีหิ’สฺส โปสนํ. ຄວາມກຽດຊັງ (ຈິຄຸດສາ) ອັນເກີດຈາກເລືອດເປັນຕົ້ນ, ຈາກສິ່ງເນົ່າເໝັນເປັນຕົ້ນ ຫຼືຈາກຄວາມຄາຍກຳໜັດ (ວິຣາກະ) ຊື່ວ່າ 'ພີພັດສະລົດ' ອັນເຮັດໃຫ້ຫວັ່ນໄຫວ, ເຮັດໃຫ້ສະດຸ້ງ ແລະປະກອບດ້ວຍຄວາມກະລຸນາຕາມລຳດັບ; ການບຳລຸງພີພັດສະລົດນັ້ນ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍການຍິ້ມດັງເປັນຕົ້ນ ແລະດ້ວຍຄວາມລະແວງເປັນຕົ້ນ. วิมฺหยฏฺฐายีภาว ວິດມະຍະຖາຍີພາວະ (ພາວະແຫ່ງຄວາມພິສະວົງ) ๓๖๖. ໓໖໖. อติ โลก ปทตฺเถหิ, วิมฺหโย’ยํ รโส’พฺภุโต; ตสฺสา’นุภาวา เสท,สฺสุ, สาธุวาทา’ทโย สิยุํ; ตาสา,เวค,ธิติ,ปฺปญฺญา, โหนฺเต’ตฺถ พฺยภิจาริโน. ຄວາມພິສະວົງ (ວິດມະຍະ) ອັນເກີດຈາກສິ່ງຂອງອັນຍິ່ງກວ່າວິໄສຂອງໂລກ ຊື່ວ່າ 'ອັບພູຕະລົດ'; ອະນຸພາວະແຫ່ງອັບພູຕະລົດນັ້ນ ພຶງມີການຫຼັ່ງເຫື່ອ, ການຫຼັ່ງນ້ຳຕາ ແລະການກ່າວຄຳວ່າສາທຸເປັນຕົ້ນ; ສ່ວນພະຍະພິຈາຣີພາວະໃນລົດນີ້ ຄືຄວາມສະດຸ້ງຢ້ານ, ຄວາມຕື່ນເຕັ້ນ, ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ ແລະປັນຍາເປັນຕົ້ນ. สมฏฺฐายีภาว ສະມະຖາຍີພາວະ (ພາວະຄົງຕົວຄືຄວາມສະຫງົບ) ๓๖๗. ໓໖໗. ฐายีภาโว สโม เมตฺตา, ทยา,โมทา’ทิ สมฺภโว; ภาวาทีหิ ต’ทุกฺกํโส, สนฺโต สนฺต นิเสวิโต. ຖາຍີພາວະຄືຄວາມສະຫງົບ ເຊິ່ງເກີດຂຶ້ນຈາກເມດຕາ, ຄວາມກະລຸນາ, ແລະຄວາມມຸທິຕາເປັນຕົ້ນ; ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຂຶ້ນຢ່າງຍິ່ງຂອງຖາຍີພາວະນັ້ນ ດ້ວຍພາວະທັງຫຼາຍມີອານຸພາວະເປັນຕົ້ນ, ຊື່ວ່າ ສັນຕະຣົດ ອັນທ່ານຜູ້ສະຫງົບທັງຫຼາຍຊ້ອງເສບແລ້ວ. อิติ สงฺฆรกฺขิต มหาสามิวิรจิเต สุโพธาลงฺกาเร ໃນຄຳພີສຸໂພທາລັງການ ອັນພຣະມະຫາສາມີສັງຄະຣັກຂິຕະຮຽບຮຽງໄວ້ ນີ້, รสภาวา’วโพโธ นาม ບົດຊື່ວ່າ ຣະສະພາວາວະໂພທະ (ການກຳນົດຮູ້ຣົດແລະພາວະ) ปญฺจโม ปริจฺเฉโท. ເປັນປະຣິຈເສດທີຫ້າ. สุโพธาลงฺกาโร สมตฺโต. ຄຳພີສຸໂພທາລັງການ ຈົບບໍລິບູນ.
मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi