නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

සුබොධාලඞ්කාරො

1. දොසාවබොධ-පඨමපරිච්ඡෙද

රතනත්තයප්පණාම

1.

මුනින්දවදනම්භොජ, ගබ්භසම්භවසුන්දරී;

සරණං පාණිනං වාණී, මය්හං පීණයතං මනං.

නිමිත්ත

2.

රාම, සම්මා’ද්‍ය’ලඞ්කාරා, සන්ති සන්තො පුරාතනා;

තථාපි තු වළඤ්ජෙන්ති, සුද්ධමාගධිකා න තෙ.

අභිධානාදිකං

3.

තෙනා’පි නාම තොසෙය්‍ය, මෙතෙ ලඞ්කාරවජ්ජිතෙ;

අනුරූපෙනා’ලඞ්කාරෙ, නෙ’ස මෙසො පරිස්සමො.

4.

යෙසං න සඤ්චිතා පඤ්ඤා, නෙකසත්ථන්තරො’චිතා;

සම්මොහ’බ්භාහතා වෙ’තෙ, නාවබුජ්ඣන්ති කිඤ්චිපි.

5.

කිං තෙහි පාදසුස්සූසා, යෙසං නත්ථි ගරූනි’හ;

යෙ තප්පාදරජොකිණ්ණා, තෙ’ව සාධූ විවෙකිනො.

6.

කබ්බ, නාටකනික්ඛිත්ත, නෙත්තචිත්තා කවිජ්ජනා;

යංකිඤ්චි රචයන්තෙ’තං, න විම්හයකරං පරං.

7.

තෙයෙ’ව පටිභාවෙන්තො, සො’ව බන්ධො සවිම්හයො;

යෙන තොසෙන්ති විඤ්ඤූ යෙ, තත්ථ ප්‍ය’විහිතා’දරා.

8.

බන්ධො [Pg.156] ච නාම සද්ද,ත්ථා, සහිතා දොසවජ්ජිතා;

පජ්ජ ගජ්ජ විමිස්සානං, භෙදෙනා’යං තිධා භවෙ.

9.

නිබන්ධො චා’නිබන්ධො ච, පුන ද්විධා නිරුප්පතෙ;

තං තු පාපෙන්ත්‍ය’ලඞ්කාරා, වින්දනීයතරත්තනං.

10.

අනවජ්ජං මුඛම්භොජ, මනවජ්ජා ච භාරතී;

අලඞ්කතා’ව සොභන්තෙ, කිං නු තෙ නිර’ලඞ්කතා?

11.

විනා ගරූපදෙසං තං, බාලො’ලඞ්කත්තු මිච්ඡති;

සම්පාපුණෙ න විඤ්ඤූහි, හස්සභාවං කථං නු සො?

12.

ගන්ථොපි කවිවාචාන, මලඞ්කාර’ප්පකාසකො;

යාති තබ්බචනීයත්තං, ත’බ්බොහාරූ’පචාරතො.

13.

ද්විප්පකාරා අලඞ්කාරා, තත්ථ සද්ද, ත්ථභෙදතො;

සද්දත්ථා බන්ධනාමා’ව, තංසජ්ජිත තදාවලි.

14.

ගුණාලඞ්කාරසංයුත්තා, අපි දොසලව’ඞ්කිතා;

පසංසියා න විඤ්ඤූහි, සා කඤ්ඤා විය තාදිසී.

15.

තෙන දොසනිරාසො’ව, මහුස්සාහෙන සාධියො;

නිද්දොසා සබ්බථා සා’යං, සගුණා න භවෙය්‍ය කිං?

16.

සා’ලඞ්කාරවියුත්තා’පි, ගුණයුත්තා මනොහරා;

නිද්දොසා දොසරහිතා, ගුණයුත්තා වධූ විය.

17.

පදෙ වාක්‍යෙ තදත්ථෙ ච, දොසා යෙ විවිධා මතා;

සො’දාහරණ මෙතෙසං, ලක්ඛණං කථයාම්‍ය’හං.

පදදොස උද්දෙස

18.

විරුද්ධත්ථන්තරා, ඣත්ථ, කිලිට්ඨානි, විරොධි ච;

නෙය්‍යං, විසෙසනාපෙක්ඛං, හීනත්ථක මනත්ථකං.

වාක්‍යදොස උද්දෙස

19.

දොසා පදාන වාක්‍යාන, මෙකත්ථං භග්ගරීතිකං;

තථා බ්‍යාකිණ්ණ ගාම්මානි, යතිහීනං කමච්චුතං;

අතිවුත්ත මපෙතත්ථං, සබන්ධඵරුසං තථා.

වාක්‍යත්ථදොසඋද්දෙස

20.

අපක්කමො’[Pg.157], චිත්‍යහීනං, භග්ගරීති, සසංසයං;

ගාම්මං දුට්ඨාලඞ්කතීති, දොසා වාක්‍යත්ථනිස්සිතා.

පදදොසනිද්දෙස

21.

විරුද්ධත්ථන්තරං තඤ්හි, යස්ස’ඤ්ඤත්ථො විරුජ්ඣති;

අධිප්පෙතෙ යථා මෙඝො, විසදො සුඛයෙ ජනං.

22.

විසෙස්‍ය මධිකං යෙනා, ඣත්ථ මෙතං භවෙ යථා;

ඔභාසිතා’සෙසදිසො, ඛජ්ජොතො’යං විරාජතෙ.

23.

යස්ස’ත්ථා’වගමො දුක්ඛො, පකත්‍යා’දිවිභාගතො;

කිලිට්ඨං තං යථා තාය, සො’ය මාලිඞ්ග්‍යතෙ පියා.

24.

යං කිලිට්ඨපදං මන්දා, භිධෙය්‍යං යමකාදිකං;

කිලිට්ඨපදදොසෙ’ව, තම්පි අන්තො කරීයති.

25.

පතීතසද්දරචිතං, සිලිට්ඨපදසන්ධිකං;

පසාදගුණසංයුත්තං, යමකං මත මෙදිසං.

26.

අබ්‍යපෙතං බ්‍යපෙත’ඤ්ඤ, මාවුත්තා’නෙකවණ්ණජං;

යමකං තඤ්ච පාදාන, මාදි, මජ්ඣ, න්ත, ගොචරං.

අබ්‍යපෙත පඨමපාදාදි යමකං

27.

සුජනා’සුජනා සබ්බෙ, ගුණෙනාපි විවෙකිනො;

විවෙකං න සමායන්ති, අවිවෙකිජනන්තිකෙ.

අබ්‍යපෙත පඨම දුතිය පාදාදි යමකං

28.

කුසලා’කුසලා සබ්බෙ, පබලා’පබලා ථවා;

නො යාතා යාව’හොසිත්තං, සුඛදුක්ඛප්පදා සියුං;

අබ්‍යපෙත පඨම දුතිය තතියපාදාදි යමකං.

29.

සාදරං සා දරං හන්තු, විහිතා විහිතා මයා;

වන්දනා වන්දනාමාන, භාජනෙ රතනත්තයෙ.

අබ්‍යපෙත චතුක්කපාදාදි යමකං

30.

කමලං ක’මලං කත්තුං, වනදො වනදො’ම්බරං;

සුගතො සුගතො ලොකං, සහිතං ස හිතං කරං.

31.

අබ්‍යපෙතාදියමක[Pg.158], ස්සෙසො ලෙසො නිදස්සිතො;

ඤෙය්‍යානි’මායෙව දිසා, ය’ඤ්ඤානි යමකානිපි.

32.

අච්චන්තබහවො තෙසං, භෙදා සම්භෙදයොනියො;

තථාපි කෙචි සුකරා, කෙචි අච්චන්තදුක්කරා.

33.

යමකං තං පහෙලී ච, නෙකන්තමධුරානි’ති;

උපෙක්ඛියන්ති සබ්බානි, සිස්සඛෙදභයා මයා.

34.

දෙසකාලකලාලොක, ඤායාගමවිරොධි යං;

තං විරොධිපදං චෙ’ත, මුදාහරණතො ඵුටං.

35.

ය දප්පතීත මානීය, වත්තබ්බං නෙය්‍ය මාහු තං;

යථා සබ්බාපි ධවලා, දිසා රොචන්ති රත්තියං.

36.

නෙදිසං බහු මඤ්ඤන්ති, සබ්බෙ සබ්බත්ථ විඤ්ඤුනො;

දුල්ලභා’වගතී සද්ද, සාමත්ථියවිලඞ්ඝිනී.

37.

සියා විසෙසනාපෙක්ඛං, යං තං පත්වා විසෙසනං;

සාත්ථකං තං යථා තං සො, භිය්‍යො පස්සති චක්ඛුනා.

38.

හීනං කරෙ විසෙස්‍යං යං, තං හීනත්ථං භවෙ යථා;

නිප්පභී කත ඛජ්ජොතො, සමුදෙති දිවාකරො.

39.

පාදපූරණමත්තං යං, අනත්ථමිති තං මතං;

යථා හි වන්දෙ බුද්ධස්ස, පාදපඞ්කෙරුහං පි ච.

වාක්‍යදොස නිද්දෙස

40.

සද්දතො අත්ථතො වුත්තං, යත්ථ භිය්‍යොපි වුච්චති;

ත මෙකත්ථං යථා’භාති, වාරිදො වාරිදො අයං.

යථා ච

41.

තිත්ථියඞ්කුරබීජානි, ජහං දිට්ඨිගතානි’හ;

පසාදෙති පසන්නෙ’සො, මහාමුනි මහාජනෙ.

42.

ආරද්ධක්කමවිච්ඡෙදා, භග්ගරීති භවෙ යථා;

කාපි පඤ්ඤා, කොපි පගුණො, පකතීපි අහො තව.

43.

පදානං [Pg.159] දුබ්බිනික්ඛෙපා, බ්‍යාමොහො යත්ථ ජායති;

තං බ්‍යාකිණ්ණන්ති විඤ්ඤෙය්‍යං, තදුදාහරණං යථා.

44.

බහුගුණෙ පණමති, දුජ්ජනානං ප්‍යයං ජනො;

හිතං පමුදිතො නිච්චං, සුගතං සමනුස්සරං.

45.

විසිට්ඨවචනා’පෙතං, ගාම්මං’ත්‍ය’භිමතං යථා;

කඤ්ඤෙ කාමයමානං මං, න කාමයසි කිංන්වි’දං?

46.

පදසන්ධානතො කිඤ්චි, දුප්පතීතිකරං භවෙ;

තම්පි ගාම්මං ත්‍ය’භිමතං, යථා යාභවතො පියා.

47.

වුත්තෙසු සූචිතෙ ට්ඨානෙ, පදච්ඡෙදො භවෙ යති;

යං තාය හීනං තං වුත්තං, යතිහීනන්ති සා පන.

48.

යති සබ්බත්ථපාදන්තෙ, වුත්තඩ්ඪෙ ච විසෙසතො;

පුබ්බාපරානෙකවණ්ණ, පදමජ්ඣෙපි කත්ථචි.

තත්ථොදාහරණපච්චුදාහරණානි යථා

49.

තං නමෙ සිරසා චාමි, කරවණ්ණං තථාගතං;

සකලාපි දිසා සිඤ්ච, තිව සොණ්ණරසෙහි යො.

50.

සරො සන්ධිම්හි පුබ්බන්තො, විය ලොපෙ විභත්තියා;

අඤ්ඤථා ත්ව’ඤ්ඤථා තත්ථ, යා’දෙසාදි පරා’දි’ව.

51.

චාදී පුබ්බපදන්තා’ව, නිච්චං පුබ්බපදස්සිතා;

පාදයො නිච්චසම්බන්ධා, පරාදීව පරෙන තු.

සබ්බත්ථොදාහරණානි යථා

52.

නමෙ තං සිරසා සබ්බො, පමා’තීතං තථාගතං;

යස්ස ලොකග්ගතං පත්ත, ස්සො’පමා න හි යුජ්ජති.

53.

මුනින්දං තං සදා වන්දා, ම්‍ය’නන්තමති මුත්තමං;

යස්ස පඤ්ඤා ච මෙත්තා ච, නිස්සීමාති විජම්භති.

චාදිපාදීසු පච්චුදාහරණානි යථා

54.

මහාමෙත්තා මහාපඤ්ඤා, ච යත්ථ පරමොදයා;

පණමාමි ජිනං තං ප, වරං වරගුණා’ලයං.

55.

පදත්ථක්කමතො මුත්තං, කමච්චුත මිදං යථා;

ඛෙත්තං වා දෙහි ගාමං වා, දෙසං වා මම සොභනං.

56.

ලොකියත්ථ [Pg.160] මතික්කන්තං, අතිවුත්තං මතං යථා;

අතිසම්බාධ මාකාස, මෙතිස්සා ථනජම්භනෙ.

57.

සමුදායත්ථතො’පෙතං, තං අපෙතත්ථකං යථා;

ගාවිපුත්තො බලිබද්ධො, තිණං ඛාදී පිවී ජලං.

58.

බන්ධෙ ඵරුසතා යත්ථ, තං බන්ධඵරුසං යථා;

ඛරා ඛිලා පරික්ඛීණා, ඛෙත්තෙ ඛිත්තං ඵලත්‍ය’ලං.

වාක්‍යත්ථදොස නිද්දෙස

59.

ඤෙය්‍යං ලක්ඛණ මන්වත්ථ, වසෙනා’පක්කමාදිනං;

උදාහරණ මෙතෙසං, දානි සන්දස්සයාම්‍ය’හං.

තත්ථා’පක්කමං යථා

60.

භාවනා, දාන, සීලානි, සම්මා සම්පාදිතානි’හ;

භොග, සග්ගාදි, නිබ්බාන, සාධනානි න සංසයො.

ඔචිත්‍යහීනං යථා

61.

පූජනීයතරො ලොකෙ, අහ මෙකො නිරන්තරං;

මයෙකස්මිං ගුණා සබ්බෙ, යතො සමුදිතා අහුං.

යථා ච

62.

යාචිතො’හං කථං නාම, න දජ්ජාම්‍ය’පි ජීවිතං;

තථාපි පුත්තදානෙන, වෙධතෙ හදයං මම.

භග්ගරීති යථා

63.

ඉත්ථීනං දුජ්ජනානඤ්ච, විස්සාසො නොපපජ්ජතෙ;

විසෙ සිඞ්ගිම්හි නදියං, රොගෙ රාජකුලම්හි ච.

සසංසයං යථා

64.

මුනින්දචන්දිමා ලොක, සරලොලවිලොචනො;

ජනො’ වක්කන්තපන්ථො’ව, ගොපදස්සනපීණිතො.

65.

වාක්‍යත්ථතො දුප්පතීති, කරං ගාම්මං මතං යථා;

පොසො වීරියවා සො’යං, පරං හන්ත්වා න විස්සමී.

66.

දුට්ඨාලඞ්කරණං තෙතං, යත්ථා’ලඞ්කාරදූසනං;

තස්සා’ලඞ්කාරනිද්දෙසෙ, රූප මාවි භවිස්සති.

67.

කතො’ත්‍ර [Pg.161] සඞ්ඛෙපනයා මයා’යං,දොසාන මෙසං පවරො විභාගො;

එසො’ව’ලං බොධයිතුං කවීනං,තමත්ථි චෙ ඛෙදකරං පරම්පි.

ඉති සඞ්ඝරක්ඛිතමහාසාමිවිරචිතෙ සුබොධාලඞ්කාරෙ

දොසාවබොධො නාම

පඨමො පරිච්ඡෙදො.

2. දොසපරිහාරාවබොධ-දුතියපරිච්ඡෙද

68.

කදාචි කවිකොසල්ලා, විරොධො සකලො ප්‍ය’යං;

දොසසඞ්ඛ්‍ය මතික්කම්ම, ගුණවීථිං විගාහතෙ.

69.

තෙන වුත්තවිරොධාන, මවිරොධො යථා සියා;

තථා දොසපරිහාරා, වබොධො දානි නීයතෙ.

තත්ථ විරුද්ධත්ථන්තරස්ස පරිහාරො යථා

70.

වින්දන්තං පාකසාලීනං, සාලීනං දස්සනා සුඛං;

තං කථං නාම මෙඝො’යං, විසදො සුඛයෙ ජනං?

යථා වා

71.

විනායකොපි නාගො සි, ගොතමොපි මහාමති;

පණීතොපි රසා’පෙතො, චිත්තා මෙ සාමි තෙ ගති.

අඣ’ත්ථස්ස යථා

72.

කථං තාදිගුණාභාවෙ, ලොකං තොසෙති දුජ්ජනො?ඔභාසිතාසෙසදිසො, ඛජ්ජොතො නාම කිං භවෙ?

73.

පහෙලිකාය මාරුළ්හා, න හි දුට්ඨා කිලිට්ඨතා;

පියා සුඛා’ලිඞ්ගිතං ක, මාලිඞ්ගති නු නො ඉති.

74.

යමකෙ නො පයොජෙය්‍ය, කිලිට්ඨපද මිච්ඡිතෙ;

තතො යමක මඤ්ඤං තු, සබ්බ මෙතංමයං විය.

දෙසවිරොධිනො යථා

75.

බොධිසත්තප්පභාවෙන[Pg.162], ථලෙපි ජලජාන්‍ය’හුං;

නුදන්තානි’ව සුචිරා, වාසක්ලෙසං තහිං ජලෙ.

කාලවිරොධිනො යථා

76.

මහානුභාව පිසුනො, මුනිනො මන්ද මාරුතො;

සබ්බොතුකමයං වායි, ධුනන්තො කුසුමං සමං.

කලාවිරොධිනො යථා

77.

නිමුග්ගමානසො බුද්ධ, ගුණෙ පඤ්චසිඛස්සපි;

තන්තිස්සර විරොධො සො, න සම්පීණෙති කං ජනං?

ලොකවිරොධිනො යථා

78.

ගණයෙ චක්කවාළං සො, චන්දනායපි සීතලං;

සම්බොධි සත්ත හදයො, පදිත්ත’ඞ්ගාරපූරිතං.

ඤායවිරොධිනො යථා

79.

පරිච්චත්තභවොපි ත්ව, මුපනීතභවො අසි;

අචින්ත්‍යගුණසාරාය, නමො තෙ මුනිපුඞ්ගව.

ආගමවිරොධිනො යථා

80.

නෙවා’ලපති කෙනා’පි, වචීවිඤ්ඤත්තිතො යති;

සම්පජානමුසාවාදා, ඵුසෙය්‍යා’පත්තිදුක්කටං.

නෙය්‍යස්ස යථා

81.

මරීචිචන්දනා’ලෙප, ලාභා සීතමරීචිනො;

ඉමා සබ්බාපි ධවලා, දිසා රොචන්ති නිබ්භරං.

යථා වා

82.

මනොනුරඤ්ජනො මාර, ඞ්ගනාසිඞ්ගාරවිබ්භමො;

ජිනෙනා’සමනුඤ්ඤාතො, මාරස්ස හදයා’නලො.

විසෙසනාපෙක්ඛස්ස යථා

83.

අපයාතා’පරාධම්පි, අයං වෙරී ජනං ජනො;

කොධපාටලභූතෙන, භිය්‍යො පස්සති චක්ඛුනා.

හීනත්ථස්ස යථා

84.

අප්පකානම්පි පාපානං, පභාවං නාසයෙ බුධො;

අපි නිප්පභාතා’නීත, ඛජ්ජොතො හොති භාණුමා.

අනත්ථස්ස යථා

85.

න [Pg.163] පාදපූරණත්ථාය, පදං යොජෙය්‍ය කත්ථචි,යථා වන්දෙ මුනින්දස්ස, පාදපඞ්කෙරුහං වරං.

86.

භයකොධපසංසාදි, විසෙසො තාදිසො යදි;

වත්තුං කාමීයතෙ දොසො, න තත්ථෙ’කත්ථතාකතො.

යථා

87.

සප්පො සප්පො! අයං හන්ද, නිවත්තතු භවං තතො,යදි ජීවිතුකාමො’සි, කථං ත මුපසප්පසි?

භග්ගරීතිනො යථා

88.

යොකොචි රූපා’තිසයො, කන්ති කාපි මනොහරා;

විලාසා’තිසයො කොපි,අහො! බුද්ධමහො’දයො.

89.

අබ්‍යාමොහකරං බන්ධං, අබ්‍යාකිණ්ණං මනොහරං;

අදූරපද වින්‍යාසං, පසංසන්ති කවිස්සරා.

යථා

90.

නීලුප්පලා’භං නයනං, බන්ධුකරුචිරො’ධරො;

නාසා හෙම’ඞ්කුසො තෙන, ජිනො’යං පියදස්සනො.

91.

සමතික්කන්ත ගාම්මත්තං, කන්ත වාචා’භිසඞ්ඛතං;

බන්ධනං රසහෙතුත්තා, ගාම්මත්තං අතිවත්තති.

යථා

92.

දුනොති කාමචණ්ඩාලො, සො මං සදය නිද්දයො;

ඊදිසං බ්‍යසනා’පන්නං, සුඛීපි කි මුපෙක්ඛසෙ?

93.

යතිහීනපරිහාරො, න පුනෙ’දානි නීයතෙ;

යතො න සවනු’බ්බෙගං, හෙට්ඨා යෙසං විචාරිතං.

කමච්චුතස්ස යථා

94.

උදාරචරිතො’සි ත්වං, තෙනෙ’වා’රාධනා ත්වයි;

දෙසං වා දෙහි ගාමං වා, ඛෙත්තං වා මම සොභනං.

අතිවුත්තස්ස යථා

95.

මුනින්දචන්දසම්භූත, යසොරාසිමරීචිනං;

සකලොප්‍ය’ය මාකාසො, නා’වකාසො විජම්භනෙ.

96.

වාක්‍යං [Pg.164] බ්‍යාපන්නචිත්තානං, අපෙතත්ථං අනින්දිතං;

තෙනු’ම්මත්තාදිකානං තං, වචනා’ඤ්ඤත්‍ර දුස්සති.

යථා

97.

සමුද්දො පීයතෙ සො’ය, මහ’මජ්ජ ජරාතුරො;

ඉමෙ ගජ්ජන්ති ජීමූතා, සක්කස්සෙ’රාවණො පියො.

98.

සුඛුමාලා’විරොධිත්ත, දිත්තභාවප්පභාවිතං;

බන්ධනං බන්ධඵරුස, දොසං සංදූසයෙය්‍ය තං.

යථා

99.

පස්සන්තා රූපවිභවං, සුණන්තා මධුරං ගිරං;

චරන්ති සාධූ සම්බුද්ධ, කාලෙ කෙළිපරම්මුඛා.

අපක්කමස්ස යථා

100.

භාවනා, දාන, සීලානි, සම්මා සම්පාදිතානි’හ;

නිබ්බාන, භොග, සග්ගාදි, සාධනානි න සංසයො.

101.

උද්දිට්ඨවිසයො කොචි, විසෙසො තාදිසො යදි;

අනු’ද්දිට්ඨෙසු නෙව’ත්ථි, දොසො කමවිලඞ්ඝනෙ.

යථා

102.

කුසලා’කුසලං අබ්‍යා, කත’මිච්චෙසු පච්ඡිමං;

අබ්‍යාකතං පාකදං න, පාකදං පඨමද්වයං.

103.

සගුණානා’විකරණෙ, කාරණෙ සති තාදිසෙ;

ඔචිත්‍යහීනතා’පත්ති, නත්ථි භූතත්ථසංසිනො.

104.

ඔචිත්‍යං නාම විඤ්ඤෙය්‍යං, ලොකෙ විඛ්‍යාත මාදරා;

තත්ථො’පදෙසපභවා, සුජනා කවිපුඞ්ගවා.

105.

විඤ්ඤාතොචිත්‍යවිභවො, චිත්‍යහීනං පරිහරෙ;

තතො’චිත්‍යස්ස සම්පොසෙ,රසපොසො සියා කතෙ.

යථා

106.

යො මාරසෙන මාසන්න, මාසන්නවිජයු’ස්සවො;

තිණායපි න මඤ්ඤිත්ථ, සො වො දෙතු ජයං ජිනො.

107.

ආරද්ධකත්තුකම්මාදි, කමා’තික්කමලඞ්ඝනෙ;

භග්ගරීතිවිරොධො’යං, ගතිං න ක්වා’පි වින්දති.

යථා

108.

සුජන’ඤ්ඤාන මිත්ථීනං, [Pg.165] විස්සාසො නො’පපජ්ජතෙ;

විසස්ස සිඞ්ගිනො රොග, නදීරාජකුලස්ස ච.

යථා

109.

භෙසජ්ජෙ විහිතෙ සුද්ධ, බුද්ධාදිරතනත්තයෙ;

පසාද මාචරෙ නිච්චං, සජ්ජනෙ සගුණෙපි ච.

සසංසයස්ස යථා

110.

මුනින්දචන්දිමා’ලොක, රස ලොල විලොචනො;

ජනො’වක්කන්තපන්ථො’ව, රංසිදස්සනපීණිතො.

111.

සංසයායෙ’ව යංකිඤ්චි, යදි කීළාදිහෙතුනා;

පයුජ්ජතෙ න දොසො’ව, සසංසයසමප්පිතො.

යථා

112.

යාතෙ දුතියං නිලයං, ගරුම්හි සකගෙහතො;

පාපුණෙය්‍යාම නියතං, සුඛ’මජ්ඣයනා’දිනා.

113.

සුභගා භගිනී සා’යං, එතස්සි’ච්චෙවමාදිකං;

න ‘ගාම්ම’මිති නිද්දිට්ඨං, කවීහි සකලෙහිපි.

114.

දුට්ඨා’ලඞ්කාරවිගමෙ, සොභනා’ලඞ්කතික්කමො;

අලඞ්කාරපරිච්ඡෙදෙ, ආවිභාවං ගමිස්සති.

115.

දොසෙ පරීහරිතු මෙස වරො’පදෙසො,සත්ථන්තරානුසරණෙන කතො මයෙවං;

විඤ්ඤායි’මං ගරුවරාන’ධික’ප්පසාදා,දොසෙ පරං පරිහරෙය්‍ය යසොභිලාසී.

ඉති සඞ්ඝරක්ඛිතමහාසාමිවිරචිතෙ සුබොධාලඞ්කාරෙ

දොසපරිහාරාවබොධො නාම

දුතියො පරිච්ඡෙදො.

3. ගුණාවබොධ-තතියපරිච්ඡෙද

අනුසන්ධි

116.

සම්භවන්ති [Pg.166] ගුණා යස්මා, දොසානෙ’ව’මතික්කමෙ;

දස්සෙස්සං තෙ තතො දානි, සද්දෙ සම්භූසයන්ති යෙ.

සද්දාලඞ්කාර උද්දෙස

117.

පසාදො’ජො, මධුරතා, සමතා, සුඛුමාලතා;

සිලෙසො’දරතා, කන්ති, අත්ථබ්‍යත්ති, සමාධයො.

සද්දාලඞ්කාර පයොජන

118.

ගුණෙහෙ’තෙහි සම්පන්නො, බන්ධො කවිමනොහරො;

සම්පාදියති කත්තූනං, කිත්ති මච්චන්තනිම්මලං.

සද්දාලඞ්කාර නිද්දෙස

119.

අදූරාහිතසම්බන්ධ, සුභගා යා පදා’වලි;

සුපසිද්ධා’භිධෙය්‍යා’යං, පසාදං ජනයෙ යථා.

120.

අලඞ්කරොන්තා වදනං, මුනිනො’ධරරංසියො;

සොභන්තෙ’රුණරංසී’ව, සම්පතන්තා’ම්බුජො’දරෙ.

121.

ඔජො සමාසබාහුල්‍ය, මෙසො ගජ්ජස්ස ජීවිතං;

පජ්ජෙප්‍ය’නා’කුලො සො’යං,කන්තො කාමීයතෙ යථා.

122.

මුනින්ද මන්ද සඤ්ජාත, හාස චන්දන ලිම්පිතා;

පල්ලවා ධවලා තස්සෙ, වෙකො නා’ධරපල්ලවො.

123.

පදා’භිධෙය්‍යවිසයං, සමාස බ්‍යාස සම්භවං;

යං පාරිණත්‍යං හොතී’හ, සොපි ඔජො’ව තං යථා.

124.

ජොතයිත්වාන සද්ධම්මං, සන්තාරෙත්වා සදෙවකෙ;

ජලිත්වා අග්ගිඛන්ධො’ව, නිබ්බුතො සො සසාවකො.

125.

මත්ථකට්ඨී මතස්සා’පි, රජොභාවං වජන්තු මෙ;

යතො පුඤ්ඤෙන තෙ සෙන්තු, ජින පාද’ම්බුජද්වයෙ.

126.

ඉච්චත්‍ර [Pg.167] නිච්චප්පණති, ගෙධො සාධු පදිස්සති;

ජායතෙ’යං ගුණො තික්ඛ, පඤ්ඤානමභියොගතො.

127.

මධුරත්තං පදාසත්ති, ර’නුප්පාසවසා ද්විධා;

සියා සමසුති පුබ්බා, වණ්ණා’වුත්ති පරො යථා.

128.

යදා එසො’භිසම්බොධිං, සම්පත්තො මුනිපුඞ්ගවො;

තදා පභුති ධම්මස්ස, ලොකෙ ජාතො මහු’ස්සවො.

129.

මුනින්දමන්දහාසා තෙ, කුන්ද සන්දොහවිබ්භමා;

දිසන්ත මනුධාවන්ති, හසන්තා චන්දකන්තියො.

130.

සබ්බකොමලවණ්ණෙහි, නා’නුප්පාසො පසංසියො;

යථා’යං මාලතීමාලා, ලින ලොලා’ලිමාලිනී.

131.

මුදූහි වා කෙවලෙහි, කෙවලෙහි ඵුටෙහි වා,මිස්සෙහි වා තිධා හොති, වණ්ණෙහි සමතා යථා.

කෙවලමුදුසමතා

132.

කොකිලා’ලාපසංවාදී, මුනින්දා’ලාපවිබ්භමො;

හදයඞ්ගමතං යාති, සතං දෙති ච නිබ්බුතිං.

කෙවලඵුටසමතා

133.

සම්භාවනීයසම්භාවං, භගවන්තං භවන්තගුං;

භවන්තසාධනා’කඞ්ඛී, කො න සම්භාවයෙ විභුං.

මිස්සකසමතා

134.

ලද්ධචන්දනසංසග්ග, සුගන්ධි මලයා’නිලො;

මන්ද මායාති භීතො’ව, මුනින්දමුඛමාරුතා.

135.

අනිට්ඨුර’ක්ඛර’ප්පායා, සබ්බකොමල නිස්සටා;

කිච්ඡමුච්චාරණා’පෙත, බ්‍යඤ්ජනා සුඛුමාලතා.

136.

පස්සන්තා රූපවිභවං, සුණන්තා මධුරං ගිරං;

චරන්ති සාධූ සම්බුද්ධ, කාලෙ කෙළිපරම්මුඛා.

137.

අලඞ්කාරවිහීනා’පි, සතං සම්මුඛතෙ’දිසී;

ආරොහති විසෙසෙන, රමණීයා ත’දුජ්ජලා.

138.

රොමඤ්ච [Pg.168] පිඤ්ඡ රචනා, සාධු වාදාහිතද්ධනී;

ලළන්ති’මෙ මුනිමෙඝු, ම්මදා සාධු සිඛාවලා.

139.

සුඛුමාලත්ත මත්ථෙ’ව, පදත්ථවිසයම්පි ච;

යථා මතාදිසද්දෙසු, කිත්තිසෙසාදිකිත්තනං.

140.

සිලිට්ඨ පද සංසග්ග, රමණීය ගුණා’ලයො;

සබන්ධගාරවො සො’යං, සිලෙසො නාම තං යථා.

141.

බාලි’න්දුවිබ්භම’ච්ඡෙදි, නඛරා’වලි කන්තිභි;

සා මුනින්දපද’ම්භොජ, කන්ති වො වලිතා’වතං.

142.

උක්කංසවන්තො යොකොචි, ගුණො යදි පතීයතෙ;

උදාරො’යං භවෙ තෙන, සනාථා බන්ධපද්ධති.

143.

පාදම්භොජ රජො ලිත්ත, ගත්තා යෙ තව ගොතම;

අහො! තෙ ජන්තවො යන්ති, සබ්බථා නිරජත්තනං.

144.

එවං ජිනා’නුභාවස්ස, සමුක්කංසො’ත්‍ර දිස්සති;

පඤ්ඤවා විධිනා’නෙන, චින්තයෙ පර මීදිසං.

145.

උදාරො සොපි විඤ්ඤෙය්‍යො, යං පසත්ථ විසෙසනං;

යථා කීළාසරො ලීලා, හාසො හෙමඞ්ගදා’දයො.

146.

ලොකිය’ත්ථා’න’තික්කන්තා, කන්තා සබ්බජනානපි;

කන්ති නාමා’තිවුත්තස්ස, වුත්තා සා පරිහාරතො.

යථා මුනින්ද ඉච්චාදි.

147.

අත්ථබ්‍යත්තා’භිධෙය්‍යස්සා,නෙය්‍යතා සද්දතො’ත්ථතො;

සා’යං තදුභයා නෙය්‍ය, පරිහාරෙ පදස්සිතා;

යථා මරීචිච්චාදි ච, මනොනුරඤ්ජනොච්චාදි.

පුන අත්ථෙන යථා

148.

සභාවා’මලතා ධීර, මුධා පාදනඛෙසු තෙ;

යතො තෙ’වනතා’නන්ත, මොළිච්ඡායා ජහන්ති නො.

149.

‘බන්ධසාරො’ති මඤ්ඤන්ති, යං සමග්ගාපි විඤ්ඤුනො;

දස්සනා’වසරං පත්තො, සමාධි නාම’යං ගුණො.

150.

අඤ්ඤධම්මො තතො’ඤ්ඤත්ථ, ලොකසීමා’නුරොධතො;

සම්මා ආධීයතෙ’ච්චෙ’සො, ‘සමාධී’ති නිරුච්චති.

සමාධි උද්දෙස

151.

අපාණෙ [Pg.169] පාණීනං ධම්මො, සම්මා ආධීයතෙ ක්වචි,;

නිරූපෙ රූපයුත්තස්ස, නිරසෙ සරසස්ස, ච.

152.

අද්‍රවෙ ද්‍රවයුත්තස්ස, අකත්තරිපි කත්තුතා,;

කඨිනස්සා’සරීරෙ,පි, රූපං තෙසං කමා සියා.

සමාධිනිද්දෙස

අපාණෙ පාණීනං ධම්මො

153.

උණ්ණා පුණ්ණි’න්දුනා නාථ! දිවාපි සහ සඞ්ගමා;

විනිද්දා සම්පමොදන්ති, මඤ්ඤෙ කුමුදිනී තව.

නිරුපෙ රූපයුත්තස්ස

154.

දයාරසෙසු මුජ්ජන්තා, ජනා’මතරසෙස්වි’ව;

සුඛිතා හතදොසා තෙ, නාථ! පාද’ම්බුජා’නතා.

නිරසෙ සරසස්ස

155.

මධුරෙපි ගුණෙ ධීර, න’ප්පසීදන්ති යෙ තව;

කීදිසී මනසොවුත්ති, තෙසං ඛාරගුණාන භො’.

අද්‍රවෙ ද්‍රවයුත්තස්ස

156.

සබ්බත්ථසිද්ධ! චූළක, පුටපෙය්‍යා මහාගුණා;

දිසා සමන්තා ධාවන්ති, කුන්දසොභා ස ලක්ඛණා.

අකත්තරිපි කත්තුතා

157.

මාරා’රිබලවිස්සට්ඨා, කුණ්ඨා නානාවිධා’යුධා;

ලජ්ජමානා’ඤ්ඤවෙසෙන, ජින! පාදා’නතා තව.

කඨිනස්සා සරීරෙ

158.

මුනින්දභාණුමා කාලො,දිතො බොධො’දයා’චලෙ;

සද්ධම්මරංසිනා භාති, භින්ද මන්දතමං පරං.

159.

වමනු’ග්ගිරනාද්‍යෙ’තං, ගුණවුත්‍ය’පරිච්චුතං;

අතිසුන්දර මඤ්ඤං තු, කාමං වින්දති ගාම්මතං.

160.

කන්තීනං වමනබ්‍යාජා, මුනිපාදනඛා’වලී;

චන්දකන්තී පිවන්තී’ව, නිප්පභං තං කරොන්තියො.

161.

අචිත්තකත්තුකං [Pg.170] රුච්‍ය, මිච්චෙවං ගුණකම්මතං;

සචිත්තකත්තුකං පෙ’තං, ගුණකම්මං යදු’ත්තමං.

162.

උග්ගිරන්තො’ව සස්නෙහ, රසං ජිනවරො ජනෙ;

භාසන්තො මධුරං ධම්මං, කං න සප්පීණයෙ ජනං.

163.

යො සද්දසත්ථකුසලො කුසලො නිඝණ්ඩු,ඡන්දොඅලඞ්කතිසු නිච්චකතා’භියොගො;

සො’යං කවිත්තවිකලොපි කවීසු සඞ්ඛ්‍ය,මොග්ගය්හ වින්දති හි කිත්ති’ මමන්දරූපං.

ඉති සඞ්ඝරක්ඛිතමහාසාමිවිරචිතෙ සුබොධාලඞ්කාරෙ

ගුණාවබොධො නාම

තතියො පරිච්ඡෙදො.

4. අත්ථාලඞ්කාරාවබොධ-චතුත්ථපරිච්ඡෙද

164.

අත්ථාලඞ්කාරසහිතා, සගුණා බන්ධපද්ධති;

අච්චන්තකන්තා කන්තා ව වුච්චන්තෙ තෙ තතො’ධුනා.

165.

සභාව, වඞ්කවුත්තීනං, භෙදා ද්විධා අලංක්‍රියා;

පඨමා තත්ථ වත්ථූනං, නානාවත්ථා’විභාවිනී.

යථා

166.

ලීලා විකන්ති සුභගො, දිසා ථිර විලොකනො;

බොධිසත්තඞ්කුරො භාසං, විරොචි වාච මාසභිං.

167.

වුත්ති වත්ථුසභාවස්ස, යා’ඤ්ඤථා සා’පරා භවෙ;

තස්සා’නන්තවිකප්පත්තා, හොති බීජො’පදස්සනං.

වඞ්කවුත්ති අත්ථාලඞ්කාර

උද්දෙස

168.

තත්ථා’තිසය, උපමා, රූපකා, වුත්ති, දීපකං,;

අක්ඛෙපො, ත්ථන්තරන්‍යාසො, බ්‍යතිරෙකො, විභාවනා.

169.

හෙතු[Pg.171], ක්කමො, පියතරං, සමාස, පරිකප්පනා;

සමාහිතං, පරියාය, වුත්ති, බ්‍යාජොපවණ්ණනං.

170.

විසෙස, රුළ්හාහඞ්කාරා, සිලෙසො, තුල්‍යයොගිතා;

නිදස්සනං, මහන්තත්තං, වඤ්චනා, ප්පකතත්ථුති,.

171.

එකාවලි, අඤ්ඤමඤ්ඤං, සහවුත්ති, විරොධිතා;

පරිවුත්ති, බ්භමො, භාවො, මිස්ස, මාසී, රසී, ඉති.

172.

එතෙ භෙදා සමුද්දිට්ඨා, භාවො ජීවිත මුච්චතෙ;

වඞ්කවුත්තීසු පොසෙසි, සිලෙසො තු සිරිං පරං.

නිද්දෙස

173.

පකාසකා විසෙසස්ස, සියා’තිසයවුත්ති යා;

ලොකා’තික්කන්තවිසයා, ලොකියා,ති ච සා ද්විධා.

174.

ලොකියාතිසයස්සෙ’තෙ,භෙදා යෙ ජාතිආදයො;

පටිපාදීයතෙ ත්ව’ජ්ජ, ලොකාතික්කන්තගොචරා.

175.

පිවන්ති දෙහකන්තී යෙ, නෙත්තඤ්ජලිපුටෙන තෙ;

නා’ලං හන්තුං ජිනෙ’සං ත්වං, තණ්හං තණ්හාහරොපි කිං?

176.

උපමානො’පමෙය්‍යානං, සධම්මත්තං සියො’පමා;

සද්ද, ත්ථගම්මා, වාක්‍යත්ථ, විසයා,ති ච සා භිධා.

177.

සමාස, පච්චයෙ, වා’දී, සද්දා තෙසං වසා තිධා;

සද්දගම්මා සමාසෙන, මුනින්දො චන්දිමා’නනො.

178.

ආයාදී පච්චයා තෙහි, වදනං පඞ්කජායතෙ;

මුනින්දනයන ද්වන්දං, නීලුප්පලදලීයති.

179.

ඉවාදී ඉව, වා, තුල්‍ය, සමාන, නිභ, සන්නිභා;

යථා, සඞ්කාස, තුලිත, ප්පකාස, පතිරූපකා.

180.

සරී, සරික්ඛ, සංවාදී, විරොධි, සදිසා, විය;

පටිපක්ඛ, පච්චනීකා, සපක්ඛො, පමිතො, පමා.

181.

පටිබිම්බ, පටිච්ඡන්න, සරූප, සම, සමිතා;

සවණ්ණා, භා, පටිනිධි, සධම්මා, දි සලක්ඛණා.

182.

ජයත්‍ය[Pg.172], ක්කොසති, හසති, පතිගජ්ජති, දූභති;

උසූයත්‍ය, වජානාති, නින්දති, ස්සති, රුන්ධති.

183.

තස්ස චොරෙති සොභග්ගං, තස්ස කන්තිං විලුම්පති;

තෙන සද්ධිං විවදති, තුල්‍යං තෙනා’ධිරොහති.

184.

කච්ඡං විගාහතෙ, තස්ස, ත මන්වෙත්‍ය, නුබන්ධති;

තංසීලං, තංනිසෙධෙති, තස්ස චා’නුකරොති, මෙ.

185.

උපමානො’පමෙය්‍යානං, සධම්මත්තං විභාවිභි;

ඉමෙහි උපමාභෙදා, කෙචි නිය්‍යන්ති සම්පති.

186.

විකාසිපදුමං’වා’ති, සුන්දරං සුගතා’නනං;

ඉති ධම්මොපමා නාම, තුල්‍යධම්මනිදස්සනා.

187.

ධම්මහීනා ‘‘මුඛ’ම්භොජ, සදිසං මුනිනො’’ඉති;

විපරීතො’පමා ‘‘තුල්‍ය, මානනෙන’ම්බුජං තව’’.

188.

තවා’නන’මිව’ම්භොජං, අම්භොජ’මිව තෙ මුඛං;

අඤ්ඤමඤ්ඤොපමා සා’යං, අඤ්ඤමඤ්ඤොපමානතො.

189.

‘‘යදි කිඤ්චි භවෙ’ම්භොජං, ලොචන’බ්භමුවිබ්භමං;

ධාරෙතුං මුඛසොභං තං, තවෙ’’ති අබ්භුතොපමා.

190.

‘‘සුගන්ධි සොභා සම්බන්ධී, සිසිරං’සු විරොධි ච;

මුඛං තව’ම්බුජංවෙ’ති’’, සා සිලෙසොපමා මතා.

191.

සරූපසද්දවාච්චත්තා, සා සන්තානොපමා යථා;

බාලා’වු’ය්‍යානමාලා’යං, සා’ලකා’නනසොභිනී.

192.

ඛයී චන්දො, බහුරජං, පදුමං, තෙහි තෙ මුඛං;

සමානම්පි සමුක්කංසි, ත්‍ය’යං නින්දොපමා මතා.

193.

අසමත්ථො මුඛෙනි’න්දු, ජින! තෙ පටිගජ්ජිතුං;

ජළො කලඞ්කී’ති අයං, පටිසෙධොපමා සියා.

194.

‘‘කච්ඡං චන්දාරවින්දානං, අතික්කම්ම මුඛං තව;

අත්තනා’ව සමං ජාත’’, මිත්‍ය’සාධාරණොපමා.

195.

‘‘සබ්බ’ම්භොජ’ප්පභාසාරො, රාසිභූතො’ව කත්ථචි;

තවා’නනං විභාතී’’ති, හොතා’භූතොපමා අයං.

196.

පතීයතෙ’ත්ථගම්මා තු, සද්දසාමත්ථියා ක්වචි;

සමාස, ප්පච්චයෙ, වාදි, සද්දයොගං විනා අපි.

197.

භිඞ්ගානෙ’මානි [Pg.173] චක්ඛූනි, නා’ම්බුජං මුඛ’මෙවි’දං;

සුබ්‍යත්තසදිසත්තෙන, සා සරූපොපමා මතා.

198.

‘‘මයෙ’ව මුඛසොභා’ස්සෙ, ත්‍යල’මින්දු! විකත්ථනා;

යතො’ම්බුජෙපි සා’ත්ථීති’’, පරිකප්පොපමා අයං.

199.

‘‘කිං වා’ම්බුජ’න්තොභන්තාලි, කිං ලොලනයනං මුඛං;

මම දොලායතෙ චිත්ත’’, මිච්ච’යං සංසයොපමා.

200.

කිඤ්චි වත්ථුං පදස්සෙත්වා, සධම්මස්සා’භිධානතො;

සාම්‍යප්පතීතිසබ්භාවා, පතිවත්ථුපමා යථා.

201.

ජනෙසු ජායමානෙසු, නෙ’කොපි ජිනසාදිසො;

දුතියො නනු නත්ථෙ’ව, පාරිජාතස්ස පාදපො.

202.

වාක්‍යත්ථෙනෙ’ව වාක්‍යත්ථො, යදි කොචූ’පමීයතෙ;

ඉවයුත්තා, වියුත්තත්තා, සා වාක්‍යත්ථොපමා ද්විධා.

ඉවයුත්තා

203.

ජිනො සංක්ලෙසතත්තානං, ආවිභූතො ජනාන’යං;

ඝම්මසන්තාපතත්තානං, ඝම්මකාලෙ’ම්බුදො විය.

ඉවවියුත්තා

204.

මුනින්දානන මාභාති, විලාසෙකමනොහරං;

උද්ධං සමුග්ගතස්සා’පි, කිං තෙ චන්ද විජම්භනා.

205.

සමුබ්බෙජෙති ධීමන්තං, භින්නලිඞ්ගාදිකං තු යං;

උපමාදූසනායා’ල, මෙතං කත්ථචි තං යථා.

206.

හංසී’වා’යං සසී භින්න, ලිඞ්ගා, කාසං සරානි’ව;

විජාති වචනා, හීනා, සා’ව භත්තො භටො’ධිපෙ.

207.

‘‘ඛජ්ජොතො භාණුමාලී’ව, විභාති’’ත්‍යධිකොපමා;

අඵුට්ඨත්ථා ‘‘බලම්බොධි, සාගරො විය සංඛුභි.’’

208.

‘‘චන්දෙ කලඞ්කො භිඞ්ගො’වෙ’, ත්‍යු’පමාපෙක්ඛිනී අයං;

ඛණ්ඩිතා කෙරවා’කාරො, සකලඞ්කො නිසාකරො.

209.

ඉච්චෙවමාදිරූපෙසු, භවන්ති විගතා’දරා;

කරොන්ති චා’දරං ධීරා, පයොගෙ ක්වචි දෙ’ව තු.

210.

ඉත්ථීයං’වා’ජනො යාති, වදත්‍යෙ’සා පුමා විය;

පියො පාණා ඉවා’යං මෙ, විජ්ජා ධන’මිව’ච්චිතා.

211.

භවං [Pg.174] විය මහීපාල, දෙවරාජා විරොචතෙ;

අල’මංසුමතො කච්ඡං, තෙජසා රොහිතුං අයං.

212.

උපමානො’පමෙය්‍යානං, අභෙදස්ස නිරූපනා;

උපමා’ව තිරොභූත, භෙදා රූපක මුච්චතෙ.

213.

අසෙස වත්ථු විසයං, එකදෙස විවුත්ති, ච;

තං ද්විධා පුන පච්චෙකං, සමාසාදිවසා තිධා.

අසෙසවත්ථුවිසයසමාස

214.

අඞ්ගුලිදල සංසොභිං, නඛදීධිති කෙසරං;

සිරසා න පිලන්ධන්ති, කෙ මුනින්ද පද’ම්බුජං.

අසෙසවත්ථුවිසයඅසමාස

215.

රතනානි ගුණා භූරී, කරුණා සීතලං ජලං;

ගම්භීරත්ත මගාධත්තං, පච්චක්ඛො’යං ජිනො’ම්බුධි.

අසෙසවත්ථුවිසයමිස්සක

216.

චන්දිකා මන්දහාසා තෙ, මුනින්ද! වදනි’න්දුනො;

පබොධයත්‍ය’යං සාධු, මනො කුමුද කානනං.

217.

අසෙසවත්ථුවිසයෙ, පභෙදො රූපකෙ අයං;

එකදෙසවිවුත්තිම්හි, භෙදො දානි පවුච්චති.

එකදෙසවිවුත්තිසමාස

218.

විලාස හාස කුසුමං, රුචිරා’ධර පල්ලවං;

සුඛං කෙ වා න වින්දන්ති, පස්සන්තා මුනිනො මුඛං.

එකදෙසවිවුත්තිඅසමාස

219.

පාදද්වන්දං මුනින්දස්ස, දදාතු විජයං තව;

නඛරංසී පරං කන්තා, යස්ස පාපජයද්ධජා.

එකදෙසවිවුත්තිමිස්සක

220.

සුනිම්මලකපොලස්ස, මුනින්ද වදනි’න්දුනො;

සාධු’ප්පබුද්ධ හදයං, ජාතං කෙරව කානනං.

221.

රූපකානි [Pg.175] බහූන්‍යෙ’ව, යුත්තා, යුත්තාදිභෙදතො;

විසුං න තානි වුත්තානි, එත්ථෙ’ව’න්තොගධානි’ති.

222.

‘‘චන්දිමා’කාසපදුම’’, මිච්චෙතං ඛණ්ඩරූපකං;

දුට්ඨ, ‘‘මම්බොරුහවනං, නෙත්තානි’ච්චා’’දි සුන්දරං.

223.

පරියන්තො විකප්පානං, රූපකස්සො’පමාය ච;

නත්ථි යං තෙන විඤ්ඤෙය්‍යං, අවුත්ත මනුමානතො.

224.

පුනප්පුන මුච්චාරණං, යමත්ථස්ස, පදස්ස ච;

උභයෙසඤ්ච විඤ්ඤෙය්‍යා, සා’ය’මාවුත්ති නාමතො.

අත්ථාවුත්ති

225.

මනො හරති සබ්බෙසං, ආදදාති දිසා දස;

ගණ්හාති නිම්මලත්තඤ්ච, යසොරාසි ජිනස්ස’යං.

පදාවුත්ති

226.

විභාසෙන්ති දිසා සබ්බා, මුනිනො දෙහකන්තියො;

විභා සෙන්ති ච සබ්බාපි, චන්දාදීනං හතා විය.

උභයාවුත්ති

227.

ජිත්වා විහරති ක්ලෙස, රිපුං ලොකෙ ජිනො අයං;

විහරත්‍ය’රිවග්ගො’යං, රාසිභූතො’ව දුජ්ජනෙ.

228.

එකත්ථ වත්තමානම්පි, සබ්බවාක්‍යො’පකාරකං;

දීපකං නාම තං චාදි, මජ්ඣ, න්තවිසයං තිධා.

ආදි දීපක

229.

අකාසි බුද්ධො වෙනෙය්‍ය, බන්ධූන මමිතො’දයං;

සබ්බපාපෙහි ච සමං, නෙකතිත්ථියමද්දනං.

මජ්ඣෙ දීපක

230.

දස්සනං මුනිනො සාධු, ජනානං ජායතෙ’මතං;

තද’ඤ්ඤෙසං තු ජන්තූනං, විසං නිච්චො’පතාපනං.

අන්තදීපක

231.

අච්චන්ත [Pg.176] කන්ත ලාවණ්‍ය, චන්දා’තප මනොහරො;

ජිනා’නනි’න්දු ඉන්දු ච, කස්ස නා’නන්දකො භවෙ.

මාලාදීපක

232.

හොතා’විප්පටිසාරාය, සීලං, පාමොජ්ජහෙතු සො;

තං පීතිහෙතු, සා චා’යං, පස්සද්ධ්‍යා’දි පසිද්ධියා.

233.

ඉච්චා’දිදීපකත්තෙපි, පුබ්බං පුබ්බ මපෙක්ඛිනී;

වාක්‍යමාලා පවත්තාති, තං මාලාදීපකං මතං.

234.

අනෙනෙ’ව’ප්පකාරෙන, සෙසාන මපි දීපකෙ;

විකප්පානං විධාතබ්බා, නුගති සුද්ධබුද්ධිභි.

235.

විසෙස වචනි’ච්ඡායං, නිසෙධවචනං තු යං;

අක්ඛෙපො නාම සොයඤ්ච, තිධා කාලප්පභෙදතො.

236.

එකාකී’ නෙකසෙනං තං, මාරං ස විජයී ජිනො;

කථං ත මථවා තස්ස, පාරමීබල මීදිසං.

අතීතක්ඛෙපො.

237.

කිං චිත්තෙ’ජාසමුග්ඝාතං, අපත්තො’ස්මීති ඛිජ්ජසෙ;

පණාමො නනු සො යෙ’ව, සකිම්පි සුගතෙ ගතො.

වත්තමානක්ඛෙපො.

238.

සච්චං න තෙ ගමිස්සන්ති, සිවං සුජනගොචරං;

මිච්ඡාදිට්ඨි පරික්කන්ත, මානසා යෙ සුදුජ්ජනා.

අනාගතක්ඛෙපො.

239.

ඤෙය්‍යො අත්ථන්තරන්‍යාසො, යො, ඤ්ඤවාක්‍යත්ථසාධනො;

සබ්බබ්‍යාපී විසෙසට්ඨො, හිවිසිට්ඨ’ස්ස භෙදතො.

හි රහිත සබ්බබ්‍යාපී

240.

තෙපි ලොකහිතා සත්තා, සූරියො චන්දිමා අපි;

අත්ථං පස්ස ගමිස්සන්ති, නියමො කෙන ලඞ්ඝ්‍යතෙ.

හි සහිත සබ්බබ්‍යාපී

241.

සත්ථා දෙවමනුස්සානං, වසී සොපි මුනිස්සරො;

ගතො’ව නිබ්බුතිං සබ්බෙ, සඞ්ඛාරා න හි සස්සතා.

හි රහිත විසෙසට්ඨ

242.

ජිනො [Pg.177] සංසාරකන්තාරා, ජනං පාපෙති නිබ්බුතිං;

නනු යුත්තා ගති සා’යං, වෙසාරජ්ජ සමඞ්ගිනං.

හි සහිත විසෙසට්ඨ

243.

සුරත්තං තෙ’ධරඵුටං, ජින! රඤ්ජෙති මානසං;

සයං රාගපරීතා හි, පරෙ රඤ්ජෙන්ති සඞ්ගතෙ.

244.

වාච්චෙ ගම්මෙ ථ වත්ථූනං, සදිසත්තෙ පභෙදනං;

බ්‍යතිරෙකො’ය’මප්‍යෙ’කො, භයභෙදා චතුබ්බිධො.

වාච්චඑකබ්‍යතිරෙක

245.

ගම්භීරත්ත මහත්තාදි, ගුණා ජලධිනා ජින!;

තුල්‍යො ත්ව මසි භෙදො තු, සරීරෙනෙ’දිසෙන තෙ.

වාච්ච උභයබ්‍යතිරෙක

246.

මහාසත්තා’තිගම්භීරා, සාගරො සුගතොපි ච;

සාගරො’ඤ්ජනසඞ්කාසො, ජිනො චාමීකරජ්ජුති.

ගම්ම එකබ්‍යතිරෙක

247.

න සන්තාපාපහං නෙවි, ච්ඡිතදං මිගලොචනං;

මුනින්ද! නයනද්වන්දං, තව තග්ගුණ භූසිතං.

ගම්මඋභයබ්‍යතිරෙක

248.

මුනින්දානන මම්භොජ, මෙසං නානත්ත මීදිසං;

සුවුත්තා’මතසන්දායී, වදනං නෙ’දිස’ම්බුජං.

249.

පසිද්ධං කාරණං යත්ථ, නිවත්තෙත්වා’ ඤාකාරණං;

සාභාවිකත්ත මථවා, විභාබ්‍යං සා විභාවනා.

කාරණන්තරවිභාවනා

250.

අනඤ්ජිතා’සිතං නෙත්තං, අධරො රඤ්ජිතා’රුණො;

සමානතා භමු චා’යං, ජිනා’නාවඤ්චිතා තව.

සාභාවික විභාවනා

251.

න හොති ඛලු දුජ්ජන්‍ය, මපි දුජ්ජනසඞ්ගමෙ;

සභාවනිම්මලතරෙ, සාධුජන්තූන චෙතසි.

252.

ජනකො[Pg.178], ඤාපකො චෙති, දුවිධා හෙතවො සියුං;

පටිසඞ්ඛරණං තෙසං, අලඞ්කාරතායො’දිතං.

253.

භාවා’භාව කිච්චවසා, චිත්තහෙතුවසාපි ච;

භෙදා’නන්තා ඉදං තෙසං, මුඛමත්ත නිදස්සනං.

254.

පරමත්ථපකාසෙ’ක, රසා සබ්බමනොහරා;

මුනිනො දෙසනා’යං මෙ, කාමං තොසෙති මානසං.

භාවකිච්චො කාරකහෙතු.

255.

ධීරෙහි සහ සංවාසා, සද්ධම්මස්සා’භියොගතො;

නිග්ගහෙනි’න්ද්‍රියානඤ්ච, දුක්ඛස්සු’පසමො සියා.

අභාවකිච්චො කාරකහෙතු.

256.

මුනින්ද’චන්ද සංවාදි, කන්තභාවො’පසොභිනා;

මුඛෙනෙ’ව සුබොධං තෙ, මනං පාපා’භිනිස්සටං.

භාවකිච්චො ඤාපකහෙතු.

257.

සාධුහත්ථා’රවින්දානි, සඞ්කොචයති තෙ කථං;

මුනින්ද! චරණද්වන්ද, රාගබාලා’තපො ඵුසං?

අයුත්තකාරී චිත්තහෙතු.

258.

සඞ්කොචයන්ති ජන්තූනං, පාණිපඞ්කෙරුහානි’හ;

මුනින්ද! චරණද්වන්ද, නඛ චන්දාන’ මංසවො.

යුත්තකාරී චිත්තහෙතු.

259.

උද්දිට්ඨානං පදත්ථානං, අනුද්දෙසො යථාක්කමං;

‘සඞ්ඛ්‍යාන’මිති නිද්දිට්ඨං, යථාසඞ්ඛ්‍යං කමොපි ච.

260.

ආලාප හාස ලීළාහි, මුනින්ද! විජයා තව;

කොකිලා කුමුදානි චො, පසෙවන්තෙ වනං ජලං.

261.

සියා පියතරං නාම, අත්ථරූපස්ස කස්සචි;

පියස්සා’තිසයෙනෙ’තං, යං හොති පටිපාදනං.

262.

පීතියා මෙ සමුප්පන්නා, සන්ත! සන්දස්සනා තව;

කාලෙනා’යං භවෙ පීති, තවෙ’ව පුන දස්සනා.

263.

වණ්ණිතෙනො’පමානෙන, වුත්‍යා’ධිප්පෙත වත්ථුනො;

සමාසවුත්ති නාමා’යං, අත්ථ සඞ්ඛෙප රූපතො.

264.

සා’යං [Pg.179] විසෙස්‍යමත්තෙන, භින්නා’භින්නවිසෙසනා;

අත්ථෙ’ව අපරා ප්‍ය’ත්ථි, භින්නා’භින්නවිසෙසනා.

අභින්නවිසෙසන

265.

විසුද්ධා’මතසන්දායී, පසත්ථරතනා’ලයො;

ගම්භීරො චා’ය’ මම්බොධි, පුඤ්ඤෙනා’පාදිතො මයා.

භින්නාභින්නවිසෙසන

266.

ඉච්ඡිත’ත්ථපදො සාරො, ඵලපුප්ඵො’පසොභිතො;

සච්ඡායො’ය’මපුබ්බොව කප්පරුක්ඛො සමුට්ඨිතො.

267.

සාගරත්තෙන සද්ධම්මො, රුක්ඛත්තෙනො’දිතො ජිනො;

සබ්බෙ සාධාරණා ධම්මා, පුබ්බත්‍රා’ඤ්ඤත්‍ර තු’ත්තයං.

268.

වත්ථුනො’ඤ්ඤප්පකාරෙන, ඨිතා වුත්ති තද’ඤ්ඤථා;

පරිකප්පීයතෙ යත්ථ, සා හොති පරිකප්පනා.

269.

උපමා’බ්භන්තරත්තෙන, කිරියාදිවසෙන ච;

කමෙනො’දාහරිස්සාමි, විවිධා පරිකප්පනා.

උපමාබ්භන්තරපරිකප්පනා

270.

ඉච්ඡාභඞ්ගා’තුරා’සීනා, තා’තිනිච්චල මච්ඡරා;

වසං නෙන්ති’ව ධීරං තං, තදා යොගා’භියොගතො.

ක්‍රියාපරිකප්පනා

271.

ගජං මාරො සමාරුළ්හො, යුද්ධාය’ච්චන්ත’මුන්නතං;

මග්ග මන්වෙසතී නූන, ජිනභීතො පලායිතුං.

ගුණපරිකප්පනා

272.

මුනින්ද! පාදද්වන්දෙ තෙ, චාරු රාජිව සුන්දරෙ;

මඤ්ඤෙ පාපා’භි’සම්මද්ද, ජාතසොණෙන සොණිමා.

273.

මඤ්ඤෙ, සඞ්කෙ, ධුවං, නූන, මිව, මිච්චෙව මාදිහි;

සා’යං බ්‍යඤ්ජීයතෙ ක්වා’පි, ක්වා’පි වාක්‍යෙන ගම්‍යතෙ.

ගම්මපරිකප්පනා

274.

දයා සඤ්ජාත සරසා, දෙහා නික්ඛන්තකන්තියො;

පීණෙන්තා ජින! තෙ සාධු, ජනං සරසතං නයුං.

275.

ආරබ්භන්තස්ස [Pg.180] යංකිඤ්චි, කත්තුං පුඤ්ඤවසා පුන;

සාධන’න්තරලාභො යො, තං වදන්ති සමාහිතං.

276.

මාරා’රිභඞ්ගා’භිමුඛ, මානසො තස්ස සත්ථුනො;

මහාමහී මහාරවං, රවී’ය’මුපකාරිකා.

277.

අවත්වා’භිමතං තස්ස, සිද්ධියා දස්සන’ඤ්ඤථා;

වදන්ති තං ‘පරියාය, වුත්තී’ති සුචිබුද්ධයො.

278.

විවට’ඞ්ගණනික්ඛිත්තං, ධන’මාරක්ඛ වජ්ජිතං;

ධනකාම! යථාකාමං, තුවං ගච්ඡ යදිච්ඡසි.

279.

ථුතිං කරොති නින්දන්තො, විය තං බ්‍යාජවණ්ණනං;

දොසා’භාසා ගුණා එව, යන්ති සන්නිධි මත්‍ර හි.

280.

සඤ්චාලෙතු මලං ත්වං’සි, භුසං කුවලයා’ඛිලං;

විසෙසං තාවතා නාථ!, ගුණානං තෙ වදාම කිං?

281.

විසෙසි’ච්ඡායං දබ්බස්ස, ක්‍රියා, ජාති, ගුණස්ස ච;

වෙකල්ලදස්සනං යත්‍ර, විසෙසො නාම යං භවෙ.

282.

න රථා, න ච මාතඞ්ගා, න හයා, න පදාතයො;

ජිතො මාරාරි මුනිනා, සම්භාරාවජ්ජනෙන හි.

දබ්බවිසෙසවුත්ති.

283.

න බද්ධා භූකුටි, නෙව, ඵුරිතො දසනච්ඡදො;

මාරාරිභඞ්ගං චා’කාසි, මුනි වීරො වරො සයං.

ක්‍රියාවිසෙසවුත්ති.

284.

න දිසාසු බ්‍යාත්තා රංසි,නා’ලොකො ලොකපත්ථටො;

තථාප්‍ය’න්ධතමහරං, පරං සාධුසුභාසිතං.

ජාතිවිසෙසවුත්ති.

285.

න ඛරං, න හි වා ථද්ධං, මුනින්ද! වචනං තව;

තථාපි ගාළ්හං ඛණති, නිම්මූලං ජනතාමදං.

ගුණවිසෙසවුත්ති

286.

දස්සීයතෙ’තිරිත්තං [Pg.181] තු, සූරවීරත්තනං යහිං;

වදන්ති විඤ්ඤූවචනං, රුළ්හාහඞ්කාර මීදිසං.

287.

දමෙ නන්දොපනන්දස්ස, කිං මෙ බ්‍යාපාරදස්සනා?පුත්තා මෙ පාදසම්භත්තා, සජ්ජා සන්තෙ’ව තාදිසෙ.

288.

සිලෙසො වචනා’නෙකා, භිධෙය්‍යෙ’කපදායුතං;

අභින්නපදවාක්‍යාදි, වසා තෙධා’ය මීරිතො.

289.

අන්ධතමහරො හාරී, සමාරුළ්හො මහොදයං;

රාජතෙ රංසිමාලී’යං, භගවා බොධයං ජනෙ.

අභින්නපදවාක්‍යසිලෙසො.

290.

සාරදා’මලකා’භාසො, සමානීත පරික්ඛයො;

කුමුදා’කරසම්බොධො, පීණෙති ජනතං සුධී.

භින්නපදවාක්‍යසිලෙසො.

291.

සමාහිත’ත්තවිනයො, අහීන මද මද්දනො;

සුගතො විසදං පාතු, පාණිනං සො විනායකො.

භින්නාභින්නපදවාක්‍යසිලෙසො.

292.

විරුද්ධා, විරුද්ධා, භින්න, කම්මා, නියමවා, පරො;

නියම’ක්ඛෙපවචනො, අවිරොධි, විරොධ්‍ය’පි.

293.

ඔචිත්‍ය සම්පොසකාදි, සිලෙසො, පදජා’දි පි;

එසං නිදස්සනෙස්වෙ’ව, රූප මාවි භවිස්සති.

විරුද්ධකම්මසිලෙස

294.

සවසෙ වත්තයං ලොකං, අඛිලං කල්ලවිග්ගහො;

පරාභවති මාරාරි, ධම්මරාජා විජම්භතෙ.

අවිරුද්ධකම්මසිලෙස

295.

සභාවමධුරං පුඤ්ඤ විසෙසො’දය සම්භවං;

සුණන්ති වාචං මුනිනො, ජනා පස්සන්ති චා’මතං.

අභින්නකම්මසිලෙස

296.

අන්ධකාරා’පහාරාය[Pg.182], සභාව මධුරාය ච;

මනො පීණෙති ජන්තූනං, ජිනො වාචාය භාය ච.

නියමවන්තසිලෙස

297.

කෙස’ක්ඛීනං’ව කණ්හත්තං, භමූනංයෙව වඞ්කතා;

පාණිපාදා’ධරානං’ව, මුනින්දස්සා’භිරත්තතා.

නියමක්ඛෙපසිලෙස

298.

පාණිපාදා’ධරෙස්වෙ’ව, සාරාගො තව දිස්සති;

දිස්සතෙ සො’ය මථවා, නාථ! සාධුගුණෙස්ව’පි.

අවිරොධිසිලෙස

299.

සලක්ඛණො’තිසුභගො, තෙජස්සී නියතො’දයො;

ලොකෙසො ජිතසංක්ලෙසො,විභාති සමණිස්සරො.

විරොධිසිලෙස

300.

අසමොපි සමො ලොකෙ,ලොකෙසොපි නරුත්තමො;

සදයො ප්‍ය’දයො පාපෙ, චිත්තා’යං මුනිනො ගති.

ඔචිත්‍යසම්පොසකපදසිලෙස

301.

සංසාරදුක්ඛො’පහතා, වනතා ජනතා ත්වයි;

සුඛ මිච්ඡිත මච්චන්තං, අමතන්දද! වින්දති.

302.

ගුණයුත්තෙහි වත්ථූහි, සමං කත්වාන කස්සචි;

සංකිත්තනං භවති යං, සා මතා තුල්‍යයොගිතා.

303.

සම්පත්තසම්මදො ලොකො, සම්පත්තා’ලොකසම්පදො;

උභොහි රංසිමාලී ච, භගවා ච තමොනුදො.

304.

අත්ථන්තරං සාධයතා, කිඤ්චි තං සදිසං ඵලං;

දස්සීයතෙ අසන්තං වා, සන්තං වා තං නිදස්සනං.

අසන්තඵලනිදස්සන

305.

උදයා [Pg.183] සමණින්දස්ස, යන්ති පාපා පරාභවං;

ධම්මරාජවිරුද්ධානං, සූචයන්තා දුර’න්තතං.

සන්තඵලනිදස්සන

306.

සිරො නික්ඛිත්ත චරණො, ච්ඡරියාන’ම්බුජාන’යං;

පරම’බ්භුතතං ලොකෙ, විඤ්ඤාපෙත’ත්තනො ජිනො.

307.

විභූතියා මහන්තත්තං, අධිප්පායස්ස වා සියා;

පරමුක්කංසතං යාතං, තං මහන්තත්ත මීරිතං.

විභූතිමහන්තත්ත

308.

කිරීට රතන’ච්ඡායා, නුවිද්ධා’තප වාරණො;

පුරා පරං සිරිං වින්දි, බොධිසත්තො’ භිනික්ඛමා.

අධිප්පායමහන්තත්ත

309.

සත්තො සම්බොධියං බොධි, සත්තො සත්තහිතාය සො;

හිත්වා ස්නෙහරසාබන්ධ, මපි රාහුලමාතරං.

310.

ගොපෙත්වා වණ්ණනීයං යං, කිඤ්චි දස්සීයතෙ පරං;

අසමං වා සමං තස්ස, යදි සා වඤ්චනා මතා.

අසමවඤ්චනා

311.

පුරතො න සහස්සෙසු, න පඤ්චෙසු ච තාදිනො;

මාරො පරෙසු තස්සෙ’සං, සහස්සං දසවඩ්ඪිතං.

සමවඤ්චනා

312.

විවාද මනුයුඤ්ජන්තො, මුනින්දවදනි’න්දුනා;

සම්පුණ්ණො චන්දිමා නා’යං, ඡත්ත මෙතං මනොභුනො.

313.

පරානුවත්තනාදීහි, නිබ්බින්දෙනි’හ යා කතා;

ථුති ර’ප්පකතෙ සා’යං, සියා අප්පකතත්ථුති.

314.

සුඛං ජීවන්ති හරිණා, වනෙස්ව’පරසෙවිනො;

අනායාසො පලාභෙහි, ජලදබ්භඞ්කුරාදිභි.

315.

උත්තරං උත්තරං යත්ථ, පුබ්බපුබ්බවිසෙසනං;

සියා එකාවලි සා’යං, ද්විධා විධි, නිසෙධතො.

විධිඑකාවලි

316.

පාදා [Pg.184] නඛාලි රුචිරා, නඛාලි රංසි භාසුරා;

රංසීතමොපහානෙ’ක, රසා සොභන්ති සත්ථුනො.

නිසෙධඑකාවලි

317.

අසන්තුට්ඨො යති නෙව,සන්තොසො නා’ලයාහතො;

නා’ලයො යො ස ජන්තූනං, නා’නන්ත බ්‍යසනා වහො.

318.

යහිං භූසිය භූසත්තං, අඤ්ඤමඤ්ඤං තු වත්ථුනං;

විනා’ව සදිසත්තං තං, අඤ්ඤමඤ්ඤවිභූසනං.

319.

බ්‍යාමං’සු මණ්ඩලං තෙන, මුනිනා ලොකබන්ධුනා;

මහන්තිං වින්දතී කන්තිං, සොපි තෙනෙව තාදිසිං.

320.

කථනං සහභාවස්ස, ක්‍රියාය ච, ගුණස්ස ච;

‘සහවුත්තී’ති විඤ්ඤෙය්‍යං, ත’දුදාහරණං යථා.

ක්‍රියාසහවුත්ති

321.

ජලන්ති චන්දරංසීහි, සමං සත්ථු නඛං සවො;

විජම්භති ච චන්දෙන, සමං තම්මුඛචන්දිමා.

ගුණසහවුත්ති

322.

ජිනො’දයෙන මලීනං, සහ දුජ්ජන චෙතසා;

පාපං දිසා සුවිමලා, සහ සජ්ජන චෙතසා.

323.

විරොධීනං පද’ත්ථානං, යත්ථ සංසග්ගදස්සනං;

සමුක්කංසා’භිධානත්ථං, මතා සා’යං විරොධිතා.

324.

ගුණා සභාව මධුරා, අපි ලොකෙ’ක බන්ධුනො;

සෙවිතා පාප සෙවීනං, සම්පදූසෙන්ති මානසං.

325.

යස්ස කස්ස චි දානෙන, යස්ස කස්ස චි වත්ථුනො;

විසිට්ඨස්ස ය මාදානං, ‘පරිවුත්තී’ති සා මතා.

326.

පුරා පරෙසං දත්වාන, මනුඤ්ඤං නයනාදිකං;

මුනිනා සමනුප්පත්තා, දානි සබ්බඤ්ඤුතාසිරී.

327.

කිඤ්චි [Pg.185] දිස්වාන විඤ්ඤාතා, පටිපජ්ජති තංසමං;

සංසයා’පගතං වත්ථුං, යත්ථ සො’යං භමො මතො.

328.

සමං දිසාසු’ජ්ජලාසු, ජින පාද නඛං’සුනා;

පස්සන්තා අභිනන්දන්ති, චන්දා’තප මනා ජනා.

329.

පවුච්චතෙ යං නාමාදි, කවීනං භාවබොධනං;

යෙන කෙනචි වණ්ණෙන, භාවො නාමා’ය මීරිතො.

330.

නනු තෙයෙ’ව සන්තානො, සාගරා න කුලාචලා;

මනම්පි මරියාදං යෙ, සංවට්ටෙපි ජහන්ති නො.

331.

අඞ්ගඞ්ගි භාවා සදිස, බලභාවා ච බන්ධනෙ;

සංසග්ගො’ලඞ්කතීනං යො, තං ‘මිස්ස’න්ති පවුච්චති.

අඞ්ගඞ්ගීභාවමිස්ස

332.

පසත්ථා මුනිනො පාද, නඛ රංසි මහානදී;

අහො! ගාළ්හං නිමුග්ගෙපි, සුඛයත්‍යෙ’ව තෙ ජනෙ.

සදිස බල භාව මිස්ස

333.

වෙසො සභාව මධුරො, රූපං නෙත්ත රසායනං;

මධූ’ව මුනිනො වාචා, න සම්පීණෙති කං ජනං.

334.

ආසී නාම සියා’ත්ථස්ස, ඉට්ඨස්සා’සීසනං යථා;

තිලොකෙ’කගති නාථො,පාතු ලොක මපායතො.

335.

රස’ප්පතීති ජනකං, ජායතෙ යං විභූසනං;

‘රසවන්ත’න්ති තං ඤෙය්‍යං, රසවන්ත විධානතො.

336.

රාගා’නත’බ්භුත සරොජ මුඛං ධරාය,පාදා තිලොකගරුනො’ධික බන්ධරාගා;

ආදාය නිච්චසරසෙන කරෙන ගාළ්හං,සඤ්චුම්බයන්ති සතතා’හිත සම්භමෙන.

337.

ඉච්චා’නුගම්ම [Pg.186] පුරිමාචරියා’නුභාවං,සඞ්ඛෙපතො නිගදිතො’ය මලඞ්කතීනං;

භෙදො’පරූපරි කවීහි විකප්පියානං,කො නාම පස්සිතු මලං ඛලු තාස මන්තං.

ඉති සඞ්ඝරක්ඛිතමහාසාමි විරචිතෙ සුබොධාලඞ්කාරෙ

අත්ථාලඞ්කාරාවබොධො නාම

චතුත්ථො පරිච්ඡෙදො.

5. භාවාවබොධ-පඤ්චමපරිච්ඡෙද

338.

පටිභානවතා ලොක, වොහාර’මනුසාරිනා;

තතො’චිත්‍ය සමුල්ලාස, වෙදිනා කවිනා පරං.

339.

ඨායිසම්බන්ධිනො භාව, විභාවා සා’නුභාවකා;

සම්බජ්ඣන්ති නිබන්ධා තෙ, රස’ස්සාදාය සාධුනං.

භාවඅධිප්පාය

340.

චිත්ත වුත්ති විසෙසා තු, භාවයන්ති රසෙ යතො;

රත්‍යාදයො තතො භාව, සද්දෙන පරිකිත්තිතා.

ඨායීභාවඅධිප්පාය

341.

විරොධිනා’ඤ්ඤභාවෙන, යො භාවො න තිරොහිතො;

සීලෙන තිට්ඨති’ච්චෙසො, ‘ඨායීභාවො’ති සද්දිතො.

ඨායීභාවප්පභෙදඋද්දෙස

342.

රති, හස්සො, ච සොකො, ච,කොධු, ස්සාහා, භයං,පි ච;

ජිගුච්ඡා, විම්හයො, චෙව, සමො ච නව ඨායිනො.

බ්‍යභිචාරීභාවඅධිප්පාය

343.

තිරොභාවා, විභාවා’දි, විසෙසනා’භිමුඛ්‍යතො;

යෙ තෙ චරන්ති සීලෙන, තෙ හොන්ති බ්‍යභිචාරිනො.

බ්‍යභිචාරිභාවපභෙද

344.

නිබ්බෙදො[Pg.187], තක්ක, සඞ්කා, සම,ධිති, ජළතා, දීනතු, ග්ගා, ලසත්තං,සුත්තං, තාසො, ගිලානු, ස්සුක, හරිස,සති, ස්සා, විසාදා, බහිත්ථා ;

චින්තා, ගබ්බා, පමාරො, මරිස, මද,මතු, ම්මාද, මොහා, විබොධො,නිද්දා, වෙගා, සබිලං, මරණ,චපලතා, බ්‍යාධි, තෙත්තිංස මෙතෙ.

සත්තිකභාවඅධිප්පාය

345.

සමාහිත’ත්ත’ප්පභවං, සත්තං තෙනො’පපාදිතා;

සත්තිකා ප්‍ය’නුභාවත්තෙ, විසුං භාවා භවන්ති තෙ.

සත්තිකභාවප්පභෙද

346.

ථම්භො, පළය, රොමඤ්චා, තථා සෙද, ස්සු, වෙපථු;

වෙවණ්ණියං, විසරතා, භාවා’ට්ඨෙ’තෙ තු සත්තිකා.

347.

යදා රත්‍යාදයො භාවා, ඨිතිසීලා න හොන්ති චෙ;

තදා සබ්බෙපි තෙ භාවා, භවන්ති බ්‍යභිචාරිනො.

348.

විභාවො කාරණං තෙසු, ප්පත්තියු’ද්දීපනෙ තථා;

යො සියා බොධකො තෙසං,අනුභාවො’ය මීරිතො.

349.

නෙකහෙතුං මනොවුත්ති, විසෙසඤ්ච විභාවිතුං;

භාවං විභාවා’නුභාවා, වණ්ණියා බන්ධනෙ ඵුටං.

350.

සවිභාවා’නුභාවෙහි, භාවා තෙ තෙ යථාරහං;

වණ්ණනීයා යථො’චිත්‍යං, ලොකරූපා’නුගාමිනා.

351.

චිත්ත [Pg.188] වුත්ති විසෙසත්තා, මානසා සත්තිකා’ඞ්ගතො;

බහි නිස්සට සෙදාදි, අනුභාවෙහි වණ්ණියා.

රසඅධිප්පාය

352.

සාමාජිකාන මානන්දො, යො බන්ධත්ථා’නුසාරිනං;

රසීයතීති තඤ්ඤූහි, රසො නාමා’ය’මීරිතො.

රසප්පභෙද

353.

සවිභාවා, නුභාවෙහි, සත්තික,බ්‍යභිචාරිභි;

අස්සාදියත්ත මානීය, මානො ඨායෙ’ව සො රසො.

354.

සිඞ්ගාර,හස්ස,කරුණා, රුද්ද,වීර,භයානකා;

බීභච්ඡ,බ්භුත,සන්තා, ච, රසා ඨායීන නුක්කමා.

355.

දුක්ඛරූපෙ’ය’ මානන්දො, කථං නු කරුණාදිකෙ?සියා සොතූනමානන්දො,සොකො වෙස්සන්තරස්ස හි.

ඨායීභාව නිද්දෙස රතිට්ඨායීභාව

356.

රම්ම,දෙස, කලා, කාල, වෙසාදි, පටිසෙවනා;

යුවාන’ඤ්ඤොඤ්ඤරත්තානං, පමොදො රති රුච්චතෙ.

357.

යුත්‍යා භාවානුභාවා තෙ, නිබන්ධා පොසයන්ති නං;

සොප්‍ය’යොග, විප්පයොග, සම්භොගානං වසා තිධා.

හස්සට්ඨායීභාව

358.

විකාරා’කතිආදීහි, අත්තනො ථ පරස්ස වා;

හස්සො නිද්දා, සමා’ලස්‍ය, මුච්ඡාදි,බ්‍යභිචාරිභි;

පරිපොසෙ සියා හස්සො, භිය්‍යො’ත්ථිපභුතීනං සො.

හස්සප්පභෙද

359.

සිත මිහ විකාසි නයනං,කිඤ්චා’ලක්ඛිය දිජං තු තං හසිතං;

මධුරස්සරං විහසිතං, අංසසිරොකම්පමුපහසිතං.

360.

අපහසිතං [Pg.189] සජල’ක්ඛි, වික්ඛිත්තඞ්ගං භවත්‍ය’තිහසිතං;

ද්වෙ ද්වෙ කථිතා චෙ’සං,ජෙට්ඨෙ මජ්ඣෙ’ධමෙ ච කමසො.

කරුණට්ඨායීභාව

361.

සොකරූපො තු කරුණො, නිට්ඨප්පත්ති’ට්ඨ නාසතො;

තත්ථා’නුභාවා රුදිත, පළය,ත්ථම්භකාදයො;

විසාදා,ලස්‍ය,මරණ, චින්තා’දී බ්‍යභිචාරිනො.

රුද්දට්ඨායීභාව

362.

කොධො මච්ඡරියා’දීහි, පොසෙ තාස, මදාදිභි;

නයනා’රුණතාදීහි, රුද්දො නාම රසො භවෙ.

වීරට්ඨායීභාව

363.

පතාප, වික්කමා’දීහු, ස්සාහො ‘වීරො’ති සඤ්ඤිතො;

රණ,දාන,දයායොගා, වීරො’යං තිවිධො භවෙ;

තෙවා’නුභාවා ධිති,ම, ත්‍යා’දයො බ්‍යභිචාරිනො.

භයට්ඨායීභාව

364.

විකාරා,සනි,සත්තා’දි, භයු’ක්කංසො භයානකො;

සෙදා’දයො නුභාවෙ’ත්ථ, තාසා’දී බ්‍යභිචාරිනො.

ජිගුච්ඡාට්ඨායීභාව

365.

ජිගුච්ඡා රුධිරා’දීහි, පූත්‍යා’දීහි විරාගතො;

බීභච්ඡො ඛොභනු’බ්බෙගී, කමෙන කරුණායුතො;

නාසා විකූණනාදීහි, සඞ්කාදීහි’ස්ස පොසනං.

විම්හයට්ඨායීභාව

366.

අති ලොක පදත්ථෙහි, විම්හයො’යං රසො’බ්භුතො;

තස්සා’නුභාවා සෙද,ස්සු, සාධුවාදා’දයො සියුං;

තාසා,වෙග,ධිති,ප්පඤ්ඤා, හොන්තෙ’ත්ථ බ්‍යභිචාරිනො.

සමට්ඨායීභාව

367.

ඨායීභාවො සමො මෙත්තා, දයා,මොදා’දි සම්භවො;

භාවාදීහි ත’දුක්කංසො, සන්තො සන්ත නිසෙවිතො.

ඉති සඞ්ඝරක්ඛිත මහාසාමිවිරචිතෙ සුබොධාලඞ්කාරෙ

රසභාවා’වබොධො නාම

පඤ්චමො පරිච්ඡෙදො.

සුබොධාලඞ්කාරො සමත්තො.