Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ကိုယ်တိုင် သယမ္ဘူဉာဏ်ဖြင့် မှန်ကန်စွာ သိတော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။

Subodhālaṅkāro

သုဗောဓာလင်္ကာရကျမ်း။

1. Dosāvabodha-paṭhamapariccheda

၁. ဒေါသကို သိကြောင်းဖြစ်သော ပထမပရိစ္ဆေဒ။

Ratanattayappaṇāma

ရတနာသုံးပါးအား ရှိခိုးခြင်း။

1.

၁။

Munindavadanambhoja, gabbhasambhavasundarī;

Saraṇaṃ pāṇinaṃ vāṇī, mayhaṃ pīṇayataṃ manaṃ.

မုနိတို့၏အရှင် ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၏ မျက်နှာတော်တည်းဟူသော ပဒုမ္မာကြာတိုက်မှ ပေါ်ထွန်း၍ လှပတင့်တယ်သော၊ သတ္တဝါတို့၏ ကိုးကွယ်ရာဖြစ်သော သရဿတီဝါဏီ (နှုတ်ပတ်တော်တရားတည်းဟူသော စကား) သည် အကျွန်ုပ်၏ စိတ်နှလုံးကို နှစ်သက်စေသတည်း။

Nimitta

ကျမ်းပြုရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း (နိမိတ်)။

2.

၂။

Rāma, sammā’dya’laṅkārā, santi santo purātanā;

Tathāpi tu vaḷañjenti, suddhamāgadhikā na te.

ရာမ စသော ကောင်းမွန်မှန်ကန်သော ရှေးဟောင်းအလင်္ကာကျမ်းတို့သည် ရှိကြကုန်သော်လည်း စင်ကြယ်သော မာဂဓဘာသာ (ပါဠိဘာသာ) ကို ပြောဆိုသုံးစွဲသူတို့သည် ထိုကျမ်းတို့ကို မသုံးဆောင်ကြကုန်။

Abhidhānādikaṃ

အမည် (အဘိဓာန်) အစရှိသည်ကို ပြဆိုခြင်း။

3.

၃။

Tenā’pi nāma toseyya, mete laṅkāravajjite;

Anurūpenā’laṅkāre, ne’sa meso parissamo.

ထိုအကြောင်းကြောင့် အလင်္ကာကျမ်းနှင့် ကင်းဆိတ်နေသော ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို သင့်လျော်လျောက်ပတ်သော အလင်္ကာဖြင့် နှစ်သက်စေပါအံ့၊ အကျွန်ုပ်၏ ဤအားထုတ်မှုသည် အချည်းနှီး မဟုတ်ပေ။

4.

၄။

Yesaṃ na sañcitā paññā, nekasatthantaro’citā;

Sammoha’bbhāhatā ve’te, nāvabujjhanti kiñcipi.

အထူးထူးသော ကျမ်းဂန်အမျိုးမျိုးတို့၌ လေ့လာကျွမ်းကျင်၍ ဆည်းပူးအပ်သော ပညာမရှိကြကုန်သော၊ တွေဝေမိုက်မဲခြင်းတည်းဟူသော တိမ်တိုက်ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းအပ်သော ထိုသူတို့သည် တစ်စုံတစ်ခုကိုမျှ ကောင်းစွာ မသိနားမလည်ကြကုန်။

5.

၅။

Kiṃ tehi pādasussūsā, yesaṃ natthi garūni’ha;

Ye tappādarajokiṇṇā, te’va sādhū vivekino.

ဤလောက၌ ဆရာသမားတို့၏ ခြေရင်း၌ ဆည်းကပ်ခစားခြင်း မရှိကြကုန်သော ထိုသူတို့ဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း၊ ထိုဆရာတို့၏ ခြေဖုန်မှုန့်ကို ဦးခေါင်းဖြင့် ခံယူကြကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်သာလျှင် ကောင်းမြတ်သော ပိုင်းခြားသိမြင်နိုင်သော ပညာရှိတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။

6.

၆။

Kabba, nāṭakanikkhitta, nettacittā kavijjanā;

Yaṃkiñci racayante’taṃ, na vimhayakaraṃ paraṃ.

ကဗျာလင်္ကာနှင့် ပြဇာတ်တို့၌ စိတ်မျက်စိကို အမြဲချထားကြကုန်သော ကဗျာဆရာပညာရှိတို့သည် တစ်စုံတစ်ခုသော ကျမ်းဂန်ကို ရေးသားကြကုန်သော်လည်း ထိုရေးသားမှုသည် သူတစ်ပါးတို့အား အလွန်အံ့ဩခြင်းကို မဖြစ်စေနိုင်။

7.

၇။

Teye’va paṭibhāvento, so’va bandho savimhayo;

Yena tosenti viññū ye, tattha pya’vihitā’darā.

ထိုအရာတို့ကိုပင် ပေါ်လွင်ထင်ရှားစေလျက်၊ ထိုပညာရှိတို့အား နှစ်သက်စေတတ်သော၊ ထိုအလင်္ကာကျမ်း၌ ရိုသေခြင်းမပြုဖူးသေးသော သူတို့ကိုပင် ဆွဲဆောင်နိုင်သော ရေးစပ်သီကုံးမှုသည်သာလျှင် အံ့ဩဖွယ်ရှိသော စပ်ထုံး (ဗန္ဓ) ဖြစ်၏။

8.

၈။

Bandho [Pg.156] ca nāma sadda,tthā, sahitā dosavajjitā;

Pajja gajja vimissānaṃ, bhedenā’yaṃ tidhā bhave.

ကဗျာဗန္ဓ (စပ်ထုံး) မည်သည် ကောင်းမွန်သော စကားလုံးနှင့် အနက်အဓိပ္ပာယ်တို့ ပေါင်းစပ်လျက် အပြစ်ဒေါသ ကင်းလွတ်ခြင်းဖြစ်၏၊ ထိုစပ်ထုံးသည် လင်္ကာ (ပဇ္ဇ)၊ စကားပြေ (ဂဇ္ဇ)၊ နှစ်မျိုးရောနှောခြင်း (ဝိမိဿ) အားဖြင့် သုံးပါးအပြား ရှိ၏။

9.

၉။

Nibandho cā’nibandho ca, puna dvidhā niruppate;

Taṃ tu pāpentya’laṅkārā, vindanīyatarattanaṃ.

တစ်ဖန် ထိုစပ်ထုံးကို နိဗန္ဓ (စည်းစနစ်ရှိသော စပ်ထုံး) နှင့် အနိဗန္ဓ (စည်းစနစ်မရှိသော စပ်ထုံး) ဟု နှစ်မျိုးပြဆိုအပ်သေး၏၊ ထိုစပ်ထုံးကို အလင်္ကာတို့သည် ပိုမိုခံစားထိုက်သော (အလွန်နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းသော) အဖြစ်သို့ ရောက်စေကုန်၏။

10.

၁၀။

Anavajjaṃ mukhambhoja, manavajjā ca bhāratī;

Alaṅkatā’va sobhante, kiṃ nu te nira’laṅkatā?

အပြစ်ကင်းသော မျက်နှာတော်တည်းဟူသော ပဒုမ္မာကြာသည်လည်းကောင်း၊ အပြစ်ကင်းသော နှုတ်ထွက်စကားသည်လည်းကောင်း တန်ဆာဆင်အပ်ကုန်သည်ရှိသော်သာ တင့်တယ်လှပကုန်၏၊ တန်ဆာမဆင်အပ်ကုန်သော် အဘယ်မှာ တင့်တယ်နိုင်ပါအံ့နည်း။

11.

၁၁။

Vinā garūpadesaṃ taṃ, bālo’laṅkattu micchati;

Sampāpuṇe na viññūhi, hassabhāvaṃ kathaṃ nu so?

ဆရာသမားတို့၏ ညွှန်ကြားပြသမှုကို မရဘဲ စပ်ထုံးကို တန်ဆာဆင်လိုသော လူမိုက်သည် ပညာရှိတို့၏ လှောင်ပြောင်ရယ်မောဖွယ် အဖြစ်သို့ အဘယ်ကြောင့် မရောက်ဘဲ ရှိအံ့နည်း (ဧကန် ရောက်ရမည်သာတည်း)။

12.

၁၂။

Ganthopi kavivācāna, malaṅkāra’ppakāsako;

Yāti tabbacanīyattaṃ, ta’bbohārū’pacārato.

ကဗျာဆရာတို့၏ စကားကို တန်ဆာဆင်ကြောင်း ပြဆိုတတ်သော ဤကျမ်းဂန်သည်လည်း ထိုစကားကို တင်စား၍ သုံးစွဲခြင်း (ဥပစာရ) အားဖြင့် "အလင်္ကာကျမ်း" ဟူသော အမည်သို့ ရောက်ရ၏။

13.

၁၃။

Dvippakārā alaṅkārā, tattha sadda, tthabhedato;

Saddatthā bandhanāmā’va, taṃsajjita tadāvali.

ထိုအလင်္ကာတို့သည် သဒ္ဒါလင်္ကာ (အသံသာယာအောင် တန်ဆာဆင်ခြင်း) နှင့် အတ္ထာလင်္ကာ (အနက်အဓိပ္ပာယ် တင့်တယ်အောင် တန်ဆာဆင်ခြင်း) ဟူ၍ နှစ်ပါးအပြား ရှိကုန်၏၊ သဒ္ဒါနှင့် အတ္ထဟူသော ထိုနှစ်ပါးတို့သည် ကဗျာဗန္ဓဟု အမည်ရ၍ ၎င်းတို့၏ အစီအစဉ်သည် ထိုအလင်္ကာတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်၏။

14.

၁၄။

Guṇālaṅkārasaṃyuttā, api dosalava’ṅkitā;

Pasaṃsiyā na viññūhi, sā kaññā viya tādisī.

ကောင်းမြတ်သော ဂုဏ်၊ အလင်္ကာတို့နှင့် ပြည့်စုံသော်လည်း အနည်းငယ်မျှသော အပြစ်ဒေါသ အမှတ်အသားရှိသော ကဗျာသည် (မျက်နှာ၌ အနာစက်ရှိသော) သတို့သမီးကဲ့သို့ ပညာရှိတို့ ချီးမွမ်းအပ်သည် မဟုတ်ပေ။

15.

၁၅။

Tena dosanirāso’va, mahussāhena sādhiyo;

Niddosā sabbathā sā’yaṃ, saguṇā na bhaveyya kiṃ?

ထို့ကြောင့် ကဗျာ၌ အပြစ်ဒေါသ ကင်းစင်ပပျောက်စေခြင်းကိုသာ လွန်စွာအားထုတ်၍ ပြုလုပ်အပ်၏၊ အလုံးစုံသော အပြစ်ဒေါသတို့မှ လွတ်ကင်းသော ဤကဗျာသည် ကောင်းမြတ်သော ဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံသည် အဘယ်ကြောင့် မဖြစ်ဘဲ ရှိအံ့နည်း။

16.

၁၆။

Sā’laṅkāraviyuttā’pi, guṇayuttā manoharā;

Niddosā dosarahitā, guṇayuttā vadhū viya.

အပြစ်ကင်းစင်လျက် ကောင်းသောကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် ပြည့်စုံသော အမျိုးသမီးပျိုကဲ့သို့ အပြစ်ဒေါသ ကင်းရှင်းလျက် ကောင်းမြတ်သောဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံသော ကဗျာသည် အလင်္ကာတန်ဆာ ကင်းဆိတ်သော်လည်း စိတ်နှလုံးကို ညှို့ယူတတ်သည် (လှပတင့်တယ်သည်) ဖြစ်၏။

17.

၁၇။

Pade vākye tadatthe ca, dosā ye vividhā matā;

So’dāharaṇa metesaṃ, lakkhaṇaṃ kathayāmya’haṃ.

ပုဒ်၌လည်းကောင်း၊ ဝါကျ၌လည်းကောင်း၊ ထိုပုဒ်ဝါကျတို့၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်၌လည်းကောင်း အပြားအမျိုးမျိုး ရှိကုန်သော အပြစ်ဒေါသတို့ကို ၎င်းတို့၏ ဥပမာသာဓကနှင့်တကွ အနက်အဓိပ္ပာယ် (လက္ခဏာ) ကို အကျွန်ုပ် ပြဆိုပါအံ့။

Padadosa uddesa

ပုဒ်၏ အပြစ်ဒေါသများကို ညွှန်းဆိုခြင်း (ပဒဒေါသဥဒ္ဒေသ)။

18.

၁၈။

Viruddhatthantarā, jhattha, kiliṭṭhāni, virodhi ca;

Neyyaṃ, visesanāpekkhaṃ, hīnatthaka manatthakaṃ.

ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရဒေါသ၊ အဇ္ဈတ္ထဒေါသ၊ ကိလိဋ္ဌဒေါသ၊ ဝိရောဓိဒေါသ၊ နေယျဒေါသ၊ ဝိသေသနာပေက္ခဒေါသ၊ ဟီနတ္ထကဒေါသ၊ အနတ္ထကဒေါသ တို့ဖြစ်ကြသည်။

Vākyadosa uddesa

ဝါကျ၏ အပြစ်ဒေါသများကို ညွှန်းဆိုခြင်း (ဝါကျဒေါသဥဒ္ဒေသ)။

19.

၁၉။

Dosā padāna vākyāna, mekatthaṃ bhaggarītikaṃ;

Tathā byākiṇṇa gāmmāni, yatihīnaṃ kamaccutaṃ;

Ativutta mapetatthaṃ, sabandhapharusaṃ tathā.

ဧကတ္ထဒေါသ၊ ဘဂ္ဂရီတိကဒေါသ၊ ဗျာကိဏ္ဏဒေါသ၊ ဂါမ္မဒေါသ၊ ယတိဟီနဒေါသ၊ ကမစ္စုတဒေါသ၊ အတိဝုတ္တဒေါသ၊ အပေတတ္ထဒေါသ၊ သဗန္ဓဖရုသဒေါသ တို့ဖြစ်ကြသည်။

Vākyatthadosauddesa

ဝါကျအနက်၏ အပြစ်ဒေါသများကို ညွှန်းဆိုခြင်း (ဝါကျတ္ထဒေါသဥဒ္ဒေသ)။

20.

၂၀။

Apakkamo’[Pg.157], cityahīnaṃ, bhaggarīti, sasaṃsayaṃ;

Gāmmaṃ duṭṭhālaṅkatīti, dosā vākyatthanissitā.

အပက္ကမဒေါသ၊ အောစိတျဟီနဒေါသ၊ ဘဂ္ဂရီတိဒေါသ၊ သသံသယဒေါသ၊ ဂါမ္မဒေါသ၊ ဒုဋ္ဌာလင်္ကတိဒေါသ ဟူ၍ ဤအပြစ်တို့သည် ဝါကျ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို မှီသော အပြစ်ဒေါသများ ဖြစ်ကြသည်။

Padadosaniddesa

ပုဒ်၏ အပြစ်ဒေါသများကို ရှင်းလင်းပြဆိုခြင်း (ပဒဒေါသနိဒ္ဒေသ)။

21.

၂၁။

Viruddhatthantaraṃ tañhi, yassa’ññattho virujjhati;

Adhippete yathā megho, visado sukhaye janaṃ.

အလိုရှိအပ်သော အနက်ကို ဆန့်ကျင်သော အခြားအနက်ရှိသော ပုဒ်သည် ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရဒေါသ မည်၏။ သာဓကအားဖြင့်- "ဖြူစင်ကြည်လင်သော (သို့မဟုတ် မိုးမရွာသော) မိုးတိမ်သည် လူအပေါင်းကို ချမ်းသာစေသတည်း" ဟူရာ၌ ကဲ့သို့တည်း။

22.

၂၂။

Visesya madhikaṃ yenā, jhattha metaṃ bhave yathā;

Obhāsitā’sesadiso, khajjoto’yaṃ virājate.

ပိုလွန်သောအနက် (သို့မဟုတ် မသင့်လျော်သော အထူးပြုချက်) ရှိသောပုဒ်သည် အဇ္ဈတ္ထဒေါသ မည်၏။ သာဓကအားဖြင့်- "အရပ်မျက်နှာအားလုံးကို ထွန်းလင်းစေသော ဤပိုးစုန်းကြူးသည် တင့်တယ်လှပ၏" ဟူရာ၌ ကဲ့သို့တည်း။

23.

၂၃။

Yassa’tthā’vagamo dukkho, pakatyā’divibhāgato;

Kiliṭṭhaṃ taṃ yathā tāya, so’ya māliṅgyate piyā.

သဘာဝစကားလုံး အစီအစဉ် ပြတ်တောက်ခြင်း အစရှိသည်တို့ကြောင့် အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ခဲယဉ်းစွာ နားလည်ရသောပုဒ်သည် ကိလိဋ္ဌဒေါသ မည်၏။ သာဓကအားဖြင့်- "သူမသည် ဖက်လှဲတကင်း ထိုချစ်သူအား ပွေ့ဖက်၏" ဟု အနက်သိရန် ခဲယဉ်းစွာ စပ်ဆိုရာ၌ ကဲ့သို့တည်း။

24.

၂၄။

Yaṃ kiliṭṭhapadaṃ mandā, bhidheyyaṃ yamakādikaṃ;

Kiliṭṭhapadadose’va, tampi anto karīyati.

နားလည်ရခက်သော ပုဒ်ရှိ၍ အနက်ဖော်ရန် ခဲယဉ်းလှသော ယမက အစရှိသော ကဗျာမျိုးကိုလည်း ဤကိလိဋ္ဌပဒဒေါသ (နားလည်ရခက်သော ပုဒ်အပြစ်) အတွင်း၌သာ သွင်းယူအပ်၏။

25.

၂၅။

Patītasaddaracitaṃ, siliṭṭhapadasandhikaṃ;

Pasādaguṇasaṃyuttaṃ, yamakaṃ mata medisaṃ.

လူသိများသော စကားလုံးတို့ဖြင့် ရေးစပ်အပ်သော၊ ချောမွေ့သော ပုဒ်စပ်ခြင်း (သန္ဓိ) ရှိသော၊ ကြည်လင်ပြတ်သားသောဂုဏ် (ပသာဒဂုဏ်) နှင့် ပြည့်စုံသော ယမကကဗျာမျိုးကိုသာ ကောင်းမြတ်သော ယမက ဟု ယူဆအပ်၏။

26.

၂၆။

Abyapetaṃ byapeta’ñña, māvuttā’nekavaṇṇajaṃ;

Yamakaṃ tañca pādāna, mādi, majjha, nta, gocaraṃ.

ထိုယမကသည် အခြားအက္ခရာခြားခြင်းမရှိသော အဗျပေတယမက၊ အခြားအက္ခရာခြားသော ဗျပေတယမက ဟု နှစ်မျိုးရှိပြီး၊ ထပ်ခါတလဲလဲ သီကုံးအပ်သော အက္ခရာအများဖြင့် ဖြစ်၏၊ ၎င်းသည် ဂါထာခြေတို့၏ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံးတို့၌ တည်ရှိတတ်၏။

Abyapeta paṭhamapādādi yamakaṃ

အခြားအက္ခရာ မခြားသော ပထမဂါထာခြေ၏ အစယမက (အဗျပေတ ပထမပါဒါဒိယမက)။

27.

၂၇။

Sujanā’sujanā sabbe, guṇenāpi vivekino;

Vivekaṃ na samāyanti, avivekijanantike.

သူတော်ကောင်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ သူတော်မဟုတ်သော သူယုတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ကောင်းသောဂုဏ်ဖြင့် ခွဲခြားသိမြင်တတ်ကြသော်လည်း၊ အသိဉာဏ်ကင်းမဲ့သော လူမိုက်တို့၏ အနီးအပါး၌ ခွဲခြားသိမြင်ခြင်းသို့ မရောက်နိုင်ကြကုန်။

Abyapeta paṭhama dutiya pādādi yamakaṃ

အခြားအက္ခရာ မခြားသော ပထမနှင့် ဒုတိယဂါထာခြေတို့၏ အစယမက (အဗျပေတ ပထမဒုတိယပါဒါဒိယမက)။

28.

၂၈။

Kusalā’kusalā sabbe, pabalā’pabalā thavā;

No yātā yāva’hosittaṃ, sukhadukkhappadā siyuṃ;

Abyapeta paṭhama dutiya tatiyapādādi yamakaṃ.

ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ် အားလုံးတို့သည် အားကောင်းသည်ဖြစ်စေ၊ အားနည်းသည်ဖြစ်စေ၊ အဟောသိကံအဖြစ်သို့ မရောက်သရွေ့ ကာလပတ်လုံး ချမ်းသာဆင်းရဲကို ပေးတတ်ကုန်၏။ အခြားအက္ခရာ မခြားသော ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယဂါထာခြေတို့၏ အစယမက။

29.

၂၉။

Sādaraṃ sā daraṃ hantu, vihitā vihitā mayā;

Vandanā vandanāmāna, bhājane ratanattaye.

ငါသည် ရိုသေစွာ ပြုအပ်သော၊ ပူဇော်ထိုက်သော ရတနာသုံးပါး၌ ရှိခိုးခြင်းသည် ငါ၏ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းကို ဖျက်ဆီးပါစေသတည်း။

Abyapeta catukkapādādi yamakaṃ

မခြားသော ဂါထာလေးပါဒအစရှိသော ယမက။

30.

၃၀။

Kamalaṃ ka’malaṃ kattuṃ, vanado vanado’mbaraṃ;

Sugato sugato lokaṃ, sahitaṃ sa hitaṃ karaṃ.

ကောင်းသော သွားခြင်းရှိတော်မူသော၊ သတ္တဝါတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို ပြုတော်မူတတ်သော မြတ်စွာဘုရားသည် ကောင်းကင်ကို လှပတင့်တယ်အောင် ပြုတတ်သော မိုးတိမ်သည် တောကို ရေပေးသကဲ့သို့ လောကသားတို့အား အကျိုးစီးပွားနှင့်တကွ ကိလေသာညစ်ညူးမှုကို ပယ်ဖျက်ခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်တော်မူ၏။

31.

၃၁။

Abyapetādiyamaka[Pg.158], sseso leso nidassito;

Ñeyyāni’māyeva disā, ya’ññāni yamakānipi.

ဤပြသအပ်သော မခြားသော အစရှိသော ယမကသည် နမူနာမျှသာ ဖြစ်၏။ ကြွင်းကုန်သော ယမကတို့ကိုလည်း ဤနည်းလမ်းဖြင့်သာ သိအပ်ကုန်၏။

32.

၃၂။

Accantabahavo tesaṃ, bhedā sambhedayoniyo;

Tathāpi keci sukarā, keci accantadukkarā.

ထိုယမကတို့၏ အချင်းချင်း ရောနှောခြင်းအကြောင်းစသည်ဖြင့် အပြားတို့သည် အလွန်တရာ များပြားကုန်၏။ သို့သော်လည်း အချို့တို့သည် ရေးစပ်ရလွယ်ကူကုန်၏၊ အချို့တို့သည် အလွန်တရာ ခဲယဉ်းကုန်၏။

33.

၃၃။

Yamakaṃ taṃ pahelī ca, nekantamadhurāni’ti;

Upekkhiyanti sabbāni, sissakhedabhayā mayā.

ထိုယမကနှင့် ပဟေဠိ (စကားထာ) တို့သည် အစဉ်သဖြင့် နားဝင်ချိုသည်မဟုတ်ကုန်။ တပည့်တို့ ပင်ပန်းမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် ငါသည် ထိုအားလုံးတို့ကို ချန်လှပ်၍ (မပြဘဲ) ထားခဲ့၏။

34.

၃၄။

Desakālakalāloka, ñāyāgamavirodhi yaṃ;

Taṃ virodhipadaṃ ce’ta, mudāharaṇato phuṭaṃ.

ဒေသ၊ ကာလ၊ ကလာ (အတတ်)၊ လောက၊ ယုတ္တိ (ဉာဏ်)၊ အာဂမ (ကျမ်းဂန်) တို့နှင့် ဆန့်ကျင်သော ပုဒ်ကို ဝိရောဓိပဒ ဟု ဆိုအပ်၏။ ယင်းကို ဥပမာအားဖြင့် ပြအံ့။

35.

၃၅။

Ya dappatīta mānīya, vattabbaṃ neyya māhu taṃ;

Yathā sabbāpi dhavalā, disā rocanti rattiyaṃ.

စကားလုံးသက်သက်ဖြင့် မသိသာဘဲ အနက်ကို ဆွဲယူရသော စကားကို 'နေယျ' ဟု ဆိုအပ်၏။ ဥပမာ- 'ညဉ့်အခါ၌ အရပ်မျက်နှာအားလုံးတို့သည် ဖြူဖွေးတောက်ပကြကုန်၏' (လသာသောညဟု ဆွဲယူရသကဲ့သို့ ဖြစ်၏)။

36.

၃၆။

Nedisaṃ bahu maññanti, sabbe sabbattha viññuno;

Dullabhā’vagatī sadda, sāmatthiyavilaṅghinī.

ခပ်သိမ်းသောအရပ်၌ သိတတ်သော ပညာရှိအားလုံးတို့သည် ဤသို့သော စကားမျိုးကို အလေးမမူကြကုန်။ အကြောင်းမူကား သဒ္ဒါ၏ စွမ်းရည်ကို ကျော်လွန်သော အနက်ကို နားလည်ရန် ခဲယဉ်းသောကြောင့် ဖြစ်၏။

37.

၃၇။

Siyā visesanāpekkhaṃ, yaṃ taṃ patvā visesanaṃ;

Sātthakaṃ taṃ yathā taṃ so, bhiyyo passati cakkhunā.

ထူးခြားသော အနက်ကို မျှော်ကိုးသော စကားလုံးသည် ဝိသေသနသို့ ရောက်သောအခါမှ အနက်ထင်ရှား၏။ ဥပမာ- 'ထိုသူသည် မျက်စိဖြင့် သာလွန်၍ မြင်၏' ဟု ဆိုရာ၌ သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

38.

၃၈။

Hīnaṃ kare visesyaṃ yaṃ, taṃ hīnatthaṃ bhave yathā;

Nippabhī kata khajjoto, samudeti divākaro.

အထူးပြုအပ်သော အရာကို အောက်ကျစေသော စကားသည် ဟီနတ္ထ (ယုတ်သောအနက်ရှိသောစကား) မည်၏။ ဥပမာ- 'နေမင်းသည် ပိုးစုန်းကြူးကို အလင်းကွယ်စေလျက် ထွက်ပေါ်လာ၏' ဟု ဆိုရာ၌ သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

39.

၃၉။

Pādapūraṇamattaṃ yaṃ, anatthamiti taṃ mataṃ;

Yathā hi vande buddhassa, pādapaṅkeruhaṃ pi ca.

ဂါထာပါဒ ပြည့်ရုံမျှသာ ဖြစ်၍ အနက်မရှိသော ပုဒ်ကို အနတ္ထ ဟု ယူဆအပ်၏။ ဥပမာ- 'ငါသည် မြတ်စွာဘုရား၏ ခြေတော်ကြာတိုက်ကို ရှိခိုးပါ၏' ဟု ဆိုရာ၌ 'စ' နှင့် 'ဟိ' စသော ပုဒ်တို့ကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

Vākyadosa niddesa

ဝါကျဒေါသ ညွှန်ပြချက်

40.

၄၀။

Saddato atthato vuttaṃ, yattha bhiyyopi vuccati;

Ta mekatthaṃ yathā’bhāti, vārido vārido ayaṃ.

အသံအားဖြင့် သော်လည်းကောင်း၊ အနက်အားဖြင့် သော်လည်းကောင်း ပြောဆိုပြီးသားကို ထပ်မံ၍ ပြောဆိုခြင်းသည် ဧကတ္ထဒေါသ မည်၏။ ဥပမာ- 'မိုးတိမ်သည် မိုးတိမ်သည် ထင်ရှား၏' ဟု ဆိုသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

Yathā ca

ထပ်မံ၍ ဥပမာပြရသော်

41.

၄၁။

Titthiyaṅkurabījāni, jahaṃ diṭṭhigatāni’ha;

Pasādeti pasanne’so, mahāmuni mahājane.

ဤလောက၌ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတည်းဟူသော တိတ္ထိတို့၏ မျိုးစေ့အညှောက်တို့ကို ပယ်ဖျက်တော်မူလျက်၊ ဤမုနိမင်းသည် ကြည်ညိုပြီးသော လူအပေါင်းတို့ကို ကြည်ညိုစေတော်မူ၏။

42.

၄၂။

Āraddhakkamavicchedā, bhaggarīti bhave yathā;

Kāpi paññā, kopi paguṇo, pakatīpi aho tava.

အစပြုခဲ့သော စကားအစီအစဉ် မပြတ်စဲဘဲ ပျက်စီးသွားခြင်းသည် ဘဂ္ဂရီတိဒေါသ မည်၏။ ဥပမာ- 'သင့်အား ထူးခြားသော ပညာသည်လည်းကောင်း၊ ထူးခြားသော ကျွမ်းကျင်မှုသည်လည်းကောင်း ရှိ၏၊ အို... သင့်သဘာဝသည် ဆန်းကြယ်လှပေစွ' ဟု ဆိုသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

43.

၄၃။

Padānaṃ [Pg.159] dubbinikkhepā, byāmoho yattha jāyati;

Taṃ byākiṇṇanti viññeyyaṃ, tadudāharaṇaṃ yathā.

ပုဒ်တို့ကို မလျော်ကန်စွာ ထားရှိခြင်းကြောင့် ရှုပ်ထွေးမှားယွင်းမှု ဖြစ်ပေါ်စေသော စကားကို ဗျာကိဏ္ဏဒေါသ ဟု သိအပ်၏။ ၎င်း၏ ဥပမာကား ဤသို့တည်း။

44.

၄၄။

Bahuguṇe paṇamati, dujjanānaṃ pyayaṃ jano;

Hitaṃ pamudito niccaṃ, sugataṃ samanussaraṃ.

ဤသူသည် ဂုဏ်ကျေးဇူးများသော၊ အစဉ် ဝမ်းမြောက်တတ်သော၊ ကောင်းသော သွားခြင်းရှိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားကို အဖန်ဖန် အောက်မေ့လျက် လူဆိုးတို့၏ စီးပွားချမ်းသာကို ရှိခိုး၏။

45.

၄၅။

Visiṭṭhavacanā’petaṃ, gāmmaṃ’tya’bhimataṃ yathā;

Kaññe kāmayamānaṃ maṃ, na kāmayasi kiṃnvi’daṃ?

တင့်တယ်သော စကားလုံးတို့မှ ကင်းလွတ်သော ရိုင်းစိုင်းသော စကားကို ဂါမ္မဒေါသ ဟု ယူဆအပ်၏။ ဥပမာ- 'အို အပျိုစင်မ... သင့်ကို ချစ်ခင်စွဲလမ်းနေသော ငါ့ကို သင်သည် အဘယ်ကြောင့် မချစ်သနည်း' ဟု ဆိုသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

46.

၄၆။

Padasandhānato kiñci, duppatītikaraṃ bhave;

Tampi gāmmaṃ tya’bhimataṃ, yathā yābhavato piyā.

ပုဒ်ချင်းစပ်ခြင်းကြောင့် စက်ဆုပ်ဖွယ်သော အနက်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသော စကားကိုလည်း ဂါမ္မဒေါသ ဟုပင် ယူဆအပ်၏။ ဥပမာ- 'ယာ ဘဝတော ပိယာ' (အရှင်၏ ချစ်သူဖြစ်သော အမျိုးသမီး) ဟု ဆိုသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

47.

၄၇။

Vuttesu sūcite ṭṭhāne, padacchedo bhave yati;

Yaṃ tāya hīnaṃ taṃ vuttaṃ, yatihīnanti sā pana.

ဂါထာတို့၌ ဖြတ်တောက်ရမည့် နေရာ၌ ဖြတ်တောက်ခြင်းသည် ယတိ မည်၏။ ထိုယတိ ပျက်ကွက်သောဂါထာကို ယတိဟီနဒေါသ ဟု ဆိုအပ်၏။

48.

၄၈။

Yati sabbatthapādante, vuttaḍḍhe ca visesato;

Pubbāparānekavaṇṇa, padamajjhepi katthaci.

ယတိသည် ခပ်သိမ်းသော ပါဒတို့၏ အဆုံး၌လည်းကောင်း၊ ထူးခြားသဖြင့် ဂါထာဝက်တို့၏ အဆုံး၌လည်းကောင်း၊ အချို့သော ရှေ့နောက် များစွာသော အက္ခရာရှိသော ပုဒ်တို့၏ အလယ်၌လည်းကောင်း ရှိအပ်၏။

Tatthodāharaṇapaccudāharaṇāni yathā

ထိုယတိနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဥပမာနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဥပမာတို့သည် ဤသို့တည်း။

49.

၄၉။

Taṃ name sirasā cāmi, karavaṇṇaṃ tathāgataṃ;

Sakalāpi disā siñca, tiva soṇṇarasehi yo.

ရွှေရည်တို့ဖြင့် ဖျန်းဆွတ်အပ်သကဲ့သို့ အရပ်မျက်နှာ အားလုံးတို့ကို တောက်ပစေတော်မူသော၊ ရွှေအဆင်းနှင့်တူသော အဆင်းရှိတော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားကို ငါသည် ဦးခေါင်းဖြင့် ရှိခိုးပါ၏။

50.

၅၀။

Saro sandhimhi pubbanto, viya lope vibhattiyā;

Aññathā tva’ññathā tattha, yā’desādi parā’di’va.

သဒ္ဒါကျမ်း၌ ဝိဘတ်ချေရာတွင် ရှေ့အက္ခရာသည် ရှေ့ပုဒ်၏ အဆုံးကဲ့သို့ ဖြစ်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ အာဒေသပြုရာ၌ နောက်အက္ခရာသည် နောက်ပုဒ်၏ အစကဲ့သို့ ဖြစ်သကဲ့သို့လည်းကောင်း ယတိ၌ မှတ်အပ်၏။

51.

၅၁။

Cādī pubbapadantā’va, niccaṃ pubbapadassitā;

Pādayo niccasambandhā, parādīva parena tu.

စ သော နိပါတ်တို့သည် ရှေ့ပုဒ်၏ အဆုံးဖြစ်၍ ရှေ့ပုဒ်ကို မှီကြကုန်၏။ ပ စသော ဥပသာရတို့မူကား နောက်ပုဒ်၏ အစကဲ့သို့ နောက်ပုဒ်နှင့် စပ်လျဉ်းကြကုန်၏။

Sabbatthodāharaṇāni yathā

အလုံးစုံသော ဥပမာ သာဓကတို့ကား ဤသို့တည်း။

52.

၅၂။

Name taṃ sirasā sabbo, pamā’tītaṃ tathāgataṃ;

Yassa lokaggataṃ patta, sso’pamā na hi yujjati.

အတိုင်းအရှည်ကို ကျော်လွန်တော်မူသော၊ လောကတွင် အမြတ်ဆုံးသို့ ရောက်တော်မူသောကြောင့် နှိုင်းယှဉ်စရာ ဥပမာမရှိသော ထိုမြတ်စွာဘုရားကို ငါသည် ဦးခေါင်းဖြင့် ရှိခိုးပါ၏။

53.

၅၃။

Munindaṃ taṃ sadā vandā, mya’nantamati muttamaṃ;

Yassa paññā ca mettā ca, nissīmāti vijambhati.

အတိုင်းမရှိသော ဉာဏ်ပညာရှိတော်မူသော၊ အမြတ်ဆုံးဖြစ်သော ထိုမုနိတို့၏ အထွတ်အထိပ် မြတ်စွာဘုရားကို ငါသည် အမြဲရှိခိုးပါ၏။ ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ ပညာတော်နှင့် မေတ္တာတော်သည် အပိုင်းအခြားမရှိ တောက်ပပြန့်ပြောလျက် ရှိ၏။

Cādipādīsu paccudāharaṇāni yathā

စ သော နိပါတ်နှင့် ပ စသော ဥပသာရတို့၌ ဆန့်ကျင်ဘက် ဥပမာတို့သည် ဤသို့တည်း။

54.

၅၄။

Mahāmettā mahāpaññā, ca yattha paramodayā;

Paṇamāmi jinaṃ taṃ pa, varaṃ varaguṇā’layaṃ.

ကြီးမြတ်သော မေတ္တာတော်နှင့် ကြီးမြတ်သော ပညာတော်တို့သည် အလွန်တရာ ဖြစ်ထွန်းရာ ဖြစ်တော်မူသော၊ မြတ်သော ဂုဏ်တို့၏ တည်ရာဖြစ်တော်မူသော ထိုမြတ်သော အောင်တော်မူသော ဘုရားကို ငါသည် ရှိခိုးပါ၏။

55.

၅၅။

Padatthakkamato muttaṃ, kamaccuta midaṃ yathā;

Khettaṃ vā dehi gāmaṃ vā, desaṃ vā mama sobhanaṃ.

ပုဒ်တို့၏ အနက်အစီအစဉ်မှ လွတ်ကင်းသော စကားကို ကမစ္စုတဒေါသ ဟု ဆိုအပ်၏။ ဥပမာ- 'ငါ့အား လယ်ယာကိုသော်လည်းကောင်း၊ ရွာကိုသော်လည်းကောင်း၊ သာယာသော ပြည်နယ်ကိုသော်လည်းကောင်း ပေးပါလော့' ဟု ဆိုသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

56.

၅၆။

Lokiyattha [Pg.160] matikkantaṃ, ativuttaṃ mataṃ yathā;

Atisambādha mākāsa, metissā thanajambhane.

လောကီအနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ကျော်လွန်၍ လွန်ကဲစွာ ပြောဆိုအပ်သော စကားကို အတိဝုတ္တဒေါသ ဟု ယူဆအပ်၏။ ဥပမာ- 'ဤအမျိုးသမီး၏ ရင်သား ကြီးထွားလာသောကြောင့် ကောင်းကင်ပြင်သည် အလွန်တရာ ကျဉ်းမြောင်းသွား၏' ဟု ဆိုသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

57.

၅၇။

Samudāyatthato’petaṃ, taṃ apetatthakaṃ yathā;

Gāviputto balibaddho, tiṇaṃ khādī pivī jalaṃ.

အပေါင်းအစု၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်မှ ကင်းလွတ်နေသော စကားကို အပေတတ္ထဒေါသ ဟု ယူဆအပ်၏။ ဥပမာ- 'နွားမ၏ သားဖြစ်သော နွားလားသည် မြက်ကို စား၏၊ ရေကို သောက်၏' ဟု ဆိုသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

58.

၅၈။

Bandhe pharusatā yattha, taṃ bandhapharusaṃ yathā;

Kharā khilā parikkhīṇā, khette khittaṃ phalatya’laṃ.

စပ်ထုံးဖွဲ့ပုံ၌ ရိုးကြမ်းသော စကားလုံးတို့ ရှိခြင်းကို ဗန္ဓဖရုသဒေါသ ဟု ဆိုအပ်၏။ ဥပမာ- 'ကြမ်းတမ်းသော ငုတ်တိုတို့သည် ကုန်စင်အပ်ကုန်၏၊ လယ်ကွင်း၌ ကြဲအပ်သော မျိုးစေ့သည် အလွန်တရာ အသီးပွင့်စေ၏' ဟု ဖွဲ့စပ်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

Vākyatthadosa niddesa

ဝါကျတ္ထဒေါသ ညွှန်ပြချက်

59.

၅၉။

Ñeyyaṃ lakkhaṇa manvattha, vasenā’pakkamādinaṃ;

Udāharaṇa metesaṃ, dāni sandassayāmya’haṃ.

အပက္ကမ အစရှိသော ပြစ်တို့၏ အမှတ်လက္ခဏာကို အနက်အဓိပ္ပာယ်အားဖြင့် သိအပ်၏။ ယခု ငါသည် ထိုပြစ်တို့၏ ဥပမာသာဓကကို ပြသအံ့။

Tatthā’pakkamaṃ yathā

ထိုပြစ်တို့တွင် အပက္ကမဒေါသ၏ ဥပမာကား ဤသို့တည်း။

60.

၆၀။

Bhāvanā, dāna, sīlāni, sammā sampāditāni’ha;

Bhoga, saggādi, nibbāna, sādhanāni na saṃsayo.

ဤလောက၌ ကောင်းစွာ ဖြည့်ကျင့်အပ်သော ဘာဝနာ၊ ဒါန၊ သီလတို့သည် စည်းစိမ်ဥစ္စာ၊ နတ်ပြည်နှင့် နိဗ္ဗာန်တို့ကို ရရှိစေတတ်ကုန်၏ဟူသည် ယုံမှားဖွယ် မရှိပေ။

Ocityahīnaṃ yathā

သင့်လျော်မှုကင်းသော (ဩစိတျဟီန) ဒေါသ သာဓကကား -

61.

၆၁။

Pūjanīyataro loke, aha meko nirantaraṃ;

Mayekasmiṃ guṇā sabbe, yato samuditā ahuṃ.

လောက၌ ငါတစ်ဦးတည်းသာလျှင် အမြဲတစေ အလွန်တရာ ပူဇော်ထိုက်သူ ဖြစ်၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ငါတစ်ဦးတည်း၌သာလျှင် ဂုဏ်အားလုံးတို့သည် စုဝေးတည်ရှိကြကုန်၏။

Yathā ca

တစ်နည်းကား -

62.

၆၂။

Yācito’haṃ kathaṃ nāma, na dajjāmya’pi jīvitaṃ;

Tathāpi puttadānena, vedhate hadayaṃ mama.

တောင်းခံအပ်သော ငါသည် အသက်ကိုပင် အဘယ်ကြောင့် မလှူဘဲ ရှိအံ့နည်း။ သို့သော်လည်း သားကို ပေးလှူရသဖြင့် ငါ၏နှလုံးသားသည် တုန်လှုပ်လှပေ၏။

Bhaggarīti yathā

ဂါထာအစီအစဉ် ပျက်စီးသော (ဘဂ္ဂရီတိ) ဒေါသ သာဓကကား -

63.

၆၃။

Itthīnaṃ dujjanānañca, vissāso nopapajjate;

Vise siṅgimhi nadiyaṃ, roge rājakulamhi ca.

မိန်းမတို့၌လည်းကောင်း၊ လူယုတ်မာတို့၌လည်းကောင်း၊ အဆိပ်၌လည်းကောင်း၊ ဦးချိုရှိသောသတ္တဝါ၌လည်းကောင်း၊ မြစ်၌လည်းကောင်း၊ ရောဂါ၌လည်းကောင်း၊ မင်းမျိုး၌လည်းကောင်း ယုံကြည်ခြင်းကို မပြုအပ်ပေ။

Sasaṃsayaṃ yathā

သံသယနှင့်တကွဖြစ်သော (သသံသယ) ဒေါသ သာဓကကား -

64.

၆၄။

Munindacandimā loka, saralolavilocano;

Jano’ vakkantapantho’va, gopadassanapīṇito.

မြတ်စွာဘုရားတည်းဟူသော လမင်းကို ဖူးမြော်ရသဖြင့် လှုပ်ရှားသော မျက်ဝန်းရှိသော လူသည် လမ်းမှားသို့ ရောက်သောသူသည် နွားကျောင်းသားကို မြင်ရသဖြင့် ဝမ်းမြောက်သကဲ့သို့ (ဝမ်းမြောက်၏)။

65.

၆၅။

Vākyatthato duppatīti, karaṃ gāmmaṃ mataṃ yathā;

Poso vīriyavā so’yaṃ, paraṃ hantvā na vissamī.

ဝါကျအနက်အားဖြင့် နားလည်ရခက်စေတတ်သော (ဒုပ္ပတီတိကရ) ဒေါသနှင့် ရိုင်းပျသောအနက်ကို ပေးတတ်သော (ဂါမ္မ) ဒေါသ သာဓကကား - 'ဤလုံ့လဝီရိယရှိသော ယောက်ျားသည် ရန်သူကို သတ်ဖြတ်ပြီးနောက်၌လည်း မအေးငြိမ်းနိုင်ပေ' ဟူသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

66.

၆၆။

Duṭṭhālaṅkaraṇaṃ tetaṃ, yatthā’laṅkāradūsanaṃ;

Tassā’laṅkāraniddese, rūpa māvi bhavissati.

တန်ဆာကို ဖျက်ဆီးတတ်သော ထိုဒေါသသည် 'ဒုဋ္ဌာလင်္ကာရ' (ပျက်စီးသောတန်ဆာ) ဖြစ်၏။ ထိုဒေါသ၏ သဘောသဏ္ဌာန်သည် တန်ဆာတို့ကို ညွှန်ပြရာ (တတိယ) ပရိစ္ဆေဒ၌ ထင်ရှားလတ္တံ့။

67.

၆၇။

Kato’tra [Pg.161] saṅkhepanayā mayā’yaṃ,Dosāna mesaṃ pavaro vibhāgo;

Eso’va’laṃ bodhayituṃ kavīnaṃ,Tamatthi ce khedakaraṃ parampi.

ငါသည် ဤ၌ ထိုဒေါသတို့၏ မြတ်သော အပြားကို အကျဉ်းနည်းဖြင့် ပြုအပ်ပြီ။ ဤအကျဉ်းမျှသည်ပင်လျှင် ကဗျာဆရာတို့အား သိစေရန် လုံလောက်၏။ အကယ်၍ ပင်ပန်းရုံသာဖြစ်စေတတ်သော အခြားသော ဒေါသအပြားများ ရှိသေးလျှင်လည်း (ဤမျှဖြင့် သိသာနိုင်၏။)

Iti saṅgharakkhitamahāsāmiviracite subodhālaṅkāre

ဤသို့ သံဃရက္ခိတ မဟာသာမိ မထေရ်မြတ် ရေးသားစီရင်အပ်သော သုဗောဓာလင်္ကာရကျမ်း၌

Dosāvabodho nāma

ဒေါသကို သိစေခြင်း မည်သော

Paṭhamo paricchedo.

ပထမအခန်း (ပထမပရိစ္ဆေဒ) ပြီး၏။

2. Dosaparihārāvabodha-dutiyapariccheda

၂. ဒေါသပယ်ဖျောက်ပုံကို သိစေခြင်း မည်သော ဒုတိယအခန်း (ဒုတိယပရိစ္ဆေဒ)။

68.

၆၈။

Kadāci kavikosallā, virodho sakalo pya’yaṃ;

Dosasaṅkhya matikkamma, guṇavīthiṃ vigāhate.

တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကဗျာဆရာ၏ ကျွမ်းကျင်မှုကြောင့် ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ဆန့်ကျင်ဘက် (ဝိရောဓ) အားလုံးသည်ပင်လျှင် ဒေါသ၏ အဖြစ်မှ လွန်မြောက်၍ ဂုဏ်၏ လမ်းစဉ်သို့ သက်ဝင်တတ်၏။

69.

၆၉။

Tena vuttavirodhāna, mavirodho yathā siyā;

Tathā dosaparihārā, vabodho dāni nīyate.

ထို့ကြောင့် ဟောကြားအပ်ပြီးသော ဆန့်ကျင်ဘက်တို့သည် ဆန့်ကျင်ဘက် မဟုတ်သည် (ဂုဏ်) ဖြစ်နိုင်ပုံနှင့်တကွ ဒေါသကို ပယ်ဖျောက်ပုံကို ယခုအခါ ပြသပေအံ့။

Tattha viruddhatthantarassa parihāro yathā

ထိုဒေါသတို့တွင် ဆန့်ကျင်ဘက် အနက်ခြားရှိသော (ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရ) ဒေါသကို ပယ်ဖျောက်ပုံ သာဓကကား -

70.

၇၀။

Vindantaṃ pākasālīnaṃ, sālīnaṃ dassanā sukhaṃ;

Taṃ kathaṃ nāma megho’yaṃ, visado sukhaye janaṃ?

ရင့်မှည့်သော သလေးစပါးတို့ကို မြင်ရသဖြင့် ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်သောသူအား ဤဖြူစင်သော မိုးတိမ်သည် အဘယ်သို့လျှင် ချမ်းသာစေနိုင်အံ့နည်း။

Yathā vā

တစ်နည်းကား -

71.

၇၁။

Vināyakopi nāgo si, gotamopi mahāmati;

Paṇītopi rasā’peto, cittā me sāmi te gati.

အရှင်ဘုရား... အရှင်သည် ဝိနည်းဓိုရ် (ဝိနာယက) ဖြစ်သော်လည်း ဆင်ပြောင် (နာဂ) ဖြစ်တော်မူ၏။ ဂေါတမနွယ်ဖြစ်သော်လည်း မြတ်သော ပညာရှိ (မဟာမတိ) ဖြစ်တော်မူ၏။ မြတ်သော်လည်း ကိလေသာအရသာ ကင်းတော်မူ၏ (ရသာပေတ)။ အရှင်၏ သွားရာလမ်း (သဘောတရား) သည် ငါ့အား ဆန်းကြယ်လှပေ၏။

Ajha’tthassa yathā

မထင်ရှားသောအနက်ရှိသော (အဇ္ဈတ္ထ) ဒေါသကို ပယ်ဖျောက်ပုံ သာဓကကား -

72.

၇၂။

Kathaṃ tādiguṇābhāve, lokaṃ toseti dujjano?Obhāsitāsesadiso, khajjoto nāma kiṃ bhave?

ထိုသို့သော ဂုဏ်တို့ မရှိပါဘဲလျက် လူယုတ်မာသည် လောကကို အဘယ်သို့ နှစ်သက်စေသနည်း။ အလုံးစုံသော အရပ်မျက်နှာတို့ကို လင်းစေနိုင်သော ပိုးစုန်းကြူး ဟူသည် ရှိနိုင်ပါမည်လော။

73.

၇၃။

Pahelikāya māruḷhā, na hi duṭṭhā kiliṭṭhatā;

Piyā sukhā’liṅgitaṃ ka, māliṅgati nu no iti.

ပဟေဠိ (ထုပ္ပိတ်) ၌ တက်ရောက်သောအခါ ညစ်နွမ်းသော (ကိလိဋ္ဌ) ဒေါသသည် အပြစ်မရှိပေ။ 'ချစ်သူ၏ ချမ်းသာစွာ ဖက်လဲတကဲ ပြုခြင်းကို အဘယ်သူသည် မဖက်ယမ်းဘဲ ရှိအံ့နည်း' ဟူသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

74.

၇၄။

Yamake no payojeyya, kiliṭṭhapada micchite;

Tato yamaka maññaṃ tu, sabba metaṃmayaṃ viya.

အလိုရှိအပ်သော ယမကအလင်္ကာ၌ ညစ်နွမ်းသောပုဒ်ကို မသုံးစွဲရာ။ ထိုယမကမှတစ်ပါးသော အလင်္ကာတို့သည်သာလျှင် အလုံးစုံ ညစ်နွမ်းသောပုဒ်ရှိလျှင် အပြစ်ဖြစ်၏။

Desavirodhino yathā

ဒေသနှင့် ဆန့်ကျင်သော (ဒေသဝိရောဓိ) ဒေါသကို ပယ်ဖျောက်ပုံ သာဓကကား -

75.

၇၅။

Bodhisattappabhāvena[Pg.162], thalepi jalajānya’huṃ;

Nudantāni’va sucirā, vāsaklesaṃ tahiṃ jale.

ဘုရားလောင်း၏ တန်ခိုးတော်ကြောင့် ကုန်း၌လည်း ရေတွင်ပေါက်သော ကြာပန်းတို့သည် ဖြစ်ထွန်းကုန်၏။ ထိုကြာပန်းတို့သည် ရေ၌ ကြာမြင့်စွာ နေရခြင်း ကိလေသာညစ်နွမ်းမှုကို ပယ်ဖျောက်ဘိသကဲ့သို့ ရှိကုန်၏။

Kālavirodhino yathā

ကာလနှင့် ဆန့်ကျင်သော (ကာလဝိရောဓိ) ဒေါသကို ပယ်ဖျောက်ပုံ သာဓကကား -

76.

၇၆။

Mahānubhāva pisuno, munino manda māruto;

Sabbotukamayaṃ vāyi, dhunanto kusumaṃ samaṃ.

မြတ်စွာဘုရား၏ ကြီးမြတ်သော အာနုဘော်တော်ကို ညွှန်ပြလျက်၊ ညင်သာသောလေသည် ရာသီဥတုအားလုံး၌ ပွင့်သော ပန်းတို့ကို ညီတူညီမျှ လှုပ်ခါစေလျက် တိုက်ခတ်လေ၏။

Kalāvirodhino yathā

အတတ်ပညာနှင့် ဆန့်ကျင်သော (ကလာဝိရောဓိ) ဒေါသကို ပယ်ဖျောက်ပုံ သာဓကကား -

77.

၇၇။

Nimuggamānaso buddha, guṇe pañcasikhassapi;

Tantissara virodho so, na sampīṇeti kaṃ janaṃ?

မြတ်စွာဘုရား၏ ဂုဏ်တော်၌ သက်ဝင်သော စိတ်ရှိသော ပဉ္စသီခနတ်သား၏ စောင်းကြိုးသံ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ခြင်းသည် အဘယ်သူကို မနှစ်သက်စေဘဲ ရှိအံ့နည်း။

Lokavirodhino yathā

လောကအယူအဆနှင့် ဆန့်ကျင်သော (လောကဝိရောဓိ) ဒေါသကို ပယ်ဖျောက်ပုံ သာဓကကား -

78.

၇၈။

Gaṇaye cakkavāḷaṃ so, candanāyapi sītalaṃ;

Sambodhi satta hadayo, paditta’ṅgārapūritaṃ.

ဘုရားလောင်း၏ နှလုံးသားသည် တောက်လောင်နေသော မီးကျီးတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော စကြဝဠာကို စန္ဒကူးထက်ပင် အေးမြသည်ဟု မှတ်ထင်ရာ၏။

Ñāyavirodhino yathā

ယုတ္တိနှင့် ဆန့်ကျင်သော (ဉာယဝိရောဓိ) ဒေါသကို ပယ်ဖျောက်ပုံ သာဓကကား -

79.

၇၉။

Pariccattabhavopi tva, mupanītabhavo asi;

Acintyaguṇasārāya, namo te munipuṅgava.

ရှင်တော်ဘုရား... အရှင်သည် ဘဝကို စွန့်ပယ်တော်မူပြီး ဖြစ်သော်လည်း (သတ္တဝါတို့အား နိဗ္ဗာန်ဟူသော) ဘဝသို့ ဆောင်ယူတော်မူ၏။ ကြံစည်၍မရနိုင်သော ဂုဏ်အနှစ်သာရ ရှိတော်မူသော လူတို့တွင် မြတ်လှစွာသော မြတ်စွာဘုရား... အရှင်ဘုရားအား ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။

Āgamavirodhino yathā

ကျမ်းဂန်နှင့် ဆန့်ကျင်သော (အာဂမဝိရောဓိ) ဒေါသကို ပယ်ဖျောက်ပုံ သာဓကကား -

80.

၈၀။

Nevā’lapati kenā’pi, vacīviññattito yati;

Sampajānamusāvādā, phuseyyā’pattidukkaṭaṃ.

နှုတ်မြွက်၍လည်းကောင်း၊ ကိုယ်အမူအရာ နှုတ်အမူအရာ (ဝစီဝိညတ်) အားဖြင့်လည်းကောင်း မည်သူနှင့်မျှ မပြောဆိုသော ရဟန်းသည် သိလျက်နှင့် မုသာဝါဒ ပြောဆိုခြင်းကြောင့် ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်နိုင်၏။

Neyyassa yathā

အနက်ကို ပို့ဆောင်အပ်သော (နေယျ) ဒေါသကို ပယ်ဖျောက်ပုံ သာဓကကား -

81.

၈၁။

Marīcicandanā’lepa, lābhā sītamarīcino;

Imā sabbāpi dhavalā, disā rocanti nibbharaṃ.

အေးမြသော ရောင်ခြည်ရှိသော လမင်း၏ စန္ဒကူးနှစ်ကို လိမ်းကျံခြင်းကို ရရှိသကဲ့သို့ ဖြစ်သောကြောင့် ဤအလုံးစုံသော အရပ်မျက်နှာတို့သည် အလွန် ဖြူဖွေးတောက်ပကြကုန်၏။

Yathā vā

တစ်နည်းကား -

82.

၈၂။

Manonurañjano māra, ṅganāsiṅgāravibbhamo;

Jinenā’samanuññāto, mārassa hadayā’nalo.

မိန်းမတို့၏ စိတ်ကို ရွှင်လန်းစေတတ်သော မာယာအမူအရာသည် မြတ်စွာဘုရား ခွင့်ပြုတော်မမူအပ်သော မာရ်နတ်၏ နှလုံးသား၌ ဖြစ်သော ကိလေသာမီး ဖြစ်၏။

Visesanāpekkhassa yathā

ထူးခြားသော အနက် (ဝိသေသန) ကို အလိုရှိအပ်သော အရာ၏ ဥပမာကား-

83.

၈၃။

Apayātā’parādhampi, ayaṃ verī janaṃ jano;

Kodhapāṭalabhūtena, bhiyyo passati cakkhunā.

ဤရန်သူဖြစ်သော လူသည် အပြစ်ကင်းငြိမ်းပြီး ဖြစ်သော်လည်း အမျက်ဒေါသကြောင့် နီမြန်းသောမျက်စိဖြင့် သာလွန်၍ ကြည့်ရှု၏။

Hīnatthassa yathā

ယုတ်သော အနက်ရှိသော အရာ၏ ဥပမာကား-

84.

၈၄။

Appakānampi pāpānaṃ, pabhāvaṃ nāsaye budho;

Api nippabhātā’nīta, khajjoto hoti bhāṇumā.

ပညာရှိသည် အနည်းငယ်မျှသော အကုသိုလ်တို့၏ တန်ခိုးအာနုဘော်ကိုလည်း ဖျက်ဆီးရာ၏။ အလင်းရောင် ကင်းရာသို့ ရောက်သောအခါ ပိုးစုန်းကြူးသည်လည်း နေမင်းကဲ့သို့ ဖြစ်တတ်၏။

Anatthassa yathā

အနက်မရှိသော အရာ (ပါဒပူရဏ) ၏ ဥပမာကား-

85.

၈၅။

Na [Pg.163] pādapūraṇatthāya, padaṃ yojeyya katthaci,Yathā vande munindassa, pādapaṅkeruhaṃ varaṃ.

ဂါထာ၏ခြေကို ပြည့်စေခြင်းအကျိုးငှာ အဘယ်နေရာ၌မျှ ပုဒ်ကို မယှဉ်ရာ။ (အနက်မရှိဘဲ ယှဉ်သော ပုဒ်၏ ဥပမာကား-) 'ငါသည် မြတ်စွာဘုရား၏ မြတ်သော ခြေတော်ကြာတိုက်ကို ရှိခိုး၏' ဟု ပူဇော်ရာ၌ 'ယထာ' ပုဒ်ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။

86.

၈၆။

Bhayakodhapasaṃsādi, viseso tādiso yadi;

Vattuṃ kāmīyate doso, na tatthe’katthatākato.

ကြောက်ရွံ့ခြင်း၊ အမျက်ထွက်ခြင်း၊ ချီးမွမ်းခြင်း စသော အထူးပြုလိုသော အကြောင်းအရာရှိသဖြင့် ထိုသို့ ပြောဆိုလိုပါက ထိုထပ်ခါတလဲလဲ ပြောဆိုခြင်း၌ တစ်နက်တည်းဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော (ဧကတ္ထတာ) အပြစ်သည် မရှိပေ။

Yathā

ဥပမာကား-

87.

၈၇။

Sappo sappo! Ayaṃ handa, nivattatu bhavaṃ tato,Yadi jīvitukāmo’si, kathaṃ ta mupasappasi?

မြွေ! မြွေ! အချင်း... သင်သည် ထိုမှ ပြန်လှည့်ပါလော့။ အကယ်၍ အသက်ရှင်လိုပါက ထိုမြွေရှိရာသို့ အဘယ်ကြောင့် ချဉ်းကပ်သနည်း။

Bhaggarītino yathā

ပျက်သော ဝါကျစဉ် (ဘဂ္ဂရီတိ) ၏ ဥပမာကား-

88.

၈၈။

Yokoci rūpā’tisayo, kanti kāpi manoharā;

Vilāsā’tisayo kopi,Aho! Buddhamaho’dayo.

အကြင်သို့သော ရူပကာယ၏ ထူးကဲခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ စိတ်ကို ဆွဲဆောင်တတ်သော အဆင်းအရောင်၏ တင့်တယ်ခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ထူးကဲသော အမူအရာ တင့်တယ်ခြင်းသည်လည်းကောင်း ရှိ၏။ အို... မြတ်စွာဘုရား၏ ကြီးမြတ်သော တန်ခိုးတော် ဖြစ်ထွန်းပုံသည် အံ့ဩဖွယ် ကောင်းလှဘိ၏။

89.

၈၉။

Abyāmohakaraṃ bandhaṃ, abyākiṇṇaṃ manoharaṃ;

Adūrapada vinyāsaṃ, pasaṃsanti kavissarā.

တွေဝေခြင်းကို မပြုတတ်သော၊ ရှုပ်ထွေးမှုမရှိသော၊ စိတ်ကို နှလုံးမွေ့လျော်စေတတ်သော၊ ဆက်စပ်သော ပုဒ်တို့ကို နီးကပ်စွာ ထားရှိသော ကဗျာအဖွဲ့အနွဲ့ကို ပညာရှိ ကဗျာဆရာကြီးတို့သည် ချီးမွမ်းကြကုန်၏။

Yathā

ဥပမာကား-

90.

၉၀။

Nīluppalā’bhaṃ nayanaṃ, bandhukaruciro’dharo;

Nāsā hema’ṅkuso tena, jino’yaṃ piyadassano.

ဤမြတ်စွာဘုရားသည် ကြာညိုပွင့်ကဲ့သို့သော မျက်လုံးတော်၊ ရဲရဲနီသော စုန်းပြူးပန်း (ဗန္ဓုကပန်း) ကဲ့သို့ တင့်တယ်သော နှုတ်ခမ်းတော်၊ ရွှေချိတ်ကဲ့သို့သော နှာခေါင်းတော် ရှိတော်မူ၏။ ထို့ကြောင့် ကြည့်ချင်စဖွယ် ချစ်ဖွယ်သော အဆင်းရှိတော်မူ၏။

91.

၉၁။

Samatikkanta gāmmattaṃ, kanta vācā’bhisaṅkhataṃ;

Bandhanaṃ rasahetuttā, gāmmattaṃ ativattati.

ရသ (ကဗျာရသ) ကို ဖြစ်စေတတ်သောကြောင့် နှစ်သက်ဖွယ်သော စကားလုံးတို့ဖြင့် ကောင်းစွာ စပ်ဆိုအပ်သော အဖွဲ့အနွဲ့သည် ရိုင်းပျသော အဖြစ် (ဂါမ္မတ္တဒေါသ) ကို ကျော်လွန်၍ သာယာဖွယ် ဖြစ်တတ်၏။

Yathā

ဥပမာကား-

92.

၉၂။

Dunoti kāmacaṇḍālo, so maṃ sadaya niddayo;

Īdisaṃ byasanā’pannaṃ, sukhīpi ki mupekkhase?

ကြမ်းတမ်းသော ကာမတည်းဟူသော စဏ္ဍာလသည် သနားခြင်းကင်းလျက် ကျွန်ုပ်ကို ပူပန်စေ၏။ ဤသို့သော ဆင်းရဲဒုက္ခသို့ ရောက်နေသော ကျွန်ုပ်ကို ချမ်းသာစွာ နေရပါလျက်နှင့် အဘယ်ကြောင့် လျစ်လျူရှုထားဘိသနည်း။

93.

၉၃။

Yatihīnaparihāro, na pune’dāni nīyate;

Yato na savanu’bbegaṃ, heṭṭhā yesaṃ vicāritaṃ.

နား၌ ကြမ်းတမ်းတုန်လှုပ်ခြင်း မရှိကုန်သော ဂါထာတို့၏ အစွမ်းဖြင့် ရှေး၌ ဆုံးဖြတ်အပ်ပြီး ဖြစ်သောကြောင့် ယခုအခါ၌ 'ယတိဟီန' (ယတိ ပျက်ခြင်း) ရှောင်ကြဉ်ပုံကို တစ်ဖန် မပြတော့ပြီ။

Kamaccutassa yathā

အစဉ်ပျက်သော အရာ (ကမစ္စုတ) ၏ ဥပမာကား-

94.

၉၄။

Udāracarito’si tvaṃ, tene’vā’rādhanā tvayi;

Desaṃ vā dehi gāmaṃ vā, khettaṃ vā mama sobhanaṃ.

သင်မင်းကြီးသည် မြင့်မြတ်သောအကျင့် ရှိတော်မူ၏။ ထို့ကြောင့်ပင် သင့်ထံ၌ တောင်းပန်အပ်ပါ၏။ ကျွန်ုပ်အား တိုင်းပြည်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ ရွာကိုသော်လည်းကောင်း၊ သာယာသော လယ်ကွင်းကိုသော်လည်းကောင်း ပေးသနားတော်မူပါ။

Ativuttassa yathā

လွန်ကဲစွာ ပြောဆိုအပ်သော အရာ (အတိဝုတ္တ) ၏ ဥပမာကား-

95.

၉၅။

Munindacandasambhūta, yasorāsimarīcinaṃ;

Sakalopya’ya mākāso, nā’vakāso vijambhane.

မြတ်စွာဘုရားတည်းဟူသော လမင်းမှ ပေါ်ထွက်လာသော ကျော်စောခြင်းအပေါင်းတည်းဟူသော အရောင်အဝါတို့ ပြန့်ပြောခြင်းငှာ ဤကောင်းကင်တစ်ခုလုံးသည်လည်း နေရာမလောက်နိုင် ဖြစ်ရချေ၏။

96.

၉၆။

Vākyaṃ [Pg.164] byāpannacittānaṃ, apetatthaṃ aninditaṃ;

Tenu’mmattādikānaṃ taṃ, vacanā’ññatra dussati.

စိတ်ပျက် စိတ်ရူးသွပ်သူတို့၏ အနက်ကင်းသော စကားသည် ကဲ့ရဲ့အပ်သည် မဟုတ်ပေ။ ထို့ကြောင့် ထိုစိတ္တဇရူးသွပ်သူ စသည်တို့၏ စကားမှတစ်ပါး အခြားသောနေရာ၌ ထိုသို့ပြောဆိုခြင်းသည်သာ အပြစ်ဖြစ်၏။

Yathā

ဥပမာကား-

97.

၉၇။

Samuddo pīyate so’ya, maha’majja jarāturo;

Ime gajjanti jīmūtā, sakkasse’rāvaṇo piyo.

ဤသမုဒ္ဒရာကို သောက်အပ်၏။ ငါသည် ယနေ့ အိုမင်းရင့်ရော်ခြင်း နှိပ်စက်အပ်၏။ ဤမိုးတိမ်တို့သည် ခြိမ်းမောင်းကုန်၏။ သိကြားမင်းအား ဧရာဝဏ်ဆင်မင်းသည် ချစ်အပ်၏။

98.

၉၈။

Sukhumālā’virodhitta, dittabhāvappabhāvitaṃ;

Bandhanaṃ bandhapharusa, dosaṃ saṃdūsayeyya taṃ.

တောက်ပစွမ်းအားရှိသော အခြေအနေကြောင့် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်၍ နူးညံ့သောအရာနှင့် မဆန့်ကျင်သော စပ်ဆိုခြင်းသည် ထို 'ဗန္ဓဖရုသ' (စပ်ထုံးကြမ်းတမ်းခြင်း) အပြစ်ကို ဖျက်ဆီးတတ်၏ (အပြစ်မဖြစ်စေရ)။

Yathā

ဥပမာကား-

99.

၉၉။

Passantā rūpavibhavaṃ, suṇantā madhuraṃ giraṃ;

Caranti sādhū sambuddha, kāle keḷiparammukhā.

သူတော်ကောင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူရာအခါ၌ (ဘုရားရှင်၏) ရူပကာယ တင့်တယ်ခြင်းကို ဖူးမြော်ကြကုန်လျက်၊ သာယာသော တရားစကားတော်ကို နာကြားကြကုန်လျက်၊ ကစားပျော်ပါးခြင်းမှ မျက်နှာလွှဲကာ ကျင့်ကြံ နေထိုင်ကြကုန်၏။

Apakkamassa yathā

အစဉ်ပျက်သော အရာ (အပက္ကမ) ၏ ဥပမာကား-

100.

၁၀၀။

Bhāvanā, dāna, sīlāni, sammā sampāditāni’ha;

Nibbāna, bhoga, saggādi, sādhanāni na saṃsayo.

ဤလောက၌ ကောင်းစွာ ဖြည့်ကျင့်အပ်သော ဘာဝနာ၊ ဒါန၊ သီလတို့သည် နိဗ္ဗာန်၊ စည်းစိမ်၊ နတ်ပြည် စသည်တို့ကို ပြီးစီးစေတတ်သော အကြောင်းတရားတို့ ဖြစ်ကြသည်မှာ ယုံမှားမရှိပေ။

101.

၁၀၁။

Uddiṭṭhavisayo koci, viseso tādiso yadi;

Anu’ddiṭṭhesu neva’tthi, doso kamavilaṅghane.

အကယ်၍ ညွှန်ပြအပ်သော အရာ၌ ထိုသို့သော ထူးခြားချက်တစ်စုံတစ်ခု ရှိပါက အစဉ်အတိုင်း မညွှန်ပြအပ်သော အရာတို့၌ အစဉ်ကို ကျော်လွန်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော အပြစ်သည် မရှိပေ။

Yathā

ဥပမာကား-

102.

၁၀၂။

Kusalā’kusalaṃ abyā, kata’miccesu pacchimaṃ;

Abyākataṃ pākadaṃ na, pākadaṃ paṭhamadvayaṃ.

ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်၊ အဗျာကတ ဟူသော ဤတရားတို့တွင် နောက်ဆုံးဖြစ်သော အဗျာကတတရားသည် အကျိုးကို မပေးတတ်၊ ရှေးဦးဖြစ်သော ကုသိုလ်နှင့် အကုသိုလ် တရားနှစ်ပါးတို့သည် အကျိုးကို ပေးတတ်ကုန်၏။

103.

၁၀၃။

Saguṇānā’vikaraṇe, kāraṇe sati tādise;

Ocityahīnatā’patti, natthi bhūtatthasaṃsino.

မိမိ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့ကို ထင်ရှားစွာ ပြုရာ၌ ထိုသို့သော အကြောင်းရှိပါက ဟုတ်မှန်သော အနက်ကို ပြောဆိုသူအား သင့်လျော်လျောက်ပတ်မှု ကင်းခြင်း (အောစိတျဟီနတာ) ဟူသော အပြစ်သို့ ရောက်ခြင်းသည် မရှိပေ။

104.

၁၀၄။

Ocityaṃ nāma viññeyyaṃ, loke vikhyāta mādarā;

Tattho’padesapabhavā, sujanā kavipuṅgavā.

သင့်လျော်လျောက်ပတ်သော အဖြစ် (အောစိတျ) မည်သည်ကို လောက၌ ရိုသေစွာ ကျော်ကြားအပ်၏ဟု သိအပ်၏။ ထိုအောစိတျ၌ ဆုံးမဩဝါဒ အခြေခံရှိကြကုန်သော သူတော်ကောင်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ ကဗျာဆရာမြတ်တို့သည်လည်းကောင်း (တည်ကြကုန်၏)။

105.

၁၀၅။

Viññātocityavibhavo, cityahīnaṃ parihare;

Tato’cityassa sampose,Rasaposo siyā kate.

သိအပ်သော သင့်လျော်ခြင်း အစွမ်းရှိသော ကဗျာဆရာသည် သင့်လျော်မှုကင်းခြင်း (အောစိတျဟီန) ကို ရှောင်ကြဉ်ရာ၏။ ထိုသို့ ရှောင်ကြဉ်၍ သင့်လျော်မှုကို ပြည့်စုံစေသဖြင့် စပ်ဆိုအပ်သောအခါ ကဗျာရသ ပြည့်စုံခြင်းသည် ဖြစ်ရာ၏။

Yathā

ဥပမာကား-

106.

၁၀၆။

Yo mārasena māsanna, māsannavijayu’ssavo;

Tiṇāyapi na maññittha, so vo detu jayaṃ jino.

အကြင်မြတ်စွာဘုရားသည် နီးကပ်လာသော အောင်ပွဲခံပွဲ ရှိတော်မူသည်ဖြစ်၍၊ မိမိထံသို့ ချဉ်းကပ်လာသော မာရ်နတ်၏ စစ်သည်ဗိုလ်ထုကို မြက်ခြောက်တစ်မျှသော်လည်း မမှတ်ထင်တော်မူခဲ့။ ထိုအောင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် သင်တို့အား အောင်မြင်ခြင်းကို ပေးတော်မူပါစေသတည်း။

107.

၁၀၇။

Āraddhakattukammādi, kamā’tikkamalaṅghane;

Bhaggarītivirodho’yaṃ, gatiṃ na kvā’pi vindati.

စတင်အပ်သော ကတ္တား၊ ကံ စသည်တို့၏ အစဉ်ကို ကျော်လွန် ဖောက်ဖျက်ခြင်း၌ ဖြစ်သော ဤ 'ဘဂ္ဂရီတိ' (ဝါကျစဉ်ပျက်ခြင်း) မည်သော အပြစ်သည် မည်သည့်နေရာ၌မျှ တင့်တယ်ခြင်းသို့ မရောက်နိုင်ပေ။

Yathā

ဥပမာသော်ကား -

108.

၁၀၈။

Sujana’ññāna mitthīnaṃ, [Pg.165] vissāso no’papajjate;

Visassa siṅgino roga, nadīrājakulassa ca.

သူတော်ကောင်းမဟုတ်သူ၊ လူပြိန်း၊ မိန်းမ၊ အဆိပ်၊ ဦးချိုရှိသောသတ္တဝါ၊ ရောဂါ၊ မြစ်၊ မင်းမျိုး (မင်းအိမ်စိုး) တို့၌ ယုံကြည်မှုကို မပြုအပ်ပေ။

Yathā

ဥပမာသော်ကား -

109.

၁၀၉။

Bhesajje vihite suddha, buddhādiratanattaye;

Pasāda mācare niccaṃ, sajjane saguṇepi ca.

သင့်လျော်စွာ စီမံအပ်သော ဆေးဝါး၌လည်းကောင်း၊ စင်ကြယ်သော ဘုရားအစရှိသော ရတနာသုံးပါး၌လည်းကောင်း၊ ဂုဏ်နှင့်ပြည့်စုံသော သူတော်ကောင်းတို့၌လည်းကောင်း အစဉ်သဖြင့် ကြည်ညိုခြင်းကို ပြုအပ်၏။

Sasaṃsayassa yathā

သသံသယဒေါသကင်း၍ ကောင်းသောဥပမာသော်ကား -

110.

၁၁၀။

Munindacandimā’loka, rasa lola vilocano;

Jano’vakkantapantho’va, raṃsidassanapīṇito.

မြတ်စွာဘုရားတည်းဟူသော လမင်း၏ အရောင်အဝါ အဆင်း၌ တပ်မက်သော မျက်စိရှိသော သူသည် လမ်းမှားဝင်မိသူသည် လရောင်ကိုမြင်၍ နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်သကဲ့သို့ ရောင်ခြည်တော်ကို မြင်ရသဖြင့် နှစ်သက်အားရခြင်းသို့ ရောက်၏။

111.

၁၁၁။

Saṃsayāye’va yaṃkiñci, yadi kīḷādihetunā;

Payujjate na doso’va, sasaṃsayasamappito.

အကယ်၍ ကစားခြင်း စသည်ကို အကြောင်းပြု၍ ယုံမှားသံသယဖြစ်ဖွယ် တစ်စုံတစ်ခုကို သုံးစွဲစပ်ယှဉ်အပ်ပါမူ သံသယနှင့် ယှဉ်သော်လည်း အပြစ်မရှိပေ။

Yathā

ဥပမာသော်ကား -

112.

၁၁၂။

Yāte dutiyaṃ nilayaṃ, garumhi sakagehato;

Pāpuṇeyyāma niyataṃ, sukha’majjhayanā’dinā.

ဆရာသည် မိမိအိမ်မှ အခြားအိမ်သို့ သွားသောအခါ၊ ငါတို့သည် စာပေသင်ကြားခြင်း စသည်ဖြင့် စင်စစ် ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ကုန်အံ့။

113.

၁၁၃။

Subhagā bhaginī sā’yaṃ, etassi’ccevamādikaṃ;

Na ‘gāmma’miti niddiṭṭhaṃ, kavīhi sakalehipi.

“ထိုငါ့နှမသည် အဆင်းလှ၏” စသည်ဖြင့် ဤသို့စသော စကားသည် ရိုင်းစိုင်းသော စကား (ဂမ္မဒေါသ) မဟုတ်ဟု ခပ်သိမ်းသော ကျမ်းပြုဆရာတို့သည် မိန့်ဆိုအပ်၏။

114.

၁၁၄။

Duṭṭhā’laṅkāravigame, sobhanā’laṅkatikkamo;

Alaṅkāraparicchede, āvibhāvaṃ gamissati.

အပြစ်ရှိသော အလင်္ကာတို့ ကင်းစင်သွားသောအခါ တင့်တယ်သော အလင်္ကာတို့၏ လွန်ကဲထူးခြားမှုသည် အလင်္ကာပိုင်း၌ ထင်ရှားလတ္တံ့။

115.

၁၁၅။

Dose parīharitu mesa varo’padeso,Satthantarānusaraṇena kato mayevaṃ;

Viññāyi’maṃ garuvarāna’dhika’ppasādā,Dose paraṃ parihareyya yasobhilāsī.

အပြစ်တို့ကို ရှောင်ကြဉ်ရန် ဤမြတ်သော အဆုံးအမကို အခြားသော ကျမ်းဂန်တို့ကို မှီငြမ်းပြုလျက် ငါသည် ဤသို့ စီရင်အပ်၏။ ကျော်စောခြင်းကို အလိုရှိသောသူသည် ဆရာသခင်တို့၏ အလွန်ကြီးမားသော ကြည်ညိုမှုကို ရယူကာ ဤအဆုံးအမကို သိ၍ တခြားသော အပြစ်တို့ကိုလည်း ကောင်းစွာ ရှောင်ကြဉ်ရာ၏။

Iti saṅgharakkhitamahāsāmiviracite subodhālaṅkāre

ဤသို့ အရှင်သံဃရက္ခိတ မဟာသာမိထေရ် စီရင်အပ်သော သုဗောဓာလင်္ကာရကျမ်း၌

Dosaparihārāvabodho nāma

ဒေါသပရိဟာရပုဒ်ကို သိစေခြင်း အမည်ရှိသော

Dutiyo paricchedo.

ဒုတိယပရိစ္ဆေဒ ပြီး၏။

3. Guṇāvabodha-tatiyapariccheda

၃. ဂုဏ်ကို သိစေခြင်းဟူသော တတိယပရိစ္ဆေဒ

Anusandhi

အနုသန္ဓေဆက်စပ်ခြင်း

116.

၁၁၆။

Sambhavanti [Pg.166] guṇā yasmā, dosāne’va’matikkame;

Dassessaṃ te tato dāni, sadde sambhūsayanti ye.

အပြစ်တို့ကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်းကြောင့်သာလျှင် ဂုဏ်တို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ယခုအခါ၌ စကားအဖွဲ့အနွဲ့ကို တန်ဆာဆင်တတ်ကုန်သော ထိုဂုဏ်တို့ကို ငါပြပေအံ့။

Saddālaṅkāra uddesa

သဒ္ဒါလင်္ကာရ (နှုတ်မှုရေးရာ တန်ဆာ) တို့ကို ညွှန်ပြခြင်း

117.

၁၁၇။

Pasādo’jo, madhuratā, samatā, sukhumālatā;

Sileso’daratā, kanti, atthabyatti, samādhayo.

ပသာဒဂုဏ်၊ ဩဇဂုဏ်၊ မဓုရတာဂုဏ်၊ သမတာဂုဏ်၊ သုခုမာလတာဂုဏ်၊ သိလေသဂုဏ်၊ ဥဒါရတာဂုဏ်၊ ကန္တိဂုဏ်၊ အတ္ထဗျတ္တိဂုဏ်၊ သမာဓိဂုဏ်တို့တည်း။

Saddālaṅkāra payojana

သဒ္ဒါလင်္ကာရ၏ အကျိုးကျေးဇူး

118.

၁၁၈။

Guṇehe’tehi sampanno, bandho kavimanoharo;

Sampādiyati kattūnaṃ, kitti maccantanimmalaṃ.

ဤဂုဏ်တို့နှင့် ပြည့်စုံသော ကဗျာလင်္ကာ အဖွဲ့အနွဲ့သည် ကဗျာဆရာတို့၏ စိတ်ကို ညှို့ယူတတ်သည်ဖြစ်၍ ပြုစုသူတို့အား အလွန်တရာ စင်ကြယ်သော ကျော်စောသတင်းကို ဖြစ်ထွန်းစေတတ်၏။

Saddālaṅkāra niddesa

သဒ္ဒါလင်္ကာရတို့ကို အကျယ်ဖွင့်ပြခြင်း

119.

၁၁၉။

Adūrāhitasambandha, subhagā yā padā’vali;

Supasiddhā’bhidheyyā’yaṃ, pasādaṃ janaye yathā.

မဝေးလွန်းသော အရပ်၌ ထားအပ်သော စပ်ယှဉ်မှုရှိ၍ သာယာနာပျော်ဖွယ်ရှိသော၊ အနက်အဓိပ္ပာယ် အလွန်ထင်ရှားသော ပုဒ်အစီအစဉ်သည် ပသာဒဂုဏ်ကို ဖြစ်စေ၏။ ဥပမာသော်ကား -

120.

၁၂၀။

Alaṅkarontā vadanaṃ, munino’dhararaṃsiyo;

Sobhante’ruṇaraṃsī’va, sampatantā’mbujo’dare.

မြတ်စွာဘုရား၏ မျက်နှာတော်ကို တန်ဆာဆင်ကုန်သော နှုတ်ခမ်းတော်၏ ရောင်ခြည်တို့သည် ကြာတိုက်၏အတွင်းသို့ ကျရောက်ကုန်သော နေဝန်းနီ၏ ရောင်ခြည်များကဲ့သို့ တင့်တယ်လှပကုန်၏။

121.

၁၂၁။

Ojo samāsabāhulya, meso gajjassa jīvitaṃ;

Pajjepya’nā’kulo so’yaṃ,Kanto kāmīyate yathā.

သမာသ် (ပုဒ်တွဲ) များပြားခြင်းသည် ဩဇဂုဏ်မည်၏။ ထိုဩဇဂုဏ်သည် စကားပြေ (ဂဇ္ဇ) ၏ အသက်သဖွယ် ဖြစ်၏။ လင်္ကာ (ပဇ္ဇ) ၌လည်း ရှုပ်ထွေးမှုမရှိသော ထိုဩဇဂုဏ်ကို ချစ်သူသည် မိမိချစ်အပ်သောသူကို အလိုရှိသကဲ့သို့ နှစ်သက်မြတ်နိုးအပ်၏။ ဥပမာသော်ကား -

122.

၁၂၂။

Muninda manda sañjāta, hāsa candana limpitā;

Pallavā dhavalā tasse, veko nā’dharapallavo.

မြတ်စွာဘုရား၏ သိမ်မွေ့စွာဖြစ်သော ပြုံးရယ်ခြင်းတည်းဟူသော စန္ဒကူးရည်ဖြင့် လိမ်းကျံအပ်ကုန်သော သွားတော်တည်းဟူသော ညွန့်တို့သည် ဖြူဖွေးကုန်၏။ ထိုသွားတော်ညွန့်တို့တွင် နှုတ်ခမ်းတော်တည်းဟူသော သစ်ညွန့်နီသည် တစ်ခုတည်းသာရှိ၏။

123.

၁၂၃။

Padā’bhidheyyavisayaṃ, samāsa byāsa sambhavaṃ;

Yaṃ pāriṇatyaṃ hotī’ha, sopi ojo’va taṃ yathā.

ပုဒ်နှင့် ဟောအပ်သော အနက်အဓိပ္ပာယ်၏ အရာ၌ သမာသ်ပြုခြင်း၊ ဗျာသပြုခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အဖွဲ့အနွဲ့၏ ရင့်ကျက်ပြည့်စုံမှုသည်လည်း ဩဇဂုဏ်ပင် မည်၏။ ဥပမာသော်ကား -

124.

၁၂၄။

Jotayitvāna saddhammaṃ, santāretvā sadevake;

Jalitvā aggikhandho’va, nibbuto so sasāvako.

ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် သူတော်ကောင်းတရားကို ထွန်းလင်းစေတော်မူ၍ နတ်နှင့်တကွသော သတ္တဝါအပေါင်းကို သံသရာမှ ကယ်တင်တော်မူပြီးလျှင်၊ ရဲရဲညီးညီး တောက်လောင်သော မီးပုံကြီးကဲ့သို့ တပည့်သံဃာနှင့်တကွ ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်တော်မူလေပြီ။

125.

၁၂၅။

Matthakaṭṭhī matassā’pi, rajobhāvaṃ vajantu me;

Yato puññena te sentu, jina pāda’mbujadvaye.

ငါသည် သေလွန်ပြီးသည့်တိုင်အောင် ဦးခေါင်းခွံအရိုးတို့သည် မြူမှုန်အဖြစ်သို့ ရောက်ပါစေ။ ထိုသို့ဖြစ်ရခြင်းတည်းဟူသော ကောင်းမှုကြောင့် ထိုမြူမှုန်တို့သည် မြတ်စွာဘုရား၏ ကြာပန်းကဲ့သို့သော ခြေတော်စုံ၌ တည်ရှိပါစေကုန်သတည်း။

126.

၁၂၆။

Iccatra [Pg.167] niccappaṇati, gedho sādhu padissati;

Jāyate’yaṃ guṇo tikkha, paññānamabhiyogato.

ဤသို့သော နေရာမျိုး၌ အစဉ်မြတ်နိုးကိုးကွယ်လိုခြင်း တပ်မက်ခြင်းသည် ကောင်းစွာ ထင်ရှား၏။ ဤဂုဏ်သည် ထက်မြက်သော ပညာရှိတို့၏ အားထုတ်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။

127.

၁၂၇။

Madhurattaṃ padāsatti, ra’nuppāsavasā dvidhā;

Siyā samasuti pubbā, vaṇṇā’vutti paro yathā.

မဓုရတာဂုဏ်သည် ပုဒ်တို့၏ တဆက်တည်း စပ်ယှဉ်ခြင်းနှင့် အနုပ္ပါသ (အက္ခရာထပ်ခြင်း) ၏ စွမ်းအားဖြင့် နှစ်ပါးအပြားရှိ၏။ ရှေးဦးဖြစ်သော မဓုရတာသည် အသံတူညီခြင်း ရှိ၏။ နောက်ဖြစ်သော မဓုရတာသည် အက္ခရာ ထပ်တလဲလဲ ဖြစ်ခြင်း ရှိ၏။ ဥပမာသော်ကား -

128.

၁၂၈။

Yadā eso’bhisambodhiṃ, sampatto munipuṅgavo;

Tadā pabhuti dhammassa, loke jāto mahu’ssavo.

ထိုလူနတ်တို့၏ အထွတ်အထိပ်ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ရရှိတော်မူသော အခါမှစ၍ လောက၌ တရားတော်၏ ကြီးစွာသော ပွဲသဘင်သည် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့လေပြီ။

129.

၁၂၉။

Munindamandahāsā te, kunda sandohavibbhamā;

Disanta manudhāvanti, hasantā candakantiyo.

မြတ်စွာဘုရား၏ သိမ်မွေ့သော ပြုံးရယ်တော်မူခြင်းတို့သည် ခပန်းပွင့် အပေါင်း၏ တင့်တယ်ခြင်းကဲ့သို့ ရှိကုန်လျက်၊ လရောင်တို့ကို ပြက်ရယ်ပြုသကဲ့သို့ အရပ်မျက်နှာ အဆုံးတိုင်အောင် ပြေးသွားကုန်၏။

130.

၁၃၀။

Sabbakomalavaṇṇehi, nā’nuppāso pasaṃsiyo;

Yathā’yaṃ mālatīmālā, lina lolā’limālinī.

နူးညံ့သော အက္ခရာအားလုံးတို့ဖြင့် ပြုအပ်သော အနုပ္ပါသကို မချီးမွမ်းအပ်ပေ။ ဤသို့သော အစီအစဉ်မျိုးကိုသာ ချီးမွမ်းအပ်၏။ ဥပမာ - 'မာလတီမာလာ လီန လောလာ လိမာလိနီ' (မြတ်လေးပန်းကုံး၌ ကပ်ငြိကာ လှုပ်ရှားနေသော ပျားပိတုန်းအုပ်စု) ကဲ့သို့တည်း။

131.

၁၃၁။

Mudūhi vā kevalehi, kevalehi phuṭehi vā,Missehi vā tidhā hoti, vaṇṇehi samatā yathā.

နူးညံ့သော အက္ခရာသက်သက်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကြမ်းတမ်းသော အက္ခရာသက်သက်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ရောနှောနေသော အက္ခရာတို့ဖြင့်လည်းကောင်း သမတာဂုဏ်သည် သုံးပါးအပြား ရှိ၏။ ဥပမာသော်ကား -

Kevalamudusamatā

နူးညံ့သော အက္ခရာသက်သက်ဖြင့် ပြုအပ်သော သမတာဂုဏ်

132.

၁၃၂။

Kokilā’lāpasaṃvādī, munindā’lāpavibbhamo;

Hadayaṅgamataṃ yāti, sataṃ deti ca nibbutiṃ.

ဥဩငှက်၏ တွန်သံနှင့် တူညီသော မြတ်စွာဘုရား၏ စကားတော် တင့်တယ်ခြင်းသည် သူတော်ကောင်းတို့၏ နှလုံးသားသို့ သက်ဝင်တတ်၏။ ငြိမ်းအေးခြင်းကိုလည်း ပေးတတ်၏။

Kevalaphuṭasamatā

ကြမ်းတမ်းသော အက္ခရာသက်သက်ဖြင့် ပြုအပ်သော သမတာဂုဏ်

133.

၁၃၃။

Sambhāvanīyasambhāvaṃ, bhagavantaṃ bhavantaguṃ;

Bhavantasādhanā’kaṅkhī, ko na sambhāvaye vibhuṃ.

ချီးမွမ်းထိုက်သော သဘောရှိတော်မူသော၊ သံသရာ၏ အဆုံးသို့ ရောက်တော်မူသော၊ ဘဝ၏အဆုံးဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်ကို ဆည်းပူးရန် အလိုရှိသော အဘယ်သူသည် တန်ခိုးပြည့်စုံတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားကို မချီးမွမ်းဘဲ ရှိအံ့နည်း။

Missakasamatā

မိတ်သကသမတာဂုဏ်

134.

၁၃၄။

Laddhacandanasaṃsagga, sugandhi malayā’nilo;

Manda māyāti bhīto’va, munindamukhamārutā.

စန္ဒကူးနံ့နှင့် ထိတွေ့ရသဖြင့် မွှေးကြိုင်သော မလယတောင်လေသည် မြတ်စွာဘုရား၏ နှုတ်ထွက်တော်မူသော လေကို ကြောက်ရွံ့သကဲ့သို့ ဖြည်းညှင်းစွာ တိုက်ခတ်၏။

135.

၁၃၅။

Aniṭṭhura’kkhara’ppāyā, sabbakomala nissaṭā;

Kicchamuccāraṇā’peta, byañjanā sukhumālatā.

ကြမ်းတမ်းသော အက္ခရာ နည်းပါး၍ နူးညံ့သိမ်မွေ့သော အက္ခရာများဖြင့်သာ ဖြစ်ပေါ်သော၊ ရွတ်ဆိုရခက်ခဲသော ဗျည်းများမှ ကင်းလွတ်သော စကားအဖွဲ့သည် သုခုမာလတာ (နူးညံ့သိမ်မွေ့ခြင်း) ဂုဏ်မည်၏။

136.

၁၃၆။

Passantā rūpavibhavaṃ, suṇantā madhuraṃ giraṃ;

Caranti sādhū sambuddha, kāle keḷiparammukhā.

သူတော်ကောင်းတို့သည် ဘုရားရှင် သက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ်အခါ၌ ရုပ်ကန္တာတော်ကို ဖူးမြော်လျက်၊ ချိုသာသော တရားစကားတော်ကို နာကြားလျက်၊ ကစားပျော်ပါးခြင်းမှ မျက်နှာလွှဲကာ ကျင့်ကြံနေထိုင်ကြကုန်၏။

137.

၁၃၇။

Alaṅkāravihīnā’pi, sataṃ sammukhate’disī;

Ārohati visesena, ramaṇīyā ta’dujjalā.

ထိုသုခုမာလတာဂုဏ်သည် တန်ဆာဆင်မှု မရှိသော်လည်း သူတော်ကောင်းတို့၏ ရှေ့မှောက်၌ ဤသို့ မြင်ရသဖြင့် ထူးခြားစွာ တင့်တယ်လှပ တောက်ပလျက် စိတ်နှလုံးကို ဆွဲဆောင်၏။

138.

၁၃၈။

Romañca [Pg.168] piñcha racanā, sādhu vādāhitaddhanī;

Laḷanti’me munimeghu, mmadā sādhu sikhāvalā.

မွေးညင်းဖျားတို့ ထောင်ထလျက် သာဓုခေါ်သံတည်းဟူသော အသံကို ပြုလျက်၊ ဤသူတော်ကောင်းတည်းဟူသော ဒေါင်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားတည်းဟူသော မိုးတိမ်ကြောင့် ရွှင်မြူးကစားကြကုန်၏။

139.

၁၃၉။

Sukhumālatta matthe’va, padatthavisayampi ca;

Yathā matādisaddesu, kittisesādikittanaṃ.

သုခုမာလတာဂုဏ်သည် စကားလုံး၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်အပိုင်း၌လည်း ရှိ၏။ ပုံစံအားဖြင့် "သေလွန်သည်" စသော စကားလုံးတို့အစား "ကွယ်လွန်သည် (ကျော်စောခြင်းအကြွင်းရှိသည်)" ဟု ပြောဆိုခြင်းမျိုး ဖြစ်၏။

140.

၁၄၀။

Siliṭṭha pada saṃsagga, ramaṇīya guṇā’layo;

Sabandhagāravo so’yaṃ, sileso nāma taṃ yathā.

စပ်ယှက်စေးကပ်သော စကားလုံးတို့၏ ပေါင်းစပ်မှုရှိသော၊ နှစ်သက်ဖွယ် ဂုဏ်တို့၏ တည်ရာဖြစ်သော၊ စကားအဖွဲ့အနွဲ့၌ အလေးအမြတ်ပြုမှုနှင့် ယှဉ်သော ဤဂုဏ်သည် 'သိလေသ' (စေးကပ်ခြင်း) ဂုဏ်မည်၏။ ထိုဂုဏ်၏ ဥပမာကား-

141.

၁၄၁။

Bāli’nduvibbhama’cchedi, nakharā’vali kantibhi;

Sā munindapada’mbhoja, kanti vo valitā’vataṃ.

လဆန်းပိုင်း၏ တင့်တယ်ခြင်းကို လွှမ်းမိုးသော ခြေသည်းတည်းဟူသော အစဉ်တို့၏ အရောင်အဝါတို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရား၏ ခြေတော်ကြာတည်းဟူသော ထိုအရောင်အဝါသည် သင်တို့အား ဘေးရန်မှ ကာကွယ်ပါစေသတည်း။

142.

၁၄၂။

Ukkaṃsavanto yokoci, guṇo yadi patīyate;

Udāro’yaṃ bhave tena, sanāthā bandhapaddhati.

စကားအဖွဲ့၌ တိုးတက်လွန်ကဲသော တစ်စုံတစ်ခုသော ဂုဏ်ထူးကို သိမြင်ရလျှင် ထိုဂုဏ်သည် ဥဒါရ (မြင့်မြတ်ခြင်း) ဂုဏ်မည်၏။ ထိုဂုဏ်ဖြင့် စကားအဖွဲ့အနွဲ့သည် ပြည့်စုံကိုးကွယ်ရာရှိပေ၏။

143.

၁၄၃။

Pādambhoja rajo litta, gattā ye tava gotama;

Aho! Te jantavo yanti, sabbathā nirajattanaṃ.

အို-ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၊ ကိုယ်ခန္ဓာ၌ ကိုယ်တော်၏ ခြေတော်ကြာမှ ဖုန်မှုန့်များ ပေကျံနေသော သတ္တဝါတို့သည် အို- အံ့ဩစရာကောင်းလှပေစွ၊ အလုံးစုံသော နည်းလမ်းဖြင့် ကိလေသာမြူ ကင်းစင်သော အဖြစ်သို့ ရောက်ကြရကုန်၏။

144.

၁၄၄။

Evaṃ jinā’nubhāvassa, samukkaṃso’tra dissati;

Paññavā vidhinā’nena, cintaye para mīdisaṃ.

ဤသို့လျှင် ဤနေရာ၌ ဘုရားရှင်၏ တန်ခိုးအာနုဘော်တော်၏ ကြီးကျယ်ထူးမြတ်ပုံကို ထင်ရှားစေ၏။ ပညာရှိသည် ဤနည်းလမ်းဖြင့် အခြားသော ထိုသို့သော စကားအဖွဲ့တို့ကို ကြံဆအပ်၏။

145.

၁၄၅။

Udāro sopi viññeyyo, yaṃ pasattha visesanaṃ;

Yathā kīḷāsaro līlā, hāso hemaṅgadā’dayo.

ချီးမွမ်းအပ်သော ဝိသေသနရှိသော စကားကိုလည်း ဥဒါရဂုဏ်ဟု သိအပ်၏။ ပုံစံအားဖြင့် "ကစားရာအိုင်" "ညင်သာစွာရယ်ခြင်း" "ရွှေလက်ကောက်" စသည်တို့ကဲ့သို့တည်း။

146.

၁၄၆။

Lokiya’tthā’na’tikkantā, kantā sabbajanānapi;

Kanti nāmā’tivuttassa, vuttā sā parihārato.

လောကီအနက်အဓိပ္ပာယ်ကို မကျော်လွန်သော၊ ခပ်သိမ်းသော သူတို့၏ စိတ်ကို ညှို့ယူနှစ်သက်စေသော ဂုဏ်သည် ကန္တိ (တင့်တယ်ခြင်း) ဂုဏ်မည်၏။ ထိုဂုဏ်သည် လွန်ကဲစွာ ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းအားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။

Yathā muninda iccādi.

မြတ်စွာဘုရား စသည်ကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

147.

၁၄၇။

Atthabyattā’bhidheyyassā,Neyyatā saddato’tthato;

Sā’yaṃ tadubhayā neyya, parihāre padassitā;

Yathā marīciccādi ca, manonurañjanoccādi.

အနက်အဓိပ္ပာယ်၏ ထင်ရှားခြင်း (အတ္ထဗျတ္တိ) ဂုဏ်သည် စကားလုံးအားဖြင့် လည်းကောင်း၊ အနက်အားဖြင့် လည်းကောင်း အလွယ်တကူ သိနိုင်သောအဖြစ် ဖြစ်၏။ ထိုဂုဏ်သည် စကားလုံးနှင့် အနက် နှစ်မျိုးလုံး၌ ခဲယဉ်းစွာ သိရခြင်းမှ ကင်းလွတ်ရာ၌ ပြအပ်၏။ ပုံစံအားဖြင့် 'တံလျှပ်' စသည်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ 'စိတ်ကို တင့်တယ်စေသော' စသည်ဖြင့် လည်းကောင်း ပြအပ်၏။

Puna atthena yathā

တစ်ဖန် အနက်အားဖြင့် ပုံစံပြရသော်-

148.

၁၄၈။

Sabhāvā’malatā dhīra, mudhā pādanakhesu te;

Yato te’vanatā’nanta, moḷicchāyā jahanti no.

အို-ရဲရင့်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၊ ကိုယ်တော်၏ ခြေသည်းတော်တို့၌ သဘာဝအလျောက် ညစ်ကြေးကင်းစင်ခြင်းသည် အချည်းနှီး မဟုတ်ပါ၊ အကြောင်းမူကား ဦးညွှတ်ကျိုးနွံကြကုန်သော နတ်ဗြဟ္မာတို့၏ သရဖူရောင်ခြည်တို့သည် ထိုခြေသည်းတော်တို့ကို မစွန့်ခွာကြသောကြောင့်တည်း။

149.

၁၄၉။

‘Bandhasāro’ti maññanti, yaṃ samaggāpi viññuno;

Dassanā’vasaraṃ patto, samādhi nāma’yaṃ guṇo.

ပညာရှိတို့သည် စကားအဖွဲ့အားလုံး ညီညွတ်လျက်ရှိသည်ကိုပင် စကားအဖွဲ့၏ အနှစ်သာရဟု အောက်မေ့ကြကုန်၏။ ဖော်ပြခွင့်ရသော ထိုဂုဏ်သည် သမာဓိဂုဏ် မည်၏။

150.

၁၅၀။

Aññadhammo tato’ññattha, lokasīmā’nurodhato;

Sammā ādhīyate’cce’so, ‘samādhī’ti niruccati.

လောကထုံးစံနှင့်အညီ တစ်ပါးသော တရားကို အခြားတစ်ပါးသော အရာ၌ ကောင်းစွာ တင်စား၍ ပြောဆိုခြင်းကို 'သမာဓိ' ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

Samādhi uddesa

သမာဓိညွှန်ပြချက် (သမာဓိဥဒ္ဒေသ)

151.

၁၅၁။

Apāṇe [Pg.169] pāṇīnaṃ dhammo, sammā ādhīyate kvaci,;

Nirūpe rūpayuttassa, nirase sarasassa, ca.

အသက်မရှိသောအရာ၌ အသက်ရှိသောအရာ၏ သဘောကို လည်းကောင်း၊ ရုပ်မရှိသောအရာ၌ ရုပ်ရှိသောအရာ၏ သဘောကို လည်းကောင်း၊ အရသာမရှိသောအရာ၌ အရသာရှိသောအရာ၏ သဘောကို လည်းကောင်း အချို့သောနေရာ၌ တင်စား၍ ကောင်းစွာ ထားရှိအပ်၏။

152.

၁၅၂။

Adrave dravayuttassa, akattaripi kattutā,;

Kaṭhinassā’sarīre,pi, rūpaṃ tesaṃ kamā siyā.

အရည်မဟုတ်သောအရာ၌ အရည်ရှိသောအရာ၏ သဘောကို လည်းကောင်း၊ ပြုလုပ်သူမဟုတ်သောအရာ၌ ပြုလုပ်သူအဖြစ်ကို လည်းကောင်း၊ ရုပ်ခန္ဓာမရှိသော ခိုင်မာခြင်း၌ ရုပ်ရှိသောအရာ၏ သဘောကို လည်းကောင်း တင်စားခြင်းတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။

Samādhiniddesa

သမာဓိရှင်းလင်းချက် (သမာဓိနိဒ္ဒေသ)

Apāṇe pāṇīnaṃ dhammo

အသက်မရှိသောအရာ၌ အသက်ရှိသောအရာ၏ သဘောကို တင်စားခြင်း

153.

၁၅၃။

Uṇṇā puṇṇi’ndunā nātha! Divāpi saha saṅgamā;

Viniddā sampamodanti, maññe kumudinī tava.

အို-ကိုးကွယ်ရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၊ ကိုယ်တော်၏ ဥဏ္ဏလုံမွေးရှင်တော်တည်းဟူသော လပြည့်ဝန်းနှင့် နေ့အခါ၌ပင် ပေါင်းဆုံရသဖြင့် ကိုယ်တော်၏ ကြာဖြူတည်းဟူသော စိတ်သည် မအိပ်ဘဲ (ပွင့်လန်းလျက်) လွန်စွာ ဝမ်းမြောက်နေပါသည်ဟု အောက်မေ့မိပါ၏။

Nirupe rūpayuttassa

ရုပ်မရှိသောအရာ၌ ရုပ်ရှိသောအရာ၏ သဘောကို တင်စားခြင်း

154.

၁၅၄။

Dayārasesu mujjantā, janā’matarasesvi’va;

Sukhitā hatadosā te, nātha! Pāda’mbujā’natā.

အို-မြတ်စွာဘုရား၊ ကိုယ်တော်၏ ခြေတော်ကြာ၌ ဦးညွှတ်ကြကုန်သော ထိုလူတို့သည် ကရုဏာတော်တည်းဟူသော အရသာ၌ နစ်မြုပ်ကြကုန်လျက် အမြိုက်ရေစင်၏ အရသာ၌ ကဲ့သို့ ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ကြကုန်၏၊ အပြစ်ခပ်သိမ်း ကင်းစင်ကြကုန်၏။

Nirase sarasassa

အရသာမရှိသောအရာ၌ အရသာရှိသောအရာ၏ သဘောကို တင်စားခြင်း

155.

၁၅၅။

Madhurepi guṇe dhīra, na’ppasīdanti ye tava;

Kīdisī manasovutti, tesaṃ khāraguṇāna bho’.

အို-ရဲရင့်သော မြတ်စွာဘုရား၊ ကိုယ်တော်၏ ချိုမြိန်လှသော ဂုဏ်တော်တို့၌ မကြည်ညိုကြကုန်သော ထိုအငန်ဓာတ်ကဲ့သို့သော သူတို့၏ စိတ်နေသဘောထားသည် အဘယ်သို့သော သဘောရှိပါသနည်း။

Adrave dravayuttassa

အရည်မဟုတ်သောအရာ၌ အရည်ရှိသောအရာ၏ သဘောကို တင်စားခြင်း

156.

၁၅၆။

Sabbatthasiddha! Cūḷaka, puṭapeyyā mahāguṇā;

Disā samantā dhāvanti, kundasobhā sa lakkhaṇā.

အို-အလုံးစုံသော အကျိုးစီးပွားကို ပြီးစီးစေတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၊ ကောင်းမြတ်သော ဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံသော၊ သင်းပျံ့သော သင်းရနံ့နှင့် တူသော၊ လက္ခဏာတော်နှင့် တကွဖြစ်သော ကိုယ်တော်၏ သွားတော်တို့၏ အရောင်အဝါသည် အရပ်လေးမျက်နှာတို့၌ ပျံ့နှံ့ပြေးလွှားလျက် ရှိနေပါ၏။

Akattaripi kattutā

ပြုလုပ်သူမဟုတ်သောအရာ၌ ပြုလုပ်သူအဖြစ်ကို တင်စားခြင်း

157.

၁၅၇။

Mārā’ribalavissaṭṭhā, kuṇṭhā nānāvidhā’yudhā;

Lajjamānā’ññavesena, jina! Pādā’natā tava.

အို-မာရ်ငါးပါးကို အောင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၊ မာရ်နတ်မင်း၏ စစ်သည်တို့ ပစ်လွှတ်အပ်သော၊ တုံးအသွားကြကုန်သော အဆန်းတကြယ်သော လက်နက်တို့သည် ရှက်ကြောက်ကြကုန်သဖြင့် အခြားသောအသွင်ဖြင့် ကိုယ်တော်၏ ခြေတော်ရင်းသို့ ဦးညွှတ်ကျရောက်ကြကုန်၏။

Kaṭhinassā sarīre

ရုပ်ခန္ဓာမရှိသော ခိုင်မာခြင်း၌ ရုပ်ရှိသောအရာ၏ သဘောကို တင်စားခြင်း

158.

၁၅၈။

Munindabhāṇumā kālo,Dito bodho’dayā’cale;

Saddhammaraṃsinā bhāti, bhinda mandatamaṃ paraṃ.

အရှေ့တောင်တည်းဟူသော ပွင့်လန်းရာတောင်ဦး၌ မြတ်စွာဘုရားတည်းဟူသော နေမင်းသည် ပွင့်ထွန်းပေါ်ပေါက်လာသောအခါ၊ သူတော်ကောင်းတရားတည်းဟူသော ရောင်ခြည်တော်ဖြင့် ထူထပ်လှစွာသော အမိုက်မှောင်ကို ဖျက်ဆီးလျက် တင့်တယ်စွာ ထွန်းပတော်မူ၏။

159.

၁၅၉။

Vamanu’ggiranādye’taṃ, guṇavutya’pariccutaṃ;

Atisundara maññaṃ tu, kāmaṃ vindati gāmmataṃ.

အန်ထုတ်ခြင်း၊ မှုတ်ထုတ်ခြင်း စသည်တို့သည် တင်စားသော ဂုဏ်စွမ်းအားဖြင့် မယုတ်လျော့သော်လည်း အလွန်တင့်တယ်လှပ၏။ အခြားသော တိုက်ရိုက်အသုံးအနှုန်းမူကား အလွန်ကြမ်းတမ်းသော လောကီအသုံးအနှုန်းသို့ ရောက်တတ်၏။

160.

၁၆၀။

Kantīnaṃ vamanabyājā, munipādanakhā’valī;

Candakantī pivantī’va, nippabhaṃ taṃ karontiyo.

မြတ်စွာဘုရား၏ ခြေသည်းတော်အစဉ်တို့သည် အရောင်အဝါတို့ကို အန်ထုတ်ခြင်းဟူသော အသွင်ဖြင့် လရောင်ကို သောက်စုတ်ဘိသကဲ့သို့ ထိုလရောင်ကို အရောင်ကင်းမဲ့အောင် ပြုကြကုန်၏။

161.

၁၆၁။

Acittakattukaṃ [Pg.170] rucya, miccevaṃ guṇakammataṃ;

Sacittakattukaṃ pe’taṃ, guṇakammaṃ yadu’ttamaṃ.

အသက်မရှိသောအရာကို ပြုလုပ်သူအဖြစ် ပြုလုပ်ခြင်းသည် နှစ်သက်ဖွယ် ကောင်းသော ဂုဏ်နှင့် စပ်သော အပြုအမူ ဖြစ်၏။ စိတ်ရှိသောအရာကို ပြုလုပ်သူအဖြစ် ပြုလုပ်သော ဤဂုဏ်နှင့်စပ်သော အပြုအမူသည် ပိုမိုမြတ်ပြန့်လှပေ၏။

162.

၁၆၂။

Uggiranto’va sasneha, rasaṃ jinavaro jane;

Bhāsanto madhuraṃ dhammaṃ, kaṃ na sappīṇaye janaṃ.

မြတ်စွာဘုရားသည် လူတို့အပေါ်၌ ကရုဏာတည်းဟူသော ချစ်ခင်ခြင်းအရသာကို အန်ထုတ်သွန်းလောင်းနေဘိသကဲ့သို့ ချိုသာသော တရားစကားတော်ကို ဟောကြားတော်မူစဉ် အဘယ်သူကို မရွှင်လန်းစေဘဲ ရှိအံ့နည်း။

163.

၁၆၃။

Yo saddasatthakusalo kusalo nighaṇḍu,Chandoalaṅkatisu niccakatā’bhiyogo;

So’yaṃ kavittavikalopi kavīsu saṅkhya,Moggayha vindati hi kitti’ mamandarūpaṃ.

သဒ္ဒါကျမ်း၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာသော၊ နိဃဏ္ဍုကျမ်း၌ လိမ္မာသော၊ ဆန်းနှင့် အလင်္ကာကျမ်းတို့၌ အမြဲမပြတ် လုံ့လစိုက်ထုတ်သောသူသည် ကဗျာဉာဏ် ကင်းမဲ့စေကာမူ ကဗျာဆရာတို့၏အလယ်၌ ရေတွက်ခြင်းသို့ ရောက်သဖြင့် မနည်းသော (ကြီးစွာသော) ကျော်စောခြင်းကို ရရှိပေ၏။

Iti saṅgharakkhitamahāsāmiviracite subodhālaṅkāre

အရှင်သံဃရက္ခိတ မဟာသာမိ စီရင်အပ်သော သုဗောဓာလင်္ကာရကျမ်း၌

Guṇāvabodho nāma

ဂုဏာဝဗောဓ အမည်ရှိသော

Tatiyo paricchedo.

တတိယပရိစ္ဆေဒ ပြီး၏။

4. Atthālaṅkārāvabodha-catutthapariccheda

၄. အတ္ထာလင်္ကာရကို သိစေခြင်း အမည်ရှိသော စတုတ္ထပရိစ္ဆေဒ။

164.

၁၆၄။

Atthālaṅkārasahitā, saguṇā bandhapaddhati;

Accantakantā kantā va vuccante te tato’dhunā.

အနက်တန်ဆာ (အတ္ထာလင်္ကာရ) နှင့်တကွရှိသော၊ ဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံသော စပ်ဆိုနည်းလမ်းကို အလွန်နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းသော ချစ်သူ (ဇနီးမယား) ကဲ့သို့ ယခုအခါ ငါဆိုပေအံ့။

165.

၁၆၅။

Sabhāva, vaṅkavuttīnaṃ, bhedā dvidhā alaṃkriyā;

Paṭhamā tattha vatthūnaṃ, nānāvatthā’vibhāvinī.

အလင်္ကာသည် သဘာဝဝုတ္တိ၊ ဝင်္ကဝုတ္တိ အပြားအားဖြင့် နှစ်ပါးရှိ၏။ ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် ပထမဖြစ်သော သဘာဝဝုတ္တိအလင်္ကာသည် ဝတ္ထုတို့၏ အထူးထူးသော အခြေအနေကို ထင်ရှားစေတတ်၏။

Yathā

ပုံစံကား -

166.

၁၆၆။

Līlā vikanti subhago, disā thira vilokano;

Bodhisattaṅkuro bhāsaṃ, viroci vāca māsabhiṃ.

ညွတ်နူးတင့်တယ်သော သွားခြင်းရှိသော၊ တည်ကြည်စွာ အရပ်မျက်နှာတို့ကို ကြည့်တော်မူသော ဘုရားလောင်းအညွန့်သည် ရဲရင့်သော စကားကို မိန့်မြွက်တော်မူလျက် တင့်တယ်တော်မူ၏။

167.

၁၆၇။

Vutti vatthusabhāvassa, yā’ññathā sā’parā bhave;

Tassā’nantavikappattā, hoti bījo’padassanaṃ.

ဝတ္ထု၏ သဘာဝကို ဖော်ပြခြင်းမှ တစ်ပါးသော စကားအသုံးအနှုန်းသည် ဒုတိယ (ဝင်္ကဝုတ္တိ) မည်၏။ ထိုဝင်္ကဝုတ္တိ၏ အပြားသည် အဆုံးမရှိသောကြောင့် အစအဦးမျှသာ ပြသခြင်းဖြစ်၏။

Vaṅkavutti atthālaṅkāra

ဝင်္ကဝုတ္တိ အတ္ထာလင်္ကာရ

Uddesa

ညွှန်ပြခြင်း (ဥဒ္ဒေသ)

168.

၁၆၈။

Tatthā’tisaya, upamā, rūpakā, vutti, dīpakaṃ,;

Akkhepo, tthantaranyāso, byatireko, vibhāvanā.

ထိုဝင်္ကဝုတ္တိတို့တွင် အတိသယ၊ ဥပမာ၊ ရူပက၊ အာဝုတ္တိ၊ ဒီပက၊ အက္ခေပ၊ အတ္ထန္တရညာသ၊ ဗျတိရေက၊ ဝိဘာဝနာ ဟူ၍လည်းကောင်း၊

169.

၁၆၉။

Hetu[Pg.171], kkamo, piyataraṃ, samāsa, parikappanā;

Samāhitaṃ, pariyāya, vutti, byājopavaṇṇanaṃ.

ဟေတု၊ က္ကမ၊ ပိယတရ၊ သမာသ၊ ပရိကပ္ပနာ၊ သမာဟိတ၊ ပရိယာယဝုတ္တိ၊ ဗျာဇောပဝဏ္ဏနာ ဟူ၍လည်းကောင်း၊

170.

၁၇၀။

Visesa, ruḷhāhaṅkārā, sileso, tulyayogitā;

Nidassanaṃ, mahantattaṃ, vañcanā, ppakatatthuti,.

ဝိသေသ၊ ရုဠှာဟင်္ကာရ၊ သိလေသ၊ တုလျယောဂိတာ၊ นိဒဿန၊ မဟန္တတ္တ၊ ဝဉ္စနာ၊ အပ္ပကတတ္ထုတိ ဟူ၍လည်းကောင်း၊

171.

၁၇၁။

Ekāvali, aññamaññaṃ, sahavutti, virodhitā;

Parivutti, bbhamo, bhāvo, missa, māsī, rasī, iti.

ဧကာဝလိ၊ အညမည၊ သဟဝုတ္တိ၊ ဝိရောဓိတာ၊ ပရိဝုတ္တိ၊ ဗ္ဘမ၊ ဘာဝ၊ မိဿ၊ အာသီသ၊ ရသီ ဟူ၍လည်းကောင်း ရှိ၏။

172.

၁၇၂။

Ete bhedā samuddiṭṭhā, bhāvo jīvita muccate;

Vaṅkavuttīsu posesi, sileso tu siriṃ paraṃ.

ဤအပြားတို့ကို ညွှန်ပြအပ်ကုန်၏။ (ထိုအလင်္ကာတို့တွင်) ဘာဝအလင်္ကာကို အသက်ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ သို့သော် သိလေသအလင်္ကာသည် ဝင်္ကဝုတ္တိတို့၌ အလွန်တရာ ကျက်သရေကို ပွားစေတတ်၏။

Niddesa

အကျယ်ဖွင့်ဆိုချက် (နိဒ္ဒေသ)

173.

၁၇၃။

Pakāsakā visesassa, siyā’tisayavutti yā;

Lokā’tikkantavisayā, lokiyā,ti ca sā dvidhā.

ထူးခြားမှုကို ပြတတ်သော စကားအသုံးအနှုန်းသည် အတိသယဝုတ္တိအလင်္ကာ မည်၏။ ထိုအလင်္ကာသည် လောကုတ္တရာနယ်ပယ်ရှိသော အတိသယနှင့် လောကီနယ်ပယ်ရှိသော အတိသယဟူ၍ နှစ်ပါးရှိ၏။

174.

၁၇၄။

Lokiyātisayasse’te,Bhedā ye jātiādayo;

Paṭipādīyate tva’jja, lokātikkantagocarā.

ဇာတိအစရှိကုန်သော အပြားတို့သည် လောကီအတိသယ၏ အပြားများ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ယခုအခါတွင်မူ လောကလွန် (လောကုတ္တရာ) နယ်ပယ်ရှိသော အတိသယကို ပြပေအံ့။

175.

၁၇၅။

Pivanti dehakantī ye, nettañjalipuṭena te;

Nā’laṃ hantuṃ jine’saṃ tvaṃ, taṇhaṃ taṇhāharopi kiṃ?

မြတ်စွာဘုရား... အကြင်သူတို့သည် ကိုယ်တော်၏ ကိုယ်ရောင်ကိုယ်ဝါကို မျက်စိတည်းဟူသော လက်အုပ်ဖြင့် သောက်ကြကုန်၏။ (သို့သော်လည်း) ထိုသူတို့၏ တဏှာကို ပယ်ဖျောက်ရန် မစွမ်းနိုင်ကြကုန်။ တဏှာကို ပယ်ဖျောက်တော်မူတတ်သော ကိုယ်တော်သည် အဘယ်ကြောင့် သူတို့၏ တဏှာကို မပယ်ဖျောက်သနည်း။

176.

၁၇၆။

Upamāno’pameyyānaṃ, sadhammattaṃ siyo’pamā;

Sadda, tthagammā, vākyattha, visayā,ti ca sā bhidhā.

နှိုင်းယှဉ်အပ်သော အရာ (ဥပမာန) နှင့် နှိုင်းယှဉ်ဖွယ်ရာ အရာ (ဥပမေယျ) တို့၏ တူညီသော ဂုဏ်ရှိသည်ဖြစ်ခြင်းသည် ဥပမာအလင်္ကာ မည်၏။ ထိုဥပမာအလင်္ကာသည် သဒ္ဒဂမ္မ၊ အတ္ထဂမ္မ၊ ဝါကျတ္ထဝိသယ ဟူ၍ သုံးပါးအပြားရှိ၏။

177.

၁၇၇။

Samāsa, paccaye, vā’dī, saddā tesaṃ vasā tidhā;

Saddagammā samāsena, munindo candimā’nano.

သမာသ်၊ ပစ္စည်း၊ ဝါ-စသော သဒ္ဒါတို့၏ အစွမ်းဖြင့် ထိုသဒ္ဒဂမ္မဥပမာသည် သုံးပါးရှိ၏။ သမာသ်ဖြင့် သိအပ်သော သဒ္ဒဂမ္မဥပမာကား ‘လမင်းနှင့်တူသော မျက်နှာရှိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား’ ဟူသကဲ့သို့တည်း။

178.

၁၇၈။

Āyādī paccayā tehi, vadanaṃ paṅkajāyate;

Munindanayana dvandaṃ, nīluppaladalīyati.

အာယစသော ပစ္စည်းတို့ဖြင့် ပြအပ်သော ဥပမာကား ‘မျက်နှာသည် ကြာပဒုမ္မာကဲ့သို့ ကျင့်၏ (ပွင့်၏)။ မြတ်စွာဘုရား၏ မျက်စိအစုံသည် ကြာညိုပွင့်ချပ်ကဲ့သို့ ကျင့်၏’ ဟူသကဲ့သို့တည်း။

179.

၁၇၉။

Ivādī iva, vā, tulya, samāna, nibha, sannibhā;

Yathā, saṅkāsa, tulita, ppakāsa, patirūpakā.

ဣဝ၊ ဝါ၊ တုလျ၊ သမာန၊ နိဘ၊ သန္နိဘ၊ ယထာ၊ သင်္ကာသ၊ တုလိတ၊ ပကာသ၊ ပတိရူပက။

180.

၁၈၀။

Sarī, sarikkha, saṃvādī, virodhi, sadisā, viya;

Paṭipakkha, paccanīkā, sapakkho, pamito, pamā.

သရီ၊ သရိက္ခ၊ သံဝါဒီ၊ ဝိရောဓိ၊ သဒိသ၊ ဝိယ၊ ပဋိပက္ခ၊ ပစ္စနီက၊ သပက္ခ၊ ဥပမိတ၊ ဥပမာ။

181.

၁၈၁။

Paṭibimba, paṭicchanna, sarūpa, sama, samitā;

Savaṇṇā, bhā, paṭinidhi, sadhammā, di salakkhaṇā.

ပဋိဗိမ္ဗ၊ ပဋိစ္ဆန္န၊ သရူပ၊ သမ၊ သမိတ၊ သဝဏ္ဏ၊ အာဘာ၊ ပဋိနိဓိ၊ သဓမ္မ အစရှိသော လက္ခဏာရှိသော သဒ္ဒါတို့သည်လည်းကောင်း၊

182.

၁၈၂။

Jayatya[Pg.172], kkosati, hasati, patigajjati, dūbhati;

Usūyatya, vajānāti, nindati, ssati, rundhati.

ဇယတိ၊ အက္ကောသတိ၊ ဟသတိ၊ ပဋိဂဇ္ဇတိ၊ ဒုဗ္ဘတိ၊ ဥသူယတိ၊ အဝဇာနာတိ၊ နိန္ဒတိ၊ နဿတိ၊ ရုန္ဓတိ စသော ကိရိယာတို့သည်လည်းကောင်း၊

183.

၁၈၃။

Tassa coreti sobhaggaṃ, tassa kantiṃ vilumpati;

Tena saddhiṃ vivadati, tulyaṃ tenā’dhirohati.

‘သူ၏ တင့်တယ်ခြင်းကို ခိုးယူ၏၊ သူ၏ အရောင်အဝါကို လုယက်၏၊ သူနှင့်အတူ ငြင်းခုံ၏၊ သူနှင့် တူညီခြင်းသို့ တက်လှမ်း၏’ ဟူသော စကားတို့သည်လည်းကောင်း၊

184.

၁၈၄။

Kacchaṃ vigāhate, tassa, ta manvetya, nubandhati;

Taṃsīlaṃ, taṃnisedheti, tassa cā’nukaroti, me.

‘သူ၏ အနီးသို့ သက်ဝင်၏၊ သူ၏ နောက်သို့ လိုက်၏၊ ထိုသူ၏ သဘောရှိ၏၊ ထိုသူကို တားမြစ်၏၊ ထိုသူကို အတုပြု၏’ စသော သဒ္ဒါတို့သည်လည်းကောင်း၊

185.

၁၈၅။

Upamāno’pameyyānaṃ, sadhammattaṃ vibhāvibhi;

Imehi upamābhedā, keci niyyanti sampati.

ဤသို့ ဥပမာနနှင့် ဥပမေယျတို့၏ တူညီသောဂုဏ်ကို ထင်ရှားစေတတ်သော သဒ္ဒါတို့ဖြင့် ယခုအခါ အချို့သော ဥပမာအပြားတို့ကို ထုတ်ပြပေအံ့။

186.

၁၈၆။

Vikāsipadumaṃ’vā’ti, sundaraṃ sugatā’nanaṃ;

Iti dhammopamā nāma, tulyadhammanidassanā.

‘မြတ်စွာဘုရား၏ တင့်တယ်သော မျက်နှာတော်သည် ပွင့်သောကြာပဒုမ္မာကဲ့သို့ ဖြစ်၏’ ဟူ၍ တူညီသောဂုဏ်ကို ပြခြင်းသည် ဓမ္မုပမာ မည်၏။

187.

၁၈၇။

Dhammahīnā ‘‘mukha’mbhoja, sadisaṃ munino’’iti;

Viparīto’pamā ‘‘tulya, mānanena’mbujaṃ tava’’.

ဂုဏ်ကင်းသော ဥပမာကား ‘မြတ်စွာဘုရား၏ မျက်နှာတော်သည် ကြာပွင့်နှင့် တူ၏’ ဟူသကဲ့သို့တည်း။ ဖောက်ပြန်သော (ဝိပရီတ) ဥပမာကား ‘ကြာပွင့်သည် သင်၏ မျက်နှာနှင့် တူ၏’ ဟူသကဲ့သို့တည်း။

188.

၁၈၈။

Tavā’nana’miva’mbhojaṃ, ambhoja’miva te mukhaṃ;

Aññamaññopamā sā’yaṃ, aññamaññopamānato.

‘သင်၏ မျက်နှာသည် ကြာပွင့်ကဲ့သို့ဖြစ်၏၊ ကြာပွင့်သည်လည်း သင်၏ မျက်နှာကဲ့သို့ ဖြစ်၏’ ဟူသည် အပြန်အလှန် နှိုင်းယှဉ်အပ်သောကြောင့် အညမညုပမာ မည်၏။

189.

၁၈၉။

‘‘Yadi kiñci bhave’mbhojaṃ, locana’bbhamuvibbhamaṃ;

Dhāretuṃ mukhasobhaṃ taṃ, tave’’ti abbhutopamā.

‘အကယ်၍ တစ်စုံတစ်ခုသော ကြာပွင့်သည် မျက်စိ၊ မျက်ခုံးတို့၏ လှုပ်ရှားခြင်းရှိငြားအံ့၊ ထိုကြာပွင့်သည် သင်၏ မျက်နှာအလှကို ဆောင်နိုင်ရာ၏’ ဟူသည် အဗ္ဘုတုပမာ မည်၏။

190.

၁၉၀။

‘‘Sugandhi sobhā sambandhī, sisiraṃ’su virodhi ca;

Mukhaṃ tava’mbujaṃve’ti’’, sā silesopamā matā.

‘သင်၏ မျက်နှာသည် မွှေးကြိုင်ခြင်း၊ တင့်တယ်ခြင်းနှင့် စပ်ယှဉ်၏၊ အေးသောရောင်ခြည်ရှိသော လမင်းကိုလည်း ဆန့်ကျင်၏၊ ကြာပွင့်ကဲ့သို့တည်း’ ဟူသည် သိလေသုပမာ မည်၏။

191.

၁၉၁။

Sarūpasaddavāccattā, sā santānopamā yathā;

Bālā’vu’yyānamālā’yaṃ, sā’lakā’nanasobhinī.

တူညီသော သဒ္ဒါဖြင့် ဟောအပ်သောကြောင့် ထိုဥပမာသည် သန္တာနုပမာ မည်၏။ ပုံစံကား ‘ဤအမျိုးသမီးငယ်သည် ဆံပင်ရှည်တို့ဖြင့် တင့်တယ်သော မျက်နှာရှိသောကြောင့် သစ်ပင်တန်းတို့ဖြင့် တင့်တယ်သော ဥယျာဉ်တန်းကဲ့သို့ ဖြစ်၏’ ဟူသကဲ့သို့တည်း။

192.

၁၉၂။

Khayī cando, bahurajaṃ, padumaṃ, tehi te mukhaṃ;

Samānampi samukkaṃsi, tya’yaṃ nindopamā matā.

‘လမင်းသည် ဆုတ်ယုတ်တတ်၏၊ ကြာပွင့်သည် ဖုန်မှုန့်များ၏။ ထိုလ၊ ကြာတို့နှင့် တူညီသော်လည်း သင်၏ မျက်နှာသည် လွန်ကဲလှ၏’ ဟူသည် နိန္ဒုပမာ မည်၏။

193.

၁၉၃။

Asamattho mukheni’ndu, jina! Te paṭigajjituṃ;

Jaḷo kalaṅkī’ti ayaṃ, paṭisedhopamā siyā.

‘မြတ်စွာဘုရား... လမင်းသည် မိုက်မဲခြင်းရှိ၏၊ အညစ်အကြေးလည်း ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် ကိုယ်တော်၏ မျက်နှာတော်ကို ယှဉ်ပြိုင်ရန် မစွမ်းနိုင်ပါ’ ဟူသည် ပဋိသေဓုပမာ မည်၏။

194.

၁၉၄။

‘‘Kacchaṃ candāravindānaṃ, atikkamma mukhaṃ tava;

Attanā’va samaṃ jāta’’, mitya’sādhāraṇopamā.

‘သင်၏ မျက်နှာသည် လနှင့် ကြာတို့၏ အဖြစ်ကို လွန်မြောက်၍ မိမိကိုယ်တိုင်နှင့်သာ တူညီလျက် ဖြစ်၏’ ဟူသည် အသာဓာရဏုပမာ မည်၏။

195.

၁၉၅။

‘‘Sabba’mbhoja’ppabhāsāro, rāsibhūto’va katthaci;

Tavā’nanaṃ vibhātī’’ti, hotā’bhūtopamā ayaṃ.

“အလုံးစုံသော ကြာတို့၏ အရောင်အဝါအနှစ်သာရသည် တစ်နေရာရာ၌ စုပုံနေဘိသကဲ့သို့ သင်၏မျက်နှာသည် တင့်တယ်၏” ဟု (ဆိုအပ်သော) ဤဥပမာသည် အဘူတောပမာ (မဖြစ်ဖူးသော ဥပမာ) ဖြစ်၏။

196.

၁၉၆။

Patīyate’tthagammā tu, saddasāmatthiyā kvaci;

Samāsa, ppaccaye, vādi, saddayogaṃ vinā api.

သမတ်၊ ပစ္စည်း၊ ဝါဒီ (ဝိယ စသော) သဒ္ဒါတို့နှင့် ယှဉ်ခြင်းမရှိဘဲလည်း သဒ္ဒါ၏စွမ်းအားကြောင့် တစ်ခါတစ်ရံ အနက်အားဖြင့် သိအပ်သော ဥပမာသည် ထင်ရှား၏။

197.

၁၉၇။

Bhiṅgāne’māni [Pg.173] cakkhūni, nā’mbujaṃ mukha’mevi’daṃ;

Subyattasadisattena, sā sarūpopamā matā.

“ဤမျက်စိတို့သည် ပိတုန်းတို့သာတည်း၊ ဤမျက်နှာသည် ကြာသာတည်း” ဟု အလွန်ထင်ရှားစွာ တူသောအဖြစ်ကြောင့် ထိုဥပမာကို သရူပေါပမာဟု မှတ်အပ်၏။

198.

၁၉၈။

‘‘Maye’va mukhasobhā’sse, tyala’mindu! Vikatthanā;

Yato’mbujepi sā’tthīti’’, parikappopamā ayaṃ.

“အို-လမင်း၊ ‘ဤမျက်နှာ၏ အဆင်းလှခြင်းသည် ငါ၌သာ ရှိ၏’ ဟု ကြွားဝါခြင်းကို မပြုလင့်၊ အကြောင်းမူကား ထိုအဆင်းလှခြင်းသည် ကြာ၌လည်း ရှိ၏” ဟု (ဆိုအပ်သော) ဤဥပမာသည် ပရိကပ္ပေါပမာ (ကြံဆအပ်သော ဥပမာ) ဖြစ်၏။

199.

၁၉၉။

‘‘Kiṃ vā’mbuja’ntobhantāli, kiṃ lolanayanaṃ mukhaṃ;

Mama dolāyate citta’’, micca’yaṃ saṃsayopamā.

“ပိတုန်းတို့ ပျံဝဲလျက်ရှိသော ကြာပွင့်လော၊ သို့မဟုတ် လှုပ်ရှားသော မျက်စိရှိသော မျက်နှာလော၊ ငါ၏စိတ်သည် တုန်လှုပ်ချာလည်လျက်ရှိ၏” ဟု (ဆိုအပ်သော) ဤဥပမာသည် သံသယောပမာ ဖြစ်၏။

200.

၂၀၀။

Kiñci vatthuṃ padassetvā, sadhammassā’bhidhānato;

Sāmyappatītisabbhāvā, pativatthupamā yathā.

တစ်စုံတစ်ခုသော ဝတ္ထုကို ပြသ၍ (တူညီသော) သဘောတရားကို ပြောဆိုခြင်းဖြင့် တူသောအဖြစ်ကို ထင်ရှားစေသော ဥပမာသည် ပဋိဝတ္ထူပမာ ဖြစ်၏။

201.

၂၀၁။

Janesu jāyamānesu, ne’kopi jinasādiso;

Dutiyo nanu natthe’va, pārijātassa pādapo.

လူတို့ ဖြစ်ပွားကြရာတွင် မြတ်စွာဘုရားနှင့် တူသူတစ်ယောက်မျှမရှိ၊ ပါရိဇာတ်ပန်းပင်အား ဒုတိယအပင်ဟူ၍ မရှိသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

202.

၂၀၂။

Vākyatthene’va vākyattho, yadi kocū’pamīyate;

Ivayuttā, viyuttattā, sā vākyatthopamā dvidhā.

အကယ်၍ ဝါကျတစ်ခု၏ အနက်ကို အခြားဝါကျတစ်ခု၏ အနက်ဖြင့် နှိုင်းယှဉ်အပ်ပါမူ ထိုဥပမာသည် ဝါကျတ္ထောပမာ မည်၏။ ထိုဥပမာသည် ‘ဝိယ’ သဒ္ဒါနှင့် ယှဉ်ခြင်း၊ မယှဉ်ခြင်းအားဖြင့် နှစ်ပါးအပြားရှိ၏။

Ivayuttā

ဝိယသဒ္ဒါနှင့် ယှဉ်သော ဝါကျတ္ထောပမာ

203.

၂၀၃။

Jino saṃklesatattānaṃ, āvibhūto janāna’yaṃ;

Ghammasantāpatattānaṃ, ghammakāle’mbudo viya.

“ကိလေသာအပူဖြင့် ပူလောင်အပ်သော လူတို့အား မြတ်စွာဘုရားသည် ပွင့်ထွန်းလာတော်မူ၏၊ နွေကာလ၌ အပူရှိန်ဖြင့် ပူလောင်အပ်သော သူတို့အား မိုးတိမ်သည် ပေါ်ထွက်လာသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။”

Ivaviyuttā

ဝိယသဒ္ဒါနှင့် မယှဉ်သော ဝါကျတ္ထောပမာ

204.

၂၀၄။

Munindānana mābhāti, vilāsekamanoharaṃ;

Uddhaṃ samuggatassā’pi, kiṃ te canda vijambhanā.

“လှပတင့်တယ်ခြင်းဖြင့် စိတ်ကို ဆွဲဆောင်တတ်သော မြတ်စွာဘုရား၏ မျက်နှာတော်သည် တင့်တယ်လျက်ရှိ၏။ အို-လမင်း၊ အထက်သို့ တက်လာသော်လည်း သင်၏ ကြွားဝါမှုသည် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း။”

205.

၂၀၅။

Samubbejeti dhīmantaṃ, bhinnaliṅgādikaṃ tu yaṃ;

Upamādūsanāyā’la, metaṃ katthaci taṃ yathā.

လိင်ကွဲပြားခြင်း စသည်သည် ပညာရှိတို့ကို ထိတ်လန့်စေတတ်၏၊ ထို (လိင်ကွဲပြားခြင်း စသည်) သည် တစ်ခါတစ်ရံ ဥပမာကို ဖျက်ဆီးခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်၏။ ထိုအပြစ်သည် ဤသို့ ဖြစ်၏-

206.

၂၀၆။

Haṃsī’vā’yaṃ sasī bhinna, liṅgā, kāsaṃ sarāni’va;

Vijāti vacanā, hīnā, sā’va bhatto bhaṭo’dhipe.

“ဤလမင်းသည် ဟင်္သာမကဲ့သို့ ဖြစ်၏” ဟူသည် လိင်ကွဲပြားသော အပြစ် (ဘိန္နလိင်္က) ဖြစ်၏။ “ကုန်းခါးမြက်တို့သည် အိုင်တို့ကဲ့သို့ ဖြစ်၏” ဟူသည် ဝစနကွဲပြားသော အပြစ် (ဘိန္နဝစန) ဖြစ်၏။ “ထိုစစ်သည်သည် အရှင်သခင်အပေါ်၌ လင်ကို ချစ်သော မယားကဲ့သို့ ဖြစ်၏” ဟူသည် ယုတ်ညံ့သော ဥပမာ (ဟီနောပမာ) အပြစ်ဖြစ်၏။

207.

၂၀၇။

‘‘Khajjoto bhāṇumālī’va, vibhāti’’tyadhikopamā;

Aphuṭṭhatthā ‘‘balambodhi, sāgaro viya saṃkhubhi.’’

“ပိုးစုန်းကြူးသည် နေမင်းကဲ့သို့ တင့်တယ်၏” ဟူသည် လွန်ကဲသော ဥပမာ (အဓိကောပမာ) အပြစ်ဖြစ်၏။ “ဗလဒေဝ၏ စစ်တပ်သည် သမုဒ္ဒရာကဲ့သို့ တုန်လှုပ်၏” ဟူသည် မထင်ရှားသော အနက်ရှိသော ဥပမာ (အဖုဋ္ဌတ္ထာ) အပြစ်ဖြစ်၏။

208.

၂၀၈။

‘‘Cande kalaṅko bhiṅgo’ve’, tyu’pamāpekkhinī ayaṃ;

Khaṇḍitā keravā’kāro, sakalaṅko nisākaro.

“လမင်း၌ တည်သော အမည်းစက်သည် ပိတုန်းကဲ့သို့ ဖြစ်၏” ဟူသည် (အခြားနှိုင်းယှဉ်ချက်ကို) မျှော်လင့်တတ်သော ဥပမာ (ဥပမာပေက္ခိနီ) အပြစ်ဖြစ်၏။ “အမည်းစက်နှင့်တကွသော လမင်းသည် ပျက်စီးသော ကြာညို၏ ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၏” ဟူသည် အပိုင်းအခြားပြတ်သော ဥပမာ (ခဏ္ဍိတာ) အပြစ်ဖြစ်၏။

209.

၂၀၉။

Iccevamādirūpesu, bhavanti vigatā’darā;

Karonti cā’daraṃ dhīrā, payoge kvaci de’va tu.

ဤသို့ စသော အပြစ်ရှိသော ဥပမာတို့၌ ပညာရှိတို့သည် အလေးမထားကြကုန်၊ သို့သော်လည်း အချို့သော အသုံးအနှုန်း၌မူကား အလေးပြုကြကုန်၏။

210.

၂၁၀။

Itthīyaṃ’vā’jano yāti, vadatye’sā pumā viya;

Piyo pāṇā ivā’yaṃ me, vijjā dhana’miva’ccitā.

“ဤသူသည် မိန်းမကဲ့သို့ သွား၏၊ ဤမိန်းမသည် ယောက်ျားကဲ့သို့ ပြောဆို၏၊ ဤသူသည် ငါ့အား အသက်ကဲ့သို့ ချစ်အပ်၏၊ ပညာကို ဥစ္စာကဲ့သို့ ပူဇော်အပ်၏” ဟူသော နေရာတို့၌ကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

211.

၂၁၁။

Bhavaṃ [Pg.174] viya mahīpāla, devarājā virocate;

Ala’maṃsumato kacchaṃ, tejasā rohituṃ ayaṃ.

“အို-မင်းမြတ်၊ နတ်မင်းသည် သင်မင်းကြီးကဲ့သို့ တင့်တယ်၏၊ ဤသူသည် တန်ခိုးဖြင့် နေမင်း၏ အဆင့်အတန်းသို့ ရောက်ခြင်းငှာ ထိုက်တန်၏။”

212.

၂၁၂။

Upamāno’pameyyānaṃ, abhedassa nirūpanā;

Upamā’va tirobhūta, bhedā rūpaka muccate.

ဥပမာန (နှိုင်းယှဉ်စရာ) နှင့် ဥပမေယျ (နှိုင်းယှဉ်အပ်သောအရာ) တို့၏ ကွဲပြားမှုမရှိသည်ကို ပြခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ကွဲပြားမှု ပျောက်ကွယ်နေသော ဥပမာသည်လည်းကောင်း ရူပက (တင်စားခြင်း) ဟု ဆိုအပ်၏။

213.

၂၁၃။

Asesa vatthu visayaṃ, ekadesa vivutti, ca;

Taṃ dvidhā puna paccekaṃ, samāsādivasā tidhā.

ထိုရူပကသည် အသေသဝတ္ထုဝိသယ (အလုံးစုံသော ဝတ္ထု၌ တင်စားခြင်း) နှင့် ဧကဒေသဝိဝုတ္တိ (တစ်စိတ်တစ်ဒေသ၌ တင်စားခြင်း) ဟု နှစ်ပါးအပြားရှိ၏။ တစ်ဖန် ထိုနှစ်ပါးတို့သည် သမတ်စသည်တို့၏ စွမ်းအားဖြင့် သုံးပါးစီ အပြားရှိကြပြန်၏။

Asesavatthuvisayasamāsa

အသေသဝတ္ထုဝိသယ သမတ်ရူပက

214.

၂၁၄။

Aṅgulidala saṃsobhiṃ, nakhadīdhiti kesaraṃ;

Sirasā na pilandhanti, ke muninda pada’mbujaṃ.

“လက်ချောင်းတည်းဟူသော ဖတ်ကုလားရွက်တို့ဖြင့် တင့်တယ်သော၊ ခြေသည်းရောင်ခြည်တည်းဟူသော ဝတ်ဆံရှိသော မြတ်စွာဘုရား၏ ခြေတော်ကြာပွင့်ကို ဦးခေါင်းဖြင့် အဘယ်သူသည် မပန်ဆင်ဘဲ ရှိအံ့နည်း။”

Asesavatthuvisayaasamāsa

အသေသဝတ္ထုဝိသယ အသမတ်ရူပက

215.

၂၁၅။

Ratanāni guṇā bhūrī, karuṇā sītalaṃ jalaṃ;

Gambhīratta magādhattaṃ, paccakkho’yaṃ jino’mbudhi.

“ဂုဏ်တို့သည် များစွာသော ရတနာတို့တည်း၊ ကရုဏာသည် အေးမြသော ရေတည်း၊ နက်နဲခြင်းသည် အတိုင်းမသိ နက်နဲခြင်းတည်း၊ ဤမြတ်စွာဘုရားသည် ထင်ရှားသော သမုဒ္ဒရာတည်း။”

Asesavatthuvisayamissaka

အသေသဝတ္ထုဝိသယ မိဿကရူပက

216.

၂၁၆။

Candikā mandahāsā te, muninda! Vadani’nduno;

Pabodhayatya’yaṃ sādhu, mano kumuda kānanaṃ.

“အို-မြတ်စွာဘုရား၊ သင်ချစ်သား၏ မျက်နှာတော်တည်းဟူသော လမင်း၏ ပြုံးရယ်ခြင်းတည်းဟူသော လရောင်သည် သူတော်ကောင်းတို့၏ စိတ်နှလုံးတည်းဟူသော ကြာညိုတောကို ကောင်းစွာ ပွင့်စေ၏။”

217.

၂၁၇။

Asesavatthuvisaye, pabhedo rūpake ayaṃ;

Ekadesavivuttimhi, bhedo dāni pavuccati.

ဤသည်ကား အသေသဝတ္ထုဝိသယ ရူပက၌ အပြားတည်း။ ယခုအခါ ဧကဒေသဝိဝုတ္တိ ရူပက၌ အပြားကို ပြဆိုပေအံ့။

Ekadesavivuttisamāsa

ဧကဒေသဝိဝုတ္တိ သမတ်ရူပက

218.

၂၁၈။

Vilāsa hāsa kusumaṃ, rucirā’dhara pallavaṃ;

Sukhaṃ ke vā na vindanti, passantā munino mukhaṃ.

“တင့်တယ်စွာ ပြုံးရယ်ခြင်းတည်းဟူသော ပန်းပွင့်ရှိသော၊ လှပသော နှုတ်ခမ်းတော်တည်းဟူသော ညွန့်သစ်ရှိသော မြတ်စွာဘုရား၏ မျက်နှာတော်ကို ဖူးမြော်ရသော သူတို့တွင် အဘယ်သူသည် ချမ်းသာကို မရဘဲ ရှိအံ့နည်း။”

Ekadesavivuttiasamāsa

ဧကဒေသဝိဝုတ္တိ အသမတ်ရူပက

219.

၂၁၉။

Pādadvandaṃ munindassa, dadātu vijayaṃ tava;

Nakharaṃsī paraṃ kantā, yassa pāpajayaddhajā.

“ခြေသည်းရောင်ခြည်တို့သည် အပြစ်ကို အောင်နိုင်ခြင်း၏ အလံထူးဖြစ်သော မြတ်စွာဘုရား၏ ခြေတော်အစုံသည် သင်အား အောင်မြင်ခြင်းကို ပေးပါစေသတည်း။”

Ekadesavivuttimissaka

ဧကဒေသဝိဝုတ္တိ မိဿကရူပက

220.

၂၂၀။

Sunimmalakapolassa, muninda vadani’nduno;

Sādhu’ppabuddha hadayaṃ, jātaṃ kerava kānanaṃ.

“အို-မြတ်စွာဘုရား၊ အလွန်စင်ကြယ်သော ပါးပြင်ရှိသော သင်ချစ်သား၏ မျက်နှာတော်တည်းဟူသော လမင်းကြောင့် (သူတော်ကောင်းတို့၏) နှလုံးသားသည် ကောင်းစွာပွင့်သော ကြာညိုတော ဖြစ်လာ၏။”

221.

၂၂၁။

Rūpakāni [Pg.175] bahūnye’va, yuttā, yuttādibhedato;

Visuṃ na tāni vuttāni, etthe’va’ntogadhāni’ti.

ရူပကတို့သည် သင့်လျော်ခြင်း၊ မသင့်လျော်ခြင်း စသော အပြားအားဖြင့် အလွန်များပြားကုန်၏၊ ထိုရူပကတို့ကို ဤပြသခဲ့ပြီးသည်တို့၌သာ သွင်းယူအပ်သောကြောင့် သီးခြားခွဲ၍ မဟောအပ်ပေ။

222.

၂၂၂။

‘‘Candimā’kāsapaduma’’, miccetaṃ khaṇḍarūpakaṃ;

Duṭṭha, ‘‘mamboruhavanaṃ, nettāni’ccā’’di sundaraṃ.

“လမင်းသည် ကောင်းကင်၌ ပေါက်သော ကြာပွင့်ဖြစ်၏” ဟူသော ဤရူပကသည် ချို့ယွင်းသော ခဏ္ဍရူပကဖြစ်၍ အပြစ်ရှိ၏။ “မျက်စိတို့သည် ကြာတောဖြစ်၏” စသည်မူကား ကောင်းမြတ်သော ရူပက ဖြစ်၏။

223.

၂၂၃။

Pariyanto vikappānaṃ, rūpakasso’pamāya ca;

Natthi yaṃ tena viññeyyaṃ, avutta manumānato.

ရူပက၏လည်းကောင်း၊ ဥပမာ၏လည်းကောင်း အပြားတို့၏ အဆုံးအပိုင်းအခြားသည် မရှိ၊ ထို့ကြောင့် မဟောအပ်သော အပြားတို့ကို အနုမာန (မှန်းဆချက်) အားဖြင့် သိအပ်၏။

224.

၂၂၄။

Punappuna muccāraṇaṃ, yamatthassa, padassa ca;

Ubhayesañca viññeyyā, sā’ya’māvutti nāmato.

အနက်ကိုလည်းကောင်း၊ ပုဒ်ကိုလည်းကောင်း၊ ထိုနှစ်ပါးစုံကိုလည်းကောင်း ဖန်တလဲလဲ ရွတ်ဆိုခြင်းကို အာဝုတ္တိ (အာဝတ္တန) အလင်္ကာဟု သိအပ်၏။

Atthāvutti

အတ္ထာဝုတ္တိ (အနက်ကို ထပ်ခါတလဲလဲ ပြဆိုခြင်း)

225.

၂၂၅။

Mano harati sabbesaṃ, ādadāti disā dasa;

Gaṇhāti nimmalattañca, yasorāsi jinassa’yaṃ.

“ဤမြတ်စွာဘုရား၏ ကျော်စောခြင်းအစုသည် အလုံးစုံသောသူတို့၏ စိတ်ကို ဆွဲဆောင်၏ (ယူ၏)၊ အရပ်ဆယ်မျက်နှာကို လွှမ်းမိုး၏ (ယူ၏)၊ စင်ကြယ်သောအဖြစ်ကိုလည်း ဆောင်ယူ၏ (ယူ၏)။”

Padāvutti

ပဒါဝုတ္တိအလင်္ကာ (ပုဒ်ထပ်ခြင်း)

226.

၂၂၆။

Vibhāsenti disā sabbā, munino dehakantiyo;

Vibhā senti ca sabbāpi, candādīnaṃ hatā viya.

မြတ်စွာဘုရား၏ ကိုယ်တော်ရောင်ခြည်တော်တို့သည် အရပ်မျက်နှာအားလုံးတို့ကို ထွန်းလင်းစေကုန်၏။ လ၊ နေ စသည်တို့၏ အရောင်အဝါအားလုံးတို့သည်လည်း ဖျက်ဆီးအပ်သကဲ့သို့ (မှေးမှိန်၍) သွားကုန်၏။

Ubhayāvutti

ဥဘယာဝုတ္တိအလင်္ကာ (ပုဒ်၊ အနက် နှစ်မျိုးလုံး ထပ်ခြင်း)

227.

၂၂၇။

Jitvā viharati klesa, ripuṃ loke jino ayaṃ;

Viharatya’rivaggo’yaṃ, rāsibhūto’va dujjane.

ဤလောက၌ အောင်တော်မူပြီးသော ဤမြတ်စွာဘုရားသည် ကိလေသာတည်းဟူသော ရန်သူကို အောင်တော်မူ၍ နေတော်မူ၏။ ဤရန်သူအစုဖြစ်သော လူမိုက်အပေါင်းသည်လည်း အစုအပုံဖြစ်၍ နေကြကုန်၏။

228.

၂၂၈။

Ekattha vattamānampi, sabbavākyo’pakārakaṃ;

Dīpakaṃ nāma taṃ cādi, majjha, ntavisayaṃ tidhā.

တစ်နေရာတည်း၌ တည်ရှိသော်လည်း ဝါကျအားလုံးကို အထောက်အကူပြုတတ်သော အလင်္ကာသည် 'ဒီပကအလင်္ကာ' မည်၏။ ထိုဒီပကအလင်္ကာသည် အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး အရာအားဖြင့် သုံးပါးပြား၏။

Ādi dīpaka

အာဒိဒီပကအလင်္ကာ (အစ၌ တည်သော ဒီပက)

229.

၂၂၉။

Akāsi buddho veneyya, bandhūna mamito’dayaṃ;

Sabbapāpehi ca samaṃ, nekatitthiyamaddanaṃ.

မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေနေယျသတ္တဝါတည်းဟူသော ဆွေမျိုးတို့အား အတိုင်းမသိသော ကြီးပွားခြင်းကို ပြုတော်မူ၏။ ခပ်သိမ်းသော မကောင်းမှုတို့နှင့်အတူ များစွာသော တိတ္ထိတို့ကိုလည်း နှိမ်နင်းတော်မူ၏။

Majjhe dīpaka

မဇ္ဈေဒီပကအလင်္ကာ (အလယ်၌ တည်သော ဒီပက)

230.

၂၃၀။

Dassanaṃ munino sādhu, janānaṃ jāyate’mataṃ;

Tada’ññesaṃ tu jantūnaṃ, visaṃ nicco’patāpanaṃ.

မြတ်စွာဘုရားအား ဖူးမြော်ရခြင်းသည် ကောင်းမြတ်လှ၏၊ လူတို့အား နိဗ္ဗာန်သည် ဖြစ်ပေါ်စေတတ်၏၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားမှတစ်ပါးသော သတ္တဝါတို့ကို ဖူးမြော်ရခြင်းသည်ကား အစဉ်ပူပန်စေတတ်သော အဆိပ်ကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

Antadīpaka

အန္တဒီပကအလင်္ကာ (အဆုံး၌ တည်သော ဒီပက)

231.

၂၃၁။

Accanta [Pg.176] kanta lāvaṇya, candā’tapa manoharo;

Jinā’nani’ndu indu ca, kassa nā’nandako bhave.

အလွန်တရာ အဆင်းလှပခြင်း၊ စိုပြည်ခြင်း ရှိ၍ လရောင်ကဲ့သို့ စိတ်ကို နှုတ်ယူတတ်သော ဘုရားရှင်၏ မျက်နှာတော်တည်းဟူသော လသည်လည်းကောင်း၊ လသည်လည်းကောင်း အဘယ်သူအား နှစ်သက်ခြင်းကို မပြုဘဲ ရှိအံ့နည်း။

Mālādīpaka

မာလာဒီပကအလင်္ကာ (ပန်းကုံးသဖွယ် ဒီပက)

232.

၂၃၂။

Hotā’vippaṭisārāya, sīlaṃ, pāmojjahetu so;

Taṃ pītihetu, sā cā’yaṃ, passaddhyā’di pasiddhiyā.

သီလသည် နှလုံးမသာယာခြင်း မရှိခြင်းငှာ ဖြစ်၏။ ထိုနှလုံးမသာယာခြင်း မရှိခြင်းသည် ဝမ်းမြောက်ခြင်း၏ အကြောင်း ဖြစ်၏။ ထိုဝမ်းမြောက်ခြင်းသည် နှစ်သက်ခြင်း၏ အကြောင်း ဖြစ်၏။ ထိုနှစ်သက်ခြင်းသည်လည်း ကိုယ်၊ စိတ် ငြိမ်းအေးခြင်းစသည် ပြီးမြောက်ခြင်း၏ အကြောင်း ဖြစ်၏။

233.

၂၃၃။

Iccā’didīpakattepi, pubbaṃ pubba mapekkhinī;

Vākyamālā pavattāti, taṃ mālādīpakaṃ mataṃ.

ဤသို့ အစဒီပက စသည် ဖြစ်သော်လည်း ရှေ့ရှေ့သော အနက်ကို ငဲ့ကွက်တတ်သော ဝါကျအစဉ်သည် ဖြစ်ပေါ်နေသောကြောင့် ထိုအလင်္ကာကို 'မာလာဒီပကအလင်္ကာ' ဟု ယူဆအပ်၏။

234.

၂၃၄။

Anene’va’ppakārena, sesāna mapi dīpake;

Vikappānaṃ vidhātabbā, nugati suddhabuddhibhi.

ဉာဏ်စင်ကြယ်သော ပညာရှိတို့သည် ဤနည်းလမ်းဖြင့်လျှင် အခြားသော ဒီပကအလင်္ကာတို့၏ အပြားတို့ကိုလည်း လိုက်နာအပ်ကုန်၏။

235.

၂၃၅။

Visesa vacani’cchāyaṃ, nisedhavacanaṃ tu yaṃ;

Akkhepo nāma soyañca, tidhā kālappabhedato.

အထူးကို ပြောဆိုလိုသဖြင့် တားမြစ်သော စကားသည် 'အက္ခေပအလင်္ကာ' မည်၏။ ထိုအက္ခေပအလင်္ကာသည် ကာလအပြားအားဖြင့် သုံးပါးပြား၏။

236.

၂၃၆။

Ekākī’ nekasenaṃ taṃ, māraṃ sa vijayī jino;

Kathaṃ ta mathavā tassa, pāramībala mīdisaṃ.

အဖော်မရှိ တစ်ယောက်တည်းသော ထိုအောင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် များစွာသော စစ်သည်ရှိသော ထိုမာရ်မင်းကို အဘယ်သို့ အောင်တော်မူသနည်း။ သို့မဟုတ် ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ ပါရမီတော်စွမ်းအားသည် ဤကဲ့သို့သော သဘောရှိပေ၏။

Atītakkhepo.

အတီတက္ခေပ (အတိတ်ကာလကို တားမြစ်ခြင်း)

237.

၂၃၇။

Kiṃ citte’jāsamugghātaṃ, apatto’smīti khijjase;

Paṇāmo nanu so ye’va, sakimpi sugate gato.

စိတ်၏ တုန်လှုပ်ခြင်း (ကိလေသာ) ကို အမြစ်ပြတ် မပယ်ဖျက်နိုင်သေးဟု အဘယ်ကြောင့် စိုးရိမ်ပူပန်သနည်း။ မြတ်စွာဘုရားအား တစ်ကြိမ်မျှ ရှိခိုးပူဇော်ရခြင်းသည်ပင် ထို (ကိလေသာကို ပယ်ဖျက်ခြင်း) မဟုတ်ပါလော။

Vattamānakkhepo.

ဝတ္တမာနက္ခေပ (ပစ္စုပ္ပန်ကာလကို တားမြစ်ခြင်း)

238.

၂၃၈။

Saccaṃ na te gamissanti, sivaṃ sujanagocaraṃ;

Micchādiṭṭhi parikkanta, mānasā ye sudujjanā.

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အယူလွဲဖြင့် နှိပ်စက်အပ်သော စိတ်ရှိကြကုန်သော အလွန်ယုတ်မာသော လူမိုက်တို့သည် သူတော်ကောင်းတို့၏ ကျက်စားရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ မရောက်ကြကုန်လတ္တံ့ဟူသည် မှန်ပေ၏။

Anāgatakkhepo.

အနာဂတက္ခေပ (အနာဂတ်ကာလကို တားမြစ်ခြင်း)

239.

၂၃၉။

Ñeyyo atthantaranyāso, yo, ññavākyatthasādhano;

Sabbabyāpī visesaṭṭho, hivisiṭṭha’ssa bhedato.

အခြားသော ဝါကျ၏ အနက်ကို ပြီးစေတတ်သော အလင်္ကာကို 'အတ္ထန္တရနျာသအလင်္ကာ' ဟု သိအပ်၏။ ထိုအလင်္ကာသည် သဗ္ဗဗျာပီ၊ ဝိသေသဋ္ဌ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ 'ဟိ'သဒ္ဒါ ပါရှိခြင်း၊ မပါရှိခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း ပြား၏။

Hi rahita sabbabyāpī

ဟိရဟိတသဗ္ဗဗျာပီ (ဟိသဒ္ဒါကင်းသော သဗ္ဗဗျာပီ)

240.

၂၄၀။

Tepi lokahitā sattā, sūriyo candimā api;

Atthaṃ passa gamissanti, niyamo kena laṅghyate.

လောကအား အကျိုးပြုကုန်သော ထိုနေနှင့် လတို့သည်ပင်လျှင် ကွယ်ပျောက်ခြင်း (ဝင်ခြင်း) သို့ ရောက်ကြကုန်လတ္တံ့၊ ဓမ္မတာစည်းကမ်းကို အဘယ်သူသည် လွန်ဆန်နိုင်အံ့နည်း။

Hi sahita sabbabyāpī

ဟိသဟိတသဗ္ဗဗျာပီ (ဟိသဒ္ဒါပါသော သဗ္ဗဗျာပီ)

241.

၂၄၁။

Satthā devamanussānaṃ, vasī sopi munissaro;

Gato’va nibbutiṃ sabbe, saṅkhārā na hi sassatā.

လူနတ်တို့၏ ဆရာဖြစ်တော်မူသော၊ စိတ်ကို ဝသီဘော်နိုင်တော်မူသော ထိုမုနိတို့၏ အထွတ်အထိပ် ဘုရားရှင်သည်ပင် နိဗ္ဗာန်သို့ စံဝင်တော်မူလေပြီ။ အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားတို့သည် မမြဲကြကုန်သည်မှာ အမှန်ပင်တည်း။

Hi rahita visesaṭṭha

ဟိရဟိတဝိသေသဋ္ဌ (ဟိသဒ္ဒါကင်းသော ဝိသေသဋ္ဌ)

242.

၂၄၂။

Jino [Pg.177] saṃsārakantārā, janaṃ pāpeti nibbutiṃ;

Nanu yuttā gati sā’yaṃ, vesārajja samaṅginaṃ.

မြတ်စွာဘုရားသည် သံသရာတည်းဟူသော ကန္တာရခရီးမှ သတ္တဝါအပေါင်းကို နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်စေတော်မူ၏။ ရဲရင့်ခြင်း ဝေသာရဇ္ဇဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားအား ဤသို့သော လားရာခရီးသည် သင့်လျော်သည် မဟုတ်ပါလော။

Hi sahita visesaṭṭha

ဟိသဟိတဝိသေသဋ္ဌ (ဟိသဒ္ဒါပါသော ဝိသေသဋ္ဌ)

243.

၂၄၃။

Surattaṃ te’dharaphuṭaṃ, jina! Rañjeti mānasaṃ;

Sayaṃ rāgaparītā hi, pare rañjenti saṅgate.

အို-အောင်တော်မူသော ဘုရားရှင်၊ ကိုယ်တော်တိုင်၏ အလွန်နီမြန်းသော နှုတ်ခမ်းတော်သည် သတ္တဝါတို့၏ စိတ်နှလုံးကို ရွှင်လန်းစေတတ်၏။ မိမိကိုယ်တိုင် နီမြန်းခြင်း (ရာဂ) ရှိကုန်သောသူတို့သည် မိမိနှင့် ဆုံမိသောသူတစ်ပါးတို့ကို နှစ်သက်စေတတ်သည်မှာ မှန်ပေ၏။

244.

၂၄၄။

Vācce gamme tha vatthūnaṃ, sadisatte pabhedanaṃ;

Byatireko’ya’mapye’ko, bhayabhedā catubbidho.

အနှိုင်းခံ ဝတ္ထုနှင့် နှိုင်းယှဉ်အပ်သော ဝတ္ထုတို့၏ တူညီသော သဘော၌ အထူးပြု၍ ဖော်ပြခြင်းကို 'ဗျတိရေကအလင်္ကာ' ဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုဗျတိရေကအလင်္ကာသည် ဝါစျ၊ ဂမ္မ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဧက၊ ဥဘယ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း လေးပါးပြား၏။

Vāccaekabyatireka

ဝါစျဧကဗျတိရေက (တိုက်ရိုက်ပြဆိုခြင်းရှိ၍ တစ်ဦး၌သာ အထူးကို ပြသော ဗျတိရေက)

245.

၂၄၅။

Gambhīratta mahattādi, guṇā jaladhinā jina!;

Tulyo tva masi bhedo tu, sarīrene’disena te.

အို-မြတ်စွာဘုရား၊ ကိုယ်တော်သည် နက်နဲခြင်း၊ ကြီးမြတ်ခြင်း စသော ဂုဏ်တို့ဖြင့် သမုဒ္ဒရာနှင့် တူတော်မူ၏။ သို့သော်လည်း ကိုယ်တော်၏ ဤကဲ့သို့သော ရွှေအဆင်းရှိသော ခန္ဓာကိုယ်တော်ဖြင့် ကွဲပြားခြားနားမှုရှိ၏။

Vācca ubhayabyatireka

ဝါစျဥဘယဗျတိရေက (တိုက်ရိုက်ပြဆိုခြင်းရှိ၍ နှစ်ဦးလုံး၌ အထူးကို ပြသော ဗျတိရေက)

246.

၂၄၆။

Mahāsattā’tigambhīrā, sāgaro sugatopi ca;

Sāgaro’ñjanasaṅkāso, jino cāmīkarajjuti.

သမုဒ္ဒရာသည်လည်းကောင်း၊ ဘုရားရှင်သည်လည်းကောင်း ကြီးမြတ်သော သဘောရှိကုန်၏၊ အလွန်နက်နဲကုန်၏။ သို့ရာတွင် သမုဒ္ဒရာသည် အဉ္ဇနမျက်ကွင်းဆေးကဲ့သို့ မည်းနက်သောအဆင်းရှိ၏၊ မြတ်စွာဘုရားသည်ကား ရွှေကဲ့သို့သော အရောင်အဝါရှိတော်မူ၏။

Gamma ekabyatireka

ဂမ္မဧကဗျတိရေက (သိသာရုံမျှဖြင့် သိအပ်သည်ဖြစ်၍ တစ်ဦး၌သာ အထူးကို ပြသော ဗျတိရေက)

247.

၂၄၇။

Na santāpāpahaṃ nevi, cchitadaṃ migalocanaṃ;

Muninda! Nayanadvandaṃ, tava tagguṇa bhūsitaṃ.

အို-မုနိတို့၏အထွတ်၊ သမင်မျက်စိသည် ကိလေသာအပူကို မပယ်ဖျက်နိုင်၊ အလိုရှိအပ်သော အရဟတ္တဖိုလ်ကိုလည်း မပေးနိုင်။ ကိုယ်တော်၏ မျက်လုံးတော်အစုံသည်ကား ထိုကိလေသာအပူကို ပယ်ဖျက်ခြင်းစသော ဂုဏ်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်၏။

Gammaubhayabyatireka

ဂမ္မဥဘယဗျတိရေက (သိသာရုံမျှဖြင့် သိအပ်သည်ဖြစ်၍ နှစ်ဦးလုံး၌ အထူးကို ပြသော ဗျတိရေက)

248.

၂၄၈။

Munindānana mambhoja, mesaṃ nānatta mīdisaṃ;

Suvuttā’matasandāyī, vadanaṃ ne’disa’mbujaṃ.

ဘုရားရှင်၏ မျက်နှာတော်နှင့် ကြာပန်းတို့၏ ကွဲပြားခြားနားခြင်းသည် ဤကဲ့သို့ဖြစ်၏။ ကောင်းစွာ ဟောကြားအပ်သော တရားအမြိုက်ဆေးကို ပေးတတ်သော မျက်နှာတော်သည် ကောင်းမြတ်၏၊ ကြာပန်းသည်ကား ဤကဲ့သို့ တရားအမြိုက်ဆေးကို ပေးတတ်သည်မဟုတ်ပေ။

249.

၂၄၉။

Pasiddhaṃ kāraṇaṃ yattha, nivattetvā’ ñākāraṇaṃ;

Sābhāvikatta mathavā, vibhābyaṃ sā vibhāvanā.

ထင်ရှားသော အကြောင်းရင်းကို တားမြစ်၍ အခြားသော အကြောင်းရင်းကို သော်လည်းကောင်း၊ သဘာဝအဖြစ်ကို သော်လည်းကောင်း ထင်ရှားစေအပ်ရာ၏၊ ထိုတန်ဆာသည် ဝိဘာဝနာ အလင်္ကာမည်၏။

Kāraṇantaravibhāvanā

ကာရဏန္တရဝိဘာဝနာ။

250.

၂၅၀။

Anañjitā’sitaṃ nettaṃ, adharo rañjitā’ruṇo;

Samānatā bhamu cā’yaṃ, jinā’nāvañcitā tava.

အို-မြတ်စွာဘုရား၊ ကိုယ်တော်၏ မျက်လုံးတော်သည် မခြယ်အပ်ဘဲ မည်းနက်၏၊ နှုတ်ခမ်းတော်သည် မဆိုးအပ်ဘဲ နီမြန်း၏၊ ဤမျက်ခုံးတော်သည်လည်း မကွေးအပ်ဘဲ ညီညွတ်၏။

Sābhāvika vibhāvanā

သာဘာဝိကဝိဘာဝနာ။

251.

၂၅၁။

Na hoti khalu dujjanya, mapi dujjanasaṅgame;

Sabhāvanimmalatare, sādhujantūna cetasi.

သူတော်ကောင်းတို့၏ သဘာဝအားဖြင့် အလွန်ဖြူစင်သော စိတ်၌ သူယုတ်တို့နှင့် ပေါင်းဖော်ရသော်လည်း သူယုတ်တို့၏ အဖြစ်သည် စင်စစ် မဖြစ်ပေါ်ပေ။

252.

၂၅၂။

Janako[Pg.178], ñāpako ceti, duvidhā hetavo siyuṃ;

Paṭisaṅkharaṇaṃ tesaṃ, alaṅkāratāyo’ditaṃ.

အကြောင်းတရားတို့သည် ဇနက (ဖြစ်စေတတ်သောအကြောင်း) နှင့် ဉာပက (သိစေတတ်သောအကြောင်း) ဟု နှစ်မျိုးရှိကုန်၏။ ထိုအကြောင်းတို့ကို ပြုပြင်စီရင်ခြင်းကို ဟေတုအလင်္ကာဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

253.

၂၅၃။

Bhāvā’bhāva kiccavasā, cittahetuvasāpi ca;

Bhedā’nantā idaṃ tesaṃ, mukhamatta nidassanaṃ.

ထိုဟေတုအလင်္ကာသည် ဖြစ်မှု (ဘာဝ)၊ မဖြစ်မှု (အဘာဝ) ကိစ္စအစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဆန်းကြယ်သောစိတ်ဖြင့် ပြုပြင်အပ်သော အကြောင်းအစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း အပြားအားဖြင့် အနန္တရှိ၏။ ဤပြလတ္တံ့သည်ကား ထိုအပြားတို့၏ မျက်နှာပမာဏမျှသာ ဖြစ်၏။

254.

၂၅၄။

Paramatthapakāse’ka, rasā sabbamanoharā;

Munino desanā’yaṃ me, kāmaṃ toseti mānasaṃ.

ပရမတ်တရားကို ပြသခြင်း၌ တစ်ခုတည်းသော အရသာရှိ၍ ခပ်သိမ်းသောသူတို့၏ စိတ်ကို ဆောင်တတ်သော မြတ်စွာဘုရား၏ ဤဒေသနာတော်သည် အကျွန်ုပ်၏ စိတ်နှလုံးကို အလွန်နှစ်သက်စေ၏။

Bhāvakicco kārakahetu.

ဘာဝကိစ္စ ကာရကဟေတု။

255.

၂၅၅။

Dhīrehi saha saṃvāsā, saddhammassā’bhiyogato;

Niggaheni’ndriyānañca, dukkhassu’pasamo siyā.

ပညာရှိတို့နှင့် အတူတကွ ပေါင်းဖော်ရခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ သူတော်ကောင်းတရား၌ အဖန်တလဲလဲ အားထုတ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဣန္ဒြေတို့ကို ဆုံးမခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ဆင်းရဲ၏ ငြိမ်းအေးခြင်းသည် ဖြစ်ရာ၏။

Abhāvakicco kārakahetu.

အဘာဝကိစ္စ ကာရကဟေတု။

256.

၂၅၆။

Muninda’canda saṃvādi, kantabhāvo’pasobhinā;

Mukhene’va subodhaṃ te, manaṃ pāpā’bhinissaṭaṃ.

အို-မုနိန္ဒ၊ လမင်းနှင့်တူသော တင့်တယ်ခြင်းအသရေဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော မျက်နှာတော်ဖြင့်ပင်လျှင် မကောင်းမှုမှ လွတ်ကင်းသော ကိုယ်တော်၏ စိတ်နှလုံးကို ကောင်းစွာ သိသာနိုင်ပါ၏။

Bhāvakicco ñāpakahetu.

ဘာဝကိစ္စ ဉာပကဟေတု။

257.

၂၅၇။

Sādhuhatthā’ravindāni, saṅkocayati te kathaṃ;

Muninda! Caraṇadvanda, rāgabālā’tapo phusaṃ?

အို-မုနိန္ဒ၊ ကိုယ်တော်၏ ခြေတော်အစုံတည်းဟူသော စောစောထသော နေမင်း၏ အရှိန်အဝါသည် ထိတွေ့လတ်သော်၊ သူတော်ကောင်းတို့၏ လက်တည်းဟူသော ကြာပဒုမ္မာတို့ကို အဘယ်ကြောင့် ညှိုးနွမ်းစေပါသနည်း။

Ayuttakārī cittahetu.

အယုတ္တကာရီ စိတ္တဟေတု။

258.

၂၅၈။

Saṅkocayanti jantūnaṃ, pāṇipaṅkeruhāni’ha;

Muninda! Caraṇadvanda, nakha candāna’ maṃsavo.

အို-မုနိန္ဒ၊ ကိုယ်တော်၏ ခြေတော်အစုံ၌ရှိသော ခြေသည်းတော်တည်းဟူသော လမင်း၏ အရောင်အဝါတို့သည် သတ္တဝါတို့၏ လက်တည်းဟူသော ကြာတို့ကို ဤလောက၌ ကျုံ့ဝင်စေကုန်၏။

Yuttakārī cittahetu.

ယုတ္တကာရီ စိတ္တဟေတု။

259.

၂၅၉။

Uddiṭṭhānaṃ padatthānaṃ, anuddeso yathākkamaṃ;

‘Saṅkhyāna’miti niddiṭṭhaṃ, yathāsaṅkhyaṃ kamopi ca.

ဦးစွာပထမ ညွှန်းဆိုအပ်သော အနက်အရာတို့ကို အစဉ်အတိုင်း နောက်မှ လိုက်၍ ညွှန်းဆိုခြင်းကို 'သင်္ချာန' အလင်္ကာ သော်လည်းကောင်း၊ 'ယထာသင်္ချာ' အလင်္ကာ သော်လည်းကောင်း၊ 'ကမ' အလင်္ကာ သော်လည်းကောင်း ဟူ၍ ညွှန်ပြအပ်၏။

260.

၂၆၀။

Ālāpa hāsa līḷāhi, muninda! Vijayā tava;

Kokilā kumudāni co, pasevante vanaṃ jalaṃ.

အို-မုနိန္ဒ၊ ကိုယ်တော်၏ စကားပြောခြင်း၊ ပြုံးရယ်ခြင်း၊ တင့်တယ်စွာ သွားလာခြင်း၊ အောင်တော်မူခြင်းတို့ကြောင့် ဥဩငှက်တို့၊ ကြာဖြူတို့သည် တောကိုလည်းကောင်း၊ ရေကိုလည်းကောင်း မှီဝဲကြကုန်၏။

261.

၂၆၁။

Siyā piyataraṃ nāma, attharūpassa kassaci;

Piyassā’tisayene’taṃ, yaṃ hoti paṭipādanaṃ.

တစ်စုံတစ်ခုသော ချစ်အပ်သောအရာအား အလွန်အမင်း ချစ်မြတ်နိုးခြင်း အစွမ်းဖြင့် သာလွန်၍ ချစ်ဖွယ်ဖြစ်အောင် ဖော်ပြခြင်းကို 'ပိယတရ' အလင်္ကာဟု ဆိုအပ်၏။

262.

၂၆၂။

Pītiyā me samuppannā, santa! Sandassanā tava;

Kālenā’yaṃ bhave pīti, tave’va puna dassanā.

အို-ငြိမ်းချမ်းသော အရှင်မြတ်၊ ကိုယ်တော်ကို ဖူးမြော်ရခြင်းကြောင့် အကျွန်ုပ်အား ဝမ်းမြောက်ခြင်းသည် ဖြစ်ပေါ်လာပါ၏။ ဤဝမ်းမြောက်ခြင်းသည် ကိုယ်တော်ကို တစ်ဖန် ပြန်လည်ဖူးမြော်ရခြင်းဖြင့် အချိန်တန်လျှင် ထပ်မံ၍ ဖြစ်ပေါ်ပါစေသတည်း။

263.

၂၆၃။

Vaṇṇiteno’pamānena, vutyā’dhippeta vatthuno;

Samāsavutti nāmā’yaṃ, attha saṅkhepa rūpato.

ချီးမွမ်းအပ်သော ဥပမာန်၏ အနက်အားဖြင့် အလိုရှိအပ်သော ဥပမေယျဝတ္ထုကို အကျဉ်းချုပ် အနက်သဘောအားဖြင့် ပြောဆိုခြင်းကို 'သမာသဝုတ္တိ' အလင်္ကာဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

264.

၂၆၄။

Sā’yaṃ [Pg.179] visesyamattena, bhinnā’bhinnavisesanā;

Atthe’va aparā pya’tthi, bhinnā’bhinnavisesanā.

ထို သမာသဝုတ္တိ အလင်္ကာသည် ဝိသေသျမျှဖြင့် ကွဲပြား၍ ကွဲပြားသော ဝိသေသန ရှိသည်လည်းဖြစ်၏၊ မကွဲပြားသော ဝိသေသန ရှိသည်လည်းဖြစ်၏။ တစ်နည်းအားဖြင့် ကွဲပြားမကွဲပြားသော ဝိသေသန ရှိသည်လည်း ရှိသေး၏။

Abhinnavisesana

အဘိန္နဝိသေသန။

265.

၂၆၅။

Visuddhā’matasandāyī, pasattharatanā’layo;

Gambhīro cā’ya’ mambodhi, puññenā’pādito mayā.

စင်ကြယ်သော သာယာသောရေကို ပေးတတ်သော၊ ချီးမွမ်းအပ်သော ရတနာတို့၏ တည်ရာဖြစ်သော၊ နက်နဲလှစွာသော ဤသမုဒ္ဒရာကို အကျွန်ုပ်သည် ကုသိုလ်ကံကြောင့် ရရှိအပ်၏။

Bhinnābhinnavisesana

ဘိန္နဘိန္နဝိသေသန။

266.

၂၆၆။

Icchita’tthapado sāro, phalapuppho’pasobhito;

Sacchāyo’ya’mapubbova kapparukkho samuṭṭhito.

အလိုရှိအပ်သော အကျိုးကို ပေးတတ်သော၊ အနှစ်သာရရှိသော၊ အသီးအပွင့်တို့ဖြင့် တင့်တယ်အပ်သော၊ အရိပ်နှင့် ပြည့်စုံသော ဤဆန်းကြယ်လှစွာသော ပဒေသာပင်သည် ပေါ်ပေါက်လာလေပြီ။

267.

၂၆၇။

Sāgarattena saddhammo, rukkhatteno’dito jino;

Sabbe sādhāraṇā dhammā, pubbatrā’ññatra tu’ttayaṃ.

ဤ၌ သမုဒ္ဒရာ၏ အဖြစ်ဖြင့် သူတော်ကောင်းတရားကိုလည်းကောင်း၊ ပဒေသာပင်၏ အဖြစ်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားကိုလည်းကောင်း ဆိုအပ်၏။ ထိုနှစ်ခုလုံး၌ ဝိသေသနတရားအားလုံးတို့သည် တူညီကြကုန်၏။ သို့ရာတွင် နောက်ဂါထာ၌ ဝိသေသနသုံးမျိုးသည် ကွဲပြားခြားနား၏။

268.

၂၆၈။

Vatthuno’ññappakārena, ṭhitā vutti tada’ññathā;

Parikappīyate yattha, sā hoti parikappanā.

ဝတ္ထုတစ်ခု၏ တည်ရှိပုံအခြေအနေကို အခြားတစ်မျိုးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဆန်းကြယ်စွာ ကြံစည်စိတ်ကူး၍ ဖော်ပြခြင်းကို 'ပရိကပ္ပနာ' အလင်္ကာဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

269.

၂၆၉။

Upamā’bbhantarattena, kiriyādivasena ca;

Kameno’dāharissāmi, vividhā parikappanā.

ဥပမာ၏ အတွင်းသို့ သက်ဝင်ခြင်း အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကြိယာ စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း ဆန်းကြယ်လှသော ပရိကပ္ပနာ အလင်္ကာ အမျိုးမျိုးတို့ကို အစဉ်အတိုင်း သာဓကဆောင်ပြအံ့။

Upamābbhantaraparikappanā

ဥပမာဗ္ဘန္တရပရိကပ္ပနာ။

270.

၂၇၀။

Icchābhaṅgā’turā’sīnā, tā’tiniccala maccharā;

Vasaṃ nenti’va dhīraṃ taṃ, tadā yogā’bhiyogato.

ထိုစဉ်အခါ၌ ထိုမင်းသမီးတို့သည် အလိုဆန္ဒ ပျက်ပြားသဖြင့် ပူပန်လျက် အလွန်ငြိမ်သက်စွာ ဣန္ဒြေမပျက် တည်နေကြကုန်လျက်၊ စွဲလမ်းခြင်းသို့ ရောက်သကဲ့သို့ ထိုပညာရှိကို မိမိတို့၏ အလိုသို့ ဆောင်ယူဘိသကဲ့သို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။

Kriyāparikappanā

ကြိယာပရိကပ္ပနာ။

271.

၂၇၁။

Gajaṃ māro samāruḷho, yuddhāya’ccanta’munnataṃ;

Magga manvesatī nūna, jinabhīto palāyituṃ.

အလွန်မြင့်မားသော ဆင်ပြောင်ကြီးကို စီးနင်း၍ စစ်တိုက်ရန် လာသော မာရ်နတ်သည် မြတ်စွာဘုရားကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ရန် လမ်းခရီးကို ရှာဖွေနေဘိသကဲ့သို့ စင်စစ် ဖြစ်၏။

Guṇaparikappanā

ဂုဏပရိကပ္ပနာ။

272.

၂၇၂။

Muninda! Pādadvande te, cāru rājiva sundare;

Maññe pāpā’bhi’sammadda, jātasoṇena soṇimā.

အို-မုနိန္ဒ၊ လှပသော ကြာပဒုမ္မာကဲ့သို့ တင့်တယ်သော ကိုယ်တော်၏ ခြေတော်အစုံသည် မကောင်းမှုတို့ကို နင်းခြေအပ်သောကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အသွေး၏နီခြင်းဖြင့် နီမြန်းနေဘိသကဲ့သို့ အကျွန်ုပ် ထင်မှတ်ပါ၏။

273.

၂၇၃။

Maññe, saṅke, dhuvaṃ, nūna, miva, micceva mādihi;

Sā’yaṃ byañjīyate kvā’pi, kvā’pi vākyena gamyate.

ထို ပရိကပ္ပနာ အလင်္ကာကို မညေ (ထင်အံ့)၊ သင်္ကေ (ယုံမှားအံ့)၊ ဓုဝံ (မြဲစွ)၊ นူနံ (စင်စစ်)၊ ဣဝ (ကဲ့သို့) စသော ပုဒ်တို့ဖြင့် အချို့သောနေရာ၌ ထင်ရှားစွာ ပြအပ်၏၊ အချို့သောနေရာ၌ ဝါကျ၏ အနက်အစွမ်းဖြင့် သိအပ်၏။

Gammaparikappanā

ဂမ္မပရိကပ္ပနာ။

274.

၂၇၄။

Dayā sañjāta sarasā, dehā nikkhantakantiyo;

Pīṇentā jina! Te sādhu, janaṃ sarasataṃ nayuṃ.

အို-အောင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၊ ကရုဏာတော်ကြောင့် ဖြစ်ထွန်းလာသော စိုစွတ်ခြင်းနှင့်တကွ ကိုယ်တော်၏ ကိုယ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော ရောင်ခြည်တော်တို့သည် သူတော်ကောင်းတို့ကို ရောင့်ရဲစေလျက် ကရုဏာစိတ်ဖြင့် စိုစွတ်ခြင်းသို့ ရောက်စေဘိသကဲ့သို့ ဖြစ်ကုန်၏။

275.

၂၇၅။

Ārabbhantassa [Pg.180] yaṃkiñci, kattuṃ puññavasā puna;

Sādhana’ntaralābho yo, taṃ vadanti samāhitaṃ.

တစ်စုံတစ်ခုသော အမှုကို ပြုရန် အားထုတ်ဆဲဖြစ်သောသူအား ကုသိုလ်ကံ၏ အစွမ်းကြောင့် တစ်ဖန် အခြားသော ပြီးစီးကြောင်း အထောက်အပံ့ကို ရရှိခြင်းကို 'သမာဟိတ' အလင်္ကာဟု ဆိုအပ်၏။

276.

၂၇၆။

Mārā’ribhaṅgā’bhimukha, mānaso tassa satthuno;

Mahāmahī mahāravaṃ, ravī’ya’mupakārikā.

မာရ်မင်းတည်းဟူသော ရန်သူကို နှိမ်နင်းခြင်းသို့ ရှေးရှုသော စိတ်ရှိတော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားအား ကြီးစွာသော မြေကြီးသည် ကြီးစွာသော အသံကို ပြုလျက် အကျိုးဆောင်ဘိသကဲ့သို့ မြည်ဟီးလေ၏။

277.

၂၇၇။

Avatvā’bhimataṃ tassa, siddhiyā dassana’ññathā;

Vadanti taṃ ‘pariyāya, vuttī’ti sucibuddhayo.

မိမိအလိုရှိအပ်သော အနက်ကို တိုက်ရိုက်မပြောဘဲ ထိုအနက် ပြီးမြောက်ခြင်းအလို့ငှာ တစ်မျိုးတစ်ဖုံ ပြသခြင်းကို စင်ကြယ်သော ပညာရှိတို့သည် 'ပရိယာယဝုတ္တိ' အလင်္ကာဟူ၍ ဆိုကြကုန်၏။

278.

၂၇၈။

Vivaṭa’ṅgaṇanikkhittaṃ, dhana’mārakkha vajjitaṃ;

Dhanakāma! Yathākāmaṃ, tuvaṃ gaccha yadicchasi.

ဟယ်... စည်းစိမ်ကို လိုလားသောသူ၊ လဟာပြင်၌ ချထားအပ်သော၊ အစောင့်အရှောက် ကင်းမဲ့သော ဤရွှေငွေဥစ္စာသို့ သင် အလိုရှိအံ့၊ အလိုရှိသလို သွားလေတော့။

279.

၂၇၉။

Thutiṃ karoti nindanto, viya taṃ byājavaṇṇanaṃ;

Dosā’bhāsā guṇā eva, yanti sannidhi matra hi.

ကဲ့ရဲ့သကဲ့သို့ ပြုလျက် ချီးမွမ်းခြင်းသည် 'ဗျာဇဝဏ္ဏနာ' မည်၏။ ဤအလင်္ကာ၌ အပြစ်ကဲ့သို့ ထင်ရသော်လည်း အမှန်စင်စစ် ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့သာလျှင် စုဝေးတည်ရှိကြကုန်၏။

280.

၂၈၀။

Sañcāletu malaṃ tvaṃ’si, bhusaṃ kuvalayā’khilaṃ;

Visesaṃ tāvatā nātha!, Guṇānaṃ te vadāma kiṃ?

အို... ကိုးကွယ်ရာအရှင်၊ အရှင်သည် ကြာတောနှင့်တူသော တစ်လောကလုံးကို ပြင်းစွာ လှုပ်ခါစေခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်ပါ၏။ ထိုမျှလောက်သော အခြင်းအရာဖြင့် အရှင်၏ ထူးခြားသော ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့ကို အကျွန်ုပ်တို့သည် အဘယ်သို့ ပြောဆိုနိုင်ပါအံ့နည်း။

281.

၂၈၁။

Visesi’cchāyaṃ dabbassa, kriyā, jāti, guṇassa ca;

Vekalladassanaṃ yatra, viseso nāma yaṃ bhave.

ဒြပ်၊ ကြိယာ၊ ဇာတ် (အနွယ်)၊ ဂုဏ် တို့၏ ထူးခြားမှုကို ဖော်ပြလိုသဖြင့် တစ်စုံတစ်ခုသော ချို့ယွင်းချက်ကို ပြသရာ၌ 'ဝိသေသ' အလင်္ကာ မည်သည် ဖြစ်၏။

282.

၂၈၂။

Na rathā, na ca mātaṅgā, na hayā, na padātayo;

Jito mārāri muninā, sambhārāvajjanena hi.

မြတ်စွာဘုရားသည် ရထားတပ်၊ ဆင်တပ်၊ မြင်းတပ်၊ ခြေလျင်တပ်တို့ဖြင့် မဟုတ်ဘဲ ပါရမီအဆောက်အအုံတို့ကို ဆင်ခြင်နှလုံးသွင်းတော်မူခြင်းဖြင့်သာလျှင် ရန်သူမာရ်မင်းကို အောင်တော်မူ၏။

Dabbavisesavutti.

ဒဗ္ဗဝိသေသဝုတ္တိ

283.

၂၈၃။

Na baddhā bhūkuṭi, neva, phurito dasanacchado;

Mārāribhaṅgaṃ cā’kāsi, muni vīro varo sayaṃ.

ရဲရင့်မြတ်လှစွာသော မြတ်စွာဘုရားသည် ကိုယ်တော်တိုင် မျက်မှောင်ကိုလည်း မကုတ်၊ နှုတ်ခမ်းကိုလည်း မတုန်စေဘဲ ရန်သူမာရ်မင်းကို နှိမ်နင်းအောင်မြင်တော်မူ၏။

Kriyāvisesavutti.

ကြိယာဝိသေသဝုတ္တိ

284.

၂၈၄။

Na disāsu byāttā raṃsi,Nā’loko lokapatthaṭo;

Tathāpya’ndhatamaharaṃ, paraṃ sādhusubhāsitaṃ.

သူတော်ကောင်းတို့၏ အလုံကောင်းမွန်သော သုဘာသိတစကားတော်သည် အရပ်မျက်နှာတို့၌ ရောင်ခြည်တော်များ မဖြာထွက်စေသော်လည်း၊ လောက၌ အလင်းရောင် မပျံ့နှံ့စေသော်လည်း အလွန်ထူထပ်သော အမိုက်မှောင်ကို ဖျက်ဆီးတော်မူ၏။

Jātivisesavutti.

ဇာတိဝိသေသဝုတ္တိ

285.

၂၈၅။

Na kharaṃ, na hi vā thaddhaṃ, muninda! Vacanaṃ tava;

Tathāpi gāḷhaṃ khaṇati, nimmūlaṃ janatāmadaṃ.

အို... မုနိတို့၏အထွတ်အထိပ်၊ အရှင်၏ စကားတော်သည် မကြမ်းတမ်းပါ၊ ခက်ထန်ခြင်းလည်း မရှိပါ။ သို့သော်လည်း လူတို့၏ မာန်ယစ်ခြင်းကို အမြစ်ပြတ်အောင် ပြင်းစွာ တူးဖြိုဖျက်ဆီးတတ်ပါ၏။

Guṇavisesavutti

ဂုဏဝိသေသဝုတ္တိ

286.

၂၈၆။

Dassīyate’tirittaṃ [Pg.181] tu, sūravīrattanaṃ yahiṃ;

Vadanti viññūvacanaṃ, ruḷhāhaṅkāra mīdisaṃ.

အကြင်အလင်္ကာ၌ လွန်ကဲသော ရဲရင့်ရဲတင်းခြင်းကို ပြသအပ်၏၊ ထိုသို့သော မိမိကိုယ်ကို ထောင်လွှာဝါကြွားခြင်းမျိုးကို ပညာရှိတို့သည် 'ရူဠှာဟင်္ကာရ' အလင်္ကာဟူ၍ ဆိုကြကုန်၏။

287.

၂၈၇။

Dame nandopanandassa, kiṃ me byāpāradassanā?Puttā me pādasambhattā, sajjā sante’va tādise.

နန္ဒောပနန္ဒနဂါးမင်းကို ဆုံးမရာ၌ ငါကိုယ်တိုင် အားထုတ်ပြသရန် အဘယ်အကြောင်းရှိအံ့နည်း။ ငါ၏ ခြေတော်ရင်း၌ ရိုသေကိုင်းညွတ်ကြကုန်သော တပည့်သားတို့သည် ထိုသို့သော ကိစ္စ၌ အသင့်ရှိကြကုန်၏။

288.

၂၈၈။

Sileso vacanā’nekā, bhidheyye’kapadāyutaṃ;

Abhinnapadavākyādi, vasā tedhā’ya mīrito.

တစ်ခုတည်းသော ပုဒ်၌ အနက်အများစုကို ဆောင်သော စကားသည် 'သိလေသ' မည်၏။ ထိုသိလေသသည် အဘိန္နပဒ၊ ဘိန္နပဒ၊ ဘိန္နာဘိန္နပဒ ဟူ၍ သုံးမျိုးရှိသည်ဟု ဆိုအပ်၏။

289.

၂၈၉။

Andhatamaharo hārī, samāruḷho mahodayaṃ;

Rājate raṃsimālī’yaṃ, bhagavā bodhayaṃ jane.

အမိုက်မှောင်ကို ပယ်ဖျောက်တတ်သော၊ ကောင်းသောအဆင်းရှိသော၊ မြင့်မြတ်သော အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်တော်မူသော၊ သတ္တဝါတို့ကို သိမြင်စေတော်မူသော ဤရောင်ခြည်တန်ဆောင်နှင့်တူသော မြတ်စွာဘုရားသည် တင့်တယ်တော်မူ၏။

Abhinnapadavākyasileso.

အဘိန္နပဒဝါကျသိလေသ

290.

၂၉၀။

Sāradā’malakā’bhāso, samānīta parikkhayo;

Kumudā’karasambodho, pīṇeti janataṃ sudhī.

ဆောင်းဦးရာသီ၏ စင်ကြယ်သော လနှင့်တူသော အရောင်ရှိတော်မူသော၊ ကိလေသာရန်သူတို့ကို ကုန်ခြင်းသို့ ရောက်စေတော်မူသော၊ ပညာရှိတို့ကို သိမြင်စေတော်မူသော ပညာရှိမြတ်စွာဘုရားသည် လူအပေါင်းကို နှစ်သက်စေတော်မူ၏။

Bhinnapadavākyasileso.

ဘိန္နပဒဝါကျသိလေသ

291.

၂၉၁။

Samāhita’ttavinayo, ahīna mada maddano;

Sugato visadaṃ pātu, pāṇinaṃ so vināyako.

တည်ကြည်သော စိတ်နှင့် ယဉ်ကျေးခြင်းရှိတော်မူသော၊ မယုတ်လျော့သော မာန်ယစ်ခြင်းကို နှိမ်နင်းတော်မူသော၊ ထိုသတ္တဝါတို့ကို လမ်းညွှန်တော်မူသော သုဂတမြတ်စွာဘုရားသည် သတ္တဝါတို့ကို စင်ကြယ်စွာ စောင့်ရှောက်တော်မူပါစေသတည်း။

Bhinnābhinnapadavākyasileso.

ဘိန္နာဘိန္နပဒဝါကျသိလေသ

292.

၂၉၂။

Viruddhā, viruddhā, bhinna, kammā, niyamavā, paro;

Niyama’kkhepavacano, avirodhi, virodhya’pi.

ထိုမှတစ်ပါး ဝိရုဒ္ဓကမ္မ၊ အဝိရုဒ္ဓကမ္မ၊ အဘိန္နကမ္မ၊ နิယမဝန္တ၊ နิယမက္ခေပ၊ အဝိရောဓိ၊ ဝိရောဓိ ဟူ၍လည်းကောင်း သိလေသအပြား ရှိကုန်၏။

293.

၂၉၃။

Ocitya samposakādi, sileso, padajā’di pi;

Esaṃ nidassanesve’va, rūpa māvi bhavissati.

ဥစိတျသမ္ပေါသကသိလေသ၊ ပဒသိလေသ အစရှိသည်တို့လည်း ရှိကုန်သေး၏။ ၎င်းတို့၏ သဘောသဘာဝသည် သာဓကဥပမာများ၌ ထင်ရှားလတ္တံ့။

Viruddhakammasilesa

ဝိရုဒ္ဓကမ္မသိလေသ

294.

၂၉၄။

Savase vattayaṃ lokaṃ, akhilaṃ kallaviggaho;

Parābhavati mārāri, dhammarājā vijambhate.

တင့်တယ်လှပသော ကိုယ်ခန္ဓာရှိတော်မူသော တရားမင်းမြတ်စွာဘုရားသည် တစ်လောကလုံးကို မိမိ၏ အလိုသို့ လိုက်စေတော်မူလျက် တင့်တယ်တော်မူ၏၊ ရန်သူမာရ်မင်းသည်ကား ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရ၏။

Aviruddhakammasilesa

အဝိရုဒ္ဓကမ္မသိလေသ

295.

၂၉၅။

Sabhāvamadhuraṃ puñña viseso’daya sambhavaṃ;

Suṇanti vācaṃ munino, janā passanti cā’mataṃ.

လူတို့သည် သဘာဝအားဖြင့် ချိုမြိန်သော၊ ကောင်းမှုထူး၏ အစွမ်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော မြတ်စွာဘုရား၏ တရားစကားတော်ကို ကြားနာကြရကုန်၏၊ နိဗ္ဗာန်ကိုလည်း ဖူးမြင်ကြရကုန်၏။

Abhinnakammasilesa

အဘိန္နကမ္မသိလေသ

296.

၂၉၆။

Andhakārā’pahārāya[Pg.182], sabhāva madhurāya ca;

Mano pīṇeti jantūnaṃ, jino vācāya bhāya ca.

မြတ်စွာဘုရားသည် တရားစကားတော်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်ရောင်ကိုယ်ဝါဖြင့်လည်းကောင်း အမိုက်မှောင်ကို ပယ်ဖျောက်ရန်နှင့် သဘာဝအားဖြင့် ချိုမြိန်သာယာစေရန် သတ္တဝါတို့၏ စိတ်ကို နှစ်သက်စေတော်မူ၏။

Niyamavantasilesa

နိယမဝန္တသိလေသ

297.

၂၉၇။

Kesa’kkhīnaṃ’va kaṇhattaṃ, bhamūnaṃyeva vaṅkatā;

Pāṇipādā’dharānaṃ’va, munindassā’bhirattatā.

မြတ်စွာဘုရား၏ ဆံတော်နှင့် မျက်လုံးတော်တို့၌သာလျှင် မည်းနက်ခြင်း ရှိ၏၊ မျက်ခုံးတော်တို့၌သာလျှင် ကောက်ကွေးခြင်း ရှိ၏၊ လက်တော်၊ ခြေတော်၊ နှုတ်ခမ်းတော်တို့၌သာလျှင် နီမြန်းခြင်း ရှိ၏။

Niyamakkhepasilesa

နိယမက္ခေပသိလေသ

298.

၂၉၈။

Pāṇipādā’dharesve’va, sārāgo tava dissati;

Dissate so’ya mathavā, nātha! Sādhuguṇesva’pi.

အို... ကိုးကွယ်ရာအရှင်၊ အရှင်၏ လက်တော်၊ ခြေတော်၊ နှုတ်ခမ်းတော်တို့၌သာ နီမြန်းခြင်း (တွယ်တာခြင်း) ကို တွေ့မြင်ရပါ၏။ သို့မဟုတ်မူကား ထိုတွယ်တာခြင်းသည် သူတော်ကောင်းဂုဏ်တို့၌လည်း ထင်ရှားပါသေး၏။

Avirodhisilesa

အဝိရောဓိသိလေသ

299.

၂၉၉။

Salakkhaṇo’tisubhago, tejassī niyato’dayo;

Lokeso jitasaṃkleso,Vibhāti samaṇissaro.

လက္ခဏာတော်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော၊ အလွန်ကျက်သရေရှိသော၊ တန်ခိုးပြောင်မြောက်သော၊ အမြဲတစေ ပွင့်ထွန်းတော်မူသော၊ လောက၏အရှင်ဖြစ်တော်မူသော၊ ကိလေသာကို အောင်တော်မူသော ရဟန်းတို့၏အထွတ်အထိပ် မြတ်စွာဘုရားသည် တင့်တယ်တော်မူ၏။

Virodhisilesa

ဝိရောဓိသိလေသ

300.

၃၀၀။

Asamopi samo loke,Lokesopi naruttamo;

Sadayo pya’dayo pāpe, cittā’yaṃ munino gati.

မြတ်စွာဘုရားသည် အတုမရှိသော်လည်း လောက၌ တူညီသော စိတ်ရှိတော်မူ၏၊ လောက၏အရှင်ဖြစ်သော်လည်း လူတို့တွင် အမြတ်ဆုံး ဖြစ်တော်မူ၏၊ သနားခြင်း ကရုဏာရှိသော်လည်း မကောင်းမှု၌ သနားခြင်းမရှိပါ။ ဤသည်ကား မြတ်စွာဘုရား၏ စိတ်တော်ဖြစ်စဉ်တည်း။

Ocityasamposakapadasilesa

ဥစိတျသမ္ပေါသကပဒသိလေသ

301.

၃၀၁။

Saṃsāradukkho’pahatā, vanatā janatā tvayi;

Sukha micchita maccantaṃ, amatandada! Vindati.

အို-နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို ပေးတော်မူတတ်သော မြတ်စွာဘုရား၊ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲဖြင့် နှိပ်စက်အပ်သော၊ သမုဒယတဏှာရှိသော လူအပေါင်းသည် ကိုယ်တော်၌ အလွန်အမင်း အလိုရှိအပ်သော နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို ရရှိပါ၏။

302.

၃၀၂။

Guṇayuttehi vatthūhi, samaṃ katvāna kassaci;

Saṃkittanaṃ bhavati yaṃ, sā matā tulyayogitā.

ဂုဏ်နှင့်ပြည့်စုံသော ဝတ္ထုတို့နှင့် တစ်စုံတစ်ခုသောသူကို တူညီစေ၍ ချီးမွမ်းခြင်းသည် အကြင်သို့ ဖြစ်၏၊ ထိုချီးမွမ်းခြင်းကို ‘တုလျယောဂိတာ’ အလင်္ကာဟူ၍ မှတ်အပ်၏။

303.

၃၀၃။

Sampattasammado loko, sampattā’lokasampado;

Ubhohi raṃsimālī ca, bhagavā ca tamonudo.

သတ္တလောကသည် အလင်းရောင်၏ ပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်သည်ရှိသော် ဝမ်းမြောက်ခြင်းသို့ ရောက်ရ၏။ နေမင်းသည်လည်းကောင်း၊ မြတ်စွာဘုရားသည်လည်းကောင်း ဤနှစ်ပါးလုံးသည် အမိုက်မှောင်ကို ပယ်ဖျောက်တတ်ကုန်၏။

304.

၃၀၄။

Atthantaraṃ sādhayatā, kiñci taṃ sadisaṃ phalaṃ;

Dassīyate asantaṃ vā, santaṃ vā taṃ nidassanaṃ.

တစ်ပါးသောအနက်ကို ပြီးစေတတ်သည်ဖြစ်၍ ထိုအနက်နှင့်တူသော အကျိုးကို မရှိသည်ကိုလည်းကောင်း၊ ရှိသည်ကိုလည်းကောင်း ပြသခြင်းသည် အကြင်သို့ ဖြစ်၏။ ထိုပြသခြင်းသည် ‘နိဒဿန’ အလင်္ကာ မည်၏။

Asantaphalanidassana

အသန္တဖလနိဒဿန

305.

၃၀၅။

Udayā [Pg.183] samaṇindassa, yanti pāpā parābhavaṃ;

Dhammarājaviruddhānaṃ, sūcayantā dura’ntataṃ.

ရဟန်းတို့သခင် မြတ်စွာဘုရား ပွင့်ထွန်းတော်မူသဖြင့် ယုတ်မာသောသူတို့သည် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ကြကုန်၏၊ တရားမင်းအား ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုသောသူတို့၏ မကောင်းသော အဆုံးရှိသည်ဖြစ်ကြောင်းကို ညွှန်ပြကြကုန်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

Santaphalanidassana

သန္တဖလနိဒဿန

306.

၃၀၆။

Siro nikkhitta caraṇo, cchariyāna’mbujāna’yaṃ;

Parama’bbhutataṃ loke, viññāpeta’ttano jino.

ဦးခေါင်းထက်၌ ချထားအပ်သော ခြေတော်အစုံရှိသော ဤအောင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် လောက၌ မိမိ၏ အလွန်ဆန်းကြယ်သော အဖြစ်ကို သိစေတော်မူ၏။

307.

၃၀၇။

Vibhūtiyā mahantattaṃ, adhippāyassa vā siyā;

Paramukkaṃsataṃ yātaṃ, taṃ mahantatta mīritaṃ.

စည်းစိမ်ချမ်းသာ၏လည်းကောင်း၊ အလိုဆန္ဒ၏လည်းကောင်း အလွန်မြင့်မြတ်သော အဖြစ်သို့ ရောက်သော ကြီးမြတ်ခြင်းသည် အကြင်သို့ ဖြစ်၏၊ ထိုကြီးမြတ်ခြင်းကို ‘မဟန္တတ္တ’ အလင်္ကာဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

Vibhūtimahantatta

ဝိဘူတိမဟန္တတ္တ

308.

၃၀၈။

Kirīṭa ratana’cchāyā, nuviddhā’tapa vāraṇo;

Purā paraṃ siriṃ vindi, bodhisatto’ bhinikkhamā.

ဘုရားလောင်းသည် တောထွက်တော်မမူမီ ရှေးအခါက သရဖူရတနာတို့၏ အရောင်အဝါနှင့် ရောပြွမ်းသော ထီးဖြူရှိသည်ဖြစ်၍ မြတ်သော စည်းစိမ်ကျက်သရေကို ခံစားတော်မူခဲ့၏။

Adhippāyamahantatta

အဓိပ္ပါယမဟန္တတ္တ

309.

၃၀၉။

Satto sambodhiyaṃ bodhi, satto sattahitāya so;

Hitvā sneharasābandha, mapi rāhulamātaraṃ.

သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်၌ စိတ်ညွတ်တော်မူသော၊ သတ္တဝါတို့၏ အကျိုးစီးပွား၌ စိတ်ညွတ်တော်မူသော ထိုဘုရားလောင်းသည် ချစ်ခြင်းကိလေသာအနှောင်အဖွဲ့ရှိသော ရာဟုလာမိခင်ကိုပင် စွန့်ပယ်တော်မူခဲ့၏။

310.

၃၁၀။

Gopetvā vaṇṇanīyaṃ yaṃ, kiñci dassīyate paraṃ;

Asamaṃ vā samaṃ tassa, yadi sā vañcanā matā.

ချီးမွမ်းအပ်သော ဝတ္ထုတစ်စုံတစ်ခုကို ဖုံးကွယ်၍ ထိုဝတ္ထုနှင့် တူသည်ဖြစ်စေ၊ မတူသည်ဖြစ်စေ တစ်ပါးသောအရာကို ပြသခြင်းသည် အကြင်သို့ ဖြစ်၏၊ ထိုပြသခြင်းကို ‘ဝဉ္စနာ’ အလင်္ကာဟူ၍ မှတ်အပ်၏။

Asamavañcanā

အသမဝဉ္စနာ

311.

၃၁၁။

Purato na sahassesu, na pañcesu ca tādino;

Māro paresu tasse’saṃ, sahassaṃ dasavaḍḍhitaṃ.

ဂုဏ်တော်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၏ ရှေ့မှောက်၌ မာရ်နတ်သည် အခြံအရံ တစ်ထောင်တို့နှင့်လည်းကောင်း၊ ငါးထောင်တို့နှင့်လည်းကောင်း မဟုတ်ဘဲ တစ်သောင်းကို တစ်ဆယ်ဖြင့် မြှောက်အပ်သော အခြံအရံတို့နှင့် ဖြစ်လေ၏။

Samavañcanā

သမဝဉ္စနာ

312.

၃၁၂။

Vivāda manuyuñjanto, munindavadani’ndunā;

Sampuṇṇo candimā nā’yaṃ, chatta metaṃ manobhuno.

ဘုရားရှင်၏ မျက်နှာတော်တည်းဟူသော လမင်းနှင့် အပြိုင်အဆိုင် ပြုလိုသဖြင့် ဤအရာသည် ပြည့်ဝသော လမင်းမဟုတ်ပါ၊ ကာမနတ်သား၏ ထီးဖြူသာ ဖြစ်ပါ၏။

313.

၃၁၃။

Parānuvattanādīhi, nibbindeni’ha yā katā;

Thuti ra’ppakate sā’yaṃ, siyā appakatatthuti.

သူတစ်ပါးတို့နောက်သို့ လိုက်၍ပြုခြင်း စသည်တို့ဖြင့် ငြီးငွေ့သဖြင့် မိမိချီးမွမ်းလိုရင်း မဟုတ်သော အရာ၌ အကြင်ချီးမွမ်းခြင်းကို ပြုအပ်၏၊ ထိုချီးမွမ်းခြင်းသည် ‘အပ္ပကတတ္ထုတိ’ အလင်္ကာ မည်၏။

314.

၃၁၄။

Sukhaṃ jīvanti hariṇā, vanesva’parasevino;

Anāyāso palābhehi, jaladabbhaṅkurādibhi.

သမင်တို့သည် သူတစ်ပါးတို့ကို ခစားခြင်းမရှိဘဲ တောတို့၌ ရေ၊ မျက်နုပျို စသည်တို့ဖြင့် ပင်ပန်းမှုမရှိဘဲ ရရှိသော အစာတို့ဖြင့် ချမ်းသာစွာ အသက်မွေးကြကုန်၏။

315.

၃၁၅။

Uttaraṃ uttaraṃ yattha, pubbapubbavisesanaṃ;

Siyā ekāvali sā’yaṃ, dvidhā vidhi, nisedhato.

အကြင်အလင်္ကာ၌ နောက်နောက်သော စကားသည် ရှေ့ရှေ့သော စကား၏ အထူးပြု ဖြစ်၏၊ ထိုအလင်္ကာသည် ‘ဧကာဝလိ’ အလင်္ကာ မည်၏။ ထိုဧကာဝလိသည် ဝိဓိ၊ နိသေဓ အားဖြင့် နှစ်ပါးရှိ၏။

Vidhiekāvali

ဝိဓိဧကာဝလိ

316.

၃၁၆။

Pādā [Pg.184] nakhāli rucirā, nakhāli raṃsi bhāsurā;

Raṃsītamopahāne’ka, rasā sobhanti satthuno.

မြတ်စွာဘုရား၏ ခြေတော်တို့သည် တင့်တယ်သော ခြေသည်းတန်းရှိကုန်၏။ ခြေသည်းတန်းတို့သည် တောက်ပသော အရောင်အဝါရှိကုန်၏။ အရောင်အဝါတို့သည် အမိုက်မှောင်ကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း၌ တစ်ခုတည်းသော အလေ့ရှိကုန်၏။

Nisedhaekāvali

နိသေဓဧကာဝလိ

317.

၃၁၇။

Asantuṭṭho yati neva,Santoso nā’layāhato;

Nā’layo yo sa jantūnaṃ, nā’nanta byasanā vaho.

ရဟန်းသည် မရောင့်ရဲသည်မဟုတ်၊ ရောင့်ရဲခြင်းသည် ကပ်ငြိမှုတဏှာဖြင့် နှိပ်စက်အပ်သည်မဟုတ်၊ အကြင် ကပ်ငြိမှုတဏှာမရှိခြင်းသည် သတ္တဝါတို့အား အဆုံးမရှိသော ပျက်စီးခြင်းကို ဆောင်သည်မဟုတ်။

318.

၃၁၈။

Yahiṃ bhūsiya bhūsattaṃ, aññamaññaṃ tu vatthunaṃ;

Vinā’va sadisattaṃ taṃ, aññamaññavibhūsanaṃ.

တူညီသော အဖြစ်မရှိဘဲ ဝတ္ထုနှစ်ခုတို့၏ အပြန်အလှန် တန်ဆာဆင်အပ်သော အဖြစ်သည် အကြင်အရပ်၌ ဖြစ်၏၊ ထိုအလင်္ကာကို ‘အညမညဝိဘူသန’ အလင်္ကာဟူ၍ မှတ်အပ်၏။

319.

၃၁၉။

Byāmaṃ’su maṇḍalaṃ tena, muninā lokabandhunā;

Mahantiṃ vindatī kantiṃ, sopi teneva tādisiṃ.

လောက၏ ဆွေမျိုးဖြစ်တော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားကြောင့် တစ်လံမျှသော အရောင်အဝါအဝန်းသည် ကြီးမြတ်သော တင့်တယ်ခြင်းသို့ ရောက်ရ၏။ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည်လည်း ထိုတစ်လံမျှသော အရောင်အဝါအဝန်းကြောင့် ထိုသို့သော တင့်တယ်ခြင်းသို့ ရောက်တော်မူရ၏။

320.

၃၂၀။

Kathanaṃ sahabhāvassa, kriyāya ca, guṇassa ca;

‘Sahavuttī’ti viññeyyaṃ, ta’dudāharaṇaṃ yathā.

ကိရိယာ၏လည်းကောင်း၊ ဂုဏ်၏လည်းကောင်း အတူတကွ ဖြစ်သည်၏အဖြစ်ကို ပြောဆိုခြင်းကို ‘သဟဝုတ္တိ’ အလင်္ကာဟူ၍ သိအပ်၏။ ထိုသဟဝုတ္တိ၏ ဥပမာတို့သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။

Kriyāsahavutti

ကိရိယာသဟဝုတ္တိ

321.

၃၂၁။

Jalanti candaraṃsīhi, samaṃ satthu nakhaṃ savo;

Vijambhati ca candena, samaṃ tammukhacandimā.

မြတ်စွာဘုရား၏ ခြေသည်းတော်အလင်းသည် လရောင်တို့နှင့်အတူ တောက်ပ၏။ ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ မျက်နှာတော်တည်းဟူသော လမင်းသည်လည်း လမင်းနှင့်အတူ ပွင့်ထွန်းပွားများ၏။

Guṇasahavutti

ဂုဏသဟဝုတ္တိ

322.

၃၂၂။

Jino’dayena malīnaṃ, saha dujjana cetasā;

Pāpaṃ disā suvimalā, saha sajjana cetasā.

အောင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား ပွင့်ထွန်းတော်မူသဖြင့် မကောင်းမှုသည် လူယုတ်မာတို့၏ စိတ်နှင့်တကွ ညစ်နွမ်းခြင်းသို့ ရောက်၏။ အရပ်မျက်နှာတို့သည် သူတော်ကောင်းတို့၏ စိတ်နှင့်တကွ အလွန်ကြည်လင်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။

323.

၃၂၃။

Virodhīnaṃ pada’tthānaṃ, yattha saṃsaggadassanaṃ;

Samukkaṃsā’bhidhānatthaṃ, matā sā’yaṃ virodhitā.

လွန်ကဲသောဂုဏ်ကို ပြောဆိုခြင်းအကျိုးငှာ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော ပုဒ်တို့၏ အနက်ချင်း စပ်ယှက်မှုကို ပြသခြင်းသည် အကြင်အရပ်၌ ဖြစ်၏၊ ထိုပြသခြင်းကို ‘ဝိရောဓိတာ’ အလင်္ကာဟူ၍ မှတ်အပ်၏။

324.

၃၂၄။

Guṇā sabhāva madhurā, api loke’ka bandhuno;

Sevitā pāpa sevīnaṃ, sampadūsenti mānasaṃ.

လောက၌ တစ်ဦးတည်းသော အဆွေခင်ပွန်း ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၏ ဂုဏ်တော်တို့သည် သဘာဝအားဖြင့် ချိုသာသော်လည်း၊ လူယုတ်မာတို့သည် မှီဝဲအပ်သည်ရှိသော် စိတ်နှလုံးကို အလွန်ညစ်နွမ်းစေကုန်၏။

325.

၃၂၅။

Yassa kassa ci dānena, yassa kassa ci vatthuno;

Visiṭṭhassa ya mādānaṃ, ‘parivuttī’ti sā matā.

တစ်စုံတစ်ခုသော ဝတ္ထုကို ပေးလှူခြင်းဖြင့် အလွန်ထူးမြတ်သော တစ်စုံတစ်ခုသော ဝတ္ထုကို ယူခြင်းသည် အကြင်သို့ ဖြစ်၏၊ ထိုသို့ယူခြင်းကို ‘ပရိဝုတ္တိ’ အလင်္ကာဟူ၍ မှတ်အပ်၏။

326.

၃၂၆။

Purā paresaṃ datvāna, manuññaṃ nayanādikaṃ;

Muninā samanuppattā, dāni sabbaññutāsirī.

မြတ်စွာဘုရားသည် ရှေးအခါက သူတစ်ပါးတို့အား နှစ်သက်ဖွယ်ရှိသော မျက်စိစသည်တို့ကို ပေးလှူတော်မူခဲ့သဖြင့် ယခုအခါ၌ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်၏ ကျက်သရေကို ရရှိတော်မူအပ်၏။

327.

၃၂၇။

Kiñci [Pg.185] disvāna viññātā, paṭipajjati taṃsamaṃ;

Saṃsayā’pagataṃ vatthuṃ, yattha so’yaṃ bhamo mato.

တစ်စုံတစ်ခုသော ဝတ္ထုကို မြင်၍ သိဖူးပြီးသောသူသည် ထိုဝတ္ထုနှင့်တူသော ယုံမှားကင်းသော အခြားဝတ္ထုတစ်ခုသို့ ရောက်သွားခြင်းသည် အကြင်သို့ ဖြစ်၏၊ ထိုအဖြစ်ကို ‘ဘမ’ အလင်္ကာဟူ၍ မှတ်အပ်၏။

328.

၃၂၈။

Samaṃ disāsu’jjalāsu, jina pāda nakhaṃ’sunā;

Passantā abhinandanti, candā’tapa manā janā.

အောင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၏ ခြေသည်းတော်အရောင်တို့ဖြင့် ထွန်းလင်းတောက်ပသော အရပ်မျက်နှာတို့ကို အတူတကွ မြင်ကြရသဖြင့် လရောင်ကို နှစ်သက်သောသူတို့သည် လရောင်အမှတ်ဖြင့် အလွန်ဝမ်းမြောက်ကြကုန်၏။

329.

၃၂၉။

Pavuccate yaṃ nāmādi, kavīnaṃ bhāvabodhanaṃ;

Yena kenaci vaṇṇena, bhāvo nāmā’ya mīrito.

ကဗျာဆရာတို့၏ စိတ်အကြံအစည်ကို သိစေတတ်သော အကြင်အမည် စသည်ကို တစ်စုံတစ်ခုသော အခြင်းအရာဖြင့် ပြောဆိုအပ်၏၊ ထိုသို့ပြောဆိုခြင်းကို ‘ဘာဝ’ အလင်္ကာဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

330.

၃၃၀။

Nanu teye’va santāno, sāgarā na kulācalā;

Manampi mariyādaṃ ye, saṃvaṭṭepi jahanti no.

မင်းကြီး၊ ကပ်ဖျက်သော အခါ၌ပင်လျှင် စည်းကမ်းကို အနည်းငယ်မျှလည်း မစွန့်ကြကုန်သော ထိုသမုဒ္ဒရာတို့သည်သာ ကိုယ်တော်၏ သားချင်းတို့ ဖြစ်ကြကုန်သည် မဟုတ်ပါလော၊ မင်းကုန်းတောင်ကြီးတို့ကား ကိုယ်တော်၏ သားချင်းတို့ မဟုတ်ကြကုန်။

331.

၃၃၁။

Aṅgaṅgi bhāvā sadisa, balabhāvā ca bandhane;

Saṃsaggo’laṅkatīnaṃ yo, taṃ ‘missa’nti pavuccati.

အင်္ဂါနှင့် အင်္ဂီဖြစ်ခြင်း၊ အစွမ်းသတ္တိချင်း တူညီခြင်းတို့ကြောင့် တန်ဆာ (အလင်္ကာ) တို့၏ အတူတကွ ရောနှောပေါင်းစပ်ခြင်းကို 'မိဿအလင်္ကာ' ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

Aṅgaṅgībhāvamissa

အင်္ဂါအင်္ဂီဘာဝမိဿအလင်္ကာ (အင်္ဂါနှင့် အင်္ဂီဖြစ်၍ ရောနှောခြင်း)

332.

၃၃၂။

Pasatthā munino pāda, nakha raṃsi mahānadī;

Aho! Gāḷhaṃ nimuggepi, sukhayatye’va te jane.

ချီးမွမ်းအပ်သော မြတ်စွာဘုရား၏ ခြေသည်းတော် ရောင်ခြည်တည်းဟူသော မြစ်ကြီးသည် အံ့ဩဖွယ်ကောင်းလှပေစွ။ ထိုမြစ်၌ ပြင်းထန်စွာ နစ်မြုပ်နေကြကုန်သော သူတို့ကိုပင်လျှင် ချမ်းသာစေသည်သာတည်း။

Sadisa bala bhāva missa

သဒိသဗလဘာဝမိဿအလင်္ကာ (အစွမ်းချင်းတူညီ၍ ရောနှောခြင်း)

333.

၃၃၃။

Veso sabhāva madhuro, rūpaṃ netta rasāyanaṃ;

Madhū’va munino vācā, na sampīṇeti kaṃ janaṃ.

မြတ်စွာဘုရား၏ အမူအရာသည် သဘာဝအားဖြင့် သာယာကြည်နူးဖွယ် ရှိ၏၊ ရုပ်ကန္ဓာသည်လည်း မျက်စိအတွက် အားဆေးသဖွယ် ဖြစ်၏၊ စကားတော်သည် ပျားရည်ကဲ့သို့ ချိုမြိန်၏။ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် မည်သည့်လူသားကို မနှစ်သက်စေဘဲ ရှိပါအံ့နည်း။

334.

၃၃၄။

Āsī nāma siyā’tthassa, iṭṭhassā’sīsanaṃ yathā;

Tiloke’kagati nātho,Pātu loka mapāyato.

အလိုရှိအပ်သော အကျိုးကို ဆုတောင်းခြင်းသည် 'အာသီသအလင်္ကာ' မည်၏။ သုံးလောကလုံး၏ တစ်ခုတည်းသော ကိုးကွယ်ရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် လောကကို အပါယ်ဘေးမှ စောင့်ရှောက်တော်မူပါစေသတည်း။

335.

၃၃၅။

Rasa’ppatīti janakaṃ, jāyate yaṃ vibhūsanaṃ;

‘Rasavanta’nti taṃ ñeyyaṃ, rasavanta vidhānato.

ရသကို ထင်ရှားစွာ သိစေတတ်သော မည်သည့်တန်ဆာ (အလင်္ကာ) မဆို ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ထိုတန်ဆာကို ရသဝန္တနည်းစနစ်အရ 'ရသဝန္တအလင်္ကာ' ဟု သိအပ်၏။

336.

၃၃၆။

Rāgā’nata’bbhuta saroja mukhaṃ dharāya,Pādā tilokagaruno’dhika bandharāgā;

Ādāya niccasarasena karena gāḷhaṃ,Sañcumbayanti satatā’hita sambhamena.

အံ့ဩဖွယ် ကြာပန်းနှင့်တူသော မျက်နှာရှိသော ကမ္ဘာမြေတည်းဟူသော အမျိုးသမီးသည် သုံးလောကဂရုဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၏ ခြေတော်အစုံတို့ကို ထူးကဲသော သံယောဇဉ်ဖြင့်၊ အစဉ်စိုစွတ်သော လက် (သစ်ပင်သစ်ကိုင်း) တည်းဟူသော လက်ဖဝါးဖြင့် ပြင်းစွာကိုင်ဆုပ်လျက်၊ အမြဲတစေ ရိုသေကိုင်းညွတ်စွာဖြင့် ထပ်ခါတလဲလဲ နမ်းရှုပ်ဘိသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

337.

၃၃၇။

Iccā’nugamma [Pg.186] purimācariyā’nubhāvaṃ,Saṅkhepato nigadito’ya malaṅkatīnaṃ;

Bhedo’parūpari kavīhi vikappiyānaṃ,Ko nāma passitu malaṃ khalu tāsa mantaṃ.

ဤသို့လျှင် ရှေးဆရာတို့၏ နည်းစနစ်ကို လိုက်နာလျက် ဤအလင်္ကာတို့၏ အပြားကို အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် ဟောကြားအပ်ပြီ။ ပညာရှိကဗျာဆရာတို့သည် အထပ်ထပ် ကြံစည်စိတ်ကူးအပ်သော ထိုအလင်္ကာတို့၏ အဆုံးအပိုင်းအခြားကို အဘယ်သူသည် တကယ်ပင် မြင်နိုင်ပါအံ့နည်း။

Iti saṅgharakkhitamahāsāmi viracite subodhālaṅkāre

ဤသို့လျှင် အရှင်သံဃရက္ခိတ မဟာသာမိ စီရင်တော်မူအပ်သော သုဗောဓာလင်္ကာရကျမ်း၌

Atthālaṅkārāvabodho nāma

အတ္ထာလင်္ကာရဝဗောဓ (အနက်အလင်္ကာကို သိစေခြင်း) မည်သော

Catuttho paricchedo.

စတုတ္ထပရိစ္ဆေဒ (စတုတ္ထအခန်း) ပြီး၏။

5. Bhāvāvabodha-pañcamapariccheda

၅. ဘာဝါဝဗောဓ-ပဉ္စမပရိစ္ဆေဒ (ဘာဝကို သိစေခြင်းတည်းဟူသော ပဉ္စမအခန်း)

338.

၃၃၈။

Paṭibhānavatā loka, vohāra’manusārinā;

Tato’citya samullāsa, vedinā kavinā paraṃ.

ထက်မြက်သော ပဋိဘာန်ဉာဏ်ရှိ၍ လောကဝေါဟာရကို လိုက်နာတတ်သော၊ ထိုမှတစ်ဆင့် သင့်လျော်သော ရွှင်လန်းတက်ကြွမှုကို သိတတ်သော ကဗျာဆရာသည်...

339.

၃၃၉။

Ṭhāyisambandhino bhāva, vibhāvā sā’nubhāvakā;

Sambajjhanti nibandhā te, rasa’ssādāya sādhunaṃ.

တည်ကြည်သော သဘောရှိသော ဌာယီဘာဝနှင့် ဆက်စပ်ကုန်သော ဘာဝ၊ ဝိဘာဝနှင့် အနုဘာဝတို့သည် ကဗျာဝါကျ၌ ပေါင်းစပ်မိကြကုန်သည်ရှိသော် သူတော်ကောင်းတို့အား ရသကို ခံစားစေရန် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။

Bhāvaadhippāya

ဘာဝ၏ အဓိပ္ပာယ်

340.

၃၄၀။

Citta vutti visesā tu, bhāvayanti rase yato;

Ratyādayo tato bhāva, saddena parikittitā.

စိတ်၏ ထူးခြားသော အမူအရာတို့သည် ရသကို ဖြစ်ပေါ်စေသောကြောင့် ထိုရတိ အစရှိသည်တို့ကို 'ဘာဝ' ဟူသော စကားလုံးဖြင့် ခေါ်ဆိုအပ်၏။

Ṭhāyībhāvaadhippāya

ဌာယီဘာဝ၏ အဓိပ္ပာယ်

341.

၃၄၁။

Virodhinā’ññabhāvena, yo bhāvo na tirohito;

Sīlena tiṭṭhati’cceso, ‘ṭhāyībhāvo’ti saddito.

ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော အခြားသော ဘာဝတို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်း၍မရဘဲ၊ မိမိသဘာဝအတိုင်း အစဉ်တည်ရှိနေတတ်သော ဘာဝကို 'ဌာယီဘာဝ' ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

Ṭhāyībhāvappabhedauddesa

ဌာယီဘာဝ အပြားကို ပြဆိုခြင်း

342.

၃၄၂။

Rati, hasso, ca soko, ca,Kodhu, ssāhā, bhayaṃ,pi ca;

Jigucchā, vimhayo, ceva, samo ca nava ṭhāyino.

ရတိ၊ ဟဿ၊ သောက၊ ကောဓ၊ ဥဿာဟ၊ ဘယ၊ ဇိဂုစ္ဆာ၊ ဝိမှယနှင့် သမဟူ၍ ကိုးပါးသော ဌာယီဘာဝတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

Byabhicārībhāvaadhippāya

ဗျဘိစာရီဘာဝ၏ အဓိပ္ပာယ်

343.

၃၄၃။

Tirobhāvā, vibhāvā’di, visesanā’bhimukhyato;

Ye te caranti sīlena, te honti byabhicārino.

ဖုံးကွယ်ပျောက်ကွယ်သွားတတ်ကုန်လျက်၊ ဝိဘာဝ အစရှိသော အထူးပြုချက်တို့၏ ရှေ့မှောက်၌ အစဉ်ဖြစ်ပေါ်တတ်သော သဘောရှိကုန်သော ထိုဘာဝတို့သည် 'ဗျဘိစာရီဘာဝ' မည်ကုန်၏။

Byabhicāribhāvapabheda

ဗျဘိစာရီဘာဝ အပြားများ

344.

၃၄၄။

Nibbedo[Pg.187], takka, saṅkā, sama,Dhiti, jaḷatā, dīnatu, ggā, lasattaṃ,Suttaṃ, tāso, gilānu, ssuka, harisa,Sati, ssā, visādā, bahitthā ;

Cintā, gabbā, pamāro, marisa, mada,Matu, mmāda, mohā, vibodho,Niddā, vegā, sabilaṃ, maraṇa,Capalatā, byādhi, tettiṃsa mete.

နိဗ္ဗေဒ၊ တက္က၊ သင်္ကာ၊ သမ၊ ဓိတိ၊ ဇဠတာ၊ ဒီနတာ၊ ဥဂ္ဂတာ၊ အလသတ္တ၊ သုတ္တ၊ တာသ၊ ဂိလာန၊ ဥဿုက၊ ဟရိသ၊ သတိ၊ ဣဿာ၊ ဝိသာဒ၊ အဝဟိတ္ထာ၊ စိန္တာ၊ ဂဗ္ဗ၊ အပသ္မာရ၊ အမရိသ၊ မဒ၊ မတိ၊ ဥမ္မာဒ၊ မောဟ၊ ဝိဗောဓ၊ နိဒ္ဒါ၊ အာဝေဂ၊ သဝီဠ၊ မရဏ၊ စပလတာ၊ ဗျာဓိ ဟူ၍ ဤဗျဘိစာရီဘာဝတို့သည် သုံးဆယ့်သုံးပါး ရှိကုန်၏။

Sattikabhāvaadhippāya

သတ္တိကဘာဝ၏ အဓိပ္ပာယ်

345.

၃၄၅။

Samāhita’tta’ppabhavaṃ, sattaṃ teno’papāditā;

Sattikā pya’nubhāvatte, visuṃ bhāvā bhavanti te.

တည်ကြည်သော စိတ်မှ ဖြစ်ပေါ်လာသော သဘောကို 'သတ္တ' ဟု ဆိုအပ်၏၊ ထိုသတ္တကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဘာဝတို့သည် 'သတ္တိကဘာဝ' မည်ကုန်၏။ ထိုဘာဝတို့သည် အနုဘာဝအဖြစ်၌ ပါဝင်သော်လည်း သီးခြားဘာဝများအဖြစ် တည်ရှိကြကုန်၏။

Sattikabhāvappabheda

သတ္တိကဘာဝ အပြား

346.

၃၄၆။

Thambho, paḷaya, romañcā, tathā seda, ssu, vepathu;

Vevaṇṇiyaṃ, visaratā, bhāvā’ṭṭhe’te tu sattikā.

ထမ္ဘ (ကြောင်အမ်းအမ်းဖြစ်ခြင်း)၊ ပဠယ (မိန်းမောတွေဝေခြင်း)၊ ရောမဉ္စ (ကြက်သီးထခြင်း)၊ သေဒ (ချွေးထွက်ခြင်း)၊ အဿု (မျက်ရည်ကျခြင်း)၊ ဝေပထု (တုန်လှုပ်ခြင်း)၊ ဝေဝဏ္ဏိယ (အဆင်းပျက်ခြင်း)၊ ဝိသရတာ (အသံပြာခြင်း) ဟူ၍ ဤရှစ်ပါးသော ဘာဝတို့သည် သတ္တိကဘာဝများ ဖြစ်ကုန်၏။

347.

၃၄၇။

Yadā ratyādayo bhāvā, ṭhitisīlā na honti ce;

Tadā sabbepi te bhāvā, bhavanti byabhicārino.

အကြင်အခါ၌ ရတိအစရှိသော ဘာဝတို့သည် အမြဲတည်ရှိသော သဘောမရှိကြကုန်အံ့၊ ထိုအခါ၌ ထိုဘာဝအားလုံးတို့သည်ပင်လျှင် ဗျဘိစာရီဘာဝ ဖြစ်လာကြကုန်၏။

348.

၃၄၈။

Vibhāvo kāraṇaṃ tesu, ppattiyu’ddīpane tathā;

Yo siyā bodhako tesaṃ,Anubhāvo’ya mīrito.

ထိုဘာဝတို့ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းနှင့် တိုးပွားခြင်းတို့၏ အကြောင်းရင်းကို 'ဝိဘာဝ' ဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုဘာဝတို့ကို သိရှိစေတတ်သော အရာကိုမူ 'အနုဘာဝ' ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

349.

၃၄၉။

Nekahetuṃ manovutti, visesañca vibhāvituṃ;

Bhāvaṃ vibhāvā’nubhāvā, vaṇṇiyā bandhane phuṭaṃ.

အကြောင်းအမျိုးမျိုးရှိသော စိတ်၏အမူအရာ ထူးခြားမှုကို သိရှိစေရန်အတွက် ဘာဝ၊ ဝိဘာဝ၊ အနုဘာဝတို့ကို ကဗျာဖွဲ့ထုံး၌ ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြဖွဲ့ဆိုအပ်ကုန်၏။

350.

၃၅၀။

Savibhāvā’nubhāvehi, bhāvā te te yathārahaṃ;

Vaṇṇanīyā yatho’cityaṃ, lokarūpā’nugāminā.

လောကသဘာဝကို လိုက်နာသော ကဗျာဆရာသည် ထိုထိုသော ဘာဝတို့ကို ဝိဘာဝ၊ အနုဘာဝတို့နှင့်တကွ သင့်လျော်သလို လျောက်ပတ်စွာ ဖွဲ့ဆိုအပ်ကုန်၏။

351.

၃၅၁။

Citta [Pg.188] vutti visesattā, mānasā sattikā’ṅgato;

Bahi nissaṭa sedādi, anubhāvehi vaṇṇiyā.

စိတ်၏ အမူအရာ ထူးခြားမှုကြောင့် စိတ်၌ဖြစ်သော သတ္တိကဘာဝတို့ကို ပြင်ပသို့ ထွက်ပေါ်လာသော ချွေးထွက်ခြင်း အစရှိသော အနုဘာဝတို့ဖြင့် ဖွဲ့ဆိုအပ်ကုန်၏။

Rasaadhippāya

ရသ၏ အဓိပ္ပာယ်

352.

၃၅၂။

Sāmājikāna mānando, yo bandhatthā’nusārinaṃ;

Rasīyatīti taññūhi, raso nāmā’ya’mīrito.

ကဗျာအနက်သို့ အစဉ်လိုက်သော ပွဲကြည့်ပရိသတ်တို့အား ဖြစ်ပေါ်လာသော နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်မှု (အာနန္ဒ) ကို ရသကိုသိကုန်သော ဆရာတို့က 'ရသ' ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

Rasappabheda

ရသအပြား

353.

၃၅၃။

Savibhāvā, nubhāvehi, sattika,byabhicāribhi;

Assādiyatta mānīya, māno ṭhāye’va so raso.

ဝိဘာဝ၊ အနုဘာဝ၊ သတ္တိကဘာဝ၊ ဗျဘိစာရီဘာဝတို့နှင့်တကွ ခံစားဖွယ်အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလာသော ထိုဌာယီဘာဝသည်ပင်လျှင် 'ရသ' မည်၏။

354.

၃၅၄။

Siṅgāra,hassa,karuṇā, rudda,vīra,bhayānakā;

Bībhaccha,bbhuta,santā, ca, rasā ṭhāyīna nukkamā.

သိင်္ဂါရ၊ ဟဿ၊ ကရုဏာ၊ ရုဒ္ဒ၊ ဝီရ၊ ဘယာနက၊ ဘီဘစ္ဆ၊ အဗ္ဘုတနှင့် သန္တရသတို့သည် ဌာယီဘာဝတို့၏ အစီအစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာသော ရသများ ဖြစ်ကုန်၏။

355.

၃၅၅။

Dukkharūpe’ya’ mānando, kathaṃ nu karuṇādike?Siyā sotūnamānando,Soko vessantarassa hi.

ဆင်းရဲခြင်းသဘောရှိသော ကရုဏာအစရှိသော ရသတို့၌ နှစ်သက်မှုသည် အဘယ်သို့လျှင် ဖြစ်နိုင်အံ့နည်း။ စင်စစ်သော်ကား ဝေဿန္တရာမင်းကြီးအား သောကဖြစ်သော်လည်း နားထောင်သူတို့အားမူ နှစ်သက်မှု (ရသ) သာ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။

Ṭhāyībhāva niddesa ratiṭṭhāyībhāva

ဌာယီဘာဝညွှန်ပြချက်နှင့် ရတိဌာယီဘာဝ။

356.

၃၅၆။

Ramma,desa, kalā, kāla, vesādi, paṭisevanā;

Yuvāna’ññoññarattānaṃ, pamodo rati ruccate.

သာယာသောအရပ်၊ အတတ်ပညာ၊ အချိန်အခါ၊ အဝတ်တန်ဆာ စသည်တို့ကို မှီဝဲခြင်းကြောင့် အချင်းချင်း စွဲလမ်းနှစ်သက်ကြသော ပျိုရွယ်သူတို့၏ လွန်စွာဝမ်းမြောက်ခြင်းကို 'ရတိ' (မွေ့လျော်ခြင်း) ဟု ဆိုအပ်၏။

357.

၃၅၇။

Yutyā bhāvānubhāvā te, nibandhā posayanti naṃ;

Sopya’yoga, vippayoga, sambhogānaṃ vasā tidhā.

လျောက်ပတ်သော ထိုဘာဝ၊ အနုဘာဝနှင့် (ဗျဘိစာရီ) နှောင်ဖွဲ့မှုတို့သည် ထိုရတိကို တိုးပွားစေကုန်၏။ ထိုရတိသည်လည်း အယောဂ (မဆုံစည်းရခြင်း)၊ ဝိပ္ပယောဂ (ကွဲကွာရခြင်း)၊ သမ္ဘောဂ (ပေါင်းဖော်ရခြင်း) အစွမ်းဖြင့် သုံးပါးအပြားရှိ၏။

Hassaṭṭhāyībhāva

ဟဿဌာယီဘာဝ။

358.

၃၅၈။

Vikārā’katiādīhi, attano tha parassa vā;

Hasso niddā, samā’lasya, mucchādi,byabhicāribhi;

Paripose siyā hasso, bhiyyo’tthipabhutīnaṃ so.

မိမိ၏သော်လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါး၏သော်လည်းကောင်း ဖောက်ပြန်သော အမူအရာ သဏ္ဌာန်စသည်တို့ကြောင့် ဖြစ်သော ရယ်မောခြင်း (ဟဿ) သည် အိပ်စက်ခြင်း၊ ပျင်းရိခြင်း၊ မိန်းမောခြင်း စသော ဗျဘိစာရီဘာဝတို့ဖြင့် တိုးပွားအပ်သည်ရှိသော် ဟဿရသ ဖြစ်၏။ ထိုဟဿရသသည် အမျိုးသမီးစသည်တို့၌ အဖြစ်များ၏။

Hassappabheda

ဟဿရသပြားများ။

359.

၃၅၉။

Sita miha vikāsi nayanaṃ,Kiñcā’lakkhiya dijaṃ tu taṃ hasitaṃ;

Madhurassaraṃ vihasitaṃ, aṃsasirokampamupahasitaṃ.

ဤရယ်ခြင်း၌ မျက်စိပွင့်ရုံမျှ ပြုံးခြင်းကို သိတ (Sita) ဟုလည်းကောင်း၊ သွားကို အနည်းငယ် မြင်ရုံမျှ ပြုံးခြင်းကို ဟသိတ (Hasita) ဟုလည်းကောင်း၊ သာယာသောအသံနှင့်တကွ ရယ်ခြင်းကို ဝိဟသိတ (Vihasita) ဟုလည်းကောင်း၊ ပခုံးနှင့် ဦးခေါင်းကို လှုပ်ရှား၍ ရယ်ခြင်းကို ဥပဟသိတ (Upahasita) ဟုလည်းကောင်း ခေါ်၏။

360.

၃၆၀။

Apahasitaṃ [Pg.189] sajala’kkhi, vikkhittaṅgaṃ bhavatya’tihasitaṃ;

Dve dve kathitā ce’saṃ,Jeṭṭhe majjhe’dhame ca kamaso.

မျက်ရည်ထွက်လျက် ရယ်ခြင်းကို အပဟသိတ ဟုလည်းကောင်း၊ ကိုယ်အင်္ဂါ လှုပ်ရှားရမ်းခါလျက် ရယ်ခြင်းကို အတိဟသိတ ဟုလည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ထိုပြုံးရယ်ခြင်း နှစ်မျိုးစီကို အစဉ်အတိုင်း အမြတ်၊ အလတ်၊ အညံ့ ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ ဟောအပ်၏။

Karuṇaṭṭhāyībhāva

ကရုဏာဌာယီဘာဝ။

361.

၃၆၁။

Sokarūpo tu karuṇo, niṭṭhappatti’ṭṭha nāsato;

Tatthā’nubhāvā rudita, paḷaya,tthambhakādayo;

Visādā,lasya,maraṇa, cintā’dī byabhicārino.

ချစ်ခင်မြတ်နိုးအပ်သောအရာ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခြင်းကြောင့် စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်း သဘောရှိသော ကရုဏာရသသည် ဖြစ်၏။ ထိုကရုဏာရသ၌ ငိုကြွေးခြင်း၊ မိန်းမောတွေဝေခြင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာတောင့်တင်းခြင်း စသည်တို့သည် အနုဘာဝတို့ ဖြစ်၍၊ စိတ်ဆင်းရဲခြင်း၊ ပျင်းရိခြင်း၊ သေဆုံးခြင်း၊ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း စသည်တို့သည် ဗျဘိစာရီဘာဝတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

Ruddaṭṭhāyībhāva

ရုဒ္ဒဌာယီဘာဝ။

362.

၃၆၂။

Kodho macchariyā’dīhi, pose tāsa, madādibhi;

Nayanā’ruṇatādīhi, ruddo nāma raso bhave.

အမျက်ထွက်ခြင်း (ဒေါသ) သည် ငြူစူခြင်း၊ ဝန်တိုခြင်း စသည်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထိတ်လန့်ခြင်း၊ ယစ်မူးခြင်း စသည်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း ပွားများအပ်သည်ရှိသော် မျက်စိနီမြန်းခြင်း စသော အမူအရာတို့ဖြင့် 'ရုဒ္ဒရသ' (အမျက်ဒေါသရသ) ဖြစ်၏။

Vīraṭṭhāyībhāva

ဝီရဌာယီဘာဝ။

363.

၃၆၃။

Patāpa, vikkamā’dīhu, ssāho ‘vīro’ti saññito;

Raṇa,dāna,dayāyogā, vīro’yaṃ tividho bhave;

Tevā’nubhāvā dhiti,ma, tyā’dayo byabhicārino.

တန်ခိုးအာနုဘော်၊ ရဲစွမ်းသတ္တိစသည်တို့ဖြင့် အားထုတ်ခြင်း (ဥဿာဟ) ကို 'ဝီရ' (ရဲရင့်ခြင်း) ဟု သတ်မှတ်အပ်၏။ ထိုဝီရရသသည် စစ်တိုက်ခြင်း (ရဏဝီရ)၊ လှူဒါန်းခြင်း (ဒါနဝီရ)၊ သနားကြင်နာခြင်း (ဒယာဝီရ) အစွမ်းဖြင့် သုံးပါးအပြားရှိ၏။ တည်ကြည်ခြင်း၊ ပညာရှိခြင်း စသည်တို့သည် ဗျဘိစာရီဘာဝတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

Bhayaṭṭhāyībhāva

ဘယဌာယီဘာဝ။

364.

၃၆၄။

Vikārā,sani,sattā’di, bhayu’kkaṃso bhayānako;

Sedā’dayo nubhāve’ttha, tāsā’dī byabhicārino.

ဖောက်ပြန်သောအဆင်း၊ မိုးကြိုး၊ တိရစ္ဆာန်ရဲ စသည်တို့ကြောင့် ကြောက်ရွံ့မှု လွန်ကဲခြင်းသည် 'ဘယာနကရသ' မည်၏။ ဤရသ၌ ချွေးပြန်ခြင်း စသည်တို့သည် အနုဘာဝတို့ ဖြစ်၍၊ ထိတ်လန့်ခြင်း စသည်တို့သည် ဗျဘိစာရီဘာဝတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

Jigucchāṭṭhāyībhāva

ဇိဂုစ္ဆာဌာယီဘာဝ။

365.

၃၆၅။

Jigucchā rudhirā’dīhi, pūtyā’dīhi virāgato;

Bībhaccho khobhanu’bbegī, kamena karuṇāyuto;

Nāsā vikūṇanādīhi, saṅkādīhi’ssa posanaṃ.

သွေး အစရှိသည်တို့ကြောင့် လည်းကောင်း၊ ပုပ်စပ်သောအရာ အစရှိသည်တို့ကြောင့် လည်းကောင်း ဖြစ်သော စက်ဆုပ်ခြင်း (ဇိဂုစ္ဆာ) သည် 'ဘီဘစ္ဆရသ' မည်၏။ ထိုရသသည် တုန်လှုပ်ခြင်း (ခေါဘန)၊ ထိတ်လန့်စိုးရိမ်ခြင်း (ဥဗ္ဗေဂီ) နှင့် သနားခြင်း (ကရုဏာ) တို့နှင့် အစဉ်အတိုင်း ယှဉ်၏။ နှာခေါင်းရှုံ့ခြင်း စသော အနုဘာဝတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ သံသယဖြစ်ခြင်း စသော ဗျဘိစာရီဘာဝတို့ဖြင့်လည်းကောင်း ထိုရသကို တိုးပွားစေ၏။

Vimhayaṭṭhāyībhāva

ဝိမှယဌာယီဘာဝ။

366.

၃၆၆။

Ati loka padatthehi, vimhayo’yaṃ raso’bbhuto;

Tassā’nubhāvā seda,ssu, sādhuvādā’dayo siyuṃ;

Tāsā,vega,dhiti,ppaññā, honte’ttha byabhicārino.

လောကလွန်ကဲသော အရာဝတ္ထုတို့ကြောင့် ဖြစ်သော အံ့ဩခြင်း (ဝိမှယ) သည် 'အဗ္ဘုတရသ' မည်၏။ ထိုရသ၏ အနုဘာဝတို့သည် ချွေးပြန်ခြင်း၊ မျက်ရည်ကျခြင်း၊ သာဓုခေါ်ခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိတ်လန့်ခြင်း၊ အလောတကြီးဖြစ်ခြင်း၊ တည်ကြည်ခြင်း၊ ပညာဉာဏ်ရှိခြင်း စသည်တို့သည် ဗျဘိစာရီဘာဝတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

Samaṭṭhāyībhāva

သမဌာယီဘာဝ။

367.

၃၆၇။

Ṭhāyībhāvo samo mettā, dayā,modā’di sambhavo;

Bhāvādīhi ta’dukkaṃso, santo santa nisevito.

မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာ စသည်တို့ကြောင့် ဖြစ်သော ငြိမ်းအေးခြင်း (သမ) တည်ကြည်သောသဘောသည် ရှိ၏။ ဘာဝစသည်တို့ဖြင့် ထိုသမဘာဝ လွန်ကဲခြင်းသည် သူတော်ကောင်းတို့ မှီဝဲအပ်သော 'သန္တရသ' မည်၏။

Iti saṅgharakkhita mahāsāmiviracite subodhālaṅkāre

ဤသို့ သံဃရက္ခိတ မဟာသာမိ မထေရ်မြတ် ရေးသားစီရင်အပ်သော သုဗောဓာလင်္ကာရကျမ်းတွင်—

Rasabhāvā’vabodho nāma

ရသဘာဝါဝဗောဓ (ရသနှင့် ဘာဝတို့ကို သိစေခြင်း) အမည်ရှိသော။

Pañcamo paricchedo.

ငါးခုမြောက် ပရိစ္ဆေဒ ပြီး၏။

Subodhālaṅkāro samatto.

သုဗောဓာလင်္ကာရကျမ်း ပြီးဆုံးပြီ။