နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ඒ භාග්‍යවත් වූ, අරහත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!

သုဗောဓာလင်္ကာရော

සුබෝධාලංකාරය (පහසුවෙන් වටහාගත හැකි අලංකාර ශාස්ත්‍රය)

၁. ဒေါသာဝဗောဓ-ပဌမပရိစ္ဆေဒ

1. දෝෂාවබෝධය නම් වූ පළමු වන පරිච්ඡේදය

ရတနတ္တယပ္ပဏာမ

රත්නත්‍රය ප්‍රණාමය (තිසරණ වැඳීම)

၁.

1.

မုနိန္ဒဝဒနမ္ဘောဇ, ဂဗ္ဘသမ္ဘဝသုန္ဒရီ;

သရဏံ ပါဏိနံ ဝါဏီ, မယှံ ပီဏယတံ မနံ.

මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේගේ ශ්‍රී මුඛ පද්ම නැමැති ගර්භයෙන් උපන්නා වූ, සත්ත්වයන්ට සරණ වූ, අතිශයින් ශෝභමාන වූ වාග් දේවතාවිය (බුද්ධ දේශනාව) මාගේ සිත පිනවත්වා!

နိမိတ္တ

නිමිත්ත (ග්‍රන්ථකරණයට හේතුව)

၂.

2.

ရာမ, သမ္မာ’ဒျ’လင်္ကာရာ, သန္တိ သန္တော ပုရာတနာ;

တထာပိ တု ဝဠဉ္ဇေန္တိ, သုဒ္ဓမာဂဓိကာ န တေ.

රාම ආදී පැරණි සත්පුරුෂයන් විසින් මනාව කරන ලද අලංකාර ශාස්ත්‍රයෝ විද්‍යමාන වෙති. එසේ වුවත් ශුද්ධ මාගධී භාෂාව (පාලි භාෂාව) පරිහරණය කරන්නෝ ඒවා භාවිත නොකරති.

အဘိဓာနာဒိကံ

අභිධානාදිය (නම් තැබීම ආදිය)

၃.

3.

တေနာ’ပိ နာမ တောသေယျ, မေတေ လင်္ကာရဝဇ္ဇိတေ;

အနုရူပေနာ’လင်္ကာရေ, နေ’သ မေသော ပရိဿမော.

එහෙයින් මේ අලංකාරයෙන් තොර වූවන් ද පිනවනු පිණිස සුදුසු අලංකාරයක් කිරීම සඳහා මා දරන මෙම උත්සාහය නිෂ්ඵල වෑයමක් නොවේ.

၄.

4.

ယေသံ န သဉ္စိတာ ပညာ, နေကသတ္ထန္တရော’စိတာ;

သမ္မောဟ’ဗ္ဘာဟတာ ဝေ’တေ, နာဝဗုဇ္ဈန္တိ ကိဉ္စိပိ.

විවිධ ශාස්ත්‍රයන්හි හැසිරීමෙන් උපදවාගත් මනා ප්‍රඥාවක් නැති, මෝහයෙන් මුළා වූ ඒ පුද්ගලයෝ කිසිවක් වටහා නොගනිති.

၅.

5.

ကိံ တေဟိ ပါဒသုဿူသာ, ယေသံ နတ္ထိ ဂရူနိ’ဟ;

ယေ တပ္ပာဒရဇောကိဏ္ဏာ, တေ’ဝ သာဓူ ဝိဝေကိနော.

මේ ලෝකයෙහි ගුරුවරුන් වෙත එළඹ පාද සේවය නොකරන අයගෙන් ඇති ඵලය කිම? යම් කෙනෙක් ඒ ගුරුවරුන්ගේ පාද ධූලියෙන් ගැවසී ගත්තෝ (ගුරු සේවයෙහි යෙදුණෝ) වෙත්ද, ඔවුහුම විවේක බුද්ධිය ඇති යහපත් සත්පුරුෂයෝ වෙති.

၆.

6.

ကဗ္ဗ, နာဋကနိက္ခိတ္တ, နေတ္တစိတ္တာ ကဝိဇ္ဇနာ;

ယံကိဉ္စိ ရစယန္တေ’တံ, န ဝိမှယကရံ ပရံ.

කාව්‍ය හා නාට්‍යයන්හි නෙත සිත යොමු කළා වූ කවිවරුන් යමක් රචනා කරන්නේ නම්, එය අන්‍යයන්ට මහත් පුදුමයක් උපදවන්නක් නොවේ.

၇.

7.

တေယေ’ဝ ပဋိဘာဝေန္တော, သော’ဝ ဗန္ဓော သဝိမှယော;

ယေန တောသေန္တိ ဝိညူ ယေ, တတ္ထ ပျ’ဝိဟိတာ’ဒရာ.

ඒ (කාව්‍ය නාට්‍යයන්හි දැක්වෙන) කරුණුම ප්‍රකට කරමින් කරන යම් රචනයක් ඇද්ද, එය මවිතය උපදවන්නකි. නුවණැත්තෝ යමකින් ප්‍රීති වෙත් ද, ඔවුහු එහිලා මහත් ආදරයක් දක්වති.

၈.

8.

ဗန္ဓော [Pg.156] စ နာမ သဒ္ဒ,တ္ထာ, သဟိတာ ဒေါသဝဇ္ဇိတာ;

ပဇ္ဇ ဂဇ္ဇ ဝိမိဿာနံ, ဘေဒေနာ’ယံ တိဓာ ဘဝေ.

දෝෂයන්ගෙන් තොර වූ, ශබ්දයෙන් හා අර්ථයෙන් යුක්ත වූ නිර්මාණය 'බන්ධනය' (රචනය) නම් වේ. එය පද්‍ය, ගද්‍ය සහ මිශ්‍ර (චම්පු) වශයෙන් තෙවැදෑරුම් වේ.

၉.

9.

နိဗန္ဓော စာ’နိဗန္ဓော စ, ပုန ဒွိဓာ နိရုပ္ပတေ;

တံ တု ပါပေန္တျ’လင်္ကာရာ, ဝိန္ဒနီယတရတ္တနံ.

එය නැවතත් නිබන්ධ (බැඳි) සහ අනිබන්ධ (නොබැඳි) වශයෙන් දෙවැදෑරුම් ලෙස දක්වනු ලැබේ. අලංකාරයෝ ඒ රචනය වඩාත් රස විඳිය හැකි තත්ත්වයකට පත් කරති.

၁၀.

10.

အနဝဇ္ဇံ မုခမ္ဘောဇ, မနဝဇ္ဇာ စ ဘာရတီ;

အလင်္ကတာ’ဝ သောဘန္တေ, ကိံ နု တေ နိရ’လင်္ကတာ?

නිදොස් වූ මුඛ පද්මය ද, නිදොස් වූ වාග් ශෛලිය ද අලංකාර කළ විටම බබළයි. අලංකාරයෙන් තොර වූ විට ඒවා බැබළෙන්නේ කෙසේද?

၁၁.

11.

ဝိနာ ဂရူပဒေသံ တံ, ဗာလော’လင်္ကတ္တု မိစ္ဆတိ;

သမ္ပာပုဏေ န ဝိညူဟိ, ဟဿဘာဝံ ကထံ နု သော?

ගුරු උපදෙස් නොමැතිව කාව්‍ය අලංකාර කිරීමට කැමති වන අඥාන තැනැත්තා, නුවණැත්තන් ඉදිරියෙහි සමච්චලයට පත් නොවන්නේ කෙසේද?

၁၂.

12.

ဂန္ထောပိ ကဝိဝါစာန, မလင်္ကာရ’ပ္ပကာသကော;

ယာတိ တဗ္ဗစနီယတ္တံ, တ’ဗ္ဗောဟာရူ’ပစာရတော.

කවිවරුන්ගේ වචනවල අලංකාරය ප්‍රකාශ කරන ග්‍රන්ථය ද, ව්‍යවහාරෝපචාරයෙන් (සම්මුතියෙන්) 'අලංකාර' යන නමටම පැමිණේ.

၁၃.

13.

ဒွိပ္ပကာရာ အလင်္ကာရာ, တတ္ထ သဒ္ဒ, တ္ထဘေဒတော;

သဒ္ဒတ္ထာ ဗန္ဓနာမာ’ဝ, တံသဇ္ဇိတ တဒါဝလိ.

එහිලා ශබ්ද සහ අර්ථ වශයෙන් අලංකාරයෝ දෙවැදෑරුම් වෙති. ශබ්දාලංකාර සහ අර්ථාලංකාර යන නමින් හැඳින්වෙන ඒවා, ඒ ඒ රචනා සමූහය සරසන සුළු වෙති.

၁၄.

14.

ဂုဏာလင်္ကာရသံယုတ္တာ, အပိ ဒေါသလဝ’င်္ကိတာ;

ပသံသိယာ န ဝိညူဟိ, သာ ကညာ ဝိယ တာဒိသီ.

ගුණ අලංකාරයන්ගෙන් යුක්ත වුවද, ස්වල්ප වූ දෝෂයකින් හෝ ලාංඡනය වූ කාව්‍යය, නුවණැත්තන්ගේ ප්‍රශංසාවට ලක් නොවේ. එය (අංග සම්පූර්ණ වුවද කුඩා කැළලක් ඇති) කන්‍යාවක වැනිය.

၁၅.

15.

တေန ဒေါသနိရာသော’ဝ, မဟုဿာဟေန သာဓိယော;

နိဒ္ဒေါသာ သဗ္ဗထာ သာ’ယံ, သဂုဏာ န ဘဝေယျ ကိံ?

එහෙයින් මහත් උත්සාහයෙන් යුතුව දෝෂ දුරු කිරීමම කළ යුතුය. සර්වාකාරයෙන්ම නිර්දෝෂී වූ ඒ කාව්‍යය ගුණවත් එකක් නොවන්නේ කෙසේද?

၁၆.

16.

သာ’လင်္ကာရဝိယုတ္တာ’ပိ, ဂုဏယုတ္တာ မနောဟရာ;

နိဒ္ဒေါသာ ဒေါသရဟိတာ, ဂုဏယုတ္တာ ဝဓူ ဝိယ.

අලංකාරයන්ගෙන් තොර වුව ද, ගුණයෙන් යුක්ත වූ ද, නිර්දෝෂී වූ ද කාව්‍යය, ගුණවත් මනාලියක මෙන් සිත් ඇදගන්නා සුළු වෙයි.

၁၇.

17.

ပဒေ ဝါကျေ တဒတ္ထေ စ, ဒေါသာ ယေ ဝိဝိဓာ မတာ;

သော’ဒါဟရဏ မေတေသံ, လက္ခဏံ ကထယာမျ’ဟံ.

පදයෙහි ද, වාක්‍යයෙහි ද, එහි අර්ථයෙහි ද විවිධ වූ යම් දෝෂ කෙනෙක් වෙත් ද, මම ඒ දෝෂයන්ගේ ලක්ෂණ උදාහරණ සහිතව පවසමි.

ပဒဒေါသ ဥဒ္ဒေသ

පද දෝෂ උද්දේශය (පදයන්හි දෝෂ හැඳින්වීම)

၁၈.

18.

ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရာ, ဈတ္ထ, ကိလိဋ္ဌာနိ, ဝိရောဓိ စ;

နေယျံ, ဝိသေသနာပေက္ခံ, ဟီနတ္ထက မနတ္ထကံ.

විරුද්ධාර්ථය, අජත්ථය (අපකෘෂ්ටාර්ථය), කිලිෂ්ටය (අපැහැදිලි බව), විරෝධය, නෙය්‍යය, විශේෂණාපේක්ෂය, හීනාර්ථය සහ අනර්ථකය යනු පද දෝෂයෝ වෙති.

ဝါကျဒေါသ ဥဒ္ဒေသ

වාක්‍ය දෝෂ උද්දේශය (වාක්‍යයන්හි දෝෂ හැඳින්වීම)

၁၉.

19.

ဒေါသာ ပဒါန ဝါကျာန, မေကတ္ထံ ဘဂ္ဂရီတိကံ;

တထာ ဗျာကိဏ္ဏ ဂါမ္မာနိ, ယတိဟီနံ ကမစ္စုတံ;

အတိဝုတ္တ မပေတတ္ထံ, သဗန္ဓဖရုသံ တထာ.

පදයන්හි සහ වාක්‍යයන්හි ඇති වන්නා වූ ඒකත්ථ (පුනරුක්ති), භග්ගරීති (රීතිය බිඳීම), ව්‍යාකිණ්ණ (විසිරුණු), ග්‍රාම්‍ය, යතිහීන, ක්‍රමච්‍යුත (පිළිවෙළ වැරදීම), අතිවුත්ත (අතිශයෝක්තිය), අපේතත්ථ (අපගත අර්ථය) සහ සබන්ධපරුෂ (රළු බන්ධනය) යන මේවා වාක්‍ය දෝෂයෝ වෙති.

ဝါကျတ္ထဒေါသဥဒ္ဒေသ

වාක්‍ය අර්ථ දෝෂ උද්දේශය (වාක්‍යවල අර්ථයන්හි දෝෂ හැඳින්වීම)

၂၀.

20.

အပက္ကမော’[Pg.157], စိတျဟီနံ, ဘဂ္ဂရီတိ, သသံသယံ;

ဂါမ္မံ ဒုဋ္ဌာလင်္ကတီတိ, ဒေါသာ ဝါကျတ္ထနိဿိတာ.

අපක්‍රමය, ඕචිත්‍යහීනය (සුදුසු බවින් තොර), භග්ගරීතිය, සසංශය (සැක සහිත), ග්‍රාම්‍යය සහ දුෂ්ටාලංකාරය යන මේවා වාක්‍ය අර්ථය ඇසුරු කළ දෝෂයෝ වෙති.

ပဒဒေါသနိဒ္ဒေသ

පද දෝෂ නිද්දේශය (පද දෝෂ විස්තර කිරීම)

၂၁.

21.

ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရံ တဉှိ, ယဿ’ညတ္ထော ဝိရုဇ္ဈတိ;

အဓိပ္ပေတေ ယထာ မေဃော, ဝိသဒေါ သုခယေ ဇနံ.

අභිප්‍රේත වූ (අදහස් කරන ලද) අර්ථයට වඩා වෙනත් විරුද්ධ අර්ථයක් යමකින් හැඟවෙන්නේ නම් එය 'විරුද්ධාර්ථ' දෝෂයයි. උදාහරණයක් ලෙස 'සුදු පැහැති (වැසි නැති) මේඝය ජනයා සතුටු කරයි' යන්න දැක්විය හැකිය.

၂၂.

22.

ဝိသေသျ မဓိကံ ယေနာ, ဈတ္ထ မေတံ ဘဝေ ယထာ;

ဩဘာသိတာ’သေသဒိသော, ခဇ္ဇောတော’ယံ ဝိရာဇတေ.

යම් විශේෂණයකින් විශේෂ්‍යය අතිශයින් පහත් කොට දක්වයි නම්, එය 'අපකෘෂ්ටාර්ථ' (අජත්ථ) දෝෂයයි. උදාහරණ: 'සියලු දිශාවන් ඒකාලෝක කරමින් මේ කණාමැදිරියා බබළයි' යන්නයි.

၂၃.

23.

ယဿ’တ္ထာ’ဝဂမော ဒုက္ခော, ပကတျာ’ဒိဝိဘာဂတော;

ကိလိဋ္ဌံ တံ ယထာ တာယ, သော’ယ မာလိင်္ဂျတေ ပိယာ.

ප්‍රකෘති ප්‍රත්‍ය ආදී විභාගයන්ගේ සංකීර්ණ බව නිසා යමක අර්ථය තේරුම් ගැනීම දුෂ්කර වේ නම්, එය 'කිලිෂ්ට' (ක්ලීෂ්ට) දෝෂයයි. උදාහරණ: 'ඈ විසින් ඒ ප්‍රියයා වැළඳ ගනු ලැබෙයි' යන්නයි.

၂၄.

24.

ယံ ကိလိဋ္ဌပဒံ မန္ဒာ, ဘိဓေယျံ ယမကာဒိကံ;

ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသေ’ဝ, တမ္ပိ အန္တော ကရီယတိ.

මන්ද බුද්ධිකයන්ට තේරුම් ගැනීමට අපහසු වූ යමකාලංකාර ආදියේ එන යම් කිලිෂ්ට පදයක් වේ නම්, එය ද කිලිෂ්ට පද දෝෂයටම ඇතුළත් කරනු ලැබේ.

၂၅.

25.

ပတီတသဒ္ဒရစိတံ, သိလိဋ္ဌပဒသန္ဓိကံ;

ပသာဒဂုဏသံယုတ္တံ, ယမကံ မတ မေဒိသံ.

ප්‍රකට (ප්‍රසිද්ධ) ශබ්දයන්ගෙන් රචනා වූ, සුසිනිඳු පද සන්ධි ඇති, ප්‍රසාද ගුණයෙන් යුක්ත වූ යමකාලංකාරය මෙබඳු එකක් යැයි පිළිගැනේ.

၂၆.

26.

အဗျပေတံ ဗျပေတ’ည, မာဝုတ္တာ’နေကဝဏ္ဏဇံ;

ယမကံ တဉ္စ ပါဒါန, မာဒိ, မဇ္ဈ, န္တ, ဂေါစရံ.

අව්‍යපේත (නොකඩවා එන) සහ ව්‍යපේත (කඩින් කඩ එන) වශයෙන් ද, නොයෙක් වර්ණ (අකුරු) නැවත නැවත යෙදීමෙන් උපදින්නා වූ ද යමකය පදයන්ගේ මුල, මැද සහ අග යන ස්ථානයන්හි පිහිටයි.

အဗျပေတ ပဌမပါဒါဒိ ယမကံ

අව්‍යපේත ප්‍රථම පාදාදි යමකය

၂၇.

27.

သုဇနာ’သုဇနာ သဗ္ဗေ, ဂုဏေနာပိ ဝိဝေကိနော;

ဝိဝေကံ န သမာယန္တိ, အဝိဝေကိဇနန္တိကေ.

සත්පුරුෂයෝ ද අසත්පුරුෂයෝ ද යන සියල්ලෝම ගුණයෙන් යුක්තව විචාරශීලී වුවත්, අඥාන (විචාර බුද්ධියක් නැති) ජනයා සමීපයෙහිදී විවේකයට (විශේෂ වැටහීමට) නොපැමිණෙති.

အဗျပေတ ပဌမ ဒုတိယ ပါဒါဒိ ယမကံ

අව්‍යපේත ප්‍රථම, ද්විතීයික පාදාදි යමකය

၂၈.

28.

ကုသလာ’ကုသလာ သဗ္ဗေ, ပဗလာ’ပဗလာ ထဝါ;

နော ယာတာ ယာဝ’ဟောသိတ္တံ, သုခဒုက္ခပ္ပဒါ သိယုံ;

အဗျပေတ ပဌမ ဒုတိယ တတိယပါဒါဒိ ယမကံ.

කුසල් හෝ අකුසල් වේවා, ප්‍රබල හෝ දුර්වල වේවා, සියලු කර්මයෝ අහෝසි බවට පත් නොවන තාක් කල් සැප දුක් ලබා දෙන සුළු වෙති. (මෙය) අව්‍යපේත ප්‍රථම, ද්විතීයික, තෘතීයික පාදාදි යමකයයි.

၂၉.

29.

သာဒရံ သာ ဒရံ ဟန္တု, ဝိဟိတာ ဝိဟိတာ မယာ;

ဝန္ဒနာ ဝန္ဒနာမာန, ဘာဇနေ ရတနတ္တယေ.

පූජනීය වූ ද ගෞරවණීය වූ ද තෙරුවන් විෂයයෙහි මා විසින් සාදරයෙන් කරන ලද මේ වන්දනාව (මගේ) ඒ සසර බිය දුරු කෙරේවා.

အဗျပေတ စတုက္ကပါဒါဒိ ယမကံ

අව්‍යපේත චතුෂ්පදාදි යමකය

၃၀.

30.

ကမလံ က’မလံ ကတ္တုံ, ဝနဒေါ ဝနဒေါ’မ္ဗရံ;

သုဂတော သုဂတော လောကံ, သဟိတံ သ ဟိတံ ကရံ.

නෙළුම් පියුම ජලය සැරසීමට සමත් වෙයි; වැහි වළාකුල අහස ශෝභමාන කරයි; හිතසුව සලසන සුගත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ යහපත් ගමනින් යුතුව ලෝකයාට වැඩ වඩා වදාළ සේක.

၃၁.

31.

အဗျပေတာဒိယမက[Pg.158], ဿေသော လေသော နိဒဿိတော;

ဉေယျာနိ’မာယေဝ ဒိသာ, ယ’ညာနိ ယမကာနိပိ.

මෙයින් අව්‍යපේත ආදී යමකයන්ගේ එක්තරා කොටසක් පෙන්වන ලදී. අනෙක් යමකයන් ද මේ ක්‍රමයෙන් ම තේරුම් ගත යුතු ය.

၃၂.

32.

အစ္စန္တဗဟဝေါ တေသံ, ဘေဒါ သမ္ဘေဒယောနိယော;

တထာပိ ကေစိ သုကရာ, ကေစိ အစ္စန္တဒုက္ကရာ.

ඒ යමකයන්ගේ ප්‍රභේද සහ උපප්‍රභේද අතිශයින් ම බොහෝ ය. එසේ වුව ද, ඒවායින් ඇතැම් ඒවා ඉතා පහසු වන අතර, ඇතැම් ඒවා අතිශයින් ම දුෂ්කර ය.

၃၃.

33.

ယမကံ တံ ပဟေလီ စ, နေကန္တမဓုရာနိ’တိ;

ဥပေက္ခိယန္တိ သဗ္ဗာနိ, သိဿခေဒဘယာ မယာ.

ඒ යමක සහ ප්‍රහේලිකා සියල්ල ඒකාන්තයෙන් ම මධුර නොවන හෙයින් ද, ශිෂ්‍යයන් වෙහෙසට පත්වේ ය යන බියෙන් ද මා විසින් (විස්තර නොකර) අත්හරින ලදී.

၃၄.

34.

ဒေသကာလကလာလောက, ဉာယာဂမဝိရောဓိ ယံ;

တံ ဝိရောဓိပဒံ စေ’တ, မုဒါဟရဏတော ဖုဋံ.

දේශ, කාල, කලා, ලෝක, න්‍යාය සහ ආගම (ධර්මය) සමඟ විරෝධී වන යමක් වේ ද, එය 'විරෝධි පද' දෝෂය ලෙස හැඳින්වේ. එය උදාහරණ මඟින් පැහැදිලි වෙයි.

၃၅.

35.

ယ ဒပ္ပတီတ မာနီယ, ဝတ္တဗ္ဗံ နေယျ မာဟု တံ;

ယထာ သဗ္ဗာပိ ဓဝလာ, ဒိသာ ရောစန္တိ ရတ္တိယံ.

යම් අර්ථයක් අප්‍රසිද්ධ වූ ද, (වෙනත් අයුරකින්) තේරුම් ගත යුතු වූ ද එකක් නම් එය 'නෙය්‍ය' (දෝෂය) යැයි කියනු ලැබේ. උදාහරණයක් ලෙස: 'රාත්‍රියෙහි සියලු දිශාවෝ සුදු පැහැයෙන් බබළති' යන්නයි.

၃၆.

36.

နေဒိသံ ဗဟု မညန္တိ, သဗ္ဗေ သဗ္ဗတ္ထ ဝိညုနော;

ဒုလ္လဘာ’ဝဂတီ သဒ္ဒ, သာမတ္ထိယဝိလင်္ဃိနီ.

සෑම තැනකදීම සියලු ඥානවන්තයෝ මෙබඳු දෑ උසස් කොට නොසලකති. ශබ්දයේ ශක්තිය ඉක්මවා යන (ක්ලීෂ්ට) අර්ථ වටහා ගැනීම දුර්ලභ ය.

၃၇.

37.

သိယာ ဝိသေသနာပေက္ခံ, ယံ တံ ပတွာ ဝိသေသနံ;

သာတ္ထကံ တံ ယထာ တံ သော, ဘိယျော ပဿတိ စက္ခုနာ.

විශේෂණයක් අපේක්ෂා කරන යමක්, සුදුසු විශේෂණයක් ලැබූ විට ම සාර්ථක (අර්ථවත්) වේ. උදාහරණයක් ලෙස: 'ඔහු ඇසින් වඩාත් හොඳින් දකියි' යන්නයි.

၃၈.

38.

ဟီနံ ကရေ ဝိသေသျံ ယံ, တံ ဟီနတ္ထံ ဘဝေ ယထာ;

နိပ္ပဘီ ကတ ခဇ္ဇောတော, သမုဒေတိ ဒိဝါကရော.

විශේෂ්‍යය පහත් කරවන යමක් වේ ද, එය 'හීනත්ථ' (හීනාර්ථ) දෝෂය වෙයි. උදාහරණයක් ලෙස: 'කණාමැදිරියා නිෂ්ප්‍රභ කරමින් සූර්යයා උදා වෙයි' යන්නයි.

၃၉.

39.

ပါဒပူရဏမတ္တံ ယံ, အနတ္ထမိတိ တံ မတံ;

ယထာ ဟိ ဝန္ဒေ ဗုဒ္ဓဿ, ပါဒပင်္ကေရုဟံ ပိ စ.

පාදය පිරීම සඳහා පමණක් යොදා ගන්නා, නිශ්ඵල වූ පද 'අනත්ථක' (නිර්ර්ථක) දෝෂය යැයි කියනු ලැබේ. උදාහරණයක් ලෙස: 'මම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මය වඳිමි' යන්නෙහි ඇති 'හි', 'පි', 'ච' වැනි පදයි.

ဝါကျဒေါသ နိဒ္ဒေသ

වාක්‍ය දෝෂ නිර්දේශය

၄၀.

40.

သဒ္ဒတော အတ္ထတော ဝုတ္တံ, ယတ္ထ ဘိယျောပိ ဝုစ္စတိ;

တ မေကတ္ထံ ယထာ’ဘာတိ, ဝါရိဒေါ ဝါရိဒေါ အယံ.

ශබ්ද වශයෙන් හෝ අර්ථ වශයෙන් පවසන ලද දෙයක් නැවතත් පවසයි ද, එය 'ඒකත්ථ' (එකාර්ථ) දෝෂය යි. උදාහරණයක් ලෙස: 'මේ වැහි වළාකුල වැහි වළාකුලකි' යන්නයි.

ယထာ စ

තවද උදාහරණයක් නම්:

၄၁.

41.

တိတ္ထိယင်္ကုရဗီဇာနိ, ဇဟံ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ’ဟ;

ပသာဒေတိ ပသန္နေ’သော, မဟာမုနိ မဟာဇနေ.

මිත්‍යා දෘෂ්ටි නමැති තීර්ථකයන්ගේ අංකුර බීජයන් දුරු කරමින්, මේ මහා මුනිවරයාණන් වහන්සේ මේ ලෝකයෙහි පහන් වූ මහජනයා තවදුරටත් පහදවන සේක.

၄၂.

42.

အာရဒ္ဓက္ကမဝိစ္ဆေဒါ, ဘဂ္ဂရီတိ ဘဝေ ယထာ;

ကာပိ ပညာ, ကောပိ ပဂုဏော, ပကတီပိ အဟော တဝ.

ආරම්භ කළ අනුපිළිවෙළ බිඳී යාමෙන් 'භග්ගරීති' (බිඳුණු ශෛලිය) දෝෂය වෙයි. උදාහරණයක් ලෙස: 'අහෝ! ඔබගේ යම් ප්‍රඥාවක් ද, යම් නිපුණත්වයක් ද, ස්වභාවය ද (විශිෂ්ට ය)' යන්නයි.

၄၃.

43.

ပဒါနံ [Pg.159] ဒုဗ္ဗိနိက္ခေပါ, ဗျာမောဟော ယတ္ထ ဇာယတိ;

တံ ဗျာကိဏ္ဏန္တိ ဝိညေယျံ, တဒုဒါဟရဏံ ယထာ.

පද වැරදි ලෙස පිහිටුවීම නිසා ව්‍යාකූල බවක් ඇති වේ ද, එය 'ව්‍යාකිණ්ණ' දෝෂය යැයි දත යුතු ය. එහි උදාහරණය මෙසේ ය.

၄၄.

44.

ဗဟုဂုဏေ ပဏမတိ, ဒုဇ္ဇနာနံ ပျယံ ဇနော;

ဟိတံ ပမုဒိတော နိစ္စံ, သုဂတံ သမနုဿရံ.

බොහෝ ගුණ ඇති දුර්ජනයන් කෙරෙහි ද මේ ජනයා නමස්කාර කරති. සැමදා සතුටින් යුතුව, හිතෛෂී වූ සුගතයන් වහන්සේව සිහිපත් කරති.

၄၅.

45.

ဝိသိဋ္ဌဝစနာ’ပေတံ, ဂါမ္မံ’တျ’ဘိမတံ ယထာ;

ကညေ ကာမယမာနံ မံ, န ကာမယသိ ကိံနွိ’ဒံ?

විශිෂ්ට වචනවලින් තොර වූ (යෙදුම) 'ග්‍රාම්‍ය' දෝෂය යැයි කියනු ලැබේ. උදාහරණයක් ලෙස: 'කන්‍යාවනි, ඔබට ආදරය කරන මට ඔබ ආදරය නොකරන්නේ මන්ද?' යන්නයි.

၄၆.

46.

ပဒသန္ဓာနတော ကိဉ္စိ, ဒုပ္ပတီတိကရံ ဘဝေ;

တမ္ပိ ဂါမ္မံ တျ’ဘိမတံ, ယထာ ယာဘဝတော ပိယာ.

පද සන්ධි කිරීමෙන් කිසියම් පිළිකුල් සහගත හෝ අසභ්‍ය අර්ථයක් හැඟවේ නම්, එය ද 'ග්‍රාම්‍ය' දෝෂය යැයි සැලකේ. උදාහරණයක් ලෙස: 'යා භවතෝ පියා' (ඔබට ප්‍රිය වූ යම් ස්ත්‍රියක්) යන්නයි.

၄၇.

47.

ဝုတ္တေသု သူစိတေ ဋ္ဌာနေ, ပဒစ္ဆေဒေါ ဘဝေ ယတိ;

ယံ တာယ ဟီနံ တံ ဝုတ္တံ, ယတိဟီနန္တိ သာ ပန.

ප්‍රකාශ කරන ලද හෝ හැඟවුම් කරන ලද ස්ථානයන්හි පද ඡේදය (වචන නැවතීම) 'යති' නම් වේ. එයින් තොර වූ යෙදුම 'යතිහීන' දෝෂය යැයි කියනු ලැබේ.

၄၈.

48.

ယတိ သဗ္ဗတ္ထပါဒန္တေ, ဝုတ္တဍ္ဎေ စ ဝိသေသတော;

ပုဗ္ဗာပရာနေကဝဏ္ဏ, ပဒမဇ္ဈေပိ ကတ္ထစိ.

සියලු ම පාදයන්ගේ අවසානයෙහි ද, විශේෂයෙන් ම අර්ධ පාදයන්හි ද, ඇතැම් විට පූර්ව සහ අපර අකුරු කිහිපයකින් යුත් පදයක් මධ්‍යයෙහි ද යතිය (නැවතීම) යෙදේ.

တတ္ထောဒါဟရဏပစ္စုဒါဟရဏာနိ ယထာ

එහි උදාහරණ සහ ප්‍රත්‍යුදාහරණ මෙසේ ය:

၄၉.

49.

တံ နမေ သိရသာ စာမိ, ကရဝဏ္ဏံ တထာဂတံ;

သကလာပိ ဒိသာ သိဉ္စ, တိဝ သောဏ္ဏရသေဟိ ယော.

රන්වන් පැහැති ශරීරයක් ඇති, රන් රසයෙන් සියලු දිශාවන් තෙමන්නාක් මෙන් බබළන ඒ තථාගතයන් වහන්සේට මම හිස නමා නමස්කාර කරමි.

၅၀.

50.

သရော သန္ဓိမှိ ပုဗ္ဗန္တော, ဝိယ လောပေ ဝိဘတ္တိယာ;

အညထာ တွ’ညထာ တတ္ထ, ယာ’ဒေသာဒိ ပရာ’ဒိ’ဝ.

සන්ධියකදී පූර්ව ස්වරය ලොප් වූ විට, විභක්ති ලෝපයකදී මෙන් එය පූර්වාන්තය (පෙර පදයට අයත්) සේ සැලකේ. ආදේශ ආදියේදී එය පරාදි (පසු පදයට අයත්) සේ සැලකේ.

၅၁.

51.

စာဒီ ပုဗ္ဗပဒန္တာ’ဝ, နိစ္စံ ပုဗ္ဗပဒဿိတာ;

ပါဒယော နိစ္စသမ္ဗန္ဓာ, ပရာဒီဝ ပရေန တု.

'ච' ආදී නිපාතයන් සැමවිටම පෙර පදයට ම සම්බන්ධ බැවින් පූර්ව පදයේ කොටසක් මෙන් වෙයි. 'ප්‍ර' ආදී උපසර්ගයන් පසු පදය සමඟ නිරන්තරයෙන් බැඳී පවතින බැවින් පර පදයේ කොටසක් මෙන් වෙයි.

သဗ္ဗတ္ထောဒါဟရဏာနိ ယထာ

සියලු අවස්ථාවන් සඳහා උදාහරණ මෙසේ ය:

၅၂.

52.

နမေ တံ သိရသာ သဗ္ဗော, ပမာ’တီတံ တထာဂတံ;

ယဿ လောကဂ္ဂတံ ပတ္တ, ဿော’ပမာ န ဟိ ယုဇ္ဇတိ.

ප්‍රමාණ කළ නොහැකි වූ ද, ලෝකෝත්තර බවට පැමිණියා වූ ද, කිසිදු උපමාවකින් සැසඳිය නොහැකි වූ ද ඒ තථාගතයන් වහන්සේට සියල්ලෝ ම හිස නමා නමස්කාර කරත්වා.

၅၃.

53.

မုနိန္ဒံ တံ သဒါ ဝန္ဒာ, မျ’နန္တမတိ မုတ္တမံ;

ယဿ ပညာ စ မေတ္တာ စ, နိဿီမာတိ ဝိဇမ္ဘတိ.

යම් මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේනමකගේ ප්‍රඥාව සහ මෛත්‍රිය සීමාවක් නොමැතිව පවතී ද, අනන්ත බුද්ධිමත් වූ ඒ උත්තම මුනින්ද්‍රයාණන් වහන්සේට මම සැමදා වඳිමි.

စာဒိပါဒီသု ပစ္စုဒါဟရဏာနိ ယထာ

'ච' ආදී නිපාත සහ 'ප්‍ර' ආදී උපසර්ග සම්බන්ධ වැරදි භාවිතයන් මෙසේ ය:

၅၄.

54.

မဟာမေတ္တာ မဟာပညာ, စ ယတ္ထ ပရမောဒယာ;

ပဏမာမိ ဇိနံ တံ ပ, ဝရံ ဝရဂုဏာ’လယံ.

මහත් වූ මෛත්‍රිය සහ මහත් වූ ප්‍රඥාව යමෙකු කෙරෙහි උත්කෘෂ්ට ලෙස පවතී ද, උතුම් වූ ද, උතුම් ගුණයන්ට නිවාසයක් වූ ද ඒ ජිනරාජයන් වහන්සේට මම නමස්කාර කරමි.

၅၅.

55.

ပဒတ္ထက္ကမတော မုတ္တံ, ကမစ္စုတ မိဒံ ယထာ;

ခေတ္တံ ဝါ ဒေဟိ ဂါမံ ဝါ, ဒေသံ ဝါ မမ သောဘနံ.

පදයන්ගේ අර්ථයන්හි (ස්වාභාවික) අනුපිළිවෙළ ගිලිහී යාම 'කමච්චුත' (ක්‍රමභ්‍රෂ්ට) දෝෂය වෙයි. උදාහරණයක් ලෙස: 'මට කුඹුරක් හෝ ගමක් හෝ ශෝභන දේශයක් හෝ දෙන්න' යන්නයි.

၅၆.

56.

လောကိယတ္ထ [Pg.160] မတိက္ကန္တံ, အတိဝုတ္တံ မတံ ယထာ;

အတိသမ္ဗာဓ မာကာသ, မေတိဿာ ထနဇမ္ဘနေ.

ලෝක සම්මතය ඉක්මවා ගිය අතිශයෝක්තිය 'අතිවුත්ත' (අතිවෘත්ත) දෝෂය යැයි සැලකේ. උදාහරණයක් ලෙස: 'ඇයගේ පියයුරු නැගී ඒම නිසා අහස ඉතා පටු විය' යන්නයි.

၅၇.

57.

သမုဒါယတ္ထတော’ပေတံ, တံ အပေတတ္ထကံ ယထာ;

ဂါဝိပုတ္တော ဗလိဗဒ္ဓေါ, တိဏံ ခါဒီ ပိဝီ ဇလံ.

වාක්‍යයේ සමස්ත අර්ථයක් නැති වීම 'අපේතත්ථක' (නිෂ්ඵල අර්ථ) දෝෂය වෙයි. උදාහරණයක් ලෙස: 'එළදෙනගේ පුතා, ගොනා, තණකොළ කෑවේය, ජලය බීවේය' යන්නයි.

၅၈.

58.

ဗန္ဓေ ဖရုသတာ ယတ္ထ, တံ ဗန္ဓဖရုသံ ယထာ;

ခရာ ခိလာ ပရိက္ခီဏာ, ခေတ္တေ ခိတ္တံ ဖလတျ’လံ.

පද බන්ධනයෙහි රුදුරු (රළු) ශබ්ද පැවතීම 'බන්ධපරුෂ' දෝෂය වෙයි. උදාහරණයක් ලෙස: 'කුඹුරෙහි වපුරන ලද බීජය, රළු ගල් කැට නැති තැන මැනවින් ඵල දරයි' යන්නයි.

ဝါကျတ္ထဒေါသ နိဒ္ဒေသ

වාක්‍යාර්ථ දෝෂ නිර්දේශය

၅၉.

59.

ဉေယျံ လက္ခဏ မနွတ္ထ, ဝသေနာ’ပက္ကမာဒိနံ;

ဥဒါဟရဏ မေတေသံ, ဒါနိ သန္ဒဿယာမျ’ဟံ.

අපක්‍රම ආදී දෝෂයන්ගේ ලක්ෂණ ඒවායේ නාමයන්හි අර්ථ අනුව දත යුතු ය. මම දැන් ඒවාට උදාහරණ දක්වන්නෙමි.

တတ္ထာ’ပက္ကမံ ယထာ

එහි අපක්‍රම (ක්‍රමභංග) දෝෂය මෙසේ ය:

၆၀.

60.

ဘာဝနာ, ဒါန, သီလာနိ, သမ္မာ သမ္ပာဒိတာနိ’ဟ;

ဘောဂ, သဂ္ဂါဒိ, နိဗ္ဗာန, သာဓနာနိ န သံသယော.

මේ ලෝකයෙහි මැනවින් පුරන ලද භාවනා, දාන සහ සීලයන්, භෝග (සම්පත්), ස්වර්ගය සහ නිවන ළඟා කර දෙන බවට සැකයක් නැත.

ဩစိတျဟီနံ ယထာ

සුදුසු බවින් තොර වූවක් (ඕචිත්‍යහීන) මෙසේ ය:

၆၁.

61.

ပူဇနီယတရော လောကေ, အဟ မေကော နိရန္တရံ;

မယေကသ္မိံ ဂုဏာ သဗ္ဗေ, ယတော သမုဒိတာ အဟုံ.

ලෝකයෙහි නිරන්තරයෙන් ම මම එක් කෙනෙක් ම වඩාත් පූජනීය වෙමි. යම් හෙයකින් සියලු ගුණ මා එක් අයෙකු කෙරෙහි ම පිහිටියේ ද (එහෙයිනි).

ယထာ စ

තවද මෙසේ ය:

၆၂.

62.

ယာစိတော’ဟံ ကထံ နာမ, န ဒဇ္ဇာမျ’ပိ ဇီဝိတံ;

တထာပိ ပုတ္တဒါနေန, ဝေဓတေ ဟဒယံ မမ.

යදින ලද්දාවූ මම ජීවිතය වුව ද කෙසේ නම් නොදෙන්නෙම් ද? එසේ වුවත්, පුත්‍ර දානය හේතුවෙන් මාගේ හෘදය කම්පා වෙයි.

ဘဂ္ဂရီတိ ယထာ

භින්න රීතිය (භග්ගරීති) මෙසේ ය:

၆၃.

63.

ဣတ္ထီနံ ဒုဇ္ဇနာနဉ္စ, ဝိဿာသော နောပပဇ္ဇတေ;

ဝိသေ သိင်္ဂိမှိ နဒိယံ, ရောဂေ ရာဇကုလမှိ စ.

ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි ද, දුර්ජනයන් කෙරෙහි ද, විෂ කෙරෙහි ද, අං ඇති සතුන් කෙරෙහි ද, ගඟ කෙරෙහි ද, රෝගය කෙරෙහි ද, රාජ කුලය කෙරෙහි ද විශ්වාසය නොතැබිය යුතුය.

သသံသယံ ယထာ

සැක සහිත වූවක් (සසංශය) මෙසේ ය:

၆၄.

64.

မုနိန္ဒစန္ဒိမာ လောက, သရလောလဝိလောစနော;

ဇနော’ ဝက္ကန္တပန္ထော’ဝ, ဂေါပဒဿနပီဏိတော.

චලනය වන නෙත් ඇති, මඟ වැරදුණු, එඬේරෙකු දැකීමෙන් ප්‍රීතිමත් වූවෙකු මෙන්, ජනයා මුනින්ද්‍ර චන්ද්‍රයා දැක සතුටු වෙති.

၆၅.

65.

ဝါကျတ္ထတော ဒုပ္ပတီတိ, ကရံ ဂါမ္မံ မတံ ယထာ;

ပေါသော ဝီရိယဝါ သော’ယံ, ပရံ ဟန္တွာ န ဝိဿမီ.

වාක්‍යාර්ථයෙන් දුෂ්කර වටහා ගැනීමක් ඇති, ග්‍රාම්‍ය යැයි සම්මත වූවක් මෙසේ ය: 'වීර්යවන්ත වූ ඒ පුරුෂයා සතුරා මරා දමා (හෝ පරදාර සේවනය කොට) විවේක නොගත්තේ ය.'

၆၆.

66.

ဒုဋ္ဌာလင်္ကရဏံ တေတံ, ယတ္ထာ’လင်္ကာရဒူသနံ;

တဿာ’လင်္ကာရနိဒ္ဒေသေ, ရူပ မာဝိ ဘဝိဿတိ.

යම් තැනක අලංකාරයට හානියක් වේ ද, එය ‘දුෂ්ටාලංකාරය’ (දෝෂ සහිත අලංකාරය) නම් වේ. එම අලංකාරයන් විස්තර කිරීමේ දී එහි ස්වරූපය පැහැදිලි වනු ඇත.

၆၇.

67.

ကတော’တြ [Pg.161] သင်္ခေပနယာ မယာ’ယံ,ဒေါသာန မေသံ ပဝရော ဝိဘာဂေါ;

ဧသော’ဝ’လံ ဗောဓယိတုံ ကဝီနံ,တမတ္ထိ စေ ခေဒကရံ ပရမ္ပိ.

මා විසින් මෙහි කෙටියෙන් කරන ලද මේ දෝෂයන්ගේ උතුම් බෙදීම, කවීන්ට අවබෝධ කර දීමට ප්‍රමාණවත් වේ. මීට වඩා වෙනත් වෙහෙසකර කරුණු ඇත්නම් ඒවා ද මෙයින් ම වටහා ගත හැක.

ဣတိ သံဃရက္ခိတမဟာသာမိဝိရစိတေ သုဗောဓာလင်္ကာရေ

සංඝරක්ඛිත මහාසාමිපාණන් වහන්සේ විසින් විරචිත සුබෝධාලංකාරයෙහි,

ဒေါသာဝဗောဓော နာမ

‘දෝෂාවබෝධය’ නම් වූ

ပဌမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

පළමුවැනි පරිච්ඡේදය යි.

၂. ဒေါသပရိဟာရာဝဗောဓ-ဒုတိယပရိစ္ဆေဒ

2. දෙවැනි පරිච්ඡේදය: දෝෂ පරිහාරාවබෝධය (දෝෂ මඟහැරීම අවබෝධ කර ගැනීම).

၆၈.

68.

ကဒါစိ ကဝိကောသလ္လာ, ဝိရောဓော သကလော ပျ’ယံ;

ဒေါသသင်္ချ မတိက္ကမ္မ, ဂုဏဝီထိံ ဝိဂါဟတေ.

ඇතැම් විට කවියාගේ කුසලතාවය නිසා, මේ සියලු විරෝධතාවෝ (දෝෂයෝ) දෝෂ ගණයෙන් ඉක්මවා ගොස් ගුණ මාර්ගයට පිවිසෙති.

၆၉.

69.

တေန ဝုတ္တဝိရောဓာန, မဝိရောဓော ယထာ သိယာ;

တထာ ဒေါသပရိဟာရာ, ဝဗောဓော ဒါနိ နီယတေ.

එබැවින්, කලින් කියන ලද විරෝධයන් අවිරෝධයන් වන අයුරුත්, දෝෂ මඟහරින ආකාරය පිළිබඳ අවබෝධයත් දැන් ඉදිරිපත් කරනු ලැබේ.

တတ္ထ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရဿ ပရိဟာရော ယထာ

එහි විරුද්ධ අර්ථ ඇති දෝෂය මඟහැරෙන ආකාරය මෙසේ ය:

၇၀.

70.

ဝိန္ဒန္တံ ပါကသာလီနံ, သာလီနံ ဒဿနာ သုခံ;

တံ ကထံ နာမ မေဃော’ယံ, ဝိသဒေါ သုခယေ ဇနံ?

පැසී ගිය හැල් කෙත් දැකීමෙන් සතුටු වන ජනයාට, මේ සුදු පැහැති (නැතහොත් ජලය දෙන) වලාකුළ කෙසේ නම් සතුටක් ගෙන දෙන්නේ ද?

ယထာ ဝါ

නැතහොත් මෙසේ ය:

၇၁.

71.

ဝိနာယကောပိ နာဂေါ သိ, ဂေါတမောပိ မဟာမတိ;

ပဏီတောပိ ရသာ’ပေတော, စိတ္တာ မေ သာမိ တေ ဂတိ.

ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ විනායක (විනය මඟ පෙන්වන්නා) වුවත් නාගයෙකි (කෙලෙස් නැසූ උත්තමයෙකි), ගෝතම වුවත් මහා ප්‍රඥාවන්තයෙකි, ප්‍රණීත වුවත් රසයෙන් (රාගයෙන්) තොරය. ඔබ වහන්සේගේ පැවැත්ම මගේ සිතට විස්මයකි.

အဈ’တ္ထဿ ယထာ

අල්ප අර්ථ (අජ්ඣත්ථ) ඇති දෝෂය මඟහැරෙන ආකාරය මෙසේ ය:

၇၂.

72.

ကထံ တာဒိဂုဏာဘာဝေ, လောကံ တောသေတိ ဒုဇ္ဇနော?ဩဘာသိတာသေသဒိသော, ခဇ္ဇောတော နာမ ကိံ ဘဝေ?

එබඳු ගුණ නොමැති කල්හි, දුර්ජනයා කෙසේ නම් ලෝකය සතුටු කරන්නේ ද? සියල්ල ආලෝකවත් කරන්නා වූ කණාමැදිරියෙකු කෙසේ නම් විය හැකි ද?

၇၃.

73.

ပဟေလိကာယ မာရုဠှာ, န ဟိ ဒုဋ္ဌာ ကိလိဋ္ဌတာ;

ပိယာ သုခါ’လိင်္ဂိတံ က, မာလိင်္ဂတိ နု နော ဣတိ.

ප්‍රහේලිකාවක දී ‘ක්ලීෂ්ට’ (අපැහැදිලි) දෝෂය වරදක් ලෙස නොසැලකේ. ‘ප්‍රියතමයා විසින් සතුටින් වැලඳගත් තැනැත්තිය කවුරුන් වැලඳ නොගනී ද?’ යන්න මෙනි.

၇၄.

74.

ယမကေ နော ပယောဇေယျ, ကိလိဋ္ဌပဒ မိစ္ဆိတေ;

တတော ယမက မညံ တု, သဗ္ဗ မေတံမယံ ဝိယ.

යමක අලංකාරයේ දී කැමති පරිදි ක්ලිෂ්ට පද යෙදිය යුතු නොවේ. එසේ වුවහොත්, මුළු යමකය ම එබඳු අපැහැදිලි බවින් වැසී යනු ඇත.

ဒေသဝိရောဓိနော ယထာ

දේශ විරෝධී දෝෂය මඟහැරෙන ආකාරය මෙසේ ය:

၇၅.

75.

ဗောဓိသတ္တပ္ပဘာဝေန[Pg.162], ထလေပိ ဇလဇာနျ’ဟုံ;

နုဒန္တာနိ’ဝ သုစိရာ, ဝါသက္လေသံ တဟိံ ဇလေ.

බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේගේ ආනුභාවයෙන්, ජලයෙහි බොහෝ කලක් වාසය කිරීමෙන් වූ පීඩාව දුරු කරන්නාක් මෙන් ගොඩබිමෙහි ද දියෙහි උපදින නෙළුම් මල් හටගත්තේ ය.

ကာလဝိရောဓိနော ယထာ

කාල විරෝධී දෝෂය මඟහැරෙන ආකාරය මෙසේ ය:

၇၆.

76.

မဟာနုဘာဝ ပိသုနော, မုနိနော မန္ဒ မာရုတော;

သဗ္ဗောတုကမယံ ဝါယိ, ဓုနန္တော ကုသုမံ သမံ.

මුනිවරයාණන් වහන්සේගේ මහා ආනුභාවය පවසන්නා වූ මද පවන, සියලු සෘතුවලට අයත් මල් සම ලෙස සලිත කරමින් හැමුවේ ය.

ကလာဝိရောဓိနော ယထာ

කලා විරෝධී දෝෂය මඟහැරෙන ආකාරය මෙසේ ය:

၇၇.

77.

နိမုဂ္ဂမာနသော ဗုဒ္ဓ, ဂုဏေ ပဉ္စသိခဿပိ;

တန္တိဿရ ဝိရောဓော သော, န သမ္ပီဏေတိ ကံ ဇနံ?

බුදුගුණ කෙරෙහි සිත ගිලී ගියාවූ පංචසිඛ දිව්‍ය පුත්‍රයාගේ පවා, වීණා තත්වල ස්වරයන්හි ඇති වූ එම විරෝධය කිනම් ජනයෙකු සතුටු නොකරන්නේ ද?

လောကဝိရောဓိနော ယထာ

ලෝක විරෝධී දෝෂය මඟහැරෙන ආකාරය මෙසේ ය:

၇၈.

78.

ဂဏယေ စက္ကဝါဠံ သော, စန္ဒနာယပိ သီတလံ;

သမ္ဗောဓိ သတ္တ ဟဒယော, ပဒိတ္တ’င်္ဂါရပူရိတံ.

සම්බෝධිය පතන බෝධිසත්ත්වයාණන් වහන්සේගේ හෘදය, දිලෙන අඟුරු වලින් පිරී තිබුණ ද, උන්වහන්සේ මුළු සක්වළ ම සඳුන්වලටත් වඩා සිසිල් කොට සලකති.

ဉာယဝိရောဓိနော ယထာ

න්‍යාය විරෝධී දෝෂය මඟහැරෙන ආකාරය මෙසේ ය:

၇၉.

79.

ပရိစ္စတ္တဘဝေါပိ တွ, မုပနီတဘဝေါ အသိ;

အစိန္တျဂုဏသာရာယ, နမော တေ မုနိပုင်္ဂဝ.

භවය අත්හළ නමුත්, ඔබ වහන්සේ උත්තරීතර තත්ත්වයට (නිවනට) පැමිණි සේක. අචින්ත්‍ය වූ ගුණ සාරයෙන් යුත්, මුනිවරයන් අතර උත්තමයාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේ වා!

အာဂမဝိရောဓိနော ယထာ

ආගම (සම්ප්‍රදාය) විරෝධී දෝෂය මඟහැරෙන ආකාරය මෙසේ ය:

၈၀.

80.

နေဝါ’လပတိ ကေနာ’ပိ, ဝစီဝိညတ္တိတော ယတိ;

သမ္ပဇာနမုသာဝါဒါ, ဖုသေယျာ’ပတ္တိဒုက္ကဋံ.

කිසිවෙකු සමඟ කථා නොකරන භික්ෂුවක් වචන විඥප්තියෙන් (සංඥාවෙන්) දැන දැන බොරු කීමෙන් ‘දුක්කටා’ ඇවැත් සිද්ධ කර ගන්නේ ය.

နေယျဿ ယထာ

නෙය්‍ය (අනුමාන කළ යුතු) දෝෂය මඟහැරෙන ආකාරය මෙසේ ය:

၈၁.

81.

မရီစိစန္ဒနာ’လေပ, လာဘာ သီတမရီစိနော;

ဣမာ သဗ္ဗာပိ ဓဝလာ, ဒိသာ ရောစန္တိ နိဗ္ဘရံ.

චන්ද්‍ර රශ්මි නැමැති සඳුන් ආලේපය ලැබීම නිසා, මේ සියලු දිශාවෝ අතිශයින් ම සුදු පැහැයෙන් බබළති.

ယထာ ဝါ

නැතහොත් මෙසේ ය:

၈၂.

82.

မနောနုရဉ္ဇနော မာရ, င်္ဂနာသိင်္ဂါရဝိဗ္ဘမော;

ဇိနေနာ’သမနုညာတော, မာရဿ ဟဒယာ’နလော.

ස්ත්‍රියගේ ශෘංගාර ලීලාව නම් මනස පිනවන මාරයා ය; එය ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ විසින් අනුමත නොකරන ලද, මාරයාගේ හෘදයාග්නිය (හෘදයේ ගින්න) යි.

ဝိသေသနာပေက္ခဿ ယထာ

විශේෂණයන් අපේක්ෂා කරන්නාට (විශේෂණාපේක්ෂ දෝෂයට) නිදසුනක් මෙසේ ය:

၈၃.

83.

အပယာတာ’ပရာဓမ္ပိ, အယံ ဝေရီ ဇနံ ဇနော;

ကောဓပါဋလဘူတေန, ဘိယျော ပဿတိ စက္ခုနာ.

ක්‍රෝධයෙන් රතු පැහැ වූ ඇසින් යුත් මේ සතුරු ජන තෙමේ, වරද පහව ගිය කල්හි ද (අනෙක්) ජනයා දෙස බොහෝ සෙයින් බලයි.

ဟီနတ္ထဿ ယထာ

හීනාර්ථ දෝෂයට නිදසුනක් මෙසේ ය:

၈၄.

84.

အပ္ပကာနမ္ပိ ပါပါနံ, ပဘာဝံ နာသယေ ဗုဓော;

အပိ နိပ္ပဘာတာ’နီတ, ခဇ္ဇောတော ဟောတိ ဘာဏုမာ.

නුවණැත්තා ඉතා කුඩා වූ ද පාපයන්ගේ බලය විනාශ කරන්නේ ය. නොඑසේ නම් කාන්තිය නැති කරන ලද්දේ ද, කණාමැදිරියා බැබළෙන්නෙක් (සූර්යයෙක්) වෙයි.

အနတ္ထဿ ယထာ

අනර්ථ දෝෂයට නිදසුනක් මෙසේ ය:

၈၅.

85.

န [Pg.163] ပါဒပူရဏတ္ထာယ, ပဒံ ယောဇေယျ ကတ္ထစိ,ယထာ ဝန္ဒေ မုနိန္ဒဿ, ပါဒပင်္ကေရုဟံ ဝရံ.

"මම මුණීන්ද්‍රයන් වහන්සේගේ උතුම් ශ්‍රී පාද පද්මය වඳිමි" යන්නෙහි මෙන්, කිසි කලෙකත් කාව්‍යයක පාදය පිරවීම සඳහා ප්‍රයෝජනයක් නැති පදයන් නොයෙදිය යුතු ය.

၈၆.

86.

ဘယကောဓပသံသာဒိ, ဝိသေသော တာဒိသော ယဒိ;

ဝတ္တုံ ကာမီယတေ ဒေါသော, န တတ္ထေ’ကတ္ထတာကတော.

භය, ක්‍රෝධය, ප්‍රශංසාව ආදී වූ එබඳු විශේෂත්වයක් ප්‍රකාශ කිරීමට කැමති වූ කල්හි, එහි ඒකාර්ථතා (පුනරුක්ත) දෝෂයක් සිදු නොවේ.

ယထာ

නිදසුනක් මෙසේ ය:

၈၇.

87.

သပ္ပော သပ္ပော! အယံ ဟန္ဒ, နိဝတ္တတု ဘဝံ တတော,ယဒိ ဇီဝိတုကာမော’သိ, ကထံ တ မုပသပ္ပသိ?

"සර්පයෙක්! සර්පයෙක්! එම්බල මහත්මයා, එතැනින් පසුබසිනු මැනවි. ඉදින් ජීවත් වීමට කැමති නම්, ඔබ කුමට ඔහු වෙතට ළඟා වන්නේ ද?"

ဘဂ္ဂရီတိနော ယထာ

භග්නරීති (රීතිය බිඳුණු) දෝෂයට නිදසුනක් මෙසේ ය:

၈၈.

88.

ယောကောစိ ရူပါ’တိသယော, ကန္တိ ကာပိ မနောဟရာ;

ဝိလာသာ’တိသယော ကောပိ,အဟော! ဗုဒ္ဓမဟော’ဒယော.

යම්කිසි අසදෘශ රූපයක් ද, මනහර වූ යම්කිසි කාන්තියක් ද, යම්කිසි උතුම් ලීලාවක් ද ඇත්තේ ය. අහෝ! බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උත්කෘෂ්ට මහත් ප්‍රකාශනය (මහෝදය) පුදුම සහගත ය!

၈၉.

89.

အဗျာမောဟကရံ ဗန္ဓံ, အဗျာကိဏ္ဏံ မနောဟရံ;

အဒူရပဒ ဝိနျာသံ, ပသံသန္တိ ကဝိဿရာ.

මෝහය (මුළාව) ඇති නොකරන්නා වූ ද, අවුල් සහගත නොවූ ද, මනහර වූ ද, (අර්ථය පැහැදිලි වන සේ) ළඟ ළඟ පද පිහිටුවා ඇති බන්ධනය (කාව්‍යය) කවීන්ද්‍රයෝ ප්‍රශංසා කරති.

ယထာ

නිදසුනක් මෙසේ ය:

၉၀.

90.

နီလုပ္ပလာ’ဘံ နယနံ, ဗန္ဓုကရုစိရော’ဓရော;

နာသာ ဟေမ’င်္ကုသော တေန, ဇိနော’ယံ ပိယဒဿနော.

නිල් මහනෙල් මලක් වැනි නෙත් යුගලක් ද, බන්දුජීවක (වද) මලක් සේ සුන්දර තොල් සඟලක් ද, රන් රකුසක් වැනි නාසයක් ද ඇති බැවින් මේ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ ප්‍රියදර්ශී (දැකීමට ප්‍රිය උපදවන සුලු) වන සේක.

၉၁.

91.

သမတိက္ကန္တ ဂါမ္မတ္တံ, ကန္တ ဝါစာ’ဘိသင်္ခတံ;

ဗန္ဓနံ ရသဟေတုတ္တာ, ဂါမ္မတ္တံ အတိဝတ္တတိ.

ගැමි බව (ග්‍රාම්‍යත්වය) ඉක්මවා ගිය, මනහර වචනයෙන් සකස් කරන ලද බන්ධනය, රසවත් බව නිසා ග්‍රාම්‍ය දෝෂය ඉක්මවා යයි.

ယထာ

නිදසුනක් මෙසේ ය:

၉၂.

92.

ဒုနောတိ ကာမစဏ္ဍာလော, သော မံ သဒယ နိဒ္ဒယော;

ဤဒိသံ ဗျသနာ’ပန္နံ, သုခီပိ ကိ မုပေက္ခသေ?

"කාම නමැති චණ්ඩාලයා මා තව තවත් තවයි; හෙතෙමේ කරුණාවෙන් තොර ව නිර්දය ලෙස මට දුක් දෙයි. මෙවැනි ව්‍යසනයකට පත් වූ මා දෙස, සුව සේ සිටින ඔබත් කුමට උපේක්ෂාවෙන් බලා සිටින්නෙහි ද?"

၉၃.

93.

ယတိဟီနပရိဟာရော, န ပုနေ’ဒါနိ နီယတေ;

ယတော န သဝနု’ဗ္ဗေဂံ, ဟေဋ္ဌာ ယေသံ ဝိစာရိတံ.

යති හීන දෝෂය මඟහැරීම පිළිබඳව නැවත මෙහි දී නොකියවේ. මන්දයත්, ඇසීමට අප්‍රිය නොවන පරිදි ඒවා පෙර විස්තර කරන ලද බැවිනි.

ကမစ္စုတဿ ယထာ

ක්‍රමච්‍යුත (පිළිවෙළ වැරදුණු) දෝෂයට නිදසුනක් මෙසේ ය:

၉၄.

94.

ဥဒါရစရိတော’သိ တွံ, တေနေ’ဝါ’ရာဓနာ တွယိ;

ဒေသံ ဝါ ဒေဟိ ဂါမံ ဝါ, ခေတ္တံ ဝါ မမ သောဘနံ.

"ඔබ උදාර චරිතයක් ඇත්තෙක් වෙහිය, එහෙයින් ම මම ඔබෙන් අයදිමි; මට ලස්සන රටක් හෝ ගමක් හෝ කුඹුරක් හෝ දුන මැනවි."

အတိဝုတ္တဿ ယထာ

අතිවෘත්ත (අතිශයෝක්ති) දෝෂයට නිදසුනක් මෙසේ ය:

၉၅.

95.

မုနိန္ဒစန္ဒသမ္ဘူတ, ယသောရာသိမရီစိနံ;

သကလောပျ’ယ မာကာသော, နာ’ဝကာသော ဝိဇမ္ဘနေ.

"මුනීන්ද්‍ර නමැති චන්ද්‍රයාගෙන් පැනනැඟුණු යසස් සමූහය නමැති කිරණ පතිත වීමට, මේ මුළු මහත් ආකාශයෙහි ද ඉඩක් නැත්තේ ය."

၉၆.

96.

ဝါကျံ [Pg.164] ဗျာပန္နစိတ္တာနံ, အပေတတ္ထံ အနိန္ဒိတံ;

တေနု’မ္မတ္တာဒိကာနံ တံ, ဝစနာ’ညတြ ဒုဿတိ.

විකෘති වූ මනසක් ඇති අයගේ අර්ථ විරහිත වචන දෝෂ සහිත නොවේ. එබැවින් උන්මත්තකාදීන්ගේ වචන හැර අන් අයගේ එවැනි වචන දෝෂ සහිත වේ.

ယထာ

නිදසුනක් මෙසේ ය:

၉၇.

97.

သမုဒ္ဒေါ ပီယတေ သော’ယ, မဟ’မဇ္ဇ ဇရာတုရော;

ဣမေ ဂဇ္ဇန္တိ ဇီမူတာ, သက္ကဿေ’ရာဝဏော ပိယော.

"මේ සමුද්‍රය බොනු ලැබේ, මම අද ජරාවෙන් පෙළෙන්නෙක්මි, මේ වලාකුළු ගොරවයි, ශක්‍රයාට ඓරාවණයා ප්‍රිය ය."

၉၈.

98.

သုခုမာလာ’ဝိရောဓိတ္တ, ဒိတ္တဘာဝပ္ပဘာဝိတံ;

ဗန္ဓနံ ဗန္ဓဖရုသ, ဒေါသံ သံဒူသယေယျ တံ.

සුකොමාල ගුණයට පටහැනි නොවන පරිදි, දීප්තිමත් භාවයෙන් යුක්තව කරන ලද බන්ධනය (රචනාව), කර්කශ වූ බන්ධන දෝෂය දුරු කරයි.

ယထာ

නිදසුනක් මෙසේ ය:

၉၉.

99.

ပဿန္တာ ရူပဝိဘဝံ, သုဏန္တာ မဓုရံ ဂိရံ;

စရန္တိ သာဓူ သမ္ဗုဒ္ဓ, ကာလေ ကေဠိပရမ္မုခါ.

"සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි සත්පුරුෂයෝ උන්වහන්සේගේ රූප සම්පත්තිය බලමින්, මිහිරි දහම් හඬ අසමින්, කෙළි සෙල්ලම්වලින් බැහැර ව වෙසෙති."

အပက္ကမဿ ယထာ

අපක්‍රම (පිළිවෙළක් නැති) දෝෂයට නිදසුනක් මෙසේ ය:

၁၀၀.

100.

ဘာဝနာ, ဒါန, သီလာနိ, သမ္မာ သမ္ပာဒိတာနိ’ဟ;

နိဗ္ဗာန, ဘောဂ, သဂ္ဂါဒိ, သာဓနာနိ န သံသယော.

"මෙහි මනා කොට පුරන ලද භාවනා, දාන, ශීලයන් නිවන්, භෝග සම්පත්, ස්වර්ග සම්පත් ආදිය ලබා දීමට හේතු වන බවට කිසිදු සැකයක් නැත."

၁၀၁.

101.

ဥဒ္ဒိဋ္ဌဝိသယော ကောစိ, ဝိသေသော တာဒိသော ယဒိ;

အနု’ဒ္ဒိဋ္ဌေသု နေဝ’တ္ထိ, ဒေါသော ကမဝိလင်္ဃနေ.

සඳහන් කරන ලද විෂයෙහි යම් විශේෂත්වයක් ඇත්නම්, සඳහන් නොකරන ලද තැන්හි ක්‍රමය උල්ලංඝනය කිරීමෙන් කිසිදු දෝෂයක් සිදු නොවේ.

ယထာ

නිදසුනක් මෙසේ ය:

၁၀၂.

102.

ကုသလာ’ကုသလံ အဗျာ, ကတ’မိစ္စေသု ပစ္ဆိမံ;

အဗျာကတံ ပါကဒံ န, ပါကဒံ ပဌမဒွယံ.

"කුසල්, අකුසල්, අව්‍යාකෘත යන මොවුන් අතුරෙන් අවසාන වූ අව්‍යාකෘත ධර්මය විපාක දෙන සුලු ය, පළමු ධර්ම යුගලය (කුසල්, අකුසල්) විපාක දෙන සුලු නොවේ."

၁၀၃.

103.

သဂုဏာနာ’ဝိကရဏေ, ကာရဏေ သတိ တာဒိသေ;

ဩစိတျဟီနတာ’ပတ္တိ, နတ္ထိ ဘူတတ္ထသံသိနော.

යහපත් ගුණ ප්‍රකාශ කිරීමෙහි ලා එබඳු සුදුසු හේතුවක් ඇති කල්හි, සත්‍ය කරුණු පවසන්නාට ඖචිත්‍යහීනතා (අනුචිත බව පිළිබඳ) දෝෂයක් සිදු නොවේ.

၁၀၄.

104.

ဩစိတျံ နာမ ဝိညေယျံ, လောကေ ဝိချာတ မာဒရာ;

တတ္ထော’ပဒေသပဘဝါ, သုဇနာ ကဝိပုင်္ဂဝါ.

ලෝකයෙහි ඉතා ප්‍රසිද්ධ වූ ඖචිත්‍යය (සුදුසු බව) ආදරයෙන් දත යුතු ය. එහි ලා උපදෙස් ලැබීමෙන් සත්පුරුෂයෝ ශ්‍රේෂ්ඨ කවීන් බවට පත් වෙති.

၁၀၅.

105.

ဝိညာတောစိတျဝိဘဝေါ, စိတျဟီနံ ပရိဟရေ;

တတော’စိတျဿ သမ္ပောသေ,ရသပေါသော သိယာ ကတေ.

ඖචිත්‍යයෙහි මහත් බව දත් තැනැත්තේ අනුචිත දෑ බැහැර කළ යුතු ය. ඉන්පසු ඖචිත්‍යය පෝෂණය කිරීමෙන්, රචනයෙහි රස පෝෂණය ද සිදුවෙයි.

ယထာ

නිදසුනක් මෙසේ ය:

၁၀၆.

106.

ယော မာရသေန မာသန္န, မာသန္နဝိဇယု’ဿဝေါ;

တိဏာယပိ န မညိတ္ထ, သော ဝေါ ဒေတု ဇယံ ဇိနော.

"යම් ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ කිට්ටු වූ විජයෝත්සවය ඇතිව තමන් වෙත ළඟා වූ මාර සේනාව තණකොළ පිඩක් තරම්වත් නොසැලකූ සේක් ද, ඒ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ ඔබට ජය ලබා දෙන සේක්වා!"

၁၀၇.

107.

အာရဒ္ဓကတ္တုကမ္မာဒိ, ကမာ’တိက္ကမလင်္ဃနေ;

ဘဂ္ဂရီတိဝိရောဓော’ယံ, ဂတိံ န ကွာ’ပိ ဝိန္ဒတိ.

ආරම්භ කරන ලද කර්තෘ, කර්ම ආදියේ අනුපිළිවෙළ ඉක්මවා යෑමෙන් සිදුවන මේ භග්නරීති විරෝධය (දෝෂය) කිසිම තැනක පිළිගැනීමට ලක් නොවේ.

ယထာ

කෙසේද යත්:

၁၀၈.

108.

သုဇန’ညာန မိတ္ထီနံ, [Pg.165] ဝိဿာသော နော’ပပဇ္ဇတေ;

ဝိသဿ သိင်္ဂိနော ရောဂ, နဒီရာဇကုလဿ စ.

සත්පුරුෂයන් කෙරෙහි ද, අඥානයන් කෙරෙහි ද, ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි ද, විෂ සහිත සතුන් කෙරෙහි ද, අං ඇති සතුන් කෙරෙහි ද, රෝග කෙරෙහි ද, ගංගාවන් කෙරෙහි ද, රාජකුලයන් කෙරෙහි ද විශ්වාසය නොකටයුතු ය.

ယထာ

කෙසේද යත්:

၁၀၉.

109.

ဘေသဇ္ဇေ ဝိဟိတေ သုဒ္ဓ, ဗုဒ္ဓါဒိရတနတ္တယေ;

ပသာဒ မာစရေ နိစ္စံ, သဇ္ဇနေ သဂုဏေပိ စ.

නිර්දේශිත ඖෂධ කෙරෙහි ද, පිරිසිදු වූ බුද්ධාදී රත්නත්‍රය කෙරෙහි ද, ගුණවත් වූ සත්පුරුෂයන් කෙරෙහි ද නිරන්තරයෙන් ම පැහැදීම ඇති කරගත යුතු ය.

သသံသယဿ ယထာ

සැකය සහිත වූ (සසංශය) දෝෂයට උදාහරණ කෙසේද යත්:

၁၁၀.

110.

မုနိန္ဒစန္ဒိမာ’လောက, ရသ လောလ ဝိလောစနော;

ဇနော’ဝက္ကန္တပန္ထော’ဝ, ရံသိဒဿနပီဏိတော.

මුනින්ද්‍ර නමැති චන්ද්‍රයාගේ ආලෝක රසයෙහි ලොල් වූ නෙත් ඇති ජනයා, මාර්ගයෙන් බැහැර වූවකු මෙන්, රශ්මිය දැකීමෙන් සතුටට පත් විය.

၁၁၁.

111.

သံသယာယေ’ဝ ယံကိဉ္စိ, ယဒိ ကီဠာဒိဟေတုနာ;

ပယုဇ္ဇတေ န ဒေါသော’ဝ, သသံသယသမပ္ပိတော.

ක්‍රීඩා ආදී කිසියම් හේතුවක් නිසා සැක උපදවන යමක් යොදනු ලැබේද, සැකයෙන් යුක්ත වුවද එහි දෝෂයක් නැත.

ယထာ

කෙසේද යත්:

၁၁၂.

112.

ယာတေ ဒုတိယံ နိလယံ, ဂရုမှိ သကဂေဟတော;

ပါပုဏေယျာမ နိယတံ, သုခ’မဇ္ဈယနာ’ဒိနာ.

ගුරුතුමා තමාගේ නිවසින් දෙවන වාසස්ථානයකට ගිය කල්හි, අපි ඉගෙනීම් ආදියෙන් නියත වශයෙන් ම සැපතට පැමිණෙන්නෙමු.

၁၁၃.

113.

သုဘဂါ ဘဂိနီ သာ’ယံ, ဧတဿိ’စ္စေဝမာဒိကံ;

န ‘ဂါမ္မ’မိတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ, ကဝီဟိ သကလေဟိပိ.

“ඈ වාසනාවන්ත සහෝදරියකි” යනාදී මෙවැනි වදන් ග්‍රාම්‍ය නොවන බව සියලු කවීන් විසින් දක්වන ලදී.

၁၁၄.

114.

ဒုဋ္ဌာ’လင်္ကာရဝိဂမေ, သောဘနာ’လင်္ကတိက္ကမော;

အလင်္ကာရပရိစ္ဆေဒေ, အာဝိဘာဝံ ဂမိဿတိ.

දෝෂ සහිත අලංකාරයන් පහ වූ කල, අලංකාරයන්ගේ මනා වූ අතික්‍රමණය අලංකාර පරිච්ඡේදයේදී පැහැදිලි වනු ඇත.

၁၁၅.

115.

ဒေါသေ ပရီဟရိတု မေသ ဝရော’ပဒေသော,သတ္ထန္တရာနုသရဏေန ကတော မယေဝံ;

ဝိညာယိ’မံ ဂရုဝရာန’ဓိက’ပ္ပသာဒါ,ဒေါသေ ပရံ ပရိဟရေယျ ယသောဘိလာသီ.

දෝෂයන් දුරු කිරීම සඳහා වූ මේ උතුම් උපදෙස වෙනත් ශාස්ත්‍රයන් අනුගමනය කරමින් මා විසින් මෙසේ කරන ලදී. කීර්තිය කැමති තැනැත්තා උතුම් ගුරුවරුන් කෙරෙහි ඇති අධික ප්‍රසාදය නිසා මෙය වටහාගෙන සෙසු දෝෂයන් ද දුරු කරන්නේය.

ဣတိ သံဃရက္ခိတမဟာသာမိဝိရစိတေ သုဗောဓာလင်္ကာရေ

සංඝරක්ඛිත මහාසාමිපාණන් විසින් විරචිත සුබෝධාලංකාරයෙහි,

ဒေါသပရိဟာရာဝဗောဓော နာမ

දෝෂ පරිහාරාවබෝධය නම් වූ

ဒုတိယော ပရိစ္ဆေဒေါ.

දෙවන පරිච්ඡේදය යි.

၃. ဂုဏာဝဗောဓ-တတိယပရိစ္ဆေဒ

3. ගුණාවබෝධය නම් වූ තුන්වන පරිච්ඡේදය

အနုသန္ဓိ

අනුසන්ධිය

၁၁၆.

116.

သမ္ဘဝန္တိ [Pg.166] ဂုဏာ ယသ္မာ, ဒေါသာနေ’ဝ’မတိက္ကမေ;

ဒဿေဿံ တေ တတော ဒါနိ, သဒ္ဒေ သမ္ဘူသယန္တိ ယေ.

යම් හෙයකින් දෝෂයන් දුරු කිරීමෙන් ගුණයෝ උපදිත් ද, එබැවින් ශබ්දයන් අලංකාර කරන ඒ ගුණයන් දැන් මම දක්වන්නෙමි.

သဒ္ဒါလင်္ကာရ ဥဒ္ဒေသ

ශබ්දාලංකාර උද්දේශය

၁၁၇.

117.

ပသာဒေါ’ဇော, မဓုရတာ, သမတာ, သုခုမာလတာ;

သိလေသော’ဒရတာ, ကန္တိ, အတ္ထဗျတ္တိ, သမာဓယော.

ප්‍රසාදය, ඕජස, මධුරතාව, සමතාව, සුකුමාරතාව, ශ්ලේෂය, උදාරතාව, කාන්තිය, අර්ථව්‍යක්තිය සහ සමාධිය (යනු ඒ ගුණයෝ ය).

သဒ္ဒါလင်္ကာရ ပယောဇန

ශබ්දාලංකාරයන්හි ප්‍රයෝජනය

၁၁၈.

118.

ဂုဏေဟေ’တေဟိ သမ္ပန္နော, ဗန္ဓော ကဝိမနောဟရော;

သမ္ပာဒိယတိ ကတ္တူနံ, ကိတ္တိ မစ္စန္တနိမ္မလံ.

මෙම ගුණයන්ගෙන් යුක්ත වූ, කවීන්ගේ සිත් ගන්නා බන්ධනය කර්තෘවරුන්ට අතිශයින් නිර්මල වූ කීර්තිය ළඟා කර දෙයි.

သဒ္ဒါလင်္ကာရ နိဒ္ဒေသ

ශබ්දාලංකාර නිර්දේශය

၁၁၉.

119.

အဒူရာဟိတသမ္ဗန္ဓ, သုဘဂါ ယာ ပဒါ’ဝလိ;

သုပသိဒ္ဓါ’ဘိဓေယျာ’ယံ, ပသာဒံ ဇနယေ ယထာ.

ළඟින් තබන ලද සබඳතා ඇති, මනහර වූ, ඉතා ප්‍රසිද්ධ අර්ථ ඇති යම් පද පෙළක් වේ ද, එය ප්‍රසාදය ඇති කරයි. එය කෙසේද යත්:

၁၂၀.

120.

အလင်္ကရောန္တာ ဝဒနံ, မုနိနော’ဓရရံသိယော;

သောဘန္တေ’ရုဏရံသီ’ဝ, သမ္ပတန္တာ’မ္ဗုဇော’ဒရေ.

මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේගේ මුහුණ අලංකාර කරන්නා වූ තොල්වල රශ්මිය, නෙළුම් මලක අභ්‍යන්තරයට වැටෙන අලුයම් හිරු රැස් මෙන් බබළයි.

၁၂၁.

121.

ဩဇော သမာသဗာဟုလျ, မေသော ဂဇ္ဇဿ ဇီဝိတံ;

ပဇ္ဇေပျ’နာ’ကုလော သော’ယံ,ကန္တော ကာမီယတေ ယထာ.

ඕජස යනු සමාස බහුල බවයි. එය ගද්‍යයෙහි ප්‍රාණයයි. පද්‍යයෙහි ද අවුල් සහගත නොවන පරිදි එය යෙදීම ප්‍රිය උපදවන සුළුය. එය කෙසේද යත්:

၁၂၂.

122.

မုနိန္ဒ မန္ဒ သဉ္ဇာတ, ဟာသ စန္ဒန လိမ္ပိတာ;

ပလ္လဝါ ဓဝလာ တဿေ, ဝေကော နာ’ဓရပလ္လဝေါ.

මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේගේ මෘදු මදහස නමැති සඳුන් තැවරූ, ධවල වර්ණ වූ උන්වහන්සේගේ (දත් නමැති) ළපල්ලන් අතර, තොල් ළපල්ල පමණක් රතු පාටය.

၁၂၃.

123.

ပဒါ’ဘိဓေယျဝိသယံ, သမာသ ဗျာသ သမ္ဘဝံ;

ယံ ပါရိဏတျံ ဟောတီ’ဟ, သောပိ ဩဇော’ဝ တံ ယထာ.

පදයන්ගෙන් පැවසෙන අර්ථ විෂයයෙහි සමාස කිරීමෙන් හෝ වෙන් කිරීමෙන් සිදුවන යම් පරිණත බවක් ඇද්ද, එය ද ඕජෝ ගුණය ම වේ. එය කෙසේද යත්:

၁၂၄.

124.

ဇောတယိတွာန သဒ္ဓမ္မံ, သန္တာရေတွာ သဒေဝကေ;

ဇလိတွာ အဂ္ဂိခန္ဓော’ဝ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

සද්ධර්මය බැබළවීමෙන් ද, දෙවියන් සහිත ලෝකයා සසරින් එතෙර කරවීමෙන් ද පසු, දැවෙන ගිනි කඳක් මෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේ ශ්‍රාවකයන් සහිතව පිරිනිවී වදාළ සේක.

၁၂၅.

125.

မတ္ထကဋ္ဌီ မတဿာ’ပိ, ရဇောဘာဝံ ဝဇန္တု မေ;

ယတော ပုညေန တေ သေန္တု, ဇိန ပါဒ’မ္ဗုဇဒွယေ.

මා මියගිය ද මාගේ හිස්කබලේ ඇට පවා ධූලි බවට පත් වේවා! යම් පිනකින් ඒවා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්ම යුග්මයෙහි තැන්පත් වේවා.

၁၂၆.

126.

ဣစ္စတြ [Pg.167] နိစ္စပ္ပဏတိ, ဂေဓော သာဓု ပဒိဿတိ;

ဇာယတေ’ယံ ဂုဏော တိက္ခ, ပညာနမဘိယောဂတော.

මෙහිදී නිරන්තර නමස්කාරය පිළිබඳ දැඩි ආශාව මනාව පෙනේ. මෙම ගුණය තියුණු ප්‍රඥාවක් ඇති අයගේ වීර්යය නිසා උපදී.

၁၂၇.

127.

မဓုရတ္တံ ပဒါသတ္တိ, ရ’နုပ္ပာသဝသာ ဒွိဓာ;

သိယာ သမသုတိ ပုဗ္ဗာ, ဝဏ္ဏာ’ဝုတ္တိ ပရော ယထာ.

මධුරත්වය සහ පද සම්බන්ධය අනුප්‍රාසය අනුව දෙවැදෑරුම් වේ. පෙර කී එක සමාන ශබ්ද ඇති බව ද, පසු කී අකුරු නැවත නැවත යෙදීම ද වේ. එය කෙසේද යත්:

၁၂၈.

128.

ယဒါ ဧသော’ဘိသမ္ဗောဓိံ, သမ္ပတ္တော မုနိပုင်္ဂဝေါ;

တဒါ ပဘုတိ ဓမ္မဿ, လောကေ ဇာတော မဟု’ဿဝေါ.

යම් දිනක ඒ මුනි ශ්‍රේෂ්ඨයන් වහන්සේ උත්තරීතර බෝධියට පැමිණි සේක් ද, එතැන් පටන් ලෝකයෙහි ධර්මයේ මහා මහෝත්සවයක් ඇති විය.

၁၂၉.

129.

မုနိန္ဒမန္ဒဟာသာ တေ, ကုန္ဒ သန္ဒောဟဝိဗ္ဘမာ;

ဒိသန္တ မနုဓာဝန္တိ, ဟသန္တာ စန္ဒကန္တိယော.

පිච්ච මල් පොකුරක ශෝභාව ඇති, චන්ද්‍ර කාන්තිය සිනාසෙන්නාක් මෙන් බබළන මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේගේ ඒ මදහස් කිරණ දිශාන්තයන් කරා පැතිර යති.

၁၃၀.

130.

သဗ္ဗကောမလဝဏ္ဏေဟိ, နာ’နုပ္ပာသော ပသံသိယော;

ယထာ’ယံ မာလတီမာလာ, လိန လောလာ’လိမာလိနီ.

සියලු මෘදු අක්ෂරයන්ගෙන් යුත් අනුප්‍රාසය ප්‍රශංසනීය වේ. මෙම පිච්ච මල් මාලාවෙහි සැඟවී ලොල් වූ බඹර සමූහයා මෙනි.

၁၃၁.

131.

မုဒူဟိ ဝါ ကေဝလေဟိ, ကေဝလေဟိ ဖုဋေဟိ ဝါ,မိဿေဟိ ဝါ တိဓာ ဟောတိ, ဝဏ္ဏေဟိ သမတာ ယထာ.

සමතාවය, කේවල මෘදු වර්ණයෙන් හෝ, කේවල ප්‍රකට (පරුෂ) වර්ණයෙන් හෝ, මිශ්‍ර වර්ණයෙන් හෝ යනුවෙන් තෙවැදෑරුම් වේ. එය කෙසේද යත්:

ကေဝလမုဒုသမတာ

කේවල මෘදු සමතාවය

၁၃၂.

132.

ကောကိလာ’လာပသံဝါဒီ, မုနိန္ဒာ’လာပဝိဗ္ဘမော;

ဟဒယင်္ဂမတံ ယာတိ, သတံ ဒေတိ စ နိဗ္ဗုတိံ.

කොවුල් නාදයට සමාන වූ, මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේගේ වචන විලාසය හෘදයාංගම බවට පත්වෙමින් සත්පුරුෂයන්ට ශාන්තිය ලබා දෙයි.

ကေဝလဖုဋသမတာ

කේවල ප්‍රකට (පරුෂ) සමතාවය

၁၃၃.

133.

သမ္ဘာဝနီယသမ္ဘာဝံ, ဘဂဝန္တံ ဘဝန္တဂုံ;

ဘဝန္တသာဓနာ’ကင်္ခီ, ကော န သမ္ဘာဝယေ ဝိဘုံ.

සම්භාවනීය ගුණයෙන් යුත්, භවයේ කෙළවරට පැමිණි, භවය නසා නිවන ලැබීමට කැමති කවරෙක් නම් ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නොවැඳ පුදන්නේ ද?

မိဿကသမတာ

මිශ්‍ර සමතාව

၁၃၄.

134.

လဒ္ဓစန္ဒနသံသဂ္ဂ, သုဂန္ဓိ မလယာ’နိလော;

မန္ဒ မာယာတိ ဘီတော’ဝ, မုနိန္ဒမုခမာရုတာ.

සඳුන් සබඳතාවෙන් සුවඳවත් වූ මලය පර්වතයේ මඳ පවන, මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේගේ ශ්‍රී මුඛයෙන් නික්මෙන සුළඟට බිය වූවක් මෙන් සෙමින් හමයි.

၁၃၅.

135.

အနိဋ္ဌုရ’က္ခရ’ပ္ပာယာ, သဗ္ဗကောမလ နိဿဋာ;

ကိစ္ဆမုစ္စာရဏာ’ပေတ, ဗျဉ္ဇနာ သုခုမာလတာ.

රළු නොවන අකුරු බහුල වූ, සියලු මෘදු බවින් යුක්ත වූ, අපහසුවෙන් උච්චාරණය කළ යුතු ව්‍යංජනවලින් තොර වූ බව සුකුමාරතා ගුණයයි.

၁၃၆.

136.

ပဿန္တာ ရူပဝိဘဝံ, သုဏန္တာ မဓုရံ ဂိရံ;

စရန္တိ သာဓူ သမ္ဗုဒ္ဓ, ကာလေ ကေဠိပရမ္မုခါ.

සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි සත්පුරුෂයෝ උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී රූප ශෝභාව දකිමින් ද මිහිරි හඬ අසමින් ද කෙළි සෙල්ලම්වලින් මිදී හැසිරෙති.

၁၃၇.

137.

အလင်္ကာရဝိဟီနာ’ပိ, သတံ သမ္မုခတေ’ဒိသီ;

အာရောဟတိ ဝိသေသေန, ရမဏီယာ တ’ဒုဇ္ဇလာ.

ආභරණවලින් තොර වුව ද සත්පුරුෂයන් ඉදිරියෙහි මෙවැනි ස්වභාවය, වඩාත් මනහර ලෙස හා බැබළෙමින් විශේෂයෙන් චිත්තාකර්ෂණීය වෙයි.

၁၃၈.

138.

ရောမဉ္စ [Pg.168] ပိဉ္ဆ ရစနာ, သာဓု ဝါဒါဟိတဒ္ဓနီ;

လဠန္တိ’မေ မုနိမေဃု, မ္မဒါ သာဓု သိခါဝလာ.

මුනින්ද්‍ර නමැති මේඝය ඉදිරියේ, සත්පුරුෂ නමැති මොනරු ලොමුදැහැ ගැන්වීම නමැති පිල් විදහාගෙන, සාධුකාර නමැති මිහිරි නාද පතුරුවමින් මත් වී රඟදෙති.

၁၃၉.

139.

သုခုမာလတ္တ မတ္ထေ’ဝ, ပဒတ္ထဝိသယမ္ပိ စ;

ယထာ မတာဒိသဒ္ဒေသု, ကိတ္တိသေသာဒိကိတ္တနံ.

සුකුමාරතා ගුණය ශබ්ද විෂයයෙහි පමණක් නොව අර්ථ විෂයයෙහි ද වෙයි. 'මියගිය' ආදී වචන වෙනුවට 'කීර්ති ශේෂයට පත් වූ' ආදී වශයෙන් පැවසීම ඊට උදාහරණයි.

၁၄၀.

140.

သိလိဋ္ဌ ပဒ သံသဂ္ဂ, ရမဏီယ ဂုဏာ’လယော;

သဗန္ဓဂါရဝေါ သော’ယံ, သိလေသော နာမ တံ ယထာ.

ලිහිල් නොවන සුමුදු පදයන්ගේ ගැළපීමෙන් මනහර වූ ද ගුණාංගයන්ට නිවහනක් වූ ද උසස් බන්ධන ශක්තියකින් යුත් ගුණය 'සිලේෂ' (ශ්ලේෂ) නම් වෙයි. එය මෙසේය;

၁၄၁.

141.

ဗာလိ’န္ဒုဝိဗ္ဘမ’စ္ဆေဒိ, နခရာ’ဝလိ ကန္တိဘိ;

သာ မုနိန္ဒပဒ’မ္ဘောဇ, ကန္တိ ဝေါ ဝလိတာ’ဝတံ.

ළපලු සඳෙහි සුන්දරත්වය අභිබවා යන, නියපෙළෙහි කාන්ති කදම්භයෙන් යුතු ඒ මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන්ගේ ශෝභාව ඔබ සැම ආරක්ෂා කෙරේවා!

၁၄၂.

142.

ဥက္ကံသဝန္တော ယောကောစိ, ဂုဏော ယဒိ ပတီယတေ;

ဥဒါရော’ယံ ဘဝေ တေန, သနာထာ ဗန္ဓပဒ္ဓတိ.

යම් කාව්‍ය බන්ධනයක යම්කිසි උත්කෘෂ්ට ගුණයක් ප්‍රකාශ වේ ද, එයින් ඒ රචනා ශෛලිය අර්ථවත් වෙයි ද, එය 'උදාර' ගුණය නම් වේ.

၁၄၃.

143.

ပါဒမ္ဘောဇ ရဇော လိတ္တ, ဂတ္တာ ယေ တဝ ဂေါတမ;

အဟော! တေ ဇန္တဝေါ ယန္တိ, သဗ္ဗထာ နိရဇတ္တနံ.

භාග්‍යවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන්ගේ ධූලි තැවරුණු ශරීර ඇති යම් සත්වයෝ වෙත් ද, අහෝ! ඔවුහු සර්වප්‍රකාරයෙන් ම නිර්මල (කෙලෙස් රහිත) බවට පැමිණෙති.

၁၄၄.

144.

ဧဝံ ဇိနာ’နုဘာဝဿ, သမုက္ကံသော’တြ ဒိဿတိ;

ပညဝါ ဝိဓိနာ’နေန, စိန္တယေ ပရ မီဒိသံ.

මෙසේ මෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ආනුභාවයේ අති උදාර බව ප්‍රකාශ වෙයි. නුවණැත්තා මෙබඳු වෙනත් දේ ද මේ ක්‍රමයෙන් සිතා ගත යුතුය.

၁၄၅.

145.

ဥဒါရော သောပိ ဝိညေယျော, ယံ ပသတ္ထ ဝိသေသနံ;

ယထာ ကီဠာသရော လီလာ, ဟာသော ဟေမင်္ဂဒါ’ဒယော.

ප්‍රශංසනීය වූ විශේෂණ පද යෙදීම ද 'උදාර' ගුණය ලෙස දත යුතුය. 'ක්‍රීඩා විල', 'ලීලා සිනහව', 'රන් වලලු' ආදිය ඊට උදාහරණ වේ.

၁၄၆.

146.

လောကိယ’တ္ထာ’န’တိက္ကန္တာ, ကန္တာ သဗ္ဗဇနာနပိ;

ကန္တိ နာမာ’တိဝုတ္တဿ, ဝုတ္တာ သာ ပရိဟာရတော.

ලෝක සම්මුතිය ඉක්මවා නොගිය, සියලු ජනයාට ප්‍රිය උපදවන, අතිශයෝක්තියෙන් තොර වූ ගුණය 'කාන්ති' ගුණය ලෙස දෝෂ මඟහැරීමෙන් දක්වන ලදී.

ယထာ မုနိန္ဒ ဣစ္စာဒိ.

'මුනින්ද්‍ර' යනාදී වශයෙන් දැක්වූ උදාහරණය මෙනි.

၁၄၇.

147.

အတ္ထဗျတ္တာ’ဘိဓေယျဿာ,နေယျတာ သဒ္ဒတော’တ္ထတော;

သာ’ယံ တဒုဘယာ နေယျ, ပရိဟာရေ ပဒဿိတာ;

ယထာ မရီစိစ္စာဒိ စ, မနောနုရဉ္ဇနောစ္စာဒိ.

ශබ්දයෙන් හෝ අර්ථයෙන් අර්ථය වහා පැහැදිලි වන සුලු බව අර්ථ ව්‍යක්ත ගුණයයි. එය ඒ දෙයාකාරයෙන් ම දෝෂ මඟහැරීමේ දී 'මරීචි' සහ 'මනෝනුරංජන' යනාදී උදාහරණ මඟින් දක්වන ලදී.

ပုန အတ္ထေန ယထာ

නැවතත් අර්ථය අනුව උදාහරණයක් මෙසේය:

၁၄၈.

148.

သဘာဝါ’မလတာ ဓီရ, မုဓာ ပါဒနခေသု တေ;

ယတော တေ’ဝနတာ’နန္တ, မောဠိစ္ဆာယာ ဇဟန္တိ နော.

ධීරයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද නියපෙළෙහි ඇති ස්වාභාවික පිරිසිදු බව හිස් වූවක් නොවේ. මන්දයත්, ඔබ වහන්සේට වැඳ වැටෙන අනන්ත දෙවිවරුන්ගේ ඔටුනු සෙවණැලි ඒ නියපෙළෙන් කිසිසේත් පහව නොයන බැවිනි.

၁၄၉.

149.

‘ဗန္ဓသာရော’တိ မညန္တိ, ယံ သမဂ္ဂါပိ ဝိညုနော;

ဒဿနာ’ဝသရံ ပတ္တော, သမာဓိ နာမ’ယံ ဂုဏော.

වියතුන් සියල්ලන් ම එකඟව 'කාව්‍ය බන්ධනයේ සාරය' යැයි සලකන, මෙහි දැක්වෙන ගුණය 'සමාධි' නම් ගුණයයි.

၁၅၀.

150.

အညဓမ္မော တတော’ညတ္ထ, လောကသီမာ’နုရောဓတော;

သမ္မာ အာဓီယတေ’စ္စေ’သော, ‘သမာဓီ’တိ နိရုစ္စတိ.

නිර්වචනය: ලෝක සම්මුතියට එකඟව, එක් දෙයක ස්වභාවයක් තවත් දෙයක මනාව ආරෝපණය කර දැක්වීම 'සමාධි' යනුවෙන් අර්ථ දැක්වේ.

သမာဓိ ဥဒ္ဒေသ

සමාධි ගුණය හැඳින්වීම

၁၅၁.

151.

အပါဏေ [Pg.169] ပါဏီနံ ဓမ္မော, သမ္မာ အာဓီယတေ ကွစိ,;

နိရူပေ ရူပယုတ္တဿ, နိရသေ သရသဿ, စ.

සමහර තැනක පණ නැති දෙයෙහි පණ ඇති සතුන්ගේ ස්වභාවය ද, රූපයක් නැති දෙයක රූපවත් බව ද, නීරස දෙයක රසවත් බව ද මනාව ආරෝපණය කරනු ලැබේ.

၁၅၂.

152.

အဒြဝေ ဒြဝယုတ္တဿ, အကတ္တရိပိ ကတ္တုတာ,;

ကဌိနဿာ’သရီရေ,ပိ, ရူပံ တေသံ ကမာ သိယာ.

ද්‍රව නොවන දෙයක ද්‍රව ස්වභාවය ද, කරන්නෙකු නොවන දෙයක කතෘත්වය (ක්‍රියාකාරීත්වය) ද, ශරීරයක් නැති තද දෙයක ස්වරූපය ද ආරෝපණය කිරීම් පිළිවෙළින් මෙසේ වෙයි.

သမာဓိနိဒ္ဒေသ

සමාධි ගුණය විස්තර කිරීම

အပါဏေ ပါဏီနံ ဓမ္မော

පණ නැති දෙයෙහි පණ ඇති සතුන්ගේ ස්වභාවය ආරෝපණය කිරීම

၁၅၃.

153.

ဥဏ္ဏာ ပုဏ္ဏိ’န္ဒုနာ နာထ! ဒိဝါပိ သဟ သင်္ဂမာ;

ဝိနိဒ္ဒါ သမ္ပမောဒန္တိ, မညေ ကုမုဒိနီ တဝ.

නාථයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේගේ ඌර්ණ රෝම ධාතුව නමැති පුර සඳ සමඟ දහවලෙහි ද එක්වීම නිසා ඔබ වහන්සේගේ මුහුණ නමැති සුදු මහනෙල් පිබිදී සතුටු වන බව මට සිතේ.

နိရုပေ ရူပယုတ္တဿ

රූපයක් නැති දෙයක රූපවත් බව ආරෝපණය කිරීම

၁၅၄.

154.

ဒယာရသေသု မုဇ္ဇန္တာ, ဇနာ’မတရသေသွိ’ဝ;

သုခိတာ ဟတဒေါသာ တေ, နာထ! ပါဒ’မ္ဗုဇာ’နတာ.

නාථයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන්ට නමස්කාර කරන ජනයෝ, අමෘත රසයෙහි මෙන් ඔබ වහන්සේගේ මහා කරුණා රසයෙහි ගිලෙමින් කෙලෙස් දුරු කොට සුවපත් වෙති.

နိရသေ သရသဿ

රසයක් නැති දෙයක රසවත් බව ආරෝපණය කිරීම

၁၅၅.

155.

မဓုရေပိ ဂုဏေ ဓီရ, န’ပ္ပသီဒန္တိ ယေ တဝ;

ကီဒိသီ မနသောဝုတ္တိ, တေသံ ခါရဂုဏာန ဘော’.

ධීරයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේගේ මිහිරි ගුණ කෙරෙහි පවා නොපැහැදෙන යම් අයෙක් වෙත් ද, අහෝ! ඒ ලුණු ගති ඇති අසත්පුරුෂයන්ගේ සිතේ ස්වභාවය කෙබඳු එකක් ද?

အဒြဝေ ဒြဝယုတ္တဿ

ද්‍රව නොවන දෙයක ද්‍රව ස්වභාවය ආරෝපණය කිරීම

၁၅၆.

156.

သဗ္ဗတ္ထသိဒ္ဓ! စူဠက, ပုဋပေယျာ မဟာဂုဏာ;

ဒိသာ သမန္တာ ဓာဝန္တိ, ကုန္ဒသောဘာ သ လက္ခဏာ.

සර්වප්‍රකාරයෙන් ම සිත සතුටු කරන සර්වාර්ථසිද්ධයන් වහන්ස, මහා ගුණැති, ලකුණු සහිත වූ, පිච්ච මල් මෙන් සුදෝසුදු වූ ඔබ වහන්සේගේ කේශ කලාපයේ කාන්තිය සතර දිශාවන් කරා දුවයි.

အကတ္တရိပိ ကတ္တုတာ

කරන්නෙකු නොවන දෙයක කතෘත්වය ආරෝපණය කිරීම

၁၅၇.

157.

မာရာ’ရိဗလဝိဿဋ္ဌာ, ကုဏ္ဌာ နာနာဝိဓာ’ယုဓာ;

လဇ္ဇမာနာ’ညဝေသေန, ဇိန! ပါဒါ’နတာ တဝ.

ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්ස, මාර සේනාව විසින් එවන ලද, මොට වී ගිය නොයෙක් ආයුධ ලැජ්ජාවට පත් වී වෙනත් වෙස් ගෙන ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මුල වැඳ වැටෙති.

ကဌိနဿာ သရီရေ

ශරීරයක් නැති තද දෙයක ස්වරූපය ආරෝපණය කිරීම

၁၅၈.

158.

မုနိန္ဒဘာဏုမာ ကာလော,ဒိတော ဗောဓော’ဒယာ’စလေ;

သဒ္ဓမ္မရံသိနာ ဘာတိ, ဘိန္ဒ မန္ဒတမံ ပရံ.

බෝධි මණ්ඩලය නමැති උදය පර්වතයෙහි උදා වූ මුනින්ද්‍ර නමැති සූර්යයා, සද්ධර්ම රශ්මියෙන් බබළමින් මහා මෝහ අන්ධකාරය නසයි.

၁၅၉.

159.

ဝမနု’ဂ္ဂိရနာဒျေ’တံ, ဂုဏဝုတျ’ပရိစ္စုတံ;

အတိသုန္ဒရ မညံ တု, ကာမံ ဝိန္ဒတိ ဂါမ္မတံ.

'වමනය කිරීම', 'උගුර හැරීම' යනාදී වචන ගුණවත් අර්ථයක් දැක්වීමේ දී අතිශයින් සුන්දර වන අතර, වෙනත් තැන්වල දී එය ග්‍රාම්‍ය ගණයට වැටේ.

၁၆၀.

160.

ကန္တီနံ ဝမနဗျာဇာ, မုနိပါဒနခါ’ဝလီ;

စန္ဒကန္တီ ပိဝန္တီ’ဝ, နိပ္ပဘံ တံ ကရောန္တိယော.

කාන්තිය විහිදුවන මුවාවෙන් මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේගේ පාද නියපෙළ, සඳකිරණ පානය කරන්නාක් මෙන් සඳ එළිය පෑදෙන්නට නොදී අඳුරු කරයි.

၁၆၁.

161.

အစိတ္တကတ္တုကံ [Pg.170] ရုစျ, မိစ္စေဝံ ဂုဏကမ္မတံ;

သစိတ္တကတ္တုကံ ပေ’တံ, ဂုဏကမ္မံ ယဒု’တ္တမံ.

අචේතනික කතෘන් ඇති මෙබඳු ගුණ ක්‍රියාවන් සිත්කළු වන අතර, සචේතනික කතෘන් ඇති මෙබඳු ගුණ ක්‍රියාවන් වඩාත් උතුම් වෙයි.

၁၆၂.

162.

ဥဂ္ဂိရန္တော’ဝ သသ္နေဟ, ရသံ ဇိနဝရော ဇနေ;

ဘာသန္တော မဓုရံ ဓမ္မံ, ကံ န သပ္ပီဏယေ ဇနံ.

ජනයා කෙරෙහි කරුණා රසය වගුරුවන්නාක් මෙන් මිහිරි ධර්මය දේශනා කරන ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ කවර නම් ජනයෙක් සතුටු නොකරත් ද?

၁၆၃.

163.

ယော သဒ္ဒသတ္ထကုသလော ကုသလော နိဃဏ္ဍု,ဆန္ဒောအလင်္ကတိသု နိစ္စကတာ’ဘိယောဂေါ;

သော’ယံ ကဝိတ္တဝိကလောပိ ကဝီသု သင်္ချ,မောဂ္ဂယှ ဝိန္ဒတိ ဟိ ကိတ္တိ’ မမန္ဒရူပံ.

යමෙක් ව්‍යාකරණ ශාස්ත්‍රයෙහි දක්ෂ ද, නිඝණ්ඩු (කෝෂ) ශාස්ත්‍රයෙහි දක්ෂ ද, ඡන්දස් හා අලංකාර ශාස්ත්‍රයන්හි නිරන්තරයෙන් යෙදුණේ ද; හෙතෙම කාව්‍යකරණ ශක්තියෙන් තොර වුව ද, කවීන් අතර ගණන් ගනු ලැබ උතුම් වූ ම කීර්තියක් ලබන්නේ ය.

ဣတိ သံဃရက္ခိတမဟာသာမိဝိရစိတေ သုဗောဓာလင်္ကာရေ

මෙසේ සංඝරක්ඛිත මහාසාමිපාණන් වහන්සේ විසින් විරචිත සුබෝධාලංකාරයෙහි,

ဂုဏာဝဗောဓော နာမ

"ගුණාවබෝධය" නම් වූ,

တတိယော ပရိစ္ဆေဒေါ.

තුන්වන පරිච්ඡේදය යි.

၄. အတ္ထာလင်္ကာရာဝဗောဓ-စတုတ္ထပရိစ္ဆေဒ

4. අර්ථාලංකාර අවබෝධය නම් වූ සිව්වන පරිච්ඡේදය.

၁၆၄.

164.

အတ္ထာလင်္ကာရသဟိတာ, သဂုဏာ ဗန္ဓပဒ္ဓတိ;

အစ္စန္တကန္တာ ကန္တာ ဝ ဝုစ္စန္တေ တေ တတော’ဓုနာ.

අර්ථාලංකාරයන්ගෙන් යුක්ත වූ ද, ගුණයෙන් සපිරි වූ ද කාව්‍ය බන්ධන ක්‍රමය, අතිශයින් ම ප්‍රියමනාප වූ කාන්තාවක මෙන් බැබළෙයි. එබැවින් දැන් ඒ අර්ථාලංකාරයන් පිළිබඳව කියනු ලැබේ.

၁၆၅.

165.

သဘာဝ, ဝင်္ကဝုတ္တီနံ, ဘေဒါ ဒွိဓာ အလံကြိယာ;

ပဌမာ တတ္ထ ဝတ္ထူနံ, နာနာဝတ္ထာ’ဝိဘာဝိနီ.

ස්වභාවෝක්තිය සහ වක්‍රෝක්තිය වශයෙන් අලංකාරයෝ දෙවැදෑරුම් වෙති. එයින් පළමුවැන්න (ස්වභාවෝක්තිය) වස්තූන්ගේ නොයෙක් ස්වභාවික අවස්ථාවන් ප්‍රකාශ කරයි.

ယထာ

නිදසුන්:

၁၆၆.

166.

လီလာ ဝိကန္တိ သုဘဂေါ, ဒိသာ ထိရ ဝိလောကနော;

ဗောဓိသတ္တင်္ကုရော ဘာသံ, ဝိရောစိ ဝါစ မာသဘိံ.

මනහර ලීලාවෙන් යුත්, ස්ථිර බැල්මෙන් සතර දිග බලන්නා වූ, බෝධිසත්ව අංකුරයන් වහන්සේ ශ්‍රේෂ්ඨ වූ අභීත වචන ප්‍රකාශ කරමින් බැබළුණහ.

၁၆၇.

167.

ဝုတ္တိ ဝတ္ထုသဘာဝဿ, ယာ’ညထာ သာ’ပရာ ဘဝေ;

တဿာ’နန္တဝိကပ္ပတ္တာ, ဟောတိ ဗီဇော’ပဒဿနံ.

වස්තූන්ගේ ස්වභාවය ඊට වඩා වෙනස් අයුරකින් (වක්‍ර ලෙස) දැක්වීම අනෙක් අලංකාරය (වක්‍රෝක්තිය) වෙයි. එහි ප්‍රභේද අනන්ත බැවින්, මෙහිදී කෙටියෙන් (බීජයක් බඳු කොට) දක්වනු ලැබේ.

ဝင်္ကဝုတ္တိ အတ္ထာလင်္ကာရ

වක්‍රෝක්ති අර්ථාලංකාර.

ဥဒ္ဒေသ

උද්දේශය (නාමාවලිය).

၁၆၈.

168.

တတ္ထာ’တိသယ, ဥပမာ, ရူပကာ, ဝုတ္တိ, ဒီပကံ,;

အက္ခေပေါ, တ္ထန္တရနျာသော, ဗျတိရေကော, ဝိဘာဝနာ.

එහි අතිශයෝක්තිය, උපමාව, රූපකය, ආවෘත්තිය (වෘත්තිය), දීපකය, ආක්ෂේපය, අර්ථන්තරන්‍යාසය, ව්‍යතිරේකය, විභාවනාව ද,

၁၆၉.

169.

ဟေတု[Pg.171], က္ကမော, ပိယတရံ, သမာသ, ပရိကပ္ပနာ;

သမာဟိတံ, ပရိယာယ, ဝုတ္တိ, ဗျာဇောပဝဏ္ဏနံ.

හේතුව, ක්‍රමය (යථාසංඛ්‍යය), ප්‍රියතරය (ප්‍රේයස්), සමාසෝක්තිය, පරිකල්පනය (උත්ප්‍රේක්ෂාව), සමාහිතය, පර්යායෝක්තිය, ව්‍යාජස්තුතිය ද,

၁၇၀.

170.

ဝိသေသ, ရုဠှာဟင်္ကာရာ, သိလေသော, တုလျယောဂိတာ;

နိဒဿနံ, မဟန္တတ္တံ, ဝဉ္စနာ, ပ္ပကတတ္ထုတိ,.

විශේෂෝක්තිය, රූඪාහංකාරය, ශ්ලේෂය, තුල්‍යයෝගිතාව, නිදර්ශනය, මහත්ත්වය (උදත්තය), වංචනාව (අපහ්නුතිය), අප්‍රස්තුතප්‍රශංසාව ද,

၁၇၁.

171.

ဧကာဝလိ, အညမညံ, သဟဝုတ္တိ, ဝိရောဓိတာ;

ပရိဝုတ္တိ, ဗ္ဘမော, ဘာဝေါ, မိဿ, မာသီ, ရသီ, ဣတိ.

ඒකාවලිය, අන්‍යෝන්‍යය, සහෝක්තිය, විරෝධය, පරිවෘත්තිය, භ්‍රමය, භාවය, මිශ්‍රය, ආශීර්වාදය සහ රසවත් බව (රසවත් අලංකාරය) ද වෙති.

၁၇၂.

172.

ဧတေ ဘေဒါ သမုဒ္ဒိဋ္ဌာ, ဘာဝေါ ဇီဝိတ မုစ္စတေ;

ဝင်္ကဝုတ္တီသု ပေါသေသိ, သိလေသော တု သိရိံ ပရံ.

මේ ප්‍රභේදයන් දක්වන ලදී. එහිදී 'භාවය' යනු කාව්‍යයේ ජීවිතය යැයි කියනු ලැබේ. ශ්ලේෂය (සිලෙස් අලංකාරය) වක්‍රෝක්තීන් කෙරෙහි උතුම් වූ ශෝභාවක් උපදවයි.

နိဒ္ဒေသ

නිර්දේශය (විස්තරාත්මක විග්‍රහය).

၁၇၃.

173.

ပကာသကာ ဝိသေသဿ, သိယာ’တိသယဝုတ္တိ ယာ;

လောကာ’တိက္ကန္တဝိသယာ, လောကိယာ,တိ စ သာ ဒွိဓာ.

යම් විශේෂත්වයක් ප්‍රකාශ කරයි ද එය අතිශයෝක්තිය (අතිශයවුත්තිය) වෙයි. එය ලෝකෝත්තර (ලෝකයා ඉක්මවා ගිය) සහ ලෞකික වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ.

၁၇၄.

174.

လောကိယာတိသယဿေ’တေ,ဘေဒါ ယေ ဇာတိအာဒယော;

ပဋိပါဒီယတေ တွ’ဇ္ဇ, လောကာတိက္ကန္တဂေါစရာ.

ලෞකික අතිශයෝක්තියෙහි 'ජාති' ආදී යම් ප්‍රභේද කෙනෙක් වෙත් ද, ඔවුහු (අන්‍ය ග්‍රන්ථයන්හි) පෙන්වා දෙන ලදහ. එහෙත් මෙහිදී ලෝකෝත්තර විෂයයෙහි පවතින අතිශයෝක්තිය දක්වනු ලැබේ.

၁၇၅.

175.

ပိဝန္တိ ဒေဟကန္တီ ယေ, နေတ္တဉ္ဇလိပုဋေန တေ;

နာ’လံ ဟန္တုံ ဇိနေ’သံ တွံ, တဏှံ တဏှာဟရောပိ ကိံ?

යම් කෙනෙක් ඔබ වහන්සේගේ ශරීර ශෝභාව නෙත් නැමැති දෝතින් පානය කරත් ද, ඔවුනට එම තෘෂ්ණාව (පිපාසය) නැති කරගත නොහැකි ය. ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්ස, තෘෂ්ණාව (ආශාව) දුරු කරන්නා වූ ඔබ වහන්සේ, ඔවුන්ගේ ඒ පිපාසය (තෘෂ්ණාව) දුරු නොකරන්නේ මන්ද?

၁၇၆.

176.

ဥပမာနော’ပမေယျာနံ, သဓမ္မတ္တံ သိယော’ပမာ;

သဒ္ဒ, တ္ထဂမ္မာ, ဝါကျတ္ထ, ဝိသယာ,တိ စ သာ ဘိဓာ.

උපමානය හා උපමේයය අතර ඇති සමාන ධර්මතාව උපමාව නම් වේ. එය ශබ්දගම්‍ය, අර්ථගම්‍ය සහ වාක්‍යාර්ථගම්‍ය වශයෙන් තෙවැදෑරුම් වේ.

၁၇၇.

177.

သမာသ, ပစ္စယေ, ဝါ’ဒီ, သဒ္ဒါ တေသံ ဝသာ တိဓာ;

သဒ္ဒဂမ္မာ သမာသေန, မုနိန္ဒော စန္ဒိမာ’နနော.

සමාසය, ප්‍රත්‍යය සහ 'ඉව' (මෙන්) ආදී ශබ්දයන්ගේ බලයෙන් එය (ශබ්දගම්‍ය උපමාව) තෙවැදෑරුම් වේ. සමාසය නිසා වන ශබ්දගම්‍ය උපමාව නම්: "මුනින්ද්‍රයාණන් වහන්සේ චන්ද්‍ර මුඛයෙක් (සඳ වන් මුහුණක් ඇති කෙනෙක්) වෙති" යන්නයි.

၁၇၈.

178.

အာယာဒီ ပစ္စယာ တေဟိ, ဝဒနံ ပင်္ကဇာယတေ;

မုနိန္ဒနယန ဒွန္ဒံ, နီလုပ္ပလဒလီယတိ.

'ආය' ආදී ප්‍රත්‍යයන්ගේ බලයෙන් වන උපමාව නම්: "මුහුණ නෙළුමක් මෙන් හැසිරෙයි (බැබළෙයි)" යන්න සහ "මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේගේ නෙත් යුගල නිල් මහනෙල් පෙති මෙන් හැසිරෙයි" යන්නයි.

၁၇၉.

179.

ဣဝါဒီ ဣဝ, ဝါ, တုလျ, သမာန, နိဘ, သန္နိဘာ;

ယထာ, သင်္ကာသ, တုလိတ, ပ္ပကာသ, ပတိရူပကာ.

'ඉව' ආදී ශබ්ද නම්: iva (මෙන්), vā (හෝ/මෙන්), tulya (සමාන), samāna (සමාන), nibha (බඳු), sannibhā (සන්නිභ/සදෘශ), yathā (යම් සේ), saṅkāsa (සංකාශ/සමාන), tulita (තුලිත/සම කළ හැකි), ppakāsa (ප්‍රකාශ/බඳු), patirūpakā (පතිරූපක/ප්‍රතිරූප) යන්නයි.

၁၈၀.

180.

သရီ, သရိက္ခ, သံဝါဒီ, ဝိရောဓိ, သဒိသာ, ဝိယ;

ပဋိပက္ခ, ပစ္စနီကာ, သပက္ခော, ပမိတော, ပမာ.

sarī (සදෘශ), sarikkha (සරික්ඛ/සමාන), saṃvādī (සංවාදී/ගැලපෙන), virodhi (විරෝධී/තරඟකාරී), sadisā (සදෘශ), viya (විය/මෙන්), paṭipakkha (ප්‍රතිපක්ෂ/තරඟකරු), paccanīkā (ප්‍රත්‍යනීක/ප්‍රතිවාදී), sapakkho (සපක්ෂ/සමාන පක්ෂ ඇති), pamito (පමිත/උපමිත), pamā (උපමා) යන්නයි.

၁၈၁.

181.

ပဋိဗိမ္ဗ, ပဋိစ္ဆန္န, သရူပ, သမ, သမိတာ;

သဝဏ္ဏာ, ဘာ, ပဋိနိဓိ, သဓမ္မာ, ဒိ သလက္ခဏာ.

paṭibimba (ප්‍රතිබිම්බ), paṭicchanna (පටිච්ඡන්න/සැඟවුණු), sarūpa (සමාන රූප ඇති), sama (සම), samitā (සමිත/සමාන), savaṇṇā (සවර්ණ/සමාන පැහැති), bhā (ආභා/පැහැති), paṭinidhi (ප්‍රතිනිධි/නියෝජිත), sadhammā (සධර්ම/සමාන ස්වභාව ඇති) ආදී ලක්ෂණ ඇත්තා වූ වචන ද වේ.

၁၈၂.

182.

ဇယတျ[Pg.172], က္ကောသတိ, ဟသတိ, ပတိဂဇ္ဇတိ, ဒူဘတိ;

ဥသူယတျ, ဝဇာနာတိ, နိန္ဒတိ, ဿတိ, ရုန္ဓတိ.

jayati (දිනයි), akkosati (බණියි), hasati (සිනාසෙයි), patigajjati (ප්‍රතිගර්ජනා කරයි), dūbhati (ද්‍රෝහි වෙයි), usūyati (ඊර්ෂ්‍යා කරයි), avajānāti (අවඥා කරයි), nindati (නින්දා කරයි), ssati (තැතිගනියි), rundhati (වළකයි) යන ක්‍රියාපද ද (උපමාර්ථයෙහි යෙදේ).

၁၈၃.

183.

တဿ စောရေတိ သောဘဂ္ဂံ, တဿ ကန္တိံ ဝိလုမ္ပတိ;

တေန သဒ္ဓိံ ဝိဝဒတိ, တုလျံ တေနာ’ဓိရောဟတိ.

"එහි සෞභාග්‍යය සොරා ගනියි", "එහි කාන්තිය පැහැර ගනියි", "එය සමඟ වාද කරයි", "එයට සමානත්වයට පැමිණෙයි" (යන යෙදුම් ද වේ).

၁၈၄.

184.

ကစ္ဆံ ဝိဂါဟတေ, တဿ, တ မနွေတျ, နုဗန္ဓတိ;

တံသီလံ, တံနိသေဓေတိ, တဿ စာ’နုကရောတိ, မေ.

"එහි සීමාවට (ප්‍රතිවාදී බවට) ඇතුළු වෙයි", "එය අනුගමනය කරයි", "එය ලුහුබඳියි", "එබඳු ස්වභාවයක් ගනියි", "එය වළකයි (අභිබවයි)", "එය අනුකරණය කරයි" (ආදී මේ යෙදුම් ද උපමාවෙහි යෙදේ).

၁၈၅.

185.

ဥပမာနော’ပမေယျာနံ, သဓမ္မတ္တံ ဝိဘာဝိဘိ;

ဣမေဟိ ဥပမာဘေဒါ, ကေစိ နိယျန္တိ သမ္ပတိ.

උපමාන හා උපමේයයන්ගේ සමාන ධර්මතාවය ප්‍රකාශ කරන මේවායින් යුත් උපමා ප්‍රභේදයන් කිහිපයක් දැන් දක්වනු ලැබේ.

၁၈၆.

186.

ဝိကာသိပဒုမံ’ဝါ’တိ, သုန္ဒရံ သုဂတာ’နနံ;

ဣတိ ဓမ္မောပမာ နာမ, တုလျဓမ္မနိဒဿနာ.

"සුගතයන් වහන්සේගේ මුහුණ පිපුණු නෙළුමක් මෙන් සුන්දර ය" යනු සමාන ධර්මයක් පෙන්වන බැවින් 'ධර්මෝපමාව' නම් වේ.

၁၈၇.

187.

ဓမ္မဟီနာ ‘‘မုခ’မ္ဘောဇ, သဒိသံ မုနိနော’’ဣတိ;

ဝိပရီတော’ပမာ ‘‘တုလျ, မာနနေန’မ္ဗုဇံ တဝ’’.

සමාන ධර්මයෙන් තොර වූ උපමාව (ධර්මහීන උපමාව) නම් "මුනින්ද්‍රයාණන්ගේ මුහුණ නෙළුමක් බඳු ය" යන්නයි. විපරීතෝපමාව (ප්‍රතිලෝම උපමාව) නම් "නෙළුම ඔබගේ මුහුණට සමාන ය" යන්නයි.

၁၈၈.

188.

တဝါ’နန’မိဝ’မ္ဘောဇံ, အမ္ဘောဇ’မိဝ တေ မုခံ;

အညမညောပမာ သာ’ယံ, အညမညောပမာနတော.

"ඔබගේ මුහුණ මෙන් නෙළුම ද, නෙළුම මෙන් ඔබගේ මුහුණ ද වේ" යනු එකිනෙකාට උපමා කරන බැවින් 'අන්‍යෝන්‍යෝපමාව' නම් වේ.

၁၈၉.

189.

‘‘ယဒိ ကိဉ္စိ ဘဝေ’မ္ဘောဇံ, လောစန’ဗ္ဘမုဝိဗ္ဘမံ;

ဓာရေတုံ မုခသောဘံ တံ, တဝေ’’တိ အဗ္ဘုတောပမာ.

"ඇස් හා බැම සෙලවීමේ ලීලාවෙන් යුත් කිසියම් නෙළුමක් වේ නම්, එය ඔබගේ මුහුණේ ශෝභාව දරනු ඇත" යන්න 'අද්භූතෝපමාව' නම් වේ.

၁၉၀.

190.

‘‘သုဂန္ဓိ သောဘာ သမ္ဗန္ဓီ, သိသိရံ’သု ဝိရောဓိ စ;

မုခံ တဝ’မ္ဗုဇံဝေ’တိ’’, သာ သိလေသောပမာ မတာ.

"සුවඳවත් වූ ද, ශෝභාවෙන් යුක්ත වූ ද, චන්ද්‍රයාට (හෝ සීතල ජලයට) විරුද්ධ වූ ද ඔබගේ මුහුණ නෙළුමක් ම ය" යන්න 'ශ්ලේෂෝපමාව' (සිලෙස් උපමාව) යැයි කියනු ලැබේ.

၁၉၁.

191.

သရူပသဒ္ဒဝါစ္စတ္တာ, သာ သန္တာနောပမာ ယထာ;

ဗာလာ’ဝု’ယျာနမာလာ’ယံ, သာ’လကာ’နနသောဘိနီ.

එක සමාන ශබ්දයන්ගෙන් ප්‍රකාශ වන බැවින් එය 'සන්තානෝපමාව' (හෝ ශබ්ද සාදෘශ්‍ය උපමාව) නම් වේ. නිදසුන්: "අලකාවන් (කෙස්රොදින්) සහ මුහුණින් බබළන මේ තරුණිය, බඹරුන්ගෙන් හා මල්වලින් බබළන උද්‍යාන මාලාවක් මෙනි."

၁၉၂.

192.

ခယီ စန္ဒော, ဗဟုရဇံ, ပဒုမံ, တေဟိ တေ မုခံ;

သမာနမ္ပိ သမုက္ကံသိ, တျ’ယံ နိန္ဒောပမာ မတာ.

"චන්ද්‍රයා ක්ෂය වන සුලු ය, නෙළුම බොහෝ රේණු (හෝ පරාග/රජස්) සහිත ය. ඔබගේ මුහුණ ඒවාට සමාන වුව ද (ඒ දෝෂයන්ගෙන් තොර බැවින්) ශ්‍රේෂ්ඨ වේ" යන්න 'නින්දෝපමාව' යැයි කියනු ලැබේ.

၁၉၃.

193.

အသမတ္ထော မုခေနိ’န္ဒု, ဇိန! တေ ပဋိဂဇ္ဇိတုံ;

ဇဠော ကလင်္ကီ’တိ အယံ, ပဋိသေဓောပမာ သိယာ.

"ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්ස, චන්ද්‍රයා අඥාන (හෝ ජල කොටස් ඇති) වූ ද, කැළැල් සහිත වූ ද බැවින් ඔබ වහන්සේගේ මුහුණ සමඟ තරඟ කිරීමට අපොහොසත් ය" යන්න 'ප්‍රතිෂේධෝපමාව' නම් වේ.

၁၉၄.

194.

‘‘ကစ္ဆံ စန္ဒာရဝိန္ဒာနံ, အတိက္ကမ္မ မုခံ တဝ;

အတ္တနာ’ဝ သမံ ဇာတ’’, မိတျ’သာဓာရဏောပမာ.

"ඔබගේ මුහුණ චන්ද්‍රයාගේ හා නෙළුමේ සීමාව (තත්ත්වය) ඉක්මවා ගොස්, තමාට ම සමාන වී ඇත" යන්න 'අසාධාරණෝපමාව' නම් වේ.

၁၉၅.

195.

‘‘သဗ္ဗ’မ္ဘောဇ’ပ္ပဘာသာရော, ရာသိဘူတော’ဝ ကတ္ထစိ;

တဝါ’နနံ ဝိဘာတီ’’တိ, ဟောတာ’ဘူတောပမာ အယံ.

"සියලු නෙළුම් මල්වල ශෝභාවේ සාරය එක්තැනක රැස් වූවාක් මෙන් ඔබගේ මුහුණ බබළයි" යනු මේ අභූතෝපමාව (නොවූ විරූ උපමාව) යි.

၁၉၆.

196.

ပတီယတေ’တ္ထဂမ္မာ တု, သဒ္ဒသာမတ္ထိယာ ကွစိ;

သမာသ, ပ္ပစ္စယေ, ဝါဒိ, သဒ္ဒယောဂံ ဝိနာ အပိ.

ඇතැම් විට සමාස, ප්‍රත්‍යය හෝ ‘විය’ (ඉව) ආදී ශබ්ද යෙදීමෙන් තොරව ද ශබ්ද ශක්තියේ බලයෙන් උපමා අර්ථය වැටහෙන්නේ ය.

၁၉၇.

197.

ဘိင်္ဂါနေ’မာနိ [Pg.173] စက္ခူနိ, နာ’မ္ဗုဇံ မုခ’မေဝိ’ဒံ;

သုဗျတ္တသဒိသတ္တေန, သာ သရူပေါပမာ မတာ.

"මේ ඇස් වනාහි බඹරුන් ය, මේ මුහුණ නෙළුම් මලක් ම ය" යනුවෙන් ඉතා පැහැදිලි සමානත්වය නිසා එය 'සභාගෝපමාව' (සදෘශෝපමාව) ලෙස සැලකේ.

၁၉၈.

198.

‘‘မယေ’ဝ မုခသောဘာ’ဿေ, တျလ’မိန္ဒု! ဝိကတ္ထနာ;

ယတော’မ္ဗုဇေပိ သာ’တ္ထီတိ’’, ပရိကပ္ပောပမာ အယံ.

"එම්බා චන්ද්‍රය! 'ඇගේ මුහුණේ ශෝභාව ඇත්තේ මා කෙරෙහි පමණක්ම ය' යන උඩඟු කතාව නවත්වන්න. මන්ද, එම ශෝභාව නෙළුම් මලෙහි ද පවතින බැවිනි" යනු මේ ‘පරිකල්පෝපමාව’ (සංකල්පිත උපමාව) යි.

၁၉၉.

199.

‘‘ကိံ ဝါ’မ္ဗုဇ’န္တောဘန္တာလိ, ကိံ လောလနယနံ မုခံ;

မမ ဒေါလာယတေ စိတ္တ’’, မိစ္စ’ယံ သံသယောပမာ.

"මේ බඹරුන් සැරිසරන නෙළුම් මලක් ද, නැතහොත් චංචල නෙත් ඇති මුහුණක් ද? මගේ සිත සැකයෙන් සලිත වේ" යනු මේ ‘සංශයෝපමාව’ (සැක සහිත උපමාව) යි.

၂၀၀.

200.

ကိဉ္စိ ဝတ္ထုံ ပဒဿေတွာ, သဓမ္မဿာ’ဘိဓာနတော;

သာမျပ္ပတီတိသဗ္ဘာဝါ, ပတိဝတ္ထုပမာ ယထာ.

කිසියම් වස්තුවක් දක්වා, ඊට සමාන ධර්මතාවක් (ගුණයක්) ඇති වෙනත් වස්තුවක් ප්‍රකාශ කිරීමෙන් සමානත්වය පිළිබඳ වැටහීමක් ඇති වේ ද, එය ‘ප්‍රතිවස්තූපමාව’ යි.

၂၀၁.

201.

ဇနေသု ဇာယမာနေသု, နေ’ကောပိ ဇိနသာဒိသော;

ဒုတိယော နနု နတ္ထေ’ဝ, ပါရိဇာတဿ ပါဒပေါ.

උපදින්නා වූ මිනිසුන් අතර ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේට සමාන වූ එකම කෙනෙක්වත් නැත. පාරිජාත වෘක්ෂයට සමාන වූ දෙවැනි වෘක්ෂයක් සැබවින්ම නැත්තේමය.

၂၀၂.

202.

ဝါကျတ္ထေနေ’ဝ ဝါကျတ္ထော, ယဒိ ကောစူ’ပမီယတေ;

ဣဝယုတ္တာ, ဝိယုတ္တတ္တာ, သာ ဝါကျတ္ထောပမာ ဒွိဓာ.

කිසියම් වාක්‍යාර්ථයක් තවත් වාක්‍යාර්ථයක් සමඟ උපමා කරනු ලැබේද, එය ‘ඉව’ (විය) ශබ්දය යෙදීම හා නොයෙදීම අනුව ‘ඉවයුත්ත’ සහ ‘ඉවවියුත්ත’ යැයි දෙවැදෑරුම් වූ ‘වාක්‍යාර්ථෝපමාව’ නම් වේ.

ဣဝယုတ္တာ

ඉවයුත්තා (ඉව ශබ්දය සහිත උපමාව)

၂၀၃.

203.

ဇိနော သံက္လေသတတ္တာနံ, အာဝိဘူတော ဇနာန’ယံ;

ဃမ္မသန္တာပတတ္တာနံ, ဃမ္မကာလေ’မ္ဗုဒေါ ဝိယ.

කෙලෙස් තැවුලෙන් දැවෙන ජනයා උදෙසා බුදුරජාණන් වහන්සේ පහළ වූයේ, ග්‍රීෂ්ම කාලයේ අව් රශ්මියෙන් පීඩිත වූවන් උදෙසා වැසි වලාකුළක් පහළ වන්නාක් මෙනි.

ဣဝဝိယုတ္တာ

ඉවවියුත්තා (ඉව ශබ්දය රහිත උපමාව)

၂၀၄.

204.

မုနိန္ဒာနန မာဘာတိ, ဝိလာသေကမနောဟရံ;

ဥဒ္ဓံ သမုဂ္ဂတဿာ’ပိ, ကိံ တေ စန္ဒ ဝိဇမ္ဘနာ.

විලාසිතාවෙන් මනෝහර වූ මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේගේ ශ්‍රී මුඛය බබළයි. එම්බා චන්ද්‍රය! අහසෙහි උඩට නැඟුණ ද තොපගේ ඔදතෙද පෑමෙන් ඇති ඵලය කිම?

၂၀၅.

205.

သမုဗ္ဗေဇေတိ ဓီမန္တံ, ဘိန္နလိင်္ဂါဒိကံ တု ယံ;

ဥပမာဒူသနာယာ’လ, မေတံ ကတ္ထစိ တံ ယထာ.

වෙනස් ලිංග (ස්ත්‍රී-පුරුෂ ලිංග ආදී භේද) ඇති බව ආදිය ඥානවන්තයන්ගේ සිත නොසන්සුන් කරයි (කලකිරවයි). උපමාවෙහි දොස් දැක්වීම සඳහා මේවා ප්‍රමාණවත් වේ. ඒ මෙසේ ය:

၂၀၆.

206.

ဟံသီ’ဝါ’ယံ သသီ ဘိန္န, လိင်္ဂါ, ကာသံ သရာနိ’ဝ;

ဝိဇာတိ ဝစနာ, ဟီနာ, သာ’ဝ ဘတ္တော ဘဋော’ဓိပေ.

"මේ චන්ද්‍රයා රාජහංස ධේනුවක වැනිය" යනු ලිංග භේදය නිසා ද, "විල් වැව් කාස පුෂ්පයක් මෙනි" යනු වචන භේදය (ඒකවචන බහුවචන භේදය) නිසා ද, "ස්වාමියා කෙරෙහි බැතිමත් බල්ලා මෙන් මොහු රජුට ලැදිය" යනු හීනෝපමාව (පහත් උපමාව) නිසා ද දෝෂ සහිත වේ.

၂၀၇.

207.

‘‘ခဇ္ဇောတော ဘာဏုမာလီ’ဝ, ဝိဘာတိ’’တျဓိကောပမာ;

အဖုဋ္ဌတ္ထာ ‘‘ဗလမ္ဗောဓိ, သာဂရော ဝိယ သံခုဘိ.’’

"කණාමැදිරියා සූර්යයා මෙන් බබළයි" යනු අධිකෝපමාවයි. "බලසෙන්නා වූ සාගරය, සාගරය මෙන් කැළඹුණේය" යනු අපුට්ඨත්ථ (නොපැහැදිලි හෝ අතිරික්ත අර්ථ ඇති) උපමාවයි.

၂၀၈.

208.

‘‘စန္ဒေ ကလင်္ကော ဘိင်္ဂေါ’ဝေ’, တျု’ပမာပေက္ခိနီ အယံ;

ခဏ္ဍိတာ ကေရဝါ’ကာရော, သကလင်္ကော နိသာကရော.

"සඳෙහි ඇති ලපය බඹරෙකු වැනිය" යන්න උපමාව අපේක්ෂා කරන උපමාපේක්ෂිනී නම් වේ. "ලප සහිත වූ චන්ද්‍රයා බිඳුණු සුදු නෙළුමක් බඳුය" යන්න ඛණ්ඩිතා (කඩ වූ) උපමාවයි.

၂၀၉.

209.

ဣစ္စေဝမာဒိရူပေသု, ဘဝန္တိ ဝိဂတာ’ဒရာ;

ကရောန္တိ စာ’ဒရံ ဓီရာ, ပယောဂေ ကွစိ ဒေ’ဝ တု.

මෙවැනි උපමා දෝෂයන් කෙරෙහි පණ්ඩිතයෝ අනාදරය දක්වති (බැහැර කරති). නමුත් ඇතැම් ප්‍රයෝගයන්හි දී පමණක් ඔවුහු ඒ කෙරෙහි ආදරය (අනුමැතිය) දක්වති.

၂၁၀.

210.

ဣတ္ထီယံ’ဝါ’ဇနော ယာတိ, ဝဒတျေ’သာ ပုမာ ဝိယ;

ပိယော ပါဏာ ဣဝါ’ယံ မေ, ဝိဇ္ဇာ ဓန’မိဝ’စ္စိတာ.

"මේ මිනිසා ස්ත්‍රියක මෙන් යයි", "ඈ පුරුෂයෙකු මෙන් කතා කරයි", "මොහු මට ප්‍රාණය මෙන් ප්‍රියය", "විද්‍යාව (උගත්කම) ධනය මෙන් පිදුම් ලබයි" (යනාදී යෙදීම් පිළිගැනේ).

၂၁၁.

211.

ဘဝံ [Pg.174] ဝိယ မဟီပါလ, ဒေဝရာဇာ ဝိရောစတေ;

အလ’မံသုမတော ကစ္ဆံ, တေဇသာ ရောဟိတုံ အယံ.

"මහාරාජයෙනි! දේවේන්ද්‍රයා ඔබ වහන්සේ මෙන් බබළයි. ඔහු තේජසින් සූර්යයා හා සමාන වීමට සමත් ය."

၂၁၂.

212.

ဥပမာနော’ပမေယျာနံ, အဘေဒဿ နိရူပနာ;

ဥပမာ’ဝ တိရောဘူတ, ဘေဒါ ရူပက မုစ္စတေ.

උපමානය සහ උපමේයය අතර වෙනසක් නොමැති බව නිරූපණය කිරීම ද, වෙනස සැඟවුණු උපමාව ද ‘රූපකය’ (රූපක අලංකාරය) යැයි කියනු ලැබේ.

၂၁၃.

213.

အသေသ ဝတ္ထု ဝိသယံ, ဧကဒေသ ဝိဝုတ္တိ, စ;

တံ ဒွိဓာ ပုန ပစ္စေကံ, သမာသာဒိဝသာ တိဓာ.

එය ‘අශේෂවස්තු විෂය’ සහ ‘ඒකදේශවිවුත්ති’ යැයි දෙවැදෑරුම් වන අතර, නැවත එයින් එක් එක් වර්ගය සමාස ආදී වශයෙන් තෙවැදෑරුම් වේ.

အသေသဝတ္ထုဝိသယသမာသ

අශේෂවස්තු විෂය සමාස රූපකය

၂၁၄.

214.

အင်္ဂုလိဒလ သံသောဘိံ, နခဒီဓိတိ ကေသရံ;

သိရသာ န ပိလန္ဓန္တိ, ကေ မုနိန္ဒ ပဒ’မ္ဗုဇံ.

ඇඟිලි නමැති පෙතිවලින් බබළන්නා වූ ද, නියපොතු රැස් නමැති රේණු ඇත්තා වූ ද මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් හිසින් නොදරන්නේ කවුරුන්ද?

အသေသဝတ္ထုဝိသယအသမာသ

අශේෂවස්තු විෂය අසමාස රූපකය

၂၁၅.

215.

ရတနာနိ ဂုဏာ ဘူရီ, ကရုဏာ သီတလံ ဇလံ;

ဂမ္ဘီရတ္တ မဂါဓတ္တံ, ပစ္စက္ခော’ယံ ဇိနော’မ္ဗုဓိ.

ගුණයෝ බොහෝ රත්නයෝ ය, කරුණාව සිතල ජලය ය, ගැඹුරු බව පත්ලක් නොපෙනෙන ගැඹුර ය; මේ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ ප්‍රත්‍යක්ෂ වශයෙන් ම සාගරයකි.

အသေသဝတ္ထုဝိသယမိဿက

අශේෂවස්තු විෂය මිශ්‍රක රූපකය

၂၁၆.

216.

စန္ဒိကာ မန္ဒဟာသာ တေ, မုနိန္ဒ! ဝဒနိ’န္ဒုနော;

ပဗောဓယတျ’ယံ သာဓု, မနော ကုမုဒ ကာနနံ.

මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේ! ඔබ වහන්සේගේ වදනේන්ද්‍රයාගේ (මුහුණ නමැති චන්ද්‍රයාගේ) මඳ සිනහව නමැති සඳරැස්, සත්පුරුෂයන්ගේ මනස නමැති සුදු නෙළුම් වනය මනාව පිබිදුවයි.

၂၁၇.

217.

အသေသဝတ္ထုဝိသယေ, ပဘေဒေါ ရူပကေ အယံ;

ဧကဒေသဝိဝုတ္တိမှိ, ဘေဒေါ ဒါနိ ပဝုစ္စတိ.

අශේෂවස්තු විෂය රූපකයෙහි ප්‍රභේදය මෙයයි. දැන් ඒකදේශවිවුත්ති රූපකයෙහි ප්‍රභේදය කියනු ලැබේ.

ဧကဒေသဝိဝုတ္တိသမာသ

ඒකදේශවිවුත්ති සමාස රූපකය

၂၁၈.

218.

ဝိလာသ ဟာသ ကုသုမံ, ရုစိရာ’ဓရ ပလ္လဝံ;

သုခံ ကေ ဝါ န ဝိန္ဒန္တိ, ပဿန္တာ မုနိနော မုခံ.

විලාසය හා සිනහව නමැති මල් ද, සුන්දර තොල්පට නමැති දලු ද ඇති මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේගේ ශ්‍රී මුඛය දකින කවරෙක් නම් සැපයක් නොලබන්නේ ද?

ဧကဒေသဝိဝုတ္တိအသမာသ

ඒකදේශවිවුත්ති අසමාස රූපකය

၂၁၉.

219.

ပါဒဒွန္ဒံ မုနိန္ဒဿ, ဒဒါတု ဝိဇယံ တဝ;

နခရံသီ ပရံ ကန္တာ, ယဿ ပါပဇယဒ္ဓဇာ.

නියපොතු රැස් නමැති අතිශයින් මනෝඥ වූ, පාපය ජයගත් ජය කොඩි ඇති මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද යුග්මය ඔබට ජය ලබා දේවා!

ဧကဒေသဝိဝုတ္တိမိဿက

ඒකදේශවිවුත්ති මිශ්‍රක රූපකය

၂၂၀.

220.

သုနိမ္မလကပေါလဿ, မုနိန္ဒ ဝဒနိ’န္ဒုနော;

သာဓု’ပ္ပဗုဒ္ဓ ဟဒယံ, ဇာတံ ကေရဝ ကာနနံ.

මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේ! ඉතා නිර්මල කම්මුල් ඇති ඔබ වහන්සේගේ වදනේන්ද්‍රයා (මුහුණ නමැති චන්ද්‍රයා) නිසා සත්පුරුෂයන්ගේ හදවත නමැති සුදු නෙළුම් වනය මනාව පිබිදුණේය.

၂၂၁.

221.

ရူပကာနိ [Pg.175] ဗဟူနျေ’ဝ, ယုတ္တာ, ယုတ္တာဒိဘေဒတော;

ဝိသုံ န တာနိ ဝုတ္တာနိ, ဧတ္ထေ’ဝ’န္တောဂဓာနိ’တိ.

යුක්ත, අයුක්ත ආදී වශයෙන් රූපකයෝ බොහෝ වෙති. ඒවා මෙහිම අන්තර්ගත වන බැවින් වෙන් වෙන් වශයෙන් දක්වනු නොලැබූහ.

၂၂၂.

222.

‘‘စန္ဒိမာ’ကာသပဒုမ’’, မိစ္စေတံ ခဏ္ဍရူပကံ;

ဒုဋ္ဌ, ‘‘မမ္ဗောရုဟဝနံ, နေတ္တာနိ’စ္စာ’’ဒိ သုန္ဒရံ.

"චන්ද්‍රයා අහස් නෙළුමකි" යන්න දෝෂ සහිත වූ ඛණ්ඩ රූපකයකි. "ඇස් වනාහි නෙළුම් වනයකි" යනාදිය සුන්දර රූපකයෝ වෙති.

၂၂၃.

223.

ပရိယန္တော ဝိကပ္ပာနံ, ရူပကဿော’ပမာယ စ;

နတ္ထိ ယံ တေန ဝိညေယျံ, အဝုတ္တ မနုမာနတော.

රූපකයන්ගේ ද උපමාවන්ගේ ද ප්‍රභේදයන්හි කෙළවරක් නැත. එබැවින් මෙහි නොකියැවුණු දෑ වටහාගත යුත්තේ අනුමානයෙනි.

၂၂၄.

224.

ပုနပ္ပုန မုစ္စာရဏံ, ယမတ္ထဿ, ပဒဿ စ;

ဥဘယေသဉ္စ ဝိညေယျာ, သာ’ယ’မာဝုတ္တိ နာမတော.

අර්ථය, පදය හෝ ඒ දෙකම නැවත නැවතත් ප්‍රකාශ කිරීම ‘ආවුත්ති’ (ආවෘත්ති) නමින් හැඳින්වේ.

အတ္ထာဝုတ္တိ

අත්ථාවුත්ති (අර්ථාවෘත්තිය)

၂၂၅.

225.

မနော ဟရတိ သဗ္ဗေသံ, အာဒဒါတိ ဒိသာ ဒသ;

ဂဏှာတိ နိမ္မလတ္တဉ္စ, ယသောရာသိ ဇိနဿ’ယံ.

ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේගේ මේ කීර්ති සමූහය සැමගේ සිත් පැහැරගනියි, දස දෙස වෙළාගනියි, නිර්මලත්වය ද උකහාගනියි.

ပဒါဝုတ္တိ

පදාවෘත්තිය

၂၂၆.

226.

ဝိဘာသေန္တိ ဒိသာ သဗ္ဗာ, မုနိနော ဒေဟကန္တိယော;

ဝိဘာ သေန္တိ စ သဗ္ဗာပိ, စန္ဒာဒီနံ ဟတာ ဝိယ.

මුනිවරයාණන් වහන්සේගේ දේහ කාන්තීහු සියලු දිශාවන් බබළවති. චන්ද්‍රයා ආදීන්ගේ සියලු ආලෝකයන් පරාජය වූවාක් මෙන්, (උන්වහන්සේගේ දේහ කාන්තීහුම) බබළවති.

ဥဘယာဝုတ္တိ

උභයාවෘත්තිය

၂၂၇.

227.

ဇိတွာ ဝိဟရတိ က္လေသ, ရိပုံ လောကေ ဇိနော အယံ;

ဝိဟရတျ’ရိဝဂ္ဂေါ’ယံ, ရာသိဘူတော’ဝ ဒုဇ္ဇနေ.

මෙම ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ කෙලෙස් නැමැති සතුරා ජයගෙන ලෝකයෙහි වෙසෙති. මේ සතුරු සමූහයා (කෙලෙස්) දුර්ජනයන් කෙරෙහි එක්රැස් වූවාක් මෙන් පවතියි.

၂၂၈.

228.

ဧကတ္ထ ဝတ္တမာနမ္ပိ, သဗ္ဗဝါကျော’ပကာရကံ;

ဒီပကံ နာမ တံ စာဒိ, မဇ္ဈ, န္တဝိသယံ တိဓာ.

එක් තැනක පිහිටා තිබුණ ද, මුළු වාක්‍යයටම උපකාරී වන යමක් වේ ද, එය 'දීපක' (අලංකාරය) නම් වේ. එය ආදි, මධ්‍ය සහ අන්ත වශයෙන් ත්‍රිවිධ වේ.

အာဒိ ဒီပက

ආදි දීපකය

၂၂၉.

229.

အကာသိ ဗုဒ္ဓေါ ဝေနေယျ, ဗန္ဓူန မမိတော’ဒယံ;

သဗ္ဗပါပေဟိ စ သမံ, နေကတိတ္ထိယမဒ္ဒနံ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ විනයනීය (හික්මවිය යුතු) බන්ධූන්ට අප්‍රමාණ අභිවෘද්ධිය සැලසූ සේක. එමෙන්ම සියලු පාපයන් සංසිඳවීම ද, නේක තීර්ථකයන් මර්ධනය කිරීම ද කළ සේක.

မဇ္ဈေ ဒီပက

මධ්‍ය දීපකය

၂၃၀.

230.

ဒဿနံ မုနိနော သာဓု, ဇနာနံ ဇာယတေ’မတံ;

တဒ’ညေသံ တု ဇန္တူနံ, ဝိသံ နိစ္စော’ပတာပနံ.

මුනිවරයාණන් වහන්සේ දැකීම සත්පුරුෂ ජනයන්ට අමෘතයක් උපදවයි. එහෙත් සෙසු සත්වයන්ට එය නිරතුරුවම තවන්නා වූ විෂක් මෙන් උපදවයි.

အန္တဒီပက

අන්ත දීපකය

၂၃၁.

231.

အစ္စန္တ [Pg.176] ကန္တ လာဝဏျ, စန္ဒာ’တပ မနောဟရော;

ဇိနာ’နနိ’န္ဒု ဣန္ဒု စ, ကဿ နာ’နန္ဒကော ဘဝေ.

අතිශයින්ම කාන්තිමත් වූ ද සුන්දර වූ ද සඳ එළිය මෙන් මනහර වූ ද ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේගේ ශ්‍රී මුඛ චන්ද්‍රයා සහ අහසේ සඳ ද කාහට නම් සතුටක් ඇති නොකරන්නේ ද?

မာလာဒီပက

මාලා දීපකය

၂၃၂.

232.

ဟောတာ’ဝိပ္ပဋိသာရာယ, သီလံ, ပါမောဇ္ဇဟေတု သော;

တံ ပီတိဟေတု, သာ စာ’ယံ, ပဿဒ္ဓျာ’ဒိ ပသိဒ္ဓိယာ.

සීලය විපිළිසර නොවීම පිණිස පවතී. ඒ විපිළිසර නොවීම ප්‍රමෝදය ඇතිවීමට හේතු වෙයි. ඒ ප්‍රමෝදය ප්‍රීතියට හේතු වෙයි. ඒ ප්‍රීතිය ද පසුපසින් එන ප්‍රස්සද්ධිය (සංසිඳීම) ආදියේ සිද්ධිය පිණිස පවතී.

၂၃၃.

233.

ဣစ္စာ’ဒိဒီပကတ္တေပိ, ပုဗ္ဗံ ပုဗ္ဗ မပေက္ခိနီ;

ဝါကျမာလာ ပဝတ္တာတိ, တံ မာလာဒီပကံ မတံ.

මෙසේ ආදි දීපක ආදී ගුණයන්ගෙන් යුක්ත වුවද, පෙර පෙර පදය අපේක්ෂා කරමින් පදමාලාවන් ගලා යන්නේ යම් සේද, එය 'මාලා දීපකය' යැයි පිළිගැනේ.

၂၃၄.

234.

အနေနေ’ဝ’ပ္ပကာရေန, သေသာန မပိ ဒီပကေ;

ဝိကပ္ပာနံ ဝိဓာတဗ္ဗာ, နုဂတိ သုဒ္ဓဗုဒ္ဓိဘိ.

මෙම ක්‍රමයෙන්ම, දීපක අලංකාරයේ සෙසු ප්‍රභේදයන් කෙරෙහි ද පිවිසීම පිරිසිදු බුද්ධියක් ඇති අය විසින් කටයුතු කළ යුතුය.

၂၃၅.

235.

ဝိသေသ ဝစနိ’စ္ဆာယံ, နိသေဓဝစနံ တု ယံ;

အက္ခေပေါ နာမ သောယဉ္စ, တိဓာ ကာလပ္ပဘေဒတော.

විශේෂ ප්‍රකාශයක් කිරීමට කැමැත්තක් තිබියදී, (එය වළක්වන) යම් ප්‍රතික්ෂේප කිරීමේ වචනයක් වේ ද, එය 'ආක්ෂේප' (අලංකාරය) නම් වේ. එය කාල භේදය අනුව ත්‍රිවිධ වේ.

၂၃၆.

236.

ဧကာကီ’ နေကသေနံ တံ, မာရံ သ ဝိဇယီ ဇိနော;

ကထံ တ မထဝါ တဿ, ပါရမီဗလ မီဒိသံ.

ඒ ජයග්‍රාහී ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ තනිවම ඒ මහා සේනාවක් ඇති මාරයාව පරාජය කළේ කෙසේද? නැතහොත්, උන්වහන්සේගේ පාරමිතා බලය මෙබඳුමය.

အတီတက္ခေပေါ.

අතීතාක්ෂේපය

၂၃၇.

237.

ကိံ စိတ္တေ’ဇာသမုဂ္ဃာတံ, အပတ္တော’သ္မီတိ ခိဇ္ဇသေ;

ပဏာမော နနု သော ယေ’ဝ, သကိမ္ပိ သုဂတေ ဂတော.

සිතේ සැලීම (කෙලෙස්) මුලිනුපුටා දැමීමට නොහැකි වූයෙමි යි සිතා ඔබ කුමකට ශෝක වන්නේද? සුගතයන් වහන්සේ උදෙසා එක් වරක් හෝ කළ නමස්කාරය (එයට හේතු) නොවේද?

ဝတ္တမာနက္ခေပေါ.

වර්තමානාක්ෂේපය

၂၃၈.

238.

သစ္စံ န တေ ဂမိဿန္တိ, သိဝံ သုဇနဂေါစရံ;

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ပရိက္ကန္တ, မာနသာ ယေ သုဒုဇ္ဇနာ.

මිථ්‍යා දෘෂ්ටියෙන් වෙළී ගිය සිත් ඇති ඒ අතිශයින්ම ලාමක (දුර්ජන) මිනිස්සු, සත්පුරුෂයන්ගේ ගෝචරය වූ ශාන්ත වූ නිවන් සුවයට නොයන්නාහුය යන්න සත්‍යයකි.

အနာဂတက္ခေပေါ.

අනාගතාක්ෂේපය

၂၃၉.

239.

ဉေယျော အတ္ထန္တရနျာသော, ယော, ညဝါကျတ္ထသာဓနော;

သဗ္ဗဗျာပီ ဝိသေသဋ္ဌော, ဟိဝိသိဋ္ဌ’ဿ ဘေဒတော.

වෙනත් වාක්‍යයක අර්ථය සාධනය කරන්නා වූ යම් අලංකාරයක් වේ ද, එය 'අර්ථාන්තරන්‍යාසය' ලෙස දත යුතුය. එය 'හි' රහිත, 'හි' සහිත, සර්වව්‍යාපී, විශේෂාර්ථ ආදී භේදයන්ගෙන් යුක්තය.

ဟိ ရဟိတ သဗ္ဗဗျာပီ

හී රහිත සර්වව්‍යාපී අර්ථාන්තරන්‍යාසය

၂၄၀.

240.

တေပိ လောကဟိတာ သတ္တာ, သူရိယော စန္ဒိမာ အပိ;

အတ္ထံ ပဿ ဂမိဿန္တိ, နိယမော ကေန လင်္ဃျတေ.

ලෝකයාට යහපත සලසන්නා වූ සූර්යයා සහ චන්ද්‍රයා ද අභාවයට (බැස යෑමට) පත්වනු බලන්න. ස්වභාවධර්මයේ නියමය කවුරුන් විසින් නම් ඉක්මවිය හැකිද?

ဟိ သဟိတ သဗ္ဗဗျာပီ

හී සහිත සර්වව්‍යාපී අර්ථාන්තරන්‍යාසය

၂၄၁.

241.

သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ, ဝသီ သောပိ မုနိဿရော;

ဂတော’ဝ နိဗ္ဗုတိံ သဗ္ဗေ, သင်္ခါရာ န ဟိ သဿတာ.

දෙවි මිනිසුන්ට ශාස්තෘ වූ, වසීභාවයට පත් ඒ මුනීන්ද්‍රයන් වහන්සේ ද පිරිනිවනට වැඩි සේක. සැබවින්ම සියලු සංස්කාරයෝ සදාකාලික නොවෙති.

ဟိ ရဟိတ ဝိသေသဋ္ဌ

හී රහිත විශේෂාර්ථ අර්ථාන්තරන්‍යාසය

၂၄၂.

242.

ဇိနော [Pg.177] သံသာရကန္တာရာ, ဇနံ ပါပေတိ နိဗ္ဗုတိံ;

နနု ယုတ္တာ ဂတိ သာ’ယံ, ဝေသာရဇ္ဇ သမင်္ဂိနံ.

ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ සංසාර කන්තාරයෙන් (කතරෙන්) ජනයා නිවනට පමුණුවති. වෛශාරද්‍ය ගුණයෙන් යුක්ත වූවන්ට මෙබඳු ගමනක් සුදුසු නොවේද?

ဟိ သဟိတ ဝိသေသဋ္ဌ

හී සහිත විශේෂාර්ථ අර්ථාන්තරන්‍යාසය

၂၄၃.

243.

သုရတ္တံ တေ’ဓရဖုဋံ, ဇိန! ရဉ္ဇေတိ မာနသံ;

သယံ ရာဂပရီတာ ဟိ, ပရေ ရဉ္ဇေန္တိ သင်္ဂတေ.

ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්ස! ඔබ වහන්සේගේ අතිශයින් රත් පැහැති තොල් පෙත්ත (අපගේ) සිත සතුටු කරයි. සැබවින්ම, තමන්ම රතු පැහැයෙන් යුක්ත වූවෝ තමන් හා එක්වූ සෙස්සන් ද රතු කරති (සතුටු කරති).

၂၄၄.

244.

ဝါစ္စေ ဂမ္မေ ထ ဝတ္ထူနံ, သဒိသတ္တေ ပဘေဒနံ;

ဗျတိရေကော’ယ’မပျေ’ကော, ဘယဘေဒါ စတုဗ္ဗိဓော.

වස්තූන්ගේ සමානකම තිබියදීත්, (ශබ්දයෙන්) ප්‍රකාශිත වූ ද (අර්ථයෙන්) ගම්‍ය වන්නා වූ ද වෙනස්කම දැක්වීම 'ව්‍යතිරේක' (අලංකාරය) නම් වේ. එය ද ප්‍රභේද සතරකින් යුක්ත වේ.

ဝါစ္စဧကဗျတိရေက

වාච්‍ය ඒක ව්‍යතිරේකය

၂၄၅.

245.

ဂမ္ဘီရတ္တ မဟတ္တာဒိ, ဂုဏာ ဇလဓိနာ ဇိန!;

တုလျော တွ မသိ ဘေဒေါ တု, သရီရေနေ’ဒိသေန တေ.

ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්ස! ඔබ වහන්සේ ගම්භීරත්වය, මහත් බව ආදී ගුණයන්ගෙන් මහා සාගරයට සමාන වන සේක. එහෙත් වෙනස නම් ඔබ වහන්සේගේ මෙබඳු ශරීරයයි.

ဝါစ္စ ဥဘယဗျတိရေက

වාච්‍ය උභය ව්‍යතිරේකය

၂၄၆.

246.

မဟာသတ္တာ’တိဂမ္ဘီရာ, သာဂရော သုဂတောပိ စ;

သာဂရော’ဉ္ဇနသင်္ကာသော, ဇိနော စာမီကရဇ္ဇုတိ.

මහා සාගරය මෙන්ම සුගතයන් වහන්සේ ද මහා සත්ත්වයන්ගෙන් (හෝ මහා අනුභාවයෙන්) යුක්තය, අතිශයින් ගම්භීරය. එහෙත් සාගරය අඳුරු අංජන වන් පැහැති වන අතර, ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ රන්වන් පැහැති කාන්තියෙන් යුක්ත වන සේක.

ဂမ္မ ဧကဗျတိရေက

ගම්‍ය ඒක ව්‍යතිරේකය

၂၄၇.

247.

န သန္တာပါပဟံ နေဝိ, စ္ဆိတဒံ မိဂလောစနံ;

မုနိန္ဒ! နယနဒွန္ဒံ, တဝ တဂ္ဂုဏ ဘူသိတံ.

මුවැත්තියකගේ නෙත් යුගල (කෙලෙස්) තැවුල් නිවන්නේ ද නැත, කැමති දේ දෙන්නේ ද නැත. එහෙත් මුනීන්ද්‍රයන් වහන්ස! ඔබ වහන්සේගේ නෙත් සඟල ඒ ගුණයන්ගෙන් අලංකෘතය.

ဂမ္မဥဘယဗျတိရေက

ගම්‍ය උභය ව්‍යතිරේකය

၂၄၈.

248.

မုနိန္ဒာနန မမ္ဘောဇ, မေသံ နာနတ္တ မီဒိသံ;

သုဝုတ္တာ’မတသန္ဒာယီ, ဝဒနံ နေ’ဒိသ’မ္ဗုဇံ.

මුනීන්ද්‍රයන් වහන්සේගේ ශ්‍රී මුඛය සහ නෙළුම් පියුම අතර වෙනස මෙබඳුය. ශ්‍රී මුඛය යහපත් වචන නැමැති අමෘතය ලබා දෙයි; එහෙත් නෙළුම් පියුම එබඳු නොවේ.

၂၄၉.

249.

ပသိဒ္ဓံ ကာရဏံ ယတ္ထ, နိဝတ္တေတွာ’ ဉာကာရဏံ;

သာဘာဝိကတ္တ မထဝါ, ဝိဘာဗျံ သာ ဝိဘာဝနာ.

යම් තැනක ප්‍රසිද්ධ හේතුවක් වැළැක්වීමෙන් වෙනත් හේතුවක් හෝ ස්වභාවික භාවයක් ප්‍රකාශ කරනු ලැබේද, එය 'විභාවනා' (විභාවනා අලංකාරය) නම් වේ.

ကာရဏန္တရဝိဘာဝနာ

කාරණන්තර විභාවනාව (වෙනත් හේතුවක් දැක්වීම් වශයෙන් වන විභාවනාව)

၂၅၀.

250.

အနဉ္ဇိတာ’သိတံ နေတ္တံ, အဓရော ရဉ္ဇိတာ’ရုဏော;

သမာနတာ ဘမု စာ’ယံ, ဇိနာ’နာဝဉ္စိတာ တဝ.

ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේගේ නෙත්‍රය අඳුන් නොගාම කළු පැහැතිය; තොල්පට සායම් නොගාම අරුණුවන් (රතු) පැහැතිය; මේ බැම යුවළද නොඇද වූයේම සම මට්ටම්ය. ඔබ වහන්සේගේ මේ රූපය වංචාවෙන් තොර වූවකි.

သာဘာဝိက ဝိဘာဝနာ

ස්වාභාවික විභාවනාව (ස්වභාවිකත්වය දැක්වීම් වශයෙන් වන විභාවනාව)

၂၅၁.

251.

န ဟောတိ ခလု ဒုဇ္ဇနျ, မပိ ဒုဇ္ဇနသင်္ဂမေ;

သဘာဝနိမ္မလတရေ, သာဓုဇန္တူန စေတသိ.

ඒකාන්තයෙන්ම, අතිශයින්ම පිරිසිදු ස්වභාවයක් ඇති සත්පුරුෂයන්ගේ සිත්හි, අසත්පුරුෂයන් ඇසුරු කළද දුර්ජන භාවයක් (නපුරු බවක්) ඇති නොවේ.

၂၅၂.

252.

ဇနကော[Pg.178], ဉာပကော စေတိ, ဒုဝိဓာ ဟေတဝေါ သိယုံ;

ပဋိသင်္ခရဏံ တေသံ, အလင်္ကာရတာယော’ဒိတံ.

ජනක හේතුව (උපදවන හේතුව) සහ ඤාපක හේතුව (හඳුන්වා දෙන හේතුව) යැයි හේතූහු දෙවැදෑරුම් වෙති. ඔවුන්ගේ ප්‍රතිසංස්කරණය (චමත්කාරජනක ලෙස දැක්වීම) 'හේතු' අලංකාරය යැයි කියනු ලැබේ.

၂၅၃.

253.

ဘာဝါ’ဘာဝ ကိစ္စဝသာ, စိတ္တဟေတုဝသာပိ စ;

ဘေဒါ’နန္တာ ဣဒံ တေသံ, မုခမတ္တ နိဒဿနံ.

භාව (ඇතිවීම්) කෘත්‍යය, අභාව (නැතිවීම්) කෘත්‍යය සහ චිත්ත හේතු (සිතේ ක්‍රියාකාරීත්වය) වශයෙන් මෙහි භේදයෝ අනන්ත වෙති. මේ දැක්වෙන්නේ ඔවුන්ගේ මුඛ්‍ය මාත්‍ර (ප්‍රධාන නිදර්ශන) පමණි.

၂၅၄.

254.

ပရမတ္ထပကာသေ’က, ရသာ သဗ္ဗမနောဟရာ;

မုနိနော ဒေသနာ’ယံ မေ, ကာမံ တောသေတိ မာနသံ.

පරමාර්ථ ධර්මය ප්‍රකාශ කිරීම ම එකම රසය කොට ඇති, සියල්ලන්ගේම සිත් අදනා සුලු වූ මේ මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේගේ දේශනාව මාගේ සිත බෙහෙවින් සතුටු කරයි.

ဘာဝကိစ္စော ကာရကဟေတု.

භාවකෘත්‍ය කාරක හේතුව (ඇතිවීම් ක්‍රියාව සිද්ධ කරන නිෂ්පාදක හේතුව)

၂၅၅.

255.

ဓီရေဟိ သဟ သံဝါသာ, သဒ္ဓမ္မဿာ’ဘိယောဂတော;

နိဂ္ဂဟေနိ’န္ဒြိယာနဉ္စ, ဒုက္ခဿု’ပသမော သိယာ.

පණ්ඩිතයන් (ප්‍රඥාවන්තයන්) සමඟ වාසය කිරීමෙන්ද, සද්ධර්මයෙහි නිරත වීමෙන්ද, ඉන්ද්‍රියයන් දමනය කිරීමෙන්ද දුක සංසිඳීම සිදුවේ.

အဘာဝကိစ္စော ကာရကဟေတု.

අභාවකෘත්‍ය කාරක හේතුව (නැතිවීම් ක්‍රියාව සිද්ධ කරන නිෂ්පාදක හේතුව)

၂၅၆.

256.

မုနိန္ဒ’စန္ဒ သံဝါဒိ, ကန္တဘာဝေါ’ပသောဘိနာ;

မုခေနေ’ဝ သုဗောဓံ တေ, မနံ ပါပါ’ဘိနိဿဋံ.

මුනින්ද්‍රයන් වහන්ස, චන්ද්‍රයා බඳු වූ, ශෝභමාන වූ ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රී මුඛයෙන්ම, ඔබ වහන්සේගේ සිත පාපයෙන් තොරව නික්මුණු බව මැනවින් දත හැකිය.

ဘာဝကိစ္စော ဉာပကဟေတု.

භාවකෘත්‍ය ඤාපක හේතුව (ඇතිවීම් ක්‍රියාව දැනුම් දෙන හේතුව)

၂၅၇.

257.

သာဓုဟတ္ထာ’ရဝိန္ဒာနိ, သင်္ကောစယတိ တေ ကထံ;

မုနိန္ဒ! စရဏဒွန္ဒ, ရာဂဗာလာ’တပေါ ဖုသံ?

මුනින්ද්‍රයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද යුගලෙහි ඇති බාල සූර්ය රශ්මිය බඳු වූ රන්වන් පැහැය (රාගය) ස්පර්ශ වන කල්හි, සත්පුරුෂයන්ගේ හස්ත පද්මයෝ කුමක් හෙයින් හැකිළෙත්ද?

အယုတ္တကာရီ စိတ္တဟေတု.

අයෝග්‍යකාරී චිත්ත හේතුව (නුසුදුසු ක්‍රියා සිදුකරන මානසික හේතුව)

၂၅၈.

258.

သင်္ကောစယန္တိ ဇန္တူနံ, ပါဏိပင်္ကေရုဟာနိ’ဟ;

မုနိန္ဒ! စရဏဒွန္ဒ, နခ စန္ဒာန’ မံသဝေါ.

මුනින්ද්‍රයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද යුගලෙහි නියපොතු නමැති චන්ද්‍රයන්ගෙන් නිකුත් වන කිරණ සමූහය මෙලොව ජනයාගේ හස්ත පද්මයන් හැකිළීමට පත් කරයි.

ယုတ္တကာရီ စိတ္တဟေတု.

යෝග්‍යකාරී චිත්ත හේතුව (සුදුසු ක්‍රියා සිදුකරන මානසික හේතුව)

၂၅၉.

259.

ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ပဒတ္ထာနံ, အနုဒ္ဒေသော ယထာက္ကမံ;

‘သင်္ချာန’မိတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ, ယထာသင်္ချံ ကမောပိ စ.

පළමුවෙන් දක්වන ලද කරුණුවලට අනුරූපව පිළිවෙළින් (පසුවද) දැක්වීම 'සංඛ්‍යාන' අලංකාරය ලෙස දක්වනු ලැබේ. එය 'යථාසංඛ්‍ය' හෝ 'ක්‍රම' අලංකාරය ලෙසද හැඳින්වේ.

၂၆၀.

260.

အာလာပ ဟာသ လီဠာဟိ, မုနိန္ဒ! ဝိဇယာ တဝ;

ကောကိလာ ကုမုဒါနိ စော, ပသေဝန္တေ ဝနံ ဇလံ.

මුනින්ද්‍රයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේගේ (මිහිරි) කථා බහෙන්, සිනහවෙන් හා ලීලාවෙන් පරාජයට පත් වූ කොවුලෝද, කුමුදු (සුදු නෙළුම්) පියුම්ද පිළිවෙළින් වනාන්තරය සහ ජලය ඇසුරු කරති.

၂၆၁.

261.

သိယာ ပိယတရံ နာမ, အတ္ထရူပဿ ကဿစိ;

ပိယဿာ’တိသယေနေ’တံ, ယံ ဟောတိ ပဋိပါဒနံ.

යම් ප්‍රියජනක වස්තුවක් කෙරෙහි ඇති අතිශය ආදරය නිසා, එය වඩාත් ප්‍රියතර කොට දැක්වීමක් වේද, එය 'ප්‍රිය' (ප්‍රීති/ප්‍රේයස්) අලංකාරය නම් වේ.

၂၆၂.

262.

ပီတိယာ မေ သမုပ္ပန္နာ, သန္တ! သန္ဒဿနာ တဝ;

ကာလေနာ’ယံ ဘဝေ ပီတိ, တဝေ’ဝ ပုန ဒဿနာ.

ශාන්ත වූ බුදුරජාණන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ දැකීමෙන් මා තුළ යම් ප්‍රීතියක් උපන්නේද, මතු කාලයෙහි යළිත් ඔබ වහන්සේ දැකීමෙන්ම පමණක් ඒ ප්‍රීතිය උපදින්නේය.

၂၆၃.

263.

ဝဏ္ဏိတေနော’ပမာနေန, ဝုတျာ’ဓိပ္ပေတ ဝတ္ထုနော;

သမာသဝုတ္တိ နာမာ’ယံ, အတ္ထ သင်္ခေပ ရူပတော.

වර්ණනා කරන ලද උපමාන ස්වභාවය මඟින්, අදහස් කරන ලද උපමේය වස්තුවෙහි අර්ථය කෙටියෙන් පැවසීම 'සමාසවුත්ති' (සමාසෝක්ති) අලංකාරය නම් වේ.

၂၆၄.

264.

သာ’ယံ [Pg.179] ဝိသေသျမတ္တေန, ဘိန္နာ’ဘိန္နဝိသေသနာ;

အတ္ထေ’ဝ အပရာ ပျ’တ္ထိ, ဘိန္နာ’ဘိန္နဝိသေသနာ.

එම සමාසෝක්තිය විශේෂ්‍ය පදයට පමණක් පොදු වූ අභින්න විශේෂණ (නොවෙනස් විශේෂණ) ද, භින්න විශේෂණ (වෙනස් විශේෂණ) ද, භින්නාභින්න විශේෂණ (වෙනස් හා නොවෙනස් විශේෂණ) ද වශයෙන් තෙවැදෑරුම් වේ.

အဘိန္နဝိသေသန

අභින්න විශේෂණය (නොවෙනස් වන විශේෂණ සහිත සමාසෝක්තිය)

၂၆၅.

265.

ဝိသုဒ္ဓါ’မတသန္ဒာယီ, ပသတ္ထရတနာ’လယော;

ဂမ္ဘီရော စာ’ယ’ မမ္ဗောဓိ, ပုညေနာ’ပါဒိတော မယာ.

පිරිසිදු වූ අමෘතය (නිවන් සුවය / මිහිරි පැන්) ලබා දෙන්නා වූ ද, ප්‍රශංසනීය රත්නයන්ට නිවාස වූ ද, අතිශයින් ගැඹුරු වූ ද මේ මහා සාගරය (සද්ධර්මය නමැති සාගරය) මා විසින් පිනෙන් ලබන ලද්දකි.

ဘိန္နာဘိန္နဝိသေသန

භින්නාභින්න විශේෂණය (වෙනස් හා නොවෙනස් වන විශේෂණ සහිත සමාසෝක්තිය)

၂၆၆.

266.

ဣစ္ဆိတ’တ္ထပဒေါ သာရော, ဖလပုပ္ဖော’ပသောဘိတော;

သစ္ဆာယော’ယ’မပုဗ္ဗောဝ ကပ္ပရုက္ခော သမုဋ္ဌိတော.

කැමති වූ අර්ථයන් (යහපත) ලබා දෙන්නා වූ ද, උතුම් වූ ද, ඵල සහ පුෂ්පයන්ගෙන් (මාර්ග ඵලවලින්) ශෝභමාන වූ ද, යහපත් සෙවණක් ඇති මේ අපූර්ව කල්පවෘක්ෂය (බුදුරජාණන් වහන්සේ) පහළ වී ඇත.

၂၆၇.

267.

သာဂရတ္တေန သဒ္ဓမ္မော, ရုက္ခတ္တေနော’ဒိတော ဇိနော;

သဗ္ဗေ သာဓာရဏာ ဓမ္မာ, ပုဗ္ဗတြာ’ညတြ တု’တ္တယံ.

පළමු උදාහරණයෙහි සද්ධර්මය සාගරයක් ලෙසද, දෙවැන්නෙහි ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ කල්ප වෘක්ෂයක් ලෙසද දක්වන ලදහ. එහි පළමුවැන්නෙහි සියලු විශේෂණ සාධාරණ (පොදු) වන අතර, දෙවැන්නෙහි විශේෂණ තුනක් පොදු වේ.

၂၆၈.

268.

ဝတ္ထုနော’ညပ္ပကာရေန, ဌိတာ ဝုတ္တိ တဒ’ညထာ;

ပရိကပ္ပီယတေ ယတ္ထ, သာ ဟောတိ ပရိကပ္ပနာ.

යම් වස්තුවක් එක් ආකාරයකින් piහිටා තිබියදී, එය වෙනත් ආකාරයකින් පවතින්නක් සේ (කවියා විසින්) උපකල්පනය කරනු ලැබේ නම්, එය 'පරිකප්පනා' (උත්ප්‍රේක්ෂා) අලංකාරය නම් වේ.

၂၆၉.

269.

ဥပမာ’ဗ္ဘန္တရတ္တေန, ကိရိယာဒိဝသေန စ;

ကမေနော’ဒါဟရိဿာမိ, ဝိဝိဓာ ပရိကပ္ပနာ.

උපමාව ගැබ් කොට ඇති බවෙන් ද, ක්‍රියාව ආදී වශයෙන් ද වන විවිධ වූ 'පරිකප්පනා' (උත්ප්‍රේක්ෂා) අලංකාරයන් මම පිළිවෙළින් උදාහරණ සහිතව දක්වන්නෙමි.

ဥပမာဗ္ဘန္တရပရိကပ္ပနာ

උපමා ගර්භ පරිකප්පනාව (උපමාවක් ඇතුළත් උපකල්පනය)

၂၇၀.

270.

ဣစ္ဆာဘင်္ဂါ’တုရာ’သီနာ, တာ’တိနိစ္စလ မစ္ဆရာ;

ဝသံ နေန္တိ’ဝ ဓီရံ တံ, တဒါ ယောဂါ’ဘိယောဂတော.

තමන්ගේ බලාපොරොත්තු සුන්වීමෙන් ආතුර වූ, අතිශයින් නිශ්චල වූ, ඊර්ෂ්‍යා සහගත වූ ඒ (මාර දූවරු) ස්ත්‍රීහු, එකල තමන්ගේ මායම් යෙදීමෙන් ඒ ධීරෝත්තමයාණන් වහන්සේව තමන්ගේ වසඟයට ගන්නාක් මෙන් (සිටියහ).

ကြိယာပရိကပ္ပနာ

ක්‍රියා පරිකප්පනාව (ක්‍රියාවක් උපකල්පනය කිරීම)

၂၇၁.

271.

ဂဇံ မာရော သမာရုဠှော, ယုဒ္ဓါယ’စ္စန္တ’မုန္နတံ;

မဂ္ဂ မနွေသတီ နူန, ဇိနဘီတော ပလာယိတုံ.

යුද්ධය සඳහා අතිශයින් උස් වූ ඇතෙකු පිට නැඟුණු මාරයා, ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේට බියෙන් පලා යාම පිණිස ඒකාන්තයෙන්ම මඟක් සොයන්නේය.

ဂုဏပရိကပ္ပနာ

ගුණ පරිකප්පනාව (ගුණාංගයක් උපකල්පනය කිරීම)

၂၇၂.

272.

မုနိန္ဒ! ပါဒဒွန္ဒေ တေ, စာရု ရာဇိဝ သုန္ဒရေ;

မညေ ပါပါ’ဘိ’သမ္မဒ္ဒ, ဇာတသောဏေန သောဏိမာ.

මුනින්ද්‍රයන් වහන්ස, මනහර නෙළුම් පියුම් වැනි වූ ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද යුගලෙහි ඇති රතු පැහැය, (සත්වයන්ගේ) පාපයන් මැඩලීමෙන් (පාගා දැමීමෙන්) වැගිරුණු ලෙයින් හටගත්තක් යැයි සිතමි.

၂၇၃.

273.

မညေ, သင်္ကေ, ဓုဝံ, နူန, မိဝ, မိစ္စေဝ မာဒိဟိ;

သာ’ယံ ဗျဉ္ဇီယတေ ကွာ’ပိ, ကွာ’ပိ ဝါကျေန ဂမျတေ.

මෙම පරිකප්පනාව (උත්ප්‍රේක්ෂාව) සමහර තැනක 'මඤ්ඤෙ' (සිතමි), 'සංකෙ' (සැක කරමි), 'ධුවං' (ඒකාන්තයෙන්), 'නූනං' (සැබවින්ම), 'ඉව' (මෙන්) වැනි නිපාත පද මඟින් ප්‍රකාශ වන අතර, සමහර තැනක වාක්‍යයේ අර්ථයෙන්ම වටහා ගනු ලැබේ.

ဂမ္မပရိကပ္ပနာ

ගම්‍ය පරිකප්පනාව (නිපාත පද රහිතව වාක්‍ය අර්ථයෙන් වැටහෙන උපකල්පනය)

၂၇၄.

274.

ဒယာ သဉ္ဇာတ သရသာ, ဒေဟာ နိက္ခန္တကန္တိယော;

ပီဏေန္တာ ဇိန! တေ သာဓု, ဇနံ သရသတံ နယုံ.

ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්ස, මහා කරුණාවෙන් තෙත් වී ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රී දේහයෙන් නික්මෙන ශරීර කාන්තීහු සත්පුරුෂ ජනයාව පිනවමින්, ඔවුන්ව සද්ධර්ම රසයෙන් පිරිපුන් බවට පත් කළහ.

၂၇၅.

275.

အာရဗ္ဘန္တဿ [Pg.180] ယံကိဉ္စိ, ကတ္တုံ ပုညဝသာ ပုန;

သာဓန’န္တရလာဘော ယော, တံ ဝဒန္တိ သမာဟိတံ.

යම් කිසිවක් කිරීමට ආරම්භ කරන තැනැත්තාට, තමාගේ පිනේ බලයෙන් (එය සාර්ථක කර ගැනීම සඳහා) තවත් උපකාරක ක්‍රමයක් ලැබීමක් වේද, එය 'समाহිත' අලංකාරය යැයි පවසති.

၂၇၆.

276.

မာရာ’ရိဘင်္ဂါ’ဘိမုခ, မာနသော တဿ သတ္ထုနော;

မဟာမဟီ မဟာရဝံ, ရဝီ’ယ’မုပကာရိကာ.

මාර සේනාව පරාජය කිරීමට අභිමුඛ වූ සිත් ඇති ඒ ශාස්තෘන් වහන්සේට උපකාරී වන්නාක් මෙන්, මහා පොළොව මහා hඬින් ගුගුරා ගියා ය.

၂၇၇.

277.

အဝတွာ’ဘိမတံ တဿ, သိဒ္ဓိယာ ဒဿန’ညထာ;

ဝဒန္တိ တံ ‘ပရိယာယ, ဝုတ္တီ’တိ သုစိဗုဒ္ဓယော.

තමන් අදහස් කළ අර්ථය කෙළින් ම නොපවසා, එහි සිද්ධිය වෙනත් ආකාරයකින් දැක්වීම 'පරියායවුත්ති' (පර්යායෝක්ති) අලංකාරය යැයි පිරිසිදු නුවණැත්තෝ පවසති.

၂၇၈.

278.

ဝိဝဋ’င်္ဂဏနိက္ခိတ္တံ, ဓန’မာရက္ခ ဝဇ္ဇိတံ;

ဓနကာမ! ယထာကာမံ, တုဝံ ဂစ္ဆ ယဒိစ္ဆသိ.

"ධනය කැමති තැනැත්තාණෙනි! පැහැදිලි මිදුලෙහි තබන ලද, කිසිදු ආරක්ෂාවක් නොමැති මේ ධනය වෙත ඔබ කැමති නම් ඔබගේ අභිමතය පරිදි යන්න."

၂၇၉.

279.

ထုတိံ ကရောတိ နိန္ဒန္တော, ဝိယ တံ ဗျာဇဝဏ္ဏနံ;

ဒေါသာ’ဘာသာ ဂုဏာ ဧဝ, ယန္တိ သန္နိဓိ မတြ ဟိ.

නින්දා කරන්නාක් මෙන් ප්‍රශංසා කිරීම 'ව්‍යාජවණ්ණනා' (ව්‍යාජස්තුති) අලංකාරය නම් වේ. එහි දී දොස් මෙන් පෙනෙන දේ ඇත්තෙන්ම ගුණ බවට පත් වේ.

၂၈၀.

280.

သဉ္စာလေတု မလံ တွံ’သိ, ဘုသံ ကုဝလယာ’ခိလံ;

ဝိသေသံ တာဝတာ နာထ!, ဂုဏာနံ တေ ဝဒါမ ကိံ?

"නාථයන් වහන්ස! ඔබ වහන්සේ මුළු මහත් පෘථිවිය ම (නොහොත් නිල් මහනෙල් මල) බෙහෙවින් සෙලවීමට සමත් වන සේක. එපමණකින් ඔබ වහන්සේගේ ගුණවල ඇති සුවිශේෂත්වය පිළිබඳව අපි කුමක් කියමුද?"

၂၈၁.

281.

ဝိသေသိ’စ္ဆာယံ ဒဗ္ဗဿ, ကြိယာ, ဇာတိ, ဂုဏဿ စ;

ဝေကလ္လဒဿနံ ယတြ, ဝိသေသော နာမ ယံ ဘဝေ.

ද්‍රව්‍ය, ක්‍රියා, ජාති සහ ගුණ යන මේවායේ යම් අඩුපාඩුවක් පෙන්වා සුවිශේෂී බවක් දැක්වීම 'විශේෂ' අලංකාරය නම් වේ.

၂၈၂.

282.

န ရထာ, န စ မာတင်္ဂါ, န ဟယာ, န ပဒါတယော;

ဇိတော မာရာရိ မုနိနာ, သမ္ဘာရာဝဇ္ဇနေန ဟိ.

රථ ද නැත, ඇත්තු ද නැත, අශ්වයෝ ද නැත, පාබල සේනාව ද නැත. එසේ වුවත් මුණිවරයාණන් විසින් පාරමිතා සම්භාරයන් සිහිපත් කිරීමෙන් ම මාර සේනාව පරාජය කරන ලදී.

ဒဗ္ဗဝိသေသဝုတ္တိ.

ද්‍රව්‍ය විශේෂ වෘත්තිය.

၂၈၃.

283.

န ဗဒ္ဓါ ဘူကုဋိ, နေဝ, ဖုရိတော ဒသနစ္ဆဒေါ;

မာရာရိဘင်္ဂံ စာ’ကာသိ, မုနိ ဝီရော ဝရော သယံ.

බැමකුළුවීමක් සිදු නොවීය, තොල් සෙලවීමක් ද නොවීය; එහෙත් වීර වූ උත්තම මුණිවරයාණන් වහන්සේ විසින් ම මාර පරාජය සිදු කරන ලදී.

ကြိယာဝိသေသဝုတ္တိ.

ක්‍රියා විශේෂ වෘත්තිය.

၂၈၄.

284.

န ဒိသာသု ဗျာတ္တာ ရံသိ,နာ’လောကော လောကပတ္ထဋော;

တထာပျ’န္ဓတမဟရံ, ပရံ သာဓုသုဘာသိတံ.

දිශාවන්හි කිරණ විහිදුණේ නැත, ලොව පුරා ආලෝකය පැතිරුණේ ද නැත. එසේ වුවත් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ උතුම් සුභාෂිතය (අවිද්‍යාව නැමති) ඝන අන්ධකාරය දුරු කළේ ය.

ဇာတိဝိသေသဝုတ္တိ.

ජාති විශේෂ වෘත්තිය.

၂၈၅.

285.

န ခရံ, န ဟိ ဝါ ထဒ္ဓံ, မုနိန္ဒ! ဝစနံ တဝ;

တထာပိ ဂါဠှံ ခဏတိ, နိမ္မူလံ ဇနတာမဒံ.

"මුනින්ද්‍රයන් වහන්ස! ඔබ වහන්සේගේ වචනය රළු නැත, දැඩි ද නැත. එසේ වුවත් එය ජනයාගේ මානය මුලිනුපුටා දමයි."

ဂုဏဝိသေသဝုတ္တိ

ගුණ විශේෂ වෘත්තිය.

၂၈၆.

286.

ဒဿီယတေ’တိရိတ္တံ [Pg.181] တု, သူရဝီရတ္တနံ ယဟိံ;

ဝဒန္တိ ဝိညူဝစနံ, ရုဠှာဟင်္ကာရ မီဒိသံ.

යම් තැනක අතිශය උදාර වූ ශූරවීරභාවය දක්වනු ලැබේද, පඬිවරු එවැනි වචන භාවිතය 'රූළ්හාහංකාර' (රූඪාහංකාර) අලංකාරය යැයි පවසති.

၂၈၇.

287.

ဒမေ နန္ဒောပနန္ဒဿ, ကိံ မေ ဗျာပါရဒဿနာ?ပုတ္တာ မေ ပါဒသမ္ဘတ္တာ, သဇ္ဇာ သန္တေ’ဝ တာဒိသေ.

"නන්දෝපනන්ද දමනය කිරීමෙහි ලා මාගේ මැදිහත්වීමක් කුමටද? මාගේ පාද සේවයෙහි යෙදෙන (මොග්ගල්ලාන ආදී) ශ්‍රාවක පුත්‍රයෝ එබඳු කාර්යයක් සඳහා සූදානම්ව සිටිති."

၂၈၈.

288.

သိလေသော ဝစနာ’နေကာ, ဘိဓေယျေ’ကပဒါယုတံ;

အဘိန္နပဒဝါကျာဒိ, ဝသာ တေဓာ’ယ မီရိတော.

එක ම පදයකින් හෝ වාක්‍යයකින් එකකට වඩා වැඩි අර්ථ රාශියක් ප්‍රකාශ කිරීම 'සිලේස' (ශ්ලේෂ) අලංකාරය වන අතර, එය අභින්නපද, භින්නපද සහ භින්නාභින්නපද වශයෙන් තෙවැදෑරුම් වේ.

၂၈၉.

289.

အန္ဓတမဟရော ဟာရီ, သမာရုဠှော မဟောဒယံ;

ရာဇတေ ရံသိမာလီ’ယံ, ဘဂဝါ ဗောဓယံ ဇနေ.

(සූර්යයා සහ බුදුරජාණන් වහන්සේ යන දෙදෙනාට ම පොදුවේ) ඝන අන්ධකාරය (අවිද්‍යාව) දුරු කරන්නා වූ, සිත් ඇදගන්නා වූ, මහෝදයට (උදයගිරියට / උදාර තත්ත්වයට) පැමිණියා වූ, ජනයා පිබිදවමින් සූර්යයා මෙන් මේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බබළන සේක.

အဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော.

අභින්නපදවාක්‍ය සිලේසය.

၂၉၀.

290.

သာရဒါ’မလကာ’ဘာသော, သမာနီတ ပရိက္ခယော;

ကုမုဒါ’ကရသမ္ဗောဓော, ပီဏေတိ ဇနတံ သုဓီ.

(චන්ද්‍රයා සහ ප්‍රඥාවන්තයා යන දෙදෙනාට ම පොදුවේ) සරත් සමයේ පිරිසිදු කාන්තියක් ඇති (පිරිසිදු කෙලෙස් ක්ෂය කළ), කුමුදු මල් විකසිත කරවන (පෘථිවියේ ප්‍රීතිය ඇති කරවන) චන්ද්‍රයා මෙන්, ප්‍රඥාවන්තයා ජනයා සතුටු කරයි.

ဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော.

භින්නපදවාක්‍ය සිලේසය.

၂၉၁.

291.

သမာဟိတ’တ္တဝိနယော, အဟီန မဒ မဒ္ဒနော;

သုဂတော ဝိသဒံ ပါတု, ပါဏိနံ သော ဝိနာယကော.

සමාහිත වූ සිත් ඇති, මදයෙන් තොර වූ, ලෝකනායක වූ සුගතයන් වහන්සේ සත්ත්වයන් කෙරෙහි පිරිසිදු ආරක්ෂාව සලසත්වා.

ဘိန္နာဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော.

භින්නාභින්නපදවාක්‍ය සිලේසය.

၂၉၂.

292.

ဝိရုဒ္ဓါ, ဝိရုဒ္ဓါ, ဘိန္န, ကမ္မာ, နိယမဝါ, ပရော;

နိယမ’က္ခေပဝစနော, အဝိရောဓိ, ဝိရောဓျ’ပိ.

විරුද්ධකර්ම, අවිරුද්ධකර්ම, අභින්නකර්ම, නියමවන්ත, නියමාක්ඛේප, අවිරෝධී සහ විරෝධී වශයෙන් (සිලේසය තවදුරටත් බෙදේ).

၂၉၃.

293.

ဩစိတျ သမ္ပောသကာဒိ, သိလေသော, ပဒဇာ’ဒိ ပိ;

ဧသံ နိဒဿနေသွေ’ဝ, ရူပ မာဝိ ဘဝိဿတိ.

ඖචිත්‍යසම්පෝෂක ආදී සහ පදජාත ආදී වූ ද සිලේසයන්ගේ ස්වරූපය උදාහරණ මඟින් ම පැහැදිලි වනු ඇත.

ဝိရုဒ္ဓကမ္မသိလေသ

විරුද්ධකර්ම ශ්ලේෂය.

၂၉၄.

294.

သဝသေ ဝတ္တယံ လောကံ, အခိလံ ကလ္လဝိဂ္ဂဟော;

ပရာဘဝတိ မာရာရိ, ဓမ္မရာဇာ ဝိဇမ္ဘတေ.

සොඳුරු රූපයක් ඇති, මුළු ලෝකය ම තමන් යටතේ පවත්වන්නා වූ ධර්මරාජයන් වහන්සේ බබළන සේක; (එහෙත්) මාරයා පරාජයට පත් වේ.

အဝိရုဒ္ဓကမ္မသိလေသ

අවිරුද්ධකර්ම ශ්ලේෂය.

၂၉၅.

295.

သဘာဝမဓုရံ ပုည ဝိသေသော’ဒယ သမ္ဘဝံ;

သုဏန္တိ ဝါစံ မုနိနော, ဇနာ ပဿန္တိ စာ’မတံ.

ස්වභාවයෙන් ම මිහිරි වූ ද, පින් මහිමයෙන් උපන්නා වූ ද මුණිවරයාගේ වචනය මිනිස්සු ශ්‍රවණය කරති; අමා මහ නිවන ද දකිති.

အဘိန္နကမ္မသိလေသ

අභින්නකර්ම ශ්ලේෂය.

၂၉၆.

296.

အန္ဓကာရာ’ပဟာရာယ[Pg.182], သဘာဝ မဓုရာယ စ;

မနော ပီဏေတိ ဇန္တူနံ, ဇိနော ဝါစာယ ဘာယ စ.

අන්ධකාරය දුරු කරන්නා වූ ද, ස්වභාවයෙන් ම සුන්දර වූ ද ස්වකීය දේශනාවෙන් සහ ශරීරාලෝකයෙන් ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ සත්ත්වයන්ගේ සිත් සතුටු කරති.

နိယမဝန္တသိလေသ

නියමවන්ත ශ්ලේෂය.

၂၉၇.

297.

ကေသ’က္ခီနံ’ဝ ကဏှတ္တံ, ဘမူနံယေဝ ဝင်္ကတာ;

ပါဏိပါဒါ’ဓရာနံ’ဝ, မုနိန္ဒဿာ’ဘိရတ္တတာ.

"මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේගේ කෙස් සහ නෙත්හි පමණක් කළු පැහැය (අකුසල් නොවේ) ද, බැමෙහි පමණක් ඇද බව (කුදල බව නොවේ) ද, අත් පා සහ තොල්හි පමණක් රතු පැහැය (රාගය නොවේ) ද පවතී."

နိယမက္ခေပသိလေသ

නියමක්ඛේප ශ්ලේෂය.

၂၉၈.

298.

ပါဏိပါဒါ’ဓရေသွေ’ဝ, သာရာဂေါ တဝ ဒိဿတိ;

ဒိဿတေ သော’ယ မထဝါ, နာထ! သာဓုဂုဏေသွ’ပိ.

"නාථයන් වහන්ස! ඔබ වහන්සේගේ අත් පා සහ තොල්හි පමණක් රතු පැහැය (රාගය) පෙනේ; නැතහොත්, ඒ උතුම් ඇල්ම සත්ගුණයන් කෙරෙහි ද දැකිය හැක."

အဝိရောဓိသိလေသ

අවිරෝධී ශ්ලේෂය.

၂၉၉.

299.

သလက္ခဏော’တိသုဘဂေါ, တေဇဿီ နိယတော’ဒယော;

လောကေသော ဇိတသံက္လေသော,ဝိဘာတိ သမဏိဿရော.

මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් යුක්ත වූ, අතිශයින් භාග්‍යවන්ත වූ, තේජස්වී වූ, නියත දියුණුවක් ඇති, කෙලෙසුන් ජයගත්තා වූ ලෝකනායක ශ්‍රමණේන්ද්‍රයන් වහන්සේ බබළන සේක.

ဝိရောဓိသိလေသ

විරෝධී ශ්ලේෂය.

၃၀၀.

300.

အသမောပိ သမော လောကေ,လောကေသောပိ နရုတ္တမော;

သဒယော ပျ’ဒယော ပါပေ, စိတ္တာ’ယံ မုနိနော ဂတိ.

අසමසම වුව ද ලෝකයෙහි සියල්ලන්ට ම සම (සාධාරණ) වන, ලෝකේශ්වර වුව ද මනුෂ්‍යයන් අතර උත්තම වන, මහා කරුණාවෙන් යුක්ත වුව ද පාපය කෙරෙහි දයාවක් නොදක්වන - මෙබඳු ස්වභාවයක් මුණිවරයාණන්ගේ සිතෙහි පවතී.

ဩစိတျသမ္ပောသကပဒသိလေသ

ඖචිත්‍යසම්පෝෂක පද ශ්ලේෂය.

၃၀၁.

301.

သံသာရဒုက္ခော’ပဟတာ, ဝနတာ ဇနတာ တွယိ;

သုခ မိစ္ဆိတ မစ္စန္တံ, အမတန္ဒဒ! ဝိန္ဒတိ.

අමෘතය (නිවන) ලබා දෙන්නා වූ බුදුරජාණන් වහන්ස! සංසාර දුකින් පීඩිත වූ, (ඔබ කෙරෙහි) ඇලුම් කරන්නා වූ ජනයා, තමන් කැමති වන්නා වූ ඒ ඒකාන්ත (උතුම්) සැපය ඔබ වහන්සේ කෙරෙන් ලබති.

၃၀၂.

302.

ဂုဏယုတ္တေဟိ ဝတ္ထူဟိ, သမံ ကတွာန ကဿစိ;

သံကိတ္တနံ ဘဝတိ ယံ, သာ မတာ တုလျယောဂိတာ.

යම් කිසිවක් ගුණවත් වූ වස්තූන් හා සමාන කර (එක්ව) වර්ණනා කරනු ලැබේද, එය 'තුල්‍යයෝගිතා' අලංකාරය ලෙස හැඳින්වේ.

၃၀၃.

303.

သမ္ပတ္တသမ္မဒေါ လောကော, သမ္ပတ္တာ’လောကသမ္ပဒေါ;

ဥဘောဟိ ရံသိမာလီ စ, ဘဂဝါ စ တမောနုဒေါ.

(උදා වූ) සූර්යයා සහ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යන දෙපළම අන්ධකාරය දුරු කරන්නෝ වෙති. ඒ දෙදෙනා නිසා ලෝකය සන්තෝෂයට පත් වූයේය; ආලෝක සම්පත්තියට ද පත් වූයේය.

၃၀၄.

304.

အတ္ထန္တရံ သာဓယတာ, ကိဉ္စိ တံ သဒိသံ ဖလံ;

ဒဿီယတေ အသန္တံ ဝါ, သန္တံ ဝါ တံ နိဒဿနံ.

වෙනත් අර්ථයක් සාධනය කරනු පිණිස, විද්‍යාමාන වූ හෝ අවිද්‍යාමාන වූ හෝ ඊට සමාන යම් ප්‍රතිඵලයක් දැක්වීම 'නිදර්ශන' අලංකාරය නම් වේ.

အသန္တဖလနိဒဿန

අවිද්‍යාමාන ඵල නිදර්ශනය (නොපවත්නා ඵලයක් දැක්වීම)

၃၀၅.

305.

ဥဒယာ [Pg.183] သမဏိန္ဒဿ, ယန္တိ ပါပါ ပရာဘဝံ;

ဓမ္မရာဇဝိရုဒ္ဓါနံ, သူစယန္တာ ဒုရ’န္တတံ.

ශ්‍රමණේන්ද්‍ර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පහළ වීමෙන්, ධර්මරාජයන් වහන්සේට විරුද්ධ වූ පාපීහු තම අයහපත් අවසානය පෙන්වමින් විනාශයට පත් වෙති.

သန္တဖလနိဒဿန

විද්‍යාමාන ඵල නිදර්ශනය (පවත්නා ඵලයක් දැක්වීම)

၃၀၆.

306.

သိရော နိက္ခိတ္တ စရဏော, စ္ဆရိယာန’မ္ဗုဇာန’ယံ;

ပရမ’ဗ္ဘုတတံ လောကေ, ဝိညာပေတ’တ္တနော ဇိနော.

(ජනයාගේ) හිස මත තැබූ පාද පියුම් ඇති ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ, මෙලොව තමන් වහන්සේගේ ඒ අසිරිමත් පාද පද්මයන්ගේ පරම අද්භූත බව ප්‍රකාශ කරති.

၃၀၇.

307.

ဝိဘူတိယာ မဟန္တတ္တံ, အဓိပ္ပာယဿ ဝါ သိယာ;

ပရမုက္ကံသတံ ယာတံ, တံ မဟန္တတ္တ မီရိတံ.

විභූතියේ (සම්පත්තියේ) හෝ අදහසේ (අධිෂ්ඨානයේ) හෝ උත්කෘෂ්ට භාවයට පත් වූ යම් මහත් බවක් වේ ද, එය 'මහන්තත්ත' (මහත් බව) නමින් හැඳින්වේ.

ဝိဘူတိမဟန္တတ္တ

විභූති මහන්තත්වය (සම්පත්තියේ මහත් බව)

၃၀၈.

308.

ကိရီဋ ရတန’စ္ဆာယာ, နုဝိဒ္ဓါ’တပ ဝါရဏော;

ပုရာ ပရံ သိရိံ ဝိန္ဒိ, ဗောဓိသတ္တော’ ဘိနိက္ခမာ.

මහාභිනිෂ්ක්‍රමණයට පෙර බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ, ඔටුන්නෙහි රත්න කාන්තියෙන් විසිතුරු වූ ශ්වේතච්ඡත්‍රය ඇති ව, උතුම් රාජ්‍ය ශ්‍රීයක් අනුභව කළහ.

အဓိပ္ပာယမဟန္တတ္တ

අධිප්පාය මහන්තත්වය (අදහසේ/අධිෂ්ඨානයේ මහත් බව)

၃၀၉.

309.

သတ္တော သမ္ဗောဓိယံ ဗောဓိ, သတ္တော သတ္တဟိတာယ သော;

ဟိတွာ သ္နေဟရသာဗန္ဓ, မပိ ရာဟုလမာတရံ.

සත්ත්වයන්ගේ යහපතෙහි ඇලුනු, සම්බෝධිය කෙරෙහි අධිෂ්ඨානශීලී වූ ඒ බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ ස්නේහ නමැති බැඳීමෙන් බැඳී සිටි රාහුල මාතාව (යශෝධරාව) පවා හැර දමා (අභිනිෂ්ක්‍රමණය කළහ).

၃၁၀.

310.

ဂေါပေတွာ ဝဏ္ဏနီယံ ယံ, ကိဉ္စိ ဒဿီယတေ ပရံ;

အသမံ ဝါ သမံ တဿ, ယဒိ သာ ဝဉ္စနာ မတာ.

වර්ණනා කළ යුතු යම් දෙයක් සඟවා, ඊට සමාන හෝ අසමාන වෙනත් දෙයක් දක්වනු ලැබේ නම්, එය 'වංචනා' අලංකාරය ලෙස හැඳින්වේ.

အသမဝဉ္စနာ

අසම වංචනාව

၃၁၁.

311.

ပုရတော န သဟဿေသု, န ပဉ္စေသု စ တာဒိနော;

မာရော ပရေသု တဿေ’သံ, သဟဿံ ဒသဝဍ္ဎိတံ.

තාදී ගුණැති බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉදිරියට මාරයා පැමිණියේ දහසක් හෝ පන්දහසක් සේනාව සමඟ නොවේ; ඔහුගේ ඒ සේනාව දසදහස් ගුණයකින් වැඩි වූවකි.

သမဝဉ္စနာ

සම වංචනාව

၃၁၂.

312.

ဝိဝါဒ မနုယုဉ္ဇန္တော, မုနိန္ဒဝဒနိ’န္ဒုနာ;

သမ္ပုဏ္ဏော စန္ဒိမာ နာ’ယံ, ဆတ္တ မေတံ မနောဘုနော.

මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේගේ මුඛ පද්මය නමැති චන්ද්‍රයා සමඟ තරඟ වදින මේ පූර්ණ චන්ද්‍රයා සැබවින්ම චන්ද්‍රයා නොවේ; මෙය වනාහි මාරයාගේ (අනංගයාගේ) සේසතකි.

၃၁၃.

313.

ပရာနုဝတ္တနာဒီဟိ, နိဗ္ဗိန္ဒေနိ’ဟ ယာ ကတာ;

ထုတိ ရ’ပ္ပကတေ သာ’ယံ, သိယာ အပ္ပကတတ္ထုတိ.

අන්‍යයන් අනුව යාම ආදී කරුණු නිසා ඇති වන කලකිරීමෙන් යුතුව, වර්තමානයට අදාළ නොවන යමෙකුට කරනු ලබන ප්‍රශංසාව 'අප්පකතත්ථුති' (ප්‍රස්තුත නොවන වර්ණනාව) නමින් හැඳින්වේ.

၃၁၄.

314.

သုခံ ဇီဝန္တိ ဟရိဏာ, ဝနေသွ’ပရသေဝိနော;

အနာယာသော ပလာဘေဟိ, ဇလဒဗ္ဘင်္ကုရာဒိဘိ.

අන්‍යයන්ට සේවය නොකරන මුවෝ, වෙහෙසකින් තොරව ලැබෙන පැන් සහ තණකොළ දලු ආදිය අනුභව කරමින් වනාන්තරවල සුවසේ ජීවත් වෙති.

၃၁၅.

315.

ဥတ္တရံ ဥတ္တရံ ယတ္ထ, ပုဗ္ဗပုဗ္ဗဝိသေသနံ;

သိယာ ဧကာဝလိ သာ’ယံ, ဒွိဓာ ဝိဓိ, နိသေဓတော.

යම් තැනක පසුපසින් එන පදයන්, පෙර පෙර පදයන්ගේ විශේෂණ බවට පත් වේ ද, එය 'ඒකාවලි' අලංකාරයයි. එය විධි (ස්ථිර කිරීම්) සහ නිෂේධ (ප්‍රතික්ෂේප කිරීම්) වශයෙන් දෙවැදෑරුම් වේ.

ဝိဓိဧကာဝလိ

විධි ඒකාවලිය

၃၁၆.

316.

ပါဒါ [Pg.184] နခါလိ ရုစိရာ, နခါလိ ရံသိ ဘာသုရာ;

ရံသီတမောပဟာနေ’က, ရသာ သောဘန္တိ သတ္ထုနော.

ශාස්තෘන් වහන්සේගේ නිය පෙළින් මනහර වූ ශ්‍රී පාදයෝ බබළති. ඒ නිය පෙළ කිරණින් බැබළෙයි. ඒ කිරණ සමූහය අන්ධකාරය gru කිරීමෙහි එකම කාර්යය ඇතිව බබළයි.

နိသေဓဧကာဝလိ

නිෂේධ ඒකාවලිය

၃၁၇.

317.

အသန္တုဋ္ဌော ယတိ နေဝ,သန္တောသော နာ’လယာဟတော;

နာ’လယော ယော သ ဇန္တူနံ, နာ’နန္တ ဗျသနာ ဝဟော.

භික්ෂුව නොසතුටු තැනැත්තෙක් නොවේ; සතුට තෘෂ්ණාවෙන් යුක්ත නොවේ; සත්ත්වයන්ට තෘෂ්ණාව නොමැති වීම අනන්ත විපත් පමුණුවන්නක් නොවේ.

၃၁၈.

318.

ယဟိံ ဘူသိယ ဘူသတ္တံ, အညမညံ တု ဝတ္ထုနံ;

ဝိနာ’ဝ သဒိသတ္တံ တံ, အညမညဝိဘူသနံ.

යම් තැනක සමානත්වයක් නොමැතිව වුව ද, වස්තූන් දෙකක් එකිනෙකා සැරසීම සහ සැරසෙන බව අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් සිදු වේ ද, එය 'අන්‍යෝන්‍ය විභූෂණ' අලංකාරයයි.

၃၁၉.

319.

ဗျာမံ’သု မဏ္ဍလံ တေန, မုနိနာ လောကဗန္ဓုနာ;

မဟန္တိံ ဝိန္ဒတီ ကန္တိံ, သောပိ တေနေဝ တာဒိသိံ.

ලෝකබන්ධු වූ ඒ මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේ නිසා උන්වහන්සේගේ ව්‍යාමප්‍රභා මණ්ඩලය (බියම්-පියුම් රැස් වළල්ල) මහත් කාන්තියක් ලබයි; උන්වහන්සේ ද ඒ ව්‍යාමප්‍රභා මණ්ඩලය නිසා එවැනිම මහත් ශෝභාවක් ලබති.

၃၂၀.

320.

ကထနံ သဟဘာဝဿ, ကြိယာယ စ, ဂုဏဿ စ;

‘သဟဝုတ္တီ’တိ ဝိညေယျံ, တ’ဒုဒါဟရဏံ ယထာ.

ක්‍රියාවේ සහ ගුණයේ සහභාවය (එක්ව පැවැත්ම) ප්‍රකාශ කිරීම 'සහවුත්ති' (සහෝක්ති) අලංකාරය ලෙස දත යුතුය.

ကြိယာသဟဝုတ္တိ

ක්‍රියා සහවුත්තිය

၃၂၁.

321.

ဇလန္တိ စန္ဒရံသီဟိ, သမံ သတ္ထု နခံ သဝေါ;

ဝိဇမ္ဘတိ စ စန္ဒေန, သမံ တမ္မုခစန္ဒိမာ.

ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රී නියපොතුවල රශ්මිය චන්ද්‍ර කිරණ සමඟ එක්ව බබළයි; උන්වහන්සේගේ මුඛ චන්ද්‍රයා ද සැබෑ චන්ද්‍රයා සමඟ එක්ව ප්‍රබෝධවත් වෙයි.

ဂုဏသဟဝုတ္တိ

ගුණ සහවුත්තිය

၃၂၂.

322.

ဇိနော’ဒယေန မလီနံ, သဟ ဒုဇ္ဇန စေတသာ;

ပါပံ ဒိသာ သုဝိမလာ, သဟ သဇ္ဇန စေတသာ.

ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේගේ පහළ වීමත් සමඟ දුර්ජනයන්ගේ සිත් ද සමඟින් පාපය කිලිටි (මලානික) විය; සත්පුරුෂයන්ගේ සිත් ද සමඟින් දස දිසාවෝ ඉතා නිර්මල වූහ.

၃၂၃.

323.

ဝိရောဓီနံ ပဒ’တ္ထာနံ, ယတ္ထ သံသဂ္ဂဒဿနံ;

သမုက္ကံသာ’ဘိဓာနတ္ထံ, မတာ သာ’ယံ ဝိရောဓိတာ.

යම් තැනක (අර්ථයේ) උත්කෘෂ්ට බව ප්‍රකාශ කරනු පිණිස, එකිනෙකට විරුද්ධ වූ කරුණුවල සංයෝගයක් දක්වනු ලැබේ ද, එය 'විරෝධිතා' (විරෝධ) අලංකාරය ලෙස හැඳින්වේ.

၃၂၄.

324.

ဂုဏာ သဘာဝ မဓုရာ, အပိ လောကေ’က ဗန္ဓုနော;

သေဝိတာ ပါပ သေဝီနံ, သမ္ပဒူသေန္တိ မာနသံ.

ලෝකෛක බන්ධු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ස්වභාවයෙන්ම මධුර වූ ගුණයන් වුව ද, පාපී පුද්ගලයන් විසින් සේවනය කරනු ලබන කල්හි (ඊර්ෂ්‍යාව ආදිය නිසා) ඔවුන්ගේ මනස බෙහෙවින් දූෂණය කරයි.

၃၂၅.

325.

ယဿ ကဿ စိ ဒါနေန, ယဿ ကဿ စိ ဝတ္ထုနော;

ဝိသိဋ္ဌဿ ယ မာဒါနံ, ‘ပရိဝုတ္တီ’တိ သာ မတာ.

යම්කිසි වස්තුවක් දීමෙන්, ඊට වඩා විශිෂ්ට වූ වෙනත් යමක් ලැබීම 'පරිවුත්ති' (පරිවෘත්ති) අලංකාරය ලෙස හැඳින්වේ.

၃၂၆.

326.

ပုရာ ပရေသံ ဒတွာန, မနုညံ နယနာဒိကံ;

မုနိနာ သမနုပ္ပတ္တာ, ဒါနိ သဗ္ဗညုတာသိရီ.

පෙර ජාතිවලදී අන්‍යයන්ට මනහර වූ ඇස් ආදිය දන් දීමෙන්, දැන් මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේ විසින් උතුම් වූ සර්වඥතා ඥාන ශ්‍රීය ලබා ගන්නා ලදී.

၃၂၇.

327.

ကိဉ္စိ [Pg.185] ဒိသွာန ဝိညာတာ, ပဋိပဇ္ဇတိ တံသမံ;

သံသယာ’ပဂတံ ဝတ္ထုံ, ယတ္ထ သော’ယံ ဘမော မတော.

යම් වස්තුවක් දැක, සැකයකින් තොරව එය ඊට සමාන වෙනත් වස්තුවක් යැයි වටහාගෙන කටයුතු කිරීම යම් තැනක වේ ද, එය 'භම' (භ්‍රාන්ති) අලංකාරය ලෙස හැඳින්වේ.

၃၂၈.

328.

သမံ ဒိသာသု’ဇ္ဇလာသု, ဇိန ပါဒ နခံ’သုနာ;

ပဿန္တာ အဘိနန္ဒန္တိ, စန္ဒာ’တပ မနာ ဇနာ.

ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදවල නිය රැස්වලින් බැබළෙන දස දිශාවන් දැක, චන්ද්‍ර කාන්තියට ප්‍රිය කරන ජනයා එය චන්ද්‍රාලෝකය යැයි සිතා සතුටු වෙති.

၃၂၉.

329.

ပဝုစ္စတေ ယံ နာမာဒိ, ကဝီနံ ဘာဝဗောဓနံ;

ယေန ကေနစိ ဝဏ္ဏေန, ဘာဝေါ နာမာ’ယ မီရိတော.

කවීන්ගේ අභිප්‍රාය (භාවය) ප්‍රකාශ කරනු ලබන යම් ආකාරයක වර්ණනාවක් වේ ද, එය 'භාව' අලංකාරය ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.

၃၃၀.

330.

နနု တေယေ’ဝ သန္တာနော, သာဂရာ န ကုလာစလာ;

မနမ္ပိ မရိယာဒံ ယေ, သံဝဋ္ဋေပိ ဇဟန္တိ နော.

ලෝක විනාශයේදී පවා තමන්ගේ සීමාව (මර්යාදාව) ස්වල්පයක්වත් අත් නොහරින සත්පුරුෂයෝම උතුම් වෙති; මහා සාගර හෝ කුල පර්වතයෝ එසේ නොවෙති.

၃၃၁.

331.

အင်္ဂင်္ဂိ ဘာဝါ သဒိသ, ဗလဘာဝါ စ ဗန္ဓနေ;

သံသဂ္ဂေါ’လင်္ကတီနံ ယော, တံ ‘မိဿ’န္တိ ပဝုစ္စတိ.

බන්ධනයෙහි (කාව්‍යයෙහි) අංග-අංගී භාවයෙන් (ප්‍රධාන-අප්‍රධාන භාවයෙන්) හෝ සමාන බලැති බවින් අලංකාරයන්ගේ යම් සංසර්ගයක් (මිශ්‍රවීමක්) වේ ද, එය ‘මිස්ස’ (මිශ්‍ර) අලංකාරය යැයි කියනු ලැබේ.

အင်္ဂင်္ဂီဘာဝမိဿ

අංගාංගීභාවමිශ්‍ර අලංකාරය

၃၃၂.

332.

ပသတ္ထာ မုနိနော ပါဒ, နခ ရံသိ မဟာနဒီ;

အဟော! ဂါဠှံ နိမုဂ္ဂေပိ, သုခယတျေ’ဝ တေ ဇနေ.

මුනිඳුන්ගේ පාද නඛ කාන්ති නැමැති ප්‍රශස්ත මහා ගඟ, අහෝ! එහි තදින් ගිලී ගියත් ඒ ජනයා සුවපත් ම කරයි.

သဒိသ ဗလ ဘာဝ မိဿ

සදෘශ බලභාව මිශ්‍ර අලංකාරය

၃၃၃.

333.

ဝေသော သဘာဝ မဓုရော, ရူပံ နေတ္တ ရသာယနံ;

မဓူ’ဝ မုနိနော ဝါစာ, န သမ္ပီဏေတိ ကံ ဇနံ.

මුනිඳුන්ගේ පෙනුම ස්වභාවයෙන් ම මධුර ය; රූපය නෙත්වලට රසඳුනකි; මීපැණි වැනි වූ උන්වහන්සේගේ වචනය කවර නම් ජනයෙකු සතුටු නොකෙරේ ද?

၃၃၄.

334.

အာသီ နာမ သိယာ’တ္ထဿ, ဣဋ္ဌဿာ’သီသနံ ယထာ;

တိလောကေ’ကဂတိ နာထော,ပါတု လောက မပါယတော.

කැමති අර්ථයක් ප්‍රාර්ථනා කිරීම ‘ආසී’ (ආශිංසන) අලංකාරය නම් වේ. උදාහරණයක් ලෙස: 'තුන් ලෝකයට ම එකම පිහිට වූ නාථයන් වහන්සේ ලෝකය අපායෙන් බේරා ගනිත්වා!'

၃၃၅.

335.

ရသ’ပ္ပတီတိ ဇနကံ, ဇာယတေ ယံ ဝိဘူသနံ;

‘ရသဝန္တ’န္တိ တံ ဉေယျံ, ရသဝန္တ ဝိဓာနတော.

යම් අලංකාරයක් රසය පිළිබඳ වැටහීම ඇති කරන්නේ ද, රසවත් අලංකාරයේ නීතියට අනුව එය ‘රසවත්’ (රසවන්ත) අලංකාරය යැයි දත යුතු ය.

၃၃၆.

336.

ရာဂါ’နတ’ဗ္ဘုတ သရောဇ မုခံ ဓရာယ,ပါဒါ တိလောကဂရုနော’ဓိက ဗန္ဓရာဂါ;

အာဒါယ နိစ္စသရသေန ကရေန ဂါဠှံ,သဉ္စုမ္ဗယန္တိ သတတာ’ဟိတ သမ္ဘမေန.

රාගයෙන් (පැහැයෙන්) නැමුණු, අද්භූත වූ නෙළුම් පියුම නැමැති මුහුණ ඇති පෘථිවි කාන්තාව, තුන් ලෝකයට ගුරු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි අධික බැඳීමක් ඇතිව, නිරන්තරයෙන් රසවත් වූ සිය හස්තයෙන් උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදයන් තදින් අල්ලාගෙන, නිරතුරුව ම ඇති වන මහත් ආදර ගෞරවයෙන් සිපගනී.

၃၃၇.

337.

ဣစ္စာ’နုဂမ္မ [Pg.186] ပုရိမာစရိယာ’နုဘာဝံ,သင်္ခေပတော နိဂဒိတော’ယ မလင်္ကတီနံ;

ဘေဒေါ’ပရူပရိ ကဝီဟိ ဝိကပ္ပိယာနံ,ကော နာမ ပဿိတု မလံ ခလု တာသ မန္တံ.

මෙසේ පූර්වාචාරීවරයන්ගේ අනුභාවය අනුගමනය කරමින්, මේ අලංකාරයන්ගේ ප්‍රභේදයන් කෙටියෙන් දක්වන ලදී. කවීන් විසින් වඩ වඩාත් මවනු ලබන්නා වූ ඒ අලංකාරයන්ගේ කෙළවර දැකීමට සැබවින් ම කවරෙක් නම් සමත් වේ ද?

ဣတိ သံဃရက္ခိတမဟာသာမိ ဝိရစိတေ သုဗောဓာလင်္ကာရေ

මෙසේ සංඝරක්ඛිත මහා ස්වාමීන් වහන්සේ විසින් විරචිත සුබෝධාලංකාරයෙහි,

အတ္ထာလင်္ကာရာဝဗောဓော နာမ

‘අත්ථාලංකාරාවබෝධය’ (අර්ථාලංකාරයන් අවබෝධ කර ගැනීම) නම් වූ,

စတုတ္ထော ပရိစ္ဆေဒေါ.

සිව්වන පරිච්ඡේදය නිමාවිණි.

၅. ဘာဝါဝဗောဓ-ပဉ္စမပရိစ္ဆေဒ

5. භාවාවබෝධය නම් වූ පස්වන පරිච්ඡේදය.

၃၃၈.

338.

ပဋိဘာနဝတာ လောက, ဝေါဟာရ’မနုသာရိနာ;

တတော’စိတျ သမုလ္လာသ, ဝေဒိနာ ကဝိနာ ပရံ.

ප්‍රඥාවන්ත වූ (ප්‍රතිභා ශක්තියෙන් යුත්), ලෝක ව්‍යවහාරය අනුගමනය කරන්නා වූ, එසේ ම සුදුසු පරිදි ඖචිත්‍යයෙහි උල්ලාසය (මනා ප්‍රකාශනය) දන්නා වූ කවියා විසින්,

၃၃၉.

339.

ဌာယိသမ္ဗန္ဓိနော ဘာဝ, ဝိဘာဝါ သာ’နုဘာဝကာ;

သမ္ဗဇ္ဈန္တိ နိဗန္ဓာ တေ, ရသ’ဿာဒါယ သာဓုနံ.

ස්ථාවර භාවයන්ට (ස්ථायීභාවයන්ට) සම්බන්ධ වූ ද, අනුභාව සහිත වූ ද ඒ විභාවයෝ, සත්පුරුෂයන්ගේ රස වින්දනය පිණිස කාව්‍ය නිර්මාණයන්හි මැනවින් බන්ධනය කරනු ලැබෙති.

ဘာဝအဓိပ္ပာယ

භාවය පිළිබඳ අදහස

၃၄၀.

340.

စိတ္တ ဝုတ္တိ ဝိသေသာ တု, ဘာဝယန္တိ ရသေ ယတော;

ရတျာဒယော တတော ဘာဝ, သဒ္ဒေန ပရိကိတ္တိတာ.

රති (ආදරය) ආදී වූ සිතේ ඇති වන විශේෂ වෘත්තීහු (සිතිවිලි) රසයන් ඇති කරන බැවින්, ඔවුහු ‘භාව’ යන වචනයෙන් හඳුන්වනු ලබති.

ဌာယီဘာဝအဓိပ္ပာယ

ස්ථायීභාවය පිළිබඳ අදහස

၃၄၁.

341.

ဝိရောဓိနာ’ညဘာဝေန, ယော ဘာဝေါ န တိရောဟိတော;

သီလေန တိဋ္ဌတိ’စ္စေသော, ‘ဌာယီဘာဝေါ’တိ သဒ္ဒိတော.

විරුද්ධ හෝ අවිරුද්ධ වූ වෙනත් භාවයකින් යටපත් නොකොට, තමාගේ ස්වභාවයෙන් ම පවතින යම් භාවයක් වේ ද, එය ‘ස්ථायීභාවය’ යන නමින් හඳුන්වනු ලැබේ.

ဌာယီဘာဝပ္ပဘေဒဥဒ္ဒေသ

ස්ථायීභාවයන්ගේ ප්‍රභේද දැක්වීම

၃၄၂.

342.

ရတိ, ဟဿော, စ သောကော, စ,ကောဓု, ဿာဟာ, ဘယံ,ပိ စ;

ဇိဂုစ္ဆာ, ဝိမှယော, စေဝ, သမော စ နဝ ဌာယိနော.

රතිය (ප්‍රේමය), හාසය (සිනහව), සෝකය (කණගාටුව), ක්‍රෝධය (තරහව), උත්සාහය, භය, ජිගුප්සාව (පිළිකුල), විස්මය (පුදුමය) සහ ශමථය (සමය) යන මේවා නව ස්ථायීභාවයෝ වෙති.

ဗျဘိစာရီဘာဝအဓိပ္ပာယ

ව්‍යභිචාරීභාවය පිළිබඳ අදහස

၃၄၃.

343.

တိရောဘာဝါ, ဝိဘာဝါ’ဒိ, ဝိသေသနာ’ဘိမုချတော;

ယေ တေ စရန္တိ သီလေန, တေ ဟောန္တိ ဗျဘိစာရိနော.

විභාව ආදී විශේෂයන්ට අභිමුඛව ඇති වී නැති වී යන ස්වභාවයෙන් යුතුව හැසිරෙන යම් භාව කෙනෙක් වෙත් ද, ඔවුහු ‘ව්‍යභිචාරීභාවයෝ’ වෙති.

ဗျဘိစာရိဘာဝပဘေဒ

ව්‍යභිචාරීභාවයන්ගේ ප්‍රභේද

၃၄၄.

344.

နိဗ္ဗေဒေါ[Pg.187], တက္က, သင်္ကာ, သမ,ဓိတိ, ဇဠတာ, ဒီနတု, ဂ္ဂါ, လသတ္တံ,သုတ္တံ, တာသော, ဂိလာနု, ဿုက, ဟရိသ,သတိ, ဿာ, ဝိသာဒါ, ဗဟိတ္ထာ ;

စိန္တာ, ဂဗ္ဗာ, ပမာရော, မရိသ, မဒ,မတု, မ္မာဒ, မောဟာ, ဝိဗောဓော,နိဒ္ဒါ, ဝေဂါ, သဗိလံ, မရဏ,စပလတာ, ဗျာဓိ, တေတ္တိံသ မေတေ.

නිර්වේදය (කලකිරීම), තර්කය (විචාරය), ශංකාව (සැකය), ශ්‍රමය (වෙහෙස), ධෘතිය (ධෛර්යය), ජඩතාව, දීනතාව, උග්‍රතාව, අලස බව, සුප්තය (සිහින දැකීම), ත්‍රාසය (බිය), ගිලාන බව (ලෙඩවීම), උත්සුකතාව (නොඉවසිල්ල), හර්ෂය (සතුට), ස්මෘතිය (සිහිය), ඊර්ෂ්‍යාව, විෂාදය (කණගාටුව), අවහිත්ථාව (ආකාර ගුප්ත බව), චින්තාව (කල්පනාව), ගර්වය (ආඩම්බරකම), අපස්මාරය (මීමැස්මොරය), අමර්ෂය (නොඉවසීම), මදය (මත්වීම), මතිය (බුද්ධිය), උන්මාදය (පිස්සුව), මෝහය (මුළාව), විබෝධය (අවදිවීම), නිද්‍රාව (නින්ද), ආවේගය, වෛලක්ෂ්‍යය (ලැජ්ජාව), මරණය, චපලතාව සහ ව්‍යාධිය (රෝගය) යන මේවා තිස්තුනක් (33) වෙති.

သတ္တိကဘာဝအဓိပ္ပာယ

සාත්ත්වික භාවය පිළිබඳ අදහස

၃၄၅.

345.

သမာဟိတ’တ္တ’ပ္ပဘဝံ, သတ္တံ တေနော’ပပါဒိတာ;

သတ္တိကာ ပျ’နုဘာဝတ္တေ, ဝိသုံ ဘာဝါ ဘဝန္တိ တေ.

එකඟ වූ සිතින් (සමාහිත ආත්මයෙන්) හටගන්නා වූ යමක් වේ ද, එය ‘සත්ත්ව’ නම් වේ. එයින් උපදවනු ලබන බැවින් සාත්ත්වික භාවයෝ ද අනුභාවයන් වුව ද, වෙන ම ම භාවයන් ලෙස පවතිත්.

သတ္တိကဘာဝပ္ပဘေဒ

සාත්ත්වික භාවයන්ගේ ප්‍රභේද

၃၄၆.

346.

ထမ္ဘော, ပဠယ, ရောမဉ္စာ, တထာ သေဒ, ဿု, ဝေပထု;

ဝေဝဏ္ဏိယံ, ဝိသရတာ, ဘာဝါ’ဋ္ဌေ’တေ တု သတ္တိကာ.

ස්තම්භය (ගල් ගැසීම), ප්‍රලය (සිහිනැති වීම), රෝමාන්චය (ලොමුදැහැ ගැන්වීම), සේදය (දහඩිය දැමීම), අශ්‍රැ (කඳුළු), වේපථු (වෙව්ලීම), වෛවර්ණ්‍යය (පැහැය වෙනස්වීම) සහ ස්වරභංගය (කටහඬ වෙනස්වීම) යන මේවා සාත්ත්වික භාව අටක් (8) වෙති.

၃၄၇.

347.

ယဒါ ရတျာဒယော ဘာဝါ, ဌိတိသီလာ န ဟောန္တိ စေ;

တဒါ သဗ္ဗေပိ တေ ဘာဝါ, ဘဝန္တိ ဗျဘိစာရိနော.

යම් කලෙක රති ආදී භාවයෝ ස්ථාවරව පවතින ස්වභාවයෙන් යුක්ත නොකෙරෙත් ද, එකල්හි ඒ සියලු ම භාවයෝ ද ව්‍යභිචාරී භාවයෝ ම වෙති.

၃၄၈.

348.

ဝိဘာဝေါ ကာရဏံ တေသု, ပ္ပတ္တိယု’ဒ္ဒီပနေ တထာ;

ယော သိယာ ဗောဓကော တေသံ,အနုဘာဝေါ’ယ မီရိတော.

ඒ භාවයන්ගේ උපතට (හට ගැනීමට) සහ උද්දීපනයට (වැඩීමට) හේතුව ‘විභාවය’ යි. ඒවා ප්‍රකට කරන්නා වූ (දන්වන්නා වූ) යමක් වේ ද, එය ‘අනුභාවය’ යැයි කියනු ලැබේ.

၃၄၉.

349.

နေကဟေတုံ မနောဝုတ္တိ, ဝိသေသဉ္စ ဝိဘာဝိတုံ;

ဘာဝံ ဝိဘာဝါ’နုဘာဝါ, ဝဏ္ဏိယာ ဗန္ဓနေ ဖုဋံ.

නොයෙක් හේතුන් ඇති සිතේ විශේෂ පැවැත්ම (මනෝවෘත්තිය) ප්‍රකාශ කරනු පිණිස, බන්ධනයෙහි (කාව්‍යයෙහි) භාවය, විභාවය හා අනුභාවය පැහැදිලිව වර්ණනා කළ යුතු ය.

၃၅၀.

350.

သဝိဘာဝါ’နုဘာဝေဟိ, ဘာဝါ တေ တေ ယထာရဟံ;

ဝဏ္ဏနီယာ ယထော’စိတျံ, လောကရူပါ’နုဂါမိနာ.

ලෝක ස්වභාවය අනුගමනය කරන්නා වූ කවියා විසින් ඒ ඒ භාවයෝ විභාව හා අනුභාවයන් ද සමඟ සුදුසු පරිදි ඖචිත්‍යයට අනුකූලව වර්ණනා කළ යුත්තාහ.

၃၅၁.

351.

စိတ္တ [Pg.188] ဝုတ္တိ ဝိသေသတ္တာ, မာနသာ သတ္တိကာ’င်္ဂတော;

ဗဟိ နိဿဋ သေဒါဒိ, အနုဘာဝေဟိ ဝဏ္ဏိယာ.

භාවයෝ සිතේ ක්‍රියාකාරීත්වයේ සුවිශේෂතා වන බැවින්, මනෝමය වූ ද ශාරීරික වූ ද සාත්ත්වික භාවයෝ, බාහිරට නික්මුණු දහඩිය දැමීම ආදී වූ අනුභාවයන්ගෙන් වර්ණනා කටයුත්තාහ.

ရသအဓိပ္ပာယ

රසය පිළිබඳ අදහස

၃၅၂.

352.

သာမာဇိကာန မာနန္ဒော, ယော ဗန္ဓတ္ထာ’နုသာရိနံ;

ရသီယတီတိ တညူဟိ, ရသော နာမာ’ယ’မီရိတော.

කාව්‍ය බන්ධනයෙහි අර්ථය අනුගමනය කරන්නා වූ සහෘදයන්ගේ (සභ්‍යයන්ගේ) යම් ආනන්දයක් වේ ද, එය රස විඳිනු ලබන බැවින් රසය දන්නා නුවණැත්තන් විසින් ‘රසය’ යැයි හඳුන්වන ලදී.

ရသပ္ပဘေဒ

රසයන්ගේ ප්‍රභේද

၃၅၃.

353.

သဝိဘာဝါ, နုဘာဝေဟိ, သတ္တိက,ဗျဘိစာရိဘိ;

အဿာဒိယတ္တ မာနီယ, မာနော ဌာယေ’ဝ သော ရသော.

විභාව, අනුභාව, සාත්ත්වික සහ ව්‍යභිචාරී භාවයන් මඟින් ආස්වාදනය කළ හැකි තත්ත්වයට පමුණුවනු ලබන ඒ ස්ථාරයීභාවය ම ‘රසය’ නම් වේ.

၃၅၄.

354.

သိင်္ဂါရ,ဟဿ,ကရုဏာ, ရုဒ္ဒ,ဝီရ,ဘယာနကာ;

ဗီဘစ္ဆ,ဗ္ဘုတ,သန္တာ, စ, ရသာ ဌာယီန နုက္ကမာ.

ස්ථාරයීභාවයන්ගේ අනුපිළිවෙළින් ශෘංගාර, හාස්‍ය, කරුණා, රෞද්‍ර, වීර, භයානක, බීභත්ස, අද්භූත සහ ශාන්ත යන රසයෝ වෙති.

၃၅၅.

355.

ဒုက္ခရူပေ’ယ’ မာနန္ဒော, ကထံ နု ကရုဏာဒိကေ?သိယာ သောတူနမာနန္ဒော,သောကော ဝေဿန္တရဿ ဟိ.

දුක් සහගත ස්වරූපයක් ඇති කරුණා ආදී රසයන්හි ආනන්දයක් (සතුටක්) ඇති වන්නේ කෙසේ ද? වෙස්සන්තර රජුට සෝකයක් වුව ද, එය අසන්නා වූ ශ්‍රාවකයන්ට නම් ඇති වන්නේ ආනන්දයකි (රසයකි).

ဌာယီဘာဝ နိဒ္ဒေသ ရတိဋ္ဌာယီဘာဝ

ස්ථාවරභාවයන් පිළිබඳ විස්තරය - රති ස්ථායීභාවය

၃၅၆.

356.

ရမ္မ,ဒေသ, ကလာ, ကာလ, ဝေသာဒိ, ပဋိသေဝနာ;

ယုဝါန’ညောညရတ္တာနံ, ပမောဒေါ ရတိ ရုစ္စတေ.

රමණීය දේශයන්, කලා, කාලයන් (ඍතු), වෙස් (ඇඳුම් පැළඳුම්) ආදිය සේවනය කිරීමෙන්, එකිනෙකා කෙරෙහි ඇලුම් කරන තරුණ තරුණියන්ගේ යම් සන්තෝෂයක් වේ ද, එය 'රති' (ප්‍රේමය) යැයි කියනු ලැබේ.

၃၅၇.

357.

ယုတျာ ဘာဝါနုဘာဝါ တေ, နိဗန္ဓာ ပေါသယန္တိ နံ;

သောပျ’ယောဂ, ဝိပ္ပယောဂ, သမ္ဘောဂါနံ ဝသာ တိဓာ.

සුදුසු පරිදි ඒ (විභාව) භාව හා අනුභාවයෝ හා බැඳීම් මෙයට පෝෂණය කරති. එය ද අයෝග, විප්පයෝග (වෙන්වීම) සහ සම්භෝග (එක්වීම) යන වශයෙන් තෙවැදෑරුම් වේ.

ဟဿဋ္ဌာယီဘာဝ

හාස ස්ථායීභාවය

၃၅၈.

358.

ဝိကာရာ’ကတိအာဒီဟိ, အတ္တနော ထ ပရဿ ဝါ;

ဟဿော နိဒ္ဒါ, သမာ’လသျ, မုစ္ဆာဒိ,ဗျဘိစာရိဘိ;

ပရိပေါသေ သိယာ ဟဿော, ဘိယျော’တ္ထိပဘုတီနံ သော.

තමාගේ හෝ අන්‍යයන්ගේ විකෘති හැඩරුව ආදියෙන් හටගන්නා සිනහව, නිද්‍රාව, තෙහෙට්ටුව, අලසකම, මූර්ඡාව ආදී ව්‍යභිචාරී භාවයන්ගෙන් පෝෂණය ලැබූ විට 'හාස්‍යය' රසය බවට පත් වේ. එය බොහෝ සෙයින් ස්ත්‍රීන් ආදීන් කෙරෙහි පවතී.

ဟဿပ္ပဘေဒ

හාස්‍යයේ ප්‍රභේද

၃၅၉.

359.

သိတ မိဟ ဝိကာသိ နယနံ,ကိဉ္စာ’လက္ခိယ ဒိဇံ တု တံ ဟသိတံ;

မဓုရဿရံ ဝိဟသိတံ, အံသသိရောကမ္ပမုပဟသိတံ.

මෙහි දී නෙත් විකසිත වීම 'ස්මිත' ය; දත් මඳක් පෙනෙන සිනහව 'හසිත' ය; මිහිරි හඬක් සහිත සිනහව 'විහසිත' ය; උරහිස් හා හිස සැලෙන සිනහව 'උපහසිත' ය.

၃၆၀.

360.

အပဟသိတံ [Pg.189] သဇလ’က္ခိ, ဝိက္ခိတ္တင်္ဂံ ဘဝတျ’တိဟသိတံ;

ဒွေ ဒွေ ကထိတာ စေ’သံ,ဇေဋ္ဌေ မဇ္ဈေ’ဓမေ စ ကမသော.

කඳුළු පිරුණු දෙනෙත් ඇතිව සිනාසීම 'අපහසිත' ය; ශරීරයේ අවයව විසිරී යන සේ (දඟලමින්) සිනාසීම 'අතිහසිත' ය. මේවා පිළිවෙළින් උත්තම, මධ්‍යම සහ අධම ජනයා කෙරෙහි දෙක බැගින් පවතී.

ကရုဏဋ္ဌာယီဘာဝ

කරුණා (ශෝක) ස්ථායීභාවය

၃၆၁.

361.

သောကရူပေါ တု ကရုဏော, နိဋ္ဌပ္ပတ္တိ’ဋ္ဌ နာသတော;

တတ္ထာ’နုဘာဝါ ရုဒိတ, ပဠယ,တ္ထမ္ဘကာဒယော;

ဝိသာဒါ,လသျ,မရဏ, စိန္တာ’ဒီ ဗျဘိစာရိနော.

ප්‍රිය දේ විනාශ වීමෙන් හෝ අප්‍රිය දේ ලැබීමෙන් හටගන්නා ශෝක ස්වභාවය 'කරුණා' රසයයි. එහි අනුභාවයෝ නම් හැඬීම, සිහි නැති වීම, තැතිගැනීම ආදියයි. විෂාදය, අලසකම, මරණය, කල්පනා කිරීම ආදිය එහි ව්‍යභිචාරී භාවයෝ වෙති.

ရုဒ္ဒဋ္ဌာယီဘာဝ

රෞද්‍ර (ක්‍රෝධ) ස්ථායීභාවය

၃၆၂.

362.

ကောဓော မစ္ဆရိယာ’ဒီဟိ, ပေါသေ တာသ, မဒါဒိဘိ;

နယနာ’ရုဏတာဒီဟိ, ရုဒ္ဒေါ နာမ ရသော ဘဝေ.

ඊර්ෂ්‍යාව ආදිය නිසා හටගන්නා වූ, තැතිගැනීම, මදය ආදියෙන් පෝෂණය වන්නා වූ, දෙනෙත් රතු වීම ආදියෙන් ප්‍රකාශ වන්නා වූ ක්‍රෝධය 'රෞද්‍ර' නම් රසය බවට පත් වේ.

ဝီရဋ္ဌာယီဘာဝ

වීර (උත්සාහ) ස්ථායීභාවය

၃၆၃.

363.

ပတာပ, ဝိက္ကမာ’ဒီဟု, ဿာဟော ‘ဝီရော’တိ သညိတော;

ရဏ,ဒါန,ဒယာယောဂါ, ဝီရော’ယံ တိဝိဓော ဘဝေ;

တေဝါ’နုဘာဝါ ဓိတိ,မ, တျာ’ဒယော ဗျဘိစာရိနော.

තේජස, වික්‍රමය ආදියෙන් යුත් උත්සාහය 'වීර' යනුවෙන් හැඳින්වේ. යුද වීර, දාන වීර, දයා වීර යනුවෙන් ඒ වීර රසය තෙවැදෑරුම් වේ. ධෛර්යය, බුද්ධිය ආදිය මෙහි අනුභාව හා ව්‍යභිචාරී භාවයෝ වෙති.

ဘယဋ္ဌာယီဘာဝ

භයානක (භය) ස්ථායීභාවය

၃၆၄.

364.

ဝိကာရာ,သနိ,သတ္တာ’ဒိ, ဘယု’က္ကံသော ဘယာနကော;

သေဒါ’ဒယော နုဘာဝေ’တ္ထ, တာသာ’ဒီ ဗျဘိစာရိနော.

විකෘති රූප, හෙන පිපිරීම්, දරුණු සතුන් ආදියෙන් හටගන්නා බිය උත්සන්න වීම 'භයානක' රසයයි. මෙහි දී දහඩිය දැමීම ආදිය අනුභාව වන අතර, තැතිගැනීම ආදිය ව්‍යභිචාරී භාවයෝ වෙති.

ဇိဂုစ္ဆာဋ္ဌာယီဘာဝ

බීභත්ස (ජිගුප්සා) ස්ථායීභාවය

၃၆၅.

365.

ဇိဂုစ္ဆာ ရုဓိရာ’ဒီဟိ, ပူတျာ’ဒီဟိ ဝိရာဂတော;

ဗီဘစ္ဆော ခေါဘနု’ဗ္ဗေဂီ, ကမေန ကရုဏာယုတော;

နာသာ ဝိကူဏနာဒီဟိ, သင်္ကာဒီဟိ’ဿ ပေါသနံ.

ලේ ආදියෙන් හෝ කුණු වූ දේවලින් හෝ විරාගයෙන් හටගන්නා පිළිකුල 'බීභත්ස' රසයයි. එය පිළිවෙළින් ක්ෂෝභන, උද්වේගී සහ කරුණායුත යනුවෙන් තෙවැදෑරුම් වේ. නාසය හැකිලීම ආදියෙන් ද, සැකය ආදියෙන් ද මෙය පෝෂණය වේ.

ဝိမှယဋ္ဌာယီဘာဝ

අද්භූත (විස්මය) ස්ථායීභාවය

၃၆၆.

366.

အတိ လောက ပဒတ္ထေဟိ, ဝိမှယော’ယံ ရသော’ဗ္ဘုတော;

တဿာ’နုဘာဝါ သေဒ,ဿု, သာဓုဝါဒါ’ဒယော သိယုံ;

တာသာ,ဝေဂ,ဓိတိ,ပ္ပညာ, ဟောန္တေ’တ္ထ ဗျဘိစာရိနော.

ලෝකෝත්තර අසාමාන්‍ය කරුණු නිසා ඇති වන පුදුමය 'අද්භූත' රසයයි. දහඩිය දැමීම, කඳුළු සැලීම, සාධුකාර දීම ආදිය එහි අනුභාවයන් වන අතර, තැතිගැනීම, කලබලවීම, ධෛර්යය සහ ප්‍රඥාව මෙහි ව්‍යභිචාරී භාවයෝ වෙති.

သမဋ္ဌာယီဘာဝ

ශාන්ත (සම) ස්ථායීභාවය

၃၆၇.

367.

ဌာယီဘာဝေါ သမော မေတ္တာ, ဒယာ,မောဒါ’ဒိ သမ္ဘဝေါ;

ဘာဝါဒီဟိ တ’ဒုက္ကံသော, သန္တော သန္တ နိသေဝိတော.

මෛත්‍රිය, කරුණාව, මුදිතාව ආදියෙන් උපදින සන්සුන් බව (ශම) මෙහි ස්ථායීභාවයයි. එම භාවයන්ගෙන් එහි උත්කර්ෂයට පත්වීම ශාන්ත පුරුෂයන් විසින් සේවනය කරන ලද 'ශාන්ත' රසයයි.

ဣတိ သံဃရက္ခိတ မဟာသာမိဝိရစိတေ သုဗောဓာလင်္ကာရေ

මෙසේ සංඝරක්ඛිත මහාස්වාමින් වහන්සේ විසින් විරචිත සුබෝධාලංකාරයෙහි,

ရသဘာဝါ’ဝဗောဓော နာမ

'රසභාවාවබෝධ' නම් වූ,

ပဉ္စမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

පස්වැනි පරිච්ඡේදය යි.

သုဗောဓာလင်္ကာရော သမတ္တော.

සුබෝධාලංකාරය නිමි.