1 နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
សូមក្រាបថ្វាយបង្គំ ចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះអង្គនោះ។
သုဗောဓာလင်္ကာရော
សុពោធាលង្ការៈ
၁. ဒေါသာဝဗောဓ-ပဌမပရိစ္ဆေဒ
១. ទោសាវពោធ-បឋមបរិច្ឆេទ
ရတနတ္တယပ္ပဏာမ
រតនត្តយប្បណាម
၁.
១.
မုနိန္ဒဝဒနမ္ဘောဇ, ဂဗ္ဘသမ္ဘဝသုန္ဒရီ;
သရဏံ ပါဏိနံ ဝါဏီ, မယှံ ပီဏယတံ မနံ.
សូមព្រះវាចា (របស់ព្រះសព្វញ្ញូ) ដែលកើតអំពីផ្ទៃនៃព្រះឱស្ឋដ៏ដូចជាផ្កាឈូកនៃព្រះមុនិន្ទ្រ ជាទីពឹងនៃសត្វលោកទាំងឡាយ ជាស្រីដ៏ល្អឆើតឆាយ ញ៉ាំងចិត្តរបស់ខ្ញុំឱ្យរីករាយចុះ។
နိမိတ္တ
និមិត្ត
၂.
២.
ရာမ, သမ္မာ’ဒျ’လင်္ကာရာ, သန္တိ သန္တော ပုရာတနာ;
တထာပိ တု ဝဠဉ္ဇေန္တိ, သုဒ္ဓမာဂဓိကာ န တေ.
គ្រឿងអលង្ការ (ក្បួនតែងសេចក្តី) ទាំងឡាយ មានក្បួនរបស់លោក រាមសរ្មៈ ជាដើម ដ៏ល្អៗ ដែលអ្នកប្រាជ្ញបុរាណទាំងឡាយបានធ្វើទុកហើយ សូម្បីមានពិតមែន តែអ្នកសិក្សាភាសាមគធៈដ៏បរិសុទ្ធទាំងឡាយ មិនសូវបានប្រើប្រាស់គ្រឿងអលង្ការទាំងនោះឡើយ។
အဘိဓာနာဒိကံ
អភិធានាទិកៈ
၃.
៣.
တေနာ’ပိ နာမ တောသေယျ, မေတေ လင်္ကာရဝဇ္ဇိတေ;
အနုရူပေနာ’လင်္ကာရေ, နေ’သ မေသော ပရိဿမော.
ព្រោះហេតុនោះ ការព្យាយាមនេះរបស់ខ្ញុំ មិនមែនជាការនឿយហត់ឥតប្រយោជន៍ឡើយ ដោយបំណងនឹងញ៉ាំងជនទាំងឡាយដែលខ្វះខាតគ្រឿងអលង្ការ ឱ្យរីករាយដោយគ្រឿងអលង្ការដ៏សមគួរនេះ។
၄.
៤.
ယေသံ န သဉ္စိတာ ပညာ, နေကသတ္ထန္တရော’စိတာ;
သမ္မောဟ’ဗ္ဘာဟတာ ဝေ’တေ, နာဝဗုဇ္ဈန္တိ ကိဉ္စိပိ.
ជនទាំងឡាយណា ដែលមិនបានសន្សំនូវប្រាជ្ញាដ៏សមគួរក្នុងគម្ពីរផ្សេងៗ ជនទាំងនោះឯង ត្រូវសេចក្តីវង្វេងគ្របសង្កត់ហើយ រមែងមិនយល់ដឹងនូវសេចក្តីអ្វីៗឡើយ។
၅.
៥.
ကိံ တေဟိ ပါဒသုဿူသာ, ယေသံ နတ္ထိ ဂရူနိ’ဟ;
ယေ တပ္ပာဒရဇောကိဏ္ဏာ, တေ’ဝ သာဓူ ဝိဝေကိနော.
ជនទាំងឡាយណាដែលគ្មានការចូលទៅបម្រើជើងនៃគ្រូអាចារ្យក្នុងលោកនេះ តើមានប្រយោជន៍អ្វីដោយជនទាំងនោះ? លុះតែជនទាំងឡាយណាដែលប្រឡាក់ដោយធូលីដីនៃជើងរបស់គ្រូទាំងនោះ ទើបជាសប្បុរសមានការពិចារណា។
၆.
៦.
ကဗ္ဗ, နာဋကနိက္ခိတ္တ, နေတ္တစိတ္တာ ကဝိဇ္ဇနာ;
ယံကိဉ္စိ ရစယန္တေ’တံ, န ဝိမှယကရံ ပရံ.
ពួកកវីជនដែលមានភ្នែកនិងចិត្តស្លុងទៅក្នុងកាព្យនិងល្ខោន ទោះបីតែងនូវសេចក្តីណាមួយ ក៏មិនជាហេតុនាំឱ្យអស្ចារ្យខ្លាំងពេកឡើយ។
၇.
៧.
တေယေ’ဝ ပဋိဘာဝေန္တော, သော’ဝ ဗန္ဓော သဝိမှယော;
ယေန တောသေန္တိ ဝိညူ ယေ, တတ္ထ ပျ’ဝိဟိတာ’ဒရာ.
ការតែងសេចក្តីណា ដែលធ្វើឱ្យកាព្យនិងល្ខោនទាំងនោះឯងមានពន្លឺឡើង ញ៉ាំងអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយដែលមិនសូវយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងរឿងនោះឱ្យពេញចិត្តបាន ការតែងសេចក្តីនោះឯង ទើបជាទីគួរអស្ចារ្យ។
၈.
៨.
ဗန္ဓော [Pg.156] စ နာမ သဒ္ဒ,တ္ထာ, သဟိတာ ဒေါသဝဇ္ဇိတာ;
ပဇ္ဇ ဂဇ္ဇ ဝိမိဿာနံ, ဘေဒေနာ’ယံ တိဓာ ဘဝေ.
ឯការតែងសេចក្តី (ពន្ធៈ) នោះ គឺពាក្យនិងសេចក្តីដែលរួមផ្សំគ្នាដោយវៀរចាកទោស រមែងមាន ៣ យ៉ាង ដោយចំណែកជា បទ្យៈ (កំណាព្យ) គទ្យៈ (ពាក្យរាយ) និងវិមិស្សៈ (ល្បាយកំណាព្យនិងពាក្យរាយ)។
၉.
៩.
နိဗန္ဓော စာ’နိဗန္ဓော စ, ပုန ဒွိဓာ နိရုပ္ပတေ;
တံ တု ပါပေန္တျ’လင်္ကာရာ, ဝိန္ဒနီယတရတ္တနံ.
ម្យ៉ាងទៀត ការតែងសេចក្តីនោះ លោកសម្តែងថាមាន ២ យ៉ាង គឺ និពន្ធៈ (តែងជាសៀវភៅក្បួនខ្នាត) និងអនិពន្ធៈ (តែងជាលិខិតបន្តិចបន្តួច) តែថាគ្រឿងអលង្ការទាំងឡាយ រមែងញ៉ាំងការតែងសេចក្តីនោះឱ្យដល់នូវភាពគួររីករាយក្រៃលែង។
၁၀.
១០.
အနဝဇ္ဇံ မုခမ္ဘောဇ, မနဝဇ္ဇာ စ ဘာရတီ;
အလင်္ကတာ’ဝ သောဘန္တေ, ကိံ နု တေ နိရ’လင်္ကတာ?
ផ្ទៃមុខដ៏ដូចជាផ្កាឈូកដែលឥតខ្ចោះក្តី ព្រះវាចាដែលឥតខ្ចោះក្តី លុះតែមានគ្រឿងអលង្ការតុបតែងហើយ ទើបស្អាតល្អ បើគ្មានគ្រឿងតុបតែងទេ តើនឹងស្អាតល្អដូចម្តេចបាន?
၁၁.
១១.
ဝိနာ ဂရူပဒေသံ တံ, ဗာလော’လင်္ကတ္တု မိစ္ဆတိ;
သမ္ပာပုဏေ န ဝိညူဟိ, ဟဿဘာဝံ ကထံ နု သော?
ជនពាលកាលប្រាថ្នានឹងតុបតែងនូវការតែងសេចក្តីនោះ ដោយវៀរចាកឧបទេស (ពាក្យប្រដៅ) របស់គ្រូ តើធ្វើដូចម្តេចនឹងមិនដល់នូវភាពជាទីសើចចំអករបស់អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយបាន?
၁၂.
១២.
ဂန္ထောပိ ကဝိဝါစာန, မလင်္ကာရ’ပ္ပကာသကော;
ယာတိ တဗ္ဗစနီယတ္တံ, တ’ဗ္ဗောဟာရူ’ပစာရတော.
សូម្បីតែគម្ពីរដែលសម្តែងនូវគ្រឿងអលង្ការនៃវាចារបស់កវីទាំងឡាយ ក៏រមែងដល់នូវការហៅថា 'អលង្ការៈ' ដែរ ព្រោះការប្រើប្រាស់ដោយវិធីឧបចារៈ (ការហៅចម្លងឈ្មោះ)។
၁၃.
១៣.
ဒွိပ္ပကာရာ အလင်္ကာရာ, တတ္ထ သဒ္ဒ, တ္ထဘေဒတော;
သဒ္ဒတ္ထာ ဗန္ဓနာမာ’ဝ, တံသဇ္ဇိတ တဒါဝလိ.
គ្រឿងអលង្ការក្នុងគម្ពីរនោះ មាន ២ ប្រការ ដោយការបែងចែកជា សទ្ទាលង្ការ (គ្រឿងលម្អពាក្យ) និងអត្ថាលង្ការ (គ្រឿងលម្អសេចក្តី) ឯពាក្យនិងសេចក្តីនោះឯង ឈ្មោះថាជាតួខ្លួននៃការតែងសេចក្តី ហើយជួរនៃគ្រឿងអលង្ការទាំងនោះ រមែងតុបតែងនូវតួខ្លួននោះ។
၁၄.
១៤.
ဂုဏာလင်္ကာရသံယုတ္တာ, အပိ ဒေါသလဝ’င်္ကိတာ;
ပသံသိယာ န ဝိညူဟိ, သာ ကညာ ဝိယ တာဒိသီ.
ការតែងសេចក្តី ទោះបីប្រកបដោយគុណនិងគ្រឿងអលង្ការក្តី តែបើមានស្នាមទោសសូម្បីបន្តិចបន្តួចមកប៉ះពាល់ហើយ ក៏មិនជាទីសរសើររបស់អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយឡើយ ប្រៀបដូចជាស្រីក្រមុំដែលមានរូបឆោមល្អ តែមានស្នាមប្រឡាក់ ដូច្នោះឯង។
၁၅.
១៥.
တေန ဒေါသနိရာသော’ဝ, မဟုဿာဟေန သာဓိယော;
နိဒ္ဒေါသာ သဗ္ဗထာ သာ’ယံ, သဂုဏာ န ဘဝေယျ ကိံ?
ព្រោះហេតុនោះ ការកម្ចាត់បង់នូវទោសចេញ ទើបជាកិច្ចដែលគប្បីធ្វើដោយព្យាយាមយ៉ាងខ្លាំង ព្រោះថាការតែងសេចក្តីដែលប្រាសចាកទោសដោយប្រការទាំងពួងនោះ តើមិនឈ្មោះថាប្រកបដោយគុណទេឬ?
၁၆.
១៦.
သာ’လင်္ကာရဝိယုတ္တာ’ပိ, ဂုဏယုတ္တာ မနောဟရာ;
နိဒ္ဒေါသာ ဒေါသရဟိတာ, ဂုဏယုတ္တာ ဝဓူ ဝိယ.
ការតែងសេចក្តីដែលប្រាសចាកទោស ទោះបីគ្មានគ្រឿងអលង្ការតុបតែងក្តី តែបើប្រកបដោយគុណ រមែងជាទីគាប់ចិត្ត ប្រៀបដូចជាស្រីក្រមុំដែលប្រកបដោយគុណសម្បត្តិ ទោះបីគ្មានគ្រឿងអលង្ការតុបតែង ក៏នៅតែល្អមើលដែរ។
၁၇.
១៧.
ပဒေ ဝါကျေ တဒတ္ထေ စ, ဒေါသာ ယေ ဝိဝိဓာ မတာ;
သော’ဒါဟရဏ မေတေသံ, လက္ခဏံ ကထယာမျ’ဟံ.
ខ្ញុំនឹងសម្តែងនូវលក្ខណៈព្រមទាំងឧទាហរណ៍នៃទោសទាំងឡាយ ដែលអ្នកប្រាជ្ញយល់ឃើញថាមានផ្សេងៗគ្នា នៅក្នុងបទ (ពាក្យ) ក្នុងវាក្យៈ (ល្បះ) និងក្នុងអត្ថ (សេចក្តី) នៃបទនិងវាក្យៈនោះ។
ပဒဒေါသ ဥဒ္ဒေသ
បទទោសឧទ្ទេស
၁၈.
១៨.
ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရာ, ဈတ္ထ, ကိလိဋ္ဌာနိ, ဝိရောဓိ စ;
နေယျံ, ဝိသေသနာပေက္ခံ, ဟီနတ္ထက မနတ္ထကံ.
ទោសនៃបទទាំងឡាយគឺ៖ វិរុទ្ធត្ថន្តរទោស, អជ្ឈត្ថទោស, កិលិដ្ឋទោស, វិរោធិទោស, នេយ្យទោស, វិសេសនាបេក្ខទោស, ហីនត្ថទោស និងអនត្ថទោស។
ဝါကျဒေါသ ဥဒ္ဒေသ
វាក្យទោសឧទ្ទេស
၁၉.
១៩.
ဒေါသာ ပဒါန ဝါကျာန, မေကတ္ထံ ဘဂ္ဂရီတိကံ;
တထာ ဗျာကိဏ္ဏ ဂါမ္မာနိ, ယတိဟီနံ ကမစ္စုတံ;
အတိဝုတ္တ မပေတတ္ထံ, သဗန္ဓဖရုသံ တထာ.
ទោសនៃវាក្យៈទាំងឡាយគឺ៖ ឯកត្ថទោស, ភគ្គរីតិទោស, ព្យាកិណ្ណទោស, គាម្មទោស, យតិហីនទោស, កមច្ចុត្តោស, អតិវុត្តទោស, អបេតត្ថទោស និងសពន្ធផរុសទោស។
ဝါကျတ္ထဒေါသဥဒ္ဒေသ
វាក្យត្ថទោសឧទ្ទេស
၂၀.
២០.
အပက္ကမော’[Pg.157], စိတျဟီနံ, ဘဂ္ဂရီတိ, သသံသယံ;
ဂါမ္မံ ဒုဋ္ဌာလင်္ကတီတိ, ဒေါသာ ဝါကျတ္ထနိဿိတာ.
ទោសដែលអាស្រ័យនឹងសេចក្តីនៃវាក្យៈគឺ៖ អបក្កមទោស, ឱចិត្យហីនទោស, ភគ្គរីតិទោស, សសំសយទោស, គាម្មទោស និងទុដ្ឋាលង្កតីទោស។
ပဒဒေါသနိဒ္ဒေသ
បទទោសនិទ្ទេស
၂၁.
២១.
ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရံ တဉှိ, ယဿ’ညတ္ထော ဝိရုဇ္ဈတိ;
အဓိပ္ပေတေ ယထာ မေဃော, ဝိသဒေါ သုခယေ ဇနံ.
បទណាដែលមានសេចក្តីដទៃផ្ទុយនឹងសេចក្តីដែលចង់បាន បទនោះឈ្មោះថា វិរុទ្ធត្ថន្តរទោស ដូចជាពាក្យថា 'សូមមេឃដ៏សស្អាត (វិសទៈ) ញ៉ាំងជនទាំងឡាយឱ្យរីករាយចុះ' (ព្រោះពាក្យថា វិសទៈ ប្រែថាសស្អាត ឬគ្មានទឹក ដែលផ្ទុយនឹងពពកមានទឹកសម្រាប់ភ្លៀង)។
၂၂.
២២.
ဝိသေသျ မဓိကံ ယေနာ, ဈတ္ထ မေတံ ဘဝေ ယထာ;
ဩဘာသိတာ’သေသဒိသော, ခဇ္ဇောတော’ယံ ဝိရာဇတေ.
បទណាដែលធ្វើឱ្យនាមសព្វ (វិសេស្យៈ) មានសេចក្តីហួសហេតុពេក បទនោះឈ្មោះថា អជ្ឈត្ថទោស ដូចជាពាក្យថា 'លំពុញ (អំពិលអំពែក) នេះ ភ្លឺចិញ្ចាចញ៉ាំងទិសទាំងពួងឱ្យភ្លឺស្វាង'។
၂၃.
២៣.
ယဿ’တ္ထာ’ဝဂမော ဒုက္ခော, ပကတျာ’ဒိဝိဘာဂတော;
ကိလိဋ္ဌံ တံ ယထာ တာယ, သော’ယ မာလိင်္ဂျတေ ပိယာ.
បទណាដែលការយល់ដឹងនូវសេចក្តីបានដោយលំបាក ព្រោះការបែងចែកប្រកតីនិងបច្ច័យជាដើម បទនោះឈ្មោះថា កិលិដ្ឋទោស ដូចជាពាក្យថា 'បុរសនោះ ត្រូវនាងជាទីស្រឡាញ់នោះឱបក្រសោបហើយ'។
၂၄.
២៤.
ယံ ကိလိဋ္ဌပဒံ မန္ဒာ, ဘိဓေယျံ ယမကာဒိကံ;
ကိလိဋ္ဌပဒဒေါသေ’ဝ, တမ္ပိ အန္တော ကရီယတိ.
ពួកយមកៈ (ពាក្យចងក្រងជាន់គ្នា) ជាដើមណា ដែលមានពាក្យលំបាកយល់ ជនខ្លៅមិនងាយដឹងបាន យមកៈនោះ លោកក៏រាប់បញ្ចូលក្នុងកិលិដ្ឋបទទោសនោះដែរ។
၂၅.
២៥.
ပတီတသဒ္ဒရစိတံ, သိလိဋ္ဌပဒသန္ဓိကံ;
ပသာဒဂုဏသံယုတ္တံ, ယမကံ မတ မေဒိသံ.
ឯយមកៈដែលអ្នកប្រាជ្ញសរសើរនោះ គឺយមកៈដែលតែងឡើងដោយពាក្យដែលគេដឹងច្បាស់ មានការតភ្ជាប់បទដ៏រលូន និងប្រកបដោយបសាទគុណ (គុណគឺសេចក្តីជ្រះថ្លាងាយយល់)។
၂၆.
២៦.
အဗျပေတံ ဗျပေတ’ည, မာဝုတ္တာ’နေကဝဏ္ဏဇံ;
ယမကံ တဉ္စ ပါဒါန, မာဒိ, မဇ္ဈ, န္တ, ဂေါစရံ.
យមកៈនោះ មាន ២ យ៉ាងគឺ អព្យបេតយមកៈ (យមកៈមិនចន្លោះ) និងព្យបេតយមកៈ (យមកៈមានចន្លោះ) ដែលកើតអំពីការសូត្រផ្ទួននូវអក្សរជាច្រើន ហើយយមកៈនោះ រមែងមាននៅដើម កណ្តាល និងចុងនៃបាទគាថាទាំងឡាយ។
အဗျပေတ ပဌမပါဒါဒိ ယမကံ
អព្យបេតបឋមបាទាទិយមកៈ
၂၇.
២៧.
သုဇနာ’သုဇနာ သဗ္ဗေ, ဂုဏေနာပိ ဝိဝေကိနော;
ဝိဝေကံ န သမာယန္တိ, အဝိဝေကိဇနန္တိကေ.
សប្បុរស (សុជនា) និងអសប្បុរស (អសុជនា) ទាំងអស់ ទោះបីជាអ្នកមានការពិចារណាដោយគុណធម៌ក្តី ក៏រមែងមិនដល់នូវការបែងចែក (វិវេកៈ) ក្នុងសំណាក់នៃជនដែលគ្មានការពិារណា (អវិវេកិ) ឡើយ។
အဗျပေတ ပဌမ ဒုတိယ ပါဒါဒိ ယမကံ
អព្យបេតបឋមទុតិយបាទាទិយមកៈ
၂၈.
២៨.
ကုသလာ’ကုသလာ သဗ္ဗေ, ပဗလာ’ပဗလာ ထဝါ;
နော ယာတာ ယာဝ’ဟောသိတ္တံ, သုခဒုက္ခပ္ပဒါ သိယုံ;
အဗျပေတ ပဌမ ဒုတိယ တတိယပါဒါဒိ ယမကံ.
កម្មជាកុសល (កុសលា) និងអកុសល (អកុសលា) ទាំងអស់ ទោះបីខ្លាំងក្លា (ពពលា) ឬខ្សោយ (អពពលា) ក្តី កាលបើមិនទាន់ដល់នូវភាពជាអហោសិកម្មទេ រមែងជាគ្រឿងផ្តល់នូវសុខនិងទុក្ខ។ អព្យបេតបឋមទុតិយតតិយបាទាទិយមកៈ (យមកៈមិនចន្លោះនៅដើមបាទទី១ ទី២ និងទី៣)។
၂၉.
២៩.
သာဒရံ သာ ဒရံ ဟန္တု, ဝိဟိတာ ဝိဟိတာ မယာ;
ဝန္ဒနာ ဝန္ဒနာမာန, ဘာဇနေ ရတနတ္တယေ.
សូមការថ្វាយបង្គំ (វន្ទនា) ដែលខ្ញុំបានធ្វើហើយដោយគោរព (សាទរំ) ក្នុងព្រះរតនត្រ័យដ៏ជាភាជនៈនៃសេចក្តីគោរពនិងការថ្វាយបង្គំ (វន្ទនាមានៈ) ចូរញ៉ាំងសេចក្តីក្រវល់ក្រវាយ (សា ទរំ) ឱ្យវិនាសទៅចុះ។
အဗျပေတ စတုက္ကပါဒါဒိ ယမကံ
អព្យបេតចតុប្កបាទាទិយមកៈ
၃၀.
៣០.
ကမလံ က’မလံ ကတ္တုံ, ဝနဒေါ ဝနဒေါ’မ္ဗရံ;
သုဂတော သုဂတော လောကံ, သဟိတံ သ ဟိတံ ကရံ.
តើនរណាអាចធ្វើនូវផ្កាឈូក (កមលំ) បាន? ពពក (វនទោ) តែងផ្តល់ទឹក (វនទោ) ដល់មេឃ។ ព្រះសុគត (សុគតោ) យាងទៅកាន់លោកដ៏ល្អ (សុគតោ) ទ្រង់ធ្វើនូវប្រយោជន៍ (សហិតំ) ព្រមទាំងសេចក្តីសុខ (សហិតំករំ)។
၃၁.
៣១.
အဗျပေတာဒိယမက[Pg.158], ဿေသော လေသော နိဒဿိတော;
ဉေယျာနိ’မာယေဝ ဒိသာ, ယ’ညာနိ ယမကာနိပိ.
នេះជាសេចក្តីសង្ខេបបន្តិចបន្តួចនៃអព្យបេតយមកៈជាដើម ដែលខ្ញុំបានបង្ហាញហើយ ឯយមកៈដទៃទៀត ក៏គប្បីដឹងដោយវិធីនេះឯង។
၃၂.
៣២.
အစ္စန္တဗဟဝေါ တေသံ, ဘေဒါ သမ္ဘေဒယောနိယော;
တထာပိ ကေစိ သုကရာ, ကေစိ အစ္စန္တဒုက္ကရာ.
ការបែងចែកនិងការផ្សំគ្នានៃយមកៈទាំងនោះ មានច្រើនអនេកណាស់ យ៉ាងណាក៏ដោយ យមកៈខ្លះងាយធ្វើ ខ្លះទៀតពិបាកធ្វើក្រៃលែង។
၃၃.
៣៣.
ယမကံ တံ ပဟေလီ စ, နေကန္တမဓုရာနိ’တိ;
ဥပေက္ခိယန္တိ သဗ္ဗာနိ, သိဿခေဒဘယာ မယာ.
ព្រោះថា យមកៈ និងប្រស្នា (បហេឡី) ទាំងនោះ មិនមែនជាទីផ្អែមល្ហែមតែម្យ៉ាងនោះទេ ហេតុនោះ ខ្ញុំទើបលះបង់ចោលទាំងអស់ ព្រោះខ្លាចក្រែងសិស្សទាំងឡាយនឹងនឿយហត់។
၃၄.
៣៤.
ဒေသကာလကလာလောက, ဉာယာဂမဝိရောဓိ ယံ;
တံ ဝိရောဓိပဒံ စေ’တ, မုဒါဟရဏတော ဖုဋံ.
បទណាដែលផ្ទុយនឹងប្រទេស (ទីកន្លែង) កាលវេលា សិល្បៈ លោកិយ យុត្តិធម៌ (តក្កវិទ្យា) និងគម្ពីរធម៌ បទនោះឈ្មោះថា វិរោធិបទោស សេចក្តីនេះច្បាស់លាស់ដោយឧទាហរណ៍។
၃၅.
៣៥.
ယ ဒပ္ပတီတ မာနီယ, ဝတ္တဗ္ဗံ နေယျ မာဟု တံ;
ယထာ သဗ္ဗာပိ ဓဝလာ, ဒိသာ ရောစန္တိ ရတ္တိယံ.
បទណាដែលមិនសូវល្បី ត្រូវនាំយកសេចក្តីផ្សេងមកពន្យល់ទើបយល់បាន បទនោះលោកហៅថា នេយ្យទោស ដូចជាពាក្យថា 'ទិសទាំងពួងរមែងភ្លឺសស្អាតក្នុងពេលរាត្រី' (ព្រោះត្រូវនាំយកពាក្យថា 'ដោយសារពន្លឺព្រះចន្ទ្រ' មកបំពេញទើបយល់បាន)។
၃၆.
៣៦.
နေဒိသံ ဗဟု မညန္တိ, သဗ္ဗေ သဗ္ဗတ္ထ ဝိညုနော;
ဒုလ္လဘာ’ဝဂတီ သဒ္ဒ, သာမတ္ထိယဝိလင်္ဃိနီ.
អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយក្នុងទីទាំងពួង មិនសូវរាប់អាននូវបទបែបនេះឡើយ ព្រោះការយល់ដឹងនូវសេចក្តីដែលកន្លងហួសកម្លាំងនៃសព្ទ រមែងរកបានដោយកម្រ។
၃၇.
៣៧.
သိယာ ဝိသေသနာပေက္ခံ, ယံ တံ ပတွာ ဝိသေသနံ;
သာတ္ထကံ တံ ယထာ တံ သော, ဘိယျော ပဿတိ စက္ခုနာ.
បទណាដែលត្រូវរង់ចាំនូវគុណសព្ទ (វិសេសនៈ) ទើបមានសេចក្តីពេញលេញ បទនោះឈ្មោះថា វិសេសនាបេក្ខទោស ដូចជាពាក្យថា 'បុរសនោះ រមែងមើលឃើញក្រៃលែងដោយភ្នែក' (ព្រោះពាក្យថា 'ភ្នែក' ត្រូវរង់ចាំគុណសព្ទដូចជា 'ភ្នែកទិព្វ' ឬ 'ភ្នែកថ្លា' ទើបសមនឹងពាក្យថា 'ក្រៃលែង')។
၃၈.
៣៨.
ဟီနံ ကရေ ဝိသေသျံ ယံ, တံ ဟီနတ္ထံ ဘဝေ ယထာ;
နိပ္ပဘီ ကတ ခဇ္ဇောတော, သမုဒေတိ ဒိဝါကရော.
បទណាដែលធ្វើឱ្យនាមសព្វ (វិសេស្យៈ) ថយថោកទៅ បទនោះឈ្មោះថា ហីនត្ថទោស ដូចជាពាក្យថា 'ព្រះអាទិត្យរះឡើង ធ្វើឱ្យអំពិលអំពែកអស់ពន្លឺ' (ព្រោះការប្រៀបធៀបអានុភាពព្រះអាទិត្យទៅនឹងអំពិលអំពែក ធ្វើឱ្យព្រះអាទិត្យថយថោក)។
၃၉.
៣៩.
ပါဒပူရဏမတ္တံ ယံ, အနတ္ထမိတိ တံ မတံ;
ယထာ ဟိ ဝန္ဒေ ဗုဒ္ဓဿ, ပါဒပင်္ကေရုဟံ ပိ စ.
បទណាដែលមានប្រយោជន៍ត្រឹមតែបំពេញបាទគាថា (គ្មានន័យអ្វីឡើយ) បទនោះលោកយល់ថាជា អនត្ថទោស ដូចជាពាក្យថា 'ខ្ញុំព្រះករុណាសូមថ្វាយបង្គំនូវព្រះបាទដូចជាផ្កាឈូកនៃព្រះពុទ្ធ ពិតមែន (ហិ) និង (ច) ផងដែរ'។
ဝါကျဒေါသ နိဒ္ဒေသ
វាក្យទោសនិទ្ទេស
၄၀.
៤០.
သဒ္ဒတော အတ္ထတော ဝုတ္တံ, ယတ္ထ ဘိယျောပိ ဝုစ္စတိ;
တ မေကတ္ထံ ယထာ’ဘာတိ, ဝါရိဒေါ ဝါရိဒေါ အယံ.
វាក្យៈណាដែលពោលសេចក្តីដែលបានពោលរួចហើយ ដោយសព្ទក្តី ដោយអត្ថក្តី ម្តងទៀត វាក្យៈនោះឈ្មោះថា ឯកត្ថទោស ដូចជាពាក្យថា 'ពពក (វារិទោ) ពពក (វារិទោ) នេះ រមែងភ្លឺស្វាង'។
ယထာ စ
និងដូចជាពាក្យថា
၄၁.
៤១.
တိတ္ထိယင်္ကုရဗီဇာနိ, ဇဟံ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ’ဟ;
ပသာဒေတိ ပသန္နေ’သော, မဟာမုနိ မဟာဇနေ.
ព្រះមហាមុនិអង្គនេះ កាលលះបង់នូវពូជគឺទិដ្ឋិរបស់ពួកអន្យតី្ថយក្នុងលោកនេះ រមែងញ៉ាំងមហាជនដែលជ្រះថ្លាស្រាប់ (បសន្នេ) ឱ្យជ្រះថ្លា (បសាទេតិ) ម្តងទៀត។
၄၂.
៤២.
အာရဒ္ဓက္ကမဝိစ္ဆေဒါ, ဘဂ္ဂရီတိ ဘဝေ ယထာ;
ကာပိ ပညာ, ကောပိ ပဂုဏော, ပကတီပိ အဟော တဝ.
វាក្យៈណាដែលដាច់លំដាប់ដែលបានផ្តើមទុក វាក្យៈនោះឈ្មោះថា ភគ្គរីតិទោស ដូចជាពាក្យថា 'បញ្ញារបស់អ្នកអស្ចារ្យណាស់ ភាពស្ទាត់ជំនាញរបស់អ្នកក៏អស្ចារ្យណាស់ ឱ! ធម្មជាតិរបស់អ្នកក៏អស្ចារ្យដែរ' (ព្រោះការប្រើពាក្យមិនស្មើគ្នា)។
၄၃.
៤៣.
ပဒါနံ [Pg.159] ဒုဗ္ဗိနိက္ခေပါ, ဗျာမောဟော ယတ္ထ ဇာယတိ;
တံ ဗျာကိဏ္ဏန္တိ ဝိညေယျံ, တဒုဒါဟရဏံ ယထာ.
វាក្យៈណាដែលនាំឱ្យកើតសេចក្តីវង្វេងច្រឡំ ព្រោះការដាក់បទ (ពាក្យ) មិនចំកន្លែងល្អ វាក្យៈនោះគប្បីដឹងថាជា ព្យាកិណ្ណទោស ឧទាហរណ៍នៃទោសនោះ ដូចតទៅនេះ។
၄၄.
៤៤.
ဗဟုဂုဏေ ပဏမတိ, ဒုဇ္ဇနာနံ ပျယံ ဇနော;
ဟိတံ ပမုဒိတော နိစ္စံ, သုဂတံ သမနုဿရံ.
ជននេះ កាលរលឹកឃើញរឿយៗនូវព្រះសុគតដ៏ជាប្រយោជន៍ រមែងរីករាយជានិច្ច ក្រាបថ្វាយបង្គំ (នូវព្រះពុទ្ធ) ដែលមានគុណច្រើន សូម្បីតែជនអាក្រក់ទាំងឡាយ (ក៏ក្រាបថ្វាយបង្គំដែរ)។
၄၅.
៤៥.
ဝိသိဋ္ဌဝစနာ’ပေတံ, ဂါမ္မံ’တျ’ဘိမတံ ယထာ;
ကညေ ကာမယမာနံ မံ, န ကာမယသိ ကိံနွိ’ဒံ?
វាក្យៈណាដែលប្រាសចាកពាក្យដ៏វិសេស (ពាក្យសមរម្យ) វាក្យៈនោះលោកហៅថា គាម្មទោស (ពាក្យអ្នកស្រែ ឬពាក្យអសុរោះ) ដូចជាពាក្យថា 'នាងក្រមុំអើយ ខ្ញុំស្រឡាញ់នាង ហេតុអ្វីក៏នាងមិនស្រឡាញ់ខ្ញុំវិញ តើនេះជាអ្វីទៅ?'។
၄၆.
៤៦.
ပဒသန္ဓာနတော ကိဉ္စိ, ဒုပ္ပတီတိကရံ ဘဝေ;
တမ္ပိ ဂါမ္မံ တျ’ဘိမတံ, ယထာ ယာဘဝတော ပိယာ.
ការតភ្ជាប់បទខ្លះ នាំឲ្យយល់បានដោយលំបាក សូម្បីតែបទនោះ ក៏លោកសន្មតថាជាទោសឈ្មោះគាម្យៈ (ពាក្យអ្នកស្រុក) ដែរ ដូចជាពាក្យថា "យា ភវតោ បិយា" (នាងណាជាទីស្រឡាញ់របស់លោក)។
၄၇.
៤៧.
ဝုတ္တေသု သူစိတေ ဋ္ဌာနေ, ပဒစ္ဆေဒေါ ဘဝေ ယတိ;
ယံ တာယ ဟီနံ တံ ဝုတ္တံ, ယတိဟီနန္တိ သာ ပန.
ការកាត់បទ (ឈប់សម្រាក) ក្នុងទីដែលបានសម្ដែង និងបានចង្អុលបង្ហាញទុកហើយ ហៅថា យតិ។ បទណាដែលខ្វះខាតនូវយតិនោះ បទនោះលោកហៅថា យតិហីនៈ។
၄၈.
៤៨.
ယတိ သဗ္ဗတ္ထပါဒန္တေ, ဝုတ္တဍ္ဎေ စ ဝိသေသတော;
ပုဗ္ဗာပရာနေကဝဏ္ဏ, ပဒမဇ္ဈေပိ ကတ္ထစိ.
យតិ តែងមាននៅចុងបាទគាថាគ្រប់ទីកន្លែង និងជាពិសេសនៅពាក់កណ្ដាលគាថាដែលបានពោលហើយ ម្យ៉ាងទៀត ជួនកាលក៏មាននៅកណ្ដាលបទដែលមានវណ្ណៈ (អក្សរ) ច្រើន ទាំងខាងដើមនិងខាងចុង។
တတ္ထောဒါဟရဏပစ္စုဒါဟရဏာနိ ယထာ
ក្នុងយតិនោះ មានឧទាហរណ៍ និងបច្ចុទាហរណ៍ ដូចតទៅនេះ៖
၄၉.
៤៩.
တံ နမေ သိရသာ စာမိ, ကရဝဏ္ဏံ တထာဂတံ;
သကလာပိ ဒိသာ သိဉ္စ, တိဝ သောဏ္ဏရသေဟိ ယော.
ខ្ញុំព្រះករុណា សូមថ្វាយបង្គំដោយសិរសាចំពោះព្រះតថាគតអង្គនោះ ដែលមានពណ៌ដូចជាមាស ដែលទ្រង់ស្រោចស្រពទិសទាំងពួង ហាក់បីដូចជាដោយទឹកមាស។
၅၀.
៥០.
သရော သန္ဓိမှိ ပုဗ္ဗန္တော, ဝိယ လောပေ ဝိဘတ္တိယာ;
အညထာ တွ’ညထာ တတ္ထ, ယာ’ဒေသာဒိ ပရာ’ဒိ’ဝ.
ស្រៈក្នុងសន្ធិ កាលបើលុបវិភត្តិហើយ តែងប្រព្រឹត្តទៅដូចជាខាងចុងនៃបទមុន។ ក្នុងទីដទៃពីនោះ តែងប្រព្រឹត្តទៅដោយឡែក ក្នុងសន្ធិនោះ ការផ្លាស់ប្ដូរ (អាទេស) ជាដើម តែងប្រព្រឹត្តទៅដូចជាខាងដើមនៃបទក្រោយ។
၅၁.
៥១.
စာဒီ ပုဗ္ဗပဒန္တာ’ဝ, နိစ္စံ ပုဗ္ဗပဒဿိတာ;
ပါဒယော နိစ္စသမ္ဗန္ဓာ, ပရာဒီဝ ပရေန တု.
និបាតមាន ច ជាដើម តែងប្រព្រឹត្តទៅដូចជាចុងនៃបទមុន ព្រោះអាស្រ័យនឹងបទមុនជានិច្ច។ ចំណែកឯឧបសគ្គមាន ប ជាដើម តែងមានការទាក់ទងជានិច្ច គឺប្រព្រឹត្តទៅដូចជាដើមនៃបទក្រោយ ជាមួយបទក្រោយ។
သဗ္ဗတ္ထောဒါဟရဏာနိ ယထာ
ឧទាហរណ៍ក្នុងទីទាំងពួង ដូចតទៅនេះ៖
၅၂.
៥២.
နမေ တံ သိရသာ သဗ္ဗော, ပမာ’တီတံ တထာဂတံ;
ယဿ လောကဂ္ဂတံ ပတ္တ, ဿော’ပမာ န ဟိ ယုဇ္ဇတိ.
ជនទាំងពួង សូមថ្វាយបង្គំដោយសិរសាចំពោះព្រះតថាគតអង្គនោះ ដែលទ្រង់កន្លងហួសនូវការប្រៀបធៀប ដែលព្រះអង្គដល់នូវភាពជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងលោក ហើយការប្រៀបធៀបមិនសមគួរឡើយ។
၅၃.
៥៣.
မုနိန္ဒံ တံ သဒါ ဝန္ဒာ, မျ’နန္တမတိ မုတ္တမံ;
ယဿ ပညာ စ မေတ္တာ စ, နိဿီမာတိ ဝိဇမ္ဘတိ.
ខ្ញុំព្រះករុណា សូមថ្វាយបង្គំជានិច្ចចំពោះព្រះមុនិន្ទ្រអង្គនោះ ដែលមានព្រះប្រាជ្ញាញាណរកទីបំផុតគ្មាន ដ៏ប្រសើរបំផុត ដែលព្រះបញ្ញានិងព្រះមេត្តារបស់ព្រះអង្គ រុងរឿងផ្សព្វផ្សាយទៅឥតមានដែនកំណត់។
စာဒိပါဒီသု ပစ္စုဒါဟရဏာနိ ယထာ
បច្ចុទាហរណ៍ក្នុងបទមាន ច និង ប ជាដើម ដូចតទៅនេះ៖
၅၄.
៥៤.
မဟာမေတ္တာ မဟာပညာ, စ ယတ္ထ ပရမောဒယာ;
ပဏမာမိ ဇိနံ တံ ပ, ဝရံ ဝရဂုဏာ’လယံ.
មហាមេត្តានិងមហាបញ្ញាដ៏ឧត្តម មាននៅក្នុងព្រះជិនស្រីអង្គណា ខ្ញុំព្រះករុណា សូមថ្វាយបង្គំព្រះជិនស្រីអង្គនោះ ដែលជាបុគ្គលដ៏ប្រសើរ ជាទីតាំងនៃគុណដ៏ប្រសើរ។
၅၅.
៥៥.
ပဒတ္ထက္ကမတော မုတ္တံ, ကမစ္စုတ မိဒံ ယထာ;
ခေတ္တံ ဝါ ဒေဟိ ဂါမံ ဝါ, ဒေသံ ဝါ မမ သောဘနံ.
បទដែលរួចចាកលំដាប់នៃសេចក្ដី លោកហៅថា កមច្ចុត្តៈ (ធ្លាក់ចុះចាកលំដាប់) ដូចជាពាក្យថា "សូមលោកឲ្យស្រែ ឬភូមិ ឬក៏ប្រទេសដ៏ល្អដល់ខ្ញុំ"។
၅၆.
៥៦.
လောကိယတ္ထ [Pg.160] မတိက္ကန္တံ, အတိဝုတ္တံ မတံ ယထာ;
အတိသမ္ဗာဓ မာကာသ, မေတိဿာ ထနဇမ္ဘနေ.
សេចក្ដីដែលកន្លងហួសប្រមាណនៃលោកិយ លោកសន្មតថា អតិវុត្តៈ (ពោលហួសហេតុ) ដូចជាពាក្យថា "អាកាសចង្អៀតខ្លាំងណាស់ ក្នុងពេលដែលដោះរបស់នាងនេះឡើងប៉ោង"។
၅၇.
៥៧.
သမုဒါယတ္ထတော’ပေတံ, တံ အပေတတ္ထကံ ယထာ;
ဂါဝိပုတ္တော ဗလိဗဒ္ဓေါ, တိဏံ ခါဒီ ပိဝီ ဇလံ.
បទដែលប្រាសចាកសេចក្ដីរួមគ្នា លោកហៅថា អបេតត្ថកៈ (ប្រាសចាកសេចក្ដី) ដូចជាពាក្យថា "កូនមេគោ គោបម្រើការ ស៊ីស្មៅ ផឹកទឹក"។
၅၈.
៥៨.
ဗန္ဓေ ဖရုသတာ ယတ္ထ, တံ ဗန္ဓဖရုသံ ယထာ;
ခရာ ခိလာ ပရိက္ခီဏာ, ခေတ္တေ ခိတ္တံ ဖလတျ’လံ.
ការតាក់តែងដែលមានសភាពគ្រើម លោកហៅថា ពន្ធផរុសៈ (ការតាក់តែងគ្រើម) ដូចជាពាក្យថា "ដីរឹងនិងគល់ឈើទាំងឡាយវិនាសហើយ គ្រាប់ពូជដែលព្រោះទៅក្នុងស្រែ តែងហុចផលយ៉ាងគ្រាន់បើ"។
ဝါကျတ္ထဒေါသ နိဒ္ဒေသ
ការសម្ដែងអំពីទោសនៃសេចក្ដីរបស់ប្រយោគ (វាក្យត្ថទោស)
၅၉.
៥៩.
ဉေယျံ လက္ခဏ မနွတ္ထ, ဝသေနာ’ပက္ကမာဒိနံ;
ဥဒါဟရဏ မေတေသံ, ဒါနိ သန္ဒဿယာမျ’ဟံ.
លក្ខណៈនៃទោសមានអបក្កមៈជាដើម គួរដឹងទៅតាមអត្ថន័យនៃឈ្មោះនោះចុះ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំព្រះករុណានឹងបង្ហាញនូវឧទាហរណ៍នៃទោសទាំងនោះ។
တတ္ထာ’ပက္ကမံ ယထာ
ក្នុងទោសទាំងនោះ ទោសឈ្មោះអបក្កមៈ ដូចតទៅនេះ៖
၆၀.
៦០.
ဘာဝနာ, ဒါန, သီလာနိ, သမ္မာ သမ္ပာဒိတာနိ’ဟ;
ဘောဂ, သဂ္ဂါဒိ, နိဗ္ဗာန, သာဓနာနိ န သံသယော.
ភាវនា ទាន និងសីល ដែលបុគ្គលបានបំពេញត្រឹមត្រូវហើយក្នុងលោកនេះ តែងជាគ្រឿងសម្រេចនូវភោគសម្បត្តិ សួគ៌ និងព្រះនិព្វាន ដោយមិនបាច់សង្ស័យឡើយ។
ဩစိတျဟီနံ ယထာ
ទោសឈ្មោះឱចិត្យហីនៈ (ខ្វះភាពសមគួរ) ដូចតទៅនេះ៖
၆၁.
៦១.
ပူဇနီယတရော လောကေ, အဟ မေကော နိရန္တရံ;
မယေကသ္မိံ ဂုဏာ သဗ္ဗေ, ယတော သမုဒိတာ အဟုံ.
ខ្ញុំម្នាក់ឯងប៉ុណ្ណោះ ជាបុគ្គលគួរជាទីគោរពបូជាក្រៃលែងក្នុងលោកជានិច្ច ព្រោះថា គុណធម៌ទាំងពួងបានប្រជុំគ្នានៅក្នុងខ្លួនខ្ញុំតែម្នាក់។
ယထာ စ
និងដូចជា៖
၆၂.
៦២.
ယာစိတော’ဟံ ကထံ နာမ, န ဒဇ္ဇာမျ’ပိ ဇီဝိတံ;
တထာပိ ပုတ္တဒါနေန, ဝေဓတေ ဟဒယံ မမ.
កាលបើគេសូមហើយ ធ្វើម្ដេចឡើយខ្ញុំមិនព្រមឲ្យ សូម្បីតែជីវិត ក៏ប៉ុន្តែ បេះដូងរបស់ខ្ញុំនៅតែញាប់ញ័រដោយសារការឲ្យកូនជាទាន។
ဘဂ္ဂရီတိ ယထာ
ទោសឈ្មោះភគ្គរីតិ (ខូចរបៀបពាក្យ) ដូចតទៅនេះ៖
၆၃.
៦៣.
ဣတ္ထီနံ ဒုဇ္ဇနာနဉ္စ, ဝိဿာသော နောပပဇ္ဇတေ;
ဝိသေ သိင်္ဂိမှိ နဒိယံ, ရောဂေ ရာဇကုလမှိ စ.
ការសេពគប់ទុកចិត្តមិនគួរធ្វើឡើយ ចំពោះស្រីទាំងឡាយ ជនពាលទាំងឡាយ ពិស សត្វមានស្នែង ទន្លេ រោគ និងរាជត្រកូល។
သသံသယံ ယထာ
ទោសឈ្មោះសសំសយៈ (មានសេចក្ដីសង្ស័យ) ដូចតទៅនេះ៖
၆၄.
៦៤.
မုနိန္ဒစန္ဒိမာ လောက, သရလောလဝိလောစနော;
ဇနော’ ဝက္ကန္တပန္ထော’ဝ, ဂေါပဒဿနပီဏိတော.
ព្រះមុនិន្ទ្រដ៏ប្រៀបដូចជាព្រះចន្ទ... ជនដែលមានភ្នែករវើកដូចជាផ្កាឈូកក្នុងស្រះ... ហាក់ដូចជាអ្នកដំណើរដែលវង្វេងផ្លូវ ត្រេកអរដោយសារការបានឃើញអ្នករក្សាគោ (ឬព្រះរាជា)។
၆၅.
៦៥.
ဝါကျတ္ထတော ဒုပ္ပတီတိ, ကရံ ဂါမ္မံ မတံ ယထာ;
ပေါသော ဝီရိယဝါ သော’ယံ, ပရံ ဟန္တွာ န ဝိဿမီ.
សេចក្ដីនៃប្រយោគដែលនាំឲ្យយល់បានដោយលំបាក លោកសន្មតថាជាទោសឈ្មោះគាម្យៈ ដូចជាពាក្យថា "បុរសមានព្យាយាមម្នាក់នេះ សម្លាប់សត្រូវ (ឬអ្នកដទៃ) ហើយ មិនបានឈប់សម្រាកឡើយ"។
၆၆.
៦៦.
ဒုဋ္ဌာလင်္ကရဏံ တေတံ, ယတ္ထာ’လင်္ကာရဒူသနံ;
တဿာ’လင်္ကာရနိဒ္ဒေသေ, ရူပ မာဝိ ဘဝိဿတိ.
ទោសណាដែលជាគ្រឿងបង្ខូចគ្រឿងលម្អ ទោសនោះលោកហៅថា ទុដ្ឋាលង្ការៈ (គ្រឿងលម្អដ៏អាក្រក់) រូបរាងនៃទោសនោះនឹងប្រាកដច្បាស់ក្នុងកាលសម្ដែងអំពីអលង្ការៈ (គ្រឿងលម្អ)។
၆၇.
៦៧.
ကတော’တြ [Pg.161] သင်္ခေပနယာ မယာ’ယံ,ဒေါသာန မေသံ ပဝရော ဝိဘာဂေါ;
ဧသော’ဝ’လံ ဗောဓယိတုံ ကဝီနံ,တမတ္ထိ စေ ခေဒကရံ ပရမ္ပိ.
ការបែងចែកដ៏ប្រសើរនៃទោសទាំងឡាយនេះ ខ្ញុំបានធ្វើហើយដោយសង្ខេបក្នុងទីនេះ ការបែងចែកនេះឯងល្មមនឹងធ្វើឲ្យកវីទាំងឡាយយល់ដឹងបាន ប្រសិនបើមានទោសដទៃទៀត ក៏នាំឲ្យតែហត់នឿយប៉ុណ្ណោះ។
ဣတိ သံဃရက္ခိတမဟာသာမိဝိရစိတေ သုဗောဓာလင်္ကာရေ
ក្នុងគម្ពីរសុពោធាលង្ការ ដែលតាក់តែងដោយព្រះសង្ឃរក្ខិតមហាសាមីនេះ
ဒေါသာဝဗောဓော နာမ
វគ្គស្ដីអំពីការយល់ដឹងនូវទោស (ទោសាវពោធ)
ပဌမော ပရိစ္ဆေဒေါ.
ជាបរិច្ឆេទទី ១។
၂. ဒေါသပရိဟာရာဝဗောဓ-ဒုတိယပရိစ္ဆေဒ
២. បរិច្ឆេទទី ២៖ ការយល់ដឹងអំពីការវៀរចាកទោស (ទោសបរិហារាវពោធ)
၆၈.
៦៨.
ကဒါစိ ကဝိကောသလ္လာ, ဝိရောဓော သကလော ပျ’ယံ;
ဒေါသသင်္ချ မတိက္ကမ္မ, ဂုဏဝီထိံ ဝိဂါဟတေ.
ជួនកាល ដោយសារភាពឈ្លាសវៃរបស់កវី វិរោធ (សេចក្ដីទាស់ទែង) ទាំងអស់នេះ ក៏កន្លងហួសនូវភាពជាទោស ហើយចូលទៅកាន់ផ្លូវនៃគុណសម្បត្តិវិញ។
၆၉.
៦៩.
တေန ဝုတ္တဝိရောဓာန, မဝိရောဓော ယထာ သိယာ;
တထာ ဒေါသပရိဟာရာ, ဝဗောဓော ဒါနိ နီယတေ.
ហេតុនោះ ដើម្បីកុំឲ្យមានសេចក្ដីទាស់ទែងគ្នានៃវិរោធដែលបានពោលហើយនោះ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងសម្ដែងនូវការយល់ដឹងអំពីការវៀរចាកទោស។
တတ္ထ ဝိရုဒ္ဓတ္ထန္တရဿ ပရိဟာရော ယထာ
ក្នុងទីនោះ ការវៀរចាកទោសឈ្មោះវិរុទ្ធត្ថន្តរៈ (អត្ថន័យផ្សេងដែលផ្ទុយគ្នា) ដូចតទៅនេះ៖
၇၀.
៧០.
ဝိန္ဒန္တံ ပါကသာလီနံ, သာလီနံ ဒဿနာ သုခံ;
တံ ကထံ နာမ မေဃော’ယံ, ဝိသဒေါ သုခယေ ဇနံ?
កាលបើជនទាំងឡាយបានទទួលសេចក្ដីសុខពីការមើលឃើញស្រូវសាលីដ៏ទុំល្អ តើធ្វើម្ដេចឡើយពពកដ៏សស្អាត (ឬពពកដែលគ្មានទឹកភ្លៀង) នេះ នឹងធ្វើឲ្យជនទាំងឡាយសប្បាយចិត្តបាន?
ယထာ ဝါ
ឬមួយដូចជា៖
၇၁.
៧១.
ဝိနာယကောပိ နာဂေါ သိ, ဂေါတမောပိ မဟာမတိ;
ပဏီတောပိ ရသာ’ပေတော, စိတ္တာ မေ သာမိ တေ ဂတိ.
បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ទ្រង់សូម្បីជាព្រះវិនាយក (អ្នកដឹកនាំ) តែទ្រង់ក៏ជាណាកៈ (ដំរី ឬនាគ) ទ្រង់សូម្បីជាគោតមៈ តែទ្រង់ក៏មានមហាមតិ (មានប្រាជ្ញាច្រើន) ទ្រង់សូម្បីជាបណីតៈ (ដ៏ឧត្តម) តែទ្រង់ក៏ប្រាសចាករស (តណ្ហា) ដំណើររបស់ព្រះអង្គ ធ្វើឲ្យខ្ញុំព្រះករុណាប្លែកចិត្តណាស់។
အဈ’တ္ထဿ ယထာ
ការវៀរចាកទោសក្នុងអត្ថន័យដែលបង្កប់ (អជ្ឈត្ថៈ) ដូចតទៅនេះ៖
၇၂.
៧២.
ကထံ တာဒိဂုဏာဘာဝေ, လောကံ တောသေတိ ဒုဇ္ဇနော?ဩဘာသိတာသေသဒိသော, ခဇ္ဇောတော နာမ ကိံ ဘဝေ?
កាលបើគ្មានគុណសម្បត្តិបែបនោះទេ តើជនពាលធ្វើឲ្យលោកត្រេកអរដូចម្ដេចបាន? ចុះសត្វអំពិលអំពែក អាចនឹងប្រៀបដូចជាវត្ថុដែលញ៉ាំងទិសទាំងពួងឲ្យភ្លឺស្វាងបានដែរឬទេ?
၇၃.
៧៣.
ပဟေလိကာယ မာရုဠှာ, န ဟိ ဒုဋ္ဌာ ကိလိဋ္ဌတာ;
ပိယာ သုခါ’လိင်္ဂိတံ က, မာလိင်္ဂတိ နု နော ဣတိ.
កាលបើស្ថិតនៅក្នុងប្រស្នា (ល្បែងទាយ) ទោសឈ្មោះកិលិដ្ឋភាព (សេចក្ដីសៅហ្មងនៃបទ) មិនមែនជាទោសឡើយ ដូចជាពាក្យថា "តើនរណាមិនឱបក្រសោបការឱបដ៏មានសេចក្ដីសុខរបស់ស្រីជាទីស្រឡាញ់?"
၇၄.
៧៤.
ယမကေ နော ပယောဇေယျ, ကိလိဋ္ဌပဒ မိစ္ဆိတေ;
တတော ယမက မညံ တု, သဗ္ဗ မေတံမယံ ဝိယ.
កវីមិនគួរប្រើប្រាស់បទដ៏សៅហ្មង (កិលិដ្ឋបទ) ក្នុងយមកៈ (កំណាព្យល្បែងជាន់ពាក្យ) ដែលគេប្រាថ្នានោះឡើយ ព្រោះថាយមកៈក្រៅពីនោះ តែងមានសភាពដូចជាសម្រេចដោយកិលិដ្ឋបទទាំងអស់។
ဒေသဝိရောဓိနော ယထာ
ការវៀរចាកទោសឈ្មោះទេសវិរោធិ (ការទាស់ទែងនឹងទីកន្លែង) ដូចតទៅនេះ៖
၇၅.
៧៥.
ဗောဓိသတ္တပ္ပဘာဝေန[Pg.162], ထလေပိ ဇလဇာနျ’ဟုံ;
နုဒန္တာနိ’ဝ သုစိရာ, ဝါသက္လေသံ တဟိံ ဇလေ.
ដោយអានុភាពនៃព្រះពោធិសត្វ ផ្កាទាំងឡាយដែលកើតក្នុងទឹក (ផ្កាឈូក) ក៏កើតមានឡើងសូម្បីនៅលើគោក ហាក់បីដូចជាកម្ចាត់ចោលនូវសេចក្ដីទុក្ខនៃការនៅក្នុងទឹកអស់កាលដ៏យូរ។
ကာလဝိရောဓိနော ယထာ
ការវៀរចាកទោសឈ្មោះកាលវិរោធិ (ការទាស់ទែងនឹងពេលវេលា) ដូចតទៅនេះ៖
၇၆.
៧៦.
မဟာနုဘာဝ ပိသုနော, မုနိနော မန္ဒ မာရုတော;
သဗ္ဗောတုကမယံ ဝါယိ, ဓုနန္တော ကုသုမံ သမံ.
ខ្យល់ដ៏ត្រជាក់បក់មកតិចៗ បង្ហាញនូវមហានុភាពនៃព្រះមុនី ដោយបក់នាំមកនូវផ្កាគ្រប់រដូវកាលឲ្យរុះរោយចុះមកស្មើៗគ្នា។
ကလာဝိရောဓိနော ယထာ
ការវៀរចាកទោសឈ្មោះកលាវិរោធិ (ការទាស់ទែងនឹងសិល្បៈ) ដូចតទៅនេះ៖
၇၇.
៧៧.
နိမုဂ္ဂမာနသော ဗုဒ္ဓ, ဂုဏေ ပဉ္စသိခဿပိ;
တန္တိဿရ ဝိရောဓော သော, န သမ္ပီဏေတိ ကံ ဇနံ?
សូម្បីតែបញ្ចសិខទេវបុត្រ ដែលមានចិត្តលិចចុះទៅក្នុងព្រះពុទ្ធគុណ ការខុសឆ្គងនៃសម្លេងខ្សែពិណនោះ តើមិនធ្វើឲ្យជនណាម្នាក់ត្រេកអរដែរឬ?
လောကဝိရောဓိနော ယထာ
ការវៀរចាកទោសឈ្មោះលោកវិរោធិ (ការទាស់ទែងនឹងលោកិយ) ដូចតទៅនេះ៖
၇၈.
៧៨.
ဂဏယေ စက္ကဝါဠံ သော, စန္ဒနာယပိ သီတလံ;
သမ္ဗောဓိ သတ္တ ဟဒယော, ပဒိတ္တ’င်္ဂါရပူရိတံ.
ព្រះពោធិសត្វដែលមានព្រះហឫទ័យពេញដោយរងើកភ្លើងដ៏ក្តៅក្រហាយ (ព្រោះក្តីករុណាចំពោះសត្វលោក) តែងចាត់ទុកចក្រវាឡទាំងមូលថាត្រជាក់ជាងខ្លឹមចន្ទន៍ទៅទៀត។
ဉာယဝိရောဓိနော ယထာ
ការវៀរចាកទោសឈ្មោះញាយវិរោធិ (ការទាស់ទែងនឹងសេចក្ដីសមហេតុផល) ដូចតទៅនេះ៖
၇၉.
៧៩.
ပရိစ္စတ္တဘဝေါပိ တွ, မုပနီတဘဝေါ အသိ;
အစိန္တျဂုဏသာရာယ, နမော တေ မုနိပုင်္ဂဝ.
បពិត្រព្រះមុនិបុង្គវៈ (ព្រះមុនីដ៏ប្រសើរ) ព្រះអង្គសូម្បីតែលះបង់ភពចោលហើយ ក៏នៅតែជាបុគ្គលនាំមកនូវភព (ឬដល់នូវភព) ខ្ញុំព្រះករុណា សូមថ្វាយបង្គំព្រះអង្គដែលមានខ្លឹមសារនៃគុណរកការគិតមិនយល់។
အာဂမဝိရောဓိနော ယထာ
ការវៀរចាកទោសឈ្មោះអាគមវិរោធិ (ការទាស់ទែងនឹងគម្ពីរក្បួនខ្នាត) ដូចតទៅនេះ៖
၈၀.
៨០.
နေဝါ’လပတိ ကေနာ’ပိ, ဝစီဝိညတ္တိတော ယတိ;
သမ္ပဇာနမုသာဝါဒါ, ဖုသေယျာ’ပတ္တိဒုက္ကဋံ.
ព្រះភិក្ខុមិននិយាយរកនរណាម្នាក់ឡើយ ដោយការធ្វើវចីវិញ្ញត្តិ ព្រោះការនិយាយកុហកទាំងដឹងខ្លួន គប្បីត្រូវអាបត្តិទុក្កដ។
နေယျဿ ယထာ
ការវៀរចាកទោសឈ្មោះនេយ្យៈ (សេចក្ដីដែលត្រូវនាំទៅយល់) ដូចតទៅនេះ៖
၈၁.
៨១.
မရီစိစန္ဒနာ’လေပ, လာဘာ သီတမရီစိနော;
ဣမာ သဗ္ဗာပိ ဓဝလာ, ဒိသာ ရောစန္တိ နိဗ္ဘရံ.
ព្រោះតែបាននូវការលាបស្រឡាបដោយខ្លឹមចន្ទន៍គឺរស្មីនៃព្រះចន្ទ ទិសទាំងឡាយដ៏សស្អាតទាំងនេះ ក៏រុងរឿងផ្សព្វផ្សាយទៅយ៉ាងក្រៃលែង។
ယထာ ဝါ
ឬមួយដូចជា៖
၈၂.
៨២.
မနောနုရဉ္ဇနော မာရ, င်္ဂနာသိင်္ဂါရဝိဗ္ဘမော;
ဇိနေနာ’သမနုညာတော, မာရဿ ဟဒယာ’နလော.
មារជាទីត្រេកអរនៃចិត្ត គឺសេចក្តីវង្វេងក្នុងគ្រឿងលម្អនៃស្ត្រី ដែលព្រះជិនស្រីមិនទ្រង់អនុញ្ញាតហើយ គឺជាភ្លើងក្នុងហឫទ័យរបស់មារ។
ဝိသေသနာပေက္ခဿ ယထာ
ឧទាហរណ៍នៃពាក្យដែលត្រូវការគុណនាម (វិសេសនៈ) ដូចជា៖
၈၃.
៨៣.
အပယာတာ’ပရာဓမ္ပိ, အယံ ဝေရီ ဇနံ ဇနော;
ကောဓပါဋလဘူတေန, ဘိယျော ပဿတိ စက္ခုနာ.
ជនជាសត្រូវនេះ តែងសម្លឹងមើលជនដទៃ ដោយភ្នែកដ៏ក្រហមឆ្អៅដោយក្រោធក្រៃលែង ទោះបីជាកំហុសនោះបានកន្លងផុតទៅហើយក៏ដោយ។
ဟီနတ္ထဿ ယထာ
ឧទាហរណ៍នៃពាក្យដែលមានន័យថោកទាប (ហីនត្ថៈ) ដូចជា៖
၈၄.
៨៤.
အပ္ပကာနမ္ပိ ပါပါနံ, ပဘာဝံ နာသယေ ဗုဓော;
အပိ နိပ္ပဘာတာ’နီတ, ခဇ္ဇောတော ဟောတိ ဘာဏုမာ.
អ្នកប្រាជ្ញគប្បីកម្ចាត់បង់នូវអានុភាពនៃបាបទាំងឡាយ សូម្បីតែបន្តិចបន្តួច ព្រោះថាសូម្បីតែសត្វអំពិលអំពែក ក៏រមែងមានពន្លឺចិញ្ចាចក្នុងពេលដែលគ្មានពន្លឺព្រះអាទិត្យដែរ។
အနတ္ထဿ ယထာ
ឧទាហរណ៍នៃពាក្យដែលគ្មានប្រយោជន៍ (អនត្ថៈ) ដូចជា៖
၈၅.
៨៥.
န [Pg.163] ပါဒပူရဏတ္ထာယ, ပဒံ ယောဇေယျ ကတ္ထစိ,ယထာ ဝန္ဒေ မုနိန္ဒဿ, ပါဒပင်္ကေရုဟံ ဝရံ.
កវីមិនគប្បីប្រកបពាក្យក្នុងទីណាៗ ដើម្បីគ្រាន់តែបំពេញបាទគាថាឡើយ ដូចជាពាក្យថា «ខ្ញុំព្រះករុណា សូមថ្វាយបង្គំព្រះបាទបទុមដ៏ប្រសើររបស់ព្រះមុនីន្ទ្រ»។
၈၆.
៨៦.
ဘယကောဓပသံသာဒိ, ဝိသေသော တာဒိသော ယဒိ;
ဝတ္တုံ ကာမီယတေ ဒေါသော, န တတ္ထေ’ကတ္ထတာကတော.
ប្រសិនបើមានសេចក្តីវិសេស មានការភ័យខ្លាច ក្រោធ ឬសរសើរជាដើម ដែលកវីបំណងនឹងពោល ក្នុងទីនោះមិនចាត់ទុកថាជាទោសព្រោះការប្រើពាក្យជាន់ន័យ (ឯកត្ថតាទោស) ឡើយ។
ယထာ
ដូចជា៖
၈၇.
៨៧.
သပ္ပော သပ္ပော! အယံ ဟန္ဒ, နိဝတ္တတု ဘဝံ တတော,ယဒိ ဇီဝိတုကာမော’သိ, ကထံ တ မုပသပ္ပသိ?
«ពស់! ពស់! នែអ្នក! ចូរត្រឡប់ថយក្រោយពីទីនោះវិញទៅ ប្រសិនបើអ្នកចង់រស់រានមានជីវិត តើហេតុអ្វីបានជាអ្នកដើរចូលទៅជិតវាដូច្នេះ?»
ဘဂ္ဂရီတိနော ယထာ
ឧទាហរណ៍នៃពាក្យដែលខូចរបៀប (ភគ្គរីតិ) ដូចជា៖
၈၈.
៨៨.
ယောကောစိ ရူပါ’တိသယော, ကန္တိ ကာပိ မနောဟရာ;
ဝိလာသာ’တိသယော ကောပိ,အဟော! ဗုဒ္ဓမဟော’ဒယော.
រូបសម្បត្តិដ៏លើសលប់ណាមួយ ឱភាសដ៏គួរឱ្យចាប់ចិត្តណាមួយ លំនាំដ៏ទន់ភ្លន់ដ៏វិសេសណាមួយ ឱ! ការកើតឡើងនៃព្រះពុទ្ធជាអស្ចារ្យណាស់តើ។
၈၉.
៨៩.
အဗျာမောဟကရံ ဗန္ဓံ, အဗျာကိဏ္ဏံ မနောဟရံ;
အဒူရပဒ ဝိနျာသံ, ပသံသန္တိ ကဝိဿရာ.
ពួកកវីដ៏ប្រសើរ តែងសរសើរនូវការតាក់តែងដែលមិនធ្វើឱ្យវង្វេង មិនច្របូកច្របល់ គួរឱ្យចាប់ចិត្ត និងមានការរៀបចំដាក់ពាក្យមិនឱ្យឆ្ងាយពីគ្នាពេក។
ယထာ
ដូចជា៖
၉၀.
៩០.
နီလုပ္ပလာ’ဘံ နယနံ, ဗန္ဓုကရုစိရော’ဓရော;
နာသာ ဟေမ’င်္ကုသော တေန, ဇိနော’ယံ ပိယဒဿနော.
ព្រះនេត្រមានពន្លឺដូចជាផ្កាឈូកខៀវ ព្រះឱស្ឋល្អឆើតឆាយដូចជាផ្កាពុទ្រា ព្រះនាសាដូចជាខ្នារមាស ព្រោះហេតុនោះ ព្រះជិនស្រីនេះ ទើបគួរជាទីពិតពិលរមិលមើល។
၉၁.
៩១.
သမတိက္ကန္တ ဂါမ္မတ္တံ, ကန္တ ဝါစာ’ဘိသင်္ခတံ;
ဗန္ဓနံ ရသဟေတုတ္တာ, ဂါမ္မတ္တံ အတိဝတ္တတိ.
ការតាក់តែងដែលកន្លងផុតនូវភាពគ្រោតគ្រាត ដែលរៀបចំឡើងដោយពាក្យដ៏គួរឱ្យស្រឡាញ់ រមែងកន្លងផុតនូវភាពគ្រោតគ្រាតបាន ព្រោះតែមានរស។
ယထာ
ដូចជា៖
၉၂.
៩២.
ဒုနောတိ ကာမစဏ္ဍာလော, သော မံ သဒယ နိဒ္ဒယော;
ဤဒိသံ ဗျသနာ’ပန္နံ, သုခီပိ ကိ မုပေက္ခသေ?
មាកទាសី (ចណ្ឌាលគឺកាម) ដ៏គ្មានករុណា តែងធ្វើឱ្យខ្ញុំក្តៅក្រហាយ ហេតុអ្វីបានជាអ្នកដែលកំពុងមានសេចក្តីសុខ បែរជាព្រងើយកន្តើយដាក់ខ្ញុំ ដែលកំពុងធ្លាក់ក្នុងសេចក្តីវិនាសយ៉ាងនេះ?
၉၃.
៩៣.
ယတိဟီနပရိဟာရော, န ပုနေ’ဒါနိ နီယတေ;
ယတော န သဝနု’ဗ္ဗေဂံ, ဟေဋ္ဌာ ယေသံ ဝိစာရိတံ.
ការវៀរចាកទោសខ្វះយតិ (យតិហីនទោស) មិនត្រូវបាននាំមកពោលម្តងទៀតក្នុងទីនេះទេ ព្រោះថាការវៀរចាកនោះ មិនធ្វើឱ្យទាស់ត្រចៀកឡើយ ដូចដែលបានពិចារណារួចមកហើយខាងក្រោម។
ကမစ္စုတဿ ယထာ
ឧទាហរណ៍នៃពាក្យដែលខុសលំដាប់ (កមច្ចុត្តៈ) ដូចជា៖
၉၄.
៩៤.
ဥဒါရစရိတော’သိ တွံ, တေနေ’ဝါ’ရာဓနာ တွယိ;
ဒေသံ ဝါ ဒေဟိ ဂါမံ ဝါ, ခေတ္တံ ဝါ မမ သောဘနံ.
ព្រះអង្គជាអ្នកមានចរិតដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម ព្រោះហេតុនោះ ទើបខ្ញុំព្រះករុណាសូមអារាធនាចំពោះព្រះអង្គ សូមទ្រង់ប្រោសប្រទានដែនដី ឬភូមិ ឬក៏ស្រែដ៏ល្អដល់ខ្ញុំព្រះករុណា។
အတိဝုတ္တဿ ယထာ
ឧទាហរណ៍នៃពាក្យពោលហួសហេតុ (អតិវុត្តៈ) ដូចជា៖
၉၅.
៩៥.
မုနိန္ဒစန္ဒသမ္ဘူတ, ယသောရာသိမရီစိနံ;
သကလောပျ’ယ မာကာသော, နာ’ဝကာသော ဝိဇမ္ဘနေ.
សូម្បីតែអាកាសទាំងមូលនេះ ក៏មិនមានទីវាលគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ផ្សព្វផ្សាយទៅនៃកាំរស្មីនៃគំនរកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ដែលកើតអំពីព្រះមុនីន្ទ្រដ៏ប្រៀបដូចជាព្រះចន្ទឡើយ។
၉၆.
៩៦.
ဝါကျံ [Pg.164] ဗျာပန္နစိတ္တာနံ, အပေတတ္ထံ အနိန္ဒိတံ;
တေနု’မ္မတ္တာဒိကာနံ တံ, ဝစနာ’ညတြ ဒုဿတိ.
វាចាដែលប្រាសចាកប្រយោជន៍របស់ពួកជនដែលមានចិត្តវិកល មិនឈ្មោះថាគួរតិះដៀលឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ពាក្យរបស់មនុស្សឆ្កួតជាដើមនោះ ទើបមិនជាទោស តែបើពោលក្នុងទីដទៃទើបជាទោស។
ယထာ
ដូចជា៖
၉၇.
៩៧.
သမုဒ္ဒေါ ပီယတေ သော’ယ, မဟ’မဇ္ဇ ဇရာတုရော;
ဣမေ ဂဇ္ဇန္တိ ဇီမူတာ, သက္ကဿေ’ရာဝဏော ပိယော.
«មហាសមុទ្រនោះត្រូវបានគេផឹកហើយ ថ្ងៃនេះខ្ញុំត្រូវជរាគ្របសង្កត់ហើយ ផ្ទៃមេឃទាំងឡាយនេះកំពុងតែគគ្រហឹម ដំរីឯរាវ័ណជាទីស្រឡាញ់របស់ព្រះឥន្ទ្រ»។
၉၈.
៩៨.
သုခုမာလာ’ဝိရောဓိတ္တ, ဒိတ္တဘာဝပ္ပဘာဝိတံ;
ဗန္ဓနံ ဗန္ဓဖရုသ, ဒေါသံ သံဒူသယေယျ တံ.
ការតាក់តែងដែលមិនផ្ទុយនឹងភាពទន់ភ្លន់ ដែលសម្តែងចេញនូវសភាពរុងរឿង រមែងកម្ចាត់បង់នូវទោសគឺភាពគ្រោតគ្រាតនៃពាក្យតាក់តែងនោះបាន។
ယထာ
ដូចជា៖
၉၉.
៩៩.
ပဿန္တာ ရူပဝိဘဝံ, သုဏန္တာ မဓုရံ ဂိရံ;
စရန္တိ သာဓူ သမ္ဗုဒ္ဓ, ကာလေ ကေဠိပရမ္မုခါ.
ពួកសប្បុរសកាលក្រឡេកមើលនូវរូបសម្បត្តិដ៏រុងរឿង ស្ដាប់នូវវាចាដ៏ផ្អែមល្ហែម តែងប្រព្រឹត្តទៅដោយវៀរចាកការលេងសើច ក្នុងសម័យនៃព្រះសម្ពុទ្ធ។
အပက္ကမဿ ယထာ
ឧទាហរណ៍នៃពាក្យដែលខុសលំដាប់លំដោយ (អបក្កមៈ) ដូចជា៖
၁၀၀.
១០០.
ဘာဝနာ, ဒါန, သီလာနိ, သမ္မာ သမ္ပာဒိတာနိ’ဟ;
နိဗ္ဗာန, ဘောဂ, သဂ္ဂါဒိ, သာဓနာနိ န သံသယော.
ភាវនា ទាន និងសីល ដែលបុគ្គលបានបំពេញត្រឹមត្រូវហើយក្នុងលោកនេះ គឺជាគ្រឿងសម្រេចនូវព្រះនិព្វាន ភោគសម្បត្តិ និងឋានសួគ៌ជាដើម ដោយមិនបាច់សង្ស័យឡើយ។
၁၀၁.
១០១.
ဥဒ္ဒိဋ္ဌဝိသယော ကောစိ, ဝိသေသော တာဒိသော ယဒိ;
အနု’ဒ္ဒိဋ္ဌေသု နေဝ’တ္ထိ, ဒေါသော ကမဝိလင်္ဃနေ.
ប្រសិនបើមានសេចក្តីវិសេសខ្លះក្នុងវិស័យដែលបានលើកឡើងនោះ ការរំលងលំដាប់ក្នុងវត្ថុទាំងឡាយដែលមិនបានលើកឡើង មិនចាត់ទុកថាជាទោសឡើយ។
ယထာ
ដូចជា៖
၁၀၂.
១០២.
ကုသလာ’ကုသလံ အဗျာ, ကတ’မိစ္စေသု ပစ္ဆိမံ;
အဗျာကတံ ပါကဒံ န, ပါကဒံ ပဌမဒွယံ.
ក្នុងធម៌ទាំងឡាយមានកុសល អកុសល និងអព្យាក្រឹតនេះ ធម៌ខាងចុងគឺអព្យាក្រឹត រមែងឱ្យផលច្បាស់លាស់ ចំណែកធម៌ពីរខាងដើមមិនឱ្យផលច្បាស់លាស់ឡើយ។
၁၀၃.
១០៣.
သဂုဏာနာ’ဝိကရဏေ, ကာရဏေ သတိ တာဒိသေ;
ဩစိတျဟီနတာ’ပတ္တိ, နတ္ထိ ဘူတတ္ထသံသိနော.
កាលបើមានហេតុផលសមគួរក្នុងការសម្តែងនូវគុណសម្បត្តិរបស់ខ្លួន ការធ្លាក់ចុះពីភាពសមរម្យ (ឱចិត្យហីនតា) រមែងមិនមានដល់បុគ្គលអ្នកពោលនូវសេចក្តីពិតឡើយ។
၁၀၄.
១០៤.
ဩစိတျံ နာမ ဝိညေယျံ, လောကေ ဝိချာတ မာဒရာ;
တတ္ထော’ပဒေသပဘဝါ, သုဇနာ ကဝိပုင်္ဂဝါ.
សេចក្តីសមរម្យ (ឱចិត្យៈ) គឺជាសភាវៈដែលគេគប្បីដឹង ដែលល្បីល្បាញក្នុងលោកដោយសេចក្តីគោរព ពួកសប្បុរស និងកវីដ៏ប្រសើរទាំងឡាយ តែងមានការណែនាំកើតឡើងក្នុងសេចក្តីសមរម្យនោះ។
၁၀၅.
១០៥.
ဝိညာတောစိတျဝိဘဝေါ, စိတျဟီနံ ပရိဟရေ;
တတော’စိတျဿ သမ္ပောသေ,ရသပေါသော သိယာ ကတေ.
អ្នកដែលបានដឹងនូវភាពរុងរឿងនៃសេចក្តីសមរម្យ គប្បីវៀរចាកសេចក្តីមិនសមរម្យ ព្រោះថាកាលបើមានការបណ្តុះបណ្តាលសេចក្តីសមរម្យហើយ ការចម្រើននូវរសក្នុងកាព្យដែលបានតែងនោះរមែងមាន។
ယထာ
ដូចជា៖
၁၀၆.
១០៦.
ယော မာရသေန မာသန္န, မာသန္နဝိဇယု’ဿဝေါ;
တိဏာယပိ န မညိတ္ထ, သော ဝေါ ဒေတု ဇယံ ဇိနော.
ព្រះជិនស្រីអង្គណា ដែលមានការឈ្នះដ៏កៀកបង្កើយ មិនបានសំគាល់នូវសេនាមារដែលចូលមកជិត សូម្បីតែស្មើនឹងស្មៅមួយសរសៃ សូមព្រះជិនស្រីអង្គនោះ ប្រោសប្រទានជ័យជម្នះដល់អ្នករាល់គ្នា។
၁၀၇.
១០៧.
အာရဒ္ဓကတ္တုကမ္မာဒိ, ကမာ’တိက္ကမလင်္ဃနေ;
ဘဂ္ဂရီတိဝိရောဓော’ယံ, ဂတိံ န ကွာ’ပိ ဝိန္ဒတိ.
ការរំលងលំដាប់នៃកត្តា និងកម្មជាដើមដែលបានចាប់ផ្តើមហើយ ឈ្មោះថាជាការទាស់នឹងរបៀប (ភគ្គរីតិទោស) រមែងមិនដល់នូវការទទួលស្គាល់ក្នុងទីណាៗឡើយ។
ယထာ
ដូចជា៖
၁၀၈.
១០៨.
သုဇန’ညာန မိတ္ထီနံ, [Pg.165] ဝိဿာသော နော’ပပဇ္ဇတေ;
ဝိသဿ သိင်္ဂိနော ရောဂ, နဒီရာဇကုလဿ စ.
ការទុកចិត្តទៅលើសប្បុរស ជនពាល ស្ត្រី ថ្នាំពិស សត្វមានស្នែង រោគ ស្ទឹង និងរាជត្រកូល មិនគួរគប្បីមានឡើយ។
ယထာ
ដូចជា៖
၁၀၉.
១០៩.
ဘေသဇ္ဇေ ဝိဟိတေ သုဒ္ဓ, ဗုဒ္ဓါဒိရတနတ္တယေ;
ပသာဒ မာစရေ နိစ္စံ, သဇ္ဇနေ သဂုဏေပိ စ.
បុគ្គលគប្បីធ្វើសេចក្តីជ្រះថ្លាជានិច្ច ក្នុងថ្នាំពេទ្យដែលបានរៀបចំទុក ក្នុងព្រះរតនត្រ័យមានព្រះពុទ្ធជាដើមដ៏បរិសុទ្ធ ក្នុងសប្បុរស និងក្នុងបុគ្គលដែលមានគុណធម៌។
သသံသယဿ ယထာ
ឧទាហរណ៍នៃពាក្យដែលមានសេចក្តីសង្ស័យ (សសង្សយៈ) ដូចជា៖
၁၁၀.
១១០.
မုနိန္ဒစန္ဒိမာ’လောက, ရသ လောလ ဝိလောစနော;
ဇနော’ဝက္ကန္တပန္ထော’ဝ, ရံသိဒဿနပီဏိတော.
ជនដែលមានភ្នែករំភើបដោយរសនៃពន្លឺព្រះចន្ទគឺព្រះមុនីន្ទ្រ តែងត្រេកអរដោយការឃើញរស្មី ដូចជាអ្នកដំណើរដែលបានឈានចុះកាន់ផ្លូវដូច្នោះ។
၁၁၁.
១១១.
သံသယာယေ’ဝ ယံကိဉ္စိ, ယဒိ ကီဠာဒိဟေတုနာ;
ပယုဇ္ဇတေ န ဒေါသော’ဝ, သသံသယသမပ္ပိတော.
ប្រសិនបើពាក្យណាដែលប្រកបដោយសេចក្តីសង្ស័យ ត្រូវបានយកមកប្រើប្រាស់ដើម្បីជាការលេងសើចជាដើម ក្នុងទីនោះមិនចាត់ទុកថាជាទោសឡើយ។
ယထာ
ដូចជា៖
၁၁၂.
១១២.
ယာတေ ဒုတိယံ နိလယံ, ဂရုမှိ သကဂေဟတော;
ပါပုဏေယျာမ နိယတံ, သုခ’မဇ္ဈယနာ’ဒိနာ.
«កាលបើគ្រូបានទៅកាន់ផ្ទះទីពីរ ចេញពីផ្ទះរបស់ខ្លួនហើយ ពួកយើងនឹងបានទទួលសេចក្តីសុខដោយការសិក្សារៀនសូត្រជាដើមជាមិនខាន»។
၁၁၃.
១១៣.
သုဘဂါ ဘဂိနီ သာ’ယံ, ဧတဿိ’စ္စေဝမာဒိကံ;
န ‘ဂါမ္မ’မိတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ, ကဝီဟိ သကလေဟိပိ.
ពាក្យថា «នាងនេះជាប្អូនស្រីមានលក្ខណៈល្អ» ជាដើមនេះ ពួកកវីទាំងអស់មិនបានសំដៅថាជាពាក្យគ្រោតគ្រាតឡើយ។
၁၁၄.
១១៤.
ဒုဋ္ဌာ’လင်္ကာရဝိဂမေ, သောဘနာ’လင်္ကတိက္ကမော;
အလင်္ကာရပရိစ္ဆေဒေ, အာဝိဘာဝံ ဂမိဿတိ.
ការវៀរចាកគ្រឿងលម្អដ៏អាក្រក់ និងការឈានទៅរកគ្រឿងលម្អដ៏ល្អប្រណីត នឹងមានប្រាកដឡើងក្នុងកណ្ឌស្តីពីគ្រឿងលម្អ (អលង្ការបរិច្ឆេទ)។
၁၁၅.
១១៥.
ဒေါသေ ပရီဟရိတု မေသ ဝရော’ပဒေသော,သတ္ထန္တရာနုသရဏေန ကတော မယေဝံ;
ဝိညာယိ’မံ ဂရုဝရာန’ဓိက’ပ္ပသာဒါ,ဒေါသေ ပရံ ပရိဟရေယျ ယသောဘိလာသီ.
ឱវាទដ៏ប្រសើរដើម្បីវៀរចាកទោសនេះ ខ្ញុំបានធ្វើឡើងហើយយ៉ាងនេះ ដោយអនុលោមតាមគម្ពីរដទៃទៀត បុគ្គលអ្នកប្រាថ្នាកេរ្តិ៍ឈ្មោះ កាលបើបានដឹងច្បាស់នូវឱវាទនេះ ដោយសេចក្តីជ្រះថ្លាដ៏ក្រៃលែងរបស់គ្រូទាំងឡាយដ៏ប្រសើរ គប្បីវៀរចាកទោសទាំងឡាយឱ្យបានឆ្ងាយ។
ဣတိ သံဃရက္ခိတမဟာသာမိဝိရစိတေ သုဗောဓာလင်္ကာရေ
ក្នុងគម្ពីរសុពោធាលង្ការ ដែលតាក់តែងដោយព្រះសង្ឃរក្ខិតមហាសាមីនេះ
ဒေါသပရိဟာရာဝဗောဓော နာမ
វគ្គស្តីពីការយល់ដឹងអំពីការវៀរចាកទោស
ဒုတိယော ပရိစ္ဆေဒေါ.
បរិច្ឆេទទី ២។
၃. ဂုဏာဝဗောဓ-တတိယပရိစ္ဆေဒ
៣. បរិច្ឆេទទី ៣៖ ការយល់ដឹងអំពីគុណ (គុណាវពោធៈ)
အနုသန္ဓိ
អនុសន្ធិ
၁၁၆.
១១៦.
သမ္ဘဝန္တိ [Pg.166] ဂုဏာ ယသ္မာ, ဒေါသာနေ’ဝ’မတိက္ကမေ;
ဒဿေဿံ တေ တတော ဒါနိ, သဒ္ဒေ သမ္ဘူသယန္တိ ယေ.
ព្រោះហេតុតែគុណទាំងឡាយ រមែងមានឡើងក្នុងការកន្លងផុតនូវទោសទាំងឡាយនោះឯង ហេតុនោះ ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងបង្ហាញនូវគុណទាំងឡាយណា ដែលជាគ្រឿងលម្អនូវសព្ទ។
သဒ္ဒါလင်္ကာရ ဥဒ္ဒေသ
ការសម្តែងនូវសព្ទាលង្ការ (គ្រឿងលម្អសព្ទ)
၁၁၇.
១១៧.
ပသာဒေါ’ဇော, မဓုရတာ, သမတာ, သုခုမာလတာ;
သိလေသော’ဒရတာ, ကန္တိ, အတ္ထဗျတ္တိ, သမာဓယော.
គុណទាំងនោះគឺ ប្រសាទៈ (សេចក្តីជ្រះថ្លា), ឱជៈ (សេចក្តីរុងរឿង), មធុរតា (សេចក្តីផ្អែមល្ហែម), សមតា (សេចក្តីស្មើគ្នា), សុខុមាលតា (សេចក្តីទន់ភ្លន់), សិលេសៈ (សេចក្តីប្រទាក់ក្រឡា), ឧទារតា (សេចក្តីខ្ពង់ខ្ពស់), កន្តិ (សេចក្តីល្អត្រកាល), អត្ថព្យត្តិ (សេចក្តីច្បាស់លាស់នៃន័យ) និងសមាធិ (សេចក្តីតម្កល់មាំ)។
သဒ္ဒါလင်္ကာရ ပယောဇန
ប្រយោជន៍នៃសទ្ទាលង្ការ
၁၁၈.
១១៨.
ဂုဏေဟေ’တေဟိ သမ္ပန္နော, ဗန္ဓော ကဝိမနောဟရော;
သမ္ပာဒိယတိ ကတ္တူနံ, ကိတ္တိ မစ္စန္တနိမ္မလံ.
ការតាក់តែង (ពាក្យកាព្យ) ដែលប្រកបដោយគុណទាំងឡាយនេះ ជាទីគាប់ចិត្តនៃកវី តែងញ៉ាំងកិត្តិយសដ៏ស្អាតស្អំក្រៃលែង ឲ្យសម្រេចដល់អ្នកធ្វើ (កវី)។
သဒ္ဒါလင်္ကာရ နိဒ္ဒေသ
សទ្ទាលង្ការនិទ្ទេស
၁၁၉.
១១៩.
အဒူရာဟိတသမ္ဗန္ဓ, သုဘဂါ ယာ ပဒါ’ဝလိ;
သုပသိဒ္ဓါ’ဘိဓေယျာ’ယံ, ပသာဒံ ဇနယေ ယထာ.
ជួរនៃបទដ៏មានលម្អ មានសេចក្តីទាក់ទងគ្នាមិនឆ្ងាយ មានសេចក្តីដែលគេដឹងច្បាស់ហើយនេះ គប្បីបង្កើតនូវសេចក្តីជ្រះថ្លា (ដល់អ្នកស្តាប់) យ៉ាងណា (នេះជាគុណឈ្មោះថា ប្រសាទៈ)។
၁၂၀.
១២០.
အလင်္ကရောန္တာ ဝဒနံ, မုနိနော’ဓရရံသိယော;
သောဘန္တေ’ရုဏရံသီ’ဝ, သမ္ပတန္တာ’မ္ဗုဇော’ဒရေ.
រស្មីនៃព្រះឱស្ឋក្រោមនៃព្រះមុនី កាលលម្អនូវព្រះភក្ត្រ រមែងរុងរឿង ដូចជាអរុណរស្មីដែលធ្លាក់ចុះទៅក្នុងផ្ទៃនៃផ្កាឈូក។
၁၂၁.
១២១.
ဩဇော သမာသဗာဟုလျ, မေသော ဂဇ္ဇဿ ဇီဝိတံ;
ပဇ္ဇေပျ’နာ’ကုလော သော’ယံ,ကန္တော ကာမီယတေ ယထာ.
ភាពសម្បូរដោយសមាស ឈ្មោះថា ឱជៈ នេះជាជីវិតនៃកម្រងកែវ (ពាក្យរាយ) សូម្បីក្នុងកាព្យ (ពាក្យកាព្យ) ឱជៈនោះដែលមិនច្របូកច្របល់ ក៏ជាទីស្រឡាញ់ដែលគេតែងប្រាថ្នា យ៉ាងណា។
၁၂၂.
១២២.
မုနိန္ဒ မန္ဒ သဉ္ဇာတ, ဟာသ စန္ဒန လိမ္ပိတာ;
ပလ္လဝါ ဓဝလာ တဿေ, ဝေကော နာ’ဓရပလ္လဝေါ.
ស្លឹកខ្ចីទាំងឡាយ (គឺព្រះទន្ត) របស់ព្រះមុនីន្ទនោះ ដែលលាបឡំដោយចន្ទន៍គឺស្នាមញញឹមបន្តិចបន្តួចដែលកើតឡើង មានពណ៌ស មានតែព្រះឱស្ឋក្រោមជាស្លឹកខ្ចីមួយប៉ុណ្ណោះ (ដែលមានពណ៌ក្រហម)។
၁၂၃.
១២៣.
ပဒါ’ဘိဓေယျဝိသယံ, သမာသ ဗျာသ သမ္ဘဝံ;
ယံ ပါရိဏတျံ ဟောတီ’ဟ, သောပိ ဩဇော’ဝ တံ ယထာ.
ភាពចាស់ក្លាណាដែលមានក្នុងទីនេះ ដែលមានបទនិងសេចក្តីជាវិស័យ កើតឡើងអំពីសមាសនិងវ្យាស ភាពចាស់ក្លានោះ ក៏ជាឱជៈដែរ យ៉ាងណា។
၁၂၄.
១២៤.
ဇောတယိတွာန သဒ္ဓမ္မံ, သန္တာရေတွာ သဒေဝကေ;
ဇလိတွာ အဂ္ဂိခန္ဓော’ဝ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.
ព្រះអង្គញ៉ាំងព្រះសទ្ធម្មឲ្យរុងរឿងហើយ ញ៉ាំងពពួកសត្វព្រមទាំងទេវតាឲ្យឆ្លងផុត (ចាកសង្សារវដ្ត) ហើយ រុងរឿងហើយដូចជាគំនរភ្លើង ក៏បានរលត់ (បរិនិព្វាន) ទៅ ព្រមទាំងព្រះសាវក។
၁၂၅.
១២៥.
မတ္ထကဋ္ဌီ မတဿာ’ပိ, ရဇောဘာဝံ ဝဇန္တု မေ;
ယတော ပုညေန တေ သေန္တု, ဇိန ပါဒ’မ္ဗုဇဒွယေ.
សូម្បីឆ្អឹងក្បាលរបស់ខ្ញុំដែលស្លាប់ទៅហើយ ចូរដល់នូវភាពជាធូលីចុះ ដើម្បីឲ្យធូលីទាំងឡាយនោះ ស្ថិតនៅលើគូនៃព្រះបាទដូចជាផ្កាឈូកនៃព្រះជិនស្រី ដោយអំណាចនៃបុណ្យនោះ។
၁၂၆.
១២៦.
ဣစ္စတြ [Pg.167] နိစ္စပ္ပဏတိ, ဂေဓော သာဓု ပဒိဿတိ;
ဇာယတေ’ယံ ဂုဏော တိက္ခ, ပညာနမဘိယောဂတော.
ក្នុងទីនេះ ការបង្អោនកាយជានិច្ច និងសេចក្តីប្រាថ្នាដ៏ល្អ តែងប្រាកដច្បាស់ គុណនេះ (ឈ្មោះថា ប្រសាទៈ) តែងកើតឡើង ព្រោះការប្រកបព្យាយាមនៃបុគ្គលទាំងឡាយមានប្រាជ្ញាមុតស្រួច។
၁၂၇.
១២៧.
မဓုရတ္တံ ပဒါသတ္တိ, ရ’နုပ္ပာသဝသာ ဒွိဓာ;
သိယာ သမသုတိ ပုဗ္ဗာ, ဝဏ္ဏာ’ဝုတ္တိ ပရော ယထာ.
មធុរភាព (ភាពផ្អែមល្ហែម) មាន ២ យ៉ាង ដោយអំណាចនៃអនុប្រាស គឺយ៉ាងមុនបានដល់ សមសុតៈ (ការឮស្មើគ្នា) យ៉ាងក្រោយបានដល់ វណ្ណាវុត្តិ (ការត្រឡប់មកវិញនៃតួអក្សរ) យ៉ាងណា។
၁၂၈.
១២៨.
ယဒါ ဧသော’ဘိသမ္ဗောဓိံ, သမ္ပတ္တော မုနိပုင်္ဂဝေါ;
တဒါ ပဘုတိ ဓမ္မဿ, လောကေ ဇာတော မဟု’ဿဝေါ.
ក្នុងកាលណា ព្រះមុនីដ៏ប្រសើរនេះ បានត្រាស់ដឹងនូវព្រះអភិសម្ពោធិញាណ ចាប់តាំងពីកាលនោះមក មហោស្រព (ការបូជាដ៏ធំ) នៃព្រះធម៌ តែងកើតមានឡើងក្នុងលោក។
၁၂၉.
១២៩.
မုနိန္ဒမန္ဒဟာသာ တေ, ကုန္ဒ သန္ဒောဟဝိဗ္ဘမာ;
ဒိသန္တ မနုဓာဝန္တိ, ဟသန္တာ စန္ဒကန္တိယော.
ស្នាមព្រះញញឹមបន្តិចបន្តួចទាំងឡាយនោះនៃព្រះមុនីន្ទ ដែលមានសេចក្តីល្អឆើតឆាយដូចជាផ្កាម្លិះតម្រួត តែងរត់ទៅកាន់ទីបំផុតនៃទិសទាំងឡាយ ហាក់ដូចជាសើចចំអក (គ្របសង្កត់) នូវពន្លឺព្រះចន្ទទាំងឡាយ។
၁၃၀.
១៣០.
သဗ္ဗကောမလဝဏ္ဏေဟိ, နာ’နုပ္ပာသော ပသံသိယော;
ယထာ’ယံ မာလတီမာလာ, လိန လောလာ’လိမာလိနီ.
អនុប្រាសដែលប្រកបដោយតួអក្សរដ៏ទន់ភ្លន់ទាំងពួង មិនមែនជាទីសរសើរទេ ដូចជាកម្រងផ្កាម្លិះនេះ ដែលមានជួរនៃឃ្មុំដ៏ញាប់ញ័រទំនៅ យ៉ាងណា។
၁၃၁.
១៣១.
မုဒူဟိ ဝါ ကေဝလေဟိ, ကေဝလေဟိ ဖုဋေဟိ ဝါ,မိဿေဟိ ဝါ တိဓာ ဟောတိ, ဝဏ္ဏေဟိ သမတာ ယထာ.
សមតា (ភាពស្មើគ្នា) ដោយតួអក្សរ មាន ៣ យ៉ាង គឺដោយតួអក្សរទន់ៗសុទ្ធក្តី ដោយតួអក្សររឹងៗសុទ្ធក្តី ដោយតួអក្សរលាយគ្នាក្តី យ៉ាងណា។
ကေဝလမုဒုသမတာ
ភាពស្មើគ្នាដោយតួអក្សរទន់សុទ្ធ (កេវលមុទុសមតា)
၁၃၂.
១៣២.
ကောကိလာ’လာပသံဝါဒီ, မုနိန္ဒာ’လာပဝိဗ္ဘမော;
ဟဒယင်္ဂမတံ ယာတိ, သတံ ဒေတိ စ နိဗ္ဗုတိံ.
ភាពឆើតឆាយនៃព្រះវាចារបស់ព្រះមុនីន្ទ ដែលស្រដៀងគ្នានឹងសំឡេងនៃសត្វតាវៅ តែងចូលទៅកាន់ហឫទ័យនៃសប្បុរសទាំងឡាយ និងតែងផ្តល់នូវសេចក្តីរលត់ទុក្ខ (សេចក្តីស្ងប់)។
ကေဝလဖုဋသမတာ
ភាពស្មើគ្នាដោយតួអក្សររឹងសុទ្ធ (កេវលផុដសមតា)
၁၃၃.
១៣៣.
သမ္ဘာဝနီယသမ္ဘာဝံ, ဘဂဝန္တံ ဘဝန္တဂုံ;
ဘဝန္တသာဓနာ’ကင်္ခီ, ကော န သမ္ဘာဝယေ ဝိဘုံ.
នរណាដែលជាអ្នកប្រាថ្នានូវការសម្រេច (នូវព្រះនិព្វាន) មិនគប្បីកោតក្រែងនូវព្រះដ៏មានព្រះភាគ ព្រះអង្គមានអានុភាព ដល់នូវទីបំផុតនៃភព ដែលមានសេចក្តីកោតក្រែងដែលគេគប្បីកោតក្រែងនោះ។
မိဿကသမတာ
ភាពស្មើគ្នាដោយតួអក្សរលាយគ្នា (មិស្សកសមតា)
၁၃၄.
១៣៤.
လဒ္ဓစန္ဒနသံသဂ္ဂ, သုဂန္ဓိ မလယာ’နိလော;
မန္ဒ မာယာတိ ဘီတော’ဝ, မုနိန္ဒမုခမာရုတာ.
ខ្យល់ពីភ្នំមលយៈដ៏មានក្លិនក្រអូប ព្រោះបានប៉ះពាល់នឹងខ្លឹមចន្ទន៍ តែងបក់មកយឺតៗ ហាក់ដូចជាខ្លាចញញើតអំពីខ្យល់ព្រះឱស្ឋនៃព្រះមុនីន្ទ។
၁၃၅.
១៣៥.
အနိဋ္ဌုရ’က္ခရ’ပ္ပာယာ, သဗ္ဗကောမလ နိဿဋာ;
ကိစ္ဆမုစ္စာရဏာ’ပေတ, ဗျဉ္ဇနာ သုခုမာလတာ.
ព្យញ្ជនៈទាំងឡាយណា ដែលមិនសូវមានអក្សររឹងរូស ចេញចាកអក្សរដ៏ទន់ភ្លន់ទាំងពួង ប្រាសចាកការបញ្ចេញសំឡេងដ៏លំបាក ព្យញ្ជនៈទាំងនោះ ឈ្មោះថា សុខុមាលតា (ភាពទន់ភ្លន់)។
၁၃၆.
១៣៦.
ပဿန္တာ ရူပဝိဘဝံ, သုဏန္တာ မဓုရံ ဂိရံ;
စရန္တိ သာဓူ သမ္ဗုဒ္ဓ, ကာလေ ကေဠိပရမ္မုခါ.
សប្បុរសទាំងឡាយ កាលមើលនូវភាពរុងរឿងនៃព្រះរូប កាលស្តាប់នូវព្រះវាចាដ៏ផ្អែមល្ហែម តែងប្រព្រឹត្តទៅក្នុងកាលនៃព្រះសម្ពុទ្ធ ជាអ្នកមានមុខបែរចេញចាកការលេងសើច។
၁၃၇.
១៣៧.
အလင်္ကာရဝိဟီနာ’ပိ, သတံ သမ္မုခတေ’ဒိသီ;
အာရောဟတိ ဝိသေသေန, ရမဏီယာ တ’ဒုဇ္ဇလာ.
(ព្រះវាចា) បែបនេះ សូម្បីសូន្យចាកគ្រឿងលម្អ កាលប្រាកដចំពោះមុខនៃសប្បុរសទាំងឡាយ តែងឈានឡើងដល់នូវភាពគួរជាទីត្រេកអរដ៏ក្រៃលែង និងរុងរឿងដោយគ្រឿងលម្អនោះ។
၁၃၈.
១៣៨.
ရောမဉ္စ [Pg.168] ပိဉ္ဆ ရစနာ, သာဓု ဝါဒါဟိတဒ္ဓနီ;
လဠန္တိ’မေ မုနိမေဃု, မ္မဒါ သာဓု သိခါဝလာ.
ពួកក្ងោកដ៏ល្អទាំងឡាយនេះ ដែលមានការតាក់តែងនូវរោមជញ្ជ្រើម (ព្រោះសេចក្តីរំភើប) ដូចជាកន្ទុយក្ងោក មានសំឡេងដែលនាំមកនូវពាក្យថា សាធុ តែងរីករាយចំពោះព្រះមុនីដូចជាមេឃ ដោយសេចក្តីស្រវឹង (ត្រេកអរ)។
၁၃၉.
១៣៩.
သုခုမာလတ္တ မတ္ထေ’ဝ, ပဒတ္ထဝိသယမ္ပိ စ;
ယထာ မတာဒိသဒ္ဒေသု, ကိတ္တိသေသာဒိကိတ္တနံ.
ភាពទន់ភ្លន់ សូម្បីក្នុងសេចក្តី ក៏ជាវិស័យនៃសេចក្តីនៃបទដែរ ដូចជាក្នុងសព្ទទាំងឡាយមានពាក្យថា មតៈ (ស្លាប់) ជាដើម តែគេពោលសរសើរដោយពាក្យថា កិត្តិសេសៈ (សល់តែឈ្មោះ) ជាដើម យ៉ាងណា។
၁၄၀.
១៤០.
သိလိဋ္ဌ ပဒ သံသဂ္ဂ, ရမဏီယ ဂုဏာ’လယော;
သဗန္ဓဂါရဝေါ သော’ယံ, သိလေသော နာမ တံ ယထာ.
ការប៉ះពាល់នៃបទដ៏រលូន ជាទីតាំងនៃគុណដ៏គួរជាទីត្រេកអរ ប្រកបដោយភាពធ្ងន់នៃការតាក់តែង នោះឈ្មោះថា សិលេសៈ យ៉ាងណា។
၁၄၁.
១៤១.
ဗာလိ’န္ဒုဝိဗ္ဘမ’စ္ဆေဒိ, နခရာ’ဝလိ ကန္တိဘိ;
သာ မုနိန္ဒပဒ’မ္ဘောဇ, ကန္တိ ဝေါ ဝလိတာ’ဝတံ.
ពន្លឺនៃផ្កាឈូកគឺព្រះបាទនៃព្រះមុនីន្ទនោះ ដែលកាត់ផ្តាច់នូវភាពឆើតឆាយនៃព្រះចន្ទខ្ចី ដោយពន្លឺនៃជួរព្រះនខា ចូរការពារអ្នករាល់គ្នា។
၁၄၂.
១៤២.
ဥက္ကံသဝန္တော ယောကောစိ, ဂုဏော ယဒိ ပတီယတေ;
ဥဒါရော’ယံ ဘဝေ တေန, သနာထာ ဗန္ဓပဒ္ဓတိ.
ប្រសិនបើគុណណាមួយដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ គេដឹងច្បាស់ហើយ គុណនោះឈ្មោះថា ឧទារៈ ដោយហេតុនោះ ផ្លូវនៃការតាក់តែង តែងមានទីពឹង (មានសេចក្តីពីរោះ)។
၁၄၃.
១៤៣.
ပါဒမ္ဘောဇ ရဇော လိတ္တ, ဂတ္တာ ယေ တဝ ဂေါတမ;
အဟော! တေ ဇန္တဝေါ ယန္တိ, သဗ္ဗထာ နိရဇတ္တနံ.
ឱព្រះគោតម! សត្វទាំងឡាយណា មានសរីរៈប្រឡាក់ដោយធូលីនៃព្រះបាទដូចជាផ្កាឈូករបស់ព្រះអង្គ ឱ! សត្វទាំងឡាយនោះ តែងទៅដល់នូវភាពមិនមានធូលី (គឺកិលេស) ដោយប្រការទាំងពួង។
၁၄၄.
១៤៤.
ဧဝံ ဇိနာ’နုဘာဝဿ, သမုက္ကံသော’တြ ဒိဿတိ;
ပညဝါ ဝိဓိနာ’နေန, စိန္တယေ ပရ မီဒိသံ.
សេចក្តីខ្ពង់ខ្ពស់នៃអានុភាពនៃព្រះជិនស្រី តែងប្រាកដក្នុងទីនេះយ៉ាងនេះ បុគ្គលមានប្រាជ្ញា គប្បីគិតនូវសេចក្តីដទៃបែបនេះ ដោយវិធីនេះចុះ។
၁၄၅.
១៤៥.
ဥဒါရော သောပိ ဝိညေယျော, ယံ ပသတ္ထ ဝိသေသနံ;
ယထာ ကီဠာသရော လီလာ, ဟာသော ဟေမင်္ဂဒါ’ဒယော.
គុណនោះ គប្បីដឹងថាជា ឧទារៈ ដែរ ព្រោះជាគុណនាមដែលគេសរសើរ ដូចជាពាក្យថា ស្រះកម្សាន្ត (កីឡាសរៈ) សំណើចល្វតល្វន់ (លីលាហាសៈ) កងកដៃមាស (ហេមង្គទៈ) ជាដើម យ៉ាងណា។
၁၄၆.
១៤៦.
လောကိယ’တ္ထာ’န’တိက္ကန္တာ, ကန္တာ သဗ္ဗဇနာနပိ;
ကန္တိ နာမာ’တိဝုတ္တဿ, ဝုတ္တာ သာ ပရိဟာရတော.
(ការតាក់តែង) ដែលមិនកន្លងហួសនូវសេចក្តីរបស់លោក ជាទីស្រឡាញ់នៃជនទាំងពួង ឈ្មោះថា កន្តិ (ភាពគួរជាទីស្រឡាញ់) កន្តិនោះ ព្រះអង្គសម្តែងហើយ ដោយការវៀរចាកការនិយាយហួសហេតុ។
ယထာ မုနိန္ဒ ဣစ္စာဒိ.
ដូចជាពាក្យថា មុនិន្ទៈ (ព្រះមុនីន្ទ) ជាដើម។
၁၄၇.
១៤៧.
အတ္ထဗျတ္တာ’ဘိဓေယျဿာ,နေယျတာ သဒ္ဒတော’တ္ထတော;
သာ’ယံ တဒုဘယာ နေယျ, ပရိဟာရေ ပဒဿိတာ;
ယထာ မရီစိစ္စာဒိ စ, မနောနုရဉ္ဇနောစ္စာဒိ.
អត្ថព្យត្តិ គឺភាពចាស់លាស់នៃសេចក្តីដែលត្រូវសម្តែង មិនត្រូវយល់ដោយលំបាកទាំងដោយសព្ទនិងសេចក្តី អត្ថព្យត្តិនោះ តែងបង្ហាញក្នុងការវៀរចាកនេយ្យធម៌ទាំងពីរយ៉ាងនោះ ដូចជាពាក្យថា មរីចិ ជាដើម និងពាក្យថា មនោនុរញ្ជនៈ ជាដើម។
ပုန အတ္ထေန ယထာ
មួយវិញទៀត ដោយសេចក្តី យ៉ាងណា៖
၁၄၈.
១៤៨.
သဘာဝါ’မလတာ ဓီရ, မုဓာ ပါဒနခေသု တေ;
ယတော တေ’ဝနတာ’နန္တ, မောဠိစ္ဆာယာ ဇဟန္တိ နော.
ឱព្រះធិរៈ! ភាពស្អាតស្អំដោយធម្មជាតិ ក្នុងព្រះនខានៃព្រះបាទរបស់ព្រះអង្គ មិនមែនជាអសារបង់ឡើយ ព្រោះហេតុនោះ ស្រមោលនៃមកុដទាំងឡាយ (នៃស្តេចទាំងឡាយ) ដែលឱនក្បាលថ្វាយបង្គំ តែងមិនលះបង់ (ព្រះនខា) ឡើយ។
၁၄၉.
១៤៩.
‘ဗန္ဓသာရော’တိ မညန္တိ, ယံ သမဂ္ဂါပိ ဝိညုနော;
ဒဿနာ’ဝသရံ ပတ္တော, သမာဓိ နာမ’ယံ ဂုဏော.
ទោះបីអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយព្រមព្រៀងគ្នា សំគាល់គុណណាថាជាខ្លឹមសារនៃការតាក់តែង គុណនោះដល់ហើយនូវឱកាសដើម្បីបង្ហាញ ឈ្មោះថា សមាធិ។
၁၅၀.
១៥០.
အညဓမ္မော တတော’ညတ္ထ, လောကသီမာ’နုရောဓတော;
သမ္မာ အာဓီယတေ’စ္စေ’သော, ‘သမာဓီ’တိ နိရုစ္စတိ.
ធម៌ដទៃ តែងតម្កល់ទុកដោយប្រពៃក្នុងទីដទៃ ដោយការអនុលោមតាមដែននៃលោក ព្រោះហេតុនោះ គុណនេះ គេហៅថា សមាធិ។
သမာဓိ ဥဒ္ဒေသ
សមាធិឧទ្ទេស (ការបង្ហាញអំពីសមាធិ)
၁၅၁.
១៥១.
အပါဏေ [Pg.169] ပါဏီနံ ဓမ္မော, သမ္မာ အာဓီယတေ ကွစိ,;
နိရူပေ ရူပယုတ္တဿ, နိရသေ သရသဿ, စ.
ធម៌នៃសត្វមានជីវិត តែងតម្កល់ទុកដោយប្រពៃក្នុងវត្ថុមិនមានជីវិតក្នុងទីខ្លះ ធម៌នៃវត្ថុមានរូបក្នុងវត្ថុមិនមានរូប និងធម៌នៃវត្ថុមានរសក្នុងវត្ថុមិនមានរស។
၁၅၂.
១៥២.
အဒြဝေ ဒြဝယုတ္တဿ, အကတ္တရိပိ ကတ္တုတာ,;
ကဌိနဿာ’သရီရေ,ပိ, ရူပံ တေသံ ကမာ သိယာ.
ធម៌នៃវត្ថុរាវក្នុងវត្ថុមិនរាវ ភាពជាអ្នកធ្វើសូម្បីក្នុងវត្ថុមិនមែនជាអ្នកធ្វើ និងធម៌នៃវត្ថុរឹងក្នុងវត្ថុមិនមានរូបរាង រូបភាពនៃធម៌ទាំងនោះ គប្បីមានតាមលំដាប់។
သမာဓိနိဒ္ဒေသ
សមាធិនិទ្ទេស (ការសម្តែងអំពីសមាធិ)
အပါဏေ ပါဏီနံ ဓမ္မော
ធម៌នៃសត្វមានជីវិតក្នុងវត្ថុមិនមានជីវិត៖
၁၅၃.
១៥៣.
ဥဏ္ဏာ ပုဏ္ဏိ’န္ဒုနာ နာထ! ဒိဝါပိ သဟ သင်္ဂမာ;
ဝိနိဒ္ဒါ သမ္ပမောဒန္တိ, မညေ ကုမုဒိနီ တဝ.
ឱព្រះលោកនាថ! ខ្ញុំសំគាល់ថា ផ្កាកុមុទ (ផ្កាឈូកស) របស់ព្រះអង្គ តែងភ្ញាក់ឡើង និងរីករាយក្រៃលែង សូម្បីក្នុងវេលាថ្ងៃ ព្រោះការជួបជុំគ្នាជាមួយនឹងព្រះចន្ទពេញវង់គឺព្រះឧណ្ណាលោម។
နိရုပေ ရူပယုတ္တဿ
ធម៌នៃវត្ថុមានរូបក្នុងវត្ថុមិនមានរូប៖
၁၅၄.
១៥៤.
ဒယာရသေသု မုဇ္ဇန္တာ, ဇနာ’မတရသေသွိ’ဝ;
သုခိတာ ဟတဒေါသာ တေ, နာထ! ပါဒ’မ္ဗုဇာ’နတာ.
ឱព្រះលោកនាថ! ជនទាំងឡាយដែលឱនថ្វាយបង្គំនូវព្រះបាទដូចជាផ្កាឈូករបស់ព្រះអង្គ កាលលិចចុះក្នុងករុណារស (រសនៃសេចក្តីអាណិត) ដូចជាក្នុងរសនៃទឹកអម្រឹត តែងជាអ្នកមានសេចក្តីសុខ និងមានទោសកម្ចាត់បង់ហើយ។
နိရသေ သရသဿ
ធម៌នៃវត្ថុមានរសក្នុងវត្ថុមិនមានរស៖
၁၅၅.
១៥៥.
မဓုရေပိ ဂုဏေ ဓီရ, န’ပ္ပသီဒန္တိ ယေ တဝ;
ကီဒိသီ မနသောဝုတ္တိ, တေသံ ခါရဂုဏာန ဘော’.
ឱព្រះធិរៈ! ជនទាំងឡាយណា មិនជ្រះថ្លាចំពោះព្រះអង្គ សូម្បីក្នុងគុណដ៏ផ្អែមល្ហែម តើការប្រព្រឹត្តទៅនៃចិត្តរបស់ជនទាំងឡាយដែលមានគុណដូចជាទឹកប្រៃទាំងនោះ ដូចម្តេចទៅហ្ន៎?
အဒြဝေ ဒြဝယုတ္တဿ
ធម៌នៃវត្ថុរាវក្នុងវត្ថុមិនរាវ៖
၁၅၆.
១៥៦.
သဗ္ဗတ္ထသိဒ္ဓ! စူဠက, ပုဋပေယျာ မဟာဂုဏာ;
ဒိသာ သမန္တာ ဓာဝန္တိ, ကုန္ဒသောဘာ သ လက္ခဏာ.
ឱព្រះសព្វត្ថសិទ្ធិ! ព្រះចូឡាមណីរបស់ព្រះអង្គ ដែលគួរផឹកដោយត្របកភ្នែក មានគុណដ៏ធំធេង និងមានភាពលម្អដូចជាផ្កាម្លិះ ព្រមទាំងលក្ខណៈ តែងរត់ទៅកាន់ទិសទាំងពួង (ផ្សាយទៅគ្រប់ទិស)។
အကတ္တရိပိ ကတ္တုတာ
ភាពជាអ្នកធ្វើសូម្បីក្នុងវត្ថុមិនមែនជាអ្នកធ្វើ៖
၁၅၇.
១៥៧.
မာရာ’ရိဗလဝိဿဋ္ဌာ, ကုဏ္ဌာ နာနာဝိဓာ’ယုဓာ;
လဇ္ဇမာနာ’ညဝေသေန, ဇိန! ပါဒါ’နတာ တဝ.
ឱព្រះជិនស្រី! គ្រឿងសស្ត្រាវុធផ្សេងៗដ៏រឹល ដែលពួកពលនៃមារជាសត្រូវបង្ហោះមកហើយ កាលខ្មាសអៀន ក៏ក្លែងភេទជាដទៃ ហើយឱនថ្វាយបង្គំនូវព្រះបាទរបស់ព្រះអង្គ។
ကဌိနဿာ သရီရေ
ធម៌នៃវត្ថុរឹងក្នុងវត្ថុមិនមានរូបរាង៖
၁၅၈.
១៥៨.
မုနိန္ဒဘာဏုမာ ကာလော,ဒိတော ဗောဓော’ဒယာ’စလေ;
သဒ္ဓမ္မရံသိနာ ဘာတိ, ဘိန္ဒ မန္ဒတမံ ပရံ.
ព្រះអាទិត្យគឺព្រះមុនីន្ទ រះឡើងហើយលើភ្នំគឺការត្រាស់ដឹង រមែងរុងរឿងដោយរស្មីគឺព្រះសទ្ធម្ម កម្ចាត់បង់នូវងងឹតដ៏ក្រាស់ក្រៃលែង (គឺអវិជ្ជា)។
၁၅၉.
១៥៩.
ဝမနု’ဂ္ဂိရနာဒျေ’တံ, ဂုဏဝုတျ’ပရိစ္စုတံ;
အတိသုန္ဒရ မညံ တု, ကာမံ ဝိန္ဒတိ ဂါမ္မတံ.
ពាក្យមានពាក្យថា ខ្ជាក់ និងព្រួសជាដើមនេះ ប្រសិនបើមិនឃ្លាតចាកគុណវុត្តិ (ការនិយាយដោយគុណ) ទេ តែងល្អក្រៃលែង តែបើផ្ទុយទៅវិញ តែងដល់នូវភាពជាពាក្យអសុរោះ (គាម្យតា) តាមប្រាថ្នា។
၁၆၀.
១៦០.
ကန္တီနံ ဝမနဗျာဇာ, မုနိပါဒနခါ’ဝလီ;
စန္ဒကန္တီ ပိဝန္တီ’ဝ, နိပ္ပဘံ တံ ကရောန္တိယော.
ជួរនៃព្រះនខានៃព្រះបាទរបស់ព្រះមុនី ដោយលេសនៃការខ្ជាក់ចេញនូវពន្លឺទាំងឡាយ ហាក់ដូចជាផឹកនូវពន្លឺព្រះចន្ទ ញ៉ាំងពន្លឺព្រះចន្ទនោះឲ្យសាបសូន្យទៅ។
၁၆၁.
១៦១.
အစိတ္တကတ္တုကံ [Pg.170] ရုစျ, မိစ္စေဝံ ဂုဏကမ္မတံ;
သစိတ္တကတ္တုကံ ပေ’တံ, ဂုဏကမ္မံ ယဒု’တ္တမံ.
គុណកម្ម (សកម្មភាពប្រកបដោយគុណ) ដែលមានវត្ថុមិនមានចិត្តជាអ្នកធ្វើ គួរជាទីពេញចិត្តយ៉ាងនេះ សូម្បីគុណកម្មដែលមានវត្ថុមានចិត្តជាអ្នកធ្វើ ក៏ជាគុណកម្មដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុតដែរ។
၁၆၂.
១៦២.
ဥဂ္ဂိရန္တော’ဝ သသ္နေဟ, ရသံ ဇိနဝရော ဇနေ;
ဘာသန္တော မဓုရံ ဓမ္မံ, ကံ န သပ္ပီဏယေ ဇနံ.
ព្រះជិនស្រីដ៏ប្រសើរ កាលសម្តែងនូវធម៌ដ៏ផ្អែមល្ហែម ហាក់ដូចជាព្រួសចេញនូវរសនៃសេចក្តីស្នេហាទៅក្នុងជនទាំងឡាយ តើមិនញ៉ាំងជនណាឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ (ជ្រះថ្លា) ខ្លះ?
၁၆၃.
១៦៣.
ယော သဒ္ဒသတ္ထကုသလော ကုသလော နိဃဏ္ဍု,ဆန္ဒောအလင်္ကတိသု နိစ္စကတာ’ဘိယောဂေါ;
သော’ယံ ကဝိတ္တဝိကလောပိ ကဝီသု သင်္ချ,မောဂ္ဂယှ ဝိန္ဒတိ ဟိ ကိတ္တိ’ မမန္ဒရူပံ.
បុគ្គលណាជាអ្នកឈ្លាសវៃក្នុងសទ្ទសាស្ត្រ (ក្បួនវេយ្យាករណ៍) ឈ្លាសវៃក្នុងនិឃណ្ឌុ (គម្ពីរអភិធាន) មានសេចក្តីព្យាយាមធ្វើជានិច្ចក្នុងក្បួនឆន្ទៈ និងអលង្ការៈ បុគ្គលនោះ ទោះបីជាខ្វះខាតនូវភាពជាកវីក៏ដោយ ក៏រាប់ចូលក្នុងចំណោមកវីទាំងឡាយ ហើយរមែងបាននូវកេរ្តិ៍ឈ្មោះដ៏ធំធេងជាប្រាកដ។
ဣတိ သံဃရက္ခိတမဟာသာမိဝိရစိတေ သုဗောဓာလင်္ကာရေ
ក្នុងគម្ពីរសុពោធាលង្ការៈ ដែលព្រះសង្ឃរក្ខិតមហាសាមីបានរៀបរៀងទុកនេះ
ဂုဏာဝဗောဓော နာမ
មានឈ្មោះថា គុណាវពោធៈ (ការដឹងច្បាស់នូវគុណ)
တတိယော ပရိစ္ဆေဒေါ.
ជាបរិច្ឆេទទី ៣។
၄. အတ္ထာလင်္ကာရာဝဗောဓ-စတုတ္ထပရိစ္ဆေဒ
៤. បរិច្ឆេទទី ៤៖ ការដឹងច្បាស់នូវអត្ថាលង្ការៈ (គ្រឿងលម្អអត្ថ)
၁၆၄.
១៦៤.
အတ္ထာလင်္ကာရသဟိတာ, သဂုဏာ ဗန္ဓပဒ္ဓတိ;
အစ္စန္တကန္တာ ကန္တာ ဝ ဝုစ္စန္တေ တေ တတော’ဓုနာ.
វិធីតែងសេចក្តីដែលប្រកបដោយអត្ថាលង្ការៈ និងមានគុណ រមែងជាទីគាប់ចិត្តក្រៃលែង ដូចជាស្ត្រីជាទីស្រឡាញ់ ព្រោះហេតុនោះ ខ្ញុំនឹងពោលនូវអត្ថាលង្ការៈទាំងនោះក្នុងកាលឥឡូវនេះ។
၁၆၅.
១៦៥.
သဘာဝ, ဝင်္ကဝုတ္တီနံ, ဘေဒါ ဒွိဓာ အလံကြိယာ;
ပဌမာ တတ္ထ ဝတ္ထူနံ, နာနာဝတ္ထာ’ဝိဘာဝိနီ.
គ្រឿងលម្អ (អលង្ការៈ) មាន ២ ប្រភេទ គឺសភាវវុត្តិ (ពាក្យពោលតាមសភាវៈ) និងវង្កវុត្តិ (ពាក្យពោលវៀចវេរ)។ ក្នុងអលង្ការៈទាំងពីរនោះ គ្រឿងលម្អទី ១ (សភាវវុត្តិ) តែងញ៉ាំងសភាវៈផ្សេងៗ នៃវត្ថុទាំងឡាយឲ្យប្រាកដច្បាស់។
ယထာ
ដូចជា
၁၆၆.
១៦៦.
လီလာ ဝိကန္တိ သုဘဂေါ, ဒိသာ ထိရ ဝိလောကနော;
ဗောဓိသတ္တင်္ကုရော ဘာသံ, ဝိရောစိ ဝါစ မာသဘိံ.
ព្រះពោធិសត្វដ៏មានសិរី ល្អឆើតឆាយដោយការយាងទៅដោយលីលា មានការទតមើលទៅកាន់ទិសទាំងឡាយដោយនឹងនួន បានញ៉ាំងវាចាដ៏ឧសភៈ (វាចាដ៏អង់អាច) ឲ្យរុងរឿងឡើង។
၁၆၇.
១៦៧.
ဝုတ္တိ ဝတ္ထုသဘာဝဿ, ယာ’ညထာ သာ’ပရာ ဘဝေ;
တဿာ’နန္တဝိကပ္ပတ္တာ, ဟောတိ ဗီဇော’ပဒဿနံ.
ការនិយាយដែលប្លែកទៅពីសភាវៈនៃវត្ថុ នោះឈ្មោះថា វង្កវុត្តិ (គ្រឿងលម្អម្យ៉ាងទៀត)។ ដោយហេតុតែវង្កវុត្តិនោះមានប្រការមិនចេះចប់មិនចេះហើយ ខ្ញុំនឹងបង្ហាញត្រឹមតែជាគំរូ (គ្រាប់ពូជ) ប៉ុណ្ណោះ។
ဝင်္ကဝုတ္တိ အတ္ထာလင်္ကာရ
វង្កវុត្តិអត្ថាលង្ការៈ
ဥဒ္ဒေသ
ឧទ្ទេស (ការសម្ដែងឡើង)
၁၆၈.
១៦៨.
တတ္ထာ’တိသယ, ဥပမာ, ရူပကာ, ဝုတ္တိ, ဒီပကံ,;
အက္ခေပေါ, တ္ထန္တရနျာသော, ဗျတိရေကော, ဝိဘာဝနာ.
ក្នុងវង្កវុត្តិទាំងនោះ មាន៖ អតិសយៈ (ការនិយាយហួសហេតុ), ឧបមា (ការប្រៀបធៀប), រូបកៈ (ការប្រៀបប្រដូច), អាវុត្តិ (ការនិយាយត្រឡប់), ទីបកៈ (ការបំភ្លឺ), អក្ខេបៈ (ការជំទាស់), អត្ថន្តរន្យាសៈ (ការដាក់អត្ថដទៃ), ព្យតិរេកៈ (ការនិយាយប្លែកគ្នា), វិភាវនា (ការធ្វើឲ្យប្រាកដច្បាស់)។
၁၆၉.
១៦៩.
ဟေတု[Pg.171], က္ကမော, ပိယတရံ, သမာသ, ပရိကပ္ပနာ;
သမာဟိတံ, ပရိယာယ, ဝုတ္တိ, ဗျာဇောပဝဏ္ဏနံ.
ហេតុ (ការបង្ហាញហេតុ), ក្កមៈ (ការរៀបតាមលំដាប់), បិយតរៈ (ការនិយាយគួរឲ្យស្រឡាញ់ក្រៃលែង), សមាសៈ (ការនិយាយសង្ខេប), បរិកប្បនា (ការគិតស្មាន), សមាហិតៈ (ការតម្កល់ទុក), បរិយាយវុត្តិ (ការនិយាយដោយបរិយាយ), ព្យាជោបវណ្ណនា (ការពណ៌នាដោយឧបាយ)។
၁၇၀.
១៧០.
ဝိသေသ, ရုဠှာဟင်္ကာရာ, သိလေသော, တုလျယောဂိတာ;
နိဒဿနံ, မဟန္တတ္တံ, ဝဉ္စနာ, ပ္ပကတတ္ထုတိ,.
វិសេសៈ (ការនិយាយប្លែក), រុឡ្ហាហង្ការៈ (ការអួតខ្លួនតាមទម្លាប់), សិលេសៈ (ការនិយាយពាក្យមានន័យពីរ), តុល្យយោគិតា (ការប្រកបស្មើគ្នា), និទស្សនៈ (ការបង្ហាញជាឧទាហរណ៍), មហន្តត្តៈ (ភាពជាធំ), វញ្ចនា (ការបញ្ឆោត), អប្បកតត្ថុតិ (ការសរសើរវត្ថុដែលមិនទាក់ទង)។
၁၇၁.
១៧១.
ဧကာဝလိ, အညမညံ, သဟဝုတ္တိ, ဝိရောဓိတာ;
ပရိဝုတ္တိ, ဗ္ဘမော, ဘာဝေါ, မိဿ, မာသီ, ရသီ, ဣတိ.
ឯកាវលិ (ការនិយាយតៗ គ្នាដូចខ្សែសង្វារ), អញ្ញមញ្ញៈ (ការប្រៀបធៀបទៅវិញទៅមក), សហវុត្តិ (ការនិយាយរួមគ្នា), វិរោធិតា (ការនិយាយផ្ទុយគ្នា), បរិវុត្តិ (ការផ្លាស់ប្តូរ), ភមៈ (ការភាន់ច្រឡំ), ភាវៈ (សភាវៈនៃចិត្ត), មិស្សៈ (ការលាយឡំគ្នា), អាសី (ការប្រសិទ្ធពរ), រសី (ការមានរសជាតិ) ដូច្នេះជាដើម។
၁၇၂.
១៧២.
ဧတေ ဘေဒါ သမုဒ္ဒိဋ္ဌာ, ဘာဝေါ ဇီဝိတ မုစ္စတေ;
ဝင်္ကဝုတ္တီသု ပေါသေသိ, သိလေသော တု သိရိံ ပရံ.
ប្រភេទទាំងឡាយនេះ ខ្ញុំបានសម្ដែងហើយ។ ភាវៈ (សភាវៈនៃចិត្ត) លោកហៅថាជាជីវិត (នៃកាព្យ)។ ចំណែកឯសិលេសៈ (ពាក្យមានន័យពីរ) តែងជួយបង្កើននូវសិរីសួស្ដីដ៏ក្រៃលែង ក្នុងវង្កវុត្តិទាំងឡាយ។
နိဒ္ဒေသ
និទ្ទេស (ការបង្ហាញសេចក្តីលម្អិត)
၁၇၃.
១៧៣.
ပကာသကာ ဝိသေသဿ, သိယာ’တိသယဝုတ္တိ ယာ;
လောကာ’တိက္ကန္တဝိသယာ, လောကိယာ,တိ စ သာ ဒွိဓာ.
វុត្តិណាដែលជាគ្រឿងញ៉ាំងសេចក្តីប្លែកឲ្យប្រាកដច្បាស់ វុត្តិនោះឈ្មោះថា អតិសយវុត្តិ (ការនិយាយហួសហេតុ)។ អតិសយវុត្តិនោះមាន ២ ប្រភេទ គឺលោកាតិក្កន្តវិស័យ (មានវិស័យកន្លងលោក) និងលោកិយៈ (មានវិស័យជាលោកិយ)។
၁၇၄.
១៧៤.
လောကိယာတိသယဿေ’တေ,ဘေဒါ ယေ ဇာတိအာဒယော;
ပဋိပါဒီယတေ တွ’ဇ္ဇ, လောကာတိက္ကန္တဂေါစရာ.
ប្រភេទទាំងឡាយមានជាតិជាដើម ជារបស់លោកិយាតិសយៈ (ការនិយាយហួសហេតុបែបលោកិយ) ប៉ុន្តែក្នុងកាលឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងសម្ដែងតែលោកាតិក្កន្តគោចរៈ (ការនិយាយហួសហេតុមានវិស័យកន្លងលោក) ប៉ុណ្ណោះ។
၁၇၅.
១៧៥.
ပိဝန္တိ ဒေဟကန္တီ ယေ, နေတ္တဉ္ဇလိပုဋေန တေ;
နာ’လံ ဟန္တုံ ဇိနေ’သံ တွံ, တဏှံ တဏှာဟရောပိ ကိံ?
បពិត្រព្រះជិនស្រី ជនទាំងឡាយណាផឹកនូវរស្មីនៃព្រះវរកាយរបស់ព្រះអង្គ ដោយក្អមគឺភ្នែក ជនទាំងនោះមិនអាចកម្ចាត់បង់នូវតណ្ហាបានឡើយឬ? ចុះហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គទ្រង់ព្រះនាមថា ព្រះអ្នកនាំទៅនូវតណ្ហា (ព្រះអ្នកកម្ចាត់តណ្ហា) វិញ?
၁၇၆.
១៧៦.
ဥပမာနော’ပမေယျာနံ, သဓမ္မတ္တံ သိယော’ပမာ;
သဒ္ဒ, တ္ထဂမ္မာ, ဝါကျတ္ထ, ဝိသယာ,တိ စ သာ ဘိဓာ.
ភាពមានធម៌ស្មើគ្នា នៃឧបមាន និងឧបមេយ្យ ឈ្មោះថា ឧបមា។ ឧបមានោះមាន ៣ ប្រភេទ គឺសទ្ទគម្មា (ដឹងបានដោយសារពាក្យ), អត្ថគម្មា (ដឹងបានដោយសារអត្ថ) និងវាខ្យត្ថវិសយា (មានអត្ថនៃប្រយោគជាវិស័យ)។
၁၇၇.
១៧៧.
သမာသ, ပစ္စယေ, ဝါ’ဒီ, သဒ္ဒါ တေသံ ဝသာ တိဓာ;
သဒ္ဒဂမ္မာ သမာသေန, မုနိန္ဒော စန္ဒိမာ’နနော.
សទ្ទគម្មាឧបមានោះ មាន ៣ ប្រភេទ ទៅតាមអំណាចនៃសមាសៈ (ការសង្ខេបពាក្យ), បច្ច័យ និងសព្ទមាន 'ឥវ' ជាដើម។ សទ្ទគម្មាដោយសមាសៈ ដូចជា៖ ព្រះមុនិន្ទ្រមានព្រះភក្ត្រដូចព្រះចន្ទ (មុនិន្ទោ ចន្ទិមាននោ)។
၁၇၈.
១៧៨.
အာယာဒီ ပစ္စယာ တေဟိ, ဝဒနံ ပင်္ကဇာယတေ;
မုနိန္ဒနယန ဒွန္ဒံ, နီလုပ္ပလဒလီယတိ.
សទ្ទគម្មាដោយបច្ច័យមាន 'អាយ' ជាដើម ដូចជា៖ ព្រះភក្ត្រប្រព្រឹត្តទៅដូចជាផ្កាឈូក (វទនំ បង្កជាយតេ) គូនៃព្រះនេត្ររបស់ព្រះមុនិន្ទ្រ ប្រព្រឹត្តទៅដូចជាត្របកផ្កាឈូកខៀវ (មុនិន្ទនយនទ្វន្ទំ នីលុប្បលទលីយតិ)។
၁၇၉.
១៧៩.
ဣဝါဒီ ဣဝ, ဝါ, တုလျ, သမာန, နိဘ, သန္နိဘာ;
ယထာ, သင်္ကာသ, တုလိတ, ပ္ပကာသ, ပတိရူပကာ.
សព្ទមាន 'ឥវ' ជាដើម គឺ៖ ឥវ (ដូច), វា (ឬ, ដូច), តុល្យ (ស្មើ), សមាន (ស្មើ), និភ (ប្រហែល), សន្និភ (ប្រហាក់ប្រហែល), យថា (យ៉ាងណា, ដូច), សង្កាស (ប្រហែល), តុលិត (ប្រៀបធៀប), បកាស (ប្រាកដ, ដូច), បដិរូបក (មានរូបប្រហាក់ប្រហែល)។
၁၈၀.
១៨០.
သရီ, သရိက္ခ, သံဝါဒီ, ဝိရောဓိ, သဒိသာ, ဝိယ;
ပဋိပက္ခ, ပစ္စနီကာ, သပက္ခော, ပမိတော, ပမာ.
សរី (ដូច), សរិក្ខ (ដូចគ្នា), សំវាទី (ស្របគ្នា), វិរោធិ (ផ្ទុយគ្នា, ដូច), សទិស (ដូចគ្នា), វិយ (ដូចជា), បដិបក្ខ (ផ្ទុយគ្នា, ដូច), បច្ចនីក (សត្រូវ, ដូច), សបក្ខ (ពួកតែមួយ, ដូច), បមិត (ដែលប្រៀបធៀប), ឧបមា (ការប្រៀបធៀប)។
၁၈၁.
១៨១.
ပဋိဗိမ္ဗ, ပဋိစ္ဆန္န, သရူပ, သမ, သမိတာ;
သဝဏ္ဏာ, ဘာ, ပဋိနိဓိ, သဓမ္မာ, ဒိ သလက္ခဏာ.
បដិពិម្ព (រូបឆ្លុះ), បដិច្ឆន្ន (លាក់បាំង, ដូច), សរូប (មានរូបដូចគ្នា), សម (ស្មើ), សមិត (ស្មើគ្នា), សវណ្ណ (មានពណ៌ដូចគ្នា), អាភា (ពន្លឺ, ដូច), បដិនិធិ (តំណាង, ដូច), សធម្ម (មានធម៌ដូចគ្នា) ទាំងនេះជាដើម ជាលក្ខណៈនៃឧបមា។
၁၈၂.
១៨២.
ဇယတျ[Pg.172], က္ကောသတိ, ဟသတိ, ပတိဂဇ္ဇတိ, ဒူဘတိ;
ဥသူယတျ, ဝဇာနာတိ, နိန္ဒတိ, ဿတိ, ရုန္ဓတိ.
ជយតិ (ឈ្នះ), អក្កោសតិ (ជេរប្រទេច), ហសតិ (សើចចំអក), បដិគជ្ជតិ (គហក់ដាក់), ទុព្ភតិ (ក្បត់), ឧសូយតិ (ច្រណែន), អវជានាតិ (មើលងាយ), និន្ទតិ (តិះដៀល), ... រុន្ធតិ (រារាំង)។
၁၈၃.
១៨៣.
တဿ စောရေတိ သောဘဂ္ဂံ, တဿ ကန္တိံ ဝိလုမ္ပတိ;
တေန သဒ္ဓိံ ဝိဝဒတိ, တုလျံ တေနာ’ဓိရောဟတိ.
លួចនូវសេចក្តីល្អនៃវត្ថុនោះ (តស្ស ចោរេតិ សោភគ្គំ), ប្លន់យកនូវពន្លឺនៃវត្ថុនោះ (តស្ស កន្តិំ វិលុម្បតិ), ជជែកជាមួយវត្ថុនោះ (តេន សទ្ធិំ វិវទតិ), ឡើងទៅកាន់ភាពស្មើគ្នាជាមួយវត្ថុនោះ (តុល្យំ តេនាធិរោហតិ)។
၁၈၄.
១៨៤.
ကစ္ဆံ ဝိဂါဟတေ, တဿ, တ မနွေတျ, နုဗန္ဓတိ;
တံသီလံ, တံနိသေဓေတိ, တဿ စာ’နုကရောတိ, မေ.
ឈានចូលទៅកាន់ការប្រណាំងប្រជែងនៃវត្ថុនោះ (កច្ឆំ វិគាហតេ តស្ស), ដើរតាមវត្ថុនោះ (តំ អន្វេតិ), ដេញតាមវត្ថុនោះ (អនុពន្ធតិ), មានសីលធម៌ដូចវត្ថុនោះ (តំសីលំ), ហាមឃាត់វត្ថុនោះ (តំ និសេធេតិ), ធ្វើតម្រាប់តាមវត្ថុនោះ (តស្ស ចានុករោតិ) ទាំងនេះជាដើម។
၁၈၅.
១៨៥.
ဥပမာနော’ပမေယျာနံ, သဓမ္မတ္တံ ဝိဘာဝိဘိ;
ဣမေဟိ ဥပမာဘေဒါ, ကေစိ နိယျန္တိ သမ္ပတိ.
ប្រភេទនៃឧបមាខ្លះៗ តែងសម្រេចបានក្នុងកាលឥឡូវនេះ ដោយសារពាក្យទាំងឡាយដែលញ៉ាំងភាពមានធម៌ស្មើគ្នា នៃឧបមាន និងឧបមេយ្យឲ្យប្រាកដច្បាស់ទាំងនេះ។
၁၈၆.
១៨៦.
ဝိကာသိပဒုမံ’ဝါ’တိ, သုန္ဒရံ သုဂတာ’နနံ;
ဣတိ ဓမ္မောပမာ နာမ, တုလျဓမ္မနိဒဿနာ.
ព្រះភក្ត្រនៃព្រះសុគត ល្អឆើតឆាយដូចជាផ្កាឈូកដែលរីកពេញទី (វិកាសិបទុមំ ឥវ) នេះឈ្មោះថា ធម្មោបមា ព្រោះបង្ហាញនូវធម៌ដែលស្មើគ្នា។
၁၈၇.
១៨៧.
ဓမ္မဟီနာ ‘‘မုခ’မ္ဘောဇ, သဒိသံ မုနိနော’’ဣတိ;
ဝိပရီတော’ပမာ ‘‘တုလျ, မာနနေန’မ္ဗုဇံ တဝ’’.
ឧបមាដែលខ្វះធម៌ (ធម្មហីនោបមា) ដូចជា៖ ព្រះភក្ត្ររបស់ព្រះមុនី ដូចជាផ្កាឈូក (មុខម្ភោជសទិសំ មុនិនោ)។ វិបរីតោបមា (ឧបមាត្រឡប់) ដូចជា៖ ផ្កាឈូកស្មើដោយមុខរបស់នាង (តុល្យមាននេនម្ពុជំ តវ)។
၁၈၈.
១៨៨.
တဝါ’နန’မိဝ’မ္ဘောဇံ, အမ္ဘောဇ’မိဝ တေ မုခံ;
အညမညောပမာ သာ’ယံ, အညမညောပမာနတော.
ផ្កាឈូកដូចជាមុខរបស់នាង មុខរបស់នាងក៏ដូចជាផ្កាឈូក នេះឈ្មោះថា អញ្ញមញ្ញោបមា ព្រោះការប្រៀបធៀបទៅវិញទៅមក។
၁၈၉.
១៨៩.
‘‘ယဒိ ကိဉ္စိ ဘဝေ’မ္ဘောဇံ, လောစန’ဗ္ဘမုဝိဗ္ဘမံ;
ဓာရေတုံ မုခသောဘံ တံ, တဝေ’’တိ အဗ္ဘုတောပမာ.
ប្រសិនបើផ្កាឈូកឯណាមានការញាក់ចិញ្ចើម និងភ្នែក ផ្កាឈូកនោះទើបអាចទ្រទ្រង់នូវសម្រស់នៃមុខរបស់នាងបាន នេះឈ្មោះថា អព្ភុតោបមា (ឧបមាដ៏អស្ចារ្យ)។
၁၉၀.
១៩០.
‘‘သုဂန္ဓိ သောဘာ သမ္ဗန္ဓီ, သိသိရံ’သု ဝိရောဓိ စ;
မုခံ တဝ’မ္ဗုဇံဝေ’တိ’’, သာ သိလေသောပမာ မတာ.
មុខរបស់នាងប្រាកដជាផ្កាឈូក ព្រោះមានក្លិនក្រអូប មានការទាក់ទងនឹងសេចក្តីល្អ និងជាសត្រូវនឹងព្រះចន្ទ (មានពន្លឺត្រជាក់) នេះលោកដឹងថាជា សិលេសោបមា (ឧបមាប្រកបដោយពាក្យមានន័យពីរ)។
၁၉၁.
១៩១.
သရူပသဒ္ဒဝါစ္စတ္တာ, သာ သန္တာနောပမာ ယထာ;
ဗာလာ’ဝု’ယျာနမာလာ’ယံ, သာ’လကာ’နနသောဘိနီ.
ព្រោះតែការនិយាយដោយពាក្យមានរូបដូចគ្នា ឧបមានោះឈ្មោះថា សន្តានោបមា ដូចជា៖ នាងក្រមុំនេះប្រៀបដូចជាកម្រងផ្កាក្នុងសួនច្បារ ល្អឆើតឆាយដោយមុខប្រកបដោយសក់រួញអង្កាញ់ (ឬ៖ ល្អឆើតឆាយដោយប្រឡាយទឹក និងសួនច្បារ)។
၁၉၂.
១៩២.
ခယီ စန္ဒော, ဗဟုရဇံ, ပဒုမံ, တေဟိ တေ မုခံ;
သမာနမ္ပိ သမုက္ကံသိ, တျ’ယံ နိန္ဒောပမာ မတာ.
ព្រះចន្ទរមែងមានការគ្រាំគ្រា (អស់ទៅ) ផ្កាឈូកមានលម្អង (ធូលី) ច្រើន មុខរបស់នាងទោះបីជាស្មើនឹងវត្ថុទាំងនោះ ក៏នៅតែវិសេសជាង នេះលោកដឹងថាជា និន្ទោបមា (ឧបមាដោយការតិះដៀលវត្ថុប្រៀបធៀប)។
၁၉၃.
១៩៣.
အသမတ္ထော မုခေနိ’န္ဒု, ဇိန! တေ ပဋိဂဇ္ဇိတုံ;
ဇဠော ကလင်္ကီ’တိ အယံ, ပဋိသေဓောပမာ သိယာ.
បពិត្រព្រះជិនស្រី ព្រះចន្ទមិនអាចនឹងគហក់ (ប្រណាំងប្រជែង) ជាមួយព្រះភក្ត្ររបស់ព្រះអង្គបានឡើយ ព្រោះព្រះចន្ទនោះជាវត្ថុត្រជាក់ (ល្ងង់ខ្លៅ) និងមានស្នាមអុជខ្មៅ នេះឈ្មោះថា បដិសេធោបមា (ឧបមាដោយការបដិសេធ)។
၁၉၄.
១៩៤.
‘‘ကစ္ဆံ စန္ဒာရဝိန္ဒာနံ, အတိက္ကမ္မ မုခံ တဝ;
အတ္တနာ’ဝ သမံ ဇာတ’’, မိတျ’သာဓာရဏောပမာ.
មុខរបស់នាងកន្លងហួសនូវការប្រណាំងប្រជែងនៃព្រះចន្ទ និងផ្កាឈូក ហើយក៏កើតជាវត្ថុស្មើដោយខ្លួនឯងប៉ុណ្ណោះ នេះឈ្មោះថា អសាធារណោបមា (ឧបមាគ្មានពីរ)។
၁၉၅.
១៩៥.
‘‘သဗ္ဗ’မ္ဘောဇ’ပ္ပဘာသာရော, ရာသိဘူတော’ဝ ကတ္ထစိ;
တဝါ’နနံ ဝိဘာတီ’’တိ, ဟောတာ’ဘူတောပမာ အယံ.
មុខរបស់នាងរុងរឿង ហាក់ដូចជាខ្លឹមសារនៃពន្លឺផ្កាឈូកទាំងពួងមកប្រជុំគ្នានៅកន្លែងតែមួយ នេះឈ្មោះថា អភូតោបមា (ឧបមាដែលមិនធ្លាប់មាន)។
၁၉၆.
១៩៦.
ပတီယတေ’တ္ထဂမ္မာ တု, သဒ္ဒသာမတ္ထိယာ ကွစိ;
သမာသ, ပ္ပစ္စယေ, ဝါဒိ, သဒ္ဒယောဂံ ဝိနာ အပိ.
ចំណែកឯអត្ថគម្មាឧបមា តែងដឹងបានដោយកម្លាំងនៃអត្ថក្នុងកាលខ្លះ ទោះបីជាមិនមានការប្រកបដោយសមាសៈ, បច្ច័យ និងសព្ទមាន 'ឥវ' ជាដើមក៏ដោយ។
၁၉၇.
១៩៧.
ဘိင်္ဂါနေ’မာနိ [Pg.173] စက္ခူနိ, နာ’မ္ဗုဇံ မုခ’မေဝိ’ဒံ;
သုဗျတ္တသဒိသတ္တေန, သာ သရူပေါပမာ မတာ.
ភ្នែកទាំងឡាយនេះជាសត្វឃ្មុំ មុខនេះជាផ្កាឈូកពិតប្រាកដ ព្រោះតែភាពដូចគ្នាដ៏ច្បាស់ក្រៃលែង នេះលោកដឹងថាជា សរូបោបមា (ឧបមាមានរូបដូចគ្នា)។
၁၉၈.
១៩៨.
‘‘မယေ’ဝ မုခသောဘာ’ဿေ, တျလ’မိန္ဒု! ဝိကတ္ထနာ;
ယတော’မ္ဗုဇေပိ သာ’တ္ထီတိ’’, ပရိကပ္ပောပမာ အယံ.
បពិត្រព្រះចន្ទ ឈប់អួតអាងទៅថា 'សម្រស់នៃមុខនាងមានតែក្នុងខ្ញុំប៉ុណ្ណោះ' ព្រោះសម្រស់នោះក៏មានក្នុងផ្កាឈូកដែរ នេះឈ្មោះថា បរិកប្បោបមា (ឧបមាដោយការគិតស្មាន)។
၁၉၉.
១៩៩.
‘‘ကိံ ဝါ’မ္ဗုဇ’န္တောဘန္တာလိ, ကိံ လောလနယနံ မုခံ;
မမ ဒေါလာယတေ စိတ္တ’’, မိစ္စ’ယံ သံသယောပမာ.
តើនេះជាផ្កាឈូកមានសត្វឃ្មុំហើរក្រឡឹងខាងក្នុង ឬក៏ជាមុខមានភ្នែកដ៏រំភើបញាប់ញ័រ? ចិត្តរបស់ខ្ញុំរមែងរារែក (សង្ស័យ) នេះឈ្មោះថា សំសយោបមា (ឧបមាដោយសេចក្តីសង្ស័យ)។
၂၀၀.
២០០.
ကိဉ္စိ ဝတ္ထုံ ပဒဿေတွာ, သဓမ္မဿာ’ဘိဓာနတော;
သာမျပ္ပတီတိသဗ္ဘာဝါ, ပတိဝတ္ထုပမာ ယထာ.
ការបង្ហាញនូវវត្ថុណាមួយ ហើយពោលនូវធម៌ដែលស្មើគ្នា ព្រោះមានសេចក្តីដឹងនូវភាពដូចគ្នា នោះឈ្មោះថា បដិវត្ថុបមា ដូចជា៖
၂၀၁.
២០១.
ဇနေသု ဇာယမာနေသု, နေ’ကောပိ ဇိနသာဒိသော;
ဒုတိယော နနု နတ္ထေ’ဝ, ပါရိဇာတဿ ပါဒပေါ.
ក្នុងចំណោមមនុស្សទាំងឡាយដែលកើតមក គ្មាននរណាម្នាក់ដូចព្រះជិនស្រីឡើយ ដើមឈើបារិជាតទី ២ មិនមានឡើយ មែនពិតឬ?
၂၀၂.
២០២.
ဝါကျတ္ထေနေ’ဝ ဝါကျတ္ထော, ယဒိ ကောစူ’ပမီယတေ;
ဣဝယုတ္တာ, ဝိယုတ္တတ္တာ, သာ ဝါကျတ္ထောပမာ ဒွိဓာ.
ប្រសិនបើអត្ថនៃប្រយោគ ត្រូវបានប្រៀបធៀបដោយអត្ថនៃប្រយោគដូចគ្នា ឧបមានោះឈ្មោះថា វាខ្យត្ថោបមា មាន ២ ប្រភេទ គឺប្រកបដោយសព្ទ 'ឥវ' (ឥវយុត្តា) និងមិនប្រកបដោយសព្ទ 'ឥវ' (ឥវវិយុត្តា)។
ဣဝယုတ္တာ
ឥវយុត្តា (ប្រកបដោយសព្ទ 'ឥវ')
၂၀၃.
២០៣.
ဇိနော သံက္လေသတတ္တာနံ, အာဝိဘူတော ဇနာန’ယံ;
ဃမ္မသန္တာပတတ္တာနံ, ဃမ္မကာလေ’မ္ဗုဒေါ ဝိယ.
ព្រះជិនស្រីនេះ ទ្រង់ត្រាស់ដឹងឡើងដើម្បីជនទាំងឡាយដែលក្តៅក្រហាយដោយកិលេស ដូចជាមេឃ (ពពក) ក្នុងកាលក្តៅ ដើម្បីជនទាំងឡាយដែលក្តៅក្រហាយដោយកម្ដៅថ្ងៃ ដូច្នោះឯង។
ဣဝဝိယုတ္တာ
ឥវវិយុត្តា (មិនប្រកបដោយសព្ទ 'ឥវ')
၂၀၄.
២០៤.
မုနိန္ဒာနန မာဘာတိ, ဝိလာသေကမနောဟရံ;
ဥဒ္ဓံ သမုဂ္ဂတဿာ’ပိ, ကိံ တေ စန္ဒ ဝိဇမ္ဘနာ.
ព្រះភក្ត្ររបស់ព្រះមុនិន្ទ្ររមែងរុងរឿង ល្អឆើតឆាយគួរឲ្យចាប់ចិត្តតែមួយគត់ បពិត្រព្រះចន្ទ ទោះបីព្រះអង្គរះឡើងខ្ពស់ហើយ តើមានប្រយោជន៍អ្វីដោយការសម្ដែងឫទ្ធិរបស់ព្រះអង្គ?
၂၀၅.
២០៥.
သမုဗ္ဗေဇေတိ ဓီမန္တံ, ဘိန္နလိင်္ဂါဒိကံ တု ယံ;
ဥပမာဒူသနာယာ’လ, မေတံ ကတ္ထစိ တံ ယထာ.
សេចក្តីណាដែលមានលិង្គខុសគ្នា (ភិន្នលិង្គ) ជាដើម តែងធ្វើឲ្យអ្នកប្រាជ្ញក្តៅក្រហាយ សេចក្តីនោះទើបល្មមនឹងធ្វើឲ្យខូចឧបមាបានក្នុងកាលខ្លះ ដូចជា៖
၂၀၆.
២០៦.
ဟံသီ’ဝါ’ယံ သသီ ဘိန္န, လိင်္ဂါ, ကာသံ သရာနိ’ဝ;
ဝိဇာတိ ဝစနာ, ဟီနာ, သာ’ဝ ဘတ္တော ဘဋော’ဓိပေ.
ព្រះចន្ទនេះដូចជាហង្សញី (ហំសីវ អយំ សសី - ភិន្នលិង្គ), ដូចជាស្រះទាំងឡាយមានស្មៅកាសៈ (កាសំ សរានិវ - វិជាតិវចនៈ), ជននោះដូចជាអ្នកបម្រើចំពោះម្ចាស់ (សាវ ភត្តោ ភដោធិបេ - ហីនោបមា)។
၂၀၇.
២០៧.
‘‘ခဇ္ဇောတော ဘာဏုမာလီ’ဝ, ဝိဘာတိ’’တျဓိကောပမာ;
အဖုဋ္ဌတ္ထာ ‘‘ဗလမ္ဗောဓိ, သာဂရော ဝိယ သံခုဘိ.’’
ពន្លឺអំពិលអំពែករុងរឿងដូចជាព្រះអាទិត្យ (ខជ្ជោតោ ភាណុមាលីវ វិភាតិ) នេះជាអធិកោបមា (ឧបមាលើសលុប)។ កងទ័ពញាប់ញ័រដូចជាមហាសមុទ្រ (ពលម្ពោធិ សាគរោ វិយ សង្ខុភិ) នេះជាអផុដ្ឋត្ថា (ឧបមាមានអត្ថមិនប៉ះពាល់)។
၂၀၈.
២០៨.
‘‘စန္ဒေ ကလင်္ကော ဘိင်္ဂေါ’ဝေ’, တျု’ပမာပေက္ခိနီ အယံ;
ခဏ္ဍိတာ ကေရဝါ’ကာရော, သကလင်္ကော နိသာကရော.
ស្នាមអុជក្នុងព្រះចន្ទ ដូចជាសត្វឃ្មុំពិតប្រាកដ (ចន្ទេ កលង្កោ ភិង្គោវ) នេះជាឧបមាបេក្ខិនី (ឧបមាដែលត្រូវរង់ចាំ)។ ព្រះចន្ទមានស្នាមអុជ មានសណ្ឋានដូចជាផ្កាឈូកសដែលដាច់រហែក (ខណ្ឌិតា កេរវាការោ សកលង្កោ និសាករោ) នេះជាខណ្ឌិតោបមា។
၂၀၉.
២០៩.
ဣစ္စေဝမာဒိရူပေသု, ဘဝန္တိ ဝိဂတာ’ဒရာ;
ကရောန္တိ စာ’ဒရံ ဓီရာ, ပယောဂေ ကွစိ ဒေ’ဝ တု.
អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយរមែងមិនមានសេចក្តីអើពើ (មិនពេញចិត្ត) ក្នុងរូបភាពមានសភាពយ៉ាងនេះជាដើមឡើយ ប៉ុន្តែរមែងធ្វើនូវសេចក្តីអើពើ (ពេញចិត្ត) ក្នុងការប្រើប្រាស់ខ្លះៗ តែប៉ុណ្ណោះ។
၂၁၀.
២១០.
ဣတ္ထီယံ’ဝါ’ဇနော ယာတိ, ဝဒတျေ’သာ ပုမာ ဝိယ;
ပိယော ပါဏာ ဣဝါ’ယံ မေ, ဝိဇ္ဇာ ဓန’မိဝ’စ္စိတာ.
ជននេះដើរទៅដូចជាស្ត្រី (ឥត្ថីយំ ឥវ អជនោ យាតិ), នាងនេះនិយាយដូចជាបុរស (វទត្យេសា បុមា វិយ), ជននេះជាទីស្រឡាញ់របស់ខ្ញុំដូចជាជីវិត (បិយោ បាណា ឥវ អយំ មេ), វិជ្ជាដែលគេបូជាដូចជាទ្រព្យសម្បត្តិ (វិជ្ជា ធនំ ឥវច្ចិតា)។
၂၁၁.
២១១.
ဘဝံ [Pg.174] ဝိယ မဟီပါလ, ဒေဝရာဇာ ဝိရောစတေ;
အလ’မံသုမတော ကစ္ဆံ, တေဇသာ ရောဟိတုံ အယံ.
បពិត្រព្រះមហីបាល ព្រះទេវរាជរមែងរុងរឿងដូចជាព្រះអង្គ (ភវំ វិយ មហីបាល ទេវរាជា វិរោចតេ) ព្រះរាជានេះល្មមនឹងឡើងទៅកាន់ការប្រណាំងប្រជែងនៃព្រះអាទិត្យដោយតេជះបាន (អលំ អំសុមតោ កច្ឆំ តេជសា រោហិតុំ អយំ)។
၂၁၂.
២១២.
ဥပမာနော’ပမေယျာနံ, အဘေဒဿ နိရူပနာ;
ဥပမာ’ဝ တိရောဘူတ, ဘေဒါ ရူပက မုစ္စတေ.
ការសម្តែងនូវភាពមិនប្លែកគ្នា នៃឧបមាន និងឧបមេយ្យ ឧបមានោះឯងដែលមានសេចក្តីប្លែកគ្នាបាត់បង់ទៅ លោកហៅថា រូបកៈ (ការប្រៀបប្រដូច)។
၂၁၃.
២១៣.
အသေသ ဝတ္ထု ဝိသယံ, ဧကဒေသ ဝိဝုတ္တိ, စ;
တံ ဒွိဓာ ပုန ပစ္စေကံ, သမာသာဒိဝသာ တိဓာ.
រូបកៈនោះ ចែកចេញជា ២ គឺ អសេសវត្ថុវិសយរូបកៈ និងឯកទេសវិវុត្តិរូបកៈ។ រូបកៈនីមួយៗនោះ ចែកចេញជា ៣ យ៉ាងទៀត ដោយអំណាចនៃសមាសៈជាដើម។
အသေသဝတ္ထုဝိသယသမာသ
អសេសវត្ថុវិសយសមាសរូបកៈ
၂၁၄.
២១៤.
အင်္ဂုလိဒလ သံသောဘိံ, နခဒီဓိတိ ကေသရံ;
သိရသာ န ပိလန္ဓန္တိ, ကေ မုနိန္ဒ ပဒ’မ္ဗုဇံ.
តើជនណាខ្លះ មិនពាក់ស៊ប់លើក្បាល នូវព្រះបាទបទុមនៃព្រះមុនិន្ទ្រ ដែលរុងរឿងដោយត្របកគឺម្រាមព្រះបាទ និងមានកេសរគឺរស្មីនៃព្រះនខា?
အသေသဝတ္ထုဝိသယအသမာသ
អសេសវត្ថុវិសយអសមាសរូបកៈ
၂၁၅.
២១៥.
ရတနာနိ ဂုဏာ ဘူရီ, ကရုဏာ သီတလံ ဇလံ;
ဂမ္ဘီရတ္တ မဂါဓတ္တံ, ပစ္စက္ခော’ယံ ဇိနော’မ္ဗုဓိ.
ព្រះគុណទាំងឡាយជាកែវរតនៈដ៏ច្រើន ព្រះករុណាជាទឹកដ៏ត្រជាក់ ភាពជ្រាលជ្រៅជាភាពរកជម្រៅគ្មាន ព្រះជិនស្រីនេះ គឺមហាសមុទ្រដ៏ប្រាកដច្បាស់។
အသေသဝတ္ထုဝိသယမိဿက
អសេសវត្ថុវិសយមិស្សករូបកៈ
၂၁၆.
២១៦.
စန္ဒိကာ မန္ဒဟာသာ တေ, မုနိန္ဒ! ဝဒနိ’န္ဒုနော;
ပဗောဓယတျ’ယံ သာဓု, မနော ကုမုဒ ကာနနံ.
បពិត្រព្រះមុនិន្ទ្រ! ពន្លឺព្រះចន្ទគឺព្រះសើចស្រទន់ នៃព្រះភក្ត្រដូចជាព្រះចន្ទរបស់ព្រះអង្គ តែងញ៉ាំងព្រៃឈូកសគឺចិត្តនេះ ឱ្យរីកលូតលាស់ល្អ។
၂၁၇.
២១៧.
အသေသဝတ္ထုဝိသယေ, ပဘေဒေါ ရူပကေ အယံ;
ဧကဒေသဝိဝုတ္တိမှိ, ဘေဒေါ ဒါနိ ပဝုစ္စတိ.
នេះជាចំណែកក្នុងអសេសវត្ថុវិសយរូបកៈ។ ឯចំណែកក្នុងឯកទេសវិវុត្តិរូបកៈ នឹងពោលតទៅនេះ។
ဧကဒေသဝိဝုတ္တိသမာသ
ឯកទេសវិវុត្តិសមាសរូបកៈ
၂၁၈.
២១៨.
ဝိလာသ ဟာသ ကုသုမံ, ရုစိရာ’ဓရ ပလ္လဝံ;
သုခံ ကေ ဝါ န ဝိန္ဒန္တိ, ပဿန္တာ မုနိနော မုခံ.
កាលបើក្រឡេកមើលព្រះភក្ត្រនៃព្រះមុនី ដែលមានផ្កាគឺស្នាមញញឹមដ៏ស្រស់ស្អាត និងមានលំពង់ខ្ចីគឺព្រះឱស្ឋដ៏ល្អឆើតឆាយ តើអ្នកណាមិនបាននូវសេចក្តីសុខ?
ဧကဒေသဝိဝုတ္တိအသမာသ
ឯកទេសវិវុត្តិអសមាសរូបកៈ
၂၁၉.
២១៩.
ပါဒဒွန္ဒံ မုနိန္ဒဿ, ဒဒါတု ဝိဇယံ တဝ;
နခရံသီ ပရံ ကန္တာ, ယဿ ပါပဇယဒ္ဓဇာ.
សូមគូព្រះបាទនៃព្រះមុនិន្ទ្រ ប្រទាននូវជ័យជម្នះដល់អ្នក ដែលមានរស្មីនៃព្រះនខាដ៏ល្អក្រៃលែង ជាទង់ជ័យឈ្នះនូវបាប។
ဧကဒေသဝိဝုတ္တိမိဿက
ឯកទេសវិវុត្តិមិស្សករូបកៈ
၂၂၀.
២២០.
သုနိမ္မလကပေါလဿ, မုနိန္ဒ ဝဒနိ’န္ဒုနော;
သာဓု’ပ္ပဗုဒ္ဓ ဟဒယံ, ဇာတံ ကေရဝ ကာနနံ.
ព្រៃផ្កាឈូកសគឺហឫទ័យ រីកប៉ោងល្អហើយ ព្រោះព្រះភក្ត្រដូចជាព្រះចន្ទរបស់ព្រះមុនិន្ទ្រ ដែលមានព្រះកបោលដ៏ស្អាតស្អំ។
၂၂၁.
២២១.
ရူပကာနိ [Pg.175] ဗဟူနျေ’ဝ, ယုတ္တာ, ယုတ္တာဒိဘေဒတော;
ဝိသုံ န တာနိ ဝုတ္တာနိ, ဧတ္ထေ’ဝ’န္တောဂဓာနိ’တိ.
រូបកៈទាំងឡាយ តែងមានច្រើនយ៉ាង ដោយការបែងចែកជាយុត្តរូបកៈ និងអយុត្តរូបកៈជាដើម។ រូបកៈទាំងនោះ មិនបានពោលដោយឡែកពីគ្នាទេ ព្រោះរួមបញ្ចូលនៅក្នុងរូបកៈទាំងនេះឯង។
၂၂၂.
២២២.
‘‘စန္ဒိမာ’ကာသပဒုမ’’, မိစ္စေတံ ခဏ္ဍရူပကံ;
ဒုဋ္ဌ, ‘‘မမ္ဗောရုဟဝနံ, နေတ္တာနိ’စ္စာ’’ဒိ သုန္ဒရံ.
ពាក្យថា «ព្រះចន្ទជាផ្កាឈូកលើមេឃ» នេះជាខណ្ឌរូបកៈដ៏សៅហ្មង។ ចំណែកពាក្យថា «ព្រះនេត្រទាំងឡាយជាព្រៃផ្កាឈូក» ជាដើម គឺជាពាក្យដ៏ពីរោះ។
၂၂၃.
២២៣.
ပရိယန္တော ဝိကပ္ပာနံ, ရူပကဿော’ပမာယ စ;
နတ္ထိ ယံ တေန ဝိညေယျံ, အဝုတ္တ မနုမာနတော.
ទីបំផុតនៃប្រភេទរូបកៈ និងឧបមា មិនមានឡើយ ហេតុនោះ សេចក្តីណាដែលមិនបានពោលទុក គប្បីដឹងដោយការអនុមានចុះ។
၂၂၄.
២២៤.
ပုနပ္ပုန မုစ္စာရဏံ, ယမတ္ထဿ, ပဒဿ စ;
ဥဘယေသဉ္စ ဝိညေယျာ, သာ’ယ’မာဝုတ္တိ နာမတော.
ការពោលរឿយៗ នូវសេចក្តីក្តី នូវបទក្តី នូវទាំងពីរយ៉ាងក្តី គប្បីដឹងថា នោះឈ្មោះថា អាវុត្តិ។
အတ္ထာဝုတ္တိ
អត្ថាវុត្តិ
၂၂၅.
២២៥.
မနော ဟရတိ သဗ္ဗေသံ, အာဒဒါတိ ဒိသာ ဒသ;
ဂဏှာတိ နိမ္မလတ္တဉ္စ, ယသောရာသိ ဇိနဿ’ယံ.
គំនរនៃព្រះយសរបស់ព្រះជិនស្រីនេះ តែងឆក់យកចិត្តនៃជនទាំងពួង តែងកាន់យកនូវទិសទាំងដប់ និងតែងកាន់យកនូវភាពស្អាតស្អំ។
ပဒါဝုတ္တိ
បទាវុត្តិ
၂၂၆.
២២៦.
ဝိဘာသေန္တိ ဒိသာ သဗ္ဗာ, မုနိနော ဒေဟကန္တိယော;
ဝိဘာ သေန္တိ စ သဗ္ဗာပိ, စန္ဒာဒီနံ ဟတာ ဝိယ.
ព្រះរស្មីនៃព្រះវរកាយរបស់ព្រះមុនី តែងញ៉ាំងទិសទាំងពួងឱ្យភ្លឺស្វាង ហើយរស្មីទាំងឡាយសូម្បីទាំងអស់របស់ព្រះចន្ទជាដើម ក៏ហាក់ដូចជាត្រូវកម្ចាត់បង់ មិនអាចភ្លឺស្វាងបានឡើយ។
ဥဘယာဝုတ္တိ
ឧភយាវុត្តិ
၂၂၇.
២២៧.
ဇိတွာ ဝိဟရတိ က္လေသ, ရိပုံ လောကေ ဇိနော အယံ;
ဝိဟရတျ’ရိဝဂ္ဂေါ’ယံ, ရာသိဘူတော’ဝ ဒုဇ္ဇနေ.
ព្រះជិនស្រីនេះ ផ្ចាញ់នូវសត្រូវគឺកិលេសហើយ តែងគង់នៅក្នុងលោក ឯពួកសត្រូវនេះ កាលបើប្រមូលផ្តុំគ្នាក្នុងជនពាល តែងស្ថិតនៅដូចជាគំនរ។
၂၂၈.
២២៨.
ဧကတ္ထ ဝတ္တမာနမ္ပိ, သဗ္ဗဝါကျော’ပကာရကံ;
ဒီပကံ နာမ တံ စာဒိ, မဇ္ဈ, န္တဝိသယံ တိဓာ.
បទដែលស្ថិតនៅកន្លែងតែមួយ ប៉ុន្តែជួយសម្រួលដល់សេចក្តីនៃប្រយោគទាំងអស់ ឈ្មោះថា ទីបកៈ។ ទីបកៈនោះ មាន ៣ យ៉ាង គឺមានវិស័យក្នុងខាងដើម កណ្តាល និងខាងចុង។
အာဒိ ဒီပက
អាទិទីបកៈ
၂၂၉.
២២៩.
အကာသိ ဗုဒ္ဓေါ ဝေနေယျ, ဗန္ဓူန မမိတော’ဒယံ;
သဗ္ဗပါပေဟိ စ သမံ, နေကတိတ္ထိယမဒ္ဒနံ.
ព្រះពុទ្ធបានញ៉ាំងសេចក្តីចម្រើនដ៏រកប្រមាណមិនបាន ឱ្យកើតឡើងដល់ពួកវេនេយ្យសត្វជាញាតិ ព្រមទាំងបានធ្វើនូវការរំលត់បាបទាំងពួង និងការកម្ចាត់បង់នូវពួកអន្យតិត្ថិយទាំងឡាយ។
မဇ္ဈေ ဒီပက
មជ្ឈេទីបកៈ
၂၃၀.
២៣០.
ဒဿနံ မုနိနော သာဓု, ဇနာနံ ဇာယတေ’မတံ;
တဒ’ညေသံ တု ဇန္တူနံ, ဝိသံ နိစ္စော’ပတာပနံ.
ការឃើញព្រះមុនី ជាការល្អ តែងកើតជាទឹកអម្រឹតដល់ជនទាំងឡាយ តែថា ការឃើញនោះ តែងកើតជាថ្នាំពិសដុតកំដៅជានិច្ច ដល់សត្វក្រៅពីនោះ។
အန္တဒီပက
អន្តទីបកៈ
၂၃၁.
២៣១.
အစ္စန္တ [Pg.176] ကန္တ လာဝဏျ, စန္ဒာ’တပ မနောဟရော;
ဇိနာ’နနိ’န္ဒု ဣန္ဒု စ, ကဿ နာ’နန္ဒကော ဘဝေ.
ព្រះភក្ត្រដូចជាព្រះចន្ទរបស់ព្រះជិនស្រី ដែលមានសម្រស់ដ៏ស្រស់ស្អាតក្រៃលែង គួរឱ្យត្រេកត្រអាលដូចពន្លឺព្រះចន្ទ និងព្រះចន្ទ តើមិនគប្បីជាទីរីករាយដល់បុគ្គលណា?
မာလာဒီပက
មាលាទីបកៈ
၂၃၂.
២៣២.
ဟောတာ’ဝိပ္ပဋိသာရာယ, သီလံ, ပါမောဇ္ဇဟေတု သော;
တံ ပီတိဟေတု, သာ စာ’ယံ, ပဿဒ္ဓျာ’ဒိ ပသိဒ္ဓိယာ.
សីល តែងមានដើម្បីសេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយ សេចក្តីមិនក្តៅក្រហាយនោះ ជាហេតុនៃប្រាមោទ្យ ប្រាមោទ្យនោះ ជាហេតុនៃបីតិ បីតិនោះ តែងប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសម្រេចនូវបស្សទ្ធិជាដើម។
၂၃၃.
២៣៣.
ဣစ္စာ’ဒိဒီပကတ္တေပိ, ပုဗ္ဗံ ပုဗ္ဗ မပေက္ခိနီ;
ဝါကျမာလာ ပဝတ္တာတိ, တံ မာလာဒီပကံ မတံ.
ទីបកៈនេះ សូម្បីមានសភាពជាអាទិទីបកៈជាដើមក៏ដោយ ប៉ុន្តែព្រោះប្រព្រឹត្តទៅជាកម្រងប្រយោគ ដែលអាស្រ័យនូវប្រយោគមុនៗ ហេតុនោះ ទើបលោកហៅថា មាលាទីបកៈ។
၂၃၄.
២៣៤.
အနေနေ’ဝ’ပ္ပကာရေန, သေသာန မပိ ဒီပကေ;
ဝိကပ္ပာနံ ဝိဓာတဗ္ဗာ, နုဂတိ သုဒ္ဓဗုဒ္ဓိဘိ.
ដោយវិធីនេះឯង ជនទាំងឡាយដែលមានប្រាជ្ញាស្អាតស្អំ គប្បីធ្វើតាមនូវប្រភេទនៃទីបកៈដែលនៅសល់ទាំងឡាយចុះ។
၂၃၅.
២៣៥.
ဝိသေသ ဝစနိ’စ္ဆာယံ, နိသေဓဝစနံ တု ယံ;
အက္ခေပေါ နာမ သောယဉ္စ, တိဓာ ကာလပ္ပဘေဒတော.
ពាក្យបដិសេធ ដែលពោលឡើងព្រោះចង់សម្តែងសេចក្តីវិសេស ឈ្មោះថា អក្ខេបៈ។ អក្ខេបៈនោះ មាន ៣ យ៉ាង ដោយការបែងចែកតាមកាល។
၂၃၆.
២៣៦.
ဧကာကီ’ နေကသေနံ တံ, မာရံ သ ဝိဇယီ ဇိနော;
ကထံ တ မထဝါ တဿ, ပါရမီဗလ မီဒိသံ.
ព្រះជិនស្រីដ៏មានជ័យនោះ តែមួយព្រះអង្គឯង ធ្វើម្តេចនឹងផ្ចាញ់មារដែលមានសេនាច្រើននោះបាន? ឬមួយថា កម្លាំងនៃបារមីរបស់ព្រះអង្គមានសភាពបែបនេះឯង។
အတီတက္ခေပေါ.
អតីតក្ខេបៈ
၂၃၇.
២៣៧.
ကိံ စိတ္တေ’ဇာသမုဂ္ဃာတံ, အပတ္တော’သ္မီတိ ခိဇ္ဇသေ;
ပဏာမော နနု သော ယေ’ဝ, သကိမ္ပိ သုဂတေ ဂတော.
ម្តេចក៏អ្នកសោកសៅថា «អាត្មាអញមិនទាន់បានដល់នូវការកម្ចាត់បង់តណ្ហាក្នុងចិត្តឡើយ»? ការថ្វាយបង្គំដែលបុគ្គលធ្វើហើយ សូម្បីតែម្តងចំពោះព្រះសុគត តើមិនមែនជាការកម្ចាត់បង់តណ្ហានោះទេឬ?
ဝတ္တမာနက္ခေပေါ.
វត្តមានក្ខេបៈ
၂၃၈.
២៣៨.
သစ္စံ န တေ ဂမိဿန္တိ, သိဝံ သုဇနဂေါစရံ;
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ပရိက္ကန္တ, မာနသာ ယေ သုဒုဇ္ဇနာ.
ពិតណាស់ ជនទាំងឡាយណាដែលមានចិត្តត្រូវមិច្ឆាទិដ្ឋិគ្របដណ្តប់ហើយ ជាជនពាលដ៏ក្រៃលែង ជនទាំងនោះនឹងមិនទៅកាន់ព្រះនិព្វានដ៏ក្សេមក្សាន្ត ជាទីទៅនៃសប្បុរសឡើយ។
အနာဂတက္ခေပေါ.
អនាគតក្ខេបៈ
၂၃၉.
២៣៩.
ဉေယျော အတ္ထန္တရနျာသော, ယော, ညဝါကျတ္ထသာဓနော;
သဗ္ဗဗျာပီ ဝိသေသဋ္ဌော, ဟိဝိသိဋ္ဌ’ဿ ဘေဒတော.
អាលង្ការៈណាដែលញ៉ាំងសេចក្តីនៃប្រយោគមួយទៀតឱ្យសម្រេច គប្បីដឹងថា ឈ្មោះថា អត្ថន្តរន្យាសៈ។ អត្ថន្តរន្យាសៈនោះ បែងចែកជា សព្វព្យាបី និងវិសេសដ្ឋៈ ហើយប្លែកគ្នាដោយការមានបទថា «ហិ» និងមិនមានបទថា «ហិ»។
ဟိ ရဟိတ သဗ္ဗဗျာပီ
ហិរហិតសព្វព្យាបីអត្ថន្តរន្យាសៈ
၂၄၀.
២៤០.
တေပိ လောကဟိတာ သတ္တာ, သူရိယော စန္ဒိမာ အပိ;
အတ္ထံ ပဿ ဂမိဿန္တိ, နိယမော ကေန လင်္ဃျတေ.
សូម្បីសត្វទាំងឡាយដែលជាប្រយោជន៍ដល់លោក គឺព្រះអាទិត្យ និងព្រះចន្ទទាំងនោះ ក៏គង់ដល់នូវការអស្តង្គតដែរ មើលចុះ! តើនរណាអាចកន្លងហួសច្បាប់ធម្មជាតិបាន?
ဟိ သဟိတ သဗ္ဗဗျာပီ
ហិសហិតសព្វព្យាបីអត្ថន្តរន្យាសៈ
၂၄၁.
២៤១.
သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ, ဝသီ သောပိ မုနိဿရော;
ဂတော’ဝ နိဗ္ဗုတိံ သဗ္ဗေ, သင်္ခါရာ န ဟိ သဿတာ.
ព្រះសាស្តានៃទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ សូម្បីព្រះមុនីដ៏មានវសីអង្គនោះ ក៏ទ្រង់យាងទៅកាន់ព្រះនិព្វានដែរ ព្រោះថា សង្ខារទាំងពួងមិនទៀងទាត់ឡើយ។
ဟိ ရဟိတ ဝိသေသဋ္ဌ
ហិរហិតវិសេសដ្ឋអត្ថន្តរន្យាសៈ
၂၄၂.
២៤២.
ဇိနော [Pg.177] သံသာရကန္တာရာ, ဇနံ ပါပေတိ နိဗ္ဗုတိံ;
နနု ယုတ္တာ ဂတိ သာ’ယံ, ဝေသာရဇ္ဇ သမင်္ဂိနံ.
ព្រះជិនស្រី តែងញ៉ាំងជនឱ្យឆ្លងផុតពីវាលកន្តារគឺសង្សារវដ្ត ទៅកាន់ព្រះនិព្វាន។ ដំណើរនោះ តើមិនសមគួរដល់ព្រះអង្គអ្នកបរិបូណ៌ដោយវេសារជ្ជធម៌ទេឬ?
ဟိ သဟိတ ဝိသေသဋ္ဌ
ហិសហិតវិសេសដ្ឋអត្ថន្តរន្យាសៈ
၂၄၃.
២៤៣.
သုရတ္တံ တေ’ဓရဖုဋံ, ဇိန! ရဉ္ဇေတိ မာနသံ;
သယံ ရာဂပရီတာ ဟိ, ပရေ ရဉ္ဇေန္တိ သင်္ဂတေ.
បពិត្រព្រះជិនស្រី! ព្រះឱស្ឋដ៏ក្រហមឆ្អៅរបស់ព្រះអង្គ តែងញ៉ាំងចិត្តឱ្យត្រេកអរ ព្រោះថា វត្ថុទាំងឡាយណាដែលក្រហមដោយខ្លួនឯង តែងញ៉ាំងវត្ថុដទៃដែលមកប៉ះពាល់ឱ្យក្រហមតាមដែរ។
၂၄၄.
២៤៤.
ဝါစ္စေ ဂမ္မေ ထ ဝတ္ထူနံ, သဒိသတ္တေ ပဘေဒနံ;
ဗျတိရေကော’ယ’မပျေ’ကော, ဘယဘေဒါ စတုဗ္ဗိဓော.
កាលបើភាពដូចគ្នានៃវត្ថុទាំងឡាយ ត្រូវបានពោលផ្ទាល់ក្តី ឬយល់បានដោយអត្ថក្តី ការសម្តែងសេចក្តីប្លែកគ្នា ឈ្មោះថា ព្យតិរេកៈ។ ព្យតិរេកៈនោះ សូម្បីតែមួយយ៉ាង ក៏ចែកជា ៤ យ៉ាង ដោយការបែងចែកនៃទាំងពីរយ៉ាងនោះ។
ဝါစ္စဧကဗျတိရေက
វាច្យឯកព្យតិរេកៈ
၂၄၅.
២៤៥.
ဂမ္ဘီရတ္တ မဟတ္တာဒိ, ဂုဏာ ဇလဓိနာ ဇိန!;
တုလျော တွ မသိ ဘေဒေါ တု, သရီရေနေ’ဒိသေန တေ.
បពិត្រព្រះជិនស្រី! ព្រះអង្គជាអ្នកស្មើដោយមហាសមុទ្រ ដោយព្រះគុណទាំងឡាយមានភាពជ្រាលជ្រៅ និងភាពធំធេងជាដើម ប៉ុន្តែសេចក្តីប្លែកគ្នា គឺដោយព្រះវរកាយមានសភាពបែបនេះរបស់ព្រះអង្គ។
ဝါစ္စ ဥဘယဗျတိရေက
វាច្យឧភយព្យតិរេកៈ
၂၄၆.
២៤៦.
မဟာသတ္တာ’တိဂမ္ဘီရာ, သာဂရော သုဂတောပိ စ;
သာဂရော’ဉ္ဇနသင်္ကာသော, ဇိနော စာမီကရဇ္ဇုတိ.
មហាសមុទ្រផង ព្រះសុគតផង សុទ្ធតែជាសភាវៈធំធេង និងជ្រាលជ្រៅក្រៃលែង ប៉ុន្តែ មហាសមុទ្រមានពណ៌ដូចជាថ្នាំកិន ឯព្រះជិនស្រីមានរស្មីដូចជាមាស។
ဂမ္မ ဧကဗျတိရေက
គម្យឯកព្យតិរេកៈ
၂၄၇.
២៤៧.
န သန္တာပါပဟံ နေဝိ, စ္ဆိတဒံ မိဂလောစနံ;
မုနိန္ဒ! နယနဒွန္ဒံ, တဝ တဂ္ဂုဏ ဘူသိတံ.
បពិត្រព្រះមុនិន្ទ្រ! ភ្នែកនៃម្រឹគ មិនអាចកម្ចាត់បង់នូវសេចក្តីក្តៅក្រហាយបានឡើយ ទាំងមិនអាចប្រទាននូវវត្ថុដែលគេប្រាថ្នាបានដែរ ឯគូព្រះនេត្ររបស់ព្រះអង្គ តុបតែងហើយដោយគុណទាំងនោះ។
ဂမ္မဥဘယဗျတိရေက
គម្យឧភយព្យតិរេកៈ
၂၄၈.
២៤៨.
မုနိန္ဒာနန မမ္ဘောဇ, မေသံ နာနတ္တ မီဒိသံ;
သုဝုတ္တာ’မတသန္ဒာယီ, ဝဒနံ နေ’ဒိသ’မ္ဗုဇံ.
សេចក្តីប្លែកគ្នានៃព្រះភក្ត្ររបស់ព្រះមុនិន្ទ្រ និងផ្កាឈូក មានសភាពបែបនេះ គឺព្រះភក្ត្រតែងប្រទាននូវព្រះធម៌ដ៏ពីរោះដូចជាទឹកអម្រឹត ឯផ្កាឈូកមិនមានសភាពបែបនេះឡើយ។
၂၄၉.
២៤៩.
ပသိဒ္ဓံ ကာရဏံ ယတ္ထ, နိဝတ္တေတွာ’ ဉာကာရဏံ;
သာဘာဝိကတ္တ မထဝါ, ဝိဘာဗျံ သာ ဝိဘာဝနာ.
ទីណាដែលគេបដិសេធហេតុដែលល្បីល្បាញ ហើយបង្ហាញហេតុដទៃ ឬសភាវៈពិត នេះហៅថា វិភាវនា (ការធ្វើឲ្យច្បាស់)។
ကာရဏန္တရဝိဘာဝနာ
ការណន្តរវិភាវនា (ការធ្វើឲ្យច្បាស់ដោយហេតុដទៃ)
၂၅၀.
២៥០.
အနဉ္ဇိတာ’သိတံ နေတ္တံ, အဓရော ရဉ္ဇိတာ’ရုဏော;
သမာနတာ ဘမု စာ’ယံ, ဇိနာ’နာဝဉ္စိတာ တဝ.
ព្រះនេត្ររបស់ព្រះអង្គមិនបានលាបអញ្ជនៈ ព្រះឱស្ឋក្រោមក្រហមដូចជាអរុណោទ័យ ចិញ្ចើមទាំងពីរនេះស្មើគ្នា ឱព្រះជិនស្រី! ព្រះភក្ត្ររបស់ព្រះអង្គមិនមែនវៀចវេរដោយសារការបញ្ឆោតឡើយ។
သာဘာဝိက ဝိဘာဝနာ
សភាវិកវិភាវនា (ការធ្វើឲ្យច្បាស់តាមធម្មជាតិ)
၂၅၁.
២៥១.
န ဟောတိ ခလု ဒုဇ္ဇနျ, မပိ ဒုဇ္ဇနသင်္ဂမေ;
သဘာဝနိမ္မလတရေ, သာဓုဇန္တူန စေတသိ.
ពិតណាស់ សូម្បីតែក្នុងការសេពគប់នឹងទុর্জন ក៏សេចក្តីអាក្រក់មិនមានក្នុងចិត្តដ៏បរិសុទ្ធដោយសភាវៈនៃសប្បុរសទាំងឡាយឡើយ។
၂၅၂.
២៥២.
ဇနကော[Pg.178], ဉာပကော စေတိ, ဒုဝိဓာ ဟေတဝေါ သိယုံ;
ပဋိသင်္ခရဏံ တေသံ, အလင်္ကာရတာယော’ဒိတံ.
ហេតុទាំងឡាយមាន ២ យ៉ាងគឺ ជនកហេតុ (ហេតុអ្នកបង្កើត) និងញាបកហេតុ (ហេតុអ្នកញ៉ាំងឲ្យដឹង) ការរៀបចំហេតុទាំងនោះ លោកហៅថា អលង្ការៈ (គ្រឿងលម្អ)។
၂၅၃.
២៥៣.
ဘာဝါ’ဘာဝ ကိစ္စဝသာ, စိတ္တဟေတုဝသာပိ စ;
ဘေဒါ’နန္တာ ဣဒံ တေသံ, မုခမတ္တ နိဒဿနံ.
ដោយអំណាចនៃកិច្ចគឺភាវៈ (ការមាន) និងអភាវៈ (ការមិនមាន) និងដោយអំណាចនៃចិត្តហេតុ ការបែងចែកគឺមិនមានទីបំផុតឡើយ នេះគ្រាន់តែជាការបង្ហាញជាឧទាហរណ៍ប៉ុណ្ណោះ។
၂၅၄.
២៥៤.
ပရမတ္ထပကာသေ’က, ရသာ သဗ္ဗမနောဟရာ;
မုနိနော ဒေသနာ’ယံ မေ, ကာမံ တောသေတိ မာနသံ.
ព្រះធម៌ទេសនានេះរបស់ព្រះមុនី ដែលមានរសតែមួយគឺការសម្តែងនូវបរមត្ថ គួរជាទីត្រេកអរនៃចិត្តទាំងពួង តែងញ៉ាំងចិត្តរបស់ខ្ញុំឲ្យរីករាយពិតប្រាកដ។
ဘာဝကိစ္စော ကာရကဟေတု.
ការកហេតុមានភាវកិច្ច (ហេតុអ្នកធ្វើដែលមានការកើតឡើងជាកិច្ច)
၂၅၅.
២៥៥.
ဓီရေဟိ သဟ သံဝါသာ, သဒ္ဓမ္မဿာ’ဘိယောဂတော;
နိဂ္ဂဟေနိ’န္ဒြိယာနဉ္စ, ဒုက္ခဿု’ပသမော သိယာ.
ព្រោះការរស់នៅជាមួយអ្នកប្រាជ្ញ ព្រោះការប្រកបខ្វល់ខ្វាយក្នុងព្រះសទ្ធម្ម និងព្រោះការសង្កត់សង្កិននូវឥន្ទ្រិយទាំងឡាយ ការរំងាប់ទុក្ខគប្បីមាន។
အဘာဝကိစ္စော ကာရကဟေတု.
ការកហេតុមានអភាវកិច្ច (ហេតុអ្នកធ្វើដែលមានការមិនកើតឡើងជាកិច្ច)
၂၅၆.
២៥៦.
မုနိန္ဒ’စန္ဒ သံဝါဒိ, ကန္တဘာဝေါ’ပသောဘိနာ;
မုခေနေ’ဝ သုဗောဓံ တေ, မနံ ပါပါ’ဘိနိဿဋံ.
ឱព្រះមុនិន្ទ្រ! ព្រះហឫទ័យដែលចាកចេញផុតហើយចាកបាបរបស់ព្រះអង្គ គឺគេអាចដឹងបានយ៉ាងងាយ ដោយសារតែព្រះភក្ត្រដ៏រុងរឿងដោយសេចក្តីល្អស្រស់បំព្រង ដូចជាព្រះចន្ទ។
ဘာဝကိစ္စော ဉာပကဟေတု.
ញាបកហេតុមានភាវកិច្ច (ហេតុអ្នកញ៉ាំងឲ្យដឹងដែលមានការកើតឡើងជាកិច្ច)
၂၅၇.
២៥៧.
သာဓုဟတ္ထာ’ရဝိန္ဒာနိ, သင်္ကောစယတိ တေ ကထံ;
မုနိန္ဒ! စရဏဒွန္ဒ, ရာဂဗာလာ’တပေါ ဖုသံ?
ឱព្រះមុនិន្ទ្រ! កម្តៅថ្ងៃខ្ចីគឺពណ៌ក្រហមនៃព្រះបាទទាំងគូរបស់ព្រះអង្គ កាលបើប៉ះពាល់ ហេតុអ្វីក៏ធ្វើឲ្យដៃដូចជាផ្កាឈូកនៃសប្បុរសទាំងឡាយរួញក្រៀមទៅវិញ?
အယုတ္တကာရီ စိတ္တဟေတု.
ចិត្តហេតុធ្វើការមិនសមគួរ
၂၅၈.
២៥៨.
သင်္ကောစယန္တိ ဇန္တူနံ, ပါဏိပင်္ကေရုဟာနိ’ဟ;
မုနိန္ဒ! စရဏဒွန္ဒ, နခ စန္ဒာန’ မံသဝေါ.
ឱព្រះមុនិន្ទ្រ! កាំរស្មីនៃព្រះនខាដូចជាព្រះចន្ទនៃព្រះបាទទាំងគូរបស់ព្រះអង្គ តែងញ៉ាំងដៃដូចជាផ្កាឈូកនៃសត្វលោកទាំងឡាយក្នុងលោកនេះឲ្យរួញចូល (សំពះ)។
ယုတ္တကာရီ စိတ္တဟေတု.
ចិត្តហេតុធ្វើការសមគួរ
၂၅၉.
២៥៩.
ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ပဒတ္ထာနံ, အနုဒ္ဒေသော ယထာက္ကမံ;
‘သင်္ချာန’မိတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ, ယထာသင်္ချံ ကမောပိ စ.
ការសម្តែងទៅតាមលំដាប់នៃសេចក្តីដែលបានលើកឡើងទុកហើយ លោកហៅថា «សង្ខ្យានៈ» ឬហៅម្យ៉ាងទៀតថា «យថាសង្ខ្យៈ»។
၂၆၀.
២៦០.
အာလာပ ဟာသ လီဠာဟိ, မုနိန္ဒ! ဝိဇယာ တဝ;
ကောကိလာ ကုမုဒါနိ စော, ပသေဝန္တေ ဝနံ ဇလံ.
ឱព្រះមុនិន្ទ្រ! ព្រោះតែការសន្ទនា ការញញឹម និងលីលាដ៏មានជ័យរបស់ព្រះអង្គ ពួកសត្វតាវៅ និងផ្កាឈូកទាំងឡាយ តែងសេពនូវព្រៃ និងទឹក។
၂၆၁.
២៦១.
သိယာ ပိယတရံ နာမ, အတ္ထရူပဿ ကဿစိ;
ပိယဿာ’တိသယေနေ’တံ, ယံ ဟောတိ ပဋိပါဒနံ.
ការសម្តែងនូវសេចក្តីណាមួយដែលជាទីស្រឡាញ់ស្រាប់ហើយ ឲ្យទៅជាទីស្រឡាញ់ក្រៃលែងឡើងទៅទៀត ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏លើសលប់ នេះឈ្មោះថា បិយតរៈ។
၂၆၂.
២៦២.
ပီတိယာ မေ သမုပ္ပန္နာ, သန္တ! သန္ဒဿနာ တဝ;
ကာလေနာ’ယံ ဘဝေ ပီတိ, တဝေ’ဝ ပုန ဒဿနာ.
ឱព្រះអង្គដ៏ស្ងប់ស្ងាត់! សេចក្តីរីករាយដែលកើតឡើងដល់ខ្ញុំព្រោះការបានជួបព្រះអង្គ សេចក្តីរីករាយនេះគប្បីមានម្តងទៀតតាមកាលវេលា ព្រោះការបានជួបព្រះអង្គជាថ្មី។
၂၆၃.
២៦៣.
ဝဏ္ဏိတေနော’ပမာနေန, ဝုတျာ’ဓိပ္ပေတ ဝတ္ထုနော;
သမာသဝုတ္တိ နာမာ’ယံ, အတ္ထ သင်္ခေပ ရူပတော.
ការនិយាយចំពោះវត្ថុដែលចង់និយាយ ដោយសារឧបមានដែលគេពណ៌នា ដោយរូបភាពសង្ខេបសេចក្តី នេះឈ្មោះថា សមាសវុត្តិ។
၂၆၄.
២៦៤.
သာ’ယံ [Pg.179] ဝိသေသျမတ္တေန, ဘိန္နာ’ဘိန္နဝိသေသနာ;
အတ္ထေ’ဝ အပရာ ပျ’တ္ထိ, ဘိန္နာ’ဘိန္နဝိသေသနာ.
សមាសវុត្តិនោះ បែងចែកជា អភិន្នវិសេសនៈ (មានវិសេសនៈមិនប្លែកគ្នា) និង ភិន្នវិសេសនៈ (មានវិសេសនៈប្លែកគ្នា) ដោយគ្រាន់តែជាវិសេស្យៈប៉ុណ្ណោះ ហើយនៅមានមួយទៀតគឺ ភិន្នាភិន្នវិសេសនៈ (មានវិសេសនៈទាំងប្លែកទាំងមិនប្លែកគ្នា)។
အဘိန္နဝိသေသန
អភិន្នវិសេសនៈ (វិសេសនៈមិនប្លែកគ្នា)
၂၆၅.
២៦៥.
ဝိသုဒ္ဓါ’မတသန္ဒာယီ, ပသတ္ထရတနာ’လယော;
ဂမ္ဘီရော စာ’ယ’ မမ္ဗောဓိ, ပုညေနာ’ပါဒိတော မယာ.
មហាសមុទ្រដ៏ជ្រៅនេះ ដែលផ្តល់នូវទឹកអម្រឹតដ៏បរិសុទ្ធ ជាទីតាំងនៃរតនៈដ៏ប្រសើរដែលគេសរសើរ ខ្ញុំបានសម្រេចហើយដោយបុណ្យ។
ဘိန္နာဘိန္နဝိသေသန
ភិន្នាភិន្នវិសេសនៈ (វិសេសនៈទាំងប្លែកទាំងមិនប្លែកគ្នា)
၂၆၆.
២៦៦.
ဣစ္ဆိတ’တ္ထပဒေါ သာရော, ဖလပုပ္ဖော’ပသောဘိတော;
သစ္ဆာယော’ယ’မပုဗ္ဗောဝ ကပ္ပရုက္ခော သမုဋ္ဌိတော.
ដើមកប្បព្រឹក្សដ៏ចម្លែកនេះកើតឡើងហើយ មានខ្លឹមសារគឺប្រយោជន៍ដែលគេប្រាថ្នា លម្អដោយផ្លែនិងផ្កា មានម្លប់ដ៏ត្រជាក់។
၂၆၇.
២៦៧.
သာဂရတ္တေန သဒ္ဓမ္မော, ရုက္ခတ္တေနော’ဒိတော ဇိနော;
သဗ္ဗေ သာဓာရဏာ ဓမ္မာ, ပုဗ္ဗတြာ’ညတြ တု’တ္တယံ.
ព្រះសទ្ធម្មលោកពោលថាជាសមុទ្រ ព្រះជិនស្រីលោកពោលថាជាដើមឈើ ធម៌ទាំងពួងជាធម៌ទូទៅ តែក្នុងឧទាហរណ៍មុនមានធម៌ ៣ យ៉ាងផ្សេងគ្នា។
၂၆၈.
២៦៨.
ဝတ္ထုနော’ညပ္ပကာရေန, ဌိတာ ဝုတ္တိ တဒ’ညထာ;
ပရိကပ္ပီယတေ ယတ္ထ, သာ ဟောတိ ပရိကပ္ပနာ.
កាលបើអាការៈរបស់វត្ថុដែលស្ថិតនៅដោយប្រការម្យ៉ាង ត្រូវបានគេសន្មត (គិតស្មាន) ទៅជាប្រការដទៃវិញ នេះឈ្មោះថា បរិកប្បនា (ការសន្មត ឬការគិតស្មាន)។
၂၆၉.
២៦៩.
ဥပမာ’ဗ္ဘန္တရတ္တေန, ကိရိယာဒိဝသေန စ;
ကမေနော’ဒါဟရိဿာမိ, ဝိဝိဓာ ပရိကပ္ပနာ.
ខ្ញុំនឹងសម្តែងនូវបរិកប្បនាដ៏ប្លែកៗ ទៅតាមលំដាប់ ដោយអំណាចនៃឧបមាអភ្យន្តរៈ និងដោយអំណាចនៃកិរិយាជាដើម។
ဥပမာဗ္ဘန္တရပရိကပ္ပနာ
ឧបមាភ្យន្តរបរិកប្បនា (ការសន្មតនៅក្នុងឧបមា)
၂၇၀.
២៧០.
ဣစ္ဆာဘင်္ဂါ’တုရာ’သီနာ, တာ’တိနိစ္စလ မစ္ဆရာ;
ဝသံ နေန္တိ’ဝ ဓီရံ တံ, တဒါ ယောဂါ’ဘိယောဂတော.
ពួកត្រីទាំងឡាយដែលមិនកម្រើកទាល់តែសោះ អង្គុយរងទុក្ខព្រោះការខូចបំណង ហាក់ដូចជាញ៉ាំងព្រះមុនីដ៏មានប្រាជ្ញានោះឲ្យលុះក្នុងអំណាច ដោយការប្រកបព្យាយាមក្នុងកាលនោះ។
ကြိယာပရိကပ္ပနာ
កិរិយាបរិកប្បនា (ការសន្មតដោយអំណាចកិរិយា)
၂၇၁.
២៧១.
ဂဇံ မာရော သမာရုဠှော, ယုဒ္ဓါယ’စ္စန္တ’မုန္နတံ;
မဂ္ဂ မနွေသတီ နူန, ဇိနဘီတော ပလာယိတုံ.
មារឡើងជិះដំរីដ៏ខ្ពស់ក្រៃលែងដើម្បីច្បាំង ពិតជាកំពុងស្វែងរកផ្លូវដើម្បីរត់គេចខ្លួន ព្រោះខ្លាចព្រះជិនស្រីជាប្រាកដ។
ဂုဏပရိကပ္ပနာ
គុណបរិកប្បនា (ការសន្មតដោយអំណាចគុណ)
၂၇၂.
២៧២.
မုနိန္ဒ! ပါဒဒွန္ဒေ တေ, စာရု ရာဇိဝ သုန္ဒရေ;
မညေ ပါပါ’ဘိ’သမ္မဒ္ဒ, ဇာတသောဏေန သောဏိမာ.
ឱព្រះមុនិន្ទ្រ! ខ្ញុំស្មានថា ពណ៌ក្រហមនៅលើព្រះបាទទាំងគូរបស់ព្រះអង្គ ដែលល្អស្រស់ដូចជាផ្កាឈូកដ៏ល្អ គឺកើតឡើងដោយសារការជាន់ឈ្លីនូវបាប។
၂၇၃.
២៧៣.
မညေ, သင်္ကေ, ဓုဝံ, နူန, မိဝ, မိစ္စေဝ မာဒိဟိ;
သာ’ယံ ဗျဉ္ဇီယတေ ကွာ’ပိ, ကွာ’ပိ ဝါကျေန ဂမျတေ.
បរិកប្បនានោះ ជួនកាលសម្តែងចេញដោយសព្ទទាំងឡាយមានជាអាទិ៍ថា មញ្ញេ (ខ្ញុំស្មានថា), សង្កេ (ខ្ញុំសង្ស័យថា), ធុវំ (ពិតប្រាកដ), នូន (ប្រាកដជា), ឥវ (ដូចជា) ជួនកាលដឹងបានដោយអំណាចនៃប្រយោគ។
ဂမ္မပရိကပ္ပနာ
គម្យបរិកប្បនា (ការសន្មតដែលដឹងបានដោយអត្ថ)
၂၇၄.
២៧៤.
ဒယာ သဉ္ဇာတ သရသာ, ဒေဟာ နိက္ခန္တကန္တိယော;
ပီဏေန္တာ ဇိန! တေ သာဓု, ဇနံ သရသတံ နယုံ.
ឱព្រះជិនស្រី! ព្រះរស្មីទាំងឡាយដែលចេញពីព្រះវរកាយដ៏ប្រកបដោយទឹកចិត្តដែលកើតអំពីមេត្តា កាលញ៉ាំងសប្បុរសឲ្យឆ្អែតស្កប់ស្កល់ តែងនាំទៅរកសេចក្តីជ្រះថ្លា។
၂၇၅.
២៧៥.
အာရဗ္ဘန္တဿ [Pg.180] ယံကိဉ္စိ, ကတ္တုံ ပုညဝသာ ပုန;
သာဓန’န္တရလာဘော ယော, တံ ဝဒန္တိ သမာဟိတံ.
កាលបើបុគ្គលផ្តើមធ្វើកិច្ចការណាមួយ ហើយបានសម្រេចនូវឧបករណ៍ដទៃទៀតដោយអំណាចនៃបុណ្យ លោកហៅការសម្រេចនោះថា សមាហិតៈ។
၂၇၆.
២៧៦.
မာရာ’ရိဘင်္ဂါ’ဘိမုခ, မာနသော တဿ သတ္ထုနော;
မဟာမဟီ မဟာရဝံ, ရဝီ’ယ’မုပကာရိကာ.
ព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះសាស្តាដែលឆ្ពោះទៅរកការកម្ចាត់មារសត្រូវ ឯមហាប្រថពីនេះក៏បានបន្លឺសំឡេងយ៉ាងខ្លាំង ហាក់ដូចជាជួយឧបត្ថម្ភ។
၂၇၇.
២៧៧.
အဝတွာ’ဘိမတံ တဿ, သိဒ္ဓိယာ ဒဿန’ညထာ;
ဝဒန္တိ တံ ‘ပရိယာယ, ဝုတ္တီ’တိ သုစိဗုဒ္ဓယော.
ការមិនពោលនូវសេចក្តីដែលចង់និយាយដោយត្រង់ តែបង្ហាញឲ្យឃើញនូវការសម្រេចដោយប្រការដទៃវិញ អ្នកមានប្រាជ្ញាស្អាតស្អំតែងហៅថា បរិយាយវុត្តិ។
၂၇၈.
២៧៨.
ဝိဝဋ’င်္ဂဏနိက္ခိတ္တံ, ဓန’မာရက္ခ ဝဇ္ဇိတံ;
ဓနကာမ! ယထာကာမံ, တုဝံ ဂစ္ဆ ယဒိစ္ဆသိ.
ទ្រព្យសម្បត្តិដែលគេដាក់ទុកក្នុងទីធ្លាបើកចំហ មិនមានការថែរក្សាឡើយ នែអ្នកចង់បានទ្រព្យ! ចូរអ្នកទៅតាមចិត្តប្រាថ្នាចុះ ប្រសិនបើអ្នកចង់បាន។
၂၇၉.
២៧៩.
ထုတိံ ကရောတိ နိန္ဒန္တော, ဝိယ တံ ဗျာဇဝဏ္ဏနံ;
ဒေါသာ’ဘာသာ ဂုဏာ ဧဝ, ယန္တိ သန္နိဓိ မတြ ဟိ.
ការធ្វើសេចក្តីសរសើរហាក់ដូចជាបង្កាច់បង្ខូច នេះឈ្មោះថា វ្យាជវណ្ណនា ព្រោះថាក្នុងទីនេះ គុណទាំងឡាយនោះឯង តែងប្រាកដឡើងដោយអាការៈដូចជាទោស។
၂၈၀.
២៨០.
သဉ္စာလေတု မလံ တွံ’သိ, ဘုသံ ကုဝလယာ’ခိလံ;
ဝိသေသံ တာဝတာ နာထ!, ဂုဏာနံ တေ ဝဒါမ ကိံ?
ឱព្រះលោកនាថ! ព្រះអង្គអាចញ៉ាំងផែនដីទាំងមូលឲ្យញាប់ញ័របាន តើយើងខ្ញុំគប្បីពោលសរសើរគុណដ៏វិសេសរបស់ព្រះអង្គឲ្យលើសពីនោះដូចម្តេចទៅទៀត?
၂၈၁.
២៨១.
ဝိသေသိ’စ္ဆာယံ ဒဗ္ဗဿ, ကြိယာ, ဇာတိ, ဂုဏဿ စ;
ဝေကလ္လဒဿနံ ယတြ, ဝိသေသော နာမ ယံ ဘဝေ.
កាលបើគេចង់បង្ហាញសេចក្តីវិសេស ហើយបង្ហាញនូវការខ្វះខាតនៃទ្រព្យ កិរិយា ជាតិ ឬគុណ នេះឈ្មោះថា វិសេសៈ។
၂၈၂.
២៨២.
န ရထာ, န စ မာတင်္ဂါ, န ဟယာ, န ပဒါတယော;
ဇိတော မာရာရိ မုနိနာ, သမ္ဘာရာဝဇ္ဇနေန ဟိ.
មិនមានរថ មិនមានដំរី មិនមានសេះ មិនមានពលថ្មើរជើងឡើយ តែព្រះមុនីបានឈ្នះមារសត្រូវ ដោយសារតែការពិចារណានូវបារមីសម្ភារៈប៉ុណ្ណោះ។
ဒဗ္ဗဝိသေသဝုတ္တိ.
ទព្វវិសេសវុត្តិ (ការសម្តែងសេចក្តីវិសេសនៃទ្រព្យ)
၂၈၃.
២៨៣.
န ဗဒ္ဓါ ဘူကုဋိ, နေဝ, ဖုရိတော ဒသနစ္ဆဒေါ;
မာရာရိဘင်္ဂံ စာ’ကာသိ, မုနိ ဝီရော ဝရော သယံ.
ចិញ្ចើមមិនបានជ្រួញ ព្រះឱស្ឋក៏មិនបានញ័រឡើយ តែព្រះមុនីដ៏មានព្យាយាមដ៏ប្រសើរ ទ្រង់បានធ្វើការកម្ចាត់មារសត្រូវដោយព្រះអង្គឯង។
ကြိယာဝိသေသဝုတ္တိ.
កិរិយាវិសេសវុត្តិ (ការសម្តែងសេចក្តីវិសេសនៃកិរិយា)
၂၈၄.
២៨៤.
န ဒိသာသု ဗျာတ္တာ ရံသိ,နာ’လောကော လောကပတ္ထဋော;
တထာပျ’န္ဓတမဟရံ, ပရံ သာဓုသုဘာသိတံ.
រស្មីមិនបានផ្សាយទៅក្នុងទិសទាំងឡាយ ពន្លឺក៏មិនបានផ្សាយទៅក្នុងលោកឡើយ តែទោះជាយ៉ាងនោះ ក៏ព្រះសុភាសិតដ៏ប្រសើរ តែងកម្ចាត់បង់នូវងងឹតគឺអវិជ្ជាបាន។
ဇာတိဝိသေသဝုတ္တိ.
ជាតិវិសេសវុត្តិ (ការសម្តែងសេចក្តីវិសេសនៃជាតិ)
၂၈၅.
២៨៥.
န ခရံ, န ဟိ ဝါ ထဒ္ဓံ, မုနိန္ဒ! ဝစနံ တဝ;
တထာပိ ဂါဠှံ ခဏတိ, နိမ္မူလံ ဇနတာမဒံ.
ឱព្រះមុនិន្ទ្រ! ព្រះវាចារបស់ព្រះអង្គមិនគ្រោតគ្រាត មិនរឹងត្អឹងឡើយ តែទោះជាយ៉ាងនោះ ក៏តែងជីកកកាយរំលើងចោលនូវសេចក្តីស្រវឹងវង្វេងរបស់សត្វលោកយ៉ាងជ្រៅ។
ဂုဏဝိသေသဝုတ္တိ
គុណវិសេសវុត្តិ (ការសម្តែងសេចក្តីវិសេសនៃគុណ)
၂၈၆.
២៨៦.
ဒဿီယတေ’တိရိတ္တံ [Pg.181] တု, သူရဝီရတ္တနံ ယဟိံ;
ဝဒန္တိ ဝိညူဝစနံ, ရုဠှာဟင်္ကာရ မီဒိသံ.
ទីណាដែលគេបង្ហាញនូវភាពក្លាហានដ៏ហួសប្រមាណ អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយហៅពាក្យពោលបែបនោះថា រុឡ្ហាហង្ការៈ (ការអួតអាងដ៏ខ្លាំងក្លា)។
၂၈၇.
២៨៧.
ဒမေ နန္ဒောပနန္ဒဿ, ကိံ မေ ဗျာပါရဒဿနာ?ပုတ္တာ မေ ပါဒသမ္ဘတ္တာ, သဇ္ဇာ သန္တေ’ဝ တာဒိသေ.
ក្នុងការទូន្មាននន្ទោបនន្ទនាគរាជ តើចាំបាច់អ្វីដល់ការខ្វល់ខ្វាយរបស់ខ្ញុំ? ពួកកូនរបស់ខ្ញុំដែលលំឱនកាយទៀបជើង តែងត្រៀមខ្លួនជាស្រេចក្នុងកិច្ចការបែបនោះ។
၂၈၈.
២៨៨.
သိလေသော ဝစနာ’နေကာ, ဘိဓေယျေ’ကပဒါယုတံ;
အဘိန္နပဒဝါကျာဒိ, ဝသာ တေဓာ’ယ မီရိတော.
សិលេសៈ (ការប្រើពាក្យមានន័យពីរយ៉ាង) គឺការប្រើពាក្យតែមួយតែមានន័យច្រើនយ៉ាង សិលេសៈនោះលោកពោលថាមាន ៣ យ៉ាង ដោយអំណាចនៃបទ និងប្រយោគមិនប្លែកគ្នាជាដើម។
၂၈၉.
២៨៩.
အန္ဓတမဟရော ဟာရီ, သမာရုဠှော မဟောဒယံ;
ရာဇတေ ရံသိမာလီ’ယံ, ဘဂဝါ ဗောဓယံ ဇနေ.
ព្រះដ៏មានព្រះភាគនេះ (ឬព្រះអាទិត្យនេះ) ទ្រង់កម្ចាត់បង់នូវងងឹតគឺអវិជ្ជា គួរជាទីត្រេកអរ ទ្រង់ឡើងកាន់ឋានៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ តែងរុងរឿងញ៉ាំងជនទាំងឡាយឲ្យត្រាស់ដឹង។
အဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော.
អភិន្នបទវាក្យសិលេសៈ (ការប្រើពាក្យមានន័យពីរដោយបទនិងប្រយោគមិនប្លែកគ្នា)
၂၉၀.
២៩០.
သာရဒါ’မလကာ’ဘာသော, သမာနီတ ပရိက္ခယော;
ကုမုဒါ’ကရသမ္ဗောဓော, ပီဏေတိ ဇနတံ သုဓီ.
ព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធដ៏មានប្រាជ្ញាល្អ មានពន្លឺដ៏បរិសុទ្ធដូចជាមេឃរដូវរំហើយ ទ្រង់ធ្វើឲ្យអស់ទៅនូវកិលេស ញ៉ាំងសត្វលោកឲ្យត្រាស់ដឹង តែងធ្វើឲ្យប្រជាជនរីករាយ។
ဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော.
ភិន្នបទវាក្យសិលេស។
၂၉၁.
២៩១.
သမာဟိတ’တ္တဝိနယော, အဟီန မဒ မဒ္ဒနော;
သုဂတော ဝိသဒံ ပါတု, ပါဏိနံ သော ဝိနာယကော.
ព្រះសុគតព្រះអង្គជាវិនាយក (អ្នកដឹកនាំ) របស់សត្វលោក មានវិន័យចំពោះព្រះអង្គផ្ទាល់ដែលតម្កល់មាំហើយ ទ្រង់ញាំញីនូវសេចក្តីស្រវឹងដ៏មិនថយថយ សូមទ្រង់ជួយការពារសត្វលោកទាំងឡាយឱ្យបានច្បាស់លាស់។
ဘိန္နာဘိန္နပဒဝါကျသိလေသော.
ភិន្នាភិន្នបទវាក្យសិលេស។
၂၉၂.
២៩២.
ဝိရုဒ္ဓါ, ဝိရုဒ္ဓါ, ဘိန္န, ကမ္မာ, နိယမဝါ, ပရော;
နိယမ’က္ခေပဝစနော, အဝိရောဓိ, ဝိရောဓျ’ပိ.
សិលេសៈដទៃទៀតគឺ វិរុទ្ធកម្មសិលេស អវិរុទ្ធកម្មសិលេស ភិន្នកម្មសិលេស និយមវន្តសិលេស និយមក្ខេបសិលេស អវិរោធិសិលេស និងវិរោធិសិលេស។
၂၉၃.
២៩៣.
ဩစိတျ သမ္ပောသကာဒိ, သိလေသော, ပဒဇာ’ဒိ ပိ;
ဧသံ နိဒဿနေသွေ’ဝ, ရူပ မာဝိ ဘဝိဿတိ.
សិលេសៈដែលជួយសម្រួលដល់ភាពសមរម្យ (ឱចិត្យសម្បោសកៈ) ជាដើម និងបទសិលេសជាដើមនោះ រូបភាព (លក្ខណៈ) របស់សិលេសៈទាំងនោះ នឹងប្រាកដច្បាស់ក្នុងឧទាហរណ៍ទាំងឡាយនេះឯង។
ဝိရုဒ္ဓကမ္မသိလေသ
វិរុទ្ធកម្មសិលេស
၂၉၄.
២៩៤.
သဝသေ ဝတ္တယံ လောကံ, အခိလံ ကလ္လဝိဂ္ဂဟော;
ပရာဘဝတိ မာရာရိ, ဓမ္မရာဇာ ဝိဇမ္ဘတေ.
ព្រះធម្មរាជា ព្រះអង្គមានព្រះវរកាយដ៏ល្អ ទ្រង់ធ្វើសត្វលោកទាំងสิ้นឱ្យប្រព្រឹត្តទៅក្នុងអំណាចរបស់ព្រះអង្គ ទ្រង់ឈ្នះមារសត្រូវ ហើយទ្រង់រុងរឿងឡើង។
အဝိရုဒ္ဓကမ္မသိလေသ
អវិរុទ្ធកម្មសិលេស
၂၉၅.
២៩៥.
သဘာဝမဓုရံ ပုည ဝိသေသော’ဒယ သမ္ဘဝံ;
သုဏန္တိ ဝါစံ မုနိနော, ဇနာ ပဿန္တိ စာ’မတံ.
ជនទាំងឡាយតែងស្តាប់នូវព្រះវាចារបស់ព្រះមុនី ដែលមានសភាពផ្អែមល្ហែមដោយធម្មជាតិ ដែលកើតឡើងអំពីការលេចឡើងនៃបុណ្យដ៏វិសេស ហើយតែងតែបានឃើញនូវព្រះនិព្វានដ៏មិនស្លាប់។
အဘိန္နကမ္မသိလေသ
អភិន្នកម្មសិលេស
၂၉၆.
២៩៦.
အန္ဓကာရာ’ပဟာရာယ[Pg.182], သဘာဝ မဓုရာယ စ;
မနော ပီဏေတိ ဇန္တူနံ, ဇိနော ဝါစာယ ဘာယ စ.
ព្រះជិនស្រី ទ្រង់ធ្វើចិត្តរបស់សត្វលោកឱ្យរីករាយ ដោយព្រះវាចាផង ដោយព្រះរស្មីផង ដែលជាធម្មជាតិកម្ចាត់បង់នូវងងឹត និងមានសភាពផ្អែមល្ហែមដោយធម្មជាតិ។
နိယမဝန္တသိလေသ
និយមវន្តសិលេស
၂၉၇.
២៩៧.
ကေသ’က္ခီနံ’ဝ ကဏှတ္တံ, ဘမူနံယေဝ ဝင်္ကတာ;
ပါဏိပါဒါ’ဓရာနံ’ဝ, မုနိန္ဒဿာ’ဘိရတ္တတာ.
សេចក្តីខ្មៅមានតែចំពោះព្រះកេសា និងព្រះនេត្រទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ សេចក្តីវៀចវេរមានតែចំពោះព្រះភូមោ (ចិញ្ចើម) ទាំងឡាយប៉ុណ្ណោះ សេចក្តីក្រហមឆ្អៅមានតែចំពោះព្រះហស្ត ព្រះបាទ និងព្រះឱស្ឋរបស់ព្រះមុនិន្ទ្រប៉ុណ្ណោះ។
နိယမက္ခေပသိလေသ
និយមក្ខេបសិលេស
၂၉၈.
២៩៨.
ပါဏိပါဒါ’ဓရေသွေ’ဝ, သာရာဂေါ တဝ ဒိဿတိ;
ဒိဿတေ သော’ယ မထဝါ, နာထ! သာဓုဂုဏေသွ’ပိ.
បពិត្រព្រះលោកនាថ! សេចក្តីក្រហមឆ្អៅ (ឬតម្រេក) ប្រាកដមានតែចំពោះព្រះហស្ត ព្រះបាទ និងព្រះឱស្ឋរបស់ព្រះអង្គប៉ុណ្ណោះ មួយវិញទៀត សេចក្តីស្រឡាញ់នោះ ក៏ប្រាកដមានសូម្បីតែក្នុងគុណធម៌ទាំងឡាយរបស់សប្បុរសផងដែរ។
အဝိရောဓိသိလေသ
អវិរោធិសិលេស
၂၉၉.
២៩៩.
သလက္ခဏော’တိသုဘဂေါ, တေဇဿီ နိယတော’ဒယော;
လောကေသော ဇိတသံက္လေသော,ဝိဘာတိ သမဏိဿရော.
ព្រះសមណិស្សរៈ (ព្រះពុទ្ធជាធំជាងសមណៈ) ព្រះអង្គទ្រង់ប្រកបដោយមហាបុរិសលក្ខណៈ មានសិរីសួស្តីដ៏ក្រៃលែង មានតេជះ មានការលេចឡើងជាប្រាកដ ជាម្ចាស់នៃលោក ទ្រង់ឈ្នះនូវកិលេសទាំងពួង តែងរុងរឿងចែងចាំង។
ဝိရောဓိသိလေသ
វិរោធិសិលេស
၃၀၀.
៣០០.
အသမောပိ သမော လောကေ,လောကေသောပိ နရုတ္တမော;
သဒယော ပျ’ဒယော ပါပေ, စိတ္တာ’ယံ မုနိနော ဂတိ.
ព្រះមុនីសូម្បីជាបុគ្គលរកអ្វីប្រៀបមិនបាន ក៏នៅតែមានព្រះទ័យស្មើគ្នាចំពោះសត្វលោក សូម្បីជាម្ចាស់នៃលោក ក៏ជាមនុស្សដ៏ឧត្តម សូម្បីជាអ្នកមានព្រះទ័យអាណិតអាសូរ ក៏គ្មានការយោគយល់ចំពោះបាបកម្ម នេះជាលំនាំនៃព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះមុនី។
ဩစိတျသမ္ပောသကပဒသိလေသ
ឱចិត្យសម្បោសកបទសិលេស
၃၀၁.
៣០១.
သံသာရဒုက္ခော’ပဟတာ, ဝနတာ ဇနတာ တွယိ;
သုခ မိစ္ဆိတ မစ္စန္တံ, အမတန္ဒဒ! ဝိန္ဒတိ.
បពិត្រព្រះអង្គអ្នកប្រទាននូវព្រះនិព្វានដ៏មិនស្លាប់! ពួកជនដែលត្រូវទុក្ខក្នុងសង្សារវដ្តបៀតបៀនហើយ កាលបើនមស្ការចំពោះព្រះអង្គ តែងតែបានជួបប្រទះនូវសេចក្តីសុខដ៏ក្រៃលែងដែលខ្លួនប្រាថ្នា។
၃၀၂.
៣០២.
ဂုဏယုတ္တေဟိ ဝတ္ထူဟိ, သမံ ကတွာန ကဿစိ;
သံကိတ္တနံ ဘဝတိ ယံ, သာ မတာ တုလျယောဂိတာ.
ការសរសើររៀបរាប់នូវវត្ថុណាមួយ ដោយធ្វើឱ្យស្មើគ្នាជាមួយនឹងវត្ថុទាំងឡាយដែលមានគុណសម្បត្តិប្រហាក់ប្រហែលគ្នា នោះហៅថា តុល្យយោគិតា។
၃၀၃.
៣០៣.
သမ္ပတ္တသမ္မဒေါ လောကော, သမ္ပတ္တာ’လောကသမ္ပဒေါ;
ဥဘောဟိ ရံသိမာလီ စ, ဘဂဝါ စ တမောနုဒေါ.
ព្រះអាទិត្យផង ព្រះភគវន្តផង ព្រះអង្គទាំងពីរជាអ្នកកម្ចាត់បង់នូវងងឹត កាលដែលយាងមកដល់ហើយ ធ្វើឱ្យសត្វលោកបានដល់នូវសេចក្តីរីករាយ និងបានសម្រេចនូវពន្លឺដ៏រុងរឿង។
၃၀၄.
៣០៤.
အတ္ထန္တရံ သာဓယတာ, ကိဉ္စိ တံ သဒိသံ ဖလံ;
ဒဿီယတေ အသန္တံ ဝါ, သန္တံ ဝါ တံ နိဒဿနံ.
ការបង្ហាញឱ្យឃើញនូវផលដែលស្រដៀងគ្នា ទោះបីជាផលនោះមិនមានពិតក្តី ឬមានពិតក្តី ដើម្បីសម្រេចនូវសេចក្តីដទៃទៀត នោះហៅថា និទស្សនៈ។
အသန္တဖလနိဒဿန
អសន្តផលនិទស្សនៈ
၃၀၅.
៣០៥.
ဥဒယာ [Pg.183] သမဏိန္ဒဿ, ယန္တိ ပါပါ ပရာဘဝံ;
ဓမ္မရာဇဝိရုဒ္ဓါနံ, သူစယန္တာ ဒုရ’န္တတံ.
ដោយការកើតឡើងនៃព្រះសមណិន្ទ្រ ពួកមនុស្សអាក្រក់តែងតែដល់នូវសេចក្តីវិនាស ដែលជាការបង្ហាញឱ្យឃើញនូវលទ្ធផលដ៏អាក្រក់បំផុតចំពោះពួកជនដែលប្រឆាំងនឹងព្រះធម្មរាជា។
သန္တဖလနိဒဿန
សន្តផលនិទស្សនៈ
၃၀၆.
៣០៦.
သိရော နိက္ခိတ္တ စရဏော, စ္ဆရိယာန’မ္ဗုဇာန’ယံ;
ပရမ’ဗ္ဘုတတံ လောကေ, ဝိညာပေတ’တ္တနော ဇိနော.
ព្រះជិនស្រី ទ្រង់ធ្វើឱ្យប្រាកដនូវភាពអស្ចារ្យបំផុតរបស់ព្រះអង្គក្នុងលោក ដោយការដាក់ព្រះបាទាលើក្បាលនៃផ្កាឈូកដ៏គួរឱ្យអស្ចារ្យទាំងឡាយនេះ។
၃၀၇.
៣០៧.
ဝိဘူတိယာ မဟန္တတ္တံ, အဓိပ္ပာယဿ ဝါ သိယာ;
ပရမုက္ကံသတံ ယာတံ, တံ မဟန္တတ္တ မီရိတံ.
ភាពជាធំដ៏ក្រៃលែងនៃភោគសម្បត្តិ ឬនៃបំណងប្រាថ្នា ដែលឈានដល់ភាពឧត្តុង្គឧត្តមបំផុត នោះលោកហៅថា មហន្តត្តៈ។
ဝိဘူတိမဟန္တတ္တ
វិភូតិមហន្តត្តៈ
၃၀၈.
៣០៨.
ကိရီဋ ရတန’စ္ဆာယာ, နုဝိဒ္ဓါ’တပ ဝါရဏော;
ပုရာ ပရံ သိရိံ ဝိန္ဒိ, ဗောဓိသတ္တော’ ဘိနိက္ခမာ.
ព្រះពោធិសត្វ កាលពីមុនពេលទ្រង់យាងចេញទៅសាងព្រះផ្នួស ទ្រង់ធ្លាប់បានទទួលនូវសិរីសួស្តីដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ មានស្វេតច្ឆត្រដែលចាំងឆ្លុះដោយពន្លឺនៃត្បូងម្កុដ។
အဓိပ္ပာယမဟန္တတ္တ
អធិប្បាយមហន្តត្តៈ
၃၀၉.
៣០៩.
သတ္တော သမ္ဗောဓိယံ ဗောဓိ, သတ္တော သတ္တဟိတာယ သော;
ဟိတွာ သ္နေဟရသာဗန္ဓ, မပိ ရာဟုလမာတရံ.
ព្រះពោធិសត្វនោះ ទ្រង់មានព្រះទ័យជាប់ជំពាក់នឹងព្រះសម្មាសម្ពោធិញាណ និងប្រយោជន៍របស់សត្វលោក ទ្រង់បានលះបង់សូម្បីតែព្រះនាងរាហុលមាតា ដែលជាចំណងនៃសេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏ស្អិតរមួត។
၃၁၀.
៣១០.
ဂေါပေတွာ ဝဏ္ဏနီယံ ယံ, ကိဉ္စိ ဒဿီယတေ ပရံ;
အသမံ ဝါ သမံ တဿ, ယဒိ သာ ဝဉ္စနာ မတာ.
ការលាក់បាំងនូវវត្ថុដែលគួរពណ៌នា ហើយបង្ហាញនូវវត្ថុដទៃទៀត ទោះបីជាមិនស្មើគ្នា ឬស្មើគ្នានឹងវត្ថុនោះក្តី នោះហៅថា វញ្ចនា។
အသမဝဉ္စနာ
អសមវញ្ចនា
၃၁၁.
៣១១.
ပုရတော န သဟဿေသု, န ပဉ္စေသု စ တာဒိနော;
မာရော ပရေသု တဿေ’သံ, သဟဿံ ဒသဝဍ္ဎိတံ.
មារមិនបានឈរនៅចំពោះមុខព្រះតាទិបុគ្គល (ព្រះពុទ្ធ) ដោយពលសេនាត្រឹមតែមួយពាន់ ឬប្រាំពាន់នាក់នោះឡើយ ប៉ុន្តែវាបានឈរនៅចំពោះមុខព្រះអង្គដោយពលសេនាដ៏ច្រើនលើសលប់ដល់ទៅដប់ពាន់នាក់។
သမဝဉ္စနာ
សមវញ្ចនា
၃၁၂.
៣១២.
ဝိဝါဒ မနုယုဉ္ဇန္တော, မုနိန္ဒဝဒနိ’န္ဒုနာ;
သမ္ပုဏ္ဏော စန္ဒိမာ နာ’ယံ, ဆတ္တ မေတံ မနောဘုနော.
ព្រះចន្ទពេញបូណ៌មីនេះ មិនមែនជាព្រះចន្ទពិតប្រាកដដែលមកប្រកួតប្រជែងជាមួយនឹងព្រះភក្ត្រដូចព្រះចន្ទរបស់ព្រះមុនិន្ទ្រនោះទេ តែនេះគឺជាស្វេតច្ឆត្ររបស់ព្រះកាមទេពទៅវិញទេ។
၃၁၃.
៣១៣.
ပရာနုဝတ္တနာဒီဟိ, နိဗ္ဗိန္ဒေနိ’ဟ ယာ ကတာ;
ထုတိ ရ’ပ္ပကတေ သာ’ယံ, သိယာ အပ္ပကတတ္ထုတိ.
ការសរសើរចំពោះវត្ថុដែលមិនមែនជាប្រធានបទ ដែលធ្វើឡើងដោយសេចក្តីនឿយណាយ ឬដោយការយោគយល់តាមអ្នកដទៃជាដើម នោះហៅថា អប្បកតត្ថុតិ។
၃၁၄.
៣១៤.
သုခံ ဇီဝန္တိ ဟရိဏာ, ဝနေသွ’ပရသေဝိနော;
အနာယာသော ပလာဘေဟိ, ဇလဒဗ္ဘင်္ကုရာဒိဘိ.
ពួកម្រឹគទាំងឡាយរស់នៅក្នុងព្រៃដោយសេចក្តីសុខ មិនបាច់បម្រើអ្នកដទៃឡើយ ពួកវាចិញ្ចឹមជីវិតដោយរបស់ដែលរកបានដោយងាយ មានទឹក និងពន្លកស្មៅស្រស់ជាដើម។
၃၁၅.
៣១៥.
ဥတ္တရံ ဥတ္တရံ ယတ္ထ, ပုဗ္ဗပုဗ္ဗဝိသေသနံ;
သိယာ ဧကာဝလိ သာ’ယံ, ဒွိဓာ ဝိဓိ, နိသေဓတော.
ក្នុងល្បះណាដែលពាក្យបន្ទាប់ៗមក តែងតែជាគុណនាមពន្យល់សេចក្តីនៃពាក្យមុនៗជាលំដាប់ នោះហៅថា ឯកាវលី។ ឯកាវលីនោះមានពីរយ៉ាង គឺដោយអំណាចនៃការបញ្ជាក់ (វិធិ) និងការបដិសេធ (និសេធ)។
ဝိဓိဧကာဝလိ
វិធិឯកាវលី
၃၁၆.
៣១៦.
ပါဒါ [Pg.184] နခါလိ ရုစိရာ, နခါလိ ရံသိ ဘာသုရာ;
ရံသီတမောပဟာနေ’က, ရသာ သောဘန္တိ သတ္ထုနော.
ព្រះបាទទាំងឡាយរបស់ព្រះសាស្តា តែងតែរុងរឿងដោយជួរនៃព្រះនខាដ៏ល្អប្រណីត ជួរនៃព្រះនខាក៏ភ្លឺចែងចាំងដោយព្រះរស្មី ឯព្រះរស្មីទាំងឡាយនោះសោត ក៏មានតួនាទីតែមួយគត់គឺកម្ចាត់បង់នូវងងឹត។
နိသေဓဧကာဝလိ
និសេធឯកាវលី
၃၁၇.
៣១៧.
အသန္တုဋ္ဌော ယတိ နေဝ,သန္တောသော နာ’လယာဟတော;
နာ’လယော ယော သ ဇန္တူနံ, နာ’နန္တ ဗျသနာ ဝဟော.
ព្រះភិក្ខុមិនមែនជាអ្នកមិនសង្រួម (មិនសន្តោស) ឡើយ សេចក្តីសន្តោសក៏មិនមែនជាធម៌ដែលត្រូវតណ្ហាកម្ចាត់បង់ដែរ តណ្ហាក៏មិនមែនជាអ្វីដែលមិននាំមកនូវសេចក្តីវិនាសដ៏រកទីបំផុតគ្មានដល់សត្វលោកនោះឡើយ។
၃၁၈.
៣១៨.
ယဟိံ ဘူသိယ ဘူသတ္တံ, အညမညံ တု ဝတ္ထုနံ;
ဝိနာ’ဝ သဒိသတ္တံ တံ, အညမညဝိဘူသနံ.
ការដែលវត្ថុពីរជួយលម្អគ្នាទៅវិញទៅមក ដោយមិនបាច់មានសេចក្តីប្រហាក់ប្រហែលគ្នានោះឡើយ នោះហៅថា អញ្ញមញ្ញវិភូសនៈ។
၃၁၉.
៣១៩.
ဗျာမံ’သု မဏ္ဍလံ တေန, မုနိနာ လောကဗန္ဓုနာ;
မဟန္တိံ ဝိန္ဒတီ ကန္တိံ, သောပိ တေနေဝ တာဒိသိံ.
រង្វង់ព្រះរស្មីប្រវែងមួយព្យាម តែងតែទទួលបាននូវសម្រស់ដ៏ស្រស់ត្រកាលដោយសារព្រះមុនីជាមិត្តនៃលោក ហើយព្រះមុនីនោះសោត ក៏ទ្រង់ទទួលបាននូវសម្រស់ដ៏រុងរឿងបែបនោះដោយសាររង្វង់ព្រះរស្មីនោះវិញដែរ។
၃၂၀.
៣២០.
ကထနံ သဟဘာဝဿ, ကြိယာယ စ, ဂုဏဿ စ;
‘သဟဝုတ္တီ’တိ ဝိညေယျံ, တ’ဒုဒါဟရဏံ ယထာ.
ការរៀបរាប់អំពីការកើតឡើងរួមគ្នា នៃសកម្មភាព (កិរិយា) និងគុណសម្បត្តិ (គុណ) នោះគប្បីដឹងថា សហវុត្តិ។ ឧទាហរណ៍នៃសហវុត្តិនោះ ដូចតទៅនេះ៖
ကြိယာသဟဝုတ္တိ
កិរិយាសហវុត្តិ
၃၂၁.
៣២១.
ဇလန္တိ စန္ဒရံသီဟိ, သမံ သတ္ထု နခံ သဝေါ;
ဝိဇမ္ဘတိ စ စန္ဒေန, သမံ တမ္မုခစန္ဒိမာ.
ពន្លឺព្រះនខារបស់ព្រះសាស្តា តែងតែភ្លឺចែងចាំងទៅជាមួយគ្នានឹងពន្លឺព្រះចន្ទ ឯព្រះភក្ត្រដូចព្រះចន្ទរបស់ព្រះអង្គ ក៏រុងរឿងទៅជាមួយគ្នានឹងព្រះចន្ទដែរ។
ဂုဏသဟဝုတ္တိ
គុណសហវុត្តិ
၃၂၂.
៣២២.
ဇိနော’ဒယေန မလီနံ, သဟ ဒုဇ္ဇန စေတသာ;
ပါပံ ဒိသာ သုဝိမလာ, သဟ သဇ္ဇန စေတသာ.
ដោយការកើតឡើងនៃព្រះជិនស្រី ធូលី (សេចក្តីសៅហ្មង) ក៏វិនាសទៅជាមួយគ្នានឹងចិត្តរបស់មនុស្សអាក្រក់ ឯទិសទាំងឡាយក៏ប្រែជាស្រឡះស្អាតទៅជាមួយគ្នានឹងចិត្តរបស់សប្បុរសជន។
၃၂၃.
៣២៣.
ဝိရောဓီနံ ပဒ’တ္ထာနံ, ယတ္ထ သံသဂ္ဂဒဿနံ;
သမုက္ကံသာ’ဘိဓာနတ္ထံ, မတာ သာ’ယံ ဝိရောဓိတာ.
ការបង្ហាញឱ្យឃើញនូវការផ្សារភ្ជាប់គ្នានៃអត្ថន័យនៃពាក្យដែលផ្ទុយគ្នា ដើម្បីសម្តែងនូវសេចក្តីដ៏វិសេសវិសាល នោះហៅថា វិរោធិតា។
၃၂၄.
៣២៤.
ဂုဏာ သဘာဝ မဓုရာ, အပိ လောကေ’က ဗန္ဓုနော;
သေဝိတာ ပါပ သေဝီနံ, သမ္ပဒူသေန္တိ မာနသံ.
គុណធម៌ទាំងឡាយដែលមានសភាពផ្អែមល្ហែមដោយធម្មជាតិ សូម្បីរបស់ព្រះពុទ្ធជាមិត្តតែមួយគត់ក្នុងលោក កាលបើពួកមនុស្សអាក្រក់សេពគប់ហើយ ក៏រមែងធ្វើឱ្យចិត្តរបស់ពួកគេសៅហ្មងទៅវិញ។
၃၂၅.
៣២៥.
ယဿ ကဿ စိ ဒါနေန, ယဿ ကဿ စိ ဝတ္ထုနော;
ဝိသိဋ္ဌဿ ယ မာဒါနံ, ‘ပရိဝုတ္တီ’တိ သာ မတာ.
ការលះបង់នូវវត្ថុណាមួយ ហើយទទួលបានមកវិញនូវវត្ថុមួយទៀតដ៏វិសេសវិសាលជាង នោះហៅថា បរិវុត្តិ។
၃၂၆.
៣២៦.
ပုရာ ပရေသံ ဒတွာန, မနုညံ နယနာဒိကံ;
မုနိနာ သမနုပ္ပတ္တာ, ဒါနိ သဗ္ဗညုတာသိရီ.
កាលពីមុន ព្រះមុនីទ្រង់បានប្រទាននូវព្រះនេត្រដ៏ជាទីគាប់ចិត្តជាដើមដល់អ្នកដទៃ ឥឡូវនេះ ព្រះអង្គក៏បានសម្រេចនូវសិរីសួស្តីគឺព្រះសព្វញ្ញុតញ្ញាណវិញ។
၃၂၇.
៣២៧.
ကိဉ္စိ [Pg.185] ဒိသွာန ဝိညာတာ, ပဋိပဇ္ဇတိ တံသမံ;
သံသယာ’ပဂတံ ဝတ္ထုံ, ယတ္ထ သော’ယံ ဘမော မတော.
ការដែលបុគ្គលបានឃើញវត្ថុណាមួយ ហើយយល់ច្រឡំថាជាវត្ថុមួយទៀតដែលមានសភាពស្រដៀងគ្នា ដោយគ្មានសេចក្តីសង្ស័យ នោះហៅថា ភមៈ។
၃၂၈.
៣២៨.
သမံ ဒိသာသု’ဇ္ဇလာသု, ဇိန ပါဒ နခံ’သုနာ;
ပဿန္တာ အဘိနန္ဒန္တိ, စန္ဒာ’တပ မနာ ဇနာ.
ពួកជនដែលមានចិត្តត្រេកអរនឹងពន្លឺព្រះចន្ទ កាលបើបានឃើញទិសទាំងឡាយភ្លឺចែងចាំងស្មើគ្នាដោយពន្លឺព្រះនខានៃព្រះបាទារបស់ព្រះជិនស្រី ក៏តែងតែមានសេចក្តីរីករាយជាខ្លាំង។
၃၂၉.
៣២៩.
ပဝုစ္စတေ ယံ နာမာဒိ, ကဝီနံ ဘာဝဗောဓနံ;
ယေန ကေနစိ ဝဏ္ဏေန, ဘာဝေါ နာမာ’ယ မီရိတော.
ការសម្តែងចេញនូវឈ្មោះជាដើម ដែលជាគ្រឿងញ៉ាំងឱ្យដឹងនូវអារម្មណ៍របស់កវី ដោយការពណ៌នាណាមួយ នោះលោកហៅថា ភាវៈ។
၃၃၀.
៣៣០.
နနု တေယေ’ဝ သန္တာနော, သာဂရာ န ကုလာစလာ;
မနမ္ပိ မရိယာဒံ ယေ, သံဝဋ္ဋေပိ ဇဟန္တိ နော.
មហាសមុទ្រទាំងឡាយ មិនមែនភ្នំកុឡាចល (ភ្នំធំៗ) ទេតើ ដែលជាពូជពង្សរបស់ព្រះអង្គ ព្រោះថាសូម្បីតែក្នុងពេលពិភពលោកត្រូវបំផ្លាញ (កប្បវិនាស) ក៏មហាសមុទ្រទាំងនោះមិនលះបង់នូវច្រាំង (ព្រំដែន) របស់ខ្លួនសូម្បីតែបន្តិចឡើយ មែនទេ?
၃၃၁.
៣៣១.
အင်္ဂင်္ဂိ ဘာဝါ သဒိသ, ဗလဘာဝါ စ ဗန္ဓနေ;
သံသဂ္ဂေါ’လင်္ကတီနံ ယော, တံ ‘မိဿ’န္တိ ပဝုစ္စတိ.
ការផ្សារភ្ជាប់គ្នានៃគ្រឿងលម្អទាំងឡាយណា ដោយភាពជាអង្គនិងអង្គី (ចំណែករងនិងចំណែកចម្បង) ដោយភាពស្រដៀងគ្នា និងដោយភាពមានកម្លាំងស្មើគ្នា ក្នុងចំណងតែមួយ នោះហៅថា «មិស្សកៈ» (ការលាយឡំគ្នា)។
အင်္ဂင်္ဂီဘာဝမိဿ
អង្គង្គីភាវមិស្សៈ (ការលាយឡំដោយភាពជាចំណែករងនិងចំណែកចម្បង)
၃၃၂.
៣៣២.
ပသတ္ထာ မုနိနော ပါဒ, နခ ရံသိ မဟာနဒီ;
အဟော! ဂါဠှံ နိမုဂ္ဂေပိ, သုခယတျေ’ဝ တေ ဇနေ.
ស្ទឹងធំគឺរស្មីនៃក្រចកព្រះបាទនៃព្រះមុនី ដែលគេសរសើរហើយ ឱ! ទោះបីជាជនទាំងឡាយលិចចុះយ៉ាងជ្រៅ ក៏នៅតែធ្វើឱ្យពួកគេមានសេចក្តីសុខដដែល។
သဒိသ ဗလ ဘာဝ မိဿ
សទិសពលភាវមិស្សៈ (ការលាយឡំដោយភាពស្រដៀងគ្នា និងមានកម្លាំងស្មើគ្នា)
၃၃၃.
៣៣៣.
ဝေသော သဘာဝ မဓုရော, ရူပံ နေတ္တ ရသာယနံ;
မဓူ’ဝ မုနိနော ဝါစာ, န သမ္ပီဏေတိ ကံ ဇနံ.
គ្រឿងស្លៀកពាក់មានសភាពផ្អែមល្ហែមតាមធម្មជាតិ រូបរាងជាឱសថទិព្វនៃភ្នែក ព្រះវាចារបស់ព្រះមុនីប្រៀបដូចជាទឹកឃ្មុំ តើមិនធ្វើឱ្យជនណាត្រេកអរបានឡើយ?
၃၃၄.
៣៣៤.
အာသီ နာမ သိယာ’တ္ထဿ, ဣဋ္ဌဿာ’သီသနံ ယထာ;
တိလောကေ’ကဂတိ နာထော,ပါတု လောက မပါယတော.
អាសីសៈ (ការប្រសិទ្ធពរ) គឺការប្រាថ្នានូវប្រយោជន៍ដែលគួរប្រាថ្នា ដូចជា៖ សូមព្រះនាថៈជាទីពឹងតែមួយគត់ក្នុងត្រៃលោក ជួយការពារសត្វលោកឱ្យរួចផុតពីអបាយភូមិចុះ។
၃၃၅.
៣៣៥.
ရသ’ပ္ပတီတိ ဇနကံ, ဇာယတေ ယံ ဝိဘူသနံ;
‘ရသဝန္တ’န္တိ တံ ဉေယျံ, ရသဝန္တ ဝိဓာနတော.
គ្រឿងលម្អណាដែលកើតឡើងហើយបង្កើតឱ្យមានការដឹងនូវរស គ្រឿងលម្អនោះ គប្បីដឹងថា «រសវន្តៈ» (ប្រកបដោយរស) តាមវិធីចាត់ចែងនៃរសវន្តៈ។
၃၃၆.
៣៣៦.
ရာဂါ’နတ’ဗ္ဘုတ သရောဇ မုခံ ဓရာယ,ပါဒါ တိလောကဂရုနော’ဓိက ဗန္ဓရာဂါ;
အာဒါယ နိစ္စသရသေန ကရေန ဂါဠှံ,သဉ္စုမ္ဗယန္တိ သတတာ’ဟိတ သမ္ဘမေန.
ព្រះបាទទាំងឡាយនៃព្រះគ្រូនៃត្រៃលោក ដែលមានសេចក្តីស្រឡាញ់យ៉ាងក្រៃលែង បានចាប់យកផែនដីដែលមានមុខដូចជាផ្កាឈូកដ៏អស្ចារ្យឱនចុះដោយតម្រេក ដោយព្រះហស្តដ៏មានរសជានិច្ចយ៉ាងណែនណាប់ ហើយថើបជានិច្ចដោយសេចក្តីញាប់ញ័រដែលកើតឡើងហើយ។
၃၃၇.
៣៣៧.
ဣစ္စာ’နုဂမ္မ [Pg.186] ပုရိမာစရိယာ’နုဘာဝံ,သင်္ခေပတော နိဂဒိတော’ယ မလင်္ကတီနံ;
ဘေဒေါ’ပရူပရိ ကဝီဟိ ဝိကပ္ပိယာနံ,ကော နာမ ပဿိတု မလံ ခလု တာသ မန္တံ.
ការបែងចែកនៃគ្រឿងលម្អទាំងឡាយនេះ ដែលកវីទាំងឡាយគប្បីត្រិះរិះតទៅទៀត ខ្ញុំបានពោលហើយដោយសង្ខេប ដោយអនុវត្តតាមអានុភាពនៃព្រះបុរាណាចារ្យទាំងឡាយ នរណាឡើយនឹងអាចឃើញនូវទីបំផុតនៃគ្រឿងលម្អទាំងនោះបាន។
ဣတိ သံဃရက္ခိတမဟာသာမိ ဝိရစိတေ သုဗောဓာလင်္ကာရေ
ក្នុងគម្ពីរសុពោធាលង្ការៈ ដែលតាក់តែងឡើងដោយព្រះមហាសង្ឃរក្ខិតសាមី យ៉ាងនេះ
အတ္ထာလင်္ကာရာဝဗောဓော နာမ
ការយល់ដឹងអំពីអត្ថាលង្ការៈ
စတုတ္ထော ပရိစ္ဆေဒေါ.
បរិច្ឆេទទី ៤។
၅. ဘာဝါဝဗောဓ-ပဉ္စမပရိစ္ဆေဒ
៥. ការយល់ដឹងអំពីភាវៈ - បរិច្ឆេទទី ៥
၃၃၈.
៣៣៨.
ပဋိဘာနဝတာ လောက, ဝေါဟာရ’မနုသာရိနာ;
တတော’စိတျ သမုလ္လာသ, ဝေဒိနာ ကဝိနာ ပရံ.
ដោយកវីអ្នកមានបដិភាណ ប្រព្រឹត្តទៅតាមវោហារលោកិយ យល់ដឹងនូវការរីករាយដ៏គួរគិតបន្ទាប់ពីនោះមក។
၃၃၉.
៣៣៩.
ဌာယိသမ္ဗန္ဓိနော ဘာဝ, ဝိဘာဝါ သာ’နုဘာဝကာ;
သမ္ဗဇ္ဈန္တိ နိဗန္ဓာ တေ, ရသ’ဿာဒါယ သာဓုနံ.
ភាវៈទាំងឡាយដែលទាក់ទងនឹងថាយីភាវៈ ព្រមទាំងវិភាវៈ និងអនុភាវៈ តែងទាក់ទងគ្នាក្នុងការតាក់តែង ដើម្បីការសោយរសនៃសប្បុរសទាំងឡាយ។
ဘာဝအဓိပ္ပာယ
អធិប្បាយអំពីភាវៈ
၃၄၀.
៣៤០.
စိတ္တ ဝုတ္တိ ဝိသေသာ တု, ဘာဝယန္တိ ရသေ ယတော;
ရတျာဒယော တတော ဘာဝ, သဒ္ဒေန ပရိကိတ္တိတာ.
សេចក្តីប្រព្រឹត្តទៅនៃចិត្តដ៏វិសេសទាំងឡាយ មានរតិជាដើម តែងញ៉ាំងរសឱ្យកើតឡើង ហេតុនោះ ទើបលោកហៅថា «ភាវៈ»។
ဌာယီဘာဝအဓိပ္ပာယ
អធិប្បាយអំពីថាយីភាវៈ
၃၄၁.
៣៤១.
ဝိရောဓိနာ’ညဘာဝေန, ယော ဘာဝေါ န တိရောဟိတော;
သီလေန တိဋ္ဌတိ’စ္စေသော, ‘ဌာယီဘာဝေါ’တိ သဒ္ဒိတော.
ភាវៈណាដែលមិនត្រូវបានបិទបាំងដោយភាវៈដទៃដែលជាសត្រូវ តែងតាំងនៅដោយធម្មជាតិ ភាវៈនោះលោកហៅថា «ថាយីភាវៈ»។
ဌာယီဘာဝပ္ပဘေဒဥဒ္ဒေသ
ការបង្ហាញអំពីការបែងចែកនៃថាយីភាវៈ
၃၄၂.
៣៤២.
ရတိ, ဟဿော, စ သောကော, စ,ကောဓု, ဿာဟာ, ဘယံ,ပိ စ;
ဇိဂုစ္ဆာ, ဝိမှယော, စေဝ, သမော စ နဝ ဌာယိနော.
ថាយីភាវៈទាំង ៩ គឺ រតិ (សេចក្តីត្រេកអរ), ហស្សៈ (សេចក្តីសើច), សោកៈ (សេចក្តីសោកសៅ), កោធៈ (សេចក្តីខឹង), ឧស្សាហៈ (សេចក្តីព្យាយាម), ភ័យ (សេចក្តីខ្លាច), ជិគុច្ឆា (សេចក្តីខ្ពើម), វិម្ហយៈ (សេចក្តីប្លែកចិត្ត) និងសមៈ (សេចក្តីស្ងប់)។
ဗျဘိစာရီဘာဝအဓိပ္ပာယ
អធិប្បាយអំពីព្យភិចារីភាវៈ
၃၄၃.
៣៤៣.
တိရောဘာဝါ, ဝိဘာဝါ’ဒိ, ဝိသေသနာ’ဘိမုချတော;
ယေ တေ စရန္တိ သီလေန, တေ ဟောန္တိ ဗျဘိစာရိနော.
ភាវៈទាំងឡាយណាដែលប្រព្រឹត្តទៅដោយធម្មជាតិ ឆ្ពោះទៅរកការបិទបាំង និងការធ្វើឱ្យប្លែកដោយវិភាវៈជាដើម ភាវៈទាំងនោះឈ្មោះថា «ព្យភិចារីភាវៈ»។
ဗျဘိစာရိဘာဝပဘေဒ
ការបែងចែកនៃព្យភិចារីភាវៈ
၃၄၄.
៣៤៤.
နိဗ္ဗေဒေါ[Pg.187], တက္က, သင်္ကာ, သမ,ဓိတိ, ဇဠတာ, ဒီနတု, ဂ္ဂါ, လသတ္တံ,သုတ္တံ, တာသော, ဂိလာနု, ဿုက, ဟရိသ,သတိ, ဿာ, ဝိသာဒါ, ဗဟိတ္ထာ ;
စိန္တာ, ဂဗ္ဗာ, ပမာရော, မရိသ, မဒ,မတု, မ္မာဒ, မောဟာ, ဝိဗောဓော,နိဒ္ဒါ, ဝေဂါ, သဗိလံ, မရဏ,စပလတာ, ဗျာဓိ, တေတ္တိံသ မေတေ.
ព្យភិចារីភាវៈទាំង ៣៣ នេះគឺ៖ និព្វេទៈ (សេចក្តីនឿយណាយ), តក្កៈ (ការត្រិះរិះ), សង្កា (សេចក្តីសង្ស័យ), សមៈ (សេចក្តីស្ងប់), ធិតិ (សេចក្តីអត់ធន់), ជឡតា (ភាពល្ងង់ខ្លៅ), ទីនតា (ភាពកំសត់), ឧគ្គតា (ភាពខ្លាំងក្លា), អលសត្តំ (ភាពខ្ជិលច្រអូស), សុត្តំ (ការដេកលក់), តាសោ (សេចក្តីតក់ស្លុត), គិលានុ (ភាពឈឺថ្កាត់), ឧស្សុកៈ (សេចក្តីខ្វល់ខ្វាយ), ហរិសៈ (សេចក្តីរីករាយ), សតិ (សេចក្តីរលឹក), ឥស្សា (សេចក្តីច្រណែន), វិសាទៈ (សេចក្តីសោកសៅ), អវហិត្ថា (ការលាក់ទុកនូវអារម្មណ៍), ចិន្តា (ការគិត), គព្វៈ (សេចក្តីប្រកាន់ខ្លួន), អបស្មារៈ (ជំងឺឆ្កួតជ្រូក), អមរិសៈ (សេចក្តីមិនអត់ឱន), មទៈ (សេចក្តីស្រវឹង), មតិ (សេចក្តីយល់ឃើញ), ឧម្មាទៈ (សេចក្តីឆ្កួត), មោហៈ (សេចក្តីវង្វេង), វិពោធៈ (ការភ្ញាក់រលឹក), និទ្ទា (សេចក្តីងងុយ), វេគៈ (សេចក្តីប្រញាប់ប្រញាល់), សវិលំ (សេចក្តីអៀនខ្មាស), មរណំ (សេចក្តីស្លាប់), ចបលតា (ភាពរាយមាយ) និងព្យាធិ (ជំងឺ)។
သတ္တိကဘာဝအဓိပ္ပာယ
អធិប្បាយអំពីសត្តិករូបភាវៈ
၃၄၅.
៣៤៥.
သမာဟိတ’တ္တ’ပ္ပဘဝံ, သတ္တံ တေနော’ပပါဒိတာ;
သတ္တိကာ ပျ’နုဘာဝတ္တေ, ဝိသုံ ဘာဝါ ဘဝန္တိ တေ.
សត្តៈ (ចិត្តស្ងប់) មានការកើតឡើងអំពីចិត្តដែលតាំងមាំ ភាវៈទាំងឡាយដែលកើតឡើងដោយសត្តៈនោះ ទោះបីជាស្ថិតក្នុងភាពជាអនុភាវៈ ក៏ក្លាយជាភាវៈផ្សេងគ្នា ហៅថា «សត្តិកភាវៈ»។
သတ္တိကဘာဝပ္ပဘေဒ
ការបែងចែកនៃសត្តិកភាវៈ
၃၄၆.
៣៤៦.
ထမ္ဘော, ပဠယ, ရောမဉ္စာ, တထာ သေဒ, ဿု, ဝေပထု;
ဝေဝဏ္ဏိယံ, ဝိသရတာ, ဘာဝါ’ဋ္ဌေ’တေ တု သတ္တိကာ.
សត្តិកភាវៈទាំង ៨ នេះគឺ៖ ថម្ភៈ (ការរឹងត្អឹង), បលយៈ (ការសន្លប់), រោមញ្ចៈ (ការព្រឺរោម), សេទៈ (ញើសហូរ), អស្សុ (ទឹកភ្នែកហូរ), វេបថុ (ការញាប់ញ័រ), វេវណ្ណិយំ (ការប្រែពណ៌សម្បុរ) និងវិសរតា (ការវង្វេងស្មារតី)។
၃၄၇.
៣៤៧.
ယဒါ ရတျာဒယော ဘာဝါ, ဌိတိသီလာ န ဟောန္တိ စေ;
တဒါ သဗ္ဗေပိ တေ ဘာဝါ, ဘဝန္တိ ဗျဘိစာရိနော.
កាលណាភាវៈទាំងឡាយមានរតិជាដើម មិនមានសភាពតាំងនៅជាប្រក្រតីទេ កាលនោះ ភាវៈទាំងអស់នោះរមែងក្លាយជាព្យភិចារីភាវៈ។
၃၄၈.
៣៤៨.
ဝိဘာဝေါ ကာရဏံ တေသု, ပ္ပတ္တိယု’ဒ္ဒီပနေ တထာ;
ယော သိယာ ဗောဓကော တေသံ,အနုဘာဝေါ’ယ မီရိတော.
វិភាវៈ គឺជាហេតុក្នុងការកើតឡើង និងការញ៉ាំងឱ្យរំភើបនៃភាវៈទាំងនោះ ចំណែកឯភាវៈណាដែលជាគ្រឿងញ៉ាំងឱ្យដឹងនូវភាវៈទាំងនោះ ភាវៈនោះលោកហៅថា «អនុភាវៈ»។
၃၄၉.
៣៤៩.
နေကဟေတုံ မနောဝုတ္တိ, ဝိသေသဉ္စ ဝိဘာဝိတုံ;
ဘာဝံ ဝိဘာဝါ’နုဘာဝါ, ဝဏ္ဏိယာ ဗန္ဓနေ ဖုဋံ.
ដើម្បីបង្ហាញនូវសេចក្តីប្រព្រឹត្តទៅនៃចិត្តដ៏វិសេសដែលមានហេតុច្រើន ភាវៈ វិភាវៈ និងអនុភាវៈ គប្បីពណ៌នាយ៉ាងច្បាស់លាស់ក្នុងការតាក់តែង។
၃၅၀.
៣៥០.
သဝိဘာဝါ’နုဘာဝေဟိ, ဘာဝါ တေ တေ ယထာရဟံ;
ဝဏ္ဏနီယာ ယထော’စိတျံ, လောကရူပါ’နုဂါမိနာ.
ភាវៈទាំងឡាយនោះៗ ព្រមទាំងវិភាវៈនិងអនុភាវៈ គប្បីពណ៌នាតាមសមគួរ តាមការសមស្រប ដោយអ្នកប្រព្រឹត្តទៅតាមសភាពនៃលោក។
၃၅၁.
៣៥១.
စိတ္တ [Pg.188] ဝုတ္တိ ဝိသေသတ္တာ, မာနသာ သတ္တိကာ’င်္ဂတော;
ဗဟိ နိဿဋ သေဒါဒိ, အနုဘာဝေဟိ ဝဏ္ဏိယာ.
ដោយហេតុតែជាសេចក្តីប្រព្រឹត្តទៅនៃចិត្តដ៏វិសេស ភាវៈទាំងឡាយដែលកើតអំពីចិត្តនិងសរីរាង្គ គប្បីពណ៌នាដោយអនុភាវៈទាំងឡាយមានញើសហូរចេញមកខាងក្រៅជាដើម។
ရသအဓိပ္ပာယ
អធិប្បាយអំពីរស
၃၅၂.
៣៥២.
သာမာဇိကာန မာနန္ဒော, ယော ဗန္ဓတ္ထာ’နုသာရိနံ;
ရသီယတီတိ တညူဟိ, ရသော နာမာ’ယ’မီရိတော.
សេចក្តីរីករាយរបស់ពួកសភាសមាជិក ដែលប្រព្រឹត្តទៅតាមអត្ថនៃសេចក្តីតាក់តែង តែងត្រូវបានសោយរស ហេតុនោះ សេចក្តីរីករាយនេះ លោកអ្នកដឹងហៅថា «រស»។
ရသပ္ပဘေဒ
ការបែងចែកនៃរស
၃၅၃.
៣៥៣.
သဝိဘာဝါ, နုဘာဝေဟိ, သတ္တိက,ဗျဘိစာရိဘိ;
အဿာဒိယတ္တ မာနီယ, မာနော ဌာယေ’ဝ သော ရသော.
ថាយីភាវៈនោះឯង ដែលត្រូវបាននាំទៅកាន់ភាពជាទីសោយរស ដោយវិភាវៈ អនុភាវៈ សត្តិកភាវៈ និងព្យភិចារីភាវៈ ឈ្មោះថា «រស»។
၃၅၄.
៣៥៤.
သိင်္ဂါရ,ဟဿ,ကရုဏာ, ရုဒ္ဒ,ဝီရ,ဘယာနကာ;
ဗီဘစ္ဆ,ဗ္ဘုတ,သန္တာ, စ, ရသာ ဌာယီန နုက္ကမာ.
រសទាំងឡាយតាមលំដាប់នៃថាយីភាវៈគឺ៖ សិង្គារៈ (រសនៃសេចក្តីស្រឡាញ់), ហស្សៈ (រសនៃសេចក្តីសើច), ករុណា (រសនៃសេចក្តីអាណិត), រុទ្ទៈ (រសនៃសេចក្តីខឹងក្រោធ), វីរៈ (រសនៃសេចក្តីក្លាហាន), ភយានកៈ (រសនៃសេចក្តីខ្លាច), ពីភច្ឆៈ (រសនៃសេចក្តីខ្ពើមរអើម), អព្ភូតៈ (រសនៃសេចក្តីប្លែកចិត្ត) និងសន្តៈ (រសនៃសេចក្តីស្ងប់)។
၃၅၅.
៣៥៥.
ဒုက္ခရူပေ’ယ’ မာနန္ဒော, ကထံ နု ကရုဏာဒိကေ?သိယာ သောတူနမာနန္ဒော,သောကော ဝေဿန္တရဿ ဟိ.
តើសេចក្តីរីករាយនេះមានក្នុងករុណារសជាដើមដែលមានសភាពជាទុក្ខដូចម្តេចទៅ? សេចក្តីសោកសៅរបស់ព្រះវេស្សន្តរ រមែងជាសេចក្តីរីករាយរបស់ពួកអ្នកស្តាប់ពិតមែន។
ဌာယီဘာဝ နိဒ္ဒေသ ရတိဋ္ဌာယီဘာဝ
ការសម្តែងអំពីថាយីភាវៈ និងរតីថាយីភាវៈ
၃၅၆.
៣៥៦.
ရမ္မ,ဒေသ, ကလာ, ကာလ, ဝေသာဒိ, ပဋိသေဝနာ;
ယုဝါန’ညောညရတ္တာနံ, ပမောဒေါ ရတိ ရုစ္စတေ.
សេចក្តីរីករាយរបស់ពួកយុវជនដែលស្រឡាញ់គ្នាទៅវិញទៅមក ដោយការសេពនូវទីកន្លែងដ៏គួរឱ្យត្រេកអរ សិល្បៈ ពេលវេលា និងគ្រឿងស្លៀកពាក់ជាដើម លោកហៅថា «រតិ»។
၃၅၇.
៣៥៧.
ယုတျာ ဘာဝါနုဘာဝါ တေ, နိဗန္ဓာ ပေါသယန္တိ နံ;
သောပျ’ယောဂ, ဝိပ္ပယောဂ, သမ္ဘောဂါနံ ဝသာ တိဓာ.
ភាវៈនិងអនុភាវៈទាំងឡាយនោះដែលត្រូវបានតាក់តែងដោយសមគួរ តែងជួយបំប៉ននូវរតិនោះ ហើយរតិនោះក៏មាន ៣ យ៉ាង ដោយអំណាចនៃអយោគៈ (ការមិនបានជួបគ្នា), វិប្បយោគៈ (ការព្រាត់ប្រាសគ្នា) និងសម្ភោគៈ (ការបានរួមរស់ជាមួយគ្នា)។
ဟဿဋ္ဌာယီဘာဝ
ហស្សថាយីភាវៈ
၃၅၈.
៣៥៨.
ဝိကာရာ’ကတိအာဒီဟိ, အတ္တနော ထ ပရဿ ဝါ;
ဟဿော နိဒ္ဒါ, သမာ’လသျ, မုစ္ဆာဒိ,ဗျဘိစာရိဘိ;
ပရိပေါသေ သိယာ ဟဿော, ဘိယျော’တ္ထိပဘုတီနံ သော.
សេចក្តីសើចរបស់ខ្លួនឯង ឬរបស់បុគ្គលដទៃ ដោយសារការប្រែប្រួលនៃរូបរាងជាដើម កាលបើត្រូវបានបំប៉នដោយព្យភិចារីភាវៈទាំងឡាយមានការដេកលក់ សេចក្តីស្ងប់ សេចក្តីខ្ជិល និងការសន្លប់ជាដើម រមែងក្លាយជា «ហស្សៈ» ដែលច្រើនតែកើតឡើងដល់ពួកស្ត្រីជាដើម។
ဟဿပ္ပဘေဒ
ការបែងចែកនៃហស្សៈ
၃၅၉.
៣៥៩.
သိတ မိဟ ဝိကာသိ နယနံ,ကိဉ္စာ’လက္ခိယ ဒိဇံ တု တံ ဟသိတံ;
မဓုရဿရံ ဝိဟသိတံ, အံသသိရောကမ္ပမုပဟသိတံ.
ក្នុងលោកនេះ ការញញឹមដែលភ្នែករីកធំ ហៅថា «សិតៈ» ចំណែកការសើចដែលឃើញធ្មេញបន្តិចបន្តួច ហៅថា «ហសិតៈ» ការសើចមានសំឡេងផ្អែមល្ហែម ហៅថា «វិហសិតៈ» ការសើចញាក់ស្មានិងក្បាល ហៅថា «ឧបហសិតៈ»។
၃၆၀.
៣៦០.
အပဟသိတံ [Pg.189] သဇလ’က္ခိ, ဝိက္ခိတ္တင်္ဂံ ဘဝတျ’တိဟသိတံ;
ဒွေ ဒွေ ကထိတာ စေ’သံ,ဇေဋ္ဌေ မဇ္ဈေ’ဓမေ စ ကမသော.
ការសើចមានទឹកភ្នែកហូរ ហៅថា «អបហសិតៈ» ការសើចរញ្ជួយពេញរាងកាយ ហៅថា «អតិហសិតៈ» ការសើចទាំងនេះ លោកពោលថាមានពីរៗ តាមលំដាប់ដល់ជនជាន់ខ្ពស់ ជាន់កណ្តាល និងជាន់ទាប។
ကရုဏဋ္ဌာယီဘာဝ
ករុណាថាយីភាវៈ
၃၆၁.
៣៦១.
သောကရူပေါ တု ကရုဏော, နိဋ္ဌပ္ပတ္တိ’ဋ္ဌ နာသတော;
တတ္ထာ’နုဘာဝါ ရုဒိတ, ပဠယ,တ္ထမ္ဘကာဒယော;
ဝိသာဒါ,လသျ,မရဏ, စိန္တာ’ဒီ ဗျဘိစာရိနော.
ករុណារសមានសភាពជាសេចក្តីសោកសៅ កើតឡើងអំពីការវិនាសនៃវត្ថុជាទីស្រឡាញ់ និងការដល់នូវសេចក្តីទុក្ខ ក្នុងករុណារសនោះ មានអនុភាវៈទាំងឡាយមានការយំ ការសន្លប់ និងការរឹងត្អឹងជាដើម និងមានព្យភិចារីភាវៈទាំងឡាយមានសេចក្តីសោកសៅ សេចក្តីខ្ជិល សេចក្តីស្លាប់ និងការគិតជាដើម។
ရုဒ္ဒဋ္ဌာယီဘာဝ
រុទ្ទថាយីភាវៈ
၃၆၂.
៣៦២.
ကောဓော မစ္ဆရိယာ’ဒီဟိ, ပေါသေ တာသ, မဒါဒိဘိ;
နယနာ’ရုဏတာဒီဟိ, ရုဒ္ဒေါ နာမ ရသော ဘဝေ.
កោធៈ (សេចក្តីខឹង) ដែលត្រូវបានបំប៉នដោយសេចក្តីកំណាញ់ជាដើម ដោយសេចក្តីតក់ស្លុត និងសេចក្តីស្រវឹងជាដើម ព្រមទាំងមានភ្នែកក្រហមជាដើម រមែងក្លាយជារសឈ្មោះថា «រុទ្ទៈ»។
ဝီရဋ္ဌာယီဘာဝ
វីរថាយីភាវៈ
၃၆၃.
៣៦៣.
ပတာပ, ဝိက္ကမာ’ဒီဟု, ဿာဟော ‘ဝီရော’တိ သညိတော;
ရဏ,ဒါန,ဒယာယောဂါ, ဝီရော’ယံ တိဝိဓော ဘဝေ;
တေဝါ’နုဘာဝါ ဓိတိ,မ, တျာ’ဒယော ဗျဘိစာရိနော.
ឧស្សាហៈ (សេចក្តីព្យាយាម) ដែលប្រកបដោយតេជះ និងសេចក្តីក្លាហានជាដើម ឈ្មោះថា «វីរៈ» វីរៈនេះមាន ៣ យ៉ាង ដោយការប្រកបក្នុងចម្បាំង ការបរិច្ចាគ និងសេចក្តីអាណិតអាសូរ ក្នុងវីរៈនោះ មានអនុភាវៈទាំងឡាយនោះ និងមានព្យភិចារីភាវៈទាំងឡាយមានសេចក្តីអត់ធន់ និងសេចក្តីយល់ឃើញជាដើម។
ဘယဋ္ဌာယီဘာဝ
ភយថាយីភាវៈ
၃၆၄.
៣៦៤.
ဝိကာရာ,သနိ,သတ္တာ’ဒိ, ဘယု’က္ကံသော ဘယာနကော;
သေဒါ’ဒယော နုဘာဝေ’တ္ထ, တာသာ’ဒီ ဗျဘိစာရိနော.
សេចក្តីខ្លាចដ៏ខ្លាំងក្លាដែលកើតអំពីការប្រែប្រួល ផ្គរលាន់ និងសត្វសាហាវជាដើម ឈ្មោះថា «ភយានកៈ» ក្នុងភយានកៈនោះ មានអនុភាវៈទាំងឡាយមានញើសហូរជាដើម និងមានព្យភិចារីភាវៈទាំងឡាយមានសេចក្តីតក់ស្លុតជាដើម។
ဇိဂုစ္ဆာဋ္ဌာယီဘာဝ
ជិគុច្ឆាថាយីភាវៈ
၃၆၅.
៣៦៥.
ဇိဂုစ္ဆာ ရုဓိရာ’ဒီဟိ, ပူတျာ’ဒီဟိ ဝိရာဂတော;
ဗီဘစ္ဆော ခေါဘနု’ဗ္ဗေဂီ, ကမေန ကရုဏာယုတော;
နာသာ ဝိကူဏနာဒီဟိ, သင်္ကာဒီဟိ’ဿ ပေါသနံ.
ជិគុច្ឆា (សេចក្តីខ្ពើម) ដែលកើតអំពីឈាមជាដើម និងវត្ថុស្អុយរលួយជាដើម ដោយការប្រាសចាកតម្រេក ឈ្មោះថា «ពីភច្ឆៈ» ដែលធ្វើឱ្យរំភើបនិងតក់ស្លុត ព្រមទាំងប្រកបដោយករុណាតាមលំដាប់ ការបំប៉ននូវពីភច្ឆៈនោះ ដោយការជ្រួញច្រមុះជាដើម និងដោយសេចក្តីសង្ស័យជាដើម។
ဝိမှယဋ္ဌာယီဘာဝ
វិម្ហយថាយីភាវៈ
၃၆၆.
៣៦៦.
အတိ လောက ပဒတ္ထေဟိ, ဝိမှယော’ယံ ရသော’ဗ္ဘုတော;
တဿာ’နုဘာဝါ သေဒ,ဿု, သာဓုဝါဒါ’ဒယော သိယုံ;
တာသာ,ဝေဂ,ဓိတိ,ပ္ပညာ, ဟောန္တေ’တ္ထ ဗျဘိစာရိနော.
វិម្ហយៈ (សេចក្តីប្លែកចិត្ត) ដែលកើតអំពីវត្ថុដ៏អស្ចារ្យហួសពីវិស័យលោក ឈ្មោះថា «អព្ភូតរស» ក្នុងអព្ភូតរសនោះ មានអនុភាវៈទាំងឡាយមានញើសហូរ ទឹកភ្នែកហូរ និងការសរសើរថាប្រពៃជាដើម និងមានព្យភិចារីភាវៈទាំងឡាយមានសេចក្តីតក់ស្លុត សេចក្តីប្រញាប់ប្រញាល់ សេចក្តីអត់ធន់ និងប្រាជ្ញាជាដើម។
သမဋ္ဌာယီဘာဝ
សមដ្ឋាយីភាវៈ
၃၆၇.
៣៦៧.
ဌာယီဘာဝေါ သမော မေတ္တာ, ဒယာ,မောဒါ’ဒိ သမ္ဘဝေါ;
ဘာဝါဒီဟိ တ’ဒုက္ကံသော, သန္တော သန္တ နိသေဝိတော.
ឋាយីភាវៈ ឈ្មោះថា សមៈ នោះ មានកំណើតអំពីមេត្តា ករុណា និងមុទិតាជាដើម ដ៏ស្ងប់រម្ងាប់ ដែលលោកអ្នកស្ងប់រម្ងាប់សេពគប់ហើយ មានសេចក្តីចម្រើនក្រៃលែងដោយភាវៈជាដើមទាំងឡាយ។
ဣတိ သံဃရက္ခိတ မဟာသာမိဝိရစိတေ သုဗောဓာလင်္ကာရေ
ក្នុងគម្ពីរសុពោធាលង្ការ ដែលតាក់តែងដោយព្រះសង្ឃរក្ខិតមហាសាមី យ៉ាងនេះ
ရသဘာဝါ’ဝဗောဓော နာမ
ឈ្មោះថា រសភាវាវពោធៈ
ပဉ္စမော ပရိစ္ဆေဒေါ.
បរិច្ឆេទទី ៥។
သုဗောဓာလင်္ကာရော သမတ္တော.
គម្ពីរសុពោធាលង្ការ ចប់បរិបូណ៌។