Tipiṭaka Translation

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

Homenaje a él, el Bienaventurado, el Digno, el Perfectamente Iluminado por sí mismo.

อภิธานปฺปทีปิกา

La Lámpara de las Denominaciones.

พุทฺธปฺปณาโม

Homenaje al Buda.

๑.

ตถาคโต [Pg.1] โย กรุณากโร กโร,ปยาต’โมสชฺช สุขปฺปทํ ปทํ;

อกา ปรตฺถํ กลิสมฺภเว ภเว,นมามิ ตํ เกวลทุกฺกรํ กรํ.

Aquel Tathāgata, hacedor de compasión, habiendo abandonado el placer sensorial, alcanzó el estado que otorga felicidad; quien realizó el bien ajeno en esta existencia surgida de la impureza, rindo homenaje a aquel que realizó lo que es sumamente difícil.

ธมฺมปฺปณาโม

Homenaje al Dhamma.

๒.

อปูชยุํ ยํ มุนิกุญฺชรา ชรา,รุชาทิมุตฺตา ยหิมุตฺตเร ตเร;

ฐิตา ติวฏฺฏมฺพุนิธึ นรานรา,ตรึสุ ตํ ธมฺมมฆปฺปหํ ปหํ.

Aquel Dhamma que los más grandes entre los sabios han honrado, el cual está libre de la vejez, la enfermedad y demás; mediante el cual los seres que cruzan el océano del triple devenir se establecen en la otra orilla; rindo homenaje a ese Dhamma que destruye el mal.

สงฺฆปฺปณาโม

Homenaje al Saṅgha.

๓.

คตํ มุนินฺโท’รสสูนุตํ นุตํ,สุปุญฺญเขตฺตํ ภุวเน สุตํ สุตํ;

คณมฺปิ ปาณีกตสํวรํ วรํ,สทา คุโณเฆน นิรนฺตร’นฺตรํ.

A la comunidad que ha alcanzado el estado de hijos espirituales del Señor de los Sabios, que es digna de alabanza, el campo de mérito supremo renombrado en el mundo; rindo homenaje siempre a ese Saṅgha que posee un autocontrol manifiesto y una hueste de virtudes incesantes.

ปฏิญฺญา

La Declaración.

๔.

นามลิงฺเคสุ โกสลฺล, มตฺถนิจฺฉยการณํ;

ยโต มหพฺพลํ พุทฺธ, วจเน ปาฏวตฺถินํ.

La destreza en los nombres y géneros es la causa para determinar el significado; por lo cual esto posee un gran poder para aquellos que desean la maestría en las palabras del Buda.

๕.

นามลิงฺคานฺย’โต [Pg.2] พุทฺธ, ภาสิตสฺสา’รหานฺย’หํ;

ทสฺสยนฺโต ปกาเสสฺส, มภิธานปฺปทีปิกํ.

Por lo tanto, exponiendo los nombres y géneros dignos de las palabras de Buda, publicaré la Abhidhānappadīpikā.

ปริภาสา

Reglas de interpretación.

๖.

ภิยฺโย รูปนฺตรา สาห, จริเยน จ กตฺถจิ;

กฺวจา’ หจฺจวิธาเนน เญยฺยํ ถีปุนฺนปุํสกํ.

Mayormente por la forma de la palabra, por su asociación o, en ocasiones, por una regla específica, deben conocerse los géneros femenino, masculino y neutro.

๗.

อภินฺนลิงฺคานํเยว, ทฺวนฺโท จ, ลิงฺควาจกา;

คาถาปาทนฺตมชฺฌฏฺฐา, ปุพฺพํ ยนฺตฺยปเร ปรํ.

En el caso de palabras con el mismo género se usa el compuesto Dvanda; las palabras que indican el género, situadas al final o en medio del verso, se refieren a lo anterior o a lo posterior.

๘.

ปุมิตฺถิยํ ปทํ ทฺวีสุ, สพฺพลิงฺเค จ ตีสฺวิติ;

อภิธานนฺตรารมฺเภ, เญยฺยํ ตฺว’นฺต มถาทิ จ.

El término 'pumitthi' indica dos géneros, 'ti' indica los tres géneros; al comienzo de una serie de sinónimos, debe conocerse el género por los términos 'anta', 'atha' o 'adi'.

๙.

ภิยฺโย ปโยค มาคมฺม, โสคเต อาคเม กฺวจิ;

นิฆณฺฑุ ยุตฺติ ญฺจานีย, นามลิงฺคํ กถียตีติ.

Basándose frecuentemente en el uso de las escrituras budistas, y habiendo consultado diccionarios y la lógica, se declaran los nombres y géneros.

๑. สคฺคกณฺฑ

1. Capítulo sobre el Reino Celestial.

๑.

พุทฺโธ ทสพโล สตฺถา, สพฺพญฺญู ทฺวิปทุตฺตโม;

มุนินฺโท ภควา นาโถ, จกฺขุม’งฺคีรโส มุนิ.

Buda, el de los diez poderes, el Maestro, el Omnisciente, el superior entre los seres de dos pies; el Señor de los Sabios, el Bienaventurado, el Protector, el que posee visión, el Resplandeciente, el Sabio.

๒.

โลกนาโถ’ นธิวโร, มเหสิ จ วินายโก;

สมนฺตจกฺขุ สุคโต, ภูริปญฺโญ จ มารชิ.

El Protector del mundo, el Inigualable, el Gran Vidente, el Guía; el de Visión Universal, el que ha ido por el buen camino, el de Sabiduría Vasta, el Vencedor de Māra.

๓.

นรสีโห นรวโร, ธมฺมราชา มหามุนิ;

เทวเทโว โลกครุ, ธมฺมสฺสามี ตถาคโต.

León entre los hombres, el excelente entre los hombres, el Rey del Dhamma, el Gran Sabio; Dios de dioses, Maestro del mundo, Señor del Dhamma, el Tathāgata.

๔.

สยมฺภู สมฺมาสมฺพุทฺโธ, วรปญฺโญ จ นายโก;

ชิโน, สกฺโก ตุ สิทฺธตฺโถ, สุทฺโธทนิ จ โคตโม.

Aquel que ha llegado a ser por sí mismo, el Perfectamente Iluminado, el de Sabiduría Excelente, el Líder; el Vencedor, el Sakya, Siddhattha, el hijo de Suddhodana, Gotama.

๕.

สกฺยสีโห ตถา สกฺย, มุนิ จาทิจฺจพนฺธุ จ;

León de los Sakyas, así como Sabio de los Sakyas y Pariente del Sol.

๖.

โมกฺโข นิโรโธ นิพฺพานํ, ทีโป ตณฺหกฺขโย ปรํ;

ตาณํ เลณ มรูปญฺจ, สนฺตํ สจฺจ มนาลยํ.

Liberación, Cesación, Nirvana, Isla, Extinción de la sed, lo Supremo; Refugio, Albergue, lo Inmaterial, la Paz, la Verdad, el Desapego.

๗.

อสงฺขตํ สิว มมตํ สุทุทฺทสํ,ปรายณํ สรณ มนีติกํ ตถา;

อนาสวํ ธุว มนิทสฺสนา’ กตา,ปโลกิตํ นิปุณ มนนฺต มกฺขรํ.

Lo Incondicionado, lo Propicio, lo Inmortal, lo muy difícil de ver; el Destino Final, el Refugio, lo Inofensivo; lo libre de efluvios, lo Permanente, lo Invisible, lo No-creado, lo Contemplado, lo Sutil, lo Infinito, lo Imperecedero.

๘.

ทุกฺขกฺขโย [Pg.3] พฺยาพชฺฌญฺจ, วิวฏฺฏํ เขม เกวลํ;

อปวคฺโค วิราโค จ, ปณีต มจฺจุตํ ปทํ.

El Fin del Sufrimiento, la ausencia de aflicción, el fin de la transmigración, la Seguridad, lo Absoluto; la Emancipación, el Desapasionamiento, lo Sublime, el Estado Inmutable.

๙.

โยคกฺเขโม ปาร มปิ, มุตฺติ สนฺติ วิสุทฺธิโย;

วิมุตฺย’ สงฺขตธาตุ, สุทฺธิ นิพฺพุติโย สิยุํ.

La Seguridad frente a los vínculos, la otra orilla, la Liberación, la Paz, la Pureza; Liberación, el Elemento Incondicionado, Pureza y Extinción.

๑๐.

10.

ขีณาสโว ตฺว’เสกฺโข จ, วีตราโค ตถา’ รหา;

เทวโลโก ทิโว สคฺโค,ติทิโว ติทสาลโย.

Aquel que ha destruido los efluvios, el que no requiere más entrenamiento, el libre de pasión, el Arahant. El mundo de los dioses, el firmamento, el cielo, el triple cielo, la morada de los treinta.

๑๑.

11.

ติทสา ตฺว’มรา เทวา, วิพุธา จ สุธาสิโน;

สุรา มรู ทิโวกา จา, มตปา สคฺควาสิโน.

Los Treinta, los Inmortales, los Dioses, los Sabios, los que beben el néctar; los Suras, los Inmortales, los habitantes del cielo, los que beben la ambrosía, los habitantes del paraíso.

๑๒.

12.

นิชฺชรา’ นิมิสา ทิพฺพา, อปุเม เทวตานิ จ ;

Los que no envejecen, los que no parpadean, los Celestiales; y en género femenino o neutro: Devatā.

๑๓.

13.

สิทฺโธ ภูโต จ คนฺธพฺโพ, คุยฺหโก ยกฺข รกฺขสา;

กุมฺภณฺโฑ จ ปิสาจา’ที, นิทฺทิฏฺฐา เทวโยนิโย.

Siddha, Bhūta, Gandhabba, Guyhaka, Yakkha, Rakkha; Kumbhaṇḍa, Pisāca y otros, se definen como linajes divinos.

๑๔.

14.

ปุพฺพเทวา สุรริปู, อสุรา ทานวา ปุเม;

ตพฺพิเสสา ปหาราโท, สมฺพโร พลิอาทโย.

Pubbadeva, enemigos de los dioses, asuras y dánavas (en masculino); tipos específicos de ellos son Pahārāda, Sambara, Bali y otros.

๑๕.

15.

ปิตามโห ปิตา พฺรหฺมา, โลเกโส กมลาสโน;

ตถา หิรญฺญคพฺโภ จ, สุรเชฏฺโฐ ปชาปติ.

A Brahmā se le llama el Abuelo, el Padre, el Señor del mundo, el que tiene el loto por asiento, así como Hiraññagabbha, el más anciano de los dioses y el Señor de las criaturas (Pajāpati).

๑๖.

16.

วาสุเทโว หริ กณฺโห, เกสโว จกฺกปาณฺย’ถ;

มหิสฺสโร สิโว สูลี, อิสฺสโร ปสุปตฺย’ปิ.

Vāsudeva, Hari, Kaṇha, Kesava y Cakkapāṇi son nombres de Visnú; por otro lado, Mahissara, Siva, Sūlī, Issara y Pasupati son nombres de Shiva.

๑๗.

17.

หโร วุตฺโต กุมาโร ตุ, ขนฺโธ สตฺติธโร ภเว;

Hara es un nombre de Shiva; mientras que Kumāra, Khandha y Sattidharo son nombres del hijo de Shiva [Kartikeya].

๑๘.

18.

สกฺโก ปุรินฺทโท เทว, ราชา วชิรปาณิ จ;

สุชมฺปติ สหสฺสกฺโข, มหินฺโท วชิราวุโธ.

Sakka, Purindada, el Rey de los Dioses, Vajirapāṇi, Sujampati, Sahassakkha, Mahinda y Vajirāvudha son nombres de Indra.

๑๙.

19.

วาสโว จ ทสสต, นยโน ติทิวาธิภู;

สุรนาโถ จ วชิร, หตฺโถ จ ภูตปตฺย’ปิ.

También Vāsava, Dasasatanayana, el Soberano de los Cielos (Tidivādhibhū), Suranātha, Vajirahattha y Bhūtapati son nombres de Indra.

๒๐.

20.

มฆวา โกสิโย อินฺโท, วตฺรภู ปากสาสโน;

วิโฑโช ถ สุชา ตสฺส, ภริยา ถ ปุรํ ภเว.

Maghavā, Kosiya, Inda, Vatrabhū, Pākasāsana y Viḍoja también designan a Indra; Sujā es su esposa, y Pura es su ciudad.

๒๑.

21.

มสกฺกสารา [Pg.4] วสฺโสก, สารา เจวา’ มราวตี;

เวชยนฺโต ตุ ปาสาโท,สุธมฺมา ตุ สภา มตา.

Masakkasārā, Vassokasārā y Amarāvatī son nombres de su ciudad; Vejayanta es su palacio y Sudhammā es conocida como su sala de asambleas.

๒๒.

22.

เวชยนฺโต รโถ ตสฺส,วุตฺโต มาตลิ สารถิ;

เอราวโณ คโช ปณฺฑุ, กมฺพโล ตุ สิลาสนํ.

Su carro se llama Vejayanta, Mātali es su cochero, Erāvaṇa es su elefante y Paṇḍukambala es su trono de piedra.

๒๓.

23.

สุวีโรจฺจาทโย ปุตฺตา, นนฺทา โปกฺขรณี ภเว;

นนฺทนํ มิสฺสกํ จิตฺต, ลตา ผารุสกํ วนา.

Suvīra y otros son sus hijos; Nandā es su estanque; Nandana, Missaka, Cittalata y Phārusaka son sus bosques.

๒๔.

24.

อสนิ ทฺวีสุ กุลิสํ, วชิรํ ปุนฺนปุํสเก;

อจฺฉราโยตฺถิยํ วุตฺตา, รมฺภา อลมฺพุสาทโย;

เทวิตฺถิโย ถ คนฺธพฺพา, ปญฺจสิโขติ อาทโย.

Asani, kulisa y vajira son términos para el rayo; las ninfas celestiales se llaman accharā (en femenino), tales como Rambhā y Alambusā; también están las diosas (devitthī) y los músicos celestiales (gandhabbā), como Pañcasikha y otros.

๒๕.

25.

วิมาโน นิตฺถิยํ พฺยมฺหํ, ปียูสํ ตฺวมตํ สุธา;

สิเนรุ เมรุ ติทิวา, ธาโร เนรุ สุเมรุ จ.

Vimāna (en masculino o neutro) y byamha significan palacio celestial; pīyūsa, amata y sudhā significan néctar; Sineru, Meru, Tidivādhāra, Neru y Sumeru son nombres de la montaña central.

๒๖.

26.

ยุคนฺธโร อีสธโร, กรวีโก สุทสฺสโน;

เนมินฺธโร วินตโก, อสฺสกณฺโณ กุลาจลา.

Yugandhara, Īsadhara, Karavīka, Sudassana, Nemindhara, Vinataka y Assakaṇṇa son las siete montañas principales que rodean al monte Meru.

๒๗.

27.

มนฺทากินี ตถา’กาส, คงฺคา สุรนที ปฺยถ;

Mandākinī, Akāsagaṅgā y Suranadī son nombres del río celestial.

๒๘.

28.

โกวิฬาโร ตถา ปาริ, จฺฉตฺตโก ปาริชาตโก;

กปฺปรุกฺโข ตุ สนฺตานา, ทโย เทวทฺทุมา สิยุํ.

El koviḷāra, el pāricchattaka y el pārijātaka, junto con el kapparukkha (árbol de los deseos) y el santāna, son los árboles divinos.

๒๙.

29.

ปาจี ปตีฌุ’ ทีจิ’ตฺถี, ปุพฺพ ปจฺฉิม อุตฺตรา;

ทิสาถ ทกฺขิณา’ ปาจี, วิทิสา’นุทิสา ภเว.

Pācī o pubba (este), patīcī o pacchima (oeste) y udīcī o uttara (norte) son las direcciones cardinales femeninas; también dakkhiṇā o apācī (sur), mientras que vidisā y anudisā son las direcciones intermedias.

๓๐.

30.

เอราวโต ปุณฺฑรีโก, วามโน กุมุโท’ ญฺชโน;

ปุปฺผทนฺโต สพฺพภุมฺโม, สุปฺปตีโก ทิสาคชา.

Erāvata, Puṇḍarīka, Vāmana, Kumuda, Añjana, Pupphadanta, Sabbabhumma y Suppatīka son los elefantes que custodian las ocho direcciones.

๓๑.

31.

ธตรฏฺโฐ จ คนฺธพฺพา, ธิโป, กุมฺภณฺฑสามิ ตุ;

วิรุฬฺหโก, วิรูปกฺโข, ตุ นาคาธิปตีริโต.

Dhataraṭṭha es el soberano de los gandhabbas; Viruḷhaka es el señor de los kumbhaṇḍas; y Virūpakkha es el soberano de los nāgas.

๓๒.

32.

ยกฺขาธิโป เวสฺสวโณ, กุเวโร นรวาหโน;

อฬกา ฬกมนฺทาสฺส, ปุรี, ปหรณํ คทา;

จตุทฺทิสาน มธิปา, ปุพฺพาทีนํ กมา อิเม.

Vessavaṇa, Kuvera y Naravāhana es el señor de los yakkhas; Aḷakā o Aḷakamandā es su ciudad y su arma es la maza (gadā). Estos son, en orden, los soberanos de las cuatro direcciones, empezando por el este.

๓๓.

33.

ชาตเวโท [Pg.5] สิขี โชติ, ปาวโก ทหโน’ นโล;

หุตาวโห’ จฺจิมา ธูม, เกตฺว’คฺคิ คินิ ภานุมา.

Jātaveda, sikhī, joti, pāvaka, dahana, anala, hutāvaha, accimā, dhūmaketu, aggi, gini y bhānumā son nombres del fuego.

๓๔.

34.

เตโช ธูมสิโข วายุ, สโข จ กณฺหวตฺตนี;

เวสฺสานโร หุตาโส ถ, สิขาชาล’จฺจิ จาปุเม.

Teja, dhūmasikha, vāyusakha, kaṇhavattanī, vessānara y hutāsa también significan fuego; los términos sikhā, jāla y acci (llama o resplandor) se usan en masculino.

๓๕.

35.

วิปฺผุลิงฺคํ ผุลิงฺคญฺจ, ภสฺมา ตุ เสฏฺฐิ ฉาริกา;

Vipphuliṅga y phuliṅga significan chispa; mientras que bhasma, seṭṭhi y chārikā significan ceniza.

๓๖.

36.

กุกฺกุโฬ ตุ’ณฺหภสฺมสฺมิ, มงฺคาโร’ลาต มุมฺมุกํ ;

สมิธา อิธุมํ เจ’โธ, อุปาทานํ ตถินฺธนํ.

Kukkuḷa se refiere a la ceniza caliente; aṅgāra es el carbón ardiente; alāta y mummuka son tizones; samidhā, idhuma y edho significan leña, así como upādāna e indhana significan combustible.

๓๗.

37.

อโถ’ภาโส ปกาโส จา,'โลโก’ชฺโชตา’ตปา สมา;

มาลุโต ปวโน วายุ, วาโต’นิล สมีรณา;

คนฺธวาโห ตถา วาโย, สมีโร จ สทาคติ.

Obhāsa, pakāsa, āloka, ujjota y ātapa son términos para la luz y el resplandor; māluta, pavana, vāyu, vāta, anila, samīraṇa, gandhavāha, vāyo, samīra y sadāgati son nombres del viento.

๓๘.

38.

วายุเภทา อิเม ฉุ’ทฺธ, งฺคโม จาโธคโม ตถา;

กุจฺฉิฏฺโฐ จ โกฏฺฐาสโย, อสฺสาสงฺคานุสาริโน.

Estas son las diferentes clases de aires: el que asciende (uddhaṅgama), el que desciende (adhogama), el que está en el vientre (kucchiṭṭha), el que reside en los intestinos (koṭṭhāsaya), el aliento vital y el que recorre los miembros (aṅgānusārin).

๓๙.

39.

อโถ อปานํ ปสฺสาโส,อสฺสาโส อาน มุจฺจเต.

Asimismo, se dice que apāna y passāsa son la exhalación, mientras que assāsa y āna son la inhalación.

๔๐.

40.

เวโค ชโว รโย ขิปฺปํ, ตุ สีฆํ ตุริตํ ลหุ;

อาสุ ตุณฺณ มรํ จาวิ, ลมฺพิตํ ตุวฏํปิ จ.

Vega, java, raya, khippa, sīgha, turita, lahu, āsu, tuṇṇa, ara, avilambita y tuvaṭa son términos que significan rápido, veloz o pronto.

๔๑.

41.

สตตํ นิจฺจ มวิรตา, นารต สนฺตต มนวรตญฺจ ธุวํ;

ภุส มติสโย จ ทฬฺหํ, ติพฺเพ’กนฺตา’ติมตฺต, พาฬฺหานิ;

ขิปฺปาที ปณฺฑเก ทพฺเพ, ทพฺพคา เตสุ เย ติสุ.

Satata, nicca, avirata, anārata, santata, anavarata y dhuva significan constante; bhusa, atisaya, daḷha, tibba, ekanta, atimatta y bāḷha significan intenso o excesivo. Los términos como khippa y otros actúan como adjetivos en los tres géneros o como sustantivos.

๔๒.

42.

อวิคฺคโห ตุ กาโม จ, มโนภู มทโน ภเว;

อนฺตโก วสวตฺตี จ, ปาปิมา จ ปชาปติ.

Aviggaha, Kāma, Manobhū, Madana, Antaka, Vasavattī, Pāpimā y Pajāpati son nombres de Māra.

๔๓.

43.

ปมตฺตพนฺธุ กณฺโห จ, มาโร นมุจิ, ตสฺส ตุ;

ตณฺหา’รตี รคา ธีตู, หตฺถี ตุ คิริเมขโล.

Pamattabandhu, Kaṇha, Māra y Namuci también son sus nombres; Taṇhā, Aratī y Ragā son sus hijas, y Girimekhala es su elefante.

๔๔.

44.

ยมราชา จ เวสายี, ยโม’สฺส นยนาวุธํ;

เวปจิตฺติ ปุโลโม จ, กิมฺปุริโส ตุ กินฺนโร.

El Rey Yama y Vesāyī; Yama tiene el ojo como arma. Vepacitti y Puloma son Asuras; el Kimpurisa es también el Kinnara.

๔๕.

45.

อนฺตลิกฺขํ ข’มาทิจฺจ, ปโถ’พฺภํ คคน’มฺพรํ;

เวหาโส จานิลปโถ, อากาโส นิตฺถิยํ นภํ.

Antalikkha, kha, ādiccapatha, abbha, gagana, ambara, vehāsa, anilapatha, ākāsa y nabha son términos para designar el cielo o el espacio.

๔๖.

46.

เทโว [Pg.6] เวหายโส ตารา,ปโถ สุรปโถ อฆํ.

Devo, vehāyaso, tārāpatho, surapatho y agha son otros nombres para el firmamento.

๔๗.

47.

เมโฆ วลาหโก เทโว, ปชฺชุนฺโน’มฺพุธโร ฆโน;

ธาราธโร จ ชีมูโต, วาริวาโห ตถา’มฺพุโท.

Megho, valāhako, devo, pajjunno, ambudharo, ghano, dhārādharo, jīmūto, vārivāho y ambudo son sinónimos de nube.

๔๘.

48.

อพฺภํ ตีสฺวถ วสฺสญฺจ, วสฺสนํ วุฏฺฐิ นาริยํ;

สเตรตา’กฺขณา วิชฺชุ, วิชฺชุตา จาจิรปฺปภา.

Abbha es nube; vassa, vassana y vuṭṭhi significan lluvia. Sateratā, akkhaṇā, vijju, vijjutā y acirappabhā son términos para el rayo o relámpago.

๔๙.

49.

เมฆนาเท ตุ ธนิตํ, คชฺชิตํ รสิตาทิ จ;

อินฺทาวุธํ อินฺทธนุ, วาตกฺขิตฺตมฺพุ สีกโร.

El estruendo de las nubes se llama dhanita, gajjita y rasita. Indāvudha e indadhanu significan arcoíris. Sīkaro es la fina lluvia impulsada por el viento.

๕๐.

50.

อาสาโร ธารา สมฺปาโต,กรกา ตุ ฆโนปลํ;

ทุทฺทินํ เมฆจฺฉนฺนาเห, ปิธานํ ตฺวปธารณํ.

El aguacero se conoce como āsāra y dhārāsampāta. El granizo es karakā y ghanopala. Un día nublado es duddina; pidhāna y apadhāraṇa significan cobertura.

๕๑.

51.

ติโรธาน’นฺตรธานา, ปิธาน ฉาทนานิ จ;

อินฺทุ จนฺโท จ นกฺขตฺต, ราชา โสโม นิสากโร.

Tirodhāna, antaradhāna, pidhāna y chādana significan ocultación o cobertura. Indu, cando, nakkhattarājā, somo y nisākaro son nombres de la luna.

๕๒.

52.

โอสธีโส หิมรํสิ, สสงฺโก จนฺทิมา สสี;

สีตรํสิ นิสานาโถ, อุฬุราชา จ มา ปุเม.

Osadhīso, himaraṃsi, sasaṅko, candimā, sasī, sītaraṃsi, nisānātho, uḷurājā y mā son apelativos masculinos para la luna.

๕๓.

53.

กลา โสฬสโม ภาโค, พิมฺพํ ตุ มณฺฑลํ ภเว;

อฑฺโฒ ตฺวทฺโธ อุปฑฺโฒ จ, วา ขณฺฑํ สกลํ ปุเม.

Kalā es la decimosexta parte; bimba y maṇḍala se refieren al disco lunar. Aḍḍha, addha y upaḍḍha significan mitad; khaṇa es un fragmento y sakala el todo.

๕๔.

54.

อทฺธํ วุตฺตํ สเม ภาเค, ปสาโท ตุ ปสนฺนตา;

โกมุที จนฺทิกา ชุณฺหา, กนฺติ โสภา ชุติ จฺฉวิ.

Addha se aplica a una parte igual. Pasāda y pasannatā significan claridad. Komudī, candikā y juṇhā son nombres para la luz de luna. Kanti, sobhā, juti y chavi significan esplendor o belleza.

๕๕.

55.

กลงฺโก ลญฺฉนํ ลกฺขํ, องฺโก’ภิญฺญาณ ลกฺขณํ;

จิหนํ จาปิ โสภา ตุ, ปรมา สุสมา ถ จ.

Kalaṅko, lañchanaṃ, lakkhaṃ, aṅko, abhiññāṇa, lakkhaṇaṃ y cihanaṃ son términos para marca, signo o señal. Sobhā, paramā y susamā denotan belleza suprema.

๕๖.

56.

สีตํ คุเณ, คุณิลิงฺคา, สีต สิสิร สีตลา;

หิมํ ตุหิน มุสฺสาโว, นีหาโร มหิกา ปฺยถ.

Sīta es la cualidad de frío; como adjetivos se usan sīta, sisira y sītalā. Hima, tuhina y ussāva significan nieve, escarcha o rocío. Nīhāra y mahikā significan niebla.

๕๗.

57.

นกฺขตฺตํ โชติ ภํ ตารา, อปุเม ตารโก’ฬุ จ;

Nakkhatta, joti, bha, tārā, tārakā y uḷu son nombres para las estrellas o constelaciones.

๕๘.

58.

อสฺสยุโช ภรณิตฺถี, สกตฺติกา โรหิณี ปิจ;

มิคสิร มทฺทา จ ปุนพฺพสุ, ผุสฺโส จาสิเลส’ปิ.

Assayuja, Bharaṇī, Kattikā, Rohiṇī, Migasira, Addā, Punabbasu, Phussa y Asilesā son las primeras mansiones lunares.

๕๙.

59.

มาฆา จ ผคฺคุนี ทฺเว จ, หตฺถา จิตฺตา จ สฺวาติปิ;

วิสาขา’ นุราธา เชฏฺฐา, มูลา’ สาฬฺหา ทุเว ตถา.

Māghā, las dos Phaggunī, Hatthā, Cittā, Svāti, Visākhā, Anurādhā, Jeṭṭhā, Mūlā y las dos Āsāḷhā.

๖๐.

60.

สวโณ [Pg.7] จ ธนิฏฺฐา จ, สตภิสโช ปุพฺพุ’ตฺตรภทฺทปทา;

เรวตฺยปีติ กมโต, สตฺตาธิกวีสนกฺขตฺตา.

Savaṇa, Dhaniṭṭhā, Satabhisaja, las dos Bhaddapadā y Revatī; estas son, en orden sucesivo, las veintisiete constelaciones.

๖๑.

61.

โสพฺภานุ กถิโต ราหุ, สูราที ตุ นวคฺคหา;

ราสิ เมสาทิโก ภทฺท, ปทา โปฏฺฐปทา สมา.

Sobbhānu es llamado Rāhu; el sol y los demás son los nueve planetas. Los signos del zodiaco comienzan con Mesa (Aries). Bhaddapadā y Poṭṭhapadā son sinónimos.

๖๒.

62.

อาทิจฺโจ สูริโย สูโร, สตรํสิ ทิวากโร;

เวโรจโน ทินกโร, อุณฺหรํสิ ปภงฺกโร.

Ādicco, sūriyo, sūro, sataraṃsi, divākaro, verocano, dinakaro, uṇharaṃsi y pabhaṅkaro son nombres del sol.

๖๓.

63.

อํสุมาลี ทินปติ, ตปโน รวิ ภานุมา;

รํสิมา ภากโร ภานุ, อกฺโก สหสฺสรํสิ จ.

Aṃsumālī, dinapati, tapano, ravi, bhānumā, raṃsimā, bhākaro, bhānu, akko y sahassaraṃsi son también epítetos del sol.

๖๔.

64.

รํสิ อาภา ปภา ทิตฺติ, รุจิ ภา ชุติ ทีธิติ;

มรีจิ ทฺวีสุ ภานฺวํ’สุ, มยูโข กิรโณ กโร.

Raṃsi, ābhā, pabhā, ditti, ruci, bhā, juti y dīdhiti significan luz o brillo. Marīci, aṃsu, mayūkha, kiraṇa y kara significan rayo de luz.

๖๕.

65.

ปริธิ ปริเวโส ถ, มรีจิ มิคตณฺหิกา;

สูรสฺโสทยโต ปุพฺพุ’, ฏฺฐิตรํสิ สิยา’ รุโณ.

Paridhi y pariveso significan halo. Marīci y migataṇhikā significan espejismo. El resplandor que surge antes de la salida del sol es aruṇa.

๖๖.

66.

กาโล’ทฺธา สมโย เวลา,ตพฺพิเสสา ขณาทโย;

ขโณ ทสจฺฉรากาโล,ขณา ทส ลโย ภเว.

Kālo, addhā, samayo y velā significan tiempo. Sus divisiones son el momento (khaṇa) y otros. Un khaṇa es el tiempo de diez chasquidos de dedos; diez khaṇas forman un layo.

๖๗.

67.

ลยา ทส ขณลโย,มุหุตฺโต เต สิยา ทส;

ทส ขณมุหุตฺโต เต, ทิวโส ตุ อหํ ทินํ.

Diez layas son un khaṇalayo; diez de estos son un muhutta. Diez de estos momentos forman un día (divaso, aha, dina).

๖๘.

68.

ปภาตญฺจ วิภาตญฺจ, ปจฺจูโส กลฺล มปฺยถ;

อภิโทโส ปโทโส ถ,สาโย สญฺฌา ทินจฺจโย.

Pabhāta, vibhāta, paccūsa y kalla significan el amanecer. Abhidosa y padosa significan el anochecer. Sāyo, sañjhā y dinaccaya significan el atardecer o el fin del día.

๖๙.

69.

นิสา จ รชนี รตฺติ, ติยามา สํวรี ภเว;

ชุณฺหา ตุ จนฺทิกายุตฺตา, ตมุสฺสนฺนา ติมิสิกา.

Nisā, rajanī, ratti, tiyāmā y saṃvarī significan noche. Juṇhā es la noche clara de luna; timisikā es la noche de oscuridad predominante.

๗๐.

70.

นิสีโถ มชฺฌิมา รตฺติ, อฑฺฒรตฺโต มหานิสา;

อนฺธกาโร ตโม นิตฺถี, ติมิสํ ติมิรํ มตํ.

Nisītha, majjhimā ratti, aḍḍharatta y mahānisā significan medianoche. Andhakāra, tama, timisa y timira significan oscuridad.

๗๑.

71.

จตุรงฺคตมํ เอวํ, กาฬปกฺขจตุทฺทสี;

วนสณฺโฑ ฆโน เมฆ, ปฏลํ จา’ฑฺฒรตฺติ จ.

La oscuridad de cuatro factores (caturaṅgatama) se da en: el decimocuarto día de la quincena oscura, la espesura del bosque, un denso estrato de nubes y la medianoche.

๗๒.

72.

อนฺธตมํ [Pg.8] ฆนตเม, ปหาโร ยาม, สญฺญิโต;

ปาฏิปโท ตุ ทุติยา, ตติยาที ติถี, ตายติ ปาเลตีติ ติถิ, ตา+อิติ (ณฺวาทิ) ทฺวิสุ.

Andhatama es la oscuridad absoluta. Una vigilia se llama pahāra o yāma. Los días lunares (tithi) son pāṭipada, dutiyā, tatiyā, etc.

๗๓.

73.

ปนฺนรสี ปญฺจทสี, ปุณฺณมาสี ตุ ปุณฺณมา;

อมาวสี ปฺยมาวาสี, ถิยํ ปนฺนรสี’ ปรา.

El decimoquinto día es pannarasī, pañcadasī, puṇṇamāsī o puṇṇamā (luna llena). Amāvasī y amāvāsī designan el día de luna nueva.

๗๔.

74.

ฆฏิกา สฏฺฐฺย’ โหรตฺโต, ปกฺโข เต ทส ปญฺจ จ;

เต ตุ ปุพฺพาปรา สุกฺก,กาฬา, มาโส ตุ เต ทุเว.

Sesenta ghaṭikās forman un día y una noche; una quincena consta de quince días. Estas son la anterior y la posterior: la brillante y la oscura; dos de ellas constituyen un mes.

๗๕.

75.

จิตฺโต เวสาข, เชฏฺโฐ จา, สาฬฺโห ทฺวีสุ จ สาวโณ;

โปฏฺฐปาท’สฺสยุชา จ, มาสา ทฺวาทส กตฺติโก.

Citta, Vesākha, Jeṭṭha, Āsāḷha (en sus dos formas), Sāvaṇa, Poṭṭhapāda, Assayuja y Kattika; estos son los doce meses.

๗๖.

76.

มาคสิโร ตถา ผุสฺโส, กเมน มาฆ ผคฺคุณา;

กตฺติก’สฺสยุชา มาสา, ปจฺฉิม ปุพฺพกตฺติกา.

Asimismo, Māgasira, Phussa, Māgha y Phagguṇa en orden. Los meses Kattika y Assayuja se dividen en posterior y anterior.

๗๗.

77.

สาวโณ นิกฺขมนีโย,จิตฺตมาโส ตุ รมฺมโก.

Sāvaṇa es llamado Nikkhamanīya, mientras que el mes de Citta es conocido como Rammaka.

๗๘.

78.

จตุโร จตุโร มาสา, กตฺติกกาฬปกฺขโต;

กมา เหมนฺต คิมฺหาน, วสฺสานา อุตุโย ทฺวิสุ.

De a cuatro meses cada una, comenzando desde la quincena oscura de Kattika, son las estaciones de invierno, verano y lluvias, respectivamente.

๗๙.

79.

เหมนฺโต สิสิร มุตู,ฉ วา วสนฺโต จ คิมฺห วสฺสานา;

สรโทติ กมา มาสา, ทฺเว ทฺเว วุตฺตานุสาเรน.

O bien, las seis estaciones son invierno, la estación fría, primavera, verano, la estación de las lluvias y otoño, en orden, con dos meses cada una, según lo dicho.

๘๐.

80.

อุณฺโห นิทาโฆ คิมฺโหถ,วสฺโส วสฺสาน ปาวุสา;

อุตูหิ ตีหิ วสฺสานา, ทิเกหิ ทกฺขิณายนํ.

Uṇho, Nidāgha y Gimha son términos para el verano; Vasso, Vassāna y Pāvusa son para las lluvias. El solsticio austral consta de tres estaciones, comenzando con la de las lluvias.

๘๑.

81.

อุตฺตรายน มญฺเญหิ, ตีหิ วสฺสายนทฺวยํ;

วสฺส สํวจฺฉรา นิตฺถี, สรโท หายโน สมา.

El solsticio boreal consta de las otras tres; ambos periodos forman un año. Vassa, saṃvacchara, sarada, hāyana y samā son sinónimos de año.

๘๒.

82.

กปฺปกฺขโย ตุ สํวฏฺโฏ, ยุคนฺต ปลยา อปิ;

อลกฺขี กาลกณฺณิตฺถี, อถ ลกฺขี สิริ’ตฺถิยํ.

Kappakkhaya, saṃvaṭṭa, yuganta y palaya se refieren al fin del eón. Alakkhī y kālakaṇṇī denotan infortunio; lakkhī y siri denotan fortuna o prosperidad.

๘๓.

83.

ทนุ ทานวมาตา ถ, เทวมาตา ปนา’ทิติ;

Danu es la madre de los dānavas, mientras que Aditi es la madre de los devas.

๘๔.

84.

ปาปญฺจ กิพฺพิสํ เวรา, ฆํ ทุจฺจริต ทุกฺกฏํ;

อปุญฺญา’กุสลํ กณฺหํ, กลุสํ ทุริตา’คุ จ.

Pāpa, kibbisa, vera, agha, duccarita, dukkaṭa, apuñña, akusala, kaṇha, kalusa, durita y agu son términos para el mal, el pecado o la conducta inapropiada.

๘๕.

85.

กุสลํ [Pg.9] สุกตํ สุกฺกํ, ปุญฺญํ ธมฺม มนิตฺถิยํ;

สุจริต มโถ ทิฏฺฐ, ธมฺมิกํ อิหโลกิกํ.

Kusala, sukata, sukka, puñña, dhamma y sucarita se refieren al mérito o lo virtuoso. Diṭṭhadhammika e ihalokika se refieren a este mundo presente.

๘๖.

86.

สนฺทิฏฺฐิก มโถ ปาร, โลกิกํ สมฺปรายิกํ;

ตกฺกาลํ ตุ ตทาตฺวํ โจ,ตฺตรกาโล ตุ อายติ.

Sandiṭṭhika es lo visible; pāralokika y samparāyika se refieren al mundo futuro. Tadātva y takkāla denotan el tiempo presente, mientras que āyati y uttarakāla denotan el tiempo futuro.

๘๗.

87.

หาโส’ ตฺตมนตา ปีติ, วิตฺติ ตุฏฺฐิ จ นาริยํ;

อานนฺโท ปมุทา’โมโท, สนฺโตโส นนฺทิ สมฺมโท.

Hāsa, attamanatā, pīti, vitti, tuṭṭhi, ānanda, pamudā, āmoda, santosa, nandi y sammada son términos para el gozo, la alegría y el deleite.

๘๘.

88.

ปาโมชฺชญฺจ ปโมโท ถ, สุขํ สาตญฺจ ผาสฺว’ถ;

ภทฺทํ เสยฺโย สุภํ เขมํ, กลฺยาณํ มงฺคลํ สิวํ.

Pāmojja, pamoda, sukha, sāta y phāsu denotan felicidad; bhadda, seyya, subha, khema, kalyāṇa, maṅgala y siva denotan lo que es auspicioso, bueno o seguro.

๘๙.

89.

ทุกฺขญฺจ กสิรํ กิจฺฉํ, นีโฆ จ พฺยสนํ อฆํ;

ทพฺเพ ตุ ปาปปุญฺญานิ, ตีสฺวากิจฺฉํ สุขาทิ จ.

Dukkha, kasira, kiccha, nīgha, byasana y agha se refieren al sufrimiento o la aflicción. Los términos para el mal y el mérito son sustantivos, mientras que otros como kiccha y sukha pueden funcionar en los tres géneros.

๙๐.

90.

ภาคฺยํ นิยติ ภาโค จ, ภาคเธยฺยํ วิธี’ริโต;

อโถ อุปฺปตฺติ นิพฺพตฺติ, ชาติ ชนน มุพฺภโว.

Bhāgya, niyati, bhāga, bhāgadheyya y vidhi denotan el destino o la fortuna. Uppatti, nibbatti, jāti, janana y ubbhava se refieren al nacimiento o al origen.

๙๑.

91.

นิมิตฺตํ การณํ ฐานํ, ปทํ พีชํ นิพนฺธนํ;

นิทานํ ปภโว เหตุ, สมฺภโว เสตุ ปจฺจโย.

Nimitta, kāraṇa, ṭhāna, pada, bīja, nibandhana, nidāna, pabhava, hetu, sambhava, setu y paccaya son sinónimos de causa, motivo o condición.

๙๒.

92.

การณํ ยํ สมาสนฺนํ, ปทฏฺฐานนฺติ ตํ มตํ;

ชีโว ตุ ปุริโส’ตฺตา ถ, ปธานํ ปกติตฺถิยํ.

La causa que es próxima se conoce como padaṭṭhāna. Jīvo, puriso y attā denotan el alma o el ser; padhāna y pakati se refieren a la naturaleza primordial.

๙๓.

93.

ปาโณ สรีรี ภูตํ วา, สตฺโต เทหี จ ปุคฺคโล;

ชีโว ปาณี ปชา ชนฺตุ,ชโน โลโก ตถาคโต.

Pāṇa, sarīrī, bhūta, satta, dehī, puggala, jīva, pāṇī, pajā, jantu, jana, loka y tathāgata son términos para un ser vivo, una persona o un individuo.

๙๔.

94.

รูปํ สทฺโท คนฺธ รสา, ผสฺโส ธมฺโม จ โคจรา;

อาลมฺพา วิสยา เต ฉา, รมฺมณา ลมฺพณานิ จ.

La forma, el sonido, el olor, el sabor, el tacto y los objetos mentales son los dominios; estos seis son llamados ālamba, visaya, ārammaṇa y ālambaṇa.

๙๕.

95.

สุกฺโก โคโร สิโต’ทาตา,ธวโล เสต, ปณฺฑรา;

โสโณ ตุ โลหิโต รตฺโต,ตมฺพ มญฺชิฏฺฐ โรหิตา.

Sukka, gora, sita, odāta, dhavala, seta y paṇḍara significan blanco. Soṇa, lohita, ratta, tamba, mañjiṭṭha y rohita significan rojo o carmesí.

๙๖.

96.

นีโล กณฺหา’สิตา กาโฬ,เมจโก สาม สามลา;

สิตปีเตตุ ปณฺฑุ’ตฺโต, อีสํปณฺฑุตุ ธูสโร.

Nīla, kaṇha, asita, kāḷa, mecaka, sāma y sāmala significan negro, azul o de color oscuro. Paṇḍu se refiere al blanco amarillento o pálido, y dhūsara al gris o color ceniza.

๙๗.

97.

อรุโณ [Pg.10] กิญฺจิรตฺโต ถ,ปาฏโล เสตโลหิโต;

อโถ ปีโต หลิทฺยาโภ,ปลาโส หริโต หริ.

Aruṇa es el color del alba o ligeramente rojo; pāṭala es rosa o rojo pálido. Pīta y halidyābha son amarillo; palāsa, harita y hari significan verde.

๙๘.

98.

กฬาโร กปิโล นีล, ปีเต ถ โรจนปฺปเภ;

ปิงฺโค ปิสงฺโค ปฺยถวา, กฬาราที ตุ ปิงฺคเล.

Kaḷāra y kapilo se refieren a una mezcla de azul y amarillo; piṅga y pisaṅga también denotan el color leonado o marrón rojizo.

๙๙.

99.

กมฺมาโส สพโล จิตฺโต,สาโว ตุ กณฺหปีตเก;

วาจฺจลิงฺคา คุณินฺเยเต, คุเณ สุกฺกาทโย ปุเม.

Kammāsa, sabala y citta significan moteado o abigarrado; sāva se refiere al amarillo oscuro. Estos términos actúan como adjetivos para el poseedor de la cualidad, pero como sustantivos masculinos para la cualidad misma.

๑๐๐.

100.

นจฺจํ นฏฺฏญฺจ นฏนํ, นตฺตนํ ลาสนํ ภเว;

นจฺจํ ตุ วาทิตํ คีต, มิติ นาฏุมิทํ ตยํ.

Nacca, naṭṭa, naṭana, nattana y lāsana se refieren a la danza. El término nāṭya comprende la tríada de danza, música instrumental y canto.

๑๐๑.

101.

นจฺจฏฺฐานํ สิยา รงฺโค, ภินโย สูจฺยสูจนํ;

องฺคหาโร’งฺควิกฺเขโป, นฏฺฏโก นฏโก นโฏ.

El lugar de la danza es el escenario (raṅga). Abhinaya es la expresión o indicación; aṅgahāra es el movimiento de los miembros. Naṭṭaka, naṭaka y naṭo se refieren al actor o bailarín.

๑๐๒.

102.

สิงฺคาโร กรุโณ วีร, พฺภุต หสฺส ภยานกา;

สนฺโต พีภจฺฉ รุทฺทานิ, นว นาฏฺยรสา อิเม.

Los nueve sentimientos o sabores (rasas) en el drama son: el erótico, el patético, el heroico, el maravilloso, el cómico, el terrible, el sereno, el repugnante y el furioso.

๑๐๓.

103.

โปสสฺส นาริยํ โปเส, อิตฺถิยา สงฺคมํ ปติ;

ยา ปิหา เอส สิงฺคาโร, รติกีฬาทิการโณ.

El sentimiento erótico (siṅgāra) es el deseo de unión de un hombre hacia una mujer y de una mujer hacia un hombre, el cual es la causa del deleite sexual y actividades similares.

๑๐๔.

104.

อุตฺตม ปฺปกติปฺปาโย, อิตฺถิปุริสเหตุโก;

โส สมฺโภโค วิโยโคติ,สิงฺคาโร ทุวิโธ มโต.

De naturaleza excelente y originado entre mujer y hombre; se considera que el sentimiento erótico (siṅgāra) es de dos tipos: unión y separación.

๑๐๕.

105.

ภาสิตํ [Pg.11] ลปิตํ ภาสา, โวหาโร วจนํ วโจ;

อุตฺติ วาจา คิรา วาณี, ภารตี กถิตา วจี.

Lo enunciado, lo hablado, el lenguaje, la expresión, el habla, la palabra, el decir, el discurso, la voz, el habla elocuente y lo narrado se denominan habla (vacī).

๑๐๖.

106.

เอกาขฺยาโต ปทจโย, สิยา วากฺยํสการโก;

อาเมฑิตนฺติ วิญฺเญยฺยํ, ทฺวตฺติกฺขตฺตุ มุทีรณํ.

Una colección de palabras con un solo verbo y sus complementos gramaticales constituye una oración (vākya); la repetición de una palabra dos o tres veces se conoce como reiteración (āmeḍita).

๑๐๗.

107.

ภเย โกเธ ปสํสายํ, ตุริเต โกตูหเล’จฺฉเร;

หาเส โสเก ปสาเท จ, กเร อาเมฑิตํ พุโธ.

El sabio emplea la reiteración en situaciones de temor, ira, elogio, prisa, curiosidad, asombro, gozo, pesar y devoción.

๑๐๘.

108.

อิรุ นารี ยชุ สาม, มิติ เวทา ตโย สิยุํ;

เอเต เอว ตยี นารี, เวโท มนฺโต สุติตฺถิยํ.

Los tres Vedas son el Rig, el Yajur y el Sama; estos mismos se denominan la tríada (tayī), el Veda, el mantra y la escritura sagrada (suti).

๑๐๙.

109.

อฏฺฐโก วามโก วาม, เทโว จงฺคีรโส ภคุ;

ยมทคฺคิ จ วาสิฏฺโฐ, ภารทฺวาโช จ กสฺสโป;

เวสฺสามิตฺโตติ มนฺตานํ, กตฺตาโร อิสโย อิเม.

Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Aṅgīrasa, Bhagu, Yamadaggi, Vāsiṭṭha, Bhāradvāja, Kassapa y Vessāmitta: estos diez son los rishis autores de los mantras.

๑๑๐.

110.

กปฺโป พฺยากรณํ โชติ, สตฺถํ สิกฺขา นิรุตฺติ จ;

ฉนฺโทวิจิติ เจตานิ, เวทงฺคานิ วทนฺติ ฉ.

El ritual (kappa), la gramática (byākaraṇa), la astronomía (jotisattha), la fonética (sikkhā), la etimología (nirutti) y la prosodia (chandoviciti): estos se conocen como los seis Vedangas o miembros del Veda.

๑๑๑.

111.

อิติหาโส ปุราวุตฺต, ปฺปพนฺโธ ภารตาทิโก;

นามปฺปกาสกํ สตฺถํ, รุกฺขาทีนํ นิฆณฺฑุ โส.

La historia (itihāsa) es el relato de eventos antiguos como el Bhārata y otros; el tratado que explica los nombres de árboles y demás se denomina glosario (nighaṇḍu).

๑๑๒.

112.

วิตณฺฑสตฺถํ วิญฺเญยฺยํ, ยํ ตํ โลกายตํ อิติ;

เกฏุภํ ตุ กฺริยากปฺป, วิกปฺโป กวินํ หิโต.

Se debe entender como sofistería (vitaṇḍasattha) aquello que es llamado Lokāyata; el Keṭubha, por su parte, es el tratado sobre reglas rituales útil para los poetas.

๑๑๓.

113.

อาขฺยายิโกปลทฺธตฺถา, ปพนฺธกปฺปนา กถา;

ทณฺฑนีตฺย’ตฺถสตฺถสฺมึ, วุตฺตนฺโต ตุ ปวตฺติ จ.

Un relato basado en hechos reales es una crónica (ākhyāyika), mientras que una narración compuesta es una historia (kathā); en la ciencia del gobierno y la política, se usan los términos reporte (vuttanta) y suceso (pavatti).

๑๑๔.

114.

สญฺญา, ขฺยา, วฺหา สมญฺญา จา, ภิธานํ นาม มวฺหโย;

นามเธยฺยา’ ธิวจนํ, ปฏิวากฺยํ ตุ อุตฺตรํ.

Percepción, denominación, apelación, designación, nombre, apelativo y adjetivo son sinónimos de nombre; una réplica (paṭivākya) es una respuesta (uttara).

๑๑๕.

115.

ปญฺโห ตีสฺว นุโยโค จ, ปุจฺฉา ปฺยถ นิทสฺสนํ;

อุโปคฺฆาโต จ ทิฏฺฐนฺโต, ตโถ’ทาหรณํ ภเว.

Pregunta (pañha), interrogatorio (anuyoga) y consulta (pucchā) son sinónimos; así como ilustración (nidassana), introducción (upogghāta), ejemplo (diṭṭhanta) y ejemplificación (udāharaṇa).

๑๑๖.

116.

สมา สงฺเขป สํหารา, สมาโส สงฺคโห ปฺยถ;

สตํ ธารยสี ตฺยาทฺย, พฺภกฺขานํ ตุจฺฉภาสนํ.

Brevedad (samā), resumen (saṅkhepa), compendio (saṃhāra), composición (samāsa) y síntesis (saṅgaha) son sinónimos; una acusación falsa (abbhakkhāna) es un habla vana, como decir 'tú debes cien'.

๑๑๗.

117.

โวหาโร ตุ วิวาโท ถ, สปนํ สปโถปิ จ;

ยโส สิโลโก กิตฺติตฺถี,โฆสนา ตุ’จฺจสทฺทนํ.

La disputa (vohāra) es litigio (vivāda); el juramento (sapana) es también un voto (sapatha); la fama se conoce como yasa, siloka, kitti e itthī; y la proclama (ghosanā) es un sonido fuerte.

๑๑๘.

118.

ปฏิโฆโส ปฏิรโว, โถ’ ปญฺญาโส วจีมุขํ;

กตฺถนา จ สิลาฆา จ, วณฺณนา จ นุติ ตฺถุติ.

Eco (paṭighosa) es resonancia (paṭirava); introducción (upaññāsa) es preámbulo (vacīmukha); jactancia, elogio, descripción, loa y alabanza son sinónimos.

๑๑๙.

119.

โถมนญฺจ ปสํสาถ, เกกา นาโท สิขณฺฑินํ;

คชานํ โกญฺจนาโท ถ,มตา เหสา หยทฺธนิ.

Elogio (thomana) y alabanza (pasaṃsā) son sinónimos; el grito de los pavos reales es kekā; el bramido de los elefantes es koñcanāda; y el relincho de los caballos se conoce como hesā.

๑๒๐.

120.

ปริยาโย เววจนํ, สากจฺฉา ตุ จ สํกถา;

อุปวาโท จุ’ปกฺโกสา, วณฺณวาทา’นุวาโท จ;

ชนวาทา’ปวาทาปิ, ปริวาโท จ ตุลฺยตฺถา.

Pariyāya y vevacana significan sinónimo; sākacchā y saṃkathā significan conversación; reproche, censura, crítica, acusación, rumor, difamación y calumnia son términos de significado similar.

๑๒๑.

121.

เขโป [Pg.12] นินฺทา ตถา กุจฺฉา, ชิคุจฺฉา ครหา ภเว;

นินฺทาปุพฺโพ อุปารมฺโภ, ปริภาสน มุจฺจเต.

Insulto (khepa), desprecio (nindā), vilipendio (kucchā), aversión (jigucchā) y reproche (garahā) son sinónimos; la censura precedida por el desprecio se llama amonestación (paribhāsana).

๑๒๒.

122.

อฏฺฐานริยโวหาร, วเสน ยา ปวตฺติตา;

อภิวากฺยํ สิยา วาจา, สา วีติกฺกมทีปนี.

El habla que se manifiesta mediante los ocho modos de expresión innobles se denomina lenguaje injurioso (abhivākya), el cual es una expresión que revela una transgresión.

๑๒๓.

123.

มุหุํภาสา นุลาโปถ, ปลาโป นตฺถิกา คิรา;

อาโทภาสน มาลาโป,วิลาโป ตุ ปริทฺทโว.

Hablar repetidamente es iteración (anulāpa); la charla sin sentido es palabrería (palāpo) o discurso vacío; el saludo inicial es interlocución (ālāpa), mientras que el lamento (vilāpa) es llanto (pariddava).

๑๒๔.

124.

วิปฺปลาโป วิโรโธตฺติ, สนฺเทโสตฺติ ตุ วาจิกํ;

สมฺภาสนํ ตุ สลฺลาโป, วิโรธรหิตํ มิถุ.

El habla confusa es contradicción (virodhotti); un mensaje se denomina comunicación verbal (vācika); la conversación mutua libre de contradicciones es diálogo (sambhāsana o sallāpa).

๑๒๕.

125.

ผรุสํ นิฏฺฐุรํ วากฺยํ, มนุญฺญํ หทยงฺคมํ;

สํกุลํ ตุ กิลิฏฺฐญฺจ, ปุพฺพาปรวิโรธินี.

El habla áspera es ruda (niṭṭhura); el habla agradable es placentera al corazón (hadayaṅgama); el habla confusa (saṃkula) es impura (kiliṭṭha) y contradice lo dicho anteriormente y lo posterior.

๑๒๖.

126.

สมุทายตฺถรหิตํ, อพทฺธมิติ กิตฺติตํ;

วิตถํ ตุ มุสา จาถ, ผรุสาที ติลิงฺคิกา.

Lo que carece de significado coherente se conoce como inconexo (abaddha); lo que es falso es mentira (musā); términos como 'áspero' y similares se declinan en los tres géneros.

๑๒๗.

127.

สมฺมา พฺยยญฺจา วิตถํ, สจฺจํ ตจฺฉํ ยถาตถํ;

ตพฺพนฺตา ตีสฺว ลีกํ ตฺว, สจฺจํ มิจฺฉา มุสา พฺยยํ.

La palabra 'sammā' es un indeclinable; lo que no es falso es verdad (sacca), real (taccha) y conforme a los hechos (yathātatha); sus antónimos declinables son lo falso (alīka) y lo no verdadero (asacca), mientras que 'micchā' y 'musā' son indeclinables.

๑๒๘.

128.

รโว นินาโท นินโท จ สทฺโท,นิคฺโฆส นาท ทฺธนโย จ ราโว;

อาราว สํราว วิราว โฆสา,รวา สุติตฺถี สร นิสฺสนา จ.

Ruido, resonancia, sonido, estrépito, eco, clamor, grito, algarabía, bramido, estruendo, audición, tono y sonido son todos sinónimos de sonido (sadda).

๑๒๙.

129.

วิสฺสฏฺฐ มญฺชุ วิญฺเญยฺยา, สวนียา วิสาริโน;

พินฺทุ คมฺภีร นินฺนาที, ตฺเยว มฏฺฐงฺคิโก สโร.

Clara, dulce, inteligible, agradable al oído, fluida, compacta, profunda y resonante: así es la voz que posee las ocho cualidades.

๑๓๐.

130.

ติรจฺฉานคตานญฺหิ, รุตํ วสฺสิต มุจฺจเต;

โกลาหโล กลหโล,คีตํ คานญฺจ คีติกา.

El sonido de los animales se llama grito (ruta) o bramido (vassita); el estrépito es confusión (kolāhala); y canción, canto y melodía son sinónimos.

๑๓๑.

131.

สรา สตฺต ตโย คามา, เจกวีสติ มุจฺฉนา;

ตานา เจกูนปญฺญาส, อิจฺเจตํ สรมณฺฑลํ.

Siete notas, tres escalas, veintiuna modulaciones y cuarenta y nueve tonos: este es el sistema completo de las notas musicales (saramaṇḍala).

๑๓๒.

132.

อุสโภ เธวโต เจว, ฉชฺช คนฺธาร มชฺฌิมา;

ปญฺจโม จ นิสาโทติ, สตฺเต’เต คทิตา สรา.

Usabha, dhevata, chajja, gandhāra, majjhima, pañcama y nisāda: estas son las siete notas musicales mencionadas.

๑๓๓.

133.

นทนฺติ [Pg.13] อุสภํ คาโว, ตุรคา เธวตํ ตถา;

ฉชฺชํ มยูรา คนฺธาร, มชา โกญฺจา จ มชฺฌิมํ.

Las vacas mugen la nota usabha, los caballos relinchan en dhevata, los pavos reales chillan en chajja, las cabras balan en gandhāra y las garzas graznan en majjhima.

๑๓๔.

134.

ปญฺจมํ ปรปุฏฺฐาที, นิสาทมฺปิ จ วารณา;

ฉชฺโช จ มชฺฌิโม คามา,ตโย สาธารโณติ จ.

La quinta nota (pañcama) imita al cuclillo (parapuṭṭha) y la séptima (nisāda) al elefante (vāraṇa). La primera (chajja) y la cuarta (majjhima) son las escalas (gāmā), y se dice que hay tres que son comunes (sādhāraṇā).

๑๓๕.

135.

สเรสุ เตสุ ปจฺเจเก, ติสฺโส ติสฺโส หิ มุจฺฉนา;

สิยุํ ตเถว ตานานิ, สตฺต สตฺเตว ลพฺภเร.

En cada una de estas notas existen tres modulaciones (mucchanā); de igual manera, se obtienen siete tonos (tānāni) en cada una de ellas.

๑๓๖.

136.

ติสฺโส ทุเว จตสฺโส จ, จตสฺโส กมโต สเร;

ติสฺโส ทุเว จตสฺโสติ, ทฺวาวีสติ สุตี สิยุํ.

Tres, dos, cuatro y cuatro son, en orden, los intervalos (sutī) de las notas; luego tres, dos y cuatro, sumando un total de veintidós.

๑๓๗.

137.

อุจฺจตเร รเว ตาโร, ถาพฺยตฺเต มธุเร กโล;

คมฺภีเร ตุ รเว มนฺโท, ตาราที ตีสฺวโถ กเล;

กากลี สุขุเม วุตฺโต,กฺริยาทิสมตา ลโย.

El sonido más elevado es el agudo (tāra); el dulce y claro es el suave (kala). El sonido profundo es el grave (manda). En los tres, como el agudo, existe el tono suave. El sonido muy sutil se llama kākalī; la regularidad en la ejecución es el ritmo (laya).

๑๓๘.

138.

วีณา จ วลฺลกี สตฺต, ตนฺตี สา ปริวาทินี;

โปกฺขโร โทณิ วีณาย,อุปวีโณ ตุ เวฐโก.

La vīṇā y la vallakī tienen siete cuerdas; esta se llama parivādinī. El parche es el pokkhara; el cuerpo de la vīṇā es la doṇi; el mástil o clavijero es el upavīṇa o veṭhaka.

๑๓๙.

139.

อาตตญฺเจว วิตต, มาตตวิตตํ ฆนํ;

สุสิรํ เจติ ตูริยํ, ปญฺจงฺคิก มุทีริตํ.

Los instrumentos de una cara (ātata), los de dos caras (vitata), los completamente cubiertos (ātatavitata), los sólidos (ghana) y los huecos (susira) constituyen el conjunto musical de cinco tipos (pañcaṅgika).

๑๔๐.

140.

อาตตํ นาม จมฺมาว, นทฺเธสุ เภริยาทิสุ;

ตเล’เกกยุตํ กุมฺภ, ถุณ ททฺทริกาทิกํ.

El tipo Ātata se refiere a los instrumentos de cuero tensado en una sola cara, como el tambor bheri y otros; el kumbha, el thuṇa y el daddarika poseen una sola cara.

๑๔๑.

141.

วิตตํ โจ’ภยตลํ, ตูริยํ มุรชาทิกํ;

อาตตวิตตํ สพฺพ, วินทฺธํ ปณวาทิกํ.

El tipo Vitata es el instrumento con dos caras de cuero, como el muraja y otros. El Ātatavitata se refiere a los que están completamente cubiertos, como el tambor paṇava y otros.

๑๔๒.

142.

สุสิรํ วํสสงฺขาทิ, สมฺมตาลาทิกํ ฆนํ;

อาโตชฺชํ ตุ จ วาทิตฺตํ, วาทิตํ วชฺช มุจฺจเต.

El tipo Susira incluye la flauta, la caracola y otros; el Ghana incluye los címbalos y otros. Los términos ātojja, vāditta, vādita y vajja se refieren a los instrumentos musicales.

๑๔๓.

143.

เภรี (เภริ) ทุนฺทุภิ วุตฺโต ถ,มุทิงฺโค มุรโชสฺส ตุ;

อาลิงฺค, งฺกฺโย, ทฺธกา เภทา,ติณโว ตุ จ ฑิณฺฑิโม.

Bherī y dundubhi son nombres del tambor; mudiṅga y muraja también lo son. Āliṅga, aṅkya y addhaka son sus variedades, al igual que el tiṇava y el ḍiṇḍima.

๑๔๔.

144.

อาลมฺพโร [Pg.14] ตุ ปณโว, โกโณ วีณาทิวาทนํ;

ททฺทรี ปฏโห เภริ, ปฺปเภทา มทฺทลาทโย.

El tambor paṇava es el ālambara; el koṇa es la baqueta para tocar instrumentos como la vīṇā. El daddarī, el paṭaha y el bherī tienen variedades como el maddala y otros.

๑๔๕.

145.

ชนปฺปิเย วิมทฺทุฏฺเฐ, คนฺเธ ปริมโล ภเว;

โส ตฺวา โมโท ทูรคามี, วิสฺสนฺตา ตีสฺวิโต ปรํ.

El aroma agradable que surge al frotar algo es parimala. Aquel que se propaga a la distancia es āmodo; los demás son olores penetrantes (vissa).

๑๔๖.

146.

อิฏฺฐคนฺโธ จ สุรภิ, สุคนฺโธ จ สุคนฺธิ จ;

ปูติคนฺธิ ตุ ทุคฺคนฺโธ, ถ วิสฺสํ อามคนฺธิ ยํ.

El olor fragante es surabhi, sugandho y sugandhi. El mal olor es pūtigandhi y duggandho; el olor a rancio o crudo es āmagandhi.

๑๔๗.

147.

กุงฺกุมญฺเจว ยวน, ปุปฺผญฺจ ตครํ ตถา;

ตุรุกฺโขติ จตุชฺชาติ, คนฺธา เอเต ปกาสิตา.

El azafrán (kuṅkuma), la flor de yavana, el tagara y el incienso (turukkha); estos se conocen como los cuatro tipos de fragancias (catujjāti-gandha).

๑๔๘.

148.

กสาโว นิตฺถิยํ ติตฺโต, มธุโร ลวโณ อิเม;

อมฺพิโล กฏุโก เจติ, ฉ รสา ตพฺพตี ติสุ.

Astringente (kasāva), amargo (titta), dulce (madhura), salado (lavaṇa), ácido (ambila) y picante (kaṭuka); estos son los seis sabores (rasā).

๑๔๙.

149.

สิยา ผสฺโส จ โผฏฺฐพฺโพ,วิสยี ตฺวกฺข มินฺทฺริยํ;

นยนํ ตฺวกฺขิ เนตฺตญฺจ, โลจนํ จ’จฺฉิ จกฺขุ จ.

El contacto es phasso o phoṭṭhabbo. El poseedor del objeto es el órgano sensorial (indriya). El ojo se llama nayana, akkhi, netta, locana, acchi y cakkhu.

๑๕๐.

150.

โสตํ สทฺทคฺคโห กณฺโณ, สวนํ สุติ นตฺถุ ตุ;

นาสา จ นาสิกา ฆานํ, ชิวฺหาตุ รสนา ภเว.

El oído es sota, saddaggaho, kaṇṇo, savanaṃ y suti. La nariz es nāsā, nāsikā y ghānaṃ. La lengua es jivhā y rasanā.

๑๕๑.

151.

สรีรํ วปุ คตฺตญฺจา, ตฺตภาโว โพนฺทิ วิคฺคโห;

เทหํ วา ปุริเส กาโย, ถิยํ ตนุ กเฬวรํ.

El cuerpo es sarīra, vapu, gatta, attabhāva, bondi y viggaho. También se llama deha, kāyo (en masculino), y tanu o kaḷevara (en femenino).

๑๕๒.

152.

จิตฺตํ เจโต มโน นิตฺถี, วิญฺญาณํ หทยํ ตถา;

มานสํ ธี ตุ ปญฺญา จ, พุทฺธิ เมธา มติ มุติ.

La mente es citta, ceto, mano, viññāṇa, hadaya y mānasa. La sabiduría es dhī, paññā, buddhi, medhā, mati y muti.

๑๕๓.

153.

ภูรี มนฺตา จ ปญฺญาณํ, ญาณํ วิชฺชา จ โยนิ จ;

ปฏิภาน มโมโห ถ, ปญฺญาเภทา วิปสฺสนา.

Otros términos para la sabiduría son bhūrī, mantā, paññāṇa, ñāṇa, vijjā, yoni, paṭibhāna y amoho. La visión cabal (vipassanā) es una distinción de la sabiduría.

๑๕๔.

154.

สมฺมาทิฏฺฐิ ปภุติกา, วีมํสา ตุ วิจารณา;

สมฺปชญฺญํ ตุ เนปกฺกํ, เวทยิตํ ตุ เวทนา.

Comenzando con la visión correcta (sammādiṭṭhi), están la investigación (vīmaṃsā), el discernimiento (vicāraṇā), la clara comprensión (sampajañña) y la prudencia (nepakka). La sensación es vedayita o vedanā.

๑๕๕.

155.

ตกฺโก วิตกฺโก สงฺกปฺโป,ปฺปโน’ หา’ ยุ ตุ ชีวิตํ;

เอกคฺคตา ตุ สมโถ, อวิกฺเขโป สมาธิ จ.

El pensamiento es takka, vitakka y saṅkappa. La vida es āyu o jīvita. La unificación de la mente es ekaggatā o samatha; la ausencia de distracción es samādhi (concentración).

๑๕๖.

156.

อุสฺสาหา’ ตปฺป ปคฺคาหา, วายาโม จ ปรกฺกโม;

ปธานํ วีริยํ เจหา, อุยฺยาโม จ ธิติ ตฺถิยํ.

El esfuerzo es ussāha, ātappa, paggāha, vāyāma, parakkama, padhāna y vīriya; también se llama īhā, uyyāma y dhiti (fortaleza).

๑๕๗.

157.

จตฺตาริ วีริยงฺคานิ, ตจสฺส จ นหารุโน;

อวสิสฺสน มฏฺฐิสฺส, มํสโลหิตสุสฺสนํ.

Los cuatro factores del esfuerzo son: que solo queden la piel (taca), los tendones (nahāru) y los huesos (aṭṭhi), aunque se sequen la carne y la sangre (maṃsa-lohita).

๑๕๘.

158.

อุสฺโสฬฺหี [Pg.15] ตฺว ธิมตฺเตหา, สติ ตฺว นุสฺสติ ตฺถิย;

ลชฺชา หิรี สมานา ถ, โอตฺตปฺปํ ปาปภีรุตา.

El esfuerzo intenso es ussoḷhī; la memoria o atención es sati o anussati. La vergüenza moral es hirī o lajjā; el temor al mal es ottappa.

๑๕๙.

159.

มชฺฌตฺตตา ตุ’เปกฺขา จ, อทุกฺขมสุขา สิยา;

จิตฺตาโภโค มนกฺกาโร,อธิโมกฺโข ตุ นิจฺฉโย.

La neutralidad es upekkhā (ecuanimidad), que es ni dolorosa ni placentera. El enfoque mental es manakkāro; la resolución firme es adhimokkho.

๑๖๐.

160.

ทยา’ นุกมฺปา การุญฺญํ, กรุณา จ อนุทฺทยา;

ถิยํ เวรมณี เจว, วิรตฺยา’ รติ จาปฺยถ.

La compasión es dayā, anukampā, kāruñña, karuṇā y anuddayā. La abstención es veramaṇī, virati o arati.

๑๖๑.

161.

ติติกฺขา ขนฺติ ขมนํ, ขมา เมตฺตา ตุ เมตฺย’ถ;

ทสฺสนํ ทิฏฺฐิ ลทฺธิตฺถี, สิทฺธนฺโต สมโย ภเว.

La paciencia es titikkhā, khanti, khamana y khamā. El amor universal es mettā. La visión es dassana, diṭṭhi o laddhi. La doctrina es siddhanta o samaya.

๑๖๒.

162.

ตณฺหา จ ตสิณา เอชา, ชาลินี จ วิสตฺติกา;

ฉนฺโท ชฏา นิกนฺตฺยา’สา, สิพฺพินี ภวเนตฺติ จ.

El deseo o sed es taṇhā, tasiṇā, ejā, jālinī, visattikā, chando, jaṭā, nikanti, āsā, sibbinī y bhavanetti.

๑๖๓.

163.

อภิชฺฌา วนโถ วานํ, โลโภ ราโค จ อาลโย;

ปิหา มโนรโถ อิจฺฉา, ภิลาโส กาม โทหฬา;

อากงฺขา รุจิ วุตฺตา สา, ตฺวธิกา ลาลสา ทฺวิสุ.

La codicia es abhijjhā, vanatha, vāna, lobha, rāgo y ālayo. El anhelo es pihā, manoratha, icchā, abhilāsa, kāma y dohaḷā. Ākaṅkhā y ruci son sus nombres; el deseo excesivo se llama lālasā.

๑๖๔.

164.

เวรํ วิโรโธ วิทฺเทโส, โทโส จ ปฏิฆญฺจ วา;

โกธา’ ฆาตา โกป โรสา,พฺยาปาโท’ นภิรทฺธิ จ.

Hostilidad, oposición, enemistad, odio, aversión; ira, rencor, cólera, malicia, malevolencia e insatisfacción.

๑๖๕.

165.

พทฺธเวร มุปนาโห, สิยา โสโก ตุ โสจนํ;

โรทิตํ กนฺทิตํ รุณฺณํ, ปริเทโว ปริทฺทโว.

Rencor arraigado, resentimiento; tristeza, pesar, llanto, lamento, gemido y desesperación.

๑๖๖.

166.

ภีติตฺถิ ภย มุตฺตาโส, เภรวํ ตุ มหพฺภยํ;

Susto, miedo, temor, pavor y gran terror.

๑๖๗.

167.

เภรวํ ภีสนํ ภีมํ, ทารุณญฺจ ภยานกํ;

โฆรํ ปฏิภยํ เภสฺมํ, ภยงฺกร มิเม ตีสุ.

Horrendo, espantoso, temible, atroz, aterrador, pavoroso, espeluznante, alarmante y formidable; estos son términos para lo que infunde miedo.

๑๖๘.

168.

อิสฺสา อุสูยา มจฺเฉรํ, ตุ มจฺฉริย มจฺฉรํ;

โมโห’วิชฺชา ตถา’ญาณํ, มาโน วิธา จ อุนฺนติ.

Envidia, celos, mezquindad, tacañería; engaño, ignorancia, así como el desconocimiento; orgullo, arrogancia y vanidad.

๑๖๙.

169.

อุทฺธจฺจ มุทฺธฏํ จาถ, ตาโป กุกฺกุจฺจเมว จ;

ปจฺฉาตาโป นุตาโป จ, วิปฺปฏิสาโร ปกาสิโต.

Agitación, inquietud, y también el remordimiento o pesar; el arrepentimiento, la contrición y la culpa son así expresados.

๑๗๐.

170.

มโนวิเลข สนฺเทหา, สํสโย จ กถํกถา;

ทฺเวฬฺหกํ วิจิกิจฺฉา จ, กงฺขา สงฺกา วิมตฺยปิ.

Preocupación mental, duda, incertidumbre, vacilación, ambivalencia, sospecha, escepticismo y desconfianza.

๑๗๑.

171.

คพฺโพ [Pg.16] ภิมาโน’หํกาโร, จินฺตาตุ ฌาน มุจฺจเต;

นิจฺฉโย นิณฺณโย วุตฺโต, ปฏิญฺญา ตุ ปฏิสฺสโว.

Soberbia, exceso de orgullo, egoísmo; se dice del pensamiento y la meditación; la decisión y la conclusión se declaran, así como el compromiso y la promesa.

๑๗๒.

172.

อวมานํ ติรกฺกาโร, ปริภโว ปฺย’ นาทโร;

ปราภโว ปฺย’ วญฺญา ถ, อุมฺมาโท จิตฺตวิพฺภโม.

Menosprecio, falta de respeto, desdén, desconsideración; humillación, así como la deshonra; y la locura es el trastorno de la mente.

๑๗๓.

173.

เปมํ สิเนโห สฺเนโห ถ, จิตฺตปีฬา วิสญฺญิตา;

ปมาโท สติโวสฺสคฺโค, โกตูหลํ กุตูหลํ.

Afecto, cariño, amor; la angustia mental y el desmayo; la negligencia es el abandono de la atención, y la curiosidad es el interés excesivo.

๑๗๔.

174.

วิลาโส ลลิตํ ลีลา, หาโว เหฬา จ วิพฺภโม;

อิจฺจาทิกา สิยุํ นาริ, สิงฺคารภาวชา กิริยา.

Gracia, encanto, donaire, gestos, coquetería y ademanes; estas y otras son acciones que surgen de la naturaleza femenina.

๑๗๕.

175.

หสนํ หสิตํ หาโส, มนฺโท โส มิหิตํ สิตํ;

อฏฺฏหาโส มหาหาโส,โรมญฺโจ โลมหํสนํ.

Risa, carcajada, sonrisa; la sonrisa leve se llama 'mihita' o 'sita'; la carcajada estrepitosa es el gran estruendo; y el erizamiento es el vello erizado.

๑๗๖.

176.

ปริหาโส ทโว ขิฑฺฑา, เกฬิ กีฬา จ กีฬิตํ;

นิทฺทา ตุ สุปินํ โสปฺปํ, มิทฺธญฺจ ปจลายิกา.

Broma, diversión, juego, deporte, retozo y pasatiempo; sueño, ensoñación, reposo; somnolencia y cabeceo.

๑๗๗.

177.

ถิยํ นิกติ กูฏญฺจ, ทมฺโภ สาฐฺยญฺจ เกตวํ;

สภาโว ตุ นิสฺสคฺโค จ, สรูปํ ปกติตฺถิยํ.

En el género femenino, el engaño, el fraude, la hipocresía, la falsedad y la impostura; la naturaleza, la disposición natural, la forma propia y el carácter original.

๑๗๘.

178.

สีลญฺจ ลกฺขณํ ภาโว,อุสฺสโว ตุ ฉโณ มโห.

La conducta moral, la marca distintiva y la cualidad; el festival es una ocasión de celebración y gran festividad.

๑๗๙.

179.

ธาเรนฺโต ชนฺตุ สสฺเนห, มภิธานปฺปทีปิกํ;

ขุทฺทกาทฺยตฺถชาตานิ, สมฺปสฺสติ ยถาสุขํ.

Aquel ser que mantiene con afecto esta Abhidhānappadīpikā, percibe con facilidad los significados de las pequeñas cosas y otros términos.

สคฺคกณฺโฑ นิฏฺฐิโต.

Concluye el Capítulo sobre los Cielos.

๒. ภูกณฺฑ

2. Capítulo sobre la Tierra.

๑. ภูมิวคฺค

1. Sección sobre la Tierra.

๑๘๐.

180.

วคฺคา ภูมิ, ปุรี, มจฺจ, จตุพฺพณฺณ, วนาทิหิ;

ปาตาเลน จ วุจฺจนฺเต, สงฺโค’ปงฺเคหิ’ธ’กฺกมา.

Las secciones sobre la tierra, la ciudad, el hombre, las cuatro castas, el bosque y demás, junto con el mundo inferior, se exponen aquí en orden con sus categorías principales y secundarias.

๑๘๑.

181.

วสุนฺธรา ฉมา ภูมิ, ปถวี เมทนี มหี;

อุพฺพี วสุมตี โค กุ, วสุธา ธรณี ธรา;

ปุถวี ชคตี ภูรี, ภู จ ภูตธรา’ วนี.

Vasundharā, chamā, bhūmi, pathavī, medanī, mahī, ubbī, vasumatī, go, ku, vasudhā, dharaṇī, dharā, puthavī, jagatī, bhūrī, bhū, bhūtadharā y avanī son nombres de la tierra.

๑๘๒.

182.

ขารา [Pg.17] ตุ มตฺติกา อูโส, อูสวา ตูสโร ติสุ;

ถลํ ถลีตฺถี ภูภาเค, ถทฺธลูขมฺหิ ชงฺคโล.

La tierra salina es 'ūso'; 'ūsavā' y 'tūsaro' se usan en los tres géneros; 'thala' y 'thalī' para una elevación del terreno; y 'jaṅgalo' para un lugar áspero y árido.

๑๘๓.

183.

ปุพฺพวิเทโห จาปร, โคยานํ ชมฺพุทีโป จ;

อุตฺตรกุรุ เจติ สิยุํ, จตฺตาโรเม มหาทีปา.

Pubbavideha, Aparagoyāna, Jambudīpa y Uttarakuru son los cuatro grandes continentes.

๑๘๔.

184.

ปุมฺพหุตฺเต กุรู สกฺกา, โกสลา มคธา สิวี;

กลิงฺคา’วนฺติ ปญฺจาลา, วชฺชี คนฺธาร เจตโย.

En plural masculino: los Kurus, Sakyas, Kosalas, Magadhas, Sivis, Kaliṅgas, Avantis, Pañcālas, Vajjīs, Gandhāras y Cetis.

๑๘๕.

185.

วงฺคา วิเทหา กมฺโพชา, มทฺทา ภคฺค’งฺค สีหฬา;

กสฺมีรา กาสิ ปณฺฑวาที, สิยุํ ชนปทนฺตรา.

Vaṅgas, Videhas, Kambojas, Maddas, Bhaggas, Aṅgas, Sīhaḷas, Kasmīras, Kāsis y Paṇḍavas son otros territorios o distritos.

๑๘๖.

186.

โลโก จ ภุวนํ วุตฺตํ, เทโส ตุ วิสโย ปฺยถ;

มิลกฺขเทโส ปจฺจนฺโต, มชฺฌเทโส ตุ มชฺฌิโม.

Loka y bhuvana significan mundo; desa y visaya significan región; milakkhadesa es el país fronterizo o bárbaro, y majjhadesa es la región central.

๑๘๗.

187.

อนูโป สลิลปฺปาโย, กจฺฉํ ปุม นปุํสเก;

สทฺทโล หริเต เทเส, ติเณนา, ภินเวน หิ.

Anūpa es un lugar con abundancia de agua; kaccha se usa en masculino y neutro; saddala es una región verde por la hierba fresca.

๑๘๘.

188.

นทฺยมฺพุชีวโน เทโส, วุฏฺฐินิปฺปชฺชสสฺสโก;

โย นทีมาติโก เทว,มาติโก จ กเมน โส.

Una región que subsiste gracias al agua de los ríos y cuyos cultivos dependen de ellos es 'nadīmātika'; aquella que depende de la lluvia es 'devamātika' respectivamente.

๑๘๙.

189.

ตีสฺวนูปาทฺยโถ จนฺท, สูราโท สสฺสตีริโต;

รฏฺฐํ ตุ วิชิตญฺจาถ, ปุริเส เสตุ อาลิยํ.

Adjetivos como 'anūpa' se usan en los tres géneros; 'sassata' se dice de lo eterno como la luna y el sol; raṭṭha es el territorio conquistado; setu y āli significan un dique o puente.

๑๙๐.

190.

อุปานฺตภู ปริสโร, โคฏฺฐํ ตุ โคกุลํ วโช;

มคฺโค ปนฺโถ ปโถ อทฺธา, อญฺชสํ วฏุมํ ตถา.

Upāntabhū y parisara significan alrededores; goṭṭha, gokula y vajo significan establo; magga, pantha, patha, addhā, añjasa y vaṭuma significan camino o senda.

๑๙๑.

191.

ปชฺโช, ยนญฺจ ปทวี, วตฺตนี ปทฺธติตฺถิยํ;

ตพฺเภทา ชงฺฆ, สกฏ, มคฺคา เต จ มหทฺธนิ.

Camino, vía, sendero, rastro y ruta; sus variedades son el sendero para peatones, el camino para carruajes y la gran carretera.

๑๙๒.

192.

เอกปทฺเยกปทิเก, กนฺตาโร ตุ จ ทุคฺคเม;

Un sendero estrecho para una sola persona; un camino difícil a través de un lugar agreste o desierto.

๑๙๓.

193.

ปฏิมคฺโค ปฏิปโถ, อทฺธานํ ทีฆ มญฺชสํ;

สุปฺปโถ ตุ สุปนฺโถ จ, อุปฺปถํ ตฺวปถํ ภเว.

Camino opuesto o de regreso, una ruta larga y recta; un buen camino es un camino despejado, mientras que un mal camino es una senda desviada.

๑๙๔.

194.

ฉตฺตึสปรมาณูน, เมโก ณุ จ ฉตฺตึส เต;

ตชฺชารี ตาปิ ฉตฺตึส, รถเรณุ ฉตฺตึส เต.

Treinta y seis átomos constituyen una partícula sutil (aṇu); treinta y seis de estas son una mota de polvo al sol (tajjārī), y treinta y seis de estas son una partícula de polvo de carro (rathareṇu).

๑๙๕.

195.

ลิกฺขาตา สตฺต อูกา ตา, ธญฺญมาโสติ สตฺต เต;

สตฺต งฺคุล’ มมุ ทฺวิจฺฉ, วิทตฺถิ ตา ทุเว สิยุํ.

Siete de estas son una liendre (likkhā), siete de aquellas un piojo (ūkā), siete de estos un grano de arroz (dhaññamāsa); siete granos son un dedo (aṅgula), y doce dedos forman un palmo (vidatthi).

๑๙๖.

196.

รตนํ [Pg.18] ตานิ สตฺเตว, ยฏฺฐิ ตา วีสตู สภํ;

คาวุต มุสภาสีติ, โยชนํ จตุคาวุตํ.

Dos de esos palmos son un codo (ratana), siete codos un báculo (yaṭṭhi), veinte báculos un usabha; ochenta usabhas son un gāvuta, y cuatro gāvutas son una yojana.

๑๙๗.

197.

ธนุปญฺจสตํ โกโส, กรีสํ จตุรมฺพณํ;

อพฺภนฺตรํ ตุ หตฺถาน, มฏฺฐวีส ปมาณโต.

Quinientos arcos (dhanu) son un kosa, un karīsa son cuatro ambaṇas; un espacio interior (abbhantara) mide veintiocho codos.

ภูมิวคฺโค นิฏฺฐิโต.

Fin de la sección sobre la tierra.

๒. ภูกณฺฑ

2. Capítulo de la tierra.

๒. ปุรวคฺค

2. Sección sobre la ciudad.

๑๙๘.

198.

ปุรํ นคร มิตฺถี วา, ฐานียํ ปุฏเภทนํ;

ถิยํ ตุ ราชธานี จ, ขนฺธาวาโร ภเว ถ จ.

Una ciudad se llama pura o nagara, una metrópoli o un centro comercial; una capital real es rājadhānī, y un campamento militar es khandhāvāra.

๑๙๙.

199.

สาขานคร มญฺญตฺร, ยํ ตํ มูลปุรา ปุรํ;

พาราณสี จ สาวตฺถิ, เวสาลี มิถิลา, ฬวี.

Una ciudad suburbana es distinta de la ciudad principal; entre ellas están Bārāṇasī, Sāvatthī, Vesālī, Mithilā y Āḷavī.

๒๐๐.

200.

โกสมฺพุ, ชฺเชนิโย ตกฺก, สิลา จมฺปา จ สาคลํ;

สุสุมารคิรํ ราช, คหํ กปิลวตฺถุ จ.

Kosambī, Ujjenī, Takkasilā, Campā y Sāgala; Susumāragira, Rājagaha y Kapilavatthu.

๒๐๑.

201.

สาเกต, มินฺทปตฺถญฺโจ, กฺกฏฺฐา ปาฏลิปุตฺตกํ;

เชตุตฺตรญฺจ สงฺกสฺสํ, กุสินาราทโย ปุรี.

Sāketa, Indapattha, Ukkaṭṭhā, Pāṭaliputta, Jetuttara y Saṅkassa; Kusinārā y otras ciudades similares.

๒๐๒.

202.

รจฺฉา จ วิสิขา วุตฺตา, รถิกา วีถิ จาปฺยถ;

พฺยูโห รจฺฉา อนิพฺพิทฺธา, นิพฺพิทฺธา ตุ ปถทฺธิ จ.

Una calle se denomina racchā, visikhā, rathikā o vīthi; un callejón sin salida es byūho, y una calle de paso es pathaddhi.

๒๐๓.

203.

จตุกฺกํ จจฺจเร มคฺค, สนฺธิ สิงฺฆาฏกํ ภเว;

ปากาโร วรโณ จาถ, อุทาโป อุปการิกา.

Un cruce de cuatro caminos es catukka o caccara, la unión de caminos es siṅghāṭaka; un muro defensivo es pākāra o varaṇa, y un baluarte es udāpo o upakārikā.

๒๐๔.

204.

กุฏฺฏํ ตุ ภิตฺติ นารี ถ, โคปุรํ ทฺวารโกฏฺฐโก;

เอสิกา อินฺทขีโล จ, อฏฺโฏ ตฺวฏฺฏาลโก ภเว.

Un muro es kuṭṭa o bhitti; una puerta fortificada es gopura o dvārakoṭṭhaka; el pilar de entrada es esikā o indakhīla, y una torre de vigilancia es aṭṭa o aṭṭālaka.

๒๐๕.

205.

โตรณํ ตุ พหิทฺวารํ, ปริขาตุ จ ทีฆิกา;

มนฺทิรํ สทนา, คารํ, นิกาโย นิลยา, ลโย.

Un arco ornamental es toraṇa, y un foso es parikhā o dīghikā; mandira, sadana, agāra, nikāya, nilaya y ālaya son términos para una morada.

๒๐๖.

206.

อาวาโส ภวนํ เวสฺมํ, นิเกตนํ นิเวสนํ;

ฆรํ คหญฺจา, วสโถ, สรณญฺจ ปติสฺสโย.

Āvāsa, bhavana, vesma, niketana, nivesana, ghara, gaha, āvasatha, saraṇa y patissaya también significan hogar o refugio.

๒๐๗.

207.

โอกํ สาลา ขโย วาโส, ถิยํ กุฏิ วสตฺย’ปิ;

เคหญฺจา, นิตฺถิ สทุมํ, เจติยา, ยตนานิ ตุ.

Oka, sālā, khaya, vāsa, kuṭi, vasati, geha y saduma son viviendas; cetiya y āyatana son santuarios o lugares de culto.

๒๐๘.

208.

ปาสาโท [Pg.19] เจว ยูโป ถ, มุณฺฑจฺฉโท จ หมฺมิยํ;

ยูโปตุ คชกุมฺภมฺหิ, หตฺถินโข ปติฏฺฐิโต.

Un palacio es pāsāda; una casa con techo plano es hammiya; el término yūpa se refiere a un pilar, y hatthinakha es una estructura de soporte.

๒๐๙.

209.

สุปณฺณวงฺกจฺฉทน, มฑฺฒโยโค สิยา ถ จ;

เอกกูฏยุโต มาโฬ,ปาสาโท จตุรสฺสโก.

Una casa con el techo inclinado es un aḍḍhayoga; un pabellón de un solo pico es un māḷo, y un palacio (pāsāda) es generalmente de forma cuadrangular.

๒๑๐.

210.

สภายญฺจ สภา จาถ, มณฺฑปํ วา ชนาลโย;

อโถ อาสนสาลายํ, ปฏิกฺกมน มีริตํ.

Un salón de asambleas es sabhā, un pabellón es maṇḍapa o janālaya; una sala de estar o lugar de retiro se llama paṭikkamana.

๒๑๑.

211.

ชินสฺส วาสภวน, มิตฺถี คนฺธกุฏิ ปฺยถ;

ถิยํ รสวตี ปาก, ฏฺฐานญฺเจว มหานสํ.

La morada de un Buda es la gandhakuṭi; una cocina se denomina rasavatī, pākaṭṭhāna o mahānasa.

๒๑๒.

212.

อาเวสนํ สิปฺปสาลา, โสณฺฑา ตุ ปานมนฺทิรํ;

วจฺจฏฺฐานํ วจฺจกุฏิ, มุนีนํ ฐาน มสฺสโม.

Un taller es āvesana o sippasālā, una taberna es soṇḍā o pānamandira; una letrina es vaccakuṭi, y la morada de los sabios es un assama.

๒๑๓.

213.

ปณฺยวิกฺกยสาลา กุ, อาปโณ ปณฺยวีถิกา;

อุโทสิโต ภณฺฑสาลา, จงฺกมนํ ตุ จงฺกโม.

Un mercado o tienda es āpaṇa o paṇyavīthikā; un almacén es udosito o bhaṇḍasālā, y un lugar para caminar es caṅkamana.

๒๑๔.

214.

ชนฺตาฆรํ ตฺวคฺคิสาลา, ปปา ปานียสาลิกา;

คพฺโภ โอวรโก วาสา, คารํ ตุ สยนิคฺคหํ.

Un baño de vapor es jantāghara o aggisālā, un puesto de agua es papā o pānīyasālikā; una habitación interior es gabbha u ovaraka, y un dormitorio es sayaniggaha.

๒๑๕.

215.

อิตฺถาคารํ ตุ โอโรโธ, สุทฺธนฺโต’ นฺเตปุรมฺปิ จ;

อสพฺพวิสยฏฺฐานํ, รญฺญํ กจฺฉนฺตรํ มตํ.

Los aposentos de las mujeres se llaman itthāgāra, orodha, suddhanta o antepura; el área privada de los reyes, fuera del alcance del público, se conoce como kacchantara.

๒๑๖.

216.

โสปาโน วา’โรหณญฺจ,นิสฺเสณี สา, ธิโรหิณี;

วาตปานํ ควกฺโข จ, ชาลญฺจ สีหปญฺชรํ.

Una escalera es sopāna o ārohaṇa, una escala es nisseṇī o adhirohiṇī; una ventana se llama vātapāna, gavakkha, jāla o sīhapañjara.

๒๑๗.

217.

อาโลกสนฺธิ วุตฺโต ถ, ลงฺคี’ตฺถี ปลิโฆ ภเว;

กปิสีโส, คฺคลตฺถมฺโภ, นิพฺพํ ตุ ฉทฺทโกฏิยํ.

Un tragaluz se llama ālokasandhi; el travesaño de una puerta es laṅgī o paligha, el cerrojo es kapisīso, el poste de la puerta es aggalatthambha, y el borde del techo es nibba.

๒๑๘.

218.

ฉทนํ ปฏลํ ฉทฺท, มชิรํ จจฺจโร, งฺคณํ;

ปฆาโน ปฆนา, ลินฺโท, ปมุขํ ทฺวารพนฺธนํ.

Techo, cubierta y techumbre; patio, plaza y recinto; portal, entrada, vestíbulo, porche y el marco de la puerta.

๒๑๙.

219.

ปิฏฺฐสงฺฆาฏกํ ทฺวาร, พาหา กูฏํ ตุ กณฺณิกา;

ทฺวารญฺจ ปฏิหาโร ถ, อุมฺมาโร เทหนี, ตฺถิยํ.

El dintel de la puerta, los postes laterales, la cumbrera y el cimacio; la puerta y el acceso, y además el umbral (femenino).

๒๒๐.

220.

เอฬโก อินฺทขีโล ถ, ถมฺโภ ถูโณ ปุมิตฺถิยํ;

ปาฏิกา, ฑฺเฒนฺทุปาสาเณ, คิญฺชกา ตุ จ อิฏฺฐกา.

El travesaño inferior, el pilar de entrada; la columna o pilar (masculino y femenino); la piedra de media luna y el ladrillo o teja.

๒๒๑.

221.

วลภิจฺฉาทิทารุมฺหิ, วงฺเก โคปานสี, ตฺถิยํ;

กโปตปาลิกายํ ตุ, วิฏงฺโก นิตฺถิยํ ภเว.

La madera curva en la estructura del techo es la viga (femenino); el saledizo o cornisa es el alero (neutro).

๒๒๒.

222.

กุญฺจิกาวิวรํ [Pg.20] ตาฬ, จฺฉิคฺคโล ปฺยถ กุญฺจิกา;

ตาโฬ’วาปุรณํ จาถ, เวทิกา เวทิ กถฺยเต.

El ojo de la cerradura y el agujero de la llave; la llave o instrumento para abrir; y la plataforma o altar es llamado vedi.

๒๒๓.

223.

สงฺฆาโต ปกฺขปาโส จ, มนฺทิรงฺคา ตุลา อปิ;

ถิยํ สมฺมุชฺชนี เจว, สมฺมชฺชนี จ โสธนี.

La unión de maderas, la viga lateral y también el travesaño; la escoba (femenino) es también llamada limpiadora.

๒๒๔.

224.

สงฺกฏีรํ ตุ สงฺการ, ฏฺฐานํ สงฺการกูฏกํ;

อโถ กจวโร, กฺลาโป, สงฺกาโร จ กสมฺพุปิ.

El vertedero es el lugar de los desechos o el montón de basura; también desperdicio, cúmulo, inmundicia y basura.

๒๒๕.

225.

ฆราทิภูมิ ตํ วตฺถุ, คาโม สํวสโถ ถ โส;

ปากโฏ นิคโม โภค, มจฺจาทิภฺโย ธิ ตูทิโต.

El sitio para una casa es el terreno; la aldea o asentamiento; y el mercado o villa comercial es llamado así por sus riquezas y gentes.

๒๒๖.

226.

สีมา จ มริยาทา ถ,โฆโส โคปาลคามโกติ.

Límite y frontera; y el asentamiento de pastores (ghosa).

ปุรวคฺโค นิฏฺฐิโต.

Termina la sección sobre las ciudades.

๓. นรวคฺค

3. Sección sobre los seres humanos.

๒๒๗.

227.

มนุสฺโส มานุโส มจฺโจ, มานโว มนุโช นโร;

โปโส ปุมา จ ปุริโส,โปริโส ปฺยถ ปณฺฑิโต.

Humano, hombre, mortal, descendiente de Manu, nacido de hombre, varón; persona, individuo y también el sabio.

๒๒๘.

228.

พุโธ วิทฺวา วิภาวี จ, สนฺโต สปฺปญฺญ โกวิทา;

ธีมา สุธี กวิ พฺยตฺโต, วิจกฺขโณ วิสารโท.

Sabio, instruido, perspicaz, virtuoso, experto, dotado de sabiduría; inteligente, prudente, poeta, hábil, juicioso y diestro.

๒๒๙.

229.

เมธาวี มติมา ปญฺโญ, วิญฺญู จ วิทูโร วิทู;

ธีโร วิปสฺสี โทสญฺญู, พุทฺโธ จ ทพฺพ วิทฺทสุ.

Ingenioso, mentalmente agudo, sabio, conocedor, profundo y erudito; firme, visionario, conocedor de las faltas, despierto y vidente de la esencia.

๒๓๐.

230.

อิตฺถี สีมนฺตินี นารี, ถี วธู วนิตา, งฺคนา;

ปมทา สุนฺทรี กนฺตา, รมณี ทยิตา, พลา.

Mujer, la de cabellera partida, dama, fémina, esposa, joven; agraciada, hermosa, amada, deleitosa, querida y la de fuerza débil.

๒๓๑.

231.

มาตุคาโม จ มหิลา, ลลนา ภีรุ กามินี;

กุมาริกา ตุ กญฺญา ถ, ยุวตี ตรุณี ภเว.

Género femenino, mujer, elegante, tímida, apasionada; la doncella es la muchacha y también la joven o adolescente.

๒๓๒.

232.

มเหสี สาภิเสกาญฺญา,โภคินี ราชนาริโย;

ธวตฺถินี ตุ สงฺเกตํ, ยาติ ยา สา, ภิสาริกา.

La reina consagrada y las otras mujeres del rey son consortes; aquella que acude a una cita amorosa es una abhisārikā.

๒๓๓.

233.

คณิกา [Pg.21] เวสิยา วณฺณ, ทาสี นครโสภินี;

รูปูปชีวินี เวสี, กุลฏา ตุ จ พนฺธกี.

Cortesana, ramera, servidora del placer, belleza de la ciudad; la que vive de su belleza, prostituta, y también la mujer desleal o adúltera.

๒๓๔.

234.

วราโรโห, ตฺตมา มตฺต, กาสินี วรวณฺณินี;

ปติพฺพตา ตฺวปิ สตี, กุลิตฺถี กุลปาลิกา.

De bellas caderas, de belleza suprema, cautivadora, de tez excelente; la esposa devota es la mujer virtuosa y la protectora del linaje.

๒๓๕.

235.

วิธวา ปติสุญฺญา ถ, ปติมฺพรา สยมฺพรา;

วิชาตา ตุ ปสูตา จ, ชาตาปจฺจา ปสูติกา.

La viuda carece de marido; la que elige a su esposo es la independiente; la que ha dado a luz es la parida y también la madre.

๒๓๖.

236.

ทูตี สญฺจาริกา ทาสี, ตุ เจฏี กุฏธาริกา;

วารุณี, กฺขณิกา ตุลฺยา, ขตฺติยานี ตุ ขตฺติยา.

Mensajera, mediadora, sirvienta, criada y aguadora; vāruṇī y khaṇikā son iguales; la mujer kshatriya es la noble.

๒๓๗.

237.

ทาโร ชายา กลตฺตญฺจ, ฆรณี ภริยา ปิยา,ปชาปตี จ ทุติยา, สา ปาทปริจาริกา.

Cónyuge, esposa y compañera; ama de casa, mujer, amada, señora y segunda; ella es la que sirve a los pies.

๒๓๘.

238.

สขี ตฺวา’ลี วยสฺสา ถ, ชารี เจวา’ติจารินี;

ปุเม ตู’ตุ รโช ปุปฺผํ, อุตุนี ตุ รชสฺสลา.

Amiga, compañera y camarada; la adúltera e infiel; la regla, el fluido y la flor son el flujo menstrual, y la que está en su periodo es la menstruante.

๒๓๙.

239.

ปุปฺผวตี ครุคพฺภา, ปนฺนสตฺตา จ คพฺภินี;

คพฺภาสโย ชลาพุปิ, กลลํ ปุนฺนปุํสเก.

La que está en su periodo, la de vientre pesado, la que lleva un ser y la embarazada; la matriz o útero y el primer estadio embrionario (neutro).

๒๔๐.

240.

ธโวตุ สามิโก ภตฺตา, กนฺโต ปติ วโร ปิโย;

อโถ ปปติ ชาโร ถา,ปจฺจํ ปุตฺโต’ตฺรโช สุโต.

El marido es el señor, el sustentador, el amado, el esposo, el elegido y el querido; el amante es el adúltero; la descendencia es el hijo o vástago.

๒๔๑.

241.

ตนุโช ตนโย สูนุ, ปุตฺตาที ธีตริ’ตฺถิยํ;

นาริยํ ทุหิตา ธีตา,สชาโต ตฺโว’รโส สุโต.

Hijo, descendiente, prole; estas palabras se usan para la hija en femenino; la mujer nacida de uno es la hija, y el hijo legítimo es el nacido del propio pecho.

๒๔๒.

242.

ชายาปตี ชนิปตี, ชยมฺปตี ตุ ทมฺปตี ;

อถ วสฺสวโร วุตฺโต, ปณฺฑโก จ นปุํสกํ.

Esposa y marido son los cónyuges o el matrimonio; el eunuco es llamado castrado o impotente (neutro).

๒๔๓.

243.

พนฺธโว พนฺธุ สชโน, สโคตฺโต ญาติ ญาตโก;

สาโลหิโต สปิณฺโฑ จ,ตาโต ตุ ชนโก ปิตา.

Pariente, allegado, del mismo linaje, familiar y conocido; consanguíneo y del mismo ancestro; el padre es el progenitor y engendrador.

๒๔๔.

244.

อมฺม, มฺพา ชนนี มาตา, ชเนตฺติ ชนิกา ภเว;

อุปมาตา ตุ ธาติ’ตฺถี,สาโล ชายาย ภาติโก.

Mamá, madre, progenitora y generadora; la madre sustituta es la nodriza; el hermano de la esposa es el cuñado.

๒๔๕.

245.

นนนฺทา [Pg.22] สามิภคินี, มาตามหี ตุ อยฺยิกา;

มาตุโล มาตุภาตา,สฺส, มาตุลานี ปชาปติ.

La hermana del marido es la cuñada; la abuela materna es la abuela; el hermano de la madre es el tío materno y su esposa es la tía.

๒๔๖.

246.

ชายาปตีนํ ชนนี, สสฺสุ วุตฺตาถ ตปฺปิตา;

สสุโร ภาคิเนยฺโยตุ, ปุตฺโต ภคินิยา ภเว.

La madre de los esposos se llama suegra; su padre, suegro. El hijo de la hermana es el sobrino.

๒๔๗.

247.

นตฺตา วุตฺโต ปปุตฺโต ถ, สามิภาตา ตุ เทวโร;

ธีตุปติ ตุ ชามาตา,อยฺยโก ตุ ปิตามโห.

El nieto se denomina paputto; el hermano del esposo es el cuñado; el esposo de la hija es el yerno; el abuelo es el padre del padre.

๒๔๘.

248.

มาตุจฺฉา มาตุภคินี, ปิตุจฺฉา ภคินี ปิตุ;

ปปิตามโห ปยฺยโก,สุณฺหา ตุ สุณิสา หุสา.

La tía materna es la hermana de la madre; la tía paterna es la hermana del padre. El bisabuelo es payyako; la nuera se llama suṇisā o husā.

๒๔๙.

249.

โสทริโย สคพฺโภ จ, โสทโร สหโช ปฺยถ;

มาตาปิตู เต ปิตโร, ปุตฺตา ตุ ปุตฺตธีตโร.

Los hermanos del mismo vientre se llaman sodariyo, sagabbho, sodaro o sahajo. Madre y padre son los padres; hijos e hijas son los hijos.

๒๕๐.

250.

สสุรา สสฺสุสสุรา, ภาตุภคินี ภาตโร;

พาลตฺตํ พาลตา พาลฺยํ, โยพฺพญฺญํตุ จ โยพฺพนํ.

Los suegros comprenden a la suegra y al suegro; los hermanos a los hermanos y hermanas. La infancia es bālattaṃ, bālatā o bālyaṃ; la juventud es yobbaññaṃ o yobbanaṃ.

๒๕๑.

251.

สุกฺกา ตุ ปลิตํ เกสา, ทโย ถ ชรตา ชรา;

ปุถุโก ปิลฺลโก ฉาโป, กุมาโร พาล โปตกา.

El cabello canoso es palitaṃ; la vejez es jaratā o jarā. Un niño o cría se llama puthuko, pillako, chāpo, kumāro, bāla o potaka.

๒๕๒.

252.

อถุ’ ตฺตานสยุ’ตฺตาน, เสยฺยกา ถนโปปิ จ;

También se les llama lactantes (uttānasayu, uttānaseyyakā) o los que beben del pecho (thanapa).

๒๕๓.

253.

ตรุโณ จ วยฏฺโฐ จ, ทหโร จ ยุวา สุสุ;

มาณโวทารโกจาถ, สุกุมาโร สุเขธิโต.

Joven, de edad madura, muchacho, joven o tierno; también muchacho, niño, delicado y bien criado.

๒๕๔.

254.

มหลฺลโก จ วุทฺโธ จ, เถโร ชิณฺโณ จ ชิณฺณโก;

อคฺคโช ปุพฺพโช เชฏฺโฐ, กนิโย กนิฏฺโฐ นุโช.

Anciano, viejo, venerable, decrépito o desgastado; el primogénito o hermano mayor; el más joven o hermano menor.

๒๕๕.

255.

วลิตฺตโจ ตุ วลิโน;

ตีสุ’ตฺตานสยาทโย;

Valittaco o valino se refiere a quien tiene la piel arrugada. Los términos como uttānasaya, etc., se declinan en los tres géneros.

๒๕๖.

256.

สีโส’ตฺตมงฺคานิ สิโร, มุทฺธา จ มตฺถโก ภเว;

เกโส ตุ กุนฺตโล วาโล, ตฺตมงฺครุห มุทฺธชา.

La cabeza es uttamaṅga, sira, muddhā o matthako. El cabello es kuntala, vāla, lo que nace en la cabeza o lo que surge de la cima.

๒๕๗.

257.

ธมฺมิลฺโล สํยตา เกสา,กากปกฺโข สิขณฺฑโก;

ปาโส หตฺโถ เกสจเย;

ตาปสานํ ตหึ ชฏา.

Dhammillo es el cabello atado; kākapakkho y sikhaṇḍako son mechones de pelo. Pāso y hattho designan una masa de cabello; el de los ascetas es jaṭā.

๒๕๘.

258.

ถิยํ เวณี ปเวณี จ;

อโถ จูฬา สิขา สิยา;

สีมนฺโต ตุ มโต นาริ, เกสมชฺฌมฺหิ ปทฺธติ.

En femenino, veṇī y paveṇī significan trenza. Cūḷā y sikhā son el moño o cresta. Sīmanto es la raya en medio del cabello de la mujer.

๒๕๙.

259.

โลมํ [Pg.23] ตนุรุหํ โรมํ, ปมฺหํ ปขุม มกฺขิคํ;

มสฺสุ วุตฺตํ ปุมมุเข, ภู ตฺวิตฺถี ภมุโก ภมุ.

Vello corporal o lo que nace del cuerpo; las pestañas de los ojos; la barba en el rostro masculino; y en femenino, la ceja.

๒๖๐.

260.

พปฺโป เนตฺตชล’สฺสูนิ, เนตฺตตารา กนีนิกา;

วทนํ ตุ มุขํ ตุณฺฑํ, วตฺตํ ลปน มานนํ.

Lágrimas o agua de los ojos; la pupila del ojo. El rostro o la boca se llaman vadana, mukha, tuṇḍa, vatta, lapana o ānana.

๒๖๑.

261.

ทฺวิโช ลปนโช ทนฺโต, ทสโน รทโน รโท;

ทาฐา ตุทนฺตเภทสฺมึ, อปางฺโค ตฺวกฺขิโกฏิสุ.

Diente, nacido de la boca, mordedor o cortador. El colmillo es un tipo de diente; el rabillo del ojo es apāṅgo.

๒๖๒.

262.

ทนฺตาวรณ โมฏฺโฐ จา, ปฺย’ธโร ทสนจฺฉโท;

คณฺโฑ กโปโล หนฺวิตฺถี,จุพุกํ ตฺว’ ธรา อโธ.

El labio es la cobertura de los dientes o el labio inferior. Mejilla o pómulo; la mandíbula (femenino); y la barbilla debajo del labio inferior.

๒๖๓.

263.

คโล จ กณฺโฐ คีวา จ, กนฺธรา จ สิโรธรา;

กมฺพุคีวา ตุ ยา คีวา, สุวณฺณาลิงฺคสนฺนิภา;

องฺกิตา ตีหิ เลขาหิ, กมฺพุคีวา ถวา มตา.

Garganta y cuello; el cuello de caracola es aquel que se asemeja a una caracola dorada y tiene tres líneas marcadas.

๒๖๔.

264.

อํโส นิตฺถี ภุชสิโร, ขนฺโธ ตสฺสนฺธิ ชตฺตุ ตํ;

พาหุมูลํ ตุ กจฺโฉ, โธ, ตฺว’สฺส ปสฺส มนิตฺถิยํ.

Hombro, cabeza del brazo o espalda; su articulación es la clavícula. La axila es la base del brazo; el costado es la parte lateral.

๒๖๕.

265.

พาหุ ภุชาทฺวีสุ พาหา, หตฺโถ ตุ กร ปาณโย;

มณิพนฺโธ ปโกฏฺฐนฺโต, กปฺปโร ตุ กโปณฺย’ถ.

Brazo; la mano es kara o pāṇi. La muñeca es el extremo del antebrazo; el codo es kappara o kapoṇi.

๒๖๖.

266.

มณิพนฺธ กนิฏฺฐานํ, ปาณิสฺส กรโภ,นฺตรํ;

กรสาขา, งฺคุลี ตา ตุ, ปญฺจ, งฺคุฏฺโฐ จ ตชฺชนี;

มชฺฌิมา นามิกา จาปิ, กนิฏฺฐา’ติ กมา สิยุํ.

El espacio entre la muñeca y el meñique es el karabha. Los dedos son las ramas de la mano: pulgar, índice, medio, anular y meñique, en orden.

๒๖๗.

267.

ปเทโส ตาลโคกณฺณา, วิทตฺถิ,ตฺถี กมา ตเต;

ตชฺชนฺยาทิยุเต’งฺคุฏฺเฐ, ปสโต ปาณิ กุญฺจิโต.

Las medidas padesa, tāla, gokaṇṇa y vidatthi (palmo) según la extensión del pulgar; la mano ahuecada es pasata.

๒๖๘.

268.

รตนํ กุกฺกุ หตฺโถ ถ, ปุเม กรปุโฏ,ญฺชลิ;

กรโช ตุ นโข นิตฺถี, ขฏโก มุฏฺฐิ จ ทฺวีสุ.

Un codo (medida) es ratana, kukku o hattha. Las manos en oración son añjali. La uña es nakha. El puño es muṭṭhi.

๒๖๙.

269.

พฺยาโม สหกรา พาหุ, ทฺเว ปสฺสทฺวยวิตฺถตา;

อุทฺธนฺตต ภุชโปส, ปฺปมาเณ โปริสํ ติสุ.

La braza (byāmo) es la anchura de los dos brazos extendidos. La altura de un hombre con los brazos alzados se llama porisa.

๒๗๐.

270.

อุโร จ หทยํ จาถ, ถโน กุจ ปโยธรา;

จูจุกํ ตุ ถนคฺคสฺมึ, ปิฏฺฐํ ตุ ปิฏฺฐิ นาริยํ.

Pecho y corazón; el seno o teta; el pezón está en la punta del seno; y la espalda.

๒๗๑.

271.

มชฺโฌ’นิตฺถี [Pg.24] วิลคฺโค จ, มชฺฌิมํ กุจฺฉิ ตุ ทฺวิสุ;

คหณีตฺถฺยุทรํ คพฺโภ, โกฏฺโฐนฺโต กุจฺฉิสมฺภเว.

La cintura o parte media; el vientre o abdomen. El órgano digestivo, el estómago o el feto; el interior del vientre es koṭṭha.

๒๗๒.

272.

ชฆนํ ตุ นิตมฺโพ จ, โสณี จ กฏิ นาริยํ;

องฺคชาตํ รหสฺสงฺคํ, วตฺถคุยฺหญฺจ เมหนํ.

La cadera, las nalgas y la cintura femenina. El órgano genital, el miembro secreto o las partes pudendas.

๒๗๓.

273.

นิมิตฺตญฺจ วรงฺคญฺจ, พีชญฺจ ผลเมว จ;

ลิงฺคํ อณฺฑํ ตุ โกโส จ,โยนิ ตฺวิตฺถีปุเมภคํ.

El signo, el miembro excelente, la semilla y el fruto; el órgano, el testículo y el escroto. La yoni y el bhaga.

๒๗๔.

274.

อสุจิ สมฺภโว สุกฺกํ, ปายุ ตุ ปุริเส คุทํ;

วา ปุเม คูถ กรีส, วจฺจานิ จ มลํ ฉกํ.

El semen o fluido seminal; el ano. El excremento, las heces, el desecho o la suciedad.

๒๗๕.

275.

อุจฺจาโร มีฬฺห มุกฺกาโร, ปสฺสาโว มุตฺต มุจฺจเต;

ปูติมุตฺตญฺจ โคมุตฺเต, สฺสาทีนํ ฉกณํ มเล.

Uccāra, mīḷha y okkāra significan excremento; la orina es passāva o mutta. La orina de vaca es pūtimutta; el estiércol animal es chakaṇa.

๒๗๖.

276.

ทฺวีสฺวโธ นาภิยา วตฺถิ, อุจฺฉงฺค’งฺกา ตุ’โภ ปุเม;

อูรุ สตฺถิ ปุเม อูรุ, ปพฺพํ ตุ ชาณุ ชณฺณุ จ.

El área debajo del ombligo es la vejiga (o bajo vientre); ucchaṅga y aṅka (masculino) significan el regazo. Ūru y satthi (masculino) significan el muslo. Pabba, jāṇu y jaṇṇu significan la rodilla.

๒๗๗.

277.

โคปฺผโก ปาทคณฺฐิปิ, ปุเม ตุ ปณฺหิ ปาสณิ;

ปาทคฺคํ ปปโท ปาโท, ตุ ปโท จรณญฺจ วา.

Gopphaka y pādagaṇṭhi son el tobillo. Paṇhi y pāsaṇi (masculino) significan el talón. Pādagga y papado son la parte anterior del pie. Pāda, pada o caraṇa significan el pie.

๒๗๘.

278.

องฺคํตฺว’วยโว วุตฺโต, ผาสุลิกา ตุ ผาสุกา;

ปณฺฑเก อฏฺฐิ ธาตฺวิตฺถี, คลนฺตฏฺฐิ ตุ อกฺขโก.

Se dice que aṅga o avayava es un miembro o parte del cuerpo. Phāsulikā y phāsukā significan la costilla. Aṭṭhi (neutro) y dhātu (femenino) significan hueso; galantaṭṭhi y akkhaka son la clavícula.

๒๗๙.

279.

กปฺปโร ตุ กปาลํ วา, กณฺฑรา ตุ มหาสิรา;

ปุเม นฺหารุ จิตฺถี สิรา, ธมนี ถ รสคฺคสา.

Kappara y kapāla significan el codo. Kaṇḍarā y mahāsirā significan el tendón grande. Nhāru (masculino) es el nervio o tendón; y sirā (femenino), dhamanī y rasaggasā significan la vena.

๒๘๐.

280.

รสหรณฺย’โถ มํส, มามิสํ ปิสิตํ ภเว;

ติลิงฺคิกํ ตุ วลฺลูร, มุตฺตตฺตํ อถ โลหิตํ.

Rasaharaṇī es el nervio del gusto; maṃsa, āmisa y pisita significan carne. Vallūra es la carne seca y lohita es la sangre.

๒๘๑.

281.

รุธิรํ โสณิตํ รตฺตํ, ลาลา เขโฬ เอลา ภเว;

ปุริเส มายุ ปิตฺตญฺจ, เสมฺโห นิตฺถี สิเลสุโม.

Rudhira, soṇita y ratta significan sangre. Lālā, kheḷo y elā significan saliva. Māyu (masculino) y pitta significan bilis. Semho (masculino) y silesumo (masculino) significan flema.

๒๘๒.

282.

วสา วิลีนสฺเนโห ถ, เมโท เจว วปา ภเว;

อากปฺโป เวโส เนปจฺฉํ, มณฺฑนํ ตุ ปสาธนํ.

Vasā es la grasa derretida; medo y vapā significan grasa corporal. Ākappo, veso y nepacchaṃ significan vestimenta o apariencia; maṇḍana y pasādhana significan adorno.

๒๘๓.

283.

วิภูสนํ จาภรณํ, อลงฺกาโร ปิลนฺธนํ;

กิรีฏ มกุฏา’นิตฺถี, จูฬามณิ สิโรมณิ.

Vibhūsana, ābharaṇa, alaṅkāra y pilandhana significan ornamento o joya. Kirīṭa y makuṭa (masculino/neutro) son la corona. Cūḷāmaṇi y siromaṇi son la joya de la cabeza.

๒๘๔.

284.

สิโรเวฐน [Pg.25] มุณฺหีสํ, กุณฺฑลํ กณฺณเวฐนํ;

กณฺณิกา กณฺณปูโร จ, สิยา กณฺณวิภูสนํ.

Siroveṭhana y uṇhīsa significan turbante. Kuṇḍala y kaṇṇaveṭhana son el pendiente. Kaṇṇikā, kaṇṇapūro y kaṇṇavibhūsana son adornos para la oreja.

๒๘๕.

285.

กณฺฐภูสา ตุ คีเวยฺยํ, หาโร มุตฺตาวลิ’ตฺถิยํ;

นิยุโร วลโย นิตฺถี, กฏกํ ปริหารกํ.

Kaṇṭhabhūsā y gīveyyaṃ significan collar. Hāra y muttāvali (femenino) significan collar de perlas. Niyuro y valayo (masculino/neutro), kaṭaka y parihāraka significan brazalete.

๒๘๖.

286.

กงฺกณํ กรภูสา ถ, กิงฺกิณี ขุทฺทฆณฺฏิกา;

องฺคุลียก มงฺคุลฺยา, ภรณํ, สากฺขรํ ตุ ตํ.

Kaṅkaṇa y karabhūsā significan adorno de la mano. Kiṅkiṇī y khuddaghaṇṭikā significan cascabel o campanilla. Aṅgulīyaka y aṅgulyābharaṇa significan anillo, también llamado sakkhara.

๒๘๗.

287.

มุทฺทิกา’งฺคุลิมุทฺทา ถ, รสนา เมขลา ภเว;

เกยูร มงฺคทญฺเจว, พาหุมูลวิภูสนํ.

Muddikā y aṅgulimuddā significan anillo de sello. Rasanā y mekhalā significan cinturón o faja. Keyūra y aṅgada significan brazalete para el brazo superior.

๒๘๘.

288.

ปาทงฺคทํ ตุ มญฺชีโร, ปาทกฏก นูปุรา;

Pādaṅgada, mañjīra, pādakaṭaka y nūpura significan tobillera.

๒๘๙.

289.

อลงฺการปฺปเภทา ตุ, มุขผุลฺลํ ตโถ’ณฺณตํ;

อุคฺคตฺถนํ คิงฺคมก, มิจฺเจวมาทโย สิยุํ.

Existen diferentes tipos de ornamentos como mukhaphulla, uṇṇata, uggatthana, giṅgamaka y otros similares.

๒๙๐.

290.

เจล มจฺฉาทนํ วตฺถํ, วาโส วสน มํสุกํ;

อมฺพรญฺจ ปโฏ นิตฺถี, ทุสฺสํ โจโล จ สาฏโก.

Cela, acchādana, vattha, vāso, vasana, aṃsuka, ambara y paṭo (masculino/neutro), dussa, colo y sāṭako significan tela o ropa.

๒๙๑.

291.

โขมํ ทุกูลํ โกเสยฺยํ, ปตฺตุณฺณํ กมฺพโล จ วา;

สาณํ โกฏมฺพุรํ ภงฺค, นฺตฺยาทิ วตฺถนฺตรํ มตํ.

Se conocen diferentes tipos de telas como khoma (lino), dukūla, koseyya (seda), pattuṇṇa, kambala (lana), sāṇa (cáñamo), koṭambura, bhaṅga, entre otras.

๒๙๒.

292.

นิวาสน นฺตรียานฺย, นฺตรมนฺตรวาสโก;

ปาวาโร ตุ’ตฺตราสงฺโค, อุปสํพฺยาน มุตฺตรํ.

Nivāsana, antarīya y antaravāsako significan el hábito o prenda interior. Pāvāro, uttarāsaṅgo, upasaṃbyāna y uttara significan el hábito o manto superior.

๒๙๓.

293.

อุตฺตรีย มโถ วตฺถ, มหตนฺติ มตํ นวํ;

นนฺตกํ กปฺปโฏ ชิณฺณ, วสนํ ตุ ปฏจฺจรํ.

Uttarīya y vattha se refieren a la prenda de vestir; ahata y nava significan tela nueva. Nantaka, kappaṭa y jiṇṇavasana significan un trapo o ropa vieja, al igual que paṭaccara.

๒๙๔.

294.

กญฺจุโก วารวาณํ วา, ถ วตฺถาวยเว ทสา;

นาลิปฏฺโฏติ กถิโต, อุตฺตมงฺคมฺหิ กญฺจุโก.

Kañcuka y vāravāṇa significan una túnica o chaqueta. Dasā es el flequillo o borde de la tela. Nālipaṭṭa y kañcuka se refieren a la cobertura de la cabeza o turbante.

๒๙๕.

295.

อายาโม ทีฆตา โรโห,ปริณาโห วิสาลตา.

Āyāmo, dīghatā y roho significan longitud. Pariṇāho y visālatā significan anchura o circunferencia.

๒๙๖.

296.

อรหทฺธโช จ กาสาย, กาสาวานิ จ จีวรํ;

มณฺฑลํ ตุ ตทงฺคานิ, วิวฏฺฏ กุสิอาทโย.

Arahaddhaja, kāsāya, kāsāva y cīvara significan el hábito monástico. Maṇḍala, vivaṭṭa, kusi y otros son sus partes componentes.

๒๙๗.

297.

ผล,ตฺตจ, กิมิ, โรมา, นฺเยตา วตฺถสฺส โยนิโย;

ผาลํ กปฺปาสิกํ ตีสุ, โขมาที ตุ ตจพฺภวา.

Frutos (algodón), corteza, gusanos y pelos son las fuentes de origen de las telas. Kappāsika (de tres géneros) es el algodón, mientras que el khoma y otros provienen de la corteza.

๒๙๘.

298.

โกเสยฺยํ [Pg.26] กิมิชํ, โรม, มยํ ตุ กมฺพลํ ภเว;

สมานตฺถา ชวนิกา, สา ติโรกรณี ปฺยถ.

Koseyya se produce de gusanos (seda), y kambala está hecho de pelo (lana). Javanikā y tirokaraṇī tienen el mismo significado: cortina o biombo.

๒๙๙.

299.

ปุนฺนปุํสก มุลฺโลจํ, วิตานํ ทฺวย มีริตํ;

นหานญฺจ สินาเน โถ, พฺพฏฺฏนุ’มฺมชฺชนํ สมํ.

Ulloca (masculino/neutro) y vitāna significan dosel. Nahāna y sināna significan baño. Ubbaṭṭana y ummajjana significan frotar el cuerpo.

๓๐๐.

300.

วิเสสโก ตุ ติลโก, ตฺยูโภ นิตฺถี จ จิตฺตกํ;

จนฺทโน นิตฺถิยํ คนฺธ, สาโร มลยโช ปฺยถ.

Visesako, tilako y cittakaṃ (masculino/neutro) significan la marca en la frente. Candana (masculino/neutro), gandhasāro y malayajo significan sándalo.

๓๐๑.

301.

โคสีสํ เตลปณฺณิกํ, ปุเม วา หริจนฺทนํ;

ติลปณฺณี ตุ ปตฺตงฺค, รญฺชนํ รตฺตจนฺทนํ.

Gosīsa, telapaṇṇika y haricandana (masculino) significan sándalo amarillo. Tilapaṇṇī, pattaṅga, rañjana y rattacandana significan sándalo rojo.

๓๐๒.

302.

กาฬานุสารี กาฬิยํ, โลหํ ตฺวา’ครุ จา’คฬุ;

กาฬาครุตุ กาเฬ’สฺมึ, ตุรุกฺโขตุ จ ปิณฺฑโก.

Kāḷānusārī y kāḷiya significan madera de áloe negra. Loha, agaru y agaḷu significan madera de áloe. Kāḷāgaru es el áloe negro; turukkha y piṇḍaka significan incienso.

๓๐๓.

303.

กตฺถูริกา มิคมโท, กุฏฺฐํ ตุ อชปาลกํ;

ลวงฺคํ เทวกุสุมํ, กสฺมีรชํ ตุ กุงฺกุมํ.

Katthūrikā y migamado significan almizcle. Kuṭṭha y ajapālaka significan la planta medicinal saussurea. Lavaṅga y devakusuma significan clavo de olor. Kasmīraja y kuṅkuma significan azafrán.

๓๐๔.

304.

ยกฺขธูโป สชฺชุลโส, ตกฺโกลํ ตุ จ โกลกํ;

โกสผล มโถ ชาติ, โกสํ ชาติผลํ ภเว.

Yakkhadhūpo y sajjulaso significan resina. Takkola y kolaka son un tipo de perfume. Kosaphala, jātikosa y jātiphala significan nuez moscada.

๓๐๕.

305.

ฆนสาโร สิตพฺโภ จ, กปฺปูรํ ปุนฺนปุํสเก;

อลตฺตโก ยาวโก จ, ลาขา ชตุ นปุํสเก.

Ghanasāro, sitabbho y kappūra (masculino/neutro) significan alcanfor. Alattako y yāvako significan tinte de laca roja. Lākhā y jatu (neutro) significan laca.

๓๐๖.

306.

สิริวาโส ตุ สรล, ทฺทโว’ ญฺชนํ ตุ กชฺชลํ;

วาสจุณฺณํ วาสโยโค, วณฺณกํ ตุ วิเลปนํ.

La resina de trementina es sarala y su secreción es saraladdava; el colirio para los ojos se llama kajjala. El polvo perfumado es vāsayoga, mientras que el ungüento cosmético se conoce como vilepana.

๓๐๗.

307.

คนฺธมาลฺยาทิสงฺขาโร, โย ตํ วาสน มุจฺจเต;

มาลา มาลฺยํ ปุปฺผทาเม, ภาวิตํ วาสิตํ ติสุ.

Aquella preparación de perfumes y guirnaldas se denomina vāsana; mālā y mālya se refieren a las guirnaldas de flores. Los términos bhāvita y vāsita se usan en los tres géneros para lo que ha sido perfumado.

๓๐๘.

308.

อุตฺตํโส เสขรา’ เวฬา, มุทฺธมาลฺเย วฏํสโก;

เสยฺยา จ สยนํ เสนํ, ปลฺลงฺโก ตุ จ มญฺจโก.

Uttaṃsa, sekhara, āveḷā y vaṭaṃsaka son guirnaldas para la cabeza. Seyyā, sayana y sena son lechos, mientras que pallaṅka y mañcaka son nombres para la cama.

๓๐๙.

309.

มญฺจาธาโร ปฏิปาโท, มญฺจงฺเค ตฺวฏนี ตฺถิยํ,

El soporte de la cama es el paṭipāda; el larguero del bastidor de la cama es la aṭanī (femenino).

๓๑๐.

310.

กุฬีรปาโท อาหจฺจ, ปาโท เจว มสารโก;

จตฺตาโร พุนฺทิกาพทฺโธ, ติเม มญฺจนฺตรา สิยุํ.

Kuḷīrapāda, āhaccapāda, masāraka y bundikābaddha: estos son los cuatro tipos de armazones o patas de cama.

๓๑๑.

311.

พิพฺโพหนํ โจ’ ปธานํ, ปีฐิกา ปีฐ มาสนํ;

โกจฺฉํ ตุ ภทฺทปีเฐ ถา, สนฺที ปีฐนฺตเร มตา.

Bibbohana y upadhāna significan almohada. Pīṭhikā, pīṭha y āsana son asientos. Koccha es un asiento de paja o ceremonial, y sandī es un tipo de silla larga.

๓๑๒.

312.

มหนฺโต [Pg.27] โกชโว ทีฆ,โลมโก โคนโก มโต;

อุณฺณามยํ ตฺวตฺถรณํ, จิตฺตกํ วานจิตฺตกํ.

Un gran cobertor de lana es kojava; si tiene pelo largo, se conoce como gonaka. Una alfombra de lana es attharaṇa; si es colorida o bordada, se llama cittaka o vānacittaka.

๓๑๓.

313.

ฆนปุปฺผํ ปฏลิกา, เสตํ ตุ ปฏิกา ปฺยถ;

ทฺวิทเสกทสานฺยุ’ ทฺท,โลมิ เอกนฺตโลมิโน.

Paṭalikā es una manta de lana con flores densas, mientras que paṭikā es una manta blanca. Uddalomi es un cobertor con lana en ambos lados, y ekantalomi tiene lana en un solo lado.

๓๑๔.

314.

ตเทว โสฬสิตฺถีนํ, นจฺจโยคฺคญฺหิ กุตฺตกํ;

สีหพฺยคฺฆาทิรูเปหิ, จิตฺตํ วิกติกา ภเว.

El kuttaka es una alfombra de lana apta para dieciséis bailarinas; la vikatikā es un tapiz decorado con figuras de leones, tigres y otros animales.

๓๑๕.

315.

กฏฺฏิสฺสํ โกเสยฺยํ รตน, ปริสิพฺพิต มตฺถรณํ กมา;

โกสิยกฏฺฏิสฺสมยํ, โกสิยสุตฺเตน ปกตญฺจ.

Kaṭṭissa y koseyya son cubiertas de seda bordadas con gemas; están hechas de hilos de seda y telas de seda respectivamente.

๓๑๖.

316.

ทีโป ปทีโป ปชฺโชโต, ปุเม ตฺวาทาส ทปฺปณา;

เคณฺฑุโก กณฺฑุโก ตาล, วณฺฏํ ตุ พีชนีตฺถิยํ.

Dīpa, padīpa y pajjota son lámparas. Ādāsa y dappaṇa (masculino) son espejos. Geṇḍuka y kaṇḍuka son pelotas para jugar. Tālavaṇṭa y bījanī (femenino) son abanicos.

๓๑๗.

317.

จงฺโกฏโก กรณฺโฑ จ, สมุคฺโค สมฺปุโฏ ภเว;

คามธมฺโม อสทฺธมฺโม, พฺยวาโย เมถุนํ รติ.

Caṅkoṭaka, karaṇḍa, samugga y sampuṭa son términos para cofres o cajas. Gāmadhamma, asaddhamma, byavāya, methuna y rati se refieren al acto sexual.

๓๑๘.

318.

วิวาโห ปยมา ปาณิ, คฺคโห ปริณโย ปฺยถ;

ติวคฺโค ธมฺม, กาม,ตฺถา, จตุวคฺโค สโมกฺขกา.

Vivāha, payama, pāṇiggaha y pariṇaya significan matrimonio. El tivagga comprende el dhamma, el placer y la riqueza; el catuvagga incluye también la liberación final.

๓๑๙.

319.

ขุชฺโช จ คณฺฑุโล รสฺส, วามนา ตุ ลกุณฺฑโก;

ปงฺคุโล ปีฐสปฺปี จ, ปงฺคุ ฉินฺนิริยาปโถ.

Khujja y gaṇḍula significan jorobado; rassa, vāmana y lakuṇḍaka significan enano. Paṅgula, pīṭhasappī y paṅgu se refieren a quien tiene impedimentos para caminar.

๓๒๐.

320.

ปกฺโข ขญฺโช ตุ โขณฺโฑ ถ,มูโค สุญฺญวโจ ภเว;

กุณี หตฺถาทิวงฺโก จ, วลิโร ตุ จ เกกโร.

Pakkha, khañja y khoṇḍa son cojos. Mūga y suññavaca significan mudo. Kuṇī es quien tiene un brazo o mano deforme; valira y kekara significan bizco.

๓๒๑.

321.

นิกฺเกสสีโส ขลฺลาโฏ,มุณฺโฑ ตุ ภณฺฑุ มุณฺฑิโก;

กาโณ อกฺขีน เมเกน,สุญฺโญ อนฺโธ ทฺวเยน ถ.

Nikkesasīsa y khallāṭa significan calvo. Muṇḍa, bhaṇḍu y muṇḍika significan de cabeza rapada. Kāṇa es el ciego de un ojo y andha o suñña es el ciego de ambos.

๓๒๒.

322.

พธิโร สุติหีโน ถ, คิลาโน พฺยาธิตา’ตุรา;

อุมฺมาทวติ อุมฺมตฺโต, ขุชฺชาที วาจฺจลิงฺคิกา.

Badhira y sutihīna significan sordo; gilāna, byādhita y ātura significan enfermo. Ummatto es el demente; estos términos, como khujja y otros, cambian según el género.

๓๒๓.

323.

อาตงฺโก อามโย พฺยาธิ, คโท โรโค รุชาปิ จ;

เคลญฺญากลฺล มาพาโธ,โสโส ตุ จ ขโย สิยา.

Ātaṅka, āmaya, byādhi, gada, roga, rujā, gelañña, akalla y ābādha significan enfermedad. Sosa y khaya se refieren a la tisis o consunción.

๓๒๔.

324.

ปีนโส [Pg.28] นาสิกาโรโค,ฆาเน สิงฺฆานิกา สฺสโว;

เญยฺยํ ตฺว’รุ วโณ นิตฺถี, โผโฏ ตุ ปิฬกา ภเว.

Pīnasa es una enfermedad de la nariz; siṅghānikā es la secreción nasal. Aru (neutro) y vaṇa (masculino) significan herida; phoṭa y piḷakā significan pústula o forúnculo.

๓๒๕.

325.

ปุพฺโพ ปูโย ถ รตฺตาติ, สาโร ปกฺขนฺทิกา ปฺยถ;

อปมาโร อปสฺมาโร, ปาทโผโฏ วิปาทิกา.

Pubba y pūya significan pus. Rattātisāra y pakkhandikā significan disentería. Apamāra y apasmāra significan epilepsia; pādaphoṭa y vipādikā son llagas en los pies.

๓๒๖.

326.

วุฑฺฒิโรโค ตุ วาตณฺฑํ, สีปทํ ภารปาทตา;

กณฺฑู กณฺฑูติ กณฺฑูยา, ขชฺชุ กณฺฑูวนํ ปฺยถ.

Vuḍḍhiroga y vātaṇḍa significan hidrocele; sīpada y bhārapādatā significan elefantiasis. Kaṇḍū, kaṇḍūti, kaṇḍūyā, khajju y kaṇḍūvana significan picazón o sarna.

๓๒๗.

327.

ปามํ วิตจฺฉิกา กจฺฉุ, โสโถ ตุ สยถู’ทิโต;

ทุนฺนามกญฺจ อริสํ, ฉทฺทิกา วมถู’ทิโต.

Pāma, vitacchikā y kacchu son tipos de sarna o eccema. Sotho y sayathu significan hinchazón o edema. Dunnāmaka y arisa son hemorroides; chaddikā y vamathu significan vómito.

๓๒๘.

328.

ทวถุ ปริตาโป ถ, ติลโก ติลกาฬโก;

วิสูจิกา อิติ มหา, วิเรโก ถ ภคนฺทโล.

Davathu y paritāpa significan ardor o angustia. Tilaka y tilakāḷaka son pecas o lunares. Visūcikā es el cólera, vireka es la purga y bhagandala es la fístula.

๓๒๙.

329.

เมโห ชโร กาส สาสา, กุฏฺฐํ สูลามยนฺตรา;

วุตฺโต เวชฺโช ภิสกฺโก จ, โรคหารี ติกิจฺฉโก.

Meha (diabetes), jara (fiebre), kāsa (tos), sāsa (asma), kuṭṭha (lepra) y sūla (cólico) son enfermedades. El médico se llama vejja, bhisakka, rogahārī o tikicchaka.

๓๓๐.

330.

สลฺลเวชฺโช สลฺลกตฺโต, ติกิจฺฉา ตุ ปติกฺริยา;

เภสชฺช มคโท เจว, เภสชํ โม’สธํ ปฺยถ.

Sallavejja y sallakatta significan cirujano. Tikicchā y patikriyā significan tratamiento médico. Bhesajja, agada y osadha significan medicina.

๓๓๑.

331.

กุสลา นามยา โรคฺยํ,อถ กลฺโล นิรามโยติ,

Kusala, anāmaya, ārogya, kalla y nirāmaya significan salud o estar libre de enfermedad.

นรวคฺโค นิฏฺฐิโต.

Aquí termina la sección sobre los seres humanos.

๔. จตุพฺพณฺณวคฺค

4. Sección de las cuatro castas.

ขตฺติยวคฺค

Sección de los khattiyas (nobles guerreros).

๓๓๒.

332.

กุลํ วํโส จ สนฺตานา, ภิชนา โคตฺต มนฺวโย;

ถิยํ สนฺตตฺย โถ วณฺณา, จตฺตาโร ขตฺติยาทโย.

Kula, vaṃsa, santāna, abhijana, gotta, anvaya y santati (femenino) significan linaje o familia. Hay cuatro castas: khattiya y las demás.

๓๓๓.

333.

กุลีโน สชฺชโน สาธุ,สภฺโย จายฺโย มหากุโล;

ราชา ภูปติ ภูปาโล, ปตฺถิโว จ นราธิโป.

A aquel de nacimiento noble, virtuoso y bueno se le llama de buena cuna y aristócrata; al soberano se le llama rey, señor de la tierra, protector del suelo, terrenal y soberano de los hombres.

๓๓๔.

334.

ภูนาโถ [Pg.29] ชคติปาโล, ทิสมฺปติ ชนาธิโป;

รฏฺฐาธิโป นรเทโว, ภูมิโป ภูภุโช ปฺยถ.

También se le conoce como señor de la tierra, protector del mundo, señor de las regiones, soberano del pueblo, monarca del reino, dios entre los hombres, poseedor de la tierra y aquel que disfruta del suelo.

๓๓๕.

335.

ราชญฺโญ ขตฺติโย ขตฺตํ, มุทฺธาภิสิตฺต พาหุชา;

สพฺพภุมฺโม จกฺกวตฺตี, ภูโปญฺโญ มณฺฑลิสฺสโร.

Se le llama de linaje real, kshatriya, de casta noble, ungido en la cabeza y nacido de los brazos. Al monarca universal se le llama soberano de toda la tierra, mientras que a otros reyes se les llama señores de un círculo territorial.

๓๓๖.

336.

ปุเม ลิจฺฉวิ วชฺชี จ, สกฺโย ตุ สากิโย ถ จ;

ภทฺทกจฺจานา ราหุล, มาตา พิมฺพา ยโสธรา.

En masculino, están los Licchavi, los Vajjī, los Sakya y también los Sākiya. Los nombres de la madre de Rāhula son Bhaddakaccānā, Bimbā y Yasodharā.

๓๓๗.

337.

โกฏีนํ เหฏฺฐิมนฺเตน, สตํ เยสํ นิธานคํ;

กหาปณานํ ทิวส, วฬญฺโช วีสตมฺพณํ.

Aquellos que tienen un tesoro acumulado de al menos cien millones de kahāpaṇas y cuyo gasto diario es de veinte ambaṇas de grano.

๓๓๘.

338.

เต ขตฺติยมหาสาลา, สีติ โกฏิธนานิ ตุ;

นิธานคานิ ทิวส, วฬญฺโช จ ทสมฺพณํ.

Esos son los grandes nobles (khattiya-mahāsālā), que poseen ochenta millones de riquezas en sus tesoros y cuyo gasto diario es de diez ambaṇas.

๓๓๙.

339.

เยสํ ทฺวิชมหาสาลา, ตทุปฑฺเฒ นิธานเค;

วฬญฺเช จ คหปติ, มหาสาลา ธเน สิยุํ.

Aquellos que son grandes brahmanes (dvija-mahāsālā) tienen la mitad de eso en sus tesoros; y los grandes jefes de hogar (gahapati-mahāsālā) deben ser considerados similares en riqueza.

๓๔๐.

340.

มหามตฺโต ปธานญฺจ, มติสชีโว มนฺตินี;

สชีโว สจิวา, มจฺโจ, เสนานี ตุ จมูปติ.

El gran oficial es el jefe; consejero y ministro son sinónimos, así como consejero real, asociado y ministro. El comandante del ejército es el general.

๓๔๑.

341.

นฺยาสาทีนํ วิวาทานํ, อกฺขทสฺโส ปทฏฺฐริ;

โทวาริโก ปตีหาโร, ทฺวารฏฺโฐ ทฺวารปาลโก.

El juez es quien observa las pruebas en disputas sobre depósitos y otros asuntos; portero, guarda de la puerta y centinela son términos para el vigilante de la entrada.

๓๔๒.

342.

อนีกฏฺโฐติ ราชูนํ, องฺครกฺขคโณ มโต;

กญฺจุกี โสวิทลฺโล จ, อนุชีวี ตุ เสวโก.

Se conoce como anīkaṭṭha a la guardia personal de los reyes; el chambelán es el asistente de palacio, y el seguidor es el servidor.

๓๔๓.

343.

อชฺฌกฺโข ธิกโต เจว,เหรญฺญิโก ตุ นิกฺขิโก;

สเทสานนฺตโร สตฺตุ, มิตฺโตราชา ตโต ปรํ.

Superintendente y encargado son sinónimos; el tesorero es el encargado de las monedas. El rey vecino inmediato es el enemigo, y el que está más allá de este es un aliado.

๓๔๔.

344.

อมิตฺโต ริปุ เวรี จ, สปตฺตา ราติ สตฺว’ริ;

(สตฺตุ+อริ)ปจฺจตฺถิโก ปริปนฺถี, ปฏิปกฺขา หิตาปโร.

Enemigo, rival, hostil, adversario y oponente son sinónimos; así como el que obstruye, el antagonista y el que desea el mal.

๓๔๕.

345.

ปจฺจามิตฺโต วิปกฺโข จ, ปจฺจนีก วิโรธิโน;

วิทฺเทสี จ ทิโส ทิฏฺโฐ,ถา นุโรโธ นุวตฺตนํ.

Adversario, opositor, hostil y enemigo; el que odia y el que muestra enemistad. Conformidad y cumplimiento significan seguir la voluntad de otro.

๓๔๖.

346.

มิตฺโต นิตฺถี วยสฺโส จ, สหาโย สุหโท สขา;

สมฺภตฺโต ทฬฺหมิตฺโต ถ, สนฺทิฏฺโฐ ทิฏฺฐมตฺตโก.

Amigo, compañero de edad, aliado, de buen corazón y camarada son sinónimos; también el amigo devoto, el amigo firme, el conocido íntimo y el conocido de vista.

๓๔๗.

347.

จโร จ คุฬฺหปุริโส, ปถาวี ปถิโก’ทฺธคู;

ทูโต ตุ สนฺเทสหโร, คณโก ตุ มุหุตฺติโก.

Espía y agente secreto son sinónimos; caminante, viajero y transeúnte también. Mensajero es quien lleva recados; contable es el que calcula el momento propicio.

๓๔๘.

348.

เลขโก [Pg.30] ลิปิกาโร จ, วณฺโณ ตุ อกฺขโร ปฺยถ;

เภโท ทณฺโฑ สาม ทานา, นฺยุปายา จตุโร อิเม.

Escriba y calígrafo son sinónimos; carácter y letra también lo son. Estas son las cuatro estrategias: división, castigo, conciliación y donación.

๓๔๙.

349.

อุปชาโปตุ เภโท จ, ทณฺโฑ ตุ สาหสํ ทโม;

Instigación y división son sinónimos; el castigo implica violencia y disciplina.

๓๕๐.

350.

สามฺย’ มจฺโจ สขา โกโส, ทุคฺคญฺจ วิชิตํ พลํ;

รชฺชงฺคานีติ สตฺเตเต, สิยุํ ปกติโย ปิจ.

El soberano, el ministro, el aliado, el tesoro, la fortaleza, el territorio y el ejército: estos siete son los elementos constituyentes del reino.

๓๕๑.

351.

ปภาวุ’สฺสาห, มนฺตานํ, วสา ติสฺโส หิ สตฺติโย;

ปภาโว ทณฺฑโช เตโช,ปตาโป ตุ จ โกสโช.

Existen tres potencias: la del poder, la del esfuerzo y la del consejo. El poder nace del castigo, y la majestad nace del tesoro.

๓๕๒.

352.

มนฺโต จ มนฺตนํ โส ตุ, จตุกฺกณฺโณ ทฺวิโคจโร;

ติโคจโร ตุ ฉกฺกณฺโณ, รหสฺสํ คุยฺห มุจฺจเต.

Consejo y deliberación son sinónimos; de cuatro oídos es entre dos personas, de seis oídos es entre tres personas; a lo que debe ocultarse se le llama secreto.

๓๕๓.

353.

ตีสุ วิวิตฺต วิชน, ฉนฺนา, รโห รโห พฺยยํ;

วิสฺสาโส ตุ จ วิสฺสมฺโภ,ยุตฺตํ ตฺโว’ปายิกํ ติสุ.

Solitario, deshabitado, oculto y privado son sinónimos; 'raho' es un adverbio para secretamente. Confianza y seguridad son sinónimos; apropiado y adecuado se usan en los tres géneros.

๓๕๔.

354.

โอวาโท จานุสิฏฺฐิตฺถี, ปุมวชฺเช นุสาสนํ;

อาณา จ สาสนํ เญยฺยํ, อุทฺทานํ ตุ จ พนฺธนํ.

Consejo, instrucción y amonestación son sinónimos; orden y edicto deben conocerse como tales; atadura y vínculo son términos para sujetar.

๓๕๕.

355.

อาคุ วุตฺต มปราโธ, กโร ตุ พลิ มุจฺจเต;

ปุณฺณปตฺโต ตุฏฺฐิทาโย, อุปทา ตุ จ ปาภตํ.

Se llama falta a lo que se denomina delito. Al impuesto se le llama tributo. Un regalo de alegría es un donativo de satisfacción; una ofrenda es un presente.

๓๕๖.

356.

ตโถ’ปายน มุกฺโกโจ, ปณฺณากาโร ปเหณกํ;

สุงฺกํ ตฺวนิตฺถี คุมฺพาทิ, เทยฺเย ถา’โย ธนาคโม.

Igualmente, soborno y presente; obsequio y regalo enviado. El peaje o aduana no es femenino; los ingresos son la llegada de riqueza.

๓๕๗.

357.

อาตปตฺตํ ตถา ฉตฺตํ, รญฺญํ ตุ เหมมาสนํ;

สีหาสนํ อโถ วาฬ, พีชนีตฺถี จ จามรํ.

Parasol y sombrilla; el asiento de oro de los reyes es el trono de león; también están el espantamoscas de cola de yak y el abanico ceremonial.

๓๕๘.

358.

ขคฺโค จ ฉตฺต มุณฺหีสํ, ปาทุกา วาลพีชนี;

อิเม กกุธภณฺฑานิ, ภวนฺติ ปญฺจ ราชุนํ.

La espada, el parasol, el turbante, las sandalias y el espantamoscas: estas cinco son las insignias reales de los reyes.

๓๕๙.

359.

ภทฺทกุมฺโภ ปุณฺณกุมฺโภ, ภิงฺกาโร ชลทายโก;

หตฺถิ,สฺส,รถ,ปตฺตี ตุ, เสนา หิ จตุรงฺคินี.

La vasija auspiciosa, la vasija llena y la jarra ceremonial que vierte agua. Elefantes, caballos, carros e infantería constituyen el ejército de cuatro divisiones.

๓๖๐.

360.

กุญฺชโร วารโณ หตฺถี, มาตงฺโค ทฺวิรโท คโช;

นาโค ทฺวิโป อิโภ ทนฺตี,ยูถเชฏฺโฐ ตุ ยูถโป.

Kuñjaro, vāraṇo, hatthī, mātaṅgo, dvirado, gajo, nāgo, dvipo, ibho y dantī son sinónimos de elefante. Al jefe de la manada se le llama yūthapo.

๓๖๑.

361.

กาฬาวก [Pg.31] คงฺเคยฺยา, ปณฺฑร ตมฺพา จ ปิงฺคโล คนฺโธ;

มงฺคล เหโม’โปสถ,ฉทฺทนฺตา คชกุลานิ เอตานิ.

Kāḷāvaka, Gaṅgeyya, Paṇḍara, Tamba, Piṅgala, Gandha, Maṅgala, Hema, Uposatha y Chaddanta: estas son las familias de los elefantes.

๓๖๒.

362.

กลโภ เจว ภิงฺโกถ, ปภินฺโน มตฺต คชฺชิตา;

หตฺถิฆฏา ตุ คชตา, หตฺถีนี ตุ กเรณุกา.

Kalabha y bhiṅka son elefantes jóvenes; pabhinna y matta son elefantes en celo; gajjitā es el que brama. Una multitud de elefantes es hatthighaṭā; la elefante hembra es kareṇukā.

๓๖๓.

363.

กุมฺโภ หตฺถิสิโรปิณฺฑา, กณฺณมูลํ ตุ จูลิกา;

อาสนํ ขนฺธเทสมฺหิ, ปุจฺฉมูลํ ตุ เมจโก.

Se llama ‘kumbho’ a las protuberancias frontales de la cabeza del elefante; ‘cūlikā’ es la raíz de la oreja; ‘āsanam’ es la región del hombro, y ‘mecako’ es la raíz de la cola.

๓๖๔.

364.

อาลาน มาฬฺหโก ถมฺโภ, นิตฺถีตุ นิคโฬ’นฺทุโก;

สงฺขลํ ตีสฺวโถ คณฺโฑ,กโฏ ทานํ ตุ โส มโท.

‘Ālānam’, ‘māḷhako’ y ‘thambho’ son términos para el poste de amarre; ‘nigaḷo’ y ‘anduko’ para los grilletes; ‘saṅkhalam’ es la cadena; ‘gaṇḍo’ y ‘kaṭo’ es la sien del elefante, y ‘dānaṃ’ o ‘mado’ es el icor o secreción temporal.

๓๖๕.

365.

โสณฺโฑ ตุ ทฺวีสุ หตฺโถ ถ,กรคฺคํ โปกฺขรํ ภเว;

มชฺฌมฺหิ พนฺธนํ กจฺฉา, กปฺปโน ตุ กุถาทโย.

La trompa se conoce también como 'hattha'; el extremo de la trompa se llama 'pokkhara'. La cincha en su parte media es 'kacchā', y 'kappana' se refiere a los ornamentos como mantas y otros arreos.

๓๖๖.

366.

โอปวยฺโห ราชวยฺโห, สชฺชิโต ตุ จ กปฺปิโต;

โตมโร นิตฺถิยํ ปาเท, สิยา วิชฺฌนกณฺฏโก.

'Opavayho' y 'rājavayho' designan a la montura real; 'sajjito' y 'kappito' significan equipado o preparado. 'Tomaro' es, en género no femenino, el aguijón para picar en la pata.

๓๖๗.

367.

ตุตฺตํ ตุ กณฺณมูลมฺหิ, มตฺถกมฺหิ ตุ องฺกุโส;

หตฺถาโรโห หตฺถิเมณฺโฑ,หตฺถิโป หตฺถิโคปโก.

Se usa el término ‘tuttam’ para la púa aplicada en la raíz de la oreja, y ‘aṅkuso’ para el gancho usado en la cabeza. ‘Hatthāroho’, ‘hatthimeṇḍo’, ‘hatthipo’ y ‘hatthigopako’ designan al conductor o guardián de elefantes.

๓๖๘.

368.

คามณีโย ตุ มาตงฺค, หยาทฺยาจริโย ภเว;

หโย ตุรงฺโค ตุรโค,วาโห อสฺโส จ สินฺธโว.

‘Gāmaṇīyo’ y ‘mātaṅga’ se refieren al maestro de elefantes, caballos, etc.; ‘hayo’, ‘turaṅgo’, ‘turago’, ‘vāho’, ‘asso’ y ‘sindhavo’ son sinónimos de caballo.

๓๖๙.

369.

เภโท อสฺสตโร ตสฺสา,ชานิโย ตุ กุลีนโก;

สุขวาหี วินีโต ถ,กิโสโร หยโปตโก.

Una variedad de este es el mulo (‘assataro’); ‘jāniyo’ y ‘kulīnako’ es el de buena raza; ‘sukhavāhī’ y ‘vinīto’ es el caballo entrenado, y ‘kisoro’ o ‘hayapotako’ es el potro.

๓๗๐.

370.

โฆฏโก ตุ ขฬุงฺโก ถ, ชวโน จ ชวาธิโก;

มุขาธานํ ขลีโน วา, กสา ตฺว สฺสาภิตาฬินี.

‘Ghoṭako’ y ‘khaḷuṅko’ designan al caballo de mala calidad; ‘javano’ y ‘javādhiko’ al veloz; ‘mukhādhānam’ o ‘khalīno’ es el freno o bocado, y ‘kasā’ es el látigo para azotar al caballo.

๓๗๑.

371.

กุสา ตุ นาสรชฺชุมฺหิ, วฬวา’สฺสา ขุโร สผํ;

ปุจฺฉ มนิตฺถี นงฺคุฏฺฐํ, วาลหตฺโถ จ วาลธิ.

‘Kusā’ es la rienda de la nariz; ‘vaḷavā’ es la yegua; ‘khuro’ y ‘saphaṃ’ es la pezuña; ‘pucchaṃ’, ‘naṅguṭṭhaṃ’, ‘vālahattho’ y ‘vāladhi’ son términos para la cola.

๓๗๒.

372.

สนฺทโน [Pg.32] จ รโถ ผุสฺส, รโถ ตุ นรณาย โส;

จมฺมาวุโต จ เวยคฺโฆ,เทปฺโป พฺยคฺฆสฺส ทีปิโน.

‘Sandano’ y ‘ratho’ son el carro; ‘phussaratho’ es el carro ceremonial para el rey; ‘veyaggho’ es el carro cubierto con piel de tigre y ‘deppo’ el cubierto con piel de leopardo.

๓๗๓.

373.

สิวิกา ยาปฺยยานญฺจา, นิตฺถี ตุ สกโฏ ปฺย’นํ ;

จกฺกํ รถงฺค มาขฺยาตํ, ตสฺสนฺโต เนมิ นาริยํ.

‘Sivikā’ y ‘yāpyayānam’ son la litera o palanquín; ‘sakaṭo’ y ‘anaṃ’ designan a la carreta; ‘cakkaṃ’ y ‘rathaṅgaṃ’ es la rueda, y su borde se llama ‘nemi’ o ‘nāri’.

๓๗๔.

374.

ตมฺมชฺเฌ ปิณฺฑิกา นาภิ, กุพฺพโร ตุ ยุคนฺธโร;

อกฺขคฺคกีเล อาณีตฺถี, วรุโถ รถคุตฺย’ถ.

En medio de la rueda está el cubo llamado ‘piṇḍikā’ o ‘nābhi’; ‘kubbaro’ y ‘yugandharo’ es el pértigo; ‘āṇī’ es el pasador del eje y ‘varutho’ es la defensa o protección del carro.

๓๗๕.

375.

ธุโร มุเข รถสฺสงฺคา, ตฺว กฺโข ปกฺขรอาทโย;

ยานญฺจ วาหนํ โยคฺคํ, สพฺพหตฺถฺยาทิวาหเน.

‘Dhuro’ es el frente del carro; otras partes son el eje (‘akkho’) y los costados (‘pakkhara’). ‘Yānaṃ’, ‘vāhanaṃ’ y ‘yoggaṃ’ son términos generales para cualquier vehículo o montura, incluyendo elefantes.

๓๗๖.

376.

รถจารี ตุ สูโต จ, ปาชิตา เจว สารถี;

รถาโรโห จ รถิโก,รถี โยโธ ตุ โย ภโฏ.

‘Rathacārī’, ‘sūto’, ‘pājitā’ y ‘sārathī’ son el auriga o conductor; ‘rathāroho’, ‘rathiko’ y ‘rathī’ es el combatiente en carro; ‘yodho’ y ‘bhaṭo’ designan al soldado o guerrero.

๓๗๗.

377.

ปทาติ ปตฺตี ตุ ปุเม, ปทโค ปทิโก มโต;

สนฺนาโห กงฺกโฏ วมฺมํ, กวโจ วา อุรจฺฉโท.

‘Padāti’, ‘pattī’, ‘padago’ y ‘padiko’ se refieren a la infantería o soldado de a pie. ‘Sannāho’, ‘kaṅkaṭo’, ‘vammaṃ’, ‘kavaco’ y ‘uracchado’ son términos para la armadura o coraza.

๓๗๘.

378.

ชาลิกา ถ จ สนฺนทฺโธ, สชฺโช จ วมฺมิโก ภเว;

อามุกฺโก ปฏิมุกฺโก ถ, ปุเรจารี ปุเรจโร.

‘Jālikā’ es la cota de malla; ‘sannaddho’, ‘sajjo’ y ‘vammiko’ es quien está acorazado; ‘āmukko’ y ‘paṭimukko’ es el que se ha puesto la armadura; ‘purecārī’ y ‘purecaro’ es el que va delante.

๓๗๙.

379.

ปุพฺพงฺคโม ปุเรคามี, มนฺทคามี ตุ มนฺถโร;

ชวโน ตุริโต เวคี, เชตพฺพํ เชยฺย มุจฺจเต.

‘Pubbaṅgamo’ y ‘puregāmī’ son los precursores; ‘mandagāmī’ y ‘mantharo’ es el que se mueve lento; ‘javano’, ‘turito’ y ‘vegī’ es el veloz; lo que debe ser conquistado se llama ‘jetabbaṃ’ o ‘jeyyaṃ’.

๓๘๐.

380.

สูร วีรา ตุ วิกฺกนฺโต, สหาโย นุจโร สมา;

สนฺนทฺธปฺปภุตี ตีสุ, ปาเถยฺยํ ตุ จ สมฺพลํ.

‘Sūra’, ‘vīrā’ y ‘vikkanto’ son los valientes o héroes; ‘sahāyo’ y ‘anucaro’ son los compañeros. Los términos como ‘sannaddha’ se usan en tres géneros; ‘pātheyyaṃ’ y ‘sambalaṃ’ son las provisiones para el camino.

๓๘๑.

381.

วาหินี ธชินี เสนา, จมู จกฺกํ พลํ ตถา;

อนีโก วา ถ วินฺยาโส,พฺยูโห เสนาย กถฺยเต.

‘Vāhinī’, ‘dhajinī’, ‘senā’, ‘camū’, ‘cakkaṃ’, ‘balaṃ’ y ‘anīko’ son sinónimos de ejército; ‘vinyāso’ o ‘byūho’ se refiere a la formación o disposición de las tropas.

๓๘๒.

382.

หตฺถี ทฺวาทสโปโส,ติ,ปุริโส ตุรโค, รโถ;

จตุโปโสติ เอเตน, ลกฺขเณนา ธมนฺตโต.

Se dice que un elefante con doce hombres, un jinete con su caballo y un carro con cuatro hombres constituyen, según esta característica, la unidad mínima.

๓๘๓.

383.

หตฺถานีกํ หยานีกํ, รถานีกํ ตโย ตโย;

คชาทโย สสตฺถา ตุ, ปตฺตานีกํ จตุชฺชนา.

Una división de elefantes, una de caballos y una de carros constan de tres unidades cada una; la infantería armada consta de cuatro hombres.

๓๘๔.

384.

สฏฺฐิวํสกลาเปสุ, [Pg.33] ปจฺเจกํ สฏฺฐิทณฺฑิสุ;

ธูลีกเตสุ เสนาย, ยนฺติยา กฺโขภนี ตฺถิยํ.

Cuando el ejército se compone de sesenta grupos de sesenta bastones cada uno, y se desplaza levantando polvo, se denomina ‘akkhobhanī’.

๓๘๕.

385.

สมฺปตฺติ สมฺปทา ลกฺขี, สิรี วิปตฺติ อาปทา;

อถา วุธญฺจ เหติ’ตฺถี, สตฺถํ ปหรณํ ภเว.

‘Sampatti’, ‘sampadā’, ‘lakkhī’ y ‘sirī’ significan prosperidad; ‘vipatti’ y ‘āpadā’ significan desgracia. ‘Āvudhaṃ’, ‘heti’, ‘satthaṃ’ y ‘paharaṇaṃ’ son términos para referirse al arma.

๓๘๖.

386.

มุตฺตามุตฺต มมุตฺตญฺจ, ปาณิโต มุตฺตเมว จ;

ยนฺตมุตฺตนฺติ สกลํ, อายุธํ ตํ จตุพฺพิธํ.

Existen cuatro clases de armas: ‘muttāmuttaṃ’ (arrojadiza pero retenida), ‘amuttaṃ’ (no arrojadiza), ‘pāṇimuttaṃ’ (arrojada con la mano) y ‘yantamuttaṃ’ (arrojada por una máquina).

๓๘๗.

387.

มุตฺตามุตฺตญฺจ ยฏฺฐฺยาทิ, อมุตฺตํ ฉุริกาทิกํ;

ปาณิมุตฺตํ ตุ สตฺยาทิ, ยนฺตมุตฺตํ สราทิกํ.

‘Muttāmuttaṃ’ son los bastones, etc.; ‘amuttaṃ’ son los cuchillos y similares; ‘pāṇimuttaṃ’ son las lanzas, etc., y ‘yantamuttaṃ’ son las flechas y proyectiles mecánicos.

๓๘๘.

388.

อิสฺสาโส ธนุ โกทณฺฑํ, จาโป นิตฺถี สราสนํ;

อโถ คุโณ ชิยา ชฺยา ถ,สโร ปตฺติ จ สายโก.

‘Issāso’, ‘dhanu’, ‘kodaṇḍaṃ’, ‘cāpo’ y ‘sarāsanaṃ’ significan arco. ‘Guṇo’, ‘jiyā’ y ‘jyā’ son la cuerda del arco. ‘Saro’, ‘patti’ y ‘sāyako’ son la flecha.

๓๘๙.

389.

วาโณ กณฺฑ มุสุ ทฺวีสุ, ขุรปฺโป เตชนา’สนํ;

ตูณีตฺถิยํ กลาโป จ, ตูโณ ตูณีร วาณธิ.

‘Vāṇo’, ‘kaṇḍa’, ‘usu’, ‘khurappo’ y ‘tejanā’ o ‘asanaṃ’ son tipos de flecha. ‘Tūṇī’, ‘kalāpo’, ‘tūṇo’, ‘tūṇīra’ y ‘vāṇadhi’ designan el carcaj.

๓๙๐.

390.

ปกฺโข ตุ วาโช ทิทฺโธ ตุ, วิสปฺปิโต สโร ภเว;

ลกฺขํ เวชฺฌํ สรพฺยญฺจ, สราภฺยาโส ตุ’ปาสนํ.

‘Pakkho’ y ‘vājo’ son las plumas de la flecha; ‘diddho’ es la flecha envenenada; ‘lakkhaṃ’, ‘vejjhaṃ’ y ‘sarabyaṃ’ es el blanco, y ‘sarābhyāso’ o ‘upāsanaṃ’ es la práctica de tiro con arco.

๓๙๑.

391.

มณฺฑลคฺโค ตุ เนตฺตึโส, อสิ ขคฺโค จ สายโก;

โกสิตฺถี ตพฺพิธาเน โถ, ถรุ ขคฺคาทิมุฏฺฐิยํ.

‘Maṇḍalaggo’, ‘nettiṃso’, ‘asi’, ‘khaggo’ y ‘sāyako’ son sinónimos de espada; ‘kosi’ es su vaina; ‘tharu’ es la empuñadura de la espada y otras armas.

๓๙๒.

392.

เขฏกํ ผลกํ จมฺมํ, อิลฺลี ตุ กรปาลิกา;

ฉุริกา สตฺย’สิปุตฺตี, ลคุโฬ ตุ จ มุคฺคโร.

‘Kheṭakaṃ’, ‘phalakaṃ’ y ‘cammaṃ’ significan escudo; ‘illī’ es una espada corta; ‘churikā’, ‘satti’ y ‘asiputtī’ son cuchillos o dagas; ‘laguḷo’ y ‘muggaro’ son la maza o el garrote.

๓๙๓.

393.

สลฺโล นิตฺถิ สงฺกุ ปุเม, วาสี ตุ ตจฺฉนีตฺถิยํ;

กุฐารี ตฺถีผรสุโส, ฏงฺโก ปาสาณทารโณ.

La flecha es 'salla'; la estaca es 'saṅku' (masculino); la azuela o hacha de carpintero es 'vāsī' (femenino); el hacha es 'kuṭhārī' (femenino) o 'pharasu' (masculino); el cincel para tallar piedra es 'ṭaṅka'.

๓๙๔.

394.

กณโย ภินฺทิวาโฬ จ, จกฺกํ กุนฺโต คทา ตถา;

สตฺยา’ที สตฺถเภทา ถ,โกโณ’สฺโส โกฏิ นาริยํ.

La lanza corta, la jabalina, el disco, la pica y la maza son tipos de armas. 'Koṇa' y 'assa' significan esquina o ángulo; 'koṭi' es la punta o el extremo (femenino).

๓๙๕.

395.

นิยฺยานํ คมนํ ยาตฺรา, ปฏฺฐานญฺจ คโม คติ;

จุณฺโณ ปํสุ รโช เจว, ธูลี’ตฺถี เรณุ จ ทฺวิสุ.

Partida, marcha, viaje, salida, camino y movimiento [son sinónimos]. Polvo, arena y suciedad se expresan como 'cuṇṇo', 'paṃsu' y 'rajo'; 'dhūlī' es femenino y 'reṇu' se usa en ambos géneros.

๓๙๖.

396.

มาคโธ [Pg.34] มธุโก วุตฺโต, วนฺที ตุ ถุติปาฐโก;

เวตาฬิโก โพธกโร,จกฺกิโก ตุ จ ฆณฺฏิโก.

El panegirista es llamado 'māgadha' o 'madhuka'; el bardo es el que recita alabanzas ('vandī'). El 'vetāḷika' es quien despierta al rey, y el 'cakkika' es el encargado de tocar la campana.

๓๙๗.

397.

เกตุ ธโช ปฏากา จ, กทลี เกตนํ ปฺยถ;

โย’หํกาโร’ญฺญมญฺญสฺส, สา’ หมหมิกา ภเว.

Estandarte, bandera, insignia, estandarte de plátano y señal [son sinónimos]. La actitud de arrogancia competitiva de unos frente a otros se denomina 'ahamahamikā'.

๓๙๘.

398.

พลํ ถาโม สหํ สตฺติ, วิกฺกโม ตฺวติสูรตา;

รเณ ชิตสฺส ยํ ปานํ, ชยปานนฺติ ตํ มตํ.

Fuerza, vigor, potencia y capacidad; heroísmo y suprema valentía. La bebida de quien ha resultado vencedor en la batalla se conoce como 'jayapāna' (bebida de la victoria).

๓๙๙.

399.

สงฺคาโม สมฺปหาโร จา, นิตฺถิยํ สมรํ รณํ;

อาชิตฺถี อาหโว ยุทฺธ, มาโยธนญฺจ สํยุคํ.

Conflicto, combate, batalla, lucha, guerra, contienda, duelo, enfrentamiento y refriega [son términos para la guerra].

๔๐๐.

400.

ภณฺฑนํ ตุ วิวาโท จ, วิคฺคโห กลห เมธคา;

มุจฺฉา โมโห ถ ปสยฺโห,พลกฺกาโร หโฐ ภเว.

Pelea, disputa, altercado, conflicto y riña. El desvanecimiento es 'mucchā' o 'moha'; el uso de la fuerza, la coacción o la violencia se denominan 'pasayha', 'balakkāra' o 'haṭha'.

๔๐๑.

401.

อุปฺปาโท ภูตวิกติ, ยา สุภาสุภสูจิกา;

อีติ ตฺวิตฺถี อชญฺญญฺจ, อุปสคฺโค อุปทฺทโว.

Un presagio es una alteración de los elementos naturales que indica sucesos favorables o desfavorables. Calamidad, mal augurio, infortunio y desgracia [son sinónimos].

๔๐๒.

402.

นิพฺพุทฺธํ มลฺลยุทฺธมฺหิ, ชโย ตุ วิชโย ภเว;

ปราชโย รเณ ภงฺโค, ปลายน มปกฺกโม.

En el combate de luchadores, la lucha cuerpo a cuerpo se llama 'nibbuddha'; la victoria es 'jaya' o 'vijayo'. La derrota en batalla es 'bhaṅga'; la huida es 'palāyana' o 'apakkama'.

๔๐๓.

403.

มารณํ หนนํ ฆาโต, นาสนญฺจ นิสูทนํ;

หึสนํ สรณํ หึสา, วโธ สสน ฆาตนํ.

Matanza, aniquilación, golpe, destrucción, exterminio, violencia, daño, agresión, ejecución y asesinato [son términos para el acto de matar].

๔๐๔.

404.

มรณํ กาลกิริยา, ปลโย มจฺจุ อจฺจโย;

นิธโน นิตฺถิยํ นาโส, กาโล’นฺโต จวนํ ภเว.

Muerte, fallecimiento, disolución, deceso, transcurso, fin, destrucción, tiempo final, término y caída [son sinónimos de morir].

๔๐๕.

405.

ตีสุ เปโต ปเรโต จ,มโต ถ จิตโก จิโต;

อาฬหนํ สุสานญฺจา, นิตฺถิยํ กุณโป ฉโว.

Al difunto se le llama 'peta', 'pareta' o 'mata'. La pira funeraria es 'citaka' o 'cito'. El cementerio es 'āḷahana' o 'susāna'; el cadáver se denomina 'kuṇapo' o 'chavo'.

๔๐๖.

406.

กพนฺโธ นิตฺถิยํ เทโห, สิโรสุญฺโญ สหกฺริโย;

อถ สิวถิกา วุตฺตา, สุสานสฺมิญฺหิ อามเก.

Un tronco o cuerpo decapitado que aún muestra movimiento se llama 'kabandha'. El cementerio donde se depositan los cadáveres frescos se llama 'sivathikā'.

๔๐๗.

407.

วนฺทีตฺถิยํ กรมโร, ปาโณ ตฺว’สุ ปกาสิโต;

การา ตุ พนฺธนาคารํ, การณา ตุ จ ยาตนา.

Un prisionero de guerra es 'karamara'; el aliento vital o vida se expresa como 'pāṇa' o 'asu'. 'Kārā' es la prisión y 'kāraṇā' es la tortura o el tormento.

อิติ ขตฺติยวคฺโค.

Aquí termina el capítulo sobre los Khattiyas (la casta guerrera).

๔๐๘.

408.

พฺรหฺมพนฺธุ [Pg.35] ทฺวิโช วิปฺโป, พฺรหฺมา โภวาที พฺราหฺมโณ;

โสตฺติโย ฉนฺทโส โส ถ,สิสฺส’ นฺเตวาสิโน ปุเม.

Brahmabandhu, dvija (nacido dos veces), vippa, brahmā, bhovādī y brāhmaṇa [son sinónimos]. 'Sottiya' y 'chandasa' son los expertos en los Vedas. Los discípulos se llaman 'sissa' o 'antevāsina'.

๔๐๙.

409.

พฺรหฺมจารี คหฏฺโฐ จ, วนปฺปตฺโถ จ ภิกฺขุติ;

ภวนฺติ จตฺตาโร เอเต, อสฺสมา ปุนฺนปุํสเก.

El estudiante célibe, el que vive en el hogar, el que se retira al bosque y el monje mendicante; estos son los cuatro estadios de la vida espiritual (āśrama).

๔๑๐.

410.

จรนฺตา สห สีลาที, สพฺรหฺมจาริโน มิถุ;

อุปชฺฌาโย อุปชฺฌา ถา, จริโย นิสฺสยทาทิโก.

Quienes practican juntos la virtud y otros entrenamientos son 'sabrahmacārī'. El preceptor es 'upajjhāya'; el maestro que otorga la base de apoyo es 'ācariya'.

๔๑๑.

411.

อุปนียา ถวา ปุพฺพํ, เวท มชฺฌาปเย ทฺวิโช;

โย สงฺคํ สรหสฺสญฺจา, จริโย พฺราหฺมเณสุ โส.

Aquel nacido dos veces que, tras la iniciación, enseña los Vedas con sus tratados complementarios y secretos, es el 'ācariya' entre los brahmanes.

๔๑๒.

412.

ปารมฺปริย เมติหฺยํ, อุปเทโส ตเถ’ติหา;

ยาโค ตุ กตุ ยญฺโญ ถ, เวทีตฺถี ภู ปริกฺขตา.

Tradición oral, linaje, instrucción y leyendas históricas. El sacrificio ritual es 'yāga', 'katu' o 'yañña'. 'Vedī' es el altar o el terreno sagrado preparado.

๔๑๓.

413.

อสฺสเมโธ จ ปุริส, เมโธ เจว นิรคฺคโฬ;

สมฺมาปาโส วาชเปยฺย, มิติ ยาคา มหา อิเม.

El sacrificio del caballo, el sacrificio humano, el sacrificio 'niraggaḷa', el 'sammāpāsa' y el 'vājapeyya' son conocidos como los grandes sacrificios.

๔๑๔.

414.

อิตฺวิโช ยาชโก จาถ,สภฺโย สามาชิโก ปฺยถ;

ปริสา สภา สมชฺชา จ, ตถา สมิติ สํสโท.

El sacerdote oficiante es 'itvija' o 'yājaka'. El miembro de una asamblea es 'sabhya' o 'sāmājika'. Asamblea, consejo, reunión, comité y congregación [son sinónimos].

๔๑๕.

415.

จตสฺโส ปริสา ภิกฺขุ, ภิกฺขุนี จ อุปาสกา;

อุปาสิกาโยติ อิมา, ถวา ฏฺฐ ปริสา สิยุํ.

Las cuatro asambleas son: monjes, monjas, laicos y laicas. Alternativamente, se dice que existen ocho tipos de asambleas.

๔๑๖.

416.

ตาวตึส,ทฺวิช,กฺขตฺต,มาร,คฺคหปติสฺส จ;

สมณานํ วสา จาตุ, มหาราชิก, พฺรหฺมุนํ.

[Las ocho asambleas son:] la de los dioses de Tāvatiṃsa, la de los brahmanes, la de los nobles, la de los Maras, la de los jefes de familia, la de los ascetas, la de los Cuatro Grandes Reyes y la de los Brahmas.

๔๑๗.

417.

คายตฺติปฺปมุขํ ฉนฺทํ, จตุวีส’กฺขรํ ตุ ยํ;

เวทาน มาทิภูตํ สา, สาวิตฺตี ติปทํ สิยา.

El metro poético encabezado por la Gāyattrī, que consta de veinticuatro sílabas y es la fuente de los Vedas, es la Sāvittī de tres versos.

๔๑๘.

418.

หพฺยปาเก จรุ มโต, สุชา ตุ โหมทพฺพิยํ;

ปรมนฺนํ ตุ ปายาโส, หพฺยํ ตุ หวิ กถฺยเต.

La ofrenda cocinada es 'caru', la cuchara de sacrificio es 'sujā'. El arroz con leche excelente se llama 'pāyāsa' y la oblación se denomina 'habya' o 'havi'.

๔๑๙.

419.

ยูโป ถูณายํ นิมฺมนฺตฺย, ทารุมฺหิ ตฺว’รณี ทฺวิสุ;

คาหปฺปจฺจา’หวนีโย, ทกฺขิณคฺคิ ตโย’ คฺคโย.

'Yūpa' es el poste de sacrificio. 'Araṇī' es la madera para encender el fuego por fricción. Los tres fuegos rituales son: Gāhappacca, Āhavanīya y Dakkhiṇaggi.

๔๒๐.

420.

จาโค วิสฺสชฺชนํ ทานํ, โวสฺสคฺโค จาปเทสนํ;

วิสฺสาณนํ วิตรณํ, วิหายิตา ปวชฺชนํ.

Generosidad, desprendimiento, donación, renuncia, cesión, distribución, regalo, abandono y entrega [son sinónimos].

๔๒๑.

421.

ปญฺจ [Pg.36] มหาปริจฺจาโค, วุตฺโต เสฏฺฐ, ธนสฺส จ;

วเสน ปุตฺต ทารานํ, รชฺชสฺส’ งฺคาน เมว จ.

Se declaran cinco grandes renuncias: la de las riquezas, la de los hijos, la de la esposa, la del reino y la de los propios órganos o la vida.

๔๒๒.

422.

อนฺนํ ปานํ ฆรํ วตฺถํ, ยานํ มาลา วิเลปนํ;

คนฺโธ เสยฺยา ปทีเปยฺยํ, ทานวตฺถู สิยุํ ทส.

Comida, bebida, morada, vestimenta, vehículos, guirnaldas, ungüentos, fragancias, lechos y lámparas; estos son los diez objetos de donación.

๔๒๓.

423.

มตตฺถํ ตทเห ทานํ, ตีสฺเวต มุทฺธเทหิกํ;

ปิตุทานํ ตุ นิวาโป, สทฺธํ ตุ ตํว สาตฺถโต.

La ofrenda dada en el día de la muerte se conoce en los tres mundos como rito funerario; la ofrenda a los antepasados es la oblación, y de acuerdo con el sentido de las escrituras, eso mismo es la ceremonia de fe.

๔๒๔.

424.

ปุเม อติถิ อาคนฺตุ, ปาหุนา เวสิกา ปฺยถ;

อญฺญตฺถ คนฺตุ มิจฺฉนฺโต, คมิโก ถา คฺฆ มคฺฆิยํ.

En masculino, un invitado se llama atithi, āgantu, pāhuna y vesika; aquel que desea ir a otro lugar es un viajero; luego están aggha y agghiya como ofrendas de respeto.

๔๒๕.

425.

ปชฺชํ ปาโททกาโท ถ, สตฺตา’คนฺตฺวาทโย ติสุ;

อปจิตฺย’จฺจนา ปูชา, ปหาโร พลิ มานนา.

El agua para los pies y similares se denomina pajja; términos como visitante se usan en los tres géneros; reverencia, culto, adoración, ofrenda, sacrificio y honor son sinónimos.

๔๒๖.

426.

นมสฺสา ตุ นมกฺกาโร, วนฺทนา จาภิวาทนํ;

ปตฺถนา ปณิธานญฺจ, ปุริเส ปณิธีริโต.

Homenaje, reverencia, salutación y saludo respetuoso; la aspiración y la resolución se expresan en masculino como paṇidhi.

๔๒๗.

427.

อชฺเฌสนา ตุ สกฺการ, ปุพฺพงฺคมนิโยชนํ;

La petición es una invitación solemne precedida por la hospitalidad o el honor.

๔๒๘.

428.

ปริเยสนา นฺเวสนา, ปริเยฏฺฐิ คเวสนา;

อุปาสนํ ตุ สุสฺสูสา, สา ปาริจริยา ภเว.

Búsqueda, investigación, indagación y exploración; el servicio es el deseo de escuchar, y eso constituye la atención devota.

๔๒๙.

429.

โมน มภาสนํ ตุณฺหี, ภาโว ถ ปฏิปาฏิ สา;

อนุกฺกโม ปริยาโย, อนุปุพฺพฺย’ปุเม กโม.

El silencio es la ausencia de habla o el estado silencioso; la sucesión es el orden, la secuencia, el turno, la graduación y, en masculino, el paso.

๔๓๐.

430.

ตโป จ สํยโม สีลํ, นิยโม ตุ วตญฺจ วา;

วีติกฺกโม’ ชฺฌจาโร ถ, วิเวโก ปุถุคตฺตตา.

Austeridad, autocontrol, moralidad, observancia y voto; la transgresión es la mala conducta; la reclusión es el estado de apartamiento.

๔๓๑.

431.

ขุทฺทานุขุทฺทกํ อาภิ, สมาจาริก มุจฺจเต;

อาทิพฺรหฺมจริยํ ตุ, ตทญฺญํ สีล มีริตํ.

Las reglas menores y secundarias se denominan conducta de etiqueta; lo que es distinto de ello se describe como la moralidad fundamental de la vida santa.

๔๓๒.

432.

โย ปาเปหิ อุปาวตฺโต, วาโส สทฺธึ คุเณหิ โส;

อุปวาโสติ วิญฺเญยฺโย, สพฺพโภควิวชฺชิโต.

Debe entenderse como upavāsa a aquel que, habiéndose apartado de los males, reside junto a las virtudes y ha renunciado a todos los placeres sensoriales.

๔๓๓.

433.

ตปสฺสี ภิกฺขุ สมโณ, ปพฺพชิโต ตโปธโน;

วาจํยโม ตุ มุนิ จ, ตาปโส ตุ อิสี ริโต.

Asceta, monje, recluta, renunciante y rico en austeridad; aquel que refrena el habla es un sabio (muni), y un asceta se describe como un vidente (isi).

๔๓๔.

434.

เยสํยตินฺทฺริยคณา, ยตโย วสิโน จ เต;

สาริปุตฺโต’ปติสฺโส ตุ, ธมฺมเสนาปตี ริโต.

Aquellos que poseen el conjunto de los sentidos controlados son ascetas y señores de sí mismos; Sāriputta es llamado Upatissa y el General del Dhamma.

๔๓๕.

435.

โกลิโต โมคฺคลฺลาโน ถ,อริโย ธิคโต สิยา;

โสตาปนฺนาทิกา เสขา, นริโย ตุ ปุถุชฺชโน.

Kolita es Moggallāna; un Noble es aquel que ha alcanzado la realización; los que han entrado en la corriente y demás son aprendices, mientras que el que no es noble es una persona común.

๔๓๖.

436.

อญฺญา [Pg.37] ตุ อรหตฺตญฺจ, ถูโป ตุ เจติยํ ภเว;

ธมฺมภณฺฑาคาริโก จ, อานนฺโท ทฺเว สมา ถ จ.

El conocimiento supremo es el estado de Arhat; una estupa es un santuario; y Ānanda es el Tesorero del Dhamma; estos términos son equivalentes en sus pares.

๔๓๗.

437.

วิสาขา มิคารมาตา, สุทตฺโต’ นาถปิณฺฑิโก;

Visākhā es la madre de Migāra; Sudatta es Anāthapiṇḍika.

๔๓๘.

438.

ภิกฺขุปิ สามเณโร จ, สิกฺขมานา จ ภิกฺขุนี;

สามเณรีติ กถิตา, ปญฺเจเต สหธมฺมิกา.

El monje, el novicio, la aprendiz, la monja y la novicia; estos cinco son llamados compañeros en la vida religiosa.

๔๓๙.

439.

ปตฺโต ติจีวรํ กาย, พนฺธนํ วาสิ สูจิ จ;

ปริสฺสาวน มิจฺเจเต, ปริกฺขารา’ฏฺฐ ภาสิตา.

El cuenco, los tres mantos, el cinturón, la navaja, la aguja y el filtro de agua; estos se describen como los ocho requisitos.

๔๔๐.

440.

สามเณโร จ สมณุ, ทฺเทโส จาถ ทิคมฺพโร;

อเจฬโก นิคณฺโฐ จ, ชฏิโล ตุ ชฏาธโร.

Novicio y aspirante a recluta; luego, desnudo, sin vestiduras y sin ataduras; y el asceta de cabellos enmarañados es el portador de trenzas.

๔๔๑.

441.

กุฏีสกาทิกา จตุ, ตฺตึส ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิโย;

อิติ ฉนฺนวุติ เอเต, ปาสณฺฑา สมฺปกาสิตา.

Las treinta y cuatro sectas comenzando con los Kuṭīsakakas y las sesenta y dos visiones especulativas; así, estas noventa y seis son declaradas como sectas heréticas.

๔๔๒.

442.

ปวิตฺโต ปยโต ปูโต, จมฺมํ ตุ อชินํ ปฺยถ;

ทนฺตโปโณ ทนฺตกฏฺฐํ, วกฺกโล วา ติรีฏกํ.

Puro, purificado y limpio; la piel de animal es el cuero de antílope; el limpiador de dientes es el palillo de madera; la vestimenta de corteza es el tejido de fibras.

๔๔๓.

443.

ปตฺโต ปาติตฺถิยํนิตฺถี, กมณฺฑลุ ตุ กุณฺฑิกา;

อถาลมฺพณทณฺฑสฺมึ, กตฺตรยฏฺฐิ นาริยํ.

El cuenco y el plato son términos no femeninos; la jarra de agua es el cántaro; para el bastón de apoyo se usa la palabra femenina kattarayaṭṭhi.

๔๔๔.

444.

ยํ เทหสาธนาเปกฺขํ, นิจฺจํ กมฺมมยํ ยโม;

อาคนฺตุสาธนํ กมฺมํ, อนิจฺจํ นิยโม ภเว.

La acción constante que depende del sustento del cuerpo es yama; la acción que es un medio ocasional y no permanente es niyama.

อิติ พฺราหฺมณวคฺโค.

Aquí finaliza la sección sobre los brahmanes.

๔๔๕.

445.

เวสฺโส จ เวสิยาโน ถ, ชีวนํ วุตฺติ ชีวิกา;

อาชีโว วตฺตนํ จาถ, กสิกมฺมํ กสิตฺถิยํ.

El comerciante es un vesso o vesiyāna; vida, sustento y medio de vida son la subsistencia y el modo de vivir; la agricultura es la labor del campo en femenino.

๔๔๖.

446.

วาณิชฺชญฺจ วณิชฺชา ถ, โครกฺขา ปสุปาลนํ;

เวสฺสสฺส วุตฺติโย ติสฺโส, คหฏฺฐา’คาริกา คิหิ.

El comercio y la mercadería, la protección del ganado y el pastoreo; estas son las tres ocupaciones del comerciante; jefe de hogar, morador de la casa y laico son sinónimos.

๔๔๗.

447.

เขตฺตาชีโว กสฺสโก ถ, เขตฺตํ เกทาร มุจฺจเต;

เลฑฺฑุ’ตฺโต มตฺติกาขณฺโฑ, ขณิตฺติ’ตฺถฺย’วทารณํ.

El que vive del campo es un agricultor; el campo se llama terreno de cultivo; un terrón es un fragmento de arcilla; la azada es, en femenino, un instrumento de excavación.

๔๔๘.

448.

ทาตฺตํ ลวิตฺต มสิตํ, ปโตโท ตุตฺต ปาชนํ;

โยตฺตํ ตุ รชฺชุ รสฺมิตฺถี, ผาโล ตุ กสโก ภเว.

La hoz es el instrumento de siega y la guadaña; la aguijada es la vara de arrear y el látigo; la atadura es la cuerda y, en femenino, la rienda; la reja del arado es el elemento cortador.

๔๔๙.

449.

นงฺคลญฺจ หลํ สีโร, อีสา นงฺคลทณฺฑโก;

สมฺมา ตุ ยุคกีลสฺมึ, สีตา ตุ หลปทฺธติ.

El arado se denomina naṅgala, hala y sīra; el timón es el eje del arado; la clavija es el perno del yugo; y el surco es la senda del arado.

๔๕๐.

450.

มุคฺคาทิเก [Pg.38] ปรณฺณญฺจ, ปุพฺพณฺณํ สาลิอาทิเก;

สาลิ วีหิ จ กุทฺรูโส, โคธุโม วรโก ยโว;

กงฺคูติ สตฺต ธญฺญานิ, นีวาราที ตุ ตพฺภิทา.

Las legumbres como el frijol mungo se llaman paraṇṇa, y los cereales como el arroz se llaman pubbaṇṇa; el arroz, el arroz común, el mijo kudrūsa, el trigo, el grano varaka, la cebada y el mijo kaṅgu son los siete granos; el arroz silvestre y otros son sus variedades.

๔๕๑.

451.

จณโก จ กฬาโย ถ,สิทฺธตฺโถ สาสโป ภเว.

El garbanzo es caṇaka y kaḷāya; la mostaza blanca es siddhattha y sāsapa.

๔๕๒.

452.

อถ กงฺคุ ปิยงฺคุ’ตฺถี, อุมฺมา ตุ อตสี ภเว;

กิฏฺฐญฺจ สสฺสํ ธญฺญญฺจ, วีหิ ถมฺพกรี ริโต.

El mijo es kaṅgu y piyaṅgu; el lino es ummā y atasī. El cultivo de grano se llama kiṭṭha, sassa y dhañña; el arroz es llamado vīhi y thambakarī.

๔๕๓.

453.

กณฺโฑ ตุ นาฬ มถ โส, ปลาลํ นิตฺถิ นิปฺผโล;

ภุสํ กลิงฺคโร จาถ, ถุโส ธญฺญตฺตเจ ถ จ.

El tallo se denomina kaṇḍa y nāḷa; la paja sin grano es palāla. El tamo es bhusa y kaliṅgara; la cáscara del grano es thusa.

๔๕๔.

454.

เสตฏฺฏิกา สสฺสโรโค,กโณ ตุ กุณฺฑโก ภเว;

ขโล จ ธญฺญกรณํ, ถมฺโพ คุมฺโพ ติณาทินํ.

El añublo es una enfermedad del grano; el salvado de arroz es kaṇa y kuṇḍaka. El lugar de trilla es khala; una mata de hierba o arbusto es thamba y gumba.

๔๕๕.

455.

อโยคฺโค มุสโล นิตฺถี, กุลฺโล สุปฺป มนิตฺถิยํ;

อโถ’ทฺธนญฺจ จุลฺลิ’ตฺถี, กิลญฺโช ตุ กโฏ ภเว.

El mazo para triturar es ayogga y musala; el aventador es kulla y suppa. El fogón es uddhana y culli; la estera es kilañja y kaṭa.

๔๕๖.

456.

กุมฺภี’ตฺถี ปิฐโร กุณฺฑํ, ขโฬปฺยุ’กฺขลิ ถาลฺยุ’ขา;

โกลมฺโพ จาถ มณิกํ, ภาณโก จ อรญฺชโร.

La olla se llama kumbhī, piṭhara, kuṇḍa, khaḷopī, ukkhali, thālī y ukhā. La tinaja de agua es kolamba, maṇika, bhāṇaka y arañjaro.

๔๕๗.

457.

ฆโฏ ทฺวีสุ กุโฏ นิตฺถี, กุมฺโภ กลส, วารกา;

กํโส ภุญฺชนปตฺโต ถา, มตฺตํ ปตฺโต จ ภาชนํ.

El cántaro es ghaṭa, kuṭa, kumbha, kalasa y vāraka. El plato de bronce para comer es kaṃsa; el recipiente o cuenco es matta, patta y bhājana.

๔๕๘.

458.

อณฺฑุปกํ จุมฺพฏกํ, สราโว ตุ จ มลฺลโก;

ปุเม กฏจฺฉุทพฺพิ’ตฺถี, กุสูโล โกฏฺฐ มุจฺจเต.

El rodete para la cabeza es aṇḍupaka y cumbaṭaka; el platillo es sarāvo y mallaka. El cucharón es kaṭacchu y dabbi; el granero se llama kusūla y koṭṭha.

๔๕๙.

459.

สาโก อนิตฺถิยํ ฑาโก, สิงฺคีเวรํตุ อทฺทกํ;

มโหสธํ ตุ ตํ สุกฺขํ, มริจํ ตุ จ โกลกํ.

Las verduras son sāka y ḍāka; el jengibre fresco es siṅgīvera y addaka. El jengibre seco es mahosadha; la pimienta es marica y kolaka.

๔๖๐.

460.

โสวีรํ กญฺชิยํ วุตฺตํ, อารนาฬํ ถุโสทกํ;

ธญฺญมฺพิลํ พิฬงฺโค ถ, ลวณํ โลณ มุจฺจเต.

El vinagre de arroz se llama sovīra, kañjiya, āranāḷa, thusodaka, dhaññambila y biḷaṅga. La sal es lavaṇa y loṇa.

๔๖๑.

461.

สามุทฺทํ สินฺธโว นิตฺถี, กาฬโลณํ ตุ อุพฺภิทํ;

พิฬกํ เจติ ปญฺเจเต, ปเภทา ลวณสฺส หิ.

Sal marina, sal de roca, sal negra, sal de tierra y sal de cocina: estos cinco son los diversos tipos de sal.

๔๖๒.

462.

คุโฬ จ ผาณิตํ ขณฺโฑ, มจฺฉณฺฑี สกฺขรา อิติ;

อิเม อุจฺฉุวิการา ถ, คุฬสฺมึ วิสกณฺฏกํ.

Melaza, melaza líquida, azúcar en terrones, azúcar granulada y azúcar refinada: estos son derivados de la caña de azúcar. Las impurezas del azúcar son visakaṇṭaka.

๔๖๓.

463.

ลาชา [Pg.39] สิยา’กฺขตํ จาถ, ธานา ภฏฺฐยเว ภเว;

อพทฺธสตฺตุ มนฺโถ จ, ปูปา’ ปูปา ตุ ปิฏฺฐโก.

El arroz inflado es lājā y akkhata; la cebada tostada es dhānā. La harina de cebada no mezclada es mantha; el pastel o torta de harina es pūpa, apūpa y piṭṭhaka.

๔๖๔.

464.

ภตฺตกาโร สูปกาโร, สูโท อาฬาริโก ตถา;

โอทนิโก จ รสโก, สูโป ตุ พฺยญฺชนํ ภเว.

El cocinero es bhattakāra, sūpakāra, sūda, āḷārika, odanika y rasaka. El caldo o guarnición es sūpa y byañjana.

๔๖๕.

465.

โอทโน วา กุรํ ภตฺตํ, ภิกฺขา จา’นฺน มถา สนํ;

อาหาโร โภชนํ ฆาโส,ตรลํ ยาคุ นาริยํ.

El arroz cocido o alimento se llama odana, kura, bhatta, bhikkhā, anna, asana, āhāra, bhojana y ghāsa. Las gachas de arroz son tarala y yāgu.

๔๖๖.

466.

ขชฺชํ ตุ โภชฺช เลยฺยานิ, เปยฺยนฺติ จตุธา’สนํ;

นิสฺสาโว จ ตถา’จาโม,อาโลโป กพโฬ ภเว.

El alimento es de cuatro tipos: sólido para masticar, blando para comer, para lamer y para beber. El agua de arroz escurrida es nissāva y ācāma; el bocado es ālopa y kabaḷa.

๔๖๗.

467.

มณฺโฑ นิตฺถีรสคฺคสฺมึ, วิฆาโส ภุตฺตเสสเก;

วิฆาสาโท จ ทมโก, ปิปาสา ตุ จ ตสฺสนํ.

La esencia del jugo es maṇḍa; las sobras de la comida son vighāsa. El que come las sobras es vighāsāda y damaka; la sed es pipāsā y tassana.

๔๖๘.

468.

ขุทฺทา ชิฆจฺฉา, มํสสฺส, ปฏิจฺฉาทนิยํ รโส;

อุทฺเรโก เจว อุคฺคาโร, โสหิจฺจํ ติตฺติ ตปฺปนํ.

El hambre es khuddā y jighacchā; el caldo de carne es raso. El eructo es udreka y uggāra; la saciedad es sohicca, titti y tappana.

๔๖๙.

469.

กามํ ตฺวิฏฺฐํ นิกามญฺจ, ปริยตฺตํ ยถจฺฉิตํ;

กยวิกฺกยิโก สตฺถ,วาหา’ ปณิก วาณิชา.

Según el deseo o a voluntad se dice kāmaṃ, iṭṭha, nikāma, pariyatta y yathacchita. El mercader o comerciante es kayavikkayika, satthavāha, āpaṇika y vāṇija.

๔๗๐.

470.

วิกฺกยิโก ตุ วิกฺเกตา,กยิโก ตุ จ กายิโก;

อุตฺตมณฺโณ จ ธนิโก, ธมณฺโณ ตุ อิณายิโก.

El vendedor es vikkayika y vikketā; el comprador es kayika y kāyika. El acreedor es uttamaṇṇa y dhanika; el deudor es dhamaṇṇa e iṇāyika.

๔๗๑.

471.

อุทฺธาโร ตุ อิณํ วุตฺตํ, มูลํ ตุ ปาภตํ ภเว;

สจฺจาปนํ สจฺจํกาโร, วิกฺเกยฺยํ ปณิยฺยํ ติสุ.

La deuda se llama uddhāra e iṇa; el capital es mūla y pābhata. El depósito o fianza es saccāpana y saccaṃkāra; la mercancía es vikkeyya y paṇiyya.

๔๗๒.

472.

ปฏิทานํ ปริวตฺโต, นฺยาโส ตู’ปนิธี ริโต;

El intercambio o trueque es paṭidāna y parivatta; el depósito de seguridad se llama nyāsa y upanidhi.

๔๗๓.

473.

อฏฺฐารสนฺตา สงฺขฺเยยฺเย, สงฺขฺยา เอกาทโย ติสุ;

สงฺขฺยาเน ตุ จ สงฺขฺเยยฺเย, เอกตฺเต วีสตาทโย;

วคฺคเภเท พหุตฺเตปิ, ตา อานวุติ นาริยํ.

Los números del uno al dieciocho concuerdan en tres géneros con lo numerado. Al contar cantidades, desde el veinte en adelante son femeninos singulares, incluso si el grupo es numeroso, hasta el noventa y nueve.

๔๗๔.

474.

สตํ สหสฺสํ นิยุตํ, ลกฺขํ โกฏิ ปโกฏิโย;

โกฏิปโกฏิ นหุตํ, ตถา นินฺนหุตมฺปิ จ.

Cien, mil, diez mil (niyuta), cien mil (lakkha), diez millones (koṭi), pakoṭi, koṭipakoṭi, nahuta y ninnahuta.

๔๗๕.

475.

อกฺโขภนีตฺถิยํ [Pg.40] พินฺทุ, อพฺพุทญฺจ นิรพฺพุทํ;

อหหํ อพพํ เจวา, ฏฏํ โสคนฺธิ กุปฺปลํ.

Akkhobhanī, bindu, abbuda, nirabbuda, ahaha, ababa, aṭaṭa, sogandhika y uppala.

๔๗๖.

476.

กุมุทํ ปุณฺฑรีกญฺจ, ปทุมํ กถานมฺปิ จ;

มหากถานา’สงฺขฺเยยฺยา, นิ’จฺเจตาสุ สตาทิ จ.

Kumuda, puṇḍarīka, paduma, kathāna, mahākathāna y asaṅkhyeyya; estos son los términos para los números elevados.

๔๗๗.

477.

โกฏฺยาทิกํ ทสคุณํ, สตลกฺขคุณํ กมา;

จตุตฺโถ’ฑฺเฒน อฑฺฒุฑฺโฒ,ตติโย ฑฺฒติโย ตถา.

Desde koṭi en adelante, cada número es diez veces el anterior. Tres y medio se dice aḍḍhuḍḍha; dos y medio se dice aḍḍhatiya.

๔๗๘.

478.

อฑฺฒเตยฺโย ทิยฑฺโฒ ตุ,ทิวฑฺโฒ ทุติโย ภเว;

ตุลา, ปตฺถ, งฺคุลิ, วสา, ติธา มาน มโถ สิยา.

Aḍḍhateyya es dos y medio; diyaḍḍha o divaḍḍha es uno y medio. Tulā (peso), pattha (capacidad) y aṅgula (longitud) son los tres tipos de medida.

๔๗๙.

479.

จตฺตาโร วิหโย คุญฺชา,ทฺเว คุญฺชา มาสโก ภเว;

ทฺเว อกฺขา มาสกา ปญฺจ, กฺขานํ ธรณมฏฺฐกํ.

Cuatro granos de arroz son una guñjā; dos guñjās son un māsaka. Cinco māsakas son un akkha; ocho akkhas son un dharaṇa.

๔๘๐.

480.

สุวณฺโณ ปญฺจธรณํ, นิกฺขํ ตฺวนิตฺถิ ปญฺจ เต;

ปาโท ภาเค จตุตฺเถ ถ, ธรณานิ ปลํ ทส.

Cinco dharaṇas son un suvaṇṇa; cinco suvaṇṇas son un nikkha. La cuarta parte es un pāda; diez dharaṇas son un pala.

๔๘๑.

481.

ตุลา ปลสตํ จาถ, ภาโร วีสติ ตา ตุลา;

อโถ กหาปโณ นิตฺถี, กถฺยเต กริสาปโณ.

Cien palas equivalen a una tulā; veinte de tales tulās son un bhāra. Además, el término para la moneda kahāpaṇa es también karisāpaṇa.

๔๘๒.

482.

กุฑุโว ปสโต เอโก,ปตฺโถ เต จตุโร สิยุํ;

อาฬฺหโก จตุโร ปตฺถา, โทณํ วาจตุรา’ฬฺหกํ.

Un kuḍuvo es lo mismo que un pasata; cuatro de ellos forman un pattha. Cuatro patthas son un āḷhako, y cuatro āḷhakas forman un doṇa.

๔๘๓.

483.

มานิกา จตุโร โทณา, ขารีตฺถี จตุมานิกา;

ขาริโย วีส วาโห ถ,สิยา กุมฺโภ ทสมฺพณํ.

Cuatro doṇas equivalen a una mānikā, y una khārī consta de cuatro mānikās. Veinte khārīs forman un vāha, mientras que diez ambaṇas constituyen un kumbha.

๔๘๔.

484.

อาฬฺหโก นิตฺถิยํ ตุมฺโภ, ปตฺโถตุ นาฬิ นาริยํ;

วาโห ตุ สกโฏ เจกา,ทส โทณา ตุ อมฺพณํ.

El āḷhaka también se llama tumbha (neutro); el pattha se conoce como nāḷi (en masculino y femenino). El vāha es equivalente a un sakaṭa (carro), y diez doṇas forman un ambaṇa.

๔๘๕.

485.

ปฏิวีโส จ โกฏฺฐาโส,อํโส ภาโค ธนํ ตุ โส;

ทพฺพํ วิตฺตํ สาปเตยฺยํ, วสฺว’ตฺโถ วิภโว ภเว.

Paṭivīsa, koṭṭhāsa, aṃsa y bhāga son términos para una porción. La riqueza se denomina dhana, dabba, vitta, sāpateyya, vasu, attha y vibhava.

๔๘๖.

486.

โกโส [Pg.41] หิรญฺญญฺจ กตา, กตํ กญฺจน, รูปิยํ;

กุปฺปํ ตทญฺญํ ตมฺพาทิ, รูปิยํ ทฺวย มาหตํ.

Kosa e hirañña se refieren al tesoro y al dinero acuñado. Kata, kañcana y rūpiya designan al oro y la plata. Otros metales como el cobre se llaman kuppa. El término rūpiya también se aplica a lo acuñado.

๔๘๗.

487.

สุวณฺณํ กนกํ ชาต, รูปํ โสณฺณญฺจ กญฺจนํ;

สตฺถุวณฺโณ หรี กมฺพุ, จารุ เหมญฺจ หาฏกํ.

Suvaṇṇa, kanaka, jātarūpa, soṇṇa, kañcana, satthuvaṇṇa, harī, kambu, cāru, hema y hāṭaka son nombres para el oro.

๔๘๘.

488.

ตปนิยํ หิรญฺญํ ต, พฺเภทา จามีกรมฺปิ จ;

สาตกุมฺภํ ตถา ชมฺพุ, นทํ สิงฺคี จ นาริยํ.

Tapaniya e hirañña son variedades de oro, así como cāmīkara, sātakumbha, jambunada y siṅgī (este último en femenino).

๔๘๙.

489.

รูปิยํ รชตํ สชฺฌุ, รูปี สชฺฌํ อโถ วสุ;

รตนญฺจ มณิ ทฺวีสุ, ปุปฺผราคาที ตพฺภิทา.

Rūpiya, rajata, sajjhu, rūpī, sajjha y vasu son sinónimos de plata. Ratana y maṇi designan las gemas, entre las cuales se encuentran el topacio (puppharāga) y otras variedades.

๔๙๐.

490.

สุวณฺณํ รชตํ มุตฺตา, มณิ เวฬุริยานิ จ;

วชิรญฺจ ปวาฬนฺติ, สตฺตา’หุ รตนานิ’ เม.

Oro, plata, perlas, gemas, berilo, diamantes y coral: estas se consideran las siete joyas.

๔๙๑.

491.

โลหิตงฺโก จ ปทุม, ราโค รตฺตมณิ ปฺยถ;

วํสวณฺโณ เวฬุริยํ, ปวาฬํ วา จ วิทฺทุโม.

El rubí se llama lohitaṅka y padumarāga. El berilo es veḷuriya, y el coral se denomina pavāḷa o vidduma.

๔๙๒.

492.

มสารคลฺลํ กพรมณิ, อถ มุตฺตา จ มุตฺติกํ;

รีติ ตฺถี อารกูโฏ วา, อมลํ ตฺว’พฺภกํ ภเว.

Masāragalla es la gema veteada (ojo de gato); muttā y muttika significan perla. El latón se llama rīti o ārakūṭa, y el mica pura es abbhaka.

๔๙๓.

493.

โลโห นิตฺถี อโย กาฬา,ยสญฺจ ปารโท รโส;

กาฬติปุ ตุ สีสญฺจ, หริตาลํ ตุ ปีตนํ.

El hierro se denomina loha (neutro) y ayo. El estaño y el plomo se llaman kāḷatipu y sīsa. El arsénico amarillo es haritāla o pītana, y el mercurio es pārada o raso.

๔๙๔.

494.

จินปิฏฺฐญฺจ สินฺทูรํ, อถ ตูโล ตถา ปิจุ;

ขุทฺทชํ ตุ มธุ ขุทฺทํ, มธุจฺฉิฏฺฐํ ตุ สิตฺถกํ.

Cinapiṭṭha y sindūra son nombres del bermellón. Tūla y picu significan algodón. La miel es madhu o khudda, y la cera de abejas es madhucchiṭṭha o sitthaka.

๔๙๕.

495.

โคปาโล โคป โคสงฺขฺยา,โคมา ตุ โคมิโก ปฺยถ;

อุสโภ พลีพทฺโธ จ, โคโณ โควสโภ วุโส.

Gopālo y gopa son pastores de vacas; gomā y gomika son sus dueños. El buey o toro se llama usabho, balībaddho, goṇo y govasabho.

๔๙๖.

496.

วุทฺโธ ชรคฺคโว โส ถ, ทมฺโม วจฺฉตโร สมา;

ธุรวาหี ตุ โธรยฺโห, โควินฺโท ธิกโต ควํ.

Un buey viejo es un jaraggavo; un buey joven por entrenar es dammo o vacchataro. Un animal de carga es dhuravāhī o dhorayho. El jefe de los pastores es el govindo.

๔๙๗.

497.

วโห จ ขนฺธเทโส ถ, กกุโธ กกุ วุจฺจเต;

อโถ วิสาณํ สิงฺคญฺจ, รตฺตคาวี ตุ โรหิณี.

El área del cuello de un buey es vaho o khandhadeso; la joroba se llama kakudho o kaku. Los cuernos son visāṇa o siṅga, y una vaca de color rojo es rohiṇī.

๔๙๘.

498.

คาวี จ สิงฺคินี โค จ, วญฺฌา ตุ กถฺยเต วสา;

นวปฺปสูติกา เธนุ, วจฺฉกามา ตุ วจฺฉลา.

Gāvī, siṅginī y go son nombres para la vaca. Una vaca estéril se llama vasā; una que ha parido recientemente es dhenu, y la que ama a su ternero es vacchalā.

๔๙๙.

499.

คคฺครี [Pg.42] มนฺถนีตฺถี ทฺเว, สนฺทานํ ทามมุจฺจเต;

โคมิฬฺโห โคมโย นิตฺถี, อโถ สปฺปิ ฆตํ ภเว.

Gaggarī y manthanī son términos para el recipiente de batido. La soga para atar el ganado se llama sandāna o dāma. El estiércol es gomaya (neutro) y la mantequilla clarificada es sappi o ghata.

๕๐๐.

500.

นวุทฺธฏํ ตุ โนนีตํ, ทมิมณฺฑํ ตุ มตฺถุ จ,ขีรํ ทุทฺธํ ปโย ถญฺญํ, ตกฺกํ ตุ มถิตํ ปฺยถ.

La mantequilla recién batida es nonīta; el suero de leche es matthu. La leche se llama khīra, duddha, payo y thañña, mientras que el suero de mantequilla es takka o mathita.

๕๐๑.

501.

ขีรํ ทธิ ฆตํ ตกฺกํ, โนนีตํ ปญฺจ โครสา;

อุรพฺโภ เมณฺฑ เมสา จ, อุรโณ อวิ เอฬโก.

Leche, cuajada, mantequilla clarificada, suero de mantequilla y mantequilla fresca son los cinco productos de la vaca. Urabbho, meṇḍa, mesa, uraṇa, avi y eḷaka son nombres para la oveja.

๕๐๒.

502.

วสฺโส ตฺวโช ฉคลโก,โอฏฺโฐ ตุ กรโภ ภเว;

คทฺรโภ ตุ ขโร วุตฺโต, อุรณี ตุ อชี อชา.

Vasso, ajo y chagalako son términos para la cabra. El camello es oṭṭho o karabho. El asno se llama gadrabho o kharo. Las hembras son uraṇī, ajī y ajā.

อิติ เวสฺสวคฺโค.

Aquí concluye la sección sobre los Vaishyas (la clase comerciante y agrícola).

๕๐๓.

503.

สุทฺโท’นฺตวณฺโณ วสโล, สํกิณฺณา มาคธาทโย;

มาคโธ สุทฺทขตฺตาโช, อุคฺโค สุทฺทาย ขตฺตโช.

Suddo, antavaṇṇo y vasalo designan a la clase servidora. Los de origen mixto son los Māgadhas y otros; el Māgadha nace de un Shudra y una Kshatriya, y el Uggo nace de un Shudra y una Kshatriya.

๕๐๔.

504.

ทฺวิชาขตฺติยโช สูโต, การุตุ สิปฺปิโกปุเม;

สงฺฆาโตตุ สชาตีนํ, เตสํ เสณี ทฺวิสุจฺจเต.

El Sūto nace de un Brahmana y una Kshatriya. Los artesanos se llaman kāru o sippiko. Una asociación de artesanos del mismo tipo se denomina seṇī.

๕๐๕.

505.

ตจฺฉโก ตนฺตวาโย จ, รชโก จ นหาปิโต;

ปญฺจโม จมฺมกาโรติ, การโว ปญฺจิเม สิยุํ.

El carpintero, el tejedor, el lavandero, el barbero y, en quinto lugar, el curtidor de pieles: estos son los cinco tipos de artesanos.

๕๐๖.

506.

ตจฺฉโก วฑฺฒกี มโต, ปลคณฺโฑ ถปตฺยปิ;

รถกาโร ถ สุวณฺณ, กาโร นาฬินฺธโม ภเว.

El carpintero es conocido como tacchako, vaḍḍhakī, palagaṇḍo o thapati. El rathakāro es el fabricante de carros, el suvaṇṇakāro es el orfebre y el fundidor de metales es nāḷindhamo.

๕๐๗.

507.

ตนฺตวาโย เปสกาโร,มาลากาโร ตุ มาลิโก;

กุมฺภกาโร กุลาโล ถ,ตุนฺนวาโย จ สูจิโก.

El tejedor es tantavāyo o pesakāro. El hacedor de guirnaldas es mālākāro o māliko. El alfarero es kumbhakāro o kulālo. El sastre es tunnavāyo o sūciko.

๕๐๘.

508.

จมฺมกาโร รถกาโร, กปฺปโก ตุ นหาปิโต;

รงฺคาชีโว จิตฺตกาโร, ปุกฺกุโส ปุปฺผฉฑฺฑโก.

El curtidor es cammakāro; el barbero es kappako o nahāpito. El pintor es cittakāro y el pukkuso es quien retira las flores marchitas (limpiador).

๕๐๙.

509.

เวโน วิลีวกาโร จ, นฬกาโร สมา ตโย;

จุนฺทกาโร ภมกาโร,กมฺมาโร โลหการโก.

Veno, vilīvakāro y naḷakāro son tres nombres para el cestero. El tornero es cundakāro o bhamakāro. El herrero es kammāro o lohakārako.

๕๑๐.

510.

นินฺเนชโก จ รชโก, เนตฺติโก อุทหารโก;

วีณาวาที เวณิโก ถ, อุสุกาโร’ สุวฑฺฒกี.

Un lavandero y un tintorero; un constructor de canales y un aguador; un tañedor de laúde y un flautista; un fabricante de flechas y un carpintero.

๕๑๑.

511.

เวณุธโม [Pg.43] เวณวิโก,ปาณิวาโท ตุ ปาณิโฆ ;

ปูปิโย ปูปปณิโย, โสณฺฑิโก มชฺชวิกฺกยี.

Un flautista de bambú, un percusionista que toca con las manos; un vendedor de pasteles o confitero, un tabernero o vendedor de licores.

๕๑๒.

512.

มายา ตุ สมฺพรี มายา, กาโร ตุ อินฺทชาลิโก;

La magia se denomina sambarī, y quien la realiza es un ilusionista.

๕๑๓.

513.

โอรพฺภิกา สูกริกา, มาควิกา เต จ สากุณิกา;

หนฺตฺวา ชีวนฺเต’ฬก, สูกร, มิค, ปกฺขิโน กมโต.

Los carniceros de ovejas, los de cerdos, los cazadores de fieras y los pajareros; aquellos que matan seres vivos como ovejas, cerdos, fieras y aves respectivamente.

๕๑๔.

514.

วาคุริโก ชาลิโก ถ,ภารวาโห ตุ ภาริโก;

เวตนิโก ตุ ภตโก, กมฺมกโร ถ กึ กโร;

ทาโส จ เจฏโก เปสฺโส, ภจฺโจ จ ปริจาริโก.

El trampero y el pescador con red; el porteador o cargador; el asalariado o jornalero, el trabajador o servidor; el esclavo, el criado, el mensajero, el sirviente y el asistente.

๕๑๕.

515.

อนฺโตชาโต ธนกฺกีโต, ทาสพฺโย’ปคโต สยํ;

ทาสา กรมรานีโต, จฺเจวํ เต จตุธา สิยุํ.

Nacido en la casa, comprado con dinero, entregado voluntariamente a la esclavitud y traído como cautivo de guerra; así, los esclavos serían de cuatro tipos.

๕๑๖.

516.

อทาโส ตุ ภุชิสฺโส ถ,นีโจ ชมฺโม นิหีนโก;

นิกฺโกสชฺโช อกิลาสุ,มนฺโท ตุ อลโส ปฺยถ.

El que no es esclavo es un hombre libre; el de bajo nacimiento es vil y despreciable; el diligente es incansable, mientras que el necio es perezoso.

๕๑๗.

517.

สปาโก เจว จณฺฑาโล, มาตงฺโค สปโจ ภเว;

ตพฺเภทา มิลกฺขชาตี, กิราต, สวราทโย.

El que cocina perros es un caṇḍāla, también llamado mātaṅga o sapaca; sus divisiones son las tribus bárbaras, como los kirātas, los savaras y otros.

๕๑๘.

518.

เนสาโท ลุทฺทโก พฺยาโธ,มิคโว ตุ มิคพฺยโธ;

สารเมยฺโย จ สุนโข, สุโน โสโณ จ กุกฺกุโร.

El cazador, el arquero y el perseguidor de fieras; el cazador de ciervos es migabyadha; y sārameyya, sunakha, suno, soṇa y kukkuro son nombres para el perro.

๕๑๙.

519.

สฺวาโน สุวาโน สาฬูโร,สูโน สาโน จ สา ปุเม;

อุมฺมตฺตาทิต มาปนฺโน, อฬกฺโกติ สุโน มโต.

Svāna, suvāna, sāḷūra, sūna, sāna y sā son términos masculinos; se considera que un perro que ha contraído rabia es un aḷakka.

๕๒๐.

520.

สาพนฺธนํ ตุ คทฺทูโล, ทีปโก ตุ จ เจตโก;

พนฺธนํ คณฺฐิ ปาโส ถ, วาคุรา มิคพนฺธนี.

La correa para atar al perro es gaddūla; dīpaka y cetaka son animales de caza; bandhana, gaṇṭhi y pāsa son ataduras o lazos; vāgurā es la red para atrapar ciervos.

๕๒๑.

521.

ถิยํ กุเวณี กุมีนํ, อานโย ชาล มุจฺจเต;

อาฆาตนํ วธฏฺฐานํ, สูนา ตุ อธิโกฏฺฏนํ.

En femenino, kuveṇī, kumīna y ānaya se llaman redes de pesca; āghātana es el lugar de ejecución, y sūnā es el matadero o bloque de carnicero.

๕๒๒.

522.

ตกฺกโร [Pg.44] โมสโก โจโร,เถเน’กาคาริโก สมา;

เถยฺยญฺจ โจริกา โมโส,เวโม วายนทณฺฑโก.

Takkara, mosaka y coro son sinónimos de ladrón, al igual que thena y ekāgārika; theyya, corikā y mosa significan robo; vema es la lanzadera del tejedor.

๕๒๓.

523.

สุตฺตํ ตนฺตุ ปุเม ตนฺตํ, โปตฺถํ เลปฺยาทิกมฺมนิ;

ปญฺจาลิกา โปตฺถลิกา, วตฺถทนฺตาทินิมฺมิตา.

Sutta y tantu (en masculino) significan hilo; pottha se refiere al modelado con arcilla o materiales similares; pañcālikā y potthalikā son muñecas hechas de tela, marfil, etc.

๕๒๔.

524.

อุคฺฆาฏนํ ฆฏียนฺตํ, กูปมฺพุพฺพาหนํ ภเว;

มญฺชูสา เปฬา ปิฏโก, ตฺวิตฺถิยํ ปจฺฉิ เปฏโก.

Ugghāṭana y ghaṭīyanta son máquinas para extraer agua de los pozos; mañjūsā, peḷā y piṭaka son cestas; en femenino también se usan pacchi y peṭaka.

๕๒๕.

525.

พฺยาภงฺคี ตฺวิตฺถิยํ กาโช, สิกฺกา ตฺวตฺรา’วลมฺพนํ;

อุปาหโน วา ปาทุ’ตฺถี, ตพฺเภทา ปาทุกา ปฺยถ.

Byābhaṅgī (en femenino) y kāja son el balancín o vara de carga; sikkā es la red colgante; upāhana y pādu (femenino) son calzado, y otra variante es pādukā.

๕๒๖.

526.

วรตฺตา วทฺธิกา นทฺธิ, ภสฺตา จมฺมปสิพฺพกํ;

โสณฺณาทฺยาวตฺตนี มูสา,ถ กูฏํ วา อโยฆโน.

Varattā, vaddhikā y naddhi son correas de cuero; bhastā es el fuelle o bolsa de cuero; mūsā es el crisol para fundir oro y otros metales; kūṭa y ayoghana significan mazo o martillo de hierro.

๕๒๗.

527.

กมฺมารภณฺฑา สณฺฑาโส, มุฏฺฐฺยา’ธิกรณีตฺถียํ;

ตพฺภสฺตา คคฺครี นารี, สตฺตํ ตุ ปิปฺผลํ ภเว.

Saṇḍāsa son las tenazas de los herreros; muṭṭhi (en femenino) es el mango y adhikaraṇī el yunque; su fuelle es gaggarī; satta y pipphala significan cuchillo o tijeras.

๕๒๘.

528.

สาโณ ตุ นิกโส วุตฺโต,อารา ตุ สูจิวิชฺฌนํ;

ขโร จ กกโจ นิตฺถี, สิปฺปํ กมฺมํ กลาทิกํ.

Sāṇa y nikasa se llaman piedra de afilar o de toque; ārā es el punzón o lezna; khara y kakaca son la sierra; sippa, kamma y kalā se refieren al oficio, el trabajo y las artes.

๕๒๙.

529.

ปฏิมา ปฏิพิมฺพญฺจ, พิมฺโพ ปฏินิธีริโต;

ตีสุ สโม ปฏิภาโค, สนฺนิกาโส สริกฺขโก.

Paṭimā, paṭibimba, bimba y paṭinidhi significan imagen o representación; en los tres géneros, paṭibhāga, sannikāsa y sarikkhaka significan similar.

๕๓๐.

530.

สมาโน สทิโส ตุลฺโย,สงฺกาโส สนฺนิโภ นิโภ;

โอปมฺม มุปมานํ จุ, ปมา ภติ ตุ นาริยํ.

Samāna, sadisa, tulya, saṅkāsa, sannibha y nibha significan igual o semejante; opamma, upamāna y pamā son comparaciones o analogías (pamā es femenino).

๕๓๑.

531.

นิพฺเพโส เวตนํ มูลฺยํ, ชูตํ ตฺวนิตฺถิ เกตวํ;

ธุตฺโต’กฺขธุตฺโต กิตโว, ชูตการ, กฺขเทวิโน.

Nibbesa, vetana y mūlya significan salario o precio; jūta y ketava (en neutro) significan juego de azar; dhutta, akkhadhutta, kitava, jūtakāra y akkhadevī son jugadores de dados.

๕๓๒.

532.

ปาฏิโภโคตุ ปฏิภู, อกฺโข ตุ ปาสโก ภเว;

ปุเมวา’ ฏฺฐปทํ สาริ, ผลเก ถ ปโณ, พฺภุโต.

Pāṭibhoga y paṭibhū significan fiador; akkha y pāsaka son los dados; aṭṭhapada (masculino) es el tablero de juego; sāri es la pieza de juego; paṇa es la apuesta.

๕๓๓.

533.

กิณฺณํ [Pg.45] ตุ มทิราพีเช, มธุ มธฺวาสเว มตํ;

มทิรา วารุณี มชฺชํ, สุรา ภโว ตุ เมรยํ.

Kiṇṇa es la levadura o fermento; madhu y madhvāsava se conocen como licor de miel; madirā, vāruṇī, majja, surā y meraya son licores embriagantes.

๕๓๔.

534.

สรโก จสโก นิตฺถี, อาปานํ ปานมณฺฑลํ;

Saraka y casaka son copas para beber; āpāna y pānamaṇḍala significan lugar de bebida o taberna.

๕๓๕.

535.

เย’ตฺร ภูริปฺปโยคตฺตา, โยคิเกกสฺมิ มีริตา;

ลิงฺคนฺตเรปิ เต เญยฺยา, ตทฺธมฺมตฺตา’ญฺญวุตฺติยนฺติ.

Los términos que aquí se expresan con múltiples aplicaciones o en un solo contexto gramatical, deben entenderse también en otros géneros por su propia naturaleza y uso.

อิติ สุทฺทวคฺโค.

Así termina el grupo de los Śūdras.

จตุพฺพณฺณวคฺโค นิฏฺฐิโต.

Termina el grupo de las cuatro castas.

๕. อรญฺญวคฺค

5. Grupo del Bosque.

๕๓๖.

536.

อรญฺญํ กานนํ ทาโย, คหนํ วิปินํ วนํ;

อฏวี’ตฺถี มหารญฺญํ, ตฺว, รญฺญานีตฺถิยํ ภเว.

Arañña, kānana, dāya, gahana, vipina y vana significan bosque; aṭavī (en femenino) es un gran bosque, al igual que araññānī.

๕๓๗.

537.

นครา นาติทูรสฺมึ, สนฺเตหิ โย ภิโรปิโต;

ตรุสณฺโฑ ส อาราโม, ตโถ ปวน มุจฺจเต.

No muy lejos de la ciudad, plantado por los virtuosos; ese bosque de árboles se llama ārāma (parque o monasterio), y también se denomina pavana.

๕๓๘.

538.

สพฺพสาธารณา’รญฺญํ, รญฺญ มุยฺยาน มุจฺจเต;

เญยฺยํ ตเทว ปมท, วน มนฺเตปุโรจิตํ.

El bosque común a todos se llama parque real; debe saberse que aquel situado dentro del palacio interior se denomina pamadavana (bosque de placer de las damas).

๕๓๙.

539.

ปนฺติ วีถฺยา’วลิ เสณี, ปาฬิ เลขา ตุ ราชิ จ;

ปาทโป วิฏปี รุกฺโข, อโค สาโล มหีรุโห.

Panti, vīthī, āvali, seṇī, pāḷi, lekhā y rāji significan hilera; pādapo, viṭapī, rukkho, ago, sālo y mahīruho significan árbol.

๕๔๐.

540.

ทุโม ตรุ กุโช สาขี, คจฺโฉ ตุ ขุทฺทปาทโป;

ผลนฺติ เย วินา ปุปฺผํ, เต วุจฺจนฺติ วนปฺปตี.

Dumo, taru, kujo y sākhī son sinónimos de árbol, mientras que gaccho es un arbusto o árbol pequeño; aquellos que dan fruto sin flores se llaman vanappatī.

๕๔๑.

541.

ผลปากาวสาเน โย,มรตฺโย สธิ สา ภเว;

ตีสุ วญฺจฺยา’ผลา จาถ, ผลิโน ผลวา ผลี.

Aquella planta que muere al madurar su fruto es osadhi; lo estéril o sin fruto es vañjhā o aphala, y aquello que posee frutos es phalī, phalavā o phalin.

๕๔๒.

542.

สมฺผุลฺลิโต ตุ วิกโจ, ผุลฺโล วิกสิโต ติสุ;

สิโร’คฺคํ สิขโร นิตฺถี, สาขา ตุ กถิตา ลตา.

Samphullito, vikaco, phullo y vikasito significan florecido; siro, agga y sikhara significan la cima; sākhā es la rama y latā se refiere a la enredadera.

๕๔๓.

543.

ทลํ ปลาสํ ฉทนํ, ปณฺณํ ปตฺตํ ฉโท ปฺยถ;

ปลฺลโว วา กิสลยํ, นวุพฺภินฺเน ตุ องฺกุโร.

Dala, palāsa, chadana, paṇṇa, patta y chada significan hoja; pallava o kisalaya es el brote, y aṅkura es el germen o renuevo recién brotado.

๕๔๔.

544.

มกุลํ วา กุฏุมโล, ขารโก ตุ จ ชาลกํ;

กลิกา โกรโก นิตฺถี, วณฺฏํ ปุปฺผาทิพนฺธนํ.

Makula o kuṭumalo es el capullo; khāraka y jālaka el fruto incipiente; kalikā y koraka el botón floral, y vaṭaṃ es el pedúnculo que sostiene la flor.

๕๔๕.

545.

ปสโว [Pg.46] กุสุมํ ปุปฺผํ, ปราโค ปุปฺผโช รโช;

มกรนฺโท มธุ มตํ, ถวโก ตุ จ โคจฺฉโก.

Pasava, kusuma y puppha significan flor; parāga y rajo son el polen nacido de la flor; makaranda y madhu se refieren al néctar, y thavaka y gocchaka al racimo.

๕๔๖.

546.

ผเล ตฺวา’เม สลาฏุ’ตฺโต,ผลํ ตุ ปกฺก มุจฺจเต;

จมฺปก’มฺพาทิกุสุม, ผลนามํ นปุํสเก.

El fruto inmaduro se llama salāṭu y el maduro se denomina pakka; los nombres de flores y frutos como el campaka o el mango se expresan en género neutro.

๕๔๗.

547.

มลฺลิกาที ตุ กุสุเม, สลิงฺคา วีหโย ผเล;

ชมฺพู’ตฺถี ชมฺพวํ ชมฺพู, วิฏโป วิฏภี’ตฺถิยํ.

Flores como mallikā mantienen su propio género, al igual que los granos en relación a sus frutos; jambū es el árbol (femenino) y jambava el fruto; viṭapo y viṭabhī significan rama.

๕๔๘.

548.

มูล มารพฺภ สาขนฺโต, ขนฺโธ ภาโค ตรุสฺส ถ;

โกฏโร นิตฺถิยํ รุกฺข, จฺฉิทฺเท กฏฺฐํ ตุ ทารุ จ.

La parte del árbol desde la raíz hasta las ramas es el tronco (khandha); koṭara es el hueco o cavidad del árbol; kaṭṭha y dāru significan madera.

๕๔๙.

549.

พุนฺโท มูลญฺจ ปาโท ถ, สงฺกุ’ตฺโต ขาณุนิตฺถิยํ;

กรหาฏํ ตุ กนฺโท ถ, กฬีโร มตฺถโก ภเว.

Bundo, mūla y pāda significan raíz; saṅku y khāṇu se refieren al tocón; karahāṭa es el bulbo (kanda) y kaḷīra es el brote terminal.

๕๕๐.

550.

วลฺลรี มญฺชรี นารี, วลฺลี ตุ กถิตา ลตา;

ถมฺโภ คุมฺโพ จ อกฺขนฺเธ, ลตา วิรู ปตานินี.

Vallarī y mañjarī son inflorescencias; vallī y latā son enredaderas; thambha y gumba son arbustos sin tronco; latā, virū y patāninī son plantas trepadoras.

๕๕๑.

551.

อสฺสตฺโถ โพธิ จ ทฺวีสุ, นิคฺโรโธ ตุ วโฏ ภเว;

กพิฏฺโฐ จ กปิตฺโถ จ, ยญฺญงฺโค ตุ อุทุมฺพโร.

Assattha es el árbol Bodhi (higuera sagrada); nigrodha es el higuerón (vaṭa); kabiṭṭho y kapittho son el manzano de madera, y yaññaṅgo es el udumbara.

๕๕๒.

552.

โกวิฬาโร ยุคปตฺโต, อุทฺทาโล วาตฆาตโก;

ราชรุกฺโข กตมาลี, นฺทีวโร พฺยาธิฆาตโก.

Koviḷāro es el yugapatto; uddālo es el vātaghātako; rājarukkho, katamālī e indīvaro son sinónimos de byādhighātako (Cassia fistula).

๕๕๓.

553.

ทนฺตสโฐ จ ชมฺภีโร, วรโณ ตุ กเรริ จ;

กึ สุโก ปาลิภทฺโทถ, วญฺชุโล ตุ จ เวตโส.

Dantasaṭho es el jambhīra (limonero); varaṇo es el kareri; kiṃsuko es el pālibhaddo (árbol de coral), y vañjulo es el vetaso (caña o mimbre).

๕๕๔.

554.

อมฺพาฏโกปีตนโก, มธุโก ตุ มธุทฺทุโม;

อโถ คุฬผโล ปีลุ, โสภญฺชโน จ สิคฺคุ จ.

Ambāṭako es el pītanako; madhuko es el madhuddumo; guḷaphalo es el pīlu, y sobhañjano es el siggu (moringa).

๕๕๕.

555.

สตฺตปณฺณิ ฉตฺตปณฺโณ, ตินิโส ตฺว ติมุตฺตโก;

กึ สุโก ตุ ปลาโส ถ,อริฏฺโฐ เผนิโล ภเว.

Sattapaṇṇi es el chattapaṇṇo; tiniso es el atimuttako; kiṃsuko es el palāso, y ariṭṭho es el phenilo (árbol del jabón).

๕๕๖.

556.

มาลูร เพลุวาพิลฺโล, ปุนฺนาโค ตุ จ เกสโร;

สาลโว ตุ จ โลทฺโท ถ, ปิยาโล สนฺนกทฺทุ จ.

Mālūra, beluva y billo son nombres del árbol de Bael; punnāgo es el kesaro; sālavo es el loddo, y piyālo es el sannakaddu.

๕๕๗.

557.

ลิโกจโก ตถา’งฺโกโล,อถ คุคฺคุลุ โกสิโก;

อมฺโพ จูโต สโห ตฺเวโส,สหกาโร สุคนฺธวา.

Likocako y aṅkolo son sinónimos; guggulu es el kosiko; ambo, cūto, saho y sahakāro se refieren al mango de fragante aroma.

๕๕๘.

558.

ปุณฺฑรีโก [Pg.47] จ เสตมฺโพ, เสลุ ตุ พหุวารโก;

เสปณฺณี กาสฺมิรี จาถ, โกลี จ พทรีตฺถิยํ.

Puṇḍarīko es el mango blanco (setambo); selu es el bahuvārako; sepaṇṇī es el kāsmirī, y kolī o badarī es la azufaifa (femenino).

๕๕๙.

559.

โกลํ จานิตฺถี พทโร, ปิลกฺโข ปิปฺปลี’ตฺถิยํ;

ปาฏลี กณฺหวนฺตา จ, สาทุกณฺโฏ วิกงฺกโต.

Kolaṃ y badaro son el fruto de la azufaifa; pilakkho y pippalī son nombres de árboles; pāṭalī es el kaṇhavantā, y sādukaṇṭo es el vikaṅkato.

๕๖๐.

560.

ตินฺทุโก กาฬกฺขนฺโธ จ, ติมฺพรูสก ติมฺพรู;

เอราวโต ตุ นารงฺโค, กุลโก กากตินฺทุโก.

Tinduko, kāḷakkhandho, timbarūsaka y timbarū son tipos de ébano; erāvato es el nāraṅgo (naranjo), y kulako es el kākatinduko.

๕๖๑.

561.

กทมฺโพ ปิยโก นีโป, ภลฺลี ภลฺลาตโก ติสุ;

ฌาวุโก ปิจุโล จาถ, ติลโก ขุรโก ภเว.

Kadambo, piyako y nīpo son sinónimos; bhallī o bhallātako es el árbol de la nuez de la India; jhāvuko es el piculo, y tilako es el khurako.

๕๖๒.

562.

จิญฺจา จ ตินฺติณี จาถ, คทฺทภณฺโฑ กปีตโน;

สาโล’สฺสกณฺโณ สชฺโช ถ,อชฺชุโน กกุโธ ภเว.

Ciñcā y tintiṇī significan tamarindo; gaddabhaṇḍo es el kapītano; sālo, assakaṇṇo y sajjo son el árbol sal, y ajjuno es el kakudho.

๕๖๓.

563.

นิจุโล มุจลินฺโท จ, นีโป ถ ปิยโก ตถา;

อสโน ปีตสาโล ถ,โคลีโส ฌาฏโล ภเว.

Niculo es el mucalindo; nīpo es el piyako; asano es el pītasālo, y golīso es el jhāṭalo.

๕๖๔.

564.

ขีริกา ราชายตนํ, กุมฺภี กุมุทิกา ภเว;

ยูโป ตุ กมุโก จาถ, ปฏฺฏิ ลาขาปสาทโน.

Khīrikā es el rājāyatana; kumbhī es la kumudikā; yūpo es el kamuko, y paṭṭi es el lākhāpasādano.

๕๖๕.

565.

อิงฺคุที ตาปสตรุ, ภุชปตฺโต ตุ อาภุชี;

ปิจฺฉิลา สิมฺพลี ทฺวีสุ, โรจโน โกฏสิมฺพลี.

Iṅgudī es el tāpasataru; bhujapatto es el ābhujī (abedul); picchilā y simbalī son el árbol de algodón de seda, y rocano es la koṭasimbalī.

๕๖๖.

566.

ปกิริโย ปูติโก ถ, โรหี โรหิตโก ภเว;

เอรณฺโฑ ตุ จ อามณฺโฑ, อถ สตฺตุผลา สมี.

Pakiriyo es el pūtiko; rohī es el rohitako; eraṇḍo es el āmaṇḍo (planta de ricino), y sattuphalā es el samī.

๕๖๗.

567.

นตฺตมาโล กรญฺโช ถ, ขทิโร ทนฺตธาวโน;

โสมวกฺโก ตุ กทโร, สลฺโลตุ มทโน ภเว.

El nattamāla es el karañja; el khadira es el dantadhāvana. El somavakka es el kadara; el salla es el madana.

๕๖๘.

568.

อถาปิ อินฺทสาโล จ, สลฺลกี ขารโก สิยา;

เทวทารุ ภทฺททารุ, จมฺเปยฺโย ตุ จ จมฺปโก.

Además, el indasāla y el sallakī es el khāraka. El devadāru es el bhaddadāru, y el campeyya es el campaka.

๕๖๙.

569.

ปนโส กณฺฏกิผโล, อภยา ตุ หรีตกี;

อกฺโข วิภีตโก ตีสุ, อมตา’มลกี ติสุ.

El panasa es el kaṇṭakiphala; la abhayā es la harītakī. El akkha es el vibhītaka en los tres géneros, y amatā es la āmalakī en los tres géneros.

๕๗๐.

570.

ลพุโช ลิกุโจ จาถ, กณิกาโร ทุมุปฺปโล;

นิมฺโพ’ริฏฺโฐ ปุจิมนฺโท, กรโก ตุ จ ทาฬิโม.

El labuja es el likuca; luego el kaṇikāra es el dumuppala. El nimba es el ariṭṭha y el pucimanda; el karaka es el dāḷima.

๕๗๑.

571.

สรโล [Pg.48] ปูติกฏฺฐญฺจ, กปิลา ตุ จ สึสปา;

สามา ปิยงฺคุ กงฺคุปิ, สิรีโส ตุ จ ภณฺฑิโล.

El sarala es el pūtikaṭṭha; la kapilā es la siṃsapā. La sāmā es el piyaṅgu y el kaṅgupi; el sirīsa es el bhaṇḍila.

๕๗๒.

572.

โสณโก ทีฆวนฺโต จ,วกุโล ตุ จ เกสโร;

กาโกทุมฺพริกา เผคฺคุ, นาโค ตุ นาคมาลิกา.

El soṇaka es el dīghavanta; el vakula es el kesara. El kākodumbarikā es el pheggu; el nāga es la nāgamālikā.

๕๗๓.

573.

อโสโก วญฺชุโล จาถ, ตกฺการี เวชยนฺติกา;

ตาปิญฺโฉ จ ตมาโล ถ, กุฏโช คิริมลฺลิกา.

El asoka es el vañjula; luego la takkārī es la vejayantikā. El tāpiñcha es el tamāla; el kuṭaja es la girimallikā.

๕๗๔.

574.

อินฺทยโว ผเล ตสฺสา, คฺคิมนฺโถ กณิกา ภเว;

นิคุณฺฐิ’ตฺถี สินฺทุวาโร, ติณสุญฺญํ ตุ มลฺลิกา.

El indayava es su fruto; el aggimantha es el kaṇika. La niguṇṭhī es el sinduvāra; la tiṇasuñña es la mallikā.

๕๗๕.

575.

เสผาลิกา นีลิกา ถ, อปฺโผฏา วนมลฺลิกา;

พนฺธุโก ชยสุมนํ, ภณฺฑิโก พนฺธุชีวโก.

La sephālikā es la nīlikā; luego la apphoṭā es la vanamallikā. El bandhuka es el jayasumana; el bhaṇḍika es el bandhujīvaka.

๕๗๖.

576.

สุมนา ชาติสุมนา, มาลตี ชาติ วสฺสิกี;

ยูถิกา มาคธี จาถ, สตฺตลา นวมลฺลิกา.

La sumanā es la jātisumanā, mālatī, jāti y vassikī. La yūthikā es la māgadhī; luego la sattalā es la navamallikā.

๕๗๗.

577.

วาสนฺตี,ตฺถี อติมุตฺโต, กรวีโร’สฺสมารโก;

มาตุลุงฺโค พีชปูโร, อุมฺมตฺโต ตุ จ มาตุโล.

La vāsantī es la atimutto; el karavīra es el assamāraka. El mātuluṅga es el bījapūra; el ummatta es el mātula.

๕๗๘.

578.

กรมนฺโท สุเสโน จ, กุนฺทํ ตุ มาฆฺย มุจฺจเต;

เทวตาโส ตุ ชีมูโต,ถา’มิลาโต มหาสหา.

El karamanda es el susena; el kunda es llamado māghya. El devatāso es el jīmūto; además, el amilāto es el mahāsahā.

๕๗๙.

579.

อโถ เสเรยฺยโก ทาสี,กึ กิราโต กุรณฺฏโก;

อชฺชุโก สิตปณฺณาโส, สมีรโณ ผณิชฺชโก.

Además, el sereyyako es el dāsī; el kiṅkirāto es el kuraṇṭako. El ajjuko es el sitapaṇṇāso; el samīraṇo es el phaṇijjako.

๕๘๐.

580.

ชปา ตุ ชยสุมนํ, กรีโร กกโจ ภเว;

รุกฺขาทนี จ วนฺทากา, จิตฺตโก ตฺว’คฺคิสญฺญิโต.

La japā es el jayasumana; el karīro es el kakaco. La rukkhādanī es la vandākā; el cittako es llamado aggisaññita.

๕๘๑.

581.

อกฺโก วิกีรโณ ตสฺมึ,ตฺว’ ฬกฺโก เสตปุปฺผเก;

ปูติลตา คโฬจี จ, มุพฺพา มธุรสา ปฺยถ.

El akko es el vikīraṇo; de este, el aḷakko es la variedad de flores blancas. La pūtilatā es la gaḷocī; además, la mubbā es la madhurasā.

๕๘๒.

582.

กปิกจฺฉุ ทุผสฺโส ถ, มญฺชิฏฺฐา วิกสา ภเว;

อมฺพฏฺฐา จ ตถา ปาฐา, กฏุกา กฏุโรหิณี.

La kapikacchu es la duphasso; la mañjiṭṭhā es la vikasā. La ambaṭṭhā es la pāṭhā; la kaṭukā es la kaṭurohiṇī.

๕๘๓.

583.

อปามคฺโค [Pg.49] เสขริโก, ปิปฺปลี มาคธี มตา;

โคกณฺฏโก จ สิงฺฆาโฏ, โกลวลฺลี’ภปิปฺปลี.

El apāmaggo es el sekhariko; la pippalī es conocida como māgadhī. El gokaṇṭako y el siṅghāṭo; la kolavallī es la abhapippalī.

๕๘๔.

584.

โคโลมี ตุ วจา จาถ, คิริกณฺย’ปราชิตา;

สีหปุจฺฉี ปญฺหิปณฺณี, สาลปณฺณี ตุ จ’ตฺถิรา;

(จถิรา).

La golomī es la vacā; además, la girikaṇṇā es la aparājitā. La sīhapucchī es la pañhipaṇṇī; la sālapaṇṇī es la atthirā.

๕๘๕.

585.

นิทิทฺธิกา ตุ พฺยคฺฆี จ, อถ นีลี จ นีลินี;

ชิญฺชุโก เจว คุญฺชา ถ, สตมูลี สตาวรี.

La nididdhikā es la byagghī; además, la nīlī es la nīlinī. El jiñjuko es la guñjā; la satamūlī es la satāvarī.

๕๘๖.

586.

มโหสธํ ตฺว’ติวิสา, พากุจี โสมวลฺลิกา;

ทาพฺพี ทารุหลิทฺทา ถ, พิฬงฺคํ จิตฺรตณฺฑุลา.

El mahosadhaṃ es la ativisā; la bākucī es la somavallikā. La dābbī es la dāruhaliddā; el biḷaṅgaṃ es la citrataṇḍulā.

๕๘๗.

587.

นุหี เจว มหานาโม, มุทฺทิกา ตุ มธุรสา;

อถาปิ มธุกํ ยฏฺฐิ, มธุกามธุยฏฺฐิกา.

El nuhī es el mahānāmo; la muddikā es la madhurasā. Además, el madhukaṃ es la yaṭṭhi; la madhukā es la madhuyaṭṭhikā.

๕๘๘.

588.

วาติงฺคโณ จ ภณฺฑากี, วาตฺตากี พฺรหตี ปฺยถ;

นาคพลา เจว ฌสา, ลางฺคลี ตุ จ สารที.

El vātiṅgaṇo es el bhaṇḍākī, vāttākī y brahatī. La nāgabalā es la jhasā; la lāṅgalī es la sāradī.

๕๘๙.

589.

รมฺภา จ กทลี โมโจ, กปฺปาสี พทรา ภเว;

นาคลตา ตุ ตมฺพูลี, อคฺคิชาลา ตุ ธาตกี.

La rambhā es la kadalī y el moco; la kappāsī y el badarā. La nāgalatā es la tambūlī; el aggijālā es la dhātakī.

๕๙๐.

590.

ติวุตา ติปุฏา จาถ, สามา กาฬา จ กถฺยเต;

อโถ สิงฺคี จ อุสโภ, เรณุกา กปิฬา ภเว.

La tivutā es la tipuṭā, sāmā y kāḷā. El siṅgī es el usabho; la reṇukā es la kapilā.

๕๙๑.

591.

หิริเวรญฺจ วาลญฺจ, รตฺตผลา ตุ พิมฺพิกา;

เสเลยฺย’ มสฺมปุปฺผญฺจ, เอลา ตุ พหุลา ภเว.

El hiriverañca es el vālañca; la rattaphalā es la bimbikā. El seleyya es el asmapuppha; la elā es la bahulā.

๕๙๒.

592.

กุฏฺฐญฺจ พฺยาธิ กถิโต, วาเนยฺยํ ตุ กุฏนฺนฏํ;

โอสธิ ชาติมตฺตมฺหิ, โอสธํ สพฺพ’ มชาติยํ.

El kuṭṭha es llamado byādhi; el vāneyyaṃ es el kuṭannaṭaṃ. El término osadhi se usa para las plantas medicinales; osadha se usa para todas las medicinas sin distinción.

๕๙๓.

593.

มูลํ ปตฺตํ กฬีร’คฺคํ, กนฺทํ มิญฺชา ผลํ ตถา;

ตโจ ปุปฺผญฺจ ฉตฺตนฺติ, สากํ ทสวิธํ มตํ.

La raíz, la hoja, el brote, la cima, el tubérculo, la médula, el fruto, la corteza, la flor y el hongo se conocen como las diez clases de vegetales.

๕๙๔.

594.

ปปุนฺนาโฏ เอฬคโล,ตณฺฑุเลยฺโย’ปฺปมาริโส;

ชีวนฺติ ชีวนี จาถ, มธุรโก จ ชีวโก.

El papunnāṭo es el eḷagalo; el taṇḍuleyyo es el appamāriso. La jīvanti es la jīvanī; además, el madhurako es el jīvako.

๕๙๕.

595.

มหากนฺโท จ ลสุณํ, ปลณฺฑุ ตุ สุกนฺทโก;

ปโฏโล ติตฺตโก จาถ, ภิงฺคราโช จ มกฺกโว.

El mahākando es el lasuṇaṃ; el palaṇḍu es el sukandako. El paṭolo es el tittako; además, el bhiṅgarājo es el makkavo.

๕๙๖.

596.

ปุนนฺนวา [Pg.50] โสถฆาตี, วิตุนฺนํ สุนิสณฺณกํ;

การเวลฺโล ตุ สุสวี, ตุมฺพฺยา’ลาพุ จ ลาพุ สา.

La punannavā es la sothaghātī; el vitunnaṃ es el sunisaṇṇakaṃ. El kāravello es el susavī; la tumbyā y el alābu son el lābu.

๕๙๗.

597.

เอฬาลุกญฺจ กกฺการี, กุมฺภณฺโฑ ตุ จ วลฺลิโภ;

อินฺทวารุณี วิสาลา, วตฺถุกํ วตฺถุเลยฺยโก.

El pepino y la calabaza de hiedra, la calabaza de cera y el rastrero; la indavāruṇī (pepino silvestre), la visālā, el quelite (vatthuka) y el vatthuleyyaka.

๕๙๘.

598.

มูลโก นิตฺถิยํ จุจฺจุ, ตมฺพโก จ กลมฺพโก;

สากเภทา กาสมทฺท, ฌชฺฌรี ผคฺควา’ทโย.

El rábano (en masculino), el cuccu, el tambaka y el kalambaka; variedades de hortalizas como el kāsamadda, el jhajjharī y el phaggava.

๕๙๙.

599.

สทฺทโล เจว ทุพฺพา จ, โคโลมี สา สิตา ภเว;

คุนฺทา จ ภทฺทมุตฺตญฺจ, รสาโล ตุ’จฺฉุ เวฬุ ตุ.

El césped verde y la hierba dūrvā, que es de color blanco (golomī); el gundā y el bhaddamutta (hierba de nuez), la caña de azúcar (rasāla) y el bambú (veḷu).

๖๐๐.

600.

ตจสาโร เวณุ วํโส, ปพฺพํ ตุ ผลุ คณฺฐิโส;

กีจกา เต สิยุํ เวณู, เย นทนฺตฺยา’นิลทฺธุตา.

El bambú (tacasāra, veṇu, vaṃsa); el nudo o coyuntura se llama pabba, phalu o gaṇṭhi; aquellos bambúes que suenan al ser agitados por el viento son los kīcakas.

๖๐๑.

601.

นโฬ จ ธมโน โปฏ, คโล ตุ กาส มิตฺถิ น;

เตชโน ตุ สโร, มูลํ, ตู’ สีรํ พีรณสฺส หิ.

La caña (naḷo), el dhamana, el poṭagala; el kāsa (en femenino y masculino); el eje de la flecha es saro; y la raíz de la hierba bīraṇa es el usīra.

๖๐๒.

602.

กุโส วรหิสํ ทพฺโพ, ภูติณกํ ตุ ภูติณํ;

ฆาโส ตุ ยวโส จาถ,ปูโค ตุ กมุโก ภเว.

El kusa, el varahisa, el dabba; la hierba bhūtiṇaka o bhūtiṇa; el pasto es ghāsa o yavasa; y la palma de areca es pūga o kamuka.

๖๐๓.

603.

ตาโล วิเภทิกา จาถ, ขชฺชุรี สินฺทิ วุจฺจติ;

La palma de Palmira (tāla) y vibhedikā; la palmera datilera se llama khajjurī o sindi.

๖๐๔.

604.

หินฺตาล, ตาล, ขชฺชูรี, นาลิเกรา ตเถว จ;

ตาลี จ เกตกี นารี, ปูโค จ ติณปาทปาติ.

El hintāla, el tāla, la khajjūrī, así como el coco (nālikera); el tālī, la ketakī (en femenino), y el pūgo son conocidos como árboles de hierba (monocotiledóneas).

อิติ อรญฺญวคฺโค.

Así termina la sección sobre el bosque.

๖. อรญฺญาทิวคฺค

6. Sección sobre el bosque y otros temas.

๖๐๕.

605.

ปพฺพโต คิริ เสโล’ทฺทิ, นคา’จล, สิลุจฺจยา;

สิขรี ภูธโรถ พฺภ, ปาสาณา’สฺโม’ปโล สิลา.

Montaña (pabbata, giri, sela, addi, naga, acala, siluccaya); cima (sikharī), sostén de la tierra (bhūdhara), y piedra o roca (pāsāṇa, asma, upala, silā).

๖๐๖.

606.

คิชฺฌกูโฏ จ เวภาโร, เวปุลฺโล’สิคิลี นคา;

วิญฺโฌ ปณฺฑว วงฺกาที, ปุพฺพเสโล ตุ โจ’ทโย;

มนฺทโร ปรเสโล’ตฺโถ, หิมวา ตุ หิมาจโล.

El Gijjhakūṭa, el Vebhāra, el Vepulla y el monte Isigili; el Viñjha, el Paṇḍava, el Vaṅka, etc.; el monte del amanecer (pubbasela o udaya); el Mandara y el monte del atardecer (parasela o astha); y el Himalaya o Himācala.

๖๐๗.

607.

คนฺธมาทน เกลาส, จิตฺตกูฏ สุทสฺสนา;

กาลกูโฏ ติกูฏา’สฺส, ปตฺโถ ตุ สานุ นิตฺถิยํ.

El Gandhamādana, el Kelāsa, el Cittakūṭa, el Sudassana; el Kālakūṭa y el Tikūṭa; la meseta o cima plana es pattha o sānu (en masculino y neutro).

๖๐๘.

608.

กูโฏ [Pg.51] วา สิขรํ สิงฺคํ, ปปาโต ตุ ตโฏ ภเว;

นิตมฺโพ กฏโก นิตฺถี, นิชฺฌโร ปสโว’มฺพุโน.

Pico, cima o cumbre (kūṭa, sikhara, siṅga); el precipicio es papāta o taṭa; la ladera es nitamba o kaṭaka (en masculino y neutro); y la cascada o manantial de agua es nijjhara o pasavambuno.

๖๐๙.

609.

ทรี’ตฺถี กนฺทโร ทฺวีสุ, เลณํ ตุ คพฺภรํ คุหา;

สิลาโปกฺขรณี โสณฺฑี, กุญฺชํ นิกุญฺช มิตฺถิ น.

La gruta (darī, en femenino, y kandara, en ambos géneros); la cueva, caverna o refugio (leṇa, gabbhara, guhā); el estanque natural en la roca es soṇḍī; y el soto o matorral es kuñja o nikuñja (en masculino y neutro).

๖๑๐.

610.

อุทฺธ มธิจฺจกา เสล, สฺสาสนฺนา ภูมฺยุ ปจฺจกา;

ปาโท ตุ’ปนฺตเสโล ถ,ธาตุ’ตฺโต เคริกาทิโก.

La tierra alta sobre la montaña es adhiccakā; la tierra al pie de la montaña es upaccakā; el pie de la montaña es pāda o upantasela; y el mineral se llama dhātu, como el ocre (gerika) y otros.

อิติ เสลวคฺโค.

Así termina la sección sobre las montañas.

๖๑๑.

611.

มิคินฺโท เกสรี สีโห, ตรจฺโฉ ตุ มิคาทโน;

พฺยคฺโฆ ตุ ปุณฺฑรีโก ถ, สทฺทูโล ทีปินี’ริโต.

El rey de las bestias, melenudo, león (miginda, kesarī, sīha); la hiena es taraccha o migādana; el tigre es byaggha, puṇḍarīka o saddūla; y el leopardo es dīpī.

๖๑๒.

612.

อจฺโฉ อิกฺโก จ อิสฺโส ตุ,กาฬสีโห อิโส ปฺยถ;

โรหิโส โรหิโต จาถ,โคกณฺโณ คณิ กณฺฏกา.

El oso es accha, ikka o issa; el kāḷasīha o isa; también el ciervo rohisa o rohita; y el gokaṇṇa (antílope nilgó) y el gaṇikaṇṭaka.

๖๑๓.

613.

ขคฺค ขคฺควิสาณา ตุ, ปลาสาโท จ คณฺฑโก;

พฺยคฺฆาทิเก วาฬมิโค, สาปโท ถ ปฺลวงฺคโม.

El rinoceronte (khagga, khaggavisāṇa, palāsāda, gaṇḍaka); los animales feroces como el tigre son vāḷamigo o sāpada; y el mono es plavaṅgama.

๖๑๔.

614.

มกฺกโฏ วานโร สาขา, มิโค กปิ วลีมุโข;

ปลวงฺโค, กณฺหตุณฺโฑ,โคนงฺคุโล ติ โส มโต.

El mono (makkaṭa, vānara, sākhamiga, kapi, valīmukha, plavaṅga); aquel de cara negra se conoce como kaṇhatuṇḍa o gonaṅgula.

๖๑๕.

615.

สิงฺคาโล ชมฺพุโก โกตฺถุ, เภรโว จ สิวา ปฺยถ;

พิฬาโร พพฺพุ มญฺชาโร, โกโก ตุ จ วโก ภเว.

El chacal (siṅgāla, jambuka, kotthu, bherava, sivā); el gato (biḷāra, babbu, mañjāra); y el lobo es koko o vaka.

๖๑๖.

616.

มหึโส จ ลุลาโย ถ,ควโช ควโย สมา;

สลฺโล ตุ สลฺลโก ถา’สฺส,โลมมฺหิ สลลํ สลํ.

El búfalo es mahiṃsa o lulāya; el gavaja y el gavayo son lo mismo; el puercoespín es salla o sallaka, y su púa se llama salala o sala.

๖๑๗.

617.

หริโณ มิค สารงฺคา, มโค อชินโยนิ จ;

สูกโร ตุ วโรโห ถ,เปลโก จ สโส ภเว.

El ciervo, la gacela (hariṇa, miga, sāraṅga, maga, ajinayoni); el cerdo o jabalí es sūkara o varoha; y el conejo o liebre es pelaka o sasa.

๖๑๘.

618.

เอเณยฺโย [Pg.52] เอณีมิโค จ, ปมฺปฏโก ตุ ปมฺปโก;

วาตมิโค ตุ จลนี, มูสิโก ตฺวา’ขุ อุนฺทุโร.

El antílope negro (eṇeyya, eṇīmiga); el pampaṭaka o pampako; el antílope veloz (vātamiga o calanī); y el ratón o rata (mūsika, ākhu, undura).

๖๑๙.

619.

จมโร ปสโท เจว, กุรุงฺโค มิคมาตุกา;

รุรุ รงฺกุ จ นีโก จ, สรภาที มิคนฺตรา.

El yak (camara), el ciervo moteado (pasada), el kuruṅga y el migamātukā; el ruru, el raṅku y el nīka, y otros como el sarabha son distintos tipos de ciervos.

๖๒๐.

620.

ปิยโก จมูรุ กทลี, มิคาที จมฺมโยนโย;

มิคา ตุ ปสโว สีหา, ทโย สพฺพจตุปฺปทา.

El piyaka, el camūru y el kadalī son ciervos apreciados por su piel; los términos miga y pasu se refieren a los animales, y los leones y otros son todos cuadrúpedos.

๖๒๑.

621.

ลูตา ตุ ลูติกา อุณฺณ, นาภิ มกฺกฏโก สิยา;

วิจฺฉิโก ตฺวา’ฬิ กถิโต, สรพู ฆรโคฬิกา.

La araña (lūtā, lūtikā, uṇṇanābhi, makkaṭaka); el escorpión se llama vicchika o āḷi; y la lagartija doméstica es sarabū o gharagoḷikā.

๖๒๒.

622.

โคธา กุณฺโฑ ปฺยโถ กณฺณ, ชลูกา สตปทฺยถ;

กลนฺทโก กาฬกา ถ, นกุโล มงฺคุโส ภเว.

La iguana (godhā, kuṇḍa); el ciempiés (kaṇṇajalūkā, satapadī); la ardilla (kalandaka, kāḷaka); y la mangosta es nakula o maṅgusa.

๖๒๓.

623.

กกณฺฏโก จ สรโฏ, กีโฏ ตุ ปุฬโว กิมิ;

ปาณโก จาปฺยโถ อุจฺจา,ลิงฺโค โลมสปาณโก.

El camaleón y la lagartija (kakaṇṭaka, saraṭa); el insecto, el gusano o la lombriz (kīṭa, puḷava, kimi); la criatura pequeña (pāṇaka) y la oruga peluda (uccāliṅga, lomasapāṇaka).

๖๒๔.

624.

วิหงฺโค วิหโค ปกฺขี, วิหงฺคม ขค’ณฺฑชา;

สกุโณ จ สกุนฺโต วิ, ปตงฺโค สกุณี ทฺวิโช.

Vihaṅga, vihaga, pakkhī, vihaṅgama, khaga, aṇḍaja, sakuṇa, sakunta, pataṅga, sakuṇī y dvija son sinónimos de ave.

๖๒๕.

625.

วกฺกงฺโค ปตฺตยาโน จ, ปตนฺโต นีฬโช ภเว;

ตพฺเภทา วฏฺฏกา ชีว, ญฺชีโว จโกร ติตฺติรา.

Vakkaṅga, pattayāna, patanta y nīḷaja también significan ave; sus variedades incluyen la codorniz, el jīvañjīva, el cakora y la perdiz.

๖๒๖.

626.

สาฬิกา กรวีโก จ, รวิหํโส กุกุตฺถโก;

การณฺฑโว จ ปิลโว, โปกฺขรสาตกา’ทโย.

El mirlo sāḷikā, el karavīka, el cisne solar (ravihaṃsa), el kukutthako, el pato kāraṇḍava, el pilavo, el pokkharasātaka y otros.

๖๒๗.

627.

ปตตฺตํ เปขุณํ ปตฺตํ, ปกฺโข ปิญฺฉํ ฉโท ครุ;

อณฺฑํ ตุ ปกฺขิพีเช ถ, นีโฬ นิตฺถี กุลาวกํ.

Patatta, pekhuṇa, patta, pakkha, piñcha, chada y garu significan ala o pluma. El huevo (aṇḍa) es la semilla del ave. Nīḷa y kulāvaka significan nido.

๖๒๘.

628.

สุปณฺณมาตา วินตา, มิถุนํ ถีปุมทฺวยํ;

ยุคํ ตุ ยุคลํ ทฺวนฺทํ, ยมกํ ยมลํ ยมํ.

Vinatā es la madre de los Supaṇṇas. Mithuna es el par compuesto por hembra y macho. Yuga, yugala, dvanda, yamaka, yamala y yama significan pareja o dúo.

๖๒๙.

629.

สมูโห คณ สงฺฆาตา, สมุทาโย จ สญฺจโย;

สนฺโทโห นิวโห โอโฆ, วิสโร นิกโร จโย.

Samūha, gaṇa, saṅghāta, samudāya, sañcaya, sandoha, nivaha, ogha, visara, nikara y caya significan multitud, grupo o colección.

๖๓๐.

630.

กาโย ขนฺโธ สมุทโย, ฆฏา สมิติ สํหติ;

ราสิ ปุญฺโช สมวาโย, ปูโค ชาตํ กทมฺพกํ.

Kāya, khandha, samudaya, ghaṭā, samiti, saṃhati, rāsi, puñja, samavāya, pūga, jāta y kadambaka son también términos para conjunto o montón.

๖๓๑.

631.

พฺยูโห [Pg.53] วิตาน คุมฺพา จ, กลาโป ชาล มณฺฑลํ;

สมานานํ คโณ วคฺโค,สงฺโฆ สตฺโถ ตุ ชนฺตุนํ.

Byūha, vitāna, gumba (matorral), kalāpa (haz), jāla (red) y maṇḍala (círculo). Vagga es un grupo de iguales; saṅgha y sattha se refieren a una multitud de seres o caravana.

๖๓๒.

632.

สชาติกานํ ตุ กุลํ, นิกาโย ตุ สธมฺมินํ;

ยูโถ นิตฺถี สชาติย, ติรจฺฉานานมุจฺจเต.

Kula se refiere al linaje de los de la misma clase; nikāya a los de la misma doctrina. Yūtha se emplea para una manada o bandada de animales de la misma especie.

๖๓๓.

633.

สุปณฺโณ เวนเตยฺโย จ, ครุโฬ วิหคาธิโป;

ปรปุฏฺโฐ ปรภโต, กุณาโล โกกิโล ปิโก.

Supaṇṇa, venateyya, garuḷa y vihagādhipo (el señor de las aves). Parapuṭṭha, parabhata, kuṇāla, kokila y pika son nombres del cuco.

๖๓๔.

634.

โมโร มยูโร วรหี, นีลคีว สิขณฺฑิโน;

กลาปี จ สิขี เกกี, จูฬา ตุ จ สิขา ภเว.

Mora, mayūra, varahī, nīlagīva (cuello azul), sikhaṇḍī, kalāpī, sikhī y kekī son sinónimos de pavo real. Cūḷā y sikhā significan cresta.

๖๓๕.

635.

สิขณฺโฑ วรหญฺเจว, กลาโป ปิญฺฉ มปฺยถ;

จนฺทโก เมจโก จาถ, ฉปฺปโท จ มธุพฺพโต.

Sikhaṇḍa, varaha, kalāpa y piñcha se refieren a la cola del pavo real; candaka y mecaka al 'ojo' de la pluma. Chappada y madhubbata son nombres de la abeja.

๖๓๖.

636.

มธุลีโห มธุกโร, มธุโป ภมโร อลิ;

ปาราวโต กโปโต จ, กกุโฏ จ ปาเรวโต.

Madhulīha, madhukara, madhupa, bhamara y ali significan abeja. Pārāvata, kapota, kakuṭa y pārevata significan paloma.

๖๓๗.

637.

คิชฺโฌ คทฺโธถ กุลโล, เสโน พฺยคฺฆีนโส ปฺยถ;

ตพฺเภทา สกุณคฺฆิ’ตฺถี, อาโฏ ทพฺพิมุขทฺวิโช.

Gijjha y gaddha son buitres. Kulala, sena y byagghīnasa son halcones; sus variedades incluyen sakuṇagghi (halcón hembra), āṭa y el ave de pico de cuchara (dabbimukha).

๖๓๘.

638.

อุหุงฺกาโร อุลูโก จ, โกสิโย วายสาริ จ;

กาโก ตฺว’ริฏฺโฐ ธงฺโก จ, พลิปุฏฺโฐ จ วายโส.

Uhuṅkāra, ulūka, kosiya y vāyasāri (enemigo de los cuervos) significan búho. Kāka, ariṭṭha, dhaṅka, balipuṭṭha y vāyasa significan cuervo.

๖๓๙.

639.

กาโกโล วนกาโก ถ,ลาโป ลฏุกิกา ปฺยถ;

วารโณ หตฺถิลิงฺโค จ, หตฺถิโสณฺฑวิหงฺคโม.

Kākolo y vanakāka son cuervos de bosque (grandes). Lāpa y laṭukikā son codornices. Vāraṇa, hatthiliṅga y hatthisoṇḍavihaṅgama se refieren al ave con trompa de elefante.

๖๔๐.

640.

อุกฺกุโส กุรโร โกล,ฏฺฐิปกฺขิมฺหิ จ กุกฺกุโห;

สุโว ตุ กีโร จ สุโก, ตมฺพจูโฬ ตุ กุกฺกุโฏ.

Ukkusa y kuraro son águilas pescadoras; también existen el kolaṭṭhipakkhī y el kukkuha. Suva, kīra y suka significan loro. Tambacūḷa y kukkuṭa significan gallo.

๖๔๑.

641.

วนกุกฺกุโฏ จ นิชฺชิวฺโห, อถ โกญฺจา จ กุนฺตนี;

จกฺกวาโก ตุ จกฺกวฺโห, สารงฺโคตุ จ จาตโก.

Vanakukkuṭa y nijjivha son gallos de bosque. Koñcā y kuntanī son garzas. Cakkavāka y cakkavho son gansos rojizos. Sāraṅga y cātaka son aves cātaka.

๖๔๒.

642.

ตุลิโย ปกฺขิพิฬาโล,สตปตฺโต ตุ สารโส;

พโก ตุ สุกฺกกาโกถ,พลากา วิสกณฺฐิกา.

Tuliya y pakkhibiḷāla (gato-pájaro) son murciélagos. Satapatta y sārasa son grullas. Baka y sukkakāka (cuervo blanco) significan garza; balākā y visakaṇṭhikā son grullas blancas.

๖๔๓.

643.

โลหปิฏฺโฐ ตถา กงฺโก, ขญฺชรีโฏ ตุ ขญฺชโน;

กลวิงฺโก ตุ จาฏโก, ทินฺทิโภ ตุ กิกี ภเว.

Lohapiṭṭha y kaṅka son tipos de garzas. Khañjarīṭa y khañjana son lavanderas. Kalaviṅka y cāṭaka son gorriones. Dindibha y kikī son avefrías.

๖๔๔.

644.

กาทมฺโพ [Pg.54] กาฬหํโสถ, สกุนฺโต ภาสปกฺขินิ;

ธูมฺยาโฏ ตุ กลิงฺโคถ,ทาตฺยูโห กาฬกณฺฐโก.

Kādamba y kāḷahaṃsa son gansos negros. Sakunta y bhāsa son aves de rapiña. Dhūmyāṭa y kaliṅga son tipos de pájaros; dātyūha y kāḷakaṇṭhaka son gallinetas de agua.

๖๔๕.

645.

ขุทฺทาที มกฺขิกาเภทา, ฑํโส ปิงฺคลมกฺขิกา;

อาสาฏิกา มกฺขิกาณฺฑํ, ปตงฺโค สลโภ ภเว.

Khuddā y otros son variedades de moscas y abejas; ḍaṃsa y piṅgalamakkhikā son tábanos. Āsāṭikā se refiere a la larva o huevo de mosca. Pataṅga y salabha significan saltamontes o polilla.

๖๔๖.

646.

สูจิมุโข จ มกโส, จีรี ตุ ฌลฺลิกา ถ จ;

ชตุกา ชินปตฺตา ถ, หํโส เสตจฺฉโท ภเว.

Sūcimukha (boca de aguja) y makasa son mosquitos. Cīrī y jhallikā son grillos. Jatukā y jinapattan son murciélagos. Haṃsa y setacchada (de alas blancas) significan cisne.

๖๔๗.

647.

เต ราชหํสา รตฺเตหิ, ปาทตุณฺเฑหิ ภาสิตา;

มลฺลิกา’ขฺยา ธตรฏฺฐา, มลีเนหฺย’สิเตหิ จ.

Los rājahaṃsas se distinguen por sus pies y picos rojos; los llamados mallikā son los cisnes dhataraṭṭha, de color grisáceo o blancuzco sucio.

๖๔๘. ติรจฺโฉ ตุ ติรจฺฉาโน, ติรจฺฉานคโต สิยาติ.

648. Tiraccho, tiracchāna y tiracchānagata se refieren al animal o ser que se mueve de forma horizontal.

อิติ อรญฺญาทิวคฺโค.

Así termina la sección sobre el bosque y otros temas.

๗. ปาตาลวคฺค

7. Sección del Inframundo (Pātālavagga)

๖๔๙.

649.

อโธภุวนํ ปาตาลํ, นาคโลโก รสาตลํ;

รนฺธํ ตุ วิวรํ ฉิทฺทํ, กุหรํ สุสิรํ พิลํ.

Adhobhuvana, pātāla, nāgaloka y rasātala son nombres del inframundo. Randha, vivara, chidda, kuhara, susira y bila significan agujero, grieta o cavidad.

๖๕๐.

650.

สุสิ’ตฺถี ฉิคฺคลํ โสพฺภํ, สจฺฉิทฺเท สุสิรํ ติสุ;

ถิยํ ตุ กาสุ อาวาโฏ, สปฺปราชา ตุ วาสุกี.

Susi, chiggala y sobbha son agujeros; susira denota algo perforado. Kāsu (femenino) y āvāṭo (masculino) significan fosa o pozo. Vāsukī es el rey de las serpientes.

๖๕๑.

651.

อนนฺโต นาคราชา ถ, วาหโส’ชคโร ภเว;

โคนโส ตุ ติลิจฺโฉ ถ,เทฑฺฑุโภ ราชุโล ภเว.

Ananta es un rey de los nāgas. Vāhasa y ajagara significan pitón. Gonasa y tiliccha son víboras. Deḍḍubha y rājula son serpientes de agua.

๖๕๒.

652.

กมฺพโล’สฺสตโร เมรุ, ปาเท นาคาถ ธมฺมนี;

สิลุตฺโต ฆรสปฺโป ถ, นีลสปฺโป สิลาภุ จ.

Kambala y Assatara son nagas situados al pie del monte Meru; también están el dhammanī (serpiente rata), silutta, la serpiente doméstica (gharasappa), la serpiente azul y silābhu (lagartija de roca).

๖๕๓.

653.

อาสิวิโส ภุชงฺโค’หิ, ภุชโค จ ภุชงฺคโม;

สรีสโป ผณี สปฺปา, ลคทฺทา โภคิ ปนฺนคา.

Āsivisa, bhujaṅga, ahi, bhujaga, bhujaṅgama, sarīsapa, phaṇī, sappa, lagadda, bhogi y pannaga son sinónimos para la serpiente.

๖๕๔.

654.

ทฺวิชิวฺโห อุรโค วาโฬ, ทีโฆ จ ทีฆปิฏฺฐิโก;

ปาทูทโร วิสธโร, โภโค ตุ ผณิโน ตนุ.

Dvijivho (de lengua bífida), urago (que se arrastra sobre el pecho), vāḷo, dīgho (la larga), dīghapiṭṭhiko (de espalda larga), pādūdaro (que camina con el vientre) y visadharo (portador de veneno) son términos para la serpiente; bhoga se refiere al cuerpo de la serpiente encapuchada.

๖๕๕.

655.

อาสี’ตฺถี [Pg.55] สปฺปทาฐา ถ, นิมฺโมโก กญฺจุโก สมา;

วิสํ ตฺว’นิตฺถี ครฬํ, ตพฺเภทา วา หลาหโล.

Āsī es el colmillo de la serpiente; nimmoka y kañcuka son términos para la piel mudada. Visa y garaḷa significan veneno; una de sus variedades es el halāhala.

๖๕๖.

656.

กาฬกูฏาทโย จาถ, วาฬคฺคาตฺย’หิตุณฺฑิโก;

Kāḷakūṭa y otros son tipos de veneno; ahituṇḍika es el encantador de serpientes.

๖๕๗.

657.

นิรโย ทุคฺคติ’ตฺถี จ, นรโก, โส มหา’ฏฺฐธา;

สญฺชีโว กาฬสุตฺโต จ, มหาโรรุว โรรุวา;

ปตาปโน อวีจิ’ตฺถี, สงฺฆาโต ตาปโน อิติ.

Niraya, duggati y naraka significan infierno. Los ocho grandes infiernos son Sañjīva, Kāḷasutta, Roruva, Mahāroruva, Saṅghāta, Tāpana, Patāpana y Avīci.

๖๕๘.

658.

ถิยํ เวตรณี โลห, กุมฺภี ตตฺถ ชลาสยา;

การณิโก นิรยโป,เนรยิโก ตุ นารโก.

Vetaraṇī y Lohakumbhī son depósitos de agua en el infierno; kāraṇika y nirayapo son los guardianes de los infiernos; nerayika y nāraka son los seres que allí habitan.

๖๕๙.

659.

อณฺณโว สาคโร สินฺธุ, สมุทฺโท รตนากโร;

ชลนิฌุ’ ทธิ, ตสฺส, เภทา ขีรณฺณวาทโย.

Aṇṇava, sāgaro, sindhu, samuddo, ratanākaro y udadhi son nombres para el océano; sus variedades incluyen el océano de leche (khīraṇṇava) y otros.

๖๖๐.

660.

เวลา’สฺส กูลเทโส ถ,อาวฏฺโฏ สลิลพฺภโม;

เถโว ตุ พินฺทุ ผุสิตํ, ภโม ตุ ชลนิคฺคโม.

Velā es la orilla del mar; āvaṭṭa es el remolino de agua. Theva, bindu y phusita significan gota; bhamo es el sumidero o salida de agua.

๖๖๑.

661.

อาโป ปโย ชลํ วาริ, ปานียํ สลิลํ ทกํ;

อณฺโณ นีรํ วนํ วาลํ, โตยํ อมฺพุ’ทกญฺจ กํ.

Āpo, payo, jalaṃ, vāri, pānīyaṃ, salilaṃ, dakaṃ, aṇṇo, nīraṃ, vanaṃ, vālaṃ, toyaṃ, ambu, udaka y kaṃ son todos términos para designar el agua.

๖๖๒.

662.

ตรงฺโค จ ตถา ภงฺโค, อูมิ วีจิ ปุมิตฺถิยํ;

อุลฺโลโล ตุ จ กลฺโลโล, มหาวีจีสุ กถฺยเต.

Taraṅgo, bhaṅgo, ūmi y vīci significan ola; ullolo y kallolo se utilizan para referirse a las grandes olas.

๖๖๓.

663.

ชมฺพาโล กลลํ ปงฺโก, จิกฺขลฺลํ กทฺทโม ปฺยถ;

ปุลินํ วาลุกา วณฺณุ, มรู’รุ สิกตา ภเว.

Jambālo, kalalaṃ, paṅko, cikkhallaṃ y kaddamo significan lodo o fango; pulinaṃ, vālukā, vaṇṇu, maru, uru y sikatā significan arena.

๖๖๔.

664.

อนฺตรีปญฺจ ทีโป วา, ชลมชฺฌคตํ ถลํ;

ตีรํ ตุ กูลํ โรธญฺจ, ปตีรญฺจ ตฏํ ติสุ.

Antarīpa y dīpa se refieren a una isla o tierra rodeada de agua; tīraṃ, kūlaṃ, rodha, patīra y taṭa son términos para la orilla o ribera.

๖๖๕.

665.

ปารํ ปรมฺหิ ตีรมฺหิ, โอรํ ตฺว’ปาร มุจฺจเต;

อุฬุมฺโป ตุ ปฺลโว กุลฺโล, ตโร จ ปจฺจรี’ตฺถิยํ.

Pāraṃ es la otra orilla, mientras que oraṃ se refiere a esta orilla. Uḷumpo, plavo, kullo, taro y paccarī son nombres para una balsa.

๖๖๖.

666.

ตรณี ตริ นาวา จ, กูปโก ตุ จ กุมฺภกํ;

ปจฺฉาพนฺโธ โคฏวิโส, กณฺณธาโร ตุ นาวิโก.

Taraṇī, tari y nāvā significan barco; kūpako y kumbhaka son términos para el mástil. Kaṇṇadhāro y nāviko significan timonel o navegante.

๖๖๗.

667.

อริตฺตํ เกนิปาโต ถ,โปตวาโห นิยามโก;

สํยตฺติกา ตุ นาวาย, วาณิชฺชมาจรนฺติ เย.

Arittaṃ y kenipāto significan remo; potavāho y niyāmako significan piloto o guía del barco. Saṃyattikā son los comerciantes que viajan por mar.

๖๖๘.

668.

นาวาย’งฺคา’ [Pg.56] ลงฺกาโร จ, วฏากาโร ผิยาทโย;

โปโต ปวหนํ วุตฺตํ, โทณิ ตฺวิ’ตฺถี ตถา’มฺพณํ.

Los accesorios de un barco incluyen la vela y otros elementos; poto y pavahanaṃ significan embarcación; doṇi y ambaṇa se refieren a una canoa o artesa.

๖๖๙.

669.

คภีร นินฺน คมฺภีรา, โถ ตฺตานํ ตพฺพิปกฺขเก;

อคาธํ ตฺว’ตลมฺผสฺสํ, อนจฺโฉ กลุสา’วิลา.

Gabhīra, ninna y gambhīra significan profundo; uttāna es su opuesto (superficial). Agādhaṃ es lo insondable; anaccho, kalusā y āvilā significan agua turbia.

๖๗๐.

670.

อจฺโฉ ปสนฺโน วิมโล, คภีรปฺปภุตี ติสุ;

ธีวโร มจฺฉิโก มจฺฉ, พนฺธ เกวฏฺฏ ชาลิกา.

Accho, pasanno y vimalo significan agua clara. Dhīvaro, macchiko, macchabandha, kevaṭṭa y jālikā son términos para el pescador.

๖๗๑.

671.

มจฺโฉ มีโน ชลจโร, ปุถุโลโม’มฺพุโช ฌโส;

โรหิโต มคฺคุโร สิงฺคี, พลโช มุญฺช ปาวุสา.

Maccho, mīno, jalacaro, puthulomo, ambujo y jhaso significan pez; rohito, magguro, siṅgī, balajo, muñja y pāvusā son tipos de peces.

๖๗๒.

672.

สตฺตวงฺโก สวงฺโก จ, นฬมีโน จ คณฺฑโก;

สุสุกา สผรี มจฺฉ, ปฺปเภทา มกราทโย.

Sattavaṅko, savaṅko, naḷamīno y gaṇḍako son tipos de peces; susukā (delfín), sapharī y makara son otras variedades.

๖๗๓.

673.

มหามจฺฉา ติมิ ติมิ, งฺคโล ติมิรปิงฺคโล;

อานนฺโท ติมินนฺโท จ, อชฺฌาโรโห มหาติมิ.

Los peces gigantes son timi, timiṅgalo, timirapiṅgalo, ānando, timinando y ajjhāroho o mahātimi.

๖๗๔.

674.

ปาสาณมจฺโฉ ปาฐีโน, วงฺโก ตุ พฬิโส ภเว;

สุสุมาโร ตุ กุมฺภีโล,นกฺโก กุมฺโม ตุ กจฺฉโป.

Pāsāṇamaccho y pāṭhīno son tipos de peces; baḷiso es el anzuelo. Susumāro, kumbhīlo y nakko significan cocodrilo; kummo y kacchapo significan tortuga.

๖๗๕.

675.

กกฺกฏโก กุฬีโร จ, ชลูกา ตุ จ รตฺตปา;

มณฺฑูโก ททฺทุโร เภโก;

คณฺฑุปฺปาโท มหีลตา.

Kakkaṭako y kuḷīro significan cangrejo; jalūkā y rattapā significan sanguijuela; maṇḍūko, dadduro y bheko significan rana; gaṇḍuppādo es la lombriz de tierra.

๖๗๖.

676.

อถ สิปฺปี จ สุตฺติ’ตฺถี, สงฺเข ตุ กมฺพุ’นิตฺถิยํ;

ขุทฺทสงฺขฺเย สงฺขนโข, ชลสุตฺติ จ สมฺพุโก.

Sippī y sutti significan ostra; saṅkha y kambu significan caracola. Saṅkhanakho es una caracola pequeña; jalasutti y sambuko son tipos de caracol de agua.

๖๗๗.

677.

ชลาสโย ชลาธาโร, คมฺภีโร รหโท ถ จ;

อุทปาโน ปานกูโป, ขาตํ โปกฺขรณี’ตฺถิยํ.

Jalāsayo y jalādhāro significan reservorio de agua; rahado es un lago profundo. Udapāno y pānakūpo significan pozo; pokkharaṇī es un estanque de lotos.

๖๗๘.

678.

ตฬาโก จ สโร’นิตฺถี, วาปี จ สรสี’ตฺถิยํ;

ทโห’มฺพุชากโร จาถ, ปลฺลลํ ขุทฺทโก สโร.

Taḷāko, saro, vāpī y sarasī significan estanque o lago. Daho y ambujākaro también designan un lago; pallalaṃ es un pequeño estanque o charco.

๖๗๙.

679.

อโนตตฺโต ตถา กณฺณ, มุณฺโฑ จ รถการโก;

ฉทฺทนฺโต จ กุณาโล จ, วุตฺตา มนฺทากินี’ตฺถิยํ.

Anotatto, Kaṇṇamuṇḍo, Rathakārako, Chaddanto, Kuṇālo y Mandākinī son nombres de grandes lagos.

๖๘๐.

680.

ตถา สีหปฺปปาโตติ, เอเต สตฺต มหาสรา;

อาหาโว ตุ นิปานญฺจา, ขาตํ ตุ เทวขาตกํ.

Sīhappapāto es el séptimo de los siete grandes lagos. Āhāvo y nipāna significan abrevadero; devakhātakaṃ es un estanque natural (no excavado por el hombre).

๖๘๑.

681.

สวนฺตี [Pg.57] นินฺนคา สินฺธุ, สริตา อาปคา นที;

ภาคีรถี ตุ คงฺคา ถ, สมฺเภโท สินฺธุสงฺคโม.

Savantī, ninnagā, sindhu, saritā, āpagā y nadī son términos para el río. Bhāgīrathī es un nombre para el Ganges; sambhedo es la confluencia de ríos.

๖๘๒.

682.

คงฺคา’จิรวตี เจว, ยมุนา สรภู (สรพู ) มหี;

อิมา มหานที ปญฺจ, จนฺทภาคา สรสฺสตี.

El Ganges, el Aciravatī, el Yamunā, el Sarabhū y el Mahī; estos son los cinco grandes ríos, junto con el Candabhāgā y el Sarassatī.

๖๘๓.

683.

เนรญฺชรา จ กาเวรี, นมฺมทาที จ นินฺนคา;

วาริมคฺโค ปณาลี’ตฺถี, ปุเม จนฺทนิกา ตุ จ.

El Nerañjarā, el Kāverī y el Nammadā son ríos; un curso de agua es una canalización (paṇālī) en femenino, y en masculino un foso de agua sucia (candanikā).

๖๘๔.

684.

ชมฺพาลี โอลิคลฺโล จ, คามทฺวารมฺหิ กาสุยํ;

สโรรุหํ สตปตฺตํ, อรวินฺทญฺจ วาริชํ.

Un lodazal, un sumidero y un foso en la puerta de la aldea; lo que nace en el lago, el de cien pétalos, el loto aravinda y el nacido del agua.

๖๘๕.

685.

อนิตฺถี ปทุมํ ปงฺเก, รุหํ นลิน โปกฺขรํ;

มุฬาลปุปฺผํ กมลํ, ภิสปุปฺผํ กุเสสยํ.

El loto (paduma), el nacido del fango (paṅkeruha), el nalina, el pokkhara, la flor del tallo (muḷālapuppha), el kamala, la flor del rizoma (bhisapuppha) y el kusesaya son de género neutro.

๖๘๖.

686.

ปุณฺฑรีกํ สิตํ, รตฺตํ, โกกนทํ โกกาสโก;

กิญฺชกฺโข เกสโร นิตฺถี, ทณฺโฑ ตุ นาล มุจฺจเต.

El loto puṇḍarīka es blanco; el rojo es el kokanada y el kokāsaka; el estambre es kiñjakkha o kesara (neutro), y al tallo se le llama nāla.

๖๘๗.

687.

ภิสํ มุฬาโล นิตฺถี จ, พีชโกโส ตุ กณฺณิกา;

ปทุมาทิสมูเห ตุ, ภเว สณฺฑมนิตฺถิยํ.

El rizoma es bhisa o muḷāla (neutro); el receptáculo de las semillas es kaṇṇikā; y un grupo de lotos es un saṇḍa (neutro).

๖๘๘.

688.

อุปฺปลํ กุวลยญฺจ, นีลํ ตฺวิ’นฺทีวรํ สิยา;

เสเตตุ กุมุทญฺจสฺส, กนฺโท สาลูก มุจฺจเต.

El uppala y el kuvalaya; el azul es indīvara, el blanco es kumuda, y a su raíz bulbosa se le llama sālūka.

๖๘๙.

689.

โสคนฺธิกํ กลฺลหารํ, ทกสีตลิกํ ปฺยถ;

เสวาโล นีลิกา จาถ, ภิสินฺย’มฺพุชินี ภเว.

El lirio sogandhika, el kallahāra y el dakasītalika; luego el sevāla y la nīlikā [algas]; y una planta de lotos es bhisinī o ambujinī.

๖๙๐. เสวาลา ติลพีชญฺจ, สงฺเข จ ปณกาทโยติ.

690. Las algas, la semilla de sésamo y el musgo acuático, etc.

อิติ ปาตาลวคฺโค.

Así concluye la sección sobre el inframundo (Pātālavagga).

ภูกณฺโฑ ทุติโย.

Segundo capítulo: La sección de la Tierra (Bhūkaṇḍa).

๓. สามญฺญกณฺฑ

3. Capítulo General (Sāmaññakaṇḍa).

๑. วิเสสฺยาธีนวคฺค

1. Sección sobre los adjetivos dependientes del sustantivo (Visesyādhīnavagga).

๖๙๑.

691.

วิเสสฺยาธีน สํกิณฺณา, เนกตฺเถหฺย’พฺยเยหิ จ;

สา’งฺโค’ปางฺเคหิ กถฺยนฺเต, กณฺเฑ วคฺคา อิห กฺกมา.

Los adjetivos dependientes, los términos variados, los polisémicos y los indeclinables, junto con las partes del cuerpo y sus miembros, se exponen en este capítulo en orden.

๖๙๒.

692.

คุณทพฺพกฺริยาสทฺทา, [Pg.58] สิยุํ สพฺเพ วิเสสนา;

วิเสสฺยาธีนภาเวน, วิเสสฺยสมลิงฺคิโน.

Las palabras de cualidad, sustancia y acción son todas adjetivos; por su dependencia del sustantivo, adoptan el mismo género que este.

๖๙๓.

693.

โสภนํ รุจิรํ สาธุ, มนุญฺญํ จารุ สุนฺทรํ;

วคฺคุ มโนรมํ กนฺตํ, หารี มญฺชุ จ เปสลํ.

Hermoso, radiante, bueno, placentero, bello, encantador, armonioso, fascinante, deseado, cautivador, dulce y virtuoso.

๖๙๔.

694.

ภทฺทํ วามญฺจ กลฺยาณํ, มนาปํ ลทฺธกํ สุภํ;

อุตฺตโม ปวโร เชฏฺโฐ, ปมุขา’นุตฺตโร วโร.

Afortunado, agradable, virtuoso, satisfactorio, elegante, bello; supremo, excelente, principal, primordial, incomparable, superior.

๖๙๕.

695.

มุขฺโย ปธานํ ปาโมกฺโข, ปร มคฺคญฺญ มุตฺตรํ;

ปณีตํ ปรมํ เสยฺโย, คามณี เสฏฺฐ สตฺตมา.

Principal, primordial, eminente, supremo, primero, superior, sublime, extremo, mejor, líder, excelente, el más noble.

๖๙๖.

696.

วิสิฏฺฐา’ริย นาเค’โก, สภคฺคา โมกฺข ปุงฺควา;

สีห กุญฺชร สทฺทูลา, ที ตุ สมาสคา ปุเม.

Distinguido, noble, eminente (nāga), único, sobresaliente, principal, excelente; león, elefante, tigre; estos términos se usan en compuestos masculinos.

๖๙๗.

697.

จิตฺต’กฺขิ ปีติชนน, มพฺยาเสก มเสจนํ;

อิฏฺฐํ ตุ สุภคํ หชฺชํ, ทยิตํ วลฺลภํ ปิยํ.

Lo que deleita al corazón y a los ojos, lo que nunca cansa; deseado, afortunado, amable, querido, favorito y amado.

๖๙๘.

698.

ตุจฺฉญฺจ ริตฺตกํ สุญฺญํ, อถา’สารญฺจ เผคฺคุ จ;

เมชฺฌํ ปูตํ ปวิตฺโต ถ, อวิรทฺโธ อปณฺณโก.

Vacío, hueco, nulo; además, sin esencia y sin valor; puro, limpio, sagrado; certero y seguro.

๖๙๙.

699.

อุกฺกฏฺโฐ จ ปกฏฺโฐ ถ, นิหีโน หีน ลามกา;

ปติกิฏฺฐํ นิกิฏฺฐญฺจ, อิตฺตรา’วชฺช กุจฺฉิตา.

Eminente y excelso; luego inferior, bajo, ruin; despreciable, ínfimo, insignificante, censurable y despreciado.

๗๐๐.

700.

อธโม’มก คารยฺหา,มลีโน ตุ มลีมโส;

พฺรหา มหนฺตํ วิปุลํ, วิสาลํ ปุถุลํ ปุถุ.

Bajo, inferior, reprobable; sucio y manchado; inmenso, grande, amplio, vasto, extenso y ancho.

๗๐๑.

701.

ครุ’รุ วิตฺถิณฺณ มโถ, ปีนํ ถูลญฺจ ปีวรํ;

ถุลฺลญฺจ วฐรญฺจา ถ, อาจิตํ นิจิตํ ภเว.

Pesado, inmenso, extendido; luego gordo, grueso, robusto, corpulento y rudo; acumulado y reunido.

๗๐๒.

702.

สพฺพํ สมตฺต มขิลํ, นิขิลํ สกลํ ตถา;

นิสฺเสสํ กสิณา’เสสํ, สมคฺคญฺจ อนูนกํ,

Todo, completo, íntegro, entero, así como total, sin resto, universal, pleno, unido y no disminuido.

๗๐๓.

703.

ภูริ ปหุตํ ปจุรํ, ภิยฺโย สมฺพหุลํ พหุ;

เยภุยฺยํ พหุลํ จาถ, พาหิรํ ปริพาหิรํ.

Abundante, copioso, mucho, más, numeroso, vasto, frecuente, profuso; y exterior, externo.

๗๐๔.

704.

ปโรสตาที เต, เยสํ, ปรํ มตฺตํ สตาทิโต;

ปริตฺตํ สุขุมํ ขุทฺทํ, โถก มปฺปํ กิสํ ตนุ.

Más de cien, etc.; pequeño, sutil, diminuto, poco, escaso, flaco y delgado.

๗๐๕.

705.

จุลฺลํ มตฺเต’ตฺถิยํ เลส,ลวา’ณุหิ กโณ ปุเม;

สมีปํ นิกฏา’สนฺโน, ปกฏฺฐา’ภฺยาส สนฺติกํ.

Pequeño (femenino); pizca, porción, átomo y grano (masculino); cercano, próximo, adyacente, inmediato, vecino y junto a.

๗๐๖.

706.

อวิทูรญฺจ [Pg.59] สามนฺตํ, สนฺนิกฏฺฐ มุปนฺติกํ;

สกาสํ อนฺติกํ ญตฺตํ, ทูรํ ตุ วิปฺปกฏฺฐกํ.

No lejano, vecindad, muy cerca, próximo, presencia, cerca; lo lejano es dūra o vippakaṭṭhaka.

๗๐๗.

707.

นิรนฺตรํ ฆนํ สนฺทํ, วิรฬํ เปลวํ ตนุ;

อถา ยตํ ทีฆ มโถ, นิตฺตลํ วฏฺฏ วฏฺฏุลํ.

Continuo, denso, tupido; ralo, delicado, fino; luego alargado, largo; y esférico, redondo, circular.

๗๐๘.

708.

อุจฺโจ ตุ อุนฺนโต ตุงฺโค, อุทคฺโค เจว อุจฺฉิโต;

นีโจ รสฺโส วามโน ถ, อชิมฺโห ปคุโณ อุชุ.

Alto, elevado, prominente, excelso y alzado; bajo, corto y enano; no torcido, diestro y recto.

๗๐๙.

709.

อฬารํ เวลฺลิตํ วงฺกํ, กุฏิลํ ชิมฺห กุญฺจิตํ;

ธุโว จ สสฺสโต นิจฺโจ, สทาตน สนนฺตนา.

Curvado, ondulado, torcido, sinuoso, oblicuo y encogido; fijo, eterno, permanente, perpetuo y constante.

๗๑๐.

710.

กูฏฏฺโฐ ตฺเว’กรูเปน, กาลพฺยาปี ปกาสิโต;

ลหุ สลฺลหุกํ จาถ, สงฺขฺยาตํ คณิตํ มิตํ.

Inmutable por tener una sola forma y que perdura en el tiempo; ligero y muy leve; contado, calculado y medido.

๗๑๑.

711.

ติณฺหํ ตุ ติขิณํ ติพฺพํ, จณฺฑํ อุคฺคํ ขรํ ภเว;

ชงฺคมญฺจ จรญฺเจว, ตสํ เญยฺยํ จราจรํ.

Agudo, afilado e intenso, feroz, terrible y áspero; móvil, caminante, tembloroso y animado.

๗๑๒.

712.

กมฺปนํ จลนํ จาถ, อติริตฺโต ตถา’ธิโก;

ถาวโร ชงฺคมา อญฺโญ, โลลํ ตุ จญฺจลํ จลํ.

Vibrante y móvil; sobrante y adicional; estable es lo opuesto a móvil; vacilante, inquieto y cambiante.

๗๑๓.

713.

ตรลญฺจ ปุราโณ ตุ, ปุราตน สนนฺตนา;

จิรนฺตโน ถ ปจฺจคฺโฆ, นูตโน’ภินโว นโว.

Inestable y viejo, antiguo y ancestral; duradero; y lo opuesto es fresco, nuevo, reciente y moderno.

๗๑๔.

714.

กุรูรํ กฐินํ ทฬฺหํ, นิฏฺฐุรํ กกฺขฬํ ภเว;

อนิตฺถฺย’นฺโต ปริยนฺโต, ปนฺโต จ ปจฺฉิม’นฺติมา.

Cruel, rígido, firme, severo y áspero; límite, término, extremo, último y final.

๗๑๕.

715.

ชิฆญฺญํ จริมํ ปุพฺพํ, ตฺว’คฺคํ ปฐม มาทิ โส;

ปติรูโป นุจฺฉวิกํ, อถ โมฆํ นิรตฺถกํ.

Último y final; anterior, supremo, primero e inicial; adecuado y apropiado; y vano e inútil.

๗๑๖.

716.

พฺยตฺตํ ปุฏ ญฺจ มุทุ ตุ, สุกุมารญฺจ โกมลํ;

ปจฺจกฺขํ อินฺทฺริยคฺคยฺหํ, อปจฺจกฺขํ อตินฺทฺริยํ.

Manifiesto y claro; suave, delicado y tierno; evidente y perceptible por los sentidos; no evidente y trascendental.

๗๑๗.

717.

อิตรา’ญฺญตโร เอโก, อญฺโญ พหุวิโธ ตุ จ;

นานารูโป จ วิวิโธ, อพาธํ ตุ นิรคฺคลํ.

Otro, uno u otro; otro y múltiple; de diversas formas y variado; libre de obstrucción y sin trabas.

๗๑๘.

718.

อเถ’กากี จ เอกจฺโจ, เอโก จ เอกโก สมา;

สาธารณญฺจ สามญฺญํ, สมฺพาโธ ตุ จ สํกฏํ.

Solitario, alguno, uno y solo son iguales; común y general; estrecho y angosto.

๗๑๙.

719.

วามํ กเฬวรํ สพฺยํ;

อปสพฺยํ ตุ ทกฺขิณํ;

ปฏิกูลํ ตฺว’ปสพฺยํ, คหนํ กลิลํ สมา.

Izquierdo y siniestro; derecho y diestro; contrario es opuesto; denso e impenetrable son iguales.

๗๒๐.

720.

อุจฺจาวจํ [Pg.60] พหุเภทํ, สํกิณฺณา’ กิณฺณ สํกุลา;

กตหตฺโถ จ กุสโล, ปวีณา’ภิญฺญ สิกฺขิตา.

Variado y de muchas clases; mezclado, lleno y abarrotado; diestro, hábil, experto, conocedor y entrenado.

๗๒๑.

721.

นิปุโณ จ ปฏุ เฉโก, จาตุโร ทกฺข เปสลา;

พาโล ทตฺตุ ชโล มูฬฺโห, มนฺโท วิญฺญู จ พาลิโส.

Hábil, capaz, astuto, inteligente, diestro y amable; necio, tonto, estúpido, confundido, torpe, ignorante e infantil.

๗๒๒.

722.

ปุญฺญวา สุกตี ธญฺโญ, มหุสฺสาโห มหาธิติ;

มหาตณฺโห มหิจฺโฉ ถ, หทยี หทยาลุ จ.

Meritorio, virtuoso y afortunado; de gran esfuerzo y gran firmeza; de gran deseo y gran ambición; cordial y afectuoso.

๗๒๓.

723.

สุมโน หฏฺฐจิตฺโต ถ, ทุมฺมโน วิมโน ปฺยถ;

วทานิโย วทญฺญู จ, ทานโสณฺโฑ พหุปฺปโท.

Alegre y de corazón contento; triste y abatido; generoso y liberal, caritativo y que da en abundancia.

๗๒๔.

724.

ขฺยาโต ปตีโต ปญฺญาโต,ภิญฺญาโต ปถิโต สุโต,วิสฺสุโต วิทิโต เจว, ปสิทฺโธ ปากโฏ ภเว.

Famoso, reconocido, conocido, renombrado, celebrado, oído, ilustre, sabido, célebre y manifiesto.

๗๒๕.

725.

อิสฺสโร นายโก สามี, ปตี’สา’ธิปตี ปภู;

อยฺยา’ธิปา’ธิภู เนตา,อิพฺโภ ตฺว’ฑฺโฒ ตถา ธนี.

Señor, líder, dueño, marido, soberano y maestro; noble, jefe, gobernante y guía; rico, próspero y acaudalado.

๗๒๖.

726.

ทานารโห ทกฺขิเณยฺโย, สินิทฺโธ ตุ จ วจฺฉโล;

ปริกฺขโก การณิโก,อาสตฺโต ตุ จ ตปฺปโร.

Digno de ofrendas, digno de dones; afectuoso y cariñoso; examinador y juez; apegado y dedicado.

๗๒๗.

727.

การุณิโก ทยาลุปิ, สูรโต อุสฺสุโก ตุ จ;

อิฏฺฐตฺเถ อุยฺยุโต จาถ, ทีฆสุตฺโต จิรกฺริโย.

Compasivo y misericordioso; gentil y entusiasta; empeñado en su objetivo; y parsimonioso o lento en actuar.

๗๒๘.

728.

ปราธีโน ปรายตฺโต, อายตฺโต ตุ จ สนฺตโก;

ปริคฺคโห อธีโน จ, สจฺฉนฺโท ตุ จ เสรินิ.

Dependiente de otro y sujeto a otro; dependiente y perteneciente; posesión y bajo control; y por voluntad propia e independiente.

๗๒๙.

729.

อนิสมฺมการี ชมฺโม, อติตณฺโห ตุ โลลุโป;

คิทฺโธ ตุ ลุทฺโธ โลโล ถ,กุณฺโฐ มนฺโท กฺริยาสุ หิ.

Que actúa sin reflexión y despreciable; muy codicioso y ávido; ansioso, avaricioso e inquieto; y lerdo o torpe en las acciones.

๗๓๐.

730.

กามยิตา ตุ กมิตา, กามโน กามิ กามุโก;

โสณฺโฑ มตฺโต วิเธยฺโย ตุ,อสฺสโว สุพฺพโจ สมา.

Amante, deseoso y apasionado; adicto y ebrio; obediente, dócil y fácil de instruir son iguales.

๗๓๑.

731.

ปคพฺโภ [Pg.61] ปฏิภายุตฺโต, ภีสีโล ภีรุ ภีรุโก;

อธีโร กาตโร จาถ,หึสาสีโล จ ฆาตุโก.

Atrevido e ingenioso; miedoso y temeroso; inseguro y cobarde; y violento y destructor.

๗๓๒.

732.

โกธโน โรสโน โกปี,จณฺโฑ ตฺวจฺจนฺตโกธโน;

สหโน ขมโน ขนฺตา, ติติกฺขวา จ ขนฺติมา.

Iracundo, enojado e irritable; feroz y extremadamente colérico; paciente, tolerante, perdonador y sufrido.

๗๓๓.

733.

สทฺธายุตฺโต ตุ สทฺธาลุ, ธชวา ตุ ธชาลุ จ ;

นิทฺทาลุ นิทฺทาสีโล ถ, ภสฺสโร ภาสุโร ภเว.

Devoto y lleno de fe; prominente y distinguido; dormilón y propenso al sueño; y brillante y resplandeciente.

๗๓๔.

734.

นคฺโค ทิคมฺพโร’วตฺโถ, ฆสฺมโร ตุ จ ภกฺขโก;

เอฬมูโค ตุ วตฺตุญฺจ, โสตุํ จา’กุสโล ภเว.

Desnudo y sin ropa; glotón y devorador; y aquel que es incapaz de hablar y de escuchar adecuadamente.

๗๓๕.

735.

มุขโร ทุมฺมุขา’พทฺธ, มุขา จาปฺปิยวาทินิ;

วาจาโล พหุคารยฺห, วเจ วตฺตา ตุ โส วโท.

Charlatán, de boca vil, de lengua suelta y que habla palabras desagradables; locuaz, muy censurable en su discurso, hablador y elocuente.

๗๓๖.

736.

นิโช สโก อตฺตนิโย,วิมฺหโย’จฺฉริย’พฺภุโต;

วิหตฺโถ พฺยากุโล จาถ,อาตตายี วธุทฺยโต.

Propio, de uno mismo y personal; asombroso y maravilloso; perplejo y confundido; y el malhechor que está listo para matar.

๗๓๗.

737.

สีสจฺเฉชฺชมฺหิ วชฺโฌ ถ, นิกโต จ สโฐ’นุชุ;

สูจโก ปิสุโณ กณฺเณ,ชโป ธุตฺโต ตุ วญฺจโก.

Condenado a muerte por decapitación; engañoso, fraudulento y deshonesto; informante, calumniador y susurrador al oído; pícaro y engañador.

๗๓๘.

738.

อนิสมฺม หิ โย กิจฺจํ, ปุริโส วธพนฺธนาทิ มาจรติ;

อวินิจฺฉิตการิตฺตา, โสขลุ จปโลติ วิญฺเญยฺโย.

Ciertamente, aquel hombre que realiza actos como matar o encadenar sin reflexionar; debido a su actuar sin deliberación, debe ser conocido como alguien impulsivo.

๗๓๙.

739.

ขุทฺโท กทริโย ถทฺธ, มจฺฉรี กปโณ ปฺยถ;

อกิญฺจโน ทลิทฺโท จ, ทีโน นิทฺธน ทุคฺคตา.

Vil, miserable, obstinado, tacaño y mezquino; pobre, indigente, miserable, desposeído y desdichado.

๗๔๐.

740.

อสมฺภาวิตสมฺปตฺตํ, กากตาลิย มุจฺจเต;

อถ ยาจนโก อตฺถี, ยาจโก จ วนิพฺพโก.

Lo que se obtiene sin haber sido esperado se llama coincidencia fortuita; además, demandante, suplicante y mendigo.

๗๔๑.

741.

อณฺฑชา ปกฺขิสปฺปาที, นราที ตุ ชลาพุชา;

เสทชา กิมิฑํสาที, เทวาที ตฺโว’ ปปาติกา.

Los nacidos de huevo son aves, serpientes, etc.; los nacidos del vientre son los hombres, etc.; los nacidos de la humedad son gusanos, moscardones, etc.; y los de nacimiento espontáneo son los dioses, etc.

๗๔๒.

742.

ชณฺณุตคฺโฆ [Pg.62] ชณฺณุมตฺโต, กปฺโป ตุ กิญฺจิทูนเก;

อนฺตคฺคตํ ภุ ปริยา, ปนฺน มนฺโตคโธ’คธา.

Que llega hasta la rodilla, a la altura de la rodilla; casi o un poco menos; incluido, contenido, inmerso y sumergido.

๗๔๓.

743.

ราธิโต สาธิโต จาถ, นิปฺปกฺกํ กุถิตํ ภเว;

อาปนฺโน ตฺวา’ปทปฺปตฺโต, วิวโส ตฺววโส ภเว.

Logrado y realizado; lo cocido sería hervido; aquel que ha caído en desgracia es un infortunado; el que no tiene control es alguien sin voluntad.

๗๔๔.

744.

นุณฺโณ นุตฺตา’ตฺต, ขิตฺตา เจ’, ริตา วิทฺธา ถ กมฺปิโต;

ธูโต อาธูต จลิตา, นิสิตํ ตุ จ เตชิตํ.

Empujado, lanzado, arrojado, herido y tembloroso; sacudido, agitado, movido; y lo afilado es lo aguzado.

๗๔๕.

745.

ปตฺตพฺพํ คมฺม มาปชฺชํ, ปกฺกํ ปริณตํ สมา;

เวฐิตํ ตุ วลยิตํ, รุทฺธํ สํวุต มาวุตํ.

Lo que debe alcanzarse, lo llegado, lo obtenido; maduro y desarrollado son iguales; lo envuelto es lo rodeado; obstruido, cubierto y cerrado.

๗๔๖.

746.

ปริกฺขิตฺตญฺจ นิวุตํ, วิสฏํ วิตฺถตํ ตตํ;

ลิตฺโต ตุ ทิทฺโธ คูฬฺโห ตุ,คุตฺโต ปุฏฺโฐ ตุ โปสิโต.

Rodeado y velado; extendido, dilatado y esparcido; lo ungido es lo untado; lo oculto es lo protegido, y lo alimentado es lo sustentado.

๗๔๗.

747.

ลชฺชิโต หีฬิโต จาถ, สนิตํ ธนิตํ ปฺยถ;

สนฺทานิโต สิโต พทฺโธ,กีลิโต สํยโต ภเว.

Avergonzado y despreciado; además, lo sonado y lo resonado; encadenado, atado y ligado; lo clavado sería lo restringido.

๗๔๘.

748.

สิทฺเธ นิปฺผนฺน นิพฺพตฺตา, ทาริเต ภินฺน เภทิตา;

ฉนฺโน ตุ ฉาทิเต จาถ, วิทฺเธ ฉิทฺทิต เวธิตา.

Realizado, producido y surgido; hendido, roto y dividido; lo cubierto es lo ocultado; y lo perforado, agujereado y atravesado.

๗๔๙.

749.

อาหโฏ อาภตา’นีตา,ทนฺโต ตุ ทมิโต สิยา;

สนฺโต ตุ สมิโต เจว,ปุณฺโณ ตุ ปูริโต ภเว.

Traído, cargado y conducido; lo domado sería lo amansado; lo tranquilo es lo calmado; y lo lleno sería lo completado.

๗๕๐.

750.

อปจายิโต มหิโต, ปูชิตา’รหิโต’จฺจิโต;

มานิโต จา’ปจิโต จ, ตจฺฉิตํ ตุตนูกเต.

Honrado, venerado, adorado, respetado y homenajeado; estimado y reverenciado; lo tallado es lo adelgazado.

๗๕๑.

751.

สนฺตตฺโต ธูปิโต โจป,จริโต ตุ อุปาสิโต;

ภฏฺฐํ ตุ คลิตํ ปนฺนํ, จุตญฺจ ธํสิตํ ภเว.

Atormentado e incensado; practicado y servido; lo caído es lo derramado, descendido, fallecido y destruido.

๗๕๒.

752.

ปีโต ปมุทิโต หฏฺโฐ,มตฺโต ตุฏฺโฐ ถ กนฺติโต;

สญฺฉินฺโน ลูน ทาตา ถ,ปสตฺโถ วณฺณิโต ถุโต.

Alegre, regocijado, feliz, eufórico, satisfecho y amado; cortado, segado; además, elogiado, alabado y ensalzado.

๗๕๓.

753.

ตินฺโต’ลฺล’ทฺท [Pg.63] กิลินฺโน’นฺนา, มคฺคิตํ ปริเยสิตํ;

อนฺเวสิตํ คเวสิตํ, ลทฺธํ ตุ ปตฺต มุจฺจเต.

Mojado, empapado, húmedo y calado; buscado, investigado, rastreado y explorado; lo obtenido se llama alcanzado.

๗๕๔.

754.

รกฺขิตํ โคปิตํ คุตฺตํ, ตาตํ โคปายิตา’วิตา;

ปาลิตํ อถ โอสฺสฏฺฐํ, จตฺตํ หีนํ สมุชฺฌิตํ.

Resguardado, guardado, protegido, amparado, custodiado y defendido; preservado; además, lo abandonado, renunciado, bajo y desechado.

๗๕๕.

755.

ภาสิตํ ลปิตํ วุตฺตา, ภิหิตา’ขฺยาต ชปฺปิตา;

อุทีริตญฺจ กถิตํ, คทิตํ ภณิโต’ทิตา.

Hablado, conversado, dicho, expresado, declarado y murmurado; pronunciado, relatado, enunciado, proferido y contado.

๗๕๖.

756.

อวญฺญาตา’วคณิตา, ปริภูตา’วมานิตา;

ชิฆจฺฉิโต ตุ ขุทิโต,ฉาโต เจว พุภุกฺขิโต.

Despreciado, ignorado, humillado y menospreciado; hambriento, famélico, con hambre y deseoso de comer.

๗๕๗.

757.

พุทฺธํ ญาตํ ปฏิปนฺนํ, วิทิตา’วคตํ มตํ;

คิลิโต ขาทิโต ภุตฺโต,ภกฺขิโต’ชฺโฌหฏา’สิตา.

Comprendido, conocido, practicado, sabido, percibido y pensado; tragado, comido, alimentado, devorado, ingerido y consumido.

อิติ วิเสสฺยาธีนวคฺโค.

Así concluye la sección sobre los adjetivos.

๒. สํกิณฺณวคฺค

2. Sección Miscelánea

๗๕๘.

758.

เญยฺยํ ลิงฺค มิห กฺวาปิ, ปจฺจยตฺถวเสน จ;

กฺริยา ตุ กิริยํ กมฺมํ,สนฺติ ตุ สมโถ สโม;

ทโม จ ทมโถ ทนฺติ, วตฺตํ ตุ สุทฺธกมฺมนิ;

อโถ อาสงฺควจนํ, ตีสุ วุตฺตํ ปรายณํ.

El género gramatical debe conocerse aquí a veces según el significado del sufijo; acción, acto y obra; paz, tranquilidad y calma; control, dominio y disciplina; el deber es la conducta pura; además, la palabra apego, y el término 'parāyaṇa' se usa en los tres géneros.

๗๕๙.

759.

เภโท วิทาโร ผุฏนํ, ตปฺปนํ ตุ จ ปีณนํ;

อกฺโกสน มภิสงฺโค,ภิกฺขา ตุ ยาจนา’ตฺถนา.

División, fisura y ruptura; satisfacción y complacencia; insulto y maldición; la limosna es ruego y petición.

๗๖๐.

760.

นินฺนิมิตฺตํ ยทิจฺฉา ถา’, ปุจฺฉนา นนฺทนานิ จ;

สภาชน มโถ ญาโย,นโย ผาติ ตุ วุทฺธิยํ.

Lo espontáneo es el azar; la pregunta y el regocijo; el honor, la lógica, el método y el incremento en el crecimiento.

๗๖๑.

761.

กิลมโถ กิลมนํ, ปสโว ตุ ปสูติยํ;

อุกฺกํโส ตฺวติสโย ถ,ชโย จ ชยนํ ชิติ.

Fatiga y agotamiento; la prole es el nacimiento; la excelencia es la distinción; y la victoria, el triunfo y la conquista.

๗๖๒.

762.

วโส [Pg.64] กนฺติ, พฺยโธ เวโธ,คโห คาโห วโร วุติ;

ปจา ปาโก หโว หุติ,เวโท เวทน มิตฺถิ วา.

Control y deseo; perforación y herida; agarre y sujeción; elección y selección; cocción y maduración; llamado y ofrenda; el conocimiento o la sensación es femenino.

๗๖๓.

763.

ชีรณํ ชานิ ตาณํ ตุ, รกฺขณํ ปมิติปฺปมา;

สิเลโส สนฺธิ จ ขโย,ตฺวปจโย รโว รโณ.

Envejecimiento y pérdida; la protección es el resguardo; medida y estimación; conexión y unión; disminución y decrecimiento; sonido y estruendo.

๗๖๔.

764.

นิคาโท นิคโท มาโท, มโท ปสิติ พนฺธนํ;

อากโร ตฺวิงฺคิตํ อิงฺโค,อถ’ตฺถาปคโม พฺยโย.

Habla y palabra; embriaguez y orgullo; la ligadura es la atadura; el gesto y el ademán; y la desaparición del beneficio es el gasto.

๗๖๕.

765.

อนฺตราโย จ ปจฺจูโห,วิกาโร ตุ วิกตฺย’ปิ;

ปวิสิเลโส วิธุรํ, อุปเวสนมาสนํ.

Obstáculo e impedimento; alteración y también cambio; separación y aislamiento; el sentarse es el asiento.

๗๖๖.

766.

อชฺฌาสโย อธิปฺปาโย, อาสโย จาภิสนฺธิ จ;

ภาโว ธิมุตฺติ ฉนฺโท ถ,โทโส อาทีนโว ภเว.

Ajjhāsaya, adhippāya, āsaya y abhisandhi [son sinónimos de intención]; bhāva, dhimutti y chanda [son disposición]; dosa es ādīnava (desventaja o peligro).

๗๖๗.

767.

อานิสํโส คุโณ จาถ,มชฺฌํ เวมชฺฌ มุจฺจเต;

มชฺฌนฺหิโก ตุ มชฺฌนฺโห, เวมตฺตํ ตุ จ นานตา.

Ānisaṃsa y guṇa [son beneficio]; majjha se llama vemajjha; majjhanhika es majjhanho (mediodía); vematta es nānatā (diversidad).

๗๖๘.

768.

วา ชาคโร ชาคริยํ, ปวาโห ตุ ปวตฺติ จ;

พฺยาโส ปปญฺโจ วิตฺถาโร,ยาโม ตุ สํยโม ยโม.

Jāgara es jāgariya (vigilia); pavāha es pavatti (continuidad); byāsa, papañca y vitthāra [son expansión]; yāma es saṃyama y yamo (autocontrol).

๗๖๙.

769.

สมฺพาหนํ มทฺทนญฺจ, ปสโร ตุ วิสปฺปนํ;

สนฺถโว ตุ ปริจโย,เมลโก สงฺค สงฺคมา.

Sambāhana y maddana [son frotamiento]; pasara es visappana (difusión); santhava es paricaya (familiaridad); melaka, saṅga y saṅgama [son reunión].

๗๗๐.

770.

สนฺนิธิ สนฺนิกฏฺฐมฺหิ, วินาโส ตุ อทสฺสนํ;

ลโว ภิลาโว ลวนํ,ปตฺถาโว’วสโร สมา.

Sannidhi está en el sentido de proximidad (sannikaṭṭha); vināsa es adassana (desaparición); lava, bhilāva y lavana [son corte o siega]; patthāva y avasara son iguales (ocasión).

๗๗๑.

771.

โอสานํ [Pg.65] ปริโยสานํ, อุกฺกํโส’ติสโย ภเว ;

สนฺนิเวโส จ สณฺฐานํ, อถา’พฺภนฺตร มนฺตรํ.

Osāna es pariyosāna (fin); ukkaṃsa es atisaya (excelencia); sannivesa y saṇṭhāna [son forma o configuración]; y abbhantara es antara (interior).

๗๗๒.

772.

ปาฏิหีรํ ปาฏิเหรํ, ปาฏิหาริย มุจฺจเต;

กิจฺจํ ตุ กรณียญฺจ, สงฺขาโร วาสนา ภเว.

Pāṭihīra y pāṭihera se llaman pāṭihāriya (prodigio); kicca es karaṇīya (deber); saṅkhāra es vāsanā (impresión mental).

๗๗๓.

773.

ปวนํ ปว นิปฺปาวา, ตสโร สุตฺตเวฐนํ;

สงฺกโม ทุคฺคสญฺจาโร, ปกฺกโม ตุ อุปกฺกโม.

Pavana, pava y nippāva [son aventar o limpiar el grano]; tasara es suttaveṭhana (lanzadera de hilo); saṅkama es un paso difícil (duggasañcāra); pakkama es upakkama (esfuerzo).

๗๗๔.

774.

ปาโฐ นิปาโฐ นิปโฐ, วิจโย มคฺคนา ปุเม;

อาลิงฺคนํ ปริสฺสงฺโค, สิเลโส อุปคูหนํ.

Pāṭha, nipāṭha y nipaṭha [son lectura]; vicaya y magganā son términos masculinos para investigación; āliṅgana, parissaṅga, silesa y upagūhana [son abrazo].

๗๗๕.

775.

อาโลกนญฺจ นิชฺฌานํ, อิกฺขณํ ทสฺสนํ ปฺยถ;

ปจฺจาเทโส นิรสนํ, ปจฺจกฺขานํ นิรากติ.

Ālokana, nijjhāna, ikkhaṇa y dassana [son visión]; y además paccādesa, nirasana, paccakkhāna y nirākati [son rechazo].

๗๗๖.

776.

วิปลฺลาโส’ญฺญถาภาโว, พฺยตฺตโย วิปรียโย;

วิปริยาโส’ติกฺกโม, ตฺว’ติปาโต อุปจฺจโย.

Vipallāsa, aññathābhāva, byattaya, viparīyaya y vipariyāso [son inversión o perversión]; atikkama es atipāta y upaccaya (transgresión).

อิติ สํกิณฺณวคฺโค.

Aquí termina el capítulo sobre términos misceláneos (Saṃkiṇṇavagga).

๓. อเนกตฺถวคฺค

3. Capítulo sobre palabras con múltiples significados (Anekatthavagga).

๗๗๗.

777.

อเนกตฺเถ ปวกฺขามิ, คาถา’ทฺธปาทโต กมา;

เอตฺถ ลิงฺควิเสสตฺถ, เมกสฺส ปุนรุตฺตตา.

Explicaré las palabras con múltiples significados, siguiendo el orden de estrofas, medias estrofas y cuartos de estrofa. Aquí, por la distinción de género y significado, se repite una sola palabra.

๗๗๘.

778.

สมโย สมวาเย จ, สมูเห การเณ ขเณ;

ปฏิเวเธ สิยา กาเล, ปหาเน ลาภ ทิฏฺฐิสุ.

Samaya se usa para concurrencia, multitud, causa, momento oportuno, penetración (comprensión), tiempo, abandono, ganancia y puntos de vista doctrinales.

๗๗๙.

779.

วณฺโณ สณฺฐาน รูเปสุ, ชาติ,จฺฉวีสุ การเณ;

ปมาเณ จ ปสํสายํ, อกฺขเร จ ยเส คุเณ.

Vaṇṇa se usa para forma, apariencia, casta, piel, causa, medida, alabanza, letra, fama y cualidad.

๗๘๐.

780.

อุทฺเทเส ปาติโมกฺขสฺส, ปณฺณตฺติย มุโปสโถ;

อุปวาเส จ อฏฺฐงฺเค, อุโปสถทิเน สิยา.

Uposatha se usa para la recitación del Pātimokkha, la designación, el ayuno, los ocho preceptos y el día de observancia.

๗๘๑.

781.

รถงฺเค ลกฺขเณ ธมฺโม, รจกฺเก’สฺวีริยาปเถ;

จกฺกํ สมฺปตฺติยํ จกฺก, รตเน มณฺฑเล พเล.

Cakka se usa para una parte del carro, una marca, el Dhamma, la rueda de la ley, las posturas (iriyāpatha), la prosperidad, la gema de la rueda, un círculo y la fuerza.

๗๘๒.

782.

กุลาลภณฺเฑ อาณาย, มายุเธ ทาน ราสิสุ;

[Cakka también se usa para] un torno de alfarero, una orden, un arma y montones de regalos.

๗๘๓.

783.

ทานสฺมึ [Pg.66] พฺรหฺมจริย, มปฺปมญฺญาสุ สาสเน;

เมถุนารติยํ เวยฺยา, วจฺเจ สทารตุฏฺฐิยํ;

ปญฺจสีลา’ริยมคฺโค, โปสถงฺค ธิตีสุ จ.

[Brahmacariya se usa para] la generosidad, la vida santa, los estados inconmensurables, la enseñanza, la abstención del placer sexual, el servicio, el contentarse con la propia esposa, los cinco preceptos, el noble sendero, los miembros de la observancia y la firmeza.

๗๘๔.

784.

ธมฺโม สภาเว ปริยตฺติปญฺญา,ญาเยสุ สจฺจปฺปกตีสุ ปุญฺเญ;

เญยฺเย คุณา’จาร สมาธิสูปิ,นิสฺสตฺตตา’ปตฺติสุ การณาโท.

Dhamma se usa para la naturaleza propia, el aprendizaje de las escrituras (pariyatti), el método, la verdad, la naturaleza original, el mérito, lo cognoscible, la cualidad, la conducta, el samādhi, la ausencia de un ser, las ofensas, la causa y otros.

๗๘๕.

785.

อตฺโถ ปโยชเน สทฺทา, ภิเธยฺเย วุทฺธิยํ ธเน;

วตฺถุมฺหิ การเณ นาเส, หิเต ปจฺฉิมปพฺพเต.

Attha se usa para propósito, el significado de una palabra, el crecimiento, la riqueza, una cosa física, la causa, la destrucción, el beneficio y la montaña del ocaso.

๗๘๖.

786.

เยภุยฺยตา’พฺยามิสฺเสสุ, วิสํโยเค จ เกวลํ;

ทฬฺหตฺเถ’นติเรเก จา, นวเสสมฺหิ ตํ ติสุ.

Kevala se usa para la mayoría, lo no mezclado, la separación, el sentido de firmeza, lo que no es excesivo y lo que no tiene remanente; se declina en los tres géneros.

๗๘๗.

787.

คุโณ ปฏล ราสีสุ, อานิสํเส จ พนฺธเน;

อปฺปธาเน จ สีลาโท, สุกฺกาทิมฺหิ ชิยาย จ.

Guṇa se usa para una capa, un montón, el beneficio, una atadura, lo que es secundario, la virtud, el color blanco y una cuerda de arco.

๗๘๘.

788.

รุกฺขาโท วิชฺชมาเน จา, รหนฺเต ขนฺธปญฺจเก;

ภูโต สตฺต มหาภูตา, มนุสฺเสสุ น นาริยํ.

Bhūta se usa para un árbol, lo que es real, un Arahant, los cinco agregados, un ser vivo, los grandes elementos y para los hombres, pero no para las mujeres.

๗๘๙.

789.

วาจฺจลิงฺโค อตีตสฺมึ, ชาเต ปตฺเต สเม มโต;

Como adjetivo, se considera [bhūta] para lo pasado, lo nacido, lo alcanzado y lo igual.

๗๙๐.

790.

สุนฺทเร ทฬฺหิกมฺเม จา, ยาจเน สมฺปฏิจฺฉเน;

สชฺชเน สมฺปหํสายํ, สาธฺวา’ภิเธยฺยลิงฺคิกํ.

Sādhu se usa para lo bello, la confirmación, la petición, el asentimiento, la persona virtuosa y el regocijo; actúa como adjetivo para aquello que califica.

๗๙๑.

791.

อนฺโต นิตฺถี สมีเป จา, วสาเน ปทปูรเณ;

เทหาวยเว โกฏฺฐาเส, นาส สีมาสุ ลามเก.

Anta, que no es femenino, se usa para la proximidad, el fin, el completado de un verso, una parte del cuerpo, una porción, la destrucción, los límites y lo vil.

๗๙๒.

792.

นิกาเย สนฺธิ สามญฺญ, ปฺปสูตีสุ กุเล ภเว;

วิเสเส สุมนายญฺจ, ชาติ สงฺขตลกฺขเณ.

Jāti se usa para una colección, la unión, la generalidad, el parto, el linaje, la existencia, la distinción, el jazmín y la característica de lo condicionado.

๗๙๓.

793.

ภวเภเท ปติฏฺฐายํ, นิฏฺฐา’ชฺฌาสยพุทฺธิสุ;

วาสฏฺฐาเน จ คมเน, วิสฏตฺเต คตีริตา.

Gati se dice que es para los tipos de existencia, el refugio, la conclusión, la disposición, el entendimiento, el lugar de residencia, el movimiento y la difusión.

๗๙๔.

794.

ผเล วิปสฺสนา ทิพฺพ, จกฺขุ สพฺพญฺญุตาสุ จ;

ปจฺจเวกฺขณญาณมฺหิ, มคฺเค จ ญาณทสฺสนํ.

El término ‘ñāṇadassana’ (conocimiento y visión) se refiere a la visión cabal en el Fruto, al ojo divino, a la omnisciencia, al conocimiento de revisión y al Sendero.

๗๙๕.

795.

กมฺมารุทฺธน องฺคาร, กปลฺล ทีปิกาสุ จ;

สุวณฺณการมูสายํ, อุกฺกา เวเค จ วายุโน.

La palabra ‘ukkā’ se emplea para el horno o brasa de un herrero, una sartén o tiesto, una lámpara o antorcha, el crisol de un orfebre y la velocidad del viento.

๗๙๖.

796.

เกโสหารณ, [Pg.67] ชีวิต, วุตฺติสุ วปเน จ วาปสมกรเณ;

กถเน ปมุตฺตภาว, ชฺเฌนาโท วุตฺต มปิ ตีสุ.

Se menciona en tres géneros para el afeitado del cabello, el sustento de la vida, la siembra, la pacificación o extinción, el acto de hablar, el estado de liberación y el inicio de la meditación.

๗๙๗.

797.

คมเน วิสฺสุเต จา’ว, ธาริโต’ปจิเตสุ จ;

อนุโยเค กิลินฺเน จ, สุโต’ ภิเธยฺยลิงฺคิโก.

La palabra ‘suta’ funciona como adjetivo (toma el género del nombre) para denotar lo ido, lo famoso, lo retenido o memorizado, lo acumulado, la aplicación o esfuerzo, y lo empapado.

๗๙๘.

798.

โสตวิญฺเญยฺย สตฺเถสุ, สุตํ ปุตฺเต สุโต สิยา;

‘Sutaṃ’ se refiere a lo que es cognoscible por el oído y a las escrituras; ‘suto’ puede significar un hijo.

๗๙๙.

799.

กปฺโป กาเล ยุเค เลเส, ปญฺญตฺติ ปรมายุสุ;

สทิเส ตีสุ สมณ, โวหาร กปฺปพินฺทุสุ;

สมนฺตตฺเถ’นฺตรกปฺปา, ทิเก ตกฺเก วิธิมฺหิ จ.

‘Kappa’ se aplica al tiempo, una era, un pretexto o pequeña parte, una designación, la máxima duración de la vida, lo similar (en tres géneros), un asceta, el uso o convención, y la marca en el manto (kappabindu); en el sentido de totalidad se aplica al ‘antarakappa’, etc., y también a la lógica y la regla.

๘๐๐.

800.

นิพฺพาน มคฺค วิรติ, สปเถ สจฺจภาสิเต;

ตจฺเฉ จา’ริยสจฺจมฺหิ, ทิฏฺฐิยํ สจฺจ มีริตํ.

‘Sacca’ (verdad) se dice del Nibbāna, el sendero, la abstinencia, un juramento, lo hablado con verdad, lo real, la Noble Verdad y la visión.

๘๐๑.

801.

สญฺชาติเทเส เหตุมฺหิ, วาสฏฺฐานา’กเรสุ จ;

สโมสรณฏฺฐาเน จา, ยตนํ ปทปูรเณ.

‘Āyatana’ se refiere al lugar de nacimiento, la causa, el lugar de residencia, una mina o fuente, el lugar de reunión y también como una partícula de relleno en el verso.

๘๐๒.

802.

อนฺตรํ มชฺฌ วตฺถ’ญฺญ, ขโณ’กาโส’ธิ เหตุสุ;

พฺยวธาเน วินฏฺเฐ จ, เภเท ฉิทฺเท มนสฺย’ปิ.

‘Antara’ significa el medio, una vestimenta, otro, un momento, oportunidad, límite, causa, distancia o intervención, lo perdido, la diferencia, un agujero y también la mente.

๘๐๓.

803.

อาโรคฺเย กุสลํ อิฏฺฐ, วิปาเก กุสโล ตถา;

อนวชฺชมฺหิ เฉเก จ, กถิโต วาจฺจลิงฺคิโก.

‘Kusala’ se usa para la salud, el resultado deseable, y también ‘kusalo’ se refiere a lo que es irreprochable y a lo hábil; se menciona como un adjetivo.

๘๐๔.

804.

ทฺรวา’จาเรสุ วีริเย, มธุราทีสุ ปารเท;

สิงฺคาราโท ธาตุเภเท, กิจฺเจ สมฺปตฺติยํ รโส.

‘Rasa’ se refiere a lo líquido, la conducta, la energía, los sabores como el dulce, el mercurio, los sentimientos o emociones, las propiedades de los elementos, el deber y el éxito o logro.

๘๐๕.

805.

โพธิ สพฺพญฺญุตญฺญาเณ, ริยมคฺเค จ นาริยํ;

ปญฺญตฺติยํ ปุเม’ สฺสตฺถ, รุกฺขมฺหิ ปุริสิตฺถิยํ.

‘Bodhi’ se refiere al conocimiento de la omnisciencia y al Sendero Noble (en femenino); en masculino, se refiere a una designación o entendimiento y al árbol Pipal (femenino o masculino).

๘๐๖.

806.

เสวิโต เยน โย นิจฺจํ, ตตฺถาปิ วิสโย สิยา;

รูปาทิเก ชนปเท, ตถา เทเส จ โคจเร.

‘Visaya’ se refiere a aquello que es frecuentado constantemente, a los objetos como la forma, a una provincia, a una región y al rango o pastizal.

๘๐๗.

807.

ภาโว ปทตฺเถ สตฺตาย, มธิปฺปาย กฺริยาสุ จ;

สภาวสฺมิญฺจ ลีลายํ, ปุริสิ’ตฺถินฺทฺริเยสุ จ.

‘Bhāvo’ se refiere al significado de una palabra, la existencia, la intención, la acción, la naturaleza propia, la gracia o apariencia, y a las facultades masculina y femenina.

๘๐๘.

808.

โส พนฺธเว’ตฺตนิ จ สํ, โส ธนสฺมิ มนิตฺถิยํ;

สา ปุเม สุนเข วุตฺโต, ตฺตนิเย โส ติลิงฺคิโก.

‘Sa’ se refiere a un pariente y al sí mismo; ‘saṃ’ en neutro significa riqueza; ‘sā’ en masculino significa perro; y como adjetivo en tres géneros significa lo propio.

๘๐๙.

809.

สุวณฺณํ กนเก วุตฺตํ, สุวณฺโณ ครุเฬ ตถา;

ปญฺจธรณมตฺเต จ, ฉวิ สมฺปตฺติยมฺปิ จ.

‘Suvaṇṇa’ se dice del oro; ‘suvaṇṇo’ del ave Garuda; también se refiere a una medida de cinco dharanas y a la belleza de la complexión.

๘๑๐.

810.

วโร [Pg.68] เทวาทิกา อิฏฺเฐ, ชามาตริ ปติมฺหิ จ,อุตฺตเม วาจฺจลิงฺโค โส, วรํ มนฺทปฺปิเย พฺยยํ.

‘Vara’ se refiere a un don de los dioses, lo deseado, un yerno y un esposo; como adjetivo significa excelente, y como indeclinable (varaṃ) significa un poco o algo preferible.

๘๑๑.

811.

มกุเล ธนราสิมฺหิ, สิยา โกส มนิตฺถิยํ;

เนตฺตึสาทิ ปิธาเน จ, ธนุปญฺจสเตปิ จ.

‘Kosa’ (en masculino o neutro) se refiere a un capullo, a un tesoro o cúmulo de riqueza, a la vaina de una espada y a una distancia de quinientos arcos.

๘๑๒.

812.

ปิตามเห ชิเน เสฏฺเฐ, พฺราหฺมเณ จ ปิตูสฺวปิ;

พฺรหฺมา วุตฺโต ตถา พฺรหฺมํ, เวเท ตปสิ วุจฺจเต.

‘Brahmā’ se refiere al abuelo, al Buda (Jina), al mejor, a un brahmán y a los padres; ‘brahma’ (en neutro) se dice de los Vedas y de la austeridad.

๘๑๓.

813.

หตฺถีนํ มชฺฌพนฺเธ จ, ปโกฏฺเฐ กจฺฉพนฺธเน;

เมขลายํ มตา กจฺฉา, กจฺโฉ วุตฺโต ลตาย จ.

‘Kacchā’ es la cincha del medio de los elefantes, el antebrazo, el acto de atar la faja y un cinturón o faja; ‘kaccho’ se refiere a una enredadera.

๘๑๔.

814.

ตเถว พาหุมูลมฺหิ, อนูปมฺหิ ติเณปิ จ;

Asimismo, ‘kaccha’ se refiere a la axila, a un terreno pantanoso y a la hierba.

๘๑๕.

815.

ปมาณํ เหตุ สตฺเถสุ, มาเน จ สจฺจวาทินิ;

ปมาตริ จ นิจฺจมฺหิ, มริยาทาย มุจฺจเต.

‘Pamāṇa’ se refiere a la causa, a las escrituras o lógica, a la medida, a quien dice la verdad, al conocedor o medidor, a lo eterno y al límite o frontera.

๘๑๖.

816.

สตฺตํ ทพฺพ’ตฺตภาเวสุ, ปาเณสุ จ พเล, สิยา ;

สตฺตายญฺจ, ชเนสตฺโต, อาสตฺเต โส ติลิงฺคิโก.

‘Satta’ se refiere a la sustancia, a la existencia individual, a los seres vivos y a la fuerza; ‘sattā’ es la existencia; ‘satto’ como adjetivo significa apegado o inclinado.

๘๑๗.

817.

เสมฺหาโท รสรตฺตาโท, มหาภูเต ปภาทิเก;

ธาตุ ทฺวีสฺว’ฏฺฐิจกฺขา’ทิ, ภฺวา’ทีสุ เคริกาทิสุ.

‘Dhātu’ se refiere a los humores como la flema, a elementos como el sabor y la sangre, a los grandes elementos primarios, al resplandor, a los huesos, a los sentidos como el ojo, a las raíces verbales y a los minerales como el ocre.

๘๑๘.

818.

อมจฺจาโท สภาเว จ, โยนิยํ ปกตี’ริตา;

สตฺวาทิสามฺยา’วตฺถายํ, ปจฺจยา ปฐเมปิ จ.

‘Pakati’ se dice de un ministro, de la naturaleza propia, del origen y del estado de equilibrio de las cualidades (gunas); también de la causa y de lo primero.

๘๑๙.

819.

ปทํ ฐาเน ปริตฺตาเณ, นิพฺพานมฺหิ จ การเณ;

สทฺเท วตฺถุมฺหิ โกฏฺฐาเส, ปาเท ตลฺลญฺฉเน มตํ.

‘Pada’ se refiere a un lugar, a la protección, al Nibbāna, a la causa, a una palabra o sonido, a una cosa, a una porción, al pie y a la huella.

๘๒๐.

820.

โลหมุคฺคร เมเฆสุ, ฆโน, ตาลาทิเก ฆนํ,;

นิรนฺตเร จ กฐิเน, วาจฺจลิงฺคิก มุจฺจเต.

‘Ghana’ se refiere a un mazo de hierro y a las nubes; ‘ghanaṃ’ a instrumentos como los címbalos; como adjetivo denota lo compacto y lo duro.

๘๒๑.

821.

ขุทฺทา จ มกฺขิกาเภเท, มธุมฺหิ ขุทฺท, มปฺปเก;

อธเม กปเณ จาปิ, พหุมฺหิ จตูสุ ตฺติสุ.

‘Khuddā’ es una especie de abeja; ‘khudda’ se refiere a la miel, a lo pequeño, a lo bajo, a lo miserable y a lo numeroso (en tres géneros).

๘๒๒.

822.

ตกฺเก มรณลิงฺเค จ, อริฏฺฐํ อสุเภ สุเภ,;

อริฏฺโฐ อาสเว กาเก, นิมฺเพ จ เผนิลทฺทุเม.

‘Ariṭṭhaṃ’ se refiere a la lógica, a la señal de muerte, a lo inauspicioso y a lo auspicioso; ‘ariṭṭho’ se refiere al licor, al cuervo, al árbol Nimba y al árbol de bayas de jabón.

๘๒๓.

823.

มานภณฺเฑ ปลสเต, สทิสตฺเต ตุลา ตถา;

เคหานํ ทารุพนฺธตฺถ, ปีฐิกายญฺจ ทิสฺสติ.

‘Tulā’ se refiere a una balanza, a la medida de cien palas, a la similitud y también al travesaño o pedestal que sostiene la madera de las casas.

๘๒๔.

824.

มิตฺตกาเร [Pg.69] ลญฺชทาเน, พเล ราสิ วิปตฺติสุ ;

ยุทฺเธ เจว ปฏิญฺญายํ, สงฺคโร สมฺปกาสิโต.

"Saṅgaro" se aplica a hacer amigos, dar sobornos, a la fuerza, a una multitud, a los infortunios, a la guerra y también a una promesa.

๘๒๕.

825.

ขนฺเธ ภเว นิมิตฺตมฺหิ, รูปํ วณฺเณ จ ปจฺจเย;

สภาว สทฺท สณฺฐาน, รูปชฺฌาน วปูสุ จ.

"Rūpa" se refiere al agregado, la existencia, la señal, el color, la condición, la naturaleza, el sonido, la forma, las absorciones de la forma (rūpajjhāna) y el cuerpo.

๘๒๖.

826.

วตฺถุ กิเลส กาเมสุ, อิจฺฉายํ มทเน รเต;

กาโม, กามํ นิกาเม, จา, นุญฺญายํ กาม มพฺยยํ.

"Kāmo" se refiere a los objetos de deseo, a los deseos de las impurezas, al anhelo, a la pasión y al deleite. Como indeclinable, "kāmaṃ" denota deseo o consentimiento.

๘๒๗.

827.

โปกฺขรํ ปทุเม เทเห, วชฺชภณฺฑมุเขปิ จ;

สุนฺทรตฺเต จ สลิเล, มาตงฺคกรโกฏิยํ.

"Pokkhara" se aplica al loto, al cuerpo, a la superficie de un instrumento musical, a la belleza, al agua y a la punta de la trompa de un elefante.

๘๒๘.

828.

ราสินิจฺจล มายาสุ, ทมฺภา’สจฺเจสฺว’โยฆเน;

คิริสิงฺคมฺหิ สีรงฺเค, ยนฺเต กูฏ มนิตฺถิยํ.

"Kūṭa" (en masculino o neutro) significa montón, inmovilidad, ilusión, engaño, falsedad, mazo de hierro, cima de una montaña, la parte superior de la cabeza y una máquina o trampa.

๘๒๙.

829.

วุทฺธิยํ ชนเน กาม, ธาตฺวาทีมฺหิ จ ปตฺติยํ;

สตฺตายญฺเจว สํสาเร, ภโว สสฺสตทิฏฺฐิยํ.

"Bhava" se refiere al crecimiento, al nacimiento, al reino del deseo y otros, al logro, a la existencia, al saṃsāra y a la visión del eternalismo.

๘๓๐.

830.

ปฏิวากฺโย’ตฺตราสงฺเค, สุ’ตฺตรํ อุตฺตโร ติสุ;

เสฏฺเฐ ทิสาทิเภเท จ, ปรสฺมิ มุปรี’ริโต.

"Uttara" significa respuesta, túnica superior, excelente, el norte y sus divisiones, posterior y arriba.

๘๓๑.

831.

เนกฺขมฺมํ ปฐมชฺฌาเน, ปพฺพชฺชายํ วิมุตฺติยํ;

วิปสฺสนาย นิสฺเสส, กุสลมฺหิ จ ทิสฺสติ.

"Nekkhamma" se observa en la primera absorción (jhāna), en la renuncia a la vida monástica, en la liberación, en la visión cabal y en toda clase de mérito.

๘๓๒.

832.

สงฺขาโร สงฺขเต ปุญฺญา, ภิสงฺขาราทิเกปิ จ;

ปโยเค กายสงฺขารา, ทฺย’ภิสงฺขรเณสุ จ.

"Saṅkhāra" se refiere a lo condicionado, a las formaciones de mérito y otras, al esfuerzo, a las formaciones corporales y al acto de formación.

๘๓๓.

833.

อารมฺมเณ จ สํสฏฺเฐ, โวกิณฺเณ นิสฺสเย ตถา;

ตพฺภาเว จาปฺยภิเธยฺย, ลิงฺโค สหคโต ภเว.

"Sahagata" se emplea respecto al objeto, lo mezclado, lo combinado, la dependencia, la naturaleza de estar acompañado por ello y sus términos asociados.

๘๓๔.

834.

ตีสุ ฉนฺนํ ปติรูเป, ฉาทิเต จ นิคูหิเต;

นิวาสน ปารุปเน, รโห ปญฺญตฺติยํ ปุเม.

"Channa" significa adecuado, cubierto y oculto; en masculino, se refiere a la vestidura inferior, la vestidura superior, el secreto y a un nombre propio.

๘๓๕.

835.

พุทฺธสมนฺตจกฺขูสุ, จกฺขุ ปญฺญาย มีริตํ;

ธมฺมจกฺขุมฺหิ จ มํส, ทิพฺพจกฺขุทฺวเยสุ จ.

"Cakkhu" se dice del ojo universal del Buddha, de la sabiduría, del ojo del Dhamma, y del par formado por el ojo físico y el ojo divino.

๘๓๖.

836.

วาจฺจลิงฺโค อภิกฺกนฺโต, สุนฺทรมฺหิ อภิกฺกเม;

อภิรูเป ขเย วุตฺโต, ตเถว’พฺภนุโมทเน.

"Abhikkanta" se refiere a lo bello, al avanzar, a lo hermoso, al agotamiento y también al regocijo.

๘๓๗.

837.

การเณ เทสนายญฺจ, วาเร เววจเนปิ จ;

ปาการสฺมึ อวสเร, ปริยาโย กถียติ.

"Pariyāya" se explica como causa, enseñanza, turno, sinónimo, recinto y ocasión.

๘๓๘.

838.

วิญฺญาเณ [Pg.70] จิตฺตกมฺเม จ, วิจิตฺเต จิตฺต มุจฺจเต;

ปญฺญตฺติ จิตฺตมาเสสุ, จิตฺโต, ตารนฺตเร ถิยํ.

"Citta" se refiere a la conciencia, al arte de la pintura y a lo variado; "Citto" es un nombre y un mes lunar; en femenino, "Cittā" es una constelación.

๘๓๙.

839.

สามํ เวทนฺตเร สานฺตฺเว, ตํ ปีเต สามเล ติสุ;

สยมตฺเถ พฺยยํ สามํ, สามา จ สาริวายปิ.

"Sāma" se refiere a un Veda, a la conciliación, a lo amarillo y lo oscuro; como indeclinable significa "por sí mismo"; y "sāmā" es también la planta Sārivā.

๘๔๐.

840.

ปุเม อาจริยาทิมฺหิ, ครุ มาตาปิตูสฺวปิ;

ครุ ตีสุ มหนฺเต จ, ทุชฺชรา’ลหุเกสุ จ.

"Garu" en masculino se refiere al maestro, así como a la madre y al padre; como adjetivo, a lo grande, a lo difícil de digerir y a lo pesado.

๘๔๑.

841.

อจฺจิเต วิชฺชมาเน จ, ปสตฺเถ สจฺจ สาธุสุ;

ขินฺเน จ สมิเต เจว, สนฺโตภิเธยฺยลิงฺคิโกติ.

"Santa" se aplica a lo que es honrado, existente, elogiado, verdadero, bueno, fatigado y calmado.

อิติ คาถาอเนกตฺถวคฺโค.

Así concluye la sección de versos de significados múltiples.

๘๔๒.

842.

เทโว วิสุทฺธิเทวา’โท, เมฆ มจฺจุ นเภสุ จ;

อโถปิ ตรุเณ สตฺเต, โจเรปิ มาณโว ภเว.

"Devo" se refiere a los dioses por pureza y otros, a la nube, a la muerte y al cielo. Asimismo, "māṇavo" puede ser un ser joven o un ladrón.

๘๔๓.

843.

อาทิ โกฏฺฐาส โกฏีสุ, ปุรโต’คฺคํวเร ตีสุ;

ปจฺจนีโก’ตฺตเมสฺว’ญฺเญ, ปจฺฉาภาเค ปโร ติสุ.

"Agga" significa comienzo, porción, extremo, delante y excelente. "Para" significa enemigo, supremo, otro y la parte posterior.

๘๔๔.

844.

โยนิ กาม สิริ’สฺสเร, ธมฺมุ’ยฺยาม ยเส ภคํ;

อุฬาโร ตีสุ วิปุเล, เสฏฺเฐ จ มธุเร สิยา.

"Bhaga" denota origen, deseo, esplendor, poder, virtud, esfuerzo y fama. "Uḷāra" significa vasto, excelente y dulce.

๘๔๕.

845.

สมฺปนฺโน ตีสุ สมฺปุณฺเณ, มธุเร จ สมงฺคินิ;

สงฺขา ตุ ญาเณ โกฏฺฐาส, ปญฺญตฺติ คณเนสุ จ.

"Sampanno" significa completo, dulce y dotado de algo. "Saṅkhā" se refiere al conocimiento, la porción, la designación y el cálculo.

๘๔๖.

846.

ฐานํ อิสฺสริโย’กาส, เหตูสุ ฐิติยมฺปิ จ;

อโถ มาเน ปกาเรจ, โกฏฺฐาเสจ วิโธ ทฺวิสุ.

"Ṭhāna" significa poder, espacio, causa y permanencia. "Vidha" se refiere al orgullo, al modo y a la porción.

๘๔๗.

847.

ปญฺโญ’ปวาส ขนฺตีสุ, ทโม อินฺทฺริยสํวเร;

ญาเณ จ โสมนสฺเสจ, เวโท ฉนฺทสิ โจ’จฺจเต.

"Dama" se aplica a la sabiduría, al ayuno, a la paciencia y al control de los sentidos. "Veda" se refiere al conocimiento, al gozo y al metro védico.

๘๔๘.

848.

ขนฺธโกฏฺฐาส, ปสฺสาว, มคฺค, เหตูสุ โยนิ สา ;

กาเล ตุ กูเล สีมายํ, เวลา ราสิมฺหิ ภาสิตา.

"Yoni" significa clase, porción, flujo, camino y causa. "Velā" se usa para el tiempo, la orilla, el límite y la multitud.

๘๔๙.

849.

โวหาโร สทฺท ปณฺณตฺติ, วณิชฺชา เจตนาสุ จ;

นาโค ตุ’รค หตฺถีสุ, นาครุกฺเข ตถุ’ตฺตเม.

"Vohāra" significa palabra, designación, comercio e intención. "Nāga" se refiere a la serpiente, al elefante, al árbol Mesua ferrea y a lo noble.

๘๕๐.

850.

เสฏฺฐา’สหาย สงฺขฺยา’ญฺญ,ตุลฺเยสฺเว’โกติลิงฺคิโก;

ราเค ตุ มานโส จิตฺตา, รหตฺเตสุ จ มานสํ.

"Eka" significa excelente, único, número, otro e igual. "Mānasa" en masculino se refiere a la pasión; en neutro, a la mente y al estado de Arahant.

๘๕๑.

851.

มูลํ [Pg.71] เภ สนฺติเก มูล, มูเล เหตุมฺหิ ปาภเต;

รูปาทฺยํ’ส ปกณฺเฑสุ, ขนฺโธ ราสิ คุเณสุ จ.

"Mūla" significa lo cercano, la raíz, la causa y el capital. "Khandha" se refiere a una parte o sección, al tronco de un árbol, a un montón y a las cualidades.

๘๕๒.

852.

อารมฺโภ วีริเย กมฺเม, อาทิกมฺเม วิโกปเน;

อโถ หทยวตฺถุมฺหิ, จิตฺเต จ หทยํ อุเร.

"Ārambha" significa energía, acción, inicio y alteración. "Hadaya" se refiere a la base del corazón, a la mente y al pecho.

๘๕๓.

853.

ปจฺฉาตาปา’นุพนฺเธสุ, ราคาโท’นุสโย ภเว;

มาตงฺคมุทฺธปิณฺเฑ ตุ, ฆเฏ กุมฺโภ ทสมฺพเณ.

‘Anusaya’ se refiere al remordimiento, al seguimiento de una consecuencia y a la tendencia latente como la pasión. ‘Kumbha’ se usa para la protuberancia frontal de un elefante, una vasija y el signo zodiacal de Acuario.

๘๕๔.

854.

ปริวาโร ปริชเน, ขคฺคโกเส ปริจฺฉเท;

อาลมฺพโร ตุ สารมฺเภ, เภริเภเท จ ทิสฺสติ.

‘Parivāra’ se refiere al séquito, a la vaina de una espada y a la cobertura o parafernalia. ‘Ālambara’ se observa en el sentido de inicio o esfuerzo, y también en un tipo específico de tambor.

๘๕๕.

855.

ขโณ กาลวิเสเส จ, นิพฺยาปารฏฺฐิติมฺหิ จ;

กุเล ตฺว’ภิชโน วุตฺโต, อุปฺปตฺติภูมิยมฺปิ จ.

‘Khaṇa’ se refiere a un momento o tiempo específico, y al estado de inactividad o pausa. ‘Abhijana’ se dice de la familia o linaje, y también del lugar de nacimiento.

๘๕๖.

856.

อาหาโร กพฬีการา, หาราทีสุ จ การเณ;

วิสฺสาเส ยาจนายญฺจ, เปเม จ ปณโย มโต.

‘Āhāra’ se refiere al alimento material, a los nutrientes y a la causa. ‘Paṇaya’ se entiende como confianza, súplica o petición, y afecto o amor.

๘๕๗.

857.

ณาโท สทฺธา, จีวราทิ, เหตฺวา’ธาเรสุ ปจฺจโย;

กีฬา ทิพฺพวิหาราโท, วิหาโร สุคตาลเย.

‘Paccaya’ se refiere a la fe, a los requisitos como el manto, a la causa y al apoyo. ‘Vihāra’ se refiere al juego o recreación, a las moradas divinas y al monasterio o morada del Sugata.

๘๕๘.

858.

สมตฺถเน มโต จิตฺเต, กคฺคตายํ สมาธิ จ;

โยโค สงฺคติ กามาโท,ฌาโน’ปาเยสุ ยุตฺติยํ.

‘Samādhi’ se entiende como la conciliación y la unificación de la mente. ‘Yoga’ se refiere a la unión, a los deseos sensoriales, a la meditación, a los medios o métodos y a la aplicación adecuada.

๘๕๙.

859.

โภโค สปฺปผณ’งฺเคสุ, โกฏิลฺเล ภุญฺชเน ธเน;

ภูมิภาเค กิเลเส จ, มเล จา’งฺคณ มุจฺจเต.

‘Bhoga’ se refiere a la capucha de una serpiente, a las extremidades, a la curvatura, al disfrute o consumo y a la riqueza. ‘Aṅgaṇa’ se dice de un terreno abierto, de las impurezas mentales y de la suciedad.

๘๖๐.

860.

ธนาทิทปฺเป ปญฺญาย, อภิมาโน มโต ถ จ;

อปเทโส นิมิตฺเต จ, ฉเล จ กถเน มโต.

‘Abhimāna’ se refiere al orgullo por la riqueza y cosas similares, y a la sabiduría. ‘Apadesa’ se entiende como causa o motivo, pretexto y declaración o discurso.

๘๖๑.

861.

จิตฺเต กาเย สภาเว จ, โส อตฺตา ปรม’ตฺตนิ;

อถ คุมฺโพ จ ถมฺพสฺมึ, สมูเห พลสชฺชเน.

‘Attā’ se refiere a la mente, al cuerpo, a la naturaleza propia y al ser supremo. ‘Gumba’ se refiere a un arbusto o matorral, a una multitud o colección, y a una tropa de soldados.

๘๖๒.

862.

อนฺโตฆเร กุสูเล จ, โกฏฺโฐ นฺโตกุจฺฉิยํ ปฺยถ;

โสปานงฺคมฺหิ อุณฺหีโส, มกุเฏ สีสเวฐเน.

‘Koṭṭha’ se refiere a un almacén o habitación interior, y a la cavidad abdominal. ‘Uṇhīsa’ se refiere a un escalón de una escalera, a una corona y a un turbante para la cabeza.

๘๖๓.

863.

นิยฺยาเส เสขเร ทฺวาเร, นิยฺยูโห นาคทนฺตเก;

อโถ สิขณฺเฑ ตูณีเร, กลาโป นิกเร มโต.

‘Niyyūha’ se refiere a la resina o exudación, a la cresta o cima, a una puerta y a una clavija de pared. ‘Kalāpa’ se entiende como la cola de un pavo real, una aljaba y un haz o conjunto.

๘๖๔.

864.

จูฬา สํยตเกเสสุ, มกุเฏ โมฬิ จ ทฺวิสุ;

สงฺโข ตฺว’นิตฺถิยํ กมฺพุ, นลาฏ’ฏฺฐีสุ โคปฺผเก.

‘Moḷi’ se refiere al moño de cabello recogido y a la corona. ‘Saṅkha’ se refiere a la caracola, al hueso frontal de la frente y al tobillo.

๘๖๕.

865.

ปกฺโข [Pg.72] กาเล พเล สาธฺเย, สขี วาเชสุ ปงฺคุเล;

เทเส’ณฺณเว ปุเม สินฺธุ, สริตายํ ส นาริยํ.

‘Pakkha’ se refiere a una quincena, a la fuerza, a lo que debe ser probado, a un amigo, a las alas y a un lisiado. ‘Sindhu’ es masculino para una región y el océano, y femenino para un río.

๘๖๖.

866.

คเช กเรณุ ปุริเส, โส หตฺถินิย มิตฺถิยํ;

รตเน วชิโร นิตฺถี, มณิเวธิ’นฺทเหติสุ.

‘Kareṇu’ se usa para un elefante macho y un hombre, y es femenino para una elefanta. ‘Vajira’ se refiere a una joya o diamante, a un taladro de gemas y al arma de Indra.

๘๖๗.

867.

วิสาณํ ตีสุ มาตงฺค, ทนฺเต จ ปสุสิงฺคเก;

โกฏิยํ ตุ มโต โกโณ, ตถา วาทิตฺตวาทเน.

‘Visāṇa’ en los tres géneros se refiere al colmillo de un elefante y al cuerno de un animal. ‘Koṇa’ se entiende como una esquina o ángulo, y también como el arco para tocar instrumentos musicales.

๘๖๘.

868.

วณิปฺปเถ จ นคเร, เวเท จ นิคโม ถ จ;

วิวาทาโท’ ธิกรณํ, สิยา’ธาเร จ การเณ.

‘Nigama’ se refiere a una ciudad de mercado, a una ciudad y a los Vedas. ‘Adhikaraṇa’ puede referirse a una disputa, a una base o soporte y a una causa.

๘๖๙.

869.

ปสุมฺหิ วสุธายญฺจ, วาจาโท โค ปุมิตฺถิยํ;

หริเต ตุ สุวณฺเณ จ, วาสุเทเว หรี’ริโต.

‘Go’ en masculino y femenino se refiere a un animal (buey/vaca), a la tierra y al habla. ‘Hari’ se dice de lo verde, del oro y de Vāsudeva (Vishnu).

๘๗๐.

870.

อายตฺเต ปริวาเร จ, ภริยายํ ปริคฺคโห;

อุตฺตํโส ตฺว’ วตํโส จ, กณฺณปูเร จ เสขเร.

‘Pariggaho’ se refiere a lo que está bajo dependencia, al séquito y a la esposa. ‘Uttaṃsa’ y ‘Avataṃsa’ se refieren a un ornamento para la oreja y a una guirnalda para la cabeza.

๘๗๑.

871.

วิชฺชุยํ วชิเร เจวา, สนิ’ตฺถิปุริเส ปฺยถ;

โกเณ สงฺขฺยาวิเสสสฺมึ, อุกฺกํเส โกฏิ นาริยํ.

‘Asani’ en femenino y masculino se refiere al rayo y al diamante. ‘Koṭi’ en femenino se refiere a un extremo o punta, a un número específico muy alto y a la excelencia o clímax.

๘๗๒.

872.

จูฬา ชาลา ปธาน’คฺค, โมรจูฬาสุ สา สิขา;

สปฺปทาฐาย มาสี’ตฺถี, อิฏฺฐสฺสา’สีสนายปิ.

‘Sikhā’ se refiere al moño, a una llama, a lo principal o superior, y a la cresta del pavo real. ‘Āsī’ es femenino para el colmillo de una serpiente y también para una bendición o deseo.

๘๗๓.

873.

วสา วิลีน เตลสฺมึ, วสคา วญฺฌคาวิสุ;

อภิลาเส ตุ กิรเณ, อภิสงฺเค รุจิ’ตฺถิยํ.

‘Vasā’ se refiere a la grasa líquida y a una vaca estéril. ‘Ruci’ en femenino se refiere al deseo o gusto, a un rayo de luz y al apego.

๘๗๔.

874.

สญฺญา สญฺชานเน นาเม, เจตนายญฺจ ทิสฺสติ;

อํเส สิปฺเป กลา กาเล, ภาเค จนฺทสฺส โสฬเส.

‘Saññā’ se observa en el sentido de percepción o reconocimiento, nombre e intención. ‘Kalā’ se refiere a una parte, un arte, el tiempo y a la decimosexta parte del disco lunar.

๘๗๕.

875.

พีชโกเส ฆรกูเฏ, กณฺณภูสาย กณฺณิกา;

อาคามิกาเล ทีฆตฺเต, ปภาเว จ มตา’ยติ.

‘Kaṇṇikā’ se refiere al pericarpio o receptáculo de semillas, a la cumbrera de un techo y a un ornamento de la oreja. ‘Āyati’ se entiende como el tiempo futuro, la longitud y la majestad o poder.

๘๗๖.

876.

อุณฺณา เมสาทิโลเม, จ, ภูมชฺเฌ โรมธาตุยํ;

วารุณี ตฺวิตฺถิยํ วุตฺตา, นฏฺฏกี มทิราทิสุ.

‘Uṇṇā’ se refiere a la lana de oveja y otros, y al vello entre las cejas. ‘Vāruṇī’ en femenino se dice de una bailarina y de licores o vino.

๘๗๗.

877.

กฺริยจิตฺเต จ กรเณ, กิริยํ กมฺมนิ กฺริยา;

สุนิสายํ ตุ กญฺญาย, ชายาย จ วธู มตา.

‘Kiriya’ se refiere a la conciencia funcional, al instrumento y a la acción o trabajo. ‘Vadhū’ se entiende como nuera, joven doncella y esposa.

๘๗๘.

878.

ปมาณิ’สฺสริเย มตฺตา, อกฺขราวยเว’ปฺปเก;

สุตฺตํ ปาวจเน ริฏฺเฐ, ตนฺเต ตํ สุปิเต ติสุ.

‘Mattā’ se refiere a la medida, al poder, a la parte de una letra o sílaba y a una pequeña cantidad. ‘Sutta’ en los tres géneros se refiere a las escrituras, a la desgracia, a un hilo y al que está dormido.

๘๗๙.

879.

ราชลิงฺโค’สภงฺเคสุ, [Pg.73] รุกฺเข จ กกุโท ปฺยถ;

นิมิตฺต’กฺขร สูเปสุ, พฺยญฺชนํ จิหเน ปเท.

‘Kakuda’ se refiere a las insignias reales, a la joroba de un buey y a un tipo de árbol. ‘Byañjana’ se refiere a una señal o marca, a una consonante, a un condimento o salsa y a una palabra o frase.

๘๘๐.

880.

โวหาเร เชตุ มิจฺฉายํ, กีฬาโท จาปิ เทวนํ;

ภริยายํ ตุ เกทาเร, สรีเร เขตฺต มีริตํ.

‘Devana’ se refiere al comercio, al deseo de victoria y al juego o diversión. ‘Khetta’ se dice de la esposa, de un campo de cultivo y del cuerpo.

๘๘๑.

881.

สุสฺสูสายญฺจ วิญฺเญยฺยํ, อิสฺสาภฺยาเส ปฺยุ’ปาสนํ;

สูลํ ตุ นิตฺถิยํ เหติ, เภเท สํกุ รุชาสุ จ.

‘Upāsana’ debe entenderse como servicio o atención y como la práctica de la arquería. ‘Sūla’ se refiere a un arma o lanza, al acto de atravesar, a una estaca y al dolor o aflicción.

๘๘๒.

882.

ตนฺติ วีณาคุเณ, ตนฺตํ, มุขฺยสิทฺธนฺต ตนฺตุสุ;

รถาทฺยงฺเค ตุ จ ยุโค, กปฺปมฺหิ ยุคเล ยุคํ.

‘Tanti’ es la cuerda de un laúd; ‘Tanta’ se refiere a lo principal, a un sistema doctrinal y a los hilos de un telar. ‘Yuga’ se refiere a una parte del carro, a una era o eón y a un par o pareja.

๘๘๓.

883.

อิตฺถิปุปฺเผ จ เรณุมฺหิ, รโช ปกติเช คุเณ;

นฺยาสปฺปเณ ตุ ทานมฺหิ, นิยฺยาตน มุทีริตํ.

La palabra 'rajo' se refiere a la menstruación de la mujer, al polen y a la cualidad natural (guna). 'Niyyātana' se refiere a la devolución de un depósito y a la donación.

๘๘๔.

884.

ครุ’ปายา’วตาเรสุ, ติตฺถํ ปูตมฺพุ ทิฏฺฐิสุ;

ปณฺฑเก โชติ นกฺขตฺต, รํสีสฺว’คฺคิมฺหิ โชติ โส.

La palabra 'tittha' se aplica a un maestro (guru), a un medio (upāya), a un vado (avatāra), al agua pura (o putrefacta en ciertos contextos) y a las creencias (diṭṭhi). 'Joti' se refiere a un eunuco (paṇḍaka), a una estrella, a los rayos y al fuego.

๘๘๕.

885.

กณฺโฑ นิตฺถี สเร ทณฺเฑ, วคฺเค จาวสเร ปฺยถ;

อุทฺธํพาหุทฺวยมาเน, สูรตฺเตปิ จ โปริสํ.

La palabra 'kaṇḍa' (en masculino y neutro) se usa para flecha, tallo, grupo y ocasión. 'Porisa' se refiere a la medida de los dos brazos extendidos hacia arriba y también a la valentía.

๘๘๖.

886.

อุฏฺฐานํ โปริเส’หาสุ, นิสินฺนาทฺยุ’คฺคเม ปฺยถ;

อนิสฺสยมหีภาเค, ตฺวิ’รีณํ อูสเร สิยา.

'Uṭṭhāna' se refiere al esfuerzo de un hombre y a la acción de levantarse de una posición sentada, etc. 'Irīṇa' se aplica a una porción de tierra estéril y salitrosa sin sustento.

๘๘๗.

887.

อาราธนํ สาธเน จ, ปตฺติยํ ปริโตสเน;

ปธาเน ตุ จ สานุมฺหิ, วิสาเณ สิงฺค มุจฺจเต.

'Ārādhana' significa logro, obtención y satisfacción. 'Siṅga' se refiere a la excelencia (padhāna), a una cima (sānu) y al cuerno (visāṇa).

๘๘๘.

888.

ทิฏฺฐา’ทิมคฺเค ญาณ’กฺขิ, กฺขณ ลทฺธีสุ ทสฺสนํ;

เหเม ปญฺจสุวณฺเณ จ, นิกฺโข นิตฺถี ปสาธเน.

'Dassana' se refiere al sendero de la visión, al conocimiento, al ojo, al momento (khaṇa) y al logro. 'Nikkha' (en masculino y neutro) se usa para el oro, para un peso de cinco suvaṇṇas y para un adorno.

๘๘๙.

889.

ติถิเภเท จ สาขาทิ, ผฬุมฺหิ ปพฺพ มุจฺจเต;

นาคโลเก ตุ ปาตาลํ, ภาสิตํ พลวามุเข.

La palabra 'pabba' se dice para un día lunar (tithi) y para el nudo de una rama, etc. 'Pātāla' se dice del mundo de los Nagas y de la boca del fuego submarino (balavāmukha).

๘๙๐.

890.

กามเช โกปเช โทเส, พฺยสนญฺจ วิปตฺติยํ;

อโถ’ปกรเณ สิทฺธิ, การเกสุ จ สาธนํ.

'Byasana' se refiere a los vicios originados por el deseo o la ira, y a la desgracia o infortunio. 'Sādhana' se refiere a la consecución (siddhi), al instrumento (upakaraṇa) y a los agentes gramaticales.

๘๙๑.

891.

ตีสฺวีริโต ทานสีเล, วทญฺญู วคฺคุวาทินิ;

ปุรกฺขโต ภิสิตฺเต จ, ปูชิเต ปุรโตกเต.

'Vadaññū' (en los tres géneros) se aplica a quien es generoso y a quien habla dulcemente. 'Purakkhata' significa consagrado, honrado y puesto al frente.

๘๙๒.

892.

มนฺโท ภาคฺยวิหีเน จา, ปฺปเก มูฬฺหา’ปฏูสฺวปิ;

วุทฺธิยุตฺเต สมุนฺนทฺเธ, อุปฺปนฺเน อุสฺสิตํ ภเว.

'Manda' significa carente de fortuna, escaso, necio y también torpe. 'Ussita' se aplica a lo que posee crecimiento, a lo arrogante y a lo que ha surgido o se ha elevado.

๘๙๓.

893.

รถงฺเค’กฺโข [Pg.74] สุวณฺณสฺมึ, ปาสเก, อกฺข มินฺทฺริเย;

สสฺสเต จ ธุโว ตีสุ, ธุวํ ตกฺเก จ นิจฺฉิเต.

'Akkha' se refiere a una parte del carro (eje), al oro, al dado y al órgano de los sentidos. 'Dhuva' (en los tres géneros) significa eterno; en neutro, significa razonamiento (takka) y algo cierto.

๘๙๔.

894.

หเร สิโว, สิวํ ภทฺท, โมกฺเขสุ, ชมฺพุเก สิวา;

เสนายํ สตฺติยญฺเจว, ถูลตฺเต จ พลํ ภเว.

'Sivo' es Hara (Shiva); 'sivaṃ' (en neutro) significa fortuna y liberación; 'sivā' (en femenino) es una chacala. 'Bala' se refiere al ejército, a la fuerza y también al grosor o robustez.

๘๙๕.

895.

สงฺขฺยา นรกเภเทสุ, ปทุมํ วาริเช ปฺยถ;

เทวเภเท วสุ ปุเม, ปณฺฑกํ รตเน ธเน.

'Paduma' es un número, una clase de infierno y también el loto. 'Vasu' (en masculino) es una clase de deidad; (en neutro) significa gema y riqueza.

๘๙๖.

896.

นิพฺพานํ อตฺถคมเน, อปวคฺเค สิยา ถ จ;

เสตมฺพุเช ปุณฺฑรีกํ, พฺยคฺเฆ รุกฺขนฺตเร ปุเม.

'Nibbāna' se refiere a la puesta (del sol) y a la liberación (apavagga). 'Puṇḍarīka' significa loto blanco, tigre y, en masculino, una clase de árbol.

๘๙๗.

897.

อุปหาเร พลิ ปุเม, กรสฺมึจา’สุรนฺตเร;

สุกฺกํ ตุ สมฺภเว, สุกฺโก, ธวเล, กุสเล ติสุ.

'Bali' (en masculino) se aplica a la ofrenda, al tributo y a un Asura. 'Sukka' (en neutro) significa semen; 'sukka' (en los tres géneros) significa blanco y meritorio o saludable.

๘๙๘.

898.

ทาโย ทาเน วิภตฺตพฺพ, ธเน จ ปิตุนํ วเน ;

ปภุตฺตา’ยตฺตตา’ยตฺตา’, ภิลาเสสุ วโส ภเว.

'Dāyo' significa donación, la riqueza heredable de los padres y bosque. 'Vaso' se refiere al poder o dominio, a la dependencia y al deseo.

๘๙๙.

899.

ปริภาสน มกฺโกเส, นิยเม ภาสเน ถ จ,ธนมฺหิ เสฬนํ โยธ, สีหนาทมฺหิ ทิสฺสติ.

'Paribhāsana' significa insulto, regla y discurso. 'Seḷana' se observa con el significado de riqueza y también para el rugido de león de un guerrero.

๙๐๐.

900.

ปภโว ชาติเหตุมฺหิ, ฐาเน จาทฺยุปลทฺธิยํ;

อโถ’ตุ นาริปุปฺผสฺมึ, เหมนฺตาทิมฺหิ จ ทฺวิสุ.

'Pabhava' significa la causa del nacimiento, el lugar y la primera aparición. 'Utu' (en dos géneros) se refiere a la menstruación femenina y a las estaciones como el invierno, etc.

๙๐๑.

901.

กรณํ สาธกตเม, กฺริยา คตฺเตสุ อินฺทฺริเย;

ตาโต ตุ กุญฺจิกายญฺจ, ตูริยงฺเค ทุมนฺตเร.

'Karaṇa' significa el instrumento más eficaz, la acción, los miembros del cuerpo y el órgano de los sentidos. 'Tato' se refiere a una llave, a una parte de un instrumento musical y a una clase de árbol.

๙๐๒.

902.

ปุปฺเผ ผเล จ ปสโว, อุปฺปาเท คพฺภโมจเน;

คายเน คายเก อสฺเส, คนฺธพฺโพ เทวตานฺตเร.

'Pasava' se refiere a la flor, al fruto, al nacimiento y al parto. 'Gandhabba' significa el canto, el cantante, el caballo y una clase de divinidad.

๙๐๓.

903.

วินา ปุปฺผํ ผลคฺคาหิ, รุกฺเข วนปฺปติ;

อาหเต เหมรชเต, รูปิยํ รชเตปิ จ.

'Vanappati' es un árbol que da frutos sin haber tenido flores. 'Rūpiya' se refiere al oro o plata acuñados, y también a la plata.

๙๐๔.

904.

ขคาทิพนฺธเน ปาโส, เกสปุพฺโพ จเย ปฺยถ;

ตารา’กฺขิมชฺเฌ นกฺขตฺเต, ตาโร อุจฺจตรสฺสเร.

'Pāsa' es una soga para atar aves, etc., y también una masa (cuando precede la palabra 'kesa' - cabello). 'Tārā' es la pupila del ojo y una estrella; 'tāro' es un sonido muy agudo.

๙๐๕.

905.

ปตฺเต จ โลหเภทสฺมึ, กํโส จตุกหาปเณ;

มชฺฌิโม เทหมชฺฌสฺมึ, มชฺฌภเว จ โส ติสุ.

'Kaṃso' se refiere a un cuenco, a una clase de metal (bronce) y a la suma de cuatro kahāpaṇas. 'Majjhima' se refiere a la cintura y, en los tres géneros, a lo que está en medio.

๙๐๖.

906.

อาเวสนํภูตาเวเส, สิปฺปสาลา ฆเรสุ จ;

โสภา สมฺปตฺตีสุ สิรี, ลกฺขีตฺถี เทวตาย จ.

'Āvesana' significa posesión por espíritus, taller de artesanos y casas. 'Sirī' se aplica a la belleza, a la prosperidad, a la diosa Lakkhī y a una mujer.

๙๐๗.

907.

กุมาโร [Pg.75] ยุวราเช จ, ขนฺเท วุตฺโต สุสุมฺหิ จ;

อถา’นิตฺถี ปวาโฬ จ, มณิเภเท ตถา’งฺกุเร.

'Kumāro' se dice del príncipe heredero, de Skanda y de un niño. 'Pavāḷa' (en masculino y neutro) significa una clase de gema (coral) y también un brote.

๙๐๘.

908.

ปโณ เวตน มูเลสุ, โวหาเร จ ธเน มโต;

ปฏิคฺคโห ตุ คหเณ, กถิโต ภาชนนฺตเร.

'Paṇo' se considera salario o precio, comercio y riqueza. 'Paṭiggaha' se dice del acto de recibir y de un tipo de recipiente.

๙๐๙.

909.

อสุเภ จ สุเภ กมฺเม, ภาคฺยํ วุตฺตํ ทฺวเย ปฺยถ;

ปิปฺผลํ ตรุเภเท จ, วตฺถจฺเฉทนสตฺถเก.

'Bhāgya' se dice tanto de la acción (kamma) desfavorable como de la favorable. 'Pipphala' se refiere a una clase de árbol y a un instrumento para cortar tela (tijeras).

๙๑๐.

910.

อปวคฺโค ปริจฺจาคา’, วสาเนสุ วิมุตฺติยํ;

ลิงฺคํ ตุ องฺคชาตสฺมึ, ปุมตฺตาทิมฺหิ ลกฺขเณ.

'Apavagga' significa renuncia, terminación y liberación. 'Liṅga' se aplica al órgano sexual, al género (masculino, etc.) y a la señal o marca.

๙๑๑.

911.

จาเค สภาเว นิมฺมาเน, สคฺโค ชฺฌาเย ทิเวปฺยถ;

โรหิโต โลหิเต มจฺฉ, เภเท เจว มิคนฺตเร.

'Saggo' significa abandono, naturaleza, creación, capítulo y también el cielo. 'Rohito' se aplica al color rojo, a una clase de pez y a un tipo de ciervo.

๙๑๒.

912.

นิฏฺฐา นิปฺผตฺติยํ เจวา, วสานมฺหิ อทสฺสเน;

กณฺฏโก ตุ สปตฺตสฺมึ, รุกฺขงฺเค โลมหํสเน.

'Niṭṭhā' se refiere a la culminación, al final y a la desaparición. 'Kaṇṭaka' se aplica a un enemigo, a la parte de un árbol (espina) y al erizamiento del vello.

๙๑๓.

913.

มุขฺโย’ปาเยสุ วทเน, อาทิสฺมึ มุข มีริตํ;

ทพฺพํ ภพฺเพ คุณาธาเร, วิตฺเต จ พุธ ทารุสุ.

'Mukha' se dice del medio principal, del rostro y del comienzo; 'dabba' de lo adecuado, del receptáculo de cualidades, de la riqueza y de la madera según los sabios.

๙๑๔.

914.

มานํ ปมาเณ ปตฺถาโท, มาโน วุตฺโต วิธาย จ;

อโถ ปริสฺสเม วุตฺโต, วายาโม วีริเยปิ จ.

'Māna' se refiere a la medida y también al orgullo; 'vāyāmo' se dice del cansancio y también de la energía.

๙๑๕.

915.

สโรรุเห สตปตฺตํ, สตปตฺโต ขคนฺตเร;

ฉิทฺเท ตุ ฉิทฺทวนฺเต จ, สุสิรํ ตูริยนฺตเร.

'Satapatta' se refiere al loto y a cierta ave; 'susira' se refiere al agujero, a lo que tiene agujeros y a un instrumento musical.

๙๑๖.

916.

เอกสฺมึ สทิเส สนฺเต, สมานํ วาจฺจลิงฺคิกํ;

อโถ คารว ภีตีสุ, สํเวเค สมฺภโม มโต.

'Samāna' se usa como adjetivo para lo que es uno, similar o igual; 'sambhama' se entiende como respeto, temor y urgencia espiritual.

๙๑๗.

917.

ชุณฺหา จนฺทปฺปภายญฺจ, ตทุเปตนิสาย จ;

วิมานํ เทวตาวาเส, สตฺตภูมิฆรมฺหิ จ.

'Juṇhā' se refiere a la luz de la luna y a la noche iluminada por ella; 'vimāna' a la morada de las deidades y a una casa de siete pisos.

๙๑๘.

918.

มาเส เชฏฺโฐ, ติวุทฺธา’ติ, ปฺปสตฺเถสุ จ ตีสุ โส;

ธมฺเม จ มงฺคเล เสยฺโย, โส ปสตฺถตเร ติสุ.

'Jeṭṭha' se refiere al mes, al de mayor edad y a lo excelente; 'seyyo' se refiere al Dhamma, a la bendición y a lo superior.

๙๑๙.

919.

อาทิจฺจาทิมฺหิ คหเณ, นิพนฺเธ จ ฆเร คโห;

กาโจ ตุ มตฺติกาเภเท, สิกฺกายํ นยนามเย.

'Gaho' se refiere al eclipse de astros, a la persistencia y a la casa; 'kāco' a un tipo de arcilla, a la red de carga y a una enfermedad ocular.

๙๒๐.

920.

ตีสุ คามณิ เสฏฺฐสฺมึ, อธิเป คามเชฏฺฐเก;

พิมฺพํ ตุ ปฏิพิมฺเพ จ, มณฺฑเล พิมฺพิกาผเล.

'Gāmaṇi' se usa en tres géneros para lo excelente, el soberano y el jefe de la aldea; 'bimba' para el reflejo, el disco y el fruto de la bimba.

๙๒๑.

921.

ภาชนาทิ ปริกฺขาเร, ภณฺฑํ มูลธเนปิ จ;

มคฺโค ตฺวริยมคฺเค จ, สมฺมาทิฏฺฐาทิเก, ปเถ.

'Bhaṇḍa' se refiere a los utensilios y artículos, así como al capital inicial; 'maggo' al Noble Camino, que comienza con la visión correcta, y al sendero.

๙๒๒.

922.

สมา [Pg.76] วสฺเส, สโม เขท, สนฺตีสุ, โส นิเภ ติสุ;

จาเปตฺวิสฺสาส, มุสุโน, อิสฺสาโส เขปกมฺหิ จ.

'Samā' significa año; 'samo' se refiere a la calma, la paz y a lo similar en tres géneros; 'issāso' se refiere al arco y al arquero.

๙๒๓.

923.

พาโล ตีสฺวา’ทิวยสา, สมงฺคินิ อปณฺฑิเต;

รตฺตํ ตุ โสณิเต, ตมฺพา, นุรตฺต, รญฺชิเต ติสุ.

'Bālo' se aplica en tres géneros al de corta edad y al necio; 'ratta' a la sangre, a lo cobrizo, al apasionado y a lo teñido.

๙๒๔.

924.

ตเจ กาเย จ ตนฺวิตฺถี, ตีสฺว’ปฺเป วิรเฬ กิเส;

อุตุเภเท ตุ สิสิโร, หิเม โส สีตเล ติสุ.

'Tanū' en femenino es la piel y el cuerpo; 'tanu' en tres géneros es lo pequeño, lo escaso y lo delgado; 'sisiro' es la estación fría, la escarcha y lo fresco.

๙๒๕.

925.

สกฺขรา คุฬเภเท จ, กถเลปิ จ ทิสฺสติ;

อนุคฺคเห ตุ สงฺเขเป, คหเณ สงฺคโห มโต.

'Sakkharā' se observa tanto para el azúcar como para la grava; 'saṅgaho' se entiende como favor, resumen y recopilación.

๙๒๖.

926.

ทกฺเข จ ติขิเณ พฺยตฺเต, โรคมุตฺเต ปฏุตฺติสุ;

ราชา ตุ ขตฺติเย วุตฺโต, นรนาเถ ปภุมฺหิ จ.

'Paṭu' se refiere en tres géneros al hábil, al agudo, al sabio y al recuperado de una enfermedad; 'rājā' se dice del khattiya, del soberano de los hombres y del señor.

๙๒๗.

927.

ขลญฺจ ธญฺญกรเณ, กกฺเก นีเจ ขโล ภเว;

อถุ’ปฺปาเท สมุทโย, สมูเห ปจฺจเยปิ จ.

'Khalā' puede ser la era para trillar, el sedimento y la persona vil; 'samudayo' es el surgimiento, el conjunto y la causa.

๙๒๘.

928.

พฺรหฺมจารี คหฏฺฐาโท, อสฺสโม จ ตโปวเน;

ภยงฺกเร ตุ กฐิเน, กุรูโร ตีสุ นิทฺทเย.

'Assamo' se refiere a las etapas de la vida y a la ermita; 'kurūro' en tres géneros es lo aterrador, lo duro y lo cruel.

๙๒๙.

929.

กนิฏฺโฐ กนิโย ตีสุ, อตฺยปฺเป’ติยุเว ปฺยถ;

สีฆมฺหิ ลหุ ตํ, อิฏฺฐ, นิสฺสารา’ครุสุตฺติสุ.

'Kaniṭṭho' y 'kaniyo' en tres géneros se refieren a lo más pequeño y a lo más joven; 'lahu' es lo rápido, lo deseado, lo insignificante, lo ligero y la vocal breve.

๙๓๐.

930.

อธโร ตีสฺวโธ หีเน, ปุเม ทนฺตจฺฉเท ปฺยถ;

สุสฺสุสา โสตุ มิจฺฉาย, สา ปาริจริยาย จ.

'Adharo' en tres géneros es lo inferior y bajo, y en masculino es el labio; 'sussusā' es el deseo de escuchar y también el servicio.

๙๓๑.

931.

หตฺโถ ปาณิมฺหิ รตเน, คเณ โสณฺฑาย ภนฺตเร;

อาวาเฏ อุทปาเน จ, กูโป กุมฺเภ จ ทิสฺสติ.

'Hattho' se refiere a la mano, a la medida codo, a un grupo, a la trompa del elefante y a una constelación; 'kūpo' se refiere al hoyo, al pozo y a la vasija.

๙๓๒.

932.

อาโท ปธาเน ปฐมํ, ปมุขญฺจ ติลิงฺคิกํ;

วชฺชเภเท จ วิต ตํ, ตํ วิตฺถาเร ติลิงฺคิกํ.

'Paṭhama' se refiere en tres géneros a lo primero, a lo principal y a lo prominente; 'vitata' a un tipo de instrumento musical y a lo extendido en tres géneros.

๙๓๓.

933.

สาโร พเล ถิรํเส จ, อุตฺตเม โส ติลิงฺคิโก;

ภาโร ตุ ขนฺธภาราโท, ทฺวิสหสฺสปเลปิ จ.

'Sāro' es la fuerza, la parte esencial y lo excelente en tres géneros; 'bhāro' es la carga sobre los hombros y también un peso de dos mil palas.

๙๓๔.

934.

มนฺทิเร โรคเภเท จ, ขโย อปจยมฺหิ จ;

วาโฬ ตุ สาปเท สปฺเป, กุรูเร โส ติลิงฺคิโก.

'Khayo' se refiere a la morada, a un tipo de enfermedad y a la disminución; 'vāḷo' a la fiera, a la serpiente y a lo cruel en tres géneros.

๙๓๕.

935.

สาโล สชฺชทฺทุเม รุกฺเข, สาลาเคเห จ ทิสฺสติ;

โสเต ตุ สวนํ วุตฺตํ, ยชเน สุติยมฺปิ จ.

'Sālo' se observa para el árbol sal, para cualquier árbol y para una sala; 'savanaṃ' se dice del oído, del sacrificio y de la audición.

๙๓๖.

936.

ตีสุ ปโต ปเรโต จ, มเต จ เปตโยนิเช;

ขฺยาเต ตุ หฏฺเฐ วิญฺญาเต, ปตีตํ วาจฺจลิงฺคิกํ.

'Pareto' se aplica en tres géneros a lo que se ha ido, al difunto y a quien nace como peta; 'patītaṃ' en tres géneros es lo célebre, lo alegre y lo conocido.

๙๓๗.

937.

อธิปฺปาเย [Pg.77] จ อาธาเร, อาสโย กถิโต ถ จ;

ปตฺตํ ปกฺเข ทเล, ปตฺโต, ภาชเน โส คเต ติสุ.

'Āsayo' se dice de la intención y del soporte; 'patta' significa ala y hoja, mientras que 'patto' es el cuenco y lo que se ha alcanzado.

๙๓๘.

938.

กุสเล สุกตํ, สุฏฺฐุ, กเต จ สุกโต ติสุ;

ตปสฺสี ตฺว’นุกมฺปายา, รเห วุตฺโต ตโปธเน.

'Sukataṃ' es la acción meritoria, y 'sukato' en tres géneros es lo bien hecho; 'tapassī' se dice de quien es digno de compasión y del asceta dedicado a la austeridad.

๙๓๙.

939.

ตีสุ สุราทิโลลสฺมึ, โสณฺโฑ หตฺถิกเร ทฺวิสุ;

อสฺสาทเน ตุ รสนํ, ชิวฺหายญฺจ ธนิมฺหิ จ.

'Soṇḍo' en tres géneros es el adicto al licor, y en dos géneros es la trompa del elefante; 'rasanaṃ' es la degustación, la lengua y el sonido.

๙๔๐.

940.

ปณีโต ตีสุ มธุเร, อุตฺตเม วิหิเต ปฺยถ;

อญฺชเส วิสิขายญฺจ, ปนฺติยํ วีถิ นาริยํ.

'Paṇīto' en tres géneros es lo dulce, lo excelente y lo realizado; 'vīthi' en femenino es el sendero, la calle y la hilera.

๙๔๑.

941.

ปาปสฺมึ คคเน ทุกฺเข, พฺยสเน จา’ฆ มุจฺจเต;

สมูเห ปฏลํ เนตฺต, โรเค วุตฺตํ ฉทิมฺหิ จ.

'Agha' se dice del mal, del cielo, del sufrimiento y de la desgracia; 'paṭalaṃ' se dice de una multitud, de una enfermedad ocular y de una cubierta.

๙๔๒.

942.

สนฺธิ สงฺฆฏฺฏเน วุตฺโต, สนฺธิ’ตฺถิ ปฏิสนฺธิยํ;

สตฺตนฺนํ ปูรเณ เสฏฺเฐ, ติสนฺเต สตฺตโม ติสุ.

'Sandhi' se refiere a la unión, y en femenino a la reconexión; 'sattamo' en tres géneros es el séptimo y lo mejor.

๙๔๓.

943.

โอชา ตุ ยาปนายญฺจ, โอโช ทิตฺติ พเลสุ จ;

อโถ นิสามนํ วุตฺตํ, ทสฺสเน สวเนปิ จ.

'Ojā' se refiere al sustento; 'ojo' significa esplendor y fuerza; 'nisāmana' se aplica tanto a la visión como a la audición.

๙๔๔.

944.

คพฺโภ กุจฺฉิฏฺฐสตฺเต จ, กุจฺฉิ โอวรเกสุ จ;

ขณฺฑเน ตฺว’ปทานญฺจ, อิติวุตฺเต จ กมฺมนิ.

'Gabbha' es el ser que está en el vientre y 'kucchi' se refiere a una habitación; 'apadāna' se usa para el acto de cortar, para las leyendas del Itivuttaka y para la acción.

๙๔๕.

945.

จิตฺตเก รุกฺขเภเท จ, ติลโก ติลกาฬเก;

สีลาโท ปฏิปตฺติ’ตฺถี, โพเธ ปตฺติ ปวตฺติสุ.

'Tilaka' se refiere a un tipo de árbol y a una peca o mancha en la piel; 'paṭipatti' (femenino) es la conducta moral; 'patti' es la realización, la obtención o el suceso.

๙๔๖.

946.

อสุมฺหิ จ พเล ปาโณ, สตฺเต หทยคา’นิเล;

ฉนฺโท วเส อธิปฺปาเย, เวเท’จฺฉา’นุฏฺฐุภาทิสุ.

'Pāṇa' es la vida, la fuerza, un ser vivo y el aire que reside en el corazón; 'chanda' significa voluntad, intención, los Vedas, el deseo y los metros poéticos como el anuṭṭhubha.

๙๔๗.

947.

กาโมฆาโท, สมูหสฺมึ, โอโฆเวเค ชลสฺส จ;

กปาลํ สิรสฏฺฐิมฺหิ, ฆฏาทิ สกเลปิ จ.

'Ogha' se refiere a las inundaciones (como los deseos), a una multitud y a la corriente del agua; 'kapāla' es el hueso del cráneo y cualquier fragmento de una vasija.

๙๔๘.

948.

เวณฺวาทิสาขาชาลสฺมึ, ลคฺคเกเส ชฏา’ลเย;

สรณํ ตุ วเธ เคเห, รกฺขิตสฺมิญฺจ รกฺขเณ.

'Jaṭā' se refiere a la red de ramas de bambú, al cabello enmarañado y al deseo; 'saraṇa' significa matar, una casa, lo que está protegido y el acto de proteger.

๙๔๙.

949.

ถิยํ กนฺตา ปิเย, กนฺโต, มนุญฺเญ, โส ติลิงฺคิโก;

ควกฺเข ตุ สมูเห จ, ชาลํ มจฺฉาทิพนฺธเน.

'Kantā' (femenino) es la mujer amada; 'kanto' significa agradable y se usa en tres géneros; 'jāla' es una ventana, una multitud y una red para peces u otros animales.

๙๕๐.

950.

ปุจฺฉายํ ครหายญฺจา, นิยเม กึ ติลิงฺคิกํ;

สสทฺเธ ตีสุ นิวาเป, สทฺธํ, สทฺธา จ ปจฺจเย.

'Kiṃ' (en tres géneros) se usa para preguntar, reprochar y restringir; 'saddha' (en tres géneros) es el que tiene fe; 'saddhaṃ' es la ofrenda fúnebre y 'saddhā' es la fe o confianza.

๙๕๑.

951.

พีชํ [Pg.78] เหตุมฺหิ อฏฺฐิสฺมึ, องฺคชาเต จ ทิสฺสติ;

ปุพฺโพ ปูเย’คฺคโต อาโท,โส ทิสาโท ติลิงฺคิโก.

'Bīja' se observa en los sentidos de causa, semilla y órgano sexual; 'pubba' significa pus, lo que está al frente o el principio, y se usa para las direcciones en los tres géneros.

๙๕๒.

952.

ผลจิตฺเต เหตุกเต, ลาเภ ธญฺญาทิเก ผลํ;

อาคมเน ตุ ทีฆาทิ, นิกาเยสุ จ อาคโม.

'Phala' es el fruto de la conciencia (fruición), el resultado de una causa, la ganancia y granos como el grano; 'āgama' es la llegada, el alargamiento de una vocal y las colecciones de las escrituras (Nikāyas).

๙๕๓.

953.

สนฺตาโน เทวรุกฺเข จ, วุตฺโต สนฺตติยํ ปฺยถ;

อุตฺตรวิปรีเต จ, เสฏฺเฐ จา’นุตฺตรํ ติสุ.

'Santāna' se dice de un árbol celestial y también de la continuidad; 'anuttara' (en tres géneros) significa el norte, lo opuesto y lo supremo.

๙๕๔.

954.

สตฺติสมฺปตฺติยํ วุตฺโต, กนฺติมตฺเต จ วิกฺกโม;

ฉายา ตุ อาตปาภาเว, ปฏิพิมฺเพ ปภาย จ.

'Vikkama' se dice de la abundancia de poder y de la valentía; 'chāyā' es la ausencia de luz solar, el reflejo y el resplandor.

๙๕๕.

955.

คิมฺเห ฆมฺโม นิทาโฆ จ, อุณฺเห เสทชเล ปฺยถ;

กปฺปนํ กนฺตเน วุตฺตํ, วิกปฺเป สชฺชเน’ตฺถิยํ.

'Ghamma' es el verano, el calor y también el sudor; 'kappana' se refiere al acto de cortar, y en femenino, al pensamiento y a la preparación.

๙๕๖.

956.

องฺคา เทเส พหุมฺห’งฺคํ, องฺโค เทเส วปุมฺห’ ตถา’วยวเหตุสุ;

เทวาลเย จ ถูปสฺมึ, เจติยํ เจติย’ทฺทุเม.

'Aṅga' es el país de los Angas (en plural), el cuerpo, los miembros y las causas; 'cetiya' es un santuario, una estupa y un árbol sagrado.

๙๕๗.

957.

สชฺชโน สาธุปุริเส, สชฺชนํ กปฺปเน ปฺยถ;

สุปินํ สุปิเน สุตฺต, วิญฺญาเณ ต มนิตฺถิยํ.

'Sajjana' es un hombre virtuoso y 'sajjana' también significa preparación; 'supina' (neutro) es el sueño y la conciencia que surge durante el sueño.

๙๕๘.

958.

ปจฺจกฺเข สนฺนิธาเน จ, สนฺนิธิ ปริกิตฺติโต;

ภิยฺโย พหุตรตฺเถ โส, ปุนรตฺเถ’พฺยยํ ภเว.

'Sannidhi' se describe como lo perceptible y la proximidad; 'bhiyyo' (indclinable) significa en gran medida o más, y también de nuevo.

๙๕๙.

959.

วิสลิตฺตสเร ทิทฺโธ, ทิทฺโธ ลิตฺเต ติลิงฺคิโก;

วาเส ธูมาทิสงฺขาเร, ธิวาโส สมฺปฏิจฺฉเน.

'Diddha' es una flecha untada de veneno, y como adjetivo significa untado; 'adhivāsa' es el perfume del humo y otros elementos, y también la aceptación.

๙๖๐.

960.

วุตฺโต วิสารโท ตีสุ, สุปฺปคพฺเภ จ ปณฺฑิเต;

อถ สิตฺถํ มธุจฺฉิฏฺเฐ, วุตฺตํ โอทนสมฺภเว.

'Visārada' (en tres géneros) se aplica a quien es muy audaz y al sabio; 'sittha' se refiere a la cera de abejas y al grano de arroz cocido.

๙๖๑.

961.

ทฺรเว วณฺเณ รสเภเท, กสาโย สุรภิมฺหิ จ;

อโถ อุคฺคมนํ วุตฺตํ, อุปฺปตฺตุ’ทฺธคตีสุ จ.

'Kasāya' es un líquido, un tinte, un tipo de sabor y una fragancia; 'uggamana' se refiere al surgimiento, al origen y al movimiento hacia arriba.

๙๖๒.

962.

ลูเข นิฏฺฐุรวาจายํ, ผรุสํ วาจฺจลิงฺคิกํ;

ปวาโห ตฺว’มฺพุเวเค จ, สนฺทิสฺสติ ปวตฺติยํ.

'Pharusa' (en tres géneros) se refiere a lo áspero y al habla dura; 'pavāha' se encuentra en los sentidos de corriente de agua y continuidad.

๙๖๓.

963.

นิสฺสเย ตปฺปเร อิฏฺเฐ, ปรายณปทํ ติสุ;

กวเจ วารวาเณ จ, นิมฺโมเกปิ จ กญฺจุโก.

'Parāyaṇa' (en tres géneros) significa apoyo, lo que es final y lo deseado; 'kañcuka' es una armadura, una túnica y la piel mudada de la serpiente.

๙๖๔.

964.

โลหเภเท [Pg.79] มตํ ตมฺพํ, ตมฺโพ รตฺเต ติลิงฺคิโก;

ตีสุ ตฺว’วสิตํ ญาเต, อวสานคเต มตํ.

'Tamba' es un tipo de metal (cobre) y 'tambo' significa rojo (en tres géneros); 'avasita' se entiende como lo conocido y lo finalizado.

๙๖๕.

965.

โพธเน จ ปทาเน จ, วิญฺเญยฺยํ ปฏิปาทนํ;

เสเล นิชฺชลเทเส จ, เทวตาสุ มรู’ริโต.

'Paṭipādana' debe entenderse como el acto de enseñar y de otorgar; 'maru' se dice de una roca, de un lugar sin agua y de las deidades.

๙๖๖.

966.

สตฺถํ อายุธ คนฺเถสุ, โลเห, สตฺโถ จ สญฺจเย;

ชีวิกายํ วิวรเณ, วตฺตเน วุตฺติ นาริยํ.

'Sattha' es un arma, un libro y el hierro; 'sattha' (masculino) es una caravana o grupo; 'vutti' (femenino) es el medio de vida, la explicación y la conducta.

๙๖๗.

967.

วีริเย สูรภาเว จ, กถียติ ปรกฺกโม;

อถ กมฺพุ มโต สงฺเข, สุวณฺเณ วลเยปิ จ.

'Parakkama' se describe como la energía y la valentía; 'kambu' se refiere a la caracola, al oro y a un brazalete.

๙๖๘.

968.

สโร กณฺเฑ อการาโท, สทฺเท วาปิมฺหิ’นิตฺถิยํ;

ทุปฺผสฺเส ติขิเณ ตีสุ, คทฺรเภ กกเจ ขโร.

'Sara' (no femenino) es una flecha, una vocal, un sonido y un lago; 'khara' (en tres géneros) es lo áspero, lo afilado, un burro y una sierra.

๙๖๙.

969.

สุรายุ’ปทฺทเว กามา, สวาทิมฺหิ จ อาสโว;

เทเห วุตฺโต รถงฺเค จ, จตุโร’ปธิสู’ปธิ.

'Āsava' se refiere al licor, al infortunio, al deseo y a las impurezas mentales; 'upadhi' se dice del cuerpo, de la rueda y de los cuatro tipos de sustratos de la existencia.

๙๗๐.

970.

วตฺถุ’ตฺตํ การเณ ทพฺเพ, ภูเภเท รตนตฺตเย;

ยกฺโข เทเว มหาราเช, กุเวรา’นุจเร นเร.

'Vatthu' se dice de la causa, la sustancia, el terreno y las Tres Joyas; 'yakkha' es una deidad, un gran rey, un seguidor de Kuvera y un hombre.

๙๗๑.

971.

ทารุกฺขนฺเธ ปีฐิกายํ, อาปเณ ปีฐ มาสเน;

ปริวาเร ปริกฺขาโร, สมฺภาเร จ วิภูสเน.

'Pīṭha' es un tronco de madera, un pedestal, una tienda y un asiento; 'parikkhāra' es el séquito, los requisitos, el equipo y el adorno.

๙๗๒.

972.

โวหารสฺมิญฺจ ฐปเน, ปญฺญตฺติ’ตฺถี ปกาสเน;

ปฏิภานํ ตุ ปญฺญายํ, อุปฏฺฐิต คิราย จ.

'Paññatti' (femenino) es el uso común, el establecimiento y la declaración; 'paṭibhāna' es la inteligencia y la palabra elocuente.

๙๗๓.

973.

วจนาวยเว มูเล, กถิโต เหตุ การเณ;

อุทเร ตุ ตถา ปาจา, นลสฺมึ คหณี’ตฺถิยํ.

'Hetu' se refiere a un componente de la palabra, a la raíz, a la causa y al motivo. 'Gahaṇī' (en femenino) se refiere al vientre, al fuego digestivo y a un conducto.

๙๗๔.

974.

ปิโย ภตฺตริ, ชายายํ, ปิยา, อิฏฺเฐ ปิโย ติสุ;

ยมราเช ตุ ยุคเฬ, สํยเม จ ยโม ภเว.

'Piya' se refiere al esposo; 'piyā', a la esposa; y en los tres géneros, a lo que es querido o deseado. 'Yama' se refiere al Rey Yama, a un par y al autocontrol.

๙๗๕.

975.

มุทฺทิกสฺส จ ปุปฺผสฺส, รเส ขุทฺเท มธู’ริตํ;

อุลฺโลเจ ตุ จ วิตฺถาเร, วิตานํ ปุนฺนปุํสเก.

'Madhu' se dice del vino de uva, de la flor, del néctar y de la miel. 'Vitāna' (en neutro) se refiere a un dosel y a la extensión.

๙๗๖.

976.

อปวคฺเค จ สลิเล, สุธายํ อมตํ มตํ;

โมเห ตุ ติมิเร สงฺขฺยา, คุเณ ตม มนิตฺถิยํ.

'Amata' se considera como la liberación final, el agua y el néctar. 'Tama' (no femenino) se refiere al engaño, a la oscuridad, a un número y a una cualidad.

๙๗๗.

977.

ขเร จา’การิเย ตีสุ, รสมฺหิ ปุริเส กฏุ;

ปณฺฑเก สุกเต, ปุญฺญํ, มนุญฺเญ ปวเน ติสุ.

'Kaṭu' se usa en los tres géneros para lo áspero e indebido, y también para un sabor y para un hombre. 'Puñña' se refiere al mérito, a lo agradable y a lo puro (en los tres géneros).

๙๗๘.

978.

รุกฺโข ทุมมฺหิ, ผรุสา, สินิทฺเธสุ จ โส ติสุ;

อุปฺปตฺติยํ ตุ เหตุมฺหิ, สงฺเค สุกฺเก จ สมฺภโว.

'Rukkha' se refiere a un árbol; 'pharusa' y 'siniddha' se usan en los tres géneros. 'Sambhava' se refiere al nacimiento, a la causa, a la unión y al semen.

๙๗๙.

979.

นิมิตฺตํ [Pg.80] การเณ วุตฺตํ, องฺคชาเต จ ลญฺฉเน;

อาทิ สีมาปกาเรสุ, สมีเป’วยเว มโต.

'Nimitta' se dice de la causa, del órgano sexual y del signo. 'Ādi' se considera como el comienzo, el límite, la clase, la cercanía y una parte.

๙๘๐.

980.

เวเท จ มนฺตเน มนฺโต, มนฺตา ปญฺญาย มุจฺจเต;

อนโย พฺยสเน เจว, สนฺทิสฺสติ วิปตฺติยํ.

'Manta' se refiere a los Vedas y a la deliberación; 'mantā' se emplea para la sabiduría. 'Anaya' se observa en el sentido de desgracia y de calamidad.

๙๘๑.

981.

อรุโณ รํสิเภเท จา, พฺยตฺตราเค จ โลหิเต;

อนุพนฺโธ ตุ ปกตา, นิวตฺเต นสฺสนกฺขเร.

'Aruṇa' se refiere a un tipo de rayo, al color manifestado y al rojo. 'Anubandha' se refiere a lo habitual, a la cesación y a una letra elidible en gramática.

๙๘๒.

982.

อวตาโร’วตรเณ, ติตฺถมฺหิ วิวเร ปฺยถ;

อากาโร การเณ วุตฺโต, สณฺฐาเน อิงฺคิเตปิ จ.

'Avatāra' se refiere al descenso, a un vado y también a una abertura. 'Ākāra' se dice de la causa, de la forma y también del gesto.

๙๘๓.

983.

สุทฺทิตฺถิ ตนเย ขตฺตา, อุคฺโค, ติพฺพมฺหิ โส ติสุ;

ปธานํ ตุ มหามตฺเต, ปกตฺย’คฺค’ธิตีสุ จ.

'Khattā' es el hijo de una Shudra; 'ugga' se usa en los tres géneros para lo intenso. 'Padhāna' se refiere a un gran ministro, a la naturaleza, a lo principal y a la perseverancia.

๙๘๔.

984.

กลฺลํ ปภาเต, นิโรค, สชฺชทกฺเขสุ ตีสุ ตํ;

กุหนา กูฏจริยายํ, กุหโน กุหเก ติสุ.

'Kalla' se refiere a la mañana; en los tres géneros, significa sano, listo y hábil. 'Kuhanā' se refiere a la conducta engañosa; 'kuhana' (en los tres géneros) se refiere al hipócrita.

๙๘๕.

985.

กโปโต ปกฺขิเภเท จ, ทิฏฺโฐ ปาราวเต ถ จ;

สารโท สารทพฺภูเต, อปคพฺเภ มโต ติสุ.

'Kapoto' se observa como un tipo de ave y también como una paloma. 'Sārada' se considera en los tres géneros como lo otoñal y lo que carece de audacia.

๙๘๖.

986.

ตีสุ ขเร จ กฐิเน, กกฺกโส สาหสปฺปิเย ;

อการิเย ตุ คุยฺหงฺเค, จีเร โกปีน มุจฺจเต.

'Kakkasa' se usa en los tres géneros para lo áspero, lo duro y lo que gusta de la violencia. 'Kopīna' se dice de lo indebido, de los órganos privados y de un taparrabos.

๙๘๗.

987.

มิคเภเท ปฏากายํ, โมเจ จ กทลี’ตฺถิยํ;

ทกฺขิณา ทานเภทสฺมึ, วามโต’ญฺญมฺหิ ทกฺขิโณ.

'Kadalī' (en femenino) se refiere a un tipo de ciervo, a una bandera y al banano. 'Dakkhiṇā' se refiere a un tipo de donación; 'dakkhiṇa' es lo opuesto a la izquierda.

๙๘๘.

988.

ทุติยา ภริยายญฺจ, ทฺวินฺนํ ปูรณิยํ มตา;

อถุปฺปาเท สิยา ธูม, เกตุ เวสฺสานเรปิ จ.

'Dutiyā' se considera como la esposa y como el ordinal de dos. 'Dhūmaketu' puede referirse a un presagio y también al fuego.

๙๘๙.

989.

ภวนิคฺคมเน ยาเน, ทฺวาเร นิสฺสรณํ สิยา;

นิยามโก โปตวาเห, ติลิงฺโค โส นิยนฺตริ.

'Nissaraṇa' se refiere a la salida de la existencia, a un vehículo y a una puerta. 'Niyāmaka' se usa en los tres géneros para el capitán de un barco y para quien controla.

๙๙๐.

990.

อปวคฺเค วินาเส จ, นิโรโธ โรธเน ปฺยถ;

ภเย ปฏิภยํ วุตฺตํ, ติลิงฺคํ ตํ ภยํกเร.

'Nirodha' se refiere a la liberación final, a la destrucción y también a la obstrucción. 'Paṭibhaya' se dice del miedo y (en los tres géneros) de lo que causa temor.

๙๙๑.

991.

ปิฏกํ ภาชเน วุตฺตํ, ตเถว ปริยตฺติยํ;

ชราสิถิลจมฺมสฺมึ, อุทรงฺเค มตา วลิ.

'Piṭaka' se dice de un recipiente y asimismo de las escrituras. 'Vali' se considera como la piel flácida por la vejez y como un pliegue abdominal.

๙๙๒.

992.

ภินฺนํ วิทาริเต’ญฺญสฺมึ, นิสฺสิเต วาจฺจลิงฺคิกํ;

อุปชาเป มโต เภโท, วิเสเส จ วิทารเณ.

'Bhinna' se refiere a lo roto, a lo diferente y a lo dependiente (en los tres géneros). 'Bheda' se considera como la instigación a la discordia, la distinción y el acto de romper.

๙๙๓.

993.

มณฺฑลํ [Pg.81] คามสนฺโทเห, พิมฺเพ ปริธิราสิสุ;

อาณาย มาคเม เลเข;

สาสนํ อนุสาสเน.

'Maṇḍala' se refiere a un conjunto de aldeas, a un disco, a una circunferencia y a una multitud. 'Sāsana' se refiere a una orden, a la tradición sagrada, a un escrito y a la enseñanza.

๙๙๔.

994.

อคฺเค ตุ สิขรํ จา’โย, มยวิชฺฌนกณฺฏเก;

คุณุกฺกํเส จ วิภเว, สมฺปตฺติ เจว สมฺปทา.

'Sikhara' se refiere a la cima y a una punta de hierro para perforar. 'Sampatti' y 'sampadā' se refieren a la excelencia de las cualidades y a la prosperidad.

๙๙๕.

995.

ภูขนฺตีสุ ขมา, โยคฺเย, หิเต สกฺเก ขโม ติสุ;

อทฺโธ ภาเค ปเถ กาเล, เอกํเส’ทฺโธ’พฺยยํ ภเว;

อโถ กรีสํ วจฺจสฺมึ, วุจฺจเต จตุรมฺพเณ.

'Khamā' (en femenino) significa tierra y paciencia; 'khama' (en los tres géneros) significa apto, beneficioso y capaz. 'Addha' se refiere a una parte, al camino y al tiempo; 'addha' (como indeclinable) significa ciertamente. Además, 'karīsa' se dice de los excrementos y de una medida de cuatro ambaṇas.

๙๙๖.

996.

อุสโภ’สธ โค เสฏฺเฐ, สู’สภํ วีสยฏฺฐิยํ;

เสตุสฺมึ ตนฺติ ปนฺตีสุ, นาริยํ ปาฬิ กถฺยเต.

'Usabha' se refiere a una planta medicinal, a un toro y a lo excelente. 'Pāḷi' (en femenino) se dice de un puente, de un texto sagrado y de una fila.

๙๙๗.

997.

กโฏ ชเย’ตฺถินิมิตฺเต, กิลญฺเช โส กเต ติสุ;

มหิยํ ชคตี วุตฺตา, มนฺทิราลินฺทวตฺถุมฺหิ.

'Kaṭa' se refiere a la victoria, al órgano femenino y a una estera; 'kata' (en los tres géneros) significa hecho. 'Jagatī' se dice de la tierra y del sitio de la terraza de un palacio.

๙๙๘.

998.

วิตกฺเก มถิเต ตกฺโก, ตถา สูจิผเล มโต;

สุทสฺสนํ สกฺกปุเร, ตีสุ ตํ ทุทฺทเส’ตเร.

'Takka' se considera como el razonamiento, como el suero de leche y también como el fruto de la azufaifa. 'Sudassana' es la ciudad de Sakka y, en los tres géneros, significa lo que es bello a la vista.

๙๙๙.

999.

ทีโป’นฺตรีป ปชฺโชต, ปติฏฺฐา นิพฺพุตีสุ จ;

พทฺธนิสฺสิต เสเตสุ, ตีสุ ตํ มิหิเต สิตํ.

'Dīpa' se refiere a una isla, a una lámpara, a un refugio y a la liberación final. 'Sita' (en los tres géneros) se refiere a lo atado, lo dependiente, lo blanco y lo sonreído.

๑๐๐๐.

1000.

ถิยํ ปชาปติ ทาเร, พฺรหฺเม มาเร สุเร ปุเม;

วาสุเทเว’นฺตเก กณฺโห, โส ปาเป อสิเต ติสุ.

'Pajāpati' en femenino se refiere a la esposa; en masculino, a Brahmā, a Māra y a una deidad. 'Kaṇha' se refiere a Vāsudeva y a la Muerte; en los tres géneros, significa malvado y negro.

๑๐๐๑.

1001.

อุปจาโร อุปฏฺฐาเน, อาสนฺเน อญฺญโรปเน;

สกฺโก อินฺเท ชนปเท, สากิเย, โส ขเม ติสุ.

'Upacāra' se refiere al servicio, a la proximidad y a la atribución metafórica. 'Sakka' se refiere a Indra, a un país y a un Sakya; en los tres géneros, significa capaz.

๑๐๐๒.

1002.

วชฺชเน ปริหาโร จ, สกฺกาเร เจว รกฺขเณ;

โสตาปนฺนาทิเก อคฺเค, อริโย ตีสุ, ทฺวิเช ปุเม.

'Parihāra' se refiere a la evitación, al honor y a la protección. 'Ariya' se refiere a los que han alcanzado el sendero (como el Sotāpanna), a lo excelente y, en los tres géneros, a lo noble; en masculino, se refiere a un brahmán.

๑๐๐๓.

1003.

สุสุโก สุสุมาเร จ, พาลเก จ อุลูปินิ;

อินฺทีวรํ มตํ นีลุ, ปฺปเล อุทฺทาลปาทเป.

La palabra ‘Susuka’ se refiere a un cocodrilo joven, a un necio y a un delfín; ‘Indīvara’ se refiere al nenúfar azul y al árbol Uddāla.

๑๐๐๔.

1004.

อสโน ปิยเก กณฺเฑ, ภกฺขเณ ขิปเน’ สนํ;

ยุเค’ธิกาเร วีริเย, ปธาเน จา’นฺติเก ธุโร.

‘Asana’ es un tipo de árbol (Piyaka); ‘sana’ se refiere a una flecha, al acto de comer y al acto de lanzar. ‘Dhura’ significa el yugo, un cargo u oficio, la energía, el esfuerzo y la proximidad.

๑๐๐๕.

1005.

กาเฬ จ ภกฺขิเต ตีสุ, ลวิตฺเต อสิโต ปุเม;

ปวารณา ปฏิกฺเขเป, กถิตา’ชฺเฌสนาย จ.

‘Asita’ se emplea en los tres géneros para lo negro, lo ingerido y lo segado. ‘Pavāraṇā’ se refiere tanto al rechazo como a una invitación o solicitud.

๑๐๐๖.

1006.

อุมฺมาเร [Pg.82] เอสิกตฺถมฺเภ, อินฺทขีโล มโต ถ จ;

โปตฺถกํ มกจิวตฺเถ, คนฺเถ เลปฺยาทิ กมฺมนิ.

‘Indakhīla’ se entiende como el umbral y el pilar principal (esika). ‘Potthaka’ se refiere a un libro, a una tela de cáñamo y a trabajos de enlucido o modelado en yeso.

๑๐๐๗.

1007.

ธญฺญํ สาลฺยาทิเก วุตฺตํ, ธญฺโญ ปุญฺญวติ ตฺติสุ;

ปาณิ หตฺเถ จ สตฺเต ภู, สณฺหกรณิยํ มโต.

‘Dhañña’ se dice del grano como el arroz; en los tres géneros, ‘dhañño’ significa afortunado o meritorio. ‘Pāṇi’ se refiere a la mano, a un ser vivo y a un instrumento para pulir.

๑๐๐๘.

1008.

ตีสุ ปีตํ หลิทฺยาเภ, หฏฺเฐ จ ปายิเต สิยา;

พฺยูโห นิพฺพิทฺธรจฺฉายํ, พลนฺยาเส คเณ มโต.

‘Pīta’ se usa en los tres géneros para el color del azafrán (amarillo), lo deleitado y lo que ha sido bebido. ‘Byūha’ se entiende como una calle de salida, la disposición de tropas y una multitud o grupo.

๑๐๐๙.

1009.

โลหิตาทิมฺหิ โลเภ จ, ราโค จ รญฺชเน มโต;

ปทโร ผลเก ภงฺเค, ปวุทฺธ ทริยํ ปิจ.

‘Rāga’ se refiere al color rojo, a la codicia y al acto de teñir o deleitar. ‘Padara’ se refiere a una tabla, a una fractura y también a una gran grieta o caverna.

๑๐๑๐.

1010.

สิงฺฆาฏกํ กเสรุสฺส, ผเล, มคฺคสมาคเม;

พหุลายญฺจ เขฬมฺหิ, เอฬา, โทเส’ฬ มีริตํ.

‘Siṅghāṭaka’ se refiere al fruto de la planta kaseru y a una encrucijada de caminos. ‘Eḷā’ se usa para la abundancia de saliva; ‘eḷa’ se dice del defecto o falta.

๑๐๑๑.

1011.

อาธาโร จา’ธิกรเณ, ปตฺตาธาเร’ ลวาลเก;

กาโร’ คเภเท สกฺกาเร, การา ตุ พนฺธนาลเย.

‘Ādhāra’ significa el caso locativo, el soporte de un cuenco y el foso de agua alrededor de un árbol. ‘Kāra’ se refiere a una clase de acción y al respeto; ‘kārā’ significa una prisión.

๑๐๑๒.

1012.

กรกา เมฆปาสาเณ, กรโก กุณฺฑิกาย จ;

ปาปเน จ ปทาติสฺมึ, คมเน ปตฺติ นาริยํ.

‘Karakā’ se refiere al granizo (piedra de nube); ‘karaka’ es una vasija de agua. ‘Patti’ en femenino se refiere a la obtención, al soldado de infantería y al acto de ir.

๑๐๑๓.

1013.

ฉิทฺทํ รนฺธญฺจ วิวรํ, สุสิเร ทูสเนปิ จ;

มุตฺตา ตุ มุตฺติเก, มุตฺตํ, ปสฺสาเว, มุจฺจิเต ติสุ.

‘Chidda’ significa agujero, abertura, cavidad y también falta o defecto. ‘Muttā’ es una perla; ‘mutta’ se refiere a la orina y, en los tres géneros, a lo liberado.

๑๐๑๔.

1014.

นิเสเธ วารณํ, หตฺถิ, ลิงฺค หตฺถีสุ วารโณ;

ทานํ จาเค มเท สุทฺเธ, ขณฺฑเน ลวเน ขเย.

‘Vāraṇa’ en neutro es prohibición; en masculino se refiere al elefante. ‘Dāna’ significa generosidad, el fluido del celo del elefante, lo puro, así como cortar, segar y destruir.

๑๐๑๕.

1015.

มโนโตเส จ นิพฺพาเน, ตฺถงฺคเม นิพฺพุติ’ตฺถิยํ;

เนคโม นิคมุพฺภูเต, ตถา’ปโณปชีวินิ.

‘Nibbuti’ en femenino significa satisfacción mental, Nirvana y desaparición. ‘Negama’ se refiere a quien ha nacido en una ciudad y también al comerciante.

๑๐๑๖.

1016.

หริตสฺมิญฺจ ปณฺเณ จ, ปลาโส กึ สุกทฺทุเม;

ปกาโส ปากเฏตีสุ, อาโลกสฺมึ ปุเม มโต.

‘Palāsa’ se refiere al color verde, a la hoja y al árbol Kiṃsuka. ‘Pakāsa’ en los tres géneros significa manifiesto; en masculino se refiere a la luz.

๑๐๑๗.

1017.

ปกฺกํ ผลมฺหิ, ตํ นาสุ, มฺมุเข ปริณเต ติสุ;

ปิณฺโฑ อาชีวเน เทเห, ปิณฺฑเน โคฬเก มโต.

‘Pakka’ se refiere al fruto y, en los tres géneros, a lo maduro y cocido. ‘Piṇḍa’ se entiende como el sustento, el cuerpo, el acto de amontonar y una bola o masa.

๑๐๑๘.

1018.

วฏฺโฏ ปริพฺพเย กมฺมา, ทิเก, โส วฏฺฏุเล ติสุ;

ปจฺจาหาเร ปฏิหาโร, ทฺวาเร จ ทฺวารปาลเก.

‘Vaṭṭa’ significa gasto y acción; en los tres géneros, ‘vaṭṭula’ significa redondo. ‘Paṭihāra’ se refiere al rechazo, a la puerta y al portero.

๑๐๑๙.

1019.

นาริยํ ภีรุ กถิตา, ภีรุเก โส ติลิงฺคิโก;

วิกฏํ คูถมุตฺตาโท, วิกโฏ วิกเต ติสุ.

En femenino, ‘bhīru’ es una planta medicinal; en los tres géneros, significa temeroso. ‘Vikaṭa’ es el consumo de excrementos y orina; ‘vikaṭo’ en los tres géneros es lo deforme.

๑๐๒๐.

1020.

วามํ [Pg.83] สพฺยมฺหิ, ตํ จารุ, วิปรีเตสุ ตีสฺว’ถ;

สงฺขฺยาเภเท สรพฺเย จ, จิหเณ ลกฺข มุจฺจเต.

‘Vāma’ significa izquierdo, hermoso y también lo opuesto. ‘Lakkha’ se refiere a una cifra específica, a un blanco u objetivo y a una marca o señal.

๑๐๒๑.

1021.

เสณี’ตฺถี สมสิปฺปีนํ, คเณ จา’วลิยํ ปิจ;

สุธายํ ธูลิยํ จุณฺโณ, จุณฺณญฺจ วาสจุณฺณเก.

‘Seṇī’ en femenino es un gremio de artesanos y una hilera. ‘Cuṇṇa’ se refiere a la cal o mortero, al polvo y al polvo aromático.

๑๐๒๒.

1022.

เชตพฺเพ’ติปฺปสตฺเถ’ติ, วุทฺเธ เชยฺยํ ติสู’ริตํ;

ตกฺเก ตุ มถิตํ โหตฺยา,โลลิเต มถิโต ติสุ.

‘Jeyya’ en los tres géneros significa lo que debe ser vencido, lo muy elogiado y lo anciano. ‘Mathita’ es el suero de leche; en los tres géneros, ‘mathito’ es lo agitado.

๑๐๒๓.

1023.

อพฺภุโต’จฺฉริเย ตีสุ, ปเณ เจวา’พฺภุโต ปุเม;

เมจโก ปุจฺฉมูลมฺหิ, กณฺเหปิ เมจโก ติสุ.

‘Abbhuta’ en los tres géneros es lo maravilloso; en masculino es una apuesta. ‘Mecaka’ es la base de la cola y, en los tres géneros, significa negro.

๑๐๒๔.

1024.

วสวตฺตี ปุเม มาเร, วสวตฺตาปเก ติสุ;

สมฺภเว จา’สุจิ ปุเม, อเมชฺเฌ ตีสุ ทิสฺสติ.

‘Vasavattī’ en masculino es Mara; en los tres géneros es quien domina. ‘Asuci’ en masculino es el semen; en los tres géneros se refiere a lo impuro o las heces.

๑๐๒๕.

1025.

อจฺโฉ อิกฺเก ปุเม วุตฺโต, ปสนฺนมฺหิ ติลิงฺคิโก;

พฬิเส เสลเภเท จ, วงฺโก, โส กุฏิเล ติสุ.

‘Accha’ en masculino es un oso; en los tres géneros es lo claro o transparente. ‘Vaṅka’ se refiere a un anzuelo, a un tipo de roca y, en los tres géneros, a lo torcido.

๑๐๒๖.

1026.

กุณปมฺหิ ฉโว เญยฺโย,ลามเก โส ติลิงฺคิโก;

สพฺพสฺมึ สกโล ตีสุ, อทฺธมฺหิ ปุริเส สิยา.

‘Chava’ debe entenderse como cadáver y, en los tres géneros, como lo vil. ‘Sakala’ en los tres géneros significa todo o completo, y también una parte de un hombre.

๑๐๒๗.

1027.

จนฺทคฺคาหาทิเก เจวุ, ปฺปาโท อุปฺปตฺติยํ ปิจ;

ปทุสฺสเน ปโทโส จ, กถิโต สํวรีมุเข.

‘Uppāda’ se refiere a portentos como los eclipses y también al nacimiento. ‘Padosa’ significa corrupción o falta, y también el comienzo de la noche (crepúsculo).

๑๐๒๘.

1028.

รุธิเร โลหิตํ วุตฺตํ, รตฺตมฺหิ โลหิโต ติสุ;

อุตฺตมงฺเค ปุเม มุทฺธา, มุทฺโธ มูฬฺเห ติลิงฺคิโก.

‘Lohita’ en neutro es sangre; en los tres géneros es lo rojo. ‘Muddhā’ en masculino es la cabeza; ‘muddha’ en los tres géneros significa confundido o ignorante.

๑๐๒๙.

1029.

รฏฺฐมฺหิ วิชิตํ วุตฺตํ, ชิเต จ วิชิโต ติสุ;

ปริตฺตํ ตุ ปริตฺตาเณ, ปริตฺโต ตีสุ อปฺปเก.

‘Vijita’ en neutro es el reino; en los tres géneros es lo conquistado. ‘Paritta’ significa protección y, en los tres géneros, lo pequeño o escaso.

๑๐๓๐.

1030.

กุมฺภณฺโฑ เทวเภเท จ, ทิสฺสติ วลฺลิชาติยํ;

จตุตฺถํเส ปเท ปาโท, ปจฺจนฺตเสลรํสิสุ.

‘Kumbhaṇḍa’ se ve como un tipo de deidad y como una clase de planta trepadora. ‘Pāda’ significa la cuarta parte, el pie, la falda de una montaña y los rayos.

๑๐๓๑.

1031.

วงฺโค โลหนฺตเร วงฺคา, เทเส ปุเม พหุมฺหิ จ;

กมฺมารภณฺฑเภเท จ, ขฏเก มุฏฺฐิ จ ทฺวิสุ.

‘Vaṅga’ es el estaño y el nombre de un país; en masculino es plural. ‘Muṭṭhi’ se refiere a un tipo de herramienta de herrero y al puño.

๑๐๓๒.

1032.

อมฺพณํ โทณิยํ เจ’กา, ทสโทณปฺปมาณเก;

อธิฏฺฐิติย มาธาเร, ฐาเน’ธิฏฺฐาน มุจฺจเต.

‘Ambaṇa’ es una artesa y una medida de once doṇas. ‘Adhiṭṭhāna’ se dice de la determinación, el soporte y la posición o lugar.

๑๐๓๓.

1033.

ปุเม มเหสี สุคเต, เทวิยํ นาริยํ มตา;

อุปทฺทเว อุปสคฺโค, ทิสฺสติ ปาทิเกปิ จ.

En masculino, 'mahesī' se refiere al Sugata; en femenino, se entiende como reina o mujer. 'Upasaggo' se utiliza en el sentido de calamidad y también en gramática para designar el prefijo.

๑๐๓๔.

1034.

วกฺกํ [Pg.84] โกฏฺฐาสเภทสฺมึ, วกฺโก วงฺเก ติสุ’จฺจเต;

วิชฺชา เวเท จ สิปฺเป จ, ติวิชฺชาโท จ พุทฺธิยํ.

'Vakkaṃ' se refiere a una parte del cuerpo (el riñón); 'vakko' se dice en los tres géneros para lo torcido. 'Vijjā' se aplica al Veda, al arte o técnica, y también a la sabiduría, como en el caso de las tres claras visiones.

๑๐๓๕.

1035.

สมาธิมฺหิ ปุเม’กคฺโค, นากุเล วาจฺจลิงฺคิโก;

ปชฺชํ สิโลเก, ปชฺโช’ทฺเธ, ปชฺโช ปาทหิเต ติสุ.

En el contexto de samādhi, 'ekaggo' (concentrado) es masculino; cuando significa 'no agitado', funciona como adjetivo en los tres géneros. 'Pajjaṃ' significa verso; 'pajjo' significa camino, y en los tres géneros, aquello que es beneficioso para los pies.

๑๐๓๖.

1036.

กตโก รุกฺขเภทสฺมึ, กตโก กิตฺติเม ติสุ;

วิเธยฺเย อสฺสโว ตีสุ, ปุพฺพมฺหี ปุริเส สิยา.

'Katako' se refiere a una especie de árbol y, en los tres géneros, a lo artificial. 'Assavo' en los tres géneros significa obediente, y en masculino puede referirse al pus.

๑๐๓๗.

1037.

กลฺยาเณ กถิตํ เขมํ, ตีสุ ลทฺธตฺถรกฺขเณ;

อโถ นิโยชเน วุตฺตํ, การิเยปิ ปโยชนํ.

'Khemaṃ' se dice de lo que es bueno o auspicioso y, en los tres géneros, de la protección de lo que se ha obtenido. 'Payojanaṃ' se refiere a la aplicación o empleo, y también al propósito o motivo.

๑๐๓๘.

1038.

อสฺสตฺโถ ตีสุ อสฺสาส, ปฺปตฺเต, โพธิทฺทุเม ปุเม;

ตีสุ ลุทฺโท กุรูเร จ, เนสาทมฺหิ ปุเม สิยา.

'Assattho' en los tres géneros significa reconfortado, y en masculino, se refiere al árbol Bodhi. 'Luddo' en los tres géneros significa cruel, y en masculino, se refiere a un cazador.

๑๐๓๙.

1039.

วิลคฺโค ตีสุ ลคฺคสฺมึ, ปุเม มชฺฌมฺหิ ทิสฺสติ;

อฑฺโฒ ตฺวนิตฺถิยํ ภาเค, ธนิมฺหิ วาจฺจลิงฺคิโก.

'Vilaggo' en los tres géneros significa adherido, y en masculino se observa con el significado de cintura. 'Aḍḍho' en los géneros no femeninos significa parte o porción, y como adjetivo, alguien rico o adinerado.

๑๐๔๐.

1040.

กฏฺฐํ ทารุมฺหิ, ตํ กิจฺเฉ, คหเน กสิเต ติสุ;

สสนฺตาเน จ วิสเย, โคจเร’ ชฺฌตฺต มุจฺจเตติ.

'Kaṭṭhaṃ' se refiere a la madera y, en los tres géneros, a lo difícil o denso. Se denomina 'ajjhattaṃ' a lo relativo a la propia continuidad, a la propia esfera o dominio interno.

อิติ อทฺธาเนกตฺถวคฺโค.

Así concluye la sección de términos con múltiples significados.

๑๐๔๑.

1041.

ภุวเน จ ชเน โลโก, โมเรตฺวคฺคิมฺหิ โส สิขี;

สิโลโก ตุ ยเส ปชฺเช,รุกฺเข ตุ สามิเก ธโว.

'Loko' se refiere tanto al mundo como a la gente; 'sikhī' al pavo real y al fuego. 'Siloko' se usa para la fama y para el verso; 'dhavo' para un tipo de árbol y para el esposo o señor.

๑๐๔๒.

1042.

วฏพฺยาเมสุ นิคฺโรโธ, ธงฺโก ตุ วายเส พเก;

วาโร ตฺว’วสรา’เหสุ, กุเจตฺวพฺเภ ปโยธโร.

'Nigrodho' se refiere a la higuera de Bengala y a la medida de una braza. 'Dhaṅko' al cuervo y a la garza. 'Vāro' a la ocasión o turno y al día. 'Payodharo' al pecho femenino y a la nube.

๑๐๔๓.

1043.

อุจฺฉงฺเค ลกฺขเณ จา’งฺโก, รสฺมิ’ตฺถี ชุติ รชฺชุสุ;

ทิฏฺโฐ’ภาเสสุ อาโลโก,พุทฺโธ ตุ ปณฺฑิเต ชิเน.

'Aṅko' se refiere al regazo y a la marca o señal. 'Rasmi' (femenino) al rayo de luz y a la soga o rienda. 'Āloko' se entiende como visión y resplandor. 'Buddho' se refiere al sabio y al Vencedor.

๑๐๔๔.

1044.

สูรํ’สูสุ ปุเม ภานู, ทณฺโฑ ตุ มุคฺคเร ทเม;

เทวมจฺเฉสฺว’นิมิโส, ปตฺโถ ตุ มานสานุสุ.

'Bhānū' (masculino) se refiere al sol y al rayo. 'Daṇḍo' al mazo o bastón y al castigo. 'Animiso' se aplica a los dioses y a los peces. 'Pattho' es una medida y una meseta o senda de montaña.

๑๐๔๕.

1045.

อาตงฺโก โรค ตาเปสุ,มาตงฺโค สปเจ คเช;

มิโค ปสุ กุรุงฺเคสุ, อุลูกิ’นฺเทสุ โกสิโย.

'Ātaṅko' se refiere a la enfermedad y a la aflicción. 'Mātaṅgo' al paria y al elefante. 'Migo' a la bestia y al ciervo. 'Kosiyo' al búho y a Indra.

๑๐๔๖.

1046.

วิคฺคโห [Pg.85] กลเห กาเย, ปุริโส มาณว’ตฺตสุ;

ทายาโท พนฺธเว ปุตฺเต, สิเร สีสํ ติปุมฺหิ จ.

'Viggaho' se refiere a la disputa y al cuerpo. 'Puriso' al hombre y al ser o alma. 'Dāyādo' al pariente y al hijo o heredero. 'Sīsaṃ' se refiere a la cabeza (en los tres géneros).

๑๐๔๗.

1047.

พลิหตฺถํ’สูสุ กโร, ทนฺเต วิปฺเป’ณฺฑเช ทฺวิโช;

วตฺตํ ปชฺชา’นนา’จาเร, ธญฺญงฺเค สุขุเม กโณ.

'Karo' se refiere al tributo, a la mano y al rayo. 'Dvijo' (nacido dos veces) al diente, al brahmán y al ave. 'Vattaṃ' al verso, al rostro y a la conducta. 'Kaṇo' a una partícula de grano y a algo diminuto.

๑๐๔๘.

1048.

ถมฺโภ ถูณ ชฬตฺเตสุ, สูโป กุมฺมาส พฺยญฺชเน;

คณฺโฑ โผเฏ กโปลมฺหิ, อคฺโฆ มูลฺเย จ ปูชเน.

'Thambho' se refiere al pilar y a la rigidez o estupidez. 'Sūpo' al caldo y al condimento. 'Gaṇo' al bulto o inflamación y a la mejilla. 'Aggho' al valor o precio y a la adoración.

๑๐๔๙.

1049.

ปกาโร ตุลฺย เภเทสุ, สกุนฺโต ภาสปกฺขิสุ;

ภาคฺเย วิธิ วิธาเน จ, สเร ขคฺเค จ สายโก.

'Pakāro' se refiere al modo o tipo y a la semejanza. 'Sakunto' al halcón y al ave en general. 'Vidhi' a la fortuna y a la regla o método. 'Sāyako' a la flecha y a la espada.

๑๐๕๐.

1050.

สารงฺโค จาตเก เอเณ, ปตฺตี ตุ สรปกฺขิสุ;

เสเท ปาโก วิปาเก ถ,ภิกฺขุเภเท จเย คโณ.

'Sāraṅgo' se refiere al cuco y al ciervo. 'Pattī' a la flecha y al ave. 'Pāko' a la cocción y al resultado o maduración. 'Gaṇo' a una clase de monjes y a una multitud.

๑๐๕๑.

1051.

ราสิ ปุญฺเช จ เมสา’โท,อสฺเส โลเณ จ สินฺธโว;

สํวฏฺเฏ ปลโย นาเส, ปูโค กมุกราสิสุ.

'Rāsi' se refiere al montón y a un signo del zodiaco. 'Sindhavo' al caballo y a la sal de roca. 'Palayo' a la destrucción y a la disolución del ciclo. 'Pūgo' al árbol de areca y a una multitud o asamblea.

๑๐๕๒.

1052.

อมเต ตุ สุธา เลเป, อภิขฺยา นาม รํสิสุ;

สตฺติ สามตฺถิเย สตฺเถ, มหี นชฺชนฺตเร ภุวิ;

ลีลา กฺริยา วิลาเสสุ,สตฺเต ตุ อตฺรเช ปชา.

'Sudhā' se refiere al néctar y al encalado. 'Abhikhyā' al nombre y al rayo de luz. 'Satti' a la capacidad y al arma. 'Mahī' al río y a la tierra. 'Līlā' a la acción y a la gracia o encanto. 'Pajā' a los seres y a la descendencia.

๑๐๕๓.

1053.

ญาเณ ลาเภ อุปลทฺธิ, ปเวณี กุถเวณิสุ;

ปวตฺติ วุตฺติ วตฺตาสุ, เวตเน ภรเณ ภติ.

'Upaladdhi' se refiere al conocimiento y a la ganancia. 'Paveṇī' a una manta de lana y al linaje o trenza. 'Pavatti' a la existencia o continuidad y a la noticia. 'Bhati' al salario y al sustento.

๑๐๕๔.

1054.

อาจาเรปิ มริยาทา, ภูติ สตฺตา สมิทฺธิสุ;

โสปฺเป ปมาเท ตนฺที จ, ยาตฺรา คมน วุตฺติสุ.

'Mariyādā' se refiere a la conducta y al límite. 'Bhūti' a la existencia y a la prosperidad. 'Tandī' a la somnolencia y a la negligencia. 'Yātrā' al viaje y al sustento o modo de vida.

๑๐๕๕.

1055.

นินฺทา กุจฺฉา’ปวาเทสุ, กงฺคุ ธญฺญ ปิยงฺคุสุ;

โมกฺเขสิเว สเมสนฺติ, วิภาเค ภตฺติ เสวเน.

'Nindā' se refiere al reproche y a la difamación. 'Kaṅgu' a un grano y a la planta medicinal piyaṅgu. 'Santi' a la liberación y a la paz. 'Bhatti' a la porción y a la devoción o servicio.

๑๐๕๖.

1056.

อิจฺฉายํ ชุติยํ กนฺติ, รญฺชเน สูรเต รติ;

เคเห วสติ วาเส ถ, นที เสนาสุ วาหินี.

'Kanti' se refiere al deseo y al resplandor. 'Rati' al deleite y al placer sexual. 'Vasati' a la casa y a la morada. 'Vāhinī' al río y al ejército.

๑๐๕๗.

1057.

ปตฺเถ นาเฬ จ นาฬิ’ตฺถี, คเณ สมิติ สงฺคเม;

ตณฺหา โลเภ ปิปาสายํ, มคฺค วุตฺตีสุ วตฺตนี.

'Nāḷi' (femenino) se refiere a una medida y al tallo o tubo. 'Samiti' a la asamblea y al encuentro. 'Taṇhā' a la codicia y a la sed. 'Vattanī' al camino y al sustento.

๑๐๕๘.

1058.

ปาณฺยงฺเค นาภิ จกฺกนฺเต, ยาเจ วิญฺญตฺติ ญาปเน;

วิตฺติ โตเส เวทนายํ, ฐาเน ตุ ชีวิเต ฐิติ.

'Nābhi' se refiere al ombligo y al eje de la rueda. 'Viññatti' a la petición y a la comunicación o informe. 'Vitti' a la satisfacción y a la sensación. 'Ṭhiti' a la posición y a la vida o duración.

๑๐๕๙.

1059.

ตรงฺเค [Pg.86] จา’นฺตเร วีจิ, ธีรตฺเต ธารเณ ธิติ;

ภู ภูมิยญฺจ ภมุเก, สทฺเท เวเท สเว สุติ.

'Vīci' se refiere a la ola y al intervalo. 'Dhiti' a la valentía y a la firmeza o retención. 'Bhū' a la tierra y a la ceja. 'Suti' al sonido, al Veda y a la audición.

๑๐๖๐.

1060.

โคตฺตํ นาเม จ วํเส ถ, นคเร จ ฆเร ปุรํ;

โอกํ ตุ นิสฺสเย เคเห, กุลํ ตุ โคตฺตราสิสุ.

'Gottaṃ' se refiere al nombre y al linaje. 'Puraṃ' a la ciudad y a la casa. 'Okaṃ' al refugio y al hogar. 'Kulaṃ' al clan y a la multitud.

๑๐๖๑.

1061.

เหเม วิตฺเต หิรญฺญญฺจ, ปญฺญาณํ ตฺว’งฺก วุทฺธิสุ;

อถา’มฺพรญฺจ เข วตฺเถ, คุยฺหํ ลิงฺเค รหสฺย’ปิ.

'Hiraññaṃ' se refiere al oro y a la riqueza. 'Paññāṇaṃ' a la marca y al crecimiento o conocimiento. 'Ambaraṃ' al cielo y a la vestidura. 'Guyhaṃ' a lo secreto y a los órganos genitales.

๑๐๖๒.

1062.

ตโป ธมฺเม วเต เจว, ปาเป ตฺวา’คุมฺหิ กิพฺพิสํ;

รตนํ มณิ เสฏฺเฐสุ, วสฺสํ หายน วุฏฺฐิสุ.

Tapo se refiere a la doctrina y al voto; kibbisaṃ al pecado y la culpa. Ratanaṃ se refiere a las gemas y a lo mejor; vassaṃ al año y a la lluvia.

๑๐๖๓.

1063.

วนํ อรญฺญ วารีสุ, ขีรมฺหิ ตุ ชเล ปโย;

อกฺขรํ ลิปิ โมกฺเขสุ, เมถูนํ สงฺคเม รเต.

Vanaṃ significa bosque y agua; payo leche y agua. Akkharaṃ se refiere a la escritura y a la liberación; methūnaṃ a la unión sexual y al placer.

๑๐๖๔.

1064.

โสตํ กณฺเณ ปโยเวเค, ริฏฺฐํ ปาปา’สุเภสุ จ;

อาคุ ปาปา’ปราเธสุ, เกตุมฺหิ จิหเน ธโช.

Sotaṃ significa oído y corriente; riṭṭhaṃ mal y mal agüero. Āgu se refiere al pecado y la ofensa; dhajo al estandarte y la señal.

๑๐๖๕.

1065.

โคปุรํ ทฺวารมตฺเตปิ, มนฺทิรํ นคเร ฆเร;

วาจฺจลิงฺคา ปรมิโต, พฺยตฺโต ตุ ปณฺฑิเต ผุเฏ.

Gopuraṃ significa puerta de la ciudad; mandiraṃ ciudad y casa. Byatto se usa como adjetivo para el sabio y lo evidente.

๑๐๖๖.

1066.

วลฺลโภ ทยิเต’ชฺฌกฺเข, ชเล ถูโล มหตฺยปิ;

กุรูเร เภรเว ภีโม,โลโล ตุ โลลุเป จเล.

Vallabho significa amado y superintendente; thūlo se refiere a lo grueso y grande. Bhīmo es lo cruel y terrible; lolo es lo codicioso y vacilante.

๑๐๖๗.

1067.

พีภจฺโฉ วิกเต ภีเม, โกมเล ติขิเณ มุทุ;

อิฏฺเฐ จ มธุเร สาทุ, สาทุมฺหิ มธุโร ปิเย.

Bībhaccho significa deforme y terrible; mudu tierno y suave. Sādu es lo deseado y dulce; madhuro es lo sabroso y agradable.

๑๐๖๘.

1068.

สิเต ตุ สุทฺเธ โอทาโต, ทฺวิชิวฺโห สูจกา’หิสุ;

สกฺเก สมตฺโถ สมฺพนฺเธ, สมตฺตํ นิฏฺฐิตา’ขิเล.

Odāto significa blanco y puro; dvijivho calumniador y serpiente. Samattho es capaz y relacionado; samattaṃ terminado y completo.

๑๐๖๙.

1069.

สุทฺโธ เกวล ปูเตสุ, ชิฆญฺโญ’นฺตา’ธเมสุ จ;

โปโณ’ปนต นินฺเนสุ, อญฺญ นีเจสุ เจ’ตโร.

Suddho significa puro y único; jighañño último y vil. Poṇo es inclinado y bajo; itaro es otro y bajo.

๑๐๗๐.

1070.

สุจิ สุทฺเธ สิเต ปูเต, เปสโล ทกฺขจารุสุ;

อธโม กุจฺฉิเต อูเน, อปฺปิเย ปฺย’ลิโก ภเว.

Suci significa puro, blanco y limpio; pesalo hábil y hermoso. Adhamo es despreciable y deficiente; aliko es desagradable y falso.

๑๐๗๑.

1071.

พฺยาเป อสุทฺเธ สํกิณฺโณ, ภพฺพํ โยคฺเย จ ภาวินิ;

สุขุโม อปฺปกา’ณูสุ, วุทฺโธ เถเร จ ปณฺฑิเต.

Saṃkiṇṇo significa impuro y mezclado; bhabbaṃ adecuado y futuro. Sukhumo es pequeño y sutil; vuddho es anciano y sabio.

๑๐๗๒.

1072.

สุเภ สาธุมฺหิ ภทฺโท ถ, ตฺยา’โท จ วิปุเล พหุ;

ธีโร พุเธ ธิติมนฺเต, เวลฺลิตํ กุฏิเล ธุเต.

Bhaddo significa auspicioso y bueno; bahu amplio y mucho. Dhīro es sabio y firme; vellitaṃ es curvo y agitado.

๑๐๗๓.

1073.

วิสโท [Pg.87] พฺยตฺต เสเตสุ, ตรุโณ ตุ ยุเว นเว;

โยคฺคํ ยาเน, ขเม โยคฺโค,ปิณฺฑิตํ คณิเต ฆเน.

Visado significa claro y blanco; taruṇo joven y nuevo. Yoggaṃ se refiere al vehículo; yoggo a lo adecuado. Piṇḍitaṃ es lo calculado y denso.

๑๐๗๔.

1074.

พุเธ’ภิชาโต กุลเช, วุทฺโธ’รูสุ มหลฺลโก;

กลฺยาณํ สุนฺทเร จาปิ, หิโม ตุ สีตเลปิ จ.

Abhijāto significa sabio y de noble cuna; mahallako anciano y grande. Kalyāṇaṃ es hermoso y bueno; himo es frío.

๑๐๗๕.

1075.

โลเล ตุ สีเฆ จปโล, วุตฺเต อุทิต มุคฺคเต;

อาทิตฺเต คพฺพิเต ทิตฺโต, ปิฏฺฐํ ตุ จุณฺณิเตปิ จ.

Capalo significa voluble y rápido; udita dicho y surgido. Ditto es inflamado y orgulloso; piṭṭhaṃ es molido.

๑๐๗๖.

1076.

วิคเต วายิเต วีตํ, ภาวิตํ วฑฺฒิเตปิ จ;

ภชฺชิเต ปติเต ภฏฺโฐ, ปุฏฺโฐ ปุจฺฉิต โปสิเต.

Vītaṃ significa ido y tejido; bhāvitaṃ desarrollado. Bhaṭṭho es frito y caído; puṭṭho es preguntado y alimentado.

๑๐๗๗.

1077.

ชาโต ภูเต จเย ชาตํ,ปฏิภาโค สมา’ริสุ;

สูโร วีเร รวิสูเร, ทุฏฺโฐ กุทฺเธ จ ทูสิเต.

Jāta significa nacido y conjunto; paṭibhāgo similar y rival. Sūro es héroe y sol; duṭṭho es enojado y corrupto.

๑๐๗๘.

1078.

ทิฏฺโฐ’ริมฺหิ’กฺขิเต ทิฏฺโฐ,มูฬฺเห โปเต จ พาลิโส;

นินฺทายํ เขปเน เขโป, นิยโม นิจฺฉเย วเต.

Diṭṭho significa enemigo y visto; bāliso necio y cría. Khepo es insulto y arrojo; niyamo es certeza y voto.

๑๐๗๙.

1079.

สลากายํ กุโส ทพฺเภ,พาลฺยาโท ตุ ขเย วโย;

เลป คพฺเพสฺว’วเลโป, อณฺฑโช มีนปกฺขิสุ.

Kuso significa astilla y hierba kusa; vayo edad y decadencia. Avalepo es ungüento y orgullo; aṇḍajo se refiere a peces y aves.

๑๐๘๐.

1080.

พิลาเล นกุเล พพฺพุ, มนฺโถ มนฺถนสตฺตุสุ;

วาโล เกเส’สฺสาทิโลเม,สงฺฆาโต ฆาตราสิสุ.

Babbu significa gato y mangosta; mantho agitador y enemigo. Vālo es cabello y crin; saṅghāto es matanza y multitud.

๑๐๘๑.

1081.

โคปคาเม รเว โฆโส, สูโต สารถิวนฺทิสุ;

มาลฺยํ ตุ ปุปฺเผ ตทฺทาเม, วาโห ตุ สกเฏ หเย.

Ghoso significa sonido y aldea de pastores; sūto auriga y bardo. Mālyaṃ es flor y guirnalda; vāho es carro y caballo.

๑๐๘๒.

1082.

ขเย’จฺจเน จา’ปจโย, กาโล สมย มจฺจุสุ;

เภ ตารกา เนตฺตมชฺเฌ, สีมา’ วธิ, ฏฺฐิตีสุ จ.

Apacayo significa disminución y veneración; kālo tiempo y muerte. Bha es estrella y pupila; sīmā es límite y frontera.

๑๐๘๓.

1083.

อาโภโค ปุณฺณตา’วชฺเช-สฺวา’ฬิ’ตฺถี สขิ เสตุสุ;

สตฺเต ถูเล ตีสุ ทฬฺโห, ลตา สาขาย วลฺลิยํ.

Ābhogo significa plenitud y atención; āḷi es amiga y puente. Daḷho es firme y grueso; valli es enredadera y rama.

๑๐๘๔.

1084.

มุตฺติ’ตฺถี [Pg.88] โมจเน โมกฺเข,กาโย ตุ เทห ราสิสุ;

นีเจ ปุถุชฺชโน มูฬฺเห, ภตฺตา สามินิ ธารเก.

Mutti significa liberación y emancipación; kāyo cuerpo y cúmulo. Puthujjano es la persona común y el necio; bhattā es el señor y el sustentador.

๑๐๘๕.

1085.

สิขา, ปิญฺเฉสุ สิขณฺโฑ, สตฺเต ตฺว’ตฺตนิ ปุคฺคโล;

สมฺพาโธ สํกเฏ คุยฺเห,นาเส เขเป ปราภโว.

Sikhaṇ|do significa cresta y plumaje; puggalo ser y persona. Sambādho es estrechez y zona privada; parābhavo es ruina y desprecio.

๑๐๘๖.

1086.

วจฺโจ รูเป กรีเส ถ, ชุติ’ตฺถี กนฺติรํสิสุ;

Vacco significa forma y excremento; juti resplandor y rayo.

๑๐๘๗.

1087.

ลพฺภํ ยุตฺเต จ ลทฺธพฺเพ, ขณฺเฑ ปณฺเณ ทลํ มตํ;

สลฺลํ กณฺเฑ สลากายํ, สุจิตฺเต ธาวนํ คเต;

ภนฺตตฺเถ วิพฺภโม หาเว, โมโห’วิชฺชาย มุจฺฉเน.

Labbhaṃ significa adecuado y obtenible; dalaṃ fragmento y hoja. Sallaṃ es flecha y astilla; dhāvanaṃ es limpieza y carrera. Vibbhamo es confusión y ademán; moho es ignorancia y desvanecimiento.

๑๐๘๘.

1088.

เสโท ฆมฺมชเล ปาเก,โคเฬ อุจฺฉุมเย คุโฬ;

มิตฺเต สหาเย จ สขา, วิภู นิจฺจปฺปภูสุ โส.

Sedo significa sudor y cocción; guḷo es bola y melaza. Sakhā es amigo y compañero; vibhū es eterno y soberano.

๑๐๘๙.

1089.

ขคฺเค กุรูเร เนตฺตึโส, ปรสฺมึ อตฺร ตีสฺว’มุ;

กลงฺโก’งฺกา’ปวาเทสุ,เทเส ชนปโท ชเน.

Nettiṃso significa espada y cruel; amu se refiere a aquel; kalaṅko es marca y difamación; janapado es región y gente.

๑๐๙๐.

1090.

ปชฺเช คาถา วจีเภเท, วํโส ตฺว’นฺวยเวณุสุ;

ยานํ รถาโท คมเน, สรูปสฺมึ อโธ ตลํ.

Pajja significa verso y discurso; vaṃso linaje y bambú. Yānaṃ es vehículo y marcha; talaṃ es superficie y base.

๑๐๙๑.

1091.

มชฺโฌ วิลคฺเค เวมชฺเฌ, ปุปฺผํ ตุ กุสุโม’ตุสุ;

สีลํ สภาเว สุพฺพเต, ปุงฺคโว อุสเภ วเร.

Majjho significa cintura y medio; pupphaṃ flor y menstruo. Sīlaṃ es naturaleza y virtud; puṅgavo es toro y excelente.

๑๐๙๒.

1092.

โกเส ขคาทิพีเช’ณฺฑํ, กุหรํ คพฺภเร พิเล;

เนตฺตึเส คณฺฑเก ขคฺโค, กทมฺโพ ตุ ทุเม จเย.

La palabra 'Kosa' se refiere a la vaina de una espada y al testículo; 'Kuhara' se refiere a una caverna o un agujero; 'Khagga' significa espada y rinoceronte; y 'Kadamba' se refiere a un tipo de árbol y a una multitud.

๑๐๙๓.

1093.

เภ’เธนุยํ โรหิณี’ตฺถี, วรงฺคํ โยนิยํ สิเร;

อกฺโกเส สปเถ สาโป, ปงฺกํ ปาเป จ กทฺทเม.

'Rohiṇī' se aplica a una estrella, a una vaca y a una mujer; 'Varaṅga' se refiere al órgano femenino y a la cabeza; 'Sāpa' significa maldición y juramento; 'Paṅka' se refiere al pecado y al lodo.

๑๐๙๔.

1094.

โภควตฺยุ’รเค โภคี, สฺสโร ตุ สิวสามิสุ;

พเล ปภาเว วีริยํ, เตโช เตสุ จ ทิตฺติยํ.

'Bhogī' se refiere a una serpiente y a quien posee riquezas; 'Issara' se aplica a Shiva y al señor o dueño; 'Vīriya' significa fuerza, poder y energía; 'Teja' denota esplendor en estos mismos sentidos.

๑๐๙๕.

1095.

ธารา สนฺตติ ขคฺคงฺเค, วานํ ตณฺหาย สิพฺพเน;

ขตฺตา สูเต ปฏิหาเร, วิตฺติ ปีฬาสุ เวทนา.

'Dhārā' significa continuidad y el filo de una espada; 'Vāna' se refiere al deseo y a la costura; 'Khattā' significa auriga y portero; 'Vedanā' incluye el gozo (vitti) y el sufrimiento (pīḷā).

๑๐๙๖.

1096.

ถิยํ [Pg.89] มติ’จฺฉาปญฺญาสุ, ปาเป ยุทฺเธ รเว รโณ;

ลโวตุ พินฺทุ’จฺเฉเทสุ, ปลาเล’ ติสเย ภุสํ.

La palabra femenina 'Mati' significa deseo y sabiduría; 'Raṇa' se refiere al pecado, a la guerra y al sonido; 'Lava' significa gota y corte; 'Bhusa' se refiere a la paja y a lo excesivo.

๑๐๙๗.

1097.

พาธา ทุกฺเข นิเสเธ จ, มูลปเทปิ มาติกา;

สฺเนโห เตเล’ธิกปฺเปเม,ฆรา’เปกฺขาสุ อาลโย.

'Bādhā' significa sufrimiento y prohibición; 'Mātikā' se refiere al texto original; 'Sneha' significa aceite y gran afecto; 'Ālaya' significa casa y apego o expectativa.

๑๐๙๘.

1098.

เกตุสฺมึ เกตนํ เคเห, ฐาเน ภูมิ’ตฺถิยํ ภุวิ;

เลขฺเย เลโข ราชิ เลขา, ปูชิเต ภควา ชิเน.

'Ketana' significa estandarte y casa; la palabra femenina 'Bhūmi' se refiere a un lugar y a la tierra; 'Lekha' es un escrito y 'Lekhā' es una línea; 'Bhagavā' se aplica al Venerable y al Conquistador (Buda).

๑๐๙๙.

1099.

คทา สตฺเถ คโท โรเค, นิสชฺชา ปีเฐสฺวา’สนํ;

ตถาคโต ชิเน สตฺเต,จเย เทเห สมุสฺสโย.

'Gadā' es un arma (maza) y 'Gada' es una enfermedad; 'Āsana' significa el acto de sentarse y un asiento; 'Tathāgata' se refiere al Conquistador y a los seres; 'Samussaya' significa cúmulo y cuerpo.

๑๑๐๐.

1100.

พิลํ โกฏฺฐาส ฉิทฺเทสุ, วชฺชํ โทเส จ เภริยํ;

กาเล ทีฆญฺชเส’ทฺธานํ, อาลิยํ เสตุ การเณ.

'Bila' significa parte y agujero; 'Vajja' significa falta y tambor; 'Addhāna' se refiere al tiempo y a un camino largo; 'Āli' significa puente y causa.

๑๑๐๑.

1101.

โอกาโส การเณ เทเส,สภา เคเห จ สํสเท;

ยูโป ถมฺเภ จ ปาสาเท, อยนํ คมเน ปเถ.

'Okāsa' significa causa y lugar; 'Sabhā' significa casa y asamblea; 'Yūpa' se refiere a un pilar y a un palacio; 'Ayana' significa ir y camino.

๑๑๐๒.

1102.

อกฺโก รุกฺขนฺตเร สูเร,อสฺโส โกเณ หเยปิ จ;

อํโส ขนฺเธ จ โกฏฺฐาเส,ชาลํ สูสฺว’จฺจิ โน ปุเม.

'Akka' se refiere a un tipo de árbol y al sol; 'Assa' significa esquina y caballo; 'Aṃsa' significa hombro y parte; 'Jāla' significa red y llama (no es masculino).

๑๑๐๓.

1103.

นาสา’สตฺเตสฺว’ ภาโว ถ,อนฺน โมทน ภุตฺติสุ;

ชีวํ ปาเน ชเน ชีโว,ฆาโส ตฺว’นฺเน จ ภกฺขเณ.

'Nāsa' se refiere a la inexistencia en los seres; 'Anna' significa arroz cocido y alimento; 'Jīva' significa respiración y gente; 'Ghāsa' significa alimento y el acto de comer.

๑๑๐๔.

1104.

ฉทเน’จฺฉาทนํ วตฺเถ, นิกาโย เคหราสิสุ;

อนฺนาโท อามิสํ มํเส;

ทิกฺขา ตุ ยชเน’จฺจเน.

'Acchādana' significa techo y vestido; 'Nikāya' significa casa y grupo; 'Āmisa' se refiere al alimento y a la carne; 'Dikkhā' significa sacrificio y adoración.

๑๑๐๕.

1105.

กฺริยายํ การิกา ปชฺเช,เกตุ ตุ จิหเน ธเช;

กุสุมํ ถีรเช ปุปฺเผ, วานเร ตุ พุเธ กวิ.

'Kārikā' significa acción y verso; 'Ketu' significa señal y bandera; 'Kusuma' se refiere a la menstruación y a la flor; 'Kavi' significa mono y sabio.

๑๑๐๖.

1106.

อธเร [Pg.90] ขรเภ โอฏฺโฐ, ลุทฺโท ตุ ลุทฺทเกปิ จ;

กลุสํ ตฺวา’วิเล ปาเป, ปาเป กลิ ปราชเย.

'Oṭṭha' significa labio inferior y camello; 'Ludda' significa cruel y cazador; 'Kalusa' significa turbio y pecado; 'Kali' significa pecado y derrota.

๑๑๐๗.

1107.

กนฺตาโร วน, ทุคฺเคสุ, จโร จารมฺหิ จญฺจเล;

ชนาวาเส คเณ คาโม, จมฺมํ ตุ ผลเก ตเจ.

'Kantāra' significa bosque y camino difícil; 'Caro' significa espía e inestable; 'Gāma' significa aldea y grupo; 'Camma' significa escudo y piel.

๑๑๐๘.

1108.

อาโมโท หาส คนฺเธสุ,จารุ ตุ กนเกปิ จ;

สตฺตายํ ภวนํ เคเห, เลเส ตุ ขลิเต ฉลํ.

'Āmoda' significa alegría y fragancia; 'Cāru' significa hermoso y oro; 'Bhavana' significa existencia y casa; 'Chala' significa pretexto y error.

๑๑๐๙.

1109.

เวรํ ปาเป จ ปฏิเฆ, ตโจ จมฺมนิ วกฺกเล;

อุจฺเจ’ธิโรเห อาโรโห, เนตฺตํ วตฺถนฺตร’กฺขิสุ.

'Vera' significa pecado y odio; 'Taca' significa piel y corteza; 'Āroha' significa altura y ascenso; 'Netta' significa un tipo de tela y ojo.

๑๑๑๐.

1110.

ปฏิหาเร มุเข ทฺวารํ, เปเต ญาเต มโต ติสุ;

มาโส ปรณฺณ กาเลสุ, นคฺโค ตฺว’เจลเกปิ จ.

'Dvāra' significa portero y boca; 'Mata' significa difunto y conocido (en los tres géneros); 'Māsa' significa un tipo de legumbre y mes; 'Nagga' significa desnudo.

๑๑๑๑.

1111.

โทเส ฆาเต จ ปฏิโฆ, มิคาโท ฉคเล ปสุ;

อรูเป จา’วฺหเย นามํ, ทโร ทรถ ภีติสุ.

'Paṭigha' significa odio y golpe; 'Pasu' significa animal y cabra; 'Nāma' significa lo inmaterial y nombre; 'Dara' significa angustia y miedo.

๑๑๑๒.

1112.

ยาจเน โภชเน ภิกฺขา,ภาเร ตฺว’ติสเย ภโร;

ทพฺพิ’นฺทชายาสุ สุชา, เมเฆ ตฺว’พฺภํ วิหายเส.

'Bhikkhā' significa mendicidad y alimento; 'Bhara' significa carga y exceso; 'Sujā' significa cuchara de sacrificio y la esposa de Indra; 'Abbha' significa nube y cielo.

๑๑๑๓.

1113.

โมทโก ขชฺชเภเทปิ, มณิเก รตเน มณิ;

เสลา’ราเมสุ มลโย,สภาว’งฺเกสุ ลกฺขณํ.

'Modaka' es un tipo de dulce; 'Maṇi' significa vasija y joya; 'Malaya' significa montaña y jardín; 'Lakkhaṇa' significa naturaleza y marca.

๑๑๑๔.

1114.

หวิ สปฺปิมฺหิ โหตพฺเพ, สิโร เสฏฺเฐ จ มุทฺธนิ;

วิจาเรปิ วิเวโก ถ, สิขรี ปพฺพเต ทุเม.

'Havi' significa mantequilla clarificada y ofrenda; 'Sira' significa jefe y cabeza; 'Viveka' significa investigación y retiro; 'Sikharī' significa montaña y árbol.

๑๑๑๕.

1115.

เวโค ชเว ปวาเห จ, สงฺกุ ตุ ขิลเหติสุ;

นิคฺคหีเต กเณ พินฺทุ, วราโห สูกเร คเช.

'Vega' significa velocidad y flujo; 'Saṅku' significa estaca y causa; 'Bindu' significa el signo del nasal (niggahīta) y gota; 'Varāha' significa cerdo y elefante.

๑๑๑๖.

1116.

เนตฺตนฺเต จิตฺตเก’ปางฺคํ, สิทฺธตฺโถ สาสเป ชิเน;

หาโร มุตฺตาคุเณ คาเห,ขารโก มกุเฬ รเส.

'Apāṅga' significa el rabillo del ojo y una marca facial; 'Siddhattha' significa mostaza y el Conquistador; 'Hāra' significa collar de perlas y captura; 'Khāraka' significa capullo y jugo.

๑๑๑๗.

1117.

อจฺจโย’ ติกฺกเม โทเส,เสลรุกฺเขสฺว’โค นโค;

สฺวปฺเป’วธารเณ มตฺตํ, อปจิตฺย’จฺจเน ขเย.

'Accaya' significa transgresión y falta; 'Aga' o 'Naga' significa montaña y árbol; 'Matta' significa poco y medida; 'Apaciti' significa adoración y pérdida.

๑๑๑๘.

1118.

ฉิทฺโท’ตรเณสฺโว’ตาโร,พฺรหฺเม [Pg.91] จ ชนเก ปิตา;

ปิตามโห’ยฺยเก พฺรหฺเม,โปโต นาวาย พาลเก.

'Otāra' significa agujero y descenso; 'Pitā' significa Brahma y padre; 'Pitāmaha' significa abuelo y Brahma; 'Poto' significa barco y cría de animal.

๑๑๑๙.

1119.

รุกฺเข วณฺเณ สุเน โสโณ,สคฺเค ตุ คคเน ทิโว;

วตฺเถ คนฺเธ ฆเร วาโส, จุลฺโล ขุทฺเท จ อุทฺธเน.

'Soṇa' se aplica a un árbol, a un color y a un perro; 'Diva' significa cielo y firmamento; 'Vāsa' significa vestido, fragancia y casa; 'Cullo' significa pequeño y horno.

๑๑๒๐.

1120.

กณฺโณ โกเณ จ สวเณ,มาลา ปุปฺเผ จ ปนฺติยํ;

ภาโค ภาคฺเย’กเทเสสุ,กุฏฺฐํ โรเค’ ชปาลเก.

'Kaṇṇa' significa esquina y oreja; 'Mālā' significa flor e hilera; 'Bhāga' significa fortuna y parte; 'Kuṭṭha' significa lepra y un tipo de planta.

๑๑๒๑.

1121.

เสยฺยา เสนาสเน เสเน, จุนฺทภณฺฑมฺหิ จ’พฺภโม;

วตฺถาทิโลมํ’สุ กเร, นิปาโต ปตเน’พฺยเย.

'Seyyā' significa lecho y el acto de dormir; 'Abbhama' se refiere al torno del tornero; 'Aṃsu' significa el pelo de las telas y rayo de luz; 'Nipāta' significa caída y partícula gramatical.

๑๑๒๒.

1122.

สาขายํ วิฏโป ถมฺเภ, สตฺตุ ขชฺชนฺตเร ทิเส;

สามิโก ปติ’ยิเรสุ, ปฏฺฐานํ คติ เหตุสุ.

‘Viṭapa’ significa rama o tronco; ‘sattu’ se refiere al enemigo o al alimento; ‘pati’ significa esposo o dueño; ‘paṭṭhāna’ se usa para origen, destino o causa.

๑๑๒๓.

1123.

ราเค รงฺโค นจฺจฏฺฐาเน, ปานํ เปยฺเย จ ปีติยํ;

อิณุ’กฺเขเปสุ อุทฺธาโร, อุมฺมาเร เอฬโก อเช.

‘Raṅga’ se usa para la pasión o el lugar de danza (teatro); ‘pāna’ para la bebida o el deleite al beber; ‘uddhāra’ para el pago de deudas o el levantamiento; ‘eḷaka’ para el umbral o el carnero.

๑๑๒๔.

1124.

ปหาโร โปถเน ยาเม,สรโท หายโน’ตุสุ;

กุณฺฑิกายา’ฬฺหเก ตุมฺโพ,ปลาโล ตุ ภุสมฺหิ จ.

‘Pahāra’ significa golpe o vigilia nocturna; ‘sarada’ significa otoño o año; ‘tumba’ es una vasija o una medida (āḷhaka); y ‘palāla’ significa paja o tamo.

๑๑๒๕.

1125.

มตา’วาเฏ จเย กาสุ, ปนิสา การเณ รโห;

กาโส โปฏคเล โรเค,โทโส โกเธ คุเณ’ตเร.

‘Kāsu’ se refiere a una fosa o un montón; ‘raho’ para lo secreto o la razón; ‘kāso’ para la hierba poṭagala o la enfermedad (tos); ‘dosa’ para la ira o el defecto (lo opuesto a la virtud).

๑๑๒๖.

1126.

ยุตฺย’ฏฺฏาล’ฏฺฏิเตสฺว’ฏฺโฏ, กีฬายํ กานเน ทโว;

อุปฺปตฺติยํ โจ’ปฺปตนํ, อุยฺยานํ คมเน วเน.

‘Aṭṭa’ se refiere a una torre de vigilancia o a alguien afligido; ‘dava’ para el juego o el bosque; ‘uppatana’ para el nacimiento o el salto hacia arriba; ‘uyyāna’ para el jardín o la partida.

๑๑๒๗.

1127.

โวกาโร ลามเก ขนฺเธ, มูโล’ปทาสุ ปาภตํ;

ทสา’ วตฺถา ปฏนฺเตสุ, การณํ ฆาต, เหตุสุ.

‘Vokāra’ significa lo despreciable o un agregado (khandha); ‘pābhata’ significa origen o regalo; ‘dasā’ significa condición o el borde de una tela; ‘kāraṇa’ se usa para el castigo o la causa.

๑๑๒๘.

1128.

หตฺถิทาเน [Pg.92] มโท คพฺเพ, ฆฏา ฆฏน ราสิสุ;

อุปหาโร’ภิหาเรปิ, จโย พนฺธน ราสิสุ.

‘Mada’ se refiere a la secreción del elefante o al orgullo; ‘ghaṭā’ al esfuerzo o a una multitud; ‘upahāra’ también significa ofrenda; y ‘caya’ se usa para atadura o acumulación.

๑๑๒๙.

1129.

คนฺโธ โถเก ฆายนีเย,จาโค ตุ ทานหานิสุ;

ปาเน ปโมเท ปีติ’ตฺถี, อิเณ คิวา คเลปิ จ.

‘Gandha’ significa un rastro o lo que es olfateable; ‘cāga’ significa generosidad o renuncia; ‘pīti’ (femenino) para la bebida o el deleite; y ‘givā’ para el cuello o la garganta.

๑๑๓๐.

1130.

ปติฏฺฐา นิสฺสเย ฐาเน, พลกฺกาเรปิ สาหสํ;

ภงฺโค เภเท ปเฏ ภงฺคํ, ฉตฺตํ ตุ ฉวเกปิ จ.

‘Patiṭṭhā’ significa apoyo o lugar; ‘sāhasa’ significa violencia o temeridad; ‘bhaṅga’ significa ruptura y también un tipo de tela; y ‘chatta’ se usa para la sombrilla o el cadáver.

๑๑๓๑.

1131.

ญาเณ ภุวิ จ ภูริ’ตฺตี, อนงฺเค มทโน ทุเม;

ปมาตริปิ มาตา ถ, เวฐุ’ณีเสสุ เวฐนํ.

‘Bhūri’ (femenino) significa sabiduría o la tierra; ‘madana’ el dios del amor o un árbol; ‘mātā’ significa madre o quien mide; y ‘veṭhana’ significa turbante o envoltura.

๑๑๓๒.

1132.

มาริโส ตณฺฑุเลยฺเย’ยฺเย,โมกฺโข นิพฺพาน มุตฺติสุ;

อินฺโท’ธิปติ สกฺเกสฺวา, รมฺมณํ เหตุ โคจเร.

‘Mārisa’ para la planta taṇḍuleyya o para una persona venerable; ‘mokkha’ para el nirvana o la liberación; ‘inda’ para señor o Sakka; ‘ārammaṇa’ para causa o el objeto de los sentidos.

๑๑๓๓.

1133.

องฺเก สณฺฐาน มากาเร,เขตฺเต วปฺโป ตเฏปิ จ;

สมฺมุตฺย’นุญฺญา โวหาเร, สฺว’ถ ลาชาสุ จา’กฺขตํ.

‘Aṅka’ para marca o forma; ‘vappa’ para la siembra o la ribera; ‘sammuti’ para el consentimiento o la convención; y ‘akkhata’ para lo ileso o el grano tostado.

๑๑๓๔.

1134.

สตฺรํ ยาเค สทาทาเน,โสโม ตุ โอสธิ’นฺทุสุ;

สงฺฆาโต ยุคเคหงฺเค, ขาโร อูเส จ ภสฺมนิ.

‘Satra’ para el sacrificio o la limosna constante; ‘soma’ para la planta medicinal o la luna; ‘saṅghāta’ para la unión o parte de un edificio; ‘khāra’ para el álcali o la ceniza.

๑๑๓๕.

1135.

อาตาโป วีริเย ตาเป,ภาเค สีมาย โอธิ จาติ.

‘Ātāpa’ para la energía (vīriya) o el calor; ‘bhāga’, ‘sīmā’ y ‘odhi’ significan límite o frontera.

อิติ ปาทาเนกตฺถวคฺโค.

Así concluye la sección de palabras con diversos significados de un solo verso.

อเนกตฺถวคฺโค นิฏฺฐิโต.

La sección de significados múltiples ha finalizado.

๓. สามญฺญกณฺฑ

3. Sección General (Sāmaññakaṇḍa)

๔. อพฺยยวคฺค

4. Sección de los Indeclinables (Abyayavagga)

๑๑๓๖.

1136.

อพฺยยํ วุจฺจเต ทานิ, จิรสฺสํ ตุ จิรํ ตถา;

จิเรน จิรรตฺตาย, สห สทฺธึ สมํ อมา.

Ahora se explican los indeclinables: ‘cirassaṃ’, ‘ciraṃ’, ‘cirena’ y ‘cirarattāya’ significan por largo tiempo; ‘saha’, ‘saddhiṃ’, ‘samaṃ’ y ‘amā’ significan junto con.

๑๑๓๗.

1137.

ปุนปฺปุนํ [Pg.93] อภิณฺหญฺจา, สกึ จา’ภิกฺขณํ มุหุํ;

วชฺชเน ตุ วินา นานา, อนฺตเรน ริเต ปุถุ.

‘Punappunaṃ’, ‘abhiṇhaṃ’, ‘sakiṃ’, ‘abhikkhaṇaṃ’ y ‘muhuṃ’ significan repetidamente; ‘vinā’, ‘nānā’, ‘antarena’, ‘rite’ y ‘puthu’ se usan en el sentido de exclusión o sin.

๑๑๓๘.

1138.

พลวํ สุฏฺฐุ จา’ตีวา, ติสเย กิมุต สฺว’ติ;

อโห ตุ กึ กิมู’ ทาหุ, วิกปฺเป กิมุโต’ท จ.

‘Suṭṭhu’, ‘atīva’ y ‘ati’ significan excesivamente; ‘aho’, ‘kiṃ’, ‘kimu’, ‘udāhu’, ‘kimuto’ y ‘uda’ se usan para la duda o la alternativa.

๑๑๓๙.

1139.

อวฺหาเน โภ อเร อมฺโภ,หมฺโภ เร เช’งฺค อาวุโส;

เห หเร ถ กถํ กึสุ, นนุ กจฺจิ นุ กึ สมา.

Para llamar: ‘bho’, ‘are’, ‘ambho’, ‘hambho’, ‘re’, ‘je’, ‘aṅga’, ‘āvuso’, ‘he’, ‘hare’; ‘kathaṃ’, ‘kiṃsu’, ‘nanu’, ‘kacci’, ‘nu’ y ‘kiṃ’ son interrogativos.

๑๑๔๐.

1140.

อธุเน’ตรหี’ทานิ, สมฺปติ อญฺญทตฺถุ ตุ;

ตคฺเฆ’ กํเส สสกฺกญฺจา, ทฺธา กามํ ชาตุ เว หเว.

‘Adhunā’, ‘etarahi’, ‘idāni’, ‘sampati’ significan ahora; ‘aññadatthu’, ‘taggha’, ‘ekāṃse’, ‘sasakkaṃ’, ‘addhā’, ‘kāmaṃ’, ‘jātu’, ‘ve’ y ‘have’ expresan certeza.

๑๑๔๑.

1141.

ยาวตา ตาวตา ยาว, ตาว กิตฺตาวตา ตถา;

เอตฺตาวตา จ กีเว’ติ, ปริจฺเฉทตฺถวาจกา.

‘Yāvatā’, ‘tāvatā’, ‘yāva’, ‘tāva’, ‘kittāvatā’, ‘ettāvatā’ y ‘kīva’ son palabras que expresan medida o límite.

๑๑๔๒.

1142.

ยถา ตถา ยเถเว’วํ, ยถานาม ยถาหิ จ;

เสยฺยถาปฺเย’วเมวํ, วา, ตเถว จ ยถาปิ จ.

‘Yathā’, ‘tathā’, ‘yatheva’, ‘evaṃ’, ‘yathānāma’, ‘yathāhi’, ‘seyyathāpi’, ‘evameva’, ‘vā’, ‘tatheva’ y ‘yathāpi’ son comparativos.

๑๑๔๓.

1143.

เอวมฺปิ จ เสยฺยถาปิ, นาม ยถริวา’ปิ จ;

ปฏิภาคตฺเถ ยถาจ, วิย ตถริวา’ปิ จ.

‘Evampi’, ‘seyyathāpi’, ‘nāma’, ‘yathariva’, ‘yathā’, ‘viya’ y ‘tathariva’ se usan para denotar semejanza.

๑๑๔๔.

1144.

สํ สามญฺจ สยํ จาถ, อาม สาหุ ลหู’ปิ จ;

โอปายิกํ ปติรูปํ, สาธฺเว’วํ สมฺปฏิจฺฉเน.

‘Saṃ’, ‘sāmaṃ’ y ‘sayaṃ’ significan por uno mismo; ‘āma’, ‘sāhu’, ‘lahu’, ‘opāyikaṃ’, ‘patirūpaṃ’, ‘sādhu’ y ‘evaṃ’ se usan para el asentimiento.

๑๑๔๕.

1145.

ยํ ตํ ยโต ตโต เยน,เตเน’ติ การเณ สิยุํ;

อสากลฺเย ตุ จน จิ, นิปฺผเล ตุ มุธา ภเว.

‘Yaṃ’, ‘taṃ’, ‘yato’, ‘tato’, ‘yena’ y ‘tena’ se usan para indicar la causa; ‘cana’ y ‘ci’ para lo incompleto; y ‘mudhā’ para lo que es en vano.

๑๑๔๖.

1146.

กทาจิ ชาตุ ตุลฺยา’ถ, สพฺพโต จ สมนฺตโต;

ปริโต จ สมนฺตาปิ, อถ มิจฺฉา มุสา ภเว.

‘Kadāci’ y ‘jātu’ significan a veces; ‘sabbato’, ‘samantato’, ‘parito’ y ‘samantā’ significan por todas partes; ‘micchā’ y ‘musā’ significan falsamente.

๑๑๔๗.

1147.

นิเสเธ น อโนมา’ลํ, นหิ เจตุ สเจ ยทิ;

อนุกุลฺเย ตุ สทฺธญฺจ,นตฺตํ โทโส ทิวา ตฺว’เห.

‘Na’, ‘no’, ‘alaṃ’ y ‘nahi’ son para la prohibición; ‘ce’, ‘sace’ y ‘yadi’ para la condición; ‘saddhaṃ’ para la conformidad; ‘nattaṃ’ y ‘dosā’ para la noche; ‘divā’ y ‘aha’ para el día.

๑๑๔๘.

1148.

อีสํ กิญฺจิ มนํ อปฺเป, สหสา ตุ อตกฺกิเต;

ปุเร คฺคโต ตุ ปุรโต, เปจฺจา’มุตฺรภวนฺตเร.

'Īsaṃ', 'kiñci', 'manaṃ' y 'appe' significan un poco. 'Sahasā' significa repentinamente, en lo inesperado. 'Pure' y 'purato' significan delante o antes. 'Peccā' significa después de morir, en el más allá o en otra existencia.

๑๑๔๙.

1149.

อโห [Pg.94] หี วิมฺหเย ตุณฺหี,ตุ โมเน ถา’วิ ปาตุ จ;

ตงฺขเณ สชฺชุ สปทิ, พลกฺกาเร ปสยฺห จ.

'Aho' y 'hī' expresan asombro. 'Tuṇhī' y 'mone' significan silencio. 'Āvi' y 'pātu' significan abiertamente o manifiestamente. 'Taṅkhaṇe', 'sajju' y 'sapadi' significan instantáneamente. 'Balakkāre' y 'pasayha' significan por la fuerza.

๑๑๕๐.

1150.

สุทํ โข อสฺสุ ยคฺเฆ เว,หา’ทโย ปทปูรเณ;

อนฺตเรน’นฺตรา อนฺโต, วสฺสํ นูน จ นิจฺฉเย.

'Sudaṃ', 'kho', 'assu', 'yagghe', 've' y 'hā' se usan como partículas de relleno para completar el verso. 'Antarena', 'antarā' y 'anto' significan dentro o en medio. 'Vassaṃ' y 'nūna' se usan para expresar certeza.

๑๑๕๑.

1151.

อานนฺเท สญฺจ ทิฏฺฐา ถ, วิโรธกถเน นนุ;

กามปฺปเวทเน กจฺจิ, อุสูโยปคเม’ตฺถุ จ.

'Ānande' expresa alegría. 'Sa' y 'ca' significan 'y'. 'Diṭṭhā' significa 'visto' o se usa como exclamación de alegría. 'Nanu' se usa en preguntas. 'Kacci' expresa deseo o esperanza. 'Etthu' se usa para denotar envidia o celos.

๑๑๕๒.

1152.

เอวา’วธารเณ เญยฺยํ, ยถาตฺตํ ตุ ยถาตถํ;

นีจํ อปฺเป, มหตฺยุ’จฺจํ, อถ ปาโต ปเค สมา.

'Eva' debe entenderse como énfasis o restricción. 'Yathāttaṃ', 'tu' y 'yathātathaṃ' significan 'según la verdad' o 'realmente'. 'Nīcaṃ' significa bajo, 'appe' poco, 'mahatí' y 'uccaṃ' alto. 'Atha', 'pāto' y 'page' significan temprano por la mañana.

๑๑๕๓.

1153.

นิจฺเจ สทา สนํ ปาโย,พาหุลฺเย พาหิรํ พหิ;

พหิทฺธา พาหิรา พาหฺเย, สีเฆตุ สณิกํ ภเว.

'Nicce', 'sadā', 'sanaṃ' y 'pāyo' significan siempre o usualmente. 'Bāhulye' significa abundancia. 'Bāhiraṃ', 'bahi', 'bahiddhā', 'bāhirā' y 'bāhye' significan fuera o exterior. 'Sīghe' significa rápido y 'saṇikaṃ' significa lento.

๑๑๕๔.

1154.

อตฺถํ อทสฺสเน ทุฏฺฐุ, นินฺทายํ, วนฺทเน นโม;

สมฺมา สุฏฺฐุ ปสํสายํ, อโถ สตฺตาย มตฺถิ จ.

'Atthaṃ' significa desaparición o no visión. 'Duṭṭhu' se usa para censura. 'Namo' se usa para saludo o reverencia. 'Sammā' y 'suṭṭhu' se usan para alabanza. 'Atho' significa 'y'. 'Atthi' significa existencia o 'hay'.

๑๑๕๕.

1155.

สายํ สาเย’ชฺช อตฺรา’เห,สุเว ตุ สฺเว อนาคเต;

ตโต ปเร ปรสุเว, หิยฺโยตุ ทิวเส คเต.

'Sāyaṃ' y 'sāye' significan por la tarde. 'Ajja', 'atra' e 'idha' significan hoy o aquí. 'Suve' y 'sve' significan mañana (el día siguiente). 'Tato pare' y 'parasuve' significan pasado mañana. 'Hiyo' significa ayer, el día pasado.

๑๑๕๖.

1156.

ยตฺถ ยตฺร ยหึจาถ, ตตฺถ ตตฺร ตหึตหํ;

อโถ อุทฺธญฺจ อุปริ, เหฏฺฐา ตุ จ อโธ สมา.

'Yattha', 'yatra' y 'yahiṃ' significan donde sea. 'Tattha', 'tatra', 'tahiṃ' y 'tahaṃ' significan allí. 'Uddhaṃ' y 'upari' significan arriba. 'Heṭṭhā' y 'adho' significan abajo.

๑๑๕๗.

1157.

โจทเน อิงฺฆ หนฺทา’ถ, อาราทูรา จ อารกา;

ปรมฺมุขา ตุ จ รโห, สมฺมุขา ตฺวา’วิ ปาตุ จ.

'Iṅgha' y 'handa' se usan para exhortar o instar. 'Ārā', 'dūrā' y 'ārakā' significan lejos. 'Parammukhā' significa con el rostro vuelto o detrás. 'Raho' significa en secreto. 'Sammukhā', 'āvi' y 'pātu' significan frente a frente o manifiestamente.

๑๑๕๘.

1158.

สํสยตฺถมฺหิ อปฺเปว, อปฺเปวนาม นู’ติ จ;

นิทสฺสเน อิติ’ตฺถญฺจ, เอวํ, กิจฺเฉ กถญฺจิ จ.

'Appeva', 'appevanāma' y 'nu' se usan para expresar duda o incertidumbre. 'Iti', 'itthaṃ' y 'evaṃ' se usan para ilustrar o decir 'así'. 'Kathañci' se usa para indicar dificultad o 'de alguna manera'.

๑๑๕๙.

1159.

หา เขเท สจฺฉิ ปจฺจกฺเข,ธุวํ ถิเร’วธารเณ;

ติโร ตุ ติริยํ จาถ, กุจฺฉายํ ทุฏฺฐุ กุ’จฺจเต.

'Hā' expresa aflicción. 'Sacchi' y 'paccakkhe' significan ante los ojos o personalmente. 'Dhuvaṃ' y 'thire' significan firmeza o énfasis. 'Tiro' y 'tiriyaṃ' significan a través o al otro lado. 'Duṭṭhu' y 'ku' se usan para expresar desprecio o maldad.

๑๑๖๐.

1160.

สุวตฺถิ อาสิฏฺฐตฺถมฺหิ, นินฺทายํ ตุ ธี กถฺยเต;

กุหิญฺจนํ กุหึ กุตฺร, กุตฺถ กตฺถ กหํ กฺว ถ.

'Suvatthi' se usa para bendición o bienestar. 'Dhī' se usa para expresar censura o asco. 'Kuhiñcanaṃ', 'kuhiṃ', 'kutra', 'kuttha', 'kattha', 'ahaṃ' y 'kva' significan '¿dónde?'.

๑๑๖๑.

1161.

อิเห’ธา’ตฺร [Pg.95] ตุ เอตฺถา’ตฺถ,อถ สพฺพตฺร สพฺพธิ;

กทา กุทาจนํ จาถ, ตทานิ จ ตทา สมา.

'Iha', 'idha', 'atra', 'ettha' y 'attha' significan aquí. 'Sabbatra' y 'sabbadhi' significan en todas partes. 'Kadā' y 'kudācanaṃ' significan '¿cuándo?'. 'Tadāni' y 'tadā' significan entonces.

๑๑๖๒.

1162.

อาทิกมฺเม ภุสตฺเถ จ, สมฺภโว’ติณฺณ ติตฺติสุ;

นิโยคิ’สฺสริย’ปฺปีติ, ทาน ปูชา’คฺค, สนฺติสุ.

El prefijo 'pa' se usa para: acción inicial, intensidad, origen, cruzar, satisfacción, deber, soberanía, alegría, dar, adoración, superioridad y paz.

๑๑๖๓.

1163.

ทสฺสเน ตปฺปเร สงฺเค, ปสํสา, คติ, สุทฺธิสุ;

หึสา, ปการนฺโต’ภาว, วิโยคา’วยเวสุ จ;

โป’ปสคฺโค ทิสาโยเค, ปตฺถนา, ธิติอาทิสุ.

También se usa para: ver, diligencia, apego, alabanza, movimiento, pureza, daño, manera, ausencia, separación y miembros del cuerpo. El prefijo 'upa' se usa para: dirección, aspiración, resolución y otros.

๑๑๖๔.

1164.

ปราสทฺโท ปริหานิ, ปราชย คตีสุ จ;

ภุสตฺเถ ปฏิโลมตฺเถ, วิกฺกมา’มสนาทิสุ.

El prefijo 'parā' denota: pérdida, derrota, movimiento, intensidad, oposición, valor y contacto.

๑๑๖๕.

1165.

นิสฺเสสา’ภาว สนฺยาส, ภุสตฺถ โมกฺข ราสิสุ;

เคหา’เทโส’ปมาหีน, ปสาทนิคฺคตา’จฺจเย.

El prefijo 'ni' denota: totalidad, ausencia, renuncia, intensidad, liberación, montón, casa, instrucción, comparación, bajeza, claridad, partida y transcurso.

๑๑๖๖.

1166.

ทสฺสโน’สานนิกฺขนฺตา, โธภาเคสฺว’วธารเณ;

สามีปฺเย พนฺธเน เฉก, นฺโตภาโค’ปรตีสุ จ.

También denota: visión, fin, salida, parte inferior, énfasis, cercanía, atadura, habilidad, parte interna y cese.

๑๑๖๗.

1167.

ปาตุภาเว วิโยเค จ, นิเสธาโท นิ ทิสฺสติ;

อโถ นีหรเณ เจวา, วรณาโท จ นี สิยา.

El prefijo 'nir' se ve en: manifestación, separación y prohibición. 'Nī' se usa en: extracción, restricción y otros.

๑๑๖๘.

1168.

อุทฺธกมฺม วิโยค ตฺต, ลาภ ติตฺติ สมิทฺธิสุ;

ปาตุภาว’จฺจยาภาว, ปพลตฺเต ปกาสเน;

ทกฺข’คฺคตาสุ กถเน, สตฺติโมกฺขาทิเก อุ จ.

El prefijo 'u' (o 'ud') denota: acción hacia arriba, separación, obtención de existencia, satisfacción, éxito, manifestación, ausencia de transcurso, fuerza, anuncio, habilidad, superioridad, habla, poder, liberación y otros.

๑๑๖๙.

1169.

ทุ กุจฺฉิเต’สทตฺเถสุ, วิรูปตฺเต ปฺย’โสภเน;

สิยา’ภาวา’สมิทฺธีสุ, กิจฺเฉ จา’นนฺทนาทิเก.

El prefijo 'du' se usa para: lo despreciable, mal sentido, deformidad, falta de belleza, ausencia, fracaso, dificultad, falta de alegría y otros.

๑๑๗๐.

1170.

สํ สโมธาน สงฺเขป, สมนฺตตฺต สมิทฺธิสุ;

สมฺมา ภุส สห ปฺปตฺถา, ภิมุขตฺเถสุ สงฺคเต;

วิธาเน ปภเว ปูชา, ปุนปฺปุนกฺริยาทิสุ.

El prefijo 'saṃ' denota: unión, resumen, totalidad, éxito, rectitud, intensidad, compañía, elevación, estar frente a, encuentro, disposición, origen, adoración y repetición.

๑๑๗๑.

1171.

วิวิธา’ติสยา’ภาว, ภุสตฺติ’สฺสริยา’จฺจเย;

วิโยเค กลเห ปาตุ, ภาเว ภาเส จ กุจฺฉเน.

El prefijo 'vi' denota: variedad, excelencia, ausencia, intensidad, soberanía, transcurso, separación, disputa, manifestación, habla y desprecio.

๑๑๗๒.

1172.

ทูรา’นภิมุขตฺเตสุ, โมหา’นวฏฺฐิตีสุ จ;

ปธาน ทกฺขตา เขท, สหตฺถาโท วิ ทิสฺสติ.

También se ve en: distancia, no estar frente a, engaño, inestabilidad, preeminencia, habilidad, fatiga, acción manual y otros.

๑๑๗๓.

1173.

วิโยเค [Pg.96] ชานเน จา’โธ,ภาค นิจฺฉย สุทฺธิสุ;

อีสทตฺเถ ปริภเว, เทส พฺยาปน หานิสุ;

วโจกฺริยาย เถยฺเย จ, ญาณปฺปตฺตาทิเก อว.

El prefijo 'ava' denota: separación, conocimiento, parte inferior, determinación, pureza, sentido leve, desprecio, región, pervasión, pérdida, acto de hablar, robo y logro del conocimiento.

๑๑๗๔.

1174.

ปจฺฉา ภุสตฺต สาทิสฺยา, นุปจฺฉินฺนา’นุวตฺติสุ;

หีเน จ ตติยตฺถา’โธ, ภาเคสฺว’นุคเต หิเต;

เทเส ลกฺขณ วิจฺเฉ’ตฺถ, มฺภูต ภาคาทิเก อนุ.

El prefijo 'anu' denota: después, intensidad, similitud, continuidad, seguimiento, bajeza, el sentido del tercer caso, parte inferior, seguimiento, beneficio, región, característica, distinción, estado tal y porción.

๑๑๗๕.

1175.

สมนฺตตฺเถ ปริจฺเฉเท, ปูชา’ลิงฺคน วชฺชเน;

โทสกฺขาเน นิวาสนา, วญฺญา’ธาเรสุ โภชเน;

โสก พฺยาปน ตตฺเวสุ, ลกฺขณาโท สิยา ปริ.

El prefijo 'pari' denota: alrededor, límite, adoración, abrazo, evitación, reproche, vestimenta, alabanza, apoyo, comida, dolor, pervasión, realidad y signo.

๑๑๗๖.

1176.

อาภิมุขฺย วิสิฏฺฐุ’ทฺธ, กมฺมสารุปฺปวุทฺธิสุ;

ปูชา’ธิก กุลา’สจฺจ, ลกฺขณาทิมฺหิ จาปฺย’ภิ.

El prefijo 'abhi' denota: frente a, distinción, acción hacia arriba, idoneidad, crecimiento, adoración, exceso, linaje, cercanía y signo.

๑๑๗๗.

1177.

อธิกิ’สฺสร, ปาฐา’ธิ, ฏฺฐาน, ปาปุณเนสฺว’ธิ;

นิจฺฉเย โจปริตฺตา’ธิ, ภวเน จ วิเสสเน.

El prefijo 'adhi' denota: exceso, soberanía, lectura, base, logro, determinación, arriba, superación y distinción.

๑๑๗๘.

1178.

ปฏิทานนิเสเธสุ, วามา’ทานนิวตฺติสุ;

สาทิเส ปฏินิธิมฺหิ, อาภิมุขฺยคตีสุ จ.

El prefijo 'paṭi' se usa en los sentidos de devolver, prohibición, evitar dar, sustitución e ir hacia o estar frente a.

๑๑๗๙.

1179.

ปติโพเธ ปติคเต, ตถา ปุนกฺริยาย จ;

สมฺภาวเน ปฏิจฺจตฺเถ, ปตีติ ลกฺขณาทิเก;

สุ โสภเน สุเข สมฺมา, ภุส สุฏฺฐุ สมิทฺธิสุ.

En los sentidos de conocimiento, regreso, repetición, estimación, causa, y en 'hacia' y otras características se usa 'paṭi'. El prefijo 'su' se usa en lo bello, la felicidad, lo correcto, la intensidad, la excelencia y el éxito.

๑๑๘๐.

1180.

อาภิมุขฺย, สมีปา’ทิ, กมฺมา’ลิงฺคน ปตฺติสุ;

มริยาทุ’ทฺธกมฺมิ’จฺฉา, พนฺธนา’ภิวิธีสุ อา.

El prefijo 'ā' se emplea en los sentidos de hacia, cercanía, acción, abrazo, límite, acción ascendente, deseo, atadura e inclusión total.

๑๑๘๑.

1181.

นิวาสา’วฺหาน คหณ, กิจฺเฉ’สตฺถ นิวตฺติสุ;

อปฺปสาทา’สิ สรณ, ปติฏฺฐา’วิมฺหยาทิสุ.

El prefijo 'ni' se aplica en morada, llamado, asimiento, dificultad, inexistencia, alejamiento, falta de fe, refugio, base y ausencia de asombro.

๑๑๘๒.

1182.

อนฺโตภาว ภุสตฺตา’ติ, สย ปูชาสฺว’ติกฺกเม;

ภูตภาเว ปสํสายํ, ทฬฺหตฺถาโท สิยา อติ.

El prefijo 'ati' se utiliza en interioridad, intensidad, por sí mismo, adoración, transgresión, existencia real, alabanza y firmeza.

๑๑๘๓.

1183.

สมฺภาวเน จ ครหา, เปกฺขาสุ จ สมุจฺจเย;

ปญฺเห สํวรเณ เจว, อาสีสตฺเถ อปี’ริตํ.

La partícula 'api' se expresa en el sentido de estimación, reproche, expectativa, acumulación, pregunta, restricción y deseo.

๑๑๘๔.

1184.

นิทฺเทเส วชฺชเน ปูชา, ปคเต วารเณปิ จ;

ปทุสฺสเน จ ครหา, โจริกา’โท สิยา อป.

El prefijo 'apa' se encuentra en el sentido de indicación, exclusión, adoración, alejamiento, prevención, corrupción, reproche y robo.

๑๑๘๕.

1185.

สมีปปูชา [Pg.97] สาทิสฺส, โทสกฺขาโน’ปปตฺติสุ;

ภุสตฺโต’ปคมา’ธิกฺย, ปุพฺพกมฺมนิวตฺติสุ;

คยฺหากาโร’ปริตฺเตสุ, อุเป’ตฺย ’นสนา’ทิเก.

El prefijo 'upa' se usa en cercanía, adoración, semejanza, declaración de faltas, adecuación, intensidad, aproximación, superioridad, desistimiento de una acción previa, modo de asir, pequeñez y ayuno.

๑๑๘๖.

1186.

เอวํ นิทสฺสนา’กาโร, ปมาสุ สมฺปหํสเน;

อุปเทเส จ วจน, ปฏิคฺคาเห’วธารเณ;

ครหาเย’ทมตฺเถ จ, ปริมาเน จ ปุจฺฉเน.

La partícula 'evaṃ' se usa en ilustración, modo, comparación, alegría, instrucción, habla, aceptación, determinación, reproche, este propósito, medida y pregunta.

๑๑๘๗.

1187.

สมุจฺจเย สมาหาเร, นฺวาจเย เจ’ตรีตเร;

ปทปูรณมตฺเต จ, จสทฺโท อวธารเณ.

La palabra 'ca' se usa en colección, agregación, adición posterior, mutuo, como mero relleno de verso y en el sentido de énfasis.

๑๑๘๘.

1188.

อิติ เหตุปกาเรสุ, อาทิมฺหิ จา’วธารเณ;

นิทสฺสเน ปทตฺถสฺส, วิปลฺลาเส สมาปเน.

La partícula 'iti' se usa en causa, manera, comienzo, énfasis, ilustración del significado de una palabra, inversión y conclusión.

๑๑๘๙.

1189.

สมุจฺจเย โจ’ปมายํ, สํสเย ปทปูรเณ;

ววตฺถิตวิภาสายํ, วา’วสฺสคฺเค วิกปฺปเน.

La partícula 'vā' se usa en colección, comparación, duda, relleno de verso, opción fija, abandono y alternativa.

๑๑๙๐.

1190.

ภูสเน วารเณ จา’ลํ, วุจฺจเต ปริยตฺติยํ;

อโถ’ถา’นนฺตรา’รมฺภ, ปญฺเหสุ ปทปูรเณ.

La palabra 'alaṃ' se dice en los sentidos de decoración, prohibición y suficiencia. 'Atho' y 'atha' se usan en posterioridad, comienzo, pregunta y relleno de verso.

๑๑๙๑.

1191.

ปสํสาครหาสญฺญา, สีการาโท ปิ นาม ถ;

นิจฺฉเย จา’นุมานสฺมึ, สิยา นูน วิตกฺกเน.

La palabra 'nāma' se usa en alabanza, reproche, nombre y aceptación. 'Nūna' se aplica en certeza, inferencia y reflexión.

๑๑๙๒.

1192.

ปุจฺฉา’วธารณา’นุญฺญา, สานฺตฺวนา’ลปเน นนุ;

วเต’กํส, ทยา, หาส, เขทา’ลปน, วิมฺหเย.

La palabra 'nanu' se usa en pregunta, énfasis, permiso, consuelo y vocativo. 'Vate' se usa en certeza, compasión, alegría, fatiga, vocativo y asombro.

๑๑๙๓.

1193.

วากฺยารมฺภ, วิสาเทสุ, หนฺท หาเส’นุกมฺปเน;

ยาว ตุ ตาว สากลฺย, มานา’วธฺย’วธารเณ.

La palabra 'handa' se usa en inicio de discurso, desánimo, alegría y compasión. 'Yāva', 'tu' y 'tāva' se usan en totalidad, medida, límite y énfasis.

๑๑๙๔.

1194.

ปาจี, ปุร, งฺคโตตฺเถสุ, ปุรตฺถา ปฐเม ปฺยถ;

ปพนฺเธ จ จิราตีเต, นิกฏาคามิเก ปุรา.

La palabra 'puratthā' significa el este, al frente, antes y primero. 'Purā' se usa en continuidad, pasado remoto y futuro cercano.

๑๑๙๕.

1195.

นิเสธวากฺยาลงฺการา, วธารณปสิทฺธิสุ;

ขลฺวา’สนฺเน ตุ อภิโต-ภิมุโข’ภยโตทิเก.

La palabra 'khalu' se usa en prohibición, adorno de la frase, énfasis y fama. 'Abhito' significa cercanía, enfrente y a ambos lados.

๑๑๙๖.

1196.

กามํ ยทฺยปิสทฺทตฺเถ, เอกํสตฺเถ จ ทิสฺสติ;

อโถ ปน วิเสสสฺมึ, ตเถว ปทปูรเณ.

La palabra 'kāmaṃ' se observa en el sentido de deseo, 'aunque' y en certeza. 'Atho pana' se usa en distinción y también en relleno de verso.

๑๑๙๗.

1197.

หิ [Pg.98] การเณ วิเสสา’ว, ธารเณ ปทปูรเณ;

ตุ เหตุวชฺเช ตตฺถา’ถ, กุ ปาเป’สตฺถ’กุจฺฉเน.

La palabra 'hi' se usa en causa, distinción, énfasis y relleno de verso. 'Tu' se usa en los mismos sentidos excepto causa. 'Ku' indica maldad, inexistencia y desprecio.

๑๑๙๘.

1198.

นุ สํสเย จ ปญฺเห ถ, นานา’ เนกตฺถ วชฺชเน;

กึ ตุ ปุจฺฉาชิคุจฺฉาสุ, กํ ตุ วาริมฺหิ มุทฺธนิ.

La palabra 'nu' se usa en duda y pregunta. 'Nānā' indica diversidad, multiplicidad y exclusión. 'Kiṃ' significa pero, pregunta y disgusto. 'Kaṃ' significa agua y cabeza.

๑๑๙๙.

1199.

อมา สหสมีเป ถ, เภเท อปฺปฐเม ปุน;

กิรา’นุสฺสวา’รุจิสุ, อุทา’ปฺยตฺเถ วิกปฺปเน.

La palabra 'amā' significa junto con y cerca. 'Puna' indica distinción y repetición. 'Kira' se usa en rumor y desagrado. 'Uda' y 'api' se usan en el sentido de 'y' y en alternativa.

๑๒๐๐.

1200.

ปตีจี จริเม ปจฺฉา, สามิ ตฺวทฺเธ ชิคุจฺฉเน;

ปกาเส สมฺภเว ปาตุ,อญฺโญญฺเญ ตุ รโห มิโถ.

La palabra 'pacchā' significa el oeste, al final y detrás. 'Sāmi' significa mitad y disgusto. 'Pātu' indica manifestación y existencia. 'Mitho' significa mutuo y secreto.

๑๒๐๑.

1201.

หา เขทโสกทุกฺเขสุ, เขเท ตฺว’หห วิมฺหเย;

ภึสาปเน ธี นินฺทายํ, ปิธาเน ติริยํ ติโร.

La palabra 'hā' se usa en fatiga, pena y sufrimiento. 'Ahaha' en fatiga y asombro. 'Dhī' en asustar y desprecio. 'Tiro' significa cobertura y transversalmente.

๑๒๐๒.

1202.

ตุน ตฺวาน ตเว ตฺวา ตุํ, ธา โส ถา กฺขตฺตุ, เมว จ;

โต ถ ตฺร หิญฺจนํ หึหํ, ธิ ห หิ ธ ธุนา รหิ.

Los sufijos tuna, tvāna, tave, tvā, tuṃ, dhā, so, thā, kkhattuṃ, eva, to, tha, tra, hiñcanaṃ, hiṃhaṃ, dhi, ha, hi, dha, dhunā y rahi son indeclinables.

๑๒๐๓.

1203.

ทานิ โวทาจนํ ทาชฺช, ถํ ตตฺตํ ชฺฌ ชฺชุ อาทโย;

สมาโส จา’พฺยยีภาโว,ยาเทโส จา’พฺยยํ ภเวติ.

Dāni, vodācanaṃ, dājja, thaṃ, tattaṃ, jjha, jju, etc., así como el compuesto avyayībhāva y las sustituciones, se consideran indeclinables (abyaya).

อิติ อพฺยยวคฺโค.

Aquí termina la sección de los indeclinables (Abyayavagga).

สามญฺญกณฺโฑ ตติโย.

Tercera sección: El capítulo general (Sāmaññakaṇḍa).

อภิธานปฺปทีปิกา สมตฺตา.

Aquí termina el Abhidhānappadīpikā.

นิคมน

Conclusión.

๑.

สคฺคกณฺโฑ [Pg.99] จ ภูกณฺโฑ, ตถา สามญฺญกณฺฑิติ;

กณฺฑตฺตยานฺวิตา เอสา, อภิธานปฺปทีปิกา.

Esta Abhidhānappadīpikā consta de tres secciones: la sección del cielo, la sección de la tierra y la sección miscelánea.

๒.

ติทิเว มหิยํ ภุชคาวสเถ,สกลตฺถสมวฺหยทีปนิ’ยํ;

อิห โย กุสโล มติมา ส นโร,ปฏุ โหติ มหามุนิโน วจเน.

Aquel hombre sabio que es hábil en esta obra, la cual aclara las denominaciones de todas las cosas en el cielo, en la tierra y en la morada de los nagas, se vuelve experto en las palabras del Gran Sabio.

๓.

ปรกฺกมภุโช นาม, ภูปาโล คุณภูสโน;

ลงฺกาย มาสิ เตชสฺสี, ชยี เกสริวิกฺกโม.

Hubo en Lanka un soberano llamado Parakkamabāhu, adornado de virtudes, esplendoroso, victorioso y con el valor de un león.

๔.

วิภินฺนํ จิรํ ภิกฺขุสงฺฆํ นิกาย-ตฺตยสฺมิญฺจ กาเรสิ สมฺมา สมคฺเค;

สเทหํ’ว นิจฺจาทโร ทีฆกาลํ,มหคฺเฆหิ รกฺเขสิ โย ปจฺจเยหิ.

Aquel que, por largo tiempo, unificó correctamente a la comunidad de monjes de las tres sectas que había estado dividida por mucho tiempo, y la protegió con valiosos requisitos como si fuera su propio cuerpo.

๕.

เยน ลงฺกา วิหาเรหิ, คามา’รามปุรีหิ จ;

กิตฺติยา วิย สมฺพาธี, กตา เขตฺเตหิ วาปิหิ.

Por quien Lanka fue colmada de monasterios, aldeas, parques y ciudades, así como de campos y estanques, como si fuera por su propia fama.

๖.

ยสฺสา’สาธารณํ ปตฺวา, นุคฺคหํ สพฺพกามทํ;

อหมฺปิ คนฺถการตฺตํ, ปตฺโต วิพุธโคจรํ.

Habiendo obtenido su extraordinario favor, que concede todos los deseos, yo también he alcanzado la condición de autor de obras dentro del ámbito de los sabios.

๗.

การิเต เตน ปาสาท, โคปุราทิวิภูสิเต;

สคฺคขณฺเฑ’ว ตตฺโตยา, สยสฺมึ ปติพิมฺพิเต.

En los palacios, puertas monumentales y demás construcciones erigidas por él, magníficamente adornadas, se refleja en sus aguas algo similar a una sección del cielo.

๘.

มหาเชตวนา’ขฺยมฺหิ, วิหาเร สาธุสมฺมเต;

สโรคามสมูหมฺหิ, วสตา สนฺตวุตฺตินา.

Por quien reside en el monasterio llamado Mahājetavana, estimado por los virtuosos, perteneciente al grupo de Sarogāma, y que posee una conducta pacífica,

๙.

สทฺธมฺมฏฺฐิติกาเมน, โมคฺคลฺลาเนน ธีมตา;

เถเรน รจิตา เอสา, อภิธานปฺปทีปิกาติ.

esta Abhidhānappadīpikā ha sido compuesta por el sabio Thera Moggallāna, con el deseo de la perpetuación del Verdadero Dhamma.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
1 นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส Homenaje a él, el Bienaventurado, el Digno, el Perfectamente Iluminado por sí mismo. อภิธานปฺปทีปิกา La Lámpara de las Denominaciones. พุทฺธปฺปณาโม Homenaje al Buda. ๑. 1. ตถาคโต [Pg.1] โย กรุณากโร กโร,ปยาต’โมสชฺช สุขปฺปทํ ปทํ; อกา ปรตฺถํ กลิสมฺภเว ภเว,นมามิ ตํ เกวลทุกฺกรํ กรํ. Aquel Tathāgata, hacedor de compasión, habiendo abandonado el placer sensorial, alcanzó el estado que otorga felicidad; quien realizó el bien ajeno en esta existencia surgida de la impureza, rindo homenaje a aquel que realizó lo que es sumamente difícil. ธมฺมปฺปณาโม Homenaje al Dhamma. ๒. 2. อปูชยุํ ยํ มุนิกุญฺชรา ชรา,รุชาทิมุตฺตา ยหิมุตฺตเร ตเร; ฐิตา ติวฏฺฏมฺพุนิธึ นรานรา,ตรึสุ ตํ ธมฺมมฆปฺปหํ ปหํ. Aquel Dhamma que los más grandes entre los sabios han honrado, el cual está libre de la vejez, la enfermedad y demás; mediante el cual los seres que cruzan el océano del triple devenir se establecen en la otra orilla; rindo homenaje a ese Dhamma que destruye el mal. สงฺฆปฺปณาโม Homenaje al Saṅgha. ๓. 3. คตํ มุนินฺโท’รสสูนุตํ นุตํ,สุปุญฺญเขตฺตํ ภุวเน สุตํ สุตํ; คณมฺปิ ปาณีกตสํวรํ วรํ,สทา คุโณเฆน นิรนฺตร’นฺตรํ. A la comunidad que ha alcanzado el estado de hijos espirituales del Señor de los Sabios, que es digna de alabanza, el campo de mérito supremo renombrado en el mundo; rindo homenaje siempre a ese Saṅgha que posee un autocontrol manifiesto y una hueste de virtudes incesantes. ปฏิญฺญา La Declaración. ๔. 4. นามลิงฺเคสุ โกสลฺล, มตฺถนิจฺฉยการณํ; ยโต มหพฺพลํ พุทฺธ, วจเน ปาฏวตฺถินํ. La destreza en los nombres y géneros es la causa para determinar el significado; por lo cual esto posee un gran poder para aquellos que desean la maestría en las palabras del Buda. ๕. 5. นามลิงฺคานฺย’โต [Pg.2] พุทฺธ, ภาสิตสฺสา’รหานฺย’หํ; ทสฺสยนฺโต ปกาเสสฺส, มภิธานปฺปทีปิกํ. Por lo tanto, exponiendo los nombres y géneros dignos de las palabras de Buda, publicaré la Abhidhānappadīpikā. ปริภาสา Reglas de interpretación. ๖. 6. ภิยฺโย รูปนฺตรา สาห, จริเยน จ กตฺถจิ; กฺวจา’ หจฺจวิธาเนน เญยฺยํ ถีปุนฺนปุํสกํ. Mayormente por la forma de la palabra, por su asociación o, en ocasiones, por una regla específica, deben conocerse los géneros femenino, masculino y neutro. ๗. 7. อภินฺนลิงฺคานํเยว, ทฺวนฺโท จ, ลิงฺควาจกา; คาถาปาทนฺตมชฺฌฏฺฐา, ปุพฺพํ ยนฺตฺยปเร ปรํ. En el caso de palabras con el mismo género se usa el compuesto Dvanda; las palabras que indican el género, situadas al final o en medio del verso, se refieren a lo anterior o a lo posterior. ๘. 8. ปุมิตฺถิยํ ปทํ ทฺวีสุ, สพฺพลิงฺเค จ ตีสฺวิติ; อภิธานนฺตรารมฺเภ, เญยฺยํ ตฺว’นฺต มถาทิ จ. El término 'pumitthi' indica dos géneros, 'ti' indica los tres géneros; al comienzo de una serie de sinónimos, debe conocerse el género por los términos 'anta', 'atha' o 'adi'. ๙. 9. ภิยฺโย ปโยค มาคมฺม, โสคเต อาคเม กฺวจิ; นิฆณฺฑุ ยุตฺติ ญฺจานีย, นามลิงฺคํ กถียตีติ. Basándose frecuentemente en el uso de las escrituras budistas, y habiendo consultado diccionarios y la lógica, se declaran los nombres y géneros. ๑. สคฺคกณฺฑ 1. Capítulo sobre el Reino Celestial. ๑. 1. พุทฺโธ ทสพโล สตฺถา, สพฺพญฺญู ทฺวิปทุตฺตโม; มุนินฺโท ภควา นาโถ, จกฺขุม’งฺคีรโส มุนิ. Buda, el de los diez poderes, el Maestro, el Omnisciente, el superior entre los seres de dos pies; el Señor de los Sabios, el Bienaventurado, el Protector, el que posee visión, el Resplandeciente, el Sabio. ๒. 2. โลกนาโถ’ นธิวโร, มเหสิ จ วินายโก; สมนฺตจกฺขุ สุคโต, ภูริปญฺโญ จ มารชิ. El Protector del mundo, el Inigualable, el Gran Vidente, el Guía; el de Visión Universal, el que ha ido por el buen camino, el de Sabiduría Vasta, el Vencedor de Māra. ๓. 3. นรสีโห นรวโร, ธมฺมราชา มหามุนิ; เทวเทโว โลกครุ, ธมฺมสฺสามี ตถาคโต. León entre los hombres, el excelente entre los hombres, el Rey del Dhamma, el Gran Sabio; Dios de dioses, Maestro del mundo, Señor del Dhamma, el Tathāgata. ๔. 4. สยมฺภู สมฺมาสมฺพุทฺโธ, วรปญฺโญ จ นายโก; ชิโน, สกฺโก ตุ สิทฺธตฺโถ, สุทฺโธทนิ จ โคตโม. Aquel que ha llegado a ser por sí mismo, el Perfectamente Iluminado, el de Sabiduría Excelente, el Líder; el Vencedor, el Sakya, Siddhattha, el hijo de Suddhodana, Gotama. ๕. 5. สกฺยสีโห ตถา สกฺย, มุนิ จาทิจฺจพนฺธุ จ; León de los Sakyas, así como Sabio de los Sakyas y Pariente del Sol. ๖. 6. โมกฺโข นิโรโธ นิพฺพานํ, ทีโป ตณฺหกฺขโย ปรํ; ตาณํ เลณ มรูปญฺจ, สนฺตํ สจฺจ มนาลยํ. Liberación, Cesación, Nirvana, Isla, Extinción de la sed, lo Supremo; Refugio, Albergue, lo Inmaterial, la Paz, la Verdad, el Desapego. ๗. 7. อสงฺขตํ สิว มมตํ สุทุทฺทสํ,ปรายณํ สรณ มนีติกํ ตถา; อนาสวํ ธุว มนิทสฺสนา’ กตา,ปโลกิตํ นิปุณ มนนฺต มกฺขรํ. Lo Incondicionado, lo Propicio, lo Inmortal, lo muy difícil de ver; el Destino Final, el Refugio, lo Inofensivo; lo libre de efluvios, lo Permanente, lo Invisible, lo No-creado, lo Contemplado, lo Sutil, lo Infinito, lo Imperecedero. ๘. 8. ทุกฺขกฺขโย [Pg.3] พฺยาพชฺฌญฺจ, วิวฏฺฏํ เขม เกวลํ; อปวคฺโค วิราโค จ, ปณีต มจฺจุตํ ปทํ. El Fin del Sufrimiento, la ausencia de aflicción, el fin de la transmigración, la Seguridad, lo Absoluto; la Emancipación, el Desapasionamiento, lo Sublime, el Estado Inmutable. ๙. 9. โยคกฺเขโม ปาร มปิ, มุตฺติ สนฺติ วิสุทฺธิโย; วิมุตฺย’ สงฺขตธาตุ, สุทฺธิ นิพฺพุติโย สิยุํ. La Seguridad frente a los vínculos, la otra orilla, la Liberación, la Paz, la Pureza; Liberación, el Elemento Incondicionado, Pureza y Extinción. ๑๐. 10. ขีณาสโว ตฺว’เสกฺโข จ, วีตราโค ตถา’ รหา; เทวโลโก ทิโว สคฺโค,ติทิโว ติทสาลโย. Aquel que ha destruido los efluvios, el que no requiere más entrenamiento, el libre de pasión, el Arahant. El mundo de los dioses, el firmamento, el cielo, el triple cielo, la morada de los treinta. ๑๑. 11. ติทสา ตฺว’มรา เทวา, วิพุธา จ สุธาสิโน; สุรา มรู ทิโวกา จา, มตปา สคฺควาสิโน. Los Treinta, los Inmortales, los Dioses, los Sabios, los que beben el néctar; los Suras, los Inmortales, los habitantes del cielo, los que beben la ambrosía, los habitantes del paraíso. ๑๒. 12. นิชฺชรา’ นิมิสา ทิพฺพา, อปุเม เทวตานิ จ ; Los que no envejecen, los que no parpadean, los Celestiales; y en género femenino o neutro: Devatā. ๑๓. 13. สิทฺโธ ภูโต จ คนฺธพฺโพ, คุยฺหโก ยกฺข รกฺขสา; กุมฺภณฺโฑ จ ปิสาจา’ที, นิทฺทิฏฺฐา เทวโยนิโย. Siddha, Bhūta, Gandhabba, Guyhaka, Yakkha, Rakkha; Kumbhaṇḍa, Pisāca y otros, se definen como linajes divinos. ๑๔. 14. ปุพฺพเทวา สุรริปู, อสุรา ทานวา ปุเม; ตพฺพิเสสา ปหาราโท, สมฺพโร พลิอาทโย. Pubbadeva, enemigos de los dioses, asuras y dánavas (en masculino); tipos específicos de ellos son Pahārāda, Sambara, Bali y otros. ๑๕. 15. ปิตามโห ปิตา พฺรหฺมา, โลเกโส กมลาสโน; ตถา หิรญฺญคพฺโภ จ, สุรเชฏฺโฐ ปชาปติ. A Brahmā se le llama el Abuelo, el Padre, el Señor del mundo, el que tiene el loto por asiento, así como Hiraññagabbha, el más anciano de los dioses y el Señor de las criaturas (Pajāpati). ๑๖. 16. วาสุเทโว หริ กณฺโห, เกสโว จกฺกปาณฺย’ถ; มหิสฺสโร สิโว สูลี, อิสฺสโร ปสุปตฺย’ปิ. Vāsudeva, Hari, Kaṇha, Kesava y Cakkapāṇi son nombres de Visnú; por otro lado, Mahissara, Siva, Sūlī, Issara y Pasupati son nombres de Shiva. ๑๗. 17. หโร วุตฺโต กุมาโร ตุ, ขนฺโธ สตฺติธโร ภเว; Hara es un nombre de Shiva; mientras que Kumāra, Khandha y Sattidharo son nombres del hijo de Shiva [Kartikeya]. ๑๘. 18. สกฺโก ปุรินฺทโท เทว, ราชา วชิรปาณิ จ; สุชมฺปติ สหสฺสกฺโข, มหินฺโท วชิราวุโธ. Sakka, Purindada, el Rey de los Dioses, Vajirapāṇi, Sujampati, Sahassakkha, Mahinda y Vajirāvudha son nombres de Indra. ๑๙. 19. วาสโว จ ทสสต, นยโน ติทิวาธิภู; สุรนาโถ จ วชิร, หตฺโถ จ ภูตปตฺย’ปิ. También Vāsava, Dasasatanayana, el Soberano de los Cielos (Tidivādhibhū), Suranātha, Vajirahattha y Bhūtapati son nombres de Indra. ๒๐. 20. มฆวา โกสิโย อินฺโท, วตฺรภู ปากสาสโน; วิโฑโช ถ สุชา ตสฺส, ภริยา ถ ปุรํ ภเว. Maghavā, Kosiya, Inda, Vatrabhū, Pākasāsana y Viḍoja también designan a Indra; Sujā es su esposa, y Pura es su ciudad. ๒๑. 21. มสกฺกสารา [Pg.4] วสฺโสก, สารา เจวา’ มราวตี; เวชยนฺโต ตุ ปาสาโท,สุธมฺมา ตุ สภา มตา. Masakkasārā, Vassokasārā y Amarāvatī son nombres de su ciudad; Vejayanta es su palacio y Sudhammā es conocida como su sala de asambleas. ๒๒. 22. เวชยนฺโต รโถ ตสฺส,วุตฺโต มาตลิ สารถิ; เอราวโณ คโช ปณฺฑุ, กมฺพโล ตุ สิลาสนํ. Su carro se llama Vejayanta, Mātali es su cochero, Erāvaṇa es su elefante y Paṇḍukambala es su trono de piedra. ๒๓. 23. สุวีโรจฺจาทโย ปุตฺตา, นนฺทา โปกฺขรณี ภเว; นนฺทนํ มิสฺสกํ จิตฺต, ลตา ผารุสกํ วนา. Suvīra y otros son sus hijos; Nandā es su estanque; Nandana, Missaka, Cittalata y Phārusaka son sus bosques. ๒๔. 24. อสนิ ทฺวีสุ กุลิสํ, วชิรํ ปุนฺนปุํสเก; อจฺฉราโยตฺถิยํ วุตฺตา, รมฺภา อลมฺพุสาทโย; เทวิตฺถิโย ถ คนฺธพฺพา, ปญฺจสิโขติ อาทโย. Asani, kulisa y vajira son términos para el rayo; las ninfas celestiales se llaman accharā (en femenino), tales como Rambhā y Alambusā; también están las diosas (devitthī) y los músicos celestiales (gandhabbā), como Pañcasikha y otros. ๒๕. 25. วิมาโน นิตฺถิยํ พฺยมฺหํ, ปียูสํ ตฺวมตํ สุธา; สิเนรุ เมรุ ติทิวา, ธาโร เนรุ สุเมรุ จ. Vimāna (en masculino o neutro) y byamha significan palacio celestial; pīyūsa, amata y sudhā significan néctar; Sineru, Meru, Tidivādhāra, Neru y Sumeru son nombres de la montaña central. ๒๖. 26. ยุคนฺธโร อีสธโร, กรวีโก สุทสฺสโน; เนมินฺธโร วินตโก, อสฺสกณฺโณ กุลาจลา. Yugandhara, Īsadhara, Karavīka, Sudassana, Nemindhara, Vinataka y Assakaṇṇa son las siete montañas principales que rodean al monte Meru. ๒๗. 27. มนฺทากินี ตถา’กาส, คงฺคา สุรนที ปฺยถ; Mandākinī, Akāsagaṅgā y Suranadī son nombres del río celestial. ๒๘. 28. โกวิฬาโร ตถา ปาริ, จฺฉตฺตโก ปาริชาตโก; กปฺปรุกฺโข ตุ สนฺตานา, ทโย เทวทฺทุมา สิยุํ. El koviḷāra, el pāricchattaka y el pārijātaka, junto con el kapparukkha (árbol de los deseos) y el santāna, son los árboles divinos. ๒๙. 29. ปาจี ปตีฌุ’ ทีจิ’ตฺถี, ปุพฺพ ปจฺฉิม อุตฺตรา; ทิสาถ ทกฺขิณา’ ปาจี, วิทิสา’นุทิสา ภเว. Pācī o pubba (este), patīcī o pacchima (oeste) y udīcī o uttara (norte) son las direcciones cardinales femeninas; también dakkhiṇā o apācī (sur), mientras que vidisā y anudisā son las direcciones intermedias. ๓๐. 30. เอราวโต ปุณฺฑรีโก, วามโน กุมุโท’ ญฺชโน; ปุปฺผทนฺโต สพฺพภุมฺโม, สุปฺปตีโก ทิสาคชา. Erāvata, Puṇḍarīka, Vāmana, Kumuda, Añjana, Pupphadanta, Sabbabhumma y Suppatīka son los elefantes que custodian las ocho direcciones. ๓๑. 31. ธตรฏฺโฐ จ คนฺธพฺพา, ธิโป, กุมฺภณฺฑสามิ ตุ; วิรุฬฺหโก, วิรูปกฺโข, ตุ นาคาธิปตีริโต. Dhataraṭṭha es el soberano de los gandhabbas; Viruḷhaka es el señor de los kumbhaṇḍas; y Virūpakkha es el soberano de los nāgas. ๓๒. 32. ยกฺขาธิโป เวสฺสวโณ, กุเวโร นรวาหโน; อฬกา ฬกมนฺทาสฺส, ปุรี, ปหรณํ คทา; จตุทฺทิสาน มธิปา, ปุพฺพาทีนํ กมา อิเม. Vessavaṇa, Kuvera y Naravāhana es el señor de los yakkhas; Aḷakā o Aḷakamandā es su ciudad y su arma es la maza (gadā). Estos son, en orden, los soberanos de las cuatro direcciones, empezando por el este. ๓๓. 33. ชาตเวโท [Pg.5] สิขี โชติ, ปาวโก ทหโน’ นโล; หุตาวโห’ จฺจิมา ธูม, เกตฺว’คฺคิ คินิ ภานุมา. Jātaveda, sikhī, joti, pāvaka, dahana, anala, hutāvaha, accimā, dhūmaketu, aggi, gini y bhānumā son nombres del fuego. ๓๔. 34. เตโช ธูมสิโข วายุ, สโข จ กณฺหวตฺตนี; เวสฺสานโร หุตาโส ถ, สิขาชาล’จฺจิ จาปุเม. Teja, dhūmasikha, vāyusakha, kaṇhavattanī, vessānara y hutāsa también significan fuego; los términos sikhā, jāla y acci (llama o resplandor) se usan en masculino. ๓๕. 35. วิปฺผุลิงฺคํ ผุลิงฺคญฺจ, ภสฺมา ตุ เสฏฺฐิ ฉาริกา; Vipphuliṅga y phuliṅga significan chispa; mientras que bhasma, seṭṭhi y chārikā significan ceniza. ๓๖. 36. กุกฺกุโฬ ตุ’ณฺหภสฺมสฺมิ, มงฺคาโร’ลาต มุมฺมุกํ ; สมิธา อิธุมํ เจ’โธ, อุปาทานํ ตถินฺธนํ. Kukkuḷa se refiere a la ceniza caliente; aṅgāra es el carbón ardiente; alāta y mummuka son tizones; samidhā, idhuma y edho significan leña, así como upādāna e indhana significan combustible. ๓๗. 37. อโถ’ภาโส ปกาโส จา,'โลโก’ชฺโชตา’ตปา สมา; มาลุโต ปวโน วายุ, วาโต’นิล สมีรณา; คนฺธวาโห ตถา วาโย, สมีโร จ สทาคติ. Obhāsa, pakāsa, āloka, ujjota y ātapa son términos para la luz y el resplandor; māluta, pavana, vāyu, vāta, anila, samīraṇa, gandhavāha, vāyo, samīra y sadāgati son nombres del viento. ๓๘. 38. วายุเภทา อิเม ฉุ’ทฺธ, งฺคโม จาโธคโม ตถา; กุจฺฉิฏฺโฐ จ โกฏฺฐาสโย, อสฺสาสงฺคานุสาริโน. Estas son las diferentes clases de aires: el que asciende (uddhaṅgama), el que desciende (adhogama), el que está en el vientre (kucchiṭṭha), el que reside en los intestinos (koṭṭhāsaya), el aliento vital y el que recorre los miembros (aṅgānusārin). ๓๙. 39. อโถ อปานํ ปสฺสาโส,อสฺสาโส อาน มุจฺจเต. Asimismo, se dice que apāna y passāsa son la exhalación, mientras que assāsa y āna son la inhalación. ๔๐. 40. เวโค ชโว รโย ขิปฺปํ, ตุ สีฆํ ตุริตํ ลหุ; อาสุ ตุณฺณ มรํ จาวิ, ลมฺพิตํ ตุวฏํปิ จ. Vega, java, raya, khippa, sīgha, turita, lahu, āsu, tuṇṇa, ara, avilambita y tuvaṭa son términos que significan rápido, veloz o pronto. ๔๑. 41. สตตํ นิจฺจ มวิรตา, นารต สนฺตต มนวรตญฺจ ธุวํ; ภุส มติสโย จ ทฬฺหํ, ติพฺเพ’กนฺตา’ติมตฺต, พาฬฺหานิ; ขิปฺปาที ปณฺฑเก ทพฺเพ, ทพฺพคา เตสุ เย ติสุ. Satata, nicca, avirata, anārata, santata, anavarata y dhuva significan constante; bhusa, atisaya, daḷha, tibba, ekanta, atimatta y bāḷha significan intenso o excesivo. Los términos como khippa y otros actúan como adjetivos en los tres géneros o como sustantivos. ๔๒. 42. อวิคฺคโห ตุ กาโม จ, มโนภู มทโน ภเว; อนฺตโก วสวตฺตี จ, ปาปิมา จ ปชาปติ. Aviggaha, Kāma, Manobhū, Madana, Antaka, Vasavattī, Pāpimā y Pajāpati son nombres de Māra. ๔๓. 43. ปมตฺตพนฺธุ กณฺโห จ, มาโร นมุจิ, ตสฺส ตุ; ตณฺหา’รตี รคา ธีตู, หตฺถี ตุ คิริเมขโล. Pamattabandhu, Kaṇha, Māra y Namuci también son sus nombres; Taṇhā, Aratī y Ragā son sus hijas, y Girimekhala es su elefante. ๔๔. 44. ยมราชา จ เวสายี, ยโม’สฺส นยนาวุธํ; เวปจิตฺติ ปุโลโม จ, กิมฺปุริโส ตุ กินฺนโร. El Rey Yama y Vesāyī; Yama tiene el ojo como arma. Vepacitti y Puloma son Asuras; el Kimpurisa es también el Kinnara. ๔๕. 45. อนฺตลิกฺขํ ข’มาทิจฺจ, ปโถ’พฺภํ คคน’มฺพรํ; เวหาโส จานิลปโถ, อากาโส นิตฺถิยํ นภํ. Antalikkha, kha, ādiccapatha, abbha, gagana, ambara, vehāsa, anilapatha, ākāsa y nabha son términos para designar el cielo o el espacio. ๔๖. 46. เทโว [Pg.6] เวหายโส ตารา,ปโถ สุรปโถ อฆํ. Devo, vehāyaso, tārāpatho, surapatho y agha son otros nombres para el firmamento. ๔๗. 47. เมโฆ วลาหโก เทโว, ปชฺชุนฺโน’มฺพุธโร ฆโน; ธาราธโร จ ชีมูโต, วาริวาโห ตถา’มฺพุโท. Megho, valāhako, devo, pajjunno, ambudharo, ghano, dhārādharo, jīmūto, vārivāho y ambudo son sinónimos de nube. ๔๘. 48. อพฺภํ ตีสฺวถ วสฺสญฺจ, วสฺสนํ วุฏฺฐิ นาริยํ; สเตรตา’กฺขณา วิชฺชุ, วิชฺชุตา จาจิรปฺปภา. Abbha es nube; vassa, vassana y vuṭṭhi significan lluvia. Sateratā, akkhaṇā, vijju, vijjutā y acirappabhā son términos para el rayo o relámpago. ๔๙. 49. เมฆนาเท ตุ ธนิตํ, คชฺชิตํ รสิตาทิ จ; อินฺทาวุธํ อินฺทธนุ, วาตกฺขิตฺตมฺพุ สีกโร. El estruendo de las nubes se llama dhanita, gajjita y rasita. Indāvudha e indadhanu significan arcoíris. Sīkaro es la fina lluvia impulsada por el viento. ๕๐. 50. อาสาโร ธารา สมฺปาโต,กรกา ตุ ฆโนปลํ; ทุทฺทินํ เมฆจฺฉนฺนาเห, ปิธานํ ตฺวปธารณํ. El aguacero se conoce como āsāra y dhārāsampāta. El granizo es karakā y ghanopala. Un día nublado es duddina; pidhāna y apadhāraṇa significan cobertura. ๕๑. 51. ติโรธาน’นฺตรธานา, ปิธาน ฉาทนานิ จ; อินฺทุ จนฺโท จ นกฺขตฺต, ราชา โสโม นิสากโร. Tirodhāna, antaradhāna, pidhāna y chādana significan ocultación o cobertura. Indu, cando, nakkhattarājā, somo y nisākaro son nombres de la luna. ๕๒. 52. โอสธีโส หิมรํสิ, สสงฺโก จนฺทิมา สสี; สีตรํสิ นิสานาโถ, อุฬุราชา จ มา ปุเม. Osadhīso, himaraṃsi, sasaṅko, candimā, sasī, sītaraṃsi, nisānātho, uḷurājā y mā son apelativos masculinos para la luna. ๕๓. 53. กลา โสฬสโม ภาโค, พิมฺพํ ตุ มณฺฑลํ ภเว; อฑฺโฒ ตฺวทฺโธ อุปฑฺโฒ จ, วา ขณฺฑํ สกลํ ปุเม. Kalā es la decimosexta parte; bimba y maṇḍala se refieren al disco lunar. Aḍḍha, addha y upaḍḍha significan mitad; khaṇa es un fragmento y sakala el todo. ๕๔. 54. อทฺธํ วุตฺตํ สเม ภาเค, ปสาโท ตุ ปสนฺนตา; โกมุที จนฺทิกา ชุณฺหา, กนฺติ โสภา ชุติ จฺฉวิ. Addha se aplica a una parte igual. Pasāda y pasannatā significan claridad. Komudī, candikā y juṇhā son nombres para la luz de luna. Kanti, sobhā, juti y chavi significan esplendor o belleza. ๕๕. 55. กลงฺโก ลญฺฉนํ ลกฺขํ, องฺโก’ภิญฺญาณ ลกฺขณํ; จิหนํ จาปิ โสภา ตุ, ปรมา สุสมา ถ จ. Kalaṅko, lañchanaṃ, lakkhaṃ, aṅko, abhiññāṇa, lakkhaṇaṃ y cihanaṃ son términos para marca, signo o señal. Sobhā, paramā y susamā denotan belleza suprema. ๕๖. 56. สีตํ คุเณ, คุณิลิงฺคา, สีต สิสิร สีตลา; หิมํ ตุหิน มุสฺสาโว, นีหาโร มหิกา ปฺยถ. Sīta es la cualidad de frío; como adjetivos se usan sīta, sisira y sītalā. Hima, tuhina y ussāva significan nieve, escarcha o rocío. Nīhāra y mahikā significan niebla. ๕๗. 57. นกฺขตฺตํ โชติ ภํ ตารา, อปุเม ตารโก’ฬุ จ; Nakkhatta, joti, bha, tārā, tārakā y uḷu son nombres para las estrellas o constelaciones. ๕๘. 58. อสฺสยุโช ภรณิตฺถี, สกตฺติกา โรหิณี ปิจ; มิคสิร มทฺทา จ ปุนพฺพสุ, ผุสฺโส จาสิเลส’ปิ. Assayuja, Bharaṇī, Kattikā, Rohiṇī, Migasira, Addā, Punabbasu, Phussa y Asilesā son las primeras mansiones lunares. ๕๙. 59. มาฆา จ ผคฺคุนี ทฺเว จ, หตฺถา จิตฺตา จ สฺวาติปิ; วิสาขา’ นุราธา เชฏฺฐา, มูลา’ สาฬฺหา ทุเว ตถา. Māghā, las dos Phaggunī, Hatthā, Cittā, Svāti, Visākhā, Anurādhā, Jeṭṭhā, Mūlā y las dos Āsāḷhā. ๖๐. 60. สวโณ [Pg.7] จ ธนิฏฺฐา จ, สตภิสโช ปุพฺพุ’ตฺตรภทฺทปทา; เรวตฺยปีติ กมโต, สตฺตาธิกวีสนกฺขตฺตา. Savaṇa, Dhaniṭṭhā, Satabhisaja, las dos Bhaddapadā y Revatī; estas son, en orden sucesivo, las veintisiete constelaciones. ๖๑. 61. โสพฺภานุ กถิโต ราหุ, สูราที ตุ นวคฺคหา; ราสิ เมสาทิโก ภทฺท, ปทา โปฏฺฐปทา สมา. Sobbhānu es llamado Rāhu; el sol y los demás son los nueve planetas. Los signos del zodiaco comienzan con Mesa (Aries). Bhaddapadā y Poṭṭhapadā son sinónimos. ๖๒. 62. อาทิจฺโจ สูริโย สูโร, สตรํสิ ทิวากโร; เวโรจโน ทินกโร, อุณฺหรํสิ ปภงฺกโร. Ādicco, sūriyo, sūro, sataraṃsi, divākaro, verocano, dinakaro, uṇharaṃsi y pabhaṅkaro son nombres del sol. ๖๓. 63. อํสุมาลี ทินปติ, ตปโน รวิ ภานุมา; รํสิมา ภากโร ภานุ, อกฺโก สหสฺสรํสิ จ. Aṃsumālī, dinapati, tapano, ravi, bhānumā, raṃsimā, bhākaro, bhānu, akko y sahassaraṃsi son también epítetos del sol. ๖๔. 64. รํสิ อาภา ปภา ทิตฺติ, รุจิ ภา ชุติ ทีธิติ; มรีจิ ทฺวีสุ ภานฺวํ’สุ, มยูโข กิรโณ กโร. Raṃsi, ābhā, pabhā, ditti, ruci, bhā, juti y dīdhiti significan luz o brillo. Marīci, aṃsu, mayūkha, kiraṇa y kara significan rayo de luz. ๖๕. 65. ปริธิ ปริเวโส ถ, มรีจิ มิคตณฺหิกา; สูรสฺโสทยโต ปุพฺพุ’, ฏฺฐิตรํสิ สิยา’ รุโณ. Paridhi y pariveso significan halo. Marīci y migataṇhikā significan espejismo. El resplandor que surge antes de la salida del sol es aruṇa. ๖๖. 66. กาโล’ทฺธา สมโย เวลา,ตพฺพิเสสา ขณาทโย; ขโณ ทสจฺฉรากาโล,ขณา ทส ลโย ภเว. Kālo, addhā, samayo y velā significan tiempo. Sus divisiones son el momento (khaṇa) y otros. Un khaṇa es el tiempo de diez chasquidos de dedos; diez khaṇas forman un layo. ๖๗. 67. ลยา ทส ขณลโย,มุหุตฺโต เต สิยา ทส; ทส ขณมุหุตฺโต เต, ทิวโส ตุ อหํ ทินํ. Diez layas son un khaṇalayo; diez de estos son un muhutta. Diez de estos momentos forman un día (divaso, aha, dina). ๖๘. 68. ปภาตญฺจ วิภาตญฺจ, ปจฺจูโส กลฺล มปฺยถ; อภิโทโส ปโทโส ถ,สาโย สญฺฌา ทินจฺจโย. Pabhāta, vibhāta, paccūsa y kalla significan el amanecer. Abhidosa y padosa significan el anochecer. Sāyo, sañjhā y dinaccaya significan el atardecer o el fin del día. ๖๙. 69. นิสา จ รชนี รตฺติ, ติยามา สํวรี ภเว; ชุณฺหา ตุ จนฺทิกายุตฺตา, ตมุสฺสนฺนา ติมิสิกา. Nisā, rajanī, ratti, tiyāmā y saṃvarī significan noche. Juṇhā es la noche clara de luna; timisikā es la noche de oscuridad predominante. ๗๐. 70. นิสีโถ มชฺฌิมา รตฺติ, อฑฺฒรตฺโต มหานิสา; อนฺธกาโร ตโม นิตฺถี, ติมิสํ ติมิรํ มตํ. Nisītha, majjhimā ratti, aḍḍharatta y mahānisā significan medianoche. Andhakāra, tama, timisa y timira significan oscuridad. ๗๑. 71. จตุรงฺคตมํ เอวํ, กาฬปกฺขจตุทฺทสี; วนสณฺโฑ ฆโน เมฆ, ปฏลํ จา’ฑฺฒรตฺติ จ. La oscuridad de cuatro factores (caturaṅgatama) se da en: el decimocuarto día de la quincena oscura, la espesura del bosque, un denso estrato de nubes y la medianoche. ๗๒. 72. อนฺธตมํ [Pg.8] ฆนตเม, ปหาโร ยาม, สญฺญิโต; ปาฏิปโท ตุ ทุติยา, ตติยาที ติถี, ตายติ ปาเลตีติ ติถิ, ตา+อิติ (ณฺวาทิ) ทฺวิสุ. Andhatama es la oscuridad absoluta. Una vigilia se llama pahāra o yāma. Los días lunares (tithi) son pāṭipada, dutiyā, tatiyā, etc. ๗๓. 73. ปนฺนรสี ปญฺจทสี, ปุณฺณมาสี ตุ ปุณฺณมา; อมาวสี ปฺยมาวาสี, ถิยํ ปนฺนรสี’ ปรา. El decimoquinto día es pannarasī, pañcadasī, puṇṇamāsī o puṇṇamā (luna llena). Amāvasī y amāvāsī designan el día de luna nueva. ๗๔. 74. ฆฏิกา สฏฺฐฺย’ โหรตฺโต, ปกฺโข เต ทส ปญฺจ จ; เต ตุ ปุพฺพาปรา สุกฺก,กาฬา, มาโส ตุ เต ทุเว. Sesenta ghaṭikās forman un día y una noche; una quincena consta de quince días. Estas son la anterior y la posterior: la brillante y la oscura; dos de ellas constituyen un mes. ๗๕. 75. จิตฺโต เวสาข, เชฏฺโฐ จา, สาฬฺโห ทฺวีสุ จ สาวโณ; โปฏฺฐปาท’สฺสยุชา จ, มาสา ทฺวาทส กตฺติโก. Citta, Vesākha, Jeṭṭha, Āsāḷha (en sus dos formas), Sāvaṇa, Poṭṭhapāda, Assayuja y Kattika; estos son los doce meses. ๗๖. 76. มาคสิโร ตถา ผุสฺโส, กเมน มาฆ ผคฺคุณา; กตฺติก’สฺสยุชา มาสา, ปจฺฉิม ปุพฺพกตฺติกา. Asimismo, Māgasira, Phussa, Māgha y Phagguṇa en orden. Los meses Kattika y Assayuja se dividen en posterior y anterior. ๗๗. 77. สาวโณ นิกฺขมนีโย,จิตฺตมาโส ตุ รมฺมโก. Sāvaṇa es llamado Nikkhamanīya, mientras que el mes de Citta es conocido como Rammaka. ๗๘. 78. จตุโร จตุโร มาสา, กตฺติกกาฬปกฺขโต; กมา เหมนฺต คิมฺหาน, วสฺสานา อุตุโย ทฺวิสุ. De a cuatro meses cada una, comenzando desde la quincena oscura de Kattika, son las estaciones de invierno, verano y lluvias, respectivamente. ๗๙. 79. เหมนฺโต สิสิร มุตู,ฉ วา วสนฺโต จ คิมฺห วสฺสานา; สรโทติ กมา มาสา, ทฺเว ทฺเว วุตฺตานุสาเรน. O bien, las seis estaciones son invierno, la estación fría, primavera, verano, la estación de las lluvias y otoño, en orden, con dos meses cada una, según lo dicho. ๘๐. 80. อุณฺโห นิทาโฆ คิมฺโหถ,วสฺโส วสฺสาน ปาวุสา; อุตูหิ ตีหิ วสฺสานา, ทิเกหิ ทกฺขิณายนํ. Uṇho, Nidāgha y Gimha son términos para el verano; Vasso, Vassāna y Pāvusa son para las lluvias. El solsticio austral consta de tres estaciones, comenzando con la de las lluvias. ๘๑. 81. อุตฺตรายน มญฺเญหิ, ตีหิ วสฺสายนทฺวยํ; วสฺส สํวจฺฉรา นิตฺถี, สรโท หายโน สมา. El solsticio boreal consta de las otras tres; ambos periodos forman un año. Vassa, saṃvacchara, sarada, hāyana y samā son sinónimos de año. ๘๒. 82. กปฺปกฺขโย ตุ สํวฏฺโฏ, ยุคนฺต ปลยา อปิ; อลกฺขี กาลกณฺณิตฺถี, อถ ลกฺขี สิริ’ตฺถิยํ. Kappakkhaya, saṃvaṭṭa, yuganta y palaya se refieren al fin del eón. Alakkhī y kālakaṇṇī denotan infortunio; lakkhī y siri denotan fortuna o prosperidad. ๘๓. 83. ทนุ ทานวมาตา ถ, เทวมาตา ปนา’ทิติ; Danu es la madre de los dānavas, mientras que Aditi es la madre de los devas. ๘๔. 84. ปาปญฺจ กิพฺพิสํ เวรา, ฆํ ทุจฺจริต ทุกฺกฏํ; อปุญฺญา’กุสลํ กณฺหํ, กลุสํ ทุริตา’คุ จ. Pāpa, kibbisa, vera, agha, duccarita, dukkaṭa, apuñña, akusala, kaṇha, kalusa, durita y agu son términos para el mal, el pecado o la conducta inapropiada. ๘๕. 85. กุสลํ [Pg.9] สุกตํ สุกฺกํ, ปุญฺญํ ธมฺม มนิตฺถิยํ; สุจริต มโถ ทิฏฺฐ, ธมฺมิกํ อิหโลกิกํ. Kusala, sukata, sukka, puñña, dhamma y sucarita se refieren al mérito o lo virtuoso. Diṭṭhadhammika e ihalokika se refieren a este mundo presente. ๘๖. 86. สนฺทิฏฺฐิก มโถ ปาร, โลกิกํ สมฺปรายิกํ; ตกฺกาลํ ตุ ตทาตฺวํ โจ,ตฺตรกาโล ตุ อายติ. Sandiṭṭhika es lo visible; pāralokika y samparāyika se refieren al mundo futuro. Tadātva y takkāla denotan el tiempo presente, mientras que āyati y uttarakāla denotan el tiempo futuro. ๘๗. 87. หาโส’ ตฺตมนตา ปีติ, วิตฺติ ตุฏฺฐิ จ นาริยํ; อานนฺโท ปมุทา’โมโท, สนฺโตโส นนฺทิ สมฺมโท. Hāsa, attamanatā, pīti, vitti, tuṭṭhi, ānanda, pamudā, āmoda, santosa, nandi y sammada son términos para el gozo, la alegría y el deleite. ๘๘. 88. ปาโมชฺชญฺจ ปโมโท ถ, สุขํ สาตญฺจ ผาสฺว’ถ; ภทฺทํ เสยฺโย สุภํ เขมํ, กลฺยาณํ มงฺคลํ สิวํ. Pāmojja, pamoda, sukha, sāta y phāsu denotan felicidad; bhadda, seyya, subha, khema, kalyāṇa, maṅgala y siva denotan lo que es auspicioso, bueno o seguro. ๘๙. 89. ทุกฺขญฺจ กสิรํ กิจฺฉํ, นีโฆ จ พฺยสนํ อฆํ; ทพฺเพ ตุ ปาปปุญฺญานิ, ตีสฺวากิจฺฉํ สุขาทิ จ. Dukkha, kasira, kiccha, nīgha, byasana y agha se refieren al sufrimiento o la aflicción. Los términos para el mal y el mérito son sustantivos, mientras que otros como kiccha y sukha pueden funcionar en los tres géneros. ๙๐. 90. ภาคฺยํ นิยติ ภาโค จ, ภาคเธยฺยํ วิธี’ริโต; อโถ อุปฺปตฺติ นิพฺพตฺติ, ชาติ ชนน มุพฺภโว. Bhāgya, niyati, bhāga, bhāgadheyya y vidhi denotan el destino o la fortuna. Uppatti, nibbatti, jāti, janana y ubbhava se refieren al nacimiento o al origen. ๙๑. 91. นิมิตฺตํ การณํ ฐานํ, ปทํ พีชํ นิพนฺธนํ; นิทานํ ปภโว เหตุ, สมฺภโว เสตุ ปจฺจโย. Nimitta, kāraṇa, ṭhāna, pada, bīja, nibandhana, nidāna, pabhava, hetu, sambhava, setu y paccaya son sinónimos de causa, motivo o condición. ๙๒. 92. การณํ ยํ สมาสนฺนํ, ปทฏฺฐานนฺติ ตํ มตํ; ชีโว ตุ ปุริโส’ตฺตา ถ, ปธานํ ปกติตฺถิยํ. La causa que es próxima se conoce como padaṭṭhāna. Jīvo, puriso y attā denotan el alma o el ser; padhāna y pakati se refieren a la naturaleza primordial. ๙๓. 93. ปาโณ สรีรี ภูตํ วา, สตฺโต เทหี จ ปุคฺคโล; ชีโว ปาณี ปชา ชนฺตุ,ชโน โลโก ตถาคโต. Pāṇa, sarīrī, bhūta, satta, dehī, puggala, jīva, pāṇī, pajā, jantu, jana, loka y tathāgata son términos para un ser vivo, una persona o un individuo. ๙๔. 94. รูปํ สทฺโท คนฺธ รสา, ผสฺโส ธมฺโม จ โคจรา; อาลมฺพา วิสยา เต ฉา, รมฺมณา ลมฺพณานิ จ. La forma, el sonido, el olor, el sabor, el tacto y los objetos mentales son los dominios; estos seis son llamados ālamba, visaya, ārammaṇa y ālambaṇa. ๙๕. 95. สุกฺโก โคโร สิโต’ทาตา,ธวโล เสต, ปณฺฑรา; โสโณ ตุ โลหิโต รตฺโต,ตมฺพ มญฺชิฏฺฐ โรหิตา. Sukka, gora, sita, odāta, dhavala, seta y paṇḍara significan blanco. Soṇa, lohita, ratta, tamba, mañjiṭṭha y rohita significan rojo o carmesí. ๙๖. 96. นีโล กณฺหา’สิตา กาโฬ,เมจโก สาม สามลา; สิตปีเตตุ ปณฺฑุ’ตฺโต, อีสํปณฺฑุตุ ธูสโร. Nīla, kaṇha, asita, kāḷa, mecaka, sāma y sāmala significan negro, azul o de color oscuro. Paṇḍu se refiere al blanco amarillento o pálido, y dhūsara al gris o color ceniza. ๙๗. 97. อรุโณ [Pg.10] กิญฺจิรตฺโต ถ,ปาฏโล เสตโลหิโต; อโถ ปีโต หลิทฺยาโภ,ปลาโส หริโต หริ. Aruṇa es el color del alba o ligeramente rojo; pāṭala es rosa o rojo pálido. Pīta y halidyābha son amarillo; palāsa, harita y hari significan verde. ๙๘. 98. กฬาโร กปิโล นีล, ปีเต ถ โรจนปฺปเภ; ปิงฺโค ปิสงฺโค ปฺยถวา, กฬาราที ตุ ปิงฺคเล. Kaḷāra y kapilo se refieren a una mezcla de azul y amarillo; piṅga y pisaṅga también denotan el color leonado o marrón rojizo. ๙๙. 99. กมฺมาโส สพโล จิตฺโต,สาโว ตุ กณฺหปีตเก; วาจฺจลิงฺคา คุณินฺเยเต, คุเณ สุกฺกาทโย ปุเม. Kammāsa, sabala y citta significan moteado o abigarrado; sāva se refiere al amarillo oscuro. Estos términos actúan como adjetivos para el poseedor de la cualidad, pero como sustantivos masculinos para la cualidad misma. ๑๐๐. 100. นจฺจํ นฏฺฏญฺจ นฏนํ, นตฺตนํ ลาสนํ ภเว; นจฺจํ ตุ วาทิตํ คีต, มิติ นาฏุมิทํ ตยํ. Nacca, naṭṭa, naṭana, nattana y lāsana se refieren a la danza. El término nāṭya comprende la tríada de danza, música instrumental y canto. ๑๐๑. 101. นจฺจฏฺฐานํ สิยา รงฺโค, ภินโย สูจฺยสูจนํ; องฺคหาโร’งฺควิกฺเขโป, นฏฺฏโก นฏโก นโฏ. El lugar de la danza es el escenario (raṅga). Abhinaya es la expresión o indicación; aṅgahāra es el movimiento de los miembros. Naṭṭaka, naṭaka y naṭo se refieren al actor o bailarín. ๑๐๒. 102. สิงฺคาโร กรุโณ วีร, พฺภุต หสฺส ภยานกา; สนฺโต พีภจฺฉ รุทฺทานิ, นว นาฏฺยรสา อิเม. Los nueve sentimientos o sabores (rasas) en el drama son: el erótico, el patético, el heroico, el maravilloso, el cómico, el terrible, el sereno, el repugnante y el furioso. ๑๐๓. 103. โปสสฺส นาริยํ โปเส, อิตฺถิยา สงฺคมํ ปติ; ยา ปิหา เอส สิงฺคาโร, รติกีฬาทิการโณ. El sentimiento erótico (siṅgāra) es el deseo de unión de un hombre hacia una mujer y de una mujer hacia un hombre, el cual es la causa del deleite sexual y actividades similares. ๑๐๔. 104. อุตฺตม ปฺปกติปฺปาโย, อิตฺถิปุริสเหตุโก; โส สมฺโภโค วิโยโคติ,สิงฺคาโร ทุวิโธ มโต. De naturaleza excelente y originado entre mujer y hombre; se considera que el sentimiento erótico (siṅgāra) es de dos tipos: unión y separación. ๑๐๕. 105. ภาสิตํ [Pg.11] ลปิตํ ภาสา, โวหาโร วจนํ วโจ; อุตฺติ วาจา คิรา วาณี, ภารตี กถิตา วจี. Lo enunciado, lo hablado, el lenguaje, la expresión, el habla, la palabra, el decir, el discurso, la voz, el habla elocuente y lo narrado se denominan habla (vacī). ๑๐๖. 106. เอกาขฺยาโต ปทจโย, สิยา วากฺยํสการโก; อาเมฑิตนฺติ วิญฺเญยฺยํ, ทฺวตฺติกฺขตฺตุ มุทีรณํ. Una colección de palabras con un solo verbo y sus complementos gramaticales constituye una oración (vākya); la repetición de una palabra dos o tres veces se conoce como reiteración (āmeḍita). ๑๐๗. 107. ภเย โกเธ ปสํสายํ, ตุริเต โกตูหเล’จฺฉเร; หาเส โสเก ปสาเท จ, กเร อาเมฑิตํ พุโธ. El sabio emplea la reiteración en situaciones de temor, ira, elogio, prisa, curiosidad, asombro, gozo, pesar y devoción. ๑๐๘. 108. อิรุ นารี ยชุ สาม, มิติ เวทา ตโย สิยุํ; เอเต เอว ตยี นารี, เวโท มนฺโต สุติตฺถิยํ. Los tres Vedas son el Rig, el Yajur y el Sama; estos mismos se denominan la tríada (tayī), el Veda, el mantra y la escritura sagrada (suti). ๑๐๙. 109. อฏฺฐโก วามโก วาม, เทโว จงฺคีรโส ภคุ; ยมทคฺคิ จ วาสิฏฺโฐ, ภารทฺวาโช จ กสฺสโป; เวสฺสามิตฺโตติ มนฺตานํ, กตฺตาโร อิสโย อิเม. Aṭṭhaka, Vāmaka, Vāmadeva, Aṅgīrasa, Bhagu, Yamadaggi, Vāsiṭṭha, Bhāradvāja, Kassapa y Vessāmitta: estos diez son los rishis autores de los mantras. ๑๑๐. 110. กปฺโป พฺยากรณํ โชติ, สตฺถํ สิกฺขา นิรุตฺติ จ; ฉนฺโทวิจิติ เจตานิ, เวทงฺคานิ วทนฺติ ฉ. El ritual (kappa), la gramática (byākaraṇa), la astronomía (jotisattha), la fonética (sikkhā), la etimología (nirutti) y la prosodia (chandoviciti): estos se conocen como los seis Vedangas o miembros del Veda. ๑๑๑. 111. อิติหาโส ปุราวุตฺต, ปฺปพนฺโธ ภารตาทิโก; นามปฺปกาสกํ สตฺถํ, รุกฺขาทีนํ นิฆณฺฑุ โส. La historia (itihāsa) es el relato de eventos antiguos como el Bhārata y otros; el tratado que explica los nombres de árboles y demás se denomina glosario (nighaṇḍu). ๑๑๒. 112. วิตณฺฑสตฺถํ วิญฺเญยฺยํ, ยํ ตํ โลกายตํ อิติ; เกฏุภํ ตุ กฺริยากปฺป, วิกปฺโป กวินํ หิโต. Se debe entender como sofistería (vitaṇḍasattha) aquello que es llamado Lokāyata; el Keṭubha, por su parte, es el tratado sobre reglas rituales útil para los poetas. ๑๑๓. 113. อาขฺยายิโกปลทฺธตฺถา, ปพนฺธกปฺปนา กถา; ทณฺฑนีตฺย’ตฺถสตฺถสฺมึ, วุตฺตนฺโต ตุ ปวตฺติ จ. Un relato basado en hechos reales es una crónica (ākhyāyika), mientras que una narración compuesta es una historia (kathā); en la ciencia del gobierno y la política, se usan los términos reporte (vuttanta) y suceso (pavatti). ๑๑๔. 114. สญฺญา, ขฺยา, วฺหา สมญฺญา จา, ภิธานํ นาม มวฺหโย; นามเธยฺยา’ ธิวจนํ, ปฏิวากฺยํ ตุ อุตฺตรํ. Percepción, denominación, apelación, designación, nombre, apelativo y adjetivo son sinónimos de nombre; una réplica (paṭivākya) es una respuesta (uttara). ๑๑๕. 115. ปญฺโห ตีสฺว นุโยโค จ, ปุจฺฉา ปฺยถ นิทสฺสนํ; อุโปคฺฆาโต จ ทิฏฺฐนฺโต, ตโถ’ทาหรณํ ภเว. Pregunta (pañha), interrogatorio (anuyoga) y consulta (pucchā) son sinónimos; así como ilustración (nidassana), introducción (upogghāta), ejemplo (diṭṭhanta) y ejemplificación (udāharaṇa). ๑๑๖. 116. สมา สงฺเขป สํหารา, สมาโส สงฺคโห ปฺยถ; สตํ ธารยสี ตฺยาทฺย, พฺภกฺขานํ ตุจฺฉภาสนํ. Brevedad (samā), resumen (saṅkhepa), compendio (saṃhāra), composición (samāsa) y síntesis (saṅgaha) son sinónimos; una acusación falsa (abbhakkhāna) es un habla vana, como decir 'tú debes cien'. ๑๑๗. 117. โวหาโร ตุ วิวาโท ถ, สปนํ สปโถปิ จ; ยโส สิโลโก กิตฺติตฺถี,โฆสนา ตุ’จฺจสทฺทนํ. La disputa (vohāra) es litigio (vivāda); el juramento (sapana) es también un voto (sapatha); la fama se conoce como yasa, siloka, kitti e itthī; y la proclama (ghosanā) es un sonido fuerte. ๑๑๘. 118. ปฏิโฆโส ปฏิรโว, โถ’ ปญฺญาโส วจีมุขํ; กตฺถนา จ สิลาฆา จ, วณฺณนา จ นุติ ตฺถุติ. Eco (paṭighosa) es resonancia (paṭirava); introducción (upaññāsa) es preámbulo (vacīmukha); jactancia, elogio, descripción, loa y alabanza son sinónimos. ๑๑๙. 119. โถมนญฺจ ปสํสาถ, เกกา นาโท สิขณฺฑินํ; คชานํ โกญฺจนาโท ถ,มตา เหสา หยทฺธนิ. Elogio (thomana) y alabanza (pasaṃsā) son sinónimos; el grito de los pavos reales es kekā; el bramido de los elefantes es koñcanāda; y el relincho de los caballos se conoce como hesā. ๑๒๐. 120. ปริยาโย เววจนํ, สากจฺฉา ตุ จ สํกถา; อุปวาโท จุ’ปกฺโกสา, วณฺณวาทา’นุวาโท จ; ชนวาทา’ปวาทาปิ, ปริวาโท จ ตุลฺยตฺถา. Pariyāya y vevacana significan sinónimo; sākacchā y saṃkathā significan conversación; reproche, censura, crítica, acusación, rumor, difamación y calumnia son términos de significado similar. ๑๒๑. 121. เขโป [Pg.12] นินฺทา ตถา กุจฺฉา, ชิคุจฺฉา ครหา ภเว; นินฺทาปุพฺโพ อุปารมฺโภ, ปริภาสน มุจฺจเต. Insulto (khepa), desprecio (nindā), vilipendio (kucchā), aversión (jigucchā) y reproche (garahā) son sinónimos; la censura precedida por el desprecio se llama amonestación (paribhāsana). ๑๒๒. 122. อฏฺฐานริยโวหาร, วเสน ยา ปวตฺติตา; อภิวากฺยํ สิยา วาจา, สา วีติกฺกมทีปนี. El habla que se manifiesta mediante los ocho modos de expresión innobles se denomina lenguaje injurioso (abhivākya), el cual es una expresión que revela una transgresión. ๑๒๓. 123. มุหุํภาสา นุลาโปถ, ปลาโป นตฺถิกา คิรา; อาโทภาสน มาลาโป,วิลาโป ตุ ปริทฺทโว. Hablar repetidamente es iteración (anulāpa); la charla sin sentido es palabrería (palāpo) o discurso vacío; el saludo inicial es interlocución (ālāpa), mientras que el lamento (vilāpa) es llanto (pariddava). ๑๒๔. 124. วิปฺปลาโป วิโรโธตฺติ, สนฺเทโสตฺติ ตุ วาจิกํ; สมฺภาสนํ ตุ สลฺลาโป, วิโรธรหิตํ มิถุ. El habla confusa es contradicción (virodhotti); un mensaje se denomina comunicación verbal (vācika); la conversación mutua libre de contradicciones es diálogo (sambhāsana o sallāpa). ๑๒๕. 125. ผรุสํ นิฏฺฐุรํ วากฺยํ, มนุญฺญํ หทยงฺคมํ; สํกุลํ ตุ กิลิฏฺฐญฺจ, ปุพฺพาปรวิโรธินี. El habla áspera es ruda (niṭṭhura); el habla agradable es placentera al corazón (hadayaṅgama); el habla confusa (saṃkula) es impura (kiliṭṭha) y contradice lo dicho anteriormente y lo posterior. ๑๒๖. 126. สมุทายตฺถรหิตํ, อพทฺธมิติ กิตฺติตํ; วิตถํ ตุ มุสา จาถ, ผรุสาที ติลิงฺคิกา. Lo que carece de significado coherente se conoce como inconexo (abaddha); lo que es falso es mentira (musā); términos como 'áspero' y similares se declinan en los tres géneros. ๑๒๗. 127. สมฺมา พฺยยญฺจา วิตถํ, สจฺจํ ตจฺฉํ ยถาตถํ; ตพฺพนฺตา ตีสฺว ลีกํ ตฺว, สจฺจํ มิจฺฉา มุสา พฺยยํ. La palabra 'sammā' es un indeclinable; lo que no es falso es verdad (sacca), real (taccha) y conforme a los hechos (yathātatha); sus antónimos declinables son lo falso (alīka) y lo no verdadero (asacca), mientras que 'micchā' y 'musā' son indeclinables. ๑๒๘. 128. รโว นินาโท นินโท จ สทฺโท,นิคฺโฆส นาท ทฺธนโย จ ราโว; อาราว สํราว วิราว โฆสา,รวา สุติตฺถี สร นิสฺสนา จ. Ruido, resonancia, sonido, estrépito, eco, clamor, grito, algarabía, bramido, estruendo, audición, tono y sonido son todos sinónimos de sonido (sadda). ๑๒๙. 129. วิสฺสฏฺฐ มญฺชุ วิญฺเญยฺยา, สวนียา วิสาริโน; พินฺทุ คมฺภีร นินฺนาที, ตฺเยว มฏฺฐงฺคิโก สโร. Clara, dulce, inteligible, agradable al oído, fluida, compacta, profunda y resonante: así es la voz que posee las ocho cualidades. ๑๓๐. 130. ติรจฺฉานคตานญฺหิ, รุตํ วสฺสิต มุจฺจเต; โกลาหโล กลหโล,คีตํ คานญฺจ คีติกา. El sonido de los animales se llama grito (ruta) o bramido (vassita); el estrépito es confusión (kolāhala); y canción, canto y melodía son sinónimos. ๑๓๑. 131. สรา สตฺต ตโย คามา, เจกวีสติ มุจฺฉนา; ตานา เจกูนปญฺญาส, อิจฺเจตํ สรมณฺฑลํ. Siete notas, tres escalas, veintiuna modulaciones y cuarenta y nueve tonos: este es el sistema completo de las notas musicales (saramaṇḍala). ๑๓๒. 132. อุสโภ เธวโต เจว, ฉชฺช คนฺธาร มชฺฌิมา; ปญฺจโม จ นิสาโทติ, สตฺเต’เต คทิตา สรา. Usabha, dhevata, chajja, gandhāra, majjhima, pañcama y nisāda: estas son las siete notas musicales mencionadas. ๑๓๓. 133. นทนฺติ [Pg.13] อุสภํ คาโว, ตุรคา เธวตํ ตถา; ฉชฺชํ มยูรา คนฺธาร, มชา โกญฺจา จ มชฺฌิมํ. Las vacas mugen la nota usabha, los caballos relinchan en dhevata, los pavos reales chillan en chajja, las cabras balan en gandhāra y las garzas graznan en majjhima. ๑๓๔. 134. ปญฺจมํ ปรปุฏฺฐาที, นิสาทมฺปิ จ วารณา; ฉชฺโช จ มชฺฌิโม คามา,ตโย สาธารโณติ จ. La quinta nota (pañcama) imita al cuclillo (parapuṭṭha) y la séptima (nisāda) al elefante (vāraṇa). La primera (chajja) y la cuarta (majjhima) son las escalas (gāmā), y se dice que hay tres que son comunes (sādhāraṇā). ๑๓๕. 135. สเรสุ เตสุ ปจฺเจเก, ติสฺโส ติสฺโส หิ มุจฺฉนา; สิยุํ ตเถว ตานานิ, สตฺต สตฺเตว ลพฺภเร. En cada una de estas notas existen tres modulaciones (mucchanā); de igual manera, se obtienen siete tonos (tānāni) en cada una de ellas. ๑๓๖. 136. ติสฺโส ทุเว จตสฺโส จ, จตสฺโส กมโต สเร; ติสฺโส ทุเว จตสฺโสติ, ทฺวาวีสติ สุตี สิยุํ. Tres, dos, cuatro y cuatro son, en orden, los intervalos (sutī) de las notas; luego tres, dos y cuatro, sumando un total de veintidós. ๑๓๗. 137. อุจฺจตเร รเว ตาโร, ถาพฺยตฺเต มธุเร กโล; คมฺภีเร ตุ รเว มนฺโท, ตาราที ตีสฺวโถ กเล; กากลี สุขุเม วุตฺโต,กฺริยาทิสมตา ลโย. El sonido más elevado es el agudo (tāra); el dulce y claro es el suave (kala). El sonido profundo es el grave (manda). En los tres, como el agudo, existe el tono suave. El sonido muy sutil se llama kākalī; la regularidad en la ejecución es el ritmo (laya). ๑๓๘. 138. วีณา จ วลฺลกี สตฺต, ตนฺตี สา ปริวาทินี; โปกฺขโร โทณิ วีณาย,อุปวีโณ ตุ เวฐโก. La vīṇā y la vallakī tienen siete cuerdas; esta se llama parivādinī. El parche es el pokkhara; el cuerpo de la vīṇā es la doṇi; el mástil o clavijero es el upavīṇa o veṭhaka. ๑๓๙. 139. อาตตญฺเจว วิตต, มาตตวิตตํ ฆนํ; สุสิรํ เจติ ตูริยํ, ปญฺจงฺคิก มุทีริตํ. Los instrumentos de una cara (ātata), los de dos caras (vitata), los completamente cubiertos (ātatavitata), los sólidos (ghana) y los huecos (susira) constituyen el conjunto musical de cinco tipos (pañcaṅgika). ๑๔๐. 140. อาตตํ นาม จมฺมาว, นทฺเธสุ เภริยาทิสุ; ตเล’เกกยุตํ กุมฺภ, ถุณ ททฺทริกาทิกํ. El tipo Ātata se refiere a los instrumentos de cuero tensado en una sola cara, como el tambor bheri y otros; el kumbha, el thuṇa y el daddarika poseen una sola cara. ๑๔๑. 141. วิตตํ โจ’ภยตลํ, ตูริยํ มุรชาทิกํ; อาตตวิตตํ สพฺพ, วินทฺธํ ปณวาทิกํ. El tipo Vitata es el instrumento con dos caras de cuero, como el muraja y otros. El Ātatavitata se refiere a los que están completamente cubiertos, como el tambor paṇava y otros. ๑๔๒. 142. สุสิรํ วํสสงฺขาทิ, สมฺมตาลาทิกํ ฆนํ; อาโตชฺชํ ตุ จ วาทิตฺตํ, วาทิตํ วชฺช มุจฺจเต. El tipo Susira incluye la flauta, la caracola y otros; el Ghana incluye los címbalos y otros. Los términos ātojja, vāditta, vādita y vajja se refieren a los instrumentos musicales. ๑๔๓. 143. เภรี (เภริ) ทุนฺทุภิ วุตฺโต ถ,มุทิงฺโค มุรโชสฺส ตุ; อาลิงฺค, งฺกฺโย, ทฺธกา เภทา,ติณโว ตุ จ ฑิณฺฑิโม. Bherī y dundubhi son nombres del tambor; mudiṅga y muraja también lo son. Āliṅga, aṅkya y addhaka son sus variedades, al igual que el tiṇava y el ḍiṇḍima. ๑๔๔. 144. อาลมฺพโร [Pg.14] ตุ ปณโว, โกโณ วีณาทิวาทนํ; ททฺทรี ปฏโห เภริ, ปฺปเภทา มทฺทลาทโย. El tambor paṇava es el ālambara; el koṇa es la baqueta para tocar instrumentos como la vīṇā. El daddarī, el paṭaha y el bherī tienen variedades como el maddala y otros. ๑๔๕. 145. ชนปฺปิเย วิมทฺทุฏฺเฐ, คนฺเธ ปริมโล ภเว; โส ตฺวา โมโท ทูรคามี, วิสฺสนฺตา ตีสฺวิโต ปรํ. El aroma agradable que surge al frotar algo es parimala. Aquel que se propaga a la distancia es āmodo; los demás son olores penetrantes (vissa). ๑๔๖. 146. อิฏฺฐคนฺโธ จ สุรภิ, สุคนฺโธ จ สุคนฺธิ จ; ปูติคนฺธิ ตุ ทุคฺคนฺโธ, ถ วิสฺสํ อามคนฺธิ ยํ. El olor fragante es surabhi, sugandho y sugandhi. El mal olor es pūtigandhi y duggandho; el olor a rancio o crudo es āmagandhi. ๑๔๗. 147. กุงฺกุมญฺเจว ยวน, ปุปฺผญฺจ ตครํ ตถา; ตุรุกฺโขติ จตุชฺชาติ, คนฺธา เอเต ปกาสิตา. El azafrán (kuṅkuma), la flor de yavana, el tagara y el incienso (turukkha); estos se conocen como los cuatro tipos de fragancias (catujjāti-gandha). ๑๔๘. 148. กสาโว นิตฺถิยํ ติตฺโต, มธุโร ลวโณ อิเม; อมฺพิโล กฏุโก เจติ, ฉ รสา ตพฺพตี ติสุ. Astringente (kasāva), amargo (titta), dulce (madhura), salado (lavaṇa), ácido (ambila) y picante (kaṭuka); estos son los seis sabores (rasā). ๑๔๙. 149. สิยา ผสฺโส จ โผฏฺฐพฺโพ,วิสยี ตฺวกฺข มินฺทฺริยํ; นยนํ ตฺวกฺขิ เนตฺตญฺจ, โลจนํ จ’จฺฉิ จกฺขุ จ. El contacto es phasso o phoṭṭhabbo. El poseedor del objeto es el órgano sensorial (indriya). El ojo se llama nayana, akkhi, netta, locana, acchi y cakkhu. ๑๕๐. 150. โสตํ สทฺทคฺคโห กณฺโณ, สวนํ สุติ นตฺถุ ตุ; นาสา จ นาสิกา ฆานํ, ชิวฺหาตุ รสนา ภเว. El oído es sota, saddaggaho, kaṇṇo, savanaṃ y suti. La nariz es nāsā, nāsikā y ghānaṃ. La lengua es jivhā y rasanā. ๑๕๑. 151. สรีรํ วปุ คตฺตญฺจา, ตฺตภาโว โพนฺทิ วิคฺคโห; เทหํ วา ปุริเส กาโย, ถิยํ ตนุ กเฬวรํ. El cuerpo es sarīra, vapu, gatta, attabhāva, bondi y viggaho. También se llama deha, kāyo (en masculino), y tanu o kaḷevara (en femenino). ๑๕๒. 152. จิตฺตํ เจโต มโน นิตฺถี, วิญฺญาณํ หทยํ ตถา; มานสํ ธี ตุ ปญฺญา จ, พุทฺธิ เมธา มติ มุติ. La mente es citta, ceto, mano, viññāṇa, hadaya y mānasa. La sabiduría es dhī, paññā, buddhi, medhā, mati y muti. ๑๕๓. 153. ภูรี มนฺตา จ ปญฺญาณํ, ญาณํ วิชฺชา จ โยนิ จ; ปฏิภาน มโมโห ถ, ปญฺญาเภทา วิปสฺสนา. Otros términos para la sabiduría son bhūrī, mantā, paññāṇa, ñāṇa, vijjā, yoni, paṭibhāna y amoho. La visión cabal (vipassanā) es una distinción de la sabiduría. ๑๕๔. 154. สมฺมาทิฏฺฐิ ปภุติกา, วีมํสา ตุ วิจารณา; สมฺปชญฺญํ ตุ เนปกฺกํ, เวทยิตํ ตุ เวทนา. Comenzando con la visión correcta (sammādiṭṭhi), están la investigación (vīmaṃsā), el discernimiento (vicāraṇā), la clara comprensión (sampajañña) y la prudencia (nepakka). La sensación es vedayita o vedanā. ๑๕๕. 155. ตกฺโก วิตกฺโก สงฺกปฺโป,ปฺปโน’ หา’ ยุ ตุ ชีวิตํ; เอกคฺคตา ตุ สมโถ, อวิกฺเขโป สมาธิ จ. El pensamiento es takka, vitakka y saṅkappa. La vida es āyu o jīvita. La unificación de la mente es ekaggatā o samatha; la ausencia de distracción es samādhi (concentración). ๑๕๖. 156. อุสฺสาหา’ ตปฺป ปคฺคาหา, วายาโม จ ปรกฺกโม; ปธานํ วีริยํ เจหา, อุยฺยาโม จ ธิติ ตฺถิยํ. El esfuerzo es ussāha, ātappa, paggāha, vāyāma, parakkama, padhāna y vīriya; también se llama īhā, uyyāma y dhiti (fortaleza). ๑๕๗. 157. จตฺตาริ วีริยงฺคานิ, ตจสฺส จ นหารุโน; อวสิสฺสน มฏฺฐิสฺส, มํสโลหิตสุสฺสนํ. Los cuatro factores del esfuerzo son: que solo queden la piel (taca), los tendones (nahāru) y los huesos (aṭṭhi), aunque se sequen la carne y la sangre (maṃsa-lohita). ๑๕๘. 158. อุสฺโสฬฺหี [Pg.15] ตฺว ธิมตฺเตหา, สติ ตฺว นุสฺสติ ตฺถิย; ลชฺชา หิรี สมานา ถ, โอตฺตปฺปํ ปาปภีรุตา. El esfuerzo intenso es ussoḷhī; la memoria o atención es sati o anussati. La vergüenza moral es hirī o lajjā; el temor al mal es ottappa. ๑๕๙. 159. มชฺฌตฺตตา ตุ’เปกฺขา จ, อทุกฺขมสุขา สิยา; จิตฺตาโภโค มนกฺกาโร,อธิโมกฺโข ตุ นิจฺฉโย. La neutralidad es upekkhā (ecuanimidad), que es ni dolorosa ni placentera. El enfoque mental es manakkāro; la resolución firme es adhimokkho. ๑๖๐. 160. ทยา’ นุกมฺปา การุญฺญํ, กรุณา จ อนุทฺทยา; ถิยํ เวรมณี เจว, วิรตฺยา’ รติ จาปฺยถ. La compasión es dayā, anukampā, kāruñña, karuṇā y anuddayā. La abstención es veramaṇī, virati o arati. ๑๖๑. 161. ติติกฺขา ขนฺติ ขมนํ, ขมา เมตฺตา ตุ เมตฺย’ถ; ทสฺสนํ ทิฏฺฐิ ลทฺธิตฺถี, สิทฺธนฺโต สมโย ภเว. La paciencia es titikkhā, khanti, khamana y khamā. El amor universal es mettā. La visión es dassana, diṭṭhi o laddhi. La doctrina es siddhanta o samaya. ๑๖๒. 162. ตณฺหา จ ตสิณา เอชา, ชาลินี จ วิสตฺติกา; ฉนฺโท ชฏา นิกนฺตฺยา’สา, สิพฺพินี ภวเนตฺติ จ. El deseo o sed es taṇhā, tasiṇā, ejā, jālinī, visattikā, chando, jaṭā, nikanti, āsā, sibbinī y bhavanetti. ๑๖๓. 163. อภิชฺฌา วนโถ วานํ, โลโภ ราโค จ อาลโย; ปิหา มโนรโถ อิจฺฉา, ภิลาโส กาม โทหฬา; อากงฺขา รุจิ วุตฺตา สา, ตฺวธิกา ลาลสา ทฺวิสุ. La codicia es abhijjhā, vanatha, vāna, lobha, rāgo y ālayo. El anhelo es pihā, manoratha, icchā, abhilāsa, kāma y dohaḷā. Ākaṅkhā y ruci son sus nombres; el deseo excesivo se llama lālasā. ๑๖๔. 164. เวรํ วิโรโธ วิทฺเทโส, โทโส จ ปฏิฆญฺจ วา; โกธา’ ฆาตา โกป โรสา,พฺยาปาโท’ นภิรทฺธิ จ. Hostilidad, oposición, enemistad, odio, aversión; ira, rencor, cólera, malicia, malevolencia e insatisfacción. ๑๖๕. 165. พทฺธเวร มุปนาโห, สิยา โสโก ตุ โสจนํ; โรทิตํ กนฺทิตํ รุณฺณํ, ปริเทโว ปริทฺทโว. Rencor arraigado, resentimiento; tristeza, pesar, llanto, lamento, gemido y desesperación. ๑๖๖. 166. ภีติตฺถิ ภย มุตฺตาโส, เภรวํ ตุ มหพฺภยํ; Susto, miedo, temor, pavor y gran terror. ๑๖๗. 167. เภรวํ ภีสนํ ภีมํ, ทารุณญฺจ ภยานกํ; โฆรํ ปฏิภยํ เภสฺมํ, ภยงฺกร มิเม ตีสุ. Horrendo, espantoso, temible, atroz, aterrador, pavoroso, espeluznante, alarmante y formidable; estos son términos para lo que infunde miedo. ๑๖๘. 168. อิสฺสา อุสูยา มจฺเฉรํ, ตุ มจฺฉริย มจฺฉรํ; โมโห’วิชฺชา ตถา’ญาณํ, มาโน วิธา จ อุนฺนติ. Envidia, celos, mezquindad, tacañería; engaño, ignorancia, así como el desconocimiento; orgullo, arrogancia y vanidad. ๑๖๙. 169. อุทฺธจฺจ มุทฺธฏํ จาถ, ตาโป กุกฺกุจฺจเมว จ; ปจฺฉาตาโป นุตาโป จ, วิปฺปฏิสาโร ปกาสิโต. Agitación, inquietud, y también el remordimiento o pesar; el arrepentimiento, la contrición y la culpa son así expresados. ๑๗๐. 170. มโนวิเลข สนฺเทหา, สํสโย จ กถํกถา; ทฺเวฬฺหกํ วิจิกิจฺฉา จ, กงฺขา สงฺกา วิมตฺยปิ. Preocupación mental, duda, incertidumbre, vacilación, ambivalencia, sospecha, escepticismo y desconfianza. ๑๗๑. 171. คพฺโพ [Pg.16] ภิมาโน’หํกาโร, จินฺตาตุ ฌาน มุจฺจเต; นิจฺฉโย นิณฺณโย วุตฺโต, ปฏิญฺญา ตุ ปฏิสฺสโว. Soberbia, exceso de orgullo, egoísmo; se dice del pensamiento y la meditación; la decisión y la conclusión se declaran, así como el compromiso y la promesa. ๑๗๒. 172. อวมานํ ติรกฺกาโร, ปริภโว ปฺย’ นาทโร; ปราภโว ปฺย’ วญฺญา ถ, อุมฺมาโท จิตฺตวิพฺภโม. Menosprecio, falta de respeto, desdén, desconsideración; humillación, así como la deshonra; y la locura es el trastorno de la mente. ๑๗๓. 173. เปมํ สิเนโห สฺเนโห ถ, จิตฺตปีฬา วิสญฺญิตา; ปมาโท สติโวสฺสคฺโค, โกตูหลํ กุตูหลํ. Afecto, cariño, amor; la angustia mental y el desmayo; la negligencia es el abandono de la atención, y la curiosidad es el interés excesivo. ๑๗๔. 174. วิลาโส ลลิตํ ลีลา, หาโว เหฬา จ วิพฺภโม; อิจฺจาทิกา สิยุํ นาริ, สิงฺคารภาวชา กิริยา. Gracia, encanto, donaire, gestos, coquetería y ademanes; estas y otras son acciones que surgen de la naturaleza femenina. ๑๗๕. 175. หสนํ หสิตํ หาโส, มนฺโท โส มิหิตํ สิตํ; อฏฺฏหาโส มหาหาโส,โรมญฺโจ โลมหํสนํ. Risa, carcajada, sonrisa; la sonrisa leve se llama 'mihita' o 'sita'; la carcajada estrepitosa es el gran estruendo; y el erizamiento es el vello erizado. ๑๗๖. 176. ปริหาโส ทโว ขิฑฺฑา, เกฬิ กีฬา จ กีฬิตํ; นิทฺทา ตุ สุปินํ โสปฺปํ, มิทฺธญฺจ ปจลายิกา. Broma, diversión, juego, deporte, retozo y pasatiempo; sueño, ensoñación, reposo; somnolencia y cabeceo. ๑๗๗. 177. ถิยํ นิกติ กูฏญฺจ, ทมฺโภ สาฐฺยญฺจ เกตวํ; สภาโว ตุ นิสฺสคฺโค จ, สรูปํ ปกติตฺถิยํ. En el género femenino, el engaño, el fraude, la hipocresía, la falsedad y la impostura; la naturaleza, la disposición natural, la forma propia y el carácter original. ๑๗๘. 178. สีลญฺจ ลกฺขณํ ภาโว,อุสฺสโว ตุ ฉโณ มโห. La conducta moral, la marca distintiva y la cualidad; el festival es una ocasión de celebración y gran festividad. ๑๗๙. 179. ธาเรนฺโต ชนฺตุ สสฺเนห, มภิธานปฺปทีปิกํ; ขุทฺทกาทฺยตฺถชาตานิ, สมฺปสฺสติ ยถาสุขํ. Aquel ser que mantiene con afecto esta Abhidhānappadīpikā, percibe con facilidad los significados de las pequeñas cosas y otros términos. สคฺคกณฺโฑ นิฏฺฐิโต. Concluye el Capítulo sobre los Cielos. ๒. ภูกณฺฑ 2. Capítulo sobre la Tierra. ๑. ภูมิวคฺค 1. Sección sobre la Tierra. ๑๘๐. 180. วคฺคา ภูมิ, ปุรี, มจฺจ, จตุพฺพณฺณ, วนาทิหิ; ปาตาเลน จ วุจฺจนฺเต, สงฺโค’ปงฺเคหิ’ธ’กฺกมา. Las secciones sobre la tierra, la ciudad, el hombre, las cuatro castas, el bosque y demás, junto con el mundo inferior, se exponen aquí en orden con sus categorías principales y secundarias. ๑๘๑. 181. วสุนฺธรา ฉมา ภูมิ, ปถวี เมทนี มหี; อุพฺพี วสุมตี โค กุ, วสุธา ธรณี ธรา; ปุถวี ชคตี ภูรี, ภู จ ภูตธรา’ วนี. Vasundharā, chamā, bhūmi, pathavī, medanī, mahī, ubbī, vasumatī, go, ku, vasudhā, dharaṇī, dharā, puthavī, jagatī, bhūrī, bhū, bhūtadharā y avanī son nombres de la tierra. ๑๘๒. 182. ขารา [Pg.17] ตุ มตฺติกา อูโส, อูสวา ตูสโร ติสุ; ถลํ ถลีตฺถี ภูภาเค, ถทฺธลูขมฺหิ ชงฺคโล. La tierra salina es 'ūso'; 'ūsavā' y 'tūsaro' se usan en los tres géneros; 'thala' y 'thalī' para una elevación del terreno; y 'jaṅgalo' para un lugar áspero y árido. ๑๘๓. 183. ปุพฺพวิเทโห จาปร, โคยานํ ชมฺพุทีโป จ; อุตฺตรกุรุ เจติ สิยุํ, จตฺตาโรเม มหาทีปา. Pubbavideha, Aparagoyāna, Jambudīpa y Uttarakuru son los cuatro grandes continentes. ๑๘๔. 184. ปุมฺพหุตฺเต กุรู สกฺกา, โกสลา มคธา สิวี; กลิงฺคา’วนฺติ ปญฺจาลา, วชฺชี คนฺธาร เจตโย. En plural masculino: los Kurus, Sakyas, Kosalas, Magadhas, Sivis, Kaliṅgas, Avantis, Pañcālas, Vajjīs, Gandhāras y Cetis. ๑๘๕. 185. วงฺคา วิเทหา กมฺโพชา, มทฺทา ภคฺค’งฺค สีหฬา; กสฺมีรา กาสิ ปณฺฑวาที, สิยุํ ชนปทนฺตรา. Vaṅgas, Videhas, Kambojas, Maddas, Bhaggas, Aṅgas, Sīhaḷas, Kasmīras, Kāsis y Paṇḍavas son otros territorios o distritos. ๑๘๖. 186. โลโก จ ภุวนํ วุตฺตํ, เทโส ตุ วิสโย ปฺยถ; มิลกฺขเทโส ปจฺจนฺโต, มชฺฌเทโส ตุ มชฺฌิโม. Loka y bhuvana significan mundo; desa y visaya significan región; milakkhadesa es el país fronterizo o bárbaro, y majjhadesa es la región central. ๑๘๗. 187. อนูโป สลิลปฺปาโย, กจฺฉํ ปุม นปุํสเก; สทฺทโล หริเต เทเส, ติเณนา, ภินเวน หิ. Anūpa es un lugar con abundancia de agua; kaccha se usa en masculino y neutro; saddala es una región verde por la hierba fresca. ๑๘๘. 188. นทฺยมฺพุชีวโน เทโส, วุฏฺฐินิปฺปชฺชสสฺสโก; โย นทีมาติโก เทว,มาติโก จ กเมน โส. Una región que subsiste gracias al agua de los ríos y cuyos cultivos dependen de ellos es 'nadīmātika'; aquella que depende de la lluvia es 'devamātika' respectivamente. ๑๘๙. 189. ตีสฺวนูปาทฺยโถ จนฺท, สูราโท สสฺสตีริโต; รฏฺฐํ ตุ วิชิตญฺจาถ, ปุริเส เสตุ อาลิยํ. Adjetivos como 'anūpa' se usan en los tres géneros; 'sassata' se dice de lo eterno como la luna y el sol; raṭṭha es el territorio conquistado; setu y āli significan un dique o puente. ๑๙๐. 190. อุปานฺตภู ปริสโร, โคฏฺฐํ ตุ โคกุลํ วโช; มคฺโค ปนฺโถ ปโถ อทฺธา, อญฺชสํ วฏุมํ ตถา. Upāntabhū y parisara significan alrededores; goṭṭha, gokula y vajo significan establo; magga, pantha, patha, addhā, añjasa y vaṭuma significan camino o senda. ๑๙๑. 191. ปชฺโช, ยนญฺจ ปทวี, วตฺตนี ปทฺธติตฺถิยํ; ตพฺเภทา ชงฺฆ, สกฏ, มคฺคา เต จ มหทฺธนิ. Camino, vía, sendero, rastro y ruta; sus variedades son el sendero para peatones, el camino para carruajes y la gran carretera. ๑๙๒. 192. เอกปทฺเยกปทิเก, กนฺตาโร ตุ จ ทุคฺคเม; Un sendero estrecho para una sola persona; un camino difícil a través de un lugar agreste o desierto. ๑๙๓. 193. ปฏิมคฺโค ปฏิปโถ, อทฺธานํ ทีฆ มญฺชสํ; สุปฺปโถ ตุ สุปนฺโถ จ, อุปฺปถํ ตฺวปถํ ภเว. Camino opuesto o de regreso, una ruta larga y recta; un buen camino es un camino despejado, mientras que un mal camino es una senda desviada. ๑๙๔. 194. ฉตฺตึสปรมาณูน, เมโก ณุ จ ฉตฺตึส เต; ตชฺชารี ตาปิ ฉตฺตึส, รถเรณุ ฉตฺตึส เต. Treinta y seis átomos constituyen una partícula sutil (aṇu); treinta y seis de estas son una mota de polvo al sol (tajjārī), y treinta y seis de estas son una partícula de polvo de carro (rathareṇu). ๑๙๕. 195. ลิกฺขาตา สตฺต อูกา ตา, ธญฺญมาโสติ สตฺต เต; สตฺต งฺคุล’ มมุ ทฺวิจฺฉ, วิทตฺถิ ตา ทุเว สิยุํ. Siete de estas son una liendre (likkhā), siete de aquellas un piojo (ūkā), siete de estos un grano de arroz (dhaññamāsa); siete granos son un dedo (aṅgula), y doce dedos forman un palmo (vidatthi). ๑๙๖. 196. รตนํ [Pg.18] ตานิ สตฺเตว, ยฏฺฐิ ตา วีสตู สภํ; คาวุต มุสภาสีติ, โยชนํ จตุคาวุตํ. Dos de esos palmos son un codo (ratana), siete codos un báculo (yaṭṭhi), veinte báculos un usabha; ochenta usabhas son un gāvuta, y cuatro gāvutas son una yojana. ๑๙๗. 197. ธนุปญฺจสตํ โกโส, กรีสํ จตุรมฺพณํ; อพฺภนฺตรํ ตุ หตฺถาน, มฏฺฐวีส ปมาณโต. Quinientos arcos (dhanu) son un kosa, un karīsa son cuatro ambaṇas; un espacio interior (abbhantara) mide veintiocho codos. ภูมิวคฺโค นิฏฺฐิโต. Fin de la sección sobre la tierra. ๒. ภูกณฺฑ 2. Capítulo de la tierra. ๒. ปุรวคฺค 2. Sección sobre la ciudad. ๑๙๘. 198. ปุรํ นคร มิตฺถี วา, ฐานียํ ปุฏเภทนํ; ถิยํ ตุ ราชธานี จ, ขนฺธาวาโร ภเว ถ จ. Una ciudad se llama pura o nagara, una metrópoli o un centro comercial; una capital real es rājadhānī, y un campamento militar es khandhāvāra. ๑๙๙. 199. สาขานคร มญฺญตฺร, ยํ ตํ มูลปุรา ปุรํ; พาราณสี จ สาวตฺถิ, เวสาลี มิถิลา, ฬวี. Una ciudad suburbana es distinta de la ciudad principal; entre ellas están Bārāṇasī, Sāvatthī, Vesālī, Mithilā y Āḷavī. ๒๐๐. 200. โกสมฺพุ, ชฺเชนิโย ตกฺก, สิลา จมฺปา จ สาคลํ; สุสุมารคิรํ ราช, คหํ กปิลวตฺถุ จ. Kosambī, Ujjenī, Takkasilā, Campā y Sāgala; Susumāragira, Rājagaha y Kapilavatthu. ๒๐๑. 201. สาเกต, มินฺทปตฺถญฺโจ, กฺกฏฺฐา ปาฏลิปุตฺตกํ; เชตุตฺตรญฺจ สงฺกสฺสํ, กุสินาราทโย ปุรี. Sāketa, Indapattha, Ukkaṭṭhā, Pāṭaliputta, Jetuttara y Saṅkassa; Kusinārā y otras ciudades similares. ๒๐๒. 202. รจฺฉา จ วิสิขา วุตฺตา, รถิกา วีถิ จาปฺยถ; พฺยูโห รจฺฉา อนิพฺพิทฺธา, นิพฺพิทฺธา ตุ ปถทฺธิ จ. Una calle se denomina racchā, visikhā, rathikā o vīthi; un callejón sin salida es byūho, y una calle de paso es pathaddhi. ๒๐๓. 203. จตุกฺกํ จจฺจเร มคฺค, สนฺธิ สิงฺฆาฏกํ ภเว; ปากาโร วรโณ จาถ, อุทาโป อุปการิกา. Un cruce de cuatro caminos es catukka o caccara, la unión de caminos es siṅghāṭaka; un muro defensivo es pākāra o varaṇa, y un baluarte es udāpo o upakārikā. ๒๐๔. 204. กุฏฺฏํ ตุ ภิตฺติ นารี ถ, โคปุรํ ทฺวารโกฏฺฐโก; เอสิกา อินฺทขีโล จ, อฏฺโฏ ตฺวฏฺฏาลโก ภเว. Un muro es kuṭṭa o bhitti; una puerta fortificada es gopura o dvārakoṭṭhaka; el pilar de entrada es esikā o indakhīla, y una torre de vigilancia es aṭṭa o aṭṭālaka. ๒๐๕. 205. โตรณํ ตุ พหิทฺวารํ, ปริขาตุ จ ทีฆิกา; มนฺทิรํ สทนา, คารํ, นิกาโย นิลยา, ลโย. Un arco ornamental es toraṇa, y un foso es parikhā o dīghikā; mandira, sadana, agāra, nikāya, nilaya y ālaya son términos para una morada. ๒๐๖. 206. อาวาโส ภวนํ เวสฺมํ, นิเกตนํ นิเวสนํ; ฆรํ คหญฺจา, วสโถ, สรณญฺจ ปติสฺสโย. Āvāsa, bhavana, vesma, niketana, nivesana, ghara, gaha, āvasatha, saraṇa y patissaya también significan hogar o refugio. ๒๐๗. 207. โอกํ สาลา ขโย วาโส, ถิยํ กุฏิ วสตฺย’ปิ; เคหญฺจา, นิตฺถิ สทุมํ, เจติยา, ยตนานิ ตุ. Oka, sālā, khaya, vāsa, kuṭi, vasati, geha y saduma son viviendas; cetiya y āyatana son santuarios o lugares de culto. ๒๐๘. 208. ปาสาโท [Pg.19] เจว ยูโป ถ, มุณฺฑจฺฉโท จ หมฺมิยํ; ยูโปตุ คชกุมฺภมฺหิ, หตฺถินโข ปติฏฺฐิโต. Un palacio es pāsāda; una casa con techo plano es hammiya; el término yūpa se refiere a un pilar, y hatthinakha es una estructura de soporte. ๒๐๙. 209. สุปณฺณวงฺกจฺฉทน, มฑฺฒโยโค สิยา ถ จ; เอกกูฏยุโต มาโฬ,ปาสาโท จตุรสฺสโก. Una casa con el techo inclinado es un aḍḍhayoga; un pabellón de un solo pico es un māḷo, y un palacio (pāsāda) es generalmente de forma cuadrangular. ๒๑๐. 210. สภายญฺจ สภา จาถ, มณฺฑปํ วา ชนาลโย; อโถ อาสนสาลายํ, ปฏิกฺกมน มีริตํ. Un salón de asambleas es sabhā, un pabellón es maṇḍapa o janālaya; una sala de estar o lugar de retiro se llama paṭikkamana. ๒๑๑. 211. ชินสฺส วาสภวน, มิตฺถี คนฺธกุฏิ ปฺยถ; ถิยํ รสวตี ปาก, ฏฺฐานญฺเจว มหานสํ. La morada de un Buda es la gandhakuṭi; una cocina se denomina rasavatī, pākaṭṭhāna o mahānasa. ๒๑๒. 212. อาเวสนํ สิปฺปสาลา, โสณฺฑา ตุ ปานมนฺทิรํ; วจฺจฏฺฐานํ วจฺจกุฏิ, มุนีนํ ฐาน มสฺสโม. Un taller es āvesana o sippasālā, una taberna es soṇḍā o pānamandira; una letrina es vaccakuṭi, y la morada de los sabios es un assama. ๒๑๓. 213. ปณฺยวิกฺกยสาลา กุ, อาปโณ ปณฺยวีถิกา; อุโทสิโต ภณฺฑสาลา, จงฺกมนํ ตุ จงฺกโม. Un mercado o tienda es āpaṇa o paṇyavīthikā; un almacén es udosito o bhaṇḍasālā, y un lugar para caminar es caṅkamana. ๒๑๔. 214. ชนฺตาฆรํ ตฺวคฺคิสาลา, ปปา ปานียสาลิกา; คพฺโภ โอวรโก วาสา, คารํ ตุ สยนิคฺคหํ. Un baño de vapor es jantāghara o aggisālā, un puesto de agua es papā o pānīyasālikā; una habitación interior es gabbha u ovaraka, y un dormitorio es sayaniggaha. ๒๑๕. 215. อิตฺถาคารํ ตุ โอโรโธ, สุทฺธนฺโต’ นฺเตปุรมฺปิ จ; อสพฺพวิสยฏฺฐานํ, รญฺญํ กจฺฉนฺตรํ มตํ. Los aposentos de las mujeres se llaman itthāgāra, orodha, suddhanta o antepura; el área privada de los reyes, fuera del alcance del público, se conoce como kacchantara. ๒๑๖. 216. โสปาโน วา’โรหณญฺจ,นิสฺเสณี สา, ธิโรหิณี; วาตปานํ ควกฺโข จ, ชาลญฺจ สีหปญฺชรํ. Una escalera es sopāna o ārohaṇa, una escala es nisseṇī o adhirohiṇī; una ventana se llama vātapāna, gavakkha, jāla o sīhapañjara. ๒๑๗. 217. อาโลกสนฺธิ วุตฺโต ถ, ลงฺคี’ตฺถี ปลิโฆ ภเว; กปิสีโส, คฺคลตฺถมฺโภ, นิพฺพํ ตุ ฉทฺทโกฏิยํ. Un tragaluz se llama ālokasandhi; el travesaño de una puerta es laṅgī o paligha, el cerrojo es kapisīso, el poste de la puerta es aggalatthambha, y el borde del techo es nibba. ๒๑๘. 218. ฉทนํ ปฏลํ ฉทฺท, มชิรํ จจฺจโร, งฺคณํ; ปฆาโน ปฆนา, ลินฺโท, ปมุขํ ทฺวารพนฺธนํ. Techo, cubierta y techumbre; patio, plaza y recinto; portal, entrada, vestíbulo, porche y el marco de la puerta. ๒๑๙. 219. ปิฏฺฐสงฺฆาฏกํ ทฺวาร, พาหา กูฏํ ตุ กณฺณิกา; ทฺวารญฺจ ปฏิหาโร ถ, อุมฺมาโร เทหนี, ตฺถิยํ. El dintel de la puerta, los postes laterales, la cumbrera y el cimacio; la puerta y el acceso, y además el umbral (femenino). ๒๒๐. 220. เอฬโก อินฺทขีโล ถ, ถมฺโภ ถูโณ ปุมิตฺถิยํ; ปาฏิกา, ฑฺเฒนฺทุปาสาเณ, คิญฺชกา ตุ จ อิฏฺฐกา. El travesaño inferior, el pilar de entrada; la columna o pilar (masculino y femenino); la piedra de media luna y el ladrillo o teja. ๒๒๑. 221. วลภิจฺฉาทิทารุมฺหิ, วงฺเก โคปานสี, ตฺถิยํ; กโปตปาลิกายํ ตุ, วิฏงฺโก นิตฺถิยํ ภเว. La madera curva en la estructura del techo es la viga (femenino); el saledizo o cornisa es el alero (neutro). ๒๒๒. 222. กุญฺจิกาวิวรํ [Pg.20] ตาฬ, จฺฉิคฺคโล ปฺยถ กุญฺจิกา; ตาโฬ’วาปุรณํ จาถ, เวทิกา เวทิ กถฺยเต. El ojo de la cerradura y el agujero de la llave; la llave o instrumento para abrir; y la plataforma o altar es llamado vedi. ๒๒๓. 223. สงฺฆาโต ปกฺขปาโส จ, มนฺทิรงฺคา ตุลา อปิ; ถิยํ สมฺมุชฺชนี เจว, สมฺมชฺชนี จ โสธนี. La unión de maderas, la viga lateral y también el travesaño; la escoba (femenino) es también llamada limpiadora. ๒๒๔. 224. สงฺกฏีรํ ตุ สงฺการ, ฏฺฐานํ สงฺการกูฏกํ; อโถ กจวโร, กฺลาโป, สงฺกาโร จ กสมฺพุปิ. El vertedero es el lugar de los desechos o el montón de basura; también desperdicio, cúmulo, inmundicia y basura. ๒๒๕. 225. ฆราทิภูมิ ตํ วตฺถุ, คาโม สํวสโถ ถ โส; ปากโฏ นิคโม โภค, มจฺจาทิภฺโย ธิ ตูทิโต. El sitio para una casa es el terreno; la aldea o asentamiento; y el mercado o villa comercial es llamado así por sus riquezas y gentes. ๒๒๖. 226. สีมา จ มริยาทา ถ,โฆโส โคปาลคามโกติ. Límite y frontera; y el asentamiento de pastores (ghosa). ปุรวคฺโค นิฏฺฐิโต. Termina la sección sobre las ciudades. ๓. นรวคฺค 3. Sección sobre los seres humanos. ๒๒๗. 227. มนุสฺโส มานุโส มจฺโจ, มานโว มนุโช นโร; โปโส ปุมา จ ปุริโส,โปริโส ปฺยถ ปณฺฑิโต. Humano, hombre, mortal, descendiente de Manu, nacido de hombre, varón; persona, individuo y también el sabio. ๒๒๘. 228. พุโธ วิทฺวา วิภาวี จ, สนฺโต สปฺปญฺญ โกวิทา; ธีมา สุธี กวิ พฺยตฺโต, วิจกฺขโณ วิสารโท. Sabio, instruido, perspicaz, virtuoso, experto, dotado de sabiduría; inteligente, prudente, poeta, hábil, juicioso y diestro. ๒๒๙. 229. เมธาวี มติมา ปญฺโญ, วิญฺญู จ วิทูโร วิทู; ธีโร วิปสฺสี โทสญฺญู, พุทฺโธ จ ทพฺพ วิทฺทสุ. Ingenioso, mentalmente agudo, sabio, conocedor, profundo y erudito; firme, visionario, conocedor de las faltas, despierto y vidente de la esencia. ๒๓๐. 230. อิตฺถี สีมนฺตินี นารี, ถี วธู วนิตา, งฺคนา; ปมทา สุนฺทรี กนฺตา, รมณี ทยิตา, พลา. Mujer, la de cabellera partida, dama, fémina, esposa, joven; agraciada, hermosa, amada, deleitosa, querida y la de fuerza débil. ๒๓๑. 231. มาตุคาโม จ มหิลา, ลลนา ภีรุ กามินี; กุมาริกา ตุ กญฺญา ถ, ยุวตี ตรุณี ภเว. Género femenino, mujer, elegante, tímida, apasionada; la doncella es la muchacha y también la joven o adolescente. ๒๓๒. 232. มเหสี สาภิเสกาญฺญา,โภคินี ราชนาริโย; ธวตฺถินี ตุ สงฺเกตํ, ยาติ ยา สา, ภิสาริกา. La reina consagrada y las otras mujeres del rey son consortes; aquella que acude a una cita amorosa es una abhisārikā. ๒๓๓. 233. คณิกา [Pg.21] เวสิยา วณฺณ, ทาสี นครโสภินี; รูปูปชีวินี เวสี, กุลฏา ตุ จ พนฺธกี. Cortesana, ramera, servidora del placer, belleza de la ciudad; la que vive de su belleza, prostituta, y también la mujer desleal o adúltera. ๒๓๔. 234. วราโรโห, ตฺตมา มตฺต, กาสินี วรวณฺณินี; ปติพฺพตา ตฺวปิ สตี, กุลิตฺถี กุลปาลิกา. De bellas caderas, de belleza suprema, cautivadora, de tez excelente; la esposa devota es la mujer virtuosa y la protectora del linaje. ๒๓๕. 235. วิธวา ปติสุญฺญา ถ, ปติมฺพรา สยมฺพรา; วิชาตา ตุ ปสูตา จ, ชาตาปจฺจา ปสูติกา. La viuda carece de marido; la que elige a su esposo es la independiente; la que ha dado a luz es la parida y también la madre. ๒๓๖. 236. ทูตี สญฺจาริกา ทาสี, ตุ เจฏี กุฏธาริกา; วารุณี, กฺขณิกา ตุลฺยา, ขตฺติยานี ตุ ขตฺติยา. Mensajera, mediadora, sirvienta, criada y aguadora; vāruṇī y khaṇikā son iguales; la mujer kshatriya es la noble. ๒๓๗. 237. ทาโร ชายา กลตฺตญฺจ, ฆรณี ภริยา ปิยา,ปชาปตี จ ทุติยา, สา ปาทปริจาริกา. Cónyuge, esposa y compañera; ama de casa, mujer, amada, señora y segunda; ella es la que sirve a los pies. ๒๓๘. 238. สขี ตฺวา’ลี วยสฺสา ถ, ชารี เจวา’ติจารินี; ปุเม ตู’ตุ รโช ปุปฺผํ, อุตุนี ตุ รชสฺสลา. Amiga, compañera y camarada; la adúltera e infiel; la regla, el fluido y la flor son el flujo menstrual, y la que está en su periodo es la menstruante. ๒๓๙. 239. ปุปฺผวตี ครุคพฺภา, ปนฺนสตฺตา จ คพฺภินี; คพฺภาสโย ชลาพุปิ, กลลํ ปุนฺนปุํสเก. La que está en su periodo, la de vientre pesado, la que lleva un ser y la embarazada; la matriz o útero y el primer estadio embrionario (neutro). ๒๔๐. 240. ธโวตุ สามิโก ภตฺตา, กนฺโต ปติ วโร ปิโย; อโถ ปปติ ชาโร ถา,ปจฺจํ ปุตฺโต’ตฺรโช สุโต. El marido es el señor, el sustentador, el amado, el esposo, el elegido y el querido; el amante es el adúltero; la descendencia es el hijo o vástago. ๒๔๑. 241. ตนุโช ตนโย สูนุ, ปุตฺตาที ธีตริ’ตฺถิยํ; นาริยํ ทุหิตา ธีตา,สชาโต ตฺโว’รโส สุโต. Hijo, descendiente, prole; estas palabras se usan para la hija en femenino; la mujer nacida de uno es la hija, y el hijo legítimo es el nacido del propio pecho. ๒๔๒. 242. ชายาปตี ชนิปตี, ชยมฺปตี ตุ ทมฺปตี ; อถ วสฺสวโร วุตฺโต, ปณฺฑโก จ นปุํสกํ. Esposa y marido son los cónyuges o el matrimonio; el eunuco es llamado castrado o impotente (neutro). ๒๔๓. 243. พนฺธโว พนฺธุ สชโน, สโคตฺโต ญาติ ญาตโก; สาโลหิโต สปิณฺโฑ จ,ตาโต ตุ ชนโก ปิตา. Pariente, allegado, del mismo linaje, familiar y conocido; consanguíneo y del mismo ancestro; el padre es el progenitor y engendrador. ๒๔๔. 244. อมฺม, มฺพา ชนนี มาตา, ชเนตฺติ ชนิกา ภเว; อุปมาตา ตุ ธาติ’ตฺถี,สาโล ชายาย ภาติโก. Mamá, madre, progenitora y generadora; la madre sustituta es la nodriza; el hermano de la esposa es el cuñado. ๒๔๕. 245. นนนฺทา [Pg.22] สามิภคินี, มาตามหี ตุ อยฺยิกา; มาตุโล มาตุภาตา,สฺส, มาตุลานี ปชาปติ. La hermana del marido es la cuñada; la abuela materna es la abuela; el hermano de la madre es el tío materno y su esposa es la tía. ๒๔๖. 246. ชายาปตีนํ ชนนี, สสฺสุ วุตฺตาถ ตปฺปิตา; สสุโร ภาคิเนยฺโยตุ, ปุตฺโต ภคินิยา ภเว. La madre de los esposos se llama suegra; su padre, suegro. El hijo de la hermana es el sobrino. ๒๔๗. 247. นตฺตา วุตฺโต ปปุตฺโต ถ, สามิภาตา ตุ เทวโร; ธีตุปติ ตุ ชามาตา,อยฺยโก ตุ ปิตามโห. El nieto se denomina paputto; el hermano del esposo es el cuñado; el esposo de la hija es el yerno; el abuelo es el padre del padre. ๒๔๘. 248. มาตุจฺฉา มาตุภคินี, ปิตุจฺฉา ภคินี ปิตุ; ปปิตามโห ปยฺยโก,สุณฺหา ตุ สุณิสา หุสา. La tía materna es la hermana de la madre; la tía paterna es la hermana del padre. El bisabuelo es payyako; la nuera se llama suṇisā o husā. ๒๔๙. 249. โสทริโย สคพฺโภ จ, โสทโร สหโช ปฺยถ; มาตาปิตู เต ปิตโร, ปุตฺตา ตุ ปุตฺตธีตโร. Los hermanos del mismo vientre se llaman sodariyo, sagabbho, sodaro o sahajo. Madre y padre son los padres; hijos e hijas son los hijos. ๒๕๐. 250. สสุรา สสฺสุสสุรา, ภาตุภคินี ภาตโร; พาลตฺตํ พาลตา พาลฺยํ, โยพฺพญฺญํตุ จ โยพฺพนํ. Los suegros comprenden a la suegra y al suegro; los hermanos a los hermanos y hermanas. La infancia es bālattaṃ, bālatā o bālyaṃ; la juventud es yobbaññaṃ o yobbanaṃ. ๒๕๑. 251. สุกฺกา ตุ ปลิตํ เกสา, ทโย ถ ชรตา ชรา; ปุถุโก ปิลฺลโก ฉาโป, กุมาโร พาล โปตกา. El cabello canoso es palitaṃ; la vejez es jaratā o jarā. Un niño o cría se llama puthuko, pillako, chāpo, kumāro, bāla o potaka. ๒๕๒. 252. อถุ’ ตฺตานสยุ’ตฺตาน, เสยฺยกา ถนโปปิ จ; También se les llama lactantes (uttānasayu, uttānaseyyakā) o los que beben del pecho (thanapa). ๒๕๓. 253. ตรุโณ จ วยฏฺโฐ จ, ทหโร จ ยุวา สุสุ; มาณโวทารโกจาถ, สุกุมาโร สุเขธิโต. Joven, de edad madura, muchacho, joven o tierno; también muchacho, niño, delicado y bien criado. ๒๕๔. 254. มหลฺลโก จ วุทฺโธ จ, เถโร ชิณฺโณ จ ชิณฺณโก; อคฺคโช ปุพฺพโช เชฏฺโฐ, กนิโย กนิฏฺโฐ นุโช. Anciano, viejo, venerable, decrépito o desgastado; el primogénito o hermano mayor; el más joven o hermano menor. ๒๕๕. 255. วลิตฺตโจ ตุ วลิโน; ตีสุ’ตฺตานสยาทโย; Valittaco o valino se refiere a quien tiene la piel arrugada. Los términos como uttānasaya, etc., se declinan en los tres géneros. ๒๕๖. 256. สีโส’ตฺตมงฺคานิ สิโร, มุทฺธา จ มตฺถโก ภเว; เกโส ตุ กุนฺตโล วาโล, ตฺตมงฺครุห มุทฺธชา. La cabeza es uttamaṅga, sira, muddhā o matthako. El cabello es kuntala, vāla, lo que nace en la cabeza o lo que surge de la cima. ๒๕๗. 257. ธมฺมิลฺโล สํยตา เกสา,กากปกฺโข สิขณฺฑโก; ปาโส หตฺโถ เกสจเย; ตาปสานํ ตหึ ชฏา. Dhammillo es el cabello atado; kākapakkho y sikhaṇḍako son mechones de pelo. Pāso y hattho designan una masa de cabello; el de los ascetas es jaṭā. ๒๕๘. 258. ถิยํ เวณี ปเวณี จ; อโถ จูฬา สิขา สิยา; สีมนฺโต ตุ มโต นาริ, เกสมชฺฌมฺหิ ปทฺธติ. En femenino, veṇī y paveṇī significan trenza. Cūḷā y sikhā son el moño o cresta. Sīmanto es la raya en medio del cabello de la mujer. ๒๕๙. 259. โลมํ [Pg.23] ตนุรุหํ โรมํ, ปมฺหํ ปขุม มกฺขิคํ; มสฺสุ วุตฺตํ ปุมมุเข, ภู ตฺวิตฺถี ภมุโก ภมุ. Vello corporal o lo que nace del cuerpo; las pestañas de los ojos; la barba en el rostro masculino; y en femenino, la ceja. ๒๖๐. 260. พปฺโป เนตฺตชล’สฺสูนิ, เนตฺตตารา กนีนิกา; วทนํ ตุ มุขํ ตุณฺฑํ, วตฺตํ ลปน มานนํ. Lágrimas o agua de los ojos; la pupila del ojo. El rostro o la boca se llaman vadana, mukha, tuṇḍa, vatta, lapana o ānana. ๒๖๑. 261. ทฺวิโช ลปนโช ทนฺโต, ทสโน รทโน รโท; ทาฐา ตุทนฺตเภทสฺมึ, อปางฺโค ตฺวกฺขิโกฏิสุ. Diente, nacido de la boca, mordedor o cortador. El colmillo es un tipo de diente; el rabillo del ojo es apāṅgo. ๒๖๒. 262. ทนฺตาวรณ โมฏฺโฐ จา, ปฺย’ธโร ทสนจฺฉโท; คณฺโฑ กโปโล หนฺวิตฺถี,จุพุกํ ตฺว’ ธรา อโธ. El labio es la cobertura de los dientes o el labio inferior. Mejilla o pómulo; la mandíbula (femenino); y la barbilla debajo del labio inferior. ๒๖๓. 263. คโล จ กณฺโฐ คีวา จ, กนฺธรา จ สิโรธรา; กมฺพุคีวา ตุ ยา คีวา, สุวณฺณาลิงฺคสนฺนิภา; องฺกิตา ตีหิ เลขาหิ, กมฺพุคีวา ถวา มตา. Garganta y cuello; el cuello de caracola es aquel que se asemeja a una caracola dorada y tiene tres líneas marcadas. ๒๖๔. 264. อํโส นิตฺถี ภุชสิโร, ขนฺโธ ตสฺสนฺธิ ชตฺตุ ตํ; พาหุมูลํ ตุ กจฺโฉ, โธ, ตฺว’สฺส ปสฺส มนิตฺถิยํ. Hombro, cabeza del brazo o espalda; su articulación es la clavícula. La axila es la base del brazo; el costado es la parte lateral. ๒๖๕. 265. พาหุ ภุชาทฺวีสุ พาหา, หตฺโถ ตุ กร ปาณโย; มณิพนฺโธ ปโกฏฺฐนฺโต, กปฺปโร ตุ กโปณฺย’ถ. Brazo; la mano es kara o pāṇi. La muñeca es el extremo del antebrazo; el codo es kappara o kapoṇi. ๒๖๖. 266. มณิพนฺธ กนิฏฺฐานํ, ปาณิสฺส กรโภ,นฺตรํ; กรสาขา, งฺคุลี ตา ตุ, ปญฺจ, งฺคุฏฺโฐ จ ตชฺชนี; มชฺฌิมา นามิกา จาปิ, กนิฏฺฐา’ติ กมา สิยุํ. El espacio entre la muñeca y el meñique es el karabha. Los dedos son las ramas de la mano: pulgar, índice, medio, anular y meñique, en orden. ๒๖๗. 267. ปเทโส ตาลโคกณฺณา, วิทตฺถิ,ตฺถี กมา ตเต; ตชฺชนฺยาทิยุเต’งฺคุฏฺเฐ, ปสโต ปาณิ กุญฺจิโต. Las medidas padesa, tāla, gokaṇṇa y vidatthi (palmo) según la extensión del pulgar; la mano ahuecada es pasata. ๒๖๘. 268. รตนํ กุกฺกุ หตฺโถ ถ, ปุเม กรปุโฏ,ญฺชลิ; กรโช ตุ นโข นิตฺถี, ขฏโก มุฏฺฐิ จ ทฺวีสุ. Un codo (medida) es ratana, kukku o hattha. Las manos en oración son añjali. La uña es nakha. El puño es muṭṭhi. ๒๖๙. 269. พฺยาโม สหกรา พาหุ, ทฺเว ปสฺสทฺวยวิตฺถตา; อุทฺธนฺตต ภุชโปส, ปฺปมาเณ โปริสํ ติสุ. La braza (byāmo) es la anchura de los dos brazos extendidos. La altura de un hombre con los brazos alzados se llama porisa. ๒๗๐. 270. อุโร จ หทยํ จาถ, ถโน กุจ ปโยธรา; จูจุกํ ตุ ถนคฺคสฺมึ, ปิฏฺฐํ ตุ ปิฏฺฐิ นาริยํ. Pecho y corazón; el seno o teta; el pezón está en la punta del seno; y la espalda. ๒๗๑. 271. มชฺโฌ’นิตฺถี [Pg.24] วิลคฺโค จ, มชฺฌิมํ กุจฺฉิ ตุ ทฺวิสุ; คหณีตฺถฺยุทรํ คพฺโภ, โกฏฺโฐนฺโต กุจฺฉิสมฺภเว. La cintura o parte media; el vientre o abdomen. El órgano digestivo, el estómago o el feto; el interior del vientre es koṭṭha. ๒๗๒. 272. ชฆนํ ตุ นิตมฺโพ จ, โสณี จ กฏิ นาริยํ; องฺคชาตํ รหสฺสงฺคํ, วตฺถคุยฺหญฺจ เมหนํ. La cadera, las nalgas y la cintura femenina. El órgano genital, el miembro secreto o las partes pudendas. ๒๗๓. 273. นิมิตฺตญฺจ วรงฺคญฺจ, พีชญฺจ ผลเมว จ; ลิงฺคํ อณฺฑํ ตุ โกโส จ,โยนิ ตฺวิตฺถีปุเมภคํ. El signo, el miembro excelente, la semilla y el fruto; el órgano, el testículo y el escroto. La yoni y el bhaga. ๒๗๔. 274. อสุจิ สมฺภโว สุกฺกํ, ปายุ ตุ ปุริเส คุทํ; วา ปุเม คูถ กรีส, วจฺจานิ จ มลํ ฉกํ. El semen o fluido seminal; el ano. El excremento, las heces, el desecho o la suciedad. ๒๗๕. 275. อุจฺจาโร มีฬฺห มุกฺกาโร, ปสฺสาโว มุตฺต มุจฺจเต; ปูติมุตฺตญฺจ โคมุตฺเต, สฺสาทีนํ ฉกณํ มเล. Uccāra, mīḷha y okkāra significan excremento; la orina es passāva o mutta. La orina de vaca es pūtimutta; el estiércol animal es chakaṇa. ๒๗๖. 276. ทฺวีสฺวโธ นาภิยา วตฺถิ, อุจฺฉงฺค’งฺกา ตุ’โภ ปุเม; อูรุ สตฺถิ ปุเม อูรุ, ปพฺพํ ตุ ชาณุ ชณฺณุ จ. El área debajo del ombligo es la vejiga (o bajo vientre); ucchaṅga y aṅka (masculino) significan el regazo. Ūru y satthi (masculino) significan el muslo. Pabba, jāṇu y jaṇṇu significan la rodilla. ๒๗๗. 277. โคปฺผโก ปาทคณฺฐิปิ, ปุเม ตุ ปณฺหิ ปาสณิ; ปาทคฺคํ ปปโท ปาโท, ตุ ปโท จรณญฺจ วา. Gopphaka y pādagaṇṭhi son el tobillo. Paṇhi y pāsaṇi (masculino) significan el talón. Pādagga y papado son la parte anterior del pie. Pāda, pada o caraṇa significan el pie. ๒๗๘. 278. องฺคํตฺว’วยโว วุตฺโต, ผาสุลิกา ตุ ผาสุกา; ปณฺฑเก อฏฺฐิ ธาตฺวิตฺถี, คลนฺตฏฺฐิ ตุ อกฺขโก. Se dice que aṅga o avayava es un miembro o parte del cuerpo. Phāsulikā y phāsukā significan la costilla. Aṭṭhi (neutro) y dhātu (femenino) significan hueso; galantaṭṭhi y akkhaka son la clavícula. ๒๗๙. 279. กปฺปโร ตุ กปาลํ วา, กณฺฑรา ตุ มหาสิรา; ปุเม นฺหารุ จิตฺถี สิรา, ธมนี ถ รสคฺคสา. Kappara y kapāla significan el codo. Kaṇḍarā y mahāsirā significan el tendón grande. Nhāru (masculino) es el nervio o tendón; y sirā (femenino), dhamanī y rasaggasā significan la vena. ๒๘๐. 280. รสหรณฺย’โถ มํส, มามิสํ ปิสิตํ ภเว; ติลิงฺคิกํ ตุ วลฺลูร, มุตฺตตฺตํ อถ โลหิตํ. Rasaharaṇī es el nervio del gusto; maṃsa, āmisa y pisita significan carne. Vallūra es la carne seca y lohita es la sangre. ๒๘๑. 281. รุธิรํ โสณิตํ รตฺตํ, ลาลา เขโฬ เอลา ภเว; ปุริเส มายุ ปิตฺตญฺจ, เสมฺโห นิตฺถี สิเลสุโม. Rudhira, soṇita y ratta significan sangre. Lālā, kheḷo y elā significan saliva. Māyu (masculino) y pitta significan bilis. Semho (masculino) y silesumo (masculino) significan flema. ๒๘๒. 282. วสา วิลีนสฺเนโห ถ, เมโท เจว วปา ภเว; อากปฺโป เวโส เนปจฺฉํ, มณฺฑนํ ตุ ปสาธนํ. Vasā es la grasa derretida; medo y vapā significan grasa corporal. Ākappo, veso y nepacchaṃ significan vestimenta o apariencia; maṇḍana y pasādhana significan adorno. ๒๘๓. 283. วิภูสนํ จาภรณํ, อลงฺกาโร ปิลนฺธนํ; กิรีฏ มกุฏา’นิตฺถี, จูฬามณิ สิโรมณิ. Vibhūsana, ābharaṇa, alaṅkāra y pilandhana significan ornamento o joya. Kirīṭa y makuṭa (masculino/neutro) son la corona. Cūḷāmaṇi y siromaṇi son la joya de la cabeza. ๒๘๔. 284. สิโรเวฐน [Pg.25] มุณฺหีสํ, กุณฺฑลํ กณฺณเวฐนํ; กณฺณิกา กณฺณปูโร จ, สิยา กณฺณวิภูสนํ. Siroveṭhana y uṇhīsa significan turbante. Kuṇḍala y kaṇṇaveṭhana son el pendiente. Kaṇṇikā, kaṇṇapūro y kaṇṇavibhūsana son adornos para la oreja. ๒๘๕. 285. กณฺฐภูสา ตุ คีเวยฺยํ, หาโร มุตฺตาวลิ’ตฺถิยํ; นิยุโร วลโย นิตฺถี, กฏกํ ปริหารกํ. Kaṇṭhabhūsā y gīveyyaṃ significan collar. Hāra y muttāvali (femenino) significan collar de perlas. Niyuro y valayo (masculino/neutro), kaṭaka y parihāraka significan brazalete. ๒๘๖. 286. กงฺกณํ กรภูสา ถ, กิงฺกิณี ขุทฺทฆณฺฏิกา; องฺคุลียก มงฺคุลฺยา, ภรณํ, สากฺขรํ ตุ ตํ. Kaṅkaṇa y karabhūsā significan adorno de la mano. Kiṅkiṇī y khuddaghaṇṭikā significan cascabel o campanilla. Aṅgulīyaka y aṅgulyābharaṇa significan anillo, también llamado sakkhara. ๒๘๗. 287. มุทฺทิกา’งฺคุลิมุทฺทา ถ, รสนา เมขลา ภเว; เกยูร มงฺคทญฺเจว, พาหุมูลวิภูสนํ. Muddikā y aṅgulimuddā significan anillo de sello. Rasanā y mekhalā significan cinturón o faja. Keyūra y aṅgada significan brazalete para el brazo superior. ๒๘๘. 288. ปาทงฺคทํ ตุ มญฺชีโร, ปาทกฏก นูปุรา; Pādaṅgada, mañjīra, pādakaṭaka y nūpura significan tobillera. ๒๘๙. 289. อลงฺการปฺปเภทา ตุ, มุขผุลฺลํ ตโถ’ณฺณตํ; อุคฺคตฺถนํ คิงฺคมก, มิจฺเจวมาทโย สิยุํ. Existen diferentes tipos de ornamentos como mukhaphulla, uṇṇata, uggatthana, giṅgamaka y otros similares. ๒๙๐. 290. เจล มจฺฉาทนํ วตฺถํ, วาโส วสน มํสุกํ; อมฺพรญฺจ ปโฏ นิตฺถี, ทุสฺสํ โจโล จ สาฏโก. Cela, acchādana, vattha, vāso, vasana, aṃsuka, ambara y paṭo (masculino/neutro), dussa, colo y sāṭako significan tela o ropa. ๒๙๑. 291. โขมํ ทุกูลํ โกเสยฺยํ, ปตฺตุณฺณํ กมฺพโล จ วา; สาณํ โกฏมฺพุรํ ภงฺค, นฺตฺยาทิ วตฺถนฺตรํ มตํ. Se conocen diferentes tipos de telas como khoma (lino), dukūla, koseyya (seda), pattuṇṇa, kambala (lana), sāṇa (cáñamo), koṭambura, bhaṅga, entre otras. ๒๙๒. 292. นิวาสน นฺตรียานฺย, นฺตรมนฺตรวาสโก; ปาวาโร ตุ’ตฺตราสงฺโค, อุปสํพฺยาน มุตฺตรํ. Nivāsana, antarīya y antaravāsako significan el hábito o prenda interior. Pāvāro, uttarāsaṅgo, upasaṃbyāna y uttara significan el hábito o manto superior. ๒๙๓. 293. อุตฺตรีย มโถ วตฺถ, มหตนฺติ มตํ นวํ; นนฺตกํ กปฺปโฏ ชิณฺณ, วสนํ ตุ ปฏจฺจรํ. Uttarīya y vattha se refieren a la prenda de vestir; ahata y nava significan tela nueva. Nantaka, kappaṭa y jiṇṇavasana significan un trapo o ropa vieja, al igual que paṭaccara. ๒๙๔. 294. กญฺจุโก วารวาณํ วา, ถ วตฺถาวยเว ทสา; นาลิปฏฺโฏติ กถิโต, อุตฺตมงฺคมฺหิ กญฺจุโก. Kañcuka y vāravāṇa significan una túnica o chaqueta. Dasā es el flequillo o borde de la tela. Nālipaṭṭa y kañcuka se refieren a la cobertura de la cabeza o turbante. ๒๙๕. 295. อายาโม ทีฆตา โรโห,ปริณาโห วิสาลตา. Āyāmo, dīghatā y roho significan longitud. Pariṇāho y visālatā significan anchura o circunferencia. ๒๙๖. 296. อรหทฺธโช จ กาสาย, กาสาวานิ จ จีวรํ; มณฺฑลํ ตุ ตทงฺคานิ, วิวฏฺฏ กุสิอาทโย. Arahaddhaja, kāsāya, kāsāva y cīvara significan el hábito monástico. Maṇḍala, vivaṭṭa, kusi y otros son sus partes componentes. ๒๙๗. 297. ผล,ตฺตจ, กิมิ, โรมา, นฺเยตา วตฺถสฺส โยนิโย; ผาลํ กปฺปาสิกํ ตีสุ, โขมาที ตุ ตจพฺภวา. Frutos (algodón), corteza, gusanos y pelos son las fuentes de origen de las telas. Kappāsika (de tres géneros) es el algodón, mientras que el khoma y otros provienen de la corteza. ๒๙๘. 298. โกเสยฺยํ [Pg.26] กิมิชํ, โรม, มยํ ตุ กมฺพลํ ภเว; สมานตฺถา ชวนิกา, สา ติโรกรณี ปฺยถ. Koseyya se produce de gusanos (seda), y kambala está hecho de pelo (lana). Javanikā y tirokaraṇī tienen el mismo significado: cortina o biombo. ๒๙๙. 299. ปุนฺนปุํสก มุลฺโลจํ, วิตานํ ทฺวย มีริตํ; นหานญฺจ สินาเน โถ, พฺพฏฺฏนุ’มฺมชฺชนํ สมํ. Ulloca (masculino/neutro) y vitāna significan dosel. Nahāna y sināna significan baño. Ubbaṭṭana y ummajjana significan frotar el cuerpo. ๓๐๐. 300. วิเสสโก ตุ ติลโก, ตฺยูโภ นิตฺถี จ จิตฺตกํ; จนฺทโน นิตฺถิยํ คนฺธ, สาโร มลยโช ปฺยถ. Visesako, tilako y cittakaṃ (masculino/neutro) significan la marca en la frente. Candana (masculino/neutro), gandhasāro y malayajo significan sándalo. ๓๐๑. 301. โคสีสํ เตลปณฺณิกํ, ปุเม วา หริจนฺทนํ; ติลปณฺณี ตุ ปตฺตงฺค, รญฺชนํ รตฺตจนฺทนํ. Gosīsa, telapaṇṇika y haricandana (masculino) significan sándalo amarillo. Tilapaṇṇī, pattaṅga, rañjana y rattacandana significan sándalo rojo. ๓๐๒. 302. กาฬานุสารี กาฬิยํ, โลหํ ตฺวา’ครุ จา’คฬุ; กาฬาครุตุ กาเฬ’สฺมึ, ตุรุกฺโขตุ จ ปิณฺฑโก. Kāḷānusārī y kāḷiya significan madera de áloe negra. Loha, agaru y agaḷu significan madera de áloe. Kāḷāgaru es el áloe negro; turukkha y piṇḍaka significan incienso. ๓๐๓. 303. กตฺถูริกา มิคมโท, กุฏฺฐํ ตุ อชปาลกํ; ลวงฺคํ เทวกุสุมํ, กสฺมีรชํ ตุ กุงฺกุมํ. Katthūrikā y migamado significan almizcle. Kuṭṭha y ajapālaka significan la planta medicinal saussurea. Lavaṅga y devakusuma significan clavo de olor. Kasmīraja y kuṅkuma significan azafrán. ๓๐๔. 304. ยกฺขธูโป สชฺชุลโส, ตกฺโกลํ ตุ จ โกลกํ; โกสผล มโถ ชาติ, โกสํ ชาติผลํ ภเว. Yakkhadhūpo y sajjulaso significan resina. Takkola y kolaka son un tipo de perfume. Kosaphala, jātikosa y jātiphala significan nuez moscada. ๓๐๕. 305. ฆนสาโร สิตพฺโภ จ, กปฺปูรํ ปุนฺนปุํสเก; อลตฺตโก ยาวโก จ, ลาขา ชตุ นปุํสเก. Ghanasāro, sitabbho y kappūra (masculino/neutro) significan alcanfor. Alattako y yāvako significan tinte de laca roja. Lākhā y jatu (neutro) significan laca. ๓๐๖. 306. สิริวาโส ตุ สรล, ทฺทโว’ ญฺชนํ ตุ กชฺชลํ; วาสจุณฺณํ วาสโยโค, วณฺณกํ ตุ วิเลปนํ. La resina de trementina es sarala y su secreción es saraladdava; el colirio para los ojos se llama kajjala. El polvo perfumado es vāsayoga, mientras que el ungüento cosmético se conoce como vilepana. ๓๐๗. 307. คนฺธมาลฺยาทิสงฺขาโร, โย ตํ วาสน มุจฺจเต; มาลา มาลฺยํ ปุปฺผทาเม, ภาวิตํ วาสิตํ ติสุ. Aquella preparación de perfumes y guirnaldas se denomina vāsana; mālā y mālya se refieren a las guirnaldas de flores. Los términos bhāvita y vāsita se usan en los tres géneros para lo que ha sido perfumado. ๓๐๘. 308. อุตฺตํโส เสขรา’ เวฬา, มุทฺธมาลฺเย วฏํสโก; เสยฺยา จ สยนํ เสนํ, ปลฺลงฺโก ตุ จ มญฺจโก. Uttaṃsa, sekhara, āveḷā y vaṭaṃsaka son guirnaldas para la cabeza. Seyyā, sayana y sena son lechos, mientras que pallaṅka y mañcaka son nombres para la cama. ๓๐๙. 309. มญฺจาธาโร ปฏิปาโท, มญฺจงฺเค ตฺวฏนี ตฺถิยํ, El soporte de la cama es el paṭipāda; el larguero del bastidor de la cama es la aṭanī (femenino). ๓๑๐. 310. กุฬีรปาโท อาหจฺจ, ปาโท เจว มสารโก; จตฺตาโร พุนฺทิกาพทฺโธ, ติเม มญฺจนฺตรา สิยุํ. Kuḷīrapāda, āhaccapāda, masāraka y bundikābaddha: estos son los cuatro tipos de armazones o patas de cama. ๓๑๑. 311. พิพฺโพหนํ โจ’ ปธานํ, ปีฐิกา ปีฐ มาสนํ; โกจฺฉํ ตุ ภทฺทปีเฐ ถา, สนฺที ปีฐนฺตเร มตา. Bibbohana y upadhāna significan almohada. Pīṭhikā, pīṭha y āsana son asientos. Koccha es un asiento de paja o ceremonial, y sandī es un tipo de silla larga. ๓๑๒. 312. มหนฺโต [Pg.27] โกชโว ทีฆ,โลมโก โคนโก มโต; อุณฺณามยํ ตฺวตฺถรณํ, จิตฺตกํ วานจิตฺตกํ. Un gran cobertor de lana es kojava; si tiene pelo largo, se conoce como gonaka. Una alfombra de lana es attharaṇa; si es colorida o bordada, se llama cittaka o vānacittaka. ๓๑๓. 313. ฆนปุปฺผํ ปฏลิกา, เสตํ ตุ ปฏิกา ปฺยถ; ทฺวิทเสกทสานฺยุ’ ทฺท,โลมิ เอกนฺตโลมิโน. Paṭalikā es una manta de lana con flores densas, mientras que paṭikā es una manta blanca. Uddalomi es un cobertor con lana en ambos lados, y ekantalomi tiene lana en un solo lado. ๓๑๔. 314. ตเทว โสฬสิตฺถีนํ, นจฺจโยคฺคญฺหิ กุตฺตกํ; สีหพฺยคฺฆาทิรูเปหิ, จิตฺตํ วิกติกา ภเว. El kuttaka es una alfombra de lana apta para dieciséis bailarinas; la vikatikā es un tapiz decorado con figuras de leones, tigres y otros animales. ๓๑๕. 315. กฏฺฏิสฺสํ โกเสยฺยํ รตน, ปริสิพฺพิต มตฺถรณํ กมา; โกสิยกฏฺฏิสฺสมยํ, โกสิยสุตฺเตน ปกตญฺจ. Kaṭṭissa y koseyya son cubiertas de seda bordadas con gemas; están hechas de hilos de seda y telas de seda respectivamente. ๓๑๖. 316. ทีโป ปทีโป ปชฺโชโต, ปุเม ตฺวาทาส ทปฺปณา; เคณฺฑุโก กณฺฑุโก ตาล, วณฺฏํ ตุ พีชนีตฺถิยํ. Dīpa, padīpa y pajjota son lámparas. Ādāsa y dappaṇa (masculino) son espejos. Geṇḍuka y kaṇḍuka son pelotas para jugar. Tālavaṇṭa y bījanī (femenino) son abanicos. ๓๑๗. 317. จงฺโกฏโก กรณฺโฑ จ, สมุคฺโค สมฺปุโฏ ภเว; คามธมฺโม อสทฺธมฺโม, พฺยวาโย เมถุนํ รติ. Caṅkoṭaka, karaṇḍa, samugga y sampuṭa son términos para cofres o cajas. Gāmadhamma, asaddhamma, byavāya, methuna y rati se refieren al acto sexual. ๓๑๘. 318. วิวาโห ปยมา ปาณิ, คฺคโห ปริณโย ปฺยถ; ติวคฺโค ธมฺม, กาม,ตฺถา, จตุวคฺโค สโมกฺขกา. Vivāha, payama, pāṇiggaha y pariṇaya significan matrimonio. El tivagga comprende el dhamma, el placer y la riqueza; el catuvagga incluye también la liberación final. ๓๑๙. 319. ขุชฺโช จ คณฺฑุโล รสฺส, วามนา ตุ ลกุณฺฑโก; ปงฺคุโล ปีฐสปฺปี จ, ปงฺคุ ฉินฺนิริยาปโถ. Khujja y gaṇḍula significan jorobado; rassa, vāmana y lakuṇḍaka significan enano. Paṅgula, pīṭhasappī y paṅgu se refieren a quien tiene impedimentos para caminar. ๓๒๐. 320. ปกฺโข ขญฺโช ตุ โขณฺโฑ ถ,มูโค สุญฺญวโจ ภเว; กุณี หตฺถาทิวงฺโก จ, วลิโร ตุ จ เกกโร. Pakkha, khañja y khoṇḍa son cojos. Mūga y suññavaca significan mudo. Kuṇī es quien tiene un brazo o mano deforme; valira y kekara significan bizco. ๓๒๑. 321. นิกฺเกสสีโส ขลฺลาโฏ,มุณฺโฑ ตุ ภณฺฑุ มุณฺฑิโก; กาโณ อกฺขีน เมเกน,สุญฺโญ อนฺโธ ทฺวเยน ถ. Nikkesasīsa y khallāṭa significan calvo. Muṇḍa, bhaṇḍu y muṇḍika significan de cabeza rapada. Kāṇa es el ciego de un ojo y andha o suñña es el ciego de ambos. ๓๒๒. 322. พธิโร สุติหีโน ถ, คิลาโน พฺยาธิตา’ตุรา; อุมฺมาทวติ อุมฺมตฺโต, ขุชฺชาที วาจฺจลิงฺคิกา. Badhira y sutihīna significan sordo; gilāna, byādhita y ātura significan enfermo. Ummatto es el demente; estos términos, como khujja y otros, cambian según el género. ๓๒๓. 323. อาตงฺโก อามโย พฺยาธิ, คโท โรโค รุชาปิ จ; เคลญฺญากลฺล มาพาโธ,โสโส ตุ จ ขโย สิยา. Ātaṅka, āmaya, byādhi, gada, roga, rujā, gelañña, akalla y ābādha significan enfermedad. Sosa y khaya se refieren a la tisis o consunción. ๓๒๔. 324. ปีนโส [Pg.28] นาสิกาโรโค,ฆาเน สิงฺฆานิกา สฺสโว; เญยฺยํ ตฺว’รุ วโณ นิตฺถี, โผโฏ ตุ ปิฬกา ภเว. Pīnasa es una enfermedad de la nariz; siṅghānikā es la secreción nasal. Aru (neutro) y vaṇa (masculino) significan herida; phoṭa y piḷakā significan pústula o forúnculo. ๓๒๕. 325. ปุพฺโพ ปูโย ถ รตฺตาติ, สาโร ปกฺขนฺทิกา ปฺยถ; อปมาโร อปสฺมาโร, ปาทโผโฏ วิปาทิกา. Pubba y pūya significan pus. Rattātisāra y pakkhandikā significan disentería. Apamāra y apasmāra significan epilepsia; pādaphoṭa y vipādikā son llagas en los pies. ๓๒๖. 326. วุฑฺฒิโรโค ตุ วาตณฺฑํ, สีปทํ ภารปาทตา; กณฺฑู กณฺฑูติ กณฺฑูยา, ขชฺชุ กณฺฑูวนํ ปฺยถ. Vuḍḍhiroga y vātaṇḍa significan hidrocele; sīpada y bhārapādatā significan elefantiasis. Kaṇḍū, kaṇḍūti, kaṇḍūyā, khajju y kaṇḍūvana significan picazón o sarna. ๓๒๗. 327. ปามํ วิตจฺฉิกา กจฺฉุ, โสโถ ตุ สยถู’ทิโต; ทุนฺนามกญฺจ อริสํ, ฉทฺทิกา วมถู’ทิโต. Pāma, vitacchikā y kacchu son tipos de sarna o eccema. Sotho y sayathu significan hinchazón o edema. Dunnāmaka y arisa son hemorroides; chaddikā y vamathu significan vómito. ๓๒๘. 328. ทวถุ ปริตาโป ถ, ติลโก ติลกาฬโก; วิสูจิกา อิติ มหา, วิเรโก ถ ภคนฺทโล. Davathu y paritāpa significan ardor o angustia. Tilaka y tilakāḷaka son pecas o lunares. Visūcikā es el cólera, vireka es la purga y bhagandala es la fístula. ๓๒๙. 329. เมโห ชโร กาส สาสา, กุฏฺฐํ สูลามยนฺตรา; วุตฺโต เวชฺโช ภิสกฺโก จ, โรคหารี ติกิจฺฉโก. Meha (diabetes), jara (fiebre), kāsa (tos), sāsa (asma), kuṭṭha (lepra) y sūla (cólico) son enfermedades. El médico se llama vejja, bhisakka, rogahārī o tikicchaka. ๓๓๐. 330. สลฺลเวชฺโช สลฺลกตฺโต, ติกิจฺฉา ตุ ปติกฺริยา; เภสชฺช มคโท เจว, เภสชํ โม’สธํ ปฺยถ. Sallavejja y sallakatta significan cirujano. Tikicchā y patikriyā significan tratamiento médico. Bhesajja, agada y osadha significan medicina. ๓๓๑. 331. กุสลา นามยา โรคฺยํ,อถ กลฺโล นิรามโยติ, Kusala, anāmaya, ārogya, kalla y nirāmaya significan salud o estar libre de enfermedad. นรวคฺโค นิฏฺฐิโต. Aquí termina la sección sobre los seres humanos. ๔. จตุพฺพณฺณวคฺค 4. Sección de las cuatro castas. ขตฺติยวคฺค Sección de los khattiyas (nobles guerreros). ๓๓๒. 332. กุลํ วํโส จ สนฺตานา, ภิชนา โคตฺต มนฺวโย; ถิยํ สนฺตตฺย โถ วณฺณา, จตฺตาโร ขตฺติยาทโย. Kula, vaṃsa, santāna, abhijana, gotta, anvaya y santati (femenino) significan linaje o familia. Hay cuatro castas: khattiya y las demás. ๓๓๓. 333. กุลีโน สชฺชโน สาธุ,สภฺโย จายฺโย มหากุโล; ราชา ภูปติ ภูปาโล, ปตฺถิโว จ นราธิโป. A aquel de nacimiento noble, virtuoso y bueno se le llama de buena cuna y aristócrata; al soberano se le llama rey, señor de la tierra, protector del suelo, terrenal y soberano de los hombres. ๓๓๔. 334. ภูนาโถ [Pg.29] ชคติปาโล, ทิสมฺปติ ชนาธิโป; รฏฺฐาธิโป นรเทโว, ภูมิโป ภูภุโช ปฺยถ. También se le conoce como señor de la tierra, protector del mundo, señor de las regiones, soberano del pueblo, monarca del reino, dios entre los hombres, poseedor de la tierra y aquel que disfruta del suelo. ๓๓๕. 335. ราชญฺโญ ขตฺติโย ขตฺตํ, มุทฺธาภิสิตฺต พาหุชา; สพฺพภุมฺโม จกฺกวตฺตี, ภูโปญฺโญ มณฺฑลิสฺสโร. Se le llama de linaje real, kshatriya, de casta noble, ungido en la cabeza y nacido de los brazos. Al monarca universal se le llama soberano de toda la tierra, mientras que a otros reyes se les llama señores de un círculo territorial. ๓๓๖. 336. ปุเม ลิจฺฉวิ วชฺชี จ, สกฺโย ตุ สากิโย ถ จ; ภทฺทกจฺจานา ราหุล, มาตา พิมฺพา ยโสธรา. En masculino, están los Licchavi, los Vajjī, los Sakya y también los Sākiya. Los nombres de la madre de Rāhula son Bhaddakaccānā, Bimbā y Yasodharā. ๓๓๗. 337. โกฏีนํ เหฏฺฐิมนฺเตน, สตํ เยสํ นิธานคํ; กหาปณานํ ทิวส, วฬญฺโช วีสตมฺพณํ. Aquellos que tienen un tesoro acumulado de al menos cien millones de kahāpaṇas y cuyo gasto diario es de veinte ambaṇas de grano. ๓๓๘. 338. เต ขตฺติยมหาสาลา, สีติ โกฏิธนานิ ตุ; นิธานคานิ ทิวส, วฬญฺโช จ ทสมฺพณํ. Esos son los grandes nobles (khattiya-mahāsālā), que poseen ochenta millones de riquezas en sus tesoros y cuyo gasto diario es de diez ambaṇas. ๓๓๙. 339. เยสํ ทฺวิชมหาสาลา, ตทุปฑฺเฒ นิธานเค; วฬญฺเช จ คหปติ, มหาสาลา ธเน สิยุํ. Aquellos que son grandes brahmanes (dvija-mahāsālā) tienen la mitad de eso en sus tesoros; y los grandes jefes de hogar (gahapati-mahāsālā) deben ser considerados similares en riqueza. ๓๔๐. 340. มหามตฺโต ปธานญฺจ, มติสชีโว มนฺตินี; สชีโว สจิวา, มจฺโจ, เสนานี ตุ จมูปติ. El gran oficial es el jefe; consejero y ministro son sinónimos, así como consejero real, asociado y ministro. El comandante del ejército es el general. ๓๔๑. 341. นฺยาสาทีนํ วิวาทานํ, อกฺขทสฺโส ปทฏฺฐริ; โทวาริโก ปตีหาโร, ทฺวารฏฺโฐ ทฺวารปาลโก. El juez es quien observa las pruebas en disputas sobre depósitos y otros asuntos; portero, guarda de la puerta y centinela son términos para el vigilante de la entrada. ๓๔๒. 342. อนีกฏฺโฐติ ราชูนํ, องฺครกฺขคโณ มโต; กญฺจุกี โสวิทลฺโล จ, อนุชีวี ตุ เสวโก. Se conoce como anīkaṭṭha a la guardia personal de los reyes; el chambelán es el asistente de palacio, y el seguidor es el servidor. ๓๔๓. 343. อชฺฌกฺโข ธิกโต เจว,เหรญฺญิโก ตุ นิกฺขิโก; สเทสานนฺตโร สตฺตุ, มิตฺโตราชา ตโต ปรํ. Superintendente y encargado son sinónimos; el tesorero es el encargado de las monedas. El rey vecino inmediato es el enemigo, y el que está más allá de este es un aliado. ๓๔๔. 344. อมิตฺโต ริปุ เวรี จ, สปตฺตา ราติ สตฺว’ริ; (สตฺตุ+อริ)ปจฺจตฺถิโก ปริปนฺถี, ปฏิปกฺขา หิตาปโร. Enemigo, rival, hostil, adversario y oponente son sinónimos; así como el que obstruye, el antagonista y el que desea el mal. ๓๔๕. 345. ปจฺจามิตฺโต วิปกฺโข จ, ปจฺจนีก วิโรธิโน; วิทฺเทสี จ ทิโส ทิฏฺโฐ,ถา นุโรโธ นุวตฺตนํ. Adversario, opositor, hostil y enemigo; el que odia y el que muestra enemistad. Conformidad y cumplimiento significan seguir la voluntad de otro. ๓๔๖. 346. มิตฺโต นิตฺถี วยสฺโส จ, สหาโย สุหโท สขา; สมฺภตฺโต ทฬฺหมิตฺโต ถ, สนฺทิฏฺโฐ ทิฏฺฐมตฺตโก. Amigo, compañero de edad, aliado, de buen corazón y camarada son sinónimos; también el amigo devoto, el amigo firme, el conocido íntimo y el conocido de vista. ๓๔๗. 347. จโร จ คุฬฺหปุริโส, ปถาวี ปถิโก’ทฺธคู; ทูโต ตุ สนฺเทสหโร, คณโก ตุ มุหุตฺติโก. Espía y agente secreto son sinónimos; caminante, viajero y transeúnte también. Mensajero es quien lleva recados; contable es el que calcula el momento propicio. ๓๔๘. 348. เลขโก [Pg.30] ลิปิกาโร จ, วณฺโณ ตุ อกฺขโร ปฺยถ; เภโท ทณฺโฑ สาม ทานา, นฺยุปายา จตุโร อิเม. Escriba y calígrafo son sinónimos; carácter y letra también lo son. Estas son las cuatro estrategias: división, castigo, conciliación y donación. ๓๔๙. 349. อุปชาโปตุ เภโท จ, ทณฺโฑ ตุ สาหสํ ทโม; Instigación y división son sinónimos; el castigo implica violencia y disciplina. ๓๕๐. 350. สามฺย’ มจฺโจ สขา โกโส, ทุคฺคญฺจ วิชิตํ พลํ; รชฺชงฺคานีติ สตฺเตเต, สิยุํ ปกติโย ปิจ. El soberano, el ministro, el aliado, el tesoro, la fortaleza, el territorio y el ejército: estos siete son los elementos constituyentes del reino. ๓๕๑. 351. ปภาวุ’สฺสาห, มนฺตานํ, วสา ติสฺโส หิ สตฺติโย; ปภาโว ทณฺฑโช เตโช,ปตาโป ตุ จ โกสโช. Existen tres potencias: la del poder, la del esfuerzo y la del consejo. El poder nace del castigo, y la majestad nace del tesoro. ๓๕๒. 352. มนฺโต จ มนฺตนํ โส ตุ, จตุกฺกณฺโณ ทฺวิโคจโร; ติโคจโร ตุ ฉกฺกณฺโณ, รหสฺสํ คุยฺห มุจฺจเต. Consejo y deliberación son sinónimos; de cuatro oídos es entre dos personas, de seis oídos es entre tres personas; a lo que debe ocultarse se le llama secreto. ๓๕๓. 353. ตีสุ วิวิตฺต วิชน, ฉนฺนา, รโห รโห พฺยยํ; วิสฺสาโส ตุ จ วิสฺสมฺโภ,ยุตฺตํ ตฺโว’ปายิกํ ติสุ. Solitario, deshabitado, oculto y privado son sinónimos; 'raho' es un adverbio para secretamente. Confianza y seguridad son sinónimos; apropiado y adecuado se usan en los tres géneros. ๓๕๔. 354. โอวาโท จานุสิฏฺฐิตฺถี, ปุมวชฺเช นุสาสนํ; อาณา จ สาสนํ เญยฺยํ, อุทฺทานํ ตุ จ พนฺธนํ. Consejo, instrucción y amonestación son sinónimos; orden y edicto deben conocerse como tales; atadura y vínculo son términos para sujetar. ๓๕๕. 355. อาคุ วุตฺต มปราโธ, กโร ตุ พลิ มุจฺจเต; ปุณฺณปตฺโต ตุฏฺฐิทาโย, อุปทา ตุ จ ปาภตํ. Se llama falta a lo que se denomina delito. Al impuesto se le llama tributo. Un regalo de alegría es un donativo de satisfacción; una ofrenda es un presente. ๓๕๖. 356. ตโถ’ปายน มุกฺโกโจ, ปณฺณากาโร ปเหณกํ; สุงฺกํ ตฺวนิตฺถี คุมฺพาทิ, เทยฺเย ถา’โย ธนาคโม. Igualmente, soborno y presente; obsequio y regalo enviado. El peaje o aduana no es femenino; los ingresos son la llegada de riqueza. ๓๕๗. 357. อาตปตฺตํ ตถา ฉตฺตํ, รญฺญํ ตุ เหมมาสนํ; สีหาสนํ อโถ วาฬ, พีชนีตฺถี จ จามรํ. Parasol y sombrilla; el asiento de oro de los reyes es el trono de león; también están el espantamoscas de cola de yak y el abanico ceremonial. ๓๕๘. 358. ขคฺโค จ ฉตฺต มุณฺหีสํ, ปาทุกา วาลพีชนี; อิเม กกุธภณฺฑานิ, ภวนฺติ ปญฺจ ราชุนํ. La espada, el parasol, el turbante, las sandalias y el espantamoscas: estas cinco son las insignias reales de los reyes. ๓๕๙. 359. ภทฺทกุมฺโภ ปุณฺณกุมฺโภ, ภิงฺกาโร ชลทายโก; หตฺถิ,สฺส,รถ,ปตฺตี ตุ, เสนา หิ จตุรงฺคินี. La vasija auspiciosa, la vasija llena y la jarra ceremonial que vierte agua. Elefantes, caballos, carros e infantería constituyen el ejército de cuatro divisiones. ๓๖๐. 360. กุญฺชโร วารโณ หตฺถี, มาตงฺโค ทฺวิรโท คโช; นาโค ทฺวิโป อิโภ ทนฺตี,ยูถเชฏฺโฐ ตุ ยูถโป. Kuñjaro, vāraṇo, hatthī, mātaṅgo, dvirado, gajo, nāgo, dvipo, ibho y dantī son sinónimos de elefante. Al jefe de la manada se le llama yūthapo. ๓๖๑. 361. กาฬาวก [Pg.31] คงฺเคยฺยา, ปณฺฑร ตมฺพา จ ปิงฺคโล คนฺโธ; มงฺคล เหโม’โปสถ,ฉทฺทนฺตา คชกุลานิ เอตานิ. Kāḷāvaka, Gaṅgeyya, Paṇḍara, Tamba, Piṅgala, Gandha, Maṅgala, Hema, Uposatha y Chaddanta: estas son las familias de los elefantes. ๓๖๒. 362. กลโภ เจว ภิงฺโกถ, ปภินฺโน มตฺต คชฺชิตา; หตฺถิฆฏา ตุ คชตา, หตฺถีนี ตุ กเรณุกา. Kalabha y bhiṅka son elefantes jóvenes; pabhinna y matta son elefantes en celo; gajjitā es el que brama. Una multitud de elefantes es hatthighaṭā; la elefante hembra es kareṇukā. ๓๖๓. 363. กุมฺโภ หตฺถิสิโรปิณฺฑา, กณฺณมูลํ ตุ จูลิกา; อาสนํ ขนฺธเทสมฺหิ, ปุจฺฉมูลํ ตุ เมจโก. Se llama ‘kumbho’ a las protuberancias frontales de la cabeza del elefante; ‘cūlikā’ es la raíz de la oreja; ‘āsanam’ es la región del hombro, y ‘mecako’ es la raíz de la cola. ๓๖๔. 364. อาลาน มาฬฺหโก ถมฺโภ, นิตฺถีตุ นิคโฬ’นฺทุโก; สงฺขลํ ตีสฺวโถ คณฺโฑ,กโฏ ทานํ ตุ โส มโท. ‘Ālānam’, ‘māḷhako’ y ‘thambho’ son términos para el poste de amarre; ‘nigaḷo’ y ‘anduko’ para los grilletes; ‘saṅkhalam’ es la cadena; ‘gaṇḍo’ y ‘kaṭo’ es la sien del elefante, y ‘dānaṃ’ o ‘mado’ es el icor o secreción temporal. ๓๖๕. 365. โสณฺโฑ ตุ ทฺวีสุ หตฺโถ ถ,กรคฺคํ โปกฺขรํ ภเว; มชฺฌมฺหิ พนฺธนํ กจฺฉา, กปฺปโน ตุ กุถาทโย. La trompa se conoce también como 'hattha'; el extremo de la trompa se llama 'pokkhara'. La cincha en su parte media es 'kacchā', y 'kappana' se refiere a los ornamentos como mantas y otros arreos. ๓๖๖. 366. โอปวยฺโห ราชวยฺโห, สชฺชิโต ตุ จ กปฺปิโต; โตมโร นิตฺถิยํ ปาเท, สิยา วิชฺฌนกณฺฏโก. 'Opavayho' y 'rājavayho' designan a la montura real; 'sajjito' y 'kappito' significan equipado o preparado. 'Tomaro' es, en género no femenino, el aguijón para picar en la pata. ๓๖๗. 367. ตุตฺตํ ตุ กณฺณมูลมฺหิ, มตฺถกมฺหิ ตุ องฺกุโส; หตฺถาโรโห หตฺถิเมณฺโฑ,หตฺถิโป หตฺถิโคปโก. Se usa el término ‘tuttam’ para la púa aplicada en la raíz de la oreja, y ‘aṅkuso’ para el gancho usado en la cabeza. ‘Hatthāroho’, ‘hatthimeṇḍo’, ‘hatthipo’ y ‘hatthigopako’ designan al conductor o guardián de elefantes. ๓๖๘. 368. คามณีโย ตุ มาตงฺค, หยาทฺยาจริโย ภเว; หโย ตุรงฺโค ตุรโค,วาโห อสฺโส จ สินฺธโว. ‘Gāmaṇīyo’ y ‘mātaṅga’ se refieren al maestro de elefantes, caballos, etc.; ‘hayo’, ‘turaṅgo’, ‘turago’, ‘vāho’, ‘asso’ y ‘sindhavo’ son sinónimos de caballo. ๓๖๙. 369. เภโท อสฺสตโร ตสฺสา,ชานิโย ตุ กุลีนโก; สุขวาหี วินีโต ถ,กิโสโร หยโปตโก. Una variedad de este es el mulo (‘assataro’); ‘jāniyo’ y ‘kulīnako’ es el de buena raza; ‘sukhavāhī’ y ‘vinīto’ es el caballo entrenado, y ‘kisoro’ o ‘hayapotako’ es el potro. ๓๗๐. 370. โฆฏโก ตุ ขฬุงฺโก ถ, ชวโน จ ชวาธิโก; มุขาธานํ ขลีโน วา, กสา ตฺว สฺสาภิตาฬินี. ‘Ghoṭako’ y ‘khaḷuṅko’ designan al caballo de mala calidad; ‘javano’ y ‘javādhiko’ al veloz; ‘mukhādhānam’ o ‘khalīno’ es el freno o bocado, y ‘kasā’ es el látigo para azotar al caballo. ๓๗๑. 371. กุสา ตุ นาสรชฺชุมฺหิ, วฬวา’สฺสา ขุโร สผํ; ปุจฺฉ มนิตฺถี นงฺคุฏฺฐํ, วาลหตฺโถ จ วาลธิ. ‘Kusā’ es la rienda de la nariz; ‘vaḷavā’ es la yegua; ‘khuro’ y ‘saphaṃ’ es la pezuña; ‘pucchaṃ’, ‘naṅguṭṭhaṃ’, ‘vālahattho’ y ‘vāladhi’ son términos para la cola. ๓๗๒. 372. สนฺทโน [Pg.32] จ รโถ ผุสฺส, รโถ ตุ นรณาย โส; จมฺมาวุโต จ เวยคฺโฆ,เทปฺโป พฺยคฺฆสฺส ทีปิโน. ‘Sandano’ y ‘ratho’ son el carro; ‘phussaratho’ es el carro ceremonial para el rey; ‘veyaggho’ es el carro cubierto con piel de tigre y ‘deppo’ el cubierto con piel de leopardo. ๓๗๓. 373. สิวิกา ยาปฺยยานญฺจา, นิตฺถี ตุ สกโฏ ปฺย’นํ ; จกฺกํ รถงฺค มาขฺยาตํ, ตสฺสนฺโต เนมิ นาริยํ. ‘Sivikā’ y ‘yāpyayānam’ son la litera o palanquín; ‘sakaṭo’ y ‘anaṃ’ designan a la carreta; ‘cakkaṃ’ y ‘rathaṅgaṃ’ es la rueda, y su borde se llama ‘nemi’ o ‘nāri’. ๓๗๔. 374. ตมฺมชฺเฌ ปิณฺฑิกา นาภิ, กุพฺพโร ตุ ยุคนฺธโร; อกฺขคฺคกีเล อาณีตฺถี, วรุโถ รถคุตฺย’ถ. En medio de la rueda está el cubo llamado ‘piṇḍikā’ o ‘nābhi’; ‘kubbaro’ y ‘yugandharo’ es el pértigo; ‘āṇī’ es el pasador del eje y ‘varutho’ es la defensa o protección del carro. ๓๗๕. 375. ธุโร มุเข รถสฺสงฺคา, ตฺว กฺโข ปกฺขรอาทโย; ยานญฺจ วาหนํ โยคฺคํ, สพฺพหตฺถฺยาทิวาหเน. ‘Dhuro’ es el frente del carro; otras partes son el eje (‘akkho’) y los costados (‘pakkhara’). ‘Yānaṃ’, ‘vāhanaṃ’ y ‘yoggaṃ’ son términos generales para cualquier vehículo o montura, incluyendo elefantes. ๓๗๖. 376. รถจารี ตุ สูโต จ, ปาชิตา เจว สารถี; รถาโรโห จ รถิโก,รถี โยโธ ตุ โย ภโฏ. ‘Rathacārī’, ‘sūto’, ‘pājitā’ y ‘sārathī’ son el auriga o conductor; ‘rathāroho’, ‘rathiko’ y ‘rathī’ es el combatiente en carro; ‘yodho’ y ‘bhaṭo’ designan al soldado o guerrero. ๓๗๗. 377. ปทาติ ปตฺตี ตุ ปุเม, ปทโค ปทิโก มโต; สนฺนาโห กงฺกโฏ วมฺมํ, กวโจ วา อุรจฺฉโท. ‘Padāti’, ‘pattī’, ‘padago’ y ‘padiko’ se refieren a la infantería o soldado de a pie. ‘Sannāho’, ‘kaṅkaṭo’, ‘vammaṃ’, ‘kavaco’ y ‘uracchado’ son términos para la armadura o coraza. ๓๗๘. 378. ชาลิกา ถ จ สนฺนทฺโธ, สชฺโช จ วมฺมิโก ภเว; อามุกฺโก ปฏิมุกฺโก ถ, ปุเรจารี ปุเรจโร. ‘Jālikā’ es la cota de malla; ‘sannaddho’, ‘sajjo’ y ‘vammiko’ es quien está acorazado; ‘āmukko’ y ‘paṭimukko’ es el que se ha puesto la armadura; ‘purecārī’ y ‘purecaro’ es el que va delante. ๓๗๙. 379. ปุพฺพงฺคโม ปุเรคามี, มนฺทคามี ตุ มนฺถโร; ชวโน ตุริโต เวคี, เชตพฺพํ เชยฺย มุจฺจเต. ‘Pubbaṅgamo’ y ‘puregāmī’ son los precursores; ‘mandagāmī’ y ‘mantharo’ es el que se mueve lento; ‘javano’, ‘turito’ y ‘vegī’ es el veloz; lo que debe ser conquistado se llama ‘jetabbaṃ’ o ‘jeyyaṃ’. ๓๘๐. 380. สูร วีรา ตุ วิกฺกนฺโต, สหาโย นุจโร สมา; สนฺนทฺธปฺปภุตี ตีสุ, ปาเถยฺยํ ตุ จ สมฺพลํ. ‘Sūra’, ‘vīrā’ y ‘vikkanto’ son los valientes o héroes; ‘sahāyo’ y ‘anucaro’ son los compañeros. Los términos como ‘sannaddha’ se usan en tres géneros; ‘pātheyyaṃ’ y ‘sambalaṃ’ son las provisiones para el camino. ๓๘๑. 381. วาหินี ธชินี เสนา, จมู จกฺกํ พลํ ตถา; อนีโก วา ถ วินฺยาโส,พฺยูโห เสนาย กถฺยเต. ‘Vāhinī’, ‘dhajinī’, ‘senā’, ‘camū’, ‘cakkaṃ’, ‘balaṃ’ y ‘anīko’ son sinónimos de ejército; ‘vinyāso’ o ‘byūho’ se refiere a la formación o disposición de las tropas. ๓๘๒. 382. หตฺถี ทฺวาทสโปโส,ติ,ปุริโส ตุรโค, รโถ; จตุโปโสติ เอเตน, ลกฺขเณนา ธมนฺตโต. Se dice que un elefante con doce hombres, un jinete con su caballo y un carro con cuatro hombres constituyen, según esta característica, la unidad mínima. ๓๘๓. 383. หตฺถานีกํ หยานีกํ, รถานีกํ ตโย ตโย; คชาทโย สสตฺถา ตุ, ปตฺตานีกํ จตุชฺชนา. Una división de elefantes, una de caballos y una de carros constan de tres unidades cada una; la infantería armada consta de cuatro hombres. ๓๘๔. 384. สฏฺฐิวํสกลาเปสุ, [Pg.33] ปจฺเจกํ สฏฺฐิทณฺฑิสุ; ธูลีกเตสุ เสนาย, ยนฺติยา กฺโขภนี ตฺถิยํ. Cuando el ejército se compone de sesenta grupos de sesenta bastones cada uno, y se desplaza levantando polvo, se denomina ‘akkhobhanī’. ๓๘๕. 385. สมฺปตฺติ สมฺปทา ลกฺขี, สิรี วิปตฺติ อาปทา; อถา วุธญฺจ เหติ’ตฺถี, สตฺถํ ปหรณํ ภเว. ‘Sampatti’, ‘sampadā’, ‘lakkhī’ y ‘sirī’ significan prosperidad; ‘vipatti’ y ‘āpadā’ significan desgracia. ‘Āvudhaṃ’, ‘heti’, ‘satthaṃ’ y ‘paharaṇaṃ’ son términos para referirse al arma. ๓๘๖. 386. มุตฺตามุตฺต มมุตฺตญฺจ, ปาณิโต มุตฺตเมว จ; ยนฺตมุตฺตนฺติ สกลํ, อายุธํ ตํ จตุพฺพิธํ. Existen cuatro clases de armas: ‘muttāmuttaṃ’ (arrojadiza pero retenida), ‘amuttaṃ’ (no arrojadiza), ‘pāṇimuttaṃ’ (arrojada con la mano) y ‘yantamuttaṃ’ (arrojada por una máquina). ๓๘๗. 387. มุตฺตามุตฺตญฺจ ยฏฺฐฺยาทิ, อมุตฺตํ ฉุริกาทิกํ; ปาณิมุตฺตํ ตุ สตฺยาทิ, ยนฺตมุตฺตํ สราทิกํ. ‘Muttāmuttaṃ’ son los bastones, etc.; ‘amuttaṃ’ son los cuchillos y similares; ‘pāṇimuttaṃ’ son las lanzas, etc., y ‘yantamuttaṃ’ son las flechas y proyectiles mecánicos. ๓๘๘. 388. อิสฺสาโส ธนุ โกทณฺฑํ, จาโป นิตฺถี สราสนํ; อโถ คุโณ ชิยา ชฺยา ถ,สโร ปตฺติ จ สายโก. ‘Issāso’, ‘dhanu’, ‘kodaṇḍaṃ’, ‘cāpo’ y ‘sarāsanaṃ’ significan arco. ‘Guṇo’, ‘jiyā’ y ‘jyā’ son la cuerda del arco. ‘Saro’, ‘patti’ y ‘sāyako’ son la flecha. ๓๘๙. 389. วาโณ กณฺฑ มุสุ ทฺวีสุ, ขุรปฺโป เตชนา’สนํ; ตูณีตฺถิยํ กลาโป จ, ตูโณ ตูณีร วาณธิ. ‘Vāṇo’, ‘kaṇḍa’, ‘usu’, ‘khurappo’ y ‘tejanā’ o ‘asanaṃ’ son tipos de flecha. ‘Tūṇī’, ‘kalāpo’, ‘tūṇo’, ‘tūṇīra’ y ‘vāṇadhi’ designan el carcaj. ๓๙๐. 390. ปกฺโข ตุ วาโช ทิทฺโธ ตุ, วิสปฺปิโต สโร ภเว; ลกฺขํ เวชฺฌํ สรพฺยญฺจ, สราภฺยาโส ตุ’ปาสนํ. ‘Pakkho’ y ‘vājo’ son las plumas de la flecha; ‘diddho’ es la flecha envenenada; ‘lakkhaṃ’, ‘vejjhaṃ’ y ‘sarabyaṃ’ es el blanco, y ‘sarābhyāso’ o ‘upāsanaṃ’ es la práctica de tiro con arco. ๓๙๑. 391. มณฺฑลคฺโค ตุ เนตฺตึโส, อสิ ขคฺโค จ สายโก; โกสิตฺถี ตพฺพิธาเน โถ, ถรุ ขคฺคาทิมุฏฺฐิยํ. ‘Maṇḍalaggo’, ‘nettiṃso’, ‘asi’, ‘khaggo’ y ‘sāyako’ son sinónimos de espada; ‘kosi’ es su vaina; ‘tharu’ es la empuñadura de la espada y otras armas. ๓๙๒. 392. เขฏกํ ผลกํ จมฺมํ, อิลฺลี ตุ กรปาลิกา; ฉุริกา สตฺย’สิปุตฺตี, ลคุโฬ ตุ จ มุคฺคโร. ‘Kheṭakaṃ’, ‘phalakaṃ’ y ‘cammaṃ’ significan escudo; ‘illī’ es una espada corta; ‘churikā’, ‘satti’ y ‘asiputtī’ son cuchillos o dagas; ‘laguḷo’ y ‘muggaro’ son la maza o el garrote. ๓๙๓. 393. สลฺโล นิตฺถิ สงฺกุ ปุเม, วาสี ตุ ตจฺฉนีตฺถิยํ; กุฐารี ตฺถีผรสุโส, ฏงฺโก ปาสาณทารโณ. La flecha es 'salla'; la estaca es 'saṅku' (masculino); la azuela o hacha de carpintero es 'vāsī' (femenino); el hacha es 'kuṭhārī' (femenino) o 'pharasu' (masculino); el cincel para tallar piedra es 'ṭaṅka'. ๓๙๔. 394. กณโย ภินฺทิวาโฬ จ, จกฺกํ กุนฺโต คทา ตถา; สตฺยา’ที สตฺถเภทา ถ,โกโณ’สฺโส โกฏิ นาริยํ. La lanza corta, la jabalina, el disco, la pica y la maza son tipos de armas. 'Koṇa' y 'assa' significan esquina o ángulo; 'koṭi' es la punta o el extremo (femenino). ๓๙๕. 395. นิยฺยานํ คมนํ ยาตฺรา, ปฏฺฐานญฺจ คโม คติ; จุณฺโณ ปํสุ รโช เจว, ธูลี’ตฺถี เรณุ จ ทฺวิสุ. Partida, marcha, viaje, salida, camino y movimiento [son sinónimos]. Polvo, arena y suciedad se expresan como 'cuṇṇo', 'paṃsu' y 'rajo'; 'dhūlī' es femenino y 'reṇu' se usa en ambos géneros. ๓๙๖. 396. มาคโธ [Pg.34] มธุโก วุตฺโต, วนฺที ตุ ถุติปาฐโก; เวตาฬิโก โพธกโร,จกฺกิโก ตุ จ ฆณฺฏิโก. El panegirista es llamado 'māgadha' o 'madhuka'; el bardo es el que recita alabanzas ('vandī'). El 'vetāḷika' es quien despierta al rey, y el 'cakkika' es el encargado de tocar la campana. ๓๙๗. 397. เกตุ ธโช ปฏากา จ, กทลี เกตนํ ปฺยถ; โย’หํกาโร’ญฺญมญฺญสฺส, สา’ หมหมิกา ภเว. Estandarte, bandera, insignia, estandarte de plátano y señal [son sinónimos]. La actitud de arrogancia competitiva de unos frente a otros se denomina 'ahamahamikā'. ๓๙๘. 398. พลํ ถาโม สหํ สตฺติ, วิกฺกโม ตฺวติสูรตา; รเณ ชิตสฺส ยํ ปานํ, ชยปานนฺติ ตํ มตํ. Fuerza, vigor, potencia y capacidad; heroísmo y suprema valentía. La bebida de quien ha resultado vencedor en la batalla se conoce como 'jayapāna' (bebida de la victoria). ๓๙๙. 399. สงฺคาโม สมฺปหาโร จา, นิตฺถิยํ สมรํ รณํ; อาชิตฺถี อาหโว ยุทฺธ, มาโยธนญฺจ สํยุคํ. Conflicto, combate, batalla, lucha, guerra, contienda, duelo, enfrentamiento y refriega [son términos para la guerra]. ๔๐๐. 400. ภณฺฑนํ ตุ วิวาโท จ, วิคฺคโห กลห เมธคา; มุจฺฉา โมโห ถ ปสยฺโห,พลกฺกาโร หโฐ ภเว. Pelea, disputa, altercado, conflicto y riña. El desvanecimiento es 'mucchā' o 'moha'; el uso de la fuerza, la coacción o la violencia se denominan 'pasayha', 'balakkāra' o 'haṭha'. ๔๐๑. 401. อุปฺปาโท ภูตวิกติ, ยา สุภาสุภสูจิกา; อีติ ตฺวิตฺถี อชญฺญญฺจ, อุปสคฺโค อุปทฺทโว. Un presagio es una alteración de los elementos naturales que indica sucesos favorables o desfavorables. Calamidad, mal augurio, infortunio y desgracia [son sinónimos]. ๔๐๒. 402. นิพฺพุทฺธํ มลฺลยุทฺธมฺหิ, ชโย ตุ วิชโย ภเว; ปราชโย รเณ ภงฺโค, ปลายน มปกฺกโม. En el combate de luchadores, la lucha cuerpo a cuerpo se llama 'nibbuddha'; la victoria es 'jaya' o 'vijayo'. La derrota en batalla es 'bhaṅga'; la huida es 'palāyana' o 'apakkama'. ๔๐๓. 403. มารณํ หนนํ ฆาโต, นาสนญฺจ นิสูทนํ; หึสนํ สรณํ หึสา, วโธ สสน ฆาตนํ. Matanza, aniquilación, golpe, destrucción, exterminio, violencia, daño, agresión, ejecución y asesinato [son términos para el acto de matar]. ๔๐๔. 404. มรณํ กาลกิริยา, ปลโย มจฺจุ อจฺจโย; นิธโน นิตฺถิยํ นาโส, กาโล’นฺโต จวนํ ภเว. Muerte, fallecimiento, disolución, deceso, transcurso, fin, destrucción, tiempo final, término y caída [son sinónimos de morir]. ๔๐๕. 405. ตีสุ เปโต ปเรโต จ,มโต ถ จิตโก จิโต; อาฬหนํ สุสานญฺจา, นิตฺถิยํ กุณโป ฉโว. Al difunto se le llama 'peta', 'pareta' o 'mata'. La pira funeraria es 'citaka' o 'cito'. El cementerio es 'āḷahana' o 'susāna'; el cadáver se denomina 'kuṇapo' o 'chavo'. ๔๐๖. 406. กพนฺโธ นิตฺถิยํ เทโห, สิโรสุญฺโญ สหกฺริโย; อถ สิวถิกา วุตฺตา, สุสานสฺมิญฺหิ อามเก. Un tronco o cuerpo decapitado que aún muestra movimiento se llama 'kabandha'. El cementerio donde se depositan los cadáveres frescos se llama 'sivathikā'. ๔๐๗. 407. วนฺทีตฺถิยํ กรมโร, ปาโณ ตฺว’สุ ปกาสิโต; การา ตุ พนฺธนาคารํ, การณา ตุ จ ยาตนา. Un prisionero de guerra es 'karamara'; el aliento vital o vida se expresa como 'pāṇa' o 'asu'. 'Kārā' es la prisión y 'kāraṇā' es la tortura o el tormento. อิติ ขตฺติยวคฺโค. Aquí termina el capítulo sobre los Khattiyas (la casta guerrera). ๔๐๘. 408. พฺรหฺมพนฺธุ [Pg.35] ทฺวิโช วิปฺโป, พฺรหฺมา โภวาที พฺราหฺมโณ; โสตฺติโย ฉนฺทโส โส ถ,สิสฺส’ นฺเตวาสิโน ปุเม. Brahmabandhu, dvija (nacido dos veces), vippa, brahmā, bhovādī y brāhmaṇa [son sinónimos]. 'Sottiya' y 'chandasa' son los expertos en los Vedas. Los discípulos se llaman 'sissa' o 'antevāsina'. ๔๐๙. 409. พฺรหฺมจารี คหฏฺโฐ จ, วนปฺปตฺโถ จ ภิกฺขุติ; ภวนฺติ จตฺตาโร เอเต, อสฺสมา ปุนฺนปุํสเก. El estudiante célibe, el que vive en el hogar, el que se retira al bosque y el monje mendicante; estos son los cuatro estadios de la vida espiritual (āśrama). ๔๑๐. 410. จรนฺตา สห สีลาที, สพฺรหฺมจาริโน มิถุ; อุปชฺฌาโย อุปชฺฌา ถา, จริโย นิสฺสยทาทิโก. Quienes practican juntos la virtud y otros entrenamientos son 'sabrahmacārī'. El preceptor es 'upajjhāya'; el maestro que otorga la base de apoyo es 'ācariya'. ๔๑๑. 411. อุปนียา ถวา ปุพฺพํ, เวท มชฺฌาปเย ทฺวิโช; โย สงฺคํ สรหสฺสญฺจา, จริโย พฺราหฺมเณสุ โส. Aquel nacido dos veces que, tras la iniciación, enseña los Vedas con sus tratados complementarios y secretos, es el 'ācariya' entre los brahmanes. ๔๑๒. 412. ปารมฺปริย เมติหฺยํ, อุปเทโส ตเถ’ติหา; ยาโค ตุ กตุ ยญฺโญ ถ, เวทีตฺถี ภู ปริกฺขตา. Tradición oral, linaje, instrucción y leyendas históricas. El sacrificio ritual es 'yāga', 'katu' o 'yañña'. 'Vedī' es el altar o el terreno sagrado preparado. ๔๑๓. 413. อสฺสเมโธ จ ปุริส, เมโธ เจว นิรคฺคโฬ; สมฺมาปาโส วาชเปยฺย, มิติ ยาคา มหา อิเม. El sacrificio del caballo, el sacrificio humano, el sacrificio 'niraggaḷa', el 'sammāpāsa' y el 'vājapeyya' son conocidos como los grandes sacrificios. ๔๑๔. 414. อิตฺวิโช ยาชโก จาถ,สภฺโย สามาชิโก ปฺยถ; ปริสา สภา สมชฺชา จ, ตถา สมิติ สํสโท. El sacerdote oficiante es 'itvija' o 'yājaka'. El miembro de una asamblea es 'sabhya' o 'sāmājika'. Asamblea, consejo, reunión, comité y congregación [son sinónimos]. ๔๑๕. 415. จตสฺโส ปริสา ภิกฺขุ, ภิกฺขุนี จ อุปาสกา; อุปาสิกาโยติ อิมา, ถวา ฏฺฐ ปริสา สิยุํ. Las cuatro asambleas son: monjes, monjas, laicos y laicas. Alternativamente, se dice que existen ocho tipos de asambleas. ๔๑๖. 416. ตาวตึส,ทฺวิช,กฺขตฺต,มาร,คฺคหปติสฺส จ; สมณานํ วสา จาตุ, มหาราชิก, พฺรหฺมุนํ. [Las ocho asambleas son:] la de los dioses de Tāvatiṃsa, la de los brahmanes, la de los nobles, la de los Maras, la de los jefes de familia, la de los ascetas, la de los Cuatro Grandes Reyes y la de los Brahmas. ๔๑๗. 417. คายตฺติปฺปมุขํ ฉนฺทํ, จตุวีส’กฺขรํ ตุ ยํ; เวทาน มาทิภูตํ สา, สาวิตฺตี ติปทํ สิยา. El metro poético encabezado por la Gāyattrī, que consta de veinticuatro sílabas y es la fuente de los Vedas, es la Sāvittī de tres versos. ๔๑๘. 418. หพฺยปาเก จรุ มโต, สุชา ตุ โหมทพฺพิยํ; ปรมนฺนํ ตุ ปายาโส, หพฺยํ ตุ หวิ กถฺยเต. La ofrenda cocinada es 'caru', la cuchara de sacrificio es 'sujā'. El arroz con leche excelente se llama 'pāyāsa' y la oblación se denomina 'habya' o 'havi'. ๔๑๙. 419. ยูโป ถูณายํ นิมฺมนฺตฺย, ทารุมฺหิ ตฺว’รณี ทฺวิสุ; คาหปฺปจฺจา’หวนีโย, ทกฺขิณคฺคิ ตโย’ คฺคโย. 'Yūpa' es el poste de sacrificio. 'Araṇī' es la madera para encender el fuego por fricción. Los tres fuegos rituales son: Gāhappacca, Āhavanīya y Dakkhiṇaggi. ๔๒๐. 420. จาโค วิสฺสชฺชนํ ทานํ, โวสฺสคฺโค จาปเทสนํ; วิสฺสาณนํ วิตรณํ, วิหายิตา ปวชฺชนํ. Generosidad, desprendimiento, donación, renuncia, cesión, distribución, regalo, abandono y entrega [son sinónimos]. ๔๒๑. 421. ปญฺจ [Pg.36] มหาปริจฺจาโค, วุตฺโต เสฏฺฐ, ธนสฺส จ; วเสน ปุตฺต ทารานํ, รชฺชสฺส’ งฺคาน เมว จ. Se declaran cinco grandes renuncias: la de las riquezas, la de los hijos, la de la esposa, la del reino y la de los propios órganos o la vida. ๔๒๒. 422. อนฺนํ ปานํ ฆรํ วตฺถํ, ยานํ มาลา วิเลปนํ; คนฺโธ เสยฺยา ปทีเปยฺยํ, ทานวตฺถู สิยุํ ทส. Comida, bebida, morada, vestimenta, vehículos, guirnaldas, ungüentos, fragancias, lechos y lámparas; estos son los diez objetos de donación. ๔๒๓. 423. มตตฺถํ ตทเห ทานํ, ตีสฺเวต มุทฺธเทหิกํ; ปิตุทานํ ตุ นิวาโป, สทฺธํ ตุ ตํว สาตฺถโต. La ofrenda dada en el día de la muerte se conoce en los tres mundos como rito funerario; la ofrenda a los antepasados es la oblación, y de acuerdo con el sentido de las escrituras, eso mismo es la ceremonia de fe. ๔๒๔. 424. ปุเม อติถิ อาคนฺตุ, ปาหุนา เวสิกา ปฺยถ; อญฺญตฺถ คนฺตุ มิจฺฉนฺโต, คมิโก ถา คฺฆ มคฺฆิยํ. En masculino, un invitado se llama atithi, āgantu, pāhuna y vesika; aquel que desea ir a otro lugar es un viajero; luego están aggha y agghiya como ofrendas de respeto. ๔๒๕. 425. ปชฺชํ ปาโททกาโท ถ, สตฺตา’คนฺตฺวาทโย ติสุ; อปจิตฺย’จฺจนา ปูชา, ปหาโร พลิ มานนา. El agua para los pies y similares se denomina pajja; términos como visitante se usan en los tres géneros; reverencia, culto, adoración, ofrenda, sacrificio y honor son sinónimos. ๔๒๖. 426. นมสฺสา ตุ นมกฺกาโร, วนฺทนา จาภิวาทนํ; ปตฺถนา ปณิธานญฺจ, ปุริเส ปณิธีริโต. Homenaje, reverencia, salutación y saludo respetuoso; la aspiración y la resolución se expresan en masculino como paṇidhi. ๔๒๗. 427. อชฺเฌสนา ตุ สกฺการ, ปุพฺพงฺคมนิโยชนํ; La petición es una invitación solemne precedida por la hospitalidad o el honor. ๔๒๘. 428. ปริเยสนา นฺเวสนา, ปริเยฏฺฐิ คเวสนา; อุปาสนํ ตุ สุสฺสูสา, สา ปาริจริยา ภเว. Búsqueda, investigación, indagación y exploración; el servicio es el deseo de escuchar, y eso constituye la atención devota. ๔๒๙. 429. โมน มภาสนํ ตุณฺหี, ภาโว ถ ปฏิปาฏิ สา; อนุกฺกโม ปริยาโย, อนุปุพฺพฺย’ปุเม กโม. El silencio es la ausencia de habla o el estado silencioso; la sucesión es el orden, la secuencia, el turno, la graduación y, en masculino, el paso. ๔๓๐. 430. ตโป จ สํยโม สีลํ, นิยโม ตุ วตญฺจ วา; วีติกฺกโม’ ชฺฌจาโร ถ, วิเวโก ปุถุคตฺตตา. Austeridad, autocontrol, moralidad, observancia y voto; la transgresión es la mala conducta; la reclusión es el estado de apartamiento. ๔๓๑. 431. ขุทฺทานุขุทฺทกํ อาภิ, สมาจาริก มุจฺจเต; อาทิพฺรหฺมจริยํ ตุ, ตทญฺญํ สีล มีริตํ. Las reglas menores y secundarias se denominan conducta de etiqueta; lo que es distinto de ello se describe como la moralidad fundamental de la vida santa. ๔๓๒. 432. โย ปาเปหิ อุปาวตฺโต, วาโส สทฺธึ คุเณหิ โส; อุปวาโสติ วิญฺเญยฺโย, สพฺพโภควิวชฺชิโต. Debe entenderse como upavāsa a aquel que, habiéndose apartado de los males, reside junto a las virtudes y ha renunciado a todos los placeres sensoriales. ๔๓๓. 433. ตปสฺสี ภิกฺขุ สมโณ, ปพฺพชิโต ตโปธโน; วาจํยโม ตุ มุนิ จ, ตาปโส ตุ อิสี ริโต. Asceta, monje, recluta, renunciante y rico en austeridad; aquel que refrena el habla es un sabio (muni), y un asceta se describe como un vidente (isi). ๔๓๔. 434. เยสํยตินฺทฺริยคณา, ยตโย วสิโน จ เต; สาริปุตฺโต’ปติสฺโส ตุ, ธมฺมเสนาปตี ริโต. Aquellos que poseen el conjunto de los sentidos controlados son ascetas y señores de sí mismos; Sāriputta es llamado Upatissa y el General del Dhamma. ๔๓๕. 435. โกลิโต โมคฺคลฺลาโน ถ,อริโย ธิคโต สิยา; โสตาปนฺนาทิกา เสขา, นริโย ตุ ปุถุชฺชโน. Kolita es Moggallāna; un Noble es aquel que ha alcanzado la realización; los que han entrado en la corriente y demás son aprendices, mientras que el que no es noble es una persona común. ๔๓๖. 436. อญฺญา [Pg.37] ตุ อรหตฺตญฺจ, ถูโป ตุ เจติยํ ภเว; ธมฺมภณฺฑาคาริโก จ, อานนฺโท ทฺเว สมา ถ จ. El conocimiento supremo es el estado de Arhat; una estupa es un santuario; y Ānanda es el Tesorero del Dhamma; estos términos son equivalentes en sus pares. ๔๓๗. 437. วิสาขา มิคารมาตา, สุทตฺโต’ นาถปิณฺฑิโก; Visākhā es la madre de Migāra; Sudatta es Anāthapiṇḍika. ๔๓๘. 438. ภิกฺขุปิ สามเณโร จ, สิกฺขมานา จ ภิกฺขุนี; สามเณรีติ กถิตา, ปญฺเจเต สหธมฺมิกา. El monje, el novicio, la aprendiz, la monja y la novicia; estos cinco son llamados compañeros en la vida religiosa. ๔๓๙. 439. ปตฺโต ติจีวรํ กาย, พนฺธนํ วาสิ สูจิ จ; ปริสฺสาวน มิจฺเจเต, ปริกฺขารา’ฏฺฐ ภาสิตา. El cuenco, los tres mantos, el cinturón, la navaja, la aguja y el filtro de agua; estos se describen como los ocho requisitos. ๔๔๐. 440. สามเณโร จ สมณุ, ทฺเทโส จาถ ทิคมฺพโร; อเจฬโก นิคณฺโฐ จ, ชฏิโล ตุ ชฏาธโร. Novicio y aspirante a recluta; luego, desnudo, sin vestiduras y sin ataduras; y el asceta de cabellos enmarañados es el portador de trenzas. ๔๔๑. 441. กุฏีสกาทิกา จตุ, ตฺตึส ทฺวาสฏฺฐิ ทิฏฺฐิโย; อิติ ฉนฺนวุติ เอเต, ปาสณฺฑา สมฺปกาสิตา. Las treinta y cuatro sectas comenzando con los Kuṭīsakakas y las sesenta y dos visiones especulativas; así, estas noventa y seis son declaradas como sectas heréticas. ๔๔๒. 442. ปวิตฺโต ปยโต ปูโต, จมฺมํ ตุ อชินํ ปฺยถ; ทนฺตโปโณ ทนฺตกฏฺฐํ, วกฺกโล วา ติรีฏกํ. Puro, purificado y limpio; la piel de animal es el cuero de antílope; el limpiador de dientes es el palillo de madera; la vestimenta de corteza es el tejido de fibras. ๔๔๓. 443. ปตฺโต ปาติตฺถิยํนิตฺถี, กมณฺฑลุ ตุ กุณฺฑิกา; อถาลมฺพณทณฺฑสฺมึ, กตฺตรยฏฺฐิ นาริยํ. El cuenco y el plato son términos no femeninos; la jarra de agua es el cántaro; para el bastón de apoyo se usa la palabra femenina kattarayaṭṭhi. ๔๔๔. 444. ยํ เทหสาธนาเปกฺขํ, นิจฺจํ กมฺมมยํ ยโม; อาคนฺตุสาธนํ กมฺมํ, อนิจฺจํ นิยโม ภเว. La acción constante que depende del sustento del cuerpo es yama; la acción que es un medio ocasional y no permanente es niyama. อิติ พฺราหฺมณวคฺโค. Aquí finaliza la sección sobre los brahmanes. ๔๔๕. 445. เวสฺโส จ เวสิยาโน ถ, ชีวนํ วุตฺติ ชีวิกา; อาชีโว วตฺตนํ จาถ, กสิกมฺมํ กสิตฺถิยํ. El comerciante es un vesso o vesiyāna; vida, sustento y medio de vida son la subsistencia y el modo de vivir; la agricultura es la labor del campo en femenino. ๔๔๖. 446. วาณิชฺชญฺจ วณิชฺชา ถ, โครกฺขา ปสุปาลนํ; เวสฺสสฺส วุตฺติโย ติสฺโส, คหฏฺฐา’คาริกา คิหิ. El comercio y la mercadería, la protección del ganado y el pastoreo; estas son las tres ocupaciones del comerciante; jefe de hogar, morador de la casa y laico son sinónimos. ๔๔๗. 447. เขตฺตาชีโว กสฺสโก ถ, เขตฺตํ เกทาร มุจฺจเต; เลฑฺฑุ’ตฺโต มตฺติกาขณฺโฑ, ขณิตฺติ’ตฺถฺย’วทารณํ. El que vive del campo es un agricultor; el campo se llama terreno de cultivo; un terrón es un fragmento de arcilla; la azada es, en femenino, un instrumento de excavación. ๔๔๘. 448. ทาตฺตํ ลวิตฺต มสิตํ, ปโตโท ตุตฺต ปาชนํ; โยตฺตํ ตุ รชฺชุ รสฺมิตฺถี, ผาโล ตุ กสโก ภเว. La hoz es el instrumento de siega y la guadaña; la aguijada es la vara de arrear y el látigo; la atadura es la cuerda y, en femenino, la rienda; la reja del arado es el elemento cortador. ๔๔๙. 449. นงฺคลญฺจ หลํ สีโร, อีสา นงฺคลทณฺฑโก; สมฺมา ตุ ยุคกีลสฺมึ, สีตา ตุ หลปทฺธติ. El arado se denomina naṅgala, hala y sīra; el timón es el eje del arado; la clavija es el perno del yugo; y el surco es la senda del arado. ๔๕๐. 450. มุคฺคาทิเก [Pg.38] ปรณฺณญฺจ, ปุพฺพณฺณํ สาลิอาทิเก; สาลิ วีหิ จ กุทฺรูโส, โคธุโม วรโก ยโว; กงฺคูติ สตฺต ธญฺญานิ, นีวาราที ตุ ตพฺภิทา. Las legumbres como el frijol mungo se llaman paraṇṇa, y los cereales como el arroz se llaman pubbaṇṇa; el arroz, el arroz común, el mijo kudrūsa, el trigo, el grano varaka, la cebada y el mijo kaṅgu son los siete granos; el arroz silvestre y otros son sus variedades. ๔๕๑. 451. จณโก จ กฬาโย ถ,สิทฺธตฺโถ สาสโป ภเว. El garbanzo es caṇaka y kaḷāya; la mostaza blanca es siddhattha y sāsapa. ๔๕๒. 452. อถ กงฺคุ ปิยงฺคุ’ตฺถี, อุมฺมา ตุ อตสี ภเว; กิฏฺฐญฺจ สสฺสํ ธญฺญญฺจ, วีหิ ถมฺพกรี ริโต. El mijo es kaṅgu y piyaṅgu; el lino es ummā y atasī. El cultivo de grano se llama kiṭṭha, sassa y dhañña; el arroz es llamado vīhi y thambakarī. ๔๕๓. 453. กณฺโฑ ตุ นาฬ มถ โส, ปลาลํ นิตฺถิ นิปฺผโล; ภุสํ กลิงฺคโร จาถ, ถุโส ธญฺญตฺตเจ ถ จ. El tallo se denomina kaṇḍa y nāḷa; la paja sin grano es palāla. El tamo es bhusa y kaliṅgara; la cáscara del grano es thusa. ๔๕๔. 454. เสตฏฺฏิกา สสฺสโรโค,กโณ ตุ กุณฺฑโก ภเว; ขโล จ ธญฺญกรณํ, ถมฺโพ คุมฺโพ ติณาทินํ. El añublo es una enfermedad del grano; el salvado de arroz es kaṇa y kuṇḍaka. El lugar de trilla es khala; una mata de hierba o arbusto es thamba y gumba. ๔๕๕. 455. อโยคฺโค มุสโล นิตฺถี, กุลฺโล สุปฺป มนิตฺถิยํ; อโถ’ทฺธนญฺจ จุลฺลิ’ตฺถี, กิลญฺโช ตุ กโฏ ภเว. El mazo para triturar es ayogga y musala; el aventador es kulla y suppa. El fogón es uddhana y culli; la estera es kilañja y kaṭa. ๔๕๖. 456. กุมฺภี’ตฺถี ปิฐโร กุณฺฑํ, ขโฬปฺยุ’กฺขลิ ถาลฺยุ’ขา; โกลมฺโพ จาถ มณิกํ, ภาณโก จ อรญฺชโร. La olla se llama kumbhī, piṭhara, kuṇḍa, khaḷopī, ukkhali, thālī y ukhā. La tinaja de agua es kolamba, maṇika, bhāṇaka y arañjaro. ๔๕๗. 457. ฆโฏ ทฺวีสุ กุโฏ นิตฺถี, กุมฺโภ กลส, วารกา; กํโส ภุญฺชนปตฺโต ถา, มตฺตํ ปตฺโต จ ภาชนํ. El cántaro es ghaṭa, kuṭa, kumbha, kalasa y vāraka. El plato de bronce para comer es kaṃsa; el recipiente o cuenco es matta, patta y bhājana. ๔๕๘. 458. อณฺฑุปกํ จุมฺพฏกํ, สราโว ตุ จ มลฺลโก; ปุเม กฏจฺฉุทพฺพิ’ตฺถี, กุสูโล โกฏฺฐ มุจฺจเต. El rodete para la cabeza es aṇḍupaka y cumbaṭaka; el platillo es sarāvo y mallaka. El cucharón es kaṭacchu y dabbi; el granero se llama kusūla y koṭṭha. ๔๕๙. 459. สาโก อนิตฺถิยํ ฑาโก, สิงฺคีเวรํตุ อทฺทกํ; มโหสธํ ตุ ตํ สุกฺขํ, มริจํ ตุ จ โกลกํ. Las verduras son sāka y ḍāka; el jengibre fresco es siṅgīvera y addaka. El jengibre seco es mahosadha; la pimienta es marica y kolaka. ๔๖๐. 460. โสวีรํ กญฺชิยํ วุตฺตํ, อารนาฬํ ถุโสทกํ; ธญฺญมฺพิลํ พิฬงฺโค ถ, ลวณํ โลณ มุจฺจเต. El vinagre de arroz se llama sovīra, kañjiya, āranāḷa, thusodaka, dhaññambila y biḷaṅga. La sal es lavaṇa y loṇa. ๔๖๑. 461. สามุทฺทํ สินฺธโว นิตฺถี, กาฬโลณํ ตุ อุพฺภิทํ; พิฬกํ เจติ ปญฺเจเต, ปเภทา ลวณสฺส หิ. Sal marina, sal de roca, sal negra, sal de tierra y sal de cocina: estos cinco son los diversos tipos de sal. ๔๖๒. 462. คุโฬ จ ผาณิตํ ขณฺโฑ, มจฺฉณฺฑี สกฺขรา อิติ; อิเม อุจฺฉุวิการา ถ, คุฬสฺมึ วิสกณฺฏกํ. Melaza, melaza líquida, azúcar en terrones, azúcar granulada y azúcar refinada: estos son derivados de la caña de azúcar. Las impurezas del azúcar son visakaṇṭaka. ๔๖๓. 463. ลาชา [Pg.39] สิยา’กฺขตํ จาถ, ธานา ภฏฺฐยเว ภเว; อพทฺธสตฺตุ มนฺโถ จ, ปูปา’ ปูปา ตุ ปิฏฺฐโก. El arroz inflado es lājā y akkhata; la cebada tostada es dhānā. La harina de cebada no mezclada es mantha; el pastel o torta de harina es pūpa, apūpa y piṭṭhaka. ๔๖๔. 464. ภตฺตกาโร สูปกาโร, สูโท อาฬาริโก ตถา; โอทนิโก จ รสโก, สูโป ตุ พฺยญฺชนํ ภเว. El cocinero es bhattakāra, sūpakāra, sūda, āḷārika, odanika y rasaka. El caldo o guarnición es sūpa y byañjana. ๔๖๕. 465. โอทโน วา กุรํ ภตฺตํ, ภิกฺขา จา’นฺน มถา สนํ; อาหาโร โภชนํ ฆาโส,ตรลํ ยาคุ นาริยํ. El arroz cocido o alimento se llama odana, kura, bhatta, bhikkhā, anna, asana, āhāra, bhojana y ghāsa. Las gachas de arroz son tarala y yāgu. ๔๖๖. 466. ขชฺชํ ตุ โภชฺช เลยฺยานิ, เปยฺยนฺติ จตุธา’สนํ; นิสฺสาโว จ ตถา’จาโม,อาโลโป กพโฬ ภเว. El alimento es de cuatro tipos: sólido para masticar, blando para comer, para lamer y para beber. El agua de arroz escurrida es nissāva y ācāma; el bocado es ālopa y kabaḷa. ๔๖๗. 467. มณฺโฑ นิตฺถีรสคฺคสฺมึ, วิฆาโส ภุตฺตเสสเก; วิฆาสาโท จ ทมโก, ปิปาสา ตุ จ ตสฺสนํ. La esencia del jugo es maṇḍa; las sobras de la comida son vighāsa. El que come las sobras es vighāsāda y damaka; la sed es pipāsā y tassana. ๔๖๘. 468. ขุทฺทา ชิฆจฺฉา, มํสสฺส, ปฏิจฺฉาทนิยํ รโส; อุทฺเรโก เจว อุคฺคาโร, โสหิจฺจํ ติตฺติ ตปฺปนํ. El hambre es khuddā y jighacchā; el caldo de carne es raso. El eructo es udreka y uggāra; la saciedad es sohicca, titti y tappana. ๔๖๙. 469. กามํ ตฺวิฏฺฐํ นิกามญฺจ, ปริยตฺตํ ยถจฺฉิตํ; กยวิกฺกยิโก สตฺถ,วาหา’ ปณิก วาณิชา. Según el deseo o a voluntad se dice kāmaṃ, iṭṭha, nikāma, pariyatta y yathacchita. El mercader o comerciante es kayavikkayika, satthavāha, āpaṇika y vāṇija. ๔๗๐. 470. วิกฺกยิโก ตุ วิกฺเกตา,กยิโก ตุ จ กายิโก; อุตฺตมณฺโณ จ ธนิโก, ธมณฺโณ ตุ อิณายิโก. El vendedor es vikkayika y vikketā; el comprador es kayika y kāyika. El acreedor es uttamaṇṇa y dhanika; el deudor es dhamaṇṇa e iṇāyika. ๔๗๑. 471. อุทฺธาโร ตุ อิณํ วุตฺตํ, มูลํ ตุ ปาภตํ ภเว; สจฺจาปนํ สจฺจํกาโร, วิกฺเกยฺยํ ปณิยฺยํ ติสุ. La deuda se llama uddhāra e iṇa; el capital es mūla y pābhata. El depósito o fianza es saccāpana y saccaṃkāra; la mercancía es vikkeyya y paṇiyya. ๔๗๒. 472. ปฏิทานํ ปริวตฺโต, นฺยาโส ตู’ปนิธี ริโต; El intercambio o trueque es paṭidāna y parivatta; el depósito de seguridad se llama nyāsa y upanidhi. ๔๗๓. 473. อฏฺฐารสนฺตา สงฺขฺเยยฺเย, สงฺขฺยา เอกาทโย ติสุ; สงฺขฺยาเน ตุ จ สงฺขฺเยยฺเย, เอกตฺเต วีสตาทโย; วคฺคเภเท พหุตฺเตปิ, ตา อานวุติ นาริยํ. Los números del uno al dieciocho concuerdan en tres géneros con lo numerado. Al contar cantidades, desde el veinte en adelante son femeninos singulares, incluso si el grupo es numeroso, hasta el noventa y nueve. ๔๗๔. 474. สตํ สหสฺสํ นิยุตํ, ลกฺขํ โกฏิ ปโกฏิโย; โกฏิปโกฏิ นหุตํ, ตถา นินฺนหุตมฺปิ จ. Cien, mil, diez mil (niyuta), cien mil (lakkha), diez millones (koṭi), pakoṭi, koṭipakoṭi, nahuta y ninnahuta. ๔๗๕. 475. อกฺโขภนีตฺถิยํ [Pg.40] พินฺทุ, อพฺพุทญฺจ นิรพฺพุทํ; อหหํ อพพํ เจวา, ฏฏํ โสคนฺธิ กุปฺปลํ. Akkhobhanī, bindu, abbuda, nirabbuda, ahaha, ababa, aṭaṭa, sogandhika y uppala. ๔๗๖. 476. กุมุทํ ปุณฺฑรีกญฺจ, ปทุมํ กถานมฺปิ จ; มหากถานา’สงฺขฺเยยฺยา, นิ’จฺเจตาสุ สตาทิ จ. Kumuda, puṇḍarīka, paduma, kathāna, mahākathāna y asaṅkhyeyya; estos son los términos para los números elevados. ๔๗๗. 477. โกฏฺยาทิกํ ทสคุณํ, สตลกฺขคุณํ กมา; จตุตฺโถ’ฑฺเฒน อฑฺฒุฑฺโฒ,ตติโย ฑฺฒติโย ตถา. Desde koṭi en adelante, cada número es diez veces el anterior. Tres y medio se dice aḍḍhuḍḍha; dos y medio se dice aḍḍhatiya. ๔๗๘. 478. อฑฺฒเตยฺโย ทิยฑฺโฒ ตุ,ทิวฑฺโฒ ทุติโย ภเว; ตุลา, ปตฺถ, งฺคุลิ, วสา, ติธา มาน มโถ สิยา. Aḍḍhateyya es dos y medio; diyaḍḍha o divaḍḍha es uno y medio. Tulā (peso), pattha (capacidad) y aṅgula (longitud) son los tres tipos de medida. ๔๗๙. 479. จตฺตาโร วิหโย คุญฺชา,ทฺเว คุญฺชา มาสโก ภเว; ทฺเว อกฺขา มาสกา ปญฺจ, กฺขานํ ธรณมฏฺฐกํ. Cuatro granos de arroz son una guñjā; dos guñjās son un māsaka. Cinco māsakas son un akkha; ocho akkhas son un dharaṇa. ๔๘๐. 480. สุวณฺโณ ปญฺจธรณํ, นิกฺขํ ตฺวนิตฺถิ ปญฺจ เต; ปาโท ภาเค จตุตฺเถ ถ, ธรณานิ ปลํ ทส. Cinco dharaṇas son un suvaṇṇa; cinco suvaṇṇas son un nikkha. La cuarta parte es un pāda; diez dharaṇas son un pala. ๔๘๑. 481. ตุลา ปลสตํ จาถ, ภาโร วีสติ ตา ตุลา; อโถ กหาปโณ นิตฺถี, กถฺยเต กริสาปโณ. Cien palas equivalen a una tulā; veinte de tales tulās son un bhāra. Además, el término para la moneda kahāpaṇa es también karisāpaṇa. ๔๘๒. 482. กุฑุโว ปสโต เอโก,ปตฺโถ เต จตุโร สิยุํ; อาฬฺหโก จตุโร ปตฺถา, โทณํ วาจตุรา’ฬฺหกํ. Un kuḍuvo es lo mismo que un pasata; cuatro de ellos forman un pattha. Cuatro patthas son un āḷhako, y cuatro āḷhakas forman un doṇa. ๔๘๓. 483. มานิกา จตุโร โทณา, ขารีตฺถี จตุมานิกา; ขาริโย วีส วาโห ถ,สิยา กุมฺโภ ทสมฺพณํ. Cuatro doṇas equivalen a una mānikā, y una khārī consta de cuatro mānikās. Veinte khārīs forman un vāha, mientras que diez ambaṇas constituyen un kumbha. ๔๘๔. 484. อาฬฺหโก นิตฺถิยํ ตุมฺโภ, ปตฺโถตุ นาฬิ นาริยํ; วาโห ตุ สกโฏ เจกา,ทส โทณา ตุ อมฺพณํ. El āḷhaka también se llama tumbha (neutro); el pattha se conoce como nāḷi (en masculino y femenino). El vāha es equivalente a un sakaṭa (carro), y diez doṇas forman un ambaṇa. ๔๘๕. 485. ปฏิวีโส จ โกฏฺฐาโส,อํโส ภาโค ธนํ ตุ โส; ทพฺพํ วิตฺตํ สาปเตยฺยํ, วสฺว’ตฺโถ วิภโว ภเว. Paṭivīsa, koṭṭhāsa, aṃsa y bhāga son términos para una porción. La riqueza se denomina dhana, dabba, vitta, sāpateyya, vasu, attha y vibhava. ๔๘๖. 486. โกโส [Pg.41] หิรญฺญญฺจ กตา, กตํ กญฺจน, รูปิยํ; กุปฺปํ ตทญฺญํ ตมฺพาทิ, รูปิยํ ทฺวย มาหตํ. Kosa e hirañña se refieren al tesoro y al dinero acuñado. Kata, kañcana y rūpiya designan al oro y la plata. Otros metales como el cobre se llaman kuppa. El término rūpiya también se aplica a lo acuñado. ๔๘๗. 487. สุวณฺณํ กนกํ ชาต, รูปํ โสณฺณญฺจ กญฺจนํ; สตฺถุวณฺโณ หรี กมฺพุ, จารุ เหมญฺจ หาฏกํ. Suvaṇṇa, kanaka, jātarūpa, soṇṇa, kañcana, satthuvaṇṇa, harī, kambu, cāru, hema y hāṭaka son nombres para el oro. ๔๘๘. 488. ตปนิยํ หิรญฺญํ ต, พฺเภทา จามีกรมฺปิ จ; สาตกุมฺภํ ตถา ชมฺพุ, นทํ สิงฺคี จ นาริยํ. Tapaniya e hirañña son variedades de oro, así como cāmīkara, sātakumbha, jambunada y siṅgī (este último en femenino). ๔๘๙. 489. รูปิยํ รชตํ สชฺฌุ, รูปี สชฺฌํ อโถ วสุ; รตนญฺจ มณิ ทฺวีสุ, ปุปฺผราคาที ตพฺภิทา. Rūpiya, rajata, sajjhu, rūpī, sajjha y vasu son sinónimos de plata. Ratana y maṇi designan las gemas, entre las cuales se encuentran el topacio (puppharāga) y otras variedades. ๔๙๐. 490. สุวณฺณํ รชตํ มุตฺตา, มณิ เวฬุริยานิ จ; วชิรญฺจ ปวาฬนฺติ, สตฺตา’หุ รตนานิ’ เม. Oro, plata, perlas, gemas, berilo, diamantes y coral: estas se consideran las siete joyas. ๔๙๑. 491. โลหิตงฺโก จ ปทุม, ราโค รตฺตมณิ ปฺยถ; วํสวณฺโณ เวฬุริยํ, ปวาฬํ วา จ วิทฺทุโม. El rubí se llama lohitaṅka y padumarāga. El berilo es veḷuriya, y el coral se denomina pavāḷa o vidduma. ๔๙๒. 492. มสารคลฺลํ กพรมณิ, อถ มุตฺตา จ มุตฺติกํ; รีติ ตฺถี อารกูโฏ วา, อมลํ ตฺว’พฺภกํ ภเว. Masāragalla es la gema veteada (ojo de gato); muttā y muttika significan perla. El latón se llama rīti o ārakūṭa, y el mica pura es abbhaka. ๔๙๓. 493. โลโห นิตฺถี อโย กาฬา,ยสญฺจ ปารโท รโส; กาฬติปุ ตุ สีสญฺจ, หริตาลํ ตุ ปีตนํ. El hierro se denomina loha (neutro) y ayo. El estaño y el plomo se llaman kāḷatipu y sīsa. El arsénico amarillo es haritāla o pītana, y el mercurio es pārada o raso. ๔๙๔. 494. จินปิฏฺฐญฺจ สินฺทูรํ, อถ ตูโล ตถา ปิจุ; ขุทฺทชํ ตุ มธุ ขุทฺทํ, มธุจฺฉิฏฺฐํ ตุ สิตฺถกํ. Cinapiṭṭha y sindūra son nombres del bermellón. Tūla y picu significan algodón. La miel es madhu o khudda, y la cera de abejas es madhucchiṭṭha o sitthaka. ๔๙๕. 495. โคปาโล โคป โคสงฺขฺยา,โคมา ตุ โคมิโก ปฺยถ; อุสโภ พลีพทฺโธ จ, โคโณ โควสโภ วุโส. Gopālo y gopa son pastores de vacas; gomā y gomika son sus dueños. El buey o toro se llama usabho, balībaddho, goṇo y govasabho. ๔๙๖. 496. วุทฺโธ ชรคฺคโว โส ถ, ทมฺโม วจฺฉตโร สมา; ธุรวาหี ตุ โธรยฺโห, โควินฺโท ธิกโต ควํ. Un buey viejo es un jaraggavo; un buey joven por entrenar es dammo o vacchataro. Un animal de carga es dhuravāhī o dhorayho. El jefe de los pastores es el govindo. ๔๙๗. 497. วโห จ ขนฺธเทโส ถ, กกุโธ กกุ วุจฺจเต; อโถ วิสาณํ สิงฺคญฺจ, รตฺตคาวี ตุ โรหิณี. El área del cuello de un buey es vaho o khandhadeso; la joroba se llama kakudho o kaku. Los cuernos son visāṇa o siṅga, y una vaca de color rojo es rohiṇī. ๔๙๘. 498. คาวี จ สิงฺคินี โค จ, วญฺฌา ตุ กถฺยเต วสา; นวปฺปสูติกา เธนุ, วจฺฉกามา ตุ วจฺฉลา. Gāvī, siṅginī y go son nombres para la vaca. Una vaca estéril se llama vasā; una que ha parido recientemente es dhenu, y la que ama a su ternero es vacchalā. ๔๙๙. 499. คคฺครี [Pg.42] มนฺถนีตฺถี ทฺเว, สนฺทานํ ทามมุจฺจเต; โคมิฬฺโห โคมโย นิตฺถี, อโถ สปฺปิ ฆตํ ภเว. Gaggarī y manthanī son términos para el recipiente de batido. La soga para atar el ganado se llama sandāna o dāma. El estiércol es gomaya (neutro) y la mantequilla clarificada es sappi o ghata. ๕๐๐. 500. นวุทฺธฏํ ตุ โนนีตํ, ทมิมณฺฑํ ตุ มตฺถุ จ,ขีรํ ทุทฺธํ ปโย ถญฺญํ, ตกฺกํ ตุ มถิตํ ปฺยถ. La mantequilla recién batida es nonīta; el suero de leche es matthu. La leche se llama khīra, duddha, payo y thañña, mientras que el suero de mantequilla es takka o mathita. ๕๐๑. 501. ขีรํ ทธิ ฆตํ ตกฺกํ, โนนีตํ ปญฺจ โครสา; อุรพฺโภ เมณฺฑ เมสา จ, อุรโณ อวิ เอฬโก. Leche, cuajada, mantequilla clarificada, suero de mantequilla y mantequilla fresca son los cinco productos de la vaca. Urabbho, meṇḍa, mesa, uraṇa, avi y eḷaka son nombres para la oveja. ๕๐๒. 502. วสฺโส ตฺวโช ฉคลโก,โอฏฺโฐ ตุ กรโภ ภเว; คทฺรโภ ตุ ขโร วุตฺโต, อุรณี ตุ อชี อชา. Vasso, ajo y chagalako son términos para la cabra. El camello es oṭṭho o karabho. El asno se llama gadrabho o kharo. Las hembras son uraṇī, ajī y ajā. อิติ เวสฺสวคฺโค. Aquí concluye la sección sobre los Vaishyas (la clase comerciante y agrícola). ๕๐๓. 503. สุทฺโท’นฺตวณฺโณ วสโล, สํกิณฺณา มาคธาทโย; มาคโธ สุทฺทขตฺตาโช, อุคฺโค สุทฺทาย ขตฺตโช. Suddo, antavaṇṇo y vasalo designan a la clase servidora. Los de origen mixto son los Māgadhas y otros; el Māgadha nace de un Shudra y una Kshatriya, y el Uggo nace de un Shudra y una Kshatriya. ๕๐๔. 504. ทฺวิชาขตฺติยโช สูโต, การุตุ สิปฺปิโกปุเม; สงฺฆาโตตุ สชาตีนํ, เตสํ เสณี ทฺวิสุจฺจเต. El Sūto nace de un Brahmana y una Kshatriya. Los artesanos se llaman kāru o sippiko. Una asociación de artesanos del mismo tipo se denomina seṇī. ๕๐๕. 505. ตจฺฉโก ตนฺตวาโย จ, รชโก จ นหาปิโต; ปญฺจโม จมฺมกาโรติ, การโว ปญฺจิเม สิยุํ. El carpintero, el tejedor, el lavandero, el barbero y, en quinto lugar, el curtidor de pieles: estos son los cinco tipos de artesanos. ๕๐๖. 506. ตจฺฉโก วฑฺฒกี มโต, ปลคณฺโฑ ถปตฺยปิ; รถกาโร ถ สุวณฺณ, กาโร นาฬินฺธโม ภเว. El carpintero es conocido como tacchako, vaḍḍhakī, palagaṇḍo o thapati. El rathakāro es el fabricante de carros, el suvaṇṇakāro es el orfebre y el fundidor de metales es nāḷindhamo. ๕๐๗. 507. ตนฺตวาโย เปสกาโร,มาลากาโร ตุ มาลิโก; กุมฺภกาโร กุลาโล ถ,ตุนฺนวาโย จ สูจิโก. El tejedor es tantavāyo o pesakāro. El hacedor de guirnaldas es mālākāro o māliko. El alfarero es kumbhakāro o kulālo. El sastre es tunnavāyo o sūciko. ๕๐๘. 508. จมฺมกาโร รถกาโร, กปฺปโก ตุ นหาปิโต; รงฺคาชีโว จิตฺตกาโร, ปุกฺกุโส ปุปฺผฉฑฺฑโก. El curtidor es cammakāro; el barbero es kappako o nahāpito. El pintor es cittakāro y el pukkuso es quien retira las flores marchitas (limpiador). ๕๐๙. 509. เวโน วิลีวกาโร จ, นฬกาโร สมา ตโย; จุนฺทกาโร ภมกาโร,กมฺมาโร โลหการโก. Veno, vilīvakāro y naḷakāro son tres nombres para el cestero. El tornero es cundakāro o bhamakāro. El herrero es kammāro o lohakārako. ๕๑๐. 510. นินฺเนชโก จ รชโก, เนตฺติโก อุทหารโก; วีณาวาที เวณิโก ถ, อุสุกาโร’ สุวฑฺฒกี. Un lavandero y un tintorero; un constructor de canales y un aguador; un tañedor de laúde y un flautista; un fabricante de flechas y un carpintero. ๕๑๑. 511. เวณุธโม [Pg.43] เวณวิโก,ปาณิวาโท ตุ ปาณิโฆ ; ปูปิโย ปูปปณิโย, โสณฺฑิโก มชฺชวิกฺกยี. Un flautista de bambú, un percusionista que toca con las manos; un vendedor de pasteles o confitero, un tabernero o vendedor de licores. ๕๑๒. 512. มายา ตุ สมฺพรี มายา, กาโร ตุ อินฺทชาลิโก; La magia se denomina sambarī, y quien la realiza es un ilusionista. ๕๑๓. 513. โอรพฺภิกา สูกริกา, มาควิกา เต จ สากุณิกา; หนฺตฺวา ชีวนฺเต’ฬก, สูกร, มิค, ปกฺขิโน กมโต. Los carniceros de ovejas, los de cerdos, los cazadores de fieras y los pajareros; aquellos que matan seres vivos como ovejas, cerdos, fieras y aves respectivamente. ๕๑๔. 514. วาคุริโก ชาลิโก ถ,ภารวาโห ตุ ภาริโก; เวตนิโก ตุ ภตโก, กมฺมกโร ถ กึ กโร; ทาโส จ เจฏโก เปสฺโส, ภจฺโจ จ ปริจาริโก. El trampero y el pescador con red; el porteador o cargador; el asalariado o jornalero, el trabajador o servidor; el esclavo, el criado, el mensajero, el sirviente y el asistente. ๕๑๕. 515. อนฺโตชาโต ธนกฺกีโต, ทาสพฺโย’ปคโต สยํ; ทาสา กรมรานีโต, จฺเจวํ เต จตุธา สิยุํ. Nacido en la casa, comprado con dinero, entregado voluntariamente a la esclavitud y traído como cautivo de guerra; así, los esclavos serían de cuatro tipos. ๕๑๖. 516. อทาโส ตุ ภุชิสฺโส ถ,นีโจ ชมฺโม นิหีนโก; นิกฺโกสชฺโช อกิลาสุ,มนฺโท ตุ อลโส ปฺยถ. El que no es esclavo es un hombre libre; el de bajo nacimiento es vil y despreciable; el diligente es incansable, mientras que el necio es perezoso. ๕๑๗. 517. สปาโก เจว จณฺฑาโล, มาตงฺโค สปโจ ภเว; ตพฺเภทา มิลกฺขชาตี, กิราต, สวราทโย. El que cocina perros es un caṇḍāla, también llamado mātaṅga o sapaca; sus divisiones son las tribus bárbaras, como los kirātas, los savaras y otros. ๕๑๘. 518. เนสาโท ลุทฺทโก พฺยาโธ,มิคโว ตุ มิคพฺยโธ; สารเมยฺโย จ สุนโข, สุโน โสโณ จ กุกฺกุโร. El cazador, el arquero y el perseguidor de fieras; el cazador de ciervos es migabyadha; y sārameyya, sunakha, suno, soṇa y kukkuro son nombres para el perro. ๕๑๙. 519. สฺวาโน สุวาโน สาฬูโร,สูโน สาโน จ สา ปุเม; อุมฺมตฺตาทิต มาปนฺโน, อฬกฺโกติ สุโน มโต. Svāna, suvāna, sāḷūra, sūna, sāna y sā son términos masculinos; se considera que un perro que ha contraído rabia es un aḷakka. ๕๒๐. 520. สาพนฺธนํ ตุ คทฺทูโล, ทีปโก ตุ จ เจตโก; พนฺธนํ คณฺฐิ ปาโส ถ, วาคุรา มิคพนฺธนี. La correa para atar al perro es gaddūla; dīpaka y cetaka son animales de caza; bandhana, gaṇṭhi y pāsa son ataduras o lazos; vāgurā es la red para atrapar ciervos. ๕๒๑. 521. ถิยํ กุเวณี กุมีนํ, อานโย ชาล มุจฺจเต; อาฆาตนํ วธฏฺฐานํ, สูนา ตุ อธิโกฏฺฏนํ. En femenino, kuveṇī, kumīna y ānaya se llaman redes de pesca; āghātana es el lugar de ejecución, y sūnā es el matadero o bloque de carnicero. ๕๒๒. 522. ตกฺกโร [Pg.44] โมสโก โจโร,เถเน’กาคาริโก สมา; เถยฺยญฺจ โจริกา โมโส,เวโม วายนทณฺฑโก. Takkara, mosaka y coro son sinónimos de ladrón, al igual que thena y ekāgārika; theyya, corikā y mosa significan robo; vema es la lanzadera del tejedor. ๕๒๓. 523. สุตฺตํ ตนฺตุ ปุเม ตนฺตํ, โปตฺถํ เลปฺยาทิกมฺมนิ; ปญฺจาลิกา โปตฺถลิกา, วตฺถทนฺตาทินิมฺมิตา. Sutta y tantu (en masculino) significan hilo; pottha se refiere al modelado con arcilla o materiales similares; pañcālikā y potthalikā son muñecas hechas de tela, marfil, etc. ๕๒๔. 524. อุคฺฆาฏนํ ฆฏียนฺตํ, กูปมฺพุพฺพาหนํ ภเว; มญฺชูสา เปฬา ปิฏโก, ตฺวิตฺถิยํ ปจฺฉิ เปฏโก. Ugghāṭana y ghaṭīyanta son máquinas para extraer agua de los pozos; mañjūsā, peḷā y piṭaka son cestas; en femenino también se usan pacchi y peṭaka. ๕๒๕. 525. พฺยาภงฺคี ตฺวิตฺถิยํ กาโช, สิกฺกา ตฺวตฺรา’วลมฺพนํ; อุปาหโน วา ปาทุ’ตฺถี, ตพฺเภทา ปาทุกา ปฺยถ. Byābhaṅgī (en femenino) y kāja son el balancín o vara de carga; sikkā es la red colgante; upāhana y pādu (femenino) son calzado, y otra variante es pādukā. ๕๒๖. 526. วรตฺตา วทฺธิกา นทฺธิ, ภสฺตา จมฺมปสิพฺพกํ; โสณฺณาทฺยาวตฺตนี มูสา,ถ กูฏํ วา อโยฆโน. Varattā, vaddhikā y naddhi son correas de cuero; bhastā es el fuelle o bolsa de cuero; mūsā es el crisol para fundir oro y otros metales; kūṭa y ayoghana significan mazo o martillo de hierro. ๕๒๗. 527. กมฺมารภณฺฑา สณฺฑาโส, มุฏฺฐฺยา’ธิกรณีตฺถียํ; ตพฺภสฺตา คคฺครี นารี, สตฺตํ ตุ ปิปฺผลํ ภเว. Saṇḍāsa son las tenazas de los herreros; muṭṭhi (en femenino) es el mango y adhikaraṇī el yunque; su fuelle es gaggarī; satta y pipphala significan cuchillo o tijeras. ๕๒๘. 528. สาโณ ตุ นิกโส วุตฺโต,อารา ตุ สูจิวิชฺฌนํ; ขโร จ กกโจ นิตฺถี, สิปฺปํ กมฺมํ กลาทิกํ. Sāṇa y nikasa se llaman piedra de afilar o de toque; ārā es el punzón o lezna; khara y kakaca son la sierra; sippa, kamma y kalā se refieren al oficio, el trabajo y las artes. ๕๒๙. 529. ปฏิมา ปฏิพิมฺพญฺจ, พิมฺโพ ปฏินิธีริโต; ตีสุ สโม ปฏิภาโค, สนฺนิกาโส สริกฺขโก. Paṭimā, paṭibimba, bimba y paṭinidhi significan imagen o representación; en los tres géneros, paṭibhāga, sannikāsa y sarikkhaka significan similar. ๕๓๐. 530. สมาโน สทิโส ตุลฺโย,สงฺกาโส สนฺนิโภ นิโภ; โอปมฺม มุปมานํ จุ, ปมา ภติ ตุ นาริยํ. Samāna, sadisa, tulya, saṅkāsa, sannibha y nibha significan igual o semejante; opamma, upamāna y pamā son comparaciones o analogías (pamā es femenino). ๕๓๑. 531. นิพฺเพโส เวตนํ มูลฺยํ, ชูตํ ตฺวนิตฺถิ เกตวํ; ธุตฺโต’กฺขธุตฺโต กิตโว, ชูตการ, กฺขเทวิโน. Nibbesa, vetana y mūlya significan salario o precio; jūta y ketava (en neutro) significan juego de azar; dhutta, akkhadhutta, kitava, jūtakāra y akkhadevī son jugadores de dados. ๕๓๒. 532. ปาฏิโภโคตุ ปฏิภู, อกฺโข ตุ ปาสโก ภเว; ปุเมวา’ ฏฺฐปทํ สาริ, ผลเก ถ ปโณ, พฺภุโต. Pāṭibhoga y paṭibhū significan fiador; akkha y pāsaka son los dados; aṭṭhapada (masculino) es el tablero de juego; sāri es la pieza de juego; paṇa es la apuesta. ๕๓๓. 533. กิณฺณํ [Pg.45] ตุ มทิราพีเช, มธุ มธฺวาสเว มตํ; มทิรา วารุณี มชฺชํ, สุรา ภโว ตุ เมรยํ. Kiṇṇa es la levadura o fermento; madhu y madhvāsava se conocen como licor de miel; madirā, vāruṇī, majja, surā y meraya son licores embriagantes. ๕๓๔. 534. สรโก จสโก นิตฺถี, อาปานํ ปานมณฺฑลํ; Saraka y casaka son copas para beber; āpāna y pānamaṇḍala significan lugar de bebida o taberna. ๕๓๕. 535. เย’ตฺร ภูริปฺปโยคตฺตา, โยคิเกกสฺมิ มีริตา; ลิงฺคนฺตเรปิ เต เญยฺยา, ตทฺธมฺมตฺตา’ญฺญวุตฺติยนฺติ. Los términos que aquí se expresan con múltiples aplicaciones o en un solo contexto gramatical, deben entenderse también en otros géneros por su propia naturaleza y uso. อิติ สุทฺทวคฺโค. Así termina el grupo de los Śūdras. จตุพฺพณฺณวคฺโค นิฏฺฐิโต. Termina el grupo de las cuatro castas. ๕. อรญฺญวคฺค 5. Grupo del Bosque. ๕๓๖. 536. อรญฺญํ กานนํ ทาโย, คหนํ วิปินํ วนํ; อฏวี’ตฺถี มหารญฺญํ, ตฺว, รญฺญานีตฺถิยํ ภเว. Arañña, kānana, dāya, gahana, vipina y vana significan bosque; aṭavī (en femenino) es un gran bosque, al igual que araññānī. ๕๓๗. 537. นครา นาติทูรสฺมึ, สนฺเตหิ โย ภิโรปิโต; ตรุสณฺโฑ ส อาราโม, ตโถ ปวน มุจฺจเต. No muy lejos de la ciudad, plantado por los virtuosos; ese bosque de árboles se llama ārāma (parque o monasterio), y también se denomina pavana. ๕๓๘. 538. สพฺพสาธารณา’รญฺญํ, รญฺญ มุยฺยาน มุจฺจเต; เญยฺยํ ตเทว ปมท, วน มนฺเตปุโรจิตํ. El bosque común a todos se llama parque real; debe saberse que aquel situado dentro del palacio interior se denomina pamadavana (bosque de placer de las damas). ๕๓๙. 539. ปนฺติ วีถฺยา’วลิ เสณี, ปาฬิ เลขา ตุ ราชิ จ; ปาทโป วิฏปี รุกฺโข, อโค สาโล มหีรุโห. Panti, vīthī, āvali, seṇī, pāḷi, lekhā y rāji significan hilera; pādapo, viṭapī, rukkho, ago, sālo y mahīruho significan árbol. ๕๔๐. 540. ทุโม ตรุ กุโช สาขี, คจฺโฉ ตุ ขุทฺทปาทโป; ผลนฺติ เย วินา ปุปฺผํ, เต วุจฺจนฺติ วนปฺปตี. Dumo, taru, kujo y sākhī son sinónimos de árbol, mientras que gaccho es un arbusto o árbol pequeño; aquellos que dan fruto sin flores se llaman vanappatī. ๕๔๑. 541. ผลปากาวสาเน โย,มรตฺโย สธิ สา ภเว; ตีสุ วญฺจฺยา’ผลา จาถ, ผลิโน ผลวา ผลี. Aquella planta que muere al madurar su fruto es osadhi; lo estéril o sin fruto es vañjhā o aphala, y aquello que posee frutos es phalī, phalavā o phalin. ๕๔๒. 542. สมฺผุลฺลิโต ตุ วิกโจ, ผุลฺโล วิกสิโต ติสุ; สิโร’คฺคํ สิขโร นิตฺถี, สาขา ตุ กถิตา ลตา. Samphullito, vikaco, phullo y vikasito significan florecido; siro, agga y sikhara significan la cima; sākhā es la rama y latā se refiere a la enredadera. ๕๔๓. 543. ทลํ ปลาสํ ฉทนํ, ปณฺณํ ปตฺตํ ฉโท ปฺยถ; ปลฺลโว วา กิสลยํ, นวุพฺภินฺเน ตุ องฺกุโร. Dala, palāsa, chadana, paṇṇa, patta y chada significan hoja; pallava o kisalaya es el brote, y aṅkura es el germen o renuevo recién brotado. ๕๔๔. 544. มกุลํ วา กุฏุมโล, ขารโก ตุ จ ชาลกํ; กลิกา โกรโก นิตฺถี, วณฺฏํ ปุปฺผาทิพนฺธนํ. Makula o kuṭumalo es el capullo; khāraka y jālaka el fruto incipiente; kalikā y koraka el botón floral, y vaṭaṃ es el pedúnculo que sostiene la flor. ๕๔๕. 545. ปสโว [Pg.46] กุสุมํ ปุปฺผํ, ปราโค ปุปฺผโช รโช; มกรนฺโท มธุ มตํ, ถวโก ตุ จ โคจฺฉโก. Pasava, kusuma y puppha significan flor; parāga y rajo son el polen nacido de la flor; makaranda y madhu se refieren al néctar, y thavaka y gocchaka al racimo. ๕๔๖. 546. ผเล ตฺวา’เม สลาฏุ’ตฺโต,ผลํ ตุ ปกฺก มุจฺจเต; จมฺปก’มฺพาทิกุสุม, ผลนามํ นปุํสเก. El fruto inmaduro se llama salāṭu y el maduro se denomina pakka; los nombres de flores y frutos como el campaka o el mango se expresan en género neutro. ๕๔๗. 547. มลฺลิกาที ตุ กุสุเม, สลิงฺคา วีหโย ผเล; ชมฺพู’ตฺถี ชมฺพวํ ชมฺพู, วิฏโป วิฏภี’ตฺถิยํ. Flores como mallikā mantienen su propio género, al igual que los granos en relación a sus frutos; jambū es el árbol (femenino) y jambava el fruto; viṭapo y viṭabhī significan rama. ๕๔๘. 548. มูล มารพฺภ สาขนฺโต, ขนฺโธ ภาโค ตรุสฺส ถ; โกฏโร นิตฺถิยํ รุกฺข, จฺฉิทฺเท กฏฺฐํ ตุ ทารุ จ. La parte del árbol desde la raíz hasta las ramas es el tronco (khandha); koṭara es el hueco o cavidad del árbol; kaṭṭha y dāru significan madera. ๕๔๙. 549. พุนฺโท มูลญฺจ ปาโท ถ, สงฺกุ’ตฺโต ขาณุนิตฺถิยํ; กรหาฏํ ตุ กนฺโท ถ, กฬีโร มตฺถโก ภเว. Bundo, mūla y pāda significan raíz; saṅku y khāṇu se refieren al tocón; karahāṭa es el bulbo (kanda) y kaḷīra es el brote terminal. ๕๕๐. 550. วลฺลรี มญฺชรี นารี, วลฺลี ตุ กถิตา ลตา; ถมฺโภ คุมฺโพ จ อกฺขนฺเธ, ลตา วิรู ปตานินี. Vallarī y mañjarī son inflorescencias; vallī y latā son enredaderas; thambha y gumba son arbustos sin tronco; latā, virū y patāninī son plantas trepadoras. ๕๕๑. 551. อสฺสตฺโถ โพธิ จ ทฺวีสุ, นิคฺโรโธ ตุ วโฏ ภเว; กพิฏฺโฐ จ กปิตฺโถ จ, ยญฺญงฺโค ตุ อุทุมฺพโร. Assattha es el árbol Bodhi (higuera sagrada); nigrodha es el higuerón (vaṭa); kabiṭṭho y kapittho son el manzano de madera, y yaññaṅgo es el udumbara. ๕๕๒. 552. โกวิฬาโร ยุคปตฺโต, อุทฺทาโล วาตฆาตโก; ราชรุกฺโข กตมาลี, นฺทีวโร พฺยาธิฆาตโก. Koviḷāro es el yugapatto; uddālo es el vātaghātako; rājarukkho, katamālī e indīvaro son sinónimos de byādhighātako (Cassia fistula). ๕๕๓. 553. ทนฺตสโฐ จ ชมฺภีโร, วรโณ ตุ กเรริ จ; กึ สุโก ปาลิภทฺโทถ, วญฺชุโล ตุ จ เวตโส. Dantasaṭho es el jambhīra (limonero); varaṇo es el kareri; kiṃsuko es el pālibhaddo (árbol de coral), y vañjulo es el vetaso (caña o mimbre). ๕๕๔. 554. อมฺพาฏโกปีตนโก, มธุโก ตุ มธุทฺทุโม; อโถ คุฬผโล ปีลุ, โสภญฺชโน จ สิคฺคุ จ. Ambāṭako es el pītanako; madhuko es el madhuddumo; guḷaphalo es el pīlu, y sobhañjano es el siggu (moringa). ๕๕๕. 555. สตฺตปณฺณิ ฉตฺตปณฺโณ, ตินิโส ตฺว ติมุตฺตโก; กึ สุโก ตุ ปลาโส ถ,อริฏฺโฐ เผนิโล ภเว. Sattapaṇṇi es el chattapaṇṇo; tiniso es el atimuttako; kiṃsuko es el palāso, y ariṭṭho es el phenilo (árbol del jabón). ๕๕๖. 556. มาลูร เพลุวาพิลฺโล, ปุนฺนาโค ตุ จ เกสโร; สาลโว ตุ จ โลทฺโท ถ, ปิยาโล สนฺนกทฺทุ จ. Mālūra, beluva y billo son nombres del árbol de Bael; punnāgo es el kesaro; sālavo es el loddo, y piyālo es el sannakaddu. ๕๕๗. 557. ลิโกจโก ตถา’งฺโกโล,อถ คุคฺคุลุ โกสิโก; อมฺโพ จูโต สโห ตฺเวโส,สหกาโร สุคนฺธวา. Likocako y aṅkolo son sinónimos; guggulu es el kosiko; ambo, cūto, saho y sahakāro se refieren al mango de fragante aroma. ๕๕๘. 558. ปุณฺฑรีโก [Pg.47] จ เสตมฺโพ, เสลุ ตุ พหุวารโก; เสปณฺณี กาสฺมิรี จาถ, โกลี จ พทรีตฺถิยํ. Puṇḍarīko es el mango blanco (setambo); selu es el bahuvārako; sepaṇṇī es el kāsmirī, y kolī o badarī es la azufaifa (femenino). ๕๕๙. 559. โกลํ จานิตฺถี พทโร, ปิลกฺโข ปิปฺปลี’ตฺถิยํ; ปาฏลี กณฺหวนฺตา จ, สาทุกณฺโฏ วิกงฺกโต. Kolaṃ y badaro son el fruto de la azufaifa; pilakkho y pippalī son nombres de árboles; pāṭalī es el kaṇhavantā, y sādukaṇṭo es el vikaṅkato. ๕๖๐. 560. ตินฺทุโก กาฬกฺขนฺโธ จ, ติมฺพรูสก ติมฺพรู; เอราวโต ตุ นารงฺโค, กุลโก กากตินฺทุโก. Tinduko, kāḷakkhandho, timbarūsaka y timbarū son tipos de ébano; erāvato es el nāraṅgo (naranjo), y kulako es el kākatinduko. ๕๖๑. 561. กทมฺโพ ปิยโก นีโป, ภลฺลี ภลฺลาตโก ติสุ; ฌาวุโก ปิจุโล จาถ, ติลโก ขุรโก ภเว. Kadambo, piyako y nīpo son sinónimos; bhallī o bhallātako es el árbol de la nuez de la India; jhāvuko es el piculo, y tilako es el khurako. ๕๖๒. 562. จิญฺจา จ ตินฺติณี จาถ, คทฺทภณฺโฑ กปีตโน; สาโล’สฺสกณฺโณ สชฺโช ถ,อชฺชุโน กกุโธ ภเว. Ciñcā y tintiṇī significan tamarindo; gaddabhaṇḍo es el kapītano; sālo, assakaṇṇo y sajjo son el árbol sal, y ajjuno es el kakudho. ๕๖๓. 563. นิจุโล มุจลินฺโท จ, นีโป ถ ปิยโก ตถา; อสโน ปีตสาโล ถ,โคลีโส ฌาฏโล ภเว. Niculo es el mucalindo; nīpo es el piyako; asano es el pītasālo, y golīso es el jhāṭalo. ๕๖๔. 564. ขีริกา ราชายตนํ, กุมฺภี กุมุทิกา ภเว; ยูโป ตุ กมุโก จาถ, ปฏฺฏิ ลาขาปสาทโน. Khīrikā es el rājāyatana; kumbhī es la kumudikā; yūpo es el kamuko, y paṭṭi es el lākhāpasādano. ๕๖๕. 565. อิงฺคุที ตาปสตรุ, ภุชปตฺโต ตุ อาภุชี; ปิจฺฉิลา สิมฺพลี ทฺวีสุ, โรจโน โกฏสิมฺพลี. Iṅgudī es el tāpasataru; bhujapatto es el ābhujī (abedul); picchilā y simbalī son el árbol de algodón de seda, y rocano es la koṭasimbalī. ๕๖๖. 566. ปกิริโย ปูติโก ถ, โรหี โรหิตโก ภเว; เอรณฺโฑ ตุ จ อามณฺโฑ, อถ สตฺตุผลา สมี. Pakiriyo es el pūtiko; rohī es el rohitako; eraṇḍo es el āmaṇḍo (planta de ricino), y sattuphalā es el samī. ๕๖๗. 567. นตฺตมาโล กรญฺโช ถ, ขทิโร ทนฺตธาวโน; โสมวกฺโก ตุ กทโร, สลฺโลตุ มทโน ภเว. El nattamāla es el karañja; el khadira es el dantadhāvana. El somavakka es el kadara; el salla es el madana. ๕๖๘. 568. อถาปิ อินฺทสาโล จ, สลฺลกี ขารโก สิยา; เทวทารุ ภทฺททารุ, จมฺเปยฺโย ตุ จ จมฺปโก. Además, el indasāla y el sallakī es el khāraka. El devadāru es el bhaddadāru, y el campeyya es el campaka. ๕๖๙. 569. ปนโส กณฺฏกิผโล, อภยา ตุ หรีตกี; อกฺโข วิภีตโก ตีสุ, อมตา’มลกี ติสุ. El panasa es el kaṇṭakiphala; la abhayā es la harītakī. El akkha es el vibhītaka en los tres géneros, y amatā es la āmalakī en los tres géneros. ๕๗๐. 570. ลพุโช ลิกุโจ จาถ, กณิกาโร ทุมุปฺปโล; นิมฺโพ’ริฏฺโฐ ปุจิมนฺโท, กรโก ตุ จ ทาฬิโม. El labuja es el likuca; luego el kaṇikāra es el dumuppala. El nimba es el ariṭṭha y el pucimanda; el karaka es el dāḷima. ๕๗๑. 571. สรโล [Pg.48] ปูติกฏฺฐญฺจ, กปิลา ตุ จ สึสปา; สามา ปิยงฺคุ กงฺคุปิ, สิรีโส ตุ จ ภณฺฑิโล. El sarala es el pūtikaṭṭha; la kapilā es la siṃsapā. La sāmā es el piyaṅgu y el kaṅgupi; el sirīsa es el bhaṇḍila. ๕๗๒. 572. โสณโก ทีฆวนฺโต จ,วกุโล ตุ จ เกสโร; กาโกทุมฺพริกา เผคฺคุ, นาโค ตุ นาคมาลิกา. El soṇaka es el dīghavanta; el vakula es el kesara. El kākodumbarikā es el pheggu; el nāga es la nāgamālikā. ๕๗๓. 573. อโสโก วญฺชุโล จาถ, ตกฺการี เวชยนฺติกา; ตาปิญฺโฉ จ ตมาโล ถ, กุฏโช คิริมลฺลิกา. El asoka es el vañjula; luego la takkārī es la vejayantikā. El tāpiñcha es el tamāla; el kuṭaja es la girimallikā. ๕๗๔. 574. อินฺทยโว ผเล ตสฺสา, คฺคิมนฺโถ กณิกา ภเว; นิคุณฺฐิ’ตฺถี สินฺทุวาโร, ติณสุญฺญํ ตุ มลฺลิกา. El indayava es su fruto; el aggimantha es el kaṇika. La niguṇṭhī es el sinduvāra; la tiṇasuñña es la mallikā. ๕๗๕. 575. เสผาลิกา นีลิกา ถ, อปฺโผฏา วนมลฺลิกา; พนฺธุโก ชยสุมนํ, ภณฺฑิโก พนฺธุชีวโก. La sephālikā es la nīlikā; luego la apphoṭā es la vanamallikā. El bandhuka es el jayasumana; el bhaṇḍika es el bandhujīvaka. ๕๗๖. 576. สุมนา ชาติสุมนา, มาลตี ชาติ วสฺสิกี; ยูถิกา มาคธี จาถ, สตฺตลา นวมลฺลิกา. La sumanā es la jātisumanā, mālatī, jāti y vassikī. La yūthikā es la māgadhī; luego la sattalā es la navamallikā. ๕๗๗. 577. วาสนฺตี,ตฺถี อติมุตฺโต, กรวีโร’สฺสมารโก; มาตุลุงฺโค พีชปูโร, อุมฺมตฺโต ตุ จ มาตุโล. La vāsantī es la atimutto; el karavīra es el assamāraka. El mātuluṅga es el bījapūra; el ummatta es el mātula. ๕๗๘. 578. กรมนฺโท สุเสโน จ, กุนฺทํ ตุ มาฆฺย มุจฺจเต; เทวตาโส ตุ ชีมูโต,ถา’มิลาโต มหาสหา. El karamanda es el susena; el kunda es llamado māghya. El devatāso es el jīmūto; además, el amilāto es el mahāsahā. ๕๗๙. 579. อโถ เสเรยฺยโก ทาสี,กึ กิราโต กุรณฺฏโก; อชฺชุโก สิตปณฺณาโส, สมีรโณ ผณิชฺชโก. Además, el sereyyako es el dāsī; el kiṅkirāto es el kuraṇṭako. El ajjuko es el sitapaṇṇāso; el samīraṇo es el phaṇijjako. ๕๘๐. 580. ชปา ตุ ชยสุมนํ, กรีโร กกโจ ภเว; รุกฺขาทนี จ วนฺทากา, จิตฺตโก ตฺว’คฺคิสญฺญิโต. La japā es el jayasumana; el karīro es el kakaco. La rukkhādanī es la vandākā; el cittako es llamado aggisaññita. ๕๘๑. 581. อกฺโก วิกีรโณ ตสฺมึ,ตฺว’ ฬกฺโก เสตปุปฺผเก; ปูติลตา คโฬจี จ, มุพฺพา มธุรสา ปฺยถ. El akko es el vikīraṇo; de este, el aḷakko es la variedad de flores blancas. La pūtilatā es la gaḷocī; además, la mubbā es la madhurasā. ๕๘๒. 582. กปิกจฺฉุ ทุผสฺโส ถ, มญฺชิฏฺฐา วิกสา ภเว; อมฺพฏฺฐา จ ตถา ปาฐา, กฏุกา กฏุโรหิณี. La kapikacchu es la duphasso; la mañjiṭṭhā es la vikasā. La ambaṭṭhā es la pāṭhā; la kaṭukā es la kaṭurohiṇī. ๕๘๓. 583. อปามคฺโค [Pg.49] เสขริโก, ปิปฺปลี มาคธี มตา; โคกณฺฏโก จ สิงฺฆาโฏ, โกลวลฺลี’ภปิปฺปลี. El apāmaggo es el sekhariko; la pippalī es conocida como māgadhī. El gokaṇṭako y el siṅghāṭo; la kolavallī es la abhapippalī. ๕๘๔. 584. โคโลมี ตุ วจา จาถ, คิริกณฺย’ปราชิตา; สีหปุจฺฉี ปญฺหิปณฺณี, สาลปณฺณี ตุ จ’ตฺถิรา; (จถิรา). La golomī es la vacā; además, la girikaṇṇā es la aparājitā. La sīhapucchī es la pañhipaṇṇī; la sālapaṇṇī es la atthirā. ๕๘๕. 585. นิทิทฺธิกา ตุ พฺยคฺฆี จ, อถ นีลี จ นีลินี; ชิญฺชุโก เจว คุญฺชา ถ, สตมูลี สตาวรี. La nididdhikā es la byagghī; además, la nīlī es la nīlinī. El jiñjuko es la guñjā; la satamūlī es la satāvarī. ๕๘๖. 586. มโหสธํ ตฺว’ติวิสา, พากุจี โสมวลฺลิกา; ทาพฺพี ทารุหลิทฺทา ถ, พิฬงฺคํ จิตฺรตณฺฑุลา. El mahosadhaṃ es la ativisā; la bākucī es la somavallikā. La dābbī es la dāruhaliddā; el biḷaṅgaṃ es la citrataṇḍulā. ๕๘๗. 587. นุหี เจว มหานาโม, มุทฺทิกา ตุ มธุรสา; อถาปิ มธุกํ ยฏฺฐิ, มธุกามธุยฏฺฐิกา. El nuhī es el mahānāmo; la muddikā es la madhurasā. Además, el madhukaṃ es la yaṭṭhi; la madhukā es la madhuyaṭṭhikā. ๕๘๘. 588. วาติงฺคโณ จ ภณฺฑากี, วาตฺตากี พฺรหตี ปฺยถ; นาคพลา เจว ฌสา, ลางฺคลี ตุ จ สารที. El vātiṅgaṇo es el bhaṇḍākī, vāttākī y brahatī. La nāgabalā es la jhasā; la lāṅgalī es la sāradī. ๕๘๙. 589. รมฺภา จ กทลี โมโจ, กปฺปาสี พทรา ภเว; นาคลตา ตุ ตมฺพูลี, อคฺคิชาลา ตุ ธาตกี. La rambhā es la kadalī y el moco; la kappāsī y el badarā. La nāgalatā es la tambūlī; el aggijālā es la dhātakī. ๕๙๐. 590. ติวุตา ติปุฏา จาถ, สามา กาฬา จ กถฺยเต; อโถ สิงฺคี จ อุสโภ, เรณุกา กปิฬา ภเว. La tivutā es la tipuṭā, sāmā y kāḷā. El siṅgī es el usabho; la reṇukā es la kapilā. ๕๙๑. 591. หิริเวรญฺจ วาลญฺจ, รตฺตผลา ตุ พิมฺพิกา; เสเลยฺย’ มสฺมปุปฺผญฺจ, เอลา ตุ พหุลา ภเว. El hiriverañca es el vālañca; la rattaphalā es la bimbikā. El seleyya es el asmapuppha; la elā es la bahulā. ๕๙๒. 592. กุฏฺฐญฺจ พฺยาธิ กถิโต, วาเนยฺยํ ตุ กุฏนฺนฏํ; โอสธิ ชาติมตฺตมฺหิ, โอสธํ สพฺพ’ มชาติยํ. El kuṭṭha es llamado byādhi; el vāneyyaṃ es el kuṭannaṭaṃ. El término osadhi se usa para las plantas medicinales; osadha se usa para todas las medicinas sin distinción. ๕๙๓. 593. มูลํ ปตฺตํ กฬีร’คฺคํ, กนฺทํ มิญฺชา ผลํ ตถา; ตโจ ปุปฺผญฺจ ฉตฺตนฺติ, สากํ ทสวิธํ มตํ. La raíz, la hoja, el brote, la cima, el tubérculo, la médula, el fruto, la corteza, la flor y el hongo se conocen como las diez clases de vegetales. ๕๙๔. 594. ปปุนฺนาโฏ เอฬคโล,ตณฺฑุเลยฺโย’ปฺปมาริโส; ชีวนฺติ ชีวนี จาถ, มธุรโก จ ชีวโก. El papunnāṭo es el eḷagalo; el taṇḍuleyyo es el appamāriso. La jīvanti es la jīvanī; además, el madhurako es el jīvako. ๕๙๕. 595. มหากนฺโท จ ลสุณํ, ปลณฺฑุ ตุ สุกนฺทโก; ปโฏโล ติตฺตโก จาถ, ภิงฺคราโช จ มกฺกโว. El mahākando es el lasuṇaṃ; el palaṇḍu es el sukandako. El paṭolo es el tittako; además, el bhiṅgarājo es el makkavo. ๕๙๖. 596. ปุนนฺนวา [Pg.50] โสถฆาตี, วิตุนฺนํ สุนิสณฺณกํ; การเวลฺโล ตุ สุสวี, ตุมฺพฺยา’ลาพุ จ ลาพุ สา. La punannavā es la sothaghātī; el vitunnaṃ es el sunisaṇṇakaṃ. El kāravello es el susavī; la tumbyā y el alābu son el lābu. ๕๙๗. 597. เอฬาลุกญฺจ กกฺการี, กุมฺภณฺโฑ ตุ จ วลฺลิโภ; อินฺทวารุณี วิสาลา, วตฺถุกํ วตฺถุเลยฺยโก. El pepino y la calabaza de hiedra, la calabaza de cera y el rastrero; la indavāruṇī (pepino silvestre), la visālā, el quelite (vatthuka) y el vatthuleyyaka. ๕๙๘. 598. มูลโก นิตฺถิยํ จุจฺจุ, ตมฺพโก จ กลมฺพโก; สากเภทา กาสมทฺท, ฌชฺฌรี ผคฺควา’ทโย. El rábano (en masculino), el cuccu, el tambaka y el kalambaka; variedades de hortalizas como el kāsamadda, el jhajjharī y el phaggava. ๕๙๙. 599. สทฺทโล เจว ทุพฺพา จ, โคโลมี สา สิตา ภเว; คุนฺทา จ ภทฺทมุตฺตญฺจ, รสาโล ตุ’จฺฉุ เวฬุ ตุ. El césped verde y la hierba dūrvā, que es de color blanco (golomī); el gundā y el bhaddamutta (hierba de nuez), la caña de azúcar (rasāla) y el bambú (veḷu). ๖๐๐. 600. ตจสาโร เวณุ วํโส, ปพฺพํ ตุ ผลุ คณฺฐิโส; กีจกา เต สิยุํ เวณู, เย นทนฺตฺยา’นิลทฺธุตา. El bambú (tacasāra, veṇu, vaṃsa); el nudo o coyuntura se llama pabba, phalu o gaṇṭhi; aquellos bambúes que suenan al ser agitados por el viento son los kīcakas. ๖๐๑. 601. นโฬ จ ธมโน โปฏ, คโล ตุ กาส มิตฺถิ น; เตชโน ตุ สโร, มูลํ, ตู’ สีรํ พีรณสฺส หิ. La caña (naḷo), el dhamana, el poṭagala; el kāsa (en femenino y masculino); el eje de la flecha es saro; y la raíz de la hierba bīraṇa es el usīra. ๖๐๒. 602. กุโส วรหิสํ ทพฺโพ, ภูติณกํ ตุ ภูติณํ; ฆาโส ตุ ยวโส จาถ,ปูโค ตุ กมุโก ภเว. El kusa, el varahisa, el dabba; la hierba bhūtiṇaka o bhūtiṇa; el pasto es ghāsa o yavasa; y la palma de areca es pūga o kamuka. ๖๐๓. 603. ตาโล วิเภทิกา จาถ, ขชฺชุรี สินฺทิ วุจฺจติ; La palma de Palmira (tāla) y vibhedikā; la palmera datilera se llama khajjurī o sindi. ๖๐๔. 604. หินฺตาล, ตาล, ขชฺชูรี, นาลิเกรา ตเถว จ; ตาลี จ เกตกี นารี, ปูโค จ ติณปาทปาติ. El hintāla, el tāla, la khajjūrī, así como el coco (nālikera); el tālī, la ketakī (en femenino), y el pūgo son conocidos como árboles de hierba (monocotiledóneas). อิติ อรญฺญวคฺโค. Así termina la sección sobre el bosque. ๖. อรญฺญาทิวคฺค 6. Sección sobre el bosque y otros temas. ๖๐๕. 605. ปพฺพโต คิริ เสโล’ทฺทิ, นคา’จล, สิลุจฺจยา; สิขรี ภูธโรถ พฺภ, ปาสาณา’สฺโม’ปโล สิลา. Montaña (pabbata, giri, sela, addi, naga, acala, siluccaya); cima (sikharī), sostén de la tierra (bhūdhara), y piedra o roca (pāsāṇa, asma, upala, silā). ๖๐๖. 606. คิชฺฌกูโฏ จ เวภาโร, เวปุลฺโล’สิคิลี นคา; วิญฺโฌ ปณฺฑว วงฺกาที, ปุพฺพเสโล ตุ โจ’ทโย; มนฺทโร ปรเสโล’ตฺโถ, หิมวา ตุ หิมาจโล. El Gijjhakūṭa, el Vebhāra, el Vepulla y el monte Isigili; el Viñjha, el Paṇḍava, el Vaṅka, etc.; el monte del amanecer (pubbasela o udaya); el Mandara y el monte del atardecer (parasela o astha); y el Himalaya o Himācala. ๖๐๗. 607. คนฺธมาทน เกลาส, จิตฺตกูฏ สุทสฺสนา; กาลกูโฏ ติกูฏา’สฺส, ปตฺโถ ตุ สานุ นิตฺถิยํ. El Gandhamādana, el Kelāsa, el Cittakūṭa, el Sudassana; el Kālakūṭa y el Tikūṭa; la meseta o cima plana es pattha o sānu (en masculino y neutro). ๖๐๘. 608. กูโฏ [Pg.51] วา สิขรํ สิงฺคํ, ปปาโต ตุ ตโฏ ภเว; นิตมฺโพ กฏโก นิตฺถี, นิชฺฌโร ปสโว’มฺพุโน. Pico, cima o cumbre (kūṭa, sikhara, siṅga); el precipicio es papāta o taṭa; la ladera es nitamba o kaṭaka (en masculino y neutro); y la cascada o manantial de agua es nijjhara o pasavambuno. ๖๐๙. 609. ทรี’ตฺถี กนฺทโร ทฺวีสุ, เลณํ ตุ คพฺภรํ คุหา; สิลาโปกฺขรณี โสณฺฑี, กุญฺชํ นิกุญฺช มิตฺถิ น. La gruta (darī, en femenino, y kandara, en ambos géneros); la cueva, caverna o refugio (leṇa, gabbhara, guhā); el estanque natural en la roca es soṇḍī; y el soto o matorral es kuñja o nikuñja (en masculino y neutro). ๖๑๐. 610. อุทฺธ มธิจฺจกา เสล, สฺสาสนฺนา ภูมฺยุ ปจฺจกา; ปาโท ตุ’ปนฺตเสโล ถ,ธาตุ’ตฺโต เคริกาทิโก. La tierra alta sobre la montaña es adhiccakā; la tierra al pie de la montaña es upaccakā; el pie de la montaña es pāda o upantasela; y el mineral se llama dhātu, como el ocre (gerika) y otros. อิติ เสลวคฺโค. Así termina la sección sobre las montañas. ๖๑๑. 611. มิคินฺโท เกสรี สีโห, ตรจฺโฉ ตุ มิคาทโน; พฺยคฺโฆ ตุ ปุณฺฑรีโก ถ, สทฺทูโล ทีปินี’ริโต. El rey de las bestias, melenudo, león (miginda, kesarī, sīha); la hiena es taraccha o migādana; el tigre es byaggha, puṇḍarīka o saddūla; y el leopardo es dīpī. ๖๑๒. 612. อจฺโฉ อิกฺโก จ อิสฺโส ตุ,กาฬสีโห อิโส ปฺยถ; โรหิโส โรหิโต จาถ,โคกณฺโณ คณิ กณฺฏกา. El oso es accha, ikka o issa; el kāḷasīha o isa; también el ciervo rohisa o rohita; y el gokaṇṇa (antílope nilgó) y el gaṇikaṇṭaka. ๖๑๓. 613. ขคฺค ขคฺควิสาณา ตุ, ปลาสาโท จ คณฺฑโก; พฺยคฺฆาทิเก วาฬมิโค, สาปโท ถ ปฺลวงฺคโม. El rinoceronte (khagga, khaggavisāṇa, palāsāda, gaṇḍaka); los animales feroces como el tigre son vāḷamigo o sāpada; y el mono es plavaṅgama. ๖๑๔. 614. มกฺกโฏ วานโร สาขา, มิโค กปิ วลีมุโข; ปลวงฺโค, กณฺหตุณฺโฑ,โคนงฺคุโล ติ โส มโต. El mono (makkaṭa, vānara, sākhamiga, kapi, valīmukha, plavaṅga); aquel de cara negra se conoce como kaṇhatuṇḍa o gonaṅgula. ๖๑๕. 615. สิงฺคาโล ชมฺพุโก โกตฺถุ, เภรโว จ สิวา ปฺยถ; พิฬาโร พพฺพุ มญฺชาโร, โกโก ตุ จ วโก ภเว. El chacal (siṅgāla, jambuka, kotthu, bherava, sivā); el gato (biḷāra, babbu, mañjāra); y el lobo es koko o vaka. ๖๑๖. 616. มหึโส จ ลุลาโย ถ,ควโช ควโย สมา; สลฺโล ตุ สลฺลโก ถา’สฺส,โลมมฺหิ สลลํ สลํ. El búfalo es mahiṃsa o lulāya; el gavaja y el gavayo son lo mismo; el puercoespín es salla o sallaka, y su púa se llama salala o sala. ๖๑๗. 617. หริโณ มิค สารงฺคา, มโค อชินโยนิ จ; สูกโร ตุ วโรโห ถ,เปลโก จ สโส ภเว. El ciervo, la gacela (hariṇa, miga, sāraṅga, maga, ajinayoni); el cerdo o jabalí es sūkara o varoha; y el conejo o liebre es pelaka o sasa. ๖๑๘. 618. เอเณยฺโย [Pg.52] เอณีมิโค จ, ปมฺปฏโก ตุ ปมฺปโก; วาตมิโค ตุ จลนี, มูสิโก ตฺวา’ขุ อุนฺทุโร. El antílope negro (eṇeyya, eṇīmiga); el pampaṭaka o pampako; el antílope veloz (vātamiga o calanī); y el ratón o rata (mūsika, ākhu, undura). ๖๑๙. 619. จมโร ปสโท เจว, กุรุงฺโค มิคมาตุกา; รุรุ รงฺกุ จ นีโก จ, สรภาที มิคนฺตรา. El yak (camara), el ciervo moteado (pasada), el kuruṅga y el migamātukā; el ruru, el raṅku y el nīka, y otros como el sarabha son distintos tipos de ciervos. ๖๒๐. 620. ปิยโก จมูรุ กทลี, มิคาที จมฺมโยนโย; มิคา ตุ ปสโว สีหา, ทโย สพฺพจตุปฺปทา. El piyaka, el camūru y el kadalī son ciervos apreciados por su piel; los términos miga y pasu se refieren a los animales, y los leones y otros son todos cuadrúpedos. ๖๒๑. 621. ลูตา ตุ ลูติกา อุณฺณ, นาภิ มกฺกฏโก สิยา; วิจฺฉิโก ตฺวา’ฬิ กถิโต, สรพู ฆรโคฬิกา. La araña (lūtā, lūtikā, uṇṇanābhi, makkaṭaka); el escorpión se llama vicchika o āḷi; y la lagartija doméstica es sarabū o gharagoḷikā. ๖๒๒. 622. โคธา กุณฺโฑ ปฺยโถ กณฺณ, ชลูกา สตปทฺยถ; กลนฺทโก กาฬกา ถ, นกุโล มงฺคุโส ภเว. La iguana (godhā, kuṇḍa); el ciempiés (kaṇṇajalūkā, satapadī); la ardilla (kalandaka, kāḷaka); y la mangosta es nakula o maṅgusa. ๖๒๓. 623. กกณฺฏโก จ สรโฏ, กีโฏ ตุ ปุฬโว กิมิ; ปาณโก จาปฺยโถ อุจฺจา,ลิงฺโค โลมสปาณโก. El camaleón y la lagartija (kakaṇṭaka, saraṭa); el insecto, el gusano o la lombriz (kīṭa, puḷava, kimi); la criatura pequeña (pāṇaka) y la oruga peluda (uccāliṅga, lomasapāṇaka). ๖๒๔. 624. วิหงฺโค วิหโค ปกฺขี, วิหงฺคม ขค’ณฺฑชา; สกุโณ จ สกุนฺโต วิ, ปตงฺโค สกุณี ทฺวิโช. Vihaṅga, vihaga, pakkhī, vihaṅgama, khaga, aṇḍaja, sakuṇa, sakunta, pataṅga, sakuṇī y dvija son sinónimos de ave. ๖๒๕. 625. วกฺกงฺโค ปตฺตยาโน จ, ปตนฺโต นีฬโช ภเว; ตพฺเภทา วฏฺฏกา ชีว, ญฺชีโว จโกร ติตฺติรา. Vakkaṅga, pattayāna, patanta y nīḷaja también significan ave; sus variedades incluyen la codorniz, el jīvañjīva, el cakora y la perdiz. ๖๒๖. 626. สาฬิกา กรวีโก จ, รวิหํโส กุกุตฺถโก; การณฺฑโว จ ปิลโว, โปกฺขรสาตกา’ทโย. El mirlo sāḷikā, el karavīka, el cisne solar (ravihaṃsa), el kukutthako, el pato kāraṇḍava, el pilavo, el pokkharasātaka y otros. ๖๒๗. 627. ปตตฺตํ เปขุณํ ปตฺตํ, ปกฺโข ปิญฺฉํ ฉโท ครุ; อณฺฑํ ตุ ปกฺขิพีเช ถ, นีโฬ นิตฺถี กุลาวกํ. Patatta, pekhuṇa, patta, pakkha, piñcha, chada y garu significan ala o pluma. El huevo (aṇḍa) es la semilla del ave. Nīḷa y kulāvaka significan nido. ๖๒๘. 628. สุปณฺณมาตา วินตา, มิถุนํ ถีปุมทฺวยํ; ยุคํ ตุ ยุคลํ ทฺวนฺทํ, ยมกํ ยมลํ ยมํ. Vinatā es la madre de los Supaṇṇas. Mithuna es el par compuesto por hembra y macho. Yuga, yugala, dvanda, yamaka, yamala y yama significan pareja o dúo. ๖๒๙. 629. สมูโห คณ สงฺฆาตา, สมุทาโย จ สญฺจโย; สนฺโทโห นิวโห โอโฆ, วิสโร นิกโร จโย. Samūha, gaṇa, saṅghāta, samudāya, sañcaya, sandoha, nivaha, ogha, visara, nikara y caya significan multitud, grupo o colección. ๖๓๐. 630. กาโย ขนฺโธ สมุทโย, ฆฏา สมิติ สํหติ; ราสิ ปุญฺโช สมวาโย, ปูโค ชาตํ กทมฺพกํ. Kāya, khandha, samudaya, ghaṭā, samiti, saṃhati, rāsi, puñja, samavāya, pūga, jāta y kadambaka son también términos para conjunto o montón. ๖๓๑. 631. พฺยูโห [Pg.53] วิตาน คุมฺพา จ, กลาโป ชาล มณฺฑลํ; สมานานํ คโณ วคฺโค,สงฺโฆ สตฺโถ ตุ ชนฺตุนํ. Byūha, vitāna, gumba (matorral), kalāpa (haz), jāla (red) y maṇḍala (círculo). Vagga es un grupo de iguales; saṅgha y sattha se refieren a una multitud de seres o caravana. ๖๓๒. 632. สชาติกานํ ตุ กุลํ, นิกาโย ตุ สธมฺมินํ; ยูโถ นิตฺถี สชาติย, ติรจฺฉานานมุจฺจเต. Kula se refiere al linaje de los de la misma clase; nikāya a los de la misma doctrina. Yūtha se emplea para una manada o bandada de animales de la misma especie. ๖๓๓. 633. สุปณฺโณ เวนเตยฺโย จ, ครุโฬ วิหคาธิโป; ปรปุฏฺโฐ ปรภโต, กุณาโล โกกิโล ปิโก. Supaṇṇa, venateyya, garuḷa y vihagādhipo (el señor de las aves). Parapuṭṭha, parabhata, kuṇāla, kokila y pika son nombres del cuco. ๖๓๔. 634. โมโร มยูโร วรหี, นีลคีว สิขณฺฑิโน; กลาปี จ สิขี เกกี, จูฬา ตุ จ สิขา ภเว. Mora, mayūra, varahī, nīlagīva (cuello azul), sikhaṇḍī, kalāpī, sikhī y kekī son sinónimos de pavo real. Cūḷā y sikhā significan cresta. ๖๓๕. 635. สิขณฺโฑ วรหญฺเจว, กลาโป ปิญฺฉ มปฺยถ; จนฺทโก เมจโก จาถ, ฉปฺปโท จ มธุพฺพโต. Sikhaṇḍa, varaha, kalāpa y piñcha se refieren a la cola del pavo real; candaka y mecaka al 'ojo' de la pluma. Chappada y madhubbata son nombres de la abeja. ๖๓๖. 636. มธุลีโห มธุกโร, มธุโป ภมโร อลิ; ปาราวโต กโปโต จ, กกุโฏ จ ปาเรวโต. Madhulīha, madhukara, madhupa, bhamara y ali significan abeja. Pārāvata, kapota, kakuṭa y pārevata significan paloma. ๖๓๗. 637. คิชฺโฌ คทฺโธถ กุลโล, เสโน พฺยคฺฆีนโส ปฺยถ; ตพฺเภทา สกุณคฺฆิ’ตฺถี, อาโฏ ทพฺพิมุขทฺวิโช. Gijjha y gaddha son buitres. Kulala, sena y byagghīnasa son halcones; sus variedades incluyen sakuṇagghi (halcón hembra), āṭa y el ave de pico de cuchara (dabbimukha). ๖๓๘. 638. อุหุงฺกาโร อุลูโก จ, โกสิโย วายสาริ จ; กาโก ตฺว’ริฏฺโฐ ธงฺโก จ, พลิปุฏฺโฐ จ วายโส. Uhuṅkāra, ulūka, kosiya y vāyasāri (enemigo de los cuervos) significan búho. Kāka, ariṭṭha, dhaṅka, balipuṭṭha y vāyasa significan cuervo. ๖๓๙. 639. กาโกโล วนกาโก ถ,ลาโป ลฏุกิกา ปฺยถ; วารโณ หตฺถิลิงฺโค จ, หตฺถิโสณฺฑวิหงฺคโม. Kākolo y vanakāka son cuervos de bosque (grandes). Lāpa y laṭukikā son codornices. Vāraṇa, hatthiliṅga y hatthisoṇḍavihaṅgama se refieren al ave con trompa de elefante. ๖๔๐. 640. อุกฺกุโส กุรโร โกล,ฏฺฐิปกฺขิมฺหิ จ กุกฺกุโห; สุโว ตุ กีโร จ สุโก, ตมฺพจูโฬ ตุ กุกฺกุโฏ. Ukkusa y kuraro son águilas pescadoras; también existen el kolaṭṭhipakkhī y el kukkuha. Suva, kīra y suka significan loro. Tambacūḷa y kukkuṭa significan gallo. ๖๔๑. 641. วนกุกฺกุโฏ จ นิชฺชิวฺโห, อถ โกญฺจา จ กุนฺตนี; จกฺกวาโก ตุ จกฺกวฺโห, สารงฺโคตุ จ จาตโก. Vanakukkuṭa y nijjivha son gallos de bosque. Koñcā y kuntanī son garzas. Cakkavāka y cakkavho son gansos rojizos. Sāraṅga y cātaka son aves cātaka. ๖๔๒. 642. ตุลิโย ปกฺขิพิฬาโล,สตปตฺโต ตุ สารโส; พโก ตุ สุกฺกกาโกถ,พลากา วิสกณฺฐิกา. Tuliya y pakkhibiḷāla (gato-pájaro) son murciélagos. Satapatta y sārasa son grullas. Baka y sukkakāka (cuervo blanco) significan garza; balākā y visakaṇṭhikā son grullas blancas. ๖๔๓. 643. โลหปิฏฺโฐ ตถา กงฺโก, ขญฺชรีโฏ ตุ ขญฺชโน; กลวิงฺโก ตุ จาฏโก, ทินฺทิโภ ตุ กิกี ภเว. Lohapiṭṭha y kaṅka son tipos de garzas. Khañjarīṭa y khañjana son lavanderas. Kalaviṅka y cāṭaka son gorriones. Dindibha y kikī son avefrías. ๖๔๔. 644. กาทมฺโพ [Pg.54] กาฬหํโสถ, สกุนฺโต ภาสปกฺขินิ; ธูมฺยาโฏ ตุ กลิงฺโคถ,ทาตฺยูโห กาฬกณฺฐโก. Kādamba y kāḷahaṃsa son gansos negros. Sakunta y bhāsa son aves de rapiña. Dhūmyāṭa y kaliṅga son tipos de pájaros; dātyūha y kāḷakaṇṭhaka son gallinetas de agua. ๖๔๕. 645. ขุทฺทาที มกฺขิกาเภทา, ฑํโส ปิงฺคลมกฺขิกา; อาสาฏิกา มกฺขิกาณฺฑํ, ปตงฺโค สลโภ ภเว. Khuddā y otros son variedades de moscas y abejas; ḍaṃsa y piṅgalamakkhikā son tábanos. Āsāṭikā se refiere a la larva o huevo de mosca. Pataṅga y salabha significan saltamontes o polilla. ๖๔๖. 646. สูจิมุโข จ มกโส, จีรี ตุ ฌลฺลิกา ถ จ; ชตุกา ชินปตฺตา ถ, หํโส เสตจฺฉโท ภเว. Sūcimukha (boca de aguja) y makasa son mosquitos. Cīrī y jhallikā son grillos. Jatukā y jinapattan son murciélagos. Haṃsa y setacchada (de alas blancas) significan cisne. ๖๔๗. 647. เต ราชหํสา รตฺเตหิ, ปาทตุณฺเฑหิ ภาสิตา; มลฺลิกา’ขฺยา ธตรฏฺฐา, มลีเนหฺย’สิเตหิ จ. Los rājahaṃsas se distinguen por sus pies y picos rojos; los llamados mallikā son los cisnes dhataraṭṭha, de color grisáceo o blancuzco sucio. ๖๔๘. ติรจฺโฉ ตุ ติรจฺฉาโน, ติรจฺฉานคโต สิยาติ. 648. Tiraccho, tiracchāna y tiracchānagata se refieren al animal o ser que se mueve de forma horizontal. อิติ อรญฺญาทิวคฺโค. Así termina la sección sobre el bosque y otros temas. ๗. ปาตาลวคฺค 7. Sección del Inframundo (Pātālavagga) ๖๔๙. 649. อโธภุวนํ ปาตาลํ, นาคโลโก รสาตลํ; รนฺธํ ตุ วิวรํ ฉิทฺทํ, กุหรํ สุสิรํ พิลํ. Adhobhuvana, pātāla, nāgaloka y rasātala son nombres del inframundo. Randha, vivara, chidda, kuhara, susira y bila significan agujero, grieta o cavidad. ๖๕๐. 650. สุสิ’ตฺถี ฉิคฺคลํ โสพฺภํ, สจฺฉิทฺเท สุสิรํ ติสุ; ถิยํ ตุ กาสุ อาวาโฏ, สปฺปราชา ตุ วาสุกี. Susi, chiggala y sobbha son agujeros; susira denota algo perforado. Kāsu (femenino) y āvāṭo (masculino) significan fosa o pozo. Vāsukī es el rey de las serpientes. ๖๕๑. 651. อนนฺโต นาคราชา ถ, วาหโส’ชคโร ภเว; โคนโส ตุ ติลิจฺโฉ ถ,เทฑฺฑุโภ ราชุโล ภเว. Ananta es un rey de los nāgas. Vāhasa y ajagara significan pitón. Gonasa y tiliccha son víboras. Deḍḍubha y rājula son serpientes de agua. ๖๕๒. 652. กมฺพโล’สฺสตโร เมรุ, ปาเท นาคาถ ธมฺมนี; สิลุตฺโต ฆรสปฺโป ถ, นีลสปฺโป สิลาภุ จ. Kambala y Assatara son nagas situados al pie del monte Meru; también están el dhammanī (serpiente rata), silutta, la serpiente doméstica (gharasappa), la serpiente azul y silābhu (lagartija de roca). ๖๕๓. 653. อาสิวิโส ภุชงฺโค’หิ, ภุชโค จ ภุชงฺคโม; สรีสโป ผณี สปฺปา, ลคทฺทา โภคิ ปนฺนคา. Āsivisa, bhujaṅga, ahi, bhujaga, bhujaṅgama, sarīsapa, phaṇī, sappa, lagadda, bhogi y pannaga son sinónimos para la serpiente. ๖๕๔. 654. ทฺวิชิวฺโห อุรโค วาโฬ, ทีโฆ จ ทีฆปิฏฺฐิโก; ปาทูทโร วิสธโร, โภโค ตุ ผณิโน ตนุ. Dvijivho (de lengua bífida), urago (que se arrastra sobre el pecho), vāḷo, dīgho (la larga), dīghapiṭṭhiko (de espalda larga), pādūdaro (que camina con el vientre) y visadharo (portador de veneno) son términos para la serpiente; bhoga se refiere al cuerpo de la serpiente encapuchada. ๖๕๕. 655. อาสี’ตฺถี [Pg.55] สปฺปทาฐา ถ, นิมฺโมโก กญฺจุโก สมา; วิสํ ตฺว’นิตฺถี ครฬํ, ตพฺเภทา วา หลาหโล. Āsī es el colmillo de la serpiente; nimmoka y kañcuka son términos para la piel mudada. Visa y garaḷa significan veneno; una de sus variedades es el halāhala. ๖๕๖. 656. กาฬกูฏาทโย จาถ, วาฬคฺคาตฺย’หิตุณฺฑิโก; Kāḷakūṭa y otros son tipos de veneno; ahituṇḍika es el encantador de serpientes. ๖๕๗. 657. นิรโย ทุคฺคติ’ตฺถี จ, นรโก, โส มหา’ฏฺฐธา; สญฺชีโว กาฬสุตฺโต จ, มหาโรรุว โรรุวา; ปตาปโน อวีจิ’ตฺถี, สงฺฆาโต ตาปโน อิติ. Niraya, duggati y naraka significan infierno. Los ocho grandes infiernos son Sañjīva, Kāḷasutta, Roruva, Mahāroruva, Saṅghāta, Tāpana, Patāpana y Avīci. ๖๕๘. 658. ถิยํ เวตรณี โลห, กุมฺภี ตตฺถ ชลาสยา; การณิโก นิรยโป,เนรยิโก ตุ นารโก. Vetaraṇī y Lohakumbhī son depósitos de agua en el infierno; kāraṇika y nirayapo son los guardianes de los infiernos; nerayika y nāraka son los seres que allí habitan. ๖๕๙. 659. อณฺณโว สาคโร สินฺธุ, สมุทฺโท รตนากโร; ชลนิฌุ’ ทธิ, ตสฺส, เภทา ขีรณฺณวาทโย. Aṇṇava, sāgaro, sindhu, samuddo, ratanākaro y udadhi son nombres para el océano; sus variedades incluyen el océano de leche (khīraṇṇava) y otros. ๖๖๐. 660. เวลา’สฺส กูลเทโส ถ,อาวฏฺโฏ สลิลพฺภโม; เถโว ตุ พินฺทุ ผุสิตํ, ภโม ตุ ชลนิคฺคโม. Velā es la orilla del mar; āvaṭṭa es el remolino de agua. Theva, bindu y phusita significan gota; bhamo es el sumidero o salida de agua. ๖๖๑. 661. อาโป ปโย ชลํ วาริ, ปานียํ สลิลํ ทกํ; อณฺโณ นีรํ วนํ วาลํ, โตยํ อมฺพุ’ทกญฺจ กํ. Āpo, payo, jalaṃ, vāri, pānīyaṃ, salilaṃ, dakaṃ, aṇṇo, nīraṃ, vanaṃ, vālaṃ, toyaṃ, ambu, udaka y kaṃ son todos términos para designar el agua. ๖๖๒. 662. ตรงฺโค จ ตถา ภงฺโค, อูมิ วีจิ ปุมิตฺถิยํ; อุลฺโลโล ตุ จ กลฺโลโล, มหาวีจีสุ กถฺยเต. Taraṅgo, bhaṅgo, ūmi y vīci significan ola; ullolo y kallolo se utilizan para referirse a las grandes olas. ๖๖๓. 663. ชมฺพาโล กลลํ ปงฺโก, จิกฺขลฺลํ กทฺทโม ปฺยถ; ปุลินํ วาลุกา วณฺณุ, มรู’รุ สิกตา ภเว. Jambālo, kalalaṃ, paṅko, cikkhallaṃ y kaddamo significan lodo o fango; pulinaṃ, vālukā, vaṇṇu, maru, uru y sikatā significan arena. ๖๖๔. 664. อนฺตรีปญฺจ ทีโป วา, ชลมชฺฌคตํ ถลํ; ตีรํ ตุ กูลํ โรธญฺจ, ปตีรญฺจ ตฏํ ติสุ. Antarīpa y dīpa se refieren a una isla o tierra rodeada de agua; tīraṃ, kūlaṃ, rodha, patīra y taṭa son términos para la orilla o ribera. ๖๖๕. 665. ปารํ ปรมฺหิ ตีรมฺหิ, โอรํ ตฺว’ปาร มุจฺจเต; อุฬุมฺโป ตุ ปฺลโว กุลฺโล, ตโร จ ปจฺจรี’ตฺถิยํ. Pāraṃ es la otra orilla, mientras que oraṃ se refiere a esta orilla. Uḷumpo, plavo, kullo, taro y paccarī son nombres para una balsa. ๖๖๖. 666. ตรณี ตริ นาวา จ, กูปโก ตุ จ กุมฺภกํ; ปจฺฉาพนฺโธ โคฏวิโส, กณฺณธาโร ตุ นาวิโก. Taraṇī, tari y nāvā significan barco; kūpako y kumbhaka son términos para el mástil. Kaṇṇadhāro y nāviko significan timonel o navegante. ๖๖๗. 667. อริตฺตํ เกนิปาโต ถ,โปตวาโห นิยามโก; สํยตฺติกา ตุ นาวาย, วาณิชฺชมาจรนฺติ เย. Arittaṃ y kenipāto significan remo; potavāho y niyāmako significan piloto o guía del barco. Saṃyattikā son los comerciantes que viajan por mar. ๖๖๘. 668. นาวาย’งฺคา’ [Pg.56] ลงฺกาโร จ, วฏากาโร ผิยาทโย; โปโต ปวหนํ วุตฺตํ, โทณิ ตฺวิ’ตฺถี ตถา’มฺพณํ. Los accesorios de un barco incluyen la vela y otros elementos; poto y pavahanaṃ significan embarcación; doṇi y ambaṇa se refieren a una canoa o artesa. ๖๖๙. 669. คภีร นินฺน คมฺภีรา, โถ ตฺตานํ ตพฺพิปกฺขเก; อคาธํ ตฺว’ตลมฺผสฺสํ, อนจฺโฉ กลุสา’วิลา. Gabhīra, ninna y gambhīra significan profundo; uttāna es su opuesto (superficial). Agādhaṃ es lo insondable; anaccho, kalusā y āvilā significan agua turbia. ๖๗๐. 670. อจฺโฉ ปสนฺโน วิมโล, คภีรปฺปภุตี ติสุ; ธีวโร มจฺฉิโก มจฺฉ, พนฺธ เกวฏฺฏ ชาลิกา. Accho, pasanno y vimalo significan agua clara. Dhīvaro, macchiko, macchabandha, kevaṭṭa y jālikā son términos para el pescador. ๖๗๑. 671. มจฺโฉ มีโน ชลจโร, ปุถุโลโม’มฺพุโช ฌโส; โรหิโต มคฺคุโร สิงฺคี, พลโช มุญฺช ปาวุสา. Maccho, mīno, jalacaro, puthulomo, ambujo y jhaso significan pez; rohito, magguro, siṅgī, balajo, muñja y pāvusā son tipos de peces. ๖๗๒. 672. สตฺตวงฺโก สวงฺโก จ, นฬมีโน จ คณฺฑโก; สุสุกา สผรี มจฺฉ, ปฺปเภทา มกราทโย. Sattavaṅko, savaṅko, naḷamīno y gaṇḍako son tipos de peces; susukā (delfín), sapharī y makara son otras variedades. ๖๗๓. 673. มหามจฺฉา ติมิ ติมิ, งฺคโล ติมิรปิงฺคโล; อานนฺโท ติมินนฺโท จ, อชฺฌาโรโห มหาติมิ. Los peces gigantes son timi, timiṅgalo, timirapiṅgalo, ānando, timinando y ajjhāroho o mahātimi. ๖๗๔. 674. ปาสาณมจฺโฉ ปาฐีโน, วงฺโก ตุ พฬิโส ภเว; สุสุมาโร ตุ กุมฺภีโล,นกฺโก กุมฺโม ตุ กจฺฉโป. Pāsāṇamaccho y pāṭhīno son tipos de peces; baḷiso es el anzuelo. Susumāro, kumbhīlo y nakko significan cocodrilo; kummo y kacchapo significan tortuga. ๖๗๕. 675. กกฺกฏโก กุฬีโร จ, ชลูกา ตุ จ รตฺตปา; มณฺฑูโก ททฺทุโร เภโก; คณฺฑุปฺปาโท มหีลตา. Kakkaṭako y kuḷīro significan cangrejo; jalūkā y rattapā significan sanguijuela; maṇḍūko, dadduro y bheko significan rana; gaṇḍuppādo es la lombriz de tierra. ๖๗๖. 676. อถ สิปฺปี จ สุตฺติ’ตฺถี, สงฺเข ตุ กมฺพุ’นิตฺถิยํ; ขุทฺทสงฺขฺเย สงฺขนโข, ชลสุตฺติ จ สมฺพุโก. Sippī y sutti significan ostra; saṅkha y kambu significan caracola. Saṅkhanakho es una caracola pequeña; jalasutti y sambuko son tipos de caracol de agua. ๖๗๗. 677. ชลาสโย ชลาธาโร, คมฺภีโร รหโท ถ จ; อุทปาโน ปานกูโป, ขาตํ โปกฺขรณี’ตฺถิยํ. Jalāsayo y jalādhāro significan reservorio de agua; rahado es un lago profundo. Udapāno y pānakūpo significan pozo; pokkharaṇī es un estanque de lotos. ๖๗๘. 678. ตฬาโก จ สโร’นิตฺถี, วาปี จ สรสี’ตฺถิยํ; ทโห’มฺพุชากโร จาถ, ปลฺลลํ ขุทฺทโก สโร. Taḷāko, saro, vāpī y sarasī significan estanque o lago. Daho y ambujākaro también designan un lago; pallalaṃ es un pequeño estanque o charco. ๖๗๙. 679. อโนตตฺโต ตถา กณฺณ, มุณฺโฑ จ รถการโก; ฉทฺทนฺโต จ กุณาโล จ, วุตฺตา มนฺทากินี’ตฺถิยํ. Anotatto, Kaṇṇamuṇḍo, Rathakārako, Chaddanto, Kuṇālo y Mandākinī son nombres de grandes lagos. ๖๘๐. 680. ตถา สีหปฺปปาโตติ, เอเต สตฺต มหาสรา; อาหาโว ตุ นิปานญฺจา, ขาตํ ตุ เทวขาตกํ. Sīhappapāto es el séptimo de los siete grandes lagos. Āhāvo y nipāna significan abrevadero; devakhātakaṃ es un estanque natural (no excavado por el hombre). ๖๘๑. 681. สวนฺตี [Pg.57] นินฺนคา สินฺธุ, สริตา อาปคา นที; ภาคีรถี ตุ คงฺคา ถ, สมฺเภโท สินฺธุสงฺคโม. Savantī, ninnagā, sindhu, saritā, āpagā y nadī son términos para el río. Bhāgīrathī es un nombre para el Ganges; sambhedo es la confluencia de ríos. ๖๘๒. 682. คงฺคา’จิรวตี เจว, ยมุนา สรภู (สรพู ) มหี; อิมา มหานที ปญฺจ, จนฺทภาคา สรสฺสตี. El Ganges, el Aciravatī, el Yamunā, el Sarabhū y el Mahī; estos son los cinco grandes ríos, junto con el Candabhāgā y el Sarassatī. ๖๘๓. 683. เนรญฺชรา จ กาเวรี, นมฺมทาที จ นินฺนคา; วาริมคฺโค ปณาลี’ตฺถี, ปุเม จนฺทนิกา ตุ จ. El Nerañjarā, el Kāverī y el Nammadā son ríos; un curso de agua es una canalización (paṇālī) en femenino, y en masculino un foso de agua sucia (candanikā). ๖๘๔. 684. ชมฺพาลี โอลิคลฺโล จ, คามทฺวารมฺหิ กาสุยํ; สโรรุหํ สตปตฺตํ, อรวินฺทญฺจ วาริชํ. Un lodazal, un sumidero y un foso en la puerta de la aldea; lo que nace en el lago, el de cien pétalos, el loto aravinda y el nacido del agua. ๖๘๕. 685. อนิตฺถี ปทุมํ ปงฺเก, รุหํ นลิน โปกฺขรํ; มุฬาลปุปฺผํ กมลํ, ภิสปุปฺผํ กุเสสยํ. El loto (paduma), el nacido del fango (paṅkeruha), el nalina, el pokkhara, la flor del tallo (muḷālapuppha), el kamala, la flor del rizoma (bhisapuppha) y el kusesaya son de género neutro. ๖๘๖. 686. ปุณฺฑรีกํ สิตํ, รตฺตํ, โกกนทํ โกกาสโก; กิญฺชกฺโข เกสโร นิตฺถี, ทณฺโฑ ตุ นาล มุจฺจเต. El loto puṇḍarīka es blanco; el rojo es el kokanada y el kokāsaka; el estambre es kiñjakkha o kesara (neutro), y al tallo se le llama nāla. ๖๘๗. 687. ภิสํ มุฬาโล นิตฺถี จ, พีชโกโส ตุ กณฺณิกา; ปทุมาทิสมูเห ตุ, ภเว สณฺฑมนิตฺถิยํ. El rizoma es bhisa o muḷāla (neutro); el receptáculo de las semillas es kaṇṇikā; y un grupo de lotos es un saṇḍa (neutro). ๖๘๘. 688. อุปฺปลํ กุวลยญฺจ, นีลํ ตฺวิ’นฺทีวรํ สิยา; เสเตตุ กุมุทญฺจสฺส, กนฺโท สาลูก มุจฺจเต. El uppala y el kuvalaya; el azul es indīvara, el blanco es kumuda, y a su raíz bulbosa se le llama sālūka. ๖๘๙. 689. โสคนฺธิกํ กลฺลหารํ, ทกสีตลิกํ ปฺยถ; เสวาโล นีลิกา จาถ, ภิสินฺย’มฺพุชินี ภเว. El lirio sogandhika, el kallahāra y el dakasītalika; luego el sevāla y la nīlikā [algas]; y una planta de lotos es bhisinī o ambujinī. ๖๙๐. เสวาลา ติลพีชญฺจ, สงฺเข จ ปณกาทโยติ. 690. Las algas, la semilla de sésamo y el musgo acuático, etc. อิติ ปาตาลวคฺโค. Así concluye la sección sobre el inframundo (Pātālavagga). ภูกณฺโฑ ทุติโย. Segundo capítulo: La sección de la Tierra (Bhūkaṇḍa). ๓. สามญฺญกณฺฑ 3. Capítulo General (Sāmaññakaṇḍa). ๑. วิเสสฺยาธีนวคฺค 1. Sección sobre los adjetivos dependientes del sustantivo (Visesyādhīnavagga). ๖๙๑. 691. วิเสสฺยาธีน สํกิณฺณา, เนกตฺเถหฺย’พฺยเยหิ จ; สา’งฺโค’ปางฺเคหิ กถฺยนฺเต, กณฺเฑ วคฺคา อิห กฺกมา. Los adjetivos dependientes, los términos variados, los polisémicos y los indeclinables, junto con las partes del cuerpo y sus miembros, se exponen en este capítulo en orden. ๖๙๒. 692. คุณทพฺพกฺริยาสทฺทา, [Pg.58] สิยุํ สพฺเพ วิเสสนา; วิเสสฺยาธีนภาเวน, วิเสสฺยสมลิงฺคิโน. Las palabras de cualidad, sustancia y acción son todas adjetivos; por su dependencia del sustantivo, adoptan el mismo género que este. ๖๙๓. 693. โสภนํ รุจิรํ สาธุ, มนุญฺญํ จารุ สุนฺทรํ; วคฺคุ มโนรมํ กนฺตํ, หารี มญฺชุ จ เปสลํ. Hermoso, radiante, bueno, placentero, bello, encantador, armonioso, fascinante, deseado, cautivador, dulce y virtuoso. ๖๙๔. 694. ภทฺทํ วามญฺจ กลฺยาณํ, มนาปํ ลทฺธกํ สุภํ; อุตฺตโม ปวโร เชฏฺโฐ, ปมุขา’นุตฺตโร วโร. Afortunado, agradable, virtuoso, satisfactorio, elegante, bello; supremo, excelente, principal, primordial, incomparable, superior. ๖๙๕. 695. มุขฺโย ปธานํ ปาโมกฺโข, ปร มคฺคญฺญ มุตฺตรํ; ปณีตํ ปรมํ เสยฺโย, คามณี เสฏฺฐ สตฺตมา. Principal, primordial, eminente, supremo, primero, superior, sublime, extremo, mejor, líder, excelente, el más noble. ๖๙๖. 696. วิสิฏฺฐา’ริย นาเค’โก, สภคฺคา โมกฺข ปุงฺควา; สีห กุญฺชร สทฺทูลา, ที ตุ สมาสคา ปุเม. Distinguido, noble, eminente (nāga), único, sobresaliente, principal, excelente; león, elefante, tigre; estos términos se usan en compuestos masculinos. ๖๙๗. 697. จิตฺต’กฺขิ ปีติชนน, มพฺยาเสก มเสจนํ; อิฏฺฐํ ตุ สุภคํ หชฺชํ, ทยิตํ วลฺลภํ ปิยํ. Lo que deleita al corazón y a los ojos, lo que nunca cansa; deseado, afortunado, amable, querido, favorito y amado. ๖๙๘. 698. ตุจฺฉญฺจ ริตฺตกํ สุญฺญํ, อถา’สารญฺจ เผคฺคุ จ; เมชฺฌํ ปูตํ ปวิตฺโต ถ, อวิรทฺโธ อปณฺณโก. Vacío, hueco, nulo; además, sin esencia y sin valor; puro, limpio, sagrado; certero y seguro. ๖๙๙. 699. อุกฺกฏฺโฐ จ ปกฏฺโฐ ถ, นิหีโน หีน ลามกา; ปติกิฏฺฐํ นิกิฏฺฐญฺจ, อิตฺตรา’วชฺช กุจฺฉิตา. Eminente y excelso; luego inferior, bajo, ruin; despreciable, ínfimo, insignificante, censurable y despreciado. ๗๐๐. 700. อธโม’มก คารยฺหา,มลีโน ตุ มลีมโส; พฺรหา มหนฺตํ วิปุลํ, วิสาลํ ปุถุลํ ปุถุ. Bajo, inferior, reprobable; sucio y manchado; inmenso, grande, amplio, vasto, extenso y ancho. ๗๐๑. 701. ครุ’รุ วิตฺถิณฺณ มโถ, ปีนํ ถูลญฺจ ปีวรํ; ถุลฺลญฺจ วฐรญฺจา ถ, อาจิตํ นิจิตํ ภเว. Pesado, inmenso, extendido; luego gordo, grueso, robusto, corpulento y rudo; acumulado y reunido. ๗๐๒. 702. สพฺพํ สมตฺต มขิลํ, นิขิลํ สกลํ ตถา; นิสฺเสสํ กสิณา’เสสํ, สมคฺคญฺจ อนูนกํ, Todo, completo, íntegro, entero, así como total, sin resto, universal, pleno, unido y no disminuido. ๗๐๓. 703. ภูริ ปหุตํ ปจุรํ, ภิยฺโย สมฺพหุลํ พหุ; เยภุยฺยํ พหุลํ จาถ, พาหิรํ ปริพาหิรํ. Abundante, copioso, mucho, más, numeroso, vasto, frecuente, profuso; y exterior, externo. ๗๐๔. 704. ปโรสตาที เต, เยสํ, ปรํ มตฺตํ สตาทิโต; ปริตฺตํ สุขุมํ ขุทฺทํ, โถก มปฺปํ กิสํ ตนุ. Más de cien, etc.; pequeño, sutil, diminuto, poco, escaso, flaco y delgado. ๗๐๕. 705. จุลฺลํ มตฺเต’ตฺถิยํ เลส,ลวา’ณุหิ กโณ ปุเม; สมีปํ นิกฏา’สนฺโน, ปกฏฺฐา’ภฺยาส สนฺติกํ. Pequeño (femenino); pizca, porción, átomo y grano (masculino); cercano, próximo, adyacente, inmediato, vecino y junto a. ๗๐๖. 706. อวิทูรญฺจ [Pg.59] สามนฺตํ, สนฺนิกฏฺฐ มุปนฺติกํ; สกาสํ อนฺติกํ ญตฺตํ, ทูรํ ตุ วิปฺปกฏฺฐกํ. No lejano, vecindad, muy cerca, próximo, presencia, cerca; lo lejano es dūra o vippakaṭṭhaka. ๗๐๗. 707. นิรนฺตรํ ฆนํ สนฺทํ, วิรฬํ เปลวํ ตนุ; อถา ยตํ ทีฆ มโถ, นิตฺตลํ วฏฺฏ วฏฺฏุลํ. Continuo, denso, tupido; ralo, delicado, fino; luego alargado, largo; y esférico, redondo, circular. ๗๐๘. 708. อุจฺโจ ตุ อุนฺนโต ตุงฺโค, อุทคฺโค เจว อุจฺฉิโต; นีโจ รสฺโส วามโน ถ, อชิมฺโห ปคุโณ อุชุ. Alto, elevado, prominente, excelso y alzado; bajo, corto y enano; no torcido, diestro y recto. ๗๐๙. 709. อฬารํ เวลฺลิตํ วงฺกํ, กุฏิลํ ชิมฺห กุญฺจิตํ; ธุโว จ สสฺสโต นิจฺโจ, สทาตน สนนฺตนา. Curvado, ondulado, torcido, sinuoso, oblicuo y encogido; fijo, eterno, permanente, perpetuo y constante. ๗๑๐. 710. กูฏฏฺโฐ ตฺเว’กรูเปน, กาลพฺยาปี ปกาสิโต; ลหุ สลฺลหุกํ จาถ, สงฺขฺยาตํ คณิตํ มิตํ. Inmutable por tener una sola forma y que perdura en el tiempo; ligero y muy leve; contado, calculado y medido. ๗๑๑. 711. ติณฺหํ ตุ ติขิณํ ติพฺพํ, จณฺฑํ อุคฺคํ ขรํ ภเว; ชงฺคมญฺจ จรญฺเจว, ตสํ เญยฺยํ จราจรํ. Agudo, afilado e intenso, feroz, terrible y áspero; móvil, caminante, tembloroso y animado. ๗๑๒. 712. กมฺปนํ จลนํ จาถ, อติริตฺโต ตถา’ธิโก; ถาวโร ชงฺคมา อญฺโญ, โลลํ ตุ จญฺจลํ จลํ. Vibrante y móvil; sobrante y adicional; estable es lo opuesto a móvil; vacilante, inquieto y cambiante. ๗๑๓. 713. ตรลญฺจ ปุราโณ ตุ, ปุราตน สนนฺตนา; จิรนฺตโน ถ ปจฺจคฺโฆ, นูตโน’ภินโว นโว. Inestable y viejo, antiguo y ancestral; duradero; y lo opuesto es fresco, nuevo, reciente y moderno. ๗๑๔. 714. กุรูรํ กฐินํ ทฬฺหํ, นิฏฺฐุรํ กกฺขฬํ ภเว; อนิตฺถฺย’นฺโต ปริยนฺโต, ปนฺโต จ ปจฺฉิม’นฺติมา. Cruel, rígido, firme, severo y áspero; límite, término, extremo, último y final. ๗๑๕. 715. ชิฆญฺญํ จริมํ ปุพฺพํ, ตฺว’คฺคํ ปฐม มาทิ โส; ปติรูโป นุจฺฉวิกํ, อถ โมฆํ นิรตฺถกํ. Último y final; anterior, supremo, primero e inicial; adecuado y apropiado; y vano e inútil. ๗๑๖. 716. พฺยตฺตํ ปุฏ ญฺจ มุทุ ตุ, สุกุมารญฺจ โกมลํ; ปจฺจกฺขํ อินฺทฺริยคฺคยฺหํ, อปจฺจกฺขํ อตินฺทฺริยํ. Manifiesto y claro; suave, delicado y tierno; evidente y perceptible por los sentidos; no evidente y trascendental. ๗๑๗. 717. อิตรา’ญฺญตโร เอโก, อญฺโญ พหุวิโธ ตุ จ; นานารูโป จ วิวิโธ, อพาธํ ตุ นิรคฺคลํ. Otro, uno u otro; otro y múltiple; de diversas formas y variado; libre de obstrucción y sin trabas. ๗๑๘. 718. อเถ’กากี จ เอกจฺโจ, เอโก จ เอกโก สมา; สาธารณญฺจ สามญฺญํ, สมฺพาโธ ตุ จ สํกฏํ. Solitario, alguno, uno y solo son iguales; común y general; estrecho y angosto. ๗๑๙. 719. วามํ กเฬวรํ สพฺยํ; อปสพฺยํ ตุ ทกฺขิณํ; ปฏิกูลํ ตฺว’ปสพฺยํ, คหนํ กลิลํ สมา. Izquierdo y siniestro; derecho y diestro; contrario es opuesto; denso e impenetrable son iguales. ๗๒๐. 720. อุจฺจาวจํ [Pg.60] พหุเภทํ, สํกิณฺณา’ กิณฺณ สํกุลา; กตหตฺโถ จ กุสโล, ปวีณา’ภิญฺญ สิกฺขิตา. Variado y de muchas clases; mezclado, lleno y abarrotado; diestro, hábil, experto, conocedor y entrenado. ๗๒๑. 721. นิปุโณ จ ปฏุ เฉโก, จาตุโร ทกฺข เปสลา; พาโล ทตฺตุ ชโล มูฬฺโห, มนฺโท วิญฺญู จ พาลิโส. Hábil, capaz, astuto, inteligente, diestro y amable; necio, tonto, estúpido, confundido, torpe, ignorante e infantil. ๗๒๒. 722. ปุญฺญวา สุกตี ธญฺโญ, มหุสฺสาโห มหาธิติ; มหาตณฺโห มหิจฺโฉ ถ, หทยี หทยาลุ จ. Meritorio, virtuoso y afortunado; de gran esfuerzo y gran firmeza; de gran deseo y gran ambición; cordial y afectuoso. ๗๒๓. 723. สุมโน หฏฺฐจิตฺโต ถ, ทุมฺมโน วิมโน ปฺยถ; วทานิโย วทญฺญู จ, ทานโสณฺโฑ พหุปฺปโท. Alegre y de corazón contento; triste y abatido; generoso y liberal, caritativo y que da en abundancia. ๗๒๔. 724. ขฺยาโต ปตีโต ปญฺญาโต,ภิญฺญาโต ปถิโต สุโต,วิสฺสุโต วิทิโต เจว, ปสิทฺโธ ปากโฏ ภเว. Famoso, reconocido, conocido, renombrado, celebrado, oído, ilustre, sabido, célebre y manifiesto. ๗๒๕. 725. อิสฺสโร นายโก สามี, ปตี’สา’ธิปตี ปภู; อยฺยา’ธิปา’ธิภู เนตา,อิพฺโภ ตฺว’ฑฺโฒ ตถา ธนี. Señor, líder, dueño, marido, soberano y maestro; noble, jefe, gobernante y guía; rico, próspero y acaudalado. ๗๒๖. 726. ทานารโห ทกฺขิเณยฺโย, สินิทฺโธ ตุ จ วจฺฉโล; ปริกฺขโก การณิโก,อาสตฺโต ตุ จ ตปฺปโร. Digno de ofrendas, digno de dones; afectuoso y cariñoso; examinador y juez; apegado y dedicado. ๗๒๗. 727. การุณิโก ทยาลุปิ, สูรโต อุสฺสุโก ตุ จ; อิฏฺฐตฺเถ อุยฺยุโต จาถ, ทีฆสุตฺโต จิรกฺริโย. Compasivo y misericordioso; gentil y entusiasta; empeñado en su objetivo; y parsimonioso o lento en actuar. ๗๒๘. 728. ปราธีโน ปรายตฺโต, อายตฺโต ตุ จ สนฺตโก; ปริคฺคโห อธีโน จ, สจฺฉนฺโท ตุ จ เสรินิ. Dependiente de otro y sujeto a otro; dependiente y perteneciente; posesión y bajo control; y por voluntad propia e independiente. ๗๒๙. 729. อนิสมฺมการี ชมฺโม, อติตณฺโห ตุ โลลุโป; คิทฺโธ ตุ ลุทฺโธ โลโล ถ,กุณฺโฐ มนฺโท กฺริยาสุ หิ. Que actúa sin reflexión y despreciable; muy codicioso y ávido; ansioso, avaricioso e inquieto; y lerdo o torpe en las acciones. ๗๓๐. 730. กามยิตา ตุ กมิตา, กามโน กามิ กามุโก; โสณฺโฑ มตฺโต วิเธยฺโย ตุ,อสฺสโว สุพฺพโจ สมา. Amante, deseoso y apasionado; adicto y ebrio; obediente, dócil y fácil de instruir son iguales. ๗๓๑. 731. ปคพฺโภ [Pg.61] ปฏิภายุตฺโต, ภีสีโล ภีรุ ภีรุโก; อธีโร กาตโร จาถ,หึสาสีโล จ ฆาตุโก. Atrevido e ingenioso; miedoso y temeroso; inseguro y cobarde; y violento y destructor. ๗๓๒. 732. โกธโน โรสโน โกปี,จณฺโฑ ตฺวจฺจนฺตโกธโน; สหโน ขมโน ขนฺตา, ติติกฺขวา จ ขนฺติมา. Iracundo, enojado e irritable; feroz y extremadamente colérico; paciente, tolerante, perdonador y sufrido. ๗๓๓. 733. สทฺธายุตฺโต ตุ สทฺธาลุ, ธชวา ตุ ธชาลุ จ ; นิทฺทาลุ นิทฺทาสีโล ถ, ภสฺสโร ภาสุโร ภเว. Devoto y lleno de fe; prominente y distinguido; dormilón y propenso al sueño; y brillante y resplandeciente. ๗๓๔. 734. นคฺโค ทิคมฺพโร’วตฺโถ, ฆสฺมโร ตุ จ ภกฺขโก; เอฬมูโค ตุ วตฺตุญฺจ, โสตุํ จา’กุสโล ภเว. Desnudo y sin ropa; glotón y devorador; y aquel que es incapaz de hablar y de escuchar adecuadamente. ๗๓๕. 735. มุขโร ทุมฺมุขา’พทฺธ, มุขา จาปฺปิยวาทินิ; วาจาโล พหุคารยฺห, วเจ วตฺตา ตุ โส วโท. Charlatán, de boca vil, de lengua suelta y que habla palabras desagradables; locuaz, muy censurable en su discurso, hablador y elocuente. ๗๓๖. 736. นิโช สโก อตฺตนิโย,วิมฺหโย’จฺฉริย’พฺภุโต; วิหตฺโถ พฺยากุโล จาถ,อาตตายี วธุทฺยโต. Propio, de uno mismo y personal; asombroso y maravilloso; perplejo y confundido; y el malhechor que está listo para matar. ๗๓๗. 737. สีสจฺเฉชฺชมฺหิ วชฺโฌ ถ, นิกโต จ สโฐ’นุชุ; สูจโก ปิสุโณ กณฺเณ,ชโป ธุตฺโต ตุ วญฺจโก. Condenado a muerte por decapitación; engañoso, fraudulento y deshonesto; informante, calumniador y susurrador al oído; pícaro y engañador. ๗๓๘. 738. อนิสมฺม หิ โย กิจฺจํ, ปุริโส วธพนฺธนาทิ มาจรติ; อวินิจฺฉิตการิตฺตา, โสขลุ จปโลติ วิญฺเญยฺโย. Ciertamente, aquel hombre que realiza actos como matar o encadenar sin reflexionar; debido a su actuar sin deliberación, debe ser conocido como alguien impulsivo. ๗๓๙. 739. ขุทฺโท กทริโย ถทฺธ, มจฺฉรี กปโณ ปฺยถ; อกิญฺจโน ทลิทฺโท จ, ทีโน นิทฺธน ทุคฺคตา. Vil, miserable, obstinado, tacaño y mezquino; pobre, indigente, miserable, desposeído y desdichado. ๗๔๐. 740. อสมฺภาวิตสมฺปตฺตํ, กากตาลิย มุจฺจเต; อถ ยาจนโก อตฺถี, ยาจโก จ วนิพฺพโก. Lo que se obtiene sin haber sido esperado se llama coincidencia fortuita; además, demandante, suplicante y mendigo. ๗๔๑. 741. อณฺฑชา ปกฺขิสปฺปาที, นราที ตุ ชลาพุชา; เสทชา กิมิฑํสาที, เทวาที ตฺโว’ ปปาติกา. Los nacidos de huevo son aves, serpientes, etc.; los nacidos del vientre son los hombres, etc.; los nacidos de la humedad son gusanos, moscardones, etc.; y los de nacimiento espontáneo son los dioses, etc. ๗๔๒. 742. ชณฺณุตคฺโฆ [Pg.62] ชณฺณุมตฺโต, กปฺโป ตุ กิญฺจิทูนเก; อนฺตคฺคตํ ภุ ปริยา, ปนฺน มนฺโตคโธ’คธา. Que llega hasta la rodilla, a la altura de la rodilla; casi o un poco menos; incluido, contenido, inmerso y sumergido. ๗๔๓. 743. ราธิโต สาธิโต จาถ, นิปฺปกฺกํ กุถิตํ ภเว; อาปนฺโน ตฺวา’ปทปฺปตฺโต, วิวโส ตฺววโส ภเว. Logrado y realizado; lo cocido sería hervido; aquel que ha caído en desgracia es un infortunado; el que no tiene control es alguien sin voluntad. ๗๔๔. 744. นุณฺโณ นุตฺตา’ตฺต, ขิตฺตา เจ’, ริตา วิทฺธา ถ กมฺปิโต; ธูโต อาธูต จลิตา, นิสิตํ ตุ จ เตชิตํ. Empujado, lanzado, arrojado, herido y tembloroso; sacudido, agitado, movido; y lo afilado es lo aguzado. ๗๔๕. 745. ปตฺตพฺพํ คมฺม มาปชฺชํ, ปกฺกํ ปริณตํ สมา; เวฐิตํ ตุ วลยิตํ, รุทฺธํ สํวุต มาวุตํ. Lo que debe alcanzarse, lo llegado, lo obtenido; maduro y desarrollado son iguales; lo envuelto es lo rodeado; obstruido, cubierto y cerrado. ๗๔๖. 746. ปริกฺขิตฺตญฺจ นิวุตํ, วิสฏํ วิตฺถตํ ตตํ; ลิตฺโต ตุ ทิทฺโธ คูฬฺโห ตุ,คุตฺโต ปุฏฺโฐ ตุ โปสิโต. Rodeado y velado; extendido, dilatado y esparcido; lo ungido es lo untado; lo oculto es lo protegido, y lo alimentado es lo sustentado. ๗๔๗. 747. ลชฺชิโต หีฬิโต จาถ, สนิตํ ธนิตํ ปฺยถ; สนฺทานิโต สิโต พทฺโธ,กีลิโต สํยโต ภเว. Avergonzado y despreciado; además, lo sonado y lo resonado; encadenado, atado y ligado; lo clavado sería lo restringido. ๗๔๘. 748. สิทฺเธ นิปฺผนฺน นิพฺพตฺตา, ทาริเต ภินฺน เภทิตา; ฉนฺโน ตุ ฉาทิเต จาถ, วิทฺเธ ฉิทฺทิต เวธิตา. Realizado, producido y surgido; hendido, roto y dividido; lo cubierto es lo ocultado; y lo perforado, agujereado y atravesado. ๗๔๙. 749. อาหโฏ อาภตา’นีตา,ทนฺโต ตุ ทมิโต สิยา; สนฺโต ตุ สมิโต เจว,ปุณฺโณ ตุ ปูริโต ภเว. Traído, cargado y conducido; lo domado sería lo amansado; lo tranquilo es lo calmado; y lo lleno sería lo completado. ๗๕๐. 750. อปจายิโต มหิโต, ปูชิตา’รหิโต’จฺจิโต; มานิโต จา’ปจิโต จ, ตจฺฉิตํ ตุตนูกเต. Honrado, venerado, adorado, respetado y homenajeado; estimado y reverenciado; lo tallado es lo adelgazado. ๗๕๑. 751. สนฺตตฺโต ธูปิโต โจป,จริโต ตุ อุปาสิโต; ภฏฺฐํ ตุ คลิตํ ปนฺนํ, จุตญฺจ ธํสิตํ ภเว. Atormentado e incensado; practicado y servido; lo caído es lo derramado, descendido, fallecido y destruido. ๗๕๒. 752. ปีโต ปมุทิโต หฏฺโฐ,มตฺโต ตุฏฺโฐ ถ กนฺติโต; สญฺฉินฺโน ลูน ทาตา ถ,ปสตฺโถ วณฺณิโต ถุโต. Alegre, regocijado, feliz, eufórico, satisfecho y amado; cortado, segado; además, elogiado, alabado y ensalzado. ๗๕๓. 753. ตินฺโต’ลฺล’ทฺท [Pg.63] กิลินฺโน’นฺนา, มคฺคิตํ ปริเยสิตํ; อนฺเวสิตํ คเวสิตํ, ลทฺธํ ตุ ปตฺต มุจฺจเต. Mojado, empapado, húmedo y calado; buscado, investigado, rastreado y explorado; lo obtenido se llama alcanzado. ๗๕๔. 754. รกฺขิตํ โคปิตํ คุตฺตํ, ตาตํ โคปายิตา’วิตา; ปาลิตํ อถ โอสฺสฏฺฐํ, จตฺตํ หีนํ สมุชฺฌิตํ. Resguardado, guardado, protegido, amparado, custodiado y defendido; preservado; además, lo abandonado, renunciado, bajo y desechado. ๗๕๕. 755. ภาสิตํ ลปิตํ วุตฺตา, ภิหิตา’ขฺยาต ชปฺปิตา; อุทีริตญฺจ กถิตํ, คทิตํ ภณิโต’ทิตา. Hablado, conversado, dicho, expresado, declarado y murmurado; pronunciado, relatado, enunciado, proferido y contado. ๗๕๖. 756. อวญฺญาตา’วคณิตา, ปริภูตา’วมานิตา; ชิฆจฺฉิโต ตุ ขุทิโต,ฉาโต เจว พุภุกฺขิโต. Despreciado, ignorado, humillado y menospreciado; hambriento, famélico, con hambre y deseoso de comer. ๗๕๗. 757. พุทฺธํ ญาตํ ปฏิปนฺนํ, วิทิตา’วคตํ มตํ; คิลิโต ขาทิโต ภุตฺโต,ภกฺขิโต’ชฺโฌหฏา’สิตา. Comprendido, conocido, practicado, sabido, percibido y pensado; tragado, comido, alimentado, devorado, ingerido y consumido. อิติ วิเสสฺยาธีนวคฺโค. Así concluye la sección sobre los adjetivos. ๒. สํกิณฺณวคฺค 2. Sección Miscelánea ๗๕๘. 758. เญยฺยํ ลิงฺค มิห กฺวาปิ, ปจฺจยตฺถวเสน จ; กฺริยา ตุ กิริยํ กมฺมํ,สนฺติ ตุ สมโถ สโม; ทโม จ ทมโถ ทนฺติ, วตฺตํ ตุ สุทฺธกมฺมนิ; อโถ อาสงฺควจนํ, ตีสุ วุตฺตํ ปรายณํ. El género gramatical debe conocerse aquí a veces según el significado del sufijo; acción, acto y obra; paz, tranquilidad y calma; control, dominio y disciplina; el deber es la conducta pura; además, la palabra apego, y el término 'parāyaṇa' se usa en los tres géneros. ๗๕๙. 759. เภโท วิทาโร ผุฏนํ, ตปฺปนํ ตุ จ ปีณนํ; อกฺโกสน มภิสงฺโค,ภิกฺขา ตุ ยาจนา’ตฺถนา. División, fisura y ruptura; satisfacción y complacencia; insulto y maldición; la limosna es ruego y petición. ๗๖๐. 760. นินฺนิมิตฺตํ ยทิจฺฉา ถา’, ปุจฺฉนา นนฺทนานิ จ; สภาชน มโถ ญาโย,นโย ผาติ ตุ วุทฺธิยํ. Lo espontáneo es el azar; la pregunta y el regocijo; el honor, la lógica, el método y el incremento en el crecimiento. ๗๖๑. 761. กิลมโถ กิลมนํ, ปสโว ตุ ปสูติยํ; อุกฺกํโส ตฺวติสโย ถ,ชโย จ ชยนํ ชิติ. Fatiga y agotamiento; la prole es el nacimiento; la excelencia es la distinción; y la victoria, el triunfo y la conquista. ๗๖๒. 762. วโส [Pg.64] กนฺติ, พฺยโธ เวโธ,คโห คาโห วโร วุติ; ปจา ปาโก หโว หุติ,เวโท เวทน มิตฺถิ วา. Control y deseo; perforación y herida; agarre y sujeción; elección y selección; cocción y maduración; llamado y ofrenda; el conocimiento o la sensación es femenino. ๗๖๓. 763. ชีรณํ ชานิ ตาณํ ตุ, รกฺขณํ ปมิติปฺปมา; สิเลโส สนฺธิ จ ขโย,ตฺวปจโย รโว รโณ. Envejecimiento y pérdida; la protección es el resguardo; medida y estimación; conexión y unión; disminución y decrecimiento; sonido y estruendo. ๗๖๔. 764. นิคาโท นิคโท มาโท, มโท ปสิติ พนฺธนํ; อากโร ตฺวิงฺคิตํ อิงฺโค,อถ’ตฺถาปคโม พฺยโย. Habla y palabra; embriaguez y orgullo; la ligadura es la atadura; el gesto y el ademán; y la desaparición del beneficio es el gasto. ๗๖๕. 765. อนฺตราโย จ ปจฺจูโห,วิกาโร ตุ วิกตฺย’ปิ; ปวิสิเลโส วิธุรํ, อุปเวสนมาสนํ. Obstáculo e impedimento; alteración y también cambio; separación y aislamiento; el sentarse es el asiento. ๗๖๖. 766. อชฺฌาสโย อธิปฺปาโย, อาสโย จาภิสนฺธิ จ; ภาโว ธิมุตฺติ ฉนฺโท ถ,โทโส อาทีนโว ภเว. Ajjhāsaya, adhippāya, āsaya y abhisandhi [son sinónimos de intención]; bhāva, dhimutti y chanda [son disposición]; dosa es ādīnava (desventaja o peligro). ๗๖๗. 767. อานิสํโส คุโณ จาถ,มชฺฌํ เวมชฺฌ มุจฺจเต; มชฺฌนฺหิโก ตุ มชฺฌนฺโห, เวมตฺตํ ตุ จ นานตา. Ānisaṃsa y guṇa [son beneficio]; majjha se llama vemajjha; majjhanhika es majjhanho (mediodía); vematta es nānatā (diversidad). ๗๖๘. 768. วา ชาคโร ชาคริยํ, ปวาโห ตุ ปวตฺติ จ; พฺยาโส ปปญฺโจ วิตฺถาโร,ยาโม ตุ สํยโม ยโม. Jāgara es jāgariya (vigilia); pavāha es pavatti (continuidad); byāsa, papañca y vitthāra [son expansión]; yāma es saṃyama y yamo (autocontrol). ๗๖๙. 769. สมฺพาหนํ มทฺทนญฺจ, ปสโร ตุ วิสปฺปนํ; สนฺถโว ตุ ปริจโย,เมลโก สงฺค สงฺคมา. Sambāhana y maddana [son frotamiento]; pasara es visappana (difusión); santhava es paricaya (familiaridad); melaka, saṅga y saṅgama [son reunión]. ๗๗๐. 770. สนฺนิธิ สนฺนิกฏฺฐมฺหิ, วินาโส ตุ อทสฺสนํ; ลโว ภิลาโว ลวนํ,ปตฺถาโว’วสโร สมา. Sannidhi está en el sentido de proximidad (sannikaṭṭha); vināsa es adassana (desaparición); lava, bhilāva y lavana [son corte o siega]; patthāva y avasara son iguales (ocasión). ๗๗๑. 771. โอสานํ [Pg.65] ปริโยสานํ, อุกฺกํโส’ติสโย ภเว ; สนฺนิเวโส จ สณฺฐานํ, อถา’พฺภนฺตร มนฺตรํ. Osāna es pariyosāna (fin); ukkaṃsa es atisaya (excelencia); sannivesa y saṇṭhāna [son forma o configuración]; y abbhantara es antara (interior). ๗๗๒. 772. ปาฏิหีรํ ปาฏิเหรํ, ปาฏิหาริย มุจฺจเต; กิจฺจํ ตุ กรณียญฺจ, สงฺขาโร วาสนา ภเว. Pāṭihīra y pāṭihera se llaman pāṭihāriya (prodigio); kicca es karaṇīya (deber); saṅkhāra es vāsanā (impresión mental). ๗๗๓. 773. ปวนํ ปว นิปฺปาวา, ตสโร สุตฺตเวฐนํ; สงฺกโม ทุคฺคสญฺจาโร, ปกฺกโม ตุ อุปกฺกโม. Pavana, pava y nippāva [son aventar o limpiar el grano]; tasara es suttaveṭhana (lanzadera de hilo); saṅkama es un paso difícil (duggasañcāra); pakkama es upakkama (esfuerzo). ๗๗๔. 774. ปาโฐ นิปาโฐ นิปโฐ, วิจโย มคฺคนา ปุเม; อาลิงฺคนํ ปริสฺสงฺโค, สิเลโส อุปคูหนํ. Pāṭha, nipāṭha y nipaṭha [son lectura]; vicaya y magganā son términos masculinos para investigación; āliṅgana, parissaṅga, silesa y upagūhana [son abrazo]. ๗๗๕. 775. อาโลกนญฺจ นิชฺฌานํ, อิกฺขณํ ทสฺสนํ ปฺยถ; ปจฺจาเทโส นิรสนํ, ปจฺจกฺขานํ นิรากติ. Ālokana, nijjhāna, ikkhaṇa y dassana [son visión]; y además paccādesa, nirasana, paccakkhāna y nirākati [son rechazo]. ๗๗๖. 776. วิปลฺลาโส’ญฺญถาภาโว, พฺยตฺตโย วิปรียโย; วิปริยาโส’ติกฺกโม, ตฺว’ติปาโต อุปจฺจโย. Vipallāsa, aññathābhāva, byattaya, viparīyaya y vipariyāso [son inversión o perversión]; atikkama es atipāta y upaccaya (transgresión). อิติ สํกิณฺณวคฺโค. Aquí termina el capítulo sobre términos misceláneos (Saṃkiṇṇavagga). ๓. อเนกตฺถวคฺค 3. Capítulo sobre palabras con múltiples significados (Anekatthavagga). ๗๗๗. 777. อเนกตฺเถ ปวกฺขามิ, คาถา’ทฺธปาทโต กมา; เอตฺถ ลิงฺควิเสสตฺถ, เมกสฺส ปุนรุตฺตตา. Explicaré las palabras con múltiples significados, siguiendo el orden de estrofas, medias estrofas y cuartos de estrofa. Aquí, por la distinción de género y significado, se repite una sola palabra. ๗๗๘. 778. สมโย สมวาเย จ, สมูเห การเณ ขเณ; ปฏิเวเธ สิยา กาเล, ปหาเน ลาภ ทิฏฺฐิสุ. Samaya se usa para concurrencia, multitud, causa, momento oportuno, penetración (comprensión), tiempo, abandono, ganancia y puntos de vista doctrinales. ๗๗๙. 779. วณฺโณ สณฺฐาน รูเปสุ, ชาติ,จฺฉวีสุ การเณ; ปมาเณ จ ปสํสายํ, อกฺขเร จ ยเส คุเณ. Vaṇṇa se usa para forma, apariencia, casta, piel, causa, medida, alabanza, letra, fama y cualidad. ๗๘๐. 780. อุทฺเทเส ปาติโมกฺขสฺส, ปณฺณตฺติย มุโปสโถ; อุปวาเส จ อฏฺฐงฺเค, อุโปสถทิเน สิยา. Uposatha se usa para la recitación del Pātimokkha, la designación, el ayuno, los ocho preceptos y el día de observancia. ๗๘๑. 781. รถงฺเค ลกฺขเณ ธมฺโม, รจกฺเก’สฺวีริยาปเถ; จกฺกํ สมฺปตฺติยํ จกฺก, รตเน มณฺฑเล พเล. Cakka se usa para una parte del carro, una marca, el Dhamma, la rueda de la ley, las posturas (iriyāpatha), la prosperidad, la gema de la rueda, un círculo y la fuerza. ๗๘๒. 782. กุลาลภณฺเฑ อาณาย, มายุเธ ทาน ราสิสุ; [Cakka también se usa para] un torno de alfarero, una orden, un arma y montones de regalos. ๗๘๓. 783. ทานสฺมึ [Pg.66] พฺรหฺมจริย, มปฺปมญฺญาสุ สาสเน; เมถุนารติยํ เวยฺยา, วจฺเจ สทารตุฏฺฐิยํ; ปญฺจสีลา’ริยมคฺโค, โปสถงฺค ธิตีสุ จ. [Brahmacariya se usa para] la generosidad, la vida santa, los estados inconmensurables, la enseñanza, la abstención del placer sexual, el servicio, el contentarse con la propia esposa, los cinco preceptos, el noble sendero, los miembros de la observancia y la firmeza. ๗๘๔. 784. ธมฺโม สภาเว ปริยตฺติปญฺญา,ญาเยสุ สจฺจปฺปกตีสุ ปุญฺเญ; เญยฺเย คุณา’จาร สมาธิสูปิ,นิสฺสตฺตตา’ปตฺติสุ การณาโท. Dhamma se usa para la naturaleza propia, el aprendizaje de las escrituras (pariyatti), el método, la verdad, la naturaleza original, el mérito, lo cognoscible, la cualidad, la conducta, el samādhi, la ausencia de un ser, las ofensas, la causa y otros. ๗๘๕. 785. อตฺโถ ปโยชเน สทฺทา, ภิเธยฺเย วุทฺธิยํ ธเน; วตฺถุมฺหิ การเณ นาเส, หิเต ปจฺฉิมปพฺพเต. Attha se usa para propósito, el significado de una palabra, el crecimiento, la riqueza, una cosa física, la causa, la destrucción, el beneficio y la montaña del ocaso. ๗๘๖. 786. เยภุยฺยตา’พฺยามิสฺเสสุ, วิสํโยเค จ เกวลํ; ทฬฺหตฺเถ’นติเรเก จา, นวเสสมฺหิ ตํ ติสุ. Kevala se usa para la mayoría, lo no mezclado, la separación, el sentido de firmeza, lo que no es excesivo y lo que no tiene remanente; se declina en los tres géneros. ๗๘๗. 787. คุโณ ปฏล ราสีสุ, อานิสํเส จ พนฺธเน; อปฺปธาเน จ สีลาโท, สุกฺกาทิมฺหิ ชิยาย จ. Guṇa se usa para una capa, un montón, el beneficio, una atadura, lo que es secundario, la virtud, el color blanco y una cuerda de arco. ๗๘๘. 788. รุกฺขาโท วิชฺชมาเน จา, รหนฺเต ขนฺธปญฺจเก; ภูโต สตฺต มหาภูตา, มนุสฺเสสุ น นาริยํ. Bhūta se usa para un árbol, lo que es real, un Arahant, los cinco agregados, un ser vivo, los grandes elementos y para los hombres, pero no para las mujeres. ๗๘๙. 789. วาจฺจลิงฺโค อตีตสฺมึ, ชาเต ปตฺเต สเม มโต; Como adjetivo, se considera [bhūta] para lo pasado, lo nacido, lo alcanzado y lo igual. ๗๙๐. 790. สุนฺทเร ทฬฺหิกมฺเม จา, ยาจเน สมฺปฏิจฺฉเน; สชฺชเน สมฺปหํสายํ, สาธฺวา’ภิเธยฺยลิงฺคิกํ. Sādhu se usa para lo bello, la confirmación, la petición, el asentimiento, la persona virtuosa y el regocijo; actúa como adjetivo para aquello que califica. ๗๙๑. 791. อนฺโต นิตฺถี สมีเป จา, วสาเน ปทปูรเณ; เทหาวยเว โกฏฺฐาเส, นาส สีมาสุ ลามเก. Anta, que no es femenino, se usa para la proximidad, el fin, el completado de un verso, una parte del cuerpo, una porción, la destrucción, los límites y lo vil. ๗๙๒. 792. นิกาเย สนฺธิ สามญฺญ, ปฺปสูตีสุ กุเล ภเว; วิเสเส สุมนายญฺจ, ชาติ สงฺขตลกฺขเณ. Jāti se usa para una colección, la unión, la generalidad, el parto, el linaje, la existencia, la distinción, el jazmín y la característica de lo condicionado. ๗๙๓. 793. ภวเภเท ปติฏฺฐายํ, นิฏฺฐา’ชฺฌาสยพุทฺธิสุ; วาสฏฺฐาเน จ คมเน, วิสฏตฺเต คตีริตา. Gati se dice que es para los tipos de existencia, el refugio, la conclusión, la disposición, el entendimiento, el lugar de residencia, el movimiento y la difusión. ๗๙๔. 794. ผเล วิปสฺสนา ทิพฺพ, จกฺขุ สพฺพญฺญุตาสุ จ; ปจฺจเวกฺขณญาณมฺหิ, มคฺเค จ ญาณทสฺสนํ. El término ‘ñāṇadassana’ (conocimiento y visión) se refiere a la visión cabal en el Fruto, al ojo divino, a la omnisciencia, al conocimiento de revisión y al Sendero. ๗๙๕. 795. กมฺมารุทฺธน องฺคาร, กปลฺล ทีปิกาสุ จ; สุวณฺณการมูสายํ, อุกฺกา เวเค จ วายุโน. La palabra ‘ukkā’ se emplea para el horno o brasa de un herrero, una sartén o tiesto, una lámpara o antorcha, el crisol de un orfebre y la velocidad del viento. ๗๙๖. 796. เกโสหารณ, [Pg.67] ชีวิต, วุตฺติสุ วปเน จ วาปสมกรเณ; กถเน ปมุตฺตภาว, ชฺเฌนาโท วุตฺต มปิ ตีสุ. Se menciona en tres géneros para el afeitado del cabello, el sustento de la vida, la siembra, la pacificación o extinción, el acto de hablar, el estado de liberación y el inicio de la meditación. ๗๙๗. 797. คมเน วิสฺสุเต จา’ว, ธาริโต’ปจิเตสุ จ; อนุโยเค กิลินฺเน จ, สุโต’ ภิเธยฺยลิงฺคิโก. La palabra ‘suta’ funciona como adjetivo (toma el género del nombre) para denotar lo ido, lo famoso, lo retenido o memorizado, lo acumulado, la aplicación o esfuerzo, y lo empapado. ๗๙๘. 798. โสตวิญฺเญยฺย สตฺเถสุ, สุตํ ปุตฺเต สุโต สิยา; ‘Sutaṃ’ se refiere a lo que es cognoscible por el oído y a las escrituras; ‘suto’ puede significar un hijo. ๗๙๙. 799. กปฺโป กาเล ยุเค เลเส, ปญฺญตฺติ ปรมายุสุ; สทิเส ตีสุ สมณ, โวหาร กปฺปพินฺทุสุ; สมนฺตตฺเถ’นฺตรกปฺปา, ทิเก ตกฺเก วิธิมฺหิ จ. ‘Kappa’ se aplica al tiempo, una era, un pretexto o pequeña parte, una designación, la máxima duración de la vida, lo similar (en tres géneros), un asceta, el uso o convención, y la marca en el manto (kappabindu); en el sentido de totalidad se aplica al ‘antarakappa’, etc., y también a la lógica y la regla. ๘๐๐. 800. นิพฺพาน มคฺค วิรติ, สปเถ สจฺจภาสิเต; ตจฺเฉ จา’ริยสจฺจมฺหิ, ทิฏฺฐิยํ สจฺจ มีริตํ. ‘Sacca’ (verdad) se dice del Nibbāna, el sendero, la abstinencia, un juramento, lo hablado con verdad, lo real, la Noble Verdad y la visión. ๘๐๑. 801. สญฺชาติเทเส เหตุมฺหิ, วาสฏฺฐานา’กเรสุ จ; สโมสรณฏฺฐาเน จา, ยตนํ ปทปูรเณ. ‘Āyatana’ se refiere al lugar de nacimiento, la causa, el lugar de residencia, una mina o fuente, el lugar de reunión y también como una partícula de relleno en el verso. ๘๐๒. 802. อนฺตรํ มชฺฌ วตฺถ’ญฺญ, ขโณ’กาโส’ธิ เหตุสุ; พฺยวธาเน วินฏฺเฐ จ, เภเท ฉิทฺเท มนสฺย’ปิ. ‘Antara’ significa el medio, una vestimenta, otro, un momento, oportunidad, límite, causa, distancia o intervención, lo perdido, la diferencia, un agujero y también la mente. ๘๐๓. 803. อาโรคฺเย กุสลํ อิฏฺฐ, วิปาเก กุสโล ตถา; อนวชฺชมฺหิ เฉเก จ, กถิโต วาจฺจลิงฺคิโก. ‘Kusala’ se usa para la salud, el resultado deseable, y también ‘kusalo’ se refiere a lo que es irreprochable y a lo hábil; se menciona como un adjetivo. ๘๐๔. 804. ทฺรวา’จาเรสุ วีริเย, มธุราทีสุ ปารเท; สิงฺคาราโท ธาตุเภเท, กิจฺเจ สมฺปตฺติยํ รโส. ‘Rasa’ se refiere a lo líquido, la conducta, la energía, los sabores como el dulce, el mercurio, los sentimientos o emociones, las propiedades de los elementos, el deber y el éxito o logro. ๘๐๕. 805. โพธิ สพฺพญฺญุตญฺญาเณ, ริยมคฺเค จ นาริยํ; ปญฺญตฺติยํ ปุเม’ สฺสตฺถ, รุกฺขมฺหิ ปุริสิตฺถิยํ. ‘Bodhi’ se refiere al conocimiento de la omnisciencia y al Sendero Noble (en femenino); en masculino, se refiere a una designación o entendimiento y al árbol Pipal (femenino o masculino). ๘๐๖. 806. เสวิโต เยน โย นิจฺจํ, ตตฺถาปิ วิสโย สิยา; รูปาทิเก ชนปเท, ตถา เทเส จ โคจเร. ‘Visaya’ se refiere a aquello que es frecuentado constantemente, a los objetos como la forma, a una provincia, a una región y al rango o pastizal. ๘๐๗. 807. ภาโว ปทตฺเถ สตฺตาย, มธิปฺปาย กฺริยาสุ จ; สภาวสฺมิญฺจ ลีลายํ, ปุริสิ’ตฺถินฺทฺริเยสุ จ. ‘Bhāvo’ se refiere al significado de una palabra, la existencia, la intención, la acción, la naturaleza propia, la gracia o apariencia, y a las facultades masculina y femenina. ๘๐๘. 808. โส พนฺธเว’ตฺตนิ จ สํ, โส ธนสฺมิ มนิตฺถิยํ; สา ปุเม สุนเข วุตฺโต, ตฺตนิเย โส ติลิงฺคิโก. ‘Sa’ se refiere a un pariente y al sí mismo; ‘saṃ’ en neutro significa riqueza; ‘sā’ en masculino significa perro; y como adjetivo en tres géneros significa lo propio. ๘๐๙. 809. สุวณฺณํ กนเก วุตฺตํ, สุวณฺโณ ครุเฬ ตถา; ปญฺจธรณมตฺเต จ, ฉวิ สมฺปตฺติยมฺปิ จ. ‘Suvaṇṇa’ se dice del oro; ‘suvaṇṇo’ del ave Garuda; también se refiere a una medida de cinco dharanas y a la belleza de la complexión. ๘๑๐. 810. วโร [Pg.68] เทวาทิกา อิฏฺเฐ, ชามาตริ ปติมฺหิ จ,อุตฺตเม วาจฺจลิงฺโค โส, วรํ มนฺทปฺปิเย พฺยยํ. ‘Vara’ se refiere a un don de los dioses, lo deseado, un yerno y un esposo; como adjetivo significa excelente, y como indeclinable (varaṃ) significa un poco o algo preferible. ๘๑๑. 811. มกุเล ธนราสิมฺหิ, สิยา โกส มนิตฺถิยํ; เนตฺตึสาทิ ปิธาเน จ, ธนุปญฺจสเตปิ จ. ‘Kosa’ (en masculino o neutro) se refiere a un capullo, a un tesoro o cúmulo de riqueza, a la vaina de una espada y a una distancia de quinientos arcos. ๘๑๒. 812. ปิตามเห ชิเน เสฏฺเฐ, พฺราหฺมเณ จ ปิตูสฺวปิ; พฺรหฺมา วุตฺโต ตถา พฺรหฺมํ, เวเท ตปสิ วุจฺจเต. ‘Brahmā’ se refiere al abuelo, al Buda (Jina), al mejor, a un brahmán y a los padres; ‘brahma’ (en neutro) se dice de los Vedas y de la austeridad. ๘๑๓. 813. หตฺถีนํ มชฺฌพนฺเธ จ, ปโกฏฺเฐ กจฺฉพนฺธเน; เมขลายํ มตา กจฺฉา, กจฺโฉ วุตฺโต ลตาย จ. ‘Kacchā’ es la cincha del medio de los elefantes, el antebrazo, el acto de atar la faja y un cinturón o faja; ‘kaccho’ se refiere a una enredadera. ๘๑๔. 814. ตเถว พาหุมูลมฺหิ, อนูปมฺหิ ติเณปิ จ; Asimismo, ‘kaccha’ se refiere a la axila, a un terreno pantanoso y a la hierba. ๘๑๕. 815. ปมาณํ เหตุ สตฺเถสุ, มาเน จ สจฺจวาทินิ; ปมาตริ จ นิจฺจมฺหิ, มริยาทาย มุจฺจเต. ‘Pamāṇa’ se refiere a la causa, a las escrituras o lógica, a la medida, a quien dice la verdad, al conocedor o medidor, a lo eterno y al límite o frontera. ๘๑๖. 816. สตฺตํ ทพฺพ’ตฺตภาเวสุ, ปาเณสุ จ พเล, สิยา ; สตฺตายญฺจ, ชเนสตฺโต, อาสตฺเต โส ติลิงฺคิโก. ‘Satta’ se refiere a la sustancia, a la existencia individual, a los seres vivos y a la fuerza; ‘sattā’ es la existencia; ‘satto’ como adjetivo significa apegado o inclinado. ๘๑๗. 817. เสมฺหาโท รสรตฺตาโท, มหาภูเต ปภาทิเก; ธาตุ ทฺวีสฺว’ฏฺฐิจกฺขา’ทิ, ภฺวา’ทีสุ เคริกาทิสุ. ‘Dhātu’ se refiere a los humores como la flema, a elementos como el sabor y la sangre, a los grandes elementos primarios, al resplandor, a los huesos, a los sentidos como el ojo, a las raíces verbales y a los minerales como el ocre. ๘๑๘. 818. อมจฺจาโท สภาเว จ, โยนิยํ ปกตี’ริตา; สตฺวาทิสามฺยา’วตฺถายํ, ปจฺจยา ปฐเมปิ จ. ‘Pakati’ se dice de un ministro, de la naturaleza propia, del origen y del estado de equilibrio de las cualidades (gunas); también de la causa y de lo primero. ๘๑๙. 819. ปทํ ฐาเน ปริตฺตาเณ, นิพฺพานมฺหิ จ การเณ; สทฺเท วตฺถุมฺหิ โกฏฺฐาเส, ปาเท ตลฺลญฺฉเน มตํ. ‘Pada’ se refiere a un lugar, a la protección, al Nibbāna, a la causa, a una palabra o sonido, a una cosa, a una porción, al pie y a la huella. ๘๒๐. 820. โลหมุคฺคร เมเฆสุ, ฆโน, ตาลาทิเก ฆนํ,; นิรนฺตเร จ กฐิเน, วาจฺจลิงฺคิก มุจฺจเต. ‘Ghana’ se refiere a un mazo de hierro y a las nubes; ‘ghanaṃ’ a instrumentos como los címbalos; como adjetivo denota lo compacto y lo duro. ๘๒๑. 821. ขุทฺทา จ มกฺขิกาเภเท, มธุมฺหิ ขุทฺท, มปฺปเก; อธเม กปเณ จาปิ, พหุมฺหิ จตูสุ ตฺติสุ. ‘Khuddā’ es una especie de abeja; ‘khudda’ se refiere a la miel, a lo pequeño, a lo bajo, a lo miserable y a lo numeroso (en tres géneros). ๘๒๒. 822. ตกฺเก มรณลิงฺเค จ, อริฏฺฐํ อสุเภ สุเภ,; อริฏฺโฐ อาสเว กาเก, นิมฺเพ จ เผนิลทฺทุเม. ‘Ariṭṭhaṃ’ se refiere a la lógica, a la señal de muerte, a lo inauspicioso y a lo auspicioso; ‘ariṭṭho’ se refiere al licor, al cuervo, al árbol Nimba y al árbol de bayas de jabón. ๘๒๓. 823. มานภณฺเฑ ปลสเต, สทิสตฺเต ตุลา ตถา; เคหานํ ทารุพนฺธตฺถ, ปีฐิกายญฺจ ทิสฺสติ. ‘Tulā’ se refiere a una balanza, a la medida de cien palas, a la similitud y también al travesaño o pedestal que sostiene la madera de las casas. ๘๒๔. 824. มิตฺตกาเร [Pg.69] ลญฺชทาเน, พเล ราสิ วิปตฺติสุ ; ยุทฺเธ เจว ปฏิญฺญายํ, สงฺคโร สมฺปกาสิโต. "Saṅgaro" se aplica a hacer amigos, dar sobornos, a la fuerza, a una multitud, a los infortunios, a la guerra y también a una promesa. ๘๒๕. 825. ขนฺเธ ภเว นิมิตฺตมฺหิ, รูปํ วณฺเณ จ ปจฺจเย; สภาว สทฺท สณฺฐาน, รูปชฺฌาน วปูสุ จ. "Rūpa" se refiere al agregado, la existencia, la señal, el color, la condición, la naturaleza, el sonido, la forma, las absorciones de la forma (rūpajjhāna) y el cuerpo. ๘๒๖. 826. วตฺถุ กิเลส กาเมสุ, อิจฺฉายํ มทเน รเต; กาโม, กามํ นิกาเม, จา, นุญฺญายํ กาม มพฺยยํ. "Kāmo" se refiere a los objetos de deseo, a los deseos de las impurezas, al anhelo, a la pasión y al deleite. Como indeclinable, "kāmaṃ" denota deseo o consentimiento. ๘๒๗. 827. โปกฺขรํ ปทุเม เทเห, วชฺชภณฺฑมุเขปิ จ; สุนฺทรตฺเต จ สลิเล, มาตงฺคกรโกฏิยํ. "Pokkhara" se aplica al loto, al cuerpo, a la superficie de un instrumento musical, a la belleza, al agua y a la punta de la trompa de un elefante. ๘๒๘. 828. ราสินิจฺจล มายาสุ, ทมฺภา’สจฺเจสฺว’โยฆเน; คิริสิงฺคมฺหิ สีรงฺเค, ยนฺเต กูฏ มนิตฺถิยํ. "Kūṭa" (en masculino o neutro) significa montón, inmovilidad, ilusión, engaño, falsedad, mazo de hierro, cima de una montaña, la parte superior de la cabeza y una máquina o trampa. ๘๒๙. 829. วุทฺธิยํ ชนเน กาม, ธาตฺวาทีมฺหิ จ ปตฺติยํ; สตฺตายญฺเจว สํสาเร, ภโว สสฺสตทิฏฺฐิยํ. "Bhava" se refiere al crecimiento, al nacimiento, al reino del deseo y otros, al logro, a la existencia, al saṃsāra y a la visión del eternalismo. ๘๓๐. 830. ปฏิวากฺโย’ตฺตราสงฺเค, สุ’ตฺตรํ อุตฺตโร ติสุ; เสฏฺเฐ ทิสาทิเภเท จ, ปรสฺมิ มุปรี’ริโต. "Uttara" significa respuesta, túnica superior, excelente, el norte y sus divisiones, posterior y arriba. ๘๓๑. 831. เนกฺขมฺมํ ปฐมชฺฌาเน, ปพฺพชฺชายํ วิมุตฺติยํ; วิปสฺสนาย นิสฺเสส, กุสลมฺหิ จ ทิสฺสติ. "Nekkhamma" se observa en la primera absorción (jhāna), en la renuncia a la vida monástica, en la liberación, en la visión cabal y en toda clase de mérito. ๘๓๒. 832. สงฺขาโร สงฺขเต ปุญฺญา, ภิสงฺขาราทิเกปิ จ; ปโยเค กายสงฺขารา, ทฺย’ภิสงฺขรเณสุ จ. "Saṅkhāra" se refiere a lo condicionado, a las formaciones de mérito y otras, al esfuerzo, a las formaciones corporales y al acto de formación. ๘๓๓. 833. อารมฺมเณ จ สํสฏฺเฐ, โวกิณฺเณ นิสฺสเย ตถา; ตพฺภาเว จาปฺยภิเธยฺย, ลิงฺโค สหคโต ภเว. "Sahagata" se emplea respecto al objeto, lo mezclado, lo combinado, la dependencia, la naturaleza de estar acompañado por ello y sus términos asociados. ๘๓๔. 834. ตีสุ ฉนฺนํ ปติรูเป, ฉาทิเต จ นิคูหิเต; นิวาสน ปารุปเน, รโห ปญฺญตฺติยํ ปุเม. "Channa" significa adecuado, cubierto y oculto; en masculino, se refiere a la vestidura inferior, la vestidura superior, el secreto y a un nombre propio. ๘๓๕. 835. พุทฺธสมนฺตจกฺขูสุ, จกฺขุ ปญฺญาย มีริตํ; ธมฺมจกฺขุมฺหิ จ มํส, ทิพฺพจกฺขุทฺวเยสุ จ. "Cakkhu" se dice del ojo universal del Buddha, de la sabiduría, del ojo del Dhamma, y del par formado por el ojo físico y el ojo divino. ๘๓๖. 836. วาจฺจลิงฺโค อภิกฺกนฺโต, สุนฺทรมฺหิ อภิกฺกเม; อภิรูเป ขเย วุตฺโต, ตเถว’พฺภนุโมทเน. "Abhikkanta" se refiere a lo bello, al avanzar, a lo hermoso, al agotamiento y también al regocijo. ๘๓๗. 837. การเณ เทสนายญฺจ, วาเร เววจเนปิ จ; ปาการสฺมึ อวสเร, ปริยาโย กถียติ. "Pariyāya" se explica como causa, enseñanza, turno, sinónimo, recinto y ocasión. ๘๓๘. 838. วิญฺญาเณ [Pg.70] จิตฺตกมฺเม จ, วิจิตฺเต จิตฺต มุจฺจเต; ปญฺญตฺติ จิตฺตมาเสสุ, จิตฺโต, ตารนฺตเร ถิยํ. "Citta" se refiere a la conciencia, al arte de la pintura y a lo variado; "Citto" es un nombre y un mes lunar; en femenino, "Cittā" es una constelación. ๘๓๙. 839. สามํ เวทนฺตเร สานฺตฺเว, ตํ ปีเต สามเล ติสุ; สยมตฺเถ พฺยยํ สามํ, สามา จ สาริวายปิ. "Sāma" se refiere a un Veda, a la conciliación, a lo amarillo y lo oscuro; como indeclinable significa "por sí mismo"; y "sāmā" es también la planta Sārivā. ๘๔๐. 840. ปุเม อาจริยาทิมฺหิ, ครุ มาตาปิตูสฺวปิ; ครุ ตีสุ มหนฺเต จ, ทุชฺชรา’ลหุเกสุ จ. "Garu" en masculino se refiere al maestro, así como a la madre y al padre; como adjetivo, a lo grande, a lo difícil de digerir y a lo pesado. ๘๔๑. 841. อจฺจิเต วิชฺชมาเน จ, ปสตฺเถ สจฺจ สาธุสุ; ขินฺเน จ สมิเต เจว, สนฺโตภิเธยฺยลิงฺคิโกติ. "Santa" se aplica a lo que es honrado, existente, elogiado, verdadero, bueno, fatigado y calmado. อิติ คาถาอเนกตฺถวคฺโค. Así concluye la sección de versos de significados múltiples. ๘๔๒. 842. เทโว วิสุทฺธิเทวา’โท, เมฆ มจฺจุ นเภสุ จ; อโถปิ ตรุเณ สตฺเต, โจเรปิ มาณโว ภเว. "Devo" se refiere a los dioses por pureza y otros, a la nube, a la muerte y al cielo. Asimismo, "māṇavo" puede ser un ser joven o un ladrón. ๘๔๓. 843. อาทิ โกฏฺฐาส โกฏีสุ, ปุรโต’คฺคํวเร ตีสุ; ปจฺจนีโก’ตฺตเมสฺว’ญฺเญ, ปจฺฉาภาเค ปโร ติสุ. "Agga" significa comienzo, porción, extremo, delante y excelente. "Para" significa enemigo, supremo, otro y la parte posterior. ๘๔๔. 844. โยนิ กาม สิริ’สฺสเร, ธมฺมุ’ยฺยาม ยเส ภคํ; อุฬาโร ตีสุ วิปุเล, เสฏฺเฐ จ มธุเร สิยา. "Bhaga" denota origen, deseo, esplendor, poder, virtud, esfuerzo y fama. "Uḷāra" significa vasto, excelente y dulce. ๘๔๕. 845. สมฺปนฺโน ตีสุ สมฺปุณฺเณ, มธุเร จ สมงฺคินิ; สงฺขา ตุ ญาเณ โกฏฺฐาส, ปญฺญตฺติ คณเนสุ จ. "Sampanno" significa completo, dulce y dotado de algo. "Saṅkhā" se refiere al conocimiento, la porción, la designación y el cálculo. ๘๔๖. 846. ฐานํ อิสฺสริโย’กาส, เหตูสุ ฐิติยมฺปิ จ; อโถ มาเน ปกาเรจ, โกฏฺฐาเสจ วิโธ ทฺวิสุ. "Ṭhāna" significa poder, espacio, causa y permanencia. "Vidha" se refiere al orgullo, al modo y a la porción. ๘๔๗. 847. ปญฺโญ’ปวาส ขนฺตีสุ, ทโม อินฺทฺริยสํวเร; ญาเณ จ โสมนสฺเสจ, เวโท ฉนฺทสิ โจ’จฺจเต. "Dama" se aplica a la sabiduría, al ayuno, a la paciencia y al control de los sentidos. "Veda" se refiere al conocimiento, al gozo y al metro védico. ๘๔๘. 848. ขนฺธโกฏฺฐาส, ปสฺสาว, มคฺค, เหตูสุ โยนิ สา ; กาเล ตุ กูเล สีมายํ, เวลา ราสิมฺหิ ภาสิตา. "Yoni" significa clase, porción, flujo, camino y causa. "Velā" se usa para el tiempo, la orilla, el límite y la multitud. ๘๔๙. 849. โวหาโร สทฺท ปณฺณตฺติ, วณิชฺชา เจตนาสุ จ; นาโค ตุ’รค หตฺถีสุ, นาครุกฺเข ตถุ’ตฺตเม. "Vohāra" significa palabra, designación, comercio e intención. "Nāga" se refiere a la serpiente, al elefante, al árbol Mesua ferrea y a lo noble. ๘๕๐. 850. เสฏฺฐา’สหาย สงฺขฺยา’ญฺญ,ตุลฺเยสฺเว’โกติลิงฺคิโก; ราเค ตุ มานโส จิตฺตา, รหตฺเตสุ จ มานสํ. "Eka" significa excelente, único, número, otro e igual. "Mānasa" en masculino se refiere a la pasión; en neutro, a la mente y al estado de Arahant. ๘๕๑. 851. มูลํ [Pg.71] เภ สนฺติเก มูล, มูเล เหตุมฺหิ ปาภเต; รูปาทฺยํ’ส ปกณฺเฑสุ, ขนฺโธ ราสิ คุเณสุ จ. "Mūla" significa lo cercano, la raíz, la causa y el capital. "Khandha" se refiere a una parte o sección, al tronco de un árbol, a un montón y a las cualidades. ๘๕๒. 852. อารมฺโภ วีริเย กมฺเม, อาทิกมฺเม วิโกปเน; อโถ หทยวตฺถุมฺหิ, จิตฺเต จ หทยํ อุเร. "Ārambha" significa energía, acción, inicio y alteración. "Hadaya" se refiere a la base del corazón, a la mente y al pecho. ๘๕๓. 853. ปจฺฉาตาปา’นุพนฺเธสุ, ราคาโท’นุสโย ภเว; มาตงฺคมุทฺธปิณฺเฑ ตุ, ฆเฏ กุมฺโภ ทสมฺพเณ. ‘Anusaya’ se refiere al remordimiento, al seguimiento de una consecuencia y a la tendencia latente como la pasión. ‘Kumbha’ se usa para la protuberancia frontal de un elefante, una vasija y el signo zodiacal de Acuario. ๘๕๔. 854. ปริวาโร ปริชเน, ขคฺคโกเส ปริจฺฉเท; อาลมฺพโร ตุ สารมฺเภ, เภริเภเท จ ทิสฺสติ. ‘Parivāra’ se refiere al séquito, a la vaina de una espada y a la cobertura o parafernalia. ‘Ālambara’ se observa en el sentido de inicio o esfuerzo, y también en un tipo específico de tambor. ๘๕๕. 855. ขโณ กาลวิเสเส จ, นิพฺยาปารฏฺฐิติมฺหิ จ; กุเล ตฺว’ภิชโน วุตฺโต, อุปฺปตฺติภูมิยมฺปิ จ. ‘Khaṇa’ se refiere a un momento o tiempo específico, y al estado de inactividad o pausa. ‘Abhijana’ se dice de la familia o linaje, y también del lugar de nacimiento. ๘๕๖. 856. อาหาโร กพฬีการา, หาราทีสุ จ การเณ; วิสฺสาเส ยาจนายญฺจ, เปเม จ ปณโย มโต. ‘Āhāra’ se refiere al alimento material, a los nutrientes y a la causa. ‘Paṇaya’ se entiende como confianza, súplica o petición, y afecto o amor. ๘๕๗. 857. ณาโท สทฺธา, จีวราทิ, เหตฺวา’ธาเรสุ ปจฺจโย; กีฬา ทิพฺพวิหาราโท, วิหาโร สุคตาลเย. ‘Paccaya’ se refiere a la fe, a los requisitos como el manto, a la causa y al apoyo. ‘Vihāra’ se refiere al juego o recreación, a las moradas divinas y al monasterio o morada del Sugata. ๘๕๘. 858. สมตฺถเน มโต จิตฺเต, กคฺคตายํ สมาธิ จ; โยโค สงฺคติ กามาโท,ฌาโน’ปาเยสุ ยุตฺติยํ. ‘Samādhi’ se entiende como la conciliación y la unificación de la mente. ‘Yoga’ se refiere a la unión, a los deseos sensoriales, a la meditación, a los medios o métodos y a la aplicación adecuada. ๘๕๙. 859. โภโค สปฺปผณ’งฺเคสุ, โกฏิลฺเล ภุญฺชเน ธเน; ภูมิภาเค กิเลเส จ, มเล จา’งฺคณ มุจฺจเต. ‘Bhoga’ se refiere a la capucha de una serpiente, a las extremidades, a la curvatura, al disfrute o consumo y a la riqueza. ‘Aṅgaṇa’ se dice de un terreno abierto, de las impurezas mentales y de la suciedad. ๘๖๐. 860. ธนาทิทปฺเป ปญฺญาย, อภิมาโน มโต ถ จ; อปเทโส นิมิตฺเต จ, ฉเล จ กถเน มโต. ‘Abhimāna’ se refiere al orgullo por la riqueza y cosas similares, y a la sabiduría. ‘Apadesa’ se entiende como causa o motivo, pretexto y declaración o discurso. ๘๖๑. 861. จิตฺเต กาเย สภาเว จ, โส อตฺตา ปรม’ตฺตนิ; อถ คุมฺโพ จ ถมฺพสฺมึ, สมูเห พลสชฺชเน. ‘Attā’ se refiere a la mente, al cuerpo, a la naturaleza propia y al ser supremo. ‘Gumba’ se refiere a un arbusto o matorral, a una multitud o colección, y a una tropa de soldados. ๘๖๒. 862. อนฺโตฆเร กุสูเล จ, โกฏฺโฐ นฺโตกุจฺฉิยํ ปฺยถ; โสปานงฺคมฺหิ อุณฺหีโส, มกุเฏ สีสเวฐเน. ‘Koṭṭha’ se refiere a un almacén o habitación interior, y a la cavidad abdominal. ‘Uṇhīsa’ se refiere a un escalón de una escalera, a una corona y a un turbante para la cabeza. ๘๖๓. 863. นิยฺยาเส เสขเร ทฺวาเร, นิยฺยูโห นาคทนฺตเก; อโถ สิขณฺเฑ ตูณีเร, กลาโป นิกเร มโต. ‘Niyyūha’ se refiere a la resina o exudación, a la cresta o cima, a una puerta y a una clavija de pared. ‘Kalāpa’ se entiende como la cola de un pavo real, una aljaba y un haz o conjunto. ๘๖๔. 864. จูฬา สํยตเกเสสุ, มกุเฏ โมฬิ จ ทฺวิสุ; สงฺโข ตฺว’นิตฺถิยํ กมฺพุ, นลาฏ’ฏฺฐีสุ โคปฺผเก. ‘Moḷi’ se refiere al moño de cabello recogido y a la corona. ‘Saṅkha’ se refiere a la caracola, al hueso frontal de la frente y al tobillo. ๘๖๕. 865. ปกฺโข [Pg.72] กาเล พเล สาธฺเย, สขี วาเชสุ ปงฺคุเล; เทเส’ณฺณเว ปุเม สินฺธุ, สริตายํ ส นาริยํ. ‘Pakkha’ se refiere a una quincena, a la fuerza, a lo que debe ser probado, a un amigo, a las alas y a un lisiado. ‘Sindhu’ es masculino para una región y el océano, y femenino para un río. ๘๖๖. 866. คเช กเรณุ ปุริเส, โส หตฺถินิย มิตฺถิยํ; รตเน วชิโร นิตฺถี, มณิเวธิ’นฺทเหติสุ. ‘Kareṇu’ se usa para un elefante macho y un hombre, y es femenino para una elefanta. ‘Vajira’ se refiere a una joya o diamante, a un taladro de gemas y al arma de Indra. ๘๖๗. 867. วิสาณํ ตีสุ มาตงฺค, ทนฺเต จ ปสุสิงฺคเก; โกฏิยํ ตุ มโต โกโณ, ตถา วาทิตฺตวาทเน. ‘Visāṇa’ en los tres géneros se refiere al colmillo de un elefante y al cuerno de un animal. ‘Koṇa’ se entiende como una esquina o ángulo, y también como el arco para tocar instrumentos musicales. ๘๖๘. 868. วณิปฺปเถ จ นคเร, เวเท จ นิคโม ถ จ; วิวาทาโท’ ธิกรณํ, สิยา’ธาเร จ การเณ. ‘Nigama’ se refiere a una ciudad de mercado, a una ciudad y a los Vedas. ‘Adhikaraṇa’ puede referirse a una disputa, a una base o soporte y a una causa. ๘๖๙. 869. ปสุมฺหิ วสุธายญฺจ, วาจาโท โค ปุมิตฺถิยํ; หริเต ตุ สุวณฺเณ จ, วาสุเทเว หรี’ริโต. ‘Go’ en masculino y femenino se refiere a un animal (buey/vaca), a la tierra y al habla. ‘Hari’ se dice de lo verde, del oro y de Vāsudeva (Vishnu). ๘๗๐. 870. อายตฺเต ปริวาเร จ, ภริยายํ ปริคฺคโห; อุตฺตํโส ตฺว’ วตํโส จ, กณฺณปูเร จ เสขเร. ‘Pariggaho’ se refiere a lo que está bajo dependencia, al séquito y a la esposa. ‘Uttaṃsa’ y ‘Avataṃsa’ se refieren a un ornamento para la oreja y a una guirnalda para la cabeza. ๘๗๑. 871. วิชฺชุยํ วชิเร เจวา, สนิ’ตฺถิปุริเส ปฺยถ; โกเณ สงฺขฺยาวิเสสสฺมึ, อุกฺกํเส โกฏิ นาริยํ. ‘Asani’ en femenino y masculino se refiere al rayo y al diamante. ‘Koṭi’ en femenino se refiere a un extremo o punta, a un número específico muy alto y a la excelencia o clímax. ๘๗๒. 872. จูฬา ชาลา ปธาน’คฺค, โมรจูฬาสุ สา สิขา; สปฺปทาฐาย มาสี’ตฺถี, อิฏฺฐสฺสา’สีสนายปิ. ‘Sikhā’ se refiere al moño, a una llama, a lo principal o superior, y a la cresta del pavo real. ‘Āsī’ es femenino para el colmillo de una serpiente y también para una bendición o deseo. ๘๗๓. 873. วสา วิลีน เตลสฺมึ, วสคา วญฺฌคาวิสุ; อภิลาเส ตุ กิรเณ, อภิสงฺเค รุจิ’ตฺถิยํ. ‘Vasā’ se refiere a la grasa líquida y a una vaca estéril. ‘Ruci’ en femenino se refiere al deseo o gusto, a un rayo de luz y al apego. ๘๗๔. 874. สญฺญา สญฺชานเน นาเม, เจตนายญฺจ ทิสฺสติ; อํเส สิปฺเป กลา กาเล, ภาเค จนฺทสฺส โสฬเส. ‘Saññā’ se observa en el sentido de percepción o reconocimiento, nombre e intención. ‘Kalā’ se refiere a una parte, un arte, el tiempo y a la decimosexta parte del disco lunar. ๘๗๕. 875. พีชโกเส ฆรกูเฏ, กณฺณภูสาย กณฺณิกา; อาคามิกาเล ทีฆตฺเต, ปภาเว จ มตา’ยติ. ‘Kaṇṇikā’ se refiere al pericarpio o receptáculo de semillas, a la cumbrera de un techo y a un ornamento de la oreja. ‘Āyati’ se entiende como el tiempo futuro, la longitud y la majestad o poder. ๘๗๖. 876. อุณฺณา เมสาทิโลเม, จ, ภูมชฺเฌ โรมธาตุยํ; วารุณี ตฺวิตฺถิยํ วุตฺตา, นฏฺฏกี มทิราทิสุ. ‘Uṇṇā’ se refiere a la lana de oveja y otros, y al vello entre las cejas. ‘Vāruṇī’ en femenino se dice de una bailarina y de licores o vino. ๘๗๗. 877. กฺริยจิตฺเต จ กรเณ, กิริยํ กมฺมนิ กฺริยา; สุนิสายํ ตุ กญฺญาย, ชายาย จ วธู มตา. ‘Kiriya’ se refiere a la conciencia funcional, al instrumento y a la acción o trabajo. ‘Vadhū’ se entiende como nuera, joven doncella y esposa. ๘๗๘. 878. ปมาณิ’สฺสริเย มตฺตา, อกฺขราวยเว’ปฺปเก; สุตฺตํ ปาวจเน ริฏฺเฐ, ตนฺเต ตํ สุปิเต ติสุ. ‘Mattā’ se refiere a la medida, al poder, a la parte de una letra o sílaba y a una pequeña cantidad. ‘Sutta’ en los tres géneros se refiere a las escrituras, a la desgracia, a un hilo y al que está dormido. ๘๗๙. 879. ราชลิงฺโค’สภงฺเคสุ, [Pg.73] รุกฺเข จ กกุโท ปฺยถ; นิมิตฺต’กฺขร สูเปสุ, พฺยญฺชนํ จิหเน ปเท. ‘Kakuda’ se refiere a las insignias reales, a la joroba de un buey y a un tipo de árbol. ‘Byañjana’ se refiere a una señal o marca, a una consonante, a un condimento o salsa y a una palabra o frase. ๘๘๐. 880. โวหาเร เชตุ มิจฺฉายํ, กีฬาโท จาปิ เทวนํ; ภริยายํ ตุ เกทาเร, สรีเร เขตฺต มีริตํ. ‘Devana’ se refiere al comercio, al deseo de victoria y al juego o diversión. ‘Khetta’ se dice de la esposa, de un campo de cultivo y del cuerpo. ๘๘๑. 881. สุสฺสูสายญฺจ วิญฺเญยฺยํ, อิสฺสาภฺยาเส ปฺยุ’ปาสนํ; สูลํ ตุ นิตฺถิยํ เหติ, เภเท สํกุ รุชาสุ จ. ‘Upāsana’ debe entenderse como servicio o atención y como la práctica de la arquería. ‘Sūla’ se refiere a un arma o lanza, al acto de atravesar, a una estaca y al dolor o aflicción. ๘๘๒. 882. ตนฺติ วีณาคุเณ, ตนฺตํ, มุขฺยสิทฺธนฺต ตนฺตุสุ; รถาทฺยงฺเค ตุ จ ยุโค, กปฺปมฺหิ ยุคเล ยุคํ. ‘Tanti’ es la cuerda de un laúd; ‘Tanta’ se refiere a lo principal, a un sistema doctrinal y a los hilos de un telar. ‘Yuga’ se refiere a una parte del carro, a una era o eón y a un par o pareja. ๘๘๓. 883. อิตฺถิปุปฺเผ จ เรณุมฺหิ, รโช ปกติเช คุเณ; นฺยาสปฺปเณ ตุ ทานมฺหิ, นิยฺยาตน มุทีริตํ. La palabra 'rajo' se refiere a la menstruación de la mujer, al polen y a la cualidad natural (guna). 'Niyyātana' se refiere a la devolución de un depósito y a la donación. ๘๘๔. 884. ครุ’ปายา’วตาเรสุ, ติตฺถํ ปูตมฺพุ ทิฏฺฐิสุ; ปณฺฑเก โชติ นกฺขตฺต, รํสีสฺว’คฺคิมฺหิ โชติ โส. La palabra 'tittha' se aplica a un maestro (guru), a un medio (upāya), a un vado (avatāra), al agua pura (o putrefacta en ciertos contextos) y a las creencias (diṭṭhi). 'Joti' se refiere a un eunuco (paṇḍaka), a una estrella, a los rayos y al fuego. ๘๘๕. 885. กณฺโฑ นิตฺถี สเร ทณฺเฑ, วคฺเค จาวสเร ปฺยถ; อุทฺธํพาหุทฺวยมาเน, สูรตฺเตปิ จ โปริสํ. La palabra 'kaṇḍa' (en masculino y neutro) se usa para flecha, tallo, grupo y ocasión. 'Porisa' se refiere a la medida de los dos brazos extendidos hacia arriba y también a la valentía. ๘๘๖. 886. อุฏฺฐานํ โปริเส’หาสุ, นิสินฺนาทฺยุ’คฺคเม ปฺยถ; อนิสฺสยมหีภาเค, ตฺวิ’รีณํ อูสเร สิยา. 'Uṭṭhāna' se refiere al esfuerzo de un hombre y a la acción de levantarse de una posición sentada, etc. 'Irīṇa' se aplica a una porción de tierra estéril y salitrosa sin sustento. ๘๘๗. 887. อาราธนํ สาธเน จ, ปตฺติยํ ปริโตสเน; ปธาเน ตุ จ สานุมฺหิ, วิสาเณ สิงฺค มุจฺจเต. 'Ārādhana' significa logro, obtención y satisfacción. 'Siṅga' se refiere a la excelencia (padhāna), a una cima (sānu) y al cuerno (visāṇa). ๘๘๘. 888. ทิฏฺฐา’ทิมคฺเค ญาณ’กฺขิ, กฺขณ ลทฺธีสุ ทสฺสนํ; เหเม ปญฺจสุวณฺเณ จ, นิกฺโข นิตฺถี ปสาธเน. 'Dassana' se refiere al sendero de la visión, al conocimiento, al ojo, al momento (khaṇa) y al logro. 'Nikkha' (en masculino y neutro) se usa para el oro, para un peso de cinco suvaṇṇas y para un adorno. ๘๘๙. 889. ติถิเภเท จ สาขาทิ, ผฬุมฺหิ ปพฺพ มุจฺจเต; นาคโลเก ตุ ปาตาลํ, ภาสิตํ พลวามุเข. La palabra 'pabba' se dice para un día lunar (tithi) y para el nudo de una rama, etc. 'Pātāla' se dice del mundo de los Nagas y de la boca del fuego submarino (balavāmukha). ๘๙๐. 890. กามเช โกปเช โทเส, พฺยสนญฺจ วิปตฺติยํ; อโถ’ปกรเณ สิทฺธิ, การเกสุ จ สาธนํ. 'Byasana' se refiere a los vicios originados por el deseo o la ira, y a la desgracia o infortunio. 'Sādhana' se refiere a la consecución (siddhi), al instrumento (upakaraṇa) y a los agentes gramaticales. ๘๙๑. 891. ตีสฺวีริโต ทานสีเล, วทญฺญู วคฺคุวาทินิ; ปุรกฺขโต ภิสิตฺเต จ, ปูชิเต ปุรโตกเต. 'Vadaññū' (en los tres géneros) se aplica a quien es generoso y a quien habla dulcemente. 'Purakkhata' significa consagrado, honrado y puesto al frente. ๘๙๒. 892. มนฺโท ภาคฺยวิหีเน จา, ปฺปเก มูฬฺหา’ปฏูสฺวปิ; วุทฺธิยุตฺเต สมุนฺนทฺเธ, อุปฺปนฺเน อุสฺสิตํ ภเว. 'Manda' significa carente de fortuna, escaso, necio y también torpe. 'Ussita' se aplica a lo que posee crecimiento, a lo arrogante y a lo que ha surgido o se ha elevado. ๘๙๓. 893. รถงฺเค’กฺโข [Pg.74] สุวณฺณสฺมึ, ปาสเก, อกฺข มินฺทฺริเย; สสฺสเต จ ธุโว ตีสุ, ธุวํ ตกฺเก จ นิจฺฉิเต. 'Akkha' se refiere a una parte del carro (eje), al oro, al dado y al órgano de los sentidos. 'Dhuva' (en los tres géneros) significa eterno; en neutro, significa razonamiento (takka) y algo cierto. ๘๙๔. 894. หเร สิโว, สิวํ ภทฺท, โมกฺเขสุ, ชมฺพุเก สิวา; เสนายํ สตฺติยญฺเจว, ถูลตฺเต จ พลํ ภเว. 'Sivo' es Hara (Shiva); 'sivaṃ' (en neutro) significa fortuna y liberación; 'sivā' (en femenino) es una chacala. 'Bala' se refiere al ejército, a la fuerza y también al grosor o robustez. ๘๙๕. 895. สงฺขฺยา นรกเภเทสุ, ปทุมํ วาริเช ปฺยถ; เทวเภเท วสุ ปุเม, ปณฺฑกํ รตเน ธเน. 'Paduma' es un número, una clase de infierno y también el loto. 'Vasu' (en masculino) es una clase de deidad; (en neutro) significa gema y riqueza. ๘๙๖. 896. นิพฺพานํ อตฺถคมเน, อปวคฺเค สิยา ถ จ; เสตมฺพุเช ปุณฺฑรีกํ, พฺยคฺเฆ รุกฺขนฺตเร ปุเม. 'Nibbāna' se refiere a la puesta (del sol) y a la liberación (apavagga). 'Puṇḍarīka' significa loto blanco, tigre y, en masculino, una clase de árbol. ๘๙๗. 897. อุปหาเร พลิ ปุเม, กรสฺมึจา’สุรนฺตเร; สุกฺกํ ตุ สมฺภเว, สุกฺโก, ธวเล, กุสเล ติสุ. 'Bali' (en masculino) se aplica a la ofrenda, al tributo y a un Asura. 'Sukka' (en neutro) significa semen; 'sukka' (en los tres géneros) significa blanco y meritorio o saludable. ๘๙๘. 898. ทาโย ทาเน วิภตฺตพฺพ, ธเน จ ปิตุนํ วเน ; ปภุตฺตา’ยตฺตตา’ยตฺตา’, ภิลาเสสุ วโส ภเว. 'Dāyo' significa donación, la riqueza heredable de los padres y bosque. 'Vaso' se refiere al poder o dominio, a la dependencia y al deseo. ๘๙๙. 899. ปริภาสน มกฺโกเส, นิยเม ภาสเน ถ จ,ธนมฺหิ เสฬนํ โยธ, สีหนาทมฺหิ ทิสฺสติ. 'Paribhāsana' significa insulto, regla y discurso. 'Seḷana' se observa con el significado de riqueza y también para el rugido de león de un guerrero. ๙๐๐. 900. ปภโว ชาติเหตุมฺหิ, ฐาเน จาทฺยุปลทฺธิยํ; อโถ’ตุ นาริปุปฺผสฺมึ, เหมนฺตาทิมฺหิ จ ทฺวิสุ. 'Pabhava' significa la causa del nacimiento, el lugar y la primera aparición. 'Utu' (en dos géneros) se refiere a la menstruación femenina y a las estaciones como el invierno, etc. ๙๐๑. 901. กรณํ สาธกตเม, กฺริยา คตฺเตสุ อินฺทฺริเย; ตาโต ตุ กุญฺจิกายญฺจ, ตูริยงฺเค ทุมนฺตเร. 'Karaṇa' significa el instrumento más eficaz, la acción, los miembros del cuerpo y el órgano de los sentidos. 'Tato' se refiere a una llave, a una parte de un instrumento musical y a una clase de árbol. ๙๐๒. 902. ปุปฺเผ ผเล จ ปสโว, อุปฺปาเท คพฺภโมจเน; คายเน คายเก อสฺเส, คนฺธพฺโพ เทวตานฺตเร. 'Pasava' se refiere a la flor, al fruto, al nacimiento y al parto. 'Gandhabba' significa el canto, el cantante, el caballo y una clase de divinidad. ๙๐๓. 903. วินา ปุปฺผํ ผลคฺคาหิ, รุกฺเข วนปฺปติ; อาหเต เหมรชเต, รูปิยํ รชเตปิ จ. 'Vanappati' es un árbol que da frutos sin haber tenido flores. 'Rūpiya' se refiere al oro o plata acuñados, y también a la plata. ๙๐๔. 904. ขคาทิพนฺธเน ปาโส, เกสปุพฺโพ จเย ปฺยถ; ตารา’กฺขิมชฺเฌ นกฺขตฺเต, ตาโร อุจฺจตรสฺสเร. 'Pāsa' es una soga para atar aves, etc., y también una masa (cuando precede la palabra 'kesa' - cabello). 'Tārā' es la pupila del ojo y una estrella; 'tāro' es un sonido muy agudo. ๙๐๕. 905. ปตฺเต จ โลหเภทสฺมึ, กํโส จตุกหาปเณ; มชฺฌิโม เทหมชฺฌสฺมึ, มชฺฌภเว จ โส ติสุ. 'Kaṃso' se refiere a un cuenco, a una clase de metal (bronce) y a la suma de cuatro kahāpaṇas. 'Majjhima' se refiere a la cintura y, en los tres géneros, a lo que está en medio. ๙๐๖. 906. อาเวสนํภูตาเวเส, สิปฺปสาลา ฆเรสุ จ; โสภา สมฺปตฺตีสุ สิรี, ลกฺขีตฺถี เทวตาย จ. 'Āvesana' significa posesión por espíritus, taller de artesanos y casas. 'Sirī' se aplica a la belleza, a la prosperidad, a la diosa Lakkhī y a una mujer. ๙๐๗. 907. กุมาโร [Pg.75] ยุวราเช จ, ขนฺเท วุตฺโต สุสุมฺหิ จ; อถา’นิตฺถี ปวาโฬ จ, มณิเภเท ตถา’งฺกุเร. 'Kumāro' se dice del príncipe heredero, de Skanda y de un niño. 'Pavāḷa' (en masculino y neutro) significa una clase de gema (coral) y también un brote. ๙๐๘. 908. ปโณ เวตน มูเลสุ, โวหาเร จ ธเน มโต; ปฏิคฺคโห ตุ คหเณ, กถิโต ภาชนนฺตเร. 'Paṇo' se considera salario o precio, comercio y riqueza. 'Paṭiggaha' se dice del acto de recibir y de un tipo de recipiente. ๙๐๙. 909. อสุเภ จ สุเภ กมฺเม, ภาคฺยํ วุตฺตํ ทฺวเย ปฺยถ; ปิปฺผลํ ตรุเภเท จ, วตฺถจฺเฉทนสตฺถเก. 'Bhāgya' se dice tanto de la acción (kamma) desfavorable como de la favorable. 'Pipphala' se refiere a una clase de árbol y a un instrumento para cortar tela (tijeras). ๙๑๐. 910. อปวคฺโค ปริจฺจาคา’, วสาเนสุ วิมุตฺติยํ; ลิงฺคํ ตุ องฺคชาตสฺมึ, ปุมตฺตาทิมฺหิ ลกฺขเณ. 'Apavagga' significa renuncia, terminación y liberación. 'Liṅga' se aplica al órgano sexual, al género (masculino, etc.) y a la señal o marca. ๙๑๑. 911. จาเค สภาเว นิมฺมาเน, สคฺโค ชฺฌาเย ทิเวปฺยถ; โรหิโต โลหิเต มจฺฉ, เภเท เจว มิคนฺตเร. 'Saggo' significa abandono, naturaleza, creación, capítulo y también el cielo. 'Rohito' se aplica al color rojo, a una clase de pez y a un tipo de ciervo. ๙๑๒. 912. นิฏฺฐา นิปฺผตฺติยํ เจวา, วสานมฺหิ อทสฺสเน; กณฺฏโก ตุ สปตฺตสฺมึ, รุกฺขงฺเค โลมหํสเน. 'Niṭṭhā' se refiere a la culminación, al final y a la desaparición. 'Kaṇṭaka' se aplica a un enemigo, a la parte de un árbol (espina) y al erizamiento del vello. ๙๑๓. 913. มุขฺโย’ปาเยสุ วทเน, อาทิสฺมึ มุข มีริตํ; ทพฺพํ ภพฺเพ คุณาธาเร, วิตฺเต จ พุธ ทารุสุ. 'Mukha' se dice del medio principal, del rostro y del comienzo; 'dabba' de lo adecuado, del receptáculo de cualidades, de la riqueza y de la madera según los sabios. ๙๑๔. 914. มานํ ปมาเณ ปตฺถาโท, มาโน วุตฺโต วิธาย จ; อโถ ปริสฺสเม วุตฺโต, วายาโม วีริเยปิ จ. 'Māna' se refiere a la medida y también al orgullo; 'vāyāmo' se dice del cansancio y también de la energía. ๙๑๕. 915. สโรรุเห สตปตฺตํ, สตปตฺโต ขคนฺตเร; ฉิทฺเท ตุ ฉิทฺทวนฺเต จ, สุสิรํ ตูริยนฺตเร. 'Satapatta' se refiere al loto y a cierta ave; 'susira' se refiere al agujero, a lo que tiene agujeros y a un instrumento musical. ๙๑๖. 916. เอกสฺมึ สทิเส สนฺเต, สมานํ วาจฺจลิงฺคิกํ; อโถ คารว ภีตีสุ, สํเวเค สมฺภโม มโต. 'Samāna' se usa como adjetivo para lo que es uno, similar o igual; 'sambhama' se entiende como respeto, temor y urgencia espiritual. ๙๑๗. 917. ชุณฺหา จนฺทปฺปภายญฺจ, ตทุเปตนิสาย จ; วิมานํ เทวตาวาเส, สตฺตภูมิฆรมฺหิ จ. 'Juṇhā' se refiere a la luz de la luna y a la noche iluminada por ella; 'vimāna' a la morada de las deidades y a una casa de siete pisos. ๙๑๘. 918. มาเส เชฏฺโฐ, ติวุทฺธา’ติ, ปฺปสตฺเถสุ จ ตีสุ โส; ธมฺเม จ มงฺคเล เสยฺโย, โส ปสตฺถตเร ติสุ. 'Jeṭṭha' se refiere al mes, al de mayor edad y a lo excelente; 'seyyo' se refiere al Dhamma, a la bendición y a lo superior. ๙๑๙. 919. อาทิจฺจาทิมฺหิ คหเณ, นิพนฺเธ จ ฆเร คโห; กาโจ ตุ มตฺติกาเภเท, สิกฺกายํ นยนามเย. 'Gaho' se refiere al eclipse de astros, a la persistencia y a la casa; 'kāco' a un tipo de arcilla, a la red de carga y a una enfermedad ocular. ๙๒๐. 920. ตีสุ คามณิ เสฏฺฐสฺมึ, อธิเป คามเชฏฺฐเก; พิมฺพํ ตุ ปฏิพิมฺเพ จ, มณฺฑเล พิมฺพิกาผเล. 'Gāmaṇi' se usa en tres géneros para lo excelente, el soberano y el jefe de la aldea; 'bimba' para el reflejo, el disco y el fruto de la bimba. ๙๒๑. 921. ภาชนาทิ ปริกฺขาเร, ภณฺฑํ มูลธเนปิ จ; มคฺโค ตฺวริยมคฺเค จ, สมฺมาทิฏฺฐาทิเก, ปเถ. 'Bhaṇḍa' se refiere a los utensilios y artículos, así como al capital inicial; 'maggo' al Noble Camino, que comienza con la visión correcta, y al sendero. ๙๒๒. 922. สมา [Pg.76] วสฺเส, สโม เขท, สนฺตีสุ, โส นิเภ ติสุ; จาเปตฺวิสฺสาส, มุสุโน, อิสฺสาโส เขปกมฺหิ จ. 'Samā' significa año; 'samo' se refiere a la calma, la paz y a lo similar en tres géneros; 'issāso' se refiere al arco y al arquero. ๙๒๓. 923. พาโล ตีสฺวา’ทิวยสา, สมงฺคินิ อปณฺฑิเต; รตฺตํ ตุ โสณิเต, ตมฺพา, นุรตฺต, รญฺชิเต ติสุ. 'Bālo' se aplica en tres géneros al de corta edad y al necio; 'ratta' a la sangre, a lo cobrizo, al apasionado y a lo teñido. ๙๒๔. 924. ตเจ กาเย จ ตนฺวิตฺถี, ตีสฺว’ปฺเป วิรเฬ กิเส; อุตุเภเท ตุ สิสิโร, หิเม โส สีตเล ติสุ. 'Tanū' en femenino es la piel y el cuerpo; 'tanu' en tres géneros es lo pequeño, lo escaso y lo delgado; 'sisiro' es la estación fría, la escarcha y lo fresco. ๙๒๕. 925. สกฺขรา คุฬเภเท จ, กถเลปิ จ ทิสฺสติ; อนุคฺคเห ตุ สงฺเขเป, คหเณ สงฺคโห มโต. 'Sakkharā' se observa tanto para el azúcar como para la grava; 'saṅgaho' se entiende como favor, resumen y recopilación. ๙๒๖. 926. ทกฺเข จ ติขิเณ พฺยตฺเต, โรคมุตฺเต ปฏุตฺติสุ; ราชา ตุ ขตฺติเย วุตฺโต, นรนาเถ ปภุมฺหิ จ. 'Paṭu' se refiere en tres géneros al hábil, al agudo, al sabio y al recuperado de una enfermedad; 'rājā' se dice del khattiya, del soberano de los hombres y del señor. ๙๒๗. 927. ขลญฺจ ธญฺญกรเณ, กกฺเก นีเจ ขโล ภเว; อถุ’ปฺปาเท สมุทโย, สมูเห ปจฺจเยปิ จ. 'Khalā' puede ser la era para trillar, el sedimento y la persona vil; 'samudayo' es el surgimiento, el conjunto y la causa. ๙๒๘. 928. พฺรหฺมจารี คหฏฺฐาโท, อสฺสโม จ ตโปวเน; ภยงฺกเร ตุ กฐิเน, กุรูโร ตีสุ นิทฺทเย. 'Assamo' se refiere a las etapas de la vida y a la ermita; 'kurūro' en tres géneros es lo aterrador, lo duro y lo cruel. ๙๒๙. 929. กนิฏฺโฐ กนิโย ตีสุ, อตฺยปฺเป’ติยุเว ปฺยถ; สีฆมฺหิ ลหุ ตํ, อิฏฺฐ, นิสฺสารา’ครุสุตฺติสุ. 'Kaniṭṭho' y 'kaniyo' en tres géneros se refieren a lo más pequeño y a lo más joven; 'lahu' es lo rápido, lo deseado, lo insignificante, lo ligero y la vocal breve. ๙๓๐. 930. อธโร ตีสฺวโธ หีเน, ปุเม ทนฺตจฺฉเท ปฺยถ; สุสฺสุสา โสตุ มิจฺฉาย, สา ปาริจริยาย จ. 'Adharo' en tres géneros es lo inferior y bajo, y en masculino es el labio; 'sussusā' es el deseo de escuchar y también el servicio. ๙๓๑. 931. หตฺโถ ปาณิมฺหิ รตเน, คเณ โสณฺฑาย ภนฺตเร; อาวาเฏ อุทปาเน จ, กูโป กุมฺเภ จ ทิสฺสติ. 'Hattho' se refiere a la mano, a la medida codo, a un grupo, a la trompa del elefante y a una constelación; 'kūpo' se refiere al hoyo, al pozo y a la vasija. ๙๓๒. 932. อาโท ปธาเน ปฐมํ, ปมุขญฺจ ติลิงฺคิกํ; วชฺชเภเท จ วิต ตํ, ตํ วิตฺถาเร ติลิงฺคิกํ. 'Paṭhama' se refiere en tres géneros a lo primero, a lo principal y a lo prominente; 'vitata' a un tipo de instrumento musical y a lo extendido en tres géneros. ๙๓๓. 933. สาโร พเล ถิรํเส จ, อุตฺตเม โส ติลิงฺคิโก; ภาโร ตุ ขนฺธภาราโท, ทฺวิสหสฺสปเลปิ จ. 'Sāro' es la fuerza, la parte esencial y lo excelente en tres géneros; 'bhāro' es la carga sobre los hombros y también un peso de dos mil palas. ๙๓๔. 934. มนฺทิเร โรคเภเท จ, ขโย อปจยมฺหิ จ; วาโฬ ตุ สาปเท สปฺเป, กุรูเร โส ติลิงฺคิโก. 'Khayo' se refiere a la morada, a un tipo de enfermedad y a la disminución; 'vāḷo' a la fiera, a la serpiente y a lo cruel en tres géneros. ๙๓๕. 935. สาโล สชฺชทฺทุเม รุกฺเข, สาลาเคเห จ ทิสฺสติ; โสเต ตุ สวนํ วุตฺตํ, ยชเน สุติยมฺปิ จ. 'Sālo' se observa para el árbol sal, para cualquier árbol y para una sala; 'savanaṃ' se dice del oído, del sacrificio y de la audición. ๙๓๖. 936. ตีสุ ปโต ปเรโต จ, มเต จ เปตโยนิเช; ขฺยาเต ตุ หฏฺเฐ วิญฺญาเต, ปตีตํ วาจฺจลิงฺคิกํ. 'Pareto' se aplica en tres géneros a lo que se ha ido, al difunto y a quien nace como peta; 'patītaṃ' en tres géneros es lo célebre, lo alegre y lo conocido. ๙๓๗. 937. อธิปฺปาเย [Pg.77] จ อาธาเร, อาสโย กถิโต ถ จ; ปตฺตํ ปกฺเข ทเล, ปตฺโต, ภาชเน โส คเต ติสุ. 'Āsayo' se dice de la intención y del soporte; 'patta' significa ala y hoja, mientras que 'patto' es el cuenco y lo que se ha alcanzado. ๙๓๘. 938. กุสเล สุกตํ, สุฏฺฐุ, กเต จ สุกโต ติสุ; ตปสฺสี ตฺว’นุกมฺปายา, รเห วุตฺโต ตโปธเน. 'Sukataṃ' es la acción meritoria, y 'sukato' en tres géneros es lo bien hecho; 'tapassī' se dice de quien es digno de compasión y del asceta dedicado a la austeridad. ๙๓๙. 939. ตีสุ สุราทิโลลสฺมึ, โสณฺโฑ หตฺถิกเร ทฺวิสุ; อสฺสาทเน ตุ รสนํ, ชิวฺหายญฺจ ธนิมฺหิ จ. 'Soṇḍo' en tres géneros es el adicto al licor, y en dos géneros es la trompa del elefante; 'rasanaṃ' es la degustación, la lengua y el sonido. ๙๔๐. 940. ปณีโต ตีสุ มธุเร, อุตฺตเม วิหิเต ปฺยถ; อญฺชเส วิสิขายญฺจ, ปนฺติยํ วีถิ นาริยํ. 'Paṇīto' en tres géneros es lo dulce, lo excelente y lo realizado; 'vīthi' en femenino es el sendero, la calle y la hilera. ๙๔๑. 941. ปาปสฺมึ คคเน ทุกฺเข, พฺยสเน จา’ฆ มุจฺจเต; สมูเห ปฏลํ เนตฺต, โรเค วุตฺตํ ฉทิมฺหิ จ. 'Agha' se dice del mal, del cielo, del sufrimiento y de la desgracia; 'paṭalaṃ' se dice de una multitud, de una enfermedad ocular y de una cubierta. ๙๔๒. 942. สนฺธิ สงฺฆฏฺฏเน วุตฺโต, สนฺธิ’ตฺถิ ปฏิสนฺธิยํ; สตฺตนฺนํ ปูรเณ เสฏฺเฐ, ติสนฺเต สตฺตโม ติสุ. 'Sandhi' se refiere a la unión, y en femenino a la reconexión; 'sattamo' en tres géneros es el séptimo y lo mejor. ๙๔๓. 943. โอชา ตุ ยาปนายญฺจ, โอโช ทิตฺติ พเลสุ จ; อโถ นิสามนํ วุตฺตํ, ทสฺสเน สวเนปิ จ. 'Ojā' se refiere al sustento; 'ojo' significa esplendor y fuerza; 'nisāmana' se aplica tanto a la visión como a la audición. ๙๔๔. 944. คพฺโภ กุจฺฉิฏฺฐสตฺเต จ, กุจฺฉิ โอวรเกสุ จ; ขณฺฑเน ตฺว’ปทานญฺจ, อิติวุตฺเต จ กมฺมนิ. 'Gabbha' es el ser que está en el vientre y 'kucchi' se refiere a una habitación; 'apadāna' se usa para el acto de cortar, para las leyendas del Itivuttaka y para la acción. ๙๔๕. 945. จิตฺตเก รุกฺขเภเท จ, ติลโก ติลกาฬเก; สีลาโท ปฏิปตฺติ’ตฺถี, โพเธ ปตฺติ ปวตฺติสุ. 'Tilaka' se refiere a un tipo de árbol y a una peca o mancha en la piel; 'paṭipatti' (femenino) es la conducta moral; 'patti' es la realización, la obtención o el suceso. ๙๔๖. 946. อสุมฺหิ จ พเล ปาโณ, สตฺเต หทยคา’นิเล; ฉนฺโท วเส อธิปฺปาเย, เวเท’จฺฉา’นุฏฺฐุภาทิสุ. 'Pāṇa' es la vida, la fuerza, un ser vivo y el aire que reside en el corazón; 'chanda' significa voluntad, intención, los Vedas, el deseo y los metros poéticos como el anuṭṭhubha. ๙๔๗. 947. กาโมฆาโท, สมูหสฺมึ, โอโฆเวเค ชลสฺส จ; กปาลํ สิรสฏฺฐิมฺหิ, ฆฏาทิ สกเลปิ จ. 'Ogha' se refiere a las inundaciones (como los deseos), a una multitud y a la corriente del agua; 'kapāla' es el hueso del cráneo y cualquier fragmento de una vasija. ๙๔๘. 948. เวณฺวาทิสาขาชาลสฺมึ, ลคฺคเกเส ชฏา’ลเย; สรณํ ตุ วเธ เคเห, รกฺขิตสฺมิญฺจ รกฺขเณ. 'Jaṭā' se refiere a la red de ramas de bambú, al cabello enmarañado y al deseo; 'saraṇa' significa matar, una casa, lo que está protegido y el acto de proteger. ๙๔๙. 949. ถิยํ กนฺตา ปิเย, กนฺโต, มนุญฺเญ, โส ติลิงฺคิโก; ควกฺเข ตุ สมูเห จ, ชาลํ มจฺฉาทิพนฺธเน. 'Kantā' (femenino) es la mujer amada; 'kanto' significa agradable y se usa en tres géneros; 'jāla' es una ventana, una multitud y una red para peces u otros animales. ๙๕๐. 950. ปุจฺฉายํ ครหายญฺจา, นิยเม กึ ติลิงฺคิกํ; สสทฺเธ ตีสุ นิวาเป, สทฺธํ, สทฺธา จ ปจฺจเย. 'Kiṃ' (en tres géneros) se usa para preguntar, reprochar y restringir; 'saddha' (en tres géneros) es el que tiene fe; 'saddhaṃ' es la ofrenda fúnebre y 'saddhā' es la fe o confianza. ๙๕๑. 951. พีชํ [Pg.78] เหตุมฺหิ อฏฺฐิสฺมึ, องฺคชาเต จ ทิสฺสติ; ปุพฺโพ ปูเย’คฺคโต อาโท,โส ทิสาโท ติลิงฺคิโก. 'Bīja' se observa en los sentidos de causa, semilla y órgano sexual; 'pubba' significa pus, lo que está al frente o el principio, y se usa para las direcciones en los tres géneros. ๙๕๒. 952. ผลจิตฺเต เหตุกเต, ลาเภ ธญฺญาทิเก ผลํ; อาคมเน ตุ ทีฆาทิ, นิกาเยสุ จ อาคโม. 'Phala' es el fruto de la conciencia (fruición), el resultado de una causa, la ganancia y granos como el grano; 'āgama' es la llegada, el alargamiento de una vocal y las colecciones de las escrituras (Nikāyas). ๙๕๓. 953. สนฺตาโน เทวรุกฺเข จ, วุตฺโต สนฺตติยํ ปฺยถ; อุตฺตรวิปรีเต จ, เสฏฺเฐ จา’นุตฺตรํ ติสุ. 'Santāna' se dice de un árbol celestial y también de la continuidad; 'anuttara' (en tres géneros) significa el norte, lo opuesto y lo supremo. ๙๕๔. 954. สตฺติสมฺปตฺติยํ วุตฺโต, กนฺติมตฺเต จ วิกฺกโม; ฉายา ตุ อาตปาภาเว, ปฏิพิมฺเพ ปภาย จ. 'Vikkama' se dice de la abundancia de poder y de la valentía; 'chāyā' es la ausencia de luz solar, el reflejo y el resplandor. ๙๕๕. 955. คิมฺเห ฆมฺโม นิทาโฆ จ, อุณฺเห เสทชเล ปฺยถ; กปฺปนํ กนฺตเน วุตฺตํ, วิกปฺเป สชฺชเน’ตฺถิยํ. 'Ghamma' es el verano, el calor y también el sudor; 'kappana' se refiere al acto de cortar, y en femenino, al pensamiento y a la preparación. ๙๕๖. 956. องฺคา เทเส พหุมฺห’งฺคํ, องฺโค เทเส วปุมฺห’ ตถา’วยวเหตุสุ; เทวาลเย จ ถูปสฺมึ, เจติยํ เจติย’ทฺทุเม. 'Aṅga' es el país de los Angas (en plural), el cuerpo, los miembros y las causas; 'cetiya' es un santuario, una estupa y un árbol sagrado. ๙๕๗. 957. สชฺชโน สาธุปุริเส, สชฺชนํ กปฺปเน ปฺยถ; สุปินํ สุปิเน สุตฺต, วิญฺญาเณ ต มนิตฺถิยํ. 'Sajjana' es un hombre virtuoso y 'sajjana' también significa preparación; 'supina' (neutro) es el sueño y la conciencia que surge durante el sueño. ๙๕๘. 958. ปจฺจกฺเข สนฺนิธาเน จ, สนฺนิธิ ปริกิตฺติโต; ภิยฺโย พหุตรตฺเถ โส, ปุนรตฺเถ’พฺยยํ ภเว. 'Sannidhi' se describe como lo perceptible y la proximidad; 'bhiyyo' (indclinable) significa en gran medida o más, y también de nuevo. ๙๕๙. 959. วิสลิตฺตสเร ทิทฺโธ, ทิทฺโธ ลิตฺเต ติลิงฺคิโก; วาเส ธูมาทิสงฺขาเร, ธิวาโส สมฺปฏิจฺฉเน. 'Diddha' es una flecha untada de veneno, y como adjetivo significa untado; 'adhivāsa' es el perfume del humo y otros elementos, y también la aceptación. ๙๖๐. 960. วุตฺโต วิสารโท ตีสุ, สุปฺปคพฺเภ จ ปณฺฑิเต; อถ สิตฺถํ มธุจฺฉิฏฺเฐ, วุตฺตํ โอทนสมฺภเว. 'Visārada' (en tres géneros) se aplica a quien es muy audaz y al sabio; 'sittha' se refiere a la cera de abejas y al grano de arroz cocido. ๙๖๑. 961. ทฺรเว วณฺเณ รสเภเท, กสาโย สุรภิมฺหิ จ; อโถ อุคฺคมนํ วุตฺตํ, อุปฺปตฺตุ’ทฺธคตีสุ จ. 'Kasāya' es un líquido, un tinte, un tipo de sabor y una fragancia; 'uggamana' se refiere al surgimiento, al origen y al movimiento hacia arriba. ๙๖๒. 962. ลูเข นิฏฺฐุรวาจายํ, ผรุสํ วาจฺจลิงฺคิกํ; ปวาโห ตฺว’มฺพุเวเค จ, สนฺทิสฺสติ ปวตฺติยํ. 'Pharusa' (en tres géneros) se refiere a lo áspero y al habla dura; 'pavāha' se encuentra en los sentidos de corriente de agua y continuidad. ๙๖๓. 963. นิสฺสเย ตปฺปเร อิฏฺเฐ, ปรายณปทํ ติสุ; กวเจ วารวาเณ จ, นิมฺโมเกปิ จ กญฺจุโก. 'Parāyaṇa' (en tres géneros) significa apoyo, lo que es final y lo deseado; 'kañcuka' es una armadura, una túnica y la piel mudada de la serpiente. ๙๖๔. 964. โลหเภเท [Pg.79] มตํ ตมฺพํ, ตมฺโพ รตฺเต ติลิงฺคิโก; ตีสุ ตฺว’วสิตํ ญาเต, อวสานคเต มตํ. 'Tamba' es un tipo de metal (cobre) y 'tambo' significa rojo (en tres géneros); 'avasita' se entiende como lo conocido y lo finalizado. ๙๖๕. 965. โพธเน จ ปทาเน จ, วิญฺเญยฺยํ ปฏิปาทนํ; เสเล นิชฺชลเทเส จ, เทวตาสุ มรู’ริโต. 'Paṭipādana' debe entenderse como el acto de enseñar y de otorgar; 'maru' se dice de una roca, de un lugar sin agua y de las deidades. ๙๖๖. 966. สตฺถํ อายุธ คนฺเถสุ, โลเห, สตฺโถ จ สญฺจเย; ชีวิกายํ วิวรเณ, วตฺตเน วุตฺติ นาริยํ. 'Sattha' es un arma, un libro y el hierro; 'sattha' (masculino) es una caravana o grupo; 'vutti' (femenino) es el medio de vida, la explicación y la conducta. ๙๖๗. 967. วีริเย สูรภาเว จ, กถียติ ปรกฺกโม; อถ กมฺพุ มโต สงฺเข, สุวณฺเณ วลเยปิ จ. 'Parakkama' se describe como la energía y la valentía; 'kambu' se refiere a la caracola, al oro y a un brazalete. ๙๖๘. 968. สโร กณฺเฑ อการาโท, สทฺเท วาปิมฺหิ’นิตฺถิยํ; ทุปฺผสฺเส ติขิเณ ตีสุ, คทฺรเภ กกเจ ขโร. 'Sara' (no femenino) es una flecha, una vocal, un sonido y un lago; 'khara' (en tres géneros) es lo áspero, lo afilado, un burro y una sierra. ๙๖๙. 969. สุรายุ’ปทฺทเว กามา, สวาทิมฺหิ จ อาสโว; เทเห วุตฺโต รถงฺเค จ, จตุโร’ปธิสู’ปธิ. 'Āsava' se refiere al licor, al infortunio, al deseo y a las impurezas mentales; 'upadhi' se dice del cuerpo, de la rueda y de los cuatro tipos de sustratos de la existencia. ๙๗๐. 970. วตฺถุ’ตฺตํ การเณ ทพฺเพ, ภูเภเท รตนตฺตเย; ยกฺโข เทเว มหาราเช, กุเวรา’นุจเร นเร. 'Vatthu' se dice de la causa, la sustancia, el terreno y las Tres Joyas; 'yakkha' es una deidad, un gran rey, un seguidor de Kuvera y un hombre. ๙๗๑. 971. ทารุกฺขนฺเธ ปีฐิกายํ, อาปเณ ปีฐ มาสเน; ปริวาเร ปริกฺขาโร, สมฺภาเร จ วิภูสเน. 'Pīṭha' es un tronco de madera, un pedestal, una tienda y un asiento; 'parikkhāra' es el séquito, los requisitos, el equipo y el adorno. ๙๗๒. 972. โวหารสฺมิญฺจ ฐปเน, ปญฺญตฺติ’ตฺถี ปกาสเน; ปฏิภานํ ตุ ปญฺญายํ, อุปฏฺฐิต คิราย จ. 'Paññatti' (femenino) es el uso común, el establecimiento y la declaración; 'paṭibhāna' es la inteligencia y la palabra elocuente. ๙๗๓. 973. วจนาวยเว มูเล, กถิโต เหตุ การเณ; อุทเร ตุ ตถา ปาจา, นลสฺมึ คหณี’ตฺถิยํ. 'Hetu' se refiere a un componente de la palabra, a la raíz, a la causa y al motivo. 'Gahaṇī' (en femenino) se refiere al vientre, al fuego digestivo y a un conducto. ๙๗๔. 974. ปิโย ภตฺตริ, ชายายํ, ปิยา, อิฏฺเฐ ปิโย ติสุ; ยมราเช ตุ ยุคเฬ, สํยเม จ ยโม ภเว. 'Piya' se refiere al esposo; 'piyā', a la esposa; y en los tres géneros, a lo que es querido o deseado. 'Yama' se refiere al Rey Yama, a un par y al autocontrol. ๙๗๕. 975. มุทฺทิกสฺส จ ปุปฺผสฺส, รเส ขุทฺเท มธู’ริตํ; อุลฺโลเจ ตุ จ วิตฺถาเร, วิตานํ ปุนฺนปุํสเก. 'Madhu' se dice del vino de uva, de la flor, del néctar y de la miel. 'Vitāna' (en neutro) se refiere a un dosel y a la extensión. ๙๗๖. 976. อปวคฺเค จ สลิเล, สุธายํ อมตํ มตํ; โมเห ตุ ติมิเร สงฺขฺยา, คุเณ ตม มนิตฺถิยํ. 'Amata' se considera como la liberación final, el agua y el néctar. 'Tama' (no femenino) se refiere al engaño, a la oscuridad, a un número y a una cualidad. ๙๗๗. 977. ขเร จา’การิเย ตีสุ, รสมฺหิ ปุริเส กฏุ; ปณฺฑเก สุกเต, ปุญฺญํ, มนุญฺเญ ปวเน ติสุ. 'Kaṭu' se usa en los tres géneros para lo áspero e indebido, y también para un sabor y para un hombre. 'Puñña' se refiere al mérito, a lo agradable y a lo puro (en los tres géneros). ๙๗๘. 978. รุกฺโข ทุมมฺหิ, ผรุสา, สินิทฺเธสุ จ โส ติสุ; อุปฺปตฺติยํ ตุ เหตุมฺหิ, สงฺเค สุกฺเก จ สมฺภโว. 'Rukkha' se refiere a un árbol; 'pharusa' y 'siniddha' se usan en los tres géneros. 'Sambhava' se refiere al nacimiento, a la causa, a la unión y al semen. ๙๗๙. 979. นิมิตฺตํ [Pg.80] การเณ วุตฺตํ, องฺคชาเต จ ลญฺฉเน; อาทิ สีมาปกาเรสุ, สมีเป’วยเว มโต. 'Nimitta' se dice de la causa, del órgano sexual y del signo. 'Ādi' se considera como el comienzo, el límite, la clase, la cercanía y una parte. ๙๘๐. 980. เวเท จ มนฺตเน มนฺโต, มนฺตา ปญฺญาย มุจฺจเต; อนโย พฺยสเน เจว, สนฺทิสฺสติ วิปตฺติยํ. 'Manta' se refiere a los Vedas y a la deliberación; 'mantā' se emplea para la sabiduría. 'Anaya' se observa en el sentido de desgracia y de calamidad. ๙๘๑. 981. อรุโณ รํสิเภเท จา, พฺยตฺตราเค จ โลหิเต; อนุพนฺโธ ตุ ปกตา, นิวตฺเต นสฺสนกฺขเร. 'Aruṇa' se refiere a un tipo de rayo, al color manifestado y al rojo. 'Anubandha' se refiere a lo habitual, a la cesación y a una letra elidible en gramática. ๙๘๒. 982. อวตาโร’วตรเณ, ติตฺถมฺหิ วิวเร ปฺยถ; อากาโร การเณ วุตฺโต, สณฺฐาเน อิงฺคิเตปิ จ. 'Avatāra' se refiere al descenso, a un vado y también a una abertura. 'Ākāra' se dice de la causa, de la forma y también del gesto. ๙๘๓. 983. สุทฺทิตฺถิ ตนเย ขตฺตา, อุคฺโค, ติพฺพมฺหิ โส ติสุ; ปธานํ ตุ มหามตฺเต, ปกตฺย’คฺค’ธิตีสุ จ. 'Khattā' es el hijo de una Shudra; 'ugga' se usa en los tres géneros para lo intenso. 'Padhāna' se refiere a un gran ministro, a la naturaleza, a lo principal y a la perseverancia. ๙๘๔. 984. กลฺลํ ปภาเต, นิโรค, สชฺชทกฺเขสุ ตีสุ ตํ; กุหนา กูฏจริยายํ, กุหโน กุหเก ติสุ. 'Kalla' se refiere a la mañana; en los tres géneros, significa sano, listo y hábil. 'Kuhanā' se refiere a la conducta engañosa; 'kuhana' (en los tres géneros) se refiere al hipócrita. ๙๘๕. 985. กโปโต ปกฺขิเภเท จ, ทิฏฺโฐ ปาราวเต ถ จ; สารโท สารทพฺภูเต, อปคพฺเภ มโต ติสุ. 'Kapoto' se observa como un tipo de ave y también como una paloma. 'Sārada' se considera en los tres géneros como lo otoñal y lo que carece de audacia. ๙๘๖. 986. ตีสุ ขเร จ กฐิเน, กกฺกโส สาหสปฺปิเย ; อการิเย ตุ คุยฺหงฺเค, จีเร โกปีน มุจฺจเต. 'Kakkasa' se usa en los tres géneros para lo áspero, lo duro y lo que gusta de la violencia. 'Kopīna' se dice de lo indebido, de los órganos privados y de un taparrabos. ๙๘๗. 987. มิคเภเท ปฏากายํ, โมเจ จ กทลี’ตฺถิยํ; ทกฺขิณา ทานเภทสฺมึ, วามโต’ญฺญมฺหิ ทกฺขิโณ. 'Kadalī' (en femenino) se refiere a un tipo de ciervo, a una bandera y al banano. 'Dakkhiṇā' se refiere a un tipo de donación; 'dakkhiṇa' es lo opuesto a la izquierda. ๙๘๘. 988. ทุติยา ภริยายญฺจ, ทฺวินฺนํ ปูรณิยํ มตา; อถุปฺปาเท สิยา ธูม, เกตุ เวสฺสานเรปิ จ. 'Dutiyā' se considera como la esposa y como el ordinal de dos. 'Dhūmaketu' puede referirse a un presagio y también al fuego. ๙๘๙. 989. ภวนิคฺคมเน ยาเน, ทฺวาเร นิสฺสรณํ สิยา; นิยามโก โปตวาเห, ติลิงฺโค โส นิยนฺตริ. 'Nissaraṇa' se refiere a la salida de la existencia, a un vehículo y a una puerta. 'Niyāmaka' se usa en los tres géneros para el capitán de un barco y para quien controla. ๙๙๐. 990. อปวคฺเค วินาเส จ, นิโรโธ โรธเน ปฺยถ; ภเย ปฏิภยํ วุตฺตํ, ติลิงฺคํ ตํ ภยํกเร. 'Nirodha' se refiere a la liberación final, a la destrucción y también a la obstrucción. 'Paṭibhaya' se dice del miedo y (en los tres géneros) de lo que causa temor. ๙๙๑. 991. ปิฏกํ ภาชเน วุตฺตํ, ตเถว ปริยตฺติยํ; ชราสิถิลจมฺมสฺมึ, อุทรงฺเค มตา วลิ. 'Piṭaka' se dice de un recipiente y asimismo de las escrituras. 'Vali' se considera como la piel flácida por la vejez y como un pliegue abdominal. ๙๙๒. 992. ภินฺนํ วิทาริเต’ญฺญสฺมึ, นิสฺสิเต วาจฺจลิงฺคิกํ; อุปชาเป มโต เภโท, วิเสเส จ วิทารเณ. 'Bhinna' se refiere a lo roto, a lo diferente y a lo dependiente (en los tres géneros). 'Bheda' se considera como la instigación a la discordia, la distinción y el acto de romper. ๙๙๓. 993. มณฺฑลํ [Pg.81] คามสนฺโทเห, พิมฺเพ ปริธิราสิสุ; อาณาย มาคเม เลเข; สาสนํ อนุสาสเน. 'Maṇḍala' se refiere a un conjunto de aldeas, a un disco, a una circunferencia y a una multitud. 'Sāsana' se refiere a una orden, a la tradición sagrada, a un escrito y a la enseñanza. ๙๙๔. 994. อคฺเค ตุ สิขรํ จา’โย, มยวิชฺฌนกณฺฏเก; คุณุกฺกํเส จ วิภเว, สมฺปตฺติ เจว สมฺปทา. 'Sikhara' se refiere a la cima y a una punta de hierro para perforar. 'Sampatti' y 'sampadā' se refieren a la excelencia de las cualidades y a la prosperidad. ๙๙๕. 995. ภูขนฺตีสุ ขมา, โยคฺเย, หิเต สกฺเก ขโม ติสุ; อทฺโธ ภาเค ปเถ กาเล, เอกํเส’ทฺโธ’พฺยยํ ภเว; อโถ กรีสํ วจฺจสฺมึ, วุจฺจเต จตุรมฺพเณ. 'Khamā' (en femenino) significa tierra y paciencia; 'khama' (en los tres géneros) significa apto, beneficioso y capaz. 'Addha' se refiere a una parte, al camino y al tiempo; 'addha' (como indeclinable) significa ciertamente. Además, 'karīsa' se dice de los excrementos y de una medida de cuatro ambaṇas. ๙๙๖. 996. อุสโภ’สธ โค เสฏฺเฐ, สู’สภํ วีสยฏฺฐิยํ; เสตุสฺมึ ตนฺติ ปนฺตีสุ, นาริยํ ปาฬิ กถฺยเต. 'Usabha' se refiere a una planta medicinal, a un toro y a lo excelente. 'Pāḷi' (en femenino) se dice de un puente, de un texto sagrado y de una fila. ๙๙๗. 997. กโฏ ชเย’ตฺถินิมิตฺเต, กิลญฺเช โส กเต ติสุ; มหิยํ ชคตี วุตฺตา, มนฺทิราลินฺทวตฺถุมฺหิ. 'Kaṭa' se refiere a la victoria, al órgano femenino y a una estera; 'kata' (en los tres géneros) significa hecho. 'Jagatī' se dice de la tierra y del sitio de la terraza de un palacio. ๙๙๘. 998. วิตกฺเก มถิเต ตกฺโก, ตถา สูจิผเล มโต; สุทสฺสนํ สกฺกปุเร, ตีสุ ตํ ทุทฺทเส’ตเร. 'Takka' se considera como el razonamiento, como el suero de leche y también como el fruto de la azufaifa. 'Sudassana' es la ciudad de Sakka y, en los tres géneros, significa lo que es bello a la vista. ๙๙๙. 999. ทีโป’นฺตรีป ปชฺโชต, ปติฏฺฐา นิพฺพุตีสุ จ; พทฺธนิสฺสิต เสเตสุ, ตีสุ ตํ มิหิเต สิตํ. 'Dīpa' se refiere a una isla, a una lámpara, a un refugio y a la liberación final. 'Sita' (en los tres géneros) se refiere a lo atado, lo dependiente, lo blanco y lo sonreído. ๑๐๐๐. 1000. ถิยํ ปชาปติ ทาเร, พฺรหฺเม มาเร สุเร ปุเม; วาสุเทเว’นฺตเก กณฺโห, โส ปาเป อสิเต ติสุ. 'Pajāpati' en femenino se refiere a la esposa; en masculino, a Brahmā, a Māra y a una deidad. 'Kaṇha' se refiere a Vāsudeva y a la Muerte; en los tres géneros, significa malvado y negro. ๑๐๐๑. 1001. อุปจาโร อุปฏฺฐาเน, อาสนฺเน อญฺญโรปเน; สกฺโก อินฺเท ชนปเท, สากิเย, โส ขเม ติสุ. 'Upacāra' se refiere al servicio, a la proximidad y a la atribución metafórica. 'Sakka' se refiere a Indra, a un país y a un Sakya; en los tres géneros, significa capaz. ๑๐๐๒. 1002. วชฺชเน ปริหาโร จ, สกฺกาเร เจว รกฺขเณ; โสตาปนฺนาทิเก อคฺเค, อริโย ตีสุ, ทฺวิเช ปุเม. 'Parihāra' se refiere a la evitación, al honor y a la protección. 'Ariya' se refiere a los que han alcanzado el sendero (como el Sotāpanna), a lo excelente y, en los tres géneros, a lo noble; en masculino, se refiere a un brahmán. ๑๐๐๓. 1003. สุสุโก สุสุมาเร จ, พาลเก จ อุลูปินิ; อินฺทีวรํ มตํ นีลุ, ปฺปเล อุทฺทาลปาทเป. La palabra ‘Susuka’ se refiere a un cocodrilo joven, a un necio y a un delfín; ‘Indīvara’ se refiere al nenúfar azul y al árbol Uddāla. ๑๐๐๔. 1004. อสโน ปิยเก กณฺเฑ, ภกฺขเณ ขิปเน’ สนํ; ยุเค’ธิกาเร วีริเย, ปธาเน จา’นฺติเก ธุโร. ‘Asana’ es un tipo de árbol (Piyaka); ‘sana’ se refiere a una flecha, al acto de comer y al acto de lanzar. ‘Dhura’ significa el yugo, un cargo u oficio, la energía, el esfuerzo y la proximidad. ๑๐๐๕. 1005. กาเฬ จ ภกฺขิเต ตีสุ, ลวิตฺเต อสิโต ปุเม; ปวารณา ปฏิกฺเขเป, กถิตา’ชฺเฌสนาย จ. ‘Asita’ se emplea en los tres géneros para lo negro, lo ingerido y lo segado. ‘Pavāraṇā’ se refiere tanto al rechazo como a una invitación o solicitud. ๑๐๐๖. 1006. อุมฺมาเร [Pg.82] เอสิกตฺถมฺเภ, อินฺทขีโล มโต ถ จ; โปตฺถกํ มกจิวตฺเถ, คนฺเถ เลปฺยาทิ กมฺมนิ. ‘Indakhīla’ se entiende como el umbral y el pilar principal (esika). ‘Potthaka’ se refiere a un libro, a una tela de cáñamo y a trabajos de enlucido o modelado en yeso. ๑๐๐๗. 1007. ธญฺญํ สาลฺยาทิเก วุตฺตํ, ธญฺโญ ปุญฺญวติ ตฺติสุ; ปาณิ หตฺเถ จ สตฺเต ภู, สณฺหกรณิยํ มโต. ‘Dhañña’ se dice del grano como el arroz; en los tres géneros, ‘dhañño’ significa afortunado o meritorio. ‘Pāṇi’ se refiere a la mano, a un ser vivo y a un instrumento para pulir. ๑๐๐๘. 1008. ตีสุ ปีตํ หลิทฺยาเภ, หฏฺเฐ จ ปายิเต สิยา; พฺยูโห นิพฺพิทฺธรจฺฉายํ, พลนฺยาเส คเณ มโต. ‘Pīta’ se usa en los tres géneros para el color del azafrán (amarillo), lo deleitado y lo que ha sido bebido. ‘Byūha’ se entiende como una calle de salida, la disposición de tropas y una multitud o grupo. ๑๐๐๙. 1009. โลหิตาทิมฺหิ โลเภ จ, ราโค จ รญฺชเน มโต; ปทโร ผลเก ภงฺเค, ปวุทฺธ ทริยํ ปิจ. ‘Rāga’ se refiere al color rojo, a la codicia y al acto de teñir o deleitar. ‘Padara’ se refiere a una tabla, a una fractura y también a una gran grieta o caverna. ๑๐๑๐. 1010. สิงฺฆาฏกํ กเสรุสฺส, ผเล, มคฺคสมาคเม; พหุลายญฺจ เขฬมฺหิ, เอฬา, โทเส’ฬ มีริตํ. ‘Siṅghāṭaka’ se refiere al fruto de la planta kaseru y a una encrucijada de caminos. ‘Eḷā’ se usa para la abundancia de saliva; ‘eḷa’ se dice del defecto o falta. ๑๐๑๑. 1011. อาธาโร จา’ธิกรเณ, ปตฺตาธาเร’ ลวาลเก; กาโร’ คเภเท สกฺกาเร, การา ตุ พนฺธนาลเย. ‘Ādhāra’ significa el caso locativo, el soporte de un cuenco y el foso de agua alrededor de un árbol. ‘Kāra’ se refiere a una clase de acción y al respeto; ‘kārā’ significa una prisión. ๑๐๑๒. 1012. กรกา เมฆปาสาเณ, กรโก กุณฺฑิกาย จ; ปาปเน จ ปทาติสฺมึ, คมเน ปตฺติ นาริยํ. ‘Karakā’ se refiere al granizo (piedra de nube); ‘karaka’ es una vasija de agua. ‘Patti’ en femenino se refiere a la obtención, al soldado de infantería y al acto de ir. ๑๐๑๓. 1013. ฉิทฺทํ รนฺธญฺจ วิวรํ, สุสิเร ทูสเนปิ จ; มุตฺตา ตุ มุตฺติเก, มุตฺตํ, ปสฺสาเว, มุจฺจิเต ติสุ. ‘Chidda’ significa agujero, abertura, cavidad y también falta o defecto. ‘Muttā’ es una perla; ‘mutta’ se refiere a la orina y, en los tres géneros, a lo liberado. ๑๐๑๔. 1014. นิเสเธ วารณํ, หตฺถิ, ลิงฺค หตฺถีสุ วารโณ; ทานํ จาเค มเท สุทฺเธ, ขณฺฑเน ลวเน ขเย. ‘Vāraṇa’ en neutro es prohibición; en masculino se refiere al elefante. ‘Dāna’ significa generosidad, el fluido del celo del elefante, lo puro, así como cortar, segar y destruir. ๑๐๑๕. 1015. มโนโตเส จ นิพฺพาเน, ตฺถงฺคเม นิพฺพุติ’ตฺถิยํ; เนคโม นิคมุพฺภูเต, ตถา’ปโณปชีวินิ. ‘Nibbuti’ en femenino significa satisfacción mental, Nirvana y desaparición. ‘Negama’ se refiere a quien ha nacido en una ciudad y también al comerciante. ๑๐๑๖. 1016. หริตสฺมิญฺจ ปณฺเณ จ, ปลาโส กึ สุกทฺทุเม; ปกาโส ปากเฏตีสุ, อาโลกสฺมึ ปุเม มโต. ‘Palāsa’ se refiere al color verde, a la hoja y al árbol Kiṃsuka. ‘Pakāsa’ en los tres géneros significa manifiesto; en masculino se refiere a la luz. ๑๐๑๗. 1017. ปกฺกํ ผลมฺหิ, ตํ นาสุ, มฺมุเข ปริณเต ติสุ; ปิณฺโฑ อาชีวเน เทเห, ปิณฺฑเน โคฬเก มโต. ‘Pakka’ se refiere al fruto y, en los tres géneros, a lo maduro y cocido. ‘Piṇḍa’ se entiende como el sustento, el cuerpo, el acto de amontonar y una bola o masa. ๑๐๑๘. 1018. วฏฺโฏ ปริพฺพเย กมฺมา, ทิเก, โส วฏฺฏุเล ติสุ; ปจฺจาหาเร ปฏิหาโร, ทฺวาเร จ ทฺวารปาลเก. ‘Vaṭṭa’ significa gasto y acción; en los tres géneros, ‘vaṭṭula’ significa redondo. ‘Paṭihāra’ se refiere al rechazo, a la puerta y al portero. ๑๐๑๙. 1019. นาริยํ ภีรุ กถิตา, ภีรุเก โส ติลิงฺคิโก; วิกฏํ คูถมุตฺตาโท, วิกโฏ วิกเต ติสุ. En femenino, ‘bhīru’ es una planta medicinal; en los tres géneros, significa temeroso. ‘Vikaṭa’ es el consumo de excrementos y orina; ‘vikaṭo’ en los tres géneros es lo deforme. ๑๐๒๐. 1020. วามํ [Pg.83] สพฺยมฺหิ, ตํ จารุ, วิปรีเตสุ ตีสฺว’ถ; สงฺขฺยาเภเท สรพฺเย จ, จิหเณ ลกฺข มุจฺจเต. ‘Vāma’ significa izquierdo, hermoso y también lo opuesto. ‘Lakkha’ se refiere a una cifra específica, a un blanco u objetivo y a una marca o señal. ๑๐๒๑. 1021. เสณี’ตฺถี สมสิปฺปีนํ, คเณ จา’วลิยํ ปิจ; สุธายํ ธูลิยํ จุณฺโณ, จุณฺณญฺจ วาสจุณฺณเก. ‘Seṇī’ en femenino es un gremio de artesanos y una hilera. ‘Cuṇṇa’ se refiere a la cal o mortero, al polvo y al polvo aromático. ๑๐๒๒. 1022. เชตพฺเพ’ติปฺปสตฺเถ’ติ, วุทฺเธ เชยฺยํ ติสู’ริตํ; ตกฺเก ตุ มถิตํ โหตฺยา,โลลิเต มถิโต ติสุ. ‘Jeyya’ en los tres géneros significa lo que debe ser vencido, lo muy elogiado y lo anciano. ‘Mathita’ es el suero de leche; en los tres géneros, ‘mathito’ es lo agitado. ๑๐๒๓. 1023. อพฺภุโต’จฺฉริเย ตีสุ, ปเณ เจวา’พฺภุโต ปุเม; เมจโก ปุจฺฉมูลมฺหิ, กณฺเหปิ เมจโก ติสุ. ‘Abbhuta’ en los tres géneros es lo maravilloso; en masculino es una apuesta. ‘Mecaka’ es la base de la cola y, en los tres géneros, significa negro. ๑๐๒๔. 1024. วสวตฺตี ปุเม มาเร, วสวตฺตาปเก ติสุ; สมฺภเว จา’สุจิ ปุเม, อเมชฺเฌ ตีสุ ทิสฺสติ. ‘Vasavattī’ en masculino es Mara; en los tres géneros es quien domina. ‘Asuci’ en masculino es el semen; en los tres géneros se refiere a lo impuro o las heces. ๑๐๒๕. 1025. อจฺโฉ อิกฺเก ปุเม วุตฺโต, ปสนฺนมฺหิ ติลิงฺคิโก; พฬิเส เสลเภเท จ, วงฺโก, โส กุฏิเล ติสุ. ‘Accha’ en masculino es un oso; en los tres géneros es lo claro o transparente. ‘Vaṅka’ se refiere a un anzuelo, a un tipo de roca y, en los tres géneros, a lo torcido. ๑๐๒๖. 1026. กุณปมฺหิ ฉโว เญยฺโย,ลามเก โส ติลิงฺคิโก; สพฺพสฺมึ สกโล ตีสุ, อทฺธมฺหิ ปุริเส สิยา. ‘Chava’ debe entenderse como cadáver y, en los tres géneros, como lo vil. ‘Sakala’ en los tres géneros significa todo o completo, y también una parte de un hombre. ๑๐๒๗. 1027. จนฺทคฺคาหาทิเก เจวุ, ปฺปาโท อุปฺปตฺติยํ ปิจ; ปทุสฺสเน ปโทโส จ, กถิโต สํวรีมุเข. ‘Uppāda’ se refiere a portentos como los eclipses y también al nacimiento. ‘Padosa’ significa corrupción o falta, y también el comienzo de la noche (crepúsculo). ๑๐๒๘. 1028. รุธิเร โลหิตํ วุตฺตํ, รตฺตมฺหิ โลหิโต ติสุ; อุตฺตมงฺเค ปุเม มุทฺธา, มุทฺโธ มูฬฺเห ติลิงฺคิโก. ‘Lohita’ en neutro es sangre; en los tres géneros es lo rojo. ‘Muddhā’ en masculino es la cabeza; ‘muddha’ en los tres géneros significa confundido o ignorante. ๑๐๒๙. 1029. รฏฺฐมฺหิ วิชิตํ วุตฺตํ, ชิเต จ วิชิโต ติสุ; ปริตฺตํ ตุ ปริตฺตาเณ, ปริตฺโต ตีสุ อปฺปเก. ‘Vijita’ en neutro es el reino; en los tres géneros es lo conquistado. ‘Paritta’ significa protección y, en los tres géneros, lo pequeño o escaso. ๑๐๓๐. 1030. กุมฺภณฺโฑ เทวเภเท จ, ทิสฺสติ วลฺลิชาติยํ; จตุตฺถํเส ปเท ปาโท, ปจฺจนฺตเสลรํสิสุ. ‘Kumbhaṇḍa’ se ve como un tipo de deidad y como una clase de planta trepadora. ‘Pāda’ significa la cuarta parte, el pie, la falda de una montaña y los rayos. ๑๐๓๑. 1031. วงฺโค โลหนฺตเร วงฺคา, เทเส ปุเม พหุมฺหิ จ; กมฺมารภณฺฑเภเท จ, ขฏเก มุฏฺฐิ จ ทฺวิสุ. ‘Vaṅga’ es el estaño y el nombre de un país; en masculino es plural. ‘Muṭṭhi’ se refiere a un tipo de herramienta de herrero y al puño. ๑๐๓๒. 1032. อมฺพณํ โทณิยํ เจ’กา, ทสโทณปฺปมาณเก; อธิฏฺฐิติย มาธาเร, ฐาเน’ธิฏฺฐาน มุจฺจเต. ‘Ambaṇa’ es una artesa y una medida de once doṇas. ‘Adhiṭṭhāna’ se dice de la determinación, el soporte y la posición o lugar. ๑๐๓๓. 1033. ปุเม มเหสี สุคเต, เทวิยํ นาริยํ มตา; อุปทฺทเว อุปสคฺโค, ทิสฺสติ ปาทิเกปิ จ. En masculino, 'mahesī' se refiere al Sugata; en femenino, se entiende como reina o mujer. 'Upasaggo' se utiliza en el sentido de calamidad y también en gramática para designar el prefijo. ๑๐๓๔. 1034. วกฺกํ [Pg.84] โกฏฺฐาสเภทสฺมึ, วกฺโก วงฺเก ติสุ’จฺจเต; วิชฺชา เวเท จ สิปฺเป จ, ติวิชฺชาโท จ พุทฺธิยํ. 'Vakkaṃ' se refiere a una parte del cuerpo (el riñón); 'vakko' se dice en los tres géneros para lo torcido. 'Vijjā' se aplica al Veda, al arte o técnica, y también a la sabiduría, como en el caso de las tres claras visiones. ๑๐๓๕. 1035. สมาธิมฺหิ ปุเม’กคฺโค, นากุเล วาจฺจลิงฺคิโก; ปชฺชํ สิโลเก, ปชฺโช’ทฺเธ, ปชฺโช ปาทหิเต ติสุ. En el contexto de samādhi, 'ekaggo' (concentrado) es masculino; cuando significa 'no agitado', funciona como adjetivo en los tres géneros. 'Pajjaṃ' significa verso; 'pajjo' significa camino, y en los tres géneros, aquello que es beneficioso para los pies. ๑๐๓๖. 1036. กตโก รุกฺขเภทสฺมึ, กตโก กิตฺติเม ติสุ; วิเธยฺเย อสฺสโว ตีสุ, ปุพฺพมฺหี ปุริเส สิยา. 'Katako' se refiere a una especie de árbol y, en los tres géneros, a lo artificial. 'Assavo' en los tres géneros significa obediente, y en masculino puede referirse al pus. ๑๐๓๗. 1037. กลฺยาเณ กถิตํ เขมํ, ตีสุ ลทฺธตฺถรกฺขเณ; อโถ นิโยชเน วุตฺตํ, การิเยปิ ปโยชนํ. 'Khemaṃ' se dice de lo que es bueno o auspicioso y, en los tres géneros, de la protección de lo que se ha obtenido. 'Payojanaṃ' se refiere a la aplicación o empleo, y también al propósito o motivo. ๑๐๓๘. 1038. อสฺสตฺโถ ตีสุ อสฺสาส, ปฺปตฺเต, โพธิทฺทุเม ปุเม; ตีสุ ลุทฺโท กุรูเร จ, เนสาทมฺหิ ปุเม สิยา. 'Assattho' en los tres géneros significa reconfortado, y en masculino, se refiere al árbol Bodhi. 'Luddo' en los tres géneros significa cruel, y en masculino, se refiere a un cazador. ๑๐๓๙. 1039. วิลคฺโค ตีสุ ลคฺคสฺมึ, ปุเม มชฺฌมฺหิ ทิสฺสติ; อฑฺโฒ ตฺวนิตฺถิยํ ภาเค, ธนิมฺหิ วาจฺจลิงฺคิโก. 'Vilaggo' en los tres géneros significa adherido, y en masculino se observa con el significado de cintura. 'Aḍḍho' en los géneros no femeninos significa parte o porción, y como adjetivo, alguien rico o adinerado. ๑๐๔๐. 1040. กฏฺฐํ ทารุมฺหิ, ตํ กิจฺเฉ, คหเน กสิเต ติสุ; สสนฺตาเน จ วิสเย, โคจเร’ ชฺฌตฺต มุจฺจเตติ. 'Kaṭṭhaṃ' se refiere a la madera y, en los tres géneros, a lo difícil o denso. Se denomina 'ajjhattaṃ' a lo relativo a la propia continuidad, a la propia esfera o dominio interno. อิติ อทฺธาเนกตฺถวคฺโค. Así concluye la sección de términos con múltiples significados. ๑๐๔๑. 1041. ภุวเน จ ชเน โลโก, โมเรตฺวคฺคิมฺหิ โส สิขี; สิโลโก ตุ ยเส ปชฺเช,รุกฺเข ตุ สามิเก ธโว. 'Loko' se refiere tanto al mundo como a la gente; 'sikhī' al pavo real y al fuego. 'Siloko' se usa para la fama y para el verso; 'dhavo' para un tipo de árbol y para el esposo o señor. ๑๐๔๒. 1042. วฏพฺยาเมสุ นิคฺโรโธ, ธงฺโก ตุ วายเส พเก; วาโร ตฺว’วสรา’เหสุ, กุเจตฺวพฺเภ ปโยธโร. 'Nigrodho' se refiere a la higuera de Bengala y a la medida de una braza. 'Dhaṅko' al cuervo y a la garza. 'Vāro' a la ocasión o turno y al día. 'Payodharo' al pecho femenino y a la nube. ๑๐๔๓. 1043. อุจฺฉงฺเค ลกฺขเณ จา’งฺโก, รสฺมิ’ตฺถี ชุติ รชฺชุสุ; ทิฏฺโฐ’ภาเสสุ อาโลโก,พุทฺโธ ตุ ปณฺฑิเต ชิเน. 'Aṅko' se refiere al regazo y a la marca o señal. 'Rasmi' (femenino) al rayo de luz y a la soga o rienda. 'Āloko' se entiende como visión y resplandor. 'Buddho' se refiere al sabio y al Vencedor. ๑๐๔๔. 1044. สูรํ’สูสุ ปุเม ภานู, ทณฺโฑ ตุ มุคฺคเร ทเม; เทวมจฺเฉสฺว’นิมิโส, ปตฺโถ ตุ มานสานุสุ. 'Bhānū' (masculino) se refiere al sol y al rayo. 'Daṇḍo' al mazo o bastón y al castigo. 'Animiso' se aplica a los dioses y a los peces. 'Pattho' es una medida y una meseta o senda de montaña. ๑๐๔๕. 1045. อาตงฺโก โรค ตาเปสุ,มาตงฺโค สปเจ คเช; มิโค ปสุ กุรุงฺเคสุ, อุลูกิ’นฺเทสุ โกสิโย. 'Ātaṅko' se refiere a la enfermedad y a la aflicción. 'Mātaṅgo' al paria y al elefante. 'Migo' a la bestia y al ciervo. 'Kosiyo' al búho y a Indra. ๑๐๔๖. 1046. วิคฺคโห [Pg.85] กลเห กาเย, ปุริโส มาณว’ตฺตสุ; ทายาโท พนฺธเว ปุตฺเต, สิเร สีสํ ติปุมฺหิ จ. 'Viggaho' se refiere a la disputa y al cuerpo. 'Puriso' al hombre y al ser o alma. 'Dāyādo' al pariente y al hijo o heredero. 'Sīsaṃ' se refiere a la cabeza (en los tres géneros). ๑๐๔๗. 1047. พลิหตฺถํ’สูสุ กโร, ทนฺเต วิปฺเป’ณฺฑเช ทฺวิโช; วตฺตํ ปชฺชา’นนา’จาเร, ธญฺญงฺเค สุขุเม กโณ. 'Karo' se refiere al tributo, a la mano y al rayo. 'Dvijo' (nacido dos veces) al diente, al brahmán y al ave. 'Vattaṃ' al verso, al rostro y a la conducta. 'Kaṇo' a una partícula de grano y a algo diminuto. ๑๐๔๘. 1048. ถมฺโภ ถูณ ชฬตฺเตสุ, สูโป กุมฺมาส พฺยญฺชเน; คณฺโฑ โผเฏ กโปลมฺหิ, อคฺโฆ มูลฺเย จ ปูชเน. 'Thambho' se refiere al pilar y a la rigidez o estupidez. 'Sūpo' al caldo y al condimento. 'Gaṇo' al bulto o inflamación y a la mejilla. 'Aggho' al valor o precio y a la adoración. ๑๐๔๙. 1049. ปกาโร ตุลฺย เภเทสุ, สกุนฺโต ภาสปกฺขิสุ; ภาคฺเย วิธิ วิธาเน จ, สเร ขคฺเค จ สายโก. 'Pakāro' se refiere al modo o tipo y a la semejanza. 'Sakunto' al halcón y al ave en general. 'Vidhi' a la fortuna y a la regla o método. 'Sāyako' a la flecha y a la espada. ๑๐๕๐. 1050. สารงฺโค จาตเก เอเณ, ปตฺตี ตุ สรปกฺขิสุ; เสเท ปาโก วิปาเก ถ,ภิกฺขุเภเท จเย คโณ. 'Sāraṅgo' se refiere al cuco y al ciervo. 'Pattī' a la flecha y al ave. 'Pāko' a la cocción y al resultado o maduración. 'Gaṇo' a una clase de monjes y a una multitud. ๑๐๕๑. 1051. ราสิ ปุญฺเช จ เมสา’โท,อสฺเส โลเณ จ สินฺธโว; สํวฏฺเฏ ปลโย นาเส, ปูโค กมุกราสิสุ. 'Rāsi' se refiere al montón y a un signo del zodiaco. 'Sindhavo' al caballo y a la sal de roca. 'Palayo' a la destrucción y a la disolución del ciclo. 'Pūgo' al árbol de areca y a una multitud o asamblea. ๑๐๕๒. 1052. อมเต ตุ สุธา เลเป, อภิขฺยา นาม รํสิสุ; สตฺติ สามตฺถิเย สตฺเถ, มหี นชฺชนฺตเร ภุวิ; ลีลา กฺริยา วิลาเสสุ,สตฺเต ตุ อตฺรเช ปชา. 'Sudhā' se refiere al néctar y al encalado. 'Abhikhyā' al nombre y al rayo de luz. 'Satti' a la capacidad y al arma. 'Mahī' al río y a la tierra. 'Līlā' a la acción y a la gracia o encanto. 'Pajā' a los seres y a la descendencia. ๑๐๕๓. 1053. ญาเณ ลาเภ อุปลทฺธิ, ปเวณี กุถเวณิสุ; ปวตฺติ วุตฺติ วตฺตาสุ, เวตเน ภรเณ ภติ. 'Upaladdhi' se refiere al conocimiento y a la ganancia. 'Paveṇī' a una manta de lana y al linaje o trenza. 'Pavatti' a la existencia o continuidad y a la noticia. 'Bhati' al salario y al sustento. ๑๐๕๔. 1054. อาจาเรปิ มริยาทา, ภูติ สตฺตา สมิทฺธิสุ; โสปฺเป ปมาเท ตนฺที จ, ยาตฺรา คมน วุตฺติสุ. 'Mariyādā' se refiere a la conducta y al límite. 'Bhūti' a la existencia y a la prosperidad. 'Tandī' a la somnolencia y a la negligencia. 'Yātrā' al viaje y al sustento o modo de vida. ๑๐๕๕. 1055. นินฺทา กุจฺฉา’ปวาเทสุ, กงฺคุ ธญฺญ ปิยงฺคุสุ; โมกฺเขสิเว สเมสนฺติ, วิภาเค ภตฺติ เสวเน. 'Nindā' se refiere al reproche y a la difamación. 'Kaṅgu' a un grano y a la planta medicinal piyaṅgu. 'Santi' a la liberación y a la paz. 'Bhatti' a la porción y a la devoción o servicio. ๑๐๕๖. 1056. อิจฺฉายํ ชุติยํ กนฺติ, รญฺชเน สูรเต รติ; เคเห วสติ วาเส ถ, นที เสนาสุ วาหินี. 'Kanti' se refiere al deseo y al resplandor. 'Rati' al deleite y al placer sexual. 'Vasati' a la casa y a la morada. 'Vāhinī' al río y al ejército. ๑๐๕๗. 1057. ปตฺเถ นาเฬ จ นาฬิ’ตฺถี, คเณ สมิติ สงฺคเม; ตณฺหา โลเภ ปิปาสายํ, มคฺค วุตฺตีสุ วตฺตนี. 'Nāḷi' (femenino) se refiere a una medida y al tallo o tubo. 'Samiti' a la asamblea y al encuentro. 'Taṇhā' a la codicia y a la sed. 'Vattanī' al camino y al sustento. ๑๐๕๘. 1058. ปาณฺยงฺเค นาภิ จกฺกนฺเต, ยาเจ วิญฺญตฺติ ญาปเน; วิตฺติ โตเส เวทนายํ, ฐาเน ตุ ชีวิเต ฐิติ. 'Nābhi' se refiere al ombligo y al eje de la rueda. 'Viññatti' a la petición y a la comunicación o informe. 'Vitti' a la satisfacción y a la sensación. 'Ṭhiti' a la posición y a la vida o duración. ๑๐๕๙. 1059. ตรงฺเค [Pg.86] จา’นฺตเร วีจิ, ธีรตฺเต ธารเณ ธิติ; ภู ภูมิยญฺจ ภมุเก, สทฺเท เวเท สเว สุติ. 'Vīci' se refiere a la ola y al intervalo. 'Dhiti' a la valentía y a la firmeza o retención. 'Bhū' a la tierra y a la ceja. 'Suti' al sonido, al Veda y a la audición. ๑๐๖๐. 1060. โคตฺตํ นาเม จ วํเส ถ, นคเร จ ฆเร ปุรํ; โอกํ ตุ นิสฺสเย เคเห, กุลํ ตุ โคตฺตราสิสุ. 'Gottaṃ' se refiere al nombre y al linaje. 'Puraṃ' a la ciudad y a la casa. 'Okaṃ' al refugio y al hogar. 'Kulaṃ' al clan y a la multitud. ๑๐๖๑. 1061. เหเม วิตฺเต หิรญฺญญฺจ, ปญฺญาณํ ตฺว’งฺก วุทฺธิสุ; อถา’มฺพรญฺจ เข วตฺเถ, คุยฺหํ ลิงฺเค รหสฺย’ปิ. 'Hiraññaṃ' se refiere al oro y a la riqueza. 'Paññāṇaṃ' a la marca y al crecimiento o conocimiento. 'Ambaraṃ' al cielo y a la vestidura. 'Guyhaṃ' a lo secreto y a los órganos genitales. ๑๐๖๒. 1062. ตโป ธมฺเม วเต เจว, ปาเป ตฺวา’คุมฺหิ กิพฺพิสํ; รตนํ มณิ เสฏฺเฐสุ, วสฺสํ หายน วุฏฺฐิสุ. Tapo se refiere a la doctrina y al voto; kibbisaṃ al pecado y la culpa. Ratanaṃ se refiere a las gemas y a lo mejor; vassaṃ al año y a la lluvia. ๑๐๖๓. 1063. วนํ อรญฺญ วารีสุ, ขีรมฺหิ ตุ ชเล ปโย; อกฺขรํ ลิปิ โมกฺเขสุ, เมถูนํ สงฺคเม รเต. Vanaṃ significa bosque y agua; payo leche y agua. Akkharaṃ se refiere a la escritura y a la liberación; methūnaṃ a la unión sexual y al placer. ๑๐๖๔. 1064. โสตํ กณฺเณ ปโยเวเค, ริฏฺฐํ ปาปา’สุเภสุ จ; อาคุ ปาปา’ปราเธสุ, เกตุมฺหิ จิหเน ธโช. Sotaṃ significa oído y corriente; riṭṭhaṃ mal y mal agüero. Āgu se refiere al pecado y la ofensa; dhajo al estandarte y la señal. ๑๐๖๕. 1065. โคปุรํ ทฺวารมตฺเตปิ, มนฺทิรํ นคเร ฆเร; วาจฺจลิงฺคา ปรมิโต, พฺยตฺโต ตุ ปณฺฑิเต ผุเฏ. Gopuraṃ significa puerta de la ciudad; mandiraṃ ciudad y casa. Byatto se usa como adjetivo para el sabio y lo evidente. ๑๐๖๖. 1066. วลฺลโภ ทยิเต’ชฺฌกฺเข, ชเล ถูโล มหตฺยปิ; กุรูเร เภรเว ภีโม,โลโล ตุ โลลุเป จเล. Vallabho significa amado y superintendente; thūlo se refiere a lo grueso y grande. Bhīmo es lo cruel y terrible; lolo es lo codicioso y vacilante. ๑๐๖๗. 1067. พีภจฺโฉ วิกเต ภีเม, โกมเล ติขิเณ มุทุ; อิฏฺเฐ จ มธุเร สาทุ, สาทุมฺหิ มธุโร ปิเย. Bībhaccho significa deforme y terrible; mudu tierno y suave. Sādu es lo deseado y dulce; madhuro es lo sabroso y agradable. ๑๐๖๘. 1068. สิเต ตุ สุทฺเธ โอทาโต, ทฺวิชิวฺโห สูจกา’หิสุ; สกฺเก สมตฺโถ สมฺพนฺเธ, สมตฺตํ นิฏฺฐิตา’ขิเล. Odāto significa blanco y puro; dvijivho calumniador y serpiente. Samattho es capaz y relacionado; samattaṃ terminado y completo. ๑๐๖๙. 1069. สุทฺโธ เกวล ปูเตสุ, ชิฆญฺโญ’นฺตา’ธเมสุ จ; โปโณ’ปนต นินฺเนสุ, อญฺญ นีเจสุ เจ’ตโร. Suddho significa puro y único; jighañño último y vil. Poṇo es inclinado y bajo; itaro es otro y bajo. ๑๐๗๐. 1070. สุจิ สุทฺเธ สิเต ปูเต, เปสโล ทกฺขจารุสุ; อธโม กุจฺฉิเต อูเน, อปฺปิเย ปฺย’ลิโก ภเว. Suci significa puro, blanco y limpio; pesalo hábil y hermoso. Adhamo es despreciable y deficiente; aliko es desagradable y falso. ๑๐๗๑. 1071. พฺยาเป อสุทฺเธ สํกิณฺโณ, ภพฺพํ โยคฺเย จ ภาวินิ; สุขุโม อปฺปกา’ณูสุ, วุทฺโธ เถเร จ ปณฺฑิเต. Saṃkiṇṇo significa impuro y mezclado; bhabbaṃ adecuado y futuro. Sukhumo es pequeño y sutil; vuddho es anciano y sabio. ๑๐๗๒. 1072. สุเภ สาธุมฺหิ ภทฺโท ถ, ตฺยา’โท จ วิปุเล พหุ; ธีโร พุเธ ธิติมนฺเต, เวลฺลิตํ กุฏิเล ธุเต. Bhaddo significa auspicioso y bueno; bahu amplio y mucho. Dhīro es sabio y firme; vellitaṃ es curvo y agitado. ๑๐๗๓. 1073. วิสโท [Pg.87] พฺยตฺต เสเตสุ, ตรุโณ ตุ ยุเว นเว; โยคฺคํ ยาเน, ขเม โยคฺโค,ปิณฺฑิตํ คณิเต ฆเน. Visado significa claro y blanco; taruṇo joven y nuevo. Yoggaṃ se refiere al vehículo; yoggo a lo adecuado. Piṇḍitaṃ es lo calculado y denso. ๑๐๗๔. 1074. พุเธ’ภิชาโต กุลเช, วุทฺโธ’รูสุ มหลฺลโก; กลฺยาณํ สุนฺทเร จาปิ, หิโม ตุ สีตเลปิ จ. Abhijāto significa sabio y de noble cuna; mahallako anciano y grande. Kalyāṇaṃ es hermoso y bueno; himo es frío. ๑๐๗๕. 1075. โลเล ตุ สีเฆ จปโล, วุตฺเต อุทิต มุคฺคเต; อาทิตฺเต คพฺพิเต ทิตฺโต, ปิฏฺฐํ ตุ จุณฺณิเตปิ จ. Capalo significa voluble y rápido; udita dicho y surgido. Ditto es inflamado y orgulloso; piṭṭhaṃ es molido. ๑๐๗๖. 1076. วิคเต วายิเต วีตํ, ภาวิตํ วฑฺฒิเตปิ จ; ภชฺชิเต ปติเต ภฏฺโฐ, ปุฏฺโฐ ปุจฺฉิต โปสิเต. Vītaṃ significa ido y tejido; bhāvitaṃ desarrollado. Bhaṭṭho es frito y caído; puṭṭho es preguntado y alimentado. ๑๐๗๗. 1077. ชาโต ภูเต จเย ชาตํ,ปฏิภาโค สมา’ริสุ; สูโร วีเร รวิสูเร, ทุฏฺโฐ กุทฺเธ จ ทูสิเต. Jāta significa nacido y conjunto; paṭibhāgo similar y rival. Sūro es héroe y sol; duṭṭho es enojado y corrupto. ๑๐๗๘. 1078. ทิฏฺโฐ’ริมฺหิ’กฺขิเต ทิฏฺโฐ,มูฬฺเห โปเต จ พาลิโส; นินฺทายํ เขปเน เขโป, นิยโม นิจฺฉเย วเต. Diṭṭho significa enemigo y visto; bāliso necio y cría. Khepo es insulto y arrojo; niyamo es certeza y voto. ๑๐๗๙. 1079. สลากายํ กุโส ทพฺเภ,พาลฺยาโท ตุ ขเย วโย; เลป คพฺเพสฺว’วเลโป, อณฺฑโช มีนปกฺขิสุ. Kuso significa astilla y hierba kusa; vayo edad y decadencia. Avalepo es ungüento y orgullo; aṇḍajo se refiere a peces y aves. ๑๐๘๐. 1080. พิลาเล นกุเล พพฺพุ, มนฺโถ มนฺถนสตฺตุสุ; วาโล เกเส’สฺสาทิโลเม,สงฺฆาโต ฆาตราสิสุ. Babbu significa gato y mangosta; mantho agitador y enemigo. Vālo es cabello y crin; saṅghāto es matanza y multitud. ๑๐๘๑. 1081. โคปคาเม รเว โฆโส, สูโต สารถิวนฺทิสุ; มาลฺยํ ตุ ปุปฺเผ ตทฺทาเม, วาโห ตุ สกเฏ หเย. Ghoso significa sonido y aldea de pastores; sūto auriga y bardo. Mālyaṃ es flor y guirnalda; vāho es carro y caballo. ๑๐๘๒. 1082. ขเย’จฺจเน จา’ปจโย, กาโล สมย มจฺจุสุ; เภ ตารกา เนตฺตมชฺเฌ, สีมา’ วธิ, ฏฺฐิตีสุ จ. Apacayo significa disminución y veneración; kālo tiempo y muerte. Bha es estrella y pupila; sīmā es límite y frontera. ๑๐๘๓. 1083. อาโภโค ปุณฺณตา’วชฺเช-สฺวา’ฬิ’ตฺถี สขิ เสตุสุ; สตฺเต ถูเล ตีสุ ทฬฺโห, ลตา สาขาย วลฺลิยํ. Ābhogo significa plenitud y atención; āḷi es amiga y puente. Daḷho es firme y grueso; valli es enredadera y rama. ๑๐๘๔. 1084. มุตฺติ’ตฺถี [Pg.88] โมจเน โมกฺเข,กาโย ตุ เทห ราสิสุ; นีเจ ปุถุชฺชโน มูฬฺเห, ภตฺตา สามินิ ธารเก. Mutti significa liberación y emancipación; kāyo cuerpo y cúmulo. Puthujjano es la persona común y el necio; bhattā es el señor y el sustentador. ๑๐๘๕. 1085. สิขา, ปิญฺเฉสุ สิขณฺโฑ, สตฺเต ตฺว’ตฺตนิ ปุคฺคโล; สมฺพาโธ สํกเฏ คุยฺเห,นาเส เขเป ปราภโว. Sikhaṇ\|do significa cresta y plumaje; puggalo ser y persona. Sambādho es estrechez y zona privada; parābhavo es ruina y desprecio. ๑๐๘๖. 1086. วจฺโจ รูเป กรีเส ถ, ชุติ’ตฺถี กนฺติรํสิสุ; Vacco significa forma y excremento; juti resplandor y rayo. ๑๐๘๗. 1087. ลพฺภํ ยุตฺเต จ ลทฺธพฺเพ, ขณฺเฑ ปณฺเณ ทลํ มตํ; สลฺลํ กณฺเฑ สลากายํ, สุจิตฺเต ธาวนํ คเต; ภนฺตตฺเถ วิพฺภโม หาเว, โมโห’วิชฺชาย มุจฺฉเน. Labbhaṃ significa adecuado y obtenible; dalaṃ fragmento y hoja. Sallaṃ es flecha y astilla; dhāvanaṃ es limpieza y carrera. Vibbhamo es confusión y ademán; moho es ignorancia y desvanecimiento. ๑๐๘๘. 1088. เสโท ฆมฺมชเล ปาเก,โคเฬ อุจฺฉุมเย คุโฬ; มิตฺเต สหาเย จ สขา, วิภู นิจฺจปฺปภูสุ โส. Sedo significa sudor y cocción; guḷo es bola y melaza. Sakhā es amigo y compañero; vibhū es eterno y soberano. ๑๐๘๙. 1089. ขคฺเค กุรูเร เนตฺตึโส, ปรสฺมึ อตฺร ตีสฺว’มุ; กลงฺโก’งฺกา’ปวาเทสุ,เทเส ชนปโท ชเน. Nettiṃso significa espada y cruel; amu se refiere a aquel; kalaṅko es marca y difamación; janapado es región y gente. ๑๐๙๐. 1090. ปชฺเช คาถา วจีเภเท, วํโส ตฺว’นฺวยเวณุสุ; ยานํ รถาโท คมเน, สรูปสฺมึ อโธ ตลํ. Pajja significa verso y discurso; vaṃso linaje y bambú. Yānaṃ es vehículo y marcha; talaṃ es superficie y base. ๑๐๙๑. 1091. มชฺโฌ วิลคฺเค เวมชฺเฌ, ปุปฺผํ ตุ กุสุโม’ตุสุ; สีลํ สภาเว สุพฺพเต, ปุงฺคโว อุสเภ วเร. Majjho significa cintura y medio; pupphaṃ flor y menstruo. Sīlaṃ es naturaleza y virtud; puṅgavo es toro y excelente. ๑๐๙๒. 1092. โกเส ขคาทิพีเช’ณฺฑํ, กุหรํ คพฺภเร พิเล; เนตฺตึเส คณฺฑเก ขคฺโค, กทมฺโพ ตุ ทุเม จเย. La palabra 'Kosa' se refiere a la vaina de una espada y al testículo; 'Kuhara' se refiere a una caverna o un agujero; 'Khagga' significa espada y rinoceronte; y 'Kadamba' se refiere a un tipo de árbol y a una multitud. ๑๐๙๓. 1093. เภ’เธนุยํ โรหิณี’ตฺถี, วรงฺคํ โยนิยํ สิเร; อกฺโกเส สปเถ สาโป, ปงฺกํ ปาเป จ กทฺทเม. 'Rohiṇī' se aplica a una estrella, a una vaca y a una mujer; 'Varaṅga' se refiere al órgano femenino y a la cabeza; 'Sāpa' significa maldición y juramento; 'Paṅka' se refiere al pecado y al lodo. ๑๐๙๔. 1094. โภควตฺยุ’รเค โภคี, สฺสโร ตุ สิวสามิสุ; พเล ปภาเว วีริยํ, เตโช เตสุ จ ทิตฺติยํ. 'Bhogī' se refiere a una serpiente y a quien posee riquezas; 'Issara' se aplica a Shiva y al señor o dueño; 'Vīriya' significa fuerza, poder y energía; 'Teja' denota esplendor en estos mismos sentidos. ๑๐๙๕. 1095. ธารา สนฺตติ ขคฺคงฺเค, วานํ ตณฺหาย สิพฺพเน; ขตฺตา สูเต ปฏิหาเร, วิตฺติ ปีฬาสุ เวทนา. 'Dhārā' significa continuidad y el filo de una espada; 'Vāna' se refiere al deseo y a la costura; 'Khattā' significa auriga y portero; 'Vedanā' incluye el gozo (vitti) y el sufrimiento (pīḷā). ๑๐๙๖. 1096. ถิยํ [Pg.89] มติ’จฺฉาปญฺญาสุ, ปาเป ยุทฺเธ รเว รโณ; ลโวตุ พินฺทุ’จฺเฉเทสุ, ปลาเล’ ติสเย ภุสํ. La palabra femenina 'Mati' significa deseo y sabiduría; 'Raṇa' se refiere al pecado, a la guerra y al sonido; 'Lava' significa gota y corte; 'Bhusa' se refiere a la paja y a lo excesivo. ๑๐๙๗. 1097. พาธา ทุกฺเข นิเสเธ จ, มูลปเทปิ มาติกา; สฺเนโห เตเล’ธิกปฺเปเม,ฆรา’เปกฺขาสุ อาลโย. 'Bādhā' significa sufrimiento y prohibición; 'Mātikā' se refiere al texto original; 'Sneha' significa aceite y gran afecto; 'Ālaya' significa casa y apego o expectativa. ๑๐๙๘. 1098. เกตุสฺมึ เกตนํ เคเห, ฐาเน ภูมิ’ตฺถิยํ ภุวิ; เลขฺเย เลโข ราชิ เลขา, ปูชิเต ภควา ชิเน. 'Ketana' significa estandarte y casa; la palabra femenina 'Bhūmi' se refiere a un lugar y a la tierra; 'Lekha' es un escrito y 'Lekhā' es una línea; 'Bhagavā' se aplica al Venerable y al Conquistador (Buda). ๑๐๙๙. 1099. คทา สตฺเถ คโท โรเค, นิสชฺชา ปีเฐสฺวา’สนํ; ตถาคโต ชิเน สตฺเต,จเย เทเห สมุสฺสโย. 'Gadā' es un arma (maza) y 'Gada' es una enfermedad; 'Āsana' significa el acto de sentarse y un asiento; 'Tathāgata' se refiere al Conquistador y a los seres; 'Samussaya' significa cúmulo y cuerpo. ๑๑๐๐. 1100. พิลํ โกฏฺฐาส ฉิทฺเทสุ, วชฺชํ โทเส จ เภริยํ; กาเล ทีฆญฺชเส’ทฺธานํ, อาลิยํ เสตุ การเณ. 'Bila' significa parte y agujero; 'Vajja' significa falta y tambor; 'Addhāna' se refiere al tiempo y a un camino largo; 'Āli' significa puente y causa. ๑๑๐๑. 1101. โอกาโส การเณ เทเส,สภา เคเห จ สํสเท; ยูโป ถมฺเภ จ ปาสาเท, อยนํ คมเน ปเถ. 'Okāsa' significa causa y lugar; 'Sabhā' significa casa y asamblea; 'Yūpa' se refiere a un pilar y a un palacio; 'Ayana' significa ir y camino. ๑๑๐๒. 1102. อกฺโก รุกฺขนฺตเร สูเร,อสฺโส โกเณ หเยปิ จ; อํโส ขนฺเธ จ โกฏฺฐาเส,ชาลํ สูสฺว’จฺจิ โน ปุเม. 'Akka' se refiere a un tipo de árbol y al sol; 'Assa' significa esquina y caballo; 'Aṃsa' significa hombro y parte; 'Jāla' significa red y llama (no es masculino). ๑๑๐๓. 1103. นาสา’สตฺเตสฺว’ ภาโว ถ,อนฺน โมทน ภุตฺติสุ; ชีวํ ปาเน ชเน ชีโว,ฆาโส ตฺว’นฺเน จ ภกฺขเณ. 'Nāsa' se refiere a la inexistencia en los seres; 'Anna' significa arroz cocido y alimento; 'Jīva' significa respiración y gente; 'Ghāsa' significa alimento y el acto de comer. ๑๑๐๔. 1104. ฉทเน’จฺฉาทนํ วตฺเถ, นิกาโย เคหราสิสุ; อนฺนาโท อามิสํ มํเส; ทิกฺขา ตุ ยชเน’จฺจเน. 'Acchādana' significa techo y vestido; 'Nikāya' significa casa y grupo; 'Āmisa' se refiere al alimento y a la carne; 'Dikkhā' significa sacrificio y adoración. ๑๑๐๕. 1105. กฺริยายํ การิกา ปชฺเช,เกตุ ตุ จิหเน ธเช; กุสุมํ ถีรเช ปุปฺเผ, วานเร ตุ พุเธ กวิ. 'Kārikā' significa acción y verso; 'Ketu' significa señal y bandera; 'Kusuma' se refiere a la menstruación y a la flor; 'Kavi' significa mono y sabio. ๑๑๐๖. 1106. อธเร [Pg.90] ขรเภ โอฏฺโฐ, ลุทฺโท ตุ ลุทฺทเกปิ จ; กลุสํ ตฺวา’วิเล ปาเป, ปาเป กลิ ปราชเย. 'Oṭṭha' significa labio inferior y camello; 'Ludda' significa cruel y cazador; 'Kalusa' significa turbio y pecado; 'Kali' significa pecado y derrota. ๑๑๐๗. 1107. กนฺตาโร วน, ทุคฺเคสุ, จโร จารมฺหิ จญฺจเล; ชนาวาเส คเณ คาโม, จมฺมํ ตุ ผลเก ตเจ. 'Kantāra' significa bosque y camino difícil; 'Caro' significa espía e inestable; 'Gāma' significa aldea y grupo; 'Camma' significa escudo y piel. ๑๑๐๘. 1108. อาโมโท หาส คนฺเธสุ,จารุ ตุ กนเกปิ จ; สตฺตายํ ภวนํ เคเห, เลเส ตุ ขลิเต ฉลํ. 'Āmoda' significa alegría y fragancia; 'Cāru' significa hermoso y oro; 'Bhavana' significa existencia y casa; 'Chala' significa pretexto y error. ๑๑๐๙. 1109. เวรํ ปาเป จ ปฏิเฆ, ตโจ จมฺมนิ วกฺกเล; อุจฺเจ’ธิโรเห อาโรโห, เนตฺตํ วตฺถนฺตร’กฺขิสุ. 'Vera' significa pecado y odio; 'Taca' significa piel y corteza; 'Āroha' significa altura y ascenso; 'Netta' significa un tipo de tela y ojo. ๑๑๑๐. 1110. ปฏิหาเร มุเข ทฺวารํ, เปเต ญาเต มโต ติสุ; มาโส ปรณฺณ กาเลสุ, นคฺโค ตฺว’เจลเกปิ จ. 'Dvāra' significa portero y boca; 'Mata' significa difunto y conocido (en los tres géneros); 'Māsa' significa un tipo de legumbre y mes; 'Nagga' significa desnudo. ๑๑๑๑. 1111. โทเส ฆาเต จ ปฏิโฆ, มิคาโท ฉคเล ปสุ; อรูเป จา’วฺหเย นามํ, ทโร ทรถ ภีติสุ. 'Paṭigha' significa odio y golpe; 'Pasu' significa animal y cabra; 'Nāma' significa lo inmaterial y nombre; 'Dara' significa angustia y miedo. ๑๑๑๒. 1112. ยาจเน โภชเน ภิกฺขา,ภาเร ตฺว’ติสเย ภโร; ทพฺพิ’นฺทชายาสุ สุชา, เมเฆ ตฺว’พฺภํ วิหายเส. 'Bhikkhā' significa mendicidad y alimento; 'Bhara' significa carga y exceso; 'Sujā' significa cuchara de sacrificio y la esposa de Indra; 'Abbha' significa nube y cielo. ๑๑๑๓. 1113. โมทโก ขชฺชเภเทปิ, มณิเก รตเน มณิ; เสลา’ราเมสุ มลโย,สภาว’งฺเกสุ ลกฺขณํ. 'Modaka' es un tipo de dulce; 'Maṇi' significa vasija y joya; 'Malaya' significa montaña y jardín; 'Lakkhaṇa' significa naturaleza y marca. ๑๑๑๔. 1114. หวิ สปฺปิมฺหิ โหตพฺเพ, สิโร เสฏฺเฐ จ มุทฺธนิ; วิจาเรปิ วิเวโก ถ, สิขรี ปพฺพเต ทุเม. 'Havi' significa mantequilla clarificada y ofrenda; 'Sira' significa jefe y cabeza; 'Viveka' significa investigación y retiro; 'Sikharī' significa montaña y árbol. ๑๑๑๕. 1115. เวโค ชเว ปวาเห จ, สงฺกุ ตุ ขิลเหติสุ; นิคฺคหีเต กเณ พินฺทุ, วราโห สูกเร คเช. 'Vega' significa velocidad y flujo; 'Saṅku' significa estaca y causa; 'Bindu' significa el signo del nasal (niggahīta) y gota; 'Varāha' significa cerdo y elefante. ๑๑๑๖. 1116. เนตฺตนฺเต จิตฺตเก’ปางฺคํ, สิทฺธตฺโถ สาสเป ชิเน; หาโร มุตฺตาคุเณ คาเห,ขารโก มกุเฬ รเส. 'Apāṅga' significa el rabillo del ojo y una marca facial; 'Siddhattha' significa mostaza y el Conquistador; 'Hāra' significa collar de perlas y captura; 'Khāraka' significa capullo y jugo. ๑๑๑๗. 1117. อจฺจโย’ ติกฺกเม โทเส,เสลรุกฺเขสฺว’โค นโค; สฺวปฺเป’วธารเณ มตฺตํ, อปจิตฺย’จฺจเน ขเย. 'Accaya' significa transgresión y falta; 'Aga' o 'Naga' significa montaña y árbol; 'Matta' significa poco y medida; 'Apaciti' significa adoración y pérdida. ๑๑๑๘. 1118. ฉิทฺโท’ตรเณสฺโว’ตาโร,พฺรหฺเม [Pg.91] จ ชนเก ปิตา; ปิตามโห’ยฺยเก พฺรหฺเม,โปโต นาวาย พาลเก. 'Otāra' significa agujero y descenso; 'Pitā' significa Brahma y padre; 'Pitāmaha' significa abuelo y Brahma; 'Poto' significa barco y cría de animal. ๑๑๑๙. 1119. รุกฺเข วณฺเณ สุเน โสโณ,สคฺเค ตุ คคเน ทิโว; วตฺเถ คนฺเธ ฆเร วาโส, จุลฺโล ขุทฺเท จ อุทฺธเน. 'Soṇa' se aplica a un árbol, a un color y a un perro; 'Diva' significa cielo y firmamento; 'Vāsa' significa vestido, fragancia y casa; 'Cullo' significa pequeño y horno. ๑๑๒๐. 1120. กณฺโณ โกเณ จ สวเณ,มาลา ปุปฺเผ จ ปนฺติยํ; ภาโค ภาคฺเย’กเทเสสุ,กุฏฺฐํ โรเค’ ชปาลเก. 'Kaṇṇa' significa esquina y oreja; 'Mālā' significa flor e hilera; 'Bhāga' significa fortuna y parte; 'Kuṭṭha' significa lepra y un tipo de planta. ๑๑๒๑. 1121. เสยฺยา เสนาสเน เสเน, จุนฺทภณฺฑมฺหิ จ’พฺภโม; วตฺถาทิโลมํ’สุ กเร, นิปาโต ปตเน’พฺยเย. 'Seyyā' significa lecho y el acto de dormir; 'Abbhama' se refiere al torno del tornero; 'Aṃsu' significa el pelo de las telas y rayo de luz; 'Nipāta' significa caída y partícula gramatical. ๑๑๒๒. 1122. สาขายํ วิฏโป ถมฺเภ, สตฺตุ ขชฺชนฺตเร ทิเส; สามิโก ปติ’ยิเรสุ, ปฏฺฐานํ คติ เหตุสุ. ‘Viṭapa’ significa rama o tronco; ‘sattu’ se refiere al enemigo o al alimento; ‘pati’ significa esposo o dueño; ‘paṭṭhāna’ se usa para origen, destino o causa. ๑๑๒๓. 1123. ราเค รงฺโค นจฺจฏฺฐาเน, ปานํ เปยฺเย จ ปีติยํ; อิณุ’กฺเขเปสุ อุทฺธาโร, อุมฺมาเร เอฬโก อเช. ‘Raṅga’ se usa para la pasión o el lugar de danza (teatro); ‘pāna’ para la bebida o el deleite al beber; ‘uddhāra’ para el pago de deudas o el levantamiento; ‘eḷaka’ para el umbral o el carnero. ๑๑๒๔. 1124. ปหาโร โปถเน ยาเม,สรโท หายโน’ตุสุ; กุณฺฑิกายา’ฬฺหเก ตุมฺโพ,ปลาโล ตุ ภุสมฺหิ จ. ‘Pahāra’ significa golpe o vigilia nocturna; ‘sarada’ significa otoño o año; ‘tumba’ es una vasija o una medida (āḷhaka); y ‘palāla’ significa paja o tamo. ๑๑๒๕. 1125. มตา’วาเฏ จเย กาสุ, ปนิสา การเณ รโห; กาโส โปฏคเล โรเค,โทโส โกเธ คุเณ’ตเร. ‘Kāsu’ se refiere a una fosa o un montón; ‘raho’ para lo secreto o la razón; ‘kāso’ para la hierba poṭagala o la enfermedad (tos); ‘dosa’ para la ira o el defecto (lo opuesto a la virtud). ๑๑๒๖. 1126. ยุตฺย’ฏฺฏาล’ฏฺฏิเตสฺว’ฏฺโฏ, กีฬายํ กานเน ทโว; อุปฺปตฺติยํ โจ’ปฺปตนํ, อุยฺยานํ คมเน วเน. ‘Aṭṭa’ se refiere a una torre de vigilancia o a alguien afligido; ‘dava’ para el juego o el bosque; ‘uppatana’ para el nacimiento o el salto hacia arriba; ‘uyyāna’ para el jardín o la partida. ๑๑๒๗. 1127. โวกาโร ลามเก ขนฺเธ, มูโล’ปทาสุ ปาภตํ; ทสา’ วตฺถา ปฏนฺเตสุ, การณํ ฆาต, เหตุสุ. ‘Vokāra’ significa lo despreciable o un agregado (khandha); ‘pābhata’ significa origen o regalo; ‘dasā’ significa condición o el borde de una tela; ‘kāraṇa’ se usa para el castigo o la causa. ๑๑๒๘. 1128. หตฺถิทาเน [Pg.92] มโท คพฺเพ, ฆฏา ฆฏน ราสิสุ; อุปหาโร’ภิหาเรปิ, จโย พนฺธน ราสิสุ. ‘Mada’ se refiere a la secreción del elefante o al orgullo; ‘ghaṭā’ al esfuerzo o a una multitud; ‘upahāra’ también significa ofrenda; y ‘caya’ se usa para atadura o acumulación. ๑๑๒๙. 1129. คนฺโธ โถเก ฆายนีเย,จาโค ตุ ทานหานิสุ; ปาเน ปโมเท ปีติ’ตฺถี, อิเณ คิวา คเลปิ จ. ‘Gandha’ significa un rastro o lo que es olfateable; ‘cāga’ significa generosidad o renuncia; ‘pīti’ (femenino) para la bebida o el deleite; y ‘givā’ para el cuello o la garganta. ๑๑๓๐. 1130. ปติฏฺฐา นิสฺสเย ฐาเน, พลกฺกาเรปิ สาหสํ; ภงฺโค เภเท ปเฏ ภงฺคํ, ฉตฺตํ ตุ ฉวเกปิ จ. ‘Patiṭṭhā’ significa apoyo o lugar; ‘sāhasa’ significa violencia o temeridad; ‘bhaṅga’ significa ruptura y también un tipo de tela; y ‘chatta’ se usa para la sombrilla o el cadáver. ๑๑๓๑. 1131. ญาเณ ภุวิ จ ภูริ’ตฺตี, อนงฺเค มทโน ทุเม; ปมาตริปิ มาตา ถ, เวฐุ’ณีเสสุ เวฐนํ. ‘Bhūri’ (femenino) significa sabiduría o la tierra; ‘madana’ el dios del amor o un árbol; ‘mātā’ significa madre o quien mide; y ‘veṭhana’ significa turbante o envoltura. ๑๑๓๒. 1132. มาริโส ตณฺฑุเลยฺเย’ยฺเย,โมกฺโข นิพฺพาน มุตฺติสุ; อินฺโท’ธิปติ สกฺเกสฺวา, รมฺมณํ เหตุ โคจเร. ‘Mārisa’ para la planta taṇḍuleyya o para una persona venerable; ‘mokkha’ para el nirvana o la liberación; ‘inda’ para señor o Sakka; ‘ārammaṇa’ para causa o el objeto de los sentidos. ๑๑๓๓. 1133. องฺเก สณฺฐาน มากาเร,เขตฺเต วปฺโป ตเฏปิ จ; สมฺมุตฺย’นุญฺญา โวหาเร, สฺว’ถ ลาชาสุ จา’กฺขตํ. ‘Aṅka’ para marca o forma; ‘vappa’ para la siembra o la ribera; ‘sammuti’ para el consentimiento o la convención; y ‘akkhata’ para lo ileso o el grano tostado. ๑๑๓๔. 1134. สตฺรํ ยาเค สทาทาเน,โสโม ตุ โอสธิ’นฺทุสุ; สงฺฆาโต ยุคเคหงฺเค, ขาโร อูเส จ ภสฺมนิ. ‘Satra’ para el sacrificio o la limosna constante; ‘soma’ para la planta medicinal o la luna; ‘saṅghāta’ para la unión o parte de un edificio; ‘khāra’ para el álcali o la ceniza. ๑๑๓๕. 1135. อาตาโป วีริเย ตาเป,ภาเค สีมาย โอธิ จาติ. ‘Ātāpa’ para la energía (vīriya) o el calor; ‘bhāga’, ‘sīmā’ y ‘odhi’ significan límite o frontera. อิติ ปาทาเนกตฺถวคฺโค. Así concluye la sección de palabras con diversos significados de un solo verso. อเนกตฺถวคฺโค นิฏฺฐิโต. La sección de significados múltiples ha finalizado. ๓. สามญฺญกณฺฑ 3. Sección General (Sāmaññakaṇḍa) ๔. อพฺยยวคฺค 4. Sección de los Indeclinables (Abyayavagga) ๑๑๓๖. 1136. อพฺยยํ วุจฺจเต ทานิ, จิรสฺสํ ตุ จิรํ ตถา; จิเรน จิรรตฺตาย, สห สทฺธึ สมํ อมา. Ahora se explican los indeclinables: ‘cirassaṃ’, ‘ciraṃ’, ‘cirena’ y ‘cirarattāya’ significan por largo tiempo; ‘saha’, ‘saddhiṃ’, ‘samaṃ’ y ‘amā’ significan junto con. ๑๑๓๗. 1137. ปุนปฺปุนํ [Pg.93] อภิณฺหญฺจา, สกึ จา’ภิกฺขณํ มุหุํ; วชฺชเน ตุ วินา นานา, อนฺตเรน ริเต ปุถุ. ‘Punappunaṃ’, ‘abhiṇhaṃ’, ‘sakiṃ’, ‘abhikkhaṇaṃ’ y ‘muhuṃ’ significan repetidamente; ‘vinā’, ‘nānā’, ‘antarena’, ‘rite’ y ‘puthu’ se usan en el sentido de exclusión o sin. ๑๑๓๘. 1138. พลวํ สุฏฺฐุ จา’ตีวา, ติสเย กิมุต สฺว’ติ; อโห ตุ กึ กิมู’ ทาหุ, วิกปฺเป กิมุโต’ท จ. ‘Suṭṭhu’, ‘atīva’ y ‘ati’ significan excesivamente; ‘aho’, ‘kiṃ’, ‘kimu’, ‘udāhu’, ‘kimuto’ y ‘uda’ se usan para la duda o la alternativa. ๑๑๓๙. 1139. อวฺหาเน โภ อเร อมฺโภ,หมฺโภ เร เช’งฺค อาวุโส; เห หเร ถ กถํ กึสุ, นนุ กจฺจิ นุ กึ สมา. Para llamar: ‘bho’, ‘are’, ‘ambho’, ‘hambho’, ‘re’, ‘je’, ‘aṅga’, ‘āvuso’, ‘he’, ‘hare’; ‘kathaṃ’, ‘kiṃsu’, ‘nanu’, ‘kacci’, ‘nu’ y ‘kiṃ’ son interrogativos. ๑๑๔๐. 1140. อธุเน’ตรหี’ทานิ, สมฺปติ อญฺญทตฺถุ ตุ; ตคฺเฆ’ กํเส สสกฺกญฺจา, ทฺธา กามํ ชาตุ เว หเว. ‘Adhunā’, ‘etarahi’, ‘idāni’, ‘sampati’ significan ahora; ‘aññadatthu’, ‘taggha’, ‘ekāṃse’, ‘sasakkaṃ’, ‘addhā’, ‘kāmaṃ’, ‘jātu’, ‘ve’ y ‘have’ expresan certeza. ๑๑๔๑. 1141. ยาวตา ตาวตา ยาว, ตาว กิตฺตาวตา ตถา; เอตฺตาวตา จ กีเว’ติ, ปริจฺเฉทตฺถวาจกา. ‘Yāvatā’, ‘tāvatā’, ‘yāva’, ‘tāva’, ‘kittāvatā’, ‘ettāvatā’ y ‘kīva’ son palabras que expresan medida o límite. ๑๑๔๒. 1142. ยถา ตถา ยเถเว’วํ, ยถานาม ยถาหิ จ; เสยฺยถาปฺเย’วเมวํ, วา, ตเถว จ ยถาปิ จ. ‘Yathā’, ‘tathā’, ‘yatheva’, ‘evaṃ’, ‘yathānāma’, ‘yathāhi’, ‘seyyathāpi’, ‘evameva’, ‘vā’, ‘tatheva’ y ‘yathāpi’ son comparativos. ๑๑๔๓. 1143. เอวมฺปิ จ เสยฺยถาปิ, นาม ยถริวา’ปิ จ; ปฏิภาคตฺเถ ยถาจ, วิย ตถริวา’ปิ จ. ‘Evampi’, ‘seyyathāpi’, ‘nāma’, ‘yathariva’, ‘yathā’, ‘viya’ y ‘tathariva’ se usan para denotar semejanza. ๑๑๔๔. 1144. สํ สามญฺจ สยํ จาถ, อาม สาหุ ลหู’ปิ จ; โอปายิกํ ปติรูปํ, สาธฺเว’วํ สมฺปฏิจฺฉเน. ‘Saṃ’, ‘sāmaṃ’ y ‘sayaṃ’ significan por uno mismo; ‘āma’, ‘sāhu’, ‘lahu’, ‘opāyikaṃ’, ‘patirūpaṃ’, ‘sādhu’ y ‘evaṃ’ se usan para el asentimiento. ๑๑๔๕. 1145. ยํ ตํ ยโต ตโต เยน,เตเน’ติ การเณ สิยุํ; อสากลฺเย ตุ จน จิ, นิปฺผเล ตุ มุธา ภเว. ‘Yaṃ’, ‘taṃ’, ‘yato’, ‘tato’, ‘yena’ y ‘tena’ se usan para indicar la causa; ‘cana’ y ‘ci’ para lo incompleto; y ‘mudhā’ para lo que es en vano. ๑๑๔๖. 1146. กทาจิ ชาตุ ตุลฺยา’ถ, สพฺพโต จ สมนฺตโต; ปริโต จ สมนฺตาปิ, อถ มิจฺฉา มุสา ภเว. ‘Kadāci’ y ‘jātu’ significan a veces; ‘sabbato’, ‘samantato’, ‘parito’ y ‘samantā’ significan por todas partes; ‘micchā’ y ‘musā’ significan falsamente. ๑๑๔๗. 1147. นิเสเธ น อโนมา’ลํ, นหิ เจตุ สเจ ยทิ; อนุกุลฺเย ตุ สทฺธญฺจ,นตฺตํ โทโส ทิวา ตฺว’เห. ‘Na’, ‘no’, ‘alaṃ’ y ‘nahi’ son para la prohibición; ‘ce’, ‘sace’ y ‘yadi’ para la condición; ‘saddhaṃ’ para la conformidad; ‘nattaṃ’ y ‘dosā’ para la noche; ‘divā’ y ‘aha’ para el día. ๑๑๔๘. 1148. อีสํ กิญฺจิ มนํ อปฺเป, สหสา ตุ อตกฺกิเต; ปุเร คฺคโต ตุ ปุรโต, เปจฺจา’มุตฺรภวนฺตเร. 'Īsaṃ', 'kiñci', 'manaṃ' y 'appe' significan un poco. 'Sahasā' significa repentinamente, en lo inesperado. 'Pure' y 'purato' significan delante o antes. 'Peccā' significa después de morir, en el más allá o en otra existencia. ๑๑๔๙. 1149. อโห [Pg.94] หี วิมฺหเย ตุณฺหี,ตุ โมเน ถา’วิ ปาตุ จ; ตงฺขเณ สชฺชุ สปทิ, พลกฺกาเร ปสยฺห จ. 'Aho' y 'hī' expresan asombro. 'Tuṇhī' y 'mone' significan silencio. 'Āvi' y 'pātu' significan abiertamente o manifiestamente. 'Taṅkhaṇe', 'sajju' y 'sapadi' significan instantáneamente. 'Balakkāre' y 'pasayha' significan por la fuerza. ๑๑๕๐. 1150. สุทํ โข อสฺสุ ยคฺเฆ เว,หา’ทโย ปทปูรเณ; อนฺตเรน’นฺตรา อนฺโต, วสฺสํ นูน จ นิจฺฉเย. 'Sudaṃ', 'kho', 'assu', 'yagghe', 've' y 'hā' se usan como partículas de relleno para completar el verso. 'Antarena', 'antarā' y 'anto' significan dentro o en medio. 'Vassaṃ' y 'nūna' se usan para expresar certeza. ๑๑๕๑. 1151. อานนฺเท สญฺจ ทิฏฺฐา ถ, วิโรธกถเน นนุ; กามปฺปเวทเน กจฺจิ, อุสูโยปคเม’ตฺถุ จ. 'Ānande' expresa alegría. 'Sa' y 'ca' significan 'y'. 'Diṭṭhā' significa 'visto' o se usa como exclamación de alegría. 'Nanu' se usa en preguntas. 'Kacci' expresa deseo o esperanza. 'Etthu' se usa para denotar envidia o celos. ๑๑๕๒. 1152. เอวา’วธารเณ เญยฺยํ, ยถาตฺตํ ตุ ยถาตถํ; นีจํ อปฺเป, มหตฺยุ’จฺจํ, อถ ปาโต ปเค สมา. 'Eva' debe entenderse como énfasis o restricción. 'Yathāttaṃ', 'tu' y 'yathātathaṃ' significan 'según la verdad' o 'realmente'. 'Nīcaṃ' significa bajo, 'appe' poco, 'mahatí' y 'uccaṃ' alto. 'Atha', 'pāto' y 'page' significan temprano por la mañana. ๑๑๕๓. 1153. นิจฺเจ สทา สนํ ปาโย,พาหุลฺเย พาหิรํ พหิ; พหิทฺธา พาหิรา พาหฺเย, สีเฆตุ สณิกํ ภเว. 'Nicce', 'sadā', 'sanaṃ' y 'pāyo' significan siempre o usualmente. 'Bāhulye' significa abundancia. 'Bāhiraṃ', 'bahi', 'bahiddhā', 'bāhirā' y 'bāhye' significan fuera o exterior. 'Sīghe' significa rápido y 'saṇikaṃ' significa lento. ๑๑๕๔. 1154. อตฺถํ อทสฺสเน ทุฏฺฐุ, นินฺทายํ, วนฺทเน นโม; สมฺมา สุฏฺฐุ ปสํสายํ, อโถ สตฺตาย มตฺถิ จ. 'Atthaṃ' significa desaparición o no visión. 'Duṭṭhu' se usa para censura. 'Namo' se usa para saludo o reverencia. 'Sammā' y 'suṭṭhu' se usan para alabanza. 'Atho' significa 'y'. 'Atthi' significa existencia o 'hay'. ๑๑๕๕. 1155. สายํ สาเย’ชฺช อตฺรา’เห,สุเว ตุ สฺเว อนาคเต; ตโต ปเร ปรสุเว, หิยฺโยตุ ทิวเส คเต. 'Sāyaṃ' y 'sāye' significan por la tarde. 'Ajja', 'atra' e 'idha' significan hoy o aquí. 'Suve' y 'sve' significan mañana (el día siguiente). 'Tato pare' y 'parasuve' significan pasado mañana. 'Hiyo' significa ayer, el día pasado. ๑๑๕๖. 1156. ยตฺถ ยตฺร ยหึจาถ, ตตฺถ ตตฺร ตหึตหํ; อโถ อุทฺธญฺจ อุปริ, เหฏฺฐา ตุ จ อโธ สมา. 'Yattha', 'yatra' y 'yahiṃ' significan donde sea. 'Tattha', 'tatra', 'tahiṃ' y 'tahaṃ' significan allí. 'Uddhaṃ' y 'upari' significan arriba. 'Heṭṭhā' y 'adho' significan abajo. ๑๑๕๗. 1157. โจทเน อิงฺฆ หนฺทา’ถ, อาราทูรา จ อารกา; ปรมฺมุขา ตุ จ รโห, สมฺมุขา ตฺวา’วิ ปาตุ จ. 'Iṅgha' y 'handa' se usan para exhortar o instar. 'Ārā', 'dūrā' y 'ārakā' significan lejos. 'Parammukhā' significa con el rostro vuelto o detrás. 'Raho' significa en secreto. 'Sammukhā', 'āvi' y 'pātu' significan frente a frente o manifiestamente. ๑๑๕๘. 1158. สํสยตฺถมฺหิ อปฺเปว, อปฺเปวนาม นู’ติ จ; นิทสฺสเน อิติ’ตฺถญฺจ, เอวํ, กิจฺเฉ กถญฺจิ จ. 'Appeva', 'appevanāma' y 'nu' se usan para expresar duda o incertidumbre. 'Iti', 'itthaṃ' y 'evaṃ' se usan para ilustrar o decir 'así'. 'Kathañci' se usa para indicar dificultad o 'de alguna manera'. ๑๑๕๙. 1159. หา เขเท สจฺฉิ ปจฺจกฺเข,ธุวํ ถิเร’วธารเณ; ติโร ตุ ติริยํ จาถ, กุจฺฉายํ ทุฏฺฐุ กุ’จฺจเต. 'Hā' expresa aflicción. 'Sacchi' y 'paccakkhe' significan ante los ojos o personalmente. 'Dhuvaṃ' y 'thire' significan firmeza o énfasis. 'Tiro' y 'tiriyaṃ' significan a través o al otro lado. 'Duṭṭhu' y 'ku' se usan para expresar desprecio o maldad. ๑๑๖๐. 1160. สุวตฺถิ อาสิฏฺฐตฺถมฺหิ, นินฺทายํ ตุ ธี กถฺยเต; กุหิญฺจนํ กุหึ กุตฺร, กุตฺถ กตฺถ กหํ กฺว ถ. 'Suvatthi' se usa para bendición o bienestar. 'Dhī' se usa para expresar censura o asco. 'Kuhiñcanaṃ', 'kuhiṃ', 'kutra', 'kuttha', 'kattha', 'ahaṃ' y 'kva' significan '¿dónde?'. ๑๑๖๑. 1161. อิเห’ธา’ตฺร [Pg.95] ตุ เอตฺถา’ตฺถ,อถ สพฺพตฺร สพฺพธิ; กทา กุทาจนํ จาถ, ตทานิ จ ตทา สมา. 'Iha', 'idha', 'atra', 'ettha' y 'attha' significan aquí. 'Sabbatra' y 'sabbadhi' significan en todas partes. 'Kadā' y 'kudācanaṃ' significan '¿cuándo?'. 'Tadāni' y 'tadā' significan entonces. ๑๑๖๒. 1162. อาทิกมฺเม ภุสตฺเถ จ, สมฺภโว’ติณฺณ ติตฺติสุ; นิโยคิ’สฺสริย’ปฺปีติ, ทาน ปูชา’คฺค, สนฺติสุ. El prefijo 'pa' se usa para: acción inicial, intensidad, origen, cruzar, satisfacción, deber, soberanía, alegría, dar, adoración, superioridad y paz. ๑๑๖๓. 1163. ทสฺสเน ตปฺปเร สงฺเค, ปสํสา, คติ, สุทฺธิสุ; หึสา, ปการนฺโต’ภาว, วิโยคา’วยเวสุ จ; โป’ปสคฺโค ทิสาโยเค, ปตฺถนา, ธิติอาทิสุ. También se usa para: ver, diligencia, apego, alabanza, movimiento, pureza, daño, manera, ausencia, separación y miembros del cuerpo. El prefijo 'upa' se usa para: dirección, aspiración, resolución y otros. ๑๑๖๔. 1164. ปราสทฺโท ปริหานิ, ปราชย คตีสุ จ; ภุสตฺเถ ปฏิโลมตฺเถ, วิกฺกมา’มสนาทิสุ. El prefijo 'parā' denota: pérdida, derrota, movimiento, intensidad, oposición, valor y contacto. ๑๑๖๕. 1165. นิสฺเสสา’ภาว สนฺยาส, ภุสตฺถ โมกฺข ราสิสุ; เคหา’เทโส’ปมาหีน, ปสาทนิคฺคตา’จฺจเย. El prefijo 'ni' denota: totalidad, ausencia, renuncia, intensidad, liberación, montón, casa, instrucción, comparación, bajeza, claridad, partida y transcurso. ๑๑๖๖. 1166. ทสฺสโน’สานนิกฺขนฺตา, โธภาเคสฺว’วธารเณ; สามีปฺเย พนฺธเน เฉก, นฺโตภาโค’ปรตีสุ จ. También denota: visión, fin, salida, parte inferior, énfasis, cercanía, atadura, habilidad, parte interna y cese. ๑๑๖๗. 1167. ปาตุภาเว วิโยเค จ, นิเสธาโท นิ ทิสฺสติ; อโถ นีหรเณ เจวา, วรณาโท จ นี สิยา. El prefijo 'nir' se ve en: manifestación, separación y prohibición. 'Nī' se usa en: extracción, restricción y otros. ๑๑๖๘. 1168. อุทฺธกมฺม วิโยค ตฺต, ลาภ ติตฺติ สมิทฺธิสุ; ปาตุภาว’จฺจยาภาว, ปพลตฺเต ปกาสเน; ทกฺข’คฺคตาสุ กถเน, สตฺติโมกฺขาทิเก อุ จ. El prefijo 'u' (o 'ud') denota: acción hacia arriba, separación, obtención de existencia, satisfacción, éxito, manifestación, ausencia de transcurso, fuerza, anuncio, habilidad, superioridad, habla, poder, liberación y otros. ๑๑๖๙. 1169. ทุ กุจฺฉิเต’สทตฺเถสุ, วิรูปตฺเต ปฺย’โสภเน; สิยา’ภาวา’สมิทฺธีสุ, กิจฺเฉ จา’นนฺทนาทิเก. El prefijo 'du' se usa para: lo despreciable, mal sentido, deformidad, falta de belleza, ausencia, fracaso, dificultad, falta de alegría y otros. ๑๑๗๐. 1170. สํ สโมธาน สงฺเขป, สมนฺตตฺต สมิทฺธิสุ; สมฺมา ภุส สห ปฺปตฺถา, ภิมุขตฺเถสุ สงฺคเต; วิธาเน ปภเว ปูชา, ปุนปฺปุนกฺริยาทิสุ. El prefijo 'saṃ' denota: unión, resumen, totalidad, éxito, rectitud, intensidad, compañía, elevación, estar frente a, encuentro, disposición, origen, adoración y repetición. ๑๑๗๑. 1171. วิวิธา’ติสยา’ภาว, ภุสตฺติ’สฺสริยา’จฺจเย; วิโยเค กลเห ปาตุ, ภาเว ภาเส จ กุจฺฉเน. El prefijo 'vi' denota: variedad, excelencia, ausencia, intensidad, soberanía, transcurso, separación, disputa, manifestación, habla y desprecio. ๑๑๗๒. 1172. ทูรา’นภิมุขตฺเตสุ, โมหา’นวฏฺฐิตีสุ จ; ปธาน ทกฺขตา เขท, สหตฺถาโท วิ ทิสฺสติ. También se ve en: distancia, no estar frente a, engaño, inestabilidad, preeminencia, habilidad, fatiga, acción manual y otros. ๑๑๗๓. 1173. วิโยเค [Pg.96] ชานเน จา’โธ,ภาค นิจฺฉย สุทฺธิสุ; อีสทตฺเถ ปริภเว, เทส พฺยาปน หานิสุ; วโจกฺริยาย เถยฺเย จ, ญาณปฺปตฺตาทิเก อว. El prefijo 'ava' denota: separación, conocimiento, parte inferior, determinación, pureza, sentido leve, desprecio, región, pervasión, pérdida, acto de hablar, robo y logro del conocimiento. ๑๑๗๔. 1174. ปจฺฉา ภุสตฺต สาทิสฺยา, นุปจฺฉินฺนา’นุวตฺติสุ; หีเน จ ตติยตฺถา’โธ, ภาเคสฺว’นุคเต หิเต; เทเส ลกฺขณ วิจฺเฉ’ตฺถ, มฺภูต ภาคาทิเก อนุ. El prefijo 'anu' denota: después, intensidad, similitud, continuidad, seguimiento, bajeza, el sentido del tercer caso, parte inferior, seguimiento, beneficio, región, característica, distinción, estado tal y porción. ๑๑๗๕. 1175. สมนฺตตฺเถ ปริจฺเฉเท, ปูชา’ลิงฺคน วชฺชเน; โทสกฺขาเน นิวาสนา, วญฺญา’ธาเรสุ โภชเน; โสก พฺยาปน ตตฺเวสุ, ลกฺขณาโท สิยา ปริ. El prefijo 'pari' denota: alrededor, límite, adoración, abrazo, evitación, reproche, vestimenta, alabanza, apoyo, comida, dolor, pervasión, realidad y signo. ๑๑๗๖. 1176. อาภิมุขฺย วิสิฏฺฐุ’ทฺธ, กมฺมสารุปฺปวุทฺธิสุ; ปูชา’ธิก กุลา’สจฺจ, ลกฺขณาทิมฺหิ จาปฺย’ภิ. El prefijo 'abhi' denota: frente a, distinción, acción hacia arriba, idoneidad, crecimiento, adoración, exceso, linaje, cercanía y signo. ๑๑๗๗. 1177. อธิกิ’สฺสร, ปาฐา’ธิ, ฏฺฐาน, ปาปุณเนสฺว’ธิ; นิจฺฉเย โจปริตฺตา’ธิ, ภวเน จ วิเสสเน. El prefijo 'adhi' denota: exceso, soberanía, lectura, base, logro, determinación, arriba, superación y distinción. ๑๑๗๘. 1178. ปฏิทานนิเสเธสุ, วามา’ทานนิวตฺติสุ; สาทิเส ปฏินิธิมฺหิ, อาภิมุขฺยคตีสุ จ. El prefijo 'paṭi' se usa en los sentidos de devolver, prohibición, evitar dar, sustitución e ir hacia o estar frente a. ๑๑๗๙. 1179. ปติโพเธ ปติคเต, ตถา ปุนกฺริยาย จ; สมฺภาวเน ปฏิจฺจตฺเถ, ปตีติ ลกฺขณาทิเก; สุ โสภเน สุเข สมฺมา, ภุส สุฏฺฐุ สมิทฺธิสุ. En los sentidos de conocimiento, regreso, repetición, estimación, causa, y en 'hacia' y otras características se usa 'paṭi'. El prefijo 'su' se usa en lo bello, la felicidad, lo correcto, la intensidad, la excelencia y el éxito. ๑๑๘๐. 1180. อาภิมุขฺย, สมีปา’ทิ, กมฺมา’ลิงฺคน ปตฺติสุ; มริยาทุ’ทฺธกมฺมิ’จฺฉา, พนฺธนา’ภิวิธีสุ อา. El prefijo 'ā' se emplea en los sentidos de hacia, cercanía, acción, abrazo, límite, acción ascendente, deseo, atadura e inclusión total. ๑๑๘๑. 1181. นิวาสา’วฺหาน คหณ, กิจฺเฉ’สตฺถ นิวตฺติสุ; อปฺปสาทา’สิ สรณ, ปติฏฺฐา’วิมฺหยาทิสุ. El prefijo 'ni' se aplica en morada, llamado, asimiento, dificultad, inexistencia, alejamiento, falta de fe, refugio, base y ausencia de asombro. ๑๑๘๒. 1182. อนฺโตภาว ภุสตฺตา’ติ, สย ปูชาสฺว’ติกฺกเม; ภูตภาเว ปสํสายํ, ทฬฺหตฺถาโท สิยา อติ. El prefijo 'ati' se utiliza en interioridad, intensidad, por sí mismo, adoración, transgresión, existencia real, alabanza y firmeza. ๑๑๘๓. 1183. สมฺภาวเน จ ครหา, เปกฺขาสุ จ สมุจฺจเย; ปญฺเห สํวรเณ เจว, อาสีสตฺเถ อปี’ริตํ. La partícula 'api' se expresa en el sentido de estimación, reproche, expectativa, acumulación, pregunta, restricción y deseo. ๑๑๘๔. 1184. นิทฺเทเส วชฺชเน ปูชา, ปคเต วารเณปิ จ; ปทุสฺสเน จ ครหา, โจริกา’โท สิยา อป. El prefijo 'apa' se encuentra en el sentido de indicación, exclusión, adoración, alejamiento, prevención, corrupción, reproche y robo. ๑๑๘๕. 1185. สมีปปูชา [Pg.97] สาทิสฺส, โทสกฺขาโน’ปปตฺติสุ; ภุสตฺโต’ปคมา’ธิกฺย, ปุพฺพกมฺมนิวตฺติสุ; คยฺหากาโร’ปริตฺเตสุ, อุเป’ตฺย ’นสนา’ทิเก. El prefijo 'upa' se usa en cercanía, adoración, semejanza, declaración de faltas, adecuación, intensidad, aproximación, superioridad, desistimiento de una acción previa, modo de asir, pequeñez y ayuno. ๑๑๘๖. 1186. เอวํ นิทสฺสนา’กาโร, ปมาสุ สมฺปหํสเน; อุปเทเส จ วจน, ปฏิคฺคาเห’วธารเณ; ครหาเย’ทมตฺเถ จ, ปริมาเน จ ปุจฺฉเน. La partícula 'evaṃ' se usa en ilustración, modo, comparación, alegría, instrucción, habla, aceptación, determinación, reproche, este propósito, medida y pregunta. ๑๑๘๗. 1187. สมุจฺจเย สมาหาเร, นฺวาจเย เจ’ตรีตเร; ปทปูรณมตฺเต จ, จสทฺโท อวธารเณ. La palabra 'ca' se usa en colección, agregación, adición posterior, mutuo, como mero relleno de verso y en el sentido de énfasis. ๑๑๘๘. 1188. อิติ เหตุปกาเรสุ, อาทิมฺหิ จา’วธารเณ; นิทสฺสเน ปทตฺถสฺส, วิปลฺลาเส สมาปเน. La partícula 'iti' se usa en causa, manera, comienzo, énfasis, ilustración del significado de una palabra, inversión y conclusión. ๑๑๘๙. 1189. สมุจฺจเย โจ’ปมายํ, สํสเย ปทปูรเณ; ววตฺถิตวิภาสายํ, วา’วสฺสคฺเค วิกปฺปเน. La partícula 'vā' se usa en colección, comparación, duda, relleno de verso, opción fija, abandono y alternativa. ๑๑๙๐. 1190. ภูสเน วารเณ จา’ลํ, วุจฺจเต ปริยตฺติยํ; อโถ’ถา’นนฺตรา’รมฺภ, ปญฺเหสุ ปทปูรเณ. La palabra 'alaṃ' se dice en los sentidos de decoración, prohibición y suficiencia. 'Atho' y 'atha' se usan en posterioridad, comienzo, pregunta y relleno de verso. ๑๑๙๑. 1191. ปสํสาครหาสญฺญา, สีการาโท ปิ นาม ถ; นิจฺฉเย จา’นุมานสฺมึ, สิยา นูน วิตกฺกเน. La palabra 'nāma' se usa en alabanza, reproche, nombre y aceptación. 'Nūna' se aplica en certeza, inferencia y reflexión. ๑๑๙๒. 1192. ปุจฺฉา’วธารณา’นุญฺญา, สานฺตฺวนา’ลปเน นนุ; วเต’กํส, ทยา, หาส, เขทา’ลปน, วิมฺหเย. La palabra 'nanu' se usa en pregunta, énfasis, permiso, consuelo y vocativo. 'Vate' se usa en certeza, compasión, alegría, fatiga, vocativo y asombro. ๑๑๙๓. 1193. วากฺยารมฺภ, วิสาเทสุ, หนฺท หาเส’นุกมฺปเน; ยาว ตุ ตาว สากลฺย, มานา’วธฺย’วธารเณ. La palabra 'handa' se usa en inicio de discurso, desánimo, alegría y compasión. 'Yāva', 'tu' y 'tāva' se usan en totalidad, medida, límite y énfasis. ๑๑๙๔. 1194. ปาจี, ปุร, งฺคโตตฺเถสุ, ปุรตฺถา ปฐเม ปฺยถ; ปพนฺเธ จ จิราตีเต, นิกฏาคามิเก ปุรา. La palabra 'puratthā' significa el este, al frente, antes y primero. 'Purā' se usa en continuidad, pasado remoto y futuro cercano. ๑๑๙๕. 1195. นิเสธวากฺยาลงฺการา, วธารณปสิทฺธิสุ; ขลฺวา’สนฺเน ตุ อภิโต-ภิมุโข’ภยโตทิเก. La palabra 'khalu' se usa en prohibición, adorno de la frase, énfasis y fama. 'Abhito' significa cercanía, enfrente y a ambos lados. ๑๑๙๖. 1196. กามํ ยทฺยปิสทฺทตฺเถ, เอกํสตฺเถ จ ทิสฺสติ; อโถ ปน วิเสสสฺมึ, ตเถว ปทปูรเณ. La palabra 'kāmaṃ' se observa en el sentido de deseo, 'aunque' y en certeza. 'Atho pana' se usa en distinción y también en relleno de verso. ๑๑๙๗. 1197. หิ [Pg.98] การเณ วิเสสา’ว, ธารเณ ปทปูรเณ; ตุ เหตุวชฺเช ตตฺถา’ถ, กุ ปาเป’สตฺถ’กุจฺฉเน. La palabra 'hi' se usa en causa, distinción, énfasis y relleno de verso. 'Tu' se usa en los mismos sentidos excepto causa. 'Ku' indica maldad, inexistencia y desprecio. ๑๑๙๘. 1198. นุ สํสเย จ ปญฺเห ถ, นานา’ เนกตฺถ วชฺชเน; กึ ตุ ปุจฺฉาชิคุจฺฉาสุ, กํ ตุ วาริมฺหิ มุทฺธนิ. La palabra 'nu' se usa en duda y pregunta. 'Nānā' indica diversidad, multiplicidad y exclusión. 'Kiṃ' significa pero, pregunta y disgusto. 'Kaṃ' significa agua y cabeza. ๑๑๙๙. 1199. อมา สหสมีเป ถ, เภเท อปฺปฐเม ปุน; กิรา’นุสฺสวา’รุจิสุ, อุทา’ปฺยตฺเถ วิกปฺปเน. La palabra 'amā' significa junto con y cerca. 'Puna' indica distinción y repetición. 'Kira' se usa en rumor y desagrado. 'Uda' y 'api' se usan en el sentido de 'y' y en alternativa. ๑๒๐๐. 1200. ปตีจี จริเม ปจฺฉา, สามิ ตฺวทฺเธ ชิคุจฺฉเน; ปกาเส สมฺภเว ปาตุ,อญฺโญญฺเญ ตุ รโห มิโถ. La palabra 'pacchā' significa el oeste, al final y detrás. 'Sāmi' significa mitad y disgusto. 'Pātu' indica manifestación y existencia. 'Mitho' significa mutuo y secreto. ๑๒๐๑. 1201. หา เขทโสกทุกฺเขสุ, เขเท ตฺว’หห วิมฺหเย; ภึสาปเน ธี นินฺทายํ, ปิธาเน ติริยํ ติโร. La palabra 'hā' se usa en fatiga, pena y sufrimiento. 'Ahaha' en fatiga y asombro. 'Dhī' en asustar y desprecio. 'Tiro' significa cobertura y transversalmente. ๑๒๐๒. 1202. ตุน ตฺวาน ตเว ตฺวา ตุํ, ธา โส ถา กฺขตฺตุ, เมว จ; โต ถ ตฺร หิญฺจนํ หึหํ, ธิ ห หิ ธ ธุนา รหิ. Los sufijos tuna, tvāna, tave, tvā, tuṃ, dhā, so, thā, kkhattuṃ, eva, to, tha, tra, hiñcanaṃ, hiṃhaṃ, dhi, ha, hi, dha, dhunā y rahi son indeclinables. ๑๒๐๓. 1203. ทานิ โวทาจนํ ทาชฺช, ถํ ตตฺตํ ชฺฌ ชฺชุ อาทโย; สมาโส จา’พฺยยีภาโว,ยาเทโส จา’พฺยยํ ภเวติ. Dāni, vodācanaṃ, dājja, thaṃ, tattaṃ, jjha, jju, etc., así como el compuesto avyayībhāva y las sustituciones, se consideran indeclinables (abyaya). อิติ อพฺยยวคฺโค. Aquí termina la sección de los indeclinables (Abyayavagga). สามญฺญกณฺโฑ ตติโย. Tercera sección: El capítulo general (Sāmaññakaṇḍa). อภิธานปฺปทีปิกา สมตฺตา. Aquí termina el Abhidhānappadīpikā. นิคมน Conclusión. ๑. 1. สคฺคกณฺโฑ [Pg.99] จ ภูกณฺโฑ, ตถา สามญฺญกณฺฑิติ; กณฺฑตฺตยานฺวิตา เอสา, อภิธานปฺปทีปิกา. Esta Abhidhānappadīpikā consta de tres secciones: la sección del cielo, la sección de la tierra y la sección miscelánea. ๒. 2. ติทิเว มหิยํ ภุชคาวสเถ,สกลตฺถสมวฺหยทีปนิ’ยํ; อิห โย กุสโล มติมา ส นโร,ปฏุ โหติ มหามุนิโน วจเน. Aquel hombre sabio que es hábil en esta obra, la cual aclara las denominaciones de todas las cosas en el cielo, en la tierra y en la morada de los nagas, se vuelve experto en las palabras del Gran Sabio. ๓. 3. ปรกฺกมภุโช นาม, ภูปาโล คุณภูสโน; ลงฺกาย มาสิ เตชสฺสี, ชยี เกสริวิกฺกโม. Hubo en Lanka un soberano llamado Parakkamabāhu, adornado de virtudes, esplendoroso, victorioso y con el valor de un león. ๔. 4. วิภินฺนํ จิรํ ภิกฺขุสงฺฆํ นิกาย-ตฺตยสฺมิญฺจ กาเรสิ สมฺมา สมคฺเค; สเทหํ’ว นิจฺจาทโร ทีฆกาลํ,มหคฺเฆหิ รกฺเขสิ โย ปจฺจเยหิ. Aquel que, por largo tiempo, unificó correctamente a la comunidad de monjes de las tres sectas que había estado dividida por mucho tiempo, y la protegió con valiosos requisitos como si fuera su propio cuerpo. ๕. 5. เยน ลงฺกา วิหาเรหิ, คามา’รามปุรีหิ จ; กิตฺติยา วิย สมฺพาธี, กตา เขตฺเตหิ วาปิหิ. Por quien Lanka fue colmada de monasterios, aldeas, parques y ciudades, así como de campos y estanques, como si fuera por su propia fama. ๖. 6. ยสฺสา’สาธารณํ ปตฺวา, นุคฺคหํ สพฺพกามทํ; อหมฺปิ คนฺถการตฺตํ, ปตฺโต วิพุธโคจรํ. Habiendo obtenido su extraordinario favor, que concede todos los deseos, yo también he alcanzado la condición de autor de obras dentro del ámbito de los sabios. ๗. 7. การิเต เตน ปาสาท, โคปุราทิวิภูสิเต; สคฺคขณฺเฑ’ว ตตฺโตยา, สยสฺมึ ปติพิมฺพิเต. En los palacios, puertas monumentales y demás construcciones erigidas por él, magníficamente adornadas, se refleja en sus aguas algo similar a una sección del cielo. ๘. 8. มหาเชตวนา’ขฺยมฺหิ, วิหาเร สาธุสมฺมเต; สโรคามสมูหมฺหิ, วสตา สนฺตวุตฺตินา. Por quien reside en el monasterio llamado Mahājetavana, estimado por los virtuosos, perteneciente al grupo de Sarogāma, y que posee una conducta pacífica, ๙. 9. สทฺธมฺมฏฺฐิติกาเมน, โมคฺคลฺลาเนน ธีมตา; เถเรน รจิตา เอสา, อภิธานปฺปทีปิกาติ. esta Abhidhānappadīpikā ha sido compuesta por el sabio Thera Moggallāna, con el deseo de la perpetuación del Verdadero Dhamma.
แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi