Tipiṭaka Translation

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

අභිධානප්පදීපිකා

อภิธานัปปทีปิกา

බුද්ධප්පණාමො

บทนอบน้อมพระพุทธเจ้า

๑.

තථාගතො [Pg.1] යො කරුණාකරො කරො,පයාත’මොසජ්ජ සුඛප්පදං පදං;

අකා පරත්ථං කලිසම්භවෙ භවෙ,නමාමි තං කෙවලදුක්කරං කරං.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระตถาคตนั้น ผู้ทรงเป็นบ่อเกิดแห่งพระกรุณา ผู้เสด็จถึงบทอันให้สุข ผู้ทรงกระทำประโยชน์แก่ผู้อื่นในภพที่เกิดจากกิเลส ผู้ทรงกระทำสิ่งที่ทำได้ยากอย่างยิ่ง

ධම්මප්පණාමො

บทนอบน้อมพระธรรม

๒.

අපූජයුං යං මුනිකුඤ්ජරා ජරා,රුජාදිමුත්තා යහිමුත්තරෙ තරෙ;

ඨිතා තිවට්ටම්බුනිධිං නරානරා,තරිංසු තං ධම්මමඝප්පහං පහං.

พระมุนีผู้ประเสริฐทั้งหลายผู้พ้นจากความแก่และความเจ็บไข้เป็นต้น ได้บูชาซึ่งธรรมใด ซึ่งเป็นที่พึ่งอันสูงสุด ที่มนุษย์และอมนุษย์ทั้งหลายผู้ตั้งอยู่ในวัฏฏะ ๓ ได้ข้ามโอฆะไปได้ ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระธรรมนั้นอันเป็นเครื่องกำจัดบาป

සඞ්ඝප්පණාමො

บทนอบน้อมพระสงฆ์

๓.

ගතං මුනින්දො’රසසූනුතං නුතං,සුපුඤ්ඤඛෙත්තං භුවනෙ සුතං සුතං;

ගණම්පි පාණීකතසංවරං වරං,සදා ගුණොඝෙන නිරන්තර’න්තරං.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมหมู่แห่งพระสงฆ์ผู้เป็นโอรสของพระมุนีผู้เป็นจอม ผู้เป็นที่สรรเสริญ ผู้เป็นเนื้อนาบุญอันดีงาม เป็นที่เลื่องลือในโลก ผู้มีอินทรีย์อันสำรวมแล้ว ผู้ประเสริฐ ผู้มีคุณธรรมอันไม่ขาดสายอยู่เสมอ

පටිඤ්ඤා

คำปฏิญาณ

๔.

නාමලිඞ්ගෙසු කොසල්ල, මත්ථනිච්ඡයකාරණං;

යතො මහබ්බලං බුද්ධ, වචනෙ පාටවත්ථිනං.

ความฉลาดในนามและลิงค์ เป็นเหตุแห่งการกำหนดความหมาย เพราะเหตุนั้นจึงเป็นกำลังอันยิ่งใหญ่แก่ผู้เชี่ยวชาญในพระพุทธพจน์

๕.

නාමලිඞ්ගාන්‍ය’තො [Pg.2] බුද්ධ, භාසිතස්සා’රහාන්‍ය’හං;

දස්සයන්තො පකාසෙස්ස, මභිධානප්පදීපිකං.

เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าผู้ควรแก่พระพุทธพจน์ จักแสดงและประกาศคัมภีร์อภิธานัปปทีปิกาอันว่าด้วยนามและลิงค์

පරිභාසා

คำอธิบายศัพท์เฉพาะ

๖.

භිය්‍යො රූපන්තරා සාහ, චරියෙන ච කත්ථචි;

ක්වචා’ හච්චවිධානෙන ඤෙය්‍යං ථීපුන්නපුංසකං.

บางครั้งพึงทราบลิงค์หญิง ชาย และนปุงสกลิงค์ ด้วยการใช้รูปอื่น ๆ และด้วยการกำหนดโดยไม่ผิดพลาด

๗.

අභින්නලිඞ්ගානංයෙව, ද්වන්දො ච, ලිඞ්ගවාචකා;

ගාථාපාදන්තමජ්ඣට්ඨා, පුබ්බං යන්ත්‍යපරෙ පරං.

บททวันทวที่มีลิงค์ต่างกัน และบทที่แสดงลิงค์ซึ่งตั้งอยู่ ณ ส่วนท้ายและส่วนกลางของบาทคาถา บทแรกพึงทราบว่าเป็นของบทก่อน บทหลังพึงทราบว่าเป็นของบทหลัง

๘.

පුමිත්ථියං පදං ද්වීසු, සබ්බලිඞ්ගෙ ච තීස්විති;

අභිධානන්තරාරම්භෙ, ඤෙය්‍යං ත්ව’න්ත මථාදි ච.

บทที่มีคำว่า 'ปุมิตถิย' พึงทราบว่าใช้ใน ๒ ลิงค์, บทที่มีคำว่า 'สัพพะลิงค์' พึงทราบว่าใช้ใน ๓ ลิงค์, และพึงทราบคำว่า 'อนฺต' และ 'อาทิ' เป็นต้น ในระหว่างชื่อเหล่านั้น

๙.

භිය්‍යො පයොග මාගම්ම, සොගතෙ ආගමෙ ක්වචි;

නිඝණ්ඩු යුත්ති ඤ්චානීය, නාමලිඞ්ගං කථීයතීති.

บางครั้งอาศัยการใช้ในพระคัมภีร์ของพระพุทธเจ้า และรู้เหตุผลของนิฆัณฑุ จึงกล่าวถึงนามและลิงค์

1. සග්ගකණ්ඩ

๑. สัคคกัณฑ์ (หมวดสวรรค์)

๑.

බුද්ධො දසබලො සත්ථා, සබ්බඤ්ඤූ ද්විපදුත්තමො;

මුනින්දො භගවා නාථො, චක්ඛුම’ඞ්ගීරසො මුනි.

พระพุทธเจ้า, ผู้มีทศพล, พระศาสดา, ผู้รู้ทุกสิ่ง, ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า, จอมมุนี, พระผู้มีพระภาค, ที่พึ่ง, ผู้มีจักษุ, อังคีรส, พระมุนี

๒.

ලොකනාථො’ නධිවරො, මහෙසි ච විනායකො;

සමන්තචක්ඛු සුගතො, භූරිපඤ්ඤො ච මාරජි.

พระโลกนาถ, ผู้ไม่มีใครยิ่งกว่า, พระมเหสี, พระวินายก, ผู้มีจักษุรอบ, พระสุคต, ผู้มีปัญญามาก, ผู้ชนะมาร

๓.

නරසීහො නරවරො, ධම්මරාජා මහාමුනි;

දෙවදෙවො ලොකගරු, ධම්මස්සාමී තථාගතො.

พญาสีห์ในหมู่มนุษย์, ผู้ประเสริฐกว่ามนุษย์, พระธรรมราชา, พระมหามุนี, เทพเจ้าของเหล่าเทพ, ครูของโลก, พระธรรมสามี, พระตถาคต

๔.

සයම්භූ සම්මාසම්බුද්ධො, වරපඤ්ඤො ච නායකො;

ජිනො, සක්කො තු සිද්ධත්ථො, සුද්ධොදනි ච ගොතමො.

พระสยัมภู, พระสัมมาสัมพุทธเจ้า, ผู้มีปัญญาประเสริฐ, พระนายก, พระชินะ, ศากยะ, สิทธัตถะ, สุทโธทนิ, โคตมะ

๕.

සක්‍යසීහො තථා සක්‍ය, මුනි චාදිච්චබන්ධු ච;

ศากยสีห์, ศากยะ, พระมุนี, อาทิจจพันธุ

๖.

මොක්ඛො නිරොධො නිබ්බානං, දීපො තණ්හක්ඛයො පරං;

තාණං ලෙණ මරූපඤ්ච, සන්තං සච්ච මනාලයං.

โมกขะ, นิโรธ, นิพพาน, ที่พึ่ง, ความสิ้นตัณหา, ที่สูงสุด, ที่ต้านทาน, ที่หลบภัย, สภาวะที่ไม่มีรูป, ความสงบ, สัจจะ, ที่ไม่มีอาลัย

๗.

අසඞ්ඛතං සිව මමතං සුදුද්දසං,පරායණං සරණ මනීතිකං තථා;

අනාසවං ධුව මනිදස්සනා’ කතා,පලොකිතං නිපුණ මනන්ත මක්ඛරං.

อสังขตะ, ความเกษม, อมตะ, ที่เห็นได้ยากยิ่ง, ที่ไปอันสูงสุด, ที่พึ่ง, ที่ไม่มีภัย, ที่ไม่มีอาสวะ, ที่มั่นคง, ที่ไม่ปรากฏ, ที่ไม่ถูกปรุงแต่ง, ที่ไม่เสื่อมสลาย, ที่ละเอียดอ่อน, ที่ไม่มีที่สุด, ที่ไม่ตาย

๘.

දුක්ඛක්ඛයො [Pg.3] බ්‍යාබජ්ඣඤ්ච, විවට්ටං ඛෙම කෙවලං;

අපවග්ගො විරාගො ච, පණීත මච්චුතං පදං.

ความสิ้นทุกข์, ความไม่เบียดเบียน, วิวัฏฏะ, ความเกษม, ความบริสุทธิ์, อปวรรค, วิราคะ, บทอันประณีต, บทอันไม่ตาย

๙.

යොගක්ඛෙමො පාර මපි, මුත්ති සන්ති විසුද්ධියො;

විමුත්‍ය’ සඞ්ඛතධාතු, සුද්ධි නිබ්බුතියො සියුං.

โยคักเขม, ฝั่งโน้น, ความหลุดพ้น, ความสงบ, ความบริสุทธิ์, วิมุตติ, อสังขตธาตุ, ความบริสุทธิ์, นิพพุติ

10.

๑๐.

ඛීණාසවො ත්ව’සෙක්ඛො ච, වීතරාගො තථා’ රහා;

දෙවලොකො දිවො සග්ගො,තිදිවො තිදසාලයො.

ผู้สิ้นอาสวะ, อเสกขะ, ผู้ปราศจากราคะ, พระอรหันต์, เทวโลก, ทิพย์, สวรรค์, ติเทวะ, ที่อยู่ของเทพ ๓๓ องค์

11.

๑๑.

තිදසා ත්ව’මරා දෙවා, විබුධා ච සුධාසිනො;

සුරා මරූ දිවොකා චා, මතපා සග්ගවාසිනො.

เทพ ๓๓ องค์, อมร, เทพ, ผู้มีปัญญา, ผู้ดื่มน้ำอมฤต, สุระ, มรุ, เทวดา, ผู้ดื่มน้ำอมฤต, ผู้อยู่ในสวรรค์

12.

๑๒.

නිජ්ජරා’ නිමිසා දිබ්බා, අපුමෙ දෙවතානි ච ;

ผู้ไม่แก่, ผู้ไม่กะพริบตา, ทิพย์, เทวดา (ไม่เป็นปุงลิงค์)

13.

๑๓.

සිද්ධො භූතො ච ගන්ධබ්බො, ගුය්හකො යක්ඛ රක්ඛසා;

කුම්භණ්ඩො ච පිසාචා’දී, නිද්දිට්ඨා දෙවයොනියො.

สิทธะ, ภูตะ, คนธรรพ์, คุหยก, ยักษ์, รากษส, กุมภัณฑ์, ปีศาจเป็นต้น, จัดเป็นเทวโยนิ

14.

๑๔.

පුබ්බදෙවා සුරරිපූ, අසුරා දානවා පුමෙ;

තබ්බිසෙසා පහාරාදො, සම්බරො බලිආදයො.

เทพแต่ก่อน, ศัตรูของเทพ, อสูร, ดานพ (เป็นปุงลิงค์) โดยเฉพาะอย่างยิ่งในพวกนั้นคือ ปหาราทะ, สัมพร, พลี เป็นต้น.

15.

๑๕.

පිතාමහො පිතා බ්‍රහ්මා, ලොකෙසො කමලාසනො;

තථා හිරඤ්ඤගබ්භො ච, සුරජෙට්ඨො පජාපති.

ปิตามหะ, พรหมผู้เป็นบิดา, โลเกศ, กมลาสน์, อีกทั้งหิรัณยครรภ์, สุรเชษฐ์, ปชาบดี.

16.

๑๖.

වාසුදෙවො හරි කණ්හො, කෙසවො චක්කපාණ්‍ය’ථ;

මහිස්සරො සිවො සූලී, ඉස්සරො පසුපත්‍ය’පි.

วาสุเทพ, หริ, กัณหะ, เกศวะ, จักรปาณี (เป็นชื่อพระวิษณุ) มเหศวร, ศิวะ, สูลี, อิสระ, ปศุปติ (เป็นชื่อพระศิวะ).

17.

๑๗.

හරො වුත්තො කුමාරො තු, ඛන්ධො සත්තිධරො භවෙ;

หระ กล่าวแล้ว (เป็นชื่อพระศิวะ) ส่วนกุมาร, ขันธะ, สัตติธร พึงมี (เป็นชื่อพระกุมาร).

18.

๑๘.

සක්කො පුරින්දදො දෙව, රාජා වජිරපාණි ච;

සුජම්පති සහස්සක්ඛො, මහින්දො වජිරාවුධො.

สักกะ, ปุรินททะ, เทพราชา, วชิรปาณี, สุชัมปติ, สหัสสักขะ, มหินทะ, วชิราวุธ.

19.

๑๙.

වාසවො ච දසසත, නයනො තිදිවාධිභූ;

සුරනාථො ච වජිර, හත්ථො ච භූතපත්‍ය’පි.

วาสวะ, ทศสตานัยน์, ติทิวาธิภู, สุรนาถ, วชิรหัตถ์, ภูตปติ.

20.

๒๐.

මඝවා කොසියො ඉන්දො, වත්‍රභූ පාකසාසනො;

විඩොජො ථ සුජා තස්ස, භරියා ථ පුරං භවෙ.

มฆวา, โกสิยะ, อินทร์, วตรภู, ปากสาสนะ, วิโฑชะ (เป็นชื่อพระอินทร์) ส่วนสุชา เป็นภรรยาของพระองค์ และเมืองพึงมี.

21.

๒๑.

මසක්කසාරා [Pg.4] වස්සොක, සාරා චෙවා’ මරාවතී;

වෙජයන්තො තු පාසාදො,සුධම්මා තු සභා මතා.

มสกกสารา, วัสโสกสารา, อมราวดี (เป็นชื่อเมืองของพระอินทร์) ส่วนปราสาทชื่อเวชยันต์ และสภาชื่อสุธรรมา ถือว่า (เป็นที่รู้จัก).

22.

๒๒.

වෙජයන්තො රථො තස්ස,වුත්තො මාතලි සාරථි;

එරාවණො ගජො පණ්ඩු, කම්බලො තු සිලාසනං.

รถของพระองค์ชื่อเวชยันต์ มาตลี กล่าวว่าเป็นสารถี ช้างชื่อเอราวัณ ส่วนบัลลังก์หินชื่อปัณฑุกัมพล.

23.

๒๓.

සුවීරොච්චාදයො පුත්තා, නන්දා පොක්ඛරණී භවෙ;

නන්දනං මිස්සකං චිත්ත, ලතා ඵාරුසකං වනා.

บุตรทั้งหลายมีสุวีระ และอุจจะ เป็นต้น สระบัวชื่อนันทา พึงมี นันทวัน, มิสสกวัน, จิตรลดา, ปารุสกวัน (เป็นชื่อป่า).

24.

๒๔.

අසනි ද්වීසු කුලිසං, වජිරං පුන්නපුංසකෙ;

අච්ඡරායොත්ථියං වුත්තා, රම්භා අලම්බුසාදයො;

දෙවිත්ථියො ථ ගන්ධබ්බා, පඤ්චසිඛොති ආදයො.

อสนี (ฟ้าผ่า) เป็นทวิลิงค์ กุลิส, วชิระ เป็นนปุงสกลิงค์ อัปสร กล่าวว่าเป็นอิตถีลิงค์ มีรัมภา, อลัมพุสา เป็นต้น (เป็นชื่อเทพธิดา) ส่วนคนธรรพ์ มีปัญจสิขะ เป็นต้น.

25.

๒๕.

විමානො නිත්ථියං බ්‍යම්හං, පීයූසං ත්වමතං සුධා;

සිනෙරු මෙරු තිදිවා, ධාරො නෙරු සුමෙරු ච.

วิมาน, พยัมหะ เป็นนปุงสกลิงค์ ปียูสะ, อมตะ, สุธา (เป็นชื่อน้ำทิพย์) สิเนรุ, เมรุ, ติทิวาธาระ, เนรุ, สุเมรุ (เป็นชื่อภูเขา).

26.

๒๖.

යුගන්ධරො ඊසධරො, කරවීකො සුදස්සනො;

නෙමින්ධරො විනතකො, අස්සකණ්ණො කුලාචලා.

ยุคันธร, อีสธร, กรวิก, สุทัสสนะ, เนมินธร, วินตกะ, อัสสกัณณะ (เป็นชื่อภูเขากุลาจล).

27.

๒๗.

මන්දාකිනී තථා’කාස, ගඞ්ගා සුරනදී ප්‍යථ;

มนทากินี, อีกทั้งอากาสคงคา, สุรนที (เป็นชื่อแม่น้ำในสวรรค์).

28.

๒๘.

කොවිළාරො තථා පාරි, ච්ඡත්තකො පාරිජාතකො;

කප්පරුක්ඛො තු සන්තානා, දයො දෙවද්දුමා සියුං.

โกวิฬาร, อีกทั้งปาริจฉัตตกะ, ปาริชาตกะ ส่วนกัปปพฤกษ์, สันตานะ เป็นต้น พึงเป็นต้นไม้ทิพย์.

29.

๒๙.

පාචී පතීඣු’ දීචි’ත්ථී, පුබ්බ පච්ඡිම උත්තරා;

දිසාථ දක්ඛිණා’ පාචී, විදිසා’නුදිසා භවෙ.

ปาจี, ปตีจี, อุทิจี เป็นอิตถีลิงค์ (หมายถึงทิศตะวันออก, ตะวันตก, เหนือ) ทิศทั้งหลายคือ บูรพา, ปัจฉิม, อุดร, ทักษิณา, อปาจี ส่วนวิทิสา, อนุทิสา พึงมี (หมายถึงทิศเฉียง).

30.

๓๐.

එරාවතො පුණ්ඩරීකො, වාමනො කුමුදො’ ඤ්ජනො;

පුප්ඵදන්තො සබ්බභුම්මො, සුප්පතීකො දිසාගජා.

เอราวัณ, ปุณฑริก, วามนะ, กุมุท, อัญชนะ, บุษปทันต์, สัพพภูมิ, สุปปฏิกะ (เป็นชื่อช้างประจำทิศ).

31.

๓๑.

ධතරට්ඨො ච ගන්ධබ්බා, ධිපො, කුම්භණ්ඩසාමි තු;

විරුළ්හකො, විරූපක්ඛො, තු නාගාධිපතීරිතො.

ธตรฐ เป็นเจ้าแห่งคนธรรพ์ ส่วนวิรuฬหก เป็นเจ้าแห่งกุมภัณฑ์ และวิรูปักษ์ กล่าวว่าเป็นเจ้าแห่งนาค.

32.

๓๒.

යක්ඛාධිපො වෙස්සවණො, කුවෙරො නරවාහනො;

අළකා ළකමන්දාස්ස, පුරී, පහරණං ගදා;

චතුද්දිසාන මධිපා, පුබ්බාදීනං කමා ඉමෙ.

เวสสวัณ, กุเวร, นรวาหนะ เป็นเจ้าแห่งยักษ์ อฬกา, อฬกมันทา เป็นเมืองของพระองค์ คทา เป็นอาวุธ ผู้เป็นใหญ่ในทิศทั้งสี่เหล่านี้ตามลำดับทิศตะวันออกเป็นต้น.

33.

๓๓.

ජාතවෙදො [Pg.5] සිඛී ජොති, පාවකො දහනො’ නලො;

හුතාවහො’ ච්චිමා ධූම, කෙත්ව’ග්ගි ගිනි භානුමා.

ชาตเวท, สิขี, โชติ, ปาวกะ, ทหนะ, อนล, หุตาวหะ, อัจจิมา, ธูมเกตุ, อัคคิ, คินิ, ภานุมา (เป็นชื่อไฟ).

34.

๓๔.

තෙජො ධූමසිඛො වායු, සඛො ච කණ්හවත්තනී;

වෙස්සානරො හුතාසො ථ, සිඛාජාල’ච්චි චාපුමෙ.

เตโช, ธูมสิขะ, วายุสขะ, กัณหวรรตนี, เวสสานร, หุตาสะ (เป็นชื่อไฟ) ส่วนสิขา, ชาละ, อัจจิ เป็นปุงลิงค์.

35.

๓๕.

විප්ඵුලිඞ්ගං ඵුලිඞ්ගඤ්ච, භස්මා තු සෙට්ඨි ඡාරිකා;

วิปผุลิงคะ, ผุลิงคะ (เป็นชื่อสะเก็ดไฟ) ส่วนเถ้าคือ เสฏฐิ, ฉาริกา.

36.

๓๖.

කුක්කුළො තු’ණ්හභස්මස්මි, මඞ්ගාරො’ලාත මුම්මුකං ;

සමිධා ඉධුමං චෙ’ධො, උපාදානං තථින්ධනං.

ส่วนกุกกุฬะ ในเถ้าที่ร้อน อังคาร, อลาตะ, มุมมุกะ (เป็นชื่อถ่านเพลิง) สมิธา, อิธุมะ, เอธะ, อุปาทาน, อินธนะ (เป็นชื่อฟืน).

37.

๓๗.

අථො’භාසො පකාසො චා,'ලොකො’ජ්ජොතා’තපා සමා;

මාලුතො පවනො වායු, වාතො’නිල සමීරණා;

ගන්ධවාහො තථා වායො, සමීරො ච සදාගති.

อภาส, ปภาส, โลก, อุชโชตะ, อาตปะ (เป็นคำไวพจน์กัน หมายถึงแสงสว่าง) มาลุต, ปวน, วายุ, วาต, อนิล, สมิรณะ, คันธวาหะ, วายะ, สมิระ, สทาคติ (เป็นชื่อลม).

38.

๓๘.

වායුභෙදා ඉමෙ ඡු’ද්ධ, ඞ්ගමො චාධොගමො තථා;

කුච්ඡිට්ඨො ච කොට්ඨාසයො, අස්සාසඞ්ගානුසාරිනො.

ลมเหล่านี้มี ๖ อย่างคือ อุทธังคมะ, อโธคมะ, กุจฉิฏฐะ, โกฏฐาสยะ, อัสสาสะ, อังคานุสารี.

39.

๓๙.

අථො අපානං පස්සාසො,අස්සාසො ආන මුච්චතෙ.

ส่วนอปานะ คือปัสสาสะ, ส่วนอัสสาสะ เรียกว่า อานะ.

40.

๔๐.

වෙගො ජවො රයො ඛිප්පං, තු සීඝං තුරිතං ලහු;

ආසු තුණ්ණ මරං චාවි, ලම්බිතං තුවටංපි ච.

เวคะ, ชวะ, ระยะ (เป็นชื่อความเร็ว) ส่วนขิปปะ, สีฆะ, ตุริตะ, ลหุ, อาสุ, ตุณณะ, อรัง, อวิลัมพิตะ, ตูวฏะ (เป็นคำไวพจน์ของเร็ว).

41.

๔๑.

සතතං නිච්ච මවිරතා, නාරත සන්තත මනවරතඤ්ච ධුවං;

භුස මතිසයො ච දළ්හං, තිබ්බෙ’කන්තා’තිමත්ත, බාළ්හානි;

ඛිප්පාදී පණ්ඩකෙ දබ්බෙ, දබ්බගා තෙසු යෙ තිසු.

สตตะ, นิจจะ, อวิรตะ, อนารตะ, สันตตะ, อนวรตะ, ธุวะ (เป็นคำไวพจน์ของเสมอไป) ภูสะ, อติสยะ, ทัฬหะ, ติพพะ, เอกันตะ, อติมัตตะ, พาฬหะ (เป็นคำไวพจน์ของยิ่งนัก) คำว่าขิปปะเป็นต้น (ในข้อ 106) เป็นนปุงสกลิงค์เมื่อเป็นนาม และเป็น ๓ ลิงค์เมื่อเป็นคุณศัพท์.

42.

๔๒.

අවිග්ගහො තු කාමො ච, මනොභූ මදනො භවෙ;

අන්තකො වසවත්තී ච, පාපිමා ච පජාපති.

ส่วนอวิคคหะ, กามะ, มโนภู, มทนะ พึงมี (เป็นชื่อกามเทพ) อันตกะ, วสวัตตี, ปาปิมา, ปชาบดี (เป็นชื่อพญามาร).

43.

๔๓.

පමත්තබන්ධු කණ්හො ච, මාරො නමුචි, තස්ස තු;

තණ්හා’රතී රගා ධීතූ, හත්ථී තු ගිරිමෙඛලො.

ปมัตตพันธุ, กัณหะ, มาร, นมุจิ (เป็นชื่อพญามาร) ส่วนธิดาของพระองค์คือ ตัณหา, อรดี, ราคะ ส่วนช้างชื่อคิริเมขละ.

44.

๔๔.

යමරාජා ච වෙසායී, යමො’ස්ස නයනාවුධං;

වෙපචිත්ති පුලොමො ච, කිම්පුරිසො තු කින්නරො.

พญายมและท้าวเวสสุวัณ, พญายมนั้นมีนัยนาวุธ (ดวงตาเป็นอาวุธ); เวปจิตติอสูรและปุโลมอสูร, ส่วนกิมปุริสะคือกินนร.

45.

๔๕.

අන්තලික්ඛං ඛ’මාදිච්ච, පථො’බ්භං ගගන’ම්බරං;

වෙහාසො චානිලපථො, ආකාසො නිත්ථියං නභං.

อันตลิกขะ, ขะ, อาทิจจปถะ, อัพภะ, คคนะ, อัมพระ, เวหาสะ, อนิลปถะ, อากาสะ และนภะ (นภะ เป็นนปุงสกลิงค์) ทั้งหมดหมายถึงท้องฟ้าหรืออากาศ.

46.

๔๖.

දෙවො [Pg.6] වෙහායසො තාරා,පථො සුරපථො අඝං.

เทวะ, เวหายสะ, ตารา, ปถะ, สุรปถะ และอฆะ (ทั้งหมดหมายถึงท้องฟ้า).

47.

๔๗.

මෙඝො වලාහකො දෙවො, පජ්ජුන්නො’ම්බුධරො ඝනො;

ධාරාධරො ච ජීමූතො, වාරිවාහො තථා’ම්බුදො.

เมฆะ, วลาหกะ, เทวะ, ปัชชุนนะ, อัมพุธระ, ฆนะ, ธารารธระ, ชีมูตะ, วาริวาหะ และอัมพุทะ (ทั้งหมดหมายถึงเมฆ).

48.

๔๘.

අබ්භං තීස්වථ වස්සඤ්ච, වස්සනං වුට්ඨි නාරියං;

සතෙරතා’ක්ඛණා විජ්ජු, විජ්ජුතා චාචිරප්පභා.

อัพภะ (ใช้ได้ ๓ ลิงค์) แปลว่าเมฆ; วัสสะ, วัสสนะ และวุฏฐิ (วุฏฐิ เป็นอิตถีลิงค์) แปลว่าฝน; สเตรรตา, อักขณา, วิชชุ, วิชจุตา และอจิรปภา แปลว่าสายฟ้า.

49.

๔๙.

මෙඝනාදෙ තු ධනිතං, ගජ්ජිතං රසිතාදි ච;

ඉන්දාවුධං ඉන්දධනු, වාතක්ඛිත්තම්බු සීකරො.

เสียงเมฆ เรียกว่า ธนิตะ, คัชชิตะ และรสิตะ เป็นต้น; อินทาวุธ และอินทธนู แปลว่ารุ้งกินน้ำ; สีกระ แปลว่าละอองน้ำที่ถูกลมพัด.

50.

๕๐.

ආසාරො ධාරා සම්පාතො,කරකා තු ඝනොපලං;

දුද්දිනං මෙඝච්ඡන්නාහෙ, පිධානං ත්වපධාරණං.

อาาสาระ คือฝนที่ตกลงมาอย่างหนัก (ฝนห่าใหญ่); กรกา และฆโนปละ แปลว่าลูกเห็บ; ทุททินะ คือวันที่มืดครึ้มด้วยเมฆ; ปิธานะ และอุปธารณะ แปลว่า เครื่องปกปิด.

51.

๕๑.

තිරොධාන’න්තරධානා, පිධාන ඡාදනානි ච;

ඉන්දු චන්දො ච නක්ඛත්ත, රාජා සොමො නිසාකරො.

ติโรธานะ, อันตรธานะ, ปิธานะ และฉาทนะ แปลว่าการปิดบังหรือการหายไป; อินทุ, จันทะ, นักขัตตราชะ, โสมะ และนิสากระ (ทั้งหมดหมายถึงพระจันทร์).

52.

๕๒.

ඔසධීසො හිමරංසි, සසඞ්කො චන්දිමා සසී;

සීතරංසි නිසානාථො, උළුරාජා ච මා පුමෙ.

โอสธีสะ, หิมรังสี, สสังกะ, จันทิมา, สสี, สีตรังสี, นิสานาถะ, อุฬุราชะ และมา (ทั้งหมดเป็นปุงลิงค์ หมายถึงพระจันทร์).

53.

๕๓.

කලා සොළසමො භාගො, බිම්බං තු මණ්ඩලං භවෙ;

අඩ්ඪො ත්වද්ධො උපඩ්ඪො ච, වා ඛණ්ඩං සකලං පුමෙ.

กลา คือส่วนที่ ๑๖; พิมพะ และมณฑละ แปลว่าดวงหรือวงกลม; อัฑฒะ, อัทธะ และอุปัฑฒะ แปลว่ากึ่งหนึ่ง; ส่วนขัณฑะ และสกละ (เป็นปุงลิงค์) แปลว่าส่วนหรือชิ้น.

54.

๕๔.

අද්ධං වුත්තං සමෙ භාගෙ, පසාදො තු පසන්නතා;

කොමුදී චන්දිකා ජුණ්හා, කන්ති සොභා ජුති ච්ඡවි.

อัทธะ (นปุงสกลิงค์) กล่าวในความหมายว่าส่วนที่เท่ากัน; ปสาทะ คือความเลื่อมใสหรือความผ่องใส; โกมุทิ, จันทิกา และชุณหา แปลว่าแสงจันทร์; กันติ, โสภา, ชุติ และฉวิ แปลว่าความงามหรือรัศมี.

55.

๕๕.

කලඞ්කො ලඤ්ඡනං ලක්ඛං, අඞ්කො’භිඤ්ඤාණ ලක්ඛණං;

චිහනං චාපි සොභා තු, පරමා සුසමා ථ ච.

กลังกะ, ลัญฉนะ, ลักขะ, อังกะ, อภิญญาณ, ลักขณะ และจิหนะ แปลว่าเครื่องหมายหรือตำหนิ; ส่วนความงามที่ยอดเยี่ยม เรียกว่า โสภา และสุสมา.

56.

๕๖.

සීතං ගුණෙ, ගුණිලිඞ්ගා, සීත සිසිර සීතලා;

හිමං තුහින මුස්සාවො, නීහාරො මහිකා ප්‍යථ.

สีตะ (เมื่อเป็นคุณนาม) มีลิงค์ตามนามที่ไปขยาย คือ สีตะ, สิสิระ และสีตละ แปลว่าเย็น; หิมะ, ตุหินะ และอุสสาวะ แปลว่าหิมะหรือน้ำค้าง; นีหาระ และมหิกา แปลว่าหมอก.

57.

๕๗.

නක්ඛත්තං ජොති භං තාරා, අපුමෙ තාරකො’ළු ච;

นักขัตตะ, โชติ, ภะ และตารา แปลว่าดาว; ส่วนตารกะ และอุฬุ (ไม่เป็นปุงลิงค์) ก็แปลว่าดาวเช่นกัน.

58.

๕๘.

අස්සයුජො භරණිත්ථී, සකත්තිකා රොහිණී පිච;

මිගසිර මද්දා ච පුනබ්බසු, ඵුස්සො චාසිලෙස’පි.

อัสสยุชะ, ภรณี (เป็นอิตถีลิงค์), กัตติกา, โรหิณี, มิคสิระ, อัททา, ปุนัพพสุ, ผุสสะ และอสิเลสะ (ชื่อดาวฤกษ์).

59.

๕๙.

මාඝා ච ඵග්ගුනී ද්වෙ ච, හත්ථා චිත්තා ච ස්වාතිපි;

විසාඛා’ නුරාධා ජෙට්ඨා, මූලා’ සාළ්හා දුවෙ තථා.

มาฆะ, ผัคคุณีทั้งสอง (ปุพพผัคคุณี, อุตตรผัคคุณี), หัตถะ, จิตตะ, สวาติ, วิสาขา, อนุราธา, เชฏฐา, มูละ และอาสาฬหะทั้งสอง (ปุพพาสาฬหะ, อุตตราสาฬหะ).

60.

๖๐.

සවණො [Pg.7] ච ධනිට්ඨා ච, සතභිසජො පුබ්බු’ත්තරභද්දපදා;

රෙවත්‍යපීති කමතො, සත්තාධිකවීසනක්ඛත්තා.

สวณะ, ธนิฏฐา, สตภิสชะ, ปุพพภัทรปทา, อุตตรภัทรปทา และเรวตี; เหล่านี้คือชื่อดาวฤกษ์ ๒๗ ดวงตามลำดับ.

61.

๖๑.

සොබ්භානු කථිතො රාහු, සූරාදී තු නවග්ගහා;

රාසි මෙසාදිකො භද්ද, පදා පොට්ඨපදා සමා.

โสพภานุ เรียกว่า ราหู; อาทิตย์เป็นต้น เรียกว่า นพเคราะห์; เมษเป็นต้น เรียกว่า ราศี; ภัทรปทา และโปฏฐปทา มีความหมายเหมือนกัน.

62.

๖๒.

ආදිච්චො සූරියො සූරො, සතරංසි දිවාකරො;

වෙරොචනො දිනකරො, උණ්හරංසි පභඞ්කරො.

อาทิจจะ, สุริยะ, สูระ, สตรังสี, ทิวากร, เวโรจนะ, ทินกร, อุณหรังสี และปภังกร (ทั้งหมดหมายถึงดวงอาทิตย์).

63.

๖๓.

අංසුමාලී දිනපති, තපනො රවි භානුමා;

රංසිමා භාකරො භානු, අක්කො සහස්සරංසි ච.

อังสุมาลี, ทินปติ, ตปนะ, รวิ, ภานุมา, รังสีมา, ภาการะ, ภานุ, อักกะ และสหัสสรังสี (ทั้งหมดหมายถึงดวงอาทิตย์).

64.

๖๔.

රංසි ආභා පභා දිත්ති, රුචි භා ජුති දීධිති;

මරීචි ද්වීසු භාන්වං’සු, මයූඛො කිරණො කරො.

รังสี, อาภา, ปภา, ทิตติ, รุจิ, ภา, ชุติ, ทีธิติ, มรีจิ (ใช้ได้ ๒ ลิงค์), ภานุ, อังสุ, มยูขะ, กิรณะ และกระ (ทั้งหมดหมายถึงแสงสว่างหรือรัศมี).

65.

๖๕.

පරිධි පරිවෙසො ථ, මරීචි මිගතණ්හිකා;

සූරස්සොදයතො පුබ්බු’, ට්ඨිතරංසි සියා’ රුණො.

ปริธิ และปริเวสะ แปลว่าพระอาทิตย์ทรงกลด; มรีจิ และมิคตัณหิกา แปลว่าพยับแดด; รัศมีที่ปรากฏขึ้นก่อนดวงอาทิตย์ขึ้น เรียกว่า อรุณ.

66.

๖๖.

කාලො’ද්ධා සමයො වෙලා,තබ්බිසෙසා ඛණාදයො;

ඛණො දසච්ඡරාකාලො,ඛණා දස ලයො භවෙ.

กาละ, อัทธา, สมัย และเวลา เป็นชื่อของกาลเวลา; ส่วนแบ่งของกาลเวลานั้นมี ขณะ เป็นต้น; ๑๐ อัจฉรา (เวลาดีดนิ้ว) เป็น ๑ ขณะ, ๑๐ ขณะ เป็น ๑ ลยะ.

67.

๖๗.

ලයා දස ඛණලයො,මුහුත්තො තෙ සියා දස;

දස ඛණමුහුත්තො තෙ, දිවසො තු අහං දිනං.

๑๐ ลยะ เป็น ๑ ขณลยะ, ๑๐ ขณลยะ เป็น ๑ มุหุตตะ, ๑๐ มุหุตตะ เป็น ๑ ทิวสะ (วัน), อหะ และทินะ ก็เรียก.

68.

๖๘.

පභාතඤ්ච විභාතඤ්ච, පච්චූසො කල්ල මප්‍යථ;

අභිදොසො පදොසො ථ,සායො සඤ්ඣා දිනච්චයො.

ปภาตะ, วิภาตะ, ปัจจูสะ และกัลละ แปลว่าเวลาเช้าหรือเวลาสว่าง; อภิโทสะ และปโทสะ แปลว่าเวลาหัวค่ำ; สายะ, สัญฌา และทินัจจยะ แปลว่าเวลาเย็น.

69.

๖๙.

නිසා ච රජනී රත්ති, තියාමා සංවරී භවෙ;

ජුණ්හා තු චන්දිකායුත්තා, තමුස්සන්නා තිමිසිකා.

นิสา, รชนี, รัตติ, ติยามา และสังวรี แปลว่ากลางคืน; ชุณหา คือกลางคืนที่มีแสงจันทร์; ติมิสิกา คือกลางคืนที่มืดมิด.

70.

๗๐.

නිසීථො මජ්ඣිමා රත්ති, අඩ්ඪරත්තො මහානිසා;

අන්ධකාරො තමො නිත්ථී, තිමිසං තිමිරං මතං.

นิสีถะ, มัชฌิมารัตติ, อัฑฒรัตตะ และมหานิสา แปลว่าเที่ยงคืน; อันธการะ, ตมะ (นปุงสกลิงค์), ติมิสะ และติมิระ แปลว่าความมืด.

71.

๗๑.

චතුරඞ්ගතමං එවං, කාළපක්ඛචතුද්දසී;

වනසණ්ඩො ඝනො මෙඝ, පටලං චා’ඩ්ඪරත්ති ච.

จตุรงคตมะ (ความมืดมีองค์ ๔) คือ ๑. วันแรม ๑๔ ค่ำ ๒. แนวป่าทึบ ๓. ชั้นเมฆหนา และ ๔. เวลาเที่ยงคืน.

72.

๗๒.

අන්ධතමං [Pg.8] ඝනතමෙ, පහාරො යාම, සඤ්ඤිතො;

පාටිපදො තු දුතියා, තතියාදී තිථී, තායති පාලෙතීති තිථි, තා+ඉති (ණ්වාදි) ද්විසු.

อันธตมะ คือความมืดตื้อ; ปหาระ เรียกว่า ยาม; ปาฏิบท, ทุติยา, ตติยา เป็นต้น เรียกว่า ติถี (วันทางจันทรคติ), ติถี นั้นแปลว่า ผู้รักษา (กาลเวลา) มาจาก ตา ธาตุ ลง อิติ ปัจจัย (เป็นได้ ๒ ลิงค์).

73.

๗๓.

පන්නරසී පඤ්චදසී, පුණ්ණමාසී තු පුණ්ණමා;

අමාවසී ප්‍යමාවාසී, ථියං පන්නරසී’ පරා.

ปัณณรสี, ปัญจทสี, ปุณณมาสี และปุณณมา (หมายถึงวันเพ็ญ ๑๕ ค่ำ); อมาวสี และอมาวาสี (หมายถึงวันเดือนดับ); ปัณณรสี อีกอย่างหนึ่ง (ทั้งหมดเป็นอิตถีลิงค์).

74.

๗๔.

ඝටිකා සට්ඨ්‍ය’ හොරත්තො, පක්ඛො තෙ දස පඤ්ච ච;

තෙ තු පුබ්බාපරා සුක්ක,කාළා, මාසො තු තෙ දුවෙ.

หกสิบฆฏิกาเป็นหนึ่งวันกับคืน, สิบห้าวันเป็นหนึ่งปักษ์; ปักษ์เหล่านั้นคือข้างขึ้นและข้างแรม (สุกกปักษ์และกาฬปักษ์), สองปักษ์นั้นเป็นหนึ่งเดือน.

75.

๗๕.

චිත්තො වෙසාඛ, ජෙට්ඨො චා, සාළ්හො ද්වීසු ච සාවණො;

පොට්ඨපාද’ස්සයුජා ච, මාසා ද්වාදස කත්තිකො.

เดือนจิตร, วิสาขะ, เชษฐะ, อาสาฬหะ (ทั้งสอง), สาวัณณะ, โปฏฐปาทะ, อัสสยุชะ และกัตติกะ รวมเป็น ๑๒ เดือน.

76.

๗๖.

මාගසිරො තථා ඵුස්සො, කමෙන මාඝ ඵග්ගුණා;

කත්තික’ස්සයුජා මාසා, පච්ඡිම පුබ්බකත්තිකා.

เดือนมิคสิระ, ผุสสะ, มาฆะ และผัคคุณะ ตามลำดับ; เดือนกัตติกะและเดือนอัสสยุชะ เรียกว่า กัตติกะหลังและกัตติกะก่อน.

77.

๗๗.

සාවණො නික්ඛමනීයො,චිත්තමාසො තු රම්මකො.

เดือนสาวัณณะเป็นเดือนแห่งการออกไป, ส่วนเดือนจิตรเป็นเดือนที่น่ารื่นรมย์.

78.

๗๘.

චතුරො චතුරො මාසා, කත්තිකකාළපක්ඛතො;

කමා හෙමන්ත ගිම්හාන, වස්සානා උතුයො ද්විසු.

ฤดูละ ๔ เดือน คือ ฤดูเหมันต์ ฤดูคิมหันต์ และฤดูวัสสานะ ตามลำดับ นับแต่ข้างแรมเดือนกัตติกะเป็นต้นไป.

79.

๗๙.

හෙමන්තො සිසිර මුතූ,ඡ වා වසන්තො ච ගිම්හ වස්සානා;

සරදොති කමා මාසා, ද්වෙ ද්වෙ වුත්තානුසාරෙන.

หรือฤดู ๖ คือ เหมันต์, สิสิระ, วสันต์, คิมหันต์, วัสสานะ และสารท ตามลำดับ ฤดูละ ๒ เดือน ตามที่กล่าวมาแล้ว.

80.

๘๐.

උණ්හො නිදාඝො ගිම්හොථ,වස්සො වස්සාන පාවුසා;

උතූහි තීහි වස්සානා, දිකෙහි දක්ඛිණායනං.

อุณหะ, นิทาฆะ, คิมหะ (ฤดูร้อน); วัสสะ, วัสสานะ, ปาวุสะ (ฤดูฝน); ด้วยฤดู ๓ มีวัสสานะเป็นต้น เป็นทักขิณายัน.

81.

๘๑.

උත්තරායන මඤ්ඤෙහි, තීහි වස්සායනද්වයං;

වස්ස සංවච්ඡරා නිත්ථී, සරදො හායනො සමා.

ส่วนอุตตรายันด้วยฤดูอื่นอีก ๓ ฤดู อายันทั้งสองนั้นรวมเป็นหนึ่งปี; คำว่า วัสสะ, สังวัจฉระ (ไม่เป็นอิตถีลิงค์), สารทะ, หายนะ, สมา หมายถึง ปี.

82.

๘๒.

කප්පක්ඛයො තු සංවට්ටො, යුගන්ත පලයා අපි;

අලක්ඛී කාලකණ්ණිත්ථී, අථ ලක්ඛී සිරි’ත්ථියං.

กัปปักขัย, สังวัฏฏะ, ยุคันตะ และปะลัย (ความพินาศของกัป); อลักขี, กาลกัณณี (เป็นอิตถีลิงค์); ส่วนลักขี, สิริ (เป็นอิตถีลิงค์).

83.

๘๓.

දනු දානවමාතා ථ, දෙවමාතා පනා’දිති;

นางทนุเป็นมารดาของพวกทานพ, ส่วนนางอทิติเป็นมารดาของพวกเทพ.

84.

๘๔.

පාපඤ්ච කිබ්බිසං වෙරා, ඝං දුච්චරිත දුක්කටං;

අපුඤ්ඤා’කුසලං කණ්හං, කලුසං දුරිතා’ගු ච.

ปาปะ, กิพพิสะ, เวระ, อฆะ, ทุจริต, ทุกกฏ, อปุญญะ, อกุศล, กัณหะ, กลุสะ, ทุริตะ และอาคุ (หมายถึง บาป).

85.

๘๕.

කුසලං [Pg.9] සුකතං සුක්කං, පුඤ්ඤං ධම්ම මනිත්ථියං;

සුචරිත මථො දිට්ඨ, ධම්මිකං ඉහලොකිකං.

กุศล, สุกตะ, สุกกะ, บุญ, ธรรม (ไม่เป็นอิตถีลิงค์), สุจริต; ทิฏฐธัมมิกะ, อิหโลกิกะ (ในโลกนี้).

86.

๘๖.

සන්දිට්ඨික මථො පාර, ලොකිකං සම්පරායිකං;

තක්කාලං තු තදාත්වං චො,ත්තරකාලො තු ආයති.

สันทิฏฐิกะ; ปารโลกิกะ, สัมปรายิกะ (ในโลกหน้า); ตักกาล (เวลาปัจจุบัน) คือ ตทัตวะ; ส่วนอุตตรกาล (เวลาอนาคต) คือ อายติ.

87.

๘๗.

හාසො’ ත්තමනතා පීති, විත්ති තුට්ඨි ච නාරියං;

ආනන්දො පමුදා’මොදො, සන්තොසො නන්දි සම්මදො.

หาสะ, อัตตมนตา, ปีติ, วิตติ, ตุฏฐิ (เป็นอิตถีลิงค์), อานันทะ, ปมุทา, อาโมทะ, สันโตสะ, นันทิ, สัมมทะ (ความยินดี).

88.

๘๘.

පාමොජ්ජඤ්ච පමොදො ථ, සුඛං සාතඤ්ච ඵාස්ව’ථ;

භද්දං සෙය්‍යො සුභං ඛෙමං, කල්‍යාණං මඞ්ගලං සිවං.

ปาโมชชะ, ปโมทะ, สุขะ, สาตะ, ผาสุกะ, ภัททะ, เสยยะ, สุภะ, เขมะ, กัลยาณะ, มงคล, สิวะ (ความสุข).

89.

๘๙.

දුක්ඛඤ්ච කසිරං කිච්ඡං, නීඝො ච බ්‍යසනං අඝං;

දබ්බෙ තු පාපපුඤ්ඤානි, තීස්වාකිච්ඡං සුඛාදි ච.

ทุกขะ, กสิระ, กิจฉะ, นีฆะ, พยสนะ, อฆะ (ความทุกข์); ส่วนคำว่า ปาปะ และ ปุญญะ เป็นคุณนาม (ในอรรถว่าทรัพย์), ส่วน กิจฉะ และ สุขะ เป็นต้น เป็นได้ ๓ ลิงค์.

90.

๙๐.

භාග්‍යං නියති භාගො ච, භාගධෙය්‍යං විධී’රිතො;

අථො උප්පත්ති නිබ්බත්ති, ජාති ජනන මුබ්භවො.

ภาคยะ, นิยติ, ภาคระ, ภาคเธยยะ, วิธี (โชคชะตา); อุปปัตติ, นิพพัตติ, ชาติ, ชนนะ, อุพภวะ (การเกิด).

91.

๙๑.

නිමිත්තං කාරණං ඨානං, පදං බීජං නිබන්ධනං;

නිදානං පභවො හෙතු, සම්භවො සෙතු පච්චයො.

นิมิตตะ, การณะ, ฐานะ, ปทะ, พีชะ, นิพันธนะ, นิทานะ, ปภวะ, เหตุ, สัมภวะ, เสตุ, ปัจจัย (เหตุ).

92.

๙๒.

කාරණං යං සමාසන්නං, පදට්ඨානන්ති තං මතං;

ජීවො තු පුරිසො’ත්තා ථ, පධානං පකතිත්ථියං.

เหตุที่ใกล้ชิด เรียกว่า ปทัฏฐาน; ส่วนชีวะ, ปุริสะ, อัตตา (ตน); ปธานะ, ปกติ (เป็นอิตถีลิงค์).

93.

๙๓.

පාණො සරීරී භූතං වා, සත්තො දෙහී ච පුග්ගලො;

ජීවො පාණී පජා ජන්තු,ජනො ලොකො තථාගතො.

ปาณะ, สรีรี, ภูตะ, สัตตะ, เทหี, ปุคคละ, ชีวะ, ปาณี, ปชา, ชันตุ, ชนะ, โลกะ, ตถาคต (สัตว์, คน).

94.

๙๔.

රූපං සද්දො ගන්ධ රසා, ඵස්සො ධම්මො ච ගොචරා;

ආලම්බා විසයා තෙ ඡා, රම්මණා ලම්බණානි ච.

รูป, สัททะ (เสียง), คันธะ (กลิ่น), รสะ (รส), ผัสสะ, ธัมมะ ทั้ง ๖ นี้เรียกว่า โคจร, อาลัมพะ, วิสัย, อารัมมณะ และอาลัมพณะ.

95.

๙๕.

සුක්කො ගොරො සිතො’දාතා,ධවලො සෙත, පණ්ඩරා;

සොණො තු ලොහිතො රත්තො,තම්බ මඤ්ජිට්ඨ රොහිතා.

สุกกะ, โคระ, สิตะ, โอทาตะ, ธวละ, เสตะ, ปัณฑระ (สีขาว); ส่วนโสณะ, โลหิตะ, รัตตะ, ตัมพะ, มัญชิฏฐะ, โรหิตะ (สีแดง).

96.

๙๖.

නීලො කණ්හා’සිතා කාළො,මෙචකො සාම සාමලා;

සිතපීතෙතු පණ්ඩු’ත්තො, ඊසංපණ්ඩුතු ධූසරො.

นีละ, กัณหะ, อสิตะ, กาฬะ, เมจกะ, สามะ, สามละ (สีดำ, สีเขียว); ส่วนสีขาวเหลืองเรียกว่า ปัณฑุ, สีเหลืองหม่นเรียกว่า ธูสระ.

97.

๙๗.

අරුණො [Pg.10] කිඤ්චිරත්තො ථ,පාටලො සෙතලොහිතො;

අථො පීතො හලිද්‍යාභො,පලාසො හරිතො හරි.

อรุณะ (สีแดงเรื่อ), ปาฏละ (สีขาวแดง/ชมพู); ส่วนปีตะ, หริททาภะ (สีเหลือง); ปลาสะ, หริตะ, หริ (สีเขียว).

98.

๙๘.

කළාරො කපිලො නීල, පීතෙ ථ රොචනප්පභෙ;

පිඞ්ගො පිසඞ්ගො ප්‍යථවා, කළාරාදී තු පිඞ්ගලෙ.

กฬาระ, กปิละ (สีเขียวเหลือง), โรจนัปปะภะ (สีรุ่งเรือง); ปิงคะ, ปิสังคะ หรือกฬาระเป็นต้น เรียกว่า สีปิงคละ (สีน้ำตาล/สีเหลืองแดง).

99.

๙๙.

කම්මාසො සබලො චිත්තො,සාවො තු කණ්හපීතකෙ;

වාච්චලිඞ්ගා ගුණින්‍යෙතෙ, ගුණෙ සුක්කාදයො පුමෙ.

กัมมาสะ, สพละ, จิตตะ (สีด่าง); ส่วนสาวะ คือสีดำเหลือง; คำเหล่านี้เป็นคุณศัพท์ (๓ ลิงค์), เมื่อหมายถึงตัวคุณภาพ (สี) สุกกะเป็นต้น เป็นปุงลิงค์.

100.

๑๐๐.

නච්චං නට්ටඤ්ච නටනං, නත්තනං ලාසනං භවෙ;

නච්චං තු වාදිතං ගීත, මිති නාටුමිදං තයං.

นัจจะ, นัฏฏะ, นฏนะ, นัตตนะ, ลาสนะ (การฟ้อนรำ); นัจจะ (การรำ), วาทิตะ (การประโคม), คีตะ (การขับร้อง) ทั้ง ๓ นี้เรียกว่า นาฏยะ.

101.

๑๐๑.

නච්චට්ඨානං සියා රඞ්ගො, භිනයො සූච්‍යසූචනං;

අඞ්ගහාරො’ඞ්ගවික්ඛෙපො, නට්ටකො නටකො නටො.

สถานที่ฟ้อนรำ เรียกว่า รังคะ; อภินยะ คือการแสดงท่าทางบอกความหมาย; อังคหาระ คือการเยื้องกรายอวัยวะ; นัฏฏกะ, นฏกะ, นฏะ (นักฟ้อนรำ, นักแสดง).

102.

๑๐๒.

සිඞ්ගාරො කරුණො වීර, බ්භුත හස්ස භයානකා;

සන්තො බීභච්ඡ රුද්දානි, නව නාට්‍යරසා ඉමෙ.

สิงคาระ, กรุณะ, วีระ, อัพภูตะ, หัสสะ, ภยานกะ, สันตะ, พีภัจฉะ และรุททะ เหล่านี้คือรสแห่งนาฏกรรม ๙ อย่าง.

103.

๑๐๓.

පොසස්ස නාරියං පොසෙ, ඉත්ථියා සඞ්ගමං පති;

යා පිහා එස සිඞ්ගාරො, රතිකීළාදිකාරණො.

ความปรารถนาที่ชายมีต่อหญิง หรือที่หญิงมีต่อชาย เพื่อการสมาคมกัน ความปรารถนานั้นคือ สิงคาระ ซึ่งเป็นเหตุแห่งการเล่นกามารมณ์เป็นต้น.

104.

๑๐๔.

උත්තම ප්පකතිප්පායො, ඉත්ථිපුරිසහෙතුකො;

සො සම්භොගො වියොගොති,සිඞ්ගාරො දුවිධො මතො.

สิงคารรสมี ๒ อย่าง คือ สัมโภคะ (การอยู่ร่วมกัน) และวิโยคะ (การพลัดพรากกัน) ซึ่งมีอัธยาศัยอันประเสริฐยิ่ง และมีหญิงชายเป็นเหตุ

105.

๑๐๕.

භාසිතං [Pg.11] ලපිතං භාසා, වොහාරො වචනං වචො;

උත්ති වාචා ගිරා වාණී, භාරතී කථිතා වචී.

ภาษิตะ, ลปิตะ, ภาษา, โวหาร, วจนะ, วโจ, อุติ, วาจา, คิรา, วาณี และภารตี เหล่านี้ท่านเรียกว่า วจี (คำพูด)

106.

๑๐๖.

එකාඛ්‍යාතො පදචයො, සියා වාක්‍යංසකාරකො;

ආමෙඩිතන්ති විඤ්ඤෙය්‍යං, ද්වත්තික්ඛත්තු මුදීරණං.

กลุ่มคำที่มีกริยาบทเดียวพร้อมทั้งการก พึงเป็นประโยค, พึงทราบว่าการกล่าวซ้ำสองหรือสามครั้ง ชื่อว่า อาเมณฑิตะ

107.

๑๐๗.

භයෙ කොධෙ පසංසායං, තුරිතෙ කොතූහලෙ’ච්ඡරෙ;

හාසෙ සොකෙ පසාදෙ ච, කරෙ ආමෙඩිතං බුධො.

บัณฑิตพึงทำอาเมณฑิตะ (การกล่าวซ้ำ) ในคราวกลัว, โกรธ, สรรเสริญ, รีบร้อน, ตื่นเต้น, ประหลาดใจ, ร่าเริง, เศร้าโศก และเลื่อมใส

108.

๑๐๘.

ඉරු නාරී යජු සාම, මිති වෙදා තයො සියුං;

එතෙ එව තයී නාරී, වෙදො මන්තො සුතිත්ථියං.

อิรุเวท (ฤคเวท), ยชุรเวท และสามเวท พึงเป็นเวท ๓ อย่าง, เวทเหล่านั้นนั่นแลเรียกว่า ไตรเวท, ส่วนคำว่า เวท, มนต์ และสุติตถิยะ เป็นชื่อเรียกแทนกันได้

109.

๑๐๙.

අට්ඨකො වාමකො වාම, දෙවො චඞ්ගීරසො භගු;

යමදග්ගි ච වාසිට්ඨො, භාරද්වාජො ච කස්සපො;

වෙස්සාමිත්තොති මන්තානං, කත්තාරො ඉසයො ඉමෙ.

อัฏฐกะ, วามกะ, วามเทวะ, อังคีรส, ภคุ, ยมทัคคิ, วสิฏฐะ, ภารทวาชะ, กัสสปะ และวิสสามิตตะ ฤๅษีเหล่านี้เป็นผู้สร้างมนต์ทั้งหลาย

110.

๑๑๐.

කප්පො බ්‍යාකරණං ජොති, සත්ථං සික්ඛා නිරුත්ති ච;

ඡන්දොවිචිති චෙතානි, වෙදඞ්ගානි වදන්ති ඡ.

กัปปะ, ไวยากรณ์, โชติศาสตร์, สิกขา, นิรุกติ และฉันโทวิจิติ เหล่านี้ท่านเรียกว่า เวทางคะ ๖ อย่าง

111.

๑๑๑.

ඉතිහාසො පුරාවුත්ත, ප්පබන්ධො භාරතාදිකො;

නාමප්පකාසකං සත්ථං, රුක්ඛාදීනං නිඝණ්ඩු සො.

อิติหาสะ คือเรื่องราวที่สืบต่อกันมาในอดีต เช่น มหาภารตะ เป็นต้น, ส่วนตำราที่แสดงชื่อของต้นไม้เป็นต้นนั้น เรียกว่า นิฆัณฑุ

112.

๑๑๒.

විතණ්ඩසත්ථං විඤ්ඤෙය්‍යං, යං තං ලොකායතං ඉති;

කෙටුභං තු ක්‍රියාකප්ප, විකප්පො කවිනං හිතො.

พึงทราบว่าตำราวิทัณฑะ (การโต้แย้ง) นั้นคือ โลกายตะ, ส่วนเกฏุภะ คือตำราว่าด้วยระเบียบวิธีแห่งพิธีกรรม เป็นประโยชน์แก่กวีทั้งหลาย

113.

๑๑๓.

ආඛ්‍යායිකොපලද්ධත්ථා, පබන්ධකප්පනා කථා;

දණ්ඩනීත්‍ය’ත්ථසත්ථස්මිං, වුත්තන්තො තු පවත්ති ච.

อาขยายิกา คือเรื่องราวที่เกิดขึ้นจริง, กถา คือเรื่องที่แต่งขึ้น, ส่วนในตำรานิติศาสตร์และเศรษฐศาสตร์ คำว่า วุตตันตะ และ ปวัตติ หมายถึง เรื่องราวหรือความเป็นไป

114.

๑๑๔.

සඤ්ඤා, ඛ්‍යා, ව්හා සමඤ්ඤා චා, භිධානං නාම මව්හයො;

නාමධෙය්‍යා’ ධිවචනං, පටිවාක්‍යං තු උත්තරං.

สัญญา, ขยา, อวหา, สมัญญา, อภิธาน, นาม, อวหยะ, นามเธยยะ และอธิวจนะ เป็นชื่อเรียกของ 'ชื่อ', ส่วนปฏิวากยะ และ อุตตระ คือ 'คำตอบ'

115.

๑๑๕.

පඤ්හො තීස්ව නුයොගො ච, පුච්ඡා ප්‍යථ නිදස්සනං;

උපොග්ඝාතො ච දිට්ඨන්තො, තථො’දාහරණං භවෙ.

ปัญหา (ใช้ได้ใน ๓ ลิงค์), อนุโยค และปุจฉา เป็นคำเรียก 'คำถาม', ส่วนนิสัสสนะ, อุปโปคฆาตะ, ทิฏฐันตะ และอุทาหรณ์ เป็นคำเรียก 'ตัวอย่าง'

116.

๑๑๖.

සමා සඞ්ඛෙප සංහාරා, සමාසො සඞ්ගහො ප්‍යථ;

සතං ධාරයසී ත්‍යාද්‍ය, බ්භක්ඛානං තුච්ඡභාසනං.

สมา, สังเขปะ, สังหาระ, สมาส และสังคหะ เป็นคำเรียก 'การย่อ' หรือ 'การรวบรวม', ส่วนการกล่าวหาด้วยคำเท็จ เช่น 'ท่านเป็นหนี้ร้อยหนึ่ง' เป็นต้น เรียกว่า อัพภักขานะ หรือ ตุจฉภาสนะ

117.

๑๑๗.

වොහාරො තු විවාදො ථ, සපනං සපථොපි ච;

යසො සිලොකො කිත්තිත්ථී,ඝොසනා තු’ච්චසද්දනං.

โวหาร คือ วิวาทะ, ส่วนสปนะ และสปถะ คือ 'การสาบาน', ยศ, สิโลกะ และกิตติ คือ 'เกียรติ', ส่วนโฆสนา คือ 'การเปล่งเสียงดัง'

118.

๑๑๘.

පටිඝොසො පටිරවො, ථො’ පඤ්ඤාසො වචීමුඛං;

කත්ථනා ච සිලාඝා ච, වණ්ණනා ච නුති ත්ථුති.

ปฏิโฆสะ และปฏิรวะ คือ 'เสียงสะท้อน', อุปัญญาสะ และวจีมุขะ คือ 'คำนำ', กัตถนา, สิลาฆา, วรรณนา, นุติ และถุติ คือ 'การสรรเสริญ'

119.

๑๑๙.

ථොමනඤ්ච පසංසාථ, කෙකා නාදො සිඛණ්ඩිනං;

ගජානං කොඤ්චනාදො ථ,මතා හෙසා හයද්ධනි.

โถมนะ และปสังสาทะ เป็นคำเรียก 'การสรรเสริญ', เกกา คือเสียงของนกยูง, ส่วนโกญจนาท คือเสียงของช้าง, และเฮสา คือเสียงของม้า

120.

๑๒๐.

පරියායො වෙවචනං, සාකච්ඡා තු ච සංකථා;

උපවාදො චු’පක්කොසා, වණ්ණවාදා’නුවාදො ච;

ජනවාදා’පවාදාපි, පරිවාදො ච තුල්‍යත්ථා.

ปริยายะ และเววจนะ คือ 'คำพ้อง', สาคัจฉา และสังกถา คือ 'การสนทนา', อุปวาทะ, อุปักโกสะ, วรรณวาทะ, อนุวาทะ, ชนวาทะ, อปวาทะ และปริวาทะ มีความหมายเหมือนกัน (คือการตำหนิหรือนินทา)

121.

๑๒๑.

ඛෙපො [Pg.12] නින්දා තථා කුච්ඡා, ජිගුච්ඡා ගරහා භවෙ;

නින්දාපුබ්බො උපාරම්භො, පරිභාසන මුච්චතෙ.

เขปะ, นินทา, กุจฉา, ชิคัจฉา และคารหา คือ 'การตำหนิ', ส่วนอุปารัมภะที่มีการนินทาเป็นเบื้องต้น เรียกว่า ปริภาสนะ

122.

๑๒๒.

අට්ඨානරියවොහාර, වසෙන යා පවත්තිතා;

අභිවාක්‍යං සියා වාචා, සා වීතික්කමදීපනී.

วาจาที่ดำเนินไปตามอำนาจแห่งอัฏฐอนริยโวหาร (โวหารของอโลภะ ๘ ประการ) พึงเป็นอภิวากยะ, วาจานั้นแสดงถึงการล่วงละเมิด

123.

๑๒๓.

මුහුංභාසා නුලාපොථ, පලාපො නත්ථිකා ගිරා;

ආදොභාසන මාලාපො,විලාපො තු පරිද්දවො.

มุหุงภาสา และอนุลาปะ คือ 'การพูดซ้ำ', ปลาปะ คือ 'คำพูดที่ไร้สาระ', อาลาปะ คือ 'การพูดทักทายในเบื้องต้น', ส่วนวิลาปะ และปริเทวะ คือ 'การคร่ำครวญ'

124.

๑๒๔.

විප්පලාපො විරොධොත්ති, සන්දෙසොත්ති තු වාචිකං;

සම්භාසනං තු සල්ලාපො, විරොධරහිතං මිථු.

วิปปลาปะ คือคำพูดที่ขัดแย้งกัน, ส่วนข่าวสาร เรียกว่า วาจิกะ, การพูดคุยกันระหว่างกันโดยปราศจากความขัดแย้ง เรียกว่า สัมภาสนะ หรือ สัลลาปะ

125.

๑๒๕.

ඵරුසං නිට්ඨුරං වාක්‍යං, මනුඤ්ඤං හදයඞ්ගමං;

සංකුලං තු කිලිට්ඨඤ්ච, පුබ්බාපරවිරොධිනී.

คำพูดที่หยาบคาย เรียกว่า ผรุสะ และนิฏฐุระ, คำพูดที่น่าพอใจ เรียกว่า มนุญญะ และหทยังคมะ, ส่วนคำพูดที่ระคนกัน (สังกุละ) และเศร้าหมอง (กิลิฏฐะ) คือคำพูดที่ขัดแย้งกันทั้งข้างต้นและข้างปลาย

126.

๑๒๖.

සමුදායත්ථරහිතං, අබද්ධමිති කිත්තිතං;

විතථං තු මුසා චාථ, ඵරුසාදී තිලිඞ්ගිකා.

คำพูดที่ปราศจากความหมายรวมกัน เรียกว่า อพัทธะ, ส่วนคำว่า วิตถะ และมุสา หมายถึงคำเท็จ, อนึ่ง คำมีผรุสะเป็นต้น เป็นคำ ๓ ลิงค์

127.

๑๒๗.

සම්මා බ්‍යයඤ්චා විතථං, සච්චං තච්ඡං යථාතථං;

තබ්බන්තා තීස්ව ලීකං ත්ව, සච්චං මිච්ඡා මුසා බ්‍යයං.

สัมมา (เป็นอัพยยศัพท์), อวิตถะ, สัจจะ, ตัจฉะ และยถาตถะ เป็นคำเรียก 'ความจริง' (คำที่เป็นคุณนามของความจริงเป็น ๓ ลิงค์), ส่วน อลีกะ, อสัจจะ, มิจฉา และมุสา (เป็นอัพยยศัพท์) เป็นคำเรียก 'คำเท็จ'

128.

๑๒๘.

රවො නිනාදො නිනදො ච සද්දො,නිග්ඝොස නාද ද්ධනයො ච රාවො;

ආරාව සංරාව විරාව ඝොසා,රවා සුතිත්ථී සර නිස්සනා ච.

รวะ, นินาทะ, นินทะ, สัททะ, นิคโฆสะ, นาทะ, ธนยะ, รวะ (อีกศัพท์หนึ่ง), อารวะ, สังรวะ, วิรวะ, โฆสะ, รวา (พหุพจน์), สุติตถี, สระ และนิสสนะ เป็นคำเรียก 'เสียง'

129.

๑๒๙.

විස්සට්ඨ මඤ්ජු විඤ්ඤෙය්‍යා, සවනීයා විසාරිනො;

බින්දු ගම්භීර නින්නාදී, ත්‍යෙව මට්ඨඞ්ගිකො සරො.

พึงทราบว่าเสียงประกอบด้วยองค์ ๘ คือ ๑. แจ่มใส ๒. ไพเราะ ๓. เข้าใจง่าย ๔. น่าฟัง ๕. ไม่แตกพร่า ๖. กลมกล่อม ๗. ลึกซึ้ง ๘. กังวาน

130.

๑๓๐.

තිරච්ඡානගතානඤ්හි, රුතං වස්සිත මුච්චතෙ;

කොලාහලො කලහලො,ගීතං ගානඤ්ච ගීතිකා.

รุตะ และวัสสิตะ คือ 'เสียงร้องของสัตว์เดรัจฉาน', โกลาหล และกลหละ คือ 'เสียงอึกทึก', คีตะ, คานะ และคีติกา คือ 'เพลง'

131.

๑๓๑.

සරා සත්ත තයො ගාමා, චෙකවීසති මුච්ඡනා;

තානා චෙකූනපඤ්ඤාස, ඉච්චෙතං සරමණ්ඩලං.

สระ ๗, คามะ ๓, มุจฉนา ๒๑, ตานะ ๔๙ นี้แลคือ สรมนฑล (วงเสียง)

132.

๑๓๒.

උසභො ධෙවතො චෙව, ඡජ්ජ ගන්ධාර මජ්ඣිමා;

පඤ්චමො ච නිසාදොති, සත්තෙ’තෙ ගදිතා සරා.

อุสภะ, เธวตะ, ฉัชชะ, คันธาระ, มัชฌิมา, ปัญจมะ และนิสาทะ สระ ๗ เหล่านี้ท่านกล่าวไว้แล้ว

133.

๑๓๓.

නදන්ති [Pg.13] උසභං ගාවො, තුරගා ධෙවතං තථා;

ඡජ්ජං මයූරා ගන්ධාර, මජා කොඤ්චා ච මජ්ඣිමං.

โคทั้งหลายร้องเป็นเสียงอุสภะ, ม้าทั้งหลายร้องเป็นเสียงเธวตะ, นกยูงทั้งหลายร้องเป็นเสียงฉัชชะ, แพะทั้งหลายร้องเป็นเสียงคันธาระ และนกกระเรียนทั้งหลายร้องเป็นเสียงมัชฌิมา

134.

๑๓๔.

පඤ්චමං පරපුට්ඨාදී, නිසාදම්පි ච වාරණා;

ඡජ්ජො ච මජ්ඣිමො ගාමා,තයො සාධාරණොති ච.

เสียงปัญจมะ (เหมือนเสียงนกกาเหว่า) เป็นต้น, เสียงนิสาทะ (เหมือนเสียงช้าง) และวารณะ (เสียงช้าง), ส่วนคามะ (บันไดเสียง) มี ๓ คือ ฉัชชะ, มัชฌิมะ และ (คันธาระ) ทั้ง ๓ นี้เป็นสาธารณะ.

135.

๑๓๕.

සරෙසු තෙසු පච්චෙකෙ, තිස්සො තිස්සො හි මුච්ඡනා;

සියුං තථෙව තානානි, සත්ත සත්තෙව ලබ්භරෙ.

ในเสียงเหล่านั้นแต่ละเสียง มีมุจฉนาเสียงละ ๓ และมีตานะเสียงละ ๗ พึงมีได้เช่นนั้น.

136.

๑๓๖.

තිස්සො දුවෙ චතස්සො ච, චතස්සො කමතො සරෙ;

තිස්සො දුවෙ චතස්සොති, ද්වාවීසති සුතී සියුං.

สุติ ๓, ๒, ๔ และ ๔ ตามลำดับในเสียง (ทั้ง ๗), และสุติ ๓, ๒, ๔ พึงมีรวมเป็น ๒๒.

137.

๑๓๗.

උච්චතරෙ රවෙ තාරො, ථාබ්‍යත්තෙ මධුරෙ කලො;

ගම්භීරෙ තු රවෙ මන්දො, තාරාදී තීස්වථො කලෙ;

කාකලී සුඛුමෙ වුත්තො,ක්‍රියාදිසමතා ලයො.

ในเสียงสูงเรียกว่า ตาระ, ในเสียงที่ชัดเจนและมั่นคงเรียกว่า มัชฌิมะ, ในเสียงหวานเรียกว่า กละ, ในเสียงทุ้มเรียกว่า มันทะ, ในเสียง ๓ อย่างมีตาระเป็นต้นนั้น และในเสียงกละนั้น, เสียงที่ละเอียดเรียกว่า กากลี, ความสม่ำเสมอแห่งกิริยา (การบรรเลง) เป็นต้น เรียกว่า ลยะ.

138.

๑๓๘.

වීණා ච වල්ලකී සත්ත, තන්තී සා පරිවාදිනී;

පොක්ඛරො දොණි වීණාය,උපවීණො තු වෙඨකො.

พิณและวัลลกี (เป็นชื่อของพิณ), พิณ ๗ สายเรียกว่า ปริวาทินี, กระพอง (ราง) ของพิณเรียกว่า โพกขระ, ส่วนเครื่องพัน (ลูกบิด) เรียกว่า อุปวีณะ.

139.

๑๓๙.

ආතතඤ්චෙව විතත, මාතතවිතතං ඝනං;

සුසිරං චෙති තූරියං, පඤ්චඞ්ගික මුදීරිතං.

เครื่องดนตรีมีองค์ ๕ ท่านกล่าวไว้คือ อาตตะ, วิตตะ, อาตตวิตตะ, ฆนะ และสุสิระ.

140.

๑๔๐.

ආතතං නාම චම්මාව, නද්ධෙසු භෙරියාදිසු;

තලෙ’කෙකයුතං කුම්භ, ථුණ දද්දරිකාදිකං.

ในบรรดาเครื่องดนตรีที่ขึงด้วยหนังมีเภรีเป็นต้น เครื่องดนตรีที่มีหน้าเดียว เช่น กุมภะ, ถุณะ และทัททริกา เป็นต้น เรียกว่า อาตตะ.

141.

๑๔๑.

විතතං චො’භයතලං, තූරියං මුරජාදිකං;

ආතතවිතතං සබ්බ, විනද්ධං පණවාදිකං.

เครื่องดนตรีที่มีสองหน้า เช่น มุรชะ เป็นต้น เรียกว่า วิตตะ, เครื่องดนตรีที่หุ้มด้วยหนังโดยรอบ เช่น ปณวะ เป็นต้น เรียกว่า อาตตวิตตะ.

142.

๑๔๒.

සුසිරං වංසසඞ්ඛාදි, සම්මතාලාදිකං ඝනං;

ආතොජ්ජං තු ච වාදිත්තං, වාදිතං වජ්ජ මුච්චතෙ.

เครื่องดนตรีประเภทเป่ามีขลุ่ยและสังข์เป็นต้น เรียกว่า สุสิระ, เครื่องดนตรีประเภทตีมีกังสดาลเป็นต้น เรียกว่า ฆนะ, ส่วนเครื่องดนตรี เรียกว่า อาโตชชะ, วาทิตตะ, วาทิตะ และวัชชะ.

143.

๑๔๓.

භෙරී (භෙරි) දුන්දුභි වුත්තො ථ,මුදිඞ්ගො මුරජොස්ස තු;

ආලිඞ්ග, ඞ්ක්‍යො, ද්ධකා භෙදා,තිණවො තු ච ඩිණ්ඩිමො.

กลอง เรียกว่า เภรี และทุนทุภิ, ส่วนมุทิงคะ เรียกว่า มุรชะ, มุรชะนั้นมีประเภทคือ อลิงคะ, อังกะ และอุทธกะ, ส่วนติณวะ เรียกว่า ฑิณฑิมะ.

144.

๑๔๔.

ආලම්බරො [Pg.14] තු පණවො, කොණො වීණාදිවාදනං;

දද්දරී පටහො භෙරි, ප්පභෙදා මද්දලාදයො.

อาลัมพระ เรียกว่า ปณวะ, ไม้ดีดพิณหรือไม้ตีกลอง เรียกว่า โกณะ, ทัททรี และปฏหะ เป็นประเภทของเภรี มีมัททละ เป็นต้น.

145.

๑๔๕.

ජනප්පියෙ විමද්දුට්ඨෙ, ගන්ධෙ පරිමලො භවෙ;

සො ත්වා මොදො දූරගාමී, විස්සන්තා තීස්විතො පරං.

กลิ่นหอมที่เกิดจากการขยี้และเป็นที่ชื่นชอบของคน เรียกว่า ปริมละ, กลิ่นหอมนั้นถ้าฟุ้งไปไกล เรียกว่า อาโมทะ, กลิ่นที่ฟุ้งกระจายไป เรียกว่า วิสสันทะ (คำเหล่านี้เป็นได้ใน ๓ ลิงค์).

146.

๑๔๖.

ඉට්ඨගන්ධො ච සුරභි, සුගන්ධො ච සුගන්ධි ච;

පූතිගන්ධි තු දුග්ගන්ධො, ථ විස්සං ආමගන්ධි යං.

กลิ่นที่น่าปรารถนา เรียกว่า สุรภี, สุคันธะ และสุคันธิ, ส่วนกลิ่นเหม็น เรียกว่า ปูติคันธิ และทุคคันธะ, กลิ่นคาว เรียกว่า วิสสะ และอามคันธิ.

147.

๑๔๗.

කුඞ්කුමඤ්චෙව යවන, පුප්ඵඤ්ච තගරං තථා;

තුරුක්ඛොති චතුජ්ජාති, ගන්ධා එතෙ පකාසිතා.

กุงกุมะ (หญ้าฝรั่น), ยวนบุปผะ (ดอกไม้เทศ), ตคระ (กฤษณา) และตุรุกขะ (กำยาน), กลิ่น ๔ ชนิดนี้ท่านประกาศไว้แล้ว.

148.

๑๔๘.

කසාවො නිත්ථියං තිත්තො, මධුරො ලවණො ඉමෙ;

අම්බිලො කටුකො චෙති, ඡ රසා තබ්බතී තිසු.

รสฝาด (กสาวะ) เป็นนปุงสกลิงค์และปุงลิงค์, รสขม (ติตตะ), รสหวาน (มธุระ), รสเค็ม (ลวณะ), รสเปรี้ยว (อัมพิละ) และรสเผ็ด (กฏุกะ), รสทั้ง ๖ นี้ (เมื่อเป็นคุณศัพท์) มีใน ๓ ลิงค์.

149.

๑๔๙.

සියා ඵස්සො ච ඵොට්ඨබ්බො,විසයී ත්වක්ඛ මින්ද්‍රියං;

නයනං ත්වක්ඛි නෙත්තඤ්ච, ලොචනං ච’ච්ඡි චක්ඛු ච.

ผัสสะ และโผฏฐัพพะ (เป็นชื่อของสัมผัส), ส่วนอินทรีย์ผู้รับอารมณ์ เรียกว่า อักขะ และอินทรีย์, นัยน์ตา เรียกว่า นยนะ, อักขิ, เนตตะ, โลจนะ, อัจฉิ และจักขุ.

150.

๑๕๐.

සොතං සද්දග්ගහො කණ්ණො, සවනං සුති නත්ථු තු;

නාසා ච නාසිකා ඝානං, ජිව්හාතු රසනා භවෙ.

หู เรียกว่า โสต, สัททัคคหะ, กัณณะ, สวนะ และสุติ, ส่วนจมูก เรียกว่า นัตถุ, นาสา, นาสิกา และฆานะ, ลิ้น เรียกว่า ชิวหา และรสนา.

151.

๑๕๑.

සරීරං වපු ගත්තඤ්චා, ත්තභාවො බොන්දි විග්ගහො;

දෙහං වා පුරිසෙ කායො, ථියං තනු කළෙවරං.

ร่างกาย เรียกว่า สรีระ, วปุ, คัตตะ, อัตตภาวะ, พอนทิ, วิคคหะ, เทหะ และกายะ (๒ คำหลังเป็นปุงลิงค์), ส่วนในอิตถีลิงค์ เรียกว่า ตนุ, ในนปุงสกลิงค์ เรียกว่า กเฬวระ.

152.

๑๕๒.

චිත්තං චෙතො මනො නිත්ථී, විඤ්ඤාණං හදයං තථා;

මානසං ධී තු පඤ්ඤා ච, බුද්ධි මෙධා මති මුති.

จิต เรียกว่า จิตตะ, เจโต, มโน (๒ คำหลังไม่เป็นอิตถีลิงค์), วิญญาณ, หทัย และมานัส, ส่วนปัญญา เรียกว่า ธี, ปัญญา, พุทธิ, เมธา, มติ และมุติ.

153.

๑๕๓.

භූරී මන්තා ච පඤ්ඤාණං, ඤාණං විජ්ජා ච යොනි ච;

පටිභාන මමොහො ථ, පඤ්ඤාභෙදා විපස්සනා.

ภูรี, มันตา, ปัญญาณะ, ญาณะ, วิชชา, โยนิ, ปฏิภาณะ และอโมหะ (เป็นชื่อของปัญญา), ส่วนวิปัสสนา เป็นประเภทของปัญญา.

154.

๑๕๔.

සම්මාදිට්ඨි පභුතිකා, වීමංසා තු විචාරණා;

සම්පජඤ්ඤං තු නෙපක්කං, වෙදයිතං තු වෙදනා.

สัมมาทิฏฐิ เป็นต้น (เป็นประเภทของปัญญา), วิมังสา เรียกว่า วิจารณา, สัมปชัญญะ เรียกว่า เนปักกะ, ส่วนเวทยิตะ เรียกว่า เวทนา.

155.

๑๕๕.

තක්කො විතක්කො සඞ්කප්පො,ප්පනො’ හා’ යු තු ජීවිතං;

එකග්ගතා තු සමථො, අවික්ඛෙපො සමාධි ච.

ตักกะ, วิตักกะ, สังกัปปะ, อัปปนา และอูหะ (เป็นชื่อของวิตก), ส่วนอายุ เรียกว่า ชีวิต, เอกัคคตา เรียกว่า สมถะ, อวิกเขปะ และสมาธิ.

156.

๑๕๖.

උස්සාහා’ තප්ප පග්ගාහා, වායාමො ච පරක්කමො;

පධානං වීරියං චෙහා, උය්‍යාමො ච ධිති ත්ථියං.

อุสสาหะ, อาตัปปะ, ปัคคาหะ, วายามะ, ปรักกมะ, ปธานะ, วิริยะ, อีหา และอุยยามะ (เป็นชื่อของความเพียร), ส่วนธิติ เป็นอิตถีลิงค์.

157.

๑๕๗.

චත්තාරි වීරියඞ්ගානි, තචස්ස ච නහාරුනො;

අවසිස්සන මට්ඨිස්ස, මංසලොහිතසුස්සනං.

องค์แห่งความเพียร ๔ อย่าง คือ การเหลืออยู่ของหนัง, เอ็น และกระดูก, และการเหือดแห้งไปของเนื้อและเลือด.

158.

๑๕๘.

උස්සොළ්හී [Pg.15] ත්ව ධිමත්තෙහා, සති ත්ව නුස්සති ත්ථිය;

ලජ්ජා හිරී සමානා ථ, ඔත්තප්පං පාපභීරුතා.

ความเพียรอย่างยิ่ง เรียกว่า อุสโสฬหี, สติ เรียกว่า อนุสสติ (เป็นอิตถีลิงค์), ลัชชา เรียกว่า หิริ, ส่วนโอตตัปปะ เรียกว่า ปาปภีรุตา.

159.

๑๕๙.

මජ්ඣත්තතා තු’පෙක්ඛා ච, අදුක්ඛමසුඛා සියා;

චිත්තාභොගො මනක්කාරො,අධිමොක්ඛො තු නිච්ඡයො.

มัชฌัตตตา เรียกว่า อุเบกขา และอทุกขมสุขา, ความใส่ใจ เรียกว่า จิตตาโภคะ และมนสิการ, ส่วนอธิโมกข์ เรียกว่า นิสสยะ (การตัดสินใจ).

160.

๑๖๐.

දයා’ නුකම්පා කාරුඤ්ඤං, කරුණා ච අනුද්දයා;

ථියං වෙරමණී චෙව, විරත්‍යා’ රති චාප්‍යථ.

ความสงสาร เรียกว่า ทยา, อนุกัมปา, การุญญะ, กรุณา และอนุททายา, ส่วนเวรมณี, วิรติ และอารติ เป็นอิตถีลิงค์.

161.

๑๖๑.

තිතික්ඛා ඛන්ති ඛමනං, ඛමා මෙත්තා තු මෙත්‍ය’ථ;

දස්සනං දිට්ඨි ලද්ධිත්ථී, සිද්ධන්තො සමයො භවෙ.

ความอดทน เรียกว่า ติติกขา, ขันติ, ขมนะ และขมา, เมตตา เรียกว่า เมตยะ, ความเห็น เรียกว่า ทัสสนะ, ทิฏฐิ และลัทธิ (๒ คำหลังเป็นอิตถีลิงค์), ส่วนลัทธิหรือคำสอน เรียกว่า สิทธันตะ และสมยะ.

162.

๑๖๒.

තණ්හා ච තසිණා එජා, ජාලිනී ච විසත්තිකා;

ඡන්දො ජටා නිකන්ත්‍යා’සා, සිබ්බිනී භවනෙත්ති ච.

ตัณหา เรียกว่า ตสิณา, เอชา, ชาลินี, วิสัตติกา, ฉันทะ, ชฏา, นิกันติ, อาสา, สิพพินี และภวเนตติ.

163.

๑๖๓.

අභිජ්ඣා වනථො වානං, ලොභො රාගො ච ආලයො;

පිහා මනොරථො ඉච්ඡා, භිලාසො කාම දොහළා;

ආකඞ්ඛා රුචි වුත්තා සා, ත්වධිකා ලාලසා ද්විසු.

อภิชฌา, วนถะ, วานะ, โลภะ, ราคะ และอาลยะ (เป็นชื่อของความโลภ), ส่วนความปรารถนา เรียกว่า ปิหา, มโนรถะ, อิจฉา, อภิลาสะ, กามะ, โทหฬะ, อากังขา และรุจิ, ความปรารถนาอย่างแรงกล้า เรียกว่า ลาลสา (เป็นได้ใน ๒ ลิงค์).

164.

๑๖๔.

වෙරං විරොධො විද්දෙසො, දොසො ච පටිඝඤ්ච වා;

කොධා’ ඝාතා කොප රොසා,බ්‍යාපාදො’ නභිරද්ධි ච.

เวร, ความเป็นศัตรู, ความเกลียดชัง, โทสะ, ความขัดเคือง, ความโกรธ, ความอาฆาต, ความโกรธ, ความเคือง, ความพยาบาท, ความไม่ยินดี.

165.

๑๖๕.

බද්ධවෙර මුපනාහො, සියා සොකො තු සොචනං;

රොදිතං කන්දිතං රුණ්ණං, පරිදෙවො පරිද්දවො.

ความผูกเวร, ความผูกโกรธ, ความโศก, ความเศร้าโศก, การร้องไห้, การคร่ำครวญ, การร้องไห้, ความรำพัน, ความรำพันยิ่ง.

166.

๑๖๖.

භීතිත්ථි භය මුත්තාසො, භෙරවං තු මහබ්භයං;

ความกลัว, ภัย, ความหวาดกลัว, ความน่าสะพรึงกลัว, ภัยใหญ่.

167.

๑๖๗.

භෙරවං භීසනං භීමං, දාරුණඤ්ච භයානකං;

ඝොරං පටිභයං භෙස්මං, භයඞ්කර මිමෙ තීසු.

น่ากลัว, น่าสะพรึงกลัว, น่าสยดสยอง, ดุร้าย, น่าหวาดกลัว, ร้ายกาจ, น่าหวาดหวั่น, น่ากลัวยิ่ง, สิ่งที่ทำให้กลัว (ทั้ง 9 นี้เป็นไตรลิงค์).

168.

๑๖๘.

ඉස්සා උසූයා මච්ඡෙරං, තු මච්ඡරිය මච්ඡරං;

මොහො’විජ්ජා තථා’ඤාණං, මානො විධා ච උන්නති.

ความริษยา, ความอิจฉา, ความตระหนี่, โมหะ, อวิชชา, ความไม่รู้, มานะ, ความถือตัว, ความเย่อหยิ่ง.

169.

๑๖๙.

උද්ධච්ච මුද්ධටං චාථ, තාපො කුක්කුච්චමෙව ච;

පච්ඡාතාපො නුතාපො ච, විප්පටිසාරො පකාසිතො.

อุทธัจจะ, ความฟุ้งซ่าน, ความเดือดร้อนใจ, กุกกุจจะ, ความรำคาญใจ, ความเดือดร้อนใจภายหลัง, ความเดือดร้อนใจ, ความเดือดร้อนใจ.

170.

๑๗๐.

මනොවිලෙඛ සන්දෙහා, සංසයො ච කථංකථා;

ද්වෙළ්හකං විචිකිච්ඡා ච, කඞ්ඛා සඞ්කා විමත්‍යපි.

ความเคลือบแคลงใจ, ความสงสัย, ความสงสัย, ความสงสัยว่าอย่างไรหนอ, ความสองจิตสองใจ, วิจิกิจฉา, ความกังขา, ความระแวง, ความสงสัย.

171.

๑๗๑.

ගබ්බො [Pg.16] භිමානො’හංකාරො, චින්තාතු ඣාන මුච්චතෙ;

නිච්ඡයො නිණ්ණයො වුත්තො, පටිඤ්ඤා තු පටිස්සවො.

ความเย่อหยิ่ง, ความถือตัว, อหังการ, ความคิด, ฌาน, ความตกลงใจ, ความตัดสินใจ, ปฏิญญา, การรับคำ.

172.

๑๗๒.

අවමානං තිරක්කාරො, පරිභවො ප්‍ය’ නාදරො;

පරාභවො ප්‍ය’ වඤ්ඤා ථ, උම්මාදො චිත්තවිබ්භමො.

การดูหมิ่น, การเหยียดหยาม, การดูหมิ่น, ความไม่เคารพ, ความเสื่อม, การดูหมิ่น, ความบ้า, ความฟั่นเฟือนแห่งจิต.

173.

๑๗๓.

පෙමං සිනෙහො ස්නෙහො ථ, චිත්තපීළා විසඤ්ඤිතා;

පමාදො සතිවොස්සග්ගො, කොතූහලං කුතූහලං.

ความรัก, ความสิเน่หา, ความเจ็บปวดใจ, ความไม่รู้สึกตัว, ความประมาท, การปล่อยสติ, ความตื่นเต้นอยากรู้อยากเห็น.

174.

๑๗๔.

විලාසො ලලිතං ලීලා, හාවො හෙළා ච විබ්භමො;

ඉච්චාදිකා සියුං නාරි, සිඞ්ගාරභාවජා කිරියා.

ความเยื้องกราย, ความน่ารัก, ลีลา, ท่าทาง, ความประมาท, ความผันแปร, กิริยาเหล่านี้เป็นต้นของสตรีที่เกิดจากความรัก.

175.

๑๗๕.

හසනං හසිතං හාසො, මන්දො සො මිහිතං සිතං;

අට්ටහාසො මහාහාසො,රොමඤ්චො ලොමහංසනං.

การหัวเราะ, การหัวเราะ, การหัวเราะ, การยิ้ม (หัวเราะเบาๆ), การยิ้ม, การยิ้ม, การหัวเราะเสียงดัง, การหัวเราะเสียงดัง, ขนลุก, ขนพองสยองเกล้า.

176.

๑๗๖.

පරිහාසො දවො ඛිඩ්ඩා, කෙළි කීළා ච කීළිතං;

නිද්දා තු සුපිනං සොප්පං, මිද්ධඤ්ච පචලායිකා.

การเล่นสนุก, การเล่น, การเล่น, การเล่น, การเล่น, การเล่น, การนอน, ความฝัน, การนอน, ความง่วงเหงา, ความสัปหงก.

177.

๑๗๗.

ථියං නිකති කූටඤ්ච, දම්භො සාඨ්‍යඤ්ච කෙතවං;

සභාවො තු නිස්සග්ගො ච, සරූපං පකතිත්ථියං.

การหลอกลวง, ความคดโกง (เป็นอิตถีลิงค์), ความโอ้อวด, ความเจ้าเล่ห์, การหลอกลวง, ธรรมชาติ, ธรรมชาติ, รูปร่าง, ปกติ (เป็นอิตถีลิงค์).

178.

๑๗๘.

සීලඤ්ච ලක්ඛණං භාවො,උස්සවො තු ඡණො මහො.

ศีล, ลักษณะ, สภาวะ, งานฉลอง, งานรื่นเริง, งานบูชา.

179.

๑๗๙.

ධාරෙන්තො ජන්තු සස්නෙහ, මභිධානප්පදීපිකං;

ඛුද්දකාද්‍යත්ථජාතානි, සම්පස්සති යථාසුඛං.

นรชนผู้ทรงไว้ซึ่งคัมภีร์อภิธานัปปทีปิกานี้ด้วยความรัก ย่อมเห็นเนื้อความทั้งหลายมีเนื้อความเล็กน้อยเป็นต้นได้ตามความสบาย.

සග්ගකණ්ඩො නිට්ඨිතො.

สวรรคกัณฑ์ จบแล้ว.

2. භූකණ්ඩ

๒. ภูมิกัณฑ์

1. භූමිවග්ග

๑. ภูมิวรรค

180.

๑๘๐.

වග්ගා භූමි, පුරී, මච්ච, චතුබ්බණ්ණ, වනාදිහි;

පාතාලෙන ච වුච්චන්තෙ, සඞ්ගො’පඞ්ගෙහි’ධ’ක්කමා.

วรรคทั้งหลายคือ ภูมิ (แผ่นดิน), ปุรี (เมือง), มัจจะ (มนุษย์), จตุพรรณะ (สี่วรรณะ), วนะ (ป่า) เป็นต้น และปาตาล (บาดาล) พร้อมด้วยส่วนประกอบและส่วนย่อย ย่อมถูกกล่าวตามลำดับในที่นี้.

181.

๑๘๑.

වසුන්ධරා ඡමා භූමි, පථවී මෙදනී මහී;

උබ්බී වසුමතී ගො කු, වසුධා ධරණී ධරා;

පුථවී ජගතී භූරී, භූ ච භූතධරා’ වනී.

แผ่นดิน, โลก, พื้นดิน.

182.

๑๘๒.

ඛාරා [Pg.17] තු මත්තිකා ඌසො, ඌසවා තූසරො තිසු;

ථලං ථලීත්ථී භූභාගෙ, ථද්ධලූඛම්හි ජඞ්ගලො.

ดินเค็ม, ดินเค็ม, ที่มีดินเค็ม (เป็นไตรลิงค์), ที่ดอน, ส่วนของแผ่นดินที่แห้งแล้งแข็งกระด้างเรียกว่า ชังคละ.

183.

๑๘๓.

පුබ්බවිදෙහො චාපර, ගොයානං ජම්බුදීපො ච;

උත්තරකුරු චෙති සියුං, චත්තාරොමෙ මහාදීපා.

บุพพวิเทหะ, อปรโคยานะ, ชมพูทวีป และอุตตรกุรุ เหล่านี้เป็นมหาทวีปทั้งสี่.

184.

๑๘๔.

පුම්බහුත්තෙ කුරූ සක්කා, කොසලා මගධා සිවී;

කලිඞ්ගා’වන්ති පඤ්චාලා, වජ්ජී ගන්ධාර චෙතයො.

กุรุ, สักกะ, โกศล, มคธ, สีวี, กลิงคะ, อวันตี, ปัญจาละ, วัชชี, คันธาระ, เจตยะ (เหล่านี้เป็นชื่อแคว้น ใช้เป็นปุงลิงค์พหุพจน์).

185.

๑๘๕.

වඞ්ගා විදෙහා කම්බොජා, මද්දා භග්ග’ඞ්ග සීහළා;

කස්මීරා කාසි පණ්ඩවාදී, සියුං ජනපදන්තරා.

วังคะ, วิเทหะ, กัมโพชะ, มัททะ, ภัคคะ, อังคะ, สีหฬะ, กัศมีระ, กาสี, ปัณฑวะ เป็นต้น เหล่านี้เป็นชนบทอื่น ๆ.

186.

๑๘๖.

ලොකො ච භුවනං වුත්තං, දෙසො තු විසයො ප්‍යථ;

මිලක්ඛදෙසො පච්චන්තො, මජ්ඣදෙසො තු මජ්ඣිමො.

โลกและภพ, ประเทศและแคว้น, ประเทศของคนป่าเถื่อนคือชายแดน, มัชฌิมประเทศคือประเทศส่วนกลาง.

187.

๑๘๗.

අනූපො සලිලප්පායො, කච්ඡං පුම නපුංසකෙ;

සද්දලො හරිතෙ දෙසෙ, තිණෙනා, භිනවෙන හි.

ที่ลุ่มมีน้ำมาก เรียกว่า อนูปะ และ กัจฉะ (เป็นปุงลิงค์และนปุงสกลิงค์), ที่ที่มีหญ้าสดในที่ที่เขียวชอุ่มด้วยหญ้าใหม่ เรียกว่า สัททละ.

188.

๑๘๘.

නද්‍යම්බුජීවනො දෙසො, වුට්ඨිනිප්පජ්ජසස්සකො;

යො නදීමාතිකො දෙව,මාතිකො ච කමෙන සො.

ประเทศที่เลี้ยงชีพด้วยน้ำจากแม่น้ำ และประเทศที่มีพืชผลเกิดจากฝน เรียกว่า นทีมติกา และ เทวมติกา ตามลำดับ.

189.

๑๘๙.

තීස්වනූපාද්‍යථො චන්ද, සූරාදො සස්සතීරිතො;

රට්ඨං තු විජිතඤ්චාථ, පුරිසෙ සෙතු ආලියං.

คำว่า อนูปะ เป็นต้น เป็นไตรลิงค์, พระจันทร์และพระอาทิตย์เป็นต้น เรียกว่า สัสสตะ (เที่ยงแท้), แคว้นและอาณาจักร, ทำนบและคันนา.

190.

๑๙๐.

උපාන්තභූ පරිසරො, ගොට්ඨං තු ගොකුලං වජො;

මග්ගො පන්ථො පථො අද්ධා, අඤ්ජසං වටුමං තථා.

พื้นที่ใกล้เคียง, บริเวณ, คอกโค, คอกโค, คอกโค, ทาง, ทาง, ทาง, ทาง, ทาง, ทาง.

191.

๑๙๑.

පජ්ජො, යනඤ්ච පදවී, වත්තනී පද්ධතිත්ථියං;

තබ්භෙදා ජඞ්ඝ, සකට, මග්ගා තෙ ච මහද්ධනි.

ปัชโช, ยานะ, ปทวี, วัตตนี, ปัทธติ (อิต.) เป็นชื่อของทาง. ทางเหล่านั้นแยกประเภทเป็น ทางเท้า, ทางเกวียน และทางใหญ่.

192.

๑๙๒.

එකපද්‍යෙකපදිකෙ, කන්තාරො තු ච දුග්ගමෙ;

เอกปที, เอกปทิกะ เป็นทางเดินเท้าเดียว. กันดาร เป็นทางที่ไปได้ยาก.

193.

๑๙๓.

පටිමග්ගො පටිපථො, අද්ධානං දීඝ මඤ්ජසං;

සුප්පථො තු සුපන්ථො ච, උප්පථං ත්වපථං භවෙ.

ปฏิมาคคะ, ปฏิปถะ เป็นทางตรงกันข้าม. อัทธานะ, ทีฆมัญชสะ เป็นทางไกล. สุปถะ, สุปันถะ เป็นทางดี. อุปถะ, อปถะ เป็นทางผิด.

194.

๑๙๔.

ඡත්තිංසපරමාණූන, මෙකො ණු ච ඡත්තිංස තෙ;

තජ්ජාරී තාපි ඡත්තිංස, රථරෙණු ඡත්තිංස තෙ.

๓๖ ปรมาณู เป็น ๑ อณู, ๓๖ อณูเหล่านั้น เป็น ๑ ตัชชารี, ๓๖ ตัชชารีเหล่านั้น เป็น ๑ รถเรณู.

195.

๑๙๕.

ලික්ඛාතා සත්ත ඌකා තා, ධඤ්ඤමාසොති සත්ත තෙ;

සත්ත ඞ්ගුල’ මමු ද්විච්ඡ, විදත්ථි තා දුවෙ සියුං.

๗ ลิกขา เป็น ๑ อูกา, ๗ อูกาเหล่านั้น เป็น ๑ ธัญญมาส, ๗ ธัญญมาสเหล่านั้น เป็น ๑ องคุลี, ๑๒ องคุลี เป็น ๑ คืบ, ๒ คืบเหล่านั้น เป็น ๑ ศอก.

196.

๑๙๖.

රතනං [Pg.18] තානි සත්තෙව, යට්ඨි තා වීසතූ සභං;

ගාවුත මුසභාසීති, යොජනං චතුගාවුතං.

๗ ศอก เป็น ๑ ไม้เท้า, ๒๐ ไม้เท้าเหล่านั้น เป็น ๑ อุสภะ, ๘๐ อุสภะ เป็น ๑ คาวุต, ๔ คาวุต เป็น ๑ โยชน์.

197.

๑๙๗.

ධනුපඤ්චසතං කොසො, කරීසං චතුරම්බණං;

අබ්භන්තරං තු හත්ථාන, මට්ඨවීස පමාණතො.

๕๐๐ ธนู เป็น ๑ โกสะ, ๔ อัมพณะ เป็น ๑ กรีสะ, ส่วนอัพภันตระ มีประมาณ ๒๘ ศอก.

භූමිවග්ගො නිට්ඨිතො.

ภูมิวัคคะ จบแล้ว.

2. භූකණ්ඩ

๒. ภูมิกัณฑ์.

2. පුරවග්ග

๒. ปุรวัคคะ.

198.

๑๙๘.

පුරං නගර මිත්ථී වා, ඨානීයං පුටභෙදනං;

ථියං තු රාජධානී ච, ඛන්ධාවාරො භවෙ ථ ච.

ปุระ, นคร (นปุ. หรือ อิต.), ฐานียะ, ปุฏเภทนะ เป็นชื่อเมือง. ส่วนราชธานี (อิต.) เป็นเมืองหลวง และขันธาวาระ เป็นค่ายทหาร.

199.

๑๙๙.

සාඛානගර මඤ්ඤත්‍ර, යං තං මූලපුරා පුරං;

බාරාණසී ච සාවත්ථි, වෙසාලී මිථිලා, ළවී.

เมืองใดที่นอกไปจากเมืองเดิม เมืองนั้นเรียกว่า สาขานคร. พาราณสี, สาวัตถี, เวสาลี, มิถิลา, อาฬวี.

200.

๒๐๐.

කොසම්බු, ජ්ජෙනියො තක්ක, සිලා චම්පා ච සාගලං;

සුසුමාරගිරං රාජ, ගහං කපිලවත්ථු ච.

โกสัมพี, อุชเชนี, ตักกสิลา, จัมปา, สาคละ, สุสุมารคิระ, ราชคฤห์ และกบิลพัสดุ์.

201.

๒๐๑.

සාකෙත, මින්දපත්ථඤ්චො, ක්කට්ඨා පාටලිපුත්තකං;

ජෙතුත්තරඤ්ච සඞ්කස්සං, කුසිනාරාදයො පුරී.

สาเกตะ, อินทปัตถะ, อุกกัฏฐะ, ปาฏลีบุตร, เชตุดร, สังกัสสะ และกุสินารา เป็นต้น เป็นชื่อเมือง.

202.

๒๐๒.

රච්ඡා ච විසිඛා වුත්තා, රථිකා වීථි චාප්‍යථ;

බ්‍යූහො රච්ඡා අනිබ්බිද්ධා, නිබ්බිද්ධා තු පථද්ධි ච.

รัจฉา, วิสิขา, รถิกา และวีถี เรียกว่าถนน. ส่วนรัจฉาที่ไม่มีทางทะลุ เรียกว่า พยูหะ, ที่มีทางทะลุ เรียกว่า ปถัทธิ.

203.

๒๐๓.

චතුක්කං චච්චරෙ මග්ග, සන්ධි සිඞ්ඝාටකං භවෙ;

පාකාරො වරණො චාථ, උදාපො උපකාරිකා.

จตุกกะ, จัจจระ, มัคคสันธิ และสิงฆาฏกะ เป็นทางสี่แพร่ง. ปาการะ และวรณะ เป็นกำแพง. อุทาปะ และอุปการิกา เป็นเชิงเทิน.

204.

๒๐๔.

කුට්ටං තු භිත්ති නාරී ථ, ගොපුරං ද්වාරකොට්ඨකො;

එසිකා ඉන්දඛීලො ච, අට්ටො ත්වට්ටාලකො භවෙ.

กุฏฏะ และภิตติ (อิต.) เป็นฝาผนัง. โคปุระ และทวารโกฏฐกะ เป็นซุ้มประตู. เอสิกา และอินทขีละ เป็นเสาเขื่อน. อัฏฏะ และอัฏฏาลกะ เป็นหอรบ.

205.

๒๐๕.

තොරණං තු බහිද්වාරං, පරිඛාතු ච දීඝිකා;

මන්දිරං සදනා, ගාරං, නිකායො නිලයා, ලයො.

โตรณะ เป็นซุ้มประตูภายนอก. ปริขา และทีฆิกา เป็นคูเมือง. มนทิระ, สทนะ, อาคาร, นิกาย, นิลยะ และอาลยะ เป็นเรือน.

206.

๒๐๖.

ආවාසො භවනං වෙස්මං, නිකෙතනං නිවෙසනං;

ඝරං ගහඤ්චා, වසථො, සරණඤ්ච පතිස්සයො.

อาวาส, ภวนะ, เวสมะ, นิเกตนะ, นิเวสนะ, ฆระ, คหะ, อาวสถะ, สรณะ และปฏิสสยะ เป็นชื่อของเรือน.

207.

๒๐๗.

ඔකං සාලා ඛයො වාසො, ථියං කුටි වසත්‍ය’පි;

ගෙහඤ්චා, නිත්ථි සදුමං, චෙතියා, යතනානි තු.

โอกะ, ศาลา, ขยะ, วาสะ เป็นเรือน. กุฏิ และวสติ (อิต.) ก็เป็นเรือน. เคหะ และสทุมะ (นปุ.) เป็นเรือน. เจดีย์ และอายตนะ เป็นที่บูชา.

208.

๒๐๘.

පාසාදො [Pg.19] චෙව යූපො ථ, මුණ්ඩච්ඡදො ච හම්මියං;

යූපොතු ගජකුම්භම්හි, හත්ථිනඛො පතිට්ඨිතො.

ปราสาท, ยูปะ, มุณฑัจฉทะ และหัมมิยะ เป็นปราสาท. ส่วนยูปะ ตั้งอยู่ที่ปุ่มหัวช้าง และหัตถินขะ ก็ตั้งอยู่ (ที่ปราสาท).

209.

๒๐๙.

සුපණ්ණවඞ්කච්ඡදන, මඩ්ඪයොගො සියා ථ ච;

එකකූටයුතො මාළො,පාසාදො චතුරස්සකො.

เรือนที่มีหลังคาโค้งเหมือนปีกนกสุบรรณ เรียกว่า อัฑฒโยคะ. เรือนที่มียอดเดียว เรียกว่า มาฬะ. เรือนที่มีสี่เหลี่ยม เรียกว่า ปราสาท.

210.

๒๑๐.

සභායඤ්ච සභා චාථ, මණ්ඩපං වා ජනාලයො;

අථො ආසනසාලායං, පටික්කමන මීරිතං.

สภายะ, สภา, มณฑป และชนาลัย เป็นศาลา. ส่วนอาสนศาลา เรียกว่า ปฏิกกมะ.

211.

๒๑๑.

ජිනස්ස වාසභවන, මිත්ථී ගන්ධකුටි ප්‍යථ;

ථියං රසවතී පාක, ට්ඨානඤ්චෙව මහානසං.

ที่ประทับของพระชินเจ้า เรียกว่า คันธกุฎี (อิต.). รสวดี (อิต.), ปากัฏฐานะ และมหานสะ เป็นโรงครัว.

212.

๒๑๒.

ආවෙසනං සිප්පසාලා, සොණ්ඩා තු පානමන්දිරං;

වච්චට්ඨානං වච්චකුටි, මුනීනං ඨාන මස්සමො.

อาเวสนะ และสิปปศาลา เป็นโรงช่าง. โโสณฑา และปานมนทิระ เป็นโรงดื่ม. วัจจัฏฐานะ และวัจจกุฎี เป็นส้วม. ที่อยู่ของมุนีทั้งหลาย เรียกว่า อัสสมะ.

213.

๒๑๓.

පණ්‍යවික්කයසාලා කු, ආපණො පණ්‍යවීථිකා;

උදොසිතො භණ්ඩසාලා, චඞ්කමනං තු චඞ්කමො.

ปัณยวิกกายศาลา, อาปณะ และปัณยวิถี เป็นร้านค้า. อุโทสิตะ และภัณฑศาลา เป็นโรงเก็บของ. จังกมนะ และจังกมะ เป็นที่จงกรม.

214.

๒๑๔.

ජන්තාඝරං ත්වග්ගිසාලා, පපා පානීයසාලිකා;

ගබ්භො ඔවරකො වාසා, ගාරං තු සයනිග්ගහං.

ชันตาฆระ และอัคคิศาลา เป็นโรงไฟ. ปปา และปานียศาลิกา เป็นโรงน้ำ. คัพภะ และโอวรกะ เป็นห้องใน. วาสาคาร และสยนิกคหะ เป็นห้องนอน.

215.

๒๑๕.

ඉත්ථාගාරං තු ඔරොධො, සුද්ධන්තො’ න්තෙපුරම්පි ච;

අසබ්බවිසයට්ඨානං, රඤ්ඤං කච්ඡන්තරං මතං.

อิตถาคาร, โอโรธะ, สุทธันตะ และอันเตปุระ เป็นที่อยู่ของสตรี. ส่วนที่ประทับส่วนพระองค์ของพระราชา เรียกว่า กัจฉันตระ.

216.

๒๑๖.

සොපානො වා’රොහණඤ්ච,නිස්සෙණී සා, ධිරොහිණී;

වාතපානං ගවක්ඛො ච, ජාලඤ්ච සීහපඤ්ජරං.

โโสปานะ, อาโรหณะ, นิสเสณี และอธิโรหิณี เป็นบันได. วาตปานะ, ควักขะ, ชาละ และสีหปัญชระ เป็นหน้าต่าง.

217.

๒๑๗.

ආලොකසන්ධි වුත්තො ථ, ලඞ්ගී’ත්ථී පලිඝො භවෙ;

කපිසීසො, ග්ගලත්ථම්භො, නිබ්බං තු ඡද්දකොටියං.

อาโลกสนธิ เป็นช่องแสง. ลังคี (อิต.) และปลิฆะ เป็นกลอนประตู. กปิสีสะ และอัคคฬัตถัมภะ เป็นดาลประตู. นิพพะ เป็นชายคา.

218.

๒๑๘.

ඡදනං පටලං ඡද්ද, මජිරං චච්චරො, ඞ්ගණං;

පඝානො පඝනා, ලින්දො, පමුඛං ද්වාරබන්ධනං.

หลังคา, เครื่องมุง; ลาน, ลานบ้าน; ชานเรือน, ระเบียง; ซุ้มประตู, วงกบประตู.

219.

๒๑๙.

පිට්ඨසඞ්ඝාටකං ද්වාර, බාහා කූටං තු කණ්ණිකා;

ද්වාරඤ්ච පටිහාරො ථ, උම්මාරො දෙහනී, ත්ථියං.

บานประตู; เสาประตู; ยอดเรือน, ช่อฟ้า; ประตู; ผู้เฝ้าประตู; ธรณีประตู.

220.

๒๒๐.

එළකො ඉන්දඛීලො ථ, ථම්භො ථූණො පුමිත්ථියං;

පාටිකා, ඩ්ඪෙන්දුපාසාණෙ, ගිඤ්ජකා තු ච ඉට්ඨකා.

เสาเขื่อน, เสาหลักเมือง; เสา; แผ่นหินรูปครึ่งวงกลม (อัฒจันทร์); อิฐ.

221.

๒๒๑.

වලභිච්ඡාදිදාරුම්හි, වඞ්කෙ ගොපානසී, ත්ථියං;

කපොතපාලිකායං තු, විටඞ්කො නිත්ථියං භවෙ.

ไม้กลอน (ไม้โค้งรับหลังคา); เชิงชาย, รังนกพิราบ (ที่ชายคา).

222.

๒๒๒.

කුඤ්චිකාවිවරං [Pg.20] තාළ, ච්ඡිග්ගලො ප්‍යථ කුඤ්චිකා;

තාළො’වාපුරණං චාථ, වෙදිකා වෙදි කථ්‍යතෙ.

รูกุญแจ; ลูกกุญแจ; แม่กุญแจ, เครื่องเปิด; รั้ว, แท่น.

223.

๒๒๓.

සඞ්ඝාතො පක්ඛපාසො ච, මන්දිරඞ්ගා තුලා අපි;

ථියං සම්මුජ්ජනී චෙව, සම්මජ්ජනී ච සොධනී.

คาน, รอด, ขื่อ; ไม้กวาด.

224.

๒๒๔.

සඞ්කටීරං තු සඞ්කාර, ට්ඨානං සඞ්කාරකූටකං;

අථො කචවරො, ක්ලාපො, සඞ්කාරො ච කසම්බුපි.

ที่ทิ้งขยะ, กองขยะ; ขยะ, สิ่งปฏิกูล.

225.

๒๒๕.

ඝරාදිභූමි තං වත්ථු, ගාමො සංවසථො ථ සො;

පාකටො නිගමො භොග, මච්චාදිභ්‍යො ධි තූදිතො.

ที่ดินสำหรับปลูกบ้าน; หมู่บ้าน; นิคม (เมืองขนาดเล็ก).

226.

๒๒๖.

සීමා ච මරියාදා ථ,ඝොසො ගොපාලගාමකොති.

เขตแดน, ขอบเขต; หมู่บ้านเลี้ยงโค.

පුරවග්ගො නිට්ඨිතො.

จบหมวดว่าด้วยเมือง.

3. නරවග්ග

๓. หมวดว่าด้วยมนุษย์

227.

๒๒๗.

මනුස්සො මානුසො මච්චො, මානවො මනුජො නරො;

පොසො පුමා ච පුරිසො,පොරිසො ප්‍යථ පණ්ඩිතො.

มนุษย์, คน, บุรุษ; บัณฑิต, ผู้รู้.

228.

๒๒๘.

බුධො විද්වා විභාවී ච, සන්තො සප්පඤ්ඤ කොවිදා;

ධීමා සුධී කවි බ්‍යත්තො, විචක්ඛණො විසාරදො.

ผู้รู้, ผู้ฉลาด, ผู้มีปัญญา, ผู้เชี่ยวชาญ, กวี, ผู้ปราดเปรื่อง, ผู้แกล้วกล้า.

229.

๒๒๙.

මෙධාවී මතිමා පඤ්ඤො, විඤ්ඤූ ච විදූරො විදූ;

ධීරො විපස්සී දොසඤ්ඤූ, බුද්ධො ච දබ්බ විද්දසු.

ผู้มีปัญญา, ผู้มีสติ, ผู้รู้แจ้ง, ผู้รู้ไกล, ผู้มั่นคง, ผู้เห็นแจ้ง, ผู้รู้โทษ, ผู้ตรัสรู้, ผู้ฉลาด.

230.

๒๓๐.

ඉත්ථී සීමන්තිනී නාරී, ථී වධූ වනිතා, ඞ්ගනා;

පමදා සුන්දරී කන්තා, රමණී දයිතා, බලා.

หญิง, สตรี, นาง, หญิงสาว, หญิงงาม, หญิงที่รัก.

231.

๒๓๑.

මාතුගාමො ච මහිලා, ලලනා භීරු කාමිනී;

කුමාරිකා තු කඤ්ඤා ථ, යුවතී තරුණී භවෙ.

สตรี, หญิง, หญิงขี้อาย, หญิงผู้มีความใคร่; เด็กหญิง, หญิงพรหมจารี; หญิงสาว, หญิงวัยรุ่น.

232.

๒๓๒.

මහෙසී සාභිසෙකාඤ්ඤා,භොගිනී රාජනාරියො;

ධවත්ථිනී තු සඞ්කෙතං, යාති යා සා, භිසාරිකා.

พระมเหสี (ที่อภิเษกแล้ว); นางสนม (หญิงของพระราชา); หญิงผู้ไปนัดพบชาย.

233.

๒๓๓.

ගණිකා [Pg.21] වෙසියා වණ්ණ, දාසී නගරසොභිනී;

රූපූපජීවිනී වෙසී, කුලටා තු ච බන්ධකී.

หญิงโสเภณี, หญิงงามเมือง, หญิงผู้เลี้ยงชีพด้วยรูป; หญิงแพศยา, หญิงนอกใจสามี.

234.

๒๓๔.

වරාරොහො, ත්තමා මත්ත, කාසිනී වරවණ්ණිනී;

පතිබ්බතා ත්වපි සතී, කුලිත්ථී කුලපාලිකා.

หญิงผู้มีรูปงาม, หญิงผู้ประเสริฐ; หญิงผู้ซื่อสัตย์ต่อสามี, หญิงผู้รักษาตระกูล.

235.

๒๓๕.

විධවා පතිසුඤ්ඤා ථ, පතිම්බරා සයම්බරා;

විජාතා තු පසූතා ච, ජාතාපච්චා පසූතිකා.

หญิงหม้าย; หญิงผู้เลือกสามีเอง; หญิงผู้คลอดบุตรแล้ว.

236.

๒๓๖.

දූතී සඤ්චාරිකා දාසී, තු චෙටී කුටධාරිකා;

වාරුණී, ක්ඛණිකා තුල්‍යා, ඛත්තියානී තු ඛත්තියා.

หญิงสื่อสาร; ทาสี, หญิงรับใช้; หญิงผู้ถือหม้อน้ำ; หญิงขายเหล้า; หญิงกษัตริย์.

237.

๒๓๗.

දාරො ජායා කලත්තඤ්ච, ඝරණී භරියා පියා,පජාපතී ච දුතියා, සා පාදපරිචාරිකා.

ภรรยา, แม่บ้าน, หญิงผู้ปรนนิบัติสามี.

238.

๒๓๘.

සඛී ත්වා’ලී වයස්සා ථ, ජාරී චෙවා’තිචාරිනී;

පුමෙ තූ’තු රජො පුප්ඵං, උතුනී තු රජස්සලා.

เพื่อนหญิง; หญิงชู้; ระดู (ประจำเดือน); หญิงมีระดู.

239.

๒๓๙.

පුප්ඵවතී ගරුගබ්භා, පන්නසත්තා ච ගබ්භිනී;

ගබ්භාසයො ජලාබුපි, කලලං පුන්නපුංසකෙ.

หญิงมีระดู; หญิงมีครรภ์; มดลูก; กลละ (หยาดน้ำใสเริ่มตั้งครรภ์).

240.

๒๔๐.

ධවොතු සාමිකො භත්තා, කන්තො පති වරො පියො;

අථො පපති ජාරො ථා,පච්චං පුත්තො’ත්‍රජො සුතො.

สามี, เจ้าของ, ที่รัก; ชายชู้; บุตร, ลูกชาย.

241.

๒๔๑.

තනුජො තනයො සූනු, පුත්තාදී ධීතරි’ත්ථියං;

නාරියං දුහිතා ධීතා,සජාතො ත්වො’රසො සුතො.

บุตรชาย; บุตรี, ลูกสาว; บุตรที่เกิดจากตนเอง.

242.

๒๔๒.

ජායාපතී ජනිපතී, ජයම්පතී තු දම්පතී ;

අථ වස්සවරො වුත්තො, පණ්ඩකො ච නපුංසකං.

คู่สามีภรรยา; ขันที, บัณเฑาะก์, กะเทย.

243.

๒๔๓.

බන්ධවො බන්ධු සජනො, සගොත්තො ඤාති ඤාතකො;

සාලොහිතො සපිණ්ඩො ච,තාතො තු ජනකො පිතා.

ญาติ, ผู้ร่วมสายเลือด; บิดา, พ่อ.

244.

๒๔๔.

අම්ම, ම්බා ජනනී මාතා, ජනෙත්ති ජනිකා භවෙ;

උපමාතා තු ධාති’ත්ථී,සාලො ජායාය භාතිකො.

มารดา, แม่; แม่นม; พี่ชายหรือน้องชายของภรรยา.

245.

๒๔๕.

නනන්දා [Pg.22] සාමිභගිනී, මාතාමහී තු අය්‍යිකා;

මාතුලො මාතුභාතා,ස්ස, මාතුලානී පජාපති.

พี่สาวหรือน้องสาวของสามี; ยาย; ลุงหรือน้า (ชาย); ป้าหรือน้าสะใภ้.

246.

๒๔๖.

ජායාපතීනං ජනනී, සස්සු වුත්තාථ තප්පිතා;

සසුරො භාගිනෙය්‍යොතු, පුත්තො භගිනියා භවෙ.

มารดาของภรรยาและสามี เรียกว่า แม่ยายหรือแม่ผัว (สัสสุ), ส่วนบิดาของภรรยาและสามี เรียกว่า พ่อตาหรือพ่อผัว (สสุระ), ส่วนบุตรของพี่สาวหรือน้องสาว เรียกว่า หลานชาย (ภาคิไนย).

247.

๒๔๗.

නත්තා වුත්තො පපුත්තො ථ, සාමිභාතා තු දෙවරො;

ධීතුපති තු ජාමාතා,අය්‍යකො තු පිතාමහො.

หลาน (ลูกของลูก) เรียกว่า นัตตา หรือ ปปุตตะ, พี่ชายหรือน้องชายของสามี เรียกว่า เทวระ, สามีของบุตรสาว เรียกว่า ลูกเขย (ชามาตา), ส่วนปู่หรือตา เรียกว่า อัยยกะ หรือ ปิตามหะ.

248.

๒๔๘.

මාතුච්ඡා මාතුභගිනී, පිතුච්ඡා භගිනී පිතු;

පපිතාමහො පය්‍යකො,සුණ්හා තු සුණිසා හුසා.

น้องสาวหรือพี่สาวของแม่ เรียกว่า น้าหรือป้า (มาตุจฉา), พี่สาวหรือน้องสาวของพ่อ เรียกว่า ป้าหรืออา (ปิตุจฉา), พ่อของปู่หรือพ่อของตา เรียกว่า ทวด (ปปิตามหะ หรือ ปัยยกะ), ส่วนหญิงสะใภ้ เรียกว่า สุณหา, สุณิสา หรือ หุสา.

249.

๒๔๙.

සොදරියො සගබ්භො ච, සොදරො සහජො ප්‍යථ;

මාතාපිතූ තෙ පිතරො, පුත්තා තු පුත්තධීතරො.

พี่น้องร่วมท้องเดียวกัน เรียกว่า โสทริยะ, สคัพภะ, โสทระ หรือ สหชะ, มารดาและบิดา เรียกว่า ปิตโร, ส่วนบุตรชายและบุตรสาว เรียกว่า ปุตตา.

250.

๒๕๐.

සසුරා සස්සුසසුරා, භාතුභගිනී භාතරො;

බාලත්තං බාලතා බාල්‍යං, යොබ්බඤ්ඤංතු ච යොබ්බනං.

พ่อตาและแม่ยาย เรียกว่า สสุรา หรือ สัสสุสสุรา, พี่ชายและน้องสาว เรียกว่า ภาตโร, ความเป็นเด็กหรือวัยเด็ก เรียกว่า พาลัตตะ, พาลตา หรือ พาลยะ, ส่วนความเป็นหนุ่มสาวหรือวัยหนุ่มสาว เรียกว่า โยพพัญญะ หรือ โยพพนะ.

251.

๒๕๑.

සුක්කා තු පලිතං කෙසා, දයො ථ ජරතා ජරා;

පුථුකො පිල්ලකො ඡාපො, කුමාරො බාල පොතකා.

ผมหงอก เรียกว่า ปลิตะ, ความแก่ชรา เรียกว่า ชรตา หรือ ชรา, เด็กน้อยหรือลูกสัตว์ เรียกว่า ปุถุกะ, ปิลลกะ, ฉาปะ, กุมาระ, พาละ หรือ โปตกะ.

252.

๒๕๒.

අථු’ ත්තානසයු’ත්තාන, සෙය්‍යකා ථනපොපි ච;

เด็กที่นอนหงาย เรียกว่า อุตตานสยะ หรือ อุตตานเสยยกะ, และเด็กที่ยังดื่มนม เรียกว่า ถนปะ.

253.

๒๕๓.

තරුණො ච වයට්ඨො ච, දහරො ච යුවා සුසු;

මාණවොදාරකොචාථ, සුකුමාරො සුඛෙධිතො.

คนหนุ่มหรือวัยรุ่น เรียกว่า ตรุณะ, วยัฏฐะ, ทหระ, ยุวา หรือ สุสุ, เด็กชายหรือเด็กหนุ่ม เรียกว่า มาณวะ หรือ ทารกะ, ส่วนผู้ละเอียดอ่อนหรือผู้ที่ได้รับการเลี้ยงดูมาอย่างสุขสบาย เรียกว่า สุกุมาระ หรือ สุเขธิตะ.

254.

๒๕๔.

මහල්ලකො ච වුද්ධො ච, ථෙරො ජිණ්ණො ච ජිණ්ණකො;

අග්ගජො පුබ්බජො ජෙට්ඨො, කනියො කනිට්ඨො නුජො.

คนแก่หรือคนชรา เรียกว่า มหัลลกะ, วุฒะ, เถระ, ชิณณะ หรือ ชิณณกะ, พี่ชายคนโตหรือผู้เกิดก่อน เรียกว่า อัคคชะ, ปุพพชะ หรือ เชฏฐะ, ส่วนน้องชายคนเล็กหรือผู้เกิดภายหลัง เรียกว่า กนิยะ, กนิฏฐะ หรือ อนุชะ.

255.

๒๕๕.

වලිත්තචො තු වලිනො;

තීසු’ත්තානසයාදයො;

ผู้มีผิวหนังเหี่ยวย่น เรียกว่า วลิตตจะ หรือ วลิ, ส่วนคำว่า อุตตานสยะ เป็นต้น เป็นได้ทั้ง ๓ ลิงค์.

256.

๒๕๖.

සීසො’ත්තමඞ්ගානි සිරො, මුද්ධා ච මත්ථකො භවෙ;

කෙසො තු කුන්තලො වාලො, ත්තමඞ්ගරුහ මුද්ධජා.

ศีรษะ, อวัยวะสูงสุด, หัว, จอม หรือ กระหม่อม เรียกว่า สีสะ, อุตตมังคะ, สิระ, มุทธา หรือ มัตถกะ, ส่วนผมหรือขน เรียกว่า เกสะ, กุนตละ, วาละ, อุตตมังครุหะ หรือ มุทธชะ.

257.

๒๕๗.

ධම්මිල්ලො සංයතා කෙසා,කාකපක්ඛො සිඛණ්ඩකො;

පාසො හත්ථො කෙසචයෙ;

තාපසානං තහිං ජටා.

ผมที่มุ่นหรือรวบไว้ เรียกว่า ธัมมิลละ, ผมจุกหรือผมที่ถักเป็นรูปปีกกา เรียกว่า กากปักขะ หรือ สิขัณฑกะ, กลุ่มผมหรือมวยผม เรียกว่า ปาสะ หรือ หัตถะ, ส่วนผมมวยของพวกดาบส เรียกว่า ชฎา.

258.

๒๕๘.

ථියං වෙණී පවෙණී ච;

අථො චූළා සිඛා සියා;

සීමන්තො තු මතො නාරි, කෙසමජ්ඣම්හි පද්ධති.

ผมเปียหรือผมถัก (เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า เวณี หรือ ปเวณี, จุกหรือมวยผม เรียกว่า จูฬา หรือ สิขา, ส่วนรอยแสกผมหรือแนวกลางผมของสตรี เรียกว่า สีมันตะ.

259.

๒๕๙.

ලොමං [Pg.23] තනුරුහං රොමං, පම්හං පඛුම මක්ඛිගං;

මස්සු වුත්තං පුමමුඛෙ, භූ ත්විත්ථී භමුකො භමු.

ขนหรือขนตามร่างกาย เรียกว่า โลมะ, ตนุรุหะ หรือ โรมะ, ขนตา เรียกว่า ปัมหะ หรือ ปขุมะ, หนวดที่หน้าของบุรุษ เรียกว่า มัสสุ, ส่วนคิ้ว (เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า ภู, ภมุกะ หรือ ภมุ.

260.

๒๖๐.

බප්පො නෙත්තජල’ස්සූනි, නෙත්තතාරා කනීනිකා;

වදනං තු මුඛං තුණ්ඩං, වත්තං ලපන මානනං.

น้ำตา เรียกว่า บัปปะ, เนตตชละ หรือ อัสสุ, ตาดำหรือรูม่านตา เรียกว่า เนตตตารา หรือ กนีนิกา, ส่วนปากหรือใบหน้า เรียกว่า วทนะ, มุขะ, ตุณฑะ, วัตตะ, ลปนะ หรือ มานนะ.

261.

๒๖๑.

ද්විජො ලපනජො දන්තො, දසනො රදනො රදො;

දාඨා තුදන්තභෙදස්මිං, අපාඞ්ගො ත්වක්ඛිකොටිසු.

ฟัน เรียกว่า ทวิชะ, ลปนชะ, ทันตะ, ทสนะ, รทนะ หรือ รทะ, เขี้ยว เรียกว่า ทาฐา, ส่วนหางตา เรียกว่า อปางคะ.

262.

๒๖๒.

දන්තාවරණ මොට්ඨො චා, ප්‍ය’ධරො දසනච්ඡදො;

ගණ්ඩො කපොලො හන්විත්ථී,චුබුකං ත්ව’ ධරා අධො.

ริมฝีปาก เรียกว่า ทันตาวรณะ, โอฏฐะ, อธระ หรือ ทสนัจฉทะ, แก้ม เรียกว่า คัณฑะ หรือ กโปละ, คาง (เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า หนุ, ส่วนคางเบื้องล่าง เรียกว่า จุพุกะ.

263.

๒๖๓.

ගලො ච කණ්ඨො ගීවා ච, කන්ධරා ච සිරොධරා;

කම්බුගීවා තු යා ගීවා, සුවණ්ණාලිඞ්ගසන්නිභා;

අඞ්කිතා තීහි ලෙඛාහි, කම්බුගීවා ථවා මතා.

คอหรือลำคอ เรียกว่า คละ, กัณฐะ, คีวา, กันธรา หรือ สิโรธรา, ส่วนคอที่เหมือนสังข์ทอง หรือคอที่มีรอยขีด ๓ เส้น เรียกว่า คัมพุคีวา.

264.

๒๖๔.

අංසො නිත්ථී භුජසිරො, ඛන්ධො තස්සන්ධි ජත්තු තං;

බාහුමූලං තු කච්ඡො, ධො, ත්ව’ස්ස පස්ස මනිත්ථියං.

ไหล่หรือหัวไหล่ (ไม่เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า อังสะ, ภุชสิระ หรือ ขันธะ, ข้อต่อไหล่หรือกระดูกไหปลาร้า เรียกว่า ชัตตุ, รักแร้ เรียกว่า พาหุมูละ หรือ กัจฉะ, ส่วนสีข้าง (ไม่เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า ปัสสะ.

265.

๒๖๕.

බාහු භුජාද්වීසු බාහා, හත්ථො තු කර පාණයො;

මණිබන්ධො පකොට්ඨන්තො, කප්පරො තු කපොණ්‍ය’ථ.

แขน เรียกว่า พาหุ, ภุชา หรือ พาหา, มือ เรียกว่า หัตถะ, กระ หรือ ปาณิ, ข้อมือ เรียกว่า มณิพันธะ, ปลายแขน เรียกว่า ปโกฏฐะ, ส่วนข้อศอก เรียกว่า กัปปะระ หรือ กโปณิ.

266.

๒๖๖.

මණිබන්ධ කනිට්ඨානං, පාණිස්ස කරභො,න්තරං;

කරසාඛා, ඞ්ගුලී තා තු, පඤ්ච, ඞ්ගුට්ඨො ච තජ්ජනී;

මජ්ඣිමා නාමිකා චාපි, කනිට්ඨා’ති කමා සියුං.

ส่วนของมือระหว่างข้อมือถึงนิ้วก้อย เรียกว่า กระภะ, นิ้วมือ เรียกว่า กรสาขา หรือ อังคุลี, ซึ่งมี ๕ นิ้ว คือ นิ้วหัวแม่มือ (อังคุฏฐะ), นิ้วชี้ (ตัชชนี), นิ้วกลาง (มัชฌิมา), นิ้วนาง (อนามิกา) และนิ้วก้อย (กนิฏฐา) ตามลำดับ.

267.

๒๖๗.

පදෙසො තාලගොකණ්ණා, විදත්ථි,ත්ථී කමා තතෙ;

තජ්ජන්‍යාදියුතෙ’ඞ්ගුට්ඨෙ, පසතො පාණි කුඤ්චිතො.

ระยะจากนิ้วหัวแม่มือที่กางออกไปยังนิ้วชี้ เรียกว่า ปเทสะ, ไปยังนิ้วกลาง เรียกว่า ตาละ, ไปยังนิ้วนาง เรียกว่า โคกัณณะ, และไปยังนิ้วก้อย เรียกว่า วิทัตถิ (เป็นอิตถีลิงค์), ส่วนมือที่คู้เข้าหรือกำมือ เรียกว่า ปสตะ.

268.

๒๖๘.

රතනං කුක්කු හත්ථො ථ, පුමෙ කරපුටො,ඤ්ජලි;

කරජො තු නඛො නිත්ථී, ඛටකො මුට්ඨි ච ද්වීසු.

ศอก เรียกว่า รัตนะ, กุกกุ หรือ หัตถะ, การประนมมือ (เป็นปุงลิงค์) เรียกว่า กรปุฏะ หรือ อัญชลี, เล็บ (ไม่เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า กรชะ หรือ นขะ, ส่วนกำปั้นหรือหมัด (เป็นได้ ๒ ลิงค์) เรียกว่า ขฏกะ หรือ มุฏฐิ.

269.

๒๖๙.

බ්‍යාමො සහකරා බාහු, ද්වෙ පස්සද්වයවිත්ථතා;

උද්ධන්තත භුජපොස, ප්පමාණෙ පොරිසං තිසු.

ระยะ ๒ แขนที่เหยียดออกไปทั้งสองข้าง เรียกว่า วา (พยามะ), ส่วนระยะความสูงของบุรุษที่ยกแขนขึ้น (เป็นได้ ๓ ลิงค์) เรียกว่า โปริสะ.

270.

๒๗๐.

උරො ච හදයං චාථ, ථනො කුච පයොධරා;

චූචුකං තු ථනග්ගස්මිං, පිට්ඨං තු පිට්ඨි නාරියං.

อกหรือหัวใจ เรียกว่า อุระ หรือ หทยะ, เต้านม เรียกว่า ถนะ, กุจะ หรือ ปโยธระ, หัวนม เรียกว่า จูจุกะ, ส่วนหลัง (เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า ปิฏฐะ หรือ ปิฏฐิ.

271.

๒๗๑.

මජ්ඣො’නිත්ථී [Pg.24] විලග්ගො ච, මජ්ඣිමං කුච්ඡි තු ද්විසු;

ගහණීත්ථ්‍යුදරං ගබ්භො, කොට්ඨොන්තො කුච්ඡිසම්භවෙ.

เอวหรือส่วนกลางร่างกาย (ไม่เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า มัชฌะ, วิลัคคะ หรือ มัชฌิมะ, ท้อง (เป็นได้ ๒ ลิงค์) เรียกว่า กุจฉิ, ท้องหรือครรภ์ เรียกว่า คหณี (เป็นอิตถีลิงค์), อุทระ หรือ คัพภะ, ส่วนภายในท้อง เรียกว่า โกฏฐะ.

272.

๒๗๒.

ජඝනං තු නිතම්බො ච, සොණී ච කටි නාරියං;

අඞ්ගජාතං රහස්සඞ්ගං, වත්ථගුය්හඤ්ච මෙහනං.

ตะโพกหรือก้น เรียกว่า ชฆนะ หรือ นิตัมพะ, เอวหรือสะโพก (เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า โโสณี หรือ กฏิ, ส่วนอวัยวะลับหรืออวัยวะเพศ เรียกว่า อังคชาตะ, รหัสสังคะ, วัตถคุยหะ หรือ เมหนะ.

273.

๒๗๓.

නිමිත්තඤ්ච වරඞ්ගඤ්ච, බීජඤ්ච ඵලමෙව ච;

ලිඞ්ගං අණ්ඩං තු කොසො ච,යොනි ත්විත්ථීපුමෙභගං.

เครื่องหมายหรืออวัยวะเพศ เรียกว่า นิมิตตะ, วรังคะ, พีชะ, ผละ หรือ ลิงคะ, อัณฑะ เรียกว่า อัณฑะ หรือ โกสะ, ส่วนโยนีหรืออวัยวะเพศหญิง เรียกว่า โยนิ (เป็นอิตถีลิงค์) หรือ ภคะ (เป็นได้ทั้งปุงลิงค์และอิตถีลิงค์).

274.

๒๗๔.

අසුචි සම්භවො සුක්කං, පායු තු පුරිසෙ ගුදං;

වා පුමෙ ගූථ කරීස, වච්චානි ච මලං ඡකං.

น้ำอสุจิ เรียกว่า อสุจิ, สัมภวะ หรือ สุกกะ, ทวารหนัก (เป็นปุงลิงค์) เรียกว่า ปายุ หรือ คุทนะ, ส่วนอุจจาระหรือมูล เรียกว่า คูถะ, กรีสะ, วัจจะ, มละ หรือ ฉกะ (เป็นได้ทั้งปุงลิงค์และนปุงสกลิงค์).

275.

๒๗๕.

උච්චාරො මීළ්හ මුක්කාරො, පස්සාවො මුත්ත මුච්චතෙ;

පූතිමුත්තඤ්ච ගොමුත්තෙ, ස්සාදීනං ඡකණං මලෙ.

อุจจาระ เรียกว่า อุจจาระ, มีฬหะ หรือ อุกการะ, ปัสสาวะ เรียกว่า ปัสสาวะ หรือ มุตตะ, ปัสสาวะเน่าหรือน้ำมูตรโค เรียกว่า ปูติมุตตะ, ส่วนมูลของสัตว์มีโคเป็นต้น เรียกว่า ฉกณะ.

276.

๒๗๖.

ද්වීස්වධො නාභියා වත්ථි, උච්ඡඞ්ග’ඞ්කා තු’භො පුමෙ;

ඌරු සත්ථි පුමෙ ඌරු, පබ්බං තු ජාණු ජණ්ණු ච.

กระเพาะปัสสาวะ (วตฺถิ) อยู่ใต้สะดือ. อุจฉังคะและอังคะทั้งสองเป็นปุงลิงค์ (หมายถึงตัก). อูรุและสัตถิเป็นปุงลิงค์ (หมายถึงต้นขา). ส่วนข้อต่อ (ปพฺพ) คือชาณุและชัณณุ (หมายถึงหัวเข่า).

277.

๒๗๗.

ගොප්ඵකො පාදගණ්ඨිපි, පුමෙ තු පණ්හි පාසණි;

පාදග්ගං පපදො පාදො, තු පදො චරණඤ්ච වා.

คอปผกะ และปาทคัณฐิ (ข้อเท้า). ปัณหิและปาสาณิเป็นปุงลิงค์ (ส้นเท้า). ปาทัคคะ และปปทะ (ปลายเท้า). ปาทะ, ปทะ และจรณะ (เท้า).

278.

๒๗๘.

අඞ්ගංත්ව’වයවො වුත්තො, ඵාසුලිකා තු ඵාසුකා;

පණ්ඩකෙ අට්ඨි ධාත්විත්ථී, ගලන්තට්ඨි තු අක්ඛකො.

อังคะ เรียกว่า อวัยวะ. ผาสุลิกา และผาสุกา (ซี่โครง). อัฏฐิ เป็นนปุงสกลิงค์ (กระดูก), ส่วนธาตุ (ธาตุ) เป็นอิตถีลิงค์. กระดูกที่ปลายคอ เรียกว่า อักขกะ (กระดูกไหปลาร้า).

279.

๒๗๙.

කප්පරො තු කපාලං වා, කණ්ඩරා තු මහාසිරා;

පුමෙ න්හාරු චිත්ථී සිරා, ධමනී ථ රසග්ගසා.

กัปปะระ หรือกะปาละ (ข้อศอก หรือกะโหลก). กัณฑรา คือมหาสิรา (เอ็นใหญ่). นหารุ (เอ็น) เป็นปุงลิงค์, ส่วนสิรา (เส้นเลือด) เป็นอิตถีลิงค์. ธมนี และรสัคคสา (เส้นเลือด หรือท่อรับรส).

280.

๒๘๐.

රසහරණ්‍ය’ථො මංස, මාමිසං පිසිතං භවෙ;

තිලිඞ්ගිකං තු වල්ලූර, මුත්තත්තං අථ ලොහිතං.

รสหรณี (เส้นรับรส). มังสะ, อามิสะ และปิสิตะ (เนื้อ). ส่วนวัฬฬูระ เป็นได้ ๓ ลิงค์ (เนื้อแห้ง). มุตตะ (มูตร/ปัสสาวะ) และโลหิตะ (เลือด).

281.

๒๘๑.

රුධිරං සොණිතං රත්තං, ලාලා ඛෙළො එලා භවෙ;

පුරිසෙ මායු පිත්තඤ්ච, සෙම්හො නිත්ථී සිලෙසුමො.

รุธิระ, โสณิตะ และรัตตะ (เลือด). ลาลา, เขฬะ และเอลา (น้ำลาย). มายุและปิตตะ เป็นปุงลิงค์ (ดี). เสมหะ และสิเลสุมะ ไม่เป็นอิตถีลิงค์ (เสมหะ).

282.

๒๘๒.

වසා විලීනස්නෙහො ථ, මෙදො චෙව වපා භවෙ;

ආකප්පො වෙසො නෙපච්ඡං, මණ්ඩනං තු පසාධනං.

วสา และวิลีนสเนหะ (มันเหลว). เมทะ และวปา (มันข้น/เปลวมัน). อากัปปะ, เวสะ และเนปัจฉะ (การแต่งตัว/เครื่องแต่งตัว). มัณฑนะ และปสาธนะ (การประดับ/เครื่องประดับ).

283.

๒๘๓.

විභූසනං චාභරණං, අලඞ්කාරො පිලන්ධනං;

කිරීට මකුටා’නිත්ථී, චූළාමණි සිරොමණි.

วิภูสนะ, อาภรณะ, อลังการะ และปิลันธนะ (เครื่องประดับ). กิรีฏะ และมกุฏะ ไม่เป็นอิตถีลิงค์ (มงกุฎ). จูฬามณี และสิโรมณี (ปิ่นประดับมณี, มณีบนศีรษะ).

284.

๒๘๔.

සිරොවෙඨන [Pg.25] මුණ්හීසං, කුණ්ඩලං කණ්ණවෙඨනං;

කණ්ණිකා කණ්ණපූරො ච, සියා කණ්ණවිභූසනං.

สิโรเวฐนะ และอุณหีสะ (ผ้าโพกศีรษะ). กุณฑละ และกัณณเวฐนะ (ตุ้มหู). กัณณิกา และกัณณปูระ เป็นเครื่องประดับหู (กัณณวิภูสนะ).

285.

๒๘๕.

කණ්ඨභූසා තු ගීවෙය්‍යං, හාරො මුත්තාවලි’ත්ථියං;

නියුරො වලයො නිත්ථී, කටකං පරිහාරකං.

กัณฐภูสา และคีเวยยะ (เครื่องประดับคอ). หาระ และมุตตาวลี เป็นอิตถีลิงค์ (สร้อยมุก). นิยุระ และวลยะ ไม่เป็นอิตถีลิงค์ (กำไล). กฏกะ และปริหารกะ (กำไลมือ).

286.

๒๘๖.

කඞ්කණං කරභූසා ථ, කිඞ්කිණී ඛුද්දඝණ්ටිකා;

අඞ්ගුලීයක මඞ්ගුල්‍යා, භරණං, සාක්ඛරං තු තං.

กังคระ และกรภูสา (กำไลข้อมือ). กิงกิณี และขุททฆัณฏิกา (กระดิ่งเล็ก). อังคุลียกะ และอังคุลยาภรณะ (แหวน), และแหวนที่มีอักษร (เรียกว่า มุททิกา).

287.

๒๘๗.

මුද්දිකා’ඞ්ගුලිමුද්දා ථ, රසනා මෙඛලා භවෙ;

කෙයූර මඞ්ගදඤ්චෙව, බාහුමූලවිභූසනං.

มุททิกา และอังคุลิมุททา (แหวนตรา). รสนา และเมขลา (เข็มขัด). เกยูระ และอังคทะ เป็นเครื่องประดับต้นแขน (พาหุมูลวิภูสนะ).

288.

๒๘๘.

පාදඞ්ගදං තු මඤ්ජීරො, පාදකටක නූපුරා;

ปาทังคทะ, มัญชีระ, ปาทกฏกะ และนูปุระ (กำไลข้อเท้า).

289.

๒๘๙.

අලඞ්කාරප්පභෙදා තු, මුඛඵුල්ලං තථො’ණ්ණතං;

උග්ගත්ථනං ගිඞ්ගමක, මිච්චෙවමාදයො සියුං.

ประเภทของเครื่องประดับ (อลังการัปปเภท) ได้แก่ มุขผุลละ, อุณณตะ, อุคคัตถนะ, คิงคมกะ เป็นต้น.

290.

๒๙๐.

චෙල මච්ඡාදනං වත්ථං, වාසො වසන මංසුකං;

අම්බරඤ්ච පටො නිත්ථී, දුස්සං චොලො ච සාටකො.

เจละ, อัจฉาทนะ, วัตถะ, วาสะ, วสนะ, อังสุกะ, อัมพะระ, ปะฏะ (ไม่เป็นอิตถีลิงค์), ทุสสะ, โจละ และสาฏกะ (ผ้า).

291.

๒๙๑.

ඛොමං දුකූලං කොසෙය්‍යං, පත්තුණ්ණං කම්බලො ච වා;

සාණං කොටම්බුරං භඞ්ග, න්ත්‍යාදි වත්ථන්තරං මතං.

โขมะ (ผ้าเปลือกไม้), ทุกูละ, โกเสยยะ (ผ้าไหม), ปัตตุณณะ, กัมพละ (ผ้าขนสัตว์), สาณะ (ผ้าป่าน), โกฏัมพุระ และภังคะ เป็นต้น จัดเป็นชนิดของผ้า (วัตถันตระ).

292.

๒๙๒.

නිවාසන න්තරීයාන්‍ය, න්තරමන්තරවාසකො;

පාවාරො තු’ත්තරාසඞ්ගො, උපසංබ්‍යාන මුත්තරං.

นิวาสนะ, อันตรียะ, อันตระ และอันตรวาสกะ (ผ้านุ่ง). ปาวาระ, อุตตราสังคะ, อุปสัมพยานะ และอุตตระ (ผ้าห่ม/ผ้าคลุม).

293.

๒๙๓.

උත්තරීය මථො වත්ථ, මහතන්ති මතං නවං;

නන්තකං කප්පටො ජිණ්ණ, වසනං තු පටච්චරං.

อุตตรียะ (ผ้าห่ม). ผ้าใหม่ เรียกว่า อหตะ. นันตกะ, กัปปฏะ และปฏัจจะระ (ผ้าเก่า/ผ้าขี้ริ้ว).

294.

๒๙๔.

කඤ්චුකො වාරවාණං වා, ථ වත්ථාවයවෙ දසා;

නාලිපට්ටොති කථිතො, උත්තමඞ්ගම්හි කඤ්චුකො.

กัญจุกะ หรือวารวาณะ (เสื้อ/เสื้อเกราะ). ทสา (ชายผ้า) เป็นส่วนประกอบของผ้า. ส่วนกัญจุกะที่สวมบนศีรษะ เรียกว่า นาลีปัฏฏะ.

295.

๒๙๕.

ආයාමො දීඝතා රොහො,පරිණාහො විසාලතා.

อายามะ, ทีฆตา และโรหะ (ความยาว). ปริณาหะ และวิสาลตา (ความกว้าง/ปริมณฑล).

296.

๒๙๖.

අරහද්ධජො ච කාසාය, කාසාවානි ච චීවරං;

මණ්ඩලං තු තදඞ්ගානි, විවට්ට කුසිආදයො.

อรหัทธชะ, กาสายะ, กาสาวะ และจีวระ (ผ้ากาสาวพัสตร์/จีวร). มัณฑละ และส่วนประกอบของจีวรนั้น มีวิวัฏฏะ และกุสิ เป็นต้น.

297.

๒๙๗.

ඵල,ත්තච, කිමි, රොමා, න්‍යෙතා වත්ථස්ස යොනියො;

ඵාලං කප්පාසිකං තීසු, ඛොමාදී තු තචබ්භවා.

ผล (ฝ้าย), ตจะ (เปลือกไม้), กิมิ (ตัวไหม) และโรมา (ขนสัตว์) เหล่านี้เป็นกำเนิดของผ้า. กัปปาสิกะ (ผ้าฝ้าย) เป็นได้ ๓ ลิงค์. ส่วนผ้าโขมะเป็นต้น เกิดจากเปลือกไม้.

298.

๒๙๘.

කොසෙය්‍යං [Pg.26] කිමිජං, රොම, මයං තු කම්බලං භවෙ;

සමානත්ථා ජවනිකා, සා තිරොකරණී ප්‍යථ.

โกเสยยะ เกิดจากตัวไหม (ผ้าไหม). กัมพละ ทำจากขนสัตว์. ชวนิกา และติโรกะระณี มีความหมายเหมือนกัน (ม่าน).

299.

๒๙๙.

පුන්නපුංසක මුල්ලොචං, විතානං ද්වය මීරිතං;

නහානඤ්ච සිනානෙ ථො, බ්බට්ටනු’ම්මජ්ජනං සමං.

อุลโลจะ และวิตานะ เป็นได้ทั้งปุงลิงค์และนปุงสกลิงค์ (เพดาน/เพดานผ้า). นหานะ และสินานะ (การอาบน้ำ). อุพพัฏฏนะ และอุมมัชชนะ มีความหมายเหมือนกัน (การขัดถูตัว).

300.

๓๐๐.

විසෙසකො තු තිලකො, ත්‍යූභො නිත්ථී ච චිත්තකං;

චන්දනො නිත්ථියං ගන්ධ, සාරො මලයජො ප්‍යථ.

วิเสสกะ, ติลกะ และจิตตกะ (รอยเจิมที่หน้าผาก) ทั้งหมดไม่เป็นอิตถีลิงค์. จันทนะ, คันธสาระ และมลยชะ (ไม้จันทน์) ไม่เป็นอิตถีลิงค์.

301.

๓๐๑.

ගොසීසං තෙලපණ්ණිකං, පුමෙ වා හරිචන්දනං;

තිලපණ්ණී තු පත්තඞ්ග, රඤ්ජනං රත්තචන්දනං.

โกสีสะ, เตลปัณณิกะ และหริจันทนะ (ไม้จันทน์เหลือง) เป็นปุงลิงค์. ติละปัณณี, ปัตตังคะ, รัญชนะ และรัตตจันทนะ (ไม้จันทน์แดง).

302.

๓๐๒.

කාළානුසාරී කාළියං, ලොහං ත්වා’ගරු චා’ගළු;

කාළාගරුතු කාළෙ’ස්මිං, තුරුක්ඛොතු ච පිණ්ඩකො.

กาฬานุสารี, กาฬิยะ, โลหะ, อครุ และอคฬุ (ไม้กฤษณา). กาฬากครุ คือกฤษณาดำ. ตุรุกขะ และปิณฑกะ (กำยาน).

303.

๓๐๓.

කත්ථූරිකා මිගමදො, කුට්ඨං තු අජපාලකං;

ලවඞ්ගං දෙවකුසුමං, කස්මීරජං තු කුඞ්කුමං.

กัตถูริกา และมิคคทมะ (ชะมดเชียง). กุฏฐะ และอชปาลกะ (โกฐสอ). ลวังกะ และเทวกุสุมะ (กานพลู). กัสมียะชะ และกุงกุมะ (หญ้าฝรั่น).

304.

๓๐๔.

යක්ඛධූපො සජ්ජුලසො, තක්කොලං තු ච කොලකං;

කොසඵල මථො ජාති, කොසං ජාතිඵලං භවෙ.

ยักขธูปะ และสัชชุละสะ (ยางไม้หอม/ชันย้อย). ตักโกละ และโกละกะ (พรรณไม้หอมชนิดหนึ่ง). โกสผละ, ชาติโกสะ และชาติผละ (ลูกจันทน์เทศ).

305.

๓๐๕.

ඝනසාරො සිතබ්භො ච, කප්පූරං පුන්නපුංසකෙ;

අලත්තකො යාවකො ච, ලාඛා ජතු නපුංසකෙ.

ฆนสาระ, สิตัพภะ และกัปปูระ เป็นได้ทั้งปุงลิงค์และนปุงสกลิงค์ (การบูร). อลัตตกะ และยาวกะ (น้ำครั่ง). ลาขา และชตุ เป็นนปุงสกลิงค์ (ครั่ง).

306.

๓๐๖.

සිරිවාසො තු සරල, ද්දවො’ ඤ්ජනං තු කජ්ජලං;

වාසචුණ්ණං වාසයොගො, වණ්ණකං තු විලෙපනං.

ยางสน (หรือน้ำมันสน), ยางไม้สน; ยาหยอดตา (หรืออัญชัน), เขม่า; ผงหอม, เครื่องปรุงของหอม; เครื่องประทินผิว, เครื่องลูบไล้.

307.

๓๐๗.

ගන්ධමාල්‍යාදිසඞ්ඛාරො, යො තං වාසන මුච්චතෙ;

මාලා මාල්‍යං පුප්ඵදාමෙ, භාවිතං වාසිතං තිසු.

การปรุงเครื่องหอมและดอกไม้เป็นต้น เรียกว่า การอบร่ำ; พวงมาลัย, มาลัย, พวงดอกไม้; อบแล้ว, อบร่ำแล้ว (ใช้ได้ทั้ง ๓ ลิงค์).

308.

๓๐๘.

උත්තංසො සෙඛරා’ වෙළා, මුද්ධමාල්‍යෙ වටංසකො;

සෙය්‍යා ච සයනං සෙනං, පල්ලඞ්කො තු ච මඤ්චකො.

เครื่องประดับศีรษะ, มาลัยสวมศีรษะ, มาลัยสวมศีรษะ, เครื่องประดับศีรษะ; ที่นอน, การนอน, ที่นอน; บัลลังก์, เตียง.

309.

๓๐๙.

මඤ්චාධාරො පටිපාදො, මඤ්චඞ්ගෙ ත්වටනී ත්ථියං,

ฐานรองเตียง, ขาเตียง; ส่วนประกอบของเตียง คือ กรอบเตียง (อฏนี - อิตถีลิงค์).

310.

๓๑๐.

කුළීරපාදො ආහච්ච, පාදො චෙව මසාරකො;

චත්තාරො බුන්දිකාබද්ධො, තිමෙ මඤ්චන්තරා සියුං.

เตียงขาปู, เตียงมีขาเสียบเข้า (อาหัจจบาท), เตียงมีขาเจาะสลัก (มสารกะ), เตียงมีขาติดแน่น (พุนทิกาพัทธะ); เตียง ๔ ชนิดเหล่านี้ พึงทราบว่าเป็นประเภทของเตียง.

311.

๓๑๑.

බිබ්බොහනං චො’ පධානං, පීඨිකා පීඨ මාසනං;

කොච්ඡං තු භද්දපීඨෙ ථා, සන්දී පීඨන්තරෙ මතා.

หมอน, หมอนหนุน; ตั่งเล็ก, ตั่ง, ที่นั่ง; ตั่งหวาย (หรือตั่งขนสัตว์), ตั่งมงคล; เก้าอี้มีพนัก (สันที) พึงทราบว่าเป็นตั่งอีกชนิดหนึ่ง.

312.

๓๑๒.

මහන්තො [Pg.27] කොජවො දීඝ,ලොමකො ගොනකො මතො;

උණ්ණාමයං ත්වත්ථරණං, චිත්තකං වානචිත්තකං.

ผ้าขนสัตว์ผืนใหญ่ (โกชวะ), ผ้าขนสัตว์ที่มีขนยาว พึงทราบว่าชื่อ โกนกะ; เครื่องลาดที่ทำด้วยขนสัตว์, ผ้าลายวิจิตร, ผ้าลายวิจิตรที่ทอขึ้น.

313.

๓๑๓.

ඝනපුප්ඵං පටලිකා, සෙතං තු පටිකා ප්‍යථ;

ද්විදසෙකදසාන්‍යු’ ද්ද,ලොමි එකන්තලොමිනො.

ผ้าปูลาดลายดอกไม้หนาแน่น (ปฏลิกา), ผ้าขาว (ปฏิกา); ส่วนผ้าที่มีขนสองด้าน (อุทธโลมี) และผ้าที่มีขนด้านเดียว (เอกันตโลมี).

314.

๓๑๔.

තදෙව සොළසිත්ථීනං, නච්චයොග්ගඤ්හි කුත්තකං;

සීහබ්‍යග්ඝාදිරූපෙහි, චිත්තං විකතිකා භවෙ.

ผ้าปูลาดที่เหมาะแก่การฟ้อนรำของสตรี ๑๖ คน เรียกว่า กุตตกะ; ผ้าที่วิจิตรด้วยรูปสัตว์มีราชสีห์และเสือโคร่งเป็นต้น เรียกว่า วิกติกา.

315.

๓๑๕.

කට්ටිස්සං කොසෙය්‍යං රතන, පරිසිබ්බිත මත්ථරණං කමා;

කොසියකට්ටිස්සමයං, කොසියසුත්තෙන පකතඤ්ච.

ผ้ากัฏฐิสสะ, ผ้าไหม, เครื่องลาดที่ปักด้วยรัตนะ ตามลำดับ; (คือ) ผ้าที่ทำด้วยไหมและกัฏฐิสสะ และผ้าที่ทำด้วยด้ายไหม.

316.

๓๑๖.

දීපො පදීපො පජ්ජොතො, පුමෙ ත්වාදාස දප්පණා;

ගෙණ්ඩුකො කණ්ඩුකො තාල, වණ්ටං තු බීජනීත්ථියං.

ประทีป, ตะเกียง, แสงสว่าง; กระจกเงา, กระจก (ปุงลิงค์); ลูกคลี, ลูกบอล; พัดใบตาล, พัด (อิตถีลิงค์).

317.

๓๑๗.

චඞ්කොටකො කරණ්ඩො ච, සමුග්ගො සම්පුටො භවෙ;

ගාමධම්මො අසද්ධම්මො, බ්‍යවායො මෙථුනං රති.

ตะกร้า, ตลับ, ผอบ, หีบ; กามธรรม (ธรรมของชาวบ้าน), อสัทธรรม, การร่วมเพศ, เมถุนธรรม, ความยินดี (ในกาม).

318.

๓๑๘.

විවාහො පයමා පාණි, ග්ගහො පරිණයො ප්‍යථ;

තිවග්ගො ධම්ම, කාම,ත්ථා, චතුවග්ගො සමොක්ඛකා.

การวิวาห์, การแต่งงาน, การรับหมั้น (การรับมือ), การสมรส; ไตรวรรค คือ ธรรม กาม และอรรถ (ประโยชน์); จตุรวรรค คือ (ไตรวรรค) พร้อมด้วยโมกขะ.

319.

๓๑๙.

ඛුජ්ජො ච ගණ්ඩුලො රස්ස, වාමනා තු ලකුණ්ඩකො;

පඞ්ගුලො පීඨසප්පී ච, පඞ්ගු ඡින්නිරියාපථො.

คนค่อม, คนหลังค่อม; คนแคระ, คนเตี้ย, คนเตี้ยม่อต้อ; คนง่อย, คนคลานด้วยตั่ง, คนเปลี้ย, ผู้มีอิริยาบถขาด.

320.

๓๒๐.

පක්ඛො ඛඤ්ජො තු ඛොණ්ඩො ථ,මූගො සුඤ්ඤවචො භවෙ;

කුණී හත්ථාදිවඞ්කො ච, වලිරො තු ච කෙකරො.

คนง่อย, คนขาเป๋, คนขาพิการ; คนใบ้, ผู้ไม่มีวาจา; คนมือแป (หรือมือคด), ผู้มีมือเป็นต้นคดงอ; คนตาเหล่, คนตาเข.

321.

๓๒๑.

නික්කෙසසීසො ඛල්ලාටො,මුණ්ඩො තු භණ්ඩු මුණ්ඩිකො;

කාණො අක්ඛීන මෙකෙන,සුඤ්ඤො අන්ධො ද්වයෙන ථ.

คนหัวล้าน, คนศีรษะล้าน; คนหัวโล้น, คนโกนหัว, คนหัวโล้น; คนตาบอดข้างเดียว (ด้วยนัยน์ตาข้างเดียว); คนตาบอด (ด้วยนัยน์ตาทั้งสองข้าง).

322.

๓๒๒.

බධිරො සුතිහීනො ථ, ගිලානො බ්‍යාධිතා’තුරා;

උම්මාදවති උම්මත්තො, ඛුජ්ජාදී වාච්චලිඞ්ගිකා.

คนหูหนวก, ผู้เสื่อมจากการได้ยิน; คนป่วย, คนมีโรค, คนไข้; คนบ้า, คนวิกลจริต; คำว่า คนค่อม เป็นต้น เป็นคุณศัพท์ใช้ได้ทุกลิงค์.

323.

๓๒๓.

ආතඞ්කො ආමයො බ්‍යාධි, ගදො රොගො රුජාපි ච;

ගෙලඤ්ඤාකල්ල මාබාධො,සොසො තු ච ඛයො සියා.

ความป่วยไข้, โรค, พยาธิ, โรค, โรค, ความเจ็บปวด; ความป่วยไข้, ความไม่สบาย, อาพาธ; โรคผอมแห้ง, ความเสื่อม.

324.

๓๒๔.

පීනසො [Pg.28] නාසිකාරොගො,ඝානෙ සිඞ්ඝානිකා ස්සවො;

ඤෙය්‍යං ත්ව’රු වණො නිත්ථී, ඵොටො තු පිළකා භවෙ.

โรคหวัด (โรคจมูก), น้ำมูกที่ไหลจากจมูก; แผล, แผลเปื่อย (นปุงสกลิงค์); ตุ่มพอง, ฝี (หรือเม็ดตุ่ม).

325.

๓๒๕.

පුබ්බො පූයො ථ රත්තාති, සාරො පක්ඛන්දිකා ප්‍යථ;

අපමාරො අපස්මාරො, පාදඵොටො විපාදිකා.

น้ำเหลือง, หนอง; โรคบิดตกเลือด, โรคท้องร่วง; โรคลมบ้าหมู, โรคลมบ้าหมู; โรคเท้าแตก, โรคเท้าแตก.

326.

๓๒๖.

වුඩ්ඪිරොගො තු වාතණ්ඩං, සීපදං භාරපාදතා;

කණ්ඩූ කණ්ඩූති කණ්ඩූයා, ඛජ්ජු කණ්ඩූවනං ප්‍යථ.

โรคไส้เลื่อน, โรคอัณฑะบวม; โรคเท้าช้าง, ภาวะเท้าหนัก; อาการคัน, การคัน, การคัน, การคัน, การเกา.

327.

๓๒๗.

පාමං විතච්ඡිකා කච්ඡු, සොථො තු සයථූ’දිතො;

දුන්නාමකඤ්ච අරිසං, ඡද්දිකා වමථූ’දිතො.

โรคหิด, โรคผื่นคัน, โรคคัน; โรคบวม, อาการบวม; โรคริดสีดวงทวาร, โรคริดสีดวงทวาร; การอาเจียน, การสำรอก.

328.

๓๒๘.

දවථු පරිතාපො ථ, තිලකො තිලකාළකො;

විසූචිකා ඉති මහා, විරෙකො ථ භගන්දලො.

ความร้อนรุ่ม, ความเร่าร้อน; ไฝ, ปานดำ; อหิวาตกโรค, การถ่ายท้องอย่างรุนแรง; โรคฝีคัณฑสูตร.

329.

๓๒๙.

මෙහො ජරො කාස සාසා, කුට්ඨං සූලාමයන්තරා;

වුත්තො වෙජ්ජො භිසක්කො ච, රොගහාරී තිකිච්ඡකො.

โรคเบาหวาน, ไข้, ไอ, หอบหืด, โรคเรื้อน, โรคปวดเสียด และโรคภายในอื่นๆ; หมอ, แพทย์, ผู้กำจัดโรค, ผู้รักษา.

330.

๓๓๐.

සල්ලවෙජ්ජො සල්ලකත්තො, තිකිච්ඡා තු පතික්‍රියා;

භෙසජ්ජ මගදො චෙව, භෙසජං මො’සධං ප්‍යථ.

ศัลยแพทย์, หมอผ่าตัด; การรักษา, การแก้โรค; ยา, ยาแก้พิษ, ยา, โอสถ.

331.

๓๓๑.

කුසලා නාමයා රොග්‍යං,අථ කල්ලො නිරාමයොති,

ความสวัสดี, ความไม่มีโรค, ความไม่มีโรค; อนึ่ง ผู้แข็งแรง, ผู้ไม่มีโรค.

නරවග්ගො නිට්ඨිතො.

จบหมวดมนุษย์ (นรวรรค).

4. චතුබ්බණ්ණවග්ග

๔. หมวดวรรณะ ๔ (จตุพรรณวรรค).

ඛත්තියවග්ග

หมวดกษัตริย์ (ขัตติยวรรค).

332.

๓๓๒.

කුලං වංසො ච සන්තානා, භිජනා ගොත්ත මන්වයො;

ථියං සන්තත්‍ය ථො වණ්ණා, චත්තාරො ඛත්තියාදයො.

ตระกูล, วงศ์, เชื้อสาย, ชาติกำเนิด, โคตร, วงศ์ตระกูล; การสืบสาย (สันตติ - อิตถีลิงค์); ส่วนวรรณะ ๔ มีกษัตริย์เป็นต้น.

333.

๓๓๓.

කුලීනො සජ්ජනො සාධු,සභ්‍යො චාය්‍යො මහාකුලො;

රාජා භූපති භූපාලො, පත්ථිවො ච නරාධිපො.

ผู้มีตระกูล, สัตบุรุษ, ผู้ดี, ผู้ควรแก่สมาคม, ผู้ประเสริฐ, ผู้มีตระกูลใหญ่, พระราชา, เจ้าแผ่นดิน, ผู้รักษาแผ่นดิน, ผู้เป็นใหญ่ในแผ่นดิน, ผู้เป็นใหญ่ในนรชน.

334.

๓๓๔.

භූනාථො [Pg.29] ජගතිපාලො, දිසම්පති ජනාධිපො;

රට්ඨාධිපො නරදෙවො, භූමිපො භූභුජො ප්‍යථ.

ผู้เป็นที่พึ่งแห่งแผ่นดิน, ผู้รักษาโลก, เจ้าทิศ, ผู้เป็นใหญ่ในหมู่ชน, ผู้เป็นใหญ่ในรัฐ, เทวดาในหมู่มนุษย์, ผู้รักษาแผ่นดิน, ผู้เสวยแผ่นดิน.

335.

๓๓๕.

රාජඤ්ඤො ඛත්තියො ඛත්තං, මුද්ධාභිසිත්ත බාහුජා;

සබ්බභුම්මො චක්කවත්තී, භූපොඤ්ඤො මණ්ඩලිස්සරො.

กษัตริย์, กษัตริย์, กษัตริย์, ผู้ได้รับการมุรธาภิเษก, ผู้เกิดจากแขน, ผู้เป็นใหญ่ในแผ่นดินทั้งปวง, พระเจ้าจักรพรรดิ, ผู้รักษาแผ่นดินอื่น, ผู้เป็นใหญ่ในมณฑล.

336.

๓๓๖.

පුමෙ ලිච්ඡවි වජ්ජී ච, සක්‍යො තු සාකියො ථ ච;

භද්දකච්චානා රාහුල, මාතා බිම්බා යසොධරා.

ลิจฉวี, วัชชี, ศากยะ, ศากยะ (ในเพศชาย), พระนางภัททกาจจานา, พระมารดาพระราหุล, พระนางพิมพา, พระนางยโสธรา.

337.

๓๓๗.

කොටීනං හෙට්ඨිමන්තෙන, සතං යෙසං නිධානගං;

කහාපණානං දිවස, වළඤ්ජො වීසතම්බණං.

ชนเหล่าใดมีทรัพย์ที่เก็บไว้ไม่ต่ำกว่าร้อยโกฏิ และมีการใช้จ่ายกหาปณะวันละ ๒๐ อัมพณะ.

338.

๓๓๘.

තෙ ඛත්තියමහාසාලා, සීති කොටිධනානි තු;

නිධානගානි දිවස, වළඤ්ජො ච දසම්බණං.

กษัตริย์มหาศาลเหล่านั้น มีทรัพย์ที่เก็บไว้ ๘๐ โกฏิ และมีการใช้จ่ายวันละ ๑๐ อัมพณะ.

339.

๓๓๙.

යෙසං ද්විජමහාසාලා, තදුපඩ්ඪෙ නිධානගෙ;

වළඤ්ජෙ ච ගහපති, මහාසාලා ධනෙ සියුං.

พราหมณ์มหาศาลเหล่าใดมีทรัพย์ที่เก็บไว้และมีการใช้จ่ายครึ่งหนึ่งของกษัตริย์มหาศาลนั้น, คฤหบดีมหาศาลพึงมีทรัพย์ (เช่นนั้น).

340.

๓๔๐.

මහාමත්තො පධානඤ්ච, මතිසජීවො මන්තිනී;

සජීවො සචිවා, මච්චො, සෙනානී තු චමූපති.

มหาอำมาตย์, ประธาน, ผู้มีชีวิตด้วยปัญญา, ที่ปรึกษา, ข้าราชการ, ข้าราชการ, อำมาตย์, เสนาบดี, เจ้าแห่งกองทัพ.

341.

๓๔๑.

න්‍යාසාදීනං විවාදානං, අක්ඛදස්සො පදට්ඨරි;

දොවාරිකො පතීහාරො, ද්වාරට්ඨො ද්වාරපාලකො.

ผู้พิพากษาคดีความมีการฝากทรัพย์เป็นต้น, ผู้ตัดสินคดี, นายประตู, ผู้เฝ้าประตู, ผู้ยืนอยู่ที่ประตู, ผู้รักษาประตู.

342.

๓๔๒.

අනීකට්ඨොති රාජූනං, අඞ්ගරක්ඛගණො මතො;

කඤ්චුකී සොවිදල්ලො ච, අනුජීවී තු සෙවකො.

หมู่ผู้รักษาพระองค์ของพระราชาทั้งหลาย เรียกว่า อนีกัฏฐะ, ผู้สวมเสื้อเกราะ, ผู้เฝ้าฝ่ายใน, ผู้ตามเลี้ยงชีพ, ผู้รับใช้.

343.

๓๔๓.

අජ්ඣක්ඛො ධිකතො චෙව,හෙරඤ්ඤිකො තු නික්ඛිකො;

සදෙසානන්තරො සත්තු, මිත්තොරාජා තතො පරං.

ผู้ตรวจการ, ผู้ได้รับมอบหมาย, นายคลังเงิน, ผู้ดูแลเงิน, ศัตรูคือพระราชาผู้มีเขตแดนติดต่อกับประเทศของตน, ถัดจากนั้นคือพระราชาผู้เป็นมิตร.

344.

๓๔๔.

අමිත්තො රිපු වෙරී ච, සපත්තා රාති සත්ව’රි;

(සත්තු+අරි)පච්චත්ථිකො පරිපන්ථී, පටිපක්ඛා හිතාපරො.

ผู้ไม่เป็นมิตร, ศัตรู, ผู้เป็นเวร, ปรปักษ์, ศัตรู, ศัตรู, ข้าศึก, ผู้ขัดขวาง, ฝ่ายตรงข้าม, ผู้มุ่งสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์.

345.

๓๔๕.

පච්චාමිත්තො විපක්ඛො ච, පච්චනීක විරොධිනො;

විද්දෙසී ච දිසො දිට්ඨො,ථා නුරොධො නුවත්තනං.

ศัตรู, ฝ่ายตรงข้าม, ผู้เป็นปฏิปักษ์, ผู้ขัดแย้ง, ผู้เกลียดชัง, ศัตรู, การตามใจ, การประพฤติตาม.

346.

๓๔๖.

මිත්තො නිත්ථී වයස්සො ච, සහායො සුහදො සඛා;

සම්භත්තො දළ්හමිත්තො ථ, සන්දිට්ඨො දිට්ඨමත්තකො.

มิตร (ไม่ใช่เพศหญิง), เพื่อนร่วมวัย, สหาย, ผู้มีใจดี, เพื่อน, มิตรที่คุ้นเคย, มิตรที่มั่นคง, ผู้ที่เคยเห็นกัน, ผู้ที่เห็นกันเพียงเท่านั้น.

347.

๓๔๗.

චරො ච ගුළ්හපුරිසො, පථාවී පථිකො’ද්ධගූ;

දූතො තු සන්දෙසහරො, ගණකො තු මුහුත්තිකො.

สายลับ, บุรุษลับ, ผู้เดินทาง, นักเดินทาง, ผู้ไปทางไกล, ทูต, ผู้นำข่าวสาร, นักคำนวณ, โหร.

348.

๓๔๘.

ලෙඛකො [Pg.30] ලිපිකාරො ච, වණ්ණො තු අක්ඛරො ප්‍යථ;

භෙදො දණ්ඩො සාම දානා, න්‍යුපායා චතුරො ඉමෙ.

ผู้เขียน, ผู้ทำอักษร, อักษร, อักษร, การทำให้แตกแยก, การลงโทษ, การประนีประนอม, การให้, อุบาย ๔ อย่างเหล่านี้.

349.

๓๔๙.

උපජාපොතු භෙදො ච, දණ්ඩො තු සාහසං දමො;

การยุยง, การแตกแยก, การลงโทษ, การกระทำที่ห้าวหาญ, การข่ม.

350.

๓๕๐.

සාම්‍ය’ මච්චො සඛා කොසො, දුග්ගඤ්ච විජිතං බලං;

රජ්ජඞ්ගානීති සත්තෙතෙ, සියුං පකතියො පිච.

พระราชา, อำมาตย์, เพื่อน, คลัง, ป้อมปราการ, แว่นแคว้น, กำลัง, องค์แห่งรัฐ ๗ อย่างเหล่านี้ พึงเป็นมูลฐานด้วย.

351.

๓๕๑.

පභාවු’ස්සාහ, මන්තානං, වසා තිස්සො හි සත්තියො;

පභාවො දණ්ඩජො තෙජො,පතාපො තු ච කොසජො.

กำลัง ๓ อย่าง คือ อำนาจ ความเพียร และปัญญา; อำนาจคือเดชที่เกิดจากการลงโทษ, ส่วนอานุภาพเกิดจากคลัง.

352.

๓๕๒.

මන්තො ච මන්තනං සො තු, චතුක්කණ්ණො ද්විගොචරො;

තිගොචරො තු ඡක්කණ්ණො, රහස්සං ගුය්හ මුච්චතෙ.

มนต์และการปรึกษา, การปรึกษานั้นมี ๔ หู มีบุคคล ๒ รู้, ส่วนการปรึกษาที่มี ๖ หู มีบุคคล ๓ รู้, เรียกว่าความลับและสิ่งที่ควรปกปิด.

353.

๓๕๓.

තීසු විවිත්ත විජන, ඡන්නා, රහො රහො බ්‍යයං;

විස්සාසො තු ච විස්සම්භො,යුත්තං ත්වො’පායිකං තිසු.

สงัด, ปราศจากคน, ปกปิด, ที่ลับ (ใน ๓ ลิงค์), การใช้จ่ายในที่ลับ, ความไว้วางใจ, ความสนิทสนม, เหมาะสม, มีอุบาย (ใน ๓ ลิงค์).

354.

๓๕๔.

ඔවාදො චානුසිට්ඨිත්ථී, පුමවජ්ජෙ නුසාසනං;

ආණා ච සාසනං ඤෙය්‍යං, උද්දානං තු ච බන්ධනං.

โอวาท, คำสั่งสอน (เพศหญิง), การสั่งสอน (ยกเว้นเพศชาย), คำสั่ง, คำสอน, การรวบรวม, การผูก.

355.

๓๕๕.

ආගු වුත්ත මපරාධො, කරො තු බලි මුච්චතෙ;

පුණ්ණපත්තො තුට්ඨිදායො, උපදා තු ච පාභතං.

ความผิด, ความผิด, ภาษี, เครื่องบรรณาการ, ของขวัญที่ให้ด้วยความยินดี, ของขวัญที่ให้ด้วยความยินดี, ของกำนัล, ของขวัญ.

356.

๓๕๖.

තථො’පායන මුක්කොචො, පණ්ණාකාරො පහෙණකං;

සුඞ්කං ත්වනිත්ථී ගුම්බාදි, දෙය්‍යෙ ථා’යො ධනාගමො.

ของกำนัล, สินบน, ของกำนัล, ของฝาก, ภาษี (ไม่ใช่เพศหญิง) มีด่านเป็นต้นในสิ่งที่ควรให้, รายได้, การได้มาซึ่งทรัพย์.

357.

๓๕๗.

ආතපත්තං තථා ඡත්තං, රඤ්ඤං තු හෙමමාසනං;

සීහාසනං අථො වාළ, බීජනීත්ථී ච චාමරං.

ร่มกันแดด, ฉัตร, อาสนะทองของพระราชา, สีหาสน์, พัดขนสัตว์ (เพศหญิง), จามร.

358.

๓๕๘.

ඛග්ගො ච ඡත්ත මුණ්හීසං, පාදුකා වාලබීජනී;

ඉමෙ කකුධභණ්ඩානි, භවන්ති පඤ්ච රාජුනං.

พระแสงขรรค์, พระเศวตฉัตร, พระอุณหิส, ฉลองพระบาท, พัดวาลวิชนี, เหล่านี้เป็นเครื่องราชกกุธภัณฑ์ ๕ อย่างของพระราชา.

359.

๓๕๙.

භද්දකුම්භො පුණ්ණකුම්භො, භිඞ්කාරො ජලදායකො;

හත්ථි,ස්ස,රථ,පත්තී තු, සෙනා හි චතුරඞ්ගිනී.

หม้อน้ำมงคล, หม้อน้ำเต็ม, ภิงคาร, ผู้ให้น้ำ, กองทัพมีองค์ ๔ คือ ช้าง ม้า รถ และพลเดินเท้า.

360.

๓๖๐.

කුඤ්ජරො වාරණො හත්ථී, මාතඞ්ගො ද්විරදො ගජො;

නාගො ද්විපො ඉභො දන්තී,යූථජෙට්ඨො තු යූථපො.

กุญชร, วารณ, หัตถี, มาตังคะ, ทวิระทะ, คชะ, นาคะ, ทวิปะ, อิบภะ, ทันตี (ช้าง), หัวหน้าโขลง, ผู้รักษาโขลง.

361.

๓๖๑.

කාළාවක [Pg.31] ගඞ්ගෙය්‍යා, පණ්ඩර තම්බා ච පිඞ්ගලො ගන්ධො;

මඞ්ගල හෙමො’පොසථ,ඡද්දන්තා ගජකුලානි එතානි.

กาฬาวกะ, คังไคย, ปัณฑระ, ตัมพะ, ปิงคละ, คันธะ, มงคล, เหมะ, อุโบสถ, ฉัททันต์, เหล่านี้เป็นตระกูลช้าง ๑๐ ตระกูล.

362.

๓๖๒.

කලභො චෙව භිඞ්කොථ, පභින්නො මත්ත ගජ්ජිතා;

හත්ථිඝටා තු ගජතා, හත්ථීනී තු කරෙණුකා.

ลูกช้าง, ลูกช้าง, ช้างตกมัน, ช้างตกมัน, ช้างร้อง, โขลงช้าง, โขลงช้าง, ช้างพัง, ช้างพัง.

363.

๓๖๓.

කුම්භො හත්ථිසිරොපිණ්ඩා, කණ්ණමූලං තු චූලිකා;

ආසනං ඛන්ධදෙසම්හි, පුච්ඡමූලං තු මෙචකො.

กุมภะ คือโหนกบนหัวช้าง, จูฬิกา คือโคนหู; อาสนะ คือบริเวณไหล่, เมจกะ คือโคนหาง.

364.

๓๖๔.

ආලාන මාළ්හකො ථම්භො, නිත්ථීතු නිගළො’න්දුකො;

සඞ්ඛලං තීස්වථො ගණ්ඩො,කටො දානං තු සො මදො.

อาลานะ, มาฬหกะ และถัมภะ คือหลักผูกช้าง; นิคฬะ และอันทุกะ คือโซ่ตรวนหรือเครื่องผูกเท้า; สังขละ คือโซ่; คัณฑะ, กฏะ, ทานะ และมะทะ คือน้ำมันที่ไหลจากขมับช้าง (น้ำมันตกมัน).

365.

๓๖๕.

සොණ්ඩො තු ද්වීසු හත්ථො ථ,කරග්ගං පොක්ඛරං භවෙ;

මජ්ඣම්හි බන්ධනං කච්ඡා, කප්පනො තු කුථාදයො.

โโสณฑะ และหัตถะ คือวงช้าง; กรัคคะ และปอกขระ คือปลายงวง; กัจฉา คือสายรัดกลางตัวช้าง; กัปปนะ คือเครื่องประดับช้าง มีผ้าคลุมช้างเป็นต้น.

366.

๓๖๖.

ඔපවය්හො රාජවය්හො, සජ්ජිතො තු ච කප්පිතො;

තොමරො නිත්ථියං පාදෙ, සියා විජ්ඣනකණ්ටකො.

โอปะวายหะ และราชะวายหะ คือช้างทรงสำหรับพระราชา; สัชชิตะ และกัปปิตะ คือช้างที่ตกแต่งเตรียมพร้อมแล้ว; โตมระ คือหอกซัด; วิชฌะนะกัณฏะกะ คือเหล็กแหลมสำหรับแทงที่เท้า.

367.

๓๖๗.

තුත්තං තු කණ්ණමූලම්හි, මත්ථකම්හි තු අඞ්කුසො;

හත්ථාරොහො හත්ථිමෙණ්ඩො,හත්ථිපො හත්ථිගොපකො.

ตุตตะ คือขอสับที่โคนหู, อังกุสะ คือขอสับที่หัว; หัตถารูหะ และหัตถิเมณฑะ คือควาญช้างหรือผู้ขี่ช้าง; หัตถิปะ และหัตถิโคปะกะ คือคนเลี้ยงช้างหรือผู้ดูแลช้าง.

368.

๓๖๘.

ගාමණීයො තු මාතඞ්ග, හයාද්‍යාචරියො භවෙ;

හයො තුරඞ්ගො තුරගො,වාහො අස්සො ච සින්ධවො.

คามะณียะ คือช้างจ่าฝูง, มาตังคะ คือช้าง; หะยาทะยาจริยะ คือครูฝึกม้าเป็นต้น; หะยะ, ตุรังคะ, ตุระคะ, วาหะ, อัสสะ และสินธวะ คือม้า.

369.

๓๖๙.

භෙදො අස්සතරො තස්සා,ජානියො තු කුලීනකො;

සුඛවාහී විනීතො ථ,කිසොරො හයපොතකො.

อัสสะตะระ คือม้าอัสดร (ลูกผสม); ชานียะ และกุลีนกะ คือม้าอาชาไนยหรือม้าตระกูลสูง; สุขะวาหี และวินีตะ คือม้าที่ฝึกดีแล้วขี่สบาย; กิโสระ และหะยะโปตะกะ คือลูกม้า.

370.

๓๗๐.

ඝොටකො තු ඛළුඞ්කො ථ, ජවනො ච ජවාධිකො;

මුඛාධානං ඛලීනො වා, කසා ත්ව ස්සාභිතාළිනී.

โฆฏะกะ และขะฬุงกะ คือม้าพยศหรือม้าเลว; ชะวะนะ และชะวาธิกะ คือม้าเร็ว; มุขาธานะ และขะลีนะ คือบังเหียนหรือเหล็กปากม้า; กะสา คือแส้สำหรับตีม้า.

371.

๓๗๑.

කුසා තු නාසරජ්ජුම්හි, වළවා’ස්සා ඛුරො සඵං;

පුච්ඡ මනිත්ථී නඞ්ගුට්ඨං, වාලහත්ථො ච වාලධි.

กุสา คือเชือกสนตะพายม้า; วะฬะวา คือม้าตัวเมีย; ขุระ และสะผะ คือกีบม้า; ปุจฉะ, นังคุฏฐะ, วาละหัตถะ และวาละธิ คือหางม้า.

372.

๓๗๒.

සන්දනො [Pg.32] ච රථො ඵුස්ස, රථො තු නරණාය සො;

චම්මාවුතො ච වෙයග්ඝො,දෙප්පො බ්‍යග්ඝස්ස දීපිනො.

สันทนะ และระถะ คือรถ; ผุสสะระถะ คือรถมงคลสำหรับพระราชา; เวยยัคฆะ คือรถที่หุ้มด้วยหนังเสือโคร่ง; เทปปะ คือรถที่หุ้มด้วยหนังเสือดาว.

373.

๓๗๓.

සිවිකා යාප්‍යයානඤ්චා, නිත්ථී තු සකටො ප්‍ය’නං ;

චක්කං රථඞ්ග මාඛ්‍යාතං, තස්සන්තො නෙමි නාරියං.

สิวิกา และยาปะยะยานะ คือวอหรือเสลี่ยง; สะกะฏะ และอะนะ คือเกวียน; จักกะ และระถังคะ คือล้อรถ; เนมิ คือขอบล้อ.

374.

๓๗๔.

තම්මජ්ඣෙ පිණ්ඩිකා නාභි, කුබ්බරො තු යුගන්ධරො;

අක්ඛග්ගකීලෙ ආණීත්ථී, වරුථො රථගුත්‍ය’ථ.

ปิณฑิกา และนาภิ คือดุมล้อ; กุพพะระ คืองอนรถ; ยุคันธะระ คือแอก; อาณิ คือสลักเพลา; วะรูถะ คือเกราะป้องกันรถ.

375.

๓๗๕.

ධුරො මුඛෙ රථස්සඞ්ගා, ත්ව ක්ඛො පක්ඛරආදයො;

යානඤ්ච වාහනං යොග්ගං, සබ්බහත්ථ්‍යාදිවාහනෙ.

ธุระ คือส่วนหน้าของรถ; อักขะ คือเพลา; ปักขะระ คือเครื่องประดับรถ; ยานะ, วาหะนะ และโยคคะ คือยานพาหนะสำหรับช้างเป็นต้นทั้งหมด.

376.

๓๗๖.

රථචාරී තු සූතො ච, පාජිතා චෙව සාරථී;

රථාරොහො ච රථිකො,රථී යොධො තු යො භටො.

ระถะจารี, สูตะ, ปาชิตา และสารถี คือสารถีหรือคนขับรถ; ระถารูหะ, ระถิกะ และระถี คือพลรถหรือผู้ขี่รถ; โยธะ และภะฏะ คือนักรบหรือทหาร.

377.

๓๗๗.

පදාති පත්තී තු පුමෙ, පදගො පදිකො මතො;

සන්නාහො කඞ්කටො වම්මං, කවචො වා උරච්ඡදො.

ปะทาติ, ปัตติ, ปะทะคะ และปะทิกะ คือพลเดินเท้าหรือทหารราบ; สันนาหะ, กังกะฏะ, วัมมะ, กะวะจะ และอุรัจฉะทะ คือเสื้อเกราะ.

378.

๓๗๘.

ජාලිකා ථ ච සන්නද්ධො, සජ්ජො ච වම්මිකො භවෙ;

ආමුක්කො පටිමුක්කො ථ, පුරෙචාරී පුරෙචරො.

ชาลิกา คือเกราะตาข่าย; สันนัทธะ, สัชชะ และวัมมิกะ คือผู้สวมเกราะหรือผู้เตรียมพร้อม; อามุกกะ และปะฏิมุกกะ คือผู้สวมใส่เกราะแล้ว; ปุเรจารี และปุเรจะระ คือผู้เดินหน้าหรือผู้นำหน้า.

379.

๓๗๙.

පුබ්බඞ්ගමො පුරෙගාමී, මන්දගාමී තු මන්ථරො;

ජවනො තුරිතො වෙගී, ජෙතබ්බං ජෙය්‍ය මුච්චතෙ.

ปุพพังคะมะ และปุเรคามี คือผู้ไปก่อน; มันทะคามี และมันถะระ คือผู้เดินช้า; ชะวะนะ, ตุริตะ และเวคี คือผู้เร็วหรือผู้รีบเร่ง; เชตัพพะ และไชยยะ คือสิ่งที่พึงชนะ.

380.

๓๘๐.

සූර වීරා තු වික්කන්තො, සහායො නුචරො සමා;

සන්නද්ධප්පභුතී තීසු, පාථෙය්‍යං තු ච සම්බලං.

สูระ, วีระ และวิกกันตะ คือผู้กล้าหาญ; สหายะ และอะนุจะระ คือสหายหรือผู้ติดตาม; สันนัทธะเป็นต้น เป็นได้ ๓ ลิงค์; ปาเถยยะ และสัมพะละ คือเสบียงเดินทาง.

381.

๓๘๑.

වාහිනී ධජිනී සෙනා, චමූ චක්කං බලං තථා;

අනීකො වා ථ වින්‍යාසො,බ්‍යූහො සෙනාය කථ්‍යතෙ.

วาหินี, ธะชินี, เสนา, จะมู, จักกะ, พะละ และอะนีกะ คือกองทัพ; วินยาสะ และพยูหะ คือการจัดกระบวนทัพ.

382.

๓๘๒.

හත්ථී ද්වාදසපොසො,ති,පුරිසො තුරගො, රථො;

චතුපොසොති එතෙන, ලක්ඛණෙනා ධමන්තතො.

ช้างมีกำลังเท่ากับคน ๑๒ คน; คน, ม้า และรถ มีกำลังเท่ากับคน ๔ คน ด้วยลักษณะนี้เป็นอย่างต่ำ.

383.

๓๘๓.

හත්ථානීකං හයානීකං, රථානීකං තයො තයො;

ගජාදයො සසත්ථා තු, පත්තානීකං චතුජ්ජනා.

กองทัพช้าง, กองทัพม้า และกองทัพรถ มีอย่างละ ๓ (ช้าง ม้า หรือรถ พร้อมอาวุธ); กองทัพพลเดินเท้า มี ๔ คน.

384.

๓๘๔.

සට්ඨිවංසකලාපෙසු, [Pg.33] පච්චෙකං සට්ඨිදණ්ඩිසු;

ධූලීකතෙසු සෙනාය, යන්තියා ක්ඛොභනී ත්ථියං.

ในกลุ่มไม้ไผ่ ๖๐ กอ, ในไม้เท้า ๖๐ อันแต่ละอัน; เมื่อกองทัพเดินไปทำให้เป็นธุลีฟุ้งไป เรียกว่า อักโขภินี.

385.

๓๘๕.

සම්පත්ති සම්පදා ලක්ඛී, සිරී විපත්ති ආපදා;

අථා වුධඤ්ච හෙති’ත්ථී, සත්ථං පහරණං භවෙ.

สัมปัตติ, สัมปะทา, ลักขี และสิริ คือความสำเร็จหรือโชคลาภ; วิปัตติ และอาปะทา คือความวิบัติหรือภัยพิบัติ; อาวุธะ, เหติ, สัตถะ และปะหะระณะ คืออาวุธหรือเครื่องประหาร.

386.

๓๘๖.

මුත්තාමුත්ත මමුත්තඤ්ච, පාණිතො මුත්තමෙව ච;

යන්තමුත්තන්ති සකලං, ආයුධං තං චතුබ්බිධං.

อาวุธมี ๔ ชนิด คือ ๑. มุตตามุตตะ (อาวุธที่ทั้งขว้างและไม่ขว้าง) ๒. อะมุตตะ (อาวุธที่ไม่ขว้าง) ๓. ปาณิมุตตะ (อาวุธที่ขว้างด้วยมือ) ๔. ยันตะมุตตะ (อาวุธที่ขว้างด้วยเครื่องจักร).

387.

๓๘๗.

මුත්තාමුත්තඤ්ච යට්ඨ්‍යාදි, අමුත්තං ඡුරිකාදිකං;

පාණිමුත්තං තු සත්‍යාදි, යන්තමුත්තං සරාදිකං.

มุตตามุตตะ คืออาวุธที่ทั้งขว้างและไม่ขว้างมีไม้เท้าเป็นต้น; อะมุตตะ คืออาวุธที่ไม่ขว้างมีมีดสั้นเป็นต้น; ปาณิมุตตะ คืออาวุธที่ขว้างด้วยมือมีหอกเป็นต้น; ยันตะมุตตะ คืออาวุธที่ขว้างด้วยเครื่องจักรมีลูกศรเป็นต้น.

388.

๓๘๘.

ඉස්සාසො ධනු කොදණ්ඩං, චාපො නිත්ථී සරාසනං;

අථො ගුණො ජියා ජ්‍යා ථ,සරො පත්ති ච සායකො.

อิสสาสะ, ธะนุ, โกทัณฑะ, จาปะ และสะราสะนะ คือคันธนู; คุณะ, ชิยา และชยา คือสายธนู; สะระ, ปัตติ และสายะกะ คือลูกศร.

389.

๓๘๙.

වාණො කණ්ඩ මුසු ද්වීසු, ඛුරප්පො තෙජනා’සනං;

තූණීත්ථියං කලාපො ච, තූණො තූණීර වාණධි.

วาณะ, กัณฑะ และอุสุ คือลูกศร; ขุรัปปะ คือลูกศรปลายแบน; เตชนะ และอะสะนะ คือลูกศร; ตูณี, กะลาปะ, ตูณะ, ตูณีระ และวาณะธิ คือแล่งหรือกระบอกใส่ลูกศร.

390.

๓๙๐.

පක්ඛො තු වාජො දිද්ධො තු, විසප්පිතො සරො භවෙ;

ලක්ඛං වෙජ්ඣං සරබ්‍යඤ්ච, සරාභ්‍යාසො තු’පාසනං.

ปักขะ และวาชะ คือปีกหรือขนที่โคนลูกศร; ทิทธะ และวิสัปปิตะ คือลูกศรอาบยาพิษ; ลักขะ, เวชฌะ และสะระพะยะ คือเป้า; อุปาสะนะ คือการฝึกยิงธนู.

391.

๓๙๑.

මණ්ඩලග්ගො තු නෙත්තිංසො, අසි ඛග්ගො ච සායකො;

කොසිත්ථී තබ්බිධානෙ ථො, ථරු ඛග්ගාදිමුට්ඨියං.

มัณฑะลัคคะ, เนตติงสะ, อะสิ, ขัคคะ และสายะกะ คือดาบ; โกสิ คือฝักดาบ; ถะรุ คือด้ามดาบหรือด้ามอาวุธมีดาบเป็นต้น.

392.

๓๙๒.

ඛෙටකං ඵලකං චම්මං, ඉල්ලී තු කරපාලිකා;

ඡුරිකා සත්‍ය’සිපුත්තී, ලගුළො තු ච මුග්ගරො.

เขฏะกะ, ผะละกะ และจัมมะ คือโล่หรือดั้ง; อิลลี และกะระปาลิกา คือดาบสั้นหรือโล่เล็ก; ชุริกา, สัตติ และอะสิปุตตี คือมีดสั้น; ละคุฬะ และมุคคะระ คือกระบองหรือค้อน.

393.

๓๙๓.

සල්ලො නිත්ථි සඞ්කු පුමෙ, වාසී තු තච්ඡනීත්ථියං;

කුඨාරී ත්ථීඵරසුසො, ටඞ්කො පාසාණදාරණො.

สัลละ (ไม่เป็นเพศหญิง) และสังกุเป็นเพศชาย หมายถึง หลาวหรือเหล็กแหลม. วาสีเป็นเพศหญิง หมายถึง สิ่วสำหรับถาก. กุฐารีเป็นเพศหญิง และผรสุ หมายถึง ขวาน. ฏังกะ หมายถึง สิ่วสำหรับเจาะหิน.

394.

๓๙๔.

කණයො භින්දිවාළො ච, චක්කං කුන්තො ගදා තථා;

සත්‍යා’දී සත්ථභෙදා ථ,කොණො’ස්සො කොටි නාරියං.

กณยะ, ภินทิวาฬะ, จักร, กุนตะ, คทา และสัตติ เป็นต้น เป็นประเภทของศัสตรา. โกณะ, อัสสะ และโกฏิ (เป็นเพศหญิง) หมายถึง มุม.

395.

๓๙๕.

නිය්‍යානං ගමනං යාත්‍රා, පට්ඨානඤ්ච ගමො ගති;

චුණ්ණො පංසු රජො චෙව, ධූලී’ත්ථී රෙණු ච ද්විසු.

นิยยานะ, คมนะ, ยาตรา, ปัฏฐานะ, คมะ และคติ หมายถึง การไป. จุณณะ, ปังสุ และรชะ หมายถึง ผง. ธูลีเป็นเพศหญิง และเรณุเป็นได้สองเพศ หมายถึง ฝุ่น.

396.

๓๙๖.

මාගධො [Pg.34] මධුකො වුත්තො, වන්දී තු ථුතිපාඨකො;

වෙතාළිකො බොධකරො,චක්කිකො තු ච ඝණ්ටිකො.

มาคธะ, มธุกะ, วันที และถุติปาฐกะ หมายถึง ผู้กล่าวคำสรรเสริญ. เวตาฬิกะและโพธกร หมายถึง ผู้ปลุกให้ตื่น. จักกิกะและฆัณฏิกะ หมายถึง ผู้ตีระฆัง.

397.

๓๙๗.

කෙතු ධජො පටාකා ච, කදලී කෙතනං ප්‍යථ;

යො’හංකාරො’ඤ්ඤමඤ්ඤස්ස, සා’ හමහමිකා භවෙ.

เกตุ, ธชะ, ปฏากา, กทลี และเกตนะ หมายถึง ธง. การอวดอ้างว่า 'ฉัน, ฉัน' ต่อกันและกัน เรียกว่า อหะมะหะมิกา.

398.

๓๙๘.

බලං ථාමො සහං සත්ති, වික්කමො ත්වතිසූරතා;

රණෙ ජිතස්ස යං පානං, ජයපානන්ති තං මතං.

พละ, ถามะ, สหะ และสัตติ หมายถึง กำลัง. วิกกมะและความอติสูรภาพ หมายถึง ความกล้าหาญยิ่ง. การดื่มของผู้ชนะในสงคราม เรียกว่า ชยปานะ.

399.

๓๙๙.

සඞ්ගාමො සම්පහාරො චා, නිත්ථියං සමරං රණං;

ආජිත්ථී ආහවො යුද්ධ, මායොධනඤ්ච සංයුගං.

สังคามะและสัมปหาระ (เป็นเพศชาย), สมระและรณะเป็นเพศกลาง. อาชิเป็นเพศหญิง, อาหะวะ, ยุทธะ, อายุทธนะ และสังยุกะ หมายถึง สงคราม.

400.

๔๐๐.

භණ්ඩනං තු විවාදො ච, විග්ගහො කලහ මෙධගා;

මුච්ඡා මොහො ථ පසය්හො,බලක්කාරො හඨො භවෙ.

ภัณฑนะ, วิวาทะ, วิคคหะ, กลหะ และเมธคะ หมายถึง การทะเลาะวิวาท. มุจฉาและโมหะ หมายถึง ความสลบและความหลง. ปสยหะ, พลักการะ และหฐะ หมายถึง การบังคับ.

401.

๔๐๑.

උප්පාදො භූතවිකති, යා සුභාසුභසූචිකා;

ඊති ත්විත්ථී අජඤ්ඤඤ්ච, උපසග්ගො උපද්දවො.

อุปปาตะ หมายถึง ความผิดปกติของธรรมชาติที่เป็นเครื่องบ่งบอกถึงลางดีหรือลางร้าย. อีติ (เป็นเพศหญิง), อชัญญะ, อุปสัคคะ และอุปัททวะ หมายถึง ภัยพิบัติ.

402.

๔๐๒.

නිබ්බුද්ධං මල්ලයුද්ධම්හි, ජයො තු විජයො භවෙ;

පරාජයො රණෙ භඞ්ගො, පලායන මපක්කමො.

นิพพุทธะ หมายถึง การต่อสู้ด้วยมือ (มวยปล้ำ). ชยะและวิชยะ หมายถึง ชัยชนะ. ปราชัย, ภังคะในสงคราม, ปลายนะ และอปักกมะ หมายถึง การหนี.

403.

๔๐๓.

මාරණං හනනං ඝාතො, නාසනඤ්ච නිසූදනං;

හිංසනං සරණං හිංසා, වධො සසන ඝාතනං.

มารณะ, หนนะ, ฆาตะ, นาสนะ, นิสูทนะ, หิงสนะ, สรณะ, หิงสา, วธะ, สาสนะ และฆาตนะ หมายถึง การฆ่า.

404.

๔๐๔.

මරණං කාලකිරියා, පලයො මච්චු අච්චයො;

නිධනො නිත්ථියං නාසො, කාලො’න්තො චවනං භවෙ.

มรณะ, กาลกิริยา, ปลัยยะ, มัจจุ และอัจจโย หมายถึง ความตาย. นิธนะเป็นเพศกลาง, นาสะ, กาละ, อันตะ และจวนะ หมายถึง ความตาย.

405.

๔๐๕.

තීසු පෙතො පරෙතො ච,මතො ථ චිතකො චිතො;

ආළහනං සුසානඤ්චා, නිත්ථියං කුණපො ඡවො.

เปตะ, ปเรตะ และมะตะ เป็นได้สามเพศ หมายถึง ผู้ตาย. จิตกะและจิตะ หมายถึง กองฟืนสำหรับเผาศพ. อาฬหนะและสุสานะเป็นเพศกลาง. กุณปะและฉวะ หมายถึง ซากศพ.

406.

๔๐๖.

කබන්ධො නිත්ථියං දෙහො, සිරොසුඤ්ඤො සහක්‍රියො;

අථ සිවථිකා වුත්තා, සුසානස්මිඤ්හි ආමකෙ.

กพันธะเป็นเพศกลาง หมายถึง ร่างกายที่ไม่มีศีรษะแต่ยังเคลื่อนไหวได้. สิวถิกา หมายถึง ป่าช้าที่ยังไม่เผาศพ.

407.

๔๐๗.

වන්දීත්ථියං කරමරො, පාණො ත්ව’සු පකාසිතො;

කාරා තු බන්ධනාගාරං, කාරණා තු ච යාතනා.

วันที (เป็นเพศหญิง) และกรมระ หมายถึง นักโทษหรือเชลย. ปาณะและอสุ หมายถึง ลมหายใจ. การา หมายถึง เรือนจำ. การณาและยาตนา หมายถึง การทรมาน.

ඉති ඛත්තියවග්ගො.

จบวรรคว่าด้วยกษัตริย์.

408.

๔๐๘.

බ්‍රහ්මබන්ධු [Pg.35] ද්විජො විප්පො, බ්‍රහ්මා භොවාදී බ්‍රාහ්මණො;

සොත්තියො ඡන්දසො සො ථ,සිස්ස’ න්තෙවාසිනො පුමෙ.

พรหมพันธุ, ทวิชะ, วิปปะ, พรหมะ, โภวาที และพราหมณะ หมายถึง พราหมณ์. โสตติยะและฉันทโส หมายถึง ผู้รู้พระเวท. สิสสะและอันเตวาสีเป็นเพศชาย หมายถึง ศิษย์.

409.

๔๐๙.

බ්‍රහ්මචාරී ගහට්ඨො ච, වනප්පත්ථො ච භික්ඛුති;

භවන්ති චත්තාරො එතෙ, අස්සමා පුන්නපුංසකෙ.

พรหมจารี, คหัฏฐะ, วนปัตถะ และภิกขุ เหล่านี้เป็นอาศรมสี่อย่าง (อาศรมเป็นได้ทั้งเพศชายและเพศกลาง).

410.

๔๑๐.

චරන්තා සහ සීලාදී, සබ්‍රහ්මචාරිනො මිථු;

උපජ්ඣායො උපජ්ඣා ථා, චරියො නිස්සයදාදිකො.

ผู้ประพฤติร่วมกันในศีลเป็นต้น เรียกว่า สพรหมจารี. อุปัชฌายะและอุปัชฌา หมายถึง อุปัชฌาย์. อาจริยะ หมายถึง ผู้ให้นิสสัยเป็นต้น.

411.

๔๑๑.

උපනීයා ථවා පුබ්බං, වෙද මජ්ඣාපයෙ ද්විජො;

යො සඞ්ගං සරහස්සඤ්චා, චරියො බ්‍රාහ්මණෙසු සො.

พราหมณ์ผู้ที่นำไป หรือผู้ที่สอนพระเวทพร้อมด้วยองค์ประกอบและเคล็ดลับต่างๆ ในเบื้องต้น, ท่านผู้นั้นเรียกว่า อาจริยะในหมู่พราหมณ์.

412.

๔๑๒.

පාරම්පරිය මෙතිහ්‍යං, උපදෙසො තථෙ’තිහා;

යාගො තු කතු යඤ්ඤො ථ, වෙදීත්ථී භූ පරික්ඛතා.

ปารัมปริยะ, เอติหยะ, อุปเทสะ และเอติหา หมายถึง คำสอนที่สืบๆ กันมา. ยาคะ, กตุ และยัญญะ หมายถึง การบูชายัญ. เวทีเป็นเพศหญิง หมายถึง พื้นที่ที่ตกแต่งไว้.

413.

๔๑๓.

අස්සමෙධො ච පුරිස, මෙධො චෙව නිරග්ගළො;

සම්මාපාසො වාජපෙය්‍ය, මිති යාගා මහා ඉමෙ.

อัสสเมธะ, ปุริสเมธะ, นิรคคฬะ, สัมมาปาสะ และวาชเปยยะ เหล่านี้เป็นมหายัญ.

414.

๔๑๔.

ඉත්විජො යාජකො චාථ,සභ්‍යො සාමාජිකො ප්‍යථ;

පරිසා සභා සමජ්ජා ච, තථා සමිති සංසදො.

ริตวิชะและยาชกะ หมายถึง ผู้ประกอบพิธีบูชายัญ. สัพภะและสามาชิกะ หมายถึง ผู้ร่วมประชุม. ปริสา, สภา, สมาชา, สมิติ และสังสทะ หมายถึง ที่ประชุม.

415.

๔๑๕.

චතස්සො පරිසා භික්ඛු, භික්ඛුනී ච උපාසකා;

උපාසිකායොති ඉමා, ථවා ට්ඨ පරිසා සියුං.

บริษัทสี่ คือ ภิกษุ, ภิกษุณี, อุบาสก และอุบาสิกา. หรืออาจเป็นบริษัทแปด.

416.

๔๑๖.

තාවතිංස,ද්විජ,ක්ඛත්ත,මාර,ග්ගහපතිස්ස ච;

සමණානං වසා චාතු, මහාරාජික, බ්‍රහ්මුනං.

บริษัทของเทวดาชั้นดาวดึงส์, พราหมณ์, กษัตริย์, มาร, คฤหบดี, สมณะ, ท้าวมหาราชทั้งสี่ และพรหม.

417.

๔๑๗.

ගායත්තිප්පමුඛං ඡන්දං, චතුවීස’ක්ඛරං තු යං;

වෙදාන මාදිභූතං සා, සාවිත්තී තිපදං සියා.

ฉันท์ที่มีคายตรีเป็นประธาน มี ๒๔ อักษร ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของพระเวท, นั่นคือ สาวิตรี มีสามบท.

418.

๔๑๘.

හබ්‍යපාකෙ චරු මතො, සුජා තු හොමදබ්බියං;

පරමන්නං තු පායාසො, හබ්‍යං තු හවි කථ්‍යතෙ.

จรู หมายถึง ข้าวสุกสำหรับบูชายัญ. สุชา หมายถึง ทัพพีตักเครื่องบูชา. ปรมันนะและปายาสะ หมายถึง ข้าวปายาส. หัพยะและหวิ หมายถึง เครื่องบูชา.

419.

๔๑๙.

යූපො ථූණායං නිම්මන්ත්‍ය, දාරුම්හි ත්ව’රණී ද්විසු;

ගාහප්පච්චා’හවනීයො, දක්ඛිණග්ගි තයො’ ග්ගයො.

ยูปะ หมายถึง เสาหลัก. อรณีเป็นได้สองเพศ หมายถึง ไม้สีไฟ. คาหปัตยะ, อาหวนียะ และทักขิณาคคิ เหล่านี้เป็นไฟสามกอง.

420.

๔๒๐.

චාගො විස්සජ්ජනං දානං, වොස්සග්ගො චාපදෙසනං;

විස්සාණනං විතරණං, විහායිතා පවජ්ජනං.

จาคะ, วิสสัชชนะ, ทานะ, วอสสัคคะ, อปเทสนะ, วิสสานนะ, วิตระณะ, วิหายิตา และปวัชชนะ หมายถึง การสละ.

421.

๔๒๑.

පඤ්ච [Pg.36] මහාපරිච්චාගො, වුත්තො සෙට්ඨ, ධනස්ස ච;

වසෙන පුත්ත දාරානං, රජ්ජස්ස’ ඞ්ගාන මෙව ච.

มหาบริจาคห้าอย่าง กล่าวไว้ว่า เป็นการสละทรัพย์อันประเสริฐ, บุตร, ภรรยา, ราชสมบัติ และอวัยวะ.

422.

๔๒๒.

අන්නං පානං ඝරං වත්ථං, යානං මාලා විලෙපනං;

ගන්ධො සෙය්‍යා පදීපෙය්‍යං, දානවත්ථූ සියුං දස.

อาหาร เครื่องดื่ม ที่อยู่อาศัย เครื่องนุ่งห่ม ยานพาหนะ พวงมาลัย เครื่องลูบไล้ ของหอม ที่นอน เครื่องประทีป วัตถุทานมี ๑๐ อย่างเหล่านี้.

423.

๔๒๓.

මතත්ථං තදහෙ දානං, තීස්වෙත මුද්ධදෙහිකං;

පිතුදානං තු නිවාපො, සද්ධං තු තංව සාත්ථතො.

ทานที่ให้เพื่อผู้ตายในวันนั้น ใน ๓ อย่างนี้เรียกว่า อุทธเทหิกะ ส่วนทานที่ให้แก่บิดา (บรรพบุรุษ) เรียกว่า นิวาปะ และทานนั้นนั่นเองตามเนื้อความเรียกว่า สัทธะ.

424.

๔๒๔.

පුමෙ අතිථි ආගන්තු, පාහුනා වෙසිකා ප්‍යථ;

අඤ්ඤත්ථ ගන්තු මිච්ඡන්තො, ගමිකො ථා ග්ඝ මග්ඝියං.

คำว่า อติถิ, อาคันตุ, ปาหุนะ และเวสิกะ เป็นชื่อเรียกแขก (ในเพศชาย) ส่วนผู้ที่ปรารถนาจะไปที่อื่น เรียกว่า คามิกะ และ (ของรับรองแขก) เรียกว่า อัคฆะ และอัคฆิยะ.

425.

๔๒๕.

පජ්ජං පාදොදකාදො ථ, සත්තා’ගන්ත්වාදයො තිසු;

අපචිත්‍ය’ච්චනා පූජා, පහාරො බලි මානනා.

ปัจจะ คือน้ำล้างเท้าเป็นต้น (คำว่า อติถิ เป็นต้น) ใช้แก่สัตว์ทั้งหลายมีอาคันตุกะเป็นต้นใน ๓ เพศ ส่วนคำว่า อปจิติ, อัจจนา, ปูชา, ปหาโร, พลี และมานานา (หมายถึงการบูชา).

426.

๔๒๖.

නමස්සා තු නමක්කාරො, වන්දනා චාභිවාදනං;

පත්ථනා පණිධානඤ්ච, පුරිසෙ පණිධීරිතො.

คำว่า นมัสสา, นมักการะ, วันทนา และอภิวาทนะ (หมายถึงการไหว้) ส่วนคำว่า ปัตถนา, ปณิธานะ และปณิธิ (หมายถึงความปรารถนา) โดยคำว่า ปณิธิ เป็นเพศชาย.

427.

๔๒๗.

අජ්ඣෙසනා තු සක්කාර, පුබ්බඞ්ගමනියොජනං;

อัชเฌสนา คือการนิมนต์ที่มีสักการะเป็นเบื้องหน้า.

428.

๔๒๘.

පරියෙසනා න්වෙසනා, පරියෙට්ඨි ගවෙසනා;

උපාසනං තු සුස්සූසා, සා පාරිචරියා භවෙ.

คำว่า ปริเยสนา, อนเวสนา, ปริเยฏฐิ และคเวสนา (หมายถึงการแสวงหา) ส่วนคำว่า อุปาสนา, สุสสูสา และปาริจริยา (หมายถึงการปรนนิบัติรับใช้).

429.

๔๒๙.

මොන මභාසනං තුණ්හී, භාවො ථ පටිපාටි සා;

අනුක්කමො පරියායො, අනුපුබ්බ්‍ය’පුමෙ කමො.

คำว่า โมนะ, อภาสนะ และตุณหีภาวะ (หมายถึงการนิ่ง) ส่วนคำว่า ปฏิปาฏิ, อนุกกมะ, ปริยายะ, อนุปุพพี และกมะ (หมายถึงลำดับ) โดยคำว่า กมะ เป็นเพศชาย.

430.

๔๓๐.

තපො ච සංයමො සීලං, නියමො තු වතඤ්ච වා;

වීතික්කමො’ ජ්ඣචාරො ථ, විවෙකො පුථුගත්තතා.

คำว่า ตบะ, สังยมะ, ศีล, นิยามะ และวัตะ (หมายถึงศีลวัตร) ส่วนคำว่า วีติกกมะ และอัชฌาจาระ (หมายถึงการล่วงละเมิด) และคำว่า วิเวกะ และปุถุคัตตตา (หมายถึงความสงัด).

431.

๔๓๑.

ඛුද්දානුඛුද්දකං ආභි, සමාචාරික මුච්චතෙ;

ආදිබ්‍රහ්මචරියං තු, තදඤ්ඤං සීල මීරිතං.

ศีลข้อเล็กน้อยเรียกว่า อภิสมาจาริกะ ส่วนศีลที่นอกเหนือจากนั้นเรียกว่า อาทิพรหมจรรย์.

432.

๔๓๒.

යො පාපෙහි උපාවත්තො, වාසො සද්ධිං ගුණෙහි සො;

උපවාසොති විඤ්ඤෙය්‍යො, සබ්බභොගවිවජ්ජිතො.

การอยู่ร่วมกับคุณธรรมโดยงดเว้นจากบาปและเว้นจากกามโภคะทั้งปวง พึงทราบว่าคือ อุปวาส (อุโบสถ).

433.

๔๓๓.

තපස්සී භික්ඛු සමණො, පබ්බජිතො තපොධනො;

වාචංයමො තු මුනි ච, තාපසො තු ඉසී රිතො.

คำว่า ตปัสสี, ภิกขุ, สมณะ, บรรพชิต และตโปธนะ (หมายถึงผู้บวช) ส่วนคำว่า วาจายมะ และมุนี (หมายถึงผู้สำรวมวาจา) และคำว่า ดาบส และฤๅษี (เป็นชื่อเรียกฤๅษี).

434.

๔๓๔.

යෙසංයතින්ද්‍රියගණා, යතයො වසිනො ච තෙ;

සාරිපුත්තො’පතිස්සො තු, ධම්මසෙනාපතී රිතො.

ท่านผู้สำรวมกลุ่มอินทรีย์เหล่านั้น เรียกว่า ยติ และวสี ส่วนพระสารีบุตร และอุปติสสะ เรียกว่า พระธรรมเสนาบดี.

435.

๔๓๕.

කොලිතො මොග්ගල්ලානො ථ,අරියො ධිගතො සියා;

සොතාපන්නාදිකා සෙඛා, නරියො තු පුථුජ්ජනො.

โกลิตะ คือพระโมคคัลลานะ ส่วนอริยะ คือผู้บรรลุธรรมแล้ว พระโสดาบันเป็นต้นเรียกว่า เสขะ ส่วนผู้ที่ไม่ใช่อริยะเรียกว่า ปุถุชน.

436.

๔๓๖.

අඤ්ඤා [Pg.37] තු අරහත්තඤ්ච, ථූපො තු චෙතියං භවෙ;

ධම්මභණ්ඩාගාරිකො ච, ආනන්දො ද්වෙ සමා ථ ච.

อัญญา คืออรหัตตผล ส่วนสถูป คือเจดีย์ และคำว่า ธรรมภัณฑาคาริกะ กับอานนท์ ทั้งสองนี้เป็นชื่อของพระอานนท์.

437.

๔๓๗.

විසාඛා මිගාරමාතා, සුදත්තො’ නාථපිණ්ඩිකො;

วิสาขา คือมิคารมาตา สุทัตตะ คืออนาถบิณฑิกะ.

438.

๔๓๘.

භික්ඛුපි සාමණෙරො ච, සික්ඛමානා ච භික්ඛුනී;

සාමණෙරීති කථිතා, පඤ්චෙතෙ සහධම්මිකා.

ภิกษุ สามเณร สิกขมานา ภิกุณี และสามเณรี ทั้ง ๕ จำพวกนี้ เรียกว่า สหธรรมิกะ.

439.

๔๓๙.

පත්තො තිචීවරං කාය, බන්ධනං වාසි සූචි ච;

පරිස්සාවන මිච්චෙතෙ, පරික්ඛාරා’ට්ඨ භාසිතා.

บาตร ไตรจีวร ประคดเอว มีดโกน เข็ม และที่กรองน้ำ สิ่งเหล่านี้เรียกว่า บริขาร ๘.

440.

๔๔๐.

සාමණෙරො ච සමණු, ද්දෙසො චාථ දිගම්බරො;

අචෙළකො නිගණ්ඨො ච, ජටිලො තු ජටාධරො.

คำว่า สามเณร และสมณุทเทส (หมายถึงสามเณร) ส่วนคำว่า ทิคัมพร, อเจลกะ และนิครนถ์ (หมายถึงนักบวชเปลือย) และคำว่า ชฎิล และชฎาธระ (หมายถึงผู้ทรงชฎา).

441.

๔๔๑.

කුටීසකාදිකා චතු, ත්තිංස ද්වාසට්ඨි දිට්ඨියො;

ඉති ඡන්නවුති එතෙ, පාසණ්ඩා සම්පකාසිතා.

ทิฏฐิ ๓๔ อย่าง มีกุฏีสกะเป็นต้น และทิฏฐิ ๖๒ อย่าง รวมเป็น ๙๖ อย่างเหล่านี้ เรียกว่า ปาสัณฑะ.

442.

๔๔๒.

පවිත්තො පයතො පූතො, චම්මං තු අජිනං ප්‍යථ;

දන්තපොණො දන්තකට්ඨං, වක්කලො වා තිරීටකං.

คำว่า ปวิตตะ, ปยตะ และปูตะ (หมายถึงผู้บริสุทธิ์) ส่วนหนังเรียกว่า อชินะ ไม้สีฟันเรียกว่า ทันตโปณะ และทันตกัฏฐะ ผ้าเปลือกไม้เรียกว่า วักกละ และติรีฏกะ.

443.

๔๔๓.

පත්තො පාතිත්ථියංනිත්ථී, කමණ්ඩලු තු කුණ්ඩිකා;

අථාලම්බණදණ්ඩස්මිං, කත්තරයට්ඨි නාරියං.

บาตร เรียกว่า ปาตระ (ในเพศชายและเพศกลาง) เต้าน้ำเรียกว่า กมัณฑลุ และกุณฑิกา ส่วนไม้เท้าสำหรับค้ำยันเรียกว่า กัตตรยัฏฐิ ในเพศหญิง.

444.

๔๔๔.

යං දෙහසාධනාපෙක්ඛං, නිච්චං කම්මමයං යමො;

ආගන්තුසාධනං කම්මං, අනිච්චං නියමො භවෙ.

กรรมที่ทำเป็นประจำเพื่อบำรุงร่างกาย เรียกว่า ยมะ ส่วนกรรมที่ไม่เป็นประจำซึ่งทำเพื่อต้อนรับแขก เรียกว่า นิยามะ.

ඉති බ්‍රාහ්මණවග්ගො.

จบบราหมณวรรค.

445.

๔๔๕.

වෙස්සො ච වෙසියානො ථ, ජීවනං වුත්ති ජීවිකා;

ආජීවො වත්තනං චාථ, කසිකම්මං කසිත්ථියං.

คำว่า เวสสะ และเวสิยานะ (หมายถึงแพศย์) ส่วนคำว่า ชีวนะ, วุตติ, ชีวิกา, อาชีวะ และวัตตนะ (หมายถึงการเลี้ยงชีพ) และคำว่า กสิกรรม และกสิ (หมายถึงการทำนา) เป็นเพศหญิง.

446.

๔๔๖.

වාණිජ්ජඤ්ච වණිජ්ජා ථ, ගොරක්ඛා පසුපාලනං;

වෙස්සස්ස වුත්තියො තිස්සො, ගහට්ඨා’ගාරිකා ගිහි.

คำว่า วาณิชชะ และวาณิชชา (หมายถึงการค้าขาย) คำว่า โครักขา และปสุปาลนะ (หมายถึงการเลี้ยงสัตว์) อาชีพของแพศย์มี ๓ อย่าง ส่วนคำว่า คหัฏฐะ, อคาริกะ และคิหิ (หมายถึงผู้ครองเรือน).

447.

๔๔๗.

ඛෙත්තාජීවො කස්සකො ථ, ඛෙත්තං කෙදාර මුච්චතෙ;

ලෙඩ්ඩු’ත්තො මත්තිකාඛණ්ඩො, ඛණිත්ති’ත්ථ්‍ය’වදාරණං.

คำว่า เขตตาชีวะ และกัสสกะ (หมายถึงกสิกร) ส่วนคำว่า เขตตะ และเกทาระ เรียกว่า นา คำว่า เลฑฑุ หมายถึงก้อนดิน และคำว่า ขณิตติ และอวทารณะ หมายถึงจอบ (เป็นเพศหญิง).

448.

๔๔๘.

දාත්තං ලවිත්ත මසිතං, පතොදො තුත්ත පාජනං;

යොත්තං තු රජ්ජු රස්මිත්ථී, ඵාලො තු කසකො භවෙ.

คำว่า ทัตตะ, ลวิตตะ และอสิตะ (หมายถึงเคียว) คำว่า ปโตทะ, ตุตตะ และปาชนะ (หมายถึงปฏัก) คำว่า ยตตะ, รัชชุ และรัสมี (หมายถึงเชือก) โดยรัชชุและรัสมีเป็นเพศหญิง ส่วนคำว่า ผาละ และกสิกะ (หมายถึงผาลไถ).

449.

๔๔๙.

නඞ්ගලඤ්ච හලං සීරො, ඊසා නඞ්ගලදණ්ඩකො;

සම්මා තු යුගකීලස්මිං, සීතා තු හලපද්ධති.

คำว่า นังคละ, หละ และสีระ (หมายถึงไถ) อีสา คือคันไถ สัมมา คือลิ่มที่แอก และสีตา คือรอยไถ.

450.

๔๕๐.

මුග්ගාදිකෙ [Pg.38] පරණ්ණඤ්ච, පුබ්බණ්ණං සාලිආදිකෙ;

සාලි වීහි ච කුද්‍රූසො, ගොධුමො වරකො යවො;

කඞ්ගූති සත්ත ධඤ්ඤානි, නීවාරාදී තු තබ්භිදා.

พืชมีถั่วเขียวเป็นต้นเรียกว่า ปรณณะ พืชมีข้าวสาลีเป็นต้นเรียกว่า ปุพพณณะ ธัญพืช ๗ อย่าง คือ ข้าวสาลี, ข้าวเปลือก, ข้าวหญ้ากับแก้, ข้าวสาลี (อีกชนิด), ข้าววรกะ, ข้าวบาร์เลย์ และข้าวฟ่าง ส่วนข้าวป่าเป็นต้นเป็นประเภทของธัญพืชเหล่านั้น.

451.

๔๕๑.

චණකො ච කළායො ථ,සිද්ධත්ථො සාසපො භවෙ.

ถั่วหัวช้างและถั่วลันเตา, มัสตาร์ดขาวและมัสตาร์ด.

452.

๔๕๒.

අථ කඞ්ගු පියඞ්ගු’ත්ථී, උම්මා තු අතසී භවෙ;

කිට්ඨඤ්ච සස්සං ධඤ්ඤඤ්ච, වීහි ථම්බකරී රිතො.

ข้าวฟ่างและข้าวฟ่าง, ป่านและป่าน. พืชผล ธัญพืช และข้าวเปลือก, ข้าวเปลือกเรียกว่าต้นข้าว.

453.

๔๕๓.

කණ්ඩො තු නාළ මථ සො, පලාලං නිත්ථි නිප්ඵලො;

භුසං කලිඞ්ගරො චාථ, ථුසො ධඤ්ඤත්තචෙ ථ ච.

ลำต้นและก้าน, ฟางที่ไม่มีเมล็ด. แกลบและเศษฟาง, แกลบและเปลือกธัญพืช.

454.

๔๕๔.

සෙතට්ටිකා සස්සරොගො,කණො තු කුණ්ඩකො භවෙ;

ඛලො ච ධඤ්ඤකරණං, ථම්බො ගුම්බො තිණාදිනං.

โรคราขาวคือโรคของพืชผล. รำคือรำละเอียด. ลานนวดข้าวคือที่ทำธัญพืช. กอและพุ่มคือกลุ่มของหญ้าเป็นต้น.

455.

๔๕๕.

අයොග්ගො මුසලො නිත්ථී, කුල්ලො සුප්ප මනිත්ථියං;

අථො’ද්ධනඤ්ච චුල්ලි’ත්ථී, කිලඤ්ජො තු කටො භවෙ.

สากและสาก, กระด้งและกระด้ง. เตาไฟและเตาไฟ, เสื่อและเสื่อ.

456.

๔๕๖.

කුම්භී’ත්ථී පිඨරො කුණ්ඩං, ඛළොප්‍යු’ක්ඛලි ථාල්‍යු’ඛා;

කොලම්බො චාථ මණිකං, භාණකො ච අරඤ්ජරො.

หม้อ, หม้อ, หม้อ, หม้อดิน, หม้อ, หม้อ, หม้อ. อ่าง, ตุ่ม, ไห, และไหขนาดใหญ่.

457.

๔๕๗.

ඝටො ද්වීසු කුටො නිත්ථී, කුම්භො කලස, වාරකා;

කංසො භුඤ්ජනපත්තො ථා, මත්තං පත්තො ච භාජනං.

หม้อน้ำ, หม้อ, หม้อ, หม้อ, หม้อ. ถาด, ภาชนะสำหรับกิน, ภาชนะ, บาตร, และภาชนะ.

458.

๔๕๘.

අණ්ඩුපකං චුම්බටකං, සරාවො තු ච මල්ලකො;

පුමෙ කටච්ඡුදබ්බි’ත්ථී, කුසූලො කොට්ඨ මුච්චතෙ.

วงรองหม้อและวงรองหม้อ, ชามดินและถ้วย. ทัพพีและจวัก, ฉางและยุ้งข้าว.

459.

๔๕๙.

සාකො අනිත්ථියං ඩාකො, සිඞ්ගීවෙරංතු අද්දකං;

මහොසධං තු තං සුක්ඛං, මරිචං තු ච කොලකං.

ผักและผัก, ขิงสดและขิงสด. ขิงแห้ง, พริกไทยและพริกไทย.

460.

๔๖๐.

සොවීරං කඤ්ජියං වුත්තං, ආරනාළං ථුසොදකං;

ධඤ්ඤම්බිලං බිළඞ්ගො ථ, ලවණං ලොණ මුච්චතෙ.

น้ำส้มสายชูและน้ำส้มสายชู, น้ำส้มสายชูและน้ำส้มสายชู. น้ำส้มสายชูและน้ำส้มสายชู, เกลือและเกลือ.

461.

๔๖๑.

සාමුද්දං සින්ධවො නිත්ථී, කාළලොණං තු උබ්භිදං;

බිළකං චෙති පඤ්චෙතෙ, පභෙදා ලවණස්ස හි.

เกลือสมุทร, เกลือสินเธาว์, เกลือดำ, เกลือดิน, และเกลือวิท. เหล่านี้เป็นเกลือ ๕ ชนิด.

462.

๔๖๒.

ගුළො ච ඵාණිතං ඛණ්ඩො, මච්ඡණ්ඩී සක්ඛරා ඉති;

ඉමෙ උච්ඡුවිකාරා ථ, ගුළස්මිං විසකණ්ටකං.

น้ำตาลอ้อย, น้ำอ้อยเคี่ยว, น้ำตาลกรวด, น้ำตาลทราย, และน้ำตาล. เหล่านี้เป็นผลิตภัณฑ์จากอ้อย. ในน้ำตาลอ้อยมีกากน้ำตาล.

463.

๔๖๓.

ලාජා [Pg.39] සියා’ක්ඛතං චාථ, ධානා භට්ඨයවෙ භවෙ;

අබද්ධසත්තු මන්ථො ච, පූපා’ පූපා තු පිට්ඨකො.

ข้าวตอกและข้าวตอก, ข้าวคั่วและข้าวคั่ว. แป้งละลายน้ำและแป้งละลายน้ำ, ขนมและขนมแป้ง.

464.

๔๖๔.

භත්තකාරො සූපකාරො, සූදො ආළාරිකො තථා;

ඔදනිකො ච රසකො, සූපො තු බ්‍යඤ්ජනං භවෙ.

พ่อครัว, พ่อครัว, พ่อครัว, พ่อครัว, พ่อครัว และพ่อครัว. แกงคือกับข้าว.

465.

๔๖๕.

ඔදනො වා කුරං භත්තං, භික්ඛා චා’න්න මථා සනං;

ආහාරො භොජනං ඝාසො,තරලං යාගු නාරියං.

ข้าวสุก, ข้าวสุก, ข้าวสุก, อาหาร, อาหาร, อาหาร. อาหาร, อาหาร, อาหาร. ข้าวต้มและข้าวต้ม.

466.

๔๖๖.

ඛජ්ජං තු භොජ්ජ ලෙය්‍යානි, පෙය්‍යන්ති චතුධා’සනං;

නිස්සාවො ච තථා’චාමො,ආලොපො කබළො භවෙ.

ของขบเคี้ยว, ของกิน, ของเลีย, และของดื่ม เป็นอาหาร ๔ อย่าง. น้ำข้าวและน้ำข้าว, คำข้าวและคำข้าว.

467.

๔๖๗.

මණ්ඩො නිත්ථීරසග්ගස්මිං, විඝාසො භුත්තසෙසකෙ;

විඝාසාදො ච දමකො, පිපාසා තු ච තස්සනං.

น้ำข้าวข้นคือส่วนยอดของรส. อาหารที่เหลือคืออาหารที่เหลือ. ผู้กินอาหารเหลือและผู้กินอาหารเหลือ. ความกระหายและความกระหาย.

468.

๔๖๘.

ඛුද්දා ජිඝච්ඡා, මංසස්ස, පටිච්ඡාදනියං රසො;

උද්‍රෙකො චෙව උග්ගාරො, සොහිච්චං තිත්ති තප්පනං.

ความหิวและความหิว. เครื่องปรุงรสของเนื้อ. การเรอและการเรอ. ความอิ่ม, ความอิ่ม, และความอิ่ม.

469.

๔๖๙.

කාමං ත්විට්ඨං නිකාමඤ්ච, පරියත්තං යථච්ඡිතං;

කයවික්කයිකො සත්ථ,වාහා’ පණික වාණිජා.

ตามปรารถนา, ที่ปรารถนา, ตามปรารถนา, เพียงพอ, ตามที่ต้องการ. ผู้ซื้อขาย, นายกองเกวียน, พ่อค้า, และพ่อค้า.

470.

๔๗๐.

වික්කයිකො තු වික්කෙතා,කයිකො තු ච කායිකො;

උත්තමණ්ණො ච ධනිකො, ධමණ්ණො තු ඉණායිකො.

ผู้ขายคือผู้ขาย. ผู้ซื้อคือผู้ซื้อ. เจ้าหนี้และเจ้าหนี้. ลูกหนี้คือลูกหนี้.

471.

๔๗๑.

උද්ධාරො තු ඉණං වුත්තං, මූලං තු පාභතං භවෙ;

සච්චාපනං සච්චංකාරො, වික්කෙය්‍යං පණිය්‍යං තිසු.

หนี้คือหนี้. เงินต้นคือเงินต้น. เงินมัดจำคือการทำสัจจะ. สินค้าและสินค้า (ใช้ได้ทั้งสามเพศ).

472.

๔๗๒.

පටිදානං පරිවත්තො, න්‍යාසො තූ’පනිධී රිතො;

การแลกเปลี่ยนและการแลกเปลี่ยน, การฝากและการฝาก.

473.

๔๗๓.

අට්ඨාරසන්තා සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ, සඞ්ඛ්‍යා එකාදයො තිසු;

සඞ්ඛ්‍යානෙ තු ච සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ, එකත්තෙ වීසතාදයො;

වග්ගභෙදෙ බහුත්තෙපි, තා ආනවුති නාරියං.

จำนวนนับถึง ๑๘ เป็นสังขเยยยะ (คุณนาม) ใช้ได้ทั้ง ๓ ลิงค์. ในการนับและในจำนวนนับ, ตั้งแต่ ๒๐ เป็นต้นไปเป็นเอกพจน์. แม้จะแบ่งกลุ่มเป็นพหูพจน์, จำนวนเหล่านั้นถึง ๙๙ เป็นอิตถีลิงค์.

474.

๔๗๔.

සතං සහස්සං නියුතං, ලක්ඛං කොටි පකොටියො;

කොටිපකොටි නහුතං, තථා නින්නහුතම්පි ච.

ร้อย, พัน, หมื่น, แสน, โกฏิ, ปโกฏิ. โกฏิปโกฏิ, นหุตะ, และนินนหุตะ.

475.

๔๗๕.

අක්ඛොභනීත්ථියං [Pg.40] බින්දු, අබ්බුදඤ්ච නිරබ්බුදං;

අහහං අබබං චෙවා, ටටං සොගන්ධි කුප්පලං.

อักโขภิณี (อิตถีลิงค์), พินทุ, อัพพุทะ, นิรัพพุทะ. อหหะ, อพพะ, อฏฏะ, โสคันธิกะ, อุปปละ.

476.

๔๗๖.

කුමුදං පුණ්ඩරීකඤ්ච, පදුමං කථානම්පි ච;

මහාකථානා’සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යා, නි’ච්චෙතාසු සතාදි ච.

กุมุท, ปุณฑริกะ, ปทุมะ, กถาณะ. มหากถาณะ, อสงไขย. จำนวนเหล่านี้มีร้อยเป็นต้น.

477.

๔๗๗.

කොට්‍යාදිකං දසගුණං, සතලක්ඛගුණං කමා;

චතුත්ථො’ඩ්ඪෙන අඩ්ඪුඩ්ඪො,තතියො ඩ්ඪතියො තථා.

จำนวนมีโกฏิเป็นต้นเป็นสิบเท่า (ของจำนวนก่อนหน้า) หรือเป็นแสนเท่าตามลำดับ. ที่สี่ลดลงกึ่งหนึ่งคือสามครึ่ง, ที่สามลดลงกึ่งหนึ่งคือสองครึ่ง.

478.

๔๗๘.

අඩ්ඪතෙය්‍යො දියඩ්ඪො තු,දිවඩ්ඪො දුතියො භවෙ;

තුලා, පත්ථ, ඞ්ගුලි, වසා, තිධා මාන මථො සියා.

สองครึ่ง, หนึ่งครึ่ง. หนึ่งครึ่งคือที่สอง. มาตรามี ๓ อย่าง คือ ตุล (น้ำหนัก), ปัตถะ (ตวง), และองคุลี (ความยาว).

479.

๔๗๙.

චත්තාරො විහයො ගුඤ්ජා,ද්වෙ ගුඤ්ජා මාසකො භවෙ;

ද්වෙ අක්ඛා මාසකා පඤ්ච, ක්ඛානං ධරණමට්ඨකං.

๔ เมล็ดข้าวเปลือกเป็น ๑ กุญชา. ๒ กุญชาเป็น ๑ มาสกะ. ๒ อักขะเป็น ๕ มาสกะ, ๘ อักขะเป็น ๑ ธรณะ.

480.

๔๘๐.

සුවණ්ණො පඤ්චධරණං, නික්ඛං ත්වනිත්ථි පඤ්ච තෙ;

පාදො භාගෙ චතුත්ථෙ ථ, ධරණානි පලං දස.

๕ ธรณะเป็น ๑ สุวรรณ. ๕ สุวรรณเหล่านั้นเป็น ๑ นิกขะ. ปาทะคือส่วนที่ ๔. ๑๐ ธรณะเป็น ๑ ปละ.

481.

๔๘๑.

තුලා පලසතං චාථ, භාරො වීසති තා තුලා;

අථො කහාපණො නිත්ථී, කථ්‍යතෙ කරිසාපණො.

ตุลหนึ่งมี ๑๐๐ ปละ, ภาระหนึ่งมี ๒๐ ตุลนั้น. อนึ่ง กหาปณะไม่เป็นอิตถีลิงค์ (เป็นปุงลิงค์และนปุงสกลิงค์) เรียกว่า กริสาปณะ.

482.

๔๘๒.

කුඩුවො පසතො එකො,පත්ථො තෙ චතුරො සියුං;

ආළ්හකො චතුරො පත්ථා, දොණං වාචතුරා’ළ්හකං.

กุฑุวะหนึ่งเป็น ๑ ปสตะ, ๔ กุฑุวะเหล่านั้นเป็น ๑ ปัตถะ. ๔ ปัตถะเป็น ๑ อาฬหกะ, ๔ อาฬหกะเป็น ๑ โทณะ.

483.

๔๘๓.

මානිකා චතුරො දොණා, ඛාරීත්ථී චතුමානිකා;

ඛාරියො වීස වාහො ථ,සියා කුම්භො දසම්බණං.

๔ โทณะเป็น ๑ มาณิกา, ๔ มาณิกาเป็น ๑ ขารี (ซึ่งเป็นอิตถีลิงค์). อนึ่ง ๒๐ ขารีเป็น ๑ วาหะ, ๑๐ อัมพณะพึงเป็น ๑ กุมภะ.

484.

๔๘๔.

ආළ්හකො නිත්ථියං තුම්භො, පත්ථොතු නාළි නාරියං;

වාහො තු සකටො චෙකා,දස දොණා තු අම්බණං.

อาฬหกะในปุงลิงค์และนปุงสกลิงค์เรียกว่า ตุมพะ, ส่วนปัตถะในอิตถีลิงค์เรียกว่า นารี. ส่วนวาหะและสกฏะเป็นอย่างเดียวกัน, ส่วน ๑๐ โทณะเป็น ๑ อัมพณะ.

485.

๔๘๕.

පටිවීසො ච කොට්ඨාසො,අංසො භාගො ධනං තු සො;

දබ්බං විත්තං සාපතෙය්‍යං, වස්ව’ත්ථො විභවො භවෙ.

ปฏิวิสะ, โกฏฐาสะ, อังสะ และภาค (แปลว่าส่วนแบ่ง). ส่วนทรัพย์นั้นคือ ธนะ, ทัพพะ, วิตตะ, สาปเตยยะ, วสุ, อัตถะ และวิภวะ.

486.

๔๘๖.

කොසො [Pg.41] හිරඤ්ඤඤ්ච කතා, කතං කඤ්චන, රූපියං;

කුප්පං තදඤ්ඤං තම්බාදි, රූපියං ද්වය මාහතං.

โกสะ, หิรัญญะ, กตะ, กัญจนะ และรูปิยะ (เป็นชื่อของทองและเงิน). ทรัพย์อื่นจากนั้นมีทองแดงเป็นต้น เรียกว่า กุปปะ. รูปิยะมี ๒ อย่าง คือ อาหตะ (ที่ประทับตราแล้ว) และอนาหตะ (ที่ยังไม่ได้ประทับตรา).

487.

๔๘๗.

සුවණ්ණං කනකං ජාත, රූපං සොණ්ණඤ්ච කඤ්චනං;

සත්ථුවණ්ණො හරී කම්බු, චාරු හෙමඤ්ච හාටකං.

สุวรรณะ, กนกะ, ชาตรูป, โสณณะ, กัญจนะ, สัตถุวรรณะ, หรี, กัมพุ, จารุ, เหมะ, หาฏกะ (เป็นชื่อของทอง).

488.

๔๘๘.

තපනියං හිරඤ්ඤං ත, බ්භෙදා චාමීකරම්පි ච;

සාතකුම්භං තථා ජම්බු, නදං සිඞ්ගී ච නාරියං.

ตปนียะ, หิรัญญะ และจามีกระ เป็นประเภทของทองนั้น. สาตกุมภะ, ชมพูนทะ และสิงคี (เป็นอิตถีลิงค์).

489.

๔๘๙.

රූපියං රජතං සජ්ඣු, රූපී සජ්ඣං අථො වසු;

රතනඤ්ච මණි ද්වීසු, පුප්ඵරාගාදී තබ්භිදා.

รูปิยะ, รชตะ, สัชฌุ, รูปิ และสัชฌะ (เป็นชื่อของเงิน). อนึ่ง วสุ, รัตนะ และมณี มีใน ๒ ลิงค์ (ปุงลิงค์และอิตถีลิงค์). บุษราคัมเป็นต้น เป็นประเภทของรัตนะนั้น.

490.

๔๙๐.

සුවණ්ණං රජතං මුත්තා, මණි වෙළුරියානි ච;

වජිරඤ්ච පවාළන්ති, සත්තා’හු රතනානි’ මෙ.

สุวรรณะ, รชตะ, มุกดา, มณี, ไพฑูรย์, วัชระ และปะการัง. รัตนะเหล่านี้กล่าวกันว่ามี ๗ อย่าง.

491.

๔๙๑.

ලොහිතඞ්කො ච පදුම, රාගො රත්තමණි ප්‍යථ;

වංසවණ්ණො වෙළුරියං, පවාළං වා ච විද්දුමො.

โลหิตังคะ, ปทุมราคะ และรัตนะมณี (ทับทิม). อนึ่ง ไพฑูรย์มีสีเหมือนไม้ไผ่, ปะการัง เรียกว่า วิททุมะ.

492.

๔๙๒.

මසාරගල්ලං කබරමණි, අථ මුත්තා ච මුත්තිකං;

රීති ත්ථී ආරකූටො වා, අමලං ත්ව’බ්භකං භවෙ.

มสารคัลละ และกพรมณี. อนึ่ง มุกดา และมุตติกะ. รีติ (เป็นอิตถีลิงค์) และอารกูฏะ (ทองเหลือง). อัพภกะ และอมละ (แร่พิมพาสังข์).

493.

๔๙๓.

ලොහො නිත්ථී අයො කාළා,යසඤ්ච පාරදො රසො;

කාළතිපු තු සීසඤ්ච, හරිතාලං තු පීතනං.

โลหะไม่เป็นอิตถีลิงค์, อโย และกาฬะ (เหล็ก). ยสะ, ปารทะ และรสะ (ปรอท). ส่วนกาฬติปุ และสีสะ (ตะกั่ว). ส่วนหริตาล และปีตนะ (หรดาล).

494.

๔๙๔.

චිනපිට්ඨඤ්ච සින්දූරං, අථ තූලො තථා පිචු;

ඛුද්දජං තු මධු ඛුද්දං, මධුච්ඡිට්ඨං තු සිත්ථකං.

จีนปิฏฐะ และสินทูระ. อนึ่ง ตูละ และปิจุ (นุ่นและสำลี). ส่วนขุททชะ, มธุ และขุททะ (น้ำผึ้ง). ส่วนมธุจฉิฏฐะ และสิตถกะ (ขี้ผึ้ง).

495.

๔๙๕.

ගොපාලො ගොප ගොසඞ්ඛ්‍යා,ගොමා තු ගොමිකො ප්‍යථ;

උසභො බලීබද්ධො ච, ගොණො ගොවසභො වුසො.

โกปาละ, โกปะ, โกสังขยา (คนเลี้ยงโค). ส่วนโกมา และโกมิกะ (เจ้าของโค). อนึ่ง อุสภะ, พลีพัทธะ, โคณะ, โควัสะภะ และวุสะ (โคตัวผู้).

496.

๔๙๖.

වුද්ධො ජරග්ගවො සො ථ, දම්මො වච්ඡතරො සමා;

ධුරවාහී තු ධොරය්හො, ගොවින්දො ධිකතො ගවං.

วุทโธ และชรคควะ (โคแก่). อนึ่ง ทัมมะ และวัจฉตระ (โคหนุ่ม) เสมอกัน. ส่วนธุรวาหี และโธรยหะ (โคต่าง). โควินทะ คือผู้เป็นใหญ่แห่งโค.

497.

๔๙๗.

වහො ච ඛන්ධදෙසො ථ, කකුධො කකු වුච්චතෙ;

අථො විසාණං සිඞ්ගඤ්ච, රත්තගාවී තු රොහිණී.

วาหะ และขันธเทศะ (ไหล่โค). อนึ่ง กกุธะ เรียกว่า กกุ (โหนกโค). อนึ่ง วิสาณะ และสิงคะ (เขาโค). ส่วนรัตตคาวี เรียกว่า โรหิณี (โคแดง).

498.

๔๙๘.

ගාවී ච සිඞ්ගිනී ගො ච, වඤ්ඣා තු කථ්‍යතෙ වසා;

නවප්පසූතිකා ධෙනු, වච්ඡකාමා තු වච්ඡලා.

คาวี, สิงคินี และโค. ส่วนแม่โคเป็นหมันเรียกว่า วสา. เธนุ คือแม่โคเพิ่งตกลูก. ส่วนวัจฉกามะ เรียกว่า วัจฉลา (แม่โคที่รักลูก).

499.

๔๙๙.

ගග්ගරී [Pg.42] මන්ථනීත්ථී ද්වෙ, සන්දානං දාමමුච්චතෙ;

ගොමිළ්හො ගොමයො නිත්ථී, අථො සප්පි ඝතං භවෙ.

คัคครี และมนถนี เป็นอิตถีลิงค์ทั้ง ๒ (หม้อเนย). สันทานะ และทามะ (เชือกผูกโค). โคมิฬหะ และโคมยะ ไม่เป็นอิตถีลิงค์ (มูลโค). อนึ่ง สัปปิ และฆตะ (เนยใส).

500.

๕๐๐.

නවුද්ධටං තු නොනීතං, දමිමණ්ඩං තු මත්ථු ච,ඛීරං දුද්ධං පයො ථඤ්ඤං, තක්කං තු මථිතං ප්‍යථ.

ส่วนนวุทธฏะ และโนนีตะ (เนยสด). ส่วนทธิมัณฑะ และมัตถุ (น้ำใสในนมส้ม). ขีระ, ทุทธะ, ปโย และถัญญะ (น้ำนม). ส่วนตักกะ และมถิตะ (นมส้มผสมน้ำ).

501.

๕๐๑.

ඛීරං දධි ඝතං තක්කං, නොනීතං පඤ්ච ගොරසා;

උරබ්භො මෙණ්ඩ මෙසා ච, උරණො අවි එළකො.

ขีระ, ทธิ, ฆตะ, ตักกะ และโนนีตะ เป็นโครส ๕ อย่าง. อุรพภะ, เมณฑะ, เมสะ, อุรณะ, อวิ และเอฬกะ (แกะ).

502.

๕๐๒.

වස්සො ත්වජො ඡගලකො,ඔට්ඨො තු කරභො භවෙ;

ගද්‍රභො තු ඛරො වුත්තො, උරණී තු අජී අජා.

วัสสะ, อชะ และฉคฬกะ (แพะตัวผู้). ส่วนโอฏฐะ และกรภะ (อูฐ). ส่วนคัทรภะ และขระ (ลา). ส่วนอุรณี, อชี และอชา (แพะตัวเมีย).

ඉති වෙස්සවග්ගො.

จบเวสสวรรค.

503.

๕๐๓.

සුද්දො’න්තවණ්ණො වසලො, සංකිණ්ණා මාගධාදයො;

මාගධො සුද්දඛත්තාජො, උග්ගො සුද්දාය ඛත්තජො.

สูททะ, อันตวรรณะ และวสละ. มาคธะเป็นต้นเป็นพวกสังกิณณะ (วรรณะผสม). มาคธะเกิดจากชายศูทรกับหญิงกษัตริย์, อุคคะเกิดจากชายกษัตริย์กับหญิงศูทร.

504.

๕๐๔.

ද්විජාඛත්තියජො සූතො, කාරුතු සිප්පිකොපුමෙ;

සඞ්ඝාතොතු සජාතීනං, තෙසං සෙණී ද්විසුච්චතෙ.

สูตะเกิดจากชายพราหมณ์กับหญิงกษัตริย์. ส่วนการุ และศิลปิกะ (ช่างฝีมือ) เป็นปุงลิงค์. ส่วนการรวมกลุ่มของพวกเดียวกัน เรียกว่า สังฆาตะ และเสณี.

505.

๕๐๕.

තච්ඡකො තන්තවායො ච, රජකො ච නහාපිතො;

පඤ්චමො චම්මකාරොති, කාරවො පඤ්චිමෙ සියුං.

ตัจฉกะ (ช่างไม้), ตันตวายะ (ช่างทอ), รชกะ (ช่างย้อม) และนหาปิตะ (ช่างกัลบก). จัมมการะ (ช่างหนัง) เป็นที่ ๕. ช่างฝีมือ ๕ เหล่านี้พึงมี.

506.

๕๐๖.

තච්ඡකො වඩ්ඪකී මතො, පලගණ්ඩො ථපත්‍යපි;

රථකාරො ථ සුවණ්ණ, කාරො නාළින්ධමො භවෙ.

ตัจฉกะ, วัฑฒกี, ปลคัณฑะ และสถาปติ (ช่างไม้). อนึ่ง รถการะ (ช่างรถ). สุวรรณการะ และนาฬินธมะ (ช่างทอง).

507.

๕๐๗.

තන්තවායො පෙසකාරො,මාලාකාරො තු මාලිකො;

කුම්භකාරො කුලාලො ථ,තුන්නවායො ච සූචිකො.

ตันตวายะ และเปสการะ (ช่างทอ). ส่วนมาลากระ และมาลิกะ (ช่างดอกไม้). กุมภการะ และกุลาละ (ช่างหม้อ). อนึ่ง ตุนนวายะ และสูจิกะ (ช่างเย็บผ้า).

508.

๕๐๘.

චම්මකාරො රථකාරො, කප්පකො තු නහාපිතො;

රඞ්ගාජීවො චිත්තකාරො, පුක්කුසො පුප්ඵඡඩ්ඩකො.

จัมมการะ และรถการะ (ช่างหนัง). ส่วนกัปปกะ และนหาปิตะ (ช่างกัลบก). รังคาชีวะ และจิตตการะ (ช่างเขียน). ปุกกุสะ และปุปผฉัฑฑกะ (คนเทขยะดอกไม้).

509.

๕๐๙.

වෙනො විලීවකාරො ච, නළකාරො සමා තයො;

චුන්දකාරො භමකාරො,කම්මාරො ලොහකාරකො.

เวณะ, วิลีวการะ และนฬการะ ทั้ง ๓ นี้เสมอกัน (ช่างสาน). จุณฑการะ และภมการะ (ช่างกลึง). กัมมาระ และโลหการกะ (ช่างเหล็ก).

510.

๕๑๐.

නින්නෙජකො ච රජකො, නෙත්තිකො උදහාරකො;

වීණාවාදී වෙණිකො ථ, උසුකාරො’ සුවඩ්ඪකී.

ช่างซักผ้าและช่างย้อมผ้า, ช่างไขน้ำ, ผู้ตักน้ำ; ช่างดีดพิณ, ช่างพิณ; ช่างทำลูกศร, ช่างเหลาลูกศร.

511.

๕๑๑.

වෙණුධමො [Pg.43] වෙණවිකො,පාණිවාදො තු පාණිඝො ;

පූපියො පූපපණියො, සොණ්ඩිකො මජ්ජවික්කයී.

ช่างเป่าขลุ่ย, ช่างเป่าขลุ่ย; ช่างตบมือ (หรือช่างตีกลอง), ช่างตบมือ; ช่างทำขนม, ช่างขายขนม; คนดื่มสุรา, ผู้ขายสุรา.

512.

๕๑๒.

මායා තු සම්බරී මායා, කාරො තු ඉන්දජාලිකො;

มายาและสัมพรีคือมายา; ส่วนผู้ทำมายาคืออินทรชาลิกะ (นักมายากล).

513.

๕๑๓.

ඔරබ්භිකා සූකරිකා, මාගවිකා තෙ ච සාකුණිකා;

හන්ත්වා ජීවන්තෙ’ළක, සූකර, මිග, පක්ඛිනො කමතො.

คนฆ่าแกะ, คนฆ่าหมู, พรานเนื้อ และพรานนก; ชนเหล่านั้นเลี้ยงชีพด้วยการฆ่าแกะ, หมู, เนื้อ และนก ตามลำดับ.

514.

๕๑๔.

වාගුරිකො ජාලිකො ථ,භාරවාහො තු භාරිකො;

වෙතනිකො තු භතකො, කම්මකරො ථ කිං කරො;

දාසො ච චෙටකො පෙස්සො, භච්චො ච පරිචාරිකො.

พรานบ่วง, พรานแห; คนหาบหาม, คนแบกของ; ลูกจ้าง, ผู้รับจ้าง, กรรมกร, ผู้รับใช้; ทาส, คนใช้, ผู้รับใช้, ผู้ควรเลี้ยงดู, ผู้ปรนนิบัติ.

515.

๕๑๕.

අන්තොජාතො ධනක්කීතො, දාසබ්‍යො’පගතො සයං;

දාසා කරමරානීතො, ච්චෙවං තෙ චතුධා සියුං.

ทาสที่เกิดในเรือน, ทาสที่ซื้อมาด้วยทรัพย์, ทาสที่เข้าถึงความเป็นทาสเอง, ทาสที่ถูกจับมาได้ในสงคราม; ทาสเหล่านี้มี ๔ ประเภท.

516.

๕๑๖.

අදාසො තු භුජිස්සො ථ,නීචො ජම්මො නිහීනකො;

නික්කොසජ්ජො අකිලාසු,මන්දො තු අලසො ප්‍යථ.

ผู้ไม่เป็นทาสคือภุชิสสะ (ไท); คนต่ำ, คนเลว, คนทราม; ผู้ไม่เกียจคร้าน, ผู้ไม่ระย่อ; คนเขลาและคนเกียจคร้าน.

517.

๕๑๗.

සපාකො චෙව චණ්ඩාලො, මාතඞ්ගො සපචො භවෙ;

තබ්භෙදා මිලක්ඛජාතී, කිරාත, සවරාදයො.

สปากะ, จัณฑาล, มาตังคะ และสปจะ (เป็นชื่อคนชั้นต่ำ); ชนชาติมิลักขะมีประเภทต่างกัน คือ พวกกิราตะ และพวกสวระ เป็นต้น.

518.

๕๑๘.

නෙසාදො ලුද්දකො බ්‍යාධො,මිගවො තු මිගබ්‍යධො;

සාරමෙය්‍යො ච සුනඛො, සුනො සොණො ච කුක්කුරො.

พรานเบ็ด (หรือพรานป่า), พราน, นายพราน; พรานเนื้อ, พรานเนื้อ; สารเมยยะ, สุนัข, สุนะ, โสณะ และกุกกุระ (คือสุนัข).

519.

๕๑๙.

ස්වානො සුවානො සාළූරො,සූනො සානො ච සා පුමෙ;

උම්මත්තාදිත මාපන්නො, අළක්කොති සුනො මතො.

สวานะ, สุวานะ, สาลูระ, สูนะ, สานะ และสา (เป็นปุงลิงค์ หมายถึงสุนัข); สุนัขที่บ้าคลั่งเป็นต้น เรียกว่า อฬักกะ.

520.

๕๒๐.

සාබන්ධනං තු ගද්දූලො, දීපකො තු ච චෙතකො;

බන්ධනං ගණ්ඨි පාසො ථ, වාගුරා මිගබන්ධනී.

สายจูงสุนัขคือกัททูละ; สุนัขต่อ (สุนัขล่อ) คือทีปะกะและเจตกะ; เครื่องผูก, ปม, บ่วง; วากุราคือเครื่องดักเนื้อ.

521.

๕๒๑.

ථියං කුවෙණී කුමීනං, ආනයො ජාල මුච්චතෙ;

ආඝාතනං වධට්ඨානං, සූනා තු අධිකොට්ටනං.

กุเวณีและกุมินะ (เป็นอิตถีลิงค์ หมายถึงลอบดักปลา); อานยะและชาละ เรียกว่าแห; อาฆาตนะและวธัฏฐานะ คือที่ฆ่าสัตว์; สูนาและอธิโกฏฏนะ คือโรงฆ่าสัตว์.

522.

๕๒๒.

තක්කරො [Pg.44] මොසකො චොරො,ථෙනෙ’කාගාරිකො සමා;

ථෙය්‍යඤ්ච චොරිකා මොසො,වෙමො වායනදණ්ඩකො.

ตักกะระ, โมสะกะ, โจร, เถนะ และเอกาคาริกะ (หมายถึงขโมย); เถยยะ, โจริกา และโมสะ (หมายถึงการลักขโมย); เวมาคือไม้ทอผ้า (กระสวย).

523.

๕๒๓.

සුත්තං තන්තු පුමෙ තන්තං, පොත්ථං ලෙප්‍යාදිකම්මනි;

පඤ්චාලිකා පොත්ථලිකා, වත්ථදන්තාදිනිම්මිතා.

สุตตะ, ตันตุ และตันตะ (เป็นปุงลิงค์ หมายถึงด้าย); โปตถะ คืองานพอกทาเป็นต้น; ปัญจาลิกาและโปตถลิกา คือตุ๊กตาที่ทำด้วยผ้าและงาเป็นต้น.

524.

๕๒๔.

උග්ඝාටනං ඝටීයන්තං, කූපම්බුබ්බාහනං භවෙ;

මඤ්ජූසා පෙළා පිටකො, ත්විත්ථියං පච්ඡි පෙටකො.

อุคฆาฏนะและฆฏียนต์ คือเครื่องตักน้ำจากบ่อ; มัญชูสา, เปฬา และปิฏกะ คือหีบหรือตะกร้า; ส่วนปัจฉิและเปฏกะ เป็นอิตถีลิงค์ (หมายถึงตะกร้า).

525.

๕๒๕.

බ්‍යාභඞ්ගී ත්විත්ථියං කාජො, සික්කා ත්වත්‍රා’වලම්බනං;

උපාහනො වා පාදු’ත්ථී, තබ්භෙදා පාදුකා ප්‍යථ.

พยาภังคี (เป็นอิตถีลิงค์) และกาชะ คือคานหาบ; สิกกาและอวลัมพนะ คือสาแหรก; อุปาหนะและปาทุ (เป็นอิตถีลิงค์) คือรองเท้า; ส่วนปาทุกา เป็นรองเท้าชนิดหนึ่ง.

526.

๕๒๖.

වරත්තා වද්ධිකා නද්ධි, භස්තා චම්මපසිබ්බකං;

සොණ්ණාද්‍යාවත්තනී මූසා,ථ කූටං වා අයොඝනො.

วรัตตา, วัทธิกา และนัทธิ คือสายหนัง; ภัสตาและจัมมปสิพพกะ คือถุงหนัง; มูสา คือเบ้าหลอมทองเป็นต้น; กุฏะและอโยฆนะ คือค้อนเหล็ก.

527.

๕๒๗.

කම්මාරභණ්ඩා සණ්ඩාසො, මුට්ඨ්‍යා’ධිකරණීත්ථීයං;

තබ්භස්තා ගග්ගරී නාරී, සත්තං තු පිප්ඵලං භවෙ.

เครื่องมือช่างเหล็กคือสัณฑาสะ (คีม), มุฏฐิ (ทั่งเล็ก) และอธิกรณี (ทั่ง, เป็นอิตถีลิงค์); ถุงลมของช่างเหล็กนั้นเรียกว่า คัคครี (เป็นอิตถีลิงค์); ส่วนสัตตะและปิปผละ คือกรรไกร.

528.

๕๒๘.

සාණො තු නිකසො වුත්තො,ආරා තු සූචිවිජ්ඣනං;

ඛරො ච කකචො නිත්ථී, සිප්පං කම්මං කලාදිකං.

สานะและนิกะสะ เรียกว่าหินลับ; อาระ คือเหล็กแหลมสำหรับเจาะ; ขระและกักกจะ (ไม่เป็นอิตถีลิงค์ คือเป็นปุงลิงค์หรือนปุงสกลิงค์ หมายถึงเลื่อย); สิปปะ, กัมมะ และกลา เป็นต้น หมายถึงศิลปะ.

529.

๕๒๙.

පටිමා පටිබිම්බඤ්ච, බිම්බො පටිනිධීරිතො;

තීසු සමො පටිභාගො, සන්නිකාසො සරික්ඛකො.

ปฏิมา, ปฏิพิมพะ, พิมพะ และปฏินิธิ (หมายถึงรูปเปรียบ); ปฏิภาค, สันนิกาสะ และสริกขกะ (หมายถึงคล้ายกัน ใช้ได้ใน ๓ ลิงค์).

530.

๕๓๐.

සමානො සදිසො තුල්‍යො,සඞ්කාසො සන්නිභො නිභො;

ඔපම්ම මුපමානං චු, පමා භති තු නාරියං.

สมานะ, สทิสะ, ตุลยะ, สังกาสะ, สันนิภะ และนิภะ (หมายถึงเหมือนกัน); โอปัมมะ, อุปาหนะ, ปมา และภาติ (เป็นอิตถีลิงค์ หมายถึงการเปรียบเทียบ).

531.

๕๓๑.

නිබ්බෙසො වෙතනං මූල්‍යං, ජූතං ත්වනිත්ථි කෙතවං;

ධුත්තො’ක්ඛධුත්තො කිතවො, ජූතකාර, ක්ඛදෙවිනො.

นิพเพสะ, เวตนะ และมูลยะ คือค่าจ้างหรือราคา; ชูตะและเกตวะ (ไม่เป็นอิตถีลิงค์ หมายถึงการพนัน); ธุตตะ, อักขธุตตะ, กิตวะ, ชูตะการะ และอักขเทวี คือนักพนัน.

532.

๕๓๒.

පාටිභොගොතු පටිභූ, අක්ඛො තු පාසකො භවෙ;

පුමෙවා’ ට්ඨපදං සාරි, ඵලකෙ ථ පණො, බ්භුතො.

ปาฏิโภคะและปฏิภู คือผู้ค้ำประกัน; อักขะและปาสกะ คือลูกเต๋า; อัฏฐะปะทะ (กระดานหมากรุก) และสาริ (ตัวหมากรุก) เป็นปุงลิงค์; ส่วนปณะและอัพภูตะ คือเงินเดิมพัน.

533.

๕๓๓.

කිණ්ණං [Pg.45] තු මදිරාබීජෙ, මධු මධ්වාසවෙ මතං;

මදිරා වාරුණී මජ්ජං, සුරා භවො තු මෙරයං.

กิณณะ คือเชื้อสุรา; มธุ หมายถึงน้ำผึ้งและน้ำเมาที่หมักจากน้ำผึ้ง; มทิรา, วารุณี, มัชชะ, สุรา และเมรัย (หมายถึงน้ำเมา).

534.

๕๓๔.

සරකො චසකො නිත්ථී, ආපානං පානමණ්ඩලං;

สรกะและจสกะ (ไม่เป็นอิตถีลิงค์ หมายถึงจอกเหล้า); อาปานะและปานมณฑล คือที่ดื่มสุราหรือวงเหล้า.

535.

๕๓๕.

යෙ’ත්‍ර භූරිප්පයොගත්තා, යොගිකෙකස්මි මීරිතා;

ලිඞ්ගන්තරෙපි තෙ ඤෙය්‍යා, තද්ධම්මත්තා’ඤ්ඤවුත්තියන්ති.

คำศัพท์เหล่าใดในที่นี้ที่มีการใช้มาก ถูกกล่าวไว้ในความหมายเดียว พึงทราบว่าศัพท์เหล่านั้นแม้ในลิงค์อื่น (ก็มี) เพราะความเป็นผู้มีธรรมนั้น และเพราะมีการเป็นไปในความหมายอื่น.

ඉති සුද්දවග්ගො.

จบสุทธวรรค.

චතුබ්බණ්ණවග්ගො නිට්ඨිතො.

จบจตุพรรณวรรค.

5. අරඤ්ඤවග්ග

๕. อรัญญวรรค.

536.

๕๓๖.

අරඤ්ඤං කානනං දායො, ගහනං විපිනං වනං;

අටවී’ත්ථී මහාරඤ්ඤං, ත්ව, රඤ්ඤානීත්ථියං භවෙ.

อรัญญะ, กานนะ, ทายะ, คะหะนะ, วิปินะ และวนะ (หมายถึงป่า); อฏวี (เป็นอิตถีลิงค์) และมหารัญญะ คือป่าใหญ่; ส่วนอรัญญานี เป็นอิตถีลิงค์ (หมายถึงป่าใหญ่).

537.

๕๓๗.

නගරා නාතිදූරස්මිං, සන්තෙහි යො භිරොපිතො;

තරුසණ්ඩො ස ආරාමො, තථො පවන මුච්චතෙ.

สวนป่าต้นไม้ที่คนดีปลูกไว้ไม่ไกลจากเมืองนั้น เรียกว่า อาราม และเรียกว่า ปวนะ ด้วย.

538.

๕๓๘.

සබ්බසාධාරණා’රඤ්ඤං, රඤ්ඤ මුය්‍යාන මුච්චතෙ;

ඤෙය්‍යං තදෙව පමද, වන මන්තෙපුරොචිතං.

ป่าที่สาธารณะแก่คนทั้งปวง เรียกว่า อุทยานของพระราชา พึงรู้ว่าอุทยานนั้นแหละที่ตั้งอยู่ในวัง เรียกว่า ปมทวัน (ป่าสำหรับสตรี).

539.

๕๓๙.

පන්ති වීථ්‍යා’වලි සෙණී, පාළි ලෙඛා තු රාජි ච;

පාදපො විටපී රුක්ඛො, අගො සාලො මහීරුහො.

ปันติ, วีถี, อาวลี, เสณี, ปาฬิ, เลขา และ ราชิ เป็นชื่อของแถวหรือแนว. ส่วนปาทปะ, วิฏปี, รุกขะ, อคะ, สาละ และ มหีรุหะ เป็นชื่อของต้นไม้.

540.

๕๔๐.

දුමො තරු කුජො සාඛී, ගච්ඡො තු ඛුද්දපාදපො;

ඵලන්ති යෙ විනා පුප්ඵං, තෙ වුච්චන්ති වනප්පතී.

ทุมะ, ตรุ, กุชะ และ สาขี เป็นชื่อของต้นไม้. ส่วนคัจฉะ คือต้นไม้เล็ก (พุ่มไม้). ต้นไม้ใดออกผลโดยไม่มีดอก ต้นไม้นั้นเรียกว่า วนัปปติ.

541.

๕๔๑.

ඵලපාකාවසානෙ යො,මරත්‍යො සධි සා භවෙ;

තීසු වඤ්ච්‍යා’ඵලා චාථ, ඵලිනො ඵලවා ඵලී.

ต้นไม้ใดตายเมื่อผลสุก ต้นไม้นั้นชื่อว่า โอสธี. คำว่า วัญจะ และ อผละ ใช้ได้ ๓ ลิงค์ (แปลว่า ไม่มีผล) ส่วน ผลินะ, ผลวา และ ผลี (แปลว่า มีผล).

542.

๕๔๒.

සම්ඵුල්ලිතො තු විකචො, ඵුල්ලො විකසිතො තිසු;

සිරො’ග්ගං සිඛරො නිත්ථී, සාඛා තු කථිතා ලතා.

สัมผุลลิตะ, วิกจะ, ผุลละ และ วิกสิตะ ใช้ได้ ๓ ลิงค์ (แปลว่า บานแล้ว). สิระ, อัคคะ และ สิขระ ไม่เป็นอิตถีลิงค์ (แปลว่า ยอด). ส่วนสาขา เรียกว่า ลตา (แปลว่า กิ่ง).

543.

๕๔๓.

දලං පලාසං ඡදනං, පණ්ණං පත්තං ඡදො ප්‍යථ;

පල්ලවො වා කිසලයං, නවුබ්භින්නෙ තු අඞ්කුරො.

ทละ, ปลาสะ, ฉทนะ, ปัณณะ, ปัตตะ และ ฉทะ เป็นชื่อของใบไม้. ปัลลวะ หรือ กิสลยะ คือใบอ่อน. ส่วนอังกุระ คือหน่อที่เพิ่งงอก.

544.

๕๔๔.

මකුලං වා කුටුමලො, ඛාරකො තු ච ජාලකං;

කලිකා කොරකො නිත්ථී, වණ්ටං පුප්ඵාදිබන්ධනං.

มกุละ, กุฏุมละ, ขารกะ, ชาลกะ, กลิกา และ โกรกะ ไม่เป็นอิตถีลิงค์ (แปลว่า ดอกตูม). ส่วนวัณฏะ คือขั้วดอกไม้เป็นต้น.

545.

๕๔๕.

පසවො [Pg.46] කුසුමං පුප්ඵං, පරාගො පුප්ඵජො රජො;

මකරන්දො මධු මතං, ථවකො තු ච ගොච්ඡකො.

ปสวะ, กุสุมะ และ ปุปผะ เป็นชื่อของดอกไม้. ปราคะ คือละอองเกสรดอกไม้. มกรันทะ และ มธุ คือน้ำหวานดอกไม้. ส่วนถวกะ และ โคจฉกะ คือช่อดอกไม้.

546.

๕๔๖.

ඵලෙ ත්වා’මෙ සලාටු’ත්තො,ඵලං තු පක්ක මුච්චතෙ;

චම්පක’ම්බාදිකුසුම, ඵලනාමං නපුංසකෙ.

ผลที่ยังดิบ เรียกว่า สลาฏุ. ส่วนผลที่สุกแล้ว เรียกว่า ผล. ชื่อดอกไม้และผลไม้มีจัมปะกะและอัมพะเป็นต้น เป็นนปุงสกลิงค์.

547.

๕๔๗.

මල්ලිකාදී තු කුසුමෙ, සලිඞ්ගා වීහයො ඵලෙ;

ජම්බූ’ත්ථී ජම්බවං ජම්බූ, විටපො විටභී’ත්ථියං.

ในดอกไม้มีมัลลิกาเป็นต้น และในธัญชาติมีวีหิเป็นต้น มีลิงค์ตามของตน. ชัมพู (ต้นหว้า) เป็นอิตถีลิงค์, ชัมพวะ และ ชัมพู (ผลหว้า) เป็นนปุงสกลิงค์และอิตถีลิงค์. วิฏปะ เป็นปุงลิงค์, วิฏภี เป็นอิตถีลิงค์ (แปลว่า กิ่ง).

548.

๕๔๘.

මූල මාරබ්භ සාඛන්තො, ඛන්ධො භාගො තරුස්ස ථ;

කොටරො නිත්ථියං රුක්ඛ, ච්ඡිද්දෙ කට්ඨං තු දාරු ච.

ขันธะ คือส่วนของต้นไม้ตั้งแต่รากถึงปลายกิ่ง. โกฏระ (โพรงไม้) ไม่เป็นอิตถีลิงค์. ส่วนกัฏฐะ และ ทารุ คือไม้.

549.

๕๔๙.

බුන්දො මූලඤ්ච පාදො ථ, සඞ්කු’ත්තො ඛාණුනිත්ථියං;

කරහාටං තු කන්දො ථ, කළීරො මත්ථකො භවෙ.

พุนทะ, มูละ และ ปาทะ เป็นคำเรียกราก. สังกุ และ ขาณุ (ตอไม้) ไม่เป็นอิตถีลิงค์. ส่วนกรหาฏะ และ กันทะ คือหัวหรือเหง้า. กฬีระ คือยอด.

550.

๕๕๐.

වල්ලරී මඤ්ජරී නාරී, වල්ලී තු කථිතා ලතා;

ථම්භො ගුම්බො ච අක්ඛන්ධෙ, ලතා විරූ පතානිනී.

วัลลรี และ มัญชรี เป็นอิตถีลิงค์ (แปลว่า ช่อดอกไม้/เครือเถา). ส่วนวัลลี เรียกว่า ลตา (แปลว่า เครือเถา). ถัมภะ และ คุมพะ คือกอหรือพุ่มไม้ที่ไม่มีลำต้น. ลตา, วิรู และ ปตานินี คือเครือเถา.

551.

๕๕๑.

අස්සත්ථො බොධි ච ද්වීසු, නිග්‍රොධො තු වටො භවෙ;

කබිට්ඨො ච කපිත්ථො ච, යඤ්ඤඞ්ගො තු උදුම්බරො.

อัสสัตถะ และ โพธิ ใช้ได้ ๒ ลิงค์ (แปลว่า ต้นโพธิ์). ส่วนนิโครธะ และ วฏะ คือต้นไทร. กพิฏฐะ และ กปิตถะ คือต้นมะขวิด. ส่วนยัญญังคะ และ อุทุมพระ คือต้นมะเดื่อ.

552.

๕๕๒.

කොවිළාරො යුගපත්තො, උද්දාලො වාතඝාතකො;

රාජරුක්ඛො කතමාලී, න්දීවරො බ්‍යාධිඝාතකො.

โกวิฬาระ และ ยุคปัตตะ คือต้นชงโค. อุททาละ และ วาตฆาตกะ คือต้นราชพฤกษ์. ราชรุกขะ, กตมาลี, อินทีวระ และ พยาธิฆาตกะ คือต้นราชพฤกษ์.

553.

๕๕๓.

දන්තසඨො ච ජම්භීරො, වරණො තු කරෙරි ච;

කිං සුකො පාලිභද්දොථ, වඤ්ජුලො තු ච වෙතසො.

ทันตสัฏฐะ และ ชัมภีระ คือต้นมะนาว. วรณะ และ กเรริ คือต้นกุ่ม. กิงสุกะ และ ปาลิภัททะ คือต้นทองหลาง. ส่วนวัญชุละ และ เวตสะ คือต้นหวาย.

554.

๕๕๔.

අම්බාටකොපීතනකො, මධුකො තු මධුද්දුමො;

අථො ගුළඵලො පීලු, සොභඤ්ජනො ච සිග්ගු ච.

อัมพาฏกะ และ ปีตนกะ คือต้นมะกอก. มธุกะ และ มธุททุมะ คือต้นมะซาง. ส่วนคุฬผล และ ปีลู คือต้นปิลู. โสภัญชนะ และ สิคคุ คือต้นมะรุม.

555.

๕๕๕.

සත්තපණ්ණි ඡත්තපණ්ණො, තිනිසො ත්ව තිමුත්තකො;

කිං සුකො තු පලාසො ථ,අරිට්ඨො ඵෙනිලො භවෙ.

สัตตปัณณี และ ฉัตตปัณณะ คือต้นตีนเป็ด. ตินิสะ และ อติมุตตกะ คือต้นขะจาว. กิงสุกะ และ ปลาสะ คือต้นทองกวาว. อริฏฐะ และ เผนิละ คือต้นมะคำดีควาย.

556.

๕๕๖.

මාලූර බෙලුවාබිල්ලො, පුන්නාගො තු ච කෙසරො;

සාලවො තු ච ලොද්දො ථ, පියාලො සන්නකද්දු ච.

มาลูระ, เพลุวะ และ พิลละ คือต้นมะตูม. ปุนนาคะ และ เกสระ คือต้นกากะทิง. สาลวะ และ ลอดทะ คือต้นเหมือด. ปิยาละ และ สันนกัททุ คือต้นมะม่วงแมงวัน.

557.

๕๕๗.

ලිකොචකො තථා’ඞ්කොලො,අථ ගුග්ගුලු කොසිකො;

අම්බො චූතො සහො ත්වෙසො,සහකාරො සුගන්ධවා.

ลิโกจกะ และ อังโกละ คือต้นปลอก. ส่วนคุคคุลุ และ โกสิกะ คือต้นกำยาน. อัมพะ, จูตะ และ สหะ คือต้นมะม่วง. สหการะ คือต้นมะม่วงหอม.

558.

๕๕๘.

පුණ්ඩරීකො [Pg.47] ච සෙතම්බො, සෙලු තු බහුවාරකො;

සෙපණ්ණී කාස්මිරී චාථ, කොලී ච බදරීත්ථියං.

ปุณฑรีกะ และ เสตัมพะ คือต้นมะม่วงขาว. เสลุ และ พหุวารกะ คือต้นหมัน. เสปัณณี และ กาสมีรี คือต้นศรีมหาโพธิ์. โกลี และ พทรี เป็นอิตถีลิงค์ (แปลว่า ต้นพุทรา).

559.

๕๕๙.

කොලං චානිත්ථී බදරො, පිලක්ඛො පිප්පලී’ත්ථියං;

පාටලී කණ්හවන්තා ච, සාදුකණ්ටො විකඞ්කතො.

โกละ เป็นนปุงสกลิงค์, พทระ คือผลพุทรา. ปิลักขะ และ ปิปปฬี เป็นอิตถีลิงค์. ปาฏลี และ กัณหวันตา คือต้นแคฝอย. สาทุกัณฏะ และ วิกังกตะ คือต้นตะขบป่า.

560.

๕๖๐.

තින්දුකො කාළක්ඛන්ධො ච, තිම්බරූසක තිම්බරූ;

එරාවතො තු නාරඞ්ගො, කුලකො කාකතින්දුකො.

ตินทุกะ, กาฬขันธะ, ติมพรูสกะ และ ติมพรู คือต้นมะพลับ. เอราวตะ และ นารังคะ คือต้นส้ม. กุลกะ และ กากตินทุกะ คือต้นมะเกลือ.

561.

๕๖๑.

කදම්බො පියකො නීපො, භල්ලී භල්ලාතකො තිසු;

ඣාවුකො පිචුලො චාථ, තිලකො ඛුරකො භවෙ.

กทัมพะ, ปิยกะ และ นีปะ คือต้นกระทุ่ม. ภัลลี และ ภัลลาตกะ ใช้ได้ ๓ ลิงค์ (แปลว่า ต้นรักเทศ). ชาพุกะ และ ปิจุละ คือต้นสน. ติลกะ และ ขุรกะ คือต้นคันทรง.

562.

๕๖๒.

චිඤ්චා ච තින්තිණී චාථ, ගද්දභණ්ඩො කපීතනො;

සාලො’ස්සකණ්ණො සජ්ජො ථ,අජ්ජුනො කකුධො භවෙ.

จิญจา และ ตินติณี คือต้นมะขาม. คัททภัณฑะ และ กปิตนะ คือต้นโพธิ์ประสาท. สาละ, อัสสกัณณะ และ สัชชะ คือต้นรัง. อัชชุนะ และ กกุธะ คือต้นรกฟ้า.

563.

๕๖๓.

නිචුලො මුචලින්දො ච, නීපො ථ පියකො තථා;

අසනො පීතසාලො ථ,ගොලීසො ඣාටලො භවෙ.

นิจุล และ มุจลินทะ คือต้นจิก. นีปะ และ ปิยกะ คือต้นกระทุ่ม. อสนะ และ ปีตสาละ คือต้นประดู่. โคลีสะ และ ฌาฏละ คือต้นแคทราย.

564.

๕๖๔.

ඛීරිකා රාජායතනං, කුම්භී කුමුදිකා භවෙ;

යූපො තු කමුකො චාථ, පට්ටි ලාඛාපසාදනො.

ขีริกา และ ราชายตนะ คือต้นเกด. กุมภี และ กุมุทิกะ คือต้นแคนา. ยูปะ และ กมุกะ คือต้นหมาก. ปัฏฏิ และ ลาขาปสาทนะ คือต้นเหมือด.

565.

๕๖๕.

ඉඞ්ගුදී තාපසතරු, භුජපත්තො තු ආභුජී;

පිච්ඡිලා සිම්බලී ද්වීසු, රොචනො කොටසිම්බලී.

อิงคุที และ ตาปสตรุ คือต้นพุทราป่า. ภูชปัตตะ และ อาภุชี คือต้นพญาไม้. ปิจฉิลา และ สิมพลี ใช้ได้ ๒ ลิงค์ (แปลว่า ต้นงิ้ว). โรจนะ และ โกฏสิมพลี คือต้นงิ้วป่า.

566.

๕๖๖.

පකිරියො පූතිකො ථ, රොහී රොහිතකො භවෙ;

එරණ්ඩො තු ච ආමණ්ඩො, අථ සත්තුඵලා සමී.

ปะกิริยะ และ ปูติกะ คือต้นหางนกยูง. โรหี และ โรหิตกะ คือต้นตาเสือ. เอรณฺฑะ และ อามัณฑะ คือต้นละหุ่ง. ส่วนสัตตุผลา และ สมี คือต้นมะขามเทศ.

567.

๕๖๗.

නත්තමාලො කරඤ්ජො ථ, ඛදිරො දන්තධාවනො;

සොමවක්කො තු කදරො, සල්ලොතු මදනො භවෙ.

ต้นกะทัง, ต้นสีเสียด (ไม้สีฟัน), ต้นสีเสียดขาว, ต้นสลัก, ต้นมทนะ.

568.

๕๖๘.

අථාපි ඉන්දසාලො ච, සල්ලකී ඛාරකො සියා;

දෙවදාරු භද්දදාරු, චම්පෙය්‍යො තු ච චම්පකො.

ต้นสาละ, ต้นกำยาน, ต้นขานาง, ต้นสนซีดาร์, ต้นจำปา.

569.

๕๖๙.

පනසො කණ්ටකිඵලො, අභයා තු හරීතකී;

අක්ඛො විභීතකො තීසු, අමතා’මලකී තිසු.

ต้นขนุน, สมอไทย, สมอพิเภก, มะขามป้อม.

570.

๕๗๐.

ලබුජො ලිකුචො චාථ, කණිකාරො දුමුප්පලො;

නිම්බො’රිට්ඨො පුචිමන්දො, කරකො තු ච දාළිමො.

ต้นมะหาด, ต้นกรรณิการ์, ต้นสะเดา, ต้นทับทิม.

571.

๕๗๑.

සරලො [Pg.48] පූතිකට්ඨඤ්ච, කපිලා තු ච සිංසපා;

සාමා පියඞ්ගු කඞ්ගුපි, සිරීසො තු ච භණ්ඩිලො.

ต้นสน, ต้นชิงชัน, ต้นข้าวฟ่าง, ต้นซึก (หรือต้นก้ามปู).

572.

๕๗๒.

සොණකො දීඝවන්තො ච,වකුලො තු ච කෙසරො;

කාකොදුම්බරිකා ඵෙග්ගු, නාගො තු නාගමාලිකා.

ต้นเพกา, ต้นพิกุล, ต้นมะเดื่อปล้อง, ต้นบุนนาค.

573.

๕๗๓.

අසොකො වඤ්ජුලො චාථ, තක්කාරී වෙජයන්තිකා;

තාපිඤ්ඡො ච තමාලො ථ, කුටජො ගිරිමල්ලිකා.

ต้นอโศก, ต้นชัยพฤกษ์, ต้นตะแบก, ต้นโมกหลวง.

574.

๕๗๔.

ඉන්දයවො ඵලෙ තස්සා, ග්ගිමන්ථො කණිකා භවෙ;

නිගුණ්ඨි’ත්ථී සින්දුවාරො, තිණසුඤ්ඤං තු මල්ලිකා.

เมล็ดโมกหลวง, ต้นอัคคีทวาร, ต้นคนทีเขมา, ต้นมะลิ.

575.

๕๗๕.

සෙඵාලිකා නීලිකා ථ, අප්ඵොටා වනමල්ලිකා;

බන්ධුකො ජයසුමනං, භණ්ඩිකො බන්ධුජීවකො.

ต้นกรรณิการ์, ต้นมะลิป่า, ต้นดอกเข็ม (หรือดอกชบา).

576.

๕๗๖.

සුමනා ජාතිසුමනා, මාලතී ජාති වස්සිකී;

යූථිකා මාගධී චාථ, සත්තලා නවමල්ලිකා.

ดอกมะลิลา, ดอกมะลิซ้อน, ดอกพุทธชาด, ดอกมะลิวัลย์.

577.

๕๗๗.

වාසන්තී,ත්ථී අතිමුත්තො, කරවීරො’ස්සමාරකො;

මාතුලුඞ්ගො බීජපූරො, උම්මත්තො තු ච මාතුලො.

ต้นพุทธชาด, ต้นยี่โถ, ต้นมะงั่ว, ต้นลำโพง.

578.

๕๗๘.

කරමන්දො සුසෙනො ච, කුන්දං තු මාඝ්‍ය මුච්චතෙ;

දෙවතාසො තු ජීමූතො,ථා’මිලාතො මහාසහා.

ต้นมะม่วงหาวมะนาวโห่, ดอกมะลิเลื้อย, ต้นฟ้าทะลายโจร, ดอกบานไม่รู้โรย.

579.

๕๗๙.

අථො සෙරෙය්‍යකො දාසී,කිං කිරාතො කුරණ්ටකො;

අජ්ජුකො සිතපණ්ණාසො, සමීරණො ඵණිජ්ජකො.

ต้นอังกาบ, ต้นแมงลัก, ต้นโหระพา.

580.

๕๘๐.

ජපා තු ජයසුමනං, කරීරො කකචො භවෙ;

රුක්ඛාදනී ච වන්දාකා, චිත්තකො ත්ව’ග්ගිසඤ්ඤිතො.

ดอกชบา, ต้นกระบองเพชร, ต้นกาฝาก, ต้นเจตมูลเพลิง.

581.

๕๘๑.

අක්කො විකීරණො තස්මිං,ත්ව’ ළක්කො සෙතපුප්ඵකෙ;

පූතිලතා ගළොචී ච, මුබ්බා මධුරසා ප්‍යථ.

ต้นรัก, ต้นรักขาว, บอระเพ็ด, เถาเอ็นอ่อน.

582.

๕๘๒.

කපිකච්ඡු දුඵස්සො ථ, මඤ්ජිට්ඨා විකසා භවෙ;

අම්බට්ඨා ච තථා පාඨා, කටුකා කටුරොහිණී.

หมามุ่ย, ต้นคราม, ต้นกรุงเขมา, โกฐก้านพร้าว.

583.

๕๘๓.

අපාමග්ගො [Pg.49] සෙඛරිකො, පිප්පලී මාගධී මතා;

ගොකණ්ටකො ච සිඞ්ඝාටො, කොලවල්ලී’භපිප්පලී.

ต้นหญ้าพันงู, ดีปลี, ต้นหนามกระสุน, ดีปลีเชือก.

584.

๕๘๔.

ගොලොමී තු වචා චාථ, ගිරිකණ්‍ය’පරාජිතා;

සීහපුච්ඡී පඤ්හිපණ්ණී, සාලපණ්ණී තු ච’ත්ථිරා;

(චථිරා).

ว่านน้ำ, อัญชัน, หางสิงห์, ต้นสาลปัณณี.

585.

๕๘๕.

නිදිද්ධිකා තු බ්‍යග්ඝී ච, අථ නීලී ච නීලිනී;

ජිඤ්ජුකො චෙව ගුඤ්ජා ථ, සතමූලී සතාවරී.

มะเขือพวง, ต้นคราม, มะกล่ำตาหนู, รากสามสิบ.

586.

๕๘๖.

මහොසධං ත්ව’තිවිසා, බාකුචී සොමවල්ලිකා;

දාබ්බී දාරුහලිද්දා ථ, බිළඞ්ගං චිත්‍රතණ්ඩුලා.

อติวิสา, ต้นสะค้าน, ขมิ้นเครือ, เบญกานี.

587.

๕๘๗.

නුහී චෙව මහානාමො, මුද්දිකා තු මධුරසා;

අථාපි මධුකං යට්ඨි, මධුකාමධුයට්ඨිකා.

ต้นสลัดได, องุ่น, ชะเอมเทศ.

588.

๕๘๘.

වාතිඞ්ගණො ච භණ්ඩාකී, වාත්තාකී බ්‍රහතී ප්‍යථ;

නාගබලා චෙව ඣසා, ලාඞ්ගලී තු ච සාරදී.

มะเขือขื่น, ต้นขัดมอน, ต้นดองดึง.

589.

๕๘๙.

රම්භා ච කදලී මොචො, කප්පාසී බදරා භවෙ;

නාගලතා තු තම්බූලී, අග්ගිජාලා තු ධාතකී.

กล้วย, ฝ้าย, พุทรา, พลู, ตะแบก.

590.

๕๙๐.

තිවුතා තිපුටා චාථ, සාමා කාළා ච කථ්‍යතෙ;

අථො සිඞ්ගී ච උසභො, රෙණුකා කපිළා භවෙ.

ต้นส้มป่อย, ต้นส้มป่อยดำ, ต้นสมอไทย, ต้นเรณุกา.

591.

๕๙๑.

හිරිවෙරඤ්ච වාලඤ්ච, රත්තඵලා තු බිම්බිකා;

සෙලෙය්‍ය’ මස්මපුප්ඵඤ්ච, එලා තු බහුලා භවෙ.

หญ้าแฝก, ตำลึง, หินดอกไม้ (กำยาน), กระวาน.

592.

๕๙๒.

කුට්ඨඤ්ච බ්‍යාධි කථිතො, වානෙය්‍යං තු කුටන්නටං;

ඔසධි ජාතිමත්තම්හි, ඔසධං සබ්බ’ මජාතියං.

โกฐสอ, หญ้ารังกา, ยา (ที่เกิดตามธรรมชาติ), ยา (ทุกชนิด).

593.

๕๙๓.

මූලං පත්තං කළීර’ග්ගං, කන්දං මිඤ්ජා ඵලං තථා;

තචො පුප්ඵඤ්ච ඡත්තන්ති, සාකං දසවිධං මතං.

ราก, ใบ, หน่อ, ยอด, หัว, ไส้ใน, ผล, เปลือก, ดอก, และเห็ด, ผักมี ๑๐ ชนิด.

594.

๕๙๔.

පපුන්නාටො එළගලො,තණ්ඩුලෙය්‍යො’ප්පමාරිසො;

ජීවන්ති ජීවනී චාථ, මධුරකො ච ජීවකො.

ชุมเห็ดเทศ, ผักโขม, ผักเชียงดา, ว่านเพชรหึง.

595.

๕๙๕.

මහාකන්දො ච ලසුණං, පලණ්ඩු තු සුකන්දකො;

පටොලො තිත්තකො චාථ, භිඞ්ගරාජො ච මක්කවො.

กระเทียม, หอมใหญ่, บวบ (หรือมะระ), กะเม็ง.

596.

๕๙๖.

පුනන්නවා [Pg.50] සොථඝාතී, විතුන්නං සුනිසණ්ණකං;

කාරවෙල්ලො තු සුසවී, තුම්බ්‍යා’ලාබු ච ලාබු සා.

ผักเบี้ยใหญ่, ผักแว่น, มะระขี้นก, น้ำเต้า.

597.

๕๙๗.

එළාලුකඤ්ච කක්කාරී, කුම්භණ්ඩො තු ච වල්ලිභො;

ඉන්දවාරුණී විසාලා, වත්ථුකං වත්ථුලෙය්‍යකො.

แตงร้าน, แตงกวา, ฟักทอง, ฟักทอง; เถาหัวด้วน, เถาหัวด้วน, ผักกาด, ผักกาด.

598.

๕๙๘.

මූලකො නිත්ථියං චුච්චු, තම්බකො ච කලම්බකො;

සාකභෙදා කාසමද්ද, ඣජ්ඣරී ඵග්ගවා’දයො.

หัวไชเท้า, ผักบุ้ง, ผักบุ้ง, ผักบุ้ง; ชนิดของผักมี ผักคาสมัททะ, ผักจัชฌรี และผักผัคควะเป็นต้น.

599.

๕๙๙.

සද්දලො චෙව දුබ්බා ච, ගොලොමී සා සිතා භවෙ;

ගුන්දා ච භද්දමුත්තඤ්ච, රසාලො තු’ච්ඡු වෙළු තු.

หญ้าแพรก, หญ้าแพรก, หญ้าแพรกขาว, หญ้าแพรกขาว; หญ้าแห้วหมู, หญ้าแห้วหมู, อ้อย, อ้อย, ไม้ไผ่.

600.

๖๐๐.

තචසාරො වෙණු වංසො, පබ්බං තු ඵලු ගණ්ඨිසො;

කීචකා තෙ සියුං වෙණූ, යෙ නදන්ත්‍යා’නිලද්ධුතා.

ไม้ไผ่, ไม้ไผ่, ไม้ไผ่; ข้อ, ข้อ, ข้อ; ไม้ไผ่เหล่าใดที่ส่งเสียงดังเมื่อลมพัด ไม้ไผ่เหล่านั้นเรียกว่าไม้ไผ่คีจักกะ.

601.

๖๐๑.

නළො ච ධමනො පොට, ගලො තු කාස මිත්ථි න;

තෙජනො තු සරො, මූලං, තූ’ සීරං බීරණස්ස හි.

ไม้อ้อ, ไม้อ้อ, ไม้อ้อ, ไม้อ้อ; หญ้าพง; ไม้ศร, ไม้ศร; รากของหญ้าแฝกคือแฝกหอม.

602.

๖๐๒.

කුසො වරහිසං දබ්බො, භූතිණකං තු භූතිණං;

ඝාසො තු යවසො චාථ,පූගො තු කමුකො භවෙ.

หญ้าคา, หญ้าคา, หญ้าคา; หญ้าหอม, หญ้าหอม; หญ้าสำหรับสัตว์กิน, หญ้าสำหรับสัตว์กิน; หมาก, หมาก.

603.

๖๐๓.

තාලො විභෙදිකා චාථ, ඛජ්ජුරී සින්දි වුච්චති;

ต้นตาล, ต้นตาล; ต้นอินทผลัมเรียกว่าสินทิ.

604.

๖๐๔.

හින්තාල, තාල, ඛජ්ජූරී, නාලිකෙරා තථෙව ච;

තාලී ච කෙතකී නාරී, පූගො ච තිණපාදපාති.

ต้นหินตาล, ต้นตาล, ต้นอินทผลัม, และต้นมะพร้าวก็เช่นกัน; ต้นตาลี, ต้นการะเกด, และต้นหมาก เหล่านี้เป็นต้นไม้จำพวกหญ้า.

ඉති අරඤ්ඤවග්ගො.

จบหมวดป่า.

6. අරඤ්ඤාදිවග්ග

๖. หมวดป่าเป็นต้น.

605.

๖๐๕.

පබ්බතො ගිරි සෙලො’ද්දි, නගා’චල, සිලුච්චයා;

සිඛරී භූධරොථ බ්භ, පාසාණා’ස්මො’පලො සිලා.

ภูเขา, ภูเขา, ภูเขา, ภูเขา, ภูเขา, ภูเขา, ภูเขา; ภูเขา, ภูเขา, ภูเขา; หิน, หิน, หิน, หิน.

606.

๖๐๖.

ගිජ්ඣකූටො ච වෙභාරො, වෙපුල්ලො’සිගිලී නගා;

විඤ්ඣො පණ්ඩව වඞ්කාදී, පුබ්බසෙලො තු චො’දයො;

මන්දරො පරසෙලො’ත්ථො, හිමවා තු හිමාචලො.

ภูเขาคิชฌกูฏ, ภูเขาเวภาระ, ภูเขาเวปุลละ, ภูเขาอิสิคิลิ; ภูเขาวินธัย, ภูเขาปัณฑวะ, และภูเขาวังกะเป็นต้น; ภูเขาตะวันออกคือภูเขาอุทัย; ภูเขามันทร, ภูเขาปรัสสระ; ภูเขาหิมพานต์, ภูเขาหิมพานต์.

607.

๖๐๗.

ගන්ධමාදන කෙලාස, චිත්තකූට සුදස්සනා;

කාලකූටො තිකූටා’ස්ස, පත්ථො තු සානු නිත්ථියං.

ภูเขาคันธมาทน์, ภูเขาไกรลาส, ภูเขาจิตรกูฏ, ภูเขาสุทัสสนะ; ภูเขากาลกูฏ, ภูเขาติกูฏ; ที่ราบสูงบนภูเขา, ที่ราบสูงบนภูเขา.

608.

๖๐๘.

කූටො [Pg.51] වා සිඛරං සිඞ්ගං, පපාතො තු තටො භවෙ;

නිතම්බො කටකො නිත්ථී, නිජ්ඣරො පසවො’ම්බුනො.

ยอดเขา, ยอดเขา, ยอดเขา; หน้าผา, หน้าผา; ไหล่เขา, ไหล่เขา; น้ำตก, น้ำตก.

609.

๖๐๙.

දරී’ත්ථී කන්දරො ද්වීසු, ලෙණං තු ගබ්භරං ගුහා;

සිලාපොක්ඛරණී සොණ්ඩී, කුඤ්ජං නිකුඤ්ජ මිත්ථි න.

ซอกเขา, ซอกเขา; ถ้ำ, ถ้ำ, ถ้ำ; สระหิน, สระหิน; ซอกเขาที่มีพุ่มไม้, ซอกเขาที่มีพุ่มไม้.

610.

๖๑๐.

උද්ධ මධිච්චකා සෙල, ස්සාසන්නා භූම්‍යු පච්චකා;

පාදො තු’පන්තසෙලො ථ,ධාතු’ත්තො ගෙරිකාදිකො.

ที่ราบสูงบนภูเขา; ที่ราบต่ำเชิงเขา; เชิงเขา, เชิงเขา; แร่ธาตุมีดินแดงเป็นต้น.

ඉති සෙලවග්ගො.

จบหมวดภูเขา.

611.

๖๑๑.

මිගින්දො කෙසරී සීහො, තරච්ඡො තු මිගාදනො;

බ්‍යග්ඝො තු පුණ්ඩරීකො ථ, සද්දූලො දීපිනී’රිතො.

ราชสีห์, ราชสีห์, ราชสีห์; เสือดาว, เสือดาว; เสือโคร่ง, เสือโคร่ง; เสือเหลือง, เสือเหลือง.

612.

๖๑๒.

අච්ඡො ඉක්කො ච ඉස්සො තු,කාළසීහො ඉසො ප්‍යථ;

රොහිසො රොහිතො චාථ,ගොකණ්ණො ගණි කණ්ටකා.

หมี, หมี, หมี; หมีดำ, หมีดำ; กวางแดง, กวางแดง; กวางโกกรรณะ.

613.

๖๑๓.

ඛග්ග ඛග්ගවිසාණා තු, පලාසාදො ච ගණ්ඩකො;

බ්‍යග්ඝාදිකෙ වාළමිගො, සාපදො ථ ප්ලවඞ්ගමො.

แรด, แรด, แรด, แรด; สัตว์ร้ายมีเสือโคร่งเป็นต้น, สัตว์ร้าย; ลิง.

614.

๖๑๔.

මක්කටො වානරො සාඛා, මිගො කපි වලීමුඛො;

පලවඞ්ගො, කණ්හතුණ්ඩො,ගොනඞ්ගුලො ති සො මතො.

ลิง, ลิง, ลิง, ลิง, ลิง, ลิง; ค่าง, ค่าง.

615.

๖๑๕.

සිඞ්ගාලො ජම්බුකො කොත්ථු, භෙරවො ච සිවා ප්‍යථ;

බිළාරො බබ්බු මඤ්ජාරො, කොකො තු ච වකො භවෙ.

สุนัขจิ้งจอก, สุนัขจิ้งจอก, สุนัขจิ้งจอก, สุนัขจิ้งจอก, สุนัขจิ้งจอก; แมว, แมว, แมว; หมาป่า, หมาป่า.

616.

๖๑๖.

මහිංසො ච ලුලායො ථ,ගවජො ගවයො සමා;

සල්ලො තු සල්ලකො ථා’ස්ස,ලොමම්හි සලලං සලං.

ควาย, ควาย; วัวป่า, วัวป่า; เม่น, เม่น; ขนของเม่นนั้นเรียกว่า สลละ และ สละ.

617.

๖๑๗.

හරිණො මිග සාරඞ්ගා, මගො අජිනයොනි ච;

සූකරො තු වරොහො ථ,පෙලකො ච සසො භවෙ.

กวาง, กวาง, กวาง, กวาง, กวาง; หมู, หมู; กระต่าย, กระต่าย.

618.

๖๑๘.

එණෙය්‍යො [Pg.52] එණීමිගො ච, පම්පටකො තු පම්පකො;

වාතමිගො තු චලනී, මූසිකො ත්වා’ඛු උන්දුරො.

กวางเอณีย์, กวางเอณีย์; กวางปัมปะฏกะ, กวางปัมปะกะ; กวางลม, กวางลม; หนู, หนู, หนู.

619.

๖๑๙.

චමරො පසදො චෙව, කුරුඞ්ගො මිගමාතුකා;

රුරු රඞ්කු ච නීකො ච, සරභාදී මිගන්තරා.

จามรี, กวางปัสสาทะ; กวางกุรุงคะ, กวางมิกะมาตุ; กวางรุรุ, กวางรังกุ, กวางนีโก; และกวางสรภะเป็นต้น เป็นกวางชนิดอื่นๆ.

620.

๖๒๐.

පියකො චමූරු කදලී, මිගාදී චම්මයොනයො;

මිගා තු පසවො සීහා, දයො සබ්බචතුප්පදා.

กวางปิยกะ, กวางจมูรุ, กวางกทลี; กวางเหล่านี้เป็นต้นเป็นสัตว์ที่มีหนังเป็นที่เกิด; สัตว์, สัตว์; สัตว์สี่เท้าทั้งหมดมีราชสีห์เป็นต้น.

621.

๖๒๑.

ලූතා තු ලූතිකා උණ්ණ, නාභි මක්කටකො සියා;

විච්ඡිකො ත්වා’ළි කථිතො, සරබූ ඝරගොළිකා.

แมงมุม, แมงมุม, แมงมุม, แมงมุม; แมงป่อง, แมงป่อง; จิ้งจก, จิ้งจก.

622.

๖๒๒.

ගොධා කුණ්ඩො ප්‍යථො කණ්ණ, ජලූකා සතපද්‍යථ;

කලන්දකො කාළකා ථ, නකුලො මඞ්ගුසො භවෙ.

ตะกวด, ตะกวด; ตะขาบ, ตะขาบ; กระรอก, กระรอก; พังพอน, พังพอน.

623.

๖๒๓.

කකණ්ටකො ච සරටො, කීටො තු පුළවො කිමි;

පාණකො චාප්‍යථො උච්චා,ලිඞ්ගො ලොමසපාණකො.

กิ้งก่า, กิ้งก่า; แมลง, หนอน, หนอน; สัตว์เล็กๆ; บุ้ง, บุ้ง.

624.

๖๒๔.

විහඞ්ගො විහගො පක්ඛී, විහඞ්ගම ඛග’ණ්ඩජා;

සකුණො ච සකුන්තො වි, පතඞ්ගො සකුණී ද්විජො.

นก, วิหค, ปักขี, วิหังคม, ขค, อัณฑช, สกุณ, สกุนตะ, ปตังค, สกุณี, ทวิช.

625.

๖๒๕.

වක්කඞ්ගො පත්තයානො ච, පතන්තො නීළජො භවෙ;

තබ්භෙදා වට්ටකා ජීව, ඤ්ජීවො චකොර තිත්තිරා.

วักกังคะ (มีอวัยวะคด), ปัตตยานะ (ไปด้วยปีก), ปตันตะ (บินไป), นีฬชะ (เกิดในรัง). บรรดาชนิดของนกเหล่านั้น มีนกคุ่ม, นกชีวญชีวะ, นกจโกระ, นกติตติระ.

626.

๖๒๖.

සාළිකා කරවීකො ච, රවිහංසො කුකුත්ථකො;

කාරණ්ඩවො ච පිලවො, පොක්ඛරසාතකා’දයො.

นกสาลิกา, นกการเวก, นกหงส์แดง (รวิหงส์), นกกุกุตถกะ, นกการัณฑวะ, นกปิลวะ, นกโปกขรสาทกะ เป็นต้น.

627.

๖๒๗.

පතත්තං පෙඛුණං පත්තං, පක්ඛො පිඤ්ඡං ඡදො ගරු;

අණ්ඩං තු පක්ඛිබීජෙ ථ, නීළො නිත්ථී කුලාවකං.

ปีก (ปตัตตะ, เปขุณะ, ปัตตะ, ปักขะ, ปิญฉะ, ฉทะ, ครุ). ไข่ (ชื่อว่าพืชของนก). รัง (นีฬะ, กุลาวกะ).

628.

๖๒๘.

සුපණ්ණමාතා විනතා, මිථුනං ථීපුමද්වයං;

යුගං තු යුගලං ද්වන්දං, යමකං යමලං යමං.

พระวินตา มารดาของพญาครุฑ. คู่ (หญิงชายสองคน). คู่, คู่กัน, สอง, แฝด, คู่แฝด, คู่.

629.

๖๒๙.

සමූහො ගණ සඞ්ඝාතා, සමුදායො ච සඤ්චයො;

සන්දොහො නිවහො ඔඝො, විසරො නිකරො චයො.

หมู่, คณะ, สังฆาต, สมุทัย, สัญจยะ, สันโทหะ, นิวัหะ, โอฆะ, วิสาระ, นิกระ, จยะ.

630.

๖๓๐.

කායො ඛන්ධො සමුදයො, ඝටා සමිති සංහති;

රාසි පුඤ්ජො සමවායො, පූගො ජාතං කදම්බකං.

กาย, ขันธ์, สมุทัย, ฆฏา, สมิติ, สังหติ, ราสี, ปุญชะ, สมาวายะ, ปูคะ, ชาตะ, กทัมพกะ.

631.

๖๓๑.

බ්‍යූහො [Pg.53] විතාන ගුම්බා ච, කලාපො ජාල මණ්ඩලං;

සමානානං ගණො වග්ගො,සඞ්ඝො සත්ථො තු ජන්තුනං.

พยูหะ (การจัดแถว), วิธาน (กลุ่ม), คุมพะ (พุ่มไม้/กลุ่ม), กลาปะ (กลุ่ม), ชาละ (ข่าย/กลุ่ม), มณฑล (วงกลม/กลุ่ม). หมู่ของคนเสมอกัน เรียกว่า วรรค. หมู่ของสัตว์ เรียกว่า สังฆะ และ สัตถะ.

632.

๖๓๒.

සජාතිකානං තු කුලං, නිකායො තු සධම්මිනං;

යූථො නිත්ථී සජාතිය, තිරච්ඡානානමුච්චතෙ.

ตระกูลของสัตว์ชาติเดียวกัน. นิกาย (หมู่แห่งผู้มีธรรมเสมอกัน). ฝูงสัตว์เดรัจฉานชาติเดียวกัน.

633.

๖๓๓.

සුපණ්ණො වෙනතෙය්‍යො ච, ගරුළො විහගාධිපො;

පරපුට්ඨො පරභතො, කුණාලො කොකිලො පිකො.

สุบรรณ, เวนไตย, ครุฑ, วิหคาธิป (เจ้าแห่งนก). ปรปุฏฐะ (นกที่ผู้อื่นเลี้ยง), ปรภตะ (นกที่ผู้อื่นเลี้ยง), กุณาละ, โกกิละ, ปิกะ (นกกาเหว่า).

634.

๖๓๔.

මොරො මයූරො වරහී, නීලගීව සිඛණ්ඩිනො;

කලාපී ච සිඛී කෙකී, චූළා තු ච සිඛා භවෙ.

นกยูง, มยูร, วรหี, นีลกีวะ (มีคอสีน้ำเงิน), สิขัณฑิน (มีหงอน). กลาปี (มีหางเป็นพวง), สิขี (มีหงอน), เกกี (นกยูง). จุฬา, สิขา (หงอน).

635.

๖๓๕.

සිඛණ්ඩො වරහඤ්චෙව, කලාපො පිඤ්ඡ මප්‍යථ;

චන්දකො මෙචකො චාථ, ඡප්පදො ච මධුබ්බතො.

สิขัณฑะ (หงอน), วรหะ (หงอน). กลาปะ (พวงหาง), ปิญฉะ (ขนหาง). จันทกะ (จุดกลมคล้ายพระจันทร์), เมจกะ (จุดกลมคล้ายพระจันทร์). ภมร (มีหกเท้า), มธุพพตะ (ผู้ดื่มน้ำหวาน).

636.

๖๓๖.

මධුලීහො මධුකරො, මධුපො භමරො අලි;

පාරාවතො කපොතො ච, කකුටො ච පාරෙවතො.

มธุลีหะ (ผู้เลียน้ำหวาน), มธุกร (ผู้ทำน้ำหวาน), มธุบะ (ผู้ดื่มน้ำหวาน), ภมร (ผึ้ง), อลิ (ผึ้ง). นกพิราบ, กโปตะ, กกุฏะ, ปาเรวตะ.

637.

๖๓๗.

ගිජ්ඣො ගද්ධොථ කුලලො, සෙනො බ්‍යග්ඝීනසො ප්‍යථ;

තබ්භෙදා සකුණග්ඝි’ත්ථී, ආටො දබ්බිමුඛද්විජො.

แร้ง (คิชฌะ, คัทธะ), กุลาละ (เหยี่ยว), เสนะ (เหยี่ยว), พยัคฆีนัสสะ (เหยี่ยว). บรรดาชนิดของนกเหล่านั้น มีนกสกุณัคฆี (นกเหยี่ยว), นกอาฏะ, นกดัพพิมุขะ (นกปากช้อน).

638.

๖๓๘.

උහුඞ්කාරො උලූකො ච, කොසියො වායසාරි ච;

කාකො ත්ව’රිට්ඨො ධඞ්කො ච, බලිපුට්ඨො ච වායසො.

นกฮูก, อุลลูกะ, โกสิยะ, วายสสารี (ศัตรูของกา). กา, อริฏฐะ, ธังคะ, พลิปุฏฐะ, วายสะ.

639.

๖๓๙.

කාකොලො වනකාකො ථ,ලාපො ලටුකිකා ප්‍යථ;

වාරණො හත්ථිලිඞ්ගො ච, හත්ථිසොණ්ඩවිහඞ්ගමො.

นกกาป่า, ลาปะ (นกคุ่ม), ลฏุกิกา (นกคุ่ม). วารณะ (นกช้าง), หัตถิลิงคะ (นกช้าง), หัตถิโสณฑวิหังคม (นกที่มีงวงเหมือนช้าง).

640.

๖๔๐.

උක්කුසො කුරරො කොල,ට්ඨිපක්ඛිම්හි ච කුක්කුහො;

සුවො තු කීරො ච සුකො, තම්බචූළො තු කුක්කුටො.

นกออก, กุรระ (นกออก), โกลัฏฐิปักขี (นกกระสา), กุกกุหะ (นกกระสา). นกแก้ว, กีระ, สุกะ. ไก่, ตัมพจูฬะ (มีหงอนแดง).

641.

๖๔๑.

වනකුක්කුටො ච නිජ්ජිව්හො, අථ කොඤ්චා ච කුන්තනී;

චක්කවාකො තු චක්කව්හො, සාරඞ්ගොතු ච චාතකො.

ไก่ป่า, นิจชีวหะ (ไม่มีลิ้น). นกกระเรียน, กุนตนี (นกกระเรียน). นกจักรพาก, จักกวะ. นกสารังคะ, นกจาตกะ.

642.

๖๔๒.

තුලියො පක්ඛිබිළාලො,සතපත්තො තු සාරසො;

බකො තු සුක්කකාකොථ,බලාකා විසකණ්ඨිකා.

นกตุลิยะ, ปักขิพิฬาล (ค้างคาวแม่ไก่). นกสัตตปัตตะ, นกสารส. นกยาง (พกะ), สุกกะกากะ (กาสีขาว). นกยาง (พลาหกะ), วิสกัณฐิกา.

643.

๖๔๓.

ලොහපිට්ඨො තථා කඞ්කො, ඛඤ්ජරීටො තු ඛඤ්ජනො;

කලවිඞ්කො තු චාටකො, දින්දිභො තු කිකී භවෙ.

นกโลหปิฏฐะ (มีหลังแดง), กังคะ (นกกระสา). นกขัญชรีฏะ, ขัญชนะ (นกเด้าดิน). นกกลวิงกะ (นกกระจาบ), จาตกะ. นกทินทิภะ, กิกี (นกแต้วแร้ว).

644.

๖๔๔.

කාදම්බො [Pg.54] කාළහංසොථ, සකුන්තො භාසපක්ඛිනි;

ධූම්‍යාටො තු කලිඞ්ගොථ,දාත්‍යූහො කාළකණ්ඨකො.

นกกาฬหงส์, กาฬหงส์ (หงส์ดำ). นกสกุนตะ, ภาสปักขินี (นกที่มีปีกส่องแสง). นกธูมยาฏะ, กลิงคะ. นกทาตยูหะ, กาฬกัณฐกะ (มีคอดำ).

645.

๖๔๕.

ඛුද්දාදී මක්ඛිකාභෙදා, ඩංසො පිඞ්ගලමක්ඛිකා;

ආසාටිකා මක්ඛිකාණ්ඩං, පතඞ්ගො සලභො භවෙ.

แมลงวันชนิดเล็กๆ เป็นต้น. เหลือบ, แมลงวันสีน้ำตาล. แมลงวันไข่, ไข่แมลงวัน. ผีเสื้อ, ตั๊กแตน.

646.

๖๔๖.

සූචිමුඛො ච මකසො, චීරී තු ඣල්ලිකා ථ ච;

ජතුකා ජිනපත්තා ථ, හංසො සෙතච්ඡදො භවෙ.

ยุง (มีปากเหมือนเข็ม), มกส. จิ้งหรีด, ชัลลิกา. ค้างคาว, ชินปัตตา. หงส์, เศตฉทะ (มีขนขาว).

647.

๖๔๗.

තෙ රාජහංසා රත්තෙහි, පාදතුණ්ඩෙහි භාසිතා;

මල්ලිකා’ඛ්‍යා ධතරට්ඨා, මලීනෙහ්‍ය’සිතෙහි ච.

หงส์เหล่านั้นที่มีเท้าและจะงอยปากสีแดง เรียกว่า ราชหงส์. หงส์ที่มีสีมัว (ดำ) เรียกว่า มัลลิกา. หงส์ที่มีสีขาว เรียกว่า ธตรัฏฐะ.

648. තිරච්ඡො තු තිරච්ඡානො, තිරච්ඡානගතො සියාති.

๖๔๘. สัตว์เดรัจฉาน, สัตว์เดรัจฉาน.

ඉති අරඤ්ඤාදිවග්ගො.

จบอรัณญาธิวรรค.

7. පාතාලවග්ග

๗. ปาตาลวรรค

649.

๖๔๙.

අධොභුවනං පාතාලං, නාගලොකො රසාතලං;

රන්ධං තු විවරං ඡිද්දං, කුහරං සුසිරං බිලං.

ใต้พื้นโลก, บาดาล, นาคโลก, รสาทล. รู, ช่อง, โพรง, คูหา, สุสิระ, บิล.

650.

๖๕๐.

සුසි’ත්ථී ඡිග්ගලං සොබ්භං, සච්ඡිද්දෙ සුසිරං තිසු;

ථියං තු කාසු ආවාටො, සප්පරාජා තු වාසුකී.

รู (สุสิ, ฉิกคละ, โสพภะ). มีรู, กลวง (สุสิระ). หลุม, บ่อ (กาสุ, อาวาฏะ). พญานาค, วาสุกี.

651.

๖๕๑.

අනන්තො නාගරාජා ථ, වාහසො’ජගරො භවෙ;

ගොනසො තු තිලිච්ඡො ථ,දෙඩ්ඩුභො රාජුලො භවෙ.

อนันตะ (พญานาค). วาหสะ, อชคร (งูเหลือม). โคนสะ, ติลิจฉะ (งูแมวเซา). เฑฑฒุภะ, ราชุละ (งูน้ำ).

652.

๖๕๒.

කම්බලො’ස්සතරො මෙරු, පාදෙ නාගාථ ධම්මනී;

සිලුත්තො ඝරසප්පො ථ, නීලසප්පො සිලාභු ච.

งูกัมพละ, งูอัสสตร, งูเมรุ, งูนาคะ, งูธัมมนี; งูสิรุตตะ, งูบ้าน; งูเขียว, งูสิลาภู

653.

๖๕๓.

ආසිවිසො භුජඞ්ගො’හි, භුජගො ච භුජඞ්ගමො;

සරීසපො ඵණී සප්පා, ලගද්දා භොගි පන්නගා.

อสรพิษ, งู, งู, งู, งู; สัตว์เลื้อยคลาน, งูมีหงอน (หรือมีพังพาน), งู, งู, งูมีขนด, งู

654.

๖๕๔.

ද්විජිව්හො උරගො වාළො, දීඝො ච දීඝපිට්ඨිකො;

පාදූදරො විසධරො, භොගො තු ඵණිනො තනු.

สัตว์สองลิ้น, งู, สัตว์ร้าย; สัตว์ตัวยาว, สัตว์หลังยาว; สัตว์มีท้องเป็นเท้า, ผู้ทรงพิษ; ส่วนลำตัวของงูมีหงอน เรียกว่า ภพ (ขนด)

655.

๖๕๕.

ආසී’ත්ථී [Pg.55] සප්පදාඨා ථ, නිම්මොකො කඤ්චුකො සමා;

විසං ත්ව’නිත්ථී ගරළං, තබ්භෙදා වා හලාහලො.

อาสี (เขี้ยวงู), เขี้ยวงู; นิมโมกะ และ กัญจุกะ (คราบงู); วิสะ และ ครฬะ (พิษ); พิษชนิดหนึ่งคือ หลาหละ

656.

๖๕๖.

කාළකූටාදයො චාථ, වාළග්ගාත්‍ය’හිතුණ්ඩිකො;

กาฬกูฏะเป็นต้น (ชื่อยาพิษ); ผู้จับสัตว์ร้าย, หมองู

657.

๖๕๗.

නිරයො දුග්ගති’ත්ථී ච, නරකො, සො මහා’ට්ඨධා;

සඤ්ජීවො කාළසුත්තො ච, මහාරොරුව රොරුවා;

පතාපනො අවීචි’ත්ථී, සඞ්ඝාතො තාපනො ඉති.

นิรยะ, ทุคติ (อิตถีลิงค์), นรก; นรกนั้นมี ๘ ขุมใหญ่ คือ สัญชีวะ, กาฬสุตตะ, มหารุรุวะ, รุรุวะ, ปตาปนะ, อเวจี (อิตถีลิงค์), สังฆาตะ, ตาปนะ

658.

๖๕๘.

ථියං වෙතරණී ලොහ, කුම්භී තත්ථ ජලාසයා;

කාරණිකො නිරයපො,නෙරයිකො තු නාරකො.

เวตรณี (อิตถีลิงค์), โลหกุมภี (หม้อเหล็ก) เป็นแหล่งน้ำในนรกนั้น; การณิกะ, นิรยบาล (ผู้รักษานรก); เนรยิกะ, นารกะ (สัตว์นรก)

659.

๖๕๙.

අණ්ණවො සාගරො සින්ධු, සමුද්දො රතනාකරො;

ජලනිඣු’ දධි, තස්ස, භෙදා ඛීරණ්ණවාදයො.

อรรณพ, สาคร, สินธุ, สมุทร, รัตนากร, ชลนิธิ, อุทธิ (มหาสมุทร); ประเภทของมหาสมุทรนั้นมีขีรอรรณพ (ทะเลน้ำนม) เป็นต้น

660.

๖๖๐.

වෙලා’ස්ස කූලදෙසො ථ,ආවට්ටො සලිලබ්භමො;

ථෙවො තු බින්දු ඵුසිතං, භමො තු ජලනිග්ගමො.

เวลา (ชายฝั่ง); อาวัฏฏะ, สลิลัพภมะ (น้ำวน); เถวะ, พินทุ, ผุสิตะ (หยดน้ำ); ภมะ (ทางระบายน้ำ)

661.

๖๖๑.

ආපො පයො ජලං වාරි, පානීයං සලිලං දකං;

අණ්ණො නීරං වනං වාලං, තොයං අම්බු’දකඤ්ච කං.

อาโป, ปโย, ชละ, วาริ, ปานียะ, สลิละ, ทกะ, อรรณะ, นีระ, วนะ, วาละ, โตยะ, อัมพุ, อุทกะ, กะ (น้ำ)

662.

๖๖๒.

තරඞ්ගො ච තථා භඞ්ගො, ඌමි වීචි පුමිත්ථියං;

උල්ලොලො තු ච කල්ලොලො, මහාවීචීසු කථ්‍යතෙ.

ตรังคะ, ภังคะ, อูมิ, วีจิ (ปุงลิงค์และอิตถีลิงค์) (คลื่น); อุลโลละ, กัลโลละ (ใช้เรียกคลื่นขนาดใหญ่)

663.

๖๖๓.

ජම්බාලො කලලං පඞ්කො, චික්ඛල්ලං කද්දමො ප්‍යථ;

පුලිනං වාලුකා වණ්ණු, මරූ’රු සිකතා භවෙ.

ชัมพาละ, กลละ, ปังกะ, จิกขัลละ, กัททมะ (โคลน, ตม); ปุลิระ, วาลุกา, วัณณุ, มรุ, อุรุ, สิกตา (ทราย, หาดทราย)

664.

๖๖๔.

අන්තරීපඤ්ච දීපො වා, ජලමජ්ඣගතං ථලං;

තීරං තු කූලං රොධඤ්ච, පතීරඤ්ච තටං තිසු.

อันตทีปะ, ทีปะ (เกาะ, แผ่นดินในน้ำ); ตีระ, กุละ, โรธะ, ปตีระ, ตะฏะ (๓ ลิงค์) (ฝั่ง, ตลิ่ง)

665.

๖๖๕.

පාරං පරම්හි තීරම්හි, ඔරං ත්ව’පාර මුච්චතෙ;

උළුම්පො තු ප්ලවො කුල්ලො, තරො ච පච්චරී’ත්ථියං.

ปาระ (ฝั่งโน้น); โอระ (ฝั่งนี้); อุฬุมพะ, ปลวะ, กุลละ, ตระ, ปัจจรี (อิตถีลิงค์) (แพ)

666.

๖๖๖.

තරණී තරි නාවා ච, කූපකො තු ච කුම්භකං;

පච්ඡාබන්ධො ගොටවිසො, කණ්ණධාරො තු නාවිකො.

ตรณี, ตริ, นาวา (เรือ); กูปกะ, กุมภกะ (เสากระโดงเรือ); ปัจฉาพันธะ, โคฏวิสะ (หางเสือ); กัณณธาระ, นาวิกะ (นายท้ายเรือ)

667.

๖๖๗.

අරිත්තං කෙනිපාතො ථ,පොතවාහො නියාමකො;

සංයත්තිකා තු නාවාය, වාණිජ්ජමාචරන්ති යෙ.

อริตตะ, เกนิปาตะ (พาย, แจว); โปตวาหะ, นิยามกะ (กัปตันเรือ, ต้นหน); สังยัตติกะ (พ่อค้าผู้เดินเรือ)

668.

๖๖๘.

නාවාය’ඞ්ගා’ [Pg.56] ලඞ්කාරො ච, වටාකාරො ඵියාදයො;

පොතො පවහනං වුත්තං, දොණි ත්වි’ත්ථී තථා’ම්බණං.

ส่วนประกอบของเรือมี อลังการะ, วฏาการะ (เชือกใบเรือ), ผิยะ (พาย) เป็นต้น; โปตะ, ปวหนะ (เรือ); โทณี (อิตถีลิงค์), อัมพณะ (เรือเล็ก, รางน้ำ)

669.

๖๖๙.

ගභීර නින්න ගම්භීරා, ථො ත්තානං තබ්බිපක්ඛකෙ;

අගාධං ත්ව’තලම්ඵස්සං, අනච්ඡො කලුසා’විලා.

คภีระ, นินนะ, คัมภีระ (ลึก); อุตตานะ (ตื้น) เป็นคำตรงข้าม; อคาธะ, อตลัมผัสสะ (ลึกหยั่งไม่ถึง); อนัจฉะ, กลุสะ, อาวิล (ไม่ใส, ขุ่นมัว)

670.

๖๗๐.

අච්ඡො පසන්නො විමලො, ගභීරප්පභුතී තිසු;

ධීවරො මච්ඡිකො මච්ඡ, බන්ධ කෙවට්ට ජාලිකා.

อัจฉะ, ปสันนะ, วิมละ (ใส, บริสุทธิ์); คภีระ เป็นต้น เป็น ๓ ลิงค์; ธีวระ, มัจฉิกะ, มัจฉพันธะ, เกวัฏฏะ, ชาลิกะ (ชาวประมง)

671.

๖๗๑.

මච්ඡො මීනො ජලචරො, පුථුලොමො’ම්බුජො ඣසො;

රොහිතො මග්ගුරො සිඞ්ගී, බලජො මුඤ්ජ පාවුසා.

มัจฉะ, มีนะ, ชลจร, ปุถุโลมะ, อัมพุชะ, ชสะ (ปลา); ปลาโรหิตะ, ปลามัคคุระ, ปลาสิงคี, ปลาพลชะ, ปลา มุญชะ, ปลาปาวุสะ

672.

๖๗๒.

සත්තවඞ්කො සවඞ්කො ච, නළමීනො ච ගණ්ඩකො;

සුසුකා සඵරී මච්ඡ, ප්පභෙදා මකරාදයො.

ปลาสัตตวังโก, ปลาสวังโก, ปลานฬมีนะ, ปลากัณฑกะ; ปลาสุสุกะ, ปลาสะผรี; ประเภทของปลาคือมังกร (หรือจระเข้) เป็นต้น

673.

๖๗๓.

මහාමච්ඡා තිමි තිමි, ඞ්ගලො තිමිරපිඞ්ගලො;

ආනන්දො තිමිනන්දො ච, අජ්ඣාරොහො මහාතිමි.

ปลาใหญ่ คือ ติมิ, ติมิงคละ, ติมิรปิงคละ, อานันทะ, ติมินันทะ, อัชฌาโรหะ, มหาติมิ

674.

๖๗๔.

පාසාණමච්ඡො පාඨීනො, වඞ්කො තු බළිසො භවෙ;

සුසුමාරො තු කුම්භීලො,නක්කො කුම්මො තු කච්ඡපො.

ปลาปาสาณมัจฉะ, ปลาปาฐีนะ; วังคะ, พฬิสะ (เบ็ด); สุสุมาระ, กุมภีละ, นัคคะ (จระเข้); กุมมะ, กัจฉปะ (เต่า)

675.

๖๗๕.

කක්කටකො කුළීරො ච, ජලූකා තු ච රත්තපා;

මණ්ඩූකො දද්දුරො භෙකො;

ගණ්ඩුප්පාදො මහීලතා.

กักกฏกะ, กุฬีระ (ปู); ชลูกา, รัตตปา (ปลิง); มัณฑูกะ, ทัททุระ, เภกะ (กบ); คัณฑุปปาทะ, มหีลตา (ไส้เดือน)

676.

๖๗๖.

අථ සිප්පී ච සුත්ති’ත්ථී, සඞ්ඛෙ තු කම්බු’නිත්ථියං;

ඛුද්දසඞ්ඛ්‍යෙ සඞ්ඛනඛො, ජලසුත්ති ච සම්බුකො.

สิปปี, สุตติ (อิตถีลิงค์) (หอยมุก); สังขะ, กัมพุ (นปุงสกลิงค์) (สังข์); สังข์เล็ก, สังข์นขะ; ชลสุตติ, สัมพุกะ (หอยโข่ง, หอยน้ำ)

677.

๖๗๗.

ජලාසයො ජලාධාරො, ගම්භීරො රහදො ථ ච;

උදපානො පානකූපො, ඛාතං පොක්ඛරණී’ත්ථියං.

ชลาศัย, ชลาธาร (ที่เก็บน้ำ); รหทะ (ห้วงน้ำลึก); อุทปานะ, ปานกูปะ (บ่อน้ำ); ขาตะ (สระที่ขุดขึ้น), โบกขรณี (อิตถีลิงค์) (สระบัว)

678.

๖๗๘.

තළාකො ච සරො’නිත්ථී, වාපී ච සරසී’ත්ථියං;

දහො’ම්බුජාකරො චාථ, පල්ලලං ඛුද්දකො සරො.

ตฬากะ, สระ (นปุงสกลิงค์); วาปี, สรสี (อิตถีลิงค์) (สระ, บึง); ทหะ, อัมพุชากร (บึงบัว); ปัลละ (สระน้อย)

679.

๖๗๙.

අනොතත්තො තථා කණ්ණ, මුණ්ඩො ච රථකාරකො;

ඡද්දන්තො ච කුණාලො ච, වුත්තා මන්දාකිනී’ත්ථියං.

อโนตัตตะ, กัณณมุณฑะ, รัถการะ, ฉัททันตะ, กุณาละ, มนทากินี (อิตถีลิงค์)

680.

๖๘๐.

තථා සීහප්පපාතොති, එතෙ සත්ත මහාසරා;

ආහාවො තු නිපානඤ්චා, ඛාතං තු දෙවඛාතකං.

สีหัปปปาตะ; เหล่านี้คือมหากระแส (สระใหญ่) ๗ แห่ง; อาหาวะ, นิปานะ (รางน้ำ, ที่ดื่มน้ำ); ขาตะ (สระขุด), เทวขาตกะ (สระที่เกิดเอง)

681.

๖๘๑.

සවන්තී [Pg.57] නින්නගා සින්ධු, සරිතා ආපගා නදී;

භාගීරථී තු ගඞ්ගා ථ, සම්භෙදො සින්ධුසඞ්ගමො.

สวันตี, นินนคา, สินธุ, สริตา, อาปคา, นที (แม่น้ำ); ภาคีรถี, คงคา (แม่น้ำคงคา); สัมเภทะ, สินธุสังคมะ (ที่สบกันของแม่น้ำ)

682.

๖๘๒.

ගඞ්ගා’චිරවතී චෙව, යමුනා සරභූ (සරබූ ) මහී;

ඉමා මහානදී පඤ්ච, චන්දභාගා සරස්සතී.

แม่น้ำคงคา อจิรวดี ยมุนา สรภู และมหี แม่น้ำใหญ่ ๕ สายเหล่านี้ (และ) แม่น้ำจันทภาคา แม่น้ำสรัสวดี

683.

๖๘๓.

නෙරඤ්ජරා ච කාවෙරී, නම්මදාදී ච නින්නගා;

වාරිමග්ගො පණාලී’ත්ථී, පුමෙ චන්දනිකා තු ච.

แม่น้ำเนรัญชรา แม่น้ำกาเวรี และแม่น้ำนัมมทาเป็นต้น ทางน้ำเรียกว่า ปณาลี เป็นอิตถีลิงค์ ส่วนจันทนิกา (ร่องน้ำโสโครก) เป็นปุงลิงค์

684.

๖๘๔.

ජම්බාලී ඔලිගල්ලො ච, ගාමද්වාරම්හි කාසුයං;

සරොරුහං සතපත්තං, අරවින්දඤ්ච වාරිජං.

จัมบาลีและโอลิคัลละ คือหลุมที่ประตูหมู่บ้าน สโรรุหะ สตปัตตะ อรวินทะ และวาริชะ (ล้วนหมายถึงดอกบัว)

685.

๖๘๕.

අනිත්ථී පදුමං පඞ්කෙ, රුහං නලින පොක්ඛරං;

මුළාලපුප්ඵං කමලං, භිසපුප්ඵං කුසෙසයං.

ปทุมะ ปังเครุหะ นลินะ โปกขระ มุลาลปุปผะ กมละ ภิสปุปผะ และกุเสสยะ เป็นนปุงสกลิงค์

686.

๖๘๖.

පුණ්ඩරීකං සිතං, රත්තං, කොකනදං කොකාසකො;

කිඤ්ජක්ඛො කෙසරො නිත්ථී, දණ්ඩො තු නාල මුච්චතෙ.

ปุณฑริกะ (บัวขาว) โกกนทะ (บัวแดง) โกกาสกะ กิญจักขะและเกสระ (เกสร) ไม่เป็นอิตถีลิงค์ ส่วนก้านบัวเรียกว่า นาละ

687.

๖๘๗.

භිසං මුළාලො නිත්ථී ච, බීජකොසො තු කණ්ණිකා;

පදුමාදිසමූහෙ තු, භවෙ සණ්ඩමනිත්ථියං.

ภิสะและมุลาละ (เหง้าบัว) ไม่เป็นอิตถีลิงค์ ส่วนกรรณิกาคือรังบัว (ฝักบัว) ส่วนหมู่แห่งดอกบัวเป็นต้น เรียกว่า สัณฑะ เป็นนปุงสกลิงค์

688.

๖๘๘.

උප්පලං කුවලයඤ්ච, නීලං ත්වි’න්දීවරං සියා;

සෙතෙතු කුමුදඤ්චස්ස, කන්දො සාලූක මුච්චතෙ.

อุบลและกุวลยะ (ดอกบัว) บัวเขียวเรียกว่า อินทีวระ ส่วนบัวขาวเรียกว่า กุมุท รากบัว (หัวบัว) เรียกว่า สาลูกะ

689.

๖๘๙.

සොගන්ධිකං කල්ලහාරං, දකසීතලිකං ප්‍යථ;

සෙවාලො නීලිකා චාථ, භිසින්‍ය’ම්බුජිනී භවෙ.

โสคันธิกะ กัลลหาระ และทกสีตลิกะ (บัวสาย) อีกอย่างหนึ่ง สาหร่ายเรียกว่า เสวาละ และนีลิกา ส่วนกอพรรณไม้น้ำ (บึงบัว) เรียกว่า ภิสินี และอัมพุชินี

690. සෙවාලා තිලබීජඤ්ච, සඞ්ඛෙ ච පණකාදයොති.

๖๙๐. เสวาละ (สาหร่าย) ติลพีชะ (เมล็ดงา) สังขะ (หอยสังข์) และปณกะ (ตะไคร่น้ำ) เป็นต้น

ඉති පාතාලවග්ගො.

จบปาตาลวรรค

භූකණ්ඩො දුතියො.

จบภูกัณฑ์ที่ ๒

3. සාමඤ්ඤකණ්ඩ

๓. สามัญญกัณฑ์

1. විසෙස්‍යාධීනවග්ග

๑. วิเสสยาธีนวรรค

691.

๖๙๑.

විසෙස්‍යාධීන සංකිණ්ණා, නෙකත්ථෙහ්‍ය’බ්‍යයෙහි ච;

සා’ඞ්ගො’පාඞ්ගෙහි කථ්‍යන්තෙ, කණ්ඩෙ වග්ගා ඉහ ක්කමා.

ในกัณฑ์นี้ จะกล่าวถึงวรรคทั้งหลายตามลำดับ คือ วิเสสยาธีนวรรค สังกิณณวรรค อเนกัตถวรรค และอัพยยวรรค พร้อมด้วยส่วนประกอบหลักและส่วนประกอบรอง

692.

๖๙๒.

ගුණදබ්බක්‍රියාසද්දා, [Pg.58] සියුං සබ්බෙ විසෙසනා;

විසෙස්‍යාධීනභාවෙන, විසෙස්‍යසමලිඞ්ගිනො.

ศัพท์ที่บอกคุณ บอกวัตถุ และบอกกิริยา ทั้งหมดเป็นวิเสสนะ เพราะต้องขึ้นอยู่กับวิเสสยะ จึงมีลิงค์เสมอกันกับวิเสสยะ

693.

๖๙๓.

සොභනං රුචිරං සාධු, මනුඤ්ඤං චාරු සුන්දරං;

වග්ගු මනොරමං කන්තං, හාරී මඤ්ජු ච පෙසලං.

โสภณะ, รุจิระ, สาธุ, มนุญญะ, จารุ, สุนทระ, วักคุ, มโนรมะ, กันตะ, หารี, มัญชุ และเปสละ (ล้วนหมายถึง งาม, ดี, น่ารื่นรมย์)

694.

๖๙๔.

භද්දං වාමඤ්ච කල්‍යාණං, මනාපං ලද්ධකං සුභං;

උත්තමො පවරො ජෙට්ඨො, පමුඛා’නුත්තරො වරො.

ภัททะ, วามะ, กัลยาณะ, มนาปะ, ลัทธกะ, สุภะ (ดี, งาม) อุตตมะ, ปวระ, เชฏฐะ, ปมุขะ, อนุตตระ, วระ (สูงสุด, ประเสริฐ)

695.

๖๙๕.

මුඛ්‍යො පධානං පාමොක්ඛො, පර මග්ගඤ්ඤ මුත්තරං;

පණීතං පරමං සෙය්‍යො, ගාමණී සෙට්ඨ සත්තමා.

มุขยะ, ปธานะ, ปาโมกขะ, ประ, อัคคะ, อัญญะ, อุตตระ, ปณีตะ, ปรมะ, เสยยะ, คามณี, เสฏฐะ และสัตตมะ (ล้วนหมายถึง เป็นประธาน, ประเสริฐ, ยอดเยี่ยม)

696.

๖๙๖.

විසිට්ඨා’රිය නාගෙ’කො, සභග්ගා මොක්ඛ පුඞ්ගවා;

සීහ කුඤ්ජර සද්දූලා, දී තු සමාසගා පුමෙ.

วิสิฏฐะ, อริยะ, นาคะ, เอกะ, สภัคคะ, โมกขะ, ปุงควะ, สีหะ, กุญชระ และสัททูละ เป็นต้น เมื่อประกอบสมาส เป็นปุงลิงค์

697.

๖๙๗.

චිත්ත’ක්ඛි පීතිජනන, මබ්‍යාසෙක මසෙචනං;

ඉට්ඨං තු සුභගං හජ්ජං, දයිතං වල්ලභං පියං.

สิ่งที่ทำให้ใจและตาเอิบอิ่ม เรียกว่า อพยาเสกะ และ อเสจนะ, ส่วนคำว่า อิฏฐะ, สุภคะ, หัชชะ, ทยิตะ, วัลลภะ และ ปิยะ (หมายถึง เป็นที่รัก, น่าปรารถนา)

698.

๖๙๘.

තුච්ඡඤ්ච රිත්තකං සුඤ්ඤං, අථා’සාරඤ්ච ඵෙග්ගු ච;

මෙජ්ඣං පූතං පවිත්තො ථ, අවිරද්ධො අපණ්ණකො.

ตุจฉะ, ริตตกะ, สุญญะ (ว่างเปล่า), อสาระ, เผคคุ (ไม่มีแก่นสาร), เมชฌะ, ปูตะ, ปวิตตะ (สะอาด, บริสุทธิ์), อวิรัทธะ, อปัณณกะ (ไม่ผิดพลาด, แน่นอน)

699.

๖๙๙.

උක්කට්ඨො ච පකට්ඨො ථ, නිහීනො හීන ලාමකා;

පතිකිට්ඨං නිකිට්ඨඤ්ච, ඉත්තරා’වජ්ජ කුච්ඡිතා.

อุกกัฏฐะ, ปกัฏฐะ (เลิศ, ประเสริฐ), นิหีนะ, หีนะ, ลามกะ (เลวทราม, ต่ำช้า), ปฏิกิฏฐะ, นิกิฏฐะ, อิตตระ, อวัชชะ และกุจฉิตะ (น่ารังเกียจ, น่าตำหนิ)

700.

๗๐๐.

අධමො’මක ගාරය්හා,මලීනො තු මලීමසො;

බ්‍රහා මහන්තං විපුලං, විසාලං පුථුලං පුථු.

อธมะ, โอมกะ, คารัยหะ (ต่ำทราม, น่าตำหนิ), มลีนะ, มลีมะสะ (แปดเปื้อน, สกปรก), พรหา, มหันตะ, วิปุละ, วิสาละ, ปุถุละ และปุถุ (ใหญ่โต, กว้างขวาง)

701.

๗๐๑.

ගරු’රු විත්ථිණ්ණ මථො, පීනං ථූලඤ්ච පීවරං;

ථුල්ලඤ්ච වඨරඤ්චා ථ, ආචිතං නිචිතං භවෙ.

ครุ, อุรุ, วิตถิณณะ (หนัก, ใหญ่, กว้างขวาง), ปีนะ, ถูละ, ปีวระ, ถุลละ, วฐระ (อ้วน, หนา), อาจิตะ และนิจิตะ (สะสม, พอกพูน)

702.

๗๐๒.

සබ්බං සමත්ත මඛිලං, නිඛිලං සකලං තථා;

නිස්සෙසං කසිණා’සෙසං, සමග්ගඤ්ච අනූනකං,

สัพพะ, สมัตตะ, อขิละ, นิขิละ, สกละ, นิสเสสะ, กสิณะ, อเสสะ, สมัคคะ และอนูนกะ (ทั้งหมด, ทั้งสิ้น, ไม่บกพร่อง)

703.

๗๐๓.

භූරි පහුතං පචුරං, භිය්‍යො සම්බහුලං බහු;

යෙභුය්‍යං බහුලං චාථ, බාහිරං පරිබාහිරං.

ภูริ, ปหูตะ, ปจุระ, ภิยโย, สัมพหุละ, พหุ, เยภุยยะ, พหุละ (มาก, มากมาย), พาหิระ และปริพาหิระ (ภายนอก)

704.

๗๐๔.

පරොසතාදී තෙ, යෙසං, පරං මත්තං සතාදිතො;

පරිත්තං සුඛුමං ඛුද්දං, ථොක මප්පං කිසං තනු.

ปโรสตระ เป็นต้น คือคำที่มีคำว่า ประ อยู่หน้าคำว่า สตะ เป็นต้น (แปลว่า เกินร้อย), ปริตตะ, สุขุมะ, ขุททะ, โถกะ, อัปปะ, กิสะ และตนุ (น้อย, เล็ก, ผอม, บาง)

705.

๗๐๕.

චුල්ලං මත්තෙ’ත්ථියං ලෙස,ලවා’ණුහි කණො පුමෙ;

සමීපං නිකටා’සන්නො, පකට්ඨා’භ්‍යාස සන්තිකං.

จุลละ (เล็กน้อย), มัตติ เป็นอิตถีลิงค์, เลสะ, ลวะ, อณุ และกณะ เป็นปุงลิงค์ (แปลว่า น้อย, นิดเดียว), สมีปะ, นิกฏะ, อาสันนะ, ปกัฏฐะ, อัพยาสะ และสันติกะ (ใกล้)

706.

๗๐๖.

අවිදූරඤ්ච [Pg.59] සාමන්තං, සන්නිකට්ඨ මුපන්තිකං;

සකාසං අන්තිකං ඤත්තං, දූරං තු විප්පකට්ඨකං.

อวิทูระ, สามันตะ, สันนิกัฏฐะ, อุปันติกะ, สกาสะ และอันติกะ (ใกล้), ส่วน ทูระ และวิปปะกัฏฐะ (ไกล)

707.

๗๐๗.

නිරන්තරං ඝනං සන්දං, විරළං පෙලවං තනු;

අථා යතං දීඝ මථො, නිත්තලං වට්ට වට්ටුලං.

นิรันตระ, ฆนะ, สันทะ (ต่อเนื่อง, หนาแน่น), วิรฬะ, เปลวะ, ตนุ (ห่าง, บาง), อายตะ, ทีฆะ (ยาว), นิตตละ, วัตตะ และวัตตุละ (กลม)

708.

๗๐๘.

උච්චො තු උන්නතො තුඞ්ගො, උදග්ගො චෙව උච්ඡිතො;

නීචො රස්සො වාමනො ථ, අජිම්හො පගුණො උජු.

สูง, ยกขึ้น, สูงเด่น, สูงชัน, สูง; ต่ำ, เตี้ย, คนแคระ; ไม่คด, ตรง, ซื่อตรง

709.

๗๐๙.

අළාරං වෙල්ලිතං වඞ්කං, කුටිලං ජිම්හ කුඤ්චිතං;

ධුවො ච සස්සතො නිච්චො, සදාතන සනන්තනා.

คด, งอ, โค้ง, คดเคี้ยว, คด, งอ; มั่นคง, เที่ยงแท้, เป็นนิตย์, ตลอดไป, ชั่วนิรันดร์

710.

๗๑๐.

කූටට්ඨො ත්වෙ’කරූපෙන, කාලබ්‍යාපී පකාසිතො;

ලහු සල්ලහුකං චාථ, සඞ්ඛ්‍යාතං ගණිතං මිතං.

ตั้งมั่นอยู่ด้วยรูปเดียว, ปรากฏตลอดกาล; เบา, เบาบาง; นับได้, คำนวณได้, วัดได้

711.

๗๑๑.

තිණ්හං තු තිඛිණං තිබ්බං, චණ්ඩං උග්ගං ඛරං භවෙ;

ජඞ්ගමඤ්ච චරඤ්චෙව, තසං ඤෙය්‍යං චරාචරං.

คม, แหลม, แรงกล้า, ดุร้าย, ร้ายกาจ, หยาบ; สิ่งที่เคลื่อนไหวได้, สิ่งที่สัญจรไปมา, สัตว์ที่หวั่นไหว, สิ่งที่เคลื่อนที่และไม่เคลื่อนที่

712.

๗๑๒.

කම්පනං චලනං චාථ, අතිරිත්තො තථා’ධිකො;

ථාවරො ජඞ්ගමා අඤ්ඤො, ලොලං තු චඤ්චලං චලං.

สั่นสะเทือน, เคลื่อนไหว; เกิน, มากเกินไป; มั่นคง (สิ่งที่อยู่กับที่), ตรงข้ามกับเคลื่อนที่; โลเล, ไม่มั่นคง, เคลื่อนไหว

713.

๗๑๓.

තරලඤ්ච පුරාණො තු, පුරාතන සනන්තනා;

චිරන්තනො ථ පච්චග්ඝො, නූතනො’භිනවො නවො.

กวัดแกว่ง, ไม่มั่นคง; เก่า, โบราณ, ยั่งยืน, นานมาแล้ว; ใหม่, สด, ใหม่เอี่ยม, ใหม่

714.

๗๑๔.

කුරූරං කඨිනං දළ්හං, නිට්ඨුරං කක්ඛළං භවෙ;

අනිත්ථ්‍ය’න්තො පරියන්තො, පන්තො ච පච්ඡිම’න්තිමා.

โหดร้าย, แข็ง, มั่นคง, ทารุณ, หยาบกระด้าง; ที่สุด, ขอบเขต, ปลาย, สุดท้าย, ท้ายที่สุด

715.

๗๑๕.

ජිඝඤ්ඤං චරිමං පුබ්බං, ත්ව’ග්ගං පඨම මාදි සො;

පතිරූපො නුච්ඡවිකං, අථ මොඝං නිරත්ථකං.

สุดท้าย, หลังสุด; ก่อน, ยอด, แรก, เริ่มต้น; เหมาะสม, คู่ควร; เปล่าประโยชน์, ไร้ความหมาย

716.

๗๑๖.

බ්‍යත්තං පුට ඤ්ච මුදු තු, සුකුමාරඤ්ච කොමලං;

පච්චක්ඛං ඉන්ද්‍රියග්ගය්හං, අපච්චක්ඛං අතින්ද්‍රියං.

ปรากฏชัด, แจ่มแจ้ง; อ่อนนุ่ม, ละเอียดอ่อน, นุ่มนวล; ประจักษ์, ที่รับรู้ได้ด้วยอินทรีย์; ไม่ประจักษ์, พ้นวิสัยอินทรีย์

717.

๗๑๗.

ඉතරා’ඤ්ඤතරො එකො, අඤ්ඤො බහුවිධො තු ච;

නානාරූපො ච විවිධො, අබාධං තු නිරග්ගලං.

อื่น, บางคน, หนึ่ง; อื่น, หลายชนิด; มีรูปต่างกัน, หลากหลาย; ไม่มีอุปสรรค, ไม่มีเครื่องขัดขวาง

718.

๗๑๘.

අථෙ’කාකී ච එකච්චො, එකො ච එකකො සමා;

සාධාරණඤ්ච සාමඤ්ඤං, සම්බාධො තු ච සංකටං.

คนเดียว, บางคน, หนึ่ง, คนเดียว; ทั่วไป, สามัญ; คับแคบ, คับขัน

719.

๗๑๙.

වාමං කළෙවරං සබ්‍යං;

අපසබ්‍යං තු දක්ඛිණං;

පටිකූලං ත්ව’පසබ්‍යං, ගහනං කලිලං සමා.

ซ้าย, ร่างกาย, ซ้าย; ขวา, ขวา; ทวน, ตรงข้าม; รกชัฏ, สับสน

720.

๗๒๐.

උච්චාවචං [Pg.60] බහුභෙදං, සංකිණ්ණා’ කිණ්ණ සංකුලා;

කතහත්ථො ච කුසලො, පවීණා’භිඤ්ඤ සික්ඛිතා.

สูงๆ ต่ำๆ, หลายชนิด; ปะปน, ยุ่งเหยิง, สับสน; ชำนาญ, ฉลาด, เชี่ยวชาญ, รู้ยิ่ง, ได้รับการฝึกฝน

721.

๗๒๑.

නිපුණො ච පටු ඡෙකො, චාතුරො දක්ඛ පෙසලා;

බාලො දත්තු ජලො මූළ්හො, මන්දො විඤ්ඤූ ච බාලිසො.

ฉลาด, คล่องแคล่ว, เชี่ยวชาญ, เฉลียวฉลาด, ชำนาญ, มีศีลดี; โง่, เขลา, เซ่อซ่า, หลง, อ่อนปัญญา, ผู้รู้, คนเขลา

722.

๗๒๒.

පුඤ්ඤවා සුකතී ධඤ්ඤො, මහුස්සාහො මහාධිති;

මහාතණ්හො මහිච්ඡො ථ, හදයී හදයාලු ච.

มีบุญ, ทำดี, มีโชค; มีความเพียรมาก, มีความตั้งใจมาก; มีตัณหามาก, มีความปรารถนามาก; มีใจ, มีใจเมตตา

723.

๗๒๓.

සුමනො හට්ඨචිත්තො ථ, දුම්මනො විමනො ප්‍යථ;

වදානියො වදඤ්ඤූ ච, දානසොණ්ඩො බහුප්පදො.

มีใจดี, มีใจยินดี; มีใจเศร้า, มีใจหดหู่; ใจบุญ, รู้ความต้องการของผู้อื่น; ใจดีในการให้, ผู้ให้มาก

724.

๗๒๔.

ඛ්‍යාතො පතීතො පඤ්ඤාතො,භිඤ්ඤාතො පථිතො සුතො,විස්සුතො විදිතො චෙව, පසිද්ධො පාකටො භවෙ.

มีชื่อเสียง, เป็นที่รู้จัก, ปรากฏ, เป็นที่รู้จัก, แพร่หลาย, ได้ยิน, มีชื่อเสียง, รู้จัก, มีชื่อเสียง, ปรากฏ

725.

๗๒๕.

ඉස්සරො නායකො සාමී, පතී’සා’ධිපතී පභූ;

අය්‍යා’ධිපා’ධිභූ නෙතා,ඉබ්භො ත්ව’ඩ්ඪො තථා ධනී.

ผู้เป็นใหญ่, ผู้นำ, เจ้าของ, นาย, ผู้เป็นใหญ่, ผู้ปกครอง, ผู้มีอำนาจ, นาย, ผู้ปกครอง, ผู้มีอำนาจ, ผู้นำ; มั่งคั่ง, ร่ำรวย, มีทรัพย์

726.

๗๒๖.

දානාරහො දක්ඛිණෙය්‍යො, සිනිද්ධො තු ච වච්ඡලො;

පරික්ඛකො කාරණිකො,ආසත්තො තු ච තප්පරො.

ควรแก่ทาน, ควรแก่ทักษิณา; เอ็นดู, รักใคร่; ผู้สอบสวน, ผู้มีเหตุผล; หมกมุ่น, ขวนขวาย

727.

๗๒๗.

කාරුණිකො දයාලුපි, සූරතො උස්සුකො තු ච;

ඉට්ඨත්ථෙ උය්‍යුතො චාථ, දීඝසුත්තො චිරක්‍රියො.

มีความกรุณา, มีความเมตตา; สงบเสงี่ยม, ขวนขวาย; ขวนขวายในสิ่งอันเป็นที่ปรารถนา; ทำงานช้า, ทำงานนาน

728.

๗๒๘.

පරාධීනො පරායත්තො, ආයත්තො තු ච සන්තකො;

පරිග්ගහො අධීනො ච, සච්ඡන්දො තු ච සෙරිනි.

ขึ้นกับผู้อื่น, อาศัยผู้อื่น; เนื่องด้วย, เป็นของตน; เป็นบริวาร, อยู่ในอำนาจ; ตามใจตนเอง, เป็นอิสระ

729.

๗๒๙.

අනිසම්මකාරී ජම්මො, අතිතණ්හො තු ලොලුපො;

ගිද්ධො තු ලුද්ධො ලොලො ථ,කුණ්ඨො මන්දො ක්‍රියාසු හි.

ผู้ทำโดยไม่พิจารณา, คนเลว; มีตัณหามากเกินไป, โลภมาก; โลภ, โลภ, โลเล; เฉื่อยชา, อ่อนปัญญาในการงาน

730.

๗๓๐.

කාමයිතා තු කමිතා, කාමනො කාමි කාමුකො;

සොණ්ඩො මත්තො විධෙය්‍යො තු,අස්සවො සුබ්බචො සමා.

ผู้ใคร่, ผู้ปรารถนา, ผู้ใคร่, ผู้ใคร่, ผู้ใคร่; ผู้ติดสอย, มึนเมา; ว่าง่าย, เชื่อฟัง, พูดง่าย

731.

๗๓๑.

පගබ්භො [Pg.61] පටිභායුත්තො, භීසීලො භීරු භීරුකො;

අධීරො කාතරො චාථ,හිංසාසීලො ච ඝාතුකො.

คะนอง, มีปฏิภาณ; ขี้กลัว, ขี้ขลาด, ขี้ขลาด; ไม่มั่นคง, ขี้ขลาด; มีปกติเบียดเบียน, ผู้ฆ่า

732.

๗๓๒.

කොධනො රොසනො කොපී,චණ්ඩො ත්වච්චන්තකොධනො;

සහනො ඛමනො ඛන්තා, තිතික්ඛවා ච ඛන්තිමා.

โกรธง่าย, โกรธ, โกรธ; ดุร้าย, โกรธจัด; อดทน, อดทน, ผู้อดทน, มีความอดทน, มีความอดทน

733.

๗๓๓.

සද්ධායුත්තො තු සද්ධාලු, ධජවා තු ධජාලු ච ;

නිද්දාලු නිද්දාසීලො ථ, භස්සරො භාසුරො භවෙ.

ประกอบด้วยศรัทธา, มีศรัทธา; มีธง, มีธง; ขี้เซา, มีปกตินอน; สว่างไสว, รุ่งเรือง

734.

๗๓๔.

නග්ගො දිගම්බරො’වත්ථො, ඝස්මරො තු ච භක්ඛකො;

එළමූගො තු වත්තුඤ්ච, සොතුං චා’කුසලො භවෙ.

เปลือย, เปลือยกาย, ไม่มีเสื้อผ้า; กินจุ, ผู้กิน; เป็นใบ้และหูหนวก, ไม่สามารถพูดและฟังได้

735.

๗๓๕.

මුඛරො දුම්මුඛා’බද්ධ, මුඛා චාප්පියවාදිනි;

වාචාලො බහුගාරය්හ, වචෙ වත්තා තු සො වදො.

ปากโป้ง, มีปากเสีย, ปากไม่มีหูรูด, พูดสิ่งที่ไม่เป็นที่รัก; พูดมาก, พูดคำที่ควรตำหนิมาก; ผู้พูด, ผู้กล่าว

736.

๗๓๖.

නිජො සකො අත්තනියො,විම්හයො’ච්ඡරිය’බ්භුතො;

විහත්ථො බ්‍යාකුලො චාථ,ආතතායී වධුද්‍යතො.

ของตน, ของตน, ของตน; น่าอัศจรรย์, น่าประหลาดใจ, น่าอัศจรรย์; สับสน, วุ่นวาย; ผู้ประทุษร้าย, ผู้เตรียมพร้อมจะฆ่า

737.

๗๓๗.

සීසච්ඡෙජ්ජම්හි වජ්ඣො ථ, නිකතො ච සඨො’නුජු;

සූචකො පිසුණො කණ්ණෙ,ජපො ධුත්තො තු වඤ්චකො.

ผู้ควรแก่การตัดศีรษะ, ผู้ควรแก่การประหาร; คดโกง, เจ้าเล่ห์, ไม่ซื่อตรง; ผู้ส่อเสียด, ผู้ยุยง, ผู้กระซิบข้างหู; คนโกง, ผู้หลอกลวง

738.

๗๓๘.

අනිසම්ම හි යො කිච්චං, පුරිසො වධබන්ධනාදි මාචරති;

අවිනිච්ඡිතකාරිත්තා, සොඛලු චපලොති විඤ්ඤෙය්‍යො.

ผู้ใดไม่พิจารณาการงานก่อนแล้ว กระทำกรรมมีการฆ่าและการจองจำ เป็นต้น เพราะความเป็นผู้กระทำโดยมิได้ใคร่ครวญ ผู้นั้นพึงทราบว่าเป็นคนคะนองแท้

739.

๗๓๙.

ඛුද්දො කදරියො ථද්ධ, මච්ඡරී කපණො ප්‍යථ;

අකිඤ්චනො දලිද්දො ච, දීනො නිද්ධන දුග්ගතා.

คนต่ำช้า, คนตระหนี่, คนกระด้าง, คนขี้เหนียว, คนน่าสงสาร; อีกอย่างหนึ่ง คนไม่มีอะไร, คนยากจน, คนเข็ญใจ, คนไม่มีทรัพย์, คนตกยาก

740.

๗๔๐.

අසම්භාවිතසම්පත්තං, කාකතාලිය මුච්චතෙ;

අථ යාචනකො අත්ථී, යාචකො ච වනිබ්බකො.

การได้มาโดยไม่คาดฝัน เรียกว่า กากตาลียะ (เหตุบังเอิญเหมือนกาบินมากับลูกตาลหล่น). อนึ่ง ผู้ขอ, ผู้ต้องการ, ผู้ขอ และวนิพก (ล้วนหมายถึงผู้ขอทาน)

741.

๗๔๑.

අණ්ඩජා පක්ඛිසප්පාදී, නරාදී තු ජලාබුජා;

සෙදජා කිමිඩංසාදී, දෙවාදී ත්වො’ පපාතිකා.

สัตว์เกิดในไข่ คือนกและงูเป็นต้น เรียกว่า อัณฑชะ; ส่วนสัตว์เกิดในครรภ์ คือมนุษย์เป็นต้น เรียกว่า ชลาพุชะ; สัตว์เกิดในเถ้าไคล คือหนอนและเหลือบเป็นต้น เรียกว่า สังเสทชะ; ส่วนสัตว์เกิดผุดขึ้น คือเทวดาเป็นต้น เรียกว่า โอปปาติกะ

742.

๗๔๒.

ජණ්ණුතග්ඝො [Pg.62] ජණ්ණුමත්තො, කප්පො තු කිඤ්චිදූනකෙ;

අන්තග්ගතං භු පරියා, පන්න මන්තොගධො’ගධා.

เพียงเข่า, เท่าเข่า; ส่วนคำว่า กัปปะ ใช้ในความหมายว่าหย่อนกว่าเล็กน้อย; อันตคตะ, ปริยาปันนะ, อันโตคธะ และโอคธะ (ล้วนหมายถึง นับเนื่องเข้าแล้ว, รวมอยู่ภายใน)

743.

๗๔๓.

රාධිතො සාධිතො චාථ, නිප්පක්කං කුථිතං භවෙ;

ආපන්නො ත්වා’පදප්පත්තො, විවසො ත්වවසො භවෙ.

สำเร็จแล้ว, ทำให้สำเร็จแล้ว; อนึ่ง (ของที่) สุกแล้ว, เน่าแล้ว; ส่วนผู้ถึงแล้ว, ผู้ถึงซึ่งวิบัติ; ส่วนผู้ไม่มีอำนาจ, ผู้ไม่เป็นอิสระ

744.

๗๔๔.

නුණ්ණො නුත්තා’ත්ත, ඛිත්තා චෙ’, රිතා විද්ධා ථ කම්පිතො;

ධූතො ආධූත චලිතා, නිසිතං තු ච තෙජිතං.

ถูกส่งไปแล้ว, ถูกขับไล่แล้ว, ถูกซัดไปแล้ว, ถูกทำให้เคลื่อนไหวแล้ว, ถูกแทงแล้ว, ถูกทำให้สั่นสะเทือนแล้ว; ถูกสลัดแล้ว, ถูกเขย่าแล้ว, เคลื่อนไหวแล้ว; ส่วน (ของที่) ลับแล้ว และทำให้คมแล้ว

745.

๗๔๕.

පත්තබ්බං ගම්ම මාපජ්ජං, පක්කං පරිණතං සමා;

වෙඨිතං තු වලයිතං, රුද්ධං සංවුත මාවුතං.

พึงถึง, พึงไป, พึงเข้าถึง; สุกแล้ว, แก่รอบแล้ว (เหมือนกัน); ส่วน (ของที่) ห่อหุ้มแล้ว, พันรอบแล้ว; (ของที่) ถูกกั้นแล้ว, ถูกปิดแล้ว, ถูกล้อมไว้แล้ว

746.

๗๔๖.

පරික්ඛිත්තඤ්ච නිවුතං, විසටං විත්ථතං තතං;

ලිත්තො තු දිද්ධො ගූළ්හො තු,ගුත්තො පුට්ඨො තු පොසිතො.

ถูกล้อมรอบแล้ว และถูกปิดกั้นแล้ว; แผ่ไปแล้ว, ขยายออกแล้ว, กางออกแล้ว; ส่วน (ของที่) ทาแล้ว, ฉาบแล้ว; ส่วน (ของที่) ซ่อนแล้ว, คุ้มครองแล้ว; ส่วน (ผู้ที่) ถูกเลี้ยงดูแล้ว, บำรุงแล้ว

747.

๗๔๗.

ලජ්ජිතො හීළිතො චාථ, සනිතං ධනිතං ප්‍යථ;

සන්දානිතො සිතො බද්ධො,කීලිතො සංයතො භවෙ.

ละอายแล้ว, ถูกดูหมิ่นแล้ว; อนึ่ง (ของที่) มีเสียงแล้ว, ดังแล้ว; ถูกผูกแล้ว, ถูกมัดแล้ว, ถูกจองจำแล้ว; ถูกตรึงไว้แล้ว, ถูกสำรวมแล้ว

748.

๗๔๘.

සිද්ධෙ නිප්ඵන්න නිබ්බත්තා, දාරිතෙ භින්න භෙදිතා;

ඡන්නො තු ඡාදිතෙ චාථ, විද්ධෙ ඡිද්දිත වෙධිතා.

สำเร็จแล้ว, สำเร็จแล้ว, บังเกิดแล้ว; (ของที่) ถูกผ่าแล้ว, แตกแล้ว, ถูกทำให้แตกแล้ว; ส่วน (ของที่) มุงแล้ว, ปิดบังแล้ว; อนึ่ง (ของที่) ถูกเจาะแล้ว, เป็นรูแล้ว, ถูกแทงแล้ว

749.

๗๔๙.

ආහටො ආභතා’නීතා,දන්තො තු දමිතො සියා;

සන්තො තු සමිතො චෙව,පුණ්ණො තු පූරිතො භවෙ.

นำมาแล้ว, นำมาแล้ว, นำมาแล้ว; ส่วน (ผู้ที่) ฝึกแล้ว, ถูกฝึกแล้ว; ส่วน (ผู้ที่) สงบแล้ว และถูกทำให้สงบแล้ว; ส่วน (ของที่) เต็มแล้ว, ถูกทำให้เต็มแล้ว

750.

๗๕๐.

අපචායිතො මහිතො, පූජිතා’රහිතො’ච්චිතො;

මානිතො චා’පචිතො ච, තච්ඡිතං තුතනූකතෙ.

ถูกนอบน้อมแล้ว, ถูกบูชาแล้ว, ถูกบูชาแล้ว, ถูกสักการะแล้ว, ถูกบูชาแล้ว; ถูกนับถือแล้ว และถูกบูชาแล้ว; ส่วน (ของที่) ถูกถากแล้ว (หมายถึง) ทำให้บางแล้ว

751.

๗๕๑.

සන්තත්තො ධූපිතො චොප,චරිතො තු උපාසිතො;

භට්ඨං තු ගලිතං පන්නං, චුතඤ්ච ධංසිතං භවෙ.

ร้อนทั่วแล้ว, ถูกรมควันแล้ว และถูกเข้าไปประพฤติแล้ว; ส่วน (ที่) ประพฤติแล้ว, เข้าไปนั่งใกล้แล้ว; ส่วน (ของที่) ตกแล้ว, หล่นแล้ว, ตกไปแล้ว, เคลื่อนแล้ว และตกลงไปแล้ว

752.

๗๕๒.

පීතො පමුදිතො හට්ඨො,මත්තො තුට්ඨො ථ කන්තිතො;

සඤ්ඡින්නො ලූන දාතා ථ,පසත්ථො වණ්ණිතො ථුතො.

ยินดีแล้ว, ร่าเริงแล้ว, บันเทิงแล้ว; มัวเมาแล้ว, ยินดีแล้ว, อนึ่ง (ผู้ที่) อันเขาปรารถนาแล้ว; (ของที่) ถูกตัดแล้ว, ถูกเกี่ยวแล้ว, ถูกตัดแล้ว; อนึ่ง (ผู้ที่) อันเขาสรรเสริญแล้ว, พรรณนาแล้ว, ชมเชยแล้ว

753.

๗๕๓.

තින්තො’ල්ල’ද්ද [Pg.63] කිලින්නො’න්නා, මග්ගිතං පරියෙසිතං;

අන්වෙසිතං ගවෙසිතං, ලද්ධං තු පත්ත මුච්චතෙ.

เปียกแล้ว, ชุ่มแล้ว, เปียกชื้นแล้ว, เปียกแฉะแล้ว, เปียกปอนแล้ว; (ของที่) อันเขาแสวงหาแล้ว, ค้นหาแล้ว; ค้นคว้าแล้ว, เสาะหาแล้ว; ส่วน (ของที่) ได้แล้ว เรียกว่า ปัตตะ (ถึงแล้ว)

754.

๗๕๔.

රක්ඛිතං ගොපිතං ගුත්තං, තාතං ගොපායිතා’විතා;

පාලිතං අථ ඔස්සට්ඨං, චත්තං හීනං සමුජ්ඣිතං.

รักษาแล้ว, คุ้มครองแล้ว, คุ้มครองแล้ว, รักษาแล้ว, คุ้มครองแล้ว, ป้องกันแล้ว; บำรุงรักษาแล้ว; อนึ่ง (ของที่) ปล่อยแล้ว, สละแล้ว, ละทิ้งแล้ว, ทอดทิ้งแล้ว

755.

๗๕๕.

භාසිතං ලපිතං වුත්තා, භිහිතා’ඛ්‍යාත ජප්පිතා;

උදීරිතඤ්ච කථිතං, ගදිතං භණිතො’දිතා.

กล่าวแล้ว, พูดแล้ว, กล่าวแล้ว, กล่าวแล้ว, บอกแล้ว, บ่นแล้ว; และกล่าวแล้ว, บอกแล้ว, กล่าวแล้ว, พูดแล้ว, กล่าวแล้ว

756.

๗๕๖.

අවඤ්ඤාතා’වගණිතා, පරිභූතා’වමානිතා;

ජිඝච්ඡිතො තු ඛුදිතො,ඡාතො චෙව බුභුක්ඛිතො.

ถูกดูหมิ่นแล้ว, ถูกดูแคลนแล้ว, ถูกสบประมาทแล้ว, ถูกเหยียดหยามแล้ว; ส่วน (ผู้ที่) หิวแล้ว, หิวโหยแล้ว; หิวแล้ว และหิวแล้ว

757.

๗๕๗.

බුද්ධං ඤාතං පටිපන්නං, විදිතා’වගතං මතං;

ගිලිතො ඛාදිතො භුත්තො,භක්ඛිතො’ජ්ඣොහටා’සිතා.

รู้แล้ว, รู้แล้ว, รู้แจ้งแล้ว, รู้แล้ว, เข้าใจแล้ว, ทราบแล้ว; (ของที่) ถูกกลืนแล้ว, เคี้ยวแล้ว, บริโภคแล้ว, กินแล้ว, กลืนกินแล้ว, กินแล้ว

ඉති විසෙස්‍යාධීනවග්ගො.

จบวิเสสยาธีนวรรค

2. සංකිණ්ණවග්ග

๒. สังกิณณวรรค

758.

๗๕๘.

ඤෙය්‍යං ලිඞ්ග මිහ ක්වාපි, පච්චයත්ථවසෙන ච;

ක්‍රියා තු කිරියං කම්මං,සන්ති තු සමථො සමො;

දමො ච දමථො දන්ති, වත්තං තු සුද්ධකම්මනි;

අථො ආසඞ්ගවචනං, තීසු වුත්තං පරායණං.

พึงทราบลิงค์ (เพศ) ในที่บางแห่งนี้ และโดยอำนาจแห่งเนื้อความของปัจจัย; กิริยา, กิริยา และกรรม (หมายถึงการกระทำ); ส่วนสันติ, สมถะ และสมะ (หมายถึงความสงบ); ทมะ, ทมถะ และทันติ (หมายถึงการฝึก); ส่วนวัตร (หมายถึงการงานที่บริสุทธิ์); อนึ่ง คำว่า อาสังคะ และปรายณะ (ที่พึ่ง) ท่านกล่าวไว้ใน ๓ ลิงค์

759.

๗๕๙.

භෙදො විදාරො ඵුටනං, තප්පනං තු ච පීණනං;

අක්කොසන මභිසඞ්ගො,භික්ඛා තු යාචනා’ත්ථනා.

การแตก, การแยก, การแตกออก; ส่วนการทำให้อิ่มเอม และการทำให้ปลื้มใจ; การด่า, การแช่งด่า; ส่วนภิกขา, การขอ และการอ้อนวอน

760.

๗๖๐.

නින්නිමිත්තං යදිච්ඡා ථා’, පුච්ඡනා නන්දනානි ච;

සභාජන මථො ඤායො,නයො ඵාති තු වුද්ධියං.

ความไม่มีนิมิต, ความเป็นไปตามความปรารถนา; อนึ่ง การถาม และการยินดี; การยกย่องสรรเสริญ, อนึ่ง ญายะ และนยะ (หมายถึงความยุติธรรม, ทาง); ส่วนผาติ (หมายถึงความเจริญ)

761.

๗๖๑.

කිලමථො කිලමනං, පසවො තු පසූතියං;

උක්කංසො ත්වතිසයො ථ,ජයො ච ජයනං ජිති.

ความเหน็ดเหนื่อย, ความลำบาก; ส่วนปสวะ (หมายถึงการเกิด, การคลอด); ส่วนความยกย่อง, ความยิ่งใหญ่; อนึ่ง ชัยชนะ, การชนะ และความชนะ

762.

๗๖๒.

වසො [Pg.64] කන්ති, බ්‍යධො වෙධො,ගහො ගාහො වරො වුති;

පචා පාකො හවො හුති,වෙදො වෙදන මිත්ථි වා.

อำนาจ, ความปรารถนา; การแทง, การเจาะ; การยึด, การจับ, การเลือก, การกั้น; การหุง, การสุก, การเรียก, การบูชา; ความรู้, ความรู้สึก (เหล่านี้เป็นอิตถีลิงค์บ้าง)

763.

๗๖๓.

ජීරණං ජානි තාණං තු, රක්ඛණං පමිතිප්පමා;

සිලෙසො සන්ධි ච ඛයො,ත්වපචයො රවො රණො.

ความแก่, ความเสื่อม; ส่วนการต้านทาน, การรักษา; การประมาณ, การวัด; การเชื่อมต่อ, การต่อ และความสิ้นไป; ส่วนความเสื่อม, เสียง, การรบ

764.

๗๖๔.

නිගාදො නිගදො මාදො, මදො පසිති බන්ධනං;

ආකරො ත්විඞ්ගිතං ඉඞ්ගො,අථ’ත්ථාපගමො බ්‍යයො.

การพูด, การกล่าว, ความมัวเมา; ความมัวเมา, การผูก, การจองจำ; ส่วนท่าทาง, การแสดงท่าทาง, การเคลื่อนไหว; อนึ่ง การเสื่อมไปแห่งประโยชน์, การจ่าย

765.

๗๖๕.

අන්තරායො ච පච්චූහො,විකාරො තු විකත්‍ය’පි;

පවිසිලෙසො විධුරං, උපවෙසනමාසනං.

อันตราย และอุปสรรค; ส่วนความแปรปรวน แม้คำว่า วิกติ ก็เหมือนกัน; การพลัดพราก, ความห่างเหิน; การนั่ง, ที่นั่ง

766.

๗๖๖.

අජ්ඣාසයො අධිප්පායො, ආසයො චාභිසන්ධි ච;

භාවො ධිමුත්ති ඡන්දො ථ,දොසො ආදීනවො භවෙ.

อัชฌาสัย, อธิปรายะ, อาสัย และอภิสันธิ หมายถึงความตั้งใจ; ภาวะ, ธิมุตติ และฉันทะ หมายถึงความน้อมใจเชื่อหรือความพอใจ; โทษ และอาทีนวะ หมายถึงโทษ.

767.

๗๖๗.

ආනිසංසො ගුණො චාථ,මජ්ඣං වෙමජ්ඣ මුච්චතෙ;

මජ්ඣන්හිකො තු මජ්ඣන්හො, වෙමත්තං තු ච නානතා.

อานิสงส์ และคุณ หมายถึงคุณประโยชน์; มัชฌะ และเวมัชฌะ หมายถึงท่ามกลาง; มัชฌันหิกะ และมัชฌันหะ หมายถึงเที่ยงวัน; เวมัตตะ และนานัตตา หมายถึงความแตกต่าง.

768.

๗๖๘.

වා ජාගරො ජාගරියං, පවාහො තු පවත්ති ච;

බ්‍යාසො පපඤ්චො විත්ථාරො,යාමො තු සංයමො යමො.

ชาคระ และชาคริยะ หมายถึงการตื่น; ปวาหะ และปวัตติ หมายถึงความเป็นไป; พยาสะ, ปปัญจะ และวิตถาระ หมายถึงความขยาย; ยามะ, สังยามะ และยามะ หมายถึงการสำรวม.

769.

๗๖๙.

සම්බාහනං මද්දනඤ්ච, පසරො තු විසප්පනං;

සන්ථවො තු පරිචයො,මෙලකො සඞ්ග සඞ්ගමා.

สัมพาหนะ และมัททนะ หมายถึงการนวด; ปสระ และวิสัปปนะ หมายถึงการแผ่ไป; สันถวะ และปริจยะ หมายถึงความคุ้นเคย; เมลกะ, สังคะ และสังคมา หมายถึงการรวมกัน.

770.

๗๗๐.

සන්නිධි සන්නිකට්ඨම්හි, විනාසො තු අදස්සනං;

ලවො භිලාවො ලවනං,පත්ථාවො’වසරො සමා.

สันนิธิ และสันนิกัฏฐะ หมายถึงความใกล้; วินาสะ และอทัสสนะ หมายถึงความพินาศหรือการมองไม่เห็น; ลวะ, ภิลาวะ และลวนะ หมายถึงการตัด; ปัตถาโว และอวสโร หมายถึงโอกาส.

771.

๗๗๑.

ඔසානං [Pg.65] පරියොසානං, උක්කංසො’තිසයො භවෙ ;

සන්නිවෙසො ච සණ්ඨානං, අථා’බ්භන්තර මන්තරං.

โอสานะ และปริโยสานะ หมายถึงการสิ้นสุด; อุกกังสะ และอติสยะ หมายถึงความยิ่งหรือความยอดเยี่ยม; สันนิเวสะ และสันฐานะ หมายถึงการตั้งอยู่หรือรูปร่าง; อัพภันตระ และอันตระ หมายถึงภายใน.

772.

๗๗๒.

පාටිහීරං පාටිහෙරං, පාටිහාරිය මුච්චතෙ;

කිච්චං තු කරණීයඤ්ච, සඞ්ඛාරො වාසනා භවෙ.

ปาฏิหีระ, ปาฏิเหระ และปาฏิหาริยะ หมายถึงปาฏิหาริย์; กิจจะ และกรณียะ หมายถึงกิจที่ควรทำ; สังขาระ และวาสนา หมายถึงสังขารหรือความคุ้นเคยที่สั่งสมมา.

773.

๗๗๓.

පවනං පව නිප්පාවා, තසරො සුත්තවෙඨනං;

සඞ්කමො දුග්ගසඤ්චාරො, පක්කමො තු උපක්කමො.

ปวนะ, ปวะ และนิปปาวะ หมายถึงการพัดหรือการฝัด; ตัสสระ และสุตตเวฐนะ หมายถึงกระสวย; สังกมะ และทุคคสัญจาระ หมายถึงทางข้ามหรือทางที่สัญจรลำบาก; ปักกมะ และอุปักกมะ หมายถึงความพยายามหรือการเริ่มต้น.

774.

๗๗๔.

පාඨො නිපාඨො නිපඨො, විචයො මග්ගනා පුමෙ;

ආලිඞ්ගනං පරිස්සඞ්ගො, සිලෙසො උපගූහනං.

ปาฐะ, นิปาฐะ และนิปัฏฐะ หมายถึงบทเรียนหรือการอ่าน; วิจะยะ และมัคคนา หมายถึงการค้นคว้า; อาลึงคนะ, ปริสสังคะ, สิเลสะ และอุปคูหนะ หมายถึงการกอด.

775.

๗๗๕.

ආලොකනඤ්ච නිජ්ඣානං, ඉක්ඛණං දස්සනං ප්‍යථ;

පච්චාදෙසො නිරසනං, පච්චක්ඛානං නිරාකති.

อาโลกนะ, นิชฌานะ, อิกขะณะ และทัสสนะ หมายถึงการมองเห็น; ปัจจาเทสะ, นิรสนะ, ปัจจักขานะ และนิรากติ หมายถึงการปฏิเสธ.

776.

๗๗๖.

විපල්ලාසො’ඤ්ඤථාභාවො, බ්‍යත්තයො විපරීයයො;

විපරියාසො’තික්කමො, ත්ව’තිපාතො උපච්චයො.

วิปัลลาสะ, อัญญถาภาวะ, พยัตตยะ และวิปริยายะ หมายถึงความวิปลาสหรือความผันแปร; วิปริยาสะ, อติกกมะ, อติปาตะ และอุปัจจยะ หมายถึงการล่วงละเมิด.

ඉති සංකිණ්ණවග්ගො.

จบสังกิณณวรรค.

3. අනෙකත්ථවග්ග

๓. อเนกัตถวรรค.

777.

๗๗๗.

අනෙකත්ථෙ පවක්ඛාමි, ගාථා’ද්ධපාදතො කමා;

එත්ථ ලිඞ්ගවිසෙසත්ථ, මෙකස්ස පුනරුත්තතා.

ข้าพเจ้าจักกล่าวคำที่มีหลายความหมาย (อเนกัตถะ) ไปตามลำดับกึ่งบาทคาถา ในหมวดนี้มีการระบุลิงค์เป็นพิเศษ และมีการกล่าวซ้ำถึงคำเดียว (ที่มีหลายความหมาย).

778.

๗๗๘.

සමයො සමවායෙ ච, සමූහෙ කාරණෙ ඛණෙ;

පටිවෙධෙ සියා කාලෙ, පහානෙ ලාභ දිට්ඨිසු.

สมัย หมายถึงการประชุมพร้อมกัน, หมู่, เหตุ, ขณะ, การแทงตลอด, กาล, การละ, ลาภ และทิฏฐิ.

779.

๗๗๙.

වණ්ණො සණ්ඨාන රූපෙසු, ජාති,ච්ඡවීසු කාරණෙ;

පමාණෙ ච පසංසායං, අක්ඛරෙ ච යසෙ ගුණෙ.

วรรณะ หมายถึงรูปร่าง, สี, ชาติ, ผิวพรรณ, เหตุ, ประมาณ, การสรรเสริญ, อักษร, ยศ และคุณ.

780.

๗๘๐.

උද්දෙසෙ පාතිමොක්ඛස්ස, පණ්ණත්තිය මුපොසථො;

උපවාසෙ ච අට්ඨඞ්ගෙ, උපොසථදිනෙ සියා.

อุโบสถ หมายถึงการแสดงปาติโมกข์, บัญญัติ, การจำศีล (การอดอาหาร), องค์แปด (ศีล 8) และวันอุโบสถ.

781.

๗๘๑.

රථඞ්ගෙ ලක්ඛණෙ ධම්මො, රචක්කෙ’ස්වීරියාපථෙ;

චක්කං සම්පත්තියං චක්ක, රතනෙ මණ්ඩලෙ බලෙ.

ธรรม หมายถึงองค์แห่งรถ, ลักษณะ, ล้อรถ และอิริยาบถ; จักร หมายถึงความสมบูรณ์ (สมบัติ), จักรรัตนะ, มณฑล และกำลัง.

782.

๗๘๒.

කුලාලභණ්ඩෙ ආණාය, මායුධෙ දාන රාසිසු;

(จักร หมายถึง) แป้นหมุนภาชนะดินเผา, อาชญา (อำนาจ), อาวุธ, ทาน และกอง.

783.

๗๘๓.

දානස්මිං [Pg.66] බ්‍රහ්මචරිය, මප්පමඤ්ඤාසු සාසනෙ;

මෙථුනාරතියං වෙය්‍යා, වච්චෙ සදාරතුට්ඨියං;

පඤ්චසීලා’රියමග්ගො, පොසථඞ්ග ධිතීසු ච.

(ธรรม หมายถึง) ทาน, พรหมจรรย์, อัปปมัญญา, ศาสนา, ความงดเว้นจากการเสพเมถุน, เวยยาวัจจะ (การขวนขวาย), ความยินดีในภรรยาของตน, เบญจศีล, อริยมรรค, องค์อุโบสถ และความตั้งมั่น.

784.

๗๘๔.

ධම්මො සභාවෙ පරියත්තිපඤ්ඤා,ඤායෙසු සච්චප්පකතීසු පුඤ්ඤෙ;

ඤෙය්‍යෙ ගුණා’චාර සමාධිසූපි,නිස්සත්තතා’පත්තිසු කාරණාදො.

ธรรม หมายถึงสภาวะ, ปริยัติ, ปัญญา, ญายธรรม (ความถูกต้อง), สัจจะ, ปกติ (ธรรมชาติ), บุญ, เญยยธรรม (สิ่งที่ควรรู้), คุณธรรม, อาจาระ (ความประพฤติ), สมาธิ, ความไม่ใช่สัตว์ (นิสสัตตตา), อาบัติ และเหตุ เป็นต้น.

785.

๗๘๕.

අත්ථො පයොජනෙ සද්දා, භිධෙය්‍යෙ වුද්ධියං ධනෙ;

වත්ථුම්හි කාරණෙ නාසෙ, හිතෙ පච්ඡිමපබ්බතෙ.

อัตถะ หมายถึงประโยชน์, เนื้อความของศัพท์, สิ่งที่ถูกกล่าวถึง, ความเจริญ, ทรัพย์, วัตถุ, เหตุ, ความพินาศ, ประโยชน์เกื้อกูล และภูเขาอัสดง (ภูเขาทางทิศตะวันตก).

786.

๗๘๖.

යෙභුය්‍යතා’බ්‍යාමිස්සෙසු, විසංයොගෙ ච කෙවලං;

දළ්හත්ථෙ’නතිරෙකෙ චා, නවසෙසම්හි තං තිසු.

เกวละ หมายถึงโดยมาก, ไม่ปะปน, ความพรากออก, ทั้งสิ้น (โดยลำพัง), ความมั่นคง, ไม่ยิ่งไปกว่า และไม่เหลือ (ใช้ได้ใน 3 ลิงค์).

787.

๗๘๗.

ගුණො පටල රාසීසු, ආනිසංසෙ ච බන්ධනෙ;

අප්පධානෙ ච සීලාදො, සුක්කාදිම්හි ජියාය ච.

คุณ หมายถึงชั้น, กอง, อานิสงส์, เครื่องผูก, ส่วนที่ไม่สำคัญ, ศีลเป็นต้น, สีขาวเป็นต้น และสายธนู.

788.

๗๘๘.

රුක්ඛාදො විජ්ජමානෙ චා, රහන්තෙ ඛන්ධපඤ්චකෙ;

භූතො සත්ත මහාභූතා, මනුස්සෙසු න නාරියං.

ภูตะ หมายถึงต้นไม้เป็นต้น, สิ่งที่มีอยู่, พระอรหันต์, ขันธ์ 5, สัตว์, มหาภูตรูป และมนุษย์ (ไม่ใช้ในอิตถีลิงค์).

789.

๗๘๙.

වාච්චලිඞ්ගො අතීතස්මිං, ජාතෙ පත්තෙ සමෙ මතො;

(ภูตะ เมื่อเป็นคุณศัพท์ หมายถึง) อดีต, เกิดแล้ว, บรรลุแล้ว และเสมอ.

790.

๗๙๐.

සුන්දරෙ දළ්හිකම්මෙ චා, යාචනෙ සම්පටිච්ඡනෙ;

සජ්ජනෙ සම්පහංසායං, සාධ්වා’භිධෙය්‍යලිඞ්ගිකං.

สาธุ หมายถึงดีงาม, การทำให้มั่นคง, การอ้อนวอน, การรับคำ, สัตบุรุษ และความร่าเริงยินดี (เป็นคุณศัพท์ใช้ได้ทุกเพศ).

791.

๗๙๑.

අන්තො නිත්ථී සමීපෙ චා, වසානෙ පදපූරණෙ;

දෙහාවයවෙ කොට්ඨාසෙ, නාස සීමාසු ලාමකෙ.

อันตะ หมายถึงใกล้, ที่สุด (อวสาน), การเติมบท, อวัยวะร่างกาย, ส่วน, ความพินาศ, ขอบเขต และเลวทราม (ไม่ใช้ในอิตถีลิงค์).

792.

๗๙๒.

නිකායෙ සන්ධි සාමඤ්ඤ, ප්පසූතීසු කුලෙ භවෙ;

විසෙසෙ සුමනායඤ්ච, ජාති සඞ්ඛතලක්ඛණෙ.

ชาติ หมายถึงหมู่, การต่อ, ความเป็นสามัญ, การเกิด, ตระกูล, ภพ, วิเศษ (ชนิด), ดอกมะลิ และสังขตลักษณะ (ลักษณะแห่งสังขตธรรม).

793.

๗๙๓.

භවභෙදෙ පතිට්ඨායං, නිට්ඨා’ජ්ඣාසයබුද්ධිසු;

වාසට්ඨානෙ ච ගමනෙ, විසටත්තෙ ගතීරිතා.

คติ หมายถึงความแตกต่างแห่งภพ, ที่ตั้ง, ความสำเร็จ (นิฏฐา), อัธยาศัย, ปัญญา (พุทธิ), ที่อยู่อาศัย, การไป และความแพร่หลาย.

794.

๗๙๔.

ඵලෙ විපස්සනා දිබ්බ, චක්ඛු සබ්බඤ්ඤුතාසු ච;

පච්චවෙක්ඛණඤාණම්හි, මග්ගෙ ච ඤාණදස්සනං.

คำว่า ญาณทัสสนะ (ñāṇadassanaṃ) ในผล, วิปัสสนา, ทิพยจักษุ, สัพพัญญุตญาณ, ปัจจเวกขณญาณ และในมรรค.

795.

๗๙๕.

කම්මාරුද්ධන අඞ්ගාර, කපල්ල දීපිකාසු ච;

සුවණ්ණකාරමූසායං, උක්කා වෙගෙ ච වායුනො.

คำว่า อุกกา (ukkā) ในการเป่าของช่างเหล็ก, ถ่านเพลิง, กระเบื้อง, คบเพลิง, เบ้าหลอมของช่างทอง และในความเร็วของลม.

796.

๗๙๖.

කෙසොහාරණ, [Pg.67] ජීවිත, වුත්තිසු වපනෙ ච වාපසමකරණෙ;

කථනෙ පමුත්තභාව, ජ්ඣෙනාදො වුත්ත මපි තීසු.

คำว่า วัปปะ (vappa) ในการปลงผม, ชีวิต, ความเป็นอยู่, การหว่าน, การทำให้เรียบ, การกล่าว, ความเป็นผู้หลุดพ้น และในฌานเป็นต้น กล่าวไว้ใน 3 เพศ.

797.

๗๙๗.

ගමනෙ විස්සුතෙ චා’ව, ධාරිතො’පචිතෙසු ච;

අනුයොගෙ කිලින්නෙ ච, සුතො’ භිධෙය්‍යලිඞ්ගිකො.

คำว่า สุตะ (suta) ในการไป, ในสิ่งที่เลื่องลือ, ในสิ่งที่ทรงไว้, ในสิ่งที่สะสมไว้, ในการประกอบ และในสิ่งที่เปียกชุ่ม เป็นคำที่แสดงเพศตามคำนามที่ขยาย.

798.

๗๙๘.

සොතවිඤ්ඤෙය්‍ය සත්ථෙසු, සුතං පුත්තෙ සුතො සියා;

คำว่า สุตัง (sutaṃ) ในสิ่งที่พึงรู้ด้วยโสตวิญญาณ และในคัมภีร์ทั้งหลาย, พึงเป็น สุโต (suto) ในบุตร.

799.

๗๙๙.

කප්පො කාලෙ යුගෙ ලෙසෙ, පඤ්ඤත්ති පරමායුසු;

සදිසෙ තීසු සමණ, වොහාර කප්පබින්දුසු;

සමන්තත්ථෙ’න්තරකප්පා, දිකෙ තක්කෙ විධිම්හි ච.

คำว่า กัปป์ (kappo) ในกาล, ยุค, ส่วนน้อย, บัญญัติ, อายุขัยอันสูงสุด, ในสิ่งที่เหมือนกัน (เป็นได้ 3 เพศ), สมณะ, การเรียกขาน, จุดที่ควรทำ (กัปปะพินทุ), ในความหมายว่าโดยรอบ, ในอันตรกัปป์เป็นต้น, ในตรรกะ และในวิธี.

800.

๘๐๐.

නිබ්බාන මග්ග විරති, සපථෙ සච්චභාසිතෙ;

තච්ඡෙ චා’රියසච්චම්හි, දිට්ඨියං සච්ච මීරිතං.

คำว่า สัจจะ (sacca) กล่าวไว้ในนิพพาน, มรรค, วิรติ, การสาบาน, คำที่กล่าวจริง, ความจริง, อริยสัจ และในทิฏฐิ.

801.

๘๐๑.

සඤ්ජාතිදෙසෙ හෙතුම්හි, වාසට්ඨානා’කරෙසු ච;

සමොසරණට්ඨානෙ චා, යතනං පදපූරණෙ.

คำว่า อายตนะ (āyatanaṃ) ในถิ่นกำเนิด, เหตุ, ที่อยู่อาศัย, บ่อเกิด, ที่ประชุม และในการเติมบท.

802.

๘๐๒.

අන්තරං මජ්ඣ වත්ථ’ඤ්ඤ, ඛණො’කාසො’ධි හෙතුසු;

බ්‍යවධානෙ විනට්ඨෙ ච, භෙදෙ ඡිද්දෙ මනස්‍ය’පි.

คำว่า อันตระ (antaraṃ) ในท่ามกลาง, ผ้า, สิ่งอื่น, ขณะ, โอกาส, กำหนด, เหตุทั้งหลาย, การกั้น, สิ่งที่พินาศ, ความแตกต่าง, ช่องโหว่ และแม้ในใจ.

803.

๘๐๓.

ආරොග්‍යෙ කුසලං ඉට්ඨ, විපාකෙ කුසලො තථා;

අනවජ්ජම්හි ඡෙකෙ ච, කථිතො වාච්චලිඞ්ගිකො.

คำว่า กุสลัง (kusalaṃ) ในความไม่มีโรค, ในวิบากที่น่าปรารถนา, คำว่า กุสโล (kusalo) ก็เช่นนั้น, ในสิ่งที่ไม่มีโทษ และในผู้ฉลาด กล่าวไว้ว่าเป็นคำที่แสดงเพศตามคำนามที่ขยาย.

804.

๘๐๔.

ද්‍රවා’චාරෙසු වීරියෙ, මධුරාදීසු පාරදෙ;

සිඞ්ගාරාදො ධාතුභෙදෙ, කිච්චෙ සම්පත්තියං රසො.

คำว่า รส (raso) ในของเหลว, มารยาท, ความเพียร, รสหวานเป็นต้น, ปรอท, รสแห่งความรักเป็นต้น, ความแตกต่างของธาตุ, กิจ และในความสำเร็จ.

805.

๘๐๕.

බොධි සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙ, රියමග්ගෙ ච නාරියං;

පඤ්ඤත්තියං පුමෙ’ ස්සත්ථ, රුක්ඛම්හි පුරිසිත්ථියං.

คำว่า โพธิ (bodhi) ในสัพพัญญุตญาณ และในอริยมรรค เป็นเพศหญิง, ในบัญญัติ เป็นเพศชาย, ในต้นอัสสัตถะ เป็นได้ทั้งเพศชายและเพศหญิง.

806.

๘๐๖.

සෙවිතො යෙන යො නිච්චං, තත්ථාපි විසයො සියා;

රූපාදිකෙ ජනපදෙ, තථා දෙසෙ ච ගොචරෙ.

สิ่งใดที่บุคคลเสพเป็นนิตย์ แม้ในสิ่งนั้นพึงเป็น วิสัย (visayo), ในรูปเป็นต้น, ในชนบท, ในประเทศ และในโคจร.

807.

๘๐๗.

භාවො පදත්ථෙ සත්තාය, මධිප්පාය ක්‍රියාසු ච;

සභාවස්මිඤ්ච ලීලායං, පුරිසි’ත්ථින්ද්‍රියෙසු ච.

คำว่า ภาวะ (bhāvo) ในความหมายของบท, ความเป็นอยู่, ความตั้งใจ, การกระทำ, สภาพ, ลีลา และในอินทรีย์ของชายและหญิง.

808.

๘๐๘.

සො බන්ධවෙ’ත්තනි ච සං, සො ධනස්මි මනිත්ථියං;

සා පුමෙ සුනඛෙ වුත්තො, ත්තනියෙ සො තිලිඞ්ගිකො.

คำว่า ส (sa) ในญาติและในตน เป็น ส (so), ในทรัพย์ เป็น สัง (saṃ) (เป็นเพศชายและนปุงสกลิงค์), คำว่า สา (sā) กล่าวในความหมายว่าสุนัขเพศชาย, ในความหมายว่า 'เป็นของตน' เป็นได้ 3 เพศ.

809.

๘๐๙.

සුවණ්ණං කනකෙ වුත්තං, සුවණ්ණො ගරුළෙ තථා;

පඤ්චධරණමත්තෙ ච, ඡවි සම්පත්තියම්පි ච.

คำว่า สุวัณณัง (suvaṇṇaṃ) กล่าวไว้ในทองคำ, ส่วน สุวัณโณ (suvaṇṇo) กล่าวไว้ในครุฑ, ในปริมาณ 5 ธรณะ และในความสมบูรณ์แห่งผิวพรรณ.

810.

๘๑๐.

වරො [Pg.68] දෙවාදිකා ඉට්ඨෙ, ජාමාතරි පතිම්හි ච,උත්තමෙ වාච්චලිඞ්ගො සො, වරං මන්දප්පියෙ බ්‍යයං.

คำว่า วโร (varo) ในพรมีเทวดาให้เป็นต้น, ในสิ่งที่น่าปรารถนา, ในบุตรเขย, และในสามี, ในสิ่งที่สูงสุด เป็นคำที่แสดงเพศตามคำนามที่ขยาย, ส่วน วรัง (varaṃ) ในความหมายว่า 'ดีกว่า' เป็นนิบาต.

811.

๘๑๑.

මකුලෙ ධනරාසිම්හි, සියා කොස මනිත්ථියං;

නෙත්තිංසාදි පිධානෙ ච, ධනුපඤ්චසතෙපි ච.

คำว่า โกสะ (kosa) ในดอกตูม, ในกองทรัพย์ (เป็นเพศชายและนปุงสกลิงค์), ในฝักดาบเป็นต้น และแม้ในธนู 500 คัน.

812.

๘๑๒.

පිතාමහෙ ජිනෙ සෙට්ඨෙ, බ්‍රාහ්මණෙ ච පිතූස්වපි;

බ්‍රහ්මා වුත්තො තථා බ්‍රහ්මං, වෙදෙ තපසි වුච්චතෙ.

คำว่า พรหมา (brahmā) กล่าวไว้ในปู่, พระชินเจ้า, ผู้ประเสริฐ, พราหมณ์ และในบิดาทั้งหลาย, ส่วน พรหมัง (brahmaṃ) กล่าวไว้ในพระเวท และในการบำเพ็ญตบะ.

813.

๘๑๓.

හත්ථීනං මජ්ඣබන්ධෙ ච, පකොට්ඨෙ කච්ඡබන්ධනෙ;

මෙඛලායං මතා කච්ඡා, කච්ඡො වුත්තො ලතාය ච.

คำว่า กัจฉา (kacchā) ในสายรัดกลางตัวช้าง, ในรักแร้, ในการผูกผ้าเขมร, ในเข็มขัด, ส่วน กัจโฉ (kaccho) กล่าวไว้ในเถาวัลย์.

814.

๘๑๔.

තථෙව බාහුමූලම්හි, අනූපම්හි තිණෙපි ච;

เช่นนั้นแหละ (กัจโฉ) ในโคนแขน, ในที่ลุ่ม และแม้ในหญ้า.

815.

๘๑๕.

පමාණං හෙතු සත්ථෙසු, මානෙ ච සච්චවාදිනි;

පමාතරි ච නිච්චම්හි, මරියාදාය මුච්චතෙ.

คำว่า ประมาณ (pamāṇaṃ) ในเหตุ, ศาสตร์ทั้งหลาย, การวัด, ผู้กล่าวสัจจะ, ผู้ประมาณ, สิ่งที่เที่ยง และกล่าวไว้ในขอบเขต.

816.

๘๑๖.

සත්තං දබ්බ’ත්තභාවෙසු, පාණෙසු ච බලෙ, සියා ;

සත්තායඤ්ච, ජනෙසත්තො, ආසත්තෙ සො තිලිඞ්ගිකො.

คำว่า สัตตัง (sattaṃ) ในวัตถุ, อัตภาพ, สัตว์มีชีวิต และในกำลัง, พึงเป็น สัตโต (satto) ในความเป็นอยู่, ในหมู่ชน, ในสิ่งที่ติดข้อง เป็นคำที่ใช้ได้ 3 เพศ.

817.

๘๑๗.

සෙම්හාදො රසරත්තාදො, මහාභූතෙ පභාදිකෙ;

ධාතු ද්වීස්ව’ට්ඨිචක්ඛා’දි, භ්වා’දීසු ගෙරිකාදිසු.

คำว่า ธาตุ (dhātu) ในเสมหะเป็นต้น, ในรสและเลือดเป็นต้น, ในมหาภูตรูป, ในแสงสว่างเป็นต้น, เป็นได้ 2 เพศ (ชายและหญิง) ในกระดูกและจักษุเป็นต้น, ในธาตุมี ภู เป็นต้น และในแร่ดินแดงเป็นต้น.

818.

๘๑๘.

අමච්චාදො සභාවෙ ච, යොනියං පකතී’රිතා;

සත්වාදිසාම්‍යා’වත්ථායං, පච්චයා පඨමෙපි ච.

คำว่า ปกติ (pakatī) กล่าวไว้ในอำมาตย์เป็นต้น, ในสภาพ, ในกำเนิด, ในสภาวะที่เสมอด้วยคุณมีสัตตวะเป็นต้น, ในปัจจัย และแม้ในเบื้องต้น.

819.

๘๑๙.

පදං ඨානෙ පරිත්තාණෙ, නිබ්බානම්හි ච කාරණෙ;

සද්දෙ වත්ථුම්හි කොට්ඨාසෙ, පාදෙ තල්ලඤ්ඡනෙ මතං.

คำว่า บท (padaṃ) ในที่, การป้องกัน, นิพพาน, เหตุ, เสียง, วัตถุ, ส่วน, เท้า และในรอยเท้า.

820.

๘๒๐.

ලොහමුග්ගර මෙඝෙසු, ඝනො, තාලාදිකෙ ඝනං,;

නිරන්තරෙ ච කඨිනෙ, වාච්චලිඞ්ගික මුච්චතෙ.

คำว่า ฆโน (ghano) ในค้อนเหล็ก, ในเมฆทั้งหลาย, ส่วน ฆนัง (ghanaṃ) ในกังสดาลเป็นต้น, และในความหนาแน่น, ในสิ่งที่แข็ง กล่าวไว้ว่าเป็นคำที่แสดงเพศตามคำนามที่ขยาย.

821.

๘๒๑.

ඛුද්දා ච මක්ඛිකාභෙදෙ, මධුම්හි ඛුද්ද, මප්පකෙ;

අධමෙ කපණෙ චාපි, බහුම්හි චතූසු ත්තිසු.

คำว่า ขุททา (khuddā) ในชนิดของผึ้งเล็ก, ในน้ำผึ้ง, ส่วน ขุททะ (khudda) ในสิ่งที่น้อย, ในสิ่งที่ต่ำทราม, ในคนขัดสน และในสิ่งที่มาก เป็นได้ 3 เพศ.

822.

๘๒๒.

තක්කෙ මරණලිඞ්ගෙ ච, අරිට්ඨං අසුභෙ සුභෙ,;

අරිට්ඨො ආසවෙ කාකෙ, නිම්බෙ ච ඵෙනිලද්දුමෙ.

คำว่า อริฏฐัง (ariṭṭhaṃ) ในน้ำส้มสายชู, ในเครื่องหมายแห่งความตาย, ในสิ่งที่ไม่เป็นมงคล, ในสิ่งที่เป็นมงคล, ส่วน อริฏโฐ (ariṭṭho) ในน้ำเมา, ในกา, ในต้นสะเดา และในต้นมะคำดีควาย.

823.

๘๒๓.

මානභණ්ඩෙ පලසතෙ, සදිසත්තෙ තුලා තථා;

ගෙහානං දාරුබන්ධත්ථ, පීඨිකායඤ්ච දිස්සති.

คำว่า ตุลา (tulā) ในเครื่องชั่ง, ใน 100 ปละ, ในความเหมือนกัน และปรากฏในไม้ขื่อเพื่อยึดโครงสร้างของเรือนทั้งหลาย.

824.

๘๒๔.

මිත්තකාරෙ [Pg.69] ලඤ්ජදානෙ, බලෙ රාසි විපත්තිසු ;

යුද්ධෙ චෙව පටිඤ්ඤායං, සඞ්ගරො සම්පකාසිතො.

คำว่า สังคระ บัณฑิตกล่าวไว้แล้วโดยชอบ ในการทำมิตร ในการให้สินบน ในกำลัง ในกอง ในความวิบัติทั้งหลาย ในการรบด้วย และในคำปฏิญาณ.

825.

๘๒๕.

ඛන්ධෙ භවෙ නිමිත්තම්හි, රූපං වණ්ණෙ ච පච්චයෙ;

සභාව සද්ද සණ්ඨාන, රූපජ්ඣාන වපූසු ච.

คำว่า รูป บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในขันธ์ ในภพ ในนิมิต ในวรรณะด้วย ในปัจจัย ในสภาพ ในเสียง ในสัณฐาน ในรูปฌาน และในร่างกายทั้งหลาย.

826.

๘๒๖.

වත්ථු කිලෙස කාමෙසු, ඉච්ඡායං මදනෙ රතෙ;

කාමො, කාමං නිකාමෙ, චා, නුඤ්ඤායං කාම මබ්‍යයං.

คำว่า กาม (ปุงลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในวัตถุ ในกิเลส ในกามทั้งหลาย ในความอยาก ในความมัวเมา ในความยินดี. คำว่า กาม (นปุงสกลิงค์) และคำว่า กาม (อัพยยศัพท์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในความใคร่ และในการอนุญาต.

827.

๘๒๗.

පොක්ඛරං පදුමෙ දෙහෙ, වජ්ජභණ්ඩමුඛෙපි ච;

සුන්දරත්තෙ ච සලිලෙ, මාතඞ්ගකරකොටියං.

คำว่า โปกขระ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในดอกบัว ในร่างกาย ในปากแห่งเครื่องดนตรีด้วย ในความงามด้วย ในน้ำ และในปลายงวงช้าง.

828.

๘๒๘.

රාසිනිච්චල මායාසු, දම්භා’සච්චෙස්ව’යොඝනෙ;

ගිරිසිඞ්ගම්හි සීරඞ්ගෙ, යන්තෙ කූට මනිත්ථියං.

คำว่า กูฏะ (ไม่ใช่อิตถีลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในกอง ในความไม่หวั่นไหว ในมายาทั้งหลาย ในความโอ้อวด ในความไม่จริง ในค้อนเหล็ก ในยอดเขา ในส่วนแห่งไถ และในเครื่องจักร.

829.

๘๒๙.

වුද්ධියං ජනනෙ කාම, ධාත්වාදීම්හි ච පත්තියං;

සත්තායඤ්චෙව සංසාරෙ, භවො සස්සතදිට්ඨියං.

คำว่า ภวะ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในความเจริญ ในการเกิด ในความใคร่ ในธาตุเป็นต้นด้วย ในการถึง ในสัตว์ด้วย ในสังสารวัฏ และในสัสสตทิฏฐิ.

830.

๘๓๐.

පටිවාක්‍යො’ත්තරාසඞ්ගෙ, සු’ත්තරං උත්තරො තිසු;

සෙට්ඨෙ දිසාදිභෙදෙ ච, පරස්මි මුපරී’රිතො.

คำว่า อุตตระ (ในสามลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในคำตอบ ในผ้าอุตตราสงค์ ในสิ่งที่ประเสริฐ ในความต่างแห่งทิศเป็นต้นด้วย ในสิ่งอื่น และในเบื้องบน.

831.

๘๓๑.

නෙක්ඛම්මං පඨමජ්ඣානෙ, පබ්බජ්ජායං විමුත්තියං;

විපස්සනාය නිස්සෙස, කුසලම්හි ච දිස්සති.

คำว่า เนกขัมมะ ย่อมปรากฏ ในปฐมฌาน ในการบวช ในความหลุดพ้น ในวิปัสสนา และในกุศลโดยไม่เหลือ.

832.

๘๓๒.

සඞ්ඛාරො සඞ්ඛතෙ පුඤ්ඤා, භිසඞ්ඛාරාදිකෙපි ච;

පයොගෙ කායසඞ්ඛාරා, ද්‍ය’භිසඞ්ඛරණෙසු ච.

คำว่า สังขาระ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสังขตธรรม ในบุญ ในอภิสังขารเป็นต้นด้วย ในการประกอบ ในกายสังขาร และในอภิสังขรณ์เป็นต้น.

833.

๘๓๓.

ආරම්මණෙ ච සංසට්ඨෙ, වොකිණ්ණෙ නිස්සයෙ තථා;

තබ්භාවෙ චාප්‍යභිධෙය්‍ය, ලිඞ්ගො සහගතො භවෙ.

คำว่า สหคตะ พึงมีลิงค์เป็นอภิเธยยะ (ตามนามที่ประกอบ) ในอารมณ์ด้วย ในสิ่งที่ระคนกัน ในสิ่งที่ปะปนกัน ในที่อาศัยเช่นนั้น และในความเป็นเช่นนั้น.

834.

๘๓๔.

තීසු ඡන්නං පතිරූපෙ, ඡාදිතෙ ච නිගූහිතෙ;

නිවාසන පාරුපනෙ, රහො පඤ්ඤත්තියං පුමෙ.

คำว่า ฉันนะ (ในสามลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสิ่งที่สมควร ในสิ่งที่ปกปิดแล้วด้วย ในสิ่งที่ซ่อนเร้นแล้ว ในผ้านุ่ง ในผ้าห่ม ในที่ลับ และในบัญญัติ (เป็นปุงลิงค์).

835.

๘๓๕.

බුද්ධසමන්තචක්ඛූසු, චක්ඛු පඤ්ඤාය මීරිතං;

ධම්මචක්ඛුම්හි ච මංස, දිබ්බචක්ඛුද්වයෙසු ච.

คำว่า จักขุ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในพระพุทธเจ้าและในพระสมันตจักษุ ในปัญญา ในธรรมจักษุด้วย ในจักษุเนื้อ และในทิพยจักษุทั้งสองด้วย.

836.

๘๓๖.

වාච්චලිඞ්ගො අභික්කන්තො, සුන්දරම්හි අභික්කමෙ;

අභිරූපෙ ඛයෙ වුත්තො, තථෙව’බ්භනුමොදනෙ.

คำว่า อภิกกันตะ (มีลิงค์ตามนามที่ประกอบ) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสิ่งที่สวยงาม ในการก้าวไป ในสิ่งที่งามยิ่ง ในความสิ้นไป และในการอนุโมทนาเช่นนั้นนั่นเทียว.

837.

๘๓๗.

කාරණෙ දෙසනායඤ්ච, වාරෙ වෙවචනෙපි ච;

පාකාරස්මිං අවසරෙ, පරියායො කථීයති.

คำว่า ปริยายะ บัณฑิตกล่าว ในเหตุ ในการแสดงด้วย ในวาระ ในคำไวพจน์ด้วย ในกำแพง และในโอกาส.

838.

๘๓๘.

විඤ්ඤාණෙ [Pg.70] චිත්තකම්මෙ ච, විචිත්තෙ චිත්ත මුච්චතෙ;

පඤ්ඤත්ති චිත්තමාසෙසු, චිත්තො, තාරන්තරෙ ථියං.

คำว่า จิตตะ บัณฑิตกล่าว ในวิญญาณ ในจิตรกรรมด้วย ในสิ่งที่วิจิตร. คำว่า จิตตะ (ปุงลิงค์) บัณฑิตกล่าวในบัญญัติ และคำว่า จิตตะ (อิตถีลิงค์) บัณฑิตกล่าวในเดือนจิตตะ และในระหว่างดาว.

839.

๘๓๙.

සාමං වෙදන්තරෙ සාන්ත්වෙ, තං පීතෙ සාමලෙ තිසු;

සයමත්ථෙ බ්‍යයං සාමං, සාමා ච සාරිවායපි.

คำว่า สามะ (นปุงสกลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในเวทมนตร์ ในความสงบ. คำว่า สามะ (ในสามลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสีเหลือง ในสีดำ. คำว่า สามะ (อัพยยศัพท์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้วในความหมายว่าตนเอง และคำว่า สามา (อิตถีลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้วในต้นสาริภาด้วย.

840.

๘๔๐.

පුමෙ ආචරියාදිම්හි, ගරු මාතාපිතූස්වපි;

ගරු තීසු මහන්තෙ ච, දුජ්ජරා’ලහුකෙසු ච.

คำว่า ครุ (ปุงลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในอาจารย์เป็นต้น ในมารดาบิดาด้วย. คำว่า ครุ (ในสามลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสิ่งที่ใหญ่ด้วย ในสิ่งที่ย่อยยาก และในสิ่งที่ไม่ง่ายด้วย.

841.

๘๔๑.

අච්චිතෙ විජ්ජමානෙ ච, පසත්ථෙ සච්ච සාධුසු;

ඛින්නෙ ච සමිතෙ චෙව, සන්තොභිධෙය්‍යලිඞ්ගිකොති.

คำว่า สันตะ (มีลิงค์ตามนามที่ประกอบ) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสิ่งที่บูชาแล้ว ในสิ่งที่มีอยู่ด้วย ในสิ่งที่สรรเสริญแล้ว ในความจริง ในคนดีทั้งหลาย ในสิ่งที่สิ้นไปแล้วด้วย และในสิ่งที่สงบแล้วด้วย.

ඉති ගාථාඅනෙකත්ථවග්ගො.

จบคาถาว่าด้วยอเนกัตถวรรค.

842.

๘๔๒.

දෙවො විසුද්ධිදෙවා’දො, මෙඝ මච්චු නභෙසු ච;

අථොපි තරුණෙ සත්තෙ, චොරෙපි මාණවො භවෙ.

คำว่า เทวะ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในเทวดาผู้บริสุทธิ์เป็นต้น ในเมฆ ในความตาย และในท้องฟ้าทั้งหลายด้วย. อนึ่ง คำว่า มาณพ พึงมีในคนหนุ่ม ในสัตว์ และในโจรด้วย.

843.

๘๔๓.

ආදි කොට්ඨාස කොටීසු, පුරතො’ග්ගංවරෙ තීසු;

පච්චනීකො’ත්තමෙස්ව’ඤ්ඤෙ, පච්ඡාභාගෙ පරො තිසු.

คำว่า อัคคะ (นปุงสกลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในเบื้องต้น ในส่วน ในที่สุด และในข้างหน้า. คำว่า วระ (ในสามลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสิ่งที่ประเสริฐ. คำว่า ประ (ในสามลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในข้าศึก ในสิ่งที่สูงสุด ในสิ่งอื่น และในส่วนข้างหลัง.

844.

๘๔๔.

යොනි කාම සිරි’ස්සරෙ, ධම්මු’ය්‍යාම යසෙ භගං;

උළාරො තීසු විපුලෙ, සෙට්ඨෙ ච මධුරෙ සියා.

คำว่า ภคะ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในกำเนิด ในความใคร่ ในสิริ ในความเป็นใหญ่ ในธรรม ในความพยายาม และในยศ. คำว่า อุฬาระ (ในสามลิงค์) พึงมีในสิ่งที่กว้างขวาง ในสิ่งที่ประเสริฐ และในสิ่งที่ไพเราะด้วย.

845.

๘๔๕.

සම්පන්නො තීසු සම්පුණ්ණෙ, මධුරෙ ච සමඞ්ගිනි;

සඞ්ඛා තු ඤාණෙ කොට්ඨාස, පඤ්ඤත්ති ගණනෙසු ච.

คำว่า สัมปันนะ (ในสามลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสิ่งที่บริบูรณ์ ในสิ่งที่ไพเราะด้วย และในสิ่งที่ประกอบพร้อม. ส่วนคำว่า สังขา บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในญาณ ในส่วน ในบัญญัติ และในการนับทั้งหลายด้วย.

846.

๘๔๖.

ඨානං ඉස්සරියො’කාස, හෙතූසු ඨිතියම්පි ච;

අථො මානෙ පකාරෙච, කොට්ඨාසෙච විධො ද්විසු.

คำว่า ฐานะ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในความเป็นใหญ่ ในโอกาส ในเหตุทั้งหลาย และในความตั้งอยู่ด้วย. อนึ่ง คำว่า วิธะ (ในสองลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในประมาณ ในประเภทด้วย และในส่วนด้วย.

847.

๘๔๗.

පඤ්ඤො’පවාස ඛන්තීසු, දමො ඉන්ද්‍රියසංවරෙ;

ඤාණෙ ච සොමනස්සෙච, වෙදො ඡන්දසි චො’ච්චතෙ.

คำว่า ทมะ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในปัญญา ในการจำศีล ในขันติทั้งหลาย และในการสำรวมอินทรีย์. คำว่า เวทะ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในญาณด้วย ในโสมนัสด้วย และในฉันทศาสตร์.

848.

๘๔๘.

ඛන්ධකොට්ඨාස, පස්සාව, මග්ග, හෙතූසු යොනි සා ;

කාලෙ තු කූලෙ සීමායං, වෙලා රාසිම්හි භාසිතා.

คำว่า โยนิ นั้น บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในส่วนแห่งขันธ์ ในปัสสาวะ ในมรรค และในเหตุทั้งหลาย. ส่วนคำว่า เวลา บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในกาล ในฝั่ง ในเขต และในกอง.

849.

๘๔๙.

වොහාරො සද්ද පණ්ණත්ති, වණිජ්ජා චෙතනාසු ච;

නාගො තු’රග හත්ථීසු, නාගරුක්ඛෙ තථු’ත්තමෙ.

คำว่า โวหาร บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในเสียง ในบัญญัติ ในการค้าขาย และในเจตนาทั้งหลายด้วย. ส่วนคำว่า นาคะ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในงู ในช้างทั้งหลาย ในต้นนาค และในสิ่งที่สูงสุดเช่นนั้น.

850.

๘๕๐.

සෙට්ඨා’සහාය සඞ්ඛ්‍යා’ඤ්ඤ,තුල්‍යෙස්වෙ’කොතිලිඞ්ගිකො;

රාගෙ තු මානසො චිත්තා, රහත්තෙසු ච මානසං.

คำว่า เอกะ (ในสามลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสิ่งที่ประเสริฐ ในสิ่งที่ไม่มีผู้ช่วย ในจำนวน ในสิ่งอื่น และในสิ่งที่เสมอ. ส่วนคำว่า มานัส (ปุงลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้วในราคะ และคำว่า มานัส (นปุงสกลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้วในจิต และในอรหัตผลทั้งหลายด้วย.

851.

๘๕๑.

මූලං [Pg.71] භෙ සන්තිකෙ මූල, මූලෙ හෙතුම්හි පාභතෙ;

රූපාද්‍යං’ස පකණ්ඩෙසු, ඛන්ධො රාසි ගුණෙසු ච.

คำว่า มูล (นปุงสกลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในความกลัว ในที่ใกล้. คำว่า มูล (ปุงลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในราก ในเหตุ และในของขวัญ. คำว่า ขันธ์ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในส่วนแห่งรูปเป็นต้น ในลำต้นทั้งหลาย ในกอง และในคุณทั้งหลายด้วย.

852.

๘๕๒.

ආරම්භො වීරියෙ කම්මෙ, ආදිකම්මෙ විකොපනෙ;

අථො හදයවත්ථුම්හි, චිත්තෙ ච හදයං උරෙ.

คำว่า อารัมภะ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในความเพียร ในกรรม ในการงานเบื้องต้น และในการทำให้กำเริบ. อนึ่ง คำว่า หทัย บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในวัตถุแห่งใจ ในจิตด้วย และในทรวงอก.

853.

๘๕๓.

පච්ඡාතාපා’නුබන්ධෙසු, රාගාදො’නුසයො භවෙ;

මාතඞ්ගමුද්ධපිණ්ඩෙ තු, ඝටෙ කුම්භො දසම්බණෙ.

อนุสัย ย่อมมีในความผูกพันแห่งความเดือดร้อนในภายหลัง และในราคะเป็นต้น. กุมภะ ย่อมมีในก้อนเนื้อที่หัวช้าง, ในหม้อ และในมาตราสิบอัมพณะ.

854.

๘๕๔.

පරිවාරො පරිජනෙ, ඛග්ගකොසෙ පරිච්ඡදෙ;

ආලම්බරො තු සාරම්භෙ, භෙරිභෙදෙ ච දිස්සති.

ปริวาร ย่อมมีในคนใช้, ในฝักดาบ และในเครื่องปกปิด. ส่วนอาลัมพระ ย่อมปรากฏในความพยายาม และในประเภทแห่งกลอง.

855.

๘๕๕.

ඛණො කාලවිසෙසෙ ච, නිබ්‍යාපාරට්ඨිතිම්හි ච;

කුලෙ ත්ව’භිජනො වුත්තො, උප්පත්තිභූමියම්පි ච.

ขณะ ย่อมมีในกาลพิเศษ และในความตั้งอยู่แห่งความว่างจากกิจ. ส่วนอภิชน กล่าวไว้ในตระกูล และในถิ่นกำเนิด.

856.

๘๕๖.

ආහාරො කබළීකාරා, හාරාදීසු ච කාරණෙ;

විස්සාසෙ යාචනායඤ්ච, පෙමෙ ච පණයො මතො.

อาหาร ย่อมมีในการทำเป็นคำๆ และในเหตุแห่งการนำไปเป็นต้น. ปณัยะ ถือว่ามีในความไว้วางใจ, ในการขอ และในความรัก.

857.

๘๕๗.

ණාදො සද්ධා, චීවරාදි, හෙත්වා’ධාරෙසු පච්චයො;

කීළා දිබ්බවිහාරාදො, විහාරො සුගතාලයෙ.

ปัจจัย ย่อมมีในความรู้, ในศรัทธา, ในจีวรเป็นต้น, ในเหตุ และในที่รองรับ. วิหาร ย่อมมีในการเล่น, ในทิพยวิหารเป็นต้น และในที่อยู่ของพระสุคต.

858.

๘๕๘.

සමත්ථනෙ මතො චිත්තෙ, කග්ගතායං සමාධි ච;

යොගො සඞ්ගති කාමාදො,ඣානො’පායෙසු යුත්තියං.

สมาธิ ถือว่ามีในความตั้งมั่นแห่งจิต และในความมีอารมณ์อันเดียว. โยคะ ย่อมมีในความเกี่ยวข้อง และในกามเป็นต้น. ยุตติ ถือว่ามีในฌาน, ในอุบาย และในความเหมาะสม.

859.

๘๕๙.

භොගො සප්පඵණ’ඞ්ගෙසු, කොටිල්ලෙ භුඤ්ජනෙ ධනෙ;

භූමිභාගෙ කිලෙසෙ ච, මලෙ චා’ඞ්ගණ මුච්චතෙ.

โภคะ ย่อมมีในส่วนแห่งพังพานงู, ในความคด, ในการบริโภค และในทรัพย์. อังคณ กล่าวไว้ในส่วนแห่งแผ่นดิน, ในกิเลส และในมลทิน.

860.

๘๖๐.

ධනාදිදප්පෙ පඤ්ඤාය, අභිමානො මතො ථ ච;

අපදෙසො නිමිත්තෙ ච, ඡලෙ ච කථනෙ මතො.

อภิมานะ ถือว่ามีในความถือตัวด้วยทรัพย์เป็นต้น และในปัญญา. ส่วนอปเทศ ถือว่ามีในเหตุ, ในอุบาย และในการกล่าว.

861.

๘๖๑.

චිත්තෙ කායෙ සභාවෙ ච, සො අත්තා පරම’ත්තනි;

අථ ගුම්බො ච ථම්බස්මිං, සමූහෙ බලසජ්ජනෙ.

อัตตา ย่อมมีในจิต, ในกาย, ในสภาวะ และในปรมาตมัน. ส่วนกุมพะ ย่อมมีในพุ่มไม้, ในหมู่ และในการจัดขบวนทัพ.

862.

๘๖๒.

අන්තොඝරෙ කුසූලෙ ච, කොට්ඨො න්තොකුච්ඡියං ප්‍යථ;

සොපානඞ්ගම්හි උණ්හීසො, මකුටෙ සීසවෙඨනෙ.

โกฏฐะ ย่อมมีในห้องภายใน, ในยุ้งฉาง และในภายในท้อง. ส่วนอุณหิส ย่อมมีในส่วนแห่งบันได, ในมงกุฎ และในผ้าโพกศีรษะ.

863.

๘๖๓.

නිය්‍යාසෙ සෙඛරෙ ද්වාරෙ, නිය්‍යූහො නාගදන්තකෙ;

අථො සිඛණ්ඩෙ තූණීරෙ, කලාපො නිකරෙ මතො.

นิยยูหะ ย่อมมีในยางไม้, ในเครื่องประดับศีรษะ, ในประตู และในไม้ติดฝาสำหรับแขวนของ. ส่วนกะลาปะ ถือว่ามีในหางนกยูง, ในแล่งธนู และในหมู่.

864.

๘๖๔.

චූළා සංයතකෙසෙසු, මකුටෙ මොළි ච ද්විසු;

සඞ්ඛො ත්ව’නිත්ථියං කම්බු, නලාට’ට්ඨීසු ගොප්ඵකෙ.

จูฬา และโมฬี ย่อมมีในผมที่มวยไว้ และในมงกุฎ. ส่วนสังข์ เป็นอนิตถีลิงค์ ย่อมมีในหอยสังข์, ในกระดูกหน้าผาก และในข้อเท้า.

865.

๘๖๕.

පක්ඛො [Pg.72] කාලෙ බලෙ සාධ්‍යෙ, සඛී වාජෙසු පඞ්ගුලෙ;

දෙසෙ’ණ්ණවෙ පුමෙ සින්ධු, සරිතායං ස නාරියං.

ปักขะ ย่อมมีในกาล, ในกำลัง, ในสิ่งที่พึงพิสูจน์, ในมิตร, ในขนปีก และในคนพิการ. สินธุ เป็นปุงลิงค์ ย่อมมีในประเทศ และในมหาสมุทร. สินธุนั้น เป็นอิตถีลิงค์ ย่อมมีในแม่น้ำ.

866.

๘๖๖.

ගජෙ කරෙණු පුරිසෙ, සො හත්ථිනිය මිත්ථියං;

රතනෙ වජිරො නිත්ථී, මණිවෙධි’න්දහෙතිසු.

กเรณุ ย่อมมีในช้างตัวผู้ และในบุรุษ. กเรณุนั้น เป็นอิตถีลิงค์ ย่อมมีในช้างพัง. วัชระ เป็นนปุงสกลิงค์ ย่อมมีในรัตนะ, ในเหล็กเจาะแก้วมณี และในอาวุธของพระอินทร์.

867.

๘๖๗.

විසාණං තීසු මාතඞ්ග, දන්තෙ ච පසුසිඞ්ගකෙ;

කොටියං තු මතො කොණො, තථා වාදිත්තවාදනෙ.

วิสาณะ ในสามลิงค์ ย่อมมีในงาช้าง และในเขาสัตว์. ส่วนโกณะ ถือว่ามีในมุม และในไม้ตีเครื่องดนตรี.

868.

๘๖๘.

වණිප්පථෙ ච නගරෙ, වෙදෙ ච නිගමො ථ ච;

විවාදාදො’ ධිකරණං, සියා’ධාරෙ ච කාරණෙ.

นิคม ย่อมมีในทางค้าขาย, ในเมือง และในพระเวท. ส่วนอธิกรณ์ ย่อมมีในคดีความมีวิวาทเป็นต้น, ในที่รองรับ และในเหตุ.

869.

๘๖๙.

පසුම්හි වසුධායඤ්ච, වාචාදො ගො පුමිත්ථියං;

හරිතෙ තු සුවණ්ණෙ ච, වාසුදෙවෙ හරී’රිතො.

โค เป็นปุงลิงค์และอิตถีลิงค์ ย่อมมีในสัตว์, ในแผ่นดิน และในวาจาเป็นต้น. ส่วนหริ กล่าวไว้ในสีเขียว, ในทอง และในพระวาสุเทพ.

870.

๘๗๐.

ආයත්තෙ පරිවාරෙ ච, භරියායං පරිග්ගහො;

උත්තංසො ත්ව’ වතංසො ච, කණ්ණපූරෙ ච සෙඛරෙ.

ปริคคหะ ย่อมมีในอำนาจ, ในบริวาร และในภรรยา. ส่วนอุตตังสะ และอวตังสะ ย่อมมีในเครื่องประดับหู และในเครื่องประดับศีรษะ.

871.

๘๗๑.

විජ්ජුයං වජිරෙ චෙවා, සනි’ත්ථිපුරිසෙ ප්‍යථ;

කොණෙ සඞ්ඛ්‍යාවිසෙසස්මිං, උක්කංසෙ කොටි නාරියං.

อสนี เป็นอิตถีลิงค์และปุงลิงค์ ย่อมมีในสายฟ้า และในวัชระ. โกฏิ เป็นอิตถีลิงค์ ย่อมมีในมุม, ในจำนวนพิเศษ และในความเลิศ.

872.

๘๗๒.

චූළා ජාලා පධාන’ග්ග, මොරචූළාසු සා සිඛා;

සප්පදාඨාය මාසී’ත්ථී, ඉට්ඨස්සා’සීසනායපි.

สิขา ย่อมมีในจุกผม, ในเปลวไฟ, ในความเป็นประธาน, ในยอด และในหงอนนกยูง. อาสี เป็นอิตถีลิงค์ ย่อมมีในเขี้ยวของงู และในความปรารถนาสิ่งที่น่าปรารถนา.

873.

๘๗๓.

වසා විලීන තෙලස්මිං, වසගා වඤ්ඣගාවිසු;

අභිලාසෙ තු කිරණෙ, අභිසඞ්ගෙ රුචි’ත්ථියං.

วสา ย่อมมีในไขมันที่ละลายแล้ว และในแม่โคที่เป็นหมัน. ส่วนรุจิ เป็นอิตถีลิงค์ ย่อมมีในความปรารถนา, ในรัศมี และในความติดข้อง.

874.

๘๗๔.

සඤ්ඤා සඤ්ජානනෙ නාමෙ, චෙතනායඤ්ච දිස්සති;

අංසෙ සිප්පෙ කලා කාලෙ, භාගෙ චන්දස්ස සොළසෙ.

สัญญา ย่อมมีในการจำได้หมายรู้, ในชื่อ และในเจตนา. กะลา ย่อมมีในส่วน, ในศิลปะ, ในกาล และในส่วนที่สิบหกของดวงจันทร์.

875.

๘๗๕.

බීජකොසෙ ඝරකූටෙ, කණ්ණභූසාය කණ්ණිකා;

ආගාමිකාලෙ දීඝත්තෙ, පභාවෙ ච මතා’යති.

กรรณิกา ย่อมมีในฝักเมล็ด, ในยอดเรือน และในเครื่องประดับหู. อายติ ถือว่ามีในกาลข้างหน้า, ในความยาว และในอานุภาพ.

876.

๘๗๖.

උණ්ණා මෙසාදිලොමෙ, ච, භූමජ්ඣෙ රොමධාතුයං;

වාරුණී ත්විත්ථියං වුත්තා, නට්ටකී මදිරාදිසු.

อุณณา ย่อมมีในขนแกะเป็นต้น และในขนระหว่างคิ้ว. ส่วนวารุณี เป็นอิตถีลิงค์ กล่าวไว้ในนางรำ และในสุราเป็นต้น.

877.

๘๗๗.

ක්‍රියචිත්තෙ ච කරණෙ, කිරියං කම්මනි ක්‍රියා;

සුනිසායං තු කඤ්ඤාය, ජායාය ච වධූ මතා.

กิริยา ย่อมมีในกิริยาจิต, ในการทำ และในกรรม. ส่วนวธู ถือว่ามีในลูกสะใภ้, ในหญิงสาว และในภรรยา.

878.

๘๗๘.

පමාණි’ස්සරියෙ මත්තා, අක්ඛරාවයවෙ’ප්පකෙ;

සුත්තං පාවචනෙ රිට්ඨෙ, තන්තෙ තං සුපිතෙ තිසු.

มัตตา ย่อมมีในประมาณ, ในความเป็นใหญ่, ในส่วนแห่งอักษร และในสิ่งเล็กน้อย. สูตร ย่อมมีในพระพุทธพจน์, ในความพินาศ, ในด้าย และในผู้นอนหลับ ในสามลิงค์.

879.

๘๗๙.

රාජලිඞ්ගො’සභඞ්ගෙසු, [Pg.73] රුක්ඛෙ ච කකුදො ප්‍යථ;

නිමිත්ත’ක්ඛර සූපෙසු, බ්‍යඤ්ජනං චිහනෙ පදෙ.

กกุธะ ย่อมมีในเครื่องราชกกุธภัณฑ์, ในโหนกโคอุสภะ และในต้นไม้. พยัญชนะ ย่อมมีในเครื่องหมาย, ในอักษร, ในแกง และในบท.

880.

๘๘๐.

වොහාරෙ ජෙතු මිච්ඡායං, කීළාදො චාපි දෙවනං;

භරියායං තු කෙදාරෙ, සරීරෙ ඛෙත්ත මීරිතං.

เทวนะ ย่อมมีในโวหาร, ในความปรารถนาที่จะชนะ และในการเล่นเป็นต้น. ส่วนเขตต์ กล่าวไว้ในภรรยา, ในนา และในร่างกาย.

881.

๘๘๑.

සුස්සූසායඤ්ච විඤ්ඤෙය්‍යං, ඉස්සාභ්‍යාසෙ ප්‍යු’පාසනං;

සූලං තු නිත්ථියං හෙති, භෙදෙ සංකු රුජාසු ච.

อุปาสนะ พึงทราบในความใฝ่รู้ และในการฝึกหัด. ส่วนสูล เป็นนปุงสกลิงค์ ย่อมมีในอาวุธ, ในการแทง, ในหลาว และในความเจ็บปวด.

882.

๘๘๒.

තන්ති වීණාගුණෙ, තන්තං, මුඛ්‍යසිද්ධන්ත තන්තුසු;

රථාද්‍යඞ්ගෙ තු ච යුගො, කප්පම්හි යුගලෙ යුගං.

ตันติ ย่อมมีในสายพิณ. ตันตะ ย่อมมีในด้าย, ในหลักการสำคัญ และในคัมภีร์. ส่วนยุค ย่อมมีในส่วนแห่งรถเป็นต้น, ในกัป และในคู่.

883.

๘๘๓.

ඉත්ථිපුප්ඵෙ ච රෙණුම්හි, රජො පකතිජෙ ගුණෙ;

න්‍යාසප්පණෙ තු දානම්හි, නිය්‍යාතන මුදීරිතං.

“นิยยาตนะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า ระดูสตรี, ละอองเกสร, ธุลี, คุณชาติที่เกิดเองตามธรรมชาติ, การมอบหมาย (ฝากไว้), และการให้.

884.

๘๘๔.

ගරු’පායා’වතාරෙසු, තිත්ථං පූතම්බු දිට්ඨිසු;

පණ්ඩකෙ ජොති නක්ඛත්ත, රංසීස්ව’ග්ගිම්හි ජොති සො.

“ติฏฐะ” ในความหมายว่า ครู, อุบาย, ท่า (ที่หยั่งลง), น้ำบริสุทธิ์, และทิฏฐิ. “โชติ” ในความหมายว่า บัณเฑาะก์, ดาวนักษัตร, รัศมี, และไฟ.

885.

๘๘๕.

කණ්ඩො නිත්ථී සරෙ දණ්ඩෙ, වග්ගෙ චාවසරෙ ප්‍යථ;

උද්ධංබාහුද්වයමානෙ, සූරත්තෙපි ච පොරිසං.

“กัณฑะ” (ไม่เป็นอิตถีลิงค์) ในความหมายว่า ลูกศร, ท่อนไม้ (ก้าน), หมวด, และโอกาส. “โปริสะ” (นปุงสกลิงค์) ในความหมายว่า มาตราประมาณชั่วสองแขนที่ยกขึ้น, และความกล้าหาญ.

886.

๘๘๖.

උට්ඨානං පොරිසෙ’හාසු, නිසින්නාද්‍යු’ග්ගමෙ ප්‍යථ;

අනිස්සයමහීභාගෙ, ත්වි’රීණං ඌසරෙ සියා.

“อุฏฐานะ” ในความหมายว่า ความเพียรของบุรุษ, และการลุกขึ้นจากที่นั่งเป็นต้น. “อิรีณะ” ในความหมายว่า ส่วนแห่งแผ่นดินที่ไม่มีที่อาศัย (ที่กันดาร), และดินเค็ม.

887.

๘๘๗.

ආරාධනං සාධනෙ ච, පත්තියං පරිතොසනෙ;

පධානෙ තු ච සානුම්හි, විසාණෙ සිඞ්ග මුච්චතෙ.

“อาราธนะ” ในความหมายว่า การทำให้สำเร็จ, การบรรลุ, และความยินดี. “สิงคะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า ความเป็นใหญ่ (ประธาน), ยอดเขา, และเขา (สัตว์).

888.

๘๘๘.

දිට්ඨා’දිමග්ගෙ ඤාණ’ක්ඛි, ක්ඛණ ලද්ධීසු දස්සනං;

හෙමෙ පඤ්චසුවණ්ණෙ ච, නික්ඛො නිත්ථී පසාධනෙ.

“ทัสสนะ” ในความหมายว่า มรรคมีสัมมาทิฏฐิเป็นต้น, ดวงตาคือญาณ, ขณะ, และลัทธิ (หรือการได้). “นิกขะ” (ไม่เป็นอิตถีลิงค์) ในความหมายว่า ทองคำ, น้ำหนักทอง ๕ สุวรรณะ, และเครื่องประดับ.

889.

๘๘๙.

තිථිභෙදෙ ච සාඛාදි, ඵළුම්හි පබ්බ මුච්චතෙ;

නාගලොකෙ තු පාතාලං, භාසිතං බලවාමුඛෙ.

“ปัพพะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า ส่วนย่อยของดิถี (วันทางจันทรคติ), ข้อต่อของกิ่งไม้เป็นต้น. “ปาตาละ” กล่าวไว้ในความหมายว่า โลกของนาค (บาดาล), และปากขุมนรกใต้ทะเล.

890.

๘๙๐.

කාමජෙ කොපජෙ දොසෙ, බ්‍යසනඤ්ච විපත්තියං;

අථො’පකරණෙ සිද්ධි, කාරකෙසු ච සාධනං.

“พยสนะ” ในความหมายว่า โทษที่เกิดจากกาม, โทษที่เกิดจากความโกรธ, และความวิบัติ. “สาธนะ” ในความหมายว่า อุปกรณ์, ความสำเร็จ, และการก (ในไวยากรณ์).

891.

๘๙๑.

තීස්වීරිතො දානසීලෙ, වදඤ්ඤූ වග්ගුවාදිනි;

පුරක්ඛතො භිසිත්තෙ ච, පූජිතෙ පුරතොකතෙ.

“วทัญญู” (ใน ๓ ลิงค์) ในความหมายว่า ผู้มีปกติให้ทาน, และผู้พูดจาไพเราะ. “ปุรักขตะ” ในความหมายว่า ผู้ได้รับการอภิเษก, ผู้ได้รับการบูชา, และผู้ที่ถูกกระทำไว้ข้างหน้า.

892.

๘๙๒.

මන්දො භාග්‍යවිහීනෙ චා, ප්පකෙ මූළ්හා’පටූස්වපි;

වුද්ධියුත්තෙ සමුන්නද්ධෙ, උප්පන්නෙ උස්සිතං භවෙ.

“มันทะ” ในความหมายว่า ผู้ไร้โชค, ผู้มีน้อย, ผู้โง่เขลา, และผู้ไม่ฉลาด. “อุสสิตะ” ในความหมายว่า ผู้ประกอบด้วยความเจริญ, ผู้เย่อหยิ่ง (หรือยกขึ้น), และผู้เกิดขึ้นแล้ว.

893.

๘๙๓.

රථඞ්ගෙ’ක්ඛො [Pg.74] සුවණ්ණස්මිං, පාසකෙ, අක්ඛ මින්ද්‍රියෙ;

සස්සතෙ ච ධුවො තීසු, ධුවං තක්කෙ ච නිච්ඡිතෙ.

“อักขะ” ในความหมายว่า ส่วนของรถ (เพลา), ทองคำ (มาตราน้ำหนัก), ลูกเต๋า, และอินทรีย์. “ธุวะ” (ใน ๓ ลิงค์) ในความหมายว่า ยั่งยืน. “ธุวะ” (นปุงสกลิงค์) ในความหมายว่า ตรรกะ, และสิ่งที่แน่นอน.

894.

๘๙๔.

හරෙ සිවො, සිවං භද්ද, මොක්ඛෙසු, ජම්බුකෙ සිවා;

සෙනායං සත්තියඤ්චෙව, ථූලත්තෙ ච බලං භවෙ.

“สิวะ” (ปุงลิงค์) ในความหมายว่า พระอิศวร. “สิวะ” (นปุงสกลิงค์) ในความหมายว่า ความเจริญ, และความหลุดพ้น. “สิวา” (อิตถีลิงค์) ในความหมายว่า นางสุนัขจิ้งจอก. “พละ” ในความหมายว่า กองทัพ, กำลัง, และความอ้วน.

895.

๘๙๕.

සඞ්ඛ්‍යා නරකභෙදෙසු, පදුමං වාරිජෙ ප්‍යථ;

දෙවභෙදෙ වසු පුමෙ, පණ්ඩකං රතනෙ ධනෙ.

“ปทุมะ” ในความหมายว่า จำนวนนับ, ชนิดของนรก, และดอกบัว. “วสุ” (ปุงลิงค์) ในความหมายว่า เทพพวกหนึ่ง. “วสุ” (นปุงสกลิงค์) ในความหมายว่า แก้วมณี, และทรัพย์.

896.

๘๙๖.

නිබ්බානං අත්ථගමනෙ, අපවග්ගෙ සියා ථ ච;

සෙතම්බුජෙ පුණ්ඩරීකං, බ්‍යග්ඝෙ රුක්ඛන්තරෙ පුමෙ.

“นิพพานะ” ในความหมายว่า การดับไป, และความหลุดพ้น. “ปุณฑรีกะ” (นปุงสกลิงค์) ในความหมายว่า ดอกบัวขาว. “ปุณฑรีกะ” (ปุงลิงค์) ในความหมายว่า เสือโคร่ง, และต้นไม้ชนิดหนึ่ง.

897.

๘๙๗.

උපහාරෙ බලි පුමෙ, කරස්මිංචා’සුරන්තරෙ;

සුක්කං තු සම්භවෙ, සුක්කො, ධවලෙ, කුසලෙ තිසු.

“พลิ” (ปุงลิงค์) ในความหมายว่า เครื่องบวงสรวง, ส่วย (ภาษี), และชื่ออสูรตนหนึ่ง. “สุกกะ” (นปุงสกลิงค์) ในความหมายว่า อสุจิ. “สุกกะ” (ใน ๓ ลิงค์) ในความหมายว่า สีขาว, และกุศล.

898.

๘๙๘.

දායො දානෙ විභත්තබ්බ, ධනෙ ච පිතුනං වනෙ ;

පභුත්තා’යත්තතා’යත්තා’, භිලාසෙසු වසො භවෙ.

“ทายะ” ในความหมายว่า การให้, ทรัพย์ที่ควรแบ่ง, ทรัพย์มรดกของบิดา, และป่า. “วสะ” ในความหมายว่า ความเป็นใหญ่, ความเป็นไปในอำนาจ, และความปรารถนา.

899.

๘๙๙.

පරිභාසන මක්කොසෙ, නියමෙ භාසනෙ ථ ච,ධනම්හි සෙළනං යොධ, සීහනාදම්හි දිස්සති.

“ปริภาสนะ” ในความหมายว่า การด่า, การกำหนด, และการพูด. “เสฬนะ” ปรากฏใน ตความหมายว่า ทรัพย์, นักรบ, และเสียงบันลือสีหนาท.

900.

๙๐๐.

පභවො ජාතිහෙතුම්හි, ඨානෙ චාද්‍යුපලද්ධියං;

අථො’තු නාරිපුප්ඵස්මිං, හෙමන්තාදිම්හි ච ද්විසු.

“ปภวะ” ในความหมายว่า เหตุแห่งการเกิด, สถานที่เกิด, และการปรากฏขึ้นครั้งแรก. “อุตุ” (ใน ๒ ลิงค์) ในความหมายว่า ระดูสตรี, และฤดูมีเหมันต์เป็นต้น.

901.

๙๐๑.

කරණං සාධකතමෙ, ක්‍රියා ගත්තෙසු ඉන්ද්‍රියෙ;

තාතො තු කුඤ්චිකායඤ්ච, තූරියඞ්ගෙ දුමන්තරෙ.

“กรณะ” ในความหมายว่า เครื่องมือที่ทำให้สำเร็จอย่างยิ่ง, กิริยา, อวัยวะ, และอินทรีย์. “ตาตะ” ในความหมายว่า ลูกกุญแจ, ส่วนของเครื่องดนตรี, และต้นไม้ชนิดหนึ่ง.

902.

๙๐๒.

පුප්ඵෙ ඵලෙ ච පසවො, උප්පාදෙ ගබ්භමොචනෙ;

ගායනෙ ගායකෙ අස්සෙ, ගන්ධබ්බො දෙවතාන්තරෙ.

“ปสวะ” ในความหมายว่า ดอกไม้, ผลไม้, การเกิดขึ้น, และการคลอดบุตร. “คันธัพพะ” ในความหมายว่า การขับร้อง, นักร้อง, ม้า, และเทพจำพวกหนึ่ง.

903.

๙๐๓.

විනා පුප්ඵං ඵලග්ගාහි, රුක්ඛෙ වනප්පති;

ආහතෙ හෙමරජතෙ, රූපියං රජතෙපි ච.

“วนัปปติ” ในความหมายว่า ต้นไม้ที่รับผลโดยไม่มีดอก. “รูปิยะ” ในความหมายว่า ทองและเงินที่ประทับตรา (เหรียญ), และเงิน.

904.

๙๐๔.

ඛගාදිබන්ධනෙ පාසො, කෙසපුබ්බො චයෙ ප්‍යථ;

තාරා’ක්ඛිමජ්ඣෙ නක්ඛත්තෙ, තාරො උච්චතරස්සරෙ.

“ปาสะ” ในความหมายว่า เครื่องผูกมีบ่วงดักนกเป็นต้น, และกลุ่มผม. “ตารา” ในความหมายว่า แก้วตา, และดาวนักษัตร. “ตาระ” ในความหมายว่า เสียงสูง.

905.

๙๐๕.

පත්තෙ ච ලොහභෙදස්මිං, කංසො චතුකහාපණෙ;

මජ්ඣිමො දෙහමජ්ඣස්මිං, මජ්ඣභවෙ ච සො තිසු.

“กังสะ” ในความหมายว่า ถาด (หรือบาตร), โลหะผสม (สำริด), และมาตราเงิน ๔ กหาปณะ. “มัชฌิมะ” (ใน ๓ ลิงค์) ในความหมายว่า ท่ามกลางร่างกาย (เอว), และความเป็นไปในท่ามกลาง.

906.

๙๐๖.

ආවෙසනංභූතාවෙසෙ, සිප්පසාලා ඝරෙසු ච;

සොභා සම්පත්තීසු සිරී, ලක්ඛීත්ථී දෙවතාය ච.

“อาเวสนะ” ในความหมายว่า การเข้าสิงของภูตผี, โรงช่างศิลปะ, และบ้าน. “สิรี” ในความหมายว่า ความสง่างาม, ความสมบัติ, พระลักษมี, และเทพธิดา.

907.

๙๐๗.

කුමාරො [Pg.75] යුවරාජෙ ච, ඛන්දෙ වුත්තො සුසුම්හි ච;

අථා’නිත්ථී පවාළො ච, මණිභෙදෙ තථා’ඞ්කුරෙ.

“กุมาระ” กล่าวไว้ในความหมายว่า พระยุพราช, พระขันทกุมาร, และเด็ก. “ปวาฬะ” (ไม่เป็นอิตถีลิงค์) ในความหมายว่า รัตนะชนิดหนึ่ง (ประพาฬ), และยอดอ่อน (หน่อ).

908.

๙๐๘.

පණො වෙතන මූලෙසු, වොහාරෙ ච ධනෙ මතො;

පටිග්ගහො තු ගහණෙ, කථිතො භාජනන්තරෙ.

“ปณะ” ทราบกันในความหมายว่า ค่าจ้าง, ราคา (ทุน), การค้าขาย, และทรัพย์. “ปฏิคคหะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า การรับ, และภาชนะชนิดหนึ่ง.

909.

๙๐๙.

අසුභෙ ච සුභෙ කම්මෙ, භාග්‍යං වුත්තං ද්වයෙ ප්‍යථ;

පිප්ඵලං තරුභෙදෙ ච, වත්ථච්ඡෙදනසත්ථකෙ.

“ภาคยะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า กรรมที่ไม่ดีและกรรมที่ดีทั้งสองอย่าง. “ปิปผละ” ในความหมายว่า ต้นไม้ชนิดหนึ่ง (ต้นโพธิ์), และเครื่องมือตัดผ้า (กรรไกร).

910.

๙๑๐.

අපවග්ගො පරිච්චාගා’, වසානෙසු විමුත්තියං;

ලිඞ්ගං තු අඞ්ගජාතස්මිං, පුමත්තාදිම්හි ලක්ඛණෙ.

“อปวรรค” ในความหมายว่า การบริจาค, การสิ้นสุด, และความหลุดพ้น. “ลิงคะ” ในความหมายว่า อวัยวะเพศ, ความเป็นชายเป็นต้น, และเครื่องหมาย.

911.

๙๑๑.

චාගෙ සභාවෙ නිම්මානෙ, සග්ගො ජ්ඣායෙ දිවෙප්‍යථ;

රොහිතො ලොහිතෙ මච්ඡ, භෙදෙ චෙව මිගන්තරෙ.

“สัคคะ” ในความหมายว่า การสละ, สภาวะ, การสร้าง, บทเรียน (หรือหมวด), และสวรรค์. “โรหิตะ” ในความหมายว่า สีแดง, ปลาชนิดหนึ่ง (ปลาตะเพียน), และเนื้อชนิดหนึ่ง.

912.

๙๑๒.

නිට්ඨා නිප්ඵත්තියං චෙවා, වසානම්හි අදස්සනෙ;

කණ්ටකො තු සපත්තස්මිං, රුක්ඛඞ්ගෙ ලොමහංසනෙ.

“นิฏฐา” ในความหมายว่า ความสำเร็จ, การสิ้นสุด, และความพินาศ. “กัณฏกะ” ในความหมายว่า ศัตรู, ส่วนของต้นไม้ (หนาม), และอาการขนลุก.

913.

๙๑๓.

මුඛ්‍යො’පායෙසු වදනෙ, ආදිස්මිං මුඛ මීරිතං;

දබ්බං භබ්බෙ ගුණාධාරෙ, විත්තෙ ච බුධ දාරුසු.

“มุข” กล่าวไว้ในความหมายว่า สำคัญ (ในอุบายทั้งหลาย), ปาก (ในการพูด) และในเบื้องต้น. “ทัพพะ” ในความหมายว่า สิ่งที่ควร, ที่รองรับคุณลักษณะ, ทรัพย์ และไม้.

914.

๙๑๔.

මානං පමාණෙ පත්ථාදො, මානො වුත්තො විධාය ච;

අථො පරිස්සමෙ වුත්තො, වායාමො වීරියෙපි ච.

“มานะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า การประมาณ, ความถือตัว และการจัดแจง. อีกทั้ง “วายามะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า ความพยายาม และความเพียร.

915.

๙๑๕.

සරොරුහෙ සතපත්තං, සතපත්තො ඛගන්තරෙ;

ඡිද්දෙ තු ඡිද්දවන්තෙ ච, සුසිරං තූරියන්තරෙ.

“สัตตปัตตะ” ในความหมายว่า ดอกบัว และนก. “สุสิระ” ในความหมายว่า ช่อง และสิ่งที่มีช่อง. “สุสิระ” ในความหมายว่า เครื่องดนตรี (ประเภทเครื่องเป่า).

916.

๙๑๖.

එකස්මිං සදිසෙ සන්තෙ, සමානං වාච්චලිඞ්ගිකං;

අථො ගාරව භීතීසු, සංවෙගෙ සම්භමො මතො.

“สมานะ” เป็นคุณศัพท์ (ใช้ได้ 3 ลิงค์) ในความหมายว่า หนึ่งเดียว และเหมือนกัน. อีกทั้ง “สัมภมะ” หมายถึง ความเคารพ, ความกลัว และความสลดใจ.

917.

๙๑๗.

ජුණ්හා චන්දප්පභායඤ්ච, තදුපෙතනිසාය ච;

විමානං දෙවතාවාසෙ, සත්තභූමිඝරම්හි ච.

“ชุณหา” ในความหมายว่า แสงจันทร์ และคืนที่มีแสงจันทร์. “วิมานะ” ในความหมายว่า ที่อยู่ของเทวดา และเรือนเจ็ดชั้น.

918.

๙๑๘.

මාසෙ ජෙට්ඨො, තිවුද්ධා’ති, ප්පසත්ථෙසු ච තීසු සො;

ධම්මෙ ච මඞ්ගලෙ සෙය්‍යො, සො පසත්ථතරෙ තිසු.

“เชฏฐะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า เดือน (เชษฐมาส), ผู้เจริญที่สุด และผู้ประเสริฐ. “เสยยะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ธรรม, มงคล และผู้ประเสริฐยิ่ง.

919.

๙๑๙.

ආදිච්චාදිම්හි ගහණෙ, නිබන්ධෙ ච ඝරෙ ගහො;

කාචො තු මත්තිකාභෙදෙ, සික්කායං නයනාමයෙ.

“คหะ” ในความหมายว่า การจับ (เช่น สุริยคราส), การผูกพัน และเรือน. “กาจะ” ในความหมายว่า ชนิดของดิน (แก้ว), สาแหรก และโรคตา.

920.

๙๒๐.

තීසු ගාමණි සෙට්ඨස්මිං, අධිපෙ ගාමජෙට්ඨකෙ;

බිම්බං තු පටිබිම්බෙ ච, මණ්ඩලෙ බිම්බිකාඵලෙ.

“คามณี” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ผู้ประเสริฐ, ผู้เป็นใหญ่ และผู้ใหญ่บ้าน. “พิมพะ” ในความหมายว่า รูปเปรียบ (เงา), วงกลม และผลตำลึง.

921.

๙๒๑.

භාජනාදි පරික්ඛාරෙ, භණ්ඩං මූලධනෙපි ච;

මග්ගො ත්වරියමග්ගෙ ච, සම්මාදිට්ඨාදිකෙ, පථෙ.

“ภัณฑ์” ในความหมายว่า เครื่องใช้มีภาชนะเป็นต้น และทุนทรัพย์. “มรรค” ในความหมายว่า อริยมรรค, ธรรมมีสัมมาทิฏฐิเป็นต้น และหนทาง.

922.

๙๒๒.

සමා [Pg.76] වස්සෙ, සමො ඛෙද, සන්තීසු, සො නිභෙ තිසු;

චාපෙත්විස්සාස, මුසුනො, ඉස්සාසො ඛෙපකම්හි ච.

“สมา” ในความหมายว่า ปี. “สมะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ความเหน็ดเหนื่อย, ความสงบ และเหมือนกัน. “อิสสาสะ” ในความหมายว่า ธนู, ลมหายใจ, หนู และผู้ยิง.

923.

๙๒๓.

බාලො තීස්වා’දිවයසා, සමඞ්ගිනි අපණ්ඩිතෙ;

රත්තං තු සොණිතෙ, තම්බා, නුරත්ත, රඤ්ජිතෙ තිසු.

“พาละ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า เด็ก (ปฐมวัย), ผู้มีผม และคนเขลา. “รัตตะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า เลือด, สีแดง, ผู้ยินดี (กำหนัด) และสิ่งที่ย้อมแล้ว.

924.

๙๒๔.

තචෙ කායෙ ච තන්විත්ථී, තීස්ව’ප්පෙ විරළෙ කිසෙ;

උතුභෙදෙ තු සිසිරො, හිමෙ සො සීතලෙ තිසු.

“ตนุ” (อิตถีลิงค์) ในความหมายว่า ผิวหนัง และร่างกาย. “ตนุ” (3 ลิงค์) ในความหมายว่า น้อย, เบาบาง และผอม. “สิสิระ” ในความหมายว่า ฤดูหนาว และหิมะ. “สิสิระ” (3 ลิงค์) ในความหมายว่า เย็น.

925.

๙๒๕.

සක්ඛරා ගුළභෙදෙ ච, කථලෙපි ච දිස්සති;

අනුග්ගහෙ තු සඞ්ඛෙපෙ, ගහණෙ සඞ්ගහො මතො.

“สักขรา” ปรากฏในความหมายว่า น้ำตาลกรวด และก้อนกรวด. “สังคหะ” หมายถึง การสงเคราะห์, การย่อ และการรวบรวม.

926.

๙๒๖.

දක්ඛෙ ච තිඛිණෙ බ්‍යත්තෙ, රොගමුත්තෙ පටුත්තිසු;

රාජා තු ඛත්තියෙ වුත්තො, නරනාථෙ පභුම්හි ච.

“ปฏุ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ผู้ฉลาด, คม, ชัดเจน และผู้หายจากโรค. “ราชา” กล่าวไว้ในความหมายว่า กษัตริย์, พระเจ้าแผ่นดิน และผู้เป็นใหญ่.

927.

๙๒๗.

ඛලඤ්ච ධඤ්ඤකරණෙ, කක්කෙ නීචෙ ඛලො භවෙ;

අථු’ප්පාදෙ සමුදයො, සමූහෙ පච්චයෙපි ච.

“ขละ” ในความหมายว่า ลานนวดข้าว, ตะกอน (กาก) และคนชั่ว. อีกทั้ง “สมุทัย” ในความหมายว่า การเกิดขึ้น, หมู่ และเหตุ.

928.

๙๒๘.

බ්‍රහ්මචාරී ගහට්ඨාදො, අස්සමො ච තපොවනෙ;

භයඞ්කරෙ තු කඨිනෙ, කුරූරො තීසු නිද්දයෙ.

“อัสสมะ” ในความหมายว่า ขั้นตอนชีวิตมีพรหมจารีและคฤหัสถ์เป็นต้น และอาศรมในป่าบำเพ็ญตบะ. “กุรูระ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า น่ากลัว, แข็งกระด้าง และไร้ความเมตตา.

929.

๙๒๙.

කනිට්ඨො කනියො තීසු, අත්‍යප්පෙ’තියුවෙ ප්‍යථ;

සීඝම්හි ලහු තං, ඉට්ඨ, නිස්සාරා’ගරුසුත්තිසු.

“กนิฏฐะ” และ “กนิยะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า น้อยที่สุด และหนุ่มที่สุด. “ลหุ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า เร็ว, น่าปรารถนา, ไม่มีแก่นสาร, เบา และสระเสียงสั้น.

930.

๙๓๐.

අධරො තීස්වධො හීනෙ, පුමෙ දන්තච්ඡදෙ ප්‍යථ;

සුස්සුසා සොතු මිච්ඡාය, සා පාරිචරියාය ච.

“อธระ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ภายใต้ และต่ำทราม. “อธระ” (ปุงลิงค์) หมายถึง ริมฝีปาก. “สุสสูสา” ในความหมายว่า ความอยากฟัง และการปรนนิบัติ.

931.

๙๓๑.

හත්ථො පාණිම්හි රතනෙ, ගණෙ සොණ්ඩාය භන්තරෙ;

ආවාටෙ උදපානෙ ච, කූපො කුම්භෙ ච දිස්සති.

“หัตถะ” ในความหมายว่า มือ, ศอก, หมู่ และงวงช้าง. “กูปะ” ปรากฏในความหมายว่า หลุม, บ่อน้ำ และหม้อ.

932.

๙๓๒.

ආදො පධානෙ පඨමං, පමුඛඤ්ච තිලිඞ්ගිකං;

වජ්ජභෙදෙ ච විත තං, තං විත්ථාරෙ තිලිඞ්ගිකං.

“ปมุขะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า เบื้องต้น, ประธาน และอันดับแรก. “วิตตะ” (Vitata) ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ชนิดของเครื่องดนตรี (เครื่องสาย) และการขยาย.

933.

๙๓๓.

සාරො බලෙ ථිරංසෙ ච, උත්තමෙ සො තිලිඞ්ගිකො;

භාරො තු ඛන්ධභාරාදො, ද්විසහස්සපලෙපි ච.

“สาระ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า กำลัง, แก่นสาร และยอดเยี่ยม. “ภาระ” ในความหมายว่า ของหนักมีภาระบนบ่าเป็นต้น และน้ำหนักสองพันปละ.

934.

๙๓๔.

මන්දිරෙ රොගභෙදෙ ච, ඛයො අපචයම්හි ච;

වාළො තු සාපදෙ සප්පෙ, කුරූරෙ සො තිලිඞ්ගිකො.

“ขยะ” ในความหมายว่า ที่อยู่อาศัย, ชนิดของโรค (โรคผอมแห้ง) และความเสื่อม. “วาฬะ” ในความหมายว่า สัตว์ร้าย และงู. “วาฬะ” (3 ลิงค์) ในความหมายว่า ดุร้าย.

935.

๙๓๕.

සාලො සජ්ජද්දුමෙ රුක්ඛෙ, සාලාගෙහෙ ච දිස්සති;

සොතෙ තු සවනං වුත්තං, යජනෙ සුතියම්පි ච.

“สาละ” ปรากฏในความหมายว่า ต้นสาละ, ต้นไม้ และเรือนโถง. “สวนะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า หู (การฟัง), การบูชา และพระเวท.

936.

๙๓๖.

තීසු පතො පරෙතො ච, මතෙ ච පෙතයොනිජෙ;

ඛ්‍යාතෙ තු හට්ඨෙ විඤ්ඤාතෙ, පතීතං වාච්චලිඞ්ගිකං.

“เปตะ” และ “ปเรตะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ผู้ตายแล้ว และผู้เกิดในกำเนิดเปรต. “ปตีตะ” เป็นคุณศัพท์ (ใช้ได้ 3 ลิงค์) ในความหมายว่า มีชื่อเสียง, ยินดี และรู้แจ้งแล้ว.

937.

๙๓๗.

අධිප්පායෙ [Pg.77] ච ආධාරෙ, ආසයො කථිතො ථ ච;

පත්තං පක්ඛෙ දලෙ, පත්තො, භාජනෙ සො ගතෙ තිසු.

“อาสยะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า ความตั้งใจ และที่พึ่ง (ที่รองรับ). “ปัตตะ” ในความหมายว่า ปีก และใบไม้. “ปัตตะ” (ปุงลิงค์) ในความหมายว่า บาตร. “ปัตตะ” (3 ลิงค์) ในความหมายว่า ไปแล้ว (ถึงแล้ว).

938.

๙๓๘.

කුසලෙ සුකතං, සුට්ඨු, කතෙ ච සුකතො තිසු;

තපස්සී ත්ව’නුකම්පායා, රහෙ වුත්තො තපොධනෙ.

“สุกตะ” (นปุงสกลิงค์) ในความหมายว่า กุศล. “สุกตะ” (3 ลิงค์) ในความหมายว่า สิ่งที่ทำดีแล้ว. “ตปัสสี” กล่าวไว้ในความหมายว่า ความเอ็นดู, ในที่ลับ และผู้มีตบะเป็นทรัพย์ (ฤาษี).

939.

๙๓๙.

තීසු සුරාදිලොලස්මිං, සොණ්ඩො හත්ථිකරෙ ද්විසු;

අස්සාදනෙ තු රසනං, ජිව්හායඤ්ච ධනිම්හි ච.

“โสณฑะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ผู้มัวเมาในสุราเป็นต้น. “โสณฑะ” (2 ลิงค์) ในความหมายว่า งวงช้าง. “รสนา” ในความหมายว่า การลิ้มรส, ลิ้น และเสียง.

940.

๙๔๐.

පණීතො තීසු මධුරෙ, උත්තමෙ විහිතෙ ප්‍යථ;

අඤ්ජසෙ විසිඛායඤ්ච, පන්තියං වීථි නාරියං.

“ปณีตะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า รสอร่อย, ยอดเยี่ยม และจัดแจงแล้ว. “วีถิ” (อิตถีลิงค์) ในความหมายว่า ถนน, ตรอก และแถว.

941.

๙๔๑.

පාපස්මිං ගගනෙ දුක්ඛෙ, බ්‍යසනෙ චා’ඝ මුච්චතෙ;

සමූහෙ පටලං නෙත්ත, රොගෙ වුත්තං ඡදිම්හි ච.

“อฆะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า บาป, ท้องฟ้า, ทุกข์ และความพินาศ. “ปฏละ” กล่าวไว้ในความหมายว่า หมู่, โรคตา และหลังคา.

942.

๙๔๒.

සන්ධි සඞ්ඝට්ටනෙ වුත්තො, සන්ධි’ත්ථි පටිසන්ධියං;

සත්තන්නං පූරණෙ සෙට්ඨෙ, තිසන්තෙ සත්තමො තිසු.

“สนธิ” กล่าวไว้ในความหมายว่า การต่อกัน. “สนธิ” (อิตถีลิงค์) ในความหมายว่า การปฏิสนธิ. “สัตตมะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ลำดับที่เจ็ด, ประเสริฐ และมีเจ็ดเป็นที่สุด.

943.

๙๔๓.

ඔජා තු යාපනායඤ්ච, ඔජො දිත්ති බලෙසු ච;

අථො නිසාමනං වුත්තං, දස්සනෙ සවනෙපි ච.

โอชาใช้ในการยังชีพ, โอชะใช้ในความรุ่งโรจน์และในกำลัง. อนึ่ง นิสามนะ (การกำหนด/การพิจารณา) ท่านกล่าวไว้ในการเห็นและการฟังด้วย.

944.

๙๔๔.

ගබ්භො කුච්ඡිට්ඨසත්තෙ ච, කුච්ඡි ඔවරකෙසු ච;

ඛණ්ඩනෙ ත්ව’පදානඤ්ච, ඉතිවුත්තෙ ච කම්මනි.

ครรภ์ใช้ในสัตว์ที่อยู่ในท้อง ในท้อง และในห้องน้อย. ส่วนอัปทานใช้ในการตัด ในอิติวุตตกะ และในกรรม.

945.

๙๔๕.

චිත්තකෙ රුක්ඛභෙදෙ ච, තිලකො තිලකාළකෙ;

සීලාදො පටිපත්ති’ත්ථී, බොධෙ පත්ති පවත්තිසු.

จิตตกะใช้ในชนิดของต้นไม้, ติลกะใช้ในจุดดำ. ส่วนปัตติ (การถึง) เป็นอิตถีลิงค์ ใช้ในศีลเป็นต้น ในการปฏิบัติ ในการตรัสรู้ และในการเป็นไป.

946.

๙๔๖.

අසුම්හි ච බලෙ පාණො, සත්තෙ හදයගා’නිලෙ;

ඡන්දො වසෙ අධිප්පායෙ, වෙදෙ’ච්ඡා’නුට්ඨුභාදිසු.

ปาณะใช้ในลมหายใจและกำลัง, ในสัตว์และลมที่ไปสู่หัวใจ. ฉันทะใช้ในอำนาจและความตั้งใจ, ในความปรารถนา ในพระเวท และในฉันท์อนุฏฐุภะเป็นต้น.

947.

๙๔๗.

කාමොඝාදො, සමූහස්මිං, ඔඝොවෙගෙ ජලස්ස ච;

කපාලං සිරසට්ඨිම්හි, ඝටාදි සකලෙපි ච.

โอฆะใช้ในกามโอฆะเป็นต้น ในหมู่ และในกระแสน้ำ. กะปาละใช้ในกระดูกศีรษะ และในเศษหม้อเป็นต้นทั้งหมด.

948.

๙๔๘.

වෙණ්වාදිසාඛාජාලස්මිං, ලග්ගකෙසෙ ජටා’ලයෙ;

සරණං තු වධෙ ගෙහෙ, රක්ඛිතස්මිඤ්ච රක්ඛණෙ.

ชฎาใช้ในข่ายแห่งกิ่งไม้มีไม้ไผ่เป็นต้น ในผมที่พันกัน และในอาลัย (ความพัวพัน). สรณะใช้ในการฆ่า ในบ้าน ในสิ่งที่รักษา และในการรักษา.

949.

๙๔๙.

ථියං කන්තා පියෙ, කන්තො, මනුඤ්ඤෙ, සො තිලිඞ්ගිකො;

ගවක්ඛෙ තු සමූහෙ ච, ජාලං මච්ඡාදිබන්ධනෙ.

กานตาใช้ในหญิงที่รัก, กันตะใช้ในสิ่งที่น่าพอใจ เป็นไตรลิงค์. ข่ายใช้ในหน้าต่าง ในหมู่ และในการจับปลาเป็นต้น.

950.

๙๕๐.

පුච්ඡායං ගරහායඤ්චා, නියමෙ කිං තිලිඞ්ගිකං;

සසද්ධෙ තීසු නිවාපෙ, සද්ධං, සද්ධා ච පච්චයෙ.

กึ (อะไร) ใช้ในการถาม ในการตำหนิ และในการกำหนด เป็นไตรลิงค์. สัทธะใช้ในผู้มีศรัทธา (๓ ลิงค์), สัทธัมใช้ในนิวาปทาน (ทานอุทิศให้ผู้ตาย), และสัทธาใช้ในปัจจัย (ความเชื่อ).

951.

๙๕๑.

බීජං [Pg.78] හෙතුම්හි අට්ඨිස්මිං, අඞ්ගජාතෙ ච දිස්සති;

පුබ්බො පූයෙ’ග්ගතො ආදො,සො දිසාදො තිලිඞ්ගිකො.

พีชะปรากฏในเหตุ ในเมล็ด และในอวัยวะสืบพันธุ์. ปุพพะใช้ในหนอง ในเบื้องหน้า และในเบื้องต้น, ปุพพะนั้นเป็นไตรลิงค์ในความหมายว่าทิศเป็นต้น.

952.

๙๕๒.

ඵලචිත්තෙ හෙතුකතෙ, ලාභෙ ධඤ්ඤාදිකෙ ඵලං;

ආගමනෙ තු දීඝාදි, නිකායෙසු ච ආගමො.

ผลใช้ในจิตที่เป็นผล ในสิ่งที่เกิดจากเหตุ ในลาภ และในข้าวเปลือกเป็นต้น. อาคมใช้ในการมา ในทีฆนิกายเป็นต้น และในนิกายทั้งหลาย.

953.

๙๕๓.

සන්තානො දෙවරුක්ඛෙ ච, වුත්තො සන්තතියං ප්‍යථ;

උත්තරවිපරීතෙ ච, සෙට්ඨෙ චා’නුත්තරං තිසු.

สันตานะกล่าวไว้ในต้นไม้ทิพย์และในความสืบต่อ. ส่วนอนุตตระใช้ในความหมายว่าไม่มีอะไรยิ่งกว่า (ประเสริฐสุด) และในสิ่งที่ตรงข้ามกับทิศเหนือ เป็นไตรลิงค์.

954.

๙๕๔.

සත්තිසම්පත්තියං වුත්තො, කන්තිමත්තෙ ච වික්කමො;

ඡායා තු ආතපාභාවෙ, පටිබිම්බෙ පභාය ච.

วิกรมะกล่าวไว้ในความถึงพร้อมแห่งกำลัง และในความงาม. ส่วนฉายาใช้ในความไม่มีแดด (ร่มเงา) ในรูปสะท้อน และในแสงสว่าง.

955.

๙๕๕.

ගිම්හෙ ඝම්මො නිදාඝො ච, උණ්හෙ සෙදජලෙ ප්‍යථ;

කප්පනං කන්තනෙ වුත්තං, විකප්පෙ සජ්ජනෙ’ත්ථියං.

ฆัมมะและนิทาฆะใช้ในฤดูร้อน ในความร้อน และในเหงื่อ. กัปปนะกล่าวแล้วในการตัด ในการเลือก และในการจัดเตรียม (เป็นอิตถีลิงค์).

956.

๙๕๖.

අඞ්ගා දෙසෙ බහුම්හ’ඞ්ගං, අඞ්ගො දෙසෙ වපුම්හ’ තථා’වයවහෙතුසු;

දෙවාලයෙ ච ථූපස්මිං, චෙතියං චෙතිය’ද්දුමෙ.

อังคะ (พหูพจน์) ใช้ในชื่อประเทศ, อังคะ (เอกพจน์) ใช้ในที่ ร่างกาย ส่วนประกอบ และเหตุ. เจดีย์ใช้ในเทวสถาน ในสถูป และในต้นไม้ที่ควรบูชา.

957.

๙๕๗.

සජ්ජනො සාධුපුරිසෙ, සජ්ජනං කප්පනෙ ප්‍යථ;

සුපිනං සුපිනෙ සුත්ත, විඤ්ඤාණෙ ත මනිත්ථියං.

สัชชนะใช้ในคนดี, สัชชนะ (นปุ.) ใช้ในการจัดเตรียม. สุปินะใช้ในความฝัน ในการหลับ และในวิญญาณ เป็นนปุงสกลิงค์.

958.

๙๕๘.

පච්චක්ඛෙ සන්නිධානෙ ච, සන්නිධි පරිකිත්තිතො;

භිය්‍යො බහුතරත්ථෙ සො, පුනරත්ථෙ’බ්‍යයං භවෙ.

สันนิธิกล่าวไว้ในที่ประจักษ์และในที่ใกล้. ภิยโยนั้นใช้ในความหมายว่ามากยิ่งขึ้น และเป็นอัพยยศัพท์ในความหมายว่าอีกครั้ง.

959.

๙๕๙.

විසලිත්තසරෙ දිද්ධො, දිද්ධො ලිත්තෙ තිලිඞ්ගිකො;

වාසෙ ධූමාදිසඞ්ඛාරෙ, ධිවාසො සම්පටිච්ඡනෙ.

ทิทธะใช้ในลูกศรที่อาบยาพิษ, ทิทธะใช้ในสิ่งที่ทาแล้ว เป็นไตรลิงค์. อธิวาสะใช้ในการอยู่ ในการอบด้วยควันเป็นต้น และในการรับ (การอดทน).

960.

๙๖๐.

වුත්තො විසාරදො තීසු, සුප්පගබ්භෙ ච පණ්ඩිතෙ;

අථ සිත්ථං මධුච්ඡිට්ඨෙ, වුත්තං ඔදනසම්භවෙ.

วิสารทะกล่าวแล้วในสามเพศ ใช้ในผู้กล้าหาญและในบัณฑิต. อนึ่ง สิฏฐะกล่าวแล้วในขี้ผึ้งและในสิ่งที่เกิดจากข้าวสุก.

961.

๙๖๑.

ද්‍රවෙ වණ්ණෙ රසභෙදෙ, කසායො සුරභිම්හි ච;

අථො උග්ගමනං වුත්තං, උප්පත්තු’ද්ධගතීසු ච.

กสายะใช้ในของเหลว ในสี ในชนิดของรส (รสฝาด) และในกลิ่นหอม. อนึ่ง อุคคมนะกล่าวไว้ในการเกิดขึ้น และในการไปในเบื้องบน.

962.

๙๖๒.

ලූඛෙ නිට්ඨුරවාචායං, ඵරුසං වාච්චලිඞ්ගිකං;

පවාහො ත්ව’ම්බුවෙගෙ ච, සන්දිස්සති පවත්තියං.

ผรุสสะใช้ในความหยาบ ในคำพูดที่หยาบคาย เป็นไตรลิงค์. ปวาหะปรากฏในกระแสน้ำและในการเป็นไป.

963.

๙๖๓.

නිස්සයෙ තප්පරෙ ඉට්ඨෙ, පරායණපදං තිසු;

කවචෙ වාරවාණෙ ච, නිම්මොකෙපි ච කඤ්චුකො.

ปรายณะใช้ในที่พึ่ง ในผู้ขวนขวาย และในสิ่งที่ปรารถนา เป็นไตรลิงค์. กัญจุกะใช้ในเกราะ ในเสื้อเกราะ และในการลอกคราบ.

964.

๙๖๔.

ලොහභෙදෙ [Pg.79] මතං තම්බං, තම්බො රත්තෙ තිලිඞ්ගිකො;

තීසු ත්ව’වසිතං ඤාතෙ, අවසානගතෙ මතං.

ตัมพะ (นปุ.) ถือว่าเป็นชนิดของโลหะ, ตัมพะ (๓ ลิงค์) ใช้ในสีแดง. อวสิตะถือว่าใช้ในสิ่งที่รู้แล้ว และในสิ่งที่ถึงที่สุดแล้ว เป็นไตรลิงค์.

965.

๙๖๕.

බොධනෙ ච පදානෙ ච, විඤ්ඤෙය්‍යං පටිපාදනං;

සෙලෙ නිජ්ජලදෙසෙ ච, දෙවතාසු මරූ’රිතො.

ปฏิปาทนะพึงทราบในการทำให้รู้และการให้. มรุกล่าวไว้ในภูเขา ในที่ไม่มีน้ำ และในเทวดาทั้งหลาย.

966.

๙๖๖.

සත්ථං ආයුධ ගන්ථෙසු, ලොහෙ, සත්ථො ච සඤ්චයෙ;

ජීවිකායං විවරණෙ, වත්තනෙ වුත්ති නාරියං.

สัตถะ (นปุ.) ใช้ในอาวุธ ในคัมภีร์ ในเหล็ก และสัตถะ (ปุ.) ใช้ในหมู่ (ขบวนเกวียน). วุตติ (อิต.) ใช้ในการเลี้ยงชีพ ในการอธิบาย และในการเป็นไป.

967.

๙๖๗.

වීරියෙ සූරභාවෙ ච, කථීයති පරක්කමො;

අථ කම්බු මතො සඞ්ඛෙ, සුවණ්ණෙ වලයෙපි ච.

ปรักกมะกล่าวแล้วในความเพียรและความเป็นผู้กล้าหาญ. อนึ่ง กัมพุถือว่าใช้ในสังข์ ในทอง และในกำไล.

968.

๙๖๘.

සරො කණ්ඩෙ අකාරාදො, සද්දෙ වාපිම්හි’නිත්ථියං;

දුප්ඵස්සෙ තිඛිණෙ තීසු, ගද්‍රභෙ කකචෙ ඛරො.

สระใช้ในลูกศร ในอักษรมี อ เป็นต้น ในเสียง และในสระน้ำ (ไม่เป็นอิตถีลิงค์). ขระใช้ในสิ่งที่สัมผัสได้ยาก ในความคม (เป็นไตรลิงค์) ในลา และในเลื่อย.

969.

๙๖๙.

සුරායු’පද්දවෙ කාමා, සවාදිම්හි ච ආසවො;

දෙහෙ වුත්තො රථඞ්ගෙ ච, චතුරො’පධිසූ’පධි.

อาสวะใช้ในสุรา ในอุปัทวะ และในกิเลสมีกามาสวะเป็นต้น. อุปธิกล่าวไว้ในร่างกาย ในส่วนของรถ และในอุปธิ ๔ อย่าง.

970.

๙๗๐.

වත්ථු’ත්තං කාරණෙ දබ්බෙ, භූභෙදෙ රතනත්තයෙ;

යක්ඛො දෙවෙ මහාරාජෙ, කුවෙරා’නුචරෙ නරෙ.

วัตถุกล่าวแล้วในเหตุ ในวัตถุ ในชนิดของแผ่นดิน และในรัตนตรัย. ยักษ์ใช้ในเทวดา ในมหาราช ในบริวารของท้าวเวสสุวรรณ และในมนุษย์.

971.

๙๗๑.

දාරුක්ඛන්ධෙ පීඨිකායං, ආපණෙ පීඨ මාසනෙ;

පරිවාරෙ පරික්ඛාරො, සම්භාරෙ ච විභූසනෙ.

ปีฐะใช้ในท่อนไม้ ในแท่น ในตลาด และในอาสนะ. บริขารใช้ในบริวาร ในเครื่องประกอบ และในเครื่องประดับ.

972.

๙๗๒.

වොහාරස්මිඤ්ච ඨපනෙ, පඤ්ඤත්ති’ත්ථී පකාසනෙ;

පටිභානං තු පඤ්ඤායං, උපට්ඨිත ගිරාය ච.

บัญญัติ (อิต.) ใช้ในโวหาร (การเรียกขาน) ในการตั้งไว้ และในการประกาศ. ส่วนปฏิภาณใช้ในปัญญา และในคำพูดที่ปรากฏขึ้น (ความมีไหวพริบในการพูด).

973.

๙๗๓.

වචනාවයවෙ මූලෙ, කථිතො හෙතු කාරණෙ;

උදරෙ තු තථා පාචා, නලස්මිං ගහණී’ත්ථියං.

"มูล" (mūla) กล่าวไว้ในส่วนแห่งคำพูด (พยางค์), ในรากเหง้า, ในเหตุ และในปัจจัย. ส่วน "ปาจา" (pācā) กล่าวไว้ในท้อง (ไฟธาตุย่อยอาหาร). "คหณี" (gahaṇī) กล่าวไว้ในลำไส้ เป็นอิตถีลิงค์.

974.

๙๗๔.

පියො භත්තරි, ජායායං, පියා, ඉට්ඨෙ පියො තිසු;

යමරාජෙ තු යුගළෙ, සංයමෙ ච යමො භවෙ.

"ปิยะ" (piya) ใช้ในสามี. "ปิยา" (piyā) ใช้ในภรรยา. "ปิยะ" (piya) ใช้ในสิ่งที่น่าปรารถนา เป็นติลิงค์. ส่วน "ยม" (yama) พึงเป็นไปในพระยายม, ในคู่ และในความสำรวม.

975.

๙๗๕.

මුද්දිකස්ස ච පුප්ඵස්ස, රසෙ ඛුද්දෙ මධූ’රිතං;

උල්ලොචෙ තු ච විත්ථාරෙ, විතානං පුන්නපුංසකෙ.

"มธุ" (madhu) กล่าวไว้ในผลองุ่น, ในดอกไม้, ในรส และในน้ำผึ้ง. ส่วน "วิตาน" (vitāna) กล่าวไว้ในเพดาน และในความแผ่กว้าง เป็นนปุงสกลิงค์.

976.

๙๗๖.

අපවග්ගෙ ච සලිලෙ, සුධායං අමතං මතං;

මොහෙ තු තිමිරෙ සඞ්ඛ්‍යා, ගුණෙ තම මනිත්ථියං.

"อมตะ" (amata) ถือว่าใช้ในความพ้น (พระนิพพาน), ในน้ำ และในน้ำทิพย์. ส่วน "ตมะ" (tama) ใช้ในความหลง, ในความมืด, ในการนับ และในคุณ ไม่เป็นอิตถีลิงค์.

977.

๙๗๗.

ඛරෙ චා’කාරියෙ තීසු, රසම්හි පුරිසෙ කටු;

පණ්ඩකෙ සුකතෙ, පුඤ්ඤං, මනුඤ්ඤෙ පවනෙ තිසු.

"กะฏุ" (kaṭu) ใช้ในความหยาบ และในสิ่งที่ไม่ควรทำ เป็นติลิงค์, ใช้ในรส และในบุรุษ. "ปุญญะ" (puñña) ใช้ในบัณเฑาะก์ และในกรรมดี. "ปุญญะ" (puñña) ใช้ในสิ่งที่น่าพอใจ และในป่า เป็นติลิงค์.

978.

๙๗๘.

රුක්ඛො දුමම්හි, ඵරුසා, සිනිද්ධෙසු ච සො තිසු;

උප්පත්තියං තු හෙතුම්හි, සඞ්ගෙ සුක්කෙ ච සම්භවො.

"รุกขะ" (rukkha) ใช้ในต้นไม้. "ผรุสะ" (pharusa) ใช้ในความหยาบ และในความนุ่มนวล เป็นติลิงค์. ส่วน "สัมภวะ" (sambhava) ใช้ในการเกิดขึ้น, ในเหตุ, ในความข้องแวะ และในเชื้ออสุจิ.

979.

๙๗๙.

නිමිත්තං [Pg.80] කාරණෙ වුත්තං, අඞ්ගජාතෙ ච ලඤ්ඡනෙ;

ආදි සීමාපකාරෙසු, සමීපෙ’වයවෙ මතො.

"นิมิต" (nimitta) กล่าวไว้ในเหตุ, ในอวัยวะเพศ และในเครื่องหมาย. "อาทิ" (ādi) ถือว่าใช้ในเบื้องต้น, ในเขตแดน, ในประเภท, ในที่ใกล้ และในส่วน.

980.

๙๘๐.

වෙදෙ ච මන්තනෙ මන්තො, මන්තා පඤ්ඤාය මුච්චතෙ;

අනයො බ්‍යසනෙ චෙව, සන්දිස්සති විපත්තියං.

"มนตะ" (manta) ใช้ในพระเวท และในการปรึกษา. "มันตา" (mantā) กล่าวในความหมายว่า ปัญญา. "อนัย" (anaya) ปรากฏในความพินาศ และในความวิบัติ.

981.

๙๘๑.

අරුණො රංසිභෙදෙ චා, බ්‍යත්තරාගෙ ච ලොහිතෙ;

අනුබන්ධො තු පකතා, නිවත්තෙ නස්සනක්ඛරෙ.

"อรุณ" (aruṇa) ใช้ในประเภทแห่งรัศมี, ในสีที่ปรากฏชัด และในสีแดง. ส่วน "อนุพันธะ" (anubandha) ใช้ในสิ่งที่กำลังทำอยู่, ในการหยุด และในอักษรที่หายไป.

982.

๙๘๒.

අවතාරො’වතරණෙ, තිත්ථම්හි විවරෙ ප්‍යථ;

ආකාරො කාරණෙ වුත්තො, සණ්ඨානෙ ඉඞ්ගිතෙපි ච.

"อวตาร" (avatāra) ใช้ในการลง, ในท่า และในช่องว่าง. "อาการ" (ākāra) กล่าวไว้ในเหตุ, ในรูปร่าง และในกิริยาอาการ.

983.

๙๘๓.

සුද්දිත්ථි තනයෙ ඛත්තා, උග්ගො, තිබ්බම්හි සො තිසු;

පධානං තු මහාමත්තෙ, පකත්‍ය’ග්ග’ධිතීසු ච.

"ขัตตา" (khattā) ใช้ในบุตรของหญิงศูทร. "อุคคะ" (ugga) ใช้ในความรุนแรง เป็นติลิงค์. ส่วน "ปธาน" (padhāna) ใช้ในมหาอำมาตย์, ในธรรมชาติ, ในยอด และในความเพียร.

984.

๙๘๔.

කල්ලං පභාතෙ, නිරොග, සජ්ජදක්ඛෙසු තීසු තං;

කුහනා කූටචරියායං, කුහනො කුහකෙ තිසු.

"กัลละ" (kalla) ใช้ในเวลาเช้า. "กัลละ" (kalla) ใช้ในความไม่มีโรค, ในความพร้อม และในความฉลาด เป็นติลิงค์. "กุหนา" (kuhanā) ใช้ในการประพฤติหลอกลวง. "กุหนะ" (kuhano) ใช้ในคนหลอกลวง เป็นติลิงค์.

985.

๙๘๕.

කපොතො පක්ඛිභෙදෙ ච, දිට්ඨො පාරාවතෙ ථ ච;

සාරදො සාරදබ්භූතෙ, අපගබ්භෙ මතො තිසු.

"กโปตะ" (kapota) เห็นแล้วในประเภทแห่งนก และในนกพิราบ. "สารทะ" (sārada) ถือว่าใช้ในสิ่งที่เกิดในฤดูสารท และในผู้ไม่มีความประหม่า เป็นติลิงค์.

986.

๙๘๖.

තීසු ඛරෙ ච කඨිනෙ, කක්කසො සාහසප්පියෙ ;

අකාරියෙ තු ගුය්හඞ්ගෙ, චීරෙ කොපීන මුච්චතෙ.

"กักกสะ" (kakkasa) ใช้ในความหยาบ, ในความแข็งกระด้าง และในผู้ชอบความห้าวหาญ เป็นติลิงค์. ส่วน "โกปีนะ" (kopīna) กล่าวไว้ในสิ่งที่ไม่ควรทำ, ในอวัยวะลับ และในผ้าเก่า.

987.

๙๘๗.

මිගභෙදෙ පටාකායං, මොචෙ ච කදලී’ත්ථියං;

දක්ඛිණා දානභෙදස්මිං, වාමතො’ඤ්ඤම්හි දක්ඛිණො.

"กทลี" (kadalī) ใช้ในประเภทแห่งเนื้อ, ในธง และในกล้วย เป็นอิตถีลิงค์. "ทักขิณา" (dakkhiṇā) ใช้ในประเภทแห่งทาน. "ทักขิณะ" (dakkhiṇa) ใช้ในสิ่งที่ต่างจากข้างซ้าย (คือข้างขวา).

988.

๙๘๘.

දුතියා භරියායඤ්ච, ද්වින්නං පූරණියං මතා;

අථුප්පාදෙ සියා ධූම, කෙතු වෙස්සානරෙපි ච.

"ทุติยา" (dutiyā) ถือว่าใช้ในภรรยา และในลำดับที่สอง. ส่วน "ธูมเกตุ" (dhūmaketu) พึงมีในลางร้าย, ในธง และในไฟ.

989.

๙๘๙.

භවනිග්ගමනෙ යානෙ, ද්වාරෙ නිස්සරණං සියා;

නියාමකො පොතවාහෙ, තිලිඞ්ගො සො නියන්තරි.

"นิสสรณะ" (nissaraṇa) พึงมีในการออกจากภพ, ในยาน และในประตู. "นิยามกะ" (niyāmaka) ใช้ในคนขับเรือ และเป็นติลิงค์ในความหมายว่าผู้ควบคุม.

990.

๙๙๐.

අපවග්ගෙ විනාසෙ ච, නිරොධො රොධනෙ ප්‍යථ;

භයෙ පටිභයං වුත්තං, තිලිඞ්ගං තං භයංකරෙ.

"นิโรธ" (nirodha) ใช้ในความพ้น, ในความพินาศ และในการกั้น. "ปฏิภัย" (paṭibhaya) กล่าวไว้ในความกลัว และเป็นติลิงค์ในสิ่งที่น่ากลัว.

991.

๙๙๑.

පිටකං භාජනෙ වුත්තං, තථෙව පරියත්තියං;

ජරාසිථිලචම්මස්මිං, උදරඞ්ගෙ මතා වලි.

"ปิฏก" (piṭaka) กล่าวไว้ในภาชนะ และในปริยัติ. "วลิ" (vali) ถือว่าใช้ในรอยย่นของหนังเพราะความแก่ และในรอยพับที่ท้อง.

992.

๙๙๒.

භින්නං විදාරිතෙ’ඤ්ඤස්මිං, නිස්සිතෙ වාච්චලිඞ්ගිකං;

උපජාපෙ මතො භෙදො, විසෙසෙ ච විදාරණෙ.

"ภินนะ" (bhinna) ใช้ในสิ่งที่ถูกทำลาย, ในสิ่งอื่น และในสิ่งที่อาศัย เป็นวาจจลิงค์. "เภทะ" (bheda) ถือว่าใช้ในการยุยง, ในความต่าง และในการทำลาย.

993.

๙๙๓.

මණ්ඩලං [Pg.81] ගාමසන්දොහෙ, බිම්බෙ පරිධිරාසිසු;

ආණාය මාගමෙ ලෙඛෙ;

සාසනං අනුසාසනෙ.

"มณฑล" (maṇḍala) ใช้ในกลุ่มหมู่บ้าน, ในวงกลม, ในขอบเขต และในกอง. "อาณา" (āṇā) ใช้ในคำสั่ง, ในคัมภีร์ และในการเขียน. "ศาสนา" (sāsana) ใช้ในการสั่งสอน.

994.

๙๙๔.

අග්ගෙ තු සිඛරං චා’යො, මයවිජ්ඣනකණ්ටකෙ;

ගුණුක්කංසෙ ච විභවෙ, සම්පත්ති චෙව සම්පදා.

ส่วน "อัคคะ" (agga) ใช้ในยอด และในหนามเหล็กที่ใช้เจาะ. "สัมปัตติ" (sampatti) และ "สัมปทา" (sampadā) ใช้ในความยกย่องคุณ และในความมั่งคั่ง.

995.

๙๙๕.

භූඛන්තීසු ඛමා, යොග්‍යෙ, හිතෙ සක්කෙ ඛමො තිසු;

අද්ධො භාගෙ පථෙ කාලෙ, එකංසෙ’ද්ධො’බ්‍යයං භවෙ;

අථො කරීසං වච්චස්මිං, වුච්චතෙ චතුරම්බණෙ.

"ขมา" (khamā) ใช้ในแผ่นดิน และในความอดทน. "ขมะ" (khama) ใช้ในสิ่งที่ควร, ในสิ่งที่เป็นประโยชน์ และในสิ่งที่สามารถ เป็นติลิงค์. "อัทธะ" (addha) ใช้ในส่วน, ในทาง และในกาล. "อัทธะ" (addha) พึงเป็นอัพยยศัพท์ในความหมายว่าส่วนเดียว. ส่วน "กรีสะ" (karīsa) กล่าวไว้ในอุจจาระ และในมาตราสี่อัมพณะ.

996.

๙๙๖.

උසභො’සධ ගො සෙට්ඨෙ, සූ’සභං වීසයට්ඨියං;

සෙතුස්මිං තන්ති පන්තීසු, නාරියං පාළි කථ්‍යතෙ.

"อุสภะ" (usabha) ใช้ในยา, ในโค และในผู้ประเสริฐ. "อุสภะ" (usabha) ใช้ในมาตรายี่สิบศอก. "ปาฬิ" (pāḷi) กล่าวไว้ในสะพาน, ในสาย, ในแถว และในหญิง.

997.

๙๙๗.

කටො ජයෙ’ත්ථිනිමිත්තෙ, කිලඤ්ජෙ සො කතෙ තිසු;

මහියං ජගතී වුත්තා, මන්දිරාලින්දවත්ථුම්හි.

"กะฏะ" (kaṭa) ใช้ในชัยชนะ, ในเครื่องหมายของหญิง และในเสื่อ. "กะฏะ" (kaṭa) เป็นติลิงค์ในสิ่งที่ทำแล้ว. "ชคตี" (jagatī) กล่าวไว้ในแผ่นดิน, ในบริเวณบ้าน และในพื้นระเบียง.

998.

๙๙๘.

විතක්කෙ මථිතෙ තක්කො, තථා සූචිඵලෙ මතො;

සුදස්සනං සක්කපුරෙ, තීසු තං දුද්දසෙ’තරෙ.

"ตักกะ" (takka) ถือว่าใช้ในความตรึก, ในสิ่งที่ถูกกวน และในรูเข็ม. "สุทัสสนะ" (sudassana) ใช้ในเมืองของพระอินทร์ และเป็นติลิงค์ในสิ่งที่เห็นได้ยาก และในสิ่งอื่น.

999.

๙๙๙.

දීපො’න්තරීප පජ්ජොත, පතිට්ඨා නිබ්බුතීසු ච;

බද්ධනිස්සිත සෙතෙසු, තීසු තං මිහිතෙ සිතං.

"ทีปะ" (dīpa) ใช้ในเกาะ, ในแสงสว่าง, ในที่พึ่ง และในความดับ. "สิตะ" (sita) ใช้ในสิ่งที่ถูกผูก, ในสิ่งที่อาศัย และในสีขาว. "สิตะ" (sita) เป็นติลิงค์ในความหมายว่าการยิ้ม.

1000.

๑๐๐๐.

ථියං පජාපති දාරෙ, බ්‍රහ්මෙ මාරෙ සුරෙ පුමෙ;

වාසුදෙවෙ’න්තකෙ කණ්හො, සො පාපෙ අසිතෙ තිසු.

"ปชาบดี" (pajāpati) ในความหมายว่าภรรยา เป็นอิตถีลิงค์, ในความหมายว่าพระพรหม, มาร และเทวดา เป็นปุงลิงค์. "กัณหะ" (kaṇha) ใช้ในพระวาสุเทพ และในพระยม. "กัณหะ" (kaṇha) ใช้ในบาป และในสีดำ เป็นติลิงค์.

1001.

๑๐๐๑.

උපචාරො උපට්ඨානෙ, ආසන්නෙ අඤ්ඤරොපනෙ;

සක්කො ඉන්දෙ ජනපදෙ, සාකියෙ, සො ඛමෙ තිසු.

"อุปจาระ" (upacāra) ใช้ในการบำรุง, ในที่ใกล้ และในการยกขึ้นในสิ่งอื่น. "สักกะ" (sakka) ใช้ในพระอินทร์, ในชนบท และในศากยะ. "สักกะ" (sakka) เป็นติลิงค์ในความหมายว่าผู้อดทน (หรือผู้สามารถ).

1002.

๑๐๐๒.

වජ්ජනෙ පරිහාරො ච, සක්කාරෙ චෙව රක්ඛණෙ;

සොතාපන්නාදිකෙ අග්ගෙ, අරියො තීසු, ද්විජෙ පුමෙ.

"ปริหาร" (parihāra) ใช้ในการเว้น, ในการสักการะ และในการรักษา. "อริยะ" (ariya) ใช้ในพระโสดาบันเป็นต้น และในสิ่งที่ประเสริฐ เป็นติลิงค์, ใช้ในพราหมณ์ เป็นปุงลิงค์.

1003.

๑๐๐๓.

සුසුකො සුසුමාරෙ ච, බාලකෙ ච උලූපිනි;

ඉන්දීවරං මතං නීලු, ප්පලෙ උද්දාලපාදපෙ.

สุสุกะ (ปลาโลมา), สุสุมาระ (จระเข้), พาลกะ (ปลาชนิดหนึ่ง), อูลูปินี (ปลาข่า); อินทิวระ (บัวขาบ) และนีลุปปละ (บัวขาบ) และอุททาลปาทปะ (ต้นอุททาล).

1004.

๑๐๐๔.

අසනො පියකෙ කණ්ඩෙ, භක්ඛණෙ ඛිපනෙ’ සනං;

යුගෙ’ධිකාරෙ වීරියෙ, පධානෙ චා’න්තිකෙ ධුරො.

อสนะ (ต้นประดู่, ลูกศร); อสนะ (การกิน, การขว้าง); ธุระ (แอก, หน้าที่, ความเพียร, ความเป็นประธาน, และที่ใกล้).

1005.

๑๐๐๕.

කාළෙ ච භක්ඛිතෙ තීසු, ලවිත්තෙ අසිතො පුමෙ;

පවාරණා පටික්ඛෙපෙ, කථිතා’ජ්ඣෙසනාය ච.

อสิตะ (สีดำ, ถูกกิน) ใน ๓ เพศ; อสิตะ (เคียว) ในเพศชาย; ปวารณา (การปฏิเสธ, การเชื้อเชิญ) กล่าวแล้ว.

1006.

๑๐๐๖.

උම්මාරෙ [Pg.82] එසිකත්ථම්භෙ, ඉන්දඛීලො මතො ථ ච;

පොත්ථකං මකචිවත්ථෙ, ගන්ථෙ ලෙප්‍යාදි කම්මනි.

อินทขีละ (ธรณีประตู และเสาระเนียด) ถือว่า; โปตถกะ (ผ้าเปลือกไม้ป่าน, คัมภีร์, และในงานพอกทาเป็นต้น).

1007.

๑๐๐๗.

ධඤ්ඤං සාල්‍යාදිකෙ වුත්තං, ධඤ්ඤො පුඤ්ඤවති ත්තිසු;

පාණි හත්ථෙ ච සත්තෙ භූ, සණ්හකරණියං මතො.

ธัญญะ (ข้าวสาลีเป็นต้น) กล่าวแล้ว; ธัญญะ (ผู้มีบุญ) ใน ๓ เพศ; ปาณิ (มือ และสัตว์); ภู (เครื่องฉาบทาให้เรียบ) ถือว่า.

1008.

๑๐๐๘.

තීසු පීතං හලිද්‍යාභෙ, හට්ඨෙ ච පායිතෙ සියා;

බ්‍යූහො නිබ්බිද්ධරච්ඡායං, බලන්‍යාසෙ ගණෙ මතො.

ปีตะ (สีเหลืองเหมือนขมิ้น, เอิบอิ่ม, และถูกดื่ม) พึงมีใน ๓ เพศ; พยูหะ (ถนนตัน, การจัดทัพ, และหมู่คณะ) ถือว่า.

1009.

๑๐๐๙.

ලොහිතාදිම්හි ලොභෙ ච, රාගො ච රඤ්ජනෙ මතො;

පදරො ඵලකෙ භඞ්ගෙ, පවුද්ධ දරියං පිච.

ราคะ (สีแดงเป็นต้น, ความโลภ, และการย้อม) ถือว่า; ปทระ (แผ่นกระดาน, การแตก, และถ้ำที่ขยายกว้าง).

1010.

๑๐๑๐.

සිඞ්ඝාටකං කසෙරුස්ස, ඵලෙ, මග්ගසමාගමෙ;

බහුලායඤ්ච ඛෙළම්හි, එළා, දොසෙ’ළ මීරිතං.

สิงคาฏกะ (ผลกระจับ, ทางสี่แพร่ง); เอฬา (น้ำลายมาก); เอฬะ (โทษ) กล่าวแล้ว.

1011.

๑๐๑๑.

ආධාරො චා’ධිකරණෙ, පත්තාධාරෙ’ ලවාලකෙ;

කාරො’ ගභෙදෙ සක්කාරෙ, කාරා තු බන්ධනාලයෙ.

อาธาระ (ที่รองรับ, อธิกรณ์, ที่รองรับบาตร, และหลุมขังน้ำรอบโคนต้นไม้); การะ (ส่วนประกอบ, การบูชา); การา (เรือนจำ).

1012.

๑๐๑๒.

කරකා මෙඝපාසාණෙ, කරකො කුණ්ඩිකාය ච;

පාපනෙ ච පදාතිස්මිං, ගමනෙ පත්ති නාරියං.

กรคา (ลูกเห็บ); กรโก (หม้อน้ำ); ปัตติ (การบรรลุ, พลเดินเท้า, และการไป) ในเพศหญิง.

1013.

๑๐๑๓.

ඡිද්දං රන්ධඤ්ච විවරං, සුසිරෙ දූසනෙපි ච;

මුත්තා තු මුත්තිකෙ, මුත්තං, පස්සාවෙ, මුච්චිතෙ තිසු.

ฉิททะ (ช่อง, ช่องว่าง, โพรง, และโทษ); มุตตา (ไข่มุก); มุตตะ (ปัสสาวะ, และถูกปล่อย) ใน ๓ เพศ.

1014.

๑๐๑๔.

නිසෙධෙ වාරණං, හත්ථි, ලිඞ්ග හත්ථීසු වාරණො;

දානං චාගෙ මදෙ සුද්ධෙ, ඛණ්ඩනෙ ලවනෙ ඛයෙ.

วารณะ (การห้าม); วารโณ (ช้าง); ทานะ (การสละ, น้ำมันตกมัน, ความบริสุทธิ์, การตัด, การเกี่ยว, และความสิ้นไป).

1015.

๑๐๑๕.

මනොතොසෙ ච නිබ්බානෙ, ත්ථඞ්ගමෙ නිබ්බුති’ත්ථියං;

නෙගමො නිගමුබ්භූතෙ, තථා’පණොපජීවිනි.

นิพพุติ (ความอิ่มใจ, นิพพาน, และการดับไป) ในเพศหญิง; เนคโม (ชาวนิคม และพ่อค้า) เช่นนั้น อาปณูปชีวินิ (ผู้มีชีวิตด้วยการค้า).

1016.

๑๐๑๖.

හරිතස්මිඤ්ච පණ්ණෙ ච, පලාසො කිං සුකද්දුමෙ;

පකාසො පාකටෙතීසු, ආලොකස්මිං පුමෙ මතො.

ปลาสะ (สีเขียว, ใบไม้, และต้นทองกวาว); ปากาสะ (ปรากฏ) ใน ๓ เพศ, (แสงสว่าง) ในเพศชาย ถือว่า.

1017.

๑๐๑๗.

පක්කං ඵලම්හි, තං නාසු, ම්මුඛෙ පරිණතෙ තිසු;

පිණ්ඩො ආජීවනෙ දෙහෙ, පිණ්ඩනෙ ගොළකෙ මතො.

ปักกะ (ผลไม้) ในนปุงสกลิงค์, (สุกงอม) ใน ๓ เพศ; ปิณฑะ (การเลี้ยงชีพ, ร่างกาย, การทำให้เป็นก้อน, และก้อนกลม) ถือว่า.

1018.

๑๐๑๘.

වට්ටො පරිබ්බයෙ කම්මා, දිකෙ, සො වට්ටුලෙ තිසු;

පච්චාහාරෙ පටිහාරො, ද්වාරෙ ච ද්වාරපාලකෙ.

วัตตะ (ค่าใช้จ่าย, การงานเป็นต้น), (กลม) ใน ๓ เพศ; ปฏิหาระ (การนำกลับคืน, ประตู, และคนเฝ้าประตู).

1019.

๑๐๑๙.

නාරියං භීරු කථිතා, භීරුකෙ සො තිලිඞ්ගිකො;

විකටං ගූථමුත්තාදො, විකටො විකතෙ තිසු.

ภีรุ (หญิงขี้ขลาด) กล่าวแล้วในเพศหญิง, (ผู้ขี้ขลาด) ใน ๓ เพศ; วิกฏะ (ของโสโครกมีอุจจาระและปัสสาวะเป็นต้น); วิกฏะ (ผิดปกติ) ใน ๓ เพศ.

1020.

๑๐๒๐.

වාමං [Pg.83] සබ්‍යම්හි, තං චාරු, විපරීතෙසු තීස්ව’ථ;

සඞ්ඛ්‍යාභෙදෙ සරබ්‍යෙ ච, චිහණෙ ලක්ඛ මුච්චතෙ.

วามะ (ซ้าย, งดงาม, และตรงกันข้าม) ใน ๓ เพศ; ลักขะ (จำนวนแสน, เป้าธนู, และเครื่องหมาย) กล่าวแล้ว.

1021.

๑๐๒๑.

සෙණී’ත්ථී සමසිප්පීනං, ගණෙ චා’වලියං පිච;

සුධායං ධූලියං චුණ්ණො, චුණ්ණඤ්ච වාසචුණ්ණකෙ.

เสณี (หมู่ช่างที่มีศิลปะเสมอกัน และแถว) ในเพศหญิง; จุณโณ (ปูนขาว และผง); จุณณัง (แป้งหอม).

1022.

๑๐๒๒.

ජෙතබ්බෙ’තිප්පසත්ථෙ’ති, වුද්ධෙ ජෙය්‍යං තිසූ’රිතං;

තක්කෙ තු මථිතං හොත්‍යා,ලොලිතෙ මථිතො තිසු.

เชยยะ (ควรชนะ, ประเสริฐยิ่ง, และแก่) กล่าวแล้วใน ๓ เพศ; มถิตะ (นมส้มที่กวนแล้ว); มถิโต (ถูกกวน) ใน ๓ เพศ.

1023.

๑๐๒๓.

අබ්භුතො’ච්ඡරියෙ තීසු, පණෙ චෙවා’බ්භුතො පුමෙ;

මෙචකො පුච්ඡමූලම්හි, කණ්හෙපි මෙචකො තිසු.

อัพภูตะ (น่าอัศจรรย์) ใน ๓ เพศ, (สินพนัน) ในเพศชาย; เมจกะ (โคนหางนกยูง และสีดำ) ใน ๓ เพศ.

1024.

๑๐๒๔.

වසවත්තී පුමෙ මාරෙ, වසවත්තාපකෙ තිසු;

සම්භවෙ චා’සුචි පුමෙ, අමෙජ්ඣෙ තීසු දිස්සති.

วสวัตตี (พญามาร) ในเพศชาย, (ผู้ยังผู้อื่นให้เป็นไปในอำนาจ) ใน ๓ เพศ; อสุจิ (อสุจิ) ในเพศชาย, (ไม่สะอาด) ปรากฏใน ๓ เพศ.

1025.

๑๐๒๕.

අච්ඡො ඉක්කෙ පුමෙ වුත්තො, පසන්නම්හි තිලිඞ්ගිකො;

බළිසෙ සෙලභෙදෙ ච, වඞ්කො, සො කුටිලෙ තිසු.

อัจฉะ (หมี) กล่าวแล้วในเพศชาย, (ใส) ใน ๓ เพศ; วังโก (เบ็ด และหินชนิดหนึ่ง), (คด) ใน ๓ เพศ.

1026.

๑๐๒๖.

කුණපම්හි ඡවො ඤෙය්‍යො,ලාමකෙ සො තිලිඞ්ගිකො;

සබ්බස්මිං සකලො තීසු, අද්ධම්හි පුරිසෙ සියා.

ฉวะ (ซากศพ), (เลวทราม) ใน ๓ เพศ; สกละ (ทั้งหมด) ใน ๓ เพศ; อัทธะ (กึ่งหนึ่ง) พึงมีในเพศชาย.

1027.

๑๐๒๗.

චන්දග්ගාහාදිකෙ චෙවු, ප්පාදො උප්පත්තියං පිච;

පදුස්සනෙ පදොසො ච, කථිතො සංවරීමුඛෙ.

อุปปาทะ (ลางร้าย) มีจันทรคราสเป็นต้น และ (การเกิด); ปโทโส (ความประทุษร้าย) และกล่าวแล้วใน (เวลาเย็น).

1028.

๑๐๒๘.

රුධිරෙ ලොහිතං වුත්තං, රත්තම්හි ලොහිතො තිසු;

උත්තමඞ්ගෙ පුමෙ මුද්ධා, මුද්ධො මූළ්හෙ තිලිඞ්ගිකො.

โลหิตะ (เลือด) กล่าวแล้ว, (สีแดง) ใน ๓ เพศ; มุทธา (ศีรษะ) ในเพศชาย; มุทโธ (หลงลืม) ใน ๓ เพศ.

1029.

๑๐๒๙.

රට්ඨම්හි විජිතං වුත්තං, ජිතෙ ච විජිතො තිසු;

පරිත්තං තු පරිත්තාණෙ, පරිත්තො තීසු අප්පකෙ.

วิชิตะ (แว่นแคว้น) กล่าวแล้ว, (ถูกชนะ) ใน ๓ เพศ; ปริตตะ (เครื่องป้องกัน), (น้อย) ใน ๓ เพศ.

1030.

๑๐๓๐.

කුම්භණ්ඩො දෙවභෙදෙ ච, දිස්සති වල්ලිජාතියං;

චතුත්ථංසෙ පදෙ පාදො, පච්චන්තසෙලරංසිසු.

กุมภัณฑ์โฑ (เทวดาจำพวกหนึ่ง) และปรากฏใน (พืชจำพวกเถา); ปาโท (ส่วนที่ ๔, เท้า, ภูเขาชายแดน, และรัศมี).

1031.

๑๐๓๑.

වඞ්ගො ලොහන්තරෙ වඞ්ගා, දෙසෙ පුමෙ බහුම්හි ච;

කම්මාරභණ්ඩභෙදෙ ච, ඛටකෙ මුට්ඨි ච ද්විසු.

วังโก (ดีบุก), วังคะ (ชื่อแคว้น) ในเพศชายพหุพจน์; ขฏกะ (เครื่องมือช่างทองชนิดหนึ่ง) และมุฏฐิ (กำมือ) ใน ๒ ลิงค์.

1032.

๑๐๓๒.

අම්බණං දොණියං චෙ’කා, දසදොණප්පමාණකෙ;

අධිට්ඨිතිය මාධාරෙ, ඨානෙ’ධිට්ඨාන මුච්චතෙ.

อัมพณะ (ราง และมาตราตวงมีประมาณ ๑๑ โทณะ); อธิฏฐานะ (ความตั้งมั่น, ที่รองรับ, และสถานที่) กล่าวแล้ว.

1033.

๑๐๓๓.

පුමෙ මහෙසී සුගතෙ, දෙවියං නාරියං මතා;

උපද්දවෙ උපසග්ගො, දිස්සති පාදිකෙපි ච.

คำว่า มเหสี เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าพระสุคต, เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าพระเทวี และสตรี. คำว่า อุปสัคโค เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าอุปัทวะ และปรากฏในความหมายว่าอุปสรรค (ในทางไวยากรณ์) ด้วย.

1034.

๑๐๓๔.

වක්කං [Pg.84] කොට්ඨාසභෙදස්මිං, වක්කො වඞ්කෙ තිසු’ච්චතෙ;

විජ්ජා වෙදෙ ච සිප්පෙ ච, තිවිජ්ජාදො ච බුද්ධියං.

คำว่า วักกัง เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าส่วนแห่งร่างกาย (ไต). คำว่า วักโก เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าคด. คำว่า วิชชา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าพระเวท, ศิลปะ, วิชชา ๓ เป็นต้น และปัญญา.

1035.

๑๐๓๕.

සමාධිම්හි පුමෙ’කග්ගො, නාකුලෙ වාච්චලිඞ්ගිකො;

පජ්ජං සිලොකෙ, පජ්ජො’ද්ධෙ, පජ්ජො පාදහිතෙ තිසු.

คำว่า เอกัคโค เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าสมาธิ. คำว่า นากุละ เป็นวาจจลิงค์ ในความหมายว่าไม่วุ่นวาย. คำว่า ปัชชัง เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าฉันท์. คำว่า ปัชโช เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่ากึ่งบท, เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่เท้า.

1036.

๑๐๓๖.

කතකො රුක්ඛභෙදස්මිං, කතකො කිත්තිමෙ තිසු;

විධෙය්‍යෙ අස්සවො තීසු, පුබ්බම්හී පුරිසෙ සියා.

คำว่า กตกะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าชนิดของต้นไม้. คำว่า กตกะ เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าสิ่งที่ทำขึ้น. คำว่า อัสสวะ เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าผู้ว่าง่าย. คำว่า อัสสวะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าบุรุษในกาลก่อน.

1037.

๑๐๓๗.

කල්‍යාණෙ කථිතං ඛෙමං, තීසු ලද්ධත්ථරක්ඛණෙ;

අථො නියොජනෙ වුත්තං, කාරියෙපි පයොජනං.

คำว่า เขมะ เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าความดีงาม และการรักษาประโยชน์ที่ได้แล้ว. คำว่า ปโยชนัง เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าการประกอบ และกิจที่ควรทำ.

1038.

๑๐๓๘.

අස්සත්ථො තීසු අස්සාස, ප්පත්තෙ, බොධිද්දුමෙ පුමෙ;

තීසු ලුද්දො කුරූරෙ ච, නෙසාදම්හි පුමෙ සියා.

คำว่า อัสสัตถะ เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าผู้ถึงความเบาใจ. คำว่า อัสสัตถะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าต้นโพธิ์. คำว่า ลุททะ เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าดุร้าย. คำว่า ลุททะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่านายพราน.

1039.

๑๐๓๙.

විලග්ගො තීසු ලග්ගස්මිං, පුමෙ මජ්ඣම්හි දිස්සති;

අඩ්ඪො ත්වනිත්ථියං භාගෙ, ධනිම්හි වාච්චලිඞ්ගිකො.

คำว่า วิลัคคะ เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าผู้ติดอยู่. คำว่า วิลัคคะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าเอว. คำว่า อัฑโฒ เป็นอนิตถีลิงค์ ในความหมายว่าส่วนแบ่ง. คำว่า อัฑโฒ เป็นวาจจลิงค์ ในความหมายว่าผู้มีทรัพย์.

1040.

๑๐๔๐.

කට්ඨං දාරුම්හි, තං කිච්ඡෙ, ගහනෙ කසිතෙ තිසු;

සසන්තානෙ ච විසයෙ, ගොචරෙ’ ජ්ඣත්ත මුච්චතෙති.

คำว่า กัฏฐัง เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าไม้. คำว่า กัฏฐัง เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าลำบาก, รกชัฏ และที่ไถแล้ว. คำว่า อัชฌัตตัง กล่าวในความหมายว่าสันตานะของตน, วิสัย และโคจร.

ඉති අද්ධානෙකත්ථවග්ගො.

จบอัฑฒาเนกัตถวรรค.

1041.

๑๐๔๑.

භුවනෙ ච ජනෙ ලොකො, මොරෙත්වග්ගිම්හි සො සිඛී;

සිලොකො තු යසෙ පජ්ජෙ,රුක්ඛෙ තු සාමිකෙ ධවො.

คำว่า โลโก เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าโลก และหมู่ชน. คำว่า สิขี เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่านกยูง และไฟ. คำว่า สิโลกะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าเกียรติยศ และฉันท์. คำว่า ธวะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าต้นไม้ และสามี.

1042.

๑๐๔๒.

වටබ්‍යාමෙසු නිග්‍රොධො, ධඞ්කො තු වායසෙ බකෙ;

වාරො ත්ව’වසරා’හෙසු, කුචෙත්වබ්භෙ පයොධරො.

คำว่า นิโครธะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าต้นไทร และวา (มาตราวัด). คำว่า ธังโก เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่ากา และนกกระยาง. คำว่า วาระ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าโอกาส และวัน. คำว่า ปโยธโร เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าเมฆ และเต้านม.

1043.

๑๐๔๓.

උච්ඡඞ්ගෙ ලක්ඛණෙ චා’ඞ්කො, රස්මි’ත්ථී ජුති රජ්ජුසු;

දිට්ඨො’භාසෙසු ආලොකො,බුද්ධො තු පණ්ඩිතෙ ජිනෙ.

คำว่า อังโก เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าตัก และเครื่องหมาย. คำว่า รัสมี เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าแสงสว่าง และเชือก. คำว่า อาโลกะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าการเห็น และแสงสว่าง. คำว่า พุทโธ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าบัณฑิต และพระชินเจ้า.

1044.

๑๐๔๔.

සූරං’සූසු පුමෙ භානූ, දණ්ඩො තු මුග්ගරෙ දමෙ;

දෙවමච්ඡෙස්ව’නිමිසො, පත්ථො තු මානසානුසු.

คำว่า ภานุ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าพระอาทิตย์ และรัศมี. คำว่า ทัณฑะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่ากระบอง และการลงโทษ. คำว่า อนิมิสะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าเทวดา และปลา. คำว่า ปัตถะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าเครื่องตวง และความปรารถนา.

1045.

๑๐๔๕.

ආතඞ්කො රොග තාපෙසු,මාතඞ්ගො සපචෙ ගජෙ;

මිගො පසු කුරුඞ්ගෙසු, උලූකි’න්දෙසු කොසියො.

คำว่า อาตังโก เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าโรค และความเดือดร้อน. คำว่า มาตังคะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าคนจัณฑาล และช้าง. คำว่า มิคะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าสัตว์ และกวาง. คำว่า โกสิยะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่านกเค้าแมว และพระอินทร์.

1046.

๑๐๔๖.

විග්ගහො [Pg.85] කලහෙ කායෙ, පුරිසො මාණව’ත්තසු;

දායාදො බන්ධවෙ පුත්තෙ, සිරෙ සීසං තිපුම්හි ච.

คำว่า วิคคหะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าการทะเลาะ และร่างกาย. คำว่า ปุริสะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่ามาณพ และอัตตา. คำว่า ทายาทะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าญาติ และบุตร. คำว่า สีสัง เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าศีรษะ.

1047.

๑๐๔๗.

බලිහත්ථං’සූසු කරො, දන්තෙ විප්පෙ’ණ්ඩජෙ ද්විජො;

වත්තං පජ්ජා’නනා’චාරෙ, ධඤ්ඤඞ්ගෙ සුඛුමෙ කණො.

คำว่า กะระ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าภาษี, มือ และรัศมี. คำว่า ทวิชะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าฟัน, พราหมณ์ และนก. คำว่า วัตตะ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าบท (ฉันท์), ใบหน้า และมารยาท. คำว่า กณะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าปลายข้าว และสิ่งที่ละเอียด.

1048.

๑๐๔๘.

ථම්භො ථූණ ජළත්තෙසු, සූපො කුම්මාස බ්‍යඤ්ජනෙ;

ගණ්ඩො ඵොටෙ කපොලම්හි, අග්ඝො මූල්‍යෙ ච පූජනෙ.

คำว่า ถัมภะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าเสา และความเขลา. คำว่า สูปะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าขนมกุมมาส และกับข้าว. คำว่า คัณฑะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าฝี และแก้ม. คำว่า อัคฆะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าราคา และการบูชา.

1049.

๑๐๔๙.

පකාරො තුල්‍ය භෙදෙසු, සකුන්තො භාසපක්ඛිසු;

භාග්‍යෙ විධි විධානෙ ච, සරෙ ඛග්ගෙ ච සායකො.

คำว่า ปกาโร เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าส่วนที่เท่ากัน และชนิด. คำว่า สกุนโต เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่านก และนกอินทรี. คำว่า วิธิ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าโชค และการจัดแจง. คำว่า สายโก เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าลูกศร และดาบ.

1050.

๑๐๕๐.

සාරඞ්ගො චාතකෙ එණෙ, පත්තී තු සරපක්ඛිසු;

සෙදෙ පාකො විපාකෙ ථ,භික්ඛුභෙදෙ චයෙ ගණො.

คำว่า สารังคะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่านกจาตกะ และกวางเอ็น. คำว่า ปัตตี เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าลูกศร และนก. คำว่า ปาโก เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าเหงื่อ และวิบาก. คำว่า คณะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าหมู่ภิกษุ และกอง.

1051.

๑๐๕๑.

රාසි පුඤ්ජෙ ච මෙසා’දො,අස්සෙ ලොණෙ ච සින්ධවො;

සංවට්ටෙ පලයො නාසෙ, පූගො කමුකරාසිසු.

คำว่า ราสิ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่ากอง และราศีมีเมษเป็นต้น. คำว่า สินธวะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าม้า และเกลือ. คำว่า ปลัยยะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าความพินาศของโลก และความฉิบหาย. คำว่า ปูคะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าต้นหมาก และกอง.

1052.

๑๐๕๒.

අමතෙ තු සුධා ලෙපෙ, අභිඛ්‍යා නාම රංසිසු;

සත්ති සාමත්ථියෙ සත්ථෙ, මහී නජ්ජන්තරෙ භුවි;

ලීලා ක්‍රියා විලාසෙසු,සත්තෙ තු අත්‍රජෙ පජා.

คำว่า สุธา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าน้ำอมฤต และเครื่องฉาบทา. คำว่า อภิขยา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าชื่อ และรัศมี. คำว่า สัตติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความสามารถ และอาวุธ. คำว่า มหี เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าแม่น้ำ และแผ่นดิน. คำว่า ลีลา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่ากิริยา และความเยื้องกราย. คำว่า ปชา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าสัตว์ และบุตร.

1053.

๑๐๕๓.

ඤාණෙ ලාභෙ උපලද්ධි, පවෙණී කුථවෙණිසු;

පවත්ති වුත්ති වත්තාසු, වෙතනෙ භරණෙ භති.

คำว่า อุปลัทธิ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความรู้ และลาภ. คำว่า ปเวณี เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าผ้าปูหลังช้าง และผมเปีย. คำว่า ปวัตติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความเป็นไป และข่าวสาร. คำว่า ภติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าค่าจ้าง และการเลี้ยงดู.

1054.

๑๐๕๔.

ආචාරෙපි මරියාදා, භූති සත්තා සමිද්ධිසු;

සොප්පෙ පමාදෙ තන්දී ච, යාත්‍රා ගමන වුත්තිසු.

คำว่า มริยาทา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่ามารยาท และขอบเขต. คำว่า ภูติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความมีอยู่ และความสำเร็จ. คำว่า ตันที เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความหลับ และความประมาท. คำว่า ยาตรา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าการไป และความเป็นอยู่.

1055.

๑๐๕๕.

නින්දා කුච්ඡා’පවාදෙසු, කඞ්ගු ධඤ්ඤ පියඞ්ගුසු;

මොක්ඛෙසිවෙ සමෙසන්ති, විභාගෙ භත්ති සෙවනෙ.

คำว่า นินทา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าการตำหนิ และการกล่าวโทษ. คำว่า กังคุ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าข้าวฟ่าง และต้นเปียงกู. คำว่า สเมสันติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าการแสวงหาความหลุดพ้น. คำว่า ภัตติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าส่วนแบ่ง และการปรนนิบัติ.

1056.

๑๐๕๖.

ඉච්ඡායං ජුතියං කන්ති, රඤ්ජනෙ සූරතෙ රති;

ගෙහෙ වසති වාසෙ ථ, නදී සෙනාසු වාහිනී.

คำว่า กันติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความปรารถนา และความรุ่งเรือง. คำว่า รติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความยินดี และความใคร่. คำว่า วสติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าเรือน และการอยู่. คำว่า วาหินี เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าแม่น้ำ และกองทัพ.

1057.

๑๐๕๗.

පත්ථෙ නාළෙ ච නාළි’ත්ථී, ගණෙ සමිති සඞ්ගමෙ;

තණ්හා ලොභෙ පිපාසායං, මග්ග වුත්තීසු වත්තනී.

คำว่า นาฬิ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าเครื่องตวง และลำต้น. คำว่า สมิติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าหมู่, การประชุม และการรบ. คำว่า ตัณหา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความโลภ และความกระหาย. คำว่า วัตตนี เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าทาง และความเป็นอยู่.

1058.

๑๐๕๘.

පාණ්‍යඞ්ගෙ නාභි චක්කන්තෙ, යාචෙ විඤ්ඤත්ති ඤාපනෙ;

විත්ති තොසෙ වෙදනායං, ඨානෙ තු ජීවිතෙ ඨිති.

คำว่า นาภิ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าสะดือ และดุมล้อ. คำว่า วิญญัตติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าการขอ และการให้รู้. คำว่า วิตติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความยินดี และเวทนา. คำว่า ฐิติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าที่ตั้ง และชีวิต.

1059.

๑๐๕๙.

තරඞ්ගෙ [Pg.86] චා’න්තරෙ වීචි, ධීරත්තෙ ධාරණෙ ධිති;

භූ භූමියඤ්ච භමුකෙ, සද්දෙ වෙදෙ සවෙ සුති.

คำว่า วีจิ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าคลื่น และระหว่าง. คำว่า ธิติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความเพียร และการทรงไว้. คำว่า ภู เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าแผ่นดิน และคิ้ว. คำว่า สุติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าเสียง, พระเวท และการฟัง.

1060.

๑๐๖๐.

ගොත්තං නාමෙ ච වංසෙ ථ, නගරෙ ච ඝරෙ පුරං;

ඔකං තු නිස්සයෙ ගෙහෙ, කුලං තු ගොත්තරාසිසු.

คำว่า โคตตะ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าชื่อ และตระกูล. คำว่า ปุระ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าเมือง และเรือน. คำว่า โอกะ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าที่พึ่ง และเรือน. คำว่า กุละ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าตระกูล และกอง.

1061.

๑๐๖๑.

හෙමෙ විත්තෙ හිරඤ්ඤඤ්ච, පඤ්ඤාණං ත්ව’ඞ්ක වුද්ධිසු;

අථා’ම්බරඤ්ච ඛෙ වත්ථෙ, ගුය්හං ලිඞ්ගෙ රහස්‍ය’පි.

คำว่า หิรัญญะ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าทอง และทรัพย์. คำว่า ปัญญาณะ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าเครื่องหมาย และความเจริญ. คำว่า อัมพระ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าท้องฟ้า และผ้า. คำว่า คุยหะ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าอวัยวะเพศ และความลับ.

1062.

๑๐๖๒.

තපො ධම්මෙ වතෙ චෙව, පාපෙ ත්වා’ගුම්හි කිබ්බිසං;

රතනං මණි සෙට්ඨෙසු, වස්සං හායන වුට්ඨිසු.

ตบะ ในธรรมและวัตร, อาคุและกิพพิส ในบาป; รัตนะและมณี ในสิ่งประเสริฐ, วัสสะ ในปีและฝน.

1063.

๑๐๖๓.

වනං අරඤ්ඤ වාරීසු, ඛීරම්හි තු ජලෙ පයො;

අක්ඛරං ලිපි මොක්ඛෙසු, මෙථූනං සඞ්ගමෙ රතෙ.

วนะ ในป่าและน้ำ, ปโย ในน้ำนมและน้ำ; อักขระ ในอักษรและการพ้น, เมถุน ในการร่วมและความยินดี.

1064.

๑๐๖๔.

සොතං කණ්ණෙ පයොවෙගෙ, රිට්ඨං පාපා’සුභෙසු ච;

ආගු පාපා’පරාධෙසු, කෙතුම්හි චිහනෙ ධජො.

โสต ในหูและกระแสน้ำ, ริฏฐะ ในบาปและสิ่งอัปมงคล; อาคุ ในบาปและความผิด, ธชะ ในธงและเครื่องหมาย.

1065.

๑๐๖๕.

ගොපුරං ද්වාරමත්තෙපි, මන්දිරං නගරෙ ඝරෙ;

වාච්චලිඞ්ගා පරමිතො, බ්‍යත්තො තු පණ්ඩිතෙ ඵුටෙ.

โคปุระ ในความหมายเพียงประตู, มนทิระ ในเมืองและบ้าน; คำต่อจากนี้เป็นวัจจลิงค์ (คุณศัพท์), พยัตตะ ในบัณฑิตและสิ่งที่ปรากฏชัด.

1066.

๑๐๖๖.

වල්ලභො දයිතෙ’ජ්ඣක්ඛෙ, ජලෙ ථූලො මහත්‍යපි;

කුරූරෙ භෙරවෙ භීමො,ලොලො තු ලොලුපෙ චලෙ.

วัลลภะ ในผู้เป็นที่รักและนายงาน, ถูละ ในคนเขลาและสิ่งที่ใหญ่; ภีมะ ในสิ่งที่ดุร้ายและน่ากลัว, โลละ ในผู้โลภและสิ่งที่หวั่นไหว.

1067.

๑๐๖๗.

බීභච්ඡො විකතෙ භීමෙ, කොමලෙ තිඛිණෙ මුදු;

ඉට්ඨෙ ච මධුරෙ සාදු, සාදුම්හි මධුරො පියෙ.

พีภัจฉะ ในสิ่งที่น่าเกลียดและน่ากลัว, มุทุ ในสิ่งที่อ่อนนุ่มและไม่คม; สาทุ ในสิ่งที่น่าปรารถนาและหวาน, มธุระ ในสิ่งที่อร่อยและเป็นที่รัก.

1068.

๑๐๖๘.

සිතෙ තු සුද්ධෙ ඔදාතො, ද්විජිව්හො සූචකා’හිසු;

සක්කෙ සමත්ථො සම්බන්ධෙ, සමත්තං නිට්ඨිතා’ඛිලෙ.

โอทาตะ ในสิ่งที่ขาวและบริสุทธิ์, ทวิชิวหะ ในคนส่อเสียดและงู; สมัตถะ ในผู้สามารถและความเกี่ยวข้อง, สมัตตะ ในสิ่งที่สำเร็จและทั้งหมด.

1069.

๑๐๖๙.

සුද්ධො කෙවල පූතෙසු, ජිඝඤ්ඤො’න්තා’ධමෙසු ච;

පොණො’පනත නින්නෙසු, අඤ්ඤ නීචෙසු චෙ’තරො.

สุทธะ ในสิ่งที่บริสุทธิ์และเพียงอย่างเดียว, ชิฆัญญะ ในที่สุดและสิ่งที่เลวทราม; โปณะ ในสิ่งที่น้อมไปและที่ลุ่ม, อิตระ ในสิ่งอื่นและสิ่งที่ต่ำ.

1070.

๑๐๗๐.

සුචි සුද්ධෙ සිතෙ පූතෙ, පෙසලො දක්ඛචාරුසු;

අධමො කුච්ඡිතෙ ඌනෙ, අප්පියෙ ප්‍ය’ලිකො භවෙ.

สุจิ ในสิ่งที่บริสุทธิ์ ขาว และสะอาด, เปสละ ในผู้ฉลาดและสิ่งที่น่ารัก; อธมะ ในสิ่งที่น่ารังเกียจและบกพร่อง, อลิกะ ในสิ่งที่ไม่เป็นที่รักและคำเท็จ.

1071.

๑๐๗๑.

බ්‍යාපෙ අසුද්ධෙ සංකිණ්ණො, භබ්බං යොග්‍යෙ ච භාවිනි;

සුඛුමො අප්පකා’ණූසු, වුද්ධො ථෙරෙ ච පණ්ඩිතෙ.

สังกิณณะ ในสิ่งที่ปะปนและไม่บริสุทธิ์, ภัพพะ ในสิ่งที่ควรและสิ่งที่จักมี; สุขุมะ ในสิ่งที่เล็กน้อยและละเอียด, วุฑฒะ ในพระเถระและบัณฑิต.

1072.

๑๐๗๒.

සුභෙ සාධුම්හි භද්දො ථ, ත්‍යා’දො ච විපුලෙ බහු;

ධීරො බුධෙ ධිතිමන්තෙ, වෙල්ලිතං කුටිලෙ ධුතෙ.

ภัททะ ในสิ่งที่งามและดี, พหุ ในสิ่งที่กว้างขวางและมาก, ธีระ ในนักปราชญ์และผู้มีความเพียร, เวลลิตะ ในสิ่งที่คดและสิ่งที่สั่นไหว.

1073.

๑๐๗๓.

විසදො [Pg.87] බ්‍යත්ත සෙතෙසු, තරුණො තු යුවෙ නවෙ;

යොග්ගං යානෙ, ඛමෙ යොග්ගො,පිණ්ඩිතං ගණිතෙ ඝනෙ.

วิสทะ ในสิ่งที่ชัดเจนและขาว, ตรุณะ ในคนหนุ่มและของใหม่; โยคคะ ในยาน, โยคคะ ในสิ่งที่ควร, ปิณฑิตะ ในสิ่งที่นับแล้วและสิ่งที่หนาแน่น.

1074.

๑๐๗๔.

බුධෙ’භිජාතො කුලජෙ, වුද්ධො’රූසු මහල්ලකො;

කල්‍යාණං සුන්දරෙ චාපි, හිමො තු සීතලෙපි ච.

อภิชาตะ ในบัณฑิตและผู้เกิดในตระกูลสูง, วุฑฒะและมหัลลกะ ในสิ่งที่ใหญ่; กัลยาณะ ในสิ่งที่งามและดี, หิมะ ในสิ่งที่เย็น.

1075.

๑๐๗๕.

ලොලෙ තු සීඝෙ චපලො, වුත්තෙ උදිත මුග්ගතෙ;

ආදිත්තෙ ගබ්බිතෙ දිත්තො, පිට්ඨං තු චුණ්ණිතෙපි ච.

จปละ ในสิ่งที่โลเลและเร็ว, วุตตะ ในสิ่งที่กล่าวแล้วและสิ่งที่ปรากฏขึ้น; ทิตตะ ในสิ่งที่ลุกโพลงและหยิ่งยโส, ปิฏฐะ ในสิ่งที่บดละเอียดแล้ว.

1076.

๑๐๗๖.

විගතෙ වායිතෙ වීතං, භාවිතං වඩ්ඪිතෙපි ච;

භජ්ජිතෙ පතිතෙ භට්ඨො, පුට්ඨො පුච්ඡිත පොසිතෙ.

วีตะ ในสิ่งที่ไปแล้วและสิ่งที่ทอแล้ว, ภาวิตะ ในสิ่งที่อบรมแล้วและเจริญแล้ว; ภัตถะ ในสิ่งที่คั่วแล้วและตกแล้ว, ปุฏฐะ ในสิ่งที่ถามแล้วและบำรุงแล้ว.

1077.

๑๐๗๗.

ජාතො භූතෙ චයෙ ජාතං,පටිභාගො සමා’රිසු;

සූරො වීරෙ රවිසූරෙ, දුට්ඨො කුද්ධෙ ච දූසිතෙ.

ชาตะ ในสิ่งที่เกิดแล้วและหมู่กอง, ปฏิภาค ในสิ่งที่เสมอกันและศัตรู; สูระ ในผู้กล้าหาญและพระอาทิตย์, ทุฏฐะ ในผู้โกรธและผู้ประทุษร้าย.

1078.

๑๐๗๘.

දිට්ඨො’රිම්හි’ක්ඛිතෙ දිට්ඨො,මූළ්හෙ පොතෙ ච බාලිසො;

නින්දායං ඛෙපනෙ ඛෙපො, නියමො නිච්ඡයෙ වතෙ.

ทิฏฐะ ในศัตรูและสิ่งที่เห็นแล้ว, พาลีสะ ในผู้หลงและลูกสัตว์; เขปะ ในการนินทาและการทิ้งไป, นิยมะ ในความแน่นอนและวัตร.

1079.

๑๐๗๙.

සලාකායං කුසො දබ්භෙ,බාල්‍යාදො තු ඛයෙ වයො;

ලෙප ගබ්බෙස්ව’වලෙපො, අණ්ඩජො මීනපක්ඛිසු.

กุสะ ในสลากและหญ้าคา, วัย ในวัยเด็กเป็นต้นและความสิ้นไป; อวเลปะ ในการฉาบและความเย่อหยิ่ง, อัณฑชะ ในปลาและนก.

1080.

๑๐๘๐.

බිලාලෙ නකුලෙ බබ්බු, මන්ථො මන්ථනසත්තුසු;

වාලො කෙසෙ’ස්සාදිලොමෙ,සඞ්ඝාතො ඝාතරාසිසු.

พัพพุ ในแมวและพังพอน, มันถะ ในการกวนและศัตรู; วาละ ในผมและขนม้าเป็นต้น, สังฆาตะ ในการประหารและหมู่กอง.

1081.

๑๐๘๑.

ගොපගාමෙ රවෙ ඝොසො, සූතො සාරථිවන්දිසු;

මාල්‍යං තු පුප්ඵෙ තද්දාමෙ, වාහො තු සකටෙ හයෙ.

โฆสะ ในหมู่บ้านคนเลี้ยงโคและเสียง, สูตะ ในสารถีและนักขับร้อง; มาลยะ ในดอกไม้และพวงมาลัยดอกไม้, วาหะ ในเกวียนและม้า.

1082.

๑๐๘๒.

ඛයෙ’ච්චනෙ චා’පචයො, කාලො සමය මච්චුසු;

භෙ තාරකා නෙත්තමජ්ඣෙ, සීමා’ වධි, ට්ඨිතීසු ච.

อปจยะ ในความสิ้นไปและการบูชา, กาละ ในเวลาและความตาย; ภะ ในดาวและกลางตา, สีมา ในเขตแดนและความตั้งอยู่.

1083.

๑๐๘๓.

ආභොගො පුණ්ණතා’වජ්ජෙ-ස්වා’ළි’ත්ථී සඛි සෙතුසු;

සත්තෙ ථූලෙ තීසු දළ්හො, ලතා සාඛාය වල්ලියං.

อาโภคะ ในความเต็มและการคำนึง, อาฬิ ในเพื่อนหญิงและสะพาน; ทัฬหะ (ใช้ใน ๓ ลิงค์) ในสัตว์และสิ่งที่มั่นคง, ลตา ในกิ่งไม้และเถาวัลย์.

1084.

๑๐๘๔.

මුත්ති’ත්ථී [Pg.88] මොචනෙ මොක්ඛෙ,කායො තු දෙහ රාසිසු;

නීචෙ පුථුජ්ජනො මූළ්හෙ, භත්තා සාමිනි ධාරකෙ.

มุตติ ในการปล่อยและความหลุดพ้น, กายะ ในร่างกายและหมู่กอง; ปุถุชน ในคนต่ำช้าและคนหลง, ภัตตา ในสามีและผู้เลี้ยงดู.

1085.

๑๐๘๕.

සිඛා, පිඤ්ඡෙසු සිඛණ්ඩො, සත්තෙ ත්ව’ත්තනි පුග්ගලො;

සම්බාධො සංකටෙ ගුය්හෙ,නාසෙ ඛෙපෙ පරාභවො.

สิขัณฑะ ในหงอนและขนหาง, ปุคคละ ในสัตว์และตน; สัมพาธะ ในที่คับแคบและที่ลับ, ปราภวะ ในความพินาศและการเสื่อมไป.

1086.

๑๐๘๖.

වච්චො රූපෙ කරීසෙ ථ, ජුති’ත්ථී කන්තිරංසිසු;

วัจจะ ในรูปและอุจจาระ, ชุติ ในความรุ่งเรืองและรัศมี.

1087.

๑๐๘๗.

ලබ්භං යුත්තෙ ච ලද්ධබ්බෙ, ඛණ්ඩෙ පණ්ණෙ දලං මතං;

සල්ලං කණ්ඩෙ සලාකායං, සුචිත්තෙ ධාවනං ගතෙ;

භන්තත්ථෙ විබ්භමො හාවෙ, මොහො’විජ්ජාය මුච්ඡනෙ.

ลัพภะ ในสิ่งที่ควรและสิ่งที่ควรได้, ทละ ในชิ้นและใบไม้; สัลละ ในลูกศรและสลาก, ธาวนะ ในการชำระและการไป; วิพภมะ ในความหลงและความเย้ายวน, โมหะ ในอวิชชาและความสลบไสล.

1088.

๑๐๘๘.

සෙදො ඝම්මජලෙ පාකෙ,ගොළෙ උච්ඡුමයෙ ගුළො;

මිත්තෙ සහායෙ ච සඛා, විභූ නිච්චප්පභූසු සො.

เสทะ ในเหงื่อและการสุก, คุฬะ ในก้อนกลมและน้ำอ้อย; สขา ในมิตรและสหาย, วิภู ในสิ่งที่เที่ยงแท้และผู้เป็นใหญ่.

1089.

๑๐๘๙.

ඛග්ගෙ කුරූරෙ නෙත්තිංසො, පරස්මිං අත්‍ර තීස්ව’මු;

කලඞ්කො’ඞ්කා’පවාදෙසු,දෙසෙ ජනපදො ජනෙ.

เนตติงสะ ในดาบและสิ่งที่ดุร้าย, อมุ ในสิ่งอื่นและในที่นี้ (ใช้ใน ๓ ลิงค์); กลังกะ ในรอยตำหนิและคำติเตียน, ชนบท ในประเทศและหมู่ชน.

1090.

๑๐๙๐.

පජ්ජෙ ගාථා වචීභෙදෙ, වංසො ත්ව’න්වයවෙණුසු;

යානං රථාදො ගමනෙ, සරූපස්මිං අධො තලං.

คาถา ในบทประพันธ์และประเภทแห่งวาจา, วงสะ ในตระกูลและไม้ไผ่; ยานะ ในรถเป็นต้นและการไป, ตละ ในรูปและส่วนเบื้องล่าง.

1091.

๑๐๙๑.

මජ්ඣො විලග්ගෙ වෙමජ්ඣෙ, පුප්ඵං තු කුසුමො’තුසු;

සීලං සභාවෙ සුබ්බතෙ, පුඞ්ගවො උසභෙ වරෙ.

มัชฌะ ในเอวและท่ามกลาง, ปุปผะ ในดอกไม้และระดู; สีละ ในปกติวิสัยและวัตรที่ดี, ปุงควะ ในโคอุสภะและผู้ประเสริฐ.

1092.

๑๐๙๒.

කොසෙ ඛගාදිබීජෙ’ණ්ඩං, කුහරං ගබ්භරෙ බිලෙ;

නෙත්තිංසෙ ගණ්ඩකෙ ඛග්ගො, කදම්බො තු දුමෙ චයෙ.

โกสะ หมายถึง ฝักดาบ, เมล็ดพืช และไข่; กุหระ หมายถึง โพรง, ครรภ์, รู; ขัคคะ หมายถึง ดาบ, แรด; กะทัมพะ หมายถึง ต้นไม้, หมู่ไม้.

1093.

๑๐๙๓.

භෙ’ධෙනුයං රොහිණී’ත්ථී, වරඞ්ගං යොනියං සිරෙ;

අක්කොසෙ සපථෙ සාපො, පඞ්කං පාපෙ ච කද්දමෙ.

โรหิณี หมายถึง ดาวฤกษ์, แม่โค, หญิง; วรังคะ หมายถึง โยนี, ศีรษะ; สาปะ หมายถึง การด่า, การสาบาน; ปังกะ หมายถึง บาป, โคลน.

1094.

๑๐๙๔.

භොගවත්‍යු’රගෙ භොගී, ස්සරො තු සිවසාමිසු;

බලෙ පභාවෙ වීරියං, තෙජො තෙසු ච දිත්තියං.

โภคี หมายถึง เมืองโภควดี, งู; อิสสระ หมายถึง พระศิวะ, เจ้าของ; วิริยะ หมายถึง กำลัง, อานุภาพ; เตชะ หมายถึง กำลัง, อานุภาพ และความรุ่งเรือง.

1095.

๑๐๙๕.

ධාරා සන්තති ඛග්ගඞ්ගෙ, වානං තණ්හාය සිබ්බනෙ;

ඛත්තා සූතෙ පටිහාරෙ, විත්ති පීළාසු වෙදනා.

ธารา หมายถึง ความสืบต่อ, คมดาบ; วานะ หมายถึง ตัณหา, การเย็บ; ขัตตา หมายถึง สารถี, คนเฝ้าประตู; วิตติ หมายถึง ความเจ็บปวด, เวทนา.

1096.

๑๐๙๖.

ථියං [Pg.89] මති’ච්ඡාපඤ්ඤාසු, පාපෙ යුද්ධෙ රවෙ රණො;

ලවොතු බින්දු’ච්ඡෙදෙසු, පලාලෙ’ තිසයෙ භුසං.

รณะ หมายถึง บาป, การรบ, เสียง; ละวะ หมายถึง หยด, การตัด; ภุสะ หมายถึง ฟาง, มากเกินไป.

1097.

๑๐๙๗.

බාධා දුක්ඛෙ නිසෙධෙ ච, මූලපදෙපි මාතිකා;

ස්නෙහො තෙලෙ’ධිකප්පෙමෙ,ඝරා’පෙක්ඛාසු ආලයො.

พาธา หมายถึง ความทุกข์, การห้าม; มาติกา หมายถึง แม่บท, หัวข้อ; สเนหะ หมายถึง น้ำมัน, ความรัก; อาลัย หมายถึง ที่อยู่, ความผูกพันกับบ้าน.

1098.

๑๐๙๘.

කෙතුස්මිං කෙතනං ගෙහෙ, ඨානෙ භූමි’ත්ථියං භුවි;

ලෙඛ්‍යෙ ලෙඛො රාජි ලෙඛා, පූජිතෙ භගවා ජිනෙ.

เกตนะ หมายถึง ธง, บ้าน; ภูมิ (อิตถีลิงค์) หมายถึง สถานที่, แผ่นดิน; เลขะ หมายถึง การเขียน; เลขา หมายถึง แถว; ภควา หมายถึง ผู้ควรบูชา, พระชินเจ้า.

1099.

๑๐๙๙.

ගදා සත්ථෙ ගදො රොගෙ, නිසජ්ජා පීඨෙස්වා’සනං;

තථාගතො ජිනෙ සත්තෙ,චයෙ දෙහෙ සමුස්සයො.

คทา หมายถึง อาวุธ; คทะ หมายถึง โรค; อาสนะ หมายถึง การนั่ง, ที่นั่ง; ตถาคต หมายถึง พระชินเจ้า, สัตว์; สมุสสยะ หมายถึง กอง, ร่างกาย.

1100.

๑๑๐๐.

බිලං කොට්ඨාස ඡිද්දෙසු, වජ්ජං දොසෙ ච භෙරියං;

කාලෙ දීඝඤ්ජසෙ’ද්ධානං, ආලියං සෙතු කාරණෙ.

พิละ หมายถึง ส่วน, ช่อง; วัชชะ หมายถึง โทษ, กลอง; อัทธานะ หมายถึง กาล, ทางไกล; อาลิ หมายถึง คันนา, เหตุ.

1101.

๑๑๐๑.

ඔකාසො කාරණෙ දෙසෙ,සභා ගෙහෙ ච සංසදෙ;

යූපො ථම්භෙ ච පාසාදෙ, අයනං ගමනෙ පථෙ.

โอกาส หมายถึง เหตุ, สถานที่; สภา หมายถึง บ้าน, ที่ประชุม; ยูโป หมายถึง เสา, ปราสาท; อายนะ หมายถึง การไป, ทาง.

1102.

๑๑๐๒.

අක්කො රුක්ඛන්තරෙ සූරෙ,අස්සො කොණෙ හයෙපි ච;

අංසො ඛන්ධෙ ච කොට්ඨාසෙ,ජාලං සූස්ව’ච්චි නො පුමෙ.

อักกะ หมายถึง ต้นรัก, ดวงอาทิตย์; อัสสะ หมายถึง มุม, ม้า; อังสะ หมายถึง บ่า, ส่วน; ชาละ หมายถึง ตาข่าย, รัศมี.

1103.

๑๑๐๓.

නාසා’සත්තෙස්ව’ භාවො ථ,අන්න මොදන භුත්තිසු;

ජීවං පානෙ ජනෙ ජීවො,ඝාසො ත්ව’න්නෙ ච භක්ඛණෙ.

นาสา หมายถึง ความไม่มี, ความไม่ผูกพัน; อันนะ หมายถึง ข้าวสุก, การบริโภค; ชีวะ หมายถึง ลมหายใจ, สัตว์; ฆาสะ หมายถึง อาหาร, การกิน.

1104.

๑๑๐๔.

ඡදනෙ’ච්ඡාදනං වත්ථෙ, නිකායො ගෙහරාසිසු;

අන්නාදො ආමිසං මංසෙ;

දික්ඛා තු යජනෙ’ච්චනෙ.

อัจฉาทนะ หมายถึง เครื่องปกคลุม, ผ้า; นิกาย หมายถึง บ้าน, กอง; อามิสะ หมายถึง อาหาร, เนื้อ; ทิกขา หมายถึง การบูชา, การยัญ.

1105.

๑๑๐๕.

ක්‍රියායං කාරිකා පජ්ජෙ,කෙතු තු චිහනෙ ධජෙ;

කුසුමං ථීරජෙ පුප්ඵෙ, වානරෙ තු බුධෙ කවි.

การิกา หมายถึง การกระทำ, บทกวี; เกตุ หมายถึง เครื่องหมาย, ธง; กุสุมะ หมายถึง เลือดประจำเดือน, ดอกไม้; กวิ หมายถึง ลิง, บัณฑิต.

1106.

๑๑๐๖.

අධරෙ [Pg.90] ඛරභෙ ඔට්ඨො, ලුද්දො තු ලුද්දකෙපි ච;

කලුසං ත්වා’විලෙ පාපෙ, පාපෙ කලි පරාජයෙ.

โอฏฐะ หมายถึง ริมฝีปากล่าง, อูฐ; ลุททะ หมายถึง นายพราน, ผู้ดุร้าย; กะลุสะ หมายถึง ความขุ่นมัว, บาป; กะลิ หมายถึง บาป, ความพ่ายแพ้.

1107.

๑๑๐๗.

කන්තාරො වන, දුග්ගෙසු, චරො චාරම්හි චඤ්චලෙ;

ජනාවාසෙ ගණෙ ගාමො, චම්මං තු ඵලකෙ තචෙ.

กันตาระ หมายถึง ป่า, ทางกันดาร; จะระ หมายถึง จารบุรุษ, ผู้หวั่นไหว; คามะ หมายถึง ที่อยู่อาศัยของคน, หมู่; จัมมะ หมายถึง โล่, หนัง.

1108.

๑๑๐๘.

ආමොදො හාස ගන්ධෙසු,චාරු තු කනකෙපි ච;

සත්තායං භවනං ගෙහෙ, ලෙසෙ තු ඛලිතෙ ඡලං.

อาโมทะ หมายถึง ความยินดี, กลิ่นหอม; จารุ หมายถึง ทอง, งดงาม; ภวนะ หมายถึง การมีอยู่, บ้าน; ฉละ หมายถึง เล่ห์เหลี่ยม, ความพลั้งพลาด.

1109.

๑๑๐๙.

වෙරං පාපෙ ච පටිඝෙ, තචො චම්මනි වක්කලෙ;

උච්චෙ’ධිරොහෙ ආරොහො, නෙත්තං වත්ථන්තර’ක්ඛිසු.

เวระ หมายถึง บาป, ความอาฆาต; ตะจะ หมายถึง หนัง, เปลือกไม้; อาโรหะ หมายถึง ที่สูง, การขึ้น; เนตตะ หมายถึง ผ้า, ตา.

1110.

๑๑๑๐.

පටිහාරෙ මුඛෙ ද්වාරං, පෙතෙ ඤාතෙ මතො තිසු;

මාසො පරණ්ණ කාලෙසු, නග්ගො ත්ව’චෙලකෙපි ච.

ทวาระ หมายถึง ประตู, ปาก; มะตะ หมายถึง ผู้ตาย, ผู้ที่รู้แล้ว; มาสะ หมายถึง ถั่วราชมาส, เดือน; นักคะ หมายถึง เปลือย, ชีเปลือย.

1111.

๑๑๑๑.

දොසෙ ඝාතෙ ච පටිඝො, මිගාදො ඡගලෙ පසු;

අරූපෙ චා’ව්හයෙ නාමං, දරො දරථ භීතිසු.

ปฏิฆะ หมายถึง โทษ, การฆ่า, ความอาฆาต; ปสุ หมายถึง สัตว์กินเนื้อ, แพะ; นามะ หมายถึง นามธรรม, ชื่อ; ทะระ หมายถึง ความกระวนกระวาย, ความกลัว.

1112.

๑๑๑๒.

යාචනෙ භොජනෙ භික්ඛා,භාරෙ ත්ව’තිසයෙ භරො;

දබ්බි’න්දජායාසු සුජා, මෙඝෙ ත්ව’බ්භං විහායසෙ.

ภิกขา หมายถึง การขอ, อาหาร; ภาระ หมายถึง ภาระ, มากเกินไป; สุชา หมายถึง ทัพพี, ภรรยาของพระอินทร์; อัพภะ หมายถึง เมฆ, ท้องฟ้า.

1113.

๑๑๑๓.

මොදකො ඛජ්ජභෙදෙපි, මණිකෙ රතනෙ මණි;

සෙලා’රාමෙසු මලයො,සභාව’ඞ්කෙසු ලක්ඛණං.

โมทกะ หมายถึง ขนมหวาน; มณี หมายถึง แก้วมณี, รัตนะ; มลัย หมายถึง ภูเขา, สวน; ลักขณะ หมายถึง ลักษณะธรรมชาติ, เครื่องหมาย.

1114.

๑๑๑๔.

හවි සප්පිම්හි හොතබ්බෙ, සිරො සෙට්ඨෙ ච මුද්ධනි;

විචාරෙපි විවෙකො ථ, සිඛරී පබ්බතෙ දුමෙ.

หวิ หมายถึง เนยใส, เครื่องบูชา; สิระ หมายถึง ศีรษะ, สิ่งประเสริฐ; วิเวกะ หมายถึง การพิจารณา, ความสงัด; สิขรี หมายถึง ภูเขา, ต้นไม้.

1115.

๑๑๑๕.

වෙගො ජවෙ පවාහෙ ච, සඞ්කු තු ඛිලහෙතිසු;

නිග්ගහීතෙ කණෙ බින්දු, වරාහො සූකරෙ ගජෙ.

เวคะ หมายถึง ความเร็ว, กระแส; สังขุ หมายถึง หลัก, อาวุธ; พินทุ หมายถึง นิคหิต, หยด; วราหะ หมายถึง หมู, ช้าง.

1116.

๑๑๑๖.

නෙත්තන්තෙ චිත්තකෙ’පාඞ්ගං, සිද්ධත්ථො සාසපෙ ජිනෙ;

හාරො මුත්තාගුණෙ ගාහෙ,ඛාරකො මකුළෙ රසෙ.

อปางคะ หมายถึง หางตา, ภาพวาด; สิทธัตถะ หมายถึง เมล็ดผักกาด, พระชินเจ้า; หาระ หมายถึง สร้อยไข่มุก, การจับ; ขารกะ หมายถึง ดอกตูม, รสเค็ม.

1117.

๑๑๑๗.

අච්චයො’ තික්කමෙ දොසෙ,සෙලරුක්ඛෙස්ව’ගො නගො;

ස්වප්පෙ’වධාරණෙ මත්තං, අපචිත්‍ය’ච්චනෙ ඛයෙ.

อัจจะโย หมายถึง การล่วงละเมิด, โทษ; นะคะ หมายถึง ภูเขา, ต้นไม้; มัตตะ หมายถึง น้อย, ประมาณ; อปจิติ หมายถึง การบูชา, ความเสื่อม.

1118.

๑๑๑๘.

ඡිද්දො’තරණෙස්වො’තාරො,බ්‍රහ්මෙ [Pg.91] ච ජනකෙ පිතා;

පිතාමහො’ය්‍යකෙ බ්‍රහ්මෙ,පොතො නාවාය බාලකෙ.

โอตาระ หมายถึง การลง, ช่องว่าง; ปิตา หมายถึง พระพรหม, บิดา; ปิตามหะ หมายถึง ปู่, พระพรหม; โปตะ หมายถึง เรือ, เด็ก.

1119.

๑๑๑๙.

රුක්ඛෙ වණ්ණෙ සුනෙ සොණො,සග්ගෙ තු ගගනෙ දිවො;

වත්ථෙ ගන්ධෙ ඝරෙ වාසො, චුල්ලො ඛුද්දෙ ච උද්ධනෙ.

โสณะ หมายถึง ต้นไม้, สี, สุนัข; ทิวะ หมายถึง สวรรค์, ท้องฟ้า; วาสะ หมายถึง ผ้า, กลิ่น, บ้าน; จุลละ หมายถึง เล็ก, เตา.

1120.

๑๑๒๐.

කණ්ණො කොණෙ ච සවණෙ,මාලා පුප්ඵෙ ච පන්තියං;

භාගො භාග්‍යෙ’කදෙසෙසු,කුට්ඨං රොගෙ’ ජපාලකෙ.

กัณณะ หมายถึง มุม, หู; มาลา หมายถึง ดอกไม้, แถว; ภาค หมายถึง โชค, ส่วน; กุฏฐะ หมายถึง โรคเรื้อน, ต้นไม้ชนิดหนึ่ง.

1121.

๑๑๒๑.

සෙය්‍යා සෙනාසනෙ සෙනෙ, චුන්දභණ්ඩම්හි ච’බ්භමො;

වත්ථාදිලොමං’සු කරෙ, නිපාතො පතනෙ’බ්‍යයෙ.

เสยยา หมายถึง ที่นอน, การนอน; อัพภะโม หมายถึง เครื่องมือของช่างกลึง; อังสุ หมายถึง ชายผ้าเป็นต้น, รัศมี; นิปาตะ หมายถึง การตก, นิบาต.

1122.

๑๑๒๒.

සාඛායං විටපො ථම්භෙ, සත්තු ඛජ්ජන්තරෙ දිසෙ;

සාමිකො පති’යිරෙසු, පට්ඨානං ගති හෙතුසු.

"วิฏปะ" (หมายถึง) กิ่งไม้, เสา; "สัตตุ" (หมายถึง) ข้าวคั่ว, ศัตรู; "สามิกะ" (หมายถึง) สามี, ผู้เป็นใหญ่; "ปัฏฐาน" (หมายถึง) คติ, เหตุ

1123.

๑๑๒๓.

රාගෙ රඞ්ගො නච්චට්ඨානෙ, පානං පෙය්‍යෙ ච පීතියං;

ඉණු’ක්ඛෙපෙසු උද්ධාරො, උම්මාරෙ එළකො අජෙ.

"รังคะ" (หมายถึง) ความกำหนัด (สี), สถานที่เต้นรำ; "ปานะ" (หมายถึง) ของดื่ม, ความอิ่มเอิบใจ; "อุทธาระ" (หมายถึง) การใช้หนี้; "เอฬกะ" (หมายถึง) ธรณีประตู, แพะ

1124.

๑๑๒๔.

පහාරො පොථනෙ යාමෙ,සරදො හායනො’තුසු;

කුණ්ඩිකායා’ළ්හකෙ තුම්බො,පලාලො තු භුසම්හි ච.

"ปหาระ" (หมายถึง) การทุบตี, ยาม; "สารทะ" (หมายถึง) ปี, ฤดู; "ตุมพะ" (หมายถึง) เต้าน้ำ, ทะนาน; "ปลาละ" (หมายถึง) ฟางข้าว

1125.

๑๑๒๕.

මතා’වාටෙ චයෙ කාසු, පනිසා කාරණෙ රහො;

කාසො පොටගලෙ රොගෙ,දොසො කොධෙ ගුණෙ’තරෙ.

"กาสุ" (หมายถึง) หลุม, กอง; "ปนิสา" (หมายถึง) เหตุ, ที่ลับ; "กาสะ" (หมายถึง) ไม้อ้อ, โรคไอ; "โทสะ" (หมายถึง) ความโกรธ, โทษ (สิ่งอื่นจากคุณ)

1126.

๑๑๒๖.

යුත්‍ය’ට්ටාල’ට්ටිතෙස්ව’ට්ටො, කීළායං කානනෙ දවො;

උප්පත්තියං චො’ප්පතනං, උය්‍යානං ගමනෙ වනෙ.

"อัฏฏะ" (หมายถึง) คดีความ, หอคอย, ผู้เดือดร้อน; "ทวะ" (หมายถึง) การเล่น, ป่า; "อุปปัตตนะ" (หมายถึง) การเกิดขึ้น; "อุทยาน" (หมายถึง) การไป, ป่า (สวน)

1127.

๑๑๒๗.

වොකාරො ලාමකෙ ඛන්ධෙ, මූලො’පදාසු පාභතං;

දසා’ වත්ථා පටන්තෙසු, කාරණං ඝාත, හෙතුසු.

"โวการะ" (หมายถึง) สิ่งเลวทราม, ขันธ์; "ปาภตะ" (หมายถึง) ทุน (ราคา), ของกำนัล; "ทสา" (หมายถึง) วัย (สภาพ), ชายผ้า; "การณะ" (หมายถึง) การฆ่า, เหตุ

1128.

๑๑๒๘.

හත්ථිදානෙ [Pg.92] මදො ගබ්බෙ, ඝටා ඝටන රාසිසු;

උපහාරො’භිහාරෙපි, චයො බන්ධන රාසිසු.

"มทะ" (หมายถึง) มันช้าง, ความมัวเมา; "ฆฏา" (หมายถึง) การประกอบ, กลุ่ม (กอง); "อุปหาระ" (หมายถึง) เครื่องบรรณาการ; "จยะ" (หมายถึง) การผูก, กอง

1129.

๑๑๒๙.

ගන්ධො ථොකෙ ඝායනීයෙ,චාගො තු දානහානිසු;

පානෙ පමොදෙ පීති’ත්ථී, ඉණෙ ගිවා ගලෙපි ච.

"คันธะ" (หมายถึง) เล็กน้อย, กลิ่น; "จาคะ" (หมายถึง) การให้, การสละ; "ปีติ" (อิตถีลิงค์) (หมายถึง) การดื่ม, ความปราโมทย์; "คีวา" (หมายถึง) หนี้, ลำคอ

1130.

๑๑๓๐.

පතිට්ඨා නිස්සයෙ ඨානෙ, බලක්කාරෙපි සාහසං;

භඞ්ගො භෙදෙ පටෙ භඞ්ගං, ඡත්තං තු ඡවකෙපි ච.

"ปติฏฐา" (หมายถึง) ที่พึ่ง, สถานที่; "สาหสะ" (หมายถึง) การใช้กำลัง; "ภังคะ" (หมายถึง) การแตกทำลาย; "ภังคะ" (นปุงสกลิงค์) (หมายถึง) ผ้าเปลือกไม้; "ฉัตตะ" (หมายถึง) เศวตฉัตร, ศพ

1131.

๑๑๓๑.

ඤාණෙ භුවි ච භූරි’ත්තී, අනඞ්ගෙ මදනො දුමෙ;

පමාතරිපි මාතා ථ, වෙඨු’ණීසෙසු වෙඨනං.

"ภูริ" (อิตถีลิงค์) (หมายถึง) ปัญญา, แผ่นดิน; "มทนะ" (หมายถึง) กามเทพ, ต้นไม้; "มาตา" (หมายถึง) มารดา, ผู้ประมาณ; "เวฐนะ" (หมายถึง) การโพก, ผ้าโพกศีรษะ

1132.

๑๑๓๒.

මාරිසො තණ්ඩුලෙය්‍යෙ’ය්‍යෙ,මොක්ඛො නිබ්බාන මුත්තිසු;

ඉන්දො’ධිපති සක්කෙස්වා, රම්මණං හෙතු ගොචරෙ.

"มาริสะ" (หมายถึง) ผักขม, ท่านผู้นิรทุกข์; "โมกขะ" (หมายถึง) พระนิพพาน, การพ้น; "อินทะ" (หมายถึง) ผู้เป็นใหญ่, พระอินทร์; "อารัมมณะ" (หมายถึง) เหตุ, อารมณ์ (โคจร)

1133.

๑๑๓๓.

අඞ්කෙ සණ්ඨාන මාකාරෙ,ඛෙත්තෙ වප්පො තටෙපි ච;

සම්මුත්‍ය’නුඤ්ඤා වොහාරෙ, ස්ව’ථ ලාජාසු චා’ක්ඛතං.

"อังคะ" (หมายถึง) รูปร่าง, อาการ; "วัปปะ" (หมายถึง) การหว่าน (นา), ฝั่ง; "สมมติ" (หมายถึง) การอนุญาต, โวหาร; "อักขตะ" (หมายถึง) ข้าวตอก

1134.

๑๑๓๔.

සත්‍රං යාගෙ සදාදානෙ,සොමො තු ඔසධි’න්දුසු;

සඞ්ඝාතො යුගගෙහඞ්ගෙ, ඛාරො ඌසෙ ච භස්මනි.

"สัตระ" (หมายถึง) ยัญพิธี, การให้ทานเป็นนิตย์; "โสมะ" (หมายถึง) ต้นโสม, พระจันทร์; "สังฆาตะ" (หมายถึง) แอก, ส่วนประกอบของเรือน; "ขาระ" (หมายถึง) ดินเค็ม, เถ้า

1135.

๑๑๓๕.

ආතාපො වීරියෙ තාපෙ,භාගෙ සීමාය ඔධි චාති.

"อาตาปะ" (หมายถึง) ความเพียร, ความร้อน; "โอธิ" (หมายถึง) ส่วน, ขอบเขต

ඉති පාදානෙකත්ථවග්ගො.

จบปาทาเนกัตถวรรค

අනෙකත්ථවග්ගො නිට්ඨිතො.

จบอเนกัตถวรรค

3. සාමඤ්ඤකණ්ඩ

๓. สามัญญกัณฑ์

4. අබ්‍යයවග්ග

๔. อัพยยวรรค

1136.

๑๑๓๖.

අබ්‍යයං වුච්චතෙ දානි, චිරස්සං තු චිරං තථා;

චිරෙන චිරරත්තාය, සහ සද්ධිං සමං අමා.

บัดนี้จะกล่าวถึงอัพยยะ, "จิรัสสัง" และ "จิรัง" (หมายถึง) นาน; "จิเรนะ" และ "จิรรัตตายะ" (หมายถึง) นาน; "สห", "สัทธิง", "สมัง", "อมา" (หมายถึง) กับ, พร้อมกัน

1137.

๑๑๓๗.

පුනප්පුනං [Pg.93] අභිණ්හඤ්චා, සකිං චා’භික්ඛණං මුහුං;

වජ්ජනෙ තු විනා නානා, අන්තරෙන රිතෙ පුථු.

"ปุนัปปุนัง", "อภิณหัง", "อภิกขณัง", "มุหุง" (หมายถึง) บ่อยๆ; "สกิง" (หมายถึง) ครั้งเดียว; ในความหมายว่าเว้น (วัชชนะ) คือ "วินา", "นานา", "อันตเรนะ", "ริเต", "ปุถุ" (หมายถึง) เว้น, ต่างหาก, ในระหว่าง, ยกเว้น, แยกกัน

1138.

๑๑๓๘.

බලවං සුට්ඨු චා’තීවා, තිසයෙ කිමුත ස්ව’ති;

අහො තු කිං කිමූ’ දාහු, විකප්පෙ කිමුතො’ද ච.

"พลวัง", "สุฏฐุ", "อตีวะ" (หมายถึง) อย่างยิ่ง; ในความยิ่ง (อติสยะ) มีคำว่า "กิมุต", "สวาติ" ด้วย; "อโห", "กิง", "กิมุ", "อุทาหุ" (หมายถึง) อโห, อะไร, หรือว่า; ในความหมายว่าเลือก (วิกัปปะ) มีคำว่า "กิมุต", "อุท" ด้วย

1139.

๑๑๓๙.

අව්හානෙ භො අරෙ අම්භො,හම්භො රෙ ජෙ’ඞ්ග ආවුසො;

හෙ හරෙ ථ කථං කිංසු, නනු කච්චි නු කිං සමා.

ในการเรียก (อาวหาเน) คือ "โภ", "อเร", "อัมโภ", "หัมโภ", "เร", "เช", "อังคะ", "อาวุโส", "เห", "หเร"; "กถัง", "กิงสุ", "นนุ", "กัจจิ", "นุ", "กิง" (หมายถึง) อย่างไร, อะไรเล่า, มิใช่หรือ, หรือว่า, หรือ, อะไร

1140.

๑๑๔๐.

අධුනෙ’තරහී’දානි, සම්පති අඤ්ඤදත්ථු තු;

තග්ඝෙ’ කංසෙ සසක්කඤ්චා, ද්ධා කාමං ජාතු වෙ හවෙ.

"อธุนา", "เอตรหิ", "อิทานิ", "สัมปติ" (หมายถึง) บัดนี้; "อัญญทัตถุ", "ตัคเฆ", "เอกังเส", "สสักกัง", "อัทธา", "กามัง", "ชาตุ", "เว", "หเว" (หมายถึง) โดยส่วนเดียว, แน่นอน, ตามความปรารถนา, บางที, แท้จริง

1141.

๑๑๔๑.

යාවතා තාවතා යාව, තාව කිත්තාවතා තථා;

එත්තාවතා ච කීවෙ’ති, පරිච්ඡෙදත්ථවාචකා.

"ยาวตา", "ตาวตา", "ยาว", "ตาว", "กิตตาวตา", "เอตตาวตา", "กีวะ" เป็นคำแสดงความกำหนด (ปริจเฉท)

1142.

๑๑๔๒.

යථා තථා යථෙවෙ’වං, යථානාම යථාහි ච;

සෙය්‍යථාප්‍යෙ’වමෙවං, වා, තථෙව ච යථාපි ච.

"ยถา", "ตถา", "ยเถวะ", "เอวัง", "ยถานาม", "ยถาหิ", "เสยยะถาปิ", "เอวะเมวัง", "วา", "ตเถวะ", "ยถาปิ" (หมายถึง) อย่างไร, อย่างนั้น, เหมือนอย่างนั้น, อย่างนั้น, เหมือนอย่างว่า, หรือ, อย่างนั้นนั่นแหละ

1143.

๑๑๔๓.

එවම්පි ච සෙය්‍යථාපි, නාම යථරිවා’පි ච;

පටිභාගත්ථෙ යථාච, විය තථරිවා’පි ච.

"เอวัมปิ", "เสยยะถาปิ", "นาม", "ยถริวะ", "ยถา", "วิย", "ตถริวะ" ในความหมายว่าเปรียบเทียบ (ปฏิภาคะ)

1144.

๑๑๔๔.

සං සාමඤ්ච සයං චාථ, ආම සාහු ලහූ’පි ච;

ඔපායිකං පතිරූපං, සාධ්වෙ’වං සම්පටිච්ඡනෙ.

"สัง", "สามัง", "สยัง" (หมายถึง) เอง, ตนเอง; "อาม", "สาธุ", "ลหุ", "โอปายิกัง", "ปฏิรูปัง", "เอวัง" ในความหมายว่ารับคำ (สัมปฏิจฉนะ)

1145.

๑๑๔๕.

යං තං යතො තතො යෙන,තෙනෙ’ති කාරණෙ සියුං;

අසාකල්‍යෙ තු චන චි, නිප්ඵලෙ තු මුධා භවෙ.

"ยัง", "ตัง", "ยโต", "ตโต", "เยนะ", "เตนะ" พึงมีในความหมายว่าเหตุ (การณะ); "จน", "จิ" ในความหมายว่าไม่ทั้งหมด (อสากัลยะ); "มุธา" ในความหมายว่าไม่มีผล (นิปผละ)

1146.

๑๑๔๖.

කදාචි ජාතු තුල්‍යා’ථ, සබ්බතො ච සමන්තතො;

පරිතො ච සමන්තාපි, අථ මිච්ඡා මුසා භවෙ.

"กทาจิ", "ชาตุ" (หมายถึง) บางครั้ง, บางที; "ตุลยา" (หมายถึง) เสมอ; "สัพพะโต", "สมันตะโต", "ปริโต", "สมันตา" (หมายถึง) โดยรอบ, โดยประการทั้งปวง; "มิจฉา", "มุสา" (หมายถึง) ผิด, เท็จ

1147.

๑๑๔๗.

නිසෙධෙ න අනොමා’ලං, නහි චෙතු සචෙ යදි;

අනුකුල්‍යෙ තු සද්ධඤ්ච,නත්තං දොසො දිවා ත්ව’හෙ.

ในการห้าม (นิเสธะ) คือ "นะ", "โน", "มา", "อะลัง", "นะหิ"; "เจ", "ตุ", "สเจ", "ยะทิ" (หมายถึง) ถ้า; "สัทธัง" ในความหมายว่าคล้อยตาม (อนุกูลยะ); "นัตตัง", "โทโส" (หมายถึง) กลางคืน; "ทิวา", "อะเห" (หมายถึง) กลางวัน

1148.

๑๑๔๘.

ඊසං කිඤ්චි මනං අප්පෙ, සහසා තු අතක්කිතෙ;

පුරෙ ග්ගතො තු පුරතො, පෙච්චා’මුත්‍රභවන්තරෙ.

เล็กน้อย, นิดหน่อย, น้อย; โดยพลัน, โดยไม่ทันคิด; ข้างหน้า, ก่อน; ในภพหน้า, ในโลกหน้า.

1149.

๑๑๔๙.

අහො [Pg.94] හී විම්හයෙ තුණ්හී,තු මොනෙ ථා’වි පාතු ච;

තඞ්ඛණෙ සජ්ජු සපදි, බලක්කාරෙ පසය්හ ච.

อ้อ, โอ้ (คำอุทานแสดงความประหลาดใจ); เงียบ, นิ่ง; ปรากฏ; ในขณะนั้น, ทันที; โดยบังคับ, โดยข่มขืน.

1150.

๑๑๕๐.

සුදං ඛො අස්සු යග්ඝෙ වෙ,හා’දයො පදපූරණෙ;

අන්තරෙන’න්තරා අන්තො, වස්සං නූන ච නිච්ඡයෙ.

(คำเสริมบท); ในระหว่าง, ภายใน; แน่นอน, แท้จริง.

1151.

๑๑๕๑.

ආනන්දෙ සඤ්ච දිට්ඨා ථ, විරොධකථනෙ නනු;

කාමප්පවෙදනෙ කච්චි, උසූයොපගමෙ’ත්ථු ච.

ในความยินดี, ในความสุข; เห็นแล้ว; ในการกล่าวค้าน, ไม่ใช่หรือ; ในการแสดงความปรารถนา, หรือไม่; ในการเข้าถึงความริษยา, มีอยู่.

1152.

๑๑๕๒.

එවා’වධාරණෙ ඤෙය්‍යං, යථාත්තං තු යථාතථං;

නීචං අප්පෙ, මහත්‍යු’ච්චං, අථ පාතො පගෙ සමා.

พึงรู้ว่าอย่างนี้ (คำยืนยัน); ตามความเป็นจริง; ต่ำ, น้อย; สูง, มาก; และในเวลาเช้าตรู่, เสมอ.

1153.

๑๑๕๓.

නිච්චෙ සදා සනං පායො,බාහුල්‍යෙ බාහිරං බහි;

බහිද්ධා බාහිරා බාහ්‍යෙ, සීඝෙතු සණිකං භවෙ.

เสมอไป, ตลอดไป, โดยมาก; โดยมาก, ข้างนอก; ข้างนอก, ภายนอก; เร็ว, ช้า.

1154.

๑๑๕๔.

අත්ථං අදස්සනෙ දුට්ඨු, නින්දායං, වන්දනෙ නමො;

සම්මා සුට්ඨු පසංසායං, අථො සත්තාය මත්ථි ච.

ในการไม่เห็น (การตกลับ); ในการติเตียน; ในการไหว้, นอบน้อม; โดยชอบ, ดีแล้ว ในการสรรเสริญ; และในความมีอยู่.

1155.

๑๑๕๕.

සායං සායෙ’ජ්ජ අත්‍රා’හෙ,සුවෙ තු ස්වෙ අනාගතෙ;

තතො පරෙ පරසුවෙ, හිය්‍යොතු දිවසෙ ගතෙ.

ในเวลาเย็น, วันนี้, ที่นี่; พรุ่งนี้, ในอนาคต; หลังจากนั้น, วันมะรืน; เมื่อวานนี้, ในวันที่ล่วงไปแล้ว.

1156.

๑๑๕๖.

යත්ථ යත්‍ර යහිංචාථ, තත්ථ තත්‍ර තහිංතහං;

අථො උද්ධඤ්ච උපරි, හෙට්ඨා තු ච අධො සමා.

ที่ใด, ณ ที่ใด; ที่นั่น, ณ ที่นั่น; และข้างบน, เบื้องบน; ข้างล่าง, เบื้องล่าง, เสมอ.

1157.

๑๑๕๗.

චොදනෙ ඉඞ්ඝ හන්දා’ථ, ආරාදූරා ච ආරකා;

පරම්මුඛා තු ච රහො, සම්මුඛා ත්වා’වි පාතු ච.

ในการชักชวน, เชิญ, มาเถิด; ไกล, ห่างไกล; หันหลังให้, ลับหลัง, ในที่ลับ; ต่อหน้า, ปรากฏ.

1158.

๑๑๕๘.

සංසයත්ථම්හි අප්පෙව, අප්පෙවනාම නූ’ති ච;

නිදස්සනෙ ඉති’ත්ථඤ්ච, එවං, කිච්ඡෙ කථඤ්චි ච.

ในความสงสัย, บางที, อาจจะ, ไม่ใช่หรือ; ในการแสดง, อย่างนี้, ดังนี้; ในความยากลำบาก, อย่างไรก็ตาม.

1159.

๑๑๕๙.

හා ඛෙදෙ සච්ඡි පච්චක්ඛෙ,ධුවං ථිරෙ’වධාරණෙ;

තිරො තු තිරියං චාථ, කුච්ඡායං දුට්ඨු කු’ච්චතෙ.

โอ้ (คำแสดงความเศร้า); โดยประจักษ์, ด้วยตาตนเอง; มั่นคง, แน่นอน, ยืนยัน; ข้าม, ผ่าน, เฉียง; ในการตำหนิ, ชั่ว, เลว.

1160.

๑๑๖๐.

සුවත්ථි ආසිට්ඨත්ථම්හි, නින්දායං තු ධී කථ්‍යතෙ;

කුහිඤ්චනං කුහිං කුත්‍ර, කුත්ථ කත්ථ කහං ක්ව ථ.

ความสวัสดี, ในความปรารถนาดี; ในการติเตียน, พึงกล่าวว่า "ธี่" (คำตำหนิ); ที่ไหน, ณ ที่ไหน.

1161.

๑๑๖๑.

ඉහෙ’ධා’ත්‍ර [Pg.95] තු එත්ථා’ත්ථ,අථ සබ්බත්‍ර සබ්බධි;

කදා කුදාචනං චාථ, තදානි ච තදා සමා.

ที่นี่, ณ ที่นี้; และทุกหนทุกแห่ง, ทุกที่; เมื่อไร, บางครั้ง; ในเวลานั้น, เสมอ.

1162.

๑๑๖๒.

ආදිකම්මෙ භුසත්ථෙ ච, සම්භවො’තිණ්ණ තිත්තිසු;

නියොගි’ස්සරිය’ප්පීති, දාන පූජා’ග්ග, සන්තිසු.

ในการเริ่มต้น, ในความหมายว่ามาก; ในการเกิด, ในความอิ่มเอม, ในความพอใจ; ในการมอบหมาย, ในความเป็นใหญ่, ในความยินดี; ในการให้, ในการบูชา, ในความเป็นเลิศ, ในความสงบ.

1163.

๑๑๖๓.

දස්සනෙ තප්පරෙ සඞ්ගෙ, පසංසා, ගති, සුද්ධිසු;

හිංසා, පකාරන්තො’භාව, වියොගා’වයවෙසු ච;

පො’පසග්ගො දිසායොගෙ, පත්ථනා, ධිතිආදිසු.

ในการเห็น, ในความขวนขวาย, ในการข้องแวะ; ในการสรรเสริญ, ในการไป, ในความบริสุทธิ์; ในการเบียดเบียน, ในประเภทและการรวมเข้าไว้ภายใน, ในการพลัดพราก, ในส่วนประกอบ; อุปสรรค "ป" ในการประกอบทิศ, ในความปรารถนา, ในความอดทนเป็นต้น.

1164.

๑๑๖๔.

පරාසද්දො පරිහානි, පරාජය ගතීසු ච;

භුසත්ථෙ පටිලොමත්ථෙ, වික්කමා’මසනාදිසු.

อุปสรรค "ปราช" ในความเสื่อม, ในความพ่ายแพ้, ในการไป; ในความหมายว่ามาก, ในความหมายว่าตรงกันข้าม, ในความกล้าหาญ, ในการสัมผัสเป็นต้น.

1165.

๑๑๖๕.

නිස්සෙසා’භාව සන්‍යාස, භුසත්ථ මොක්ඛ රාසිසු;

ගෙහා’දෙසො’පමාහීන, පසාදනිග්ගතා’ච්චයෙ.

ในความไม่มีเหลือ, ในความไม่มี, ในการสละ, ในความหมายว่ามาก, ในความหลุดพ้น, ในกอง; ในการออกจากเรือนเป็นต้น, ในการเปรียบเทียบ, ในความต่ำทราม, ในความเลื่อมใส, ในการออกไป, ในความล่วงเลย.

1166.

๑๑๖๖.

දස්සනො’සානනික්ඛන්තා, ධොභාගෙස්ව’වධාරණෙ;

සාමීප්‍යෙ බන්ධනෙ ඡෙක, න්තොභාගො’පරතීසු ච.

การเห็น, การสิ้นสุด, การออกไป; ในส่วนที่ต่ำ, ในการกำหนด; ในความใกล้, ในการผูกพัน, ในความฉลาด; ในส่วนภายใน, ในความสงบ.

1167.

๑๑๖๗.

පාතුභාවෙ වියොගෙ ච, නිසෙධාදො නි දිස්සති;

අථො නීහරණෙ චෙවා, වරණාදො ච නී සියා.

ในการปรากฏ, ในการพลัดพราก; อุปสรรค "นิ" ปรากฏในความห้ามเป็นต้น; และอุปสรรค "นี" พึงมีในการนำออก, ในการเลือกเป็นต้น.

1168.

๑๑๖๘.

උද්ධකම්ම වියොග ත්ත, ලාභ තිත්ති සමිද්ධිසු;

පාතුභාව’ච්චයාභාව, පබලත්තෙ පකාසනෙ;

දක්ඛ’ග්ගතාසු කථනෙ, සත්තිමොක්ඛාදිකෙ උ ච.

การกระทำที่สูงขึ้น, การพลัดพราก; ในลาภ, ในความอิ่มเอม, ในความสำเร็จ; ในการปรากฏ, ในความล่วงเลย, ในความไม่มี, ในความมีกำลัง, ในการประกาศ; ในความฉลาด, ในความเป็นเลิศ, ในการกล่าว, ในความสามารถ, ในความหลุดพ้นเป็นต้น, และอุปสรรค "อุ".

1169.

๑๑๖๙.

දු කුච්ඡිතෙ’සදත්ථෙසු, විරූපත්තෙ ප්‍ය’සොභනෙ;

සියා’භාවා’සමිද්ධීසු, කිච්ඡෙ චා’නන්දනාදිකෙ.

อุปสรรค "ทุ" ในความน่ารังเกียจ, ในความหมายว่าไม่ดี; ในความผิดรูป, ในความไม่งดงาม; พึงมีในความไม่มี, ในความไม่สำเร็จ; ในความยากลำบาก, ในความไม่ยินดีเป็นต้น.

1170.

๑๑๗๐.

සං සමොධාන සඞ්ඛෙප, සමන්තත්ත සමිද්ධිසු;

සම්මා භුස සහ ප්පත්ථා, භිමුඛත්ථෙසු සඞ්ගතෙ;

විධානෙ පභවෙ පූජා, පුනප්පුනක්‍රියාදිසු.

อุปสรรค "สํ" ในการรวมกัน, ในการย่อ; ในความเป็นไปโดยรอบ, ในความสำเร็จ; โดยชอบ, มาก, พร้อมกับ, ในความปรารถนา; ในความหมายว่ามุ่งหน้าไป, ในการประกอบ; ในการจัดแจง, ในการเกิด, ในการบูชา, ในการกระทำซ้ำๆ เป็นต้น.

1171.

๑๑๗๑.

විවිධා’තිසයා’භාව, භුසත්ති’ස්සරියා’ච්චයෙ;

වියොගෙ කලහෙ පාතු, භාවෙ භාසෙ ච කුච්ඡනෙ.

ในความหลากหลาย, ในความยิ่งใหญ่, ในความไม่มี; ในความมีกำลังมาก, ในความเป็นใหญ่, ในความล่วงเลย; ในการพลัดพราก, ในการทะเลาะวิวาท, ปรากฏ; ในความเป็น, ในการส่องแสง, ในการตำหนิ.

1172.

๑๑๗๒.

දූරා’නභිමුඛත්තෙසු, මොහා’නවට්ඨිතීසු ච;

පධාන දක්ඛතා ඛෙද, සහත්ථාදො වි දිස්සති.

ในความไกล, ในความไม่มุ่งหน้าไป; ในความหลง, ในความไม่ตั้งมั่น; ความเป็นประธาน, ความฉลาด, ความเหน็ดเหนื่อย; อุปสรรค "วิ" ปรากฏในการช่วยเหลือเป็นต้น.

1173.

๑๑๗๓.

වියොගෙ [Pg.96] ජානනෙ චා’ධො,භාග නිච්ඡය සුද්ධිසු;

ඊසදත්ථෙ පරිභවෙ, දෙස බ්‍යාපන හානිසු;

වචොක්‍රියාය ථෙය්‍යෙ ච, ඤාණප්පත්තාදිකෙ අව.

ในการพลัดพราก, ในการรู้, ในส่วนที่ต่ำ; ในการกำหนดส่วน, ในความบริสุทธิ์; ในความหมายว่าเล็กน้อย, ในการดูหมิ่น; ในการแผ่ไปทั่วประเทศ, ในความเสื่อม; ในการกระทำด้วยวาจา, ในการลักขโมย, ในการบรรลุญาณเป็นต้น, และอุปสรรค "อว".

1174.

๑๑๗๔.

පච්ඡා භුසත්ත සාදිස්‍යා, නුපච්ඡින්නා’නුවත්තිසු;

හීනෙ ච තතියත්ථා’ධො, භාගෙස්ව’නුගතෙ හිතෙ;

දෙසෙ ලක්ඛණ විච්ඡෙ’ත්ථ, ම්භූත භාගාදිකෙ අනු.

ภายหลัง, ในความหมายว่ามาก, ในความคล้ายคลึง; ในความไม่ขาดสาย, ในการเป็นไปตาม; ในความต่ำทราม, ในความหมายว่าที่สาม, ในส่วนที่ต่ำ; ในส่วนที่ตามไป, ในประโยชน์; ในประเทศ, ในเครื่องหมาย, ในการแยก, ในความมีอยู่, ในส่วนเป็นต้น, และอุปสรรค "อนุ".

1175.

๑๑๗๕.

සමන්තත්ථෙ පරිච්ඡෙදෙ, පූජා’ලිඞ්ගන වජ්ජනෙ;

දොසක්ඛානෙ නිවාසනා, වඤ්ඤා’ධාරෙසු භොජනෙ;

සොක බ්‍යාපන තත්වෙසු, ලක්ඛණාදො සියා පරි.

ในความหมายว่าโดยรอบ, ในการกำหนดขอบเขต; ในการบูชา, ในการกอดรัด, ในการเว้น; ในการกล่าวโทษ, ในการนุ่งห่ม; ในการดูหมิ่น, ในที่รองรับ, ในการบริโภค; ในความเศร้าโศก, ในการแผ่ไป, ในความเป็นจริง, ในเครื่องหมายเป็นต้น, อุปสรรค "ปริ" พึงมี.

1176.

๑๑๗๖.

ආභිමුඛ්‍ය විසිට්ඨු’ද්ධ, කම්මසාරුප්පවුද්ධිසු;

පූජා’ධික කුලා’සච්ච, ලක්ඛණාදිම්හි චාප්‍ය’භි.

ในความมุ่งหน้าไป, ในความพิเศษ, ในการกระทำที่สูงขึ้น; ในความเหมาะสมแก่กรรม, ในความเจริญ; ในการบูชา, ในความยิ่งใหญ่, ในตระกูล, ในความไม่จริง; ในเครื่องหมายเป็นต้น, และอุปสรรค "อภิ" พึงมี.

1177.

๑๑๗๗.

අධිකි’ස්සර, පාඨා’ධි, ට්ඨාන, පාපුණනෙස්ව’ධි;

නිච්ඡයෙ චොපරිත්තා’ධි, භවනෙ ච විසෙසනෙ.

อุปสรรค "อธิ" ในความยิ่งใหญ่, ในความเป็นใหญ่, ในการอ่าน; ในที่ตั้ง, ในการบรรลุ; ในการกำหนดแน่นอน, ในความเป็นเบื้องบน; ในการมีอยู่, ในความพิเศษ.

1178.

๑๑๗๘.

පටිදානනිසෙධෙසු, වාමා’දානනිවත්තිසු;

සාදිසෙ පටිනිධිම්හි, ආභිමුඛ්‍යගතීසු ච.

ในการให้คืนและการห้าม, ในการถือเอาที่ผิดและการงดเว้น; ในตัวแทนที่เหมือนกัน, และในความเป็นของเฉพาะหน้าและการไป.

1179.

๑๑๗๙.

පතිබොධෙ පතිගතෙ, තථා පුනක්‍රියාය ච;

සම්භාවනෙ පටිච්චත්ථෙ, පතීති ලක්ඛණාදිකෙ;

සු සොභනෙ සුඛෙ සම්මා, භුස සුට්ඨු සමිද්ධිසු.

ในการรู้แจ้ง ในการไปถึง และในการทำซ้ำ; ในการคาดคะเน ในความหมายว่าอาศัย และในเครื่องหมายเป็นต้น (คือความหมายของ ปติ); ในความงาม ความสุข ความถูกต้อง ความมาก ความดี และความสำเร็จ (คือความหมายของ สุ).

1180.

๑๑๘๐.

ආභිමුඛ්‍ය, සමීපා’දි, කම්මා’ලිඞ්ගන පත්තිසු;

මරියාදු’ද්ධකම්මි’ච්ඡා, බන්ධනා’භිවිධීසු ආ.

ในความเป็นของเฉพาะหน้า ในความใกล้เป็นต้น ในการกอดรัดกรรม และในการถึง; ในขอบเขต ความปรารถนาในกรรมเบื้องบน การผูกมัด และการกำหนด (คือความหมายของ อา).

1181.

๑๑๘๑.

නිවාසා’ව්හාන ගහණ, කිච්ඡෙ’සත්ථ නිවත්තිසු;

අප්පසාදා’සි සරණ, පතිට්ඨා’විම්හයාදිසු.

ในการอยู่ การเรียก การรับ ในความยากลำบาก และในการงดเว้นจากสิ่งไม่ดี; ในความไม่เลื่อมใส ในการอวยพร ในที่พึ่ง ในที่ตั้ง และในความประหลาดใจเป็นต้น.

1182.

๑๑๘๒.

අන්තොභාව භුසත්තා’ති, සය පූජාස්ව’තික්කමෙ;

භූතභාවෙ පසංසායං, දළ්හත්ථාදො සියා අති.

ในความเป็นภายใน และในความมาก (คือความหมายของ อติ); ในการบูชาตนเอง ในการก้าวล่วง ในความเป็นจริง ในการสรรเสริญ และในความหมายว่ามั่นคงเป็นต้น พึงมี อติ.

1183.

๑๑๘๓.

සම්භාවනෙ ච ගරහා, පෙක්ඛාසු ච සමුච්චයෙ;

පඤ්හෙ සංවරණෙ චෙව, ආසීසත්ථෙ අපී’රිතං.

ในการคาดคะเน ในการตำหนิ ในการเพ่งดู และในการรวบรวม; ในการถาม ในการปิดบัง และในความหมายว่าอวยพร ท่านกล่าว อปิ ไว้.

1184.

๑๑๘๔.

නිද්දෙසෙ වජ්ජනෙ පූජා, පගතෙ වාරණෙපි ච;

පදුස්සනෙ ච ගරහා, චොරිකා’දො සියා අප.

ในการชี้แจง ในการเว้น ในการบูชา ในการไปปราศ และในการห้าม; ในการประทุษร้าย ในการตำหนิ และในการขโมยเป็นต้น พึงมี อป.

1185.

๑๑๘๕.

සමීපපූජා [Pg.97] සාදිස්ස, දොසක්ඛානො’පපත්තිසු;

භුසත්තො’පගමා’ධික්‍ය, පුබ්බකම්මනිවත්තිසු;

ගය්හාකාරො’පරිත්තෙසු, උපෙ’ත්‍ය ’නසනා’දිකෙ.

ในการบูชาในที่ใกล้ ในความเหมือน ในการกล่าวโทษ และในการเกิดขึ้น; ในความมาก ในการเข้าถึง ในความยิ่งใหญ่ และในการงดเว้นกรรมก่อน; ในอาการที่พึงถือเอา และในความน้อย (คือความหมายของ อุปะ) ในการอดอาหารเป็นต้น.

1186.

๑๑๘๖.

එවං නිදස්සනා’කාරො, පමාසු සම්පහංසනෙ;

උපදෙසෙ ච වචන, පටිග්ගාහෙ’වධාරණෙ;

ගරහායෙ’දමත්ථෙ ච, පරිමානෙ ච පුච්ඡනෙ.

เอวํ (ใช้) ในอาการที่เป็นตัวอย่าง ในการเปรียบเทียบ ในการทำให้ร่าเริง; ในการสั่งสอน ในคำพูด ในการรับ และในการกำหนด; ในการตำหนิ ในความหมายว่า 'นี้' ในการกำหนดปริมาณ และในการถาม.

1187.

๑๑๘๗.

සමුච්චයෙ සමාහාරෙ, න්වාචයෙ චෙ’තරීතරෙ;

පදපූරණමත්තෙ ච, චසද්දො අවධාරණෙ.

ในการรวบรวม ในการประมวล ในการตามลำดับ และในความต่างกัน; ในเพียงการเติมบท และในการกำหนด (เหล่านี้คือความหมายของ) จ ศัพท์.

1188.

๑๑๘๘.

ඉති හෙතුපකාරෙසු, ආදිම්හි චා’වධාරණෙ;

නිදස්සනෙ පදත්ථස්ස, විපල්ලාසෙ සමාපනෙ.

อิติ (ใช้) ในเหตุและประการ ในการเริ่มต้น และในการกำหนด; ในการแสดงความหมายของบท ในความกลับกัน และในการจบลง.

1189.

๑๑๘๙.

සමුච්චයෙ චො’පමායං, සංසයෙ පදපූරණෙ;

වවත්ථිතවිභාසායං, වා’වස්සග්ගෙ විකප්පනෙ.

ในการรวบรวม ในการเปรียบเทียบ ในความสงสัย และในการเติมบท; ในการเลือกที่กำหนดไว้ ในการปล่อยวาง และในการเลือก (คือความหมายของ) วา.

1190.

๑๑๙๐.

භූසනෙ වාරණෙ චා’ලං, වුච්චතෙ පරියත්තියං;

අථො’ථා’නන්තරා’රම්භ, පඤ්හෙසු පදපූරණෙ.

อลํ กล่าวไว้ในการประดับ ในการห้าม และในความพอเพียง; อโถ และ อถ (ใช้) ในลำดับ ในการเริ่มต้น ในคำถาม และในการเติมบท.

1191.

๑๑๙๑.

පසංසාගරහාසඤ්ඤා, සීකාරාදො පි නාම ථ;

නිච්ඡයෙ චා’නුමානස්මිං, සියා නූන විතක්කනෙ.

ในการสรรเสริญ การตำหนิ ชื่อ และการยอมรับเป็นต้น (ใช้) นามะ; และในความตกลงใจ ในการอนุมาน และในการคาดคะเน พึงมี นูน.

1192.

๑๑๙๒.

පුච්ඡා’වධාරණා’නුඤ්ඤා, සාන්ත්වනා’ලපනෙ නනු;

වතෙ’කංස, දයා, හාස, ඛෙදා’ලපන, විම්හයෙ.

นนุ (ใช้) ในการถาม การกำหนด การอนุญาต การปลอบโยน และการร้องเรียก; วต (ใช้) ในความแน่นอน ความเอ็นดู ความร่าเริง ความเหนื่อยหน่าย การร้องเรียก และความประหลาดใจ.

1193.

๑๑๙๓.

වාක්‍යාරම්භ, විසාදෙසු, හන්ද හාසෙ’නුකම්පනෙ;

යාව තු තාව සාකල්‍ය, මානා’වධ්‍ය’වධාරණෙ.

หนฺท (ใช้) ในการเริ่มประโยค ในความท้อแท้ ในความร่าเริง และในความสงสาร; ส่วน ยาว และ ตาว (ใช้) ในความสิ้นเชิง ในการประมาณ ในการกำหนดขอบเขต และในการกำหนด.

1194.

๑๑๙๔.

පාචී, පුර, ඞ්ගතොත්ථෙසු, පුරත්ථා පඨමෙ ප්‍යථ;

පබන්ධෙ ච චිරාතීතෙ, නිකටාගාමිකෙ පුරා.

ปุรตฺถา (ใช้) ในความหมายว่าทิศตะวันออก ข้างหน้า และไปแล้ว และในความหมายว่าแรก; ส่วน ปุรา (ใช้) ในความต่อเนื่อง ในอดีตกาลนาน และในอนาคตกาลอันใกล้.

1195.

๑๑๙๕.

නිසෙධවාක්‍යාලඞ්කාරා, වධාරණපසිද්ධිසු;

ඛල්වා’සන්නෙ තු අභිතො-භිමුඛො’භයතොදිකෙ.

ขลุ (ใช้) ในการห้าม ในการประดับประโยค ในการกำหนด และในความปรากฏชัด; ส่วน อภิโต (ใช้) ในความใกล้ ในความมุ่งหน้า และในข้างทั้งสองเป็นต้น.

1196.

๑๑๙๖.

කාමං යද්‍යපිසද්දත්ථෙ, එකංසත්ථෙ ච දිස්සති;

අථො පන විසෙසස්මිං, තථෙව පදපූරණෙ.

กามํ ปรากฏในความหมายของศัพท์ว่า ยทฺยปิ และในความหมายว่าแน่นอน; อโถ และ ปน (ใช้) ในความพิเศษ และในการเติมบทเช่นเดียวกัน.

1197.

๑๑๙๗.

හි [Pg.98] කාරණෙ විසෙසා’ව, ධාරණෙ පදපූරණෙ;

තු හෙතුවජ්ජෙ තත්ථා’ථ, කු පාපෙ’සත්ථ’කුච්ඡනෙ.

หิ (ใช้) ในเหตุ ในความพิเศษ ในการกำหนด และในการเติมบท; ตุ (ใช้) ในความหมายของ หิ นั้นที่เว้นเหตุ; ส่วน กุ (ใช้) ในบาป ในความหมายว่าไม่ดี และในการตำหนิ.

1198.

๑๑๙๘.

නු සංසයෙ ච පඤ්හෙ ථ, නානා’ නෙකත්ථ වජ්ජනෙ;

කිං තු පුච්ඡාජිගුච්ඡාසු, කං තු වාරිම්හි මුද්ධනි.

นุ (ใช้) ในความสงสัยและในปัญหา; นานา (ใช้) ในความหมายหลายอย่างและในการเว้น; กึ (ใช้) ในการถามและในการรังเกียจ; กํ (ใช้) ในน้ำและในศีรษะ.

1199.

๑๑๙๙.

අමා සහසමීපෙ ථ, භෙදෙ අප්පඨමෙ පුන;

කිරා’නුස්සවා’රුචිසු, උදා’ප්‍යත්ථෙ විකප්පනෙ.

อมา (ใช้) ในความพร้อมกันและในความใกล้; ปุน (ใช้) ในความต่างและในความไม่เป็นครั้งแรก; กิรา (ใช้) ในการได้ยินตามกันมาและในความไม่พอใจ; อุทา (ใช้) ในความหมายของ อปิ และในการเลือก.

1200.

๑๒๐๐.

පතීචී චරිමෙ පච්ඡා, සාමි ත්වද්ධෙ ජිගුච්ඡනෙ;

පකාසෙ සම්භවෙ පාතු,අඤ්ඤොඤ්ඤෙ තු රහො මිථො.

ปฏิจี (ใช้) ในที่สุดและในภายหลัง; สามิ (ใช้) ในกึ่งหนึ่งและในการรังเกียจ; ปาตุ (ใช้) ในความปรากฏและในความเกิดขึ้น; ส่วน รโห และ มิโถ (ใช้) ในความหมายว่ากันและกัน และในที่ลับ.

1201.

๑๒๐๑.

හා ඛෙදසොකදුක්ඛෙසු, ඛෙදෙ ත්ව’හහ විම්හයෙ;

භිංසාපනෙ ධී නින්දායං, පිධානෙ තිරියං තිරො.

หา (ใช้) ในความเหนื่อยหน่าย ความโศก และความทุกข์; อหห (ใช้) ในความเหนื่อยหน่าย และในความประหลาดใจ; ธี (ใช้) ในการทำให้กลัว และในการตำหนิ; ติริยํ และ ติโร (ใช้) ในการปิดบัง.

1202.

๑๒๐๒.

තුන ත්වාන තවෙ ත්වා තුං, ධා සො ථා ක්ඛත්තු, මෙව ච;

තො ථ ත්‍ර හිඤ්චනං හිංහං, ධි හ හි ධ ධුනා රහි.

ตุนา, ตฺวาน, ตเว, ตฺวา, ตุํ, ธา, โส, ถา, ขตฺตุํ และ เอว; โต, ถ, ตฺร, หิญฺจนํ, หิํหํ, ธิ, ห, หิ, ธ, อธุนา, ตรหิ.

1203.

๑๒๐๓.

දානි වොදාචනං දාජ්ජ, ථං තත්තං ජ්ඣ ජ්ජු ආදයො;

සමාසො චා’බ්‍යයීභාවො,යාදෙසො චා’බ්‍යයං භවෙති.

ทานิ, ว, อิทานิ, จ, นํ, ทา, อชฺช, ถํ, ตตฺตํ, ชฺฌ, ชฺชุ เป็นต้น; และอัพยยีภาวสมาส และการอาเทศเป็น ย ย่อมเป็นอัพยยะ.

ඉති අබ්‍යයවග්ගො.

จบหมวดอัพยยะ.

සාමඤ්ඤකණ්ඩො තතියො.

สามาญญกัณฑ์ที่ ๓.

අභිධානප්පදීපිකා සමත්තා.

อภิธานัปปทีปิกาจบแล้ว.

නිගමන

บทสรุป.

๑.

සග්ගකණ්ඩො [Pg.99] ච භූකණ්ඩො, තථා සාමඤ්ඤකණ්ඩිති;

කණ්ඩත්තයාන්විතා එසා, අභිධානප්පදීපිකා.

อภิธานัปปทีปิกานี้ ประกอบด้วยกัณฑ์ ๓ คือ สัคคกัณฑ์ ภูมิกัณฑ์ และสามัญญกัณฑ์.

๒.

තිදිවෙ මහියං භුජගාවසථෙ,සකලත්ථසමව්හයදීපනි’යං;

ඉහ යො කුසලො මතිමා ස නරො,පටු හොති මහාමුනිනො වචනෙ.

อภิธานนี้ส่องสว่างชื่อและเนื้อความทั้งปวงในสวรรค์ ในแผ่นดิน และในที่อยู่ของนาค นรชนใดในโลกนี้เป็นผู้ฉลาด มีปัญญา นรชนนั้นย่อมเป็นผู้เชี่ยวชาญในพระพุทธพจน์ของพระมหามุนี.

๓.

පරක්කමභුජො නාම, භූපාලො ගුණභූසනො;

ලඞ්කාය මාසි තෙජස්සී, ජයී කෙසරිවික්කමො.

พระราชาพระนามว่า ปรักกมพาหุ ผู้ทรงประดับด้วยพระคุณ ทรงมีเดช ทรงมีชัย ทรงมีพระกำลังดุจความบากบั่นของราชสีห์ ได้มีแล้วในลังกาทวีป.

๔.

විභින්නං චිරං භික්ඛුසඞ්ඝං නිකාය-ත්තයස්මිඤ්ච කාරෙසි සම්මා සමග්ගෙ;

සදෙහං’ව නිච්චාදරො දීඝකාලං,මහග්ඝෙහි රක්ඛෙසි යො පච්චයෙහි.

พระองค์ทรงกระทำให้ภิกษุสงฆ์ในนิกายทั้ง ๓ ที่แตกแยกกันมานาน ให้กลับสามัคคีกันโดยชอบ และทรงบำรุงรักษาด้วยปัจจัยอันมีค่ามากตลอดกาลนาน ด้วยความเอาพระทัยใส่เป็นนิตย์ ดุจทรงบำรุงรักษาพระวรกายของพระองค์เอง.

๕.

යෙන ලඞ්කා විහාරෙහි, ගාමා’රාමපුරීහි ච;

කිත්තියා විය සම්බාධී, කතා ඛෙත්තෙහි වාපිහි.

พระองค์ทรงกระทำให้ลังกาทวีปคับคั่งไปด้วยวิหาร หมู่บ้าน อาราม และเมืองทั้งหลาย และด้วยนาและอ่างเก็บน้ำทั้งหลาย ประดุจคับคั่งไปด้วยพระเกียรติยศ.

๖.

යස්සා’සාධාරණං පත්වා, නුග්ගහං සබ්බකාමදං;

අහම්පි ගන්ථකාරත්තං, පත්තො විබුධගොචරං.

แม้ข้าพเจ้า เมื่อได้รับความอนุเคราะห์อันพิเศษของพระองค์ผู้ประทานสิ่งที่ปรารถนาทั้งปวง จึงได้ถึงความเป็นผู้แต่งคัมภีร์อันเป็นวิสัยของเหล่านักปราชญ์.

๗.

කාරිතෙ තෙන පාසාද, ගොපුරාදිවිභූසිතෙ;

සග්ගඛණ්ඩෙ’ව තත්තොයා, සයස්මිං පතිබිම්බිතෙ.

ในปราสาทที่พระองค์ทรงสร้าง ประดับด้วยซุ้มประตูเป็นต้น ซึ่งสะท้อนเงาของตนเองในน้ำของปราสาทนั้น ประดุจดังส่วนหนึ่งของสวรรค์.

๘.

මහාජෙතවනා’ඛ්‍යම්හි, විහාරෙ සාධුසම්මතෙ;

සරොගාමසමූහම්හි, වසතා සන්තවුත්තිනා.

โดยพระเถระผู้มีปกติสงบ ผู้พำนักอยู่ในคณะสโรคามะ ในวิหารชื่อว่ามหาเชตวัน อันเป็นที่ยกย่องของสัตบุรุษ.

๙.

සද්ධම්මට්ඨිතිකාමෙන, මොග්ගල්ලානෙන ධීමතා;

ථෙරෙන රචිතා එසා, අභිධානප්පදීපිකාති.

อภิธานัปปทีปิกานี้ อันพระเถระนามว่าโมคคัลลานะผู้มีปัญญา ผู้ปรารถนาความดำรงมั่นแห่งพระสัทธรรม ได้รจนาไว้แล้ว.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ
1 නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น අභිධානප්පදීපිකා อภิธานัปปทีปิกา බුද්ධප්පණාමො บทนอบน้อมพระพุทธเจ้า 1. ๑. තථාගතො [Pg.1] යො කරුණාකරො කරො,පයාත’මොසජ්ජ සුඛප්පදං පදං; අකා පරත්ථං කලිසම්භවෙ භවෙ,නමාමි තං කෙවලදුක්කරං කරං. ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระตถาคตนั้น ผู้ทรงเป็นบ่อเกิดแห่งพระกรุณา ผู้เสด็จถึงบทอันให้สุข ผู้ทรงกระทำประโยชน์แก่ผู้อื่นในภพที่เกิดจากกิเลส ผู้ทรงกระทำสิ่งที่ทำได้ยากอย่างยิ่ง ධම්මප්පණාමො บทนอบน้อมพระธรรม 2. ๒. අපූජයුං යං මුනිකුඤ්ජරා ජරා,රුජාදිමුත්තා යහිමුත්තරෙ තරෙ; ඨිතා තිවට්ටම්බුනිධිං නරානරා,තරිංසු තං ධම්මමඝප්පහං පහං. พระมุนีผู้ประเสริฐทั้งหลายผู้พ้นจากความแก่และความเจ็บไข้เป็นต้น ได้บูชาซึ่งธรรมใด ซึ่งเป็นที่พึ่งอันสูงสุด ที่มนุษย์และอมนุษย์ทั้งหลายผู้ตั้งอยู่ในวัฏฏะ ๓ ได้ข้ามโอฆะไปได้ ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระธรรมนั้นอันเป็นเครื่องกำจัดบาป සඞ්ඝප්පණාමො บทนอบน้อมพระสงฆ์ 3. ๓. ගතං මුනින්දො’රසසූනුතං නුතං,සුපුඤ්ඤඛෙත්තං භුවනෙ සුතං සුතං; ගණම්පි පාණීකතසංවරං වරං,සදා ගුණොඝෙන නිරන්තර’න්තරං. ข้าพเจ้าขอนอบน้อมหมู่แห่งพระสงฆ์ผู้เป็นโอรสของพระมุนีผู้เป็นจอม ผู้เป็นที่สรรเสริญ ผู้เป็นเนื้อนาบุญอันดีงาม เป็นที่เลื่องลือในโลก ผู้มีอินทรีย์อันสำรวมแล้ว ผู้ประเสริฐ ผู้มีคุณธรรมอันไม่ขาดสายอยู่เสมอ පටිඤ්ඤා คำปฏิญาณ 4. ๔. නාමලිඞ්ගෙසු කොසල්ල, මත්ථනිච්ඡයකාරණං; යතො මහබ්බලං බුද්ධ, වචනෙ පාටවත්ථිනං. ความฉลาดในนามและลิงค์ เป็นเหตุแห่งการกำหนดความหมาย เพราะเหตุนั้นจึงเป็นกำลังอันยิ่งใหญ่แก่ผู้เชี่ยวชาญในพระพุทธพจน์ 5. ๕. නාමලිඞ්ගාන්‍ය’තො [Pg.2] බුද්ධ, භාසිතස්සා’රහාන්‍ය’හං; දස්සයන්තො පකාසෙස්ස, මභිධානප්පදීපිකං. เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าผู้ควรแก่พระพุทธพจน์ จักแสดงและประกาศคัมภีร์อภิธานัปปทีปิกาอันว่าด้วยนามและลิงค์ පරිභාසා คำอธิบายศัพท์เฉพาะ 6. ๖. භිය්‍යො රූපන්තරා සාහ, චරියෙන ච කත්ථචි; ක්වචා’ හච්චවිධානෙන ඤෙය්‍යං ථීපුන්නපුංසකං. บางครั้งพึงทราบลิงค์หญิง ชาย และนปุงสกลิงค์ ด้วยการใช้รูปอื่น ๆ และด้วยการกำหนดโดยไม่ผิดพลาด 7. ๗. අභින්නලිඞ්ගානංයෙව, ද්වන්දො ච, ලිඞ්ගවාචකා; ගාථාපාදන්තමජ්ඣට්ඨා, පුබ්බං යන්ත්‍යපරෙ පරං. บททวันทวที่มีลิงค์ต่างกัน และบทที่แสดงลิงค์ซึ่งตั้งอยู่ ณ ส่วนท้ายและส่วนกลางของบาทคาถา บทแรกพึงทราบว่าเป็นของบทก่อน บทหลังพึงทราบว่าเป็นของบทหลัง 8. ๘. පුමිත්ථියං පදං ද්වීසු, සබ්බලිඞ්ගෙ ච තීස්විති; අභිධානන්තරාරම්භෙ, ඤෙය්‍යං ත්ව’න්ත මථාදි ච. บทที่มีคำว่า 'ปุมิตถิย' พึงทราบว่าใช้ใน ๒ ลิงค์, บทที่มีคำว่า 'สัพพะลิงค์' พึงทราบว่าใช้ใน ๓ ลิงค์, และพึงทราบคำว่า 'อนฺต' และ 'อาทิ' เป็นต้น ในระหว่างชื่อเหล่านั้น 9. ๙. භිය්‍යො පයොග මාගම්ම, සොගතෙ ආගමෙ ක්වචි; නිඝණ්ඩු යුත්ති ඤ්චානීය, නාමලිඞ්ගං කථීයතීති. บางครั้งอาศัยการใช้ในพระคัมภีร์ของพระพุทธเจ้า และรู้เหตุผลของนิฆัณฑุ จึงกล่าวถึงนามและลิงค์ 1. සග්ගකණ්ඩ ๑. สัคคกัณฑ์ (หมวดสวรรค์) 1. ๑. බුද්ධො දසබලො සත්ථා, සබ්බඤ්ඤූ ද්විපදුත්තමො; මුනින්දො භගවා නාථො, චක්ඛුම’ඞ්ගීරසො මුනි. พระพุทธเจ้า, ผู้มีทศพล, พระศาสดา, ผู้รู้ทุกสิ่ง, ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า, จอมมุนี, พระผู้มีพระภาค, ที่พึ่ง, ผู้มีจักษุ, อังคีรส, พระมุนี 2. ๒. ලොකනාථො’ නධිවරො, මහෙසි ච විනායකො; සමන්තචක්ඛු සුගතො, භූරිපඤ්ඤො ච මාරජි. พระโลกนาถ, ผู้ไม่มีใครยิ่งกว่า, พระมเหสี, พระวินายก, ผู้มีจักษุรอบ, พระสุคต, ผู้มีปัญญามาก, ผู้ชนะมาร 3. ๓. නරසීහො නරවරො, ධම්මරාජා මහාමුනි; දෙවදෙවො ලොකගරු, ධම්මස්සාමී තථාගතො. พญาสีห์ในหมู่มนุษย์, ผู้ประเสริฐกว่ามนุษย์, พระธรรมราชา, พระมหามุนี, เทพเจ้าของเหล่าเทพ, ครูของโลก, พระธรรมสามี, พระตถาคต 4. ๔. සයම්භූ සම්මාසම්බුද්ධො, වරපඤ්ඤො ච නායකො; ජිනො, සක්කො තු සිද්ධත්ථො, සුද්ධොදනි ච ගොතමො. พระสยัมภู, พระสัมมาสัมพุทธเจ้า, ผู้มีปัญญาประเสริฐ, พระนายก, พระชินะ, ศากยะ, สิทธัตถะ, สุทโธทนิ, โคตมะ 5. ๕. සක්‍යසීහො තථා සක්‍ය, මුනි චාදිච්චබන්ධු ච; ศากยสีห์, ศากยะ, พระมุนี, อาทิจจพันธุ 6. ๖. මොක්ඛො නිරොධො නිබ්බානං, දීපො තණ්හක්ඛයො පරං; තාණං ලෙණ මරූපඤ්ච, සන්තං සච්ච මනාලයං. โมกขะ, นิโรธ, นิพพาน, ที่พึ่ง, ความสิ้นตัณหา, ที่สูงสุด, ที่ต้านทาน, ที่หลบภัย, สภาวะที่ไม่มีรูป, ความสงบ, สัจจะ, ที่ไม่มีอาลัย 7. ๗. අසඞ්ඛතං සිව මමතං සුදුද්දසං,පරායණං සරණ මනීතිකං තථා; අනාසවං ධුව මනිදස්සනා’ කතා,පලොකිතං නිපුණ මනන්ත මක්ඛරං. อสังขตะ, ความเกษม, อมตะ, ที่เห็นได้ยากยิ่ง, ที่ไปอันสูงสุด, ที่พึ่ง, ที่ไม่มีภัย, ที่ไม่มีอาสวะ, ที่มั่นคง, ที่ไม่ปรากฏ, ที่ไม่ถูกปรุงแต่ง, ที่ไม่เสื่อมสลาย, ที่ละเอียดอ่อน, ที่ไม่มีที่สุด, ที่ไม่ตาย 8. ๘. දුක්ඛක්ඛයො [Pg.3] බ්‍යාබජ්ඣඤ්ච, විවට්ටං ඛෙම කෙවලං; අපවග්ගො විරාගො ච, පණීත මච්චුතං පදං. ความสิ้นทุกข์, ความไม่เบียดเบียน, วิวัฏฏะ, ความเกษม, ความบริสุทธิ์, อปวรรค, วิราคะ, บทอันประณีต, บทอันไม่ตาย 9. ๙. යොගක්ඛෙමො පාර මපි, මුත්ති සන්ති විසුද්ධියො; විමුත්‍ය’ සඞ්ඛතධාතු, සුද්ධි නිබ්බුතියො සියුං. โยคักเขม, ฝั่งโน้น, ความหลุดพ้น, ความสงบ, ความบริสุทธิ์, วิมุตติ, อสังขตธาตุ, ความบริสุทธิ์, นิพพุติ 10. ๑๐. ඛීණාසවො ත්ව’සෙක්ඛො ච, වීතරාගො තථා’ රහා; දෙවලොකො දිවො සග්ගො,තිදිවො තිදසාලයො. ผู้สิ้นอาสวะ, อเสกขะ, ผู้ปราศจากราคะ, พระอรหันต์, เทวโลก, ทิพย์, สวรรค์, ติเทวะ, ที่อยู่ของเทพ ๓๓ องค์ 11. ๑๑. තිදසා ත්ව’මරා දෙවා, විබුධා ච සුධාසිනො; සුරා මරූ දිවොකා චා, මතපා සග්ගවාසිනො. เทพ ๓๓ องค์, อมร, เทพ, ผู้มีปัญญา, ผู้ดื่มน้ำอมฤต, สุระ, มรุ, เทวดา, ผู้ดื่มน้ำอมฤต, ผู้อยู่ในสวรรค์ 12. ๑๒. නිජ්ජරා’ නිමිසා දිබ්බා, අපුමෙ දෙවතානි ච ; ผู้ไม่แก่, ผู้ไม่กะพริบตา, ทิพย์, เทวดา (ไม่เป็นปุงลิงค์) 13. ๑๓. සිද්ධො භූතො ච ගන්ධබ්බො, ගුය්හකො යක්ඛ රක්ඛසා; කුම්භණ්ඩො ච පිසාචා’දී, නිද්දිට්ඨා දෙවයොනියො. สิทธะ, ภูตะ, คนธรรพ์, คุหยก, ยักษ์, รากษส, กุมภัณฑ์, ปีศาจเป็นต้น, จัดเป็นเทวโยนิ 14. ๑๔. පුබ්බදෙවා සුරරිපූ, අසුරා දානවා පුමෙ; තබ්බිසෙසා පහාරාදො, සම්බරො බලිආදයො. เทพแต่ก่อน, ศัตรูของเทพ, อสูร, ดานพ (เป็นปุงลิงค์) โดยเฉพาะอย่างยิ่งในพวกนั้นคือ ปหาราทะ, สัมพร, พลี เป็นต้น. 15. ๑๕. පිතාමහො පිතා බ්‍රහ්මා, ලොකෙසො කමලාසනො; තථා හිරඤ්ඤගබ්භො ච, සුරජෙට්ඨො පජාපති. ปิตามหะ, พรหมผู้เป็นบิดา, โลเกศ, กมลาสน์, อีกทั้งหิรัณยครรภ์, สุรเชษฐ์, ปชาบดี. 16. ๑๖. වාසුදෙවො හරි කණ්හො, කෙසවො චක්කපාණ්‍ය’ථ; මහිස්සරො සිවො සූලී, ඉස්සරො පසුපත්‍ය’පි. วาสุเทพ, หริ, กัณหะ, เกศวะ, จักรปาณี (เป็นชื่อพระวิษณุ) มเหศวร, ศิวะ, สูลี, อิสระ, ปศุปติ (เป็นชื่อพระศิวะ). 17. ๑๗. හරො වුත්තො කුමාරො තු, ඛන්ධො සත්තිධරො භවෙ; หระ กล่าวแล้ว (เป็นชื่อพระศิวะ) ส่วนกุมาร, ขันธะ, สัตติธร พึงมี (เป็นชื่อพระกุมาร). 18. ๑๘. සක්කො පුරින්දදො දෙව, රාජා වජිරපාණි ච; සුජම්පති සහස්සක්ඛො, මහින්දො වජිරාවුධො. สักกะ, ปุรินททะ, เทพราชา, วชิรปาณี, สุชัมปติ, สหัสสักขะ, มหินทะ, วชิราวุธ. 19. ๑๙. වාසවො ච දසසත, නයනො තිදිවාධිභූ; සුරනාථො ච වජිර, හත්ථො ච භූතපත්‍ය’පි. วาสวะ, ทศสตานัยน์, ติทิวาธิภู, สุรนาถ, วชิรหัตถ์, ภูตปติ. 20. ๒๐. මඝවා කොසියො ඉන්දො, වත්‍රභූ පාකසාසනො; විඩොජො ථ සුජා තස්ස, භරියා ථ පුරං භවෙ. มฆวา, โกสิยะ, อินทร์, วตรภู, ปากสาสนะ, วิโฑชะ (เป็นชื่อพระอินทร์) ส่วนสุชา เป็นภรรยาของพระองค์ และเมืองพึงมี. 21. ๒๑. මසක්කසාරා [Pg.4] වස්සොක, සාරා චෙවා’ මරාවතී; වෙජයන්තො තු පාසාදො,සුධම්මා තු සභා මතා. มสกกสารา, วัสโสกสารา, อมราวดี (เป็นชื่อเมืองของพระอินทร์) ส่วนปราสาทชื่อเวชยันต์ และสภาชื่อสุธรรมา ถือว่า (เป็นที่รู้จัก). 22. ๒๒. වෙජයන්තො රථො තස්ස,වුත්තො මාතලි සාරථි; එරාවණො ගජො පණ්ඩු, කම්බලො තු සිලාසනං. รถของพระองค์ชื่อเวชยันต์ มาตลี กล่าวว่าเป็นสารถี ช้างชื่อเอราวัณ ส่วนบัลลังก์หินชื่อปัณฑุกัมพล. 23. ๒๓. සුවීරොච්චාදයො පුත්තා, නන්දා පොක්ඛරණී භවෙ; නන්දනං මිස්සකං චිත්ත, ලතා ඵාරුසකං වනා. บุตรทั้งหลายมีสุวีระ และอุจจะ เป็นต้น สระบัวชื่อนันทา พึงมี นันทวัน, มิสสกวัน, จิตรลดา, ปารุสกวัน (เป็นชื่อป่า). 24. ๒๔. අසනි ද්වීසු කුලිසං, වජිරං පුන්නපුංසකෙ; අච්ඡරායොත්ථියං වුත්තා, රම්භා අලම්බුසාදයො; දෙවිත්ථියො ථ ගන්ධබ්බා, පඤ්චසිඛොති ආදයො. อสนี (ฟ้าผ่า) เป็นทวิลิงค์ กุลิส, วชิระ เป็นนปุงสกลิงค์ อัปสร กล่าวว่าเป็นอิตถีลิงค์ มีรัมภา, อลัมพุสา เป็นต้น (เป็นชื่อเทพธิดา) ส่วนคนธรรพ์ มีปัญจสิขะ เป็นต้น. 25. ๒๕. විමානො නිත්ථියං බ්‍යම්හං, පීයූසං ත්වමතං සුධා; සිනෙරු මෙරු තිදිවා, ධාරො නෙරු සුමෙරු ච. วิมาน, พยัมหะ เป็นนปุงสกลิงค์ ปียูสะ, อมตะ, สุธา (เป็นชื่อน้ำทิพย์) สิเนรุ, เมรุ, ติทิวาธาระ, เนรุ, สุเมรุ (เป็นชื่อภูเขา). 26. ๒๖. යුගන්ධරො ඊසධරො, කරවීකො සුදස්සනො; නෙමින්ධරො විනතකො, අස්සකණ්ණො කුලාචලා. ยุคันธร, อีสธร, กรวิก, สุทัสสนะ, เนมินธร, วินตกะ, อัสสกัณณะ (เป็นชื่อภูเขากุลาจล). 27. ๒๗. මන්දාකිනී තථා’කාස, ගඞ්ගා සුරනදී ප්‍යථ; มนทากินี, อีกทั้งอากาสคงคา, สุรนที (เป็นชื่อแม่น้ำในสวรรค์). 28. ๒๘. කොවිළාරො තථා පාරි, ච්ඡත්තකො පාරිජාතකො; කප්පරුක්ඛො තු සන්තානා, දයො දෙවද්දුමා සියුං. โกวิฬาร, อีกทั้งปาริจฉัตตกะ, ปาริชาตกะ ส่วนกัปปพฤกษ์, สันตานะ เป็นต้น พึงเป็นต้นไม้ทิพย์. 29. ๒๙. පාචී පතීඣු’ දීචි’ත්ථී, පුබ්බ පච්ඡිම උත්තරා; දිසාථ දක්ඛිණා’ පාචී, විදිසා’නුදිසා භවෙ. ปาจี, ปตีจี, อุทิจี เป็นอิตถีลิงค์ (หมายถึงทิศตะวันออก, ตะวันตก, เหนือ) ทิศทั้งหลายคือ บูรพา, ปัจฉิม, อุดร, ทักษิณา, อปาจี ส่วนวิทิสา, อนุทิสา พึงมี (หมายถึงทิศเฉียง). 30. ๓๐. එරාවතො පුණ්ඩරීකො, වාමනො කුමුදො’ ඤ්ජනො; පුප්ඵදන්තො සබ්බභුම්මො, සුප්පතීකො දිසාගජා. เอราวัณ, ปุณฑริก, วามนะ, กุมุท, อัญชนะ, บุษปทันต์, สัพพภูมิ, สุปปฏิกะ (เป็นชื่อช้างประจำทิศ). 31. ๓๑. ධතරට්ඨො ච ගන්ධබ්බා, ධිපො, කුම්භණ්ඩසාමි තු; විරුළ්හකො, විරූපක්ඛො, තු නාගාධිපතීරිතො. ธตรฐ เป็นเจ้าแห่งคนธรรพ์ ส่วนวิรuฬหก เป็นเจ้าแห่งกุมภัณฑ์ และวิรูปักษ์ กล่าวว่าเป็นเจ้าแห่งนาค. 32. ๓๒. යක්ඛාධිපො වෙස්සවණො, කුවෙරො නරවාහනො; අළකා ළකමන්දාස්ස, පුරී, පහරණං ගදා; චතුද්දිසාන මධිපා, පුබ්බාදීනං කමා ඉමෙ. เวสสวัณ, กุเวร, นรวาหนะ เป็นเจ้าแห่งยักษ์ อฬกา, อฬกมันทา เป็นเมืองของพระองค์ คทา เป็นอาวุธ ผู้เป็นใหญ่ในทิศทั้งสี่เหล่านี้ตามลำดับทิศตะวันออกเป็นต้น. 33. ๓๓. ජාතවෙදො [Pg.5] සිඛී ජොති, පාවකො දහනො’ නලො; හුතාවහො’ ච්චිමා ධූම, කෙත්ව’ග්ගි ගිනි භානුමා. ชาตเวท, สิขี, โชติ, ปาวกะ, ทหนะ, อนล, หุตาวหะ, อัจจิมา, ธูมเกตุ, อัคคิ, คินิ, ภานุมา (เป็นชื่อไฟ). 34. ๓๔. තෙජො ධූමසිඛො වායු, සඛො ච කණ්හවත්තනී; වෙස්සානරො හුතාසො ථ, සිඛාජාල’ච්චි චාපුමෙ. เตโช, ธูมสิขะ, วายุสขะ, กัณหวรรตนี, เวสสานร, หุตาสะ (เป็นชื่อไฟ) ส่วนสิขา, ชาละ, อัจจิ เป็นปุงลิงค์. 35. ๓๕. විප්ඵුලිඞ්ගං ඵුලිඞ්ගඤ්ච, භස්මා තු සෙට්ඨි ඡාරිකා; วิปผุลิงคะ, ผุลิงคะ (เป็นชื่อสะเก็ดไฟ) ส่วนเถ้าคือ เสฏฐิ, ฉาริกา. 36. ๓๖. කුක්කුළො තු’ණ්හභස්මස්මි, මඞ්ගාරො’ලාත මුම්මුකං ; සමිධා ඉධුමං චෙ’ධො, උපාදානං තථින්ධනං. ส่วนกุกกุฬะ ในเถ้าที่ร้อน อังคาร, อลาตะ, มุมมุกะ (เป็นชื่อถ่านเพลิง) สมิธา, อิธุมะ, เอธะ, อุปาทาน, อินธนะ (เป็นชื่อฟืน). 37. ๓๗. අථො’භාසො පකාසො චා,'ලොකො’ජ්ජොතා’තපා සමා; මාලුතො පවනො වායු, වාතො’නිල සමීරණා; ගන්ධවාහො තථා වායො, සමීරො ච සදාගති. อภาส, ปภาส, โลก, อุชโชตะ, อาตปะ (เป็นคำไวพจน์กัน หมายถึงแสงสว่าง) มาลุต, ปวน, วายุ, วาต, อนิล, สมิรณะ, คันธวาหะ, วายะ, สมิระ, สทาคติ (เป็นชื่อลม). 38. ๓๘. වායුභෙදා ඉමෙ ඡු’ද්ධ, ඞ්ගමො චාධොගමො තථා; කුච්ඡිට්ඨො ච කොට්ඨාසයො, අස්සාසඞ්ගානුසාරිනො. ลมเหล่านี้มี ๖ อย่างคือ อุทธังคมะ, อโธคมะ, กุจฉิฏฐะ, โกฏฐาสยะ, อัสสาสะ, อังคานุสารี. 39. ๓๙. අථො අපානං පස්සාසො,අස්සාසො ආන මුච්චතෙ. ส่วนอปานะ คือปัสสาสะ, ส่วนอัสสาสะ เรียกว่า อานะ. 40. ๔๐. වෙගො ජවො රයො ඛිප්පං, තු සීඝං තුරිතං ලහු; ආසු තුණ්ණ මරං චාවි, ලම්බිතං තුවටංපි ච. เวคะ, ชวะ, ระยะ (เป็นชื่อความเร็ว) ส่วนขิปปะ, สีฆะ, ตุริตะ, ลหุ, อาสุ, ตุณณะ, อรัง, อวิลัมพิตะ, ตูวฏะ (เป็นคำไวพจน์ของเร็ว). 41. ๔๑. සතතං නිච්ච මවිරතා, නාරත සන්තත මනවරතඤ්ච ධුවං; භුස මතිසයො ච දළ්හං, තිබ්බෙ’කන්තා’තිමත්ත, බාළ්හානි; ඛිප්පාදී පණ්ඩකෙ දබ්බෙ, දබ්බගා තෙසු යෙ තිසු. สตตะ, นิจจะ, อวิรตะ, อนารตะ, สันตตะ, อนวรตะ, ธุวะ (เป็นคำไวพจน์ของเสมอไป) ภูสะ, อติสยะ, ทัฬหะ, ติพพะ, เอกันตะ, อติมัตตะ, พาฬหะ (เป็นคำไวพจน์ของยิ่งนัก) คำว่าขิปปะเป็นต้น (ในข้อ 106) เป็นนปุงสกลิงค์เมื่อเป็นนาม และเป็น ๓ ลิงค์เมื่อเป็นคุณศัพท์. 42. ๔๒. අවිග්ගහො තු කාමො ච, මනොභූ මදනො භවෙ; අන්තකො වසවත්තී ච, පාපිමා ච පජාපති. ส่วนอวิคคหะ, กามะ, มโนภู, มทนะ พึงมี (เป็นชื่อกามเทพ) อันตกะ, วสวัตตี, ปาปิมา, ปชาบดี (เป็นชื่อพญามาร). 43. ๔๓. පමත්තබන්ධු කණ්හො ච, මාරො නමුචි, තස්ස තු; තණ්හා’රතී රගා ධීතූ, හත්ථී තු ගිරිමෙඛලො. ปมัตตพันธุ, กัณหะ, มาร, นมุจิ (เป็นชื่อพญามาร) ส่วนธิดาของพระองค์คือ ตัณหา, อรดี, ราคะ ส่วนช้างชื่อคิริเมขละ. 44. ๔๔. යමරාජා ච වෙසායී, යමො’ස්ස නයනාවුධං; වෙපචිත්ති පුලොමො ච, කිම්පුරිසො තු කින්නරො. พญายมและท้าวเวสสุวัณ, พญายมนั้นมีนัยนาวุธ (ดวงตาเป็นอาวุธ); เวปจิตติอสูรและปุโลมอสูร, ส่วนกิมปุริสะคือกินนร. 45. ๔๕. අන්තලික්ඛං ඛ’මාදිච්ච, පථො’බ්භං ගගන’ම්බරං; වෙහාසො චානිලපථො, ආකාසො නිත්ථියං නභං. อันตลิกขะ, ขะ, อาทิจจปถะ, อัพภะ, คคนะ, อัมพระ, เวหาสะ, อนิลปถะ, อากาสะ และนภะ (นภะ เป็นนปุงสกลิงค์) ทั้งหมดหมายถึงท้องฟ้าหรืออากาศ. 46. ๔๖. දෙවො [Pg.6] වෙහායසො තාරා,පථො සුරපථො අඝං. เทวะ, เวหายสะ, ตารา, ปถะ, สุรปถะ และอฆะ (ทั้งหมดหมายถึงท้องฟ้า). 47. ๔๗. මෙඝො වලාහකො දෙවො, පජ්ජුන්නො’ම්බුධරො ඝනො; ධාරාධරො ච ජීමූතො, වාරිවාහො තථා’ම්බුදො. เมฆะ, วลาหกะ, เทวะ, ปัชชุนนะ, อัมพุธระ, ฆนะ, ธารารธระ, ชีมูตะ, วาริวาหะ และอัมพุทะ (ทั้งหมดหมายถึงเมฆ). 48. ๔๘. අබ්භං තීස්වථ වස්සඤ්ච, වස්සනං වුට්ඨි නාරියං; සතෙරතා’ක්ඛණා විජ්ජු, විජ්ජුතා චාචිරප්පභා. อัพภะ (ใช้ได้ ๓ ลิงค์) แปลว่าเมฆ; วัสสะ, วัสสนะ และวุฏฐิ (วุฏฐิ เป็นอิตถีลิงค์) แปลว่าฝน; สเตรรตา, อักขณา, วิชชุ, วิชจุตา และอจิรปภา แปลว่าสายฟ้า. 49. ๔๙. මෙඝනාදෙ තු ධනිතං, ගජ්ජිතං රසිතාදි ච; ඉන්දාවුධං ඉන්දධනු, වාතක්ඛිත්තම්බු සීකරො. เสียงเมฆ เรียกว่า ธนิตะ, คัชชิตะ และรสิตะ เป็นต้น; อินทาวุธ และอินทธนู แปลว่ารุ้งกินน้ำ; สีกระ แปลว่าละอองน้ำที่ถูกลมพัด. 50. ๕๐. ආසාරො ධාරා සම්පාතො,කරකා තු ඝනොපලං; දුද්දිනං මෙඝච්ඡන්නාහෙ, පිධානං ත්වපධාරණං. อาาสาระ คือฝนที่ตกลงมาอย่างหนัก (ฝนห่าใหญ่); กรกา และฆโนปละ แปลว่าลูกเห็บ; ทุททินะ คือวันที่มืดครึ้มด้วยเมฆ; ปิธานะ และอุปธารณะ แปลว่า เครื่องปกปิด. 51. ๕๑. තිරොධාන’න්තරධානා, පිධාන ඡාදනානි ච; ඉන්දු චන්දො ච නක්ඛත්ත, රාජා සොමො නිසාකරො. ติโรธานะ, อันตรธานะ, ปิธานะ และฉาทนะ แปลว่าการปิดบังหรือการหายไป; อินทุ, จันทะ, นักขัตตราชะ, โสมะ และนิสากระ (ทั้งหมดหมายถึงพระจันทร์). 52. ๕๒. ඔසධීසො හිමරංසි, සසඞ්කො චන්දිමා සසී; සීතරංසි නිසානාථො, උළුරාජා ච මා පුමෙ. โอสธีสะ, หิมรังสี, สสังกะ, จันทิมา, สสี, สีตรังสี, นิสานาถะ, อุฬุราชะ และมา (ทั้งหมดเป็นปุงลิงค์ หมายถึงพระจันทร์). 53. ๕๓. කලා සොළසමො භාගො, බිම්බං තු මණ්ඩලං භවෙ; අඩ්ඪො ත්වද්ධො උපඩ්ඪො ච, වා ඛණ්ඩං සකලං පුමෙ. กลา คือส่วนที่ ๑๖; พิมพะ และมณฑละ แปลว่าดวงหรือวงกลม; อัฑฒะ, อัทธะ และอุปัฑฒะ แปลว่ากึ่งหนึ่ง; ส่วนขัณฑะ และสกละ (เป็นปุงลิงค์) แปลว่าส่วนหรือชิ้น. 54. ๕๔. අද්ධං වුත්තං සමෙ භාගෙ, පසාදො තු පසන්නතා; කොමුදී චන්දිකා ජුණ්හා, කන්ති සොභා ජුති ච්ඡවි. อัทธะ (นปุงสกลิงค์) กล่าวในความหมายว่าส่วนที่เท่ากัน; ปสาทะ คือความเลื่อมใสหรือความผ่องใส; โกมุทิ, จันทิกา และชุณหา แปลว่าแสงจันทร์; กันติ, โสภา, ชุติ และฉวิ แปลว่าความงามหรือรัศมี. 55. ๕๕. කලඞ්කො ලඤ්ඡනං ලක්ඛං, අඞ්කො’භිඤ්ඤාණ ලක්ඛණං; චිහනං චාපි සොභා තු, පරමා සුසමා ථ ච. กลังกะ, ลัญฉนะ, ลักขะ, อังกะ, อภิญญาณ, ลักขณะ และจิหนะ แปลว่าเครื่องหมายหรือตำหนิ; ส่วนความงามที่ยอดเยี่ยม เรียกว่า โสภา และสุสมา. 56. ๕๖. සීතං ගුණෙ, ගුණිලිඞ්ගා, සීත සිසිර සීතලා; හිමං තුහින මුස්සාවො, නීහාරො මහිකා ප්‍යථ. สีตะ (เมื่อเป็นคุณนาม) มีลิงค์ตามนามที่ไปขยาย คือ สีตะ, สิสิระ และสีตละ แปลว่าเย็น; หิมะ, ตุหินะ และอุสสาวะ แปลว่าหิมะหรือน้ำค้าง; นีหาระ และมหิกา แปลว่าหมอก. 57. ๕๗. නක්ඛත්තං ජොති භං තාරා, අපුමෙ තාරකො’ළු ච; นักขัตตะ, โชติ, ภะ และตารา แปลว่าดาว; ส่วนตารกะ และอุฬุ (ไม่เป็นปุงลิงค์) ก็แปลว่าดาวเช่นกัน. 58. ๕๘. අස්සයුජො භරණිත්ථී, සකත්තිකා රොහිණී පිච; මිගසිර මද්දා ච පුනබ්බසු, ඵුස්සො චාසිලෙස’පි. อัสสยุชะ, ภรณี (เป็นอิตถีลิงค์), กัตติกา, โรหิณี, มิคสิระ, อัททา, ปุนัพพสุ, ผุสสะ และอสิเลสะ (ชื่อดาวฤกษ์). 59. ๕๙. මාඝා ච ඵග්ගුනී ද්වෙ ච, හත්ථා චිත්තා ච ස්වාතිපි; විසාඛා’ නුරාධා ජෙට්ඨා, මූලා’ සාළ්හා දුවෙ තථා. มาฆะ, ผัคคุณีทั้งสอง (ปุพพผัคคุณี, อุตตรผัคคุณี), หัตถะ, จิตตะ, สวาติ, วิสาขา, อนุราธา, เชฏฐา, มูละ และอาสาฬหะทั้งสอง (ปุพพาสาฬหะ, อุตตราสาฬหะ). 60. ๖๐. සවණො [Pg.7] ච ධනිට්ඨා ච, සතභිසජො පුබ්බු’ත්තරභද්දපදා; රෙවත්‍යපීති කමතො, සත්තාධිකවීසනක්ඛත්තා. สวณะ, ธนิฏฐา, สตภิสชะ, ปุพพภัทรปทา, อุตตรภัทรปทา และเรวตี; เหล่านี้คือชื่อดาวฤกษ์ ๒๗ ดวงตามลำดับ. 61. ๖๑. සොබ්භානු කථිතො රාහු, සූරාදී තු නවග්ගහා; රාසි මෙසාදිකො භද්ද, පදා පොට්ඨපදා සමා. โสพภานุ เรียกว่า ราหู; อาทิตย์เป็นต้น เรียกว่า นพเคราะห์; เมษเป็นต้น เรียกว่า ราศี; ภัทรปทา และโปฏฐปทา มีความหมายเหมือนกัน. 62. ๖๒. ආදිච්චො සූරියො සූරො, සතරංසි දිවාකරො; වෙරොචනො දිනකරො, උණ්හරංසි පභඞ්කරො. อาทิจจะ, สุริยะ, สูระ, สตรังสี, ทิวากร, เวโรจนะ, ทินกร, อุณหรังสี และปภังกร (ทั้งหมดหมายถึงดวงอาทิตย์). 63. ๖๓. අංසුමාලී දිනපති, තපනො රවි භානුමා; රංසිමා භාකරො භානු, අක්කො සහස්සරංසි ච. อังสุมาลี, ทินปติ, ตปนะ, รวิ, ภานุมา, รังสีมา, ภาการะ, ภานุ, อักกะ และสหัสสรังสี (ทั้งหมดหมายถึงดวงอาทิตย์). 64. ๖๔. රංසි ආභා පභා දිත්ති, රුචි භා ජුති දීධිති; මරීචි ද්වීසු භාන්වං’සු, මයූඛො කිරණො කරො. รังสี, อาภา, ปภา, ทิตติ, รุจิ, ภา, ชุติ, ทีธิติ, มรีจิ (ใช้ได้ ๒ ลิงค์), ภานุ, อังสุ, มยูขะ, กิรณะ และกระ (ทั้งหมดหมายถึงแสงสว่างหรือรัศมี). 65. ๖๕. පරිධි පරිවෙසො ථ, මරීචි මිගතණ්හිකා; සූරස්සොදයතො පුබ්බු’, ට්ඨිතරංසි සියා’ රුණො. ปริธิ และปริเวสะ แปลว่าพระอาทิตย์ทรงกลด; มรีจิ และมิคตัณหิกา แปลว่าพยับแดด; รัศมีที่ปรากฏขึ้นก่อนดวงอาทิตย์ขึ้น เรียกว่า อรุณ. 66. ๖๖. කාලො’ද්ධා සමයො වෙලා,තබ්බිසෙසා ඛණාදයො; ඛණො දසච්ඡරාකාලො,ඛණා දස ලයො භවෙ. กาละ, อัทธา, สมัย และเวลา เป็นชื่อของกาลเวลา; ส่วนแบ่งของกาลเวลานั้นมี ขณะ เป็นต้น; ๑๐ อัจฉรา (เวลาดีดนิ้ว) เป็น ๑ ขณะ, ๑๐ ขณะ เป็น ๑ ลยะ. 67. ๖๗. ලයා දස ඛණලයො,මුහුත්තො තෙ සියා දස; දස ඛණමුහුත්තො තෙ, දිවසො තු අහං දිනං. ๑๐ ลยะ เป็น ๑ ขณลยะ, ๑๐ ขณลยะ เป็น ๑ มุหุตตะ, ๑๐ มุหุตตะ เป็น ๑ ทิวสะ (วัน), อหะ และทินะ ก็เรียก. 68. ๖๘. පභාතඤ්ච විභාතඤ්ච, පච්චූසො කල්ල මප්‍යථ; අභිදොසො පදොසො ථ,සායො සඤ්ඣා දිනච්චයො. ปภาตะ, วิภาตะ, ปัจจูสะ และกัลละ แปลว่าเวลาเช้าหรือเวลาสว่าง; อภิโทสะ และปโทสะ แปลว่าเวลาหัวค่ำ; สายะ, สัญฌา และทินัจจยะ แปลว่าเวลาเย็น. 69. ๖๙. නිසා ච රජනී රත්ති, තියාමා සංවරී භවෙ; ජුණ්හා තු චන්දිකායුත්තා, තමුස්සන්නා තිමිසිකා. นิสา, รชนี, รัตติ, ติยามา และสังวรี แปลว่ากลางคืน; ชุณหา คือกลางคืนที่มีแสงจันทร์; ติมิสิกา คือกลางคืนที่มืดมิด. 70. ๗๐. නිසීථො මජ්ඣිමා රත්ති, අඩ්ඪරත්තො මහානිසා; අන්ධකාරො තමො නිත්ථී, තිමිසං තිමිරං මතං. นิสีถะ, มัชฌิมารัตติ, อัฑฒรัตตะ และมหานิสา แปลว่าเที่ยงคืน; อันธการะ, ตมะ (นปุงสกลิงค์), ติมิสะ และติมิระ แปลว่าความมืด. 71. ๗๑. චතුරඞ්ගතමං එවං, කාළපක්ඛචතුද්දසී; වනසණ්ඩො ඝනො මෙඝ, පටලං චා’ඩ්ඪරත්ති ච. จตุรงคตมะ (ความมืดมีองค์ ๔) คือ ๑. วันแรม ๑๔ ค่ำ ๒. แนวป่าทึบ ๓. ชั้นเมฆหนา และ ๔. เวลาเที่ยงคืน. 72. ๗๒. අන්ධතමං [Pg.8] ඝනතමෙ, පහාරො යාම, සඤ්ඤිතො; පාටිපදො තු දුතියා, තතියාදී තිථී, තායති පාලෙතීති තිථි, තා+ඉති (ණ්වාදි) ද්විසු. อันธตมะ คือความมืดตื้อ; ปหาระ เรียกว่า ยาม; ปาฏิบท, ทุติยา, ตติยา เป็นต้น เรียกว่า ติถี (วันทางจันทรคติ), ติถี นั้นแปลว่า ผู้รักษา (กาลเวลา) มาจาก ตา ธาตุ ลง อิติ ปัจจัย (เป็นได้ ๒ ลิงค์). 73. ๗๓. පන්නරසී පඤ්චදසී, පුණ්ණමාසී තු පුණ්ණමා; අමාවසී ප්‍යමාවාසී, ථියං පන්නරසී’ පරා. ปัณณรสี, ปัญจทสี, ปุณณมาสี และปุณณมา (หมายถึงวันเพ็ญ ๑๕ ค่ำ); อมาวสี และอมาวาสี (หมายถึงวันเดือนดับ); ปัณณรสี อีกอย่างหนึ่ง (ทั้งหมดเป็นอิตถีลิงค์). 74. ๗๔. ඝටිකා සට්ඨ්‍ය’ හොරත්තො, පක්ඛො තෙ දස පඤ්ච ච; තෙ තු පුබ්බාපරා සුක්ක,කාළා, මාසො තු තෙ දුවෙ. หกสิบฆฏิกาเป็นหนึ่งวันกับคืน, สิบห้าวันเป็นหนึ่งปักษ์; ปักษ์เหล่านั้นคือข้างขึ้นและข้างแรม (สุกกปักษ์และกาฬปักษ์), สองปักษ์นั้นเป็นหนึ่งเดือน. 75. ๗๕. චිත්තො වෙසාඛ, ජෙට්ඨො චා, සාළ්හො ද්වීසු ච සාවණො; පොට්ඨපාද’ස්සයුජා ච, මාසා ද්වාදස කත්තිකො. เดือนจิตร, วิสาขะ, เชษฐะ, อาสาฬหะ (ทั้งสอง), สาวัณณะ, โปฏฐปาทะ, อัสสยุชะ และกัตติกะ รวมเป็น ๑๒ เดือน. 76. ๗๖. මාගසිරො තථා ඵුස්සො, කමෙන මාඝ ඵග්ගුණා; කත්තික’ස්සයුජා මාසා, පච්ඡිම පුබ්බකත්තිකා. เดือนมิคสิระ, ผุสสะ, มาฆะ และผัคคุณะ ตามลำดับ; เดือนกัตติกะและเดือนอัสสยุชะ เรียกว่า กัตติกะหลังและกัตติกะก่อน. 77. ๗๗. සාවණො නික්ඛමනීයො,චිත්තමාසො තු රම්මකො. เดือนสาวัณณะเป็นเดือนแห่งการออกไป, ส่วนเดือนจิตรเป็นเดือนที่น่ารื่นรมย์. 78. ๗๘. චතුරො චතුරො මාසා, කත්තිකකාළපක්ඛතො; කමා හෙමන්ත ගිම්හාන, වස්සානා උතුයො ද්විසු. ฤดูละ ๔ เดือน คือ ฤดูเหมันต์ ฤดูคิมหันต์ และฤดูวัสสานะ ตามลำดับ นับแต่ข้างแรมเดือนกัตติกะเป็นต้นไป. 79. ๗๙. හෙමන්තො සිසිර මුතූ,ඡ වා වසන්තො ච ගිම්හ වස්සානා; සරදොති කමා මාසා, ද්වෙ ද්වෙ වුත්තානුසාරෙන. หรือฤดู ๖ คือ เหมันต์, สิสิระ, วสันต์, คิมหันต์, วัสสานะ และสารท ตามลำดับ ฤดูละ ๒ เดือน ตามที่กล่าวมาแล้ว. 80. ๘๐. උණ්හො නිදාඝො ගිම්හොථ,වස්සො වස්සාන පාවුසා; උතූහි තීහි වස්සානා, දිකෙහි දක්ඛිණායනං. อุณหะ, นิทาฆะ, คิมหะ (ฤดูร้อน); วัสสะ, วัสสานะ, ปาวุสะ (ฤดูฝน); ด้วยฤดู ๓ มีวัสสานะเป็นต้น เป็นทักขิณายัน. 81. ๘๑. උත්තරායන මඤ්ඤෙහි, තීහි වස්සායනද්වයං; වස්ස සංවච්ඡරා නිත්ථී, සරදො හායනො සමා. ส่วนอุตตรายันด้วยฤดูอื่นอีก ๓ ฤดู อายันทั้งสองนั้นรวมเป็นหนึ่งปี; คำว่า วัสสะ, สังวัจฉระ (ไม่เป็นอิตถีลิงค์), สารทะ, หายนะ, สมา หมายถึง ปี. 82. ๘๒. කප්පක්ඛයො තු සංවට්ටො, යුගන්ත පලයා අපි; අලක්ඛී කාලකණ්ණිත්ථී, අථ ලක්ඛී සිරි’ත්ථියං. กัปปักขัย, สังวัฏฏะ, ยุคันตะ และปะลัย (ความพินาศของกัป); อลักขี, กาลกัณณี (เป็นอิตถีลิงค์); ส่วนลักขี, สิริ (เป็นอิตถีลิงค์). 83. ๘๓. දනු දානවමාතා ථ, දෙවමාතා පනා’දිති; นางทนุเป็นมารดาของพวกทานพ, ส่วนนางอทิติเป็นมารดาของพวกเทพ. 84. ๘๔. පාපඤ්ච කිබ්බිසං වෙරා, ඝං දුච්චරිත දුක්කටං; අපුඤ්ඤා’කුසලං කණ්හං, කලුසං දුරිතා’ගු ච. ปาปะ, กิพพิสะ, เวระ, อฆะ, ทุจริต, ทุกกฏ, อปุญญะ, อกุศล, กัณหะ, กลุสะ, ทุริตะ และอาคุ (หมายถึง บาป). 85. ๘๕. කුසලං [Pg.9] සුකතං සුක්කං, පුඤ්ඤං ධම්ම මනිත්ථියං; සුචරිත මථො දිට්ඨ, ධම්මිකං ඉහලොකිකං. กุศล, สุกตะ, สุกกะ, บุญ, ธรรม (ไม่เป็นอิตถีลิงค์), สุจริต; ทิฏฐธัมมิกะ, อิหโลกิกะ (ในโลกนี้). 86. ๘๖. සන්දිට්ඨික මථො පාර, ලොකිකං සම්පරායිකං; තක්කාලං තු තදාත්වං චො,ත්තරකාලො තු ආයති. สันทิฏฐิกะ; ปารโลกิกะ, สัมปรายิกะ (ในโลกหน้า); ตักกาล (เวลาปัจจุบัน) คือ ตทัตวะ; ส่วนอุตตรกาล (เวลาอนาคต) คือ อายติ. 87. ๘๗. හාසො’ ත්තමනතා පීති, විත්ති තුට්ඨි ච නාරියං; ආනන්දො පමුදා’මොදො, සන්තොසො නන්දි සම්මදො. หาสะ, อัตตมนตา, ปีติ, วิตติ, ตุฏฐิ (เป็นอิตถีลิงค์), อานันทะ, ปมุทา, อาโมทะ, สันโตสะ, นันทิ, สัมมทะ (ความยินดี). 88. ๘๘. පාමොජ්ජඤ්ච පමොදො ථ, සුඛං සාතඤ්ච ඵාස්ව’ථ; භද්දං සෙය්‍යො සුභං ඛෙමං, කල්‍යාණං මඞ්ගලං සිවං. ปาโมชชะ, ปโมทะ, สุขะ, สาตะ, ผาสุกะ, ภัททะ, เสยยะ, สุภะ, เขมะ, กัลยาณะ, มงคล, สิวะ (ความสุข). 89. ๘๙. දුක්ඛඤ්ච කසිරං කිච්ඡං, නීඝො ච බ්‍යසනං අඝං; දබ්බෙ තු පාපපුඤ්ඤානි, තීස්වාකිච්ඡං සුඛාදි ච. ทุกขะ, กสิระ, กิจฉะ, นีฆะ, พยสนะ, อฆะ (ความทุกข์); ส่วนคำว่า ปาปะ และ ปุญญะ เป็นคุณนาม (ในอรรถว่าทรัพย์), ส่วน กิจฉะ และ สุขะ เป็นต้น เป็นได้ ๓ ลิงค์. 90. ๙๐. භාග්‍යං නියති භාගො ච, භාගධෙය්‍යං විධී’රිතො; අථො උප්පත්ති නිබ්බත්ති, ජාති ජනන මුබ්භවො. ภาคยะ, นิยติ, ภาคระ, ภาคเธยยะ, วิธี (โชคชะตา); อุปปัตติ, นิพพัตติ, ชาติ, ชนนะ, อุพภวะ (การเกิด). 91. ๙๑. නිමිත්තං කාරණං ඨානං, පදං බීජං නිබන්ධනං; නිදානං පභවො හෙතු, සම්භවො සෙතු පච්චයො. นิมิตตะ, การณะ, ฐานะ, ปทะ, พีชะ, นิพันธนะ, นิทานะ, ปภวะ, เหตุ, สัมภวะ, เสตุ, ปัจจัย (เหตุ). 92. ๙๒. කාරණං යං සමාසන්නං, පදට්ඨානන්ති තං මතං; ජීවො තු පුරිසො’ත්තා ථ, පධානං පකතිත්ථියං. เหตุที่ใกล้ชิด เรียกว่า ปทัฏฐาน; ส่วนชีวะ, ปุริสะ, อัตตา (ตน); ปธานะ, ปกติ (เป็นอิตถีลิงค์). 93. ๙๓. පාණො සරීරී භූතං වා, සත්තො දෙහී ච පුග්ගලො; ජීවො පාණී පජා ජන්තු,ජනො ලොකො තථාගතො. ปาณะ, สรีรี, ภูตะ, สัตตะ, เทหี, ปุคคละ, ชีวะ, ปาณี, ปชา, ชันตุ, ชนะ, โลกะ, ตถาคต (สัตว์, คน). 94. ๙๔. රූපං සද්දො ගන්ධ රසා, ඵස්සො ධම්මො ච ගොචරා; ආලම්බා විසයා තෙ ඡා, රම්මණා ලම්බණානි ච. รูป, สัททะ (เสียง), คันธะ (กลิ่น), รสะ (รส), ผัสสะ, ธัมมะ ทั้ง ๖ นี้เรียกว่า โคจร, อาลัมพะ, วิสัย, อารัมมณะ และอาลัมพณะ. 95. ๙๕. සුක්කො ගොරො සිතො’දාතා,ධවලො සෙත, පණ්ඩරා; සොණො තු ලොහිතො රත්තො,තම්බ මඤ්ජිට්ඨ රොහිතා. สุกกะ, โคระ, สิตะ, โอทาตะ, ธวละ, เสตะ, ปัณฑระ (สีขาว); ส่วนโสณะ, โลหิตะ, รัตตะ, ตัมพะ, มัญชิฏฐะ, โรหิตะ (สีแดง). 96. ๙๖. නීලො කණ්හා’සිතා කාළො,මෙචකො සාම සාමලා; සිතපීතෙතු පණ්ඩු’ත්තො, ඊසංපණ්ඩුතු ධූසරො. นีละ, กัณหะ, อสิตะ, กาฬะ, เมจกะ, สามะ, สามละ (สีดำ, สีเขียว); ส่วนสีขาวเหลืองเรียกว่า ปัณฑุ, สีเหลืองหม่นเรียกว่า ธูสระ. 97. ๙๗. අරුණො [Pg.10] කිඤ්චිරත්තො ථ,පාටලො සෙතලොහිතො; අථො පීතො හලිද්‍යාභො,පලාසො හරිතො හරි. อรุณะ (สีแดงเรื่อ), ปาฏละ (สีขาวแดง/ชมพู); ส่วนปีตะ, หริททาภะ (สีเหลือง); ปลาสะ, หริตะ, หริ (สีเขียว). 98. ๙๘. කළාරො කපිලො නීල, පීතෙ ථ රොචනප්පභෙ; පිඞ්ගො පිසඞ්ගො ප්‍යථවා, කළාරාදී තු පිඞ්ගලෙ. กฬาระ, กปิละ (สีเขียวเหลือง), โรจนัปปะภะ (สีรุ่งเรือง); ปิงคะ, ปิสังคะ หรือกฬาระเป็นต้น เรียกว่า สีปิงคละ (สีน้ำตาล/สีเหลืองแดง). 99. ๙๙. කම්මාසො සබලො චිත්තො,සාවො තු කණ්හපීතකෙ; වාච්චලිඞ්ගා ගුණින්‍යෙතෙ, ගුණෙ සුක්කාදයො පුමෙ. กัมมาสะ, สพละ, จิตตะ (สีด่าง); ส่วนสาวะ คือสีดำเหลือง; คำเหล่านี้เป็นคุณศัพท์ (๓ ลิงค์), เมื่อหมายถึงตัวคุณภาพ (สี) สุกกะเป็นต้น เป็นปุงลิงค์. 100. ๑๐๐. නච්චං නට්ටඤ්ච නටනං, නත්තනං ලාසනං භවෙ; නච්චං තු වාදිතං ගීත, මිති නාටුමිදං තයං. นัจจะ, นัฏฏะ, นฏนะ, นัตตนะ, ลาสนะ (การฟ้อนรำ); นัจจะ (การรำ), วาทิตะ (การประโคม), คีตะ (การขับร้อง) ทั้ง ๓ นี้เรียกว่า นาฏยะ. 101. ๑๐๑. නච්චට්ඨානං සියා රඞ්ගො, භිනයො සූච්‍යසූචනං; අඞ්ගහාරො’ඞ්ගවික්ඛෙපො, නට්ටකො නටකො නටො. สถานที่ฟ้อนรำ เรียกว่า รังคะ; อภินยะ คือการแสดงท่าทางบอกความหมาย; อังคหาระ คือการเยื้องกรายอวัยวะ; นัฏฏกะ, นฏกะ, นฏะ (นักฟ้อนรำ, นักแสดง). 102. ๑๐๒. සිඞ්ගාරො කරුණො වීර, බ්භුත හස්ස භයානකා; සන්තො බීභච්ඡ රුද්දානි, නව නාට්‍යරසා ඉමෙ. สิงคาระ, กรุณะ, วีระ, อัพภูตะ, หัสสะ, ภยานกะ, สันตะ, พีภัจฉะ และรุททะ เหล่านี้คือรสแห่งนาฏกรรม ๙ อย่าง. 103. ๑๐๓. පොසස්ස නාරියං පොසෙ, ඉත්ථියා සඞ්ගමං පති; යා පිහා එස සිඞ්ගාරො, රතිකීළාදිකාරණො. ความปรารถนาที่ชายมีต่อหญิง หรือที่หญิงมีต่อชาย เพื่อการสมาคมกัน ความปรารถนานั้นคือ สิงคาระ ซึ่งเป็นเหตุแห่งการเล่นกามารมณ์เป็นต้น. 104. ๑๐๔. උත්තම ප්පකතිප්පායො, ඉත්ථිපුරිසහෙතුකො; සො සම්භොගො වියොගොති,සිඞ්ගාරො දුවිධො මතො. สิงคารรสมี ๒ อย่าง คือ สัมโภคะ (การอยู่ร่วมกัน) และวิโยคะ (การพลัดพรากกัน) ซึ่งมีอัธยาศัยอันประเสริฐยิ่ง และมีหญิงชายเป็นเหตุ 105. ๑๐๕. භාසිතං [Pg.11] ලපිතං භාසා, වොහාරො වචනං වචො; උත්ති වාචා ගිරා වාණී, භාරතී කථිතා වචී. ภาษิตะ, ลปิตะ, ภาษา, โวหาร, วจนะ, วโจ, อุติ, วาจา, คิรา, วาณี และภารตี เหล่านี้ท่านเรียกว่า วจี (คำพูด) 106. ๑๐๖. එකාඛ්‍යාතො පදචයො, සියා වාක්‍යංසකාරකො; ආමෙඩිතන්ති විඤ්ඤෙය්‍යං, ද්වත්තික්ඛත්තු මුදීරණං. กลุ่มคำที่มีกริยาบทเดียวพร้อมทั้งการก พึงเป็นประโยค, พึงทราบว่าการกล่าวซ้ำสองหรือสามครั้ง ชื่อว่า อาเมณฑิตะ 107. ๑๐๗. භයෙ කොධෙ පසංසායං, තුරිතෙ කොතූහලෙ’ච්ඡරෙ; හාසෙ සොකෙ පසාදෙ ච, කරෙ ආමෙඩිතං බුධො. บัณฑิตพึงทำอาเมณฑิตะ (การกล่าวซ้ำ) ในคราวกลัว, โกรธ, สรรเสริญ, รีบร้อน, ตื่นเต้น, ประหลาดใจ, ร่าเริง, เศร้าโศก และเลื่อมใส 108. ๑๐๘. ඉරු නාරී යජු සාම, මිති වෙදා තයො සියුං; එතෙ එව තයී නාරී, වෙදො මන්තො සුතිත්ථියං. อิรุเวท (ฤคเวท), ยชุรเวท และสามเวท พึงเป็นเวท ๓ อย่าง, เวทเหล่านั้นนั่นแลเรียกว่า ไตรเวท, ส่วนคำว่า เวท, มนต์ และสุติตถิยะ เป็นชื่อเรียกแทนกันได้ 109. ๑๐๙. අට්ඨකො වාමකො වාම, දෙවො චඞ්ගීරසො භගු; යමදග්ගි ච වාසිට්ඨො, භාරද්වාජො ච කස්සපො; වෙස්සාමිත්තොති මන්තානං, කත්තාරො ඉසයො ඉමෙ. อัฏฐกะ, วามกะ, วามเทวะ, อังคีรส, ภคุ, ยมทัคคิ, วสิฏฐะ, ภารทวาชะ, กัสสปะ และวิสสามิตตะ ฤๅษีเหล่านี้เป็นผู้สร้างมนต์ทั้งหลาย 110. ๑๑๐. කප්පො බ්‍යාකරණං ජොති, සත්ථං සික්ඛා නිරුත්ති ච; ඡන්දොවිචිති චෙතානි, වෙදඞ්ගානි වදන්ති ඡ. กัปปะ, ไวยากรณ์, โชติศาสตร์, สิกขา, นิรุกติ และฉันโทวิจิติ เหล่านี้ท่านเรียกว่า เวทางคะ ๖ อย่าง 111. ๑๑๑. ඉතිහාසො පුරාවුත්ත, ප්පබන්ධො භාරතාදිකො; නාමප්පකාසකං සත්ථං, රුක්ඛාදීනං නිඝණ්ඩු සො. อิติหาสะ คือเรื่องราวที่สืบต่อกันมาในอดีต เช่น มหาภารตะ เป็นต้น, ส่วนตำราที่แสดงชื่อของต้นไม้เป็นต้นนั้น เรียกว่า นิฆัณฑุ 112. ๑๑๒. විතණ්ඩසත්ථං විඤ්ඤෙය්‍යං, යං තං ලොකායතං ඉති; කෙටුභං තු ක්‍රියාකප්ප, විකප්පො කවිනං හිතො. พึงทราบว่าตำราวิทัณฑะ (การโต้แย้ง) นั้นคือ โลกายตะ, ส่วนเกฏุภะ คือตำราว่าด้วยระเบียบวิธีแห่งพิธีกรรม เป็นประโยชน์แก่กวีทั้งหลาย 113. ๑๑๓. ආඛ්‍යායිකොපලද්ධත්ථා, පබන්ධකප්පනා කථා; දණ්ඩනීත්‍ය’ත්ථසත්ථස්මිං, වුත්තන්තො තු පවත්ති ච. อาขยายิกา คือเรื่องราวที่เกิดขึ้นจริง, กถา คือเรื่องที่แต่งขึ้น, ส่วนในตำรานิติศาสตร์และเศรษฐศาสตร์ คำว่า วุตตันตะ และ ปวัตติ หมายถึง เรื่องราวหรือความเป็นไป 114. ๑๑๔. සඤ්ඤා, ඛ්‍යා, ව්හා සමඤ්ඤා චා, භිධානං නාම මව්හයො; නාමධෙය්‍යා’ ධිවචනං, පටිවාක්‍යං තු උත්තරං. สัญญา, ขยา, อวหา, สมัญญา, อภิธาน, นาม, อวหยะ, นามเธยยะ และอธิวจนะ เป็นชื่อเรียกของ 'ชื่อ', ส่วนปฏิวากยะ และ อุตตระ คือ 'คำตอบ' 115. ๑๑๕. පඤ්හො තීස්ව නුයොගො ච, පුච්ඡා ප්‍යථ නිදස්සනං; උපොග්ඝාතො ච දිට්ඨන්තො, තථො’දාහරණං භවෙ. ปัญหา (ใช้ได้ใน ๓ ลิงค์), อนุโยค และปุจฉา เป็นคำเรียก 'คำถาม', ส่วนนิสัสสนะ, อุปโปคฆาตะ, ทิฏฐันตะ และอุทาหรณ์ เป็นคำเรียก 'ตัวอย่าง' 116. ๑๑๖. සමා සඞ්ඛෙප සංහාරා, සමාසො සඞ්ගහො ප්‍යථ; සතං ධාරයසී ත්‍යාද්‍ය, බ්භක්ඛානං තුච්ඡභාසනං. สมา, สังเขปะ, สังหาระ, สมาส และสังคหะ เป็นคำเรียก 'การย่อ' หรือ 'การรวบรวม', ส่วนการกล่าวหาด้วยคำเท็จ เช่น 'ท่านเป็นหนี้ร้อยหนึ่ง' เป็นต้น เรียกว่า อัพภักขานะ หรือ ตุจฉภาสนะ 117. ๑๑๗. වොහාරො තු විවාදො ථ, සපනං සපථොපි ච; යසො සිලොකො කිත්තිත්ථී,ඝොසනා තු’ච්චසද්දනං. โวหาร คือ วิวาทะ, ส่วนสปนะ และสปถะ คือ 'การสาบาน', ยศ, สิโลกะ และกิตติ คือ 'เกียรติ', ส่วนโฆสนา คือ 'การเปล่งเสียงดัง' 118. ๑๑๘. පටිඝොසො පටිරවො, ථො’ පඤ්ඤාසො වචීමුඛං; කත්ථනා ච සිලාඝා ච, වණ්ණනා ච නුති ත්ථුති. ปฏิโฆสะ และปฏิรวะ คือ 'เสียงสะท้อน', อุปัญญาสะ และวจีมุขะ คือ 'คำนำ', กัตถนา, สิลาฆา, วรรณนา, นุติ และถุติ คือ 'การสรรเสริญ' 119. ๑๑๙. ථොමනඤ්ච පසංසාථ, කෙකා නාදො සිඛණ්ඩිනං; ගජානං කොඤ්චනාදො ථ,මතා හෙසා හයද්ධනි. โถมนะ และปสังสาทะ เป็นคำเรียก 'การสรรเสริญ', เกกา คือเสียงของนกยูง, ส่วนโกญจนาท คือเสียงของช้าง, และเฮสา คือเสียงของม้า 120. ๑๒๐. පරියායො වෙවචනං, සාකච්ඡා තු ච සංකථා; උපවාදො චු’පක්කොසා, වණ්ණවාදා’නුවාදො ච; ජනවාදා’පවාදාපි, පරිවාදො ච තුල්‍යත්ථා. ปริยายะ และเววจนะ คือ 'คำพ้อง', สาคัจฉา และสังกถา คือ 'การสนทนา', อุปวาทะ, อุปักโกสะ, วรรณวาทะ, อนุวาทะ, ชนวาทะ, อปวาทะ และปริวาทะ มีความหมายเหมือนกัน (คือการตำหนิหรือนินทา) 121. ๑๒๑. ඛෙපො [Pg.12] නින්දා තථා කුච්ඡා, ජිගුච්ඡා ගරහා භවෙ; නින්දාපුබ්බො උපාරම්භො, පරිභාසන මුච්චතෙ. เขปะ, นินทา, กุจฉา, ชิคัจฉา และคารหา คือ 'การตำหนิ', ส่วนอุปารัมภะที่มีการนินทาเป็นเบื้องต้น เรียกว่า ปริภาสนะ 122. ๑๒๒. අට්ඨානරියවොහාර, වසෙන යා පවත්තිතා; අභිවාක්‍යං සියා වාචා, සා වීතික්කමදීපනී. วาจาที่ดำเนินไปตามอำนาจแห่งอัฏฐอนริยโวหาร (โวหารของอโลภะ ๘ ประการ) พึงเป็นอภิวากยะ, วาจานั้นแสดงถึงการล่วงละเมิด 123. ๑๒๓. මුහුංභාසා නුලාපොථ, පලාපො නත්ථිකා ගිරා; ආදොභාසන මාලාපො,විලාපො තු පරිද්දවො. มุหุงภาสา และอนุลาปะ คือ 'การพูดซ้ำ', ปลาปะ คือ 'คำพูดที่ไร้สาระ', อาลาปะ คือ 'การพูดทักทายในเบื้องต้น', ส่วนวิลาปะ และปริเทวะ คือ 'การคร่ำครวญ' 124. ๑๒๔. විප්පලාපො විරොධොත්ති, සන්දෙසොත්ති තු වාචිකං; සම්භාසනං තු සල්ලාපො, විරොධරහිතං මිථු. วิปปลาปะ คือคำพูดที่ขัดแย้งกัน, ส่วนข่าวสาร เรียกว่า วาจิกะ, การพูดคุยกันระหว่างกันโดยปราศจากความขัดแย้ง เรียกว่า สัมภาสนะ หรือ สัลลาปะ 125. ๑๒๕. ඵරුසං නිට්ඨුරං වාක්‍යං, මනුඤ්ඤං හදයඞ්ගමං; සංකුලං තු කිලිට්ඨඤ්ච, පුබ්බාපරවිරොධිනී. คำพูดที่หยาบคาย เรียกว่า ผรุสะ และนิฏฐุระ, คำพูดที่น่าพอใจ เรียกว่า มนุญญะ และหทยังคมะ, ส่วนคำพูดที่ระคนกัน (สังกุละ) และเศร้าหมอง (กิลิฏฐะ) คือคำพูดที่ขัดแย้งกันทั้งข้างต้นและข้างปลาย 126. ๑๒๖. සමුදායත්ථරහිතං, අබද්ධමිති කිත්තිතං; විතථං තු මුසා චාථ, ඵරුසාදී තිලිඞ්ගිකා. คำพูดที่ปราศจากความหมายรวมกัน เรียกว่า อพัทธะ, ส่วนคำว่า วิตถะ และมุสา หมายถึงคำเท็จ, อนึ่ง คำมีผรุสะเป็นต้น เป็นคำ ๓ ลิงค์ 127. ๑๒๗. සම්මා බ්‍යයඤ්චා විතථං, සච්චං තච්ඡං යථාතථං; තබ්බන්තා තීස්ව ලීකං ත්ව, සච්චං මිච්ඡා මුසා බ්‍යයං. สัมมา (เป็นอัพยยศัพท์), อวิตถะ, สัจจะ, ตัจฉะ และยถาตถะ เป็นคำเรียก 'ความจริง' (คำที่เป็นคุณนามของความจริงเป็น ๓ ลิงค์), ส่วน อลีกะ, อสัจจะ, มิจฉา และมุสา (เป็นอัพยยศัพท์) เป็นคำเรียก 'คำเท็จ' 128. ๑๒๘. රවො නිනාදො නිනදො ච සද්දො,නිග්ඝොස නාද ද්ධනයො ච රාවො; ආරාව සංරාව විරාව ඝොසා,රවා සුතිත්ථී සර නිස්සනා ච. รวะ, นินาทะ, นินทะ, สัททะ, นิคโฆสะ, นาทะ, ธนยะ, รวะ (อีกศัพท์หนึ่ง), อารวะ, สังรวะ, วิรวะ, โฆสะ, รวา (พหุพจน์), สุติตถี, สระ และนิสสนะ เป็นคำเรียก 'เสียง' 129. ๑๒๙. විස්සට්ඨ මඤ්ජු විඤ්ඤෙය්‍යා, සවනීයා විසාරිනො; බින්දු ගම්භීර නින්නාදී, ත්‍යෙව මට්ඨඞ්ගිකො සරො. พึงทราบว่าเสียงประกอบด้วยองค์ ๘ คือ ๑. แจ่มใส ๒. ไพเราะ ๓. เข้าใจง่าย ๔. น่าฟัง ๕. ไม่แตกพร่า ๖. กลมกล่อม ๗. ลึกซึ้ง ๘. กังวาน 130. ๑๓๐. තිරච්ඡානගතානඤ්හි, රුතං වස්සිත මුච්චතෙ; කොලාහලො කලහලො,ගීතං ගානඤ්ච ගීතිකා. รุตะ และวัสสิตะ คือ 'เสียงร้องของสัตว์เดรัจฉาน', โกลาหล และกลหละ คือ 'เสียงอึกทึก', คีตะ, คานะ และคีติกา คือ 'เพลง' 131. ๑๓๑. සරා සත්ත තයො ගාමා, චෙකවීසති මුච්ඡනා; තානා චෙකූනපඤ්ඤාස, ඉච්චෙතං සරමණ්ඩලං. สระ ๗, คามะ ๓, มุจฉนา ๒๑, ตานะ ๔๙ นี้แลคือ สรมนฑล (วงเสียง) 132. ๑๓๒. උසභො ධෙවතො චෙව, ඡජ්ජ ගන්ධාර මජ්ඣිමා; පඤ්චමො ච නිසාදොති, සත්තෙ’තෙ ගදිතා සරා. อุสภะ, เธวตะ, ฉัชชะ, คันธาระ, มัชฌิมา, ปัญจมะ และนิสาทะ สระ ๗ เหล่านี้ท่านกล่าวไว้แล้ว 133. ๑๓๓. නදන්ති [Pg.13] උසභං ගාවො, තුරගා ධෙවතං තථා; ඡජ්ජං මයූරා ගන්ධාර, මජා කොඤ්චා ච මජ්ඣිමං. โคทั้งหลายร้องเป็นเสียงอุสภะ, ม้าทั้งหลายร้องเป็นเสียงเธวตะ, นกยูงทั้งหลายร้องเป็นเสียงฉัชชะ, แพะทั้งหลายร้องเป็นเสียงคันธาระ และนกกระเรียนทั้งหลายร้องเป็นเสียงมัชฌิมา 134. ๑๓๔. පඤ්චමං පරපුට්ඨාදී, නිසාදම්පි ච වාරණා; ඡජ්ජො ච මජ්ඣිමො ගාමා,තයො සාධාරණොති ච. เสียงปัญจมะ (เหมือนเสียงนกกาเหว่า) เป็นต้น, เสียงนิสาทะ (เหมือนเสียงช้าง) และวารณะ (เสียงช้าง), ส่วนคามะ (บันไดเสียง) มี ๓ คือ ฉัชชะ, มัชฌิมะ และ (คันธาระ) ทั้ง ๓ นี้เป็นสาธารณะ. 135. ๑๓๕. සරෙසු තෙසු පච්චෙකෙ, තිස්සො තිස්සො හි මුච්ඡනා; සියුං තථෙව තානානි, සත්ත සත්තෙව ලබ්භරෙ. ในเสียงเหล่านั้นแต่ละเสียง มีมุจฉนาเสียงละ ๓ และมีตานะเสียงละ ๗ พึงมีได้เช่นนั้น. 136. ๑๓๖. තිස්සො දුවෙ චතස්සො ච, චතස්සො කමතො සරෙ; තිස්සො දුවෙ චතස්සොති, ද්වාවීසති සුතී සියුං. สุติ ๓, ๒, ๔ และ ๔ ตามลำดับในเสียง (ทั้ง ๗), และสุติ ๓, ๒, ๔ พึงมีรวมเป็น ๒๒. 137. ๑๓๗. උච්චතරෙ රවෙ තාරො, ථාබ්‍යත්තෙ මධුරෙ කලො; ගම්භීරෙ තු රවෙ මන්දො, තාරාදී තීස්වථො කලෙ; කාකලී සුඛුමෙ වුත්තො,ක්‍රියාදිසමතා ලයො. ในเสียงสูงเรียกว่า ตาระ, ในเสียงที่ชัดเจนและมั่นคงเรียกว่า มัชฌิมะ, ในเสียงหวานเรียกว่า กละ, ในเสียงทุ้มเรียกว่า มันทะ, ในเสียง ๓ อย่างมีตาระเป็นต้นนั้น และในเสียงกละนั้น, เสียงที่ละเอียดเรียกว่า กากลี, ความสม่ำเสมอแห่งกิริยา (การบรรเลง) เป็นต้น เรียกว่า ลยะ. 138. ๑๓๘. වීණා ච වල්ලකී සත්ත, තන්තී සා පරිවාදිනී; පොක්ඛරො දොණි වීණාය,උපවීණො තු වෙඨකො. พิณและวัลลกี (เป็นชื่อของพิณ), พิณ ๗ สายเรียกว่า ปริวาทินี, กระพอง (ราง) ของพิณเรียกว่า โพกขระ, ส่วนเครื่องพัน (ลูกบิด) เรียกว่า อุปวีณะ. 139. ๑๓๙. ආතතඤ්චෙව විතත, මාතතවිතතං ඝනං; සුසිරං චෙති තූරියං, පඤ්චඞ්ගික මුදීරිතං. เครื่องดนตรีมีองค์ ๕ ท่านกล่าวไว้คือ อาตตะ, วิตตะ, อาตตวิตตะ, ฆนะ และสุสิระ. 140. ๑๔๐. ආතතං නාම චම්මාව, නද්ධෙසු භෙරියාදිසු; තලෙ’කෙකයුතං කුම්භ, ථුණ දද්දරිකාදිකං. ในบรรดาเครื่องดนตรีที่ขึงด้วยหนังมีเภรีเป็นต้น เครื่องดนตรีที่มีหน้าเดียว เช่น กุมภะ, ถุณะ และทัททริกา เป็นต้น เรียกว่า อาตตะ. 141. ๑๔๑. විතතං චො’භයතලං, තූරියං මුරජාදිකං; ආතතවිතතං සබ්බ, විනද්ධං පණවාදිකං. เครื่องดนตรีที่มีสองหน้า เช่น มุรชะ เป็นต้น เรียกว่า วิตตะ, เครื่องดนตรีที่หุ้มด้วยหนังโดยรอบ เช่น ปณวะ เป็นต้น เรียกว่า อาตตวิตตะ. 142. ๑๔๒. සුසිරං වංසසඞ්ඛාදි, සම්මතාලාදිකං ඝනං; ආතොජ්ජං තු ච වාදිත්තං, වාදිතං වජ්ජ මුච්චතෙ. เครื่องดนตรีประเภทเป่ามีขลุ่ยและสังข์เป็นต้น เรียกว่า สุสิระ, เครื่องดนตรีประเภทตีมีกังสดาลเป็นต้น เรียกว่า ฆนะ, ส่วนเครื่องดนตรี เรียกว่า อาโตชชะ, วาทิตตะ, วาทิตะ และวัชชะ. 143. ๑๔๓. භෙරී (භෙරි) දුන්දුභි වුත්තො ථ,මුදිඞ්ගො මුරජොස්ස තු; ආලිඞ්ග, ඞ්ක්‍යො, ද්ධකා භෙදා,තිණවො තු ච ඩිණ්ඩිමො. กลอง เรียกว่า เภรี และทุนทุภิ, ส่วนมุทิงคะ เรียกว่า มุรชะ, มุรชะนั้นมีประเภทคือ อลิงคะ, อังกะ และอุทธกะ, ส่วนติณวะ เรียกว่า ฑิณฑิมะ. 144. ๑๔๔. ආලම්බරො [Pg.14] තු පණවො, කොණො වීණාදිවාදනං; දද්දරී පටහො භෙරි, ප්පභෙදා මද්දලාදයො. อาลัมพระ เรียกว่า ปณวะ, ไม้ดีดพิณหรือไม้ตีกลอง เรียกว่า โกณะ, ทัททรี และปฏหะ เป็นประเภทของเภรี มีมัททละ เป็นต้น. 145. ๑๔๕. ජනප්පියෙ විමද්දුට්ඨෙ, ගන්ධෙ පරිමලො භවෙ; සො ත්වා මොදො දූරගාමී, විස්සන්තා තීස්විතො පරං. กลิ่นหอมที่เกิดจากการขยี้และเป็นที่ชื่นชอบของคน เรียกว่า ปริมละ, กลิ่นหอมนั้นถ้าฟุ้งไปไกล เรียกว่า อาโมทะ, กลิ่นที่ฟุ้งกระจายไป เรียกว่า วิสสันทะ (คำเหล่านี้เป็นได้ใน ๓ ลิงค์). 146. ๑๔๖. ඉට්ඨගන්ධො ච සුරභි, සුගන්ධො ච සුගන්ධි ච; පූතිගන්ධි තු දුග්ගන්ධො, ථ විස්සං ආමගන්ධි යං. กลิ่นที่น่าปรารถนา เรียกว่า สุรภี, สุคันธะ และสุคันธิ, ส่วนกลิ่นเหม็น เรียกว่า ปูติคันธิ และทุคคันธะ, กลิ่นคาว เรียกว่า วิสสะ และอามคันธิ. 147. ๑๔๗. කුඞ්කුමඤ්චෙව යවන, පුප්ඵඤ්ච තගරං තථා; තුරුක්ඛොති චතුජ්ජාති, ගන්ධා එතෙ පකාසිතා. กุงกุมะ (หญ้าฝรั่น), ยวนบุปผะ (ดอกไม้เทศ), ตคระ (กฤษณา) และตุรุกขะ (กำยาน), กลิ่น ๔ ชนิดนี้ท่านประกาศไว้แล้ว. 148. ๑๔๘. කසාවො නිත්ථියං තිත්තො, මධුරො ලවණො ඉමෙ; අම්බිලො කටුකො චෙති, ඡ රසා තබ්බතී තිසු. รสฝาด (กสาวะ) เป็นนปุงสกลิงค์และปุงลิงค์, รสขม (ติตตะ), รสหวาน (มธุระ), รสเค็ม (ลวณะ), รสเปรี้ยว (อัมพิละ) และรสเผ็ด (กฏุกะ), รสทั้ง ๖ นี้ (เมื่อเป็นคุณศัพท์) มีใน ๓ ลิงค์. 149. ๑๔๙. සියා ඵස්සො ච ඵොට්ඨබ්බො,විසයී ත්වක්ඛ මින්ද්‍රියං; නයනං ත්වක්ඛි නෙත්තඤ්ච, ලොචනං ච’ච්ඡි චක්ඛු ච. ผัสสะ และโผฏฐัพพะ (เป็นชื่อของสัมผัส), ส่วนอินทรีย์ผู้รับอารมณ์ เรียกว่า อักขะ และอินทรีย์, นัยน์ตา เรียกว่า นยนะ, อักขิ, เนตตะ, โลจนะ, อัจฉิ และจักขุ. 150. ๑๕๐. සොතං සද්දග්ගහො කණ්ණො, සවනං සුති නත්ථු තු; නාසා ච නාසිකා ඝානං, ජිව්හාතු රසනා භවෙ. หู เรียกว่า โสต, สัททัคคหะ, กัณณะ, สวนะ และสุติ, ส่วนจมูก เรียกว่า นัตถุ, นาสา, นาสิกา และฆานะ, ลิ้น เรียกว่า ชิวหา และรสนา. 151. ๑๕๑. සරීරං වපු ගත්තඤ්චා, ත්තභාවො බොන්දි විග්ගහො; දෙහං වා පුරිසෙ කායො, ථියං තනු කළෙවරං. ร่างกาย เรียกว่า สรีระ, วปุ, คัตตะ, อัตตภาวะ, พอนทิ, วิคคหะ, เทหะ และกายะ (๒ คำหลังเป็นปุงลิงค์), ส่วนในอิตถีลิงค์ เรียกว่า ตนุ, ในนปุงสกลิงค์ เรียกว่า กเฬวระ. 152. ๑๕๒. චිත්තං චෙතො මනො නිත්ථී, විඤ්ඤාණං හදයං තථා; මානසං ධී තු පඤ්ඤා ච, බුද්ධි මෙධා මති මුති. จิต เรียกว่า จิตตะ, เจโต, มโน (๒ คำหลังไม่เป็นอิตถีลิงค์), วิญญาณ, หทัย และมานัส, ส่วนปัญญา เรียกว่า ธี, ปัญญา, พุทธิ, เมธา, มติ และมุติ. 153. ๑๕๓. භූරී මන්තා ච පඤ්ඤාණං, ඤාණං විජ්ජා ච යොනි ච; පටිභාන මමොහො ථ, පඤ්ඤාභෙදා විපස්සනා. ภูรี, มันตา, ปัญญาณะ, ญาณะ, วิชชา, โยนิ, ปฏิภาณะ และอโมหะ (เป็นชื่อของปัญญา), ส่วนวิปัสสนา เป็นประเภทของปัญญา. 154. ๑๕๔. සම්මාදිට්ඨි පභුතිකා, වීමංසා තු විචාරණා; සම්පජඤ්ඤං තු නෙපක්කං, වෙදයිතං තු වෙදනා. สัมมาทิฏฐิ เป็นต้น (เป็นประเภทของปัญญา), วิมังสา เรียกว่า วิจารณา, สัมปชัญญะ เรียกว่า เนปักกะ, ส่วนเวทยิตะ เรียกว่า เวทนา. 155. ๑๕๕. තක්කො විතක්කො සඞ්කප්පො,ප්පනො’ හා’ යු තු ජීවිතං; එකග්ගතා තු සමථො, අවික්ඛෙපො සමාධි ච. ตักกะ, วิตักกะ, สังกัปปะ, อัปปนา และอูหะ (เป็นชื่อของวิตก), ส่วนอายุ เรียกว่า ชีวิต, เอกัคคตา เรียกว่า สมถะ, อวิกเขปะ และสมาธิ. 156. ๑๕๖. උස්සාහා’ තප්ප පග්ගාහා, වායාමො ච පරක්කමො; පධානං වීරියං චෙහා, උය්‍යාමො ච ධිති ත්ථියං. อุสสาหะ, อาตัปปะ, ปัคคาหะ, วายามะ, ปรักกมะ, ปธานะ, วิริยะ, อีหา และอุยยามะ (เป็นชื่อของความเพียร), ส่วนธิติ เป็นอิตถีลิงค์. 157. ๑๕๗. චත්තාරි වීරියඞ්ගානි, තචස්ස ච නහාරුනො; අවසිස්සන මට්ඨිස්ස, මංසලොහිතසුස්සනං. องค์แห่งความเพียร ๔ อย่าง คือ การเหลืออยู่ของหนัง, เอ็น และกระดูก, และการเหือดแห้งไปของเนื้อและเลือด. 158. ๑๕๘. උස්සොළ්හී [Pg.15] ත්ව ධිමත්තෙහා, සති ත්ව නුස්සති ත්ථිය; ලජ්ජා හිරී සමානා ථ, ඔත්තප්පං පාපභීරුතා. ความเพียรอย่างยิ่ง เรียกว่า อุสโสฬหี, สติ เรียกว่า อนุสสติ (เป็นอิตถีลิงค์), ลัชชา เรียกว่า หิริ, ส่วนโอตตัปปะ เรียกว่า ปาปภีรุตา. 159. ๑๕๙. මජ්ඣත්තතා තු’පෙක්ඛා ච, අදුක්ඛමසුඛා සියා; චිත්තාභොගො මනක්කාරො,අධිමොක්ඛො තු නිච්ඡයො. มัชฌัตตตา เรียกว่า อุเบกขา และอทุกขมสุขา, ความใส่ใจ เรียกว่า จิตตาโภคะ และมนสิการ, ส่วนอธิโมกข์ เรียกว่า นิสสยะ (การตัดสินใจ). 160. ๑๖๐. දයා’ නුකම්පා කාරුඤ්ඤං, කරුණා ච අනුද්දයා; ථියං වෙරමණී චෙව, විරත්‍යා’ රති චාප්‍යථ. ความสงสาร เรียกว่า ทยา, อนุกัมปา, การุญญะ, กรุณา และอนุททายา, ส่วนเวรมณี, วิรติ และอารติ เป็นอิตถีลิงค์. 161. ๑๖๑. තිතික්ඛා ඛන්ති ඛමනං, ඛමා මෙත්තා තු මෙත්‍ය’ථ; දස්සනං දිට්ඨි ලද්ධිත්ථී, සිද්ධන්තො සමයො භවෙ. ความอดทน เรียกว่า ติติกขา, ขันติ, ขมนะ และขมา, เมตตา เรียกว่า เมตยะ, ความเห็น เรียกว่า ทัสสนะ, ทิฏฐิ และลัทธิ (๒ คำหลังเป็นอิตถีลิงค์), ส่วนลัทธิหรือคำสอน เรียกว่า สิทธันตะ และสมยะ. 162. ๑๖๒. තණ්හා ච තසිණා එජා, ජාලිනී ච විසත්තිකා; ඡන්දො ජටා නිකන්ත්‍යා’සා, සිබ්බිනී භවනෙත්ති ච. ตัณหา เรียกว่า ตสิณา, เอชา, ชาลินี, วิสัตติกา, ฉันทะ, ชฏา, นิกันติ, อาสา, สิพพินี และภวเนตติ. 163. ๑๖๓. අභිජ්ඣා වනථො වානං, ලොභො රාගො ච ආලයො; පිහා මනොරථො ඉච්ඡා, භිලාසො කාම දොහළා; ආකඞ්ඛා රුචි වුත්තා සා, ත්වධිකා ලාලසා ද්විසු. อภิชฌา, วนถะ, วานะ, โลภะ, ราคะ และอาลยะ (เป็นชื่อของความโลภ), ส่วนความปรารถนา เรียกว่า ปิหา, มโนรถะ, อิจฉา, อภิลาสะ, กามะ, โทหฬะ, อากังขา และรุจิ, ความปรารถนาอย่างแรงกล้า เรียกว่า ลาลสา (เป็นได้ใน ๒ ลิงค์). 164. ๑๖๔. වෙරං විරොධො විද්දෙසො, දොසො ච පටිඝඤ්ච වා; කොධා’ ඝාතා කොප රොසා,බ්‍යාපාදො’ නභිරද්ධි ච. เวร, ความเป็นศัตรู, ความเกลียดชัง, โทสะ, ความขัดเคือง, ความโกรธ, ความอาฆาต, ความโกรธ, ความเคือง, ความพยาบาท, ความไม่ยินดี. 165. ๑๖๕. බද්ධවෙර මුපනාහො, සියා සොකො තු සොචනං; රොදිතං කන්දිතං රුණ්ණං, පරිදෙවො පරිද්දවො. ความผูกเวร, ความผูกโกรธ, ความโศก, ความเศร้าโศก, การร้องไห้, การคร่ำครวญ, การร้องไห้, ความรำพัน, ความรำพันยิ่ง. 166. ๑๖๖. භීතිත්ථි භය මුත්තාසො, භෙරවං තු මහබ්භයං; ความกลัว, ภัย, ความหวาดกลัว, ความน่าสะพรึงกลัว, ภัยใหญ่. 167. ๑๖๗. භෙරවං භීසනං භීමං, දාරුණඤ්ච භයානකං; ඝොරං පටිභයං භෙස්මං, භයඞ්කර මිමෙ තීසු. น่ากลัว, น่าสะพรึงกลัว, น่าสยดสยอง, ดุร้าย, น่าหวาดกลัว, ร้ายกาจ, น่าหวาดหวั่น, น่ากลัวยิ่ง, สิ่งที่ทำให้กลัว (ทั้ง 9 นี้เป็นไตรลิงค์). 168. ๑๖๘. ඉස්සා උසූයා මච්ඡෙරං, තු මච්ඡරිය මච්ඡරං; මොහො’විජ්ජා තථා’ඤාණං, මානො විධා ච උන්නති. ความริษยา, ความอิจฉา, ความตระหนี่, โมหะ, อวิชชา, ความไม่รู้, มานะ, ความถือตัว, ความเย่อหยิ่ง. 169. ๑๖๙. උද්ධච්ච මුද්ධටං චාථ, තාපො කුක්කුච්චමෙව ච; පච්ඡාතාපො නුතාපො ච, විප්පටිසාරො පකාසිතො. อุทธัจจะ, ความฟุ้งซ่าน, ความเดือดร้อนใจ, กุกกุจจะ, ความรำคาญใจ, ความเดือดร้อนใจภายหลัง, ความเดือดร้อนใจ, ความเดือดร้อนใจ. 170. ๑๗๐. මනොවිලෙඛ සන්දෙහා, සංසයො ච කථංකථා; ද්වෙළ්හකං විචිකිච්ඡා ච, කඞ්ඛා සඞ්කා විමත්‍යපි. ความเคลือบแคลงใจ, ความสงสัย, ความสงสัย, ความสงสัยว่าอย่างไรหนอ, ความสองจิตสองใจ, วิจิกิจฉา, ความกังขา, ความระแวง, ความสงสัย. 171. ๑๗๑. ගබ්බො [Pg.16] භිමානො’හංකාරො, චින්තාතු ඣාන මුච්චතෙ; නිච්ඡයො නිණ්ණයො වුත්තො, පටිඤ්ඤා තු පටිස්සවො. ความเย่อหยิ่ง, ความถือตัว, อหังการ, ความคิด, ฌาน, ความตกลงใจ, ความตัดสินใจ, ปฏิญญา, การรับคำ. 172. ๑๗๒. අවමානං තිරක්කාරො, පරිභවො ප්‍ය’ නාදරො; පරාභවො ප්‍ය’ වඤ්ඤා ථ, උම්මාදො චිත්තවිබ්භමො. การดูหมิ่น, การเหยียดหยาม, การดูหมิ่น, ความไม่เคารพ, ความเสื่อม, การดูหมิ่น, ความบ้า, ความฟั่นเฟือนแห่งจิต. 173. ๑๗๓. පෙමං සිනෙහො ස්නෙහො ථ, චිත්තපීළා විසඤ්ඤිතා; පමාදො සතිවොස්සග්ගො, කොතූහලං කුතූහලං. ความรัก, ความสิเน่หา, ความเจ็บปวดใจ, ความไม่รู้สึกตัว, ความประมาท, การปล่อยสติ, ความตื่นเต้นอยากรู้อยากเห็น. 174. ๑๗๔. විලාසො ලලිතං ලීලා, හාවො හෙළා ච විබ්භමො; ඉච්චාදිකා සියුං නාරි, සිඞ්ගාරභාවජා කිරියා. ความเยื้องกราย, ความน่ารัก, ลีลา, ท่าทาง, ความประมาท, ความผันแปร, กิริยาเหล่านี้เป็นต้นของสตรีที่เกิดจากความรัก. 175. ๑๗๕. හසනං හසිතං හාසො, මන්දො සො මිහිතං සිතං; අට්ටහාසො මහාහාසො,රොමඤ්චො ලොමහංසනං. การหัวเราะ, การหัวเราะ, การหัวเราะ, การยิ้ม (หัวเราะเบาๆ), การยิ้ม, การยิ้ม, การหัวเราะเสียงดัง, การหัวเราะเสียงดัง, ขนลุก, ขนพองสยองเกล้า. 176. ๑๗๖. පරිහාසො දවො ඛිඩ්ඩා, කෙළි කීළා ච කීළිතං; නිද්දා තු සුපිනං සොප්පං, මිද්ධඤ්ච පචලායිකා. การเล่นสนุก, การเล่น, การเล่น, การเล่น, การเล่น, การเล่น, การนอน, ความฝัน, การนอน, ความง่วงเหงา, ความสัปหงก. 177. ๑๗๗. ථියං නිකති කූටඤ්ච, දම්භො සාඨ්‍යඤ්ච කෙතවං; සභාවො තු නිස්සග්ගො ච, සරූපං පකතිත්ථියං. การหลอกลวง, ความคดโกง (เป็นอิตถีลิงค์), ความโอ้อวด, ความเจ้าเล่ห์, การหลอกลวง, ธรรมชาติ, ธรรมชาติ, รูปร่าง, ปกติ (เป็นอิตถีลิงค์). 178. ๑๗๘. සීලඤ්ච ලක්ඛණං භාවො,උස්සවො තු ඡණො මහො. ศีล, ลักษณะ, สภาวะ, งานฉลอง, งานรื่นเริง, งานบูชา. 179. ๑๗๙. ධාරෙන්තො ජන්තු සස්නෙහ, මභිධානප්පදීපිකං; ඛුද්දකාද්‍යත්ථජාතානි, සම්පස්සති යථාසුඛං. นรชนผู้ทรงไว้ซึ่งคัมภีร์อภิธานัปปทีปิกานี้ด้วยความรัก ย่อมเห็นเนื้อความทั้งหลายมีเนื้อความเล็กน้อยเป็นต้นได้ตามความสบาย. සග්ගකණ්ඩො නිට්ඨිතො. สวรรคกัณฑ์ จบแล้ว. 2. භූකණ්ඩ ๒. ภูมิกัณฑ์ 1. භූමිවග්ග ๑. ภูมิวรรค 180. ๑๘๐. වග්ගා භූමි, පුරී, මච්ච, චතුබ්බණ්ණ, වනාදිහි; පාතාලෙන ච වුච්චන්තෙ, සඞ්ගො’පඞ්ගෙහි’ධ’ක්කමා. วรรคทั้งหลายคือ ภูมิ (แผ่นดิน), ปุรี (เมือง), มัจจะ (มนุษย์), จตุพรรณะ (สี่วรรณะ), วนะ (ป่า) เป็นต้น และปาตาล (บาดาล) พร้อมด้วยส่วนประกอบและส่วนย่อย ย่อมถูกกล่าวตามลำดับในที่นี้. 181. ๑๘๑. වසුන්ධරා ඡමා භූමි, පථවී මෙදනී මහී; උබ්බී වසුමතී ගො කු, වසුධා ධරණී ධරා; පුථවී ජගතී භූරී, භූ ච භූතධරා’ වනී. แผ่นดิน, โลก, พื้นดิน. 182. ๑๘๒. ඛාරා [Pg.17] තු මත්තිකා ඌසො, ඌසවා තූසරො තිසු; ථලං ථලීත්ථී භූභාගෙ, ථද්ධලූඛම්හි ජඞ්ගලො. ดินเค็ม, ดินเค็ม, ที่มีดินเค็ม (เป็นไตรลิงค์), ที่ดอน, ส่วนของแผ่นดินที่แห้งแล้งแข็งกระด้างเรียกว่า ชังคละ. 183. ๑๘๓. පුබ්බවිදෙහො චාපර, ගොයානං ජම්බුදීපො ච; උත්තරකුරු චෙති සියුං, චත්තාරොමෙ මහාදීපා. บุพพวิเทหะ, อปรโคยานะ, ชมพูทวีป และอุตตรกุรุ เหล่านี้เป็นมหาทวีปทั้งสี่. 184. ๑๘๔. පුම්බහුත්තෙ කුරූ සක්කා, කොසලා මගධා සිවී; කලිඞ්ගා’වන්ති පඤ්චාලා, වජ්ජී ගන්ධාර චෙතයො. กุรุ, สักกะ, โกศล, มคธ, สีวี, กลิงคะ, อวันตี, ปัญจาละ, วัชชี, คันธาระ, เจตยะ (เหล่านี้เป็นชื่อแคว้น ใช้เป็นปุงลิงค์พหุพจน์). 185. ๑๘๕. වඞ්ගා විදෙහා කම්බොජා, මද්දා භග්ග’ඞ්ග සීහළා; කස්මීරා කාසි පණ්ඩවාදී, සියුං ජනපදන්තරා. วังคะ, วิเทหะ, กัมโพชะ, มัททะ, ภัคคะ, อังคะ, สีหฬะ, กัศมีระ, กาสี, ปัณฑวะ เป็นต้น เหล่านี้เป็นชนบทอื่น ๆ. 186. ๑๘๖. ලොකො ච භුවනං වුත්තං, දෙසො තු විසයො ප්‍යථ; මිලක්ඛදෙසො පච්චන්තො, මජ්ඣදෙසො තු මජ්ඣිමො. โลกและภพ, ประเทศและแคว้น, ประเทศของคนป่าเถื่อนคือชายแดน, มัชฌิมประเทศคือประเทศส่วนกลาง. 187. ๑๘๗. අනූපො සලිලප්පායො, කච්ඡං පුම නපුංසකෙ; සද්දලො හරිතෙ දෙසෙ, තිණෙනා, භිනවෙන හි. ที่ลุ่มมีน้ำมาก เรียกว่า อนูปะ และ กัจฉะ (เป็นปุงลิงค์และนปุงสกลิงค์), ที่ที่มีหญ้าสดในที่ที่เขียวชอุ่มด้วยหญ้าใหม่ เรียกว่า สัททละ. 188. ๑๘๘. නද්‍යම්බුජීවනො දෙසො, වුට්ඨිනිප්පජ්ජසස්සකො; යො නදීමාතිකො දෙව,මාතිකො ච කමෙන සො. ประเทศที่เลี้ยงชีพด้วยน้ำจากแม่น้ำ และประเทศที่มีพืชผลเกิดจากฝน เรียกว่า นทีมติกา และ เทวมติกา ตามลำดับ. 189. ๑๘๙. තීස්වනූපාද්‍යථො චන්ද, සූරාදො සස්සතීරිතො; රට්ඨං තු විජිතඤ්චාථ, පුරිසෙ සෙතු ආලියං. คำว่า อนูปะ เป็นต้น เป็นไตรลิงค์, พระจันทร์และพระอาทิตย์เป็นต้น เรียกว่า สัสสตะ (เที่ยงแท้), แคว้นและอาณาจักร, ทำนบและคันนา. 190. ๑๙๐. උපාන්තභූ පරිසරො, ගොට්ඨං තු ගොකුලං වජො; මග්ගො පන්ථො පථො අද්ධා, අඤ්ජසං වටුමං තථා. พื้นที่ใกล้เคียง, บริเวณ, คอกโค, คอกโค, คอกโค, ทาง, ทาง, ทาง, ทาง, ทาง, ทาง. 191. ๑๙๑. පජ්ජො, යනඤ්ච පදවී, වත්තනී පද්ධතිත්ථියං; තබ්භෙදා ජඞ්ඝ, සකට, මග්ගා තෙ ච මහද්ධනි. ปัชโช, ยานะ, ปทวี, วัตตนี, ปัทธติ (อิต.) เป็นชื่อของทาง. ทางเหล่านั้นแยกประเภทเป็น ทางเท้า, ทางเกวียน และทางใหญ่. 192. ๑๙๒. එකපද්‍යෙකපදිකෙ, කන්තාරො තු ච දුග්ගමෙ; เอกปที, เอกปทิกะ เป็นทางเดินเท้าเดียว. กันดาร เป็นทางที่ไปได้ยาก. 193. ๑๙๓. පටිමග්ගො පටිපථො, අද්ධානං දීඝ මඤ්ජසං; සුප්පථො තු සුපන්ථො ච, උප්පථං ත්වපථං භවෙ. ปฏิมาคคะ, ปฏิปถะ เป็นทางตรงกันข้าม. อัทธานะ, ทีฆมัญชสะ เป็นทางไกล. สุปถะ, สุปันถะ เป็นทางดี. อุปถะ, อปถะ เป็นทางผิด. 194. ๑๙๔. ඡත්තිංසපරමාණූන, මෙකො ණු ච ඡත්තිංස තෙ; තජ්ජාරී තාපි ඡත්තිංස, රථරෙණු ඡත්තිංස තෙ. ๓๖ ปรมาณู เป็น ๑ อณู, ๓๖ อณูเหล่านั้น เป็น ๑ ตัชชารี, ๓๖ ตัชชารีเหล่านั้น เป็น ๑ รถเรณู. 195. ๑๙๕. ලික්ඛාතා සත්ත ඌකා තා, ධඤ්ඤමාසොති සත්ත තෙ; සත්ත ඞ්ගුල’ මමු ද්විච්ඡ, විදත්ථි තා දුවෙ සියුං. ๗ ลิกขา เป็น ๑ อูกา, ๗ อูกาเหล่านั้น เป็น ๑ ธัญญมาส, ๗ ธัญญมาสเหล่านั้น เป็น ๑ องคุลี, ๑๒ องคุลี เป็น ๑ คืบ, ๒ คืบเหล่านั้น เป็น ๑ ศอก. 196. ๑๙๖. රතනං [Pg.18] තානි සත්තෙව, යට්ඨි තා වීසතූ සභං; ගාවුත මුසභාසීති, යොජනං චතුගාවුතං. ๗ ศอก เป็น ๑ ไม้เท้า, ๒๐ ไม้เท้าเหล่านั้น เป็น ๑ อุสภะ, ๘๐ อุสภะ เป็น ๑ คาวุต, ๔ คาวุต เป็น ๑ โยชน์. 197. ๑๙๗. ධනුපඤ්චසතං කොසො, කරීසං චතුරම්බණං; අබ්භන්තරං තු හත්ථාන, මට්ඨවීස පමාණතො. ๕๐๐ ธนู เป็น ๑ โกสะ, ๔ อัมพณะ เป็น ๑ กรีสะ, ส่วนอัพภันตระ มีประมาณ ๒๘ ศอก. භූමිවග්ගො නිට්ඨිතො. ภูมิวัคคะ จบแล้ว. 2. භූකණ්ඩ ๒. ภูมิกัณฑ์. 2. පුරවග්ග ๒. ปุรวัคคะ. 198. ๑๙๘. පුරං නගර මිත්ථී වා, ඨානීයං පුටභෙදනං; ථියං තු රාජධානී ච, ඛන්ධාවාරො භවෙ ථ ච. ปุระ, นคร (นปุ. หรือ อิต.), ฐานียะ, ปุฏเภทนะ เป็นชื่อเมือง. ส่วนราชธานี (อิต.) เป็นเมืองหลวง และขันธาวาระ เป็นค่ายทหาร. 199. ๑๙๙. සාඛානගර මඤ්ඤත්‍ර, යං තං මූලපුරා පුරං; බාරාණසී ච සාවත්ථි, වෙසාලී මිථිලා, ළවී. เมืองใดที่นอกไปจากเมืองเดิม เมืองนั้นเรียกว่า สาขานคร. พาราณสี, สาวัตถี, เวสาลี, มิถิลา, อาฬวี. 200. ๒๐๐. කොසම්බු, ජ්ජෙනියො තක්ක, සිලා චම්පා ච සාගලං; සුසුමාරගිරං රාජ, ගහං කපිලවත්ථු ච. โกสัมพี, อุชเชนี, ตักกสิลา, จัมปา, สาคละ, สุสุมารคิระ, ราชคฤห์ และกบิลพัสดุ์. 201. ๒๐๑. සාකෙත, මින්දපත්ථඤ්චො, ක්කට්ඨා පාටලිපුත්තකං; ජෙතුත්තරඤ්ච සඞ්කස්සං, කුසිනාරාදයො පුරී. สาเกตะ, อินทปัตถะ, อุกกัฏฐะ, ปาฏลีบุตร, เชตุดร, สังกัสสะ และกุสินารา เป็นต้น เป็นชื่อเมือง. 202. ๒๐๒. රච්ඡා ච විසිඛා වුත්තා, රථිකා වීථි චාප්‍යථ; බ්‍යූහො රච්ඡා අනිබ්බිද්ධා, නිබ්බිද්ධා තු පථද්ධි ච. รัจฉา, วิสิขา, รถิกา และวีถี เรียกว่าถนน. ส่วนรัจฉาที่ไม่มีทางทะลุ เรียกว่า พยูหะ, ที่มีทางทะลุ เรียกว่า ปถัทธิ. 203. ๒๐๓. චතුක්කං චච්චරෙ මග්ග, සන්ධි සිඞ්ඝාටකං භවෙ; පාකාරො වරණො චාථ, උදාපො උපකාරිකා. จตุกกะ, จัจจระ, มัคคสันธิ และสิงฆาฏกะ เป็นทางสี่แพร่ง. ปาการะ และวรณะ เป็นกำแพง. อุทาปะ และอุปการิกา เป็นเชิงเทิน. 204. ๒๐๔. කුට්ටං තු භිත්ති නාරී ථ, ගොපුරං ද්වාරකොට්ඨකො; එසිකා ඉන්දඛීලො ච, අට්ටො ත්වට්ටාලකො භවෙ. กุฏฏะ และภิตติ (อิต.) เป็นฝาผนัง. โคปุระ และทวารโกฏฐกะ เป็นซุ้มประตู. เอสิกา และอินทขีละ เป็นเสาเขื่อน. อัฏฏะ และอัฏฏาลกะ เป็นหอรบ. 205. ๒๐๕. තොරණං තු බහිද්වාරං, පරිඛාතු ච දීඝිකා; මන්දිරං සදනා, ගාරං, නිකායො නිලයා, ලයො. โตรณะ เป็นซุ้มประตูภายนอก. ปริขา และทีฆิกา เป็นคูเมือง. มนทิระ, สทนะ, อาคาร, นิกาย, นิลยะ และอาลยะ เป็นเรือน. 206. ๒๐๖. ආවාසො භවනං වෙස්මං, නිකෙතනං නිවෙසනං; ඝරං ගහඤ්චා, වසථො, සරණඤ්ච පතිස්සයො. อาวาส, ภวนะ, เวสมะ, นิเกตนะ, นิเวสนะ, ฆระ, คหะ, อาวสถะ, สรณะ และปฏิสสยะ เป็นชื่อของเรือน. 207. ๒๐๗. ඔකං සාලා ඛයො වාසො, ථියං කුටි වසත්‍ය’පි; ගෙහඤ්චා, නිත්ථි සදුමං, චෙතියා, යතනානි තු. โอกะ, ศาลา, ขยะ, วาสะ เป็นเรือน. กุฏิ และวสติ (อิต.) ก็เป็นเรือน. เคหะ และสทุมะ (นปุ.) เป็นเรือน. เจดีย์ และอายตนะ เป็นที่บูชา. 208. ๒๐๘. පාසාදො [Pg.19] චෙව යූපො ථ, මුණ්ඩච්ඡදො ච හම්මියං; යූපොතු ගජකුම්භම්හි, හත්ථිනඛො පතිට්ඨිතො. ปราสาท, ยูปะ, มุณฑัจฉทะ และหัมมิยะ เป็นปราสาท. ส่วนยูปะ ตั้งอยู่ที่ปุ่มหัวช้าง และหัตถินขะ ก็ตั้งอยู่ (ที่ปราสาท). 209. ๒๐๙. සුපණ්ණවඞ්කච්ඡදන, මඩ්ඪයොගො සියා ථ ච; එකකූටයුතො මාළො,පාසාදො චතුරස්සකො. เรือนที่มีหลังคาโค้งเหมือนปีกนกสุบรรณ เรียกว่า อัฑฒโยคะ. เรือนที่มียอดเดียว เรียกว่า มาฬะ. เรือนที่มีสี่เหลี่ยม เรียกว่า ปราสาท. 210. ๒๑๐. සභායඤ්ච සභා චාථ, මණ්ඩපං වා ජනාලයො; අථො ආසනසාලායං, පටික්කමන මීරිතං. สภายะ, สภา, มณฑป และชนาลัย เป็นศาลา. ส่วนอาสนศาลา เรียกว่า ปฏิกกมะ. 211. ๒๑๑. ජිනස්ස වාසභවන, මිත්ථී ගන්ධකුටි ප්‍යථ; ථියං රසවතී පාක, ට්ඨානඤ්චෙව මහානසං. ที่ประทับของพระชินเจ้า เรียกว่า คันธกุฎี (อิต.). รสวดี (อิต.), ปากัฏฐานะ และมหานสะ เป็นโรงครัว. 212. ๒๑๒. ආවෙසනං සිප්පසාලා, සොණ්ඩා තු පානමන්දිරං; වච්චට්ඨානං වච්චකුටි, මුනීනං ඨාන මස්සමො. อาเวสนะ และสิปปศาลา เป็นโรงช่าง. โโสณฑา และปานมนทิระ เป็นโรงดื่ม. วัจจัฏฐานะ และวัจจกุฎี เป็นส้วม. ที่อยู่ของมุนีทั้งหลาย เรียกว่า อัสสมะ. 213. ๒๑๓. පණ්‍යවික්කයසාලා කු, ආපණො පණ්‍යවීථිකා; උදොසිතො භණ්ඩසාලා, චඞ්කමනං තු චඞ්කමො. ปัณยวิกกายศาลา, อาปณะ และปัณยวิถี เป็นร้านค้า. อุโทสิตะ และภัณฑศาลา เป็นโรงเก็บของ. จังกมนะ และจังกมะ เป็นที่จงกรม. 214. ๒๑๔. ජන්තාඝරං ත්වග්ගිසාලා, පපා පානීයසාලිකා; ගබ්භො ඔවරකො වාසා, ගාරං තු සයනිග්ගහං. ชันตาฆระ และอัคคิศาลา เป็นโรงไฟ. ปปา และปานียศาลิกา เป็นโรงน้ำ. คัพภะ และโอวรกะ เป็นห้องใน. วาสาคาร และสยนิกคหะ เป็นห้องนอน. 215. ๒๑๕. ඉත්ථාගාරං තු ඔරොධො, සුද්ධන්තො’ න්තෙපුරම්පි ච; අසබ්බවිසයට්ඨානං, රඤ්ඤං කච්ඡන්තරං මතං. อิตถาคาร, โอโรธะ, สุทธันตะ และอันเตปุระ เป็นที่อยู่ของสตรี. ส่วนที่ประทับส่วนพระองค์ของพระราชา เรียกว่า กัจฉันตระ. 216. ๒๑๖. සොපානො වා’රොහණඤ්ච,නිස්සෙණී සා, ධිරොහිණී; වාතපානං ගවක්ඛො ච, ජාලඤ්ච සීහපඤ්ජරං. โโสปานะ, อาโรหณะ, นิสเสณี และอธิโรหิณี เป็นบันได. วาตปานะ, ควักขะ, ชาละ และสีหปัญชระ เป็นหน้าต่าง. 217. ๒๑๗. ආලොකසන්ධි වුත්තො ථ, ලඞ්ගී’ත්ථී පලිඝො භවෙ; කපිසීසො, ග්ගලත්ථම්භො, නිබ්බං තු ඡද්දකොටියං. อาโลกสนธิ เป็นช่องแสง. ลังคี (อิต.) และปลิฆะ เป็นกลอนประตู. กปิสีสะ และอัคคฬัตถัมภะ เป็นดาลประตู. นิพพะ เป็นชายคา. 218. ๒๑๘. ඡදනං පටලං ඡද්ද, මජිරං චච්චරො, ඞ්ගණං; පඝානො පඝනා, ලින්දො, පමුඛං ද්වාරබන්ධනං. หลังคา, เครื่องมุง; ลาน, ลานบ้าน; ชานเรือน, ระเบียง; ซุ้มประตู, วงกบประตู. 219. ๒๑๙. පිට්ඨසඞ්ඝාටකං ද්වාර, බාහා කූටං තු කණ්ණිකා; ද්වාරඤ්ච පටිහාරො ථ, උම්මාරො දෙහනී, ත්ථියං. บานประตู; เสาประตู; ยอดเรือน, ช่อฟ้า; ประตู; ผู้เฝ้าประตู; ธรณีประตู. 220. ๒๒๐. එළකො ඉන්දඛීලො ථ, ථම්භො ථූණො පුමිත්ථියං; පාටිකා, ඩ්ඪෙන්දුපාසාණෙ, ගිඤ්ජකා තු ච ඉට්ඨකා. เสาเขื่อน, เสาหลักเมือง; เสา; แผ่นหินรูปครึ่งวงกลม (อัฒจันทร์); อิฐ. 221. ๒๒๑. වලභිච්ඡාදිදාරුම්හි, වඞ්කෙ ගොපානසී, ත්ථියං; කපොතපාලිකායං තු, විටඞ්කො නිත්ථියං භවෙ. ไม้กลอน (ไม้โค้งรับหลังคา); เชิงชาย, รังนกพิราบ (ที่ชายคา). 222. ๒๒๒. කුඤ්චිකාවිවරං [Pg.20] තාළ, ච්ඡිග්ගලො ප්‍යථ කුඤ්චිකා; තාළො’වාපුරණං චාථ, වෙදිකා වෙදි කථ්‍යතෙ. รูกุญแจ; ลูกกุญแจ; แม่กุญแจ, เครื่องเปิด; รั้ว, แท่น. 223. ๒๒๓. සඞ්ඝාතො පක්ඛපාසො ච, මන්දිරඞ්ගා තුලා අපි; ථියං සම්මුජ්ජනී චෙව, සම්මජ්ජනී ච සොධනී. คาน, รอด, ขื่อ; ไม้กวาด. 224. ๒๒๔. සඞ්කටීරං තු සඞ්කාර, ට්ඨානං සඞ්කාරකූටකං; අථො කචවරො, ක්ලාපො, සඞ්කාරො ච කසම්බුපි. ที่ทิ้งขยะ, กองขยะ; ขยะ, สิ่งปฏิกูล. 225. ๒๒๕. ඝරාදිභූමි තං වත්ථු, ගාමො සංවසථො ථ සො; පාකටො නිගමො භොග, මච්චාදිභ්‍යො ධි තූදිතො. ที่ดินสำหรับปลูกบ้าน; หมู่บ้าน; นิคม (เมืองขนาดเล็ก). 226. ๒๒๖. සීමා ච මරියාදා ථ,ඝොසො ගොපාලගාමකොති. เขตแดน, ขอบเขต; หมู่บ้านเลี้ยงโค. පුරවග්ගො නිට්ඨිතො. จบหมวดว่าด้วยเมือง. 3. නරවග්ග ๓. หมวดว่าด้วยมนุษย์ 227. ๒๒๗. මනුස්සො මානුසො මච්චො, මානවො මනුජො නරො; පොසො පුමා ච පුරිසො,පොරිසො ප්‍යථ පණ්ඩිතො. มนุษย์, คน, บุรุษ; บัณฑิต, ผู้รู้. 228. ๒๒๘. බුධො විද්වා විභාවී ච, සන්තො සප්පඤ්ඤ කොවිදා; ධීමා සුධී කවි බ්‍යත්තො, විචක්ඛණො විසාරදො. ผู้รู้, ผู้ฉลาด, ผู้มีปัญญา, ผู้เชี่ยวชาญ, กวี, ผู้ปราดเปรื่อง, ผู้แกล้วกล้า. 229. ๒๒๙. මෙධාවී මතිමා පඤ්ඤො, විඤ්ඤූ ච විදූරො විදූ; ධීරො විපස්සී දොසඤ්ඤූ, බුද්ධො ච දබ්බ විද්දසු. ผู้มีปัญญา, ผู้มีสติ, ผู้รู้แจ้ง, ผู้รู้ไกล, ผู้มั่นคง, ผู้เห็นแจ้ง, ผู้รู้โทษ, ผู้ตรัสรู้, ผู้ฉลาด. 230. ๒๓๐. ඉත්ථී සීමන්තිනී නාරී, ථී වධූ වනිතා, ඞ්ගනා; පමදා සුන්දරී කන්තා, රමණී දයිතා, බලා. หญิง, สตรี, นาง, หญิงสาว, หญิงงาม, หญิงที่รัก. 231. ๒๓๑. මාතුගාමො ච මහිලා, ලලනා භීරු කාමිනී; කුමාරිකා තු කඤ්ඤා ථ, යුවතී තරුණී භවෙ. สตรี, หญิง, หญิงขี้อาย, หญิงผู้มีความใคร่; เด็กหญิง, หญิงพรหมจารี; หญิงสาว, หญิงวัยรุ่น. 232. ๒๓๒. මහෙසී සාභිසෙකාඤ්ඤා,භොගිනී රාජනාරියො; ධවත්ථිනී තු සඞ්කෙතං, යාති යා සා, භිසාරිකා. พระมเหสี (ที่อภิเษกแล้ว); นางสนม (หญิงของพระราชา); หญิงผู้ไปนัดพบชาย. 233. ๒๓๓. ගණිකා [Pg.21] වෙසියා වණ්ණ, දාසී නගරසොභිනී; රූපූපජීවිනී වෙසී, කුලටා තු ච බන්ධකී. หญิงโสเภณี, หญิงงามเมือง, หญิงผู้เลี้ยงชีพด้วยรูป; หญิงแพศยา, หญิงนอกใจสามี. 234. ๒๓๔. වරාරොහො, ත්තමා මත්ත, කාසිනී වරවණ්ණිනී; පතිබ්බතා ත්වපි සතී, කුලිත්ථී කුලපාලිකා. หญิงผู้มีรูปงาม, หญิงผู้ประเสริฐ; หญิงผู้ซื่อสัตย์ต่อสามี, หญิงผู้รักษาตระกูล. 235. ๒๓๕. විධවා පතිසුඤ්ඤා ථ, පතිම්බරා සයම්බරා; විජාතා තු පසූතා ච, ජාතාපච්චා පසූතිකා. หญิงหม้าย; หญิงผู้เลือกสามีเอง; หญิงผู้คลอดบุตรแล้ว. 236. ๒๓๖. දූතී සඤ්චාරිකා දාසී, තු චෙටී කුටධාරිකා; වාරුණී, ක්ඛණිකා තුල්‍යා, ඛත්තියානී තු ඛත්තියා. หญิงสื่อสาร; ทาสี, หญิงรับใช้; หญิงผู้ถือหม้อน้ำ; หญิงขายเหล้า; หญิงกษัตริย์. 237. ๒๓๗. දාරො ජායා කලත්තඤ්ච, ඝරණී භරියා පියා,පජාපතී ච දුතියා, සා පාදපරිචාරිකා. ภรรยา, แม่บ้าน, หญิงผู้ปรนนิบัติสามี. 238. ๒๓๘. සඛී ත්වා’ලී වයස්සා ථ, ජාරී චෙවා’තිචාරිනී; පුමෙ තූ’තු රජො පුප්ඵං, උතුනී තු රජස්සලා. เพื่อนหญิง; หญิงชู้; ระดู (ประจำเดือน); หญิงมีระดู. 239. ๒๓๙. පුප්ඵවතී ගරුගබ්භා, පන්නසත්තා ච ගබ්භිනී; ගබ්භාසයො ජලාබුපි, කලලං පුන්නපුංසකෙ. หญิงมีระดู; หญิงมีครรภ์; มดลูก; กลละ (หยาดน้ำใสเริ่มตั้งครรภ์). 240. ๒๔๐. ධවොතු සාමිකො භත්තා, කන්තො පති වරො පියො; අථො පපති ජාරො ථා,පච්චං පුත්තො’ත්‍රජො සුතො. สามี, เจ้าของ, ที่รัก; ชายชู้; บุตร, ลูกชาย. 241. ๒๔๑. තනුජො තනයො සූනු, පුත්තාදී ධීතරි’ත්ථියං; නාරියං දුහිතා ධීතා,සජාතො ත්වො’රසො සුතො. บุตรชาย; บุตรี, ลูกสาว; บุตรที่เกิดจากตนเอง. 242. ๒๔๒. ජායාපතී ජනිපතී, ජයම්පතී තු දම්පතී ; අථ වස්සවරො වුත්තො, පණ්ඩකො ච නපුංසකං. คู่สามีภรรยา; ขันที, บัณเฑาะก์, กะเทย. 243. ๒๔๓. බන්ධවො බන්ධු සජනො, සගොත්තො ඤාති ඤාතකො; සාලොහිතො සපිණ්ඩො ච,තාතො තු ජනකො පිතා. ญาติ, ผู้ร่วมสายเลือด; บิดา, พ่อ. 244. ๒๔๔. අම්ම, ම්බා ජනනී මාතා, ජනෙත්ති ජනිකා භවෙ; උපමාතා තු ධාති’ත්ථී,සාලො ජායාය භාතිකො. มารดา, แม่; แม่นม; พี่ชายหรือน้องชายของภรรยา. 245. ๒๔๕. නනන්දා [Pg.22] සාමිභගිනී, මාතාමහී තු අය්‍යිකා; මාතුලො මාතුභාතා,ස්ස, මාතුලානී පජාපති. พี่สาวหรือน้องสาวของสามี; ยาย; ลุงหรือน้า (ชาย); ป้าหรือน้าสะใภ้. 246. ๒๔๖. ජායාපතීනං ජනනී, සස්සු වුත්තාථ තප්පිතා; සසුරො භාගිනෙය්‍යොතු, පුත්තො භගිනියා භවෙ. มารดาของภรรยาและสามี เรียกว่า แม่ยายหรือแม่ผัว (สัสสุ), ส่วนบิดาของภรรยาและสามี เรียกว่า พ่อตาหรือพ่อผัว (สสุระ), ส่วนบุตรของพี่สาวหรือน้องสาว เรียกว่า หลานชาย (ภาคิไนย). 247. ๒๔๗. නත්තා වුත්තො පපුත්තො ථ, සාමිභාතා තු දෙවරො; ධීතුපති තු ජාමාතා,අය්‍යකො තු පිතාමහො. หลาน (ลูกของลูก) เรียกว่า นัตตา หรือ ปปุตตะ, พี่ชายหรือน้องชายของสามี เรียกว่า เทวระ, สามีของบุตรสาว เรียกว่า ลูกเขย (ชามาตา), ส่วนปู่หรือตา เรียกว่า อัยยกะ หรือ ปิตามหะ. 248. ๒๔๘. මාතුච්ඡා මාතුභගිනී, පිතුච්ඡා භගිනී පිතු; පපිතාමහො පය්‍යකො,සුණ්හා තු සුණිසා හුසා. น้องสาวหรือพี่สาวของแม่ เรียกว่า น้าหรือป้า (มาตุจฉา), พี่สาวหรือน้องสาวของพ่อ เรียกว่า ป้าหรืออา (ปิตุจฉา), พ่อของปู่หรือพ่อของตา เรียกว่า ทวด (ปปิตามหะ หรือ ปัยยกะ), ส่วนหญิงสะใภ้ เรียกว่า สุณหา, สุณิสา หรือ หุสา. 249. ๒๔๙. සොදරියො සගබ්භො ච, සොදරො සහජො ප්‍යථ; මාතාපිතූ තෙ පිතරො, පුත්තා තු පුත්තධීතරො. พี่น้องร่วมท้องเดียวกัน เรียกว่า โสทริยะ, สคัพภะ, โสทระ หรือ สหชะ, มารดาและบิดา เรียกว่า ปิตโร, ส่วนบุตรชายและบุตรสาว เรียกว่า ปุตตา. 250. ๒๕๐. සසුරා සස්සුසසුරා, භාතුභගිනී භාතරො; බාලත්තං බාලතා බාල්‍යං, යොබ්බඤ්ඤංතු ච යොබ්බනං. พ่อตาและแม่ยาย เรียกว่า สสุรา หรือ สัสสุสสุรา, พี่ชายและน้องสาว เรียกว่า ภาตโร, ความเป็นเด็กหรือวัยเด็ก เรียกว่า พาลัตตะ, พาลตา หรือ พาลยะ, ส่วนความเป็นหนุ่มสาวหรือวัยหนุ่มสาว เรียกว่า โยพพัญญะ หรือ โยพพนะ. 251. ๒๕๑. සුක්කා තු පලිතං කෙසා, දයො ථ ජරතා ජරා; පුථුකො පිල්ලකො ඡාපො, කුමාරො බාල පොතකා. ผมหงอก เรียกว่า ปลิตะ, ความแก่ชรา เรียกว่า ชรตา หรือ ชรา, เด็กน้อยหรือลูกสัตว์ เรียกว่า ปุถุกะ, ปิลลกะ, ฉาปะ, กุมาระ, พาละ หรือ โปตกะ. 252. ๒๕๒. අථු’ ත්තානසයු’ත්තාන, සෙය්‍යකා ථනපොපි ච; เด็กที่นอนหงาย เรียกว่า อุตตานสยะ หรือ อุตตานเสยยกะ, และเด็กที่ยังดื่มนม เรียกว่า ถนปะ. 253. ๒๕๓. තරුණො ච වයට්ඨො ච, දහරො ච යුවා සුසු; මාණවොදාරකොචාථ, සුකුමාරො සුඛෙධිතො. คนหนุ่มหรือวัยรุ่น เรียกว่า ตรุณะ, วยัฏฐะ, ทหระ, ยุวา หรือ สุสุ, เด็กชายหรือเด็กหนุ่ม เรียกว่า มาณวะ หรือ ทารกะ, ส่วนผู้ละเอียดอ่อนหรือผู้ที่ได้รับการเลี้ยงดูมาอย่างสุขสบาย เรียกว่า สุกุมาระ หรือ สุเขธิตะ. 254. ๒๕๔. මහල්ලකො ච වුද්ධො ච, ථෙරො ජිණ්ණො ච ජිණ්ණකො; අග්ගජො පුබ්බජො ජෙට්ඨො, කනියො කනිට්ඨො නුජො. คนแก่หรือคนชรา เรียกว่า มหัลลกะ, วุฒะ, เถระ, ชิณณะ หรือ ชิณณกะ, พี่ชายคนโตหรือผู้เกิดก่อน เรียกว่า อัคคชะ, ปุพพชะ หรือ เชฏฐะ, ส่วนน้องชายคนเล็กหรือผู้เกิดภายหลัง เรียกว่า กนิยะ, กนิฏฐะ หรือ อนุชะ. 255. ๒๕๕. වලිත්තචො තු වලිනො; තීසු’ත්තානසයාදයො; ผู้มีผิวหนังเหี่ยวย่น เรียกว่า วลิตตจะ หรือ วลิ, ส่วนคำว่า อุตตานสยะ เป็นต้น เป็นได้ทั้ง ๓ ลิงค์. 256. ๒๕๖. සීසො’ත්තමඞ්ගානි සිරො, මුද්ධා ච මත්ථකො භවෙ; කෙසො තු කුන්තලො වාලො, ත්තමඞ්ගරුහ මුද්ධජා. ศีรษะ, อวัยวะสูงสุด, หัว, จอม หรือ กระหม่อม เรียกว่า สีสะ, อุตตมังคะ, สิระ, มุทธา หรือ มัตถกะ, ส่วนผมหรือขน เรียกว่า เกสะ, กุนตละ, วาละ, อุตตมังครุหะ หรือ มุทธชะ. 257. ๒๕๗. ධම්මිල්ලො සංයතා කෙසා,කාකපක්ඛො සිඛණ්ඩකො; පාසො හත්ථො කෙසචයෙ; තාපසානං තහිං ජටා. ผมที่มุ่นหรือรวบไว้ เรียกว่า ธัมมิลละ, ผมจุกหรือผมที่ถักเป็นรูปปีกกา เรียกว่า กากปักขะ หรือ สิขัณฑกะ, กลุ่มผมหรือมวยผม เรียกว่า ปาสะ หรือ หัตถะ, ส่วนผมมวยของพวกดาบส เรียกว่า ชฎา. 258. ๒๕๘. ථියං වෙණී පවෙණී ච; අථො චූළා සිඛා සියා; සීමන්තො තු මතො නාරි, කෙසමජ්ඣම්හි පද්ධති. ผมเปียหรือผมถัก (เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า เวณี หรือ ปเวณี, จุกหรือมวยผม เรียกว่า จูฬา หรือ สิขา, ส่วนรอยแสกผมหรือแนวกลางผมของสตรี เรียกว่า สีมันตะ. 259. ๒๕๙. ලොමං [Pg.23] තනුරුහං රොමං, පම්හං පඛුම මක්ඛිගං; මස්සු වුත්තං පුමමුඛෙ, භූ ත්විත්ථී භමුකො භමු. ขนหรือขนตามร่างกาย เรียกว่า โลมะ, ตนุรุหะ หรือ โรมะ, ขนตา เรียกว่า ปัมหะ หรือ ปขุมะ, หนวดที่หน้าของบุรุษ เรียกว่า มัสสุ, ส่วนคิ้ว (เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า ภู, ภมุกะ หรือ ภมุ. 260. ๒๖๐. බප්පො නෙත්තජල’ස්සූනි, නෙත්තතාරා කනීනිකා; වදනං තු මුඛං තුණ්ඩං, වත්තං ලපන මානනං. น้ำตา เรียกว่า บัปปะ, เนตตชละ หรือ อัสสุ, ตาดำหรือรูม่านตา เรียกว่า เนตตตารา หรือ กนีนิกา, ส่วนปากหรือใบหน้า เรียกว่า วทนะ, มุขะ, ตุณฑะ, วัตตะ, ลปนะ หรือ มานนะ. 261. ๒๖๑. ද්විජො ලපනජො දන්තො, දසනො රදනො රදො; දාඨා තුදන්තභෙදස්මිං, අපාඞ්ගො ත්වක්ඛිකොටිසු. ฟัน เรียกว่า ทวิชะ, ลปนชะ, ทันตะ, ทสนะ, รทนะ หรือ รทะ, เขี้ยว เรียกว่า ทาฐา, ส่วนหางตา เรียกว่า อปางคะ. 262. ๒๖๒. දන්තාවරණ මොට්ඨො චා, ප්‍ය’ධරො දසනච්ඡදො; ගණ්ඩො කපොලො හන්විත්ථී,චුබුකං ත්ව’ ධරා අධො. ริมฝีปาก เรียกว่า ทันตาวรณะ, โอฏฐะ, อธระ หรือ ทสนัจฉทะ, แก้ม เรียกว่า คัณฑะ หรือ กโปละ, คาง (เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า หนุ, ส่วนคางเบื้องล่าง เรียกว่า จุพุกะ. 263. ๒๖๓. ගලො ච කණ්ඨො ගීවා ච, කන්ධරා ච සිරොධරා; කම්බුගීවා තු යා ගීවා, සුවණ්ණාලිඞ්ගසන්නිභා; අඞ්කිතා තීහි ලෙඛාහි, කම්බුගීවා ථවා මතා. คอหรือลำคอ เรียกว่า คละ, กัณฐะ, คีวา, กันธรา หรือ สิโรธรา, ส่วนคอที่เหมือนสังข์ทอง หรือคอที่มีรอยขีด ๓ เส้น เรียกว่า คัมพุคีวา. 264. ๒๖๔. අංසො නිත්ථී භුජසිරො, ඛන්ධො තස්සන්ධි ජත්තු තං; බාහුමූලං තු කච්ඡො, ධො, ත්ව’ස්ස පස්ස මනිත්ථියං. ไหล่หรือหัวไหล่ (ไม่เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า อังสะ, ภุชสิระ หรือ ขันธะ, ข้อต่อไหล่หรือกระดูกไหปลาร้า เรียกว่า ชัตตุ, รักแร้ เรียกว่า พาหุมูละ หรือ กัจฉะ, ส่วนสีข้าง (ไม่เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า ปัสสะ. 265. ๒๖๕. බාහු භුජාද්වීසු බාහා, හත්ථො තු කර පාණයො; මණිබන්ධො පකොට්ඨන්තො, කප්පරො තු කපොණ්‍ය’ථ. แขน เรียกว่า พาหุ, ภุชา หรือ พาหา, มือ เรียกว่า หัตถะ, กระ หรือ ปาณิ, ข้อมือ เรียกว่า มณิพันธะ, ปลายแขน เรียกว่า ปโกฏฐะ, ส่วนข้อศอก เรียกว่า กัปปะระ หรือ กโปณิ. 266. ๒๖๖. මණිබන්ධ කනිට්ඨානං, පාණිස්ස කරභො,න්තරං; කරසාඛා, ඞ්ගුලී තා තු, පඤ්ච, ඞ්ගුට්ඨො ච තජ්ජනී; මජ්ඣිමා නාමිකා චාපි, කනිට්ඨා’ති කමා සියුං. ส่วนของมือระหว่างข้อมือถึงนิ้วก้อย เรียกว่า กระภะ, นิ้วมือ เรียกว่า กรสาขา หรือ อังคุลี, ซึ่งมี ๕ นิ้ว คือ นิ้วหัวแม่มือ (อังคุฏฐะ), นิ้วชี้ (ตัชชนี), นิ้วกลาง (มัชฌิมา), นิ้วนาง (อนามิกา) และนิ้วก้อย (กนิฏฐา) ตามลำดับ. 267. ๒๖๗. පදෙසො තාලගොකණ්ණා, විදත්ථි,ත්ථී කමා තතෙ; තජ්ජන්‍යාදියුතෙ’ඞ්ගුට්ඨෙ, පසතො පාණි කුඤ්චිතො. ระยะจากนิ้วหัวแม่มือที่กางออกไปยังนิ้วชี้ เรียกว่า ปเทสะ, ไปยังนิ้วกลาง เรียกว่า ตาละ, ไปยังนิ้วนาง เรียกว่า โคกัณณะ, และไปยังนิ้วก้อย เรียกว่า วิทัตถิ (เป็นอิตถีลิงค์), ส่วนมือที่คู้เข้าหรือกำมือ เรียกว่า ปสตะ. 268. ๒๖๘. රතනං කුක්කු හත්ථො ථ, පුමෙ කරපුටො,ඤ්ජලි; කරජො තු නඛො නිත්ථී, ඛටකො මුට්ඨි ච ද්වීසු. ศอก เรียกว่า รัตนะ, กุกกุ หรือ หัตถะ, การประนมมือ (เป็นปุงลิงค์) เรียกว่า กรปุฏะ หรือ อัญชลี, เล็บ (ไม่เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า กรชะ หรือ นขะ, ส่วนกำปั้นหรือหมัด (เป็นได้ ๒ ลิงค์) เรียกว่า ขฏกะ หรือ มุฏฐิ. 269. ๒๖๙. බ්‍යාමො සහකරා බාහු, ද්වෙ පස්සද්වයවිත්ථතා; උද්ධන්තත භුජපොස, ප්පමාණෙ පොරිසං තිසු. ระยะ ๒ แขนที่เหยียดออกไปทั้งสองข้าง เรียกว่า วา (พยามะ), ส่วนระยะความสูงของบุรุษที่ยกแขนขึ้น (เป็นได้ ๓ ลิงค์) เรียกว่า โปริสะ. 270. ๒๗๐. උරො ච හදයං චාථ, ථනො කුච පයොධරා; චූචුකං තු ථනග්ගස්මිං, පිට්ඨං තු පිට්ඨි නාරියං. อกหรือหัวใจ เรียกว่า อุระ หรือ หทยะ, เต้านม เรียกว่า ถนะ, กุจะ หรือ ปโยธระ, หัวนม เรียกว่า จูจุกะ, ส่วนหลัง (เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า ปิฏฐะ หรือ ปิฏฐิ. 271. ๒๗๑. මජ්ඣො’නිත්ථී [Pg.24] විලග්ගො ච, මජ්ඣිමං කුච්ඡි තු ද්විසු; ගහණීත්ථ්‍යුදරං ගබ්භො, කොට්ඨොන්තො කුච්ඡිසම්භවෙ. เอวหรือส่วนกลางร่างกาย (ไม่เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า มัชฌะ, วิลัคคะ หรือ มัชฌิมะ, ท้อง (เป็นได้ ๒ ลิงค์) เรียกว่า กุจฉิ, ท้องหรือครรภ์ เรียกว่า คหณี (เป็นอิตถีลิงค์), อุทระ หรือ คัพภะ, ส่วนภายในท้อง เรียกว่า โกฏฐะ. 272. ๒๗๒. ජඝනං තු නිතම්බො ච, සොණී ච කටි නාරියං; අඞ්ගජාතං රහස්සඞ්ගං, වත්ථගුය්හඤ්ච මෙහනං. ตะโพกหรือก้น เรียกว่า ชฆนะ หรือ นิตัมพะ, เอวหรือสะโพก (เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า โโสณี หรือ กฏิ, ส่วนอวัยวะลับหรืออวัยวะเพศ เรียกว่า อังคชาตะ, รหัสสังคะ, วัตถคุยหะ หรือ เมหนะ. 273. ๒๗๓. නිමිත්තඤ්ච වරඞ්ගඤ්ච, බීජඤ්ච ඵලමෙව ච; ලිඞ්ගං අණ්ඩං තු කොසො ච,යොනි ත්විත්ථීපුමෙභගං. เครื่องหมายหรืออวัยวะเพศ เรียกว่า นิมิตตะ, วรังคะ, พีชะ, ผละ หรือ ลิงคะ, อัณฑะ เรียกว่า อัณฑะ หรือ โกสะ, ส่วนโยนีหรืออวัยวะเพศหญิง เรียกว่า โยนิ (เป็นอิตถีลิงค์) หรือ ภคะ (เป็นได้ทั้งปุงลิงค์และอิตถีลิงค์). 274. ๒๗๔. අසුචි සම්භවො සුක්කං, පායු තු පුරිසෙ ගුදං; වා පුමෙ ගූථ කරීස, වච්චානි ච මලං ඡකං. น้ำอสุจิ เรียกว่า อสุจิ, สัมภวะ หรือ สุกกะ, ทวารหนัก (เป็นปุงลิงค์) เรียกว่า ปายุ หรือ คุทนะ, ส่วนอุจจาระหรือมูล เรียกว่า คูถะ, กรีสะ, วัจจะ, มละ หรือ ฉกะ (เป็นได้ทั้งปุงลิงค์และนปุงสกลิงค์). 275. ๒๗๕. උච්චාරො මීළ්හ මුක්කාරො, පස්සාවො මුත්ත මුච්චතෙ; පූතිමුත්තඤ්ච ගොමුත්තෙ, ස්සාදීනං ඡකණං මලෙ. อุจจาระ เรียกว่า อุจจาระ, มีฬหะ หรือ อุกการะ, ปัสสาวะ เรียกว่า ปัสสาวะ หรือ มุตตะ, ปัสสาวะเน่าหรือน้ำมูตรโค เรียกว่า ปูติมุตตะ, ส่วนมูลของสัตว์มีโคเป็นต้น เรียกว่า ฉกณะ. 276. ๒๗๖. ද්වීස්වධො නාභියා වත්ථි, උච්ඡඞ්ග’ඞ්කා තු’භො පුමෙ; ඌරු සත්ථි පුමෙ ඌරු, පබ්බං තු ජාණු ජණ්ණු ච. กระเพาะปัสสาวะ (วตฺถิ) อยู่ใต้สะดือ. อุจฉังคะและอังคะทั้งสองเป็นปุงลิงค์ (หมายถึงตัก). อูรุและสัตถิเป็นปุงลิงค์ (หมายถึงต้นขา). ส่วนข้อต่อ (ปพฺพ) คือชาณุและชัณณุ (หมายถึงหัวเข่า). 277. ๒๗๗. ගොප්ඵකො පාදගණ්ඨිපි, පුමෙ තු පණ්හි පාසණි; පාදග්ගං පපදො පාදො, තු පදො චරණඤ්ච වා. คอปผกะ และปาทคัณฐิ (ข้อเท้า). ปัณหิและปาสาณิเป็นปุงลิงค์ (ส้นเท้า). ปาทัคคะ และปปทะ (ปลายเท้า). ปาทะ, ปทะ และจรณะ (เท้า). 278. ๒๗๘. අඞ්ගංත්ව’වයවො වුත්තො, ඵාසුලිකා තු ඵාසුකා; පණ්ඩකෙ අට්ඨි ධාත්විත්ථී, ගලන්තට්ඨි තු අක්ඛකො. อังคะ เรียกว่า อวัยวะ. ผาสุลิกา และผาสุกา (ซี่โครง). อัฏฐิ เป็นนปุงสกลิงค์ (กระดูก), ส่วนธาตุ (ธาตุ) เป็นอิตถีลิงค์. กระดูกที่ปลายคอ เรียกว่า อักขกะ (กระดูกไหปลาร้า). 279. ๒๗๙. කප්පරො තු කපාලං වා, කණ්ඩරා තු මහාසිරා; පුමෙ න්හාරු චිත්ථී සිරා, ධමනී ථ රසග්ගසා. กัปปะระ หรือกะปาละ (ข้อศอก หรือกะโหลก). กัณฑรา คือมหาสิรา (เอ็นใหญ่). นหารุ (เอ็น) เป็นปุงลิงค์, ส่วนสิรา (เส้นเลือด) เป็นอิตถีลิงค์. ธมนี และรสัคคสา (เส้นเลือด หรือท่อรับรส). 280. ๒๘๐. රසහරණ්‍ය’ථො මංස, මාමිසං පිසිතං භවෙ; තිලිඞ්ගිකං තු වල්ලූර, මුත්තත්තං අථ ලොහිතං. รสหรณี (เส้นรับรส). มังสะ, อามิสะ และปิสิตะ (เนื้อ). ส่วนวัฬฬูระ เป็นได้ ๓ ลิงค์ (เนื้อแห้ง). มุตตะ (มูตร/ปัสสาวะ) และโลหิตะ (เลือด). 281. ๒๘๑. රුධිරං සොණිතං රත්තං, ලාලා ඛෙළො එලා භවෙ; පුරිසෙ මායු පිත්තඤ්ච, සෙම්හො නිත්ථී සිලෙසුමො. รุธิระ, โสณิตะ และรัตตะ (เลือด). ลาลา, เขฬะ และเอลา (น้ำลาย). มายุและปิตตะ เป็นปุงลิงค์ (ดี). เสมหะ และสิเลสุมะ ไม่เป็นอิตถีลิงค์ (เสมหะ). 282. ๒๘๒. වසා විලීනස්නෙහො ථ, මෙදො චෙව වපා භවෙ; ආකප්පො වෙසො නෙපච්ඡං, මණ්ඩනං තු පසාධනං. วสา และวิลีนสเนหะ (มันเหลว). เมทะ และวปา (มันข้น/เปลวมัน). อากัปปะ, เวสะ และเนปัจฉะ (การแต่งตัว/เครื่องแต่งตัว). มัณฑนะ และปสาธนะ (การประดับ/เครื่องประดับ). 283. ๒๘๓. විභූසනං චාභරණං, අලඞ්කාරො පිලන්ධනං; කිරීට මකුටා’නිත්ථී, චූළාමණි සිරොමණි. วิภูสนะ, อาภรณะ, อลังการะ และปิลันธนะ (เครื่องประดับ). กิรีฏะ และมกุฏะ ไม่เป็นอิตถีลิงค์ (มงกุฎ). จูฬามณี และสิโรมณี (ปิ่นประดับมณี, มณีบนศีรษะ). 284. ๒๘๔. සිරොවෙඨන [Pg.25] මුණ්හීසං, කුණ්ඩලං කණ්ණවෙඨනං; කණ්ණිකා කණ්ණපූරො ච, සියා කණ්ණවිභූසනං. สิโรเวฐนะ และอุณหีสะ (ผ้าโพกศีรษะ). กุณฑละ และกัณณเวฐนะ (ตุ้มหู). กัณณิกา และกัณณปูระ เป็นเครื่องประดับหู (กัณณวิภูสนะ). 285. ๒๘๕. කණ්ඨභූසා තු ගීවෙය්‍යං, හාරො මුත්තාවලි’ත්ථියං; නියුරො වලයො නිත්ථී, කටකං පරිහාරකං. กัณฐภูสา และคีเวยยะ (เครื่องประดับคอ). หาระ และมุตตาวลี เป็นอิตถีลิงค์ (สร้อยมุก). นิยุระ และวลยะ ไม่เป็นอิตถีลิงค์ (กำไล). กฏกะ และปริหารกะ (กำไลมือ). 286. ๒๘๖. කඞ්කණං කරභූසා ථ, කිඞ්කිණී ඛුද්දඝණ්ටිකා; අඞ්ගුලීයක මඞ්ගුල්‍යා, භරණං, සාක්ඛරං තු තං. กังคระ และกรภูสา (กำไลข้อมือ). กิงกิณี และขุททฆัณฏิกา (กระดิ่งเล็ก). อังคุลียกะ และอังคุลยาภรณะ (แหวน), และแหวนที่มีอักษร (เรียกว่า มุททิกา). 287. ๒๘๗. මුද්දිකා’ඞ්ගුලිමුද්දා ථ, රසනා මෙඛලා භවෙ; කෙයූර මඞ්ගදඤ්චෙව, බාහුමූලවිභූසනං. มุททิกา และอังคุลิมุททา (แหวนตรา). รสนา และเมขลา (เข็มขัด). เกยูระ และอังคทะ เป็นเครื่องประดับต้นแขน (พาหุมูลวิภูสนะ). 288. ๒๘๘. පාදඞ්ගදං තු මඤ්ජීරො, පාදකටක නූපුරා; ปาทังคทะ, มัญชีระ, ปาทกฏกะ และนูปุระ (กำไลข้อเท้า). 289. ๒๘๙. අලඞ්කාරප්පභෙදා තු, මුඛඵුල්ලං තථො’ණ්ණතං; උග්ගත්ථනං ගිඞ්ගමක, මිච්චෙවමාදයො සියුං. ประเภทของเครื่องประดับ (อลังการัปปเภท) ได้แก่ มุขผุลละ, อุณณตะ, อุคคัตถนะ, คิงคมกะ เป็นต้น. 290. ๒๙๐. චෙල මච්ඡාදනං වත්ථං, වාසො වසන මංසුකං; අම්බරඤ්ච පටො නිත්ථී, දුස්සං චොලො ච සාටකො. เจละ, อัจฉาทนะ, วัตถะ, วาสะ, วสนะ, อังสุกะ, อัมพะระ, ปะฏะ (ไม่เป็นอิตถีลิงค์), ทุสสะ, โจละ และสาฏกะ (ผ้า). 291. ๒๙๑. ඛොමං දුකූලං කොසෙය්‍යං, පත්තුණ්ණං කම්බලො ච වා; සාණං කොටම්බුරං භඞ්ග, න්ත්‍යාදි වත්ථන්තරං මතං. โขมะ (ผ้าเปลือกไม้), ทุกูละ, โกเสยยะ (ผ้าไหม), ปัตตุณณะ, กัมพละ (ผ้าขนสัตว์), สาณะ (ผ้าป่าน), โกฏัมพุระ และภังคะ เป็นต้น จัดเป็นชนิดของผ้า (วัตถันตระ). 292. ๒๙๒. නිවාසන න්තරීයාන්‍ය, න්තරමන්තරවාසකො; පාවාරො තු’ත්තරාසඞ්ගො, උපසංබ්‍යාන මුත්තරං. นิวาสนะ, อันตรียะ, อันตระ และอันตรวาสกะ (ผ้านุ่ง). ปาวาระ, อุตตราสังคะ, อุปสัมพยานะ และอุตตระ (ผ้าห่ม/ผ้าคลุม). 293. ๒๙๓. උත්තරීය මථො වත්ථ, මහතන්ති මතං නවං; නන්තකං කප්පටො ජිණ්ණ, වසනං තු පටච්චරං. อุตตรียะ (ผ้าห่ม). ผ้าใหม่ เรียกว่า อหตะ. นันตกะ, กัปปฏะ และปฏัจจะระ (ผ้าเก่า/ผ้าขี้ริ้ว). 294. ๒๙๔. කඤ්චුකො වාරවාණං වා, ථ වත්ථාවයවෙ දසා; නාලිපට්ටොති කථිතො, උත්තමඞ්ගම්හි කඤ්චුකො. กัญจุกะ หรือวารวาณะ (เสื้อ/เสื้อเกราะ). ทสา (ชายผ้า) เป็นส่วนประกอบของผ้า. ส่วนกัญจุกะที่สวมบนศีรษะ เรียกว่า นาลีปัฏฏะ. 295. ๒๙๕. ආයාමො දීඝතා රොහො,පරිණාහො විසාලතා. อายามะ, ทีฆตา และโรหะ (ความยาว). ปริณาหะ และวิสาลตา (ความกว้าง/ปริมณฑล). 296. ๒๙๖. අරහද්ධජො ච කාසාය, කාසාවානි ච චීවරං; මණ්ඩලං තු තදඞ්ගානි, විවට්ට කුසිආදයො. อรหัทธชะ, กาสายะ, กาสาวะ และจีวระ (ผ้ากาสาวพัสตร์/จีวร). มัณฑละ และส่วนประกอบของจีวรนั้น มีวิวัฏฏะ และกุสิ เป็นต้น. 297. ๒๙๗. ඵල,ත්තච, කිමි, රොමා, න්‍යෙතා වත්ථස්ස යොනියො; ඵාලං කප්පාසිකං තීසු, ඛොමාදී තු තචබ්භවා. ผล (ฝ้าย), ตจะ (เปลือกไม้), กิมิ (ตัวไหม) และโรมา (ขนสัตว์) เหล่านี้เป็นกำเนิดของผ้า. กัปปาสิกะ (ผ้าฝ้าย) เป็นได้ ๓ ลิงค์. ส่วนผ้าโขมะเป็นต้น เกิดจากเปลือกไม้. 298. ๒๙๘. කොසෙය්‍යං [Pg.26] කිමිජං, රොම, මයං තු කම්බලං භවෙ; සමානත්ථා ජවනිකා, සා තිරොකරණී ප්‍යථ. โกเสยยะ เกิดจากตัวไหม (ผ้าไหม). กัมพละ ทำจากขนสัตว์. ชวนิกา และติโรกะระณี มีความหมายเหมือนกัน (ม่าน). 299. ๒๙๙. පුන්නපුංසක මුල්ලොචං, විතානං ද්වය මීරිතං; නහානඤ්ච සිනානෙ ථො, බ්බට්ටනු’ම්මජ්ජනං සමං. อุลโลจะ และวิตานะ เป็นได้ทั้งปุงลิงค์และนปุงสกลิงค์ (เพดาน/เพดานผ้า). นหานะ และสินานะ (การอาบน้ำ). อุพพัฏฏนะ และอุมมัชชนะ มีความหมายเหมือนกัน (การขัดถูตัว). 300. ๓๐๐. විසෙසකො තු තිලකො, ත්‍යූභො නිත්ථී ච චිත්තකං; චන්දනො නිත්ථියං ගන්ධ, සාරො මලයජො ප්‍යථ. วิเสสกะ, ติลกะ และจิตตกะ (รอยเจิมที่หน้าผาก) ทั้งหมดไม่เป็นอิตถีลิงค์. จันทนะ, คันธสาระ และมลยชะ (ไม้จันทน์) ไม่เป็นอิตถีลิงค์. 301. ๓๐๑. ගොසීසං තෙලපණ්ණිකං, පුමෙ වා හරිචන්දනං; තිලපණ්ණී තු පත්තඞ්ග, රඤ්ජනං රත්තචන්දනං. โกสีสะ, เตลปัณณิกะ และหริจันทนะ (ไม้จันทน์เหลือง) เป็นปุงลิงค์. ติละปัณณี, ปัตตังคะ, รัญชนะ และรัตตจันทนะ (ไม้จันทน์แดง). 302. ๓๐๒. කාළානුසාරී කාළියං, ලොහං ත්වා’ගරු චා’ගළු; කාළාගරුතු කාළෙ’ස්මිං, තුරුක්ඛොතු ච පිණ්ඩකො. กาฬานุสารี, กาฬิยะ, โลหะ, อครุ และอคฬุ (ไม้กฤษณา). กาฬากครุ คือกฤษณาดำ. ตุรุกขะ และปิณฑกะ (กำยาน). 303. ๓๐๓. කත්ථූරිකා මිගමදො, කුට්ඨං තු අජපාලකං; ලවඞ්ගං දෙවකුසුමං, කස්මීරජං තු කුඞ්කුමං. กัตถูริกา และมิคคทมะ (ชะมดเชียง). กุฏฐะ และอชปาลกะ (โกฐสอ). ลวังกะ และเทวกุสุมะ (กานพลู). กัสมียะชะ และกุงกุมะ (หญ้าฝรั่น). 304. ๓๐๔. යක්ඛධූපො සජ්ජුලසො, තක්කොලං තු ච කොලකං; කොසඵල මථො ජාති, කොසං ජාතිඵලං භවෙ. ยักขธูปะ และสัชชุละสะ (ยางไม้หอม/ชันย้อย). ตักโกละ และโกละกะ (พรรณไม้หอมชนิดหนึ่ง). โกสผละ, ชาติโกสะ และชาติผละ (ลูกจันทน์เทศ). 305. ๓๐๕. ඝනසාරො සිතබ්භො ච, කප්පූරං පුන්නපුංසකෙ; අලත්තකො යාවකො ච, ලාඛා ජතු නපුංසකෙ. ฆนสาระ, สิตัพภะ และกัปปูระ เป็นได้ทั้งปุงลิงค์และนปุงสกลิงค์ (การบูร). อลัตตกะ และยาวกะ (น้ำครั่ง). ลาขา และชตุ เป็นนปุงสกลิงค์ (ครั่ง). 306. ๓๐๖. සිරිවාසො තු සරල, ද්දවො’ ඤ්ජනං තු කජ්ජලං; වාසචුණ්ණං වාසයොගො, වණ්ණකං තු විලෙපනං. ยางสน (หรือน้ำมันสน), ยางไม้สน; ยาหยอดตา (หรืออัญชัน), เขม่า; ผงหอม, เครื่องปรุงของหอม; เครื่องประทินผิว, เครื่องลูบไล้. 307. ๓๐๗. ගන්ධමාල්‍යාදිසඞ්ඛාරො, යො තං වාසන මුච්චතෙ; මාලා මාල්‍යං පුප්ඵදාමෙ, භාවිතං වාසිතං තිසු. การปรุงเครื่องหอมและดอกไม้เป็นต้น เรียกว่า การอบร่ำ; พวงมาลัย, มาลัย, พวงดอกไม้; อบแล้ว, อบร่ำแล้ว (ใช้ได้ทั้ง ๓ ลิงค์). 308. ๓๐๘. උත්තංසො සෙඛරා’ වෙළා, මුද්ධමාල්‍යෙ වටංසකො; සෙය්‍යා ච සයනං සෙනං, පල්ලඞ්කො තු ච මඤ්චකො. เครื่องประดับศีรษะ, มาลัยสวมศีรษะ, มาลัยสวมศีรษะ, เครื่องประดับศีรษะ; ที่นอน, การนอน, ที่นอน; บัลลังก์, เตียง. 309. ๓๐๙. මඤ්චාධාරො පටිපාදො, මඤ්චඞ්ගෙ ත්වටනී ත්ථියං, ฐานรองเตียง, ขาเตียง; ส่วนประกอบของเตียง คือ กรอบเตียง (อฏนี - อิตถีลิงค์). 310. ๓๑๐. කුළීරපාදො ආහච්ච, පාදො චෙව මසාරකො; චත්තාරො බුන්දිකාබද්ධො, තිමෙ මඤ්චන්තරා සියුං. เตียงขาปู, เตียงมีขาเสียบเข้า (อาหัจจบาท), เตียงมีขาเจาะสลัก (มสารกะ), เตียงมีขาติดแน่น (พุนทิกาพัทธะ); เตียง ๔ ชนิดเหล่านี้ พึงทราบว่าเป็นประเภทของเตียง. 311. ๓๑๑. බිබ්බොහනං චො’ පධානං, පීඨිකා පීඨ මාසනං; කොච්ඡං තු භද්දපීඨෙ ථා, සන්දී පීඨන්තරෙ මතා. หมอน, หมอนหนุน; ตั่งเล็ก, ตั่ง, ที่นั่ง; ตั่งหวาย (หรือตั่งขนสัตว์), ตั่งมงคล; เก้าอี้มีพนัก (สันที) พึงทราบว่าเป็นตั่งอีกชนิดหนึ่ง. 312. ๓๑๒. මහන්තො [Pg.27] කොජවො දීඝ,ලොමකො ගොනකො මතො; උණ්ණාමයං ත්වත්ථරණං, චිත්තකං වානචිත්තකං. ผ้าขนสัตว์ผืนใหญ่ (โกชวะ), ผ้าขนสัตว์ที่มีขนยาว พึงทราบว่าชื่อ โกนกะ; เครื่องลาดที่ทำด้วยขนสัตว์, ผ้าลายวิจิตร, ผ้าลายวิจิตรที่ทอขึ้น. 313. ๓๑๓. ඝනපුප්ඵං පටලිකා, සෙතං තු පටිකා ප්‍යථ; ද්විදසෙකදසාන්‍යු’ ද්ද,ලොමි එකන්තලොමිනො. ผ้าปูลาดลายดอกไม้หนาแน่น (ปฏลิกา), ผ้าขาว (ปฏิกา); ส่วนผ้าที่มีขนสองด้าน (อุทธโลมี) และผ้าที่มีขนด้านเดียว (เอกันตโลมี). 314. ๓๑๔. තදෙව සොළසිත්ථීනං, නච්චයොග්ගඤ්හි කුත්තකං; සීහබ්‍යග්ඝාදිරූපෙහි, චිත්තං විකතිකා භවෙ. ผ้าปูลาดที่เหมาะแก่การฟ้อนรำของสตรี ๑๖ คน เรียกว่า กุตตกะ; ผ้าที่วิจิตรด้วยรูปสัตว์มีราชสีห์และเสือโคร่งเป็นต้น เรียกว่า วิกติกา. 315. ๓๑๕. කට්ටිස්සං කොසෙය්‍යං රතන, පරිසිබ්බිත මත්ථරණං කමා; කොසියකට්ටිස්සමයං, කොසියසුත්තෙන පකතඤ්ච. ผ้ากัฏฐิสสะ, ผ้าไหม, เครื่องลาดที่ปักด้วยรัตนะ ตามลำดับ; (คือ) ผ้าที่ทำด้วยไหมและกัฏฐิสสะ และผ้าที่ทำด้วยด้ายไหม. 316. ๓๑๖. දීපො පදීපො පජ්ජොතො, පුමෙ ත්වාදාස දප්පණා; ගෙණ්ඩුකො කණ්ඩුකො තාල, වණ්ටං තු බීජනීත්ථියං. ประทีป, ตะเกียง, แสงสว่าง; กระจกเงา, กระจก (ปุงลิงค์); ลูกคลี, ลูกบอล; พัดใบตาล, พัด (อิตถีลิงค์). 317. ๓๑๗. චඞ්කොටකො කරණ්ඩො ච, සමුග්ගො සම්පුටො භවෙ; ගාමධම්මො අසද්ධම්මො, බ්‍යවායො මෙථුනං රති. ตะกร้า, ตลับ, ผอบ, หีบ; กามธรรม (ธรรมของชาวบ้าน), อสัทธรรม, การร่วมเพศ, เมถุนธรรม, ความยินดี (ในกาม). 318. ๓๑๘. විවාහො පයමා පාණි, ග්ගහො පරිණයො ප්‍යථ; තිවග්ගො ධම්ම, කාම,ත්ථා, චතුවග්ගො සමොක්ඛකා. การวิวาห์, การแต่งงาน, การรับหมั้น (การรับมือ), การสมรส; ไตรวรรค คือ ธรรม กาม และอรรถ (ประโยชน์); จตุรวรรค คือ (ไตรวรรค) พร้อมด้วยโมกขะ. 319. ๓๑๙. ඛුජ්ජො ච ගණ්ඩුලො රස්ස, වාමනා තු ලකුණ්ඩකො; පඞ්ගුලො පීඨසප්පී ච, පඞ්ගු ඡින්නිරියාපථො. คนค่อม, คนหลังค่อม; คนแคระ, คนเตี้ย, คนเตี้ยม่อต้อ; คนง่อย, คนคลานด้วยตั่ง, คนเปลี้ย, ผู้มีอิริยาบถขาด. 320. ๓๒๐. පක්ඛො ඛඤ්ජො තු ඛොණ්ඩො ථ,මූගො සුඤ්ඤවචො භවෙ; කුණී හත්ථාදිවඞ්කො ච, වලිරො තු ච කෙකරො. คนง่อย, คนขาเป๋, คนขาพิการ; คนใบ้, ผู้ไม่มีวาจา; คนมือแป (หรือมือคด), ผู้มีมือเป็นต้นคดงอ; คนตาเหล่, คนตาเข. 321. ๓๒๑. නික්කෙසසීසො ඛල්ලාටො,මුණ්ඩො තු භණ්ඩු මුණ්ඩිකො; කාණො අක්ඛීන මෙකෙන,සුඤ්ඤො අන්ධො ද්වයෙන ථ. คนหัวล้าน, คนศีรษะล้าน; คนหัวโล้น, คนโกนหัว, คนหัวโล้น; คนตาบอดข้างเดียว (ด้วยนัยน์ตาข้างเดียว); คนตาบอด (ด้วยนัยน์ตาทั้งสองข้าง). 322. ๓๒๒. බධිරො සුතිහීනො ථ, ගිලානො බ්‍යාධිතා’තුරා; උම්මාදවති උම්මත්තො, ඛුජ්ජාදී වාච්චලිඞ්ගිකා. คนหูหนวก, ผู้เสื่อมจากการได้ยิน; คนป่วย, คนมีโรค, คนไข้; คนบ้า, คนวิกลจริต; คำว่า คนค่อม เป็นต้น เป็นคุณศัพท์ใช้ได้ทุกลิงค์. 323. ๓๒๓. ආතඞ්කො ආමයො බ්‍යාධි, ගදො රොගො රුජාපි ච; ගෙලඤ්ඤාකල්ල මාබාධො,සොසො තු ච ඛයො සියා. ความป่วยไข้, โรค, พยาธิ, โรค, โรค, ความเจ็บปวด; ความป่วยไข้, ความไม่สบาย, อาพาธ; โรคผอมแห้ง, ความเสื่อม. 324. ๓๒๔. පීනසො [Pg.28] නාසිකාරොගො,ඝානෙ සිඞ්ඝානිකා ස්සවො; ඤෙය්‍යං ත්ව’රු වණො නිත්ථී, ඵොටො තු පිළකා භවෙ. โรคหวัด (โรคจมูก), น้ำมูกที่ไหลจากจมูก; แผล, แผลเปื่อย (นปุงสกลิงค์); ตุ่มพอง, ฝี (หรือเม็ดตุ่ม). 325. ๓๒๕. පුබ්බො පූයො ථ රත්තාති, සාරො පක්ඛන්දිකා ප්‍යථ; අපමාරො අපස්මාරො, පාදඵොටො විපාදිකා. น้ำเหลือง, หนอง; โรคบิดตกเลือด, โรคท้องร่วง; โรคลมบ้าหมู, โรคลมบ้าหมู; โรคเท้าแตก, โรคเท้าแตก. 326. ๓๒๖. වුඩ්ඪිරොගො තු වාතණ්ඩං, සීපදං භාරපාදතා; කණ්ඩූ කණ්ඩූති කණ්ඩූයා, ඛජ්ජු කණ්ඩූවනං ප්‍යථ. โรคไส้เลื่อน, โรคอัณฑะบวม; โรคเท้าช้าง, ภาวะเท้าหนัก; อาการคัน, การคัน, การคัน, การคัน, การเกา. 327. ๓๒๗. පාමං විතච්ඡිකා කච්ඡු, සොථො තු සයථූ’දිතො; දුන්නාමකඤ්ච අරිසං, ඡද්දිකා වමථූ’දිතො. โรคหิด, โรคผื่นคัน, โรคคัน; โรคบวม, อาการบวม; โรคริดสีดวงทวาร, โรคริดสีดวงทวาร; การอาเจียน, การสำรอก. 328. ๓๒๘. දවථු පරිතාපො ථ, තිලකො තිලකාළකො; විසූචිකා ඉති මහා, විරෙකො ථ භගන්දලො. ความร้อนรุ่ม, ความเร่าร้อน; ไฝ, ปานดำ; อหิวาตกโรค, การถ่ายท้องอย่างรุนแรง; โรคฝีคัณฑสูตร. 329. ๓๒๙. මෙහො ජරො කාස සාසා, කුට්ඨං සූලාමයන්තරා; වුත්තො වෙජ්ජො භිසක්කො ච, රොගහාරී තිකිච්ඡකො. โรคเบาหวาน, ไข้, ไอ, หอบหืด, โรคเรื้อน, โรคปวดเสียด และโรคภายในอื่นๆ; หมอ, แพทย์, ผู้กำจัดโรค, ผู้รักษา. 330. ๓๓๐. සල්ලවෙජ්ජො සල්ලකත්තො, තිකිච්ඡා තු පතික්‍රියා; භෙසජ්ජ මගදො චෙව, භෙසජං මො’සධං ප්‍යථ. ศัลยแพทย์, หมอผ่าตัด; การรักษา, การแก้โรค; ยา, ยาแก้พิษ, ยา, โอสถ. 331. ๓๓๑. කුසලා නාමයා රොග්‍යං,අථ කල්ලො නිරාමයොති, ความสวัสดี, ความไม่มีโรค, ความไม่มีโรค; อนึ่ง ผู้แข็งแรง, ผู้ไม่มีโรค. නරවග්ගො නිට්ඨිතො. จบหมวดมนุษย์ (นรวรรค). 4. චතුබ්බණ්ණවග්ග ๔. หมวดวรรณะ ๔ (จตุพรรณวรรค). ඛත්තියවග්ග หมวดกษัตริย์ (ขัตติยวรรค). 332. ๓๓๒. කුලං වංසො ච සන්තානා, භිජනා ගොත්ත මන්වයො; ථියං සන්තත්‍ය ථො වණ්ණා, චත්තාරො ඛත්තියාදයො. ตระกูล, วงศ์, เชื้อสาย, ชาติกำเนิด, โคตร, วงศ์ตระกูล; การสืบสาย (สันตติ - อิตถีลิงค์); ส่วนวรรณะ ๔ มีกษัตริย์เป็นต้น. 333. ๓๓๓. කුලීනො සජ්ජනො සාධු,සභ්‍යො චාය්‍යො මහාකුලො; රාජා භූපති භූපාලො, පත්ථිවො ච නරාධිපො. ผู้มีตระกูล, สัตบุรุษ, ผู้ดี, ผู้ควรแก่สมาคม, ผู้ประเสริฐ, ผู้มีตระกูลใหญ่, พระราชา, เจ้าแผ่นดิน, ผู้รักษาแผ่นดิน, ผู้เป็นใหญ่ในแผ่นดิน, ผู้เป็นใหญ่ในนรชน. 334. ๓๓๔. භූනාථො [Pg.29] ජගතිපාලො, දිසම්පති ජනාධිපො; රට්ඨාධිපො නරදෙවො, භූමිපො භූභුජො ප්‍යථ. ผู้เป็นที่พึ่งแห่งแผ่นดิน, ผู้รักษาโลก, เจ้าทิศ, ผู้เป็นใหญ่ในหมู่ชน, ผู้เป็นใหญ่ในรัฐ, เทวดาในหมู่มนุษย์, ผู้รักษาแผ่นดิน, ผู้เสวยแผ่นดิน. 335. ๓๓๕. රාජඤ්ඤො ඛත්තියො ඛත්තං, මුද්ධාභිසිත්ත බාහුජා; සබ්බභුම්මො චක්කවත්තී, භූපොඤ්ඤො මණ්ඩලිස්සරො. กษัตริย์, กษัตริย์, กษัตริย์, ผู้ได้รับการมุรธาภิเษก, ผู้เกิดจากแขน, ผู้เป็นใหญ่ในแผ่นดินทั้งปวง, พระเจ้าจักรพรรดิ, ผู้รักษาแผ่นดินอื่น, ผู้เป็นใหญ่ในมณฑล. 336. ๓๓๖. පුමෙ ලිච්ඡවි වජ්ජී ච, සක්‍යො තු සාකියො ථ ච; භද්දකච්චානා රාහුල, මාතා බිම්බා යසොධරා. ลิจฉวี, วัชชี, ศากยะ, ศากยะ (ในเพศชาย), พระนางภัททกาจจานา, พระมารดาพระราหุล, พระนางพิมพา, พระนางยโสธรา. 337. ๓๓๗. කොටීනං හෙට්ඨිමන්තෙන, සතං යෙසං නිධානගං; කහාපණානං දිවස, වළඤ්ජො වීසතම්බණං. ชนเหล่าใดมีทรัพย์ที่เก็บไว้ไม่ต่ำกว่าร้อยโกฏิ และมีการใช้จ่ายกหาปณะวันละ ๒๐ อัมพณะ. 338. ๓๓๘. තෙ ඛත්තියමහාසාලා, සීති කොටිධනානි තු; නිධානගානි දිවස, වළඤ්ජො ච දසම්බණං. กษัตริย์มหาศาลเหล่านั้น มีทรัพย์ที่เก็บไว้ ๘๐ โกฏิ และมีการใช้จ่ายวันละ ๑๐ อัมพณะ. 339. ๓๓๙. යෙසං ද්විජමහාසාලා, තදුපඩ්ඪෙ නිධානගෙ; වළඤ්ජෙ ච ගහපති, මහාසාලා ධනෙ සියුං. พราหมณ์มหาศาลเหล่าใดมีทรัพย์ที่เก็บไว้และมีการใช้จ่ายครึ่งหนึ่งของกษัตริย์มหาศาลนั้น, คฤหบดีมหาศาลพึงมีทรัพย์ (เช่นนั้น). 340. ๓๔๐. මහාමත්තො පධානඤ්ච, මතිසජීවො මන්තිනී; සජීවො සචිවා, මච්චො, සෙනානී තු චමූපති. มหาอำมาตย์, ประธาน, ผู้มีชีวิตด้วยปัญญา, ที่ปรึกษา, ข้าราชการ, ข้าราชการ, อำมาตย์, เสนาบดี, เจ้าแห่งกองทัพ. 341. ๓๔๑. න්‍යාසාදීනං විවාදානං, අක්ඛදස්සො පදට්ඨරි; දොවාරිකො පතීහාරො, ද්වාරට්ඨො ද්වාරපාලකො. ผู้พิพากษาคดีความมีการฝากทรัพย์เป็นต้น, ผู้ตัดสินคดี, นายประตู, ผู้เฝ้าประตู, ผู้ยืนอยู่ที่ประตู, ผู้รักษาประตู. 342. ๓๔๒. අනීකට්ඨොති රාජූනං, අඞ්ගරක්ඛගණො මතො; කඤ්චුකී සොවිදල්ලො ච, අනුජීවී තු සෙවකො. หมู่ผู้รักษาพระองค์ของพระราชาทั้งหลาย เรียกว่า อนีกัฏฐะ, ผู้สวมเสื้อเกราะ, ผู้เฝ้าฝ่ายใน, ผู้ตามเลี้ยงชีพ, ผู้รับใช้. 343. ๓๔๓. අජ්ඣක්ඛො ධිකතො චෙව,හෙරඤ්ඤිකො තු නික්ඛිකො; සදෙසානන්තරො සත්තු, මිත්තොරාජා තතො පරං. ผู้ตรวจการ, ผู้ได้รับมอบหมาย, นายคลังเงิน, ผู้ดูแลเงิน, ศัตรูคือพระราชาผู้มีเขตแดนติดต่อกับประเทศของตน, ถัดจากนั้นคือพระราชาผู้เป็นมิตร. 344. ๓๔๔. අමිත්තො රිපු වෙරී ච, සපත්තා රාති සත්ව’රි; (සත්තු+අරි)පච්චත්ථිකො පරිපන්ථී, පටිපක්ඛා හිතාපරො. ผู้ไม่เป็นมิตร, ศัตรู, ผู้เป็นเวร, ปรปักษ์, ศัตรู, ศัตรู, ข้าศึก, ผู้ขัดขวาง, ฝ่ายตรงข้าม, ผู้มุ่งสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์. 345. ๓๔๕. පච්චාමිත්තො විපක්ඛො ච, පච්චනීක විරොධිනො; විද්දෙසී ච දිසො දිට්ඨො,ථා නුරොධො නුවත්තනං. ศัตรู, ฝ่ายตรงข้าม, ผู้เป็นปฏิปักษ์, ผู้ขัดแย้ง, ผู้เกลียดชัง, ศัตรู, การตามใจ, การประพฤติตาม. 346. ๓๔๖. මිත්තො නිත්ථී වයස්සො ච, සහායො සුහදො සඛා; සම්භත්තො දළ්හමිත්තො ථ, සන්දිට්ඨො දිට්ඨමත්තකො. มิตร (ไม่ใช่เพศหญิง), เพื่อนร่วมวัย, สหาย, ผู้มีใจดี, เพื่อน, มิตรที่คุ้นเคย, มิตรที่มั่นคง, ผู้ที่เคยเห็นกัน, ผู้ที่เห็นกันเพียงเท่านั้น. 347. ๓๔๗. චරො ච ගුළ්හපුරිසො, පථාවී පථිකො’ද්ධගූ; දූතො තු සන්දෙසහරො, ගණකො තු මුහුත්තිකො. สายลับ, บุรุษลับ, ผู้เดินทาง, นักเดินทาง, ผู้ไปทางไกล, ทูต, ผู้นำข่าวสาร, นักคำนวณ, โหร. 348. ๓๔๘. ලෙඛකො [Pg.30] ලිපිකාරො ච, වණ්ණො තු අක්ඛරො ප්‍යථ; භෙදො දණ්ඩො සාම දානා, න්‍යුපායා චතුරො ඉමෙ. ผู้เขียน, ผู้ทำอักษร, อักษร, อักษร, การทำให้แตกแยก, การลงโทษ, การประนีประนอม, การให้, อุบาย ๔ อย่างเหล่านี้. 349. ๓๔๙. උපජාපොතු භෙදො ච, දණ්ඩො තු සාහසං දමො; การยุยง, การแตกแยก, การลงโทษ, การกระทำที่ห้าวหาญ, การข่ม. 350. ๓๕๐. සාම්‍ය’ මච්චො සඛා කොසො, දුග්ගඤ්ච විජිතං බලං; රජ්ජඞ්ගානීති සත්තෙතෙ, සියුං පකතියො පිච. พระราชา, อำมาตย์, เพื่อน, คลัง, ป้อมปราการ, แว่นแคว้น, กำลัง, องค์แห่งรัฐ ๗ อย่างเหล่านี้ พึงเป็นมูลฐานด้วย. 351. ๓๕๑. පභාවු’ස්සාහ, මන්තානං, වසා තිස්සො හි සත්තියො; පභාවො දණ්ඩජො තෙජො,පතාපො තු ච කොසජො. กำลัง ๓ อย่าง คือ อำนาจ ความเพียร และปัญญา; อำนาจคือเดชที่เกิดจากการลงโทษ, ส่วนอานุภาพเกิดจากคลัง. 352. ๓๕๒. මන්තො ච මන්තනං සො තු, චතුක්කණ්ණො ද්විගොචරො; තිගොචරො තු ඡක්කණ්ණො, රහස්සං ගුය්හ මුච්චතෙ. มนต์และการปรึกษา, การปรึกษานั้นมี ๔ หู มีบุคคล ๒ รู้, ส่วนการปรึกษาที่มี ๖ หู มีบุคคล ๓ รู้, เรียกว่าความลับและสิ่งที่ควรปกปิด. 353. ๓๕๓. තීසු විවිත්ත විජන, ඡන්නා, රහො රහො බ්‍යයං; විස්සාසො තු ච විස්සම්භො,යුත්තං ත්වො’පායිකං තිසු. สงัด, ปราศจากคน, ปกปิด, ที่ลับ (ใน ๓ ลิงค์), การใช้จ่ายในที่ลับ, ความไว้วางใจ, ความสนิทสนม, เหมาะสม, มีอุบาย (ใน ๓ ลิงค์). 354. ๓๕๔. ඔවාදො චානුසිට්ඨිත්ථී, පුමවජ්ජෙ නුසාසනං; ආණා ච සාසනං ඤෙය්‍යං, උද්දානං තු ච බන්ධනං. โอวาท, คำสั่งสอน (เพศหญิง), การสั่งสอน (ยกเว้นเพศชาย), คำสั่ง, คำสอน, การรวบรวม, การผูก. 355. ๓๕๕. ආගු වුත්ත මපරාධො, කරො තු බලි මුච්චතෙ; පුණ්ණපත්තො තුට්ඨිදායො, උපදා තු ච පාභතං. ความผิด, ความผิด, ภาษี, เครื่องบรรณาการ, ของขวัญที่ให้ด้วยความยินดี, ของขวัญที่ให้ด้วยความยินดี, ของกำนัล, ของขวัญ. 356. ๓๕๖. තථො’පායන මුක්කොචො, පණ්ණාකාරො පහෙණකං; සුඞ්කං ත්වනිත්ථී ගුම්බාදි, දෙය්‍යෙ ථා’යො ධනාගමො. ของกำนัล, สินบน, ของกำนัล, ของฝาก, ภาษี (ไม่ใช่เพศหญิง) มีด่านเป็นต้นในสิ่งที่ควรให้, รายได้, การได้มาซึ่งทรัพย์. 357. ๓๕๗. ආතපත්තං තථා ඡත්තං, රඤ්ඤං තු හෙමමාසනං; සීහාසනං අථො වාළ, බීජනීත්ථී ච චාමරං. ร่มกันแดด, ฉัตร, อาสนะทองของพระราชา, สีหาสน์, พัดขนสัตว์ (เพศหญิง), จามร. 358. ๓๕๘. ඛග්ගො ච ඡත්ත මුණ්හීසං, පාදුකා වාලබීජනී; ඉමෙ කකුධභණ්ඩානි, භවන්ති පඤ්ච රාජුනං. พระแสงขรรค์, พระเศวตฉัตร, พระอุณหิส, ฉลองพระบาท, พัดวาลวิชนี, เหล่านี้เป็นเครื่องราชกกุธภัณฑ์ ๕ อย่างของพระราชา. 359. ๓๕๙. භද්දකුම්භො පුණ්ණකුම්භො, භිඞ්කාරො ජලදායකො; හත්ථි,ස්ස,රථ,පත්තී තු, සෙනා හි චතුරඞ්ගිනී. หม้อน้ำมงคล, หม้อน้ำเต็ม, ภิงคาร, ผู้ให้น้ำ, กองทัพมีองค์ ๔ คือ ช้าง ม้า รถ และพลเดินเท้า. 360. ๓๖๐. කුඤ්ජරො වාරණො හත්ථී, මාතඞ්ගො ද්විරදො ගජො; නාගො ද්විපො ඉභො දන්තී,යූථජෙට්ඨො තු යූථපො. กุญชร, วารณ, หัตถี, มาตังคะ, ทวิระทะ, คชะ, นาคะ, ทวิปะ, อิบภะ, ทันตี (ช้าง), หัวหน้าโขลง, ผู้รักษาโขลง. 361. ๓๖๑. කාළාවක [Pg.31] ගඞ්ගෙය්‍යා, පණ්ඩර තම්බා ච පිඞ්ගලො ගන්ධො; මඞ්ගල හෙමො’පොසථ,ඡද්දන්තා ගජකුලානි එතානි. กาฬาวกะ, คังไคย, ปัณฑระ, ตัมพะ, ปิงคละ, คันธะ, มงคล, เหมะ, อุโบสถ, ฉัททันต์, เหล่านี้เป็นตระกูลช้าง ๑๐ ตระกูล. 362. ๓๖๒. කලභො චෙව භිඞ්කොථ, පභින්නො මත්ත ගජ්ජිතා; හත්ථිඝටා තු ගජතා, හත්ථීනී තු කරෙණුකා. ลูกช้าง, ลูกช้าง, ช้างตกมัน, ช้างตกมัน, ช้างร้อง, โขลงช้าง, โขลงช้าง, ช้างพัง, ช้างพัง. 363. ๓๖๓. කුම්භො හත්ථිසිරොපිණ්ඩා, කණ්ණමූලං තු චූලිකා; ආසනං ඛන්ධදෙසම්හි, පුච්ඡමූලං තු මෙචකො. กุมภะ คือโหนกบนหัวช้าง, จูฬิกา คือโคนหู; อาสนะ คือบริเวณไหล่, เมจกะ คือโคนหาง. 364. ๓๖๔. ආලාන මාළ්හකො ථම්භො, නිත්ථීතු නිගළො’න්දුකො; සඞ්ඛලං තීස්වථො ගණ්ඩො,කටො දානං තු සො මදො. อาลานะ, มาฬหกะ และถัมภะ คือหลักผูกช้าง; นิคฬะ และอันทุกะ คือโซ่ตรวนหรือเครื่องผูกเท้า; สังขละ คือโซ่; คัณฑะ, กฏะ, ทานะ และมะทะ คือน้ำมันที่ไหลจากขมับช้าง (น้ำมันตกมัน). 365. ๓๖๕. සොණ්ඩො තු ද්වීසු හත්ථො ථ,කරග්ගං පොක්ඛරං භවෙ; මජ්ඣම්හි බන්ධනං කච්ඡා, කප්පනො තු කුථාදයො. โโสณฑะ และหัตถะ คือวงช้าง; กรัคคะ และปอกขระ คือปลายงวง; กัจฉา คือสายรัดกลางตัวช้าง; กัปปนะ คือเครื่องประดับช้าง มีผ้าคลุมช้างเป็นต้น. 366. ๓๖๖. ඔපවය්හො රාජවය්හො, සජ්ජිතො තු ච කප්පිතො; තොමරො නිත්ථියං පාදෙ, සියා විජ්ඣනකණ්ටකො. โอปะวายหะ และราชะวายหะ คือช้างทรงสำหรับพระราชา; สัชชิตะ และกัปปิตะ คือช้างที่ตกแต่งเตรียมพร้อมแล้ว; โตมระ คือหอกซัด; วิชฌะนะกัณฏะกะ คือเหล็กแหลมสำหรับแทงที่เท้า. 367. ๓๖๗. තුත්තං තු කණ්ණමූලම්හි, මත්ථකම්හි තු අඞ්කුසො; හත්ථාරොහො හත්ථිමෙණ්ඩො,හත්ථිපො හත්ථිගොපකො. ตุตตะ คือขอสับที่โคนหู, อังกุสะ คือขอสับที่หัว; หัตถารูหะ และหัตถิเมณฑะ คือควาญช้างหรือผู้ขี่ช้าง; หัตถิปะ และหัตถิโคปะกะ คือคนเลี้ยงช้างหรือผู้ดูแลช้าง. 368. ๓๖๘. ගාමණීයො තු මාතඞ්ග, හයාද්‍යාචරියො භවෙ; හයො තුරඞ්ගො තුරගො,වාහො අස්සො ච සින්ධවො. คามะณียะ คือช้างจ่าฝูง, มาตังคะ คือช้าง; หะยาทะยาจริยะ คือครูฝึกม้าเป็นต้น; หะยะ, ตุรังคะ, ตุระคะ, วาหะ, อัสสะ และสินธวะ คือม้า. 369. ๓๖๙. භෙදො අස්සතරො තස්සා,ජානියො තු කුලීනකො; සුඛවාහී විනීතො ථ,කිසොරො හයපොතකො. อัสสะตะระ คือม้าอัสดร (ลูกผสม); ชานียะ และกุลีนกะ คือม้าอาชาไนยหรือม้าตระกูลสูง; สุขะวาหี และวินีตะ คือม้าที่ฝึกดีแล้วขี่สบาย; กิโสระ และหะยะโปตะกะ คือลูกม้า. 370. ๓๗๐. ඝොටකො තු ඛළුඞ්කො ථ, ජවනො ච ජවාධිකො; මුඛාධානං ඛලීනො වා, කසා ත්ව ස්සාභිතාළිනී. โฆฏะกะ และขะฬุงกะ คือม้าพยศหรือม้าเลว; ชะวะนะ และชะวาธิกะ คือม้าเร็ว; มุขาธานะ และขะลีนะ คือบังเหียนหรือเหล็กปากม้า; กะสา คือแส้สำหรับตีม้า. 371. ๓๗๑. කුසා තු නාසරජ්ජුම්හි, වළවා’ස්සා ඛුරො සඵං; පුච්ඡ මනිත්ථී නඞ්ගුට්ඨං, වාලහත්ථො ච වාලධි. กุสา คือเชือกสนตะพายม้า; วะฬะวา คือม้าตัวเมีย; ขุระ และสะผะ คือกีบม้า; ปุจฉะ, นังคุฏฐะ, วาละหัตถะ และวาละธิ คือหางม้า. 372. ๓๗๒. සන්දනො [Pg.32] ච රථො ඵුස්ස, රථො තු නරණාය සො; චම්මාවුතො ච වෙයග්ඝො,දෙප්පො බ්‍යග්ඝස්ස දීපිනො. สันทนะ และระถะ คือรถ; ผุสสะระถะ คือรถมงคลสำหรับพระราชา; เวยยัคฆะ คือรถที่หุ้มด้วยหนังเสือโคร่ง; เทปปะ คือรถที่หุ้มด้วยหนังเสือดาว. 373. ๓๗๓. සිවිකා යාප්‍යයානඤ්චා, නිත්ථී තු සකටො ප්‍ය’නං ; චක්කං රථඞ්ග මාඛ්‍යාතං, තස්සන්තො නෙමි නාරියං. สิวิกา และยาปะยะยานะ คือวอหรือเสลี่ยง; สะกะฏะ และอะนะ คือเกวียน; จักกะ และระถังคะ คือล้อรถ; เนมิ คือขอบล้อ. 374. ๓๗๔. තම්මජ්ඣෙ පිණ්ඩිකා නාභි, කුබ්බරො තු යුගන්ධරො; අක්ඛග්ගකීලෙ ආණීත්ථී, වරුථො රථගුත්‍ය’ථ. ปิณฑิกา และนาภิ คือดุมล้อ; กุพพะระ คืองอนรถ; ยุคันธะระ คือแอก; อาณิ คือสลักเพลา; วะรูถะ คือเกราะป้องกันรถ. 375. ๓๗๕. ධුරො මුඛෙ රථස්සඞ්ගා, ත්ව ක්ඛො පක්ඛරආදයො; යානඤ්ච වාහනං යොග්ගං, සබ්බහත්ථ්‍යාදිවාහනෙ. ธุระ คือส่วนหน้าของรถ; อักขะ คือเพลา; ปักขะระ คือเครื่องประดับรถ; ยานะ, วาหะนะ และโยคคะ คือยานพาหนะสำหรับช้างเป็นต้นทั้งหมด. 376. ๓๗๖. රථචාරී තු සූතො ච, පාජිතා චෙව සාරථී; රථාරොහො ච රථිකො,රථී යොධො තු යො භටො. ระถะจารี, สูตะ, ปาชิตา และสารถี คือสารถีหรือคนขับรถ; ระถารูหะ, ระถิกะ และระถี คือพลรถหรือผู้ขี่รถ; โยธะ และภะฏะ คือนักรบหรือทหาร. 377. ๓๗๗. පදාති පත්තී තු පුමෙ, පදගො පදිකො මතො; සන්නාහො කඞ්කටො වම්මං, කවචො වා උරච්ඡදො. ปะทาติ, ปัตติ, ปะทะคะ และปะทิกะ คือพลเดินเท้าหรือทหารราบ; สันนาหะ, กังกะฏะ, วัมมะ, กะวะจะ และอุรัจฉะทะ คือเสื้อเกราะ. 378. ๓๗๘. ජාලිකා ථ ච සන්නද්ධො, සජ්ජො ච වම්මිකො භවෙ; ආමුක්කො පටිමුක්කො ථ, පුරෙචාරී පුරෙචරො. ชาลิกา คือเกราะตาข่าย; สันนัทธะ, สัชชะ และวัมมิกะ คือผู้สวมเกราะหรือผู้เตรียมพร้อม; อามุกกะ และปะฏิมุกกะ คือผู้สวมใส่เกราะแล้ว; ปุเรจารี และปุเรจะระ คือผู้เดินหน้าหรือผู้นำหน้า. 379. ๓๗๙. පුබ්බඞ්ගමො පුරෙගාමී, මන්දගාමී තු මන්ථරො; ජවනො තුරිතො වෙගී, ජෙතබ්බං ජෙය්‍ය මුච්චතෙ. ปุพพังคะมะ และปุเรคามี คือผู้ไปก่อน; มันทะคามี และมันถะระ คือผู้เดินช้า; ชะวะนะ, ตุริตะ และเวคี คือผู้เร็วหรือผู้รีบเร่ง; เชตัพพะ และไชยยะ คือสิ่งที่พึงชนะ. 380. ๓๘๐. සූර වීරා තු වික්කන්තො, සහායො නුචරො සමා; සන්නද්ධප්පභුතී තීසු, පාථෙය්‍යං තු ච සම්බලං. สูระ, วีระ และวิกกันตะ คือผู้กล้าหาญ; สหายะ และอะนุจะระ คือสหายหรือผู้ติดตาม; สันนัทธะเป็นต้น เป็นได้ ๓ ลิงค์; ปาเถยยะ และสัมพะละ คือเสบียงเดินทาง. 381. ๓๘๑. වාහිනී ධජිනී සෙනා, චමූ චක්කං බලං තථා; අනීකො වා ථ වින්‍යාසො,බ්‍යූහො සෙනාය කථ්‍යතෙ. วาหินี, ธะชินี, เสนา, จะมู, จักกะ, พะละ และอะนีกะ คือกองทัพ; วินยาสะ และพยูหะ คือการจัดกระบวนทัพ. 382. ๓๘๒. හත්ථී ද්වාදසපොසො,ති,පුරිසො තුරගො, රථො; චතුපොසොති එතෙන, ලක්ඛණෙනා ධමන්තතො. ช้างมีกำลังเท่ากับคน ๑๒ คน; คน, ม้า และรถ มีกำลังเท่ากับคน ๔ คน ด้วยลักษณะนี้เป็นอย่างต่ำ. 383. ๓๘๓. හත්ථානීකං හයානීකං, රථානීකං තයො තයො; ගජාදයො සසත්ථා තු, පත්තානීකං චතුජ්ජනා. กองทัพช้าง, กองทัพม้า และกองทัพรถ มีอย่างละ ๓ (ช้าง ม้า หรือรถ พร้อมอาวุธ); กองทัพพลเดินเท้า มี ๔ คน. 384. ๓๘๔. සට්ඨිවංසකලාපෙසු, [Pg.33] පච්චෙකං සට්ඨිදණ්ඩිසු; ධූලීකතෙසු සෙනාය, යන්තියා ක්ඛොභනී ත්ථියං. ในกลุ่มไม้ไผ่ ๖๐ กอ, ในไม้เท้า ๖๐ อันแต่ละอัน; เมื่อกองทัพเดินไปทำให้เป็นธุลีฟุ้งไป เรียกว่า อักโขภินี. 385. ๓๘๕. සම්පත්ති සම්පදා ලක්ඛී, සිරී විපත්ති ආපදා; අථා වුධඤ්ච හෙති’ත්ථී, සත්ථං පහරණං භවෙ. สัมปัตติ, สัมปะทา, ลักขี และสิริ คือความสำเร็จหรือโชคลาภ; วิปัตติ และอาปะทา คือความวิบัติหรือภัยพิบัติ; อาวุธะ, เหติ, สัตถะ และปะหะระณะ คืออาวุธหรือเครื่องประหาร. 386. ๓๘๖. මුත්තාමුත්ත මමුත්තඤ්ච, පාණිතො මුත්තමෙව ච; යන්තමුත්තන්ති සකලං, ආයුධං තං චතුබ්බිධං. อาวุธมี ๔ ชนิด คือ ๑. มุตตามุตตะ (อาวุธที่ทั้งขว้างและไม่ขว้าง) ๒. อะมุตตะ (อาวุธที่ไม่ขว้าง) ๓. ปาณิมุตตะ (อาวุธที่ขว้างด้วยมือ) ๔. ยันตะมุตตะ (อาวุธที่ขว้างด้วยเครื่องจักร). 387. ๓๘๗. මුත්තාමුත්තඤ්ච යට්ඨ්‍යාදි, අමුත්තං ඡුරිකාදිකං; පාණිමුත්තං තු සත්‍යාදි, යන්තමුත්තං සරාදිකං. มุตตามุตตะ คืออาวุธที่ทั้งขว้างและไม่ขว้างมีไม้เท้าเป็นต้น; อะมุตตะ คืออาวุธที่ไม่ขว้างมีมีดสั้นเป็นต้น; ปาณิมุตตะ คืออาวุธที่ขว้างด้วยมือมีหอกเป็นต้น; ยันตะมุตตะ คืออาวุธที่ขว้างด้วยเครื่องจักรมีลูกศรเป็นต้น. 388. ๓๘๘. ඉස්සාසො ධනු කොදණ්ඩං, චාපො නිත්ථී සරාසනං; අථො ගුණො ජියා ජ්‍යා ථ,සරො පත්ති ච සායකො. อิสสาสะ, ธะนุ, โกทัณฑะ, จาปะ และสะราสะนะ คือคันธนู; คุณะ, ชิยา และชยา คือสายธนู; สะระ, ปัตติ และสายะกะ คือลูกศร. 389. ๓๘๙. වාණො කණ්ඩ මුසු ද්වීසු, ඛුරප්පො තෙජනා’සනං; තූණීත්ථියං කලාපො ච, තූණො තූණීර වාණධි. วาณะ, กัณฑะ และอุสุ คือลูกศร; ขุรัปปะ คือลูกศรปลายแบน; เตชนะ และอะสะนะ คือลูกศร; ตูณี, กะลาปะ, ตูณะ, ตูณีระ และวาณะธิ คือแล่งหรือกระบอกใส่ลูกศร. 390. ๓๙๐. පක්ඛො තු වාජො දිද්ධො තු, විසප්පිතො සරො භවෙ; ලක්ඛං වෙජ්ඣං සරබ්‍යඤ්ච, සරාභ්‍යාසො තු’පාසනං. ปักขะ และวาชะ คือปีกหรือขนที่โคนลูกศร; ทิทธะ และวิสัปปิตะ คือลูกศรอาบยาพิษ; ลักขะ, เวชฌะ และสะระพะยะ คือเป้า; อุปาสะนะ คือการฝึกยิงธนู. 391. ๓๙๑. මණ්ඩලග්ගො තු නෙත්තිංසො, අසි ඛග්ගො ච සායකො; කොසිත්ථී තබ්බිධානෙ ථො, ථරු ඛග්ගාදිමුට්ඨියං. มัณฑะลัคคะ, เนตติงสะ, อะสิ, ขัคคะ และสายะกะ คือดาบ; โกสิ คือฝักดาบ; ถะรุ คือด้ามดาบหรือด้ามอาวุธมีดาบเป็นต้น. 392. ๓๙๒. ඛෙටකං ඵලකං චම්මං, ඉල්ලී තු කරපාලිකා; ඡුරිකා සත්‍ය’සිපුත්තී, ලගුළො තු ච මුග්ගරො. เขฏะกะ, ผะละกะ และจัมมะ คือโล่หรือดั้ง; อิลลี และกะระปาลิกา คือดาบสั้นหรือโล่เล็ก; ชุริกา, สัตติ และอะสิปุตตี คือมีดสั้น; ละคุฬะ และมุคคะระ คือกระบองหรือค้อน. 393. ๓๙๓. සල්ලො නිත්ථි සඞ්කු පුමෙ, වාසී තු තච්ඡනීත්ථියං; කුඨාරී ත්ථීඵරසුසො, ටඞ්කො පාසාණදාරණො. สัลละ (ไม่เป็นเพศหญิง) และสังกุเป็นเพศชาย หมายถึง หลาวหรือเหล็กแหลม. วาสีเป็นเพศหญิง หมายถึง สิ่วสำหรับถาก. กุฐารีเป็นเพศหญิง และผรสุ หมายถึง ขวาน. ฏังกะ หมายถึง สิ่วสำหรับเจาะหิน. 394. ๓๙๔. කණයො භින්දිවාළො ච, චක්කං කුන්තො ගදා තථා; සත්‍යා’දී සත්ථභෙදා ථ,කොණො’ස්සො කොටි නාරියං. กณยะ, ภินทิวาฬะ, จักร, กุนตะ, คทา และสัตติ เป็นต้น เป็นประเภทของศัสตรา. โกณะ, อัสสะ และโกฏิ (เป็นเพศหญิง) หมายถึง มุม. 395. ๓๙๕. නිය්‍යානං ගමනං යාත්‍රා, පට්ඨානඤ්ච ගමො ගති; චුණ්ණො පංසු රජො චෙව, ධූලී’ත්ථී රෙණු ච ද්විසු. นิยยานะ, คมนะ, ยาตรา, ปัฏฐานะ, คมะ และคติ หมายถึง การไป. จุณณะ, ปังสุ และรชะ หมายถึง ผง. ธูลีเป็นเพศหญิง และเรณุเป็นได้สองเพศ หมายถึง ฝุ่น. 396. ๓๙๖. මාගධො [Pg.34] මධුකො වුත්තො, වන්දී තු ථුතිපාඨකො; වෙතාළිකො බොධකරො,චක්කිකො තු ච ඝණ්ටිකො. มาคธะ, มธุกะ, วันที และถุติปาฐกะ หมายถึง ผู้กล่าวคำสรรเสริญ. เวตาฬิกะและโพธกร หมายถึง ผู้ปลุกให้ตื่น. จักกิกะและฆัณฏิกะ หมายถึง ผู้ตีระฆัง. 397. ๓๙๗. කෙතු ධජො පටාකා ච, කදලී කෙතනං ප්‍යථ; යො’හංකාරො’ඤ්ඤමඤ්ඤස්ස, සා’ හමහමිකා භවෙ. เกตุ, ธชะ, ปฏากา, กทลี และเกตนะ หมายถึง ธง. การอวดอ้างว่า 'ฉัน, ฉัน' ต่อกันและกัน เรียกว่า อหะมะหะมิกา. 398. ๓๙๘. බලං ථාමො සහං සත්ති, වික්කමො ත්වතිසූරතා; රණෙ ජිතස්ස යං පානං, ජයපානන්ති තං මතං. พละ, ถามะ, สหะ และสัตติ หมายถึง กำลัง. วิกกมะและความอติสูรภาพ หมายถึง ความกล้าหาญยิ่ง. การดื่มของผู้ชนะในสงคราม เรียกว่า ชยปานะ. 399. ๓๙๙. සඞ්ගාමො සම්පහාරො චා, නිත්ථියං සමරං රණං; ආජිත්ථී ආහවො යුද්ධ, මායොධනඤ්ච සංයුගං. สังคามะและสัมปหาระ (เป็นเพศชาย), สมระและรณะเป็นเพศกลาง. อาชิเป็นเพศหญิง, อาหะวะ, ยุทธะ, อายุทธนะ และสังยุกะ หมายถึง สงคราม. 400. ๔๐๐. භණ්ඩනං තු විවාදො ච, විග්ගහො කලහ මෙධගා; මුච්ඡා මොහො ථ පසය්හො,බලක්කාරො හඨො භවෙ. ภัณฑนะ, วิวาทะ, วิคคหะ, กลหะ และเมธคะ หมายถึง การทะเลาะวิวาท. มุจฉาและโมหะ หมายถึง ความสลบและความหลง. ปสยหะ, พลักการะ และหฐะ หมายถึง การบังคับ. 401. ๔๐๑. උප්පාදො භූතවිකති, යා සුභාසුභසූචිකා; ඊති ත්විත්ථී අජඤ්ඤඤ්ච, උපසග්ගො උපද්දවො. อุปปาตะ หมายถึง ความผิดปกติของธรรมชาติที่เป็นเครื่องบ่งบอกถึงลางดีหรือลางร้าย. อีติ (เป็นเพศหญิง), อชัญญะ, อุปสัคคะ และอุปัททวะ หมายถึง ภัยพิบัติ. 402. ๔๐๒. නිබ්බුද්ධං මල්ලයුද්ධම්හි, ජයො තු විජයො භවෙ; පරාජයො රණෙ භඞ්ගො, පලායන මපක්කමො. นิพพุทธะ หมายถึง การต่อสู้ด้วยมือ (มวยปล้ำ). ชยะและวิชยะ หมายถึง ชัยชนะ. ปราชัย, ภังคะในสงคราม, ปลายนะ และอปักกมะ หมายถึง การหนี. 403. ๔๐๓. මාරණං හනනං ඝාතො, නාසනඤ්ච නිසූදනං; හිංසනං සරණං හිංසා, වධො සසන ඝාතනං. มารณะ, หนนะ, ฆาตะ, นาสนะ, นิสูทนะ, หิงสนะ, สรณะ, หิงสา, วธะ, สาสนะ และฆาตนะ หมายถึง การฆ่า. 404. ๔๐๔. මරණං කාලකිරියා, පලයො මච්චු අච්චයො; නිධනො නිත්ථියං නාසො, කාලො’න්තො චවනං භවෙ. มรณะ, กาลกิริยา, ปลัยยะ, มัจจุ และอัจจโย หมายถึง ความตาย. นิธนะเป็นเพศกลาง, นาสะ, กาละ, อันตะ และจวนะ หมายถึง ความตาย. 405. ๔๐๕. තීසු පෙතො පරෙතො ච,මතො ථ චිතකො චිතො; ආළහනං සුසානඤ්චා, නිත්ථියං කුණපො ඡවො. เปตะ, ปเรตะ และมะตะ เป็นได้สามเพศ หมายถึง ผู้ตาย. จิตกะและจิตะ หมายถึง กองฟืนสำหรับเผาศพ. อาฬหนะและสุสานะเป็นเพศกลาง. กุณปะและฉวะ หมายถึง ซากศพ. 406. ๔๐๖. කබන්ධො නිත්ථියං දෙහො, සිරොසුඤ්ඤො සහක්‍රියො; අථ සිවථිකා වුත්තා, සුසානස්මිඤ්හි ආමකෙ. กพันธะเป็นเพศกลาง หมายถึง ร่างกายที่ไม่มีศีรษะแต่ยังเคลื่อนไหวได้. สิวถิกา หมายถึง ป่าช้าที่ยังไม่เผาศพ. 407. ๔๐๗. වන්දීත්ථියං කරමරො, පාණො ත්ව’සු පකාසිතො; කාරා තු බන්ධනාගාරං, කාරණා තු ච යාතනා. วันที (เป็นเพศหญิง) และกรมระ หมายถึง นักโทษหรือเชลย. ปาณะและอสุ หมายถึง ลมหายใจ. การา หมายถึง เรือนจำ. การณาและยาตนา หมายถึง การทรมาน. ඉති ඛත්තියවග්ගො. จบวรรคว่าด้วยกษัตริย์. 408. ๔๐๘. බ්‍රහ්මබන්ධු [Pg.35] ද්විජො විප්පො, බ්‍රහ්මා භොවාදී බ්‍රාහ්මණො; සොත්තියො ඡන්දසො සො ථ,සිස්ස’ න්තෙවාසිනො පුමෙ. พรหมพันธุ, ทวิชะ, วิปปะ, พรหมะ, โภวาที และพราหมณะ หมายถึง พราหมณ์. โสตติยะและฉันทโส หมายถึง ผู้รู้พระเวท. สิสสะและอันเตวาสีเป็นเพศชาย หมายถึง ศิษย์. 409. ๔๐๙. බ්‍රහ්මචාරී ගහට්ඨො ච, වනප්පත්ථො ච භික්ඛුති; භවන්ති චත්තාරො එතෙ, අස්සමා පුන්නපුංසකෙ. พรหมจารี, คหัฏฐะ, วนปัตถะ และภิกขุ เหล่านี้เป็นอาศรมสี่อย่าง (อาศรมเป็นได้ทั้งเพศชายและเพศกลาง). 410. ๔๑๐. චරන්තා සහ සීලාදී, සබ්‍රහ්මචාරිනො මිථු; උපජ්ඣායො උපජ්ඣා ථා, චරියො නිස්සයදාදිකො. ผู้ประพฤติร่วมกันในศีลเป็นต้น เรียกว่า สพรหมจารี. อุปัชฌายะและอุปัชฌา หมายถึง อุปัชฌาย์. อาจริยะ หมายถึง ผู้ให้นิสสัยเป็นต้น. 411. ๔๑๑. උපනීයා ථවා පුබ්බං, වෙද මජ්ඣාපයෙ ද්විජො; යො සඞ්ගං සරහස්සඤ්චා, චරියො බ්‍රාහ්මණෙසු සො. พราหมณ์ผู้ที่นำไป หรือผู้ที่สอนพระเวทพร้อมด้วยองค์ประกอบและเคล็ดลับต่างๆ ในเบื้องต้น, ท่านผู้นั้นเรียกว่า อาจริยะในหมู่พราหมณ์. 412. ๔๑๒. පාරම්පරිය මෙතිහ්‍යං, උපදෙසො තථෙ’තිහා; යාගො තු කතු යඤ්ඤො ථ, වෙදීත්ථී භූ පරික්ඛතා. ปารัมปริยะ, เอติหยะ, อุปเทสะ และเอติหา หมายถึง คำสอนที่สืบๆ กันมา. ยาคะ, กตุ และยัญญะ หมายถึง การบูชายัญ. เวทีเป็นเพศหญิง หมายถึง พื้นที่ที่ตกแต่งไว้. 413. ๔๑๓. අස්සමෙධො ච පුරිස, මෙධො චෙව නිරග්ගළො; සම්මාපාසො වාජපෙය්‍ය, මිති යාගා මහා ඉමෙ. อัสสเมธะ, ปุริสเมธะ, นิรคคฬะ, สัมมาปาสะ และวาชเปยยะ เหล่านี้เป็นมหายัญ. 414. ๔๑๔. ඉත්විජො යාජකො චාථ,සභ්‍යො සාමාජිකො ප්‍යථ; පරිසා සභා සමජ්ජා ච, තථා සමිති සංසදො. ริตวิชะและยาชกะ หมายถึง ผู้ประกอบพิธีบูชายัญ. สัพภะและสามาชิกะ หมายถึง ผู้ร่วมประชุม. ปริสา, สภา, สมาชา, สมิติ และสังสทะ หมายถึง ที่ประชุม. 415. ๔๑๕. චතස්සො පරිසා භික්ඛු, භික්ඛුනී ච උපාසකා; උපාසිකායොති ඉමා, ථවා ට්ඨ පරිසා සියුං. บริษัทสี่ คือ ภิกษุ, ภิกษุณี, อุบาสก และอุบาสิกา. หรืออาจเป็นบริษัทแปด. 416. ๔๑๖. තාවතිංස,ද්විජ,ක්ඛත්ත,මාර,ග්ගහපතිස්ස ච; සමණානං වසා චාතු, මහාරාජික, බ්‍රහ්මුනං. บริษัทของเทวดาชั้นดาวดึงส์, พราหมณ์, กษัตริย์, มาร, คฤหบดี, สมณะ, ท้าวมหาราชทั้งสี่ และพรหม. 417. ๔๑๗. ගායත්තිප්පමුඛං ඡන්දං, චතුවීස’ක්ඛරං තු යං; වෙදාන මාදිභූතං සා, සාවිත්තී තිපදං සියා. ฉันท์ที่มีคายตรีเป็นประธาน มี ๒๔ อักษร ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของพระเวท, นั่นคือ สาวิตรี มีสามบท. 418. ๔๑๘. හබ්‍යපාකෙ චරු මතො, සුජා තු හොමදබ්බියං; පරමන්නං තු පායාසො, හබ්‍යං තු හවි කථ්‍යතෙ. จรู หมายถึง ข้าวสุกสำหรับบูชายัญ. สุชา หมายถึง ทัพพีตักเครื่องบูชา. ปรมันนะและปายาสะ หมายถึง ข้าวปายาส. หัพยะและหวิ หมายถึง เครื่องบูชา. 419. ๔๑๙. යූපො ථූණායං නිම්මන්ත්‍ය, දාරුම්හි ත්ව’රණී ද්විසු; ගාහප්පච්චා’හවනීයො, දක්ඛිණග්ගි තයො’ ග්ගයො. ยูปะ หมายถึง เสาหลัก. อรณีเป็นได้สองเพศ หมายถึง ไม้สีไฟ. คาหปัตยะ, อาหวนียะ และทักขิณาคคิ เหล่านี้เป็นไฟสามกอง. 420. ๔๒๐. චාගො විස්සජ්ජනං දානං, වොස්සග්ගො චාපදෙසනං; විස්සාණනං විතරණං, විහායිතා පවජ්ජනං. จาคะ, วิสสัชชนะ, ทานะ, วอสสัคคะ, อปเทสนะ, วิสสานนะ, วิตระณะ, วิหายิตา และปวัชชนะ หมายถึง การสละ. 421. ๔๒๑. පඤ්ච [Pg.36] මහාපරිච්චාගො, වුත්තො සෙට්ඨ, ධනස්ස ච; වසෙන පුත්ත දාරානං, රජ්ජස්ස’ ඞ්ගාන මෙව ච. มหาบริจาคห้าอย่าง กล่าวไว้ว่า เป็นการสละทรัพย์อันประเสริฐ, บุตร, ภรรยา, ราชสมบัติ และอวัยวะ. 422. ๔๒๒. අන්නං පානං ඝරං වත්ථං, යානං මාලා විලෙපනං; ගන්ධො සෙය්‍යා පදීපෙය්‍යං, දානවත්ථූ සියුං දස. อาหาร เครื่องดื่ม ที่อยู่อาศัย เครื่องนุ่งห่ม ยานพาหนะ พวงมาลัย เครื่องลูบไล้ ของหอม ที่นอน เครื่องประทีป วัตถุทานมี ๑๐ อย่างเหล่านี้. 423. ๔๒๓. මතත්ථං තදහෙ දානං, තීස්වෙත මුද්ධදෙහිකං; පිතුදානං තු නිවාපො, සද්ධං තු තංව සාත්ථතො. ทานที่ให้เพื่อผู้ตายในวันนั้น ใน ๓ อย่างนี้เรียกว่า อุทธเทหิกะ ส่วนทานที่ให้แก่บิดา (บรรพบุรุษ) เรียกว่า นิวาปะ และทานนั้นนั่นเองตามเนื้อความเรียกว่า สัทธะ. 424. ๔๒๔. පුමෙ අතිථි ආගන්තු, පාහුනා වෙසිකා ප්‍යථ; අඤ්ඤත්ථ ගන්තු මිච්ඡන්තො, ගමිකො ථා ග්ඝ මග්ඝියං. คำว่า อติถิ, อาคันตุ, ปาหุนะ และเวสิกะ เป็นชื่อเรียกแขก (ในเพศชาย) ส่วนผู้ที่ปรารถนาจะไปที่อื่น เรียกว่า คามิกะ และ (ของรับรองแขก) เรียกว่า อัคฆะ และอัคฆิยะ. 425. ๔๒๕. පජ්ජං පාදොදකාදො ථ, සත්තා’ගන්ත්වාදයො තිසු; අපචිත්‍ය’ච්චනා පූජා, පහාරො බලි මානනා. ปัจจะ คือน้ำล้างเท้าเป็นต้น (คำว่า อติถิ เป็นต้น) ใช้แก่สัตว์ทั้งหลายมีอาคันตุกะเป็นต้นใน ๓ เพศ ส่วนคำว่า อปจิติ, อัจจนา, ปูชา, ปหาโร, พลี และมานานา (หมายถึงการบูชา). 426. ๔๒๖. නමස්සා තු නමක්කාරො, වන්දනා චාභිවාදනං; පත්ථනා පණිධානඤ්ච, පුරිසෙ පණිධීරිතො. คำว่า นมัสสา, นมักการะ, วันทนา และอภิวาทนะ (หมายถึงการไหว้) ส่วนคำว่า ปัตถนา, ปณิธานะ และปณิธิ (หมายถึงความปรารถนา) โดยคำว่า ปณิธิ เป็นเพศชาย. 427. ๔๒๗. අජ්ඣෙසනා තු සක්කාර, පුබ්බඞ්ගමනියොජනං; อัชเฌสนา คือการนิมนต์ที่มีสักการะเป็นเบื้องหน้า. 428. ๔๒๘. පරියෙසනා න්වෙසනා, පරියෙට්ඨි ගවෙසනා; උපාසනං තු සුස්සූසා, සා පාරිචරියා භවෙ. คำว่า ปริเยสนา, อนเวสนา, ปริเยฏฐิ และคเวสนา (หมายถึงการแสวงหา) ส่วนคำว่า อุปาสนา, สุสสูสา และปาริจริยา (หมายถึงการปรนนิบัติรับใช้). 429. ๔๒๙. මොන මභාසනං තුණ්හී, භාවො ථ පටිපාටි සා; අනුක්කමො පරියායො, අනුපුබ්බ්‍ය’පුමෙ කමො. คำว่า โมนะ, อภาสนะ และตุณหีภาวะ (หมายถึงการนิ่ง) ส่วนคำว่า ปฏิปาฏิ, อนุกกมะ, ปริยายะ, อนุปุพพี และกมะ (หมายถึงลำดับ) โดยคำว่า กมะ เป็นเพศชาย. 430. ๔๓๐. තපො ච සංයමො සීලං, නියමො තු වතඤ්ච වා; වීතික්කමො’ ජ්ඣචාරො ථ, විවෙකො පුථුගත්තතා. คำว่า ตบะ, สังยมะ, ศีล, นิยามะ และวัตะ (หมายถึงศีลวัตร) ส่วนคำว่า วีติกกมะ และอัชฌาจาระ (หมายถึงการล่วงละเมิด) และคำว่า วิเวกะ และปุถุคัตตตา (หมายถึงความสงัด). 431. ๔๓๑. ඛුද්දානුඛුද්දකං ආභි, සමාචාරික මුච්චතෙ; ආදිබ්‍රහ්මචරියං තු, තදඤ්ඤං සීල මීරිතං. ศีลข้อเล็กน้อยเรียกว่า อภิสมาจาริกะ ส่วนศีลที่นอกเหนือจากนั้นเรียกว่า อาทิพรหมจรรย์. 432. ๔๓๒. යො පාපෙහි උපාවත්තො, වාසො සද්ධිං ගුණෙහි සො; උපවාසොති විඤ්ඤෙය්‍යො, සබ්බභොගවිවජ්ජිතො. การอยู่ร่วมกับคุณธรรมโดยงดเว้นจากบาปและเว้นจากกามโภคะทั้งปวง พึงทราบว่าคือ อุปวาส (อุโบสถ). 433. ๔๓๓. තපස්සී භික්ඛු සමණො, පබ්බජිතො තපොධනො; වාචංයමො තු මුනි ච, තාපසො තු ඉසී රිතො. คำว่า ตปัสสี, ภิกขุ, สมณะ, บรรพชิต และตโปธนะ (หมายถึงผู้บวช) ส่วนคำว่า วาจายมะ และมุนี (หมายถึงผู้สำรวมวาจา) และคำว่า ดาบส และฤๅษี (เป็นชื่อเรียกฤๅษี). 434. ๔๓๔. යෙසංයතින්ද්‍රියගණා, යතයො වසිනො ච තෙ; සාරිපුත්තො’පතිස්සො තු, ධම්මසෙනාපතී රිතො. ท่านผู้สำรวมกลุ่มอินทรีย์เหล่านั้น เรียกว่า ยติ และวสี ส่วนพระสารีบุตร และอุปติสสะ เรียกว่า พระธรรมเสนาบดี. 435. ๔๓๕. කොලිතො මොග්ගල්ලානො ථ,අරියො ධිගතො සියා; සොතාපන්නාදිකා සෙඛා, නරියො තු පුථුජ්ජනො. โกลิตะ คือพระโมคคัลลานะ ส่วนอริยะ คือผู้บรรลุธรรมแล้ว พระโสดาบันเป็นต้นเรียกว่า เสขะ ส่วนผู้ที่ไม่ใช่อริยะเรียกว่า ปุถุชน. 436. ๔๓๖. අඤ්ඤා [Pg.37] තු අරහත්තඤ්ච, ථූපො තු චෙතියං භවෙ; ධම්මභණ්ඩාගාරිකො ච, ආනන්දො ද්වෙ සමා ථ ච. อัญญา คืออรหัตตผล ส่วนสถูป คือเจดีย์ และคำว่า ธรรมภัณฑาคาริกะ กับอานนท์ ทั้งสองนี้เป็นชื่อของพระอานนท์. 437. ๔๓๗. විසාඛා මිගාරමාතා, සුදත්තො’ නාථපිණ්ඩිකො; วิสาขา คือมิคารมาตา สุทัตตะ คืออนาถบิณฑิกะ. 438. ๔๓๘. භික්ඛුපි සාමණෙරො ච, සික්ඛමානා ච භික්ඛුනී; සාමණෙරීති කථිතා, පඤ්චෙතෙ සහධම්මිකා. ภิกษุ สามเณร สิกขมานา ภิกุณี และสามเณรี ทั้ง ๕ จำพวกนี้ เรียกว่า สหธรรมิกะ. 439. ๔๓๙. පත්තො තිචීවරං කාය, බන්ධනං වාසි සූචි ච; පරිස්සාවන මිච්චෙතෙ, පරික්ඛාරා’ට්ඨ භාසිතා. บาตร ไตรจีวร ประคดเอว มีดโกน เข็ม และที่กรองน้ำ สิ่งเหล่านี้เรียกว่า บริขาร ๘. 440. ๔๔๐. සාමණෙරො ච සමණු, ද්දෙසො චාථ දිගම්බරො; අචෙළකො නිගණ්ඨො ච, ජටිලො තු ජටාධරො. คำว่า สามเณร และสมณุทเทส (หมายถึงสามเณร) ส่วนคำว่า ทิคัมพร, อเจลกะ และนิครนถ์ (หมายถึงนักบวชเปลือย) และคำว่า ชฎิล และชฎาธระ (หมายถึงผู้ทรงชฎา). 441. ๔๔๑. කුටීසකාදිකා චතු, ත්තිංස ද්වාසට්ඨි දිට්ඨියො; ඉති ඡන්නවුති එතෙ, පාසණ්ඩා සම්පකාසිතා. ทิฏฐิ ๓๔ อย่าง มีกุฏีสกะเป็นต้น และทิฏฐิ ๖๒ อย่าง รวมเป็น ๙๖ อย่างเหล่านี้ เรียกว่า ปาสัณฑะ. 442. ๔๔๒. පවිත්තො පයතො පූතො, චම්මං තු අජිනං ප්‍යථ; දන්තපොණො දන්තකට්ඨං, වක්කලො වා තිරීටකං. คำว่า ปวิตตะ, ปยตะ และปูตะ (หมายถึงผู้บริสุทธิ์) ส่วนหนังเรียกว่า อชินะ ไม้สีฟันเรียกว่า ทันตโปณะ และทันตกัฏฐะ ผ้าเปลือกไม้เรียกว่า วักกละ และติรีฏกะ. 443. ๔๔๓. පත්තො පාතිත්ථියංනිත්ථී, කමණ්ඩලු තු කුණ්ඩිකා; අථාලම්බණදණ්ඩස්මිං, කත්තරයට්ඨි නාරියං. บาตร เรียกว่า ปาตระ (ในเพศชายและเพศกลาง) เต้าน้ำเรียกว่า กมัณฑลุ และกุณฑิกา ส่วนไม้เท้าสำหรับค้ำยันเรียกว่า กัตตรยัฏฐิ ในเพศหญิง. 444. ๔๔๔. යං දෙහසාධනාපෙක්ඛං, නිච්චං කම්මමයං යමො; ආගන්තුසාධනං කම්මං, අනිච්චං නියමො භවෙ. กรรมที่ทำเป็นประจำเพื่อบำรุงร่างกาย เรียกว่า ยมะ ส่วนกรรมที่ไม่เป็นประจำซึ่งทำเพื่อต้อนรับแขก เรียกว่า นิยามะ. ඉති බ්‍රාහ්මණවග්ගො. จบบราหมณวรรค. 445. ๔๔๕. වෙස්සො ච වෙසියානො ථ, ජීවනං වුත්ති ජීවිකා; ආජීවො වත්තනං චාථ, කසිකම්මං කසිත්ථියං. คำว่า เวสสะ และเวสิยานะ (หมายถึงแพศย์) ส่วนคำว่า ชีวนะ, วุตติ, ชีวิกา, อาชีวะ และวัตตนะ (หมายถึงการเลี้ยงชีพ) และคำว่า กสิกรรม และกสิ (หมายถึงการทำนา) เป็นเพศหญิง. 446. ๔๔๖. වාණිජ්ජඤ්ච වණිජ්ජා ථ, ගොරක්ඛා පසුපාලනං; වෙස්සස්ස වුත්තියො තිස්සො, ගහට්ඨා’ගාරිකා ගිහි. คำว่า วาณิชชะ และวาณิชชา (หมายถึงการค้าขาย) คำว่า โครักขา และปสุปาลนะ (หมายถึงการเลี้ยงสัตว์) อาชีพของแพศย์มี ๓ อย่าง ส่วนคำว่า คหัฏฐะ, อคาริกะ และคิหิ (หมายถึงผู้ครองเรือน). 447. ๔๔๗. ඛෙත්තාජීවො කස්සකො ථ, ඛෙත්තං කෙදාර මුච්චතෙ; ලෙඩ්ඩු’ත්තො මත්තිකාඛණ්ඩො, ඛණිත්ති’ත්ථ්‍ය’වදාරණං. คำว่า เขตตาชีวะ และกัสสกะ (หมายถึงกสิกร) ส่วนคำว่า เขตตะ และเกทาระ เรียกว่า นา คำว่า เลฑฑุ หมายถึงก้อนดิน และคำว่า ขณิตติ และอวทารณะ หมายถึงจอบ (เป็นเพศหญิง). 448. ๔๔๘. දාත්තං ලවිත්ත මසිතං, පතොදො තුත්ත පාජනං; යොත්තං තු රජ්ජු රස්මිත්ථී, ඵාලො තු කසකො භවෙ. คำว่า ทัตตะ, ลวิตตะ และอสิตะ (หมายถึงเคียว) คำว่า ปโตทะ, ตุตตะ และปาชนะ (หมายถึงปฏัก) คำว่า ยตตะ, รัชชุ และรัสมี (หมายถึงเชือก) โดยรัชชุและรัสมีเป็นเพศหญิง ส่วนคำว่า ผาละ และกสิกะ (หมายถึงผาลไถ). 449. ๔๔๙. නඞ්ගලඤ්ච හලං සීරො, ඊසා නඞ්ගලදණ්ඩකො; සම්මා තු යුගකීලස්මිං, සීතා තු හලපද්ධති. คำว่า นังคละ, หละ และสีระ (หมายถึงไถ) อีสา คือคันไถ สัมมา คือลิ่มที่แอก และสีตา คือรอยไถ. 450. ๔๕๐. මුග්ගාදිකෙ [Pg.38] පරණ්ණඤ්ච, පුබ්බණ්ණං සාලිආදිකෙ; සාලි වීහි ච කුද්‍රූසො, ගොධුමො වරකො යවො; කඞ්ගූති සත්ත ධඤ්ඤානි, නීවාරාදී තු තබ්භිදා. พืชมีถั่วเขียวเป็นต้นเรียกว่า ปรณณะ พืชมีข้าวสาลีเป็นต้นเรียกว่า ปุพพณณะ ธัญพืช ๗ อย่าง คือ ข้าวสาลี, ข้าวเปลือก, ข้าวหญ้ากับแก้, ข้าวสาลี (อีกชนิด), ข้าววรกะ, ข้าวบาร์เลย์ และข้าวฟ่าง ส่วนข้าวป่าเป็นต้นเป็นประเภทของธัญพืชเหล่านั้น. 451. ๔๕๑. චණකො ච කළායො ථ,සිද්ධත්ථො සාසපො භවෙ. ถั่วหัวช้างและถั่วลันเตา, มัสตาร์ดขาวและมัสตาร์ด. 452. ๔๕๒. අථ කඞ්ගු පියඞ්ගු’ත්ථී, උම්මා තු අතසී භවෙ; කිට්ඨඤ්ච සස්සං ධඤ්ඤඤ්ච, වීහි ථම්බකරී රිතො. ข้าวฟ่างและข้าวฟ่าง, ป่านและป่าน. พืชผล ธัญพืช และข้าวเปลือก, ข้าวเปลือกเรียกว่าต้นข้าว. 453. ๔๕๓. කණ්ඩො තු නාළ මථ සො, පලාලං නිත්ථි නිප්ඵලො; භුසං කලිඞ්ගරො චාථ, ථුසො ධඤ්ඤත්තචෙ ථ ච. ลำต้นและก้าน, ฟางที่ไม่มีเมล็ด. แกลบและเศษฟาง, แกลบและเปลือกธัญพืช. 454. ๔๕๔. සෙතට්ටිකා සස්සරොගො,කණො තු කුණ්ඩකො භවෙ; ඛලො ච ධඤ්ඤකරණං, ථම්බො ගුම්බො තිණාදිනං. โรคราขาวคือโรคของพืชผล. รำคือรำละเอียด. ลานนวดข้าวคือที่ทำธัญพืช. กอและพุ่มคือกลุ่มของหญ้าเป็นต้น. 455. ๔๕๕. අයොග්ගො මුසලො නිත්ථී, කුල්ලො සුප්ප මනිත්ථියං; අථො’ද්ධනඤ්ච චුල්ලි’ත්ථී, කිලඤ්ජො තු කටො භවෙ. สากและสาก, กระด้งและกระด้ง. เตาไฟและเตาไฟ, เสื่อและเสื่อ. 456. ๔๕๖. කුම්භී’ත්ථී පිඨරො කුණ්ඩං, ඛළොප්‍යු’ක්ඛලි ථාල්‍යු’ඛා; කොලම්බො චාථ මණිකං, භාණකො ච අරඤ්ජරො. หม้อ, หม้อ, หม้อ, หม้อดิน, หม้อ, หม้อ, หม้อ. อ่าง, ตุ่ม, ไห, และไหขนาดใหญ่. 457. ๔๕๗. ඝටො ද්වීසු කුටො නිත්ථී, කුම්භො කලස, වාරකා; කංසො භුඤ්ජනපත්තො ථා, මත්තං පත්තො ච භාජනං. หม้อน้ำ, หม้อ, หม้อ, หม้อ, หม้อ. ถาด, ภาชนะสำหรับกิน, ภาชนะ, บาตร, และภาชนะ. 458. ๔๕๘. අණ්ඩුපකං චුම්බටකං, සරාවො තු ච මල්ලකො; පුමෙ කටච්ඡුදබ්බි’ත්ථී, කුසූලො කොට්ඨ මුච්චතෙ. วงรองหม้อและวงรองหม้อ, ชามดินและถ้วย. ทัพพีและจวัก, ฉางและยุ้งข้าว. 459. ๔๕๙. සාකො අනිත්ථියං ඩාකො, සිඞ්ගීවෙරංතු අද්දකං; මහොසධං තු තං සුක්ඛං, මරිචං තු ච කොලකං. ผักและผัก, ขิงสดและขิงสด. ขิงแห้ง, พริกไทยและพริกไทย. 460. ๔๖๐. සොවීරං කඤ්ජියං වුත්තං, ආරනාළං ථුසොදකං; ධඤ්ඤම්බිලං බිළඞ්ගො ථ, ලවණං ලොණ මුච්චතෙ. น้ำส้มสายชูและน้ำส้มสายชู, น้ำส้มสายชูและน้ำส้มสายชู. น้ำส้มสายชูและน้ำส้มสายชู, เกลือและเกลือ. 461. ๔๖๑. සාමුද්දං සින්ධවො නිත්ථී, කාළලොණං තු උබ්භිදං; බිළකං චෙති පඤ්චෙතෙ, පභෙදා ලවණස්ස හි. เกลือสมุทร, เกลือสินเธาว์, เกลือดำ, เกลือดิน, และเกลือวิท. เหล่านี้เป็นเกลือ ๕ ชนิด. 462. ๔๖๒. ගුළො ච ඵාණිතං ඛණ්ඩො, මච්ඡණ්ඩී සක්ඛරා ඉති; ඉමෙ උච්ඡුවිකාරා ථ, ගුළස්මිං විසකණ්ටකං. น้ำตาลอ้อย, น้ำอ้อยเคี่ยว, น้ำตาลกรวด, น้ำตาลทราย, และน้ำตาล. เหล่านี้เป็นผลิตภัณฑ์จากอ้อย. ในน้ำตาลอ้อยมีกากน้ำตาล. 463. ๔๖๓. ලාජා [Pg.39] සියා’ක්ඛතං චාථ, ධානා භට්ඨයවෙ භවෙ; අබද්ධසත්තු මන්ථො ච, පූපා’ පූපා තු පිට්ඨකො. ข้าวตอกและข้าวตอก, ข้าวคั่วและข้าวคั่ว. แป้งละลายน้ำและแป้งละลายน้ำ, ขนมและขนมแป้ง. 464. ๔๖๔. භත්තකාරො සූපකාරො, සූදො ආළාරිකො තථා; ඔදනිකො ච රසකො, සූපො තු බ්‍යඤ්ජනං භවෙ. พ่อครัว, พ่อครัว, พ่อครัว, พ่อครัว, พ่อครัว และพ่อครัว. แกงคือกับข้าว. 465. ๔๖๕. ඔදනො වා කුරං භත්තං, භික්ඛා චා’න්න මථා සනං; ආහාරො භොජනං ඝාසො,තරලං යාගු නාරියං. ข้าวสุก, ข้าวสุก, ข้าวสุก, อาหาร, อาหาร, อาหาร. อาหาร, อาหาร, อาหาร. ข้าวต้มและข้าวต้ม. 466. ๔๖๖. ඛජ්ජං තු භොජ්ජ ලෙය්‍යානි, පෙය්‍යන්ති චතුධා’සනං; නිස්සාවො ච තථා’චාමො,ආලොපො කබළො භවෙ. ของขบเคี้ยว, ของกิน, ของเลีย, และของดื่ม เป็นอาหาร ๔ อย่าง. น้ำข้าวและน้ำข้าว, คำข้าวและคำข้าว. 467. ๔๖๗. මණ්ඩො නිත්ථීරසග්ගස්මිං, විඝාසො භුත්තසෙසකෙ; විඝාසාදො ච දමකො, පිපාසා තු ච තස්සනං. น้ำข้าวข้นคือส่วนยอดของรส. อาหารที่เหลือคืออาหารที่เหลือ. ผู้กินอาหารเหลือและผู้กินอาหารเหลือ. ความกระหายและความกระหาย. 468. ๔๖๘. ඛුද්දා ජිඝච්ඡා, මංසස්ස, පටිච්ඡාදනියං රසො; උද්‍රෙකො චෙව උග්ගාරො, සොහිච්චං තිත්ති තප්පනං. ความหิวและความหิว. เครื่องปรุงรสของเนื้อ. การเรอและการเรอ. ความอิ่ม, ความอิ่ม, และความอิ่ม. 469. ๔๖๙. කාමං ත්විට්ඨං නිකාමඤ්ච, පරියත්තං යථච්ඡිතං; කයවික්කයිකො සත්ථ,වාහා’ පණික වාණිජා. ตามปรารถนา, ที่ปรารถนา, ตามปรารถนา, เพียงพอ, ตามที่ต้องการ. ผู้ซื้อขาย, นายกองเกวียน, พ่อค้า, และพ่อค้า. 470. ๔๗๐. වික්කයිකො තු වික්කෙතා,කයිකො තු ච කායිකො; උත්තමණ්ණො ච ධනිකො, ධමණ්ණො තු ඉණායිකො. ผู้ขายคือผู้ขาย. ผู้ซื้อคือผู้ซื้อ. เจ้าหนี้และเจ้าหนี้. ลูกหนี้คือลูกหนี้. 471. ๔๗๑. උද්ධාරො තු ඉණං වුත්තං, මූලං තු පාභතං භවෙ; සච්චාපනං සච්චංකාරො, වික්කෙය්‍යං පණිය්‍යං තිසු. หนี้คือหนี้. เงินต้นคือเงินต้น. เงินมัดจำคือการทำสัจจะ. สินค้าและสินค้า (ใช้ได้ทั้งสามเพศ). 472. ๔๗๒. පටිදානං පරිවත්තො, න්‍යාසො තූ’පනිධී රිතො; การแลกเปลี่ยนและการแลกเปลี่ยน, การฝากและการฝาก. 473. ๔๗๓. අට්ඨාරසන්තා සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ, සඞ්ඛ්‍යා එකාදයො තිසු; සඞ්ඛ්‍යානෙ තු ච සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ, එකත්තෙ වීසතාදයො; වග්ගභෙදෙ බහුත්තෙපි, තා ආනවුති නාරියං. จำนวนนับถึง ๑๘ เป็นสังขเยยยะ (คุณนาม) ใช้ได้ทั้ง ๓ ลิงค์. ในการนับและในจำนวนนับ, ตั้งแต่ ๒๐ เป็นต้นไปเป็นเอกพจน์. แม้จะแบ่งกลุ่มเป็นพหูพจน์, จำนวนเหล่านั้นถึง ๙๙ เป็นอิตถีลิงค์. 474. ๔๗๔. සතං සහස්සං නියුතං, ලක්ඛං කොටි පකොටියො; කොටිපකොටි නහුතං, තථා නින්නහුතම්පි ච. ร้อย, พัน, หมื่น, แสน, โกฏิ, ปโกฏิ. โกฏิปโกฏิ, นหุตะ, และนินนหุตะ. 475. ๔๗๕. අක්ඛොභනීත්ථියං [Pg.40] බින්දු, අබ්බුදඤ්ච නිරබ්බුදං; අහහං අබබං චෙවා, ටටං සොගන්ධි කුප්පලං. อักโขภิณี (อิตถีลิงค์), พินทุ, อัพพุทะ, นิรัพพุทะ. อหหะ, อพพะ, อฏฏะ, โสคันธิกะ, อุปปละ. 476. ๔๗๖. කුමුදං පුණ්ඩරීකඤ්ච, පදුමං කථානම්පි ච; මහාකථානා’සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යා, නි’ච්චෙතාසු සතාදි ච. กุมุท, ปุณฑริกะ, ปทุมะ, กถาณะ. มหากถาณะ, อสงไขย. จำนวนเหล่านี้มีร้อยเป็นต้น. 477. ๔๗๗. කොට්‍යාදිකං දසගුණං, සතලක්ඛගුණං කමා; චතුත්ථො’ඩ්ඪෙන අඩ්ඪුඩ්ඪො,තතියො ඩ්ඪතියො තථා. จำนวนมีโกฏิเป็นต้นเป็นสิบเท่า (ของจำนวนก่อนหน้า) หรือเป็นแสนเท่าตามลำดับ. ที่สี่ลดลงกึ่งหนึ่งคือสามครึ่ง, ที่สามลดลงกึ่งหนึ่งคือสองครึ่ง. 478. ๔๗๘. අඩ්ඪතෙය්‍යො දියඩ්ඪො තු,දිවඩ්ඪො දුතියො භවෙ; තුලා, පත්ථ, ඞ්ගුලි, වසා, තිධා මාන මථො සියා. สองครึ่ง, หนึ่งครึ่ง. หนึ่งครึ่งคือที่สอง. มาตรามี ๓ อย่าง คือ ตุล (น้ำหนัก), ปัตถะ (ตวง), และองคุลี (ความยาว). 479. ๔๗๙. චත්තාරො විහයො ගුඤ්ජා,ද්වෙ ගුඤ්ජා මාසකො භවෙ; ද්වෙ අක්ඛා මාසකා පඤ්ච, ක්ඛානං ධරණමට්ඨකං. ๔ เมล็ดข้าวเปลือกเป็น ๑ กุญชา. ๒ กุญชาเป็น ๑ มาสกะ. ๒ อักขะเป็น ๕ มาสกะ, ๘ อักขะเป็น ๑ ธรณะ. 480. ๔๘๐. සුවණ්ණො පඤ්චධරණං, නික්ඛං ත්වනිත්ථි පඤ්ච තෙ; පාදො භාගෙ චතුත්ථෙ ථ, ධරණානි පලං දස. ๕ ธรณะเป็น ๑ สุวรรณ. ๕ สุวรรณเหล่านั้นเป็น ๑ นิกขะ. ปาทะคือส่วนที่ ๔. ๑๐ ธรณะเป็น ๑ ปละ. 481. ๔๘๑. තුලා පලසතං චාථ, භාරො වීසති තා තුලා; අථො කහාපණො නිත්ථී, කථ්‍යතෙ කරිසාපණො. ตุลหนึ่งมี ๑๐๐ ปละ, ภาระหนึ่งมี ๒๐ ตุลนั้น. อนึ่ง กหาปณะไม่เป็นอิตถีลิงค์ (เป็นปุงลิงค์และนปุงสกลิงค์) เรียกว่า กริสาปณะ. 482. ๔๘๒. කුඩුවො පසතො එකො,පත්ථො තෙ චතුරො සියුං; ආළ්හකො චතුරො පත්ථා, දොණං වාචතුරා’ළ්හකං. กุฑุวะหนึ่งเป็น ๑ ปสตะ, ๔ กุฑุวะเหล่านั้นเป็น ๑ ปัตถะ. ๔ ปัตถะเป็น ๑ อาฬหกะ, ๔ อาฬหกะเป็น ๑ โทณะ. 483. ๔๘๓. මානිකා චතුරො දොණා, ඛාරීත්ථී චතුමානිකා; ඛාරියො වීස වාහො ථ,සියා කුම්භො දසම්බණං. ๔ โทณะเป็น ๑ มาณิกา, ๔ มาณิกาเป็น ๑ ขารี (ซึ่งเป็นอิตถีลิงค์). อนึ่ง ๒๐ ขารีเป็น ๑ วาหะ, ๑๐ อัมพณะพึงเป็น ๑ กุมภะ. 484. ๔๘๔. ආළ්හකො නිත්ථියං තුම්භො, පත්ථොතු නාළි නාරියං; වාහො තු සකටො චෙකා,දස දොණා තු අම්බණං. อาฬหกะในปุงลิงค์และนปุงสกลิงค์เรียกว่า ตุมพะ, ส่วนปัตถะในอิตถีลิงค์เรียกว่า นารี. ส่วนวาหะและสกฏะเป็นอย่างเดียวกัน, ส่วน ๑๐ โทณะเป็น ๑ อัมพณะ. 485. ๔๘๕. පටිවීසො ච කොට්ඨාසො,අංසො භාගො ධනං තු සො; දබ්බං විත්තං සාපතෙය්‍යං, වස්ව’ත්ථො විභවො භවෙ. ปฏิวิสะ, โกฏฐาสะ, อังสะ และภาค (แปลว่าส่วนแบ่ง). ส่วนทรัพย์นั้นคือ ธนะ, ทัพพะ, วิตตะ, สาปเตยยะ, วสุ, อัตถะ และวิภวะ. 486. ๔๘๖. කොසො [Pg.41] හිරඤ්ඤඤ්ච කතා, කතං කඤ්චන, රූපියං; කුප්පං තදඤ්ඤං තම්බාදි, රූපියං ද්වය මාහතං. โกสะ, หิรัญญะ, กตะ, กัญจนะ และรูปิยะ (เป็นชื่อของทองและเงิน). ทรัพย์อื่นจากนั้นมีทองแดงเป็นต้น เรียกว่า กุปปะ. รูปิยะมี ๒ อย่าง คือ อาหตะ (ที่ประทับตราแล้ว) และอนาหตะ (ที่ยังไม่ได้ประทับตรา). 487. ๔๘๗. සුවණ්ණං කනකං ජාත, රූපං සොණ්ණඤ්ච කඤ්චනං; සත්ථුවණ්ණො හරී කම්බු, චාරු හෙමඤ්ච හාටකං. สุวรรณะ, กนกะ, ชาตรูป, โสณณะ, กัญจนะ, สัตถุวรรณะ, หรี, กัมพุ, จารุ, เหมะ, หาฏกะ (เป็นชื่อของทอง). 488. ๔๘๘. තපනියං හිරඤ්ඤං ත, බ්භෙදා චාමීකරම්පි ච; සාතකුම්භං තථා ජම්බු, නදං සිඞ්ගී ච නාරියං. ตปนียะ, หิรัญญะ และจามีกระ เป็นประเภทของทองนั้น. สาตกุมภะ, ชมพูนทะ และสิงคี (เป็นอิตถีลิงค์). 489. ๔๘๙. රූපියං රජතං සජ්ඣු, රූපී සජ්ඣං අථො වසු; රතනඤ්ච මණි ද්වීසු, පුප්ඵරාගාදී තබ්භිදා. รูปิยะ, รชตะ, สัชฌุ, รูปิ และสัชฌะ (เป็นชื่อของเงิน). อนึ่ง วสุ, รัตนะ และมณี มีใน ๒ ลิงค์ (ปุงลิงค์และอิตถีลิงค์). บุษราคัมเป็นต้น เป็นประเภทของรัตนะนั้น. 490. ๔๙๐. සුවණ්ණං රජතං මුත්තා, මණි වෙළුරියානි ච; වජිරඤ්ච පවාළන්ති, සත්තා’හු රතනානි’ මෙ. สุวรรณะ, รชตะ, มุกดา, มณี, ไพฑูรย์, วัชระ และปะการัง. รัตนะเหล่านี้กล่าวกันว่ามี ๗ อย่าง. 491. ๔๙๑. ලොහිතඞ්කො ච පදුම, රාගො රත්තමණි ප්‍යථ; වංසවණ්ණො වෙළුරියං, පවාළං වා ච විද්දුමො. โลหิตังคะ, ปทุมราคะ และรัตนะมณี (ทับทิม). อนึ่ง ไพฑูรย์มีสีเหมือนไม้ไผ่, ปะการัง เรียกว่า วิททุมะ. 492. ๔๙๒. මසාරගල්ලං කබරමණි, අථ මුත්තා ච මුත්තිකං; රීති ත්ථී ආරකූටො වා, අමලං ත්ව’බ්භකං භවෙ. มสารคัลละ และกพรมณี. อนึ่ง มุกดา และมุตติกะ. รีติ (เป็นอิตถีลิงค์) และอารกูฏะ (ทองเหลือง). อัพภกะ และอมละ (แร่พิมพาสังข์). 493. ๔๙๓. ලොහො නිත්ථී අයො කාළා,යසඤ්ච පාරදො රසො; කාළතිපු තු සීසඤ්ච, හරිතාලං තු පීතනං. โลหะไม่เป็นอิตถีลิงค์, อโย และกาฬะ (เหล็ก). ยสะ, ปารทะ และรสะ (ปรอท). ส่วนกาฬติปุ และสีสะ (ตะกั่ว). ส่วนหริตาล และปีตนะ (หรดาล). 494. ๔๙๔. චිනපිට්ඨඤ්ච සින්දූරං, අථ තූලො තථා පිචු; ඛුද්දජං තු මධු ඛුද්දං, මධුච්ඡිට්ඨං තු සිත්ථකං. จีนปิฏฐะ และสินทูระ. อนึ่ง ตูละ และปิจุ (นุ่นและสำลี). ส่วนขุททชะ, มธุ และขุททะ (น้ำผึ้ง). ส่วนมธุจฉิฏฐะ และสิตถกะ (ขี้ผึ้ง). 495. ๔๙๕. ගොපාලො ගොප ගොසඞ්ඛ්‍යා,ගොමා තු ගොමිකො ප්‍යථ; උසභො බලීබද්ධො ච, ගොණො ගොවසභො වුසො. โกปาละ, โกปะ, โกสังขยา (คนเลี้ยงโค). ส่วนโกมา และโกมิกะ (เจ้าของโค). อนึ่ง อุสภะ, พลีพัทธะ, โคณะ, โควัสะภะ และวุสะ (โคตัวผู้). 496. ๔๙๖. වුද්ධො ජරග්ගවො සො ථ, දම්මො වච්ඡතරො සමා; ධුරවාහී තු ධොරය්හො, ගොවින්දො ධිකතො ගවං. วุทโธ และชรคควะ (โคแก่). อนึ่ง ทัมมะ และวัจฉตระ (โคหนุ่ม) เสมอกัน. ส่วนธุรวาหี และโธรยหะ (โคต่าง). โควินทะ คือผู้เป็นใหญ่แห่งโค. 497. ๔๙๗. වහො ච ඛන්ධදෙසො ථ, කකුධො කකු වුච්චතෙ; අථො විසාණං සිඞ්ගඤ්ච, රත්තගාවී තු රොහිණී. วาหะ และขันธเทศะ (ไหล่โค). อนึ่ง กกุธะ เรียกว่า กกุ (โหนกโค). อนึ่ง วิสาณะ และสิงคะ (เขาโค). ส่วนรัตตคาวี เรียกว่า โรหิณี (โคแดง). 498. ๔๙๘. ගාවී ච සිඞ්ගිනී ගො ච, වඤ්ඣා තු කථ්‍යතෙ වසා; නවප්පසූතිකා ධෙනු, වච්ඡකාමා තු වච්ඡලා. คาวี, สิงคินี และโค. ส่วนแม่โคเป็นหมันเรียกว่า วสา. เธนุ คือแม่โคเพิ่งตกลูก. ส่วนวัจฉกามะ เรียกว่า วัจฉลา (แม่โคที่รักลูก). 499. ๔๙๙. ගග්ගරී [Pg.42] මන්ථනීත්ථී ද්වෙ, සන්දානං දාමමුච්චතෙ; ගොමිළ්හො ගොමයො නිත්ථී, අථො සප්පි ඝතං භවෙ. คัคครี และมนถนี เป็นอิตถีลิงค์ทั้ง ๒ (หม้อเนย). สันทานะ และทามะ (เชือกผูกโค). โคมิฬหะ และโคมยะ ไม่เป็นอิตถีลิงค์ (มูลโค). อนึ่ง สัปปิ และฆตะ (เนยใส). 500. ๕๐๐. නවුද්ධටං තු නොනීතං, දමිමණ්ඩං තු මත්ථු ච,ඛීරං දුද්ධං පයො ථඤ්ඤං, තක්කං තු මථිතං ප්‍යථ. ส่วนนวุทธฏะ และโนนีตะ (เนยสด). ส่วนทธิมัณฑะ และมัตถุ (น้ำใสในนมส้ม). ขีระ, ทุทธะ, ปโย และถัญญะ (น้ำนม). ส่วนตักกะ และมถิตะ (นมส้มผสมน้ำ). 501. ๕๐๑. ඛීරං දධි ඝතං තක්කං, නොනීතං පඤ්ච ගොරසා; උරබ්භො මෙණ්ඩ මෙසා ච, උරණො අවි එළකො. ขีระ, ทธิ, ฆตะ, ตักกะ และโนนีตะ เป็นโครส ๕ อย่าง. อุรพภะ, เมณฑะ, เมสะ, อุรณะ, อวิ และเอฬกะ (แกะ). 502. ๕๐๒. වස්සො ත්වජො ඡගලකො,ඔට්ඨො තු කරභො භවෙ; ගද්‍රභො තු ඛරො වුත්තො, උරණී තු අජී අජා. วัสสะ, อชะ และฉคฬกะ (แพะตัวผู้). ส่วนโอฏฐะ และกรภะ (อูฐ). ส่วนคัทรภะ และขระ (ลา). ส่วนอุรณี, อชี และอชา (แพะตัวเมีย). ඉති වෙස්සවග්ගො. จบเวสสวรรค. 503. ๕๐๓. සුද්දො’න්තවණ්ණො වසලො, සංකිණ්ණා මාගධාදයො; මාගධො සුද්දඛත්තාජො, උග්ගො සුද්දාය ඛත්තජො. สูททะ, อันตวรรณะ และวสละ. มาคธะเป็นต้นเป็นพวกสังกิณณะ (วรรณะผสม). มาคธะเกิดจากชายศูทรกับหญิงกษัตริย์, อุคคะเกิดจากชายกษัตริย์กับหญิงศูทร. 504. ๕๐๔. ද්විජාඛත්තියජො සූතො, කාරුතු සිප්පිකොපුමෙ; සඞ්ඝාතොතු සජාතීනං, තෙසං සෙණී ද්විසුච්චතෙ. สูตะเกิดจากชายพราหมณ์กับหญิงกษัตริย์. ส่วนการุ และศิลปิกะ (ช่างฝีมือ) เป็นปุงลิงค์. ส่วนการรวมกลุ่มของพวกเดียวกัน เรียกว่า สังฆาตะ และเสณี. 505. ๕๐๕. තච්ඡකො තන්තවායො ච, රජකො ච නහාපිතො; පඤ්චමො චම්මකාරොති, කාරවො පඤ්චිමෙ සියුං. ตัจฉกะ (ช่างไม้), ตันตวายะ (ช่างทอ), รชกะ (ช่างย้อม) และนหาปิตะ (ช่างกัลบก). จัมมการะ (ช่างหนัง) เป็นที่ ๕. ช่างฝีมือ ๕ เหล่านี้พึงมี. 506. ๕๐๖. තච්ඡකො වඩ්ඪකී මතො, පලගණ්ඩො ථපත්‍යපි; රථකාරො ථ සුවණ්ණ, කාරො නාළින්ධමො භවෙ. ตัจฉกะ, วัฑฒกี, ปลคัณฑะ และสถาปติ (ช่างไม้). อนึ่ง รถการะ (ช่างรถ). สุวรรณการะ และนาฬินธมะ (ช่างทอง). 507. ๕๐๗. තන්තවායො පෙසකාරො,මාලාකාරො තු මාලිකො; කුම්භකාරො කුලාලො ථ,තුන්නවායො ච සූචිකො. ตันตวายะ และเปสการะ (ช่างทอ). ส่วนมาลากระ และมาลิกะ (ช่างดอกไม้). กุมภการะ และกุลาละ (ช่างหม้อ). อนึ่ง ตุนนวายะ และสูจิกะ (ช่างเย็บผ้า). 508. ๕๐๘. චම්මකාරො රථකාරො, කප්පකො තු නහාපිතො; රඞ්ගාජීවො චිත්තකාරො, පුක්කුසො පුප්ඵඡඩ්ඩකො. จัมมการะ และรถการะ (ช่างหนัง). ส่วนกัปปกะ และนหาปิตะ (ช่างกัลบก). รังคาชีวะ และจิตตการะ (ช่างเขียน). ปุกกุสะ และปุปผฉัฑฑกะ (คนเทขยะดอกไม้). 509. ๕๐๙. වෙනො විලීවකාරො ච, නළකාරො සමා තයො; චුන්දකාරො භමකාරො,කම්මාරො ලොහකාරකො. เวณะ, วิลีวการะ และนฬการะ ทั้ง ๓ นี้เสมอกัน (ช่างสาน). จุณฑการะ และภมการะ (ช่างกลึง). กัมมาระ และโลหการกะ (ช่างเหล็ก). 510. ๕๑๐. නින්නෙජකො ච රජකො, නෙත්තිකො උදහාරකො; වීණාවාදී වෙණිකො ථ, උසුකාරො’ සුවඩ්ඪකී. ช่างซักผ้าและช่างย้อมผ้า, ช่างไขน้ำ, ผู้ตักน้ำ; ช่างดีดพิณ, ช่างพิณ; ช่างทำลูกศร, ช่างเหลาลูกศร. 511. ๕๑๑. වෙණුධමො [Pg.43] වෙණවිකො,පාණිවාදො තු පාණිඝො ; පූපියො පූපපණියො, සොණ්ඩිකො මජ්ජවික්කයී. ช่างเป่าขลุ่ย, ช่างเป่าขลุ่ย; ช่างตบมือ (หรือช่างตีกลอง), ช่างตบมือ; ช่างทำขนม, ช่างขายขนม; คนดื่มสุรา, ผู้ขายสุรา. 512. ๕๑๒. මායා තු සම්බරී මායා, කාරො තු ඉන්දජාලිකො; มายาและสัมพรีคือมายา; ส่วนผู้ทำมายาคืออินทรชาลิกะ (นักมายากล). 513. ๕๑๓. ඔරබ්භිකා සූකරිකා, මාගවිකා තෙ ච සාකුණිකා; හන්ත්වා ජීවන්තෙ’ළක, සූකර, මිග, පක්ඛිනො කමතො. คนฆ่าแกะ, คนฆ่าหมู, พรานเนื้อ และพรานนก; ชนเหล่านั้นเลี้ยงชีพด้วยการฆ่าแกะ, หมู, เนื้อ และนก ตามลำดับ. 514. ๕๑๔. වාගුරිකො ජාලිකො ථ,භාරවාහො තු භාරිකො; වෙතනිකො තු භතකො, කම්මකරො ථ කිං කරො; දාසො ච චෙටකො පෙස්සො, භච්චො ච පරිචාරිකො. พรานบ่วง, พรานแห; คนหาบหาม, คนแบกของ; ลูกจ้าง, ผู้รับจ้าง, กรรมกร, ผู้รับใช้; ทาส, คนใช้, ผู้รับใช้, ผู้ควรเลี้ยงดู, ผู้ปรนนิบัติ. 515. ๕๑๕. අන්තොජාතො ධනක්කීතො, දාසබ්‍යො’පගතො සයං; දාසා කරමරානීතො, ච්චෙවං තෙ චතුධා සියුං. ทาสที่เกิดในเรือน, ทาสที่ซื้อมาด้วยทรัพย์, ทาสที่เข้าถึงความเป็นทาสเอง, ทาสที่ถูกจับมาได้ในสงคราม; ทาสเหล่านี้มี ๔ ประเภท. 516. ๕๑๖. අදාසො තු භුජිස්සො ථ,නීචො ජම්මො නිහීනකො; නික්කොසජ්ජො අකිලාසු,මන්දො තු අලසො ප්‍යථ. ผู้ไม่เป็นทาสคือภุชิสสะ (ไท); คนต่ำ, คนเลว, คนทราม; ผู้ไม่เกียจคร้าน, ผู้ไม่ระย่อ; คนเขลาและคนเกียจคร้าน. 517. ๕๑๗. සපාකො චෙව චණ්ඩාලො, මාතඞ්ගො සපචො භවෙ; තබ්භෙදා මිලක්ඛජාතී, කිරාත, සවරාදයො. สปากะ, จัณฑาล, มาตังคะ และสปจะ (เป็นชื่อคนชั้นต่ำ); ชนชาติมิลักขะมีประเภทต่างกัน คือ พวกกิราตะ และพวกสวระ เป็นต้น. 518. ๕๑๘. නෙසාදො ලුද්දකො බ්‍යාධො,මිගවො තු මිගබ්‍යධො; සාරමෙය්‍යො ච සුනඛො, සුනො සොණො ච කුක්කුරො. พรานเบ็ด (หรือพรานป่า), พราน, นายพราน; พรานเนื้อ, พรานเนื้อ; สารเมยยะ, สุนัข, สุนะ, โสณะ และกุกกุระ (คือสุนัข). 519. ๕๑๙. ස්වානො සුවානො සාළූරො,සූනො සානො ච සා පුමෙ; උම්මත්තාදිත මාපන්නො, අළක්කොති සුනො මතො. สวานะ, สุวานะ, สาลูระ, สูนะ, สานะ และสา (เป็นปุงลิงค์ หมายถึงสุนัข); สุนัขที่บ้าคลั่งเป็นต้น เรียกว่า อฬักกะ. 520. ๕๒๐. සාබන්ධනං තු ගද්දූලො, දීපකො තු ච චෙතකො; බන්ධනං ගණ්ඨි පාසො ථ, වාගුරා මිගබන්ධනී. สายจูงสุนัขคือกัททูละ; สุนัขต่อ (สุนัขล่อ) คือทีปะกะและเจตกะ; เครื่องผูก, ปม, บ่วง; วากุราคือเครื่องดักเนื้อ. 521. ๕๒๑. ථියං කුවෙණී කුමීනං, ආනයො ජාල මුච්චතෙ; ආඝාතනං වධට්ඨානං, සූනා තු අධිකොට්ටනං. กุเวณีและกุมินะ (เป็นอิตถีลิงค์ หมายถึงลอบดักปลา); อานยะและชาละ เรียกว่าแห; อาฆาตนะและวธัฏฐานะ คือที่ฆ่าสัตว์; สูนาและอธิโกฏฏนะ คือโรงฆ่าสัตว์. 522. ๕๒๒. තක්කරො [Pg.44] මොසකො චොරො,ථෙනෙ’කාගාරිකො සමා; ථෙය්‍යඤ්ච චොරිකා මොසො,වෙමො වායනදණ්ඩකො. ตักกะระ, โมสะกะ, โจร, เถนะ และเอกาคาริกะ (หมายถึงขโมย); เถยยะ, โจริกา และโมสะ (หมายถึงการลักขโมย); เวมาคือไม้ทอผ้า (กระสวย). 523. ๕๒๓. සුත්තං තන්තු පුමෙ තන්තං, පොත්ථං ලෙප්‍යාදිකම්මනි; පඤ්චාලිකා පොත්ථලිකා, වත්ථදන්තාදිනිම්මිතා. สุตตะ, ตันตุ และตันตะ (เป็นปุงลิงค์ หมายถึงด้าย); โปตถะ คืองานพอกทาเป็นต้น; ปัญจาลิกาและโปตถลิกา คือตุ๊กตาที่ทำด้วยผ้าและงาเป็นต้น. 524. ๕๒๔. උග්ඝාටනං ඝටීයන්තං, කූපම්බුබ්බාහනං භවෙ; මඤ්ජූසා පෙළා පිටකො, ත්විත්ථියං පච්ඡි පෙටකො. อุคฆาฏนะและฆฏียนต์ คือเครื่องตักน้ำจากบ่อ; มัญชูสา, เปฬา และปิฏกะ คือหีบหรือตะกร้า; ส่วนปัจฉิและเปฏกะ เป็นอิตถีลิงค์ (หมายถึงตะกร้า). 525. ๕๒๕. බ්‍යාභඞ්ගී ත්විත්ථියං කාජො, සික්කා ත්වත්‍රා’වලම්බනං; උපාහනො වා පාදු’ත්ථී, තබ්භෙදා පාදුකා ප්‍යථ. พยาภังคี (เป็นอิตถีลิงค์) และกาชะ คือคานหาบ; สิกกาและอวลัมพนะ คือสาแหรก; อุปาหนะและปาทุ (เป็นอิตถีลิงค์) คือรองเท้า; ส่วนปาทุกา เป็นรองเท้าชนิดหนึ่ง. 526. ๕๒๖. වරත්තා වද්ධිකා නද්ධි, භස්තා චම්මපසිබ්බකං; සොණ්ණාද්‍යාවත්තනී මූසා,ථ කූටං වා අයොඝනො. วรัตตา, วัทธิกา และนัทธิ คือสายหนัง; ภัสตาและจัมมปสิพพกะ คือถุงหนัง; มูสา คือเบ้าหลอมทองเป็นต้น; กุฏะและอโยฆนะ คือค้อนเหล็ก. 527. ๕๒๗. කම්මාරභණ්ඩා සණ්ඩාසො, මුට්ඨ්‍යා’ධිකරණීත්ථීයං; තබ්භස්තා ගග්ගරී නාරී, සත්තං තු පිප්ඵලං භවෙ. เครื่องมือช่างเหล็กคือสัณฑาสะ (คีม), มุฏฐิ (ทั่งเล็ก) และอธิกรณี (ทั่ง, เป็นอิตถีลิงค์); ถุงลมของช่างเหล็กนั้นเรียกว่า คัคครี (เป็นอิตถีลิงค์); ส่วนสัตตะและปิปผละ คือกรรไกร. 528. ๕๒๘. සාණො තු නිකසො වුත්තො,ආරා තු සූචිවිජ්ඣනං; ඛරො ච කකචො නිත්ථී, සිප්පං කම්මං කලාදිකං. สานะและนิกะสะ เรียกว่าหินลับ; อาระ คือเหล็กแหลมสำหรับเจาะ; ขระและกักกจะ (ไม่เป็นอิตถีลิงค์ คือเป็นปุงลิงค์หรือนปุงสกลิงค์ หมายถึงเลื่อย); สิปปะ, กัมมะ และกลา เป็นต้น หมายถึงศิลปะ. 529. ๕๒๙. පටිමා පටිබිම්බඤ්ච, බිම්බො පටිනිධීරිතො; තීසු සමො පටිභාගො, සන්නිකාසො සරික්ඛකො. ปฏิมา, ปฏิพิมพะ, พิมพะ และปฏินิธิ (หมายถึงรูปเปรียบ); ปฏิภาค, สันนิกาสะ และสริกขกะ (หมายถึงคล้ายกัน ใช้ได้ใน ๓ ลิงค์). 530. ๕๓๐. සමානො සදිසො තුල්‍යො,සඞ්කාසො සන්නිභො නිභො; ඔපම්ම මුපමානං චු, පමා භති තු නාරියං. สมานะ, สทิสะ, ตุลยะ, สังกาสะ, สันนิภะ และนิภะ (หมายถึงเหมือนกัน); โอปัมมะ, อุปาหนะ, ปมา และภาติ (เป็นอิตถีลิงค์ หมายถึงการเปรียบเทียบ). 531. ๕๓๑. නිබ්බෙසො වෙතනං මූල්‍යං, ජූතං ත්වනිත්ථි කෙතවං; ධුත්තො’ක්ඛධුත්තො කිතවො, ජූතකාර, ක්ඛදෙවිනො. นิพเพสะ, เวตนะ และมูลยะ คือค่าจ้างหรือราคา; ชูตะและเกตวะ (ไม่เป็นอิตถีลิงค์ หมายถึงการพนัน); ธุตตะ, อักขธุตตะ, กิตวะ, ชูตะการะ และอักขเทวี คือนักพนัน. 532. ๕๓๒. පාටිභොගොතු පටිභූ, අක්ඛො තු පාසකො භවෙ; පුමෙවා’ ට්ඨපදං සාරි, ඵලකෙ ථ පණො, බ්භුතො. ปาฏิโภคะและปฏิภู คือผู้ค้ำประกัน; อักขะและปาสกะ คือลูกเต๋า; อัฏฐะปะทะ (กระดานหมากรุก) และสาริ (ตัวหมากรุก) เป็นปุงลิงค์; ส่วนปณะและอัพภูตะ คือเงินเดิมพัน. 533. ๕๓๓. කිණ්ණං [Pg.45] තු මදිරාබීජෙ, මධු මධ්වාසවෙ මතං; මදිරා වාරුණී මජ්ජං, සුරා භවො තු මෙරයං. กิณณะ คือเชื้อสุรา; มธุ หมายถึงน้ำผึ้งและน้ำเมาที่หมักจากน้ำผึ้ง; มทิรา, วารุณี, มัชชะ, สุรา และเมรัย (หมายถึงน้ำเมา). 534. ๕๓๔. සරකො චසකො නිත්ථී, ආපානං පානමණ්ඩලං; สรกะและจสกะ (ไม่เป็นอิตถีลิงค์ หมายถึงจอกเหล้า); อาปานะและปานมณฑล คือที่ดื่มสุราหรือวงเหล้า. 535. ๕๓๕. යෙ’ත්‍ර භූරිප්පයොගත්තා, යොගිකෙකස්මි මීරිතා; ලිඞ්ගන්තරෙපි තෙ ඤෙය්‍යා, තද්ධම්මත්තා’ඤ්ඤවුත්තියන්ති. คำศัพท์เหล่าใดในที่นี้ที่มีการใช้มาก ถูกกล่าวไว้ในความหมายเดียว พึงทราบว่าศัพท์เหล่านั้นแม้ในลิงค์อื่น (ก็มี) เพราะความเป็นผู้มีธรรมนั้น และเพราะมีการเป็นไปในความหมายอื่น. ඉති සුද්දවග්ගො. จบสุทธวรรค. චතුබ්බණ්ණවග්ගො නිට්ඨිතො. จบจตุพรรณวรรค. 5. අරඤ්ඤවග්ග ๕. อรัญญวรรค. 536. ๕๓๖. අරඤ්ඤං කානනං දායො, ගහනං විපිනං වනං; අටවී’ත්ථී මහාරඤ්ඤං, ත්ව, රඤ්ඤානීත්ථියං භවෙ. อรัญญะ, กานนะ, ทายะ, คะหะนะ, วิปินะ และวนะ (หมายถึงป่า); อฏวี (เป็นอิตถีลิงค์) และมหารัญญะ คือป่าใหญ่; ส่วนอรัญญานี เป็นอิตถีลิงค์ (หมายถึงป่าใหญ่). 537. ๕๓๗. නගරා නාතිදූරස්මිං, සන්තෙහි යො භිරොපිතො; තරුසණ්ඩො ස ආරාමො, තථො පවන මුච්චතෙ. สวนป่าต้นไม้ที่คนดีปลูกไว้ไม่ไกลจากเมืองนั้น เรียกว่า อาราม และเรียกว่า ปวนะ ด้วย. 538. ๕๓๘. සබ්බසාධාරණා’රඤ්ඤං, රඤ්ඤ මුය්‍යාන මුච්චතෙ; ඤෙය්‍යං තදෙව පමද, වන මන්තෙපුරොචිතං. ป่าที่สาธารณะแก่คนทั้งปวง เรียกว่า อุทยานของพระราชา พึงรู้ว่าอุทยานนั้นแหละที่ตั้งอยู่ในวัง เรียกว่า ปมทวัน (ป่าสำหรับสตรี). 539. ๕๓๙. පන්ති වීථ්‍යා’වලි සෙණී, පාළි ලෙඛා තු රාජි ච; පාදපො විටපී රුක්ඛො, අගො සාලො මහීරුහො. ปันติ, วีถี, อาวลี, เสณี, ปาฬิ, เลขา และ ราชิ เป็นชื่อของแถวหรือแนว. ส่วนปาทปะ, วิฏปี, รุกขะ, อคะ, สาละ และ มหีรุหะ เป็นชื่อของต้นไม้. 540. ๕๔๐. දුමො තරු කුජො සාඛී, ගච්ඡො තු ඛුද්දපාදපො; ඵලන්ති යෙ විනා පුප්ඵං, තෙ වුච්චන්ති වනප්පතී. ทุมะ, ตรุ, กุชะ และ สาขี เป็นชื่อของต้นไม้. ส่วนคัจฉะ คือต้นไม้เล็ก (พุ่มไม้). ต้นไม้ใดออกผลโดยไม่มีดอก ต้นไม้นั้นเรียกว่า วนัปปติ. 541. ๕๔๑. ඵලපාකාවසානෙ යො,මරත්‍යො සධි සා භවෙ; තීසු වඤ්ච්‍යා’ඵලා චාථ, ඵලිනො ඵලවා ඵලී. ต้นไม้ใดตายเมื่อผลสุก ต้นไม้นั้นชื่อว่า โอสธี. คำว่า วัญจะ และ อผละ ใช้ได้ ๓ ลิงค์ (แปลว่า ไม่มีผล) ส่วน ผลินะ, ผลวา และ ผลี (แปลว่า มีผล). 542. ๕๔๒. සම්ඵුල්ලිතො තු විකචො, ඵුල්ලො විකසිතො තිසු; සිරො’ග්ගං සිඛරො නිත්ථී, සාඛා තු කථිතා ලතා. สัมผุลลิตะ, วิกจะ, ผุลละ และ วิกสิตะ ใช้ได้ ๓ ลิงค์ (แปลว่า บานแล้ว). สิระ, อัคคะ และ สิขระ ไม่เป็นอิตถีลิงค์ (แปลว่า ยอด). ส่วนสาขา เรียกว่า ลตา (แปลว่า กิ่ง). 543. ๕๔๓. දලං පලාසං ඡදනං, පණ්ණං පත්තං ඡදො ප්‍යථ; පල්ලවො වා කිසලයං, නවුබ්භින්නෙ තු අඞ්කුරො. ทละ, ปลาสะ, ฉทนะ, ปัณณะ, ปัตตะ และ ฉทะ เป็นชื่อของใบไม้. ปัลลวะ หรือ กิสลยะ คือใบอ่อน. ส่วนอังกุระ คือหน่อที่เพิ่งงอก. 544. ๕๔๔. මකුලං වා කුටුමලො, ඛාරකො තු ච ජාලකං; කලිකා කොරකො නිත්ථී, වණ්ටං පුප්ඵාදිබන්ධනං. มกุละ, กุฏุมละ, ขารกะ, ชาลกะ, กลิกา และ โกรกะ ไม่เป็นอิตถีลิงค์ (แปลว่า ดอกตูม). ส่วนวัณฏะ คือขั้วดอกไม้เป็นต้น. 545. ๕๔๕. පසවො [Pg.46] කුසුමං පුප්ඵං, පරාගො පුප්ඵජො රජො; මකරන්දො මධු මතං, ථවකො තු ච ගොච්ඡකො. ปสวะ, กุสุมะ และ ปุปผะ เป็นชื่อของดอกไม้. ปราคะ คือละอองเกสรดอกไม้. มกรันทะ และ มธุ คือน้ำหวานดอกไม้. ส่วนถวกะ และ โคจฉกะ คือช่อดอกไม้. 546. ๕๔๖. ඵලෙ ත්වා’මෙ සලාටු’ත්තො,ඵලං තු පක්ක මුච්චතෙ; චම්පක’ම්බාදිකුසුම, ඵලනාමං නපුංසකෙ. ผลที่ยังดิบ เรียกว่า สลาฏุ. ส่วนผลที่สุกแล้ว เรียกว่า ผล. ชื่อดอกไม้และผลไม้มีจัมปะกะและอัมพะเป็นต้น เป็นนปุงสกลิงค์. 547. ๕๔๗. මල්ලිකාදී තු කුසුමෙ, සලිඞ්ගා වීහයො ඵලෙ; ජම්බූ’ත්ථී ජම්බවං ජම්බූ, විටපො විටභී’ත්ථියං. ในดอกไม้มีมัลลิกาเป็นต้น และในธัญชาติมีวีหิเป็นต้น มีลิงค์ตามของตน. ชัมพู (ต้นหว้า) เป็นอิตถีลิงค์, ชัมพวะ และ ชัมพู (ผลหว้า) เป็นนปุงสกลิงค์และอิตถีลิงค์. วิฏปะ เป็นปุงลิงค์, วิฏภี เป็นอิตถีลิงค์ (แปลว่า กิ่ง). 548. ๕๔๘. මූල මාරබ්භ සාඛන්තො, ඛන්ධො භාගො තරුස්ස ථ; කොටරො නිත්ථියං රුක්ඛ, ච්ඡිද්දෙ කට්ඨං තු දාරු ච. ขันธะ คือส่วนของต้นไม้ตั้งแต่รากถึงปลายกิ่ง. โกฏระ (โพรงไม้) ไม่เป็นอิตถีลิงค์. ส่วนกัฏฐะ และ ทารุ คือไม้. 549. ๕๔๙. බුන්දො මූලඤ්ච පාදො ථ, සඞ්කු’ත්තො ඛාණුනිත්ථියං; කරහාටං තු කන්දො ථ, කළීරො මත්ථකො භවෙ. พุนทะ, มูละ และ ปาทะ เป็นคำเรียกราก. สังกุ และ ขาณุ (ตอไม้) ไม่เป็นอิตถีลิงค์. ส่วนกรหาฏะ และ กันทะ คือหัวหรือเหง้า. กฬีระ คือยอด. 550. ๕๕๐. වල්ලරී මඤ්ජරී නාරී, වල්ලී තු කථිතා ලතා; ථම්භො ගුම්බො ච අක්ඛන්ධෙ, ලතා විරූ පතානිනී. วัลลรี และ มัญชรี เป็นอิตถีลิงค์ (แปลว่า ช่อดอกไม้/เครือเถา). ส่วนวัลลี เรียกว่า ลตา (แปลว่า เครือเถา). ถัมภะ และ คุมพะ คือกอหรือพุ่มไม้ที่ไม่มีลำต้น. ลตา, วิรู และ ปตานินี คือเครือเถา. 551. ๕๕๑. අස්සත්ථො බොධි ච ද්වීසු, නිග්‍රොධො තු වටො භවෙ; කබිට්ඨො ච කපිත්ථො ච, යඤ්ඤඞ්ගො තු උදුම්බරො. อัสสัตถะ และ โพธิ ใช้ได้ ๒ ลิงค์ (แปลว่า ต้นโพธิ์). ส่วนนิโครธะ และ วฏะ คือต้นไทร. กพิฏฐะ และ กปิตถะ คือต้นมะขวิด. ส่วนยัญญังคะ และ อุทุมพระ คือต้นมะเดื่อ. 552. ๕๕๒. කොවිළාරො යුගපත්තො, උද්දාලො වාතඝාතකො; රාජරුක්ඛො කතමාලී, න්දීවරො බ්‍යාධිඝාතකො. โกวิฬาระ และ ยุคปัตตะ คือต้นชงโค. อุททาละ และ วาตฆาตกะ คือต้นราชพฤกษ์. ราชรุกขะ, กตมาลี, อินทีวระ และ พยาธิฆาตกะ คือต้นราชพฤกษ์. 553. ๕๕๓. දන්තසඨො ච ජම්භීරො, වරණො තු කරෙරි ච; කිං සුකො පාලිභද්දොථ, වඤ්ජුලො තු ච වෙතසො. ทันตสัฏฐะ และ ชัมภีระ คือต้นมะนาว. วรณะ และ กเรริ คือต้นกุ่ม. กิงสุกะ และ ปาลิภัททะ คือต้นทองหลาง. ส่วนวัญชุละ และ เวตสะ คือต้นหวาย. 554. ๕๕๔. අම්බාටකොපීතනකො, මධුකො තු මධුද්දුමො; අථො ගුළඵලො පීලු, සොභඤ්ජනො ච සිග්ගු ච. อัมพาฏกะ และ ปีตนกะ คือต้นมะกอก. มธุกะ และ มธุททุมะ คือต้นมะซาง. ส่วนคุฬผล และ ปีลู คือต้นปิลู. โสภัญชนะ และ สิคคุ คือต้นมะรุม. 555. ๕๕๕. සත්තපණ්ණි ඡත්තපණ්ණො, තිනිසො ත්ව තිමුත්තකො; කිං සුකො තු පලාසො ථ,අරිට්ඨො ඵෙනිලො භවෙ. สัตตปัณณี และ ฉัตตปัณณะ คือต้นตีนเป็ด. ตินิสะ และ อติมุตตกะ คือต้นขะจาว. กิงสุกะ และ ปลาสะ คือต้นทองกวาว. อริฏฐะ และ เผนิละ คือต้นมะคำดีควาย. 556. ๕๕๖. මාලූර බෙලුවාබිල්ලො, පුන්නාගො තු ච කෙසරො; සාලවො තු ච ලොද්දො ථ, පියාලො සන්නකද්දු ච. มาลูระ, เพลุวะ และ พิลละ คือต้นมะตูม. ปุนนาคะ และ เกสระ คือต้นกากะทิง. สาลวะ และ ลอดทะ คือต้นเหมือด. ปิยาละ และ สันนกัททุ คือต้นมะม่วงแมงวัน. 557. ๕๕๗. ලිකොචකො තථා’ඞ්කොලො,අථ ගුග්ගුලු කොසිකො; අම්බො චූතො සහො ත්වෙසො,සහකාරො සුගන්ධවා. ลิโกจกะ และ อังโกละ คือต้นปลอก. ส่วนคุคคุลุ และ โกสิกะ คือต้นกำยาน. อัมพะ, จูตะ และ สหะ คือต้นมะม่วง. สหการะ คือต้นมะม่วงหอม. 558. ๕๕๘. පුණ්ඩරීකො [Pg.47] ච සෙතම්බො, සෙලු තු බහුවාරකො; සෙපණ්ණී කාස්මිරී චාථ, කොලී ච බදරීත්ථියං. ปุณฑรีกะ และ เสตัมพะ คือต้นมะม่วงขาว. เสลุ และ พหุวารกะ คือต้นหมัน. เสปัณณี และ กาสมีรี คือต้นศรีมหาโพธิ์. โกลี และ พทรี เป็นอิตถีลิงค์ (แปลว่า ต้นพุทรา). 559. ๕๕๙. කොලං චානිත්ථී බදරො, පිලක්ඛො පිප්පලී’ත්ථියං; පාටලී කණ්හවන්තා ච, සාදුකණ්ටො විකඞ්කතො. โกละ เป็นนปุงสกลิงค์, พทระ คือผลพุทรา. ปิลักขะ และ ปิปปฬี เป็นอิตถีลิงค์. ปาฏลี และ กัณหวันตา คือต้นแคฝอย. สาทุกัณฏะ และ วิกังกตะ คือต้นตะขบป่า. 560. ๕๖๐. තින්දුකො කාළක්ඛන්ධො ච, තිම්බරූසක තිම්බරූ; එරාවතො තු නාරඞ්ගො, කුලකො කාකතින්දුකො. ตินทุกะ, กาฬขันธะ, ติมพรูสกะ และ ติมพรู คือต้นมะพลับ. เอราวตะ และ นารังคะ คือต้นส้ม. กุลกะ และ กากตินทุกะ คือต้นมะเกลือ. 561. ๕๖๑. කදම්බො පියකො නීපො, භල්ලී භල්ලාතකො තිසු; ඣාවුකො පිචුලො චාථ, තිලකො ඛුරකො භවෙ. กทัมพะ, ปิยกะ และ นีปะ คือต้นกระทุ่ม. ภัลลี และ ภัลลาตกะ ใช้ได้ ๓ ลิงค์ (แปลว่า ต้นรักเทศ). ชาพุกะ และ ปิจุละ คือต้นสน. ติลกะ และ ขุรกะ คือต้นคันทรง. 562. ๕๖๒. චිඤ්චා ච තින්තිණී චාථ, ගද්දභණ්ඩො කපීතනො; සාලො’ස්සකණ්ණො සජ්ජො ථ,අජ්ජුනො කකුධො භවෙ. จิญจา และ ตินติณี คือต้นมะขาม. คัททภัณฑะ และ กปิตนะ คือต้นโพธิ์ประสาท. สาละ, อัสสกัณณะ และ สัชชะ คือต้นรัง. อัชชุนะ และ กกุธะ คือต้นรกฟ้า. 563. ๕๖๓. නිචුලො මුචලින්දො ච, නීපො ථ පියකො තථා; අසනො පීතසාලො ථ,ගොලීසො ඣාටලො භවෙ. นิจุล และ มุจลินทะ คือต้นจิก. นีปะ และ ปิยกะ คือต้นกระทุ่ม. อสนะ และ ปีตสาละ คือต้นประดู่. โคลีสะ และ ฌาฏละ คือต้นแคทราย. 564. ๕๖๔. ඛීරිකා රාජායතනං, කුම්භී කුමුදිකා භවෙ; යූපො තු කමුකො චාථ, පට්ටි ලාඛාපසාදනො. ขีริกา และ ราชายตนะ คือต้นเกด. กุมภี และ กุมุทิกะ คือต้นแคนา. ยูปะ และ กมุกะ คือต้นหมาก. ปัฏฏิ และ ลาขาปสาทนะ คือต้นเหมือด. 565. ๕๖๕. ඉඞ්ගුදී තාපසතරු, භුජපත්තො තු ආභුජී; පිච්ඡිලා සිම්බලී ද්වීසු, රොචනො කොටසිම්බලී. อิงคุที และ ตาปสตรุ คือต้นพุทราป่า. ภูชปัตตะ และ อาภุชี คือต้นพญาไม้. ปิจฉิลา และ สิมพลี ใช้ได้ ๒ ลิงค์ (แปลว่า ต้นงิ้ว). โรจนะ และ โกฏสิมพลี คือต้นงิ้วป่า. 566. ๕๖๖. පකිරියො පූතිකො ථ, රොහී රොහිතකො භවෙ; එරණ්ඩො තු ච ආමණ්ඩො, අථ සත්තුඵලා සමී. ปะกิริยะ และ ปูติกะ คือต้นหางนกยูง. โรหี และ โรหิตกะ คือต้นตาเสือ. เอรณฺฑะ และ อามัณฑะ คือต้นละหุ่ง. ส่วนสัตตุผลา และ สมี คือต้นมะขามเทศ. 567. ๕๖๗. නත්තමාලො කරඤ්ජො ථ, ඛදිරො දන්තධාවනො; සොමවක්කො තු කදරො, සල්ලොතු මදනො භවෙ. ต้นกะทัง, ต้นสีเสียด (ไม้สีฟัน), ต้นสีเสียดขาว, ต้นสลัก, ต้นมทนะ. 568. ๕๖๘. අථාපි ඉන්දසාලො ච, සල්ලකී ඛාරකො සියා; දෙවදාරු භද්දදාරු, චම්පෙය්‍යො තු ච චම්පකො. ต้นสาละ, ต้นกำยาน, ต้นขานาง, ต้นสนซีดาร์, ต้นจำปา. 569. ๕๖๙. පනසො කණ්ටකිඵලො, අභයා තු හරීතකී; අක්ඛො විභීතකො තීසු, අමතා’මලකී තිසු. ต้นขนุน, สมอไทย, สมอพิเภก, มะขามป้อม. 570. ๕๗๐. ලබුජො ලිකුචො චාථ, කණිකාරො දුමුප්පලො; නිම්බො’රිට්ඨො පුචිමන්දො, කරකො තු ච දාළිමො. ต้นมะหาด, ต้นกรรณิการ์, ต้นสะเดา, ต้นทับทิม. 571. ๕๗๑. සරලො [Pg.48] පූතිකට්ඨඤ්ච, කපිලා තු ච සිංසපා; සාමා පියඞ්ගු කඞ්ගුපි, සිරීසො තු ච භණ්ඩිලො. ต้นสน, ต้นชิงชัน, ต้นข้าวฟ่าง, ต้นซึก (หรือต้นก้ามปู). 572. ๕๗๒. සොණකො දීඝවන්තො ච,වකුලො තු ච කෙසරො; කාකොදුම්බරිකා ඵෙග්ගු, නාගො තු නාගමාලිකා. ต้นเพกา, ต้นพิกุล, ต้นมะเดื่อปล้อง, ต้นบุนนาค. 573. ๕๗๓. අසොකො වඤ්ජුලො චාථ, තක්කාරී වෙජයන්තිකා; තාපිඤ්ඡො ච තමාලො ථ, කුටජො ගිරිමල්ලිකා. ต้นอโศก, ต้นชัยพฤกษ์, ต้นตะแบก, ต้นโมกหลวง. 574. ๕๗๔. ඉන්දයවො ඵලෙ තස්සා, ග්ගිමන්ථො කණිකා භවෙ; නිගුණ්ඨි’ත්ථී සින්දුවාරො, තිණසුඤ්ඤං තු මල්ලිකා. เมล็ดโมกหลวง, ต้นอัคคีทวาร, ต้นคนทีเขมา, ต้นมะลิ. 575. ๕๗๕. සෙඵාලිකා නීලිකා ථ, අප්ඵොටා වනමල්ලිකා; බන්ධුකො ජයසුමනං, භණ්ඩිකො බන්ධුජීවකො. ต้นกรรณิการ์, ต้นมะลิป่า, ต้นดอกเข็ม (หรือดอกชบา). 576. ๕๗๖. සුමනා ජාතිසුමනා, මාලතී ජාති වස්සිකී; යූථිකා මාගධී චාථ, සත්තලා නවමල්ලිකා. ดอกมะลิลา, ดอกมะลิซ้อน, ดอกพุทธชาด, ดอกมะลิวัลย์. 577. ๕๗๗. වාසන්තී,ත්ථී අතිමුත්තො, කරවීරො’ස්සමාරකො; මාතුලුඞ්ගො බීජපූරො, උම්මත්තො තු ච මාතුලො. ต้นพุทธชาด, ต้นยี่โถ, ต้นมะงั่ว, ต้นลำโพง. 578. ๕๗๘. කරමන්දො සුසෙනො ච, කුන්දං තු මාඝ්‍ය මුච්චතෙ; දෙවතාසො තු ජීමූතො,ථා’මිලාතො මහාසහා. ต้นมะม่วงหาวมะนาวโห่, ดอกมะลิเลื้อย, ต้นฟ้าทะลายโจร, ดอกบานไม่รู้โรย. 579. ๕๗๙. අථො සෙරෙය්‍යකො දාසී,කිං කිරාතො කුරණ්ටකො; අජ්ජුකො සිතපණ්ණාසො, සමීරණො ඵණිජ්ජකො. ต้นอังกาบ, ต้นแมงลัก, ต้นโหระพา. 580. ๕๘๐. ජපා තු ජයසුමනං, කරීරො කකචො භවෙ; රුක්ඛාදනී ච වන්දාකා, චිත්තකො ත්ව’ග්ගිසඤ්ඤිතො. ดอกชบา, ต้นกระบองเพชร, ต้นกาฝาก, ต้นเจตมูลเพลิง. 581. ๕๘๑. අක්කො විකීරණො තස්මිං,ත්ව’ ළක්කො සෙතපුප්ඵකෙ; පූතිලතා ගළොචී ච, මුබ්බා මධුරසා ප්‍යථ. ต้นรัก, ต้นรักขาว, บอระเพ็ด, เถาเอ็นอ่อน. 582. ๕๘๒. කපිකච්ඡු දුඵස්සො ථ, මඤ්ජිට්ඨා විකසා භවෙ; අම්බට්ඨා ච තථා පාඨා, කටුකා කටුරොහිණී. หมามุ่ย, ต้นคราม, ต้นกรุงเขมา, โกฐก้านพร้าว. 583. ๕๘๓. අපාමග්ගො [Pg.49] සෙඛරිකො, පිප්පලී මාගධී මතා; ගොකණ්ටකො ච සිඞ්ඝාටො, කොලවල්ලී’භපිප්පලී. ต้นหญ้าพันงู, ดีปลี, ต้นหนามกระสุน, ดีปลีเชือก. 584. ๕๘๔. ගොලොමී තු වචා චාථ, ගිරිකණ්‍ය’පරාජිතා; සීහපුච්ඡී පඤ්හිපණ්ණී, සාලපණ්ණී තු ච’ත්ථිරා; (චථිරා). ว่านน้ำ, อัญชัน, หางสิงห์, ต้นสาลปัณณี. 585. ๕๘๕. නිදිද්ධිකා තු බ්‍යග්ඝී ච, අථ නීලී ච නීලිනී; ජිඤ්ජුකො චෙව ගුඤ්ජා ථ, සතමූලී සතාවරී. มะเขือพวง, ต้นคราม, มะกล่ำตาหนู, รากสามสิบ. 586. ๕๘๖. මහොසධං ත්ව’තිවිසා, බාකුචී සොමවල්ලිකා; දාබ්බී දාරුහලිද්දා ථ, බිළඞ්ගං චිත්‍රතණ්ඩුලා. อติวิสา, ต้นสะค้าน, ขมิ้นเครือ, เบญกานี. 587. ๕๘๗. නුහී චෙව මහානාමො, මුද්දිකා තු මධුරසා; අථාපි මධුකං යට්ඨි, මධුකාමධුයට්ඨිකා. ต้นสลัดได, องุ่น, ชะเอมเทศ. 588. ๕๘๘. වාතිඞ්ගණො ච භණ්ඩාකී, වාත්තාකී බ්‍රහතී ප්‍යථ; නාගබලා චෙව ඣසා, ලාඞ්ගලී තු ච සාරදී. มะเขือขื่น, ต้นขัดมอน, ต้นดองดึง. 589. ๕๘๙. රම්භා ච කදලී මොචො, කප්පාසී බදරා භවෙ; නාගලතා තු තම්බූලී, අග්ගිජාලා තු ධාතකී. กล้วย, ฝ้าย, พุทรา, พลู, ตะแบก. 590. ๕๙๐. තිවුතා තිපුටා චාථ, සාමා කාළා ච කථ්‍යතෙ; අථො සිඞ්ගී ච උසභො, රෙණුකා කපිළා භවෙ. ต้นส้มป่อย, ต้นส้มป่อยดำ, ต้นสมอไทย, ต้นเรณุกา. 591. ๕๙๑. හිරිවෙරඤ්ච වාලඤ්ච, රත්තඵලා තු බිම්බිකා; සෙලෙය්‍ය’ මස්මපුප්ඵඤ්ච, එලා තු බහුලා භවෙ. หญ้าแฝก, ตำลึง, หินดอกไม้ (กำยาน), กระวาน. 592. ๕๙๒. කුට්ඨඤ්ච බ්‍යාධි කථිතො, වානෙය්‍යං තු කුටන්නටං; ඔසධි ජාතිමත්තම්හි, ඔසධං සබ්බ’ මජාතියං. โกฐสอ, หญ้ารังกา, ยา (ที่เกิดตามธรรมชาติ), ยา (ทุกชนิด). 593. ๕๙๓. මූලං පත්තං කළීර’ග්ගං, කන්දං මිඤ්ජා ඵලං තථා; තචො පුප්ඵඤ්ච ඡත්තන්ති, සාකං දසවිධං මතං. ราก, ใบ, หน่อ, ยอด, หัว, ไส้ใน, ผล, เปลือก, ดอก, และเห็ด, ผักมี ๑๐ ชนิด. 594. ๕๙๔. පපුන්නාටො එළගලො,තණ්ඩුලෙය්‍යො’ප්පමාරිසො; ජීවන්ති ජීවනී චාථ, මධුරකො ච ජීවකො. ชุมเห็ดเทศ, ผักโขม, ผักเชียงดา, ว่านเพชรหึง. 595. ๕๙๕. මහාකන්දො ච ලසුණං, පලණ්ඩු තු සුකන්දකො; පටොලො තිත්තකො චාථ, භිඞ්ගරාජො ච මක්කවො. กระเทียม, หอมใหญ่, บวบ (หรือมะระ), กะเม็ง. 596. ๕๙๖. පුනන්නවා [Pg.50] සොථඝාතී, විතුන්නං සුනිසණ්ණකං; කාරවෙල්ලො තු සුසවී, තුම්බ්‍යා’ලාබු ච ලාබු සා. ผักเบี้ยใหญ่, ผักแว่น, มะระขี้นก, น้ำเต้า. 597. ๕๙๗. එළාලුකඤ්ච කක්කාරී, කුම්භණ්ඩො තු ච වල්ලිභො; ඉන්දවාරුණී විසාලා, වත්ථුකං වත්ථුලෙය්‍යකො. แตงร้าน, แตงกวา, ฟักทอง, ฟักทอง; เถาหัวด้วน, เถาหัวด้วน, ผักกาด, ผักกาด. 598. ๕๙๘. මූලකො නිත්ථියං චුච්චු, තම්බකො ච කලම්බකො; සාකභෙදා කාසමද්ද, ඣජ්ඣරී ඵග්ගවා’දයො. หัวไชเท้า, ผักบุ้ง, ผักบุ้ง, ผักบุ้ง; ชนิดของผักมี ผักคาสมัททะ, ผักจัชฌรี และผักผัคควะเป็นต้น. 599. ๕๙๙. සද්දලො චෙව දුබ්බා ච, ගොලොමී සා සිතා භවෙ; ගුන්දා ච භද්දමුත්තඤ්ච, රසාලො තු’ච්ඡු වෙළු තු. หญ้าแพรก, หญ้าแพรก, หญ้าแพรกขาว, หญ้าแพรกขาว; หญ้าแห้วหมู, หญ้าแห้วหมู, อ้อย, อ้อย, ไม้ไผ่. 600. ๖๐๐. තචසාරො වෙණු වංසො, පබ්බං තු ඵලු ගණ්ඨිසො; කීචකා තෙ සියුං වෙණූ, යෙ නදන්ත්‍යා’නිලද්ධුතා. ไม้ไผ่, ไม้ไผ่, ไม้ไผ่; ข้อ, ข้อ, ข้อ; ไม้ไผ่เหล่าใดที่ส่งเสียงดังเมื่อลมพัด ไม้ไผ่เหล่านั้นเรียกว่าไม้ไผ่คีจักกะ. 601. ๖๐๑. නළො ච ධමනො පොට, ගලො තු කාස මිත්ථි න; තෙජනො තු සරො, මූලං, තූ’ සීරං බීරණස්ස හි. ไม้อ้อ, ไม้อ้อ, ไม้อ้อ, ไม้อ้อ; หญ้าพง; ไม้ศร, ไม้ศร; รากของหญ้าแฝกคือแฝกหอม. 602. ๖๐๒. කුසො වරහිසං දබ්බො, භූතිණකං තු භූතිණං; ඝාසො තු යවසො චාථ,පූගො තු කමුකො භවෙ. หญ้าคา, หญ้าคา, หญ้าคา; หญ้าหอม, หญ้าหอม; หญ้าสำหรับสัตว์กิน, หญ้าสำหรับสัตว์กิน; หมาก, หมาก. 603. ๖๐๓. තාලො විභෙදිකා චාථ, ඛජ්ජුරී සින්දි වුච්චති; ต้นตาล, ต้นตาล; ต้นอินทผลัมเรียกว่าสินทิ. 604. ๖๐๔. හින්තාල, තාල, ඛජ්ජූරී, නාලිකෙරා තථෙව ච; තාලී ච කෙතකී නාරී, පූගො ච තිණපාදපාති. ต้นหินตาล, ต้นตาล, ต้นอินทผลัม, และต้นมะพร้าวก็เช่นกัน; ต้นตาลี, ต้นการะเกด, และต้นหมาก เหล่านี้เป็นต้นไม้จำพวกหญ้า. ඉති අරඤ්ඤවග්ගො. จบหมวดป่า. 6. අරඤ්ඤාදිවග්ග ๖. หมวดป่าเป็นต้น. 605. ๖๐๕. පබ්බතො ගිරි සෙලො’ද්දි, නගා’චල, සිලුච්චයා; සිඛරී භූධරොථ බ්භ, පාසාණා’ස්මො’පලො සිලා. ภูเขา, ภูเขา, ภูเขา, ภูเขา, ภูเขา, ภูเขา, ภูเขา; ภูเขา, ภูเขา, ภูเขา; หิน, หิน, หิน, หิน. 606. ๖๐๖. ගිජ්ඣකූටො ච වෙභාරො, වෙපුල්ලො’සිගිලී නගා; විඤ්ඣො පණ්ඩව වඞ්කාදී, පුබ්බසෙලො තු චො’දයො; මන්දරො පරසෙලො’ත්ථො, හිමවා තු හිමාචලො. ภูเขาคิชฌกูฏ, ภูเขาเวภาระ, ภูเขาเวปุลละ, ภูเขาอิสิคิลิ; ภูเขาวินธัย, ภูเขาปัณฑวะ, และภูเขาวังกะเป็นต้น; ภูเขาตะวันออกคือภูเขาอุทัย; ภูเขามันทร, ภูเขาปรัสสระ; ภูเขาหิมพานต์, ภูเขาหิมพานต์. 607. ๖๐๗. ගන්ධමාදන කෙලාස, චිත්තකූට සුදස්සනා; කාලකූටො තිකූටා’ස්ස, පත්ථො තු සානු නිත්ථියං. ภูเขาคันธมาทน์, ภูเขาไกรลาส, ภูเขาจิตรกูฏ, ภูเขาสุทัสสนะ; ภูเขากาลกูฏ, ภูเขาติกูฏ; ที่ราบสูงบนภูเขา, ที่ราบสูงบนภูเขา. 608. ๖๐๘. කූටො [Pg.51] වා සිඛරං සිඞ්ගං, පපාතො තු තටො භවෙ; නිතම්බො කටකො නිත්ථී, නිජ්ඣරො පසවො’ම්බුනො. ยอดเขา, ยอดเขา, ยอดเขา; หน้าผา, หน้าผา; ไหล่เขา, ไหล่เขา; น้ำตก, น้ำตก. 609. ๖๐๙. දරී’ත්ථී කන්දරො ද්වීසු, ලෙණං තු ගබ්භරං ගුහා; සිලාපොක්ඛරණී සොණ්ඩී, කුඤ්ජං නිකුඤ්ජ මිත්ථි න. ซอกเขา, ซอกเขา; ถ้ำ, ถ้ำ, ถ้ำ; สระหิน, สระหิน; ซอกเขาที่มีพุ่มไม้, ซอกเขาที่มีพุ่มไม้. 610. ๖๑๐. උද්ධ මධිච්චකා සෙල, ස්සාසන්නා භූම්‍යු පච්චකා; පාදො තු’පන්තසෙලො ථ,ධාතු’ත්තො ගෙරිකාදිකො. ที่ราบสูงบนภูเขา; ที่ราบต่ำเชิงเขา; เชิงเขา, เชิงเขา; แร่ธาตุมีดินแดงเป็นต้น. ඉති සෙලවග්ගො. จบหมวดภูเขา. 611. ๖๑๑. මිගින්දො කෙසරී සීහො, තරච්ඡො තු මිගාදනො; බ්‍යග්ඝො තු පුණ්ඩරීකො ථ, සද්දූලො දීපිනී’රිතො. ราชสีห์, ราชสีห์, ราชสีห์; เสือดาว, เสือดาว; เสือโคร่ง, เสือโคร่ง; เสือเหลือง, เสือเหลือง. 612. ๖๑๒. අච්ඡො ඉක්කො ච ඉස්සො තු,කාළසීහො ඉසො ප්‍යථ; රොහිසො රොහිතො චාථ,ගොකණ්ණො ගණි කණ්ටකා. หมี, หมี, หมี; หมีดำ, หมีดำ; กวางแดง, กวางแดง; กวางโกกรรณะ. 613. ๖๑๓. ඛග්ග ඛග්ගවිසාණා තු, පලාසාදො ච ගණ්ඩකො; බ්‍යග්ඝාදිකෙ වාළමිගො, සාපදො ථ ප්ලවඞ්ගමො. แรด, แรด, แรด, แรด; สัตว์ร้ายมีเสือโคร่งเป็นต้น, สัตว์ร้าย; ลิง. 614. ๖๑๔. මක්කටො වානරො සාඛා, මිගො කපි වලීමුඛො; පලවඞ්ගො, කණ්හතුණ්ඩො,ගොනඞ්ගුලො ති සො මතො. ลิง, ลิง, ลิง, ลิง, ลิง, ลิง; ค่าง, ค่าง. 615. ๖๑๕. සිඞ්ගාලො ජම්බුකො කොත්ථු, භෙරවො ච සිවා ප්‍යථ; බිළාරො බබ්බු මඤ්ජාරො, කොකො තු ච වකො භවෙ. สุนัขจิ้งจอก, สุนัขจิ้งจอก, สุนัขจิ้งจอก, สุนัขจิ้งจอก, สุนัขจิ้งจอก; แมว, แมว, แมว; หมาป่า, หมาป่า. 616. ๖๑๖. මහිංසො ච ලුලායො ථ,ගවජො ගවයො සමා; සල්ලො තු සල්ලකො ථා’ස්ස,ලොමම්හි සලලං සලං. ควาย, ควาย; วัวป่า, วัวป่า; เม่น, เม่น; ขนของเม่นนั้นเรียกว่า สลละ และ สละ. 617. ๖๑๗. හරිණො මිග සාරඞ්ගා, මගො අජිනයොනි ච; සූකරො තු වරොහො ථ,පෙලකො ච සසො භවෙ. กวาง, กวาง, กวาง, กวาง, กวาง; หมู, หมู; กระต่าย, กระต่าย. 618. ๖๑๘. එණෙය්‍යො [Pg.52] එණීමිගො ච, පම්පටකො තු පම්පකො; වාතමිගො තු චලනී, මූසිකො ත්වා’ඛු උන්දුරො. กวางเอณีย์, กวางเอณีย์; กวางปัมปะฏกะ, กวางปัมปะกะ; กวางลม, กวางลม; หนู, หนู, หนู. 619. ๖๑๙. චමරො පසදො චෙව, කුරුඞ්ගො මිගමාතුකා; රුරු රඞ්කු ච නීකො ච, සරභාදී මිගන්තරා. จามรี, กวางปัสสาทะ; กวางกุรุงคะ, กวางมิกะมาตุ; กวางรุรุ, กวางรังกุ, กวางนีโก; และกวางสรภะเป็นต้น เป็นกวางชนิดอื่นๆ. 620. ๖๒๐. පියකො චමූරු කදලී, මිගාදී චම්මයොනයො; මිගා තු පසවො සීහා, දයො සබ්බචතුප්පදා. กวางปิยกะ, กวางจมูรุ, กวางกทลี; กวางเหล่านี้เป็นต้นเป็นสัตว์ที่มีหนังเป็นที่เกิด; สัตว์, สัตว์; สัตว์สี่เท้าทั้งหมดมีราชสีห์เป็นต้น. 621. ๖๒๑. ලූතා තු ලූතිකා උණ්ණ, නාභි මක්කටකො සියා; විච්ඡිකො ත්වා’ළි කථිතො, සරබූ ඝරගොළිකා. แมงมุม, แมงมุม, แมงมุม, แมงมุม; แมงป่อง, แมงป่อง; จิ้งจก, จิ้งจก. 622. ๖๒๒. ගොධා කුණ්ඩො ප්‍යථො කණ්ණ, ජලූකා සතපද්‍යථ; කලන්දකො කාළකා ථ, නකුලො මඞ්ගුසො භවෙ. ตะกวด, ตะกวด; ตะขาบ, ตะขาบ; กระรอก, กระรอก; พังพอน, พังพอน. 623. ๖๒๓. කකණ්ටකො ච සරටො, කීටො තු පුළවො කිමි; පාණකො චාප්‍යථො උච්චා,ලිඞ්ගො ලොමසපාණකො. กิ้งก่า, กิ้งก่า; แมลง, หนอน, หนอน; สัตว์เล็กๆ; บุ้ง, บุ้ง. 624. ๖๒๔. විහඞ්ගො විහගො පක්ඛී, විහඞ්ගම ඛග’ණ්ඩජා; සකුණො ච සකුන්තො වි, පතඞ්ගො සකුණී ද්විජො. นก, วิหค, ปักขี, วิหังคม, ขค, อัณฑช, สกุณ, สกุนตะ, ปตังค, สกุณี, ทวิช. 625. ๖๒๕. වක්කඞ්ගො පත්තයානො ච, පතන්තො නීළජො භවෙ; තබ්භෙදා වට්ටකා ජීව, ඤ්ජීවො චකොර තිත්තිරා. วักกังคะ (มีอวัยวะคด), ปัตตยานะ (ไปด้วยปีก), ปตันตะ (บินไป), นีฬชะ (เกิดในรัง). บรรดาชนิดของนกเหล่านั้น มีนกคุ่ม, นกชีวญชีวะ, นกจโกระ, นกติตติระ. 626. ๖๒๖. සාළිකා කරවීකො ච, රවිහංසො කුකුත්ථකො; කාරණ්ඩවො ච පිලවො, පොක්ඛරසාතකා’දයො. นกสาลิกา, นกการเวก, นกหงส์แดง (รวิหงส์), นกกุกุตถกะ, นกการัณฑวะ, นกปิลวะ, นกโปกขรสาทกะ เป็นต้น. 627. ๖๒๗. පතත්තං පෙඛුණං පත්තං, පක්ඛො පිඤ්ඡං ඡදො ගරු; අණ්ඩං තු පක්ඛිබීජෙ ථ, නීළො නිත්ථී කුලාවකං. ปีก (ปตัตตะ, เปขุณะ, ปัตตะ, ปักขะ, ปิญฉะ, ฉทะ, ครุ). ไข่ (ชื่อว่าพืชของนก). รัง (นีฬะ, กุลาวกะ). 628. ๖๒๘. සුපණ්ණමාතා විනතා, මිථුනං ථීපුමද්වයං; යුගං තු යුගලං ද්වන්දං, යමකං යමලං යමං. พระวินตา มารดาของพญาครุฑ. คู่ (หญิงชายสองคน). คู่, คู่กัน, สอง, แฝด, คู่แฝด, คู่. 629. ๖๒๙. සමූහො ගණ සඞ්ඝාතා, සමුදායො ච සඤ්චයො; සන්දොහො නිවහො ඔඝො, විසරො නිකරො චයො. หมู่, คณะ, สังฆาต, สมุทัย, สัญจยะ, สันโทหะ, นิวัหะ, โอฆะ, วิสาระ, นิกระ, จยะ. 630. ๖๓๐. කායො ඛන්ධො සමුදයො, ඝටා සමිති සංහති; රාසි පුඤ්ජො සමවායො, පූගො ජාතං කදම්බකං. กาย, ขันธ์, สมุทัย, ฆฏา, สมิติ, สังหติ, ราสี, ปุญชะ, สมาวายะ, ปูคะ, ชาตะ, กทัมพกะ. 631. ๖๓๑. බ්‍යූහො [Pg.53] විතාන ගුම්බා ච, කලාපො ජාල මණ්ඩලං; සමානානං ගණො වග්ගො,සඞ්ඝො සත්ථො තු ජන්තුනං. พยูหะ (การจัดแถว), วิธาน (กลุ่ม), คุมพะ (พุ่มไม้/กลุ่ม), กลาปะ (กลุ่ม), ชาละ (ข่าย/กลุ่ม), มณฑล (วงกลม/กลุ่ม). หมู่ของคนเสมอกัน เรียกว่า วรรค. หมู่ของสัตว์ เรียกว่า สังฆะ และ สัตถะ. 632. ๖๓๒. සජාතිකානං තු කුලං, නිකායො තු සධම්මිනං; යූථො නිත්ථී සජාතිය, තිරච්ඡානානමුච්චතෙ. ตระกูลของสัตว์ชาติเดียวกัน. นิกาย (หมู่แห่งผู้มีธรรมเสมอกัน). ฝูงสัตว์เดรัจฉานชาติเดียวกัน. 633. ๖๓๓. සුපණ්ණො වෙනතෙය්‍යො ච, ගරුළො විහගාධිපො; පරපුට්ඨො පරභතො, කුණාලො කොකිලො පිකො. สุบรรณ, เวนไตย, ครุฑ, วิหคาธิป (เจ้าแห่งนก). ปรปุฏฐะ (นกที่ผู้อื่นเลี้ยง), ปรภตะ (นกที่ผู้อื่นเลี้ยง), กุณาละ, โกกิละ, ปิกะ (นกกาเหว่า). 634. ๖๓๔. මොරො මයූරො වරහී, නීලගීව සිඛණ්ඩිනො; කලාපී ච සිඛී කෙකී, චූළා තු ච සිඛා භවෙ. นกยูง, มยูร, วรหี, นีลกีวะ (มีคอสีน้ำเงิน), สิขัณฑิน (มีหงอน). กลาปี (มีหางเป็นพวง), สิขี (มีหงอน), เกกี (นกยูง). จุฬา, สิขา (หงอน). 635. ๖๓๕. සිඛණ්ඩො වරහඤ්චෙව, කලාපො පිඤ්ඡ මප්‍යථ; චන්දකො මෙචකො චාථ, ඡප්පදො ච මධුබ්බතො. สิขัณฑะ (หงอน), วรหะ (หงอน). กลาปะ (พวงหาง), ปิญฉะ (ขนหาง). จันทกะ (จุดกลมคล้ายพระจันทร์), เมจกะ (จุดกลมคล้ายพระจันทร์). ภมร (มีหกเท้า), มธุพพตะ (ผู้ดื่มน้ำหวาน). 636. ๖๓๖. මධුලීහො මධුකරො, මධුපො භමරො අලි; පාරාවතො කපොතො ච, කකුටො ච පාරෙවතො. มธุลีหะ (ผู้เลียน้ำหวาน), มธุกร (ผู้ทำน้ำหวาน), มธุบะ (ผู้ดื่มน้ำหวาน), ภมร (ผึ้ง), อลิ (ผึ้ง). นกพิราบ, กโปตะ, กกุฏะ, ปาเรวตะ. 637. ๖๓๗. ගිජ්ඣො ගද්ධොථ කුලලො, සෙනො බ්‍යග්ඝීනසො ප්‍යථ; තබ්භෙදා සකුණග්ඝි’ත්ථී, ආටො දබ්බිමුඛද්විජො. แร้ง (คิชฌะ, คัทธะ), กุลาละ (เหยี่ยว), เสนะ (เหยี่ยว), พยัคฆีนัสสะ (เหยี่ยว). บรรดาชนิดของนกเหล่านั้น มีนกสกุณัคฆี (นกเหยี่ยว), นกอาฏะ, นกดัพพิมุขะ (นกปากช้อน). 638. ๖๓๘. උහුඞ්කාරො උලූකො ච, කොසියො වායසාරි ච; කාකො ත්ව’රිට්ඨො ධඞ්කො ච, බලිපුට්ඨො ච වායසො. นกฮูก, อุลลูกะ, โกสิยะ, วายสสารี (ศัตรูของกา). กา, อริฏฐะ, ธังคะ, พลิปุฏฐะ, วายสะ. 639. ๖๓๙. කාකොලො වනකාකො ථ,ලාපො ලටුකිකා ප්‍යථ; වාරණො හත්ථිලිඞ්ගො ච, හත්ථිසොණ්ඩවිහඞ්ගමො. นกกาป่า, ลาปะ (นกคุ่ม), ลฏุกิกา (นกคุ่ม). วารณะ (นกช้าง), หัตถิลิงคะ (นกช้าง), หัตถิโสณฑวิหังคม (นกที่มีงวงเหมือนช้าง). 640. ๖๔๐. උක්කුසො කුරරො කොල,ට්ඨිපක්ඛිම්හි ච කුක්කුහො; සුවො තු කීරො ච සුකො, තම්බචූළො තු කුක්කුටො. นกออก, กุรระ (นกออก), โกลัฏฐิปักขี (นกกระสา), กุกกุหะ (นกกระสา). นกแก้ว, กีระ, สุกะ. ไก่, ตัมพจูฬะ (มีหงอนแดง). 641. ๖๔๑. වනකුක්කුටො ච නිජ්ජිව්හො, අථ කොඤ්චා ච කුන්තනී; චක්කවාකො තු චක්කව්හො, සාරඞ්ගොතු ච චාතකො. ไก่ป่า, นิจชีวหะ (ไม่มีลิ้น). นกกระเรียน, กุนตนี (นกกระเรียน). นกจักรพาก, จักกวะ. นกสารังคะ, นกจาตกะ. 642. ๖๔๒. තුලියො පක්ඛිබිළාලො,සතපත්තො තු සාරසො; බකො තු සුක්කකාකොථ,බලාකා විසකණ්ඨිකා. นกตุลิยะ, ปักขิพิฬาล (ค้างคาวแม่ไก่). นกสัตตปัตตะ, นกสารส. นกยาง (พกะ), สุกกะกากะ (กาสีขาว). นกยาง (พลาหกะ), วิสกัณฐิกา. 643. ๖๔๓. ලොහපිට්ඨො තථා කඞ්කො, ඛඤ්ජරීටො තු ඛඤ්ජනො; කලවිඞ්කො තු චාටකො, දින්දිභො තු කිකී භවෙ. นกโลหปิฏฐะ (มีหลังแดง), กังคะ (นกกระสา). นกขัญชรีฏะ, ขัญชนะ (นกเด้าดิน). นกกลวิงกะ (นกกระจาบ), จาตกะ. นกทินทิภะ, กิกี (นกแต้วแร้ว). 644. ๖๔๔. කාදම්බො [Pg.54] කාළහංසොථ, සකුන්තො භාසපක්ඛිනි; ධූම්‍යාටො තු කලිඞ්ගොථ,දාත්‍යූහො කාළකණ්ඨකො. นกกาฬหงส์, กาฬหงส์ (หงส์ดำ). นกสกุนตะ, ภาสปักขินี (นกที่มีปีกส่องแสง). นกธูมยาฏะ, กลิงคะ. นกทาตยูหะ, กาฬกัณฐกะ (มีคอดำ). 645. ๖๔๕. ඛුද්දාදී මක්ඛිකාභෙදා, ඩංසො පිඞ්ගලමක්ඛිකා; ආසාටිකා මක්ඛිකාණ්ඩං, පතඞ්ගො සලභො භවෙ. แมลงวันชนิดเล็กๆ เป็นต้น. เหลือบ, แมลงวันสีน้ำตาล. แมลงวันไข่, ไข่แมลงวัน. ผีเสื้อ, ตั๊กแตน. 646. ๖๔๖. සූචිමුඛො ච මකසො, චීරී තු ඣල්ලිකා ථ ච; ජතුකා ජිනපත්තා ථ, හංසො සෙතච්ඡදො භවෙ. ยุง (มีปากเหมือนเข็ม), มกส. จิ้งหรีด, ชัลลิกา. ค้างคาว, ชินปัตตา. หงส์, เศตฉทะ (มีขนขาว). 647. ๖๔๗. තෙ රාජහංසා රත්තෙහි, පාදතුණ්ඩෙහි භාසිතා; මල්ලිකා’ඛ්‍යා ධතරට්ඨා, මලීනෙහ්‍ය’සිතෙහි ච. หงส์เหล่านั้นที่มีเท้าและจะงอยปากสีแดง เรียกว่า ราชหงส์. หงส์ที่มีสีมัว (ดำ) เรียกว่า มัลลิกา. หงส์ที่มีสีขาว เรียกว่า ธตรัฏฐะ. 648. තිරච්ඡො තු තිරච්ඡානො, තිරච්ඡානගතො සියාති. ๖๔๘. สัตว์เดรัจฉาน, สัตว์เดรัจฉาน. ඉති අරඤ්ඤාදිවග්ගො. จบอรัณญาธิวรรค. 7. පාතාලවග්ග ๗. ปาตาลวรรค 649. ๖๔๙. අධොභුවනං පාතාලං, නාගලොකො රසාතලං; රන්ධං තු විවරං ඡිද්දං, කුහරං සුසිරං බිලං. ใต้พื้นโลก, บาดาล, นาคโลก, รสาทล. รู, ช่อง, โพรง, คูหา, สุสิระ, บิล. 650. ๖๕๐. සුසි’ත්ථී ඡිග්ගලං සොබ්භං, සච්ඡිද්දෙ සුසිරං තිසු; ථියං තු කාසු ආවාටො, සප්පරාජා තු වාසුකී. รู (สุสิ, ฉิกคละ, โสพภะ). มีรู, กลวง (สุสิระ). หลุม, บ่อ (กาสุ, อาวาฏะ). พญานาค, วาสุกี. 651. ๖๕๑. අනන්තො නාගරාජා ථ, වාහසො’ජගරො භවෙ; ගොනසො තු තිලිච්ඡො ථ,දෙඩ්ඩුභො රාජුලො භවෙ. อนันตะ (พญานาค). วาหสะ, อชคร (งูเหลือม). โคนสะ, ติลิจฉะ (งูแมวเซา). เฑฑฒุภะ, ราชุละ (งูน้ำ). 652. ๖๕๒. කම්බලො’ස්සතරො මෙරු, පාදෙ නාගාථ ධම්මනී; සිලුත්තො ඝරසප්පො ථ, නීලසප්පො සිලාභු ච. งูกัมพละ, งูอัสสตร, งูเมรุ, งูนาคะ, งูธัมมนี; งูสิรุตตะ, งูบ้าน; งูเขียว, งูสิลาภู 653. ๖๕๓. ආසිවිසො භුජඞ්ගො’හි, භුජගො ච භුජඞ්ගමො; සරීසපො ඵණී සප්පා, ලගද්දා භොගි පන්නගා. อสรพิษ, งู, งู, งู, งู; สัตว์เลื้อยคลาน, งูมีหงอน (หรือมีพังพาน), งู, งู, งูมีขนด, งู 654. ๖๕๔. ද්විජිව්හො උරගො වාළො, දීඝො ච දීඝපිට්ඨිකො; පාදූදරො විසධරො, භොගො තු ඵණිනො තනු. สัตว์สองลิ้น, งู, สัตว์ร้าย; สัตว์ตัวยาว, สัตว์หลังยาว; สัตว์มีท้องเป็นเท้า, ผู้ทรงพิษ; ส่วนลำตัวของงูมีหงอน เรียกว่า ภพ (ขนด) 655. ๖๕๕. ආසී’ත්ථී [Pg.55] සප්පදාඨා ථ, නිම්මොකො කඤ්චුකො සමා; විසං ත්ව’නිත්ථී ගරළං, තබ්භෙදා වා හලාහලො. อาสี (เขี้ยวงู), เขี้ยวงู; นิมโมกะ และ กัญจุกะ (คราบงู); วิสะ และ ครฬะ (พิษ); พิษชนิดหนึ่งคือ หลาหละ 656. ๖๕๖. කාළකූටාදයො චාථ, වාළග්ගාත්‍ය’හිතුණ්ඩිකො; กาฬกูฏะเป็นต้น (ชื่อยาพิษ); ผู้จับสัตว์ร้าย, หมองู 657. ๖๕๗. නිරයො දුග්ගති’ත්ථී ච, නරකො, සො මහා’ට්ඨධා; සඤ්ජීවො කාළසුත්තො ච, මහාරොරුව රොරුවා; පතාපනො අවීචි’ත්ථී, සඞ්ඝාතො තාපනො ඉති. นิรยะ, ทุคติ (อิตถีลิงค์), นรก; นรกนั้นมี ๘ ขุมใหญ่ คือ สัญชีวะ, กาฬสุตตะ, มหารุรุวะ, รุรุวะ, ปตาปนะ, อเวจี (อิตถีลิงค์), สังฆาตะ, ตาปนะ 658. ๖๕๘. ථියං වෙතරණී ලොහ, කුම්භී තත්ථ ජලාසයා; කාරණිකො නිරයපො,නෙරයිකො තු නාරකො. เวตรณี (อิตถีลิงค์), โลหกุมภี (หม้อเหล็ก) เป็นแหล่งน้ำในนรกนั้น; การณิกะ, นิรยบาล (ผู้รักษานรก); เนรยิกะ, นารกะ (สัตว์นรก) 659. ๖๕๙. අණ්ණවො සාගරො සින්ධු, සමුද්දො රතනාකරො; ජලනිඣු’ දධි, තස්ස, භෙදා ඛීරණ්ණවාදයො. อรรณพ, สาคร, สินธุ, สมุทร, รัตนากร, ชลนิธิ, อุทธิ (มหาสมุทร); ประเภทของมหาสมุทรนั้นมีขีรอรรณพ (ทะเลน้ำนม) เป็นต้น 660. ๖๖๐. වෙලා’ස්ස කූලදෙසො ථ,ආවට්ටො සලිලබ්භමො; ථෙවො තු බින්දු ඵුසිතං, භමො තු ජලනිග්ගමො. เวลา (ชายฝั่ง); อาวัฏฏะ, สลิลัพภมะ (น้ำวน); เถวะ, พินทุ, ผุสิตะ (หยดน้ำ); ภมะ (ทางระบายน้ำ) 661. ๖๖๑. ආපො පයො ජලං වාරි, පානීයං සලිලං දකං; අණ්ණො නීරං වනං වාලං, තොයං අම්බු’දකඤ්ච කං. อาโป, ปโย, ชละ, วาริ, ปานียะ, สลิละ, ทกะ, อรรณะ, นีระ, วนะ, วาละ, โตยะ, อัมพุ, อุทกะ, กะ (น้ำ) 662. ๖๖๒. තරඞ්ගො ච තථා භඞ්ගො, ඌමි වීචි පුමිත්ථියං; උල්ලොලො තු ච කල්ලොලො, මහාවීචීසු කථ්‍යතෙ. ตรังคะ, ภังคะ, อูมิ, วีจิ (ปุงลิงค์และอิตถีลิงค์) (คลื่น); อุลโลละ, กัลโลละ (ใช้เรียกคลื่นขนาดใหญ่) 663. ๖๖๓. ජම්බාලො කලලං පඞ්කො, චික්ඛල්ලං කද්දමො ප්‍යථ; පුලිනං වාලුකා වණ්ණු, මරූ’රු සිකතා භවෙ. ชัมพาละ, กลละ, ปังกะ, จิกขัลละ, กัททมะ (โคลน, ตม); ปุลิระ, วาลุกา, วัณณุ, มรุ, อุรุ, สิกตา (ทราย, หาดทราย) 664. ๖๖๔. අන්තරීපඤ්ච දීපො වා, ජලමජ්ඣගතං ථලං; තීරං තු කූලං රොධඤ්ච, පතීරඤ්ච තටං තිසු. อันตทีปะ, ทีปะ (เกาะ, แผ่นดินในน้ำ); ตีระ, กุละ, โรธะ, ปตีระ, ตะฏะ (๓ ลิงค์) (ฝั่ง, ตลิ่ง) 665. ๖๖๕. පාරං පරම්හි තීරම්හි, ඔරං ත්ව’පාර මුච්චතෙ; උළුම්පො තු ප්ලවො කුල්ලො, තරො ච පච්චරී’ත්ථියං. ปาระ (ฝั่งโน้น); โอระ (ฝั่งนี้); อุฬุมพะ, ปลวะ, กุลละ, ตระ, ปัจจรี (อิตถีลิงค์) (แพ) 666. ๖๖๖. තරණී තරි නාවා ච, කූපකො තු ච කුම්භකං; පච්ඡාබන්ධො ගොටවිසො, කණ්ණධාරො තු නාවිකො. ตรณี, ตริ, นาวา (เรือ); กูปกะ, กุมภกะ (เสากระโดงเรือ); ปัจฉาพันธะ, โคฏวิสะ (หางเสือ); กัณณธาระ, นาวิกะ (นายท้ายเรือ) 667. ๖๖๗. අරිත්තං කෙනිපාතො ථ,පොතවාහො නියාමකො; සංයත්තිකා තු නාවාය, වාණිජ්ජමාචරන්ති යෙ. อริตตะ, เกนิปาตะ (พาย, แจว); โปตวาหะ, นิยามกะ (กัปตันเรือ, ต้นหน); สังยัตติกะ (พ่อค้าผู้เดินเรือ) 668. ๖๖๘. නාවාය’ඞ්ගා’ [Pg.56] ලඞ්කාරො ච, වටාකාරො ඵියාදයො; පොතො පවහනං වුත්තං, දොණි ත්වි’ත්ථී තථා’ම්බණං. ส่วนประกอบของเรือมี อลังการะ, วฏาการะ (เชือกใบเรือ), ผิยะ (พาย) เป็นต้น; โปตะ, ปวหนะ (เรือ); โทณี (อิตถีลิงค์), อัมพณะ (เรือเล็ก, รางน้ำ) 669. ๖๖๙. ගභීර නින්න ගම්භීරා, ථො ත්තානං තබ්බිපක්ඛකෙ; අගාධං ත්ව’තලම්ඵස්සං, අනච්ඡො කලුසා’විලා. คภีระ, นินนะ, คัมภีระ (ลึก); อุตตานะ (ตื้น) เป็นคำตรงข้าม; อคาธะ, อตลัมผัสสะ (ลึกหยั่งไม่ถึง); อนัจฉะ, กลุสะ, อาวิล (ไม่ใส, ขุ่นมัว) 670. ๖๗๐. අච්ඡො පසන්නො විමලො, ගභීරප්පභුතී තිසු; ධීවරො මච්ඡිකො මච්ඡ, බන්ධ කෙවට්ට ජාලිකා. อัจฉะ, ปสันนะ, วิมละ (ใส, บริสุทธิ์); คภีระ เป็นต้น เป็น ๓ ลิงค์; ธีวระ, มัจฉิกะ, มัจฉพันธะ, เกวัฏฏะ, ชาลิกะ (ชาวประมง) 671. ๖๗๑. මච්ඡො මීනො ජලචරො, පුථුලොමො’ම්බුජො ඣසො; රොහිතො මග්ගුරො සිඞ්ගී, බලජො මුඤ්ජ පාවුසා. มัจฉะ, มีนะ, ชลจร, ปุถุโลมะ, อัมพุชะ, ชสะ (ปลา); ปลาโรหิตะ, ปลามัคคุระ, ปลาสิงคี, ปลาพลชะ, ปลา มุญชะ, ปลาปาวุสะ 672. ๖๗๒. සත්තවඞ්කො සවඞ්කො ච, නළමීනො ච ගණ්ඩකො; සුසුකා සඵරී මච්ඡ, ප්පභෙදා මකරාදයො. ปลาสัตตวังโก, ปลาสวังโก, ปลานฬมีนะ, ปลากัณฑกะ; ปลาสุสุกะ, ปลาสะผรี; ประเภทของปลาคือมังกร (หรือจระเข้) เป็นต้น 673. ๖๗๓. මහාමච්ඡා තිමි තිමි, ඞ්ගලො තිමිරපිඞ්ගලො; ආනන්දො තිමිනන්දො ච, අජ්ඣාරොහො මහාතිමි. ปลาใหญ่ คือ ติมิ, ติมิงคละ, ติมิรปิงคละ, อานันทะ, ติมินันทะ, อัชฌาโรหะ, มหาติมิ 674. ๖๗๔. පාසාණමච්ඡො පාඨීනො, වඞ්කො තු බළිසො භවෙ; සුසුමාරො තු කුම්භීලො,නක්කො කුම්මො තු කච්ඡපො. ปลาปาสาณมัจฉะ, ปลาปาฐีนะ; วังคะ, พฬิสะ (เบ็ด); สุสุมาระ, กุมภีละ, นัคคะ (จระเข้); กุมมะ, กัจฉปะ (เต่า) 675. ๖๗๕. කක්කටකො කුළීරො ච, ජලූකා තු ච රත්තපා; මණ්ඩූකො දද්දුරො භෙකො; ගණ්ඩුප්පාදො මහීලතා. กักกฏกะ, กุฬีระ (ปู); ชลูกา, รัตตปา (ปลิง); มัณฑูกะ, ทัททุระ, เภกะ (กบ); คัณฑุปปาทะ, มหีลตา (ไส้เดือน) 676. ๖๗๖. අථ සිප්පී ච සුත්ති’ත්ථී, සඞ්ඛෙ තු කම්බු’නිත්ථියං; ඛුද්දසඞ්ඛ්‍යෙ සඞ්ඛනඛො, ජලසුත්ති ච සම්බුකො. สิปปี, สุตติ (อิตถีลิงค์) (หอยมุก); สังขะ, กัมพุ (นปุงสกลิงค์) (สังข์); สังข์เล็ก, สังข์นขะ; ชลสุตติ, สัมพุกะ (หอยโข่ง, หอยน้ำ) 677. ๖๗๗. ජලාසයො ජලාධාරො, ගම්භීරො රහදො ථ ච; උදපානො පානකූපො, ඛාතං පොක්ඛරණී’ත්ථියං. ชลาศัย, ชลาธาร (ที่เก็บน้ำ); รหทะ (ห้วงน้ำลึก); อุทปานะ, ปานกูปะ (บ่อน้ำ); ขาตะ (สระที่ขุดขึ้น), โบกขรณี (อิตถีลิงค์) (สระบัว) 678. ๖๗๘. තළාකො ච සරො’නිත්ථී, වාපී ච සරසී’ත්ථියං; දහො’ම්බුජාකරො චාථ, පල්ලලං ඛුද්දකො සරො. ตฬากะ, สระ (นปุงสกลิงค์); วาปี, สรสี (อิตถีลิงค์) (สระ, บึง); ทหะ, อัมพุชากร (บึงบัว); ปัลละ (สระน้อย) 679. ๖๗๙. අනොතත්තො තථා කණ්ණ, මුණ්ඩො ච රථකාරකො; ඡද්දන්තො ච කුණාලො ච, වුත්තා මන්දාකිනී’ත්ථියං. อโนตัตตะ, กัณณมุณฑะ, รัถการะ, ฉัททันตะ, กุณาละ, มนทากินี (อิตถีลิงค์) 680. ๖๘๐. තථා සීහප්පපාතොති, එතෙ සත්ත මහාසරා; ආහාවො තු නිපානඤ්චා, ඛාතං තු දෙවඛාතකං. สีหัปปปาตะ; เหล่านี้คือมหากระแส (สระใหญ่) ๗ แห่ง; อาหาวะ, นิปานะ (รางน้ำ, ที่ดื่มน้ำ); ขาตะ (สระขุด), เทวขาตกะ (สระที่เกิดเอง) 681. ๖๘๑. සවන්තී [Pg.57] නින්නගා සින්ධු, සරිතා ආපගා නදී; භාගීරථී තු ගඞ්ගා ථ, සම්භෙදො සින්ධුසඞ්ගමො. สวันตี, นินนคา, สินธุ, สริตา, อาปคา, นที (แม่น้ำ); ภาคีรถี, คงคา (แม่น้ำคงคา); สัมเภทะ, สินธุสังคมะ (ที่สบกันของแม่น้ำ) 682. ๖๘๒. ගඞ්ගා’චිරවතී චෙව, යමුනා සරභූ (සරබූ ) මහී; ඉමා මහානදී පඤ්ච, චන්දභාගා සරස්සතී. แม่น้ำคงคา อจิรวดี ยมุนา สรภู และมหี แม่น้ำใหญ่ ๕ สายเหล่านี้ (และ) แม่น้ำจันทภาคา แม่น้ำสรัสวดี 683. ๖๘๓. නෙරඤ්ජරා ච කාවෙරී, නම්මදාදී ච නින්නගා; වාරිමග්ගො පණාලී’ත්ථී, පුමෙ චන්දනිකා තු ච. แม่น้ำเนรัญชรา แม่น้ำกาเวรี และแม่น้ำนัมมทาเป็นต้น ทางน้ำเรียกว่า ปณาลี เป็นอิตถีลิงค์ ส่วนจันทนิกา (ร่องน้ำโสโครก) เป็นปุงลิงค์ 684. ๖๘๔. ජම්බාලී ඔලිගල්ලො ච, ගාමද්වාරම්හි කාසුයං; සරොරුහං සතපත්තං, අරවින්දඤ්ච වාරිජං. จัมบาลีและโอลิคัลละ คือหลุมที่ประตูหมู่บ้าน สโรรุหะ สตปัตตะ อรวินทะ และวาริชะ (ล้วนหมายถึงดอกบัว) 685. ๖๘๕. අනිත්ථී පදුමං පඞ්කෙ, රුහං නලින පොක්ඛරං; මුළාලපුප්ඵං කමලං, භිසපුප්ඵං කුසෙසයං. ปทุมะ ปังเครุหะ นลินะ โปกขระ มุลาลปุปผะ กมละ ภิสปุปผะ และกุเสสยะ เป็นนปุงสกลิงค์ 686. ๖๘๖. පුණ්ඩරීකං සිතං, රත්තං, කොකනදං කොකාසකො; කිඤ්ජක්ඛො කෙසරො නිත්ථී, දණ්ඩො තු නාල මුච්චතෙ. ปุณฑริกะ (บัวขาว) โกกนทะ (บัวแดง) โกกาสกะ กิญจักขะและเกสระ (เกสร) ไม่เป็นอิตถีลิงค์ ส่วนก้านบัวเรียกว่า นาละ 687. ๖๘๗. භිසං මුළාලො නිත්ථී ච, බීජකොසො තු කණ්ණිකා; පදුමාදිසමූහෙ තු, භවෙ සණ්ඩමනිත්ථියං. ภิสะและมุลาละ (เหง้าบัว) ไม่เป็นอิตถีลิงค์ ส่วนกรรณิกาคือรังบัว (ฝักบัว) ส่วนหมู่แห่งดอกบัวเป็นต้น เรียกว่า สัณฑะ เป็นนปุงสกลิงค์ 688. ๖๘๘. උප්පලං කුවලයඤ්ච, නීලං ත්වි’න්දීවරං සියා; සෙතෙතු කුමුදඤ්චස්ස, කන්දො සාලූක මුච්චතෙ. อุบลและกุวลยะ (ดอกบัว) บัวเขียวเรียกว่า อินทีวระ ส่วนบัวขาวเรียกว่า กุมุท รากบัว (หัวบัว) เรียกว่า สาลูกะ 689. ๖๘๙. සොගන්ධිකං කල්ලහාරං, දකසීතලිකං ප්‍යථ; සෙවාලො නීලිකා චාථ, භිසින්‍ය’ම්බුජිනී භවෙ. โสคันธิกะ กัลลหาระ และทกสีตลิกะ (บัวสาย) อีกอย่างหนึ่ง สาหร่ายเรียกว่า เสวาละ และนีลิกา ส่วนกอพรรณไม้น้ำ (บึงบัว) เรียกว่า ภิสินี และอัมพุชินี 690. සෙවාලා තිලබීජඤ්ච, සඞ්ඛෙ ච පණකාදයොති. ๖๙๐. เสวาละ (สาหร่าย) ติลพีชะ (เมล็ดงา) สังขะ (หอยสังข์) และปณกะ (ตะไคร่น้ำ) เป็นต้น ඉති පාතාලවග්ගො. จบปาตาลวรรค භූකණ්ඩො දුතියො. จบภูกัณฑ์ที่ ๒ 3. සාමඤ්ඤකණ්ඩ ๓. สามัญญกัณฑ์ 1. විසෙස්‍යාධීනවග්ග ๑. วิเสสยาธีนวรรค 691. ๖๙๑. විසෙස්‍යාධීන සංකිණ්ණා, නෙකත්ථෙහ්‍ය’බ්‍යයෙහි ච; සා’ඞ්ගො’පාඞ්ගෙහි කථ්‍යන්තෙ, කණ්ඩෙ වග්ගා ඉහ ක්කමා. ในกัณฑ์นี้ จะกล่าวถึงวรรคทั้งหลายตามลำดับ คือ วิเสสยาธีนวรรค สังกิณณวรรค อเนกัตถวรรค และอัพยยวรรค พร้อมด้วยส่วนประกอบหลักและส่วนประกอบรอง 692. ๖๙๒. ගුණදබ්බක්‍රියාසද්දා, [Pg.58] සියුං සබ්බෙ විසෙසනා; විසෙස්‍යාධීනභාවෙන, විසෙස්‍යසමලිඞ්ගිනො. ศัพท์ที่บอกคุณ บอกวัตถุ และบอกกิริยา ทั้งหมดเป็นวิเสสนะ เพราะต้องขึ้นอยู่กับวิเสสยะ จึงมีลิงค์เสมอกันกับวิเสสยะ 693. ๖๙๓. සොභනං රුචිරං සාධු, මනුඤ්ඤං චාරු සුන්දරං; වග්ගු මනොරමං කන්තං, හාරී මඤ්ජු ච පෙසලං. โสภณะ, รุจิระ, สาธุ, มนุญญะ, จารุ, สุนทระ, วักคุ, มโนรมะ, กันตะ, หารี, มัญชุ และเปสละ (ล้วนหมายถึง งาม, ดี, น่ารื่นรมย์) 694. ๖๙๔. භද්දං වාමඤ්ච කල්‍යාණං, මනාපං ලද්ධකං සුභං; උත්තමො පවරො ජෙට්ඨො, පමුඛා’නුත්තරො වරො. ภัททะ, วามะ, กัลยาณะ, มนาปะ, ลัทธกะ, สุภะ (ดี, งาม) อุตตมะ, ปวระ, เชฏฐะ, ปมุขะ, อนุตตระ, วระ (สูงสุด, ประเสริฐ) 695. ๖๙๕. මුඛ්‍යො පධානං පාමොක්ඛො, පර මග්ගඤ්ඤ මුත්තරං; පණීතං පරමං සෙය්‍යො, ගාමණී සෙට්ඨ සත්තමා. มุขยะ, ปธานะ, ปาโมกขะ, ประ, อัคคะ, อัญญะ, อุตตระ, ปณีตะ, ปรมะ, เสยยะ, คามณี, เสฏฐะ และสัตตมะ (ล้วนหมายถึง เป็นประธาน, ประเสริฐ, ยอดเยี่ยม) 696. ๖๙๖. විසිට්ඨා’රිය නාගෙ’කො, සභග්ගා මොක්ඛ පුඞ්ගවා; සීහ කුඤ්ජර සද්දූලා, දී තු සමාසගා පුමෙ. วิสิฏฐะ, อริยะ, นาคะ, เอกะ, สภัคคะ, โมกขะ, ปุงควะ, สีหะ, กุญชระ และสัททูละ เป็นต้น เมื่อประกอบสมาส เป็นปุงลิงค์ 697. ๖๙๗. චිත්ත’ක්ඛි පීතිජනන, මබ්‍යාසෙක මසෙචනං; ඉට්ඨං තු සුභගං හජ්ජං, දයිතං වල්ලභං පියං. สิ่งที่ทำให้ใจและตาเอิบอิ่ม เรียกว่า อพยาเสกะ และ อเสจนะ, ส่วนคำว่า อิฏฐะ, สุภคะ, หัชชะ, ทยิตะ, วัลลภะ และ ปิยะ (หมายถึง เป็นที่รัก, น่าปรารถนา) 698. ๖๙๘. තුච්ඡඤ්ච රිත්තකං සුඤ්ඤං, අථා’සාරඤ්ච ඵෙග්ගු ච; මෙජ්ඣං පූතං පවිත්තො ථ, අවිරද්ධො අපණ්ණකො. ตุจฉะ, ริตตกะ, สุญญะ (ว่างเปล่า), อสาระ, เผคคุ (ไม่มีแก่นสาร), เมชฌะ, ปูตะ, ปวิตตะ (สะอาด, บริสุทธิ์), อวิรัทธะ, อปัณณกะ (ไม่ผิดพลาด, แน่นอน) 699. ๖๙๙. උක්කට්ඨො ච පකට්ඨො ථ, නිහීනො හීන ලාමකා; පතිකිට්ඨං නිකිට්ඨඤ්ච, ඉත්තරා’වජ්ජ කුච්ඡිතා. อุกกัฏฐะ, ปกัฏฐะ (เลิศ, ประเสริฐ), นิหีนะ, หีนะ, ลามกะ (เลวทราม, ต่ำช้า), ปฏิกิฏฐะ, นิกิฏฐะ, อิตตระ, อวัชชะ และกุจฉิตะ (น่ารังเกียจ, น่าตำหนิ) 700. ๗๐๐. අධමො’මක ගාරය්හා,මලීනො තු මලීමසො; බ්‍රහා මහන්තං විපුලං, විසාලං පුථුලං පුථු. อธมะ, โอมกะ, คารัยหะ (ต่ำทราม, น่าตำหนิ), มลีนะ, มลีมะสะ (แปดเปื้อน, สกปรก), พรหา, มหันตะ, วิปุละ, วิสาละ, ปุถุละ และปุถุ (ใหญ่โต, กว้างขวาง) 701. ๗๐๑. ගරු’රු විත්ථිණ්ණ මථො, පීනං ථූලඤ්ච පීවරං; ථුල්ලඤ්ච වඨරඤ්චා ථ, ආචිතං නිචිතං භවෙ. ครุ, อุรุ, วิตถิณณะ (หนัก, ใหญ่, กว้างขวาง), ปีนะ, ถูละ, ปีวระ, ถุลละ, วฐระ (อ้วน, หนา), อาจิตะ และนิจิตะ (สะสม, พอกพูน) 702. ๗๐๒. සබ්බං සමත්ත මඛිලං, නිඛිලං සකලං තථා; නිස්සෙසං කසිණා’සෙසං, සමග්ගඤ්ච අනූනකං, สัพพะ, สมัตตะ, อขิละ, นิขิละ, สกละ, นิสเสสะ, กสิณะ, อเสสะ, สมัคคะ และอนูนกะ (ทั้งหมด, ทั้งสิ้น, ไม่บกพร่อง) 703. ๗๐๓. භූරි පහුතං පචුරං, භිය්‍යො සම්බහුලං බහු; යෙභුය්‍යං බහුලං චාථ, බාහිරං පරිබාහිරං. ภูริ, ปหูตะ, ปจุระ, ภิยโย, สัมพหุละ, พหุ, เยภุยยะ, พหุละ (มาก, มากมาย), พาหิระ และปริพาหิระ (ภายนอก) 704. ๗๐๔. පරොසතාදී තෙ, යෙසං, පරං මත්තං සතාදිතො; පරිත්තං සුඛුමං ඛුද්දං, ථොක මප්පං කිසං තනු. ปโรสตระ เป็นต้น คือคำที่มีคำว่า ประ อยู่หน้าคำว่า สตะ เป็นต้น (แปลว่า เกินร้อย), ปริตตะ, สุขุมะ, ขุททะ, โถกะ, อัปปะ, กิสะ และตนุ (น้อย, เล็ก, ผอม, บาง) 705. ๗๐๕. චුල්ලං මත්තෙ’ත්ථියං ලෙස,ලවා’ණුහි කණො පුමෙ; සමීපං නිකටා’සන්නො, පකට්ඨා’භ්‍යාස සන්තිකං. จุลละ (เล็กน้อย), มัตติ เป็นอิตถีลิงค์, เลสะ, ลวะ, อณุ และกณะ เป็นปุงลิงค์ (แปลว่า น้อย, นิดเดียว), สมีปะ, นิกฏะ, อาสันนะ, ปกัฏฐะ, อัพยาสะ และสันติกะ (ใกล้) 706. ๗๐๖. අවිදූරඤ්ච [Pg.59] සාමන්තං, සන්නිකට්ඨ මුපන්තිකං; සකාසං අන්තිකං ඤත්තං, දූරං තු විප්පකට්ඨකං. อวิทูระ, สามันตะ, สันนิกัฏฐะ, อุปันติกะ, สกาสะ และอันติกะ (ใกล้), ส่วน ทูระ และวิปปะกัฏฐะ (ไกล) 707. ๗๐๗. නිරන්තරං ඝනං සන්දං, විරළං පෙලවං තනු; අථා යතං දීඝ මථො, නිත්තලං වට්ට වට්ටුලං. นิรันตระ, ฆนะ, สันทะ (ต่อเนื่อง, หนาแน่น), วิรฬะ, เปลวะ, ตนุ (ห่าง, บาง), อายตะ, ทีฆะ (ยาว), นิตตละ, วัตตะ และวัตตุละ (กลม) 708. ๗๐๘. උච්චො තු උන්නතො තුඞ්ගො, උදග්ගො චෙව උච්ඡිතො; නීචො රස්සො වාමනො ථ, අජිම්හො පගුණො උජු. สูง, ยกขึ้น, สูงเด่น, สูงชัน, สูง; ต่ำ, เตี้ย, คนแคระ; ไม่คด, ตรง, ซื่อตรง 709. ๗๐๙. අළාරං වෙල්ලිතං වඞ්කං, කුටිලං ජිම්හ කුඤ්චිතං; ධුවො ච සස්සතො නිච්චො, සදාතන සනන්තනා. คด, งอ, โค้ง, คดเคี้ยว, คด, งอ; มั่นคง, เที่ยงแท้, เป็นนิตย์, ตลอดไป, ชั่วนิรันดร์ 710. ๗๑๐. කූටට්ඨො ත්වෙ’කරූපෙන, කාලබ්‍යාපී පකාසිතො; ලහු සල්ලහුකං චාථ, සඞ්ඛ්‍යාතං ගණිතං මිතං. ตั้งมั่นอยู่ด้วยรูปเดียว, ปรากฏตลอดกาล; เบา, เบาบาง; นับได้, คำนวณได้, วัดได้ 711. ๗๑๑. තිණ්හං තු තිඛිණං තිබ්බං, චණ්ඩං උග්ගං ඛරං භවෙ; ජඞ්ගමඤ්ච චරඤ්චෙව, තසං ඤෙය්‍යං චරාචරං. คม, แหลม, แรงกล้า, ดุร้าย, ร้ายกาจ, หยาบ; สิ่งที่เคลื่อนไหวได้, สิ่งที่สัญจรไปมา, สัตว์ที่หวั่นไหว, สิ่งที่เคลื่อนที่และไม่เคลื่อนที่ 712. ๗๑๒. කම්පනං චලනං චාථ, අතිරිත්තො තථා’ධිකො; ථාවරො ජඞ්ගමා අඤ්ඤො, ලොලං තු චඤ්චලං චලං. สั่นสะเทือน, เคลื่อนไหว; เกิน, มากเกินไป; มั่นคง (สิ่งที่อยู่กับที่), ตรงข้ามกับเคลื่อนที่; โลเล, ไม่มั่นคง, เคลื่อนไหว 713. ๗๑๓. තරලඤ්ච පුරාණො තු, පුරාතන සනන්තනා; චිරන්තනො ථ පච්චග්ඝො, නූතනො’භිනවො නවො. กวัดแกว่ง, ไม่มั่นคง; เก่า, โบราณ, ยั่งยืน, นานมาแล้ว; ใหม่, สด, ใหม่เอี่ยม, ใหม่ 714. ๗๑๔. කුරූරං කඨිනං දළ්හං, නිට්ඨුරං කක්ඛළං භවෙ; අනිත්ථ්‍ය’න්තො පරියන්තො, පන්තො ච පච්ඡිම’න්තිමා. โหดร้าย, แข็ง, มั่นคง, ทารุณ, หยาบกระด้าง; ที่สุด, ขอบเขต, ปลาย, สุดท้าย, ท้ายที่สุด 715. ๗๑๕. ජිඝඤ්ඤං චරිමං පුබ්බං, ත්ව’ග්ගං පඨම මාදි සො; පතිරූපො නුච්ඡවිකං, අථ මොඝං නිරත්ථකං. สุดท้าย, หลังสุด; ก่อน, ยอด, แรก, เริ่มต้น; เหมาะสม, คู่ควร; เปล่าประโยชน์, ไร้ความหมาย 716. ๗๑๖. බ්‍යත්තං පුට ඤ්ච මුදු තු, සුකුමාරඤ්ච කොමලං; පච්චක්ඛං ඉන්ද්‍රියග්ගය්හං, අපච්චක්ඛං අතින්ද්‍රියං. ปรากฏชัด, แจ่มแจ้ง; อ่อนนุ่ม, ละเอียดอ่อน, นุ่มนวล; ประจักษ์, ที่รับรู้ได้ด้วยอินทรีย์; ไม่ประจักษ์, พ้นวิสัยอินทรีย์ 717. ๗๑๗. ඉතරා’ඤ්ඤතරො එකො, අඤ්ඤො බහුවිධො තු ච; නානාරූපො ච විවිධො, අබාධං තු නිරග්ගලං. อื่น, บางคน, หนึ่ง; อื่น, หลายชนิด; มีรูปต่างกัน, หลากหลาย; ไม่มีอุปสรรค, ไม่มีเครื่องขัดขวาง 718. ๗๑๘. අථෙ’කාකී ච එකච්චො, එකො ච එකකො සමා; සාධාරණඤ්ච සාමඤ්ඤං, සම්බාධො තු ච සංකටං. คนเดียว, บางคน, หนึ่ง, คนเดียว; ทั่วไป, สามัญ; คับแคบ, คับขัน 719. ๗๑๙. වාමං කළෙවරං සබ්‍යං; අපසබ්‍යං තු දක්ඛිණං; පටිකූලං ත්ව’පසබ්‍යං, ගහනං කලිලං සමා. ซ้าย, ร่างกาย, ซ้าย; ขวา, ขวา; ทวน, ตรงข้าม; รกชัฏ, สับสน 720. ๗๒๐. උච්චාවචං [Pg.60] බහුභෙදං, සංකිණ්ණා’ කිණ්ණ සංකුලා; කතහත්ථො ච කුසලො, පවීණා’භිඤ්ඤ සික්ඛිතා. สูงๆ ต่ำๆ, หลายชนิด; ปะปน, ยุ่งเหยิง, สับสน; ชำนาญ, ฉลาด, เชี่ยวชาญ, รู้ยิ่ง, ได้รับการฝึกฝน 721. ๗๒๑. නිපුණො ච පටු ඡෙකො, චාතුරො දක්ඛ පෙසලා; බාලො දත්තු ජලො මූළ්හො, මන්දො විඤ්ඤූ ච බාලිසො. ฉลาด, คล่องแคล่ว, เชี่ยวชาญ, เฉลียวฉลาด, ชำนาญ, มีศีลดี; โง่, เขลา, เซ่อซ่า, หลง, อ่อนปัญญา, ผู้รู้, คนเขลา 722. ๗๒๒. පුඤ්ඤවා සුකතී ධඤ්ඤො, මහුස්සාහො මහාධිති; මහාතණ්හො මහිච්ඡො ථ, හදයී හදයාලු ච. มีบุญ, ทำดี, มีโชค; มีความเพียรมาก, มีความตั้งใจมาก; มีตัณหามาก, มีความปรารถนามาก; มีใจ, มีใจเมตตา 723. ๗๒๓. සුමනො හට්ඨචිත්තො ථ, දුම්මනො විමනො ප්‍යථ; වදානියො වදඤ්ඤූ ච, දානසොණ්ඩො බහුප්පදො. มีใจดี, มีใจยินดี; มีใจเศร้า, มีใจหดหู่; ใจบุญ, รู้ความต้องการของผู้อื่น; ใจดีในการให้, ผู้ให้มาก 724. ๗๒๔. ඛ්‍යාතො පතීතො පඤ්ඤාතො,භිඤ්ඤාතො පථිතො සුතො,විස්සුතො විදිතො චෙව, පසිද්ධො පාකටො භවෙ. มีชื่อเสียง, เป็นที่รู้จัก, ปรากฏ, เป็นที่รู้จัก, แพร่หลาย, ได้ยิน, มีชื่อเสียง, รู้จัก, มีชื่อเสียง, ปรากฏ 725. ๗๒๕. ඉස්සරො නායකො සාමී, පතී’සා’ධිපතී පභූ; අය්‍යා’ධිපා’ධිභූ නෙතා,ඉබ්භො ත්ව’ඩ්ඪො තථා ධනී. ผู้เป็นใหญ่, ผู้นำ, เจ้าของ, นาย, ผู้เป็นใหญ่, ผู้ปกครอง, ผู้มีอำนาจ, นาย, ผู้ปกครอง, ผู้มีอำนาจ, ผู้นำ; มั่งคั่ง, ร่ำรวย, มีทรัพย์ 726. ๗๒๖. දානාරහො දක්ඛිණෙය්‍යො, සිනිද්ධො තු ච වච්ඡලො; පරික්ඛකො කාරණිකො,ආසත්තො තු ච තප්පරො. ควรแก่ทาน, ควรแก่ทักษิณา; เอ็นดู, รักใคร่; ผู้สอบสวน, ผู้มีเหตุผล; หมกมุ่น, ขวนขวาย 727. ๗๒๗. කාරුණිකො දයාලුපි, සූරතො උස්සුකො තු ච; ඉට්ඨත්ථෙ උය්‍යුතො චාථ, දීඝසුත්තො චිරක්‍රියො. มีความกรุณา, มีความเมตตา; สงบเสงี่ยม, ขวนขวาย; ขวนขวายในสิ่งอันเป็นที่ปรารถนา; ทำงานช้า, ทำงานนาน 728. ๗๒๘. පරාධීනො පරායත්තො, ආයත්තො තු ච සන්තකො; පරිග්ගහො අධීනො ච, සච්ඡන්දො තු ච සෙරිනි. ขึ้นกับผู้อื่น, อาศัยผู้อื่น; เนื่องด้วย, เป็นของตน; เป็นบริวาร, อยู่ในอำนาจ; ตามใจตนเอง, เป็นอิสระ 729. ๗๒๙. අනිසම්මකාරී ජම්මො, අතිතණ්හො තු ලොලුපො; ගිද්ධො තු ලුද්ධො ලොලො ථ,කුණ්ඨො මන්දො ක්‍රියාසු හි. ผู้ทำโดยไม่พิจารณา, คนเลว; มีตัณหามากเกินไป, โลภมาก; โลภ, โลภ, โลเล; เฉื่อยชา, อ่อนปัญญาในการงาน 730. ๗๓๐. කාමයිතා තු කමිතා, කාමනො කාමි කාමුකො; සොණ්ඩො මත්තො විධෙය්‍යො තු,අස්සවො සුබ්බචො සමා. ผู้ใคร่, ผู้ปรารถนา, ผู้ใคร่, ผู้ใคร่, ผู้ใคร่; ผู้ติดสอย, มึนเมา; ว่าง่าย, เชื่อฟัง, พูดง่าย 731. ๗๓๑. පගබ්භො [Pg.61] පටිභායුත්තො, භීසීලො භීරු භීරුකො; අධීරො කාතරො චාථ,හිංසාසීලො ච ඝාතුකො. คะนอง, มีปฏิภาณ; ขี้กลัว, ขี้ขลาด, ขี้ขลาด; ไม่มั่นคง, ขี้ขลาด; มีปกติเบียดเบียน, ผู้ฆ่า 732. ๗๓๒. කොධනො රොසනො කොපී,චණ්ඩො ත්වච්චන්තකොධනො; සහනො ඛමනො ඛන්තා, තිතික්ඛවා ච ඛන්තිමා. โกรธง่าย, โกรธ, โกรธ; ดุร้าย, โกรธจัด; อดทน, อดทน, ผู้อดทน, มีความอดทน, มีความอดทน 733. ๗๓๓. සද්ධායුත්තො තු සද්ධාලු, ධජවා තු ධජාලු ච ; නිද්දාලු නිද්දාසීලො ථ, භස්සරො භාසුරො භවෙ. ประกอบด้วยศรัทธา, มีศรัทธา; มีธง, มีธง; ขี้เซา, มีปกตินอน; สว่างไสว, รุ่งเรือง 734. ๗๓๔. නග්ගො දිගම්බරො’වත්ථො, ඝස්මරො තු ච භක්ඛකො; එළමූගො තු වත්තුඤ්ච, සොතුං චා’කුසලො භවෙ. เปลือย, เปลือยกาย, ไม่มีเสื้อผ้า; กินจุ, ผู้กิน; เป็นใบ้และหูหนวก, ไม่สามารถพูดและฟังได้ 735. ๗๓๕. මුඛරො දුම්මුඛා’බද්ධ, මුඛා චාප්පියවාදිනි; වාචාලො බහුගාරය්හ, වචෙ වත්තා තු සො වදො. ปากโป้ง, มีปากเสีย, ปากไม่มีหูรูด, พูดสิ่งที่ไม่เป็นที่รัก; พูดมาก, พูดคำที่ควรตำหนิมาก; ผู้พูด, ผู้กล่าว 736. ๗๓๖. නිජො සකො අත්තනියො,විම්හයො’ච්ඡරිය’බ්භුතො; විහත්ථො බ්‍යාකුලො චාථ,ආතතායී වධුද්‍යතො. ของตน, ของตน, ของตน; น่าอัศจรรย์, น่าประหลาดใจ, น่าอัศจรรย์; สับสน, วุ่นวาย; ผู้ประทุษร้าย, ผู้เตรียมพร้อมจะฆ่า 737. ๗๓๗. සීසච්ඡෙජ්ජම්හි වජ්ඣො ථ, නිකතො ච සඨො’නුජු; සූචකො පිසුණො කණ්ණෙ,ජපො ධුත්තො තු වඤ්චකො. ผู้ควรแก่การตัดศีรษะ, ผู้ควรแก่การประหาร; คดโกง, เจ้าเล่ห์, ไม่ซื่อตรง; ผู้ส่อเสียด, ผู้ยุยง, ผู้กระซิบข้างหู; คนโกง, ผู้หลอกลวง 738. ๗๓๘. අනිසම්ම හි යො කිච්චං, පුරිසො වධබන්ධනාදි මාචරති; අවිනිච්ඡිතකාරිත්තා, සොඛලු චපලොති විඤ්ඤෙය්‍යො. ผู้ใดไม่พิจารณาการงานก่อนแล้ว กระทำกรรมมีการฆ่าและการจองจำ เป็นต้น เพราะความเป็นผู้กระทำโดยมิได้ใคร่ครวญ ผู้นั้นพึงทราบว่าเป็นคนคะนองแท้ 739. ๗๓๙. ඛුද්දො කදරියො ථද්ධ, මච්ඡරී කපණො ප්‍යථ; අකිඤ්චනො දලිද්දො ච, දීනො නිද්ධන දුග්ගතා. คนต่ำช้า, คนตระหนี่, คนกระด้าง, คนขี้เหนียว, คนน่าสงสาร; อีกอย่างหนึ่ง คนไม่มีอะไร, คนยากจน, คนเข็ญใจ, คนไม่มีทรัพย์, คนตกยาก 740. ๗๔๐. අසම්භාවිතසම්පත්තං, කාකතාලිය මුච්චතෙ; අථ යාචනකො අත්ථී, යාචකො ච වනිබ්බකො. การได้มาโดยไม่คาดฝัน เรียกว่า กากตาลียะ (เหตุบังเอิญเหมือนกาบินมากับลูกตาลหล่น). อนึ่ง ผู้ขอ, ผู้ต้องการ, ผู้ขอ และวนิพก (ล้วนหมายถึงผู้ขอทาน) 741. ๗๔๑. අණ්ඩජා පක්ඛිසප්පාදී, නරාදී තු ජලාබුජා; සෙදජා කිමිඩංසාදී, දෙවාදී ත්වො’ පපාතිකා. สัตว์เกิดในไข่ คือนกและงูเป็นต้น เรียกว่า อัณฑชะ; ส่วนสัตว์เกิดในครรภ์ คือมนุษย์เป็นต้น เรียกว่า ชลาพุชะ; สัตว์เกิดในเถ้าไคล คือหนอนและเหลือบเป็นต้น เรียกว่า สังเสทชะ; ส่วนสัตว์เกิดผุดขึ้น คือเทวดาเป็นต้น เรียกว่า โอปปาติกะ 742. ๗๔๒. ජණ්ණුතග්ඝො [Pg.62] ජණ්ණුමත්තො, කප්පො තු කිඤ්චිදූනකෙ; අන්තග්ගතං භු පරියා, පන්න මන්තොගධො’ගධා. เพียงเข่า, เท่าเข่า; ส่วนคำว่า กัปปะ ใช้ในความหมายว่าหย่อนกว่าเล็กน้อย; อันตคตะ, ปริยาปันนะ, อันโตคธะ และโอคธะ (ล้วนหมายถึง นับเนื่องเข้าแล้ว, รวมอยู่ภายใน) 743. ๗๔๓. රාධිතො සාධිතො චාථ, නිප්පක්කං කුථිතං භවෙ; ආපන්නො ත්වා’පදප්පත්තො, විවසො ත්වවසො භවෙ. สำเร็จแล้ว, ทำให้สำเร็จแล้ว; อนึ่ง (ของที่) สุกแล้ว, เน่าแล้ว; ส่วนผู้ถึงแล้ว, ผู้ถึงซึ่งวิบัติ; ส่วนผู้ไม่มีอำนาจ, ผู้ไม่เป็นอิสระ 744. ๗๔๔. නුණ්ණො නුත්තා’ත්ත, ඛිත්තා චෙ’, රිතා විද්ධා ථ කම්පිතො; ධූතො ආධූත චලිතා, නිසිතං තු ච තෙජිතං. ถูกส่งไปแล้ว, ถูกขับไล่แล้ว, ถูกซัดไปแล้ว, ถูกทำให้เคลื่อนไหวแล้ว, ถูกแทงแล้ว, ถูกทำให้สั่นสะเทือนแล้ว; ถูกสลัดแล้ว, ถูกเขย่าแล้ว, เคลื่อนไหวแล้ว; ส่วน (ของที่) ลับแล้ว และทำให้คมแล้ว 745. ๗๔๕. පත්තබ්බං ගම්ම මාපජ්ජං, පක්කං පරිණතං සමා; වෙඨිතං තු වලයිතං, රුද්ධං සංවුත මාවුතං. พึงถึง, พึงไป, พึงเข้าถึง; สุกแล้ว, แก่รอบแล้ว (เหมือนกัน); ส่วน (ของที่) ห่อหุ้มแล้ว, พันรอบแล้ว; (ของที่) ถูกกั้นแล้ว, ถูกปิดแล้ว, ถูกล้อมไว้แล้ว 746. ๗๔๖. පරික්ඛිත්තඤ්ච නිවුතං, විසටං විත්ථතං තතං; ලිත්තො තු දිද්ධො ගූළ්හො තු,ගුත්තො පුට්ඨො තු පොසිතො. ถูกล้อมรอบแล้ว และถูกปิดกั้นแล้ว; แผ่ไปแล้ว, ขยายออกแล้ว, กางออกแล้ว; ส่วน (ของที่) ทาแล้ว, ฉาบแล้ว; ส่วน (ของที่) ซ่อนแล้ว, คุ้มครองแล้ว; ส่วน (ผู้ที่) ถูกเลี้ยงดูแล้ว, บำรุงแล้ว 747. ๗๔๗. ලජ්ජිතො හීළිතො චාථ, සනිතං ධනිතං ප්‍යථ; සන්දානිතො සිතො බද්ධො,කීලිතො සංයතො භවෙ. ละอายแล้ว, ถูกดูหมิ่นแล้ว; อนึ่ง (ของที่) มีเสียงแล้ว, ดังแล้ว; ถูกผูกแล้ว, ถูกมัดแล้ว, ถูกจองจำแล้ว; ถูกตรึงไว้แล้ว, ถูกสำรวมแล้ว 748. ๗๔๘. සිද්ධෙ නිප්ඵන්න නිබ්බත්තා, දාරිතෙ භින්න භෙදිතා; ඡන්නො තු ඡාදිතෙ චාථ, විද්ධෙ ඡිද්දිත වෙධිතා. สำเร็จแล้ว, สำเร็จแล้ว, บังเกิดแล้ว; (ของที่) ถูกผ่าแล้ว, แตกแล้ว, ถูกทำให้แตกแล้ว; ส่วน (ของที่) มุงแล้ว, ปิดบังแล้ว; อนึ่ง (ของที่) ถูกเจาะแล้ว, เป็นรูแล้ว, ถูกแทงแล้ว 749. ๗๔๙. ආහටො ආභතා’නීතා,දන්තො තු දමිතො සියා; සන්තො තු සමිතො චෙව,පුණ්ණො තු පූරිතො භවෙ. นำมาแล้ว, นำมาแล้ว, นำมาแล้ว; ส่วน (ผู้ที่) ฝึกแล้ว, ถูกฝึกแล้ว; ส่วน (ผู้ที่) สงบแล้ว และถูกทำให้สงบแล้ว; ส่วน (ของที่) เต็มแล้ว, ถูกทำให้เต็มแล้ว 750. ๗๕๐. අපචායිතො මහිතො, පූජිතා’රහිතො’ච්චිතො; මානිතො චා’පචිතො ච, තච්ඡිතං තුතනූකතෙ. ถูกนอบน้อมแล้ว, ถูกบูชาแล้ว, ถูกบูชาแล้ว, ถูกสักการะแล้ว, ถูกบูชาแล้ว; ถูกนับถือแล้ว และถูกบูชาแล้ว; ส่วน (ของที่) ถูกถากแล้ว (หมายถึง) ทำให้บางแล้ว 751. ๗๕๑. සන්තත්තො ධූපිතො චොප,චරිතො තු උපාසිතො; භට්ඨං තු ගලිතං පන්නං, චුතඤ්ච ධංසිතං භවෙ. ร้อนทั่วแล้ว, ถูกรมควันแล้ว และถูกเข้าไปประพฤติแล้ว; ส่วน (ที่) ประพฤติแล้ว, เข้าไปนั่งใกล้แล้ว; ส่วน (ของที่) ตกแล้ว, หล่นแล้ว, ตกไปแล้ว, เคลื่อนแล้ว และตกลงไปแล้ว 752. ๗๕๒. පීතො පමුදිතො හට්ඨො,මත්තො තුට්ඨො ථ කන්තිතො; සඤ්ඡින්නො ලූන දාතා ථ,පසත්ථො වණ්ණිතො ථුතො. ยินดีแล้ว, ร่าเริงแล้ว, บันเทิงแล้ว; มัวเมาแล้ว, ยินดีแล้ว, อนึ่ง (ผู้ที่) อันเขาปรารถนาแล้ว; (ของที่) ถูกตัดแล้ว, ถูกเกี่ยวแล้ว, ถูกตัดแล้ว; อนึ่ง (ผู้ที่) อันเขาสรรเสริญแล้ว, พรรณนาแล้ว, ชมเชยแล้ว 753. ๗๕๓. තින්තො’ල්ල’ද්ද [Pg.63] කිලින්නො’න්නා, මග්ගිතං පරියෙසිතං; අන්වෙසිතං ගවෙසිතං, ලද්ධං තු පත්ත මුච්චතෙ. เปียกแล้ว, ชุ่มแล้ว, เปียกชื้นแล้ว, เปียกแฉะแล้ว, เปียกปอนแล้ว; (ของที่) อันเขาแสวงหาแล้ว, ค้นหาแล้ว; ค้นคว้าแล้ว, เสาะหาแล้ว; ส่วน (ของที่) ได้แล้ว เรียกว่า ปัตตะ (ถึงแล้ว) 754. ๗๕๔. රක්ඛිතං ගොපිතං ගුත්තං, තාතං ගොපායිතා’විතා; පාලිතං අථ ඔස්සට්ඨං, චත්තං හීනං සමුජ්ඣිතං. รักษาแล้ว, คุ้มครองแล้ว, คุ้มครองแล้ว, รักษาแล้ว, คุ้มครองแล้ว, ป้องกันแล้ว; บำรุงรักษาแล้ว; อนึ่ง (ของที่) ปล่อยแล้ว, สละแล้ว, ละทิ้งแล้ว, ทอดทิ้งแล้ว 755. ๗๕๕. භාසිතං ලපිතං වුත්තා, භිහිතා’ඛ්‍යාත ජප්පිතා; උදීරිතඤ්ච කථිතං, ගදිතං භණිතො’දිතා. กล่าวแล้ว, พูดแล้ว, กล่าวแล้ว, กล่าวแล้ว, บอกแล้ว, บ่นแล้ว; และกล่าวแล้ว, บอกแล้ว, กล่าวแล้ว, พูดแล้ว, กล่าวแล้ว 756. ๗๕๖. අවඤ්ඤාතා’වගණිතා, පරිභූතා’වමානිතා; ජිඝච්ඡිතො තු ඛුදිතො,ඡාතො චෙව බුභුක්ඛිතො. ถูกดูหมิ่นแล้ว, ถูกดูแคลนแล้ว, ถูกสบประมาทแล้ว, ถูกเหยียดหยามแล้ว; ส่วน (ผู้ที่) หิวแล้ว, หิวโหยแล้ว; หิวแล้ว และหิวแล้ว 757. ๗๕๗. බුද්ධං ඤාතං පටිපන්නං, විදිතා’වගතං මතං; ගිලිතො ඛාදිතො භුත්තො,භක්ඛිතො’ජ්ඣොහටා’සිතා. รู้แล้ว, รู้แล้ว, รู้แจ้งแล้ว, รู้แล้ว, เข้าใจแล้ว, ทราบแล้ว; (ของที่) ถูกกลืนแล้ว, เคี้ยวแล้ว, บริโภคแล้ว, กินแล้ว, กลืนกินแล้ว, กินแล้ว ඉති විසෙස්‍යාධීනවග්ගො. จบวิเสสยาธีนวรรค 2. සංකිණ්ණවග්ග ๒. สังกิณณวรรค 758. ๗๕๘. ඤෙය්‍යං ලිඞ්ග මිහ ක්වාපි, පච්චයත්ථවසෙන ච; ක්‍රියා තු කිරියං කම්මං,සන්ති තු සමථො සමො; දමො ච දමථො දන්ති, වත්තං තු සුද්ධකම්මනි; අථො ආසඞ්ගවචනං, තීසු වුත්තං පරායණං. พึงทราบลิงค์ (เพศ) ในที่บางแห่งนี้ และโดยอำนาจแห่งเนื้อความของปัจจัย; กิริยา, กิริยา และกรรม (หมายถึงการกระทำ); ส่วนสันติ, สมถะ และสมะ (หมายถึงความสงบ); ทมะ, ทมถะ และทันติ (หมายถึงการฝึก); ส่วนวัตร (หมายถึงการงานที่บริสุทธิ์); อนึ่ง คำว่า อาสังคะ และปรายณะ (ที่พึ่ง) ท่านกล่าวไว้ใน ๓ ลิงค์ 759. ๗๕๙. භෙදො විදාරො ඵුටනං, තප්පනං තු ච පීණනං; අක්කොසන මභිසඞ්ගො,භික්ඛා තු යාචනා’ත්ථනා. การแตก, การแยก, การแตกออก; ส่วนการทำให้อิ่มเอม และการทำให้ปลื้มใจ; การด่า, การแช่งด่า; ส่วนภิกขา, การขอ และการอ้อนวอน 760. ๗๖๐. නින්නිමිත්තං යදිච්ඡා ථා’, පුච්ඡනා නන්දනානි ච; සභාජන මථො ඤායො,නයො ඵාති තු වුද්ධියං. ความไม่มีนิมิต, ความเป็นไปตามความปรารถนา; อนึ่ง การถาม และการยินดี; การยกย่องสรรเสริญ, อนึ่ง ญายะ และนยะ (หมายถึงความยุติธรรม, ทาง); ส่วนผาติ (หมายถึงความเจริญ) 761. ๗๖๑. කිලමථො කිලමනං, පසවො තු පසූතියං; උක්කංසො ත්වතිසයො ථ,ජයො ච ජයනං ජිති. ความเหน็ดเหนื่อย, ความลำบาก; ส่วนปสวะ (หมายถึงการเกิด, การคลอด); ส่วนความยกย่อง, ความยิ่งใหญ่; อนึ่ง ชัยชนะ, การชนะ และความชนะ 762. ๗๖๒. වසො [Pg.64] කන්ති, බ්‍යධො වෙධො,ගහො ගාහො වරො වුති; පචා පාකො හවො හුති,වෙදො වෙදන මිත්ථි වා. อำนาจ, ความปรารถนา; การแทง, การเจาะ; การยึด, การจับ, การเลือก, การกั้น; การหุง, การสุก, การเรียก, การบูชา; ความรู้, ความรู้สึก (เหล่านี้เป็นอิตถีลิงค์บ้าง) 763. ๗๖๓. ජීරණං ජානි තාණං තු, රක්ඛණං පමිතිප්පමා; සිලෙසො සන්ධි ච ඛයො,ත්වපචයො රවො රණො. ความแก่, ความเสื่อม; ส่วนการต้านทาน, การรักษา; การประมาณ, การวัด; การเชื่อมต่อ, การต่อ และความสิ้นไป; ส่วนความเสื่อม, เสียง, การรบ 764. ๗๖๔. නිගාදො නිගදො මාදො, මදො පසිති බන්ධනං; ආකරො ත්විඞ්ගිතං ඉඞ්ගො,අථ’ත්ථාපගමො බ්‍යයො. การพูด, การกล่าว, ความมัวเมา; ความมัวเมา, การผูก, การจองจำ; ส่วนท่าทาง, การแสดงท่าทาง, การเคลื่อนไหว; อนึ่ง การเสื่อมไปแห่งประโยชน์, การจ่าย 765. ๗๖๕. අන්තරායො ච පච්චූහො,විකාරො තු විකත්‍ය’පි; පවිසිලෙසො විධුරං, උපවෙසනමාසනං. อันตราย และอุปสรรค; ส่วนความแปรปรวน แม้คำว่า วิกติ ก็เหมือนกัน; การพลัดพราก, ความห่างเหิน; การนั่ง, ที่นั่ง 766. ๗๖๖. අජ්ඣාසයො අධිප්පායො, ආසයො චාභිසන්ධි ච; භාවො ධිමුත්ති ඡන්දො ථ,දොසො ආදීනවො භවෙ. อัชฌาสัย, อธิปรายะ, อาสัย และอภิสันธิ หมายถึงความตั้งใจ; ภาวะ, ธิมุตติ และฉันทะ หมายถึงความน้อมใจเชื่อหรือความพอใจ; โทษ และอาทีนวะ หมายถึงโทษ. 767. ๗๖๗. ආනිසංසො ගුණො චාථ,මජ්ඣං වෙමජ්ඣ මුච්චතෙ; මජ්ඣන්හිකො තු මජ්ඣන්හො, වෙමත්තං තු ච නානතා. อานิสงส์ และคุณ หมายถึงคุณประโยชน์; มัชฌะ และเวมัชฌะ หมายถึงท่ามกลาง; มัชฌันหิกะ และมัชฌันหะ หมายถึงเที่ยงวัน; เวมัตตะ และนานัตตา หมายถึงความแตกต่าง. 768. ๗๖๘. වා ජාගරො ජාගරියං, පවාහො තු පවත්ති ච; බ්‍යාසො පපඤ්චො විත්ථාරො,යාමො තු සංයමො යමො. ชาคระ และชาคริยะ หมายถึงการตื่น; ปวาหะ และปวัตติ หมายถึงความเป็นไป; พยาสะ, ปปัญจะ และวิตถาระ หมายถึงความขยาย; ยามะ, สังยามะ และยามะ หมายถึงการสำรวม. 769. ๗๖๙. සම්බාහනං මද්දනඤ්ච, පසරො තු විසප්පනං; සන්ථවො තු පරිචයො,මෙලකො සඞ්ග සඞ්ගමා. สัมพาหนะ และมัททนะ หมายถึงการนวด; ปสระ และวิสัปปนะ หมายถึงการแผ่ไป; สันถวะ และปริจยะ หมายถึงความคุ้นเคย; เมลกะ, สังคะ และสังคมา หมายถึงการรวมกัน. 770. ๗๗๐. සන්නිධි සන්නිකට්ඨම්හි, විනාසො තු අදස්සනං; ලවො භිලාවො ලවනං,පත්ථාවො’වසරො සමා. สันนิธิ และสันนิกัฏฐะ หมายถึงความใกล้; วินาสะ และอทัสสนะ หมายถึงความพินาศหรือการมองไม่เห็น; ลวะ, ภิลาวะ และลวนะ หมายถึงการตัด; ปัตถาโว และอวสโร หมายถึงโอกาส. 771. ๗๗๑. ඔසානං [Pg.65] පරියොසානං, උක්කංසො’තිසයො භවෙ ; සන්නිවෙසො ච සණ්ඨානං, අථා’බ්භන්තර මන්තරං. โอสานะ และปริโยสานะ หมายถึงการสิ้นสุด; อุกกังสะ และอติสยะ หมายถึงความยิ่งหรือความยอดเยี่ยม; สันนิเวสะ และสันฐานะ หมายถึงการตั้งอยู่หรือรูปร่าง; อัพภันตระ และอันตระ หมายถึงภายใน. 772. ๗๗๒. පාටිහීරං පාටිහෙරං, පාටිහාරිය මුච්චතෙ; කිච්චං තු කරණීයඤ්ච, සඞ්ඛාරො වාසනා භවෙ. ปาฏิหีระ, ปาฏิเหระ และปาฏิหาริยะ หมายถึงปาฏิหาริย์; กิจจะ และกรณียะ หมายถึงกิจที่ควรทำ; สังขาระ และวาสนา หมายถึงสังขารหรือความคุ้นเคยที่สั่งสมมา. 773. ๗๗๓. පවනං පව නිප්පාවා, තසරො සුත්තවෙඨනං; සඞ්කමො දුග්ගසඤ්චාරො, පක්කමො තු උපක්කමො. ปวนะ, ปวะ และนิปปาวะ หมายถึงการพัดหรือการฝัด; ตัสสระ และสุตตเวฐนะ หมายถึงกระสวย; สังกมะ และทุคคสัญจาระ หมายถึงทางข้ามหรือทางที่สัญจรลำบาก; ปักกมะ และอุปักกมะ หมายถึงความพยายามหรือการเริ่มต้น. 774. ๗๗๔. පාඨො නිපාඨො නිපඨො, විචයො මග්ගනා පුමෙ; ආලිඞ්ගනං පරිස්සඞ්ගො, සිලෙසො උපගූහනං. ปาฐะ, นิปาฐะ และนิปัฏฐะ หมายถึงบทเรียนหรือการอ่าน; วิจะยะ และมัคคนา หมายถึงการค้นคว้า; อาลึงคนะ, ปริสสังคะ, สิเลสะ และอุปคูหนะ หมายถึงการกอด. 775. ๗๗๕. ආලොකනඤ්ච නිජ්ඣානං, ඉක්ඛණං දස්සනං ප්‍යථ; පච්චාදෙසො නිරසනං, පච්චක්ඛානං නිරාකති. อาโลกนะ, นิชฌานะ, อิกขะณะ และทัสสนะ หมายถึงการมองเห็น; ปัจจาเทสะ, นิรสนะ, ปัจจักขานะ และนิรากติ หมายถึงการปฏิเสธ. 776. ๗๗๖. විපල්ලාසො’ඤ්ඤථාභාවො, බ්‍යත්තයො විපරීයයො; විපරියාසො’තික්කමො, ත්ව’තිපාතො උපච්චයො. วิปัลลาสะ, อัญญถาภาวะ, พยัตตยะ และวิปริยายะ หมายถึงความวิปลาสหรือความผันแปร; วิปริยาสะ, อติกกมะ, อติปาตะ และอุปัจจยะ หมายถึงการล่วงละเมิด. ඉති සංකිණ්ණවග්ගො. จบสังกิณณวรรค. 3. අනෙකත්ථවග්ග ๓. อเนกัตถวรรค. 777. ๗๗๗. අනෙකත්ථෙ පවක්ඛාමි, ගාථා’ද්ධපාදතො කමා; එත්ථ ලිඞ්ගවිසෙසත්ථ, මෙකස්ස පුනරුත්තතා. ข้าพเจ้าจักกล่าวคำที่มีหลายความหมาย (อเนกัตถะ) ไปตามลำดับกึ่งบาทคาถา ในหมวดนี้มีการระบุลิงค์เป็นพิเศษ และมีการกล่าวซ้ำถึงคำเดียว (ที่มีหลายความหมาย). 778. ๗๗๘. සමයො සමවායෙ ච, සමූහෙ කාරණෙ ඛණෙ; පටිවෙධෙ සියා කාලෙ, පහානෙ ලාභ දිට්ඨිසු. สมัย หมายถึงการประชุมพร้อมกัน, หมู่, เหตุ, ขณะ, การแทงตลอด, กาล, การละ, ลาภ และทิฏฐิ. 779. ๗๗๙. වණ්ණො සණ්ඨාන රූපෙසු, ජාති,ච්ඡවීසු කාරණෙ; පමාණෙ ච පසංසායං, අක්ඛරෙ ච යසෙ ගුණෙ. วรรณะ หมายถึงรูปร่าง, สี, ชาติ, ผิวพรรณ, เหตุ, ประมาณ, การสรรเสริญ, อักษร, ยศ และคุณ. 780. ๗๘๐. උද්දෙසෙ පාතිමොක්ඛස්ස, පණ්ණත්තිය මුපොසථො; උපවාසෙ ච අට්ඨඞ්ගෙ, උපොසථදිනෙ සියා. อุโบสถ หมายถึงการแสดงปาติโมกข์, บัญญัติ, การจำศีล (การอดอาหาร), องค์แปด (ศีล 8) และวันอุโบสถ. 781. ๗๘๑. රථඞ්ගෙ ලක්ඛණෙ ධම්මො, රචක්කෙ’ස්වීරියාපථෙ; චක්කං සම්පත්තියං චක්ක, රතනෙ මණ්ඩලෙ බලෙ. ธรรม หมายถึงองค์แห่งรถ, ลักษณะ, ล้อรถ และอิริยาบถ; จักร หมายถึงความสมบูรณ์ (สมบัติ), จักรรัตนะ, มณฑล และกำลัง. 782. ๗๘๒. කුලාලභණ්ඩෙ ආණාය, මායුධෙ දාන රාසිසු; (จักร หมายถึง) แป้นหมุนภาชนะดินเผา, อาชญา (อำนาจ), อาวุธ, ทาน และกอง. 783. ๗๘๓. දානස්මිං [Pg.66] බ්‍රහ්මචරිය, මප්පමඤ්ඤාසු සාසනෙ; මෙථුනාරතියං වෙය්‍යා, වච්චෙ සදාරතුට්ඨියං; පඤ්චසීලා’රියමග්ගො, පොසථඞ්ග ධිතීසු ච. (ธรรม หมายถึง) ทาน, พรหมจรรย์, อัปปมัญญา, ศาสนา, ความงดเว้นจากการเสพเมถุน, เวยยาวัจจะ (การขวนขวาย), ความยินดีในภรรยาของตน, เบญจศีล, อริยมรรค, องค์อุโบสถ และความตั้งมั่น. 784. ๗๘๔. ධම්මො සභාවෙ පරියත්තිපඤ්ඤා,ඤායෙසු සච්චප්පකතීසු පුඤ්ඤෙ; ඤෙය්‍යෙ ගුණා’චාර සමාධිසූපි,නිස්සත්තතා’පත්තිසු කාරණාදො. ธรรม หมายถึงสภาวะ, ปริยัติ, ปัญญา, ญายธรรม (ความถูกต้อง), สัจจะ, ปกติ (ธรรมชาติ), บุญ, เญยยธรรม (สิ่งที่ควรรู้), คุณธรรม, อาจาระ (ความประพฤติ), สมาธิ, ความไม่ใช่สัตว์ (นิสสัตตตา), อาบัติ และเหตุ เป็นต้น. 785. ๗๘๕. අත්ථො පයොජනෙ සද්දා, භිධෙය්‍යෙ වුද්ධියං ධනෙ; වත්ථුම්හි කාරණෙ නාසෙ, හිතෙ පච්ඡිමපබ්බතෙ. อัตถะ หมายถึงประโยชน์, เนื้อความของศัพท์, สิ่งที่ถูกกล่าวถึง, ความเจริญ, ทรัพย์, วัตถุ, เหตุ, ความพินาศ, ประโยชน์เกื้อกูล และภูเขาอัสดง (ภูเขาทางทิศตะวันตก). 786. ๗๘๖. යෙභුය්‍යතා’බ්‍යාමිස්සෙසු, විසංයොගෙ ච කෙවලං; දළ්හත්ථෙ’නතිරෙකෙ චා, නවසෙසම්හි තං තිසු. เกวละ หมายถึงโดยมาก, ไม่ปะปน, ความพรากออก, ทั้งสิ้น (โดยลำพัง), ความมั่นคง, ไม่ยิ่งไปกว่า และไม่เหลือ (ใช้ได้ใน 3 ลิงค์). 787. ๗๘๗. ගුණො පටල රාසීසු, ආනිසංසෙ ච බන්ධනෙ; අප්පධානෙ ච සීලාදො, සුක්කාදිම්හි ජියාය ච. คุณ หมายถึงชั้น, กอง, อานิสงส์, เครื่องผูก, ส่วนที่ไม่สำคัญ, ศีลเป็นต้น, สีขาวเป็นต้น และสายธนู. 788. ๗๘๘. රුක්ඛාදො විජ්ජමානෙ චා, රහන්තෙ ඛන්ධපඤ්චකෙ; භූතො සත්ත මහාභූතා, මනුස්සෙසු න නාරියං. ภูตะ หมายถึงต้นไม้เป็นต้น, สิ่งที่มีอยู่, พระอรหันต์, ขันธ์ 5, สัตว์, มหาภูตรูป และมนุษย์ (ไม่ใช้ในอิตถีลิงค์). 789. ๗๘๙. වාච්චලිඞ්ගො අතීතස්මිං, ජාතෙ පත්තෙ සමෙ මතො; (ภูตะ เมื่อเป็นคุณศัพท์ หมายถึง) อดีต, เกิดแล้ว, บรรลุแล้ว และเสมอ. 790. ๗๙๐. සුන්දරෙ දළ්හිකම්මෙ චා, යාචනෙ සම්පටිච්ඡනෙ; සජ්ජනෙ සම්පහංසායං, සාධ්වා’භිධෙය්‍යලිඞ්ගිකං. สาธุ หมายถึงดีงาม, การทำให้มั่นคง, การอ้อนวอน, การรับคำ, สัตบุรุษ และความร่าเริงยินดี (เป็นคุณศัพท์ใช้ได้ทุกเพศ). 791. ๗๙๑. අන්තො නිත්ථී සමීපෙ චා, වසානෙ පදපූරණෙ; දෙහාවයවෙ කොට්ඨාසෙ, නාස සීමාසු ලාමකෙ. อันตะ หมายถึงใกล้, ที่สุด (อวสาน), การเติมบท, อวัยวะร่างกาย, ส่วน, ความพินาศ, ขอบเขต และเลวทราม (ไม่ใช้ในอิตถีลิงค์). 792. ๗๙๒. නිකායෙ සන්ධි සාමඤ්ඤ, ප්පසූතීසු කුලෙ භවෙ; විසෙසෙ සුමනායඤ්ච, ජාති සඞ්ඛතලක්ඛණෙ. ชาติ หมายถึงหมู่, การต่อ, ความเป็นสามัญ, การเกิด, ตระกูล, ภพ, วิเศษ (ชนิด), ดอกมะลิ และสังขตลักษณะ (ลักษณะแห่งสังขตธรรม). 793. ๗๙๓. භවභෙදෙ පතිට්ඨායං, නිට්ඨා’ජ්ඣාසයබුද්ධිසු; වාසට්ඨානෙ ච ගමනෙ, විසටත්තෙ ගතීරිතා. คติ หมายถึงความแตกต่างแห่งภพ, ที่ตั้ง, ความสำเร็จ (นิฏฐา), อัธยาศัย, ปัญญา (พุทธิ), ที่อยู่อาศัย, การไป และความแพร่หลาย. 794. ๗๙๔. ඵලෙ විපස්සනා දිබ්බ, චක්ඛු සබ්බඤ්ඤුතාසු ච; පච්චවෙක්ඛණඤාණම්හි, මග්ගෙ ච ඤාණදස්සනං. คำว่า ญาณทัสสนะ (ñāṇadassanaṃ) ในผล, วิปัสสนา, ทิพยจักษุ, สัพพัญญุตญาณ, ปัจจเวกขณญาณ และในมรรค. 795. ๗๙๕. කම්මාරුද්ධන අඞ්ගාර, කපල්ල දීපිකාසු ච; සුවණ්ණකාරමූසායං, උක්කා වෙගෙ ච වායුනො. คำว่า อุกกา (ukkā) ในการเป่าของช่างเหล็ก, ถ่านเพลิง, กระเบื้อง, คบเพลิง, เบ้าหลอมของช่างทอง และในความเร็วของลม. 796. ๗๙๖. කෙසොහාරණ, [Pg.67] ජීවිත, වුත්තිසු වපනෙ ච වාපසමකරණෙ; කථනෙ පමුත්තභාව, ජ්ඣෙනාදො වුත්ත මපි තීසු. คำว่า วัปปะ (vappa) ในการปลงผม, ชีวิต, ความเป็นอยู่, การหว่าน, การทำให้เรียบ, การกล่าว, ความเป็นผู้หลุดพ้น และในฌานเป็นต้น กล่าวไว้ใน 3 เพศ. 797. ๗๙๗. ගමනෙ විස්සුතෙ චා’ව, ධාරිතො’පචිතෙසු ච; අනුයොගෙ කිලින්නෙ ච, සුතො’ භිධෙය්‍යලිඞ්ගිකො. คำว่า สุตะ (suta) ในการไป, ในสิ่งที่เลื่องลือ, ในสิ่งที่ทรงไว้, ในสิ่งที่สะสมไว้, ในการประกอบ และในสิ่งที่เปียกชุ่ม เป็นคำที่แสดงเพศตามคำนามที่ขยาย. 798. ๗๙๘. සොතවිඤ්ඤෙය්‍ය සත්ථෙසු, සුතං පුත්තෙ සුතො සියා; คำว่า สุตัง (sutaṃ) ในสิ่งที่พึงรู้ด้วยโสตวิญญาณ และในคัมภีร์ทั้งหลาย, พึงเป็น สุโต (suto) ในบุตร. 799. ๗๙๙. කප්පො කාලෙ යුගෙ ලෙසෙ, පඤ්ඤත්ති පරමායුසු; සදිසෙ තීසු සමණ, වොහාර කප්පබින්දුසු; සමන්තත්ථෙ’න්තරකප්පා, දිකෙ තක්කෙ විධිම්හි ච. คำว่า กัปป์ (kappo) ในกาล, ยุค, ส่วนน้อย, บัญญัติ, อายุขัยอันสูงสุด, ในสิ่งที่เหมือนกัน (เป็นได้ 3 เพศ), สมณะ, การเรียกขาน, จุดที่ควรทำ (กัปปะพินทุ), ในความหมายว่าโดยรอบ, ในอันตรกัปป์เป็นต้น, ในตรรกะ และในวิธี. 800. ๘๐๐. නිබ්බාන මග්ග විරති, සපථෙ සච්චභාසිතෙ; තච්ඡෙ චා’රියසච්චම්හි, දිට්ඨියං සච්ච මීරිතං. คำว่า สัจจะ (sacca) กล่าวไว้ในนิพพาน, มรรค, วิรติ, การสาบาน, คำที่กล่าวจริง, ความจริง, อริยสัจ และในทิฏฐิ. 801. ๘๐๑. සඤ්ජාතිදෙසෙ හෙතුම්හි, වාසට්ඨානා’කරෙසු ච; සමොසරණට්ඨානෙ චා, යතනං පදපූරණෙ. คำว่า อายตนะ (āyatanaṃ) ในถิ่นกำเนิด, เหตุ, ที่อยู่อาศัย, บ่อเกิด, ที่ประชุม และในการเติมบท. 802. ๘๐๒. අන්තරං මජ්ඣ වත්ථ’ඤ්ඤ, ඛණො’කාසො’ධි හෙතුසු; බ්‍යවධානෙ විනට්ඨෙ ච, භෙදෙ ඡිද්දෙ මනස්‍ය’පි. คำว่า อันตระ (antaraṃ) ในท่ามกลาง, ผ้า, สิ่งอื่น, ขณะ, โอกาส, กำหนด, เหตุทั้งหลาย, การกั้น, สิ่งที่พินาศ, ความแตกต่าง, ช่องโหว่ และแม้ในใจ. 803. ๘๐๓. ආරොග්‍යෙ කුසලං ඉට්ඨ, විපාකෙ කුසලො තථා; අනවජ්ජම්හි ඡෙකෙ ච, කථිතො වාච්චලිඞ්ගිකො. คำว่า กุสลัง (kusalaṃ) ในความไม่มีโรค, ในวิบากที่น่าปรารถนา, คำว่า กุสโล (kusalo) ก็เช่นนั้น, ในสิ่งที่ไม่มีโทษ และในผู้ฉลาด กล่าวไว้ว่าเป็นคำที่แสดงเพศตามคำนามที่ขยาย. 804. ๘๐๔. ද්‍රවා’චාරෙසු වීරියෙ, මධුරාදීසු පාරදෙ; සිඞ්ගාරාදො ධාතුභෙදෙ, කිච්චෙ සම්පත්තියං රසො. คำว่า รส (raso) ในของเหลว, มารยาท, ความเพียร, รสหวานเป็นต้น, ปรอท, รสแห่งความรักเป็นต้น, ความแตกต่างของธาตุ, กิจ และในความสำเร็จ. 805. ๘๐๕. බොධි සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙ, රියමග්ගෙ ච නාරියං; පඤ්ඤත්තියං පුමෙ’ ස්සත්ථ, රුක්ඛම්හි පුරිසිත්ථියං. คำว่า โพธิ (bodhi) ในสัพพัญญุตญาณ และในอริยมรรค เป็นเพศหญิง, ในบัญญัติ เป็นเพศชาย, ในต้นอัสสัตถะ เป็นได้ทั้งเพศชายและเพศหญิง. 806. ๘๐๖. සෙවිතො යෙන යො නිච්චං, තත්ථාපි විසයො සියා; රූපාදිකෙ ජනපදෙ, තථා දෙසෙ ච ගොචරෙ. สิ่งใดที่บุคคลเสพเป็นนิตย์ แม้ในสิ่งนั้นพึงเป็น วิสัย (visayo), ในรูปเป็นต้น, ในชนบท, ในประเทศ และในโคจร. 807. ๘๐๗. භාවො පදත්ථෙ සත්තාය, මධිප්පාය ක්‍රියාසු ච; සභාවස්මිඤ්ච ලීලායං, පුරිසි’ත්ථින්ද්‍රියෙසු ච. คำว่า ภาวะ (bhāvo) ในความหมายของบท, ความเป็นอยู่, ความตั้งใจ, การกระทำ, สภาพ, ลีลา และในอินทรีย์ของชายและหญิง. 808. ๘๐๘. සො බන්ධවෙ’ත්තනි ච සං, සො ධනස්මි මනිත්ථියං; සා පුමෙ සුනඛෙ වුත්තො, ත්තනියෙ සො තිලිඞ්ගිකො. คำว่า ส (sa) ในญาติและในตน เป็น ส (so), ในทรัพย์ เป็น สัง (saṃ) (เป็นเพศชายและนปุงสกลิงค์), คำว่า สา (sā) กล่าวในความหมายว่าสุนัขเพศชาย, ในความหมายว่า 'เป็นของตน' เป็นได้ 3 เพศ. 809. ๘๐๙. සුවණ්ණං කනකෙ වුත්තං, සුවණ්ණො ගරුළෙ තථා; පඤ්චධරණමත්තෙ ච, ඡවි සම්පත්තියම්පි ච. คำว่า สุวัณณัง (suvaṇṇaṃ) กล่าวไว้ในทองคำ, ส่วน สุวัณโณ (suvaṇṇo) กล่าวไว้ในครุฑ, ในปริมาณ 5 ธรณะ และในความสมบูรณ์แห่งผิวพรรณ. 810. ๘๑๐. වරො [Pg.68] දෙවාදිකා ඉට්ඨෙ, ජාමාතරි පතිම්හි ච,උත්තමෙ වාච්චලිඞ්ගො සො, වරං මන්දප්පියෙ බ්‍යයං. คำว่า วโร (varo) ในพรมีเทวดาให้เป็นต้น, ในสิ่งที่น่าปรารถนา, ในบุตรเขย, และในสามี, ในสิ่งที่สูงสุด เป็นคำที่แสดงเพศตามคำนามที่ขยาย, ส่วน วรัง (varaṃ) ในความหมายว่า 'ดีกว่า' เป็นนิบาต. 811. ๘๑๑. මකුලෙ ධනරාසිම්හි, සියා කොස මනිත්ථියං; නෙත්තිංසාදි පිධානෙ ච, ධනුපඤ්චසතෙපි ච. คำว่า โกสะ (kosa) ในดอกตูม, ในกองทรัพย์ (เป็นเพศชายและนปุงสกลิงค์), ในฝักดาบเป็นต้น และแม้ในธนู 500 คัน. 812. ๘๑๒. පිතාමහෙ ජිනෙ සෙට්ඨෙ, බ්‍රාහ්මණෙ ච පිතූස්වපි; බ්‍රහ්මා වුත්තො තථා බ්‍රහ්මං, වෙදෙ තපසි වුච්චතෙ. คำว่า พรหมา (brahmā) กล่าวไว้ในปู่, พระชินเจ้า, ผู้ประเสริฐ, พราหมณ์ และในบิดาทั้งหลาย, ส่วน พรหมัง (brahmaṃ) กล่าวไว้ในพระเวท และในการบำเพ็ญตบะ. 813. ๘๑๓. හත්ථීනං මජ්ඣබන්ධෙ ච, පකොට්ඨෙ කච්ඡබන්ධනෙ; මෙඛලායං මතා කච්ඡා, කච්ඡො වුත්තො ලතාය ච. คำว่า กัจฉา (kacchā) ในสายรัดกลางตัวช้าง, ในรักแร้, ในการผูกผ้าเขมร, ในเข็มขัด, ส่วน กัจโฉ (kaccho) กล่าวไว้ในเถาวัลย์. 814. ๘๑๔. තථෙව බාහුමූලම්හි, අනූපම්හි තිණෙපි ච; เช่นนั้นแหละ (กัจโฉ) ในโคนแขน, ในที่ลุ่ม และแม้ในหญ้า. 815. ๘๑๕. පමාණං හෙතු සත්ථෙසු, මානෙ ච සච්චවාදිනි; පමාතරි ච නිච්චම්හි, මරියාදාය මුච්චතෙ. คำว่า ประมาณ (pamāṇaṃ) ในเหตุ, ศาสตร์ทั้งหลาย, การวัด, ผู้กล่าวสัจจะ, ผู้ประมาณ, สิ่งที่เที่ยง และกล่าวไว้ในขอบเขต. 816. ๘๑๖. සත්තං දබ්බ’ත්තභාවෙසු, පාණෙසු ච බලෙ, සියා ; සත්තායඤ්ච, ජනෙසත්තො, ආසත්තෙ සො තිලිඞ්ගිකො. คำว่า สัตตัง (sattaṃ) ในวัตถุ, อัตภาพ, สัตว์มีชีวิต และในกำลัง, พึงเป็น สัตโต (satto) ในความเป็นอยู่, ในหมู่ชน, ในสิ่งที่ติดข้อง เป็นคำที่ใช้ได้ 3 เพศ. 817. ๘๑๗. සෙම්හාදො රසරත්තාදො, මහාභූතෙ පභාදිකෙ; ධාතු ද්වීස්ව’ට්ඨිචක්ඛා’දි, භ්වා’දීසු ගෙරිකාදිසු. คำว่า ธาตุ (dhātu) ในเสมหะเป็นต้น, ในรสและเลือดเป็นต้น, ในมหาภูตรูป, ในแสงสว่างเป็นต้น, เป็นได้ 2 เพศ (ชายและหญิง) ในกระดูกและจักษุเป็นต้น, ในธาตุมี ภู เป็นต้น และในแร่ดินแดงเป็นต้น. 818. ๘๑๘. අමච්චාදො සභාවෙ ච, යොනියං පකතී’රිතා; සත්වාදිසාම්‍යා’වත්ථායං, පච්චයා පඨමෙපි ච. คำว่า ปกติ (pakatī) กล่าวไว้ในอำมาตย์เป็นต้น, ในสภาพ, ในกำเนิด, ในสภาวะที่เสมอด้วยคุณมีสัตตวะเป็นต้น, ในปัจจัย และแม้ในเบื้องต้น. 819. ๘๑๙. පදං ඨානෙ පරිත්තාණෙ, නිබ්බානම්හි ච කාරණෙ; සද්දෙ වත්ථුම්හි කොට්ඨාසෙ, පාදෙ තල්ලඤ්ඡනෙ මතං. คำว่า บท (padaṃ) ในที่, การป้องกัน, นิพพาน, เหตุ, เสียง, วัตถุ, ส่วน, เท้า และในรอยเท้า. 820. ๘๒๐. ලොහමුග්ගර මෙඝෙසු, ඝනො, තාලාදිකෙ ඝනං,; නිරන්තරෙ ච කඨිනෙ, වාච්චලිඞ්ගික මුච්චතෙ. คำว่า ฆโน (ghano) ในค้อนเหล็ก, ในเมฆทั้งหลาย, ส่วน ฆนัง (ghanaṃ) ในกังสดาลเป็นต้น, และในความหนาแน่น, ในสิ่งที่แข็ง กล่าวไว้ว่าเป็นคำที่แสดงเพศตามคำนามที่ขยาย. 821. ๘๒๑. ඛුද්දා ච මක්ඛිකාභෙදෙ, මධුම්හි ඛුද්ද, මප්පකෙ; අධමෙ කපණෙ චාපි, බහුම්හි චතූසු ත්තිසු. คำว่า ขุททา (khuddā) ในชนิดของผึ้งเล็ก, ในน้ำผึ้ง, ส่วน ขุททะ (khudda) ในสิ่งที่น้อย, ในสิ่งที่ต่ำทราม, ในคนขัดสน และในสิ่งที่มาก เป็นได้ 3 เพศ. 822. ๘๒๒. තක්කෙ මරණලිඞ්ගෙ ච, අරිට්ඨං අසුභෙ සුභෙ,; අරිට්ඨො ආසවෙ කාකෙ, නිම්බෙ ච ඵෙනිලද්දුමෙ. คำว่า อริฏฐัง (ariṭṭhaṃ) ในน้ำส้มสายชู, ในเครื่องหมายแห่งความตาย, ในสิ่งที่ไม่เป็นมงคล, ในสิ่งที่เป็นมงคล, ส่วน อริฏโฐ (ariṭṭho) ในน้ำเมา, ในกา, ในต้นสะเดา และในต้นมะคำดีควาย. 823. ๘๒๓. මානභණ්ඩෙ පලසතෙ, සදිසත්තෙ තුලා තථා; ගෙහානං දාරුබන්ධත්ථ, පීඨිකායඤ්ච දිස්සති. คำว่า ตุลา (tulā) ในเครื่องชั่ง, ใน 100 ปละ, ในความเหมือนกัน และปรากฏในไม้ขื่อเพื่อยึดโครงสร้างของเรือนทั้งหลาย. 824. ๘๒๔. මිත්තකාරෙ [Pg.69] ලඤ්ජදානෙ, බලෙ රාසි විපත්තිසු ; යුද්ධෙ චෙව පටිඤ්ඤායං, සඞ්ගරො සම්පකාසිතො. คำว่า สังคระ บัณฑิตกล่าวไว้แล้วโดยชอบ ในการทำมิตร ในการให้สินบน ในกำลัง ในกอง ในความวิบัติทั้งหลาย ในการรบด้วย และในคำปฏิญาณ. 825. ๘๒๕. ඛන්ධෙ භවෙ නිමිත්තම්හි, රූපං වණ්ණෙ ච පච්චයෙ; සභාව සද්ද සණ්ඨාන, රූපජ්ඣාන වපූසු ච. คำว่า รูป บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในขันธ์ ในภพ ในนิมิต ในวรรณะด้วย ในปัจจัย ในสภาพ ในเสียง ในสัณฐาน ในรูปฌาน และในร่างกายทั้งหลาย. 826. ๘๒๖. වත්ථු කිලෙස කාමෙසු, ඉච්ඡායං මදනෙ රතෙ; කාමො, කාමං නිකාමෙ, චා, නුඤ්ඤායං කාම මබ්‍යයං. คำว่า กาม (ปุงลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในวัตถุ ในกิเลส ในกามทั้งหลาย ในความอยาก ในความมัวเมา ในความยินดี. คำว่า กาม (นปุงสกลิงค์) และคำว่า กาม (อัพยยศัพท์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในความใคร่ และในการอนุญาต. 827. ๘๒๗. පොක්ඛරං පදුමෙ දෙහෙ, වජ්ජභණ්ඩමුඛෙපි ච; සුන්දරත්තෙ ච සලිලෙ, මාතඞ්ගකරකොටියං. คำว่า โปกขระ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในดอกบัว ในร่างกาย ในปากแห่งเครื่องดนตรีด้วย ในความงามด้วย ในน้ำ และในปลายงวงช้าง. 828. ๘๒๘. රාසිනිච්චල මායාසු, දම්භා’සච්චෙස්ව’යොඝනෙ; ගිරිසිඞ්ගම්හි සීරඞ්ගෙ, යන්තෙ කූට මනිත්ථියං. คำว่า กูฏะ (ไม่ใช่อิตถีลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในกอง ในความไม่หวั่นไหว ในมายาทั้งหลาย ในความโอ้อวด ในความไม่จริง ในค้อนเหล็ก ในยอดเขา ในส่วนแห่งไถ และในเครื่องจักร. 829. ๘๒๙. වුද්ධියං ජනනෙ කාම, ධාත්වාදීම්හි ච පත්තියං; සත්තායඤ්චෙව සංසාරෙ, භවො සස්සතදිට්ඨියං. คำว่า ภวะ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในความเจริญ ในการเกิด ในความใคร่ ในธาตุเป็นต้นด้วย ในการถึง ในสัตว์ด้วย ในสังสารวัฏ และในสัสสตทิฏฐิ. 830. ๘๓๐. පටිවාක්‍යො’ත්තරාසඞ්ගෙ, සු’ත්තරං උත්තරො තිසු; සෙට්ඨෙ දිසාදිභෙදෙ ච, පරස්මි මුපරී’රිතො. คำว่า อุตตระ (ในสามลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในคำตอบ ในผ้าอุตตราสงค์ ในสิ่งที่ประเสริฐ ในความต่างแห่งทิศเป็นต้นด้วย ในสิ่งอื่น และในเบื้องบน. 831. ๘๓๑. නෙක්ඛම්මං පඨමජ්ඣානෙ, පබ්බජ්ජායං විමුත්තියං; විපස්සනාය නිස්සෙස, කුසලම්හි ච දිස්සති. คำว่า เนกขัมมะ ย่อมปรากฏ ในปฐมฌาน ในการบวช ในความหลุดพ้น ในวิปัสสนา และในกุศลโดยไม่เหลือ. 832. ๘๓๒. සඞ්ඛාරො සඞ්ඛතෙ පුඤ්ඤා, භිසඞ්ඛාරාදිකෙපි ච; පයොගෙ කායසඞ්ඛාරා, ද්‍ය’භිසඞ්ඛරණෙසු ච. คำว่า สังขาระ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสังขตธรรม ในบุญ ในอภิสังขารเป็นต้นด้วย ในการประกอบ ในกายสังขาร และในอภิสังขรณ์เป็นต้น. 833. ๘๓๓. ආරම්මණෙ ච සංසට්ඨෙ, වොකිණ්ණෙ නිස්සයෙ තථා; තබ්භාවෙ චාප්‍යභිධෙය්‍ය, ලිඞ්ගො සහගතො භවෙ. คำว่า สหคตะ พึงมีลิงค์เป็นอภิเธยยะ (ตามนามที่ประกอบ) ในอารมณ์ด้วย ในสิ่งที่ระคนกัน ในสิ่งที่ปะปนกัน ในที่อาศัยเช่นนั้น และในความเป็นเช่นนั้น. 834. ๘๓๔. තීසු ඡන්නං පතිරූපෙ, ඡාදිතෙ ච නිගූහිතෙ; නිවාසන පාරුපනෙ, රහො පඤ්ඤත්තියං පුමෙ. คำว่า ฉันนะ (ในสามลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสิ่งที่สมควร ในสิ่งที่ปกปิดแล้วด้วย ในสิ่งที่ซ่อนเร้นแล้ว ในผ้านุ่ง ในผ้าห่ม ในที่ลับ และในบัญญัติ (เป็นปุงลิงค์). 835. ๘๓๕. බුද්ධසමන්තචක්ඛූසු, චක්ඛු පඤ්ඤාය මීරිතං; ධම්මචක්ඛුම්හි ච මංස, දිබ්බචක්ඛුද්වයෙසු ච. คำว่า จักขุ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในพระพุทธเจ้าและในพระสมันตจักษุ ในปัญญา ในธรรมจักษุด้วย ในจักษุเนื้อ และในทิพยจักษุทั้งสองด้วย. 836. ๘๓๖. වාච්චලිඞ්ගො අභික්කන්තො, සුන්දරම්හි අභික්කමෙ; අභිරූපෙ ඛයෙ වුත්තො, තථෙව’බ්භනුමොදනෙ. คำว่า อภิกกันตะ (มีลิงค์ตามนามที่ประกอบ) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสิ่งที่สวยงาม ในการก้าวไป ในสิ่งที่งามยิ่ง ในความสิ้นไป และในการอนุโมทนาเช่นนั้นนั่นเทียว. 837. ๘๓๗. කාරණෙ දෙසනායඤ්ච, වාරෙ වෙවචනෙපි ච; පාකාරස්මිං අවසරෙ, පරියායො කථීයති. คำว่า ปริยายะ บัณฑิตกล่าว ในเหตุ ในการแสดงด้วย ในวาระ ในคำไวพจน์ด้วย ในกำแพง และในโอกาส. 838. ๘๓๘. විඤ්ඤාණෙ [Pg.70] චිත්තකම්මෙ ච, විචිත්තෙ චිත්ත මුච්චතෙ; පඤ්ඤත්ති චිත්තමාසෙසු, චිත්තො, තාරන්තරෙ ථියං. คำว่า จิตตะ บัณฑิตกล่าว ในวิญญาณ ในจิตรกรรมด้วย ในสิ่งที่วิจิตร. คำว่า จิตตะ (ปุงลิงค์) บัณฑิตกล่าวในบัญญัติ และคำว่า จิตตะ (อิตถีลิงค์) บัณฑิตกล่าวในเดือนจิตตะ และในระหว่างดาว. 839. ๘๓๙. සාමං වෙදන්තරෙ සාන්ත්වෙ, තං පීතෙ සාමලෙ තිසු; සයමත්ථෙ බ්‍යයං සාමං, සාමා ච සාරිවායපි. คำว่า สามะ (นปุงสกลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในเวทมนตร์ ในความสงบ. คำว่า สามะ (ในสามลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสีเหลือง ในสีดำ. คำว่า สามะ (อัพยยศัพท์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้วในความหมายว่าตนเอง และคำว่า สามา (อิตถีลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้วในต้นสาริภาด้วย. 840. ๘๔๐. පුමෙ ආචරියාදිම්හි, ගරු මාතාපිතූස්වපි; ගරු තීසු මහන්තෙ ච, දුජ්ජරා’ලහුකෙසු ච. คำว่า ครุ (ปุงลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในอาจารย์เป็นต้น ในมารดาบิดาด้วย. คำว่า ครุ (ในสามลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสิ่งที่ใหญ่ด้วย ในสิ่งที่ย่อยยาก และในสิ่งที่ไม่ง่ายด้วย. 841. ๘๔๑. අච්චිතෙ විජ්ජමානෙ ච, පසත්ථෙ සච්ච සාධුසු; ඛින්නෙ ච සමිතෙ චෙව, සන්තොභිධෙය්‍යලිඞ්ගිකොති. คำว่า สันตะ (มีลิงค์ตามนามที่ประกอบ) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสิ่งที่บูชาแล้ว ในสิ่งที่มีอยู่ด้วย ในสิ่งที่สรรเสริญแล้ว ในความจริง ในคนดีทั้งหลาย ในสิ่งที่สิ้นไปแล้วด้วย และในสิ่งที่สงบแล้วด้วย. ඉති ගාථාඅනෙකත්ථවග්ගො. จบคาถาว่าด้วยอเนกัตถวรรค. 842. ๘๔๒. දෙවො විසුද්ධිදෙවා’දො, මෙඝ මච්චු නභෙසු ච; අථොපි තරුණෙ සත්තෙ, චොරෙපි මාණවො භවෙ. คำว่า เทวะ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในเทวดาผู้บริสุทธิ์เป็นต้น ในเมฆ ในความตาย และในท้องฟ้าทั้งหลายด้วย. อนึ่ง คำว่า มาณพ พึงมีในคนหนุ่ม ในสัตว์ และในโจรด้วย. 843. ๘๔๓. ආදි කොට්ඨාස කොටීසු, පුරතො’ග්ගංවරෙ තීසු; පච්චනීකො’ත්තමෙස්ව’ඤ්ඤෙ, පච්ඡාභාගෙ පරො තිසු. คำว่า อัคคะ (นปุงสกลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในเบื้องต้น ในส่วน ในที่สุด และในข้างหน้า. คำว่า วระ (ในสามลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสิ่งที่ประเสริฐ. คำว่า ประ (ในสามลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในข้าศึก ในสิ่งที่สูงสุด ในสิ่งอื่น และในส่วนข้างหลัง. 844. ๘๔๔. යොනි කාම සිරි’ස්සරෙ, ධම්මු’ය්‍යාම යසෙ භගං; උළාරො තීසු විපුලෙ, සෙට්ඨෙ ච මධුරෙ සියා. คำว่า ภคะ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในกำเนิด ในความใคร่ ในสิริ ในความเป็นใหญ่ ในธรรม ในความพยายาม และในยศ. คำว่า อุฬาระ (ในสามลิงค์) พึงมีในสิ่งที่กว้างขวาง ในสิ่งที่ประเสริฐ และในสิ่งที่ไพเราะด้วย. 845. ๘๔๕. සම්පන්නො තීසු සම්පුණ්ණෙ, මධුරෙ ච සමඞ්ගිනි; සඞ්ඛා තු ඤාණෙ කොට්ඨාස, පඤ්ඤත්ති ගණනෙසු ච. คำว่า สัมปันนะ (ในสามลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสิ่งที่บริบูรณ์ ในสิ่งที่ไพเราะด้วย และในสิ่งที่ประกอบพร้อม. ส่วนคำว่า สังขา บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในญาณ ในส่วน ในบัญญัติ และในการนับทั้งหลายด้วย. 846. ๘๔๖. ඨානං ඉස්සරියො’කාස, හෙතූසු ඨිතියම්පි ච; අථො මානෙ පකාරෙච, කොට්ඨාසෙච විධො ද්විසු. คำว่า ฐานะ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในความเป็นใหญ่ ในโอกาส ในเหตุทั้งหลาย และในความตั้งอยู่ด้วย. อนึ่ง คำว่า วิธะ (ในสองลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในประมาณ ในประเภทด้วย และในส่วนด้วย. 847. ๘๔๗. පඤ්ඤො’පවාස ඛන්තීසු, දමො ඉන්ද්‍රියසංවරෙ; ඤාණෙ ච සොමනස්සෙච, වෙදො ඡන්දසි චො’ච්චතෙ. คำว่า ทมะ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในปัญญา ในการจำศีล ในขันติทั้งหลาย และในการสำรวมอินทรีย์. คำว่า เวทะ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในญาณด้วย ในโสมนัสด้วย และในฉันทศาสตร์. 848. ๘๔๘. ඛන්ධකොට්ඨාස, පස්සාව, මග්ග, හෙතූසු යොනි සා ; කාලෙ තු කූලෙ සීමායං, වෙලා රාසිම්හි භාසිතා. คำว่า โยนิ นั้น บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในส่วนแห่งขันธ์ ในปัสสาวะ ในมรรค และในเหตุทั้งหลาย. ส่วนคำว่า เวลา บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในกาล ในฝั่ง ในเขต และในกอง. 849. ๘๔๙. වොහාරො සද්ද පණ්ණත්ති, වණිජ්ජා චෙතනාසු ච; නාගො තු’රග හත්ථීසු, නාගරුක්ඛෙ තථු’ත්තමෙ. คำว่า โวหาร บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในเสียง ในบัญญัติ ในการค้าขาย และในเจตนาทั้งหลายด้วย. ส่วนคำว่า นาคะ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในงู ในช้างทั้งหลาย ในต้นนาค และในสิ่งที่สูงสุดเช่นนั้น. 850. ๘๕๐. සෙට්ඨා’සහාය සඞ්ඛ්‍යා’ඤ්ඤ,තුල්‍යෙස්වෙ’කොතිලිඞ්ගිකො; රාගෙ තු මානසො චිත්තා, රහත්තෙසු ච මානසං. คำว่า เอกะ (ในสามลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสิ่งที่ประเสริฐ ในสิ่งที่ไม่มีผู้ช่วย ในจำนวน ในสิ่งอื่น และในสิ่งที่เสมอ. ส่วนคำว่า มานัส (ปุงลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้วในราคะ และคำว่า มานัส (นปุงสกลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้วในจิต และในอรหัตผลทั้งหลายด้วย. 851. ๘๕๑. මූලං [Pg.71] භෙ සන්තිකෙ මූල, මූලෙ හෙතුම්හි පාභතෙ; රූපාද්‍යං’ස පකණ්ඩෙසු, ඛන්ධො රාසි ගුණෙසු ච. คำว่า มูล (นปุงสกลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในความกลัว ในที่ใกล้. คำว่า มูล (ปุงลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในราก ในเหตุ และในของขวัญ. คำว่า ขันธ์ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในส่วนแห่งรูปเป็นต้น ในลำต้นทั้งหลาย ในกอง และในคุณทั้งหลายด้วย. 852. ๘๕๒. ආරම්භො වීරියෙ කම්මෙ, ආදිකම්මෙ විකොපනෙ; අථො හදයවත්ථුම්හි, චිත්තෙ ච හදයං උරෙ. คำว่า อารัมภะ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในความเพียร ในกรรม ในการงานเบื้องต้น และในการทำให้กำเริบ. อนึ่ง คำว่า หทัย บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในวัตถุแห่งใจ ในจิตด้วย และในทรวงอก. 853. ๘๕๓. පච්ඡාතාපා’නුබන්ධෙසු, රාගාදො’නුසයො භවෙ; මාතඞ්ගමුද්ධපිණ්ඩෙ තු, ඝටෙ කුම්භො දසම්බණෙ. อนุสัย ย่อมมีในความผูกพันแห่งความเดือดร้อนในภายหลัง และในราคะเป็นต้น. กุมภะ ย่อมมีในก้อนเนื้อที่หัวช้าง, ในหม้อ และในมาตราสิบอัมพณะ. 854. ๘๕๔. පරිවාරො පරිජනෙ, ඛග්ගකොසෙ පරිච්ඡදෙ; ආලම්බරො තු සාරම්භෙ, භෙරිභෙදෙ ච දිස්සති. ปริวาร ย่อมมีในคนใช้, ในฝักดาบ และในเครื่องปกปิด. ส่วนอาลัมพระ ย่อมปรากฏในความพยายาม และในประเภทแห่งกลอง. 855. ๘๕๕. ඛණො කාලවිසෙසෙ ච, නිබ්‍යාපාරට්ඨිතිම්හි ච; කුලෙ ත්ව’භිජනො වුත්තො, උප්පත්තිභූමියම්පි ච. ขณะ ย่อมมีในกาลพิเศษ และในความตั้งอยู่แห่งความว่างจากกิจ. ส่วนอภิชน กล่าวไว้ในตระกูล และในถิ่นกำเนิด. 856. ๘๕๖. ආහාරො කබළීකාරා, හාරාදීසු ච කාරණෙ; විස්සාසෙ යාචනායඤ්ච, පෙමෙ ච පණයො මතො. อาหาร ย่อมมีในการทำเป็นคำๆ และในเหตุแห่งการนำไปเป็นต้น. ปณัยะ ถือว่ามีในความไว้วางใจ, ในการขอ และในความรัก. 857. ๘๕๗. ණාදො සද්ධා, චීවරාදි, හෙත්වා’ධාරෙසු පච්චයො; කීළා දිබ්බවිහාරාදො, විහාරො සුගතාලයෙ. ปัจจัย ย่อมมีในความรู้, ในศรัทธา, ในจีวรเป็นต้น, ในเหตุ และในที่รองรับ. วิหาร ย่อมมีในการเล่น, ในทิพยวิหารเป็นต้น และในที่อยู่ของพระสุคต. 858. ๘๕๘. සමත්ථනෙ මතො චිත්තෙ, කග්ගතායං සමාධි ච; යොගො සඞ්ගති කාමාදො,ඣානො’පායෙසු යුත්තියං. สมาธิ ถือว่ามีในความตั้งมั่นแห่งจิต และในความมีอารมณ์อันเดียว. โยคะ ย่อมมีในความเกี่ยวข้อง และในกามเป็นต้น. ยุตติ ถือว่ามีในฌาน, ในอุบาย และในความเหมาะสม. 859. ๘๕๙. භොගො සප්පඵණ’ඞ්ගෙසු, කොටිල්ලෙ භුඤ්ජනෙ ධනෙ; භූමිභාගෙ කිලෙසෙ ච, මලෙ චා’ඞ්ගණ මුච්චතෙ. โภคะ ย่อมมีในส่วนแห่งพังพานงู, ในความคด, ในการบริโภค และในทรัพย์. อังคณ กล่าวไว้ในส่วนแห่งแผ่นดิน, ในกิเลส และในมลทิน. 860. ๘๖๐. ධනාදිදප්පෙ පඤ්ඤාය, අභිමානො මතො ථ ච; අපදෙසො නිමිත්තෙ ච, ඡලෙ ච කථනෙ මතො. อภิมานะ ถือว่ามีในความถือตัวด้วยทรัพย์เป็นต้น และในปัญญา. ส่วนอปเทศ ถือว่ามีในเหตุ, ในอุบาย และในการกล่าว. 861. ๘๖๑. චිත්තෙ කායෙ සභාවෙ ච, සො අත්තා පරම’ත්තනි; අථ ගුම්බො ච ථම්බස්මිං, සමූහෙ බලසජ්ජනෙ. อัตตา ย่อมมีในจิต, ในกาย, ในสภาวะ และในปรมาตมัน. ส่วนกุมพะ ย่อมมีในพุ่มไม้, ในหมู่ และในการจัดขบวนทัพ. 862. ๘๖๒. අන්තොඝරෙ කුසූලෙ ච, කොට්ඨො න්තොකුච්ඡියං ප්‍යථ; සොපානඞ්ගම්හි උණ්හීසො, මකුටෙ සීසවෙඨනෙ. โกฏฐะ ย่อมมีในห้องภายใน, ในยุ้งฉาง และในภายในท้อง. ส่วนอุณหิส ย่อมมีในส่วนแห่งบันได, ในมงกุฎ และในผ้าโพกศีรษะ. 863. ๘๖๓. නිය්‍යාසෙ සෙඛරෙ ද්වාරෙ, නිය්‍යූහො නාගදන්තකෙ; අථො සිඛණ්ඩෙ තූණීරෙ, කලාපො නිකරෙ මතො. นิยยูหะ ย่อมมีในยางไม้, ในเครื่องประดับศีรษะ, ในประตู และในไม้ติดฝาสำหรับแขวนของ. ส่วนกะลาปะ ถือว่ามีในหางนกยูง, ในแล่งธนู และในหมู่. 864. ๘๖๔. චූළා සංයතකෙසෙසු, මකුටෙ මොළි ච ද්විසු; සඞ්ඛො ත්ව’නිත්ථියං කම්බු, නලාට’ට්ඨීසු ගොප්ඵකෙ. จูฬา และโมฬี ย่อมมีในผมที่มวยไว้ และในมงกุฎ. ส่วนสังข์ เป็นอนิตถีลิงค์ ย่อมมีในหอยสังข์, ในกระดูกหน้าผาก และในข้อเท้า. 865. ๘๖๕. පක්ඛො [Pg.72] කාලෙ බලෙ සාධ්‍යෙ, සඛී වාජෙසු පඞ්ගුලෙ; දෙසෙ’ණ්ණවෙ පුමෙ සින්ධු, සරිතායං ස නාරියං. ปักขะ ย่อมมีในกาล, ในกำลัง, ในสิ่งที่พึงพิสูจน์, ในมิตร, ในขนปีก และในคนพิการ. สินธุ เป็นปุงลิงค์ ย่อมมีในประเทศ และในมหาสมุทร. สินธุนั้น เป็นอิตถีลิงค์ ย่อมมีในแม่น้ำ. 866. ๘๖๖. ගජෙ කරෙණු පුරිසෙ, සො හත්ථිනිය මිත්ථියං; රතනෙ වජිරො නිත්ථී, මණිවෙධි’න්දහෙතිසු. กเรณุ ย่อมมีในช้างตัวผู้ และในบุรุษ. กเรณุนั้น เป็นอิตถีลิงค์ ย่อมมีในช้างพัง. วัชระ เป็นนปุงสกลิงค์ ย่อมมีในรัตนะ, ในเหล็กเจาะแก้วมณี และในอาวุธของพระอินทร์. 867. ๘๖๗. විසාණං තීසු මාතඞ්ග, දන්තෙ ච පසුසිඞ්ගකෙ; කොටියං තු මතො කොණො, තථා වාදිත්තවාදනෙ. วิสาณะ ในสามลิงค์ ย่อมมีในงาช้าง และในเขาสัตว์. ส่วนโกณะ ถือว่ามีในมุม และในไม้ตีเครื่องดนตรี. 868. ๘๖๘. වණිප්පථෙ ච නගරෙ, වෙදෙ ච නිගමො ථ ච; විවාදාදො’ ධිකරණං, සියා’ධාරෙ ච කාරණෙ. นิคม ย่อมมีในทางค้าขาย, ในเมือง และในพระเวท. ส่วนอธิกรณ์ ย่อมมีในคดีความมีวิวาทเป็นต้น, ในที่รองรับ และในเหตุ. 869. ๘๖๙. පසුම්හි වසුධායඤ්ච, වාචාදො ගො පුමිත්ථියං; හරිතෙ තු සුවණ්ණෙ ච, වාසුදෙවෙ හරී’රිතො. โค เป็นปุงลิงค์และอิตถีลิงค์ ย่อมมีในสัตว์, ในแผ่นดิน และในวาจาเป็นต้น. ส่วนหริ กล่าวไว้ในสีเขียว, ในทอง และในพระวาสุเทพ. 870. ๘๗๐. ආයත්තෙ පරිවාරෙ ච, භරියායං පරිග්ගහො; උත්තංසො ත්ව’ වතංසො ච, කණ්ණපූරෙ ච සෙඛරෙ. ปริคคหะ ย่อมมีในอำนาจ, ในบริวาร และในภรรยา. ส่วนอุตตังสะ และอวตังสะ ย่อมมีในเครื่องประดับหู และในเครื่องประดับศีรษะ. 871. ๘๗๑. විජ්ජුයං වජිරෙ චෙවා, සනි’ත්ථිපුරිසෙ ප්‍යථ; කොණෙ සඞ්ඛ්‍යාවිසෙසස්මිං, උක්කංසෙ කොටි නාරියං. อสนี เป็นอิตถีลิงค์และปุงลิงค์ ย่อมมีในสายฟ้า และในวัชระ. โกฏิ เป็นอิตถีลิงค์ ย่อมมีในมุม, ในจำนวนพิเศษ และในความเลิศ. 872. ๘๗๒. චූළා ජාලා පධාන’ග්ග, මොරචූළාසු සා සිඛා; සප්පදාඨාය මාසී’ත්ථී, ඉට්ඨස්සා’සීසනායපි. สิขา ย่อมมีในจุกผม, ในเปลวไฟ, ในความเป็นประธาน, ในยอด และในหงอนนกยูง. อาสี เป็นอิตถีลิงค์ ย่อมมีในเขี้ยวของงู และในความปรารถนาสิ่งที่น่าปรารถนา. 873. ๘๗๓. වසා විලීන තෙලස්මිං, වසගා වඤ්ඣගාවිසු; අභිලාසෙ තු කිරණෙ, අභිසඞ්ගෙ රුචි’ත්ථියං. วสา ย่อมมีในไขมันที่ละลายแล้ว และในแม่โคที่เป็นหมัน. ส่วนรุจิ เป็นอิตถีลิงค์ ย่อมมีในความปรารถนา, ในรัศมี และในความติดข้อง. 874. ๘๗๔. සඤ්ඤා සඤ්ජානනෙ නාමෙ, චෙතනායඤ්ච දිස්සති; අංසෙ සිප්පෙ කලා කාලෙ, භාගෙ චන්දස්ස සොළසෙ. สัญญา ย่อมมีในการจำได้หมายรู้, ในชื่อ และในเจตนา. กะลา ย่อมมีในส่วน, ในศิลปะ, ในกาล และในส่วนที่สิบหกของดวงจันทร์. 875. ๘๗๕. බීජකොසෙ ඝරකූටෙ, කණ්ණභූසාය කණ්ණිකා; ආගාමිකාලෙ දීඝත්තෙ, පභාවෙ ච මතා’යති. กรรณิกา ย่อมมีในฝักเมล็ด, ในยอดเรือน และในเครื่องประดับหู. อายติ ถือว่ามีในกาลข้างหน้า, ในความยาว และในอานุภาพ. 876. ๘๗๖. උණ්ණා මෙසාදිලොමෙ, ච, භූමජ්ඣෙ රොමධාතුයං; වාරුණී ත්විත්ථියං වුත්තා, නට්ටකී මදිරාදිසු. อุณณา ย่อมมีในขนแกะเป็นต้น และในขนระหว่างคิ้ว. ส่วนวารุณี เป็นอิตถีลิงค์ กล่าวไว้ในนางรำ และในสุราเป็นต้น. 877. ๘๗๗. ක්‍රියචිත්තෙ ච කරණෙ, කිරියං කම්මනි ක්‍රියා; සුනිසායං තු කඤ්ඤාය, ජායාය ච වධූ මතා. กิริยา ย่อมมีในกิริยาจิต, ในการทำ และในกรรม. ส่วนวธู ถือว่ามีในลูกสะใภ้, ในหญิงสาว และในภรรยา. 878. ๘๗๘. පමාණි’ස්සරියෙ මත්තා, අක්ඛරාවයවෙ’ප්පකෙ; සුත්තං පාවචනෙ රිට්ඨෙ, තන්තෙ තං සුපිතෙ තිසු. มัตตา ย่อมมีในประมาณ, ในความเป็นใหญ่, ในส่วนแห่งอักษร และในสิ่งเล็กน้อย. สูตร ย่อมมีในพระพุทธพจน์, ในความพินาศ, ในด้าย และในผู้นอนหลับ ในสามลิงค์. 879. ๘๗๙. රාජලිඞ්ගො’සභඞ්ගෙසු, [Pg.73] රුක්ඛෙ ච කකුදො ප්‍යථ; නිමිත්ත’ක්ඛර සූපෙසු, බ්‍යඤ්ජනං චිහනෙ පදෙ. กกุธะ ย่อมมีในเครื่องราชกกุธภัณฑ์, ในโหนกโคอุสภะ และในต้นไม้. พยัญชนะ ย่อมมีในเครื่องหมาย, ในอักษร, ในแกง และในบท. 880. ๘๘๐. වොහාරෙ ජෙතු මිච්ඡායං, කීළාදො චාපි දෙවනං; භරියායං තු කෙදාරෙ, සරීරෙ ඛෙත්ත මීරිතං. เทวนะ ย่อมมีในโวหาร, ในความปรารถนาที่จะชนะ และในการเล่นเป็นต้น. ส่วนเขตต์ กล่าวไว้ในภรรยา, ในนา และในร่างกาย. 881. ๘๘๑. සුස්සූසායඤ්ච විඤ්ඤෙය්‍යං, ඉස්සාභ්‍යාසෙ ප්‍යු’පාසනං; සූලං තු නිත්ථියං හෙති, භෙදෙ සංකු රුජාසු ච. อุปาสนะ พึงทราบในความใฝ่รู้ และในการฝึกหัด. ส่วนสูล เป็นนปุงสกลิงค์ ย่อมมีในอาวุธ, ในการแทง, ในหลาว และในความเจ็บปวด. 882. ๘๘๒. තන්ති වීණාගුණෙ, තන්තං, මුඛ්‍යසිද්ධන්ත තන්තුසු; රථාද්‍යඞ්ගෙ තු ච යුගො, කප්පම්හි යුගලෙ යුගං. ตันติ ย่อมมีในสายพิณ. ตันตะ ย่อมมีในด้าย, ในหลักการสำคัญ และในคัมภีร์. ส่วนยุค ย่อมมีในส่วนแห่งรถเป็นต้น, ในกัป และในคู่. 883. ๘๘๓. ඉත්ථිපුප්ඵෙ ච රෙණුම්හි, රජො පකතිජෙ ගුණෙ; න්‍යාසප්පණෙ තු දානම්හි, නිය්‍යාතන මුදීරිතං. “นิยยาตนะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า ระดูสตรี, ละอองเกสร, ธุลี, คุณชาติที่เกิดเองตามธรรมชาติ, การมอบหมาย (ฝากไว้), และการให้. 884. ๘๘๔. ගරු’පායා’වතාරෙසු, තිත්ථං පූතම්බු දිට්ඨිසු; පණ්ඩකෙ ජොති නක්ඛත්ත, රංසීස්ව’ග්ගිම්හි ජොති සො. “ติฏฐะ” ในความหมายว่า ครู, อุบาย, ท่า (ที่หยั่งลง), น้ำบริสุทธิ์, และทิฏฐิ. “โชติ” ในความหมายว่า บัณเฑาะก์, ดาวนักษัตร, รัศมี, และไฟ. 885. ๘๘๕. කණ්ඩො නිත්ථී සරෙ දණ්ඩෙ, වග්ගෙ චාවසරෙ ප්‍යථ; උද්ධංබාහුද්වයමානෙ, සූරත්තෙපි ච පොරිසං. “กัณฑะ” (ไม่เป็นอิตถีลิงค์) ในความหมายว่า ลูกศร, ท่อนไม้ (ก้าน), หมวด, และโอกาส. “โปริสะ” (นปุงสกลิงค์) ในความหมายว่า มาตราประมาณชั่วสองแขนที่ยกขึ้น, และความกล้าหาญ. 886. ๘๘๖. උට්ඨානං පොරිසෙ’හාසු, නිසින්නාද්‍යු’ග්ගමෙ ප්‍යථ; අනිස්සයමහීභාගෙ, ත්වි’රීණං ඌසරෙ සියා. “อุฏฐานะ” ในความหมายว่า ความเพียรของบุรุษ, และการลุกขึ้นจากที่นั่งเป็นต้น. “อิรีณะ” ในความหมายว่า ส่วนแห่งแผ่นดินที่ไม่มีที่อาศัย (ที่กันดาร), และดินเค็ม. 887. ๘๘๗. ආරාධනං සාධනෙ ච, පත්තියං පරිතොසනෙ; පධානෙ තු ච සානුම්හි, විසාණෙ සිඞ්ග මුච්චතෙ. “อาราธนะ” ในความหมายว่า การทำให้สำเร็จ, การบรรลุ, และความยินดี. “สิงคะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า ความเป็นใหญ่ (ประธาน), ยอดเขา, และเขา (สัตว์). 888. ๘๘๘. දිට්ඨා’දිමග්ගෙ ඤාණ’ක්ඛි, ක්ඛණ ලද්ධීසු දස්සනං; හෙමෙ පඤ්චසුවණ්ණෙ ච, නික්ඛො නිත්ථී පසාධනෙ. “ทัสสนะ” ในความหมายว่า มรรคมีสัมมาทิฏฐิเป็นต้น, ดวงตาคือญาณ, ขณะ, และลัทธิ (หรือการได้). “นิกขะ” (ไม่เป็นอิตถีลิงค์) ในความหมายว่า ทองคำ, น้ำหนักทอง ๕ สุวรรณะ, และเครื่องประดับ. 889. ๘๘๙. තිථිභෙදෙ ච සාඛාදි, ඵළුම්හි පබ්බ මුච්චතෙ; නාගලොකෙ තු පාතාලං, භාසිතං බලවාමුඛෙ. “ปัพพะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า ส่วนย่อยของดิถี (วันทางจันทรคติ), ข้อต่อของกิ่งไม้เป็นต้น. “ปาตาละ” กล่าวไว้ในความหมายว่า โลกของนาค (บาดาล), และปากขุมนรกใต้ทะเล. 890. ๘๙๐. කාමජෙ කොපජෙ දොසෙ, බ්‍යසනඤ්ච විපත්තියං; අථො’පකරණෙ සිද්ධි, කාරකෙසු ච සාධනං. “พยสนะ” ในความหมายว่า โทษที่เกิดจากกาม, โทษที่เกิดจากความโกรธ, และความวิบัติ. “สาธนะ” ในความหมายว่า อุปกรณ์, ความสำเร็จ, และการก (ในไวยากรณ์). 891. ๘๙๑. තීස්වීරිතො දානසීලෙ, වදඤ්ඤූ වග්ගුවාදිනි; පුරක්ඛතො භිසිත්තෙ ච, පූජිතෙ පුරතොකතෙ. “วทัญญู” (ใน ๓ ลิงค์) ในความหมายว่า ผู้มีปกติให้ทาน, และผู้พูดจาไพเราะ. “ปุรักขตะ” ในความหมายว่า ผู้ได้รับการอภิเษก, ผู้ได้รับการบูชา, และผู้ที่ถูกกระทำไว้ข้างหน้า. 892. ๘๙๒. මන්දො භාග්‍යවිහීනෙ චා, ප්පකෙ මූළ්හා’පටූස්වපි; වුද්ධියුත්තෙ සමුන්නද්ධෙ, උප්පන්නෙ උස්සිතං භවෙ. “มันทะ” ในความหมายว่า ผู้ไร้โชค, ผู้มีน้อย, ผู้โง่เขลา, และผู้ไม่ฉลาด. “อุสสิตะ” ในความหมายว่า ผู้ประกอบด้วยความเจริญ, ผู้เย่อหยิ่ง (หรือยกขึ้น), และผู้เกิดขึ้นแล้ว. 893. ๘๙๓. රථඞ්ගෙ’ක්ඛො [Pg.74] සුවණ්ණස්මිං, පාසකෙ, අක්ඛ මින්ද්‍රියෙ; සස්සතෙ ච ධුවො තීසු, ධුවං තක්කෙ ච නිච්ඡිතෙ. “อักขะ” ในความหมายว่า ส่วนของรถ (เพลา), ทองคำ (มาตราน้ำหนัก), ลูกเต๋า, และอินทรีย์. “ธุวะ” (ใน ๓ ลิงค์) ในความหมายว่า ยั่งยืน. “ธุวะ” (นปุงสกลิงค์) ในความหมายว่า ตรรกะ, และสิ่งที่แน่นอน. 894. ๘๙๔. හරෙ සිවො, සිවං භද්ද, මොක්ඛෙසු, ජම්බුකෙ සිවා; සෙනායං සත්තියඤ්චෙව, ථූලත්තෙ ච බලං භවෙ. “สิวะ” (ปุงลิงค์) ในความหมายว่า พระอิศวร. “สิวะ” (นปุงสกลิงค์) ในความหมายว่า ความเจริญ, และความหลุดพ้น. “สิวา” (อิตถีลิงค์) ในความหมายว่า นางสุนัขจิ้งจอก. “พละ” ในความหมายว่า กองทัพ, กำลัง, และความอ้วน. 895. ๘๙๕. සඞ්ඛ්‍යා නරකභෙදෙසු, පදුමං වාරිජෙ ප්‍යථ; දෙවභෙදෙ වසු පුමෙ, පණ්ඩකං රතනෙ ධනෙ. “ปทุมะ” ในความหมายว่า จำนวนนับ, ชนิดของนรก, และดอกบัว. “วสุ” (ปุงลิงค์) ในความหมายว่า เทพพวกหนึ่ง. “วสุ” (นปุงสกลิงค์) ในความหมายว่า แก้วมณี, และทรัพย์. 896. ๘๙๖. නිබ්බානං අත්ථගමනෙ, අපවග්ගෙ සියා ථ ච; සෙතම්බුජෙ පුණ්ඩරීකං, බ්‍යග්ඝෙ රුක්ඛන්තරෙ පුමෙ. “นิพพานะ” ในความหมายว่า การดับไป, และความหลุดพ้น. “ปุณฑรีกะ” (นปุงสกลิงค์) ในความหมายว่า ดอกบัวขาว. “ปุณฑรีกะ” (ปุงลิงค์) ในความหมายว่า เสือโคร่ง, และต้นไม้ชนิดหนึ่ง. 897. ๘๙๗. උපහාරෙ බලි පුමෙ, කරස්මිංචා’සුරන්තරෙ; සුක්කං තු සම්භවෙ, සුක්කො, ධවලෙ, කුසලෙ තිසු. “พลิ” (ปุงลิงค์) ในความหมายว่า เครื่องบวงสรวง, ส่วย (ภาษี), และชื่ออสูรตนหนึ่ง. “สุกกะ” (นปุงสกลิงค์) ในความหมายว่า อสุจิ. “สุกกะ” (ใน ๓ ลิงค์) ในความหมายว่า สีขาว, และกุศล. 898. ๘๙๘. දායො දානෙ විභත්තබ්බ, ධනෙ ච පිතුනං වනෙ ; පභුත්තා’යත්තතා’යත්තා’, භිලාසෙසු වසො භවෙ. “ทายะ” ในความหมายว่า การให้, ทรัพย์ที่ควรแบ่ง, ทรัพย์มรดกของบิดา, และป่า. “วสะ” ในความหมายว่า ความเป็นใหญ่, ความเป็นไปในอำนาจ, และความปรารถนา. 899. ๘๙๙. පරිභාසන මක්කොසෙ, නියමෙ භාසනෙ ථ ච,ධනම්හි සෙළනං යොධ, සීහනාදම්හි දිස්සති. “ปริภาสนะ” ในความหมายว่า การด่า, การกำหนด, และการพูด. “เสฬนะ” ปรากฏใน ตความหมายว่า ทรัพย์, นักรบ, และเสียงบันลือสีหนาท. 900. ๙๐๐. පභවො ජාතිහෙතුම්හි, ඨානෙ චාද්‍යුපලද්ධියං; අථො’තු නාරිපුප්ඵස්මිං, හෙමන්තාදිම්හි ච ද්විසු. “ปภวะ” ในความหมายว่า เหตุแห่งการเกิด, สถานที่เกิด, และการปรากฏขึ้นครั้งแรก. “อุตุ” (ใน ๒ ลิงค์) ในความหมายว่า ระดูสตรี, และฤดูมีเหมันต์เป็นต้น. 901. ๙๐๑. කරණං සාධකතමෙ, ක්‍රියා ගත්තෙසු ඉන්ද්‍රියෙ; තාතො තු කුඤ්චිකායඤ්ච, තූරියඞ්ගෙ දුමන්තරෙ. “กรณะ” ในความหมายว่า เครื่องมือที่ทำให้สำเร็จอย่างยิ่ง, กิริยา, อวัยวะ, และอินทรีย์. “ตาตะ” ในความหมายว่า ลูกกุญแจ, ส่วนของเครื่องดนตรี, และต้นไม้ชนิดหนึ่ง. 902. ๙๐๒. පුප්ඵෙ ඵලෙ ච පසවො, උප්පාදෙ ගබ්භමොචනෙ; ගායනෙ ගායකෙ අස්සෙ, ගන්ධබ්බො දෙවතාන්තරෙ. “ปสวะ” ในความหมายว่า ดอกไม้, ผลไม้, การเกิดขึ้น, และการคลอดบุตร. “คันธัพพะ” ในความหมายว่า การขับร้อง, นักร้อง, ม้า, และเทพจำพวกหนึ่ง. 903. ๙๐๓. විනා පුප්ඵං ඵලග්ගාහි, රුක්ඛෙ වනප්පති; ආහතෙ හෙමරජතෙ, රූපියං රජතෙපි ච. “วนัปปติ” ในความหมายว่า ต้นไม้ที่รับผลโดยไม่มีดอก. “รูปิยะ” ในความหมายว่า ทองและเงินที่ประทับตรา (เหรียญ), และเงิน. 904. ๙๐๔. ඛගාදිබන්ධනෙ පාසො, කෙසපුබ්බො චයෙ ප්‍යථ; තාරා’ක්ඛිමජ්ඣෙ නක්ඛත්තෙ, තාරො උච්චතරස්සරෙ. “ปาสะ” ในความหมายว่า เครื่องผูกมีบ่วงดักนกเป็นต้น, และกลุ่มผม. “ตารา” ในความหมายว่า แก้วตา, และดาวนักษัตร. “ตาระ” ในความหมายว่า เสียงสูง. 905. ๙๐๕. පත්තෙ ච ලොහභෙදස්මිං, කංසො චතුකහාපණෙ; මජ්ඣිමො දෙහමජ්ඣස්මිං, මජ්ඣභවෙ ච සො තිසු. “กังสะ” ในความหมายว่า ถาด (หรือบาตร), โลหะผสม (สำริด), และมาตราเงิน ๔ กหาปณะ. “มัชฌิมะ” (ใน ๓ ลิงค์) ในความหมายว่า ท่ามกลางร่างกาย (เอว), และความเป็นไปในท่ามกลาง. 906. ๙๐๖. ආවෙසනංභූතාවෙසෙ, සිප්පසාලා ඝරෙසු ච; සොභා සම්පත්තීසු සිරී, ලක්ඛීත්ථී දෙවතාය ච. “อาเวสนะ” ในความหมายว่า การเข้าสิงของภูตผี, โรงช่างศิลปะ, และบ้าน. “สิรี” ในความหมายว่า ความสง่างาม, ความสมบัติ, พระลักษมี, และเทพธิดา. 907. ๙๐๗. කුමාරො [Pg.75] යුවරාජෙ ච, ඛන්දෙ වුත්තො සුසුම්හි ච; අථා’නිත්ථී පවාළො ච, මණිභෙදෙ තථා’ඞ්කුරෙ. “กุมาระ” กล่าวไว้ในความหมายว่า พระยุพราช, พระขันทกุมาร, และเด็ก. “ปวาฬะ” (ไม่เป็นอิตถีลิงค์) ในความหมายว่า รัตนะชนิดหนึ่ง (ประพาฬ), และยอดอ่อน (หน่อ). 908. ๙๐๘. පණො වෙතන මූලෙසු, වොහාරෙ ච ධනෙ මතො; පටිග්ගහො තු ගහණෙ, කථිතො භාජනන්තරෙ. “ปณะ” ทราบกันในความหมายว่า ค่าจ้าง, ราคา (ทุน), การค้าขาย, และทรัพย์. “ปฏิคคหะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า การรับ, และภาชนะชนิดหนึ่ง. 909. ๙๐๙. අසුභෙ ච සුභෙ කම්මෙ, භාග්‍යං වුත්තං ද්වයෙ ප්‍යථ; පිප්ඵලං තරුභෙදෙ ච, වත්ථච්ඡෙදනසත්ථකෙ. “ภาคยะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า กรรมที่ไม่ดีและกรรมที่ดีทั้งสองอย่าง. “ปิปผละ” ในความหมายว่า ต้นไม้ชนิดหนึ่ง (ต้นโพธิ์), และเครื่องมือตัดผ้า (กรรไกร). 910. ๙๑๐. අපවග්ගො පරිච්චාගා’, වසානෙසු විමුත්තියං; ලිඞ්ගං තු අඞ්ගජාතස්මිං, පුමත්තාදිම්හි ලක්ඛණෙ. “อปวรรค” ในความหมายว่า การบริจาค, การสิ้นสุด, และความหลุดพ้น. “ลิงคะ” ในความหมายว่า อวัยวะเพศ, ความเป็นชายเป็นต้น, และเครื่องหมาย. 911. ๙๑๑. චාගෙ සභාවෙ නිම්මානෙ, සග්ගො ජ්ඣායෙ දිවෙප්‍යථ; රොහිතො ලොහිතෙ මච්ඡ, භෙදෙ චෙව මිගන්තරෙ. “สัคคะ” ในความหมายว่า การสละ, สภาวะ, การสร้าง, บทเรียน (หรือหมวด), และสวรรค์. “โรหิตะ” ในความหมายว่า สีแดง, ปลาชนิดหนึ่ง (ปลาตะเพียน), และเนื้อชนิดหนึ่ง. 912. ๙๑๒. නිට්ඨා නිප්ඵත්තියං චෙවා, වසානම්හි අදස්සනෙ; කණ්ටකො තු සපත්තස්මිං, රුක්ඛඞ්ගෙ ලොමහංසනෙ. “นิฏฐา” ในความหมายว่า ความสำเร็จ, การสิ้นสุด, และความพินาศ. “กัณฏกะ” ในความหมายว่า ศัตรู, ส่วนของต้นไม้ (หนาม), และอาการขนลุก. 913. ๙๑๓. මුඛ්‍යො’පායෙසු වදනෙ, ආදිස්මිං මුඛ මීරිතං; දබ්බං භබ්බෙ ගුණාධාරෙ, විත්තෙ ච බුධ දාරුසු. “มุข” กล่าวไว้ในความหมายว่า สำคัญ (ในอุบายทั้งหลาย), ปาก (ในการพูด) และในเบื้องต้น. “ทัพพะ” ในความหมายว่า สิ่งที่ควร, ที่รองรับคุณลักษณะ, ทรัพย์ และไม้. 914. ๙๑๔. මානං පමාණෙ පත්ථාදො, මානො වුත්තො විධාය ච; අථො පරිස්සමෙ වුත්තො, වායාමො වීරියෙපි ච. “มานะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า การประมาณ, ความถือตัว และการจัดแจง. อีกทั้ง “วายามะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า ความพยายาม และความเพียร. 915. ๙๑๕. සරොරුහෙ සතපත්තං, සතපත්තො ඛගන්තරෙ; ඡිද්දෙ තු ඡිද්දවන්තෙ ච, සුසිරං තූරියන්තරෙ. “สัตตปัตตะ” ในความหมายว่า ดอกบัว และนก. “สุสิระ” ในความหมายว่า ช่อง และสิ่งที่มีช่อง. “สุสิระ” ในความหมายว่า เครื่องดนตรี (ประเภทเครื่องเป่า). 916. ๙๑๖. එකස්මිං සදිසෙ සන්තෙ, සමානං වාච්චලිඞ්ගිකං; අථො ගාරව භීතීසු, සංවෙගෙ සම්භමො මතො. “สมานะ” เป็นคุณศัพท์ (ใช้ได้ 3 ลิงค์) ในความหมายว่า หนึ่งเดียว และเหมือนกัน. อีกทั้ง “สัมภมะ” หมายถึง ความเคารพ, ความกลัว และความสลดใจ. 917. ๙๑๗. ජුණ්හා චන්දප්පභායඤ්ච, තදුපෙතනිසාය ච; විමානං දෙවතාවාසෙ, සත්තභූමිඝරම්හි ච. “ชุณหา” ในความหมายว่า แสงจันทร์ และคืนที่มีแสงจันทร์. “วิมานะ” ในความหมายว่า ที่อยู่ของเทวดา และเรือนเจ็ดชั้น. 918. ๙๑๘. මාසෙ ජෙට්ඨො, තිවුද්ධා’ති, ප්පසත්ථෙසු ච තීසු සො; ධම්මෙ ච මඞ්ගලෙ සෙය්‍යො, සො පසත්ථතරෙ තිසු. “เชฏฐะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า เดือน (เชษฐมาส), ผู้เจริญที่สุด และผู้ประเสริฐ. “เสยยะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ธรรม, มงคล และผู้ประเสริฐยิ่ง. 919. ๙๑๙. ආදිච්චාදිම්හි ගහණෙ, නිබන්ධෙ ච ඝරෙ ගහො; කාචො තු මත්තිකාභෙදෙ, සික්කායං නයනාමයෙ. “คหะ” ในความหมายว่า การจับ (เช่น สุริยคราส), การผูกพัน และเรือน. “กาจะ” ในความหมายว่า ชนิดของดิน (แก้ว), สาแหรก และโรคตา. 920. ๙๒๐. තීසු ගාමණි සෙට්ඨස්මිං, අධිපෙ ගාමජෙට්ඨකෙ; බිම්බං තු පටිබිම්බෙ ච, මණ්ඩලෙ බිම්බිකාඵලෙ. “คามณี” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ผู้ประเสริฐ, ผู้เป็นใหญ่ และผู้ใหญ่บ้าน. “พิมพะ” ในความหมายว่า รูปเปรียบ (เงา), วงกลม และผลตำลึง. 921. ๙๒๑. භාජනාදි පරික්ඛාරෙ, භණ්ඩං මූලධනෙපි ච; මග්ගො ත්වරියමග්ගෙ ච, සම්මාදිට්ඨාදිකෙ, පථෙ. “ภัณฑ์” ในความหมายว่า เครื่องใช้มีภาชนะเป็นต้น และทุนทรัพย์. “มรรค” ในความหมายว่า อริยมรรค, ธรรมมีสัมมาทิฏฐิเป็นต้น และหนทาง. 922. ๙๒๒. සමා [Pg.76] වස්සෙ, සමො ඛෙද, සන්තීසු, සො නිභෙ තිසු; චාපෙත්විස්සාස, මුසුනො, ඉස්සාසො ඛෙපකම්හි ච. “สมา” ในความหมายว่า ปี. “สมะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ความเหน็ดเหนื่อย, ความสงบ และเหมือนกัน. “อิสสาสะ” ในความหมายว่า ธนู, ลมหายใจ, หนู และผู้ยิง. 923. ๙๒๓. බාලො තීස්වා’දිවයසා, සමඞ්ගිනි අපණ්ඩිතෙ; රත්තං තු සොණිතෙ, තම්බා, නුරත්ත, රඤ්ජිතෙ තිසු. “พาละ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า เด็ก (ปฐมวัย), ผู้มีผม และคนเขลา. “รัตตะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า เลือด, สีแดง, ผู้ยินดี (กำหนัด) และสิ่งที่ย้อมแล้ว. 924. ๙๒๔. තචෙ කායෙ ච තන්විත්ථී, තීස්ව’ප්පෙ විරළෙ කිසෙ; උතුභෙදෙ තු සිසිරො, හිමෙ සො සීතලෙ තිසු. “ตนุ” (อิตถีลิงค์) ในความหมายว่า ผิวหนัง และร่างกาย. “ตนุ” (3 ลิงค์) ในความหมายว่า น้อย, เบาบาง และผอม. “สิสิระ” ในความหมายว่า ฤดูหนาว และหิมะ. “สิสิระ” (3 ลิงค์) ในความหมายว่า เย็น. 925. ๙๒๕. සක්ඛරා ගුළභෙදෙ ච, කථලෙපි ච දිස්සති; අනුග්ගහෙ තු සඞ්ඛෙපෙ, ගහණෙ සඞ්ගහො මතො. “สักขรา” ปรากฏในความหมายว่า น้ำตาลกรวด และก้อนกรวด. “สังคหะ” หมายถึง การสงเคราะห์, การย่อ และการรวบรวม. 926. ๙๒๖. දක්ඛෙ ච තිඛිණෙ බ්‍යත්තෙ, රොගමුත්තෙ පටුත්තිසු; රාජා තු ඛත්තියෙ වුත්තො, නරනාථෙ පභුම්හි ච. “ปฏุ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ผู้ฉลาด, คม, ชัดเจน และผู้หายจากโรค. “ราชา” กล่าวไว้ในความหมายว่า กษัตริย์, พระเจ้าแผ่นดิน และผู้เป็นใหญ่. 927. ๙๒๗. ඛලඤ්ච ධඤ්ඤකරණෙ, කක්කෙ නීචෙ ඛලො භවෙ; අථු’ප්පාදෙ සමුදයො, සමූහෙ පච්චයෙපි ච. “ขละ” ในความหมายว่า ลานนวดข้าว, ตะกอน (กาก) และคนชั่ว. อีกทั้ง “สมุทัย” ในความหมายว่า การเกิดขึ้น, หมู่ และเหตุ. 928. ๙๒๘. බ්‍රහ්මචාරී ගහට්ඨාදො, අස්සමො ච තපොවනෙ; භයඞ්කරෙ තු කඨිනෙ, කුරූරො තීසු නිද්දයෙ. “อัสสมะ” ในความหมายว่า ขั้นตอนชีวิตมีพรหมจารีและคฤหัสถ์เป็นต้น และอาศรมในป่าบำเพ็ญตบะ. “กุรูระ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า น่ากลัว, แข็งกระด้าง และไร้ความเมตตา. 929. ๙๒๙. කනිට්ඨො කනියො තීසු, අත්‍යප්පෙ’තියුවෙ ප්‍යථ; සීඝම්හි ලහු තං, ඉට්ඨ, නිස්සාරා’ගරුසුත්තිසු. “กนิฏฐะ” และ “กนิยะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า น้อยที่สุด และหนุ่มที่สุด. “ลหุ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า เร็ว, น่าปรารถนา, ไม่มีแก่นสาร, เบา และสระเสียงสั้น. 930. ๙๓๐. අධරො තීස්වධො හීනෙ, පුමෙ දන්තච්ඡදෙ ප්‍යථ; සුස්සුසා සොතු මිච්ඡාය, සා පාරිචරියාය ච. “อธระ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ภายใต้ และต่ำทราม. “อธระ” (ปุงลิงค์) หมายถึง ริมฝีปาก. “สุสสูสา” ในความหมายว่า ความอยากฟัง และการปรนนิบัติ. 931. ๙๓๑. හත්ථො පාණිම්හි රතනෙ, ගණෙ සොණ්ඩාය භන්තරෙ; ආවාටෙ උදපානෙ ච, කූපො කුම්භෙ ච දිස්සති. “หัตถะ” ในความหมายว่า มือ, ศอก, หมู่ และงวงช้าง. “กูปะ” ปรากฏในความหมายว่า หลุม, บ่อน้ำ และหม้อ. 932. ๙๓๒. ආදො පධානෙ පඨමං, පමුඛඤ්ච තිලිඞ්ගිකං; වජ්ජභෙදෙ ච විත තං, තං විත්ථාරෙ තිලිඞ්ගිකං. “ปมุขะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า เบื้องต้น, ประธาน และอันดับแรก. “วิตตะ” (Vitata) ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ชนิดของเครื่องดนตรี (เครื่องสาย) และการขยาย. 933. ๙๓๓. සාරො බලෙ ථිරංසෙ ච, උත්තමෙ සො තිලිඞ්ගිකො; භාරො තු ඛන්ධභාරාදො, ද්විසහස්සපලෙපි ච. “สาระ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า กำลัง, แก่นสาร และยอดเยี่ยม. “ภาระ” ในความหมายว่า ของหนักมีภาระบนบ่าเป็นต้น และน้ำหนักสองพันปละ. 934. ๙๓๔. මන්දිරෙ රොගභෙදෙ ච, ඛයො අපචයම්හි ච; වාළො තු සාපදෙ සප්පෙ, කුරූරෙ සො තිලිඞ්ගිකො. “ขยะ” ในความหมายว่า ที่อยู่อาศัย, ชนิดของโรค (โรคผอมแห้ง) และความเสื่อม. “วาฬะ” ในความหมายว่า สัตว์ร้าย และงู. “วาฬะ” (3 ลิงค์) ในความหมายว่า ดุร้าย. 935. ๙๓๕. සාලො සජ්ජද්දුමෙ රුක්ඛෙ, සාලාගෙහෙ ච දිස්සති; සොතෙ තු සවනං වුත්තං, යජනෙ සුතියම්පි ච. “สาละ” ปรากฏในความหมายว่า ต้นสาละ, ต้นไม้ และเรือนโถง. “สวนะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า หู (การฟัง), การบูชา และพระเวท. 936. ๙๓๖. තීසු පතො පරෙතො ච, මතෙ ච පෙතයොනිජෙ; ඛ්‍යාතෙ තු හට්ඨෙ විඤ්ඤාතෙ, පතීතං වාච්චලිඞ්ගිකං. “เปตะ” และ “ปเรตะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ผู้ตายแล้ว และผู้เกิดในกำเนิดเปรต. “ปตีตะ” เป็นคุณศัพท์ (ใช้ได้ 3 ลิงค์) ในความหมายว่า มีชื่อเสียง, ยินดี และรู้แจ้งแล้ว. 937. ๙๓๗. අධිප්පායෙ [Pg.77] ච ආධාරෙ, ආසයො කථිතො ථ ච; පත්තං පක්ඛෙ දලෙ, පත්තො, භාජනෙ සො ගතෙ තිසු. “อาสยะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า ความตั้งใจ และที่พึ่ง (ที่รองรับ). “ปัตตะ” ในความหมายว่า ปีก และใบไม้. “ปัตตะ” (ปุงลิงค์) ในความหมายว่า บาตร. “ปัตตะ” (3 ลิงค์) ในความหมายว่า ไปแล้ว (ถึงแล้ว). 938. ๙๓๘. කුසලෙ සුකතං, සුට්ඨු, කතෙ ච සුකතො තිසු; තපස්සී ත්ව’නුකම්පායා, රහෙ වුත්තො තපොධනෙ. “สุกตะ” (นปุงสกลิงค์) ในความหมายว่า กุศล. “สุกตะ” (3 ลิงค์) ในความหมายว่า สิ่งที่ทำดีแล้ว. “ตปัสสี” กล่าวไว้ในความหมายว่า ความเอ็นดู, ในที่ลับ และผู้มีตบะเป็นทรัพย์ (ฤาษี). 939. ๙๓๙. තීසු සුරාදිලොලස්මිං, සොණ්ඩො හත්ථිකරෙ ද්විසු; අස්සාදනෙ තු රසනං, ජිව්හායඤ්ච ධනිම්හි ච. “โสณฑะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ผู้มัวเมาในสุราเป็นต้น. “โสณฑะ” (2 ลิงค์) ในความหมายว่า งวงช้าง. “รสนา” ในความหมายว่า การลิ้มรส, ลิ้น และเสียง. 940. ๙๔๐. පණීතො තීසු මධුරෙ, උත්තමෙ විහිතෙ ප්‍යථ; අඤ්ජසෙ විසිඛායඤ්ච, පන්තියං වීථි නාරියං. “ปณีตะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า รสอร่อย, ยอดเยี่ยม และจัดแจงแล้ว. “วีถิ” (อิตถีลิงค์) ในความหมายว่า ถนน, ตรอก และแถว. 941. ๙๔๑. පාපස්මිං ගගනෙ දුක්ඛෙ, බ්‍යසනෙ චා’ඝ මුච්චතෙ; සමූහෙ පටලං නෙත්ත, රොගෙ වුත්තං ඡදිම්හි ච. “อฆะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า บาป, ท้องฟ้า, ทุกข์ และความพินาศ. “ปฏละ” กล่าวไว้ในความหมายว่า หมู่, โรคตา และหลังคา. 942. ๙๔๒. සන්ධි සඞ්ඝට්ටනෙ වුත්තො, සන්ධි’ත්ථි පටිසන්ධියං; සත්තන්නං පූරණෙ සෙට්ඨෙ, තිසන්තෙ සත්තමො තිසු. “สนธิ” กล่าวไว้ในความหมายว่า การต่อกัน. “สนธิ” (อิตถีลิงค์) ในความหมายว่า การปฏิสนธิ. “สัตตมะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ลำดับที่เจ็ด, ประเสริฐ และมีเจ็ดเป็นที่สุด. 943. ๙๔๓. ඔජා තු යාපනායඤ්ච, ඔජො දිත්ති බලෙසු ච; අථො නිසාමනං වුත්තං, දස්සනෙ සවනෙපි ච. โอชาใช้ในการยังชีพ, โอชะใช้ในความรุ่งโรจน์และในกำลัง. อนึ่ง นิสามนะ (การกำหนด/การพิจารณา) ท่านกล่าวไว้ในการเห็นและการฟังด้วย. 944. ๙๔๔. ගබ්භො කුච්ඡිට්ඨසත්තෙ ච, කුච්ඡි ඔවරකෙසු ච; ඛණ්ඩනෙ ත්ව’පදානඤ්ච, ඉතිවුත්තෙ ච කම්මනි. ครรภ์ใช้ในสัตว์ที่อยู่ในท้อง ในท้อง และในห้องน้อย. ส่วนอัปทานใช้ในการตัด ในอิติวุตตกะ และในกรรม. 945. ๙๔๕. චිත්තකෙ රුක්ඛභෙදෙ ච, තිලකො තිලකාළකෙ; සීලාදො පටිපත්ති’ත්ථී, බොධෙ පත්ති පවත්තිසු. จิตตกะใช้ในชนิดของต้นไม้, ติลกะใช้ในจุดดำ. ส่วนปัตติ (การถึง) เป็นอิตถีลิงค์ ใช้ในศีลเป็นต้น ในการปฏิบัติ ในการตรัสรู้ และในการเป็นไป. 946. ๙๔๖. අසුම්හි ච බලෙ පාණො, සත්තෙ හදයගා’නිලෙ; ඡන්දො වසෙ අධිප්පායෙ, වෙදෙ’ච්ඡා’නුට්ඨුභාදිසු. ปาณะใช้ในลมหายใจและกำลัง, ในสัตว์และลมที่ไปสู่หัวใจ. ฉันทะใช้ในอำนาจและความตั้งใจ, ในความปรารถนา ในพระเวท และในฉันท์อนุฏฐุภะเป็นต้น. 947. ๙๔๗. කාමොඝාදො, සමූහස්මිං, ඔඝොවෙගෙ ජලස්ස ච; කපාලං සිරසට්ඨිම්හි, ඝටාදි සකලෙපි ච. โอฆะใช้ในกามโอฆะเป็นต้น ในหมู่ และในกระแสน้ำ. กะปาละใช้ในกระดูกศีรษะ และในเศษหม้อเป็นต้นทั้งหมด. 948. ๙๔๘. වෙණ්වාදිසාඛාජාලස්මිං, ලග්ගකෙසෙ ජටා’ලයෙ; සරණං තු වධෙ ගෙහෙ, රක්ඛිතස්මිඤ්ච රක්ඛණෙ. ชฎาใช้ในข่ายแห่งกิ่งไม้มีไม้ไผ่เป็นต้น ในผมที่พันกัน และในอาลัย (ความพัวพัน). สรณะใช้ในการฆ่า ในบ้าน ในสิ่งที่รักษา และในการรักษา. 949. ๙๔๙. ථියං කන්තා පියෙ, කන්තො, මනුඤ්ඤෙ, සො තිලිඞ්ගිකො; ගවක්ඛෙ තු සමූහෙ ච, ජාලං මච්ඡාදිබන්ධනෙ. กานตาใช้ในหญิงที่รัก, กันตะใช้ในสิ่งที่น่าพอใจ เป็นไตรลิงค์. ข่ายใช้ในหน้าต่าง ในหมู่ และในการจับปลาเป็นต้น. 950. ๙๕๐. පුච්ඡායං ගරහායඤ්චා, නියමෙ කිං තිලිඞ්ගිකං; සසද්ධෙ තීසු නිවාපෙ, සද්ධං, සද්ධා ච පච්චයෙ. กึ (อะไร) ใช้ในการถาม ในการตำหนิ และในการกำหนด เป็นไตรลิงค์. สัทธะใช้ในผู้มีศรัทธา (๓ ลิงค์), สัทธัมใช้ในนิวาปทาน (ทานอุทิศให้ผู้ตาย), และสัทธาใช้ในปัจจัย (ความเชื่อ). 951. ๙๕๑. බීජං [Pg.78] හෙතුම්හි අට්ඨිස්මිං, අඞ්ගජාතෙ ච දිස්සති; පුබ්බො පූයෙ’ග්ගතො ආදො,සො දිසාදො තිලිඞ්ගිකො. พีชะปรากฏในเหตุ ในเมล็ด และในอวัยวะสืบพันธุ์. ปุพพะใช้ในหนอง ในเบื้องหน้า และในเบื้องต้น, ปุพพะนั้นเป็นไตรลิงค์ในความหมายว่าทิศเป็นต้น. 952. ๙๕๒. ඵලචිත්තෙ හෙතුකතෙ, ලාභෙ ධඤ්ඤාදිකෙ ඵලං; ආගමනෙ තු දීඝාදි, නිකායෙසු ච ආගමො. ผลใช้ในจิตที่เป็นผล ในสิ่งที่เกิดจากเหตุ ในลาภ และในข้าวเปลือกเป็นต้น. อาคมใช้ในการมา ในทีฆนิกายเป็นต้น และในนิกายทั้งหลาย. 953. ๙๕๓. සන්තානො දෙවරුක්ඛෙ ච, වුත්තො සන්තතියං ප්‍යථ; උත්තරවිපරීතෙ ච, සෙට්ඨෙ චා’නුත්තරං තිසු. สันตานะกล่าวไว้ในต้นไม้ทิพย์และในความสืบต่อ. ส่วนอนุตตระใช้ในความหมายว่าไม่มีอะไรยิ่งกว่า (ประเสริฐสุด) และในสิ่งที่ตรงข้ามกับทิศเหนือ เป็นไตรลิงค์. 954. ๙๕๔. සත්තිසම්පත්තියං වුත්තො, කන්තිමත්තෙ ච වික්කමො; ඡායා තු ආතපාභාවෙ, පටිබිම්බෙ පභාය ච. วิกรมะกล่าวไว้ในความถึงพร้อมแห่งกำลัง และในความงาม. ส่วนฉายาใช้ในความไม่มีแดด (ร่มเงา) ในรูปสะท้อน และในแสงสว่าง. 955. ๙๕๕. ගිම්හෙ ඝම්මො නිදාඝො ච, උණ්හෙ සෙදජලෙ ප්‍යථ; කප්පනං කන්තනෙ වුත්තං, විකප්පෙ සජ්ජනෙ’ත්ථියං. ฆัมมะและนิทาฆะใช้ในฤดูร้อน ในความร้อน และในเหงื่อ. กัปปนะกล่าวแล้วในการตัด ในการเลือก และในการจัดเตรียม (เป็นอิตถีลิงค์). 956. ๙๕๖. අඞ්ගා දෙසෙ බහුම්හ’ඞ්ගං, අඞ්ගො දෙසෙ වපුම්හ’ තථා’වයවහෙතුසු; දෙවාලයෙ ච ථූපස්මිං, චෙතියං චෙතිය’ද්දුමෙ. อังคะ (พหูพจน์) ใช้ในชื่อประเทศ, อังคะ (เอกพจน์) ใช้ในที่ ร่างกาย ส่วนประกอบ และเหตุ. เจดีย์ใช้ในเทวสถาน ในสถูป และในต้นไม้ที่ควรบูชา. 957. ๙๕๗. සජ්ජනො සාධුපුරිසෙ, සජ්ජනං කප්පනෙ ප්‍යථ; සුපිනං සුපිනෙ සුත්ත, විඤ්ඤාණෙ ත මනිත්ථියං. สัชชนะใช้ในคนดี, สัชชนะ (นปุ.) ใช้ในการจัดเตรียม. สุปินะใช้ในความฝัน ในการหลับ และในวิญญาณ เป็นนปุงสกลิงค์. 958. ๙๕๘. පච්චක්ඛෙ සන්නිධානෙ ච, සන්නිධි පරිකිත්තිතො; භිය්‍යො බහුතරත්ථෙ සො, පුනරත්ථෙ’බ්‍යයං භවෙ. สันนิธิกล่าวไว้ในที่ประจักษ์และในที่ใกล้. ภิยโยนั้นใช้ในความหมายว่ามากยิ่งขึ้น และเป็นอัพยยศัพท์ในความหมายว่าอีกครั้ง. 959. ๙๕๙. විසලිත්තසරෙ දිද්ධො, දිද්ධො ලිත්තෙ තිලිඞ්ගිකො; වාසෙ ධූමාදිසඞ්ඛාරෙ, ධිවාසො සම්පටිච්ඡනෙ. ทิทธะใช้ในลูกศรที่อาบยาพิษ, ทิทธะใช้ในสิ่งที่ทาแล้ว เป็นไตรลิงค์. อธิวาสะใช้ในการอยู่ ในการอบด้วยควันเป็นต้น และในการรับ (การอดทน). 960. ๙๖๐. වුත්තො විසාරදො තීසු, සුප්පගබ්භෙ ච පණ්ඩිතෙ; අථ සිත්ථං මධුච්ඡිට්ඨෙ, වුත්තං ඔදනසම්භවෙ. วิสารทะกล่าวแล้วในสามเพศ ใช้ในผู้กล้าหาญและในบัณฑิต. อนึ่ง สิฏฐะกล่าวแล้วในขี้ผึ้งและในสิ่งที่เกิดจากข้าวสุก. 961. ๙๖๑. ද්‍රවෙ වණ්ණෙ රසභෙදෙ, කසායො සුරභිම්හි ච; අථො උග්ගමනං වුත්තං, උප්පත්තු’ද්ධගතීසු ච. กสายะใช้ในของเหลว ในสี ในชนิดของรส (รสฝาด) และในกลิ่นหอม. อนึ่ง อุคคมนะกล่าวไว้ในการเกิดขึ้น และในการไปในเบื้องบน. 962. ๙๖๒. ලූඛෙ නිට්ඨුරවාචායං, ඵරුසං වාච්චලිඞ්ගිකං; පවාහො ත්ව’ම්බුවෙගෙ ච, සන්දිස්සති පවත්තියං. ผรุสสะใช้ในความหยาบ ในคำพูดที่หยาบคาย เป็นไตรลิงค์. ปวาหะปรากฏในกระแสน้ำและในการเป็นไป. 963. ๙๖๓. නිස්සයෙ තප්පරෙ ඉට්ඨෙ, පරායණපදං තිසු; කවචෙ වාරවාණෙ ච, නිම්මොකෙපි ච කඤ්චුකො. ปรายณะใช้ในที่พึ่ง ในผู้ขวนขวาย และในสิ่งที่ปรารถนา เป็นไตรลิงค์. กัญจุกะใช้ในเกราะ ในเสื้อเกราะ และในการลอกคราบ. 964. ๙๖๔. ලොහභෙදෙ [Pg.79] මතං තම්බං, තම්බො රත්තෙ තිලිඞ්ගිකො; තීසු ත්ව’වසිතං ඤාතෙ, අවසානගතෙ මතං. ตัมพะ (นปุ.) ถือว่าเป็นชนิดของโลหะ, ตัมพะ (๓ ลิงค์) ใช้ในสีแดง. อวสิตะถือว่าใช้ในสิ่งที่รู้แล้ว และในสิ่งที่ถึงที่สุดแล้ว เป็นไตรลิงค์. 965. ๙๖๕. බොධනෙ ච පදානෙ ච, විඤ්ඤෙය්‍යං පටිපාදනං; සෙලෙ නිජ්ජලදෙසෙ ච, දෙවතාසු මරූ’රිතො. ปฏิปาทนะพึงทราบในการทำให้รู้และการให้. มรุกล่าวไว้ในภูเขา ในที่ไม่มีน้ำ และในเทวดาทั้งหลาย. 966. ๙๖๖. සත්ථං ආයුධ ගන්ථෙසු, ලොහෙ, සත්ථො ච සඤ්චයෙ; ජීවිකායං විවරණෙ, වත්තනෙ වුත්ති නාරියං. สัตถะ (นปุ.) ใช้ในอาวุธ ในคัมภีร์ ในเหล็ก และสัตถะ (ปุ.) ใช้ในหมู่ (ขบวนเกวียน). วุตติ (อิต.) ใช้ในการเลี้ยงชีพ ในการอธิบาย และในการเป็นไป. 967. ๙๖๗. වීරියෙ සූරභාවෙ ච, කථීයති පරක්කමො; අථ කම්බු මතො සඞ්ඛෙ, සුවණ්ණෙ වලයෙපි ච. ปรักกมะกล่าวแล้วในความเพียรและความเป็นผู้กล้าหาญ. อนึ่ง กัมพุถือว่าใช้ในสังข์ ในทอง และในกำไล. 968. ๙๖๘. සරො කණ්ඩෙ අකාරාදො, සද්දෙ වාපිම්හි’නිත්ථියං; දුප්ඵස්සෙ තිඛිණෙ තීසු, ගද්‍රභෙ කකචෙ ඛරො. สระใช้ในลูกศร ในอักษรมี อ เป็นต้น ในเสียง และในสระน้ำ (ไม่เป็นอิตถีลิงค์). ขระใช้ในสิ่งที่สัมผัสได้ยาก ในความคม (เป็นไตรลิงค์) ในลา และในเลื่อย. 969. ๙๖๙. සුරායු’පද්දවෙ කාමා, සවාදිම්හි ච ආසවො; දෙහෙ වුත්තො රථඞ්ගෙ ච, චතුරො’පධිසූ’පධි. อาสวะใช้ในสุรา ในอุปัทวะ และในกิเลสมีกามาสวะเป็นต้น. อุปธิกล่าวไว้ในร่างกาย ในส่วนของรถ และในอุปธิ ๔ อย่าง. 970. ๙๗๐. වත්ථු’ත්තං කාරණෙ දබ්බෙ, භූභෙදෙ රතනත්තයෙ; යක්ඛො දෙවෙ මහාරාජෙ, කුවෙරා’නුචරෙ නරෙ. วัตถุกล่าวแล้วในเหตุ ในวัตถุ ในชนิดของแผ่นดิน และในรัตนตรัย. ยักษ์ใช้ในเทวดา ในมหาราช ในบริวารของท้าวเวสสุวรรณ และในมนุษย์. 971. ๙๗๑. දාරුක්ඛන්ධෙ පීඨිකායං, ආපණෙ පීඨ මාසනෙ; පරිවාරෙ පරික්ඛාරො, සම්භාරෙ ච විභූසනෙ. ปีฐะใช้ในท่อนไม้ ในแท่น ในตลาด และในอาสนะ. บริขารใช้ในบริวาร ในเครื่องประกอบ และในเครื่องประดับ. 972. ๙๗๒. වොහාරස්මිඤ්ච ඨපනෙ, පඤ්ඤත්ති’ත්ථී පකාසනෙ; පටිභානං තු පඤ්ඤායං, උපට්ඨිත ගිරාය ච. บัญญัติ (อิต.) ใช้ในโวหาร (การเรียกขาน) ในการตั้งไว้ และในการประกาศ. ส่วนปฏิภาณใช้ในปัญญา และในคำพูดที่ปรากฏขึ้น (ความมีไหวพริบในการพูด). 973. ๙๗๓. වචනාවයවෙ මූලෙ, කථිතො හෙතු කාරණෙ; උදරෙ තු තථා පාචා, නලස්මිං ගහණී’ත්ථියං. "มูล" (mūla) กล่าวไว้ในส่วนแห่งคำพูด (พยางค์), ในรากเหง้า, ในเหตุ และในปัจจัย. ส่วน "ปาจา" (pācā) กล่าวไว้ในท้อง (ไฟธาตุย่อยอาหาร). "คหณี" (gahaṇī) กล่าวไว้ในลำไส้ เป็นอิตถีลิงค์. 974. ๙๗๔. පියො භත්තරි, ජායායං, පියා, ඉට්ඨෙ පියො තිසු; යමරාජෙ තු යුගළෙ, සංයමෙ ච යමො භවෙ. "ปิยะ" (piya) ใช้ในสามี. "ปิยา" (piyā) ใช้ในภรรยา. "ปิยะ" (piya) ใช้ในสิ่งที่น่าปรารถนา เป็นติลิงค์. ส่วน "ยม" (yama) พึงเป็นไปในพระยายม, ในคู่ และในความสำรวม. 975. ๙๗๕. මුද්දිකස්ස ච පුප්ඵස්ස, රසෙ ඛුද්දෙ මධූ’රිතං; උල්ලොචෙ තු ච විත්ථාරෙ, විතානං පුන්නපුංසකෙ. "มธุ" (madhu) กล่าวไว้ในผลองุ่น, ในดอกไม้, ในรส และในน้ำผึ้ง. ส่วน "วิตาน" (vitāna) กล่าวไว้ในเพดาน และในความแผ่กว้าง เป็นนปุงสกลิงค์. 976. ๙๗๖. අපවග්ගෙ ච සලිලෙ, සුධායං අමතං මතං; මොහෙ තු තිමිරෙ සඞ්ඛ්‍යා, ගුණෙ තම මනිත්ථියං. "อมตะ" (amata) ถือว่าใช้ในความพ้น (พระนิพพาน), ในน้ำ และในน้ำทิพย์. ส่วน "ตมะ" (tama) ใช้ในความหลง, ในความมืด, ในการนับ และในคุณ ไม่เป็นอิตถีลิงค์. 977. ๙๗๗. ඛරෙ චා’කාරියෙ තීසු, රසම්හි පුරිසෙ කටු; පණ්ඩකෙ සුකතෙ, පුඤ්ඤං, මනුඤ්ඤෙ පවනෙ තිසු. "กะฏุ" (kaṭu) ใช้ในความหยาบ และในสิ่งที่ไม่ควรทำ เป็นติลิงค์, ใช้ในรส และในบุรุษ. "ปุญญะ" (puñña) ใช้ในบัณเฑาะก์ และในกรรมดี. "ปุญญะ" (puñña) ใช้ในสิ่งที่น่าพอใจ และในป่า เป็นติลิงค์. 978. ๙๗๘. රුක්ඛො දුමම්හි, ඵරුසා, සිනිද්ධෙසු ච සො තිසු; උප්පත්තියං තු හෙතුම්හි, සඞ්ගෙ සුක්කෙ ච සම්භවො. "รุกขะ" (rukkha) ใช้ในต้นไม้. "ผรุสะ" (pharusa) ใช้ในความหยาบ และในความนุ่มนวล เป็นติลิงค์. ส่วน "สัมภวะ" (sambhava) ใช้ในการเกิดขึ้น, ในเหตุ, ในความข้องแวะ และในเชื้ออสุจิ. 979. ๙๗๙. නිමිත්තං [Pg.80] කාරණෙ වුත්තං, අඞ්ගජාතෙ ච ලඤ්ඡනෙ; ආදි සීමාපකාරෙසු, සමීපෙ’වයවෙ මතො. "นิมิต" (nimitta) กล่าวไว้ในเหตุ, ในอวัยวะเพศ และในเครื่องหมาย. "อาทิ" (ādi) ถือว่าใช้ในเบื้องต้น, ในเขตแดน, ในประเภท, ในที่ใกล้ และในส่วน. 980. ๙๘๐. වෙදෙ ච මන්තනෙ මන්තො, මන්තා පඤ්ඤාය මුච්චතෙ; අනයො බ්‍යසනෙ චෙව, සන්දිස්සති විපත්තියං. "มนตะ" (manta) ใช้ในพระเวท และในการปรึกษา. "มันตา" (mantā) กล่าวในความหมายว่า ปัญญา. "อนัย" (anaya) ปรากฏในความพินาศ และในความวิบัติ. 981. ๙๘๑. අරුණො රංසිභෙදෙ චා, බ්‍යත්තරාගෙ ච ලොහිතෙ; අනුබන්ධො තු පකතා, නිවත්තෙ නස්සනක්ඛරෙ. "อรุณ" (aruṇa) ใช้ในประเภทแห่งรัศมี, ในสีที่ปรากฏชัด และในสีแดง. ส่วน "อนุพันธะ" (anubandha) ใช้ในสิ่งที่กำลังทำอยู่, ในการหยุด และในอักษรที่หายไป. 982. ๙๘๒. අවතාරො’වතරණෙ, තිත්ථම්හි විවරෙ ප්‍යථ; ආකාරො කාරණෙ වුත්තො, සණ්ඨානෙ ඉඞ්ගිතෙපි ච. "อวตาร" (avatāra) ใช้ในการลง, ในท่า และในช่องว่าง. "อาการ" (ākāra) กล่าวไว้ในเหตุ, ในรูปร่าง และในกิริยาอาการ. 983. ๙๘๓. සුද්දිත්ථි තනයෙ ඛත්තා, උග්ගො, තිබ්බම්හි සො තිසු; පධානං තු මහාමත්තෙ, පකත්‍ය’ග්ග’ධිතීසු ච. "ขัตตา" (khattā) ใช้ในบุตรของหญิงศูทร. "อุคคะ" (ugga) ใช้ในความรุนแรง เป็นติลิงค์. ส่วน "ปธาน" (padhāna) ใช้ในมหาอำมาตย์, ในธรรมชาติ, ในยอด และในความเพียร. 984. ๙๘๔. කල්ලං පභාතෙ, නිරොග, සජ්ජදක්ඛෙසු තීසු තං; කුහනා කූටචරියායං, කුහනො කුහකෙ තිසු. "กัลละ" (kalla) ใช้ในเวลาเช้า. "กัลละ" (kalla) ใช้ในความไม่มีโรค, ในความพร้อม และในความฉลาด เป็นติลิงค์. "กุหนา" (kuhanā) ใช้ในการประพฤติหลอกลวง. "กุหนะ" (kuhano) ใช้ในคนหลอกลวง เป็นติลิงค์. 985. ๙๘๕. කපොතො පක්ඛිභෙදෙ ච, දිට්ඨො පාරාවතෙ ථ ච; සාරදො සාරදබ්භූතෙ, අපගබ්භෙ මතො තිසු. "กโปตะ" (kapota) เห็นแล้วในประเภทแห่งนก และในนกพิราบ. "สารทะ" (sārada) ถือว่าใช้ในสิ่งที่เกิดในฤดูสารท และในผู้ไม่มีความประหม่า เป็นติลิงค์. 986. ๙๘๖. තීසු ඛරෙ ච කඨිනෙ, කක්කසො සාහසප්පියෙ ; අකාරියෙ තු ගුය්හඞ්ගෙ, චීරෙ කොපීන මුච්චතෙ. "กักกสะ" (kakkasa) ใช้ในความหยาบ, ในความแข็งกระด้าง และในผู้ชอบความห้าวหาญ เป็นติลิงค์. ส่วน "โกปีนะ" (kopīna) กล่าวไว้ในสิ่งที่ไม่ควรทำ, ในอวัยวะลับ และในผ้าเก่า. 987. ๙๘๗. මිගභෙදෙ පටාකායං, මොචෙ ච කදලී’ත්ථියං; දක්ඛිණා දානභෙදස්මිං, වාමතො’ඤ්ඤම්හි දක්ඛිණො. "กทลี" (kadalī) ใช้ในประเภทแห่งเนื้อ, ในธง และในกล้วย เป็นอิตถีลิงค์. "ทักขิณา" (dakkhiṇā) ใช้ในประเภทแห่งทาน. "ทักขิณะ" (dakkhiṇa) ใช้ในสิ่งที่ต่างจากข้างซ้าย (คือข้างขวา). 988. ๙๘๘. දුතියා භරියායඤ්ච, ද්වින්නං පූරණියං මතා; අථුප්පාදෙ සියා ධූම, කෙතු වෙස්සානරෙපි ච. "ทุติยา" (dutiyā) ถือว่าใช้ในภรรยา และในลำดับที่สอง. ส่วน "ธูมเกตุ" (dhūmaketu) พึงมีในลางร้าย, ในธง และในไฟ. 989. ๙๘๙. භවනිග්ගමනෙ යානෙ, ද්වාරෙ නිස්සරණං සියා; නියාමකො පොතවාහෙ, තිලිඞ්ගො සො නියන්තරි. "นิสสรณะ" (nissaraṇa) พึงมีในการออกจากภพ, ในยาน และในประตู. "นิยามกะ" (niyāmaka) ใช้ในคนขับเรือ และเป็นติลิงค์ในความหมายว่าผู้ควบคุม. 990. ๙๙๐. අපවග්ගෙ විනාසෙ ච, නිරොධො රොධනෙ ප්‍යථ; භයෙ පටිභයං වුත්තං, තිලිඞ්ගං තං භයංකරෙ. "นิโรธ" (nirodha) ใช้ในความพ้น, ในความพินาศ และในการกั้น. "ปฏิภัย" (paṭibhaya) กล่าวไว้ในความกลัว และเป็นติลิงค์ในสิ่งที่น่ากลัว. 991. ๙๙๑. පිටකං භාජනෙ වුත්තං, තථෙව පරියත්තියං; ජරාසිථිලචම්මස්මිං, උදරඞ්ගෙ මතා වලි. "ปิฏก" (piṭaka) กล่าวไว้ในภาชนะ และในปริยัติ. "วลิ" (vali) ถือว่าใช้ในรอยย่นของหนังเพราะความแก่ และในรอยพับที่ท้อง. 992. ๙๙๒. භින්නං විදාරිතෙ’ඤ්ඤස්මිං, නිස්සිතෙ වාච්චලිඞ්ගිකං; උපජාපෙ මතො භෙදො, විසෙසෙ ච විදාරණෙ. "ภินนะ" (bhinna) ใช้ในสิ่งที่ถูกทำลาย, ในสิ่งอื่น และในสิ่งที่อาศัย เป็นวาจจลิงค์. "เภทะ" (bheda) ถือว่าใช้ในการยุยง, ในความต่าง และในการทำลาย. 993. ๙๙๓. මණ්ඩලං [Pg.81] ගාමසන්දොහෙ, බිම්බෙ පරිධිරාසිසු; ආණාය මාගමෙ ලෙඛෙ; සාසනං අනුසාසනෙ. "มณฑล" (maṇḍala) ใช้ในกลุ่มหมู่บ้าน, ในวงกลม, ในขอบเขต และในกอง. "อาณา" (āṇā) ใช้ในคำสั่ง, ในคัมภีร์ และในการเขียน. "ศาสนา" (sāsana) ใช้ในการสั่งสอน. 994. ๙๙๔. අග්ගෙ තු සිඛරං චා’යො, මයවිජ්ඣනකණ්ටකෙ; ගුණුක්කංසෙ ච විභවෙ, සම්පත්ති චෙව සම්පදා. ส่วน "อัคคะ" (agga) ใช้ในยอด และในหนามเหล็กที่ใช้เจาะ. "สัมปัตติ" (sampatti) และ "สัมปทา" (sampadā) ใช้ในความยกย่องคุณ และในความมั่งคั่ง. 995. ๙๙๕. භූඛන්තීසු ඛමා, යොග්‍යෙ, හිතෙ සක්කෙ ඛමො තිසු; අද්ධො භාගෙ පථෙ කාලෙ, එකංසෙ’ද්ධො’බ්‍යයං භවෙ; අථො කරීසං වච්චස්මිං, වුච්චතෙ චතුරම්බණෙ. "ขมา" (khamā) ใช้ในแผ่นดิน และในความอดทน. "ขมะ" (khama) ใช้ในสิ่งที่ควร, ในสิ่งที่เป็นประโยชน์ และในสิ่งที่สามารถ เป็นติลิงค์. "อัทธะ" (addha) ใช้ในส่วน, ในทาง และในกาล. "อัทธะ" (addha) พึงเป็นอัพยยศัพท์ในความหมายว่าส่วนเดียว. ส่วน "กรีสะ" (karīsa) กล่าวไว้ในอุจจาระ และในมาตราสี่อัมพณะ. 996. ๙๙๖. උසභො’සධ ගො සෙට්ඨෙ, සූ’සභං වීසයට්ඨියං; සෙතුස්මිං තන්ති පන්තීසු, නාරියං පාළි කථ්‍යතෙ. "อุสภะ" (usabha) ใช้ในยา, ในโค และในผู้ประเสริฐ. "อุสภะ" (usabha) ใช้ในมาตรายี่สิบศอก. "ปาฬิ" (pāḷi) กล่าวไว้ในสะพาน, ในสาย, ในแถว และในหญิง. 997. ๙๙๗. කටො ජයෙ’ත්ථිනිමිත්තෙ, කිලඤ්ජෙ සො කතෙ තිසු; මහියං ජගතී වුත්තා, මන්දිරාලින්දවත්ථුම්හි. "กะฏะ" (kaṭa) ใช้ในชัยชนะ, ในเครื่องหมายของหญิง และในเสื่อ. "กะฏะ" (kaṭa) เป็นติลิงค์ในสิ่งที่ทำแล้ว. "ชคตี" (jagatī) กล่าวไว้ในแผ่นดิน, ในบริเวณบ้าน และในพื้นระเบียง. 998. ๙๙๘. විතක්කෙ මථිතෙ තක්කො, තථා සූචිඵලෙ මතො; සුදස්සනං සක්කපුරෙ, තීසු තං දුද්දසෙ’තරෙ. "ตักกะ" (takka) ถือว่าใช้ในความตรึก, ในสิ่งที่ถูกกวน และในรูเข็ม. "สุทัสสนะ" (sudassana) ใช้ในเมืองของพระอินทร์ และเป็นติลิงค์ในสิ่งที่เห็นได้ยาก และในสิ่งอื่น. 999. ๙๙๙. දීපො’න්තරීප පජ්ජොත, පතිට්ඨා නිබ්බුතීසු ච; බද්ධනිස්සිත සෙතෙසු, තීසු තං මිහිතෙ සිතං. "ทีปะ" (dīpa) ใช้ในเกาะ, ในแสงสว่าง, ในที่พึ่ง และในความดับ. "สิตะ" (sita) ใช้ในสิ่งที่ถูกผูก, ในสิ่งที่อาศัย และในสีขาว. "สิตะ" (sita) เป็นติลิงค์ในความหมายว่าการยิ้ม. 1000. ๑๐๐๐. ථියං පජාපති දාරෙ, බ්‍රහ්මෙ මාරෙ සුරෙ පුමෙ; වාසුදෙවෙ’න්තකෙ කණ්හො, සො පාපෙ අසිතෙ තිසු. "ปชาบดี" (pajāpati) ในความหมายว่าภรรยา เป็นอิตถีลิงค์, ในความหมายว่าพระพรหม, มาร และเทวดา เป็นปุงลิงค์. "กัณหะ" (kaṇha) ใช้ในพระวาสุเทพ และในพระยม. "กัณหะ" (kaṇha) ใช้ในบาป และในสีดำ เป็นติลิงค์. 1001. ๑๐๐๑. උපචාරො උපට්ඨානෙ, ආසන්නෙ අඤ්ඤරොපනෙ; සක්කො ඉන්දෙ ජනපදෙ, සාකියෙ, සො ඛමෙ තිසු. "อุปจาระ" (upacāra) ใช้ในการบำรุง, ในที่ใกล้ และในการยกขึ้นในสิ่งอื่น. "สักกะ" (sakka) ใช้ในพระอินทร์, ในชนบท และในศากยะ. "สักกะ" (sakka) เป็นติลิงค์ในความหมายว่าผู้อดทน (หรือผู้สามารถ). 1002. ๑๐๐๒. වජ්ජනෙ පරිහාරො ච, සක්කාරෙ චෙව රක්ඛණෙ; සොතාපන්නාදිකෙ අග්ගෙ, අරියො තීසු, ද්විජෙ පුමෙ. "ปริหาร" (parihāra) ใช้ในการเว้น, ในการสักการะ และในการรักษา. "อริยะ" (ariya) ใช้ในพระโสดาบันเป็นต้น และในสิ่งที่ประเสริฐ เป็นติลิงค์, ใช้ในพราหมณ์ เป็นปุงลิงค์. 1003. ๑๐๐๓. සුසුකො සුසුමාරෙ ච, බාලකෙ ච උලූපිනි; ඉන්දීවරං මතං නීලු, ප්පලෙ උද්දාලපාදපෙ. สุสุกะ (ปลาโลมา), สุสุมาระ (จระเข้), พาลกะ (ปลาชนิดหนึ่ง), อูลูปินี (ปลาข่า); อินทิวระ (บัวขาบ) และนีลุปปละ (บัวขาบ) และอุททาลปาทปะ (ต้นอุททาล). 1004. ๑๐๐๔. අසනො පියකෙ කණ්ඩෙ, භක්ඛණෙ ඛිපනෙ’ සනං; යුගෙ’ධිකාරෙ වීරියෙ, පධානෙ චා’න්තිකෙ ධුරො. อสนะ (ต้นประดู่, ลูกศร); อสนะ (การกิน, การขว้าง); ธุระ (แอก, หน้าที่, ความเพียร, ความเป็นประธาน, และที่ใกล้). 1005. ๑๐๐๕. කාළෙ ච භක්ඛිතෙ තීසු, ලවිත්තෙ අසිතො පුමෙ; පවාරණා පටික්ඛෙපෙ, කථිතා’ජ්ඣෙසනාය ච. อสิตะ (สีดำ, ถูกกิน) ใน ๓ เพศ; อสิตะ (เคียว) ในเพศชาย; ปวารณา (การปฏิเสธ, การเชื้อเชิญ) กล่าวแล้ว. 1006. ๑๐๐๖. උම්මාරෙ [Pg.82] එසිකත්ථම්භෙ, ඉන්දඛීලො මතො ථ ච; පොත්ථකං මකචිවත්ථෙ, ගන්ථෙ ලෙප්‍යාදි කම්මනි. อินทขีละ (ธรณีประตู และเสาระเนียด) ถือว่า; โปตถกะ (ผ้าเปลือกไม้ป่าน, คัมภีร์, และในงานพอกทาเป็นต้น). 1007. ๑๐๐๗. ධඤ්ඤං සාල්‍යාදිකෙ වුත්තං, ධඤ්ඤො පුඤ්ඤවති ත්තිසු; පාණි හත්ථෙ ච සත්තෙ භූ, සණ්හකරණියං මතො. ธัญญะ (ข้าวสาลีเป็นต้น) กล่าวแล้ว; ธัญญะ (ผู้มีบุญ) ใน ๓ เพศ; ปาณิ (มือ และสัตว์); ภู (เครื่องฉาบทาให้เรียบ) ถือว่า. 1008. ๑๐๐๘. තීසු පීතං හලිද්‍යාභෙ, හට්ඨෙ ච පායිතෙ සියා; බ්‍යූහො නිබ්බිද්ධරච්ඡායං, බලන්‍යාසෙ ගණෙ මතො. ปีตะ (สีเหลืองเหมือนขมิ้น, เอิบอิ่ม, และถูกดื่ม) พึงมีใน ๓ เพศ; พยูหะ (ถนนตัน, การจัดทัพ, และหมู่คณะ) ถือว่า. 1009. ๑๐๐๙. ලොහිතාදිම්හි ලොභෙ ච, රාගො ච රඤ්ජනෙ මතො; පදරො ඵලකෙ භඞ්ගෙ, පවුද්ධ දරියං පිච. ราคะ (สีแดงเป็นต้น, ความโลภ, และการย้อม) ถือว่า; ปทระ (แผ่นกระดาน, การแตก, และถ้ำที่ขยายกว้าง). 1010. ๑๐๑๐. සිඞ්ඝාටකං කසෙරුස්ස, ඵලෙ, මග්ගසමාගමෙ; බහුලායඤ්ච ඛෙළම්හි, එළා, දොසෙ’ළ මීරිතං. สิงคาฏกะ (ผลกระจับ, ทางสี่แพร่ง); เอฬา (น้ำลายมาก); เอฬะ (โทษ) กล่าวแล้ว. 1011. ๑๐๑๑. ආධාරො චා’ධිකරණෙ, පත්තාධාරෙ’ ලවාලකෙ; කාරො’ ගභෙදෙ සක්කාරෙ, කාරා තු බන්ධනාලයෙ. อาธาระ (ที่รองรับ, อธิกรณ์, ที่รองรับบาตร, และหลุมขังน้ำรอบโคนต้นไม้); การะ (ส่วนประกอบ, การบูชา); การา (เรือนจำ). 1012. ๑๐๑๒. කරකා මෙඝපාසාණෙ, කරකො කුණ්ඩිකාය ච; පාපනෙ ච පදාතිස්මිං, ගමනෙ පත්ති නාරියං. กรคา (ลูกเห็บ); กรโก (หม้อน้ำ); ปัตติ (การบรรลุ, พลเดินเท้า, และการไป) ในเพศหญิง. 1013. ๑๐๑๓. ඡිද්දං රන්ධඤ්ච විවරං, සුසිරෙ දූසනෙපි ච; මුත්තා තු මුත්තිකෙ, මුත්තං, පස්සාවෙ, මුච්චිතෙ තිසු. ฉิททะ (ช่อง, ช่องว่าง, โพรง, และโทษ); มุตตา (ไข่มุก); มุตตะ (ปัสสาวะ, และถูกปล่อย) ใน ๓ เพศ. 1014. ๑๐๑๔. නිසෙධෙ වාරණං, හත්ථි, ලිඞ්ග හත්ථීසු වාරණො; දානං චාගෙ මදෙ සුද්ධෙ, ඛණ්ඩනෙ ලවනෙ ඛයෙ. วารณะ (การห้าม); วารโณ (ช้าง); ทานะ (การสละ, น้ำมันตกมัน, ความบริสุทธิ์, การตัด, การเกี่ยว, และความสิ้นไป). 1015. ๑๐๑๕. මනොතොසෙ ච නිබ්බානෙ, ත්ථඞ්ගමෙ නිබ්බුති’ත්ථියං; නෙගමො නිගමුබ්භූතෙ, තථා’පණොපජීවිනි. นิพพุติ (ความอิ่มใจ, นิพพาน, และการดับไป) ในเพศหญิง; เนคโม (ชาวนิคม และพ่อค้า) เช่นนั้น อาปณูปชีวินิ (ผู้มีชีวิตด้วยการค้า). 1016. ๑๐๑๖. හරිතස්මිඤ්ච පණ්ණෙ ච, පලාසො කිං සුකද්දුමෙ; පකාසො පාකටෙතීසු, ආලොකස්මිං පුමෙ මතො. ปลาสะ (สีเขียว, ใบไม้, และต้นทองกวาว); ปากาสะ (ปรากฏ) ใน ๓ เพศ, (แสงสว่าง) ในเพศชาย ถือว่า. 1017. ๑๐๑๗. පක්කං ඵලම්හි, තං නාසු, ම්මුඛෙ පරිණතෙ තිසු; පිණ්ඩො ආජීවනෙ දෙහෙ, පිණ්ඩනෙ ගොළකෙ මතො. ปักกะ (ผลไม้) ในนปุงสกลิงค์, (สุกงอม) ใน ๓ เพศ; ปิณฑะ (การเลี้ยงชีพ, ร่างกาย, การทำให้เป็นก้อน, และก้อนกลม) ถือว่า. 1018. ๑๐๑๘. වට්ටො පරිබ්බයෙ කම්මා, දිකෙ, සො වට්ටුලෙ තිසු; පච්චාහාරෙ පටිහාරො, ද්වාරෙ ච ද්වාරපාලකෙ. วัตตะ (ค่าใช้จ่าย, การงานเป็นต้น), (กลม) ใน ๓ เพศ; ปฏิหาระ (การนำกลับคืน, ประตู, และคนเฝ้าประตู). 1019. ๑๐๑๙. නාරියං භීරු කථිතා, භීරුකෙ සො තිලිඞ්ගිකො; විකටං ගූථමුත්තාදො, විකටො විකතෙ තිසු. ภีรุ (หญิงขี้ขลาด) กล่าวแล้วในเพศหญิง, (ผู้ขี้ขลาด) ใน ๓ เพศ; วิกฏะ (ของโสโครกมีอุจจาระและปัสสาวะเป็นต้น); วิกฏะ (ผิดปกติ) ใน ๓ เพศ. 1020. ๑๐๒๐. වාමං [Pg.83] සබ්‍යම්හි, තං චාරු, විපරීතෙසු තීස්ව’ථ; සඞ්ඛ්‍යාභෙදෙ සරබ්‍යෙ ච, චිහණෙ ලක්ඛ මුච්චතෙ. วามะ (ซ้าย, งดงาม, และตรงกันข้าม) ใน ๓ เพศ; ลักขะ (จำนวนแสน, เป้าธนู, และเครื่องหมาย) กล่าวแล้ว. 1021. ๑๐๒๑. සෙණී’ත්ථී සමසිප්පීනං, ගණෙ චා’වලියං පිච; සුධායං ධූලියං චුණ්ණො, චුණ්ණඤ්ච වාසචුණ්ණකෙ. เสณี (หมู่ช่างที่มีศิลปะเสมอกัน และแถว) ในเพศหญิง; จุณโณ (ปูนขาว และผง); จุณณัง (แป้งหอม). 1022. ๑๐๒๒. ජෙතබ්බෙ’තිප්පසත්ථෙ’ති, වුද්ධෙ ජෙය්‍යං තිසූ’රිතං; තක්කෙ තු මථිතං හොත්‍යා,ලොලිතෙ මථිතො තිසු. เชยยะ (ควรชนะ, ประเสริฐยิ่ง, และแก่) กล่าวแล้วใน ๓ เพศ; มถิตะ (นมส้มที่กวนแล้ว); มถิโต (ถูกกวน) ใน ๓ เพศ. 1023. ๑๐๒๓. අබ්භුතො’ච්ඡරියෙ තීසු, පණෙ චෙවා’බ්භුතො පුමෙ; මෙචකො පුච්ඡමූලම්හි, කණ්හෙපි මෙචකො තිසු. อัพภูตะ (น่าอัศจรรย์) ใน ๓ เพศ, (สินพนัน) ในเพศชาย; เมจกะ (โคนหางนกยูง และสีดำ) ใน ๓ เพศ. 1024. ๑๐๒๔. වසවත්තී පුමෙ මාරෙ, වසවත්තාපකෙ තිසු; සම්භවෙ චා’සුචි පුමෙ, අමෙජ්ඣෙ තීසු දිස්සති. วสวัตตี (พญามาร) ในเพศชาย, (ผู้ยังผู้อื่นให้เป็นไปในอำนาจ) ใน ๓ เพศ; อสุจิ (อสุจิ) ในเพศชาย, (ไม่สะอาด) ปรากฏใน ๓ เพศ. 1025. ๑๐๒๕. අච්ඡො ඉක්කෙ පුමෙ වුත්තො, පසන්නම්හි තිලිඞ්ගිකො; බළිසෙ සෙලභෙදෙ ච, වඞ්කො, සො කුටිලෙ තිසු. อัจฉะ (หมี) กล่าวแล้วในเพศชาย, (ใส) ใน ๓ เพศ; วังโก (เบ็ด และหินชนิดหนึ่ง), (คด) ใน ๓ เพศ. 1026. ๑๐๒๖. කුණපම්හි ඡවො ඤෙය්‍යො,ලාමකෙ සො තිලිඞ්ගිකො; සබ්බස්මිං සකලො තීසු, අද්ධම්හි පුරිසෙ සියා. ฉวะ (ซากศพ), (เลวทราม) ใน ๓ เพศ; สกละ (ทั้งหมด) ใน ๓ เพศ; อัทธะ (กึ่งหนึ่ง) พึงมีในเพศชาย. 1027. ๑๐๒๗. චන්දග්ගාහාදිකෙ චෙවු, ප්පාදො උප්පත්තියං පිච; පදුස්සනෙ පදොසො ච, කථිතො සංවරීමුඛෙ. อุปปาทะ (ลางร้าย) มีจันทรคราสเป็นต้น และ (การเกิด); ปโทโส (ความประทุษร้าย) และกล่าวแล้วใน (เวลาเย็น). 1028. ๑๐๒๘. රුධිරෙ ලොහිතං වුත්තං, රත්තම්හි ලොහිතො තිසු; උත්තමඞ්ගෙ පුමෙ මුද්ධා, මුද්ධො මූළ්හෙ තිලිඞ්ගිකො. โลหิตะ (เลือด) กล่าวแล้ว, (สีแดง) ใน ๓ เพศ; มุทธา (ศีรษะ) ในเพศชาย; มุทโธ (หลงลืม) ใน ๓ เพศ. 1029. ๑๐๒๙. රට්ඨම්හි විජිතං වුත්තං, ජිතෙ ච විජිතො තිසු; පරිත්තං තු පරිත්තාණෙ, පරිත්තො තීසු අප්පකෙ. วิชิตะ (แว่นแคว้น) กล่าวแล้ว, (ถูกชนะ) ใน ๓ เพศ; ปริตตะ (เครื่องป้องกัน), (น้อย) ใน ๓ เพศ. 1030. ๑๐๓๐. කුම්භණ්ඩො දෙවභෙදෙ ච, දිස්සති වල්ලිජාතියං; චතුත්ථංසෙ පදෙ පාදො, පච්චන්තසෙලරංසිසු. กุมภัณฑ์โฑ (เทวดาจำพวกหนึ่ง) และปรากฏใน (พืชจำพวกเถา); ปาโท (ส่วนที่ ๔, เท้า, ภูเขาชายแดน, และรัศมี). 1031. ๑๐๓๑. වඞ්ගො ලොහන්තරෙ වඞ්ගා, දෙසෙ පුමෙ බහුම්හි ච; කම්මාරභණ්ඩභෙදෙ ච, ඛටකෙ මුට්ඨි ච ද්විසු. วังโก (ดีบุก), วังคะ (ชื่อแคว้น) ในเพศชายพหุพจน์; ขฏกะ (เครื่องมือช่างทองชนิดหนึ่ง) และมุฏฐิ (กำมือ) ใน ๒ ลิงค์. 1032. ๑๐๓๒. අම්බණං දොණියං චෙ’කා, දසදොණප්පමාණකෙ; අධිට්ඨිතිය මාධාරෙ, ඨානෙ’ධිට්ඨාන මුච්චතෙ. อัมพณะ (ราง และมาตราตวงมีประมาณ ๑๑ โทณะ); อธิฏฐานะ (ความตั้งมั่น, ที่รองรับ, และสถานที่) กล่าวแล้ว. 1033. ๑๐๓๓. පුමෙ මහෙසී සුගතෙ, දෙවියං නාරියං මතා; උපද්දවෙ උපසග්ගො, දිස්සති පාදිකෙපි ච. คำว่า มเหสี เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าพระสุคต, เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าพระเทวี และสตรี. คำว่า อุปสัคโค เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าอุปัทวะ และปรากฏในความหมายว่าอุปสรรค (ในทางไวยากรณ์) ด้วย. 1034. ๑๐๓๔. වක්කං [Pg.84] කොට්ඨාසභෙදස්මිං, වක්කො වඞ්කෙ තිසු’ච්චතෙ; විජ්ජා වෙදෙ ච සිප්පෙ ච, තිවිජ්ජාදො ච බුද්ධියං. คำว่า วักกัง เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าส่วนแห่งร่างกาย (ไต). คำว่า วักโก เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าคด. คำว่า วิชชา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าพระเวท, ศิลปะ, วิชชา ๓ เป็นต้น และปัญญา. 1035. ๑๐๓๕. සමාධිම්හි පුමෙ’කග්ගො, නාකුලෙ වාච්චලිඞ්ගිකො; පජ්ජං සිලොකෙ, පජ්ජො’ද්ධෙ, පජ්ජො පාදහිතෙ තිසු. คำว่า เอกัคโค เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าสมาธิ. คำว่า นากุละ เป็นวาจจลิงค์ ในความหมายว่าไม่วุ่นวาย. คำว่า ปัชชัง เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าฉันท์. คำว่า ปัชโช เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่ากึ่งบท, เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่เท้า. 1036. ๑๐๓๖. කතකො රුක්ඛභෙදස්මිං, කතකො කිත්තිමෙ තිසු; විධෙය්‍යෙ අස්සවො තීසු, පුබ්බම්හී පුරිසෙ සියා. คำว่า กตกะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าชนิดของต้นไม้. คำว่า กตกะ เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าสิ่งที่ทำขึ้น. คำว่า อัสสวะ เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าผู้ว่าง่าย. คำว่า อัสสวะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าบุรุษในกาลก่อน. 1037. ๑๐๓๗. කල්‍යාණෙ කථිතං ඛෙමං, තීසු ලද්ධත්ථරක්ඛණෙ; අථො නියොජනෙ වුත්තං, කාරියෙපි පයොජනං. คำว่า เขมะ เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าความดีงาม และการรักษาประโยชน์ที่ได้แล้ว. คำว่า ปโยชนัง เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าการประกอบ และกิจที่ควรทำ. 1038. ๑๐๓๘. අස්සත්ථො තීසු අස්සාස, ප්පත්තෙ, බොධිද්දුමෙ පුමෙ; තීසු ලුද්දො කුරූරෙ ච, නෙසාදම්හි පුමෙ සියා. คำว่า อัสสัตถะ เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าผู้ถึงความเบาใจ. คำว่า อัสสัตถะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าต้นโพธิ์. คำว่า ลุททะ เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าดุร้าย. คำว่า ลุททะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่านายพราน. 1039. ๑๐๓๙. විලග්ගො තීසු ලග්ගස්මිං, පුමෙ මජ්ඣම්හි දිස්සති; අඩ්ඪො ත්වනිත්ථියං භාගෙ, ධනිම්හි වාච්චලිඞ්ගිකො. คำว่า วิลัคคะ เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าผู้ติดอยู่. คำว่า วิลัคคะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าเอว. คำว่า อัฑโฒ เป็นอนิตถีลิงค์ ในความหมายว่าส่วนแบ่ง. คำว่า อัฑโฒ เป็นวาจจลิงค์ ในความหมายว่าผู้มีทรัพย์. 1040. ๑๐๔๐. කට්ඨං දාරුම්හි, තං කිච්ඡෙ, ගහනෙ කසිතෙ තිසු; සසන්තානෙ ච විසයෙ, ගොචරෙ’ ජ්ඣත්ත මුච්චතෙති. คำว่า กัฏฐัง เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าไม้. คำว่า กัฏฐัง เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าลำบาก, รกชัฏ และที่ไถแล้ว. คำว่า อัชฌัตตัง กล่าวในความหมายว่าสันตานะของตน, วิสัย และโคจร. ඉති අද්ධානෙකත්ථවග්ගො. จบอัฑฒาเนกัตถวรรค. 1041. ๑๐๔๑. භුවනෙ ච ජනෙ ලොකො, මොරෙත්වග්ගිම්හි සො සිඛී; සිලොකො තු යසෙ පජ්ජෙ,රුක්ඛෙ තු සාමිකෙ ධවො. คำว่า โลโก เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าโลก และหมู่ชน. คำว่า สิขี เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่านกยูง และไฟ. คำว่า สิโลกะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าเกียรติยศ และฉันท์. คำว่า ธวะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าต้นไม้ และสามี. 1042. ๑๐๔๒. වටබ්‍යාමෙසු නිග්‍රොධො, ධඞ්කො තු වායසෙ බකෙ; වාරො ත්ව’වසරා’හෙසු, කුචෙත්වබ්භෙ පයොධරො. คำว่า นิโครธะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าต้นไทร และวา (มาตราวัด). คำว่า ธังโก เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่ากา และนกกระยาง. คำว่า วาระ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าโอกาส และวัน. คำว่า ปโยธโร เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าเมฆ และเต้านม. 1043. ๑๐๔๓. උච්ඡඞ්ගෙ ලක්ඛණෙ චා’ඞ්කො, රස්මි’ත්ථී ජුති රජ්ජුසු; දිට්ඨො’භාසෙසු ආලොකො,බුද්ධො තු පණ්ඩිතෙ ජිනෙ. คำว่า อังโก เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าตัก และเครื่องหมาย. คำว่า รัสมี เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าแสงสว่าง และเชือก. คำว่า อาโลกะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าการเห็น และแสงสว่าง. คำว่า พุทโธ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าบัณฑิต และพระชินเจ้า. 1044. ๑๐๔๔. සූරං’සූසු පුමෙ භානූ, දණ්ඩො තු මුග්ගරෙ දමෙ; දෙවමච්ඡෙස්ව’නිමිසො, පත්ථො තු මානසානුසු. คำว่า ภานุ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าพระอาทิตย์ และรัศมี. คำว่า ทัณฑะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่ากระบอง และการลงโทษ. คำว่า อนิมิสะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าเทวดา และปลา. คำว่า ปัตถะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าเครื่องตวง และความปรารถนา. 1045. ๑๐๔๕. ආතඞ්කො රොග තාපෙසු,මාතඞ්ගො සපචෙ ගජෙ; මිගො පසු කුරුඞ්ගෙසු, උලූකි’න්දෙසු කොසියො. คำว่า อาตังโก เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าโรค และความเดือดร้อน. คำว่า มาตังคะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าคนจัณฑาล และช้าง. คำว่า มิคะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าสัตว์ และกวาง. คำว่า โกสิยะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่านกเค้าแมว และพระอินทร์. 1046. ๑๐๔๖. විග්ගහො [Pg.85] කලහෙ කායෙ, පුරිසො මාණව’ත්තසු; දායාදො බන්ධවෙ පුත්තෙ, සිරෙ සීසං තිපුම්හි ච. คำว่า วิคคหะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าการทะเลาะ และร่างกาย. คำว่า ปุริสะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่ามาณพ และอัตตา. คำว่า ทายาทะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าญาติ และบุตร. คำว่า สีสัง เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าศีรษะ. 1047. ๑๐๔๗. බලිහත්ථං’සූසු කරො, දන්තෙ විප්පෙ’ණ්ඩජෙ ද්විජො; වත්තං පජ්ජා’නනා’චාරෙ, ධඤ්ඤඞ්ගෙ සුඛුමෙ කණො. คำว่า กะระ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าภาษี, มือ และรัศมี. คำว่า ทวิชะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าฟัน, พราหมณ์ และนก. คำว่า วัตตะ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าบท (ฉันท์), ใบหน้า และมารยาท. คำว่า กณะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าปลายข้าว และสิ่งที่ละเอียด. 1048. ๑๐๔๘. ථම්භො ථූණ ජළත්තෙසු, සූපො කුම්මාස බ්‍යඤ්ජනෙ; ගණ්ඩො ඵොටෙ කපොලම්හි, අග්ඝො මූල්‍යෙ ච පූජනෙ. คำว่า ถัมภะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าเสา และความเขลา. คำว่า สูปะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าขนมกุมมาส และกับข้าว. คำว่า คัณฑะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าฝี และแก้ม. คำว่า อัคฆะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าราคา และการบูชา. 1049. ๑๐๔๙. පකාරො තුල්‍ය භෙදෙසු, සකුන්තො භාසපක්ඛිසු; භාග්‍යෙ විධි විධානෙ ච, සරෙ ඛග්ගෙ ච සායකො. คำว่า ปกาโร เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าส่วนที่เท่ากัน และชนิด. คำว่า สกุนโต เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่านก และนกอินทรี. คำว่า วิธิ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าโชค และการจัดแจง. คำว่า สายโก เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าลูกศร และดาบ. 1050. ๑๐๕๐. සාරඞ්ගො චාතකෙ එණෙ, පත්තී තු සරපක්ඛිසු; සෙදෙ පාකො විපාකෙ ථ,භික්ඛුභෙදෙ චයෙ ගණො. คำว่า สารังคะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่านกจาตกะ และกวางเอ็น. คำว่า ปัตตี เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าลูกศร และนก. คำว่า ปาโก เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าเหงื่อ และวิบาก. คำว่า คณะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าหมู่ภิกษุ และกอง. 1051. ๑๐๕๑. රාසි පුඤ්ජෙ ච මෙසා’දො,අස්සෙ ලොණෙ ච සින්ධවො; සංවට්ටෙ පලයො නාසෙ, පූගො කමුකරාසිසු. คำว่า ราสิ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่ากอง และราศีมีเมษเป็นต้น. คำว่า สินธวะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าม้า และเกลือ. คำว่า ปลัยยะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าความพินาศของโลก และความฉิบหาย. คำว่า ปูคะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าต้นหมาก และกอง. 1052. ๑๐๕๒. අමතෙ තු සුධා ලෙපෙ, අභිඛ්‍යා නාම රංසිසු; සත්ති සාමත්ථියෙ සත්ථෙ, මහී නජ්ජන්තරෙ භුවි; ලීලා ක්‍රියා විලාසෙසු,සත්තෙ තු අත්‍රජෙ පජා. คำว่า สุธา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าน้ำอมฤต และเครื่องฉาบทา. คำว่า อภิขยา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าชื่อ และรัศมี. คำว่า สัตติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความสามารถ และอาวุธ. คำว่า มหี เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าแม่น้ำ และแผ่นดิน. คำว่า ลีลา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่ากิริยา และความเยื้องกราย. คำว่า ปชา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าสัตว์ และบุตร. 1053. ๑๐๕๓. ඤාණෙ ලාභෙ උපලද්ධි, පවෙණී කුථවෙණිසු; පවත්ති වුත්ති වත්තාසු, වෙතනෙ භරණෙ භති. คำว่า อุปลัทธิ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความรู้ และลาภ. คำว่า ปเวณี เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าผ้าปูหลังช้าง และผมเปีย. คำว่า ปวัตติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความเป็นไป และข่าวสาร. คำว่า ภติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าค่าจ้าง และการเลี้ยงดู. 1054. ๑๐๕๔. ආචාරෙපි මරියාදා, භූති සත්තා සමිද්ධිසු; සොප්පෙ පමාදෙ තන්දී ච, යාත්‍රා ගමන වුත්තිසු. คำว่า มริยาทา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่ามารยาท และขอบเขต. คำว่า ภูติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความมีอยู่ และความสำเร็จ. คำว่า ตันที เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความหลับ และความประมาท. คำว่า ยาตรา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าการไป และความเป็นอยู่. 1055. ๑๐๕๕. නින්දා කුච්ඡා’පවාදෙසු, කඞ්ගු ධඤ්ඤ පියඞ්ගුසු; මොක්ඛෙසිවෙ සමෙසන්ති, විභාගෙ භත්ති සෙවනෙ. คำว่า นินทา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าการตำหนิ และการกล่าวโทษ. คำว่า กังคุ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าข้าวฟ่าง และต้นเปียงกู. คำว่า สเมสันติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าการแสวงหาความหลุดพ้น. คำว่า ภัตติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าส่วนแบ่ง และการปรนนิบัติ. 1056. ๑๐๕๖. ඉච්ඡායං ජුතියං කන්ති, රඤ්ජනෙ සූරතෙ රති; ගෙහෙ වසති වාසෙ ථ, නදී සෙනාසු වාහිනී. คำว่า กันติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความปรารถนา และความรุ่งเรือง. คำว่า รติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความยินดี และความใคร่. คำว่า วสติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าเรือน และการอยู่. คำว่า วาหินี เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าแม่น้ำ และกองทัพ. 1057. ๑๐๕๗. පත්ථෙ නාළෙ ච නාළි’ත්ථී, ගණෙ සමිති සඞ්ගමෙ; තණ්හා ලොභෙ පිපාසායං, මග්ග වුත්තීසු වත්තනී. คำว่า นาฬิ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าเครื่องตวง และลำต้น. คำว่า สมิติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าหมู่, การประชุม และการรบ. คำว่า ตัณหา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความโลภ และความกระหาย. คำว่า วัตตนี เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าทาง และความเป็นอยู่. 1058. ๑๐๕๘. පාණ්‍යඞ්ගෙ නාභි චක්කන්තෙ, යාචෙ විඤ්ඤත්ති ඤාපනෙ; විත්ති තොසෙ වෙදනායං, ඨානෙ තු ජීවිතෙ ඨිති. คำว่า นาภิ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าสะดือ และดุมล้อ. คำว่า วิญญัตติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าการขอ และการให้รู้. คำว่า วิตติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความยินดี และเวทนา. คำว่า ฐิติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าที่ตั้ง และชีวิต. 1059. ๑๐๕๙. තරඞ්ගෙ [Pg.86] චා’න්තරෙ වීචි, ධීරත්තෙ ධාරණෙ ධිති; භූ භූමියඤ්ච භමුකෙ, සද්දෙ වෙදෙ සවෙ සුති. คำว่า วีจิ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าคลื่น และระหว่าง. คำว่า ธิติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความเพียร และการทรงไว้. คำว่า ภู เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าแผ่นดิน และคิ้ว. คำว่า สุติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าเสียง, พระเวท และการฟัง. 1060. ๑๐๖๐. ගොත්තං නාමෙ ච වංසෙ ථ, නගරෙ ච ඝරෙ පුරං; ඔකං තු නිස්සයෙ ගෙහෙ, කුලං තු ගොත්තරාසිසු. คำว่า โคตตะ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าชื่อ และตระกูล. คำว่า ปุระ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าเมือง และเรือน. คำว่า โอกะ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าที่พึ่ง และเรือน. คำว่า กุละ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าตระกูล และกอง. 1061. ๑๐๖๑. හෙමෙ විත්තෙ හිරඤ්ඤඤ්ච, පඤ්ඤාණං ත්ව’ඞ්ක වුද්ධිසු; අථා’ම්බරඤ්ච ඛෙ වත්ථෙ, ගුය්හං ලිඞ්ගෙ රහස්‍ය’පි. คำว่า หิรัญญะ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าทอง และทรัพย์. คำว่า ปัญญาณะ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าเครื่องหมาย และความเจริญ. คำว่า อัมพระ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าท้องฟ้า และผ้า. คำว่า คุยหะ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าอวัยวะเพศ และความลับ. 1062. ๑๐๖๒. තපො ධම්මෙ වතෙ චෙව, පාපෙ ත්වා’ගුම්හි කිබ්බිසං; රතනං මණි සෙට්ඨෙසු, වස්සං හායන වුට්ඨිසු. ตบะ ในธรรมและวัตร, อาคุและกิพพิส ในบาป; รัตนะและมณี ในสิ่งประเสริฐ, วัสสะ ในปีและฝน. 1063. ๑๐๖๓. වනං අරඤ්ඤ වාරීසු, ඛීරම්හි තු ජලෙ පයො; අක්ඛරං ලිපි මොක්ඛෙසු, මෙථූනං සඞ්ගමෙ රතෙ. วนะ ในป่าและน้ำ, ปโย ในน้ำนมและน้ำ; อักขระ ในอักษรและการพ้น, เมถุน ในการร่วมและความยินดี. 1064. ๑๐๖๔. සොතං කණ්ණෙ පයොවෙගෙ, රිට්ඨං පාපා’සුභෙසු ච; ආගු පාපා’පරාධෙසු, කෙතුම්හි චිහනෙ ධජො. โสต ในหูและกระแสน้ำ, ริฏฐะ ในบาปและสิ่งอัปมงคล; อาคุ ในบาปและความผิด, ธชะ ในธงและเครื่องหมาย. 1065. ๑๐๖๕. ගොපුරං ද්වාරමත්තෙපි, මන්දිරං නගරෙ ඝරෙ; වාච්චලිඞ්ගා පරමිතො, බ්‍යත්තො තු පණ්ඩිතෙ ඵුටෙ. โคปุระ ในความหมายเพียงประตู, มนทิระ ในเมืองและบ้าน; คำต่อจากนี้เป็นวัจจลิงค์ (คุณศัพท์), พยัตตะ ในบัณฑิตและสิ่งที่ปรากฏชัด. 1066. ๑๐๖๖. වල්ලභො දයිතෙ’ජ්ඣක්ඛෙ, ජලෙ ථූලො මහත්‍යපි; කුරූරෙ භෙරවෙ භීමො,ලොලො තු ලොලුපෙ චලෙ. วัลลภะ ในผู้เป็นที่รักและนายงาน, ถูละ ในคนเขลาและสิ่งที่ใหญ่; ภีมะ ในสิ่งที่ดุร้ายและน่ากลัว, โลละ ในผู้โลภและสิ่งที่หวั่นไหว. 1067. ๑๐๖๗. බීභච්ඡො විකතෙ භීමෙ, කොමලෙ තිඛිණෙ මුදු; ඉට්ඨෙ ච මධුරෙ සාදු, සාදුම්හි මධුරො පියෙ. พีภัจฉะ ในสิ่งที่น่าเกลียดและน่ากลัว, มุทุ ในสิ่งที่อ่อนนุ่มและไม่คม; สาทุ ในสิ่งที่น่าปรารถนาและหวาน, มธุระ ในสิ่งที่อร่อยและเป็นที่รัก. 1068. ๑๐๖๘. සිතෙ තු සුද්ධෙ ඔදාතො, ද්විජිව්හො සූචකා’හිසු; සක්කෙ සමත්ථො සම්බන්ධෙ, සමත්තං නිට්ඨිතා’ඛිලෙ. โอทาตะ ในสิ่งที่ขาวและบริสุทธิ์, ทวิชิวหะ ในคนส่อเสียดและงู; สมัตถะ ในผู้สามารถและความเกี่ยวข้อง, สมัตตะ ในสิ่งที่สำเร็จและทั้งหมด. 1069. ๑๐๖๙. සුද්ධො කෙවල පූතෙසු, ජිඝඤ්ඤො’න්තා’ධමෙසු ච; පොණො’පනත නින්නෙසු, අඤ්ඤ නීචෙසු චෙ’තරො. สุทธะ ในสิ่งที่บริสุทธิ์และเพียงอย่างเดียว, ชิฆัญญะ ในที่สุดและสิ่งที่เลวทราม; โปณะ ในสิ่งที่น้อมไปและที่ลุ่ม, อิตระ ในสิ่งอื่นและสิ่งที่ต่ำ. 1070. ๑๐๗๐. සුචි සුද්ධෙ සිතෙ පූතෙ, පෙසලො දක්ඛචාරුසු; අධමො කුච්ඡිතෙ ඌනෙ, අප්පියෙ ප්‍ය’ලිකො භවෙ. สุจิ ในสิ่งที่บริสุทธิ์ ขาว และสะอาด, เปสละ ในผู้ฉลาดและสิ่งที่น่ารัก; อธมะ ในสิ่งที่น่ารังเกียจและบกพร่อง, อลิกะ ในสิ่งที่ไม่เป็นที่รักและคำเท็จ. 1071. ๑๐๗๑. බ්‍යාපෙ අසුද්ධෙ සංකිණ්ණො, භබ්බං යොග්‍යෙ ච භාවිනි; සුඛුමො අප්පකා’ණූසු, වුද්ධො ථෙරෙ ච පණ්ඩිතෙ. สังกิณณะ ในสิ่งที่ปะปนและไม่บริสุทธิ์, ภัพพะ ในสิ่งที่ควรและสิ่งที่จักมี; สุขุมะ ในสิ่งที่เล็กน้อยและละเอียด, วุฑฒะ ในพระเถระและบัณฑิต. 1072. ๑๐๗๒. සුභෙ සාධුම්හි භද්දො ථ, ත්‍යා’දො ච විපුලෙ බහු; ධීරො බුධෙ ධිතිමන්තෙ, වෙල්ලිතං කුටිලෙ ධුතෙ. ภัททะ ในสิ่งที่งามและดี, พหุ ในสิ่งที่กว้างขวางและมาก, ธีระ ในนักปราชญ์และผู้มีความเพียร, เวลลิตะ ในสิ่งที่คดและสิ่งที่สั่นไหว. 1073. ๑๐๗๓. විසදො [Pg.87] බ්‍යත්ත සෙතෙසු, තරුණො තු යුවෙ නවෙ; යොග්ගං යානෙ, ඛමෙ යොග්ගො,පිණ්ඩිතං ගණිතෙ ඝනෙ. วิสทะ ในสิ่งที่ชัดเจนและขาว, ตรุณะ ในคนหนุ่มและของใหม่; โยคคะ ในยาน, โยคคะ ในสิ่งที่ควร, ปิณฑิตะ ในสิ่งที่นับแล้วและสิ่งที่หนาแน่น. 1074. ๑๐๗๔. බුධෙ’භිජාතො කුලජෙ, වුද්ධො’රූසු මහල්ලකො; කල්‍යාණං සුන්දරෙ චාපි, හිමො තු සීතලෙපි ච. อภิชาตะ ในบัณฑิตและผู้เกิดในตระกูลสูง, วุฑฒะและมหัลลกะ ในสิ่งที่ใหญ่; กัลยาณะ ในสิ่งที่งามและดี, หิมะ ในสิ่งที่เย็น. 1075. ๑๐๗๕. ලොලෙ තු සීඝෙ චපලො, වුත්තෙ උදිත මුග්ගතෙ; ආදිත්තෙ ගබ්බිතෙ දිත්තො, පිට්ඨං තු චුණ්ණිතෙපි ච. จปละ ในสิ่งที่โลเลและเร็ว, วุตตะ ในสิ่งที่กล่าวแล้วและสิ่งที่ปรากฏขึ้น; ทิตตะ ในสิ่งที่ลุกโพลงและหยิ่งยโส, ปิฏฐะ ในสิ่งที่บดละเอียดแล้ว. 1076. ๑๐๗๖. විගතෙ වායිතෙ වීතං, භාවිතං වඩ්ඪිතෙපි ච; භජ්ජිතෙ පතිතෙ භට්ඨො, පුට්ඨො පුච්ඡිත පොසිතෙ. วีตะ ในสิ่งที่ไปแล้วและสิ่งที่ทอแล้ว, ภาวิตะ ในสิ่งที่อบรมแล้วและเจริญแล้ว; ภัตถะ ในสิ่งที่คั่วแล้วและตกแล้ว, ปุฏฐะ ในสิ่งที่ถามแล้วและบำรุงแล้ว. 1077. ๑๐๗๗. ජාතො භූතෙ චයෙ ජාතං,පටිභාගො සමා’රිසු; සූරො වීරෙ රවිසූරෙ, දුට්ඨො කුද්ධෙ ච දූසිතෙ. ชาตะ ในสิ่งที่เกิดแล้วและหมู่กอง, ปฏิภาค ในสิ่งที่เสมอกันและศัตรู; สูระ ในผู้กล้าหาญและพระอาทิตย์, ทุฏฐะ ในผู้โกรธและผู้ประทุษร้าย. 1078. ๑๐๗๘. දිට්ඨො’රිම්හි’ක්ඛිතෙ දිට්ඨො,මූළ්හෙ පොතෙ ච බාලිසො; නින්දායං ඛෙපනෙ ඛෙපො, නියමො නිච්ඡයෙ වතෙ. ทิฏฐะ ในศัตรูและสิ่งที่เห็นแล้ว, พาลีสะ ในผู้หลงและลูกสัตว์; เขปะ ในการนินทาและการทิ้งไป, นิยมะ ในความแน่นอนและวัตร. 1079. ๑๐๗๙. සලාකායං කුසො දබ්භෙ,බාල්‍යාදො තු ඛයෙ වයො; ලෙප ගබ්බෙස්ව’වලෙපො, අණ්ඩජො මීනපක්ඛිසු. กุสะ ในสลากและหญ้าคา, วัย ในวัยเด็กเป็นต้นและความสิ้นไป; อวเลปะ ในการฉาบและความเย่อหยิ่ง, อัณฑชะ ในปลาและนก. 1080. ๑๐๘๐. බිලාලෙ නකුලෙ බබ්බු, මන්ථො මන්ථනසත්තුසු; වාලො කෙසෙ’ස්සාදිලොමෙ,සඞ්ඝාතො ඝාතරාසිසු. พัพพุ ในแมวและพังพอน, มันถะ ในการกวนและศัตรู; วาละ ในผมและขนม้าเป็นต้น, สังฆาตะ ในการประหารและหมู่กอง. 1081. ๑๐๘๑. ගොපගාමෙ රවෙ ඝොසො, සූතො සාරථිවන්දිසු; මාල්‍යං තු පුප්ඵෙ තද්දාමෙ, වාහො තු සකටෙ හයෙ. โฆสะ ในหมู่บ้านคนเลี้ยงโคและเสียง, สูตะ ในสารถีและนักขับร้อง; มาลยะ ในดอกไม้และพวงมาลัยดอกไม้, วาหะ ในเกวียนและม้า. 1082. ๑๐๘๒. ඛයෙ’ච්චනෙ චා’පචයො, කාලො සමය මච්චුසු; භෙ තාරකා නෙත්තමජ්ඣෙ, සීමා’ වධි, ට්ඨිතීසු ච. อปจยะ ในความสิ้นไปและการบูชา, กาละ ในเวลาและความตาย; ภะ ในดาวและกลางตา, สีมา ในเขตแดนและความตั้งอยู่. 1083. ๑๐๘๓. ආභොගො පුණ්ණතා’වජ්ජෙ-ස්වා’ළි’ත්ථී සඛි සෙතුසු; සත්තෙ ථූලෙ තීසු දළ්හො, ලතා සාඛාය වල්ලියං. อาโภคะ ในความเต็มและการคำนึง, อาฬิ ในเพื่อนหญิงและสะพาน; ทัฬหะ (ใช้ใน ๓ ลิงค์) ในสัตว์และสิ่งที่มั่นคง, ลตา ในกิ่งไม้และเถาวัลย์. 1084. ๑๐๘๔. මුත්ති’ත්ථී [Pg.88] මොචනෙ මොක්ඛෙ,කායො තු දෙහ රාසිසු; නීචෙ පුථුජ්ජනො මූළ්හෙ, භත්තා සාමිනි ධාරකෙ. มุตติ ในการปล่อยและความหลุดพ้น, กายะ ในร่างกายและหมู่กอง; ปุถุชน ในคนต่ำช้าและคนหลง, ภัตตา ในสามีและผู้เลี้ยงดู. 1085. ๑๐๘๕. සිඛා, පිඤ්ඡෙසු සිඛණ්ඩො, සත්තෙ ත්ව’ත්තනි පුග්ගලො; සම්බාධො සංකටෙ ගුය්හෙ,නාසෙ ඛෙපෙ පරාභවො. สิขัณฑะ ในหงอนและขนหาง, ปุคคละ ในสัตว์และตน; สัมพาธะ ในที่คับแคบและที่ลับ, ปราภวะ ในความพินาศและการเสื่อมไป. 1086. ๑๐๘๖. වච්චො රූපෙ කරීසෙ ථ, ජුති’ත්ථී කන්තිරංසිසු; วัจจะ ในรูปและอุจจาระ, ชุติ ในความรุ่งเรืองและรัศมี. 1087. ๑๐๘๗. ලබ්භං යුත්තෙ ච ලද්ධබ්බෙ, ඛණ්ඩෙ පණ්ණෙ දලං මතං; සල්ලං කණ්ඩෙ සලාකායං, සුචිත්තෙ ධාවනං ගතෙ; භන්තත්ථෙ විබ්භමො හාවෙ, මොහො’විජ්ජාය මුච්ඡනෙ. ลัพภะ ในสิ่งที่ควรและสิ่งที่ควรได้, ทละ ในชิ้นและใบไม้; สัลละ ในลูกศรและสลาก, ธาวนะ ในการชำระและการไป; วิพภมะ ในความหลงและความเย้ายวน, โมหะ ในอวิชชาและความสลบไสล. 1088. ๑๐๘๘. සෙදො ඝම්මජලෙ පාකෙ,ගොළෙ උච්ඡුමයෙ ගුළො; මිත්තෙ සහායෙ ච සඛා, විභූ නිච්චප්පභූසු සො. เสทะ ในเหงื่อและการสุก, คุฬะ ในก้อนกลมและน้ำอ้อย; สขา ในมิตรและสหาย, วิภู ในสิ่งที่เที่ยงแท้และผู้เป็นใหญ่. 1089. ๑๐๘๙. ඛග්ගෙ කුරූරෙ නෙත්තිංසො, පරස්මිං අත්‍ර තීස්ව’මු; කලඞ්කො’ඞ්කා’පවාදෙසු,දෙසෙ ජනපදො ජනෙ. เนตติงสะ ในดาบและสิ่งที่ดุร้าย, อมุ ในสิ่งอื่นและในที่นี้ (ใช้ใน ๓ ลิงค์); กลังกะ ในรอยตำหนิและคำติเตียน, ชนบท ในประเทศและหมู่ชน. 1090. ๑๐๙๐. පජ්ජෙ ගාථා වචීභෙදෙ, වංසො ත්ව’න්වයවෙණුසු; යානං රථාදො ගමනෙ, සරූපස්මිං අධො තලං. คาถา ในบทประพันธ์และประเภทแห่งวาจา, วงสะ ในตระกูลและไม้ไผ่; ยานะ ในรถเป็นต้นและการไป, ตละ ในรูปและส่วนเบื้องล่าง. 1091. ๑๐๙๑. මජ්ඣො විලග්ගෙ වෙමජ්ඣෙ, පුප්ඵං තු කුසුමො’තුසු; සීලං සභාවෙ සුබ්බතෙ, පුඞ්ගවො උසභෙ වරෙ. มัชฌะ ในเอวและท่ามกลาง, ปุปผะ ในดอกไม้และระดู; สีละ ในปกติวิสัยและวัตรที่ดี, ปุงควะ ในโคอุสภะและผู้ประเสริฐ. 1092. ๑๐๙๒. කොසෙ ඛගාදිබීජෙ’ණ්ඩං, කුහරං ගබ්භරෙ බිලෙ; නෙත්තිංසෙ ගණ්ඩකෙ ඛග්ගො, කදම්බො තු දුමෙ චයෙ. โกสะ หมายถึง ฝักดาบ, เมล็ดพืช และไข่; กุหระ หมายถึง โพรง, ครรภ์, รู; ขัคคะ หมายถึง ดาบ, แรด; กะทัมพะ หมายถึง ต้นไม้, หมู่ไม้. 1093. ๑๐๙๓. භෙ’ධෙනුයං රොහිණී’ත්ථී, වරඞ්ගං යොනියං සිරෙ; අක්කොසෙ සපථෙ සාපො, පඞ්කං පාපෙ ච කද්දමෙ. โรหิณี หมายถึง ดาวฤกษ์, แม่โค, หญิง; วรังคะ หมายถึง โยนี, ศีรษะ; สาปะ หมายถึง การด่า, การสาบาน; ปังกะ หมายถึง บาป, โคลน. 1094. ๑๐๙๔. භොගවත්‍යු’රගෙ භොගී, ස්සරො තු සිවසාමිසු; බලෙ පභාවෙ වීරියං, තෙජො තෙසු ච දිත්තියං. โภคี หมายถึง เมืองโภควดี, งู; อิสสระ หมายถึง พระศิวะ, เจ้าของ; วิริยะ หมายถึง กำลัง, อานุภาพ; เตชะ หมายถึง กำลัง, อานุภาพ และความรุ่งเรือง. 1095. ๑๐๙๕. ධාරා සන්තති ඛග්ගඞ්ගෙ, වානං තණ්හාය සිබ්බනෙ; ඛත්තා සූතෙ පටිහාරෙ, විත්ති පීළාසු වෙදනා. ธารา หมายถึง ความสืบต่อ, คมดาบ; วานะ หมายถึง ตัณหา, การเย็บ; ขัตตา หมายถึง สารถี, คนเฝ้าประตู; วิตติ หมายถึง ความเจ็บปวด, เวทนา. 1096. ๑๐๙๖. ථියං [Pg.89] මති’ච්ඡාපඤ්ඤාසු, පාපෙ යුද්ධෙ රවෙ රණො; ලවොතු බින්දු’ච්ඡෙදෙසු, පලාලෙ’ තිසයෙ භුසං. รณะ หมายถึง บาป, การรบ, เสียง; ละวะ หมายถึง หยด, การตัด; ภุสะ หมายถึง ฟาง, มากเกินไป. 1097. ๑๐๙๗. බාධා දුක්ඛෙ නිසෙධෙ ච, මූලපදෙපි මාතිකා; ස්නෙහො තෙලෙ’ධිකප්පෙමෙ,ඝරා’පෙක්ඛාසු ආලයො. พาธา หมายถึง ความทุกข์, การห้าม; มาติกา หมายถึง แม่บท, หัวข้อ; สเนหะ หมายถึง น้ำมัน, ความรัก; อาลัย หมายถึง ที่อยู่, ความผูกพันกับบ้าน. 1098. ๑๐๙๘. කෙතුස්මිං කෙතනං ගෙහෙ, ඨානෙ භූමි’ත්ථියං භුවි; ලෙඛ්‍යෙ ලෙඛො රාජි ලෙඛා, පූජිතෙ භගවා ජිනෙ. เกตนะ หมายถึง ธง, บ้าน; ภูมิ (อิตถีลิงค์) หมายถึง สถานที่, แผ่นดิน; เลขะ หมายถึง การเขียน; เลขา หมายถึง แถว; ภควา หมายถึง ผู้ควรบูชา, พระชินเจ้า. 1099. ๑๐๙๙. ගදා සත්ථෙ ගදො රොගෙ, නිසජ්ජා පීඨෙස්වා’සනං; තථාගතො ජිනෙ සත්තෙ,චයෙ දෙහෙ සමුස්සයො. คทา หมายถึง อาวุธ; คทะ หมายถึง โรค; อาสนะ หมายถึง การนั่ง, ที่นั่ง; ตถาคต หมายถึง พระชินเจ้า, สัตว์; สมุสสยะ หมายถึง กอง, ร่างกาย. 1100. ๑๑๐๐. බිලං කොට්ඨාස ඡිද්දෙසු, වජ්ජං දොසෙ ච භෙරියං; කාලෙ දීඝඤ්ජසෙ’ද්ධානං, ආලියං සෙතු කාරණෙ. พิละ หมายถึง ส่วน, ช่อง; วัชชะ หมายถึง โทษ, กลอง; อัทธานะ หมายถึง กาล, ทางไกล; อาลิ หมายถึง คันนา, เหตุ. 1101. ๑๑๐๑. ඔකාසො කාරණෙ දෙසෙ,සභා ගෙහෙ ච සංසදෙ; යූපො ථම්භෙ ච පාසාදෙ, අයනං ගමනෙ පථෙ. โอกาส หมายถึง เหตุ, สถานที่; สภา หมายถึง บ้าน, ที่ประชุม; ยูโป หมายถึง เสา, ปราสาท; อายนะ หมายถึง การไป, ทาง. 1102. ๑๑๐๒. අක්කො රුක්ඛන්තරෙ සූරෙ,අස්සො කොණෙ හයෙපි ච; අංසො ඛන්ධෙ ච කොට්ඨාසෙ,ජාලං සූස්ව’ච්චි නො පුමෙ. อักกะ หมายถึง ต้นรัก, ดวงอาทิตย์; อัสสะ หมายถึง มุม, ม้า; อังสะ หมายถึง บ่า, ส่วน; ชาละ หมายถึง ตาข่าย, รัศมี. 1103. ๑๑๐๓. නාසා’සත්තෙස්ව’ භාවො ථ,අන්න මොදන භුත්තිසු; ජීවං පානෙ ජනෙ ජීවො,ඝාසො ත්ව’න්නෙ ච භක්ඛණෙ. นาสา หมายถึง ความไม่มี, ความไม่ผูกพัน; อันนะ หมายถึง ข้าวสุก, การบริโภค; ชีวะ หมายถึง ลมหายใจ, สัตว์; ฆาสะ หมายถึง อาหาร, การกิน. 1104. ๑๑๐๔. ඡදනෙ’ච්ඡාදනං වත්ථෙ, නිකායො ගෙහරාසිසු; අන්නාදො ආමිසං මංසෙ; දික්ඛා තු යජනෙ’ච්චනෙ. อัจฉาทนะ หมายถึง เครื่องปกคลุม, ผ้า; นิกาย หมายถึง บ้าน, กอง; อามิสะ หมายถึง อาหาร, เนื้อ; ทิกขา หมายถึง การบูชา, การยัญ. 1105. ๑๑๐๕. ක්‍රියායං කාරිකා පජ්ජෙ,කෙතු තු චිහනෙ ධජෙ; කුසුමං ථීරජෙ පුප්ඵෙ, වානරෙ තු බුධෙ කවි. การิกา หมายถึง การกระทำ, บทกวี; เกตุ หมายถึง เครื่องหมาย, ธง; กุสุมะ หมายถึง เลือดประจำเดือน, ดอกไม้; กวิ หมายถึง ลิง, บัณฑิต. 1106. ๑๑๐๖. අධරෙ [Pg.90] ඛරභෙ ඔට්ඨො, ලුද්දො තු ලුද්දකෙපි ච; කලුසං ත්වා’විලෙ පාපෙ, පාපෙ කලි පරාජයෙ. โอฏฐะ หมายถึง ริมฝีปากล่าง, อูฐ; ลุททะ หมายถึง นายพราน, ผู้ดุร้าย; กะลุสะ หมายถึง ความขุ่นมัว, บาป; กะลิ หมายถึง บาป, ความพ่ายแพ้. 1107. ๑๑๐๗. කන්තාරො වන, දුග්ගෙසු, චරො චාරම්හි චඤ්චලෙ; ජනාවාසෙ ගණෙ ගාමො, චම්මං තු ඵලකෙ තචෙ. กันตาระ หมายถึง ป่า, ทางกันดาร; จะระ หมายถึง จารบุรุษ, ผู้หวั่นไหว; คามะ หมายถึง ที่อยู่อาศัยของคน, หมู่; จัมมะ หมายถึง โล่, หนัง. 1108. ๑๑๐๘. ආමොදො හාස ගන්ධෙසු,චාරු තු කනකෙපි ච; සත්තායං භවනං ගෙහෙ, ලෙසෙ තු ඛලිතෙ ඡලං. อาโมทะ หมายถึง ความยินดี, กลิ่นหอม; จารุ หมายถึง ทอง, งดงาม; ภวนะ หมายถึง การมีอยู่, บ้าน; ฉละ หมายถึง เล่ห์เหลี่ยม, ความพลั้งพลาด. 1109. ๑๑๐๙. වෙරං පාපෙ ච පටිඝෙ, තචො චම්මනි වක්කලෙ; උච්චෙ’ධිරොහෙ ආරොහො, නෙත්තං වත්ථන්තර’ක්ඛිසු. เวระ หมายถึง บาป, ความอาฆาต; ตะจะ หมายถึง หนัง, เปลือกไม้; อาโรหะ หมายถึง ที่สูง, การขึ้น; เนตตะ หมายถึง ผ้า, ตา. 1110. ๑๑๑๐. පටිහාරෙ මුඛෙ ද්වාරං, පෙතෙ ඤාතෙ මතො තිසු; මාසො පරණ්ණ කාලෙසු, නග්ගො ත්ව’චෙලකෙපි ච. ทวาระ หมายถึง ประตู, ปาก; มะตะ หมายถึง ผู้ตาย, ผู้ที่รู้แล้ว; มาสะ หมายถึง ถั่วราชมาส, เดือน; นักคะ หมายถึง เปลือย, ชีเปลือย. 1111. ๑๑๑๑. දොසෙ ඝාතෙ ච පටිඝො, මිගාදො ඡගලෙ පසු; අරූපෙ චා’ව්හයෙ නාමං, දරො දරථ භීතිසු. ปฏิฆะ หมายถึง โทษ, การฆ่า, ความอาฆาต; ปสุ หมายถึง สัตว์กินเนื้อ, แพะ; นามะ หมายถึง นามธรรม, ชื่อ; ทะระ หมายถึง ความกระวนกระวาย, ความกลัว. 1112. ๑๑๑๒. යාචනෙ භොජනෙ භික්ඛා,භාරෙ ත්ව’තිසයෙ භරො; දබ්බි’න්දජායාසු සුජා, මෙඝෙ ත්ව’බ්භං විහායසෙ. ภิกขา หมายถึง การขอ, อาหาร; ภาระ หมายถึง ภาระ, มากเกินไป; สุชา หมายถึง ทัพพี, ภรรยาของพระอินทร์; อัพภะ หมายถึง เมฆ, ท้องฟ้า. 1113. ๑๑๑๓. මොදකො ඛජ්ජභෙදෙපි, මණිකෙ රතනෙ මණි; සෙලා’රාමෙසු මලයො,සභාව’ඞ්කෙසු ලක්ඛණං. โมทกะ หมายถึง ขนมหวาน; มณี หมายถึง แก้วมณี, รัตนะ; มลัย หมายถึง ภูเขา, สวน; ลักขณะ หมายถึง ลักษณะธรรมชาติ, เครื่องหมาย. 1114. ๑๑๑๔. හවි සප්පිම්හි හොතබ්බෙ, සිරො සෙට්ඨෙ ච මුද්ධනි; විචාරෙපි විවෙකො ථ, සිඛරී පබ්බතෙ දුමෙ. หวิ หมายถึง เนยใส, เครื่องบูชา; สิระ หมายถึง ศีรษะ, สิ่งประเสริฐ; วิเวกะ หมายถึง การพิจารณา, ความสงัด; สิขรี หมายถึง ภูเขา, ต้นไม้. 1115. ๑๑๑๕. වෙගො ජවෙ පවාහෙ ච, සඞ්කු තු ඛිලහෙතිසු; නිග්ගහීතෙ කණෙ බින්දු, වරාහො සූකරෙ ගජෙ. เวคะ หมายถึง ความเร็ว, กระแส; สังขุ หมายถึง หลัก, อาวุธ; พินทุ หมายถึง นิคหิต, หยด; วราหะ หมายถึง หมู, ช้าง. 1116. ๑๑๑๖. නෙත්තන්තෙ චිත්තකෙ’පාඞ්ගං, සිද්ධත්ථො සාසපෙ ජිනෙ; හාරො මුත්තාගුණෙ ගාහෙ,ඛාරකො මකුළෙ රසෙ. อปางคะ หมายถึง หางตา, ภาพวาด; สิทธัตถะ หมายถึง เมล็ดผักกาด, พระชินเจ้า; หาระ หมายถึง สร้อยไข่มุก, การจับ; ขารกะ หมายถึง ดอกตูม, รสเค็ม. 1117. ๑๑๑๗. අච්චයො’ තික්කමෙ දොසෙ,සෙලරුක්ඛෙස්ව’ගො නගො; ස්වප්පෙ’වධාරණෙ මත්තං, අපචිත්‍ය’ච්චනෙ ඛයෙ. อัจจะโย หมายถึง การล่วงละเมิด, โทษ; นะคะ หมายถึง ภูเขา, ต้นไม้; มัตตะ หมายถึง น้อย, ประมาณ; อปจิติ หมายถึง การบูชา, ความเสื่อม. 1118. ๑๑๑๘. ඡිද්දො’තරණෙස්වො’තාරො,බ්‍රහ්මෙ [Pg.91] ච ජනකෙ පිතා; පිතාමහො’ය්‍යකෙ බ්‍රහ්මෙ,පොතො නාවාය බාලකෙ. โอตาระ หมายถึง การลง, ช่องว่าง; ปิตา หมายถึง พระพรหม, บิดา; ปิตามหะ หมายถึง ปู่, พระพรหม; โปตะ หมายถึง เรือ, เด็ก. 1119. ๑๑๑๙. රුක්ඛෙ වණ්ණෙ සුනෙ සොණො,සග්ගෙ තු ගගනෙ දිවො; වත්ථෙ ගන්ධෙ ඝරෙ වාසො, චුල්ලො ඛුද්දෙ ච උද්ධනෙ. โสณะ หมายถึง ต้นไม้, สี, สุนัข; ทิวะ หมายถึง สวรรค์, ท้องฟ้า; วาสะ หมายถึง ผ้า, กลิ่น, บ้าน; จุลละ หมายถึง เล็ก, เตา. 1120. ๑๑๒๐. කණ්ණො කොණෙ ච සවණෙ,මාලා පුප්ඵෙ ච පන්තියං; භාගො භාග්‍යෙ’කදෙසෙසු,කුට්ඨං රොගෙ’ ජපාලකෙ. กัณณะ หมายถึง มุม, หู; มาลา หมายถึง ดอกไม้, แถว; ภาค หมายถึง โชค, ส่วน; กุฏฐะ หมายถึง โรคเรื้อน, ต้นไม้ชนิดหนึ่ง. 1121. ๑๑๒๑. සෙය්‍යා සෙනාසනෙ සෙනෙ, චුන්දභණ්ඩම්හි ච’බ්භමො; වත්ථාදිලොමං’සු කරෙ, නිපාතො පතනෙ’බ්‍යයෙ. เสยยา หมายถึง ที่นอน, การนอน; อัพภะโม หมายถึง เครื่องมือของช่างกลึง; อังสุ หมายถึง ชายผ้าเป็นต้น, รัศมี; นิปาตะ หมายถึง การตก, นิบาต. 1122. ๑๑๒๒. සාඛායං විටපො ථම්භෙ, සත්තු ඛජ්ජන්තරෙ දිසෙ; සාමිකො පති’යිරෙසු, පට්ඨානං ගති හෙතුසු. "วิฏปะ" (หมายถึง) กิ่งไม้, เสา; "สัตตุ" (หมายถึง) ข้าวคั่ว, ศัตรู; "สามิกะ" (หมายถึง) สามี, ผู้เป็นใหญ่; "ปัฏฐาน" (หมายถึง) คติ, เหตุ 1123. ๑๑๒๓. රාගෙ රඞ්ගො නච්චට්ඨානෙ, පානං පෙය්‍යෙ ච පීතියං; ඉණු’ක්ඛෙපෙසු උද්ධාරො, උම්මාරෙ එළකො අජෙ. "รังคะ" (หมายถึง) ความกำหนัด (สี), สถานที่เต้นรำ; "ปานะ" (หมายถึง) ของดื่ม, ความอิ่มเอิบใจ; "อุทธาระ" (หมายถึง) การใช้หนี้; "เอฬกะ" (หมายถึง) ธรณีประตู, แพะ 1124. ๑๑๒๔. පහාරො පොථනෙ යාමෙ,සරදො හායනො’තුසු; කුණ්ඩිකායා’ළ්හකෙ තුම්බො,පලාලො තු භුසම්හි ච. "ปหาระ" (หมายถึง) การทุบตี, ยาม; "สารทะ" (หมายถึง) ปี, ฤดู; "ตุมพะ" (หมายถึง) เต้าน้ำ, ทะนาน; "ปลาละ" (หมายถึง) ฟางข้าว 1125. ๑๑๒๕. මතා’වාටෙ චයෙ කාසු, පනිසා කාරණෙ රහො; කාසො පොටගලෙ රොගෙ,දොසො කොධෙ ගුණෙ’තරෙ. "กาสุ" (หมายถึง) หลุม, กอง; "ปนิสา" (หมายถึง) เหตุ, ที่ลับ; "กาสะ" (หมายถึง) ไม้อ้อ, โรคไอ; "โทสะ" (หมายถึง) ความโกรธ, โทษ (สิ่งอื่นจากคุณ) 1126. ๑๑๒๖. යුත්‍ය’ට්ටාල’ට්ටිතෙස්ව’ට්ටො, කීළායං කානනෙ දවො; උප්පත්තියං චො’ප්පතනං, උය්‍යානං ගමනෙ වනෙ. "อัฏฏะ" (หมายถึง) คดีความ, หอคอย, ผู้เดือดร้อน; "ทวะ" (หมายถึง) การเล่น, ป่า; "อุปปัตตนะ" (หมายถึง) การเกิดขึ้น; "อุทยาน" (หมายถึง) การไป, ป่า (สวน) 1127. ๑๑๒๗. වොකාරො ලාමකෙ ඛන්ධෙ, මූලො’පදාසු පාභතං; දසා’ වත්ථා පටන්තෙසු, කාරණං ඝාත, හෙතුසු. "โวการะ" (หมายถึง) สิ่งเลวทราม, ขันธ์; "ปาภตะ" (หมายถึง) ทุน (ราคา), ของกำนัล; "ทสา" (หมายถึง) วัย (สภาพ), ชายผ้า; "การณะ" (หมายถึง) การฆ่า, เหตุ 1128. ๑๑๒๘. හත්ථිදානෙ [Pg.92] මදො ගබ්බෙ, ඝටා ඝටන රාසිසු; උපහාරො’භිහාරෙපි, චයො බන්ධන රාසිසු. "มทะ" (หมายถึง) มันช้าง, ความมัวเมา; "ฆฏา" (หมายถึง) การประกอบ, กลุ่ม (กอง); "อุปหาระ" (หมายถึง) เครื่องบรรณาการ; "จยะ" (หมายถึง) การผูก, กอง 1129. ๑๑๒๙. ගන්ධො ථොකෙ ඝායනීයෙ,චාගො තු දානහානිසු; පානෙ පමොදෙ පීති’ත්ථී, ඉණෙ ගිවා ගලෙපි ච. "คันธะ" (หมายถึง) เล็กน้อย, กลิ่น; "จาคะ" (หมายถึง) การให้, การสละ; "ปีติ" (อิตถีลิงค์) (หมายถึง) การดื่ม, ความปราโมทย์; "คีวา" (หมายถึง) หนี้, ลำคอ 1130. ๑๑๓๐. පතිට්ඨා නිස්සයෙ ඨානෙ, බලක්කාරෙපි සාහසං; භඞ්ගො භෙදෙ පටෙ භඞ්ගං, ඡත්තං තු ඡවකෙපි ච. "ปติฏฐา" (หมายถึง) ที่พึ่ง, สถานที่; "สาหสะ" (หมายถึง) การใช้กำลัง; "ภังคะ" (หมายถึง) การแตกทำลาย; "ภังคะ" (นปุงสกลิงค์) (หมายถึง) ผ้าเปลือกไม้; "ฉัตตะ" (หมายถึง) เศวตฉัตร, ศพ 1131. ๑๑๓๑. ඤාණෙ භුවි ච භූරි’ත්තී, අනඞ්ගෙ මදනො දුමෙ; පමාතරිපි මාතා ථ, වෙඨු’ණීසෙසු වෙඨනං. "ภูริ" (อิตถีลิงค์) (หมายถึง) ปัญญา, แผ่นดิน; "มทนะ" (หมายถึง) กามเทพ, ต้นไม้; "มาตา" (หมายถึง) มารดา, ผู้ประมาณ; "เวฐนะ" (หมายถึง) การโพก, ผ้าโพกศีรษะ 1132. ๑๑๓๒. මාරිසො තණ්ඩුලෙය්‍යෙ’ය්‍යෙ,මොක්ඛො නිබ්බාන මුත්තිසු; ඉන්දො’ධිපති සක්කෙස්වා, රම්මණං හෙතු ගොචරෙ. "มาริสะ" (หมายถึง) ผักขม, ท่านผู้นิรทุกข์; "โมกขะ" (หมายถึง) พระนิพพาน, การพ้น; "อินทะ" (หมายถึง) ผู้เป็นใหญ่, พระอินทร์; "อารัมมณะ" (หมายถึง) เหตุ, อารมณ์ (โคจร) 1133. ๑๑๓๓. අඞ්කෙ සණ්ඨාන මාකාරෙ,ඛෙත්තෙ වප්පො තටෙපි ච; සම්මුත්‍ය’නුඤ්ඤා වොහාරෙ, ස්ව’ථ ලාජාසු චා’ක්ඛතං. "อังคะ" (หมายถึง) รูปร่าง, อาการ; "วัปปะ" (หมายถึง) การหว่าน (นา), ฝั่ง; "สมมติ" (หมายถึง) การอนุญาต, โวหาร; "อักขตะ" (หมายถึง) ข้าวตอก 1134. ๑๑๓๔. සත්‍රං යාගෙ සදාදානෙ,සොමො තු ඔසධි’න්දුසු; සඞ්ඝාතො යුගගෙහඞ්ගෙ, ඛාරො ඌසෙ ච භස්මනි. "สัตระ" (หมายถึง) ยัญพิธี, การให้ทานเป็นนิตย์; "โสมะ" (หมายถึง) ต้นโสม, พระจันทร์; "สังฆาตะ" (หมายถึง) แอก, ส่วนประกอบของเรือน; "ขาระ" (หมายถึง) ดินเค็ม, เถ้า 1135. ๑๑๓๕. ආතාපො වීරියෙ තාපෙ,භාගෙ සීමාය ඔධි චාති. "อาตาปะ" (หมายถึง) ความเพียร, ความร้อน; "โอธิ" (หมายถึง) ส่วน, ขอบเขต ඉති පාදානෙකත්ථවග්ගො. จบปาทาเนกัตถวรรค අනෙකත්ථවග්ගො නිට්ඨිතො. จบอเนกัตถวรรค 3. සාමඤ්ඤකණ්ඩ ๓. สามัญญกัณฑ์ 4. අබ්‍යයවග්ග ๔. อัพยยวรรค 1136. ๑๑๓๖. අබ්‍යයං වුච්චතෙ දානි, චිරස්සං තු චිරං තථා; චිරෙන චිරරත්තාය, සහ සද්ධිං සමං අමා. บัดนี้จะกล่าวถึงอัพยยะ, "จิรัสสัง" และ "จิรัง" (หมายถึง) นาน; "จิเรนะ" และ "จิรรัตตายะ" (หมายถึง) นาน; "สห", "สัทธิง", "สมัง", "อมา" (หมายถึง) กับ, พร้อมกัน 1137. ๑๑๓๗. පුනප්පුනං [Pg.93] අභිණ්හඤ්චා, සකිං චා’භික්ඛණං මුහුං; වජ්ජනෙ තු විනා නානා, අන්තරෙන රිතෙ පුථු. "ปุนัปปุนัง", "อภิณหัง", "อภิกขณัง", "มุหุง" (หมายถึง) บ่อยๆ; "สกิง" (หมายถึง) ครั้งเดียว; ในความหมายว่าเว้น (วัชชนะ) คือ "วินา", "นานา", "อันตเรนะ", "ริเต", "ปุถุ" (หมายถึง) เว้น, ต่างหาก, ในระหว่าง, ยกเว้น, แยกกัน 1138. ๑๑๓๘. බලවං සුට්ඨු චා’තීවා, තිසයෙ කිමුත ස්ව’ති; අහො තු කිං කිමූ’ දාහු, විකප්පෙ කිමුතො’ද ච. "พลวัง", "สุฏฐุ", "อตีวะ" (หมายถึง) อย่างยิ่ง; ในความยิ่ง (อติสยะ) มีคำว่า "กิมุต", "สวาติ" ด้วย; "อโห", "กิง", "กิมุ", "อุทาหุ" (หมายถึง) อโห, อะไร, หรือว่า; ในความหมายว่าเลือก (วิกัปปะ) มีคำว่า "กิมุต", "อุท" ด้วย 1139. ๑๑๓๙. අව්හානෙ භො අරෙ අම්භො,හම්භො රෙ ජෙ’ඞ්ග ආවුසො; හෙ හරෙ ථ කථං කිංසු, නනු කච්චි නු කිං සමා. ในการเรียก (อาวหาเน) คือ "โภ", "อเร", "อัมโภ", "หัมโภ", "เร", "เช", "อังคะ", "อาวุโส", "เห", "หเร"; "กถัง", "กิงสุ", "นนุ", "กัจจิ", "นุ", "กิง" (หมายถึง) อย่างไร, อะไรเล่า, มิใช่หรือ, หรือว่า, หรือ, อะไร 1140. ๑๑๔๐. අධුනෙ’තරහී’දානි, සම්පති අඤ්ඤදත්ථු තු; තග්ඝෙ’ කංසෙ සසක්කඤ්චා, ද්ධා කාමං ජාතු වෙ හවෙ. "อธุนา", "เอตรหิ", "อิทานิ", "สัมปติ" (หมายถึง) บัดนี้; "อัญญทัตถุ", "ตัคเฆ", "เอกังเส", "สสักกัง", "อัทธา", "กามัง", "ชาตุ", "เว", "หเว" (หมายถึง) โดยส่วนเดียว, แน่นอน, ตามความปรารถนา, บางที, แท้จริง 1141. ๑๑๔๑. යාවතා තාවතා යාව, තාව කිත්තාවතා තථා; එත්තාවතා ච කීවෙ’ති, පරිච්ඡෙදත්ථවාචකා. "ยาวตา", "ตาวตา", "ยาว", "ตาว", "กิตตาวตา", "เอตตาวตา", "กีวะ" เป็นคำแสดงความกำหนด (ปริจเฉท) 1142. ๑๑๔๒. යථා තථා යථෙවෙ’වං, යථානාම යථාහි ච; සෙය්‍යථාප්‍යෙ’වමෙවං, වා, තථෙව ච යථාපි ච. "ยถา", "ตถา", "ยเถวะ", "เอวัง", "ยถานาม", "ยถาหิ", "เสยยะถาปิ", "เอวะเมวัง", "วา", "ตเถวะ", "ยถาปิ" (หมายถึง) อย่างไร, อย่างนั้น, เหมือนอย่างนั้น, อย่างนั้น, เหมือนอย่างว่า, หรือ, อย่างนั้นนั่นแหละ 1143. ๑๑๔๓. එවම්පි ච සෙය්‍යථාපි, නාම යථරිවා’පි ච; පටිභාගත්ථෙ යථාච, විය තථරිවා’පි ච. "เอวัมปิ", "เสยยะถาปิ", "นาม", "ยถริวะ", "ยถา", "วิย", "ตถริวะ" ในความหมายว่าเปรียบเทียบ (ปฏิภาคะ) 1144. ๑๑๔๔. සං සාමඤ්ච සයං චාථ, ආම සාහු ලහූ’පි ච; ඔපායිකං පතිරූපං, සාධ්වෙ’වං සම්පටිච්ඡනෙ. "สัง", "สามัง", "สยัง" (หมายถึง) เอง, ตนเอง; "อาม", "สาธุ", "ลหุ", "โอปายิกัง", "ปฏิรูปัง", "เอวัง" ในความหมายว่ารับคำ (สัมปฏิจฉนะ) 1145. ๑๑๔๕. යං තං යතො තතො යෙන,තෙනෙ’ති කාරණෙ සියුං; අසාකල්‍යෙ තු චන චි, නිප්ඵලෙ තු මුධා භවෙ. "ยัง", "ตัง", "ยโต", "ตโต", "เยนะ", "เตนะ" พึงมีในความหมายว่าเหตุ (การณะ); "จน", "จิ" ในความหมายว่าไม่ทั้งหมด (อสากัลยะ); "มุธา" ในความหมายว่าไม่มีผล (นิปผละ) 1146. ๑๑๔๖. කදාචි ජාතු තුල්‍යා’ථ, සබ්බතො ච සමන්තතො; පරිතො ච සමන්තාපි, අථ මිච්ඡා මුසා භවෙ. "กทาจิ", "ชาตุ" (หมายถึง) บางครั้ง, บางที; "ตุลยา" (หมายถึง) เสมอ; "สัพพะโต", "สมันตะโต", "ปริโต", "สมันตา" (หมายถึง) โดยรอบ, โดยประการทั้งปวง; "มิจฉา", "มุสา" (หมายถึง) ผิด, เท็จ 1147. ๑๑๔๗. නිසෙධෙ න අනොමා’ලං, නහි චෙතු සචෙ යදි; අනුකුල්‍යෙ තු සද්ධඤ්ච,නත්තං දොසො දිවා ත්ව’හෙ. ในการห้าม (นิเสธะ) คือ "นะ", "โน", "มา", "อะลัง", "นะหิ"; "เจ", "ตุ", "สเจ", "ยะทิ" (หมายถึง) ถ้า; "สัทธัง" ในความหมายว่าคล้อยตาม (อนุกูลยะ); "นัตตัง", "โทโส" (หมายถึง) กลางคืน; "ทิวา", "อะเห" (หมายถึง) กลางวัน 1148. ๑๑๔๘. ඊසං කිඤ්චි මනං අප්පෙ, සහසා තු අතක්කිතෙ; පුරෙ ග්ගතො තු පුරතො, පෙච්චා’මුත්‍රභවන්තරෙ. เล็กน้อย, นิดหน่อย, น้อย; โดยพลัน, โดยไม่ทันคิด; ข้างหน้า, ก่อน; ในภพหน้า, ในโลกหน้า. 1149. ๑๑๔๙. අහො [Pg.94] හී විම්හයෙ තුණ්හී,තු මොනෙ ථා’වි පාතු ච; තඞ්ඛණෙ සජ්ජු සපදි, බලක්කාරෙ පසය්හ ච. อ้อ, โอ้ (คำอุทานแสดงความประหลาดใจ); เงียบ, นิ่ง; ปรากฏ; ในขณะนั้น, ทันที; โดยบังคับ, โดยข่มขืน. 1150. ๑๑๕๐. සුදං ඛො අස්සු යග්ඝෙ වෙ,හා’දයො පදපූරණෙ; අන්තරෙන’න්තරා අන්තො, වස්සං නූන ච නිච්ඡයෙ. (คำเสริมบท); ในระหว่าง, ภายใน; แน่นอน, แท้จริง. 1151. ๑๑๕๑. ආනන්දෙ සඤ්ච දිට්ඨා ථ, විරොධකථනෙ නනු; කාමප්පවෙදනෙ කච්චි, උසූයොපගමෙ’ත්ථු ච. ในความยินดี, ในความสุข; เห็นแล้ว; ในการกล่าวค้าน, ไม่ใช่หรือ; ในการแสดงความปรารถนา, หรือไม่; ในการเข้าถึงความริษยา, มีอยู่. 1152. ๑๑๕๒. එවා’වධාරණෙ ඤෙය්‍යං, යථාත්තං තු යථාතථං; නීචං අප්පෙ, මහත්‍යු’ච්චං, අථ පාතො පගෙ සමා. พึงรู้ว่าอย่างนี้ (คำยืนยัน); ตามความเป็นจริง; ต่ำ, น้อย; สูง, มาก; และในเวลาเช้าตรู่, เสมอ. 1153. ๑๑๕๓. නිච්චෙ සදා සනං පායො,බාහුල්‍යෙ බාහිරං බහි; බහිද්ධා බාහිරා බාහ්‍යෙ, සීඝෙතු සණිකං භවෙ. เสมอไป, ตลอดไป, โดยมาก; โดยมาก, ข้างนอก; ข้างนอก, ภายนอก; เร็ว, ช้า. 1154. ๑๑๕๔. අත්ථං අදස්සනෙ දුට්ඨු, නින්දායං, වන්දනෙ නමො; සම්මා සුට්ඨු පසංසායං, අථො සත්තාය මත්ථි ච. ในการไม่เห็น (การตกลับ); ในการติเตียน; ในการไหว้, นอบน้อม; โดยชอบ, ดีแล้ว ในการสรรเสริญ; และในความมีอยู่. 1155. ๑๑๕๕. සායං සායෙ’ජ්ජ අත්‍රා’හෙ,සුවෙ තු ස්වෙ අනාගතෙ; තතො පරෙ පරසුවෙ, හිය්‍යොතු දිවසෙ ගතෙ. ในเวลาเย็น, วันนี้, ที่นี่; พรุ่งนี้, ในอนาคต; หลังจากนั้น, วันมะรืน; เมื่อวานนี้, ในวันที่ล่วงไปแล้ว. 1156. ๑๑๕๖. යත්ථ යත්‍ර යහිංචාථ, තත්ථ තත්‍ර තහිංතහං; අථො උද්ධඤ්ච උපරි, හෙට්ඨා තු ච අධො සමා. ที่ใด, ณ ที่ใด; ที่นั่น, ณ ที่นั่น; และข้างบน, เบื้องบน; ข้างล่าง, เบื้องล่าง, เสมอ. 1157. ๑๑๕๗. චොදනෙ ඉඞ්ඝ හන්දා’ථ, ආරාදූරා ච ආරකා; පරම්මුඛා තු ච රහො, සම්මුඛා ත්වා’වි පාතු ච. ในการชักชวน, เชิญ, มาเถิด; ไกล, ห่างไกล; หันหลังให้, ลับหลัง, ในที่ลับ; ต่อหน้า, ปรากฏ. 1158. ๑๑๕๘. සංසයත්ථම්හි අප්පෙව, අප්පෙවනාම නූ’ති ච; නිදස්සනෙ ඉති’ත්ථඤ්ච, එවං, කිච්ඡෙ කථඤ්චි ච. ในความสงสัย, บางที, อาจจะ, ไม่ใช่หรือ; ในการแสดง, อย่างนี้, ดังนี้; ในความยากลำบาก, อย่างไรก็ตาม. 1159. ๑๑๕๙. හා ඛෙදෙ සච්ඡි පච්චක්ඛෙ,ධුවං ථිරෙ’වධාරණෙ; තිරො තු තිරියං චාථ, කුච්ඡායං දුට්ඨු කු’ච්චතෙ. โอ้ (คำแสดงความเศร้า); โดยประจักษ์, ด้วยตาตนเอง; มั่นคง, แน่นอน, ยืนยัน; ข้าม, ผ่าน, เฉียง; ในการตำหนิ, ชั่ว, เลว. 1160. ๑๑๖๐. සුවත්ථි ආසිට්ඨත්ථම්හි, නින්දායං තු ධී කථ්‍යතෙ; කුහිඤ්චනං කුහිං කුත්‍ර, කුත්ථ කත්ථ කහං ක්ව ථ. ความสวัสดี, ในความปรารถนาดี; ในการติเตียน, พึงกล่าวว่า "ธี่" (คำตำหนิ); ที่ไหน, ณ ที่ไหน. 1161. ๑๑๖๑. ඉහෙ’ධා’ත්‍ර [Pg.95] තු එත්ථා’ත්ථ,අථ සබ්බත්‍ර සබ්බධි; කදා කුදාචනං චාථ, තදානි ච තදා සමා. ที่นี่, ณ ที่นี้; และทุกหนทุกแห่ง, ทุกที่; เมื่อไร, บางครั้ง; ในเวลานั้น, เสมอ. 1162. ๑๑๖๒. ආදිකම්මෙ භුසත්ථෙ ච, සම්භවො’තිණ්ණ තිත්තිසු; නියොගි’ස්සරිය’ප්පීති, දාන පූජා’ග්ග, සන්තිසු. ในการเริ่มต้น, ในความหมายว่ามาก; ในการเกิด, ในความอิ่มเอม, ในความพอใจ; ในการมอบหมาย, ในความเป็นใหญ่, ในความยินดี; ในการให้, ในการบูชา, ในความเป็นเลิศ, ในความสงบ. 1163. ๑๑๖๓. දස්සනෙ තප්පරෙ සඞ්ගෙ, පසංසා, ගති, සුද්ධිසු; හිංසා, පකාරන්තො’භාව, වියොගා’වයවෙසු ච; පො’පසග්ගො දිසායොගෙ, පත්ථනා, ධිතිආදිසු. ในการเห็น, ในความขวนขวาย, ในการข้องแวะ; ในการสรรเสริญ, ในการไป, ในความบริสุทธิ์; ในการเบียดเบียน, ในประเภทและการรวมเข้าไว้ภายใน, ในการพลัดพราก, ในส่วนประกอบ; อุปสรรค "ป" ในการประกอบทิศ, ในความปรารถนา, ในความอดทนเป็นต้น. 1164. ๑๑๖๔. පරාසද්දො පරිහානි, පරාජය ගතීසු ච; භුසත්ථෙ පටිලොමත්ථෙ, වික්කමා’මසනාදිසු. อุปสรรค "ปราช" ในความเสื่อม, ในความพ่ายแพ้, ในการไป; ในความหมายว่ามาก, ในความหมายว่าตรงกันข้าม, ในความกล้าหาญ, ในการสัมผัสเป็นต้น. 1165. ๑๑๖๕. නිස්සෙසා’භාව සන්‍යාස, භුසත්ථ මොක්ඛ රාසිසු; ගෙහා’දෙසො’පමාහීන, පසාදනිග්ගතා’ච්චයෙ. ในความไม่มีเหลือ, ในความไม่มี, ในการสละ, ในความหมายว่ามาก, ในความหลุดพ้น, ในกอง; ในการออกจากเรือนเป็นต้น, ในการเปรียบเทียบ, ในความต่ำทราม, ในความเลื่อมใส, ในการออกไป, ในความล่วงเลย. 1166. ๑๑๖๖. දස්සනො’සානනික්ඛන්තා, ධොභාගෙස්ව’වධාරණෙ; සාමීප්‍යෙ බන්ධනෙ ඡෙක, න්තොභාගො’පරතීසු ච. การเห็น, การสิ้นสุด, การออกไป; ในส่วนที่ต่ำ, ในการกำหนด; ในความใกล้, ในการผูกพัน, ในความฉลาด; ในส่วนภายใน, ในความสงบ. 1167. ๑๑๖๗. පාතුභාවෙ වියොගෙ ච, නිසෙධාදො නි දිස්සති; අථො නීහරණෙ චෙවා, වරණාදො ච නී සියා. ในการปรากฏ, ในการพลัดพราก; อุปสรรค "นิ" ปรากฏในความห้ามเป็นต้น; และอุปสรรค "นี" พึงมีในการนำออก, ในการเลือกเป็นต้น. 1168. ๑๑๖๘. උද්ධකම්ම වියොග ත්ත, ලාභ තිත්ති සමිද්ධිසු; පාතුභාව’ච්චයාභාව, පබලත්තෙ පකාසනෙ; දක්ඛ’ග්ගතාසු කථනෙ, සත්තිමොක්ඛාදිකෙ උ ච. การกระทำที่สูงขึ้น, การพลัดพราก; ในลาภ, ในความอิ่มเอม, ในความสำเร็จ; ในการปรากฏ, ในความล่วงเลย, ในความไม่มี, ในความมีกำลัง, ในการประกาศ; ในความฉลาด, ในความเป็นเลิศ, ในการกล่าว, ในความสามารถ, ในความหลุดพ้นเป็นต้น, และอุปสรรค "อุ". 1169. ๑๑๖๙. දු කුච්ඡිතෙ’සදත්ථෙසු, විරූපත්තෙ ප්‍ය’සොභනෙ; සියා’භාවා’සමිද්ධීසු, කිච්ඡෙ චා’නන්දනාදිකෙ. อุปสรรค "ทุ" ในความน่ารังเกียจ, ในความหมายว่าไม่ดี; ในความผิดรูป, ในความไม่งดงาม; พึงมีในความไม่มี, ในความไม่สำเร็จ; ในความยากลำบาก, ในความไม่ยินดีเป็นต้น. 1170. ๑๑๗๐. සං සමොධාන සඞ්ඛෙප, සමන්තත්ත සමිද්ධිසු; සම්මා භුස සහ ප්පත්ථා, භිමුඛත්ථෙසු සඞ්ගතෙ; විධානෙ පභවෙ පූජා, පුනප්පුනක්‍රියාදිසු. อุปสรรค "สํ" ในการรวมกัน, ในการย่อ; ในความเป็นไปโดยรอบ, ในความสำเร็จ; โดยชอบ, มาก, พร้อมกับ, ในความปรารถนา; ในความหมายว่ามุ่งหน้าไป, ในการประกอบ; ในการจัดแจง, ในการเกิด, ในการบูชา, ในการกระทำซ้ำๆ เป็นต้น. 1171. ๑๑๗๑. විවිධා’තිසයා’භාව, භුසත්ති’ස්සරියා’ච්චයෙ; වියොගෙ කලහෙ පාතු, භාවෙ භාසෙ ච කුච්ඡනෙ. ในความหลากหลาย, ในความยิ่งใหญ่, ในความไม่มี; ในความมีกำลังมาก, ในความเป็นใหญ่, ในความล่วงเลย; ในการพลัดพราก, ในการทะเลาะวิวาท, ปรากฏ; ในความเป็น, ในการส่องแสง, ในการตำหนิ. 1172. ๑๑๗๒. දූරා’නභිමුඛත්තෙසු, මොහා’නවට්ඨිතීසු ච; පධාන දක්ඛතා ඛෙද, සහත්ථාදො වි දිස්සති. ในความไกล, ในความไม่มุ่งหน้าไป; ในความหลง, ในความไม่ตั้งมั่น; ความเป็นประธาน, ความฉลาด, ความเหน็ดเหนื่อย; อุปสรรค "วิ" ปรากฏในการช่วยเหลือเป็นต้น. 1173. ๑๑๗๓. වියොගෙ [Pg.96] ජානනෙ චා’ධො,භාග නිච්ඡය සුද්ධිසු; ඊසදත්ථෙ පරිභවෙ, දෙස බ්‍යාපන හානිසු; වචොක්‍රියාය ථෙය්‍යෙ ච, ඤාණප්පත්තාදිකෙ අව. ในการพลัดพราก, ในการรู้, ในส่วนที่ต่ำ; ในการกำหนดส่วน, ในความบริสุทธิ์; ในความหมายว่าเล็กน้อย, ในการดูหมิ่น; ในการแผ่ไปทั่วประเทศ, ในความเสื่อม; ในการกระทำด้วยวาจา, ในการลักขโมย, ในการบรรลุญาณเป็นต้น, และอุปสรรค "อว". 1174. ๑๑๗๔. පච්ඡා භුසත්ත සාදිස්‍යා, නුපච්ඡින්නා’නුවත්තිසු; හීනෙ ච තතියත්ථා’ධො, භාගෙස්ව’නුගතෙ හිතෙ; දෙසෙ ලක්ඛණ විච්ඡෙ’ත්ථ, ම්භූත භාගාදිකෙ අනු. ภายหลัง, ในความหมายว่ามาก, ในความคล้ายคลึง; ในความไม่ขาดสาย, ในการเป็นไปตาม; ในความต่ำทราม, ในความหมายว่าที่สาม, ในส่วนที่ต่ำ; ในส่วนที่ตามไป, ในประโยชน์; ในประเทศ, ในเครื่องหมาย, ในการแยก, ในความมีอยู่, ในส่วนเป็นต้น, และอุปสรรค "อนุ". 1175. ๑๑๗๕. සමන්තත්ථෙ පරිච්ඡෙදෙ, පූජා’ලිඞ්ගන වජ්ජනෙ; දොසක්ඛානෙ නිවාසනා, වඤ්ඤා’ධාරෙසු භොජනෙ; සොක බ්‍යාපන තත්වෙසු, ලක්ඛණාදො සියා පරි. ในความหมายว่าโดยรอบ, ในการกำหนดขอบเขต; ในการบูชา, ในการกอดรัด, ในการเว้น; ในการกล่าวโทษ, ในการนุ่งห่ม; ในการดูหมิ่น, ในที่รองรับ, ในการบริโภค; ในความเศร้าโศก, ในการแผ่ไป, ในความเป็นจริง, ในเครื่องหมายเป็นต้น, อุปสรรค "ปริ" พึงมี. 1176. ๑๑๗๖. ආභිමුඛ්‍ය විසිට්ඨු’ද්ධ, කම්මසාරුප්පවුද්ධිසු; පූජා’ධික කුලා’සච්ච, ලක්ඛණාදිම්හි චාප්‍ය’භි. ในความมุ่งหน้าไป, ในความพิเศษ, ในการกระทำที่สูงขึ้น; ในความเหมาะสมแก่กรรม, ในความเจริญ; ในการบูชา, ในความยิ่งใหญ่, ในตระกูล, ในความไม่จริง; ในเครื่องหมายเป็นต้น, และอุปสรรค "อภิ" พึงมี. 1177. ๑๑๗๗. අධිකි’ස්සර, පාඨා’ධි, ට්ඨාන, පාපුණනෙස්ව’ධි; නිච්ඡයෙ චොපරිත්තා’ධි, භවනෙ ච විසෙසනෙ. อุปสรรค "อธิ" ในความยิ่งใหญ่, ในความเป็นใหญ่, ในการอ่าน; ในที่ตั้ง, ในการบรรลุ; ในการกำหนดแน่นอน, ในความเป็นเบื้องบน; ในการมีอยู่, ในความพิเศษ. 1178. ๑๑๗๘. පටිදානනිසෙධෙසු, වාමා’දානනිවත්තිසු; සාදිසෙ පටිනිධිම්හි, ආභිමුඛ්‍යගතීසු ච. ในการให้คืนและการห้าม, ในการถือเอาที่ผิดและการงดเว้น; ในตัวแทนที่เหมือนกัน, และในความเป็นของเฉพาะหน้าและการไป. 1179. ๑๑๗๙. පතිබොධෙ පතිගතෙ, තථා පුනක්‍රියාය ච; සම්භාවනෙ පටිච්චත්ථෙ, පතීති ලක්ඛණාදිකෙ; සු සොභනෙ සුඛෙ සම්මා, භුස සුට්ඨු සමිද්ධිසු. ในการรู้แจ้ง ในการไปถึง และในการทำซ้ำ; ในการคาดคะเน ในความหมายว่าอาศัย และในเครื่องหมายเป็นต้น (คือความหมายของ ปติ); ในความงาม ความสุข ความถูกต้อง ความมาก ความดี และความสำเร็จ (คือความหมายของ สุ). 1180. ๑๑๘๐. ආභිමුඛ්‍ය, සමීපා’දි, කම්මා’ලිඞ්ගන පත්තිසු; මරියාදු’ද්ධකම්මි’ච්ඡා, බන්ධනා’භිවිධීසු ආ. ในความเป็นของเฉพาะหน้า ในความใกล้เป็นต้น ในการกอดรัดกรรม และในการถึง; ในขอบเขต ความปรารถนาในกรรมเบื้องบน การผูกมัด และการกำหนด (คือความหมายของ อา). 1181. ๑๑๘๑. නිවාසා’ව්හාන ගහණ, කිච්ඡෙ’සත්ථ නිවත්තිසු; අප්පසාදා’සි සරණ, පතිට්ඨා’විම්හයාදිසු. ในการอยู่ การเรียก การรับ ในความยากลำบาก และในการงดเว้นจากสิ่งไม่ดี; ในความไม่เลื่อมใส ในการอวยพร ในที่พึ่ง ในที่ตั้ง และในความประหลาดใจเป็นต้น. 1182. ๑๑๘๒. අන්තොභාව භුසත්තා’ති, සය පූජාස්ව’තික්කමෙ; භූතභාවෙ පසංසායං, දළ්හත්ථාදො සියා අති. ในความเป็นภายใน และในความมาก (คือความหมายของ อติ); ในการบูชาตนเอง ในการก้าวล่วง ในความเป็นจริง ในการสรรเสริญ และในความหมายว่ามั่นคงเป็นต้น พึงมี อติ. 1183. ๑๑๘๓. සම්භාවනෙ ච ගරහා, පෙක්ඛාසු ච සමුච්චයෙ; පඤ්හෙ සංවරණෙ චෙව, ආසීසත්ථෙ අපී’රිතං. ในการคาดคะเน ในการตำหนิ ในการเพ่งดู และในการรวบรวม; ในการถาม ในการปิดบัง และในความหมายว่าอวยพร ท่านกล่าว อปิ ไว้. 1184. ๑๑๘๔. නිද්දෙසෙ වජ්ජනෙ පූජා, පගතෙ වාරණෙපි ච; පදුස්සනෙ ච ගරහා, චොරිකා’දො සියා අප. ในการชี้แจง ในการเว้น ในการบูชา ในการไปปราศ และในการห้าม; ในการประทุษร้าย ในการตำหนิ และในการขโมยเป็นต้น พึงมี อป. 1185. ๑๑๘๕. සමීපපූජා [Pg.97] සාදිස්ස, දොසක්ඛානො’පපත්තිසු; භුසත්තො’පගමා’ධික්‍ය, පුබ්බකම්මනිවත්තිසු; ගය්හාකාරො’පරිත්තෙසු, උපෙ’ත්‍ය ’නසනා’දිකෙ. ในการบูชาในที่ใกล้ ในความเหมือน ในการกล่าวโทษ และในการเกิดขึ้น; ในความมาก ในการเข้าถึง ในความยิ่งใหญ่ และในการงดเว้นกรรมก่อน; ในอาการที่พึงถือเอา และในความน้อย (คือความหมายของ อุปะ) ในการอดอาหารเป็นต้น. 1186. ๑๑๘๖. එවං නිදස්සනා’කාරො, පමාසු සම්පහංසනෙ; උපදෙසෙ ච වචන, පටිග්ගාහෙ’වධාරණෙ; ගරහායෙ’දමත්ථෙ ච, පරිමානෙ ච පුච්ඡනෙ. เอวํ (ใช้) ในอาการที่เป็นตัวอย่าง ในการเปรียบเทียบ ในการทำให้ร่าเริง; ในการสั่งสอน ในคำพูด ในการรับ และในการกำหนด; ในการตำหนิ ในความหมายว่า 'นี้' ในการกำหนดปริมาณ และในการถาม. 1187. ๑๑๘๗. සමුච්චයෙ සමාහාරෙ, න්වාචයෙ චෙ’තරීතරෙ; පදපූරණමත්තෙ ච, චසද්දො අවධාරණෙ. ในการรวบรวม ในการประมวล ในการตามลำดับ และในความต่างกัน; ในเพียงการเติมบท และในการกำหนด (เหล่านี้คือความหมายของ) จ ศัพท์. 1188. ๑๑๘๘. ඉති හෙතුපකාරෙසු, ආදිම්හි චා’වධාරණෙ; නිදස්සනෙ පදත්ථස්ස, විපල්ලාසෙ සමාපනෙ. อิติ (ใช้) ในเหตุและประการ ในการเริ่มต้น และในการกำหนด; ในการแสดงความหมายของบท ในความกลับกัน และในการจบลง. 1189. ๑๑๘๙. සමුච්චයෙ චො’පමායං, සංසයෙ පදපූරණෙ; වවත්ථිතවිභාසායං, වා’වස්සග්ගෙ විකප්පනෙ. ในการรวบรวม ในการเปรียบเทียบ ในความสงสัย และในการเติมบท; ในการเลือกที่กำหนดไว้ ในการปล่อยวาง และในการเลือก (คือความหมายของ) วา. 1190. ๑๑๙๐. භූසනෙ වාරණෙ චා’ලං, වුච්චතෙ පරියත්තියං; අථො’ථා’නන්තරා’රම්භ, පඤ්හෙසු පදපූරණෙ. อลํ กล่าวไว้ในการประดับ ในการห้าม และในความพอเพียง; อโถ และ อถ (ใช้) ในลำดับ ในการเริ่มต้น ในคำถาม และในการเติมบท. 1191. ๑๑๙๑. පසංසාගරහාසඤ්ඤා, සීකාරාදො පි නාම ථ; නිච්ඡයෙ චා’නුමානස්මිං, සියා නූන විතක්කනෙ. ในการสรรเสริญ การตำหนิ ชื่อ และการยอมรับเป็นต้น (ใช้) นามะ; และในความตกลงใจ ในการอนุมาน และในการคาดคะเน พึงมี นูน. 1192. ๑๑๙๒. පුච්ඡා’වධාරණා’නුඤ්ඤා, සාන්ත්වනා’ලපනෙ නනු; වතෙ’කංස, දයා, හාස, ඛෙදා’ලපන, විම්හයෙ. นนุ (ใช้) ในการถาม การกำหนด การอนุญาต การปลอบโยน และการร้องเรียก; วต (ใช้) ในความแน่นอน ความเอ็นดู ความร่าเริง ความเหนื่อยหน่าย การร้องเรียก และความประหลาดใจ. 1193. ๑๑๙๓. වාක්‍යාරම්භ, විසාදෙසු, හන්ද හාසෙ’නුකම්පනෙ; යාව තු තාව සාකල්‍ය, මානා’වධ්‍ය’වධාරණෙ. หนฺท (ใช้) ในการเริ่มประโยค ในความท้อแท้ ในความร่าเริง และในความสงสาร; ส่วน ยาว และ ตาว (ใช้) ในความสิ้นเชิง ในการประมาณ ในการกำหนดขอบเขต และในการกำหนด. 1194. ๑๑๙๔. පාචී, පුර, ඞ්ගතොත්ථෙසු, පුරත්ථා පඨමෙ ප්‍යථ; පබන්ධෙ ච චිරාතීතෙ, නිකටාගාමිකෙ පුරා. ปุรตฺถา (ใช้) ในความหมายว่าทิศตะวันออก ข้างหน้า และไปแล้ว และในความหมายว่าแรก; ส่วน ปุรา (ใช้) ในความต่อเนื่อง ในอดีตกาลนาน และในอนาคตกาลอันใกล้. 1195. ๑๑๙๕. නිසෙධවාක්‍යාලඞ්කාරා, වධාරණපසිද්ධිසු; ඛල්වා’සන්නෙ තු අභිතො-භිමුඛො’භයතොදිකෙ. ขลุ (ใช้) ในการห้าม ในการประดับประโยค ในการกำหนด และในความปรากฏชัด; ส่วน อภิโต (ใช้) ในความใกล้ ในความมุ่งหน้า และในข้างทั้งสองเป็นต้น. 1196. ๑๑๙๖. කාමං යද්‍යපිසද්දත්ථෙ, එකංසත්ථෙ ච දිස්සති; අථො පන විසෙසස්මිං, තථෙව පදපූරණෙ. กามํ ปรากฏในความหมายของศัพท์ว่า ยทฺยปิ และในความหมายว่าแน่นอน; อโถ และ ปน (ใช้) ในความพิเศษ และในการเติมบทเช่นเดียวกัน. 1197. ๑๑๙๗. හි [Pg.98] කාරණෙ විසෙසා’ව, ධාරණෙ පදපූරණෙ; තු හෙතුවජ්ජෙ තත්ථා’ථ, කු පාපෙ’සත්ථ’කුච්ඡනෙ. หิ (ใช้) ในเหตุ ในความพิเศษ ในการกำหนด และในการเติมบท; ตุ (ใช้) ในความหมายของ หิ นั้นที่เว้นเหตุ; ส่วน กุ (ใช้) ในบาป ในความหมายว่าไม่ดี และในการตำหนิ. 1198. ๑๑๙๘. නු සංසයෙ ච පඤ්හෙ ථ, නානා’ නෙකත්ථ වජ්ජනෙ; කිං තු පුච්ඡාජිගුච්ඡාසු, කං තු වාරිම්හි මුද්ධනි. นุ (ใช้) ในความสงสัยและในปัญหา; นานา (ใช้) ในความหมายหลายอย่างและในการเว้น; กึ (ใช้) ในการถามและในการรังเกียจ; กํ (ใช้) ในน้ำและในศีรษะ. 1199. ๑๑๙๙. අමා සහසමීපෙ ථ, භෙදෙ අප්පඨමෙ පුන; කිරා’නුස්සවා’රුචිසු, උදා’ප්‍යත්ථෙ විකප්පනෙ. อมา (ใช้) ในความพร้อมกันและในความใกล้; ปุน (ใช้) ในความต่างและในความไม่เป็นครั้งแรก; กิรา (ใช้) ในการได้ยินตามกันมาและในความไม่พอใจ; อุทา (ใช้) ในความหมายของ อปิ และในการเลือก. 1200. ๑๒๐๐. පතීචී චරිමෙ පච්ඡා, සාමි ත්වද්ධෙ ජිගුච්ඡනෙ; පකාසෙ සම්භවෙ පාතු,අඤ්ඤොඤ්ඤෙ තු රහො මිථො. ปฏิจี (ใช้) ในที่สุดและในภายหลัง; สามิ (ใช้) ในกึ่งหนึ่งและในการรังเกียจ; ปาตุ (ใช้) ในความปรากฏและในความเกิดขึ้น; ส่วน รโห และ มิโถ (ใช้) ในความหมายว่ากันและกัน และในที่ลับ. 1201. ๑๒๐๑. හා ඛෙදසොකදුක්ඛෙසු, ඛෙදෙ ත්ව’හහ විම්හයෙ; භිංසාපනෙ ධී නින්දායං, පිධානෙ තිරියං තිරො. หา (ใช้) ในความเหนื่อยหน่าย ความโศก และความทุกข์; อหห (ใช้) ในความเหนื่อยหน่าย และในความประหลาดใจ; ธี (ใช้) ในการทำให้กลัว และในการตำหนิ; ติริยํ และ ติโร (ใช้) ในการปิดบัง. 1202. ๑๒๐๒. තුන ත්වාන තවෙ ත්වා තුං, ධා සො ථා ක්ඛත්තු, මෙව ච; තො ථ ත්‍ර හිඤ්චනං හිංහං, ධි හ හි ධ ධුනා රහි. ตุนา, ตฺวาน, ตเว, ตฺวา, ตุํ, ธา, โส, ถา, ขตฺตุํ และ เอว; โต, ถ, ตฺร, หิญฺจนํ, หิํหํ, ธิ, ห, หิ, ธ, อธุนา, ตรหิ. 1203. ๑๒๐๓. දානි වොදාචනං දාජ්ජ, ථං තත්තං ජ්ඣ ජ්ජු ආදයො; සමාසො චා’බ්‍යයීභාවො,යාදෙසො චා’බ්‍යයං භවෙති. ทานิ, ว, อิทานิ, จ, นํ, ทา, อชฺช, ถํ, ตตฺตํ, ชฺฌ, ชฺชุ เป็นต้น; และอัพยยีภาวสมาส และการอาเทศเป็น ย ย่อมเป็นอัพยยะ. ඉති අබ්‍යයවග්ගො. จบหมวดอัพยยะ. සාමඤ්ඤකණ්ඩො තතියො. สามาญญกัณฑ์ที่ ๓. අභිධානප්පදීපිකා සමත්තා. อภิธานัปปทีปิกาจบแล้ว. නිගමන บทสรุป. 1. ๑. සග්ගකණ්ඩො [Pg.99] ච භූකණ්ඩො, තථා සාමඤ්ඤකණ්ඩිති; කණ්ඩත්තයාන්විතා එසා, අභිධානප්පදීපිකා. อภิธานัปปทีปิกานี้ ประกอบด้วยกัณฑ์ ๓ คือ สัคคกัณฑ์ ภูมิกัณฑ์ และสามัญญกัณฑ์. 2. ๒. තිදිවෙ මහියං භුජගාවසථෙ,සකලත්ථසමව්හයදීපනි’යං; ඉහ යො කුසලො මතිමා ස නරො,පටු හොති මහාමුනිනො වචනෙ. อภิธานนี้ส่องสว่างชื่อและเนื้อความทั้งปวงในสวรรค์ ในแผ่นดิน และในที่อยู่ของนาค นรชนใดในโลกนี้เป็นผู้ฉลาด มีปัญญา นรชนนั้นย่อมเป็นผู้เชี่ยวชาญในพระพุทธพจน์ของพระมหามุนี. 3. ๓. පරක්කමභුජො නාම, භූපාලො ගුණභූසනො; ලඞ්කාය මාසි තෙජස්සී, ජයී කෙසරිවික්කමො. พระราชาพระนามว่า ปรักกมพาหุ ผู้ทรงประดับด้วยพระคุณ ทรงมีเดช ทรงมีชัย ทรงมีพระกำลังดุจความบากบั่นของราชสีห์ ได้มีแล้วในลังกาทวีป. 4. ๔. විභින්නං චිරං භික්ඛුසඞ්ඝං නිකාය-ත්තයස්මිඤ්ච කාරෙසි සම්මා සමග්ගෙ; සදෙහං’ව නිච්චාදරො දීඝකාලං,මහග්ඝෙහි රක්ඛෙසි යො පච්චයෙහි. พระองค์ทรงกระทำให้ภิกษุสงฆ์ในนิกายทั้ง ๓ ที่แตกแยกกันมานาน ให้กลับสามัคคีกันโดยชอบ และทรงบำรุงรักษาด้วยปัจจัยอันมีค่ามากตลอดกาลนาน ด้วยความเอาพระทัยใส่เป็นนิตย์ ดุจทรงบำรุงรักษาพระวรกายของพระองค์เอง. 5. ๕. යෙන ලඞ්කා විහාරෙහි, ගාමා’රාමපුරීහි ච; කිත්තියා විය සම්බාධී, කතා ඛෙත්තෙහි වාපිහි. พระองค์ทรงกระทำให้ลังกาทวีปคับคั่งไปด้วยวิหาร หมู่บ้าน อาราม และเมืองทั้งหลาย และด้วยนาและอ่างเก็บน้ำทั้งหลาย ประดุจคับคั่งไปด้วยพระเกียรติยศ. 6. ๖. යස්සා’සාධාරණං පත්වා, නුග්ගහං සබ්බකාමදං; අහම්පි ගන්ථකාරත්තං, පත්තො විබුධගොචරං. แม้ข้าพเจ้า เมื่อได้รับความอนุเคราะห์อันพิเศษของพระองค์ผู้ประทานสิ่งที่ปรารถนาทั้งปวง จึงได้ถึงความเป็นผู้แต่งคัมภีร์อันเป็นวิสัยของเหล่านักปราชญ์. 7. ๗. කාරිතෙ තෙන පාසාද, ගොපුරාදිවිභූසිතෙ; සග්ගඛණ්ඩෙ’ව තත්තොයා, සයස්මිං පතිබිම්බිතෙ. ในปราสาทที่พระองค์ทรงสร้าง ประดับด้วยซุ้มประตูเป็นต้น ซึ่งสะท้อนเงาของตนเองในน้ำของปราสาทนั้น ประดุจดังส่วนหนึ่งของสวรรค์. 8. ๘. මහාජෙතවනා’ඛ්‍යම්හි, විහාරෙ සාධුසම්මතෙ; සරොගාමසමූහම්හි, වසතා සන්තවුත්තිනා. โดยพระเถระผู้มีปกติสงบ ผู้พำนักอยู่ในคณะสโรคามะ ในวิหารชื่อว่ามหาเชตวัน อันเป็นที่ยกย่องของสัตบุรุษ. 9. ๙. සද්ධම්මට්ඨිතිකාමෙන, මොග්ගල්ලානෙන ධීමතා; ථෙරෙන රචිතා එසා, අභිධානප්පදීපිකාති. อภิธานัปปทีปิกานี้ อันพระเถระนามว่าโมคคัลลานะผู้มีปัญญา ผู้ปรารถนาความดำรงมั่นแห่งพระสัทธรรม ได้รจนาไว้แล้ว.
བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi