နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာ

อภิธานัปปทีปิกา

ဗုဒ္ဓပ္ပဏာမော

บทนอบน้อมพระพุทธเจ้า

၁.

๑.

တထာဂတော [Pg.1] ယော ကရုဏာကရော ကရော,ပယာတ’မောသဇ္ဇ သုခပ္ပဒံ ပဒံ;

အကာ ပရတ္ထံ ကလိသမ္ဘဝေ ဘဝေ,နမာမိ တံ ကေဝလဒုက္ကရံ ကရံ.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระตถาคตนั้น ผู้ทรงเป็นบ่อเกิดแห่งพระกรุณา ผู้เสด็จถึงบทอันให้สุข ผู้ทรงกระทำประโยชน์แก่ผู้อื่นในภพที่เกิดจากกิเลส ผู้ทรงกระทำสิ่งที่ทำได้ยากอย่างยิ่ง

ဓမ္မပ္ပဏာမော

บทนอบน้อมพระธรรม

၂.

๒.

အပူဇယုံ ယံ မုနိကုဉ္ဇရာ ဇရာ,ရုဇာဒိမုတ္တာ ယဟိမုတ္တရေ တရေ;

ဌိတာ တိဝဋ္ဋမ္ဗုနိဓိံ နရာနရာ,တရိံသု တံ ဓမ္မမဃပ္ပဟံ ပဟံ.

พระมุนีผู้ประเสริฐทั้งหลายผู้พ้นจากความแก่และความเจ็บไข้เป็นต้น ได้บูชาซึ่งธรรมใด ซึ่งเป็นที่พึ่งอันสูงสุด ที่มนุษย์และอมนุษย์ทั้งหลายผู้ตั้งอยู่ในวัฏฏะ ๓ ได้ข้ามโอฆะไปได้ ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระธรรมนั้นอันเป็นเครื่องกำจัดบาป

သံဃပ္ပဏာမော

บทนอบน้อมพระสงฆ์

၃.

๓.

ဂတံ မုနိန္ဒော’ရသသူနုတံ နုတံ,သုပုညခေတ္တံ ဘုဝနေ သုတံ သုတံ;

ဂဏမ္ပိ ပါဏီကတသံဝရံ ဝရံ,သဒါ ဂုဏောဃေန နိရန္တရ’န္တရံ.

ข้าพเจ้าขอนอบน้อมหมู่แห่งพระสงฆ์ผู้เป็นโอรสของพระมุนีผู้เป็นจอม ผู้เป็นที่สรรเสริญ ผู้เป็นเนื้อนาบุญอันดีงาม เป็นที่เลื่องลือในโลก ผู้มีอินทรีย์อันสำรวมแล้ว ผู้ประเสริฐ ผู้มีคุณธรรมอันไม่ขาดสายอยู่เสมอ

ပဋိညာ

คำปฏิญาณ

၄.

๔.

နာမလိင်္ဂေသု ကောသလ္လ, မတ္ထနိစ္ဆယကာရဏံ;

ယတော မဟဗ္ဗလံ ဗုဒ္ဓ, ဝစနေ ပါဋဝတ္ထိနံ.

ความฉลาดในนามและลิงค์ เป็นเหตุแห่งการกำหนดความหมาย เพราะเหตุนั้นจึงเป็นกำลังอันยิ่งใหญ่แก่ผู้เชี่ยวชาญในพระพุทธพจน์

၅.

๕.

နာမလိင်္ဂါနျ’တော [Pg.2] ဗုဒ္ဓ, ဘာသိတဿာ’ရဟာနျ’ဟံ;

ဒဿယန္တော ပကာသေဿ, မဘိဓာနပ္ပဒီပိကံ.

เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าผู้ควรแก่พระพุทธพจน์ จักแสดงและประกาศคัมภีร์อภิธานัปปทีปิกาอันว่าด้วยนามและลิงค์

ပရိဘာသာ

คำอธิบายศัพท์เฉพาะ

၆.

๖.

ဘိယျော ရူပန္တရာ သာဟ, စရိယေန စ ကတ္ထစိ;

ကွစာ’ ဟစ္စဝိဓာနေန ဉေယျံ ထီပုန္နပုံသကံ.

บางครั้งพึงทราบลิงค์หญิง ชาย และนปุงสกลิงค์ ด้วยการใช้รูปอื่น ๆ และด้วยการกำหนดโดยไม่ผิดพลาด

၇.

๗.

အဘိန္နလိင်္ဂါနံယေဝ, ဒွန္ဒော စ, လိင်္ဂဝါစကာ;

ဂါထာပါဒန္တမဇ္ဈဋ္ဌာ, ပုဗ္ဗံ ယန္တျပရေ ပရံ.

บททวันทวที่มีลิงค์ต่างกัน และบทที่แสดงลิงค์ซึ่งตั้งอยู่ ณ ส่วนท้ายและส่วนกลางของบาทคาถา บทแรกพึงทราบว่าเป็นของบทก่อน บทหลังพึงทราบว่าเป็นของบทหลัง

၈.

๘.

ပုမိတ္ထိယံ ပဒံ ဒွီသု, သဗ္ဗလိင်္ဂေ စ တီသွိတိ;

အဘိဓာနန္တရာရမ္ဘေ, ဉေယျံ တွ’န္တ မထာဒိ စ.

บทที่มีคำว่า 'ปุมิตถิย' พึงทราบว่าใช้ใน ๒ ลิงค์, บทที่มีคำว่า 'สัพพะลิงค์' พึงทราบว่าใช้ใน ๓ ลิงค์, และพึงทราบคำว่า 'อนฺต' และ 'อาทิ' เป็นต้น ในระหว่างชื่อเหล่านั้น

၉.

๙.

ဘိယျော ပယောဂ မာဂမ္မ, သောဂတေ အာဂမေ ကွစိ;

နိဃဏ္ဍု ယုတ္တိ ဉ္စာနီယ, နာမလိင်္ဂံ ကထီယတီတိ.

บางครั้งอาศัยการใช้ในพระคัมภีร์ของพระพุทธเจ้า และรู้เหตุผลของนิฆัณฑุ จึงกล่าวถึงนามและลิงค์

၁. သဂ္ဂကဏ္ဍ

๑. สัคคกัณฑ์ (หมวดสวรรค์)

၁.

๑.

ဗုဒ္ဓေါ ဒသဗလော သတ္ထာ, သဗ္ဗညူ ဒွိပဒုတ္တမော;

မုနိန္ဒော ဘဂဝါ နာထော, စက္ခုမ’င်္ဂီရသော မုနိ.

พระพุทธเจ้า, ผู้มีทศพล, พระศาสดา, ผู้รู้ทุกสิ่ง, ผู้ประเสริฐกว่าสัตว์สองเท้า, จอมมุนี, พระผู้มีพระภาค, ที่พึ่ง, ผู้มีจักษุ, อังคีรส, พระมุนี

၂.

๒.

လောကနာထော’ နဓိဝရော, မဟေသိ စ ဝိနာယကော;

သမန္တစက္ခု သုဂတော, ဘူရိပညော စ မာရဇိ.

พระโลกนาถ, ผู้ไม่มีใครยิ่งกว่า, พระมเหสี, พระวินายก, ผู้มีจักษุรอบ, พระสุคต, ผู้มีปัญญามาก, ผู้ชนะมาร

၃.

๓.

နရသီဟော နရဝရော, ဓမ္မရာဇာ မဟာမုနိ;

ဒေဝဒေဝေါ လောကဂရု, ဓမ္မဿာမီ တထာဂတော.

พญาสีห์ในหมู่มนุษย์, ผู้ประเสริฐกว่ามนุษย์, พระธรรมราชา, พระมหามุนี, เทพเจ้าของเหล่าเทพ, ครูของโลก, พระธรรมสามี, พระตถาคต

၄.

๔.

သယမ္ဘူ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဝရပညော စ နာယကော;

ဇိနော, သက္ကော တု သိဒ္ဓတ္ထော, သုဒ္ဓေါဒနိ စ ဂေါတမော.

พระสยัมภู, พระสัมมาสัมพุทธเจ้า, ผู้มีปัญญาประเสริฐ, พระนายก, พระชินะ, ศากยะ, สิทธัตถะ, สุทโธทนิ, โคตมะ

၅.

๕.

သကျသီဟော တထာ သကျ, မုနိ စာဒိစ္စဗန္ဓု စ;

ศากยสีห์, ศากยะ, พระมุนี, อาทิจจพันธุ

၆.

๖.

မောက္ခော နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ, ဒီပေါ တဏှက္ခယော ပရံ;

တာဏံ လေဏ မရူပဉ္စ, သန္တံ သစ္စ မနာလယံ.

โมกขะ, นิโรธ, นิพพาน, ที่พึ่ง, ความสิ้นตัณหา, ที่สูงสุด, ที่ต้านทาน, ที่หลบภัย, สภาวะที่ไม่มีรูป, ความสงบ, สัจจะ, ที่ไม่มีอาลัย

၇.

๗.

အသင်္ခတံ သိဝ မမတံ သုဒုဒ္ဒသံ,ပရာယဏံ သရဏ မနီတိကံ တထာ;

အနာသဝံ ဓုဝ မနိဒဿနာ’ ကတာ,ပလောကိတံ နိပုဏ မနန္တ မက္ခရံ.

อสังขตะ, ความเกษม, อมตะ, ที่เห็นได้ยากยิ่ง, ที่ไปอันสูงสุด, ที่พึ่ง, ที่ไม่มีภัย, ที่ไม่มีอาสวะ, ที่มั่นคง, ที่ไม่ปรากฏ, ที่ไม่ถูกปรุงแต่ง, ที่ไม่เสื่อมสลาย, ที่ละเอียดอ่อน, ที่ไม่มีที่สุด, ที่ไม่ตาย

၈.

๘.

ဒုက္ခက္ခယော [Pg.3] ဗျာဗဇ္ဈဉ္စ, ဝိဝဋ္ဋံ ခေမ ကေဝလံ;

အပဝဂ္ဂေါ ဝိရာဂေါ စ, ပဏီတ မစ္စုတံ ပဒံ.

ความสิ้นทุกข์, ความไม่เบียดเบียน, วิวัฏฏะ, ความเกษม, ความบริสุทธิ์, อปวรรค, วิราคะ, บทอันประณีต, บทอันไม่ตาย

၉.

๙.

ယောဂက္ခေမော ပါရ မပိ, မုတ္တိ သန္တိ ဝိသုဒ္ဓိယော;

ဝိမုတျ’ သင်္ခတဓာတု, သုဒ္ဓိ နိဗ္ဗုတိယော သိယုံ.

โยคักเขม, ฝั่งโน้น, ความหลุดพ้น, ความสงบ, ความบริสุทธิ์, วิมุตติ, อสังขตธาตุ, ความบริสุทธิ์, นิพพุติ

၁၀.

๑๐.

ခီဏာသဝေါ တွ’သေက္ခော စ, ဝီတရာဂေါ တထာ’ ရဟာ;

ဒေဝလောကော ဒိဝေါ သဂ္ဂေါ,တိဒိဝေါ တိဒသာလယော.

ผู้สิ้นอาสวะ, อเสกขะ, ผู้ปราศจากราคะ, พระอรหันต์, เทวโลก, ทิพย์, สวรรค์, ติเทวะ, ที่อยู่ของเทพ ๓๓ องค์

၁၁.

๑๑.

တိဒသာ တွ’မရာ ဒေဝါ, ဝိဗုဓာ စ သုဓာသိနော;

သုရာ မရူ ဒိဝေါကာ စာ, မတပါ သဂ္ဂဝါသိနော.

เทพ ๓๓ องค์, อมร, เทพ, ผู้มีปัญญา, ผู้ดื่มน้ำอมฤต, สุระ, มรุ, เทวดา, ผู้ดื่มน้ำอมฤต, ผู้อยู่ในสวรรค์

၁၂.

๑๒.

နိဇ္ဇရာ’ နိမိသာ ဒိဗ္ဗာ, အပုမေ ဒေဝတာနိ စ ;

ผู้ไม่แก่, ผู้ไม่กะพริบตา, ทิพย์, เทวดา (ไม่เป็นปุงลิงค์)

၁၃.

๑๓.

သိဒ္ဓေါ ဘူတော စ ဂန္ဓဗ္ဗော, ဂုယှကော ယက္ခ ရက္ခသာ;

ကုမ္ဘဏ္ဍော စ ပိသာစာ’ဒီ, နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဒေဝယောနိယော.

สิทธะ, ภูตะ, คนธรรพ์, คุหยก, ยักษ์, รากษส, กุมภัณฑ์, ปีศาจเป็นต้น, จัดเป็นเทวโยนิ

၁၄.

๑๔.

ပုဗ္ဗဒေဝါ သုရရိပူ, အသုရာ ဒါနဝါ ပုမေ;

တဗ္ဗိသေသာ ပဟာရာဒေါ, သမ္ဗရော ဗလိအာဒယော.

เทพแต่ก่อน, ศัตรูของเทพ, อสูร, ดานพ (เป็นปุงลิงค์) โดยเฉพาะอย่างยิ่งในพวกนั้นคือ ปหาราทะ, สัมพร, พลี เป็นต้น.

၁၅.

๑๕.

ပိတာမဟော ပိတာ ဗြဟ္မာ, လောကေသော ကမလာသနော;

တထာ ဟိရညဂဗ္ဘော စ, သုရဇေဋ္ဌော ပဇာပတိ.

ปิตามหะ, พรหมผู้เป็นบิดา, โลเกศ, กมลาสน์, อีกทั้งหิรัณยครรภ์, สุรเชษฐ์, ปชาบดี.

၁၆.

๑๖.

ဝါသုဒေဝေါ ဟရိ ကဏှော, ကေသဝေါ စက္ကပါဏျ’ထ;

မဟိဿရော သိဝေါ သူလီ, ဣဿရော ပသုပတျ’ပိ.

วาสุเทพ, หริ, กัณหะ, เกศวะ, จักรปาณี (เป็นชื่อพระวิษณุ) มเหศวร, ศิวะ, สูลี, อิสระ, ปศุปติ (เป็นชื่อพระศิวะ).

၁၇.

๑๗.

ဟရော ဝုတ္တော ကုမာရော တု, ခန္ဓော သတ္တိဓရော ဘဝေ;

หระ กล่าวแล้ว (เป็นชื่อพระศิวะ) ส่วนกุมาร, ขันธะ, สัตติธร พึงมี (เป็นชื่อพระกุมาร).

၁၈.

๑๘.

သက္ကော ပုရိန္ဒဒေါ ဒေဝ, ရာဇာ ဝဇိရပါဏိ စ;

သုဇမ္ပတိ သဟဿက္ခော, မဟိန္ဒော ဝဇိရာဝုဓော.

สักกะ, ปุรินททะ, เทพราชา, วชิรปาณี, สุชัมปติ, สหัสสักขะ, มหินทะ, วชิราวุธ.

၁၉.

๑๙.

ဝါသဝေါ စ ဒသသတ, နယနော တိဒိဝါဓိဘူ;

သုရနာထော စ ဝဇိရ, ဟတ္ထော စ ဘူတပတျ’ပိ.

วาสวะ, ทศสตานัยน์, ติทิวาธิภู, สุรนาถ, วชิรหัตถ์, ภูตปติ.

၂၀.

๒๐.

မဃဝါ ကောသိယော ဣန္ဒော, ဝတြဘူ ပါကသာသနော;

ဝိဍောဇော ထ သုဇာ တဿ, ဘရိယာ ထ ပုရံ ဘဝေ.

มฆวา, โกสิยะ, อินทร์, วตรภู, ปากสาสนะ, วิโฑชะ (เป็นชื่อพระอินทร์) ส่วนสุชา เป็นภรรยาของพระองค์ และเมืองพึงมี.

၂၁.

๒๑.

မသက္ကသာရာ [Pg.4] ဝဿောက, သာရာ စေဝါ’ မရာဝတီ;

ဝေဇယန္တော တု ပါသာဒေါ,သုဓမ္မာ တု သဘာ မတာ.

มสกกสารา, วัสโสกสารา, อมราวดี (เป็นชื่อเมืองของพระอินทร์) ส่วนปราสาทชื่อเวชยันต์ และสภาชื่อสุธรรมา ถือว่า (เป็นที่รู้จัก).

၂၂.

๒๒.

ဝေဇယန္တော ရထော တဿ,ဝုတ္တော မာတလိ သာရထိ;

ဧရာဝဏော ဂဇော ပဏ္ဍု, ကမ္ဗလော တု သိလာသနံ.

รถของพระองค์ชื่อเวชยันต์ มาตลี กล่าวว่าเป็นสารถี ช้างชื่อเอราวัณ ส่วนบัลลังก์หินชื่อปัณฑุกัมพล.

၂၃.

๒๓.

သုဝီရောစ္စာဒယော ပုတ္တာ, နန္ဒာ ပေါက္ခရဏီ ဘဝေ;

နန္ဒနံ မိဿကံ စိတ္တ, လတာ ဖာရုသကံ ဝနာ.

บุตรทั้งหลายมีสุวีระ และอุจจะ เป็นต้น สระบัวชื่อนันทา พึงมี นันทวัน, มิสสกวัน, จิตรลดา, ปารุสกวัน (เป็นชื่อป่า).

၂၄.

๒๔.

အသနိ ဒွီသု ကုလိသံ, ဝဇိရံ ပုန္နပုံသကေ;

အစ္ဆရာယောတ္ထိယံ ဝုတ္တာ, ရမ္ဘာ အလမ္ဗုသာဒယော;

ဒေဝိတ္ထိယော ထ ဂန္ဓဗ္ဗာ, ပဉ္စသိခေါတိ အာဒယော.

อสนี (ฟ้าผ่า) เป็นทวิลิงค์ กุลิส, วชิระ เป็นนปุงสกลิงค์ อัปสร กล่าวว่าเป็นอิตถีลิงค์ มีรัมภา, อลัมพุสา เป็นต้น (เป็นชื่อเทพธิดา) ส่วนคนธรรพ์ มีปัญจสิขะ เป็นต้น.

၂၅.

๒๕.

ဝိမာနော နိတ္ထိယံ ဗျမှံ, ပီယူသံ တွမတံ သုဓာ;

သိနေရု မေရု တိဒိဝါ, ဓာရော နေရု သုမေရု စ.

วิมาน, พยัมหะ เป็นนปุงสกลิงค์ ปียูสะ, อมตะ, สุธา (เป็นชื่อน้ำทิพย์) สิเนรุ, เมรุ, ติทิวาธาระ, เนรุ, สุเมรุ (เป็นชื่อภูเขา).

၂၆.

๒๖.

ယုဂန္ဓရော ဤသဓရော, ကရဝီကော သုဒဿနော;

နေမိန္ဓရော ဝိနတကော, အဿကဏ္ဏော ကုလာစလာ.

ยุคันธร, อีสธร, กรวิก, สุทัสสนะ, เนมินธร, วินตกะ, อัสสกัณณะ (เป็นชื่อภูเขากุลาจล).

၂၇.

๒๗.

မန္ဒာကိနီ တထာ’ကာသ, ဂင်္ဂါ သုရနဒီ ပျထ;

มนทากินี, อีกทั้งอากาสคงคา, สุรนที (เป็นชื่อแม่น้ำในสวรรค์).

၂၈.

๒๘.

ကောဝိဠာရော တထာ ပါရိ, စ္ဆတ္တကော ပါရိဇာတကော;

ကပ္ပရုက္ခော တု သန္တာနာ, ဒယော ဒေဝဒ္ဒုမာ သိယုံ.

โกวิฬาร, อีกทั้งปาริจฉัตตกะ, ปาริชาตกะ ส่วนกัปปพฤกษ์, สันตานะ เป็นต้น พึงเป็นต้นไม้ทิพย์.

၂၉.

๒๙.

ပါစီ ပတီဈု’ ဒီစိ’တ္ထီ, ပုဗ္ဗ ပစ္ဆိမ ဥတ္တရာ;

ဒိသာထ ဒက္ခိဏာ’ ပါစီ, ဝိဒိသာ’နုဒိသာ ဘဝေ.

ปาจี, ปตีจี, อุทิจี เป็นอิตถีลิงค์ (หมายถึงทิศตะวันออก, ตะวันตก, เหนือ) ทิศทั้งหลายคือ บูรพา, ปัจฉิม, อุดร, ทักษิณา, อปาจี ส่วนวิทิสา, อนุทิสา พึงมี (หมายถึงทิศเฉียง).

၃၀.

๓๐.

ဧရာဝတော ပုဏ္ဍရီကော, ဝါမနော ကုမုဒေါ’ ဉ္ဇနော;

ပုပ္ဖဒန္တော သဗ္ဗဘုမ္မော, သုပ္ပတီကော ဒိသာဂဇာ.

เอราวัณ, ปุณฑริก, วามนะ, กุมุท, อัญชนะ, บุษปทันต์, สัพพภูมิ, สุปปฏิกะ (เป็นชื่อช้างประจำทิศ).

၃၁.

๓๑.

ဓတရဋ္ဌော စ ဂန္ဓဗ္ဗာ, ဓိပေါ, ကုမ္ဘဏ္ဍသာမိ တု;

ဝိရုဠှကော, ဝိရူပက္ခော, တု နာဂါဓိပတီရိတော.

ธตรฐ เป็นเจ้าแห่งคนธรรพ์ ส่วนวิรuฬหก เป็นเจ้าแห่งกุมภัณฑ์ และวิรูปักษ์ กล่าวว่าเป็นเจ้าแห่งนาค.

၃၂.

๓๒.

ယက္ခာဓိပေါ ဝေဿဝဏော, ကုဝေရော နရဝါဟနော;

အဠကာ ဠကမန္ဒာဿ, ပုရီ, ပဟရဏံ ဂဒါ;

စတုဒ္ဒိသာန မဓိပါ, ပုဗ္ဗာဒီနံ ကမာ ဣမေ.

เวสสวัณ, กุเวร, นรวาหนะ เป็นเจ้าแห่งยักษ์ อฬกา, อฬกมันทา เป็นเมืองของพระองค์ คทา เป็นอาวุธ ผู้เป็นใหญ่ในทิศทั้งสี่เหล่านี้ตามลำดับทิศตะวันออกเป็นต้น.

၃၃.

๓๓.

ဇာတဝေဒေါ [Pg.5] သိခီ ဇောတိ, ပါဝကော ဒဟနော’ နလော;

ဟုတာဝဟော’ စ္စိမာ ဓူမ, ကေတွ’ဂ္ဂိ ဂိနိ ဘာနုမာ.

ชาตเวท, สิขี, โชติ, ปาวกะ, ทหนะ, อนล, หุตาวหะ, อัจจิมา, ธูมเกตุ, อัคคิ, คินิ, ภานุมา (เป็นชื่อไฟ).

၃၄.

๓๔.

တေဇော ဓူမသိခေါ ဝါယု, သခေါ စ ကဏှဝတ္တနီ;

ဝေဿာနရော ဟုတာသော ထ, သိခါဇာလ’စ္စိ စာပုမေ.

เตโช, ธูมสิขะ, วายุสขะ, กัณหวรรตนี, เวสสานร, หุตาสะ (เป็นชื่อไฟ) ส่วนสิขา, ชาละ, อัจจิ เป็นปุงลิงค์.

၃၅.

๓๕.

ဝိပ္ဖုလိင်္ဂံ ဖုလိင်္ဂဉ္စ, ဘသ္မာ တု သေဋ္ဌိ ဆာရိကာ;

วิปผุลิงคะ, ผุลิงคะ (เป็นชื่อสะเก็ดไฟ) ส่วนเถ้าคือ เสฏฐิ, ฉาริกา.

၃၆.

๓๖.

ကုက္ကုဠော တု’ဏှဘသ္မသ္မိ, မင်္ဂါရော’လာတ မုမ္မုကံ ;

သမိဓာ ဣဓုမံ စေ’ဓော, ဥပါဒါနံ တထိန္ဓနံ.

ส่วนกุกกุฬะ ในเถ้าที่ร้อน อังคาร, อลาตะ, มุมมุกะ (เป็นชื่อถ่านเพลิง) สมิธา, อิธุมะ, เอธะ, อุปาทาน, อินธนะ (เป็นชื่อฟืน).

၃၇.

๓๗.

အထော’ဘာသော ပကာသော စာ,'လောကော’ဇ္ဇောတာ’တပါ သမာ;

မာလုတော ပဝနော ဝါယု, ဝါတော’နိလ သမီရဏာ;

ဂန္ဓဝါဟော တထာ ဝါယော, သမီရော စ သဒါဂတိ.

อภาส, ปภาส, โลก, อุชโชตะ, อาตปะ (เป็นคำไวพจน์กัน หมายถึงแสงสว่าง) มาลุต, ปวน, วายุ, วาต, อนิล, สมิรณะ, คันธวาหะ, วายะ, สมิระ, สทาคติ (เป็นชื่อลม).

၃၈.

๓๘.

ဝါယုဘေဒါ ဣမေ ဆု’ဒ္ဓ, င်္ဂမော စာဓောဂမော တထာ;

ကုစ္ဆိဋ္ဌော စ ကောဋ္ဌာသယော, အဿာသင်္ဂါနုသာရိနော.

ลมเหล่านี้มี ๖ อย่างคือ อุทธังคมะ, อโธคมะ, กุจฉิฏฐะ, โกฏฐาสยะ, อัสสาสะ, อังคานุสารี.

၃၉.

๓๙.

အထော အပါနံ ပဿာသော,အဿာသော အာန မုစ္စတေ.

ส่วนอปานะ คือปัสสาสะ, ส่วนอัสสาสะ เรียกว่า อานะ.

၄၀.

๔๐.

ဝေဂေါ ဇဝေါ ရယော ခိပ္ပံ, တု သီဃံ တုရိတံ လဟု;

အာသု တုဏ္ဏ မရံ စာဝိ, လမ္ဗိတံ တုဝဋံပိ စ.

เวคะ, ชวะ, ระยะ (เป็นชื่อความเร็ว) ส่วนขิปปะ, สีฆะ, ตุริตะ, ลหุ, อาสุ, ตุณณะ, อรัง, อวิลัมพิตะ, ตูวฏะ (เป็นคำไวพจน์ของเร็ว).

၄၁.

๔๑.

သတတံ နိစ္စ မဝိရတာ, နာရတ သန္တတ မနဝရတဉ္စ ဓုဝံ;

ဘုသ မတိသယော စ ဒဠှံ, တိဗ္ဗေ’ကန္တာ’တိမတ္တ, ဗာဠှာနိ;

ခိပ္ပာဒီ ပဏ္ဍကေ ဒဗ္ဗေ, ဒဗ္ဗဂါ တေသု ယေ တိသု.

สตตะ, นิจจะ, อวิรตะ, อนารตะ, สันตตะ, อนวรตะ, ธุวะ (เป็นคำไวพจน์ของเสมอไป) ภูสะ, อติสยะ, ทัฬหะ, ติพพะ, เอกันตะ, อติมัตตะ, พาฬหะ (เป็นคำไวพจน์ของยิ่งนัก) คำว่าขิปปะเป็นต้น (ในข้อ 106) เป็นนปุงสกลิงค์เมื่อเป็นนาม และเป็น ๓ ลิงค์เมื่อเป็นคุณศัพท์.

၄၂.

๔๒.

အဝိဂ္ဂဟော တု ကာမော စ, မနောဘူ မဒနော ဘဝေ;

အန္တကော ဝသဝတ္တီ စ, ပါပိမာ စ ပဇာပတိ.

ส่วนอวิคคหะ, กามะ, มโนภู, มทนะ พึงมี (เป็นชื่อกามเทพ) อันตกะ, วสวัตตี, ปาปิมา, ปชาบดี (เป็นชื่อพญามาร).

၄၃.

๔๓.

ပမတ္တဗန္ဓု ကဏှော စ, မာရော နမုစိ, တဿ တု;

တဏှာ’ရတီ ရဂါ ဓီတူ, ဟတ္ထီ တု ဂိရိမေခလော.

ปมัตตพันธุ, กัณหะ, มาร, นมุจิ (เป็นชื่อพญามาร) ส่วนธิดาของพระองค์คือ ตัณหา, อรดี, ราคะ ส่วนช้างชื่อคิริเมขละ.

၄၄.

๔๔.

ယမရာဇာ စ ဝေသာယီ, ယမော’ဿ နယနာဝုဓံ;

ဝေပစိတ္တိ ပုလောမော စ, ကိမ္ပုရိသော တု ကိန္နရော.

พญายมและท้าวเวสสุวัณ, พญายมนั้นมีนัยนาวุธ (ดวงตาเป็นอาวุธ); เวปจิตติอสูรและปุโลมอสูร, ส่วนกิมปุริสะคือกินนร.

၄၅.

๔๕.

အန္တလိက္ခံ ခ’မာဒိစ္စ, ပထော’ဗ္ဘံ ဂဂန’မ္ဗရံ;

ဝေဟာသော စာနိလပထော, အာကာသော နိတ္ထိယံ နဘံ.

อันตลิกขะ, ขะ, อาทิจจปถะ, อัพภะ, คคนะ, อัมพระ, เวหาสะ, อนิลปถะ, อากาสะ และนภะ (นภะ เป็นนปุงสกลิงค์) ทั้งหมดหมายถึงท้องฟ้าหรืออากาศ.

၄၆.

๔๖.

ဒေဝေါ [Pg.6] ဝေဟာယသော တာရာ,ပထော သုရပထော အဃံ.

เทวะ, เวหายสะ, ตารา, ปถะ, สุรปถะ และอฆะ (ทั้งหมดหมายถึงท้องฟ้า).

၄၇.

๔๗.

မေဃော ဝလာဟကော ဒေဝေါ, ပဇ္ဇုန္နော’မ္ဗုဓရော ဃနော;

ဓာရာဓရော စ ဇီမူတော, ဝါရိဝါဟော တထာ’မ္ဗုဒေါ.

เมฆะ, วลาหกะ, เทวะ, ปัชชุนนะ, อัมพุธระ, ฆนะ, ธารารธระ, ชีมูตะ, วาริวาหะ และอัมพุทะ (ทั้งหมดหมายถึงเมฆ).

၄၈.

๔๘.

အဗ္ဘံ တီသွထ ဝဿဉ္စ, ဝဿနံ ဝုဋ္ဌိ နာရိယံ;

သတေရတာ’က္ခဏာ ဝိဇ္ဇု, ဝိဇ္ဇုတာ စာစိရပ္ပဘာ.

อัพภะ (ใช้ได้ ๓ ลิงค์) แปลว่าเมฆ; วัสสะ, วัสสนะ และวุฏฐิ (วุฏฐิ เป็นอิตถีลิงค์) แปลว่าฝน; สเตรรตา, อักขณา, วิชชุ, วิชจุตา และอจิรปภา แปลว่าสายฟ้า.

၄၉.

๔๙.

မေဃနာဒေ တု ဓနိတံ, ဂဇ္ဇိတံ ရသိတာဒိ စ;

ဣန္ဒာဝုဓံ ဣန္ဒဓနု, ဝါတက္ခိတ္တမ္ဗု သီကရော.

เสียงเมฆ เรียกว่า ธนิตะ, คัชชิตะ และรสิตะ เป็นต้น; อินทาวุธ และอินทธนู แปลว่ารุ้งกินน้ำ; สีกระ แปลว่าละอองน้ำที่ถูกลมพัด.

၅၀.

๕๐.

အာသာရော ဓာရာ သမ္ပာတော,ကရကာ တု ဃနောပလံ;

ဒုဒ္ဒိနံ မေဃစ္ဆန္နာဟေ, ပိဓာနံ တွပဓာရဏံ.

อาาสาระ คือฝนที่ตกลงมาอย่างหนัก (ฝนห่าใหญ่); กรกา และฆโนปละ แปลว่าลูกเห็บ; ทุททินะ คือวันที่มืดครึ้มด้วยเมฆ; ปิธานะ และอุปธารณะ แปลว่า เครื่องปกปิด.

၅၁.

๕๑.

တိရောဓာန’န္တရဓာနာ, ပိဓာန ဆာဒနာနိ စ;

ဣန္ဒု စန္ဒော စ နက္ခတ္တ, ရာဇာ သောမော နိသာကရော.

ติโรธานะ, อันตรธานะ, ปิธานะ และฉาทนะ แปลว่าการปิดบังหรือการหายไป; อินทุ, จันทะ, นักขัตตราชะ, โสมะ และนิสากระ (ทั้งหมดหมายถึงพระจันทร์).

၅၂.

๕๒.

ဩသဓီသော ဟိမရံသိ, သသင်္ကော စန္ဒိမာ သသီ;

သီတရံသိ နိသာနာထော, ဥဠုရာဇာ စ မာ ပုမေ.

โอสธีสะ, หิมรังสี, สสังกะ, จันทิมา, สสี, สีตรังสี, นิสานาถะ, อุฬุราชะ และมา (ทั้งหมดเป็นปุงลิงค์ หมายถึงพระจันทร์).

၅၃.

๕๓.

ကလာ သောဠသမော ဘာဂေါ, ဗိမ္ဗံ တု မဏ္ဍလံ ဘဝေ;

အဍ္ဎော တွဒ္ဓေါ ဥပဍ္ဎော စ, ဝါ ခဏ္ဍံ သကလံ ပုမေ.

กลา คือส่วนที่ ๑๖; พิมพะ และมณฑละ แปลว่าดวงหรือวงกลม; อัฑฒะ, อัทธะ และอุปัฑฒะ แปลว่ากึ่งหนึ่ง; ส่วนขัณฑะ และสกละ (เป็นปุงลิงค์) แปลว่าส่วนหรือชิ้น.

၅၄.

๕๔.

အဒ္ဓံ ဝုတ္တံ သမေ ဘာဂေ, ပသာဒေါ တု ပသန္နတာ;

ကောမုဒီ စန္ဒိကာ ဇုဏှာ, ကန္တိ သောဘာ ဇုတိ စ္ဆဝိ.

อัทธะ (นปุงสกลิงค์) กล่าวในความหมายว่าส่วนที่เท่ากัน; ปสาทะ คือความเลื่อมใสหรือความผ่องใส; โกมุทิ, จันทิกา และชุณหา แปลว่าแสงจันทร์; กันติ, โสภา, ชุติ และฉวิ แปลว่าความงามหรือรัศมี.

၅၅.

๕๕.

ကလင်္ကော လဉ္ဆနံ လက္ခံ, အင်္ကော’ဘိညာဏ လက္ခဏံ;

စိဟနံ စာပိ သောဘာ တု, ပရမာ သုသမာ ထ စ.

กลังกะ, ลัญฉนะ, ลักขะ, อังกะ, อภิญญาณ, ลักขณะ และจิหนะ แปลว่าเครื่องหมายหรือตำหนิ; ส่วนความงามที่ยอดเยี่ยม เรียกว่า โสภา และสุสมา.

၅၆.

๕๖.

သီတံ ဂုဏေ, ဂုဏိလိင်္ဂါ, သီတ သိသိရ သီတလာ;

ဟိမံ တုဟိန မုဿာဝေါ, နီဟာရော မဟိကာ ပျထ.

สีตะ (เมื่อเป็นคุณนาม) มีลิงค์ตามนามที่ไปขยาย คือ สีตะ, สิสิระ และสีตละ แปลว่าเย็น; หิมะ, ตุหินะ และอุสสาวะ แปลว่าหิมะหรือน้ำค้าง; นีหาระ และมหิกา แปลว่าหมอก.

၅၇.

๕๗.

နက္ခတ္တံ ဇောတိ ဘံ တာရာ, အပုမေ တာရကော’ဠု စ;

นักขัตตะ, โชติ, ภะ และตารา แปลว่าดาว; ส่วนตารกะ และอุฬุ (ไม่เป็นปุงลิงค์) ก็แปลว่าดาวเช่นกัน.

၅၈.

๕๘.

အဿယုဇော ဘရဏိတ္ထီ, သကတ္တိကာ ရောဟိဏီ ပိစ;

မိဂသိရ မဒ္ဒါ စ ပုနဗ္ဗသု, ဖုဿော စာသိလေသ’ပိ.

อัสสยุชะ, ภรณี (เป็นอิตถีลิงค์), กัตติกา, โรหิณี, มิคสิระ, อัททา, ปุนัพพสุ, ผุสสะ และอสิเลสะ (ชื่อดาวฤกษ์).

၅၉.

๕๙.

မာဃာ စ ဖဂ္ဂုနီ ဒွေ စ, ဟတ္ထာ စိတ္တာ စ သွာတိပိ;

ဝိသာခါ’ နုရာဓာ ဇေဋ္ဌာ, မူလာ’ သာဠှာ ဒုဝေ တထာ.

มาฆะ, ผัคคุณีทั้งสอง (ปุพพผัคคุณี, อุตตรผัคคุณี), หัตถะ, จิตตะ, สวาติ, วิสาขา, อนุราธา, เชฏฐา, มูละ และอาสาฬหะทั้งสอง (ปุพพาสาฬหะ, อุตตราสาฬหะ).

၆၀.

๖๐.

သဝဏော [Pg.7] စ ဓနိဋ္ဌာ စ, သတဘိသဇော ပုဗ္ဗု’တ္တရဘဒ္ဒပဒါ;

ရေဝတျပီတိ ကမတော, သတ္တာဓိကဝီသနက္ခတ္တာ.

สวณะ, ธนิฏฐา, สตภิสชะ, ปุพพภัทรปทา, อุตตรภัทรปทา และเรวตี; เหล่านี้คือชื่อดาวฤกษ์ ๒๗ ดวงตามลำดับ.

၆၁.

๖๑.

သောဗ္ဘာနု ကထိတော ရာဟု, သူရာဒီ တု နဝဂ္ဂဟာ;

ရာသိ မေသာဒိကော ဘဒ္ဒ, ပဒါ ပေါဋ္ဌပဒါ သမာ.

โสพภานุ เรียกว่า ราหู; อาทิตย์เป็นต้น เรียกว่า นพเคราะห์; เมษเป็นต้น เรียกว่า ราศี; ภัทรปทา และโปฏฐปทา มีความหมายเหมือนกัน.

၆၂.

๖๒.

အာဒိစ္စော သူရိယော သူရော, သတရံသိ ဒိဝါကရော;

ဝေရောစနော ဒိနကရော, ဥဏှရံသိ ပဘင်္ကရော.

อาทิจจะ, สุริยะ, สูระ, สตรังสี, ทิวากร, เวโรจนะ, ทินกร, อุณหรังสี และปภังกร (ทั้งหมดหมายถึงดวงอาทิตย์).

၆၃.

๖๓.

အံသုမာလီ ဒိနပတိ, တပနော ရဝိ ဘာနုမာ;

ရံသိမာ ဘာကရော ဘာနု, အက္ကော သဟဿရံသိ စ.

อังสุมาลี, ทินปติ, ตปนะ, รวิ, ภานุมา, รังสีมา, ภาการะ, ภานุ, อักกะ และสหัสสรังสี (ทั้งหมดหมายถึงดวงอาทิตย์).

၆၄.

๖๔.

ရံသိ အာဘာ ပဘာ ဒိတ္တိ, ရုစိ ဘာ ဇုတိ ဒီဓိတိ;

မရီစိ ဒွီသု ဘာနွံ’သု, မယူခေါ ကိရဏော ကရော.

รังสี, อาภา, ปภา, ทิตติ, รุจิ, ภา, ชุติ, ทีธิติ, มรีจิ (ใช้ได้ ๒ ลิงค์), ภานุ, อังสุ, มยูขะ, กิรณะ และกระ (ทั้งหมดหมายถึงแสงสว่างหรือรัศมี).

၆၅.

๖๕.

ပရိဓိ ပရိဝေသော ထ, မရီစိ မိဂတဏှိကာ;

သူရဿောဒယတော ပုဗ္ဗု’, ဋ္ဌိတရံသိ သိယာ’ ရုဏော.

ปริธิ และปริเวสะ แปลว่าพระอาทิตย์ทรงกลด; มรีจิ และมิคตัณหิกา แปลว่าพยับแดด; รัศมีที่ปรากฏขึ้นก่อนดวงอาทิตย์ขึ้น เรียกว่า อรุณ.

၆၆.

๖๖.

ကာလော’ဒ္ဓါ သမယော ဝေလာ,တဗ္ဗိသေသာ ခဏာဒယော;

ခဏော ဒသစ္ဆရာကာလော,ခဏာ ဒသ လယော ဘဝေ.

กาละ, อัทธา, สมัย และเวลา เป็นชื่อของกาลเวลา; ส่วนแบ่งของกาลเวลานั้นมี ขณะ เป็นต้น; ๑๐ อัจฉรา (เวลาดีดนิ้ว) เป็น ๑ ขณะ, ๑๐ ขณะ เป็น ๑ ลยะ.

၆၇.

๖๗.

လယာ ဒသ ခဏလယော,မုဟုတ္တော တေ သိယာ ဒသ;

ဒသ ခဏမုဟုတ္တော တေ, ဒိဝသော တု အဟံ ဒိနံ.

๑๐ ลยะ เป็น ๑ ขณลยะ, ๑๐ ขณลยะ เป็น ๑ มุหุตตะ, ๑๐ มุหุตตะ เป็น ๑ ทิวสะ (วัน), อหะ และทินะ ก็เรียก.

၆၈.

๖๘.

ပဘာတဉ္စ ဝိဘာတဉ္စ, ပစ္စူသော ကလ္လ မပျထ;

အဘိဒေါသော ပဒေါသော ထ,သာယော သဉ္ဈာ ဒိနစ္စယော.

ปภาตะ, วิภาตะ, ปัจจูสะ และกัลละ แปลว่าเวลาเช้าหรือเวลาสว่าง; อภิโทสะ และปโทสะ แปลว่าเวลาหัวค่ำ; สายะ, สัญฌา และทินัจจยะ แปลว่าเวลาเย็น.

၆၉.

๖๙.

နိသာ စ ရဇနီ ရတ္တိ, တိယာမာ သံဝရီ ဘဝေ;

ဇုဏှာ တု စန္ဒိကာယုတ္တာ, တမုဿန္နာ တိမိသိကာ.

นิสา, รชนี, รัตติ, ติยามา และสังวรี แปลว่ากลางคืน; ชุณหา คือกลางคืนที่มีแสงจันทร์; ติมิสิกา คือกลางคืนที่มืดมิด.

၇၀.

๗๐.

နိသီထော မဇ္ဈိမာ ရတ္တိ, အဍ္ဎရတ္တော မဟာနိသာ;

အန္ဓကာရော တမော နိတ္ထီ, တိမိသံ တိမိရံ မတံ.

นิสีถะ, มัชฌิมารัตติ, อัฑฒรัตตะ และมหานิสา แปลว่าเที่ยงคืน; อันธการะ, ตมะ (นปุงสกลิงค์), ติมิสะ และติมิระ แปลว่าความมืด.

၇၁.

๗๑.

စတုရင်္ဂတမံ ဧဝံ, ကာဠပက္ခစတုဒ္ဒသီ;

ဝနသဏ္ဍော ဃနော မေဃ, ပဋလံ စာ’ဍ္ဎရတ္တိ စ.

จตุรงคตมะ (ความมืดมีองค์ ๔) คือ ๑. วันแรม ๑๔ ค่ำ ๒. แนวป่าทึบ ๓. ชั้นเมฆหนา และ ๔. เวลาเที่ยงคืน.

၇၂.

๗๒.

အန္ဓတမံ [Pg.8] ဃနတမေ, ပဟာရော ယာမ, သညိတော;

ပါဋိပဒေါ တု ဒုတိယာ, တတိယာဒီ တိထီ, တာယတိ ပါလေတီတိ တိထိ, တာ+ဣတိ (ဏွာဒိ) ဒွိသု.

อันธตมะ คือความมืดตื้อ; ปหาระ เรียกว่า ยาม; ปาฏิบท, ทุติยา, ตติยา เป็นต้น เรียกว่า ติถี (วันทางจันทรคติ), ติถี นั้นแปลว่า ผู้รักษา (กาลเวลา) มาจาก ตา ธาตุ ลง อิติ ปัจจัย (เป็นได้ ๒ ลิงค์).

၇၃.

๗๓.

ပန္နရသီ ပဉ္စဒသီ, ပုဏ္ဏမာသီ တု ပုဏ္ဏမာ;

အမာဝသီ ပျမာဝါသီ, ထိယံ ပန္နရသီ’ ပရာ.

ปัณณรสี, ปัญจทสี, ปุณณมาสี และปุณณมา (หมายถึงวันเพ็ญ ๑๕ ค่ำ); อมาวสี และอมาวาสี (หมายถึงวันเดือนดับ); ปัณณรสี อีกอย่างหนึ่ง (ทั้งหมดเป็นอิตถีลิงค์).

၇၄.

๗๔.

ဃဋိကာ သဋ္ဌျ’ ဟောရတ္တော, ပက္ခော တေ ဒသ ပဉ္စ စ;

တေ တု ပုဗ္ဗာပရာ သုက္က,ကာဠာ, မာသော တု တေ ဒုဝေ.

หกสิบฆฏิกาเป็นหนึ่งวันกับคืน, สิบห้าวันเป็นหนึ่งปักษ์; ปักษ์เหล่านั้นคือข้างขึ้นและข้างแรม (สุกกปักษ์และกาฬปักษ์), สองปักษ์นั้นเป็นหนึ่งเดือน.

၇၅.

๗๕.

စိတ္တော ဝေသာခ, ဇေဋ္ဌော စာ, သာဠှော ဒွီသု စ သာဝဏော;

ပေါဋ္ဌပါဒ’ဿယုဇာ စ, မာသာ ဒွါဒသ ကတ္တိကော.

เดือนจิตร, วิสาขะ, เชษฐะ, อาสาฬหะ (ทั้งสอง), สาวัณณะ, โปฏฐปาทะ, อัสสยุชะ และกัตติกะ รวมเป็น ๑๒ เดือน.

၇၆.

๗๖.

မာဂသိရော တထာ ဖုဿော, ကမေန မာဃ ဖဂ္ဂုဏာ;

ကတ္တိက’ဿယုဇာ မာသာ, ပစ္ဆိမ ပုဗ္ဗကတ္တိကာ.

เดือนมิคสิระ, ผุสสะ, มาฆะ และผัคคุณะ ตามลำดับ; เดือนกัตติกะและเดือนอัสสยุชะ เรียกว่า กัตติกะหลังและกัตติกะก่อน.

၇၇.

๗๗.

သာဝဏော နိက္ခမနီယော,စိတ္တမာသော တု ရမ္မကော.

เดือนสาวัณณะเป็นเดือนแห่งการออกไป, ส่วนเดือนจิตรเป็นเดือนที่น่ารื่นรมย์.

၇၈.

๗๘.

စတုရော စတုရော မာသာ, ကတ္တိကကာဠပက္ခတော;

ကမာ ဟေမန္တ ဂိမှာန, ဝဿာနာ ဥတုယော ဒွိသု.

ฤดูละ ๔ เดือน คือ ฤดูเหมันต์ ฤดูคิมหันต์ และฤดูวัสสานะ ตามลำดับ นับแต่ข้างแรมเดือนกัตติกะเป็นต้นไป.

၇၉.

๗๙.

ဟေမန္တော သိသိရ မုတူ,ဆ ဝါ ဝသန္တော စ ဂိမှ ဝဿာနာ;

သရဒေါတိ ကမာ မာသာ, ဒွေ ဒွေ ဝုတ္တာနုသာရေန.

หรือฤดู ๖ คือ เหมันต์, สิสิระ, วสันต์, คิมหันต์, วัสสานะ และสารท ตามลำดับ ฤดูละ ๒ เดือน ตามที่กล่าวมาแล้ว.

၈၀.

๘๐.

ဥဏှော နိဒါဃော ဂိမှောထ,ဝဿော ဝဿာန ပါဝုသာ;

ဥတူဟိ တီဟိ ဝဿာနာ, ဒိကေဟိ ဒက္ခိဏာယနံ.

อุณหะ, นิทาฆะ, คิมหะ (ฤดูร้อน); วัสสะ, วัสสานะ, ปาวุสะ (ฤดูฝน); ด้วยฤดู ๓ มีวัสสานะเป็นต้น เป็นทักขิณายัน.

၈၁.

๘๑.

ဥတ္တရာယန မညေဟိ, တီဟိ ဝဿာယနဒွယံ;

ဝဿ သံဝစ္ဆရာ နိတ္ထီ, သရဒေါ ဟာယနော သမာ.

ส่วนอุตตรายันด้วยฤดูอื่นอีก ๓ ฤดู อายันทั้งสองนั้นรวมเป็นหนึ่งปี; คำว่า วัสสะ, สังวัจฉระ (ไม่เป็นอิตถีลิงค์), สารทะ, หายนะ, สมา หมายถึง ปี.

၈၂.

๘๒.

ကပ္ပက္ခယော တု သံဝဋ္ဋော, ယုဂန္တ ပလယာ အပိ;

အလက္ခီ ကာလကဏ္ဏိတ္ထီ, အထ လက္ခီ သိရိ’တ္ထိယံ.

กัปปักขัย, สังวัฏฏะ, ยุคันตะ และปะลัย (ความพินาศของกัป); อลักขี, กาลกัณณี (เป็นอิตถีลิงค์); ส่วนลักขี, สิริ (เป็นอิตถีลิงค์).

၈၃.

๘๓.

ဒနု ဒါနဝမာတာ ထ, ဒေဝမာတာ ပနာ’ဒိတိ;

นางทนุเป็นมารดาของพวกทานพ, ส่วนนางอทิติเป็นมารดาของพวกเทพ.

၈၄.

๘๔.

ပါပဉ္စ ကိဗ္ဗိသံ ဝေရာ, ဃံ ဒုစ္စရိတ ဒုက္ကဋံ;

အပုညာ’ကုသလံ ကဏှံ, ကလုသံ ဒုရိတာ’ဂု စ.

ปาปะ, กิพพิสะ, เวระ, อฆะ, ทุจริต, ทุกกฏ, อปุญญะ, อกุศล, กัณหะ, กลุสะ, ทุริตะ และอาคุ (หมายถึง บาป).

၈၅.

๘๕.

ကုသလံ [Pg.9] သုကတံ သုက္ကံ, ပုညံ ဓမ္မ မနိတ္ထိယံ;

သုစရိတ မထော ဒိဋ္ဌ, ဓမ္မိကံ ဣဟလောကိကံ.

กุศล, สุกตะ, สุกกะ, บุญ, ธรรม (ไม่เป็นอิตถีลิงค์), สุจริต; ทิฏฐธัมมิกะ, อิหโลกิกะ (ในโลกนี้).

၈၆.

๘๖.

သန္ဒိဋ္ဌိက မထော ပါရ, လောကိကံ သမ္ပရာယိကံ;

တက္ကာလံ တု တဒါတွံ စော,တ္တရကာလော တု အာယတိ.

สันทิฏฐิกะ; ปารโลกิกะ, สัมปรายิกะ (ในโลกหน้า); ตักกาล (เวลาปัจจุบัน) คือ ตทัตวะ; ส่วนอุตตรกาล (เวลาอนาคต) คือ อายติ.

၈၇.

๘๗.

ဟာသော’ တ္တမနတာ ပီတိ, ဝိတ္တိ တုဋ္ဌိ စ နာရိယံ;

အာနန္ဒော ပမုဒါ’မောဒေါ, သန္တောသော နန္ဒိ သမ္မဒေါ.

หาสะ, อัตตมนตา, ปีติ, วิตติ, ตุฏฐิ (เป็นอิตถีลิงค์), อานันทะ, ปมุทา, อาโมทะ, สันโตสะ, นันทิ, สัมมทะ (ความยินดี).

၈၈.

๘๘.

ပါမောဇ္ဇဉ္စ ပမောဒေါ ထ, သုခံ သာတဉ္စ ဖာသွ’ထ;

ဘဒ္ဒံ သေယျော သုဘံ ခေမံ, ကလျာဏံ မင်္ဂလံ သိဝံ.

ปาโมชชะ, ปโมทะ, สุขะ, สาตะ, ผาสุกะ, ภัททะ, เสยยะ, สุภะ, เขมะ, กัลยาณะ, มงคล, สิวะ (ความสุข).

၈၉.

๘๙.

ဒုက္ခဉ္စ ကသိရံ ကိစ္ဆံ, နီဃော စ ဗျသနံ အဃံ;

ဒဗ္ဗေ တု ပါပပုညာနိ, တီသွာကိစ္ဆံ သုခါဒိ စ.

ทุกขะ, กสิระ, กิจฉะ, นีฆะ, พยสนะ, อฆะ (ความทุกข์); ส่วนคำว่า ปาปะ และ ปุญญะ เป็นคุณนาม (ในอรรถว่าทรัพย์), ส่วน กิจฉะ และ สุขะ เป็นต้น เป็นได้ ๓ ลิงค์.

၉၀.

๙๐.

ဘာဂျံ နိယတိ ဘာဂေါ စ, ဘာဂဓေယျံ ဝိဓီ’ရိတော;

အထော ဥပ္ပတ္တိ နိဗ္ဗတ္တိ, ဇာတိ ဇနန မုဗ္ဘဝေါ.

ภาคยะ, นิยติ, ภาคระ, ภาคเธยยะ, วิธี (โชคชะตา); อุปปัตติ, นิพพัตติ, ชาติ, ชนนะ, อุพภวะ (การเกิด).

၉၁.

๙๑.

နိမိတ္တံ ကာရဏံ ဌာနံ, ပဒံ ဗီဇံ နိဗန္ဓနံ;

နိဒါနံ ပဘဝေါ ဟေတု, သမ္ဘဝေါ သေတု ပစ္စယော.

นิมิตตะ, การณะ, ฐานะ, ปทะ, พีชะ, นิพันธนะ, นิทานะ, ปภวะ, เหตุ, สัมภวะ, เสตุ, ปัจจัย (เหตุ).

၉၂.

๙๒.

ကာရဏံ ယံ သမာသန္နံ, ပဒဋ္ဌာနန္တိ တံ မတံ;

ဇီဝေါ တု ပုရိသော’တ္တာ ထ, ပဓာနံ ပကတိတ္ထိယံ.

เหตุที่ใกล้ชิด เรียกว่า ปทัฏฐาน; ส่วนชีวะ, ปุริสะ, อัตตา (ตน); ปธานะ, ปกติ (เป็นอิตถีลิงค์).

၉၃.

๙๓.

ပါဏော သရီရီ ဘူတံ ဝါ, သတ္တော ဒေဟီ စ ပုဂ္ဂလော;

ဇီဝေါ ပါဏီ ပဇာ ဇန္တု,ဇနော လောကော တထာဂတော.

ปาณะ, สรีรี, ภูตะ, สัตตะ, เทหี, ปุคคละ, ชีวะ, ปาณี, ปชา, ชันตุ, ชนะ, โลกะ, ตถาคต (สัตว์, คน).

၉၄.

๙๔.

ရူပံ သဒ္ဒေါ ဂန္ဓ ရသာ, ဖဿော ဓမ္မော စ ဂေါစရာ;

အာလမ္ဗာ ဝိသယာ တေ ဆာ, ရမ္မဏာ လမ္ဗဏာနိ စ.

รูป, สัททะ (เสียง), คันธะ (กลิ่น), รสะ (รส), ผัสสะ, ธัมมะ ทั้ง ๖ นี้เรียกว่า โคจร, อาลัมพะ, วิสัย, อารัมมณะ และอาลัมพณะ.

၉၅.

๙๕.

သုက္ကော ဂေါရော သိတော’ဒါတာ,ဓဝလော သေတ, ပဏ္ဍရာ;

သောဏော တု လောဟိတော ရတ္တော,တမ္ဗ မဉ္ဇိဋ္ဌ ရောဟိတာ.

สุกกะ, โคระ, สิตะ, โอทาตะ, ธวละ, เสตะ, ปัณฑระ (สีขาว); ส่วนโสณะ, โลหิตะ, รัตตะ, ตัมพะ, มัญชิฏฐะ, โรหิตะ (สีแดง).

၉၆.

๙๖.

နီလော ကဏှာ’သိတာ ကာဠော,မေစကော သာမ သာမလာ;

သိတပီတေတု ပဏ္ဍု’တ္တော, ဤသံပဏ္ဍုတု ဓူသရော.

นีละ, กัณหะ, อสิตะ, กาฬะ, เมจกะ, สามะ, สามละ (สีดำ, สีเขียว); ส่วนสีขาวเหลืองเรียกว่า ปัณฑุ, สีเหลืองหม่นเรียกว่า ธูสระ.

၉၇.

๙๗.

အရုဏော [Pg.10] ကိဉ္စိရတ္တော ထ,ပါဋလော သေတလောဟိတော;

အထော ပီတော ဟလိဒျာဘော,ပလာသော ဟရိတော ဟရိ.

อรุณะ (สีแดงเรื่อ), ปาฏละ (สีขาวแดง/ชมพู); ส่วนปีตะ, หริททาภะ (สีเหลือง); ปลาสะ, หริตะ, หริ (สีเขียว).

၉၈.

๙๘.

ကဠာရော ကပိလော နီလ, ပီတေ ထ ရောစနပ္ပဘေ;

ပိင်္ဂေါ ပိသင်္ဂေါ ပျထဝါ, ကဠာရာဒီ တု ပိင်္ဂလေ.

กฬาระ, กปิละ (สีเขียวเหลือง), โรจนัปปะภะ (สีรุ่งเรือง); ปิงคะ, ปิสังคะ หรือกฬาระเป็นต้น เรียกว่า สีปิงคละ (สีน้ำตาล/สีเหลืองแดง).

၉၉.

๙๙.

ကမ္မာသော သဗလော စိတ္တော,သာဝေါ တု ကဏှပီတကေ;

ဝါစ္စလိင်္ဂါ ဂုဏိနျေတေ, ဂုဏေ သုက္ကာဒယော ပုမေ.

กัมมาสะ, สพละ, จิตตะ (สีด่าง); ส่วนสาวะ คือสีดำเหลือง; คำเหล่านี้เป็นคุณศัพท์ (๓ ลิงค์), เมื่อหมายถึงตัวคุณภาพ (สี) สุกกะเป็นต้น เป็นปุงลิงค์.

၁၀၀.

๑๐๐.

နစ္စံ နဋ္ဋဉ္စ နဋနံ, နတ္တနံ လာသနံ ဘဝေ;

နစ္စံ တု ဝါဒိတံ ဂီတ, မိတိ နာဋုမိဒံ တယံ.

นัจจะ, นัฏฏะ, นฏนะ, นัตตนะ, ลาสนะ (การฟ้อนรำ); นัจจะ (การรำ), วาทิตะ (การประโคม), คีตะ (การขับร้อง) ทั้ง ๓ นี้เรียกว่า นาฏยะ.

၁၀၁.

๑๐๑.

နစ္စဋ္ဌာနံ သိယာ ရင်္ဂေါ, ဘိနယော သူစျသူစနံ;

အင်္ဂဟာရော’င်္ဂဝိက္ခေပေါ, နဋ္ဋကော နဋကော နဋော.

สถานที่ฟ้อนรำ เรียกว่า รังคะ; อภินยะ คือการแสดงท่าทางบอกความหมาย; อังคหาระ คือการเยื้องกรายอวัยวะ; นัฏฏกะ, นฏกะ, นฏะ (นักฟ้อนรำ, นักแสดง).

၁၀၂.

๑๐๒.

သိင်္ဂါရော ကရုဏော ဝီရ, ဗ္ဘုတ ဟဿ ဘယာနကာ;

သန္တော ဗီဘစ္ဆ ရုဒ္ဒါနိ, နဝ နာဋျရသာ ဣမေ.

สิงคาระ, กรุณะ, วีระ, อัพภูตะ, หัสสะ, ภยานกะ, สันตะ, พีภัจฉะ และรุททะ เหล่านี้คือรสแห่งนาฏกรรม ๙ อย่าง.

၁၀၃.

๑๐๓.

ပေါသဿ နာရိယံ ပေါသေ, ဣတ္ထိယာ သင်္ဂမံ ပတိ;

ယာ ပိဟာ ဧသ သိင်္ဂါရော, ရတိကီဠာဒိကာရဏော.

ความปรารถนาที่ชายมีต่อหญิง หรือที่หญิงมีต่อชาย เพื่อการสมาคมกัน ความปรารถนานั้นคือ สิงคาระ ซึ่งเป็นเหตุแห่งการเล่นกามารมณ์เป็นต้น.

၁၀၄.

๑๐๔.

ဥတ္တမ ပ္ပကတိပ္ပာယော, ဣတ္ထိပုရိသဟေတုကော;

သော သမ္ဘောဂေါ ဝိယောဂေါတိ,သိင်္ဂါရော ဒုဝိဓော မတော.

สิงคารรสมี ๒ อย่าง คือ สัมโภคะ (การอยู่ร่วมกัน) และวิโยคะ (การพลัดพรากกัน) ซึ่งมีอัธยาศัยอันประเสริฐยิ่ง และมีหญิงชายเป็นเหตุ

၁၀၅.

๑๐๕.

ဘာသိတံ [Pg.11] လပိတံ ဘာသာ, ဝေါဟာရော ဝစနံ ဝစော;

ဥတ္တိ ဝါစာ ဂိရာ ဝါဏီ, ဘာရတီ ကထိတာ ဝစီ.

ภาษิตะ, ลปิตะ, ภาษา, โวหาร, วจนะ, วโจ, อุติ, วาจา, คิรา, วาณี และภารตี เหล่านี้ท่านเรียกว่า วจี (คำพูด)

၁၀၆.

๑๐๖.

ဧကာချာတော ပဒစယော, သိယာ ဝါကျံသကာရကော;

အာမေဍိတန္တိ ဝိညေယျံ, ဒွတ္တိက္ခတ္တု မုဒီရဏံ.

กลุ่มคำที่มีกริยาบทเดียวพร้อมทั้งการก พึงเป็นประโยค, พึงทราบว่าการกล่าวซ้ำสองหรือสามครั้ง ชื่อว่า อาเมณฑิตะ

၁၀၇.

๑๐๗.

ဘယေ ကောဓေ ပသံသာယံ, တုရိတေ ကောတူဟလေ’စ္ဆရေ;

ဟာသေ သောကေ ပသာဒေ စ, ကရေ အာမေဍိတံ ဗုဓော.

บัณฑิตพึงทำอาเมณฑิตะ (การกล่าวซ้ำ) ในคราวกลัว, โกรธ, สรรเสริญ, รีบร้อน, ตื่นเต้น, ประหลาดใจ, ร่าเริง, เศร้าโศก และเลื่อมใส

၁၀၈.

๑๐๘.

ဣရု နာရီ ယဇု သာမ, မိတိ ဝေဒါ တယော သိယုံ;

ဧတေ ဧဝ တယီ နာရီ, ဝေဒေါ မန္တော သုတိတ္ထိယံ.

อิรุเวท (ฤคเวท), ยชุรเวท และสามเวท พึงเป็นเวท ๓ อย่าง, เวทเหล่านั้นนั่นแลเรียกว่า ไตรเวท, ส่วนคำว่า เวท, มนต์ และสุติตถิยะ เป็นชื่อเรียกแทนกันได้

၁၀၉.

๑๐๙.

အဋ္ဌကော ဝါမကော ဝါမ, ဒေဝေါ စင်္ဂီရသော ဘဂု;

ယမဒဂ္ဂိ စ ဝါသိဋ္ဌော, ဘာရဒွါဇော စ ကဿပေါ;

ဝေဿာမိတ္တောတိ မန္တာနံ, ကတ္တာရော ဣသယော ဣမေ.

อัฏฐกะ, วามกะ, วามเทวะ, อังคีรส, ภคุ, ยมทัคคิ, วสิฏฐะ, ภารทวาชะ, กัสสปะ และวิสสามิตตะ ฤๅษีเหล่านี้เป็นผู้สร้างมนต์ทั้งหลาย

၁၁၀.

๑๑๐.

ကပ္ပော ဗျာကရဏံ ဇောတိ, သတ္ထံ သိက္ခာ နိရုတ္တိ စ;

ဆန္ဒောဝိစိတိ စေတာနိ, ဝေဒင်္ဂါနိ ဝဒန္တိ ဆ.

กัปปะ, ไวยากรณ์, โชติศาสตร์, สิกขา, นิรุกติ และฉันโทวิจิติ เหล่านี้ท่านเรียกว่า เวทางคะ ๖ อย่าง

၁၁၁.

๑๑๑.

ဣတိဟာသော ပုရာဝုတ္တ, ပ္ပဗန္ဓော ဘာရတာဒိကော;

နာမပ္ပကာသကံ သတ္ထံ, ရုက္ခာဒီနံ နိဃဏ္ဍု သော.

อิติหาสะ คือเรื่องราวที่สืบต่อกันมาในอดีต เช่น มหาภารตะ เป็นต้น, ส่วนตำราที่แสดงชื่อของต้นไม้เป็นต้นนั้น เรียกว่า นิฆัณฑุ

၁၁၂.

๑๑๒.

ဝိတဏ္ဍသတ္ထံ ဝိညေယျံ, ယံ တံ လောကာယတံ ဣတိ;

ကေဋုဘံ တု ကြိယာကပ္ပ, ဝိကပ္ပော ကဝိနံ ဟိတော.

พึงทราบว่าตำราวิทัณฑะ (การโต้แย้ง) นั้นคือ โลกายตะ, ส่วนเกฏุภะ คือตำราว่าด้วยระเบียบวิธีแห่งพิธีกรรม เป็นประโยชน์แก่กวีทั้งหลาย

၁၁၃.

๑๑๓.

အာချာယိကောပလဒ္ဓတ္ထာ, ပဗန္ဓကပ္ပနာ ကထာ;

ဒဏ္ဍနီတျ’တ္ထသတ္ထသ္မိံ, ဝုတ္တန္တော တု ပဝတ္တိ စ.

อาขยายิกา คือเรื่องราวที่เกิดขึ้นจริง, กถา คือเรื่องที่แต่งขึ้น, ส่วนในตำรานิติศาสตร์และเศรษฐศาสตร์ คำว่า วุตตันตะ และ ปวัตติ หมายถึง เรื่องราวหรือความเป็นไป

၁၁၄.

๑๑๔.

သညာ, ချာ, ဝှာ သမညာ စာ, ဘိဓာနံ နာမ မဝှယော;

နာမဓေယျာ’ ဓိဝစနံ, ပဋိဝါကျံ တု ဥတ္တရံ.

สัญญา, ขยา, อวหา, สมัญญา, อภิธาน, นาม, อวหยะ, นามเธยยะ และอธิวจนะ เป็นชื่อเรียกของ 'ชื่อ', ส่วนปฏิวากยะ และ อุตตระ คือ 'คำตอบ'

၁၁၅.

๑๑๕.

ပဉှော တီသွ နုယောဂေါ စ, ပုစ္ဆာ ပျထ နိဒဿနံ;

ဥပေါဂ္ဃာတော စ ဒိဋ္ဌန္တော, တထော’ဒါဟရဏံ ဘဝေ.

ปัญหา (ใช้ได้ใน ๓ ลิงค์), อนุโยค และปุจฉา เป็นคำเรียก 'คำถาม', ส่วนนิสัสสนะ, อุปโปคฆาตะ, ทิฏฐันตะ และอุทาหรณ์ เป็นคำเรียก 'ตัวอย่าง'

၁၁၆.

๑๑๖.

သမာ သင်္ခေပ သံဟာရာ, သမာသော သင်္ဂဟော ပျထ;

သတံ ဓာရယသီ တျာဒျ, ဗ္ဘက္ခာနံ တုစ္ဆဘာသနံ.

สมา, สังเขปะ, สังหาระ, สมาส และสังคหะ เป็นคำเรียก 'การย่อ' หรือ 'การรวบรวม', ส่วนการกล่าวหาด้วยคำเท็จ เช่น 'ท่านเป็นหนี้ร้อยหนึ่ง' เป็นต้น เรียกว่า อัพภักขานะ หรือ ตุจฉภาสนะ

၁၁၇.

๑๑๗.

ဝေါဟာရော တု ဝိဝါဒေါ ထ, သပနံ သပထောပိ စ;

ယသော သိလောကော ကိတ္တိတ္ထီ,ဃောသနာ တု’စ္စသဒ္ဒနံ.

โวหาร คือ วิวาทะ, ส่วนสปนะ และสปถะ คือ 'การสาบาน', ยศ, สิโลกะ และกิตติ คือ 'เกียรติ', ส่วนโฆสนา คือ 'การเปล่งเสียงดัง'

၁၁၈.

๑๑๘.

ပဋိဃောသော ပဋိရဝေါ, ထော’ ပညာသော ဝစီမုခံ;

ကတ္ထနာ စ သိလာဃာ စ, ဝဏ္ဏနာ စ နုတိ တ္ထုတိ.

ปฏิโฆสะ และปฏิรวะ คือ 'เสียงสะท้อน', อุปัญญาสะ และวจีมุขะ คือ 'คำนำ', กัตถนา, สิลาฆา, วรรณนา, นุติ และถุติ คือ 'การสรรเสริญ'

၁၁၉.

๑๑๙.

ထောမနဉ္စ ပသံသာထ, ကေကာ နာဒေါ သိခဏ္ဍိနံ;

ဂဇာနံ ကောဉ္စနာဒေါ ထ,မတာ ဟေသာ ဟယဒ္ဓနိ.

โถมนะ และปสังสาทะ เป็นคำเรียก 'การสรรเสริญ', เกกา คือเสียงของนกยูง, ส่วนโกญจนาท คือเสียงของช้าง, และเฮสา คือเสียงของม้า

၁၂၀.

๑๒๐.

ပရိယာယော ဝေဝစနံ, သာကစ္ဆာ တု စ သံကထာ;

ဥပဝါဒေါ စု’ပက္ကောသာ, ဝဏ္ဏဝါဒါ’နုဝါဒေါ စ;

ဇနဝါဒါ’ပဝါဒါပိ, ပရိဝါဒေါ စ တုလျတ္ထာ.

ปริยายะ และเววจนะ คือ 'คำพ้อง', สาคัจฉา และสังกถา คือ 'การสนทนา', อุปวาทะ, อุปักโกสะ, วรรณวาทะ, อนุวาทะ, ชนวาทะ, อปวาทะ และปริวาทะ มีความหมายเหมือนกัน (คือการตำหนิหรือนินทา)

၁၂၁.

๑๒๑.

ခေပေါ [Pg.12] နိန္ဒာ တထာ ကုစ္ဆာ, ဇိဂုစ္ဆာ ဂရဟာ ဘဝေ;

နိန္ဒာပုဗ္ဗော ဥပါရမ္ဘော, ပရိဘာသန မုစ္စတေ.

เขปะ, นินทา, กุจฉา, ชิคัจฉา และคารหา คือ 'การตำหนิ', ส่วนอุปารัมภะที่มีการนินทาเป็นเบื้องต้น เรียกว่า ปริภาสนะ

၁၂၂.

๑๒๒.

အဋ္ဌာနရိယဝေါဟာရ, ဝသေန ယာ ပဝတ္တိတာ;

အဘိဝါကျံ သိယာ ဝါစာ, သာ ဝီတိက္ကမဒီပနီ.

วาจาที่ดำเนินไปตามอำนาจแห่งอัฏฐอนริยโวหาร (โวหารของอโลภะ ๘ ประการ) พึงเป็นอภิวากยะ, วาจานั้นแสดงถึงการล่วงละเมิด

၁၂၃.

๑๒๓.

မုဟုံဘာသာ နုလာပေါထ, ပလာပေါ နတ္ထိကာ ဂိရာ;

အာဒေါဘာသန မာလာပေါ,ဝိလာပေါ တု ပရိဒ္ဒဝေါ.

มุหุงภาสา และอนุลาปะ คือ 'การพูดซ้ำ', ปลาปะ คือ 'คำพูดที่ไร้สาระ', อาลาปะ คือ 'การพูดทักทายในเบื้องต้น', ส่วนวิลาปะ และปริเทวะ คือ 'การคร่ำครวญ'

၁၂၄.

๑๒๔.

ဝိပ္ပလာပေါ ဝိရောဓောတ္တိ, သန္ဒေသောတ္တိ တု ဝါစိကံ;

သမ္ဘာသနံ တု သလ္လာပေါ, ဝိရောဓရဟိတံ မိထု.

วิปปลาปะ คือคำพูดที่ขัดแย้งกัน, ส่วนข่าวสาร เรียกว่า วาจิกะ, การพูดคุยกันระหว่างกันโดยปราศจากความขัดแย้ง เรียกว่า สัมภาสนะ หรือ สัลลาปะ

၁၂၅.

๑๒๕.

ဖရုသံ နိဋ္ဌုရံ ဝါကျံ, မနုညံ ဟဒယင်္ဂမံ;

သံကုလံ တု ကိလိဋ္ဌဉ္စ, ပုဗ္ဗာပရဝိရောဓိနီ.

คำพูดที่หยาบคาย เรียกว่า ผรุสะ และนิฏฐุระ, คำพูดที่น่าพอใจ เรียกว่า มนุญญะ และหทยังคมะ, ส่วนคำพูดที่ระคนกัน (สังกุละ) และเศร้าหมอง (กิลิฏฐะ) คือคำพูดที่ขัดแย้งกันทั้งข้างต้นและข้างปลาย

၁၂၆.

๑๒๖.

သမုဒါယတ္ထရဟိတံ, အဗဒ္ဓမိတိ ကိတ္တိတံ;

ဝိတထံ တု မုသာ စာထ, ဖရုသာဒီ တိလိင်္ဂိကာ.

คำพูดที่ปราศจากความหมายรวมกัน เรียกว่า อพัทธะ, ส่วนคำว่า วิตถะ และมุสา หมายถึงคำเท็จ, อนึ่ง คำมีผรุสะเป็นต้น เป็นคำ ๓ ลิงค์

၁၂၇.

๑๒๗.

သမ္မာ ဗျယဉ္စာ ဝိတထံ, သစ္စံ တစ္ဆံ ယထာတထံ;

တဗ္ဗန္တာ တီသွ လီကံ တွ, သစ္စံ မိစ္ဆာ မုသာ ဗျယံ.

สัมมา (เป็นอัพยยศัพท์), อวิตถะ, สัจจะ, ตัจฉะ และยถาตถะ เป็นคำเรียก 'ความจริง' (คำที่เป็นคุณนามของความจริงเป็น ๓ ลิงค์), ส่วน อลีกะ, อสัจจะ, มิจฉา และมุสา (เป็นอัพยยศัพท์) เป็นคำเรียก 'คำเท็จ'

၁၂၈.

๑๒๘.

ရဝေါ နိနာဒေါ နိနဒေါ စ သဒ္ဒေါ,နိဂ္ဃောသ နာဒ ဒ္ဓနယော စ ရာဝေါ;

အာရာဝ သံရာဝ ဝိရာဝ ဃောသာ,ရဝါ သုတိတ္ထီ သရ နိဿနာ စ.

รวะ, นินาทะ, นินทะ, สัททะ, นิคโฆสะ, นาทะ, ธนยะ, รวะ (อีกศัพท์หนึ่ง), อารวะ, สังรวะ, วิรวะ, โฆสะ, รวา (พหุพจน์), สุติตถี, สระ และนิสสนะ เป็นคำเรียก 'เสียง'

၁၂၉.

๑๒๙.

ဝိဿဋ္ဌ မဉ္ဇု ဝိညေယျာ, သဝနီယာ ဝိသာရိနော;

ဗိန္ဒု ဂမ္ဘီရ နိန္နာဒီ, တျေဝ မဋ္ဌင်္ဂိကော သရော.

พึงทราบว่าเสียงประกอบด้วยองค์ ๘ คือ ๑. แจ่มใส ๒. ไพเราะ ๓. เข้าใจง่าย ๔. น่าฟัง ๕. ไม่แตกพร่า ๖. กลมกล่อม ๗. ลึกซึ้ง ๘. กังวาน

၁၃၀.

๑๓๐.

တိရစ္ဆာနဂတာနဉှိ, ရုတံ ဝဿိတ မုစ္စတေ;

ကောလာဟလော ကလဟလော,ဂီတံ ဂါနဉ္စ ဂီတိကာ.

รุตะ และวัสสิตะ คือ 'เสียงร้องของสัตว์เดรัจฉาน', โกลาหล และกลหละ คือ 'เสียงอึกทึก', คีตะ, คานะ และคีติกา คือ 'เพลง'

၁၃၁.

๑๓๑.

သရာ သတ္တ တယော ဂါမာ, စေကဝီသတိ မုစ္ဆနာ;

တာနာ စေကူနပညာသ, ဣစ္စေတံ သရမဏ္ဍလံ.

สระ ๗, คามะ ๓, มุจฉนา ๒๑, ตานะ ๔๙ นี้แลคือ สรมนฑล (วงเสียง)

၁၃၂.

๑๓๒.

ဥသဘော ဓေဝတော စေဝ, ဆဇ္ဇ ဂန္ဓာရ မဇ္ဈိမာ;

ပဉ္စမော စ နိသာဒေါတိ, သတ္တေ’တေ ဂဒိတာ သရာ.

อุสภะ, เธวตะ, ฉัชชะ, คันธาระ, มัชฌิมา, ปัญจมะ และนิสาทะ สระ ๗ เหล่านี้ท่านกล่าวไว้แล้ว

၁၃၃.

๑๓๓.

နဒန္တိ [Pg.13] ဥသဘံ ဂါဝေါ, တုရဂါ ဓေဝတံ တထာ;

ဆဇ္ဇံ မယူရာ ဂန္ဓာရ, မဇာ ကောဉ္စာ စ မဇ္ဈိမံ.

โคทั้งหลายร้องเป็นเสียงอุสภะ, ม้าทั้งหลายร้องเป็นเสียงเธวตะ, นกยูงทั้งหลายร้องเป็นเสียงฉัชชะ, แพะทั้งหลายร้องเป็นเสียงคันธาระ และนกกระเรียนทั้งหลายร้องเป็นเสียงมัชฌิมา

၁၃၄.

๑๓๔.

ပဉ္စမံ ပရပုဋ္ဌာဒီ, နိသာဒမ္ပိ စ ဝါရဏာ;

ဆဇ္ဇော စ မဇ္ဈိမော ဂါမာ,တယော သာဓာရဏောတိ စ.

เสียงปัญจมะ (เหมือนเสียงนกกาเหว่า) เป็นต้น, เสียงนิสาทะ (เหมือนเสียงช้าง) และวารณะ (เสียงช้าง), ส่วนคามะ (บันไดเสียง) มี ๓ คือ ฉัชชะ, มัชฌิมะ และ (คันธาระ) ทั้ง ๓ นี้เป็นสาธารณะ.

၁၃၅.

๑๓๕.

သရေသု တေသု ပစ္စေကေ, တိဿော တိဿော ဟိ မုစ္ဆနာ;

သိယုံ တထေဝ တာနာနိ, သတ္တ သတ္တေဝ လဗ္ဘရေ.

ในเสียงเหล่านั้นแต่ละเสียง มีมุจฉนาเสียงละ ๓ และมีตานะเสียงละ ๗ พึงมีได้เช่นนั้น.

၁၃၆.

๑๓๖.

တိဿော ဒုဝေ စတဿော စ, စတဿော ကမတော သရေ;

တိဿော ဒုဝေ စတဿောတိ, ဒွါဝီသတိ သုတီ သိယုံ.

สุติ ๓, ๒, ๔ และ ๔ ตามลำดับในเสียง (ทั้ง ๗), และสุติ ๓, ๒, ๔ พึงมีรวมเป็น ๒๒.

၁၃၇.

๑๓๗.

ဥစ္စတရေ ရဝေ တာရော, ထာဗျတ္တေ မဓုရေ ကလော;

ဂမ္ဘီရေ တု ရဝေ မန္ဒော, တာရာဒီ တီသွထော ကလေ;

ကာကလီ သုခုမေ ဝုတ္တော,ကြိယာဒိသမတာ လယော.

ในเสียงสูงเรียกว่า ตาระ, ในเสียงที่ชัดเจนและมั่นคงเรียกว่า มัชฌิมะ, ในเสียงหวานเรียกว่า กละ, ในเสียงทุ้มเรียกว่า มันทะ, ในเสียง ๓ อย่างมีตาระเป็นต้นนั้น และในเสียงกละนั้น, เสียงที่ละเอียดเรียกว่า กากลี, ความสม่ำเสมอแห่งกิริยา (การบรรเลง) เป็นต้น เรียกว่า ลยะ.

၁၃၈.

๑๓๘.

ဝီဏာ စ ဝလ္လကီ သတ္တ, တန္တီ သာ ပရိဝါဒိနီ;

ပေါက္ခရော ဒေါဏိ ဝီဏာယ,ဥပဝီဏော တု ဝေဌကော.

พิณและวัลลกี (เป็นชื่อของพิณ), พิณ ๗ สายเรียกว่า ปริวาทินี, กระพอง (ราง) ของพิณเรียกว่า โพกขระ, ส่วนเครื่องพัน (ลูกบิด) เรียกว่า อุปวีณะ.

၁၃၉.

๑๓๙.

အာတတဉ္စေဝ ဝိတတ, မာတတဝိတတံ ဃနံ;

သုသိရံ စေတိ တူရိယံ, ပဉ္စင်္ဂိက မုဒီရိတံ.

เครื่องดนตรีมีองค์ ๕ ท่านกล่าวไว้คือ อาตตะ, วิตตะ, อาตตวิตตะ, ฆนะ และสุสิระ.

၁၄၀.

๑๔๐.

အာတတံ နာမ စမ္မာဝ, နဒ္ဓေသု ဘေရိယာဒိသု;

တလေ’ကေကယုတံ ကုမ္ဘ, ထုဏ ဒဒ္ဒရိကာဒိကံ.

ในบรรดาเครื่องดนตรีที่ขึงด้วยหนังมีเภรีเป็นต้น เครื่องดนตรีที่มีหน้าเดียว เช่น กุมภะ, ถุณะ และทัททริกา เป็นต้น เรียกว่า อาตตะ.

၁၄၁.

๑๔๑.

ဝိတတံ စော’ဘယတလံ, တူရိယံ မုရဇာဒိကံ;

အာတတဝိတတံ သဗ္ဗ, ဝိနဒ္ဓံ ပဏဝါဒိကံ.

เครื่องดนตรีที่มีสองหน้า เช่น มุรชะ เป็นต้น เรียกว่า วิตตะ, เครื่องดนตรีที่หุ้มด้วยหนังโดยรอบ เช่น ปณวะ เป็นต้น เรียกว่า อาตตวิตตะ.

၁၄၂.

๑๔๒.

သုသိရံ ဝံသသင်္ခါဒိ, သမ္မတာလာဒိကံ ဃနံ;

အာတောဇ္ဇံ တု စ ဝါဒိတ္တံ, ဝါဒိတံ ဝဇ္ဇ မုစ္စတေ.

เครื่องดนตรีประเภทเป่ามีขลุ่ยและสังข์เป็นต้น เรียกว่า สุสิระ, เครื่องดนตรีประเภทตีมีกังสดาลเป็นต้น เรียกว่า ฆนะ, ส่วนเครื่องดนตรี เรียกว่า อาโตชชะ, วาทิตตะ, วาทิตะ และวัชชะ.

၁၄၃.

๑๔๓.

ဘေရီ (ဘေရိ) ဒုန္ဒုဘိ ဝုတ္တော ထ,မုဒိင်္ဂေါ မုရဇောဿ တု;

အာလိင်္ဂ, င်္ကျော, ဒ္ဓကာ ဘေဒါ,တိဏဝေါ တု စ ဍိဏ္ဍိမော.

กลอง เรียกว่า เภรี และทุนทุภิ, ส่วนมุทิงคะ เรียกว่า มุรชะ, มุรชะนั้นมีประเภทคือ อลิงคะ, อังกะ และอุทธกะ, ส่วนติณวะ เรียกว่า ฑิณฑิมะ.

၁၄၄.

๑๔๔.

အာလမ္ဗရော [Pg.14] တု ပဏဝေါ, ကောဏော ဝီဏာဒိဝါဒနံ;

ဒဒ္ဒရီ ပဋဟော ဘေရိ, ပ္ပဘေဒါ မဒ္ဒလာဒယော.

อาลัมพระ เรียกว่า ปณวะ, ไม้ดีดพิณหรือไม้ตีกลอง เรียกว่า โกณะ, ทัททรี และปฏหะ เป็นประเภทของเภรี มีมัททละ เป็นต้น.

၁၄၅.

๑๔๕.

ဇနပ္ပိယေ ဝိမဒ္ဒုဋ္ဌေ, ဂန္ဓေ ပရိမလော ဘဝေ;

သော တွာ မောဒေါ ဒူရဂါမီ, ဝိဿန္တာ တီသွိတော ပရံ.

กลิ่นหอมที่เกิดจากการขยี้และเป็นที่ชื่นชอบของคน เรียกว่า ปริมละ, กลิ่นหอมนั้นถ้าฟุ้งไปไกล เรียกว่า อาโมทะ, กลิ่นที่ฟุ้งกระจายไป เรียกว่า วิสสันทะ (คำเหล่านี้เป็นได้ใน ๓ ลิงค์).

၁၄၆.

๑๔๖.

ဣဋ္ဌဂန္ဓော စ သုရဘိ, သုဂန္ဓော စ သုဂန္ဓိ စ;

ပူတိဂန္ဓိ တု ဒုဂ္ဂန္ဓော, ထ ဝိဿံ အာမဂန္ဓိ ယံ.

กลิ่นที่น่าปรารถนา เรียกว่า สุรภี, สุคันธะ และสุคันธิ, ส่วนกลิ่นเหม็น เรียกว่า ปูติคันธิ และทุคคันธะ, กลิ่นคาว เรียกว่า วิสสะ และอามคันธิ.

၁၄၇.

๑๔๗.

ကုင်္ကုမဉ္စေဝ ယဝန, ပုပ္ဖဉ္စ တဂရံ တထာ;

တုရုက္ခောတိ စတုဇ္ဇာတိ, ဂန္ဓာ ဧတေ ပကာသိတာ.

กุงกุมะ (หญ้าฝรั่น), ยวนบุปผะ (ดอกไม้เทศ), ตคระ (กฤษณา) และตุรุกขะ (กำยาน), กลิ่น ๔ ชนิดนี้ท่านประกาศไว้แล้ว.

၁၄၈.

๑๔๘.

ကသာဝေါ နိတ္ထိယံ တိတ္တော, မဓုရော လဝဏော ဣမေ;

အမ္ဗိလော ကဋုကော စေတိ, ဆ ရသာ တဗ္ဗတီ တိသု.

รสฝาด (กสาวะ) เป็นนปุงสกลิงค์และปุงลิงค์, รสขม (ติตตะ), รสหวาน (มธุระ), รสเค็ม (ลวณะ), รสเปรี้ยว (อัมพิละ) และรสเผ็ด (กฏุกะ), รสทั้ง ๖ นี้ (เมื่อเป็นคุณศัพท์) มีใน ๓ ลิงค์.

၁၄၉.

๑๔๙.

သိယာ ဖဿော စ ဖောဋ္ဌဗ္ဗော,ဝိသယီ တွက္ခ မိန္ဒြိယံ;

နယနံ တွက္ခိ နေတ္တဉ္စ, လောစနံ စ’စ္ဆိ စက္ခု စ.

ผัสสะ และโผฏฐัพพะ (เป็นชื่อของสัมผัส), ส่วนอินทรีย์ผู้รับอารมณ์ เรียกว่า อักขะ และอินทรีย์, นัยน์ตา เรียกว่า นยนะ, อักขิ, เนตตะ, โลจนะ, อัจฉิ และจักขุ.

၁၅၀.

๑๕๐.

သောတံ သဒ္ဒဂ္ဂဟော ကဏ္ဏော, သဝနံ သုတိ နတ္ထု တု;

နာသာ စ နာသိကာ ဃာနံ, ဇိဝှာတု ရသနာ ဘဝေ.

หู เรียกว่า โสต, สัททัคคหะ, กัณณะ, สวนะ และสุติ, ส่วนจมูก เรียกว่า นัตถุ, นาสา, นาสิกา และฆานะ, ลิ้น เรียกว่า ชิวหา และรสนา.

၁၅၁.

๑๕๑.

သရီရံ ဝပု ဂတ္တဉ္စာ, တ္တဘာဝေါ ဗောန္ဒိ ဝိဂ္ဂဟော;

ဒေဟံ ဝါ ပုရိသေ ကာယော, ထိယံ တနု ကဠေဝရံ.

ร่างกาย เรียกว่า สรีระ, วปุ, คัตตะ, อัตตภาวะ, พอนทิ, วิคคหะ, เทหะ และกายะ (๒ คำหลังเป็นปุงลิงค์), ส่วนในอิตถีลิงค์ เรียกว่า ตนุ, ในนปุงสกลิงค์ เรียกว่า กเฬวระ.

၁၅၂.

๑๕๒.

စိတ္တံ စေတော မနော နိတ္ထီ, ဝိညာဏံ ဟဒယံ တထာ;

မာနသံ ဓီ တု ပညာ စ, ဗုဒ္ဓိ မေဓာ မတိ မုတိ.

จิต เรียกว่า จิตตะ, เจโต, มโน (๒ คำหลังไม่เป็นอิตถีลิงค์), วิญญาณ, หทัย และมานัส, ส่วนปัญญา เรียกว่า ธี, ปัญญา, พุทธิ, เมธา, มติ และมุติ.

၁၅၃.

๑๕๓.

ဘူရီ မန္တာ စ ပညာဏံ, ဉာဏံ ဝိဇ္ဇာ စ ယောနိ စ;

ပဋိဘာန မမောဟော ထ, ပညာဘေဒါ ဝိပဿနာ.

ภูรี, มันตา, ปัญญาณะ, ญาณะ, วิชชา, โยนิ, ปฏิภาณะ และอโมหะ (เป็นชื่อของปัญญา), ส่วนวิปัสสนา เป็นประเภทของปัญญา.

၁၅၄.

๑๕๔.

သမ္မာဒိဋ္ဌိ ပဘုတိကာ, ဝီမံသာ တု ဝိစာရဏာ;

သမ္ပဇညံ တု နေပက္ကံ, ဝေဒယိတံ တု ဝေဒနာ.

สัมมาทิฏฐิ เป็นต้น (เป็นประเภทของปัญญา), วิมังสา เรียกว่า วิจารณา, สัมปชัญญะ เรียกว่า เนปักกะ, ส่วนเวทยิตะ เรียกว่า เวทนา.

၁၅၅.

๑๕๕.

တက္ကော ဝိတက္ကော သင်္ကပ္ပော,ပ္ပနော’ ဟာ’ ယု တု ဇီဝိတံ;

ဧကဂ္ဂတာ တု သမထော, အဝိက္ခေပေါ သမာဓိ စ.

ตักกะ, วิตักกะ, สังกัปปะ, อัปปนา และอูหะ (เป็นชื่อของวิตก), ส่วนอายุ เรียกว่า ชีวิต, เอกัคคตา เรียกว่า สมถะ, อวิกเขปะ และสมาธิ.

၁၅၆.

๑๕๖.

ဥဿာဟာ’ တပ္ပ ပဂ္ဂါဟာ, ဝါယာမော စ ပရက္ကမော;

ပဓာနံ ဝီရိယံ စေဟာ, ဥယျာမော စ ဓိတိ တ္ထိယံ.

อุสสาหะ, อาตัปปะ, ปัคคาหะ, วายามะ, ปรักกมะ, ปธานะ, วิริยะ, อีหา และอุยยามะ (เป็นชื่อของความเพียร), ส่วนธิติ เป็นอิตถีลิงค์.

၁၅၇.

๑๕๗.

စတ္တာရိ ဝီရိယင်္ဂါနိ, တစဿ စ နဟာရုနော;

အဝသိဿန မဋ္ဌိဿ, မံသလောဟိတသုဿနံ.

องค์แห่งความเพียร ๔ อย่าง คือ การเหลืออยู่ของหนัง, เอ็น และกระดูก, และการเหือดแห้งไปของเนื้อและเลือด.

၁၅၈.

๑๕๘.

ဥဿောဠှီ [Pg.15] တွ ဓိမတ္တေဟာ, သတိ တွ နုဿတိ တ္ထိယ;

လဇ္ဇာ ဟိရီ သမာနာ ထ, ဩတ္တပ္ပံ ပါပဘီရုတာ.

ความเพียรอย่างยิ่ง เรียกว่า อุสโสฬหี, สติ เรียกว่า อนุสสติ (เป็นอิตถีลิงค์), ลัชชา เรียกว่า หิริ, ส่วนโอตตัปปะ เรียกว่า ปาปภีรุตา.

၁၅၉.

๑๕๙.

မဇ္ဈတ္တတာ တု’ပေက္ခာ စ, အဒုက္ခမသုခါ သိယာ;

စိတ္တာဘောဂေါ မနက္ကာရော,အဓိမောက္ခော တု နိစ္ဆယော.

มัชฌัตตตา เรียกว่า อุเบกขา และอทุกขมสุขา, ความใส่ใจ เรียกว่า จิตตาโภคะ และมนสิการ, ส่วนอธิโมกข์ เรียกว่า นิสสยะ (การตัดสินใจ).

၁၆၀.

๑๖๐.

ဒယာ’ နုကမ္ပာ ကာရုညံ, ကရုဏာ စ အနုဒ္ဒယာ;

ထိယံ ဝေရမဏီ စေဝ, ဝိရတျာ’ ရတိ စာပျထ.

ความสงสาร เรียกว่า ทยา, อนุกัมปา, การุญญะ, กรุณา และอนุททายา, ส่วนเวรมณี, วิรติ และอารติ เป็นอิตถีลิงค์.

၁၆၁.

๑๖๑.

တိတိက္ခာ ခန္တိ ခမနံ, ခမာ မေတ္တာ တု မေတျ’ထ;

ဒဿနံ ဒိဋ္ဌိ လဒ္ဓိတ္ထီ, သိဒ္ဓန္တော သမယော ဘဝေ.

ความอดทน เรียกว่า ติติกขา, ขันติ, ขมนะ และขมา, เมตตา เรียกว่า เมตยะ, ความเห็น เรียกว่า ทัสสนะ, ทิฏฐิ และลัทธิ (๒ คำหลังเป็นอิตถีลิงค์), ส่วนลัทธิหรือคำสอน เรียกว่า สิทธันตะ และสมยะ.

၁၆၂.

๑๖๒.

တဏှာ စ တသိဏာ ဧဇာ, ဇာလိနီ စ ဝိသတ္တိကာ;

ဆန္ဒော ဇဋာ နိကန္တျာ’သာ, သိဗ္ဗိနီ ဘဝနေတ္တိ စ.

ตัณหา เรียกว่า ตสิณา, เอชา, ชาลินี, วิสัตติกา, ฉันทะ, ชฏา, นิกันติ, อาสา, สิพพินี และภวเนตติ.

၁၆၃.

๑๖๓.

အဘိဇ္ဈာ ဝနထော ဝါနံ, လောဘော ရာဂေါ စ အာလယော;

ပိဟာ မနောရထော ဣစ္ဆာ, ဘိလာသော ကာမ ဒေါဟဠာ;

အာကင်္ခါ ရုစိ ဝုတ္တာ သာ, တွဓိကာ လာလသာ ဒွိသု.

อภิชฌา, วนถะ, วานะ, โลภะ, ราคะ และอาลยะ (เป็นชื่อของความโลภ), ส่วนความปรารถนา เรียกว่า ปิหา, มโนรถะ, อิจฉา, อภิลาสะ, กามะ, โทหฬะ, อากังขา และรุจิ, ความปรารถนาอย่างแรงกล้า เรียกว่า ลาลสา (เป็นได้ใน ๒ ลิงค์).

၁၆၄.

๑๖๔.

ဝေရံ ဝိရောဓော ဝိဒ္ဒေသော, ဒေါသော စ ပဋိဃဉ္စ ဝါ;

ကောဓာ’ ဃာတာ ကောပ ရောသာ,ဗျာပါဒေါ’ နဘိရဒ္ဓိ စ.

เวร, ความเป็นศัตรู, ความเกลียดชัง, โทสะ, ความขัดเคือง, ความโกรธ, ความอาฆาต, ความโกรธ, ความเคือง, ความพยาบาท, ความไม่ยินดี.

၁၆၅.

๑๖๕.

ဗဒ္ဓဝေရ မုပနာဟော, သိယာ သောကော တု သောစနံ;

ရောဒိတံ ကန္ဒိတံ ရုဏ္ဏံ, ပရိဒေဝေါ ပရိဒ္ဒဝေါ.

ความผูกเวร, ความผูกโกรธ, ความโศก, ความเศร้าโศก, การร้องไห้, การคร่ำครวญ, การร้องไห้, ความรำพัน, ความรำพันยิ่ง.

၁၆၆.

๑๖๖.

ဘီတိတ္ထိ ဘယ မုတ္တာသော, ဘေရဝံ တု မဟဗ္ဘယံ;

ความกลัว, ภัย, ความหวาดกลัว, ความน่าสะพรึงกลัว, ภัยใหญ่.

၁၆၇.

๑๖๗.

ဘေရဝံ ဘီသနံ ဘီမံ, ဒါရုဏဉ္စ ဘယာနကံ;

ဃောရံ ပဋိဘယံ ဘေသ္မံ, ဘယင်္ကရ မိမေ တီသု.

น่ากลัว, น่าสะพรึงกลัว, น่าสยดสยอง, ดุร้าย, น่าหวาดกลัว, ร้ายกาจ, น่าหวาดหวั่น, น่ากลัวยิ่ง, สิ่งที่ทำให้กลัว (ทั้ง 9 นี้เป็นไตรลิงค์).

၁၆၈.

๑๖๘.

ဣဿာ ဥသူယာ မစ္ဆေရံ, တု မစ္ဆရိယ မစ္ဆရံ;

မောဟော’ဝိဇ္ဇာ တထာ’ဉာဏံ, မာနော ဝိဓာ စ ဥန္နတိ.

ความริษยา, ความอิจฉา, ความตระหนี่, โมหะ, อวิชชา, ความไม่รู้, มานะ, ความถือตัว, ความเย่อหยิ่ง.

၁၆၉.

๑๖๙.

ဥဒ္ဓစ္စ မုဒ္ဓဋံ စာထ, တာပေါ ကုက္ကုစ္စမေဝ စ;

ပစ္ဆာတာပေါ နုတာပေါ စ, ဝိပ္ပဋိသာရော ပကာသိတော.

อุทธัจจะ, ความฟุ้งซ่าน, ความเดือดร้อนใจ, กุกกุจจะ, ความรำคาญใจ, ความเดือดร้อนใจภายหลัง, ความเดือดร้อนใจ, ความเดือดร้อนใจ.

၁၇၀.

๑๗๐.

မနောဝိလေခ သန္ဒေဟာ, သံသယော စ ကထံကထာ;

ဒွေဠှကံ ဝိစိကိစ္ဆာ စ, ကင်္ခါ သင်္ကာ ဝိမတျပိ.

ความเคลือบแคลงใจ, ความสงสัย, ความสงสัย, ความสงสัยว่าอย่างไรหนอ, ความสองจิตสองใจ, วิจิกิจฉา, ความกังขา, ความระแวง, ความสงสัย.

၁၇၁.

๑๗๑.

ဂဗ္ဗော [Pg.16] ဘိမာနော’ဟံကာရော, စိန္တာတု ဈာန မုစ္စတေ;

နိစ္ဆယော နိဏ္ဏယော ဝုတ္တော, ပဋိညာ တု ပဋိဿဝေါ.

ความเย่อหยิ่ง, ความถือตัว, อหังการ, ความคิด, ฌาน, ความตกลงใจ, ความตัดสินใจ, ปฏิญญา, การรับคำ.

၁၇၂.

๑๗๒.

အဝမာနံ တိရက္ကာရော, ပရိဘဝေါ ပျ’ နာဒရော;

ပရာဘဝေါ ပျ’ ဝညာ ထ, ဥမ္မာဒေါ စိတ္တဝိဗ္ဘမော.

การดูหมิ่น, การเหยียดหยาม, การดูหมิ่น, ความไม่เคารพ, ความเสื่อม, การดูหมิ่น, ความบ้า, ความฟั่นเฟือนแห่งจิต.

၁၇၃.

๑๗๓.

ပေမံ သိနေဟော သ္နေဟော ထ, စိတ္တပီဠာ ဝိသညိတာ;

ပမာဒေါ သတိဝေါဿဂ္ဂေါ, ကောတူဟလံ ကုတူဟလံ.

ความรัก, ความสิเน่หา, ความเจ็บปวดใจ, ความไม่รู้สึกตัว, ความประมาท, การปล่อยสติ, ความตื่นเต้นอยากรู้อยากเห็น.

၁၇၄.

๑๗๔.

ဝိလာသော လလိတံ လီလာ, ဟာဝေါ ဟေဠာ စ ဝိဗ္ဘမော;

ဣစ္စာဒိကာ သိယုံ နာရိ, သိင်္ဂါရဘာဝဇာ ကိရိယာ.

ความเยื้องกราย, ความน่ารัก, ลีลา, ท่าทาง, ความประมาท, ความผันแปร, กิริยาเหล่านี้เป็นต้นของสตรีที่เกิดจากความรัก.

၁၇၅.

๑๗๕.

ဟသနံ ဟသိတံ ဟာသော, မန္ဒော သော မိဟိတံ သိတံ;

အဋ္ဋဟာသော မဟာဟာသော,ရောမဉ္စော လောမဟံသနံ.

การหัวเราะ, การหัวเราะ, การหัวเราะ, การยิ้ม (หัวเราะเบาๆ), การยิ้ม, การยิ้ม, การหัวเราะเสียงดัง, การหัวเราะเสียงดัง, ขนลุก, ขนพองสยองเกล้า.

၁၇၆.

๑๗๖.

ပရိဟာသော ဒဝေါ ခိဍ္ဍာ, ကေဠိ ကီဠာ စ ကီဠိတံ;

နိဒ္ဒါ တု သုပိနံ သောပ္ပံ, မိဒ္ဓဉ္စ ပစလာယိကာ.

การเล่นสนุก, การเล่น, การเล่น, การเล่น, การเล่น, การเล่น, การนอน, ความฝัน, การนอน, ความง่วงเหงา, ความสัปหงก.

၁၇၇.

๑๗๗.

ထိယံ နိကတိ ကူဋဉ္စ, ဒမ္ဘော သာဌျဉ္စ ကေတဝံ;

သဘာဝေါ တု နိဿဂ္ဂေါ စ, သရူပံ ပကတိတ္ထိယံ.

การหลอกลวง, ความคดโกง (เป็นอิตถีลิงค์), ความโอ้อวด, ความเจ้าเล่ห์, การหลอกลวง, ธรรมชาติ, ธรรมชาติ, รูปร่าง, ปกติ (เป็นอิตถีลิงค์).

၁၇၈.

๑๗๘.

သီလဉ္စ လက္ခဏံ ဘာဝေါ,ဥဿဝေါ တု ဆဏော မဟော.

ศีล, ลักษณะ, สภาวะ, งานฉลอง, งานรื่นเริง, งานบูชา.

၁၇၉.

๑๗๙.

ဓာရေန္တော ဇန္တု သသ္နေဟ, မဘိဓာနပ္ပဒီပိကံ;

ခုဒ္ဒကာဒျတ္ထဇာတာနိ, သမ္ပဿတိ ယထာသုခံ.

นรชนผู้ทรงไว้ซึ่งคัมภีร์อภิธานัปปทีปิกานี้ด้วยความรัก ย่อมเห็นเนื้อความทั้งหลายมีเนื้อความเล็กน้อยเป็นต้นได้ตามความสบาย.

သဂ္ဂကဏ္ဍော နိဋ္ဌိတော.

สวรรคกัณฑ์ จบแล้ว.

၂. ဘူကဏ္ဍ

๒. ภูมิกัณฑ์

၁. ဘူမိဝဂ္ဂ

๑. ภูมิวรรค

၁၈၀.

๑๘๐.

ဝဂ္ဂါ ဘူမိ, ပုရီ, မစ္စ, စတုဗ္ဗဏ္ဏ, ဝနာဒိဟိ;

ပါတာလေန စ ဝုစ္စန္တေ, သင်္ဂေါ’ပင်္ဂေဟိ’ဓ’က္ကမာ.

วรรคทั้งหลายคือ ภูมิ (แผ่นดิน), ปุรี (เมือง), มัจจะ (มนุษย์), จตุพรรณะ (สี่วรรณะ), วนะ (ป่า) เป็นต้น และปาตาล (บาดาล) พร้อมด้วยส่วนประกอบและส่วนย่อย ย่อมถูกกล่าวตามลำดับในที่นี้.

၁၈၁.

๑๘๑.

ဝသုန္ဓရာ ဆမာ ဘူမိ, ပထဝီ မေဒနီ မဟီ;

ဥဗ္ဗီ ဝသုမတီ ဂေါ ကု, ဝသုဓာ ဓရဏီ ဓရာ;

ပုထဝီ ဇဂတီ ဘူရီ, ဘူ စ ဘူတဓရာ’ ဝနီ.

แผ่นดิน, โลก, พื้นดิน.

၁၈၂.

๑๘๒.

ခါရာ [Pg.17] တု မတ္တိကာ ဦသော, ဦသဝါ တူသရော တိသု;

ထလံ ထလီတ္ထီ ဘူဘာဂေ, ထဒ္ဓလူခမှိ ဇင်္ဂလော.

ดินเค็ม, ดินเค็ม, ที่มีดินเค็ม (เป็นไตรลิงค์), ที่ดอน, ส่วนของแผ่นดินที่แห้งแล้งแข็งกระด้างเรียกว่า ชังคละ.

၁၈၃.

๑๘๓.

ပုဗ္ဗဝိဒေဟော စာပရ, ဂေါယာနံ ဇမ္ဗုဒီပေါ စ;

ဥတ္တရကုရု စေတိ သိယုံ, စတ္တာရောမေ မဟာဒီပါ.

บุพพวิเทหะ, อปรโคยานะ, ชมพูทวีป และอุตตรกุรุ เหล่านี้เป็นมหาทวีปทั้งสี่.

၁၈၄.

๑๘๔.

ပုမ္ဗဟုတ္တေ ကုရူ သက္ကာ, ကောသလာ မဂဓာ သိဝီ;

ကလိင်္ဂါ’ဝန္တိ ပဉ္စာလာ, ဝဇ္ဇီ ဂန္ဓာရ စေတယော.

กุรุ, สักกะ, โกศล, มคธ, สีวี, กลิงคะ, อวันตี, ปัญจาละ, วัชชี, คันธาระ, เจตยะ (เหล่านี้เป็นชื่อแคว้น ใช้เป็นปุงลิงค์พหุพจน์).

၁၈၅.

๑๘๕.

ဝင်္ဂါ ဝိဒေဟာ ကမ္ဗောဇာ, မဒ္ဒါ ဘဂ္ဂ’င်္ဂ သီဟဠာ;

ကသ္မီရာ ကာသိ ပဏ္ဍဝါဒီ, သိယုံ ဇနပဒန္တရာ.

วังคะ, วิเทหะ, กัมโพชะ, มัททะ, ภัคคะ, อังคะ, สีหฬะ, กัศมีระ, กาสี, ปัณฑวะ เป็นต้น เหล่านี้เป็นชนบทอื่น ๆ.

၁၈၆.

๑๘๖.

လောကော စ ဘုဝနံ ဝုတ္တံ, ဒေသော တု ဝိသယော ပျထ;

မိလက္ခဒေသော ပစ္စန္တော, မဇ္ဈဒေသော တု မဇ္ဈိမော.

โลกและภพ, ประเทศและแคว้น, ประเทศของคนป่าเถื่อนคือชายแดน, มัชฌิมประเทศคือประเทศส่วนกลาง.

၁၈၇.

๑๘๗.

အနူပေါ သလိလပ္ပာယော, ကစ္ဆံ ပုမ နပုံသကေ;

သဒ္ဒလော ဟရိတေ ဒေသေ, တိဏေနာ, ဘိနဝေန ဟိ.

ที่ลุ่มมีน้ำมาก เรียกว่า อนูปะ และ กัจฉะ (เป็นปุงลิงค์และนปุงสกลิงค์), ที่ที่มีหญ้าสดในที่ที่เขียวชอุ่มด้วยหญ้าใหม่ เรียกว่า สัททละ.

၁၈၈.

๑๘๘.

နဒျမ္ဗုဇီဝနော ဒေသော, ဝုဋ္ဌိနိပ္ပဇ္ဇသဿကော;

ယော နဒီမာတိကော ဒေဝ,မာတိကော စ ကမေန သော.

ประเทศที่เลี้ยงชีพด้วยน้ำจากแม่น้ำ และประเทศที่มีพืชผลเกิดจากฝน เรียกว่า นทีมติกา และ เทวมติกา ตามลำดับ.

၁၈၉.

๑๘๙.

တီသွနူပါဒျထော စန္ဒ, သူရာဒေါ သဿတီရိတော;

ရဋ္ဌံ တု ဝိဇိတဉ္စာထ, ပုရိသေ သေတု အာလိယံ.

คำว่า อนูปะ เป็นต้น เป็นไตรลิงค์, พระจันทร์และพระอาทิตย์เป็นต้น เรียกว่า สัสสตะ (เที่ยงแท้), แคว้นและอาณาจักร, ทำนบและคันนา.

၁၉၀.

๑๙๐.

ဥပါန္တဘူ ပရိသရော, ဂေါဋ္ဌံ တု ဂေါကုလံ ဝဇော;

မဂ္ဂေါ ပန္ထော ပထော အဒ္ဓါ, အဉ္ဇသံ ဝဋုမံ တထာ.

พื้นที่ใกล้เคียง, บริเวณ, คอกโค, คอกโค, คอกโค, ทาง, ทาง, ทาง, ทาง, ทาง, ทาง.

၁၉၁.

๑๙๑.

ပဇ္ဇော, ယနဉ္စ ပဒဝီ, ဝတ္တနီ ပဒ္ဓတိတ္ထိယံ;

တဗ္ဘေဒါ ဇင်္ဃ, သကဋ, မဂ္ဂါ တေ စ မဟဒ္ဓနိ.

ปัชโช, ยานะ, ปทวี, วัตตนี, ปัทธติ (อิต.) เป็นชื่อของทาง. ทางเหล่านั้นแยกประเภทเป็น ทางเท้า, ทางเกวียน และทางใหญ่.

၁၉၂.

๑๙๒.

ဧကပဒျေကပဒိကေ, ကန္တာရော တု စ ဒုဂ္ဂမေ;

เอกปที, เอกปทิกะ เป็นทางเดินเท้าเดียว. กันดาร เป็นทางที่ไปได้ยาก.

၁၉၃.

๑๙๓.

ပဋိမဂ္ဂေါ ပဋိပထော, အဒ္ဓါနံ ဒီဃ မဉ္ဇသံ;

သုပ္ပထော တု သုပန္ထော စ, ဥပ္ပထံ တွပထံ ဘဝေ.

ปฏิมาคคะ, ปฏิปถะ เป็นทางตรงกันข้าม. อัทธานะ, ทีฆมัญชสะ เป็นทางไกล. สุปถะ, สุปันถะ เป็นทางดี. อุปถะ, อปถะ เป็นทางผิด.

၁၉၄.

๑๙๔.

ဆတ္တိံသပရမာဏူန, မေကော ဏု စ ဆတ္တိံသ တေ;

တဇ္ဇာရီ တာပိ ဆတ္တိံသ, ရထရေဏု ဆတ္တိံသ တေ.

๓๖ ปรมาณู เป็น ๑ อณู, ๓๖ อณูเหล่านั้น เป็น ๑ ตัชชารี, ๓๖ ตัชชารีเหล่านั้น เป็น ๑ รถเรณู.

၁၉၅.

๑๙๕.

လိက္ခာတာ သတ္တ ဦကာ တာ, ဓညမာသောတိ သတ္တ တေ;

သတ္တ င်္ဂုလ’ မမု ဒွိစ္ဆ, ဝိဒတ္ထိ တာ ဒုဝေ သိယုံ.

๗ ลิกขา เป็น ๑ อูกา, ๗ อูกาเหล่านั้น เป็น ๑ ธัญญมาส, ๗ ธัญญมาสเหล่านั้น เป็น ๑ องคุลี, ๑๒ องคุลี เป็น ๑ คืบ, ๒ คืบเหล่านั้น เป็น ๑ ศอก.

၁၉၆.

๑๙๖.

ရတနံ [Pg.18] တာနိ သတ္တေဝ, ယဋ္ဌိ တာ ဝီသတူ သဘံ;

ဂါဝုတ မုသဘာသီတိ, ယောဇနံ စတုဂါဝုတံ.

๗ ศอก เป็น ๑ ไม้เท้า, ๒๐ ไม้เท้าเหล่านั้น เป็น ๑ อุสภะ, ๘๐ อุสภะ เป็น ๑ คาวุต, ๔ คาวุต เป็น ๑ โยชน์.

၁၉၇.

๑๙๗.

ဓနုပဉ္စသတံ ကောသော, ကရီသံ စတုရမ္ဗဏံ;

အဗ္ဘန္တရံ တု ဟတ္ထာန, မဋ္ဌဝီသ ပမာဏတော.

๕๐๐ ธนู เป็น ๑ โกสะ, ๔ อัมพณะ เป็น ๑ กรีสะ, ส่วนอัพภันตระ มีประมาณ ๒๘ ศอก.

ဘူမိဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

ภูมิวัคคะ จบแล้ว.

၂. ဘူကဏ္ဍ

๒. ภูมิกัณฑ์.

၂. ပုရဝဂ္ဂ

๒. ปุรวัคคะ.

၁၉၈.

๑๙๘.

ပုရံ နဂရ မိတ္ထီ ဝါ, ဌာနီယံ ပုဋဘေဒနံ;

ထိယံ တု ရာဇဓာနီ စ, ခန္ဓာဝါရော ဘဝေ ထ စ.

ปุระ, นคร (นปุ. หรือ อิต.), ฐานียะ, ปุฏเภทนะ เป็นชื่อเมือง. ส่วนราชธานี (อิต.) เป็นเมืองหลวง และขันธาวาระ เป็นค่ายทหาร.

၁၉၉.

๑๙๙.

သာခါနဂရ မညတြ, ယံ တံ မူလပုရာ ပုရံ;

ဗာရာဏသီ စ သာဝတ္ထိ, ဝေသာလီ မိထိလာ, ဠဝီ.

เมืองใดที่นอกไปจากเมืองเดิม เมืองนั้นเรียกว่า สาขานคร. พาราณสี, สาวัตถี, เวสาลี, มิถิลา, อาฬวี.

၂၀၀.

๒๐๐.

ကောသမ္ဗု, ဇ္ဇေနိယော တက္က, သိလာ စမ္ပာ စ သာဂလံ;

သုသုမာရဂိရံ ရာဇ, ဂဟံ ကပိလဝတ္ထု စ.

โกสัมพี, อุชเชนี, ตักกสิลา, จัมปา, สาคละ, สุสุมารคิระ, ราชคฤห์ และกบิลพัสดุ์.

၂၀၁.

๒๐๑.

သာကေတ, မိန္ဒပတ္ထဉ္စော, က္ကဋ္ဌာ ပါဋလိပုတ္တကံ;

ဇေတုတ္တရဉ္စ သင်္ကဿံ, ကုသိနာရာဒယော ပုရီ.

สาเกตะ, อินทปัตถะ, อุกกัฏฐะ, ปาฏลีบุตร, เชตุดร, สังกัสสะ และกุสินารา เป็นต้น เป็นชื่อเมือง.

၂၀၂.

๒๐๒.

ရစ္ဆာ စ ဝိသိခါ ဝုတ္တာ, ရထိကာ ဝီထိ စာပျထ;

ဗျူဟော ရစ္ဆာ အနိဗ္ဗိဒ္ဓါ, နိဗ္ဗိဒ္ဓါ တု ပထဒ္ဓိ စ.

รัจฉา, วิสิขา, รถิกา และวีถี เรียกว่าถนน. ส่วนรัจฉาที่ไม่มีทางทะลุ เรียกว่า พยูหะ, ที่มีทางทะลุ เรียกว่า ปถัทธิ.

၂၀၃.

๒๐๓.

စတုက္ကံ စစ္စရေ မဂ္ဂ, သန္ဓိ သိင်္ဃာဋကံ ဘဝေ;

ပါကာရော ဝရဏော စာထ, ဥဒါပေါ ဥပကာရိကာ.

จตุกกะ, จัจจระ, มัคคสันธิ และสิงฆาฏกะ เป็นทางสี่แพร่ง. ปาการะ และวรณะ เป็นกำแพง. อุทาปะ และอุปการิกา เป็นเชิงเทิน.

၂၀၄.

๒๐๔.

ကုဋ္ဋံ တု ဘိတ္တိ နာရီ ထ, ဂေါပုရံ ဒွါရကောဋ္ဌကော;

ဧသိကာ ဣန္ဒခီလော စ, အဋ္ဋော တွဋ္ဋာလကော ဘဝေ.

กุฏฏะ และภิตติ (อิต.) เป็นฝาผนัง. โคปุระ และทวารโกฏฐกะ เป็นซุ้มประตู. เอสิกา และอินทขีละ เป็นเสาเขื่อน. อัฏฏะ และอัฏฏาลกะ เป็นหอรบ.

၂၀၅.

๒๐๕.

တောရဏံ တု ဗဟိဒွါရံ, ပရိခါတု စ ဒီဃိကာ;

မန္ဒိရံ သဒနာ, ဂါရံ, နိကာယော နိလယာ, လယော.

โตรณะ เป็นซุ้มประตูภายนอก. ปริขา และทีฆิกา เป็นคูเมือง. มนทิระ, สทนะ, อาคาร, นิกาย, นิลยะ และอาลยะ เป็นเรือน.

၂၀၆.

๒๐๖.

အာဝါသော ဘဝနံ ဝေသ္မံ, နိကေတနံ နိဝေသနံ;

ဃရံ ဂဟဉ္စာ, ဝသထော, သရဏဉ္စ ပတိဿယော.

อาวาส, ภวนะ, เวสมะ, นิเกตนะ, นิเวสนะ, ฆระ, คหะ, อาวสถะ, สรณะ และปฏิสสยะ เป็นชื่อของเรือน.

၂၀၇.

๒๐๗.

ဩကံ သာလာ ခယော ဝါသော, ထိယံ ကုဋိ ဝသတျ’ပိ;

ဂေဟဉ္စာ, နိတ္ထိ သဒုမံ, စေတိယာ, ယတနာနိ တု.

โอกะ, ศาลา, ขยะ, วาสะ เป็นเรือน. กุฏิ และวสติ (อิต.) ก็เป็นเรือน. เคหะ และสทุมะ (นปุ.) เป็นเรือน. เจดีย์ และอายตนะ เป็นที่บูชา.

၂၀၈.

๒๐๘.

ပါသာဒေါ [Pg.19] စေဝ ယူပေါ ထ, မုဏ္ဍစ္ဆဒေါ စ ဟမ္မိယံ;

ယူပေါတု ဂဇကုမ္ဘမှိ, ဟတ္ထိနခေါ ပတိဋ္ဌိတော.

ปราสาท, ยูปะ, มุณฑัจฉทะ และหัมมิยะ เป็นปราสาท. ส่วนยูปะ ตั้งอยู่ที่ปุ่มหัวช้าง และหัตถินขะ ก็ตั้งอยู่ (ที่ปราสาท).

၂၀၉.

๒๐๙.

သုပဏ္ဏဝင်္ကစ္ဆဒန, မဍ္ဎယောဂေါ သိယာ ထ စ;

ဧကကူဋယုတော မာဠော,ပါသာဒေါ စတုရဿကော.

เรือนที่มีหลังคาโค้งเหมือนปีกนกสุบรรณ เรียกว่า อัฑฒโยคะ. เรือนที่มียอดเดียว เรียกว่า มาฬะ. เรือนที่มีสี่เหลี่ยม เรียกว่า ปราสาท.

၂၁၀.

๒๑๐.

သဘာယဉ္စ သဘာ စာထ, မဏ္ဍပံ ဝါ ဇနာလယော;

အထော အာသနသာလာယံ, ပဋိက္ကမန မီရိတံ.

สภายะ, สภา, มณฑป และชนาลัย เป็นศาลา. ส่วนอาสนศาลา เรียกว่า ปฏิกกมะ.

၂၁၁.

๒๑๑.

ဇိနဿ ဝါသဘဝန, မိတ္ထီ ဂန္ဓကုဋိ ပျထ;

ထိယံ ရသဝတီ ပါက, ဋ္ဌာနဉ္စေဝ မဟာနသံ.

ที่ประทับของพระชินเจ้า เรียกว่า คันธกุฎี (อิต.). รสวดี (อิต.), ปากัฏฐานะ และมหานสะ เป็นโรงครัว.

၂၁၂.

๒๑๒.

အာဝေသနံ သိပ္ပသာလာ, သောဏ္ဍာ တု ပါနမန္ဒိရံ;

ဝစ္စဋ္ဌာနံ ဝစ္စကုဋိ, မုနီနံ ဌာန မဿမော.

อาเวสนะ และสิปปศาลา เป็นโรงช่าง. โโสณฑา และปานมนทิระ เป็นโรงดื่ม. วัจจัฏฐานะ และวัจจกุฎี เป็นส้วม. ที่อยู่ของมุนีทั้งหลาย เรียกว่า อัสสมะ.

၂၁၃.

๒๑๓.

ပဏျဝိက္ကယသာလာ ကု, အာပဏော ပဏျဝီထိကာ;

ဥဒေါသိတော ဘဏ္ဍသာလာ, စင်္ကမနံ တု စင်္ကမော.

ปัณยวิกกายศาลา, อาปณะ และปัณยวิถี เป็นร้านค้า. อุโทสิตะ และภัณฑศาลา เป็นโรงเก็บของ. จังกมนะ และจังกมะ เป็นที่จงกรม.

၂၁၄.

๒๑๔.

ဇန္တာဃရံ တွဂ္ဂိသာလာ, ပပါ ပါနီယသာလိကာ;

ဂဗ္ဘော ဩဝရကော ဝါသာ, ဂါရံ တု သယနိဂ္ဂဟံ.

ชันตาฆระ และอัคคิศาลา เป็นโรงไฟ. ปปา และปานียศาลิกา เป็นโรงน้ำ. คัพภะ และโอวรกะ เป็นห้องใน. วาสาคาร และสยนิกคหะ เป็นห้องนอน.

၂၁၅.

๒๑๕.

ဣတ္ထာဂါရံ တု ဩရောဓော, သုဒ္ဓန္တော’ န္တေပုရမ္ပိ စ;

အသဗ္ဗဝိသယဋ္ဌာနံ, ရညံ ကစ္ဆန္တရံ မတံ.

อิตถาคาร, โอโรธะ, สุทธันตะ และอันเตปุระ เป็นที่อยู่ของสตรี. ส่วนที่ประทับส่วนพระองค์ของพระราชา เรียกว่า กัจฉันตระ.

၂၁၆.

๒๑๖.

သောပါနော ဝါ’ရောဟဏဉ္စ,နိဿေဏီ သာ, ဓိရောဟိဏီ;

ဝါတပါနံ ဂဝက္ခော စ, ဇာလဉ္စ သီဟပဉ္ဇရံ.

โโสปานะ, อาโรหณะ, นิสเสณี และอธิโรหิณี เป็นบันได. วาตปานะ, ควักขะ, ชาละ และสีหปัญชระ เป็นหน้าต่าง.

၂၁၇.

๒๑๗.

အာလောကသန္ဓိ ဝုတ္တော ထ, လင်္ဂီ’တ္ထီ ပလိဃော ဘဝေ;

ကပိသီသော, ဂ္ဂလတ္ထမ္ဘော, နိဗ္ဗံ တု ဆဒ္ဒကောဋိယံ.

อาโลกสนธิ เป็นช่องแสง. ลังคี (อิต.) และปลิฆะ เป็นกลอนประตู. กปิสีสะ และอัคคฬัตถัมภะ เป็นดาลประตู. นิพพะ เป็นชายคา.

၂၁၈.

๒๑๘.

ဆဒနံ ပဋလံ ဆဒ္ဒ, မဇိရံ စစ္စရော, င်္ဂဏံ;

ပဃာနော ပဃနာ, လိန္ဒော, ပမုခံ ဒွါရဗန္ဓနံ.

หลังคา, เครื่องมุง; ลาน, ลานบ้าน; ชานเรือน, ระเบียง; ซุ้มประตู, วงกบประตู.

၂၁၉.

๒๑๙.

ပိဋ္ဌသံဃာဋကံ ဒွါရ, ဗာဟာ ကူဋံ တု ကဏ္ဏိကာ;

ဒွါရဉ္စ ပဋိဟာရော ထ, ဥမ္မာရော ဒေဟနီ, တ္ထိယံ.

บานประตู; เสาประตู; ยอดเรือน, ช่อฟ้า; ประตู; ผู้เฝ้าประตู; ธรณีประตู.

၂၂၀.

๒๒๐.

ဧဠကော ဣန္ဒခီလော ထ, ထမ္ဘော ထူဏော ပုမိတ္ထိယံ;

ပါဋိကာ, ဍ္ဎေန္ဒုပါသာဏေ, ဂိဉ္ဇကာ တု စ ဣဋ္ဌကာ.

เสาเขื่อน, เสาหลักเมือง; เสา; แผ่นหินรูปครึ่งวงกลม (อัฒจันทร์); อิฐ.

၂၂၁.

๒๒๑.

ဝလဘိစ္ဆာဒိဒါရုမှိ, ဝင်္ကေ ဂေါပါနသီ, တ္ထိယံ;

ကပေါတပါလိကာယံ တု, ဝိဋင်္ကော နိတ္ထိယံ ဘဝေ.

ไม้กลอน (ไม้โค้งรับหลังคา); เชิงชาย, รังนกพิราบ (ที่ชายคา).

၂၂၂.

๒๒๒.

ကုဉ္စိကာဝိဝရံ [Pg.20] တာဠ, စ္ဆိဂ္ဂလော ပျထ ကုဉ္စိကာ;

တာဠော’ဝါပုရဏံ စာထ, ဝေဒိကာ ဝေဒိ ကထျတေ.

รูกุญแจ; ลูกกุญแจ; แม่กุญแจ, เครื่องเปิด; รั้ว, แท่น.

၂၂၃.

๒๒๓.

သံဃာတော ပက္ခပါသော စ, မန္ဒိရင်္ဂါ တုလာ အပိ;

ထိယံ သမ္မုဇ္ဇနီ စေဝ, သမ္မဇ္ဇနီ စ သောဓနီ.

คาน, รอด, ขื่อ; ไม้กวาด.

၂၂၄.

๒๒๔.

သင်္ကဋီရံ တု သင်္ကာရ, ဋ္ဌာနံ သင်္ကာရကူဋကံ;

အထော ကစဝရော, က္လာပေါ, သင်္ကာရော စ ကသမ္ဗုပိ.

ที่ทิ้งขยะ, กองขยะ; ขยะ, สิ่งปฏิกูล.

၂၂၅.

๒๒๕.

ဃရာဒိဘူမိ တံ ဝတ္ထု, ဂါမော သံဝသထော ထ သော;

ပါကဋော နိဂမော ဘောဂ, မစ္စာဒိဘျော ဓိ တူဒိတော.

ที่ดินสำหรับปลูกบ้าน; หมู่บ้าน; นิคม (เมืองขนาดเล็ก).

၂၂၆.

๒๒๖.

သီမာ စ မရိယာဒါ ထ,ဃောသော ဂေါပါလဂါမကောတိ.

เขตแดน, ขอบเขต; หมู่บ้านเลี้ยงโค.

ပုရဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

จบหมวดว่าด้วยเมือง.

၃. နရဝဂ္ဂ

๓. หมวดว่าด้วยมนุษย์

၂၂၇.

๒๒๗.

မနုဿော မာနုသော မစ္စော, မာနဝေါ မနုဇော နရော;

ပေါသော ပုမာ စ ပုရိသော,ပေါရိသော ပျထ ပဏ္ဍိတော.

มนุษย์, คน, บุรุษ; บัณฑิต, ผู้รู้.

၂၂၈.

๒๒๘.

ဗုဓော ဝိဒွါ ဝိဘာဝီ စ, သန္တော သပ္ပည ကောဝိဒါ;

ဓီမာ သုဓီ ကဝိ ဗျတ္တော, ဝိစက္ခဏော ဝိသာရဒေါ.

ผู้รู้, ผู้ฉลาด, ผู้มีปัญญา, ผู้เชี่ยวชาญ, กวี, ผู้ปราดเปรื่อง, ผู้แกล้วกล้า.

၂၂၉.

๒๒๙.

မေဓာဝီ မတိမာ ပညော, ဝိညူ စ ဝိဒူရော ဝိဒူ;

ဓီရော ဝိပဿီ ဒေါသညူ, ဗုဒ္ဓေါ စ ဒဗ္ဗ ဝိဒ္ဒသု.

ผู้มีปัญญา, ผู้มีสติ, ผู้รู้แจ้ง, ผู้รู้ไกล, ผู้มั่นคง, ผู้เห็นแจ้ง, ผู้รู้โทษ, ผู้ตรัสรู้, ผู้ฉลาด.

၂၃၀.

๒๓๐.

ဣတ္ထီ သီမန္တိနီ နာရီ, ထီ ဝဓူ ဝနိတာ, င်္ဂနာ;

ပမဒါ သုန္ဒရီ ကန္တာ, ရမဏီ ဒယိတာ, ဗလာ.

หญิง, สตรี, นาง, หญิงสาว, หญิงงาม, หญิงที่รัก.

၂၃၁.

๒๓๑.

မာတုဂါမော စ မဟိလာ, လလနာ ဘီရု ကာမိနီ;

ကုမာရိကာ တု ကညာ ထ, ယုဝတီ တရုဏီ ဘဝေ.

สตรี, หญิง, หญิงขี้อาย, หญิงผู้มีความใคร่; เด็กหญิง, หญิงพรหมจารี; หญิงสาว, หญิงวัยรุ่น.

၂၃၂.

๒๓๒.

မဟေသီ သာဘိသေကာညာ,ဘောဂိနီ ရာဇနာရိယော;

ဓဝတ္ထိနီ တု သင်္ကေတံ, ယာတိ ယာ သာ, ဘိသာရိကာ.

พระมเหสี (ที่อภิเษกแล้ว); นางสนม (หญิงของพระราชา); หญิงผู้ไปนัดพบชาย.

၂၃၃.

๒๓๓.

ဂဏိကာ [Pg.21] ဝေသိယာ ဝဏ္ဏ, ဒါသီ နဂရသောဘိနီ;

ရူပူပဇီဝိနီ ဝေသီ, ကုလဋာ တု စ ဗန္ဓကီ.

หญิงโสเภณี, หญิงงามเมือง, หญิงผู้เลี้ยงชีพด้วยรูป; หญิงแพศยา, หญิงนอกใจสามี.

၂၃၄.

๒๓๔.

ဝရာရောဟော, တ္တမာ မတ္တ, ကာသိနီ ဝရဝဏ္ဏိနီ;

ပတိဗ္ဗတာ တွပိ သတီ, ကုလိတ္ထီ ကုလပါလိကာ.

หญิงผู้มีรูปงาม, หญิงผู้ประเสริฐ; หญิงผู้ซื่อสัตย์ต่อสามี, หญิงผู้รักษาตระกูล.

၂၃၅.

๒๓๕.

ဝိဓဝါ ပတိသုညာ ထ, ပတိမ္ဗရာ သယမ္ဗရာ;

ဝိဇာတာ တု ပသူတာ စ, ဇာတာပစ္စာ ပသူတိကာ.

หญิงหม้าย; หญิงผู้เลือกสามีเอง; หญิงผู้คลอดบุตรแล้ว.

၂၃၆.

๒๓๖.

ဒူတီ သဉ္စာရိကာ ဒါသီ, တု စေဋီ ကုဋဓာရိကာ;

ဝါရုဏီ, က္ခဏိကာ တုလျာ, ခတ္တိယာနီ တု ခတ္တိယာ.

หญิงสื่อสาร; ทาสี, หญิงรับใช้; หญิงผู้ถือหม้อน้ำ; หญิงขายเหล้า; หญิงกษัตริย์.

၂၃၇.

๒๓๗.

ဒါရော ဇာယာ ကလတ္တဉ္စ, ဃရဏီ ဘရိယာ ပိယာ,ပဇာပတီ စ ဒုတိယာ, သာ ပါဒပရိစာရိကာ.

ภรรยา, แม่บ้าน, หญิงผู้ปรนนิบัติสามี.

၂၃၈.

๒๓๘.

သခီ တွာ’လီ ဝယဿာ ထ, ဇာရီ စေဝါ’တိစာရိနီ;

ပုမေ တူ’တု ရဇော ပုပ္ဖံ, ဥတုနီ တု ရဇဿလာ.

เพื่อนหญิง; หญิงชู้; ระดู (ประจำเดือน); หญิงมีระดู.

၂၃၉.

๒๓๙.

ပုပ္ဖဝတီ ဂရုဂဗ္ဘာ, ပန္နသတ္တာ စ ဂဗ္ဘိနီ;

ဂဗ္ဘာသယော ဇလာဗုပိ, ကလလံ ပုန္နပုံသကေ.

หญิงมีระดู; หญิงมีครรภ์; มดลูก; กลละ (หยาดน้ำใสเริ่มตั้งครรภ์).

၂၄၀.

๒๔๐.

ဓဝေါတု သာမိကော ဘတ္တာ, ကန္တော ပတိ ဝရော ပိယော;

အထော ပပတိ ဇာရော ထာ,ပစ္စံ ပုတ္တော’တြဇော သုတော.

สามี, เจ้าของ, ที่รัก; ชายชู้; บุตร, ลูกชาย.

၂၄၁.

๒๔๑.

တနုဇော တနယော သူနု, ပုတ္တာဒီ ဓီတရိ’တ္ထိယံ;

နာရိယံ ဒုဟိတာ ဓီတာ,သဇာတော တွော’ရသော သုတော.

บุตรชาย; บุตรี, ลูกสาว; บุตรที่เกิดจากตนเอง.

၂၄၂.

๒๔๒.

ဇာယာပတီ ဇနိပတီ, ဇယမ္ပတီ တု ဒမ္ပတီ ;

အထ ဝဿဝရော ဝုတ္တော, ပဏ္ဍကော စ နပုံသကံ.

คู่สามีภรรยา; ขันที, บัณเฑาะก์, กะเทย.

၂၄၃.

๒๔๓.

ဗန္ဓဝေါ ဗန္ဓု သဇနော, သဂေါတ္တော ဉာတိ ဉာတကော;

သာလောဟိတော သပိဏ္ဍော စ,တာတော တု ဇနကော ပိတာ.

ญาติ, ผู้ร่วมสายเลือด; บิดา, พ่อ.

၂၄၄.

๒๔๔.

အမ္မ, မ္ဗာ ဇနနီ မာတာ, ဇနေတ္တိ ဇနိကာ ဘဝေ;

ဥပမာတာ တု ဓာတိ’တ္ထီ,သာလော ဇာယာယ ဘာတိကော.

มารดา, แม่; แม่นม; พี่ชายหรือน้องชายของภรรยา.

၂၄၅.

๒๔๕.

နနန္ဒာ [Pg.22] သာမိဘဂိနီ, မာတာမဟီ တု အယျိကာ;

မာတုလော မာတုဘာတာ,ဿ, မာတုလာနီ ပဇာပတိ.

พี่สาวหรือน้องสาวของสามี; ยาย; ลุงหรือน้า (ชาย); ป้าหรือน้าสะใภ้.

၂၄၆.

๒๔๖.

ဇာယာပတီနံ ဇနနီ, သဿု ဝုတ္တာထ တပ္ပိတာ;

သသုရော ဘာဂိနေယျောတု, ပုတ္တော ဘဂိနိယာ ဘဝေ.

มารดาของภรรยาและสามี เรียกว่า แม่ยายหรือแม่ผัว (สัสสุ), ส่วนบิดาของภรรยาและสามี เรียกว่า พ่อตาหรือพ่อผัว (สสุระ), ส่วนบุตรของพี่สาวหรือน้องสาว เรียกว่า หลานชาย (ภาคิไนย).

၂၄၇.

๒๔๗.

နတ္တာ ဝုတ္တော ပပုတ္တော ထ, သာမိဘာတာ တု ဒေဝရော;

ဓီတုပတိ တု ဇာမာတာ,အယျကော တု ပိတာမဟော.

หลาน (ลูกของลูก) เรียกว่า นัตตา หรือ ปปุตตะ, พี่ชายหรือน้องชายของสามี เรียกว่า เทวระ, สามีของบุตรสาว เรียกว่า ลูกเขย (ชามาตา), ส่วนปู่หรือตา เรียกว่า อัยยกะ หรือ ปิตามหะ.

၂၄၈.

๒๔๘.

မာတုစ္ဆာ မာတုဘဂိနီ, ပိတုစ္ဆာ ဘဂိနီ ပိတု;

ပပိတာမဟော ပယျကော,သုဏှာ တု သုဏိသာ ဟုသာ.

น้องสาวหรือพี่สาวของแม่ เรียกว่า น้าหรือป้า (มาตุจฉา), พี่สาวหรือน้องสาวของพ่อ เรียกว่า ป้าหรืออา (ปิตุจฉา), พ่อของปู่หรือพ่อของตา เรียกว่า ทวด (ปปิตามหะ หรือ ปัยยกะ), ส่วนหญิงสะใภ้ เรียกว่า สุณหา, สุณิสา หรือ หุสา.

၂၄၉.

๒๔๙.

သောဒရိယော သဂဗ္ဘော စ, သောဒရော သဟဇော ပျထ;

မာတာပိတူ တေ ပိတရော, ပုတ္တာ တု ပုတ္တဓီတရော.

พี่น้องร่วมท้องเดียวกัน เรียกว่า โสทริยะ, สคัพภะ, โสทระ หรือ สหชะ, มารดาและบิดา เรียกว่า ปิตโร, ส่วนบุตรชายและบุตรสาว เรียกว่า ปุตตา.

၂၅၀.

๒๕๐.

သသုရာ သဿုသသုရာ, ဘာတုဘဂိနီ ဘာတရော;

ဗာလတ္တံ ဗာလတာ ဗာလျံ, ယောဗ္ဗညံတု စ ယောဗ္ဗနံ.

พ่อตาและแม่ยาย เรียกว่า สสุรา หรือ สัสสุสสุรา, พี่ชายและน้องสาว เรียกว่า ภาตโร, ความเป็นเด็กหรือวัยเด็ก เรียกว่า พาลัตตะ, พาลตา หรือ พาลยะ, ส่วนความเป็นหนุ่มสาวหรือวัยหนุ่มสาว เรียกว่า โยพพัญญะ หรือ โยพพนะ.

၂၅၁.

๒๕๑.

သုက္ကာ တု ပလိတံ ကေသာ, ဒယော ထ ဇရတာ ဇရာ;

ပုထုကော ပိလ္လကော ဆာပေါ, ကုမာရော ဗာလ ပေါတကာ.

ผมหงอก เรียกว่า ปลิตะ, ความแก่ชรา เรียกว่า ชรตา หรือ ชรา, เด็กน้อยหรือลูกสัตว์ เรียกว่า ปุถุกะ, ปิลลกะ, ฉาปะ, กุมาระ, พาละ หรือ โปตกะ.

၂၅၂.

๒๕๒.

အထု’ တ္တာနသယု’တ္တာန, သေယျကာ ထနပေါပိ စ;

เด็กที่นอนหงาย เรียกว่า อุตตานสยะ หรือ อุตตานเสยยกะ, และเด็กที่ยังดื่มนม เรียกว่า ถนปะ.

၂၅၃.

๒๕๓.

တရုဏော စ ဝယဋ္ဌော စ, ဒဟရော စ ယုဝါ သုသု;

မာဏဝေါဒါရကောစာထ, သုကုမာရော သုခေဓိတော.

คนหนุ่มหรือวัยรุ่น เรียกว่า ตรุณะ, วยัฏฐะ, ทหระ, ยุวา หรือ สุสุ, เด็กชายหรือเด็กหนุ่ม เรียกว่า มาณวะ หรือ ทารกะ, ส่วนผู้ละเอียดอ่อนหรือผู้ที่ได้รับการเลี้ยงดูมาอย่างสุขสบาย เรียกว่า สุกุมาระ หรือ สุเขธิตะ.

၂၅၄.

๒๕๔.

မဟလ္လကော စ ဝုဒ္ဓေါ စ, ထေရော ဇိဏ္ဏော စ ဇိဏ္ဏကော;

အဂ္ဂဇော ပုဗ္ဗဇော ဇေဋ္ဌော, ကနိယော ကနိဋ္ဌော နုဇော.

คนแก่หรือคนชรา เรียกว่า มหัลลกะ, วุฒะ, เถระ, ชิณณะ หรือ ชิณณกะ, พี่ชายคนโตหรือผู้เกิดก่อน เรียกว่า อัคคชะ, ปุพพชะ หรือ เชฏฐะ, ส่วนน้องชายคนเล็กหรือผู้เกิดภายหลัง เรียกว่า กนิยะ, กนิฏฐะ หรือ อนุชะ.

၂၅၅.

๒๕๕.

ဝလိတ္တစော တု ဝလိနော;

တီသု’တ္တာနသယာဒယော;

ผู้มีผิวหนังเหี่ยวย่น เรียกว่า วลิตตจะ หรือ วลิ, ส่วนคำว่า อุตตานสยะ เป็นต้น เป็นได้ทั้ง ๓ ลิงค์.

၂၅၆.

๒๕๖.

သီသော’တ္တမင်္ဂါနိ သိရော, မုဒ္ဓါ စ မတ္ထကော ဘဝေ;

ကေသော တု ကုန္တလော ဝါလော, တ္တမင်္ဂရုဟ မုဒ္ဓဇာ.

ศีรษะ, อวัยวะสูงสุด, หัว, จอม หรือ กระหม่อม เรียกว่า สีสะ, อุตตมังคะ, สิระ, มุทธา หรือ มัตถกะ, ส่วนผมหรือขน เรียกว่า เกสะ, กุนตละ, วาละ, อุตตมังครุหะ หรือ มุทธชะ.

၂၅၇.

๒๕๗.

ဓမ္မိလ္လော သံယတာ ကေသာ,ကာကပက္ခော သိခဏ္ဍကော;

ပါသော ဟတ္ထော ကေသစယေ;

တာပသာနံ တဟိံ ဇဋာ.

ผมที่มุ่นหรือรวบไว้ เรียกว่า ธัมมิลละ, ผมจุกหรือผมที่ถักเป็นรูปปีกกา เรียกว่า กากปักขะ หรือ สิขัณฑกะ, กลุ่มผมหรือมวยผม เรียกว่า ปาสะ หรือ หัตถะ, ส่วนผมมวยของพวกดาบส เรียกว่า ชฎา.

၂၅၈.

๒๕๘.

ထိယံ ဝေဏီ ပဝေဏီ စ;

အထော စူဠာ သိခါ သိယာ;

သီမန္တော တု မတော နာရိ, ကေသမဇ္ဈမှိ ပဒ္ဓတိ.

ผมเปียหรือผมถัก (เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า เวณี หรือ ปเวณี, จุกหรือมวยผม เรียกว่า จูฬา หรือ สิขา, ส่วนรอยแสกผมหรือแนวกลางผมของสตรี เรียกว่า สีมันตะ.

၂၅၉.

๒๕๙.

လောမံ [Pg.23] တနုရုဟံ ရောမံ, ပမှံ ပခုမ မက္ခိဂံ;

မဿု ဝုတ္တံ ပုမမုခေ, ဘူ တွိတ္ထီ ဘမုကော ဘမု.

ขนหรือขนตามร่างกาย เรียกว่า โลมะ, ตนุรุหะ หรือ โรมะ, ขนตา เรียกว่า ปัมหะ หรือ ปขุมะ, หนวดที่หน้าของบุรุษ เรียกว่า มัสสุ, ส่วนคิ้ว (เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า ภู, ภมุกะ หรือ ภมุ.

၂၆၀.

๒๖๐.

ဗပ္ပော နေတ္တဇလ’ဿူနိ, နေတ္တတာရာ ကနီနိကာ;

ဝဒနံ တု မုခံ တုဏ္ဍံ, ဝတ္တံ လပန မာနနံ.

น้ำตา เรียกว่า บัปปะ, เนตตชละ หรือ อัสสุ, ตาดำหรือรูม่านตา เรียกว่า เนตตตารา หรือ กนีนิกา, ส่วนปากหรือใบหน้า เรียกว่า วทนะ, มุขะ, ตุณฑะ, วัตตะ, ลปนะ หรือ มานนะ.

၂၆၁.

๒๖๑.

ဒွိဇော လပနဇော ဒန္တော, ဒသနော ရဒနော ရဒေါ;

ဒါဌာ တုဒန္တဘေဒသ္မိံ, အပါင်္ဂေါ တွက္ခိကောဋိသု.

ฟัน เรียกว่า ทวิชะ, ลปนชะ, ทันตะ, ทสนะ, รทนะ หรือ รทะ, เขี้ยว เรียกว่า ทาฐา, ส่วนหางตา เรียกว่า อปางคะ.

၂၆၂.

๒๖๒.

ဒန္တာဝရဏ မောဋ္ဌော စာ, ပျ’ဓရော ဒသနစ္ဆဒေါ;

ဂဏ္ဍော ကပေါလော ဟနွိတ္ထီ,စုဗုကံ တွ’ ဓရာ အဓော.

ริมฝีปาก เรียกว่า ทันตาวรณะ, โอฏฐะ, อธระ หรือ ทสนัจฉทะ, แก้ม เรียกว่า คัณฑะ หรือ กโปละ, คาง (เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า หนุ, ส่วนคางเบื้องล่าง เรียกว่า จุพุกะ.

၂၆၃.

๒๖๓.

ဂလော စ ကဏ္ဌော ဂီဝါ စ, ကန္ဓရာ စ သိရောဓရာ;

ကမ္ဗုဂီဝါ တု ယာ ဂီဝါ, သုဝဏ္ဏာလိင်္ဂသန္နိဘာ;

အင်္ကိတာ တီဟိ လေခါဟိ, ကမ္ဗုဂီဝါ ထဝါ မတာ.

คอหรือลำคอ เรียกว่า คละ, กัณฐะ, คีวา, กันธรา หรือ สิโรธรา, ส่วนคอที่เหมือนสังข์ทอง หรือคอที่มีรอยขีด ๓ เส้น เรียกว่า คัมพุคีวา.

၂၆၄.

๒๖๔.

အံသော နိတ္ထီ ဘုဇသိရော, ခန္ဓော တဿန္ဓိ ဇတ္တု တံ;

ဗာဟုမူလံ တု ကစ္ဆော, ဓော, တွ’ဿ ပဿ မနိတ္ထိယံ.

ไหล่หรือหัวไหล่ (ไม่เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า อังสะ, ภุชสิระ หรือ ขันธะ, ข้อต่อไหล่หรือกระดูกไหปลาร้า เรียกว่า ชัตตุ, รักแร้ เรียกว่า พาหุมูละ หรือ กัจฉะ, ส่วนสีข้าง (ไม่เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า ปัสสะ.

၂၆၅.

๒๖๕.

ဗာဟု ဘုဇာဒွီသု ဗာဟာ, ဟတ္ထော တု ကရ ပါဏယော;

မဏိဗန္ဓော ပကောဋ္ဌန္တော, ကပ္ပရော တု ကပေါဏျ’ထ.

แขน เรียกว่า พาหุ, ภุชา หรือ พาหา, มือ เรียกว่า หัตถะ, กระ หรือ ปาณิ, ข้อมือ เรียกว่า มณิพันธะ, ปลายแขน เรียกว่า ปโกฏฐะ, ส่วนข้อศอก เรียกว่า กัปปะระ หรือ กโปณิ.

၂၆၆.

๒๖๖.

မဏိဗန္ဓ ကနိဋ္ဌာနံ, ပါဏိဿ ကရဘော,န္တရံ;

ကရသာခါ, င်္ဂုလီ တာ တု, ပဉ္စ, င်္ဂုဋ္ဌော စ တဇ္ဇနီ;

မဇ္ဈိမာ နာမိကာ စာပိ, ကနိဋ္ဌာ’တိ ကမာ သိယုံ.

ส่วนของมือระหว่างข้อมือถึงนิ้วก้อย เรียกว่า กระภะ, นิ้วมือ เรียกว่า กรสาขา หรือ อังคุลี, ซึ่งมี ๕ นิ้ว คือ นิ้วหัวแม่มือ (อังคุฏฐะ), นิ้วชี้ (ตัชชนี), นิ้วกลาง (มัชฌิมา), นิ้วนาง (อนามิกา) และนิ้วก้อย (กนิฏฐา) ตามลำดับ.

၂၆၇.

๒๖๗.

ပဒေသော တာလဂေါကဏ္ဏာ, ဝိဒတ္ထိ,တ္ထီ ကမာ တတေ;

တဇ္ဇနျာဒိယုတေ’င်္ဂုဋ္ဌေ, ပသတော ပါဏိ ကုဉ္စိတော.

ระยะจากนิ้วหัวแม่มือที่กางออกไปยังนิ้วชี้ เรียกว่า ปเทสะ, ไปยังนิ้วกลาง เรียกว่า ตาละ, ไปยังนิ้วนาง เรียกว่า โคกัณณะ, และไปยังนิ้วก้อย เรียกว่า วิทัตถิ (เป็นอิตถีลิงค์), ส่วนมือที่คู้เข้าหรือกำมือ เรียกว่า ปสตะ.

၂၆၈.

๒๖๘.

ရတနံ ကုက္ကု ဟတ္ထော ထ, ပုမေ ကရပုဋော,ဉ္ဇလိ;

ကရဇော တု နခေါ နိတ္ထီ, ခဋကော မုဋ္ဌိ စ ဒွီသု.

ศอก เรียกว่า รัตนะ, กุกกุ หรือ หัตถะ, การประนมมือ (เป็นปุงลิงค์) เรียกว่า กรปุฏะ หรือ อัญชลี, เล็บ (ไม่เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า กรชะ หรือ นขะ, ส่วนกำปั้นหรือหมัด (เป็นได้ ๒ ลิงค์) เรียกว่า ขฏกะ หรือ มุฏฐิ.

၂၆၉.

๒๖๙.

ဗျာမော သဟကရာ ဗာဟု, ဒွေ ပဿဒွယဝိတ္ထတာ;

ဥဒ္ဓန္တတ ဘုဇပေါသ, ပ္ပမာဏေ ပေါရိသံ တိသု.

ระยะ ๒ แขนที่เหยียดออกไปทั้งสองข้าง เรียกว่า วา (พยามะ), ส่วนระยะความสูงของบุรุษที่ยกแขนขึ้น (เป็นได้ ๓ ลิงค์) เรียกว่า โปริสะ.

၂၇၀.

๒๗๐.

ဥရော စ ဟဒယံ စာထ, ထနော ကုစ ပယောဓရာ;

စူစုကံ တု ထနဂ္ဂသ္မိံ, ပိဋ္ဌံ တု ပိဋ္ဌိ နာရိယံ.

อกหรือหัวใจ เรียกว่า อุระ หรือ หทยะ, เต้านม เรียกว่า ถนะ, กุจะ หรือ ปโยธระ, หัวนม เรียกว่า จูจุกะ, ส่วนหลัง (เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า ปิฏฐะ หรือ ปิฏฐิ.

၂၇၁.

๒๗๑.

မဇ္ဈော’နိတ္ထီ [Pg.24] ဝိလဂ္ဂေါ စ, မဇ္ဈိမံ ကုစ္ဆိ တု ဒွိသု;

ဂဟဏီတ္ထျုဒရံ ဂဗ္ဘော, ကောဋ္ဌောန္တော ကုစ္ဆိသမ္ဘဝေ.

เอวหรือส่วนกลางร่างกาย (ไม่เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า มัชฌะ, วิลัคคะ หรือ มัชฌิมะ, ท้อง (เป็นได้ ๒ ลิงค์) เรียกว่า กุจฉิ, ท้องหรือครรภ์ เรียกว่า คหณี (เป็นอิตถีลิงค์), อุทระ หรือ คัพภะ, ส่วนภายในท้อง เรียกว่า โกฏฐะ.

၂၇၂.

๒๗๒.

ဇဃနံ တု နိတမ္ဗော စ, သောဏီ စ ကဋိ နာရိယံ;

အင်္ဂဇာတံ ရဟဿင်္ဂံ, ဝတ္ထဂုယှဉ္စ မေဟနံ.

ตะโพกหรือก้น เรียกว่า ชฆนะ หรือ นิตัมพะ, เอวหรือสะโพก (เป็นอิตถีลิงค์) เรียกว่า โโสณี หรือ กฏิ, ส่วนอวัยวะลับหรืออวัยวะเพศ เรียกว่า อังคชาตะ, รหัสสังคะ, วัตถคุยหะ หรือ เมหนะ.

၂၇၃.

๒๗๓.

နိမိတ္တဉ္စ ဝရင်္ဂဉ္စ, ဗီဇဉ္စ ဖလမေဝ စ;

လိင်္ဂံ အဏ္ဍံ တု ကောသော စ,ယောနိ တွိတ္ထီပုမေဘဂံ.

เครื่องหมายหรืออวัยวะเพศ เรียกว่า นิมิตตะ, วรังคะ, พีชะ, ผละ หรือ ลิงคะ, อัณฑะ เรียกว่า อัณฑะ หรือ โกสะ, ส่วนโยนีหรืออวัยวะเพศหญิง เรียกว่า โยนิ (เป็นอิตถีลิงค์) หรือ ภคะ (เป็นได้ทั้งปุงลิงค์และอิตถีลิงค์).

၂၇၄.

๒๗๔.

အသုစိ သမ္ဘဝေါ သုက္ကံ, ပါယု တု ပုရိသေ ဂုဒံ;

ဝါ ပုမေ ဂူထ ကရီသ, ဝစ္စာနိ စ မလံ ဆကံ.

น้ำอสุจิ เรียกว่า อสุจิ, สัมภวะ หรือ สุกกะ, ทวารหนัก (เป็นปุงลิงค์) เรียกว่า ปายุ หรือ คุทนะ, ส่วนอุจจาระหรือมูล เรียกว่า คูถะ, กรีสะ, วัจจะ, มละ หรือ ฉกะ (เป็นได้ทั้งปุงลิงค์และนปุงสกลิงค์).

၂၇၅.

๒๗๕.

ဥစ္စာရော မီဠှ မုက္ကာရော, ပဿာဝေါ မုတ္တ မုစ္စတေ;

ပူတိမုတ္တဉ္စ ဂေါမုတ္တေ, ဿာဒီနံ ဆကဏံ မလေ.

อุจจาระ เรียกว่า อุจจาระ, มีฬหะ หรือ อุกการะ, ปัสสาวะ เรียกว่า ปัสสาวะ หรือ มุตตะ, ปัสสาวะเน่าหรือน้ำมูตรโค เรียกว่า ปูติมุตตะ, ส่วนมูลของสัตว์มีโคเป็นต้น เรียกว่า ฉกณะ.

၂၇၆.

๒๗๖.

ဒွီသွဓော နာဘိယာ ဝတ္ထိ, ဥစ္ဆင်္ဂ’င်္ကာ တု’ဘော ပုမေ;

ဦရု သတ္ထိ ပုမေ ဦရု, ပဗ္ဗံ တု ဇာဏု ဇဏ္ဏု စ.

กระเพาะปัสสาวะ (วตฺถิ) อยู่ใต้สะดือ. อุจฉังคะและอังคะทั้งสองเป็นปุงลิงค์ (หมายถึงตัก). อูรุและสัตถิเป็นปุงลิงค์ (หมายถึงต้นขา). ส่วนข้อต่อ (ปพฺพ) คือชาณุและชัณณุ (หมายถึงหัวเข่า).

၂၇၇.

๒๗๗.

ဂေါပ္ဖကော ပါဒဂဏ္ဌိပိ, ပုမေ တု ပဏှိ ပါသဏိ;

ပါဒဂ္ဂံ ပပဒေါ ပါဒေါ, တု ပဒေါ စရဏဉ္စ ဝါ.

คอปผกะ และปาทคัณฐิ (ข้อเท้า). ปัณหิและปาสาณิเป็นปุงลิงค์ (ส้นเท้า). ปาทัคคะ และปปทะ (ปลายเท้า). ปาทะ, ปทะ และจรณะ (เท้า).

၂၇၈.

๒๗๘.

အင်္ဂံတွ’ဝယဝေါ ဝုတ္တော, ဖာသုလိကာ တု ဖာသုကာ;

ပဏ္ဍကေ အဋ္ဌိ ဓာတွိတ္ထီ, ဂလန္တဋ္ဌိ တု အက္ခကော.

อังคะ เรียกว่า อวัยวะ. ผาสุลิกา และผาสุกา (ซี่โครง). อัฏฐิ เป็นนปุงสกลิงค์ (กระดูก), ส่วนธาตุ (ธาตุ) เป็นอิตถีลิงค์. กระดูกที่ปลายคอ เรียกว่า อักขกะ (กระดูกไหปลาร้า).

၂၇၉.

๒๗๙.

ကပ္ပရော တု ကပါလံ ဝါ, ကဏ္ဍရာ တု မဟာသိရာ;

ပုမေ နှာရု စိတ္ထီ သိရာ, ဓမနီ ထ ရသဂ္ဂသာ.

กัปปะระ หรือกะปาละ (ข้อศอก หรือกะโหลก). กัณฑรา คือมหาสิรา (เอ็นใหญ่). นหารุ (เอ็น) เป็นปุงลิงค์, ส่วนสิรา (เส้นเลือด) เป็นอิตถีลิงค์. ธมนี และรสัคคสา (เส้นเลือด หรือท่อรับรส).

၂၈၀.

๒๘๐.

ရသဟရဏျ’ထော မံသ, မာမိသံ ပိသိတံ ဘဝေ;

တိလိင်္ဂိကံ တု ဝလ္လူရ, မုတ္တတ္တံ အထ လောဟိတံ.

รสหรณี (เส้นรับรส). มังสะ, อามิสะ และปิสิตะ (เนื้อ). ส่วนวัฬฬูระ เป็นได้ ๓ ลิงค์ (เนื้อแห้ง). มุตตะ (มูตร/ปัสสาวะ) และโลหิตะ (เลือด).

၂၈၁.

๒๘๑.

ရုဓိရံ သောဏိတံ ရတ္တံ, လာလာ ခေဠော ဧလာ ဘဝေ;

ပုရိသေ မာယု ပိတ္တဉ္စ, သေမှော နိတ္ထီ သိလေသုမော.

รุธิระ, โสณิตะ และรัตตะ (เลือด). ลาลา, เขฬะ และเอลา (น้ำลาย). มายุและปิตตะ เป็นปุงลิงค์ (ดี). เสมหะ และสิเลสุมะ ไม่เป็นอิตถีลิงค์ (เสมหะ).

၂၈၂.

๒๘๒.

ဝသာ ဝိလီနသ္နေဟော ထ, မေဒေါ စေဝ ဝပါ ဘဝေ;

အာကပ္ပော ဝေသော နေပစ္ဆံ, မဏ္ဍနံ တု ပသာဓနံ.

วสา และวิลีนสเนหะ (มันเหลว). เมทะ และวปา (มันข้น/เปลวมัน). อากัปปะ, เวสะ และเนปัจฉะ (การแต่งตัว/เครื่องแต่งตัว). มัณฑนะ และปสาธนะ (การประดับ/เครื่องประดับ).

၂၈၃.

๒๘๓.

ဝိဘူသနံ စာဘရဏံ, အလင်္ကာရော ပိလန္ဓနံ;

ကိရီဋ မကုဋာ’နိတ္ထီ, စူဠာမဏိ သိရောမဏိ.

วิภูสนะ, อาภรณะ, อลังการะ และปิลันธนะ (เครื่องประดับ). กิรีฏะ และมกุฏะ ไม่เป็นอิตถีลิงค์ (มงกุฎ). จูฬามณี และสิโรมณี (ปิ่นประดับมณี, มณีบนศีรษะ).

၂၈၄.

๒๘๔.

သိရောဝေဌန [Pg.25] မုဏှီသံ, ကုဏ္ဍလံ ကဏ္ဏဝေဌနံ;

ကဏ္ဏိကာ ကဏ္ဏပူရော စ, သိယာ ကဏ္ဏဝိဘူသနံ.

สิโรเวฐนะ และอุณหีสะ (ผ้าโพกศีรษะ). กุณฑละ และกัณณเวฐนะ (ตุ้มหู). กัณณิกา และกัณณปูระ เป็นเครื่องประดับหู (กัณณวิภูสนะ).

၂၈၅.

๒๘๕.

ကဏ္ဌဘူသာ တု ဂီဝေယျံ, ဟာရော မုတ္တာဝလိ’တ္ထိယံ;

နိယုရော ဝလယော နိတ္ထီ, ကဋကံ ပရိဟာရကံ.

กัณฐภูสา และคีเวยยะ (เครื่องประดับคอ). หาระ และมุตตาวลี เป็นอิตถีลิงค์ (สร้อยมุก). นิยุระ และวลยะ ไม่เป็นอิตถีลิงค์ (กำไล). กฏกะ และปริหารกะ (กำไลมือ).

၂၈၆.

๒๘๖.

ကင်္ကဏံ ကရဘူသာ ထ, ကိင်္ကိဏီ ခုဒ္ဒဃဏ္ဋိကာ;

အင်္ဂုလီယက မင်္ဂုလျာ, ဘရဏံ, သာက္ခရံ တု တံ.

กังคระ และกรภูสา (กำไลข้อมือ). กิงกิณี และขุททฆัณฏิกา (กระดิ่งเล็ก). อังคุลียกะ และอังคุลยาภรณะ (แหวน), และแหวนที่มีอักษร (เรียกว่า มุททิกา).

၂၈၇.

๒๘๗.

မုဒ္ဒိကာ’င်္ဂုလိမုဒ္ဒါ ထ, ရသနာ မေခလာ ဘဝေ;

ကေယူရ မင်္ဂဒဉ္စေဝ, ဗာဟုမူလဝိဘူသနံ.

มุททิกา และอังคุลิมุททา (แหวนตรา). รสนา และเมขลา (เข็มขัด). เกยูระ และอังคทะ เป็นเครื่องประดับต้นแขน (พาหุมูลวิภูสนะ).

၂၈၈.

๒๘๘.

ပါဒင်္ဂဒံ တု မဉ္ဇီရော, ပါဒကဋက နူပုရာ;

ปาทังคทะ, มัญชีระ, ปาทกฏกะ และนูปุระ (กำไลข้อเท้า).

၂၈၉.

๒๘๙.

အလင်္ကာရပ္ပဘေဒါ တု, မုခဖုလ္လံ တထော’ဏ္ဏတံ;

ဥဂ္ဂတ္ထနံ ဂိင်္ဂမက, မိစ္စေဝမာဒယော သိယုံ.

ประเภทของเครื่องประดับ (อลังการัปปเภท) ได้แก่ มุขผุลละ, อุณณตะ, อุคคัตถนะ, คิงคมกะ เป็นต้น.

၂၉၀.

๒๙๐.

စေလ မစ္ဆာဒနံ ဝတ္ထံ, ဝါသော ဝသန မံသုကံ;

အမ္ဗရဉ္စ ပဋော နိတ္ထီ, ဒုဿံ စောလော စ သာဋကော.

เจละ, อัจฉาทนะ, วัตถะ, วาสะ, วสนะ, อังสุกะ, อัมพะระ, ปะฏะ (ไม่เป็นอิตถีลิงค์), ทุสสะ, โจละ และสาฏกะ (ผ้า).

၂၉၁.

๒๙๑.

ခေါမံ ဒုကူလံ ကောသေယျံ, ပတ္တုဏ္ဏံ ကမ္ဗလော စ ဝါ;

သာဏံ ကောဋမ္ဗုရံ ဘင်္ဂ, န္တျာဒိ ဝတ္ထန္တရံ မတံ.

โขมะ (ผ้าเปลือกไม้), ทุกูละ, โกเสยยะ (ผ้าไหม), ปัตตุณณะ, กัมพละ (ผ้าขนสัตว์), สาณะ (ผ้าป่าน), โกฏัมพุระ และภังคะ เป็นต้น จัดเป็นชนิดของผ้า (วัตถันตระ).

၂၉၂.

๒๙๒.

နိဝါသန န္တရီယာနျ, န္တရမန္တရဝါသကော;

ပါဝါရော တု’တ္တရာသင်္ဂေါ, ဥပသံဗျာန မုတ္တရံ.

นิวาสนะ, อันตรียะ, อันตระ และอันตรวาสกะ (ผ้านุ่ง). ปาวาระ, อุตตราสังคะ, อุปสัมพยานะ และอุตตระ (ผ้าห่ม/ผ้าคลุม).

၂၉၃.

๒๙๓.

ဥတ္တရီယ မထော ဝတ္ထ, မဟတန္တိ မတံ နဝံ;

နန္တကံ ကပ္ပဋော ဇိဏ္ဏ, ဝသနံ တု ပဋစ္စရံ.

อุตตรียะ (ผ้าห่ม). ผ้าใหม่ เรียกว่า อหตะ. นันตกะ, กัปปฏะ และปฏัจจะระ (ผ้าเก่า/ผ้าขี้ริ้ว).

၂၉၄.

๒๙๔.

ကဉ္စုကော ဝါရဝါဏံ ဝါ, ထ ဝတ္ထာဝယဝေ ဒသာ;

နာလိပဋ္ဋောတိ ကထိတော, ဥတ္တမင်္ဂမှိ ကဉ္စုကော.

กัญจุกะ หรือวารวาณะ (เสื้อ/เสื้อเกราะ). ทสา (ชายผ้า) เป็นส่วนประกอบของผ้า. ส่วนกัญจุกะที่สวมบนศีรษะ เรียกว่า นาลีปัฏฏะ.

၂၉၅.

๒๙๕.

အာယာမော ဒီဃတာ ရောဟော,ပရိဏာဟော ဝိသာလတာ.

อายามะ, ทีฆตา และโรหะ (ความยาว). ปริณาหะ และวิสาลตา (ความกว้าง/ปริมณฑล).

၂၉၆.

๒๙๖.

အရဟဒ္ဓဇော စ ကာသာယ, ကာသာဝါနိ စ စီဝရံ;

မဏ္ဍလံ တု တဒင်္ဂါနိ, ဝိဝဋ္ဋ ကုသိအာဒယော.

อรหัทธชะ, กาสายะ, กาสาวะ และจีวระ (ผ้ากาสาวพัสตร์/จีวร). มัณฑละ และส่วนประกอบของจีวรนั้น มีวิวัฏฏะ และกุสิ เป็นต้น.

၂၉၇.

๒๙๗.

ဖလ,တ္တစ, ကိမိ, ရောမာ, နျေတာ ဝတ္ထဿ ယောနိယော;

ဖာလံ ကပ္ပာသိကံ တီသု, ခေါမာဒီ တု တစဗ္ဘဝါ.

ผล (ฝ้าย), ตจะ (เปลือกไม้), กิมิ (ตัวไหม) และโรมา (ขนสัตว์) เหล่านี้เป็นกำเนิดของผ้า. กัปปาสิกะ (ผ้าฝ้าย) เป็นได้ ๓ ลิงค์. ส่วนผ้าโขมะเป็นต้น เกิดจากเปลือกไม้.

၂၉၈.

๒๙๘.

ကောသေယျံ [Pg.26] ကိမိဇံ, ရောမ, မယံ တု ကမ္ဗလံ ဘဝေ;

သမာနတ္ထာ ဇဝနိကာ, သာ တိရောကရဏီ ပျထ.

โกเสยยะ เกิดจากตัวไหม (ผ้าไหม). กัมพละ ทำจากขนสัตว์. ชวนิกา และติโรกะระณี มีความหมายเหมือนกัน (ม่าน).

၂၉၉.

๒๙๙.

ပုန္နပုံသက မုလ္လောစံ, ဝိတာနံ ဒွယ မီရိတံ;

နဟာနဉ္စ သိနာနေ ထော, ဗ္ဗဋ္ဋနု’မ္မဇ္ဇနံ သမံ.

อุลโลจะ และวิตานะ เป็นได้ทั้งปุงลิงค์และนปุงสกลิงค์ (เพดาน/เพดานผ้า). นหานะ และสินานะ (การอาบน้ำ). อุพพัฏฏนะ และอุมมัชชนะ มีความหมายเหมือนกัน (การขัดถูตัว).

၃၀၀.

๓๐๐.

ဝိသေသကော တု တိလကော, တျူဘော နိတ္ထီ စ စိတ္တကံ;

စန္ဒနော နိတ္ထိယံ ဂန္ဓ, သာရော မလယဇော ပျထ.

วิเสสกะ, ติลกะ และจิตตกะ (รอยเจิมที่หน้าผาก) ทั้งหมดไม่เป็นอิตถีลิงค์. จันทนะ, คันธสาระ และมลยชะ (ไม้จันทน์) ไม่เป็นอิตถีลิงค์.

၃၀၁.

๓๐๑.

ဂေါသီသံ တေလပဏ္ဏိကံ, ပုမေ ဝါ ဟရိစန္ဒနံ;

တိလပဏ္ဏီ တု ပတ္တင်္ဂ, ရဉ္ဇနံ ရတ္တစန္ဒနံ.

โกสีสะ, เตลปัณณิกะ และหริจันทนะ (ไม้จันทน์เหลือง) เป็นปุงลิงค์. ติละปัณณี, ปัตตังคะ, รัญชนะ และรัตตจันทนะ (ไม้จันทน์แดง).

၃၀၂.

๓๐๒.

ကာဠာနုသာရီ ကာဠိယံ, လောဟံ တွာ’ဂရု စာ’ဂဠု;

ကာဠာဂရုတု ကာဠေ’သ္မိံ, တုရုက္ခောတု စ ပိဏ္ဍကော.

กาฬานุสารี, กาฬิยะ, โลหะ, อครุ และอคฬุ (ไม้กฤษณา). กาฬากครุ คือกฤษณาดำ. ตุรุกขะ และปิณฑกะ (กำยาน).

၃၀၃.

๓๐๓.

ကတ္ထူရိကာ မိဂမဒေါ, ကုဋ္ဌံ တု အဇပါလကံ;

လဝင်္ဂံ ဒေဝကုသုမံ, ကသ္မီရဇံ တု ကုင်္ကုမံ.

กัตถูริกา และมิคคทมะ (ชะมดเชียง). กุฏฐะ และอชปาลกะ (โกฐสอ). ลวังกะ และเทวกุสุมะ (กานพลู). กัสมียะชะ และกุงกุมะ (หญ้าฝรั่น).

၃၀၄.

๓๐๔.

ယက္ခဓူပေါ သဇ္ဇုလသော, တက္ကောလံ တု စ ကောလကံ;

ကောသဖလ မထော ဇာတိ, ကောသံ ဇာတိဖလံ ဘဝေ.

ยักขธูปะ และสัชชุละสะ (ยางไม้หอม/ชันย้อย). ตักโกละ และโกละกะ (พรรณไม้หอมชนิดหนึ่ง). โกสผละ, ชาติโกสะ และชาติผละ (ลูกจันทน์เทศ).

၃၀၅.

๓๐๕.

ဃနသာရော သိတဗ္ဘော စ, ကပ္ပူရံ ပုန္နပုံသကေ;

အလတ္တကော ယာဝကော စ, လာခါ ဇတု နပုံသကေ.

ฆนสาระ, สิตัพภะ และกัปปูระ เป็นได้ทั้งปุงลิงค์และนปุงสกลิงค์ (การบูร). อลัตตกะ และยาวกะ (น้ำครั่ง). ลาขา และชตุ เป็นนปุงสกลิงค์ (ครั่ง).

၃၀၆.

๓๐๖.

သိရိဝါသော တု သရလ, ဒ္ဒဝေါ’ ဉ္ဇနံ တု ကဇ္ဇလံ;

ဝါသစုဏ္ဏံ ဝါသယောဂေါ, ဝဏ္ဏကံ တု ဝိလေပနံ.

ยางสน (หรือน้ำมันสน), ยางไม้สน; ยาหยอดตา (หรืออัญชัน), เขม่า; ผงหอม, เครื่องปรุงของหอม; เครื่องประทินผิว, เครื่องลูบไล้.

၃၀၇.

๓๐๗.

ဂန္ဓမာလျာဒိသင်္ခါရော, ယော တံ ဝါသန မုစ္စတေ;

မာလာ မာလျံ ပုပ္ဖဒါမေ, ဘာဝိတံ ဝါသိတံ တိသု.

การปรุงเครื่องหอมและดอกไม้เป็นต้น เรียกว่า การอบร่ำ; พวงมาลัย, มาลัย, พวงดอกไม้; อบแล้ว, อบร่ำแล้ว (ใช้ได้ทั้ง ๓ ลิงค์).

၃၀၈.

๓๐๘.

ဥတ္တံသော သေခရာ’ ဝေဠာ, မုဒ္ဓမာလျေ ဝဋံသကော;

သေယျာ စ သယနံ သေနံ, ပလ္လင်္ကော တု စ မဉ္စကော.

เครื่องประดับศีรษะ, มาลัยสวมศีรษะ, มาลัยสวมศีรษะ, เครื่องประดับศีรษะ; ที่นอน, การนอน, ที่นอน; บัลลังก์, เตียง.

၃၀၉.

๓๐๙.

မဉ္စာဓာရော ပဋိပါဒေါ, မဉ္စင်္ဂေ တွဋနီ တ္ထိယံ,

ฐานรองเตียง, ขาเตียง; ส่วนประกอบของเตียง คือ กรอบเตียง (อฏนี - อิตถีลิงค์).

၃၁၀.

๓๑๐.

ကုဠီရပါဒေါ အာဟစ္စ, ပါဒေါ စေဝ မသာရကော;

စတ္တာရော ဗုန္ဒိကာဗဒ္ဓေါ, တိမေ မဉ္စန္တရာ သိယုံ.

เตียงขาปู, เตียงมีขาเสียบเข้า (อาหัจจบาท), เตียงมีขาเจาะสลัก (มสารกะ), เตียงมีขาติดแน่น (พุนทิกาพัทธะ); เตียง ๔ ชนิดเหล่านี้ พึงทราบว่าเป็นประเภทของเตียง.

၃၁၁.

๓๑๑.

ဗိဗ္ဗောဟနံ စော’ ပဓာနံ, ပီဌိကာ ပီဌ မာသနံ;

ကောစ္ဆံ တု ဘဒ္ဒပီဌေ ထာ, သန္ဒီ ပီဌန္တရေ မတာ.

หมอน, หมอนหนุน; ตั่งเล็ก, ตั่ง, ที่นั่ง; ตั่งหวาย (หรือตั่งขนสัตว์), ตั่งมงคล; เก้าอี้มีพนัก (สันที) พึงทราบว่าเป็นตั่งอีกชนิดหนึ่ง.

၃၁၂.

๓๑๒.

မဟန္တော [Pg.27] ကောဇဝေါ ဒီဃ,လောမကော ဂေါနကော မတော;

ဥဏ္ဏာမယံ တွတ္ထရဏံ, စိတ္တကံ ဝါနစိတ္တကံ.

ผ้าขนสัตว์ผืนใหญ่ (โกชวะ), ผ้าขนสัตว์ที่มีขนยาว พึงทราบว่าชื่อ โกนกะ; เครื่องลาดที่ทำด้วยขนสัตว์, ผ้าลายวิจิตร, ผ้าลายวิจิตรที่ทอขึ้น.

၃၁၃.

๓๑๓.

ဃနပုပ္ဖံ ပဋလိကာ, သေတံ တု ပဋိကာ ပျထ;

ဒွိဒသေကဒသာနျု’ ဒ္ဒ,လောမိ ဧကန္တလောမိနော.

ผ้าปูลาดลายดอกไม้หนาแน่น (ปฏลิกา), ผ้าขาว (ปฏิกา); ส่วนผ้าที่มีขนสองด้าน (อุทธโลมี) และผ้าที่มีขนด้านเดียว (เอกันตโลมี).

၃၁၄.

๓๑๔.

တဒေဝ သောဠသိတ္ထီနံ, နစ္စယောဂ္ဂဉှိ ကုတ္တကံ;

သီဟဗျဂ္ဃာဒိရူပေဟိ, စိတ္တံ ဝိကတိကာ ဘဝေ.

ผ้าปูลาดที่เหมาะแก่การฟ้อนรำของสตรี ๑๖ คน เรียกว่า กุตตกะ; ผ้าที่วิจิตรด้วยรูปสัตว์มีราชสีห์และเสือโคร่งเป็นต้น เรียกว่า วิกติกา.

၃၁၅.

๓๑๕.

ကဋ္ဋိဿံ ကောသေယျံ ရတန, ပရိသိဗ္ဗိတ မတ္ထရဏံ ကမာ;

ကောသိယကဋ္ဋိဿမယံ, ကောသိယသုတ္တေန ပကတဉ္စ.

ผ้ากัฏฐิสสะ, ผ้าไหม, เครื่องลาดที่ปักด้วยรัตนะ ตามลำดับ; (คือ) ผ้าที่ทำด้วยไหมและกัฏฐิสสะ และผ้าที่ทำด้วยด้ายไหม.

၃၁၆.

๓๑๖.

ဒီပေါ ပဒီပေါ ပဇ္ဇောတော, ပုမေ တွာဒါသ ဒပ္ပဏာ;

ဂေဏ္ဍုကော ကဏ္ဍုကော တာလ, ဝဏ္ဋံ တု ဗီဇနီတ္ထိယံ.

ประทีป, ตะเกียง, แสงสว่าง; กระจกเงา, กระจก (ปุงลิงค์); ลูกคลี, ลูกบอล; พัดใบตาล, พัด (อิตถีลิงค์).

၃၁၇.

๓๑๗.

စင်္ကောဋကော ကရဏ္ဍော စ, သမုဂ္ဂေါ သမ္ပုဋော ဘဝေ;

ဂါမဓမ္မော အသဒ္ဓမ္မော, ဗျဝါယော မေထုနံ ရတိ.

ตะกร้า, ตลับ, ผอบ, หีบ; กามธรรม (ธรรมของชาวบ้าน), อสัทธรรม, การร่วมเพศ, เมถุนธรรม, ความยินดี (ในกาม).

၃၁၈.

๓๑๘.

ဝိဝါဟော ပယမာ ပါဏိ, ဂ္ဂဟော ပရိဏယော ပျထ;

တိဝဂ္ဂေါ ဓမ္မ, ကာမ,တ္ထာ, စတုဝဂ္ဂေါ သမောက္ခကာ.

การวิวาห์, การแต่งงาน, การรับหมั้น (การรับมือ), การสมรส; ไตรวรรค คือ ธรรม กาม และอรรถ (ประโยชน์); จตุรวรรค คือ (ไตรวรรค) พร้อมด้วยโมกขะ.

၃၁၉.

๓๑๙.

ခုဇ္ဇော စ ဂဏ္ဍုလော ရဿ, ဝါမနာ တု လကုဏ္ဍကော;

ပင်္ဂုလော ပီဌသပ္ပီ စ, ပင်္ဂု ဆိန္နိရိယာပထော.

คนค่อม, คนหลังค่อม; คนแคระ, คนเตี้ย, คนเตี้ยม่อต้อ; คนง่อย, คนคลานด้วยตั่ง, คนเปลี้ย, ผู้มีอิริยาบถขาด.

၃၂၀.

๓๒๐.

ပက္ခော ခဉ္ဇော တု ခေါဏ္ဍော ထ,မူဂေါ သုညဝစော ဘဝေ;

ကုဏီ ဟတ္ထာဒိဝင်္ကော စ, ဝလိရော တု စ ကေကရော.

คนง่อย, คนขาเป๋, คนขาพิการ; คนใบ้, ผู้ไม่มีวาจา; คนมือแป (หรือมือคด), ผู้มีมือเป็นต้นคดงอ; คนตาเหล่, คนตาเข.

၃၂၁.

๓๒๑.

နိက္ကေသသီသော ခလ္လာဋော,မုဏ္ဍော တု ဘဏ္ဍု မုဏ္ဍိကော;

ကာဏော အက္ခီန မေကေန,သုညော အန္ဓော ဒွယေန ထ.

คนหัวล้าน, คนศีรษะล้าน; คนหัวโล้น, คนโกนหัว, คนหัวโล้น; คนตาบอดข้างเดียว (ด้วยนัยน์ตาข้างเดียว); คนตาบอด (ด้วยนัยน์ตาทั้งสองข้าง).

၃၂၂.

๓๒๒.

ဗဓိရော သုတိဟီနော ထ, ဂိလာနော ဗျာဓိတာ’တုရာ;

ဥမ္မာဒဝတိ ဥမ္မတ္တော, ခုဇ္ဇာဒီ ဝါစ္စလိင်္ဂိကာ.

คนหูหนวก, ผู้เสื่อมจากการได้ยิน; คนป่วย, คนมีโรค, คนไข้; คนบ้า, คนวิกลจริต; คำว่า คนค่อม เป็นต้น เป็นคุณศัพท์ใช้ได้ทุกลิงค์.

၃၂၃.

๓๒๓.

အာတင်္ကော အာမယော ဗျာဓိ, ဂဒေါ ရောဂေါ ရုဇာပိ စ;

ဂေလညာကလ္လ မာဗာဓော,သောသော တု စ ခယော သိယာ.

ความป่วยไข้, โรค, พยาธิ, โรค, โรค, ความเจ็บปวด; ความป่วยไข้, ความไม่สบาย, อาพาธ; โรคผอมแห้ง, ความเสื่อม.

၃၂၄.

๓๒๔.

ပီနသော [Pg.28] နာသိကာရောဂေါ,ဃာနေ သိင်္ဃာနိကာ ဿဝေါ;

ဉေယျံ တွ’ရု ဝဏော နိတ္ထီ, ဖောဋော တု ပိဠကာ ဘဝေ.

โรคหวัด (โรคจมูก), น้ำมูกที่ไหลจากจมูก; แผล, แผลเปื่อย (นปุงสกลิงค์); ตุ่มพอง, ฝี (หรือเม็ดตุ่ม).

၃၂၅.

๓๒๕.

ပုဗ္ဗော ပူယော ထ ရတ္တာတိ, သာရော ပက္ခန္ဒိကာ ပျထ;

အပမာရော အပသ္မာရော, ပါဒဖောဋော ဝိပါဒိကာ.

น้ำเหลือง, หนอง; โรคบิดตกเลือด, โรคท้องร่วง; โรคลมบ้าหมู, โรคลมบ้าหมู; โรคเท้าแตก, โรคเท้าแตก.

၃၂၆.

๓๒๖.

ဝုဍ္ဎိရောဂေါ တု ဝါတဏ္ဍံ, သီပဒံ ဘာရပါဒတာ;

ကဏ္ဍူ ကဏ္ဍူတိ ကဏ္ဍူယာ, ခဇ္ဇု ကဏ္ဍူဝနံ ပျထ.

โรคไส้เลื่อน, โรคอัณฑะบวม; โรคเท้าช้าง, ภาวะเท้าหนัก; อาการคัน, การคัน, การคัน, การคัน, การเกา.

၃၂၇.

๓๒๗.

ပါမံ ဝိတစ္ဆိကာ ကစ္ဆု, သောထော တု သယထူ’ဒိတော;

ဒုန္နာမကဉ္စ အရိသံ, ဆဒ္ဒိကာ ဝမထူ’ဒိတော.

โรคหิด, โรคผื่นคัน, โรคคัน; โรคบวม, อาการบวม; โรคริดสีดวงทวาร, โรคริดสีดวงทวาร; การอาเจียน, การสำรอก.

၃၂၈.

๓๒๘.

ဒဝထု ပရိတာပေါ ထ, တိလကော တိလကာဠကော;

ဝိသူစိကာ ဣတိ မဟာ, ဝိရေကော ထ ဘဂန္ဒလော.

ความร้อนรุ่ม, ความเร่าร้อน; ไฝ, ปานดำ; อหิวาตกโรค, การถ่ายท้องอย่างรุนแรง; โรคฝีคัณฑสูตร.

၃၂၉.

๓๒๙.

မေဟော ဇရော ကာသ သာသာ, ကုဋ္ဌံ သူလာမယန္တရာ;

ဝုတ္တော ဝေဇ္ဇော ဘိသက္ကော စ, ရောဂဟာရီ တိကိစ္ဆကော.

โรคเบาหวาน, ไข้, ไอ, หอบหืด, โรคเรื้อน, โรคปวดเสียด และโรคภายในอื่นๆ; หมอ, แพทย์, ผู้กำจัดโรค, ผู้รักษา.

၃၃၀.

๓๓๐.

သလ္လဝေဇ္ဇော သလ္လကတ္တော, တိကိစ္ဆာ တု ပတိကြိယာ;

ဘေသဇ္ဇ မဂဒေါ စေဝ, ဘေသဇံ မော’သဓံ ပျထ.

ศัลยแพทย์, หมอผ่าตัด; การรักษา, การแก้โรค; ยา, ยาแก้พิษ, ยา, โอสถ.

၃၃၁.

๓๓๑.

ကုသလာ နာမယာ ရောဂျံ,အထ ကလ္လော နိရာမယောတိ,

ความสวัสดี, ความไม่มีโรค, ความไม่มีโรค; อนึ่ง ผู้แข็งแรง, ผู้ไม่มีโรค.

နရဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

จบหมวดมนุษย์ (นรวรรค).

၄. စတုဗ္ဗဏ္ဏဝဂ္ဂ

๔. หมวดวรรณะ ๔ (จตุพรรณวรรค).

ခတ္တိယဝဂ္ဂ

หมวดกษัตริย์ (ขัตติยวรรค).

၃၃၂.

๓๓๒.

ကုလံ ဝံသော စ သန္တာနာ, ဘိဇနာ ဂေါတ္တ မနွယော;

ထိယံ သန္တတျ ထော ဝဏ္ဏာ, စတ္တာရော ခတ္တိယာဒယော.

ตระกูล, วงศ์, เชื้อสาย, ชาติกำเนิด, โคตร, วงศ์ตระกูล; การสืบสาย (สันตติ - อิตถีลิงค์); ส่วนวรรณะ ๔ มีกษัตริย์เป็นต้น.

၃၃၃.

๓๓๓.

ကုလီနော သဇ္ဇနော သာဓု,သဘျော စာယျော မဟာကုလော;

ရာဇာ ဘူပတိ ဘူပါလော, ပတ္ထိဝေါ စ နရာဓိပေါ.

ผู้มีตระกูล, สัตบุรุษ, ผู้ดี, ผู้ควรแก่สมาคม, ผู้ประเสริฐ, ผู้มีตระกูลใหญ่, พระราชา, เจ้าแผ่นดิน, ผู้รักษาแผ่นดิน, ผู้เป็นใหญ่ในแผ่นดิน, ผู้เป็นใหญ่ในนรชน.

၃၃၄.

๓๓๔.

ဘူနာထော [Pg.29] ဇဂတိပါလော, ဒိသမ္ပတိ ဇနာဓိပေါ;

ရဋ္ဌာဓိပေါ နရဒေဝေါ, ဘူမိပေါ ဘူဘုဇော ပျထ.

ผู้เป็นที่พึ่งแห่งแผ่นดิน, ผู้รักษาโลก, เจ้าทิศ, ผู้เป็นใหญ่ในหมู่ชน, ผู้เป็นใหญ่ในรัฐ, เทวดาในหมู่มนุษย์, ผู้รักษาแผ่นดิน, ผู้เสวยแผ่นดิน.

၃၃၅.

๓๓๕.

ရာဇညော ခတ္တိယော ခတ္တံ, မုဒ္ဓါဘိသိတ္တ ဗာဟုဇာ;

သဗ္ဗဘုမ္မော စက္ကဝတ္တီ, ဘူပေါညော မဏ္ဍလိဿရော.

กษัตริย์, กษัตริย์, กษัตริย์, ผู้ได้รับการมุรธาภิเษก, ผู้เกิดจากแขน, ผู้เป็นใหญ่ในแผ่นดินทั้งปวง, พระเจ้าจักรพรรดิ, ผู้รักษาแผ่นดินอื่น, ผู้เป็นใหญ่ในมณฑล.

၃၃၆.

๓๓๖.

ပုမေ လိစ္ဆဝိ ဝဇ္ဇီ စ, သကျော တု သာကိယော ထ စ;

ဘဒ္ဒကစ္စာနာ ရာဟုလ, မာတာ ဗိမ္ဗာ ယသောဓရာ.

ลิจฉวี, วัชชี, ศากยะ, ศากยะ (ในเพศชาย), พระนางภัททกาจจานา, พระมารดาพระราหุล, พระนางพิมพา, พระนางยโสธรา.

၃၃၇.

๓๓๗.

ကောဋီနံ ဟေဋ္ဌိမန္တေန, သတံ ယေသံ နိဓာနဂံ;

ကဟာပဏာနံ ဒိဝသ, ဝဠဉ္ဇော ဝီသတမ္ဗဏံ.

ชนเหล่าใดมีทรัพย์ที่เก็บไว้ไม่ต่ำกว่าร้อยโกฏิ และมีการใช้จ่ายกหาปณะวันละ ๒๐ อัมพณะ.

၃၃၈.

๓๓๘.

တေ ခတ္တိယမဟာသာလာ, သီတိ ကောဋိဓနာနိ တု;

နိဓာနဂါနိ ဒိဝသ, ဝဠဉ္ဇော စ ဒသမ္ဗဏံ.

กษัตริย์มหาศาลเหล่านั้น มีทรัพย์ที่เก็บไว้ ๘๐ โกฏิ และมีการใช้จ่ายวันละ ๑๐ อัมพณะ.

၃၃၉.

๓๓๙.

ယေသံ ဒွိဇမဟာသာလာ, တဒုပဍ္ဎေ နိဓာနဂေ;

ဝဠဉ္ဇေ စ ဂဟပတိ, မဟာသာလာ ဓနေ သိယုံ.

พราหมณ์มหาศาลเหล่าใดมีทรัพย์ที่เก็บไว้และมีการใช้จ่ายครึ่งหนึ่งของกษัตริย์มหาศาลนั้น, คฤหบดีมหาศาลพึงมีทรัพย์ (เช่นนั้น).

၃၄၀.

๓๔๐.

မဟာမတ္တော ပဓာနဉ္စ, မတိသဇီဝေါ မန္တိနီ;

သဇီဝေါ သစိဝါ, မစ္စော, သေနာနီ တု စမူပတိ.

มหาอำมาตย์, ประธาน, ผู้มีชีวิตด้วยปัญญา, ที่ปรึกษา, ข้าราชการ, ข้าราชการ, อำมาตย์, เสนาบดี, เจ้าแห่งกองทัพ.

၃၄၁.

๓๔๑.

နျာသာဒီနံ ဝိဝါဒါနံ, အက္ခဒဿော ပဒဋ္ဌရိ;

ဒေါဝါရိကော ပတီဟာရော, ဒွါရဋ္ဌော ဒွါရပါလကော.

ผู้พิพากษาคดีความมีการฝากทรัพย์เป็นต้น, ผู้ตัดสินคดี, นายประตู, ผู้เฝ้าประตู, ผู้ยืนอยู่ที่ประตู, ผู้รักษาประตู.

၃၄၂.

๓๔๒.

အနီကဋ္ဌောတိ ရာဇူနံ, အင်္ဂရက္ခဂဏော မတော;

ကဉ္စုကီ သောဝိဒလ္လော စ, အနုဇီဝီ တု သေဝကော.

หมู่ผู้รักษาพระองค์ของพระราชาทั้งหลาย เรียกว่า อนีกัฏฐะ, ผู้สวมเสื้อเกราะ, ผู้เฝ้าฝ่ายใน, ผู้ตามเลี้ยงชีพ, ผู้รับใช้.

၃၄၃.

๓๔๓.

အဇ္ဈက္ခော ဓိကတော စေဝ,ဟေရညိကော တု နိက္ခိကော;

သဒေသာနန္တရော သတ္တု, မိတ္တောရာဇာ တတော ပရံ.

ผู้ตรวจการ, ผู้ได้รับมอบหมาย, นายคลังเงิน, ผู้ดูแลเงิน, ศัตรูคือพระราชาผู้มีเขตแดนติดต่อกับประเทศของตน, ถัดจากนั้นคือพระราชาผู้เป็นมิตร.

၃၄၄.

๓๔๔.

အမိတ္တော ရိပု ဝေရီ စ, သပတ္တာ ရာတိ သတွ’ရိ;

(သတ္တု+အရိ)ပစ္စတ္ထိကော ပရိပန္ထီ, ပဋိပက္ခာ ဟိတာပရော.

ผู้ไม่เป็นมิตร, ศัตรู, ผู้เป็นเวร, ปรปักษ์, ศัตรู, ศัตรู, ข้าศึก, ผู้ขัดขวาง, ฝ่ายตรงข้าม, ผู้มุ่งสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์.

၃၄၅.

๓๔๕.

ပစ္စာမိတ္တော ဝိပက္ခော စ, ပစ္စနီက ဝိရောဓိနော;

ဝိဒ္ဒေသီ စ ဒိသော ဒိဋ္ဌော,ထာ နုရောဓော နုဝတ္တနံ.

ศัตรู, ฝ่ายตรงข้าม, ผู้เป็นปฏิปักษ์, ผู้ขัดแย้ง, ผู้เกลียดชัง, ศัตรู, การตามใจ, การประพฤติตาม.

၃၄၆.

๓๔๖.

မိတ္တော နိတ္ထီ ဝယဿော စ, သဟာယော သုဟဒေါ သခါ;

သမ္ဘတ္တော ဒဠှမိတ္တော ထ, သန္ဒိဋ္ဌော ဒိဋ္ဌမတ္တကော.

มิตร (ไม่ใช่เพศหญิง), เพื่อนร่วมวัย, สหาย, ผู้มีใจดี, เพื่อน, มิตรที่คุ้นเคย, มิตรที่มั่นคง, ผู้ที่เคยเห็นกัน, ผู้ที่เห็นกันเพียงเท่านั้น.

၃၄၇.

๓๔๗.

စရော စ ဂုဠှပုရိသော, ပထာဝီ ပထိကော’ဒ္ဓဂူ;

ဒူတော တု သန္ဒေသဟရော, ဂဏကော တု မုဟုတ္တိကော.

สายลับ, บุรุษลับ, ผู้เดินทาง, นักเดินทาง, ผู้ไปทางไกล, ทูต, ผู้นำข่าวสาร, นักคำนวณ, โหร.

၃၄၈.

๓๔๘.

လေခကော [Pg.30] လိပိကာရော စ, ဝဏ္ဏော တု အက္ခရော ပျထ;

ဘေဒေါ ဒဏ္ဍော သာမ ဒါနာ, နျုပါယာ စတုရော ဣမေ.

ผู้เขียน, ผู้ทำอักษร, อักษร, อักษร, การทำให้แตกแยก, การลงโทษ, การประนีประนอม, การให้, อุบาย ๔ อย่างเหล่านี้.

၃၄၉.

๓๔๙.

ဥပဇာပေါတု ဘေဒေါ စ, ဒဏ္ဍော တု သာဟသံ ဒမော;

การยุยง, การแตกแยก, การลงโทษ, การกระทำที่ห้าวหาญ, การข่ม.

၃၅၀.

๓๕๐.

သာမျ’ မစ္စော သခါ ကောသော, ဒုဂ္ဂဉ္စ ဝိဇိတံ ဗလံ;

ရဇ္ဇင်္ဂါနီတိ သတ္တေတေ, သိယုံ ပကတိယော ပိစ.

พระราชา, อำมาตย์, เพื่อน, คลัง, ป้อมปราการ, แว่นแคว้น, กำลัง, องค์แห่งรัฐ ๗ อย่างเหล่านี้ พึงเป็นมูลฐานด้วย.

၃၅၁.

๓๕๑.

ပဘာဝု’ဿာဟ, မန္တာနံ, ဝသာ တိဿော ဟိ သတ္တိယော;

ပဘာဝေါ ဒဏ္ဍဇော တေဇော,ပတာပေါ တု စ ကောသဇော.

กำลัง ๓ อย่าง คือ อำนาจ ความเพียร และปัญญา; อำนาจคือเดชที่เกิดจากการลงโทษ, ส่วนอานุภาพเกิดจากคลัง.

၃၅၂.

๓๕๒.

မန္တော စ မန္တနံ သော တု, စတုက္ကဏ္ဏော ဒွိဂေါစရော;

တိဂေါစရော တု ဆက္ကဏ္ဏော, ရဟဿံ ဂုယှ မုစ္စတေ.

มนต์และการปรึกษา, การปรึกษานั้นมี ๔ หู มีบุคคล ๒ รู้, ส่วนการปรึกษาที่มี ๖ หู มีบุคคล ๓ รู้, เรียกว่าความลับและสิ่งที่ควรปกปิด.

၃၅၃.

๓๕๓.

တီသု ဝိဝိတ္တ ဝိဇန, ဆန္နာ, ရဟော ရဟော ဗျယံ;

ဝိဿာသော တု စ ဝိဿမ္ဘော,ယုတ္တံ တွော’ပါယိကံ တိသု.

สงัด, ปราศจากคน, ปกปิด, ที่ลับ (ใน ๓ ลิงค์), การใช้จ่ายในที่ลับ, ความไว้วางใจ, ความสนิทสนม, เหมาะสม, มีอุบาย (ใน ๓ ลิงค์).

၃၅၄.

๓๕๔.

ဩဝါဒေါ စာနုသိဋ္ဌိတ္ထီ, ပုမဝဇ္ဇေ နုသာသနံ;

အာဏာ စ သာသနံ ဉေယျံ, ဥဒ္ဒါနံ တု စ ဗန္ဓနံ.

โอวาท, คำสั่งสอน (เพศหญิง), การสั่งสอน (ยกเว้นเพศชาย), คำสั่ง, คำสอน, การรวบรวม, การผูก.

၃၅၅.

๓๕๕.

အာဂု ဝုတ္တ မပရာဓော, ကရော တု ဗလိ မုစ္စတေ;

ပုဏ္ဏပတ္တော တုဋ္ဌိဒါယော, ဥပဒါ တု စ ပါဘတံ.

ความผิด, ความผิด, ภาษี, เครื่องบรรณาการ, ของขวัญที่ให้ด้วยความยินดี, ของขวัญที่ให้ด้วยความยินดี, ของกำนัล, ของขวัญ.

၃၅၆.

๓๕๖.

တထော’ပါယန မုက္ကောစော, ပဏ္ဏာကာရော ပဟေဏကံ;

သုင်္ကံ တွနိတ္ထီ ဂုမ္ဗာဒိ, ဒေယျေ ထာ’ယော ဓနာဂမော.

ของกำนัล, สินบน, ของกำนัล, ของฝาก, ภาษี (ไม่ใช่เพศหญิง) มีด่านเป็นต้นในสิ่งที่ควรให้, รายได้, การได้มาซึ่งทรัพย์.

၃၅၇.

๓๕๗.

အာတပတ္တံ တထာ ဆတ္တံ, ရညံ တု ဟေမမာသနံ;

သီဟာသနံ အထော ဝါဠ, ဗီဇနီတ္ထီ စ စာမရံ.

ร่มกันแดด, ฉัตร, อาสนะทองของพระราชา, สีหาสน์, พัดขนสัตว์ (เพศหญิง), จามร.

၃၅၈.

๓๕๘.

ခဂ္ဂေါ စ ဆတ္တ မုဏှီသံ, ပါဒုကာ ဝါလဗီဇနီ;

ဣမေ ကကုဓဘဏ္ဍာနိ, ဘဝန္တိ ပဉ္စ ရာဇုနံ.

พระแสงขรรค์, พระเศวตฉัตร, พระอุณหิส, ฉลองพระบาท, พัดวาลวิชนี, เหล่านี้เป็นเครื่องราชกกุธภัณฑ์ ๕ อย่างของพระราชา.

၃၅၉.

๓๕๙.

ဘဒ္ဒကုမ္ဘော ပုဏ္ဏကုမ္ဘော, ဘိင်္ကာရော ဇလဒါယကော;

ဟတ္ထိ,ဿ,ရထ,ပတ္တီ တု, သေနာ ဟိ စတုရင်္ဂိနီ.

หม้อน้ำมงคล, หม้อน้ำเต็ม, ภิงคาร, ผู้ให้น้ำ, กองทัพมีองค์ ๔ คือ ช้าง ม้า รถ และพลเดินเท้า.

၃၆၀.

๓๖๐.

ကုဉ္ဇရော ဝါရဏော ဟတ္ထီ, မာတင်္ဂေါ ဒွိရဒေါ ဂဇော;

နာဂေါ ဒွိပေါ ဣဘော ဒန္တီ,ယူထဇေဋ္ဌော တု ယူထပေါ.

กุญชร, วารณ, หัตถี, มาตังคะ, ทวิระทะ, คชะ, นาคะ, ทวิปะ, อิบภะ, ทันตี (ช้าง), หัวหน้าโขลง, ผู้รักษาโขลง.

၃၆၁.

๓๖๑.

ကာဠာဝက [Pg.31] ဂင်္ဂေယျာ, ပဏ္ဍရ တမ္ဗာ စ ပိင်္ဂလော ဂန္ဓော;

မင်္ဂလ ဟေမော’ပေါသထ,ဆဒ္ဒန္တာ ဂဇကုလာနိ ဧတာနိ.

กาฬาวกะ, คังไคย, ปัณฑระ, ตัมพะ, ปิงคละ, คันธะ, มงคล, เหมะ, อุโบสถ, ฉัททันต์, เหล่านี้เป็นตระกูลช้าง ๑๐ ตระกูล.

၃၆၂.

๓๖๒.

ကလဘော စေဝ ဘိင်္ကောထ, ပဘိန္နော မတ္တ ဂဇ္ဇိတာ;

ဟတ္ထိဃဋာ တု ဂဇတာ, ဟတ္ထီနီ တု ကရေဏုကာ.

ลูกช้าง, ลูกช้าง, ช้างตกมัน, ช้างตกมัน, ช้างร้อง, โขลงช้าง, โขลงช้าง, ช้างพัง, ช้างพัง.

၃၆၃.

๓๖๓.

ကုမ္ဘော ဟတ္ထိသိရောပိဏ္ဍာ, ကဏ္ဏမူလံ တု စူလိကာ;

အာသနံ ခန္ဓဒေသမှိ, ပုစ္ဆမူလံ တု မေစကော.

กุมภะ คือโหนกบนหัวช้าง, จูฬิกา คือโคนหู; อาสนะ คือบริเวณไหล่, เมจกะ คือโคนหาง.

၃၆၄.

๓๖๔.

အာလာန မာဠှကော ထမ္ဘော, နိတ္ထီတု နိဂဠော’န္ဒုကော;

သင်္ခလံ တီသွထော ဂဏ္ဍော,ကဋော ဒါနံ တု သော မဒေါ.

อาลานะ, มาฬหกะ และถัมภะ คือหลักผูกช้าง; นิคฬะ และอันทุกะ คือโซ่ตรวนหรือเครื่องผูกเท้า; สังขละ คือโซ่; คัณฑะ, กฏะ, ทานะ และมะทะ คือน้ำมันที่ไหลจากขมับช้าง (น้ำมันตกมัน).

၃၆၅.

๓๖๕.

သောဏ္ဍော တု ဒွီသု ဟတ္ထော ထ,ကရဂ္ဂံ ပေါက္ခရံ ဘဝေ;

မဇ္ဈမှိ ဗန္ဓနံ ကစ္ဆာ, ကပ္ပနော တု ကုထာဒယော.

โโสณฑะ และหัตถะ คือวงช้าง; กรัคคะ และปอกขระ คือปลายงวง; กัจฉา คือสายรัดกลางตัวช้าง; กัปปนะ คือเครื่องประดับช้าง มีผ้าคลุมช้างเป็นต้น.

၃၆၆.

๓๖๖.

ဩပဝယှော ရာဇဝယှော, သဇ္ဇိတော တု စ ကပ္ပိတော;

တောမရော နိတ္ထိယံ ပါဒေ, သိယာ ဝိဇ္ဈနကဏ္ဋကော.

โอปะวายหะ และราชะวายหะ คือช้างทรงสำหรับพระราชา; สัชชิตะ และกัปปิตะ คือช้างที่ตกแต่งเตรียมพร้อมแล้ว; โตมระ คือหอกซัด; วิชฌะนะกัณฏะกะ คือเหล็กแหลมสำหรับแทงที่เท้า.

၃၆၇.

๓๖๗.

တုတ္တံ တု ကဏ္ဏမူလမှိ, မတ္ထကမှိ တု အင်္ကုသော;

ဟတ္ထာရောဟော ဟတ္ထိမေဏ္ဍော,ဟတ္ထိပေါ ဟတ္ထိဂေါပကော.

ตุตตะ คือขอสับที่โคนหู, อังกุสะ คือขอสับที่หัว; หัตถารูหะ และหัตถิเมณฑะ คือควาญช้างหรือผู้ขี่ช้าง; หัตถิปะ และหัตถิโคปะกะ คือคนเลี้ยงช้างหรือผู้ดูแลช้าง.

၃၆၈.

๓๖๘.

ဂါမဏီယော တု မာတင်္ဂ, ဟယာဒျာစရိယော ဘဝေ;

ဟယော တုရင်္ဂေါ တုရဂေါ,ဝါဟော အဿော စ သိန္ဓဝေါ.

คามะณียะ คือช้างจ่าฝูง, มาตังคะ คือช้าง; หะยาทะยาจริยะ คือครูฝึกม้าเป็นต้น; หะยะ, ตุรังคะ, ตุระคะ, วาหะ, อัสสะ และสินธวะ คือม้า.

၃၆၉.

๓๖๙.

ဘေဒေါ အဿတရော တဿာ,ဇာနိယော တု ကုလီနကော;

သုခဝါဟီ ဝိနီတော ထ,ကိသောရော ဟယပေါတကော.

อัสสะตะระ คือม้าอัสดร (ลูกผสม); ชานียะ และกุลีนกะ คือม้าอาชาไนยหรือม้าตระกูลสูง; สุขะวาหี และวินีตะ คือม้าที่ฝึกดีแล้วขี่สบาย; กิโสระ และหะยะโปตะกะ คือลูกม้า.

၃၇၀.

๓๗๐.

ဃောဋကော တု ခဠုင်္ကော ထ, ဇဝနော စ ဇဝါဓိကော;

မုခါဓာနံ ခလီနော ဝါ, ကသာ တွ ဿာဘိတာဠိနီ.

โฆฏะกะ และขะฬุงกะ คือม้าพยศหรือม้าเลว; ชะวะนะ และชะวาธิกะ คือม้าเร็ว; มุขาธานะ และขะลีนะ คือบังเหียนหรือเหล็กปากม้า; กะสา คือแส้สำหรับตีม้า.

၃၇၁.

๓๗๑.

ကုသာ တု နာသရဇ္ဇုမှိ, ဝဠဝါ’ဿာ ခုရော သဖံ;

ပုစ္ဆ မနိတ္ထီ နင်္ဂုဋ္ဌံ, ဝါလဟတ္ထော စ ဝါလဓိ.

กุสา คือเชือกสนตะพายม้า; วะฬะวา คือม้าตัวเมีย; ขุระ และสะผะ คือกีบม้า; ปุจฉะ, นังคุฏฐะ, วาละหัตถะ และวาละธิ คือหางม้า.

၃၇၂.

๓๗๒.

သန္ဒနော [Pg.32] စ ရထော ဖုဿ, ရထော တု နရဏာယ သော;

စမ္မာဝုတော စ ဝေယဂ္ဃော,ဒေပ္ပော ဗျဂ္ဃဿ ဒီပိနော.

สันทนะ และระถะ คือรถ; ผุสสะระถะ คือรถมงคลสำหรับพระราชา; เวยยัคฆะ คือรถที่หุ้มด้วยหนังเสือโคร่ง; เทปปะ คือรถที่หุ้มด้วยหนังเสือดาว.

၃၇၃.

๓๗๓.

သိဝိကာ ယာပျယာနဉ္စာ, နိတ္ထီ တု သကဋော ပျ’နံ ;

စက္ကံ ရထင်္ဂ မာချာတံ, တဿန္တော နေမိ နာရိယံ.

สิวิกา และยาปะยะยานะ คือวอหรือเสลี่ยง; สะกะฏะ และอะนะ คือเกวียน; จักกะ และระถังคะ คือล้อรถ; เนมิ คือขอบล้อ.

၃၇၄.

๓๗๔.

တမ္မဇ္ဈေ ပိဏ္ဍိကာ နာဘိ, ကုဗ္ဗရော တု ယုဂန္ဓရော;

အက္ခဂ္ဂကီလေ အာဏီတ္ထီ, ဝရုထော ရထဂုတျ’ထ.

ปิณฑิกา และนาภิ คือดุมล้อ; กุพพะระ คืองอนรถ; ยุคันธะระ คือแอก; อาณิ คือสลักเพลา; วะรูถะ คือเกราะป้องกันรถ.

၃၇၅.

๓๗๕.

ဓုရော မုခေ ရထဿင်္ဂါ, တွ က္ခော ပက္ခရအာဒယော;

ယာနဉ္စ ဝါဟနံ ယောဂ္ဂံ, သဗ္ဗဟတ္ထျာဒိဝါဟနေ.

ธุระ คือส่วนหน้าของรถ; อักขะ คือเพลา; ปักขะระ คือเครื่องประดับรถ; ยานะ, วาหะนะ และโยคคะ คือยานพาหนะสำหรับช้างเป็นต้นทั้งหมด.

၃၇၆.

๓๗๖.

ရထစာရီ တု သူတော စ, ပါဇိတာ စေဝ သာရထီ;

ရထာရောဟော စ ရထိကော,ရထီ ယောဓော တု ယော ဘဋော.

ระถะจารี, สูตะ, ปาชิตา และสารถี คือสารถีหรือคนขับรถ; ระถารูหะ, ระถิกะ และระถี คือพลรถหรือผู้ขี่รถ; โยธะ และภะฏะ คือนักรบหรือทหาร.

၃၇၇.

๓๗๗.

ပဒါတိ ပတ္တီ တု ပုမေ, ပဒဂေါ ပဒိကော မတော;

သန္နာဟော ကင်္ကဋော ဝမ္မံ, ကဝစော ဝါ ဥရစ္ဆဒေါ.

ปะทาติ, ปัตติ, ปะทะคะ และปะทิกะ คือพลเดินเท้าหรือทหารราบ; สันนาหะ, กังกะฏะ, วัมมะ, กะวะจะ และอุรัจฉะทะ คือเสื้อเกราะ.

၃၇၈.

๓๗๘.

ဇာလိကာ ထ စ သန္နဒ္ဓေါ, သဇ္ဇော စ ဝမ္မိကော ဘဝေ;

အာမုက္ကော ပဋိမုက္ကော ထ, ပုရေစာရီ ပုရေစရော.

ชาลิกา คือเกราะตาข่าย; สันนัทธะ, สัชชะ และวัมมิกะ คือผู้สวมเกราะหรือผู้เตรียมพร้อม; อามุกกะ และปะฏิมุกกะ คือผู้สวมใส่เกราะแล้ว; ปุเรจารี และปุเรจะระ คือผู้เดินหน้าหรือผู้นำหน้า.

၃၇၉.

๓๗๙.

ပုဗ္ဗင်္ဂမော ပုရေဂါမီ, မန္ဒဂါမီ တု မန္ထရော;

ဇဝနော တုရိတော ဝေဂီ, ဇေတဗ္ဗံ ဇေယျ မုစ္စတေ.

ปุพพังคะมะ และปุเรคามี คือผู้ไปก่อน; มันทะคามี และมันถะระ คือผู้เดินช้า; ชะวะนะ, ตุริตะ และเวคี คือผู้เร็วหรือผู้รีบเร่ง; เชตัพพะ และไชยยะ คือสิ่งที่พึงชนะ.

၃၈၀.

๓๘๐.

သူရ ဝီရာ တု ဝိက္ကန္တော, သဟာယော နုစရော သမာ;

သန္နဒ္ဓပ္ပဘုတီ တီသု, ပါထေယျံ တု စ သမ္ဗလံ.

สูระ, วีระ และวิกกันตะ คือผู้กล้าหาญ; สหายะ และอะนุจะระ คือสหายหรือผู้ติดตาม; สันนัทธะเป็นต้น เป็นได้ ๓ ลิงค์; ปาเถยยะ และสัมพะละ คือเสบียงเดินทาง.

၃၈၁.

๓๘๑.

ဝါဟိနီ ဓဇိနီ သေနာ, စမူ စက္ကံ ဗလံ တထာ;

အနီကော ဝါ ထ ဝိနျာသော,ဗျူဟော သေနာယ ကထျတေ.

วาหินี, ธะชินี, เสนา, จะมู, จักกะ, พะละ และอะนีกะ คือกองทัพ; วินยาสะ และพยูหะ คือการจัดกระบวนทัพ.

၃၈၂.

๓๘๒.

ဟတ္ထီ ဒွါဒသပေါသော,တိ,ပုရိသော တုရဂေါ, ရထော;

စတုပေါသောတိ ဧတေန, လက္ခဏေနာ ဓမန္တတော.

ช้างมีกำลังเท่ากับคน ๑๒ คน; คน, ม้า และรถ มีกำลังเท่ากับคน ๔ คน ด้วยลักษณะนี้เป็นอย่างต่ำ.

၃၈၃.

๓๘๓.

ဟတ္ထာနီကံ ဟယာနီကံ, ရထာနီကံ တယော တယော;

ဂဇာဒယော သသတ္ထာ တု, ပတ္တာနီကံ စတုဇ္ဇနာ.

กองทัพช้าง, กองทัพม้า และกองทัพรถ มีอย่างละ ๓ (ช้าง ม้า หรือรถ พร้อมอาวุธ); กองทัพพลเดินเท้า มี ๔ คน.

၃၈၄.

๓๘๔.

သဋ္ဌိဝံသကလာပေသု, [Pg.33] ပစ္စေကံ သဋ္ဌိဒဏ္ဍိသု;

ဓူလီကတေသု သေနာယ, ယန္တိယာ က္ခောဘနီ တ္ထိယံ.

ในกลุ่มไม้ไผ่ ๖๐ กอ, ในไม้เท้า ๖๐ อันแต่ละอัน; เมื่อกองทัพเดินไปทำให้เป็นธุลีฟุ้งไป เรียกว่า อักโขภินี.

၃၈၅.

๓๘๕.

သမ္ပတ္တိ သမ္ပဒါ လက္ခီ, သိရီ ဝိပတ္တိ အာပဒါ;

အထာ ဝုဓဉ္စ ဟေတိ’တ္ထီ, သတ္ထံ ပဟရဏံ ဘဝေ.

สัมปัตติ, สัมปะทา, ลักขี และสิริ คือความสำเร็จหรือโชคลาภ; วิปัตติ และอาปะทา คือความวิบัติหรือภัยพิบัติ; อาวุธะ, เหติ, สัตถะ และปะหะระณะ คืออาวุธหรือเครื่องประหาร.

၃၈၆.

๓๘๖.

မုတ္တာမုတ္တ မမုတ္တဉ္စ, ပါဏိတော မုတ္တမေဝ စ;

ယန္တမုတ္တန္တိ သကလံ, အာယုဓံ တံ စတုဗ္ဗိဓံ.

อาวุธมี ๔ ชนิด คือ ๑. มุตตามุตตะ (อาวุธที่ทั้งขว้างและไม่ขว้าง) ๒. อะมุตตะ (อาวุธที่ไม่ขว้าง) ๓. ปาณิมุตตะ (อาวุธที่ขว้างด้วยมือ) ๔. ยันตะมุตตะ (อาวุธที่ขว้างด้วยเครื่องจักร).

၃၈၇.

๓๘๗.

မုတ္တာမုတ္တဉ္စ ယဋ္ဌျာဒိ, အမုတ္တံ ဆုရိကာဒိကံ;

ပါဏိမုတ္တံ တု သတျာဒိ, ယန္တမုတ္တံ သရာဒိကံ.

มุตตามุตตะ คืออาวุธที่ทั้งขว้างและไม่ขว้างมีไม้เท้าเป็นต้น; อะมุตตะ คืออาวุธที่ไม่ขว้างมีมีดสั้นเป็นต้น; ปาณิมุตตะ คืออาวุธที่ขว้างด้วยมือมีหอกเป็นต้น; ยันตะมุตตะ คืออาวุธที่ขว้างด้วยเครื่องจักรมีลูกศรเป็นต้น.

၃၈၈.

๓๘๘.

ဣဿာသော ဓနု ကောဒဏ္ဍံ, စာပေါ နိတ္ထီ သရာသနံ;

အထော ဂုဏော ဇိယာ ဇျာ ထ,သရော ပတ္တိ စ သာယကော.

อิสสาสะ, ธะนุ, โกทัณฑะ, จาปะ และสะราสะนะ คือคันธนู; คุณะ, ชิยา และชยา คือสายธนู; สะระ, ปัตติ และสายะกะ คือลูกศร.

၃၈၉.

๓๘๙.

ဝါဏော ကဏ္ဍ မုသု ဒွီသု, ခုရပ္ပော တေဇနာ’သနံ;

တူဏီတ္ထိယံ ကလာပေါ စ, တူဏော တူဏီရ ဝါဏဓိ.

วาณะ, กัณฑะ และอุสุ คือลูกศร; ขุรัปปะ คือลูกศรปลายแบน; เตชนะ และอะสะนะ คือลูกศร; ตูณี, กะลาปะ, ตูณะ, ตูณีระ และวาณะธิ คือแล่งหรือกระบอกใส่ลูกศร.

၃၉၀.

๓๙๐.

ပက္ခော တု ဝါဇော ဒိဒ္ဓေါ တု, ဝိသပ္ပိတော သရော ဘဝေ;

လက္ခံ ဝေဇ္ဈံ သရဗျဉ္စ, သရာဘျာသော တု’ပါသနံ.

ปักขะ และวาชะ คือปีกหรือขนที่โคนลูกศร; ทิทธะ และวิสัปปิตะ คือลูกศรอาบยาพิษ; ลักขะ, เวชฌะ และสะระพะยะ คือเป้า; อุปาสะนะ คือการฝึกยิงธนู.

၃၉၁.

๓๙๑.

မဏ္ဍလဂ္ဂေါ တု နေတ္တိံသော, အသိ ခဂ္ဂေါ စ သာယကော;

ကောသိတ္ထီ တဗ္ဗိဓာနေ ထော, ထရု ခဂ္ဂါဒိမုဋ္ဌိယံ.

มัณฑะลัคคะ, เนตติงสะ, อะสิ, ขัคคะ และสายะกะ คือดาบ; โกสิ คือฝักดาบ; ถะรุ คือด้ามดาบหรือด้ามอาวุธมีดาบเป็นต้น.

၃၉၂.

๓๙๒.

ခေဋကံ ဖလကံ စမ္မံ, ဣလ္လီ တု ကရပါလိကာ;

ဆုရိကာ သတျ’သိပုတ္တီ, လဂုဠော တု စ မုဂ္ဂရော.

เขฏะกะ, ผะละกะ และจัมมะ คือโล่หรือดั้ง; อิลลี และกะระปาลิกา คือดาบสั้นหรือโล่เล็ก; ชุริกา, สัตติ และอะสิปุตตี คือมีดสั้น; ละคุฬะ และมุคคะระ คือกระบองหรือค้อน.

၃၉၃.

๓๙๓.

သလ္လော နိတ္ထိ သင်္ကု ပုမေ, ဝါသီ တု တစ္ဆနီတ္ထိယံ;

ကုဌာရီ တ္ထီဖရသုသော, ဋင်္ကော ပါသာဏဒါရဏော.

สัลละ (ไม่เป็นเพศหญิง) และสังกุเป็นเพศชาย หมายถึง หลาวหรือเหล็กแหลม. วาสีเป็นเพศหญิง หมายถึง สิ่วสำหรับถาก. กุฐารีเป็นเพศหญิง และผรสุ หมายถึง ขวาน. ฏังกะ หมายถึง สิ่วสำหรับเจาะหิน.

၃၉၄.

๓๙๔.

ကဏယော ဘိန္ဒိဝါဠော စ, စက္ကံ ကုန္တော ဂဒါ တထာ;

သတျာ’ဒီ သတ္ထဘေဒါ ထ,ကောဏော’ဿော ကောဋိ နာရိယံ.

กณยะ, ภินทิวาฬะ, จักร, กุนตะ, คทา และสัตติ เป็นต้น เป็นประเภทของศัสตรา. โกณะ, อัสสะ และโกฏิ (เป็นเพศหญิง) หมายถึง มุม.

၃၉၅.

๓๙๕.

နိယျာနံ ဂမနံ ယာတြာ, ပဋ္ဌာနဉ္စ ဂမော ဂတိ;

စုဏ္ဏော ပံသု ရဇော စေဝ, ဓူလီ’တ္ထီ ရေဏု စ ဒွိသု.

นิยยานะ, คมนะ, ยาตรา, ปัฏฐานะ, คมะ และคติ หมายถึง การไป. จุณณะ, ปังสุ และรชะ หมายถึง ผง. ธูลีเป็นเพศหญิง และเรณุเป็นได้สองเพศ หมายถึง ฝุ่น.

၃၉၆.

๓๙๖.

မာဂဓော [Pg.34] မဓုကော ဝုတ္တော, ဝန္ဒီ တု ထုတိပါဌကော;

ဝေတာဠိကော ဗောဓကရော,စက္ကိကော တု စ ဃဏ္ဋိကော.

มาคธะ, มธุกะ, วันที และถุติปาฐกะ หมายถึง ผู้กล่าวคำสรรเสริญ. เวตาฬิกะและโพธกร หมายถึง ผู้ปลุกให้ตื่น. จักกิกะและฆัณฏิกะ หมายถึง ผู้ตีระฆัง.

၃၉၇.

๓๙๗.

ကေတု ဓဇော ပဋာကာ စ, ကဒလီ ကေတနံ ပျထ;

ယော’ဟံကာရော’ညမညဿ, သာ’ ဟမဟမိကာ ဘဝေ.

เกตุ, ธชะ, ปฏากา, กทลี และเกตนะ หมายถึง ธง. การอวดอ้างว่า 'ฉัน, ฉัน' ต่อกันและกัน เรียกว่า อหะมะหะมิกา.

၃၉၈.

๓๙๘.

ဗလံ ထာမော သဟံ သတ္တိ, ဝိက္ကမော တွတိသူရတာ;

ရဏေ ဇိတဿ ယံ ပါနံ, ဇယပါနန္တိ တံ မတံ.

พละ, ถามะ, สหะ และสัตติ หมายถึง กำลัง. วิกกมะและความอติสูรภาพ หมายถึง ความกล้าหาญยิ่ง. การดื่มของผู้ชนะในสงคราม เรียกว่า ชยปานะ.

၃၉၉.

๓๙๙.

သင်္ဂါမော သမ္ပဟာရော စာ, နိတ္ထိယံ သမရံ ရဏံ;

အာဇိတ္ထီ အာဟဝေါ ယုဒ္ဓ, မာယောဓနဉ္စ သံယုဂံ.

สังคามะและสัมปหาระ (เป็นเพศชาย), สมระและรณะเป็นเพศกลาง. อาชิเป็นเพศหญิง, อาหะวะ, ยุทธะ, อายุทธนะ และสังยุกะ หมายถึง สงคราม.

၄၀၀.

๔๐๐.

ဘဏ္ဍနံ တု ဝိဝါဒေါ စ, ဝိဂ္ဂဟော ကလဟ မေဓဂါ;

မုစ္ဆာ မောဟော ထ ပသယှော,ဗလက္ကာရော ဟဌော ဘဝေ.

ภัณฑนะ, วิวาทะ, วิคคหะ, กลหะ และเมธคะ หมายถึง การทะเลาะวิวาท. มุจฉาและโมหะ หมายถึง ความสลบและความหลง. ปสยหะ, พลักการะ และหฐะ หมายถึง การบังคับ.

၄၀၁.

๔๐๑.

ဥပ္ပာဒေါ ဘူတဝိကတိ, ယာ သုဘာသုဘသူစိကာ;

ဤတိ တွိတ္ထီ အဇညဉ္စ, ဥပသဂ္ဂေါ ဥပဒ္ဒဝေါ.

อุปปาตะ หมายถึง ความผิดปกติของธรรมชาติที่เป็นเครื่องบ่งบอกถึงลางดีหรือลางร้าย. อีติ (เป็นเพศหญิง), อชัญญะ, อุปสัคคะ และอุปัททวะ หมายถึง ภัยพิบัติ.

၄၀၂.

๔๐๒.

နိဗ္ဗုဒ္ဓံ မလ္လယုဒ္ဓမှိ, ဇယော တု ဝိဇယော ဘဝေ;

ပရာဇယော ရဏေ ဘင်္ဂေါ, ပလာယန မပက္ကမော.

นิพพุทธะ หมายถึง การต่อสู้ด้วยมือ (มวยปล้ำ). ชยะและวิชยะ หมายถึง ชัยชนะ. ปราชัย, ภังคะในสงคราม, ปลายนะ และอปักกมะ หมายถึง การหนี.

၄၀၃.

๔๐๓.

မာရဏံ ဟနနံ ဃာတော, နာသနဉ္စ နိသူဒနံ;

ဟိံသနံ သရဏံ ဟိံသာ, ဝဓော သသန ဃာတနံ.

มารณะ, หนนะ, ฆาตะ, นาสนะ, นิสูทนะ, หิงสนะ, สรณะ, หิงสา, วธะ, สาสนะ และฆาตนะ หมายถึง การฆ่า.

၄၀၄.

๔๐๔.

မရဏံ ကာလကိရိယာ, ပလယော မစ္စု အစ္စယော;

နိဓနော နိတ္ထိယံ နာသော, ကာလော’န္တော စဝနံ ဘဝေ.

มรณะ, กาลกิริยา, ปลัยยะ, มัจจุ และอัจจโย หมายถึง ความตาย. นิธนะเป็นเพศกลาง, นาสะ, กาละ, อันตะ และจวนะ หมายถึง ความตาย.

၄၀၅.

๔๐๕.

တီသု ပေတော ပရေတော စ,မတော ထ စိတကော စိတော;

အာဠဟနံ သုသာနဉ္စာ, နိတ္ထိယံ ကုဏပေါ ဆဝေါ.

เปตะ, ปเรตะ และมะตะ เป็นได้สามเพศ หมายถึง ผู้ตาย. จิตกะและจิตะ หมายถึง กองฟืนสำหรับเผาศพ. อาฬหนะและสุสานะเป็นเพศกลาง. กุณปะและฉวะ หมายถึง ซากศพ.

၄၀၆.

๔๐๖.

ကဗန္ဓော နိတ္ထိယံ ဒေဟော, သိရောသုညော သဟကြိယော;

အထ သိဝထိကာ ဝုတ္တာ, သုသာနသ္မိဉှိ အာမကေ.

กพันธะเป็นเพศกลาง หมายถึง ร่างกายที่ไม่มีศีรษะแต่ยังเคลื่อนไหวได้. สิวถิกา หมายถึง ป่าช้าที่ยังไม่เผาศพ.

၄၀၇.

๔๐๗.

ဝန္ဒီတ္ထိယံ ကရမရော, ပါဏော တွ’သု ပကာသိတော;

ကာရာ တု ဗန္ဓနာဂါရံ, ကာရဏာ တု စ ယာတနာ.

วันที (เป็นเพศหญิง) และกรมระ หมายถึง นักโทษหรือเชลย. ปาณะและอสุ หมายถึง ลมหายใจ. การา หมายถึง เรือนจำ. การณาและยาตนา หมายถึง การทรมาน.

ဣတိ ခတ္တိယဝဂ္ဂေါ.

จบวรรคว่าด้วยกษัตริย์.

၄၀၈.

๔๐๘.

ဗြဟ္မဗန္ဓု [Pg.35] ဒွိဇော ဝိပ္ပော, ဗြဟ္မာ ဘောဝါဒီ ဗြာဟ္မဏော;

သောတ္တိယော ဆန္ဒသော သော ထ,သိဿ’ န္တေဝါသိနော ပုမေ.

พรหมพันธุ, ทวิชะ, วิปปะ, พรหมะ, โภวาที และพราหมณะ หมายถึง พราหมณ์. โสตติยะและฉันทโส หมายถึง ผู้รู้พระเวท. สิสสะและอันเตวาสีเป็นเพศชาย หมายถึง ศิษย์.

၄၀၉.

๔๐๙.

ဗြဟ္မစာရီ ဂဟဋ္ဌော စ, ဝနပ္ပတ္ထော စ ဘိက္ခုတိ;

ဘဝန္တိ စတ္တာရော ဧတေ, အဿမာ ပုန္နပုံသကေ.

พรหมจารี, คหัฏฐะ, วนปัตถะ และภิกขุ เหล่านี้เป็นอาศรมสี่อย่าง (อาศรมเป็นได้ทั้งเพศชายและเพศกลาง).

၄၁၀.

๔๑๐.

စရန္တာ သဟ သီလာဒီ, သဗြဟ္မစာရိနော မိထု;

ဥပဇ္ဈာယော ဥပဇ္ဈာ ထာ, စရိယော နိဿယဒါဒိကော.

ผู้ประพฤติร่วมกันในศีลเป็นต้น เรียกว่า สพรหมจารี. อุปัชฌายะและอุปัชฌา หมายถึง อุปัชฌาย์. อาจริยะ หมายถึง ผู้ให้นิสสัยเป็นต้น.

၄၁၁.

๔๑๑.

ဥပနီယာ ထဝါ ပုဗ္ဗံ, ဝေဒ မဇ္ဈာပယေ ဒွိဇော;

ယော သင်္ဂံ သရဟဿဉ္စာ, စရိယော ဗြာဟ္မဏေသု သော.

พราหมณ์ผู้ที่นำไป หรือผู้ที่สอนพระเวทพร้อมด้วยองค์ประกอบและเคล็ดลับต่างๆ ในเบื้องต้น, ท่านผู้นั้นเรียกว่า อาจริยะในหมู่พราหมณ์.

၄၁၂.

๔๑๒.

ပါရမ္ပရိယ မေတိဟျံ, ဥပဒေသော တထေ’တိဟာ;

ယာဂေါ တု ကတု ယညော ထ, ဝေဒီတ္ထီ ဘူ ပရိက္ခတာ.

ปารัมปริยะ, เอติหยะ, อุปเทสะ และเอติหา หมายถึง คำสอนที่สืบๆ กันมา. ยาคะ, กตุ และยัญญะ หมายถึง การบูชายัญ. เวทีเป็นเพศหญิง หมายถึง พื้นที่ที่ตกแต่งไว้.

၄၁၃.

๔๑๓.

အဿမေဓော စ ပုရိသ, မေဓော စေဝ နိရဂ္ဂဠော;

သမ္မာပါသော ဝါဇပေယျ, မိတိ ယာဂါ မဟာ ဣမေ.

อัสสเมธะ, ปุริสเมธะ, นิรคคฬะ, สัมมาปาสะ และวาชเปยยะ เหล่านี้เป็นมหายัญ.

၄၁၄.

๔๑๔.

ဣတွိဇော ယာဇကော စာထ,သဘျော သာမာဇိကော ပျထ;

ပရိသာ သဘာ သမဇ္ဇာ စ, တထာ သမိတိ သံသဒေါ.

ริตวิชะและยาชกะ หมายถึง ผู้ประกอบพิธีบูชายัญ. สัพภะและสามาชิกะ หมายถึง ผู้ร่วมประชุม. ปริสา, สภา, สมาชา, สมิติ และสังสทะ หมายถึง ที่ประชุม.

၄၁၅.

๔๑๕.

စတဿော ပရိသာ ဘိက္ခု, ဘိက္ခုနီ စ ဥပါသကာ;

ဥပါသိကာယောတိ ဣမာ, ထဝါ ဋ္ဌ ပရိသာ သိယုံ.

บริษัทสี่ คือ ภิกษุ, ภิกษุณี, อุบาสก และอุบาสิกา. หรืออาจเป็นบริษัทแปด.

၄၁၆.

๔๑๖.

တာဝတိံသ,ဒွိဇ,က္ခတ္တ,မာရ,ဂ္ဂဟပတိဿ စ;

သမဏာနံ ဝသာ စာတု, မဟာရာဇိက, ဗြဟ္မုနံ.

บริษัทของเทวดาชั้นดาวดึงส์, พราหมณ์, กษัตริย์, มาร, คฤหบดี, สมณะ, ท้าวมหาราชทั้งสี่ และพรหม.

၄၁၇.

๔๑๗.

ဂါယတ္တိပ္ပမုခံ ဆန္ဒံ, စတုဝီသ’က္ခရံ တု ယံ;

ဝေဒါန မာဒိဘူတံ သာ, သာဝိတ္တီ တိပဒံ သိယာ.

ฉันท์ที่มีคายตรีเป็นประธาน มี ๒๔ อักษร ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของพระเวท, นั่นคือ สาวิตรี มีสามบท.

၄၁၈.

๔๑๘.

ဟဗျပါကေ စရု မတော, သုဇာ တု ဟောမဒဗ္ဗိယံ;

ပရမန္နံ တု ပါယာသော, ဟဗျံ တု ဟဝိ ကထျတေ.

จรู หมายถึง ข้าวสุกสำหรับบูชายัญ. สุชา หมายถึง ทัพพีตักเครื่องบูชา. ปรมันนะและปายาสะ หมายถึง ข้าวปายาส. หัพยะและหวิ หมายถึง เครื่องบูชา.

၄၁၉.

๔๑๙.

ယူပေါ ထူဏာယံ နိမ္မန္တျ, ဒါရုမှိ တွ’ရဏီ ဒွိသု;

ဂါဟပ္ပစ္စာ’ဟဝနီယော, ဒက္ခိဏဂ္ဂိ တယော’ ဂ္ဂယော.

ยูปะ หมายถึง เสาหลัก. อรณีเป็นได้สองเพศ หมายถึง ไม้สีไฟ. คาหปัตยะ, อาหวนียะ และทักขิณาคคิ เหล่านี้เป็นไฟสามกอง.

၄၂၀.

๔๒๐.

စာဂေါ ဝိဿဇ္ဇနံ ဒါနံ, ဝေါဿဂ္ဂေါ စာပဒေသနံ;

ဝိဿာဏနံ ဝိတရဏံ, ဝိဟာယိတာ ပဝဇ္ဇနံ.

จาคะ, วิสสัชชนะ, ทานะ, วอสสัคคะ, อปเทสนะ, วิสสานนะ, วิตระณะ, วิหายิตา และปวัชชนะ หมายถึง การสละ.

၄၂၁.

๔๒๑.

ပဉ္စ [Pg.36] မဟာပရိစ္စာဂေါ, ဝုတ္တော သေဋ္ဌ, ဓနဿ စ;

ဝသေန ပုတ္တ ဒါရာနံ, ရဇ္ဇဿ’ င်္ဂါန မေဝ စ.

มหาบริจาคห้าอย่าง กล่าวไว้ว่า เป็นการสละทรัพย์อันประเสริฐ, บุตร, ภรรยา, ราชสมบัติ และอวัยวะ.

၄၂၂.

๔๒๒.

အန္နံ ပါနံ ဃရံ ဝတ္ထံ, ယာနံ မာလာ ဝိလေပနံ;

ဂန္ဓော သေယျာ ပဒီပေယျံ, ဒါနဝတ္ထူ သိယုံ ဒသ.

อาหาร เครื่องดื่ม ที่อยู่อาศัย เครื่องนุ่งห่ม ยานพาหนะ พวงมาลัย เครื่องลูบไล้ ของหอม ที่นอน เครื่องประทีป วัตถุทานมี ๑๐ อย่างเหล่านี้.

၄၂၃.

๔๒๓.

မတတ္ထံ တဒဟေ ဒါနံ, တီသွေတ မုဒ္ဓဒေဟိကံ;

ပိတုဒါနံ တု နိဝါပေါ, သဒ္ဓံ တု တံဝ သာတ္ထတော.

ทานที่ให้เพื่อผู้ตายในวันนั้น ใน ๓ อย่างนี้เรียกว่า อุทธเทหิกะ ส่วนทานที่ให้แก่บิดา (บรรพบุรุษ) เรียกว่า นิวาปะ และทานนั้นนั่นเองตามเนื้อความเรียกว่า สัทธะ.

၄၂၄.

๔๒๔.

ပုမေ အတိထိ အာဂန္တု, ပါဟုနာ ဝေသိကာ ပျထ;

အညတ္ထ ဂန္တု မိစ္ဆန္တော, ဂမိကော ထာ ဂ္ဃ မဂ္ဃိယံ.

คำว่า อติถิ, อาคันตุ, ปาหุนะ และเวสิกะ เป็นชื่อเรียกแขก (ในเพศชาย) ส่วนผู้ที่ปรารถนาจะไปที่อื่น เรียกว่า คามิกะ และ (ของรับรองแขก) เรียกว่า อัคฆะ และอัคฆิยะ.

၄၂၅.

๔๒๕.

ပဇ္ဇံ ပါဒေါဒကာဒေါ ထ, သတ္တာ’ဂန္တွာဒယော တိသု;

အပစိတျ’စ္စနာ ပူဇာ, ပဟာရော ဗလိ မာနနာ.

ปัจจะ คือน้ำล้างเท้าเป็นต้น (คำว่า อติถิ เป็นต้น) ใช้แก่สัตว์ทั้งหลายมีอาคันตุกะเป็นต้นใน ๓ เพศ ส่วนคำว่า อปจิติ, อัจจนา, ปูชา, ปหาโร, พลี และมานานา (หมายถึงการบูชา).

၄၂၆.

๔๒๖.

နမဿာ တု နမက္ကာရော, ဝန္ဒနာ စာဘိဝါဒနံ;

ပတ္ထနာ ပဏိဓာနဉ္စ, ပုရိသေ ပဏိဓီရိတော.

คำว่า นมัสสา, นมักการะ, วันทนา และอภิวาทนะ (หมายถึงการไหว้) ส่วนคำว่า ปัตถนา, ปณิธานะ และปณิธิ (หมายถึงความปรารถนา) โดยคำว่า ปณิธิ เป็นเพศชาย.

၄၂၇.

๔๒๗.

အဇ္ဈေသနာ တု သက္ကာရ, ပုဗ္ဗင်္ဂမနိယောဇနံ;

อัชเฌสนา คือการนิมนต์ที่มีสักการะเป็นเบื้องหน้า.

၄၂၈.

๔๒๘.

ပရိယေသနာ နွေသနာ, ပရိယေဋ္ဌိ ဂဝေသနာ;

ဥပါသနံ တု သုဿူသာ, သာ ပါရိစရိယာ ဘဝေ.

คำว่า ปริเยสนา, อนเวสนา, ปริเยฏฐิ และคเวสนา (หมายถึงการแสวงหา) ส่วนคำว่า อุปาสนา, สุสสูสา และปาริจริยา (หมายถึงการปรนนิบัติรับใช้).

၄၂၉.

๔๒๙.

မောန မဘာသနံ တုဏှီ, ဘာဝေါ ထ ပဋိပါဋိ သာ;

အနုက္ကမော ပရိယာယော, အနုပုဗ္ဗျ’ပုမေ ကမော.

คำว่า โมนะ, อภาสนะ และตุณหีภาวะ (หมายถึงการนิ่ง) ส่วนคำว่า ปฏิปาฏิ, อนุกกมะ, ปริยายะ, อนุปุพพี และกมะ (หมายถึงลำดับ) โดยคำว่า กมะ เป็นเพศชาย.

၄၃၀.

๔๓๐.

တပေါ စ သံယမော သီလံ, နိယမော တု ဝတဉ္စ ဝါ;

ဝီတိက္ကမော’ ဇ္ဈစာရော ထ, ဝိဝေကော ပုထုဂတ္တတာ.

คำว่า ตบะ, สังยมะ, ศีล, นิยามะ และวัตะ (หมายถึงศีลวัตร) ส่วนคำว่า วีติกกมะ และอัชฌาจาระ (หมายถึงการล่วงละเมิด) และคำว่า วิเวกะ และปุถุคัตตตา (หมายถึงความสงัด).

၄၃၁.

๔๓๑.

ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကံ အာဘိ, သမာစာရိက မုစ္စတေ;

အာဒိဗြဟ္မစရိယံ တု, တဒညံ သီလ မီရိတံ.

ศีลข้อเล็กน้อยเรียกว่า อภิสมาจาริกะ ส่วนศีลที่นอกเหนือจากนั้นเรียกว่า อาทิพรหมจรรย์.

၄၃၂.

๔๓๒.

ယော ပါပေဟိ ဥပါဝတ္တော, ဝါသော သဒ္ဓိံ ဂုဏေဟိ သော;

ဥပဝါသောတိ ဝိညေယျော, သဗ္ဗဘောဂဝိဝဇ္ဇိတော.

การอยู่ร่วมกับคุณธรรมโดยงดเว้นจากบาปและเว้นจากกามโภคะทั้งปวง พึงทราบว่าคือ อุปวาส (อุโบสถ).

၄၃၃.

๔๓๓.

တပဿီ ဘိက္ခု သမဏော, ပဗ္ဗဇိတော တပေါဓနော;

ဝါစံယမော တု မုနိ စ, တာပသော တု ဣသီ ရိတော.

คำว่า ตปัสสี, ภิกขุ, สมณะ, บรรพชิต และตโปธนะ (หมายถึงผู้บวช) ส่วนคำว่า วาจายมะ และมุนี (หมายถึงผู้สำรวมวาจา) และคำว่า ดาบส และฤๅษี (เป็นชื่อเรียกฤๅษี).

၄၃၄.

๔๓๔.

ယေသံယတိန္ဒြိယဂဏာ, ယတယော ဝသိနော စ တေ;

သာရိပုတ္တော’ပတိဿော တု, ဓမ္မသေနာပတီ ရိတော.

ท่านผู้สำรวมกลุ่มอินทรีย์เหล่านั้น เรียกว่า ยติ และวสี ส่วนพระสารีบุตร และอุปติสสะ เรียกว่า พระธรรมเสนาบดี.

၄၃၅.

๔๓๕.

ကောလိတော မောဂ္ဂလ္လာနော ထ,အရိယော ဓိဂတော သိယာ;

သောတာပန္နာဒိကာ သေခါ, နရိယော တု ပုထုဇ္ဇနော.

โกลิตะ คือพระโมคคัลลานะ ส่วนอริยะ คือผู้บรรลุธรรมแล้ว พระโสดาบันเป็นต้นเรียกว่า เสขะ ส่วนผู้ที่ไม่ใช่อริยะเรียกว่า ปุถุชน.

၄၃၆.

๔๓๖.

အညာ [Pg.37] တု အရဟတ္တဉ္စ, ထူပေါ တု စေတိယံ ဘဝေ;

ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကော စ, အာနန္ဒော ဒွေ သမာ ထ စ.

อัญญา คืออรหัตตผล ส่วนสถูป คือเจดีย์ และคำว่า ธรรมภัณฑาคาริกะ กับอานนท์ ทั้งสองนี้เป็นชื่อของพระอานนท์.

၄၃၇.

๔๓๗.

ဝိသာခါ မိဂါရမာတာ, သုဒတ္တော’ နာထပိဏ္ဍိကော;

วิสาขา คือมิคารมาตา สุทัตตะ คืออนาถบิณฑิกะ.

၄၃၈.

๔๓๘.

ဘိက္ခုပိ သာမဏေရော စ, သိက္ခမာနာ စ ဘိက္ခုနီ;

သာမဏေရီတိ ကထိတာ, ပဉ္စေတေ သဟဓမ္မိကာ.

ภิกษุ สามเณร สิกขมานา ภิกุณี และสามเณรี ทั้ง ๕ จำพวกนี้ เรียกว่า สหธรรมิกะ.

၄၃၉.

๔๓๙.

ပတ္တော တိစီဝရံ ကာယ, ဗန္ဓနံ ဝါသိ သူစိ စ;

ပရိဿာဝန မိစ္စေတေ, ပရိက္ခာရာ’ဋ္ဌ ဘာသိတာ.

บาตร ไตรจีวร ประคดเอว มีดโกน เข็ม และที่กรองน้ำ สิ่งเหล่านี้เรียกว่า บริขาร ๘.

၄၄၀.

๔๔๐.

သာမဏေရော စ သမဏု, ဒ္ဒေသော စာထ ဒိဂမ္ဗရော;

အစေဠကော နိဂဏ္ဌော စ, ဇဋိလော တု ဇဋာဓရော.

คำว่า สามเณร และสมณุทเทส (หมายถึงสามเณร) ส่วนคำว่า ทิคัมพร, อเจลกะ และนิครนถ์ (หมายถึงนักบวชเปลือย) และคำว่า ชฎิล และชฎาธระ (หมายถึงผู้ทรงชฎา).

၄၄၁.

๔๔๑.

ကုဋီသကာဒိကာ စတု, တ္တိံသ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော;

ဣတိ ဆန္နဝုတိ ဧတေ, ပါသဏ္ဍာ သမ္ပကာသိတာ.

ทิฏฐิ ๓๔ อย่าง มีกุฏีสกะเป็นต้น และทิฏฐิ ๖๒ อย่าง รวมเป็น ๙๖ อย่างเหล่านี้ เรียกว่า ปาสัณฑะ.

၄၄၂.

๔๔๒.

ပဝိတ္တော ပယတော ပူတော, စမ္မံ တု အဇိနံ ပျထ;

ဒန္တပေါဏော ဒန္တကဋ္ဌံ, ဝက္ကလော ဝါ တိရီဋကံ.

คำว่า ปวิตตะ, ปยตะ และปูตะ (หมายถึงผู้บริสุทธิ์) ส่วนหนังเรียกว่า อชินะ ไม้สีฟันเรียกว่า ทันตโปณะ และทันตกัฏฐะ ผ้าเปลือกไม้เรียกว่า วักกละ และติรีฏกะ.

၄၄၃.

๔๔๓.

ပတ္တော ပါတိတ္ထိယံနိတ္ထီ, ကမဏ္ဍလု တု ကုဏ္ဍိကာ;

အထာလမ္ဗဏဒဏ္ဍသ္မိံ, ကတ္တရယဋ္ဌိ နာရိယံ.

บาตร เรียกว่า ปาตระ (ในเพศชายและเพศกลาง) เต้าน้ำเรียกว่า กมัณฑลุ และกุณฑิกา ส่วนไม้เท้าสำหรับค้ำยันเรียกว่า กัตตรยัฏฐิ ในเพศหญิง.

၄၄၄.

๔๔๔.

ယံ ဒေဟသာဓနာပေက္ခံ, နိစ္စံ ကမ္မမယံ ယမော;

အာဂန္တုသာဓနံ ကမ္မံ, အနိစ္စံ နိယမော ဘဝေ.

กรรมที่ทำเป็นประจำเพื่อบำรุงร่างกาย เรียกว่า ยมะ ส่วนกรรมที่ไม่เป็นประจำซึ่งทำเพื่อต้อนรับแขก เรียกว่า นิยามะ.

ဣတိ ဗြာဟ္မဏဝဂ္ဂေါ.

จบบราหมณวรรค.

၄၄၅.

๔๔๕.

ဝေဿော စ ဝေသိယာနော ထ, ဇီဝနံ ဝုတ္တိ ဇီဝိကာ;

အာဇီဝေါ ဝတ္တနံ စာထ, ကသိကမ္မံ ကသိတ္ထိယံ.

คำว่า เวสสะ และเวสิยานะ (หมายถึงแพศย์) ส่วนคำว่า ชีวนะ, วุตติ, ชีวิกา, อาชีวะ และวัตตนะ (หมายถึงการเลี้ยงชีพ) และคำว่า กสิกรรม และกสิ (หมายถึงการทำนา) เป็นเพศหญิง.

၄၄၆.

๔๔๖.

ဝါဏိဇ္ဇဉ္စ ဝဏိဇ္ဇာ ထ, ဂေါရက္ခာ ပသုပါလနံ;

ဝေဿဿ ဝုတ္တိယော တိဿော, ဂဟဋ္ဌာ’ဂါရိကာ ဂိဟိ.

คำว่า วาณิชชะ และวาณิชชา (หมายถึงการค้าขาย) คำว่า โครักขา และปสุปาลนะ (หมายถึงการเลี้ยงสัตว์) อาชีพของแพศย์มี ๓ อย่าง ส่วนคำว่า คหัฏฐะ, อคาริกะ และคิหิ (หมายถึงผู้ครองเรือน).

၄၄၇.

๔๔๗.

ခေတ္တာဇီဝေါ ကဿကော ထ, ခေတ္တံ ကေဒါရ မုစ္စတေ;

လေဍ္ဍု’တ္တော မတ္တိကာခဏ္ဍော, ခဏိတ္တိ’တ္ထျ’ဝဒါရဏံ.

คำว่า เขตตาชีวะ และกัสสกะ (หมายถึงกสิกร) ส่วนคำว่า เขตตะ และเกทาระ เรียกว่า นา คำว่า เลฑฑุ หมายถึงก้อนดิน และคำว่า ขณิตติ และอวทารณะ หมายถึงจอบ (เป็นเพศหญิง).

၄၄၈.

๔๔๘.

ဒါတ္တံ လဝိတ္တ မသိတံ, ပတောဒေါ တုတ္တ ပါဇနံ;

ယောတ္တံ တု ရဇ္ဇု ရသ္မိတ္ထီ, ဖာလော တု ကသကော ဘဝေ.

คำว่า ทัตตะ, ลวิตตะ และอสิตะ (หมายถึงเคียว) คำว่า ปโตทะ, ตุตตะ และปาชนะ (หมายถึงปฏัก) คำว่า ยตตะ, รัชชุ และรัสมี (หมายถึงเชือก) โดยรัชชุและรัสมีเป็นเพศหญิง ส่วนคำว่า ผาละ และกสิกะ (หมายถึงผาลไถ).

၄၄၉.

๔๔๙.

နင်္ဂလဉ္စ ဟလံ သီရော, ဤသာ နင်္ဂလဒဏ္ဍကော;

သမ္မာ တု ယုဂကီလသ္မိံ, သီတာ တု ဟလပဒ္ဓတိ.

คำว่า นังคละ, หละ และสีระ (หมายถึงไถ) อีสา คือคันไถ สัมมา คือลิ่มที่แอก และสีตา คือรอยไถ.

၄၅၀.

๔๕๐.

မုဂ္ဂါဒိကေ [Pg.38] ပရဏ္ဏဉ္စ, ပုဗ္ဗဏ္ဏံ သာလိအာဒိကေ;

သာလိ ဝီဟိ စ ကုဒြူသော, ဂေါဓုမော ဝရကော ယဝေါ;

ကင်္ဂူတိ သတ္တ ဓညာနိ, နီဝါရာဒီ တု တဗ္ဘိဒါ.

พืชมีถั่วเขียวเป็นต้นเรียกว่า ปรณณะ พืชมีข้าวสาลีเป็นต้นเรียกว่า ปุพพณณะ ธัญพืช ๗ อย่าง คือ ข้าวสาลี, ข้าวเปลือก, ข้าวหญ้ากับแก้, ข้าวสาลี (อีกชนิด), ข้าววรกะ, ข้าวบาร์เลย์ และข้าวฟ่าง ส่วนข้าวป่าเป็นต้นเป็นประเภทของธัญพืชเหล่านั้น.

၄၅၁.

๔๕๑.

စဏကော စ ကဠာယော ထ,သိဒ္ဓတ္ထော သာသပေါ ဘဝေ.

ถั่วหัวช้างและถั่วลันเตา, มัสตาร์ดขาวและมัสตาร์ด.

၄၅၂.

๔๕๒.

အထ ကင်္ဂု ပိယင်္ဂု’တ္ထီ, ဥမ္မာ တု အတသီ ဘဝေ;

ကိဋ္ဌဉ္စ သဿံ ဓညဉ္စ, ဝီဟိ ထမ္ဗကရီ ရိတော.

ข้าวฟ่างและข้าวฟ่าง, ป่านและป่าน. พืชผล ธัญพืช และข้าวเปลือก, ข้าวเปลือกเรียกว่าต้นข้าว.

၄၅၃.

๔๕๓.

ကဏ္ဍော တု နာဠ မထ သော, ပလာလံ နိတ္ထိ နိပ္ဖလော;

ဘုသံ ကလိင်္ဂရော စာထ, ထုသော ဓညတ္တစေ ထ စ.

ลำต้นและก้าน, ฟางที่ไม่มีเมล็ด. แกลบและเศษฟาง, แกลบและเปลือกธัญพืช.

၄၅၄.

๔๕๔.

သေတဋ္ဋိကာ သဿရောဂေါ,ကဏော တု ကုဏ္ဍကော ဘဝေ;

ခလော စ ဓညကရဏံ, ထမ္ဗော ဂုမ္ဗော တိဏာဒိနံ.

โรคราขาวคือโรคของพืชผล. รำคือรำละเอียด. ลานนวดข้าวคือที่ทำธัญพืช. กอและพุ่มคือกลุ่มของหญ้าเป็นต้น.

၄၅၅.

๔๕๕.

အယောဂ္ဂေါ မုသလော နိတ္ထီ, ကုလ္လော သုပ္ပ မနိတ္ထိယံ;

အထော’ဒ္ဓနဉ္စ စုလ္လိ’တ္ထီ, ကိလဉ္ဇော တု ကဋော ဘဝေ.

สากและสาก, กระด้งและกระด้ง. เตาไฟและเตาไฟ, เสื่อและเสื่อ.

၄၅၆.

๔๕๖.

ကုမ္ဘီ’တ္ထီ ပိဌရော ကုဏ္ဍံ, ခဠောပျု’က္ခလိ ထာလျု’ခါ;

ကောလမ္ဗော စာထ မဏိကံ, ဘာဏကော စ အရဉ္ဇရော.

หม้อ, หม้อ, หม้อ, หม้อดิน, หม้อ, หม้อ, หม้อ. อ่าง, ตุ่ม, ไห, และไหขนาดใหญ่.

၄၅၇.

๔๕๗.

ဃဋော ဒွီသု ကုဋော နိတ္ထီ, ကုမ္ဘော ကလသ, ဝါရကာ;

ကံသော ဘုဉ္ဇနပတ္တော ထာ, မတ္တံ ပတ္တော စ ဘာဇနံ.

หม้อน้ำ, หม้อ, หม้อ, หม้อ, หม้อ. ถาด, ภาชนะสำหรับกิน, ภาชนะ, บาตร, และภาชนะ.

၄၅၈.

๔๕๘.

အဏ္ဍုပကံ စုမ္ဗဋကံ, သရာဝေါ တု စ မလ္လကော;

ပုမေ ကဋစ္ဆုဒဗ္ဗိ’တ္ထီ, ကုသူလော ကောဋ္ဌ မုစ္စတေ.

วงรองหม้อและวงรองหม้อ, ชามดินและถ้วย. ทัพพีและจวัก, ฉางและยุ้งข้าว.

၄၅၉.

๔๕๙.

သာကော အနိတ္ထိယံ ဍာကော, သိင်္ဂီဝေရံတု အဒ္ဒကံ;

မဟောသဓံ တု တံ သုက္ခံ, မရိစံ တု စ ကောလကံ.

ผักและผัก, ขิงสดและขิงสด. ขิงแห้ง, พริกไทยและพริกไทย.

၄၆၀.

๔๖๐.

သောဝီရံ ကဉ္ဇိယံ ဝုတ္တံ, အာရနာဠံ ထုသောဒကံ;

ဓညမ္ဗိလံ ဗိဠင်္ဂေါ ထ, လဝဏံ လောဏ မုစ္စတေ.

น้ำส้มสายชูและน้ำส้มสายชู, น้ำส้มสายชูและน้ำส้มสายชู. น้ำส้มสายชูและน้ำส้มสายชู, เกลือและเกลือ.

၄၆၁.

๔๖๑.

သာမုဒ္ဒံ သိန္ဓဝေါ နိတ္ထီ, ကာဠလောဏံ တု ဥဗ္ဘိဒံ;

ဗိဠကံ စေတိ ပဉ္စေတေ, ပဘေဒါ လဝဏဿ ဟိ.

เกลือสมุทร, เกลือสินเธาว์, เกลือดำ, เกลือดิน, และเกลือวิท. เหล่านี้เป็นเกลือ ๕ ชนิด.

၄၆၂.

๔๖๒.

ဂုဠော စ ဖာဏိတံ ခဏ္ဍော, မစ္ဆဏ္ဍီ သက္ခရာ ဣတိ;

ဣမေ ဥစ္ဆုဝိကာရာ ထ, ဂုဠသ္မိံ ဝိသကဏ္ဋကံ.

น้ำตาลอ้อย, น้ำอ้อยเคี่ยว, น้ำตาลกรวด, น้ำตาลทราย, และน้ำตาล. เหล่านี้เป็นผลิตภัณฑ์จากอ้อย. ในน้ำตาลอ้อยมีกากน้ำตาล.

၄၆၃.

๔๖๓.

လာဇာ [Pg.39] သိယာ’က္ခတံ စာထ, ဓာနာ ဘဋ္ဌယဝေ ဘဝေ;

အဗဒ္ဓသတ္တု မန္ထော စ, ပူပါ’ ပူပါ တု ပိဋ္ဌကော.

ข้าวตอกและข้าวตอก, ข้าวคั่วและข้าวคั่ว. แป้งละลายน้ำและแป้งละลายน้ำ, ขนมและขนมแป้ง.

၄၆၄.

๔๖๔.

ဘတ္တကာရော သူပကာရော, သူဒေါ အာဠာရိကော တထာ;

ဩဒနိကော စ ရသကော, သူပေါ တု ဗျဉ္ဇနံ ဘဝေ.

พ่อครัว, พ่อครัว, พ่อครัว, พ่อครัว, พ่อครัว และพ่อครัว. แกงคือกับข้าว.

၄၆၅.

๔๖๕.

ဩဒနော ဝါ ကုရံ ဘတ္တံ, ဘိက္ခာ စာ’န္န မထာ သနံ;

အာဟာရော ဘောဇနံ ဃာသော,တရလံ ယာဂု နာရိယံ.

ข้าวสุก, ข้าวสุก, ข้าวสุก, อาหาร, อาหาร, อาหาร. อาหาร, อาหาร, อาหาร. ข้าวต้มและข้าวต้ม.

၄၆၆.

๔๖๖.

ခဇ္ဇံ တု ဘောဇ္ဇ လေယျာနိ, ပေယျန္တိ စတုဓာ’သနံ;

နိဿာဝေါ စ တထာ’စာမော,အာလောပေါ ကဗဠော ဘဝေ.

ของขบเคี้ยว, ของกิน, ของเลีย, และของดื่ม เป็นอาหาร ๔ อย่าง. น้ำข้าวและน้ำข้าว, คำข้าวและคำข้าว.

၄၆၇.

๔๖๗.

မဏ္ဍော နိတ္ထီရသဂ္ဂသ္မိံ, ဝိဃာသော ဘုတ္တသေသကေ;

ဝိဃာသာဒေါ စ ဒမကော, ပိပါသာ တု စ တဿနံ.

น้ำข้าวข้นคือส่วนยอดของรส. อาหารที่เหลือคืออาหารที่เหลือ. ผู้กินอาหารเหลือและผู้กินอาหารเหลือ. ความกระหายและความกระหาย.

၄၆၈.

๔๖๘.

ခုဒ္ဒါ ဇိဃစ္ဆာ, မံသဿ, ပဋိစ္ဆာဒနိယံ ရသော;

ဥဒြေကော စေဝ ဥဂ္ဂါရော, သောဟိစ္စံ တိတ္တိ တပ္ပနံ.

ความหิวและความหิว. เครื่องปรุงรสของเนื้อ. การเรอและการเรอ. ความอิ่ม, ความอิ่ม, และความอิ่ม.

၄၆၉.

๔๖๙.

ကာမံ တွိဋ္ဌံ နိကာမဉ္စ, ပရိယတ္တံ ယထစ္ဆိတံ;

ကယဝိက္ကယိကော သတ္ထ,ဝါဟာ’ ပဏိက ဝါဏိဇာ.

ตามปรารถนา, ที่ปรารถนา, ตามปรารถนา, เพียงพอ, ตามที่ต้องการ. ผู้ซื้อขาย, นายกองเกวียน, พ่อค้า, และพ่อค้า.

၄၇၀.

๔๗๐.

ဝိက္ကယိကော တု ဝိက္ကေတာ,ကယိကော တု စ ကာယိကော;

ဥတ္တမဏ္ဏော စ ဓနိကော, ဓမဏ္ဏော တု ဣဏာယိကော.

ผู้ขายคือผู้ขาย. ผู้ซื้อคือผู้ซื้อ. เจ้าหนี้และเจ้าหนี้. ลูกหนี้คือลูกหนี้.

၄၇၁.

๔๗๑.

ဥဒ္ဓါရော တု ဣဏံ ဝုတ္တံ, မူလံ တု ပါဘတံ ဘဝေ;

သစ္စာပနံ သစ္စံကာရော, ဝိက္ကေယျံ ပဏိယျံ တိသု.

หนี้คือหนี้. เงินต้นคือเงินต้น. เงินมัดจำคือการทำสัจจะ. สินค้าและสินค้า (ใช้ได้ทั้งสามเพศ).

၄၇၂.

๔๗๒.

ပဋိဒါနံ ပရိဝတ္တော, နျာသော တူ’ပနိဓီ ရိတော;

การแลกเปลี่ยนและการแลกเปลี่ยน, การฝากและการฝาก.

၄၇၃.

๔๗๓.

အဋ္ဌာရသန္တာ သင်္ချေယျေ, သင်္ချာ ဧကာဒယော တိသု;

သင်္ချာနေ တု စ သင်္ချေယျေ, ဧကတ္တေ ဝီသတာဒယော;

ဝဂ္ဂဘေဒေ ဗဟုတ္တေပိ, တာ အာနဝုတိ နာရိယံ.

จำนวนนับถึง ๑๘ เป็นสังขเยยยะ (คุณนาม) ใช้ได้ทั้ง ๓ ลิงค์. ในการนับและในจำนวนนับ, ตั้งแต่ ๒๐ เป็นต้นไปเป็นเอกพจน์. แม้จะแบ่งกลุ่มเป็นพหูพจน์, จำนวนเหล่านั้นถึง ๙๙ เป็นอิตถีลิงค์.

၄၇၄.

๔๗๔.

သတံ သဟဿံ နိယုတံ, လက္ခံ ကောဋိ ပကောဋိယော;

ကောဋိပကောဋိ နဟုတံ, တထာ နိန္နဟုတမ္ပိ စ.

ร้อย, พัน, หมื่น, แสน, โกฏิ, ปโกฏิ. โกฏิปโกฏิ, นหุตะ, และนินนหุตะ.

၄၇၅.

๔๗๕.

အက္ခောဘနီတ္ထိယံ [Pg.40] ဗိန္ဒု, အဗ္ဗုဒဉ္စ နိရဗ္ဗုဒံ;

အဟဟံ အဗဗံ စေဝါ, ဋဋံ သောဂန္ဓိ ကုပ္ပလံ.

อักโขภิณี (อิตถีลิงค์), พินทุ, อัพพุทะ, นิรัพพุทะ. อหหะ, อพพะ, อฏฏะ, โสคันธิกะ, อุปปละ.

၄၇၆.

๔๗๖.

ကုမုဒံ ပုဏ္ဍရီကဉ္စ, ပဒုမံ ကထာနမ္ပိ စ;

မဟာကထာနာ’သင်္ချေယျာ, နိ’စ္စေတာသု သတာဒိ စ.

กุมุท, ปุณฑริกะ, ปทุมะ, กถาณะ. มหากถาณะ, อสงไขย. จำนวนเหล่านี้มีร้อยเป็นต้น.

၄၇၇.

๔๗๗.

ကောဋျာဒိကံ ဒသဂုဏံ, သတလက္ခဂုဏံ ကမာ;

စတုတ္ထော’ဍ္ဎေန အဍ္ဎုဍ္ဎော,တတိယော ဍ္ဎတိယော တထာ.

จำนวนมีโกฏิเป็นต้นเป็นสิบเท่า (ของจำนวนก่อนหน้า) หรือเป็นแสนเท่าตามลำดับ. ที่สี่ลดลงกึ่งหนึ่งคือสามครึ่ง, ที่สามลดลงกึ่งหนึ่งคือสองครึ่ง.

၄၇၈.

๔๗๘.

အဍ္ဎတေယျော ဒိယဍ္ဎော တု,ဒိဝဍ္ဎော ဒုတိယော ဘဝေ;

တုလာ, ပတ္ထ, င်္ဂုလိ, ဝသာ, တိဓာ မာန မထော သိယာ.

สองครึ่ง, หนึ่งครึ่ง. หนึ่งครึ่งคือที่สอง. มาตรามี ๓ อย่าง คือ ตุล (น้ำหนัก), ปัตถะ (ตวง), และองคุลี (ความยาว).

၄၇၉.

๔๗๙.

စတ္တာရော ဝိဟယော ဂုဉ္ဇာ,ဒွေ ဂုဉ္ဇာ မာသကော ဘဝေ;

ဒွေ အက္ခာ မာသကာ ပဉ္စ, က္ခာနံ ဓရဏမဋ္ဌကံ.

๔ เมล็ดข้าวเปลือกเป็น ๑ กุญชา. ๒ กุญชาเป็น ๑ มาสกะ. ๒ อักขะเป็น ๕ มาสกะ, ๘ อักขะเป็น ๑ ธรณะ.

၄၈၀.

๔๘๐.

သုဝဏ္ဏော ပဉ္စဓရဏံ, နိက္ခံ တွနိတ္ထိ ပဉ္စ တေ;

ပါဒေါ ဘာဂေ စတုတ္ထေ ထ, ဓရဏာနိ ပလံ ဒသ.

๕ ธรณะเป็น ๑ สุวรรณ. ๕ สุวรรณเหล่านั้นเป็น ๑ นิกขะ. ปาทะคือส่วนที่ ๔. ๑๐ ธรณะเป็น ๑ ปละ.

၄၈၁.

๔๘๑.

တုလာ ပလသတံ စာထ, ဘာရော ဝီသတိ တာ တုလာ;

အထော ကဟာပဏော နိတ္ထီ, ကထျတေ ကရိသာပဏော.

ตุลหนึ่งมี ๑๐๐ ปละ, ภาระหนึ่งมี ๒๐ ตุลนั้น. อนึ่ง กหาปณะไม่เป็นอิตถีลิงค์ (เป็นปุงลิงค์และนปุงสกลิงค์) เรียกว่า กริสาปณะ.

၄၈၂.

๔๘๒.

ကုဍုဝေါ ပသတော ဧကော,ပတ္ထော တေ စတုရော သိယုံ;

အာဠှကော စတုရော ပတ္ထာ, ဒေါဏံ ဝါစတုရာ’ဠှကံ.

กุฑุวะหนึ่งเป็น ๑ ปสตะ, ๔ กุฑุวะเหล่านั้นเป็น ๑ ปัตถะ. ๔ ปัตถะเป็น ๑ อาฬหกะ, ๔ อาฬหกะเป็น ๑ โทณะ.

၄၈၃.

๔๘๓.

မာနိကာ စတုရော ဒေါဏာ, ခါရီတ္ထီ စတုမာနိကာ;

ခါရိယော ဝီသ ဝါဟော ထ,သိယာ ကုမ္ဘော ဒသမ္ဗဏံ.

๔ โทณะเป็น ๑ มาณิกา, ๔ มาณิกาเป็น ๑ ขารี (ซึ่งเป็นอิตถีลิงค์). อนึ่ง ๒๐ ขารีเป็น ๑ วาหะ, ๑๐ อัมพณะพึงเป็น ๑ กุมภะ.

၄၈၄.

๔๘๔.

အာဠှကော နိတ္ထိယံ တုမ္ဘော, ပတ္ထောတု နာဠိ နာရိယံ;

ဝါဟော တု သကဋော စေကာ,ဒသ ဒေါဏာ တု အမ္ဗဏံ.

อาฬหกะในปุงลิงค์และนปุงสกลิงค์เรียกว่า ตุมพะ, ส่วนปัตถะในอิตถีลิงค์เรียกว่า นารี. ส่วนวาหะและสกฏะเป็นอย่างเดียวกัน, ส่วน ๑๐ โทณะเป็น ๑ อัมพณะ.

၄၈၅.

๔๘๕.

ပဋိဝီသော စ ကောဋ္ဌာသော,အံသော ဘာဂေါ ဓနံ တု သော;

ဒဗ္ဗံ ဝိတ္တံ သာပတေယျံ, ဝသွ’တ္ထော ဝိဘဝေါ ဘဝေ.

ปฏิวิสะ, โกฏฐาสะ, อังสะ และภาค (แปลว่าส่วนแบ่ง). ส่วนทรัพย์นั้นคือ ธนะ, ทัพพะ, วิตตะ, สาปเตยยะ, วสุ, อัตถะ และวิภวะ.

၄၈၆.

๔๘๖.

ကောသော [Pg.41] ဟိရညဉ္စ ကတာ, ကတံ ကဉ္စန, ရူပိယံ;

ကုပ္ပံ တဒညံ တမ္ဗာဒိ, ရူပိယံ ဒွယ မာဟတံ.

โกสะ, หิรัญญะ, กตะ, กัญจนะ และรูปิยะ (เป็นชื่อของทองและเงิน). ทรัพย์อื่นจากนั้นมีทองแดงเป็นต้น เรียกว่า กุปปะ. รูปิยะมี ๒ อย่าง คือ อาหตะ (ที่ประทับตราแล้ว) และอนาหตะ (ที่ยังไม่ได้ประทับตรา).

၄၈၇.

๔๘๗.

သုဝဏ္ဏံ ကနကံ ဇာတ, ရူပံ သောဏ္ဏဉ္စ ကဉ္စနံ;

သတ္ထုဝဏ္ဏော ဟရီ ကမ္ဗု, စာရု ဟေမဉ္စ ဟာဋကံ.

สุวรรณะ, กนกะ, ชาตรูป, โสณณะ, กัญจนะ, สัตถุวรรณะ, หรี, กัมพุ, จารุ, เหมะ, หาฏกะ (เป็นชื่อของทอง).

၄၈၈.

๔๘๘.

တပနိယံ ဟိရညံ တ, ဗ္ဘေဒါ စာမီကရမ္ပိ စ;

သာတကုမ္ဘံ တထာ ဇမ္ဗု, နဒံ သိင်္ဂီ စ နာရိယံ.

ตปนียะ, หิรัญญะ และจามีกระ เป็นประเภทของทองนั้น. สาตกุมภะ, ชมพูนทะ และสิงคี (เป็นอิตถีลิงค์).

၄၈၉.

๔๘๙.

ရူပိယံ ရဇတံ သဇ္ဈု, ရူပီ သဇ္ဈံ အထော ဝသု;

ရတနဉ္စ မဏိ ဒွီသု, ပုပ္ဖရာဂါဒီ တဗ္ဘိဒါ.

รูปิยะ, รชตะ, สัชฌุ, รูปิ และสัชฌะ (เป็นชื่อของเงิน). อนึ่ง วสุ, รัตนะ และมณี มีใน ๒ ลิงค์ (ปุงลิงค์และอิตถีลิงค์). บุษราคัมเป็นต้น เป็นประเภทของรัตนะนั้น.

၄၉၀.

๔๙๐.

သုဝဏ္ဏံ ရဇတံ မုတ္တာ, မဏိ ဝေဠုရိယာနိ စ;

ဝဇိရဉ္စ ပဝါဠန္တိ, သတ္တာ’ဟု ရတနာနိ’ မေ.

สุวรรณะ, รชตะ, มุกดา, มณี, ไพฑูรย์, วัชระ และปะการัง. รัตนะเหล่านี้กล่าวกันว่ามี ๗ อย่าง.

၄၉၁.

๔๙๑.

လောဟိတင်္ကော စ ပဒုမ, ရာဂေါ ရတ္တမဏိ ပျထ;

ဝံသဝဏ္ဏော ဝေဠုရိယံ, ပဝါဠံ ဝါ စ ဝိဒ္ဒုမော.

โลหิตังคะ, ปทุมราคะ และรัตนะมณี (ทับทิม). อนึ่ง ไพฑูรย์มีสีเหมือนไม้ไผ่, ปะการัง เรียกว่า วิททุมะ.

၄၉၂.

๔๙๒.

မသာရဂလ္လံ ကဗရမဏိ, အထ မုတ္တာ စ မုတ္တိကံ;

ရီတိ တ္ထီ အာရကူဋော ဝါ, အမလံ တွ’ဗ္ဘကံ ဘဝေ.

มสารคัลละ และกพรมณี. อนึ่ง มุกดา และมุตติกะ. รีติ (เป็นอิตถีลิงค์) และอารกูฏะ (ทองเหลือง). อัพภกะ และอมละ (แร่พิมพาสังข์).

၄၉၃.

๔๙๓.

လောဟော နိတ္ထီ အယော ကာဠာ,ယသဉ္စ ပါရဒေါ ရသော;

ကာဠတိပု တု သီသဉ္စ, ဟရိတာလံ တု ပီတနံ.

โลหะไม่เป็นอิตถีลิงค์, อโย และกาฬะ (เหล็ก). ยสะ, ปารทะ และรสะ (ปรอท). ส่วนกาฬติปุ และสีสะ (ตะกั่ว). ส่วนหริตาล และปีตนะ (หรดาล).

၄၉၄.

๔๙๔.

စိနပိဋ္ဌဉ္စ သိန္ဒူရံ, အထ တူလော တထာ ပိစု;

ခုဒ္ဒဇံ တု မဓု ခုဒ္ဒံ, မဓုစ္ဆိဋ္ဌံ တု သိတ္ထကံ.

จีนปิฏฐะ และสินทูระ. อนึ่ง ตูละ และปิจุ (นุ่นและสำลี). ส่วนขุททชะ, มธุ และขุททะ (น้ำผึ้ง). ส่วนมธุจฉิฏฐะ และสิตถกะ (ขี้ผึ้ง).

၄၉၅.

๔๙๕.

ဂေါပါလော ဂေါပ ဂေါသင်္ချာ,ဂေါမာ တု ဂေါမိကော ပျထ;

ဥသဘော ဗလီဗဒ္ဓေါ စ, ဂေါဏော ဂေါဝသဘော ဝုသော.

โกปาละ, โกปะ, โกสังขยา (คนเลี้ยงโค). ส่วนโกมา และโกมิกะ (เจ้าของโค). อนึ่ง อุสภะ, พลีพัทธะ, โคณะ, โควัสะภะ และวุสะ (โคตัวผู้).

၄၉၆.

๔๙๖.

ဝုဒ္ဓေါ ဇရဂ္ဂဝေါ သော ထ, ဒမ္မော ဝစ္ဆတရော သမာ;

ဓုရဝါဟီ တု ဓောရယှော, ဂေါဝိန္ဒော ဓိကတော ဂဝံ.

วุทโธ และชรคควะ (โคแก่). อนึ่ง ทัมมะ และวัจฉตระ (โคหนุ่ม) เสมอกัน. ส่วนธุรวาหี และโธรยหะ (โคต่าง). โควินทะ คือผู้เป็นใหญ่แห่งโค.

၄၉၇.

๔๙๗.

ဝဟော စ ခန္ဓဒေသော ထ, ကကုဓော ကကု ဝုစ္စတေ;

အထော ဝိသာဏံ သိင်္ဂဉ္စ, ရတ္တဂါဝီ တု ရောဟိဏီ.

วาหะ และขันธเทศะ (ไหล่โค). อนึ่ง กกุธะ เรียกว่า กกุ (โหนกโค). อนึ่ง วิสาณะ และสิงคะ (เขาโค). ส่วนรัตตคาวี เรียกว่า โรหิณี (โคแดง).

၄၉၈.

๔๙๘.

ဂါဝီ စ သိင်္ဂိနီ ဂေါ စ, ဝဉ္ဈာ တု ကထျတေ ဝသာ;

နဝပ္ပသူတိကာ ဓေနု, ဝစ္ဆကာမာ တု ဝစ္ဆလာ.

คาวี, สิงคินี และโค. ส่วนแม่โคเป็นหมันเรียกว่า วสา. เธนุ คือแม่โคเพิ่งตกลูก. ส่วนวัจฉกามะ เรียกว่า วัจฉลา (แม่โคที่รักลูก).

၄၉၉.

๔๙๙.

ဂဂ္ဂရီ [Pg.42] မန္ထနီတ္ထီ ဒွေ, သန္ဒာနံ ဒါမမုစ္စတေ;

ဂေါမိဠှော ဂေါမယော နိတ္ထီ, အထော သပ္ပိ ဃတံ ဘဝေ.

คัคครี และมนถนี เป็นอิตถีลิงค์ทั้ง ๒ (หม้อเนย). สันทานะ และทามะ (เชือกผูกโค). โคมิฬหะ และโคมยะ ไม่เป็นอิตถีลิงค์ (มูลโค). อนึ่ง สัปปิ และฆตะ (เนยใส).

၅၀၀.

๕๐๐.

နဝုဒ္ဓဋံ တု နောနီတံ, ဒမိမဏ္ဍံ တု မတ္ထု စ,ခီရံ ဒုဒ္ဓံ ပယော ထညံ, တက္ကံ တု မထိတံ ပျထ.

ส่วนนวุทธฏะ และโนนีตะ (เนยสด). ส่วนทธิมัณฑะ และมัตถุ (น้ำใสในนมส้ม). ขีระ, ทุทธะ, ปโย และถัญญะ (น้ำนม). ส่วนตักกะ และมถิตะ (นมส้มผสมน้ำ).

၅၀၁.

๕๐๑.

ခီရံ ဒဓိ ဃတံ တက္ကံ, နောနီတံ ပဉ္စ ဂေါရသာ;

ဥရဗ္ဘော မေဏ္ဍ မေသာ စ, ဥရဏော အဝိ ဧဠကော.

ขีระ, ทธิ, ฆตะ, ตักกะ และโนนีตะ เป็นโครส ๕ อย่าง. อุรพภะ, เมณฑะ, เมสะ, อุรณะ, อวิ และเอฬกะ (แกะ).

၅၀၂.

๕๐๒.

ဝဿော တွဇော ဆဂလကော,ဩဋ္ဌော တု ကရဘော ဘဝေ;

ဂဒြဘော တု ခရော ဝုတ္တော, ဥရဏီ တု အဇီ အဇာ.

วัสสะ, อชะ และฉคฬกะ (แพะตัวผู้). ส่วนโอฏฐะ และกรภะ (อูฐ). ส่วนคัทรภะ และขระ (ลา). ส่วนอุรณี, อชี และอชา (แพะตัวเมีย).

ဣတိ ဝေဿဝဂ္ဂေါ.

จบเวสสวรรค.

၅၀၃.

๕๐๓.

သုဒ္ဒေါ’န္တဝဏ္ဏော ဝသလော, သံကိဏ္ဏာ မာဂဓာဒယော;

မာဂဓော သုဒ္ဒခတ္တာဇော, ဥဂ္ဂေါ သုဒ္ဒါယ ခတ္တဇော.

สูททะ, อันตวรรณะ และวสละ. มาคธะเป็นต้นเป็นพวกสังกิณณะ (วรรณะผสม). มาคธะเกิดจากชายศูทรกับหญิงกษัตริย์, อุคคะเกิดจากชายกษัตริย์กับหญิงศูทร.

၅၀၄.

๕๐๔.

ဒွိဇာခတ္တိယဇော သူတော, ကာရုတု သိပ္ပိကောပုမေ;

သံဃာတောတု သဇာတီနံ, တေသံ သေဏီ ဒွိသုစ္စတေ.

สูตะเกิดจากชายพราหมณ์กับหญิงกษัตริย์. ส่วนการุ และศิลปิกะ (ช่างฝีมือ) เป็นปุงลิงค์. ส่วนการรวมกลุ่มของพวกเดียวกัน เรียกว่า สังฆาตะ และเสณี.

၅၀၅.

๕๐๕.

တစ္ဆကော တန္တဝါယော စ, ရဇကော စ နဟာပိတော;

ပဉ္စမော စမ္မကာရောတိ, ကာရဝေါ ပဉ္စိမေ သိယုံ.

ตัจฉกะ (ช่างไม้), ตันตวายะ (ช่างทอ), รชกะ (ช่างย้อม) และนหาปิตะ (ช่างกัลบก). จัมมการะ (ช่างหนัง) เป็นที่ ๕. ช่างฝีมือ ๕ เหล่านี้พึงมี.

၅၀၆.

๕๐๖.

တစ္ဆကော ဝဍ္ဎကီ မတော, ပလဂဏ္ဍော ထပတျပိ;

ရထကာရော ထ သုဝဏ္ဏ, ကာရော နာဠိန္ဓမော ဘဝေ.

ตัจฉกะ, วัฑฒกี, ปลคัณฑะ และสถาปติ (ช่างไม้). อนึ่ง รถการะ (ช่างรถ). สุวรรณการะ และนาฬินธมะ (ช่างทอง).

၅၀၇.

๕๐๗.

တန္တဝါယော ပေသကာရော,မာလာကာရော တု မာလိကော;

ကုမ္ဘကာရော ကုလာလော ထ,တုန္နဝါယော စ သူစိကော.

ตันตวายะ และเปสการะ (ช่างทอ). ส่วนมาลากระ และมาลิกะ (ช่างดอกไม้). กุมภการะ และกุลาละ (ช่างหม้อ). อนึ่ง ตุนนวายะ และสูจิกะ (ช่างเย็บผ้า).

၅၀၈.

๕๐๘.

စမ္မကာရော ရထကာရော, ကပ္ပကော တု နဟာပိတော;

ရင်္ဂါဇီဝေါ စိတ္တကာရော, ပုက္ကုသော ပုပ္ဖဆဍ္ဍကော.

จัมมการะ และรถการะ (ช่างหนัง). ส่วนกัปปกะ และนหาปิตะ (ช่างกัลบก). รังคาชีวะ และจิตตการะ (ช่างเขียน). ปุกกุสะ และปุปผฉัฑฑกะ (คนเทขยะดอกไม้).

၅၀၉.

๕๐๙.

ဝေနော ဝိလီဝကာရော စ, နဠကာရော သမာ တယော;

စုန္ဒကာရော ဘမကာရော,ကမ္မာရော လောဟကာရကော.

เวณะ, วิลีวการะ และนฬการะ ทั้ง ๓ นี้เสมอกัน (ช่างสาน). จุณฑการะ และภมการะ (ช่างกลึง). กัมมาระ และโลหการกะ (ช่างเหล็ก).

၅၁၀.

๕๑๐.

နိန္နေဇကော စ ရဇကော, နေတ္တိကော ဥဒဟာရကော;

ဝီဏာဝါဒီ ဝေဏိကော ထ, ဥသုကာရော’ သုဝဍ္ဎကီ.

ช่างซักผ้าและช่างย้อมผ้า, ช่างไขน้ำ, ผู้ตักน้ำ; ช่างดีดพิณ, ช่างพิณ; ช่างทำลูกศร, ช่างเหลาลูกศร.

၅၁၁.

๕๑๑.

ဝေဏုဓမော [Pg.43] ဝေဏဝိကော,ပါဏိဝါဒေါ တု ပါဏိဃော ;

ပူပိယော ပူပပဏိယော, သောဏ္ဍိကော မဇ္ဇဝိက္ကယီ.

ช่างเป่าขลุ่ย, ช่างเป่าขลุ่ย; ช่างตบมือ (หรือช่างตีกลอง), ช่างตบมือ; ช่างทำขนม, ช่างขายขนม; คนดื่มสุรา, ผู้ขายสุรา.

၅၁၂.

๕๑๒.

မာယာ တု သမ္ဗရီ မာယာ, ကာရော တု ဣန္ဒဇာလိကော;

มายาและสัมพรีคือมายา; ส่วนผู้ทำมายาคืออินทรชาลิกะ (นักมายากล).

၅၁၃.

๕๑๓.

ဩရဗ္ဘိကာ သူကရိကာ, မာဂဝိကာ တေ စ သာကုဏိကာ;

ဟန္တွာ ဇီဝန္တေ’ဠက, သူကရ, မိဂ, ပက္ခိနော ကမတော.

คนฆ่าแกะ, คนฆ่าหมู, พรานเนื้อ และพรานนก; ชนเหล่านั้นเลี้ยงชีพด้วยการฆ่าแกะ, หมู, เนื้อ และนก ตามลำดับ.

၅၁၄.

๕๑๔.

ဝါဂုရိကော ဇာလိကော ထ,ဘာရဝါဟော တု ဘာရိကော;

ဝေတနိကော တု ဘတကော, ကမ္မကရော ထ ကိံ ကရော;

ဒါသော စ စေဋကော ပေဿော, ဘစ္စော စ ပရိစာရိကော.

พรานบ่วง, พรานแห; คนหาบหาม, คนแบกของ; ลูกจ้าง, ผู้รับจ้าง, กรรมกร, ผู้รับใช้; ทาส, คนใช้, ผู้รับใช้, ผู้ควรเลี้ยงดู, ผู้ปรนนิบัติ.

၅၁၅.

๕๑๕.

အန္တောဇာတော ဓနက္ကီတော, ဒါသဗျော’ပဂတော သယံ;

ဒါသာ ကရမရာနီတော, စ္စေဝံ တေ စတုဓာ သိယုံ.

ทาสที่เกิดในเรือน, ทาสที่ซื้อมาด้วยทรัพย์, ทาสที่เข้าถึงความเป็นทาสเอง, ทาสที่ถูกจับมาได้ในสงคราม; ทาสเหล่านี้มี ๔ ประเภท.

၅၁၆.

๕๑๖.

အဒါသော တု ဘုဇိဿော ထ,နီစော ဇမ္မော နိဟီနကော;

နိက္ကောသဇ္ဇော အကိလာသု,မန္ဒော တု အလသော ပျထ.

ผู้ไม่เป็นทาสคือภุชิสสะ (ไท); คนต่ำ, คนเลว, คนทราม; ผู้ไม่เกียจคร้าน, ผู้ไม่ระย่อ; คนเขลาและคนเกียจคร้าน.

၅၁၇.

๕๑๗.

သပါကော စေဝ စဏ္ဍာလော, မာတင်္ဂေါ သပစော ဘဝေ;

တဗ္ဘေဒါ မိလက္ခဇာတီ, ကိရာတ, သဝရာဒယော.

สปากะ, จัณฑาล, มาตังคะ และสปจะ (เป็นชื่อคนชั้นต่ำ); ชนชาติมิลักขะมีประเภทต่างกัน คือ พวกกิราตะ และพวกสวระ เป็นต้น.

၅၁၈.

๕๑๘.

နေသာဒေါ လုဒ္ဒကော ဗျာဓော,မိဂဝေါ တု မိဂဗျဓော;

သာရမေယျော စ သုနခေါ, သုနော သောဏော စ ကုက္ကုရော.

พรานเบ็ด (หรือพรานป่า), พราน, นายพราน; พรานเนื้อ, พรานเนื้อ; สารเมยยะ, สุนัข, สุนะ, โสณะ และกุกกุระ (คือสุนัข).

၅၁၉.

๕๑๙.

သွာနော သုဝါနော သာဠူရော,သူနော သာနော စ သာ ပုမေ;

ဥမ္မတ္တာဒိတ မာပန္နော, အဠက္ကောတိ သုနော မတော.

สวานะ, สุวานะ, สาลูระ, สูนะ, สานะ และสา (เป็นปุงลิงค์ หมายถึงสุนัข); สุนัขที่บ้าคลั่งเป็นต้น เรียกว่า อฬักกะ.

၅၂၀.

๕๒๐.

သာဗန္ဓနံ တု ဂဒ္ဒူလော, ဒီပကော တု စ စေတကော;

ဗန္ဓနံ ဂဏ္ဌိ ပါသော ထ, ဝါဂုရာ မိဂဗန္ဓနီ.

สายจูงสุนัขคือกัททูละ; สุนัขต่อ (สุนัขล่อ) คือทีปะกะและเจตกะ; เครื่องผูก, ปม, บ่วง; วากุราคือเครื่องดักเนื้อ.

၅၂၁.

๕๒๑.

ထိယံ ကုဝေဏီ ကုမီနံ, အာနယော ဇာလ မုစ္စတေ;

အာဃာတနံ ဝဓဋ္ဌာနံ, သူနာ တု အဓိကောဋ္ဋနံ.

กุเวณีและกุมินะ (เป็นอิตถีลิงค์ หมายถึงลอบดักปลา); อานยะและชาละ เรียกว่าแห; อาฆาตนะและวธัฏฐานะ คือที่ฆ่าสัตว์; สูนาและอธิโกฏฏนะ คือโรงฆ่าสัตว์.

၅၂၂.

๕๒๒.

တက္ကရော [Pg.44] မောသကော စောရော,ထေနေ’ကာဂါရိကော သမာ;

ထေယျဉ္စ စောရိကာ မောသော,ဝေမော ဝါယနဒဏ္ဍကော.

ตักกะระ, โมสะกะ, โจร, เถนะ และเอกาคาริกะ (หมายถึงขโมย); เถยยะ, โจริกา และโมสะ (หมายถึงการลักขโมย); เวมาคือไม้ทอผ้า (กระสวย).

၅၂၃.

๕๒๓.

သုတ္တံ တန္တု ပုမေ တန္တံ, ပေါတ္ထံ လေပျာဒိကမ္မနိ;

ပဉ္စာလိကာ ပေါတ္ထလိကာ, ဝတ္ထဒန္တာဒိနိမ္မိတာ.

สุตตะ, ตันตุ และตันตะ (เป็นปุงลิงค์ หมายถึงด้าย); โปตถะ คืองานพอกทาเป็นต้น; ปัญจาลิกาและโปตถลิกา คือตุ๊กตาที่ทำด้วยผ้าและงาเป็นต้น.

၅၂၄.

๕๒๔.

ဥဂ္ဃာဋနံ ဃဋီယန္တံ, ကူပမ္ဗုဗ္ဗာဟနံ ဘဝေ;

မဉ္ဇူသာ ပေဠာ ပိဋကော, တွိတ္ထိယံ ပစ္ဆိ ပေဋကော.

อุคฆาฏนะและฆฏียนต์ คือเครื่องตักน้ำจากบ่อ; มัญชูสา, เปฬา และปิฏกะ คือหีบหรือตะกร้า; ส่วนปัจฉิและเปฏกะ เป็นอิตถีลิงค์ (หมายถึงตะกร้า).

၅၂၅.

๕๒๕.

ဗျာဘင်္ဂီ တွိတ္ထိယံ ကာဇော, သိက္ကာ တွတြာ’ဝလမ္ဗနံ;

ဥပါဟနော ဝါ ပါဒု’တ္ထီ, တဗ္ဘေဒါ ပါဒုကာ ပျထ.

พยาภังคี (เป็นอิตถีลิงค์) และกาชะ คือคานหาบ; สิกกาและอวลัมพนะ คือสาแหรก; อุปาหนะและปาทุ (เป็นอิตถีลิงค์) คือรองเท้า; ส่วนปาทุกา เป็นรองเท้าชนิดหนึ่ง.

၅၂၆.

๕๒๖.

ဝရတ္တာ ဝဒ္ဓိကာ နဒ္ဓိ, ဘသ္တာ စမ္မပသိဗ္ဗကံ;

သောဏ္ဏာဒျာဝတ္တနီ မူသာ,ထ ကူဋံ ဝါ အယောဃနော.

วรัตตา, วัทธิกา และนัทธิ คือสายหนัง; ภัสตาและจัมมปสิพพกะ คือถุงหนัง; มูสา คือเบ้าหลอมทองเป็นต้น; กุฏะและอโยฆนะ คือค้อนเหล็ก.

၅၂၇.

๕๒๗.

ကမ္မာရဘဏ္ဍာ သဏ္ဍာသော, မုဋ္ဌျာ’ဓိကရဏီတ္ထီယံ;

တဗ္ဘသ္တာ ဂဂ္ဂရီ နာရီ, သတ္တံ တု ပိပ္ဖလံ ဘဝေ.

เครื่องมือช่างเหล็กคือสัณฑาสะ (คีม), มุฏฐิ (ทั่งเล็ก) และอธิกรณี (ทั่ง, เป็นอิตถีลิงค์); ถุงลมของช่างเหล็กนั้นเรียกว่า คัคครี (เป็นอิตถีลิงค์); ส่วนสัตตะและปิปผละ คือกรรไกร.

၅၂၈.

๕๒๘.

သာဏော တု နိကသော ဝုတ္တော,အာရာ တု သူစိဝိဇ္ဈနံ;

ခရော စ ကကစော နိတ္ထီ, သိပ္ပံ ကမ္မံ ကလာဒိကံ.

สานะและนิกะสะ เรียกว่าหินลับ; อาระ คือเหล็กแหลมสำหรับเจาะ; ขระและกักกจะ (ไม่เป็นอิตถีลิงค์ คือเป็นปุงลิงค์หรือนปุงสกลิงค์ หมายถึงเลื่อย); สิปปะ, กัมมะ และกลา เป็นต้น หมายถึงศิลปะ.

၅၂၉.

๕๒๙.

ပဋိမာ ပဋိဗိမ္ဗဉ္စ, ဗိမ္ဗော ပဋိနိဓီရိတော;

တီသု သမော ပဋိဘာဂေါ, သန္နိကာသော သရိက္ခကော.

ปฏิมา, ปฏิพิมพะ, พิมพะ และปฏินิธิ (หมายถึงรูปเปรียบ); ปฏิภาค, สันนิกาสะ และสริกขกะ (หมายถึงคล้ายกัน ใช้ได้ใน ๓ ลิงค์).

၅၃၀.

๕๓๐.

သမာနော သဒိသော တုလျော,သင်္ကာသော သန္နိဘော နိဘော;

ဩပမ္မ မုပမာနံ စု, ပမာ ဘတိ တု နာရိယံ.

สมานะ, สทิสะ, ตุลยะ, สังกาสะ, สันนิภะ และนิภะ (หมายถึงเหมือนกัน); โอปัมมะ, อุปาหนะ, ปมา และภาติ (เป็นอิตถีลิงค์ หมายถึงการเปรียบเทียบ).

၅၃၁.

๕๓๑.

နိဗ္ဗေသော ဝေတနံ မူလျံ, ဇူတံ တွနိတ္ထိ ကေတဝံ;

ဓုတ္တော’က္ခဓုတ္တော ကိတဝေါ, ဇူတကာရ, က္ခဒေဝိနော.

นิพเพสะ, เวตนะ และมูลยะ คือค่าจ้างหรือราคา; ชูตะและเกตวะ (ไม่เป็นอิตถีลิงค์ หมายถึงการพนัน); ธุตตะ, อักขธุตตะ, กิตวะ, ชูตะการะ และอักขเทวี คือนักพนัน.

၅၃၂.

๕๓๒.

ပါဋိဘောဂေါတု ပဋိဘူ, အက္ခော တု ပါသကော ဘဝေ;

ပုမေဝါ’ ဋ္ဌပဒံ သာရိ, ဖလကေ ထ ပဏော, ဗ္ဘုတော.

ปาฏิโภคะและปฏิภู คือผู้ค้ำประกัน; อักขะและปาสกะ คือลูกเต๋า; อัฏฐะปะทะ (กระดานหมากรุก) และสาริ (ตัวหมากรุก) เป็นปุงลิงค์; ส่วนปณะและอัพภูตะ คือเงินเดิมพัน.

၅၃၃.

๕๓๓.

ကိဏ္ဏံ [Pg.45] တု မဒိရာဗီဇေ, မဓု မဓွာသဝေ မတံ;

မဒိရာ ဝါရုဏီ မဇ္ဇံ, သုရာ ဘဝေါ တု မေရယံ.

กิณณะ คือเชื้อสุรา; มธุ หมายถึงน้ำผึ้งและน้ำเมาที่หมักจากน้ำผึ้ง; มทิรา, วารุณี, มัชชะ, สุรา และเมรัย (หมายถึงน้ำเมา).

၅၃၄.

๕๓๔.

သရကော စသကော နိတ္ထီ, အာပါနံ ပါနမဏ္ဍလံ;

สรกะและจสกะ (ไม่เป็นอิตถีลิงค์ หมายถึงจอกเหล้า); อาปานะและปานมณฑล คือที่ดื่มสุราหรือวงเหล้า.

၅၃၅.

๕๓๕.

ယေ’တြ ဘူရိပ္ပယောဂတ္တာ, ယောဂိကေကသ္မိ မီရိတာ;

လိင်္ဂန္တရေပိ တေ ဉေယျာ, တဒ္ဓမ္မတ္တာ’ညဝုတ္တိယန္တိ.

คำศัพท์เหล่าใดในที่นี้ที่มีการใช้มาก ถูกกล่าวไว้ในความหมายเดียว พึงทราบว่าศัพท์เหล่านั้นแม้ในลิงค์อื่น (ก็มี) เพราะความเป็นผู้มีธรรมนั้น และเพราะมีการเป็นไปในความหมายอื่น.

ဣတိ သုဒ္ဒဝဂ္ဂေါ.

จบสุทธวรรค.

စတုဗ္ဗဏ္ဏဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

จบจตุพรรณวรรค.

၅. အရညဝဂ္ဂ

๕. อรัญญวรรค.

၅၃၆.

๕๓๖.

အရညံ ကာနနံ ဒါယော, ဂဟနံ ဝိပိနံ ဝနံ;

အဋဝီ’တ္ထီ မဟာရညံ, တွ, ရညာနီတ္ထိယံ ဘဝေ.

อรัญญะ, กานนะ, ทายะ, คะหะนะ, วิปินะ และวนะ (หมายถึงป่า); อฏวี (เป็นอิตถีลิงค์) และมหารัญญะ คือป่าใหญ่; ส่วนอรัญญานี เป็นอิตถีลิงค์ (หมายถึงป่าใหญ่).

၅၃၇.

๕๓๗.

နဂရာ နာတိဒူရသ္မိံ, သန္တေဟိ ယော ဘိရောပိတော;

တရုသဏ္ဍော သ အာရာမော, တထော ပဝန မုစ္စတေ.

สวนป่าต้นไม้ที่คนดีปลูกไว้ไม่ไกลจากเมืองนั้น เรียกว่า อาราม และเรียกว่า ปวนะ ด้วย.

၅၃၈.

๕๓๘.

သဗ္ဗသာဓာရဏာ’ရညံ, ရည မုယျာန မုစ္စတေ;

ဉေယျံ တဒေဝ ပမဒ, ဝန မန္တေပုရောစိတံ.

ป่าที่สาธารณะแก่คนทั้งปวง เรียกว่า อุทยานของพระราชา พึงรู้ว่าอุทยานนั้นแหละที่ตั้งอยู่ในวัง เรียกว่า ปมทวัน (ป่าสำหรับสตรี).

၅၃၉.

๕๓๙.

ပန္တိ ဝီထျာ’ဝလိ သေဏီ, ပါဠိ လေခါ တု ရာဇိ စ;

ပါဒပေါ ဝိဋပီ ရုက္ခော, အဂေါ သာလော မဟီရုဟော.

ปันติ, วีถี, อาวลี, เสณี, ปาฬิ, เลขา และ ราชิ เป็นชื่อของแถวหรือแนว. ส่วนปาทปะ, วิฏปี, รุกขะ, อคะ, สาละ และ มหีรุหะ เป็นชื่อของต้นไม้.

၅၄၀.

๕๔๐.

ဒုမော တရု ကုဇော သာခီ, ဂစ္ဆော တု ခုဒ္ဒပါဒပေါ;

ဖလန္တိ ယေ ဝိနာ ပုပ္ဖံ, တေ ဝုစ္စန္တိ ဝနပ္ပတီ.

ทุมะ, ตรุ, กุชะ และ สาขี เป็นชื่อของต้นไม้. ส่วนคัจฉะ คือต้นไม้เล็ก (พุ่มไม้). ต้นไม้ใดออกผลโดยไม่มีดอก ต้นไม้นั้นเรียกว่า วนัปปติ.

၅၄၁.

๕๔๑.

ဖလပါကာဝသာနေ ယော,မရတျော သဓိ သာ ဘဝေ;

တီသု ဝဉ္စျာ’ဖလာ စာထ, ဖလိနော ဖလဝါ ဖလီ.

ต้นไม้ใดตายเมื่อผลสุก ต้นไม้นั้นชื่อว่า โอสธี. คำว่า วัญจะ และ อผละ ใช้ได้ ๓ ลิงค์ (แปลว่า ไม่มีผล) ส่วน ผลินะ, ผลวา และ ผลี (แปลว่า มีผล).

၅၄၂.

๕๔๒.

သမ္ဖုလ္လိတော တု ဝိကစော, ဖုလ္လော ဝိကသိတော တိသု;

သိရော’ဂ္ဂံ သိခရော နိတ္ထီ, သာခါ တု ကထိတာ လတာ.

สัมผุลลิตะ, วิกจะ, ผุลละ และ วิกสิตะ ใช้ได้ ๓ ลิงค์ (แปลว่า บานแล้ว). สิระ, อัคคะ และ สิขระ ไม่เป็นอิตถีลิงค์ (แปลว่า ยอด). ส่วนสาขา เรียกว่า ลตา (แปลว่า กิ่ง).

၅၄၃.

๕๔๓.

ဒလံ ပလာသံ ဆဒနံ, ပဏ္ဏံ ပတ္တံ ဆဒေါ ပျထ;

ပလ္လဝေါ ဝါ ကိသလယံ, နဝုဗ္ဘိန္နေ တု အင်္ကုရော.

ทละ, ปลาสะ, ฉทนะ, ปัณณะ, ปัตตะ และ ฉทะ เป็นชื่อของใบไม้. ปัลลวะ หรือ กิสลยะ คือใบอ่อน. ส่วนอังกุระ คือหน่อที่เพิ่งงอก.

၅၄၄.

๕๔๔.

မကုလံ ဝါ ကုဋုမလော, ခါရကော တု စ ဇာလကံ;

ကလိကာ ကောရကော နိတ္ထီ, ဝဏ္ဋံ ပုပ္ဖာဒိဗန္ဓနံ.

มกุละ, กุฏุมละ, ขารกะ, ชาลกะ, กลิกา และ โกรกะ ไม่เป็นอิตถีลิงค์ (แปลว่า ดอกตูม). ส่วนวัณฏะ คือขั้วดอกไม้เป็นต้น.

၅၄၅.

๕๔๕.

ပသဝေါ [Pg.46] ကုသုမံ ပုပ္ဖံ, ပရာဂေါ ပုပ္ဖဇော ရဇော;

မကရန္ဒော မဓု မတံ, ထဝကော တု စ ဂေါစ္ဆကော.

ปสวะ, กุสุมะ และ ปุปผะ เป็นชื่อของดอกไม้. ปราคะ คือละอองเกสรดอกไม้. มกรันทะ และ มธุ คือน้ำหวานดอกไม้. ส่วนถวกะ และ โคจฉกะ คือช่อดอกไม้.

၅၄၆.

๕๔๖.

ဖလေ တွာ’မေ သလာဋု’တ္တော,ဖလံ တု ပက္က မုစ္စတေ;

စမ္ပက’မ္ဗာဒိကုသုမ, ဖလနာမံ နပုံသကေ.

ผลที่ยังดิบ เรียกว่า สลาฏุ. ส่วนผลที่สุกแล้ว เรียกว่า ผล. ชื่อดอกไม้และผลไม้มีจัมปะกะและอัมพะเป็นต้น เป็นนปุงสกลิงค์.

၅၄၇.

๕๔๗.

မလ္လိကာဒီ တု ကုသုမေ, သလိင်္ဂါ ဝီဟယော ဖလေ;

ဇမ္ဗူ’တ္ထီ ဇမ္ဗဝံ ဇမ္ဗူ, ဝိဋပေါ ဝိဋဘီ’တ္ထိယံ.

ในดอกไม้มีมัลลิกาเป็นต้น และในธัญชาติมีวีหิเป็นต้น มีลิงค์ตามของตน. ชัมพู (ต้นหว้า) เป็นอิตถีลิงค์, ชัมพวะ และ ชัมพู (ผลหว้า) เป็นนปุงสกลิงค์และอิตถีลิงค์. วิฏปะ เป็นปุงลิงค์, วิฏภี เป็นอิตถีลิงค์ (แปลว่า กิ่ง).

၅၄၈.

๕๔๘.

မူလ မာရဗ္ဘ သာခန္တော, ခန္ဓော ဘာဂေါ တရုဿ ထ;

ကောဋရော နိတ္ထိယံ ရုက္ခ, စ္ဆိဒ္ဒေ ကဋ္ဌံ တု ဒါရု စ.

ขันธะ คือส่วนของต้นไม้ตั้งแต่รากถึงปลายกิ่ง. โกฏระ (โพรงไม้) ไม่เป็นอิตถีลิงค์. ส่วนกัฏฐะ และ ทารุ คือไม้.

၅၄၉.

๕๔๙.

ဗုန္ဒော မူလဉ္စ ပါဒေါ ထ, သင်္ကု’တ္တော ခါဏုနိတ္ထိယံ;

ကရဟာဋံ တု ကန္ဒော ထ, ကဠီရော မတ္ထကော ဘဝေ.

พุนทะ, มูละ และ ปาทะ เป็นคำเรียกราก. สังกุ และ ขาณุ (ตอไม้) ไม่เป็นอิตถีลิงค์. ส่วนกรหาฏะ และ กันทะ คือหัวหรือเหง้า. กฬีระ คือยอด.

၅၅၀.

๕๕๐.

ဝလ္လရီ မဉ္ဇရီ နာရီ, ဝလ္လီ တု ကထိတာ လတာ;

ထမ္ဘော ဂုမ္ဗော စ အက္ခန္ဓေ, လတာ ဝိရူ ပတာနိနီ.

วัลลรี และ มัญชรี เป็นอิตถีลิงค์ (แปลว่า ช่อดอกไม้/เครือเถา). ส่วนวัลลี เรียกว่า ลตา (แปลว่า เครือเถา). ถัมภะ และ คุมพะ คือกอหรือพุ่มไม้ที่ไม่มีลำต้น. ลตา, วิรู และ ปตานินี คือเครือเถา.

၅၅၁.

๕๕๑.

အဿတ္ထော ဗောဓိ စ ဒွီသု, နိဂြောဓော တု ဝဋော ဘဝေ;

ကဗိဋ္ဌော စ ကပိတ္ထော စ, ယညင်္ဂေါ တု ဥဒုမ္ဗရော.

อัสสัตถะ และ โพธิ ใช้ได้ ๒ ลิงค์ (แปลว่า ต้นโพธิ์). ส่วนนิโครธะ และ วฏะ คือต้นไทร. กพิฏฐะ และ กปิตถะ คือต้นมะขวิด. ส่วนยัญญังคะ และ อุทุมพระ คือต้นมะเดื่อ.

၅၅၂.

๕๕๒.

ကောဝိဠာရော ယုဂပတ္တော, ဥဒ္ဒါလော ဝါတဃာတကော;

ရာဇရုက္ခော ကတမာလီ, န္ဒီဝရော ဗျာဓိဃာတကော.

โกวิฬาระ และ ยุคปัตตะ คือต้นชงโค. อุททาละ และ วาตฆาตกะ คือต้นราชพฤกษ์. ราชรุกขะ, กตมาลี, อินทีวระ และ พยาธิฆาตกะ คือต้นราชพฤกษ์.

၅၅၃.

๕๕๓.

ဒန္တသဌော စ ဇမ္ဘီရော, ဝရဏော တု ကရေရိ စ;

ကိံ သုကော ပါလိဘဒ္ဒေါထ, ဝဉ္ဇုလော တု စ ဝေတသော.

ทันตสัฏฐะ และ ชัมภีระ คือต้นมะนาว. วรณะ และ กเรริ คือต้นกุ่ม. กิงสุกะ และ ปาลิภัททะ คือต้นทองหลาง. ส่วนวัญชุละ และ เวตสะ คือต้นหวาย.

၅၅၄.

๕๕๔.

အမ္ဗာဋကောပီတနကော, မဓုကော တု မဓုဒ္ဒုမော;

အထော ဂုဠဖလော ပီလု, သောဘဉ္ဇနော စ သိဂ္ဂု စ.

อัมพาฏกะ และ ปีตนกะ คือต้นมะกอก. มธุกะ และ มธุททุมะ คือต้นมะซาง. ส่วนคุฬผล และ ปีลู คือต้นปิลู. โสภัญชนะ และ สิคคุ คือต้นมะรุม.

၅၅၅.

๕๕๕.

သတ္တပဏ္ဏိ ဆတ္တပဏ္ဏော, တိနိသော တွ တိမုတ္တကော;

ကိံ သုကော တု ပလာသော ထ,အရိဋ္ဌော ဖေနိလော ဘဝေ.

สัตตปัณณี และ ฉัตตปัณณะ คือต้นตีนเป็ด. ตินิสะ และ อติมุตตกะ คือต้นขะจาว. กิงสุกะ และ ปลาสะ คือต้นทองกวาว. อริฏฐะ และ เผนิละ คือต้นมะคำดีควาย.

၅၅၆.

๕๕๖.

မာလူရ ဗေလုဝါဗိလ္လော, ပုန္နာဂေါ တု စ ကေသရော;

သာလဝေါ တု စ လောဒ္ဒေါ ထ, ပိယာလော သန္နကဒ္ဒု စ.

มาลูระ, เพลุวะ และ พิลละ คือต้นมะตูม. ปุนนาคะ และ เกสระ คือต้นกากะทิง. สาลวะ และ ลอดทะ คือต้นเหมือด. ปิยาละ และ สันนกัททุ คือต้นมะม่วงแมงวัน.

၅၅၇.

๕๕๗.

လိကောစကော တထာ’င်္ကောလော,အထ ဂုဂ္ဂုလု ကောသိကော;

အမ္ဗော စူတော သဟော တွေသော,သဟကာရော သုဂန္ဓဝါ.

ลิโกจกะ และ อังโกละ คือต้นปลอก. ส่วนคุคคุลุ และ โกสิกะ คือต้นกำยาน. อัมพะ, จูตะ และ สหะ คือต้นมะม่วง. สหการะ คือต้นมะม่วงหอม.

၅၅၈.

๕๕๘.

ပုဏ္ဍရီကော [Pg.47] စ သေတမ္ဗော, သေလု တု ဗဟုဝါရကော;

သေပဏ္ဏီ ကာသ္မိရီ စာထ, ကောလီ စ ဗဒရီတ္ထိယံ.

ปุณฑรีกะ และ เสตัมพะ คือต้นมะม่วงขาว. เสลุ และ พหุวารกะ คือต้นหมัน. เสปัณณี และ กาสมีรี คือต้นศรีมหาโพธิ์. โกลี และ พทรี เป็นอิตถีลิงค์ (แปลว่า ต้นพุทรา).

၅၅၉.

๕๕๙.

ကောလံ စာနိတ္ထီ ဗဒရော, ပိလက္ခော ပိပ္ပလီ’တ္ထိယံ;

ပါဋလီ ကဏှဝန္တာ စ, သာဒုကဏ္ဋော ဝိကင်္ကတော.

โกละ เป็นนปุงสกลิงค์, พทระ คือผลพุทรา. ปิลักขะ และ ปิปปฬี เป็นอิตถีลิงค์. ปาฏลี และ กัณหวันตา คือต้นแคฝอย. สาทุกัณฏะ และ วิกังกตะ คือต้นตะขบป่า.

၅၆၀.

๕๖๐.

တိန္ဒုကော ကာဠက္ခန္ဓော စ, တိမ္ဗရူသက တိမ္ဗရူ;

ဧရာဝတော တု နာရင်္ဂေါ, ကုလကော ကာကတိန္ဒုကော.

ตินทุกะ, กาฬขันธะ, ติมพรูสกะ และ ติมพรู คือต้นมะพลับ. เอราวตะ และ นารังคะ คือต้นส้ม. กุลกะ และ กากตินทุกะ คือต้นมะเกลือ.

၅၆၁.

๕๖๑.

ကဒမ္ဗော ပိယကော နီပေါ, ဘလ္လီ ဘလ္လာတကော တိသု;

ဈာဝုကော ပိစုလော စာထ, တိလကော ခုရကော ဘဝေ.

กทัมพะ, ปิยกะ และ นีปะ คือต้นกระทุ่ม. ภัลลี และ ภัลลาตกะ ใช้ได้ ๓ ลิงค์ (แปลว่า ต้นรักเทศ). ชาพุกะ และ ปิจุละ คือต้นสน. ติลกะ และ ขุรกะ คือต้นคันทรง.

၅၆၂.

๕๖๒.

စိဉ္စာ စ တိန္တိဏီ စာထ, ဂဒ္ဒဘဏ္ဍော ကပီတနော;

သာလော’ဿကဏ္ဏော သဇ္ဇော ထ,အဇ္ဇုနော ကကုဓော ဘဝေ.

จิญจา และ ตินติณี คือต้นมะขาม. คัททภัณฑะ และ กปิตนะ คือต้นโพธิ์ประสาท. สาละ, อัสสกัณณะ และ สัชชะ คือต้นรัง. อัชชุนะ และ กกุธะ คือต้นรกฟ้า.

၅၆၃.

๕๖๓.

နိစုလော မုစလိန္ဒော စ, နီပေါ ထ ပိယကော တထာ;

အသနော ပီတသာလော ထ,ဂေါလီသော ဈာဋလော ဘဝေ.

นิจุล และ มุจลินทะ คือต้นจิก. นีปะ และ ปิยกะ คือต้นกระทุ่ม. อสนะ และ ปีตสาละ คือต้นประดู่. โคลีสะ และ ฌาฏละ คือต้นแคทราย.

၅၆၄.

๕๖๔.

ခီရိကာ ရာဇာယတနံ, ကုမ္ဘီ ကုမုဒိကာ ဘဝေ;

ယူပေါ တု ကမုကော စာထ, ပဋ္ဋိ လာခါပသာဒနော.

ขีริกา และ ราชายตนะ คือต้นเกด. กุมภี และ กุมุทิกะ คือต้นแคนา. ยูปะ และ กมุกะ คือต้นหมาก. ปัฏฏิ และ ลาขาปสาทนะ คือต้นเหมือด.

၅၆၅.

๕๖๕.

ဣင်္ဂုဒီ တာပသတရု, ဘုဇပတ္တော တု အာဘုဇီ;

ပိစ္ဆိလာ သိမ္ဗလီ ဒွီသု, ရောစနော ကောဋသိမ္ဗလီ.

อิงคุที และ ตาปสตรุ คือต้นพุทราป่า. ภูชปัตตะ และ อาภุชี คือต้นพญาไม้. ปิจฉิลา และ สิมพลี ใช้ได้ ๒ ลิงค์ (แปลว่า ต้นงิ้ว). โรจนะ และ โกฏสิมพลี คือต้นงิ้วป่า.

၅၆၆.

๕๖๖.

ပကိရိယော ပူတိကော ထ, ရောဟီ ရောဟိတကော ဘဝေ;

ဧရဏ္ဍော တု စ အာမဏ္ဍော, အထ သတ္တုဖလာ သမီ.

ปะกิริยะ และ ปูติกะ คือต้นหางนกยูง. โรหี และ โรหิตกะ คือต้นตาเสือ. เอรณฺฑะ และ อามัณฑะ คือต้นละหุ่ง. ส่วนสัตตุผลา และ สมี คือต้นมะขามเทศ.

၅၆၇.

๕๖๗.

နတ္တမာလော ကရဉ္ဇော ထ, ခဒိရော ဒန္တဓာဝနော;

သောမဝက္ကော တု ကဒရော, သလ္လောတု မဒနော ဘဝေ.

ต้นกะทัง, ต้นสีเสียด (ไม้สีฟัน), ต้นสีเสียดขาว, ต้นสลัก, ต้นมทนะ.

၅၆၈.

๕๖๘.

အထာပိ ဣန္ဒသာလော စ, သလ္လကီ ခါရကော သိယာ;

ဒေဝဒါရု ဘဒ္ဒဒါရု, စမ္ပေယျော တု စ စမ္ပကော.

ต้นสาละ, ต้นกำยาน, ต้นขานาง, ต้นสนซีดาร์, ต้นจำปา.

၅၆၉.

๕๖๙.

ပနသော ကဏ္ဋကိဖလော, အဘယာ တု ဟရီတကီ;

အက္ခော ဝိဘီတကော တီသု, အမတာ’မလကီ တိသု.

ต้นขนุน, สมอไทย, สมอพิเภก, มะขามป้อม.

၅၇၀.

๕๗๐.

လဗုဇော လိကုစော စာထ, ကဏိကာရော ဒုမုပ္ပလော;

နိမ္ဗော’ရိဋ္ဌော ပုစိမန္ဒော, ကရကော တု စ ဒါဠိမော.

ต้นมะหาด, ต้นกรรณิการ์, ต้นสะเดา, ต้นทับทิม.

၅၇၁.

๕๗๑.

သရလော [Pg.48] ပူတိကဋ္ဌဉ္စ, ကပိလာ တု စ သိံသပါ;

သာမာ ပိယင်္ဂု ကင်္ဂုပိ, သိရီသော တု စ ဘဏ္ဍိလော.

ต้นสน, ต้นชิงชัน, ต้นข้าวฟ่าง, ต้นซึก (หรือต้นก้ามปู).

၅၇၂.

๕๗๒.

သောဏကော ဒီဃဝန္တော စ,ဝကုလော တု စ ကေသရော;

ကာကောဒုမ္ဗရိကာ ဖေဂ္ဂု, နာဂေါ တု နာဂမာလိကာ.

ต้นเพกา, ต้นพิกุล, ต้นมะเดื่อปล้อง, ต้นบุนนาค.

၅၇၃.

๕๗๓.

အသောကော ဝဉ္ဇုလော စာထ, တက္ကာရီ ဝေဇယန္တိကာ;

တာပိဉ္ဆော စ တမာလော ထ, ကုဋဇော ဂိရိမလ္လိကာ.

ต้นอโศก, ต้นชัยพฤกษ์, ต้นตะแบก, ต้นโมกหลวง.

၅၇၄.

๕๗๔.

ဣန္ဒယဝေါ ဖလေ တဿာ, ဂ္ဂိမန္ထော ကဏိကာ ဘဝေ;

နိဂုဏ္ဌိ’တ္ထီ သိန္ဒုဝါရော, တိဏသုညံ တု မလ္လိကာ.

เมล็ดโมกหลวง, ต้นอัคคีทวาร, ต้นคนทีเขมา, ต้นมะลิ.

၅၇၅.

๕๗๕.

သေဖာလိကာ နီလိကာ ထ, အပ္ဖောဋာ ဝနမလ္လိကာ;

ဗန္ဓုကော ဇယသုမနံ, ဘဏ္ဍိကော ဗန္ဓုဇီဝကော.

ต้นกรรณิการ์, ต้นมะลิป่า, ต้นดอกเข็ม (หรือดอกชบา).

၅၇၆.

๕๗๖.

သုမနာ ဇာတိသုမနာ, မာလတီ ဇာတိ ဝဿိကီ;

ယူထိကာ မာဂဓီ စာထ, သတ္တလာ နဝမလ္လိကာ.

ดอกมะลิลา, ดอกมะลิซ้อน, ดอกพุทธชาด, ดอกมะลิวัลย์.

၅၇၇.

๕๗๗.

ဝါသန္တီ,တ္ထီ အတိမုတ္တော, ကရဝီရော’ဿမာရကော;

မာတုလုင်္ဂေါ ဗီဇပူရော, ဥမ္မတ္တော တု စ မာတုလော.

ต้นพุทธชาด, ต้นยี่โถ, ต้นมะงั่ว, ต้นลำโพง.

၅၇၈.

๕๗๘.

ကရမန္ဒော သုသေနော စ, ကုန္ဒံ တု မာဃျ မုစ္စတေ;

ဒေဝတာသော တု ဇီမူတော,ထာ’မိလာတော မဟာသဟာ.

ต้นมะม่วงหาวมะนาวโห่, ดอกมะลิเลื้อย, ต้นฟ้าทะลายโจร, ดอกบานไม่รู้โรย.

၅၇၉.

๕๗๙.

အထော သေရေယျကော ဒါသီ,ကိံ ကိရာတော ကုရဏ္ဋကော;

အဇ္ဇုကော သိတပဏ္ဏာသော, သမီရဏော ဖဏိဇ္ဇကော.

ต้นอังกาบ, ต้นแมงลัก, ต้นโหระพา.

၅၈၀.

๕๘๐.

ဇပါ တု ဇယသုမနံ, ကရီရော ကကစော ဘဝေ;

ရုက္ခာဒနီ စ ဝန္ဒာကာ, စိတ္တကော တွ’ဂ္ဂိသညိတော.

ดอกชบา, ต้นกระบองเพชร, ต้นกาฝาก, ต้นเจตมูลเพลิง.

၅၈၁.

๕๘๑.

အက္ကော ဝိကီရဏော တသ္မိံ,တွ’ ဠက္ကော သေတပုပ္ဖကေ;

ပူတိလတာ ဂဠောစီ စ, မုဗ္ဗာ မဓုရသာ ပျထ.

ต้นรัก, ต้นรักขาว, บอระเพ็ด, เถาเอ็นอ่อน.

၅၈၂.

๕๘๒.

ကပိကစ္ဆု ဒုဖဿော ထ, မဉ္ဇိဋ္ဌာ ဝိကသာ ဘဝေ;

အမ္ဗဋ္ဌာ စ တထာ ပါဌာ, ကဋုကာ ကဋုရောဟိဏီ.

หมามุ่ย, ต้นคราม, ต้นกรุงเขมา, โกฐก้านพร้าว.

၅၈၃.

๕๘๓.

အပါမဂ္ဂေါ [Pg.49] သေခရိကော, ပိပ္ပလီ မာဂဓီ မတာ;

ဂေါကဏ္ဋကော စ သိင်္ဃာဋော, ကောလဝလ္လီ’ဘပိပ္ပလီ.

ต้นหญ้าพันงู, ดีปลี, ต้นหนามกระสุน, ดีปลีเชือก.

၅၈၄.

๕๘๔.

ဂေါလောမီ တု ဝစာ စာထ, ဂိရိကဏျ’ပရာဇိတာ;

သီဟပုစ္ဆီ ပဉှိပဏ္ဏီ, သာလပဏ္ဏီ တု စ’တ္ထိရာ;

(စထိရာ).

ว่านน้ำ, อัญชัน, หางสิงห์, ต้นสาลปัณณี.

၅၈၅.

๕๘๕.

နိဒိဒ္ဓိကာ တု ဗျဂ္ဃီ စ, အထ နီလီ စ နီလိနီ;

ဇိဉ္ဇုကော စေဝ ဂုဉ္ဇာ ထ, သတမူလီ သတာဝရီ.

มะเขือพวง, ต้นคราม, มะกล่ำตาหนู, รากสามสิบ.

၅၈၆.

๕๘๖.

မဟောသဓံ တွ’တိဝိသာ, ဗာကုစီ သောမဝလ္လိကာ;

ဒါဗ္ဗီ ဒါရုဟလိဒ္ဒါ ထ, ဗိဠင်္ဂံ စိတြတဏ္ဍုလာ.

อติวิสา, ต้นสะค้าน, ขมิ้นเครือ, เบญกานี.

၅၈၇.

๕๘๗.

နုဟီ စေဝ မဟာနာမော, မုဒ္ဒိကာ တု မဓုရသာ;

အထာပိ မဓုကံ ယဋ္ဌိ, မဓုကာမဓုယဋ္ဌိကာ.

ต้นสลัดได, องุ่น, ชะเอมเทศ.

၅၈၈.

๕๘๘.

ဝါတိင်္ဂဏော စ ဘဏ္ဍာကီ, ဝါတ္တာကီ ဗြဟတီ ပျထ;

နာဂဗလာ စေဝ ဈသာ, လာင်္ဂလီ တု စ သာရဒီ.

มะเขือขื่น, ต้นขัดมอน, ต้นดองดึง.

၅၈၉.

๕๘๙.

ရမ္ဘာ စ ကဒလီ မောစော, ကပ္ပာသီ ဗဒရာ ဘဝေ;

နာဂလတာ တု တမ္ဗူလီ, အဂ္ဂိဇာလာ တု ဓာတကီ.

กล้วย, ฝ้าย, พุทรา, พลู, ตะแบก.

၅၉၀.

๕๙๐.

တိဝုတာ တိပုဋာ စာထ, သာမာ ကာဠာ စ ကထျတေ;

အထော သိင်္ဂီ စ ဥသဘော, ရေဏုကာ ကပိဠာ ဘဝေ.

ต้นส้มป่อย, ต้นส้มป่อยดำ, ต้นสมอไทย, ต้นเรณุกา.

၅၉၁.

๕๙๑.

ဟိရိဝေရဉ္စ ဝါလဉ္စ, ရတ္တဖလာ တု ဗိမ္ဗိကာ;

သေလေယျ’ မသ္မပုပ္ဖဉ္စ, ဧလာ တု ဗဟုလာ ဘဝေ.

หญ้าแฝก, ตำลึง, หินดอกไม้ (กำยาน), กระวาน.

၅၉၂.

๕๙๒.

ကုဋ္ဌဉ္စ ဗျာဓိ ကထိတော, ဝါနေယျံ တု ကုဋန္နဋံ;

ဩသဓိ ဇာတိမတ္တမှိ, ဩသဓံ သဗ္ဗ’ မဇာတိယံ.

โกฐสอ, หญ้ารังกา, ยา (ที่เกิดตามธรรมชาติ), ยา (ทุกชนิด).

၅၉၃.

๕๙๓.

မူလံ ပတ္တံ ကဠီရ’ဂ္ဂံ, ကန္ဒံ မိဉ္ဇာ ဖလံ တထာ;

တစော ပုပ္ဖဉ္စ ဆတ္တန္တိ, သာကံ ဒသဝိဓံ မတံ.

ราก, ใบ, หน่อ, ยอด, หัว, ไส้ใน, ผล, เปลือก, ดอก, และเห็ด, ผักมี ๑๐ ชนิด.

၅၉၄.

๕๙๔.

ပပုန္နာဋော ဧဠဂလော,တဏ္ဍုလေယျော’ပ္ပမာရိသော;

ဇီဝန္တိ ဇီဝနီ စာထ, မဓုရကော စ ဇီဝကော.

ชุมเห็ดเทศ, ผักโขม, ผักเชียงดา, ว่านเพชรหึง.

၅၉၅.

๕๙๕.

မဟာကန္ဒော စ လသုဏံ, ပလဏ္ဍု တု သုကန္ဒကော;

ပဋောလော တိတ္တကော စာထ, ဘိင်္ဂရာဇော စ မက္ကဝေါ.

กระเทียม, หอมใหญ่, บวบ (หรือมะระ), กะเม็ง.

၅၉၆.

๕๙๖.

ပုနန္နဝါ [Pg.50] သောထဃာတီ, ဝိတုန္နံ သုနိသဏ္ဏကံ;

ကာရဝေလ္လော တု သုသဝီ, တုမ္ဗျာ’လာဗု စ လာဗု သာ.

ผักเบี้ยใหญ่, ผักแว่น, มะระขี้นก, น้ำเต้า.

၅၉၇.

๕๙๗.

ဧဠာလုကဉ္စ ကက္ကာရီ, ကုမ္ဘဏ္ဍော တု စ ဝလ္လိဘော;

ဣန္ဒဝါရုဏီ ဝိသာလာ, ဝတ္ထုကံ ဝတ္ထုလေယျကော.

แตงร้าน, แตงกวา, ฟักทอง, ฟักทอง; เถาหัวด้วน, เถาหัวด้วน, ผักกาด, ผักกาด.

၅၉၈.

๕๙๘.

မူလကော နိတ္ထိယံ စုစ္စု, တမ္ဗကော စ ကလမ္ဗကော;

သာကဘေဒါ ကာသမဒ္ဒ, ဈဇ္ဈရီ ဖဂ္ဂဝါ’ဒယော.

หัวไชเท้า, ผักบุ้ง, ผักบุ้ง, ผักบุ้ง; ชนิดของผักมี ผักคาสมัททะ, ผักจัชฌรี และผักผัคควะเป็นต้น.

၅၉၉.

๕๙๙.

သဒ္ဒလော စေဝ ဒုဗ္ဗာ စ, ဂေါလောမီ သာ သိတာ ဘဝေ;

ဂုန္ဒာ စ ဘဒ္ဒမုတ္တဉ္စ, ရသာလော တု’စ္ဆု ဝေဠု တု.

หญ้าแพรก, หญ้าแพรก, หญ้าแพรกขาว, หญ้าแพรกขาว; หญ้าแห้วหมู, หญ้าแห้วหมู, อ้อย, อ้อย, ไม้ไผ่.

၆၀၀.

๖๐๐.

တစသာရော ဝေဏု ဝံသော, ပဗ္ဗံ တု ဖလု ဂဏ္ဌိသော;

ကီစကာ တေ သိယုံ ဝေဏူ, ယေ နဒန္တျာ’နိလဒ္ဓုတာ.

ไม้ไผ่, ไม้ไผ่, ไม้ไผ่; ข้อ, ข้อ, ข้อ; ไม้ไผ่เหล่าใดที่ส่งเสียงดังเมื่อลมพัด ไม้ไผ่เหล่านั้นเรียกว่าไม้ไผ่คีจักกะ.

၆၀၁.

๖๐๑.

နဠော စ ဓမနော ပေါဋ, ဂလော တု ကာသ မိတ္ထိ န;

တေဇနော တု သရော, မူလံ, တူ’ သီရံ ဗီရဏဿ ဟိ.

ไม้อ้อ, ไม้อ้อ, ไม้อ้อ, ไม้อ้อ; หญ้าพง; ไม้ศร, ไม้ศร; รากของหญ้าแฝกคือแฝกหอม.

၆၀၂.

๖๐๒.

ကုသော ဝရဟိသံ ဒဗ္ဗော, ဘူတိဏကံ တု ဘူတိဏံ;

ဃာသော တု ယဝသော စာထ,ပူဂေါ တု ကမုကော ဘဝေ.

หญ้าคา, หญ้าคา, หญ้าคา; หญ้าหอม, หญ้าหอม; หญ้าสำหรับสัตว์กิน, หญ้าสำหรับสัตว์กิน; หมาก, หมาก.

၆၀၃.

๖๐๓.

တာလော ဝိဘေဒိကာ စာထ, ခဇ္ဇုရီ သိန္ဒိ ဝုစ္စတိ;

ต้นตาล, ต้นตาล; ต้นอินทผลัมเรียกว่าสินทิ.

၆၀၄.

๖๐๔.

ဟိန္တာလ, တာလ, ခဇ္ဇူရီ, နာလိကေရာ တထေဝ စ;

တာလီ စ ကေတကီ နာရီ, ပူဂေါ စ တိဏပါဒပါတိ.

ต้นหินตาล, ต้นตาล, ต้นอินทผลัม, และต้นมะพร้าวก็เช่นกัน; ต้นตาลี, ต้นการะเกด, และต้นหมาก เหล่านี้เป็นต้นไม้จำพวกหญ้า.

ဣတိ အရညဝဂ္ဂေါ.

จบหมวดป่า.

၆. အရညာဒိဝဂ္ဂ

๖. หมวดป่าเป็นต้น.

၆၀၅.

๖๐๕.

ပဗ္ဗတော ဂိရိ သေလော’ဒ္ဒိ, နဂါ’စလ, သိလုစ္စယာ;

သိခရီ ဘူဓရောထ ဗ္ဘ, ပါသာဏာ’သ္မော’ပလော သိလာ.

ภูเขา, ภูเขา, ภูเขา, ภูเขา, ภูเขา, ภูเขา, ภูเขา; ภูเขา, ภูเขา, ภูเขา; หิน, หิน, หิน, หิน.

၆၀၆.

๖๐๖.

ဂိဇ္ဈကူဋော စ ဝေဘာရော, ဝေပုလ္လော’သိဂိလီ နဂါ;

ဝိဉ္ဈော ပဏ္ဍဝ ဝင်္ကာဒီ, ပုဗ္ဗသေလော တု စော’ဒယော;

မန္ဒရော ပရသေလော’တ္ထော, ဟိမဝါ တု ဟိမာစလော.

ภูเขาคิชฌกูฏ, ภูเขาเวภาระ, ภูเขาเวปุลละ, ภูเขาอิสิคิลิ; ภูเขาวินธัย, ภูเขาปัณฑวะ, และภูเขาวังกะเป็นต้น; ภูเขาตะวันออกคือภูเขาอุทัย; ภูเขามันทร, ภูเขาปรัสสระ; ภูเขาหิมพานต์, ภูเขาหิมพานต์.

၆၀၇.

๖๐๗.

ဂန္ဓမာဒန ကေလာသ, စိတ္တကူဋ သုဒဿနာ;

ကာလကူဋော တိကူဋာ’ဿ, ပတ္ထော တု သာနု နိတ္ထိယံ.

ภูเขาคันธมาทน์, ภูเขาไกรลาส, ภูเขาจิตรกูฏ, ภูเขาสุทัสสนะ; ภูเขากาลกูฏ, ภูเขาติกูฏ; ที่ราบสูงบนภูเขา, ที่ราบสูงบนภูเขา.

၆၀၈.

๖๐๘.

ကူဋော [Pg.51] ဝါ သိခရံ သိင်္ဂံ, ပပါတော တု တဋော ဘဝေ;

နိတမ္ဗော ကဋကော နိတ္ထီ, နိဇ္ဈရော ပသဝေါ’မ္ဗုနော.

ยอดเขา, ยอดเขา, ยอดเขา; หน้าผา, หน้าผา; ไหล่เขา, ไหล่เขา; น้ำตก, น้ำตก.

၆၀၉.

๖๐๙.

ဒရီ’တ္ထီ ကန္ဒရော ဒွီသု, လေဏံ တု ဂဗ္ဘရံ ဂုဟာ;

သိလာပေါက္ခရဏီ သောဏ္ဍီ, ကုဉ္ဇံ နိကုဉ္ဇ မိတ္ထိ န.

ซอกเขา, ซอกเขา; ถ้ำ, ถ้ำ, ถ้ำ; สระหิน, สระหิน; ซอกเขาที่มีพุ่มไม้, ซอกเขาที่มีพุ่มไม้.

၆၁၀.

๖๑๐.

ဥဒ္ဓ မဓိစ္စကာ သေလ, ဿာသန္နာ ဘူမျု ပစ္စကာ;

ပါဒေါ တု’ပန္တသေလော ထ,ဓာတု’တ္တော ဂေရိကာဒိကော.

ที่ราบสูงบนภูเขา; ที่ราบต่ำเชิงเขา; เชิงเขา, เชิงเขา; แร่ธาตุมีดินแดงเป็นต้น.

ဣတိ သေလဝဂ္ဂေါ.

จบหมวดภูเขา.

၆၁၁.

๖๑๑.

မိဂိန္ဒော ကေသရီ သီဟော, တရစ္ဆော တု မိဂါဒနော;

ဗျဂ္ဃော တု ပုဏ္ဍရီကော ထ, သဒ္ဒူလော ဒီပိနီ’ရိတော.

ราชสีห์, ราชสีห์, ราชสีห์; เสือดาว, เสือดาว; เสือโคร่ง, เสือโคร่ง; เสือเหลือง, เสือเหลือง.

၆၁၂.

๖๑๒.

အစ္ဆော ဣက္ကော စ ဣဿော တု,ကာဠသီဟော ဣသော ပျထ;

ရောဟိသော ရောဟိတော စာထ,ဂေါကဏ္ဏော ဂဏိ ကဏ္ဋကာ.

หมี, หมี, หมี; หมีดำ, หมีดำ; กวางแดง, กวางแดง; กวางโกกรรณะ.

၆၁၃.

๖๑๓.

ခဂ္ဂ ခဂ္ဂဝိသာဏာ တု, ပလာသာဒေါ စ ဂဏ္ဍကော;

ဗျဂ္ဃာဒိကေ ဝါဠမိဂေါ, သာပဒေါ ထ ပ္လဝင်္ဂမော.

แรด, แรด, แรด, แรด; สัตว์ร้ายมีเสือโคร่งเป็นต้น, สัตว์ร้าย; ลิง.

၆၁၄.

๖๑๔.

မက္ကဋော ဝါနရော သာခါ, မိဂေါ ကပိ ဝလီမုခေါ;

ပလဝင်္ဂေါ, ကဏှတုဏ္ဍော,ဂေါနင်္ဂုလော တိ သော မတော.

ลิง, ลิง, ลิง, ลิง, ลิง, ลิง; ค่าง, ค่าง.

၆၁၅.

๖๑๕.

သိင်္ဂါလော ဇမ္ဗုကော ကောတ္ထု, ဘေရဝေါ စ သိဝါ ပျထ;

ဗိဠာရော ဗဗ္ဗု မဉ္ဇာရော, ကောကော တု စ ဝကော ဘဝေ.

สุนัขจิ้งจอก, สุนัขจิ้งจอก, สุนัขจิ้งจอก, สุนัขจิ้งจอก, สุนัขจิ้งจอก; แมว, แมว, แมว; หมาป่า, หมาป่า.

၆၁၆.

๖๑๖.

မဟိံသော စ လုလာယော ထ,ဂဝဇော ဂဝယော သမာ;

သလ္လော တု သလ္လကော ထာ’ဿ,လောမမှိ သလလံ သလံ.

ควาย, ควาย; วัวป่า, วัวป่า; เม่น, เม่น; ขนของเม่นนั้นเรียกว่า สลละ และ สละ.

၆၁၇.

๖๑๗.

ဟရိဏော မိဂ သာရင်္ဂါ, မဂေါ အဇိနယောနိ စ;

သူကရော တု ဝရောဟော ထ,ပေလကော စ သသော ဘဝေ.

กวาง, กวาง, กวาง, กวาง, กวาง; หมู, หมู; กระต่าย, กระต่าย.

၆၁၈.

๖๑๘.

ဧဏေယျော [Pg.52] ဧဏီမိဂေါ စ, ပမ္ပဋကော တု ပမ္ပကော;

ဝါတမိဂေါ တု စလနီ, မူသိကော တွာ’ခု ဥန္ဒုရော.

กวางเอณีย์, กวางเอณีย์; กวางปัมปะฏกะ, กวางปัมปะกะ; กวางลม, กวางลม; หนู, หนู, หนู.

၆၁၉.

๖๑๙.

စမရော ပသဒေါ စေဝ, ကုရုင်္ဂေါ မိဂမာတုကာ;

ရုရု ရင်္ကု စ နီကော စ, သရဘာဒီ မိဂန္တရာ.

จามรี, กวางปัสสาทะ; กวางกุรุงคะ, กวางมิกะมาตุ; กวางรุรุ, กวางรังกุ, กวางนีโก; และกวางสรภะเป็นต้น เป็นกวางชนิดอื่นๆ.

၆၂၀.

๖๒๐.

ပိယကော စမူရု ကဒလီ, မိဂါဒီ စမ္မယောနယော;

မိဂါ တု ပသဝေါ သီဟာ, ဒယော သဗ္ဗစတုပ္ပဒါ.

กวางปิยกะ, กวางจมูรุ, กวางกทลี; กวางเหล่านี้เป็นต้นเป็นสัตว์ที่มีหนังเป็นที่เกิด; สัตว์, สัตว์; สัตว์สี่เท้าทั้งหมดมีราชสีห์เป็นต้น.

၆၂၁.

๖๒๑.

လူတာ တု လူတိကာ ဥဏ္ဏ, နာဘိ မက္ကဋကော သိယာ;

ဝိစ္ဆိကော တွာ’ဠိ ကထိတော, သရဗူ ဃရဂေါဠိကာ.

แมงมุม, แมงมุม, แมงมุม, แมงมุม; แมงป่อง, แมงป่อง; จิ้งจก, จิ้งจก.

၆၂၂.

๖๒๒.

ဂေါဓာ ကုဏ္ဍော ပျထော ကဏ္ဏ, ဇလူကာ သတပဒျထ;

ကလန္ဒကော ကာဠကာ ထ, နကုလော မင်္ဂုသော ဘဝေ.

ตะกวด, ตะกวด; ตะขาบ, ตะขาบ; กระรอก, กระรอก; พังพอน, พังพอน.

၆၂၃.

๖๒๓.

ကကဏ္ဋကော စ သရဋော, ကီဋော တု ပုဠဝေါ ကိမိ;

ပါဏကော စာပျထော ဥစ္စာ,လိင်္ဂေါ လောမသပါဏကော.

กิ้งก่า, กิ้งก่า; แมลง, หนอน, หนอน; สัตว์เล็กๆ; บุ้ง, บุ้ง.

၆၂၄.

๖๒๔.

ဝိဟင်္ဂေါ ဝိဟဂေါ ပက္ခီ, ဝိဟင်္ဂမ ခဂ’ဏ္ဍဇာ;

သကုဏော စ သကုန္တော ဝိ, ပတင်္ဂေါ သကုဏီ ဒွိဇော.

นก, วิหค, ปักขี, วิหังคม, ขค, อัณฑช, สกุณ, สกุนตะ, ปตังค, สกุณี, ทวิช.

၆၂၅.

๖๒๕.

ဝက္ကင်္ဂေါ ပတ္တယာနော စ, ပတန္တော နီဠဇော ဘဝေ;

တဗ္ဘေဒါ ဝဋ္ဋကာ ဇီဝ, ဉ္ဇီဝေါ စကောရ တိတ္တိရာ.

วักกังคะ (มีอวัยวะคด), ปัตตยานะ (ไปด้วยปีก), ปตันตะ (บินไป), นีฬชะ (เกิดในรัง). บรรดาชนิดของนกเหล่านั้น มีนกคุ่ม, นกชีวญชีวะ, นกจโกระ, นกติตติระ.

၆၂၆.

๖๒๖.

သာဠိကာ ကရဝီကော စ, ရဝိဟံသော ကုကုတ္ထကော;

ကာရဏ္ဍဝေါ စ ပိလဝေါ, ပေါက္ခရသာတကာ’ဒယော.

นกสาลิกา, นกการเวก, นกหงส์แดง (รวิหงส์), นกกุกุตถกะ, นกการัณฑวะ, นกปิลวะ, นกโปกขรสาทกะ เป็นต้น.

၆၂၇.

๖๒๗.

ပတတ္တံ ပေခုဏံ ပတ္တံ, ပက္ခော ပိဉ္ဆံ ဆဒေါ ဂရု;

အဏ္ဍံ တု ပက္ခိဗီဇေ ထ, နီဠော နိတ္ထီ ကုလာဝကံ.

ปีก (ปตัตตะ, เปขุณะ, ปัตตะ, ปักขะ, ปิญฉะ, ฉทะ, ครุ). ไข่ (ชื่อว่าพืชของนก). รัง (นีฬะ, กุลาวกะ).

၆၂၈.

๖๒๘.

သုပဏ္ဏမာတာ ဝိနတာ, မိထုနံ ထီပုမဒွယံ;

ယုဂံ တု ယုဂလံ ဒွန္ဒံ, ယမကံ ယမလံ ယမံ.

พระวินตา มารดาของพญาครุฑ. คู่ (หญิงชายสองคน). คู่, คู่กัน, สอง, แฝด, คู่แฝด, คู่.

၆၂၉.

๖๒๙.

သမူဟော ဂဏ သံဃာတာ, သမုဒါယော စ သဉ္စယော;

သန္ဒောဟော နိဝဟော ဩဃော, ဝိသရော နိကရော စယော.

หมู่, คณะ, สังฆาต, สมุทัย, สัญจยะ, สันโทหะ, นิวัหะ, โอฆะ, วิสาระ, นิกระ, จยะ.

၆၃၀.

๖๓๐.

ကာယော ခန္ဓော သမုဒယော, ဃဋာ သမိတိ သံဟတိ;

ရာသိ ပုဉ္ဇော သမဝါယော, ပူဂေါ ဇာတံ ကဒမ္ဗကံ.

กาย, ขันธ์, สมุทัย, ฆฏา, สมิติ, สังหติ, ราสี, ปุญชะ, สมาวายะ, ปูคะ, ชาตะ, กทัมพกะ.

၆၃၁.

๖๓๑.

ဗျူဟော [Pg.53] ဝိတာန ဂုမ္ဗာ စ, ကလာပေါ ဇာလ မဏ္ဍလံ;

သမာနာနံ ဂဏော ဝဂ္ဂေါ,သံဃော သတ္ထော တု ဇန္တုနံ.

พยูหะ (การจัดแถว), วิธาน (กลุ่ม), คุมพะ (พุ่มไม้/กลุ่ม), กลาปะ (กลุ่ม), ชาละ (ข่าย/กลุ่ม), มณฑล (วงกลม/กลุ่ม). หมู่ของคนเสมอกัน เรียกว่า วรรค. หมู่ของสัตว์ เรียกว่า สังฆะ และ สัตถะ.

၆၃၂.

๖๓๒.

သဇာတိကာနံ တု ကုလံ, နိကာယော တု သဓမ္မိနံ;

ယူထော နိတ္ထီ သဇာတိယ, တိရစ္ဆာနာနမုစ္စတေ.

ตระกูลของสัตว์ชาติเดียวกัน. นิกาย (หมู่แห่งผู้มีธรรมเสมอกัน). ฝูงสัตว์เดรัจฉานชาติเดียวกัน.

၆၃၃.

๖๓๓.

သုပဏ္ဏော ဝေနတေယျော စ, ဂရုဠော ဝိဟဂါဓိပေါ;

ပရပုဋ္ဌော ပရဘတော, ကုဏာလော ကောကိလော ပိကော.

สุบรรณ, เวนไตย, ครุฑ, วิหคาธิป (เจ้าแห่งนก). ปรปุฏฐะ (นกที่ผู้อื่นเลี้ยง), ปรภตะ (นกที่ผู้อื่นเลี้ยง), กุณาละ, โกกิละ, ปิกะ (นกกาเหว่า).

၆၃၄.

๖๓๔.

မောရော မယူရော ဝရဟီ, နီလဂီဝ သိခဏ္ဍိနော;

ကလာပီ စ သိခီ ကေကီ, စူဠာ တု စ သိခါ ဘဝေ.

นกยูง, มยูร, วรหี, นีลกีวะ (มีคอสีน้ำเงิน), สิขัณฑิน (มีหงอน). กลาปี (มีหางเป็นพวง), สิขี (มีหงอน), เกกี (นกยูง). จุฬา, สิขา (หงอน).

၆၃၅.

๖๓๕.

သိခဏ္ဍော ဝရဟဉ္စေဝ, ကလာပေါ ပိဉ္ဆ မပျထ;

စန္ဒကော မေစကော စာထ, ဆပ္ပဒေါ စ မဓုဗ္ဗတော.

สิขัณฑะ (หงอน), วรหะ (หงอน). กลาปะ (พวงหาง), ปิญฉะ (ขนหาง). จันทกะ (จุดกลมคล้ายพระจันทร์), เมจกะ (จุดกลมคล้ายพระจันทร์). ภมร (มีหกเท้า), มธุพพตะ (ผู้ดื่มน้ำหวาน).

၆၃၆.

๖๓๖.

မဓုလီဟော မဓုကရော, မဓုပေါ ဘမရော အလိ;

ပါရာဝတော ကပေါတော စ, ကကုဋော စ ပါရေဝတော.

มธุลีหะ (ผู้เลียน้ำหวาน), มธุกร (ผู้ทำน้ำหวาน), มธุบะ (ผู้ดื่มน้ำหวาน), ภมร (ผึ้ง), อลิ (ผึ้ง). นกพิราบ, กโปตะ, กกุฏะ, ปาเรวตะ.

၆၃၇.

๖๓๗.

ဂိဇ္ဈော ဂဒ္ဓေါထ ကုလလော, သေနော ဗျဂ္ဃီနသော ပျထ;

တဗ္ဘေဒါ သကုဏဂ္ဃိ’တ္ထီ, အာဋော ဒဗ္ဗိမုခဒွိဇော.

แร้ง (คิชฌะ, คัทธะ), กุลาละ (เหยี่ยว), เสนะ (เหยี่ยว), พยัคฆีนัสสะ (เหยี่ยว). บรรดาชนิดของนกเหล่านั้น มีนกสกุณัคฆี (นกเหยี่ยว), นกอาฏะ, นกดัพพิมุขะ (นกปากช้อน).

၆၃၈.

๖๓๘.

ဥဟုင်္ကာရော ဥလူကော စ, ကောသိယော ဝါယသာရိ စ;

ကာကော တွ’ရိဋ္ဌော ဓင်္ကော စ, ဗလိပုဋ္ဌော စ ဝါယသော.

นกฮูก, อุลลูกะ, โกสิยะ, วายสสารี (ศัตรูของกา). กา, อริฏฐะ, ธังคะ, พลิปุฏฐะ, วายสะ.

၆၃၉.

๖๓๙.

ကာကောလော ဝနကာကော ထ,လာပေါ လဋုကိကာ ပျထ;

ဝါရဏော ဟတ္ထိလိင်္ဂေါ စ, ဟတ္ထိသောဏ္ဍဝိဟင်္ဂမော.

นกกาป่า, ลาปะ (นกคุ่ม), ลฏุกิกา (นกคุ่ม). วารณะ (นกช้าง), หัตถิลิงคะ (นกช้าง), หัตถิโสณฑวิหังคม (นกที่มีงวงเหมือนช้าง).

၆၄၀.

๖๔๐.

ဥက္ကုသော ကုရရော ကောလ,ဋ္ဌိပက္ခိမှိ စ ကုက္ကုဟော;

သုဝေါ တု ကီရော စ သုကော, တမ္ဗစူဠော တု ကုက္ကုဋော.

นกออก, กุรระ (นกออก), โกลัฏฐิปักขี (นกกระสา), กุกกุหะ (นกกระสา). นกแก้ว, กีระ, สุกะ. ไก่, ตัมพจูฬะ (มีหงอนแดง).

၆၄၁.

๖๔๑.

ဝနကုက္ကုဋော စ နိဇ္ဇိဝှော, အထ ကောဉ္စာ စ ကုန္တနီ;

စက္ကဝါကော တု စက္ကဝှော, သာရင်္ဂေါတု စ စာတကော.

ไก่ป่า, นิจชีวหะ (ไม่มีลิ้น). นกกระเรียน, กุนตนี (นกกระเรียน). นกจักรพาก, จักกวะ. นกสารังคะ, นกจาตกะ.

၆၄၂.

๖๔๒.

တုလိယော ပက္ခိဗိဠာလော,သတပတ္တော တု သာရသော;

ဗကော တု သုက္ကကာကောထ,ဗလာကာ ဝိသကဏ္ဌိကာ.

นกตุลิยะ, ปักขิพิฬาล (ค้างคาวแม่ไก่). นกสัตตปัตตะ, นกสารส. นกยาง (พกะ), สุกกะกากะ (กาสีขาว). นกยาง (พลาหกะ), วิสกัณฐิกา.

၆၄၃.

๖๔๓.

လောဟပိဋ္ဌော တထာ ကင်္ကော, ခဉ္ဇရီဋော တု ခဉ္ဇနော;

ကလဝိင်္ကော တု စာဋကော, ဒိန္ဒိဘော တု ကိကီ ဘဝေ.

นกโลหปิฏฐะ (มีหลังแดง), กังคะ (นกกระสา). นกขัญชรีฏะ, ขัญชนะ (นกเด้าดิน). นกกลวิงกะ (นกกระจาบ), จาตกะ. นกทินทิภะ, กิกี (นกแต้วแร้ว).

၆၄၄.

๖๔๔.

ကာဒမ္ဗော [Pg.54] ကာဠဟံသောထ, သကုန္တော ဘာသပက္ခိနိ;

ဓူမျာဋော တု ကလိင်္ဂေါထ,ဒါတျူဟော ကာဠကဏ္ဌကော.

นกกาฬหงส์, กาฬหงส์ (หงส์ดำ). นกสกุนตะ, ภาสปักขินี (นกที่มีปีกส่องแสง). นกธูมยาฏะ, กลิงคะ. นกทาตยูหะ, กาฬกัณฐกะ (มีคอดำ).

၆၄၅.

๖๔๕.

ခုဒ္ဒါဒီ မက္ခိကာဘေဒါ, ဍံသော ပိင်္ဂလမက္ခိကာ;

အာသာဋိကာ မက္ခိကာဏ္ဍံ, ပတင်္ဂေါ သလဘော ဘဝေ.

แมลงวันชนิดเล็กๆ เป็นต้น. เหลือบ, แมลงวันสีน้ำตาล. แมลงวันไข่, ไข่แมลงวัน. ผีเสื้อ, ตั๊กแตน.

၆၄၆.

๖๔๖.

သူစိမုခေါ စ မကသော, စီရီ တု ဈလ္လိကာ ထ စ;

ဇတုကာ ဇိနပတ္တာ ထ, ဟံသော သေတစ္ဆဒေါ ဘဝေ.

ยุง (มีปากเหมือนเข็ม), มกส. จิ้งหรีด, ชัลลิกา. ค้างคาว, ชินปัตตา. หงส์, เศตฉทะ (มีขนขาว).

၆၄၇.

๖๔๗.

တေ ရာဇဟံသာ ရတ္တေဟိ, ပါဒတုဏ္ဍေဟိ ဘာသိတာ;

မလ္လိကာ’ချာ ဓတရဋ္ဌာ, မလီနေဟျ’သိတေဟိ စ.

หงส์เหล่านั้นที่มีเท้าและจะงอยปากสีแดง เรียกว่า ราชหงส์. หงส์ที่มีสีมัว (ดำ) เรียกว่า มัลลิกา. หงส์ที่มีสีขาว เรียกว่า ธตรัฏฐะ.

၆၄၈. တိရစ္ဆော တု တိရစ္ဆာနော, တိရစ္ဆာနဂတော သိယာတိ.

๖๔๘. สัตว์เดรัจฉาน, สัตว์เดรัจฉาน.

ဣတိ အရညာဒိဝဂ္ဂေါ.

จบอรัณญาธิวรรค.

၇. ပါတာလဝဂ္ဂ

๗. ปาตาลวรรค

၆၄၉.

๖๔๙.

အဓောဘုဝနံ ပါတာလံ, နာဂလောကော ရသာတလံ;

ရန္ဓံ တု ဝိဝရံ ဆိဒ္ဒံ, ကုဟရံ သုသိရံ ဗိလံ.

ใต้พื้นโลก, บาดาล, นาคโลก, รสาทล. รู, ช่อง, โพรง, คูหา, สุสิระ, บิล.

၆၅၀.

๖๕๐.

သုသိ’တ္ထီ ဆိဂ္ဂလံ သောဗ္ဘံ, သစ္ဆိဒ္ဒေ သုသိရံ တိသု;

ထိယံ တု ကာသု အာဝါဋော, သပ္ပရာဇာ တု ဝါသုကီ.

รู (สุสิ, ฉิกคละ, โสพภะ). มีรู, กลวง (สุสิระ). หลุม, บ่อ (กาสุ, อาวาฏะ). พญานาค, วาสุกี.

၆၅၁.

๖๕๑.

အနန္တော နာဂရာဇာ ထ, ဝါဟသော’ဇဂရော ဘဝေ;

ဂေါနသော တု တိလိစ္ဆော ထ,ဒေဍ္ဍုဘော ရာဇုလော ဘဝေ.

อนันตะ (พญานาค). วาหสะ, อชคร (งูเหลือม). โคนสะ, ติลิจฉะ (งูแมวเซา). เฑฑฒุภะ, ราชุละ (งูน้ำ).

၆၅၂.

๖๕๒.

ကမ္ဗလော’ဿတရော မေရု, ပါဒေ နာဂါထ ဓမ္မနီ;

သိလုတ္တော ဃရသပ္ပော ထ, နီလသပ္ပော သိလာဘု စ.

งูกัมพละ, งูอัสสตร, งูเมรุ, งูนาคะ, งูธัมมนี; งูสิรุตตะ, งูบ้าน; งูเขียว, งูสิลาภู

၆၅၃.

๖๕๓.

အာသိဝိသော ဘုဇင်္ဂေါ’ဟိ, ဘုဇဂေါ စ ဘုဇင်္ဂမော;

သရီသပေါ ဖဏီ သပ္ပာ, လဂဒ္ဒါ ဘောဂိ ပန္နဂါ.

อสรพิษ, งู, งู, งู, งู; สัตว์เลื้อยคลาน, งูมีหงอน (หรือมีพังพาน), งู, งู, งูมีขนด, งู

၆၅၄.

๖๕๔.

ဒွိဇိဝှော ဥရဂေါ ဝါဠော, ဒီဃော စ ဒီဃပိဋ္ဌိကော;

ပါဒူဒရော ဝိသဓရော, ဘောဂေါ တု ဖဏိနော တနု.

สัตว์สองลิ้น, งู, สัตว์ร้าย; สัตว์ตัวยาว, สัตว์หลังยาว; สัตว์มีท้องเป็นเท้า, ผู้ทรงพิษ; ส่วนลำตัวของงูมีหงอน เรียกว่า ภพ (ขนด)

၆၅၅.

๖๕๕.

အာသီ’တ္ထီ [Pg.55] သပ္ပဒါဌာ ထ, နိမ္မောကော ကဉ္စုကော သမာ;

ဝိသံ တွ’နိတ္ထီ ဂရဠံ, တဗ္ဘေဒါ ဝါ ဟလာဟလော.

อาสี (เขี้ยวงู), เขี้ยวงู; นิมโมกะ และ กัญจุกะ (คราบงู); วิสะ และ ครฬะ (พิษ); พิษชนิดหนึ่งคือ หลาหละ

၆၅၆.

๖๕๖.

ကာဠကူဋာဒယော စာထ, ဝါဠဂ္ဂါတျ’ဟိတုဏ္ဍိကော;

กาฬกูฏะเป็นต้น (ชื่อยาพิษ); ผู้จับสัตว์ร้าย, หมองู

၆၅၇.

๖๕๗.

နိရယော ဒုဂ္ဂတိ’တ္ထီ စ, နရကော, သော မဟာ’ဋ္ဌဓာ;

သဉ္ဇီဝေါ ကာဠသုတ္တော စ, မဟာရောရုဝ ရောရုဝါ;

ပတာပနော အဝီစိ’တ္ထီ, သံဃာတော တာပနော ဣတိ.

นิรยะ, ทุคติ (อิตถีลิงค์), นรก; นรกนั้นมี ๘ ขุมใหญ่ คือ สัญชีวะ, กาฬสุตตะ, มหารุรุวะ, รุรุวะ, ปตาปนะ, อเวจี (อิตถีลิงค์), สังฆาตะ, ตาปนะ

၆၅၈.

๖๕๘.

ထိယံ ဝေတရဏီ လောဟ, ကုမ္ဘီ တတ္ထ ဇလာသယာ;

ကာရဏိကော နိရယပေါ,နေရယိကော တု နာရကော.

เวตรณี (อิตถีลิงค์), โลหกุมภี (หม้อเหล็ก) เป็นแหล่งน้ำในนรกนั้น; การณิกะ, นิรยบาล (ผู้รักษานรก); เนรยิกะ, นารกะ (สัตว์นรก)

၆၅၉.

๖๕๙.

အဏ္ဏဝေါ သာဂရော သိန္ဓု, သမုဒ္ဒေါ ရတနာကရော;

ဇလနိဈု’ ဒဓိ, တဿ, ဘေဒါ ခီရဏ္ဏဝါဒယော.

อรรณพ, สาคร, สินธุ, สมุทร, รัตนากร, ชลนิธิ, อุทธิ (มหาสมุทร); ประเภทของมหาสมุทรนั้นมีขีรอรรณพ (ทะเลน้ำนม) เป็นต้น

၆၆၀.

๖๖๐.

ဝေလာ’ဿ ကူလဒေသော ထ,အာဝဋ္ဋော သလိလဗ္ဘမော;

ထေဝေါ တု ဗိန္ဒု ဖုသိတံ, ဘမော တု ဇလနိဂ္ဂမော.

เวลา (ชายฝั่ง); อาวัฏฏะ, สลิลัพภมะ (น้ำวน); เถวะ, พินทุ, ผุสิตะ (หยดน้ำ); ภมะ (ทางระบายน้ำ)

၆၆၁.

๖๖๑.

အာပေါ ပယော ဇလံ ဝါရိ, ပါနီယံ သလိလံ ဒကံ;

အဏ္ဏော နီရံ ဝနံ ဝါလံ, တောယံ အမ္ဗု’ဒကဉ္စ ကံ.

อาโป, ปโย, ชละ, วาริ, ปานียะ, สลิละ, ทกะ, อรรณะ, นีระ, วนะ, วาละ, โตยะ, อัมพุ, อุทกะ, กะ (น้ำ)

၆၆၂.

๖๖๒.

တရင်္ဂေါ စ တထာ ဘင်္ဂေါ, ဦမိ ဝီစိ ပုမိတ္ထိယံ;

ဥလ္လောလော တု စ ကလ္လောလော, မဟာဝီစီသု ကထျတေ.

ตรังคะ, ภังคะ, อูมิ, วีจิ (ปุงลิงค์และอิตถีลิงค์) (คลื่น); อุลโลละ, กัลโลละ (ใช้เรียกคลื่นขนาดใหญ่)

၆၆၃.

๖๖๓.

ဇမ္ဗာလော ကလလံ ပင်္ကော, စိက္ခလ္လံ ကဒ္ဒမော ပျထ;

ပုလိနံ ဝါလုကာ ဝဏ္ဏု, မရူ’ရု သိကတာ ဘဝေ.

ชัมพาละ, กลละ, ปังกะ, จิกขัลละ, กัททมะ (โคลน, ตม); ปุลิระ, วาลุกา, วัณณุ, มรุ, อุรุ, สิกตา (ทราย, หาดทราย)

၆၆၄.

๖๖๔.

အန္တရီပဉ္စ ဒီပေါ ဝါ, ဇလမဇ္ဈဂတံ ထလံ;

တီရံ တု ကူလံ ရောဓဉ္စ, ပတီရဉ္စ တဋံ တိသု.

อันตทีปะ, ทีปะ (เกาะ, แผ่นดินในน้ำ); ตีระ, กุละ, โรธะ, ปตีระ, ตะฏะ (๓ ลิงค์) (ฝั่ง, ตลิ่ง)

၆၆၅.

๖๖๕.

ပါရံ ပရမှိ တီရမှိ, ဩရံ တွ’ပါရ မုစ္စတေ;

ဥဠုမ္ပော တု ပ္လဝေါ ကုလ္လော, တရော စ ပစ္စရီ’တ္ထိယံ.

ปาระ (ฝั่งโน้น); โอระ (ฝั่งนี้); อุฬุมพะ, ปลวะ, กุลละ, ตระ, ปัจจรี (อิตถีลิงค์) (แพ)

၆၆၆.

๖๖๖.

တရဏီ တရိ နာဝါ စ, ကူပကော တု စ ကုမ္ဘကံ;

ပစ္ဆာဗန္ဓော ဂေါဋဝိသော, ကဏ္ဏဓာရော တု နာဝိကော.

ตรณี, ตริ, นาวา (เรือ); กูปกะ, กุมภกะ (เสากระโดงเรือ); ปัจฉาพันธะ, โคฏวิสะ (หางเสือ); กัณณธาระ, นาวิกะ (นายท้ายเรือ)

၆၆၇.

๖๖๗.

အရိတ္တံ ကေနိပါတော ထ,ပေါတဝါဟော နိယာမကော;

သံယတ္တိကာ တု နာဝါယ, ဝါဏိဇ္ဇမာစရန္တိ ယေ.

อริตตะ, เกนิปาตะ (พาย, แจว); โปตวาหะ, นิยามกะ (กัปตันเรือ, ต้นหน); สังยัตติกะ (พ่อค้าผู้เดินเรือ)

၆၆၈.

๖๖๘.

နာဝါယ’င်္ဂါ’ [Pg.56] လင်္ကာရော စ, ဝဋာကာရော ဖိယာဒယော;

ပေါတော ပဝဟနံ ဝုတ္တံ, ဒေါဏိ တွိ’တ္ထီ တထာ’မ္ဗဏံ.

ส่วนประกอบของเรือมี อลังการะ, วฏาการะ (เชือกใบเรือ), ผิยะ (พาย) เป็นต้น; โปตะ, ปวหนะ (เรือ); โทณี (อิตถีลิงค์), อัมพณะ (เรือเล็ก, รางน้ำ)

၆၆၉.

๖๖๙.

ဂဘီရ နိန္န ဂမ္ဘီရာ, ထော တ္တာနံ တဗ္ဗိပက္ခကေ;

အဂါဓံ တွ’တလမ္ဖဿံ, အနစ္ဆော ကလုသာ’ဝိလာ.

คภีระ, นินนะ, คัมภีระ (ลึก); อุตตานะ (ตื้น) เป็นคำตรงข้าม; อคาธะ, อตลัมผัสสะ (ลึกหยั่งไม่ถึง); อนัจฉะ, กลุสะ, อาวิล (ไม่ใส, ขุ่นมัว)

၆၇၀.

๖๗๐.

အစ္ဆော ပသန္နော ဝိမလော, ဂဘီရပ္ပဘုတီ တိသု;

ဓီဝရော မစ္ဆိကော မစ္ဆ, ဗန္ဓ ကေဝဋ္ဋ ဇာလိကာ.

อัจฉะ, ปสันนะ, วิมละ (ใส, บริสุทธิ์); คภีระ เป็นต้น เป็น ๓ ลิงค์; ธีวระ, มัจฉิกะ, มัจฉพันธะ, เกวัฏฏะ, ชาลิกะ (ชาวประมง)

၆၇၁.

๖๗๑.

မစ္ဆော မီနော ဇလစရော, ပုထုလောမော’မ္ဗုဇော ဈသော;

ရောဟိတော မဂ္ဂုရော သိင်္ဂီ, ဗလဇော မုဉ္ဇ ပါဝုသာ.

มัจฉะ, มีนะ, ชลจร, ปุถุโลมะ, อัมพุชะ, ชสะ (ปลา); ปลาโรหิตะ, ปลามัคคุระ, ปลาสิงคี, ปลาพลชะ, ปลา มุญชะ, ปลาปาวุสะ

၆၇၂.

๖๗๒.

သတ္တဝင်္ကော သဝင်္ကော စ, နဠမီနော စ ဂဏ္ဍကော;

သုသုကာ သဖရီ မစ္ဆ, ပ္ပဘေဒါ မကရာဒယော.

ปลาสัตตวังโก, ปลาสวังโก, ปลานฬมีนะ, ปลากัณฑกะ; ปลาสุสุกะ, ปลาสะผรี; ประเภทของปลาคือมังกร (หรือจระเข้) เป็นต้น

၆၇၃.

๖๗๓.

မဟာမစ္ဆာ တိမိ တိမိ, င်္ဂလော တိမိရပိင်္ဂလော;

အာနန္ဒော တိမိနန္ဒော စ, အဇ္ဈာရောဟော မဟာတိမိ.

ปลาใหญ่ คือ ติมิ, ติมิงคละ, ติมิรปิงคละ, อานันทะ, ติมินันทะ, อัชฌาโรหะ, มหาติมิ

၆၇၄.

๖๗๔.

ပါသာဏမစ္ဆော ပါဌီနော, ဝင်္ကော တု ဗဠိသော ဘဝေ;

သုသုမာရော တု ကုမ္ဘီလော,နက္ကော ကုမ္မော တု ကစ္ဆပေါ.

ปลาปาสาณมัจฉะ, ปลาปาฐีนะ; วังคะ, พฬิสะ (เบ็ด); สุสุมาระ, กุมภีละ, นัคคะ (จระเข้); กุมมะ, กัจฉปะ (เต่า)

၆၇၅.

๖๗๕.

ကက္ကဋကော ကုဠီရော စ, ဇလူကာ တု စ ရတ္တပါ;

မဏ္ဍူကော ဒဒ္ဒုရော ဘေကော;

ဂဏ္ဍုပ္ပာဒေါ မဟီလတာ.

กักกฏกะ, กุฬีระ (ปู); ชลูกา, รัตตปา (ปลิง); มัณฑูกะ, ทัททุระ, เภกะ (กบ); คัณฑุปปาทะ, มหีลตา (ไส้เดือน)

၆၇၆.

๖๗๖.

အထ သိပ္ပီ စ သုတ္တိ’တ္ထီ, သင်္ခေ တု ကမ္ဗု’နိတ္ထိယံ;

ခုဒ္ဒသင်္ချေ သင်္ခနခေါ, ဇလသုတ္တိ စ သမ္ဗုကော.

สิปปี, สุตติ (อิตถีลิงค์) (หอยมุก); สังขะ, กัมพุ (นปุงสกลิงค์) (สังข์); สังข์เล็ก, สังข์นขะ; ชลสุตติ, สัมพุกะ (หอยโข่ง, หอยน้ำ)

၆၇၇.

๖๗๗.

ဇလာသယော ဇလာဓာရော, ဂမ္ဘီရော ရဟဒေါ ထ စ;

ဥဒပါနော ပါနကူပေါ, ခါတံ ပေါက္ခရဏီ’တ္ထိယံ.

ชลาศัย, ชลาธาร (ที่เก็บน้ำ); รหทะ (ห้วงน้ำลึก); อุทปานะ, ปานกูปะ (บ่อน้ำ); ขาตะ (สระที่ขุดขึ้น), โบกขรณี (อิตถีลิงค์) (สระบัว)

၆၇၈.

๖๗๘.

တဠာကော စ သရော’နိတ္ထီ, ဝါပီ စ သရသီ’တ္ထိယံ;

ဒဟော’မ္ဗုဇာကရော စာထ, ပလ္လလံ ခုဒ္ဒကော သရော.

ตฬากะ, สระ (นปุงสกลิงค์); วาปี, สรสี (อิตถีลิงค์) (สระ, บึง); ทหะ, อัมพุชากร (บึงบัว); ปัลละ (สระน้อย)

၆၇၉.

๖๗๙.

အနောတတ္တော တထာ ကဏ္ဏ, မုဏ္ဍော စ ရထကာရကော;

ဆဒ္ဒန္တော စ ကုဏာလော စ, ဝုတ္တာ မန္ဒာကိနီ’တ္ထိယံ.

อโนตัตตะ, กัณณมุณฑะ, รัถการะ, ฉัททันตะ, กุณาละ, มนทากินี (อิตถีลิงค์)

၆၈၀.

๖๘๐.

တထာ သီဟပ္ပပါတောတိ, ဧတေ သတ္တ မဟာသရာ;

အာဟာဝေါ တု နိပါနဉ္စာ, ခါတံ တု ဒေဝခါတကံ.

สีหัปปปาตะ; เหล่านี้คือมหากระแส (สระใหญ่) ๗ แห่ง; อาหาวะ, นิปานะ (รางน้ำ, ที่ดื่มน้ำ); ขาตะ (สระขุด), เทวขาตกะ (สระที่เกิดเอง)

၆၈၁.

๖๘๑.

သဝန္တီ [Pg.57] နိန္နဂါ သိန္ဓု, သရိတာ အာပဂါ နဒီ;

ဘာဂီရထီ တု ဂင်္ဂါ ထ, သမ္ဘေဒေါ သိန္ဓုသင်္ဂမော.

สวันตี, นินนคา, สินธุ, สริตา, อาปคา, นที (แม่น้ำ); ภาคีรถี, คงคา (แม่น้ำคงคา); สัมเภทะ, สินธุสังคมะ (ที่สบกันของแม่น้ำ)

၆၈၂.

๖๘๒.

ဂင်္ဂါ’စိရဝတီ စေဝ, ယမုနာ သရဘူ (သရဗူ ) မဟီ;

ဣမာ မဟာနဒီ ပဉ္စ, စန္ဒဘာဂါ သရဿတီ.

แม่น้ำคงคา อจิรวดี ยมุนา สรภู และมหี แม่น้ำใหญ่ ๕ สายเหล่านี้ (และ) แม่น้ำจันทภาคา แม่น้ำสรัสวดี

၆၈၃.

๖๘๓.

နေရဉ္ဇရာ စ ကာဝေရီ, နမ္မဒါဒီ စ နိန္နဂါ;

ဝါရိမဂ္ဂေါ ပဏာလီ’တ္ထီ, ပုမေ စန္ဒနိကာ တု စ.

แม่น้ำเนรัญชรา แม่น้ำกาเวรี และแม่น้ำนัมมทาเป็นต้น ทางน้ำเรียกว่า ปณาลี เป็นอิตถีลิงค์ ส่วนจันทนิกา (ร่องน้ำโสโครก) เป็นปุงลิงค์

၆၈၄.

๖๘๔.

ဇမ္ဗာလီ ဩလိဂလ္လော စ, ဂါမဒွါရမှိ ကာသုယံ;

သရောရုဟံ သတပတ္တံ, အရဝိန္ဒဉ္စ ဝါရိဇံ.

จัมบาลีและโอลิคัลละ คือหลุมที่ประตูหมู่บ้าน สโรรุหะ สตปัตตะ อรวินทะ และวาริชะ (ล้วนหมายถึงดอกบัว)

၆၈၅.

๖๘๕.

အနိတ္ထီ ပဒုမံ ပင်္ကေ, ရုဟံ နလိန ပေါက္ခရံ;

မုဠာလပုပ္ဖံ ကမလံ, ဘိသပုပ္ဖံ ကုသေသယံ.

ปทุมะ ปังเครุหะ นลินะ โปกขระ มุลาลปุปผะ กมละ ภิสปุปผะ และกุเสสยะ เป็นนปุงสกลิงค์

၆၈၆.

๖๘๖.

ပုဏ္ဍရီကံ သိတံ, ရတ္တံ, ကောကနဒံ ကောကာသကော;

ကိဉ္ဇက္ခော ကေသရော နိတ္ထီ, ဒဏ္ဍော တု နာလ မုစ္စတေ.

ปุณฑริกะ (บัวขาว) โกกนทะ (บัวแดง) โกกาสกะ กิญจักขะและเกสระ (เกสร) ไม่เป็นอิตถีลิงค์ ส่วนก้านบัวเรียกว่า นาละ

၆၈၇.

๖๘๗.

ဘိသံ မုဠာလော နိတ္ထီ စ, ဗီဇကောသော တု ကဏ္ဏိကာ;

ပဒုမာဒိသမူဟေ တု, ဘဝေ သဏ္ဍမနိတ္ထိယံ.

ภิสะและมุลาละ (เหง้าบัว) ไม่เป็นอิตถีลิงค์ ส่วนกรรณิกาคือรังบัว (ฝักบัว) ส่วนหมู่แห่งดอกบัวเป็นต้น เรียกว่า สัณฑะ เป็นนปุงสกลิงค์

၆၈၈.

๖๘๘.

ဥပ္ပလံ ကုဝလယဉ္စ, နီလံ တွိ’န္ဒီဝရံ သိယာ;

သေတေတု ကုမုဒဉ္စဿ, ကန္ဒော သာလူက မုစ္စတေ.

อุบลและกุวลยะ (ดอกบัว) บัวเขียวเรียกว่า อินทีวระ ส่วนบัวขาวเรียกว่า กุมุท รากบัว (หัวบัว) เรียกว่า สาลูกะ

၆၈၉.

๖๘๙.

သောဂန္ဓိကံ ကလ္လဟာရံ, ဒကသီတလိကံ ပျထ;

သေဝါလော နီလိကာ စာထ, ဘိသိနျ’မ္ဗုဇိနီ ဘဝေ.

โสคันธิกะ กัลลหาระ และทกสีตลิกะ (บัวสาย) อีกอย่างหนึ่ง สาหร่ายเรียกว่า เสวาละ และนีลิกา ส่วนกอพรรณไม้น้ำ (บึงบัว) เรียกว่า ภิสินี และอัมพุชินี

၆၉၀. သေဝါလာ တိလဗီဇဉ္စ, သင်္ခေ စ ပဏကာဒယောတိ.

๖๙๐. เสวาละ (สาหร่าย) ติลพีชะ (เมล็ดงา) สังขะ (หอยสังข์) และปณกะ (ตะไคร่น้ำ) เป็นต้น

ဣတိ ပါတာလဝဂ္ဂေါ.

จบปาตาลวรรค

ဘူကဏ္ဍော ဒုတိယော.

จบภูกัณฑ์ที่ ๒

၃. သာမညကဏ္ဍ

๓. สามัญญกัณฑ์

၁. ဝိသေသျာဓီနဝဂ္ဂ

๑. วิเสสยาธีนวรรค

၆၉၁.

๖๙๑.

ဝိသေသျာဓီန သံကိဏ္ဏာ, နေကတ္ထေဟျ’ဗျယေဟိ စ;

သာ’င်္ဂေါ’ပါင်္ဂေဟိ ကထျန္တေ, ကဏ္ဍေ ဝဂ္ဂါ ဣဟ က္ကမာ.

ในกัณฑ์นี้ จะกล่าวถึงวรรคทั้งหลายตามลำดับ คือ วิเสสยาธีนวรรค สังกิณณวรรค อเนกัตถวรรค และอัพยยวรรค พร้อมด้วยส่วนประกอบหลักและส่วนประกอบรอง

၆၉၂.

๖๙๒.

ဂုဏဒဗ္ဗကြိယာသဒ္ဒါ, [Pg.58] သိယုံ သဗ္ဗေ ဝိသေသနာ;

ဝိသေသျာဓီနဘာဝေန, ဝိသေသျသမလိင်္ဂိနော.

ศัพท์ที่บอกคุณ บอกวัตถุ และบอกกิริยา ทั้งหมดเป็นวิเสสนะ เพราะต้องขึ้นอยู่กับวิเสสยะ จึงมีลิงค์เสมอกันกับวิเสสยะ

၆၉၃.

๖๙๓.

သောဘနံ ရုစိရံ သာဓု, မနုညံ စာရု သုန္ဒရံ;

ဝဂ္ဂု မနောရမံ ကန္တံ, ဟာရီ မဉ္ဇု စ ပေသလံ.

โสภณะ, รุจิระ, สาธุ, มนุญญะ, จารุ, สุนทระ, วักคุ, มโนรมะ, กันตะ, หารี, มัญชุ และเปสละ (ล้วนหมายถึง งาม, ดี, น่ารื่นรมย์)

၆၉၄.

๖๙๔.

ဘဒ္ဒံ ဝါမဉ္စ ကလျာဏံ, မနာပံ လဒ္ဓကံ သုဘံ;

ဥတ္တမော ပဝရော ဇေဋ္ဌော, ပမုခါ’နုတ္တရော ဝရော.

ภัททะ, วามะ, กัลยาณะ, มนาปะ, ลัทธกะ, สุภะ (ดี, งาม) อุตตมะ, ปวระ, เชฏฐะ, ปมุขะ, อนุตตระ, วระ (สูงสุด, ประเสริฐ)

၆၉၅.

๖๙๕.

မုချော ပဓာနံ ပါမောက္ခော, ပရ မဂ္ဂည မုတ္တရံ;

ပဏီတံ ပရမံ သေယျော, ဂါမဏီ သေဋ္ဌ သတ္တမာ.

มุขยะ, ปธานะ, ปาโมกขะ, ประ, อัคคะ, อัญญะ, อุตตระ, ปณีตะ, ปรมะ, เสยยะ, คามณี, เสฏฐะ และสัตตมะ (ล้วนหมายถึง เป็นประธาน, ประเสริฐ, ยอดเยี่ยม)

၆၉၆.

๖๙๖.

ဝိသိဋ္ဌာ’ရိယ နာဂေ’ကော, သဘဂ္ဂါ မောက္ခ ပုင်္ဂဝါ;

သီဟ ကုဉ္ဇရ သဒ္ဒူလာ, ဒီ တု သမာသဂါ ပုမေ.

วิสิฏฐะ, อริยะ, นาคะ, เอกะ, สภัคคะ, โมกขะ, ปุงควะ, สีหะ, กุญชระ และสัททูละ เป็นต้น เมื่อประกอบสมาส เป็นปุงลิงค์

၆၉၇.

๖๙๗.

စိတ္တ’က္ခိ ပီတိဇနန, မဗျာသေက မသေစနံ;

ဣဋ္ဌံ တု သုဘဂံ ဟဇ္ဇံ, ဒယိတံ ဝလ္လဘံ ပိယံ.

สิ่งที่ทำให้ใจและตาเอิบอิ่ม เรียกว่า อพยาเสกะ และ อเสจนะ, ส่วนคำว่า อิฏฐะ, สุภคะ, หัชชะ, ทยิตะ, วัลลภะ และ ปิยะ (หมายถึง เป็นที่รัก, น่าปรารถนา)

၆၉၈.

๖๙๘.

တုစ္ဆဉ္စ ရိတ္တကံ သုညံ, အထာ’သာရဉ္စ ဖေဂ္ဂု စ;

မေဇ္ဈံ ပူတံ ပဝိတ္တော ထ, အဝိရဒ္ဓေါ အပဏ္ဏကော.

ตุจฉะ, ริตตกะ, สุญญะ (ว่างเปล่า), อสาระ, เผคคุ (ไม่มีแก่นสาร), เมชฌะ, ปูตะ, ปวิตตะ (สะอาด, บริสุทธิ์), อวิรัทธะ, อปัณณกะ (ไม่ผิดพลาด, แน่นอน)

၆၉၉.

๖๙๙.

ဥက္ကဋ္ဌော စ ပကဋ္ဌော ထ, နိဟီနော ဟီန လာမကာ;

ပတိကိဋ္ဌံ နိကိဋ္ဌဉ္စ, ဣတ္တရာ’ဝဇ္ဇ ကုစ္ဆိတာ.

อุกกัฏฐะ, ปกัฏฐะ (เลิศ, ประเสริฐ), นิหีนะ, หีนะ, ลามกะ (เลวทราม, ต่ำช้า), ปฏิกิฏฐะ, นิกิฏฐะ, อิตตระ, อวัชชะ และกุจฉิตะ (น่ารังเกียจ, น่าตำหนิ)

၇၀၀.

๗๐๐.

အဓမော’မက ဂါရယှာ,မလီနော တု မလီမသော;

ဗြဟာ မဟန္တံ ဝိပုလံ, ဝိသာလံ ပုထုလံ ပုထု.

อธมะ, โอมกะ, คารัยหะ (ต่ำทราม, น่าตำหนิ), มลีนะ, มลีมะสะ (แปดเปื้อน, สกปรก), พรหา, มหันตะ, วิปุละ, วิสาละ, ปุถุละ และปุถุ (ใหญ่โต, กว้างขวาง)

၇၀၁.

๗๐๑.

ဂရု’ရု ဝိတ္ထိဏ္ဏ မထော, ပီနံ ထူလဉ္စ ပီဝရံ;

ထုလ္လဉ္စ ဝဌရဉ္စာ ထ, အာစိတံ နိစိတံ ဘဝေ.

ครุ, อุรุ, วิตถิณณะ (หนัก, ใหญ่, กว้างขวาง), ปีนะ, ถูละ, ปีวระ, ถุลละ, วฐระ (อ้วน, หนา), อาจิตะ และนิจิตะ (สะสม, พอกพูน)

၇၀၂.

๗๐๒.

သဗ္ဗံ သမတ္တ မခိလံ, နိခိလံ သကလံ တထာ;

နိဿေသံ ကသိဏာ’သေသံ, သမဂ္ဂဉ္စ အနူနကံ,

สัพพะ, สมัตตะ, อขิละ, นิขิละ, สกละ, นิสเสสะ, กสิณะ, อเสสะ, สมัคคะ และอนูนกะ (ทั้งหมด, ทั้งสิ้น, ไม่บกพร่อง)

၇၀၃.

๗๐๓.

ဘူရိ ပဟုတံ ပစုရံ, ဘိယျော သမ္ဗဟုလံ ဗဟု;

ယေဘုယျံ ဗဟုလံ စာထ, ဗာဟိရံ ပရိဗာဟိရံ.

ภูริ, ปหูตะ, ปจุระ, ภิยโย, สัมพหุละ, พหุ, เยภุยยะ, พหุละ (มาก, มากมาย), พาหิระ และปริพาหิระ (ภายนอก)

၇၀၄.

๗๐๔.

ပရောသတာဒီ တေ, ယေသံ, ပရံ မတ္တံ သတာဒိတော;

ပရိတ္တံ သုခုမံ ခုဒ္ဒံ, ထောက မပ္ပံ ကိသံ တနု.

ปโรสตระ เป็นต้น คือคำที่มีคำว่า ประ อยู่หน้าคำว่า สตะ เป็นต้น (แปลว่า เกินร้อย), ปริตตะ, สุขุมะ, ขุททะ, โถกะ, อัปปะ, กิสะ และตนุ (น้อย, เล็ก, ผอม, บาง)

၇၀၅.

๗๐๕.

စုလ္လံ မတ္တေ’တ္ထိယံ လေသ,လဝါ’ဏုဟိ ကဏော ပုမေ;

သမီပံ နိကဋာ’သန္နော, ပကဋ္ဌာ’ဘျာသ သန္တိကံ.

จุลละ (เล็กน้อย), มัตติ เป็นอิตถีลิงค์, เลสะ, ลวะ, อณุ และกณะ เป็นปุงลิงค์ (แปลว่า น้อย, นิดเดียว), สมีปะ, นิกฏะ, อาสันนะ, ปกัฏฐะ, อัพยาสะ และสันติกะ (ใกล้)

၇၀၆.

๗๐๖.

အဝိဒူရဉ္စ [Pg.59] သာမန္တံ, သန္နိကဋ္ဌ မုပန္တိကံ;

သကာသံ အန္တိကံ ဉတ္တံ, ဒူရံ တု ဝိပ္ပကဋ္ဌကံ.

อวิทูระ, สามันตะ, สันนิกัฏฐะ, อุปันติกะ, สกาสะ และอันติกะ (ใกล้), ส่วน ทูระ และวิปปะกัฏฐะ (ไกล)

၇၀၇.

๗๐๗.

နိရန္တရံ ဃနံ သန္ဒံ, ဝိရဠံ ပေလဝံ တနု;

အထာ ယတံ ဒီဃ မထော, နိတ္တလံ ဝဋ္ဋ ဝဋ္ဋုလံ.

นิรันตระ, ฆนะ, สันทะ (ต่อเนื่อง, หนาแน่น), วิรฬะ, เปลวะ, ตนุ (ห่าง, บาง), อายตะ, ทีฆะ (ยาว), นิตตละ, วัตตะ และวัตตุละ (กลม)

၇၀၈.

๗๐๘.

ဥစ္စော တု ဥန္နတော တုင်္ဂေါ, ဥဒဂ္ဂေါ စေဝ ဥစ္ဆိတော;

နီစော ရဿော ဝါမနော ထ, အဇိမှော ပဂုဏော ဥဇု.

สูง, ยกขึ้น, สูงเด่น, สูงชัน, สูง; ต่ำ, เตี้ย, คนแคระ; ไม่คด, ตรง, ซื่อตรง

၇၀၉.

๗๐๙.

အဠာရံ ဝေလ္လိတံ ဝင်္ကံ, ကုဋိလံ ဇိမှ ကုဉ္စိတံ;

ဓုဝေါ စ သဿတော နိစ္စော, သဒါတန သနန္တနာ.

คด, งอ, โค้ง, คดเคี้ยว, คด, งอ; มั่นคง, เที่ยงแท้, เป็นนิตย์, ตลอดไป, ชั่วนิรันดร์

၇၁၀.

๗๑๐.

ကူဋဋ္ဌော တွေ’ကရူပေန, ကာလဗျာပီ ပကာသိတော;

လဟု သလ္လဟုကံ စာထ, သင်္ချာတံ ဂဏိတံ မိတံ.

ตั้งมั่นอยู่ด้วยรูปเดียว, ปรากฏตลอดกาล; เบา, เบาบาง; นับได้, คำนวณได้, วัดได้

၇၁၁.

๗๑๑.

တိဏှံ တု တိခိဏံ တိဗ္ဗံ, စဏ္ဍံ ဥဂ္ဂံ ခရံ ဘဝေ;

ဇင်္ဂမဉ္စ စရဉ္စေဝ, တသံ ဉေယျံ စရာစရံ.

คม, แหลม, แรงกล้า, ดุร้าย, ร้ายกาจ, หยาบ; สิ่งที่เคลื่อนไหวได้, สิ่งที่สัญจรไปมา, สัตว์ที่หวั่นไหว, สิ่งที่เคลื่อนที่และไม่เคลื่อนที่

၇၁၂.

๗๑๒.

ကမ္ပနံ စလနံ စာထ, အတိရိတ္တော တထာ’ဓိကော;

ထာဝရော ဇင်္ဂမာ အညော, လောလံ တု စဉ္စလံ စလံ.

สั่นสะเทือน, เคลื่อนไหว; เกิน, มากเกินไป; มั่นคง (สิ่งที่อยู่กับที่), ตรงข้ามกับเคลื่อนที่; โลเล, ไม่มั่นคง, เคลื่อนไหว

၇၁၃.

๗๑๓.

တရလဉ္စ ပုရာဏော တု, ပုရာတန သနန္တနာ;

စိရန္တနော ထ ပစ္စဂ္ဃော, နူတနော’ဘိနဝေါ နဝေါ.

กวัดแกว่ง, ไม่มั่นคง; เก่า, โบราณ, ยั่งยืน, นานมาแล้ว; ใหม่, สด, ใหม่เอี่ยม, ใหม่

၇၁၄.

๗๑๔.

ကုရူရံ ကဌိနံ ဒဠှံ, နိဋ္ဌုရံ ကက္ခဠံ ဘဝေ;

အနိတ္ထျ’န္တော ပရိယန္တော, ပန္တော စ ပစ္ဆိမ’န္တိမာ.

โหดร้าย, แข็ง, มั่นคง, ทารุณ, หยาบกระด้าง; ที่สุด, ขอบเขต, ปลาย, สุดท้าย, ท้ายที่สุด

၇၁၅.

๗๑๕.

ဇိဃညံ စရိမံ ပုဗ္ဗံ, တွ’ဂ္ဂံ ပဌမ မာဒိ သော;

ပတိရူပေါ နုစ္ဆဝိကံ, အထ မောဃံ နိရတ္ထကံ.

สุดท้าย, หลังสุด; ก่อน, ยอด, แรก, เริ่มต้น; เหมาะสม, คู่ควร; เปล่าประโยชน์, ไร้ความหมาย

၇၁၆.

๗๑๖.

ဗျတ္တံ ပုဋ ဉ္စ မုဒု တု, သုကုမာရဉ္စ ကောမလံ;

ပစ္စက္ခံ ဣန္ဒြိယဂ္ဂယှံ, အပစ္စက္ခံ အတိန္ဒြိယံ.

ปรากฏชัด, แจ่มแจ้ง; อ่อนนุ่ม, ละเอียดอ่อน, นุ่มนวล; ประจักษ์, ที่รับรู้ได้ด้วยอินทรีย์; ไม่ประจักษ์, พ้นวิสัยอินทรีย์

၇၁၇.

๗๑๗.

ဣတရာ’ညတရော ဧကော, အညော ဗဟုဝိဓော တု စ;

နာနာရူပေါ စ ဝိဝိဓော, အဗာဓံ တု နိရဂ္ဂလံ.

อื่น, บางคน, หนึ่ง; อื่น, หลายชนิด; มีรูปต่างกัน, หลากหลาย; ไม่มีอุปสรรค, ไม่มีเครื่องขัดขวาง

၇၁၈.

๗๑๘.

အထေ’ကာကီ စ ဧကစ္စော, ဧကော စ ဧကကော သမာ;

သာဓာရဏဉ္စ သာမညံ, သမ္ဗာဓော တု စ သံကဋံ.

คนเดียว, บางคน, หนึ่ง, คนเดียว; ทั่วไป, สามัญ; คับแคบ, คับขัน

၇၁၉.

๗๑๙.

ဝါမံ ကဠေဝရံ သဗျံ;

အပသဗျံ တု ဒက္ခိဏံ;

ပဋိကူလံ တွ’ပသဗျံ, ဂဟနံ ကလိလံ သမာ.

ซ้าย, ร่างกาย, ซ้าย; ขวา, ขวา; ทวน, ตรงข้าม; รกชัฏ, สับสน

၇၂၀.

๗๒๐.

ဥစ္စာဝစံ [Pg.60] ဗဟုဘေဒံ, သံကိဏ္ဏာ’ ကိဏ္ဏ သံကုလာ;

ကတဟတ္ထော စ ကုသလော, ပဝီဏာ’ဘိည သိက္ခိတာ.

สูงๆ ต่ำๆ, หลายชนิด; ปะปน, ยุ่งเหยิง, สับสน; ชำนาญ, ฉลาด, เชี่ยวชาญ, รู้ยิ่ง, ได้รับการฝึกฝน

၇၂၁.

๗๒๑.

နိပုဏော စ ပဋု ဆေကော, စာတုရော ဒက္ခ ပေသလာ;

ဗာလော ဒတ္တု ဇလော မူဠှော, မန္ဒော ဝိညူ စ ဗာလိသော.

ฉลาด, คล่องแคล่ว, เชี่ยวชาญ, เฉลียวฉลาด, ชำนาญ, มีศีลดี; โง่, เขลา, เซ่อซ่า, หลง, อ่อนปัญญา, ผู้รู้, คนเขลา

၇၂၂.

๗๒๒.

ပုညဝါ သုကတီ ဓညော, မဟုဿာဟော မဟာဓိတိ;

မဟာတဏှော မဟိစ္ဆော ထ, ဟဒယီ ဟဒယာလု စ.

มีบุญ, ทำดี, มีโชค; มีความเพียรมาก, มีความตั้งใจมาก; มีตัณหามาก, มีความปรารถนามาก; มีใจ, มีใจเมตตา

၇၂၃.

๗๒๓.

သုမနော ဟဋ္ဌစိတ္တော ထ, ဒုမ္မနော ဝိမနော ပျထ;

ဝဒါနိယော ဝဒညူ စ, ဒါနသောဏ္ဍော ဗဟုပ္ပဒေါ.

มีใจดี, มีใจยินดี; มีใจเศร้า, มีใจหดหู่; ใจบุญ, รู้ความต้องการของผู้อื่น; ใจดีในการให้, ผู้ให้มาก

၇၂၄.

๗๒๔.

ချာတော ပတီတော ပညာတော,ဘိညာတော ပထိတော သုတော,ဝိဿုတော ဝိဒိတော စေဝ, ပသိဒ္ဓေါ ပါကဋော ဘဝေ.

มีชื่อเสียง, เป็นที่รู้จัก, ปรากฏ, เป็นที่รู้จัก, แพร่หลาย, ได้ยิน, มีชื่อเสียง, รู้จัก, มีชื่อเสียง, ปรากฏ

၇၂၅.

๗๒๕.

ဣဿရော နာယကော သာမီ, ပတီ’သာ’ဓိပတီ ပဘူ;

အယျာ’ဓိပါ’ဓိဘူ နေတာ,ဣဗ္ဘော တွ’ဍ္ဎော တထာ ဓနီ.

ผู้เป็นใหญ่, ผู้นำ, เจ้าของ, นาย, ผู้เป็นใหญ่, ผู้ปกครอง, ผู้มีอำนาจ, นาย, ผู้ปกครอง, ผู้มีอำนาจ, ผู้นำ; มั่งคั่ง, ร่ำรวย, มีทรัพย์

၇၂၆.

๗๒๖.

ဒါနာရဟော ဒက္ခိဏေယျော, သိနိဒ္ဓေါ တု စ ဝစ္ဆလော;

ပရိက္ခကော ကာရဏိကော,အာသတ္တော တု စ တပ္ပရော.

ควรแก่ทาน, ควรแก่ทักษิณา; เอ็นดู, รักใคร่; ผู้สอบสวน, ผู้มีเหตุผล; หมกมุ่น, ขวนขวาย

၇၂၇.

๗๒๗.

ကာရုဏိကော ဒယာလုပိ, သူရတော ဥဿုကော တု စ;

ဣဋ္ဌတ္ထေ ဥယျုတော စာထ, ဒီဃသုတ္တော စိရကြိယော.

มีความกรุณา, มีความเมตตา; สงบเสงี่ยม, ขวนขวาย; ขวนขวายในสิ่งอันเป็นที่ปรารถนา; ทำงานช้า, ทำงานนาน

၇၂၈.

๗๒๘.

ပရာဓီနော ပရာယတ္တော, အာယတ္တော တု စ သန္တကော;

ပရိဂ္ဂဟော အဓီနော စ, သစ္ဆန္ဒော တု စ သေရိနိ.

ขึ้นกับผู้อื่น, อาศัยผู้อื่น; เนื่องด้วย, เป็นของตน; เป็นบริวาร, อยู่ในอำนาจ; ตามใจตนเอง, เป็นอิสระ

၇၂၉.

๗๒๙.

အနိသမ္မကာရီ ဇမ္မော, အတိတဏှော တု လောလုပေါ;

ဂိဒ္ဓေါ တု လုဒ္ဓေါ လောလော ထ,ကုဏ္ဌော မန္ဒော ကြိယာသု ဟိ.

ผู้ทำโดยไม่พิจารณา, คนเลว; มีตัณหามากเกินไป, โลภมาก; โลภ, โลภ, โลเล; เฉื่อยชา, อ่อนปัญญาในการงาน

၇၃၀.

๗๓๐.

ကာမယိတာ တု ကမိတာ, ကာမနော ကာမိ ကာမုကော;

သောဏ္ဍော မတ္တော ဝိဓေယျော တု,အဿဝေါ သုဗ္ဗစော သမာ.

ผู้ใคร่, ผู้ปรารถนา, ผู้ใคร่, ผู้ใคร่, ผู้ใคร่; ผู้ติดสอย, มึนเมา; ว่าง่าย, เชื่อฟัง, พูดง่าย

၇၃၁.

๗๓๑.

ပဂဗ္ဘော [Pg.61] ပဋိဘာယုတ္တော, ဘီသီလော ဘီရု ဘီရုကော;

အဓီရော ကာတရော စာထ,ဟိံသာသီလော စ ဃာတုကော.

คะนอง, มีปฏิภาณ; ขี้กลัว, ขี้ขลาด, ขี้ขลาด; ไม่มั่นคง, ขี้ขลาด; มีปกติเบียดเบียน, ผู้ฆ่า

၇၃၂.

๗๓๒.

ကောဓနော ရောသနော ကောပီ,စဏ္ဍော တွစ္စန္တကောဓနော;

သဟနော ခမနော ခန္တာ, တိတိက္ခဝါ စ ခန္တိမာ.

โกรธง่าย, โกรธ, โกรธ; ดุร้าย, โกรธจัด; อดทน, อดทน, ผู้อดทน, มีความอดทน, มีความอดทน

၇၃၃.

๗๓๓.

သဒ္ဓါယုတ္တော တု သဒ္ဓါလု, ဓဇဝါ တု ဓဇာလု စ ;

နိဒ္ဒါလု နိဒ္ဒါသီလော ထ, ဘဿရော ဘာသုရော ဘဝေ.

ประกอบด้วยศรัทธา, มีศรัทธา; มีธง, มีธง; ขี้เซา, มีปกตินอน; สว่างไสว, รุ่งเรือง

၇၃၄.

๗๓๔.

နဂ္ဂေါ ဒိဂမ္ဗရော’ဝတ္ထော, ဃသ္မရော တု စ ဘက္ခကော;

ဧဠမူဂေါ တု ဝတ္တုဉ္စ, သောတုံ စာ’ကုသလော ဘဝေ.

เปลือย, เปลือยกาย, ไม่มีเสื้อผ้า; กินจุ, ผู้กิน; เป็นใบ้และหูหนวก, ไม่สามารถพูดและฟังได้

၇၃၅.

๗๓๕.

မုခရော ဒုမ္မုခါ’ဗဒ္ဓ, မုခါ စာပ္ပိယဝါဒိနိ;

ဝါစာလော ဗဟုဂါရယှ, ဝစေ ဝတ္တာ တု သော ဝဒေါ.

ปากโป้ง, มีปากเสีย, ปากไม่มีหูรูด, พูดสิ่งที่ไม่เป็นที่รัก; พูดมาก, พูดคำที่ควรตำหนิมาก; ผู้พูด, ผู้กล่าว

၇၃၆.

๗๓๖.

နိဇော သကော အတ္တနိယော,ဝိမှယော’စ္ဆရိယ’ဗ္ဘုတော;

ဝိဟတ္ထော ဗျာကုလော စာထ,အာတတာယီ ဝဓုဒျတော.

ของตน, ของตน, ของตน; น่าอัศจรรย์, น่าประหลาดใจ, น่าอัศจรรย์; สับสน, วุ่นวาย; ผู้ประทุษร้าย, ผู้เตรียมพร้อมจะฆ่า

၇၃၇.

๗๓๗.

သီသစ္ဆေဇ္ဇမှိ ဝဇ္ဈော ထ, နိကတော စ သဌော’နုဇု;

သူစကော ပိသုဏော ကဏ္ဏေ,ဇပေါ ဓုတ္တော တု ဝဉ္စကော.

ผู้ควรแก่การตัดศีรษะ, ผู้ควรแก่การประหาร; คดโกง, เจ้าเล่ห์, ไม่ซื่อตรง; ผู้ส่อเสียด, ผู้ยุยง, ผู้กระซิบข้างหู; คนโกง, ผู้หลอกลวง

၇၃၈.

๗๓๘.

အနိသမ္မ ဟိ ယော ကိစ္စံ, ပုရိသော ဝဓဗန္ဓနာဒိ မာစရတိ;

အဝိနိစ္ဆိတကာရိတ္တာ, သောခလု စပလောတိ ဝိညေယျော.

ผู้ใดไม่พิจารณาการงานก่อนแล้ว กระทำกรรมมีการฆ่าและการจองจำ เป็นต้น เพราะความเป็นผู้กระทำโดยมิได้ใคร่ครวญ ผู้นั้นพึงทราบว่าเป็นคนคะนองแท้

၇၃၉.

๗๓๙.

ခုဒ္ဒေါ ကဒရိယော ထဒ္ဓ, မစ္ဆရီ ကပဏော ပျထ;

အကိဉ္စနော ဒလိဒ္ဒေါ စ, ဒီနော နိဒ္ဓန ဒုဂ္ဂတာ.

คนต่ำช้า, คนตระหนี่, คนกระด้าง, คนขี้เหนียว, คนน่าสงสาร; อีกอย่างหนึ่ง คนไม่มีอะไร, คนยากจน, คนเข็ญใจ, คนไม่มีทรัพย์, คนตกยาก

၇၄၀.

๗๔๐.

အသမ္ဘာဝိတသမ္ပတ္တံ, ကာကတာလိယ မုစ္စတေ;

အထ ယာစနကော အတ္ထီ, ယာစကော စ ဝနိဗ္ဗကော.

การได้มาโดยไม่คาดฝัน เรียกว่า กากตาลียะ (เหตุบังเอิญเหมือนกาบินมากับลูกตาลหล่น). อนึ่ง ผู้ขอ, ผู้ต้องการ, ผู้ขอ และวนิพก (ล้วนหมายถึงผู้ขอทาน)

၇၄၁.

๗๔๑.

အဏ္ဍဇာ ပက္ခိသပ္ပာဒီ, နရာဒီ တု ဇလာဗုဇာ;

သေဒဇာ ကိမိဍံသာဒီ, ဒေဝါဒီ တွော’ ပပါတိကာ.

สัตว์เกิดในไข่ คือนกและงูเป็นต้น เรียกว่า อัณฑชะ; ส่วนสัตว์เกิดในครรภ์ คือมนุษย์เป็นต้น เรียกว่า ชลาพุชะ; สัตว์เกิดในเถ้าไคล คือหนอนและเหลือบเป็นต้น เรียกว่า สังเสทชะ; ส่วนสัตว์เกิดผุดขึ้น คือเทวดาเป็นต้น เรียกว่า โอปปาติกะ

၇၄၂.

๗๔๒.

ဇဏ္ဏုတဂ္ဃော [Pg.62] ဇဏ္ဏုမတ္တော, ကပ္ပော တု ကိဉ္စိဒူနကေ;

အန္တဂ္ဂတံ ဘု ပရိယာ, ပန္န မန္တောဂဓော’ဂဓာ.

เพียงเข่า, เท่าเข่า; ส่วนคำว่า กัปปะ ใช้ในความหมายว่าหย่อนกว่าเล็กน้อย; อันตคตะ, ปริยาปันนะ, อันโตคธะ และโอคธะ (ล้วนหมายถึง นับเนื่องเข้าแล้ว, รวมอยู่ภายใน)

၇၄၃.

๗๔๓.

ရာဓိတော သာဓိတော စာထ, နိပ္ပက္ကံ ကုထိတံ ဘဝေ;

အာပန္နော တွာ’ပဒပ္ပတ္တော, ဝိဝသော တွဝသော ဘဝေ.

สำเร็จแล้ว, ทำให้สำเร็จแล้ว; อนึ่ง (ของที่) สุกแล้ว, เน่าแล้ว; ส่วนผู้ถึงแล้ว, ผู้ถึงซึ่งวิบัติ; ส่วนผู้ไม่มีอำนาจ, ผู้ไม่เป็นอิสระ

၇၄၄.

๗๔๔.

နုဏ္ဏော နုတ္တာ’တ္တ, ခိတ္တာ စေ’, ရိတာ ဝိဒ္ဓါ ထ ကမ္ပိတော;

ဓူတော အာဓူတ စလိတာ, နိသိတံ တု စ တေဇိတံ.

ถูกส่งไปแล้ว, ถูกขับไล่แล้ว, ถูกซัดไปแล้ว, ถูกทำให้เคลื่อนไหวแล้ว, ถูกแทงแล้ว, ถูกทำให้สั่นสะเทือนแล้ว; ถูกสลัดแล้ว, ถูกเขย่าแล้ว, เคลื่อนไหวแล้ว; ส่วน (ของที่) ลับแล้ว และทำให้คมแล้ว

၇၄၅.

๗๔๕.

ပတ္တဗ္ဗံ ဂမ္မ မာပဇ္ဇံ, ပက္ကံ ပရိဏတံ သမာ;

ဝေဌိတံ တု ဝလယိတံ, ရုဒ္ဓံ သံဝုတ မာဝုတံ.

พึงถึง, พึงไป, พึงเข้าถึง; สุกแล้ว, แก่รอบแล้ว (เหมือนกัน); ส่วน (ของที่) ห่อหุ้มแล้ว, พันรอบแล้ว; (ของที่) ถูกกั้นแล้ว, ถูกปิดแล้ว, ถูกล้อมไว้แล้ว

၇၄၆.

๗๔๖.

ပရိက္ခိတ္တဉ္စ နိဝုတံ, ဝိသဋံ ဝိတ္ထတံ တတံ;

လိတ္တော တု ဒိဒ္ဓေါ ဂူဠှော တု,ဂုတ္တော ပုဋ္ဌော တု ပေါသိတော.

ถูกล้อมรอบแล้ว และถูกปิดกั้นแล้ว; แผ่ไปแล้ว, ขยายออกแล้ว, กางออกแล้ว; ส่วน (ของที่) ทาแล้ว, ฉาบแล้ว; ส่วน (ของที่) ซ่อนแล้ว, คุ้มครองแล้ว; ส่วน (ผู้ที่) ถูกเลี้ยงดูแล้ว, บำรุงแล้ว

၇၄၇.

๗๔๗.

လဇ္ဇိတော ဟီဠိတော စာထ, သနိတံ ဓနိတံ ပျထ;

သန္ဒာနိတော သိတော ဗဒ္ဓေါ,ကီလိတော သံယတော ဘဝေ.

ละอายแล้ว, ถูกดูหมิ่นแล้ว; อนึ่ง (ของที่) มีเสียงแล้ว, ดังแล้ว; ถูกผูกแล้ว, ถูกมัดแล้ว, ถูกจองจำแล้ว; ถูกตรึงไว้แล้ว, ถูกสำรวมแล้ว

၇၄၈.

๗๔๘.

သိဒ္ဓေ နိပ္ဖန္န နိဗ္ဗတ္တာ, ဒါရိတေ ဘိန္န ဘေဒိတာ;

ဆန္နော တု ဆာဒိတေ စာထ, ဝိဒ္ဓေ ဆိဒ္ဒိတ ဝေဓိတာ.

สำเร็จแล้ว, สำเร็จแล้ว, บังเกิดแล้ว; (ของที่) ถูกผ่าแล้ว, แตกแล้ว, ถูกทำให้แตกแล้ว; ส่วน (ของที่) มุงแล้ว, ปิดบังแล้ว; อนึ่ง (ของที่) ถูกเจาะแล้ว, เป็นรูแล้ว, ถูกแทงแล้ว

၇၄၉.

๗๔๙.

အာဟဋော အာဘတာ’နီတာ,ဒန္တော တု ဒမိတော သိယာ;

သန္တော တု သမိတော စေဝ,ပုဏ္ဏော တု ပူရိတော ဘဝေ.

นำมาแล้ว, นำมาแล้ว, นำมาแล้ว; ส่วน (ผู้ที่) ฝึกแล้ว, ถูกฝึกแล้ว; ส่วน (ผู้ที่) สงบแล้ว และถูกทำให้สงบแล้ว; ส่วน (ของที่) เต็มแล้ว, ถูกทำให้เต็มแล้ว

၇၅၀.

๗๕๐.

အပစာယိတော မဟိတော, ပူဇိတာ’ရဟိတော’စ္စိတော;

မာနိတော စာ’ပစိတော စ, တစ္ဆိတံ တုတနူကတေ.

ถูกนอบน้อมแล้ว, ถูกบูชาแล้ว, ถูกบูชาแล้ว, ถูกสักการะแล้ว, ถูกบูชาแล้ว; ถูกนับถือแล้ว และถูกบูชาแล้ว; ส่วน (ของที่) ถูกถากแล้ว (หมายถึง) ทำให้บางแล้ว

၇၅၁.

๗๕๑.

သန္တတ္တော ဓူပိတော စောပ,စရိတော တု ဥပါသိတော;

ဘဋ္ဌံ တု ဂလိတံ ပန္နံ, စုတဉ္စ ဓံသိတံ ဘဝေ.

ร้อนทั่วแล้ว, ถูกรมควันแล้ว และถูกเข้าไปประพฤติแล้ว; ส่วน (ที่) ประพฤติแล้ว, เข้าไปนั่งใกล้แล้ว; ส่วน (ของที่) ตกแล้ว, หล่นแล้ว, ตกไปแล้ว, เคลื่อนแล้ว และตกลงไปแล้ว

၇၅၂.

๗๕๒.

ပီတော ပမုဒိတော ဟဋ္ဌော,မတ္တော တုဋ္ဌော ထ ကန္တိတော;

သဉ္ဆိန္နော လူန ဒါတာ ထ,ပသတ္ထော ဝဏ္ဏိတော ထုတော.

ยินดีแล้ว, ร่าเริงแล้ว, บันเทิงแล้ว; มัวเมาแล้ว, ยินดีแล้ว, อนึ่ง (ผู้ที่) อันเขาปรารถนาแล้ว; (ของที่) ถูกตัดแล้ว, ถูกเกี่ยวแล้ว, ถูกตัดแล้ว; อนึ่ง (ผู้ที่) อันเขาสรรเสริญแล้ว, พรรณนาแล้ว, ชมเชยแล้ว

၇၅၃.

๗๕๓.

တိန္တော’လ္လ’ဒ္ဒ [Pg.63] ကိလိန္နော’န္နာ, မဂ္ဂိတံ ပရိယေသိတံ;

အနွေသိတံ ဂဝေသိတံ, လဒ္ဓံ တု ပတ္တ မုစ္စတေ.

เปียกแล้ว, ชุ่มแล้ว, เปียกชื้นแล้ว, เปียกแฉะแล้ว, เปียกปอนแล้ว; (ของที่) อันเขาแสวงหาแล้ว, ค้นหาแล้ว; ค้นคว้าแล้ว, เสาะหาแล้ว; ส่วน (ของที่) ได้แล้ว เรียกว่า ปัตตะ (ถึงแล้ว)

၇၅၄.

๗๕๔.

ရက္ခိတံ ဂေါပိတံ ဂုတ္တံ, တာတံ ဂေါပါယိတာ’ဝိတာ;

ပါလိတံ အထ ဩဿဋ္ဌံ, စတ္တံ ဟီနံ သမုဇ္ဈိတံ.

รักษาแล้ว, คุ้มครองแล้ว, คุ้มครองแล้ว, รักษาแล้ว, คุ้มครองแล้ว, ป้องกันแล้ว; บำรุงรักษาแล้ว; อนึ่ง (ของที่) ปล่อยแล้ว, สละแล้ว, ละทิ้งแล้ว, ทอดทิ้งแล้ว

၇၅၅.

๗๕๕.

ဘာသိတံ လပိတံ ဝုတ္တာ, ဘိဟိတာ’ချာတ ဇပ္ပိတာ;

ဥဒီရိတဉ္စ ကထိတံ, ဂဒိတံ ဘဏိတော’ဒိတာ.

กล่าวแล้ว, พูดแล้ว, กล่าวแล้ว, กล่าวแล้ว, บอกแล้ว, บ่นแล้ว; และกล่าวแล้ว, บอกแล้ว, กล่าวแล้ว, พูดแล้ว, กล่าวแล้ว

၇၅၆.

๗๕๖.

အဝညာတာ’ဝဂဏိတာ, ပရိဘူတာ’ဝမာနိတာ;

ဇိဃစ္ဆိတော တု ခုဒိတော,ဆာတော စေဝ ဗုဘုက္ခိတော.

ถูกดูหมิ่นแล้ว, ถูกดูแคลนแล้ว, ถูกสบประมาทแล้ว, ถูกเหยียดหยามแล้ว; ส่วน (ผู้ที่) หิวแล้ว, หิวโหยแล้ว; หิวแล้ว และหิวแล้ว

၇၅၇.

๗๕๗.

ဗုဒ္ဓံ ဉာတံ ပဋိပန္နံ, ဝိဒိတာ’ဝဂတံ မတံ;

ဂိလိတော ခါဒိတော ဘုတ္တော,ဘက္ခိတော’ဇ္ဈောဟဋာ’သိတာ.

รู้แล้ว, รู้แล้ว, รู้แจ้งแล้ว, รู้แล้ว, เข้าใจแล้ว, ทราบแล้ว; (ของที่) ถูกกลืนแล้ว, เคี้ยวแล้ว, บริโภคแล้ว, กินแล้ว, กลืนกินแล้ว, กินแล้ว

ဣတိ ဝိသေသျာဓီနဝဂ္ဂေါ.

จบวิเสสยาธีนวรรค

၂. သံကိဏ္ဏဝဂ္ဂ

๒. สังกิณณวรรค

၇၅၈.

๗๕๘.

ဉေယျံ လိင်္ဂ မိဟ ကွာပိ, ပစ္စယတ္ထဝသေန စ;

ကြိယာ တု ကိရိယံ ကမ္မံ,သန္တိ တု သမထော သမော;

ဒမော စ ဒမထော ဒန္တိ, ဝတ္တံ တု သုဒ္ဓကမ္မနိ;

အထော အာသင်္ဂဝစနံ, တီသု ဝုတ္တံ ပရာယဏံ.

พึงทราบลิงค์ (เพศ) ในที่บางแห่งนี้ และโดยอำนาจแห่งเนื้อความของปัจจัย; กิริยา, กิริยา และกรรม (หมายถึงการกระทำ); ส่วนสันติ, สมถะ และสมะ (หมายถึงความสงบ); ทมะ, ทมถะ และทันติ (หมายถึงการฝึก); ส่วนวัตร (หมายถึงการงานที่บริสุทธิ์); อนึ่ง คำว่า อาสังคะ และปรายณะ (ที่พึ่ง) ท่านกล่าวไว้ใน ๓ ลิงค์

၇၅၉.

๗๕๙.

ဘေဒေါ ဝိဒါရော ဖုဋနံ, တပ္ပနံ တု စ ပီဏနံ;

အက္ကောသန မဘိသင်္ဂေါ,ဘိက္ခာ တု ယာစနာ’တ္ထနာ.

การแตก, การแยก, การแตกออก; ส่วนการทำให้อิ่มเอม และการทำให้ปลื้มใจ; การด่า, การแช่งด่า; ส่วนภิกขา, การขอ และการอ้อนวอน

၇၆၀.

๗๖๐.

နိန္နိမိတ္တံ ယဒိစ္ဆာ ထာ’, ပုစ္ဆနာ နန္ဒနာနိ စ;

သဘာဇန မထော ဉာယော,နယော ဖာတိ တု ဝုဒ္ဓိယံ.

ความไม่มีนิมิต, ความเป็นไปตามความปรารถนา; อนึ่ง การถาม และการยินดี; การยกย่องสรรเสริญ, อนึ่ง ญายะ และนยะ (หมายถึงความยุติธรรม, ทาง); ส่วนผาติ (หมายถึงความเจริญ)

၇၆၁.

๗๖๑.

ကိလမထော ကိလမနံ, ပသဝေါ တု ပသူတိယံ;

ဥက္ကံသော တွတိသယော ထ,ဇယော စ ဇယနံ ဇိတိ.

ความเหน็ดเหนื่อย, ความลำบาก; ส่วนปสวะ (หมายถึงการเกิด, การคลอด); ส่วนความยกย่อง, ความยิ่งใหญ่; อนึ่ง ชัยชนะ, การชนะ และความชนะ

၇၆၂.

๗๖๒.

ဝသော [Pg.64] ကန္တိ, ဗျဓော ဝေဓော,ဂဟော ဂါဟော ဝရော ဝုတိ;

ပစာ ပါကော ဟဝေါ ဟုတိ,ဝေဒေါ ဝေဒန မိတ္ထိ ဝါ.

อำนาจ, ความปรารถนา; การแทง, การเจาะ; การยึด, การจับ, การเลือก, การกั้น; การหุง, การสุก, การเรียก, การบูชา; ความรู้, ความรู้สึก (เหล่านี้เป็นอิตถีลิงค์บ้าง)

၇၆၃.

๗๖๓.

ဇီရဏံ ဇာနိ တာဏံ တု, ရက္ခဏံ ပမိတိပ္ပမာ;

သိလေသော သန္ဓိ စ ခယော,တွပစယော ရဝေါ ရဏော.

ความแก่, ความเสื่อม; ส่วนการต้านทาน, การรักษา; การประมาณ, การวัด; การเชื่อมต่อ, การต่อ และความสิ้นไป; ส่วนความเสื่อม, เสียง, การรบ

၇၆၄.

๗๖๔.

နိဂါဒေါ နိဂဒေါ မာဒေါ, မဒေါ ပသိတိ ဗန္ဓနံ;

အာကရော တွိင်္ဂိတံ ဣင်္ဂေါ,အထ’တ္ထာပဂမော ဗျယော.

การพูด, การกล่าว, ความมัวเมา; ความมัวเมา, การผูก, การจองจำ; ส่วนท่าทาง, การแสดงท่าทาง, การเคลื่อนไหว; อนึ่ง การเสื่อมไปแห่งประโยชน์, การจ่าย

၇၆၅.

๗๖๕.

အန္တရာယော စ ပစ္စူဟော,ဝိကာရော တု ဝိကတျ’ပိ;

ပဝိသိလေသော ဝိဓုရံ, ဥပဝေသနမာသနံ.

อันตราย และอุปสรรค; ส่วนความแปรปรวน แม้คำว่า วิกติ ก็เหมือนกัน; การพลัดพราก, ความห่างเหิน; การนั่ง, ที่นั่ง

၇၆၆.

๗๖๖.

အဇ္ဈာသယော အဓိပ္ပာယော, အာသယော စာဘိသန္ဓိ စ;

ဘာဝေါ ဓိမုတ္တိ ဆန္ဒော ထ,ဒေါသော အာဒီနဝေါ ဘဝေ.

อัชฌาสัย, อธิปรายะ, อาสัย และอภิสันธิ หมายถึงความตั้งใจ; ภาวะ, ธิมุตติ และฉันทะ หมายถึงความน้อมใจเชื่อหรือความพอใจ; โทษ และอาทีนวะ หมายถึงโทษ.

၇၆၇.

๗๖๗.

အာနိသံသော ဂုဏော စာထ,မဇ္ဈံ ဝေမဇ္ဈ မုစ္စတေ;

မဇ္ဈနှိကော တု မဇ္ဈနှော, ဝေမတ္တံ တု စ နာနတာ.

อานิสงส์ และคุณ หมายถึงคุณประโยชน์; มัชฌะ และเวมัชฌะ หมายถึงท่ามกลาง; มัชฌันหิกะ และมัชฌันหะ หมายถึงเที่ยงวัน; เวมัตตะ และนานัตตา หมายถึงความแตกต่าง.

၇၆၈.

๗๖๘.

ဝါ ဇာဂရော ဇာဂရိယံ, ပဝါဟော တု ပဝတ္တိ စ;

ဗျာသော ပပဉ္စော ဝိတ္ထာရော,ယာမော တု သံယမော ယမော.

ชาคระ และชาคริยะ หมายถึงการตื่น; ปวาหะ และปวัตติ หมายถึงความเป็นไป; พยาสะ, ปปัญจะ และวิตถาระ หมายถึงความขยาย; ยามะ, สังยามะ และยามะ หมายถึงการสำรวม.

၇၆၉.

๗๖๙.

သမ္ဗာဟနံ မဒ္ဒနဉ္စ, ပသရော တု ဝိသပ္ပနံ;

သန္ထဝေါ တု ပရိစယော,မေလကော သင်္ဂ သင်္ဂမာ.

สัมพาหนะ และมัททนะ หมายถึงการนวด; ปสระ และวิสัปปนะ หมายถึงการแผ่ไป; สันถวะ และปริจยะ หมายถึงความคุ้นเคย; เมลกะ, สังคะ และสังคมา หมายถึงการรวมกัน.

၇၇၀.

๗๗๐.

သန္နိဓိ သန္နိကဋ္ဌမှိ, ဝိနာသော တု အဒဿနံ;

လဝေါ ဘိလာဝေါ လဝနံ,ပတ္ထာဝေါ’ဝသရော သမာ.

สันนิธิ และสันนิกัฏฐะ หมายถึงความใกล้; วินาสะ และอทัสสนะ หมายถึงความพินาศหรือการมองไม่เห็น; ลวะ, ภิลาวะ และลวนะ หมายถึงการตัด; ปัตถาโว และอวสโร หมายถึงโอกาส.

၇၇၁.

๗๗๑.

ဩသာနံ [Pg.65] ပရိယောသာနံ, ဥက္ကံသော’တိသယော ဘဝေ ;

သန္နိဝေသော စ သဏ္ဌာနံ, အထာ’ဗ္ဘန္တရ မန္တရံ.

โอสานะ และปริโยสานะ หมายถึงการสิ้นสุด; อุกกังสะ และอติสยะ หมายถึงความยิ่งหรือความยอดเยี่ยม; สันนิเวสะ และสันฐานะ หมายถึงการตั้งอยู่หรือรูปร่าง; อัพภันตระ และอันตระ หมายถึงภายใน.

၇၇၂.

๗๗๒.

ပါဋိဟီရံ ပါဋိဟေရံ, ပါဋိဟာရိယ မုစ္စတေ;

ကိစ္စံ တု ကရဏီယဉ္စ, သင်္ခါရော ဝါသနာ ဘဝေ.

ปาฏิหีระ, ปาฏิเหระ และปาฏิหาริยะ หมายถึงปาฏิหาริย์; กิจจะ และกรณียะ หมายถึงกิจที่ควรทำ; สังขาระ และวาสนา หมายถึงสังขารหรือความคุ้นเคยที่สั่งสมมา.

၇၇၃.

๗๗๓.

ပဝနံ ပဝ နိပ္ပာဝါ, တသရော သုတ္တဝေဌနံ;

သင်္ကမော ဒုဂ္ဂသဉ္စာရော, ပက္ကမော တု ဥပက္ကမော.

ปวนะ, ปวะ และนิปปาวะ หมายถึงการพัดหรือการฝัด; ตัสสระ และสุตตเวฐนะ หมายถึงกระสวย; สังกมะ และทุคคสัญจาระ หมายถึงทางข้ามหรือทางที่สัญจรลำบาก; ปักกมะ และอุปักกมะ หมายถึงความพยายามหรือการเริ่มต้น.

၇၇၄.

๗๗๔.

ပါဌော နိပါဌော နိပဌော, ဝိစယော မဂ္ဂနာ ပုမေ;

အာလိင်္ဂနံ ပရိဿင်္ဂေါ, သိလေသော ဥပဂူဟနံ.

ปาฐะ, นิปาฐะ และนิปัฏฐะ หมายถึงบทเรียนหรือการอ่าน; วิจะยะ และมัคคนา หมายถึงการค้นคว้า; อาลึงคนะ, ปริสสังคะ, สิเลสะ และอุปคูหนะ หมายถึงการกอด.

၇၇၅.

๗๗๕.

အာလောကနဉ္စ နိဇ္ဈာနံ, ဣက္ခဏံ ဒဿနံ ပျထ;

ပစ္စာဒေသော နိရသနံ, ပစ္စက္ခာနံ နိရာကတိ.

อาโลกนะ, นิชฌานะ, อิกขะณะ และทัสสนะ หมายถึงการมองเห็น; ปัจจาเทสะ, นิรสนะ, ปัจจักขานะ และนิรากติ หมายถึงการปฏิเสธ.

၇၇၆.

๗๗๖.

ဝိပလ္လာသော’ညထာဘာဝေါ, ဗျတ္တယော ဝိပရီယယော;

ဝိပရိယာသော’တိက္ကမော, တွ’တိပါတော ဥပစ္စယော.

วิปัลลาสะ, อัญญถาภาวะ, พยัตตยะ และวิปริยายะ หมายถึงความวิปลาสหรือความผันแปร; วิปริยาสะ, อติกกมะ, อติปาตะ และอุปัจจยะ หมายถึงการล่วงละเมิด.

ဣတိ သံကိဏ္ဏဝဂ္ဂေါ.

จบสังกิณณวรรค.

၃. အနေကတ္ထဝဂ္ဂ

๓. อเนกัตถวรรค.

၇၇၇.

๗๗๗.

အနေကတ္ထေ ပဝက္ခာမိ, ဂါထာ’ဒ္ဓပါဒတော ကမာ;

ဧတ္ထ လိင်္ဂဝိသေသတ္ထ, မေကဿ ပုနရုတ္တတာ.

ข้าพเจ้าจักกล่าวคำที่มีหลายความหมาย (อเนกัตถะ) ไปตามลำดับกึ่งบาทคาถา ในหมวดนี้มีการระบุลิงค์เป็นพิเศษ และมีการกล่าวซ้ำถึงคำเดียว (ที่มีหลายความหมาย).

၇၇၈.

๗๗๘.

သမယော သမဝါယေ စ, သမူဟေ ကာရဏေ ခဏေ;

ပဋိဝေဓေ သိယာ ကာလေ, ပဟာနေ လာဘ ဒိဋ္ဌိသု.

สมัย หมายถึงการประชุมพร้อมกัน, หมู่, เหตุ, ขณะ, การแทงตลอด, กาล, การละ, ลาภ และทิฏฐิ.

၇၇၉.

๗๗๙.

ဝဏ္ဏော သဏ္ဌာန ရူပေသု, ဇာတိ,စ္ဆဝီသု ကာရဏေ;

ပမာဏေ စ ပသံသာယံ, အက္ခရေ စ ယသေ ဂုဏေ.

วรรณะ หมายถึงรูปร่าง, สี, ชาติ, ผิวพรรณ, เหตุ, ประมาณ, การสรรเสริญ, อักษร, ยศ และคุณ.

၇၈၀.

๗๘๐.

ဥဒ္ဒေသေ ပါတိမောက္ခဿ, ပဏ္ဏတ္တိယ မုပေါသထော;

ဥပဝါသေ စ အဋ္ဌင်္ဂေ, ဥပေါသထဒိနေ သိယာ.

อุโบสถ หมายถึงการแสดงปาติโมกข์, บัญญัติ, การจำศีล (การอดอาหาร), องค์แปด (ศีล 8) และวันอุโบสถ.

၇၈၁.

๗๘๑.

ရထင်္ဂေ လက္ခဏေ ဓမ္မော, ရစက္ကေ’သွီရိယာပထေ;

စက္ကံ သမ္ပတ္တိယံ စက္က, ရတနေ မဏ္ဍလေ ဗလေ.

ธรรม หมายถึงองค์แห่งรถ, ลักษณะ, ล้อรถ และอิริยาบถ; จักร หมายถึงความสมบูรณ์ (สมบัติ), จักรรัตนะ, มณฑล และกำลัง.

၇၈၂.

๗๘๒.

ကုလာလဘဏ္ဍေ အာဏာယ, မာယုဓေ ဒါန ရာသိသု;

(จักร หมายถึง) แป้นหมุนภาชนะดินเผา, อาชญา (อำนาจ), อาวุธ, ทาน และกอง.

၇၈၃.

๗๘๓.

ဒါနသ္မိံ [Pg.66] ဗြဟ္မစရိယ, မပ္ပမညာသု သာသနေ;

မေထုနာရတိယံ ဝေယျာ, ဝစ္စေ သဒါရတုဋ္ဌိယံ;

ပဉ္စသီလာ’ရိယမဂ္ဂေါ, ပေါသထင်္ဂ ဓိတီသု စ.

(ธรรม หมายถึง) ทาน, พรหมจรรย์, อัปปมัญญา, ศาสนา, ความงดเว้นจากการเสพเมถุน, เวยยาวัจจะ (การขวนขวาย), ความยินดีในภรรยาของตน, เบญจศีล, อริยมรรค, องค์อุโบสถ และความตั้งมั่น.

၇၈၄.

๗๘๔.

ဓမ္မော သဘာဝေ ပရိယတ္တိပညာ,ဉာယေသု သစ္စပ္ပကတီသု ပုညေ;

ဉေယျေ ဂုဏာ’စာရ သမာဓိသူပိ,နိဿတ္တတာ’ပတ္တိသု ကာရဏာဒေါ.

ธรรม หมายถึงสภาวะ, ปริยัติ, ปัญญา, ญายธรรม (ความถูกต้อง), สัจจะ, ปกติ (ธรรมชาติ), บุญ, เญยยธรรม (สิ่งที่ควรรู้), คุณธรรม, อาจาระ (ความประพฤติ), สมาธิ, ความไม่ใช่สัตว์ (นิสสัตตตา), อาบัติ และเหตุ เป็นต้น.

၇၈၅.

๗๘๕.

အတ္ထော ပယောဇနေ သဒ္ဒါ, ဘိဓေယျေ ဝုဒ္ဓိယံ ဓနေ;

ဝတ္ထုမှိ ကာရဏေ နာသေ, ဟိတေ ပစ္ဆိမပဗ္ဗတေ.

อัตถะ หมายถึงประโยชน์, เนื้อความของศัพท์, สิ่งที่ถูกกล่าวถึง, ความเจริญ, ทรัพย์, วัตถุ, เหตุ, ความพินาศ, ประโยชน์เกื้อกูล และภูเขาอัสดง (ภูเขาทางทิศตะวันตก).

၇၈၆.

๗๘๖.

ယေဘုယျတာ’ဗျာမိဿေသု, ဝိသံယောဂေ စ ကေဝလံ;

ဒဠှတ္ထေ’နတိရေကေ စာ, နဝသေသမှိ တံ တိသု.

เกวละ หมายถึงโดยมาก, ไม่ปะปน, ความพรากออก, ทั้งสิ้น (โดยลำพัง), ความมั่นคง, ไม่ยิ่งไปกว่า และไม่เหลือ (ใช้ได้ใน 3 ลิงค์).

၇၈၇.

๗๘๗.

ဂုဏော ပဋလ ရာသီသု, အာနိသံသေ စ ဗန္ဓနေ;

အပ္ပဓာနေ စ သီလာဒေါ, သုက္ကာဒိမှိ ဇိယာယ စ.

คุณ หมายถึงชั้น, กอง, อานิสงส์, เครื่องผูก, ส่วนที่ไม่สำคัญ, ศีลเป็นต้น, สีขาวเป็นต้น และสายธนู.

၇၈၈.

๗๘๘.

ရုက္ခာဒေါ ဝိဇ္ဇမာနေ စာ, ရဟန္တေ ခန္ဓပဉ္စကေ;

ဘူတော သတ္တ မဟာဘူတာ, မနုဿေသု န နာရိယံ.

ภูตะ หมายถึงต้นไม้เป็นต้น, สิ่งที่มีอยู่, พระอรหันต์, ขันธ์ 5, สัตว์, มหาภูตรูป และมนุษย์ (ไม่ใช้ในอิตถีลิงค์).

၇၈၉.

๗๘๙.

ဝါစ္စလိင်္ဂေါ အတီတသ္မိံ, ဇာတေ ပတ္တေ သမေ မတော;

(ภูตะ เมื่อเป็นคุณศัพท์ หมายถึง) อดีต, เกิดแล้ว, บรรลุแล้ว และเสมอ.

၇၉၀.

๗๙๐.

သုန္ဒရေ ဒဠှိကမ္မေ စာ, ယာစနေ သမ္ပဋိစ္ဆနေ;

သဇ္ဇနေ သမ္ပဟံသာယံ, သာဓွာ’ဘိဓေယျလိင်္ဂိကံ.

สาธุ หมายถึงดีงาม, การทำให้มั่นคง, การอ้อนวอน, การรับคำ, สัตบุรุษ และความร่าเริงยินดี (เป็นคุณศัพท์ใช้ได้ทุกเพศ).

၇၉၁.

๗๙๑.

အန္တော နိတ္ထီ သမီပေ စာ, ဝသာနေ ပဒပူရဏေ;

ဒေဟာဝယဝေ ကောဋ္ဌာသေ, နာသ သီမာသု လာမကေ.

อันตะ หมายถึงใกล้, ที่สุด (อวสาน), การเติมบท, อวัยวะร่างกาย, ส่วน, ความพินาศ, ขอบเขต และเลวทราม (ไม่ใช้ในอิตถีลิงค์).

၇၉၂.

๗๙๒.

နိကာယေ သန္ဓိ သာမည, ပ္ပသူတီသု ကုလေ ဘဝေ;

ဝိသေသေ သုမနာယဉ္စ, ဇာတိ သင်္ခတလက္ခဏေ.

ชาติ หมายถึงหมู่, การต่อ, ความเป็นสามัญ, การเกิด, ตระกูล, ภพ, วิเศษ (ชนิด), ดอกมะลิ และสังขตลักษณะ (ลักษณะแห่งสังขตธรรม).

၇၉၃.

๗๙๓.

ဘဝဘေဒေ ပတိဋ္ဌာယံ, နိဋ္ဌာ’ဇ္ဈာသယဗုဒ္ဓိသု;

ဝါသဋ္ဌာနေ စ ဂမနေ, ဝိသဋတ္တေ ဂတီရိတာ.

คติ หมายถึงความแตกต่างแห่งภพ, ที่ตั้ง, ความสำเร็จ (นิฏฐา), อัธยาศัย, ปัญญา (พุทธิ), ที่อยู่อาศัย, การไป และความแพร่หลาย.

၇၉၄.

๗๙๔.

ဖလေ ဝိပဿနာ ဒိဗ္ဗ, စက္ခု သဗ္ဗညုတာသု စ;

ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏမှိ, မဂ္ဂေ စ ဉာဏဒဿနံ.

คำว่า ญาณทัสสนะ (ñāṇadassanaṃ) ในผล, วิปัสสนา, ทิพยจักษุ, สัพพัญญุตญาณ, ปัจจเวกขณญาณ และในมรรค.

၇၉၅.

๗๙๕.

ကမ္မာရုဒ္ဓန အင်္ဂါရ, ကပလ္လ ဒီပိကာသု စ;

သုဝဏ္ဏကာရမူသာယံ, ဥက္ကာ ဝေဂေ စ ဝါယုနော.

คำว่า อุกกา (ukkā) ในการเป่าของช่างเหล็ก, ถ่านเพลิง, กระเบื้อง, คบเพลิง, เบ้าหลอมของช่างทอง และในความเร็วของลม.

၇၉၆.

๗๙๖.

ကေသောဟာရဏ, [Pg.67] ဇီဝိတ, ဝုတ္တိသု ဝပနေ စ ဝါပသမကရဏေ;

ကထနေ ပမုတ္တဘာဝ, ဇ္ဈေနာဒေါ ဝုတ္တ မပိ တီသု.

คำว่า วัปปะ (vappa) ในการปลงผม, ชีวิต, ความเป็นอยู่, การหว่าน, การทำให้เรียบ, การกล่าว, ความเป็นผู้หลุดพ้น และในฌานเป็นต้น กล่าวไว้ใน 3 เพศ.

၇၉၇.

๗๙๗.

ဂမနေ ဝိဿုတေ စာ’ဝ, ဓာရိတော’ပစိတေသု စ;

အနုယောဂေ ကိလိန္နေ စ, သုတော’ ဘိဓေယျလိင်္ဂိကော.

คำว่า สุตะ (suta) ในการไป, ในสิ่งที่เลื่องลือ, ในสิ่งที่ทรงไว้, ในสิ่งที่สะสมไว้, ในการประกอบ และในสิ่งที่เปียกชุ่ม เป็นคำที่แสดงเพศตามคำนามที่ขยาย.

၇၉၈.

๗๙๘.

သောတဝိညေယျ သတ္ထေသု, သုတံ ပုတ္တေ သုတော သိယာ;

คำว่า สุตัง (sutaṃ) ในสิ่งที่พึงรู้ด้วยโสตวิญญาณ และในคัมภีร์ทั้งหลาย, พึงเป็น สุโต (suto) ในบุตร.

၇၉၉.

๗๙๙.

ကပ္ပော ကာလေ ယုဂေ လေသေ, ပညတ္တိ ပရမာယုသု;

သဒိသေ တီသု သမဏ, ဝေါဟာရ ကပ္ပဗိန္ဒုသု;

သမန္တတ္ထေ’န္တရကပ္ပာ, ဒိကေ တက္ကေ ဝိဓိမှိ စ.

คำว่า กัปป์ (kappo) ในกาล, ยุค, ส่วนน้อย, บัญญัติ, อายุขัยอันสูงสุด, ในสิ่งที่เหมือนกัน (เป็นได้ 3 เพศ), สมณะ, การเรียกขาน, จุดที่ควรทำ (กัปปะพินทุ), ในความหมายว่าโดยรอบ, ในอันตรกัปป์เป็นต้น, ในตรรกะ และในวิธี.

၈၀၀.

๘๐๐.

နိဗ္ဗာန မဂ္ဂ ဝိရတိ, သပထေ သစ္စဘာသိတေ;

တစ္ဆေ စာ’ရိယသစ္စမှိ, ဒိဋ္ဌိယံ သစ္စ မီရိတံ.

คำว่า สัจจะ (sacca) กล่าวไว้ในนิพพาน, มรรค, วิรติ, การสาบาน, คำที่กล่าวจริง, ความจริง, อริยสัจ และในทิฏฐิ.

၈၀၁.

๘๐๑.

သဉ္ဇာတိဒေသေ ဟေတုမှိ, ဝါသဋ္ဌာနာ’ကရေသု စ;

သမောသရဏဋ္ဌာနေ စာ, ယတနံ ပဒပူရဏေ.

คำว่า อายตนะ (āyatanaṃ) ในถิ่นกำเนิด, เหตุ, ที่อยู่อาศัย, บ่อเกิด, ที่ประชุม และในการเติมบท.

၈၀၂.

๘๐๒.

အန္တရံ မဇ္ဈ ဝတ္ထ’ည, ခဏော’ကာသော’ဓိ ဟေတုသု;

ဗျဝဓာနေ ဝိနဋ္ဌေ စ, ဘေဒေ ဆိဒ္ဒေ မနသျ’ပိ.

คำว่า อันตระ (antaraṃ) ในท่ามกลาง, ผ้า, สิ่งอื่น, ขณะ, โอกาส, กำหนด, เหตุทั้งหลาย, การกั้น, สิ่งที่พินาศ, ความแตกต่าง, ช่องโหว่ และแม้ในใจ.

၈၀၃.

๘๐๓.

အာရောဂျေ ကုသလံ ဣဋ္ဌ, ဝိပါကေ ကုသလော တထာ;

အနဝဇ္ဇမှိ ဆေကေ စ, ကထိတော ဝါစ္စလိင်္ဂိကော.

คำว่า กุสลัง (kusalaṃ) ในความไม่มีโรค, ในวิบากที่น่าปรารถนา, คำว่า กุสโล (kusalo) ก็เช่นนั้น, ในสิ่งที่ไม่มีโทษ และในผู้ฉลาด กล่าวไว้ว่าเป็นคำที่แสดงเพศตามคำนามที่ขยาย.

၈၀၄.

๘๐๔.

ဒြဝါ’စာရေသု ဝီရိယေ, မဓုရာဒီသု ပါရဒေ;

သိင်္ဂါရာဒေါ ဓာတုဘေဒေ, ကိစ္စေ သမ္ပတ္တိယံ ရသော.

คำว่า รส (raso) ในของเหลว, มารยาท, ความเพียร, รสหวานเป็นต้น, ปรอท, รสแห่งความรักเป็นต้น, ความแตกต่างของธาตุ, กิจ และในความสำเร็จ.

၈၀၅.

๘๐๕.

ဗောဓိ သဗ္ဗညုတညာဏေ, ရိယမဂ္ဂေ စ နာရိယံ;

ပညတ္တိယံ ပုမေ’ ဿတ္ထ, ရုက္ခမှိ ပုရိသိတ္ထိယံ.

คำว่า โพธิ (bodhi) ในสัพพัญญุตญาณ และในอริยมรรค เป็นเพศหญิง, ในบัญญัติ เป็นเพศชาย, ในต้นอัสสัตถะ เป็นได้ทั้งเพศชายและเพศหญิง.

၈၀၆.

๘๐๖.

သေဝိတော ယေန ယော နိစ္စံ, တတ္ထာပိ ဝိသယော သိယာ;

ရူပါဒိကေ ဇနပဒေ, တထာ ဒေသေ စ ဂေါစရေ.

สิ่งใดที่บุคคลเสพเป็นนิตย์ แม้ในสิ่งนั้นพึงเป็น วิสัย (visayo), ในรูปเป็นต้น, ในชนบท, ในประเทศ และในโคจร.

၈၀၇.

๘๐๗.

ဘာဝေါ ပဒတ္ထေ သတ္တာယ, မဓိပ္ပာယ ကြိယာသု စ;

သဘာဝသ္မိဉ္စ လီလာယံ, ပုရိသိ’တ္ထိန္ဒြိယေသု စ.

คำว่า ภาวะ (bhāvo) ในความหมายของบท, ความเป็นอยู่, ความตั้งใจ, การกระทำ, สภาพ, ลีลา และในอินทรีย์ของชายและหญิง.

၈၀၈.

๘๐๘.

သော ဗန္ဓဝေ’တ္တနိ စ သံ, သော ဓနသ္မိ မနိတ္ထိယံ;

သာ ပုမေ သုနခေ ဝုတ္တော, တ္တနိယေ သော တိလိင်္ဂိကော.

คำว่า ส (sa) ในญาติและในตน เป็น ส (so), ในทรัพย์ เป็น สัง (saṃ) (เป็นเพศชายและนปุงสกลิงค์), คำว่า สา (sā) กล่าวในความหมายว่าสุนัขเพศชาย, ในความหมายว่า 'เป็นของตน' เป็นได้ 3 เพศ.

၈၀၉.

๘๐๙.

သုဝဏ္ဏံ ကနကေ ဝုတ္တံ, သုဝဏ္ဏော ဂရုဠေ တထာ;

ပဉ္စဓရဏမတ္တေ စ, ဆဝိ သမ္ပတ္တိယမ္ပိ စ.

คำว่า สุวัณณัง (suvaṇṇaṃ) กล่าวไว้ในทองคำ, ส่วน สุวัณโณ (suvaṇṇo) กล่าวไว้ในครุฑ, ในปริมาณ 5 ธรณะ และในความสมบูรณ์แห่งผิวพรรณ.

၈၁၀.

๘๑๐.

ဝရော [Pg.68] ဒေဝါဒိကာ ဣဋ္ဌေ, ဇာမာတရိ ပတိမှိ စ,ဥတ္တမေ ဝါစ္စလိင်္ဂေါ သော, ဝရံ မန္ဒပ္ပိယေ ဗျယံ.

คำว่า วโร (varo) ในพรมีเทวดาให้เป็นต้น, ในสิ่งที่น่าปรารถนา, ในบุตรเขย, และในสามี, ในสิ่งที่สูงสุด เป็นคำที่แสดงเพศตามคำนามที่ขยาย, ส่วน วรัง (varaṃ) ในความหมายว่า 'ดีกว่า' เป็นนิบาต.

၈၁၁.

๘๑๑.

မကုလေ ဓနရာသိမှိ, သိယာ ကောသ မနိတ္ထိယံ;

နေတ္တိံသာဒိ ပိဓာနေ စ, ဓနုပဉ္စသတေပိ စ.

คำว่า โกสะ (kosa) ในดอกตูม, ในกองทรัพย์ (เป็นเพศชายและนปุงสกลิงค์), ในฝักดาบเป็นต้น และแม้ในธนู 500 คัน.

၈၁၂.

๘๑๒.

ပိတာမဟေ ဇိနေ သေဋ္ဌေ, ဗြာဟ္မဏေ စ ပိတူသွပိ;

ဗြဟ္မာ ဝုတ္တော တထာ ဗြဟ္မံ, ဝေဒေ တပသိ ဝုစ္စတေ.

คำว่า พรหมา (brahmā) กล่าวไว้ในปู่, พระชินเจ้า, ผู้ประเสริฐ, พราหมณ์ และในบิดาทั้งหลาย, ส่วน พรหมัง (brahmaṃ) กล่าวไว้ในพระเวท และในการบำเพ็ญตบะ.

၈၁၃.

๘๑๓.

ဟတ္ထီနံ မဇ္ဈဗန္ဓေ စ, ပကောဋ္ဌေ ကစ္ဆဗန္ဓနေ;

မေခလာယံ မတာ ကစ္ဆာ, ကစ္ဆော ဝုတ္တော လတာယ စ.

คำว่า กัจฉา (kacchā) ในสายรัดกลางตัวช้าง, ในรักแร้, ในการผูกผ้าเขมร, ในเข็มขัด, ส่วน กัจโฉ (kaccho) กล่าวไว้ในเถาวัลย์.

၈၁၄.

๘๑๔.

တထေဝ ဗာဟုမူလမှိ, အနူပမှိ တိဏေပိ စ;

เช่นนั้นแหละ (กัจโฉ) ในโคนแขน, ในที่ลุ่ม และแม้ในหญ้า.

၈၁၅.

๘๑๕.

ပမာဏံ ဟေတု သတ္ထေသု, မာနေ စ သစ္စဝါဒိနိ;

ပမာတရိ စ နိစ္စမှိ, မရိယာဒါယ မုစ္စတေ.

คำว่า ประมาณ (pamāṇaṃ) ในเหตุ, ศาสตร์ทั้งหลาย, การวัด, ผู้กล่าวสัจจะ, ผู้ประมาณ, สิ่งที่เที่ยง และกล่าวไว้ในขอบเขต.

၈၁၆.

๘๑๖.

သတ္တံ ဒဗ္ဗ’တ္တဘာဝေသု, ပါဏေသု စ ဗလေ, သိယာ ;

သတ္တာယဉ္စ, ဇနေသတ္တော, အာသတ္တေ သော တိလိင်္ဂိကော.

คำว่า สัตตัง (sattaṃ) ในวัตถุ, อัตภาพ, สัตว์มีชีวิต และในกำลัง, พึงเป็น สัตโต (satto) ในความเป็นอยู่, ในหมู่ชน, ในสิ่งที่ติดข้อง เป็นคำที่ใช้ได้ 3 เพศ.

၈၁၇.

๘๑๗.

သေမှာဒေါ ရသရတ္တာဒေါ, မဟာဘူတေ ပဘာဒိကေ;

ဓာတု ဒွီသွ’ဋ္ဌိစက္ခာ’ဒိ, ဘွာ’ဒီသု ဂေရိကာဒိသု.

คำว่า ธาตุ (dhātu) ในเสมหะเป็นต้น, ในรสและเลือดเป็นต้น, ในมหาภูตรูป, ในแสงสว่างเป็นต้น, เป็นได้ 2 เพศ (ชายและหญิง) ในกระดูกและจักษุเป็นต้น, ในธาตุมี ภู เป็นต้น และในแร่ดินแดงเป็นต้น.

၈၁၈.

๘๑๘.

အမစ္စာဒေါ သဘာဝေ စ, ယောနိယံ ပကတီ’ရိတာ;

သတွာဒိသာမျာ’ဝတ္ထာယံ, ပစ္စယာ ပဌမေပိ စ.

คำว่า ปกติ (pakatī) กล่าวไว้ในอำมาตย์เป็นต้น, ในสภาพ, ในกำเนิด, ในสภาวะที่เสมอด้วยคุณมีสัตตวะเป็นต้น, ในปัจจัย และแม้ในเบื้องต้น.

၈၁၉.

๘๑๙.

ပဒံ ဌာနေ ပရိတ္တာဏေ, နိဗ္ဗာနမှိ စ ကာရဏေ;

သဒ္ဒေ ဝတ္ထုမှိ ကောဋ္ဌာသေ, ပါဒေ တလ္လဉ္ဆနေ မတံ.

คำว่า บท (padaṃ) ในที่, การป้องกัน, นิพพาน, เหตุ, เสียง, วัตถุ, ส่วน, เท้า และในรอยเท้า.

၈၂၀.

๘๒๐.

လောဟမုဂ္ဂရ မေဃေသု, ဃနော, တာလာဒိကေ ဃနံ,;

နိရန္တရေ စ ကဌိနေ, ဝါစ္စလိင်္ဂိက မုစ္စတေ.

คำว่า ฆโน (ghano) ในค้อนเหล็ก, ในเมฆทั้งหลาย, ส่วน ฆนัง (ghanaṃ) ในกังสดาลเป็นต้น, และในความหนาแน่น, ในสิ่งที่แข็ง กล่าวไว้ว่าเป็นคำที่แสดงเพศตามคำนามที่ขยาย.

၈၂၁.

๘๒๑.

ခုဒ္ဒါ စ မက္ခိကာဘေဒေ, မဓုမှိ ခုဒ္ဒ, မပ္ပကေ;

အဓမေ ကပဏေ စာပိ, ဗဟုမှိ စတူသု တ္တိသု.

คำว่า ขุททา (khuddā) ในชนิดของผึ้งเล็ก, ในน้ำผึ้ง, ส่วน ขุททะ (khudda) ในสิ่งที่น้อย, ในสิ่งที่ต่ำทราม, ในคนขัดสน และในสิ่งที่มาก เป็นได้ 3 เพศ.

၈၂၂.

๘๒๒.

တက္ကေ မရဏလိင်္ဂေ စ, အရိဋ္ဌံ အသုဘေ သုဘေ,;

အရိဋ္ဌော အာသဝေ ကာကေ, နိမ္ဗေ စ ဖေနိလဒ္ဒုမေ.

คำว่า อริฏฐัง (ariṭṭhaṃ) ในน้ำส้มสายชู, ในเครื่องหมายแห่งความตาย, ในสิ่งที่ไม่เป็นมงคล, ในสิ่งที่เป็นมงคล, ส่วน อริฏโฐ (ariṭṭho) ในน้ำเมา, ในกา, ในต้นสะเดา และในต้นมะคำดีควาย.

၈၂၃.

๘๒๓.

မာနဘဏ္ဍေ ပလသတေ, သဒိသတ္တေ တုလာ တထာ;

ဂေဟာနံ ဒါရုဗန္ဓတ္ထ, ပီဌိကာယဉ္စ ဒိဿတိ.

คำว่า ตุลา (tulā) ในเครื่องชั่ง, ใน 100 ปละ, ในความเหมือนกัน และปรากฏในไม้ขื่อเพื่อยึดโครงสร้างของเรือนทั้งหลาย.

၈၂၄.

๘๒๔.

မိတ္တကာရေ [Pg.69] လဉ္ဇဒါနေ, ဗလေ ရာသိ ဝိပတ္တိသု ;

ယုဒ္ဓေ စေဝ ပဋိညာယံ, သင်္ဂရော သမ္ပကာသိတော.

คำว่า สังคระ บัณฑิตกล่าวไว้แล้วโดยชอบ ในการทำมิตร ในการให้สินบน ในกำลัง ในกอง ในความวิบัติทั้งหลาย ในการรบด้วย และในคำปฏิญาณ.

၈၂၅.

๘๒๕.

ခန္ဓေ ဘဝေ နိမိတ္တမှိ, ရူပံ ဝဏ္ဏေ စ ပစ္စယေ;

သဘာဝ သဒ္ဒ သဏ္ဌာန, ရူပဇ္ဈာန ဝပူသု စ.

คำว่า รูป บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในขันธ์ ในภพ ในนิมิต ในวรรณะด้วย ในปัจจัย ในสภาพ ในเสียง ในสัณฐาน ในรูปฌาน และในร่างกายทั้งหลาย.

၈၂၆.

๘๒๖.

ဝတ္ထု ကိလေသ ကာမေသု, ဣစ္ဆာယံ မဒနေ ရတေ;

ကာမော, ကာမံ နိကာမေ, စာ, နုညာယံ ကာမ မဗျယံ.

คำว่า กาม (ปุงลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในวัตถุ ในกิเลส ในกามทั้งหลาย ในความอยาก ในความมัวเมา ในความยินดี. คำว่า กาม (นปุงสกลิงค์) และคำว่า กาม (อัพยยศัพท์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในความใคร่ และในการอนุญาต.

၈၂၇.

๘๒๗.

ပေါက္ခရံ ပဒုမေ ဒေဟေ, ဝဇ္ဇဘဏ္ဍမုခေပိ စ;

သုန္ဒရတ္တေ စ သလိလေ, မာတင်္ဂကရကောဋိယံ.

คำว่า โปกขระ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในดอกบัว ในร่างกาย ในปากแห่งเครื่องดนตรีด้วย ในความงามด้วย ในน้ำ และในปลายงวงช้าง.

၈၂၈.

๘๒๘.

ရာသိနိစ္စလ မာယာသု, ဒမ္ဘာ’သစ္စေသွ’ယောဃနေ;

ဂိရိသိင်္ဂမှိ သီရင်္ဂေ, ယန္တေ ကူဋ မနိတ္ထိယံ.

คำว่า กูฏะ (ไม่ใช่อิตถีลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในกอง ในความไม่หวั่นไหว ในมายาทั้งหลาย ในความโอ้อวด ในความไม่จริง ในค้อนเหล็ก ในยอดเขา ในส่วนแห่งไถ และในเครื่องจักร.

၈၂၉.

๘๒๙.

ဝုဒ္ဓိယံ ဇနနေ ကာမ, ဓာတွာဒီမှိ စ ပတ္တိယံ;

သတ္တာယဉ္စေဝ သံသာရေ, ဘဝေါ သဿတဒိဋ္ဌိယံ.

คำว่า ภวะ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในความเจริญ ในการเกิด ในความใคร่ ในธาตุเป็นต้นด้วย ในการถึง ในสัตว์ด้วย ในสังสารวัฏ และในสัสสตทิฏฐิ.

၈၃၀.

๘๓๐.

ပဋိဝါကျော’တ္တရာသင်္ဂေ, သု’တ္တရံ ဥတ္တရော တိသု;

သေဋ္ဌေ ဒိသာဒိဘေဒေ စ, ပရသ္မိ မုပရီ’ရိတော.

คำว่า อุตตระ (ในสามลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในคำตอบ ในผ้าอุตตราสงค์ ในสิ่งที่ประเสริฐ ในความต่างแห่งทิศเป็นต้นด้วย ในสิ่งอื่น และในเบื้องบน.

၈၃၁.

๘๓๑.

နေက္ခမ္မံ ပဌမဇ္ဈာနေ, ပဗ္ဗဇ္ဇာယံ ဝိမုတ္တိယံ;

ဝိပဿနာယ နိဿေသ, ကုသလမှိ စ ဒိဿတိ.

คำว่า เนกขัมมะ ย่อมปรากฏ ในปฐมฌาน ในการบวช ในความหลุดพ้น ในวิปัสสนา และในกุศลโดยไม่เหลือ.

၈၃၂.

๘๓๒.

သင်္ခါရော သင်္ခတေ ပုညာ, ဘိသင်္ခါရာဒိကေပိ စ;

ပယောဂေ ကာယသင်္ခါရာ, ဒျ’ဘိသင်္ခရဏေသု စ.

คำว่า สังขาระ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสังขตธรรม ในบุญ ในอภิสังขารเป็นต้นด้วย ในการประกอบ ในกายสังขาร และในอภิสังขรณ์เป็นต้น.

၈၃၃.

๘๓๓.

အာရမ္မဏေ စ သံသဋ္ဌေ, ဝေါကိဏ္ဏေ နိဿယေ တထာ;

တဗ္ဘာဝေ စာပျဘိဓေယျ, လိင်္ဂေါ သဟဂတော ဘဝေ.

คำว่า สหคตะ พึงมีลิงค์เป็นอภิเธยยะ (ตามนามที่ประกอบ) ในอารมณ์ด้วย ในสิ่งที่ระคนกัน ในสิ่งที่ปะปนกัน ในที่อาศัยเช่นนั้น และในความเป็นเช่นนั้น.

၈၃၄.

๘๓๔.

တီသု ဆန္နံ ပတိရူပေ, ဆာဒိတေ စ နိဂူဟိတေ;

နိဝါသန ပါရုပနေ, ရဟော ပညတ္တိယံ ပုမေ.

คำว่า ฉันนะ (ในสามลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสิ่งที่สมควร ในสิ่งที่ปกปิดแล้วด้วย ในสิ่งที่ซ่อนเร้นแล้ว ในผ้านุ่ง ในผ้าห่ม ในที่ลับ และในบัญญัติ (เป็นปุงลิงค์).

၈၃၅.

๘๓๕.

ဗုဒ္ဓသမန္တစက္ခူသု, စက္ခု ပညာယ မီရိတံ;

ဓမ္မစက္ခုမှိ စ မံသ, ဒိဗ္ဗစက္ခုဒွယေသု စ.

คำว่า จักขุ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในพระพุทธเจ้าและในพระสมันตจักษุ ในปัญญา ในธรรมจักษุด้วย ในจักษุเนื้อ และในทิพยจักษุทั้งสองด้วย.

၈၃၆.

๘๓๖.

ဝါစ္စလိင်္ဂေါ အဘိက္ကန္တော, သုန္ဒရမှိ အဘိက္ကမေ;

အဘိရူပေ ခယေ ဝုတ္တော, တထေဝ’ဗ္ဘနုမောဒနေ.

คำว่า อภิกกันตะ (มีลิงค์ตามนามที่ประกอบ) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสิ่งที่สวยงาม ในการก้าวไป ในสิ่งที่งามยิ่ง ในความสิ้นไป และในการอนุโมทนาเช่นนั้นนั่นเทียว.

၈၃၇.

๘๓๗.

ကာရဏေ ဒေသနာယဉ္စ, ဝါရေ ဝေဝစနေပိ စ;

ပါကာရသ္မိံ အဝသရေ, ပရိယာယော ကထီယတိ.

คำว่า ปริยายะ บัณฑิตกล่าว ในเหตุ ในการแสดงด้วย ในวาระ ในคำไวพจน์ด้วย ในกำแพง และในโอกาส.

၈၃၈.

๘๓๘.

ဝိညာဏေ [Pg.70] စိတ္တကမ္မေ စ, ဝိစိတ္တေ စိတ္တ မုစ္စတေ;

ပညတ္တိ စိတ္တမာသေသု, စိတ္တော, တာရန္တရေ ထိယံ.

คำว่า จิตตะ บัณฑิตกล่าว ในวิญญาณ ในจิตรกรรมด้วย ในสิ่งที่วิจิตร. คำว่า จิตตะ (ปุงลิงค์) บัณฑิตกล่าวในบัญญัติ และคำว่า จิตตะ (อิตถีลิงค์) บัณฑิตกล่าวในเดือนจิตตะ และในระหว่างดาว.

၈၃၉.

๘๓๙.

သာမံ ဝေဒန္တရေ သာန္တွေ, တံ ပီတေ သာမလေ တိသု;

သယမတ္ထေ ဗျယံ သာမံ, သာမာ စ သာရိဝါယပိ.

คำว่า สามะ (นปุงสกลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในเวทมนตร์ ในความสงบ. คำว่า สามะ (ในสามลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสีเหลือง ในสีดำ. คำว่า สามะ (อัพยยศัพท์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้วในความหมายว่าตนเอง และคำว่า สามา (อิตถีลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้วในต้นสาริภาด้วย.

၈၄၀.

๘๔๐.

ပုမေ အာစရိယာဒိမှိ, ဂရု မာတာပိတူသွပိ;

ဂရု တီသု မဟန္တေ စ, ဒုဇ္ဇရာ’လဟုကေသု စ.

คำว่า ครุ (ปุงลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในอาจารย์เป็นต้น ในมารดาบิดาด้วย. คำว่า ครุ (ในสามลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสิ่งที่ใหญ่ด้วย ในสิ่งที่ย่อยยาก และในสิ่งที่ไม่ง่ายด้วย.

၈၄၁.

๘๔๑.

အစ္စိတေ ဝိဇ္ဇမာနေ စ, ပသတ္ထေ သစ္စ သာဓုသု;

ခိန္နေ စ သမိတေ စေဝ, သန္တောဘိဓေယျလိင်္ဂိကောတိ.

คำว่า สันตะ (มีลิงค์ตามนามที่ประกอบ) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสิ่งที่บูชาแล้ว ในสิ่งที่มีอยู่ด้วย ในสิ่งที่สรรเสริญแล้ว ในความจริง ในคนดีทั้งหลาย ในสิ่งที่สิ้นไปแล้วด้วย และในสิ่งที่สงบแล้วด้วย.

ဣတိ ဂါထာအနေကတ္ထဝဂ္ဂေါ.

จบคาถาว่าด้วยอเนกัตถวรรค.

၈၄၂.

๘๔๒.

ဒေဝေါ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါ’ဒေါ, မေဃ မစ္စု နဘေသု စ;

အထောပိ တရုဏေ သတ္တေ, စောရေပိ မာဏဝေါ ဘဝေ.

คำว่า เทวะ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในเทวดาผู้บริสุทธิ์เป็นต้น ในเมฆ ในความตาย และในท้องฟ้าทั้งหลายด้วย. อนึ่ง คำว่า มาณพ พึงมีในคนหนุ่ม ในสัตว์ และในโจรด้วย.

၈၄၃.

๘๔๓.

အာဒိ ကောဋ္ဌာသ ကောဋီသု, ပုရတော’ဂ္ဂံဝရေ တီသု;

ပစ္စနီကော’တ္တမေသွ’ညေ, ပစ္ဆာဘာဂေ ပရော တိသု.

คำว่า อัคคะ (นปุงสกลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในเบื้องต้น ในส่วน ในที่สุด และในข้างหน้า. คำว่า วระ (ในสามลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสิ่งที่ประเสริฐ. คำว่า ประ (ในสามลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในข้าศึก ในสิ่งที่สูงสุด ในสิ่งอื่น และในส่วนข้างหลัง.

၈၄၄.

๘๔๔.

ယောနိ ကာမ သိရိ’ဿရေ, ဓမ္မု’ယျာမ ယသေ ဘဂံ;

ဥဠာရော တီသု ဝိပုလေ, သေဋ္ဌေ စ မဓုရေ သိယာ.

คำว่า ภคะ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในกำเนิด ในความใคร่ ในสิริ ในความเป็นใหญ่ ในธรรม ในความพยายาม และในยศ. คำว่า อุฬาระ (ในสามลิงค์) พึงมีในสิ่งที่กว้างขวาง ในสิ่งที่ประเสริฐ และในสิ่งที่ไพเราะด้วย.

၈၄၅.

๘๔๕.

သမ္ပန္နော တီသု သမ္ပုဏ္ဏေ, မဓုရေ စ သမင်္ဂိနိ;

သင်္ခါ တု ဉာဏေ ကောဋ္ဌာသ, ပညတ္တိ ဂဏနေသု စ.

คำว่า สัมปันนะ (ในสามลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสิ่งที่บริบูรณ์ ในสิ่งที่ไพเราะด้วย และในสิ่งที่ประกอบพร้อม. ส่วนคำว่า สังขา บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในญาณ ในส่วน ในบัญญัติ และในการนับทั้งหลายด้วย.

၈၄၆.

๘๔๖.

ဌာနံ ဣဿရိယော’ကာသ, ဟေတူသု ဌိတိယမ္ပိ စ;

အထော မာနေ ပကာရေစ, ကောဋ္ဌာသေစ ဝိဓော ဒွိသု.

คำว่า ฐานะ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในความเป็นใหญ่ ในโอกาส ในเหตุทั้งหลาย และในความตั้งอยู่ด้วย. อนึ่ง คำว่า วิธะ (ในสองลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในประมาณ ในประเภทด้วย และในส่วนด้วย.

၈၄၇.

๘๔๗.

ပညော’ပဝါသ ခန္တီသု, ဒမော ဣန္ဒြိယသံဝရေ;

ဉာဏေ စ သောမနဿေစ, ဝေဒေါ ဆန္ဒသိ စော’စ္စတေ.

คำว่า ทมะ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในปัญญา ในการจำศีล ในขันติทั้งหลาย และในการสำรวมอินทรีย์. คำว่า เวทะ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในญาณด้วย ในโสมนัสด้วย และในฉันทศาสตร์.

၈၄၈.

๘๔๘.

ခန္ဓကောဋ္ဌာသ, ပဿာဝ, မဂ္ဂ, ဟေတူသု ယောနိ သာ ;

ကာလေ တု ကူလေ သီမာယံ, ဝေလာ ရာသိမှိ ဘာသိတာ.

คำว่า โยนิ นั้น บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในส่วนแห่งขันธ์ ในปัสสาวะ ในมรรค และในเหตุทั้งหลาย. ส่วนคำว่า เวลา บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในกาล ในฝั่ง ในเขต และในกอง.

၈၄၉.

๘๔๙.

ဝေါဟာရော သဒ္ဒ ပဏ္ဏတ္တိ, ဝဏိဇ္ဇာ စေတနာသု စ;

နာဂေါ တု’ရဂ ဟတ္ထီသု, နာဂရုက္ခေ တထု’တ္တမေ.

คำว่า โวหาร บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในเสียง ในบัญญัติ ในการค้าขาย และในเจตนาทั้งหลายด้วย. ส่วนคำว่า นาคะ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในงู ในช้างทั้งหลาย ในต้นนาค และในสิ่งที่สูงสุดเช่นนั้น.

၈၅၀.

๘๕๐.

သေဋ္ဌာ’သဟာယ သင်္ချာ’ည,တုလျေသွေ’ကောတိလိင်္ဂိကော;

ရာဂေ တု မာနသော စိတ္တာ, ရဟတ္တေသု စ မာနသံ.

คำว่า เอกะ (ในสามลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในสิ่งที่ประเสริฐ ในสิ่งที่ไม่มีผู้ช่วย ในจำนวน ในสิ่งอื่น และในสิ่งที่เสมอ. ส่วนคำว่า มานัส (ปุงลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้วในราคะ และคำว่า มานัส (นปุงสกลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้วในจิต และในอรหัตผลทั้งหลายด้วย.

၈၅၁.

๘๕๑.

မူလံ [Pg.71] ဘေ သန္တိကေ မူလ, မူလေ ဟေတုမှိ ပါဘတေ;

ရူပါဒျံ’သ ပကဏ္ဍေသု, ခန္ဓော ရာသိ ဂုဏေသု စ.

คำว่า มูล (นปุงสกลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในความกลัว ในที่ใกล้. คำว่า มูล (ปุงลิงค์) บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในราก ในเหตุ และในของขวัญ. คำว่า ขันธ์ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในส่วนแห่งรูปเป็นต้น ในลำต้นทั้งหลาย ในกอง และในคุณทั้งหลายด้วย.

၈၅၂.

๘๕๒.

အာရမ္ဘော ဝီရိယေ ကမ္မေ, အာဒိကမ္မေ ဝိကောပနေ;

အထော ဟဒယဝတ္ထုမှိ, စိတ္တေ စ ဟဒယံ ဥရေ.

คำว่า อารัมภะ บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในความเพียร ในกรรม ในการงานเบื้องต้น และในการทำให้กำเริบ. อนึ่ง คำว่า หทัย บัณฑิตกล่าวไว้แล้ว ในวัตถุแห่งใจ ในจิตด้วย และในทรวงอก.

၈၅၃.

๘๕๓.

ပစ္ဆာတာပါ’နုဗန္ဓေသု, ရာဂါဒေါ’နုသယော ဘဝေ;

မာတင်္ဂမုဒ္ဓပိဏ္ဍေ တု, ဃဋေ ကုမ္ဘော ဒသမ္ဗဏေ.

อนุสัย ย่อมมีในความผูกพันแห่งความเดือดร้อนในภายหลัง และในราคะเป็นต้น. กุมภะ ย่อมมีในก้อนเนื้อที่หัวช้าง, ในหม้อ และในมาตราสิบอัมพณะ.

၈၅၄.

๘๕๔.

ပရိဝါရော ပရိဇနေ, ခဂ္ဂကောသေ ပရိစ္ဆဒေ;

အာလမ္ဗရော တု သာရမ္ဘေ, ဘေရိဘေဒေ စ ဒိဿတိ.

ปริวาร ย่อมมีในคนใช้, ในฝักดาบ และในเครื่องปกปิด. ส่วนอาลัมพระ ย่อมปรากฏในความพยายาม และในประเภทแห่งกลอง.

၈၅၅.

๘๕๕.

ခဏော ကာလဝိသေသေ စ, နိဗျာပါရဋ္ဌိတိမှိ စ;

ကုလေ တွ’ဘိဇနော ဝုတ္တော, ဥပ္ပတ္တိဘူမိယမ္ပိ စ.

ขณะ ย่อมมีในกาลพิเศษ และในความตั้งอยู่แห่งความว่างจากกิจ. ส่วนอภิชน กล่าวไว้ในตระกูล และในถิ่นกำเนิด.

၈၅၆.

๘๕๖.

အာဟာရော ကဗဠီကာရာ, ဟာရာဒီသု စ ကာရဏေ;

ဝိဿာသေ ယာစနာယဉ္စ, ပေမေ စ ပဏယော မတော.

อาหาร ย่อมมีในการทำเป็นคำๆ และในเหตุแห่งการนำไปเป็นต้น. ปณัยะ ถือว่ามีในความไว้วางใจ, ในการขอ และในความรัก.

၈၅၇.

๘๕๗.

ဏာဒေါ သဒ္ဓါ, စီဝရာဒိ, ဟေတွာ’ဓာရေသု ပစ္စယော;

ကီဠာ ဒိဗ္ဗဝိဟာရာဒေါ, ဝိဟာရော သုဂတာလယေ.

ปัจจัย ย่อมมีในความรู้, ในศรัทธา, ในจีวรเป็นต้น, ในเหตุ และในที่รองรับ. วิหาร ย่อมมีในการเล่น, ในทิพยวิหารเป็นต้น และในที่อยู่ของพระสุคต.

၈၅၈.

๘๕๘.

သမတ္ထနေ မတော စိတ္တေ, ကဂ္ဂတာယံ သမာဓိ စ;

ယောဂေါ သင်္ဂတိ ကာမာဒေါ,ဈာနော’ပါယေသု ယုတ္တိယံ.

สมาธิ ถือว่ามีในความตั้งมั่นแห่งจิต และในความมีอารมณ์อันเดียว. โยคะ ย่อมมีในความเกี่ยวข้อง และในกามเป็นต้น. ยุตติ ถือว่ามีในฌาน, ในอุบาย และในความเหมาะสม.

၈၅၉.

๘๕๙.

ဘောဂေါ သပ္ပဖဏ’င်္ဂေသု, ကောဋိလ္လေ ဘုဉ္ဇနေ ဓနေ;

ဘူမိဘာဂေ ကိလေသေ စ, မလေ စာ’င်္ဂဏ မုစ္စတေ.

โภคะ ย่อมมีในส่วนแห่งพังพานงู, ในความคด, ในการบริโภค และในทรัพย์. อังคณ กล่าวไว้ในส่วนแห่งแผ่นดิน, ในกิเลส และในมลทิน.

၈၆၀.

๘๖๐.

ဓနာဒိဒပ္ပေ ပညာယ, အဘိမာနော မတော ထ စ;

အပဒေသော နိမိတ္တေ စ, ဆလေ စ ကထနေ မတော.

อภิมานะ ถือว่ามีในความถือตัวด้วยทรัพย์เป็นต้น และในปัญญา. ส่วนอปเทศ ถือว่ามีในเหตุ, ในอุบาย และในการกล่าว.

၈၆၁.

๘๖๑.

စိတ္တေ ကာယေ သဘာဝေ စ, သော အတ္တာ ပရမ’တ္တနိ;

အထ ဂုမ္ဗော စ ထမ္ဗသ္မိံ, သမူဟေ ဗလသဇ္ဇနေ.

อัตตา ย่อมมีในจิต, ในกาย, ในสภาวะ และในปรมาตมัน. ส่วนกุมพะ ย่อมมีในพุ่มไม้, ในหมู่ และในการจัดขบวนทัพ.

၈၆၂.

๘๖๒.

အန္တောဃရေ ကုသူလေ စ, ကောဋ္ဌော န္တောကုစ္ဆိယံ ပျထ;

သောပါနင်္ဂမှိ ဥဏှီသော, မကုဋေ သီသဝေဌနေ.

โกฏฐะ ย่อมมีในห้องภายใน, ในยุ้งฉาง และในภายในท้อง. ส่วนอุณหิส ย่อมมีในส่วนแห่งบันได, ในมงกุฎ และในผ้าโพกศีรษะ.

၈၆၃.

๘๖๓.

နိယျာသေ သေခရေ ဒွါရေ, နိယျူဟော နာဂဒန္တကေ;

အထော သိခဏ္ဍေ တူဏီရေ, ကလာပေါ နိကရေ မတော.

นิยยูหะ ย่อมมีในยางไม้, ในเครื่องประดับศีรษะ, ในประตู และในไม้ติดฝาสำหรับแขวนของ. ส่วนกะลาปะ ถือว่ามีในหางนกยูง, ในแล่งธนู และในหมู่.

၈၆၄.

๘๖๔.

စူဠာ သံယတကေသေသု, မကုဋေ မောဠိ စ ဒွိသု;

သင်္ခေါ တွ’နိတ္ထိယံ ကမ္ဗု, နလာဋ’ဋ္ဌီသု ဂေါပ္ဖကေ.

จูฬา และโมฬี ย่อมมีในผมที่มวยไว้ และในมงกุฎ. ส่วนสังข์ เป็นอนิตถีลิงค์ ย่อมมีในหอยสังข์, ในกระดูกหน้าผาก และในข้อเท้า.

၈၆၅.

๘๖๕.

ပက္ခော [Pg.72] ကာလေ ဗလေ သာဓျေ, သခီ ဝါဇေသု ပင်္ဂုလေ;

ဒေသေ’ဏ္ဏဝေ ပုမေ သိန္ဓု, သရိတာယံ သ နာရိယံ.

ปักขะ ย่อมมีในกาล, ในกำลัง, ในสิ่งที่พึงพิสูจน์, ในมิตร, ในขนปีก และในคนพิการ. สินธุ เป็นปุงลิงค์ ย่อมมีในประเทศ และในมหาสมุทร. สินธุนั้น เป็นอิตถีลิงค์ ย่อมมีในแม่น้ำ.

၈၆၆.

๘๖๖.

ဂဇေ ကရေဏု ပုရိသေ, သော ဟတ္ထိနိယ မိတ္ထိယံ;

ရတနေ ဝဇိရော နိတ္ထီ, မဏိဝေဓိ’န္ဒဟေတိသု.

กเรณุ ย่อมมีในช้างตัวผู้ และในบุรุษ. กเรณุนั้น เป็นอิตถีลิงค์ ย่อมมีในช้างพัง. วัชระ เป็นนปุงสกลิงค์ ย่อมมีในรัตนะ, ในเหล็กเจาะแก้วมณี และในอาวุธของพระอินทร์.

၈၆၇.

๘๖๗.

ဝိသာဏံ တီသု မာတင်္ဂ, ဒန္တေ စ ပသုသိင်္ဂကေ;

ကောဋိယံ တု မတော ကောဏော, တထာ ဝါဒိတ္တဝါဒနေ.

วิสาณะ ในสามลิงค์ ย่อมมีในงาช้าง และในเขาสัตว์. ส่วนโกณะ ถือว่ามีในมุม และในไม้ตีเครื่องดนตรี.

၈၆၈.

๘๖๘.

ဝဏိပ္ပထေ စ နဂရေ, ဝေဒေ စ နိဂမော ထ စ;

ဝိဝါဒါဒေါ’ ဓိကရဏံ, သိယာ’ဓာရေ စ ကာရဏေ.

นิคม ย่อมมีในทางค้าขาย, ในเมือง และในพระเวท. ส่วนอธิกรณ์ ย่อมมีในคดีความมีวิวาทเป็นต้น, ในที่รองรับ และในเหตุ.

၈၆၉.

๘๖๙.

ပသုမှိ ဝသုဓာယဉ္စ, ဝါစာဒေါ ဂေါ ပုမိတ္ထိယံ;

ဟရိတေ တု သုဝဏ္ဏေ စ, ဝါသုဒေဝေ ဟရီ’ရိတော.

โค เป็นปุงลิงค์และอิตถีลิงค์ ย่อมมีในสัตว์, ในแผ่นดิน และในวาจาเป็นต้น. ส่วนหริ กล่าวไว้ในสีเขียว, ในทอง และในพระวาสุเทพ.

၈၇၀.

๘๗๐.

အာယတ္တေ ပရိဝါရေ စ, ဘရိယာယံ ပရိဂ္ဂဟော;

ဥတ္တံသော တွ’ ဝတံသော စ, ကဏ္ဏပူရေ စ သေခရေ.

ปริคคหะ ย่อมมีในอำนาจ, ในบริวาร และในภรรยา. ส่วนอุตตังสะ และอวตังสะ ย่อมมีในเครื่องประดับหู และในเครื่องประดับศีรษะ.

၈၇၁.

๘๗๑.

ဝိဇ္ဇုယံ ဝဇိရေ စေဝါ, သနိ’တ္ထိပုရိသေ ပျထ;

ကောဏေ သင်္ချာဝိသေသသ္မိံ, ဥက္ကံသေ ကောဋိ နာရိယံ.

อสนี เป็นอิตถีลิงค์และปุงลิงค์ ย่อมมีในสายฟ้า และในวัชระ. โกฏิ เป็นอิตถีลิงค์ ย่อมมีในมุม, ในจำนวนพิเศษ และในความเลิศ.

၈၇၂.

๘๗๒.

စူဠာ ဇာလာ ပဓာန’ဂ္ဂ, မောရစူဠာသု သာ သိခါ;

သပ္ပဒါဌာယ မာသီ’တ္ထီ, ဣဋ္ဌဿာ’သီသနာယပိ.

สิขา ย่อมมีในจุกผม, ในเปลวไฟ, ในความเป็นประธาน, ในยอด และในหงอนนกยูง. อาสี เป็นอิตถีลิงค์ ย่อมมีในเขี้ยวของงู และในความปรารถนาสิ่งที่น่าปรารถนา.

၈၇၃.

๘๗๓.

ဝသာ ဝိလီန တေလသ္မိံ, ဝသဂါ ဝဉ္ဈဂါဝိသု;

အဘိလာသေ တု ကိရဏေ, အဘိသင်္ဂေ ရုစိ’တ္ထိယံ.

วสา ย่อมมีในไขมันที่ละลายแล้ว และในแม่โคที่เป็นหมัน. ส่วนรุจิ เป็นอิตถีลิงค์ ย่อมมีในความปรารถนา, ในรัศมี และในความติดข้อง.

၈၇၄.

๘๗๔.

သညာ သဉ္ဇာနနေ နာမေ, စေတနာယဉ္စ ဒိဿတိ;

အံသေ သိပ္ပေ ကလာ ကာလေ, ဘာဂေ စန္ဒဿ သောဠသေ.

สัญญา ย่อมมีในการจำได้หมายรู้, ในชื่อ และในเจตนา. กะลา ย่อมมีในส่วน, ในศิลปะ, ในกาล และในส่วนที่สิบหกของดวงจันทร์.

၈၇၅.

๘๗๕.

ဗီဇကောသေ ဃရကူဋေ, ကဏ္ဏဘူသာယ ကဏ္ဏိကာ;

အာဂါမိကာလေ ဒီဃတ္တေ, ပဘာဝေ စ မတာ’ယတိ.

กรรณิกา ย่อมมีในฝักเมล็ด, ในยอดเรือน และในเครื่องประดับหู. อายติ ถือว่ามีในกาลข้างหน้า, ในความยาว และในอานุภาพ.

၈၇၆.

๘๗๖.

ဥဏ္ဏာ မေသာဒိလောမေ, စ, ဘူမဇ္ဈေ ရောမဓာတုယံ;

ဝါရုဏီ တွိတ္ထိယံ ဝုတ္တာ, နဋ္ဋကီ မဒိရာဒိသု.

อุณณา ย่อมมีในขนแกะเป็นต้น และในขนระหว่างคิ้ว. ส่วนวารุณี เป็นอิตถีลิงค์ กล่าวไว้ในนางรำ และในสุราเป็นต้น.

၈၇၇.

๘๗๗.

ကြိယစိတ္တေ စ ကရဏေ, ကိရိယံ ကမ္မနိ ကြိယာ;

သုနိသာယံ တု ကညာယ, ဇာယာယ စ ဝဓူ မတာ.

กิริยา ย่อมมีในกิริยาจิต, ในการทำ และในกรรม. ส่วนวธู ถือว่ามีในลูกสะใภ้, ในหญิงสาว และในภรรยา.

၈၇၈.

๘๗๘.

ပမာဏိ’ဿရိယေ မတ္တာ, အက္ခရာဝယဝေ’ပ္ပကေ;

သုတ္တံ ပါဝစနေ ရိဋ္ဌေ, တန္တေ တံ သုပိတေ တိသု.

มัตตา ย่อมมีในประมาณ, ในความเป็นใหญ่, ในส่วนแห่งอักษร และในสิ่งเล็กน้อย. สูตร ย่อมมีในพระพุทธพจน์, ในความพินาศ, ในด้าย และในผู้นอนหลับ ในสามลิงค์.

၈၇၉.

๘๗๙.

ရာဇလိင်္ဂေါ’သဘင်္ဂေသု, [Pg.73] ရုက္ခေ စ ကကုဒေါ ပျထ;

နိမိတ္တ’က္ခရ သူပေသု, ဗျဉ္ဇနံ စိဟနေ ပဒေ.

กกุธะ ย่อมมีในเครื่องราชกกุธภัณฑ์, ในโหนกโคอุสภะ และในต้นไม้. พยัญชนะ ย่อมมีในเครื่องหมาย, ในอักษร, ในแกง และในบท.

၈၈၀.

๘๘๐.

ဝေါဟာရေ ဇေတု မိစ္ဆာယံ, ကီဠာဒေါ စာပိ ဒေဝနံ;

ဘရိယာယံ တု ကေဒါရေ, သရီရေ ခေတ္တ မီရိတံ.

เทวนะ ย่อมมีในโวหาร, ในความปรารถนาที่จะชนะ และในการเล่นเป็นต้น. ส่วนเขตต์ กล่าวไว้ในภรรยา, ในนา และในร่างกาย.

၈၈၁.

๘๘๑.

သုဿူသာယဉ္စ ဝိညေယျံ, ဣဿာဘျာသေ ပျု’ပါသနံ;

သူလံ တု နိတ္ထိယံ ဟေတိ, ဘေဒေ သံကု ရုဇာသု စ.

อุปาสนะ พึงทราบในความใฝ่รู้ และในการฝึกหัด. ส่วนสูล เป็นนปุงสกลิงค์ ย่อมมีในอาวุธ, ในการแทง, ในหลาว และในความเจ็บปวด.

၈၈၂.

๘๘๒.

တန္တိ ဝီဏာဂုဏေ, တန္တံ, မုချသိဒ္ဓန္တ တန္တုသု;

ရထာဒျင်္ဂေ တု စ ယုဂေါ, ကပ္ပမှိ ယုဂလေ ယုဂံ.

ตันติ ย่อมมีในสายพิณ. ตันตะ ย่อมมีในด้าย, ในหลักการสำคัญ และในคัมภีร์. ส่วนยุค ย่อมมีในส่วนแห่งรถเป็นต้น, ในกัป และในคู่.

၈၈၃.

๘๘๓.

ဣတ္ထိပုပ္ဖေ စ ရေဏုမှိ, ရဇော ပကတိဇေ ဂုဏေ;

နျာသပ္ပဏေ တု ဒါနမှိ, နိယျာတန မုဒီရိတံ.

“นิยยาตนะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า ระดูสตรี, ละอองเกสร, ธุลี, คุณชาติที่เกิดเองตามธรรมชาติ, การมอบหมาย (ฝากไว้), และการให้.

၈၈၄.

๘๘๔.

ဂရု’ပါယာ’ဝတာရေသု, တိတ္ထံ ပူတမ္ဗု ဒိဋ္ဌိသု;

ပဏ္ဍကေ ဇောတိ နက္ခတ္တ, ရံသီသွ’ဂ္ဂိမှိ ဇောတိ သော.

“ติฏฐะ” ในความหมายว่า ครู, อุบาย, ท่า (ที่หยั่งลง), น้ำบริสุทธิ์, และทิฏฐิ. “โชติ” ในความหมายว่า บัณเฑาะก์, ดาวนักษัตร, รัศมี, และไฟ.

၈၈၅.

๘๘๕.

ကဏ္ဍော နိတ္ထီ သရေ ဒဏ္ဍေ, ဝဂ္ဂေ စာဝသရေ ပျထ;

ဥဒ္ဓံဗာဟုဒွယမာနေ, သူရတ္တေပိ စ ပေါရိသံ.

“กัณฑะ” (ไม่เป็นอิตถีลิงค์) ในความหมายว่า ลูกศร, ท่อนไม้ (ก้าน), หมวด, และโอกาส. “โปริสะ” (นปุงสกลิงค์) ในความหมายว่า มาตราประมาณชั่วสองแขนที่ยกขึ้น, และความกล้าหาญ.

၈၈၆.

๘๘๖.

ဥဋ္ဌာနံ ပေါရိသေ’ဟာသု, နိသိန္နာဒျု’ဂ္ဂမေ ပျထ;

အနိဿယမဟီဘာဂေ, တွိ’ရီဏံ ဦသရေ သိယာ.

“อุฏฐานะ” ในความหมายว่า ความเพียรของบุรุษ, และการลุกขึ้นจากที่นั่งเป็นต้น. “อิรีณะ” ในความหมายว่า ส่วนแห่งแผ่นดินที่ไม่มีที่อาศัย (ที่กันดาร), และดินเค็ม.

၈၈၇.

๘๘๗.

အာရာဓနံ သာဓနေ စ, ပတ္တိယံ ပရိတောသနေ;

ပဓာနေ တု စ သာနုမှိ, ဝိသာဏေ သိင်္ဂ မုစ္စတေ.

“อาราธนะ” ในความหมายว่า การทำให้สำเร็จ, การบรรลุ, และความยินดี. “สิงคะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า ความเป็นใหญ่ (ประธาน), ยอดเขา, และเขา (สัตว์).

၈၈၈.

๘๘๘.

ဒိဋ္ဌာ’ဒိမဂ္ဂေ ဉာဏ’က္ခိ, က္ခဏ လဒ္ဓီသု ဒဿနံ;

ဟေမေ ပဉ္စသုဝဏ္ဏေ စ, နိက္ခော နိတ္ထီ ပသာဓနေ.

“ทัสสนะ” ในความหมายว่า มรรคมีสัมมาทิฏฐิเป็นต้น, ดวงตาคือญาณ, ขณะ, และลัทธิ (หรือการได้). “นิกขะ” (ไม่เป็นอิตถีลิงค์) ในความหมายว่า ทองคำ, น้ำหนักทอง ๕ สุวรรณะ, และเครื่องประดับ.

၈၈၉.

๘๘๙.

တိထိဘေဒေ စ သာခါဒိ, ဖဠုမှိ ပဗ္ဗ မုစ္စတေ;

နာဂလောကေ တု ပါတာလံ, ဘာသိတံ ဗလဝါမုခေ.

“ปัพพะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า ส่วนย่อยของดิถี (วันทางจันทรคติ), ข้อต่อของกิ่งไม้เป็นต้น. “ปาตาละ” กล่าวไว้ในความหมายว่า โลกของนาค (บาดาล), และปากขุมนรกใต้ทะเล.

၈၉၀.

๘๙๐.

ကာမဇေ ကောပဇေ ဒေါသေ, ဗျသနဉ္စ ဝိပတ္တိယံ;

အထော’ပကရဏေ သိဒ္ဓိ, ကာရကေသု စ သာဓနံ.

“พยสนะ” ในความหมายว่า โทษที่เกิดจากกาม, โทษที่เกิดจากความโกรธ, และความวิบัติ. “สาธนะ” ในความหมายว่า อุปกรณ์, ความสำเร็จ, และการก (ในไวยากรณ์).

၈၉၁.

๘๙๑.

တီသွီရိတော ဒါနသီလေ, ဝဒညူ ဝဂ္ဂုဝါဒိနိ;

ပုရက္ခတော ဘိသိတ္တေ စ, ပူဇိတေ ပုရတောကတေ.

“วทัญญู” (ใน ๓ ลิงค์) ในความหมายว่า ผู้มีปกติให้ทาน, และผู้พูดจาไพเราะ. “ปุรักขตะ” ในความหมายว่า ผู้ได้รับการอภิเษก, ผู้ได้รับการบูชา, และผู้ที่ถูกกระทำไว้ข้างหน้า.

၈၉၂.

๘๙๒.

မန္ဒော ဘာဂျဝိဟီနေ စာ, ပ္ပကေ မူဠှာ’ပဋူသွပိ;

ဝုဒ္ဓိယုတ္တေ သမုန္နဒ္ဓေ, ဥပ္ပန္နေ ဥဿိတံ ဘဝေ.

“มันทะ” ในความหมายว่า ผู้ไร้โชค, ผู้มีน้อย, ผู้โง่เขลา, และผู้ไม่ฉลาด. “อุสสิตะ” ในความหมายว่า ผู้ประกอบด้วยความเจริญ, ผู้เย่อหยิ่ง (หรือยกขึ้น), และผู้เกิดขึ้นแล้ว.

၈၉၃.

๘๙๓.

ရထင်္ဂေ’က္ခော [Pg.74] သုဝဏ္ဏသ္မိံ, ပါသကေ, အက္ခ မိန္ဒြိယေ;

သဿတေ စ ဓုဝေါ တီသု, ဓုဝံ တက္ကေ စ နိစ္ဆိတေ.

“อักขะ” ในความหมายว่า ส่วนของรถ (เพลา), ทองคำ (มาตราน้ำหนัก), ลูกเต๋า, และอินทรีย์. “ธุวะ” (ใน ๓ ลิงค์) ในความหมายว่า ยั่งยืน. “ธุวะ” (นปุงสกลิงค์) ในความหมายว่า ตรรกะ, และสิ่งที่แน่นอน.

၈၉၄.

๘๙๔.

ဟရေ သိဝေါ, သိဝံ ဘဒ္ဒ, မောက္ခေသု, ဇမ္ဗုကေ သိဝါ;

သေနာယံ သတ္တိယဉ္စေဝ, ထူလတ္တေ စ ဗလံ ဘဝေ.

“สิวะ” (ปุงลิงค์) ในความหมายว่า พระอิศวร. “สิวะ” (นปุงสกลิงค์) ในความหมายว่า ความเจริญ, และความหลุดพ้น. “สิวา” (อิตถีลิงค์) ในความหมายว่า นางสุนัขจิ้งจอก. “พละ” ในความหมายว่า กองทัพ, กำลัง, และความอ้วน.

၈၉၅.

๘๙๕.

သင်္ချာ နရကဘေဒေသု, ပဒုမံ ဝါရိဇေ ပျထ;

ဒေဝဘေဒေ ဝသု ပုမေ, ပဏ္ဍကံ ရတနေ ဓနေ.

“ปทุมะ” ในความหมายว่า จำนวนนับ, ชนิดของนรก, และดอกบัว. “วสุ” (ปุงลิงค์) ในความหมายว่า เทพพวกหนึ่ง. “วสุ” (นปุงสกลิงค์) ในความหมายว่า แก้วมณี, และทรัพย์.

၈၉၆.

๘๙๖.

နိဗ္ဗာနံ အတ္ထဂမနေ, အပဝဂ္ဂေ သိယာ ထ စ;

သေတမ္ဗုဇေ ပုဏ္ဍရီကံ, ဗျဂ္ဃေ ရုက္ခန္တရေ ပုမေ.

“นิพพานะ” ในความหมายว่า การดับไป, และความหลุดพ้น. “ปุณฑรีกะ” (นปุงสกลิงค์) ในความหมายว่า ดอกบัวขาว. “ปุณฑรีกะ” (ปุงลิงค์) ในความหมายว่า เสือโคร่ง, และต้นไม้ชนิดหนึ่ง.

၈၉၇.

๘๙๗.

ဥပဟာရေ ဗလိ ပုမေ, ကရသ္မိံစာ’သုရန္တရေ;

သုက္ကံ တု သမ္ဘဝေ, သုက္ကော, ဓဝလေ, ကုသလေ တိသု.

“พลิ” (ปุงลิงค์) ในความหมายว่า เครื่องบวงสรวง, ส่วย (ภาษี), และชื่ออสูรตนหนึ่ง. “สุกกะ” (นปุงสกลิงค์) ในความหมายว่า อสุจิ. “สุกกะ” (ใน ๓ ลิงค์) ในความหมายว่า สีขาว, และกุศล.

၈၉၈.

๘๙๘.

ဒါယော ဒါနေ ဝိဘတ္တဗ္ဗ, ဓနေ စ ပိတုနံ ဝနေ ;

ပဘုတ္တာ’ယတ္တတာ’ယတ္တာ’, ဘိလာသေသု ဝသော ဘဝေ.

“ทายะ” ในความหมายว่า การให้, ทรัพย์ที่ควรแบ่ง, ทรัพย์มรดกของบิดา, และป่า. “วสะ” ในความหมายว่า ความเป็นใหญ่, ความเป็นไปในอำนาจ, และความปรารถนา.

၈၉၉.

๘๙๙.

ပရိဘာသန မက္ကောသေ, နိယမေ ဘာသနေ ထ စ,ဓနမှိ သေဠနံ ယောဓ, သီဟနာဒမှိ ဒိဿတိ.

“ปริภาสนะ” ในความหมายว่า การด่า, การกำหนด, และการพูด. “เสฬนะ” ปรากฏใน ตความหมายว่า ทรัพย์, นักรบ, และเสียงบันลือสีหนาท.

၉၀၀.

๙๐๐.

ပဘဝေါ ဇာတိဟေတုမှိ, ဌာနေ စာဒျုပလဒ္ဓိယံ;

အထော’တု နာရိပုပ္ဖသ္မိံ, ဟေမန္တာဒိမှိ စ ဒွိသု.

“ปภวะ” ในความหมายว่า เหตุแห่งการเกิด, สถานที่เกิด, และการปรากฏขึ้นครั้งแรก. “อุตุ” (ใน ๒ ลิงค์) ในความหมายว่า ระดูสตรี, และฤดูมีเหมันต์เป็นต้น.

၉၀၁.

๙๐๑.

ကရဏံ သာဓကတမေ, ကြိယာ ဂတ္တေသု ဣန္ဒြိယေ;

တာတော တု ကုဉ္စိကာယဉ္စ, တူရိယင်္ဂေ ဒုမန္တရေ.

“กรณะ” ในความหมายว่า เครื่องมือที่ทำให้สำเร็จอย่างยิ่ง, กิริยา, อวัยวะ, และอินทรีย์. “ตาตะ” ในความหมายว่า ลูกกุญแจ, ส่วนของเครื่องดนตรี, และต้นไม้ชนิดหนึ่ง.

၉၀၂.

๙๐๒.

ပုပ္ဖေ ဖလေ စ ပသဝေါ, ဥပ္ပာဒေ ဂဗ္ဘမောစနေ;

ဂါယနေ ဂါယကေ အဿေ, ဂန္ဓဗ္ဗော ဒေဝတာန္တရေ.

“ปสวะ” ในความหมายว่า ดอกไม้, ผลไม้, การเกิดขึ้น, และการคลอดบุตร. “คันธัพพะ” ในความหมายว่า การขับร้อง, นักร้อง, ม้า, และเทพจำพวกหนึ่ง.

၉၀၃.

๙๐๓.

ဝိနာ ပုပ္ဖံ ဖလဂ္ဂါဟိ, ရုက္ခေ ဝနပ္ပတိ;

အာဟတေ ဟေမရဇတေ, ရူပိယံ ရဇတေပိ စ.

“วนัปปติ” ในความหมายว่า ต้นไม้ที่รับผลโดยไม่มีดอก. “รูปิยะ” ในความหมายว่า ทองและเงินที่ประทับตรา (เหรียญ), และเงิน.

၉၀၄.

๙๐๔.

ခဂါဒိဗန္ဓနေ ပါသော, ကေသပုဗ္ဗော စယေ ပျထ;

တာရာ’က္ခိမဇ္ဈေ နက္ခတ္တေ, တာရော ဥစ္စတရဿရေ.

“ปาสะ” ในความหมายว่า เครื่องผูกมีบ่วงดักนกเป็นต้น, และกลุ่มผม. “ตารา” ในความหมายว่า แก้วตา, และดาวนักษัตร. “ตาระ” ในความหมายว่า เสียงสูง.

၉၀၅.

๙๐๕.

ပတ္တေ စ လောဟဘေဒသ္မိံ, ကံသော စတုကဟာပဏေ;

မဇ္ဈိမော ဒေဟမဇ္ဈသ္မိံ, မဇ္ဈဘဝေ စ သော တိသု.

“กังสะ” ในความหมายว่า ถาด (หรือบาตร), โลหะผสม (สำริด), และมาตราเงิน ๔ กหาปณะ. “มัชฌิมะ” (ใน ๓ ลิงค์) ในความหมายว่า ท่ามกลางร่างกาย (เอว), และความเป็นไปในท่ามกลาง.

၉၀၆.

๙๐๖.

အာဝေသနံဘူတာဝေသေ, သိပ္ပသာလာ ဃရေသု စ;

သောဘာ သမ္ပတ္တီသု သိရီ, လက္ခီတ္ထီ ဒေဝတာယ စ.

“อาเวสนะ” ในความหมายว่า การเข้าสิงของภูตผี, โรงช่างศิลปะ, และบ้าน. “สิรี” ในความหมายว่า ความสง่างาม, ความสมบัติ, พระลักษมี, และเทพธิดา.

၉၀၇.

๙๐๗.

ကုမာရော [Pg.75] ယုဝရာဇေ စ, ခန္ဒေ ဝုတ္တော သုသုမှိ စ;

အထာ’နိတ္ထီ ပဝါဠော စ, မဏိဘေဒေ တထာ’င်္ကုရေ.

“กุมาระ” กล่าวไว้ในความหมายว่า พระยุพราช, พระขันทกุมาร, และเด็ก. “ปวาฬะ” (ไม่เป็นอิตถีลิงค์) ในความหมายว่า รัตนะชนิดหนึ่ง (ประพาฬ), และยอดอ่อน (หน่อ).

၉၀၈.

๙๐๘.

ပဏော ဝေတန မူလေသု, ဝေါဟာရေ စ ဓနေ မတော;

ပဋိဂ္ဂဟော တု ဂဟဏေ, ကထိတော ဘာဇနန္တရေ.

“ปณะ” ทราบกันในความหมายว่า ค่าจ้าง, ราคา (ทุน), การค้าขาย, และทรัพย์. “ปฏิคคหะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า การรับ, และภาชนะชนิดหนึ่ง.

၉၀၉.

๙๐๙.

အသုဘေ စ သုဘေ ကမ္မေ, ဘာဂျံ ဝုတ္တံ ဒွယေ ပျထ;

ပိပ္ဖလံ တရုဘေဒေ စ, ဝတ္ထစ္ဆေဒနသတ္ထကေ.

“ภาคยะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า กรรมที่ไม่ดีและกรรมที่ดีทั้งสองอย่าง. “ปิปผละ” ในความหมายว่า ต้นไม้ชนิดหนึ่ง (ต้นโพธิ์), และเครื่องมือตัดผ้า (กรรไกร).

၉၁၀.

๙๑๐.

အပဝဂ္ဂေါ ပရိစ္စာဂါ’, ဝသာနေသု ဝိမုတ္တိယံ;

လိင်္ဂံ တု အင်္ဂဇာတသ္မိံ, ပုမတ္တာဒိမှိ လက္ခဏေ.

“อปวรรค” ในความหมายว่า การบริจาค, การสิ้นสุด, และความหลุดพ้น. “ลิงคะ” ในความหมายว่า อวัยวะเพศ, ความเป็นชายเป็นต้น, และเครื่องหมาย.

၉၁၁.

๙๑๑.

စာဂေ သဘာဝေ နိမ္မာနေ, သဂ္ဂေါ ဇ္ဈာယေ ဒိဝေပျထ;

ရောဟိတော လောဟိတေ မစ္ဆ, ဘေဒေ စေဝ မိဂန္တရေ.

“สัคคะ” ในความหมายว่า การสละ, สภาวะ, การสร้าง, บทเรียน (หรือหมวด), และสวรรค์. “โรหิตะ” ในความหมายว่า สีแดง, ปลาชนิดหนึ่ง (ปลาตะเพียน), และเนื้อชนิดหนึ่ง.

၉၁၂.

๙๑๒.

နိဋ္ဌာ နိပ္ဖတ္တိယံ စေဝါ, ဝသာနမှိ အဒဿနေ;

ကဏ္ဋကော တု သပတ္တသ္မိံ, ရုက္ခင်္ဂေ လောမဟံသနေ.

“นิฏฐา” ในความหมายว่า ความสำเร็จ, การสิ้นสุด, และความพินาศ. “กัณฏกะ” ในความหมายว่า ศัตรู, ส่วนของต้นไม้ (หนาม), และอาการขนลุก.

၉၁၃.

๙๑๓.

မုချော’ပါယေသု ဝဒနေ, အာဒိသ္မိံ မုခ မီရိတံ;

ဒဗ္ဗံ ဘဗ္ဗေ ဂုဏာဓာရေ, ဝိတ္တေ စ ဗုဓ ဒါရုသု.

“มุข” กล่าวไว้ในความหมายว่า สำคัญ (ในอุบายทั้งหลาย), ปาก (ในการพูด) และในเบื้องต้น. “ทัพพะ” ในความหมายว่า สิ่งที่ควร, ที่รองรับคุณลักษณะ, ทรัพย์ และไม้.

၉၁၄.

๙๑๔.

မာနံ ပမာဏေ ပတ္ထာဒေါ, မာနော ဝုတ္တော ဝိဓာယ စ;

အထော ပရိဿမေ ဝုတ္တော, ဝါယာမော ဝီရိယေပိ စ.

“มานะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า การประมาณ, ความถือตัว และการจัดแจง. อีกทั้ง “วายามะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า ความพยายาม และความเพียร.

၉၁၅.

๙๑๕.

သရောရုဟေ သတပတ္တံ, သတပတ္တော ခဂန္တရေ;

ဆိဒ္ဒေ တု ဆိဒ္ဒဝန္တေ စ, သုသိရံ တူရိယန္တရေ.

“สัตตปัตตะ” ในความหมายว่า ดอกบัว และนก. “สุสิระ” ในความหมายว่า ช่อง และสิ่งที่มีช่อง. “สุสิระ” ในความหมายว่า เครื่องดนตรี (ประเภทเครื่องเป่า).

၉၁၆.

๙๑๖.

ဧကသ္မိံ သဒိသေ သန္တေ, သမာနံ ဝါစ္စလိင်္ဂိကံ;

အထော ဂါရဝ ဘီတီသု, သံဝေဂေ သမ္ဘမော မတော.

“สมานะ” เป็นคุณศัพท์ (ใช้ได้ 3 ลิงค์) ในความหมายว่า หนึ่งเดียว และเหมือนกัน. อีกทั้ง “สัมภมะ” หมายถึง ความเคารพ, ความกลัว และความสลดใจ.

၉၁၇.

๙๑๗.

ဇုဏှာ စန္ဒပ္ပဘာယဉ္စ, တဒုပေတနိသာယ စ;

ဝိမာနံ ဒေဝတာဝါသေ, သတ္တဘူမိဃရမှိ စ.

“ชุณหา” ในความหมายว่า แสงจันทร์ และคืนที่มีแสงจันทร์. “วิมานะ” ในความหมายว่า ที่อยู่ของเทวดา และเรือนเจ็ดชั้น.

၉၁၈.

๙๑๘.

မာသေ ဇေဋ္ဌော, တိဝုဒ္ဓါ’တိ, ပ္ပသတ္ထေသု စ တီသု သော;

ဓမ္မေ စ မင်္ဂလေ သေယျော, သော ပသတ္ထတရေ တိသု.

“เชฏฐะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า เดือน (เชษฐมาส), ผู้เจริญที่สุด และผู้ประเสริฐ. “เสยยะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ธรรม, มงคล และผู้ประเสริฐยิ่ง.

၉၁၉.

๙๑๙.

အာဒိစ္စာဒိမှိ ဂဟဏေ, နိဗန္ဓေ စ ဃရေ ဂဟော;

ကာစော တု မတ္တိကာဘေဒေ, သိက္ကာယံ နယနာမယေ.

“คหะ” ในความหมายว่า การจับ (เช่น สุริยคราส), การผูกพัน และเรือน. “กาจะ” ในความหมายว่า ชนิดของดิน (แก้ว), สาแหรก และโรคตา.

၉၂၀.

๙๒๐.

တီသု ဂါမဏိ သေဋ္ဌသ္မိံ, အဓိပေ ဂါမဇေဋ္ဌကေ;

ဗိမ္ဗံ တု ပဋိဗိမ္ဗေ စ, မဏ္ဍလေ ဗိမ္ဗိကာဖလေ.

“คามณี” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ผู้ประเสริฐ, ผู้เป็นใหญ่ และผู้ใหญ่บ้าน. “พิมพะ” ในความหมายว่า รูปเปรียบ (เงา), วงกลม และผลตำลึง.

၉၂၁.

๙๒๑.

ဘာဇနာဒိ ပရိက္ခာရေ, ဘဏ္ဍံ မူလဓနေပိ စ;

မဂ္ဂေါ တွရိယမဂ္ဂေ စ, သမ္မာဒိဋ္ဌာဒိကေ, ပထေ.

“ภัณฑ์” ในความหมายว่า เครื่องใช้มีภาชนะเป็นต้น และทุนทรัพย์. “มรรค” ในความหมายว่า อริยมรรค, ธรรมมีสัมมาทิฏฐิเป็นต้น และหนทาง.

၉၂၂.

๙๒๒.

သမာ [Pg.76] ဝဿေ, သမော ခေဒ, သန္တီသု, သော နိဘေ တိသု;

စာပေတွိဿာသ, မုသုနော, ဣဿာသော ခေပကမှိ စ.

“สมา” ในความหมายว่า ปี. “สมะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ความเหน็ดเหนื่อย, ความสงบ และเหมือนกัน. “อิสสาสะ” ในความหมายว่า ธนู, ลมหายใจ, หนู และผู้ยิง.

၉၂၃.

๙๒๓.

ဗာလော တီသွာ’ဒိဝယသာ, သမင်္ဂိနိ အပဏ္ဍိတေ;

ရတ္တံ တု သောဏိတေ, တမ္ဗာ, နုရတ္တ, ရဉ္ဇိတေ တိသု.

“พาละ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า เด็ก (ปฐมวัย), ผู้มีผม และคนเขลา. “รัตตะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า เลือด, สีแดง, ผู้ยินดี (กำหนัด) และสิ่งที่ย้อมแล้ว.

၉၂၄.

๙๒๔.

တစေ ကာယေ စ တနွိတ္ထီ, တီသွ’ပ္ပေ ဝိရဠေ ကိသေ;

ဥတုဘေဒေ တု သိသိရော, ဟိမေ သော သီတလေ တိသု.

“ตนุ” (อิตถีลิงค์) ในความหมายว่า ผิวหนัง และร่างกาย. “ตนุ” (3 ลิงค์) ในความหมายว่า น้อย, เบาบาง และผอม. “สิสิระ” ในความหมายว่า ฤดูหนาว และหิมะ. “สิสิระ” (3 ลิงค์) ในความหมายว่า เย็น.

၉၂၅.

๙๒๕.

သက္ခရာ ဂုဠဘေဒေ စ, ကထလေပိ စ ဒိဿတိ;

အနုဂ္ဂဟေ တု သင်္ခေပေ, ဂဟဏေ သင်္ဂဟော မတော.

“สักขรา” ปรากฏในความหมายว่า น้ำตาลกรวด และก้อนกรวด. “สังคหะ” หมายถึง การสงเคราะห์, การย่อ และการรวบรวม.

၉၂၆.

๙๒๖.

ဒက္ခေ စ တိခိဏေ ဗျတ္တေ, ရောဂမုတ္တေ ပဋုတ္တိသု;

ရာဇာ တု ခတ္တိယေ ဝုတ္တော, နရနာထေ ပဘုမှိ စ.

“ปฏุ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ผู้ฉลาด, คม, ชัดเจน และผู้หายจากโรค. “ราชา” กล่าวไว้ในความหมายว่า กษัตริย์, พระเจ้าแผ่นดิน และผู้เป็นใหญ่.

၉၂၇.

๙๒๗.

ခလဉ္စ ဓညကရဏေ, ကက္ကေ နီစေ ခလော ဘဝေ;

အထု’ပ္ပာဒေ သမုဒယော, သမူဟေ ပစ္စယေပိ စ.

“ขละ” ในความหมายว่า ลานนวดข้าว, ตะกอน (กาก) และคนชั่ว. อีกทั้ง “สมุทัย” ในความหมายว่า การเกิดขึ้น, หมู่ และเหตุ.

၉၂၈.

๙๒๘.

ဗြဟ္မစာရီ ဂဟဋ္ဌာဒေါ, အဿမော စ တပေါဝနေ;

ဘယင်္ကရေ တု ကဌိနေ, ကုရူရော တီသု နိဒ္ဒယေ.

“อัสสมะ” ในความหมายว่า ขั้นตอนชีวิตมีพรหมจารีและคฤหัสถ์เป็นต้น และอาศรมในป่าบำเพ็ญตบะ. “กุรูระ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า น่ากลัว, แข็งกระด้าง และไร้ความเมตตา.

၉၂၉.

๙๒๙.

ကနိဋ္ဌော ကနိယော တီသု, အတျပ္ပေ’တိယုဝေ ပျထ;

သီဃမှိ လဟု တံ, ဣဋ္ဌ, နိဿာရာ’ဂရုသုတ္တိသု.

“กนิฏฐะ” และ “กนิยะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า น้อยที่สุด และหนุ่มที่สุด. “ลหุ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า เร็ว, น่าปรารถนา, ไม่มีแก่นสาร, เบา และสระเสียงสั้น.

၉၃၀.

๙๓๐.

အဓရော တီသွဓော ဟီနေ, ပုမေ ဒန္တစ္ဆဒေ ပျထ;

သုဿုသာ သောတု မိစ္ဆာယ, သာ ပါရိစရိယာယ စ.

“อธระ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ภายใต้ และต่ำทราม. “อธระ” (ปุงลิงค์) หมายถึง ริมฝีปาก. “สุสสูสา” ในความหมายว่า ความอยากฟัง และการปรนนิบัติ.

၉၃၁.

๙๓๑.

ဟတ္ထော ပါဏိမှိ ရတနေ, ဂဏေ သောဏ္ဍာယ ဘန္တရေ;

အာဝါဋေ ဥဒပါနေ စ, ကူပေါ ကုမ္ဘေ စ ဒိဿတိ.

“หัตถะ” ในความหมายว่า มือ, ศอก, หมู่ และงวงช้าง. “กูปะ” ปรากฏในความหมายว่า หลุม, บ่อน้ำ และหม้อ.

၉၃၂.

๙๓๒.

အာဒေါ ပဓာနေ ပဌမံ, ပမုခဉ္စ တိလိင်္ဂိကံ;

ဝဇ္ဇဘေဒေ စ ဝိတ တံ, တံ ဝိတ္ထာရေ တိလိင်္ဂိကံ.

“ปมุขะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า เบื้องต้น, ประธาน และอันดับแรก. “วิตตะ” (Vitata) ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ชนิดของเครื่องดนตรี (เครื่องสาย) และการขยาย.

၉၃၃.

๙๓๓.

သာရော ဗလေ ထိရံသေ စ, ဥတ္တမေ သော တိလိင်္ဂိကော;

ဘာရော တု ခန္ဓဘာရာဒေါ, ဒွိသဟဿပလေပိ စ.

“สาระ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า กำลัง, แก่นสาร และยอดเยี่ยม. “ภาระ” ในความหมายว่า ของหนักมีภาระบนบ่าเป็นต้น และน้ำหนักสองพันปละ.

၉၃၄.

๙๓๔.

မန္ဒိရေ ရောဂဘေဒေ စ, ခယော အပစယမှိ စ;

ဝါဠော တု သာပဒေ သပ္ပေ, ကုရူရေ သော တိလိင်္ဂိကော.

“ขยะ” ในความหมายว่า ที่อยู่อาศัย, ชนิดของโรค (โรคผอมแห้ง) และความเสื่อม. “วาฬะ” ในความหมายว่า สัตว์ร้าย และงู. “วาฬะ” (3 ลิงค์) ในความหมายว่า ดุร้าย.

၉၃၅.

๙๓๕.

သာလော သဇ္ဇဒ္ဒုမေ ရုက္ခေ, သာလာဂေဟေ စ ဒိဿတိ;

သောတေ တု သဝနံ ဝုတ္တံ, ယဇနေ သုတိယမ္ပိ စ.

“สาละ” ปรากฏในความหมายว่า ต้นสาละ, ต้นไม้ และเรือนโถง. “สวนะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า หู (การฟัง), การบูชา และพระเวท.

၉၃၆.

๙๓๖.

တီသု ပတော ပရေတော စ, မတေ စ ပေတယောနိဇေ;

ချာတေ တု ဟဋ္ဌေ ဝိညာတေ, ပတီတံ ဝါစ္စလိင်္ဂိကံ.

“เปตะ” และ “ปเรตะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ผู้ตายแล้ว และผู้เกิดในกำเนิดเปรต. “ปตีตะ” เป็นคุณศัพท์ (ใช้ได้ 3 ลิงค์) ในความหมายว่า มีชื่อเสียง, ยินดี และรู้แจ้งแล้ว.

၉၃၇.

๙๓๗.

အဓိပ္ပာယေ [Pg.77] စ အာဓာရေ, အာသယော ကထိတော ထ စ;

ပတ္တံ ပက္ခေ ဒလေ, ပတ္တော, ဘာဇနေ သော ဂတေ တိသု.

“อาสยะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า ความตั้งใจ และที่พึ่ง (ที่รองรับ). “ปัตตะ” ในความหมายว่า ปีก และใบไม้. “ปัตตะ” (ปุงลิงค์) ในความหมายว่า บาตร. “ปัตตะ” (3 ลิงค์) ในความหมายว่า ไปแล้ว (ถึงแล้ว).

၉၃၈.

๙๓๘.

ကုသလေ သုကတံ, သုဋ္ဌု, ကတေ စ သုကတော တိသု;

တပဿီ တွ’နုကမ္ပာယာ, ရဟေ ဝုတ္တော တပေါဓနေ.

“สุกตะ” (นปุงสกลิงค์) ในความหมายว่า กุศล. “สุกตะ” (3 ลิงค์) ในความหมายว่า สิ่งที่ทำดีแล้ว. “ตปัสสี” กล่าวไว้ในความหมายว่า ความเอ็นดู, ในที่ลับ และผู้มีตบะเป็นทรัพย์ (ฤาษี).

၉၃၉.

๙๓๙.

တီသု သုရာဒိလောလသ္မိံ, သောဏ္ဍော ဟတ္ထိကရေ ဒွိသု;

အဿာဒနေ တု ရသနံ, ဇိဝှာယဉ္စ ဓနိမှိ စ.

“โสณฑะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ผู้มัวเมาในสุราเป็นต้น. “โสณฑะ” (2 ลิงค์) ในความหมายว่า งวงช้าง. “รสนา” ในความหมายว่า การลิ้มรส, ลิ้น และเสียง.

၉၄၀.

๙๔๐.

ပဏီတော တီသု မဓုရေ, ဥတ္တမေ ဝိဟိတေ ပျထ;

အဉ္ဇသေ ဝိသိခါယဉ္စ, ပန္တိယံ ဝီထိ နာရိယံ.

“ปณีตะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า รสอร่อย, ยอดเยี่ยม และจัดแจงแล้ว. “วีถิ” (อิตถีลิงค์) ในความหมายว่า ถนน, ตรอก และแถว.

၉၄၁.

๙๔๑.

ပါပသ္မိံ ဂဂနေ ဒုက္ခေ, ဗျသနေ စာ’ဃ မုစ္စတေ;

သမူဟေ ပဋလံ နေတ္တ, ရောဂေ ဝုတ္တံ ဆဒိမှိ စ.

“อฆะ” กล่าวไว้ในความหมายว่า บาป, ท้องฟ้า, ทุกข์ และความพินาศ. “ปฏละ” กล่าวไว้ในความหมายว่า หมู่, โรคตา และหลังคา.

၉၄၂.

๙๔๒.

သန္ဓိ သံဃဋ္ဋနေ ဝုတ္တော, သန္ဓိ’တ္ထိ ပဋိသန္ဓိယံ;

သတ္တန္နံ ပူရဏေ သေဋ္ဌေ, တိသန္တေ သတ္တမော တိသု.

“สนธิ” กล่าวไว้ในความหมายว่า การต่อกัน. “สนธิ” (อิตถีลิงค์) ในความหมายว่า การปฏิสนธิ. “สัตตมะ” ใช้ได้ 3 ลิงค์ ในความหมายว่า ลำดับที่เจ็ด, ประเสริฐ และมีเจ็ดเป็นที่สุด.

၉၄၃.

๙๔๓.

ဩဇာ တု ယာပနာယဉ္စ, ဩဇော ဒိတ္တိ ဗလေသု စ;

အထော နိသာမနံ ဝုတ္တံ, ဒဿနေ သဝနေပိ စ.

โอชาใช้ในการยังชีพ, โอชะใช้ในความรุ่งโรจน์และในกำลัง. อนึ่ง นิสามนะ (การกำหนด/การพิจารณา) ท่านกล่าวไว้ในการเห็นและการฟังด้วย.

၉၄၄.

๙๔๔.

ဂဗ္ဘော ကုစ္ဆိဋ္ဌသတ္တေ စ, ကုစ္ဆိ ဩဝရကေသု စ;

ခဏ္ဍနေ တွ’ပဒါနဉ္စ, ဣတိဝုတ္တေ စ ကမ္မနိ.

ครรภ์ใช้ในสัตว์ที่อยู่ในท้อง ในท้อง และในห้องน้อย. ส่วนอัปทานใช้ในการตัด ในอิติวุตตกะ และในกรรม.

၉၄၅.

๙๔๕.

စိတ္တကေ ရုက္ခဘေဒေ စ, တိလကော တိလကာဠကေ;

သီလာဒေါ ပဋိပတ္တိ’တ္ထီ, ဗောဓေ ပတ္တိ ပဝတ္တိသု.

จิตตกะใช้ในชนิดของต้นไม้, ติลกะใช้ในจุดดำ. ส่วนปัตติ (การถึง) เป็นอิตถีลิงค์ ใช้ในศีลเป็นต้น ในการปฏิบัติ ในการตรัสรู้ และในการเป็นไป.

၉၄၆.

๙๔๖.

အသုမှိ စ ဗလေ ပါဏော, သတ္တေ ဟဒယဂါ’နိလေ;

ဆန္ဒော ဝသေ အဓိပ္ပာယေ, ဝေဒေ’စ္ဆာ’နုဋ္ဌုဘာဒိသု.

ปาณะใช้ในลมหายใจและกำลัง, ในสัตว์และลมที่ไปสู่หัวใจ. ฉันทะใช้ในอำนาจและความตั้งใจ, ในความปรารถนา ในพระเวท และในฉันท์อนุฏฐุภะเป็นต้น.

၉၄၇.

๙๔๗.

ကာမောဃာဒေါ, သမူဟသ္မိံ, ဩဃောဝေဂေ ဇလဿ စ;

ကပါလံ သိရသဋ္ဌိမှိ, ဃဋာဒိ သကလေပိ စ.

โอฆะใช้ในกามโอฆะเป็นต้น ในหมู่ และในกระแสน้ำ. กะปาละใช้ในกระดูกศีรษะ และในเศษหม้อเป็นต้นทั้งหมด.

၉၄၈.

๙๔๘.

ဝေဏွာဒိသာခါဇာလသ္မိံ, လဂ္ဂကေသေ ဇဋာ’လယေ;

သရဏံ တု ဝဓေ ဂေဟေ, ရက္ခိတသ္မိဉ္စ ရက္ခဏေ.

ชฎาใช้ในข่ายแห่งกิ่งไม้มีไม้ไผ่เป็นต้น ในผมที่พันกัน และในอาลัย (ความพัวพัน). สรณะใช้ในการฆ่า ในบ้าน ในสิ่งที่รักษา และในการรักษา.

၉၄၉.

๙๔๙.

ထိယံ ကန္တာ ပိယေ, ကန္တော, မနုညေ, သော တိလိင်္ဂိကော;

ဂဝက္ခေ တု သမူဟေ စ, ဇာလံ မစ္ဆာဒိဗန္ဓနေ.

กานตาใช้ในหญิงที่รัก, กันตะใช้ในสิ่งที่น่าพอใจ เป็นไตรลิงค์. ข่ายใช้ในหน้าต่าง ในหมู่ และในการจับปลาเป็นต้น.

၉၅၀.

๙๕๐.

ပုစ္ဆာယံ ဂရဟာယဉ္စာ, နိယမေ ကိံ တိလိင်္ဂိကံ;

သသဒ္ဓေ တီသု နိဝါပေ, သဒ္ဓံ, သဒ္ဓါ စ ပစ္စယေ.

กึ (อะไร) ใช้ในการถาม ในการตำหนิ และในการกำหนด เป็นไตรลิงค์. สัทธะใช้ในผู้มีศรัทธา (๓ ลิงค์), สัทธัมใช้ในนิวาปทาน (ทานอุทิศให้ผู้ตาย), และสัทธาใช้ในปัจจัย (ความเชื่อ).

၉၅၁.

๙๕๑.

ဗီဇံ [Pg.78] ဟေတုမှိ အဋ္ဌိသ္မိံ, အင်္ဂဇာတေ စ ဒိဿတိ;

ပုဗ္ဗော ပူယေ’ဂ္ဂတော အာဒေါ,သော ဒိသာဒေါ တိလိင်္ဂိကော.

พีชะปรากฏในเหตุ ในเมล็ด และในอวัยวะสืบพันธุ์. ปุพพะใช้ในหนอง ในเบื้องหน้า และในเบื้องต้น, ปุพพะนั้นเป็นไตรลิงค์ในความหมายว่าทิศเป็นต้น.

၉၅၂.

๙๕๒.

ဖလစိတ္တေ ဟေတုကတေ, လာဘေ ဓညာဒိကေ ဖလံ;

အာဂမနေ တု ဒီဃာဒိ, နိကာယေသု စ အာဂမော.

ผลใช้ในจิตที่เป็นผล ในสิ่งที่เกิดจากเหตุ ในลาภ และในข้าวเปลือกเป็นต้น. อาคมใช้ในการมา ในทีฆนิกายเป็นต้น และในนิกายทั้งหลาย.

၉၅၃.

๙๕๓.

သန္တာနော ဒေဝရုက္ခေ စ, ဝုတ္တော သန္တတိယံ ပျထ;

ဥတ္တရဝိပရီတေ စ, သေဋ္ဌေ စာ’နုတ္တရံ တိသု.

สันตานะกล่าวไว้ในต้นไม้ทิพย์และในความสืบต่อ. ส่วนอนุตตระใช้ในความหมายว่าไม่มีอะไรยิ่งกว่า (ประเสริฐสุด) และในสิ่งที่ตรงข้ามกับทิศเหนือ เป็นไตรลิงค์.

၉၅၄.

๙๕๔.

သတ္တိသမ္ပတ္တိယံ ဝုတ္တော, ကန္တိမတ္တေ စ ဝိက္ကမော;

ဆာယာ တု အာတပါဘာဝေ, ပဋိဗိမ္ဗေ ပဘာယ စ.

วิกรมะกล่าวไว้ในความถึงพร้อมแห่งกำลัง และในความงาม. ส่วนฉายาใช้ในความไม่มีแดด (ร่มเงา) ในรูปสะท้อน และในแสงสว่าง.

၉၅၅.

๙๕๕.

ဂိမှေ ဃမ္မော နိဒါဃော စ, ဥဏှေ သေဒဇလေ ပျထ;

ကပ္ပနံ ကန္တနေ ဝုတ္တံ, ဝိကပ္ပေ သဇ္ဇနေ’တ္ထိယံ.

ฆัมมะและนิทาฆะใช้ในฤดูร้อน ในความร้อน และในเหงื่อ. กัปปนะกล่าวแล้วในการตัด ในการเลือก และในการจัดเตรียม (เป็นอิตถีลิงค์).

၉၅၆.

๙๕๖.

အင်္ဂါ ဒေသေ ဗဟုမှ’င်္ဂံ, အင်္ဂေါ ဒေသေ ဝပုမှ’ တထာ’ဝယဝဟေတုသု;

ဒေဝါလယေ စ ထူပသ္မိံ, စေတိယံ စေတိယ’ဒ္ဒုမေ.

อังคะ (พหูพจน์) ใช้ในชื่อประเทศ, อังคะ (เอกพจน์) ใช้ในที่ ร่างกาย ส่วนประกอบ และเหตุ. เจดีย์ใช้ในเทวสถาน ในสถูป และในต้นไม้ที่ควรบูชา.

၉၅၇.

๙๕๗.

သဇ္ဇနော သာဓုပုရိသေ, သဇ္ဇနံ ကပ္ပနေ ပျထ;

သုပိနံ သုပိနေ သုတ္တ, ဝိညာဏေ တ မနိတ္ထိယံ.

สัชชนะใช้ในคนดี, สัชชนะ (นปุ.) ใช้ในการจัดเตรียม. สุปินะใช้ในความฝัน ในการหลับ และในวิญญาณ เป็นนปุงสกลิงค์.

၉၅၈.

๙๕๘.

ပစ္စက္ခေ သန္နိဓာနေ စ, သန္နိဓိ ပရိကိတ္တိတော;

ဘိယျော ဗဟုတရတ္ထေ သော, ပုနရတ္ထေ’ဗျယံ ဘဝေ.

สันนิธิกล่าวไว้ในที่ประจักษ์และในที่ใกล้. ภิยโยนั้นใช้ในความหมายว่ามากยิ่งขึ้น และเป็นอัพยยศัพท์ในความหมายว่าอีกครั้ง.

၉၅၉.

๙๕๙.

ဝိသလိတ္တသရေ ဒိဒ္ဓေါ, ဒိဒ္ဓေါ လိတ္တေ တိလိင်္ဂိကော;

ဝါသေ ဓူမာဒိသင်္ခါရေ, ဓိဝါသော သမ္ပဋိစ္ဆနေ.

ทิทธะใช้ในลูกศรที่อาบยาพิษ, ทิทธะใช้ในสิ่งที่ทาแล้ว เป็นไตรลิงค์. อธิวาสะใช้ในการอยู่ ในการอบด้วยควันเป็นต้น และในการรับ (การอดทน).

၉၆၀.

๙๖๐.

ဝုတ္တော ဝိသာရဒေါ တီသု, သုပ္ပဂဗ္ဘေ စ ပဏ္ဍိတေ;

အထ သိတ္ထံ မဓုစ္ဆိဋ္ဌေ, ဝုတ္တံ ဩဒနသမ္ဘဝေ.

วิสารทะกล่าวแล้วในสามเพศ ใช้ในผู้กล้าหาญและในบัณฑิต. อนึ่ง สิฏฐะกล่าวแล้วในขี้ผึ้งและในสิ่งที่เกิดจากข้าวสุก.

၉၆၁.

๙๖๑.

ဒြဝေ ဝဏ္ဏေ ရသဘေဒေ, ကသာယော သုရဘိမှိ စ;

အထော ဥဂ္ဂမနံ ဝုတ္တံ, ဥပ္ပတ္တု’ဒ္ဓဂတီသု စ.

กสายะใช้ในของเหลว ในสี ในชนิดของรส (รสฝาด) และในกลิ่นหอม. อนึ่ง อุคคมนะกล่าวไว้ในการเกิดขึ้น และในการไปในเบื้องบน.

၉၆၂.

๙๖๒.

လူခေ နိဋ္ဌုရဝါစာယံ, ဖရုသံ ဝါစ္စလိင်္ဂိကံ;

ပဝါဟော တွ’မ္ဗုဝေဂေ စ, သန္ဒိဿတိ ပဝတ္တိယံ.

ผรุสสะใช้ในความหยาบ ในคำพูดที่หยาบคาย เป็นไตรลิงค์. ปวาหะปรากฏในกระแสน้ำและในการเป็นไป.

၉၆၃.

๙๖๓.

နိဿယေ တပ္ပရေ ဣဋ္ဌေ, ပရာယဏပဒံ တိသု;

ကဝစေ ဝါရဝါဏေ စ, နိမ္မောကေပိ စ ကဉ္စုကော.

ปรายณะใช้ในที่พึ่ง ในผู้ขวนขวาย และในสิ่งที่ปรารถนา เป็นไตรลิงค์. กัญจุกะใช้ในเกราะ ในเสื้อเกราะ และในการลอกคราบ.

၉၆၄.

๙๖๔.

လောဟဘေဒေ [Pg.79] မတံ တမ္ဗံ, တမ္ဗော ရတ္တေ တိလိင်္ဂိကော;

တီသု တွ’ဝသိတံ ဉာတေ, အဝသာနဂတေ မတံ.

ตัมพะ (นปุ.) ถือว่าเป็นชนิดของโลหะ, ตัมพะ (๓ ลิงค์) ใช้ในสีแดง. อวสิตะถือว่าใช้ในสิ่งที่รู้แล้ว และในสิ่งที่ถึงที่สุดแล้ว เป็นไตรลิงค์.

၉၆၅.

๙๖๕.

ဗောဓနေ စ ပဒါနေ စ, ဝိညေယျံ ပဋိပါဒနံ;

သေလေ နိဇ္ဇလဒေသေ စ, ဒေဝတာသု မရူ’ရိတော.

ปฏิปาทนะพึงทราบในการทำให้รู้และการให้. มรุกล่าวไว้ในภูเขา ในที่ไม่มีน้ำ และในเทวดาทั้งหลาย.

၉၆၆.

๙๖๖.

သတ္ထံ အာယုဓ ဂန္ထေသု, လောဟေ, သတ္ထော စ သဉ္စယေ;

ဇီဝိကာယံ ဝိဝရဏေ, ဝတ္တနေ ဝုတ္တိ နာရိယံ.

สัตถะ (นปุ.) ใช้ในอาวุธ ในคัมภีร์ ในเหล็ก และสัตถะ (ปุ.) ใช้ในหมู่ (ขบวนเกวียน). วุตติ (อิต.) ใช้ในการเลี้ยงชีพ ในการอธิบาย และในการเป็นไป.

၉၆၇.

๙๖๗.

ဝီရိယေ သူရဘာဝေ စ, ကထီယတိ ပရက္ကမော;

အထ ကမ္ဗု မတော သင်္ခေ, သုဝဏ္ဏေ ဝလယေပိ စ.

ปรักกมะกล่าวแล้วในความเพียรและความเป็นผู้กล้าหาญ. อนึ่ง กัมพุถือว่าใช้ในสังข์ ในทอง และในกำไล.

၉၆၈.

๙๖๘.

သရော ကဏ္ဍေ အကာရာဒေါ, သဒ္ဒေ ဝါပိမှိ’နိတ္ထိယံ;

ဒုပ္ဖဿေ တိခိဏေ တီသု, ဂဒြဘေ ကကစေ ခရော.

สระใช้ในลูกศร ในอักษรมี อ เป็นต้น ในเสียง และในสระน้ำ (ไม่เป็นอิตถีลิงค์). ขระใช้ในสิ่งที่สัมผัสได้ยาก ในความคม (เป็นไตรลิงค์) ในลา และในเลื่อย.

၉၆၉.

๙๖๙.

သုရာယု’ပဒ္ဒဝေ ကာမာ, သဝါဒိမှိ စ အာသဝေါ;

ဒေဟေ ဝုတ္တော ရထင်္ဂေ စ, စတုရော’ပဓိသူ’ပဓိ.

อาสวะใช้ในสุรา ในอุปัทวะ และในกิเลสมีกามาสวะเป็นต้น. อุปธิกล่าวไว้ในร่างกาย ในส่วนของรถ และในอุปธิ ๔ อย่าง.

၉၇၀.

๙๗๐.

ဝတ္ထု’တ္တံ ကာရဏေ ဒဗ္ဗေ, ဘူဘေဒေ ရတနတ္တယေ;

ယက္ခော ဒေဝေ မဟာရာဇေ, ကုဝေရာ’နုစရေ နရေ.

วัตถุกล่าวแล้วในเหตุ ในวัตถุ ในชนิดของแผ่นดิน และในรัตนตรัย. ยักษ์ใช้ในเทวดา ในมหาราช ในบริวารของท้าวเวสสุวรรณ และในมนุษย์.

၉၇၁.

๙๗๑.

ဒါရုက္ခန္ဓေ ပီဌိကာယံ, အာပဏေ ပီဌ မာသနေ;

ပရိဝါရေ ပရိက္ခာရော, သမ္ဘာရေ စ ဝိဘူသနေ.

ปีฐะใช้ในท่อนไม้ ในแท่น ในตลาด และในอาสนะ. บริขารใช้ในบริวาร ในเครื่องประกอบ และในเครื่องประดับ.

၉၇၂.

๙๗๒.

ဝေါဟာရသ္မိဉ္စ ဌပနေ, ပညတ္တိ’တ္ထီ ပကာသနေ;

ပဋိဘာနံ တု ပညာယံ, ဥပဋ္ဌိတ ဂိရာယ စ.

บัญญัติ (อิต.) ใช้ในโวหาร (การเรียกขาน) ในการตั้งไว้ และในการประกาศ. ส่วนปฏิภาณใช้ในปัญญา และในคำพูดที่ปรากฏขึ้น (ความมีไหวพริบในการพูด).

၉၇၃.

๙๗๓.

ဝစနာဝယဝေ မူလေ, ကထိတော ဟေတု ကာရဏေ;

ဥဒရေ တု တထာ ပါစာ, နလသ္မိံ ဂဟဏီ’တ္ထိယံ.

"มูล" (mūla) กล่าวไว้ในส่วนแห่งคำพูด (พยางค์), ในรากเหง้า, ในเหตุ และในปัจจัย. ส่วน "ปาจา" (pācā) กล่าวไว้ในท้อง (ไฟธาตุย่อยอาหาร). "คหณี" (gahaṇī) กล่าวไว้ในลำไส้ เป็นอิตถีลิงค์.

၉၇၄.

๙๗๔.

ပိယော ဘတ္တရိ, ဇာယာယံ, ပိယာ, ဣဋ္ဌေ ပိယော တိသု;

ယမရာဇေ တု ယုဂဠေ, သံယမေ စ ယမော ဘဝေ.

"ปิยะ" (piya) ใช้ในสามี. "ปิยา" (piyā) ใช้ในภรรยา. "ปิยะ" (piya) ใช้ในสิ่งที่น่าปรารถนา เป็นติลิงค์. ส่วน "ยม" (yama) พึงเป็นไปในพระยายม, ในคู่ และในความสำรวม.

၉၇၅.

๙๗๕.

မုဒ္ဒိကဿ စ ပုပ္ဖဿ, ရသေ ခုဒ္ဒေ မဓူ’ရိတံ;

ဥလ္လောစေ တု စ ဝိတ္ထာရေ, ဝိတာနံ ပုန္နပုံသကေ.

"มธุ" (madhu) กล่าวไว้ในผลองุ่น, ในดอกไม้, ในรส และในน้ำผึ้ง. ส่วน "วิตาน" (vitāna) กล่าวไว้ในเพดาน และในความแผ่กว้าง เป็นนปุงสกลิงค์.

၉၇၆.

๙๗๖.

အပဝဂ္ဂေ စ သလိလေ, သုဓာယံ အမတံ မတံ;

မောဟေ တု တိမိရေ သင်္ချာ, ဂုဏေ တမ မနိတ္ထိယံ.

"อมตะ" (amata) ถือว่าใช้ในความพ้น (พระนิพพาน), ในน้ำ และในน้ำทิพย์. ส่วน "ตมะ" (tama) ใช้ในความหลง, ในความมืด, ในการนับ และในคุณ ไม่เป็นอิตถีลิงค์.

၉၇၇.

๙๗๗.

ခရေ စာ’ကာရိယေ တီသု, ရသမှိ ပုရိသေ ကဋု;

ပဏ္ဍကေ သုကတေ, ပုညံ, မနုညေ ပဝနေ တိသု.

"กะฏุ" (kaṭu) ใช้ในความหยาบ และในสิ่งที่ไม่ควรทำ เป็นติลิงค์, ใช้ในรส และในบุรุษ. "ปุญญะ" (puñña) ใช้ในบัณเฑาะก์ และในกรรมดี. "ปุญญะ" (puñña) ใช้ในสิ่งที่น่าพอใจ และในป่า เป็นติลิงค์.

၉၇၈.

๙๗๘.

ရုက္ခော ဒုမမှိ, ဖရုသာ, သိနိဒ္ဓေသု စ သော တိသု;

ဥပ္ပတ္တိယံ တု ဟေတုမှိ, သင်္ဂေ သုက္ကေ စ သမ္ဘဝေါ.

"รุกขะ" (rukkha) ใช้ในต้นไม้. "ผรุสะ" (pharusa) ใช้ในความหยาบ และในความนุ่มนวล เป็นติลิงค์. ส่วน "สัมภวะ" (sambhava) ใช้ในการเกิดขึ้น, ในเหตุ, ในความข้องแวะ และในเชื้ออสุจิ.

၉၇၉.

๙๗๙.

နိမိတ္တံ [Pg.80] ကာရဏေ ဝုတ္တံ, အင်္ဂဇာတေ စ လဉ္ဆနေ;

အာဒိ သီမာပကာရေသု, သမီပေ’ဝယဝေ မတော.

"นิมิต" (nimitta) กล่าวไว้ในเหตุ, ในอวัยวะเพศ และในเครื่องหมาย. "อาทิ" (ādi) ถือว่าใช้ในเบื้องต้น, ในเขตแดน, ในประเภท, ในที่ใกล้ และในส่วน.

၉၈၀.

๙๘๐.

ဝေဒေ စ မန္တနေ မန္တော, မန္တာ ပညာယ မုစ္စတေ;

အနယော ဗျသနေ စေဝ, သန္ဒိဿတိ ဝိပတ္တိယံ.

"มนตะ" (manta) ใช้ในพระเวท และในการปรึกษา. "มันตา" (mantā) กล่าวในความหมายว่า ปัญญา. "อนัย" (anaya) ปรากฏในความพินาศ และในความวิบัติ.

၉၈၁.

๙๘๑.

အရုဏော ရံသိဘေဒေ စာ, ဗျတ္တရာဂေ စ လောဟိတေ;

အနုဗန္ဓော တု ပကတာ, နိဝတ္တေ နဿနက္ခရေ.

"อรุณ" (aruṇa) ใช้ในประเภทแห่งรัศมี, ในสีที่ปรากฏชัด และในสีแดง. ส่วน "อนุพันธะ" (anubandha) ใช้ในสิ่งที่กำลังทำอยู่, ในการหยุด และในอักษรที่หายไป.

၉၈၂.

๙๘๒.

အဝတာရော’ဝတရဏေ, တိတ္ထမှိ ဝိဝရေ ပျထ;

အာကာရော ကာရဏေ ဝုတ္တော, သဏ္ဌာနေ ဣင်္ဂိတေပိ စ.

"อวตาร" (avatāra) ใช้ในการลง, ในท่า และในช่องว่าง. "อาการ" (ākāra) กล่าวไว้ในเหตุ, ในรูปร่าง และในกิริยาอาการ.

၉၈၃.

๙๘๓.

သုဒ္ဒိတ္ထိ တနယေ ခတ္တာ, ဥဂ္ဂေါ, တိဗ္ဗမှိ သော တိသု;

ပဓာနံ တု မဟာမတ္တေ, ပကတျ’ဂ္ဂ’ဓိတီသု စ.

"ขัตตา" (khattā) ใช้ในบุตรของหญิงศูทร. "อุคคะ" (ugga) ใช้ในความรุนแรง เป็นติลิงค์. ส่วน "ปธาน" (padhāna) ใช้ในมหาอำมาตย์, ในธรรมชาติ, ในยอด และในความเพียร.

၉၈၄.

๙๘๔.

ကလ္လံ ပဘာတေ, နိရောဂ, သဇ္ဇဒက္ခေသု တီသု တံ;

ကုဟနာ ကူဋစရိယာယံ, ကုဟနော ကုဟကေ တိသု.

"กัลละ" (kalla) ใช้ในเวลาเช้า. "กัลละ" (kalla) ใช้ในความไม่มีโรค, ในความพร้อม และในความฉลาด เป็นติลิงค์. "กุหนา" (kuhanā) ใช้ในการประพฤติหลอกลวง. "กุหนะ" (kuhano) ใช้ในคนหลอกลวง เป็นติลิงค์.

၉၈၅.

๙๘๕.

ကပေါတော ပက္ခိဘေဒေ စ, ဒိဋ္ဌော ပါရာဝတေ ထ စ;

သာရဒေါ သာရဒဗ္ဘူတေ, အပဂဗ္ဘေ မတော တိသု.

"กโปตะ" (kapota) เห็นแล้วในประเภทแห่งนก และในนกพิราบ. "สารทะ" (sārada) ถือว่าใช้ในสิ่งที่เกิดในฤดูสารท และในผู้ไม่มีความประหม่า เป็นติลิงค์.

၉၈၆.

๙๘๖.

တီသု ခရေ စ ကဌိနေ, ကက္ကသော သာဟသပ္ပိယေ ;

အကာရိယေ တု ဂုယှင်္ဂေ, စီရေ ကောပီန မုစ္စတေ.

"กักกสะ" (kakkasa) ใช้ในความหยาบ, ในความแข็งกระด้าง และในผู้ชอบความห้าวหาญ เป็นติลิงค์. ส่วน "โกปีนะ" (kopīna) กล่าวไว้ในสิ่งที่ไม่ควรทำ, ในอวัยวะลับ และในผ้าเก่า.

၉၈၇.

๙๘๗.

မိဂဘေဒေ ပဋာကာယံ, မောစေ စ ကဒလီ’တ္ထိယံ;

ဒက္ခိဏာ ဒါနဘေဒသ္မိံ, ဝါမတော’ညမှိ ဒက္ခိဏော.

"กทลี" (kadalī) ใช้ในประเภทแห่งเนื้อ, ในธง และในกล้วย เป็นอิตถีลิงค์. "ทักขิณา" (dakkhiṇā) ใช้ในประเภทแห่งทาน. "ทักขิณะ" (dakkhiṇa) ใช้ในสิ่งที่ต่างจากข้างซ้าย (คือข้างขวา).

၉၈၈.

๙๘๘.

ဒုတိယာ ဘရိယာယဉ္စ, ဒွိန္နံ ပူရဏိယံ မတာ;

အထုပ္ပာဒေ သိယာ ဓူမ, ကေတု ဝေဿာနရေပိ စ.

"ทุติยา" (dutiyā) ถือว่าใช้ในภรรยา และในลำดับที่สอง. ส่วน "ธูมเกตุ" (dhūmaketu) พึงมีในลางร้าย, ในธง และในไฟ.

၉၈၉.

๙๘๙.

ဘဝနိဂ္ဂမနေ ယာနေ, ဒွါရေ နိဿရဏံ သိယာ;

နိယာမကော ပေါတဝါဟေ, တိလိင်္ဂေါ သော နိယန္တရိ.

"นิสสรณะ" (nissaraṇa) พึงมีในการออกจากภพ, ในยาน และในประตู. "นิยามกะ" (niyāmaka) ใช้ในคนขับเรือ และเป็นติลิงค์ในความหมายว่าผู้ควบคุม.

၉၉၀.

๙๙๐.

အပဝဂ္ဂေ ဝိနာသေ စ, နိရောဓော ရောဓနေ ပျထ;

ဘယေ ပဋိဘယံ ဝုတ္တံ, တိလိင်္ဂံ တံ ဘယံကရေ.

"นิโรธ" (nirodha) ใช้ในความพ้น, ในความพินาศ และในการกั้น. "ปฏิภัย" (paṭibhaya) กล่าวไว้ในความกลัว และเป็นติลิงค์ในสิ่งที่น่ากลัว.

၉၉၁.

๙๙๑.

ပိဋကံ ဘာဇနေ ဝုတ္တံ, တထေဝ ပရိယတ္တိယံ;

ဇရာသိထိလစမ္မသ္မိံ, ဥဒရင်္ဂေ မတာ ဝလိ.

"ปิฏก" (piṭaka) กล่าวไว้ในภาชนะ และในปริยัติ. "วลิ" (vali) ถือว่าใช้ในรอยย่นของหนังเพราะความแก่ และในรอยพับที่ท้อง.

၉၉၂.

๙๙๒.

ဘိန္နံ ဝိဒါရိတေ’ညသ္မိံ, နိဿိတေ ဝါစ္စလိင်္ဂိကံ;

ဥပဇာပေ မတော ဘေဒေါ, ဝိသေသေ စ ဝိဒါရဏေ.

"ภินนะ" (bhinna) ใช้ในสิ่งที่ถูกทำลาย, ในสิ่งอื่น และในสิ่งที่อาศัย เป็นวาจจลิงค์. "เภทะ" (bheda) ถือว่าใช้ในการยุยง, ในความต่าง และในการทำลาย.

၉၉၃.

๙๙๓.

မဏ္ဍလံ [Pg.81] ဂါမသန္ဒောဟေ, ဗိမ္ဗေ ပရိဓိရာသိသု;

အာဏာယ မာဂမေ လေခေ;

သာသနံ အနုသာသနေ.

"มณฑล" (maṇḍala) ใช้ในกลุ่มหมู่บ้าน, ในวงกลม, ในขอบเขต และในกอง. "อาณา" (āṇā) ใช้ในคำสั่ง, ในคัมภีร์ และในการเขียน. "ศาสนา" (sāsana) ใช้ในการสั่งสอน.

၉၉၄.

๙๙๔.

အဂ္ဂေ တု သိခရံ စာ’ယော, မယဝိဇ္ဈနကဏ္ဋကေ;

ဂုဏုက္ကံသေ စ ဝိဘဝေ, သမ္ပတ္တိ စေဝ သမ္ပဒါ.

ส่วน "อัคคะ" (agga) ใช้ในยอด และในหนามเหล็กที่ใช้เจาะ. "สัมปัตติ" (sampatti) และ "สัมปทา" (sampadā) ใช้ในความยกย่องคุณ และในความมั่งคั่ง.

၉၉၅.

๙๙๕.

ဘူခန္တီသု ခမာ, ယောဂျေ, ဟိတေ သက္ကေ ခမော တိသု;

အဒ္ဓေါ ဘာဂေ ပထေ ကာလေ, ဧကံသေ’ဒ္ဓေါ’ဗျယံ ဘဝေ;

အထော ကရီသံ ဝစ္စသ္မိံ, ဝုစ္စတေ စတုရမ္ဗဏေ.

"ขมา" (khamā) ใช้ในแผ่นดิน และในความอดทน. "ขมะ" (khama) ใช้ในสิ่งที่ควร, ในสิ่งที่เป็นประโยชน์ และในสิ่งที่สามารถ เป็นติลิงค์. "อัทธะ" (addha) ใช้ในส่วน, ในทาง และในกาล. "อัทธะ" (addha) พึงเป็นอัพยยศัพท์ในความหมายว่าส่วนเดียว. ส่วน "กรีสะ" (karīsa) กล่าวไว้ในอุจจาระ และในมาตราสี่อัมพณะ.

၉၉၆.

๙๙๖.

ဥသဘော’သဓ ဂေါ သေဋ္ဌေ, သူ’သဘံ ဝီသယဋ္ဌိယံ;

သေတုသ္မိံ တန္တိ ပန္တီသု, နာရိယံ ပါဠိ ကထျတေ.

"อุสภะ" (usabha) ใช้ในยา, ในโค และในผู้ประเสริฐ. "อุสภะ" (usabha) ใช้ในมาตรายี่สิบศอก. "ปาฬิ" (pāḷi) กล่าวไว้ในสะพาน, ในสาย, ในแถว และในหญิง.

၉၉၇.

๙๙๗.

ကဋော ဇယေ’တ္ထိနိမိတ္တေ, ကိလဉ္ဇေ သော ကတေ တိသု;

မဟိယံ ဇဂတီ ဝုတ္တာ, မန္ဒိရာလိန္ဒဝတ္ထုမှိ.

"กะฏะ" (kaṭa) ใช้ในชัยชนะ, ในเครื่องหมายของหญิง และในเสื่อ. "กะฏะ" (kaṭa) เป็นติลิงค์ในสิ่งที่ทำแล้ว. "ชคตี" (jagatī) กล่าวไว้ในแผ่นดิน, ในบริเวณบ้าน และในพื้นระเบียง.

၉၉၈.

๙๙๘.

ဝိတက္ကေ မထိတေ တက္ကော, တထာ သူစိဖလေ မတော;

သုဒဿနံ သက္ကပုရေ, တီသု တံ ဒုဒ္ဒသေ’တရေ.

"ตักกะ" (takka) ถือว่าใช้ในความตรึก, ในสิ่งที่ถูกกวน และในรูเข็ม. "สุทัสสนะ" (sudassana) ใช้ในเมืองของพระอินทร์ และเป็นติลิงค์ในสิ่งที่เห็นได้ยาก และในสิ่งอื่น.

၉၉၉.

๙๙๙.

ဒီပေါ’န္တရီပ ပဇ္ဇောတ, ပတိဋ္ဌာ နိဗ္ဗုတီသု စ;

ဗဒ္ဓနိဿိတ သေတေသု, တီသု တံ မိဟိတေ သိတံ.

"ทีปะ" (dīpa) ใช้ในเกาะ, ในแสงสว่าง, ในที่พึ่ง และในความดับ. "สิตะ" (sita) ใช้ในสิ่งที่ถูกผูก, ในสิ่งที่อาศัย และในสีขาว. "สิตะ" (sita) เป็นติลิงค์ในความหมายว่าการยิ้ม.

၁၀၀၀.

๑๐๐๐.

ထိယံ ပဇာပတိ ဒါရေ, ဗြဟ္မေ မာရေ သုရေ ပုမေ;

ဝါသုဒေဝေ’န္တကေ ကဏှော, သော ပါပေ အသိတေ တိသု.

"ปชาบดี" (pajāpati) ในความหมายว่าภรรยา เป็นอิตถีลิงค์, ในความหมายว่าพระพรหม, มาร และเทวดา เป็นปุงลิงค์. "กัณหะ" (kaṇha) ใช้ในพระวาสุเทพ และในพระยม. "กัณหะ" (kaṇha) ใช้ในบาป และในสีดำ เป็นติลิงค์.

၁၀၀၁.

๑๐๐๑.

ဥပစာရော ဥပဋ္ဌာနေ, အာသန္နေ အညရောပနေ;

သက္ကော ဣန္ဒေ ဇနပဒေ, သာကိယေ, သော ခမေ တိသု.

"อุปจาระ" (upacāra) ใช้ในการบำรุง, ในที่ใกล้ และในการยกขึ้นในสิ่งอื่น. "สักกะ" (sakka) ใช้ในพระอินทร์, ในชนบท และในศากยะ. "สักกะ" (sakka) เป็นติลิงค์ในความหมายว่าผู้อดทน (หรือผู้สามารถ).

၁၀၀၂.

๑๐๐๒.

ဝဇ္ဇနေ ပရိဟာရော စ, သက္ကာရေ စေဝ ရက္ခဏေ;

သောတာပန္နာဒိကေ အဂ္ဂေ, အရိယော တီသု, ဒွိဇေ ပုမေ.

"ปริหาร" (parihāra) ใช้ในการเว้น, ในการสักการะ และในการรักษา. "อริยะ" (ariya) ใช้ในพระโสดาบันเป็นต้น และในสิ่งที่ประเสริฐ เป็นติลิงค์, ใช้ในพราหมณ์ เป็นปุงลิงค์.

၁၀၀၃.

๑๐๐๓.

သုသုကော သုသုမာရေ စ, ဗာလကေ စ ဥလူပိနိ;

ဣန္ဒီဝရံ မတံ နီလု, ပ္ပလေ ဥဒ္ဒါလပါဒပေ.

สุสุกะ (ปลาโลมา), สุสุมาระ (จระเข้), พาลกะ (ปลาชนิดหนึ่ง), อูลูปินี (ปลาข่า); อินทิวระ (บัวขาบ) และนีลุปปละ (บัวขาบ) และอุททาลปาทปะ (ต้นอุททาล).

၁၀၀၄.

๑๐๐๔.

အသနော ပိယကေ ကဏ္ဍေ, ဘက္ခဏေ ခိပနေ’ သနံ;

ယုဂေ’ဓိကာရေ ဝီရိယေ, ပဓာနေ စာ’န္တိကေ ဓုရော.

อสนะ (ต้นประดู่, ลูกศร); อสนะ (การกิน, การขว้าง); ธุระ (แอก, หน้าที่, ความเพียร, ความเป็นประธาน, และที่ใกล้).

၁၀၀၅.

๑๐๐๕.

ကာဠေ စ ဘက္ခိတေ တီသု, လဝိတ္တေ အသိတော ပုမေ;

ပဝါရဏာ ပဋိက္ခေပေ, ကထိတာ’ဇ္ဈေသနာယ စ.

อสิตะ (สีดำ, ถูกกิน) ใน ๓ เพศ; อสิตะ (เคียว) ในเพศชาย; ปวารณา (การปฏิเสธ, การเชื้อเชิญ) กล่าวแล้ว.

၁၀၀၆.

๑๐๐๖.

ဥမ္မာရေ [Pg.82] ဧသိကတ္ထမ္ဘေ, ဣန္ဒခီလော မတော ထ စ;

ပေါတ္ထကံ မကစိဝတ္ထေ, ဂန္ထေ လေပျာဒိ ကမ္မနိ.

อินทขีละ (ธรณีประตู และเสาระเนียด) ถือว่า; โปตถกะ (ผ้าเปลือกไม้ป่าน, คัมภีร์, และในงานพอกทาเป็นต้น).

၁၀၀၇.

๑๐๐๗.

ဓညံ သာလျာဒိကေ ဝုတ္တံ, ဓညော ပုညဝတိ တ္တိသု;

ပါဏိ ဟတ္ထေ စ သတ္တေ ဘူ, သဏှကရဏိယံ မတော.

ธัญญะ (ข้าวสาลีเป็นต้น) กล่าวแล้ว; ธัญญะ (ผู้มีบุญ) ใน ๓ เพศ; ปาณิ (มือ และสัตว์); ภู (เครื่องฉาบทาให้เรียบ) ถือว่า.

၁၀၀၈.

๑๐๐๘.

တီသု ပီတံ ဟလိဒျာဘေ, ဟဋ္ဌေ စ ပါယိတေ သိယာ;

ဗျူဟော နိဗ္ဗိဒ္ဓရစ္ဆာယံ, ဗလနျာသေ ဂဏေ မတော.

ปีตะ (สีเหลืองเหมือนขมิ้น, เอิบอิ่ม, และถูกดื่ม) พึงมีใน ๓ เพศ; พยูหะ (ถนนตัน, การจัดทัพ, และหมู่คณะ) ถือว่า.

၁၀၀၉.

๑๐๐๙.

လောဟိတာဒိမှိ လောဘေ စ, ရာဂေါ စ ရဉ္ဇနေ မတော;

ပဒရော ဖလကေ ဘင်္ဂေ, ပဝုဒ္ဓ ဒရိယံ ပိစ.

ราคะ (สีแดงเป็นต้น, ความโลภ, และการย้อม) ถือว่า; ปทระ (แผ่นกระดาน, การแตก, และถ้ำที่ขยายกว้าง).

၁၀၁၀.

๑๐๑๐.

သိင်္ဃာဋကံ ကသေရုဿ, ဖလေ, မဂ္ဂသမာဂမေ;

ဗဟုလာယဉ္စ ခေဠမှိ, ဧဠာ, ဒေါသေ’ဠ မီရိတံ.

สิงคาฏกะ (ผลกระจับ, ทางสี่แพร่ง); เอฬา (น้ำลายมาก); เอฬะ (โทษ) กล่าวแล้ว.

၁၀၁၁.

๑๐๑๑.

အာဓာရော စာ’ဓိကရဏေ, ပတ္တာဓာရေ’ လဝါလကေ;

ကာရော’ ဂဘေဒေ သက္ကာရေ, ကာရာ တု ဗန္ဓနာလယေ.

อาธาระ (ที่รองรับ, อธิกรณ์, ที่รองรับบาตร, และหลุมขังน้ำรอบโคนต้นไม้); การะ (ส่วนประกอบ, การบูชา); การา (เรือนจำ).

၁၀၁၂.

๑๐๑๒.

ကရကာ မေဃပါသာဏေ, ကရကော ကုဏ္ဍိကာယ စ;

ပါပနေ စ ပဒါတိသ္မိံ, ဂမနေ ပတ္တိ နာရိယံ.

กรคา (ลูกเห็บ); กรโก (หม้อน้ำ); ปัตติ (การบรรลุ, พลเดินเท้า, และการไป) ในเพศหญิง.

၁၀၁၃.

๑๐๑๓.

ဆိဒ္ဒံ ရန္ဓဉ္စ ဝိဝရံ, သုသိရေ ဒူသနေပိ စ;

မုတ္တာ တု မုတ္တိကေ, မုတ္တံ, ပဿာဝေ, မုစ္စိတေ တိသု.

ฉิททะ (ช่อง, ช่องว่าง, โพรง, และโทษ); มุตตา (ไข่มุก); มุตตะ (ปัสสาวะ, และถูกปล่อย) ใน ๓ เพศ.

၁၀၁၄.

๑๐๑๔.

နိသေဓေ ဝါရဏံ, ဟတ္ထိ, လိင်္ဂ ဟတ္ထီသု ဝါရဏော;

ဒါနံ စာဂေ မဒေ သုဒ္ဓေ, ခဏ္ဍနေ လဝနေ ခယေ.

วารณะ (การห้าม); วารโณ (ช้าง); ทานะ (การสละ, น้ำมันตกมัน, ความบริสุทธิ์, การตัด, การเกี่ยว, และความสิ้นไป).

၁၀၁၅.

๑๐๑๕.

မနောတောသေ စ နိဗ္ဗာနေ, တ္ထင်္ဂမေ နိဗ္ဗုတိ’တ္ထိယံ;

နေဂမော နိဂမုဗ္ဘူတေ, တထာ’ပဏောပဇီဝိနိ.

นิพพุติ (ความอิ่มใจ, นิพพาน, และการดับไป) ในเพศหญิง; เนคโม (ชาวนิคม และพ่อค้า) เช่นนั้น อาปณูปชีวินิ (ผู้มีชีวิตด้วยการค้า).

၁၀၁၆.

๑๐๑๖.

ဟရိတသ္မိဉ္စ ပဏ္ဏေ စ, ပလာသော ကိံ သုကဒ္ဒုမေ;

ပကာသော ပါကဋေတီသု, အာလောကသ္မိံ ပုမေ မတော.

ปลาสะ (สีเขียว, ใบไม้, และต้นทองกวาว); ปากาสะ (ปรากฏ) ใน ๓ เพศ, (แสงสว่าง) ในเพศชาย ถือว่า.

၁၀၁၇.

๑๐๑๗.

ပက္ကံ ဖလမှိ, တံ နာသု, မ္မုခေ ပရိဏတေ တိသု;

ပိဏ္ဍော အာဇီဝနေ ဒေဟေ, ပိဏ္ဍနေ ဂေါဠကေ မတော.

ปักกะ (ผลไม้) ในนปุงสกลิงค์, (สุกงอม) ใน ๓ เพศ; ปิณฑะ (การเลี้ยงชีพ, ร่างกาย, การทำให้เป็นก้อน, และก้อนกลม) ถือว่า.

၁၀၁၈.

๑๐๑๘.

ဝဋ္ဋော ပရိဗ္ဗယေ ကမ္မာ, ဒိကေ, သော ဝဋ္ဋုလေ တိသု;

ပစ္စာဟာရေ ပဋိဟာရော, ဒွါရေ စ ဒွါရပါလကေ.

วัตตะ (ค่าใช้จ่าย, การงานเป็นต้น), (กลม) ใน ๓ เพศ; ปฏิหาระ (การนำกลับคืน, ประตู, และคนเฝ้าประตู).

၁၀၁၉.

๑๐๑๙.

နာရိယံ ဘီရု ကထိတာ, ဘီရုကေ သော တိလိင်္ဂိကော;

ဝိကဋံ ဂူထမုတ္တာဒေါ, ဝိကဋော ဝိကတေ တိသု.

ภีรุ (หญิงขี้ขลาด) กล่าวแล้วในเพศหญิง, (ผู้ขี้ขลาด) ใน ๓ เพศ; วิกฏะ (ของโสโครกมีอุจจาระและปัสสาวะเป็นต้น); วิกฏะ (ผิดปกติ) ใน ๓ เพศ.

၁၀၂၀.

๑๐๒๐.

ဝါမံ [Pg.83] သဗျမှိ, တံ စာရု, ဝိပရီတေသု တီသွ’ထ;

သင်္ချာဘေဒေ သရဗျေ စ, စိဟဏေ လက္ခ မုစ္စတေ.

วามะ (ซ้าย, งดงาม, และตรงกันข้าม) ใน ๓ เพศ; ลักขะ (จำนวนแสน, เป้าธนู, และเครื่องหมาย) กล่าวแล้ว.

၁၀၂၁.

๑๐๒๑.

သေဏီ’တ္ထီ သမသိပ္ပီနံ, ဂဏေ စာ’ဝလိယံ ပိစ;

သုဓာယံ ဓူလိယံ စုဏ္ဏော, စုဏ္ဏဉ္စ ဝါသစုဏ္ဏကေ.

เสณี (หมู่ช่างที่มีศิลปะเสมอกัน และแถว) ในเพศหญิง; จุณโณ (ปูนขาว และผง); จุณณัง (แป้งหอม).

၁၀၂၂.

๑๐๒๒.

ဇေတဗ္ဗေ’တိပ္ပသတ္ထေ’တိ, ဝုဒ္ဓေ ဇေယျံ တိသူ’ရိတံ;

တက္ကေ တု မထိတံ ဟောတျာ,လောလိတေ မထိတော တိသု.

เชยยะ (ควรชนะ, ประเสริฐยิ่ง, และแก่) กล่าวแล้วใน ๓ เพศ; มถิตะ (นมส้มที่กวนแล้ว); มถิโต (ถูกกวน) ใน ๓ เพศ.

၁၀၂၃.

๑๐๒๓.

အဗ္ဘုတော’စ္ဆရိယေ တီသု, ပဏေ စေဝါ’ဗ္ဘုတော ပုမေ;

မေစကော ပုစ္ဆမူလမှိ, ကဏှေပိ မေစကော တိသု.

อัพภูตะ (น่าอัศจรรย์) ใน ๓ เพศ, (สินพนัน) ในเพศชาย; เมจกะ (โคนหางนกยูง และสีดำ) ใน ๓ เพศ.

၁၀၂၄.

๑๐๒๔.

ဝသဝတ္တီ ပုမေ မာရေ, ဝသဝတ္တာပကေ တိသု;

သမ္ဘဝေ စာ’သုစိ ပုမေ, အမေဇ္ဈေ တီသု ဒိဿတိ.

วสวัตตี (พญามาร) ในเพศชาย, (ผู้ยังผู้อื่นให้เป็นไปในอำนาจ) ใน ๓ เพศ; อสุจิ (อสุจิ) ในเพศชาย, (ไม่สะอาด) ปรากฏใน ๓ เพศ.

၁၀၂၅.

๑๐๒๕.

အစ္ဆော ဣက္ကေ ပုမေ ဝုတ္တော, ပသန္နမှိ တိလိင်္ဂိကော;

ဗဠိသေ သေလဘေဒေ စ, ဝင်္ကော, သော ကုဋိလေ တိသု.

อัจฉะ (หมี) กล่าวแล้วในเพศชาย, (ใส) ใน ๓ เพศ; วังโก (เบ็ด และหินชนิดหนึ่ง), (คด) ใน ๓ เพศ.

၁၀၂၆.

๑๐๒๖.

ကုဏပမှိ ဆဝေါ ဉေယျော,လာမကေ သော တိလိင်္ဂိကော;

သဗ္ဗသ္မိံ သကလော တီသု, အဒ္ဓမှိ ပုရိသေ သိယာ.

ฉวะ (ซากศพ), (เลวทราม) ใน ๓ เพศ; สกละ (ทั้งหมด) ใน ๓ เพศ; อัทธะ (กึ่งหนึ่ง) พึงมีในเพศชาย.

၁၀၂၇.

๑๐๒๗.

စန္ဒဂ္ဂါဟာဒိကေ စေဝု, ပ္ပာဒေါ ဥပ္ပတ္တိယံ ပိစ;

ပဒုဿနေ ပဒေါသော စ, ကထိတော သံဝရီမုခေ.

อุปปาทะ (ลางร้าย) มีจันทรคราสเป็นต้น และ (การเกิด); ปโทโส (ความประทุษร้าย) และกล่าวแล้วใน (เวลาเย็น).

၁၀၂၈.

๑๐๒๘.

ရုဓိရေ လောဟိတံ ဝုတ္တံ, ရတ္တမှိ လောဟိတော တိသု;

ဥတ္တမင်္ဂေ ပုမေ မုဒ္ဓါ, မုဒ္ဓေါ မူဠှေ တိလိင်္ဂိကော.

โลหิตะ (เลือด) กล่าวแล้ว, (สีแดง) ใน ๓ เพศ; มุทธา (ศีรษะ) ในเพศชาย; มุทโธ (หลงลืม) ใน ๓ เพศ.

၁၀၂၉.

๑๐๒๙.

ရဋ္ဌမှိ ဝိဇိတံ ဝုတ္တံ, ဇိတေ စ ဝိဇိတော တိသု;

ပရိတ္တံ တု ပရိတ္တာဏေ, ပရိတ္တော တီသု အပ္ပကေ.

วิชิตะ (แว่นแคว้น) กล่าวแล้ว, (ถูกชนะ) ใน ๓ เพศ; ปริตตะ (เครื่องป้องกัน), (น้อย) ใน ๓ เพศ.

၁၀၃၀.

๑๐๓๐.

ကုမ္ဘဏ္ဍော ဒေဝဘေဒေ စ, ဒိဿတိ ဝလ္လိဇာတိယံ;

စတုတ္ထံသေ ပဒေ ပါဒေါ, ပစ္စန္တသေလရံသိသု.

กุมภัณฑ์โฑ (เทวดาจำพวกหนึ่ง) และปรากฏใน (พืชจำพวกเถา); ปาโท (ส่วนที่ ๔, เท้า, ภูเขาชายแดน, และรัศมี).

၁၀၃၁.

๑๐๓๑.

ဝင်္ဂေါ လောဟန္တရေ ဝင်္ဂါ, ဒေသေ ပုမေ ဗဟုမှိ စ;

ကမ္မာရဘဏ္ဍဘေဒေ စ, ခဋကေ မုဋ္ဌိ စ ဒွိသု.

วังโก (ดีบุก), วังคะ (ชื่อแคว้น) ในเพศชายพหุพจน์; ขฏกะ (เครื่องมือช่างทองชนิดหนึ่ง) และมุฏฐิ (กำมือ) ใน ๒ ลิงค์.

၁၀၃၂.

๑๐๓๒.

အမ္ဗဏံ ဒေါဏိယံ စေ’ကာ, ဒသဒေါဏပ္ပမာဏကေ;

အဓိဋ္ဌိတိယ မာဓာရေ, ဌာနေ’ဓိဋ္ဌာန မုစ္စတေ.

อัมพณะ (ราง และมาตราตวงมีประมาณ ๑๑ โทณะ); อธิฏฐานะ (ความตั้งมั่น, ที่รองรับ, และสถานที่) กล่าวแล้ว.

၁၀၃၃.

๑๐๓๓.

ပုမေ မဟေသီ သုဂတေ, ဒေဝိယံ နာရိယံ မတာ;

ဥပဒ္ဒဝေ ဥပသဂ္ဂေါ, ဒိဿတိ ပါဒိကေပိ စ.

คำว่า มเหสี เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าพระสุคต, เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าพระเทวี และสตรี. คำว่า อุปสัคโค เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าอุปัทวะ และปรากฏในความหมายว่าอุปสรรค (ในทางไวยากรณ์) ด้วย.

၁၀၃၄.

๑๐๓๔.

ဝက္ကံ [Pg.84] ကောဋ္ဌာသဘေဒသ္မိံ, ဝက္ကော ဝင်္ကေ တိသု’စ္စတေ;

ဝိဇ္ဇာ ဝေဒေ စ သိပ္ပေ စ, တိဝိဇ္ဇာဒေါ စ ဗုဒ္ဓိယံ.

คำว่า วักกัง เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าส่วนแห่งร่างกาย (ไต). คำว่า วักโก เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าคด. คำว่า วิชชา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าพระเวท, ศิลปะ, วิชชา ๓ เป็นต้น และปัญญา.

၁၀၃၅.

๑๐๓๕.

သမာဓိမှိ ပုမေ’ကဂ္ဂေါ, နာကုလေ ဝါစ္စလိင်္ဂိကော;

ပဇ္ဇံ သိလောကေ, ပဇ္ဇော’ဒ္ဓေ, ပဇ္ဇော ပါဒဟိတေ တိသု.

คำว่า เอกัคโค เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าสมาธิ. คำว่า นากุละ เป็นวาจจลิงค์ ในความหมายว่าไม่วุ่นวาย. คำว่า ปัชชัง เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าฉันท์. คำว่า ปัชโช เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่ากึ่งบท, เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่เท้า.

၁၀၃၆.

๑๐๓๖.

ကတကော ရုက္ခဘေဒသ္မိံ, ကတကော ကိတ္တိမေ တိသု;

ဝိဓေယျေ အဿဝေါ တီသု, ပုဗ္ဗမှီ ပုရိသေ သိယာ.

คำว่า กตกะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าชนิดของต้นไม้. คำว่า กตกะ เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าสิ่งที่ทำขึ้น. คำว่า อัสสวะ เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าผู้ว่าง่าย. คำว่า อัสสวะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าบุรุษในกาลก่อน.

၁၀၃၇.

๑๐๓๗.

ကလျာဏေ ကထိတံ ခေမံ, တီသု လဒ္ဓတ္ထရက္ခဏေ;

အထော နိယောဇနေ ဝုတ္တံ, ကာရိယေပိ ပယောဇနံ.

คำว่า เขมะ เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าความดีงาม และการรักษาประโยชน์ที่ได้แล้ว. คำว่า ปโยชนัง เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าการประกอบ และกิจที่ควรทำ.

၁၀၃၈.

๑๐๓๘.

အဿတ္ထော တီသု အဿာသ, ပ္ပတ္တေ, ဗောဓိဒ္ဒုမေ ပုမေ;

တီသု လုဒ္ဒေါ ကုရူရေ စ, နေသာဒမှိ ပုမေ သိယာ.

คำว่า อัสสัตถะ เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าผู้ถึงความเบาใจ. คำว่า อัสสัตถะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าต้นโพธิ์. คำว่า ลุททะ เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าดุร้าย. คำว่า ลุททะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่านายพราน.

၁၀၃၉.

๑๐๓๙.

ဝိလဂ္ဂေါ တီသု လဂ္ဂသ္မိံ, ပုမေ မဇ္ဈမှိ ဒိဿတိ;

အဍ္ဎော တွနိတ္ထိယံ ဘာဂေ, ဓနိမှိ ဝါစ္စလိင်္ဂိကော.

คำว่า วิลัคคะ เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าผู้ติดอยู่. คำว่า วิลัคคะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าเอว. คำว่า อัฑโฒ เป็นอนิตถีลิงค์ ในความหมายว่าส่วนแบ่ง. คำว่า อัฑโฒ เป็นวาจจลิงค์ ในความหมายว่าผู้มีทรัพย์.

၁၀၄၀.

๑๐๔๐.

ကဋ္ဌံ ဒါရုမှိ, တံ ကိစ္ဆေ, ဂဟနေ ကသိတေ တိသု;

သသန္တာနေ စ ဝိသယေ, ဂေါစရေ’ ဇ္ဈတ္တ မုစ္စတေတိ.

คำว่า กัฏฐัง เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าไม้. คำว่า กัฏฐัง เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าลำบาก, รกชัฏ และที่ไถแล้ว. คำว่า อัชฌัตตัง กล่าวในความหมายว่าสันตานะของตน, วิสัย และโคจร.

ဣတိ အဒ္ဓါနေကတ္ထဝဂ္ဂေါ.

จบอัฑฒาเนกัตถวรรค.

၁၀၄၁.

๑๐๔๑.

ဘုဝနေ စ ဇနေ လောကော, မောရေတွဂ္ဂိမှိ သော သိခီ;

သိလောကော တု ယသေ ပဇ္ဇေ,ရုက္ခေ တု သာမိကေ ဓဝေါ.

คำว่า โลโก เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าโลก และหมู่ชน. คำว่า สิขี เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่านกยูง และไฟ. คำว่า สิโลกะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าเกียรติยศ และฉันท์. คำว่า ธวะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าต้นไม้ และสามี.

၁၀၄၂.

๑๐๔๒.

ဝဋဗျာမေသု နိဂြောဓော, ဓင်္ကော တု ဝါယသေ ဗကေ;

ဝါရော တွ’ဝသရာ’ဟေသု, ကုစေတွဗ္ဘေ ပယောဓရော.

คำว่า นิโครธะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าต้นไทร และวา (มาตราวัด). คำว่า ธังโก เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่ากา และนกกระยาง. คำว่า วาระ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าโอกาส และวัน. คำว่า ปโยธโร เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าเมฆ และเต้านม.

၁၀၄၃.

๑๐๔๓.

ဥစ္ဆင်္ဂေ လက္ခဏေ စာ’င်္ကော, ရသ္မိ’တ္ထီ ဇုတိ ရဇ္ဇုသု;

ဒိဋ္ဌော’ဘာသေသု အာလောကော,ဗုဒ္ဓေါ တု ပဏ္ဍိတေ ဇိနေ.

คำว่า อังโก เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าตัก และเครื่องหมาย. คำว่า รัสมี เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าแสงสว่าง และเชือก. คำว่า อาโลกะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าการเห็น และแสงสว่าง. คำว่า พุทโธ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าบัณฑิต และพระชินเจ้า.

၁၀၄၄.

๑๐๔๔.

သူရံ’သူသု ပုမေ ဘာနူ, ဒဏ္ဍော တု မုဂ္ဂရေ ဒမေ;

ဒေဝမစ္ဆေသွ’နိမိသော, ပတ္ထော တု မာနသာနုသု.

คำว่า ภานุ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าพระอาทิตย์ และรัศมี. คำว่า ทัณฑะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่ากระบอง และการลงโทษ. คำว่า อนิมิสะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าเทวดา และปลา. คำว่า ปัตถะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าเครื่องตวง และความปรารถนา.

၁၀၄၅.

๑๐๔๕.

အာတင်္ကော ရောဂ တာပေသု,မာတင်္ဂေါ သပစေ ဂဇေ;

မိဂေါ ပသု ကုရုင်္ဂေသု, ဥလူကိ’န္ဒေသု ကောသိယော.

คำว่า อาตังโก เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าโรค และความเดือดร้อน. คำว่า มาตังคะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าคนจัณฑาล และช้าง. คำว่า มิคะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าสัตว์ และกวาง. คำว่า โกสิยะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่านกเค้าแมว และพระอินทร์.

၁၀၄၆.

๑๐๔๖.

ဝိဂ္ဂဟော [Pg.85] ကလဟေ ကာယေ, ပုရိသော မာဏဝ’တ္တသု;

ဒါယာဒေါ ဗန္ဓဝေ ပုတ္တေ, သိရေ သီသံ တိပုမှိ စ.

คำว่า วิคคหะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าการทะเลาะ และร่างกาย. คำว่า ปุริสะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่ามาณพ และอัตตา. คำว่า ทายาทะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าญาติ และบุตร. คำว่า สีสัง เป็นติลิงค์ ในความหมายว่าศีรษะ.

၁၀၄၇.

๑๐๔๗.

ဗလိဟတ္ထံ’သူသု ကရော, ဒန္တေ ဝိပ္ပေ’ဏ္ဍဇေ ဒွိဇော;

ဝတ္တံ ပဇ္ဇာ’နနာ’စာရေ, ဓညင်္ဂေ သုခုမေ ကဏော.

คำว่า กะระ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าภาษี, มือ และรัศมี. คำว่า ทวิชะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าฟัน, พราหมณ์ และนก. คำว่า วัตตะ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าบท (ฉันท์), ใบหน้า และมารยาท. คำว่า กณะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าปลายข้าว และสิ่งที่ละเอียด.

၁၀၄၈.

๑๐๔๘.

ထမ္ဘော ထူဏ ဇဠတ္တေသု, သူပေါ ကုမ္မာသ ဗျဉ္ဇနေ;

ဂဏ္ဍော ဖောဋေ ကပေါလမှိ, အဂ္ဃော မူလျေ စ ပူဇနေ.

คำว่า ถัมภะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าเสา และความเขลา. คำว่า สูปะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าขนมกุมมาส และกับข้าว. คำว่า คัณฑะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าฝี และแก้ม. คำว่า อัคฆะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าราคา และการบูชา.

၁၀၄၉.

๑๐๔๙.

ပကာရော တုလျ ဘေဒေသု, သကုန္တော ဘာသပက္ခိသု;

ဘာဂျေ ဝိဓိ ဝိဓာနေ စ, သရေ ခဂ္ဂေ စ သာယကော.

คำว่า ปกาโร เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าส่วนที่เท่ากัน และชนิด. คำว่า สกุนโต เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่านก และนกอินทรี. คำว่า วิธิ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าโชค และการจัดแจง. คำว่า สายโก เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าลูกศร และดาบ.

၁၀၅၀.

๑๐๕๐.

သာရင်္ဂေါ စာတကေ ဧဏေ, ပတ္တီ တု သရပက္ခိသု;

သေဒေ ပါကော ဝိပါကေ ထ,ဘိက္ခုဘေဒေ စယေ ဂဏော.

คำว่า สารังคะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่านกจาตกะ และกวางเอ็น. คำว่า ปัตตี เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าลูกศร และนก. คำว่า ปาโก เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าเหงื่อ และวิบาก. คำว่า คณะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าหมู่ภิกษุ และกอง.

၁၀၅၁.

๑๐๕๑.

ရာသိ ပုဉ္ဇေ စ မေသာ’ဒေါ,အဿေ လောဏေ စ သိန္ဓဝေါ;

သံဝဋ္ဋေ ပလယော နာသေ, ပူဂေါ ကမုကရာသိသု.

คำว่า ราสิ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่ากอง และราศีมีเมษเป็นต้น. คำว่า สินธวะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าม้า และเกลือ. คำว่า ปลัยยะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าความพินาศของโลก และความฉิบหาย. คำว่า ปูคะ เป็นปุงลิงค์ ในความหมายว่าต้นหมาก และกอง.

၁၀၅၂.

๑๐๕๒.

အမတေ တု သုဓာ လေပေ, အဘိချာ နာမ ရံသိသု;

သတ္တိ သာမတ္ထိယေ သတ္ထေ, မဟီ နဇ္ဇန္တရေ ဘုဝိ;

လီလာ ကြိယာ ဝိလာသေသု,သတ္တေ တု အတြဇေ ပဇာ.

คำว่า สุธา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าน้ำอมฤต และเครื่องฉาบทา. คำว่า อภิขยา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าชื่อ และรัศมี. คำว่า สัตติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความสามารถ และอาวุธ. คำว่า มหี เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าแม่น้ำ และแผ่นดิน. คำว่า ลีลา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่ากิริยา และความเยื้องกราย. คำว่า ปชา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าสัตว์ และบุตร.

၁၀၅၃.

๑๐๕๓.

ဉာဏေ လာဘေ ဥပလဒ္ဓိ, ပဝေဏီ ကုထဝေဏိသု;

ပဝတ္တိ ဝုတ္တိ ဝတ္တာသု, ဝေတနေ ဘရဏေ ဘတိ.

คำว่า อุปลัทธิ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความรู้ และลาภ. คำว่า ปเวณี เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าผ้าปูหลังช้าง และผมเปีย. คำว่า ปวัตติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความเป็นไป และข่าวสาร. คำว่า ภติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าค่าจ้าง และการเลี้ยงดู.

၁၀၅၄.

๑๐๕๔.

အာစာရေပိ မရိယာဒါ, ဘူတိ သတ္တာ သမိဒ္ဓိသု;

သောပ္ပေ ပမာဒေ တန္ဒီ စ, ယာတြာ ဂမန ဝုတ္တိသု.

คำว่า มริยาทา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่ามารยาท และขอบเขต. คำว่า ภูติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความมีอยู่ และความสำเร็จ. คำว่า ตันที เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความหลับ และความประมาท. คำว่า ยาตรา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าการไป และความเป็นอยู่.

၁၀၅၅.

๑๐๕๕.

နိန္ဒာ ကုစ္ဆာ’ပဝါဒေသု, ကင်္ဂု ဓည ပိယင်္ဂုသု;

မောက္ခေသိဝေ သမေသန္တိ, ဝိဘာဂေ ဘတ္တိ သေဝနေ.

คำว่า นินทา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าการตำหนิ และการกล่าวโทษ. คำว่า กังคุ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าข้าวฟ่าง และต้นเปียงกู. คำว่า สเมสันติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าการแสวงหาความหลุดพ้น. คำว่า ภัตติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าส่วนแบ่ง และการปรนนิบัติ.

၁၀၅၆.

๑๐๕๖.

ဣစ္ဆာယံ ဇုတိယံ ကန္တိ, ရဉ္ဇနေ သူရတေ ရတိ;

ဂေဟေ ဝသတိ ဝါသေ ထ, နဒီ သေနာသု ဝါဟိနီ.

คำว่า กันติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความปรารถนา และความรุ่งเรือง. คำว่า รติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความยินดี และความใคร่. คำว่า วสติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าเรือน และการอยู่. คำว่า วาหินี เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าแม่น้ำ และกองทัพ.

၁၀၅၇.

๑๐๕๗.

ပတ္ထေ နာဠေ စ နာဠိ’တ္ထီ, ဂဏေ သမိတိ သင်္ဂမေ;

တဏှာ လောဘေ ပိပါသာယံ, မဂ္ဂ ဝုတ္တီသု ဝတ္တနီ.

คำว่า นาฬิ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าเครื่องตวง และลำต้น. คำว่า สมิติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าหมู่, การประชุม และการรบ. คำว่า ตัณหา เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความโลภ และความกระหาย. คำว่า วัตตนี เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าทาง และความเป็นอยู่.

၁၀၅၈.

๑๐๕๘.

ပါဏျင်္ဂေ နာဘိ စက္ကန္တေ, ယာစေ ဝိညတ္တိ ဉာပနေ;

ဝိတ္တိ တောသေ ဝေဒနာယံ, ဌာနေ တု ဇီဝိတေ ဌိတိ.

คำว่า นาภิ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าสะดือ และดุมล้อ. คำว่า วิญญัตติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าการขอ และการให้รู้. คำว่า วิตติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความยินดี และเวทนา. คำว่า ฐิติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าที่ตั้ง และชีวิต.

၁၀၅၉.

๑๐๕๙.

တရင်္ဂေ [Pg.86] စာ’န္တရေ ဝီစိ, ဓီရတ္တေ ဓာရဏေ ဓိတိ;

ဘူ ဘူမိယဉ္စ ဘမုကေ, သဒ္ဒေ ဝေဒေ သဝေ သုတိ.

คำว่า วีจิ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าคลื่น และระหว่าง. คำว่า ธิติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าความเพียร และการทรงไว้. คำว่า ภู เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าแผ่นดิน และคิ้ว. คำว่า สุติ เป็นอิตถีลิงค์ ในความหมายว่าเสียง, พระเวท และการฟัง.

၁၀၆၀.

๑๐๖๐.

ဂေါတ္တံ နာမေ စ ဝံသေ ထ, နဂရေ စ ဃရေ ပုရံ;

ဩကံ တု နိဿယေ ဂေဟေ, ကုလံ တု ဂေါတ္တရာသိသု.

คำว่า โคตตะ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าชื่อ และตระกูล. คำว่า ปุระ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าเมือง และเรือน. คำว่า โอกะ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าที่พึ่ง และเรือน. คำว่า กุละ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าตระกูล และกอง.

၁၀၆၁.

๑๐๖๑.

ဟေမေ ဝိတ္တေ ဟိရညဉ္စ, ပညာဏံ တွ’င်္က ဝုဒ္ဓိသု;

အထာ’မ္ဗရဉ္စ ခေ ဝတ္ထေ, ဂုယှံ လိင်္ဂေ ရဟသျ’ပိ.

คำว่า หิรัญญะ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าทอง และทรัพย์. คำว่า ปัญญาณะ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าเครื่องหมาย และความเจริญ. คำว่า อัมพระ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าท้องฟ้า และผ้า. คำว่า คุยหะ เป็นนปุงสกลิงค์ ในความหมายว่าอวัยวะเพศ และความลับ.

၁၀၆၂.

๑๐๖๒.

တပေါ ဓမ္မေ ဝတေ စေဝ, ပါပေ တွာ’ဂုမှိ ကိဗ္ဗိသံ;

ရတနံ မဏိ သေဋ္ဌေသု, ဝဿံ ဟာယန ဝုဋ္ဌိသု.

ตบะ ในธรรมและวัตร, อาคุและกิพพิส ในบาป; รัตนะและมณี ในสิ่งประเสริฐ, วัสสะ ในปีและฝน.

၁၀၆၃.

๑๐๖๓.

ဝနံ အရည ဝါရီသု, ခီရမှိ တု ဇလေ ပယော;

အက္ခရံ လိပိ မောက္ခေသု, မေထူနံ သင်္ဂမေ ရတေ.

วนะ ในป่าและน้ำ, ปโย ในน้ำนมและน้ำ; อักขระ ในอักษรและการพ้น, เมถุน ในการร่วมและความยินดี.

၁၀၆၄.

๑๐๖๔.

သောတံ ကဏ္ဏေ ပယောဝေဂေ, ရိဋ္ဌံ ပါပါ’သုဘေသု စ;

အာဂု ပါပါ’ပရာဓေသု, ကေတုမှိ စိဟနေ ဓဇော.

โสต ในหูและกระแสน้ำ, ริฏฐะ ในบาปและสิ่งอัปมงคล; อาคุ ในบาปและความผิด, ธชะ ในธงและเครื่องหมาย.

၁၀၆၅.

๑๐๖๕.

ဂေါပုရံ ဒွါရမတ္တေပိ, မန္ဒိရံ နဂရေ ဃရေ;

ဝါစ္စလိင်္ဂါ ပရမိတော, ဗျတ္တော တု ပဏ္ဍိတေ ဖုဋေ.

โคปุระ ในความหมายเพียงประตู, มนทิระ ในเมืองและบ้าน; คำต่อจากนี้เป็นวัจจลิงค์ (คุณศัพท์), พยัตตะ ในบัณฑิตและสิ่งที่ปรากฏชัด.

၁၀၆၆.

๑๐๖๖.

ဝလ္လဘော ဒယိတေ’ဇ္ဈက္ခေ, ဇလေ ထူလော မဟတျပိ;

ကုရူရေ ဘေရဝေ ဘီမော,လောလော တု လောလုပေ စလေ.

วัลลภะ ในผู้เป็นที่รักและนายงาน, ถูละ ในคนเขลาและสิ่งที่ใหญ่; ภีมะ ในสิ่งที่ดุร้ายและน่ากลัว, โลละ ในผู้โลภและสิ่งที่หวั่นไหว.

၁၀၆၇.

๑๐๖๗.

ဗီဘစ္ဆော ဝိကတေ ဘီမေ, ကောမလေ တိခိဏေ မုဒု;

ဣဋ္ဌေ စ မဓုရေ သာဒု, သာဒုမှိ မဓုရော ပိယေ.

พีภัจฉะ ในสิ่งที่น่าเกลียดและน่ากลัว, มุทุ ในสิ่งที่อ่อนนุ่มและไม่คม; สาทุ ในสิ่งที่น่าปรารถนาและหวาน, มธุระ ในสิ่งที่อร่อยและเป็นที่รัก.

၁၀၆၈.

๑๐๖๘.

သိတေ တု သုဒ္ဓေ ဩဒါတော, ဒွိဇိဝှော သူစကာ’ဟိသု;

သက္ကေ သမတ္ထော သမ္ဗန္ဓေ, သမတ္တံ နိဋ္ဌိတာ’ခိလေ.

โอทาตะ ในสิ่งที่ขาวและบริสุทธิ์, ทวิชิวหะ ในคนส่อเสียดและงู; สมัตถะ ในผู้สามารถและความเกี่ยวข้อง, สมัตตะ ในสิ่งที่สำเร็จและทั้งหมด.

၁၀၆၉.

๑๐๖๙.

သုဒ္ဓေါ ကေဝလ ပူတေသု, ဇိဃညော’န္တာ’ဓမေသု စ;

ပေါဏော’ပနတ နိန္နေသု, အည နီစေသု စေ’တရော.

สุทธะ ในสิ่งที่บริสุทธิ์และเพียงอย่างเดียว, ชิฆัญญะ ในที่สุดและสิ่งที่เลวทราม; โปณะ ในสิ่งที่น้อมไปและที่ลุ่ม, อิตระ ในสิ่งอื่นและสิ่งที่ต่ำ.

၁၀၇၀.

๑๐๗๐.

သုစိ သုဒ္ဓေ သိတေ ပူတေ, ပေသလော ဒက္ခစာရုသု;

အဓမော ကုစ္ဆိတေ ဦနေ, အပ္ပိယေ ပျ’လိကော ဘဝေ.

สุจิ ในสิ่งที่บริสุทธิ์ ขาว และสะอาด, เปสละ ในผู้ฉลาดและสิ่งที่น่ารัก; อธมะ ในสิ่งที่น่ารังเกียจและบกพร่อง, อลิกะ ในสิ่งที่ไม่เป็นที่รักและคำเท็จ.

၁၀၇၁.

๑๐๗๑.

ဗျာပေ အသုဒ္ဓေ သံကိဏ္ဏော, ဘဗ္ဗံ ယောဂျေ စ ဘာဝိနိ;

သုခုမော အပ္ပကာ’ဏူသု, ဝုဒ္ဓေါ ထေရေ စ ပဏ္ဍိတေ.

สังกิณณะ ในสิ่งที่ปะปนและไม่บริสุทธิ์, ภัพพะ ในสิ่งที่ควรและสิ่งที่จักมี; สุขุมะ ในสิ่งที่เล็กน้อยและละเอียด, วุฑฒะ ในพระเถระและบัณฑิต.

၁၀၇၂.

๑๐๗๒.

သုဘေ သာဓုမှိ ဘဒ္ဒေါ ထ, တျာ’ဒေါ စ ဝိပုလေ ဗဟု;

ဓီရော ဗုဓေ ဓိတိမန္တေ, ဝေလ္လိတံ ကုဋိလေ ဓုတေ.

ภัททะ ในสิ่งที่งามและดี, พหุ ในสิ่งที่กว้างขวางและมาก, ธีระ ในนักปราชญ์และผู้มีความเพียร, เวลลิตะ ในสิ่งที่คดและสิ่งที่สั่นไหว.

၁၀၇၃.

๑๐๗๓.

ဝိသဒေါ [Pg.87] ဗျတ္တ သေတေသု, တရုဏော တု ယုဝေ နဝေ;

ယောဂ္ဂံ ယာနေ, ခမေ ယောဂ္ဂေါ,ပိဏ္ဍိတံ ဂဏိတေ ဃနေ.

วิสทะ ในสิ่งที่ชัดเจนและขาว, ตรุณะ ในคนหนุ่มและของใหม่; โยคคะ ในยาน, โยคคะ ในสิ่งที่ควร, ปิณฑิตะ ในสิ่งที่นับแล้วและสิ่งที่หนาแน่น.

၁၀၇၄.

๑๐๗๔.

ဗုဓေ’ဘိဇာတော ကုလဇေ, ဝုဒ္ဓေါ’ရူသု မဟလ္လကော;

ကလျာဏံ သုန္ဒရေ စာပိ, ဟိမော တု သီတလေပိ စ.

อภิชาตะ ในบัณฑิตและผู้เกิดในตระกูลสูง, วุฑฒะและมหัลลกะ ในสิ่งที่ใหญ่; กัลยาณะ ในสิ่งที่งามและดี, หิมะ ในสิ่งที่เย็น.

၁၀၇၅.

๑๐๗๕.

လောလေ တု သီဃေ စပလော, ဝုတ္တေ ဥဒိတ မုဂ္ဂတေ;

အာဒိတ္တေ ဂဗ္ဗိတေ ဒိတ္တော, ပိဋ္ဌံ တု စုဏ္ဏိတေပိ စ.

จปละ ในสิ่งที่โลเลและเร็ว, วุตตะ ในสิ่งที่กล่าวแล้วและสิ่งที่ปรากฏขึ้น; ทิตตะ ในสิ่งที่ลุกโพลงและหยิ่งยโส, ปิฏฐะ ในสิ่งที่บดละเอียดแล้ว.

၁၀၇၆.

๑๐๗๖.

ဝိဂတေ ဝါယိတေ ဝီတံ, ဘာဝိတံ ဝဍ္ဎိတေပိ စ;

ဘဇ္ဇိတေ ပတိတေ ဘဋ္ဌော, ပုဋ္ဌော ပုစ္ဆိတ ပေါသိတေ.

วีตะ ในสิ่งที่ไปแล้วและสิ่งที่ทอแล้ว, ภาวิตะ ในสิ่งที่อบรมแล้วและเจริญแล้ว; ภัตถะ ในสิ่งที่คั่วแล้วและตกแล้ว, ปุฏฐะ ในสิ่งที่ถามแล้วและบำรุงแล้ว.

၁၀၇၇.

๑๐๗๗.

ဇာတော ဘူတေ စယေ ဇာတံ,ပဋိဘာဂေါ သမာ’ရိသု;

သူရော ဝီရေ ရဝိသူရေ, ဒုဋ္ဌော ကုဒ္ဓေ စ ဒူသိတေ.

ชาตะ ในสิ่งที่เกิดแล้วและหมู่กอง, ปฏิภาค ในสิ่งที่เสมอกันและศัตรู; สูระ ในผู้กล้าหาญและพระอาทิตย์, ทุฏฐะ ในผู้โกรธและผู้ประทุษร้าย.

၁၀၇၈.

๑๐๗๘.

ဒိဋ္ဌော’ရိမှိ’က္ခိတေ ဒိဋ္ဌော,မူဠှေ ပေါတေ စ ဗာလိသော;

နိန္ဒာယံ ခေပနေ ခေပေါ, နိယမော နိစ္ဆယေ ဝတေ.

ทิฏฐะ ในศัตรูและสิ่งที่เห็นแล้ว, พาลีสะ ในผู้หลงและลูกสัตว์; เขปะ ในการนินทาและการทิ้งไป, นิยมะ ในความแน่นอนและวัตร.

၁၀၇၉.

๑๐๗๙.

သလာကာယံ ကုသော ဒဗ္ဘေ,ဗာလျာဒေါ တု ခယေ ဝယော;

လေပ ဂဗ္ဗေသွ’ဝလေပေါ, အဏ္ဍဇော မီနပက္ခိသု.

กุสะ ในสลากและหญ้าคา, วัย ในวัยเด็กเป็นต้นและความสิ้นไป; อวเลปะ ในการฉาบและความเย่อหยิ่ง, อัณฑชะ ในปลาและนก.

၁၀၈၀.

๑๐๘๐.

ဗိလာလေ နကုလေ ဗဗ္ဗု, မန္ထော မန္ထနသတ္တုသု;

ဝါလော ကေသေ’ဿာဒိလောမေ,သံဃာတော ဃာတရာသိသု.

พัพพุ ในแมวและพังพอน, มันถะ ในการกวนและศัตรู; วาละ ในผมและขนม้าเป็นต้น, สังฆาตะ ในการประหารและหมู่กอง.

၁၀၈၁.

๑๐๘๑.

ဂေါပဂါမေ ရဝေ ဃောသော, သူတော သာရထိဝန္ဒိသု;

မာလျံ တု ပုပ္ဖေ တဒ္ဒါမေ, ဝါဟော တု သကဋေ ဟယေ.

โฆสะ ในหมู่บ้านคนเลี้ยงโคและเสียง, สูตะ ในสารถีและนักขับร้อง; มาลยะ ในดอกไม้และพวงมาลัยดอกไม้, วาหะ ในเกวียนและม้า.

၁၀၈၂.

๑๐๘๒.

ခယေ’စ္စနေ စာ’ပစယော, ကာလော သမယ မစ္စုသု;

ဘေ တာရကာ နေတ္တမဇ္ဈေ, သီမာ’ ဝဓိ, ဋ္ဌိတီသု စ.

อปจยะ ในความสิ้นไปและการบูชา, กาละ ในเวลาและความตาย; ภะ ในดาวและกลางตา, สีมา ในเขตแดนและความตั้งอยู่.

၁၀၈၃.

๑๐๘๓.

အာဘောဂေါ ပုဏ္ဏတာ’ဝဇ္ဇေ-သွာ’ဠိ’တ္ထီ သခိ သေတုသု;

သတ္တေ ထူလေ တီသု ဒဠှော, လတာ သာခါယ ဝလ္လိယံ.

อาโภคะ ในความเต็มและการคำนึง, อาฬิ ในเพื่อนหญิงและสะพาน; ทัฬหะ (ใช้ใน ๓ ลิงค์) ในสัตว์และสิ่งที่มั่นคง, ลตา ในกิ่งไม้และเถาวัลย์.

၁၀၈၄.

๑๐๘๔.

မုတ္တိ’တ္ထီ [Pg.88] မောစနေ မောက္ခေ,ကာယော တု ဒေဟ ရာသိသု;

နီစေ ပုထုဇ္ဇနော မူဠှေ, ဘတ္တာ သာမိနိ ဓာရကေ.

มุตติ ในการปล่อยและความหลุดพ้น, กายะ ในร่างกายและหมู่กอง; ปุถุชน ในคนต่ำช้าและคนหลง, ภัตตา ในสามีและผู้เลี้ยงดู.

၁၀၈၅.

๑๐๘๕.

သိခါ, ပိဉ္ဆေသု သိခဏ္ဍော, သတ္တေ တွ’တ္တနိ ပုဂ္ဂလော;

သမ္ဗာဓော သံကဋေ ဂုယှေ,နာသေ ခေပေ ပရာဘဝေါ.

สิขัณฑะ ในหงอนและขนหาง, ปุคคละ ในสัตว์และตน; สัมพาธะ ในที่คับแคบและที่ลับ, ปราภวะ ในความพินาศและการเสื่อมไป.

၁၀၈၆.

๑๐๘๖.

ဝစ္စော ရူပေ ကရီသေ ထ, ဇုတိ’တ္ထီ ကန္တိရံသိသု;

วัจจะ ในรูปและอุจจาระ, ชุติ ในความรุ่งเรืองและรัศมี.

၁၀၈၇.

๑๐๘๗.

လဗ္ဘံ ယုတ္တေ စ လဒ္ဓဗ္ဗေ, ခဏ္ဍေ ပဏ္ဏေ ဒလံ မတံ;

သလ္လံ ကဏ္ဍေ သလာကာယံ, သုစိတ္တေ ဓာဝနံ ဂတေ;

ဘန္တတ္ထေ ဝိဗ္ဘမော ဟာဝေ, မောဟော’ဝိဇ္ဇာယ မုစ္ဆနေ.

ลัพภะ ในสิ่งที่ควรและสิ่งที่ควรได้, ทละ ในชิ้นและใบไม้; สัลละ ในลูกศรและสลาก, ธาวนะ ในการชำระและการไป; วิพภมะ ในความหลงและความเย้ายวน, โมหะ ในอวิชชาและความสลบไสล.

၁၀၈၈.

๑๐๘๘.

သေဒေါ ဃမ္မဇလေ ပါကေ,ဂေါဠေ ဥစ္ဆုမယေ ဂုဠော;

မိတ္တေ သဟာယေ စ သခါ, ဝိဘူ နိစ္စပ္ပဘူသု သော.

เสทะ ในเหงื่อและการสุก, คุฬะ ในก้อนกลมและน้ำอ้อย; สขา ในมิตรและสหาย, วิภู ในสิ่งที่เที่ยงแท้และผู้เป็นใหญ่.

၁၀၈၉.

๑๐๘๙.

ခဂ္ဂေ ကုရူရေ နေတ္တိံသော, ပရသ္မိံ အတြ တီသွ’မု;

ကလင်္ကော’င်္ကာ’ပဝါဒေသု,ဒေသေ ဇနပဒေါ ဇနေ.

เนตติงสะ ในดาบและสิ่งที่ดุร้าย, อมุ ในสิ่งอื่นและในที่นี้ (ใช้ใน ๓ ลิงค์); กลังกะ ในรอยตำหนิและคำติเตียน, ชนบท ในประเทศและหมู่ชน.

၁၀၉၀.

๑๐๙๐.

ပဇ္ဇေ ဂါထာ ဝစီဘေဒေ, ဝံသော တွ’နွယဝေဏုသု;

ယာနံ ရထာဒေါ ဂမနေ, သရူပသ္မိံ အဓော တလံ.

คาถา ในบทประพันธ์และประเภทแห่งวาจา, วงสะ ในตระกูลและไม้ไผ่; ยานะ ในรถเป็นต้นและการไป, ตละ ในรูปและส่วนเบื้องล่าง.

၁၀၉၁.

๑๐๙๑.

မဇ္ဈော ဝိလဂ္ဂေ ဝေမဇ္ဈေ, ပုပ္ဖံ တု ကုသုမော’တုသု;

သီလံ သဘာဝေ သုဗ္ဗတေ, ပုင်္ဂဝေါ ဥသဘေ ဝရေ.

มัชฌะ ในเอวและท่ามกลาง, ปุปผะ ในดอกไม้และระดู; สีละ ในปกติวิสัยและวัตรที่ดี, ปุงควะ ในโคอุสภะและผู้ประเสริฐ.

၁၀၉၂.

๑๐๙๒.

ကောသေ ခဂါဒိဗီဇေ’ဏ္ဍံ, ကုဟရံ ဂဗ္ဘရေ ဗိလေ;

နေတ္တိံသေ ဂဏ္ဍကေ ခဂ္ဂေါ, ကဒမ္ဗော တု ဒုမေ စယေ.

โกสะ หมายถึง ฝักดาบ, เมล็ดพืช และไข่; กุหระ หมายถึง โพรง, ครรภ์, รู; ขัคคะ หมายถึง ดาบ, แรด; กะทัมพะ หมายถึง ต้นไม้, หมู่ไม้.

၁၀၉၃.

๑๐๙๓.

ဘေ’ဓေနုယံ ရောဟိဏီ’တ္ထီ, ဝရင်္ဂံ ယောနိယံ သိရေ;

အက္ကောသေ သပထေ သာပေါ, ပင်္ကံ ပါပေ စ ကဒ္ဒမေ.

โรหิณี หมายถึง ดาวฤกษ์, แม่โค, หญิง; วรังคะ หมายถึง โยนี, ศีรษะ; สาปะ หมายถึง การด่า, การสาบาน; ปังกะ หมายถึง บาป, โคลน.

၁၀၉၄.

๑๐๙๔.

ဘောဂဝတျု’ရဂေ ဘောဂီ, ဿရော တု သိဝသာမိသု;

ဗလေ ပဘာဝေ ဝီရိယံ, တေဇော တေသု စ ဒိတ္တိယံ.

โภคี หมายถึง เมืองโภควดี, งู; อิสสระ หมายถึง พระศิวะ, เจ้าของ; วิริยะ หมายถึง กำลัง, อานุภาพ; เตชะ หมายถึง กำลัง, อานุภาพ และความรุ่งเรือง.

၁၀၉၅.

๑๐๙๕.

ဓာရာ သန္တတိ ခဂ္ဂင်္ဂေ, ဝါနံ တဏှာယ သိဗ္ဗနေ;

ခတ္တာ သူတေ ပဋိဟာရေ, ဝိတ္တိ ပီဠာသု ဝေဒနာ.

ธารา หมายถึง ความสืบต่อ, คมดาบ; วานะ หมายถึง ตัณหา, การเย็บ; ขัตตา หมายถึง สารถี, คนเฝ้าประตู; วิตติ หมายถึง ความเจ็บปวด, เวทนา.

၁၀၉၆.

๑๐๙๖.

ထိယံ [Pg.89] မတိ’စ္ဆာပညာသု, ပါပေ ယုဒ္ဓေ ရဝေ ရဏော;

လဝေါတု ဗိန္ဒု’စ္ဆေဒေသု, ပလာလေ’ တိသယေ ဘုသံ.

รณะ หมายถึง บาป, การรบ, เสียง; ละวะ หมายถึง หยด, การตัด; ภุสะ หมายถึง ฟาง, มากเกินไป.

၁၀၉၇.

๑๐๙๗.

ဗာဓာ ဒုက္ခေ နိသေဓေ စ, မူလပဒေပိ မာတိကာ;

သ္နေဟော တေလေ’ဓိကပ္ပေမေ,ဃရာ’ပေက္ခာသု အာလယော.

พาธา หมายถึง ความทุกข์, การห้าม; มาติกา หมายถึง แม่บท, หัวข้อ; สเนหะ หมายถึง น้ำมัน, ความรัก; อาลัย หมายถึง ที่อยู่, ความผูกพันกับบ้าน.

၁၀၉၈.

๑๐๙๘.

ကေတုသ္မိံ ကေတနံ ဂေဟေ, ဌာနေ ဘူမိ’တ္ထိယံ ဘုဝိ;

လေချေ လေခေါ ရာဇိ လေခါ, ပူဇိတေ ဘဂဝါ ဇိနေ.

เกตนะ หมายถึง ธง, บ้าน; ภูมิ (อิตถีลิงค์) หมายถึง สถานที่, แผ่นดิน; เลขะ หมายถึง การเขียน; เลขา หมายถึง แถว; ภควา หมายถึง ผู้ควรบูชา, พระชินเจ้า.

၁၀၉၉.

๑๐๙๙.

ဂဒါ သတ္ထေ ဂဒေါ ရောဂေ, နိသဇ္ဇာ ပီဌေသွာ’သနံ;

တထာဂတော ဇိနေ သတ္တေ,စယေ ဒေဟေ သမုဿယော.

คทา หมายถึง อาวุธ; คทะ หมายถึง โรค; อาสนะ หมายถึง การนั่ง, ที่นั่ง; ตถาคต หมายถึง พระชินเจ้า, สัตว์; สมุสสยะ หมายถึง กอง, ร่างกาย.

၁၁၀၀.

๑๑๐๐.

ဗိလံ ကောဋ္ဌာသ ဆိဒ္ဒေသု, ဝဇ္ဇံ ဒေါသေ စ ဘေရိယံ;

ကာလေ ဒီဃဉ္ဇသေ’ဒ္ဓါနံ, အာလိယံ သေတု ကာရဏေ.

พิละ หมายถึง ส่วน, ช่อง; วัชชะ หมายถึง โทษ, กลอง; อัทธานะ หมายถึง กาล, ทางไกล; อาลิ หมายถึง คันนา, เหตุ.

၁၁၀၁.

๑๑๐๑.

ဩကာသော ကာရဏေ ဒေသေ,သဘာ ဂေဟေ စ သံသဒေ;

ယူပေါ ထမ္ဘေ စ ပါသာဒေ, အယနံ ဂမနေ ပထေ.

โอกาส หมายถึง เหตุ, สถานที่; สภา หมายถึง บ้าน, ที่ประชุม; ยูโป หมายถึง เสา, ปราสาท; อายนะ หมายถึง การไป, ทาง.

၁၁၀၂.

๑๑๐๒.

အက္ကော ရုက္ခန္တရေ သူရေ,အဿော ကောဏေ ဟယေပိ စ;

အံသော ခန္ဓေ စ ကောဋ္ဌာသေ,ဇာလံ သူသွ’စ္စိ နော ပုမေ.

อักกะ หมายถึง ต้นรัก, ดวงอาทิตย์; อัสสะ หมายถึง มุม, ม้า; อังสะ หมายถึง บ่า, ส่วน; ชาละ หมายถึง ตาข่าย, รัศมี.

၁၁၀၃.

๑๑๐๓.

နာသာ’သတ္တေသွ’ ဘာဝေါ ထ,အန္န မောဒန ဘုတ္တိသု;

ဇီဝံ ပါနေ ဇနေ ဇီဝေါ,ဃာသော တွ’န္နေ စ ဘက္ခဏေ.

นาสา หมายถึง ความไม่มี, ความไม่ผูกพัน; อันนะ หมายถึง ข้าวสุก, การบริโภค; ชีวะ หมายถึง ลมหายใจ, สัตว์; ฆาสะ หมายถึง อาหาร, การกิน.

၁၁၀၄.

๑๑๐๔.

ဆဒနေ’စ္ဆာဒနံ ဝတ္ထေ, နိကာယော ဂေဟရာသိသု;

အန္နာဒေါ အာမိသံ မံသေ;

ဒိက္ခာ တု ယဇနေ’စ္စနေ.

อัจฉาทนะ หมายถึง เครื่องปกคลุม, ผ้า; นิกาย หมายถึง บ้าน, กอง; อามิสะ หมายถึง อาหาร, เนื้อ; ทิกขา หมายถึง การบูชา, การยัญ.

၁၁၀၅.

๑๑๐๕.

ကြိယာယံ ကာရိကာ ပဇ္ဇေ,ကေတု တု စိဟနေ ဓဇေ;

ကုသုမံ ထီရဇေ ပုပ္ဖေ, ဝါနရေ တု ဗုဓေ ကဝိ.

การิกา หมายถึง การกระทำ, บทกวี; เกตุ หมายถึง เครื่องหมาย, ธง; กุสุมะ หมายถึง เลือดประจำเดือน, ดอกไม้; กวิ หมายถึง ลิง, บัณฑิต.

၁၁၀၆.

๑๑๐๖.

အဓရေ [Pg.90] ခရဘေ ဩဋ္ဌော, လုဒ္ဒေါ တု လုဒ္ဒကေပိ စ;

ကလုသံ တွာ’ဝိလေ ပါပေ, ပါပေ ကလိ ပရာဇယေ.

โอฏฐะ หมายถึง ริมฝีปากล่าง, อูฐ; ลุททะ หมายถึง นายพราน, ผู้ดุร้าย; กะลุสะ หมายถึง ความขุ่นมัว, บาป; กะลิ หมายถึง บาป, ความพ่ายแพ้.

၁၁၀၇.

๑๑๐๗.

ကန္တာရော ဝန, ဒုဂ္ဂေသု, စရော စာရမှိ စဉ္စလေ;

ဇနာဝါသေ ဂဏေ ဂါမော, စမ္မံ တု ဖလကေ တစေ.

กันตาระ หมายถึง ป่า, ทางกันดาร; จะระ หมายถึง จารบุรุษ, ผู้หวั่นไหว; คามะ หมายถึง ที่อยู่อาศัยของคน, หมู่; จัมมะ หมายถึง โล่, หนัง.

၁၁၀၈.

๑๑๐๘.

အာမောဒေါ ဟာသ ဂန္ဓေသု,စာရု တု ကနကေပိ စ;

သတ္တာယံ ဘဝနံ ဂေဟေ, လေသေ တု ခလိတေ ဆလံ.

อาโมทะ หมายถึง ความยินดี, กลิ่นหอม; จารุ หมายถึง ทอง, งดงาม; ภวนะ หมายถึง การมีอยู่, บ้าน; ฉละ หมายถึง เล่ห์เหลี่ยม, ความพลั้งพลาด.

၁၁၀၉.

๑๑๐๙.

ဝေရံ ပါပေ စ ပဋိဃေ, တစော စမ္မနိ ဝက္ကလေ;

ဥစ္စေ’ဓိရောဟေ အာရောဟော, နေတ္တံ ဝတ္ထန္တရ’က္ခိသု.

เวระ หมายถึง บาป, ความอาฆาต; ตะจะ หมายถึง หนัง, เปลือกไม้; อาโรหะ หมายถึง ที่สูง, การขึ้น; เนตตะ หมายถึง ผ้า, ตา.

၁၁၁၀.

๑๑๑๐.

ပဋိဟာရေ မုခေ ဒွါရံ, ပေတေ ဉာတေ မတော တိသု;

မာသော ပရဏ္ဏ ကာလေသု, နဂ္ဂေါ တွ’စေလကေပိ စ.

ทวาระ หมายถึง ประตู, ปาก; มะตะ หมายถึง ผู้ตาย, ผู้ที่รู้แล้ว; มาสะ หมายถึง ถั่วราชมาส, เดือน; นักคะ หมายถึง เปลือย, ชีเปลือย.

၁၁၁၁.

๑๑๑๑.

ဒေါသေ ဃာတေ စ ပဋိဃော, မိဂါဒေါ ဆဂလေ ပသု;

အရူပေ စာ’ဝှယေ နာမံ, ဒရော ဒရထ ဘီတိသု.

ปฏิฆะ หมายถึง โทษ, การฆ่า, ความอาฆาต; ปสุ หมายถึง สัตว์กินเนื้อ, แพะ; นามะ หมายถึง นามธรรม, ชื่อ; ทะระ หมายถึง ความกระวนกระวาย, ความกลัว.

၁၁၁၂.

๑๑๑๒.

ယာစနေ ဘောဇနေ ဘိက္ခာ,ဘာရေ တွ’တိသယေ ဘရော;

ဒဗ္ဗိ’န္ဒဇာယာသု သုဇာ, မေဃေ တွ’ဗ္ဘံ ဝိဟာယသေ.

ภิกขา หมายถึง การขอ, อาหาร; ภาระ หมายถึง ภาระ, มากเกินไป; สุชา หมายถึง ทัพพี, ภรรยาของพระอินทร์; อัพภะ หมายถึง เมฆ, ท้องฟ้า.

၁၁၁၃.

๑๑๑๓.

မောဒကော ခဇ္ဇဘေဒေပိ, မဏိကေ ရတနေ မဏိ;

သေလာ’ရာမေသု မလယော,သဘာဝ’င်္ကေသု လက္ခဏံ.

โมทกะ หมายถึง ขนมหวาน; มณี หมายถึง แก้วมณี, รัตนะ; มลัย หมายถึง ภูเขา, สวน; ลักขณะ หมายถึง ลักษณะธรรมชาติ, เครื่องหมาย.

၁၁၁၄.

๑๑๑๔.

ဟဝိ သပ္ပိမှိ ဟောတဗ္ဗေ, သိရော သေဋ္ဌေ စ မုဒ္ဓနိ;

ဝိစာရေပိ ဝိဝေကော ထ, သိခရီ ပဗ္ဗတေ ဒုမေ.

หวิ หมายถึง เนยใส, เครื่องบูชา; สิระ หมายถึง ศีรษะ, สิ่งประเสริฐ; วิเวกะ หมายถึง การพิจารณา, ความสงัด; สิขรี หมายถึง ภูเขา, ต้นไม้.

၁၁၁၅.

๑๑๑๕.

ဝေဂေါ ဇဝေ ပဝါဟေ စ, သင်္ကု တု ခိလဟေတိသု;

နိဂ္ဂဟီတေ ကဏေ ဗိန္ဒု, ဝရာဟော သူကရေ ဂဇေ.

เวคะ หมายถึง ความเร็ว, กระแส; สังขุ หมายถึง หลัก, อาวุธ; พินทุ หมายถึง นิคหิต, หยด; วราหะ หมายถึง หมู, ช้าง.

၁၁၁၆.

๑๑๑๖.

နေတ္တန္တေ စိတ္တကေ’ပါင်္ဂံ, သိဒ္ဓတ္ထော သာသပေ ဇိနေ;

ဟာရော မုတ္တာဂုဏေ ဂါဟေ,ခါရကော မကုဠေ ရသေ.

อปางคะ หมายถึง หางตา, ภาพวาด; สิทธัตถะ หมายถึง เมล็ดผักกาด, พระชินเจ้า; หาระ หมายถึง สร้อยไข่มุก, การจับ; ขารกะ หมายถึง ดอกตูม, รสเค็ม.

၁၁၁၇.

๑๑๑๗.

အစ္စယော’ တိက္ကမေ ဒေါသေ,သေလရုက္ခေသွ’ဂေါ နဂေါ;

သွပ္ပေ’ဝဓာရဏေ မတ္တံ, အပစိတျ’စ္စနေ ခယေ.

อัจจะโย หมายถึง การล่วงละเมิด, โทษ; นะคะ หมายถึง ภูเขา, ต้นไม้; มัตตะ หมายถึง น้อย, ประมาณ; อปจิติ หมายถึง การบูชา, ความเสื่อม.

၁၁၁၈.

๑๑๑๘.

ဆိဒ္ဒေါ’တရဏေသွော’တာရော,ဗြဟ္မေ [Pg.91] စ ဇနကေ ပိတာ;

ပိတာမဟော’ယျကေ ဗြဟ္မေ,ပေါတော နာဝါယ ဗာလကေ.

โอตาระ หมายถึง การลง, ช่องว่าง; ปิตา หมายถึง พระพรหม, บิดา; ปิตามหะ หมายถึง ปู่, พระพรหม; โปตะ หมายถึง เรือ, เด็ก.

၁၁၁၉.

๑๑๑๙.

ရုက္ခေ ဝဏ္ဏေ သုနေ သောဏော,သဂ္ဂေ တု ဂဂနေ ဒိဝေါ;

ဝတ္ထေ ဂန္ဓေ ဃရေ ဝါသော, စုလ္လော ခုဒ္ဒေ စ ဥဒ္ဓနေ.

โสณะ หมายถึง ต้นไม้, สี, สุนัข; ทิวะ หมายถึง สวรรค์, ท้องฟ้า; วาสะ หมายถึง ผ้า, กลิ่น, บ้าน; จุลละ หมายถึง เล็ก, เตา.

၁၁၂၀.

๑๑๒๐.

ကဏ္ဏော ကောဏေ စ သဝဏေ,မာလာ ပုပ္ဖေ စ ပန္တိယံ;

ဘာဂေါ ဘာဂျေ’ကဒေသေသု,ကုဋ္ဌံ ရောဂေ’ ဇပါလကေ.

กัณณะ หมายถึง มุม, หู; มาลา หมายถึง ดอกไม้, แถว; ภาค หมายถึง โชค, ส่วน; กุฏฐะ หมายถึง โรคเรื้อน, ต้นไม้ชนิดหนึ่ง.

၁၁၂၁.

๑๑๒๑.

သေယျာ သေနာသနေ သေနေ, စုန္ဒဘဏ္ဍမှိ စ’ဗ္ဘမော;

ဝတ္ထာဒိလောမံ’သု ကရေ, နိပါတော ပတနေ’ဗျယေ.

เสยยา หมายถึง ที่นอน, การนอน; อัพภะโม หมายถึง เครื่องมือของช่างกลึง; อังสุ หมายถึง ชายผ้าเป็นต้น, รัศมี; นิปาตะ หมายถึง การตก, นิบาต.

၁၁၂၂.

๑๑๒๒.

သာခါယံ ဝိဋပေါ ထမ္ဘေ, သတ္တု ခဇ္ဇန္တရေ ဒိသေ;

သာမိကော ပတိ’ယိရေသု, ပဋ္ဌာနံ ဂတိ ဟေတုသု.

"วิฏปะ" (หมายถึง) กิ่งไม้, เสา; "สัตตุ" (หมายถึง) ข้าวคั่ว, ศัตรู; "สามิกะ" (หมายถึง) สามี, ผู้เป็นใหญ่; "ปัฏฐาน" (หมายถึง) คติ, เหตุ

၁၁၂၃.

๑๑๒๓.

ရာဂေ ရင်္ဂေါ နစ္စဋ္ဌာနေ, ပါနံ ပေယျေ စ ပီတိယံ;

ဣဏု’က္ခေပေသု ဥဒ္ဓါရော, ဥမ္မာရေ ဧဠကော အဇေ.

"รังคะ" (หมายถึง) ความกำหนัด (สี), สถานที่เต้นรำ; "ปานะ" (หมายถึง) ของดื่ม, ความอิ่มเอิบใจ; "อุทธาระ" (หมายถึง) การใช้หนี้; "เอฬกะ" (หมายถึง) ธรณีประตู, แพะ

၁၁၂၄.

๑๑๒๔.

ပဟာရော ပေါထနေ ယာမေ,သရဒေါ ဟာယနော’တုသု;

ကုဏ္ဍိကာယာ’ဠှကေ တုမ္ဗော,ပလာလော တု ဘုသမှိ စ.

"ปหาระ" (หมายถึง) การทุบตี, ยาม; "สารทะ" (หมายถึง) ปี, ฤดู; "ตุมพะ" (หมายถึง) เต้าน้ำ, ทะนาน; "ปลาละ" (หมายถึง) ฟางข้าว

၁၁၂၅.

๑๑๒๕.

မတာ’ဝါဋေ စယေ ကာသု, ပနိသာ ကာရဏေ ရဟော;

ကာသော ပေါဋဂလေ ရောဂေ,ဒေါသော ကောဓေ ဂုဏေ’တရေ.

"กาสุ" (หมายถึง) หลุม, กอง; "ปนิสา" (หมายถึง) เหตุ, ที่ลับ; "กาสะ" (หมายถึง) ไม้อ้อ, โรคไอ; "โทสะ" (หมายถึง) ความโกรธ, โทษ (สิ่งอื่นจากคุณ)

၁၁၂၆.

๑๑๒๖.

ယုတျ’ဋ္ဋာလ’ဋ္ဋိတေသွ’ဋ္ဋော, ကီဠာယံ ကာနနေ ဒဝေါ;

ဥပ္ပတ္တိယံ စော’ပ္ပတနံ, ဥယျာနံ ဂမနေ ဝနေ.

"อัฏฏะ" (หมายถึง) คดีความ, หอคอย, ผู้เดือดร้อน; "ทวะ" (หมายถึง) การเล่น, ป่า; "อุปปัตตนะ" (หมายถึง) การเกิดขึ้น; "อุทยาน" (หมายถึง) การไป, ป่า (สวน)

၁၁၂၇.

๑๑๒๗.

ဝေါကာရော လာမကေ ခန္ဓေ, မူလော’ပဒါသု ပါဘတံ;

ဒသာ’ ဝတ္ထာ ပဋန္တေသု, ကာရဏံ ဃာတ, ဟေတုသု.

"โวการะ" (หมายถึง) สิ่งเลวทราม, ขันธ์; "ปาภตะ" (หมายถึง) ทุน (ราคา), ของกำนัล; "ทสา" (หมายถึง) วัย (สภาพ), ชายผ้า; "การณะ" (หมายถึง) การฆ่า, เหตุ

၁၁၂၈.

๑๑๒๘.

ဟတ္ထိဒါနေ [Pg.92] မဒေါ ဂဗ္ဗေ, ဃဋာ ဃဋန ရာသိသု;

ဥပဟာရော’ဘိဟာရေပိ, စယော ဗန္ဓန ရာသိသု.

"มทะ" (หมายถึง) มันช้าง, ความมัวเมา; "ฆฏา" (หมายถึง) การประกอบ, กลุ่ม (กอง); "อุปหาระ" (หมายถึง) เครื่องบรรณาการ; "จยะ" (หมายถึง) การผูก, กอง

၁၁၂၉.

๑๑๒๙.

ဂန္ဓော ထောကေ ဃာယနီယေ,စာဂေါ တု ဒါနဟာနိသု;

ပါနေ ပမောဒေ ပီတိ’တ္ထီ, ဣဏေ ဂိဝါ ဂလေပိ စ.

"คันธะ" (หมายถึง) เล็กน้อย, กลิ่น; "จาคะ" (หมายถึง) การให้, การสละ; "ปีติ" (อิตถีลิงค์) (หมายถึง) การดื่ม, ความปราโมทย์; "คีวา" (หมายถึง) หนี้, ลำคอ

၁၁၃၀.

๑๑๓๐.

ပတိဋ္ဌာ နိဿယေ ဌာနေ, ဗလက္ကာရေပိ သာဟသံ;

ဘင်္ဂေါ ဘေဒေ ပဋေ ဘင်္ဂံ, ဆတ္တံ တု ဆဝကေပိ စ.

"ปติฏฐา" (หมายถึง) ที่พึ่ง, สถานที่; "สาหสะ" (หมายถึง) การใช้กำลัง; "ภังคะ" (หมายถึง) การแตกทำลาย; "ภังคะ" (นปุงสกลิงค์) (หมายถึง) ผ้าเปลือกไม้; "ฉัตตะ" (หมายถึง) เศวตฉัตร, ศพ

၁၁၃၁.

๑๑๓๑.

ဉာဏေ ဘုဝိ စ ဘူရိ’တ္တီ, အနင်္ဂေ မဒနော ဒုမေ;

ပမာတရိပိ မာတာ ထ, ဝေဌု’ဏီသေသု ဝေဌနံ.

"ภูริ" (อิตถีลิงค์) (หมายถึง) ปัญญา, แผ่นดิน; "มทนะ" (หมายถึง) กามเทพ, ต้นไม้; "มาตา" (หมายถึง) มารดา, ผู้ประมาณ; "เวฐนะ" (หมายถึง) การโพก, ผ้าโพกศีรษะ

၁၁၃၂.

๑๑๓๒.

မာရိသော တဏ္ဍုလေယျေ’ယျေ,မောက္ခော နိဗ္ဗာန မုတ္တိသု;

ဣန္ဒော’ဓိပတိ သက္ကေသွာ, ရမ္မဏံ ဟေတု ဂေါစရေ.

"มาริสะ" (หมายถึง) ผักขม, ท่านผู้นิรทุกข์; "โมกขะ" (หมายถึง) พระนิพพาน, การพ้น; "อินทะ" (หมายถึง) ผู้เป็นใหญ่, พระอินทร์; "อารัมมณะ" (หมายถึง) เหตุ, อารมณ์ (โคจร)

၁၁၃၃.

๑๑๓๓.

အင်္ကေ သဏ္ဌာန မာကာရေ,ခေတ္တေ ဝပ္ပော တဋေပိ စ;

သမ္မုတျ’နုညာ ဝေါဟာရေ, သွ’ထ လာဇာသု စာ’က္ခတံ.

"อังคะ" (หมายถึง) รูปร่าง, อาการ; "วัปปะ" (หมายถึง) การหว่าน (นา), ฝั่ง; "สมมติ" (หมายถึง) การอนุญาต, โวหาร; "อักขตะ" (หมายถึง) ข้าวตอก

၁၁၃၄.

๑๑๓๔.

သတြံ ယာဂေ သဒါဒါနေ,သောမော တု ဩသဓိ’န္ဒုသု;

သံဃာတော ယုဂဂေဟင်္ဂေ, ခါရော ဦသေ စ ဘသ္မနိ.

"สัตระ" (หมายถึง) ยัญพิธี, การให้ทานเป็นนิตย์; "โสมะ" (หมายถึง) ต้นโสม, พระจันทร์; "สังฆาตะ" (หมายถึง) แอก, ส่วนประกอบของเรือน; "ขาระ" (หมายถึง) ดินเค็ม, เถ้า

၁၁၃၅.

๑๑๓๕.

အာတာပေါ ဝီရိယေ တာပေ,ဘာဂေ သီမာယ ဩဓိ စာတိ.

"อาตาปะ" (หมายถึง) ความเพียร, ความร้อน; "โอธิ" (หมายถึง) ส่วน, ขอบเขต

ဣတိ ပါဒါနေကတ္ထဝဂ္ဂေါ.

จบปาทาเนกัตถวรรค

အနေကတ္ထဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

จบอเนกัตถวรรค

၃. သာမညကဏ္ဍ

๓. สามัญญกัณฑ์

၄. အဗျယဝဂ္ဂ

๔. อัพยยวรรค

၁၁၃၆.

๑๑๓๖.

အဗျယံ ဝုစ္စတေ ဒါနိ, စိရဿံ တု စိရံ တထာ;

စိရေန စိရရတ္တာယ, သဟ သဒ္ဓိံ သမံ အမာ.

บัดนี้จะกล่าวถึงอัพยยะ, "จิรัสสัง" และ "จิรัง" (หมายถึง) นาน; "จิเรนะ" และ "จิรรัตตายะ" (หมายถึง) นาน; "สห", "สัทธิง", "สมัง", "อมา" (หมายถึง) กับ, พร้อมกัน

၁၁၃၇.

๑๑๓๗.

ပုနပ္ပုနံ [Pg.93] အဘိဏှဉ္စာ, သကိံ စာ’ဘိက္ခဏံ မုဟုံ;

ဝဇ္ဇနေ တု ဝိနာ နာနာ, အန္တရေန ရိတေ ပုထု.

"ปุนัปปุนัง", "อภิณหัง", "อภิกขณัง", "มุหุง" (หมายถึง) บ่อยๆ; "สกิง" (หมายถึง) ครั้งเดียว; ในความหมายว่าเว้น (วัชชนะ) คือ "วินา", "นานา", "อันตเรนะ", "ริเต", "ปุถุ" (หมายถึง) เว้น, ต่างหาก, ในระหว่าง, ยกเว้น, แยกกัน

၁၁၃၈.

๑๑๓๘.

ဗလဝံ သုဋ္ဌု စာ’တီဝါ, တိသယေ ကိမုတ သွ’တိ;

အဟော တု ကိံ ကိမူ’ ဒါဟု, ဝိကပ္ပေ ကိမုတော’ဒ စ.

"พลวัง", "สุฏฐุ", "อตีวะ" (หมายถึง) อย่างยิ่ง; ในความยิ่ง (อติสยะ) มีคำว่า "กิมุต", "สวาติ" ด้วย; "อโห", "กิง", "กิมุ", "อุทาหุ" (หมายถึง) อโห, อะไร, หรือว่า; ในความหมายว่าเลือก (วิกัปปะ) มีคำว่า "กิมุต", "อุท" ด้วย

၁၁၃၉.

๑๑๓๙.

အဝှာနေ ဘော အရေ အမ္ဘော,ဟမ္ဘော ရေ ဇေ’င်္ဂ အာဝုသော;

ဟေ ဟရေ ထ ကထံ ကိံသု, နနု ကစ္စိ နု ကိံ သမာ.

ในการเรียก (อาวหาเน) คือ "โภ", "อเร", "อัมโภ", "หัมโภ", "เร", "เช", "อังคะ", "อาวุโส", "เห", "หเร"; "กถัง", "กิงสุ", "นนุ", "กัจจิ", "นุ", "กิง" (หมายถึง) อย่างไร, อะไรเล่า, มิใช่หรือ, หรือว่า, หรือ, อะไร

၁၁၄၀.

๑๑๔๐.

အဓုနေ’တရဟီ’ဒါနိ, သမ္ပတိ အညဒတ္ထု တု;

တဂ္ဃေ’ ကံသေ သသက္ကဉ္စာ, ဒ္ဓါ ကာမံ ဇာတု ဝေ ဟဝေ.

"อธุนา", "เอตรหิ", "อิทานิ", "สัมปติ" (หมายถึง) บัดนี้; "อัญญทัตถุ", "ตัคเฆ", "เอกังเส", "สสักกัง", "อัทธา", "กามัง", "ชาตุ", "เว", "หเว" (หมายถึง) โดยส่วนเดียว, แน่นอน, ตามความปรารถนา, บางที, แท้จริง

၁၁၄၁.

๑๑๔๑.

ယာဝတာ တာဝတာ ယာဝ, တာဝ ကိတ္တာဝတာ တထာ;

ဧတ္တာဝတာ စ ကီဝေ’တိ, ပရိစ္ဆေဒတ္ထဝါစကာ.

"ยาวตา", "ตาวตา", "ยาว", "ตาว", "กิตตาวตา", "เอตตาวตา", "กีวะ" เป็นคำแสดงความกำหนด (ปริจเฉท)

၁၁၄၂.

๑๑๔๒.

ယထာ တထာ ယထေဝေ’ဝံ, ယထာနာမ ယထာဟိ စ;

သေယျထာပျေ’ဝမေဝံ, ဝါ, တထေဝ စ ယထာပိ စ.

"ยถา", "ตถา", "ยเถวะ", "เอวัง", "ยถานาม", "ยถาหิ", "เสยยะถาปิ", "เอวะเมวัง", "วา", "ตเถวะ", "ยถาปิ" (หมายถึง) อย่างไร, อย่างนั้น, เหมือนอย่างนั้น, อย่างนั้น, เหมือนอย่างว่า, หรือ, อย่างนั้นนั่นแหละ

၁၁၄၃.

๑๑๔๓.

ဧဝမ္ပိ စ သေယျထာပိ, နာမ ယထရိဝါ’ပိ စ;

ပဋိဘာဂတ္ထေ ယထာစ, ဝိယ တထရိဝါ’ပိ စ.

"เอวัมปิ", "เสยยะถาปิ", "นาม", "ยถริวะ", "ยถา", "วิย", "ตถริวะ" ในความหมายว่าเปรียบเทียบ (ปฏิภาคะ)

၁၁၄၄.

๑๑๔๔.

သံ သာမဉ္စ သယံ စာထ, အာမ သာဟု လဟူ’ပိ စ;

ဩပါယိကံ ပတိရူပံ, သာဓွေ’ဝံ သမ္ပဋိစ္ဆနေ.

"สัง", "สามัง", "สยัง" (หมายถึง) เอง, ตนเอง; "อาม", "สาธุ", "ลหุ", "โอปายิกัง", "ปฏิรูปัง", "เอวัง" ในความหมายว่ารับคำ (สัมปฏิจฉนะ)

၁၁၄၅.

๑๑๔๕.

ယံ တံ ယတော တတော ယေန,တေနေ’တိ ကာရဏေ သိယုံ;

အသာကလျေ တု စန စိ, နိပ္ဖလေ တု မုဓာ ဘဝေ.

"ยัง", "ตัง", "ยโต", "ตโต", "เยนะ", "เตนะ" พึงมีในความหมายว่าเหตุ (การณะ); "จน", "จิ" ในความหมายว่าไม่ทั้งหมด (อสากัลยะ); "มุธา" ในความหมายว่าไม่มีผล (นิปผละ)

၁၁၄၆.

๑๑๔๖.

ကဒါစိ ဇာတု တုလျာ’ထ, သဗ္ဗတော စ သမန္တတော;

ပရိတော စ သမန္တာပိ, အထ မိစ္ဆာ မုသာ ဘဝေ.

"กทาจิ", "ชาตุ" (หมายถึง) บางครั้ง, บางที; "ตุลยา" (หมายถึง) เสมอ; "สัพพะโต", "สมันตะโต", "ปริโต", "สมันตา" (หมายถึง) โดยรอบ, โดยประการทั้งปวง; "มิจฉา", "มุสา" (หมายถึง) ผิด, เท็จ

၁၁၄၇.

๑๑๔๗.

နိသေဓေ န အနောမာ’လံ, နဟိ စေတု သစေ ယဒိ;

အနုကုလျေ တု သဒ္ဓဉ္စ,နတ္တံ ဒေါသော ဒိဝါ တွ’ဟေ.

ในการห้าม (นิเสธะ) คือ "นะ", "โน", "มา", "อะลัง", "นะหิ"; "เจ", "ตุ", "สเจ", "ยะทิ" (หมายถึง) ถ้า; "สัทธัง" ในความหมายว่าคล้อยตาม (อนุกูลยะ); "นัตตัง", "โทโส" (หมายถึง) กลางคืน; "ทิวา", "อะเห" (หมายถึง) กลางวัน

၁၁၄၈.

๑๑๔๘.

ဤသံ ကိဉ္စိ မနံ အပ္ပေ, သဟသာ တု အတက္ကိတေ;

ပုရေ ဂ္ဂတော တု ပုရတော, ပေစ္စာ’မုတြဘဝန္တရေ.

เล็กน้อย, นิดหน่อย, น้อย; โดยพลัน, โดยไม่ทันคิด; ข้างหน้า, ก่อน; ในภพหน้า, ในโลกหน้า.

၁၁၄၉.

๑๑๔๙.

အဟော [Pg.94] ဟီ ဝိမှယေ တုဏှီ,တု မောနေ ထာ’ဝိ ပါတု စ;

တင်္ခဏေ သဇ္ဇု သပဒိ, ဗလက္ကာရေ ပသယှ စ.

อ้อ, โอ้ (คำอุทานแสดงความประหลาดใจ); เงียบ, นิ่ง; ปรากฏ; ในขณะนั้น, ทันที; โดยบังคับ, โดยข่มขืน.

၁၁၅၀.

๑๑๕๐.

သုဒံ ခေါ အဿု ယဂ္ဃေ ဝေ,ဟာ’ဒယော ပဒပူရဏေ;

အန္တရေန’န္တရာ အန္တော, ဝဿံ နူန စ နိစ္ဆယေ.

(คำเสริมบท); ในระหว่าง, ภายใน; แน่นอน, แท้จริง.

၁၁၅၁.

๑๑๕๑.

အာနန္ဒေ သဉ္စ ဒိဋ္ဌာ ထ, ဝိရောဓကထနေ နနု;

ကာမပ္ပဝေဒနေ ကစ္စိ, ဥသူယောပဂမေ’တ္ထု စ.

ในความยินดี, ในความสุข; เห็นแล้ว; ในการกล่าวค้าน, ไม่ใช่หรือ; ในการแสดงความปรารถนา, หรือไม่; ในการเข้าถึงความริษยา, มีอยู่.

၁၁၅၂.

๑๑๕๒.

ဧဝါ’ဝဓာရဏေ ဉေယျံ, ယထာတ္တံ တု ယထာတထံ;

နီစံ အပ္ပေ, မဟတျု’စ္စံ, အထ ပါတော ပဂေ သမာ.

พึงรู้ว่าอย่างนี้ (คำยืนยัน); ตามความเป็นจริง; ต่ำ, น้อย; สูง, มาก; และในเวลาเช้าตรู่, เสมอ.

၁၁၅၃.

๑๑๕๓.

နိစ္စေ သဒါ သနံ ပါယော,ဗာဟုလျေ ဗာဟိရံ ဗဟိ;

ဗဟိဒ္ဓါ ဗာဟိရာ ဗာဟျေ, သီဃေတု သဏိကံ ဘဝေ.

เสมอไป, ตลอดไป, โดยมาก; โดยมาก, ข้างนอก; ข้างนอก, ภายนอก; เร็ว, ช้า.

၁၁၅၄.

๑๑๕๔.

အတ္ထံ အဒဿနေ ဒုဋ္ဌု, နိန္ဒာယံ, ဝန္ဒနေ နမော;

သမ္မာ သုဋ္ဌု ပသံသာယံ, အထော သတ္တာယ မတ္ထိ စ.

ในการไม่เห็น (การตกลับ); ในการติเตียน; ในการไหว้, นอบน้อม; โดยชอบ, ดีแล้ว ในการสรรเสริญ; และในความมีอยู่.

၁၁၅၅.

๑๑๕๕.

သာယံ သာယေ’ဇ္ဇ အတြာ’ဟေ,သုဝေ တု သွေ အနာဂတေ;

တတော ပရေ ပရသုဝေ, ဟိယျောတု ဒိဝသေ ဂတေ.

ในเวลาเย็น, วันนี้, ที่นี่; พรุ่งนี้, ในอนาคต; หลังจากนั้น, วันมะรืน; เมื่อวานนี้, ในวันที่ล่วงไปแล้ว.

၁၁၅၆.

๑๑๕๖.

ယတ္ထ ယတြ ယဟိံစာထ, တတ္ထ တတြ တဟိံတဟံ;

အထော ဥဒ္ဓဉ္စ ဥပရိ, ဟေဋ္ဌာ တု စ အဓော သမာ.

ที่ใด, ณ ที่ใด; ที่นั่น, ณ ที่นั่น; และข้างบน, เบื้องบน; ข้างล่าง, เบื้องล่าง, เสมอ.

၁၁၅၇.

๑๑๕๗.

စောဒနေ ဣင်္ဃ ဟန္ဒာ’ထ, အာရာဒူရာ စ အာရကာ;

ပရမ္မုခါ တု စ ရဟော, သမ္မုခါ တွာ’ဝိ ပါတု စ.

ในการชักชวน, เชิญ, มาเถิด; ไกล, ห่างไกล; หันหลังให้, ลับหลัง, ในที่ลับ; ต่อหน้า, ปรากฏ.

၁၁၅၈.

๑๑๕๘.

သံသယတ္ထမှိ အပ္ပေဝ, အပ္ပေဝနာမ နူ’တိ စ;

နိဒဿနေ ဣတိ’တ္ထဉ္စ, ဧဝံ, ကိစ္ဆေ ကထဉ္စိ စ.

ในความสงสัย, บางที, อาจจะ, ไม่ใช่หรือ; ในการแสดง, อย่างนี้, ดังนี้; ในความยากลำบาก, อย่างไรก็ตาม.

၁၁၅၉.

๑๑๕๙.

ဟာ ခေဒေ သစ္ဆိ ပစ္စက္ခေ,ဓုဝံ ထိရေ’ဝဓာရဏေ;

တိရော တု တိရိယံ စာထ, ကုစ္ဆာယံ ဒုဋ္ဌု ကု’စ္စတေ.

โอ้ (คำแสดงความเศร้า); โดยประจักษ์, ด้วยตาตนเอง; มั่นคง, แน่นอน, ยืนยัน; ข้าม, ผ่าน, เฉียง; ในการตำหนิ, ชั่ว, เลว.

၁၁၆၀.

๑๑๖๐.

သုဝတ္ထိ အာသိဋ္ဌတ္ထမှိ, နိန္ဒာယံ တု ဓီ ကထျတေ;

ကုဟိဉ္စနံ ကုဟိံ ကုတြ, ကုတ္ထ ကတ္ထ ကဟံ ကွ ထ.

ความสวัสดี, ในความปรารถนาดี; ในการติเตียน, พึงกล่าวว่า "ธี่" (คำตำหนิ); ที่ไหน, ณ ที่ไหน.

၁၁၆၁.

๑๑๖๑.

ဣဟေ’ဓာ’တြ [Pg.95] တု ဧတ္ထာ’တ္ထ,အထ သဗ္ဗတြ သဗ္ဗဓိ;

ကဒါ ကုဒါစနံ စာထ, တဒါနိ စ တဒါ သမာ.

ที่นี่, ณ ที่นี้; และทุกหนทุกแห่ง, ทุกที่; เมื่อไร, บางครั้ง; ในเวลานั้น, เสมอ.

၁၁၆၂.

๑๑๖๒.

အာဒိကမ္မေ ဘုသတ္ထေ စ, သမ္ဘဝေါ’တိဏ္ဏ တိတ္တိသု;

နိယောဂိ’ဿရိယ’ပ္ပီတိ, ဒါန ပူဇာ’ဂ္ဂ, သန္တိသု.

ในการเริ่มต้น, ในความหมายว่ามาก; ในการเกิด, ในความอิ่มเอม, ในความพอใจ; ในการมอบหมาย, ในความเป็นใหญ่, ในความยินดี; ในการให้, ในการบูชา, ในความเป็นเลิศ, ในความสงบ.

၁၁၆၃.

๑๑๖๓.

ဒဿနေ တပ္ပရေ သင်္ဂေ, ပသံသာ, ဂတိ, သုဒ္ဓိသု;

ဟိံသာ, ပကာရန္တော’ဘာဝ, ဝိယောဂါ’ဝယဝေသု စ;

ပေါ’ပသဂ္ဂေါ ဒိသာယောဂေ, ပတ္ထနာ, ဓိတိအာဒိသု.

ในการเห็น, ในความขวนขวาย, ในการข้องแวะ; ในการสรรเสริญ, ในการไป, ในความบริสุทธิ์; ในการเบียดเบียน, ในประเภทและการรวมเข้าไว้ภายใน, ในการพลัดพราก, ในส่วนประกอบ; อุปสรรค "ป" ในการประกอบทิศ, ในความปรารถนา, ในความอดทนเป็นต้น.

၁၁၆၄.

๑๑๖๔.

ပရာသဒ္ဒေါ ပရိဟာနိ, ပရာဇယ ဂတီသု စ;

ဘုသတ္ထေ ပဋိလောမတ္ထေ, ဝိက္ကမာ’မသနာဒိသု.

อุปสรรค "ปราช" ในความเสื่อม, ในความพ่ายแพ้, ในการไป; ในความหมายว่ามาก, ในความหมายว่าตรงกันข้าม, ในความกล้าหาญ, ในการสัมผัสเป็นต้น.

၁၁၆၅.

๑๑๖๕.

နိဿေသာ’ဘာဝ သနျာသ, ဘုသတ္ထ မောက္ခ ရာသိသု;

ဂေဟာ’ဒေသော’ပမာဟီန, ပသာဒနိဂ္ဂတာ’စ္စယေ.

ในความไม่มีเหลือ, ในความไม่มี, ในการสละ, ในความหมายว่ามาก, ในความหลุดพ้น, ในกอง; ในการออกจากเรือนเป็นต้น, ในการเปรียบเทียบ, ในความต่ำทราม, ในความเลื่อมใส, ในการออกไป, ในความล่วงเลย.

၁၁၆၆.

๑๑๖๖.

ဒဿနော’သာနနိက္ခန္တာ, ဓောဘာဂေသွ’ဝဓာရဏေ;

သာမီပျေ ဗန္ဓနေ ဆေက, န္တောဘာဂေါ’ပရတီသု စ.

การเห็น, การสิ้นสุด, การออกไป; ในส่วนที่ต่ำ, ในการกำหนด; ในความใกล้, ในการผูกพัน, ในความฉลาด; ในส่วนภายใน, ในความสงบ.

၁၁၆၇.

๑๑๖๗.

ပါတုဘာဝေ ဝိယောဂေ စ, နိသေဓာဒေါ နိ ဒိဿတိ;

အထော နီဟရဏေ စေဝါ, ဝရဏာဒေါ စ နီ သိယာ.

ในการปรากฏ, ในการพลัดพราก; อุปสรรค "นิ" ปรากฏในความห้ามเป็นต้น; และอุปสรรค "นี" พึงมีในการนำออก, ในการเลือกเป็นต้น.

၁၁၆၈.

๑๑๖๘.

ဥဒ္ဓကမ္မ ဝိယောဂ တ္တ, လာဘ တိတ္တိ သမိဒ္ဓိသု;

ပါတုဘာဝ’စ္စယာဘာဝ, ပဗလတ္တေ ပကာသနေ;

ဒက္ခ’ဂ္ဂတာသု ကထနေ, သတ္တိမောက္ခာဒိကေ ဥ စ.

การกระทำที่สูงขึ้น, การพลัดพราก; ในลาภ, ในความอิ่มเอม, ในความสำเร็จ; ในการปรากฏ, ในความล่วงเลย, ในความไม่มี, ในความมีกำลัง, ในการประกาศ; ในความฉลาด, ในความเป็นเลิศ, ในการกล่าว, ในความสามารถ, ในความหลุดพ้นเป็นต้น, และอุปสรรค "อุ".

၁၁၆၉.

๑๑๖๙.

ဒု ကုစ္ဆိတေ’သဒတ္ထေသု, ဝိရူပတ္တေ ပျ’သောဘနေ;

သိယာ’ဘာဝါ’သမိဒ္ဓီသု, ကိစ္ဆေ စာ’နန္ဒနာဒိကေ.

อุปสรรค "ทุ" ในความน่ารังเกียจ, ในความหมายว่าไม่ดี; ในความผิดรูป, ในความไม่งดงาม; พึงมีในความไม่มี, ในความไม่สำเร็จ; ในความยากลำบาก, ในความไม่ยินดีเป็นต้น.

၁၁၇၀.

๑๑๗๐.

သံ သမောဓာန သင်္ခေပ, သမန္တတ္တ သမိဒ္ဓိသု;

သမ္မာ ဘုသ သဟ ပ္ပတ္ထာ, ဘိမုခတ္ထေသု သင်္ဂတေ;

ဝိဓာနေ ပဘဝေ ပူဇာ, ပုနပ္ပုနကြိယာဒိသု.

อุปสรรค "สํ" ในการรวมกัน, ในการย่อ; ในความเป็นไปโดยรอบ, ในความสำเร็จ; โดยชอบ, มาก, พร้อมกับ, ในความปรารถนา; ในความหมายว่ามุ่งหน้าไป, ในการประกอบ; ในการจัดแจง, ในการเกิด, ในการบูชา, ในการกระทำซ้ำๆ เป็นต้น.

၁၁၇၁.

๑๑๗๑.

ဝိဝိဓာ’တိသယာ’ဘာဝ, ဘုသတ္တိ’ဿရိယာ’စ္စယေ;

ဝိယောဂေ ကလဟေ ပါတု, ဘာဝေ ဘာသေ စ ကုစ္ဆနေ.

ในความหลากหลาย, ในความยิ่งใหญ่, ในความไม่มี; ในความมีกำลังมาก, ในความเป็นใหญ่, ในความล่วงเลย; ในการพลัดพราก, ในการทะเลาะวิวาท, ปรากฏ; ในความเป็น, ในการส่องแสง, ในการตำหนิ.

၁၁၇၂.

๑๑๗๒.

ဒူရာ’နဘိမုခတ္တေသု, မောဟာ’နဝဋ္ဌိတီသု စ;

ပဓာန ဒက္ခတာ ခေဒ, သဟတ္ထာဒေါ ဝိ ဒိဿတိ.

ในความไกล, ในความไม่มุ่งหน้าไป; ในความหลง, ในความไม่ตั้งมั่น; ความเป็นประธาน, ความฉลาด, ความเหน็ดเหนื่อย; อุปสรรค "วิ" ปรากฏในการช่วยเหลือเป็นต้น.

၁၁၇၃.

๑๑๗๓.

ဝိယောဂေ [Pg.96] ဇာနနေ စာ’ဓော,ဘာဂ နိစ္ဆယ သုဒ္ဓိသု;

ဤသဒတ္ထေ ပရိဘဝေ, ဒေသ ဗျာပန ဟာနိသု;

ဝစောကြိယာယ ထေယျေ စ, ဉာဏပ္ပတ္တာဒိကေ အဝ.

ในการพลัดพราก, ในการรู้, ในส่วนที่ต่ำ; ในการกำหนดส่วน, ในความบริสุทธิ์; ในความหมายว่าเล็กน้อย, ในการดูหมิ่น; ในการแผ่ไปทั่วประเทศ, ในความเสื่อม; ในการกระทำด้วยวาจา, ในการลักขโมย, ในการบรรลุญาณเป็นต้น, และอุปสรรค "อว".

၁၁၇၄.

๑๑๗๔.

ပစ္ဆာ ဘုသတ္တ သာဒိသျာ, နုပစ္ဆိန္နာ’နုဝတ္တိသု;

ဟီနေ စ တတိယတ္ထာ’ဓော, ဘာဂေသွ’နုဂတေ ဟိတေ;

ဒေသေ လက္ခဏ ဝိစ္ဆေ’တ္ထ, မ္ဘူတ ဘာဂါဒိကေ အနု.

ภายหลัง, ในความหมายว่ามาก, ในความคล้ายคลึง; ในความไม่ขาดสาย, ในการเป็นไปตาม; ในความต่ำทราม, ในความหมายว่าที่สาม, ในส่วนที่ต่ำ; ในส่วนที่ตามไป, ในประโยชน์; ในประเทศ, ในเครื่องหมาย, ในการแยก, ในความมีอยู่, ในส่วนเป็นต้น, และอุปสรรค "อนุ".

၁၁၇၅.

๑๑๗๕.

သမန္တတ္ထေ ပရိစ္ဆေဒေ, ပူဇာ’လိင်္ဂန ဝဇ္ဇနေ;

ဒေါသက္ခာနေ နိဝါသနာ, ဝညာ’ဓာရေသု ဘောဇနေ;

သောက ဗျာပန တတွေသု, လက္ခဏာဒေါ သိယာ ပရိ.

ในความหมายว่าโดยรอบ, ในการกำหนดขอบเขต; ในการบูชา, ในการกอดรัด, ในการเว้น; ในการกล่าวโทษ, ในการนุ่งห่ม; ในการดูหมิ่น, ในที่รองรับ, ในการบริโภค; ในความเศร้าโศก, ในการแผ่ไป, ในความเป็นจริง, ในเครื่องหมายเป็นต้น, อุปสรรค "ปริ" พึงมี.

၁၁၇၆.

๑๑๗๖.

အာဘိမုချ ဝိသိဋ္ဌု’ဒ္ဓ, ကမ္မသာရုပ္ပဝုဒ္ဓိသု;

ပူဇာ’ဓိက ကုလာ’သစ္စ, လက္ခဏာဒိမှိ စာပျ’ဘိ.

ในความมุ่งหน้าไป, ในความพิเศษ, ในการกระทำที่สูงขึ้น; ในความเหมาะสมแก่กรรม, ในความเจริญ; ในการบูชา, ในความยิ่งใหญ่, ในตระกูล, ในความไม่จริง; ในเครื่องหมายเป็นต้น, และอุปสรรค "อภิ" พึงมี.

၁၁၇၇.

๑๑๗๗.

အဓိကိ’ဿရ, ပါဌာ’ဓိ, ဋ္ဌာန, ပါပုဏနေသွ’ဓိ;

နိစ္ဆယေ စောပရိတ္တာ’ဓိ, ဘဝနေ စ ဝိသေသနေ.

อุปสรรค "อธิ" ในความยิ่งใหญ่, ในความเป็นใหญ่, ในการอ่าน; ในที่ตั้ง, ในการบรรลุ; ในการกำหนดแน่นอน, ในความเป็นเบื้องบน; ในการมีอยู่, ในความพิเศษ.

၁၁၇၈.

๑๑๗๘.

ပဋိဒါနနိသေဓေသု, ဝါမာ’ဒါနနိဝတ္တိသု;

သာဒိသေ ပဋိနိဓိမှိ, အာဘိမုချဂတီသု စ.

ในการให้คืนและการห้าม, ในการถือเอาที่ผิดและการงดเว้น; ในตัวแทนที่เหมือนกัน, และในความเป็นของเฉพาะหน้าและการไป.

၁၁၇၉.

๑๑๗๙.

ပတိဗောဓေ ပတိဂတေ, တထာ ပုနကြိယာယ စ;

သမ္ဘာဝနေ ပဋိစ္စတ္ထေ, ပတီတိ လက္ခဏာဒိကေ;

သု သောဘနေ သုခေ သမ္မာ, ဘုသ သုဋ္ဌု သမိဒ္ဓိသု.

ในการรู้แจ้ง ในการไปถึง และในการทำซ้ำ; ในการคาดคะเน ในความหมายว่าอาศัย และในเครื่องหมายเป็นต้น (คือความหมายของ ปติ); ในความงาม ความสุข ความถูกต้อง ความมาก ความดี และความสำเร็จ (คือความหมายของ สุ).

၁၁၈၀.

๑๑๘๐.

အာဘိမုချ, သမီပါ’ဒိ, ကမ္မာ’လိင်္ဂန ပတ္တိသု;

မရိယာဒု’ဒ္ဓကမ္မိ’စ္ဆာ, ဗန္ဓနာ’ဘိဝိဓီသု အာ.

ในความเป็นของเฉพาะหน้า ในความใกล้เป็นต้น ในการกอดรัดกรรม และในการถึง; ในขอบเขต ความปรารถนาในกรรมเบื้องบน การผูกมัด และการกำหนด (คือความหมายของ อา).

၁၁၈၁.

๑๑๘๑.

နိဝါသာ’ဝှာန ဂဟဏ, ကိစ္ဆေ’သတ္ထ နိဝတ္တိသု;

အပ္ပသာဒါ’သိ သရဏ, ပတိဋ္ဌာ’ဝိမှယာဒိသု.

ในการอยู่ การเรียก การรับ ในความยากลำบาก และในการงดเว้นจากสิ่งไม่ดี; ในความไม่เลื่อมใส ในการอวยพร ในที่พึ่ง ในที่ตั้ง และในความประหลาดใจเป็นต้น.

၁၁၈၂.

๑๑๘๒.

အန္တောဘာဝ ဘုသတ္တာ’တိ, သယ ပူဇာသွ’တိက္ကမေ;

ဘူတဘာဝေ ပသံသာယံ, ဒဠှတ္ထာဒေါ သိယာ အတိ.

ในความเป็นภายใน และในความมาก (คือความหมายของ อติ); ในการบูชาตนเอง ในการก้าวล่วง ในความเป็นจริง ในการสรรเสริญ และในความหมายว่ามั่นคงเป็นต้น พึงมี อติ.

၁၁၈၃.

๑๑๘๓.

သမ္ဘာဝနေ စ ဂရဟာ, ပေက္ခာသု စ သမုစ္စယေ;

ပဉှေ သံဝရဏေ စေဝ, အာသီသတ္ထေ အပီ’ရိတံ.

ในการคาดคะเน ในการตำหนิ ในการเพ่งดู และในการรวบรวม; ในการถาม ในการปิดบัง และในความหมายว่าอวยพร ท่านกล่าว อปิ ไว้.

၁၁၈၄.

๑๑๘๔.

နိဒ္ဒေသေ ဝဇ္ဇနေ ပူဇာ, ပဂတေ ဝါရဏေပိ စ;

ပဒုဿနေ စ ဂရဟာ, စောရိကာ’ဒေါ သိယာ အပ.

ในการชี้แจง ในการเว้น ในการบูชา ในการไปปราศ และในการห้าม; ในการประทุษร้าย ในการตำหนิ และในการขโมยเป็นต้น พึงมี อป.

၁၁၈၅.

๑๑๘๕.

သမီပပူဇာ [Pg.97] သာဒိဿ, ဒေါသက္ခာနော’ပပတ္တိသု;

ဘုသတ္တော’ပဂမာ’ဓိကျ, ပုဗ္ဗကမ္မနိဝတ္တိသု;

ဂယှာကာရော’ပရိတ္တေသု, ဥပေ’တျ ’နသနာ’ဒိကေ.

ในการบูชาในที่ใกล้ ในความเหมือน ในการกล่าวโทษ และในการเกิดขึ้น; ในความมาก ในการเข้าถึง ในความยิ่งใหญ่ และในการงดเว้นกรรมก่อน; ในอาการที่พึงถือเอา และในความน้อย (คือความหมายของ อุปะ) ในการอดอาหารเป็นต้น.

၁၁၈၆.

๑๑๘๖.

ဧဝံ နိဒဿနာ’ကာရော, ပမာသု သမ္ပဟံသနေ;

ဥပဒေသေ စ ဝစန, ပဋိဂ္ဂါဟေ’ဝဓာရဏေ;

ဂရဟာယေ’ဒမတ္ထေ စ, ပရိမာနေ စ ပုစ္ဆနေ.

เอวํ (ใช้) ในอาการที่เป็นตัวอย่าง ในการเปรียบเทียบ ในการทำให้ร่าเริง; ในการสั่งสอน ในคำพูด ในการรับ และในการกำหนด; ในการตำหนิ ในความหมายว่า 'นี้' ในการกำหนดปริมาณ และในการถาม.

၁၁၈၇.

๑๑๘๗.

သမုစ္စယေ သမာဟာရေ, နွာစယေ စေ’တရီတရေ;

ပဒပူရဏမတ္တေ စ, စသဒ္ဒေါ အဝဓာရဏေ.

ในการรวบรวม ในการประมวล ในการตามลำดับ และในความต่างกัน; ในเพียงการเติมบท และในการกำหนด (เหล่านี้คือความหมายของ) จ ศัพท์.

၁၁၈၈.

๑๑๘๘.

ဣတိ ဟေတုပကာရေသု, အာဒိမှိ စာ’ဝဓာရဏေ;

နိဒဿနေ ပဒတ္ထဿ, ဝိပလ္လာသေ သမာပနေ.

อิติ (ใช้) ในเหตุและประการ ในการเริ่มต้น และในการกำหนด; ในการแสดงความหมายของบท ในความกลับกัน และในการจบลง.

၁၁၈၉.

๑๑๘๙.

သမုစ္စယေ စော’ပမာယံ, သံသယေ ပဒပူရဏေ;

ဝဝတ္ထိတဝိဘာသာယံ, ဝါ’ဝဿဂ္ဂေ ဝိကပ္ပနေ.

ในการรวบรวม ในการเปรียบเทียบ ในความสงสัย และในการเติมบท; ในการเลือกที่กำหนดไว้ ในการปล่อยวาง และในการเลือก (คือความหมายของ) วา.

၁၁၉၀.

๑๑๙๐.

ဘူသနေ ဝါရဏေ စာ’လံ, ဝုစ္စတေ ပရိယတ္တိယံ;

အထော’ထာ’နန္တရာ’ရမ္ဘ, ပဉှေသု ပဒပူရဏေ.

อลํ กล่าวไว้ในการประดับ ในการห้าม และในความพอเพียง; อโถ และ อถ (ใช้) ในลำดับ ในการเริ่มต้น ในคำถาม และในการเติมบท.

၁၁၉၁.

๑๑๙๑.

ပသံသာဂရဟာသညာ, သီကာရာဒေါ ပိ နာမ ထ;

နိစ္ဆယေ စာ’နုမာနသ္မိံ, သိယာ နူန ဝိတက္ကနေ.

ในการสรรเสริญ การตำหนิ ชื่อ และการยอมรับเป็นต้น (ใช้) นามะ; และในความตกลงใจ ในการอนุมาน และในการคาดคะเน พึงมี นูน.

၁၁၉၂.

๑๑๙๒.

ပုစ္ဆာ’ဝဓာရဏာ’နုညာ, သာန္တွနာ’လပနေ နနု;

ဝတေ’ကံသ, ဒယာ, ဟာသ, ခေဒါ’လပန, ဝိမှယေ.

นนุ (ใช้) ในการถาม การกำหนด การอนุญาต การปลอบโยน และการร้องเรียก; วต (ใช้) ในความแน่นอน ความเอ็นดู ความร่าเริง ความเหนื่อยหน่าย การร้องเรียก และความประหลาดใจ.

၁၁၉၃.

๑๑๙๓.

ဝါကျာရမ္ဘ, ဝိသာဒေသု, ဟန္ဒ ဟာသေ’နုကမ္ပနေ;

ယာဝ တု တာဝ သာကလျ, မာနာ’ဝဓျ’ဝဓာရဏေ.

หนฺท (ใช้) ในการเริ่มประโยค ในความท้อแท้ ในความร่าเริง และในความสงสาร; ส่วน ยาว และ ตาว (ใช้) ในความสิ้นเชิง ในการประมาณ ในการกำหนดขอบเขต และในการกำหนด.

၁၁၉၄.

๑๑๙๔.

ပါစီ, ပုရ, င်္ဂတောတ္ထေသု, ပုရတ္ထာ ပဌမေ ပျထ;

ပဗန္ဓေ စ စိရာတီတေ, နိကဋာဂါမိကေ ပုရာ.

ปุรตฺถา (ใช้) ในความหมายว่าทิศตะวันออก ข้างหน้า และไปแล้ว และในความหมายว่าแรก; ส่วน ปุรา (ใช้) ในความต่อเนื่อง ในอดีตกาลนาน และในอนาคตกาลอันใกล้.

၁၁၉၅.

๑๑๙๕.

နိသေဓဝါကျာလင်္ကာရာ, ဝဓာရဏပသိဒ္ဓိသု;

ခလွာ’သန္နေ တု အဘိတော-ဘိမုခေါ’ဘယတောဒိကေ.

ขลุ (ใช้) ในการห้าม ในการประดับประโยค ในการกำหนด และในความปรากฏชัด; ส่วน อภิโต (ใช้) ในความใกล้ ในความมุ่งหน้า และในข้างทั้งสองเป็นต้น.

၁၁၉၆.

๑๑๙๖.

ကာမံ ယဒျပိသဒ္ဒတ္ထေ, ဧကံသတ္ထေ စ ဒိဿတိ;

အထော ပန ဝိသေသသ္မိံ, တထေဝ ပဒပူရဏေ.

กามํ ปรากฏในความหมายของศัพท์ว่า ยทฺยปิ และในความหมายว่าแน่นอน; อโถ และ ปน (ใช้) ในความพิเศษ และในการเติมบทเช่นเดียวกัน.

၁၁၉၇.

๑๑๙๗.

ဟိ [Pg.98] ကာရဏေ ဝိသေသာ’ဝ, ဓာရဏေ ပဒပူရဏေ;

တု ဟေတုဝဇ္ဇေ တတ္ထာ’ထ, ကု ပါပေ’သတ္ထ’ကုစ္ဆနေ.

หิ (ใช้) ในเหตุ ในความพิเศษ ในการกำหนด และในการเติมบท; ตุ (ใช้) ในความหมายของ หิ นั้นที่เว้นเหตุ; ส่วน กุ (ใช้) ในบาป ในความหมายว่าไม่ดี และในการตำหนิ.

၁၁၉၈.

๑๑๙๘.

နု သံသယေ စ ပဉှေ ထ, နာနာ’ နေကတ္ထ ဝဇ္ဇနေ;

ကိံ တု ပုစ္ဆာဇိဂုစ္ဆာသု, ကံ တု ဝါရိမှိ မုဒ္ဓနိ.

นุ (ใช้) ในความสงสัยและในปัญหา; นานา (ใช้) ในความหมายหลายอย่างและในการเว้น; กึ (ใช้) ในการถามและในการรังเกียจ; กํ (ใช้) ในน้ำและในศีรษะ.

၁၁၉၉.

๑๑๙๙.

အမာ သဟသမီပေ ထ, ဘေဒေ အပ္ပဌမေ ပုန;

ကိရာ’နုဿဝါ’ရုစိသု, ဥဒါ’ပျတ္ထေ ဝိကပ္ပနေ.

อมา (ใช้) ในความพร้อมกันและในความใกล้; ปุน (ใช้) ในความต่างและในความไม่เป็นครั้งแรก; กิรา (ใช้) ในการได้ยินตามกันมาและในความไม่พอใจ; อุทา (ใช้) ในความหมายของ อปิ และในการเลือก.

၁၂၀၀.

๑๒๐๐.

ပတီစီ စရိမေ ပစ္ဆာ, သာမိ တွဒ္ဓေ ဇိဂုစ္ဆနေ;

ပကာသေ သမ္ဘဝေ ပါတု,အညောညေ တု ရဟော မိထော.

ปฏิจี (ใช้) ในที่สุดและในภายหลัง; สามิ (ใช้) ในกึ่งหนึ่งและในการรังเกียจ; ปาตุ (ใช้) ในความปรากฏและในความเกิดขึ้น; ส่วน รโห และ มิโถ (ใช้) ในความหมายว่ากันและกัน และในที่ลับ.

၁၂၀၁.

๑๒๐๑.

ဟာ ခေဒသောကဒုက္ခေသု, ခေဒေ တွ’ဟဟ ဝိမှယေ;

ဘိံသာပနေ ဓီ နိန္ဒာယံ, ပိဓာနေ တိရိယံ တိရော.

หา (ใช้) ในความเหนื่อยหน่าย ความโศก และความทุกข์; อหห (ใช้) ในความเหนื่อยหน่าย และในความประหลาดใจ; ธี (ใช้) ในการทำให้กลัว และในการตำหนิ; ติริยํ และ ติโร (ใช้) ในการปิดบัง.

၁၂၀၂.

๑๒๐๒.

တုန တွာန တဝေ တွာ တုံ, ဓာ သော ထာ က္ခတ္တု, မေဝ စ;

တော ထ တြ ဟိဉ္စနံ ဟိံဟံ, ဓိ ဟ ဟိ ဓ ဓုနာ ရဟိ.

ตุนา, ตฺวาน, ตเว, ตฺวา, ตุํ, ธา, โส, ถา, ขตฺตุํ และ เอว; โต, ถ, ตฺร, หิญฺจนํ, หิํหํ, ธิ, ห, หิ, ธ, อธุนา, ตรหิ.

၁၂၀၃.

๑๒๐๓.

ဒါနိ ဝေါဒါစနံ ဒါဇ္ဇ, ထံ တတ္တံ ဇ္ဈ ဇ္ဇု အာဒယော;

သမာသော စာ’ဗျယီဘာဝေါ,ယာဒေသော စာ’ဗျယံ ဘဝေတိ.

ทานิ, ว, อิทานิ, จ, นํ, ทา, อชฺช, ถํ, ตตฺตํ, ชฺฌ, ชฺชุ เป็นต้น; และอัพยยีภาวสมาส และการอาเทศเป็น ย ย่อมเป็นอัพยยะ.

ဣတိ အဗျယဝဂ္ဂေါ.

จบหมวดอัพยยะ.

သာမညကဏ္ဍော တတိယော.

สามาญญกัณฑ์ที่ ๓.

အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာ သမတ္တာ.

อภิธานัปปทีปิกาจบแล้ว.

နိဂမန

บทสรุป.

၁.

๑.

သဂ္ဂကဏ္ဍော [Pg.99] စ ဘူကဏ္ဍော, တထာ သာမညကဏ္ဍိတိ;

ကဏ္ဍတ္တယာနွိတာ ဧသာ, အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာ.

อภิธานัปปทีปิกานี้ ประกอบด้วยกัณฑ์ ๓ คือ สัคคกัณฑ์ ภูมิกัณฑ์ และสามัญญกัณฑ์.

၂.

๒.

တိဒိဝေ မဟိယံ ဘုဇဂါဝသထေ,သကလတ္ထသမဝှယဒီပနိ’ယံ;

ဣဟ ယော ကုသလော မတိမာ သ နရော,ပဋု ဟောတိ မဟာမုနိနော ဝစနေ.

อภิธานนี้ส่องสว่างชื่อและเนื้อความทั้งปวงในสวรรค์ ในแผ่นดิน และในที่อยู่ของนาค นรชนใดในโลกนี้เป็นผู้ฉลาด มีปัญญา นรชนนั้นย่อมเป็นผู้เชี่ยวชาญในพระพุทธพจน์ของพระมหามุนี.

၃.

๓.

ပရက္ကမဘုဇော နာမ, ဘူပါလော ဂုဏဘူသနော;

လင်္ကာယ မာသိ တေဇဿီ, ဇယီ ကေသရိဝိက္ကမော.

พระราชาพระนามว่า ปรักกมพาหุ ผู้ทรงประดับด้วยพระคุณ ทรงมีเดช ทรงมีชัย ทรงมีพระกำลังดุจความบากบั่นของราชสีห์ ได้มีแล้วในลังกาทวีป.

၄.

๔.

ဝိဘိန္နံ စိရံ ဘိက္ခုသံဃံ နိကာယ-တ္တယသ္မိဉ္စ ကာရေသိ သမ္မာ သမဂ္ဂေ;

သဒေဟံ’ဝ နိစ္စာဒရော ဒီဃကာလံ,မဟဂ္ဃေဟိ ရက္ခေသိ ယော ပစ္စယေဟိ.

พระองค์ทรงกระทำให้ภิกษุสงฆ์ในนิกายทั้ง ๓ ที่แตกแยกกันมานาน ให้กลับสามัคคีกันโดยชอบ และทรงบำรุงรักษาด้วยปัจจัยอันมีค่ามากตลอดกาลนาน ด้วยความเอาพระทัยใส่เป็นนิตย์ ดุจทรงบำรุงรักษาพระวรกายของพระองค์เอง.

၅.

๕.

ယေန လင်္ကာ ဝိဟာရေဟိ, ဂါမာ’ရာမပုရီဟိ စ;

ကိတ္တိယာ ဝိယ သမ္ဗာဓီ, ကတာ ခေတ္တေဟိ ဝါပိဟိ.

พระองค์ทรงกระทำให้ลังกาทวีปคับคั่งไปด้วยวิหาร หมู่บ้าน อาราม และเมืองทั้งหลาย และด้วยนาและอ่างเก็บน้ำทั้งหลาย ประดุจคับคั่งไปด้วยพระเกียรติยศ.

၆.

๖.

ယဿာ’သာဓာရဏံ ပတွာ, နုဂ္ဂဟံ သဗ္ဗကာမဒံ;

အဟမ္ပိ ဂန္ထကာရတ္တံ, ပတ္တော ဝိဗုဓဂေါစရံ.

แม้ข้าพเจ้า เมื่อได้รับความอนุเคราะห์อันพิเศษของพระองค์ผู้ประทานสิ่งที่ปรารถนาทั้งปวง จึงได้ถึงความเป็นผู้แต่งคัมภีร์อันเป็นวิสัยของเหล่านักปราชญ์.

၇.

๗.

ကာရိတေ တေန ပါသာဒ, ဂေါပုရာဒိဝိဘူသိတေ;

သဂ္ဂခဏ္ဍေ’ဝ တတ္တောယာ, သယသ္မိံ ပတိဗိမ္ဗိတေ.

ในปราสาทที่พระองค์ทรงสร้าง ประดับด้วยซุ้มประตูเป็นต้น ซึ่งสะท้อนเงาของตนเองในน้ำของปราสาทนั้น ประดุจดังส่วนหนึ่งของสวรรค์.

၈.

๘.

မဟာဇေတဝနာ’ချမှိ, ဝိဟာရေ သာဓုသမ္မတေ;

သရောဂါမသမူဟမှိ, ဝသတာ သန္တဝုတ္တိနာ.

โดยพระเถระผู้มีปกติสงบ ผู้พำนักอยู่ในคณะสโรคามะ ในวิหารชื่อว่ามหาเชตวัน อันเป็นที่ยกย่องของสัตบุรุษ.

၉.

๙.

သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိကာမေန, မောဂ္ဂလ္လာနေန ဓီမတာ;

ထေရေန ရစိတာ ဧသာ, အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာတိ.

อภิธานัปปทีปิกานี้ อันพระเถระนามว่าโมคคัลลานะผู้มีปัญญา ผู้ปรารถนาความดำรงมั่นแห่งพระสัทธรรม ได้รจนาไว้แล้ว.