နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ඒ භාග්‍යවත් වූ, අරහත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!

အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာ

අභිධානප්පදීපිකාව (පාලි නිඝණ්ඩුව)

ဗုဒ္ဓပ္ပဏာမော

බුද්ධ ප්‍රණාමය (බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර කිරීම)

၁.

1.

တထာဂတော [Pg.1] ယော ကရုဏာကရော ကရော,ပယာတ’မောသဇ္ဇ သုခပ္ပဒံ ပဒံ;

အကာ ပရတ္ထံ ကလိသမ္ဘဝေ ဘဝေ,နမာမိ တံ ကေဝလဒုက္ကရံ ကရံ.

මහා කරුණාවට ආකරයක් වූ, ලෞකික සැපය අත්හැර උතුම් නිවන් සැප ලබා දුන්නා වූ, කෙලෙස් බහුල වූ මේ සංසාරයෙහි පරහිත සුවය ම සැලසුවා වූ, අතිශයින් ම දුෂ්කර වූ ක්‍රියා සිදු කළා වූ ඒ තථාගත බුදුරජාණන් වහන්සේට මම නමස්කාර කරමි.

ဓမ္မပ္ပဏာမော

ධර්ම ප්‍රණාමය (ශ්‍රී සද්ධර්මයට නමස්කාර කිරීම)

၂.

2.

အပူဇယုံ ယံ မုနိကုဉ္ဇရာ ဇရာ,ရုဇာဒိမုတ္တာ ယဟိမုတ္တရေ တရေ;

ဌိတာ တိဝဋ္ဋမ္ဗုနိဓိံ နရာနရာ,တရိံသု တံ ဓမ္မမဃပ္ပဟံ ပဟံ.

ජරා සහ ව්‍යාධි ආදී දුක්වලින් මිදුණු, මුනිවරයන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේලා යම් ධර්මයකට පූජා කළාහු ද, මනුෂ්‍ය සහ අමනුෂ්‍යයෝ යම් උතුම් ධර්ම නෞකාවක පිහිටා ත්‍රිවිධ වෘත්ත සංසාර සාගරයෙන් එතෙර වූවාහු ද, පව් නසන්නා වූ, කෙලෙස් දුරු කරන්නා වූ ඒ උතුම් ශ්‍රී සද්ධර්මයට මම නමස්කාර කරමි.

သံဃပ္ပဏာမော

සංඝ ප්‍රණාමය (මහා සංඝරත්නයට නමස්කාර කිරීම)

၃.

3.

ဂတံ မုနိန္ဒော’ရသသူနုတံ နုတံ,သုပုညခေတ္တံ ဘုဝနေ သုတံ သုတံ;

ဂဏမ္ပိ ပါဏီကတသံဝရံ ဝရံ,သဒါ ဂုဏောဃေန နိရန္တရ’န္တရံ.

මුනීන්ද්‍ර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඖරස පුත්‍රභාවයට පත් වූ, මුළු ලොවෙහි ම පතළා වූ උතුම් පින්කෙතක් බඳු වූ, සංවරය උතුම් කොට සැලකූ, නිරන්තරයෙන් ම අප්‍රමාණ ගුණ සමූහයෙන් පූර්ණ වූ, සැමදා ප්‍රශංසනීය වූ මහා සංඝරත්නයට මම නමස්කාර කරමි.

ပဋိညာ

ප්‍රතිඥාව (ග්‍රන්ථකරණය පිළිබඳ පොරොන්දුව)

၄.

4.

နာမလိင်္ဂေသု ကောသလ္လ, မတ္ထနိစ္ဆယကာရဏံ;

ယတော မဟဗ္ဗလံ ဗုဒ္ဓ, ဝစနေ ပါဋဝတ္ထိနံ.

නාම පද සහ ඒවායේ ලිංගයන් පිළිබඳ දක්ෂතාවය, බුද්ධ වචනයෙහි අර්ථය නිශ්චය කරගැනීමට හේතු වේ. බුද්ධ වචනයෙහි නිපුණත්වයට පත්වීම සඳහා එය මහත් බලයකි.

၅.

5.

နာမလိင်္ဂါနျ’တော [Pg.2] ဗုဒ္ဓ, ဘာသိတဿာ’ရဟာနျ’ဟံ;

ဒဿယန္တော ပကာသေဿ, မဘိဓာနပ္ပဒီပိကံ.

එබැවින් බුද්ධ දේශනා තේරුම් ගැනීමට උපකාරී වන, නාම පද සහ ලිංගයන් දක්වන්නා වූ 'අභිධානප්පදීපිකා' නම් පාලි නිඝණ්ඩුව මම ප්‍රකාශ කරමි.

ပရိဘာသာ

පරිභාෂාව (සංඥා සහ නීති රීති)

၆.

6.

ဘိယျော ရူပန္တရာ သာဟ, စရိယေန စ ကတ္ထစိ;

ကွစာ’ ဟစ္စဝိဓာနေန ဉေယျံ ထီပုန္နပုံသကံ.

බොහෝ විට වචනවල වෙනස් වන රූප ස්වරූපයෙන් ද, ඇතැම් විට සහචරිත භාවයෙන් (ඇසුරෙන්) ද, තවත් විටෙක විශේෂ ව්‍යාකරණ රීතීන් මඟින් ද ස්ත්‍රී, පුරුෂ සහ නපුංසක ලිංගයන් හඳුනාගත යුතු ය.

၇.

7.

အဘိန္နလိင်္ဂါနံယေဝ, ဒွန္ဒော စ, လိင်္ဂဝါစကာ;

ဂါထာပါဒန္တမဇ္ဈဋ္ဌာ, ပုဗ္ဗံ ယန္တျပရေ ပရံ.

සමාන ලිංග ඇති පදයන්ගේ ද්වන්ද සමාසය ද, ලිංග දක්වන වචන ගාථා පාදයක අග හෝ මැද පිහිටන විට ඇතැම් විට පෙර පදයට ද, ඇතැම් විට පසු පදයට ද සම්බන්ධ වන බව දත යුතු ය.

၈.

8.

ပုမိတ္ထိယံ ပဒံ ဒွီသု, သဗ္ဗလိင်္ဂေ စ တီသွိတိ;

အဘိဓာနန္တရာရမ္ဘေ, ဉေယျံ တွ’န္တ မထာဒိ စ.

'පුමිත්ථිං' යන පදයෙන් ලිංග දෙකක් (පුරුෂ සහ ස්ත්‍රී ලිංග) ද, 'තීසු' හෝ 'සබ්බලිංගේ' යන පදයෙන් ලිංග තුනම ද අදහස් වන අතර, වෙනත් නාම පද මාලාවක ආරම්භයේ සහ අවසානයේ දී 'අථ', 'අන්ත' ආදී නිපාත පද යෙදෙන බව දත යුතු ය.

၉.

9.

ဘိယျော ပယောဂ မာဂမ္မ, သောဂတေ အာဂမေ ကွစိ;

နိဃဏ္ဍု ယုတ္တိ ဉ္စာနီယ, နာမလိင်္ဂံ ကထီယတီတိ.

බොහෝ සෙයින් බුද්ධ දේශනා (පාලි ත්‍රිපිටකය) ඇසුරු කරමින් ද, ඇතැම් විට සාම්ප්‍රදායික ශබ්දකෝෂ ක්‍රමවේදයන් ගළපමින් ද මෙහි නාම සහ ලිංගයන් දක්වනු ලැබේ.

၁. သဂ္ဂကဏ္ဍ

1. සග්ග කණ්ඩය (ස්වර්ග කාණ්ඩය)

၁.

1.

ဗုဒ္ဓေါ ဒသဗလော သတ္ထာ, သဗ္ဗညူ ဒွိပဒုတ္တမော;

မုနိန္ဒော ဘဂဝါ နာထော, စက္ခုမ’င်္ဂီရသော မုနိ.

බුද්ධ, දසබල, සත්ථා, සබ්බඤ්ඤූ, ද්විපදුත්තම, මුනින්ද, bhagavā, නාථ, චක්ඛුමා, අංගීරස, මුනි (යනු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පර්යාය නාමයන් ය).

၂.

2.

လောကနာထော’ နဓိဝရော, မဟေသိ စ ဝိနာယကော;

သမန္တစက္ခု သုဂတော, ဘူရိပညော စ မာရဇိ.

ලෝකනාථ, අනධිවර, මහේසි, විනායක, සමන්තචක්ඛු, සුගත, භූරිපඤ්ඤ, මාරජි (යනු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ තවත් පර්යාය නාමයන් ය).

၃.

3.

နရသီဟော နရဝရော, ဓမ္မရာဇာ မဟာမုနိ;

ဒေဝဒေဝေါ လောကဂရု, ဓမ္မဿာမီ တထာဂတော.

නරසීහ, නරවර, ධම්මරාජා, මහාමුනි, දේවදේව, ලෝකගරු, ධම්මස්සාමි, තථාගත (යනු ද බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පර්යාය නාමයන් ය).

၄.

4.

သယမ္ဘူ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဝရပညော စ နာယကော;

ဇိနော, သက္ကော တု သိဒ္ဓတ္ထော, သုဒ္ဓေါဒနိ စ ဂေါတမော.

සයම්භූ, සම්මාසම්බුද්ධ, වරපඤ්ඤ, නායක, ජින, සක්ක, සිද්ධත්ථ, සුද්ධෝදනි, ගෝතම (යන මොහු ද බුදුරජාණන් වහන්සේගේ නාමයන් ය).

၅.

5.

သကျသီဟော တထာ သကျ, မုနိ စာဒိစ္စဗန္ဓု စ;

ශාක්‍යසීහ, ශාක්‍යමුනි සහ ආදිච්චබන්ධු (යන මොහු ද බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පර්යාය නාමයන් ය).

၆.

6.

မောက္ခော နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ, ဒီပေါ တဏှက္ခယော ပရံ;

တာဏံ လေဏ မရူပဉ္စ, သန္တံ သစ္စ မနာလယံ.

මෝක්ඛ, නිරෝධ, නිබ්බාන, දීප, තණ්හක්ඛය, පර, තාණ, ලේණ, අරූප, සන්ත, සච්ච, අනාලය (යනු නිවනට කියනු ලබන පර්යාය නාමයන් ය).

၇.

7.

အသင်္ခတံ သိဝ မမတံ သုဒုဒ္ဒသံ,ပရာယဏံ သရဏ မနီတိကံ တထာ;

အနာသဝံ ဓုဝ မနိဒဿနာ’ ကတာ,ပလောကိတံ နိပုဏ မနန္တ မက္ခရံ.

අසංඛත, සිව, අමත, සුදුද්දස, පරායණ, සරණ, අනීතික, අනාසව, ධුව, අනිදස්සන, අකත, අපලෝකිත, නිපුණ, අනන්ත, අක්ඛර (යනු ද නිවනේ පර්යාය නාමයන් ය).

၈.

8.

ဒုက္ခက္ခယော [Pg.3] ဗျာဗဇ္ဈဉ္စ, ဝိဝဋ္ဋံ ခေမ ကေဝလံ;

အပဝဂ္ဂေါ ဝိရာဂေါ စ, ပဏီတ မစ္စုတံ ပဒံ.

දුක්ඛක්ඛය, අබ්‍යාබජ්ඣ, විවට්ට, ඛේම, කේවල, අපවග්ග, විරාග, පණීත, අච්චුත පද (යන මේවා ද නිවනට කියන නාමයන් ය).

၉.

9.

ယောဂက္ခေမော ပါရ မပိ, မုတ္တိ သန္တိ ဝိသုဒ္ဓိယော;

ဝိမုတျ’ သင်္ခတဓာတု, သုဒ္ဓိ နိဗ္ဗုတိယော သိယုံ.

යෝගක්ඛේම, පාර, මුත්ති, සන්ති, විසුද්ධි, විමුත්ති, අසංඛතධාතු, සුද්ධි, නිබ්බුති (යන මේවා ද නිවනට භාවිත වන පර්යාය නාමයන් වේ).

၁၀.

10.

ခီဏာသဝေါ တွ’သေက္ခော စ, ဝီတရာဂေါ တထာ’ ရဟာ;

ဒေဝလောကော ဒိဝေါ သဂ္ဂေါ,တိဒိဝေါ တိဒသာလယော.

ඛීණාසව, අසේක්ඛ, වීතරාග, අරහන්ත (යනු රහතන් වහන්සේගේ නාමයන් ය); දේවලෝක, දිව, සග්ග, තිදිව, තිදසාලය (යනු ස්වර්ගයට කියන පර්යාය නාමයන් ය).

၁၁.

11.

တိဒသာ တွ’မရာ ဒေဝါ, ဝိဗုဓာ စ သုဓာသိနော;

သုရာ မရူ ဒိဝေါကာ စာ, မတပါ သဂ္ဂဝါသိနော.

තිදස, අමර, දේව, විබුධ, සුධාසී, සුර, මරු, දිවෝක, අමතපා, සග්ගවාසී (යනු දෙවියන්ට කියනු ලබන පර්යාය නාමයන් ය).

၁၂.

12.

နိဇ္ဇရာ’ နိမိသာ ဒိဗ္ဗာ, အပုမေ ဒေဝတာနိ စ ;

නිජ්ජර, අනිමිස, දිබ්බ සහ නපුංසක ලිංගයෙන් යුත් 'දේවතා' (යනු ද දෙවියන්ට කියන පර්යාය නාමයන් ය).

၁၃.

13.

သိဒ္ဓေါ ဘူတော စ ဂန္ဓဗ္ဗော, ဂုယှကော ယက္ခ ရက္ခသာ;

ကုမ္ဘဏ္ဍော စ ပိသာစာ’ဒီ, နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဒေဝယောနိယော.

සිද්ධ, භූත, ගන්ධබ්බ, ගුය්හක, යක්ඛ, රක්ඛස, කුම්භණ්ඩ, පිසාච ආදීහු දේව යෝනියෙහි (දිව්‍ය උත්පත්ති ගණයෙහි) ලා දක්වන ලද්දාහු ය.

၁၄.

14.

ပုဗ္ဗဒေဝါ သုရရိပူ, အသုရာ ဒါနဝါ ပုမေ;

တဗ္ဗိသေသာ ပဟာရာဒေါ, သမ္ဗရော ဗလိအာဒယော.

පුබ්බදේව, සුරරිපු, අසුර, දානව (යනු පුරුෂ ලිංග අසුරයන්ට කියන පොදු නාමයන් ය); ඔවුන්ගේ සුවිශේෂී ප්‍රභේද වනුයේ ප්‍රහ්ලාද, ශම්බර, බලි ආදීහු ය.

၁၅.

15.

ပိတာမဟော ပိတာ ဗြဟ္မာ, လောကေသော ကမလာသနော;

တထာ ဟိရညဂဗ္ဘော စ, သုရဇေဋ္ဌော ပဇာပတိ.

පිතාමහ, පිතා, බ්‍රහ්මා, ලෝකේස, කමලාසන, හිරඤ්ඤගබ්භ, සුරජෙට්ඨ, පජාපති (යනු මහා බ්‍රහ්මයාට කියන පර්යාය නාමයන් ය).

၁၆.

16.

ဝါသုဒေဝေါ ဟရိ ကဏှော, ကေသဝေါ စက္ကပါဏျ’ထ;

မဟိဿရော သိဝေါ သူလီ, ဣဿရော ပသုပတျ’ပိ.

වාසුදේව, හරි, කණ්හ, කේසව, චක්කපාණි (යනු විෂ්ණු දෙවියන්ගේ ද); මහීසර, සිව, සූලී, ඊසර, පසුපති (යනු ඊශ්වර/ශිව දෙවියන්ගේ ද පර්යාය නාමයන් ය).

၁၇.

17.

ဟရော ဝုတ္တော ကုမာရော တု, ခန္ဓော သတ္တိဓရော ဘဝေ;

'හර' යනු ද ඊශ්වරයාට කියනු ලැබේ; කුමාර, ඛන්ධ, සත්තිධර (යනු කතරගම දෙවියන්ගේ පර්යාය නාමයන් ය).

၁၈.

18.

သက္ကော ပုရိန္ဒဒေါ ဒေဝ, ရာဇာ ဝဇိရပါဏိ စ;

သုဇမ္ပတိ သဟဿက္ခော, မဟိန္ဒော ဝဇိရာဝုဓော.

සක්ක, පුරින්දද, දේවරාජා, වජිරපාණි, සුජම්පති, සහස්සක්ඛ, මහින්ද, වජිරාවුධ (යනු ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාට කියන පර්යාය නාමයන් ය).

၁၉.

19.

ဝါသဝေါ စ ဒသသတ, နယနော တိဒိဝါဓိဘူ;

သုရနာထော စ ဝဇိရ, ဟတ္ထော စ ဘူတပတျ’ပိ.

වාසව, දසසතනයන, තිදිවාධිභූ, සුරනාථ, වජිරහත්ථ, භූතපති (යනු ද ශක්‍රයාගේ ම පර්යාය නාමයන් ය).

၂၀.

20.

မဃဝါ ကောသိယော ဣန္ဒော, ဝတြဘူ ပါကသာသနော;

ဝိဍောဇော ထ သုဇာ တဿ, ဘရိယာ ထ ပုရံ ဘဝေ.

මඝවා, කෝසිය, ඉන්ද, වත්‍රභූ, පාකසාසන, විඩෝජ (යන මේවා ද ශක්‍රයාට ම කියන නාමයන් ය); ඔහුගේ බිරිඳ 'සුජා' (සුජාතා) නම් වන අතර, ඔහුගේ නගරය (ස්වර්ගයේ පුරය) දත යුතු ය.

၂၁.

21.

မသက္ကသာရာ [Pg.4] ဝဿောက, သာရာ စေဝါ’ မရာဝတီ;

ဝေဇယန္တော တု ပါသာဒေါ,သုဓမ္မာ တု သဘာ မတာ.

මසක්කසාරා, වස්සෝකසාරා, අමරාවතී (යනු ශක්‍රයාගේ නුවරට නාමයන් ය); ඔහුගේ ප්‍රාසාදය 'වේජයන්ත' වන අතර, සභාව 'සුධම්මා' නම් වේ.

၂၂.

22.

ဝေဇယန္တော ရထော တဿ,ဝုတ္တော မာတလိ သာရထိ;

ဧရာဝဏော ဂဇော ပဏ္ဍု, ကမ္ဗလော တု သိလာသနံ.

ඔහුගේ රථය 'වේජයන්ත' වන අතර, සාරථියා 'මාතලී' නම් වේ; ඔහුගේ අලි ඇතු 'ඓරාවණ' වන අතර, අසුන 'පණ්ඩුකම්බල සිලාසනය' නම් වේ.

၂၃.

23.

သုဝီရောစ္စာဒယော ပုတ္တာ, နန္ဒာ ပေါက္ခရဏီ ဘဝေ;

နန္ဒနံ မိဿကံ စိတ္တ, လတာ ဖာရုသကံ ဝနာ.

සුවීර, උච්ච ආදීහු ඔහුගේ පුත්‍රයෝ වෙති, 'නන්දා' යනු ඔහුගේ පොකුණයි; නන්දන, මිස්සක, චිත්තලතා, ඵාරුසක යනු ඔහුගේ උද්‍යාන (වනාන්තර) වේ.

၂၄.

24.

အသနိ ဒွီသု ကုလိသံ, ဝဇိရံ ပုန္နပုံသကေ;

အစ္ဆရာယောတ္ထိယံ ဝုတ္တာ, ရမ္ဘာ အလမ္ဗုသာဒယော;

ဒေဝိတ္ထိယော ထ ဂန္ဓဗ္ဗာ, ပဉ္စသိခေါတိ အာဒယော.

"අසනි" (හෙනය) යන්න පුරුෂ හා ස්ත්‍රී ලිංග දෙකෙහි ම යෙදේ. වජ්‍රායුධයට "කුලිස" සහ "වජිර" යන පද නපුංසක හා පුරුෂ ලිංගයන්හි යෙදේ. "අච්ඡරා" (අප්සරාව) යන්න ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි යෙදෙන අතර, රම්භා, අලම්බුසා ආදීහු දිව්‍ය ස්ත්‍රීහු (දෙවඟනෝ) වෙති. පංචසිඛ ආදීහු ගන්ධර්වයෝ වෙති.

၂၅.

25.

ဝိမာနော နိတ္ထိယံ ဗျမှံ, ပီယူသံ တွမတံ သုဓာ;

သိနေရု မေရု တိဒိဝါ, ဓာရော နေရု သုမေရု စ.

"විමාන" (දිව්‍ය විමානය) යන්න ස්ත්‍රී ලිංග නොවන අතර (පුරුෂ, නපුංසක වේ), එයට "බ්‍යම්හ" යනු ද නමකි. අමෘතයට (දිව්‍ය පානයට) "පීයූස", "අමත", "සුධා" යනු නම් වේ. මහාමේරු පර්වතයට "සිනේරු", "මේරු", "තිදිවාධාර", "නේරු", "සුමේරු" යනු නම් වේ.

၂၆.

26.

ယုဂန္ဓရော ဤသဓရော, ကရဝီကော သုဒဿနော;

နေမိန္ဓရော ဝိနတကော, အဿကဏ္ဏော ကုလာစလာ.

යුගන්ධර, ඊසධර, කරවීක, සුදස්සන, නේමින්ධර, විනතක, අස්සකණ්ණ යන මොහු (මහාමේරුව වටා පිහිටි) කුලාචල (සප්ත මහා පර්වත) වෙති.

၂၇.

27.

မန္ဒာကိနီ တထာ’ကာသ, ဂင်္ဂါ သုရနဒီ ပျထ;

දිව්‍ය ගංගාවට "මන්දාකිනී", "ආකාසගංගා", "සුරනදී" යනු ද නමකි.

၂၈.

28.

ကောဝိဠာရော တထာ ပါရိ, စ္ဆတ္တကော ပါရိဇာတကော;

ကပ္ပရုက္ခော တု သန္တာနာ, ဒယော ဒေဝဒ္ဒုမာ သိယုံ.

"කෝවිළාර", "පාරිච්ඡත්තක", "පාරිජාතක" යනු පරසතු ගසට (දිව්‍ය වෘක්ෂ විශේෂයකට) නමකි. "කප්පරුක්ඛ" (කල්ප වෘක්ෂය), "සන්තාන" ආදීහු දිව්‍ය වෘක්ෂයෝ (සුරතුරුවෝ) වෙති.

၂၉.

29.

ပါစီ ပတီဈု’ ဒီစိ’တ္ထီ, ပုဗ္ဗ ပစ္ဆိမ ဥတ္တရာ;

ဒိသာထ ဒက္ခိဏာ’ ပါစီ, ဝိဒိသာ’နုဒိသာ ဘဝေ.

නැගෙනහිර (පූර්ව) දිශාවට "පාචී" කියා ද, බටහිර (පශ්චිම) දිශාවට "පතීචී" කියා ද, උතුරු (උත්තර) දිශාවට "උදීචී" කියා ද (මේවා ස්ත්‍රී ලිංග වේ), දකුණු (දක්ෂිණ) දිශාවට "අපාචී" කියා ද කියනු ලැබේ. අනුදිශාවන්ට "විදිසා", "අනුදිසා" යනු නම් වේ.

၃၀.

30.

ဧရာဝတော ပုဏ္ဍရီကော, ဝါမနော ကုမုဒေါ’ ဉ္ဇနော;

ပုပ္ဖဒန္တော သဗ္ဗဘုမ္မော, သုပ္ပတီကော ဒိသာဂဇာ.

ඒරාවත, පුණ්ඩරීක, වාමන, කුමුද, අංජන, පුප්ඵදන්ත, සබ්බභුම්ම, සුප්පතීක යන මොහු අෂ්ට දිශාහස්තීහු (දික්ඇතුන්) වෙති.

၃၁.

31.

ဓတရဋ္ဌော စ ဂန္ဓဗ္ဗာ, ဓိပေါ, ကုမ္ဘဏ္ဍသာမိ တု;

ဝိရုဠှကော, ဝိရူပက္ခော, တု နာဂါဓိပတီရိတော.

ධතරට්ඨ යනු ගන්ධර්වයන්ට අධිපතිවරයා ය. විරූළ්හක යනු කුම්භාණ්ඩයන්ට අධිපතිවරයා ය. විරූපක්ඛ යනු නාගයන්ට අධිපතිවරයා යැයි කියනු ලැබේ.

၃၂.

32.

ယက္ခာဓိပေါ ဝေဿဝဏော, ကုဝေရော နရဝါဟနော;

အဠကာ ဠကမန္ဒာဿ, ပုရီ, ပဟရဏံ ဂဒါ;

စတုဒ္ဒိသာန မဓိပါ, ပုဗ္ဗာဒီနံ ကမာ ဣမေ.

යක්ෂයන්ට අධිපති වූ දෙවියා "වෙස්සවණ", "කුවේර", "නරවාහන" නම් වේ. ඔහුගේ පුරය "අළකා" හෝ "අළකමන්දා" නම් වේ. ආයුධය "ගදා" (මුගුර) නම් වේ. නැගෙනහිර ආදී සිව් දිශාවන්ට පිළිවෙළින් අධිපති වූ (සතර වරම් දෙවිවරු) මොහු ය.

၃၃.

33.

ဇာတဝေဒေါ [Pg.5] သိခီ ဇောတိ, ပါဝကော ဒဟနော’ နလော;

ဟုတာဝဟော’ စ္စိမာ ဓူမ, ကေတွ’ဂ္ဂိ ဂိနိ ဘာနုမာ.

ගින්නට "ජාතවේද", "සිඛී", "ජෝති", "පාවක", "දහන", "අනල", "හුතාවහ", "අච්චිමා", "ධූමකේතු", "අග්ගි", "ගිනි", "භානුමා" යනු නම් වේ.

၃၄.

34.

တေဇော ဓူမသိခေါ ဝါယု, သခေါ စ ကဏှဝတ္တနီ;

ဝေဿာနရော ဟုတာသော ထ, သိခါဇာလ’စ္စိ စာပုမေ.

තවද ගින්නට "තේජ", "ධූමසිඛ", "වායුසඛ", "කණ්හවත්තනී", "වෙස්සානර", "හුතාස" යනු ද නම් වේ. ගිනිදැල්ලට "සිඛා", "ජාල", "අච්චි" (මේවා පුරුෂ ලිංග ද වේ) යනු නම් වේ.

၃၅.

35.

ဝိပ္ဖုလိင်္ဂံ ဖုလိင်္ဂဉ္စ, ဘသ္မာ တု သေဋ္ဌိ ဆာရိကာ;

ගිනි පුපුරට "විප්ඵුලිංග", "ඵුලිංග" යනු ද, අළු වලට "භස්ම", "සෙට්ඨි", "ඡารිකා" යනු ද නම් වේ.

၃၆.

36.

ကုက္ကုဠော တု’ဏှဘသ္မသ္မိ, မင်္ဂါရော’လာတ မုမ္မုကံ ;

သမိဓာ ဣဓုမံ စေ’ဓော, ဥပါဒါနံ တထိန္ဓနံ.

උණු අළු වලට "කුක්කුළ" යනු ද, ගිනි අඟුරට "අංගාර" යනු ද, පෙනෙල්ලට "අලාත", "මුම්මුක" යනු ද, දර වලට "සමිධා", "ඉධුම", "ඒධ" යනු ද, දර හෝ ඉන්ධන වලට "උපාදාන", "ඉන්ධන" යනු ද නම් වේ.

၃၇.

37.

အထော’ဘာသော ပကာသော စာ,'လောကော’ဇ္ဇောတာ’တပါ သမာ;

မာလုတော ပဝနော ဝါယု, ဝါတော’နိလ သမီရဏာ;

ဂန္ဓဝါဟော တထာ ဝါယော, သမီရော စ သဒါဂတိ.

එළියට (ආලෝකයට) "ඕභාස", "පකාස", "ආලෝක", "උජ්ජෝත", "ආතප" යනු ද, හුළඟට (වාතයට) "මාලුත", "පවන", "වායු", "වාත", "අනිල", "සමීරණ", "ගන්ධවාහ", "වායෝ", "සමීර", "සදාගති" යනු ද නම් වේ.

၃၈.

38.

ဝါယုဘေဒါ ဣမေ ဆု’ဒ္ဓ, င်္ဂမော စာဓောဂမော တထာ;

ကုစ္ဆိဋ္ဌော စ ကောဋ္ဌာသယော, အဿာသင်္ဂါနုသာရိနော.

ශරීරයෙහි පවත්නා වාත වර්ග සය මෙසේ ය: උද්ධංගම (උඩුකුරු වාතය), අධෝගම (යටිකුරු වාතය), කුච්ඡිට්ඨ (කුසෙහි පවත්නා වාතය), කොට්ඨාසය (බඩවැල් ආශ්‍රිත වාතය), අස්සාස (ආශ්වාසය) සහ අංගානුසාරී (අඟ පසඟ දිගේ දිවෙන වාතය) යනු යි.

၃၉.

39.

အထော အပါနံ ပဿာသော,အဿာသော အာန မုစ္စတေ.

තවද ප්‍රශ්වාසයට (පිට කරන හුස්මට) "අපාන", "පස්සාස" යැයි ද, ආශ්වාසයට (ඇතුළට ගන්නා හුස්මට) "අස්සාස", "ආන" යැයි ද කියනු ලැබේ.

၄၀.

40.

ဝေဂေါ ဇဝေါ ရယော ခိပ္ပံ, တု သီဃံ တုရိတံ လဟု;

အာသု တုဏ္ဏ မရံ စာဝိ, လမ္ဗိတံ တုဝဋံပိ စ.

වේගයට හා ඉක්මනට "වේග", "ජව", "රය", "ඛිප්ප", "සීඝ", "තුරිත", "ලහු", "ආසු", "තුණ්ණ", "අර", "අවිලම්බිත", "තුවට" යනු නම් වේ.

၄၁.

41.

သတတံ နိစ္စ မဝိရတာ, နာရတ သန္တတ မနဝရတဉ္စ ဓုဝံ;

ဘုသ မတိသယော စ ဒဠှံ, တိဗ္ဗေ’ကန္တာ’တိမတ္တ, ဗာဠှာနိ;

ခိပ္ပာဒီ ပဏ္ဍကေ ဒဗ္ဗေ, ဒဗ္ဗဂါ တေသု ယေ တိသု.

"නිරන්තර" (සෑමකල්හිම) යන අර්ථයට "සතත", "නිච්ච", "අවිරත", "අනාරත", "සන්තත", "අනවරත", "ධුව" යනු ද, "ඉතා තද/බලවත්" යන අර්ථයට "භුස", "අතිසය", "දළ්හ", "තිබ්බ", "ඒකන්ත", "අතිමත්ත", "බාළ්හ" යනු ද යෙදේ. "ඛිප්ප" (ඉක්මන්) ආදී පද නපුංසක ලිංග ද්‍රව්‍යයන්හි ද, ත්‍රිලිංගික ද්‍රව්‍යයන්හි ද (විශේෂණ වශයෙන්) යෙදිය හැකි ය.

၄၂.

42.

အဝိဂ္ဂဟော တု ကာမော စ, မနောဘူ မဒနော ဘဝေ;

အန္တကော ဝသဝတ္တီ စ, ပါပိမာ စ ပဇာပတိ.

මාරයාට (හෙවත් කාම දේවයාට) "අවිග්ගහ", "කාම", "මනෝභූ", "මදන", "අන්තක", "වසවත්ති", "පාපිමා", "පජාපති" යනු නම් වේ.

၄၃.

43.

ပမတ္တဗန္ဓု ကဏှော စ, မာရော နမုစိ, တဿ တု;

တဏှာ’ရတီ ရဂါ ဓီတူ, ဟတ္ထီ တု ဂိရိမေခလော.

තවද මාරයාට "පමත්තබන්ධු", "කණ්හ", "මාර", "නමුචි" යනු ද නම් වේ. ඔහුගේ දූවරු "තණ්හා", "අරතී", "රගා" (රාගා) වෙති. ඔහුගේ හස්තියා "ගිරිමේඛල" නම් වේ.

၄၄.

44.

ယမရာဇာ စ ဝေသာယီ, ယမော’ဿ နယနာဝုဓံ;

ဝေပစိတ္တိ ပုလောမော စ, ကိမ္ပုရိသော တု ကိန္နရော.

යම රජුට "යමරාජ", "වේසායී", "යම" යනු නම් වන අතර, ඔහුගේ ආයුධය "නයනාවුධ" (ඇස ම ආයුධය වූයේ) නම් වේ. වේපචිත්ති සහ පුලෝම යනු අසුරයෝ වෙති. කිඳුරාට "කිම්පුරිස", "කින්නර" යනු නම් වේ.

၄၅.

45.

အန္တလိက္ခံ ခ’မာဒိစ္စ, ပထော’ဗ္ဘံ ဂဂန’မ္ဗရံ;

ဝေဟာသော စာနိလပထော, အာကာသော နိတ္ထိယံ နဘံ.

අහසට "අන්තලික්ඛ", "ඛ", "ආදිච්චපථ", "අබ්භ", "ගගන", "අම්බර", "වේහාස", "අනිලපථ", "ආකාස" (ස්ත්‍රී ලිංග නොවේ), "නභ" යනු නම් වේ.

၄၆.

46.

ဒေဝေါ [Pg.6] ဝေဟာယသော တာရာ,ပထော သုရပထော အဃံ.

තවද අහසට "දේව", "වේහායස", "තාරාපථ", "සුරපථ", "අඝ" යනු ද නම් වේ.

၄၇.

47.

မေဃော ဝလာဟကော ဒေဝေါ, ပဇ္ဇုန္နော’မ္ဗုဓရော ဃနော;

ဓာရာဓရော စ ဇီမူတော, ဝါရိဝါဟော တထာ’မ္ဗုဒေါ.

වැහිවලාකුළට "මේඝ", "වලාහක", "දේව", "පජ්ජුන්න", "අම්බුධර", "ඝන", "ධාරාධර", "ජීමූත", "වාරිවාහ", "අම්බුද" යනු නම් වේ.

၄၈.

48.

အဗ္ဘံ တီသွထ ဝဿဉ္စ, ဝဿနံ ဝုဋ္ဌိ နာရိယံ;

သတေရတာ’က္ခဏာ ဝိဇ္ဇု, ဝိဇ္ဇုတာ စာစိရပ္ပဘာ.

"අබ්භ" (වලාකුළ) යන්න ලිංග තුනෙහි ම වැටේ. වැස්සට "වස්ස", "වස්සන", "වුට්ඨි" (ස්ත්‍රී ලිංග) යනු ද, විදුලි කෙටීමට "සතේරතා", "අක්ඛණා", "විජ්ජු", "විජ්ජුතා", "අචිරප්පභා" යනු ද නම් වේ.

၄၉.

49.

မေဃနာဒေ တု ဓနိတံ, ဂဇ္ဇိတံ ရသိတာဒိ စ;

ဣန္ဒာဝုဓံ ဣန္ဒဓနု, ဝါတက္ခိတ္တမ္ဗု သီကရော.

මේඝ ගර්ජනාවට (අකුණු හඬට) "ධනිත", "ගජ්ජිත", "රසිත" යනු ද, දේදුන්නට "ඉන්දාවුධ", "ඉන්දධනු" යනු ද, සුළඟින් විසිරෙන දිය පොදට "සීකර" යනු ද නම් වේ.

၅၀.

50.

အာသာရော ဓာရာ သမ္ပာတော,ကရကာ တု ဃနောပလံ;

ဒုဒ္ဒိနံ မေဃစ္ဆန္နာဟေ, ပိဓာနံ တွပဓာရဏံ.

ධාරානිපාත වැස්සට "ආසාර", "ධාරාසම්පාත" යනු ද, හිම කැට (ගල් වැස්ස) වලට "කරකා", "ඝනෝපල" යනු ද, වලාකුළෙන් බර වූ අඳුරු දිනයට "දුද්දින" යනු ද, වැස්මට (පියනට) "පිධාන", "අපධාරණ" යනු ද නම් වේ.

၅၁.

51.

တိရောဓာန’န္တရဓာနာ, ပိဓာန ဆာဒနာနိ စ;

ဣန္ဒု စန္ဒော စ နက္ခတ္တ, ရာဇာ သောမော နိသာကရော.

මුවා කිරීමට හෝ වැස්මට "තිරෝධාන", "අන්තරධාන", "පිධාන", "ඡාදන" යනු ද, චන්ද්‍රයාට (හඳට) "ඉන්දු", "චන්ද", "නක්ඛත්තරාජා", "සෝම", "නිසාකර" යනු ද නම් වේ.

၅၂.

52.

ဩသဓီသော ဟိမရံသိ, သသင်္ကော စန္ဒိမာ သသီ;

သီတရံသိ နိသာနာထော, ဥဠုရာဇာ စ မာ ပုမေ.

තවද චන්ද්‍රයාට "ඕසධීස", "හිමරංසි", "සසංක", "චන්දිමා", "සසී", "සීතරංසි", "නිසානාථ", "උළුරාජා", "මා" (පුරුෂ ලිංග) යනු ද නම් වේ.

၅၃.

53.

ကလာ သောဠသမော ဘာဂေါ, ဗိမ္ဗံ တု မဏ္ဍလံ ဘဝေ;

အဍ္ဎော တွဒ္ဓေါ ဥပဍ္ဎော စ, ဝါ ခဏ္ဍံ သကလံ ပုမေ.

චන්ද්‍රයාගේ සොළොස්වන කොටසට "කලා" යනු ද, සූර්ය හෝ චන්ද්‍ර මණ්ඩලයට "බිම්බ", "මණ්ඩල" යනු ද, අඩකට (භාගයකට) "අඩ්ඪ", "අද්ධ", "උපඩ්ඪ" යනු ද, කොටසට/කැබැල්ලට "ඛණ්ඩ", "සකල" (පුරුෂ ලිංග) යනු ද නම් වේ.

၅၄.

54.

အဒ္ဓံ ဝုတ္တံ သမေ ဘာဂေ, ပသာဒေါ တု ပသန္နတာ;

ကောမုဒီ စန္ဒိကာ ဇုဏှာ, ကန္တိ သောဘာ ဇုတိ စ္ဆဝိ.

සමාන කොටසට "අද්ධ" යනු ද, පැහැදීමට (ප්‍රසාදයට) "පසාද", "පසන්නතා" යනු ද, සඳ එළියට "කෝමුදී", "චන්දිකා", "ජුණ්හා" යනු ද, කාන්තියට (දීප්තියට/ශෝභාවට) "කන්ති", "සෝභා", "ජුති", "ඡවි" යනු ද නම් වේ.

၅၅.

55.

ကလင်္ကော လဉ္ဆနံ လက္ခံ, အင်္ကော’ဘိညာဏ လက္ခဏံ;

စိဟနံ စာပိ သောဘာ တု, ပရမာ သုသမာ ထ စ.

කැළලට හෝ සලකුණට "කලංක", "ලංඡන", "ලක්ඛ", "අංක", "අභිඤ්ඤාණ", "ලක්ඛණ", "චිහන" යනු ද, පරම ශෝභාවට "සුසමා" යනු ද නම් වේ.

၅၆.

56.

သီတံ ဂုဏေ, ဂုဏိလိင်္ဂါ, သီတ သိသိရ သီတလာ;

ဟိမံ တုဟိန မုဿာဝေါ, နီဟာရော မဟိကာ ပျထ.

සීතල ගුණයට "සීත" (නපුංසක) යනු ද, සීතල වූ යන අර්ථයේ දී "සීත", "සිසිර", "සීතල" (විශේෂණ වශයෙන් ත්‍රිලිංගික) යනු ද, හිම, පින්න හෝ මීදුමට "හිම", "තුහින", "උස්සාව", "නීහාර", "මහිකා" යනු ද නම් වේ.

၅၇.

57.

နက္ခတ္တံ ဇောတိ ဘံ တာရာ, အပုမေ တာရကော’ဠု စ;

තාරකාවට (නැකතට) "නක්ඛත්ත", "ජෝති", "භ", "තාරා" (පුරුෂ ලිංග නොවේ), "තාරක", "උළු" යනු නම් වේ.

၅၈.

58.

အဿယုဇော ဘရဏိတ္ထီ, သကတ္တိကာ ရောဟိဏီ ပိစ;

မိဂသိရ မဒ္ဒါ စ ပုနဗ္ဗသု, ဖုဿော စာသိလေသ’ပိ.

අස්විද (අස්සයුජ), බෙරණ (භරණී), කැති (කත්තිකා), රෙහෙන (රෝහිණී), මුවසිරස (මිගසිර), අද (අද්දා), පුනාවස (පුනබ්බසු), පුස (ඵුස්ස) සහ අස්ලිස (අසිලේසා) යනු (නැකත්වල පළමු කොටසයි).

၅၉.

59.

မာဃာ စ ဖဂ္ဂုနီ ဒွေ စ, ဟတ္ထာ စိတ္တာ စ သွာတိပိ;

ဝိသာခါ’ နုရာဓာ ဇေဋ္ဌာ, မူလာ’ သာဠှာ ဒုဝေ တထာ.

මා (මාඝා), පුවපල් හා උත්‍රපල් (ඵග්ගුනී දෙක), හත (හත්ථා), සිත (චිත්තා), සා (ස්වාති), විසා (විසාඛා), අනුර (අනුරාධා), දෙට (ජෙට්ඨා), මුල (මූලා) සහ පුවසල් හා උත්‍රසල් (ආසාළ්හා දෙක) ද,

၆၀.

60.

သဝဏော [Pg.7] စ ဓနိဋ္ဌာ စ, သတဘိသဇော ပုဗ္ဗု’တ္တရဘဒ္ဒပဒါ;

ရေဝတျပီတိ ကမတော, သတ္တာဓိကဝီသနက္ခတ္တာ.

සුවණ (සවණ), දෙනට (ධනිට්ඨා), සියවස (සතභිසජ), පුවපුටුප හා උත්‍රපුටුප (පුබ්බභද්දපදා සහ උත්තරභද්දපදා), රේවතී (රේවතී) යන මොහු පිළිවෙළින් සත්විසි (විසිහතක් වූ) නැකත්හු වෙති.

၆၁.

61.

သောဗ္ဘာနု ကထိတော ရာဟု, သူရာဒီ တု နဝဂ္ဂဟာ;

ရာသိ မေသာဒိကော ဘဒ္ဒ, ပဒါ ပေါဋ္ဌပဒါ သမာ.

රාහුට "සොබ්භානු" යැයි කියනු ලැබේ. සූර්යයා ඇතුළු ග්‍රහයෝ නවග්‍රහයෝ වෙති. මේෂ ආදීහු රාශි වෙති. "භද්දපදා" සහ "පොට්‍ඨපදා" යනු සමාන පද වේ.

၆၂.

62.

အာဒိစ္စော သူရိယော သူရော, သတရံသိ ဒိဝါကရော;

ဝေရောစနော ဒိနကရော, ဥဏှရံသိ ပဘင်္ကရော.

සූර්යයාට (ඉරට) "ආදිච්ච", "සූරිය", "සූර", "සතරංසි", "දිවාකර", "වේරෝචන", "දිනකර", "උණ්හරංසි", "පභංකර" යනු නම් වේ.

၆၃.

63.

အံသုမာလီ ဒိနပတိ, တပနော ရဝိ ဘာနုမာ;

ရံသိမာ ဘာကရော ဘာနု, အက္ကော သဟဿရံသိ စ.

තවද සූර්යයාට "අංසුමාලී", "දිනපති", "තපන", "රවි", "භානුමා", "රංසිමා", "භාකර", "භානු", "අක්ක", "සහස්සරංසි" යනු ද නම් වේ.

၆၄.

64.

ရံသိ အာဘာ ပဘာ ဒိတ္တိ, ရုစိ ဘာ ဇုတိ ဒီဓိတိ;

မရီစိ ဒွီသု ဘာနွံ’သု, မယူခေါ ကိရဏော ကရော.

රශ්මිය, ආභාව, ප්‍රභාව, දීප්තිය, රුචිය, භාව, ජුතිය, දීධිතිය, මරීචිය, භානුව, අංශුව, මයූඛය, කිරණය, කර යන මේවා රශ්මියට (කිරණයට) නාමයන් වේ.

၆၅.

65.

ပရိဓိ ပရိဝေသော ထ, မရီစိ မိဂတဏှိကာ;

သူရဿောဒယတော ပုဗ္ဗု’, ဋ္ဌိတရံသိ သိယာ’ ရုဏော.

පරිධි, පරිවේස යනු සූර්යයා හෝ චන්ද්‍රයා වටා ඇති වන මණ්ඩලයට (පරිවේෂයට) නමකි. මරීචි, මිගතණ්හිකා යනු මිරිඟුවට නමකි. සූර්ය උදාවට පෙර නැගෙන රශ්මියට ‘අරුණ’ යයි කියනු ලැබේ.

၆၆.

66.

ကာလော’ဒ္ဓါ သမယော ဝေလာ,တဗ္ဗိသေသာ ခဏာဒယော;

ခဏော ဒသစ္ဆရာကာလော,ခဏာ ဒသ လယော ဘဝေ.

කාල, අද්ධා, සමය, වේලා යනු කාලයට නමකි. එහි විශේෂ අවස්ථා වනුයේ ක්ෂණය ආදියයි. ඇඟිලි ගැසීම් දසයක කාලය ක්ෂණයකි. ක්ෂණ දසයක් ලය නම් වේ.

၆၇.

67.

လယာ ဒသ ခဏလယော,မုဟုတ္တော တေ သိယာ ဒသ;

ဒသ ခဏမုဟုတ္တော တေ, ဒိဝသော တု အဟံ ဒိနံ.

ලය දසයක් ක්ෂණලයකි. ක්ෂණලය දසයක් මුහුර්ථයකි. ඒ මුහුර්ථ දසයක් දහවල (දිවස, අහ, දින) නම් වේ.

၆၈.

68.

ပဘာတဉ္စ ဝိဘာတဉ္စ, ပစ္စူသော ကလ္လ မပျထ;

အဘိဒေါသော ပဒေါသော ထ,သာယော သဉ္ဈာ ဒိနစ္စယော.

පභාත, විභාත, පච්චූස, කල්ල යනු අලුයම (පාන්දර) කාලයට නමකි. අභිදෝෂ, පදෝෂ යනු පෙරයම (සන්ධ්‍යාවට පෙර කාලය) ට නමකි. සාය, සංජ්ඣා, දිනච්චය යනු සන්ධ්‍යා කාලයට නමකි.

၆၉.

69.

နိသာ စ ရဇနီ ရတ္တိ, တိယာမာ သံဝရီ ဘဝေ;

ဇုဏှာ တု စန္ဒိကာယုတ္တာ, တမုဿန္နာ တိမိသိကာ.

නිසා, රජනී, රත්ති, තියාමා, සංවරී යනු රාත්‍රියට නමකි. චන්ද්‍රිකාවෙන් (සඳ එළියෙන්) යුත් රාත්‍රිය ‘ජුණ්හා’ නම් වන අතර, දැඩි අඳුරින් යුත් රාත්‍රිය ‘තිමිසිකා’ නම් වේ.

၇၀.

70.

နိသီထော မဇ္ဈိမာ ရတ္တိ, အဍ္ဎရတ္တော မဟာနိသာ;

အန္ဓကာရော တမော နိတ္ထီ, တိမိသံ တိမိရံ မတံ.

නිසීථ, මජ්ඣිමාරත්ති, අඩ්ඪරත්ත, මහානිසා යනු මධ්‍යම රාත්‍රියට නමකි. අන්ධකාර, තම, තිමිස, තිමිර යනු අඳුරට (අන්ධකාරයට) නමකි.

၇၁.

71.

စတုရင်္ဂတမံ ဧဝံ, ကာဠပက္ခစတုဒ္ဒသီ;

ဝနသဏ္ဍော ဃနော မေဃ, ပဋလံ စာ’ဍ္ဎရတ္တိ စ.

කළුපක්ෂයේ තුදුස්වක (අමාවක) තිථිය ද, ඝන වනාන්තරය ද, ඝන වැහි වලාකුළු පෙළ ද, මධ්‍යම රාත්‍රිය ද යන මේ සතර එක් වූ කල්හි ‘චතුරංග සමන්නාගත අන්ධකාරය’ (සිව්වැදෑරුම් අඳුර) වේ.

၇၂.

72.

အန္ဓတမံ [Pg.8] ဃနတမေ, ပဟာရော ယာမ, သညိတော;

ပါဋိပဒေါ တု ဒုတိယာ, တတိယာဒီ တိထီ, တာယတိ ပါလေတီတိ တိထိ, တာ+ဣတိ (ဏွာဒိ) ဒွိသု.

ඝන අන්ධකාරය ‘අන්ධතම’ නම් වේ. පැය තුනක කාලය ‘පහාර’ හෝ ‘යාම’ නම් වේ. පාටිපද (පෑළවිය), දුතියා (දියවක), තතියා (තියවක) ආදී දින ‘තිථි’ නම් වේ.

၇၃.

73.

ပန္နရသီ ပဉ္စဒသီ, ပုဏ္ဏမာသီ တု ပုဏ္ဏမာ;

အမာဝသီ ပျမာဝါသီ, ထိယံ ပန္နရသီ’ ပရာ.

පන්නරසී, පඤ්චදසී, පුණ්ණමාසී, පුණ්ණමා යනු පසළොස්වක (පොහෝ) දිනට නමකි. අමාවසී, අමාවාසී සහ අපර පන්නරසී යනු අමාවක දිනට නමකි.

၇၄.

74.

ဃဋိကာ သဋ္ဌျ’ ဟောရတ္တော, ပက္ခော တေ ဒသ ပဉ္စ စ;

တေ တု ပုဗ္ဗာပရာ သုက္က,ကာဠာ, မာသော တု တေ ဒုဝေ.

පැය හැටක් එක් අහෝරාත්‍රියක් (දිනක් හා රැයක්) වේ. දින පහළොවක් එක් පක්ෂයකි. ඒ පක්ෂ දෙක පුර පක්ෂය (සුක්ක පක්ඛ) සහ අව පක්ෂය (කාළ පක්ඛ) වන අතර, එම පක්ෂ දෙක එක් වී මාසයක් වේ.

၇၅.

75.

စိတ္တော ဝေသာခ, ဇေဋ္ဌော စာ, သာဠှော ဒွီသု စ သာဝဏော;

ပေါဋ္ဌပါဒ’ဿယုဇာ စ, မာသာ ဒွါဒသ ကတ္တိကော.

චිත්ත (බක්), වෙසාඛ (වෙසක්), ජෙට්ඨ (පොසොන්), ආසළ්හ (ඇසළ), සාවණ (නිකිණි), පොට්ඨපාද (බිනර), අස්සයුජ (වප්), කත්තික (ඉල්) යන මේවා දොළොස් මාසයන්ගෙන් සමහරකි.

၇၆.

76.

မာဂသိရော တထာ ဖုဿော, ကမေန မာဃ ဖဂ္ဂုဏာ;

ကတ္တိက’ဿယုဇာ မာသာ, ပစ္ဆိမ ပုဗ္ဗကတ္တိကာ.

මාගසිර (උඳුවප්), ඵුස්ස (දුරුතු), මාඝ (නවම්) සහ ඵග්ගුණ (මැදින්) යනු ඉතිරි මාස සතරයි. කත්තික සහ අස්සයුජ මාස දෙක පිළිවෙළින් පශ්චිම කත්තික සහ පූර්ව කත්තික යනුවෙන් ද හැඳින්වේ.

၇၇.

77.

သာဝဏော နိက္ခမနီယော,စိတ္တမာသော တု ရမ္မကော.

සාවණ (නිකිණි) මාසයට ‘නික්ඛමනීය’ කියා ද, චිත්ත (බක්) මාසයට ‘රම්මක’ කියා ද කියනු ලැබේ.

၇၈.

78.

စတုရော စတုရော မာသာ, ကတ္တိကကာဠပက္ခတော;

ကမာ ဟေမန္တ ဂိမှာန, ဝဿာနာ ဥတုယော ဒွိသု.

කත්තික (ඉල්) මස අව පක්ෂයේ සිට මාස හතර බැගින් වූ කාල සීමාවන් පිළිවෙළින් හේමන්ත, ගිම්හාන සහ වස්සාන යන සෘතු තුන වේ.

၇၉.

79.

ဟေမန္တော သိသိရ မုတူ,ဆ ဝါ ဝသန္တော စ ဂိမှ ဝဿာနာ;

သရဒေါတိ ကမာ မာသာ, ဒွေ ဒွေ ဝုတ္တာနုသာရေန.

නැතහොත් කලින් කී ක්‍රමයට අනුව මාස දෙක බැගින් වූ හේමන්ත, සිසිර, වසන්ත, ගිම්හ, වස්සාන සහ සරද යනුවෙන් සෘතු හයක් ද වේ.

၈၀.

80.

ဥဏှော နိဒါဃော ဂိမှောထ,ဝဿော ဝဿာန ပါဝုသာ;

ဥတူဟိ တီဟိ ဝဿာနာ, ဒိကေဟိ ဒက္ခိဏာယနံ.

උණ්හ, නිදාඝ, ගිම්හ යනු ග්‍රීෂ්ම සෘතුවට නමකි. වස්ස, වස්සාන, පාවුස යනු වර්ෂා සෘතුවට නමකි. වස්සාන සෘතුවේ සිට සෘතු තුනක් (මාස හයක්) දක්ඛිණායනය නම් වේ.

၈၁.

81.

ဥတ္တရာယန မညေဟိ, တီဟိ ဝဿာယနဒွယံ;

ဝဿ သံဝစ္ဆရာ နိတ္ထီ, သရဒေါ ဟာယနော သမာ.

ඉතිරි සෘතු තුනෙන් උත්තරායනය වේ. මේ අයන දෙක එක්ව අවුරුද්දක් වේ. වස්ස, සංවච්ඡර, සරද, හායන, සමා යනු වර්ෂයට (අවුරුද්දට) නමකි.

၈၂.

82.

ကပ္ပက္ခယော တု သံဝဋ္ဋော, ယုဂန္တ ပလယာ အပိ;

အလက္ခီ ကာလကဏ္ဏိတ္ထီ, အထ လက္ခီ သိရိ’တ္ထိယံ.

කප්පක්ඛය, සංවට්ට, යුගන්ත, පලය යනු කල්ප විනාශයට (ලෝක විනාශයට) නමකි. අලක්ඛී, කාලකණ්ණී යනු අභාග්‍යයට (අශ්‍රියාවට) නමකි. ලක්ඛී, සිරි යනු ශ්‍රී කාන්තාවට (භාග්‍යයට/ලක්ෂ්මී දේවියට) නමකි.

၈၃.

83.

ဒနု ဒါနဝမာတာ ထ, ဒေဝမာတာ ပနာ’ဒိတိ;

‘දනු’ යනු දානවයන්ගේ (අසුරයන්ගේ) මව් වන අතර, ‘අදිති’ යනු දෙවියන්ගේ මව් වේ.

၈၄.

84.

ပါပဉ္စ ကိဗ္ဗိသံ ဝေရာ, ဃံ ဒုစ္စရိတ ဒုက္ကဋံ;

အပုညာ’ကုသလံ ကဏှံ, ကလုသံ ဒုရိတာ’ဂု စ.

පාප, කිබ්බිස, වේර, අඝ, දුච්චරිත, දුක්කට, අපුඤ්ඤ, අකුසල, කණ්හ, කලුස, duritā, අගු යනු පවට (අකුසලයට) නමකි.

၈၅.

85.

ကုသလံ [Pg.9] သုကတံ သုက္ကံ, ပုညံ ဓမ္မ မနိတ္ထိယံ;

သုစရိတ မထော ဒိဋ္ဌ, ဓမ္မိကံ ဣဟလောကိကံ.

කුසල, සුකත, සුක්ක, පුඤ්ඤ, ධම්ම, සුචරිත යනු පිනට (කුසලයට) නමකි. දිට්ඨධම්මික, ihalokika යනු මෙලොවට (මේ ජීවිතයට) නමකි.

၈၆.

86.

သန္ဒိဋ္ဌိက မထော ပါရ, လောကိကံ သမ္ပရာယိကံ;

တက္ကာလံ တု တဒါတွံ စော,တ္တရကာလော တု အာယတိ.

සන්දිට්ඨික (නැතහොත් පරලෝකය හා සම්බන්ධ), පාරලෝකික, සම්පරායික යනු පරලොවට නමකි. තක්කාල, තදාත්ව යනු එකල්හි පවතින (වර්තමාන) කාලයට නමකි. උත්තරකාල, ආයති යනු මතු (අනාගත) කාලයට නමකි.

၈၇.

87.

ဟာသော’ တ္တမနတာ ပီတိ, ဝိတ္တိ တုဋ္ဌိ စ နာရိယံ;

အာနန္ဒော ပမုဒါ’မောဒေါ, သန္တောသော နန္ဒိ သမ္မဒေါ.

හාස, උත්තමනතා, පීති, විත්ති, තුට්ඨි, ආනන්ද, පමුදා, ආමෝද, සන්තෝස, නන්දි, සම්මද යනු සතුටට (ප්‍රීතියට) නමකි.

၈၈.

88.

ပါမောဇ္ဇဉ္စ ပမောဒေါ ထ, သုခံ သာတဉ္စ ဖာသွ’ထ;

ဘဒ္ဒံ သေယျော သုဘံ ခေမံ, ကလျာဏံ မင်္ဂလံ သိဝံ.

පාමොජ්ජ, පමෝද යනු මහත් සතුටට නමකි. සුඛ, සාත, ඵාසු යනු සුවයට (සැපයට) නමකි. භද්ද, සෙය්‍ය, සුභ, ඛේම, කල්්‍යාණ, මංගල, සිව යනු යහපතට (මංගල්‍යයට/භාග්‍යයට) නමකි.

၈၉.

89.

ဒုက္ခဉ္စ ကသိရံ ကိစ္ဆံ, နီဃော စ ဗျသနံ အဃံ;

ဒဗ္ဗေ တု ပါပပုညာနိ, တီသွာကိစ္ဆံ သုခါဒိ စ.

දුක්ඛ, කසිර, කිච්ඡ, නීඝ, බ්‍යසන, අඝ යනු දුකට (පීඩාවට/දුෂ්කරතාවට) නමකි. පාප, පුණ්‍ය සහ කිච්ඡ, සුඛ ආදී ශබ්ද ගුණ පද (විශේෂණ) වන කල්හි ලිංග තුනෙහිම වැටේ.

၉၀.

90.

ဘာဂျံ နိယတိ ဘာဂေါ စ, ဘာဂဓေယျံ ဝိဓီ’ရိတော;

အထော ဥပ္ပတ္တိ နိဗ္ဗတ္တိ, ဇာတိ ဇနန မုဗ္ဘဝေါ.

භාග්‍ය, නියති, භාග, භාගධෙය්‍ය, විධි යනු දෛවයට (නියමයට/වාසනාවට) නමකි. උප්පත්ති, නිබ්බත්ති, ජාති, ජනන, උබ්භව යනු උපතට (ජනිත වීමට) නමකි.

၉၁.

91.

နိမိတ္တံ ကာရဏံ ဌာနံ, ပဒံ ဗီဇံ နိဗန္ဓနံ;

နိဒါနံ ပဘဝေါ ဟေတု, သမ္ဘဝေါ သေတု ပစ္စယော.

නිමිත්ත, කාරණ, ඨාන, පද, බීජ, නිබන්ධන, නිදාන, පභව, හේතු, සම්භව, සේතු, පච්චය යනු හේතුවට (කාරණයට) නමකි.

၉၂.

92.

ကာရဏံ ယံ သမာသန္နံ, ပဒဋ္ဌာနန္တိ တံ မတံ;

ဇီဝေါ တု ပုရိသော’တ္တာ ထ, ပဓာနံ ပကတိတ္ထိယံ.

යම් ළඟම වූ (ආසන්න) හේතුවක් වේ ද, එය ‘පදට්ඨාන’ (පදස්ථාන) යයි කියනු ලැබේ. ජීව, පුරිස, අත්තා යනු ආත්මයට (ප්‍රාණයට) නමකි. පධාන, පකති යනු ප්‍රකෘතියට (ස්වභාවයට) නමකි.

၉၃.

93.

ပါဏော သရီရီ ဘူတံ ဝါ, သတ္တော ဒေဟီ စ ပုဂ္ဂလော;

ဇီဝေါ ပါဏီ ပဇာ ဇန္တု,ဇနော လောကော တထာဂတော.

පාණ, ශරීරී, භූත, සත්ත, දේහී, පුග්ගල, ජීව, පාණී, පජා, ජන්තු, ජන, ලෝක, තථාගත යනු සත්වයාට (පුද්ගලයාට) නමකි.

၉၄.

94.

ရူပံ သဒ္ဒေါ ဂန္ဓ ရသာ, ဖဿော ဓမ္မော စ ဂေါစရာ;

အာလမ္ဗာ ဝိသယာ တေ ဆာ, ရမ္မဏာ လမ္ဗဏာနိ စ.

රූප, සද්ද (ශබ්ද), ගන්ධ, රස, ඵස්ස (ස්පර්ශ), ධම්ම (ධර්ම) යන සය ගෝචර, ආලම්බ, විසය, ආරම්මණ, ආලම්බණ යන නම්වලින් හැඳින්වෙන අරමුණු (විෂයයන්) වේ.

၉၅.

95.

သုက္ကော ဂေါရော သိတော’ဒါတာ,ဓဝလော သေတ, ပဏ္ဍရာ;

သောဏော တု လောဟိတော ရတ္တော,တမ္ဗ မဉ္ဇိဋ္ဌ ရောဟိတာ.

සුක්ක, ගෝර, සිත, ඕදාත, ධවල, සේත, පණ්ඩර යනු සුදු පැහැයට නමකි. සෝණ, ලෝහිත, රත්ත, තම්බ, මඤ්ජිට්ඨ, රෝහිත යනු රතු පැහැයට නමකි.

၉၆.

96.

နီလော ကဏှာ’သိတာ ကာဠော,မေစကော သာမ သာမလာ;

သိတပီတေတု ပဏ္ဍု’တ္တော, ဤသံပဏ္ဍုတု ဓူသရော.

නීල, කණ්හ, අසිත, කාළ, මේචක, සාම, සාමල යනු කළු (හෝ නිල්) පැහැයට නමකි. සුදු මිශ්‍ර කහ පැහැයට ‘පණ්ඩු’ යයි කියනු ලැබේ. මඳක් පඬු (අළු මිශ්‍ර) පැහැයට ‘ධූසර’ යයි කියනු ලැබේ.

၉၇.

97.

အရုဏော [Pg.10] ကိဉ္စိရတ္တော ထ,ပါဋလော သေတလောဟိတော;

အထော ပီတော ဟလိဒျာဘော,ပလာသော ဟရိတော ဟရိ.

මඳක් රතු පැහැය ‘අරුණ’ නම් වේ. සුදු මිශ්‍ර රතු (රෝස) පැහැය ‘පාටල’ නම් වේ. පීත, හලිද්දාභ යනු කහ පැහැයට නමකි. පලාස, හරිත, හරි යනු කොළ (හරිත) පැහැයට නමකි.

၉၈.

98.

ကဠာရော ကပိလော နီလ, ပီတေ ထ ရောစနပ္ပဘေ;

ပိင်္ဂေါ ပိသင်္ဂေါ ပျထဝါ, ကဠာရာဒီ တု ပိင်္ဂလေ.

නිල් සහ කහ මිශ්‍ර පැහැය ‘කළාර’, ‘කපිල’ නම් වේ. රෝචනප්‍රභ, පිංග, පිසංග යනු පිංගල (දුඹුරු හෝ රන්වන් කහ) පැහැයට නමකි.

၉၉.

99.

ကမ္မာသော သဗလော စိတ္တော,သာဝေါ တု ကဏှပီတကေ;

ဝါစ္စလိင်္ဂါ ဂုဏိနျေတေ, ဂုဏေ သုက္ကာဒယော ပုမေ.

කම්මාස, සබල, citto යනු විසිතුරු (කබර/පුල්ලි සහිත) පැහැයට නමකි. කළු මිශ්‍ර කහ පැහැයට ‘සාව’ යයි කියනු ලැබේ. මේ සියලු වර්ණවාචී ශබ්ද විශේෂණ වන කල්හි විශේෂ්‍ය පදයේ ලිංගය ගන්නා අතර, ගුණය (වර්ණය පමණක්) අඟවන කල්හි පුල්ලිංග වේ.

၁၀၀.

100.

နစ္စံ နဋ္ဋဉ္စ နဋနံ, နတ္တနံ လာသနံ ဘဝေ;

နစ္စံ တု ဝါဒိတံ ဂီတ, မိတိ နာဋုမိဒံ တယံ.

නච්ච, නට්ට, නටන, නත්තන, ලාසන යනු නැටුමට (නර්තනයට) නමකි. නර්තනය, වාදනය, ගායනය යන මේ ත්‍රිත්වය එක්ව ‘නාට්‍ය’ නම් වේ.

၁၀၁.

101.

နစ္စဋ္ဌာနံ သိယာ ရင်္ဂေါ, ဘိနယော သူစျသူစနံ;

အင်္ဂဟာရော’င်္ဂဝိက္ခေပေါ, နဋ္ဋကော နဋကော နဋော.

රංගනය සිදුකරන ස්ථානය (රඟමඩල) ‘රංග’ නම් වේ. අභිනය යනු සූචනය කිරීමයි. ශරීර අවයව හැසිරවීම (අංග චලනය) ‘අංගහාර’ නම් වේ. නට්ටක, නටක, නට යනු නළුවාට (නර්තන ශිල්පියාට) නමකි.

၁၀၂.

102.

သိင်္ဂါရော ကရုဏော ဝီရ, ဗ္ဘုတ ဟဿ ဘယာနကာ;

သန္တော ဗီဘစ္ဆ ရုဒ္ဒါနိ, နဝ နာဋျရသာ ဣမေ.

ශෘංගාර, කරුණ, වීර, අද්භූත, හාස්‍ය, භයානක, ශාන්ත, බීභත්ස, රුද්‍ර (රෞද්‍ර) යන මේවා නාට්‍ය රස නවය වේ.

၁၀၃.

103.

ပေါသဿ နာရိယံ ပေါသေ, ဣတ္ထိယာ သင်္ဂမံ ပတိ;

ယာ ပိဟာ ဧသ သိင်္ဂါရော, ရတိကီဠာဒိကာရဏော.

පුරුෂයා කෙරෙහි ස්ත්‍රියට ද, ස්ත්‍රිය කෙරෙහි පුරුෂයාට ද එක්වීම පිණිස ඇති වන යම් කැමැත්තක් (ආශාවක්) වේ ද, රතිකීලන ආදියට හේතු වූ ඒ ආශාව ‘ශෘංගාරය’ නම් වේ.

၁၀၄.

104.

ဥတ္တမ ပ္ပကတိပ္ပာယော, ဣတ္ထိပုရိသဟေတုကော;

သော သမ္ဘောဂေါ ဝိယောဂေါတိ,သိင်္ဂါရော ဒုဝိဓော မတော.

උත්තම ස්වභාවය ඇති, ස්ත්‍රී පුරුෂයන් නිමිති කරගෙන උපදින්නා වූ ඒ ශෘංගාරය ‘සම්භෝග ශෘංගාරය’ සහ ‘විප්‍රලම්භ (වියෝග) ශෘංගාරය’ යැයි දෙවැදෑරුම් කොට සලකනු ලැබේ.

၁၀၅.

105.

ဘာသိတံ [Pg.11] လပိတံ ဘာသာ, ဝေါဟာရော ဝစနံ ဝစော;

ဥတ္တိ ဝါစာ ဂိရာ ဝါဏီ, ဘာရတီ ကထိတာ ဝစီ.

භාසිත, ලපිත, භාසා, වෝහාර, වචන, වච, උත්ති, වාචා, ගිරා, වාණී, භාරතී, කථිතා සහ වචී යන මේවා වචනයට (කථාවට) නාමයන් වේ.

၁၀၆.

106.

ဧကာချာတော ပဒစယော, သိယာ ဝါကျံသကာရကော;

အာမေဍိတန္တိ ဝိညေယျံ, ဒွတ္တိက္ခတ္တု မုဒီရဏံ.

එක් ආඛ්‍යාත පදයක් හා කාරක පද සහිත පද සමූහය වාක්‍යයක් වන්නේය. දෙවරක් හෝ තුන්වරක් (එක් වර ප්‍රකාශ කළ දෙයක් නැවත) පැවසීම 'ආමේඩිත' (ද්විත්වකරණය) යැයි දත යුතුය.

၁၀၇.

107.

ဘယေ ကောဓေ ပသံသာယံ, တုရိတေ ကောတူဟလေ’စ္ဆရေ;

ဟာသေ သောကေ ပသာဒေ စ, ကရေ အာမေဍိတံ ဗုဓော.

බිය, ක්‍රෝධය, ප්‍රශංසාව, ඉක්මන් බව (ත්වරාව), කුතුහලය, පුදුමය, සිනහව (ප්‍රමෝදය), ශෝකය සහ ප්‍රසාදය ඇති කල්හි නුවණැත්තා ආමේඩිතය (ද්විත්ව පද භාවිතය) කරන්නේය.

၁၀၈.

108.

ဣရု နာရီ ယဇု သာမ, မိတိ ဝေဒါ တယော သိယုံ;

ဧတေ ဧဝ တယီ နာရီ, ဝေဒေါ မန္တော သုတိတ္ထိယံ.

ඉරු (ඍග්), යජු (යජුර්) සහ සාම යන වේද තුනක් වෙති. මේවාට ‘තයී’ (ත්‍රයී) යැයි ද කියනු ලැබේ. වේද, මන්ත (මන්ත්‍ර) සහ සුති (ශ්‍රැති) යනු ඒවායේ පර්යාය පද වේ.

၁၀၉.

109.

အဋ္ဌကော ဝါမကော ဝါမ, ဒေဝေါ စင်္ဂီရသော ဘဂု;

ယမဒဂ္ဂိ စ ဝါသိဋ္ဌော, ဘာရဒွါဇော စ ကဿပေါ;

ဝေဿာမိတ္တောတိ မန္တာနံ, ကတ္တာရော ဣသယော ဣမေ.

අට්ඨක, වාමක, වාමදේව, අංගීරස, භගු, යමදග්ගි, වාසිට්ඨ, භාරද්වාජ, කස්සප සහ වෙස්සාමිත්ත යන මොහු මන්ත්‍රයන් කළ (වේදය නිර්මාණය කළ) සෘෂිවරු වෙති.

၁၁၀.

110.

ကပ္ပော ဗျာကရဏံ ဇောတိ, သတ္ထံ သိက္ခာ နိရုတ္တိ စ;

ဆန္ဒောဝိစိတိ စေတာနိ, ဝေဒင်္ဂါနိ ဝဒန္တိ ဆ.

කල්ප (කප්ප), ව්‍යාකරණ, ජ්‍යොතිෂ ශාස්ත්‍රය, ශික්ෂා, නිරුක්ති සහ ඡන්දෝවිචිති යන මේවා වේදාංග සය (වේදයේ අංග සය) යැයි පවසති.

၁၁၁.

111.

ဣတိဟာသော ပုရာဝုတ္တ, ပ္ပဗန္ဓော ဘာရတာဒိကော;

နာမပ္ပကာသကံ သတ္ထံ, ရုက္ခာဒီနံ နိဃဏ္ဍု သော.

භාරත (මහාභාරතය) ආදී පැරණි පුවත් ඇතුළත් ප්‍රබන්ධය 'ඉතිහාසය' නම් වේ. වෘක්ෂ ආදියේ නම් ප්‍රකාශ කරන ශාස්ත්‍රීය ග්‍රන්ථය (අභිධාන කෝෂය) 'නිඝණ්ඩුව' නම් වේ.

၁၁၂.

112.

ဝိတဏ္ဍသတ္ထံ ဝိညေယျံ, ယံ တံ လောကာယတံ ဣတိ;

ကေဋုဘံ တု ကြိယာကပ္ပ, ဝိကပ္ပော ကဝိနံ ဟိတော.

යම් විතණ්ඩ ශාස්ත්‍රයක් වේ ද, එය 'ලෝකායත' ශාස්ත්‍රය යැයි දත යුතුය. කවියන්ට උපකාරී වන ක්‍රියා කල්ප විකල්ප (කාව්‍ය ක්‍රියාකාරී විධි) අඩංගු ශාස්ත්‍රය 'කේටුභ' නම් වේ.

၁၁၃.

113.

အာချာယိကောပလဒ္ဓတ္ထာ, ပဗန္ဓကပ္ပနာ ကထာ;

ဒဏ္ဍနီတျ’တ္ထသတ္ထသ္မိံ, ဝုတ္တန္တော တု ပဝတ္တိ စ.

සත්‍ය පුවත් අඩංගු ප්‍රබන්ධය 'ආඛ්‍යායිකා' නම් වේ. මනඃකල්පිත ප්‍රබන්ධය 'කථා' නම් වේ. දණ්ඩනීති (දේශපාලන විද්‍යාව) සහ අර්ථශාස්ත්‍රයෙහි එන පුවත් 'වුත්තන්ත' සහ 'පවත්ති' (තොරතුරු/පුවත්) නම් වේ.

၁၁၄.

114.

သညာ, ချာ, ဝှာ သမညာ စာ, ဘိဓာနံ နာမ မဝှယော;

နာမဓေယျာ’ ဓိဝစနံ, ပဋိဝါကျံ တု ဥတ္တရံ.

සඤ්ඤා, ඛ්‍යා, ව්හා, සමඤ්ඤා, අභිධාන, නාම, අව්හය, නාමධෙය්‍ය සහ අධිවචන යන මේවා 'නමට' පර්යාය පද වේ. 'පටිවාක්‍ය' සහ 'උත්තර' යනු පිළිතුරට (ප්‍රති උත්තරයට) නාමයන් වේ.

၁၁၅.

115.

ပဉှော တီသွ နုယောဂေါ စ, ပုစ္ဆာ ပျထ နိဒဿနံ;

ဥပေါဂ္ဃာတော စ ဒိဋ္ဌန္တော, တထော’ဒါဟရဏံ ဘဝေ.

පඤ්හ (ප්‍රශ්නය - ලිංග තුනෙහිම වැටේ), අනුයෝග සහ පුච්ඡා යන මේවා ප්‍රශ්නයට පර්යාය පද වේ. නිදස්සන, උපොග්ඝාත, දිට්ඨන්ත සහ උදාහරණ යන මේවා නිදසුනට (උදාහරණයට) පර්යාය පද වේ.

၁၁၆.

116.

သမာ သင်္ခေပ သံဟာရာ, သမာသော သင်္ဂဟော ပျထ;

သတံ ဓာရယသီ တျာဒျ, ဗ္ဘက္ခာနံ တုစ္ဆဘာသနံ.

සමා, සංඛේප, සංහාර, සමාස සහ සංගහ යන මේවා සංක්ෂිප්තයට (කෙටිකිරීමට) පර්යාය පද වේ. 'මහණ තෝ සියයක් ණය වෙහිය' ආදී වශයෙන් නැති වරදක් පැටවීම 'අබ්භක්ඛාන' (අභූත චෝදනා) සහ 'තුච්ඡභාසන' (හිස් කථා) නම් වේ.

၁၁၇.

117.

ဝေါဟာရော တု ဝိဝါဒေါ ထ, သပနံ သပထောပိ စ;

ယသော သိလောကော ကိတ္တိတ္ထီ,ဃောသနာ တု’စ္စသဒ္ဒနံ.

'වෝහාර' සහ 'විවාද' යනු නඩු කීම හෝ වාදයයි. 'සපන' සහ 'සපථ' යනු දිවුරුමයි. 'යස', 'සිලෝක' සහ 'කිත්ති' යනු කීර්තියට (ප්‍රසිද්ධියට) පර්යාය පද වේ. 'ඝෝසනා' සහ 'උච්චසද්දන' යනු මහ හඬින් ප්‍රකාශ කිරීමයි.

၁၁၈.

118.

ပဋိဃောသော ပဋိရဝေါ, ထော’ ပညာသော ဝစီမုခံ;

ကတ္ထနာ စ သိလာဃာ စ, ဝဏ္ဏနာ စ နုတိ တ္ထုတိ.

'පටිඝෝෂ' සහ 'පටිරව' යනු ප්‍රතිරාවයයි (ප්‍රතිඝෝෂය). 'උපඤ්ඤාස' සහ 'වචීමුඛ' යනු කථාවේ ප්‍රස්තාවනාවයි (හැඳින්වීමයි). 'කත්ථනා', 'සිලාඝා', 'වණ්ණනා', 'නුති' සහ 'ථුති' (ස්තුති) යන මේවා වර්ණනාවට (ප්‍රශංසාවට) පර්යාය පද වේ.

၁၁၉.

119.

ထောမနဉ္စ ပသံသာထ, ကေကာ နာဒေါ သိခဏ္ဍိနံ;

ဂဇာနံ ကောဉ္စနာဒေါ ထ,မတာ ဟေသာ ဟယဒ္ဓနိ.

'ථෝමන' සහ 'පසංසා' යනු ද ප්‍රශංසාවට ම නම් වේ. මොනරුන්ගේ හඬ 'කේකා' නම් වේ. ඇතින්ගේ හඬ 'කොඤ්චනාද' නම් වේ. අසුන්ගේ හඬ 'හේසා' (හෙෂාරාවය) නම් වේ.

၁၂၀.

120.

ပရိယာယော ဝေဝစနံ, သာကစ္ဆာ တု စ သံကထာ;

ဥပဝါဒေါ စု’ပက္ကောသာ, ဝဏ္ဏဝါဒါ’နုဝါဒေါ စ;

ဇနဝါဒါ’ပဝါဒါပိ, ပရိဝါဒေါ စ တုလျတ္ထာ.

'පරියාය' සහ 'වේවචන' යනු පර්යාය පදයන්ට (සමාන පදයන්ට) නමකි. 'සාකච්ඡා' සහ 'සංකථා' යනු සාකච්ඡාවට (පිළිසඳරට) නමකි. 'උපවාද', 'උපක්කෝස', 'වණ්ණවාද', 'අනුවාද', 'ජනවාද', 'අපවාද' සහ 'පරිවාද' යන මේවා නින්දාවට (දෝෂාරෝපණයට) සමාන අර්ථ ඇති පද වේ.

၁၂၁.

121.

ခေပေါ [Pg.12] နိန္ဒာ တထာ ကုစ္ဆာ, ဇိဂုစ္ဆာ ဂရဟာ ဘဝေ;

နိန္ဒာပုဗ္ဗော ဥပါရမ္ဘော, ပရိဘာသန မုစ္စတေ.

'ඛේප', 'නින්දා', 'කුච්ඡා', 'ජිගුච්ඡා' සහ 'ගරහා' යන මේවා ගර්හාවට (නින්දාවට) පර්යාය පද වේ. නින්දා පූර්වකව කරනු ලබන දෝෂාරෝපණය 'පරිභාසන' (බැණ වැදීම) යැයි කියනු ලැබේ.

၁၂၂.

122.

အဋ္ဌာနရိယဝေါဟာရ, ဝသေန ယာ ပဝတ္တိတာ;

အဘိဝါကျံ သိယာ ဝါစာ, သာ ဝီတိက္ကမဒီပနီ.

අනාර්ය ව්‍යවහාර අටක් ඇසුරින් පවත්වන්නා වූ ද, (සීල) සීමා ඉක්මවා යාම ප්‍රකාශ කරන්නා වූ ද වචනය 'අභිවාක්‍ය' නම් වන්නේය.

၁၂၃.

123.

မုဟုံဘာသာ နုလာပေါထ, ပလာပေါ နတ္ထိကာ ဂိရာ;

အာဒေါဘာသန မာလာပေါ,ဝိလာပေါ တု ပရိဒ္ဒဝေါ.

නැවත නැවත කථා කිරීම 'මුහුම්භාසා' සහ 'අනුලාප' නම් වේ. අර්ථ ශුන්‍ය (හිස්) කථාව 'පලාප' සහ 'නත්ථිකාගිරා' නම් වේ. මුලින්ම කථා කිරීම (ආමන්ත්‍රණය) 'ආලාප' නම් වේ. හැඬීම හෝ විලාපය 'විලාප' සහ 'පරිද්දව' නම් වේ.

၁၂၄.

124.

ဝိပ္ပလာပေါ ဝိရောဓောတ္တိ, သန္ဒေသောတ္တိ တု ဝါစိကံ;

သမ္ဘာသနံ တု သလ္လာပေါ, ဝိရောဓရဟိတံ မိထု.

අසම්බන්ධ හෝ පරස්පර කථාව 'විප්පලාප' සහ 'විරෝධොත්ති' නම් වේ. පණිවිඩය 'සන්දේසොත්ති' සහ 'වාචික' නම් වේ. පරස්පරතාවයෙන් තොරව දෙදෙනෙකු අතර කෙරෙන කථාව 'සම්භාසන' සහ 'සල්ලාප' නම් වේ.

၁၂၅.

125.

ဖရုသံ နိဋ္ဌုရံ ဝါကျံ, မနုညံ ဟဒယင်္ဂမံ;

သံကုလံ တု ကိလိဋ္ဌဉ္စ, ပုဗ္ဗာပရဝိရောဓိနီ.

සැර පරුෂ වචනය 'ඵරුස' සහ 'නිට්ඨුර' නම් වේ. සිත දිනා ගන්නා (මනහර) වචනය 'මනුඤ්ඤ' සහ 'හදයංගම' නම් වේ. පූර්ව අපර පරස්පරතාවයෙන් යුත් අපැහැදිලි කථාව 'සංකුල' සහ 'කිලිට්ඨ' නම් වේ.

၁၂၆.

126.

သမုဒါယတ္ထရဟိတံ, အဗဒ္ဓမိတိ ကိတ္တိတံ;

ဝိတထံ တု မုသာ စာထ, ဖရုသာဒီ တိလိင်္ဂိကာ.

පද සමූහයක අර්ථයක් නොමැති (අසම්බන්ධ) කථාව 'අබද්ධ' යැයි කියනු ලැබේ. අසත්‍යය 'විතථ' සහ 'මුසා' නම් වේ. ඵරුස ආදී ගුණ පද ලිංග තුනෙහිම වැටේ.

၁၂၇.

127.

သမ္မာ ဗျယဉ္စာ ဝိတထံ, သစ္စံ တစ္ဆံ ယထာတထံ;

တဗ္ဗန္တာ တီသွ လီကံ တွ, သစ္စံ မိစ္ဆာ မုသာ ဗျယံ.

'සම්මා' (නිපාත), 'අවිතථ', 'සච්ච', 'තච්ඡ' සහ 'යථාතථ' යන මේවා සත්‍යයට පර්යාය පද වේ. ඒවායින් උපදින ගුණපද ලිංග තුනෙහිම වැටේ. 'අලීක', 'අසච්ච', 'මිච්ඡා' සහ 'මුසා' (නිපාත) යන මේවා අසත්‍යයට නාමයන් වේ.

၁၂၈.

128.

ရဝေါ နိနာဒေါ နိနဒေါ စ သဒ္ဒေါ,နိဂ္ဃောသ နာဒ ဒ္ဓနယော စ ရာဝေါ;

အာရာဝ သံရာဝ ဝိရာဝ ဃောသာ,ရဝါ သုတိတ္ထီ သရ နိဿနာ စ.

රව, නිනාද, නිනද, සද්ද, නිග්ඝෝස, නාද, ධනය, රාව, ආරාව, සංරාව, විරාව, ඝෝස, සුතිත්ථී, සර සහ නිස්සන යන මේවා ශබ්දයට (හඬට) පර්යාය පද වේ.

၁၂၉.

129.

ဝိဿဋ္ဌ မဉ္ဇု ဝိညေယျာ, သဝနီယာ ဝိသာရိနော;

ဗိန္ဒု ဂမ္ဘီရ နိန္နာဒီ, တျေဝ မဋ္ဌင်္ဂိကော သရော.

විස්සට්‍ඨ (පැහැදිලි), මඤ්ජු (මිහිරි), විඤ්ඤෙය්‍ය (පහසුවෙන් වටහා ගත හැකි), සවනීය (ශ්‍රවණයට සුදුසු), විසාරී (පැතිර යන), බින්දු (පිරුණු), ගම්භීර (ගැඹුරු) සහ නින්නාදී (ප්‍රතිරාව දෙන) යන මේවා අෂ්ටාංගික (අංග අටකින් යුත්) මහා බ්‍රහ්ම ස්වරයේ (බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කටහඬෙහි) ලක්ෂණ වේ.

၁၃၀.

130.

တိရစ္ဆာနဂတာနဉှိ, ရုတံ ဝဿိတ မုစ္စတေ;

ကောလာဟလော ကလဟလော,ဂီတံ ဂါနဉ္စ ဂီတိကာ.

තිරිසන් සතුන්ගේ ශබ්දය 'රුත' සහ 'වස්සිත' යැයි කියනු ලැබේ. මහත් ඝෝෂාව 'කෝලාහල' සහ 'කලාහල' නම් වේ. ගීතය (ගැයීම) 'ගීත', 'ගාන' සහ 'ගීතිකා' නම් වේ.

၁၃၁.

131.

သရာ သတ္တ တယော ဂါမာ, စေကဝီသတိ မုစ္ဆနာ;

တာနာ စေကူနပညာသ, ဣစ္စေတံ သရမဏ္ဍလံ.

සප්ත ස්වරය ද, ග්‍රාම තුන ද, මූර්ඡනා විසි එක ද, තාන එකෝන් පනහ (හතළිස් නවය) ද යන මේවා 'ස්වර මණ්ඩලය' නම් වේ.

၁၃၂.

132.

ဥသဘော ဓေဝတော စေဝ, ဆဇ္ဇ ဂန္ဓာရ မဇ္ဈိမာ;

ပဉ္စမော စ နိသာဒေါတိ, သတ္တေ’တေ ဂဒိတာ သရာ.

සජ්ජ (ෂඩ්ජ), උසභ (වෘෂභ), ගන්ධාර, මජ්ඣිම (මධ්‍යම), පඤ්චම, ධේවත (ධෛවත) සහ නිසාද යන මේවා සප්ත ස්වරයන් ලෙස කියනු ලැබේ.

၁၃၃.

133.

နဒန္တိ [Pg.13] ဥသဘံ ဂါဝေါ, တုရဂါ ဓေဝတံ တထာ;

ဆဇ္ဇံ မယူရာ ဂန္ဓာရ, မဇာ ကောဉ္စာ စ မဇ္ဈိမံ.

මොනරු සජ්ජ ස්වරයෙන් ද, ගවයෝ උසභ ස්වරයෙන් ද, එළුවෝ ගන්ධාර ස්වරයෙන් ද, කොස් ලිහිණියෝ මජ්ඣිම ස්වරයෙන් ද, අශ්වයෝ ධේවත ස්වරයෙන් ද හඬ නඟති.

၁၃၄.

134.

ပဉ္စမံ ပရပုဋ္ဌာဒီ, နိသာဒမ္ပိ စ ဝါရဏာ;

ဆဇ္ဇော စ မဇ္ဈိမော ဂါမာ,တယော သာဓာရဏောတိ စ.

කොවුලන් ආදීහු පඤ්චම ස්වරයෙන් ද, ඇතෝ නිසාද ස්වරයෙන් ද හඬ නඟති. සජ්ජ ග්‍රාමය, මජ්ඣිම ග්‍රාමය සහ සාධාරණ ග්‍රාමය යනු ග්‍රාම (ස්වර පද්ධති) තුනයි.

၁၃၅.

135.

သရေသု တေသု ပစ္စေကေ, တိဿော တိဿော ဟိ မုစ္ဆနာ;

သိယုံ တထေဝ တာနာနိ, သတ္တ သတ္တေဝ လဗ္ဘရေ.

ඒ එක් එක් ස්වරයෙහි මූර්ඡනාවෝ තුන බැගින් (විසි එකක්) වෙති. එමෙන්ම තානයෝ ද සත බැගින් (හතළිස් නවයක්) ලැබෙති.

၁၃၆.

136.

တိဿော ဒုဝေ စတဿော စ, စတဿော ကမတော သရေ;

တိဿော ဒုဝေ စတဿောတိ, ဒွါဝီသတိ သုတီ သိယုံ.

ස්වරයන්හි පිළිවෙළින් ශ්‍රැතීහු (ශ්‍රව්‍යතා) තුනක්, දෙකක්, සතරක්, සතරක්, තුනක්, දෙකක් සහ සතරක් බැගින් විසි දෙකක් වෙති.

၁၃၇.

137.

ဥစ္စတရေ ရဝေ တာရော, ထာဗျတ္တေ မဓုရေ ကလော;

ဂမ္ဘီရေ တု ရဝေ မန္ဒော, တာရာဒီ တီသွထော ကလေ;

ကာကလီ သုခုမေ ဝုတ္တော,ကြိယာဒိသမတာ လယော.

ඉතා උස් වූ ශබ්දය 'තාර' නම් වේ. නොපැහැදිලි වූත් මිහිරි වූත් ශබ්දය 'කල' නම් වේ. ගම්භීර වූ ශබ්දය 'මන්ද' නම් වේ. සියුම් ශබ්දය 'කාකලී' නම් වේ. වාදනය හා නෘත්‍යයෙහි ක්‍රියා සමතාව (තාලය) 'ලය' නම් වේ.

၁၃၈.

138.

ဝီဏာ စ ဝလ္လကီ သတ္တ, တန္တီ သာ ပရိဝါဒိနီ;

ပေါက္ခရော ဒေါဏိ ဝီဏာယ,ဥပဝီဏော တု ဝေဌကော.

'වීණා' සහ 'වල්ලකී' යනු වීණාවට නමකි. තත් සතක් ඇති වීණාව 'පරිවාදිනී' නම් වේ. වීණාවේ පියන (බඳ කොටස) 'පොක්ඛර' සහ 'දෝණි' නම් වේ. වීණාවේ තත් බඳින කූර 'උපවීණ' සහ 'වේඨක' නම් වේ.

၁၃၉.

139.

အာတတဉ္စေဝ ဝိတတ, မာတတဝိတတံ ဃနံ;

သုသိရံ စေတိ တူရိယံ, ပဉ္စင်္ဂိက မုဒီရိတံ.

ආතත, විතත, ආතතවිතත, ඝන සහ සුසිර යන මේවා පංචාංගික තූර්ය භාණ්ඩ (පස් වැදෑරුම් තූර්ය වාද්‍ය) යැයි කියනු ලැබේ.

၁၄၀.

140.

အာတတံ နာမ စမ္မာဝ, နဒ္ဓေသု ဘေရိယာဒိသု;

တလေ’ကေကယုတံ ကုမ္ဘ, ထုဏ ဒဒ္ဒရိကာဒိကံ.

එක් පසක් පමණක් සමින් සෙවිලි කළ බෙර ආදී වාද්‍ය භාණ්ඩ 'ආතත' නම් වේ. එක් තලයක් පමණක් ඇති කුම්භ, ථුණ, දද්දරික ආදිය මීට අයත් වේ.

၁၄၁.

141.

ဝိတတံ စော’ဘယတလံ, တူရိယံ မုရဇာဒိကံ;

အာတတဝိတတံ သဗ္ဗ, ဝိနဒ္ဓံ ပဏဝါဒိကံ.

දෙපසම සමින් සෙවිලි කරන ලද මුරජ (මෘදංග) ආදී වාද්‍ය භාණ්ඩ 'විතත' නම් වේ. සම්පූර්ණයෙන්ම වටකර බඳින ලද පණව ආදී වාද්‍ය භාණ්ඩ 'ආතතවිතත' නම් වේ.

၁၄၂.

142.

သုသိရံ ဝံသသင်္ခါဒိ, သမ္မတာလာဒိကံ ဃနံ;

အာတောဇ္ဇံ တု စ ဝါဒိတ္တံ, ဝါဒိတံ ဝဇ္ဇ မုစ္စတေ.

වංශ (වේණුව) සහ සංඛ (හක්ගෙඩිය) ආදී සිදුරු සහිත වාද්‍ය භාණ්ඩ 'සුසිර' නම් වේ. සම්මතාල (කයිතාලම්) ආදී ලෝහමය වාද්‍ය භාණ්ඩ 'ඝන' නම් වේ. 'ආතෝජ්ජ', 'වාදින්ත', 'වාදිත' සහ 'වජ්ජ' යන මේවා පොදුවේ වාද්‍ය භාණ්ඩ සඳහා ව්‍යවහාර වේ.

၁၄၃.

143.

ဘေရီ (ဘေရိ) ဒုန္ဒုဘိ ဝုတ္တော ထ,မုဒိင်္ဂေါ မုရဇောဿ တု;

အာလိင်္ဂ, င်္ကျော, ဒ္ဓကာ ဘေဒါ,တိဏဝေါ တု စ ဍိဏ္ဍိမော.

'භේරී' සහ 'දුන්දුභි' යනු බෙරයට නමකි. 'මුදිංග' සහ 'මුරජ' යනු මෘදංගයට (මද්දලයට) නමකි. 'ආලිංග', 'අංක්‍ය' සහ 'උද්ධක' යනු බෙර වර්ග කිහිපයකි. 'තිණව' සහ 'ඩිණ්ඩිම' යනු කුඩා බෙර (තප්පු/ඩිංගිමුරුංගු) වර්ගයන් වේ.

၁၄၄.

144.

အာလမ္ဗရော [Pg.14] တု ပဏဝေါ, ကောဏော ဝီဏာဒိဝါဒနံ;

ဒဒ္ဒရီ ပဋဟော ဘေရိ, ပ္ပဘေဒါ မဒ္ဒလာဒယော.

ආලම්බර යනු පණව බෙරයයි. වීණා ආදිය වයන කෝණකය ‘කෝණ’ නම් වේ. දද්දරී, පටහ, භේරි, මද්දල ආදිය බෙර වර්ගයෝ වෙති.

၁၄၅.

145.

ဇနပ္ပိယေ ဝိမဒ္ဒုဋ္ဌေ, ဂန္ဓေ ပရိမလော ဘဝေ;

သော တွာ မောဒေါ ဒူရဂါမီ, ဝိဿန္တာ တီသွိတော ပရံ.

මිනිසුන්ට ප්‍රිය වූ, ඇඟ පිරිමැදීමෙන් හටගන්නා සුවඳ ‘පරිමල’ නම් වේ. දුරට විහිදෙන සුවඳ ‘ආමෝද’ නම් වේ. ඉන් ඔබ්බට විහිදෙන සුවඳ ‘විස්සන්ත’ නම් වේ.

၁၄၆.

146.

ဣဋ္ဌဂန္ဓော စ သုရဘိ, သုဂန္ဓော စ သုဂန္ဓိ စ;

ပူတိဂန္ဓိ တု ဒုဂ္ဂန္ဓော, ထ ဝိဿံ အာမဂန္ဓိ ယံ.

ඉෂ්ටගන්ධ, සුරභි, සුගන්ධ සහ සුගන්ධි යනු යහපත් සුවඳට නමි. පූතිගන්ධි සහ දුග්ගන්ධ යනු දුර්ගන්ධයට නමි. අමු මස් සුවඳ ‘විස්ස’ හා ‘ආමගන්ධි’ නම් වේ.

၁၄၇.

147.

ကုင်္ကုမဉ္စေဝ ယဝန, ပုပ္ဖဉ္စ တဂရံ တထာ;

တုရုက္ခောတိ စတုဇ္ဇာတိ, ဂန္ဓာ ဧတေ ပကာသိတာ.

කුංකුම, යවනපුප්ඵ, තගර සහ තුරුක්ඛ යන මේවා ‘චතුජාති ගන්ධ’ (සිව්වැදෑරුම් සුවඳ ද්‍රව්‍ය) ලෙස ප්‍රකාශ කර ඇත.

၁၄၈.

148.

ကသာဝေါ နိတ္ထိယံ တိတ္တော, မဓုရော လဝဏော ဣမေ;

အမ္ဗိလော ကဋုကော စေတိ, ဆ ရသာ တဗ္ဗတီ တိသု.

කසාය (කසට රස), තිත්ත, මධුර (පැණි රස), ලවණ (ලුනු රස), අම්බිල (ඇඹුල් රස) සහ කටුක (සැර රස) යන මේවා සද වැදෑරුම් රසයන් වේ.

၁၄၉.

149.

သိယာ ဖဿော စ ဖောဋ္ဌဗ္ဗော,ဝိသယီ တွက္ခ မိန္ဒြိယံ;

နယနံ တွက္ခိ နေတ္တဉ္စ, လောစနံ စ’စ္ဆိ စက္ခု စ.

‘ඵස්ස’ සහ ‘ඵොට්ඨබ්බ’ යනු ස්පර්ශයට නමි. විෂය ග්‍රහණය කරන ඉන්ද්‍රිය ‘අක්ඛ’ හෝ ‘ඉන්ද්‍රිය’ නම් වේ. නයන, අක්ඛි, නෙත්ත, ලෝචන, අච්ඡි සහ චක්ඛු යනු ඇසට නමි.

၁၅၀.

150.

သောတံ သဒ္ဒဂ္ဂဟော ကဏ္ဏော, သဝနံ သုတိ နတ္ထု တု;

နာသာ စ နာသိကာ ဃာနံ, ဇိဝှာတု ရသနာ ဘဝေ.

සෝත, සද්දග්ගහ, කණ්ණ, සවන සහ සුති යනු කනට නමි. නත්ථු, නාසා, නාසිකා සහ ඝාණ යනු නාසයට නමි. ජිව්හා සහ රසනා යනු දිවට නමි.

၁၅၁.

151.

သရီရံ ဝပု ဂတ္တဉ္စာ, တ္တဘာဝေါ ဗောန္ဒိ ဝိဂ္ဂဟော;

ဒေဟံ ဝါ ပုရိသေ ကာယော, ထိယံ တနု ကဠေဝရံ.

ශරීර, වපු, ගත්ත, අත්තභාව, බොන්දි, විග්ගහ, දේහ, කාය, තනු සහ කළේවර යනු ශරීරයට නාමයන් වේ.

၁၅၂.

152.

စိတ္တံ စေတော မနော နိတ္ထီ, ဝိညာဏံ ဟဒယံ တထာ;

မာနသံ ဓီ တု ပညာ စ, ဗုဒ္ဓိ မေဓာ မတိ မုတိ.

චිත්ත, චේත, මන, විඤ්ඤාණ, හදය සහ මානස යනු සිතට නමි. ධී, පඤ්ඤා, බුද්ධි, මේධා, මති සහ මුති යනු ප්‍රඥාවට නමි.

၁၅၃.

153.

ဘူရီ မန္တာ စ ပညာဏံ, ဉာဏံ ဝိဇ္ဇာ စ ယောနိ စ;

ပဋိဘာန မမောဟော ထ, ပညာဘေဒါ ဝိပဿနာ.

භූරි, මන්තා, පඤ්ඤාණ, ඤාණ, විජ්ජා, යෝනි, පටිභාන සහ අමෝහ යනු ප්‍රඥාවට නම් වේ. ‘විපස්සනා’ යනු ප්‍රඥාවේ ප්‍රභේදයකි.

၁၅၄.

154.

သမ္မာဒိဋ္ဌိ ပဘုတိကာ, ဝီမံသာ တု ဝိစာရဏာ;

သမ္ပဇညံ တု နေပက္ကံ, ဝေဒယိတံ တု ဝေဒနာ.

සම්මාදිට්ඨි ආදිය ද, වීමංසා සහ විචාරණ යනු විමසීමට නමි. සම්පජඤ්ඤ සහ නේපක්ක යනු නුවණින් යුත් බවට නමි. වේදයිත සහ වේදනා යනු වේදනාවට (විඳීමට) නමි.

၁၅၅.

155.

တက္ကော ဝိတက္ကော သင်္ကပ္ပော,ပ္ပနော’ ဟာ’ ယု တု ဇီဝိတံ;

ဧကဂ္ဂတာ တု သမထော, အဝိက္ခေပေါ သမာဓိ စ.

තක්ක, විතක්ක, සංකප්ප, අප්පනා සහ ඌහා යනු කල්පනාවට නමි. ආයු සහ ජීවිත යනු ජීවත්වීමට (ආයුෂයට) නමි. ඒකග්ගතා, සමථ, අවික්ඛේප සහ සමාධි යනු එකඟබවට (සමාධියට) නමි.

၁၅၆.

156.

ဥဿာဟာ’ တပ္ပ ပဂ္ဂါဟာ, ဝါယာမော စ ပရက္ကမော;

ပဓာနံ ဝီရိယံ စေဟာ, ဥယျာမော စ ဓိတိ တ္ထိယံ.

උස්සාහ, ආතප්ප, පග්ගාහ, වායාම, පරක්කම, පධාන, වීරිය, ඊහා, උය්‍යාම සහ ධිති යනු වීර්යයට (උත්සාහයට) නාමයන් වේ.

၁၅၇.

157.

စတ္တာရိ ဝီရိယင်္ဂါနိ, တစဿ စ နဟာရုနော;

အဝသိဿန မဋ္ဌိဿ, မံသလောဟိတသုဿနံ.

සම, නහර, ඇට ඉතිරිවීම සහ මස්, ලේ වියළී යාම යන මේවා වීර්යයේ අංග සතර (චතුරංග සමන්නාගත වීරිය) වෙති.

၁၅၈.

158.

ဥဿောဠှီ [Pg.15] တွ ဓိမတ္တေဟာ, သတိ တွ နုဿတိ တ္ထိယ;

လဇ္ဇာ ဟိရီ သမာနာ ထ, ဩတ္တပ္ပံ ပါပဘီရုတာ.

අධික උත්සාහය ‘උස්සෝළ්හී’ නම් වේ. සති සහ අනුස්සති යනු සිහියට නමි. ලජ්ජා සහ හිරි යනු පවට ඇති ලැජ්ජාවට නමි. ඔත්තප්ප සහ පාපභීරුතා යනු පවට ඇති බියට නමි.

၁၅၉.

159.

မဇ္ဈတ္တတာ တု’ပေက္ခာ စ, အဒုက္ခမသုခါ သိယာ;

စိတ္တာဘောဂေါ မနက္ကာရော,အဓိမောက္ခော တု နိစ္ဆယော.

මජ්ඣත්තතා, උපෙක්ඛා සහ අදුක්ඛමසුඛා යනු උපේක්ෂාවට (මැදහත් බවට) නමි. චිත්තාභෝග සහ මනස්කාර යනු මනස මෙහෙයවීමට නමි. අධිමොක්ඛ සහ නිච්ඡය යනු තීරණයට (අධිෂ්ඨානයට) නමි.

၁၆၀.

160.

ဒယာ’ နုကမ္ပာ ကာရုညံ, ကရုဏာ စ အနုဒ္ဒယာ;

ထိယံ ဝေရမဏီ စေဝ, ဝိရတျာ’ ရတိ စာပျထ.

දයා, අනුකම්පා, කාරුඤ්ඤ, කරුණා සහ අනුද්දයා යනු කරුණාවට නමි. වේරමණී, විරති සහ ආරති යනු පවින් වැළකීමට නමි.

၁၆၁.

161.

တိတိက္ခာ ခန္တိ ခမနံ, ခမာ မေတ္တာ တု မေတျ’ထ;

ဒဿနံ ဒိဋ္ဌိ လဒ္ဓိတ္ထီ, သိဒ္ဓန္တော သမယော ဘဝေ.

තිතික්ඛා, ඛන්ති, ඛමන සහ ඛමා යනු ඉවසීමට නමි. මෙත්තා සහ මෙත්ති යනු මෛත්‍රියට නමි. දස්සන, දිට්ඨි සහ ලද්ධි යනු දෘෂ්ටියට නමි. සිද්ධාන්ත සහ සමය යනු දෘෂ්ටි පද්ධතියට (න්‍යායට) නමි.

၁၆၂.

162.

တဏှာ စ တသိဏာ ဧဇာ, ဇာလိနီ စ ဝိသတ္တိကာ;

ဆန္ဒော ဇဋာ နိကန္တျာ’သာ, သိဗ္ဗိနီ ဘဝနေတ္တိ စ.

තණ්හා, තසිණා, ඒජා, ජාලිනී, විසත්තිකා, ඡන්ද, ජටා, Nිකන්ති, ආසා, සිබ්බිනී සහ භවනෙත්ති යනු තෘෂ්ණාවට (ආශාවට) නාමයන් වේ.

၁၆၃.

163.

အဘိဇ္ဈာ ဝနထော ဝါနံ, လောဘော ရာဂေါ စ အာလယော;

ပိဟာ မနောရထော ဣစ္ဆာ, ဘိလာသော ကာမ ဒေါဟဠာ;

အာကင်္ခါ ရုစိ ဝုတ္တာ သာ, တွဓိကာ လာလသာ ဒွိသု.

අභිජ්ඣා, වනථ, වාන, ලෝභ, රාග සහ ආලය යනු ලෝභකමට නමි. පිහා, මනෝරථ, ඉච්ඡා, අභිලාස, කාම, දොහළ, ආකංඛා සහ රුචි යනු කැමැත්තට නමි. අධික ආශාව ‘ලාලසා’ නම් වේ.

၁၆၄.

164.

ဝေရံ ဝိရောဓော ဝိဒ္ဒေသော, ဒေါသော စ ပဋိဃဉ္စ ဝါ;

ကောဓာ’ ဃာတာ ကောပ ရောသာ,ဗျာပါဒေါ’ နဘိရဒ္ဓိ စ.

වේර, විරෝධ, විද්දේස, දෝස, පටිඝ, කෝධ, ආඝාත, කෝප, රෝස, බ්‍යාපාද සහ අනභිරද්ධි යනු ක්‍රෝධයට (වෛරයට) නාමයන් වේ.

၁၆၅.

165.

ဗဒ္ဓဝေရ မုပနာဟော, သိယာ သောကော တု သောစနံ;

ရောဒိတံ ကန္ဒိတံ ရုဏ္ဏံ, ပရိဒေဝေါ ပရိဒ္ဒဝေါ.

බැඳගත් වෛරය ‘උපනාහ’ නම් වේ. සෝක සහ සෝචන යනු ශෝකයට නමි. රෝදිත, කන්දිත සහ රුණ්ණ යනු හැඬීමට නමි. පරිදේව සහ පරිද්දව යනු වැළපීමට නමි.

၁၆၆.

166.

ဘီတိတ္ထိ ဘယ မုတ္တာသော, ဘေရဝံ တု မဟဗ္ဘယံ;

භීති, භය සහ උත්තාස යනු බියට නමි. මහා භය ‘භේරව’ නම් වේ.

၁၆၇.

167.

ဘေရဝံ ဘီသနံ ဘီမံ, ဒါရုဏဉ္စ ဘယာနကံ;

ဃောရံ ပဋိဘယံ ဘေသ္မံ, ဘယင်္ကရ မိမေ တီသု.

භේරව, භීසන, භීම, දාරුණ, භයානක, ඝෝර, පටිභය, භෙස්ම සහ භයංකර යනු බියකරු වූ දෑට නාමයන් වේ.

၁၆၈.

168.

ဣဿာ ဥသူယာ မစ္ဆေရံ, တု မစ္ဆရိယ မစ္ဆရံ;

မောဟော’ဝိဇ္ဇာ တထာ’ဉာဏံ, မာနော ဝိဓာ စ ဥန္နတိ.

ඉස්සා සහ උසූයා යනු ඊර්ෂ්‍යාවට නමි. මච්ඡේර, මච්ඡරිය සහ මච්ඡර යනු මසුරුකමට නමි. මෝහ, අවිජ්ජා සහ අඤ්ඤාණ යනු මෝහයට (නොදැනුවත්කමට) නමි. මාන, විධා සහ උන්නති යනු මානයට නමි.

၁၆၉.

169.

ဥဒ္ဓစ္စ မုဒ္ဓဋံ စာထ, တာပေါ ကုက္ကုစ္စမေဝ စ;

ပစ္ဆာတာပေါ နုတာပေါ စ, ဝိပ္ပဋိသာရော ပကာသိတော.

උද්ධච්ච සහ උද්ධට යනු නොසන්සුන්කමට නමි. තාප සහ කුක්කුච්ච යනු පසුතැවිල්ලට නමි. පච්ඡාතාප, අනුතාප සහ විප්පටිසාර යනු පසුතැවීමට නමි.

၁၇၀.

170.

မနောဝိလေခ သန္ဒေဟာ, သံသယော စ ကထံကထာ;

ဒွေဠှကံ ဝိစိကိစ္ဆာ စ, ကင်္ခါ သင်္ကာ ဝိမတျပိ.

මනෝවිලේඛ, සන්දේහ, සංසය, කථංකථා, ද්වේළ්හක, විචිකිච්ඡා, කංඛා, සංකා සහ විමති යනු සැකයට (විචිකිච්ඡාවට) නාමයන් වේ.

၁၇၁.

171.

ဂဗ္ဗော [Pg.16] ဘိမာနော’ဟံကာရော, စိန္တာတု ဈာန မုစ္စတေ;

နိစ္ဆယော နိဏ္ဏယော ဝုတ္တော, ပဋိညာ တု ပဋိဿဝေါ.

ගබ්බ, අභිමාන සහ අහංකාර යනු උඩඟුකමට නමි. චින්තා සහ ඣාන යනු සිතීමට (භාවනාවට) නමි. නිච්ඡය සහ නිණ්ණය යනු තීරණයට නමි. පටිඤ්ඤා සහ පටිස්සව යනු පොරොන්දුවට නමි.

၁၇၂.

172.

အဝမာနံ တိရက္ကာရော, ပရိဘဝေါ ပျ’ နာဒရော;

ပရာဘဝေါ ပျ’ ဝညာ ထ, ဥမ္မာဒေါ စိတ္တဝိဗ္ဘမော.

අවමාන, තිරක්කාර, පරිභව, අනාදර, පරාභව සහ අවඤ්ඤා යනු අගෞරවයට (නින්දාවට) නමි. උම්මාද සහ චිත්තවිබ්භම යනු උමතුවට (සිත විකල්වීමට) නමි.

၁၇၃.

173.

ပေမံ သိနေဟော သ္နေဟော ထ, စိတ္တပီဠာ ဝိသညိတာ;

ပမာဒေါ သတိဝေါဿဂ္ဂေါ, ကောတူဟလံ ကုတူဟလံ.

පේම, සිනේහ සහ ස්නේහ යනු ප්‍රේමයට (ආදරයට) නමි. සිහි නැතිවීම ‘විසඤ්ඤිතා’ නම් වේ. පමාද සහ සතිවොස්සග්ග යනු ප්‍රමාදයට (සිහිය ගිලිහීමට) නමි. කෝතූහල සහ කුතූහල යනු කුතුහලයට නමි.

၁၇၄.

174.

ဝိလာသော လလိတံ လီလာ, ဟာဝေါ ဟေဠာ စ ဝိဗ္ဘမော;

ဣစ္စာဒိကာ သိယုံ နာရိ, သိင်္ဂါရဘာဝဇာ ကိရိယာ.

විලාස, ලලිත, ලීලා, හාව, හේළා සහ විබ්භම යනු ස්ත්‍රීන්ගේ ශෘංගාරාත්මක ලීලාවන්ට නාමයන් වේ.

၁၇၅.

175.

ဟသနံ ဟသိတံ ဟာသော, မန္ဒော သော မိဟိတံ သိတံ;

အဋ္ဋဟာသော မဟာဟာသော,ရောမဉ္စော လောမဟံသနံ.

හසන, හසිත සහ හාස යනු සිනහවට නමි. මඳ සිනහව ‘මිහිත’ සහ ‘sit’ (සිත) නම් වේ. මහ හඬින් සිනාසීම ‘අට්ටහාස’ සහ ‘මහාහාස’ නම් වේ. රෝමඤ්ච සහ ලෝමහංසන යනු ලොමුදැහැ ගැන්වීමට නමි.

၁၇၆.

176.

ပရိဟာသော ဒဝေါ ခိဍ္ဍာ, ကေဠိ ကီဠာ စ ကီဠိတံ;

နိဒ္ဒါ တု သုပိနံ သောပ္ပံ, မိဒ္ဓဉ္စ ပစလာယိကာ.

පරිහාස, දව, ඛිඩ්ඩා, කේළි, කීළා සහ කීළිත යනු සෙල්ලමට (ක්‍රීඩාවට) නමි. නිද්දා සහ සොප්ප යනු නින්දට ද, සුපින යනු සිහිනයට ද නමි. මිද්ධ සහ පචලායිකා යනු නිදිබර ගතියට නමි.

၁၇၇.

177.

ထိယံ နိကတိ ကူဋဉ္စ, ဒမ္ဘော သာဌျဉ္စ ကေတဝံ;

သဘာဝေါ တု နိဿဂ္ဂေါ စ, သရူပံ ပကတိတ္ထိယံ.

නිකති, කූට, දම්භ, සාඨ්‍ය සහ කේතව යනු වංචාවට (කපටිකමට) නමි. සභාව, නිස්සග්ග, සරූප සහ පකති යනු ස්වභාවයට නමි.

၁၇၈.

178.

သီလဉ္စ လက္ခဏံ ဘာဝေါ,ဥဿဝေါ တု ဆဏော မဟော.

සීල, ලක්ඛණ සහ භාව යනු ගතිගුණයට (ස්වභාවයට) නමි. උස්සව, ඡණ සහ මහ යනු උත්සවයට නමි.

၁၇၉.

179.

ဓာရေန္တော ဇန္တု သသ္နေဟ, မဘိဓာနပ္ပဒီပိကံ;

ခုဒ္ဒကာဒျတ္ထဇာတာနိ, သမ္ပဿတိ ယထာသုခံ.

යම් සත්වයෙක් මේ අභිධානප්පදීපිකා ග්‍රන්ථය සෙනෙහසින් යුතුව ධාරණය කර ගන්නේ ද, ඔහු ඛුද්දක ආදී අනෙකුත් ධර්මයන්හි අර්ථයන් පහසුවෙන් වටහා ගන්නේ ය.

သဂ္ဂကဏ္ဍော နိဋ္ဌိတော.

සග්ගකණ්ඩය නිමවියේ ය.

၂. ဘူကဏ္ဍ

2. භූකණ්ඩය

၁. ဘူမိဝဂ္ဂ

1. භූමි වර්ගය

၁၈၀.

180.

ဝဂ္ဂါ ဘူမိ, ပုရီ, မစ္စ, စတုဗ္ဗဏ္ဏ, ဝနာဒိဟိ;

ပါတာလေန စ ဝုစ္စန္တေ, သင်္ဂေါ’ပင်္ဂေဟိ’ဓ’က္ကမာ.

මෙහි භූමි වර්ගය, පුර වර්ගය, මච්ච (මනුෂ්‍ය) වර්ගය, චතුබ්බණ්ණ (සිව්කුල) වර්ගය, වනාදි වර්ගය සහ පාතාල වර්ගය යන මේවා අංගෝපාංගයන්ගෙන් යුක්තව අනුපිළිවෙලින් දක්වනු ලැබේ.

၁၈၁.

181.

ဝသုန္ဓရာ ဆမာ ဘူမိ, ပထဝီ မေဒနီ မဟီ;

ဥဗ္ဗီ ဝသုမတီ ဂေါ ကု, ဝသုဓာ ဓရဏီ ဓရာ;

ပုထဝီ ဇဂတီ ဘူရီ, ဘူ စ ဘူတဓရာ’ ဝနီ.

වසුන්ධරා, චමා, භූමි, පථවී, මේදනී, මහී, උබ්බී, වසුමතී, ගෝ, කු, වසුධා, ධරණී, ධරා, පෘථවී, ජගතී, භූරී, භූ, භූතධරා සහ අවනී යන මේවා පොළොවට (පෘථිවියට) භාවිත වන පර්යාය පද වේ.

၁၈၂.

182.

ခါရာ [Pg.17] တု မတ္တိကာ ဦသော, ဦသဝါ တူသရော တိသု;

ထလံ ထလီတ္ထီ ဘူဘာဂေ, ထဒ္ဓလူခမှိ ဇင်္ဂလော.

ලුණු රසැති මඩ පසට ‘ඌස’ යැයි කියනු ලැබේ. ලුණු පසැති බිම ‘ඌසවා’ සහ ‘තූසර’ නම් වේ. ගොඩබිමට ‘ථල’ හෝ ‘ථලී’ යැයි කියනු ලැබේ. තද වූ ද රළු වූ ද බිම් පෙදෙස ‘ජංගල’ නම් වේ.

၁၈၃.

183.

ပုဗ္ဗဝိဒေဟော စာပရ, ဂေါယာနံ ဇမ္ဗုဒီပေါ စ;

ဥတ္တရကုရု စေတိ သိယုံ, စတ္တာရောမေ မဟာဒီပါ.

පූර්වවිදේහය, අපරගෝයානය, ජම්බුද්වීපය සහ උත්තරකුරුව යන මොහු සතර මහාද්වීපයෝ වෙති.

၁၈၄.

184.

ပုမ္ဗဟုတ္တေ ကုရူ သက္ကာ, ကောသလာ မဂဓာ သိဝီ;

ကလိင်္ဂါ’ဝန္တိ ပဉ္စာလာ, ဝဇ္ဇီ ဂန္ဓာရ စေတယော.

කුරු, ශාක්‍ය, කෝසල, මගධ, සිවී, කාලිංග, අවන්ති, පංචාල, වජ්ජී, ගන්ධාර සහ චේති යන මොහු (පුරුෂ ලිංග බහු වචනයෙන් දක්වන) ජනපද වෙති.

၁၈၅.

185.

ဝင်္ဂါ ဝိဒေဟာ ကမ္ဗောဇာ, မဒ္ဒါ ဘဂ္ဂ’င်္ဂ သီဟဠာ;

ကသ္မီရာ ကာသိ ပဏ္ဍဝါဒီ, သိယုံ ဇနပဒန္တရာ.

වංග, විදේහ, කාම්බෝජ, මද්ද, භග්ග, අංග, සීහළ (සිංහල), කශ්මීර, කාසි, පාණ්ඩව ආදීහු සෙසු ජනපදයෝ වෙති.

၁၈၆.

186.

လောကော စ ဘုဝနံ ဝုတ္တံ, ဒေသော တု ဝိသယော ပျထ;

မိလက္ခဒေသော ပစ္စန္တော, မဇ္ဈဒေသော တု မဇ္ဈိမော.

ලෝකය යන අර්ථයට ‘ලෝක’ සහ ‘භුවන’ යන වචන යෙදේ. රට හෙවත් දේශය යන අර්ථයට ‘දේශ’ සහ ‘විෂය’ යන වචන යෙදේ. නොදියුණු වැසියන් වෙසෙන දේශය (ප්‍රත්‍යන්ත දේශය) ‘මිලක්ඛදේශ’ නම් වේ. මැද රට ‘මජ්ඣිමදේශ’ (මධ්‍ය දේශය) නම් වේ.

၁၈၇.

187.

အနူပေါ သလိလပ္ပာယော, ကစ္ဆံ ပုမ နပုံသကေ;

သဒ္ဒလော ဟရိတေ ဒေသေ, တိဏေနာ, ဘိနဝေန ဟိ.

ජලය බහුල තෙත් බිම ‘අනූප’ නම් වේ. වතුර පිරි බිමට ‘කච්ඡ’ යැයි ද කියනු ලැබේ. අලුත් නිල් තණකොළවලින් ගැවසී ගත් දේශය ‘සද්දල’ නම් වේ.

၁၈၈.

188.

နဒျမ္ဗုဇီဝနော ဒေသော, ဝုဋ္ဌိနိပ္ပဇ္ဇသဿကော;

ယော နဒီမာတိကော ဒေဝ,မာတိကော စ ကမေန သော.

ගංගා ජලයෙන් යැපෙන (කෘෂිකර්මාන්තය කරන) දේශය ‘නදීමාතික’ (නදී මාතෘක) නම් වන අතර, වැසි ජලයෙන් නිපදවන ලද ධාන්‍ය ඇති දේශය පිළිවෙළින් ‘දේවමාතික’ (දේව මාතෘක) නම් වේ.

၁၈၉.

189.

တီသွနူပါဒျထော စန္ဒ, သူရာဒေါ သဿတီရိတော;

ရဋ္ဌံ တု ဝိဇိတဉ္စာထ, ပုရိသေ သေတု အာလိယံ.

‘අනූප’ ආදී ශබ්ද ලිංග තුනෙහිම වැටේ. ‘සස්සත’ යනු නිත්‍ය වූ දෙයයි. රජුගේ පාලන තන්ත්‍රය හෝ රට ‘රට්ඨ’ සහ ‘විජිත’ නම් වේ. වෙල් නියර හෝ වේල්ල ‘සේතු’ සහ ‘ආලි’ නම් වේ.

၁၉၀.

190.

ဥပါန္တဘူ ပရိသရော, ဂေါဋ္ဌံ တု ဂေါကုလံ ဝဇော;

မဂ္ဂေါ ပန္ထော ပထော အဒ္ဓါ, အဉ္ဇသံ ဝဋုမံ တထာ.

අවට බිම් පෙදෙස ‘පරිසර’ නම් වේ. ගව මඩුවට ‘ගෝට්ඨ’, ‘ගෝකුල’ සහ ‘වජ’ යැයි කියනු ලැබේ. මඟ (මාර්ගය) යන අර්ථයට ‘මග්ග’, ‘පන්ථ’, ‘පථ’, ‘අද්ධා’, ‘අඤ්ජස’ සහ ‘වටුම’ යන වචන යෙදේ.

၁၉၁.

191.

ပဇ္ဇော, ယနဉ္စ ပဒဝီ, ဝတ္တနီ ပဒ္ဓတိတ္ထိယံ;

တဗ္ဘေဒါ ဇင်္ဃ, သကဋ, မဂ္ဂါ တေ စ မဟဒ္ဓနိ.

‘පජ්ජ’, ‘යාන’, ‘පදවී’, ‘වත්තනී’ සහ ‘පද්ධති’ යන වචන ද මාවතට යෙදේ. එහි ප්‍රභේද ලෙස පියමඟ (ජංඝමග්ග), කරත්ත පාර (සකටමග්ග) සහ මහා මාර්ගය (මහද්ධනි) ද වෙති.

၁၉၂.

192.

ဧကပဒျေကပဒိကေ, ကန္တာရော တု စ ဒုဂ္ဂမေ;

එක් අයෙකුට පමණක් යා හැකි පියමඟ ‘ඒකපදී’ හෝ ‘ඒකපදිකා’ නම් වේ. යාමට අපහසු වනාන්තර මාර්ගය ‘කන්තාර’ නම් වේ.

၁၉၃.

193.

ပဋိမဂ္ဂေါ ပဋိပထော, အဒ္ဓါနံ ဒီဃ မဉ္ဇသံ;

သုပ္ပထော တု သုပန္ထော စ, ဥပ္ပထံ တွပထံ ဘဝေ.

ඉදිරියට හමුවන මඟට ‘පටිමග්ග’ සහ ‘පටිපථ’ යැයි කියනු ලැබේ. දිගු මාර්ගය ‘අද්ධාන’ නම් වේ. යහපත් මාර්ගය ‘සුප්පථ’ සහ ‘සුපන්ථ’ වන අතර, නොමඟ හෝ වැරදි මාර්ගය ‘උප්පථ’ සහ ‘අපථ’ නම් වේ.

၁၉၄.

194.

ဆတ္တိံသပရမာဏူန, မေကော ဏု စ ဆတ္တိံသ တေ;

တဇ္ဇာရီ တာပိ ဆတ္တိံသ, ရထရေဏု ဆတ္တိံသ တေ.

පරමාණු තිස් හයක් එක් වූ කල එක් ‘අණු’වක් වේ. එම අණු තිස් හයක් එක් වූ කල එක් ‘තජ්ජාරී’ එකක් ද, තජ්ජාරී තිස් හයක් එක් වූ කල එක් ‘රථරේණු’වක් ද වේ.

၁၉၅.

195.

လိက္ခာတာ သတ္တ ဦကာ တာ, ဓညမာသောတိ သတ္တ တေ;

သတ္တ င်္ဂုလ’ မမု ဒွိစ္ဆ, ဝိဒတ္ထိ တာ ဒုဝေ သိယုံ.

ලික්ඛා සතක් එක් වූ කල එක් ‘ඌකා’වක් ද, ඌකා සතක් එක් වූ කල එක් ‘ධඤ්ඤමාස’යක් ද, ධඤ්ඤමාස සතක් එක් වූ කල එක් ‘අඟලක්’ (අංගුල) ද වේ. එම අඟල් දොළසක් එක් වූ කල එක් ‘වියතක්’ (විදත්ථි) ද, වියත් දෙකක් එක් වූ කල එක් රියනක් ද වේ.

၁၉၆.

196.

ရတနံ [Pg.18] တာနိ သတ္တေဝ, ယဋ္ဌိ တာ ဝီသတူ သဘံ;

ဂါဝုတ မုသဘာသီတိ, ယောဇနံ စတုဂါဝုတံ.

එම රියන් (රතන) සතක් එක් වූ කල එක් ‘යෂ්ටියක්’ (යට්ඨි) ද, යෂ්ටි විස්සක් එක් වූ කල එක් ‘උසභයක්’ ද, උසභ අසූවක් එක් වූ කල එක් ‘ගාවුතයක්’ (ගව්වක්) ද, ගාවුත හතරක් එක් වූ කල එක් ‘යොදුනක්’ (යෝජන) ද වේ.

၁၉၇.

197.

ဓနုပဉ္စသတံ ကောသော, ကရီသံ စတုရမ္ဗဏံ;

အဗ္ဘန္တရံ တု ဟတ္ထာန, မဋ္ဌဝီသ ပမာဏတော.

දුනු පන්සියයක් එක් වූ කල එක් ‘කෝසයක්’ වේ. අමුණ හතරක් එක් ‘කරීසයක්’ (කුඹුරු බිම් ප්‍රමාණයෙන්) වේ. අභ්‍යන්තරය යනු රියන් විසිඅටක ප්‍රමාණයකි.

ဘူမိဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

භූමි වර්ගය නිමවිය.

၂. ဘူကဏ္ဍ

2. භූමි කාණ්ඩය.

၂. ပုရဝဂ္ဂ

2. පුර වර්ගය (නගර පිළිබඳ කොටස).

၁၉၈.

198.

ပုရံ နဂရ မိတ္ထီ ဝါ, ဌာနီယံ ပုဋဘေဒနံ;

ထိယံ တု ရာဇဓာနီ စ, ခန္ဓာဝါရော ဘဝေ ထ စ.

නගරය යන අර්ථයට ‘පුර’, ‘නගර’, ‘ඨානීය’ සහ ‘පුටභේදන’ යන වචන යෙදේ. අගනුවරට ‘රාජධානී’ යැයි කියනු ලබන අතර, සේනා කඳවුරට ‘ඛන්ධාවාර’ යැයි කියනු ලැබේ.

၁၉၉.

199.

သာခါနဂရ မညတြ, ယံ တံ မူလပုရာ ပုရံ;

ဗာရာဏသီ စ သာဝတ္ထိ, ဝေသာလီ မိထိလာ, ဠဝီ.

ප්‍රධාන නගරයෙන් බැහැරව පිහිටි කුඩා නගරය ‘ශාඛානගර’ නම් වේ. බාරාණසී, සැවැත් (සාවත්ථි), විශාලා (වේසාලී), මිථිලා සහ ආළවී යනු (එකල පැවති ප්‍රධාන) නගර වේ.

၂၀၀.

200.

ကောသမ္ဗု, ဇ္ဇေနိယော တက္က, သိလာ စမ္ပာ စ သာဂလံ;

သုသုမာရဂိရံ ရာဇ, ဂဟံ ကပိလဝတ္ထု စ.

කොසඹෑ (කොසම්බී), උදේනි (උජ්ජේනී), තක්ෂශිලා (තක්කසිලා), චම්පා, සාගල, සුසුමාරගිර, රජගහ (රාජගහ) සහ කපිලවස්තු (කපිලවත්ථു) ද නගර වේ.

၂၀၁.

201.

သာကေတ, မိန္ဒပတ္ထဉ္စော, က္ကဋ္ဌာ ပါဋလိပုတ္တကံ;

ဇေတုတ္တရဉ္စ သင်္ကဿံ, ကုသိနာရာဒယော ပုရီ.

සාකේත, ඉන්ද්‍රප්‍රස්ථ (ඉන්දපත්ත), උක්කට්ඨා, පාටලීපුත්‍ර (පාටලිපුත්ත), ජේතුත්තර, සංකස්ස සහ කුසිනාරා ආදීහු ද නගර (පුර) වෙති.

၂၀၂.

202.

ရစ္ဆာ စ ဝိသိခါ ဝုတ္တာ, ရထိကာ ဝီထိ စာပျထ;

ဗျူဟော ရစ္ဆာ အနိဗ္ဗိဒ္ဓါ, နိဗ္ဗိဒ္ဓါ တု ပထဒ္ဓိ စ.

වීථිය (පාර) යන අර්ථයට ‘රච්ඡා’, ‘විසිඛා’, ‘රථිකා’ සහ ‘වීථි’ යන වචන යෙදේ. කෙළවර වැසුණු වීථිය ‘බ්‍යූහ’ නම් වන අතර, දෙපසම විවෘත වූ ප්‍රධාන වීථිය ‘පථද්ධි’ නම් වේ.

၂၀၃.

203.

စတုက္ကံ စစ္စရေ မဂ္ဂ, သန္ဓိ သိင်္ဃာဋကံ ဘဝေ;

ပါကာရော ဝရဏော စာထ, ဥဒါပေါ ဥပကာရိကာ.

සතර මංසන්ධිය යන අර්ථයට ‘චතුක්ක’, ‘චච්චර’, ‘මග්ගසන්ධි’ සහ ‘සිංඝාටක’ යන වචන යෙදේ. පවුර ‘පාකාර’ සහ ‘වරණ’ නම් වේ. පවුර උඩ තැනූ බලකොටුව හෝ අට්ටාලය ‘උදාප’ සහ ‘උපකාරිකා’ නම් වේ.

၂၀၄.

204.

ကုဋ္ဋံ တု ဘိတ္တိ နာရီ ထ, ဂေါပုရံ ဒွါရကောဋ္ဌကော;

ဧသိကာ ဣန္ဒခီလော စ, အဋ္ဋော တွဋ္ဋာလကော ဘဝေ.

බිත්තියට ‘කුඩ්ඩ’ සහ ‘භිත්ති’ යැයි කියනු ලැබේ. වාහල්කඩට (නගර ද්වාරයට) ‘ගෝපුර’ සහ ‘ද්වාරකොට්ඨක’ යැයි කියනු ලැබේ. ද්වාරය අසල ඉන්ද්‍රඛීලය (මහ කණුව) ‘ඒසිකා’ සහ ‘ඉන්දඛීල’ නම් වේ. මුර අට්ටාලය ‘අට්ට’ සහ ‘අට්ටාලක’ නම් වේ.

၂၀၅.

205.

တောရဏံ တု ဗဟိဒွါရံ, ပရိခါတု စ ဒီဃိကာ;

မန္ဒိရံ သဒနာ, ဂါရံ, နိကာယော နိလယာ, လယော.

පිටත දොරටුවට (තොරණට) ‘තෝරණ’ සහ ‘බහිද්වාර’ යැයි කියනු ලැබේ. දිය අගල ‘පරිඛා’ සහ ‘දීඝිකා’ නම් වේ. මන්දිරය හෙවත් නිවස යන අර්ථයට ‘මන්දිර’, ‘සදන’, ‘අගාර’, ‘නිකාය’, ‘නිලය’ සහ ‘ලය’ යන වචන යෙදේ.

၂၀၆.

206.

အာဝါသော ဘဝနံ ဝေသ္မံ, နိကေတနံ နိဝေသနံ;

ဃရံ ဂဟဉ္စာ, ဝသထော, သရဏဉ္စ ပတိဿယော.

නිවස යන අර්ථයට ‘ආවාස’, ‘භවන’, ‘වෙස්ම’, ‘නිකේතන’, ‘නිවේසන’, ‘ඝර’, ‘ගහ’, ‘ආවසථ’, ‘සරණ’ සහ ‘පටිස්සය’ යන වචන ද යෙදේ.

၂၀၇.

207.

ဩကံ သာလာ ခယော ဝါသော, ထိယံ ကုဋိ ဝသတျ’ပိ;

ဂေဟဉ္စာ, နိတ္ထိ သဒုမံ, စေတိယာ, ယတနာနိ တု.

නිවසට ‘ඕක’, ‘සාලා’, ‘ඛය’, ‘වාස’, ‘කුටි’, ‘වසති’, ‘ගේහ’ සහ ‘සදුම’ යන වචන ද යෙදේ. පිදිය යුතු ස්ථාන හෝ වෙහෙර විහාරවලට ‘චේතිය’ (චෛත්‍ය) සහ ‘ආයතන’ යැයි කියනු ලැබේ.

၂၀၈.

208.

ပါသာဒေါ [Pg.19] စေဝ ယူပေါ ထ, မုဏ္ဍစ္ဆဒေါ စ ဟမ္မိယံ;

ယူပေါတု ဂဇကုမ္ဘမှိ, ဟတ္ထိနခေါ ပတိဋ္ဌိတော.

ප්‍රාසාදයට ‘පාසාද’ යැයි කියනු ලැබේ. කණුවට ‘යූප’ යැයි කියනු ලැබේ. තැලි වැසූ (මුදුන් වහළක් නැති) උඩුමහල් තලයට ‘මුණ්ඩච්ඡද’ සහ ‘හම්මිය’ (හර්ම්‍ය) යැයි කියනු ලැබේ. ඇතුගේ කුම්භය මත පිහිටුවන ලද කුළුණ ‘යූප’ නම් වන අතර, ඇත් නිය හැඩැති කුළුණ මත පිහිටි කොටස ‘හත්ථිනඛ’ නම් වේ.

၂၀၉.

209.

သုပဏ္ဏဝင်္ကစ္ဆဒန, မဍ္ဎယောဂေါ သိယာ ထ စ;

ဧကကူဋယုတော မာဠော,ပါသာဒေါ စတုရဿကော.

ගුරුළු පියාපත් මෙන් දෙපසට නැමුණු වහළක් ඇති ගෘහය ‘අඩ්ඪයෝග’ නම් වේ. එක් මුදුනක් ඇති ශාලාව ‘මාළ’ නම් වේ. සතරැස් වූ මන්දිරය ‘පාසාද’ නම් වේ.

၂၁၀.

210.

သဘာယဉ္စ သဘာ စာထ, မဏ္ဍပံ ဝါ ဇနာလယော;

အထော အာသနသာလာယံ, ပဋိက္ကမန မီရိတံ.

රැස්වීම් ශාලාවට ‘සභා’ යැයි කියනු ලැබේ. මණ්ඩපයට ‘මණ්ඩප’ සහ ‘ජනාලය’ යැයි කියනු ලැබේ. අසුන් පනවන ලද ශාලාවට ‘ආසනසාලා’ සහ ‘පටිකමන’ යැයි කියනු ලැබේ.

၂၁၁.

211.

ဇိနဿ ဝါသဘဝန, မိတ္ထီ ဂန္ဓကုဋိ ပျထ;

ထိယံ ရသဝတီ ပါက, ဋ္ဌာနဉ္စေဝ မဟာနသံ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ වසන කුටියට (ගඳකිළියට) ‘ගන්ධකුටි’ යැයි කියනු ලැබේ. කුස්සිය (මුළුතැන්ගෙය) යන අර්ථයට ‘රසවතී’, ‘පාකට්ඨාන’ සහ ‘මහානස’ යන වචන යෙදේ.

၂၁၂.

212.

အာဝေသနံ သိပ္ပသာလာ, သောဏ္ဍာ တု ပါနမန္ဒိရံ;

ဝစ္စဋ္ဌာနံ ဝစ္စကုဋိ, မုနီနံ ဌာန မဿမော.

කර්මාන්ත ශාලාවට හෝ ශිල්ප ශාලාවට ‘ආවේසන’ සහ ‘සිප්පසාලා’ යැයි කියනු ලැබේ. සුරාසලට ‘සොණ්ඩා’ සහ ‘පානමන්දිර’ යැයි කියනු ලැබේ. වැසිකිළියට ‘වච්චඨාන’ සහ ‘වච්චකුටි’ යැයි කියනු ලැබේ. තපස්වීන් වෙසෙන තැන ‘අස්සම’ (අසපුව) නම් වේ.

၂၁၃.

213.

ပဏျဝိက္ကယသာလာ ကု, အာပဏော ပဏျဝီထိကာ;

ဥဒေါသိတော ဘဏ္ဍသာလာ, စင်္ကမနံ တု စင်္ကမော.

බඩු විකුණන සැලට (කඩයට) ‘ආපණ’ සහ ‘පණ්‍යවීථිකා’ යැයි කියනු ලැබේ. ගබඩාවට (බඩුගෙයට) ‘උදෝසිත’ සහ ‘භණ්ඩසාලා’ යැයි කියනු ලැබේ. සක්මන් කරන මඟට ‘චංකමන’ සහ ‘චංකම’ යැයි කියනු ලැබේ.

၂၁၄.

214.

ဇန္တာဃရံ တွဂ္ဂိသာလာ, ပပါ ပါနီယသာလိကာ;

ဂဗ္ဘော ဩဝရကော ဝါသာ, ဂါရံ တု သယနိဂ္ဂဟံ.

ගින්නෙන් උණුසුම් කරන නාන ගෙයට ‘ජන්තාඝර’ සහ ‘අග්ගිසාලා’ යැයි කියනු ලැබේ. පැන් හලට ‘පපා’ සහ ‘පානීයසාලිකා’ යැයි කියනු ලැබේ. කුටිය ඇතුළත කාමරයට ‘ගබ්භ’ සහ ‘ඕවරක’ යැයි කියනු ලැබේ. නිදන කාමරයට ‘වාසාගාර’ සහ ‘සයනිග්ගහ’ යැයි කියනු ලැබේ.

၂၁၅.

215.

ဣတ္ထာဂါရံ တု ဩရောဓော, သုဒ္ဓန္တော’ န္တေပုရမ္ပိ စ;

အသဗ္ဗဝိသယဋ္ဌာနံ, ရညံ ကစ္ဆန္တရံ မတံ.

අන්තඃපුරයට ‘ඉත්ථාගාර’, ‘ඕරෝධ’, ‘සුද්ධන්ත’ සහ ‘අන්තේපුර’ යැයි කියනු ලැබේ. සාමාන්‍ය ජනයාට යා නොහැකි රජුගේ ඇතුළු මාලිගා පෙදෙස ‘කච්ඡන්තර’ නම් වේ.

၂၁၆.

216.

သောပါနော ဝါ’ရောဟဏဉ္စ,နိဿေဏီ သာ, ဓိရောဟိဏီ;

ဝါတပါနံ ဂဝက္ခော စ, ဇာလဉ္စ သီဟပဉ္ဇရံ.

පඩිපෙළට ‘සෝපාන’ සහ ‘ආරෝහණ’ යැයි කියනු ලැබේ. ඉණිමඟට ‘නිස්සේණී’ සහ ‘අධිරෝහිණී’ යැයි කියනු ලැබේ. කවුළුවට (ජනේලයට) ‘වාතපාන’, ‘ගවක්ඛ’, ‘ජාල’ සහ ‘සීහපඤ්ජර’ යැයි කියනු ලැබේ.

၂၁၇.

217.

အာလောကသန္ဓိ ဝုတ္တော ထ, လင်္ဂီ’တ္ထီ ပလိဃော ဘဝေ;

ကပိသီသော, ဂ္ဂလတ္ထမ္ဘော, နိဗ္ဗံ တု ဆဒ္ဒကောဋိယံ.

එළිය වැටෙන සිදුරට ‘ආලෝකසන්ධි’ යැයි කියනු ලැබේ. දොර අගුලට ‘ලංගී’ සහ ‘පලිඝ’ යැයි කියනු ලැබේ. දොරේ උඩ ලීය (එළිපත්ත) ‘කපිසීස’ නම් වේ. අගුල් කණුවට ‘අග්ගලත්ථම්භ’ යැයි ද, වහළ කොනට ‘නිබ්බ’ යැයි ද කියනු ලැබේ.

၂၁၈.

218.

ဆဒနံ ပဋလံ ဆဒ္ဒ, မဇိရံ စစ္စရော, င်္ဂဏံ;

ပဃာနော ပဃနာ, လိန္ဒော, ပမုခံ ဒွါရဗန္ဓနံ.

වහලය හෝ පියස්සට 'ඡදන', 'පටල', 'ඡද්ද' යන නාමයන් ද; මිදුලට 'අජිර', 'චච්චර', 'අංගණ' යන නාමයන් ද; පිල හෝ ආලින්දයට 'පඝාන', 'පඝන', 'අලින්ද', 'පමුඛ' යන නාමයන් ද; දොර උළුවස්සට 'ද්වාරබන්ධන' යන නාමය ද යෙදේ.

၂၁၉.

219.

ပိဋ္ဌသံဃာဋကံ ဒွါရ, ဗာဟာ ကူဋံ တု ကဏ္ဏိကာ;

ဒွါရဉ္စ ပဋိဟာရော ထ, ဥမ္မာရော ဒေဟနီ, တ္ထိယံ.

දොරේ උළුවහු කණුවලට 'පිට්ඨසංඝාටක', 'ද්වාරබාහා' යන නාමයන් ද; වහලයේ මුදුනට (කන්නිකාවට) 'කූට', 'කණ්ණිකා' යන නාමයන් ද; දොරට 'ද්වාර', 'පටිහාර' යන නාමයන් ද; එළිපත්තට 'උම්මාර', 'දේහනී' යන නාමයන් ද යෙදේ.

၂၂၀.

220.

ဧဠကော ဣန္ဒခီလော ထ, ထမ္ဘော ထူဏော ပုမိတ္ထိယံ;

ပါဋိကာ, ဍ္ဎေန္ဒုပါသာဏေ, ဂိဉ္ဇကာ တု စ ဣဋ္ဌကာ.

එළිපත් කණුවට (ඉන්ද්‍රඛීලයට) 'ඒළක', 'ඉන්දඛීල' යන නාමයන් ද; කණුවට (කුළුණට) 'ථම්භ', 'ථූණ' යන නාමයන් ද; සඳකඩපහණට 'පාටිකා', 'අඩ්ඪේන්දුපාසාණ' යන නාමයන් ද; ගඩොලට 'ගිඤ්ජකා', 'ඉට්ඨකා' යන නාමයන් ද යෙදේ.

၂၂၁.

221.

ဝလဘိစ္ဆာဒိဒါရုမှိ, ဝင်္ကေ ဂေါပါနသီ, တ္ထိယံ;

ကပေါတပါလိကာယံ တု, ဝိဋင်္ကော နိတ္ထိယံ ဘဝေ.

වහලයේ වක්‍ර ලීයට (ගොනැස්සට) 'ගෝපානසී' යන නාමය ද; පරෙවි කූඩුවට (නෙරුවට) 'කපෝතපාලිකා', 'විටංක' යන නාමයන් ද යෙදේ.

၂၂၂.

222.

ကုဉ္စိကာဝိဝရံ [Pg.20] တာဠ, စ္ဆိဂ္ဂလော ပျထ ကုဉ္စိကာ;

တာဠော’ဝါပုရဏံ စာထ, ဝေဒိကာ ဝေဒိ ကထျတေ.

යතුරු සිදුරට 'කුඤ්චිකාවිවර', 'තාළච්ඡිග්ගල' යන නාමයන් ද; යතුරට 'කුඤ්චිකා', 'තාළ', 'අවාපුරණ' යන නාමයන් ද; වැටට හෝ වේදිකාවට 'වේදිකා', 'වේදි' යන නාමයන් ද යෙදේ.

၂၂၃.

223.

သံဃာတော ပက္ခပါသော စ, မန္ဒိရင်္ဂါ တုလာ အပိ;

ထိယံ သမ္မုဇ္ဇနီ စေဝ, သမ္မဇ္ဇနီ စ သောဓနီ.

මන්දිරයක කොටස් වන පරාල හා තුලාවලට 'සංඝාත', 'පක්ඛපාස', 'තුලා' යන නාමයන් ද; කොස්සට (අතුගාන උපකරණයට) 'සම්මුජ්ජනී', 'සම්මජ්ජනී', 'සෝධනී' යන නාමයන් ද යෙදේ.

၂၂၄.

224.

သင်္ကဋီရံ တု သင်္ကာရ, ဋ္ဌာနံ သင်္ကာရကူဋကံ;

အထော ကစဝရော, က္လာပေါ, သင်္ကာရော စ ကသမ္ဗုပိ.

කුණු දමන ස්ථානයට (කුණු ගොඩට) 'සංකටීර', 'සංකාරට්ඨාන', 'සංකාරකූටක' යන නාමයන් ද; කුණු කසළවලට 'කචවර', 'කලාප', 'සංකාර', 'කසම්බු' යන නාමයන් ද යෙදේ.

၂၂၅.

225.

ဃရာဒိဘူမိ တံ ဝတ္ထု, ဂါမော သံဝသထော ထ သော;

ပါကဋော နိဂမော ဘောဂ, မစ္စာဒိဘျော ဓိ တူဒိတော.

ගෙවල් තනන භූමියට 'වත්ථු' යන නාමය ද; මිනිසුන් වසන ගමට 'ගාම', 'සංවසථ' යන නාමයන් ද; ධනවත් අමාත්‍යවරුන් ආදීන්ගෙන් ගහණ වූ ප්‍රසිද්ධ නියම්ගමට 'නිගම' යන නාමය ද යෙදේ.

၂၂၆.

226.

သီမာ စ မရိယာဒါ ထ,ဃောသော ဂေါပါလဂါမကောတိ.

සීමාවට (මායිමට) 'සීමා', 'මරියාදා' යන නාමයන් ද; ගොපලුන් වෙසෙන ගමට 'ඝෝස' යන නාමය ද යෙදේ.

ပုရဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

පුර වර්ගය නිමා විය.

၃. နရဝဂ္ဂ

3. නර වර්ගය (මිනිස් වර්ගය පිළිබඳ පරිච්ඡේදය)

၂၂၇.

227.

မနုဿော မာနုသော မစ္စော, မာနဝေါ မနုဇော နရော;

ပေါသော ပုမာ စ ပုရိသော,ပေါရိသော ပျထ ပဏ္ဍိတော.

මිනිසාට (පුරුෂයාට) 'මනුස්ස', 'මානුස', 'මච්ච', 'මාණව', 'මනුජ', 'නර', 'පෝස', 'පුමා', 'පුරිස', 'පෝරිස' යන නාමයන් යෙදේ. පණ්ඩිතයාට;

၂၂၈.

228.

ဗုဓော ဝိဒွါ ဝိဘာဝီ စ, သန္တော သပ္ပည ကောဝိဒါ;

ဓီမာ သုဓီ ကဝိ ဗျတ္တော, ဝိစက္ခဏော ဝိသာရဒေါ.

'බුධ', 'විද්වූ', 'විභාවී', 'සන්ත', 'සප්පඤ්ඤ', 'කෝවිද', 'ධීමන්තු', 'සුධී', 'කවි', 'බ්‍යත්ත', 'විචක්ඛණ', 'විසාරද' යන නාමයන් යෙදේ.

၂၂၉.

229.

မေဓာဝီ မတိမာ ပညော, ဝိညူ စ ဝိဒူရော ဝိဒူ;

ဓီရော ဝိပဿီ ဒေါသညူ, ဗုဒ္ဓေါ စ ဒဗ္ဗ ဝိဒ္ဒသု.

තවද ප්‍රඥාවන්තයාට 'මේධාවී', 'මතිමා', 'පඤ්ඤෝ', 'විඤ්ඤූ', 'විදූර', 'විදූ', 'ධීර', 'විපස්සී', 'දෝසඤ්ඤූ', 'බුද්ධ', 'දබ්බ', 'විද්දසු' යන නාමයන් ද යෙදේ.

၂၃၀.

230.

ဣတ္ထီ သီမန္တိနီ နာရီ, ထီ ဝဓူ ဝနိတာ, င်္ဂနာ;

ပမဒါ သုန္ဒရီ ကန္တာ, ရမဏီ ဒယိတာ, ဗလာ.

ස්ත්‍රියට 'ඉත්ථී', 'සීමන්තිනී', 'නාරී', 'ථී', 'වධූ', 'වනිතා', 'අංගනා', 'පමදා', 'සුන්දරී', 'කන්තා', 'රමණී', 'දයිතා', 'අබලා' යන නාමයන් යෙදේ.

၂၃၁.

231.

မာတုဂါမော စ မဟိလာ, လလနာ ဘီရု ကာမိနီ;

ကုမာရိကာ တု ကညာ ထ, ယုဝတီ တရုဏီ ဘဝေ.

ස්ත්‍රියට 'මාතුගාම', 'මහිලා', 'ලලනා', 'භීරු', 'කාමිනී' යන නාමයන් ද; කන්‍යාවට 'කුමාරිකා', 'කඤ්ඤා' යන නාමයන් ද; තරුණියට 'යුවතී', 'තරුණී' යන නාමයන් ද යෙදේ.

၂၃၂.

232.

မဟေသီ သာဘိသေကာညာ,ဘောဂိနီ ရာဇနာရိယော;

ဓဝတ္ထိနီ တု သင်္ကေတံ, ယာတိ ယာ သာ, ဘိသာရိကာ.

අභිෂේක ලත් අගමෙහෙසියට 'මහේසී' යන නාමය ද; රජුගේ අනෙකුත් බිසෝවරුන්ට 'භෝගිනී' යන නාමය ද; පෙම්වතා හමුවීමට නියමිත ස්ථානයකට යන ස්ත්‍රියට 'අභිසාරිකා' යන නාමය ද යෙදේ.

၂၃၃.

233.

ဂဏိကာ [Pg.21] ဝေသိယာ ဝဏ္ဏ, ဒါသီ နဂရသောဘိနီ;

ရူပူပဇီဝိနီ ဝေသီ, ကုလဋာ တု စ ဗန္ဓကီ.

ගණිකාවට (වෙසඟනට) 'ගණිකා', 'වෙසියා', 'වණ්ණදාසී', 'නගරසෝභිනී', 'රූපූපජීවිනී', 'වේසී' යන නාමයන් ද; පතිදම් නොරකින ස්ත්‍රියට 'කුලටා', 'බන්ධකී' යන නාමයන් ද යෙදේ.

၂၃၄.

234.

ဝရာရောဟော, တ္တမာ မတ္တ, ကာသိနီ ဝရဝဏ္ဏိနီ;

ပတိဗ္ဗတာ တွပိ သတီ, ကုလိတ္ထီ ကုလပါလိကာ.

උතුම් රූප සම්පත්තියෙන් යුත් සුන්දර ස්ත්‍රියට 'වරා රෝහා', 'උත්තමා', 'මත්තකාසිනී', 'වරවණ්ණිනී' යන නාමයන් ද; පතිව්‍රතාව රකින උත්තම කුල කාන්තාවට 'පතිබ්බතා', 'සතී', 'කුලිත්ථී', 'කුලပාලිකා' යන නාමයන් ද යෙදේ.

၂၃၅.

235.

ဝိဓဝါ ပတိသုညာ ထ, ပတိမ္ဗရာ သယမ္ဗရာ;

ဝိဇာတာ တု ပသူတာ စ, ဇာတာပစ္စာ ပသူတိကာ.

වැන්දඹු ස්ත්‍රියට 'විධවා', 'පතිසුඤ්ඤා' යන නාමයන් ද; තමා කැමති සැමියෙකු තෝරාගන්නා ස්ත්‍රියට 'පතිම්බරා', 'සයම්බරා' යන නාමයන් ද; දරුවෙකු ප්‍රසූත කළ මවට 'විජාතා', 'පසූතා', 'ජාතාපච්චා', 'පසූතිකා' යන නාමයන් ද යෙදේ.

၂၃၆.

236.

ဒူတီ သဉ္စာရိကာ ဒါသီ, တု စေဋီ ကုဋဓာရိကာ;

ဝါရုဏီ, က္ခဏိကာ တုလျာ, ခတ္တိယာနီ တု ခတ္တိယာ.

පණිවිඩකාරියට 'දූතී', 'සංචාරිකා' යන නාමයන් ද; මෙහෙකාරියට 'දාසී', 'චේටී', 'කුටධාරිකා' යන නාමයන් ද; ක්ෂත්‍රිය කාන්තාවට 'ඛත්තියානී', 'ඛත්තියා' යන නාමයන් ද යෙදේ.

၂၃၇.

237.

ဒါရော ဇာယာ ကလတ္တဉ္စ, ဃရဏီ ဘရိယာ ပိယာ,ပဇာပတီ စ ဒုတိယာ, သာ ပါဒပရိစာရိကာ.

බිරිඳට 'දාර', 'ජායා', 'කලත්ත', 'ඝරණී', 'භරියා', 'පියා', 'පජාපතී', 'දුතියා', 'පාදපරිචාරිකා' යන නාමයන් යෙදේ.

၂၃၈.

238.

သခီ တွာ’လီ ဝယဿာ ထ, ဇာရီ စေဝါ’တိစာရိနီ;

ပုမေ တူ’တု ရဇော ပုပ္ဖံ, ဥတုနီ တု ရဇဿလာ.

යෙහෙළියට 'සඛී', 'ආලී', 'වයස්සා' යන නාමයන් ද; පරපුරුෂ සේවනයෙහි යෙදෙන ස්ත්‍රියට 'ජාරී', 'අතිචාරිනී' යන නාමයන් ද; ඔසප් ලේවලට 'උතු', 'රජෝ', 'පුප්ඵ' යන නාමයන් ද; ඔසප් වූ ස්ත්‍රියට 'උතුනී', 'රජස්සලා' යන නාමයන් ද යෙදේ.

၂၃၉.

239.

ပုပ္ဖဝတီ ဂရုဂဗ္ဘာ, ပန္နသတ္တာ စ ဂဗ္ဘိနီ;

ဂဗ္ဘာသယော ဇလာဗုပိ, ကလလံ ပုန္နပုံသကေ.

ගැබ්බර කාන්තාවට 'පුප්ඵවතී', 'ගරුගබ්භා', 'පන්නසත්තා', 'ගබ්භිනී' යන නාමයන් ද; ගර්භාෂයට 'ගබ්භාසය', 'ජලාබු' යන නාමයන් ද; කළලයට 'කලල' යන නාමය ද යෙදේ.

၂၄၀.

240.

ဓဝေါတု သာမိကော ဘတ္တာ, ကန္တော ပတိ ဝရော ပိယော;

အထော ပပတိ ဇာရော ထာ,ပစ္စံ ပုတ္တော’တြဇော သုတော.

සැමියාට 'ධව', 'සාමික', 'භත්තා', 'කන්ත', 'පති', 'වර', 'පිය' යන නාමයන් ද; හොර සැමියාට 'පපති', 'ජාර' යන නාමයන් ද; දරුවාට (පුත්‍රයාට) 'අපච්ච', 'පුත්ත', 'අත්‍රජ', 'සුත' යන නාමයන් ද යෙදේ.

၂၄၁.

241.

တနုဇော တနယော သူနု, ပုတ္တာဒီ ဓီတရိ’တ္ထိယံ;

နာရိယံ ဒုဟိတာ ဓီတာ,သဇာတော တွော’ရသော သုတော.

පුත්‍රයාට 'තනුජ', 'තනය', 'සූනු' යන නාමයන් ද; දියණියට 'දුහිතා', 'ධීතා' යන නාමයන් ද; තමාට උපන් ඖරස පුත්‍රයාට 'සජාත', 'ඕරස' යන නාමයන් ද යෙදේ.

၂၄၂.

242.

ဇာယာပတီ ဇနိပတီ, ဇယမ္ပတီ တု ဒမ္ပတီ ;

အထ ဝဿဝရော ဝုတ္တော, ပဏ္ဍကော စ နပုံသကံ.

අඹුසැමියන්ට 'ජායාපතී', 'ජනිපතී', 'ජයම්පතී', 'දම්පතී' යන නාමයන් ද; නපුංසකයාට 'වස්සවර', 'පණ්ඩක', 'නපුංසක' යන නාමයන් ද යෙදේ.

၂၄၃.

243.

ဗန္ဓဝေါ ဗန္ဓု သဇနော, သဂေါတ္တော ဉာတိ ဉာတကော;

သာလောဟိတော သပိဏ္ဍော စ,တာတော တု ဇနကော ပိတာ.

නෑයාට 'බන්ධව', 'බන්ධු', 'සජන', 'සගොත්ත', 'ඤාති', 'ඤාතක', 'සාලෝහිත', 'සපිණ්ඩ' යන නාමයන් ද; පියාට 'තාත', 'ජනක', 'පිතා' යන නාමයන් ද යෙදේ.

၂၄၄.

244.

အမ္မ, မ္ဗာ ဇနနီ မာတာ, ဇနေတ္တိ ဇနိကာ ဘဝေ;

ဥပမာတာ တု ဓာတိ’တ္ထီ,သာလော ဇာယာယ ဘာတိကော.

මවට 'අම්මා', 'අම්බා', 'ජනනී', 'මාතා', 'ජනෙත්ති', 'ජනිකා' යන නාමයන් ද; කිරිමවට 'උපමාතා', 'ධාතී' යන නාමයන් ද; බිරිඳගේ සහෝදරයාට (මස්සිනාට) 'සාල' යන නාමය ද යෙදේ.

၂၄၅.

245.

နနန္ဒာ [Pg.22] သာမိဘဂိနီ, မာတာမဟီ တု အယျိကာ;

မာတုလော မာတုဘာတာ,ဿ, မာတုလာနီ ပဇာပတိ.

සැමියාගේ සහෝදරියට (නෑනාට) 'නනන්දා' යන නාමය ද; මවගේ මවට (ආච්චිට) 'මාතාමහී', 'අය්යිකා' යන නාමයන් ද; මාමාට (මවගේ සහෝදරයාට) 'මාතුල', 'මාතුභාතා' යන නාමයන් ද; නැන්දාට (මාමාගේ බිරිඳට) 'මාතුලානී' යන නාමය ද යෙදේ.

၂၄၆.

246.

ဇာယာပတီနံ ဇနနီ, သဿု ဝုတ္တာထ တပ္ပိတာ;

သသုရော ဘာဂိနေယျောတု, ပုတ္တော ဘဂိနိယာ ဘဝေ.

අඹුසැමියන්ගේ මව්වරුන්ට 'සස්සු' (නැන්දම්මා) යන නාමය ද; ඔවුන්ගේ පියවරුන්ට 'සසුර' (මාමණ්ඩිය) යන නාමය ද; සහෝදරියගේ පුත්‍රයාට 'භාගිනෙය්‍ය' (බෑණනුවන්) යන නාමය ද යෙදේ.

၂၄၇.

247.

နတ္တာ ဝုတ္တော ပပုတ္တော ထ, သာမိဘာတာ တု ဒေဝရော;

ဓီတုပတိ တု ဇာမာတာ,အယျကော တု ပိတာမဟော.

මුනුපුරාට 'නත්තා', 'පපුත්ත' යන නාමයන් ද; සැමියාගේ සහෝදරයාට 'දේවර' යන නාමය ද; දියණියගේ සැමියාට (බෑණාට) 'ජාමාතා' යන නාමය ද; පියාගේ පියාට (සීයාට) 'අය්‍යක', 'පිතාමහ' යන නාමයන් ද යෙදේ.

၂၄၈.

248.

မာတုစ္ဆာ မာတုဘဂိနီ, ပိတုစ္ဆာ ဘဂိနီ ပိတု;

ပပိတာမဟော ပယျကော,သုဏှာ တု သုဏိသာ ဟုသာ.

මවගේ සහෝදරියට (පුංචි අම්මාට) 'මාතුච්ඡා' යන නාමය ද; පියාගේ සහෝදරියට (නැන්දාට) 'පිතුච්ඡා' යන නාමය ද; මුත්තණුවන්ට 'පපිතාමහ', 'පය්‍යක' යන නාමයන් ද; ලේලියට 'සුණ්හා', 'සුණිසා', 'හුසා' යන නාමයන් ද යෙදේ.

၂၄၉.

249.

သောဒရိယော သဂဗ္ဘော စ, သောဒရော သဟဇော ပျထ;

မာတာပိတူ တေ ပိတရော, ပုတ္တာ တု ပုတ္တဓီတရော.

එකම කුස උපන් සහෝදරයාට 'සෝදරිය', 'සගබ්භ', 'සෝදර', 'සහජ' යන නාමයන් ද; මව්පිය දෙදෙනාට 'පිතරෝ' යන නාමය ද; දූ පුතුන් දෙපිරිසටම පොදුවේ 'පුත්තා' යන නාමය ද යෙදේ.

၂၅၀.

250.

သသုရာ သဿုသသုရာ, ဘာတုဘဂိနီ ဘာတရော;

ဗာလတ္တံ ဗာလတာ ဗာလျံ, ယောဗ္ဗညံတု စ ယောဗ္ဗနံ.

නැන්දම්මා සහ මාමණ්ඩියට 'සසුරා' යන නාමය ද; සහෝදර සහෝදරියන්ට 'භාතරෝ' යන නාමය ද; ළමා කාලයට (ළදරු බවට) 'බාලත්ත', 'බාලතා', 'බාල්‍ය' යන නාමයන් ද; තරුණ වියට 'යොබ්බඤ්ඤ', 'යොබ්බන' යන නාමයන් ද යෙදේ.

၂၅၁.

251.

သုက္ကာ တု ပလိတံ ကေသာ, ဒယော ထ ဇရတာ ဇရာ;

ပုထုကော ပိလ္လကော ဆာပေါ, ကုမာရော ဗာလ ပေါတကာ.

පැසුණු කෙස්වලට 'පලිත' යන නාමය ද; මහලු බවට 'ජරතා', 'ජරා' යන නාමයන් ද; කුඩා ළදරුවාට (හෝ පැටවාට) 'පුථුක', 'පිල්ලක', 'ඡාප', 'කුමාර', 'බාල', 'පෝතක' යන නාමයන් ද යෙදේ.

၂၅၂.

252.

အထု’ တ္တာနသယု’တ္တာန, သေယျကာ ထနပေါပိ စ;

උඩුබැලි අතට නිදාගන්නා කිරි බොන බිළිඳාට 'උත්තානසය', 'උත්තානසෙය්‍යක', 'ථනප' යන නාමයන් යෙදේ.

၂၅၃.

253.

တရုဏော စ ဝယဋ္ဌော စ, ဒဟရော စ ယုဝါ သုသု;

မာဏဝေါဒါရကောစာထ, သုကုမာရော သုခေဓိတော.

තරුණයාට 'තරුණ', 'වයට්ඨ', 'දහර', 'යුවා', 'සුසු' යන නාමයන් ද; ළමයාට 'මාණව', 'දාරක' යන නාමයන් ද; සුකුමාල ලෙස හැදුණු තැනැත්තාට 'සුකුමාර', 'සුඛේධිත' යන නාමයන් ද යෙදේ.

၂၅၄.

254.

မဟလ္လကော စ ဝုဒ္ဓေါ စ, ထေရော ဇိဏ္ဏော စ ဇိဏ္ဏကော;

အဂ္ဂဇော ပုဗ္ဗဇော ဇေဋ္ဌော, ကနိယော ကနိဋ္ဌော နုဇော.

මහලු තැනැත්තාට 'මහල්ලක', 'වුද්ධ', 'ථේර', 'ජිණ්ණ', 'ජිණ්ණක' යන නාමයන් ද; වැඩිමල් සහෝදරයාට 'අග්ගජ', 'පුබ්බජ', 'ජෙට්ඨ' යන නාමයන් ද; බාල සහෝදරයාට 'කනිය', 'කනිට්ඨ', 'අනුජ' යන නාමයන් ද යෙදේ.

၂၅၅.

255.

ဝလိတ္တစော တု ဝလိနော;

တီသု’တ္တာနသယာဒယော;

රැලි වැටුණු සමක් ඇති තැනැත්තාට 'වලිත්තච', 'වලින' යන නාමයන් යෙදේ. 'උත්තානසය' ආදී ශබ්ද තුන් ලිංගයෙහිම වැටේ.

၂၅၆.

256.

သီသော’တ္တမင်္ဂါနိ သိရော, မုဒ္ဓါ စ မတ္ထကော ဘဝေ;

ကေသော တု ကုန္တလော ဝါလော, တ္တမင်္ဂရုဟ မုဒ္ဓဇာ.

හිසට ‘සීස, උත්තමංග, සිර, මුද්ධ, මත්ථක’ යන නම් ද, කෙස්වලට ‘කේස, කුන්තල, වාල, උත්තමංගරුහ, මුද්ධජ’ යන නම් ද වේ.

၂၅၇.

257.

ဓမ္မိလ္လော သံယတာ ကေသာ,ကာကပက္ခော သိခဏ္ဍကော;

ပါသော ဟတ္ထော ကေသစယေ;

တာပသာနံ တဟိံ ဇဋာ.

බැඳි කෙස්වැටියට ‘ධම්මිල්ල’ යි ද, ළමා කොණ්ඩයට (කන් දෙපස කෙස්වලට) ‘කාකපක්ඛ, සිඛණ්ඩක’ යි ද, කෙස් කලඹට ‘කේසපාස, කේසහත්ථ’ යි ද, තපස්වීන්ගේ (මුඩු නොකළ) කෙස්වැටියට ‘ජටා’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၅၈.

258.

ထိယံ ဝေဏီ ပဝေဏီ စ;

အထော စူဠာ သိခါ သိယာ;

သီမန္တော တု မတော နာရိ, ကေသမဇ္ဈမှိ ပဒ္ဓတိ.

ස්ත්‍රීන්ගේ ගෙතූ කෙස්වැටියට ‘වේණී, පවේණී’ යි ද, හිස් මුදුනෙහි බඳින කොණ්ඩයට ‘චූළා, සිඛා’ යි ද, ස්ත්‍රීන්ගේ කෙස් මැදින් බෙදෙන මාවතට ‘සීමන්ත’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၅၉.

259.

လောမံ [Pg.23] တနုရုဟံ ရောမံ, ပမှံ ပခုမ မက္ခိဂံ;

မဿု ဝုတ္တံ ပုမမုခေ, ဘူ တွိတ္ထီ ဘမုကော ဘမု.

ශරීරයේ ලොම්වලට ‘ලෝම, තනුරුහ, රෝම’ යි ද, ඇසිපියෙහි ලොම්වලට ‘පම්හ, පඛුම’ යි ද, පිරිමින්ගේ මුහුණෙහි රැවුලට ‘මස්සු’ යි ද, ඇහිබැමට ‘භූ, භමුක, භමු’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၆၀.

260.

ဗပ္ပော နေတ္တဇလ’ဿူနိ, နေတ္တတာရာ ကနီနိကာ;

ဝဒနံ တု မုခံ တုဏ္ဍံ, ဝတ္တံ လပန မာနနံ.

කඳුළුවලට ‘බප්ප, නෙත්තජල, අස්සු’ යි ද, ඇසේ කළු ඉංගිරියාවට (කණීනිකාවට) ‘නෙත්තතාරා, කනීනිකා’ යි ද, මුහුණට (හෝ කටට) ‘වදන, මුඛ, තුණ්ඩ, වත්ත, ลපන, ආනන’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၆၁.

261.

ဒွိဇော လပနဇော ဒန္တော, ဒသနော ရဒနော ရဒေါ;

ဒါဌာ တုဒန္တဘေဒသ္မိံ, အပါင်္ဂေါ တွက္ခိကောဋိသု.

දතට ‘ද්විජ, ලපනජ, දන්ත, දසන, රදන, රද’ යන නම් ද, උල් දත්වලට (දළවලට) ‘දාඨා’ යි ද, ඇස් කොනට ‘අපාංග’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၆၂.

262.

ဒန္တာဝရဏ မောဋ္ဌော စာ, ပျ’ဓရော ဒသနစ္ဆဒေါ;

ဂဏ္ဍော ကပေါလော ဟနွိတ္ထီ,စုဗုကံ တွ’ ဓရာ အဓော.

තොලට ‘දන්තාවරණ, ඕට්ඨ, අධර, දසනච්ඡද’ යි ද, කම්මුලට ‘ගණ්ඩ, කපෝල’ යි ද, හනුවට ‘හනු’ යි ද, යටි තොලට පහළින් පිහිටි නිකටට ‘චුබුක’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၆၃.

263.

ဂလော စ ကဏ္ဌော ဂီဝါ စ, ကန္ဓရာ စ သိရောဓရာ;

ကမ္ဗုဂီဝါ တု ယာ ဂီဝါ, သုဝဏ္ဏာလိင်္ဂသန္နိဘာ;

အင်္ကိတာ တီဟိ လေခါဟိ, ကမ္ဗုဂီဝါ ထဝါ မတာ.

ගෙලට (උගුරට) ‘ගල, කණ්ඨ, ගීවා, කන්ධරා, සිරෝධරා’ යි ද, රන් සිලක් බඳු වූ ද රේඛා තුනකින් සලකුණු වූ ද මනා වූ ගෙලට ‘කම්බුගීවා’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၆၄.

264.

အံသော နိတ္ထီ ဘုဇသိရော, ခန္ဓော တဿန္ဓိ ဇတ္တု တံ;

ဗာဟုမူလံ တု ကစ္ဆော, ဓော, တွ’ဿ ပဿ မနိတ္ထိယံ.

උරහිසට ‘අංස, භුජසිර, ඛන්ධ’ යි ද, උරහිස් සන්ධියට (හෝ අකු ඇටයට) ‘ජත්තු’ යි ද, කිහිල්ලට ‘බාහුමූල, කච්ඡ’ යි ද, ඊට පහළින් වූ ඇලපතට ‘පස්ස’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၆၅.

265.

ဗာဟု ဘုဇာဒွီသု ဗာဟာ, ဟတ္ထော တု ကရ ပါဏယော;

မဏိဗန္ဓော ပကောဋ္ဌန္တော, ကပ္ပရော တု ကပေါဏျ’ထ.

බාහුවට (අතට) ‘බාහු, භුජ, බාහා’ යි ද, අල්ල සහිත අතට ‘හත්ථ, කර, පාණි’ යි ද, මැණික් කටුවට ‘මණිබන්ධ’ යි ද, වැලමිටේ සිට මැණික් කටුව දක්වා කොටසට ‘පකෝට්ඨ’ යි ද, වැලමිටට ‘කප්පර, කපෝණි’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၆၆.

266.

မဏိဗန္ဓ ကနိဋ္ဌာနံ, ပါဏိဿ ကရဘော,န္တရံ;

ကရသာခါ, င်္ဂုလီ တာ တု, ပဉ္စ, င်္ဂုဋ္ဌော စ တဇ္ဇနီ;

မဇ္ဈိမာ နာမိကာ စာပိ, ကနိဋ္ဌာ’တိ ကမာ သိယုံ.

මැණික් කටුවේ සිට සුළැඟිල්ල දක්වා වූ අතේ දාරයට ‘කරභ’ යි ද, අතේ ඇඟිලිවලට ‘කරසාඛා, අංගුලි’ යි ද කියනු ලැබේ. ඒවා පිළිවෙළින් මහපටැඟිල්ලට ‘අංගුට්ඨ’ ද, දබරැඟිල්ලට ‘තජ්ජනී’ ද, මැදැඟිල්ලට ‘මජ්ඣිමා’ ද, වෙදැඟිල්ලට ‘අනාමිකා’ ද, සුළැඟිල්ලට ‘කනිට්ඨා’ ද වශයෙන් පහකි.

၂၆၇.

267.

ပဒေသော တာလဂေါကဏ္ဏာ, ဝိဒတ္ထိ,တ္ထီ ကမာ တတေ;

တဇ္ဇနျာဒိယုတေ’င်္ဂုဋ္ဌေ, ပသတော ပါဏိ ကုဉ္စိတော.

මහපටැඟිල්ල හා දබරැඟිල්ල දිගු කළ විට දිග ‘පදේස’ ද, මහපටැඟිල්ල හා මැදැඟිල්ල දිගු කළ විට දිග ‘තාල’ ද, මහපටැඟිල්ල හා වෙදැඟිල්ල දිගු කළ විට දිග ‘ගෝකණ්ණ’ ද, මහපටැඟිල්ල හා සුළැඟිල්ල දිගු කළ විට දිග (වියත) ‘විදත්ථි’ ද වේ. මිටි කළ (හෝ දොහොත් කළ) අල්ලට ‘පසත’ යි කියනු ලැබේ.

၂၆၈.

268.

ရတနံ ကုက္ကု ဟတ္ထော ထ, ပုမေ ကရပုဋော,ဉ္ဇလိ;

ကရဇော တု နခေါ နိတ္ထီ, ခဋကော မုဋ္ဌိ စ ဒွီသု.

රියනට ‘රතන, කුක්කු, හත්ථ’ යි ද, දොහොත් මුදුන් දීමට ‘කරපුට, අංජලි’ යි ද, නියපොත්තට ‘කරජ, nakh (නඛ)’ යි ද, අතේ මිටට ‘ඛටක, මුට්ඨි’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၆၉.

269.

ဗျာမော သဟကရာ ဗာဟု, ဒွေ ပဿဒွယဝိတ္ထတာ;

ဥဒ္ဓန္တတ ဘုဇပေါသ, ပ္ပမာဏေ ပေါရိသံ တိသု.

දෙපසට දිගු කළ දෑත් සහිත දිග ප්‍රමාණයට (බඹයට) ‘ව්‍යාම’ යි ද, දෑත් ඉහළට එසවූ මිනිසෙකුගේ උස ප්‍රමාණයට ‘පෝරිස’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၇၀.

270.

ဥရော စ ဟဒယံ စာထ, ထနော ကုစ ပယောဓရာ;

စူစုကံ တု ထနဂ္ဂသ္မိံ, ပိဋ္ဌံ တု ပိဋ္ဌိ နာရိယံ.

පපුවට ‘උර, හදය’ යි ද, පියයුරුවලට ‘තන, කුච, පයෝධර’ යි ද, තන පුඩුවට ‘චූචුක’ යි ද, පිටට (කොන්දට) ‘පිට්ඨ, පිට්ඨි’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၇၁.

271.

မဇ္ဈော’နိတ္ထီ [Pg.24] ဝိလဂ္ဂေါ စ, မဇ္ဈိမံ ကုစ္ဆိ တု ဒွိသု;

ဂဟဏီတ္ထျုဒရံ ဂဗ္ဘော, ကောဋ္ဌောန္တော ကုစ္ဆိသမ္ဘဝေ.

ඉණට ‘මජ්ඣ, විලග්ග, මජ්ඣිම’ යි ද, බඩට (කුසට) ‘කුච්ඡි, ගහණී, උදර, ගබ්භ’ යි ද, උදර කුහරයට (ආමාශයට) ‘කෝට්ඨ’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၇၂.

272.

ဇဃနံ တု နိတမ္ဗော စ, သောဏီ စ ကဋိ နာရိယံ;

အင်္ဂဇာတံ ရဟဿင်္ဂံ, ဝတ္ထဂုယှဉ္စ မေဟနံ.

ස්ත්‍රියගේ උකුළට හා තට්ටම්වලට ‘ජඝන, නිතම්බ, සෝණී, කටි’ යි ද, රහස්‍ය අවයවයට ‘අංගජාත, රහස්සංග, වත්ථගුය්හ, මේහන’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၇၃.

273.

နိမိတ္တဉ္စ ဝရင်္ဂဉ္စ, ဗီဇဉ္စ ဖလမေဝ စ;

လိင်္ဂံ အဏ္ဍံ တု ကောသော စ,ယောနိ တွိတ္ထီပုမေဘဂံ.

ලිංගයට ‘නිමිත්ත, වරංග, බීජ, ඵල, ලිංග’ යි ද, වෘෂණ කෝෂයට ‘අණ්ඩ, කෝස’ යි ද, ස්ත්‍රී නිමිත්තට ‘යෝනි, භග’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၇၄.

274.

အသုစိ သမ္ဘဝေါ သုက္ကံ, ပါယု တု ပုရိသေ ဂုဒံ;

ဝါ ပုမေ ဂူထ ကရီသ, ဝစ္စာနိ စ မလံ ဆကံ.

ශුක්‍ර තරලයට ‘අසුචි, සම්භව, සුක්ක’ යි ද, ගුද මාර්ගයට ‘පායු, ගුද’ යි ද, මළපහවලට ‘ගූථ, කරීස, වච්ච, මල, ඡක’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၇၅.

275.

ဥစ္စာရော မီဠှ မုက္ကာရော, ပဿာဝေါ မုတ္တ မုစ္စတေ;

ပူတိမုတ္တဉ္စ ဂေါမုတ္တေ, ဿာဒီနံ ဆကဏံ မလေ.

මළපහවලට ‘උච්චාර, මීළ්හ, උක්කාර’ යි ද, මුත්‍රාවලට ‘පස්සාව, මුත්ත’ යි ද, ගව මුත්‍රාවලට ‘පූතිමුත්ත’ යි ද, ගවයන් වැනි සතුන්ගේ මළවලට ‘ඡකණ’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၇၆.

276.

ဒွီသွဓော နာဘိယာ ဝတ္ထိ, ဥစ္ဆင်္ဂ’င်္ကာ တု’ဘော ပုမေ;

ဦရု သတ္ထိ ပုမေ ဦရု, ပဗ္ဗံ တု ဇာဏု ဇဏ္ဏု စ.

නාභියෙන් පහළ ප්‍රදේශයට (මුත්‍රාශයට) ‘වත්ථි’ යි ද, ඇකයට ‘උච්ඡංග, අංක’ යි ද, කලවයට ‘ඌරු, සත්ථි’ යි ද, දණහිසට ‘ජාණු, ජණ්ණු, පබ්බ’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၇၇.

277.

ဂေါပ္ဖကော ပါဒဂဏ္ဌိပိ, ပုမေ တု ပဏှိ ပါသဏိ;

ပါဒဂ္ဂံ ပပဒေါ ပါဒေါ, တု ပဒေါ စရဏဉ္စ ဝါ.

වළලුකරට ‘ගොප්ඵක, පාදගණ්ඨි’ යි ද, විලුඹට ‘පණ්හි, පාසණි’ යි ද, පතුලෙහි ඉදිරි කොටසට ‘පාදග්ග, පපද’ යි ද, මුළු පාදයට ‘පාද, පද, චරණ’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၇၈.

278.

အင်္ဂံတွ’ဝယဝေါ ဝုတ္တော, ဖာသုလိကာ တု ဖာသုကာ;

ပဏ္ဍကေ အဋ္ဌိ ဓာတွိတ္ထီ, ဂလန္တဋ္ဌိ တု အက္ခကော.

ශරීරයේ අවයවයට ‘අංග, අවයව’ යි ද, ඉළ ඇටයට ‘ඵාසුලිකා, ඵාසුකා’ යි ද, ඇටවලට (කටුවලට) ‘අට්ඨි, ධාතු’ යි ද, අකු ඇටයට ‘අක්ඛක’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၇၉.

279.

ကပ္ပရော တု ကပါလံ ဝါ, ကဏ္ဍရာ တု မဟာသိရာ;

ပုမေ နှာရု စိတ္ထီ သိရာ, ဓမနီ ထ ရသဂ္ဂသာ.

හිස් කබලට ‘කප්පර, කපාල’ යි ද, මහ නහරයට ‘කණ්ඩරා’ යි ද, සාමාන්‍ය නහරවලට ‘න්හාරු’ යි ද, ලේ නහරවලට ‘සිරා, ධමනී’ යි ද, රස නහරයට ‘රසග්ගසා’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၈၀.

280.

ရသဟရဏျ’ထော မံသ, မာမိသံ ပိသိတံ ဘဝေ;

တိလိင်္ဂိကံ တု ဝလ္လူရ, မုတ္တတ္တံ အထ လောဟိတံ.

රස නහරයට ‘රසහරණී’ යි ද, මස්වලට ‘මංස, ආමිස, පිසිත’ යි ද, වියළි මස්වලට ‘වල්ලූර’ යි ද, ලේවලට ‘ලෝහිත’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၈၁.

281.

ရုဓိရံ သောဏိတံ ရတ္တံ, လာလာ ခေဠော ဧလာ ဘဝေ;

ပုရိသေ မာယု ပိတ္တဉ္စ, သေမှော နိတ္ထီ သိလေသုမော.

ලේවලට ‘රුධිර, සෝණිත, රත්ත’ යි ද, කෙළවලට ‘ලාලා, ඛේළ, ඒළා’ යි ද, පිතට ‘පිත්ත’ යි ද, සෙමට ‘සෙම්හ, සිලේසුම’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၈၂.

282.

ဝသာ ဝိလီနသ္နေဟော ထ, မေဒေါ စေဝ ဝပါ ဘဝေ;

အာကပ္ပော ဝေသော နေပစ္ဆံ, မဏ္ဍနံ တု ပသာဓနံ.

දිය වූ තෙල්වලට ‘වසා, විලීනස්නේහ’ යි ද, ඝන තෙල්වලට ‘මේද, වපා’ යි ද, වේශයට (හෝ ඇඳුම් පැළඳුම්වලට) ‘ආකප්ප, වේස, නේපච්ඡ’ යි ද, සැරසීමට ‘මණ්ඩන, පසාධන’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၈၃.

283.

ဝိဘူသနံ စာဘရဏံ, အလင်္ကာရော ပိလန္ဓနံ;

ကိရီဋ မကုဋာ’နိတ္ထီ, စူဠာမဏိ သိရောမဏိ.

ආභරණයට ‘විභූසන, ආභරණ, අලංකාර, පිලන්ධන’ යි ද, ඔටුන්නට ‘කිරීට, මකුට’ යි ද, හිස මුදුනේ පළඳින මැණිකට ‘චූළාමණි, සිරෝමණි’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၈၄.

284.

သိရောဝေဌန [Pg.25] မုဏှီသံ, ကုဏ္ဍလံ ကဏ္ဏဝေဌနံ;

ကဏ္ဏိကာ ကဏ္ဏပူရော စ, သိယာ ကဏ္ဏဝိဘူသနံ.

හිස් ජටාවට (තලප්පාවට) ‘සිරෝවේඨන, උණ්හීස’ යි ද, කුණ්ඩලාභරණයට ‘කුණ්ඩල, කණ්ණවේඨන’ යි ද, කන් සැරසිලිවලට ‘කණ්ණිකා, කණ්ණපූර, කණ්ණවිභූසන’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၈၅.

285.

ကဏ္ဌဘူသာ တု ဂီဝေယျံ, ဟာရော မုတ္တာဝလိ’တ္ထိယံ;

နိယုရော ဝလယော နိတ္ထီ, ကဋကံ ပရိဟာရကံ.

ගෙල පළඳින ආභරණයට ‘කණ්ඨභූසා, ගීවෙය්‍ය’ යි ද, මුතු මාලයට ‘හාර, මුත්තාවලී’ යි ද, අතේ වළල්ලට ‘නියුර, වලය, කටක, පරිහාරක’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၈၆.

286.

ကင်္ကဏံ ကရဘူသာ ထ, ကိင်္ကိဏီ ခုဒ္ဒဃဏ္ဋိကာ;

အင်္ဂုလီယက မင်္ဂုလျာ, ဘရဏံ, သာက္ခရံ တု တံ.

අතේ වළල්ලට ‘කංකණ, කරභූසා’ යි ද, කුඩා ගිගිරිවලට ‘කිංකිණී, ඛුද්දඝණ්ටිකා’ යි ද, ඇඟිලි මුදුවට ‘අංගුලීයක, අංගුලියාභරණ’ යි ද, අකුරු කෙටූ මුදුවට ‘සාක්ඛර’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၈၇.

287.

မုဒ္ဒိကာ’င်္ဂုလိမုဒ္ဒါ ထ, ရသနာ မေခလာ ဘဝေ;

ကေယူရ မင်္ဂဒဉ္စေဝ, ဗာဟုမူလဝိဘူသနံ.

මුද්‍රා මුදුවට ‘මුද්දිකා, අංගුලිමුද්දා’ යි ද, ඉණ බඳින හවඩියට ‘රසනා, මේඛලා’ යි ද, බාහු වළල්ලට ‘කේයූර, අංගද, බාහුමූලවිභූසන’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၈၈.

288.

ပါဒင်္ဂဒံ တု မဉ္ဇီရော, ပါဒကဋက နူပုရာ;

පා සලඹට ‘පාදංගද, මංජීර, පාදකටක, නූපූර’ යි කියනු ලැබේ.

၂၈၉.

289.

အလင်္ကာရပ္ပဘေဒါ တု, မုခဖုလ္လံ တထော’ဏ္ဏတံ;

ဥဂ္ဂတ္ထနံ ဂိင်္ဂမက, မိစ္စေဝမာဒယော သိယုံ.

‘මුඛඵුල්ල, උණ්ණත, උග්ගත්ථන, ගිංගමක’ ආදිය විවිධ වර්ගයේ සැරසිලි (ආභරණ) වේ.

၂၉၀.

290.

စေလ မစ္ဆာဒနံ ဝတ္ထံ, ဝါသော ဝသန မံသုကံ;

အမ္ဗရဉ္စ ပဋော နိတ္ထီ, ဒုဿံ စောလော စ သာဋကော.

වස්ත්‍රයට (ඇඳුමට) ‘චේල, අච්ඡාදන, වත්ථ, වාස, වසන, අංසුක, අම්බර, පට, දුස්ස, චෝල, සාටක’ යන නම් වේ.

၂၉၁.

291.

ခေါမံ ဒုကူလံ ကောသေယျံ, ပတ္တုဏ္ဏံ ကမ္ဗလော စ ဝါ;

သာဏံ ကောဋမ္ဗုရံ ဘင်္ဂ, န္တျာဒိ ဝတ္ထန္တရံ မတံ.

‘ඛෝම, දුකූල, කෝසෙය්‍ය, පත්තුණ්ණ, කම්බල, සාණ, කෝටම්බුර, භංග’ යනාදිය විවිධ වස්ත්‍ර වර්ග (රෙදි වර්ග) වේ.

၂၉၂.

292.

နိဝါသန န္တရီယာနျ, န္တရမန္တရဝါသကော;

ပါဝါရော တု’တ္တရာသင်္ဂေါ, ဥပသံဗျာန မုတ္တရံ.

යටි කයට අඳින වස්ත්‍රයට (අඳන සිවුරට) ‘නිවාසන, අන්තරීය, අන්තර, අන්තරවාසක’ යි ද, උඩුකයට පොරවන වස්ත්‍රයට (පොරවන සිවුරට) ‘පාවාර, උත්තරාසංග, උපසංබ්‍යාන, උත්තර’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၉၃.

293.

ဥတ္တရီယ မထော ဝတ္ထ, မဟတန္တိ မတံ နဝံ;

နန္တကံ ကပ္ပဋော ဇိဏ္ဏ, ဝသနံ တု ပဋစ္စရံ.

උතුරු සළුවට ‘උත්තරීය, මහත’ යි ද, රෙදි කැබැල්ලට (කඩමාල්ලට) ‘නන්තක, කප්පට’ යි ද, දිරා ගිය වස්ත්‍රයට ‘ජිණ්ණ වසන, පටච්චර’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၉၄.

294.

ကဉ္စုကော ဝါရဝါဏံ ဝါ, ထ ဝတ္ထာဝယဝေ ဒသာ;

နာလိပဋ္ဋောတိ ကထိတော, ဥတ္တမင်္ဂမှိ ကဉ္စုကော.

කබායට (හැට්ටයට හෝ සන්නාහයට) ‘කංචුක, වාරවාණ’ යි ද, වස්ත්‍රයේ වාටියට ‘දසා’ යි ද, හිසෙහි පළඳින තලප්පාවට (හිස්වැස්මට) ‘නාලිපට්ට’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၉၅.

295.

အာယာမော ဒီဃတာ ရောဟော,ပရိဏာဟော ဝိသာလတာ.

දිගට (හෝ උසට) ‘ආයාම, දීඝතා, roha (රෝහ)’ යි ද, වටප්‍රමාණයට (පළලට) ‘පරිණාහ, විසාලතා’ යි ද කියනු ලැබේ.

၂၉၆.

296.

အရဟဒ္ဓဇော စ ကာသာယ, ကာသာဝါနိ စ စီဝရံ;

မဏ္ဍလံ တု တဒင်္ဂါနိ, ဝိဝဋ္ဋ ကုသိအာဒယော.

රහත් ධජය වන කාෂාය වස්ත්‍රය ද, කාසාව ද, චීවරය ද සිවුරට නමකි. සිවුරක කොටස් වූ මණ්ඩල, විවට්ට, කුසි ආදිය එහි අවයවයෝ වෙති.

၂၉၇.

297.

ဖလ,တ္တစ, ကိမိ, ရောမာ, နျေတာ ဝတ္ထဿ ယောနိယော;

ဖာလံ ကပ္ပာသိကံ တီသု, ခေါမာဒီ တု တစဗ္ဘဝါ.

ගෙඩි, ගස්වල පට්ට, පටපණුවන්, ලොම් යන මොහු වස්ත්‍රයන්ගේ උත්පත්ති ස්ථානයෝ ය. කපු පිළිය (කප්පාසික) ලිංග තුනෙහි ම වැටේ. කොසොම් (කෝෂ) ආදි වස්ත්‍ර පට්ටාවලින් උපන්නේ වේ.

၂၉၈.

298.

ကောသေယျံ [Pg.26] ကိမိဇံ, ရောမ, မယံ တု ကမ္ဗလံ ဘဝေ;

သမာနတ္ထာ ဇဝနိကာ, သာ တိရောကရဏီ ပျထ.

පටපණුවන්ගෙන් උපන් වස්ත්‍රය 'කෝසෙය්‍ය' නම් වේ, ලොම්වලින් කළ වස්ත්‍රය 'කම්බල' නම් වේ. 'ජවනිකා' සහ 'තිරොකරණී' යන වචන දෙක තිර රෙද්දට (වියනට) නමකි.

၂၉၉.

299.

ပုန္နပုံသက မုလ္လောစံ, ဝိတာနံ ဒွယ မီရိတံ;

နဟာနဉ္စ သိနာနေ ထော, ဗ္ဗဋ္ဋနု’မ္မဇ္ဇနံ သမံ.

පුල්ලිංග හා නපුංසකලිංග වූ 'උල්ලෝච' සහ 'විතාන' යන වචන දෙක උඩුවියනට නමකි. 'නහාන' සහ 'සිනාන' යනු ස්නානය කිරීමට (නෑමට) නමකි. 'උබ්බට්ටන' සහ 'උම්මජ්ජන' යනු ශරීරය පිරිමැදීමට (ඇඟ ඉලීමට) නමකි.

၃၀၀.

300.

ဝိသေသကော တု တိလကော, တျူဘော နိတ္ထီ စ စိတ္တကံ;

စန္ဒနော နိတ္ထိယံ ဂန္ဓ, သာရော မလယဇော ပျထ.

නළල තබන තිලකයට (තිලකය) 'විසේසක', 'තිලක', 'චිත්තක' යැයි කියනු ලැබේ. නපුංසකලිංග වූ 'චන්දන', 'ගන්ධසාර', 'මලයජ' යනු සඳුන්වලට නමකි.

၃၀၁.

301.

ဂေါသီသံ တေလပဏ္ဏိကံ, ပုမေ ဝါ ဟရိစန္ဒနံ;

တိလပဏ္ဏီ တု ပတ္တင်္ဂ, ရဉ္ဇနံ ရတ္တစန္ဒနံ.

පුල්ලිංග හා නපුංසකලිංග වූ 'ගෝසීස', 'තේලපණ්ණික', 'හරීචන්දන' යනු හරිචන්දන (රන්වන් සඳුන්) වලට නමකි. 'තිලපණ්ණී', 'පත්තංග', 'රංජන', 'රත්තචන්දන' යනු රත් සඳුන්වලට නමකි.

၃၀၂.

302.

ကာဠာနုသာရီ ကာဠိယံ, လောဟံ တွာ’ဂရု စာ’ဂဠု;

ကာဠာဂရုတု ကာဠေ’သ္မိံ, တုရုက္ခောတု စ ပိဏ္ဍကော.

'කාළානුසාරී' සහ 'කාළිය' යනු කළු සඳුන්වලට නමකි. 'ලෝහ', 'අගරු' සහ 'අගළු' යනු අගිල්වලට නමකි. එයම කළු පැහැති වූ කල 'කාළාගරු' නම් වේ. 'තුරුක්ඛ' සහ 'පිණ්ඩක' යනු තුරුෂ්ක සුවඳ ධූපයට නමකි.

၃၀၃.

303.

ကတ္ထူရိကာ မိဂမဒေါ, ကုဋ္ဌံ တု အဇပါလကံ;

လဝင်္ဂံ ဒေဝကုသုမံ, ကသ္မီရဇံ တု ကုင်္ကုမံ.

'කත්ථූරිකා' සහ 'මිගමද' යනු කස්තුරිවලට නමකි. 'කුට්ඨ' සහ 'අජපාලක' යනු සුවඳ කොට්ඨංවලට නමකි. 'ලවංග' සහ 'දේවකුසුම' යනු කරාබුනැටිවලට නමකි. 'kasmīraja' සහ 'කුංකුම' යනු කුංකුමවලට නමකි.

၃၀၄.

304.

ယက္ခဓူပေါ သဇ္ဇုလသော, တက္ကောလံ တု စ ကောလကံ;

ကောသဖလ မထော ဇာတိ, ကောသံ ဇာတိဖလံ ဘဝေ.

'යක්ඛධූප' සහ 'සජ්ජුලස' යනු දුම්මලවලට නමකි. 'තක්කෝල' සහ 'කෝලක' යනු තක්කෝලවලට නමකි. 'කෝසඵල', 'ජාතිකොස' සහ 'ජාතිඵල' යනු සාදික්කාවලට නමකි.

၃၀၅.

305.

ဃနသာရော သိတဗ္ဘော စ, ကပ္ပူရံ ပုန္နပုံသကေ;

အလတ္တကော ယာဝကော စ, လာခါ ဇတု နပုံသကေ.

පුල්ලිංග හා නපුංසකලිංග වූ 'ඝනසාර', 'සිතබ්භ' සහ 'කප්පූර' යනු කපුරුවලට නමකි. 'අලත්තක' සහ 'යාවක' යනු ලාටු සායම් (අලත්ත) වලට නමකි. ස්ත්‍රී ලිංග වූ 'ලාඛා' සහ නපුංසකලිංග වූ 'ජතු' යනු ලාකඩවලට නමකි.

၃၀၆.

306.

သိရိဝါသော တု သရလ, ဒ္ဒဝေါ’ ဉ္ဇနံ တု ကဇ္ဇလံ;

ဝါသစုဏ္ဏံ ဝါသယောဂေါ, ဝဏ္ဏကံ တု ဝိလေပနံ.

'සිරිවාස' සහ 'සරලද්දව' යනු පයිනස් ගසේ ලාටු (රෙසින්) වලට නමකි. 'අංජන' සහ 'කජ්ජල' යනු අඳුන්වලට නමකි. 'වාසචුණ්ණ' සහ 'වාසයෝග' යනු සුවඳ කුඩුවලට නමකි. 'වණ්ණක' සහ 'විලේපන' යනු ශරීරයේ ගල්වන සුවඳ ආලේපනවලට නමකි.

၃၀၇.

307.

ဂန္ဓမာလျာဒိသင်္ခါရော, ယော တံ ဝါသန မုစ္စတေ;

မာလာ မာလျံ ပုပ္ဖဒါမေ, ဘာဝိတံ ဝါသိတံ တိသု.

සුවඳ දුම්, මල් ආදියෙන් සුවඳවත් කිරීම 'වාසන' නම් වේ. 'මාලා' සහ 'මාල්‍ය' යනු මල් මාලාවට (මල් දමට) නමකි. ලිංග තුනෙහිම වැටෙන 'භාවිත' සහ 'වාසිත' යනු සුවඳ ගන්වන ලද යන අර්ථය දෙයි.

၃၀၈.

308.

ဥတ္တံသော သေခရာ’ ဝေဠာ, မုဒ္ဓမာလျေ ဝဋံသကော;

သေယျာ စ သယနံ သေနံ, ပလ္လင်္ကော တု စ မဉ္စကော.

'උත්තංස', 'සේඛර', 'ආවේළා', 'වටංසක' යන මේවා හිස පළඳින මල්දම්වලට නමකි. 'සෙය්‍යා', 'සයන', 'සේන' යනු යහනට (ඇඳට) නමකි. 'පල්ලංක' සහ 'මංචක' යනු ඇඳට හෝ ආසනයට නමකි.

၃၀၉.

309.

မဉ္စာဓာရော ပဋိပါဒေါ, မဉ္စင်္ဂေ တွဋနီ တ္ထိယံ,

ඇඳ උසුලන ලෑල්ලට (පාද තබන කොටසට) 'මංචාධාර' සහ 'පටිපාද' යැයි කියනු ලැබේ. ඇඳෙහි පැති රාමුව ස්ත්‍රී ලිංග වූ 'අටනී' නම් වේ.

၃၁၀.

310.

ကုဠီရပါဒေါ အာဟစ္စ, ပါဒေါ စေဝ မသာရကော;

စတ္တာရော ဗုန္ဒိကာဗဒ္ဓေါ, တိမေ မဉ္စန္တရာ သိယုံ.

'කුළීරපාද', 'ආහච්චපාද', 'මසාරක' සහ 'බුන්දිකාබද්ධ' යන මේවා ඇඳ වර්ග සතරකි.

၃၁၁.

311.

ဗိဗ္ဗောဟနံ စော’ ပဓာနံ, ပီဌိကာ ပီဌ မာသနံ;

ကောစ္ဆံ တု ဘဒ္ဒပီဌေ ထာ, သန္ဒီ ပီဌန္တရေ မတာ.

'බිබ්බෝහන' සහ 'උපධාන' යනු කොට්ටයට නමකි. 'පීඨිකා', 'පීඨ' සහ 'ආසන' යනු පුටුවට (ආසනයට) නමකි. 'කොච්ඡ' යනු කෙඳිවලින් වියූ ආසනයට නමකි. 'ආසන්දි' යනු දිගු පුටුවට නමකි.

၃၁၂.

312.

မဟန္တော [Pg.27] ကောဇဝေါ ဒီဃ,လောမကော ဂေါနကော မတော;

ဥဏ္ဏာမယံ တွတ္ထရဏံ, စိတ္တကံ ဝါနစိတ္တကံ.

දිග ලොම් ඇති විශාල ඇතිරිල්ල 'කෝජව' නම් වේ. දිග ලොම් ඇති එළුලොම් ඇතිරිල්ල 'ගෝනක' නම් වේ. 'උණ්ණාමය' යනු ලොම් ඇතිරිල්ලට නමකි. 'චිත්තක' යනු විසිතුරු ඇතිරිල්ලට නමකි. වියමනෙන් විසිතුරු කරන ලද්ද 'වානචිත්තක' නම් වේ.

၃၁၃.

313.

ဃနပုပ္ဖံ ပဋလိကာ, သေတံ တု ပဋိကာ ပျထ;

ဒွိဒသေကဒသာနျု’ ဒ္ဒ,လောမိ ဧကန္တလောမိနော.

ඝන මල් කැටයම් සහිත ඇතිරිල්ල 'පටලිකා' නම් වේ. සුදු ලොම් ඇතිරිල්ල 'පටිකා' නම් වේ. දෙපැත්තේම ලොම් ඇති ඇතිරිල්ල 'උද්දලෝමි' නම් වේ. එක් පැත්තක පමණක් ලොම් ඇති ඇතිරිල්ල 'ඒකන්තලෝමි' නම් වේ.

၃၁၄.

314.

တဒေဝ သောဠသိတ္ထီနံ, နစ္စယောဂ္ဂဉှိ ကုတ္တကံ;

သီဟဗျဂ္ဃာဒိရူပေဟိ, စိတ္တံ ဝိကတိကာ ဘဝေ.

සොළොස් ස්ත්‍රීන්ගේ නැටුමට සුදුසු වූ ඇතිරිල්ල 'කුත්තක' නම් වේ. සිංහ, ව්‍යාඝ්‍ර ආදී රූපවලින් විසිතුරු කරන ලද ඇතිරිල්ල 'විකතිකා' නම් වේ.

၃၁၅.

315.

ကဋ္ဋိဿံ ကောသေယျံ ရတန, ပရိသိဗ္ဗိတ မတ္ထရဏံ ကမာ;

ကောသိယကဋ္ဋိဿမယံ, ကောသိယသုတ္တေန ပကတဉ္စ.

රත්නයන්ගෙන් මසන ලද පටුම් ඇතිරිල්ල 'කට්ටිස්ස' නම් වේ. කෝසෙය්‍ය යනු පට සූත්‍රයෙන් (කෝසෙය්‍ය නූලෙන්) කරන ලද ඇතිරිල්ලයි.

၃၁၆.

316.

ဒီပေါ ပဒီပေါ ပဇ္ဇောတော, ပုမေ တွာဒါသ ဒပ္ပဏာ;

ဂေဏ္ဍုကော ကဏ္ဍုကော တာလ, ဝဏ္ဋံ တု ဗီဇနီတ္ထိယံ.

'දීප', 'පදීප', 'පජ්ජෝත' යනු පහනට නමකි. පුල්ලිංග වූ 'ආදාස' සහ 'දප්පණ' යනු කන්නාඩියට (කැඩපතට) නමකි. 'ගේණ්ඩුක' සහ 'කණ්ඩුක' යනු කෙළි පන්දුවට නමකි. 'තාලවණ්ට' සහ ස්ත්‍රී ලිංග වූ 'බීජනී' යනු පන්වැටට (වටාපතට) නමකි.

၃၁၇.

317.

စင်္ကောဋကော ကရဏ္ဍော စ, သမုဂ္ဂေါ သမ္ပုဋော ဘဝေ;

ဂါမဓမ္မော အသဒ္ဓမ္မော, ဗျဝါယော မေထုနံ ရတိ.

'චංකෝටක' සහ 'කරණ්ඩ' යනු කරඬුවට නමකි. 'සමුග්ග' සහ 'සම්පුට' යනු හෙප්පුවට (කුඩා පෙට්ටියට) නමකි. 'ගාමධම්ම', 'අසද්ධම්ම', 'බ්‍යවාය', 'මේථුන', 'රති' යනු මෛථුන්‍ය සේවනයට නමකි.

၃၁၈.

318.

ဝိဝါဟော ပယမာ ပါဏိ, ဂ္ဂဟော ပရိဏယော ပျထ;

တိဝဂ္ဂေါ ဓမ္မ, ကာမ,တ္ထာ, စတုဝဂ္ဂေါ သမောက္ခကာ.

'විවාහ', 'පයමා', 'පාණිග්ගහ', 'පරිණය' යනු ආවාහ-විවාහයට නමකි. ධර්ම, අර්ථ, කාම යන තුන 'තිවග්ග' (ත්‍රිවර්ගය) නම් වේ. මෝක්ෂයත් සමඟ ඒ සතර 'චතුවග්ග' (චතුර්වර්ගය) නම් වේ.

၃၁၉.

319.

ခုဇ္ဇော စ ဂဏ္ဍုလော ရဿ, ဝါမနာ တု လကုဏ္ဍကော;

ပင်္ဂုလော ပီဌသပ္ပီ စ, ပင်္ဂု ဆိန္နိရိယာပထော.

'ඛුජ්ජ' සහ 'ගණ්ඩුල' යනු කුදාට නමකි. 'රස්ස', 'වාමන', 'ලකුණ්ඩක' යනු මිටි තැනැත්තාට නමකි. 'පංගුල', 'පීඨසප්පී', 'පංගු', 'ඡින්නිරියාපථ' යනු කොරාට නමකි.

၃၂၀.

320.

ပက္ခော ခဉ္ဇော တု ခေါဏ္ဍော ထ,မူဂေါ သုညဝစော ဘဝေ;

ကုဏီ ဟတ္ထာဒိဝင်္ကော စ, ဝလိရော တု စ ကေကရော.

'පක්ඛ', 'ඛංජ', 'ඛොණ්ඩ' යනු කොර වූ තැනැත්තාට නමකි. 'මූග' සහ 'සුඤ්ඤවච' යනු ගොළු තැනැත්තාට නමකි. 'කුණී' යනු අත් ඇද වූ තැනැත්තාට නමකි. 'වලිර' සහ 'කේකර' යනු වපර ඇස් ඇති තැනැත්තාට නමකි.

၃၂၁.

321.

နိက္ကေသသီသော ခလ္လာဋော,မုဏ္ဍော တု ဘဏ္ဍု မုဏ္ဍိကော;

ကာဏော အက္ခီန မေကေန,သုညော အန္ဓော ဒွယေန ထ.

'නික්කේසසීස' සහ 'ඛල්ලාට' යනු තට්ට හිස ඇති තැනැත්තාට නමකි. 'මුණ්ඩ', 'භණ්ඩු', 'මුණ්ඩික' යනු හිස මුඩු කළ තැනැත්තාට නමකි. එක් ඇසක් නොපෙනෙන තැනැත්තා 'කාණ' නම් වේ. ඇස් දෙකම නොපෙනෙන තැනැත්තා 'අන්ධ' සහ 'සුඤ්ඤ' නම් වේ.

၃၂၂.

322.

ဗဓိရော သုတိဟီနော ထ, ဂိလာနော ဗျာဓိတာ’တုရာ;

ဥမ္မာဒဝတိ ဥမ္မတ္တော, ခုဇ္ဇာဒီ ဝါစ္စလိင်္ဂိကာ.

'බධිර' සහ 'සුතිහීන' යනු බිහිරි තැනැත්තාට නමකි. 'ගිලාන', 'බ්‍යාධිත', 'ආතුර' යනු රෝගියාට නමකි. පිස්සු වැසුණු තැනැත්තා 'උම්මත්ත' නම් වේ. ඛුජ්ජ (කුදු) ආදී වචන විශේෂණ පද බැවින් විශේෂ්‍ය පද අනුව ලිංග ගනිති.

၃၂၃.

323.

အာတင်္ကော အာမယော ဗျာဓိ, ဂဒေါ ရောဂေါ ရုဇာပိ စ;

ဂေလညာကလ္လ မာဗာဓော,သောသော တု စ ခယော သိယာ.

'ආතංක', 'ආමය', 'බ්‍යාධි', 'ගද', 'රෝග', 'රුජා', 'ගේලඤ්ඤ', 'අකල්ල', 'ආබාධ' යනු ලෙඩට (රෝගයට) නමකි. 'සෝස' සහ 'ඛය' යනු ක්ෂය රෝගයට නමකි.

၃၂၄.

324.

ပီနသော [Pg.28] နာသိကာရောဂေါ,ဃာနေ သိင်္ဃာနိကာ ဿဝေါ;

ဉေယျံ တွ’ရု ဝဏော နိတ္ထီ, ဖောဋော တု ပိဠကာ ဘဝေ.

'පීනස' යනු නාසයේ රෝගයට නමකි. නාසයෙන් සෙම් වැගිරීම 'සිංඝානිකාස්සව' නම් වේ. 'අරු' සහ 'වණ' යනු තුවාලයට නමකි. 'ඵෝට' සහ 'පිළකා' යනු බිබිලට (ගෙඩියට) නමකි.

၃၂၅.

325.

ပုဗ္ဗော ပူယော ထ ရတ္တာတိ, သာရော ပက္ခန္ဒိကာ ပျထ;

အပမာရော အပသ္မာရော, ပါဒဖောဋော ဝိပါဒိကာ.

'පුබ්බ' සහ 'පූය' යනු සැරවවලට නමකි. 'රත්තාතිසාර' සහ 'පක්ඛන්දිකා' යනු ලේ අතීසාරයට (බඩයෑමට) නමකි. 'අපමාර' සහ 'අපස්මාර' යනු අපස්මාරයට (වලිප්පුවට) නමකි. 'පාදඵෝට' සහ 'විපාදිකා' යනු පතුල් පැලීමට නමකි.

၃၂၆.

326.

ဝုဍ္ဎိရောဂေါ တု ဝါတဏ္ဍံ, သီပဒံ ဘာရပါဒတာ;

ကဏ္ဍူ ကဏ္ဍူတိ ကဏ္ဍူယာ, ခဇ္ဇု ကဏ္ဍူဝနံ ပျထ.

'වුද්ධිරෝග' සහ 'වාතණ්ඩ' යනු වෘෂණ කෝෂ ඉදිමීමේ රෝගයට නමකි. 'සීපද' සහ 'භාරපාදතා' යනු බරවා රෝගයට නමකි. 'කණ්ඩූ', 'කණ්ඩූති', 'කණ්ඩූයා', 'ඛජ්ජු', 'කණ්ඩූවන' යනු කැසීමට නමකි.

၃၂၇.

327.

ပါမံ ဝိတစ္ဆိကာ ကစ္ဆု, သောထော တု သယထူ’ဒိတော;

ဒုန္နာမကဉ္စ အရိသံ, ဆဒ္ဒိကာ ဝမထူ’ဒိတော.

'පාම', 'විතච්ඡිකා', 'කච්ඡු' යනු හොරි (කැසීම් රෝග) වලට නමකි. 'සෝථ' සහ 'සයථු' යනු ඉදිමීමට නමකි. 'දුන්නාමක' සහ 'අරිස' යනු අර්ශස් රෝගයට නමකි. 'ඡද්දිකා' සහ 'වමථු' යනු වමනයට නමකි.

၃၂၈.

328.

ဒဝထု ပရိတာပေါ ထ, တိလကော တိလကာဠကော;

ဝိသူစိကာ ဣတိ မဟာ, ဝိရေကော ထ ဘဂန္ဒလော.

'දවථු' සහ 'පරිතාප' යනු ඇඟ දැවිල්ලට නමකි. 'තිලක' සහ 'තිලකාළක' යනු කළු ලපවලට නමකි. 'විසූචිකා' සහ 'මහාවිරේක' යනු කොලරාවට (අතීසාරයට) නමකි. 'භගන්දල' යනු භගන්දර රෝගයට නමකි.

၃၂၉.

329.

မေဟော ဇရော ကာသ သာသာ, ကုဋ္ဌံ သူလာမယန္တရာ;

ဝုတ္တော ဝေဇ္ဇော ဘိသက္ကော စ, ရောဂဟာရီ တိကိစ္ဆကော.

ප්‍රමේහය (දියවැඩියාව), උණ (ජ්වර), කැස්ස (කාස), ඇදුම (ශ්වාස), කුෂ්ඨ, බඩරුජාව (සූල) ආදීහු අන්‍ය රෝගයෝ වෙති. 'වෙජ්ජ', 'භිසක්ක', 'රෝගහාරී', 'තිකිච්ඡක' යනු වෛද්‍යවරයාට නමකි.

၃၃၀.

330.

သလ္လဝေဇ္ဇော သလ္လကတ္တော, တိကိစ္ဆာ တု ပတိကြိယာ;

ဘေသဇ္ဇ မဂဒေါ စေဝ, ဘေသဇံ မော’သဓံ ပျထ.

'සල්ලවෙජ්ජ' සහ 'සල්ලකත්ත' යනු ශල්‍ය වෛද්‍යවරයාට නමකි. 'තිකිච්ඡා' සහ 'පතික්‍රියා' යනු ප්‍රතිකාරයට (වෙදකම් කිරීමට) නමකි. 'භේසජ්ජ', 'අගද', 'භේසජ', 'ඕසධ' යනු ඖෂධවලට නමකි.

၃၃၁.

331.

ကုသလာ နာမယာ ရောဂျံ,အထ ကလ္လော နိရာမယောတိ,

'කුසල', 'අනාමය', 'ආරෝග්‍ය', 'කල්ල', 'නිරාමය' යනු නීරෝගී බවට නමකි.

နရဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

නර වර්ගය නිමා විය.

၄. စတုဗ္ဗဏ္ဏဝဂ္ဂ

4. චතුර්වර්ණ වර්ගය (කුල හතර පිළිබඳ වර්ගය).

ခတ္တိယဝဂ္ဂ

ක්ෂත්‍රිය වර්ගය (රජ පෙළපත පිළිබඳ වර්ගය).

၃၃၂.

332.

ကုလံ ဝံသော စ သန္တာနာ, ဘိဇနာ ဂေါတ္တ မနွယော;

ထိယံ သန္တတျ ထော ဝဏ္ဏာ, စတ္တာရော ခတ္တိယာဒယော.

'කුල', 'වංශ', 'සන්තාන', 'අභිජන', 'ගොත්ත', 'අන්වය' සහ ස්ත්‍රී ලිංග වූ 'සන්තති' යනු පරපුරට (පෙළපතට) නමකි. ක්ෂත්‍රිය ආදී වශයෙන් වර්ණ (කුල) හතරක් ඇත්තේය.

၃၃၃.

333.

ကုလီနော သဇ္ဇနော သာဓု,သဘျော စာယျော မဟာကုလော;

ရာဇာ ဘူပတိ ဘူပါလော, ပတ္ထိဝေါ စ နရာဓိပေါ.

කුලීන, සජ්ජන, සාධු, සභ්‍ය, ආර්ය, මහාකුල යනු උසස් ගුණැති සත්පුරුෂයාට නම් වේ. රාජා, භූපති, භූපාල, පත්ථිව, නරාධිප යනු රජුට නම් වේ.

၃၃၄.

334.

ဘူနာထော [Pg.29] ဇဂတိပါလော, ဒိသမ္ပတိ ဇနာဓိပေါ;

ရဋ္ဌာဓိပေါ နရဒေဝေါ, ဘူမိပေါ ဘူဘုဇော ပျထ.

භූනාථ, ජගතිපාල, දිසම්පති, ජනාධිප, රට්ඨාධිප, නරදේව, භූමිප, භූභුජ යනු ද රජුට නම් වේ.

၃၃၅.

335.

ရာဇညော ခတ္တိယော ခတ္တံ, မုဒ္ဓါဘိသိတ္တ ဗာဟုဇာ;

သဗ္ဗဘုမ္မော စက္ကဝတ္တီ, ဘူပေါညော မဏ္ဍလိဿရော.

රාජඤ්ඤ, ඛත්තිය, ඛත්ත, මුද්ධාභිසිත්ත, බාහුජ යනු ක්ෂත්‍රියයාට (රජ කුලයට) නම් වන අතර, සබ්බභුම්ම, චක්කවත්ති යනු සක්විති රජුට ද, මණ්ඩලිස්සර යනු මණ්ඩලේශ්වර (ප්‍රාදේශීය) රජුට ද නම් වේ.

၃၃၆.

336.

ပုမေ လိစ္ဆဝိ ဝဇ္ဇီ စ, သကျော တု သာကိယော ထ စ;

ဘဒ္ဒကစ္စာနာ ရာဟုလ, မာတာ ဗိမ္ဗာ ယသောဓရာ.

පුරුෂ ලිංගයෙහි 'ලිච්ඡවි', 'වජ්ජි' ද, 'සක්‍ය', 'සාකිය' ද වේ. රාහුල මාතාව වූ යසෝධරාවන්ට 'භද්දකච්චානා', 'රාහුලමාතා', 'බිම්බා', 'යසෝධරා' යන නම් වෙති.

၃၃၇.

337.

ကောဋီနံ ဟေဋ္ဌိမန္တေန, သတံ ယေသံ နိဓာနဂံ;

ကဟာပဏာနံ ဒိဝသ, ဝဠဉ္ဇော ဝီသတမ္ဗဏံ.

යමෙකුගේ නිධන්ගත ධනය අවම වශයෙන් කහාපණ කෝටි සියයක් වන අතර, දෛනික පරිභෝජනය (වියදම) විසි අම්බණයක් වේ ද,

၃၃၈.

338.

တေ ခတ္တိယမဟာသာလာ, သီတိ ကောဋိဓနာနိ တု;

နိဓာနဂါနိ ဒိဝသ, ဝဠဉ္ဇော စ ဒသမ္ဗဏံ.

ඔවුහු 'ක්ෂත්‍රිය මහාසාර' නම් වෙති. යමෙකුගේ නිධන්ගත ධනය අසූ කෝටියක් ද, දෛනික පරිභෝජනය දස අම්බණයක් ද වේ නම්,

၃၃၉.

339.

ယေသံ ဒွိဇမဟာသာလာ, တဒုပဍ္ဎေ နိဓာနဂေ;

ဝဠဉ္ဇေ စ ဂဟပတိ, မဟာသာလာ ဓနေ သိယုံ.

ඔවුහු 'බ්‍රාහ්මණ මහාසාර' වෙති. එයින් අඩක් (සතළිස් කෝටියක්) නිධන්ගත ධනය ද, අඩක් (පස් අම්බණයක්) දෛනික වියදම ද ඇත්තෝ 'ගෘහපති මහාසාර' වෙති.

၃၄၀.

340.

မဟာမတ္တော ပဓာနဉ္စ, မတိသဇီဝေါ မန္တိနီ;

သဇီဝေါ သစိဝါ, မစ္စော, သေနာနီ တု စမူပတိ.

මහාමත්ත, පධාන, මතිසජීව, මන්ති, සජීව, සචිව, අමච්ච යනු ඇමතියාට (මහ ඇමතිට) නම් වේ. සේනානී, චමූපති යනු සේනාපතියාට නම් වේ.

၃၄၁.

341.

နျာသာဒီနံ ဝိဝါဒါနံ, အက္ခဒဿော ပဒဋ္ဌရိ;

ဒေါဝါရိကော ပတီဟာရော, ဒွါရဋ္ဌော ဒွါရပါလကော.

උකස් තැබීම් ආදී විවාදයන් විනිශ්චය කරන්නාට 'අක්ඛදස්ස', 'පදට්ඨරි' (විනිසුරු) යනු ද, දොරටුපාලකයාට 'දෝවාරික', 'පතීහාර', 'ද්වාරට්ඨ', 'ද්වාරපාලක' යනු ද නම් වේ.

၃၄၂.

342.

အနီကဋ္ဌောတိ ရာဇူနံ, အင်္ဂရက္ခဂဏော မတော;

ကဉ္စုကီ သောဝိဒလ္လော စ, အနုဇီဝီ တု သေဝကော.

රජවරුන්ගේ ශරීරාරක්ෂක පිරිසට 'අනීකට්ඨ' යැයි කියනු ලැබේ. කඤ්චuක ඇඳි අන්තඃපුර පාලකයාට 'කඤ්චුකී', 'සෝවිදල්ල' යනු ද, සේවකයාට 'අනුජීවී', 'සේවක' යනු ද නම් වේ.

၃၄၃.

343.

အဇ္ဈက္ခော ဓိကတော စေဝ,ဟေရညိကော တု နိက္ခိကော;

သဒေသာနန္တရော သတ္တု, မိတ္တောရာဇာ တတော ပရံ.

අධිකාරීවරයාට 'අජ්ඣක්ඛ', 'අධිකත' යනු ද, භාණ්ඩාගාරිකයාට 'හේරඤ්ඤික', 'නික්ඛික' යනු ද නම් වේ. තම දේශසීමාවට යාබද දේශයේ රජු සතුරෙක් වන අතර, ඉන් ඔබ්බෙහි සිටින රජු මිතුරෙක් වේ.

၃၄၄.

344.

အမိတ္တော ရိပု ဝေရီ စ, သပတ္တာ ရာတိ သတွ’ရိ;

(သတ္တု+အရိ)ပစ္စတ္ထိကော ပရိပန္ထီ, ပဋိပက္ခာ ဟိတာပရော.

අමිත්ත, රිපු, වේරී, සපත්ත, අරාති, සත්තු, අරි, පච්චත්ථික, පරිපන්ථී, පටිපක්ඛ, ahitāpara (අහිතාපර) යනු සතුරාට නම් වෙති.

၃၄၅.

345.

ပစ္စာမိတ္တော ဝိပက္ခော စ, ပစ္စနီက ဝိရောဓိနော;

ဝိဒ္ဒေသီ စ ဒိသော ဒိဋ္ဌော,ထာ နုရောဓော နုဝတ္တနံ.

පච්චාමිත්ත, විපක්ඛ, පච්චනීක, විරෝධී, විද්දේසී, දිස, දිට්ඨ යනු ද සතුරාට නම් වේ. අනුරෝධ, අනුවත්තන යනු අනුකූල වීමට (එකඟතාවයට) නම් වේ.

၃၄၆.

346.

မိတ္တော နိတ္ထီ ဝယဿော စ, သဟာယော သုဟဒေါ သခါ;

သမ္ဘတ္တော ဒဠှမိတ္တော ထ, သန္ဒိဋ္ဌော ဒိဋ္ဌမတ္တကော.

මිත්‍රයාට 'මිත්ත', 'වයස්ස', 'සහාය', 'සුහද', 'සඛා', 'සම්භත්ත', 'දළ්හමිත්ත' යනු ද, හුදෙක් හඳුනන තැනැත්තාට 'සන්දිට්ඨ', 'දිට්ඨමත්තක' යනු ද නම් වේ.

၃၄၇.

347.

စရော စ ဂုဠှပုရိသော, ပထာဝီ ပထိကော’ဒ္ဓဂူ;

ဒူတော တု သန္ဒေသဟရော, ဂဏကော တု မုဟုတ္တိကော.

ඔත්තුකරුවාට 'චර', 'ගූළ්හපුරිස' යනු ද, මගියාට 'පථික', 'අද්ධගූ' යනු ද, දූතයාට 'දූත', 'සන්දේසහර' යනු ද, නැකැත්කරුවාට 'ගණක', 'මුහුත්තික' යනු ද නම් වේ.

၃၄၈.

348.

လေခကော [Pg.30] လိပိကာရော စ, ဝဏ္ဏော တု အက္ခရော ပျထ;

ဘေဒေါ ဒဏ္ဍော သာမ ဒါနာ, နျုပါယာ စတုရော ဣမေ.

ලේඛකයාට 'ලේඛක', 'ලිපිකාර' යනු ද, අකුරට 'වණ්ණ', 'අක්ඛර' යනු ද නමි. භේදය, දණ්ඩය, සාමය, දානය යනු රජුන්ගේ සතර උපක්‍රම වෙති.

၃၄၉.

349.

ဥပဇာပေါတု ဘေဒေါ စ, ဒဏ္ဍော တု သာဟသံ ဒမော;

මිතුරන් බිඳවීමට 'උපජාප', 'භේද' යනු ද, දඬුවමට 'දණ්ඩ', 'සාහස', 'දම' යනු ද නම් වේ.

၃၅၀.

350.

သာမျ’ မစ္စော သခါ ကောသော, ဒုဂ္ဂဉ္စ ဝိဇိတံ ဗလံ;

ရဇ္ဇင်္ဂါနီတိ သတ္တေတေ, သိယုံ ပကတိယော ပိစ.

ස්වාමියා (රජු), අමාත්‍යවරයා, මිත්‍රයා, කෝෂය (භාණ්ඩාගාරය), දුර්ගය (බලකොටුව), විජිතය (රට) සහ බලය (සේනාව) යන මේ සත රාජ්‍ය අංග (හෝ ප්‍රකෘති) නම් වෙති.

၃၅၁.

351.

ပဘာဝု’ဿာဟ, မန္တာနံ, ဝသာ တိဿော ဟိ သတ္တိယော;

ပဘာဝေါ ဒဏ္ဍဇော တေဇော,ပတာပေါ တု စ ကောသဇော.

ප්‍රභාව බලය, උත්සාහ බලය හා මන්ත්‍ර බලය යන බලයන් තුනක් ඇත. දණ්ඩනයෙන් ලැබෙන තේජස 'පභාව' වන අතර, වස්තුවෙන් ලැබෙන තේජස 'පතාප' නම් වේ.

၃၅၂.

352.

မန္တော စ မန္တနံ သော တု, စတုက္ကဏ္ဏော ဒွိဂေါစရော;

တိဂေါစရော တု ဆက္ကဏ္ဏော, ရဟဿံ ဂုယှ မုစ္စတေ.

රහස් සාකච්ඡාවට 'මන්ත', 'මන්ථන' යනු ද නමි. දෙදෙනෙකු අතර වන රහස 'චතුක්කණ්ණ' ද, තිදෙනෙකු අතර වන රහස 'ඡක්කණ්ණ' ද නම් වේ. රහසට 'රහස්ස', 'ගුය්හ' යැයි කියනු ලැබේ.

၃၅၃.

353.

တီသု ဝိဝိတ္တ ဝိဇန, ဆန္နာ, ရဟော ရဟော ဗျယံ;

ဝိဿာသော တု စ ဝိဿမ္ဘော,ယုတ္တံ တွော’ပါယိကံ တိသု.

පාළු වූ, ජනයාගෙන් තොර වූ, රහසිගත වූ ස්ථානයට 'විවිත්ත', 'විජන', 'ඡන්න', 'රහෝ' (ත්‍රී ලිංගිකව) යැයි කියනු ලැබේ. විශ්වාසයට 'විස්සාස', 'විස්සම්භ' යනු ද, සුදුසු දෙයට 'යුත්ත', 'ඕපායික' (ත්‍රී ලිංගිකව) යනු ද නම් වේ.

၃၅၄.

354.

ဩဝါဒေါ စာနုသိဋ္ဌိတ္ထီ, ပုမဝဇ္ဇေ နုသာသနံ;

အာဏာ စ သာသနံ ဉေယျံ, ဥဒ္ဒါနံ တု စ ဗန္ဓနံ.

අවවාදයට 'ඕවාද', 'අනුසිට්ඨි', 'අනුසාසන' යනු ද, අණ කිරීමට (නියෝගයට) 'ආණා', 'සාසන' යනු ද, බැඳීමට 'උද්දාන', 'බන්ධන' යනු ද දත යුතුය.

၃၅၅.

355.

အာဂု ဝုတ္တ မပရာဓော, ကရော တု ဗလိ မုစ္စတေ;

ပုဏ္ဏပတ္တော တုဋ္ဌိဒါယော, ဥပဒါ တု စ ပါဘတံ.

වරදට 'ආගු', 'අපරාධ' යැයි කියනු ලැබේ. බද්දට 'කර', 'බලි' යනු ද, සතුටට දෙන ත්‍යාගයට 'පුණ්ණපත්ත', 'තුට්ඨිදාය' යනු ද, පඬුරට 'උපදා', 'පාභත' යනු ද නම් වේ.

၃၅၆.

356.

တထော’ပါယန မုက္ကောစော, ပဏ္ဏာကာရော ပဟေဏကံ;

သုင်္ကံ တွနိတ္ထီ ဂုမ္ဗာဒိ, ဒေယျေ ထာ’ယော ဓနာဂမော.

අල්ලසට 'උපායන', 'මුක්කෝච' යනු ද, පඬුරට 'පණ්ණාකාර', 'පහේණක' යනු ද, රේගු බද්දට (තොටුපොළ බදුවලට) 'සුංක' යනු ද, ධනෝපායනයට 'ආය', 'ධනාගම' යනු ද නම් වේ.

၃၅၇.

357.

အာတပတ္တံ တထာ ဆတ္တံ, ရညံ တု ဟေမမာသနံ;

သီဟာသနံ အထော ဝါဠ, ဗီဇနီတ္ထီ စ စာမရံ.

කුඩයට 'ආතපත්ත', 'ඡත්ත' යනු ද, රජවරුන්ගේ රන් ආසනයට 'සීහාසන' යනු ද, සෙමර වලිගයට 'වාළබීජනී', 'චාමර' යනු ද නම් වේ.

၃၅၈.

358.

ခဂ္ဂေါ စ ဆတ္တ မုဏှီသံ, ပါဒုကာ ဝါလဗီဇနီ;

ဣမေ ကကုဓဘဏ္ဍာနိ, ဘဝန္တိ ပဉ္စ ရာဇုနံ.

කඩුව, කුඩය, ඔටුන්න, පාවහන් යුවළ සහ සෙමර වලිගය යන මේ පහ රජවරුන්ගේ රාජ කකුධ භාණ්ඩ (රාජකීය සංකේත) වෙති.

၃၅၉.

359.

ဘဒ္ဒကုမ္ဘော ပုဏ္ဏကုမ္ဘော, ဘိင်္ကာရော ဇလဒါယကော;

ဟတ္ထိ,ဿ,ရထ,ပတ္တီ တု, သေနာ ဟိ စတုရင်္ဂိနီ.

මඟුල් කලයට 'භද්දකුම්භ', 'පුණ්ණකුම්භ' යනු ද, පැන් වක්කරන කෙණ්ඩියට 'භිංකාර' යනු ද නමි. ඇතා, අශ්වයා, රථය සහ පාබල සෙනඟ යන මොහු සිව් රඟ සේනාව වෙති.

၃၆၀.

360.

ကုဉ္ဇရော ဝါရဏော ဟတ္ထီ, မာတင်္ဂေါ ဒွိရဒေါ ဂဇော;

နာဂေါ ဒွိပေါ ဣဘော ဒန္တီ,ယူထဇေဋ္ဌော တု ယူထပေါ.

කුඤ්ජර, වාරණ, හත්ථි, මාතංග, ද්විරද, gaja (ගජ), නාග, ද්විප, ඉභ, දන්ති යනු ඇතාට නම් වෙති. ඇත් රංචු නායකයාට 'යූථජෙට්ඨ', 'යූථප' යනු නමකි.

၃၆၁.

361.

ကာဠာဝက [Pg.31] ဂင်္ဂေယျာ, ပဏ္ဍရ တမ္ဗာ စ ပိင်္ဂလော ဂန္ဓော;

မင်္ဂလ ဟေမော’ပေါသထ,ဆဒ္ဒန္တာ ဂဇကုလာနိ ဧတာနိ.

කාළාවක, ගංගේය, පණ්ඩර, තම්බ, පිංගල, ගන්ධ, මංගල, හේම, උපෝසථ, ඡද්දන්ත යන මේවා ඇතාගේ කුල දහය (හස්ති කුල) වෙති.

၃၆၂.

362.

ကလဘော စေဝ ဘိင်္ကောထ, ပဘိန္နော မတ္တ ဂဇ္ဇိတာ;

ဟတ္ထိဃဋာ တု ဂဇတာ, ဟတ္ထီနီ တု ကရေဏုကာ.

ඇතින් පැටවාට 'කලභ', 'භිංක' යනු ද, මත් වූ ඇතාට 'පභින්න', 'මත්ත', 'ගජ්ජිත' යනු ද, ඇත් සමූහයාට 'හත්ථිඝටා', 'ගජතා' යනු ද, ඇතින්නට 'හත්ථිනී', 'කරේණුකා' යනු ද නම් වේ.

၃၆၃.

363.

ကုမ္ဘော ဟတ္ထိသိရောပိဏ္ဍာ, ကဏ္ဏမူလံ တု စူလိကာ;

အာသနံ ခန္ဓဒေသမှိ, ပုစ္ဆမူလံ တု မေစကော.

ඇතාගේ හිසෙහි ඇති ගෙඩි දෙකට (කුම්භස්ථලයට) 'කුම්භ', 'හත්ථිසිරෝපිණ්ඩ' යනු ද, කන්මුලට 'චූලිකා' යනු ද, ඇතාගේ කරපිටට (ආසනයට) 'ආසන' යනු ද, වල්ගයේ මුලට 'මේචක' යනු ද නම් වේ.

၃၆၄.

364.

အာလာန မာဠှကော ထမ္ဘော, နိတ္ထီတု နိဂဠော’န္ဒုကော;

သင်္ခလံ တီသွထော ဂဏ္ဍော,ကဋော ဒါနံ တု သော မဒေါ.

ඇත් කණුවට 'ආලාන', 'ආළ්හක' යනු ද, පා විලංගුවට 'නිගළ', 'අන්දුක' යනු ද, දම්වැලට 'සංඛල' යනු ද, ඇතාගේ කම්මුලට 'ගණ්ඩ', 'කට' යනු ද, ඇත් මදයට 'දාන', 'මද' යනු ද නම් වේ.

၃၆၅.

365.

သောဏ္ဍော တု ဒွီသု ဟတ္ထော ထ,ကရဂ္ဂံ ပေါက္ခရံ ဘဝေ;

မဇ္ဈမှိ ဗန္ဓနံ ကစ္ဆာ, ကပ္ပနော တု ကုထာဒယော.

හොඬවැලට 'සොණ්ඩ', 'හත්ථ' යනු ද, හොඬවැලේ අගට 'කරග්ග', 'පොක්ඛර' යනු ද, බඩ බඳින පටියට 'කච්ඡා' යනු ද, ඇඟ පිට දමන ඇතිරිලි ආදියට 'කප්පන' යනු ද නම් වේ.

၃၆၆.

366.

ဩပဝယှော ရာဇဝယှော, သဇ္ဇိတော တု စ ကပ္ပိတော;

တောမရော နိတ္ထိယံ ပါဒေ, သိယာ ဝိဇ္ဈနကဏ္ဋကော.

රාජකීය වාහනය වූ ඇතාට 'ඕපවය්හ', 'රාජවය්හ' යනු ද, සරසන ලද ඇතාට 'සජ්ජිත', 'කප්පිත' යනු ද, පය විදින හෙල්ලට 'තෝමර', 'විජ්ඣනකණ්ඨක' යනු ද නම් වේ.

၃၆၇.

367.

တုတ္တံ တု ကဏ္ဏမူလမှိ, မတ္ထကမှိ တု အင်္ကုသော;

ဟတ္ထာရောဟော ဟတ္ထိမေဏ္ဍော,ဟတ္ထိပေါ ဟတ္ထိဂေါပကော.

කන්මුලෙහි තබන කෙවිටට 'තුත්ත' යනු ද, හිස මත තබන හෙන්දුවට 'අංකුස' යනු ද, ඇත්ගොව්වාට 'හත්ථාරෝහ', 'හත්ථිමේණ්ඩ', 'හත්ථิප', 'හත්ථිගෝපක' යනු ද නම් වේ.

၃၆၈.

368.

ဂါမဏီယော တု မာတင်္ဂ, ဟယာဒျာစရိယော ဘဝေ;

ဟယော တုရင်္ဂေါ တုရဂေါ,ဝါဟော အဿော စ သိန္ဓဝေါ.

ඇතුන් හෝ අසුන් පුහුණු කරන ඇදුරාට 'ගාමණී', 'මාතංගාචරිය', 'හයාචරිය' යනු ද නමි. අශ්වයාට 'හය', 'තුරංග', 'තුරග', 'වාහ', 'අස්ස', 'සින්ධව' යනු නම් වෙති.

၃၆၉.

369.

ဘေဒေါ အဿတရော တဿာ,ဇာနိယော တု ကုလီနကော;

သုခဝါဟီ ဝိနီတော ထ,ကိသောရော ဟယပေါတကော.

අශ්වයන්ගේ ප්‍රභේදයක් වූ කොටළුවාට 'අස්සතර' යැයි කියනු ලැබේ. උසස් ජාති අශ්වයාට 'ජානීය', 'කුලීනක' යනු ද, හොඳින් හික්මුණු අශ්වයාට 'සුඛවාහී', 'විනීත' යනු ද, අස් පැටවාට 'කිසෝර', 'හයපෝතක' යනු ද නම් වේ.

၃၇၀.

370.

ဃောဋကော တု ခဠုင်္ကော ထ, ဇဝနော စ ဇဝါဓိကော;

မုခါဓာနံ ခလီနော ဝါ, ကသာ တွ ဿာဘိတာဠိနီ.

දුර්වල අශ්වයාට 'ඝෝටක', 'ඛළුංක' යනු ද, වේගවත් අශ්වයාට 'ජවන', 'ජවාධික' යනු ද, කටකලියාවට 'මුඛාධාන', 'ඛලීන' යනු ද, කසයට (අසුන්ට තලන කෙවිටට) 'කසා', 'අස්සාභිතාළිනී' යනු ද නම් වේ.

၃၇၁.

371.

ကုသာ တု နာသရဇ္ဇုမှိ, ဝဠဝါ’ဿာ ခုရော သဖံ;

ပုစ္ဆ မနိတ္ထီ နင်္ဂုဋ္ဌံ, ဝါလဟတ္ထော စ ဝါလဓိ.

නාස් ලණුවට 'කුසා' යනු ද, වෙළඹට 'වළවා' යනු ද, කුරයට 'ඛුර', 'සඵ' යනු ද, වල්ගයට 'පුච්ඡ', 'නංගුට්ඨ', 'වාලහත්ථ', 'වාලධි' යනු ද නම් වේ.

၃၇၂.

372.

သန္ဒနော [Pg.32] စ ရထော ဖုဿ, ရထော တု နရဏာယ သော;

စမ္မာဝုတော စ ဝေယဂ္ဃော,ဒေပ္ပော ဗျဂ္ဃဿ ဒီပိနော.

රථයට 'සන්දන', 'රථ' යනු ද, රාජකීය මඟුල් රථයට 'ඵුස්සරථ' යනු ද, කොටියාගේ හෝ දිවියාගේ සම්වලින් වැසූ රථයට 'වෙයග්ඝ', 'දෙප්ප' යනු ද නම් වේ.

၃၇၃.

373.

သိဝိကာ ယာပျယာနဉ္စာ, နိတ္ထီ တု သကဋော ပျ’နံ ;

စက္ကံ ရထင်္ဂ မာချာတံ, တဿန္တော နေမိ နာရိယံ.

දෝලාවට ‘සිවිකා’ සහ ‘යාප්‍යයාන’ යනුද, කරත්තයට ‘සකට’ සහ ‘අන’ යනුද, රෝදයට ‘චක්ක’ සහ ‘රථංග’ යනුද, එහි වටයට (නෙමියට) ‘නෙමි’ සහ ‘නාරි’ යනුද කියනු ලැබේ.

၃၇၄.

374.

တမ္မဇ္ဈေ ပိဏ္ဍိကာ နာဘိ, ကုဗ္ဗရော တု ယုဂန္ဓရော;

အက္ခဂ္ဂကီလေ အာဏီတ္ထီ, ဝရုထော ရထဂုတျ’ထ.

එහි මැද පිහිටි කුඩයට ‘පිණ්ඩිකා’ සහ ‘නාභි’ යනුද, වියගහ බඳින රිය යොතට (වියදණ්ඩට) ‘කුබ්බර’ සහ ‘යුගන්ධර’ යනුද, අක් කූරට (කුඩය කෙළවර ඇණයට) ‘ආණි’ යනුද, රියෙහි ආරක්‍ෂක ආවරණයට ‘වරුථ’ සහ ‘රථගුත්ති’ යනුද කියනු ලැබේ.

၃၇၅.

375.

ဓုရော မုခေ ရထဿင်္ဂါ, တွ က္ခော ပက္ခရအာဒယော;

ယာနဉ္စ ဝါဟနံ ယောဂ္ဂံ, သဗ္ဗဟတ္ထျာဒိဝါဟနေ.

රියෙහි පෙරමුණට ‘ධුර’ යනුද, රථයේ කොටස්වලට ‘රථංග’ යනුද, ‘පක්ඛර’ ආදිය (හස්ති ආභරණ/රථ ආවරණ) යනුද කියනු ලැබේ. ඇතුන්, අසුන් ආදී සියලු වාහනවලට ‘යාන’, ‘වාහන’ සහ ‘යොග්ග’ යනු පොදු නාම වේ.

၃၇၆.

376.

ရထစာရီ တု သူတော စ, ပါဇိတာ စေဝ သာရထီ;

ရထာရောဟော စ ရထိကော,ရထီ ယောဓော တု ယော ဘဋော.

රිය පදවන්නාට ‘රථචාරී’, ‘සූත’, ‘පාජිතා’ සහ ‘සාරථී’ යනුද, රියෙහි නැගී සටන් කරන්නාට ‘රථාරෝහ’, ‘රථික’ සහ ‘රථී’ යනුද, සෙබළාට ‘යෝධ’ සහ ‘භට’ යනුද කියනු ලැබේ.

၃၇၇.

377.

ပဒါတိ ပတ္တီ တု ပုမေ, ပဒဂေါ ပဒိကော မတော;

သန္နာဟော ကင်္ကဋော ဝမ္မံ, ကဝစော ဝါ ဥရစ္ဆဒေါ.

පාබල සෙබළාට ‘පදාති’, ‘පත්ති’, ‘පදග’ සහ ‘පදික’ යනුද, සන්නාහයට (ඇඳුමට) ‘සන්නාහ’, ‘කංකට’, ‘වම්ම’, ‘කවච’ සහ ‘උරච්ඡද’ යනුද කියනු ලැබේ.

၃၇၈.

378.

ဇာလိကာ ထ စ သန္နဒ္ဓေါ, သဇ္ဇော စ ဝမ္မိကော ဘဝေ;

အာမုက္ကော ပဋိမုက္ကော ထ, ပုရေစာရီ ပုရေစရော.

යකඩ දැල් සන්නාහයට ‘ජාලිකා’ යනුද, සන්නාහ හැඳ සරසි සිටින්නාට ‘සන්නද්ධ’, ‘සජ්ජ’ සහ ‘වම්මික’ යනුද, සන්නාහ පැළඳි බවට ‘ආමුක්ක’ සහ ‘පටිමුක්ක’ යනුද, පෙරටුගාමියාට ‘පුරේචාරී’ සහ ‘පුරේචර’ යනුද කියනු ලැබේ.

၃၇၉.

379.

ပုဗ္ဗင်္ဂမော ပုရေဂါမီ, မန္ဒဂါမီ တု မန္ထရော;

ဇဝနော တုရိတော ဝေဂီ, ဇေတဗ္ဗံ ဇေယျ မုစ္စတေ.

පෙරට යන්නාට ‘පුබ්බංගම’ සහ ‘පුරේගාමී’ යනුද, සෙමින් යන්නාට ‘මන්දගාමී’ සහ ‘මන්ථර’ යනුද, වේගයෙන් යන්නාට ‘ජවන’, ‘තුරිත’ සහ ‘වේගී’ යනුද, ජය ගත යුතු දෙයට ‘ජේතබ්බ’ සහ ‘ජෙය්‍ය’ යනුද කියනු ලැබේ.

၃၈၀.

380.

သူရ ဝီရာ တု ဝိက္ကန္တော, သဟာယော နုစရော သမာ;

သန္နဒ္ဓပ္ပဘုတီ တီသု, ပါထေယျံ တု စ သမ္ဗလံ.

වීරයාට ‘සූර’, ‘වීර’ සහ ‘වික්කන්ත’ යනුද, යහළුවාට හෝ අනුගාමිකයාට ‘සහාය’ සහ ‘අනුචර’ යනුද, ‘සන්නද්ධ’ ආදී වචන ස්ත්‍රී, පුරුෂ, නපුංසක යන ලිංග තුනෙහිම වැටේ. මඟ වියදමට (මඟ බතට) ‘පාථෙය්‍ය’ සහ ‘සම්බල’ යනු කියනු ලැබේ.

၃၈၁.

381.

ဝါဟိနီ ဓဇိနီ သေနာ, စမူ စက္ကံ ဗလံ တထာ;

အနီကော ဝါ ထ ဝိနျာသော,ဗျူဟော သေနာယ ကထျတေ.

සේනාවට (හමුදාවට) ‘වාහිනී’, ‘ධජිනී’, ‘සේනා’, ‘චමූ’, ‘චක්ක’, ‘බල’ සහ ‘අනීක’ යනුද, සේනාව පෙළ ගැස්වීමට (ව්‍යූහයට) ‘වින්‍යාස’ සහ ‘බ්‍යූහ’ යනුද කියනු ලැබේ.

၃၈၂.

382.

ဟတ္ထီ ဒွါဒသပေါသော,တိ,ပုရိသော တုရဂေါ, ရထော;

စတုပေါသောတိ ဧတေန, လက္ခဏေနာ ဓမန္တတော.

ඇතෙකු දොළොස් දෙනෙකුගෙන් යුක්ත වේ. මිනිසෙකු, අශ්වයෙකු සහ රථයක් යන මොවුන් සතර දෙනෙකුගෙන් යුක්ත වේ. මේ ලක්‍ෂණයෙන් යුත් සේනා සංයුතිය අවම ප්‍රමාණය ලෙස දක්වනු ලැබේ.

၃၈၃.

383.

ဟတ္ထာနီကံ ဟယာနီကံ, ရထာနီကံ တယော တယော;

ဂဇာဒယော သသတ္ထာ တု, ပတ္တာနီကံ စတုဇ္ဇနာ.

ඇත් සේනාව, අස් සේනාව සහ රථ සේනාව යන මෙයින් එක එකකට ආයුධ සහිත ඇත් ආදීහු තිදෙනා බැගින් වෙති. පාබල සේනාවට ආයුධ ගත් පුරුෂයෝ සතර දෙනෙක් වෙති.

၃၈၄.

384.

သဋ္ဌိဝံသကလာပေသု, [Pg.33] ပစ္စေကံ သဋ္ဌိဒဏ္ဍိသု;

ဓူလီကတေသု သေနာယ, ယန္တိယာ က္ခောဘနီ တ္ထိယံ.

හැටක් වංශකලාපයන්ගෙන්ද, එක එකෙහි හැට බැගින් වූ දණ්ඩයන්ගෙන්ද යුක්තව, ගමන් කරන සේනාවගේ ධූලි සමූහයාගෙන් යුත් මහා සේනාවට ‘අක්ඛෝභණී’ යනු කියනු ලැබේ.

၃၈၅.

385.

သမ္ပတ္တိ သမ္ပဒါ လက္ခီ, သိရီ ဝိပတ္တိ အာပဒါ;

အထာ ဝုဓဉ္စ ဟေတိ’တ္ထီ, သတ္ထံ ပဟရဏံ ဘဝေ.

සම්පතට ‘සම්පත්ති’, ‘සම්පදා’, ‘ලක්ඛී’ සහ ‘සිරී’ යනුද, විපතට ‘විපත්ති’ සහ ‘ආපදා’ යනුද, ආයුධයට ‘ආවුධ’, ‘හේති’, ‘සත්ථ’ සහ ‘පහරණ’ යනුද කියනු ලැබේ.

၃၈၆.

386.

မုတ္တာမုတ္တ မမုတ္တဉ္စ, ပါဏိတော မုတ္တမေဝ စ;

ယန္တမုတ္တန္တိ သကလံ, အာယုဓံ တံ စတုဗ္ဗိဓံ.

මුත්තාමුත්ත (මුදාහරින සහ නොහරින), අමුත්ත (අතින් නොමුදන), පාණිමුත්ත (අතින් මුදාහරින) සහ යන්තමුත්ත (යන්ත්‍රවලින් මුදාහරින) යැයි සියලු ආයුධ සතර වැදෑරුම් වේ.

၃၈၇.

387.

မုတ္တာမုတ္တဉ္စ ယဋ္ဌျာဒိ, အမုတ္တံ ဆုရိကာဒိကံ;

ပါဏိမုတ္တံ တု သတျာဒိ, ယန္တမုတ္တံ သရာဒိကံ.

මුත්තාමුත්ත යනු මුගුරු ආදියයි. අමුත්ත යනු පිහියා ආදියයි. පාණිමුත්ත යනු හෙල්ල ආදියයි. යන්තමුත්ත යනු ඊතල ආදියයි.

၃၈၈.

388.

ဣဿာသော ဓနု ကောဒဏ္ဍံ, စာပေါ နိတ္ထီ သရာသနံ;

အထော ဂုဏော ဇိယာ ဇျာ ထ,သရော ပတ္တိ စ သာယကော.

දුන්නට ‘ඉස්සාස’, ‘ධනු’, ‘කෝදණ්ඩ’, ‘චාප’ සහ ‘සරාසන’ යනුද, දුනුදියට ‘ගුණ’, ‘ජියා’ සහ ‘ජ්‍යා’ යනුද, ඊතලයට ‘සර’, ‘පත්ති’ සහ ‘සායක’ යනුද කියනු ලැබේ.

၃၈၉.

389.

ဝါဏော ကဏ္ဍ မုသု ဒွီသု, ခုရပ္ပော တေဇနာ’သနံ;

တူဏီတ္ထိယံ ကလာပေါ စ, တူဏော တူဏီရ ဝါဏဓိ.

ඊතලයට ‘වාණ’, ‘කණ්ඩ’, ‘උසු’, ‘ඛුරප්ප’, ‘තේජන’ සහ ‘අසන’ යනුද, ඊකොපුට (හීකොපුවට) ‘තූණී’, ‘කලාප’, ‘තූණ’, ‘තූණීර’ සහ ‘වාණධි’ යනුද කියනු ලැබේ.

၃၉၀.

390.

ပက္ခော တု ဝါဇော ဒိဒ္ဓေါ တု, ဝိသပ္ပိတော သရော ဘဝေ;

လက္ခံ ဝေဇ္ဈံ သရဗျဉ္စ, သရာဘျာသော တု’ပါသနံ.

ඊපතෙහි පිහාටුවට ‘පක්ඛ’ සහ ‘වාජ’ යනුද, විස පෙවූ ඊතලයට ‘දිද්ධ’ සහ ‘විසප්පිත සර’ යනුද, ඉලක්කයට ‘ලක්ඛ’, ‘වෙජ්ඣ’ සහ ‘සරබ්‍ය’ යනුද, දුනු ශිල්පය පුහුණු වීමට ‘සරාභ්‍යාස’ සහ ‘උපාසන’ යනුද කියනු ලැබේ.

၃၉၁.

391.

မဏ္ဍလဂ္ဂေါ တု နေတ္တိံသော, အသိ ခဂ္ဂေါ စ သာယကော;

ကောသိတ္ထီ တဗ္ဗိဓာနေ ထော, ထရု ခဂ္ဂါဒိမုဋ္ဌိယံ.

කඩුවට ‘මණ්ඩලග්ග’, ‘නෙත්තිංස’, ‘අසි’, ‘ඛග්ග’ සහ ‘සායක’ යනුද, කඩු කොපුවට ‘කෝසි’ යනුද, කඩුවේ මිටට ‘ථරු’ යනුද කියනු ලැබේ.

၃၉၂.

392.

ခေဋကံ ဖလကံ စမ္မံ, ဣလ္လီ တု ကရပါလိကာ;

ဆုရိကာ သတျ’သိပုတ္တီ, လဂုဠော တု စ မုဂ္ဂရော.

පලිහට ‘ඛේටක’, ‘ඵලක’ සහ ‘චම්ම’ යනුද, කෙටි කඩුවට (අත් පලිහට) ‘ඉල්ලී’ සහ ‘කරපාලිකා’ යනුද, කුඩා පිහියට ‘ඡුරිකා’, ‘සත්ති’ සහ ‘අසිපුත්ති’ යනුද, මුගුරට ‘ලගුළ’ සහ ‘මුග්ගර’ යනුද කියනු ලැබේ.

၃၉၃.

393.

သလ္လော နိတ္ထိ သင်္ကု ပုမေ, ဝါသီ တု တစ္ဆနီတ္ထိယံ;

ကုဌာရီ တ္ထီဖရသုသော, ဋင်္ကော ပါသာဏဒါရဏော.

ඊතල හිසට (උලට) ‘සල්ල’ සහ ‘සංකු’ යනුද, වඩුවැඩ කරන වැයයට (කැත්තට) ‘වාසී’ සහ ‘තච්ඡනී’ යනුද, පොරවට ‘කුඨාරී’ සහ ‘ඵරසු’ යනුද, ගල් සිදුරු කරන කටුවට (කටුවට) ‘ටංක’ සහ ‘පාසාණදාරණ’ යනුද කියනු ලැබේ.

၃၉၄.

394.

ကဏယော ဘိန္ဒိဝါဠော စ, စက္ကံ ကုန္တော ဂဒါ တထာ;

သတျာ’ဒီ သတ္ထဘေဒါ ထ,ကောဏော’ဿော ကောဋိ နာရိယံ.

‘කණය’, ‘භින්දිවාළ’ (කෙටි හෙල්ල), ‘චක්ක’ (සක් අවිය), ‘කුන්ත’ (කොන්තය) සහ ‘ගදා’ (මුගුර) යනුද ආයුධ වර්ග වේ. මුල්ලට (කොනට) ‘කෝණ’, ‘අස්ස’ සහ ‘කෝටි’ යනු කියනු ලැබේ.

၃၉၅.

395.

နိယျာနံ ဂမနံ ယာတြာ, ပဋ္ဌာနဉ္စ ဂမော ဂတိ;

စုဏ္ဏော ပံသု ရဇော စေဝ, ဓူလီ’တ္ထီ ရေဏု စ ဒွိသု.

ගමනට ‘නිය්‍යාන’, ‘ගමන’, ‘යාත්‍රා’, ‘පට්ඨාන’, ‘ගම’ සහ ‘ගති’ යනුද, ධූලිවලට (කුඩුවලට) ‘චුණ්ණ’, ‘පංසු’, ‘රජෝ’, ‘ධූලී’ සහ ‘රේණු’ යනුද කියනු ලැබේ.

၃၉၆.

396.

မာဂဓော [Pg.34] မဓုကော ဝုတ္တော, ဝန္ဒီ တု ထုတိပါဌကော;

ဝေတာဠိကော ဗောဓကရော,စက္ကိကော တု စ ဃဏ္ဋိကော.

ස්තුති ගී ගයන්නාට ‘මාගධ’, ‘මධුක’, ‘වන්දී’ සහ ‘ථුතිපාඨක’ යනුද, රජු අවදිකරවන්නාට ‘වේතාළික’ සහ ‘බෝධකර’ යනුද, ගණ්ඨාර ගසන්නාට ‘චක්කික’ සහ ‘ඝණ්ඨික’ යනුද කියනු ලැබේ.

၃၉၇.

397.

ကေတု ဓဇော ပဋာကာ စ, ကဒလီ ကေတနံ ပျထ;

ယော’ဟံကာရော’ညမညဿ, သာ’ ဟမဟမိကာ ဘဝေ.

කොඩියට ‘කේතු’, ‘ධජ’, ‘පටාකා’, ‘කදලී’ සහ ‘කේතන’ යනුද, ‘මම පෙරටුවෙමි, මම පෙරටුවෙමි’ යි ඔවුනොවුන් අතර ඇතිවන තරඟකාරී ආඩම්බරයට ‘අහමහමිකා’ යනු කියනු ලැබේ.

၃၉၈.

398.

ဗလံ ထာမော သဟံ သတ္တိ, ဝိက္ကမော တွတိသူရတာ;

ရဏေ ဇိတဿ ယံ ပါနံ, ဇယပါနန္တိ တံ မတံ.

ශක්තියට ‘බල’, ‘ථාම’, ‘සහ’ සහ ‘සත්ති’ යනුද, වීරත්වයට (පරාක්‍රමයට) ‘වික්කම’ සහ ‘අතිසූරතා’ යනුද, යුද්ධයෙන් ජයගත් පසු බොන පැනයට (බීමට) ‘ජයපාන’ යනු කියනු ලැබේ.

၃၉၉.

399.

သင်္ဂါမော သမ္ပဟာရော စာ, နိတ္ထိယံ သမရံ ရဏံ;

အာဇိတ္ထီ အာဟဝေါ ယုဒ္ဓ, မာယောဓနဉ္စ သံယုဂံ.

යුද්ධයට ‘සංගාම’, ‘සම්පහාර’, ‘සමර’, ‘රණ’, ‘ආජි’, ‘ආහව’, ‘යුද්ධ’, ‘ආයෝධන’ සහ ‘සංයුග’ යනු කියනු ලැබේ.

၄၀၀.

400.

ဘဏ္ဍနံ တု ဝိဝါဒေါ စ, ဝိဂ္ဂဟော ကလဟ မေဓဂါ;

မုစ္ဆာ မောဟော ထ ပသယှော,ဗလက္ကာရော ဟဌော ဘဝေ.

කලහයට (වාදයට) ‘භණ්ඩන’, ‘විවාද’, ‘විග්ගහ’, ‘කලහ’ සහ ‘මේධගා’ යනුද, සිහි නැතිවීමට ‘මුච්ඡා’ සහ ‘මෝහ’ යනුද, බලහත්කාරයට ‘පසය්හ’, ‘බලක්කාර’ සහ ‘හඨ’ යනුද කියනු ලැබේ.

၄၀၁.

401.

ဥပ္ပာဒေါ ဘူတဝိကတိ, ယာ သုဘာသုဘသူစိကာ;

ဤတိ တွိတ္ထီ အဇညဉ္စ, ဥပသဂ္ဂေါ ဥပဒ္ဒဝေါ.

යහපත හෝ අයහපත හඟවන අද්භූත පෙරනිමිතිවලට ‘උප්පාද’ සහ ‘භූතවිකති’ යනුද, ව්‍යසනයට (බාධාවට) ‘ඊති’, ‘අජඤ්ඤ’, ‘උපසග්ග’ සහ ‘උපද්දව’ යනුද කියනු ලැබේ.

၄၀၂.

402.

နိဗ္ဗုဒ္ဓံ မလ္လယုဒ္ဓမှိ, ဇယော တု ဝိဇယော ဘဝေ;

ပရာဇယော ရဏေ ဘင်္ဂေါ, ပလာယန မပက္ကမော.

මල්ලව පොරයට ‘නිබ්බුද්ධ’ සහ ‘මල්ලයුද්ධ’ යනුද, ජයග්‍රහණයට ‘ජය’ සහ ‘විජය’ යනුද, පරාජයට ‘පරාජය’ සහ ‘භංග’ යනුද, පලායෑමට ‘පලායන’ සහ ‘අපක්කම’ යනුද කියනු ලැබේ.

၄၀၃.

403.

မာရဏံ ဟနနံ ဃာတော, နာသနဉ္စ နိသူဒနံ;

ဟိံသနံ သရဏံ ဟိံသာ, ဝဓော သသန ဃာတနံ.

මැරීමට (වැනසීමට) ‘මාරණ’, ‘හනන’, ‘ඝාත’, ‘නාසන’, ‘නිසූදන’, ‘හිංසන’, ‘සරණ’, ‘හිංසා’, ‘වධ’, ‘සසන’ සහ ‘ඝාතන’ යනු කියනු ලැබේ.

၄၀၄.

404.

မရဏံ ကာလကိရိယာ, ပလယော မစ္စု အစ္စယော;

နိဓနော နိတ္ထိယံ နာသော, ကာလော’န္တော စဝနံ ဘဝေ.

මරණයට ‘මරණ’, ‘කාලකිරියා’, ‘පලය’, ‘මච්චු’, ‘අච්චය’, ‘නිධන’, ‘නාස’, ‘කාල’, ‘අන්ත’ සහ ‘චවන’ යනු කියනු ලැබේ.

၄၀၅.

405.

တီသု ပေတော ပရေတော စ,မတော ထ စိတကော စိတော;

အာဠဟနံ သုသာနဉ္စာ, နိတ္ထိယံ ကုဏပေါ ဆဝေါ.

මියගිය තැනැත්තාට ‘පේත’, ‘පරේත’ (තුන් ලිඟුහිම) සහ ‘මත’ යනුද, දර සෑයට ‘චිතක’ සහ ‘චිත’ යනුද, සොහොනට ‘ආළාහන’ සහ ‘සුසාන’ යනුද, මළසිරුරට ‘කුණප’ සහ ‘ඡව’ යනුද කියනු ලැබේ.

၄၀၆.

406.

ကဗန္ဓော နိတ္ထိယံ ဒေဟော, သိရောသုညော သဟကြိယော;

အထ သိဝထိကာ ဝုတ္တာ, သုသာနသ္မိဉှိ အာမကေ.

හිස නැති එහෙත් ක්‍රියාශීලී ශරීරයට (කය කවන්ධයට) ‘කබන්ධ’ යනුද, අමු සොහොනට ‘සිවථිකා’ යනුද කියනු ලැබේ.

၄၀၇.

407.

ဝန္ဒီတ္ထိယံ ကရမရော, ပါဏော တွ’သု ပကာသိတော;

ကာရာ တု ဗန္ဓနာဂါရံ, ကာရဏာ တု စ ယာတနာ.

සිරකරුවාට (හිරකරුවාට) ‘වන්දී’ (ස්ත්‍රී) සහ ‘කරමර’ යනුද, පණට (ජීවිතයට) ‘පාණ’ සහ ‘අසු’ යනුද, හිරගෙයට ‘කාරා’ සහ ‘බන්ධනාගාර’ යනුද, වධහිංසාවට ‘කාරණා’ සහ ‘යාතනා’ යනුද කියනු ලැබේ.

ဣတိ ခတ္တိယဝဂ္ဂေါ.

මෙසේ ක්‍ෂත්‍රිය වර්ගය නිමවිය.

၄၀၈.

408.

ဗြဟ္မဗန္ဓု [Pg.35] ဒွိဇော ဝိပ္ပော, ဗြဟ္မာ ဘောဝါဒီ ဗြာဟ္မဏော;

သောတ္တိယော ဆန္ဒသော သော ထ,သိဿ’ န္တေဝါသိနော ပုမေ.

බ්‍රාහ්මණයාට ‘බ්‍රහ්මබන්ධු’, ‘ද්විජ’, ‘විප්ප’, ‘බ්‍රහ්මා’, ‘භෝවාදී’ සහ ‘බ්‍රාහ්මණ’ යනුද, වේදය දන්නා බ්‍රාහ්මණයාට ‘සොත්තිය’ සහ ‘ඡන්දස’ යනුද, ගෝලයාට ‘සිස්ස’ සහ ‘අන්තේවාසික’ (පුරුෂ ලිංග) යනුද කියනු ලැබේ.

၄၀၉.

409.

ဗြဟ္မစာရီ ဂဟဋ္ဌော စ, ဝနပ္ပတ္ထော စ ဘိက္ခုတိ;

ဘဝန္တိ စတ္တာရော ဧတေ, အဿမာ ပုန္နပုံသကေ.

බ්‍රහ්මචාරී, ගහට්ඨ, වනප්පත්ථ සහ භික්ඛු යන මොහු සතර දෙනා සතර ආශ්‍රම ලබති. ‘ආස්සම’ (ආශ්‍රම) යන වචනය පුරුෂ සහ නපුංසක ලිංග වේ.

၄၁၀.

410.

စရန္တာ သဟ သီလာဒီ, သဗြဟ္မစာရိနော မိထု;

ဥပဇ္ဈာယော ဥပဇ္ဈာ ထာ, စရိယော နိဿယဒါဒိကော.

එකට සිල් රකිමින් වසන්නන්ට ‘සබ්‍රහ්මචාරී’ යනුද, උපාධ්‍යායයන් වහන්සේට ‘උපජ්ඣාය’ සහ ‘උපජ්ඣා’ යනුද, නිශ්‍රය දෙන ගුරුවරයාට ‘ආචරිය’ යනුද කියනු ලැබේ.

၄၁၁.

411.

ဥပနီယာ ထဝါ ပုဗ္ဗံ, ဝေဒ မဇ္ဈာပယေ ဒွိဇော;

ယော သင်္ဂံ သရဟဿဉ္စာ, စရိယော ဗြာဟ္မဏေသု သော.

බ්‍රාහ්මණයන් අතර, යමෙක් පළමුව ශිෂ්‍යා තමා වෙත පමුණුවාගෙන (උපනයනය කොට) අංග සහිත වූද රහස් සහිත වූද වේදය උගන්වයිද, හෙතෙම ‘ආචරිය’ (ආචාර්ය) නම් වේ.

၄၁၂.

412.

ပါရမ္ပရိယ မေတိဟျံ, ဥပဒေသော တထေ’တိဟာ;

ယာဂေါ တု ကတု ယညော ထ, ဝေဒီတ္ထီ ဘူ ပရိက္ခတာ.

පරම්පරාගතව පැවත එන ඉගැන්වීම් (පරම්පරාව) ‘පාරම්පරිය’, ‘ඓතිහ්‍ය’, ‘උපදේශ’ හා ‘ඉතිහා’ යන නම්වලින් හැඳින්වේ. ‘යාග’, ‘කතු’ සහ ‘යඤ්ඤ’ යනු යාගය සඳහා වන නම් වේ. ‘වේදී’ (වේදිකාව) යනු පිරිසිදු කරන ලද භූමියයි. එය ස්ත්‍රී ලිංග වේ.

၄၁၃.

413.

အဿမေဓော စ ပုရိသ, မေဓော စေဝ နိရဂ္ဂဠော;

သမ္မာပါသော ဝါဇပေယျ, မိတိ ယာဂါ မဟာ ဣမေ.

අස්සමේධය, පුරිසමේධය, නිරග්ගළය, සම්මාපාසය සහ වාජපෙය්‍යය යන මොහු මහා යාගයෝ වෙති.

၄၁၄.

414.

ဣတွိဇော ယာဇကော စာထ,သဘျော သာမာဇိကော ပျထ;

ပရိသာ သဘာ သမဇ္ဇာ စ, တထာ သမိတိ သံသဒေါ.

‘ඉත්විජ’ සහ ‘යාජක’ යනු යාග පවත්වන්නාට (පූජකයාට) නමකි. ‘සභ්‍ය’ සහ ‘සාමාජික’ යනු සභාවේ සාමාජිකයාට නමකි. ‘පරිසා’, ‘සභා’, ‘සමජ්ජා’, ‘සමිති’ සහ ‘සංසද’ යනු සභාව හෝ පිරිස හඳුන්වන වචන වේ.

၄၁၅.

415.

စတဿော ပရိသာ ဘိက္ခု, ဘိက္ခုနီ စ ဥပါသကာ;

ဥပါသိကာယောတိ ဣမာ, ထဝါ ဋ္ဌ ပရိသာ သိယုံ.

භික්ෂු, භික්ෂුණී, උපාසක සහ උපාසිකා යන මොහු සිව්වැදෑරුම් පිරිස (සිව්වනක් පිරිස) වෙති. නැතහොත් අෂ්ට පිරිස් (අට පිරිසක්) ද වෙති.

၄၁၆.

416.

တာဝတိံသ,ဒွိဇ,က္ခတ္တ,မာရ,ဂ္ဂဟပတိဿ စ;

သမဏာနံ ဝသာ စာတု, မဟာရာဇိက, ဗြဟ္မုနံ.

(ඒ අට පිරිස නම්) ක්ෂත්‍රිය, බ්‍රාහ්මණ (ද්විජ), ගෘහපති, ශ්‍රමණ, චාතුම්මහාරාජික, තාවතිංස, මාර සහ බ්‍රහ්ම යන පිරිස්ය.

၄၁၇.

417.

ဂါယတ္တိပ္ပမုခံ ဆန္ဒံ, စတုဝီသ’က္ခရံ တု ယံ;

ဝေဒါန မာဒိဘူတံ သာ, သာဝိတ္တီ တိပဒံ သိယာ.

ගායත්‍රී ආදී ඡන්දස් අතරින්, අක්ෂර විසිහතරකින් යුක්ත වූ ද, වේදයන්ගේ ආදිකර්තෘ වූ ද, පාද තුනකින් යුක්ත වූ ඒ ඡන්දස ‘සාවිත්තී’ (සාවිත්‍රී) නම් වේ.

၄၁၈.

418.

ဟဗျပါကေ စရု မတော, သုဇာ တု ဟောမဒဗ္ဗိယံ;

ပရမန္နံ တု ပါယာသော, ဟဗျံ တု ဟဝိ ကထျတေ.

යාග පිදීම සඳහා පිසූ බතට ‘චරු’ යැයි කියනු ලැබේ. ‘සුජා’ යනු හෝම හැන්දට (යාග හැන්දට) නමකි. ‘පරමන්න’ සහ ‘පායාස’ යනු කිරිපිඬු (කිරි බත්) වලට නමකි. යාගයට පිදිය යුතු දෙයට ‘හබ්‍ය’ සහ ‘හවි’ යැයි කියනු ලැබේ.

၄၁၉.

419.

ယူပေါ ထူဏာယံ နိမ္မန္တျ, ဒါရုမှိ တွ’ရဏီ ဒွိသု;

ဂါဟပ္ပစ္စာ’ဟဝနီယော, ဒက္ခိဏဂ္ဂိ တယော’ ဂ္ဂယော.

යාග කණුව ‘යූප’ නම් වේ. ගිනි නිපදවීම සඳහා එකිනෙක අතුල්ලන ලී කොට දෙකට ‘අරණී’ යැයි කියනු ලැබේ. ‘ගාහප්පච්ච’ (ගෘහපති ගින්න), ‘ආහවනීය’ සහ ‘දක්ඛිණග්ගි’ (දක්ෂිණාග්නි) යන මොහු තුන් වැදෑරුම් ගිනි වෙති.

၄၂၀.

420.

စာဂေါ ဝိဿဇ္ဇနံ ဒါနံ, ဝေါဿဂ္ဂေါ စာပဒေသနံ;

ဝိဿာဏနံ ဝိတရဏံ, ဝိဟာယိတာ ပဝဇ္ဇနံ.

‘චාග’, ‘විස්සජ්ජන’, ‘දාන’, ‘වොස්සග්ග’, ‘අපදේසන’, ‘විස්සාණන’, ‘විතරණ’, ‘විහායිතා’ සහ ‘පවජ්ජන’ යන මේවා පරිත්‍යාගයට (දීමට) නම් වේ.

၄၂၁.

421.

ပဉ္စ [Pg.36] မဟာပရိစ္စာဂေါ, ဝုတ္တော သေဋ္ဌ, ဓနဿ စ;

ဝသေန ပုတ္တ ဒါရာနံ, ရဇ္ဇဿ’ င်္ဂါန မေဝ စ.

ධනය, අවයව (අංග), පුත්‍රයන්, භාර්යාවන් (දාරා) සහ රාජ්‍යය යන මොවුන් පරිත්‍යාග කිරීම ‘පංච මහා පරිත්‍යාග’ ලෙස ශ්‍රේෂ්ඨයන් විසින් දක්වන ලදී.

၄၂၂.

422.

အန္နံ ပါနံ ဃရံ ဝတ္ထံ, ယာနံ မာလာ ဝိလေပနံ;

ဂန္ဓော သေယျာ ပဒီပေယျံ, ဒါနဝတ္ထူ သိယုံ ဒသ.

අන්න (ආහාර), පාන (පැන්), ඝර (ගෙවල්/වාසස්ථාන), වත්ථ (වස්ත්‍ර), යාන (වාහන), මාලා (මල්මාලා), විලේපන (සුවඳ විලවුන්), ගන්ධ (සුවඳ ද්‍රව්‍ය), සෙය්‍යා (ඇඳ පුටු/යහන්) සහ පදීපෙය්‍ය (පහන් ආලෝකය) යන මේවා දස දාන වස්තූහු වෙති.

၄၂၃.

423.

မတတ္ထံ တဒဟေ ဒါနံ, တီသွေတ မုဒ္ဓဒေဟိကံ;

ပိတုဒါနံ တု နိဝါပေါ, သဒ္ဓံ တု တံဝ သာတ္ထတော.

මළගිය අය වෙනුවෙන් එදිනම දෙන දානය ‘උද්ධදේහික’ නම් වේ (එය ත්‍රිලිංගික වේ). පියවරුන්ට (මළගිය ඥාතීන්ට) දෙන දානය ‘නිවාප’ නම් වන අතර, ශ්‍රද්ධාවෙන් යුතුව දෙන දානය ‘සද්ධ’ (ශ්‍රාද්ධ) නම් වේ.

၄၂၄.

424.

ပုမေ အတိထိ အာဂန္တု, ပါဟုနာ ဝေသိကာ ပျထ;

အညတ္ထ ဂန္တု မိစ္ဆန္တော, ဂမိကော ထာ ဂ္ဃ မဂ္ဃိယံ.

‘අතිථි’, ‘ආගන්තු’, ‘පාහුන’ සහ ‘වේසික’ යන වචන පුරුෂ ලිංගයේ යෙදෙන අමුත්තාට (ආගන්තුකයාට) නම් වේ. වෙනත් තැනකට යාමට කැමති තැනැත්තා ‘ගමික’ නම් වේ. පූජාව සඳහා සුදුසු දෑ ‘අග්ඝ’ සහ ‘අග්ඝිය’ නම් වේ.

၄၂၅.

425.

ပဇ္ဇံ ပါဒေါဒကာဒေါ ထ, သတ္တာ’ဂန္တွာဒယော တိသု;

အပစိတျ’စ္စနာ ပူဇာ, ပဟာရော ဗလိ မာနနာ.

පය සේදීම සඳහා දෙන දිය ‘පජ්ජ’ (පාදෝදක) නම් වේ. ‘ආගන්තු’ ආදී වචන ත්‍රිලිංගික වේ. ‘අපචිති’, ‘අච්චනා’, ‘පූජා’, ‘පහාර’, ‘බලි’ සහ ‘මානනා’ යන මේවා පූජාවට (ගරු කිරීමට) නම් වේ.

၄၂၆.

426.

နမဿာ တု နမက္ကာရော, ဝန္ဒနာ စာဘိဝါဒနံ;

ပတ္ထနာ ပဏိဓာနဉ္စ, ပုရိသေ ပဏိဓီရိတော.

‘නමස්සා’, ‘නමක්කාර’, ‘වන්දනා’ සහ ‘අභිවාදන’ යනු වැඳීමට (නමස්කාරයට) නම් වේ. ‘පත්ථනා’, ‘පණිධාන’ සහ පුරුෂ ලිංගයේ යෙදෙන ‘පණිධි’ යනු ප්‍රාර්ථනාවට නම් වේ.

၄၂၇.

427.

အဇ္ဈေသနာ တု သက္ကာရ, ပုဗ္ဗင်္ဂမနိယောဇနံ;

සත්කාර පෙරටු කොට ගෙන කරනු ලබන ආරාධනය හෝ නියෝජනය ‘අජ්ඣේසනා’ (ආරාධනය) නම් වේ.

၄၂၈.

428.

ပရိယေသနာ နွေသနာ, ပရိယေဋ္ဌိ ဂဝေသနာ;

ဥပါသနံ တု သုဿူသာ, သာ ပါရိစရိယာ ဘဝေ.

‘පරියේසනා’, ‘අන්වේසනා’, ‘පරියෙට්ඨි’ සහ ‘ගවේසනා’ යනු සෙවීමට නම් වේ. ‘උපාසන’, ‘සුස්සූසා’ සහ ‘පාරිචරියා’ යනු උවටැන් කිරීමට (ඇප උපස්ථාන කිරීමට) නම් වේ.

၄၂၉.

429.

မောန မဘာသနံ တုဏှီ, ဘာဝေါ ထ ပဋိပါဋိ သာ;

အနုက္ကမော ပရိယာယော, အနုပုဗ္ဗျ’ပုမေ ကမော.

‘මෝන’, ‘අභාසන’ සහ ‘තුණ්හීභාව’ යනු නිශ්ශබ්දතාවට නම් වේ. ‘පටිපාටි’, ‘අනුක්කම’, ‘පරියාය’, ‘අනුපුබ්බී’ සහ පුරුෂ ලිංගයේ යෙදෙන ‘කම’ යනු පිළිවෙළට (අනුපිළිවෙළට) නම් වේ.

၄၃၀.

430.

တပေါ စ သံယမော သီလံ, နိယမော တု ဝတဉ္စ ဝါ;

ဝီတိက္ကမော’ ဇ္ဈစာရော ထ, ဝိဝေကော ပုထုဂတ္တတာ.

‘තප’, ‘සංයම’, ‘සීල’, ‘නියම’ සහ ‘වත’ යනු ව්‍රතයට හෝ ශීලයට (සංවරයට) නම් වේ. ‘වීතික්කම’ සහ ‘අජ්ඣාචාර’ යනු සීමාව ඉක්මවා යාමට (වැරදි හැසිරීමට) නම් වේ. ‘විවේක’ සහ ‘පුථුගත්තතා’ යනු හුදෙකලාවට (තනිව වෙසෙන බවට) නම් වේ.

၄၃၁.

431.

ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကံ အာဘိ, သမာစာရိက မုစ္စတေ;

အာဒိဗြဟ္မစရိယံ တု, တဒညံ သီလ မီရိတံ.

ඛුද්දානුඛුද්දක (කුඩා අනුකුඩා) ශීලය ‘ආභිසමාචාරික’ ශීලය යැයි කියනු ලැබේ. එයින් බාහිර වූ (අනෙක්) ශීලය ‘ආදිබ්‍රහ්මචරියක’ ශීලය යැයි කියනු ලැබේ.

၄၃၂.

432.

ယော ပါပေဟိ ဥပါဝတ္တော, ဝါသော သဒ္ဓိံ ဂုဏေဟိ သော;

ဥပဝါသောတိ ဝိညေယျော, သဗ္ဗဘောဂဝိဝဇ္ဇိတော.

පව්වලින් දුරු වී, සියලු භෝගයන්ගෙන් (කාමයන්ගෙන්) තොර ව, ගුණධර්මයන්ගෙන් යුක්ත ව වාසය කිරීම ‘උපවාස’ (පොහෝය සිල් රැකීම) යැයි දත යුතුය.

၄၃၃.

433.

တပဿီ ဘိက္ခု သမဏော, ပဗ္ဗဇိတော တပေါဓနော;

ဝါစံယမော တု မုနိ စ, တာပသော တု ဣသီ ရိတော.

‘තපස්සී’, ‘භික්ඛු’, ‘සමණ’, ‘පබ්බජිත’ සහ ‘තපෝධන’ යනු පැවිද්දාට නම් වේ. ‘වාචංයම’ සහ ‘මුනි’ යනු මුණිවරයාට (නිශ්ශබ්දව වචන සංවර කරගත්තාට) නම් වේ. ‘තාපස’ සහ ‘ඉසි’ (ඍෂි) යනු තාපසයාට නම් වේ.

၄၃၄.

434.

ယေသံယတိန္ဒြိယဂဏာ, ယတယော ဝသိနော စ တေ;

သာရိပုတ္တော’ပတိဿော တု, ဓမ္မသေနာပတီ ရိတော.

සංවර කරගත් ඉන්ද්‍රියයන් ඇති තැනැත්තෝ ‘යති’ සහ ‘වසී’ නම් වෙති. ‘සාරිපුත්ත’, ‘උපතිස්ස’ සහ ‘ධම්මසේනාපති’ යනු සැරියුත් මහරහතන් වහන්සේට නම් වේ.

၄၃၅.

435.

ကောလိတော မောဂ္ဂလ္လာနော ထ,အရိယော ဓိဂတော သိယာ;

သောတာပန္နာဒိကာ သေခါ, နရိယော တု ပုထုဇ္ဇနော.

‘කෝලිත’ සහ ‘මොග්ගල්ලාන’ යනු මුගලන් මහරහතන් වහන්සේට නම් වේ. (මාර්ගඵල) අවබෝධ කළ තැනැත්තා ‘අරිය’ (ආර්ය) නම් වේ. සෝතාපන්න ආදී උතුමෝ ‘සේඛ’ නම් වෙති. ආර්ය නොවන තැනැත්තා ‘පුථුජ්ජන’ (පෘථග්ජන) නම් වේ.

၄၃၆.

436.

အညာ [Pg.37] တု အရဟတ္တဉ္စ, ထူပေါ တု စေတိယံ ဘဝေ;

ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကော စ, အာနန္ဒော ဒွေ သမာ ထ စ.

උතුම් වූ රහත් බව ‘අඤ්ඤා’ නම් වේ. ‘ථූප’ සහ ‘චේතිය’ යනු චෛත්‍යයට නම් වේ. ‘ධම්මභණ්ඩාගාරික’ සහ ‘ආනන්ද’ යන දෙකම ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේට සමාන නම් වේ.

၄၃၇.

437.

ဝိသာခါ မိဂါရမာတာ, သုဒတ္တော’ နာထပိဏ္ဍိကော;

‘විසාඛා’ සහ ‘මිගාරමාතා’ යනු විශාඛා උපාසිකාවට නම් වන අතර, ‘සුදත්ත’ සහ ‘අනාථපිණ්ඩික’ යනු අනාථපිණ්ඩික සිටුතුමාට නම් වේ.

၄၃၈.

438.

ဘိက္ခုပိ သာမဏေရော စ, သိက္ခမာနာ စ ဘိက္ခုနီ;

သာမဏေရီတိ ကထိတာ, ပဉ္စေတေ သဟဓမ္မိကာ.

භික්ෂු, සාමණේර, සික්ඛමානා, භික්ෂුණී සහ සාමණේරී යන මේ පස්දෙනා ‘සහධම්මික’ (එක්ව ධර්මයෙහි හැසිරෙන්නෝ) යැයි කියනු ලැබෙති.

၄၃၉.

439.

ပတ္တော တိစီဝရံ ကာယ, ဗန္ဓနံ ဝါသိ သူစိ စ;

ပရိဿာဝန မိစ္စေတေ, ပရိက္ခာရာ’ဋ္ဌ ဘာသိတာ.

පාත්‍රය, තුන්සිවුර (තිචීවර), කය බඳන (පටිය), දැලිපිහිය, ඉඳිකටුව සහ පෙරහන්කඩ යන මේවා ‘අටපිරිකර’ (අෂ්ට පරිෂ්කාර) ලෙස දක්වා ඇත.

၄၄၀.

440.

သာမဏေရော စ သမဏု, ဒ္ဒေသော စာထ ဒိဂမ္ဗရော;

အစေဠကော နိဂဏ္ဌော စ, ဇဋိလော တု ဇဋာဓရော.

‘සාමණේර’ සහ ‘සමණඋද්දේස’ යනු සාමණේරයන් වහන්සේට නම් වේ. ‘දිගම්බර’, ‘අචේලක’ සහ ‘නිගණ්ඨ’ යනු නිර්වස්ත්‍ර තාපසයන්ට නම් වේ. ‘ජටිල’ සහ ‘ජටාධර’ යනු ජටාධර (කෙස්වැටි බැඳි) තාපසයන්ට නම් වේ.

၄၄၁.

441.

ကုဋီသကာဒိကာ စတု, တ္တိံသ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော;

ဣတိ ဆန္နဝုတိ ဧတေ, ပါသဏ္ဍာ သမ္ပကာသိတာ.

කුටීසක ආදී (පිටත වැරදි මාර්ගවල හැසිරෙන) තිස්හතරක් වූ ද, සැටදෙකක් වූ දෘෂ්ටි (මතවාද) ද ඇතුළුව අනූහයක් වූ මොහු ‘පාසණ්ඩ’ (අන්‍ය ආගමික ලබ්ධි) ලෙස ප්‍රකාශ කර ඇත.

၄၄၂.

442.

ပဝိတ္တော ပယတော ပူတော, စမ္မံ တု အဇိနံ ပျထ;

ဒန္တပေါဏော ဒန္တကဋ္ဌံ, ဝက္ကလော ဝါ တိရီဋကံ.

‘පවිත්ත’, ‘පයත’ සහ ‘පූත’ යනු පිරිසිදු වූ (පිවිතුරු) දෙයට නම් වේ. ‘චම්ම’ සහ ‘අජින’ යනු සමට (සම් කඩට) නම් වේ. ‘දන්තපෝණ’ සහ ‘දන්තකට්ඨ’ යනු දැහැටි කූරට නම් වේ. ‘වක්කල’ සහ ‘තිරීටක’ යනු ගස්වල පොතුවලින් කළ වස්ත්‍රයට (වල්කලයට) නම් වේ.

၄၄၃.

443.

ပတ္တော ပါတိတ္ထိယံနိတ္ထီ, ကမဏ္ဍလု တု ကုဏ္ဍိကာ;

အထာလမ္ဗဏဒဏ္ဍသ္မိံ, ကတ္တရယဋ္ဌိ နာရိယံ.

‘පත්ත’ (පාත්‍රය) යන්න ස්ත්‍රී ලිංග නොවේ (නපුංසක ලිංග වේ). ‘කමණ්ඩලු’ සහ ‘කුණ්ඩිකා’ යනු පැන් කෙණ්ඩියට නම් වේ. සැරයටියට ‘කත්තරයට්ඨි’ යැයි කියනු ලබන අතර එය ස්ත්‍රී ලිංග වේ.

၄၄၄.

444.

ယံ ဒေဟသာဓနာပေက္ခံ, နိစ္စံ ကမ္မမယံ ယမော;

အာဂန္တုသာဓနံ ကမ္မံ, အနိစ္စံ နိယမော ဘဝေ.

ශරීරයේ යහපත අපේක්ෂා කරන, නිරන්තරයෙන් කළ යුතු පිළිවෙත් ‘යම’ නම් වේ. බාහිරව ඉඳහිට (නියමිත කාලයකට) කරනු ලබන, අනිත්‍ය වූ පිළිවෙත් ‘නියම’ නම් වේ.

ဣတိ ဗြာဟ္မဏဝဂ္ဂေါ.

මෙසේ බ්‍රාහ්මණ වර්ගය නිම විය.

၄၄၅.

445.

ဝေဿော စ ဝေသိယာနော ထ, ဇီဝနံ ဝုတ္တိ ဇီဝိကာ;

အာဇီဝေါ ဝတ္တနံ စာထ, ကသိကမ္မံ ကသိတ္ထိယံ.

‘වෙස්ස’ සහ ‘වෙසියාන’ යනු වෙළඳ කුලයට (වෛශ්‍ය කුලයට) නම් වේ. ‘ජීවන’, ‘වුත්ති’, ‘ජීවිකා’, ‘ආජීව’ සහ ‘වත්තන’ යනු ජීවිකාවට (රැකියාවට) නම් වේ. ‘කසිකම්ම’ සහ ස්ත්‍රී ලිංගයේ යෙදෙන ‘කසි’ යනු ගොවිතැනට (කෘෂිකර්මාන්තයට) නම් වේ.

၄၄၆.

446.

ဝါဏိဇ္ဇဉ္စ ဝဏိဇ္ဇာ ထ, ဂေါရက္ခာ ပသုပါလနံ;

ဝေဿဿ ဝုတ္တိယော တိဿော, ဂဟဋ္ဌာ’ဂါရိကာ ဂိဟိ.

‘වාණිජ්ජ’ සහ ‘වණිජ්ජා’ යනු වෙළඳාමට නම් වන අතර, ‘ගෝරක්ඛා’ සහ ‘පසුපාලන’ යනු ගවයන් පාලනයට (සත්ව පාලනයට) නම් වේ. මේ තුන වෛශ්‍යයාගේ ජීවිකාවෝ වෙති. ‘ගහට්ඨ’, ‘අගාරික’ සහ ‘ගිහි’ යනු ගිහියාට (ගෘහස්ථයාට) නම් වේ.

၄၄၇.

447.

ခေတ္တာဇီဝေါ ကဿကော ထ, ခေတ္တံ ကေဒါရ မုစ္စတေ;

လေဍ္ဍု’တ္တော မတ္တိကာခဏ္ဍော, ခဏိတ္တိ’တ္ထျ’ဝဒါရဏံ.

‘ඛෙත්තාජීව’ සහ ‘කස්සක’ යනු ගොවියාට නම් වේ. කුඹුරට ‘ඛෙත්ත’ සහ ‘කේදාර’ යැයි කියනු ලැබේ. පස් කැටයට ‘ලෙඩ්ඩු’ යැයි කියනු ලබන අතර, උදැල්ලට (පස් හාරන උපකරණයට) ‘ඛණිත්ති’ සහ ‘අවදාරණ’ යැයි කියනු ලැබේ. එය ස්ත්‍රී ලිංග වේ.

၄၄၈.

448.

ဒါတ္တံ လဝိတ္တ မသိတံ, ပတောဒေါ တုတ္တ ပါဇနံ;

ယောတ္တံ တု ရဇ္ဇု ရသ္မိတ္ထီ, ဖာလော တု ကသကော ဘဝေ.

‘දාත්ත’, ‘ලවිත්ත’ සහ ‘අසිත’ යනු දැකැත්තට (කෙටේරියට) නම් වේ. ‘පතෝද’, ‘තුත්ත’ සහ ‘පාජන’ යනු කෙවිටට (කසයට) නම් වේ. ‘යොත්ත’, ‘රජ්ජු’ සහ ‘රස්මි’ යනු ලණුවට (රැහැනට) නම් වන අතර එය ස්ත්‍රී ලිංග වේ. ‘ඵාල’ සහ ‘කසක’ යනු නගුල් තලයට (හීවැලට) නම් වේ.

၄၄၉.

449.

နင်္ဂလဉ္စ ဟလံ သီရော, ဤသာ နင်္ဂလဒဏ္ဍကော;

သမ္မာ တု ယုဂကီလသ္မိံ, သီတာ တု ဟလပဒ္ဓတိ.

‘නංගල’, ‘හල’ සහ ‘සීර’ යනු නගුලට නම් වේ. ‘ඊසා’ යනු නගුල් කඳට (නගුල් දණ්ඩට) නම් වේ. වියගහේ ඇණයට (විය ඇණයට) ‘සම්මා’ යැයි කියනු ලැබේ. නගුලෙන් හෑරූ මඟට (හීවිටට) ‘සීතා’ යැයි කියනු ලැබේ.

၄၅၀.

450.

မုဂ္ဂါဒိကေ [Pg.38] ပရဏ္ဏဉ္စ, ပုဗ္ဗဏ္ဏံ သာလိအာဒိကေ;

သာလိ ဝီဟိ စ ကုဒြူသော, ဂေါဓုမော ဝရကော ယဝေါ;

ကင်္ဂူတိ သတ္တ ဓညာနိ, နီဝါရာဒီ တု တဗ္ဘိဒါ.

මුං ඇට ආදී ධාන්‍ය වර්ග ‘පරණ්ණ’ (අපර ධාන්‍ය) නම් වේ. ඇල්වී ආදී ධාන්‍ය වර්ග ‘පුබ්බණ්ණ’ (පූර්ව ධාන්‍ය) නම් වේ. සාලි (ඇල්වී), වීහි (වී), කුදෲස (කුරහන්/කොද්රූ), ගෝධුම (තිරිඟු), වරක, යව (බාර්ලි) සහ කංගු (තණහාල්) යනු සත් වැදෑරුම් ධාන්‍ය (සප්ත ධාන්‍ය) වෙති. නීවාර ආදිය ඒවායේ ප්‍රභේද වේ.

၄၅၁.

451.

စဏကော စ ကဠာယော ထ,သိဒ္ဓတ္ထော သာသပေါ ဘဝေ.

කඩල සහ වටමුං ද, අබ ද වේ.

၄၅၂.

452.

အထ ကင်္ဂု ပိယင်္ဂု’တ္ထီ, ဥမ္မာ တု အတသီ ဘဝေ;

ကိဋ္ဌဉ္စ သဿံ ဓညဉ္စ, ဝီဟိ ထမ္ဗကရီ ရိတော.

තණහාල් ද පුවඟු ද, හණ ද, ගොයම් සහ ධාන්‍ය ද, වී ද වේ.

၄၅၃.

453.

ကဏ္ဍော တု နာဠ မထ သော, ပလာလံ နိတ္ထိ နိပ္ဖလော;

ဘုသံ ကလိင်္ဂရော စာထ, ထုသော ဓညတ္တစေ ထ စ.

දණ්ඩ හා නාලය ද, පිදුරු ද, බොල් හා දහයියා ද, වී පොත්ත ද වේ.

၄၅၄.

454.

သေတဋ္ဋိကာ သဿရောဂေါ,ကဏော တု ကုဏ္ဍကော ဘဝေ;

ခလော စ ဓညကရဏံ, ထမ္ဗော ဂုမ္ဗော တိဏာဒိနံ.

ගොයම් රෝගය ද, සහල් කුඩු (කුඩු) ද, කමත ද, තණ ආදියේ පඳුර ද වේ.

၄၅၅.

455.

အယောဂ္ဂေါ မုသလော နိတ္ထီ, ကုလ္လော သုပ္ပ မနိတ္ထိယံ;

အထော’ဒ္ဓနဉ္စ စုလ္လိ’တ္ထီ, ကိလဉ္ဇော တု ကဋော ဘဝေ.

මෝල්ගස ද, කුල්ල ද, ලිප ද, පැදුර ද වේ.

၄၅၆.

456.

ကုမ္ဘီ’တ္ထီ ပိဌရော ကုဏ္ဍံ, ခဠောပျု’က္ခလိ ထာလျု’ခါ;

ကောလမ္ဗော စာထ မဏိကံ, ဘာဏကော စ အရဉ္ဇရော.

හැලිය, වළඳ හා මුට්ටිය ද, පැන් කළය හා ලොකු කළය ද වේ.

၄၅၇.

457.

ဃဋော ဒွီသု ကုဋော နိတ္ထီ, ကုမ္ဘော ကလသ, ဝါရကာ;

ကံသော ဘုဉ္ဇနပတ္တော ထာ, မတ္တံ ပတ္တော စ ဘာဇနံ.

කළය, පැන් කළය ද, ලෝකඩ බඳුන (අනුභව කරන බඳුන) ද, පාත්‍රය හා භාජනය ද වේ.

၄၅၈.

458.

အဏ္ဍုပကံ စုမ္ဗဋကံ, သရာဝေါ တု စ မလ္လကော;

ပုမေ ကဋစ္ဆုဒဗ္ဗိ’တ္ထီ, ကုသူလော ကောဋ္ဌ မုစ္စတေ.

සුම්බරය (කළ තබන දඟරය) ද, මැටි කෝප්පය හා බඳුන ද, හැන්ද ද, වී අටුව ද වේ.

၄၅၉.

459.

သာကော အနိတ္ထိယံ ဍာကော, သိင်္ဂီဝေရံတု အဒ္ဒကံ;

မဟောသဓံ တု တံ သုက္ခံ, မရိစံ တု စ ကောလကံ.

පළා හෙවත් එළවළු ද, අමු ඉඟුරු ද, වියළි ඉඟුරු ද, ගම්මිරිස් ද වේ.

၄၆၀.

460.

သောဝီရံ ကဉ္ဇိယံ ဝုတ္တံ, အာရနာဠံ ထုသောဒကံ;

ဓညမ္ဗိလံ ဗိဠင်္ဂေါ ထ, လဝဏံ လောဏ မုစ္စတေ.

කාඩි දිය (ඇඹුල් කැඳ) ද, ලුණු ද වේ.

၄၆၁.

461.

သာမုဒ္ဒံ သိန္ဓဝေါ နိတ္ထီ, ကာဠလောဏံ တု ဥဗ္ဘိဒံ;

ဗိဠကံ စေတိ ပဉ္စေတေ, ပဘေဒါ လဝဏဿ ဟိ.

මුහුදු ලුණු, සින්ධව ලුණු, කළු ලුණු, උද්භිද ලුණු සහ බිඩ ලුණු යනු ලුණු වර්ග පහයි.

၄၆၂.

462.

ဂုဠော စ ဖာဏိတံ ခဏ္ဍော, မစ္ဆဏ္ဍီ သက္ခရာ ဣတိ;

ဣမေ ဥစ္ဆုဝိကာရာ ထ, ဂုဠသ္မိံ ဝိသကဏ္ဋကံ.

හකුරු, උක් පැණි, කැට සීනි, මස්කන්ද සහ සීනි යන මොහු උක් දණ්ඩෙන් නිපදවන දෑ ය.

၄၆၃.

463.

လာဇာ [Pg.39] သိယာ’က္ခတံ စာထ, ဓာနာ ဘဋ္ဌယဝေ ဘဝေ;

အဗဒ္ဓသတ္တု မန္ထော စ, ပူပါ’ ပူပါ တု ပိဋ္ဌကော.

විලඳ ද, බැදපු යව ද, දිය නොකළ පිටි (මන්ථ) ද, කැවුම් හෙවත් පිටි කෑම ද වේ.

၄၆၄.

464.

ဘတ္တကာရော သူပကာရော, သူဒေါ အာဠာရိကော တထာ;

ဩဒနိကော စ ရသကော, သူပေါ တု ဗျဉ္ဇနံ ဘဝေ.

සූපවේදියා (කෝකියා) ද, වෑංජනය හෙවත් හොද්ද ද වේ.

၄၆၅.

465.

ဩဒနော ဝါ ကုရံ ဘတ္တံ, ဘိက္ခာ စာ’န္န မထာ သနံ;

အာဟာရော ဘောဇနံ ဃာသော,တရလံ ယာဂု နာရိယံ.

බත් ද, පිණ්ඩපාතය (ආහාරය) ද, කැඳ ද වේ.

၄၆၆.

466.

ခဇ္ဇံ တု ဘောဇ္ဇ လေယျာနိ, ပေယျန္တိ စတုဓာ’သနံ;

နိဿာဝေါ စ တထာ’စာမော,အာလောပေါ ကဗဠော ဘဝေ.

ඛාද්‍ය (සපා කන දෑ), භෝජ්‍ය (අනුභව කරන දෑ), ලේහ්‍ය (ලෙවකන දෑ) සහ පේය (බොන දෑ) යනු සිව්වැදෑරුම් ආහාරයයි. බත් දිය (කැඳ වතුර) ද, බත් පිඩ ද වේ.

၄၆၇.

467.

မဏ္ဍော နိတ္ထီရသဂ္ဂသ္မိံ, ဝိဃာသော ဘုတ္တသေသကေ;

ဝိဃာသာဒေါ စ ဒမကော, ပိပါသာ တု စ တဿနံ.

ආහාරයේ සාරය ද, අනුභව කොට ඉතිරි වූ දෙය (ඉඳුල්) ද, ඉඳුල් කන්නා ද, පිපාසය ද වේ.

၄၆၈.

468.

ခုဒ္ဒါ ဇိဃစ္ဆာ, မံသဿ, ပဋိစ္ဆာဒနိယံ ရသော;

ဥဒြေကော စေဝ ဥဂ္ဂါရော, သောဟိစ္စံ တိတ္တိ တပ္ပနံ.

බඩගින්න ද, මස්වලට දමන රසකාරකය ද, ඔක්කාරය (ගුඩුස් යෑම) ද, තෘප්තිය ද වේ.

၄၆၉.

469.

ကာမံ တွိဋ္ဌံ နိကာမဉ္စ, ပရိယတ္တံ ယထစ္ဆိတံ;

ကယဝိက္ကယိကော သတ္ထ,ဝါဟာ’ ပဏိက ဝါဏိဇာ.

කැමති පරිදි හෙවත් ප්‍රමාණවත් පරිදි ද, වෙළෙන්දා, ගැල් නායකයා හෝ සාත්තු නායකයා ද වේ.

၄၇၀.

470.

ဝိက္ကယိကော တု ဝိက္ကေတာ,ကယိကော တု စ ကာယိကော;

ဥတ္တမဏ္ဏော စ ဓနိကော, ဓမဏ္ဏော တု ဣဏာယိကော.

විකුණන්නා ද, මිල දී ගන්නා ද, ණය හිමියා ද, ණයගැතියා ද වේ.

၄၇၁.

471.

ဥဒ္ဓါရော တု ဣဏံ ဝုတ္တံ, မူလံ တု ပါဘတံ ဘဝေ;

သစ္စာပနံ သစ္စံကာရော, ဝိက္ကေယျံ ပဏိယျံ တိသု.

ණය ද, ප්‍රාග්ධනය (මුදල) ද, අත්තිකාරම ද, විකිණිය යුතු බඩුබාහිරා ද වේ.

၄၇၂.

472.

ပဋိဒါနံ ပရိဝတ္တော, နျာသော တူ’ပနိဓီ ရိတော;

හුවමාරුව ද, ඇපය හෙවත් උකස ද වේ.

၄၇၃.

473.

အဋ္ဌာရသန္တာ သင်္ချေယျေ, သင်္ချာ ဧကာဒယော တိသု;

သင်္ချာနေ တု စ သင်္ချေယျေ, ဧကတ္တေ ဝီသတာဒယော;

ဝဂ္ဂဘေဒေ ဗဟုတ္တေပိ, တာ အာနဝုတိ နာရိယံ.

එකේ සිට දහඅට දක්වා සංඛ්‍යාවෝ තුන් ලිංගයෙහි ම සංඛ්‍යාලේඛන ලෙස යෙදෙති. විස්සේ සිට අනූනමය දක්වා සංඛ්‍යාවෝ ඒක වචනයෙහි ස්ත්‍රී ලිංගයෙන් යෙදෙති.

၄၇၄.

474.

သတံ သဟဿံ နိယုတံ, လက္ခံ ကောဋိ ပကောဋိယော;

ကောဋိပကောဋိ နဟုတံ, တထာ နိန္နဟုတမ္ပိ စ.

සියය, දහස, ලක්ෂය, කෝටිය, පකෝටිය, කෝටිපකෝටිය, නහුතය සහ නින්නහුතය ද වේ.

၄၇၅.

475.

အက္ခောဘနီတ္ထိယံ [Pg.40] ဗိန္ဒု, အဗ္ဗုဒဉ္စ နိရဗ္ဗုဒံ;

အဟဟံ အဗဗံ စေဝါ, ဋဋံ သောဂန္ဓိ ကုပ္ပလံ.

අක්ඛෝභිණී, බින්දුව, අබ්බුදය, නිරබ්බුදය, අහහ, අබබ, අටට, සෝගන්ධික සහ උප්පල ද වේ.

၄၇၆.

476.

ကုမုဒံ ပုဏ္ဍရီကဉ္စ, ပဒုမံ ကထာနမ္ပိ စ;

မဟာကထာနာ’သင်္ချေယျာ, နိ’စ္စေတာသု သတာဒိ စ.

කුමුද, පුණ්ඩරීක, පදුම, කථාන, මහාකථාන සහ අසංඛ්‍යය යන මොහු ද වේ.

၄၇၇.

477.

ကောဋျာဒိကံ ဒသဂုဏံ, သတလက္ခဂုဏံ ကမာ;

စတုတ္ထော’ဍ္ဎေန အဍ္ဎုဍ္ဎော,တတိယော ဍ္ဎတိယော တထာ.

කෝටියේ සිට දස ගුණයෙන් හා ලක්ෂ ගුණයෙන් වැඩි වේ. තුනහමාර සහ දෙකහමාර ද වේ.

၄၇၈.

478.

အဍ္ဎတေယျော ဒိယဍ္ဎော တု,ဒိဝဍ္ဎော ဒုတိယော ဘဝေ;

တုလာ, ပတ္ထ, င်္ဂုလိ, ဝသာ, တိဓာ မာန မထော သိယာ.

දෙකහමාර ද, එකහමාර ද වේ. තරාදියෙන්, පතෙන් සහ අඟුලෙන් මිනුම් ක්‍රම තුනක් වේ.

၄၇၉.

479.

စတ္တာရော ဝိဟယော ဂုဉ္ဇာ,ဒွေ ဂုဉ္ဇာ မာသကော ဘဝေ;

ဒွေ အက္ခာ မာသကာ ပဉ္စ, က္ခာနံ ဓရဏမဋ္ဌကံ.

වී ඇට හතරක් මදටිය ඇටයක් ද, මදටිය ඇට දෙකක් මාසකයක් ද, මාසක පහක් ධරණයක් ද වේ.

၄၈၀.

480.

သုဝဏ္ဏော ပဉ္စဓရဏံ, နိက္ခံ တွနိတ္ထိ ပဉ္စ တေ;

ပါဒေါ ဘာဂေ စတုတ္ထေ ထ, ဓရဏာနိ ပလံ ဒသ.

ධරණ පහක් ස්වර්ණයක් ද, ඒ පහක් නික්ඛයක් ද වේ. සතරෙන් පංගුව පාදයක් ද, ධරණ දහයක් පලයක් ද වේ.

၄၈၁.

481.

တုလာ ပလသတံ စာထ, ဘာရော ဝီသတိ တာ တုလာ;

အထော ကဟာပဏော နိတ္ထီ, ကထျတေ ကရိသာပဏော.

පල සියයක් තුලාවක් ද, තුලා විස්සක් භාරයක් ද වේ. කහවණුව (කරිසාපණය) ද වේ.

၄၈၂.

482.

ကုဍုဝေါ ပသတော ဧကော,ပတ္ထော တေ စတုရော သိယုံ;

အာဠှကော စတုရော ပတ္ထာ, ဒေါဏံ ဝါစတုရာ’ဠှကံ.

පතක් ද, පත හතරක් නැළියක් ද, නැළි හතරක් ලාහක් ද, ලාස් හතරක් දෝණයක් ද වේ.

၄၈၃.

483.

မာနိကာ စတုရော ဒေါဏာ, ခါရီတ္ထီ စတုမာနိကာ;

ခါရိယော ဝီသ ဝါဟော ထ,သိယာ ကုမ္ဘော ဒသမ္ဗဏံ.

දෝණ හතරක් මානිකාවක් ද, මානිකා හතරක් ඛාරියක් ද, ඛාරි විස්සක් වාහයක් ද, අඹණ දහයක් කුම්භයක් ද වේ.

၄၈၄.

484.

အာဠှကော နိတ္ထိယံ တုမ္ဘော, ပတ္ထောတု နာဠိ နာရိယံ;

ဝါဟော တု သကဋော စေကာ,ဒသ ဒေါဏာ တု အမ္ဗဏံ.

ලාහ (තුම්බය) ද, නැළිය ද, කරත්ත බර ද, දෝණ දහයක් අඹණක් ද වේ.

၄၈၅.

485.

ပဋိဝီသော စ ကောဋ္ဌာသော,အံသော ဘာဂေါ ဓနံ တု သော;

ဒဗ္ဗံ ဝိတ္တံ သာပတေယျံ, ဝသွ’တ္ထော ဝိဘဝေါ ဘဝေ.

කොටස හෝ පංගුව ද, ධනය, වස්තුව හෝ විභවය ද වේ.

၄၈၆.

486.

ကောသော [Pg.41] ဟိရညဉ္စ ကတာ, ကတံ ကဉ္စန, ရူပိယံ;

ကုပ္ပံ တဒညံ တမ္ဗာဒိ, ရူပိယံ ဒွယ မာဟတံ.

රන් රිදී ආදී වස්තුව ද, රන් රිදී හැර තඹ ආදී අනෙකුත් ලෝහ ද, රිදී මුදල් ද වේ.

၄၈၇.

487.

သုဝဏ္ဏံ ကနကံ ဇာတ, ရူပံ သောဏ္ဏဉ္စ ကဉ္စနံ;

သတ္ထုဝဏ္ဏော ဟရီ ကမ္ဗု, စာရု ဟေမဉ္စ ဟာဋကံ.

රත්තරන් (හෙවත් රන) සඳහා මේවා නාම පද වේ.

၄၈၈.

488.

တပနိယံ ဟိရညံ တ, ဗ္ဘေဒါ စာမီကရမ္ပိ စ;

သာတကုမ္ဘံ တထာ ဇမ္ဗု, နဒံ သိင်္ဂီ စ နာရိယံ.

තපනීය, හිරණ්‍ය, චාමීකර, සාතකුම්භ, ජම්බුනද සහ සිංගී යන මොහු රන් වර්ග වේ.

၄၈၉.

489.

ရူပိယံ ရဇတံ သဇ္ဈု, ရူပီ သဇ္ဈံ အထော ဝသု;

ရတနဉ္စ မဏိ ဒွီသု, ပုပ္ဖရာဂါဒီ တဗ္ဘိဒါ.

රිදී ද, රත්නය හෝ මැණික ද (පුෂ්පරාග ආදිය එහි ප්‍රභේද වේ).

၄၉၀.

490.

သုဝဏ္ဏံ ရဇတံ မုတ္တာ, မဏိ ဝေဠုရိယာနိ စ;

ဝဇိရဉ္စ ပဝါဠန္တိ, သတ္တာ’ဟု ရတနာနိ’ မေ.

රන්, රිදී, මුතු, මැණික්, වෛඩූර්ය, දියමන්ති සහ පබළු යන මොහු සප්ත රත්නයෝ යැයි කියනු ලැබෙත්.

၄၉၁.

491.

လောဟိတင်္ကော စ ပဒုမ, ရာဂေါ ရတ္တမဏိ ပျထ;

ဝံသဝဏ္ဏော ဝေဠုရိယံ, ပဝါဠံ ဝါ စ ဝိဒ္ဒုမော.

ලෝහිතංක, පදුම, රාග, රත්තමණි යනු රතු මැණික්වලට (පද්මරාග) නමි; වංශවර්ණ, වේළූරිය යනු වෛදූර්ය මැණික්වලට නමි; පවාළ, විද්දුම යනු පබළුවලට නමි.

၄၉၂.

492.

မသာရဂလ္လံ ကဗရမဏိ, အထ မုတ္တာ စ မုတ္တိကံ;

ရီတိ တ္ထီ အာရကူဋော ဝါ, အမလံ တွ’ဗ္ဘကံ ဘဝေ.

මසාරගල්ල, කබරමණි යනු කබර මැණික්වලට (විසිතුරු මැණික්) නමි; මුත්තා, මුත්තික යනු මුතුවලට නමි; රීති, ආරකූට යනු පිත්තලවලට නමි; අමල, අබ්භක යනු මිණිරන් (අභ්‍රක) වලට නමි.

၄၉၃.

493.

လောဟော နိတ္ထီ အယော ကာဠာ,ယသဉ္စ ပါရဒေါ ရသော;

ကာဠတိပု တု သီသဉ္စ, ဟရိတာလံ တု ပီတနံ.

ලෝහ, අය, කාළ යනු යකඩවලට නමි; යස, පාරද, රස යනු රසදියවලට නමි; කාළතිපු, සීස යනු ඊයම්වලට නමි; හරිතාල, පීතන යනු හිරියල්වලට නමි.

၄၉၄.

494.

စိနပိဋ္ဌဉ္စ သိန္ဒူရံ, အထ တူလော တထာ ပိစု;

ခုဒ္ဒဇံ တု မဓု ခုဒ္ဒံ, မဓုစ္ဆိဋ္ဌံ တု သိတ္ထကံ.

චීනපිට්ඨ, සින්දූර යනු සින්දූර (රතු කුඩු) වලට නමි; තූල, පිචු යනු පුළුන්වලට නමි; ඛුද්දජ, මධු, ඛුද්ද යනු මී පැණිවලට නමි; මධුච්ඡිට්ඨ, සිත්ථක යනු මී ඉටිවලට නමි.

၄၉၅.

495.

ဂေါပါလော ဂေါပ ဂေါသင်္ချာ,ဂေါမာ တု ဂေါမိကော ပျထ;

ဥသဘော ဗလီဗဒ္ဓေါ စ, ဂေါဏော ဂေါဝသဘော ဝုသော.

ගෝපාල, ගෝප, ගෝසංඛ්‍යා, ගෝමා, ගෝමික යනු ගොපල්ලාට (ගව හිමියාට) නමි; උසභ, බලීබද්ද, ගෝණ, ගෝවසභ, වුස යනු ගොනාට (වෘෂභයාට) නමි.

၄၉၆.

496.

ဝုဒ္ဓေါ ဇရဂ္ဂဝေါ သော ထ, ဒမ္မော ဝစ္ဆတရော သမာ;

ဓုရဝါဟီ တု ဓောရယှော, ဂေါဝိန္ဒော ဓိကတော ဂဝံ.

වුද්ධ, ජරග්ගව යනු මහලු ගොනාට නමි; දම්ම, වච්ඡතර යනු දමනය කළ යුතු (පුහුණු කළ යුතු) වස්සාට නමි; ධුරවාහී, ධෝරය්හ යනු බර අදින ගොනාට නමි; ගෝවින්ද යනු ගවයන් පාලනය කරන්නාට නමි.

၄၉၇.

497.

ဝဟော စ ခန္ဓဒေသော ထ, ကကုဓော ကကု ဝုစ္စတေ;

အထော ဝိသာဏံ သိင်္ဂဉ္စ, ရတ္တဂါဝီ တု ရောဟိဏီ.

වහ, ඛන්ධදේස යනු ගොනාගේ කරට (කුදැල්ලට) නමි; කකුධ, kaku යනු කුදයට නමි; විසාණ, සිංග යනු අඟට නමි; රත්තගාවී, රෝහිණී යනු රතු වැස්සිට නමි.

၄၉၈.

498.

ဂါဝီ စ သိင်္ဂိနီ ဂေါ စ, ဝဉ္ဈာ တု ကထျတေ ဝသာ;

နဝပ္ပသူတိကာ ဓေနု, ဝစ္ဆကာမာ တု ဝစ္ဆလာ.

ගාවී, සිංගිනී, ගෝ යනු එළදෙනට නමි; වඤ්ඣා, වසා යනු වඳ දෙනට නමි; නවප්පසූතිකා, ධේනු යනු ළඟදී පැටවෙකු ලැබූ වැස්සිට නමි; වච්ඡකාමා, වච්ඡලා යනු පැටියා කෙරෙහි සෙනෙහස ඇති එළදෙනට නමි.

၄၉၉.

499.

ဂဂ္ဂရီ [Pg.42] မန္ထနီတ္ထီ ဒွေ, သန္ဒာနံ ဒါမမုစ္စတေ;

ဂေါမိဠှော ဂေါမယော နိတ္ထီ, အထော သပ္ပိ ဃတံ ဘဝေ.

ගග්ගරී, මන්ථනී යනු මෝරු කවන බඳුනට නමි; සන්දාන, දාම යනු ගවයන් බඳින ලණුවට නමි; ගෝමිළ්හ, ගෝමය යනු ගොමවලට නමි; සප්පි, ඝත යනු ගිතෙල්වලට නමි.

၅၀၀.

500.

နဝုဒ္ဓဋံ တု နောနီတံ, ဒမိမဏ္ဍံ တု မတ္ထု စ,ခီရံ ဒုဒ္ဓံ ပယော ထညံ, တက္ကံ တု မထိတံ ပျထ.

නවුද්ධට, නෝනීත යනු අලුත් වෙඬරු (බටර්) වලට නමි; දමිමණ්ඩ, මත්ථු යනු දිය මෝරුවලට නමි; ඛීර, දුද්ධ, පයෝ, ථඤ්ඤ යනු කිරිවලට නමි; තක්ක, මථිත යනු මෝරුවලට නමි.

၅၀၁.

501.

ခီရံ ဒဓိ ဃတံ တက္ကံ, နောနီတံ ပဉ္စ ဂေါရသာ;

ဥရဗ္ဘော မေဏ္ဍ မေသာ စ, ဥရဏော အဝိ ဧဠကော.

ඛීර (කිරි), දධි (දීකිරි), ඝත (ගිතෙල්), තක්ක (මෝරු), නෝනීත (වෙඬරු) යනු පස්ගෝරසයෝ වෙති; උරබ්භ, මේණ්ඩ, මේස, urana, අවි, ඒළක යනු බැටළුවාට නමි.

၅၀၂.

502.

ဝဿော တွဇော ဆဂလကော,ဩဋ္ဌော တု ကရဘော ဘဝေ;

ဂဒြဘော တု ခရော ဝုတ္တော, ဥရဏီ တု အဇီ အဇာ.

වස්ස, අජ, ඡගලක යනු එළුවාට නමි; ඔට්ඨ, කරභ යනු ඔටුවාට නමි; ගද්‍රභ, ඛර යනු බූරුවාට නමි; උරණී, අජී, අජා යනු එළුදෙනට නමි.

ဣတိ ဝေဿဝဂ္ဂေါ.

මෙසේ වෛශ්‍ය වර්ගයයි.

၅၀၃.

503.

သုဒ္ဒေါ’န္တဝဏ္ဏော ဝသလော, သံကိဏ္ဏာ မာဂဓာဒယော;

မာဂဓော သုဒ္ဒခတ္တာဇော, ဥဂ္ဂေါ သုဒ္ဒါယ ခတ္တဇော.

සුද්ද, අන්තවණ්ණ, වසල යනු ශූද්‍රයාට නමි; මාගධ ආදීහු මිශ්‍ර කුල ඇත්තෝ වෙති; ශූද්‍ර පියෙකුට හා ක්ෂත්‍රිය මවකට උපන් තැනැත්තා මාගධ නම් වේ; ක්ෂත්‍රිය පියෙකුට හා ශූද්‍ර මවකට උපන් තැනැත්තා උග්ග නම් වේ.

၅၀၄.

504.

ဒွိဇာခတ္တိယဇော သူတော, ကာရုတု သိပ္ပိကောပုမေ;

သံဃာတောတု သဇာတီနံ, တေသံ သေဏီ ဒွိသုစ္စတေ.

ද්විජ (බ්‍රාහ්මණ) මවකට සහ ක්ෂත්‍රිය පියෙකුට උපන් තැනැත්තා සූත නම් වේ; කාරු, සිප්පික යනු ශිල්පියාට (කර්මාන්තකරුවාට) නමි; සමාන ජාතීන්ගේ (හෝ රැකියාවන්ගේ) සමූහය ශ්‍රේණි (සේණී) නම් වේ.

၅၀၅.

505.

တစ္ဆကော တန္တဝါယော စ, ရဇကော စ နဟာပိတော;

ပဉ္စမော စမ္မကာရောတိ, ကာရဝေါ ပဉ္စိမေ သိယုံ.

තච්ඡක (වඩුවා), තන්තවාය (රෙදි වියන්නා), රජක (රදවා), නහාපිත (කරණවෑමියා) සහ පස්වැන්නා වූ චම්මකාර (සම් සකසන්නා) යන මොහු පස්වැදෑරුම් කර්මාන්තකරුවෝ (කාරවෝ) වෙති.

၅၀၆.

506.

တစ္ဆကော ဝဍ္ဎကီ မတော, ပလဂဏ္ဍော ထပတျပိ;

ရထကာရော ထ သုဝဏ္ဏ, ကာရော နာဠိန္ဓမော ဘဝေ.

තච්ඡක, වඩ්ඪකී, පලගණ්ඩ, ථපති යනු වඩුවාට (ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියාට) නමි; රථකාර යනු රථ සාදන්නාට නමි; සුවණ්ණකාර, නාළින්ධම යනු රන්කරුවාට නමි.

၅၀၇.

507.

တန္တဝါယော ပေသကာရော,မာလာကာရော တု မာလိကော;

ကုမ္ဘကာရော ကုလာလော ထ,တုန္နဝါယော စ သူစိကော.

තන්තවාය, පේසකාර යනු රෙදි වියන්නාට නමි; මාලාකාර, මාලික යනු මල්කරුවාට නමි; කුම්භකාර, කුලාල යනු කුඹල්කරුට නමි; තුන්නවාය, සූචික යනු මහන්නාට (මැහුම්කරුට) නමි.

၅၀၈.

508.

စမ္မကာရော ရထကာရော, ကပ္ပကော တု နဟာပိတော;

ရင်္ဂါဇီဝေါ စိတ္တကာရော, ပုက္ကုသော ပုပ္ဖဆဍ္ဍကော.

චම්මකාර, රථකාර යනු සම් සකසන්නාට නමි; කප්පක, නහාපිත යනු කරණවෑමියාට නමි; රංගාජීව, චිත්තකාර යනු චිත්‍ර ශිල්පියාට නමි; පුක්කුස, පුප්ඵඡඩ්ඩක යනු කසළ ශෝධකයාට නමි.

၅၀၉.

509.

ဝေနော ဝိလီဝကာရော စ, နဠကာရော သမာ တယော;

စုန္ဒကာရော ဘမကာရော,ကမ္မာရော လောဟကာရကော.

වේණ, විලීවකාර, නළකාර යනු බට හෝ වේවැල් භාණ්ඩ සාදන්නාට නමි; චුන්දකාර, භමකාර යනු ලියවන වඩුවාට නමි; කම්මාර, ලෝහකාරක යනු කම්මල්කරුට (යකඩ වැඩ කරන්නාට) නමි.

၅၁၀.

510.

နိန္နေဇကော စ ရဇကော, နေတ္တိကော ဥဒဟာရကော;

ဝီဏာဝါဒီ ဝေဏိကော ထ, ဥသုကာရော’ သုဝဍ္ဎကီ.

නින්නේජක, රජක යනු රෙදි අපුල්ලන්නාට නමි; නෙත්තික, උදහාරක යනු දිය අදින්නාට (හෝ දිය පාරවල් තනන්නාට) නමි; වීණාවාදී, වේණික යනු වීණා වයන්නාට නමි; උසුකාර, අසුවඩ්ඪකී යනු ඊතල සාදන්නාට නමි.

၅၁၁.

511.

ဝေဏုဓမော [Pg.43] ဝေဏဝိကော,ပါဏိဝါဒေါ တု ပါဏိဃော ;

ပူပိယော ပူပပဏိယော, သောဏ္ဍိကော မဇ္ဇဝိက္ကယီ.

වේණුධම, වේණවික යනු නළා පිඹින්නාට නමි; පාණිවාද, පාණිඝ යනු අත්පුඩි ගසන්නාට (හෝ බෙර වයන්නාට) නමි; පූපිය, පූපපණිය යනු කැවුම් වෙළෙන්දාට නමි; සෝණ්ඩික, මජ්ජවික්කයී යනු සුරා වෙළෙන්දාට නමි.

၅၁၂.

512.

မာယာ တု သမ္ဗရီ မာယာ, ကာရော တု ဣန္ဒဇာလိကော;

මායා, සම්බරී යනු මායාවට නමි; මායාකාර, indajalika යනු මතිභ්‍රම කරන්නාට (මායාකාරයාට) නමි.

၅၁၃.

513.

ဩရဗ္ဘိကာ သူကရိကာ, မာဂဝိကာ တေ စ သာကုဏိကာ;

ဟန္တွာ ဇီဝန္တေ’ဠက, သူကရ, မိဂ, ပက္ခိနော ကမတော.

බැටළුවන්, ඌරන්, මුවන් සහ පක්ෂීන් මරා ජීවත් වන අය පිළිවෙළින් ඕරබ්භික (බැටළු මස් වෙළෙන්දා), සූකරික (ඌරු මස් වෙළෙන්දා), මාගවික (දඩයක්කරු) සහ සාකුණික (කුරුළු දඩයක්කරු) නම් වෙති.

၅၁၄.

514.

ဝါဂုရိကော ဇာလိကော ထ,ဘာရဝါဟော တု ဘာရိကော;

ဝေတနိကော တု ဘတကော, ကမ္မကရော ထ ကိံ ကရော;

ဒါသော စ စေဋကော ပေဿော, ဘစ္စော စ ပရိစာရိကော.

වාගුරික යනු දැලින් මුවන් අල්ලන්නාට නමි; ජාලික යනු දැල් දමන්නාට නමි; භාරවාහ, භාරික යනු බර උසුලන්නාට නමි; වේතනික, භතක, කම්මකර, කිංකර යනු කුලී වැඩකරුවාට (මෙහෙකරුවාට) නමි; දාස, චේටක, පේස්ස, භච්ච, පරිචාරික යනු දාසයාට (මෙහෙකරුවාට) නමි.

၅၁၅.

515.

အန္တောဇာတော ဓနက္ကီတော, ဒါသဗျော’ပဂတော သယံ;

ဒါသာ ကရမရာနီတော, စ္စေဝံ တေ စတုဓာ သိယုံ.

නිවසේ උපන් තැනැත්තා (අන්තෝජාත), මිල දී ගත් තැනැත්තා (ධනක්කීත), ස්වකීය කැමැත්තෙන් දාසභාවයට පත් වූ තැනැත්තා (දාසබ්‍යෝපගත) සහ සතුරන් විසින් අල්ලාගෙන එන ලද තැනැත්තා (කරමරානීත) යැයි දාසයෝ සිව්වැදෑරුම් වෙති.

၅၁၆.

516.

အဒါသော တု ဘုဇိဿော ထ,နီစော ဇမ္မော နိဟီနကော;

နိက္ကောသဇ္ဇော အကိလာသု,မန္ဒော တု အလသော ပျထ.

අදාස, භුජිස්ස යනු දාස නොවන (නිදහස්) තැනැත්තාට නමි; නීච, ජම්ම, නිහීනක යනු පහත් පුද්ගලයාට නමි; නික්කෝසජ්ජ, අකිලාසු යනු කඩිසර (නොපසුබට) තැනැත්තාට නමි; මන්ද, අලස යනු අලසයාට (කම්මැලියාට) නමි.

၅၁၇.

517.

သပါကော စေဝ စဏ္ဍာလော, မာတင်္ဂေါ သပစော ဘဝေ;

တဗ္ဘေဒါ မိလက္ခဇာတီ, ကိရာတ, သဝရာဒယော.

සපාක, චණ්ඩාල, මාතංග, සපච යනු සැඩොල් (චණ්ඩාල) පුද්ගලයාට නමි; ඔවුන්ගේ ප්‍රභේද වූ ම්ලේච්ඡ (මිලක්ඛ) ජාතීහු කිරාත, සවර ආදීහු වෙති.

၅၁၈.

518.

နေသာဒေါ လုဒ္ဒကော ဗျာဓော,မိဂဝေါ တု မိဂဗျဓော;

သာရမေယျော စ သုနခေါ, သုနော သောဏော စ ကုက္ကုရော.

නේසාද, ලුද්දක, බ්‍යාධ, මිගව, මිගබ්‍යාධ යනු වැද්දාට (දඩයක්කරුට) නමි; සාරමේය්‍ය, සුනඛ, සුණ, සෝණ, කුක්කුර යනු බල්ලාට (සුනඛයාට) නමි.

၅၁၉.

519.

သွာနော သုဝါနော သာဠူရော,သူနော သာနော စ သာ ပုမေ;

ဥမ္မတ္တာဒိတ မာပန္နော, အဠက္ကောတိ သုနော မတော.

ස්වාන, සුවාන, සාළූර, සූන, සාන, සා යනු පුරුෂ ලිංග බල්ලාට නමි; පිස්සු වැදුණු බල්ලා අළක්ක නම් වේ.

၅၂၀.

520.

သာဗန္ဓနံ တု ဂဒ္ဒူလော, ဒီပကော တု စ စေတကော;

ဗန္ဓနံ ဂဏ္ဌိ ပါသော ထ, ဝါဂုရာ မိဂဗန္ဓနီ.

සාබන්ධන, ගද්දූල යනු බල්ලා බඳින ලණුවට (දම්වැලට) නමි; දීපක, චේතක යනු දඩයම් දිවියාට නමි; බන්ධන, ගණ්ඨි, පාස යනු බැම්මට (ගැටයට හෝ මලපුඩුවට) නමි; වාගුරා, මිගබන්ධනී යනු මුවන් බඳින දැලට නමි.

၅၂၁.

521.

ထိယံ ကုဝေဏီ ကုမီနံ, အာနယော ဇာလ မုစ္စတေ;

အာဃာတနံ ဝဓဋ္ဌာနံ, သူနာ တု အဓိကောဋ္ဋနံ.

කුවේණී, කුමීන යනු කෙමනට (මාළු උගුලට) නමි; ආනය, ජාල යනු දැලට නමි; ආඝාතන, වධට්ඨාන යනු මස් මරන ස්ථානයට (වධකස්ථානයට) නමි; සූනා, අධිකොට්ඨන යනු මස් කපන කොටයට නමි.

၅၂၂.

522.

တက္ကရော [Pg.44] မောသကော စောရော,ထေနေ’ကာဂါရိကော သမာ;

ထေယျဉ္စ စောရိကာ မောသော,ဝေမော ဝါယနဒဏ္ဍကော.

තක්කර, මෝසක, චෝර, ථේන, ඒකාගාරික යනු සොරාට නමි; ථෙය්‍ය, චෝරිකා, මෝස යනු සොරකමට නමි; වේම, වායනදණ්ඩක යනු රෙදි වියන දණ්ඩට (වේමාවට) නමි.

၅၂၃.

523.

သုတ္တံ တန္တု ပုမေ တန္တံ, ပေါတ္ထံ လေပျာဒိကမ္မနိ;

ပဉ္စာလိကာ ပေါတ္ထလိကာ, ဝတ္ထဒန္တာဒိနိမ္မိတာ.

සුත්ත, තන්තු, තන්ත යනු නූලට නමි; පොත්ථ යනු මැටි, ඉටි ආදියෙන් රූප තැනීමට නමි; පඤ්චාලිකා, පොත්ථලිකා යනු රෙදි හෝ ඇත්දළ ආදියෙන් කළ බෝනික්කාට (රූපයට) නමි.

၅၂၄.

524.

ဥဂ္ဃာဋနံ ဃဋီယန္တံ, ကူပမ္ဗုဗ္ဗာဟနံ ဘဝေ;

မဉ္ဇူသာ ပေဠာ ပိဋကော, တွိတ္ထိယံ ပစ္ဆိ ပေဋကော.

උග්ඝාටන, ඝටීයන්තර, කූපම්බුබ්බාහන යනු ළිඳෙන් දිය අදින යන්ත්‍රයට (රෝදයට) නමි; මඤ්ජූසා, පේළා, පිටක, පච්ඡි, පේටක යනු පෙට්ටියට (කූඩයට) නමි.

၅၂၅.

525.

ဗျာဘင်္ဂီ တွိတ္ထိယံ ကာဇော, သိက္ကာ တွတြာ’ဝလမ္ဗနံ;

ဥပါဟနော ဝါ ပါဒု’တ္ထီ, တဗ္ဘေဒါ ပါဒုကာ ပျထ.

බ්‍යාභංගී, කාජ යනු කඳට (කඩතොල්ලට) නමි; සික්කා යනු කඳෙහි එල්ලන දැලට (උරයට) නමි; උපාහන, පාදු යනු වහන්වලට (සෙරෙප්පුවලට) නමි; එහි ප්‍රභේදයක් වූ ලී වහන පාදුකා නම් වේ.

၅၂၆.

526.

ဝရတ္တာ ဝဒ္ဓိကာ နဒ္ဓိ, ဘသ္တာ စမ္မပသိဗ္ဗကံ;

သောဏ္ဏာဒျာဝတ္တနီ မူသာ,ထ ကူဋံ ဝါ အယောဃနော.

වරත්තා, වද්ධිකා, නද්ධි යනු හම් පටියට (වාරපටට) නමි; භස්තා, චම්මපසිබ්බක යනු හම් මල්ලට (මයිනහමට) නමි; මූසා යනු රන් ආදිය උණු කරන කෝවට නමි; කූට, අයෝඝන යනු කුළුගෙඩියට (යකඩ මිටියට) නමි.

၅၂၇.

527.

ကမ္မာရဘဏ္ဍာ သဏ္ဍာသော, မုဋ္ဌျာ’ဓိကရဏီတ္ထီယံ;

တဗ္ဘသ္တာ ဂဂ္ဂရီ နာရီ, သတ္တံ တု ပိပ္ဖလံ ဘဝေ.

සංඬාස යනු අඬුවට නමි; මුට්ඨි යනු මිටට නමි; අධිකරණී යනු කිණිහිරියට නමි; ගග්ගරී යනු මයිනහමට නමි; සත්ත, පිප්ඵල යනු පිහියට (හෝ කතුරට) නමි.

၅၂၈.

528.

သာဏော တု နိကသော ဝုတ္တော,အာရာ တု သူစိဝိဇ္ဈနံ;

ခရော စ ကကစော နိတ္ထီ, သိပ္ပံ ကမ္မံ ကလာဒိကံ.

සාණ, නිකස යනු උරගලට නමි; ආරා යනු විදින කටුවට නමි; ඛර, කකච යනු කියතට නමි; සිප්ප යනු කලා හෝ කර්මාන්ත ශිල්පයට නමි.

၅၂၉.

529.

ပဋိမာ ပဋိဗိမ္ဗဉ္စ, ဗိမ္ဗော ပဋိနိဓီရိတော;

တီသု သမော ပဋိဘာဂေါ, သန္နိကာသော သရိက္ခကော.

පටිමා, පටිබිම්බ, බිම්බ, පටිනිධි යනු පිළිමයට (ප්‍රතිබිම්බයට/රූපයට) නමි; සම, පටිභාග, සන්නිකාස, සරික්ඛක යනු සමාන (සදෘශ) යන අර්ථයට නමි.

၅၃၀.

530.

သမာနော သဒိသော တုလျော,သင်္ကာသော သန္နိဘော နိဘော;

ဩပမ္မ မုပမာနံ စု, ပမာ ဘတိ တု နာရိယံ.

'සමාන', 'සදිස', 'තුල්‍ය', 'සංකාස', 'සන්නිභ', 'නිභ' යන මේවා සමාන (බඳු වූ) යන අර්ථය දෙයි. 'ඕපම්ම', 'උපමාන', 'පමා' (ස්ත්‍රී ලිංග) යන මේවා උපමාව යන අර්ථය දෙයි.

၅၃၁.

531.

နိဗ္ဗေသော ဝေတနံ မူလျံ, ဇူတံ တွနိတ္ထိ ကေတဝံ;

ဓုတ္တော’က္ခဓုတ္တော ကိတဝေါ, ဇူတကာရ, က္ခဒေဝိနော.

'නිබ්බේස', 'වේතන', 'මූල්‍ය' යන මේවා වැටුප (කුලිය) යන අර්ථය දෙයි. 'ජූත', 'කේතව' (නපුංසක ලිංග) යන මේවා සූදුව යන අර්ථය දෙයි. 'ධුත්ත', 'අක්ඛධුත්ත', 'කිතව', 'ජූතකාර', 'අක්ඛදේවි' යන මේවා සූදුකාරයා යන අර්ථය දෙයි.

၅၃၂.

532.

ပါဋိဘောဂေါတု ပဋိဘူ, အက္ခော တု ပါသကော ဘဝေ;

ပုမေဝါ’ ဋ္ဌပဒံ သာရိ, ဖလကေ ထ ပဏော, ဗ္ဘုတော.

'පාටිභෝග', 'පටිභූ' යන මේවා ඇපකරු යන අර්ථය දෙයි. 'අක්ඛ', 'පාසක' යන මේවා දාදු කැටය යන අර්ථය දෙයි. 'අට්ඨපද', 'සාරි' (පුරුෂ ලිංග) යන මේවා දාදු පුවරුව යන අර්ථය දෙයි. 'පණ', 'අබ්භුත' යන මේවා සූදු ඔට්ටුව යන අර්ථය දෙයි.

၅၃၃.

533.

ကိဏ္ဏံ [Pg.45] တု မဒိရာဗီဇေ, မဓု မဓွာသဝေ မတံ;

မဒိရာ ဝါရုဏီ မဇ္ဇံ, သုရာ ဘဝေါ တု မေရယံ.

'කිණ්ණ' යනු මත්පැන් බීජය (මුහුන්) වේ. 'මධු', 'මධ්වාසව' යනු මී පැණි ආසවය (මත්පැන් විශේෂයක්) වේ. 'මදිරා', 'වාරුණී', 'මජ්ජ', 'සුරා', 'මේරය' යන මේවා මත්පැන් යන අර්ථය දෙයි.

၅၃၄.

534.

သရကော စသကော နိတ္ထီ, အာပါနံ ပါနမဏ္ဍလံ;

'සරක', 'චසක' (ස්ත්‍රී ලිංග නොවන) යන මේවා පාන බඳුන යන අර්ථය දෙයි. 'ආපාන', 'පානමණ්ඩල' යන මේවා මත්පැන් බොන ස්ථානය යන අර්ථය දෙයි.

၅၃၅.

535.

ယေ’တြ ဘူရိပ္ပယောဂတ္တာ, ယောဂိကေကသ္မိ မီရိတာ;

လိင်္ဂန္တရေပိ တေ ဉေယျာ, တဒ္ဓမ္မတ္တာ’ညဝုတ္တိယန္တိ.

මෙහි බොහෝ භාවිතය නිසා එක් යෙදුමක පවසන ලද යම් වචන වේද, ඒවායේ ස්වභාවය අනුව වෙනත් ලිංගයන්හි ද වෙනත් අර්ථයන්හි ද යෙදෙන බව දත යුතුය.

ဣတိ သုဒ္ဒဝဂ္ဂေါ.

මෙසේ ශුද්‍ර වර්ගය නිමවිය.

စတုဗ္ဗဏ္ဏဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

සිව්වණ වර්‍ගය (චතුර්වර්ණ වර්ගය) නිම විය.

၅. အရညဝဂ္ဂ

5. අරණ්‍ය වර්ගය (වනාන්තර පිළිබඳ වර්ගය).

၅၃၆.

536.

အရညံ ကာနနံ ဒါယော, ဂဟနံ ဝိပိနံ ဝနံ;

အဋဝီ’တ္ထီ မဟာရညံ, တွ, ရညာနီတ္ထိယံ ဘဝေ.

'අරඤ්ඤ', 'කානන', 'දාය', 'ගහන', 'විපින', 'වන' යන මේවා වනාන්තරය යන අර්ථය දෙයි. 'අටවී' (ස්ත්‍රී ලිංග) යන්න ද වනයට නමකි. 'මහාරඤ්ඤ' යන්න මහ වනය වන අතර, 'අරඤ්ඤානී' (ස්ත්‍රී ලිංග) යන්න ද මහ වනය යන අර්ථය දෙයි.

၅၃၇.

537.

နဂရာ နာတိဒူရသ္မိံ, သန္တေဟိ ယော ဘိရောပိတော;

တရုသဏ္ဍော သ အာရာမော, တထော ပဝန မုစ္စတေ.

නගරයට නුදුරු තැනක යහපත් මිනිසුන් විසින් රෝපණය කරන ලද ගස් වැලැස්ම 'ආරාම' නම් වේ. එයට 'උපවන' යැයි ද කියනු ලැබේ.

၅၃၈.

538.

သဗ္ဗသာဓာရဏာ’ရညံ, ရည မုယျာန မုစ္စတေ;

ဉေယျံ တဒေဝ ပမဒ, ဝန မန္တေပုရောစိတံ.

සැමට පොදු වූ වනාන්තරය 'අරණ්‍ය' වන අතර, රජු සතු උයන 'උය්‍යාන' නම් වේ. අන්තඃපුරය සමීපයෙහි පිහිටි ඒ උද්‍යානය ම 'පමදවන' (ප්‍රමද වනය) යැයි දත යුතුය.

၅၃၉.

539.

ပန္တိ ဝီထျာ’ဝလိ သေဏီ, ပါဠိ လေခါ တု ရာဇိ စ;

ပါဒပေါ ဝိဋပီ ရုက္ခော, အဂေါ သာလော မဟီရုဟော.

'පන්ති', 'වීථි', 'ආවලි', 'සේණි', 'පාළි', 'ලේඛා', 'රාජි' යන මේවා පෙළ (පේළිය) යන අර්ථය දෙයි. 'පාදප', 'විටපී', 'රුක්ඛ', 'අග', 'සාල', 'මහීරුහ' යන මේවා ගස (වෘක්ෂය) යන අර්ථය දෙයි.

၅၄၀.

540.

ဒုမော တရု ကုဇော သာခီ, ဂစ္ဆော တု ခုဒ္ဒပါဒပေါ;

ဖလန္တိ ယေ ဝိနာ ပုပ္ဖံ, တေ ဝုစ္စန္တိ ဝနပ္ပတီ.

'දුම', 'තරු', 'කුජ', 'සාඛී' යන මේවා ද ගසට නම් වේ. 'ගච්ඡ' යනු කුඩා ගස (පඳුර) වේ. මල් නොපිපී ගෙඩි හටගන්නා යම් ගස් වෙත්ද, ඒවා 'වනප්පති' (වනස්පති) යැයි කියනු ලැබේ.

၅၄၁.

541.

ဖလပါကာဝသာနေ ယော,မရတျော သဓိ သာ ဘဝေ;

တီသု ဝဉ္စျာ’ဖလာ စာထ, ဖလိနော ဖလဝါ ဖလီ.

ගෙඩි පැසීමෙන් පසු විනාශ වී යන යම් පැළෑටියක් වේද, එය 'ඕසධී' (ඖෂධී පැළෑටි) නම් වේ. 'වඤ්ච්‍ය', 'අඵල' යන වචන තුන් ලිංගයෙහි ම යෙදෙන අතර, වඳ (ඵල රහිත) යන අර්ථය දෙයි. 'ඵලී', 'ඵලවා', 'ඵලිනී' යන මේවා ගෙඩි හටගත් (ඵල සහිත) යන අර්ථය දෙයි.

၅၄၂.

542.

သမ္ဖုလ္လိတော တု ဝိကစော, ဖုလ္လော ဝိကသိတော တိသု;

သိရော’ဂ္ဂံ သိခရော နိတ္ထီ, သာခါ တု ကထိတာ လတာ.

'සම්භුල්ලිත', 'විකච', 'ඵුල්ල', 'විකසිත' (තුන් ලිංගයෙහි යෙදේ) යන මේවා පිපුණු යන අර්ථය දෙයි. 'සිර', 'අග්ග', 'සිඛර' (ස්ත්‍රී ලිංග නොවන) යන මේවා මුදුන යන අර්ථය දෙයි. 'සාඛා' යනු අත්ත වන අතර, එයට 'ලතා' යැයි ද කියනු ලැබේ.

၅၄၃.

543.

ဒလံ ပလာသံ ဆဒနံ, ပဏ္ဏံ ပတ္တံ ဆဒေါ ပျထ;

ပလ္လဝေါ ဝါ ကိသလယံ, နဝုဗ္ဘိန္နေ တု အင်္ကုရော.

'දල', 'පලාස', 'ඡදන', 'පණ්ණ', 'පත්ත', 'ඡද' යන මේවා කොළය (පත්‍රය) යන අර්ථය දෙයි. 'පල්ලව', 'කිසලය' යන මේවා දල්ල යන අර්ථය දෙයි. අලුතෙන් ලියලා ආ දල්ල 'අංකුර' නම් වේ.

၅၄၄.

544.

မကုလံ ဝါ ကုဋုမလော, ခါရကော တု စ ဇာလကံ;

ကလိကာ ကောရကော နိတ္ထီ, ဝဏ္ဋံ ပုပ္ဖာဒိဗန္ဓနံ.

'මකුල', 'කුටුමල' යන මේවා පොහොට්ටුව (කැකුළ) යන අර්ථය දෙයි. 'ඛාරක', 'ජාලක' යන මේවා ළපටි ගැටය යන අර්ථය දෙයි. 'කලිකා', 'කෝරක' (ස්ත්‍රී ලිංග නොවන) යන මේවා ද කැකුළ යන අර්ථය දෙයි. මල් ආදියේ නැට්ට 'වණ්ට' නම් වේ.

၅၄၅.

545.

ပသဝေါ [Pg.46] ကုသုမံ ပုပ္ဖံ, ပရာဂေါ ပုပ္ဖဇော ရဇော;

မကရန္ဒော မဓု မတံ, ထဝကော တု စ ဂေါစ္ဆကော.

'පසව', 'කුසුම', 'පුප්ඵ' යන මේවා මල යන අර්ථය දෙයි. 'පරාග', 'පුප්ඵජ රජ' යන මේවා මල් රේණු (රොන්) යන අර්ථය දෙයි. 'මකරන්ද', 'මධු' යන මේවා මල් පැණි යන අර්ථය දෙයි. 'ථවක', 'ගොච්ඡක' යන මේවා මල් පොකුර යන අර්ථය දෙයි.

၅၄၆.

546.

ဖလေ တွာ’မေ သလာဋု’တ္တော,ဖလံ တု ပက္က မုစ္စတေ;

စမ္ပက’မ္ဗာဒိကုသုမ, ဖလနာမံ နပုံသကေ.

නොපැසුණු (අමු) ගෙඩියට 'සලාටු' යැයි කියනු ලැබේ. ඉදුණු ගෙඩිය 'පක්ක' නම් වේ. සපු, අඹ ආදී මල් සහ ගෙඩිවල නම් නපුංසක ලිංගයෙහි යෙදේ.

၅၄၇.

547.

မလ္လိကာဒီ တု ကုသုမေ, သလိင်္ဂါ ဝီဟယော ဖလေ;

ဇမ္ဗူ’တ္ထီ ဇမ္ဗဝံ ဇမ္ဗူ, ဝိဋပေါ ဝိဋဘီ’တ္ထိယံ.

'මල්ලිකා' (පිච්ච) ආදී මල්වල නම් තමන්ට හිමි ලිංගයෙහි (ස්ත්‍රී ලිංගයේ) යෙදෙන අතර, වී ආදී ධාන්‍ය වර්ග ද එසේ ම වේ. 'ජම්බූ' (ස්ත්‍රී ලිංග) යනු ජම්බු ගස වන අතර, 'ජම්බව' හෝ 'ජම්බූ' යනු එහි ඵලය (ජම්බු ගෙඩිය) වේ. 'විටප' (පුරුෂ) සහ 'විටභී' (ස්ත්‍රී ලිංග) යන මේවා අතු පතර යන අර්ථය දෙයි.

၅၄၈.

548.

မူလ မာရဗ္ဘ သာခန္တော, ခန္ဓော ဘာဂေါ တရုဿ ထ;

ကောဋရော နိတ္ထိယံ ရုက္ခ, စ္ဆိဒ္ဒေ ကဋ္ဌံ တု ဒါရု စ.

ගසේ මුලේ පටන් අතු දක්වා වූ කොටස 'ඛන්ධ' (කඳ) නම් වේ. ගසක ඇති බෙනයට 'කෝටර' (ස්ත්‍රී ලිංග නොවන) යැයි කියනු ලැබේ. 'කට්ඨ', 'දාරു' යන මේවා ලී (දර) යන අර්ථය දෙයි.

၅၄၉.

549.

ဗုန္ဒော မူလဉ္စ ပါဒေါ ထ, သင်္ကု’တ္တော ခါဏုနိတ္ထိယံ;

ကရဟာဋံ တု ကန္ဒော ထ, ကဠီရော မတ္ထကော ဘဝေ.

'බුන්ද', 'මූල', 'පාද' යන මේවා ගසේ මුල යන අර්ථය දෙයි. 'සංකු', 'ඛාණු' (ස්ත්‍රී ලිංග නොවන) යන මේවා ගස කපා ඉතිරි වූ කොටය යන අර්ථය දෙයි. 'කරහාට', 'කන්ද' යන මේවා අලය (මුල් අල) යන අර්ථය දෙයි. 'කළීර' යනු ලපටි දල්ල වන අතර, 'මත්ථක' යනු එහි මුදුන වේ.

၅၅၀.

550.

ဝလ္လရီ မဉ္ဇရီ နာရီ, ဝလ္လီ တု ကထိတာ လတာ;

ထမ္ဘော ဂုမ္ဗော စ အက္ခန္ဓေ, လတာ ဝိရူ ပတာနိနီ.

'වල්ලරී', 'මංජරී' (ස්ත්‍රී ලිංග) යන මේවා මල් කරල (පොකුර) යන අර්ථය දෙයි. 'වල්ලී', 'ලතා' යන මේවා වැල යන අර්ථය දෙයි. කඳක් නැති ලඳු කැලයට 'ථම්භ', 'ගුම්බ' (පඳුර) යැයි කියනු ලැබේ. 'ලතා', 'විරූ', 'පතානිනී' යන මේවා පැතිර යන වැල යන අර්ථය දෙයි.

၅၅၁.

551.

အဿတ္ထော ဗောဓိ စ ဒွီသု, နိဂြောဓော တု ဝဋော ဘဝေ;

ကဗိဋ္ဌော စ ကပိတ္ထော စ, ယညင်္ဂေါ တု ဥဒုမ္ဗရော.

'අස්සත්ථ', 'බෝධි' (ද්විලිංගික වේ) යන මේවා ඇසතු ගස (බෝධි වෘක්ෂය) යන අර්ථය දෙයි. 'නිග්‍රෝධ', 'වට' යන මේවා නුග ගස වේ. 'කබිට්ඨ', 'කපිත්ථ' යන මේවා දිවුල් ගස වේ. 'යඤ්ඤංග', 'උදුම්බර' යන මේවා දිඹුල් (අත්තික්කා) ගස වේ.

၅၅၂.

552.

ကောဝိဠာရော ယုဂပတ္တော, ဥဒ္ဒါလော ဝါတဃာတကော;

ရာဇရုက္ခော ကတမာလီ, န္ဒီဝရော ဗျာဓိဃာတကော.

'කොවිළාර', 'යුගපත්ත' යන මේවා කොබෝලීල ගස යන අර්ථය දෙයි. 'උද්දාල', 'වාතඝාතක' යන මේවා ඇහැළ (හෝ එරබදු) ගස වන අතර, 'රාජරුක්ඛ', 'කතමාලී', 'ආරග්වධ' (ව්‍යාධිඝාතක) යන මේවා ඇහැළ ගසට ම නම් වේ.

၅၅၃.

553.

ဒန္တသဌော စ ဇမ္ဘီရော, ဝရဏော တု ကရေရိ စ;

ကိံ သုကော ပါလိဘဒ္ဒေါထ, ဝဉ္ဇုလော တု စ ဝေတသော.

'දන්තසඨ', 'ජම්භීර' යන මේවා ජම්බීර (දෙහි) ගස යන අර්ථය දෙයි. 'වරණ', 'කරේරි' යන මේවා ලුණුවරණ ගස වේ. 'කිංසුක', 'පාලිභද්ද' යන මේවා එරබදු ගස වේ. 'වඤ්ජුල', 'වේතස' යන මේවා වේවැල් ගස වේ.

၅၅၄.

554.

အမ္ဗာဋကောပီတနကော, မဓုကော တု မဓုဒ္ဒုမော;

အထော ဂုဠဖလော ပီလု, သောဘဉ္ဇနော စ သိဂ္ဂု စ.

'අම්බාටක', 'පීතනක' යන මේවා ඇඹරැල්ලා ගස යන අර්ථය දෙයි. 'මධුක', 'මධුද්දුම' යන මේවා මී ගස වේ. 'ගුළඵල', 'පීලු' යන මේවා පීලු ගස වේ. 'සොභඤ්ජන', 'සිග්ගු' යන මේවා මුරුංගා ගස වේ.

၅၅၅.

555.

သတ္တပဏ္ဏိ ဆတ္တပဏ္ဏော, တိနိသော တွ တိမုတ္တကော;

ကိံ သုကော တု ပလာသော ထ,အရိဋ္ဌော ဖေနိလော ဘဝေ.

'සත්තපණ්ණි', 'ඡත්තපණ්ණ' යන මේවා රුක්අත්තන ගස වේ. 'තිනිස', 'අතිමුත්තක' යන මේවා තිණිස ගස වේ. 'කිංසුක', 'පලාස' යන මේවා කෑල ගස වේ. 'අරිට්ඨ', 'ඵෙනිල' යන මේවා පෙනෙල ගස වේ.

၅၅၆.

556.

မာလူရ ဗေလုဝါဗိလ္လော, ပုန္နာဂေါ တု စ ကေသရော;

သာလဝေါ တု စ လောဒ္ဒေါ ထ, ပိယာလော သန္နကဒ္ဒု စ.

'මාලූර', 'බේලුව', 'බිල්ල' යන මේවා බෙලි ගස වේ. 'පුන්නāග', 'කේසර' යන මේවා දොම්බ ගස වේ. 'සාලව', 'ලොද්ද' යන මේවා ලොත් ගස වේ. 'පියාල', 'සන්නකද්දු' යන මේවා පියල් ගස වේ.

၅၅၇.

557.

လိကောစကော တထာ’င်္ကောလော,အထ ဂုဂ္ဂုလု ကောသိကော;

အမ္ဗော စူတော သဟော တွေသော,သဟကာရော သုဂန္ဓဝါ.

'ලිකෝචක', 'අංකෝල' යන මේවා ඇංකෝල ගස වේ. 'ගුග්ගුලු', 'කෝසික' යන මේවා ගුගුල් ගස වේ. 'අම්බ', 'චූත', 'සහ', 'සහකාර', 'සුගන්ධවා' යන මේවා අඹ ගස යන අර්ථය දෙයි.

၅၅၈.

558.

ပုဏ္ဍရီကော [Pg.47] စ သေတမ္ဗော, သေလု တု ဗဟုဝါရကော;

သေပဏ္ဏီ ကာသ္မိရီ စာထ, ကောလီ စ ဗဒရီတ္ထိယံ.

'පුණ්ඩරීක', 'සේතම්බ' යන මේවා සුදු අඹ ගස වේ. 'සේලු', 'බහුවාරක' යන මේවා ලෝලු ගස වේ. 'සේපණ්ණී', 'කාස්මිරී' යන මේවා ඇටදෙමට ගස වේ. 'කෝලී', 'බදරී' (ස්ත්‍රී ලිංග) යන මේවා මසන් (දෙබර) ගස වේ.

၅၅၉.

559.

ကောလံ စာနိတ္ထီ ဗဒရော, ပိလက္ခော ပိပ္ပလီ’တ္ထိယံ;

ပါဋလီ ကဏှဝန္တာ စ, သာဒုကဏ္ဋော ဝိကင်္ကတော.

'කෝල' (ස්ත්‍රී ලිංග නොවන), 'බදර' යන මේවා මසන් ගෙඩිය වේ. 'පිලක්ඛ', 'පිප්පලී' (ස්ත්‍රී ලිංග) යන මේවා ලෙටු ගස වේ. 'පාටලී', 'කණ්හවන්තා' යන මේවා පළොල් ගස වේ. 'සාදුකණ්ට', 'විකංකත' යන මේවා උගුරැස්ස (කටුලොවි) ගස වේ.

၅၆၀.

560.

တိန္ဒုကော ကာဠက္ခန္ဓော စ, တိမ္ဗရူသက တိမ္ဗရူ;

ဧရာဝတော တု နာရင်္ဂေါ, ကုလကော ကာကတိန္ဒုကော.

'තින්දුක', 'කාළක්ඛන්ධ', 'තිම්බරූසක', 'තිම්බරූ' යන මේවා තිඹිරි ගස වේ. 'ඒරාවත', 'නාරංග' යන මේවා නාරං ගස වේ. 'කුලක', 'කාකතින්දුක' යන මේවා ගොඩකදුරු ගස වේ.

၅၆၁.

561.

ကဒမ္ဗော ပိယကော နီပေါ, ဘလ္လီ ဘလ္လာတကော တိသု;

ဈာဝုကော ပိစုလော စာထ, တိလကော ခုရကော ဘဝေ.

'කදම්බ', 'පියක', 'නීප' යන මේවා කොළොම් ගස වේ. 'භල්ලී', 'භල්ලාතක' (තුන් ලිංගයෙහි ම යෙදේ) යන මේවා කිරි ඇට (කහට) ගස වේ. 'ඣාවුක', 'පිචුල' යන මේවා කොට්ටඹ ගස වේ. 'තිලක', 'ඛුරක' යන මේවා තිලක ගස වේ.

၅၆၂.

562.

စိဉ္စာ စ တိန္တိဏီ စာထ, ဂဒ္ဒဘဏ္ဍော ကပီတနော;

သာလော’ဿကဏ္ဏော သဇ္ဇော ထ,အဇ္ဇုနော ကကုဓော ဘဝေ.

'චිඤ්චා', 'තින්තිණී' යන මේවා සියඹලා ගස වේ. 'ගද්දභණ්ඩ', 'කපීතන' යන මේවා සූරිය ගස වේ. 'සාල', 'අස්සකණ්ණ', 'සජ්ජ' යන මේවා සල් ගස වේ. 'අජ්ජුන', 'කකුධ' යන මේවා කුඹුක් ගස වේ.

၅၆၃.

563.

နိစုလော မုစလိန္ဒော စ, နီပေါ ထ ပိယကော တထာ;

အသနော ပီတသာလော ထ,ဂေါလီသော ဈာဋလော ဘဝေ.

'නිචුල', 'මුචලින්ද' යන මේවා දියමිදෙල්ල ගස වේ. 'නීප', 'පියක' යන මේවා කොළොම් ගස වේ. 'අසන', 'පීතසාල' යන මේවා ගම්මාලු ගස වේ. 'ගොලීස', 'ඣාටල' යන මේවා පළොල් විශේෂයක් වේ.

၅၆၄.

564.

ခီရိကာ ရာဇာယတနံ, ကုမ္ဘီ ကုမုဒိကာ ဘဝေ;

ယူပေါ တု ကမုကော စာထ, ပဋ္ဋိ လာခါပသာဒနော.

'ඛීරිකා', 'රාජායතන' යන මේවා පලු ගස වේ. 'කුම්භී', 'කුමුදිකා' යන මේවා කහට ගස වේ. 'යූප', 'කමුක' යන මේවා පුවක් ගස වේ. 'පට්ටි', 'ලාඛාපසාදන' යන මේවා ලොත් ගස වේ.

၅၆၅.

565.

ဣင်္ဂုဒီ တာပသတရု, ဘုဇပတ္တော တု အာဘုဇီ;

ပိစ္ဆိလာ သိမ္ဗလီ ဒွီသု, ရောစနော ကောဋသိမ္ဗလီ.

'ඉඟුදී', 'තාපසතරu' යන මේවා ඉඟුඩි ගස වේ. 'භුජපත්ත', 'ආභුජී' යන මේවා භූර්ජ පත්‍ර ගස වේ. 'පිච්ඡිලා', 'සිම්බලී' (ද්විලිංගික වේ) යන මේවා කටු ඉඹුල් ගස වේ. 'රෝචන', 'කෝටසිම්බලී' යන මේවා මහ ඉඹුල් ගස වේ.

၅၆၆.

566.

ပကိရိယော ပူတိကော ထ, ရောဟီ ရောဟိတကော ဘဝေ;

ဧရဏ္ဍော တု စ အာမဏ္ဍော, အထ သတ္တုဖလာ သမီ.

'පකිරිය', 'පූතික' යන මේවා කරඳ ගස වේ. 'රෝහී', 'රෝහිතක' යන මේවා රෝහිත ගස වේ. 'එරණ්ඩ', 'ආමණ්ඩ' යන මේවා එඬරු ගස වේ. 'සත්තුඵලා', 'සමී' යන මේවා වන්නි අන්දර ගස වේ.

၅၆၇.

567.

နတ္တမာလော ကရဉ္ဇော ထ, ခဒိရော ဒန္တဓာဝနော;

သောမဝက္ကော တု ကဒရော, သလ္လောတု မဒနော ဘဝေ.

කරඳ ගසට ‘නත්තමාල’ සහ ‘කරඤ්ජ’ යන නාමයන් ද, කිහිරි ගසට ‘ඛදිර’ සහ ‘දන්තධාවන’ යන නාමයන් ද, සුදු කිහිරි ගසට ‘සෝමවක්ක’ සහ ‘කදර’ යන නාමයන් ද, කුකුරුමාන් ගසට ‘සල්ල’ සහ ‘මදන’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၆၈.

568.

အထာပိ ဣန္ဒသာလော စ, သလ္လကီ ခါရကော သိယာ;

ဒေဝဒါရု ဘဒ္ဒဒါရု, စမ္ပေယျော တု စ စမ္ပကော.

කහට (සල්ලකී) ගසට ‘ඉන්දසාල’, ‘සල්ලකී’ සහ ‘ඛාරක’ යන නාමයන් ද, දේවදාර ගසට ‘දේවදාරු’ සහ ‘භද්දදාරු’ යන නාමයන් ද, සපු ගසට ‘චම්පෙය්‍ය’ සහ ‘චම්පක’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၆၉.

569.

ပနသော ကဏ္ဋကိဖလော, အဘယာ တု ဟရီတကီ;

အက္ခော ဝိဘီတကော တီသု, အမတာ’မလကီ တိသု.

කොස් ගසට ‘පනස’ සහ ‘කණ්ටකිඵල’ යන නාමයන් ද, අරළු ගසට ‘අභයා’ සහ ‘හරීතකී’ යන නාමයන් ද, බුළු ගසට ‘අක්ඛ’ සහ ‘විභීතක’ යන නාමයන් ද, නෙල්ලි ගසට ‘අමතා’ සහ ‘ආමලකී’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၇၀.

570.

လဗုဇော လိကုစော စာထ, ကဏိကာရော ဒုမုပ္ပလော;

နိမ္ဗော’ရိဋ္ဌော ပုစိမန္ဒော, ကရကော တု စ ဒါဠိမော.

දෙල් (පොල්කනු) ගසට ‘ලබුජ’ සහ ‘ලිකුච’ යන නාමයන් ද, කිණිහිරිය ගසට ‘කණිකාර’ සහ ‘දුමුප්පල’ යන නාමයන් ද, කොහොඹ ගසට ‘නිම්බ’, ‘අරිට්ඨ’ සහ ‘පුචිමන්ද’ යන නාමයන් ද, දෙළුම් ගසට ‘කරක’ සහ ‘දාළිම’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၇၁.

571.

သရလော [Pg.48] ပူတိကဋ္ဌဉ္စ, ကပိလာ တု စ သိံသပါ;

သာမာ ပိယင်္ဂု ကင်္ဂုပိ, သိရီသော တု စ ဘဏ္ဍိလော.

සරල නම් දේවදාර ගසට ‘සරල’ සහ ‘පූතිකාෂ්ඨ’ යන නාමයන් ද, ශිංශුපා (ඇට්ටේරියා) ගසට ‘කපිලා’ සහ ‘සිංසපා’ යන නාමයන් ද, පුවඟු ගසට ‘සාමා’, ‘පියංගු’ සහ ‘කංගු’ යන නාමයන් ද, සූරියමාර (සිරීස) ගසට ‘සිරීස’ සහ ‘භණ්ඩීල’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၇၂.

572.

သောဏကော ဒီဃဝန္တော စ,ဝကုလော တု စ ကေသရော;

ကာကောဒုမ္ဗရိကာ ဖေဂ္ဂု, နာဂေါ တု နာဂမာလိကာ.

තොටිල ගසට ‘සොණක’ සහ ‘දීඝවන්ත’ යන නාමයන් ද, මුහුණමල් ගසට ‘වකුල’ සහ ‘කේසර’ යන නාමයන් ද, කොටදිඹුලා ගසට ‘කාකෝදුම්බරිකා’ සහ ‘ඵෙග්ගු’ යන නාමයන් ද, නා ගසට ‘නාග’ සහ ‘නාගමාලිකා’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၇၃.

573.

အသောကော ဝဉ္ဇုလော စာထ, တက္ကာရီ ဝေဇယန္တိကာ;

တာပိဉ္ဆော စ တမာလော ထ, ကုဋဇော ဂိရိမလ္လိကာ.

අශෝක ගසට ‘අසෝක’ සහ ‘වඤ්ජුල’ යන නාමයන් ද, හීන් මීද ගසට ‘තක්කාරී’ සහ ‘වෙජයන්තිකා’ යන නාමයන් ද, තමාල ගසට ‘තාපිඤ්ඡ’ සහ ‘තමාල’ යන නාමයන් ද, කෙළිඳ ගසට ‘කුටජ’ සහ ‘ගිරිමල්ලිකා’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၇၄.

574.

ဣန္ဒယဝေါ ဖလေ တဿာ, ဂ္ဂိမန္ထော ကဏိကာ ဘဝေ;

နိဂုဏ္ဌိ’တ္ထီ သိန္ဒုဝါရော, တိဏသုညံ တု မလ္လိကာ.

කෙළිඳ ගසේ බීජයට ‘ඉන්දයව’ යන නාමය ද, මිදි ගසට ‘අග්ගිමන්ථ’ සහ ‘කණිකා’ යන නාමයන් ද, නික ගසට ‘නිගුණ්ඨී’ සහ ‘සින්දුවාර’ යන නාමයන් ද, පිච්ච මලට ‘තිණසුඤ්ඤ’ සහ ‘මල්ලිකා’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၇၅.

575.

သေဖာလိကာ နီလိကာ ထ, အပ္ဖောဋာ ဝနမလ္လိကာ;

ဗန္ဓုကော ဇယသုမနံ, ဘဏ္ဍိကော ဗန္ဓုဇီဝကော.

සේපාලිකා ගසට ‘සේඵාලිකා’ සහ ‘නීලිකා’ යන නාමයන් ද, වල් පිච්ච වැලට ‘අප්ඵෝටා’ සහ ‘වනමල්ලිකා’ යන නාමයන් ද, බන්ධුජීවක (වද) මලට ‘බන්ධුක’, ‘ජයසුමන’, ‘භණ්ඩික’ සහ ‘බන්ධුජීවක’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၇၆.

576.

သုမနာ ဇာတိသုမနာ, မာလတီ ဇာတိ ဝဿိကီ;

ယူထိကာ မာဂဓီ စာထ, သတ္တလာ နဝမလ္လိကာ.

සමන්පිච්ච මලට ‘සුමනා’, ‘ජාතිසුමනා’, ‘මාලතී’, ‘ජාති’ සහ ‘වස්සිකී’ යන නාමයන් ද, ළහිරි පිච්ච මලට ‘යූථිකා’ සහ ‘මාගධී’ යන නාමයන් ද, නවමල්ලිකා මලට ‘සත්තලා’ සහ ‘නවමල්ලිකා’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၇၇.

577.

ဝါသန္တီ,တ္ထီ အတိမုတ္တော, ကရဝီရော’ဿမာရကော;

မာတုလုင်္ဂေါ ဗီဇပူရော, ဥမ္မတ္တော တု စ မာတုလော.

අතිමුක්ත වැලට ‘වාසන්තී’ සහ ‘අතිමුත්ත’ යන නාමයන් ද, කනෙරු ගසට ‘කරවීර’ සහ ‘අස්සමාරක’ යන නාමයන් ද, ළැඩන් (මාතුලුංග) ගසට ‘මාතුලුංග’ සහ ‘බීජපූර’ යන නාමයන් ද, අත්තන ගසට ‘උම්මත්ත’ සහ ‘මාතුල’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၇၈.

578.

ကရမန္ဒော သုသေနော စ, ကုန္ဒံ တု မာဃျ မုစ္စတေ;

ဒေဝတာသော တု ဇီမူတော,ထာ’မိလာတော မဟာသဟာ.

කරඹ ගසට ‘කරමන්ද’ සහ ‘සුසේන’ යන නාමයන් ද, කුන්ද මලට ‘කුන්ද’ සහ ‘මාඝ්‍ය’ යන නාමයන් ද, දේවතාස ගසට ‘දේවතාස’ සහ ‘ජීමූත’ යන නාමයන් ද, නොමිලා මලට ‘අමිලාත’ සහ ‘මහාසහා’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၇၉.

579.

အထော သေရေယျကော ဒါသီ,ကိံ ကိရာတော ကုရဏ္ဋကော;

အဇ္ဇုကော သိတပဏ္ဏာသော, သမီရဏော ဖဏိဇ္ဇကော.

කටකරඬු ගසට ‘සේරෙය්‍යක’, ‘දාසී’, ‘කිංකිරාත’ සහ ‘කුරණ්ටක’ යන නාමයන් ද, සුදු තල පැළයට ‘අජ්ජුක’ සහ ‘සිතපණ්ණාස’ යන නාමයන් ද, කලු තල පැළයට ‘සමීරණ’ සහ ‘පණිජ්ජක’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၈၀.

580.

ဇပါ တု ဇယသုမနံ, ကရီရော ကကစော ဘဝေ;

ရုက္ခာဒနီ စ ဝန္ဒာကာ, စိတ္တကော တွ’ဂ္ဂိသညိတော.

වද මලට ‘ජපා’ සහ ‘ජයසුමන’ යන නාමයන් ද, කැරෑ ගසට ‘කරීර’ සහ ‘කකච’ යන නාමයන් ද, පිළිල වැලට ‘රුක්ඛාදනී’ සහ ‘වන්දාකා’ යන නාමයන් ද, රතු නෙටුල් (ගිනිකුරු) පැළයට ‘චිත්තක’ සහ ‘අග්ගිසඤ්ඤිත’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၈၁.

581.

အက္ကော ဝိကီရဏော တသ္မိံ,တွ’ ဠက္ကော သေတပုပ္ဖကေ;

ပူတိလတာ ဂဠောစီ စ, မုဗ္ဗာ မဓုရသာ ပျထ.

වරා ගසට ‘අක්ක’ සහ ‘විකීරණ’ යන නාමයන් ද, සුදු වරා ගසට ‘අළක්ක’ යන නාමය ද, රසකිඳ වැලට ‘පූතිලතා’ සහ ‘ගළෝචී’ යන නාමයන් ද, මුවා වැලට ‘මුබ්බා’ සහ ‘මධුරසා’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၈၂.

582.

ကပိကစ္ဆု ဒုဖဿော ထ, မဉ္ဇိဋ္ဌာ ဝိကသာ ဘဝေ;

အမ္ဗဋ္ဌာ စ တထာ ပါဌာ, ကဋုကာ ကဋုရောဟိဏီ.

කහඹිලියා පැළයට ‘කපිකච්ඡු’ සහ ‘දුප්ඵස්ස’ යන නාමයන් ද, වැල්මදට වැලට ‘මඤ්ජිට්ඨා’ සහ ‘විකසා’ යන නාමයන් ද, පාඨා (ලුණුවිල) පැළයට ‘අම්බට්ඨා’ සහ ‘පාඨා’ යන නාමයන් ද, කටුකරෝසන පැළයට ‘කටුකා’ සහ ‘කටුරෝහිණී’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၈၃.

583.

အပါမဂ္ဂေါ [Pg.49] သေခရိကော, ပိပ္ပလီ မာဂဓီ မတာ;

ဂေါကဏ္ဋကော စ သိင်္ဃာဋော, ကောလဝလ္လီ’ဘပိပ္ပလီ.

කරල්හැබ පැළයට ‘අපාමග්ග’ සහ ‘සේඛරික’ යන නාමයන් ද, තිප්පිලි වැලට ‘පිප්පලී’ සහ ‘මාගධී’ යන නාමයන් ද, ඉක්කිරි (ගෝකණ්ටක) පැළයට ‘ගෝකණ්ටක’ සහ ‘සිංඝාට’ යන නාමයන් ද, ඇත්තිප්පිලි වැලට ‘කෝලවල්ලී’ සහ ‘ඉභපිප්පලී’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၈၄.

584.

ဂေါလောမီ တု ဝစာ စာထ, ဂိရိကဏျ’ပရာဇိတာ;

သီဟပုစ္ဆီ ပဉှိပဏ္ဏီ, သာလပဏ္ဏီ တု စ’တ္ထိရာ;

(စထိရာ).

වදකහ පැළයට ‘ගෝලෝමී’ සහ ‘වචා’ යන නාමයන් ද, කටරොළු වැලට ‘ගිරිකණ්ණී’ සහ ‘අපරාජිතා’ යන නාමයන් ද, හීන් තොටිල පැළයට ‘සීහපුච්ඡී’ සහ ‘pණ්හිපණ්ණී’ යන නාමයන් ද, සල්පස පැළයට ‘සාලපණ්ණී’ සහ ‘අත්ථිරා’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၈၅.

585.

နိဒိဒ္ဓိကာ တု ဗျဂ္ဃီ စ, အထ နီလီ စ နီလိနီ;

ဇိဉ္ဇုကော စေဝ ဂုဉ္ဇာ ထ, သတမူလီ သတာဝရီ.

කටුවැල්බටු පැළයට ‘නිදිද්ධිකා’ සහ ‘බ්‍යග්ඝී’ යන නාමයන් ද, අවරිය පැළයට ‘නීලී’ සහ ‘නීලිනී’ යන නාමයන් ද, ඔලිඳ වැලට ‘ජිඤ්ජුක’ සහ ‘ගුඤ්ජා’ යන නාමයන් ද, හාතාවාරිය පැළයට ‘සතමූලී’ සහ ‘සතාවරී’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၈၆.

586.

မဟောသဓံ တွ’တိဝိသာ, ဗာကုစီ သောမဝလ္လိကာ;

ဒါဗ္ဗီ ဒါရုဟလိဒ္ဒါ ထ, ဗိဠင်္ဂံ စိတြတဏ္ဍုလာ.

අතිවිඩයන් පැළයට ‘මහෝසධ’ සහ ‘අතිවිසා’ යන නාමයන් ද, බෝධි ඇට පැළයට ‘බාකුචී’ සහ ‘සෝමවල්ලිකා’ යන නාමයන් ද, වෙනිවැල් වැලට ‘දාබ්බී’ සහ ‘දාරuහලිද්දා’ යන නාමයන් ද, වල්ඟාමිරිස් වැලට ‘බිළංග’ සහ ‘චිත්‍රතණ්ඩුලා’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၈၇.

587.

နုဟီ စေဝ မဟာနာမော, မုဒ္ဒိကာ တု မဓုရသာ;

အထာပိ မဓုကံ ယဋ္ဌိ, မဓုကာမဓုယဋ္ဌိကာ.

දලුක් ගසට ‘නුහී’ සහ ‘මහානාම’ යන නාමයන් ද, මිදි වැලට ‘මුද්දිකා’ සහ ‘මධුරසා’ යන නාමයන් ද, වැල්මී වැලට ‘මධුක’ සහ ‘යට්ඨි’ මෙන්ම ‘මධුකා’ සහ ‘මධුයට්ඨිකා’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၈၈.

588.

ဝါတိင်္ဂဏော စ ဘဏ္ဍာကီ, ဝါတ္တာကီ ဗြဟတီ ပျထ;

နာဂဗလာ စေဝ ဈသာ, လာင်္ဂလီ တု စ သာရဒီ.

තිබ්බටු (වම්බටු) පැළයට ‘වාතිංගණ’, ‘භණ්ඩාකී’, ‘වාත්තාකී’ සහ ‘බ්‍රහතී’ යන නාමයන් ද, මහ කඩපිං පැළයට ‘නාගබලා’ සහ ‘ඣසා’ යන නාමයන් ද, නියඟලා වැලට ‘ලාංගලී’ සහ ‘සාරදී’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၈၉.

589.

ရမ္ဘာ စ ကဒလီ မောစော, ကပ္ပာသီ ဗဒရာ ဘဝေ;

နာဂလတာ တု တမ္ဗူလီ, အဂ္ဂိဇာလာ တု ဓာတကီ.

කෙසෙල් ගසට ‘රම්භා’, ‘කදලී’ සහ ‘මෝච’ යන නාමයන් ද, කපු පැළයට ‘කප්පාසී’ සහ ‘බදරා’ යන නාමයන් ද, බුලත් වැලට ‘නාගලතා’ සහ ‘තම්බූලී’ යන නාමයන් ද, මල්කෑර ගසට ‘අග්ගිජාලා’ සහ ‘ධාතකී’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၉၀.

590.

တိဝုတာ တိပုဋာ စာထ, သာမာ ကာဠာ စ ကထျတေ;

အထော သိင်္ဂီ စ ဥသဘော, ရေဏုကာ ကပိဠာ ဘဝေ.

ත්‍රස්තවාලු වැලට ‘තිවුතා’, ‘තිපුටා’, ‘සාමා’ සහ ‘කාළා’ යන නාමයන් ද, වෘෂභ ඖෂධයට ‘සිංගී’ සහ ‘උසභ’ යන නාමයන් ද, රේණුකා ඖෂධයට ‘රේණුකා’ සහ ‘කපිලා’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၉၁.

591.

ဟိရိဝေရဉ္စ ဝါလဉ္စ, ရတ္တဖလာ တု ဗိမ္ဗိကာ;

သေလေယျ’ မသ္မပုပ္ဖဉ္စ, ဧလာ တု ဗဟုလာ ဘဝေ.

ඉරිවේරිය පැළයට ‘හිරිවේර’ සහ ‘වාල’ යන නාමයන් ද, කෝවක්කා වැලට ‘රත්තඵලා’ සහ ‘බිම්බිකා’ යන නාමයන් ද, ගල්පර පාසිවලට ‘සේලෙය්‍ය’ සහ ‘අස්මපුප්ඵ’ යන නාමයන් ද, එනසාල් පැළයට ‘එලා’ සහ ‘බහුලා’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၉၂.

592.

ကုဋ္ဌဉ္စ ဗျာဓိ ကထိတော, ဝါနေယျံ တု ကုဋန္နဋံ;

ဩသဓိ ဇာတိမတ္တမှိ, ဩသဓံ သဗ္ဗ’ မဇာတိယံ.

කොට්ඨං ඖෂධයට ‘කුට්ඨ’ සහ ‘බ්‍යාධි’ යන නාමයන් ද, සුවඳ හොට පැළයට ‘වානෙය්‍ය’ සහ ‘කුටන්නට’ යන නාමයන් ද වේ. එක් වර්ගයකට පමණක් අයත් පැළෑටිය ‘ඕසධී’ (ස්ත්‍රී ලිංග) වන අතර, පොදුවේ සියලු ඖෂධ පැළෑටි ‘ඕසධ’ (නපුංසක ලිංග) නම් වේ.

၅၉၃.

593.

မူလံ ပတ္တံ ကဠီရ’ဂ္ဂံ, ကန္ဒံ မိဉ္ဇာ ဖလံ တထာ;

တစော ပုပ္ဖဉ္စ ဆတ္တန္တိ, သာကံ ဒသဝိဓံ မတံ.

මුල, කොළය, කරල (කුරුල්ල), දල්ල (අග්‍රය), අල (කඳ), මදය, ගෙඩිය (ඵලය), පොත්ත, මල සහ හතු යන මේවා දස වැදෑරුම් පලා (ශාක) වර්ග ලෙස සලකනු ලැබේ.

၅၉၄.

594.

ပပုန္နာဋော ဧဠဂလော,တဏ္ဍုလေယျော’ပ္ပမာရိသော;

ဇီဝန္တိ ဇီဝနီ စာထ, မဓုရကော စ ဇီဝကော.

තෝර පැළයට ‘පපුන්නාට’ සහ ‘එළගල’ යන නාමයන් ද, කටුතම්පලා (කුරන්නා) පැළයට ‘තණ්ඩුලෙය්‍ය’ සහ ‘අප්පමාරිස’ යන නාමයන් ද, ජීවන්තී වැලට ‘ජීවන්තී’ සහ ‘ජීවනී’ යන නාමයන් ද, ජීවක ඖෂධයට ‘මධුරක’ සහ ‘ජීවක’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၉၅.

595.

မဟာကန္ဒော စ လသုဏံ, ပလဏ္ဍု တု သုကန္ဒကော;

ပဋောလော တိတ္တကော စာထ, ဘိင်္ဂရာဇော စ မက္ကဝေါ.

සුදු ලූනුවලට ‘මහාකන්ද’ සහ ‘ලසුණ’ යන නාමයන් ද, රතු ලූනුවලට ‘පලණ්ඩූ’ සහ ‘සුකන්දක’ යන නාමයන් ද, පතෝල වැලට ‘පටෝල’ සහ ‘තිත්තක’ යන නාමයන් ද, කීකිරිඳිය පැළයට ‘භිංගරාජ’ සහ ‘මක්කව’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၉၆.

596.

ပုနန္နဝါ [Pg.50] သောထဃာတီ, ဝိတုန္နံ သုနိသဏ္ဏကံ;

ကာရဝေလ္လော တု သုသဝီ, တုမ္ဗျာ’လာဗု စ လာဗု သာ.

සාරණ පැළයට ‘පුනන්නවා’ සහ ‘සෝථඝාතී’ යන නාමයන් ද, ඇඹුල් ඇඹිලිය පැළයට ‘විතුන්න’ සහ ‘සුනිසණ්ණක’ යන නාමයන් ද, කරවිල වැලට ‘කාරවැල්ල’ සහ ‘සුසවී’ යන නාමයන් ද, ලබු වැලට ‘තුම්බී’, ‘අලාබු’ සහ ‘ලාබු’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၉၇.

597.

ဧဠာလုကဉ္စ ကက္ကာရီ, ကုမ္ဘဏ္ဍော တု စ ဝလ္လိဘော;

ဣန္ဒဝါရုဏီ ဝိသာလာ, ဝတ္ထုကံ ဝတ္ထုလေယျကော.

කැකිරි වැලට ‘එළාලුක’ සහ ‘කක්කාරී’ යන නාමයන් ද, පුහුල් වැලට ‘කුම්භණ්ඩ’ සහ ‘වල්ලිභ’ යන නාමයන් ද, යක්කොමඩු (තිත්ත කොමඩු) වැලට ‘ඉන්දවාරුණී’ සහ ‘විසාලා’ යන නාමයන් ද, වස්තුක (පලා වර්ගයක්) පැළයට ‘වත්ථුක’ සහ ‘වත්ථුලෙය්‍යක’ යන නාමයන් ද වේ.

၅၉၈.

598.

မူလကော နိတ္ထိယံ စုစ္စု, တမ္ဗကော စ ကလမ္ဗကော;

သာကဘေဒါ ကာသမဒ္ဒ, ဈဇ္ဈရီ ဖဂ္ဂဝါ’ဒယော.

රාබු පැළයට ‘මූලක’ (නපුංසක ලිංග) සහ ‘චුච්චු’ යන නාමයන් ද, කලම්බක පැළයට ‘තම්බක’ සහ ‘කලම්බක’ යන නාමයන් ද වේ. පැණි තෝර (කාසමර්ද), ජජ්ජරී සහ ඵග්ගව ආදීහු පලා වර්ග (ශාක භේද) වෙති.

၅၉၉.

599.

သဒ္ဒလော စေဝ ဒုဗ္ဗာ စ, ဂေါလောမီ သာ သိတာ ဘဝေ;

ဂုန္ဒာ စ ဘဒ္ဒမုတ္တဉ္စ, ရသာလော တု’စ္ဆု ဝေဠု တု.

ඊතණවලට ‘සද්දල’ සහ ‘දුබ්බා’ යන නාමයන් ද, සුදු ඊතණවලට ‘ගෝලෝමී’ සහ ‘සිතා’ යන නාමයන් ද, කලාඳුරු තණවලට ‘ගුන්දා’ සහ ‘භද්දමුත්ත’ යන නාමයන් ද, උක් ගසට ‘රසාල’ සහ ‘උච්ඡු’ යන නාමයන් ද, උණ ගසට ‘වේළු’ යන නාමය ද වේ.

၆၀၀.

600.

တစသာရော ဝေဏု ဝံသော, ပဗ္ဗံ တု ဖလု ဂဏ္ဌိသော;

ကီစကာ တေ သိယုံ ဝေဏူ, ယေ နဒန္တျာ’နိလဒ္ဓုတာ.

උණ ගසට ‘තචසාර’, ‘වේණු’ සහ ‘වංස’ යන නාමයන් ද, උණ පුරුකට ‘පබ්බ’, ‘ඵලු’ සහ ‘ගණ්ඨිස’ යන නාමයන් ද, සුළඟින් සෙලවෙන විට ශබ්ද නඟන උණ ගස් ‘කීචක’ නම් වේ.

၆၀၁.

601.

နဠော စ ဓမနော ပေါဋ, ဂလော တု ကာသ မိတ္ထိ န;

တေဇနော တု သရော, မူလံ, တူ’ သီရံ ဗီရဏဿ ဟိ.

බට (නළ) ගසට ‘නළ’, ‘ධමන’ සහ ‘පෝටගල’ යන නාමයන් ද, කාස තණවලට ‘කාස’ යන නාමය ද, ඊතල සාදන බට විශේෂයකට ‘තේජන’ සහ ‘සර’ යන නාමයන් ද, සැවැන්න මුලට ‘උසීර’ යන නාමය ද වේ.

၆၀၂.

602.

ကုသော ဝရဟိသံ ဒဗ္ဗော, ဘူတိဏကံ တု ဘူတိဏံ;

ဃာသော တု ယဝသော စာထ,ပူဂေါ တု ကမုကော ဘဝေ.

කුස තණවලට ‘කුස’, ‘වරාහිස’ සහ ‘දබ්බ’ යන නාමයන් ද, සේර තණවලට ‘භූතිණක’ සහ ‘භූතිණ’ යන නාමයන් ද, තණකොළවලට ‘ඝාස’ සහ ‘යවස’ යන නාමයන් ද, පුවක් ගසට ‘පූග’ සහ ‘කාමුක’ යන නාමයන් ද වේ.

၆၀၃.

603.

တာလော ဝိဘေဒိကာ စာထ, ခဇ္ဇုရီ သိန္ဒိ ဝုစ္စတိ;

තල් ගසට ‘තාල’ සහ ‘විභේදිකා’ යන නාමයන් ද, ඉඳි ගසට ‘ඛජ්ජුරී’ සහ ‘සින්දි’ යන නාමයන් ද වේ.

၆၀၄.

604.

ဟိန္တာလ, တာလ, ခဇ္ဇူရီ, နာလိကေရာ တထေဝ စ;

တာလီ စ ကေတကီ နာရီ, ပူဂေါ စ တိဏပါဒပါတိ.

හින්තාල (කිතුල්), තාල (තල්), ඛජ්ජුරී (ඉඳි), නාලිකේර (පොල්), තාලී (තලපත්), කේතකී (වැටකේ) සහ පූග (පුවක්) යන මේවා තෘණ වෘක්ෂ (තණ කුලයේ ගස්) නම් වේ.

ဣတိ အရညဝဂ္ဂေါ.

මෙසේ අරණ්‍ය වර්ගය නිම විය.

၆. အရညာဒိဝဂ္ဂ

6. අරණ්‍ය වර්ගය

၆၀၅.

605.

ပဗ္ဗတော ဂိရိ သေလော’ဒ္ဒိ, နဂါ’စလ, သိလုစ္စယာ;

သိခရီ ဘူဓရောထ ဗ္ဘ, ပါသာဏာ’သ္မော’ပလော သိလာ.

‘පබ්බත’, ‘ගිරි’, ‘සේල’, ‘අද්දි’, ‘නග’, ‘අචල’, ‘සිලුච්චය’, ‘සිඛරී’, ‘භූධර’ යන මේවා කන්දට (පර්වතයට) නමි. ‘පාෂාණ’, ‘අස්ම’, ‘උපල’, ‘සිලා’ යන මේවා ගල්වලට නමි.

၆၀၆.

606.

ဂိဇ္ဈကူဋော စ ဝေဘာရော, ဝေပုလ္လော’သိဂိလီ နဂါ;

ဝိဉ္ဈော ပဏ္ဍဝ ဝင်္ကာဒီ, ပုဗ္ဗသေလော တု စော’ဒယော;

မန္ဒရော ပရသေလော’တ္ထော, ဟိမဝါ တု ဟိမာစလော.

ගිජ්ඣකූටය, වේභාරය, වේපුල්ලය, ඉසිගිලිය, වින්ධ්‍යය, පණ්ඩවය, වංකය, පුබ්බසේලය, උදය, මන්දරය, පරසේලය, හිමවන්තය (හිමාචලය) යනු කඳු වර්ග වේ.

၆၀၇.

607.

ဂန္ဓမာဒန ကေလာသ, စိတ္တကူဋ သုဒဿနာ;

ကာလကူဋော တိကူဋာ’ဿ, ပတ္ထော တု သာနု နိတ္ထိယံ.

ගන්ධමාදනය, කේලාසය, චිත්තකූටය, සුදස්සනය, කාලකූටය, තිකූටය යනු කඳු වර්ග වේ. ‘පත්ථ’ සහ ‘සානු’ (නපුංසක ලිංගයේ නොවන) යනු කඳු මුදුනේ ඇති තැන්නට (සානුවට) නමකි.

၆၀၈.

608.

ကူဋော [Pg.51] ဝါ သိခရံ သိင်္ဂံ, ပပါတော တု တဋော ဘဝေ;

နိတမ္ဗော ကဋကော နိတ္ထီ, နိဇ္ဈရော ပသဝေါ’မ္ဗုနော.

‘කූට’, ‘සිඛර’, ‘සිංග’ යනු කඳු මුදුනට නමි. ‘පපාත’ සහ ‘තට’ යනු හෙලට (ප්‍රපාතයට) නමි. ‘නිතම්බ’ සහ ‘කටක’ (නපුංසක නොවන) යනු කඳු බෑවුමට නමි. ‘නිජ්ඣර’ සහ ‘පසවොම්බු’ යනු දියඇල්ලට (හෝ දිය උල්පතට) නමි.

၆၀၉.

609.

ဒရီ’တ္ထီ ကန္ဒရော ဒွီသု, လေဏံ တု ဂဗ္ဘရံ ဂုဟာ;

သိလာပေါက္ခရဏီ သောဏ္ဍီ, ကုဉ္ဇံ နိကုဉ္ဇ မိတ္ထိ န.

‘දරී’ (ස්ත්‍රී ලිංග), ‘කන්දර’ (ස්ත්‍රී, පුරුෂ දෙක්හිම) යනු කඳු කුහරයට (හෙලට) නමි. ‘ලෙණ’, ‘ගබ්භර’, ‘ගුහා’ යනු ගුහාවට නමි. ‘සිලාපොක්ඛරණී’, ‘සොණ්ඩී’ යනු ස්වභාවික ගල් පොකුණට නමි. ‘කුඤ්ජ’ සහ ‘නිකුඤ්ජ’ (නපුංසක නොවන) යනු ලඳු කැලයට නමි.

၆၁၀.

610.

ဥဒ္ဓ မဓိစ္စကာ သေလ, ဿာသန္နာ ဘူမျု ပစ္စကာ;

ပါဒေါ တု’ပန္တသေလော ထ,ဓာတု’တ္တော ဂေရိကာဒိကော.

කන්ද මුදුනෙහි ඇති සමතලා බිම ‘අධිච්චකා’ නම් වේ. කන්දට ආසන්න පහත් බිම ‘උපච්චකා’ නම් වේ. කඳු පාමුල ‘පාද’ සහ ‘උපන්තසේල’ නම් වේ. රතුගුරු (කිරිමැටි) ආදී ඛනිජ වර්ග ‘ධාතු’ නම් වේ.

ဣတိ သေလဝဂ္ဂေါ.

මෙසේ සේල වර්ගය (කඳු පිළිබඳ කොටස) නිමා විය.

၆၁၁.

611.

မိဂိန္ဒော ကေသရီ သီဟော, တရစ္ဆော တု မိဂါဒနော;

ဗျဂ္ဃော တု ပုဏ္ဍရီကော ထ, သဒ္ဒူလော ဒီပိနီ’ရိတော.

‘මිගින්ද’, ‘කේසරී’, ‘සීහ’ යනු සිංහයාට නමි. ‘තරච්ඡ’ සහ ‘මිගාදන’ යනු වළසාට (හෝ හයිනාවාට) නමි. ‘බ්‍යග්ඝ’, ‘පුණ්ඩරීක’, ‘සද්දූල’ යනු ව්‍යාඝ්‍රයාට නමි. ‘දීපී’ යනු දිවියාට නමි.

၆၁၂.

612.

အစ္ဆော ဣက္ကော စ ဣဿော တု,ကာဠသီဟော ဣသော ပျထ;

ရောဟိသော ရောဟိတော စာထ,ဂေါကဏ္ဏော ဂဏိ ကဏ္ဋကာ.

‘අච්ඡ’, ‘ඉක්ක’, ‘ඉස්ස’ යනු වළසාට නමි. ‘කාළසීහ’ සහ ‘ඊස’ යනු කළු සිංහයාට (හෝ කළු වලසාට) නමි. ‘රෝහිස’, ‘රෝහිත’ යනු රතු මුවාට නමි. ‘ගෝකණ්ණ’, ‘ගණිකණ්ටක’ යනු ගෝනාට නමි.

၆၁၃.

613.

ခဂ္ဂ ခဂ္ဂဝိသာဏာ တု, ပလာသာဒေါ စ ဂဏ္ဍကော;

ဗျဂ္ဃာဒိကေ ဝါဠမိဂေါ, သာပဒေါ ထ ပ္လဝင်္ဂမော.

‘ඛග්ග’, ‘ඛග්ගවිසාණ’, ‘පලාසාද’, ‘ගණ්ඩක’ යනු කඟවේනාට නමි. කොටියා ආදී රෞද්‍ර සතුන් ‘වාළමිග’ සහ ‘සාපද’ නම් වේ. ‘ප්ලවංගම’ යනු වඳුරාට නමකි.

၆၁၄.

614.

မက္ကဋော ဝါနရော သာခါ, မိဂေါ ကပိ ဝလီမုခေါ;

ပလဝင်္ဂေါ, ကဏှတုဏ္ဍော,ဂေါနင်္ဂုလော တိ သော မတော.

‘මක්කට’, ‘වානර’, ‘සාඛාමිග’, ‘කපි’, ‘වලීමුඛ’, ‘ප්ලවංග’ යනු වඳුරාට නමි. කළු මුහුණක් ඇති වඳුරු විශේෂය ‘කණ්හතුණ්ඩ’ සහ ‘ගෝනංගුල’ (කළු වඳුරා) නම් වේ.

၆၁၅.

615.

သိင်္ဂါလော ဇမ္ဗုကော ကောတ္ထု, ဘေရဝေါ စ သိဝါ ပျထ;

ဗိဠာရော ဗဗ္ဗု မဉ္ဇာရော, ကောကော တု စ ဝကော ဘဝေ.

‘සිංගාල’, ‘ජම්බුක’, ‘කොත්ථු’, ‘භේරව’, ‘සිවා’ යනු හිවලට නමි. ‘බිළාර’, ‘බබ්බු’, ‘මඤ්ජාර’ යනු බළලාට නමි. ‘කෝක’ සහ ‘වක’ යනු වෘකයාට නමි.

၆၁၆.

616.

မဟိံသော စ လုလာယော ထ,ဂဝဇော ဂဝယော သမာ;

သလ္လော တု သလ္လကော ထာ’ဿ,လောမမှိ သလလံ သလံ.

‘මහිංස’ සහ ‘ලුලාය’ යනු මීහරකාට නමි. ‘ගවජ’ සහ ‘ගවය’ යනු කුළු හරකාට නමි. ‘සල්ල’ සහ ‘සල්ලක’ යනු ඉත්තෑවාට නමි. උගේ ශරීරයේ ඇති ඉත්තෑ කටු ‘සලල’ සහ ‘සල’ නම් වේ.

၆၁၇.

617.

ဟရိဏော မိဂ သာရင်္ဂါ, မဂေါ အဇိနယောနိ စ;

သူကရော တု ဝရောဟော ထ,ပေလကော စ သသော ဘဝေ.

‘හරින’, ‘මිග’, ‘සාරංග’, ‘මග’, ‘අජිනයෝනි’ යනු සාමාන්‍ය මුවාට නමි. ‘සූකර’ සහ ‘වරාහ’ යනු ඌරාට නමි. ‘පේලක’ සහ ‘සස’ යනු හාවාට නමි.

၆၁၈.

618.

ဧဏေယျော [Pg.52] ဧဏီမိဂေါ စ, ပမ္ပဋကော တု ပမ္ပကော;

ဝါတမိဂေါ တု စလနီ, မူသိကော တွာ’ခု ဥန္ဒုရော.

‘එණෙය්‍ය’ සහ ‘එණීමිග’ යනු එණි මුවාට නමි. ‘පම්පටක’ සහ ‘පම්පක’ යනු එක්තරා කුඩා මෘග විශේෂයකි. ‘වාතමිග’ සහ ‘චලනී’ යනු වේගයෙන් දුවන මුවාට නමි. ‘මූසික’, ‘ආඛු’, ‘උන්දුර’ යනු මීයාට නමි.

၆၁၉.

619.

စမရော ပသဒေါ စေဝ, ကုရုင်္ဂေါ မိဂမာတုကာ;

ရုရု ရင်္ကု စ နီကော စ, သရဘာဒီ မိဂန္တရာ.

‘චමර’ (සෙමර මුවා), ‘පසද’ (තිත් මුවා), ‘කුරුංග’ (කුරුංග මුවා), ‘මිගමාතුකා’, ‘රුරු’, ‘රංකු’, ‘නීක’, ‘සරභ’ යනු විවිධ වර්ගවල මුවන්ට හා මෘගයන්ට නමි.

၆၂၀.

620.

ပိယကော စမူရု ကဒလီ, မိဂါဒီ စမ္မယောနယော;

မိဂါ တု ပသဝေါ သီဟာ, ဒယော သဗ္ဗစတုပ္ပဒါ.

‘පියක’, ‘චමූරු’, ‘කදලි’ යන මුව විශේෂයන් සම් ලබාගන්නා සතුන් (චම්මයෝනි) නම් වේ. මුවා ආදී සත්වයෝ ‘මිග’ සහ ‘පසු’ නම් වෙති. සිංහාදී සියලු සත්වයෝ ‘සිව්පාවෝ’ (චතුප්පද) නම් වෙති.

၆၂၁.

621.

လူတာ တု လူတိကာ ဥဏ္ဏ, နာဘိ မက္ကဋကော သိယာ;

ဝိစ္ဆိကော တွာ’ဠိ ကထိတော, သရဗူ ဃရဂေါဠိကာ.

‘ලූතා’, ‘ලූතිකා’, ‘උණ්ණනාභි’, ‘මක්කටක’ යනු මකුළුවාට නමි. ‘විච්ඡික’ සහ ‘ආළි’ යනු ගෝනුස්සාට නමි. ‘සරබූ’ සහ ‘ඝරගෝළිකා’ යනු හූනාට නමි.

၆၂၂.

622.

ဂေါဓာ ကုဏ္ဍော ပျထော ကဏ္ဏ, ဇလူကာ သတပဒျထ;

ကလန္ဒကော ကာဠကာ ထ, နကုလော မင်္ဂုသော ဘဝေ.

‘ගෝධා’ සහ ‘කුණ්ඩ’ යනු කබරගොයාට (හෝ තලගොයාට) නමි. ‘කණ්ණජලූකා’ (කන්වැද්දා) සහ ‘සතපදී’ යනු පත්තෑයාට නමි. ‘කලන්දක’ සහ ‘කාළක’ යනු ලේනාට නමි. ‘නකුල’ සහ ‘මංගුස’ යනු මුගටියාට නමි.

၆၂၃.

623.

ကကဏ္ဋကော စ သရဋော, ကီဋော တု ပုဠဝေါ ကိမိ;

ပါဏကော စာပျထော ဥစ္စာ,လိင်္ဂေါ လောမသပါဏကော.

‘කකණ්ටක’ සහ ‘සරට’ යනු කටුස්සාට නමි. ‘කීට’, ‘පුළව’, ‘කිමි’, ‘පාණක’ යනු පණුවාට (හෝ කෘමියාට) නමි. ‘උච්චාලිංග’ සහ ‘ලෝමසපාණක’ යනු දළඹුවාට නමි.

၆၂၄.

624.

ဝိဟင်္ဂေါ ဝိဟဂေါ ပက္ခီ, ဝိဟင်္ဂမ ခဂ’ဏ္ဍဇာ;

သကုဏော စ သကုန္တော ဝိ, ပတင်္ဂေါ သကုဏီ ဒွိဇော.

‘විහංග’, ‘විහග’, ‘පක්ඛී’, ‘විහංගම’, ‘ඛග’, ‘අණ්ඩජ’, ‘සකුණ’, ‘සකුන්ත’, ‘පතංග’, ‘සකුණී’, ‘ද්විජ’ යන මේවා පක්ෂියාට (කුරුල්ලාට) නමි.

၆၂၅.

625.

ဝက္ကင်္ဂေါ ပတ္တယာနော စ, ပတန္တော နီဠဇော ဘဝေ;

တဗ္ဘေဒါ ဝဋ္ဋကာ ဇီဝ, ဉ္ဇီဝေါ စကောရ တိတ္တိရာ.

‘වක්කංග’, ‘පත්තයාන’, ‘පතන්ත’, ‘නීළජ’ යන්නද පක්ෂියාට නමි. උන්ගේ ප්‍රභේදයන් වන්නේ: ‘වට්ටකා’ (වටුවා), ‘ජීවඤ්ජීව’ (ජීවන්ජීව කුරුල්ලා), ‘චකෝර’ (චකෝර කුරුල්ලා) සහ ‘තිත්තිර’ (තිත්තිර පක්ෂියා) යනුයි.

၆၂၆.

626.

သာဠိကာ ကရဝီကော စ, ရဝိဟံသော ကုကုတ္ထကော;

ကာရဏ္ဍဝေါ စ ပိလဝေါ, ပေါက္ခရသာတကာ’ဒယော.

‘සාලිකා’ (සැළලිහිණියා), ‘කරවීක’ (කොවුලා), ‘රවිහංස’, ‘කුකුත්ථක’, ‘කාරණ්ඩව’ (දියකාවා), ‘පිලව’ (දියහංසයා), ‘පොක්ඛරසාතක’ (කොකා) ආදීහු කුරුලු වර්ග වෙති.

၆၂၇.

627.

ပတတ္တံ ပေခုဏံ ပတ္တံ, ပက္ခော ပိဉ္ဆံ ဆဒေါ ဂရု;

အဏ္ဍံ တု ပက္ခိဗီဇေ ထ, နီဠော နိတ္ထီ ကုလာဝကံ.

‘පතත්ත’, ‘පෙඛුණ’, ‘පත්ත’, ‘පක්ඛ’, ‘පිඤ්ඡ’, ‘ඡද’, ‘ගරු’ යනු පක්ෂි පිහාටුවට (පියාපතට) නමි. කුරුලු බිත්තරයට ‘අණ්ඩ’ සහ ‘පක්ඛිබීජ’ යනු නමි. කුරුලු කූඩුවට ‘නීළ’ (නපුංසක) සහ ‘කුලාවක’ යනු නමි.

၆၂၈.

628.

သုပဏ္ဏမာတာ ဝိနတာ, မိထုနံ ထီပုမဒွယံ;

ယုဂံ တု ယုဂလံ ဒွန္ဒံ, ယမကံ ယမလံ ယမံ.

ගුරුළාගේ මව ‘විනතා’ නම් වේ. ස්ත්‍රී පුරුෂ යුවළකට ‘මිථුන’ සහ ‘ථීපුමද්වය’ යනු නමි. පොදුවේ යුවළකට (ජෝඩුවකට) ‘යුග’, ‘යුගල’, ‘ද්වන්ද’, ‘යමක’, ‘යමල’, ‘යම’ යනු නමි.

၆၂၉.

629.

သမူဟော ဂဏ သံဃာတာ, သမုဒါယော စ သဉ္စယော;

သန္ဒောဟော နိဝဟော ဩဃော, ဝိသရော နိကရော စယော.

‘සමූහ’, ‘ගණ’, ‘සංඝාත’, ‘සමුදාය’, ‘සඤ්චය’, ‘සන්දෝහ’, ‘නිවහ’, ‘ඕඝ’, ‘විසර’, ‘නිකර’, ‘චය’ යනු සමූහයට (රැසට) නමි.

၆၃၀.

630.

ကာယော ခန္ဓော သမုဒယော, ဃဋာ သမိတိ သံဟတိ;

ရာသိ ပုဉ္ဇော သမဝါယော, ပူဂေါ ဇာတံ ကဒမ္ဗကံ.

‘කාය’, ‘ඛන්ධ’, ‘සමුදාය’, ‘ඝටා’, ‘සමිති’, ‘සංහති’, ‘රාසි’, ‘පුඤ්ජ’, ‘සමවාය’, ‘පූග’, ‘ජාත’, ‘කදම්බක’ යන්නද සමූහයට (රැසට) නමි.

၆၃၁.

631.

ဗျူဟော [Pg.53] ဝိတာန ဂုမ္ဗာ စ, ကလာပေါ ဇာလ မဏ္ဍလံ;

သမာနာနံ ဂဏော ဝဂ္ဂေါ,သံဃော သတ္ထော တု ဇန္တုနံ.

‘බ්‍යූහ’, ‘විතාන’, ‘ගුම්බ’, ‘කලාප’, ‘ජාල’, ‘මණ්ඩල’ යනුද සමූහයට නමි. සමාන අයගේ සමූහය ‘වග්ග’ (වර්ගය) නම් වේ. සත්වයන්ගේ සමූහය ‘සංඝ’ සහ ‘සත්ථ’ (කණ්ඩායම) නම් වේ.

၆၃၂.

632.

သဇာတိကာနံ တု ကုလံ, နိကာယော တု သဓမ္မိနံ;

ယူထော နိတ္ထီ သဇာတိယ, တိရစ္ဆာနာနမုစ္စတေ.

එකම ජාතියේ අයගේ සමූහය ‘කුල’ නම් වේ. සමාන ධර්මතාවලින් යුත් අයගේ සමූහය ‘නිකාය’ නම් වේ. එකම ජාතියක තිරිසන් සතුන්ගේ රැළ ‘යූථ’ (නපුංසක නොවන) නම් වේ.

၆၃၃.

633.

သုပဏ္ဏော ဝေနတေယျော စ, ဂရုဠော ဝိဟဂါဓိပေါ;

ပရပုဋ္ဌော ပရဘတော, ကုဏာလော ကောကိလော ပိကော.

‘සුපණ්ණ’, ‘වේනතෙය්‍ය’, ‘ගරුළ’, ‘විහගාධිප’ යනු ගුරුළාට නමි. ‘පරපුට්ඨ’, ‘පරභත’, ‘කුණාල’, ‘කෝකිල’, ‘පික’ යනු කොවුලාට නමි.

၆၃၄.

634.

မောရော မယူရော ဝရဟီ, နီလဂီဝ သိခဏ္ဍိနော;

ကလာပီ စ သိခီ ကေကီ, စူဠာ တု စ သိခါ ဘဝေ.

‘මෝර’, ‘මයුර’, ‘වරහී’, ‘නීලගීව’, ‘සිඛණ්ඩි’, ‘කලාපී’, ‘සිඛී’, ‘කේකී’ යනු මොනරාට නමි. උගේ හිසෙහි ඇති සිළුව ‘චූළා’ සහ ‘සිඛා’ නම් වේ.

၆၃၅.

635.

သိခဏ္ဍော ဝရဟဉ္စေဝ, ကလာပေါ ပိဉ္ဆ မပျထ;

စန္ဒကော မေစကော စာထ, ဆပ္ပဒေါ စ မဓုဗ္ဗတော.

මොනර පිල් කලඹ ‘සිඛණ්ඩ’, ‘වරහ’, ‘කලාප’, ‘පිඤ්ඡ’ නම් වේ. මොනර පිහාටුවේ ඇති ඇස වැනි ලපය ‘චන්දක’ සහ ‘මේචක’ නම් වේ. ‘ඡප්පද’ සහ ‘මධුබ්බත’ යනු මී මැස්සාට නමි.

၆၃၆.

636.

မဓုလီဟော မဓုကရော, မဓုပေါ ဘမရော အလိ;

ပါရာဝတော ကပေါတော စ, ကကုဋော စ ပါရေဝတော.

‘මධුලීහ’, ‘මධුකර’, ‘මධුප’, ‘භමර’, ‘අලි’ යනු ද මී මැස්සාට (බඹරාට) නමි. ‘පාරාවත’, ‘කපෝත’, ‘කකුට’, ‘පාරේවත’ යනු පරෙවියාට නමි.

၆၃၇.

637.

ဂိဇ္ဈော ဂဒ္ဓေါထ ကုလလော, သေနော ဗျဂ္ဃီနသော ပျထ;

တဗ္ဘေဒါ သကုဏဂ္ဃိ’တ္ထီ, အာဋော ဒဗ္ဗိမုခဒွိဇော.

‘ගිජ්ඣ’ සහ ‘ගද්ධ’ යනු ගිජුලිහිණියාට නමි. ‘කුලල’, ‘සේන’, ‘බ්‍යග්ඝීනස’ යනු උකුස්සාට නමි. එහි ප්‍රභේදයක් වන උකුසු දෙන ‘සකුණග්ඝී’ (ස්ත්‍රී) නම් වේ. ‘ආට’ සහ ‘දබ්බිමුඛ’ යනු හැඳිඅලුවා (Spoonbill) නම් පක්ෂියාට නමකි.

၆၃၈.

638.

ဥဟုင်္ကာရော ဥလူကော စ, ကောသိယော ဝါယသာရိ စ;

ကာကော တွ’ရိဋ္ဌော ဓင်္ကော စ, ဗလိပုဋ္ဌော စ ဝါယသော.

‘උහුංකාර’, ‘උලූක’, ‘කෝසිය’, ‘වායසාරි’ යනු බකමූණාට නමි. ‘කාක’, ‘අරිට්ඨ’, ‘ධංක’, ‘බලිපුට්ඨ’, ‘වායස’ යනු කපුටාට නමි.

၆၃၉.

639.

ကာကောလော ဝနကာကော ထ,လာပေါ လဋုကိကာ ပျထ;

ဝါရဏော ဟတ္ထိလိင်္ဂေါ စ, ဟတ္ထိသောဏ္ဍဝိဟင်္ဂမော.

‘කාකෝල’ සහ ‘වනකාක’ යනු වන කපුටාට නමි. ‘ලාප’ සහ ‘ලටුකිකා’ යනු වටුවාට නමි. ‘වාරණ’, ‘හත්ථිලිංග’, ‘හත්ථිසොණ්ඩවිහංගම’ යනු ඇතෙකුගේ සොඬ වැනි සොඬක් ඇති මහා පක්ෂියාට (ඇත්ලිහිණියාට) නමි.

၆၄၀.

640.

ဥက္ကုသော ကုရရော ကောလ,ဋ္ဌိပက္ခိမှိ စ ကုက္ကုဟော;

သုဝေါ တု ကီရော စ သုကော, တမ္ဗစူဠော တု ကုက္ကုဋော.

‘උක්කුස’ සහ ‘කුරර’ යනු ලෙහෙනාට (මුහුදු උකුස්සාට) නමි. ‘කොලට්ඨි’ සහ ‘කුක්කුහ’ යනු ඇටි කුකුළාට නමි. ‘සුව’, ‘කීර’, ‘සුක’ යනු ගිරවාට නමි. ‘තම්බචූළ’ සහ ‘කුක්කුට’ යනු වළි කුකුළාට (එනම් ගෘහස්ථ කුකුළාට) නමි.

၆၄၁.

641.

ဝနကုက္ကုဋော စ နိဇ္ဇိဝှော, အထ ကောဉ္စာ စ ကုန္တနီ;

စက္ကဝါကော တု စက္ကဝှော, သာရင်္ဂေါတု စ စာတကော.

‘වනකුක්කුට’ සහ ‘නිජ්ජිව්හ’ යනු වල් කුකුළාට නමි. ‘කොඤ්චා’ සහ ‘කුන්තනී’ යනු කොක් පක්ෂියාට නමි. ‘චක්කවාක’ සහ ‘චක්කව්හ’ යනු චක්‍රවාක පක්ෂියාට නමි. ‘සාරංග’ සහ ‘චාතක’ යනු වස්සාන (වැසි) කුරුල්ලාට නමි.

၆၄၂.

642.

တုလိယော ပက္ခိဗိဠာလော,သတပတ္တော တု သာရသော;

ဗကော တု သုက္ကကာကောထ,ဗလာကာ ဝိသကဏ္ဌိကာ.

‘තුලිය’ සහ ‘පක්ඛිබිළාල’ යනු වවුලාට නමි. ‘සතපත්ත’ සහ ‘සාරස’ යනු සාරස කොකාට නමි. ‘බක’ සහ ‘සුක්කකාක’ යනු සුදු කොකාට නමි. ‘බලාකා’ සහ ‘විසකණ්ඨිකා’ යනු වක්කොකාට (නැතහොත් කොක් දෙනට) නමි.

၆၄၃.

643.

လောဟပိဋ္ဌော တထာ ကင်္ကော, ခဉ္ဇရီဋော တု ခဉ္ဇနော;

ကလဝိင်္ကော တု စာဋကော, ဒိန္ဒိဘော တု ကိကီ ဘဝေ.

‘ලෝහපිට්ඨ’ සහ ‘කංක’ යනු කළු කොකාට නමි. ‘ඛඤ්ජරීට’ සහ ‘ඛඤ්ජන’ යනු පැණි කුරුල්ලාට (හැලපෙඳි කුරුල්ලාට) නමි. ‘කලවිංක’ සහ ‘චාටක’ යනු ගේකුරුල්ලාට නමි. ‘දින්දිබ්හ’ සහ ‘කිකී’ යනු කිරලාට නමි.

၆၄၄.

644.

ကာဒမ္ဗော [Pg.54] ကာဠဟံသောထ, သကုန္တော ဘာသပက္ခိနိ;

ဓူမျာဋော တု ကလိင်္ဂေါထ,ဒါတျူဟော ကာဠကဏ္ဌကော.

කාදම්බ යනු කළු හංසයාට නමකි. සකුන්ත යනු භාස පක්ෂියාට නමකි. ධූම්‍යාට යනු කලිංග පක්ෂියාට (කවුඩාට) නමකි. දාත්‍යූහ යනු කළු බෙල්ලක් ඇති කඹුරු කුරුල්ලාට (දියකවන්නාට) නමකි.

၆၄၅.

645.

ခုဒ္ဒါဒီ မက္ခိကာဘေဒါ, ဍံသော ပိင်္ဂလမက္ခိကာ;

အာသာဋိကာ မက္ခိကာဏ္ဍံ, ပတင်္ဂေါ သလဘော ဘဝေ.

කුද්දා ආදිය මැසි විශේෂයෝ වෙති. දංස යනු පිංගල මැස්සාට (ලේ බොන මැස්සාට) නමකි. ආසාටිකා යනු මැසි බිත්තරවලට (පණුවන්ට) නමකි. පතංග යනු පළඟැටියාට (සලභයාට) නමකි.

၆၄၆.

646.

သူစိမုခေါ စ မကသော, စီရီ တု ဈလ္လိကာ ထ စ;

ဇတုကာ ဇိနပတ္တာ ထ, ဟံသော သေတစ္ဆဒေါ ဘဝေ.

සූචිමුඛ යනු මදුරුවාට නමකි. චීරි යනු රැහැයියාට (සිකඩයාට) නමකි. ජතුකා යනු වවුලාට (ජිනපත්තට) නමකි. හංස යනු සුදු පියාපත් ඇති හංසයාට නමකි.

၆၄၇.

647.

တေ ရာဇဟံသာ ရတ္တေဟိ, ပါဒတုဏ္ဍေဟိ ဘာသိတာ;

မလ္လိကာ’ချာ ဓတရဋ္ဌာ, မလီနေဟျ’သိတေဟိ စ.

රතු පාද සහ රතු හොටවල් ඇති හංසයෝ රාජහංසයෝ නම් වෙති. සුදු පැහැති හංසයෝ මල්ලිකා නම් වෙති. කිලුටු පැහැති හෝ කළු පැහැති හංසයෝ ධතරට්ඨ හංසයෝ නම් වෙති.

၆၄၈. တိရစ္ဆော တု တိရစ္ဆာနော, တိရစ္ဆာနဂတော သိယာတိ.

648. තිරච්ඡ, තිරිච්ඡාන, තිරිච්ඡානගත යන මේවා තිරිසන් සතුන්ට (තිරිසනාට) නම් වේ.

ဣတိ အရညာဒိဝဂ္ဂေါ.

මෙසේ අරඤ්ඤාදි වර්ගය නිම විය.

၇. ပါတာလဝဂ္ဂ

7. පාතාල වර්ගය

၆၄၉.

649.

အဓောဘုဝနံ ပါတာလံ, နာဂလောကော ရသာတလံ;

ရန္ဓံ တု ဝိဝရံ ဆိဒ္ဒံ, ကုဟရံ သုသိရံ ဗိလံ.

අධෝභුවන, පාතාල, නාගලෝක, rසාතල යන මේවා පොළොව යට ලෝකයට (පාතාලයට) නම් වේ. රන්ධ, විවර, ඡිද්ද, කුහර, සුසිර, බිල යන මේවා සිදුරට (බෙනයට හෝ ගුහාවට) නම් වේ.

၆၅၀.

650.

သုသိ’တ္ထီ ဆိဂ္ဂလံ သောဗ္ဘံ, သစ္ဆိဒ္ဒေ သုသိရံ တိသု;

ထိယံ တု ကာသု အာဝါဋော, သပ္ပရာဇာ တု ဝါသုကီ.

සුසි (ස්ත්‍රී), ඡිග්ගල, සොබ්භ යන මේවා වළට හෝ සිදුරට නම් වේ. සිදුරු සහිත වූවට 'සුසිර' යන්න තිලිඟුහි (ත්‍රීලිංගකයෙහි) ම යෙදේ. කාසු (ස්ත්‍රී), ආවාට යන මේවා වළට නම් වේ. සර්ප රාජයාට 'වාසුකී' යැයි කියනු ලැබේ.

၆၅၁.

651.

အနန္တော နာဂရာဇာ ထ, ဝါဟသော’ဇဂရော ဘဝေ;

ဂေါနသော တု တိလိစ္ဆော ထ,ဒေဍ္ဍုဘော ရာဇုလော ဘဝေ.

අනන්ත යනු නාග රාජයාට නමකි. වාහස යනු පිඹුරාට (අජගරට) නමකි. ගෝනස යනු පොළඟාට (තිලිච්ඡට) නමකි. දෙඩ්ඪුභ යනු දියබරියාට (රාජුලට) නමකි.

၆၅၂.

652.

ကမ္ဗလော’ဿတရော မေရု, ပါဒေ နာဂါထ ဓမ္မနီ;

သိလုတ္တော ဃရသပ္ပော ထ, နီလသပ္ပော သိလာဘု စ.

කම්බල සහ අස්සතර යනු මහාමේරු පර්වත පාදයෙහි වසන නාගයෝ වෙති. ධම්මනී, සිලුත්ත යන මේවා ගැරඬියාට නම් වේ. ඝරසප්ප යනු ගෙවල්වල වසන සර්පයාට නමකි. නීලසප්ප, සිලාභු යන මේවා පලා පොළඟාට (නිල් සර්පයාට) නම් වේ.

၆၅၃.

653.

အာသိဝိသော ဘုဇင်္ဂေါ’ဟိ, ဘုဇဂေါ စ ဘုဇင်္ဂမော;

သရီသပေါ ဖဏီ သပ္ပာ, လဂဒ္ဒါ ဘောဂိ ပန္နဂါ.

ආසීවිස, භුජංග, අහි, භුජග, භුජංගම, සරීසප, පණී, සප්ප, ලගද්ද, භෝගී, පන්නග යන මේවා සර්පයාට නම් වේ.

၆၅၄.

654.

ဒွိဇိဝှော ဥရဂေါ ဝါဠော, ဒီဃော စ ဒီဃပိဋ္ဌိကော;

ပါဒူဒရော ဝိသဓရော, ဘောဂေါ တု ဖဏိနော တနု.

ද්විජිව්හ, urග, වාළ, දීඝ, දීඝපිට්ඨික, පාදූදර, විසධර යන මේවා ද සර්පයාට නම් වේ. භෝග යනු පෙනය ඇති සර්පයාගේ ශරීරයට (හෝ දරණයට) නමකි.

၆၅၅.

655.

အာသီ’တ္ထီ [Pg.55] သပ္ပဒါဌာ ထ, နိမ္မောကော ကဉ္စုကော သမာ;

ဝိသံ တွ’နိတ္ထီ ဂရဠံ, တဗ္ဘေဒါ ဝါ ဟလာဟလော.

ආසී (ස්ත්‍රී) යනු සර්ප දළයට නමකි. නිම්මෝක, කංචුක යන මේවා සර්ප හැවට නම් වේ. විස, ගරළ යන මේවා විෂට නම් වේ. එහි ප්‍රභේද හලාහල ආදී වේ.

၆၅၆.

656.

ကာဠကူဋာဒယော စာထ, ဝါဠဂ္ဂါတျ’ဟိတုဏ္ဍိကော;

කාලකූට ආදිය ද විෂ වර්ග වේ. වාළග්ගාහී, අහිතුණ්ඩික යන මේවා අහිගුණ්ඨිකයාට (නයින් නටවන්නාට) නම් වේ.

၆၅၇.

657.

နိရယော ဒုဂ္ဂတိ’တ္ထီ စ, နရကော, သော မဟာ’ဋ္ဌဓာ;

သဉ္ဇီဝေါ ကာဠသုတ္တော စ, မဟာရောရုဝ ရောရုဝါ;

ပတာပနော အဝီစိ’တ္ထီ, သံဃာတော တာပနော ဣတိ.

නිරය, දුග්ගති (ස්ත්‍රී), නරක යන මේවා නරකාදියට නම් වේ. එය සංජීවය, කාලසුත්තය, සංඝාතය, රෝරුවය, මහාරෝරුවය, තාපනය, ප්‍රතාපනය, අවීචිය (ස්ත්‍රී) යැයි අටමහ නරකයන් වශයෙන් අට වැදෑරුම් වේ.

၆၅၈.

658.

ထိယံ ဝေတရဏီ လောဟ, ကုမ္ဘီ တတ္ထ ဇလာသယာ;

ကာရဏိကော နိရယပေါ,နေရယိကော တု နာရကော.

එහි ඇති ජලාශ (ගංගා හා සැළි) වේතරණී (ස්ත්‍රී) සහ ලෝහකුම්භී (ස්ත්‍රී) නම් වේ. කාරණික, නිරයප යන මේවා නිරිපල්ලාට (නරකයේ වධකයාට) නම් වේ. නේරයික, නාරක යන මේවා නිරිසතාට නම් වේ.

၆၅၉.

659.

အဏ္ဏဝေါ သာဂရော သိန္ဓု, သမုဒ္ဒေါ ရတနာကရော;

ဇလနိဈု’ ဒဓိ, တဿ, ဘေဒါ ခီရဏ္ဏဝါဒယော.

අණ්ණව, සාගර, සින්ධු, සමුද්ද, රතනාකර, ජලනිධි, උදධි යන මේවා මුහුදට (සාගරයට) නම් වේ. එහි ප්‍රභේද කීරාර්ණව (කිරි මුහුද) ආදියයි.

၆၆၀.

660.

ဝေလာ’ဿ ကူလဒေသော ထ,အာဝဋ္ဋော သလိလဗ္ဘမော;

ထေဝေါ တု ဗိန္ဒု ဖုသိတံ, ဘမော တု ဇလနိဂ္ဂမော.

වේලා යනු මුහුදු වෙරළට (තීරයට) නමකි. ආවට්ට යනු දියසුළියට නමකි. ථේව, බින්දු, ඵුසිත යන මේවා දියබින්දුවට නම් වේ. භම යනු ජලය බැස යන මගට (කාණුවට) නමකි.

၆၆၁.

661.

အာပေါ ပယော ဇလံ ဝါရိ, ပါနီယံ သလိလံ ဒကံ;

အဏ္ဏော နီရံ ဝနံ ဝါလံ, တောယံ အမ္ဗု’ဒကဉ္စ ကံ.

ආප, පය, ජල, වාරි, පානීය, සලිල, දක, අණ්ණ, නීර, වන, වාල, තෝය, අම්බු, උදක, ක යන මේවා ජලයට (දියට) නම් වේ.

၆၆၂.

662.

တရင်္ဂေါ စ တထာ ဘင်္ဂေါ, ဦမိ ဝီစိ ပုမိတ္ထိယံ;

ဥလ္လောလော တု စ ကလ္လောလော, မဟာဝီစီသု ကထျတေ.

තරංග, භංග, ඌමි, වීචි (පුං-ස්ත්‍රී) යන මේවා රළට (රළපෙළට) නම් වේ. උල්ලෝල, කල්ලෝල යන මේවා මහා රළවලට (චණ්ඩ රළට) කියනු ලැබේ.

၆၆၃.

663.

ဇမ္ဗာလော ကလလံ ပင်္ကော, စိက္ခလ္လံ ကဒ္ဒမော ပျထ;

ပုလိနံ ဝါလုကာ ဝဏ္ဏု, မရူ’ရု သိကတာ ဘဝေ.

ජම්බාල, කලල, පංක, චික්ඛල්ල, කද්දම යන මේවා මඩට (කර්දමයට) නම් වේ. පුලින, වාලුකා, වණ්ණු, මරු, urු, සිකතා යන මේවා වැලිවලට නම් වේ.

၆၆၄.

664.

အန္တရီပဉ္စ ဒီပေါ ဝါ, ဇလမဇ္ဈဂတံ ထလံ;

တီရံ တု ကူလံ ရောဓဉ္စ, ပတီရဉ္စ တဋံ တိသု.

අන්තරීප, දීප යන මේවා ජලය මැද පිහිටි ගොඩබිමට (දූපතට) නම් වේ. තීර, කූල, රෝධ, පතීර, තට (තිලිඟුහි ම යෙදේ) යන මේවා ඉවුරට (තීරයට) නම් වේ.

၆၆၅.

665.

ပါရံ ပရမှိ တီရမှိ, ဩရံ တွ’ပါရ မုစ္စတေ;

ဥဠုမ္ပော တု ပ္လဝေါ ကုလ္လော, တရော စ ပစ္စရီ’တ္ထိယံ.

පාර යනු එතෙර ඉවුරට නමකි. ඕර යනු මෙතෙර ඉවුරට නමකි. උළුම්ප, ප්ලව, කුල්ල, තර, පච්චරී (ස්ත්‍රී) යන මේවා පහුරට නම් වේ.

၆၆၆.

666.

တရဏီ တရိ နာဝါ စ, ကူပကော တု စ ကုမ္ဘကံ;

ပစ္ဆာဗန္ဓော ဂေါဋဝိသော, ကဏ္ဏဓာရော တု နာဝိကော.

තරණී, තරී, නාවා යන මේවා නැවට (හෝ ඔරුවට) නම් වේ. කූපක, කුම්භක යන මේවා කුඹගසට නම් වේ. පච්ඡාබන්ධ, ගෝටවිස යන මේවා නැවේ පසුපස බැඳීමට (සුක්කානමට) නම් වේ. කණ්ණධාර, නාවික යන මේවා නැව පදවන්නාට (නියමුවාට) නම් වේ.

၆၆၇.

667.

အရိတ္တံ ကေနိပါတော ထ,ပေါတဝါဟော နိယာမကော;

သံယတ္တိကာ တု နာဝါယ, ဝါဏိဇ္ဇမာစရန္တိ ယေ.

අරිත්ත, කෙනිපාත යන මේවා හබලට නම් වේ. පෝතවාහ, නියාමක යන මේවා නියමුවාට නම් වේ. නැවෙන් වෙළඳාම් කරන්නවුන්ට 'සංයත්තික' යැයි කියනු ලැබේ.

၆၆၈.

668.

နာဝါယ’င်္ဂါ’ [Pg.56] လင်္ကာရော စ, ဝဋာကာရော ဖိယာဒယော;

ပေါတော ပဝဟနံ ဝုတ္တံ, ဒေါဏိ တွိ’တ္ထီ တထာ’မ္ဗဏံ.

වටාකාර, පිය ආදිය නැවේ අවයව සහ සැරසිලි වේ. පෝත, පවහන යන මේවා නැවට නම් වේ. දෝණී (ස්ත්‍රී), අම්බණ යන මේවා ඔරුවට (දෝණියට) නම් වේ.

၆၆၉.

669.

ဂဘီရ နိန္န ဂမ္ဘီရာ, ထော တ္တာနံ တဗ္ဗိပက္ခကေ;

အဂါဓံ တွ’တလမ္ဖဿံ, အနစ္ဆော ကလုသာ’ဝိလာ.

ගභීර, නින්න, ගම්භීර යන මේවා ගැඹුරු වූවට නම් වේ. එයට විරුද්ධ වූ නොගැඹුරු වූවට 'උත්තාන' යැයි කියනු ලැබේ. අගාධ, අතලම්ඵස්ස යන මේවා පතුලක් නොපෙනෙන ගැඹුරට නම් වේ. අනච්ඡ, කලුස, ආවිල යන මේවා බොර දියට (මඩ සහිත ජලයට) නම් වේ.

၆၇၀.

670.

အစ္ဆော ပသန္နော ဝိမလော, ဂဘီရပ္ပဘုတီ တိသု;

ဓီဝရော မစ္ဆိကော မစ္ဆ, ဗန္ဓ ကေဝဋ္ဋ ဇာလိကာ.

අච්ඡ, පසන්න, විමල යන මේවා පැහැදිලි (නිර්මල) වූවට නම් වේ. ගම්භීර ආදී ශබ්ද තිලිඟුහි (ත්‍රීලිංගකයෙහි) ම යෙදේ. ධීවර, මච්ඡික, මච්ඡබන්ධ, කේවත, ජාලික යන මේවා මස්මරන්නාට (කෙවුලාට) නම් වේ.

၆၇၁.

671.

မစ္ဆော မီနော ဇလစရော, ပုထုလောမော’မ္ဗုဇော ဈသော;

ရောဟိတော မဂ္ဂုရော သိင်္ဂီ, ဗလဇော မုဉ္ဇ ပါဝုသာ.

මච්ඡ, මීන, ජලචර, පුථුලෝම, අම්බුජ, ඣස යන මේවා මත්ස්‍යයාට (මාළුවාට) නම් වේ. රෝහිත, මග්ගුර, සිංගී, බලජ, මුඤ්ජ, පාවුස යන මොහු මත්ස්‍ය විශේෂයෝ වෙති.

၆၇၂.

672.

သတ္တဝင်္ကော သဝင်္ကော စ, နဠမီနော စ ဂဏ္ဍကော;

သုသုကာ သဖရီ မစ္ဆ, ပ္ပဘေဒါ မကရာဒယော.

සත්තවංක, සවංක, නළමීන, ගණ්ඩක, සුසුකා, සඵරී සහ මකර ආදිය මත්ස්‍ය ප්‍රභේදයෝ වෙති.

၆၇၃.

673.

မဟာမစ္ဆာ တိမိ တိမိ, င်္ဂလော တိမိရပိင်္ဂလော;

အာနန္ဒော တိမိနန္ဒော စ, အဇ္ဈာရောဟော မဟာတိမိ.

තිමි, තිමිංගල, තිමිරපිංගල, ආනන්ද, තිමිනන්ද, අජ්ඣාරෝහ, මහාතිමි යන මොහු මහා මත්ස්‍යයෝ (විශාල තල්මසුන් වැනි සත්තු) වෙති.

၆၇၄.

674.

ပါသာဏမစ္ဆော ပါဌီနော, ဝင်္ကော တု ဗဠိသော ဘဝေ;

သုသုမာရော တု ကုမ္ဘီလော,နက္ကော ကုမ္မော တု ကစ္ဆပေါ.

පාසාණමච්ඡ යනු පාඨීන මත්ස්‍යයාට නමකි. වංක යනු බිලී කොක්කට (බළිසට) නමකි. සුසුමාර, කුම්භීල, නක්ක යන මේවා කිඹුලාට නම් වේ. කුම්ම, කච්ඡප යන මේවා ඉබ්බාට (කැස්බෑවාට) නම් වේ.

၆၇၅.

675.

ကက္ကဋကော ကုဠီရော စ, ဇလူကာ တု စ ရတ္တပါ;

မဏ္ဍူကော ဒဒ္ဒုရော ဘေကော;

ဂဏ္ဍုပ္ပာဒေါ မဟီလတာ.

කක්කටක, කුළීර යන මේවා කකුළුවාට නම් වේ. ජලූකා, රත්තපා යන මේවා කූඩැල්ලාට නම් වේ. මණ්ඩුක, දද්දුර, භේක යන මේවා ගෙම්බාට නම් වේ. ගණ්ඩුප්පාද, මහීලතා යන මේවා ගැඩවිලාට නම් වේ.

၆၇၆.

676.

အထ သိပ္ပီ စ သုတ္တိ’တ္ထီ, သင်္ခေ တု ကမ္ဗု’နိတ္ထိယံ;

ခုဒ္ဒသင်္ချေ သင်္ခနခေါ, ဇလသုတ္တိ စ သမ္ဗုကော.

සිප්පි, සුත්ති (ස්ත්‍රී) යන මේවා බෙල්ලාට (මුතු බෙල්ලාට) නම් වේ. සංඛ, කම්බු යන මේවා සක්ගෙඩියට නම් වේ. කුඩා සක්ගෙඩියට 'සංඛනඛ' යැයි කියනු ලැබේ. ජලසුත්ති, සම්බුක යන මේවා ගොළුබෙල්ලාට (හෝ දියබෙල්ලාට) නම් වේ.

၆၇၇.

677.

ဇလာသယော ဇလာဓာရော, ဂမ္ဘီရော ရဟဒေါ ထ စ;

ဥဒပါနော ပါနကူပေါ, ခါတံ ပေါက္ခရဏီ’တ္ထိယံ.

ජලාසය, ජලාධාර යන මේවා ජලාශයට (දිය රැඳෙන තැනට) නම් වේ. රහද යනු ගැඹුරු විලට නමකි. උදපාන, පානකූප යන මේවා ළිඳට නම් වේ. ඛාත, පොක්ඛරණී (ස්ත්‍රී) යන මේවා පොකුණට නම් වේ.

၆၇၈.

678.

တဠာကော စ သရော’နိတ္ထီ, ဝါပီ စ သရသီ’တ္ထိယံ;

ဒဟော’မ္ဗုဇာကရော စာထ, ပလ္လလံ ခုဒ္ဒကော သရော.

තළාක, සර යන මේවා විලට (හෝ තටාකයට) නම් වේ. වාපී, සරසී (ස්ත්‍රී) යන මේවා වැවට (හෝ විලට) නම් වේ. දහ යනු ගැඹුරු විලට නමකි. අම්බුජාකර යනු නෙළුම් පොකුණට නමකි. පල්ලල යනු කුඩා විලට (හෝ වළට) නමකි.

၆၇၉.

679.

အနောတတ္တော တထာ ကဏ္ဏ, မုဏ္ဍော စ ရထကာရကော;

ဆဒ္ဒန္တော စ ကုဏာလော စ, ဝုတ္တာ မန္ဒာကိနီ’တ္ထိယံ.

අනෝතත්ත, කණ්ණමුණ්ඩ, රථකාරක, ඡද්දන්ත, කුණාල, මන්දාකිනී (ස්ත්‍රී)

၆၈၀.

680.

တထာ သီဟပ္ပပါတောတိ, ဧတေ သတ္တ မဟာသရာ;

အာဟာဝေါ တု နိပါနဉ္စာ, ခါတံ တု ဒေဝခါတကံ.

සහ සීහප්පපාත යන මොහු සත් මහා විල් (සප්ත මහා විල්) වෙති. ආහාව, නිපාන යන මේවා සතුන්ට පැන් පොවන ඔරුවට (ගව ඔරුවට) නම් වේ. දේවඛාතක යනු ස්වභාවිකව පිහිටි පොකුණට (දෙවියන් විසින් හාරන ලද්දක් බඳු විලට) නම් වේ.

၆၈၁.

681.

သဝန္တီ [Pg.57] နိန္နဂါ သိန္ဓု, သရိတာ အာပဂါ နဒီ;

ဘာဂီရထီ တု ဂင်္ဂါ ထ, သမ္ဘေဒေါ သိန္ဓုသင်္ဂမော.

සවන්තී, නින්නගා, සින්ධු, සරිතා, ආපගා, නදී යන මේවා ගඟට නම් වේ. භාගීරථී, ගංගා යන මේවා ගංගා නාමයට (භාගීරථී ගඟට) නම් වේ. සම්භේද, සින්ධුසංගම යන මේවා ගංගා මෝයට (ගංගා එක්වන තැනට) නම් වේ.

၆၈၂.

682.

ဂင်္ဂါ’စိရဝတီ စေဝ, ယမုနာ သရဘူ (သရဗူ ) မဟီ;

ဣမာ မဟာနဒီ ပဉ္စ, စန္ဒဘာဂါ သရဿတီ.

ගංගා, අචිරවතී, යමුනා, සරභූ, මහී යන මොහු පංච මහා නදීහු වෙති. චන්දභාගා සහ සරස්වතී ද (මහා නදීහු) වෙති.

၆၈၃.

683.

နေရဉ္ဇရာ စ ကာဝေရီ, နမ္မဒါဒီ စ နိန္နဂါ;

ဝါရိမဂ္ဂေါ ပဏာလီ’တ္ထီ, ပုမေ စန္ဒနိကာ တု စ.

නේරංජරා ද කාවේරී ද නර්මදා ද ගංගාවෝ වෙති. දිය මඟට 'පණාලී' (ස්ත්‍රී ලිංග) යැයි ද, කාණුවට 'චන්දනිකා' (පුරුෂ ලිංග) යැයි ද කියනු ලැබේ.

၆၈၄.

684.

ဇမ္ဗာလီ ဩလိဂလ္လော စ, ဂါမဒွါရမှိ ကာသုယံ;

သရောရုဟံ သတပတ္တံ, အရဝိန္ဒဉ္စ ဝါရိဇံ.

මඩ වගුරට 'ජම්බාලී' ද, කුණු දිය වළට 'ඕලිගල්ල' ද, ගම් දොර පිහිටි වළට 'කාසු' ද කියනු ලැබේ. සරෝරුහ, ශතපත්ත, අරවින්ද, වාරිජ යනු නෙළුම් පියුමට නම්‍ ය.

၆၈၅.

685.

အနိတ္ထီ ပဒုမံ ပင်္ကေ, ရုဟံ နလိန ပေါက္ခရံ;

မုဠာလပုပ္ဖံ ကမလံ, ဘိသပုပ္ဖံ ကုသေသယံ.

නෙළුම් මලට (ස්ත්‍රී ලිංග නොවන) 'පදුම', 'පංකේරුහ', 'නලින', 'පොක්ඛර', 'මුළාලපුප්ඵ', 'කමල', 'භිසපුප්ඵ', 'කුසේසය' යන නම් කියනු ලැබේ.

၆၈၆.

686.

ပုဏ္ဍရီကံ သိတံ, ရတ္တံ, ကောကနဒံ ကောကာသကော;

ကိဉ္ဇက္ခော ကေသရော နိတ္ထီ, ဒဏ္ဍော တု နာလ မုစ္စတေ.

සුදු නෙළුමට 'පුණ්ඩරීක' යැයි ද, රතු නෙළුමට 'කොකනද' සහ 'කොකාසක' යැයි ද කියනු ලැබේ. නෙළුම් රේණුවට 'කිඤ්ජක්ඛ' සහ 'කේසර' (නපුංසක/පුරුෂ) යැයි කියනු ලැබේ. නෙළුම් දණ්ඩට 'දණ්ඩ' සහ 'නාල' යැයි කියනු ලැබේ.

၆၈၇.

687.

ဘိသံ မုဠာလော နိတ္ထီ စ, ဗီဇကောသော တု ကဏ္ဏိကာ;

ပဒုမာဒိသမူဟေ တု, ဘဝေ သဏ္ဍမနိတ္ထိယံ.

නෙළුම් අලයට 'භිස' සහ 'මුළාල' (නපුංසක/පුරුෂ) යැයි කියනු ලැබේ. එහි බීජ කෝෂයට 'කර්ණිකා' (කණ්‍ණිකා) යැයි කියනු ලැබේ. නෙළුම් ආදියේ සමූහයට 'සණ්ඩ' (නපුංසක ලිංග) යැයි කියනු ලැබේ.

၆၈၈.

688.

ဥပ္ပလံ ကုဝလယဉ္စ, နီလံ တွိ’န္ဒီဝရံ သိယာ;

သေတေတု ကုမုဒဉ္စဿ, ကန္ဒော သာလူက မုစ္စတေ.

මහනෙල් මලට 'උප්පල' සහ 'කුවලය' යැයි කියනු ලැබේ. නිල් මහනෙලට 'ඉන්දීවර' යැයි ද, සුදු මහනෙලට 'කුමුද' යැයි ද කියනු ලැබේ. එහි අලයට 'කන්ද' සහ 'සාලූක' යැයි කියනු ලැබේ.

၆၈၉.

689.

သောဂန္ဓိကံ ကလ္လဟာရံ, ဒကသီတလိကံ ပျထ;

သေဝါလော နီလိကာ စာထ, ဘိသိနျ’မ္ဗုဇိနီ ဘဝေ.

රතු/සුදු මහනෙල් විශේෂයන්ට 'සෝගන්ධික', 'කල්ලහාර', 'දකසීතලික' යැයි ද, පාසිවලට 'සේවාල' සහ 'නීලිකා' යැයි ද, නෙළුම් විලට 'භිසිනී' සහ 'අම්බුජිනී' යැයි ද කියනු ලැබේ.

၆၉၀. သေဝါလာ တိလဗီဇဉ္စ, သင်္ခေ စ ပဏကာဒယောတိ.

690. සේවාල, තල ඇට, හක්ගෙඩි සහ පාසි (පණක) ආදිය ද මෙහි ඇතුළත් වේ.

ဣတိ ပါတာလဝဂ္ဂေါ.

මෙසේ පාතාල වර්ගය නිමවිය.

ဘူကဏ္ဍော ဒုတိယော.

දෙවන භූ කාණ්ඩය නිමවිය.

၃. သာမညကဏ္ဍ

3. සාමාන්‍ය කාණ්ඩය.

၁. ဝိသေသျာဓီနဝဂ္ဂ

1. විශේෂ්‍යාධීන වර්ගය.

၆၉၁.

691.

ဝိသေသျာဓီန သံကိဏ္ဏာ, နေကတ္ထေဟျ’ဗျယေဟိ စ;

သာ’င်္ဂေါ’ပါင်္ဂေဟိ ကထျန္တေ, ကဏ္ဍေ ဝဂ္ဂါ ဣဟ က္ကမာ.

මේ කාණ්ඩයෙහි විශේෂ්‍යාධීන, සංකිර්ණ, නේකාර්ථ, අව්‍යය යන වර්ගයන් අංග සහ උපාංගයන් සහිතව අනුපිළිවෙළින් කියනු ලැබේ.

၆၉၂.

692.

ဂုဏဒဗ္ဗကြိယာသဒ္ဒါ, [Pg.58] သိယုံ သဗ္ဗေ ဝိသေသနာ;

ဝိသေသျာဓီနဘာဝေန, ဝိသေသျသမလိင်္ဂိနော.

ගුණ, ද්‍රව්‍ය, ක්‍රියා යන සියලු ශබ්දයෝ විශේෂණ පද වෙති. ඔවුහු තමන් විශේෂණය කරන පදයෙහි (විශේෂ්‍යයෙහි) ලිංග, වචන, විභක්ති ගනිති.

၆၉၃.

693.

သောဘနံ ရုစိရံ သာဓု, မနုညံ စာရု သုန္ဒရံ;

ဝဂ္ဂု မနောရမံ ကန္တံ, ဟာရီ မဉ္ဇု စ ပေသလံ.

යහපත්, ලස්සන, මනහර යන අර්ථයන්හි 'සෝභන', 'රුචිර', 'සාධු', 'මනුඤ්ඤ', 'චාරු', 'සුන්දර', 'වග්ගු', 'මනෝරම', 'කන්ත', 'හාරී', 'මඤ්ජු' සහ 'පේසල' යන පද යෙදේ.

၆၉၄.

694.

ဘဒ္ဒံ ဝါမဉ္စ ကလျာဏံ, မနာပံ လဒ္ဓကံ သုဘံ;

ဥတ္တမော ပဝရော ဇေဋ္ဌော, ပမုခါ’နုတ္တရော ဝရော.

යහපත්, මනාප යන අරුතෙහි 'භද්ද', 'වාම', 'කල්‍යාණ', 'මනාප', 'ලද්ධක', 'සුභ' යන පද ද, උත්තම, ශ්‍රේෂ්ඨ යන අරුතෙහි 'උත්තම', 'පවර', 'ජෙට්ඨ', 'පමුඛ', 'අනුත්තර', 'වර' යන පද ද යෙදේ.

၆၉၅.

695.

မုချော ပဓာနံ ပါမောက္ခော, ပရ မဂ္ဂည မုတ္တရံ;

ပဏီတံ ပရမံ သေယျော, ဂါမဏီ သေဋ္ဌ သတ္တမာ.

ප්‍රධාන, උතුම් යන අරුතෙහි 'මුඛ්‍ය', 'පධාන', 'පාමොක්ඛ', 'පර', 'මග්ගඤ්ඤ', 'උත්තර', 'පණීත', 'පරම', 'සෙය්‍ය', 'ගාමණී', 'සෙට්ඨ', 'සත්තම' යන පද යෙදේ.

၆၉၆.

696.

ဝိသိဋ္ဌာ’ရိယ နာဂေ’ကော, သဘဂ္ဂါ မောက္ခ ပုင်္ဂဝါ;

သီဟ ကုဉ္ဇရ သဒ္ဒူလာ, ဒီ တု သမာသဂါ ပုမေ.

ශ්‍රේෂ්ඨ යන අරුත ඇති 'විසිට්ඨ', 'අරිය', 'නාග', 'ඒක', 'සභග්ග', 'මොක්ඛ', 'පුංගව', 'සීහ', 'කුඤ්ජර', 'සද්දූල' යන පද සමාසයන්හි අගට යෙදෙන විට (පුරුෂ ලිංගයෙන්) ශ්‍රේෂ්ඨත්වය හඟවයි.

၆၉၇.

697.

စိတ္တ’က္ခိ ပီတိဇနန, မဗျာသေက မသေစနံ;

ဣဋ္ဌံ တု သုဘဂံ ဟဇ္ဇံ, ဒယိတံ ဝလ္လဘံ ပိယံ.

සිත හා ඇස පිනවන සුලු වූ, නිතර බැලුවත් එපා නොවන සුන්දරත්වයෙන් යුතු වූ දෙයට 'චිත්තක්ඛිපීතිජනන', 'අබ්‍යාසේක', 'අසේචන' යැයි ද, කැමති වූ දයාබර ප්‍රිය දෙයට 'ඉට්ඨ', 'සුභග', 'හජ්ජ', 'දයිත', 'වල්ලභ', 'පිය' යැයි ද කියනු ලැබේ.

၆၉၈.

698.

တုစ္ဆဉ္စ ရိတ္တကံ သုညံ, အထာ’သာရဉ္စ ဖေဂ္ဂု စ;

မေဇ္ဈံ ပူတံ ပဝိတ္တော ထ, အဝိရဒ္ဓေါ အပဏ္ဏကော.

හිස් වූ දෙයට 'තුච්ඡ', 'රිත්තක', 'සුඤ්ඤ' යැයි ද, හරයක් නැති දෙයට 'අසාර', 'ඵෙග්ගු' යැයි ද, පිරිසිදු දෙයට 'මේජ්ඣ', 'පූත', 'පවිත්ත' යැයි ද, නිවැරදි/ස්ථිර දෙයට 'අවිරද්ධ', 'අපණ්ණක' යැයි ද කියනු ලැබේ.

၆၉၉.

699.

ဥက္ကဋ္ဌော စ ပကဋ္ဌော ထ, နိဟီနော ဟီန လာမကာ;

ပတိကိဋ္ဌံ နိကိဋ္ဌဉ္စ, ဣတ္တရာ’ဝဇ္ဇ ကုစ္ဆိတာ.

උසස් වූ දෙයට 'උක්කට්ඨ', 'පකට්ඨ' යැයි ද, පහත්, ලාමක වූ දෙයට 'නිහීන', 'හීන', 'ලාමක', 'පතිකිට්ඨ', 'නිකිට්ඨ', 'ඉත්තර', 'අවජ්ජ', 'කුච්ඡිත' යැයි ද කියනු ලැබේ.

၇၀၀.

700.

အဓမော’မက ဂါရယှာ,မလီနော တု မလီမသော;

ဗြဟာ မဟန္တံ ဝိပုလံ, ဝိသာလံ ပုထုလံ ပုထု.

ඉතා පහත්, නින්දිත දෙයට 'අධම', 'ඕමක', 'ගාරය්හ' යැයි ද, කිලිටි වූ දෙයට 'මලීන', 'මලීමස' යැයි ද, මහත් වූ ද විශාල වූ ද දෙයට 'බ්‍රහා', 'මහන්ත', 'විපුල', 'විසාල', 'පුථුල', 'පුථු' යැයි ද කියනු ලැබේ.

၇၀၁.

701.

ဂရု’ရု ဝိတ္ထိဏ္ဏ မထော, ပီနံ ထူလဉ္စ ပီဝရံ;

ထုလ္လဉ္စ ဝဌရဉ္စာ ထ, အာစိတံ နိစိတံ ဘဝေ.

බර වූ, පෘථුල වූ දෙයට 'ගරු', 'උරු', 'විත්ථිණ්ණ' යැයි ද, මහත, පිරුණු සිරුර ඇති දෙයට 'පීන', 'ථූල', 'පීවර', 'ථුල්ල', 'වඨර' යැයි ද, රැස් කරන ලද (ගොඩගසන ලද) දෙයට 'ආචිත', 'නිචිත' යැයි ද කියනු ලැබේ.

၇၀၂.

702.

သဗ္ဗံ သမတ္တ မခိလံ, နိခိလံ သကလံ တထာ;

နိဿေသံ ကသိဏာ’သေသံ, သမဂ္ဂဉ္စ အနူနကံ,

සියල්ල, සකල, සම්පූර්ණ යන අර්ථයන්හි 'සබ්බ', 'සමත්ත', 'අඛිල', 'නිඛිල', 'සකල', 'නිස්සේස', 'කසිණ', 'අසේස', 'සමග්ග' සහ 'අනූනක' යන පද යෙදේ.

၇၀၃.

703.

ဘူရိ ပဟုတံ ပစုရံ, ဘိယျော သမ္ဗဟုလံ ဗဟု;

ယေဘုယျံ ဗဟုလံ စာထ, ဗာဟိရံ ပရိဗာဟိရံ.

බොහෝ වූ, ප්‍රමාණවත් වූ, බහුල වූ යන අරුතෙහි 'භූරි', 'පහූත', 'පචුර', 'භීය්‍යෝ', 'සම්බහුල', 'බහු', 'යේභුය්‍ය', 'බහුල' යන පද ද, පිටත වූ දෙයට 'බාහිර', 'පරිබාහිර' යන පද ද යෙදේ.

၇၀၄.

704.

ပရောသတာဒီ တေ, ယေသံ, ပရံ မတ္တံ သတာဒိတော;

ပရိတ္တံ သုခုမံ ခုဒ္ဒံ, ထောက မပ္ပံ ကိသံ တနု.

සියයට වඩා වැඩි වූ දෙයට 'පරෝසත' ආදී පද යෙදේ. ඉතා කුඩා, සියුම්, ස්වල්ප වූ හෝ සිහින් වූ දෙයට 'පරිත්ත', 'සුඛුම', 'ඛුද්ද', 'ථෝක', 'අප්ප', 'කිස', 'තනු' යැයි කියනු ලැබේ.

၇၀၅.

705.

စုလ္လံ မတ္တေ’တ္ထိယံ လေသ,လဝါ’ဏုဟိ ကဏော ပုမေ;

သမီပံ နိကဋာ’သန္နော, ပကဋ္ဌာ’ဘျာသ သန္တိကံ.

ඉතා කුඩා ප්‍රමාණයට 'චුල්ල' (ස්ත්‍රී ලිංග), 'ලේස', 'ලව', 'අණු', 'කණ' (පුරුෂ ලිංග) යැයි කියනු ලැබේ. ළඟ, සමීප වූ දෙයට 'සමීප', 'නිකට', 'ආසන්න', 'උපකට්ඨ' (පකට්ඨ), 'අබ්භාස', 'සන්තික' යැයි කියනු ලැබේ.

၇၀၆.

706.

အဝိဒူရဉ္စ [Pg.59] သာမန္တံ, သန္နိကဋ္ဌ မုပန္တိကံ;

သကာသံ အန္တိကံ ဉတ္တံ, ဒူရံ တု ဝိပ္ပကဋ္ဌကံ.

නොදුරු වූ, සමීප වූ දෙයට 'අවිදූර', 'සාමන්ත', 'සන්නිකට්ඨ', 'උපන්තික', 'සකාස', 'අන්තික' යැයි ද, ප්‍රසිද්ධ වූ දෙයට 'ඤත්ත' යැයි ද, dදුර වූ දෙයට 'දූර', 'විප්පකට්ඨ' යැයි ද කියනු ලැබේ.

၇၀၇.

707.

နိရန္တရံ ဃနံ သန္ဒံ, ဝိရဠံ ပေလဝံ တနု;

အထာ ယတံ ဒီဃ မထော, နိတ္တလံ ဝဋ္ဋ ဝဋ္ဋုလံ.

අතරක් නැති, ඝන වූ, ළඟ ළඟ පිහිටි දෙයට 'නිරන්තර', 'ඝන', 'සන්ද' යැයි ද, විරල වූ, සියුම් වූ, සිහින් වූ දෙයට 'විරළ', 'පේලව', 'තනු' යැයි ද, දිග වූ දෙයට 'ආයත', 'දීඝ' යැයි ද, වටකුරු වූ දෙයට 'නිත්තල', 'වට්ට', 'වට්ටුල' යැයි ද කියනු ලැබේ.

၇၀၈.

708.

ဥစ္စော တု ဥန္နတော တုင်္ဂေါ, ဥဒဂ္ဂေါ စေဝ ဥစ္ဆိတော;

နီစော ရဿော ဝါမနော ထ, အဇိမှော ပဂုဏော ဥဇု.

උස් වූ, උතුම් වූ දෙයට 'උච්ඡ', 'උන්නත', 'තුංග', 'උදග්ග', 'උච්ඡිත' යැයි ද, මිටි වූ (කුරු) දෙයට 'නීච', 'රස්ස', 'වාමන' යැයි ද, ඇද නැති (කෙලින් වූ) දෙයට 'අජිම්හ', 'පගුණ', 'උජු' යැයි ද කියනු ලැබේ.

၇၀၉.

709.

အဠာရံ ဝေလ္လိတံ ဝင်္ကံ, ကုဋိလံ ဇိမှ ကုဉ္စိတံ;

ဓုဝေါ စ သဿတော နိစ္စော, သဒါတန သနန္တနာ.

ඇද වූ, වක් වූ, රැලි ගැසුණු දෙයට 'අළාර', 'වෙල්ලිත', 'වංක', 'කුටිල', 'ජිම්හ', 'කුඤ්චිත' යැයි ද, ස්ථිර වූ, සදාකාලික වූ දෙයට 'ධුව', 'සස්සත', 'නිච්ච', 'සදාතන', 'සනන්තන' යැයි ද කියනු ලැබේ.

၇၁၀.

710.

ကူဋဋ္ဌော တွေ’ကရူပေန, ကာလဗျာပီ ပကာသိတော;

လဟု သလ္လဟုကံ စာထ, သင်္ချာတံ ဂဏိတံ မိတံ.

එකම ස්වභාවයෙන් පවතින, සදාකාලික වූ දෙයට 'කූටට්ඨ' යැයි ද, සැහැල්ලු වූ දෙයට 'ලහු', 'සල්ලහුක' යැයි ද, ගණන් කරනු ලැබූ, සීමා සහිත දෙයට 'සංඛ්‍යාත', 'ගණිත', 'මිත' යැයි ද කියනු ලැබේ.

၇၁၁.

711.

တိဏှံ တု တိခိဏံ တိဗ္ဗံ, စဏ္ဍံ ဥဂ္ဂံ ခရံ ဘဝေ;

ဇင်္ဂမဉ္စ စရဉ္စေဝ, တသံ ဉေယျံ စရာစရံ.

තියුණු වූ, සැර වූ, රළු වූ දෙයට 'තිණ්හ', 'තිඛිණ', 'තිබ්බ', 'චණ්ඩ', 'උග්ග', 'ඛර' යැයි ද, සෙලවෙන සුලු වූ, ගමන් කරන සුලු වූ, චලනය වන පණ ඇති සත්ත්වයන්ට 'ජංගම', 'චර', 'තස', 'චරාචර' යැයි ද කියනු ලැබේ.

၇၁၂.

712.

ကမ္ပနံ စလနံ စာထ, အတိရိတ္တော တထာ’ဓိကော;

ထာဝရော ဇင်္ဂမာ အညော, လောလံ တု စဉ္စလံ စလံ.

සෙලවෙන, කම්පනය වන දෙයට 'කම්පන', 'චලන' යැයි ද, ඉතිරි වූ හෝ වැඩි වූ දෙයට 'අතිරිත්ත', 'අධික' යැයි ද, ගමන් නොකරන (නිශ්චල) දෙයට 'ථාවර' යැයි ද, නොසන්සුන්, චංචල දෙයට 'ලෝල', 'චඤ්චල', 'චල' යැයි ද කියනු ලැබේ.

၇၁၃.

713.

တရလဉ္စ ပုရာဏော တု, ပုရာတန သနန္တနာ;

စိရန္တနော ထ ပစ္စဂ္ဃော, နူတနော’ဘိနဝေါ နဝေါ.

සෙලවෙන සුලු දෙයට 'තරල' යැයි ද, පැරණි වූ දෙයට 'පුරාණ', 'පුරාතන', 'සනන්තන', 'චිරන්තන' යැයි ද, අලුත් වූ, නැවුම් වූ දෙයට 'පච්චග්ඝ', 'නූතන', 'අභිනව', 'නව' යැයි ද කියනු ලැබේ.

၇၁၄.

714.

ကုရူရံ ကဌိနံ ဒဠှံ, နိဋ္ဌုရံ ကက္ခဠံ ဘဝေ;

အနိတ္ထျ’န္တော ပရိယန္တော, ပန္တော စ ပစ္ဆိမ’န္တိမာ.

කෲර වූ, තද වූ, දැඩි වූ, රළු වූ දෙයට 'කුරූර', 'කඨින', 'දළ්හ', 'නිට්ඨුර', 'කක්ඛළ' යැයි ද, කෙළවර, සීමාව යන අර්ථයට (ස්ත්‍රී ලිංග නොවන) 'අන්ත', 'පරියන්ත' යැයි ද, අන්තිම, අවසාන වූ දෙයට 'පන්ත', 'පච්ඡිම', 'අන්තිම' යැයි ද කියනු ලැබේ.

၇၁၅.

715.

ဇိဃညံ စရိမံ ပုဗ္ဗံ, တွ’ဂ္ဂံ ပဌမ မာဒိ သော;

ပတိရူပေါ နုစ္ဆဝိကံ, အထ မောဃံ နိရတ္ထကံ.

පහත්ම, අවසාන දෙයට 'ජිඝඤ්ඤ', 'චරිම' යැයි ද, පළමු, පෙර, අග්‍ර වූ දෙයට 'පුබ්බ', 'අග්ග', 'පඨම', 'ආදි' යැයි ද, සුදුසු වූ, ගැලපෙන දෙයට 'පතිරූප', 'අනුච්ඡවික' යැයි ද, නිෂ්ඵල, හිස් වූ දෙයට 'මෝඝ', 'නිරත්ථක' යැයි ද කියනු ලැබේ.

၇၁၆.

716.

ဗျတ္တံ ပုဋ ဉ္စ မုဒု တု, သုကုမာရဉ္စ ကောမလံ;

ပစ္စက္ခံ ဣန္ဒြိယဂ္ဂယှံ, အပစ္စက္ခံ အတိန္ဒြိယံ.

පැහැදිලි, ප්‍රකට වූ දෙයට 'බ්‍යත්ත', 'ඵුට' යැයි ද, මෘදු වූ, සුකුමාල වූ දෙයට 'මුදු', 'සුකුමාර', 'කෝමල' යැයි ද, ඇසට පෙනෙන (ඉන්ද්‍රිය ගෝචර) දෙයට 'පච්චක්ඛ', 'ඉන්ද්‍රියග්ගය්හ' යැයි ද, ඇසට නොපෙනෙන (ඉන්ද්‍රියයන්ට ඔප්පු නොවන) දෙයට 'අපච්චක්ඛ', 'අතින්ද්‍රිය' යැයි ද කියනු ලැබේ.

၇၁၇.

717.

ဣတရာ’ညတရော ဧကော, အညော ဗဟုဝိဓော တု စ;

နာနာရူပေါ စ ဝိဝိဓော, အဗာဓံ တု နိရဂ္ဂလံ.

අනෙක්, වෙනත් හෝ එක්තරා යන අර්ථයන්හි 'ඉත්තර', 'අඤ්ඤතර', 'ඒක', 'අඤ්ඤ' යන පද ද, නොයෙක් විධි, විවිධ ආකාර යන අරුතෙහි 'බහුවිධ', 'නානාරූප', 'විවිධ' යන පද ද, බාධා රහිත වූ දෙයට 'අබාධ', 'නිරග්ගල' යන පද ද යෙදේ.

၇၁၈.

718.

အထေ’ကာကီ စ ဧကစ္စော, ဧကော စ ဧကကော သမာ;

သာဓာရဏဉ္စ သာမညံ, သမ္ဗာဓော တု စ သံကဋံ.

එකෙක් හෝ හුදකලා වූ යන අර්ථයෙහි 'ඒකාකී, ඒකච්ච, ඒක, ඒකක' යන වචන සමාන වේ. පොදු යන අර්ථයෙහි 'සාධාරණ, සාමඤ්ඤ' යන්නද, පටු හෝ අවහිර වූ යන අර්ථයෙහි 'සම්බාධ, සංකට' යන්නද සමාන වේ.

၇၁၉.

719.

ဝါမံ ကဠေဝရံ သဗျံ;

အပသဗျံ တု ဒက္ခိဏံ;

ပဋိကူလံ တွ’ပသဗျံ, ဂဟနံ ကလိလံ သမာ.

වම් පස යන අර්ථයෙහි 'වාම, සබ්‍ය' යන වචනද; දකුණු පස යන අර්ථයෙහි 'අපසබ්‍ය, දක්ඛිණ' යන වචනද; ප්‍රතිවිරුද්ධ යන අර්ථයෙහි 'පටිකූල, අපසබ්‍ය' යන වචනද; ඝන වූ හෝ අවුල් වූ යන අර්ථයෙහි 'ගහන, කලිල' යන වචනද සමාන වේ.

၇၂၀.

720.

ဥစ္စာဝစံ [Pg.60] ဗဟုဘေဒံ, သံကိဏ္ဏာ’ ကိဏ္ဏ သံကုလာ;

ကတဟတ္ထော စ ကုသလော, ပဝီဏာ’ဘိည သိက္ခိတာ.

නොයෙක් ආකාර වූ හෝ උස්පහත් වූ යන අර්ථයෙහි 'උච්චාවච, බහුභේද' යන වචනද; මිශ්‍ර වූ හෝ ගහණ වූ යන අර්ථයෙහි 'සංකිණ්ණ, ආකිණ්ණ, සංකුල' යන වචනද; දක්ෂ, ප්‍රවීණ හෝ පුහුණුව ලත් යන අර්ථයෙහි 'කතහත්ථ, කුසල, පවීණ, අභිඤ්ඤ, සික්ඛිත' යන වචනද සමාන වේ.

၇၂၁.

721.

နိပုဏော စ ပဋု ဆေကော, စာတုရော ဒက္ခ ပေသလာ;

ဗာလော ဒတ္တု ဇလော မူဠှော, မန္ဒော ဝိညူ စ ဗာလိသော.

දක්ෂ, දක්ෂතා ඇති හෝ නිපුණ යන අර්ථයෙහි 'නිපුණ, පටු, ඡේක, චාතුර, දක්ඛ, පේසල' යන වචනද; මෝඩ හෝ අඥාන යන අර්ථයෙහි 'බාල, දත්තු, ජළ, මූළ්හ, මන්ද, අවිඤ්ඤූ, බාලිස' යන වචනද සමාන වේ.

၇၂၂.

722.

ပုညဝါ သုကတီ ဓညော, မဟုဿာဟော မဟာဓိတိ;

မဟာတဏှော မဟိစ္ဆော ထ, ဟဒယီ ဟဒယာလု စ.

පින්වත් හෝ වාසනාවන්ත යන අර්ථයෙහි 'පුඤ්ඤවා, සුකතී, ධඤ්ඤ' යන වචනද; මහත් උත්සාහය හා ධෛර්යය ඇති යන අර්ථයෙහි 'මහුස්සාහ, mhaadhiti' යන වචනද; මහත් ආශා ඇති යන අර්ථයෙහි 'මහාතණ්හ, මහිච්ඡ' යන වචනද; කරුණාවන්ත හදවතක් ඇති යන අර්ථයෙහි 'හදයී, හදයාලු' යන වචනද සමාන වේ.

၇၂၃.

723.

သုမနော ဟဋ္ဌစိတ္တော ထ, ဒုမ္မနော ဝိမနော ပျထ;

ဝဒါနိယော ဝဒညူ စ, ဒါနသောဏ္ဍော ဗဟုပ္ပဒေါ.

ප්‍රීතිමත් සිතැති යන අර්ථයෙහි 'සුමන, හට්ඨචිත්ත' යන වචනද; නොසතුටු හෝ කනස්සලු සිතැති යන අර්ථයෙහි 'දුම්මන, විමන' යන වචනද; ත්‍යාගශීලී හෝ දීමෙහි ලොල් වූ යන අර්ථයෙහි 'වදානිය, වදඤ්ඤූ, දානසොණ්ඩ, බහුප්පද' යන වචනද සමාන වේ.

၇၂၄.

724.

ချာတော ပတီတော ပညာတော,ဘိညာတော ပထိတော သုတော,ဝိဿုတော ဝိဒိတော စေဝ, ပသိဒ္ဓေါ ပါကဋော ဘဝေ.

ප්‍රසිද්ධ වූ හෝ ප්‍රකට වූ යන අර්ථයෙහි 'ඛ්‍යාත, පතීත, පඤ්ඤාත, අභිඤ්ඤාත, පථිත, සුත, විස්සුත, විදිත, පසිද්ධ, පාකට' යන වචන සමාන වේ.

၇၂၅.

725.

ဣဿရော နာယကော သာမီ, ပတီ’သာ’ဓိပတီ ပဘူ;

အယျာ’ဓိပါ’ဓိဘူ နေတာ,ဣဗ္ဘော တွ’ဍ္ဎော တထာ ဓနီ.

ස්වාමියා, නායකයා හෝ පාලකයා යන අර්ථයෙහි 'ඉස්සර, නායක, සාමී, පති, ඊස, අධිපති, පභූ, අය්‍ය, අධිප, අධිභූ, නේතා' යන වචනද; ධනවත් වූ යන අර්ථයෙහි 'ඉබ්භ, අඩ්ඪ, ධනී' යන වචනද සමාන වේ.

၇၂၆.

726.

ဒါနာရဟော ဒက္ခိဏေယျော, သိနိဒ္ဓေါ တု စ ဝစ္ဆလော;

ပရိက္ခကော ကာရဏိကော,အာသတ္တော တု စ တပ္ပရော.

පූජාවන්ට සුදුසු වූ යන අර්ථයෙහි 'දානාරහ, දක්ඛිණෙය්‍ය' යන වචනද; සෙනෙහෙබර වූ හෝ ආදරණීය වූ යන අර්ථයෙහි 'සිනිද්ධ, වච්ඡල' යන වචනද; විමර්ශනය කරන හෝ කරුණු සොයන යන අර්ථයෙහි 'පරික්ඛක, kootaahika' යන වචනද; ඇලුණු හෝ එහිම නිරත වූ යන අර්ථයෙහි 'ආසත්ත, තප්පර' යන වචනද සමාන වේ.

၇၂၇.

727.

ကာရုဏိကော ဒယာလုပိ, သူရတော ဥဿုကော တု စ;

ဣဋ္ဌတ္ထေ ဥယျုတော စာထ, ဒီဃသုတ္တော စိရကြိယော.

කරුණාවන්ත වූ යන අර්ථයෙහි 'කාරුණික, දයාලු' යන වචනද; යහපත් හැසිරීම් ඇති හෝ උත්සුක වූ යන අර්ථයෙහි 'සූරත, උස්සුක' යන වචනද; අපේක්ෂිත අර්ථයෙහි යෙදුණු යන අර්ථයෙහි 'ඉට්ඨත්ථ උය්‍යුත' යන්නද; කල් අදින හෝ ප්‍රමාද වී වැඩ කරන යන අර්ථයෙහි 'දීඝසුත්ත, චිරක්‍රිය' යන වචනද සමාන වේ.

၇၂၈.

728.

ပရာဓီနော ပရာယတ္တော, အာယတ္တော တု စ သန္တကော;

ပရိဂ္ဂဟော အဓီနော စ, သစ္ဆန္ဒော တု စ သေရိနိ.

අන්‍යයන්ට යටත් වූ යන අර්ථයෙහි 'පරාධීන, පරායත්ත' යන වචනද; තමා සතු වූ හෝ යටත් වූ යන අර්ථයෙහි 'ආයත්ත, සන්තක, පරිග්ගහ, අධීන' යන වචනද; ස්වකීය කැමැත්ත අනුව ක්‍රියා කරන යන අර්ථයෙහි 'සච්ඡන්ද, සේරී' යන වචනද සමාන වේ.

၇၂၉.

729.

အနိသမ္မကာရီ ဇမ္မော, အတိတဏှော တု လောလုပေါ;

ဂိဒ္ဓေါ တု လုဒ္ဓေါ လောလော ထ,ကုဏ္ဌော မန္ဒော ကြိယာသု ဟိ.

නොවිමසා කටයුතු කරන හෝ පහත් වූ යන අර්ථයෙහි 'අනිසම්මකාරී, ජම්ම' යන වචනද; මහත් ලෝභී වූ හෝ ගිජු වූ යන අර්ථයෙහි 'අතිතණ්හ, ලොලුප, ගිද්ධ, ලුද්ධ, ලොල' යන වචනද; ක්‍රියාවන්හි අදක්ෂ වූ හෝ මන්දගාමී වූ යන අර්ථයෙහි 'කුණ්ඨ, මන්ද' යන වචනද සමාන වේ.

၇၃၀.

730.

ကာမယိတာ တု ကမိတာ, ကာမနော ကာမိ ကာမုကော;

သောဏ္ဍော မတ္တော ဝိဓေယျော တု,အဿဝေါ သုဗ္ဗစော သမာ.

කාමයට ලොල් වූ හෝ කැමති වන්නා වූ යන අර්ථයෙහි 'කාමයිතා, කමිතා, කාමන, කාමි, කාමුක' යන වචනද; මත් වූ හෝ ඇබ්බැහි වූ යන අර්ථයෙහි 'සොණ්ඩ, මත්ත' යන වචනද; කීකරු වූ හෝ වචනයට අවනත වන යන අර්ථයෙහි 'විධෙය්‍ය, අස්සව, සුබ්බච' යන වචනද සමාන වේ.

၇၃၁.

731.

ပဂဗ္ဘော [Pg.61] ပဋိဘာယုတ္တော, ဘီသီလော ဘီရု ဘီရုကော;

အဓီရော ကာတရော စာထ,ဟိံသာသီလော စ ဃာတုကော.

ප්‍රගල්භ වූ හෝ එඩිතර වූ යන අර්ථයෙහි 'පගබ්භ, පටභායුත්ත' යන වචනද; බියගුලු වූ හෝ බියපත් වන සුලු යන අර්ථයෙහි 'භීසීල, භීරු, භීරුක, අධීර, කාතර' යන වචනද; හිංසා සහගත වූ හෝ ඝාතනය කරන සුලු යන අර්ථයෙහි 'හිංසාසීල, ඝාතුක' යන වචනද සමාන වේ.

၇၃၂.

732.

ကောဓနော ရောသနော ကောပီ,စဏ္ဍော တွစ္စန္တကောဓနော;

သဟနော ခမနော ခန္တာ, တိတိက္ခဝါ စ ခန္တိမာ.

කෝප වන සුලු හෝ ක්‍රෝධ කරන සුලු යන අර්ථයෙහි 'කෝධන, රෝසන, කෝපී' යන වචනද; චණ්ඩ වූ හෝ දැඩි ලෙස කෝප වන්නා වූ යන අර්ථයෙහි 'චණ්ඩ, අච්චන්තකෝධන' යන වචනද; ඉවසන සුලු හෝ ක්‍ෂමාශීලී වූ යන අර්ථයෙහි 'සහන, ඛමන, ඛන්තා, තිතික්ඛවා, ඛන්තිමා' යන වචනද සමාන වේ.

၇၃၃.

733.

သဒ္ဓါယုတ္တော တု သဒ္ဓါလု, ဓဇဝါ တု ဓဇာလု စ ;

နိဒ္ဒါလု နိဒ္ဒါသီလော ထ, ဘဿရော ဘာသုရော ဘဝေ.

ශ්‍රද්ධාවෙන් යුත් වූ යන අර්ථයෙහි 'සද්ධායුත්ත, සද්ධාලු' යන වචනද; ධජ (කොඩි) ඇත්තා වූ යන අර්ථයෙහි 'ධජවා, ධජාලු' යන වචනද; නිදිලොල් වූ හෝ නිතර නිදන්නා වූ යන අර්ථයෙහි 'නිද්දාලු, නිද්දාසීල' යන වචනද; දීප්තිමත් වූ හෝ බබළන්නා වූ යන අර්ථයෙහි 'භස්සර, භාසුර' යන වචනද සමාන වේ.

၇၃၄.

734.

နဂ္ဂေါ ဒိဂမ္ဗရော’ဝတ္ထော, ဃသ္မရော တု စ ဘက္ခကော;

ဧဠမူဂေါ တု ဝတ္တုဉ္စ, သောတုံ စာ’ကုသလော ဘဝေ.

නිරුවත් වූ හෝ වස්ත්‍ර රහිත වූ යන අර්ථයෙහි 'නග්ග, දිගම්බර, අවත්ථ' යන වචනද; කෑදර වූ හෝ බොහෝ සෙයින් කන්නා වූ යන අර්ථයෙහි 'ඝස්මර, භක්ඛක' යන වචනද; කථා කිරීමට සහ ඇසීමට අදක්ෂ වූ (ගොළුබිහිරි) යන අර්ථයෙහි 'ඒළමූග' යන වචනයද සමාන වේ.

၇၃၅.

735.

မုခရော ဒုမ္မုခါ’ဗဒ္ဓ, မုခါ စာပ္ပိယဝါဒိနိ;

ဝါစာလော ဗဟုဂါရယှ, ဝစေ ဝတ္တာ တု သော ဝဒေါ.

කටකාර වූ, දුශ්ශීල මුඛයක් ඇති හෝ අප්‍රිය වචන පවසන යන අර්ථයෙහි 'මුඛර, දුම්මුඛ, අබද්ධමුඛ, අප්පියවාදිනී' යන වචනද; නින්දිත වචන බොහෝ සෙයින් පවසන හෝ කටකාර වූ යන අර්ථයෙහි 'වාචාල, බහුගාරය්හවචේ වත්තා' යන වචනද; පහසුවෙන් අවවාද කළ හැකි (සුවච) යන අර්ථයෙහි 'සෝවද' යන වචනයද සමාන වේ.

၇၃၆.

736.

နိဇော သကော အတ္တနိယော,ဝိမှယော’စ္ဆရိယ’ဗ္ဘုတော;

ဝိဟတ္ထော ဗျာကုလော စာထ,အာတတာယီ ဝဓုဒျတော.

තමාගේම වූ යන අර්ථයෙහි 'නිජ, සක, අත්තනිය' යන වචනද; පුදුමය හෝ ආශ්චර්යය යන අර්ථයෙහි 'විම්හය, අච්ඡරිය, අබ්භුත' යන වචනද; වියවුල් වූ හෝ අතරමං වූ යන අර්ථයෙහි 'විහත්ථ, බ්‍යාකුල' යන වචනද; මරන්නට සැරසුණු හෝ සතුරා ඝාතනය කිරීමට සැරසුණු යන අර්ථයෙහි 'ආතතායී, වධුද්‍යත' යන වචනද සමාන වේ.

၇၃၇.

737.

သီသစ္ဆေဇ္ဇမှိ ဝဇ္ဈော ထ, နိကတော စ သဌော’နုဇု;

သူစကော ပိသုဏော ကဏ္ဏေ,ဇပေါ ဓုတ္တော တု ဝဉ္စကော.

හිස ගැසීමට සුදුසු (මරණ දඬුවමට නියම වූ) යන අර්ථයෙහි 'වජ්ඣ' යන වචනයද; කපටි හෝ වංක වූ යන අර්ථයෙහි 'නිකත, සඨ, අනුජು' යන වචනද; කේලාම් කියන්නා වූ හෝ කණේ රහස් පවසන්නා වූ යන අර්ථයෙහි 'සූචක, පිසුණ, කණ්ණේජප' යන වචනද; වංචාකාරී වූ යන අර්ථයෙහි 'ධුත්ත, වඤ්චක' යන වචනද සමාන වේ.

၇၃၈.

738.

အနိသမ္မ ဟိ ယော ကိစ္စံ, ပုရိသော ဝဓဗန္ဓနာဒိ မာစရတိ;

အဝိနိစ္ဆိတကာရိတ္တာ, သောခလု စပလောတိ ဝိညေယျော.

යම් කිසි පුරුෂයෙක් කරුණු විමසා නොබලා මිනී මැරීම්, බැඳීම් ආදී ක්‍රියාවන් සිදු කරයිද, නොවිමසා කටයුතු කරන හෙයින් ඔහු වනාහි 'චපල' හෝ 'සුඛලු' (නොසැලකිලිමත් කෙනෙකු) ලෙස දැනගත යුතුය.

၇၃၉.

739.

ခုဒ္ဒေါ ကဒရိယော ထဒ္ဓ, မစ္ဆရီ ကပဏော ပျထ;

အကိဉ္စနော ဒလိဒ္ဒေါ စ, ဒီနော နိဒ္ဓန ဒုဂ္ဂတာ.

තද මසුරු හෝ පහත් වූ යන අර්ථයෙහි 'ඛුද්ද, කදරිය, ථද්ධමච්ඡරී, කපණ' යන වචනද; කිසිවක් නැති, දිළිඳු හෝ දුකට පත් වූ යන අර්ථයෙහි 'අකිඤ්චන, දලිද්ද, දීන, නිද්ධන, දුග්ගත' යන වචනද සමාන වේ.

၇၄၀.

740.

အသမ္ဘာဝိတသမ္ပတ္တံ, ကာကတာလိယ မုစ္စတေ;

အထ ယာစနကော အတ္ထီ, ယာစကော စ ဝနိဗ္ဗကော.

නොසිතූ ලෙස සිදුවන අහඹු පැමිණීම 'කාකතාලිය' (කපුටා තල් අත්ත උඩ වැසීමත් සමඟ තල් ගෙඩිය වැටීම වැනි අහඹු සිදුවීම) යැයි කියනු ලැබේ. ඉල්ලන්නා වූ යාචකයා යන අර්ථයෙහි 'යාචනක, අත්ථී, යාචක, වනිබ්බක' යන වචන සමාන වේ.

၇၄၁.

741.

အဏ္ဍဇာ ပက္ခိသပ္ပာဒီ, နရာဒီ တု ဇလာဗုဇာ;

သေဒဇာ ကိမိဍံသာဒီ, ဒေဝါဒီ တွော’ ပပါတိကာ.

පක්ෂීන්, සර්පයන් ආදී බිත්තරවලින් උපදින සත්තු 'අණ්ඩජ' නම් වෙති; මිනිසුන් ආදී වැදෑමහෙන් උපදින සත්තු 'ජලාබුජ' නම් වෙති; පණුවන්, මැස්සන් ආදී තෙතමනයෙන් උපදින සත්තු 'සේදජ' නම් වෙති; දෙවිවරුන් ආදී ස්වයංසිද්ධව පහළ වන සත්තු 'ඕපපාතික' නම් වෙති.

၇၄၂.

742.

ဇဏ္ဏုတဂ္ဃော [Pg.62] ဇဏ္ဏုမတ္တော, ကပ္ပော တု ကိဉ္စိဒူနကေ;

အန္တဂ္ဂတံ ဘု ပရိယာ, ပန္န မန္တောဂဓော’ဂဓာ.

දණහිසක් පමණ උස ඇති යන අර්ථයෙහි 'ජණ්ණුතග්ඝ, ජණ්ණුමත්ත' යන වචනද; මඳක් අඩු වූ යන අර්ථයෙහි 'කප්ප' යන වචනයද; ඇතුළත් වූ හෝ ඇතුළට වැදුණු යන අර්ථයෙහි 'අන්තග්ගත, භූපරියාපන්න, අන්තෝගධ, ඕගධ' යන වචනද සමාන වේ.

၇၄၃.

743.

ရာဓိတော သာဓိတော စာထ, နိပ္ပက္ကံ ကုထိတံ ဘဝေ;

အာပန္နော တွာ’ပဒပ္ပတ္တော, ဝိဝသော တွဝသော ဘဝေ.

සිද්ධ කරන ලද හෝ සාධනය කරන ලද යන අර්ථයෙහි 'රාධිත, සාධිත' යන වචනද; හොඳින් පැසුණු හෝ කුණු වූ යන අර්ථයෙහි 'නිප්පක්ක, කුථිත' යන වචනද; විපතට පත් වූ යන අර්ථයෙහි 'ආපන්න, ආපදප්පත්ත' යන වචනද; අසරණ වූ හෝ තමාගේ පාලනයෙන් තොර වූ යන අර්ථයෙහි 'විවස, අවස' යන වචනද සමාන වේ.

၇၄၄.

744.

နုဏ္ဏော နုတ္တာ’တ္တ, ခိတ္တာ စေ’, ရိတာ ဝိဒ္ဓါ ထ ကမ္ပိတော;

ဓူတော အာဓူတ စလိတာ, နိသိတံ တု စ တေဇိတံ.

යවන ලද, හෙළන ලද හෝ මෙහෙයවන ලද යන අර්ථයෙහි 'නුණ්ණ, නුත්ත, ඛිත්ත, ඒරිත' යන වචනද; විදින ලද යන අර්ථයෙහි 'විද්ධ' යන වචනයද; සලිත වූ, කම්පා වූ හෝ සොලවන ලද යන අර්ථයෙහි 'කම්පිත, ධූත, ආධූත, චලිත' යන වචනද; මුවහත් කරන ලද යන අර්ථයෙහි 'නිසිත, තේජිත' යන වචනද සමාන වේ.

၇၄၅.

745.

ပတ္တဗ္ဗံ ဂမ္မ မာပဇ္ဇံ, ပက္ကံ ပရိဏတံ သမာ;

ဝေဌိတံ တု ဝလယိတံ, ရုဒ္ဓံ သံဝုတ မာဝုတံ.

ලැබිය යුතු හෝ පැමිණිය යුතු යන අර්ථයෙහි 'pattabba, gamma, aapajja' යන වචනද; පැසුණු හෝ මෝරන ලද යන අර්ථයෙහි 'පක්ක, පරිණත' යන වචනද; වෙළන ලද හෝ වට කරන ලද යන අර්ථයෙහි 'වෙඨිත, වලයිත' යන වචනද; වළක්වන ලද, වසන ලද හෝ රැකගත් යන අර්ථයෙහි 'රුද්ධ, සංවුත, ආවුත' යන වචනද සමාන වේ.

၇၄၆.

746.

ပရိက္ခိတ္တဉ္စ နိဝုတံ, ဝိသဋံ ဝိတ္ထတံ တတံ;

လိတ္တော တု ဒိဒ္ဓေါ ဂူဠှော တု,ဂုတ္တော ပုဋ္ဌော တု ပေါသိတော.

වට කරන ලද හෝ ආවරණය කරන ලද යන අර්ථයෙහි 'පරික්ඛිත්ත, නිවුත' යන වචනද; පැතිරුණු හෝ පතුරුවන ලද යන අර්ථයෙහි 'විසට, විත්ථත, තත' යන වචනද; තවරන ලද යන අර්ථයෙහි 'ලිත්ත, දිද්ධ' යන වචනද; රහසිගත හෝ ආරක්ෂා කරන ලද යන අර්ථයෙහි 'ගූළ්හ, ගුත්ත' යන වචනද; පෝෂණය කරන ලද යන අර්ථයෙහි 'පුට්ඨ, පෝසිත' යන වචනද සමාන වේ.

၇၄၇.

747.

လဇ္ဇိတော ဟီဠိတော စာထ, သနိတံ ဓနိတံ ပျထ;

သန္ဒာနိတော သိတော ဗဒ္ဓေါ,ကီလိတော သံယတော ဘဝေ.

ලැජ්ජාවට හෝ අපහාසයට පත් වූ යන අර්ථයෙහි 'ලජ්ජිත, හීළිත' යන වචනද; ශබ්ද කරන ලද යන අර්ථයෙහි 'සනිත, ධනිත' යන වචනද; බඳින ලද, ඇණ ගසන ලද හෝ සංයමයට පත් කරන ලද යන අර්ථයෙහි 'සන්දානිත, සිත, බද්ධ, කීලිත, සංයත' යන වචන සමාන වේ.

၇၄၈.

748.

သိဒ္ဓေ နိပ္ဖန္န နိဗ္ဗတ္တာ, ဒါရိတေ ဘိန္န ဘေဒိတာ;

ဆန္နော တု ဆာဒိတေ စာထ, ဝိဒ္ဓေ ဆိဒ္ဒိတ ဝေဓိတာ.

සිද්ධ වූ, නිපන් හෝ උපන් යන අර්ථයෙහි 'සිද්ධ, නිප්ඵන්න, නිබ්බත්ත' යන වචනද; පළන ලද හෝ බිඳුණු යන අර්ථයෙහි 'දාරිත, භින්න, භේදිත' යන වචනද; වසන ලද හෝ සැඟවුණු යන අර්ථයෙහි 'ඡන්න, ඡාදිත' යන වචනද; විදින ලද හෝ සිදුරු කරන ලද යන අර්ථයෙහි 'විද්ධ, ඡිද්දිත, වේධිත' යන වචනද සමාන වේ.

၇၄၉.

749.

အာဟဋော အာဘတာ’နီတာ,ဒန္တော တု ဒမိတော သိယာ;

သန္တော တု သမိတော စေဝ,ပုဏ္ဏော တု ပူရိတော ဘဝေ.

ගෙනෙන ලද යන අර්ථයෙහි 'ආහට, ආභත, ආනීත' යන වචනද; දමනය කරන ලද යන අර්ථයෙහි 'දන්ත, දමිත' යන වචනද; සංසිඳුණු හෝ සන්සුන් වූ යන අර්ථයෙහි 'සන්ත, සමිත' යන වචනද; පිරුණු හෝ පුරවන ලද යන අර්ථයෙහි 'පුණ්ණ, පූරිත' යන වචනද සමාන වේ.

၇၅၀.

750.

အပစာယိတော မဟိတော, ပူဇိတာ’ရဟိတော’စ္စိတော;

မာနိတော စာ’ပစိတော စ, တစ္ဆိတံ တုတနူကတေ.

පිදුම් ලැබූ හෝ ගරු කරන ලද යන අර්ථයෙහි 'අපචායිත, මහිත, පූජිත, අරහිත, අච්චිත, මානිත, අපචිත' යන වචනද; සිහින් කරන ලද හෝ සූරන ලද යන අර්ථයෙහි 'තච්ඡිත, තනූකත' යන වචන සමාන වේ.

၇၅၁.

751.

သန္တတ္တော ဓူပိတော စောပ,စရိတော တု ဥပါသိတော;

ဘဋ္ဌံ တု ဂလိတံ ပန္နံ, စုတဉ္စ ဓံသိတံ ဘဝေ.

තැවුණු හෝ දුම් ගන්වන ලද යන අර්ථයෙහි 'සන්තත්ත, ධූපිත' යන වචනද; හැසිරුණු හෝ ඇසුරු කරන ලද යන අර්ථයෙහි 'චරිත, උපාසිත' යන වචනද; ගිලිහුණු, වැටුණු හෝ චුත වූ යන අර්ථයෙහි 'භට්ඨ, ගලිත, පන්න, චුත, ධංසිත' යන වචනද සමාන වේ.

၇၅၂.

752.

ပီတော ပမုဒိတော ဟဋ္ဌော,မတ္တော တုဋ္ဌော ထ ကန္တိတော;

သဉ္ဆိန္နော လူန ဒါတာ ထ,ပသတ္ထော ဝဏ္ဏိတော ထုတော.

ප්‍රීතිමත් වූ හෝ සතුටු වූ යන අර්ථයෙහි 'පීත, පමුදිත, හට්ඨ, මත්ත, තුට්ඨ, කන්තිත' යන වචනද; කපන ලද හෝ සිඳින ලද යන අර්ථයෙහි 'සඤ්ඡින්න, ලූන, දාත' යන වචනද; ප්‍රශංසා කරන ලද හෝ වර්ණනා කරන ලද යන අර්ථයෙහි 'පසත්ථ, වණ්ණිත, ථුත' යන වචනද සමාන වේ.

၇၅၃.

753.

တိန္တော’လ္လ’ဒ္ဒ [Pg.63] ကိလိန္နော’န္နာ, မဂ္ဂိတံ ပရိယေသိတံ;

အနွေသိတံ ဂဝေသိတံ, လဒ္ဓံ တု ပတ္တ မုစ္စတေ.

තෙමුණු හෝ තෙත් වූ යන අර්ථයෙහි 'තින්ත, අල්ල, අද්ද, කිලින්න, උන්න' යන වචනද; සොයන ලද හෝ ගවේෂණය කරන ලද යන අර්ථයෙහි 'මග්ගිත, පරියේසිත, අන්වේසිත, ගවේසිත' යන වචනද; ලැබුණු හෝ ලබාගත් යන අර්ථයෙහි 'ලද්ධ, පත්ත' යන වචන සමාන වේ.

၇၅၄.

754.

ရက္ခိတံ ဂေါပိတံ ဂုတ္တံ, တာတံ ဂေါပါယိတာ’ဝိတာ;

ပါလိတံ အထ ဩဿဋ္ဌံ, စတ္တံ ဟီနံ သမုဇ္ဈိတံ.

ආරක්ෂා කරන ලද හෝ රකින ලද යන අර්ථයෙහි 'රක්ඛිත, ගෝපිත, ගුත්ත, තාත, ගෝපායිත, අවිත, පාලිත' යන වචනද; අත්හරින ලද හෝ අත්හළ යන අර්ථයෙහි 'ඔස්සට්ඨ, චත්ත, හීන, සමුජ්ඣිත' යන වචනද සමාන වේ.

၇၅၅.

755.

ဘာသိတံ လပိတံ ဝုတ္တာ, ဘိဟိတာ’ချာတ ဇပ္ပိတာ;

ဥဒီရိတဉ္စ ကထိတံ, ဂဒိတံ ဘဏိတော’ဒိတာ.

කියන ලද, පවසන ලද හෝ කථා කරන ලද යන අර්ථයෙහි 'භාසිත, ලපිත, වුත්ත, අභිහිත, ආඛ්‍යාත, ජප්පිත, උදීරිත, කථිත, ගදිත, භණිත, උදිත' යන සියලු වචන සමාන වේ.

၇၅၆.

756.

အဝညာတာ’ဝဂဏိတာ, ပရိဘူတာ’ဝမာနိတာ;

ဇိဃစ္ဆိတော တု ခုဒိတော,ဆာတော စေဝ ဗုဘုက္ခိတော.

හෙළා දකින ලද හෝ අවමානයට ලක් වූ යන අර්ථයෙහි 'අවඤ්ඤාත, අවගණිත, පරිභූත, අවමානිත' යන වචනද; කුසගිනි වූ හෝ බඩගිනි වූ යන අර්ථයෙහි 'ජිඝච්ඡිත, ඛුදිත, ඡාත, බුභුක්ඛිත' යන වචනද සමාන වේ.

၇၅၇.

757.

ဗုဒ္ဓံ ဉာတံ ပဋိပန္နံ, ဝိဒိတာ’ဝဂတံ မတံ;

ဂိလိတော ခါဒိတော ဘုတ္တော,ဘက္ခိတော’ဇ္ဈောဟဋာ’သိတာ.

දන්නා ලද, අවබෝධ කරගත් හෝ වැටහුණු යන අර්ථයෙහි 'බුද්ධ, ඤාත, පටිපන්න, විදිත, අවගත, මත' යන වචනද; අනුභව කරන ලද, කන ලද හෝ ගිලින ලද යන අර්ථයෙහි 'ගිලිත, ඛාදිත, භුත්ත, bhakkhita, ajjhohata, asita' යන වචනද සමාන වේ.

ဣတိ ဝိသေသျာဓီနဝဂ္ဂေါ.

මෙසේ විශේෂ්‍යාධීන වර්ගය යි.

၂. သံကိဏ္ဏဝဂ္ဂ

2. සංකිණ්ණ වර්ගය

၇၅၈.

758.

ဉေယျံ လိင်္ဂ မိဟ ကွာပိ, ပစ္စယတ္ထဝသေန စ;

ကြိယာ တု ကိရိယံ ကမ္မံ,သန္တိ တု သမထော သမော;

ဒမော စ ဒမထော ဒန္တိ, ဝတ္တံ တု သုဒ္ဓကမ္မနိ;

အထော အာသင်္ဂဝစနံ, တီသု ဝုတ္တံ ပရာယဏံ.

මෙහි ඇතැම් තැනක ලිංගය ප්‍රත්‍යාර්ථය අනුව දත යුතුය. ‘කිරියා’ යනු ක්‍රියාවට ද ‘කම්ම’ යනු කර්මයට ද වැටේ. ‘සන්ති’ යනු සමථයට හා ශමයට (සංසිඳීමට) යෙදේ. ‘දම’, ‘දමථ’ සහ ‘දන්තී’ යන වචන දමනය සඳහා යෙදේ. ‘වත්ත’ යන්න පිරිසිදු ක්‍රියාව සඳහා යෙදේ. එමෙන්ම, ඇලීම අරුත් දෙන ‘ආසංග’ වචනය ද, ‘පරායණ’ ශබ්දය ද තුන් ලිඟුවෙහි ම වැටේ.

၇၅၉.

759.

ဘေဒေါ ဝိဒါရော ဖုဋနံ, တပ္ပနံ တု စ ပီဏနံ;

အက္ကောသန မဘိသင်္ဂေါ,ဘိက္ခာ တု ယာစနာ’တ္ထနာ.

‘භේද’, ‘විදාර’ සහ ‘ඵුටන’ යන වචන පැලීමට (බිඳීමට) ද, ‘තප්පන’ සහ ‘පීණන’ යන්න තෘප්තිමත් කිරීමට (සතුටු කිරීමට) ද, ‘අක්කෝසන’ සහ ‘අභිසංග’ යනු බැණ වැදීමට (ආක්‍රෝෂයට) ද, ‘භික්ඛා’, ‘යාචනා’ සහ ‘අත්ථනා’ යන වචන සිඟමනට (ඉල්ලීමට) ද යෙදේ.

၇၆၀.

760.

နိန္နိမိတ္တံ ယဒိစ္ဆာ ထာ’, ပုစ္ဆနာ နန္ဒနာနိ စ;

သဘာဇန မထော ဉာယော,နယော ဖာတိ တု ဝုဒ္ဓိယံ.

‘නින්නිමිත්ත’ සහ ‘යදිච්ඡා’ (අහඹු බවට ද), ‘පුච්ඡනා’ (ඇසීමට ද), ‘නන්දනා’ (සතුටු වීමට ද), ‘සභාජන’ (ගරු කිරීමට ද), ‘ඤාය’ සහ ‘නය’ (ක්‍රමයට හෝ යුක්තියට ද) යෙදෙන අතර, ‘ඵාති’ යන්න දියුණුවට (වෘද්ධියට) යෙදේ.

၇၆၁.

761.

ကိလမထော ကိလမနံ, ပသဝေါ တု ပသူတိယံ;

ဥက္ကံသော တွတိသယော ထ,ဇယော စ ဇယနံ ဇိတိ.

‘කිලමථ’ සහ ‘කිලමන’ යනු වෙහෙසට (ක්ලාන්ත වීමට) ද, ‘පසව’ යන්න ප්‍රසූතියට (බිහි කිරීමට) ද, ‘උක්කංස’ සහ ‘අතිසය’ යනු විශිෂ්ටත්වයට ද, ‘ජය’, ‘ජයන’ සහ ‘ජිති’ යන වචන ජයග්‍රහණයට ද යෙදේ.

၇၆၂.

762.

ဝသော [Pg.64] ကန္တိ, ဗျဓော ဝေဓော,ဂဟော ဂါဟော ဝရော ဝုတိ;

ပစာ ပါကော ဟဝေါ ဟုတိ,ဝေဒေါ ဝေဒန မိတ္ထိ ဝါ.

‘වස’ යන්න කැමැත්තට ද, ‘බ්‍යධ’ සහ ‘වේධ’ යනු විදීමට ද, ‘ගහ’ සහ ‘ගාහ’ යනු ග්‍රහණයට ද, ‘වර’ යන්න ආවරණයට (තේරීමට) ද, ‘පචා’ සහ ‘පාක’ යනු පිසීමට ද, ‘හව’ සහ ‘හුති’ යනු පිදීමට (යාගයට/කැඳවීමට) ද, ‘වේද’ සහ ‘වේදනා’ යන වචන (දැනීමට) ද ස්ත්‍රී ලිංගයෙන් යෙදේ.

၇၆၃.

763.

ဇီရဏံ ဇာနိ တာဏံ တု, ရက္ခဏံ ပမိတိပ္ပမာ;

သိလေသော သန္ဓိ စ ခယော,တွပစယော ရဝေါ ရဏော.

‘ජීරණ’ සහ ‘ජානි’ යනු දිරීමට (විනාශයට) ද, ‘තාණ’ සහ ‘රක්ඛණ’ යනු ආරක්ෂාවට ද, ‘පමිති’ සහ ‘පමා’ යනු මැනීමට (ප්‍රමාණයට) ද, ‘සිලෙස’ සහ ‘සන්ධි’ යනු සම්බන්ධයට (සන්ධියට) ද, ‘ඛය’ සහ ‘අපචය’ යනු ක්ෂය වීමට (අඩු වීමට) ද, ‘රව’ සහ ‘රණ’ යනු ශබ්දයට ද යෙදේ.

၇၆၄.

764.

နိဂါဒေါ နိဂဒေါ မာဒေါ, မဒေါ ပသိတိ ဗန္ဓနံ;

အာကရော တွိင်္ဂိတံ ဣင်္ဂေါ,အထ’တ္ထာပဂမော ဗျယော.

‘නිගාද’ සහ ‘නිගද’ යනු කථාවට ද, ‘මාද’ සහ ‘මද’ යනු මත්වීමට ද, ‘පසිති’ යන්න බන්ධනයට (බැඳීමට) ද, ‘ආකාර’, ‘ඉංගිත’ සහ ‘ඉංග’ යනු ඉඟියට ද, ‘ව්‍යය’ යන්න ධනය නැතිවීමට (විනාශයට) ද යෙදේ.

၇၆၅.

765.

အန္တရာယော စ ပစ္စူဟော,ဝိကာရော တု ဝိကတျ’ပိ;

ပဝိသိလေသော ဝိဓုရံ, ဥပဝေသနမာသနံ.

‘අන්තරාය’ සහ ‘පච්චූහ’ යනු බාධාවට ද, ‘විකාර’ සහ ‘විකති’ යනු වෙනස් වීමට (විකෘතියට) ද, ‘පවිසිලෙස’ සහ ‘විධුර’ යනු වෙන්වීමට (වියෝගයට) ද, ‘උපවේසන’ සහ ‘ආසන’ යනු වාඩිවීමට (ආසනයට) ද යෙදේ.

၇၆၆.

766.

အဇ္ဈာသယော အဓိပ္ပာယော, အာသယော စာဘိသန္ဓိ စ;

ဘာဝေါ ဓိမုတ္တိ ဆန္ဒော ထ,ဒေါသော အာဒီနဝေါ ဘဝေ.

‘අජ්ඣාසය’ (අධ්‍යාශය), ‘අධිප්පාය’ (අදහස), ‘ආසය’, ‘අභිසන්ධි’, ‘භාව’, ‘අධිමුත්ති’ සහ ‘ඡන්ද’ යන වචන අදහසට (කැමැත්තට) ද, ‘දෝස’ සහ ‘ආදීනව’ යන වචන වරදට (ආදීනවයට) ද යෙදේ.

၇၆၇.

767.

အာနိသံသော ဂုဏော စာထ,မဇ္ဈံ ဝေမဇ္ဈ မုစ္စတေ;

မဇ္ဈနှိကော တု မဇ္ဈနှော, ဝေမတ္တံ တု စ နာနတာ.

‘ආනිසංස’ සහ ‘ගුණ’ යනු යහපතට (ගුණයට) ද, ‘මජ්ඣ’ සහ ‘වේමජ්ඣ’ යනු මධ්‍යයට (මැද කොටසට) ද, ‘මජ්ඣන්හික’ සහ ‘මජ්ඣන්හ’ යනු මධ්‍යහ්නයට (දහවලට) ද, ‘වේමත්ත’ සහ ‘නානතා’ යනු වෙනස් බවට (විවිධත්වයට) ද යෙදේ.

၇၆၈.

768.

ဝါ ဇာဂရော ဇာဂရိယံ, ပဝါဟော တု ပဝတ္တိ စ;

ဗျာသော ပပဉ္စော ဝိတ္ထာရော,ယာမော တု သံယမော ယမော.

‘ජාගර’ සහ ‘ජාගරිය’ යන්න පිබිදීමට (නොනිදා සිටීමට) ද, ‘පවාහ’ සහ ‘පවත්ති’ යනු පැවැත්මට (ගලා යාමට) ද, ‘බ්‍යාස’, ‘පපංච’ සහ ‘විත්ථාර’ යනු විස්තර කිරීමට (පැතිරවීමට) ද, ‘යාම’, ‘සංයම’ සහ ‘යම’ යනු සංයමයට (පාලනයට) ද යෙදේ.

၇၆၉.

769.

သမ္ဗာဟနံ မဒ္ဒနဉ္စ, ပသရော တု ဝိသပ္ပနံ;

သန္ထဝေါ တု ပရိစယော,မေလကော သင်္ဂ သင်္ဂမာ.

‘සම්බාහන’ සහ ‘මද්දන’ යනු පිරිමැදීමට (තෙරපීමට) ද, ‘පසර’ සහ ‘විසප්පන’ යනු පැතිරීමට ද, ‘සන්ථව’ සහ ‘පරිචය’ යනු ඇසුරට (හැඳිනීමට) ද, ‘මේලක’, ‘සංග’ සහ ‘සංගම’ යනු එක්වීමට (රැස්වීමට) ද යෙදේ.

၇၇၀.

770.

သန္နိဓိ သန္နိကဋ္ဌမှိ, ဝိနာသော တု အဒဿနံ;

လဝေါ ဘိလာဝေါ လဝနံ,ပတ္ထာဝေါ’ဝသရော သမာ.

‘සන්නිධි’ යන්න සමීප වීමට (ළඟ තබා ගැනීමට) ද, ‘විනාස’ සහ ‘අදස්සන’ යනු විනාශයට (නොපෙනී යාමට) ද, ‘ලව’, ‘අභිලාව’ සහ ‘ලවන’ යනු කැපීමට (නෙලීමට) ද, ‘පත්ථාව’ සහ ‘අවසර’ යන වචන අවස්ථාවට (සුදුසු වේලාවට) ද සමාන අරුතින් යෙදේ.

၇၇၁.

771.

ဩသာနံ [Pg.65] ပရိယောသာနံ, ဥက္ကံသော’တိသယော ဘဝေ ;

သန္နိဝေသော စ သဏ္ဌာနံ, အထာ’ဗ္ဘန္တရ မန္တရံ.

‘ඕසාන’ සහ ‘පරියෝසාන’ යනු අවසානයට ද, ‘උක්කංස’ සහ ‘අතිසය’ යනු විශිෂ්ටත්වයට (වැඩිමනත් බවට) ද, ‘සන්නිවේස’ සහ ‘සණ්ඨාන’ යනු පිහිටීමට (හැඩයට) ද, ‘අබ්භන්තර’ සහ ‘අන්තර’ යනු ඇතුළතට ද යෙදේ.

၇၇၂.

772.

ပါဋိဟီရံ ပါဋိဟေရံ, ပါဋိဟာရိယ မုစ္စတေ;

ကိစ္စံ တု ကရဏီယဉ္စ, သင်္ခါရော ဝါသနာ ဘဝေ.

‘පාටිහීර’, ‘පාටිහේර’ සහ ‘පාටිහාරිය’ යනු ප්‍රාතිහාර්යයට කියනු ලැබේ. ‘කිච්ච’ සහ ‘කරණීය’ යනු කටයුත්තට (කළ යුතු දෙයට) ද, ‘සංඛාර’ සහ ‘වාසනා’ යනු සංස්කාරයට (පූර්ව පුරුද්දට) ද යෙදේ.

၇၇၃.

773.

ပဝနံ ပဝ နိပ္ပာဝါ, တသရော သုတ္တဝေဌနံ;

သင်္ကမော ဒုဂ္ဂသဉ္စာရော, ပက္ကမော တု ဥပက္ကမော.

‘පවන’, ‘පව’ සහ ‘නිප්පාව’ යනු පිරිසිදු කිරීමට (පොළීමට) ද, ‘තසර’ යනු නූල් ඔතන උපකරණයට (නූල් පන්දුවට) ද, ‘සංකම’ යන්න දුෂ්කර ගමනට (ඒ දණ්ඩට/සංක්‍රමණයට) ද, ‘පක්කම’ සහ ‘උපක්කම’ යන්න උත්සාහයට (උපායට) ද යෙදේ.

၇၇၄.

774.

ပါဌော နိပါဌော နိပဌော, ဝိစယော မဂ္ဂနာ ပုမေ;

အာလိင်္ဂနံ ပရိဿင်္ဂေါ, သိလေသော ဥပဂူဟနံ.

‘පාඨ’, ‘නිපාඨ’ සහ ‘නිපඨ’ යනු කියවීමට (පාඨයට) ද, ‘විචය’ සහ ‘මග්ගනා’ යනු සෙවීමට (පිරික්සීමට - පුරුෂ ලිංගයෙන්) ද, ‘ආලිංගන’, ‘පරිස්සංග’, ‘සිලෙස’ සහ ‘උපගූහන’ යනු වැළඳ ගැනීමට ද යෙදේ.

၇၇၅.

775.

အာလောကနဉ္စ နိဇ္ဈာနံ, ဣက္ခဏံ ဒဿနံ ပျထ;

ပစ္စာဒေသော နိရသနံ, ပစ္စက္ခာနံ နိရာကတိ.

‘ආලෝකන’, ‘නිජ්ඣාන’, ‘ඉක්ඛණ’ සහ ‘දස්සන’ යනු බැලීමට (දැකීමට) ද, ‘පච්චාදේස’, ‘නිරසන’, ‘පච්චක්ඛාන’ සහ ‘නිරාකති’ යනු ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට (බැහැර කිරීමට) ද යෙදේ.

၇၇၆.

776.

ဝိပလ္လာသော’ညထာဘာဝေါ, ဗျတ္တယော ဝိပရီယယော;

ဝိပရိယာသော’တိက္ကမော, တွ’တိပါတော ဥပစ္စယော.

‘විපල්ලාස’, ‘අඤ්ඤථාභාව’, ‘ව්‍යත්‍යය’ සහ ‘විපරීයය’ යනු වෙනස් වීමට (පෙරළීමට) ද, ‘විපරියාස’, ‘අතික්කම’, ‘අතිපාත’ සහ ‘උපච්චය’ යනු ඉක්මවා යාමට (පසුකර යාමට) ද යෙදේ.

ဣတိ သံကိဏ္ဏဝဂ္ဂေါ.

මෙසේ සංකිණ්ණ වර්ගය නිමා විය.

၃. အနေကတ္ထဝဂ္ဂ

3. අනේකත්ථ වර්ගය

၇၇၇.

777.

အနေကတ္ထေ ပဝက္ခာမိ, ဂါထာ’ဒ္ဓပါဒတော ကမာ;

ဧတ္ထ လိင်္ဂဝိသေသတ္ထ, မေကဿ ပုနရုတ္တတာ.

මම ගාථා, අර්ධ ගාථා සහ පාදයන්ගෙන් අනුපිළිවෙළින් අනේකාර්ථ (බොහෝ අර්ථ ඇති ශබ්ද) පවසන්නෙමි. මෙහි ලිංග විශේෂයන් දැක්වීම පිණිස ඇතැම් වචන නැවත නැවත කීම ද සිදු කර ඇත.

၇၇၈.

778.

သမယော သမဝါယေ စ, သမူဟေ ကာရဏေ ခဏေ;

ပဋိဝေဓေ သိယာ ကာလေ, ပဟာနေ လာဘ ဒိဋ္ဌိသု.

‘සමය’ යන ශබ්දය එක්වීම (සමවාය), සමූහය, කාරණය, ක්ෂණය, අවබෝධය (පටිවේධය), කාලය, ප්‍රහාණය (නැති කිරීම), ලාභය සහ දෘෂ්ටිය යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၇၇၉.

779.

ဝဏ္ဏော သဏ္ဌာန ရူပေသု, ဇာတိ,စ္ဆဝီသု ကာရဏေ;

ပမာဏေ စ ပသံသာယံ, အက္ခရေ စ ယသေ ဂုဏေ.

‘වණ්ණ’ (වර්ණ) ශබ්දය හැඩය (සණ්ඨානය), රූපය, කුලය (ජාතිය), සිරුරු පැහැය (ඡවිය), කාරණය, ප්‍රමාණය, ප්‍රශංසාව, අක්ෂරය, කීර්තිය (යසස) සහ ගුණය යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၇၈၀.

780.

ဥဒ္ဒေသေ ပါတိမောက္ခဿ, ပဏ္ဏတ္တိယ မုပေါသထော;

ဥပဝါသေ စ အဋ္ဌင်္ဂေ, ဥပေါသထဒိနေ သိယာ.

‘උපෝසථ’ ශබ්දය පාතිමොක්ඛ උද්දේසය (ප්‍රාතිමෝක්ෂය දේශනා කිරීම), ප්‍රඥප්තිය (පැනවීම), අටසිල් සමාදන් වීම (උපවාසය) සහ පොහෝ දිනය (උපෝසථ දිනය) යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၇၈၁.

781.

ရထင်္ဂေ လက္ခဏေ ဓမ္မော, ရစက္ကေ’သွီရိယာပထေ;

စက္ကံ သမ္ပတ္တိယံ စက္က, ရတနေ မဏ္ဍလေ ဗလေ.

‘චක්ක’ (චක්‍ර) ශබ්දය රථ රෝදය, ලක්ෂණය, ධර්මචක්‍රය, ඉරියව්ව (ඉරියාපථය), සම්පත්තිය, චක්‍ර රත්නය, මණ්ඩලය (වටය) සහ බලය යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၇၈၂.

782.

ကုလာလဘဏ္ဍေ အာဏာယ, မာယုဓေ ဒါန ရာသိသု;

(එමෙන්ම ‘චක්ක’ ශබ්දය) කුඹල් සක, ආඥාව, ආයුධය සහ දාන රාශිය යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၇၈၃.

783.

ဒါနသ္မိံ [Pg.66] ဗြဟ္မစရိယ, မပ္ပမညာသု သာသနေ;

မေထုနာရတိယံ ဝေယျာ, ဝစ္စေ သဒါရတုဋ္ဌိယံ;

ပဉ္စသီလာ’ရိယမဂ္ဂေါ, ပေါသထင်္ဂ ဓိတီသု စ.

දානය, බ්‍රහ්මචර්යාව, අප්‍රමාණ්‍යය (සතර බ්‍රහ්මවිහරණ), ශාසනය, මෛථුන විරතිය, වෙය්‍යාවච්චය (වතාවත් කිරීම), සදාරසන්තෝෂය (තම බිරිඳගෙන් පමණක් සතුටු වීම), පංචශීලය, ආර්ය මාර්ගය, උපෝසථාංගය සහ ධෛර්යය යන අර්ථයන්හි ද (ධම්ම ශබ්දය) වැටේ.

၇၈၄.

784.

ဓမ္မော သဘာဝေ ပရိယတ္တိပညာ,ဉာယေသု သစ္စပ္ပကတီသု ပုညေ;

ဉေယျေ ဂုဏာ’စာရ သမာဓိသူပိ,နိဿတ္တတာ’ပတ္တိသု ကာရဏာဒေါ.

‘ධම්ම’ ශබ්දය ස්වභාවය, පරියත්තිය (ධර්ම ග්‍රන්ථ), ප්‍රඥාව, න්‍යාය (ක්‍රමය), සත්‍යය, ප්‍රකෘතිය, පුණ්‍යය (පින), දතයුතු දෙය (ඥෙය්‍ය), ගුණය, ආචාරය, සමාධිය, නිස්සත්තතාව (සත්ත්වයෙකු නොවන බව), ආපත්තිය (ඇවත) සහ කාරණය ආදී අර්ථයන්හි වැටේ.

၇၈၅.

785.

အတ္ထော ပယောဇနေ သဒ္ဒါ, ဘိဓေယျေ ဝုဒ္ဓိယံ ဓနေ;

ဝတ္ထုမှိ ကာရဏေ နာသေ, ဟိတေ ပစ္ဆိမပဗ္ဗတေ.

‘අත්ථ’ (අර්ථ) ශබ්දය ප්‍රයෝජනය, ශබ්දාර්ථය, දියුණුව (වෘද්ධිය), ධනය, වස්තුව, කාරණය, විනාශය, හිත වැඩ (යහපත) සහ බටහිර පර්වතය (අස්තගිරිය) යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၇၈၆.

786.

ယေဘုယျတာ’ဗျာမိဿေသု, ဝိသံယောဂေ စ ကေဝလံ;

ဒဠှတ္ထေ’နတိရေကေ စာ, နဝသေသမှိ တံ တိသု.

‘කේවල’ ශබ්දය බහුල බව (යේභුය්‍යතාව), මිශ්‍ර නොවීම, වෙන්වීම (විසංයෝගය), ස්ථිර බව, සීමා සහිත බව (අනතිරේක) සහ ඉතිරි නොමැති බව (අනවශේෂ) යන අර්ථයන්හි තුන් ලිඟුවෙහිම වැටේ.

၇၈၇.

787.

ဂုဏော ပဋလ ရာသီသု, အာနိသံသေ စ ဗန္ဓနေ;

အပ္ပဓာနေ စ သီလာဒေါ, သုက္ကာဒိမှိ ဇိယာယ စ.

‘ගුණ’ ශබ්දය ස්තරය (පටලය), රාශිය (සමූහය), ආනිසංසය, බැඳීම (බන්ධනය), අප්‍රධාන දෙය, ශීලාදී ගුණ, සුදු ආදී වර්ණ සහ දුනු දිය යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၇၈၈.

788.

ရုက္ခာဒေါ ဝိဇ္ဇမာနေ စာ, ရဟန္တေ ခန္ဓပဉ္စကေ;

ဘူတော သတ္တ မဟာဘူတာ, မနုဿေသု န နာရိယံ.

ගස් ආදියෙහි ද, පවත්නා දෙයෙහි ද, රහතන් වහන්සේ කෙරෙහි ද, පංචස්කන්ධය කෙරෙහි ද (සන්ත ශබ්දය වැටේ). ‘භූත’ ශබ්දය සත්ත්වයා, මහාභූත රූප සහ මිනිසා යන අර්ථයන්හි (ස්ත්‍රී ලිංගය හැර) වැටේ.

၇၈၉.

789.

ဝါစ္စလိင်္ဂေါ အတီတသ္မိံ, ဇာတေ ပတ္တေ သမေ မတော;

(තවද ‘භූත’ ශබ්දය) අතීතය, උපන් බව, පැමිණි බව සහ සමාන බව යන අර්ථයන්හි විශේෂණ පදයක් ලෙස ද වැටේ.

၇၉၀.

790.

သုန္ဒရေ ဒဠှိကမ္မေ စာ, ယာစနေ သမ္ပဋိစ္ဆနေ;

သဇ္ဇနေ သမ္ပဟံသာယံ, သာဓွာ’ဘိဓေယျလိင်္ဂိကံ.

‘සාධු’ ශබ්දය සුන්දර බව, ස්ථිර කිරීම (දළ්හිකම්ම), ඉල්ලීම (යාචනය), පිළිගැනීම (සම්පටිච්ඡන), සත්පුරුෂයා සහ සතුටු වීම යන අර්ථයන්හි වැටෙන අතර එය විශේෂ්‍ය ලිංගික වේ.

၇၉၁.

791.

အန္တော နိတ္ထီ သမီပေ စာ, ဝသာနေ ပဒပူရဏေ;

ဒေဟာဝယဝေ ကောဋ္ဌာသေ, နာသ သီမာသု လာမကေ.

‘අන්ත’ ශබ්දය (ස්ත්‍රී ලිංගය හැර) සමීපය, අවසානය, පදපූරණය, ශරීරයේ කොටස් (බඩවැල් ආදිය), කොටස, විනාශය, සීමාව සහ ලාමක (පහත්) බව යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၇၉၂.

792.

နိကာယေ သန္ဓိ သာမည, ပ္ပသူတီသု ကုလေ ဘဝေ;

ဝိသေသေ သုမနာယဉ္စ, ဇာတိ သင်္ခတလက္ခဏေ.

‘ජාති’ ශබ්දය සමූහය (නිකාය), සන්ධිය, පොදු බව (සාමාන්‍ය), ප්‍රසූතිය (උපත), කුලය, භවය, විශේෂය, සමන් පිච්ච මල සහ සංස්කෘත ලක්ෂණය (උත්පාදය) යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၇၉၃.

793.

ဘဝဘေဒေ ပတိဋ္ဌာယံ, နိဋ္ဌာ’ဇ္ဈာသယဗုဒ္ဓိသု;

ဝါသဋ္ဌာနေ စ ဂမနေ, ဝိသဋတ္တေ ဂတီရိတာ.

‘ගති’ ශබ්දය භවභේදය (සුගති-දුක්ගති ආදී උපත් ස්ථාන), පිහිටීම, නිමාව, අදහස (අධ්‍යාශය), බුද්ධිය, වාසස්ථානය, ගමන සහ පැතිරුණු බව යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၇၉၄.

794.

ဖလေ ဝိပဿနာ ဒိဗ္ဗ, စက္ခု သဗ္ဗညုတာသု စ;

ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏမှိ, မဂ္ဂေ စ ဉာဏဒဿနံ.

ඵලය, විදර්ශනාව, දිව්‍ය චක්ෂුස, සර්වඥතා ඥානය, ප්‍රත්‍යවේක්ෂා ඥානය සහ මාර්ගය යන මේවායෙහි 'ඥාණදස්සන' (ඥානදර්ශනය) යන වචනය යෙදේ.

၇၉၅.

795.

ကမ္မာရုဒ္ဓန အင်္ဂါရ, ကပလ္လ ဒီပိကာသု စ;

သုဝဏ္ဏကာရမူသာယံ, ဥက္ကာ ဝေဂေ စ ဝါယုနော.

කම්මල් උදුන, අඟුරු, කපාලය (මැටි කැබැල්ල), පන්දම, රන්කරුවාගේ මූසාව සහ සුළඟේ වේගය යන මේවා හැඳින්වීම සඳහා 'උක්කා' (හුළුඅත්ත/උල්කාව) යන වචනය යෙදේ.

၇၉၆.

796.

ကေသောဟာရဏ, [Pg.67] ဇီဝိတ, ဝုတ္တိသု ဝပနေ စ ဝါပသမကရဏေ;

ကထနေ ပမုတ္တဘာဝ, ဇ္ဈေနာဒေါ ဝုတ္တ မပိ တီသု.

කෙස් කැපීම (බෑම), ජීවිකා වෘත්තිය, වැපිරීම, වැපිරීමෙන් පසු පස සමතලා කිරීම, කථනය (පැවසීම), මිදුණු බව සහ ධ්‍යානය (දැවීම) යන අර්ථයන්හි 'වුත්ත' යන වචනය ලිංග තුනෙහිම (ත්‍රිලිංගිකව) යෙදේ.

၇၉၇.

797.

ဂမနေ ဝိဿုတေ စာ’ဝ, ဓာရိတော’ပစိတေသု စ;

အနုယောဂေ ကိလိန္နေ စ, သုတော’ ဘိဓေယျလိင်္ဂိကော.

යෑම, ප්‍රසිද්ධ වූ, දරන ලද, රැස් කරන ලද, නිරන්තරයෙන් යෙදීම සහ තෙත් වූ යන අර්ථයන්හි 'සුත' යන වචනය විශේෂණ පදයක් ලෙස ලිංග තුනෙහිම යෙදේ.

၇၉၈.

798.

သောတဝိညေယျ သတ္ထေသု, သုတံ ပုတ္တေ သုတော သိယာ;

කනින් දත යුතු ශබ්දය (ඇසීම) සහ ශාස්ත්‍රය යන අර්ථයන්හි නපුංසක ලිංගයෙන් 'සුතං' කියා ද, පුත්‍රයා යන අර්ථයෙහි පුල්ලිංගයෙන් 'සුතෝ' කියා ද යෙදේ.

၇၉၉.

799.

ကပ္ပော ကာလေ ယုဂေ လေသေ, ပညတ္တိ ပရမာယုသု;

သဒိသေ တီသု သမဏ, ဝေါဟာရ ကပ္ပဗိန္ဒုသု;

သမန္တတ္ထေ’န္တရကပ္ပာ, ဒိကေ တက္ကေ ဝိဓိမှိ စ.

කාලය, යුගය, උපක්‍රමය (ලෙහෙස), ප්‍රඥප්තිය, පරමායුෂ, සමාන (ත්‍රිලිංගිකව), ශ්‍රමණයා, ව්‍යවහාරය, කැප බින්දුව (කප්පබින්දු), සර්වාර්ථය, අන්තරකල්පය ආදිය, තර්කය සහ විධිය යන අර්ථයන්හි 'කප්ප' යන වචනය යෙදේ.

၈၀၀.

800.

နိဗ္ဗာန မဂ္ဂ ဝိရတိ, သပထေ သစ္စဘာသိတေ;

တစ္ဆေ စာ’ရိယသစ္စမှိ, ဒိဋ္ဌိယံ သစ္စ မီရိတံ.

නිර්වාණය, මාර්ගය, විරතිය (වැළකීම), දිවුරුම, සත්‍ය වචනය, සැබෑ වූ (ඇත්ත), ආර්ය සත්‍යය සහ දෘෂ්ටිය යන අර්ථයන්හි 'සච්ච' (සත්‍යය) යන වචනය යෙදේ.

၈၀၁.

801.

သဉ္ဇာတိဒေသေ ဟေတုမှိ, ဝါသဋ္ဌာနာ’ကရေသု စ;

သမောသရဏဋ္ဌာနေ စာ, ယတနံ ပဒပူရဏေ.

උපදින ස්ථානය, හේතුව, වාසස්ථානය, ආකරය (පතල), රැස්වන ස්ථානය සහ පදපූරණය (නිපාත) යන අර්ථයන්හි 'ආයතන' යන වචනය යෙදේ.

၈၀၂.

802.

အန္တရံ မဇ္ဈ ဝတ္ထ’ည, ခဏော’ကာသော’ဓိ ဟေတုသု;

ဗျဝဓာနေ ဝိနဋ္ဌေ စ, ဘေဒေ ဆိဒ္ဒေ မနသျ’ပိ.

මධ්‍යය (මැද), වස්ත්‍රය, අනෙක් (වෙනත්), ක්ෂණය, අවකාශය, සීමාව, හේතුව, ආවරණය (බාධාව), විනාශ වූ, භේදය, සිදුර සහ මනස යන අර්ථයන්හි 'අන්තර' යන වචනය යෙදේ.

၈၀၃.

803.

အာရောဂျေ ကုသလံ ဣဋ္ဌ, ဝိပါကေ ကုသလော တထာ;

အနဝဇ္ဇမှိ ဆေကေ စ, ကထိတော ဝါစ္စလိင်္ဂိကော.

නිරෝගී බවෙහි නපුංසක ලිංගයෙන් 'කුසලං' කියා ද, යහපත් විපාකයෙහි පුල්ලිංගයෙන් 'කුසලෝ' කියා ද යෙදේ. එමෙන්ම නිවැරදි (නිර්දෝෂී) සහ දක්ෂ යන අර්ථයන්හි එය විශේෂණයක් ලෙස ලිංග තුනෙහිම යෙදේ.

၈၀၄.

804.

ဒြဝါ’စာရေသု ဝီရိယေ, မဓုရာဒီသု ပါရဒေ;

သိင်္ဂါရာဒေါ ဓာတုဘေဒေ, ကိစ္စေ သမ္ပတ္တိယံ ရသော.

ද්‍රවය, ආචාරය, වීර්යය, මිහිරි ආදී රසයන්, රසදිය, ශෘංගාරාදී නාට්‍ය රසයන්, ශරීර ධාතුන්ගේ භේදය, කෘත්‍යය (කාර්යය) සහ සම්පත්තිය යන අර්ථයන්හි 'රස' යන වචනය යෙදේ.

၈၀၅.

805.

ဗောဓိ သဗ္ဗညုတညာဏေ, ရိယမဂ္ဂေ စ နာရိယံ;

ပညတ္တိယံ ပုမေ’ ဿတ္ထ, ရုက္ခမှိ ပုရိသိတ္ထိယံ.

සර්වඥතා ඥානය සහ ආර්ය මාර්ගය යන අර්ථයන්හි ස්ත්‍රී ලිංගයෙන් ද, ප්‍රඥප්තිය යන අර්ථයෙහි පුල්ලිංගයෙන් ද, ඇසතු වෘක්ෂය (බෝධි වෘක්ෂය) යන අර්ථයෙහි පුල්ලිංග සහ ස්ත්‍රී ලිංග දෙකෙහිම ද 'බෝධි' යන වචනය යෙදේ.

၈၀၆.

806.

သေဝိတော ယေန ယော နိစ္စံ, တတ္ထာပိ ဝိသယော သိယာ;

ရူပါဒိကေ ဇနပဒေ, တထာ ဒေသေ စ ဂေါစရေ.

යමෙකු විසින් නිතර සේවනය කරනු ලබන දෙය, රූප ආදී ආරම්මණ, ජනපදය, දේශය සහ ගෝචරය (හැසිරෙන තැන) යන අර්ථයන්හි 'විෂය' යන වචනය යෙදේ.

၈၀၇.

807.

ဘာဝေါ ပဒတ္ထေ သတ္တာယ, မဓိပ္ပာယ ကြိယာသု စ;

သဘာဝသ္မိဉ္စ လီလာယံ, ပုရိသိ’တ္ထိန္ဒြိယေသု စ.

පදයේ අර්ථය, පැවැත්ම (ඇති බව), අදහස, ක්‍රියාව, ස්වභාවය, ලීලාව (විලාසය) සහ පුරුෂේන්ද්‍රිය-ස්ත්‍රීන්ද්‍රිය යන අර්ථයන්හි 'භාව' යන වචනය යෙදේ.

၈၀၈.

808.

သော ဗန္ဓဝေ’တ္တနိ စ သံ, သော ဓနသ္မိ မနိတ္ထိယံ;

သာ ပုမေ သုနခေ ဝုတ္တော, တ္တနိယေ သော တိလိင်္ဂိကော.

නෑයා, තමා සහ ධනය යන අර්ථයන්හි ස්ත්‍රී ලිංග නොවන (නපුංසක ලිංග) 'සං' යනුවෙන් ද, බල්ලා යන අර්ථයෙහි පුල්ලිංගයෙන් 'සා' යනුවෙන් ද, ස්වකීය (තමාගේ) යන අර්ථයෙහි ලිංග තුනෙහිම 'ස' යනුවෙන් ද යෙදේ.

၈၀၉.

809.

သုဝဏ္ဏံ ကနကေ ဝုတ္တံ, သုဝဏ္ဏော ဂရုဠေ တထာ;

ပဉ္စဓရဏမတ္တေ စ, ဆဝိ သမ္ပတ္တိယမ္ပိ စ.

රන් යන අර්ථයෙහි නපුංසක ලිංගයෙන් 'සුවණ්ණං' කියා ද, ගුරුළා යන අර්ථයෙහි පුල්ලිංගයෙන් 'සුවණ්ණෝ' කියා ද, පස් ධරණයක් පමණ බර සහ ශරීරයේ පැහැපත් බව (වර්ණ සම්පත්තිය) යන අර්ථයන්හි ද 'සුවණ්ණ' යන වචනය යෙදේ.

၈၁၀.

810.

ဝရော [Pg.68] ဒေဝါဒိကာ ဣဋ္ဌေ, ဇာမာတရိ ပတိမှိ စ,ဥတ္တမေ ဝါစ္စလိင်္ဂေါ သော, ဝရံ မန္ဒပ္ပိယေ ဗျယံ.

දෙවියන් ආදීන්ගෙන් ලබන වරය, බෑණා, ස්වාමි පුරුෂයා යන අර්ථයන්හි ද, උත්තම (ශ්‍රේෂ්ඨ) යන අර්ථයෙහි විශේෂණයක් ලෙස ලිංග තුනෙහිම ද 'වර' යන වචනය යෙදේ. මඳක් ප්‍රිය වූ (වඩා හොඳය) යන අර්ථයෙහි නිපාතයක් ලෙස 'වරං' යනුවෙන් යෙදේ.

၈၁၁.

811.

မကုလေ ဓနရာသိမှိ, သိယာ ကောသ မနိတ္ထိယံ;

နေတ္တိံသာဒိ ပိဓာနေ စ, ဓနုပဉ္စသတေပိ စ.

පොහොට්ටුව, ධන රාශිය (භාණ්ඩාගාරය), කඩුව ආදියේ කොපුව සහ දුනු පන්සියයක දුර (කොසක්) යන අර්ථයන්හි ස්ත්‍රී ලිංග නොවන (පුල්ලිංග හා නපුංසක ලිංග) 'කෝෂ' යන වචනය යෙදේ.

၈၁၂.

812.

ပိတာမဟေ ဇိနေ သေဋ္ဌေ, ဗြာဟ္မဏေ စ ပိတူသွပိ;

ဗြဟ္မာ ဝုတ္တော တထာ ဗြဟ္မံ, ဝေဒေ တပသိ ဝုစ္စတေ.

මහා බ්‍රහ්මයා (මුතුන්මිත්තා), බුදුරජාණන් වහන්සේ, ශ්‍රේෂ්ඨයා, බ්‍රාහ්මණයා සහ මව්පියන් යන අර්ථයන්හි පුල්ලිංගයෙන් 'බ්‍රහ්මා' කියා ද, වේදය සහ තපස යන අර්ථයන්හි නපුංසක ලිංගයෙන් 'බ්‍රහ්මං' කියා ද යෙදේ.

၈၁၃.

813.

ဟတ္ထီနံ မဇ္ဈဗန္ဓေ စ, ပကောဋ္ဌေ ကစ္ဆဗန္ဓနေ;

မေခလာယံ မတာ ကစ္ဆာ, ကစ္ဆော ဝုတ္တော လတာယ စ.

ඇතුන්ගේ බඩ බඳින පටිය, යටිබාහුව (වැලමිටෙන් පහළ කොටස), කච්ඡා බන්ධනය (කිහිලි වැට පටිය) සහ මේඛලාව (රන් පටිය) යන අර්ථයන්හි ස්ත්‍රී ලිංගයෙන් 'කච්ඡා' කියා ද, වැල (ලතාව) යන අර්ථයෙහි පුල්ලිංගයෙන් 'කච්ඡෝ' කියා ද යෙදේ.

၈၁၄.

814.

တထေဝ ဗာဟုမူလမှိ, အနူပမှိ တိဏေပိ စ;

එසේම කිහිල්ල, තෙත් බිම (ජලසන්නිහිත දේශය) සහ තණකොළ යන අර්ථයන්හි ද 'කච්ඡ' යන වචනය යෙදේ.

၈၁၅.

815.

ပမာဏံ ဟေတု သတ္ထေသု, မာနေ စ သစ္စဝါဒိနိ;

ပမာတရိ စ နိစ္စမှိ, မရိယာဒါယ မုစ္စတေ.

හේතුව, ශාස්ත්‍රය, මිනුම, සත්‍යවාදියා, ප්‍රමාතෘ (දන්නා තැනැත්තා), නිත්‍ය (ස්ථිර) සහ සීමාව යන අර්ථයන්හි 'ප්‍රමාණ' යන වචනය යෙදේ.

၈၁၆.

816.

သတ္တံ ဒဗ္ဗ’တ္တဘာဝေသု, ပါဏေသု စ ဗလေ, သိယာ ;

သတ္တာယဉ္စ, ဇနေသတ္တော, အာသတ္တေ သော တိလိင်္ဂိကော.

ද්‍රව්‍යය, ආත්මභාවය (ශරීරය), ප්‍රාණියා, බලය සහ පැවැත්ම (ඇති බව) යන අර්ථයන්හි 'සත්ත' (නපුංසක ලිංගයෙන් 'සත්තං') කියා ද, ඇලුණු (ජනයා කෙරෙහි ඇලුණු) යන අර්ථයෙහි විශේෂණයක් ලෙස ලිංග තුනෙහිම 'සත්ත' කියා ද යෙදේ.

၈၁၇.

817.

သေမှာဒေါ ရသရတ္တာဒေါ, မဟာဘူတေ ပဘာဒိကေ;

ဓာတု ဒွီသွ’ဋ္ဌိစက္ခာ’ဒိ, ဘွာ’ဒီသု ဂေရိကာဒိသု.

සෙම් ආදිය, රස හා ලේ ආදී ධාතු, සතර මහා භූතයන්, ප්‍රභාව (ආලෝකය) ආදිය, ඇට සහ ඇස් ආදී ඉන්ද්‍රියයන්, භූ ආදී ක්‍රියාපද ධාතු සහ රතුගල් (කාච) ආදී ඛනිජ යන මේවායෙහි ස්ත්‍රී හා නපුංසක යන ලිංග දෙකෙහිම 'ධාතු' යන වචනය යෙදේ.

၈၁၈.

818.

အမစ္စာဒေါ သဘာဝေ စ, ယောနိယံ ပကတီ’ရိတာ;

သတွာဒိသာမျာ’ဝတ္ထာယံ, ပစ္စယာ ပဌမေပိ စ.

ඇමති ආදීන්, ස්වභාවය, උත්පත්ති ස්ථානය (යෝනිය), සත්ත්ව ආදී ගුණයන්ගේ සමාන අවස්ථාව, ප්‍රත්‍යය සහ පළමුවැන්න (මූලිකත්වය) යන අර්ථයන්හි 'ප්‍රකෘති' යන වචනය යෙදේ.

၈၁၉.

819.

ပဒံ ဌာနေ ပရိတ္တာဏေ, နိဗ္ဗာနမှိ စ ကာရဏေ;

သဒ္ဒေ ဝတ္ထုမှိ ကောဋ္ဌာသေ, ပါဒေ တလ္လဉ္ဆနေ မတံ.

ස්ථානය, ආරක්ෂාව, නිර්වාණය, කරුණ (හේතුව), ශබ්දය (වචනය), වස්තුව, කොටස, පාදය සහ පියවර සලකුණ යන අර්ථයන්හි 'පද' (පදං) යන වචනය යෙදේ.

၈၂၀.

820.

လောဟမုဂ္ဂရ မေဃေသု, ဃနော, တာလာဒိကေ ဃနံ,;

နိရန္တရေ စ ကဌိနေ, ဝါစ္စလိင်္ဂိက မုစ္စတေ.

යකඩ මුගුර සහ වලාකුළ යන අර්ථයන්හි පුල්ලිංගයෙන් 'ඝනෝ' කියා ද, තාල ආදී වාද්‍ය භාණ්ඩයන්හි නපුංසක ලිංගයෙන් 'ඝනං' කියා ද, අතරක් නැති (නිරන්තර) සහ තද (දැඩි) යන අර්ථයන්හි විශේෂණයක් ලෙස ලිංග තුනෙහිම ද 'ඝන' යන වචනය යෙදේ.

၈၂၁.

821.

ခုဒ္ဒါ စ မက္ခိကာဘေဒေ, မဓုမှိ ခုဒ္ဒ, မပ္ပကေ;

အဓမေ ကပဏေ စာပိ, ဗဟုမှိ စတူသု တ္တိသု.

කුඩා මැස්සා යන අර්ථයෙහි ස්ත්‍රී ලිංගයෙන් 'ඛුද්දා' කියා ද, මී පැණි යන අර්ථයෙහි නපුංසක ලිංගයෙන් 'ඛුද්දං' කියා ද, කුඩා, පහත්, මසුරු (දීන) සහ බොහෝ යන අර්ථයන්හි (අන්තිම හතරෙහි) ලිංග තුනෙහිම ද 'ඛුද්ද' යන වචනය යෙදේ.

၈၂၂.

822.

တက္ကေ မရဏလိင်္ဂေ စ, အရိဋ္ဌံ အသုဘေ သုဘေ,;

အရိဋ္ဌော အာသဝေ ကာကေ, နိမ္ဗေ စ ဖေနိလဒ္ဒုမေ.

මෝරු, මරණ ලක්ෂණය, අශුභය සහ ශුභය යන අර්ථයන්හි නපුංසක ලිංගයෙන් 'අරිට්ඨං' කියා ද, මත්පැන් (ආසව), කපුටා, කොහොඹ ගස සහ පැණිල (කරඳ) ගස යන අර්ථයන්හි පුල්ලිංගයෙන් 'අරිට්ඨෝ' කියා ද යෙදේ.

၈၂၃.

823.

မာနဘဏ္ဍေ ပလသတေ, သဒိသတ္တေ တုလာ တထာ;

ဂေဟာနံ ဒါရုဗန္ဓတ္ထ, ပီဌိကာယဉ္စ ဒိဿတိ.

කිරන උපකරණය (තාරාදිය), පල් සියයක බර, සමාන බව සහ ගෙවල්වල ලී බඳින පේකඩ (යටලීය) යන අර්ථයන්හි 'තුලා' යන වචනය යෙදේ.

၈၂၄.

824.

မိတ္တကာရေ [Pg.69] လဉ္ဇဒါနေ, ဗလေ ရာသိ ဝိပတ္တိသု ;

ယုဒ္ဓေ စေဝ ပဋိညာယံ, သင်္ဂရော သမ္ပကာသိတော.

මිත්‍රත්වය (ගිවිසුම), අල්ලස් දීම, බලය, රාශිය, විපත්තිය, යුද්ධය සහ පොරොන්දුව (ප්‍රතිඥාව) යන අර්ථයන්හි 'සංගර' යන වචනය යෙදේ.

၈၂၅.

825.

ခန္ဓေ ဘဝေ နိမိတ္တမှိ, ရူပံ ဝဏ္ဏေ စ ပစ္စယေ;

သဘာဝ သဒ္ဒ သဏ္ဌာန, ရူပဇ္ဈာန ဝပူသု စ.

රූපක්ඛන්ධය, භවය, නිමිත්ත, වර්ණය, ප්‍රත්‍යය, ස්වභාවය, ශබ්දය, සටහන (හැඩය), රූපාවචර ධ්‍යානය සහ ශරීරය යන අර්ථයන්හි 'රූප' (රූපං) යන වචනය යෙදේ.

၈၂၆.

826.

ဝတ္ထု ကိလေသ ကာမေသု, ဣစ္ဆာယံ မဒနေ ရတေ;

ကာမော, ကာမံ နိကာမေ, စာ, နုညာယံ ကာမ မဗျယံ.

වස්තු කාම සහ ක්ලේශ කාම, කැමැත්ත, කාමදේවයා (මදනය) සහ රතිය (ඇල්ම) යන අර්ථයන්හි පුල්ලිංගයෙන් 'කාමෝ' කියා ද, ඉතා කැමැත්තෙන් සහ අනුදැනීම (අවසරය) යන අර්ථයන්හි නිපාතයක් ලෙස 'කාමං' කියා ද යෙදේ.

၈၂၇.

827.

ပေါက္ခရံ ပဒုမေ ဒေဟေ, ဝဇ္ဇဘဏ္ဍမုခေပိ စ;

သုန္ဒရတ္တေ စ သလိလေ, မာတင်္ဂကရကောဋိယံ.

නෙළුම් මල, ශරීරය, බෙර ආදියේ මුහුණත, සුන්දරත්වය, ජලය සහ ඇතාගේ සොඬ අග යන අර්ථයන්හි 'පොක්ඛර' (පොක්ඛරං) යන වචනය යෙදේ.

၈၂၈.

828.

ရာသိနိစ္စလ မာယာသု, ဒမ္ဘာ’သစ္စေသွ’ယောဃနေ;

ဂိရိသိင်္ဂမှိ သီရင်္ဂေ, ယန္တေ ကူဋ မနိတ္ထိယံ.

රාශිය (ගොඩ), නිශ්චල, මායාව, කෛරාටිකකම, අසත්‍යය, යකඩ මිටිය, කඳු මුදුන, නඟුලේ කොටසක් සහ යන්ත්‍රය (උගුල) යන අර්ථයන්හි ස්ත්‍රී ලිංග නොවන (පුල්ලිංග හා නපුංසක ලිංග) 'කූට' යන වචනය යෙදේ.

၈၂၉.

829.

ဝုဒ္ဓိယံ ဇနနေ ကာမ, ဓာတွာဒီမှိ စ ပတ္တိယံ;

သတ္တာယဉ္စေဝ သံသာရေ, ဘဝေါ သဿတဒိဋ္ဌိယံ.

දියුණුව, උත්පත්තිය, කාමධාතු ආදී භවයන්, පැමිණීම (ප්‍රාප්තිය), පැවැත්ම, සංසාරය සහ ශාස්වත දෘෂ්ටිය යන අර්ථයන්හි 'භව' (භවෝ) යන වචනය යෙදේ.

၈၃၀.

830.

ပဋိဝါကျော’တ္တရာသင်္ဂေ, သု’တ္တရံ ဥတ္တရော တိသု;

သေဋ္ဌေ ဒိသာဒိဘေဒေ စ, ပရသ္မိ မုပရီ’ရိတော.

පිළිතුර සහ පොරෝනා සිවුර යන අර්ථයන්හි නපුංසක ලිංගයෙන් 'උත්තරං' කියා ද, ශ්‍රේෂ්ඨ, උතුරු දිශාව ආදී භේදය, අනෙක් (පර) සහ මතුයෙහි යන අර්ථයන්හි විශේෂණයක් ලෙස ලිංග තුනෙහිම 'උත්තර' (උත්තරෝ) කියා ද යෙදේ.

၈၃၁.

831.

နေက္ခမ္မံ ပဌမဇ္ဈာနေ, ပဗ္ဗဇ္ဇာယံ ဝိမုတ္တိယံ;

ဝိပဿနာယ နိဿေသ, ကုသလမှိ စ ဒိဿတိ.

ප්‍රථම ධ්‍යානය, පැවිද්ද, විමුක්තිය (නිර්වාණය), විදර්ශනාව සහ සියලුම (නිරවශේෂ) කුසල් යන අර්ථයන්හි 'නෙක්ඛම්ම' (නෙක්ඛම්මං) යන වචනය යෙදේ.

၈၃၂.

832.

သင်္ခါရော သင်္ခတေ ပုညာ, ဘိသင်္ခါရာဒိကေပိ စ;

ပယောဂေ ကာယသင်္ခါရာ, ဒျ’ဘိသင်္ခရဏေသု စ.

සංස්කෘත ධර්මයන්, පුඤ්ඤාභිසංස්කාර ආදිය, ප්‍රයෝගය (උත්සාහය) සහ කායසංස්කාර ආදී විශේෂයෙන් සකස් කිරීම් යන අර්ථයන්හි 'සංස්කාර' (සංඛාරෝ) යන වචනය යෙදේ.

၈၃၃.

833.

အာရမ္မဏေ စ သံသဋ္ဌေ, ဝေါကိဏ္ဏေ နိဿယေ တထာ;

တဗ္ဘာဝေ စာပျဘိဓေယျ, လိင်္ဂေါ သဟဂတော ဘဝေ.

අරමුණ, එක් වූ (සංසෘෂ්ට), මිශ්‍ර වූ, නිශ්‍රය (ඇසුර) සහ එම ස්වභාවය ඇති බව යන අර්ථයන්හි විශේෂණයක් ලෙස ලිංග තුනෙහිම 'සහගත' යන වචනය යෙදේ.

၈၃၄.

834.

တီသု ဆန္နံ ပတိရူပေ, ဆာဒိတေ စ နိဂူဟိတေ;

နိဝါသန ပါရုပနေ, ရဟော ပညတ္တိယံ ပုမေ.

'ඡන්න' යන්න ලිංග තුනෙහි ම සුදුසු (ප්‍රතිරූප), වැසූ (ඡාදිත) සහ සැඟවූ (නිගූහිත) යන අර්ථයන්හි ද; පුල්ලිංගයෙහි ඇඳීම (නිවාසන), පෙරවීම (පාරුපන), රහස (රහෝ) සහ පැනවීම (පඤ්ඤත්ති) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၃၅.

835.

ဗုဒ္ဓသမန္တစက္ခူသု, စက္ခု ပညာယ မီရိတံ;

ဓမ္မစက္ခုမှိ စ မံသ, ဒိဗ္ဗစက္ခုဒွယေသု စ.

'චක්ඛු' (ඇස) යන්න බුද්ධ චක්ෂුස්, සමන්ත චක්ෂුස්, ප්‍රඥා චක්ෂුස්, ධර්ම චක්ෂුස් මෙන්ම මංස චක්ෂුස් සහ දිබ්බ (දිව්‍ය) චක්ෂුස් යන දෙකෙහි ද කියැවේ.

၈၃၆.

836.

ဝါစ္စလိင်္ဂေါ အဘိက္ကန္တော, သုန္ဒရမှိ အဘိက္ကမေ;

အဘိရူပေ ခယေ ဝုတ္တော, တထေဝ’ဗ္ဘနုမောဒနေ.

'අභික්කන්ත' යන්න විශේෂණ පදයක් ලෙස යෙදෙන විට යහපත් (සුන්දර), ඉදිරියට යාම (අභික්කම), අභිරූපී (ලස්සන), ක්ෂය වීම (විනාශය) සහ එලෙසම අනුමෝදන් වීම (අබ්භනුමෝදන) යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၈၃၇.

837.

ကာရဏေ ဒေသနာယဉ္စ, ဝါရေ ဝေဝစနေပိ စ;

ပါကာရသ္မိံ အဝသရေ, ပရိယာယော ကထီယတိ.

'පරියාය' යන්න හේතුව (කාරණ), දේශනාව, වාරය, පර්යාය පදය (වේවචන), ප්‍රාකාරය (පවුර) සහ අවස්ථාව (අවසර) යන අර්ථයන්හි කියැවේ.

၈၃၈.

838.

ဝိညာဏေ [Pg.70] စိတ္တကမ္မေ စ, ဝိစိတ္တေ စိတ္တ မုစ္စတေ;

ပညတ္တိ စိတ္တမာသေသု, စိတ္တော, တာရန္တရေ ထိယံ.

'චිත්ත' යන්න විඤ්ඤාණය (සිත), විචිත්‍ර කර්මාන්තය (චිත්‍ර කර්ම) සහ විසිතුරු (විචිත්ත) යන අර්ථයන්හි ද; 'චිත්ත' (පුල්ලිංග) යන්න පැනවීම (පඤ්ඤත්ති) සහ චිත්‍ර මාසය (බක් මස) යන අර්ථයන්හි ද; ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි (චිත්තා) තාරකාව (නැකත) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၈၃၉.

839.

သာမံ ဝေဒန္တရေ သာန္တွေ, တံ ပီတေ သာမလေ တိသု;

သယမတ္ထေ ဗျယံ သာမံ, သာမာ စ သာရိဝါယပိ.

'සාම' යන්න ලිංග තුනෙහි ම වේදය, සාමය (සැනසීම), කහ පැහැය (පීත) සහ ශ්‍යාමල (කළු-දුඹුරු පැහැය) යන අර්ථයන්හි ද; 'සාමං' යන්න නිපාතයක් ලෙස තමා ම (ස්වයං) යන අර්ථයෙහි ද; ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි 'සාමා' යන්න සාරිවා (හීන් ඉරමුසු) පැළෑටිය යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၈၄၀.

840.

ပုမေ အာစရိယာဒိမှိ, ဂရု မာတာပိတူသွပိ;

ဂရု တီသု မဟန္တေ စ, ဒုဇ္ဇရာ’လဟုကေသု စ.

'ගරු' යන්න පුල්ලිංගයෙහි ආචාර්යවරයා, මව්පියන් යන අර්ථයන්හි ද; ලිංග තුනෙහි ම විශාල (මහන්ත), දිරවීමට අපහසු (දුජ්ජර) සහ බර (අලහුක) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၄၁.

841.

အစ္စိတေ ဝိဇ္ဇမာနေ စ, ပသတ္ထေ သစ္စ သာဓုသု;

ခိန္နေ စ သမိတေ စေဝ, သန္တောဘိဓေယျလိင်္ဂိကောတိ.

'සන්ත' යන්න විශේෂ්‍ය ලිංගිකව (විශේෂණය වන පදයේ ලිංගය ගනිමින්) පිදුම් ලැබූ (අච්චිත), පවතින (විජ්ජමාන), ප්‍රශස්ත (පසත්ථ), සත්‍ය (සච්ච), සත්පුරුෂ (සාධු), විඩාවට පත් (ඛින්න) සහ සන්සුන් වූ (සමිත) යන අර්ථයන්හි වැටේ.

ဣတိ ဂါထာအနေကတ္ထဝဂ္ဂေါ.

මෙසේ ගාථා අනේකාර්ථ වර්ගය යි.

၈၄၂.

842.

ဒေဝေါ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါ’ဒေါ, မေဃ မစ္စု နဘေသု စ;

အထောပိ တရုဏေ သတ္တေ, စောရေပိ မာဏဝေါ ဘဝေ.

'දේව' යන්න විසුද්ධිදේව (රහතුන්), වැහිවලාකුළ (මේඝ), මරණය (මච්චු) සහ අහස (නභ) යන අර්ථයන්හි වැටේ. එමෙන්ම 'මාණව' යන්න තරුණ සත්ත්වයා (තරුණයා) සහ සොරා (චෝර) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၄၃.

843.

အာဒိ ကောဋ္ဌာသ ကောဋီသု, ပုရတော’ဂ္ဂံဝရေ တီသု;

ပစ္စနီကော’တ္တမေသွ’ညေ, ပစ္ဆာဘာဂေ ပရော တိသု.

'අග්ග' යන්න ලිංග තුනෙහි ම ආරම්භය (ආදි), කොටස (කොට්ඨාස), කෙළවර (කොටි), ඉදිරියෙහි (පුරතෝ) සහ ශ්‍රේෂ්ඨ (වර) යන අර්ථයන්හි ද; 'පර' යන්න ලිංග තුනෙහි ම සතුරා (පච්චනීක), උතුම් (උත්තම), වෙනත් (අඤ්ඤ) සහ පසුපස කොටස (පච්ඡාභාග) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၄၄.

844.

ယောနိ ကာမ သိရိ’ဿရေ, ဓမ္မု’ယျာမ ယသေ ဘဂံ;

ဥဠာရော တီသု ဝိပုလေ, သေဋ္ဌေ စ မဓုရေ သိယာ.

'භග' යන්න යෝනිය (උත්පත්ති ස්ථානය), කාමය, ශ්‍රීය (ලක්ෂ්මිය), ඊශ්වරභාවය (ප්‍රධානත්වය), ධර්මය, උත්සාහය (උය්‍යාම) සහ කීර්තිය (යසස) යන අර්ථයන්හි ද; 'උළාර' යන්න ලිංග තුනෙහි ම මහත් (විපුල), ශ්‍රේෂ්ඨ (සෙට්ඨ) සහ මිහිරි (මධුර) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၄၅.

845.

သမ္ပန္နော တီသု သမ္ပုဏ္ဏေ, မဓုရေ စ သမင်္ဂိနိ;

သင်္ခါ တု ဉာဏေ ကောဋ္ဌာသ, ပညတ္တိ ဂဏနေသု စ.

'සම්පන්න' යන්න ලිංග තුනෙහි ම සම්පූර්ණ (සම්පුණ්ණ), මිහිරි (මධුර) සහ යුක්ත වූ (සමංගී) යන අර්ථයන්හි ද; 'සංඛා' යන්න ඥානය, කොටස (කොට්ඨාස), පැනවීම (පඤ්ඤත්ති) සහ ගණනය කිරීම (ගණනා) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၄၆.

846.

ဌာနံ ဣဿရိယော’ကာသ, ဟေတူသု ဌိတိယမ္ပိ စ;

အထော မာနေ ပကာရေစ, ကောဋ္ဌာသေစ ဝိဓော ဒွိသု.

'ඨාන' (ස්ථානය) යන්න ඊශ්වරභාවය (ප්‍රධානත්වය), අවකාශය (ඉඩකඩ), හේතුව සහ පැවැත්ම (ඨිති) යන අර්ථයන්හි ද; 'විධ' යන්න ලිංග දෙකෙහි ම මානය (අභිමානය), ආකාරය (පකාර) සහ කොටස (කොට්ඨාස) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၄၇.

847.

ပညော’ပဝါသ ခန္တီသု, ဒမော ဣန္ဒြိယသံဝရေ;

ဉာဏေ စ သောမနဿေစ, ဝေဒေါ ဆန္ဒသိ စော’စ္စတေ.

'දම' යන්න ප්‍රඥාව, උපවාසය, ඉවසීම (ඛන්ති) සහ ඉන්ද්‍රිය සංවරය යන අර්ථයන්හි ද; 'වේද' යන්න ඥානය, සෝමනස්සය (ප්‍රීතිය) සහ ඡන්දස (වේද ග්‍රන්ථ) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၄၈.

848.

ခန္ဓကောဋ္ဌာသ, ပဿာဝ, မဂ္ဂ, ဟေတူသု ယောနိ သာ ;

ကာလေ တု ကူလေ သီမာယံ, ဝေလာ ရာသိမှိ ဘာသိတာ.

'යෝනි' යන්න ස්කන්ධය, කොටස (කොට්ඨාස), ප්‍රස්‍රාවය (මුත්‍රා), මාර්ගය සහ හේතුව යන අර්ථයන්හි ද; 'වේලා' යන්න කාලය, වෙරළ (කූල), සීමාව සහ සමූහය (රාශිය) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၄၉.

849.

ဝေါဟာရော သဒ္ဒ ပဏ္ဏတ္တိ, ဝဏိဇ္ဇာ စေတနာသု စ;

နာဂေါ တု’ရဂ ဟတ္ထီသု, နာဂရုက္ခေ တထု’တ္တမေ.

'වෝහාර' (ව්‍යවහාරය) යන්න ශබ්දය, පැනවීම (පඤ්ඤත්ති), වෙළඳාම (වණිජ්ජා) සහ චේතනාව යන අර්ථයන්හි ද; 'නාග' යන්න සර්පයා (උරග), ඇතා (හත්ථී), නා ගස (නාගරුක්ඛ) සහ උතුම් තැනැත්තා (උත්තම) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၅၀.

850.

သေဋ္ဌာ’သဟာယ သင်္ချာ’ည,တုလျေသွေ’ကောတိလိင်္ဂိကော;

ရာဂေ တု မာနသော စိတ္တာ, ရဟတ္တေသု စ မာနသံ.

'ඒක' යන්න ලිංග තුනෙහි ම ශ්‍රේෂ්ඨ (සෙට්ඨ), තනි වූ (අසහාය), එක (සංඛ්‍යා), වෙනත් (අඤ්ඤ) සහ සමාන (තුල්‍ය) යන අර්ථයන්හි ද; 'මානස' යන්න පුල්ලිංගයෙහි රාගය (රාගෝ) යන අර්ථයෙහි ද; නපුංසක ලිංගයෙහි (මානසං) සිත (චිත්ත) සහ අර්හත්ත්වය (අරහත්ත) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၅၁.

851.

မူလံ [Pg.71] ဘေ သန္တိကေ မူလ, မူလေ ဟေတုမှိ ပါဘတေ;

ရူပါဒျံ’သ ပကဏ္ဍေသု, ခန္ဓော ရာသိ ဂုဏေသု စ.

'මූල' යන්න තාරකාව (භ), සමීපය (සන්තික), මුල (මුල්), හේතුව (හේතු) සහ මිල හෝ අත්තිකාරම (පාභත) යන අර්ථයන්හි ද; 'ඛන්ධ' (ස්කන්ධය) යන්න රූප ආදී කොටස් (රූපද්‍යංශ), ගස් කඳ (පකණ්ඩ), සමූහය (රාශි) සහ ගුණ සමූහය (ගුණ) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၅၂.

852.

အာရမ္ဘော ဝီရိယေ ကမ္မေ, အာဒိကမ္မေ ဝိကောပနေ;

အထော ဟဒယဝတ္ထုမှိ, စိတ္တေ စ ဟဒယံ ဥရေ.

'ආරම්භ' යන්න වීර්යය, කර්මය, ක්‍රියාවක මුල (ආදිකම්ම) සහ කෝප කරවීම (විකෝපන) යන අර්ථයන්හි ද; 'හදය' (හෘදය) යන්න හෘදය වස්තුව, සිත (චිත්ත) සහ ළය/පපුව (උර) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၅၃.

853.

ပစ္ဆာတာပါ’နုဗန္ဓေသု, ရာဂါဒေါ’နုသယော ဘဝေ;

မာတင်္ဂမုဒ္ဓပိဏ္ဍေ တု, ဃဋေ ကုမ္ဘော ဒသမ္ဗဏေ.

'අනුසය' යන්න පසුතැවිල්ල (පච්ඡාතාප), බැඳීම (අනුබන්ධ) සහ රාගාදී කෙලෙස් (රාගාදී අනුසය) යන අර්ථයන්හි ද; 'කුම්භ' යන්න ඇතාගේ කුම්භස්ථලය (මෘද්ධපිණ්ඩ), කළය (ඝට) සහ දසද්‍රෝණ මිනුම (දසම්බණ) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၅၄.

854.

ပရိဝါရော ပရိဇနေ, ခဂ္ဂကောသေ ပရိစ္ဆဒေ;

အာလမ္ဗရော တု သာရမ္ဘေ, ဘေရိဘေဒေ စ ဒိဿတိ.

'පරිවාර' යන්න පිරිස (පරිජන), කඩු කොපුව (ඛග්ගකෝස) සහ වියන/වැස්ම (පරිච්ඡද) යන අර්ථයන්හි ද; 'ආලම්බර' යන්න ක්‍රෝධය (සාරම්භ) සහ බෙර විශේෂය (භේරිභේද) යන අර්ථයන්හි ද පෙනේ.

၈၅၅.

855.

ခဏော ကာလဝိသေသေ စ, နိဗျာပါရဋ္ဌိတိမှိ စ;

ကုလေ တွ’ဘိဇနော ဝုတ္တော, ဥပ္ပတ္တိဘူမိယမ္ပိ စ.

'ඛණ' (ක්ෂණය) යන්න කාල විශේෂය සහ ක්‍රියාවෙන් තොරව සිටීම (නිබ්‍යාපාරට්ඨිති) යන අර්ථයන්හි ද; 'අභිජන' යන්න කුලය සහ උපන් බිම (උප්පත්තිභූමි) යන අර්ථයන්හි ද කියැවේ.

၈၅၆.

856.

အာဟာရော ကဗဠီကာရာ, ဟာရာဒီသု စ ကာရဏေ;

ဝိဿာသေ ယာစနာယဉ္စ, ပေမေ စ ပဏယော မတော.

'ආහාර' යන්න කබලිංකාර ආහාර, මුතුහර ආදිය (හාරාදි) සහ හේතුව (කාරණ) යන අර්ථයන්හි ද; 'පණය' යන්න විශ්වාසය, ඉල්ලීම (යාචනා) සහ ප්‍රේමය (පේම) යන අර්ථයන්හි ද සැලකේ.

၈၅၇.

857.

ဏာဒေါ သဒ္ဓါ, စီဝရာဒိ, ဟေတွာ’ဓာရေသု ပစ္စယော;

ကီဠာ ဒိဗ္ဗဝိဟာရာဒေါ, ဝိဟာရော သုဂတာလယေ.

'පච්චය' (ප්‍රත්‍යය) යන්න ශබ්දය (ණාද), ශ්‍රද්ධාව, සිවුරු ආදී පරිෂ්කාර (චීවරාදි), හේතුව (හේතු) සහ ආධාරය යන අර්ථයන්හි ද; 'විහාර' යන්න කෙළිසෙල්ලම් (කීළා), දිව්‍ය විහාර ආදී විහරණයන් සහ බුදුන් වහන්සේ වැඩසිටින ආරාමය (සුගතාලය) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၅၈.

858.

သမတ္ထနေ မတော စိတ္တေ, ကဂ္ဂတာယံ သမာဓိ စ;

ယောဂေါ သင်္ဂတိ ကာမာဒေါ,ဈာနော’ပါယေသု ယုတ္တိယံ.

'සමාධි' යන්න එකඟතාව (සමත්ථන) සහ සිතේ ඒකාග්‍රතාව (චිත්තේකග්ගතා) යන අර්ථයන්හි ද; 'යෝග' යන්න එක්වීම (සංගති), කාම ආදී යෝග (කාමාදි), ධ්‍යානය, උපාය සහ යෝග්‍යතාව (යුත්ති) යන අර්ථයන්හි ද සැලකේ.

၈၅၉.

859.

ဘောဂေါ သပ္ပဖဏ’င်္ဂေသု, ကောဋိလ္လေ ဘုဉ္ဇနေ ဓနေ;

ဘူမိဘာဂေ ကိလေသေ စ, မလေ စာ’င်္ဂဏ မုစ္စတေ.

'භෝග' යන්න පෙණ ගොබය (සප්පඵණ), ශරීර අවයවය (අංග), ඇදබව (කෝටිල්ල), අනුභව කිරීම (භුඤ්ජන) සහ ධනය යන අර්ථයන්හි ද; 'අංගණ' යන්න බිම් පෙදෙස (භූමිභාග), කෙලෙස් (කිලේස) සහ මලකඩ/කුණු (මල) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၆၀.

860.

ဓနာဒိဒပ္ပေ ပညာယ, အဘိမာနော မတော ထ စ;

အပဒေသော နိမိတ္တေ စ, ဆလေ စ ကထနေ မတော.

'අභිමාන' යන්න ධන ආදිය නිසා ඇති වන මදය (ධනාදිදප්ප) සහ ප්‍රඥාව යන අර්ථයන්හි ද; 'අපදේස' යන්න හේතුව (නිමිත්ත), කපටිකම/ව්‍යාජය (ඡල) සහ ප්‍රකාශ කිරීම (කථන) යන අර්ථයන්හි ද සැලකේ.

၈၆၁.

861.

စိတ္တေ ကာယေ သဘာဝေ စ, သော အတ္တာ ပရမ’တ္တနိ;

အထ ဂုမ္ဗော စ ထမ္ဗသ္မိံ, သမူဟေ ဗလသဇ္ဇနေ.

'අත්තා' (ආත්මය) යන්න සිත (චිත්ත), කය (කාය), ස්වභාවය සහ පරමාත්මය යන අර්ථයන්හි ද; 'ගුම්බ' යන්න පඳුර (ථම්බ), සමූහය සහ සේනා සංවිධානය (බලසජ්ජන) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၆၂.

862.

အန္တောဃရေ ကုသူလေ စ, ကောဋ္ဌော န္တောကုစ္ဆိယံ ပျထ;

သောပါနင်္ဂမှိ ဥဏှီသော, မကုဋေ သီသဝေဌနေ.

'කොට්ඨ' යන්න ඇතුළු ගෙය (අන්තෝඝර), අටුව (කුසූල) සහ බඩවැල්/කුස අභ්‍යන්තරය (අන්තෝකුච්ඡි) යන අර්ථයන්හි ද; 'උණ්හීස' යන්න පියගැටපෙළේ කොටසක් (සෝපානංග), ඔටුන්න (මකුට) සහ හිස්වැස්ම/ජටාව (සීසවේඨන) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၆၃.

863.

နိယျာသေ သေခရေ ဒွါရေ, နိယျူဟော နာဂဒန္တကေ;

အထော သိခဏ္ဍေ တူဏီရေ, ကလာပေါ နိကရေ မတော.

'නිය්‍යූහ' යන්න ගස් මැලියම් (නිය්‍යාස), ශිඛරය (සේඛර), ද්වාරය සහ බිත්ති ඇණය (නාගදන්තක) යන අර්ථයන්හි ද; 'කලාප' යන්න මොනර පිල් කළඹ (සිඛණ්ඩ), ඊතල කොපුව (තූණීර) සහ සමූහය (නිකර) යන අර්ථයන්හි ද සැලකේ.

၈၆၄.

864.

စူဠာ သံယတကေသေသု, မကုဋေ မောဠိ စ ဒွိသု;

သင်္ခေါ တွ’နိတ္ထိယံ ကမ္ဗု, နလာဋ’ဋ္ဌီသု ဂေါပ္ဖကေ.

'මෝළි' යන්න ලිංග දෙකෙහි ම බැඳි කෙස්වැටිය (චූළා), ඔටුන්න (මකුට) යන අර්ථයන්හි ද; 'සංඛ' යන්න (ස්ත්‍රී ලිංග නොවන) හක්ගෙඩිය (කම්බු), නළල් ඇටය (නලාටට්ඨි) සහ විලුඹ (ගොප්ඵක) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၆၅.

865.

ပက္ခော [Pg.72] ကာလေ ဗလေ သာဓျေ, သခီ ဝါဇေသု ပင်္ဂုလေ;

ဒေသေ’ဏ္ဏဝေ ပုမေ သိန္ဓု, သရိတာယံ သ နာရိယံ.

'පක්ඛ' (පක්ෂය) යන්න කාලය (පක්ෂය), බලය, ඔප්පු කළ යුත්ත (සාධ්‍ය), යහළුවා (සඛී), පක්ෂි පියාපත (වාජ) සහ කොර තැනැත්තා (පංගුල) යන අර්ථයන්හි ද; 'සින්ධු' යන්න පුල්ලිංගයෙහි දේශය සහ මහා සාගරය (අණ්ණව) යන අර්ථයන්හි ද, ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි ගඟ (සරිතා) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၈၆၆.

866.

ဂဇေ ကရေဏု ပုရိသေ, သော ဟတ္ထိနိယ မိတ္ထိယံ;

ရတနေ ဝဇိရော နိတ္ထီ, မဏိဝေဓိ’န္ဒဟေတိသု.

'කරේණු' යන්න පුල්ලිංගයෙහි ඇතා (ගජ) යන අර්ථයෙහි ද, ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි ඇතිනිය (හත්ථිනී) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ. 'වජිර' යන්න (ස්ත්‍රී ලිංග නොවන) රත්නය (දියමන්ති), මැණික් විදින කටුව (මණිවේධි) සහ ශක්‍රයාගේ ආයුධය (ඉන්ද්‍රායුධ) යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၈၆၇.

867.

ဝိသာဏံ တီသု မာတင်္ဂ, ဒန္တေ စ ပသုသိင်္ဂကေ;

ကောဋိယံ တု မတော ကောဏော, တထာ ဝါဒိတ္တဝါဒနေ.

'විසාණ' යන්න ලිංග තුනෙහි ම ඇතාගේ දළ (මාතංගදන්ත) සහ සත්ව අඟ (පසුසිංගක) යන අර්ථයන්හි ද; 'කෝණ' යන්න කෙළවර/මුල්ල (කොටි) සහ තූර්යභාණ්ඩ වයන කෝටුව (වාදින්තවාදන) යන අර්ථයන්හි ද සැලකේ.

၈၆၈.

868.

ဝဏိပ္ပထေ စ နဂရေ, ဝေဒေ စ နိဂမော ထ စ;

ဝိဝါဒါဒေါ’ ဓိကရဏံ, သိယာ’ဓာရေ စ ကာရဏေ.

'නිගම' යන්න වෙළඳ වීථිය (වණිප්පථ), නගරය සහ වේදය යන අර්ථයන්හි ද; 'අධිකරණ' යන්න විවාදය ආදිය (විවාදාදි), ආධාරය සහ හේතුව (කාරණ) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၆၉.

869.

ပသုမှိ ဝသုဓာယဉ္စ, ဝါစာဒေါ ဂေါ ပုမိတ္ထိယံ;

ဟရိတေ တု သုဝဏ္ဏေ စ, ဝါသုဒေဝေ ဟရီ’ရိတော.

'ගෝ' යන්න පුල්ලිංග සහ ස්ත්‍රී ලිංග දෙකෙහි ම සත්වයා (පසු - ගොනා/එළදෙන), පොළොව (වසුධා) සහ වචනය (වාචා) ආදී අර්ථයන්හි ද; 'හරී' යන්න කොළ පැහැය (හරිත), රත්තරන් (සුවණ්ණ) සහ වාසුදේව (විෂ්ණු) යන අර්ථයන්හි ද කියැවේ.

၈၇၀.

870.

အာယတ္တေ ပရိဝါရေ စ, ဘရိယာယံ ပရိဂ္ဂဟော;

ဥတ္တံသော တွ’ ဝတံသော စ, ကဏ္ဏပူရေ စ သေခရေ.

'පරිග්ගහ' (පරිග්‍රහය) යන්න යටත් වූවන් (ආයත්ත), පිරිවර (පරිවාර) සහ භාර්යාව යන අර්ථයන්හි ද; 'උත්තංස' සහ 'අවතංස' යන්න කන් ආභරණය (කණ්ණපූර) සහ ඔටුන්න/මුදුන (සේඛර) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၇၁.

871.

ဝိဇ္ဇုယံ ဝဇိရေ စေဝါ, သနိ’တ္ထိပုရိသေ ပျထ;

ကောဏေ သင်္ချာဝိသေသသ္မိံ, ဥက္ကံသေ ကောဋိ နာရိယံ.

'අසනි' යන්න ස්ත්‍රී ලිංග සහ පුල්ලිංග දෙකෙහි ම විදුලිය (විජ්ජු) සහ වජ්‍රය යන අර්ථයන්හි ද; 'කෝටි' යන්න ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි මුල්ල/කෙළවර (කෝණ), සංඛ්‍යා විශේෂයක් (කෝටිය) සහ උත්කෘෂ්ටභාවය (උක්කංස) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၇၂.

872.

စူဠာ ဇာလာ ပဓာန’ဂ္ဂ, မောရစူဠာသု သာ သိခါ;

သပ္ပဒါဌာယ မာသီ’တ္ထီ, ဣဋ္ဌဿာ’သီသနာယပိ.

'සිඛා' යන්න ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි කෙස්වැටිය (චූළා), ගිනි දැල්ල (ජාලා), ප්‍රධාන/ශ්‍රේෂ්ඨ (පධානග්ග) සහ මොනර සිළු (මොරචූළා) යන අර්ථයන්හි ද; 'ආසී' යන්න ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි සර්ප දළය (සප්පදාඨා) සහ යහපත් පැතුම (ආශීර්වාදය) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၇၃.

873.

ဝသာ ဝိလီန တေလသ္မိံ, ဝသဂါ ဝဉ္ဈဂါဝိသု;

အဘိလာသေ တု ကိရဏေ, အဘိသင်္ဂေ ရုစိ’တ္ထိယံ.

‘වසා’ යන්න දිය වූ තෙල්, වසඟ වූ සහ වඳ දෙන යන අර්ථයන්හි ද; ‘රුචි’ යන්න ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි අභිලාෂය, කිරණ සහ අභිසංගය (ඇලීම) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၇၄.

874.

သညာ သဉ္ဇာနနေ နာမေ, စေတနာယဉ္စ ဒိဿတိ;

အံသေ သိပ္ပေ ကလာ ကာလေ, ဘာဂေ စန္ဒဿ သောဠသေ.

‘සඤ්ඤා’ යන්න හැඳිනීම, නාමය සහ චේතනාව යන අර්ථයන්හි ද; ‘කලා’ යන්න අංශය, ශිල්පය, කාලය සහ චන්ද්‍රයාගේ දහසයවන කොටස යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၇၅.

875.

ဗီဇကောသေ ဃရကူဋေ, ကဏ္ဏဘူသာယ ကဏ္ဏိကာ;

အာဂါမိကာလေ ဒီဃတ္တေ, ပဘာဝေ စ မတာ’ယတိ.

‘කණ්ණිකා’ යන්න බීජකෝෂය, ගෙයි මුදුන සහ කන් ආභරණය යන අර්ථයන්හි ද; ‘ආයති’ යන්න අනාගත කාලය, දීර්ඝ බව සහ ප්‍රභාව (බලය) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၇၆.

876.

ဥဏ္ဏာ မေသာဒိလောမေ, စ, ဘူမဇ္ဈေ ရောမဓာတုယံ;

ဝါရုဏီ တွိတ္ထိယံ ဝုတ္တာ, နဋ္ဋကီ မဒိရာဒိသု.

‘උණ්ණා’ යන්න බැටළුවන් ආදීන්ගේ ලොම් සහ බැම දෙක අතර පිහිටි ලොම් ධාතුව යන අර්ථයන්හි ද; ‘වාරුණී’ යන්න ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි නැටුම්කාරිය සහ මදිරා ආදී සුරාව යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၇၇.

877.

ကြိယစိတ္တေ စ ကရဏေ, ကိရိယံ ကမ္မနိ ကြိယာ;

သုနိသာယံ တု ကညာယ, ဇာယာယ စ ဝဓူ မတာ.

‘කිරිය’ (ක්‍රියා) යන්න ක්‍රියා සිත, උපකරණය (කරණය) සහ ක්‍රියාව (කර්මය) යන අර්ථයන්හි ද; ‘වධූ’ යන්න ලේලි, කන්‍යාව සහ භාර්යාව යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၇၈.

878.

ပမာဏိ’ဿရိယေ မတ္တာ, အက္ခရာဝယဝေ’ပ္ပကေ;

သုတ္တံ ပါဝစနေ ရိဋ္ဌေ, တန္တေ တံ သုပိတေ တိသု.

‘මත්තා’ යන්න ප්‍රමාණය, ඊශ්වරභාවය (අධිපති බව), අක්ෂර මාත්‍රාව සහ ස්වල්පය යන අර්ථයන්හි ද; ‘සුත්ත’ යන්න බුද්ධ වචනය, අරිෂ්ටය, නූල සහ නිද්‍රාව යන අර්ථයන්හි තුන් ලිංගයෙහි ම වැටේ.

၈၇၉.

879.

ရာဇလိင်္ဂေါ’သဘင်္ဂေသု, [Pg.73] ရုက္ခေ စ ကကုဒေါ ပျထ;

နိမိတ္တ’က္ခရ သူပေသု, ဗျဉ္ဇနံ စိဟနေ ပဒေ.

‘කකුද’ යන්න රාජකීය ලාංඡනය, ගොන් මොල්ලිය සහ කකුධ වෘක්ෂය යන අර්ථයන්හි ද; ‘බ්‍යඤ්ජන’ (ව්‍යංජන) යන්න නිමිත්ත, අක්ෂරය, සූපය (ව්‍යංජනය), ලකුණ සහ පදය යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၈၀.

880.

ဝေါဟာရေ ဇေတု မိစ္ဆာယံ, ကီဠာဒေါ စာပိ ဒေဝနံ;

ဘရိယာယံ တု ကေဒါရေ, သရီရေ ခေတ္တ မီရိတံ.

‘දේවන’ යන්න ව්‍යවහාරය, ජයග්‍රහණ කැමැත්ත සහ ක්‍රීඩාව යන අර්ථයන්හි ද; ‘ඛෙත්ත’ (ක්ෂේත්‍රය) යන්න භාර්යාව, කුඹුර සහ ශරීරය යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၈၁.

881.

သုဿူသာယဉ္စ ဝိညေယျံ, ဣဿာဘျာသေ ပျု’ပါသနံ;

သူလံ တု နိတ္ထိယံ ဟေတိ, ဘေဒေ သံကု ရုဇာသု စ.

‘උපාසන’ යන්න ශුෂ්‍රූෂාව (ඇපඋපස්ථානය) සහ ධනු ශිල්පය ප්‍රගුණ කිරීම යන අර්ථයන්හි ද; ‘සූල’ යන්න නපුංසක ලිංගයේ විදීම (බෙදීම), යකඩ උල සහ වේදනාව (රෝගය) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၈၂.

882.

တန္တိ ဝီဏာဂုဏေ, တန္တံ, မုချသိဒ္ဓန္တ တန္တုသု;

ရထာဒျင်္ဂေ တု စ ယုဂေါ, ကပ္ပမှိ ယုဂလေ ယုဂံ.

‘තන්ති’ (තන්ත) යන්න වීණා තත, ප්‍රධාන සිද්ධාන්තය සහ නූල යන අර්ථයන්හි ද; ‘යුග’ යන්න රථ වියගහ, කල්පය (යුගය) සහ ජෝඩුව (යුගලය) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၈၃.

883.

ဣတ္ထိပုပ္ဖေ စ ရေဏုမှိ, ရဇော ပကတိဇေ ဂုဏေ;

နျာသပ္ပဏေ တု ဒါနမှိ, နိယျာတန မုဒီရိတံ.

‘රජෝ’ (රජස්) යන්න ස්ත්‍රී පුෂ්පය (ඔසප් ලේ), පරාගය සහ ප්‍රකෘතියෙන් උපන් රජෝගුණය යන අර්ථයන්හි ද; ‘නිය්‍යාතන’ යන්න උකස් තැබීම (භාරදීම) සහ දීම යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၈၄.

884.

ဂရု’ပါယာ’ဝတာရေသု, တိတ္ထံ ပူတမ္ဗု ဒိဋ္ဌိသု;

ပဏ္ဍကေ ဇောတိ နက္ခတ္တ, ရံသီသွ’ဂ္ဂိမှိ ဇောတိ သော.

‘තිත්ථ’ (තීර්ථ) යන්න ගුරුවරයා, උපාය, තොටුපළ සහ දෘෂ්ටිය (මතය) යන අර්ථයන්හි ද; ‘ජොති’ යන්න පුරුෂ ලිංගයෙහි පණ්ඩිතයා යන අර්ථයෙහි ද, පොදුවේ තාරකාව, රශ්මිය සහ ගින්න යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၈၅.

885.

ကဏ္ဍော နိတ္ထီ သရေ ဒဏ္ဍေ, ဝဂ္ဂေ စာဝသရေ ပျထ;

ဥဒ္ဓံဗာဟုဒွယမာနေ, သူရတ္တေပိ စ ပေါရိသံ.

‘කණ්ඩ’ යන්න නපුංසක ලිංගයෙහි ඊතලය, දණ්ඩ, වර්ගය (කොටස) සහ අවස්ථාව යන අර්ථයන්හි ද; ‘පොරිස’ (පෞරුෂ) යන්න දෑත් ඉහළට එසවූ කල ලැබෙන උස මිනුම සහ ශූරභාවය යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၈၆.

886.

ဥဋ္ဌာနံ ပေါရိသေ’ဟာသု, နိသိန္နာဒျု’ဂ္ဂမေ ပျထ;

အနိဿယမဟီဘာဂေ, တွိ’ရီဏံ ဦသရေ သိယာ.

‘උට්ඨාන’ යන්න උත්සාහය (වීර්යය) සහ නැඟී සිටීම යන අර්ථයන්හි ද; ‘ඉරීණ’ යන්න පිහිටක් නැති බිම සහ ලවණ සහිත නිසරු කරබිම යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၈၇.

887.

အာရာဓနံ သာဓနေ စ, ပတ္တိယံ ပရိတောသနေ;

ပဓာနေ တု စ သာနုမှိ, ဝိသာဏေ သိင်္ဂ မုစ္စတေ.

‘ආරාධන’ යන්න සිද්ධ කිරීම (සාධනය), පැමිණීම (ලාභය) සහ සතුටු කිරීම යන අර්ථයන්හි ද; ‘සිංග’ (ශෘංග) යන්න ප්‍රධානියා, කඳු මුදුන සහ අඟ යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၈၈.

888.

ဒိဋ္ဌာ’ဒိမဂ္ဂေ ဉာဏ’က္ခိ, က္ခဏ လဒ္ဓီသု ဒဿနံ;

ဟေမေ ပဉ္စသုဝဏ္ဏေ စ, နိက္ခော နိတ္ထီ ပသာဓနေ.

‘දස්සන’ යන්න දෘෂ්ටි ආදී මාර්ගය, ඥානය, ඇස, අවස්ථාව සහ ලැබීම යන අර්ථයන්හි ද; ‘නික්ඛ’ (නිෂ්ක) යන්න නපුංසක ලිංගයෙහි රන්, ස්වර්ණ පහක බර සහ පැළඳගන්නා ආභරණ යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၈၉.

889.

တိထိဘေဒေ စ သာခါဒိ, ဖဠုမှိ ပဗ္ဗ မုစ္စတေ;

နာဂလောကေ တု ပါတာလံ, ဘာသိတံ ဗလဝါမုခေ.

‘පබ්බ’ (පර්ව) යන්න තිථි භේදය සහ ගස් අතුවල පුරුකය යන අර්ථයන්හි ද; ‘පාතාල’ යන්න නාග ලෝකය සහ වඩබාමුඛ ගින්න යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၉၀.

890.

ကာမဇေ ကောပဇေ ဒေါသေ, ဗျသနဉ္စ ဝိပတ္တိယံ;

အထော’ပကရဏေ သိဒ္ဓိ, ကာရကေသု စ သာဓနံ.

‘බ්‍යසන’ (ව්‍යසන) යන්න කාම-කෝප දෙකින් උපදින දෝෂය සහ විපත්තිය යන අර්ථයන්හි ද; ‘සාධන’ යන්න උපකරණය, සිද්ධිය (සාර්ථකත්වය) සහ කාරකය යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၉၁.

891.

တီသွီရိတော ဒါနသီလေ, ဝဒညူ ဝဂ္ဂုဝါဒိနိ;

ပုရက္ခတော ဘိသိတ္တေ စ, ပူဇိတေ ပုရတောကတေ.

‘වදඤ්ඤූ’ යන්න තුන් ලිංගයෙහි ම ත්‍යාගශීලියා සහ මිහිරි බස් පවසන්නා යන අර්ථයන්හි ද; ‘පුරක්ඛත’ යන්න අභිෂේක ලත්, පිදුම් ලැබූ සහ ඉදිරියට කරන ලද යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၉၂.

892.

မန္ဒော ဘာဂျဝိဟီနေ စာ, ပ္ပကေ မူဠှာ’ပဋူသွပိ;

ဝုဒ္ဓိယုတ္တေ သမုန္နဒ္ဓေ, ဥပ္ပန္နေ ဥဿိတံ ဘဝေ.

‘මන්ද’ යන්න අවාසනාවන්තයා, ස්වල්පය, මුග්ධයා සහ අදක්ෂයා යන අර්ථයන්හි ද; ‘උස්සිත’ යන්න දියුණුවෙන් යුත්, උඩඟු වූ සහ උපන් යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၉၃.

893.

ရထင်္ဂေ’က္ခော [Pg.74] သုဝဏ္ဏသ္မိံ, ပါသကေ, အက္ခ မိန္ဒြိယေ;

သဿတေ စ ဓုဝေါ တီသု, ဓုဝံ တက္ကေ စ နိစ္ဆိတေ.

‘අක්ඛ’ යන්න රථයේ අක්ෂය, රන්, දාදු කැටය සහ ඇස (ඉන්ද්‍රිය) යන අර්ථයන්හි ද; ‘ධුව’ යන්න තුන් ලිංගයෙහි සදාකාලික යන අර්ථයෙහි ද, නපුංසක ලිංගයෙහි තර්කය සහ ඒකාන්තය (නියතය) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၉၄.

894.

ဟရေ သိဝေါ, သိဝံ ဘဒ္ဒ, မောက္ခေသု, ဇမ္ဗုကေ သိဝါ;

သေနာယံ သတ္တိယဉ္စေဝ, ထူလတ္တေ စ ဗလံ ဘဝေ.

‘සිව’ යන්න පුරුෂ ලිංගයෙහි ඊශ්වරයා යන අර්ථයෙහි ද, නපුංසක ලිංගයෙහි යහපත සහ මෝක්ෂය යන අර්ථයන්හි ද, ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි හිවල් දෙන යන අර්ථයෙහි ද; ‘බල’ යන්න සේනාව, ශක්තිය සහ ස්ථූල බව යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၉၅.

895.

သင်္ချာ နရကဘေဒေသု, ပဒုမံ ဝါရိဇေ ပျထ;

ဒေဝဘေဒေ ဝသု ပုမေ, ပဏ္ဍကံ ရတနေ ဓနေ.

‘පදුම’ යන්න සංඛ්‍යා විශේෂයක්, නරකය සහ නෙළුම් මල යන අර්ථයන්හි ද; ‘වසු’ යන්න පුරුෂ ලිංගයෙහි දේව විශේෂයක් යන අර්ථයෙහි ද, නපුංසක ලිංගයෙහි රත්නය සහ ධනය යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၉၆.

896.

နိဗ္ဗာနံ အတ္ထဂမနေ, အပဝဂ္ဂေ သိယာ ထ စ;

သေတမ္ဗုဇေ ပုဏ္ဍရီကံ, ဗျဂ္ဃေ ရုက္ခန္တရေ ပုမေ.

‘නිබ්බාන’ යන්න හිරු බැස යාම (නිවීම) සහ මෝක්ෂය යන අර්ථයන්හි ද; ‘පුණ්ඩරීක’ යන්න සුදු නෙළුම යන අර්ථයෙහි ද, පුරුෂ ලිංගයෙහි ව්‍යාඝ්‍රයා සහ වෘක්ෂ විශේෂයක් යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၉၇.

897.

ဥပဟာရေ ဗလိ ပုမေ, ကရသ္မိံစာ’သုရန္တရေ;

သုက္ကံ တု သမ္ဘဝေ, သုက္ကော, ဓဝလေ, ကုသလေ တိသု.

‘බලි’ යන්න පුරුෂ ලිංගයෙහි පිදේනිය, බද්ද සහ අසුර විශේෂයක් යන අර්ථයන්හි ද; ‘සුක්ක’ යන්න ශුක්‍ර ධාතුව යන අර්ථයෙහි ද, තුන් ලිංගයෙහි සුදු පැහැය සහ කුසල් යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၉၈.

898.

ဒါယော ဒါနေ ဝိဘတ္တဗ္ဗ, ဓနေ စ ပိတုနံ ဝနေ ;

ပဘုတ္တာ’ယတ္တတာ’ယတ္တာ’, ဘိလာသေသု ဝသော ဘဝေ.

‘දාය’ යන්න දීම, පියවරුන්ගෙන් උරුම වන ධනය සහ වනය යන අර්ථයන්හි ද; ‘වස’ යන්න අධිපතිකම, යටත් බව සහ අභිලාෂය යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၈၉၉.

899.

ပရိဘာသန မက္ကောသေ, နိယမေ ဘာသနေ ထ စ,ဓနမှိ သေဠနံ ယောဓ, သီဟနာဒမှိ ဒိဿတိ.

‘පරිභාසන’ යන්න ආක්‍රෝශ කිරීම (දොස් නැඟීම), නියම කිරීම සහ කථා කිරීම යන අර්ථයන්හි ද; ‘සේළන’ යන්න ධනය සහ සෙබළුන්ගේ සිංහනාදය යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၉၀၀.

900.

ပဘဝေါ ဇာတိဟေတုမှိ, ဌာနေ စာဒျုပလဒ္ဓိယံ;

အထော’တု နာရိပုပ္ဖသ္မိံ, ဟေမန္တာဒိမှိ စ ဒွိသု.

‘පභව’ යන්න උපත් හේතුව, උපදින ස්ථානය සහ ප්‍රථමයෙන් දැකීම යන අර්ථයන්හි ද; ‘උතු’ යන්න ස්ත්‍රීන්ගේ පුෂ්පය (ඔසප් වීම) සහ හේමන්තය ආදී සෘතු යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၉၀၁.

901.

ကရဏံ သာဓကတမေ, ကြိယာ ဂတ္တေသု ဣန္ဒြိယေ;

တာတော တု ကုဉ္စိကာယဉ္စ, တူရိယင်္ဂေ ဒုမန္တရေ.

‘කරණ’ යන්න වඩාත් උපකාරී වන සාධකය, ක්‍රියාව, ශරීරය සහ ඉන්ද්‍රිය යන අර්ථයන්හි ද; ‘තාත’ යන්න යතුර, තූර්ය භාණ්ඩ විශේෂයක් සහ වෘක්ෂ විශේෂයක් යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၉၀၂.

902.

ပုပ္ဖေ ဖလေ စ ပသဝေါ, ဥပ္ပာဒေ ဂဗ္ဘမောစနေ;

ဂါယနေ ဂါယကေ အဿေ, ဂန္ဓဗ္ဗော ဒေဝတာန္တရေ.

‘පසව’ යන්න මල් පිපීම, ගෙඩි හට ගැනීම, උපත සහ ප්‍රසූත කිරීම යන අර්ථයන්හි ද; ‘ගන්ධබ්බ’ යන්න ගායනය, ගායකයා, අශ්වයා සහ දේව විශේෂයක් යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၉၀၃.

903.

ဝိနာ ပုပ္ဖံ ဖလဂ္ဂါဟိ, ရုက္ခေ ဝနပ္ပတိ;

အာဟတေ ဟေမရဇတေ, ရူပိယံ ရဇတေပိ စ.

‘වනප්පති’ යන්න මල් නොපිපී ගෙඩි හටගන්නා ගස යන අර්ථයෙහි ද; ‘රූපිය’ යන්න මුද්‍රා තැබූ රන් රිදී සහ රිදී ලෝහය යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၉၀၄.

904.

ခဂါဒိဗန္ဓနေ ပါသော, ကေသပုဗ္ဗော စယေ ပျထ;

တာရာ’က္ခိမဇ္ဈေ နက္ခတ္တေ, တာရော ဥစ္စတရဿရေ.

‘පාස’ යන්න පක්ෂීන් ආදීන් බඳින මලපුඩුව සහ කෙස් කළඹ ආදී සමූහය යන අර්ථයන්හි ද; ‘තාර’ යන්න ඇසේ කළු ඉංගිරියාව, තාරකාව සහ උස් ස්වරය යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၉၀၅.

905.

ပတ္တေ စ လောဟဘေဒသ္မိံ, ကံသော စတုကဟာပဏေ;

မဇ္ဈိမော ဒေဟမဇ္ဈသ္မိံ, မဇ္ဈဘဝေ စ သော တိသု.

‘කංස’ යන්න පාත්‍රය, ලෝකඩ සහ කහවණු හතරක ප්‍රමාණය යන අර්ථයන්හි ද; ‘මජ්ඣිම’ යන්න තුන් ලිංගයෙහි ඉණ (ශරීර මධ්‍යය) සහ මධ්‍යස්ථ බව යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၉၀၆.

906.

အာဝေသနံဘူတာဝေသေ, သိပ္ပသာလာ ဃရေသု စ;

သောဘာ သမ္ပတ္တီသု သိရီ, လက္ခီတ္ထီ ဒေဝတာယ စ.

‘ආවේසන’ යන්න භූතයන් ආවේශ වීම, කර්මාන්ත ශාලාව සහ නිවස යන අර්ථයන්හි ද; ‘සිරී’ යන්න ශෝභාව, සම්පත්තිය සහ ලක්ෂ්මී දේවිය යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၉၀၇.

907.

ကုမာရော [Pg.75] ယုဝရာဇေ စ, ခန္ဒေ ဝုတ္တော သုသုမှိ စ;

အထာ’နိတ္ထီ ပဝါဠော စ, မဏိဘေဒေ တထာ’င်္ကုရေ.

‘කුමාර’ යන්න යුවරාජයා, ස්කන්ධ දෙවියන් සහ බිළිඳා යන අර්ථයන්හි ද; ‘පවාළ’ යන්න ස්ත්‍රී ලිංග නොවන රතු පබළු සහ අංකුරය යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၉၀၈.

908.

ပဏော ဝေတန မူလေသု, ဝေါဟာရေ စ ဓနေ မတော;

ပဋိဂ္ဂဟော တု ဂဟဏေ, ကထိတော ဘာဇနန္တရေ.

‘පණ’ යන්න වැටුප, මිල, වෙළඳාම සහ ධනය යන අර්ථයන්හි ද; ‘පටිග්ගහ’ යන්න පිළිගැනීම සහ කෙළ බඳුන ආදී බඳුන් විශේෂයක් යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၉၀၉.

909.

အသုဘေ စ သုဘေ ကမ္မေ, ဘာဂျံ ဝုတ္တံ ဒွယေ ပျထ;

ပိပ္ဖလံ တရုဘေဒေ စ, ဝတ္ထစ္ဆေဒနသတ္ထကေ.

‘භාග්‍ය’ යන්න කුසල් සහ අකුසල් යන කර්ම දෙකෙහි ම වැටේ; ‘පිප්ඵල’ යන්න ඇසතු වැනි වෘක්ෂ විශේෂයක් සහ කතුර වැනි රෙදි කපන උපකරණ යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၉၁၀.

910.

အပဝဂ္ဂေါ ပရိစ္စာဂါ’, ဝသာနေသု ဝိမုတ္တိယံ;

လိင်္ဂံ တု အင်္ဂဇာတသ္မိံ, ပုမတ္တာဒိမှိ လက္ခဏေ.

‘අපවග්ග’ යන්න පරිත්‍යාගය, අවසානය සහ විමුක්තිය (නිවන) යන අර්ථයන්හි ද; ‘ලිංග’ යන්න ප්‍රජනන ඉන්ද්‍රිය, පුරුෂභාවය ආදී ලක්ෂණය යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၉၁၁.

911.

စာဂေ သဘာဝေ နိမ္မာနေ, သဂ္ဂေါ ဇ္ဈာယေ ဒိဝေပျထ;

ရောဟိတော လောဟိတေ မစ္ဆ, ဘေဒေ စေဝ မိဂန္တရေ.

‘සග්ග’ (ස්වර්ග) යන්න අත්හැරීම, ස්වභාවය, මැවීම, පරිච්ඡේදය සහ ස්වර්ග ලෝකය යන අර්ථයන්හි ද; ‘රෝහිත’ යන්න රතු පැහැය, මත්ස්‍ය විශේෂයක් සහ මුව විශේෂයක් යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၉၁၂.

912.

နိဋ္ဌာ နိပ္ဖတ္တိယံ စေဝါ, ဝသာနမှိ အဒဿနေ;

ကဏ္ဋကော တု သပတ္တသ္မိံ, ရုက္ခင်္ဂေ လောမဟံသနေ.

‘නිට්ඨා’ යන්න නිමවීම, අවසානය සහ නොපෙනී යාම යන අර්ථයන්හි ද; ‘kණ්ටක’ යන්න සතුරා, කටුව සහ ලොම් දැහැගැනීම යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၉၁၃.

913.

မုချော’ပါယေသု ဝဒနေ, အာဒိသ္မိံ မုခ မီရိတံ;

ဒဗ္ဗံ ဘဗ္ဗေ ဂုဏာဓာရေ, ဝိတ္တေ စ ဗုဓ ဒါရုသု.

''මුඛ'' යන්න ප්‍රධාන වූ දේ, උපක්‍රමය, මුඛය (කට) සහ ආරම්භය යන අර්ථවල ද; ''දබ්බ'' (ද්‍රව්‍ය) යන්න සුදුසු වූ දේ, ගුණාධාරය (ගුණවලට පිහිට වූව), ධනය, පණ්ඩිතයා සහ දැව (ලී) යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၁၄.

914.

မာနံ ပမာဏေ ပတ္ထာဒေါ, မာနော ဝုတ္တော ဝိဓာယ စ;

အထော ပရိဿမေ ဝုတ္တော, ဝါယာမော ဝီရိယေပိ စ.

''මාන'' යන්න නැළිය ආදී මිනුම් ප්‍රමාණය, මානය (අභිමානය) සහ පූජාව (සත්කාරය) යන අර්ථවල ද; ''වායාම'' යන්න වෙහෙස සහ වීර්යය යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၁၅.

915.

သရောရုဟေ သတပတ္တံ, သတပတ္တော ခဂန္တရေ;

ဆိဒ္ဒေ တု ဆိဒ္ဒဝန္တေ စ, သုသိရံ တူရိယန္တရေ.

''සතපත්ත'' යන්න නෙළුම් මල සහ එක්තරා පක්ෂියෙකු (කෙරළා) යන අර්ථවල ද; ''සුසිර'' යන්න හිදැස, සිදුරු සහිත වූව සහ පිඹින තූර්යය (සුසිර වාද්‍ය භාණ්ඩ) යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၁၆.

916.

ဧကသ္မိံ သဒိသေ သန္တေ, သမာနံ ဝါစ္စလိင်္ဂိကံ;

အထော ဂါရဝ ဘီတီသု, သံဝေဂေ သမ္ဘမော မတော.

''සමාන'' යන්න එක් (එකම), සමාන (සදෘශ) සහ පවත්නා (ශාන්ත) යන අර්ථවල (ත්‍රිලිංගිකව) ද; ''සම්භම'' යන්න ගෞරවය, බිය සහ සංවේගය යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၁၇.

917.

ဇုဏှာ စန္ဒပ္ပဘာယဉ္စ, တဒုပေတနိသာယ စ;

ဝိမာနံ ဒေဝတာဝါသေ, သတ္တဘူမိဃရမှိ စ.

''ජුණ්හා'' යන්න සඳ එළිය සහ සඳ එළිය ඇති රාත්‍රිය යන අර්ථවල ද; ''විමාන'' යන්න දේව මන්දිරය (විමානය) සහ සත් මහල් ප්‍රාසාදය යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၁၈.

918.

မာသေ ဇေဋ္ဌော, တိဝုဒ္ဓါ’တိ, ပ္ပသတ္ထေသု စ တီသု သော;

ဓမ္မေ စ မင်္ဂလေ သေယျော, သော ပသတ္ထတရေ တိသု.

''ජෙට්ඨ'' යන්න ජෙෂ්ඨ මාසය (පොසොන් මස), ඉතා මහලු තැනැත්තා සහ ප්‍රශස්ත වූ දේ යන අර්ථවල (ත්‍රිලිංගිකව) ද; ''සෙය්‍ය'' යන්න ධර්මය, මංගල්‍යය සහ වඩාත් ප්‍රශස්ත වූ දේ යන අර්ථවල (ත්‍රිලිංගිකව) ද වැටේ.

၉၁၉.

919.

အာဒိစ္စာဒိမှိ ဂဟဏေ, နိဗန္ဓေ စ ဃရေ ဂဟော;

ကာစော တု မတ္တိကာဘေဒေ, သိက္ကာယံ နယနာမယေ.

''ගහ'' යන්න සූර්යග්‍රහණ ආදිය, දැඩි ග්‍රහණය (බැඳීම), නිවස සහ ග්‍රහලෝකය යන අර්ථවල ද; ''කාච'' යන්න වීදුරු (මැටි විශේෂයක්), කඩය (කඳ බැඳි උරය) සහ ඇස් රෝගය යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၂၀.

920.

တီသု ဂါမဏိ သေဋ္ဌသ္မိံ, အဓိပေ ဂါမဇေဋ္ဌကေ;

ဗိမ္ဗံ တု ပဋိဗိမ္ဗေ စ, မဏ္ဍလေ ဗိမ္ဗိကာဖလေ.

''ගාමණී'' යන්න ශ්‍රේෂ්ඨ, අධිපති සහ ගම්මුලාදෑනියා (ගම්දෙටුවා) යන අර්ථවල (ත්‍රිලිංගිකව) ද; ''බිම්බ'' යන්න පිළිබිඹුව, මණ්ඩලය සහ කෝවක්කා ගෙඩිය යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၂၁.

921.

ဘာဇနာဒိ ပရိက္ခာရေ, ဘဏ္ဍံ မူလဓနေပိ စ;

မဂ္ဂေါ တွရိယမဂ္ဂေ စ, သမ္မာဒိဋ္ဌာဒိကေ, ပထေ.

''භණ්ඩ'' යන්න භාජන ආදී උපකරණ සහ ප්‍රාග්ධනය (මුල් ධනය) යන අර්ථවල ද; ''මග්ග'' යන්න සම්මාදිට්ඨි ආදී ආර්ය මාර්ගය සහ මාවත (පාර) යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၂၂.

922.

သမာ [Pg.76] ဝဿေ, သမော ခေဒ, သန္တီသု, သော နိဘေ တိသု;

စာပေတွိဿာသ, မုသုနော, ဣဿာသော ခေပကမှိ စ.

''සමා'' යන්න වර්ෂය (අවුරුද්ද) යන අර්ථයේ ද; ''සම'' යන්න වෙහෙස නිවීම (ශාන්තිය) සහ සමාන (සදෘශ) යන අර්ථවල (ත්‍රිලිංගිකව) ද; ''ඉස්සාස'' යන්න දුන්න, ඊතලය සහ දුනු ශිල්පියා යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၂၃.

923.

ဗာလော တီသွာ’ဒိဝယသာ, သမင်္ဂိနိ အပဏ္ဍိတေ;

ရတ္တံ တု သောဏိတေ, တမ္ဗာ, နုရတ္တ, ရဉ္ဇိတေ တိသု.

''බාල'' යන්න ළදරු වියෙහි පසුවන්නා සහ අඥාන තැනැත්තා යන අර්ථවල (ත්‍රිලිංගිකව) ද; ''රත්ත'' යන්න ලේ, තඹ (රතු පැහැය), ඇලුනු ස්වභාවය සහ සායම් පෙවූ යන අර්ථවල (ත්‍රිලිංගිකව) ද වැටේ.

၉၂၄.

924.

တစေ ကာယေ စ တနွိတ္ထီ, တီသွ’ပ္ပေ ဝိရဠေ ကိသေ;

ဥတုဘေဒေ တု သိသိရော, ဟိမေ သော သီတလေ တိသု.

''තනු'' යන්න සම සහ ශරීරය (ස්ත්‍රී ලිංගයේ දී) යන අර්ථවල ද; අල්ප (ස්වල්ප), විරල සහ කෙට්ටු (කෘශ) යන අර්ථවල (ත්‍රිලිංගිකව) ද; ''සිසිර'' යන්න සිසිර ඍතුව, හිම සහ සීතල යන අර්ථවල (ත්‍රිලිංගිකව) ද වැටේ.

၉၂၅.

925.

သက္ခရာ ဂုဠဘေဒေ စ, ကထလေပိ စ ဒိဿတိ;

အနုဂ္ဂဟေ တု သင်္ခေပေ, ဂဟဏေ သင်္ဂဟော မတော.

''සක්ඛරා'' යන්න සීනි (උක්සකුරු ආදිය) සහ කැටකැබිලිති (ගල්කැට) යන අර්ථවල ද; ''සංගහ'' යන්න අනුග්‍රහය, සංක්ෂේපය (කෙටි කිරීම) සහ එකතු කිරීම (ග්‍රහණය) යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၂၆.

926.

ဒက္ခေ စ တိခိဏေ ဗျတ္တေ, ရောဂမုတ္တေ ပဋုတ္တိသု;

ရာဇာ တု ခတ္တိယေ ဝုတ္တော, နရနာထေ ပဘုမှိ စ.

''පටු'' යන්න දක්ෂයා, තියුණු වූ දේ, ව්‍යක්තයා සහ රෝගයෙන් මිදුණු තැනැත්තා යන අර්ථවල (ත්‍රිලිංගිකව) ද; ''රාජා'' යන්න ක්‍ෂත්‍රියයා, රජු සහ ස්වාමියා යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၂၇.

927.

ခလဉ္စ ဓညကရဏေ, ကက္ကေ နီစေ ခလော ဘဝေ;

အထု’ပ္ပာဒေ သမုဒယော, သမူဟေ ပစ္စယေပိ စ.

''ඛල'' යන්න කමත් බිම, කල්කය (බෙහෙත් පිඬු ආදිය) සහ නීච (නපුරු) පුද්ගලයා යන අර්ථවල ද; ''සමුදය'' යන්න උපත (හටගැනීම), සමූහය සහ හේතුව (ප්‍රත්‍යය) යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၂၈.

928.

ဗြဟ္မစာရီ ဂဟဋ္ဌာဒေါ, အဿမော စ တပေါဝနေ;

ဘယင်္ကရေ တု ကဌိနေ, ကုရူရော တီသု နိဒ္ဒယေ.

''අස්සම'' යන්න බ්‍රහ්මචාරී හෝ ගෘහස්ථ ආදී ජීවන අවධි සහ තපෝවනය (ආශ්‍රම භූමිය) යන අර්ථවල ද; ''කුරූර'' යන්න භයානක, තද (කඨින) සහ නිර්දය යන අර්ථවල (ත්‍රිලිංගිකව) ද වැටේ.

၉၂၉.

929.

ကနိဋ္ဌော ကနိယော တီသု, အတျပ္ပေ’တိယုဝေ ပျထ;

သီဃမှိ လဟု တံ, ဣဋ္ဌ, နိဿာရာ’ဂရုသုတ္တိသု.

''කනිට්ඨ'' (හෝ කනිය) යන්න ඉතා කුඩා සහ ඉතා බාල (තරුණ) යන අර්ථවල (ත්‍රිලිංගිකව) ද; ''ලහු'' යන්න වේගවත් (සීඝ්‍ර), කැමති (ඉෂ්ට), නිසරු (සාරයක් නැති), සැහැල්ලු සහ ලුහු ස්වර යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၃၀.

930.

အဓရော တီသွဓော ဟီနေ, ပုမေ ဒန္တစ္ဆဒေ ပျထ;

သုဿုသာ သောတု မိစ္ဆာယ, သာ ပါရိစရိယာယ စ.

''අධර'' යන්න පහළ සහ හීන යන අර්ථවල (ත්‍රිලිංගිකව) ද; තොල (දත් වැස්ම) යන අර්ථයේ (පුල්ලිංගයේ දී) ද; ''සුස්සූසා'' යන්න ඇසීමට ඇති කැමැත්ත සහ උපස්ථානය යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၃၁.

931.

ဟတ္ထော ပါဏိမှိ ရတနေ, ဂဏေ သောဏ္ဍာယ ဘန္တရေ;

အာဝါဋေ ဥဒပါနေ စ, ကူပေါ ကုမ္ဘေ စ ဒိဿတိ.

''හත්ථ'' යන්න අත, රියන, සමූහය, අලි සොඬ සහ හත නැකත යන අර්ථවල ද; ''කූප'' යන්න වළ, ළිඳ සහ නැවේ කුඹගස යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၃၂.

932.

အာဒေါ ပဓာနေ ပဌမံ, ပမုခဉ္စ တိလိင်္ဂိကံ;

ဝဇ္ဇဘေဒေ စ ဝိတ တံ, တံ ဝိတ္ထာရေ တိလိင်္ဂိကံ.

''පඨම'' (හෝ පමුඛ) යන්න ආරම්භය සහ ප්‍රධාන යන අර්ථවල (ත්‍රිලිංගිකව) ද; ''විතත'' යන්න අවනද්ධ වාද්‍ය භාණ්ඩ (සම්වලින් වැසූ බෙර ආදිය) සහ පැතිරුණු යන අර්ථවල (ත්‍රිලිංගිකව) ද වැටේ.

၉၃၃.

933.

သာရော ဗလေ ထိရံသေ စ, ဥတ္တမေ သော တိလိင်္ဂိကော;

ဘာရော တု ခန္ဓဘာရာဒေါ, ဒွိသဟဿပလေပိ စ.

''සාර'' යන්න බලය, සාරවත් කොටස (අරටුව) සහ උතුම් යන අර්ථවල (ත්‍රිලිංගිකව) ද; ''භාර'' යන්න කර තබා යන බර (කරබර) සහ පල දෙදහසක බර (ප්‍රමාණයක්) යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၃၄.

934.

မန္ဒိရေ ရောဂဘေဒေ စ, ခယော အပစယမှိ စ;

ဝါဠော တု သာပဒေ သပ္ပေ, ကုရူရေ သော တိလိင်္ဂိကော.

''ඛය'' යන්න නිවස, ක්ෂය රෝගය සහ විනාශය (අඩුවීම) යන අර්ථවල ද; ''වාළ'' යන්න වන මෘගයා, සර්පයා සහ දරුණු (කෲර) යන අර්ථවල (ත්‍රිලිංගිකව) ද වැටේ.

၉၃၅.

935.

သာလော သဇ္ဇဒ္ဒုမေ ရုက္ခေ, သာလာဂေဟေ စ ဒိဿတိ;

သောတေ တု သဝနံ ဝုတ္တံ, ယဇနေ သုတိယမ္ပိ စ.

''සාල'' යන්න සල් ගස, පොදුවේ ගස සහ ශාලාව (ගෙය) යන අර්ථවල ද; ''සවන'' යන්න කන, යාගය සහ ඇසීම යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၃၆.

936.

တီသု ပတော ပရေတော စ, မတေ စ ပေတယောနိဇေ;

ချာတေ တု ဟဋ္ဌေ ဝိညာတေ, ပတီတံ ဝါစ္စလိင်္ဂိကံ.

''පරේත'' යන්න මියගිය තැනැත්තා සහ ප්‍රේතයෝනියෙහි උපන්නා යන අර්ථවල (ත්‍රිලිංගිකව) ද; ''පතීත'' යන්න ප්‍රසිද්ධ, සතුටු වූ සහ ප්‍රකට යන අර්ථවල (ත්‍රිලිංගිකව) ද වැටේ.

၉၃၇.

937.

အဓိပ္ပာယေ [Pg.77] စ အာဓာရေ, အာသယော ကထိတော ထ စ;

ပတ္တံ ပက္ခေ ဒလေ, ပတ္တော, ဘာဇနေ သော ဂတေ တိသု.

''ආසය'' යන්න අභිප්‍රාය (අදහස) සහ ආධාරය (නිවහන) යන අර්ථවල ද; ''පත්ත'' යන්න පියාපත, කොළය, පාත්‍රය (භාජනය) සහ පැමිණි (ලත්) යන අර්ථවල (ත්‍රිලිංගිකව) ද වැටේ.

၉၃၈.

938.

ကုသလေ သုကတံ, သုဋ္ဌု, ကတေ စ သုကတော တိသု;

တပဿီ တွ’နုကမ္ပာယာ, ရဟေ ဝုတ္တော တပေါဓနေ.

''සුකත'' යන්න කුසල් ක්‍රියාව සහ මැනවින් කරන ලද යන අර්ථවල (ත්‍රිලිංගිකව) ද; ''තපස්සී'' යන්න අනුකම්පාවට සුදුස්සා සහ තපස් රකිනා තැනැත්තා (තාපසයා) යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၃၉.

939.

တီသု သုရာဒိလောလသ္မိံ, သောဏ္ဍော ဟတ္ထိကရေ ဒွိသု;

အဿာဒနေ တု ရသနံ, ဇိဝှာယဉ္စ ဓနိမှိ စ.

''සොණ්ඩ'' යන්න සුරාවට ලොල් වූ තැනැත්තා යන අර්ථයේ (ත්‍රිලිංගිකව) ද; අලි සොඬ යන අර්ථයේ (ද්විලිංගිකව) ද; ''රසන'' යන්න රස විඳීම, දිව සහ ශබ්දය යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၄၀.

940.

ပဏီတော တီသု မဓုရေ, ဥတ္တမေ ဝိဟိတေ ပျထ;

အဉ္ဇသေ ဝိသိခါယဉ္စ, ပန္တိယံ ဝီထိ နာရိယံ.

''පණීත'' යන්න මිහිරි, උත්තම සහ විධිමත් ලෙස කරන ලද යන අර්ථවල (ත්‍රිලිංගිකව) ද; ''වීථි'' (ස්ත්‍රී ලිංග) යන්න මාවත, වීදිය සහ පේළිය යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၄၁.

941.

ပါပသ္မိံ ဂဂနေ ဒုက္ခေ, ဗျသနေ စာ’ဃ မုစ္စတေ;

သမူဟေ ပဋလံ နေတ္တ, ရောဂေ ဝုတ္တံ ဆဒိမှိ စ.

''අඝ'' යන්න පාපය, අහස, දුක සහ විපත්තිය යන අර්ථවල ද; ''පටල'' යන්න සමූහය (රැස), ඇස් රෝගය සහ වහලය (වැස්ම) යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၄၂.

942.

သန္ဓိ သံဃဋ္ဋနေ ဝုတ္တော, သန္ဓိ’တ္ထိ ပဋိသန္ဓိယံ;

သတ္တန္နံ ပူရဏေ သေဋ္ဌေ, တိသန္တေ သတ္တမော တိသု.

''සන්ධි'' යන්න එක්වීම (සන්ධානය) සහ ප්‍රතිසන්ධිය (ස්ත්‍රී ලිංගයේ දී) යන අර්ථවල ද; ''සත්තම'' යන්න හත්වැන්න සහ ශ්‍රේෂ්ඨ යන අර්ථවල (ත්‍රිලිංගිකව) ද වැටේ.

၉၄၃.

943.

ဩဇာ တု ယာပနာယဉ္စ, ဩဇော ဒိတ္တိ ဗလေသု စ;

အထော နိသာမနံ ဝုတ္တံ, ဒဿနေ သဝနေပိ စ.

''ඕජා'' (ස්ත්‍රී ලිංග) යන්න ජීවත්වීම (පෝෂණය) යන අර්ථයේ ද; ''ඕජ'' යන්න දීප්තිය සහ බලය යන අර්ථවල ද; ''නිසාමන'' යන්න දැකීම සහ ඇසීම යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၄၄.

944.

ဂဗ္ဘော ကုစ္ဆိဋ္ဌသတ္တေ စ, ကုစ္ဆိ ဩဝရကေသု စ;

ခဏ္ဍနေ တွ’ပဒါနဉ္စ, ဣတိဝုတ္တေ စ ကမ္မနိ.

''ගබ්භ'' යන්න ගර්භය (කුසෙහි සිටින සත්වයා), කුස සහ ඇතුළු කාමරය යන අර්ථවල ද; ''අපදාන'' යන්න කැපීම, ඉතිහාස කතාව (පෙර උදාව) සහ ක්‍රියාව (යහපත් චරිතය) යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၄၅.

945.

စိတ္တကေ ရုက္ခဘေဒေ စ, တိလကော တိလကာဠကေ;

သီလာဒေါ ပဋိပတ္တိ’တ္ထီ, ဗောဓေ ပတ္တိ ပဝတ္တိသု.

''තිලක'' යන්න නළල් තිලකය, වෘක්ෂ විශේෂයක් සහ කළු තිලකය (උපන් ලපය) යන අර්ථවල ද; ''පත්ති'' (ස්ත්‍රී ලිංග) යන්න සීලාදී ප්‍රතිපත්තිය, අවබෝධය සහ පැමිණීම (පැවැත්ම) යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၄၆.

946.

အသုမှိ စ ဗလေ ပါဏော, သတ္တေ ဟဒယဂါ’နိလေ;

ဆန္ဒော ဝသေ အဓိပ္ပာယေ, ဝေဒေ’စ္ဆာ’နုဋ္ဌုဘာဒိသု.

''පාණ'' යන්න ප්‍රාණය (ජීවිතය), බලය, සත්වයා සහ හෘදයාශ්‍රිත වායුව යන අර්ථවල ද; ''ඡන්ද'' යන්න කැමැත්ත (අභිප්‍රාය), වේදය සහ අනුෂ්ටුප් ආදී ඡන්දස් (කාව්‍ය ශාස්ත්‍රය) යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၄၇.

947.

ကာမောဃာဒေါ, သမူဟသ္မိံ, ဩဃောဝေဂေ ဇလဿ စ;

ကပါလံ သိရသဋ္ဌိမှိ, ဃဋာဒိ သကလေပိ စ.

''ඕඝ'' යන්න කාමෞඝ ආදී සැඩපහර, සමූහය සහ ජලයේ වේගය (සැඩපහර) යන අර්ථවල ද; ''කපාල'' යන්න හිස්කබල සහ මුට්ටි ආදියේ කැබලි (කබල) යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၄၈.

948.

ဝေဏွာဒိသာခါဇာလသ္မိံ, လဂ္ဂကေသေ ဇဋာ’လယေ;

သရဏံ တု ဝဓေ ဂေဟေ, ရက္ခိတသ္မိဉ္စ ရက္ခဏေ.

''ජටා'' යන්න උණ ආදී ගස්වල අතු පටලැවිල්ල, ජටාව (පැටලුණු කෙස්) සහ තෘෂ්ණාව (ආලය) යන අර්ථවල ද; ''සරණ'' යන්න හිංසාව (මැරීම), නිවස, රැකවරණය ලබන්නා සහ ආරක්ෂාව (පිහිට) යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၄၉.

949.

ထိယံ ကန္တာ ပိယေ, ကန္တော, မနုညေ, သော တိလိင်္ဂိကော;

ဂဝက္ခေ တု သမူဟေ စ, ဇာလံ မစ္ဆာဒိဗန္ဓနေ.

''කන්තා'' (ස්ත්‍රී ලිංග) යන්න ප්‍රිය බිරිඳ යන අර්ථයේ ද; ''කන්ත'' යන්න ප්‍රිය වූ සහ මනෝඥ වූ යන අර්ථවල (ත්‍රිලිංගිකව) ද; ''ජාල'' යන්න කවුළුව, සමූහය සහ මසුන් අල්ලන දැල යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၅၀.

950.

ပုစ္ဆာယံ ဂရဟာယဉ္စာ, နိယမေ ကိံ တိလိင်္ဂိကံ;

သသဒ္ဓေ တီသု နိဝါပေ, သဒ္ဓံ, သဒ္ဓါ စ ပစ္စယေ.

''කිං'' යන්න ප්‍රශ්න කිරීම, නින්දා කිරීම සහ නියමය යන අර්ථවල (ත්‍රිලිංගිකව) ද; ''සද්ධ'' යන්න ශ්‍රද්ධාවන්ත යන අර්ථයේ (ත්‍රිලිංගිකව) ද; ''සද්ධං'' යන්න මළවුන් උදෙසා දෙන දානය යන අර්ථයේ ද; ''සද්ධා'' යන්න විශ්වාසය යන අර්ථයේ ද වැටේ.

၉၅၁.

951.

ဗီဇံ [Pg.78] ဟေတုမှိ အဋ္ဌိသ္မိံ, အင်္ဂဇာတေ စ ဒိဿတိ;

ပုဗ္ဗော ပူယေ’ဂ္ဂတော အာဒေါ,သော ဒိသာဒေါ တိလိင်္ဂိကော.

''බීජ'' යන්න හේතුව, ඇටය (බීජය) සහ අංගජාතය (ලිංගය) යන අර්ථවල ද; ''පුබ්බ'' යන්න සැරව යන අර්ථයේ ද, පෙර, මුල් සහ නැගෙනහිර දිශාව යන අර්ථවල (ත්‍රිලිංගිකව) ද වැටේ.

၉၅၂.

952.

ဖလစိတ္တေ ဟေတုကတေ, လာဘေ ဓညာဒိကေ ဖလံ;

အာဂမနေ တု ဒီဃာဒိ, နိကာယေသု စ အာဂမော.

''ඵල'' යන්න ඵල සිත, විපාකය (හේතුවෙන් හටගත්), ලාභය සහ ධාන්‍ය-ගෙඩි ආදිය යන අර්ථවල ද; ''ආගම'' යන්න පැමිණීම, දීඝ නිකාය ආදී නිකාය ග්‍රන්ථ (ආගම) සහ වියරණයෙහි අකුරු පැමිණීම (ආගමය) යන අර්ථවල ද වැටේ.

၉၅၃.

953.

သန္တာနော ဒေဝရုက္ခေ စ, ဝုတ္တော သန္တတိယံ ပျထ;

ဥတ္တရဝိပရီတေ စ, သေဋ္ဌေ စာ’နုတ္တရံ တိသု.

‘සන්තාන’ යන්න දිව්‍ය වෘක්ෂයට (කල්ප වෘක්ෂයට) ද, පරම්පරාවට (නොකැඩී පැවතීමට) ද කියනු ලැබේ. ‘අනුත්තර’ යන්න (ත්‍රිලිංගිකව) තමාට වඩා උසස් දෙයක් නැති යන අර්ථයට ද, ශ්‍රේෂ්ඨ යන අර්ථයට ද යෙදේ.

၉၅၄.

954.

သတ္တိသမ္ပတ္တိယံ ဝုတ္တော, ကန္တိမတ္တေ စ ဝိက္ကမော;

ဆာယာ တု အာတပါဘာဝေ, ပဋိဗိမ္ဗေ ပဘာယ စ.

‘වික්කම’ යන්න ශක්ති සම්පන්න බවට (පරාක්‍රමයට) ද, කාන්තිමත් බවට ද කියනු ලැබේ. ‘ඡායා’ යන්න අව්ව නැති තැනට (සෙවණැල්ලට), ප්‍රතිබිම්බයට හා ශෝභාවට (ආලෝකයට) යෙදේ.

၉၅၅.

955.

ဂိမှေ ဃမ္မော နိဒါဃော စ, ဥဏှေ သေဒဇလေ ပျထ;

ကပ္ပနံ ကန္တနေ ဝုတ္တံ, ဝိကပ္ပေ သဇ္ဇနေ’တ္ထိယံ.

‘ඝම්ම’ සහ ‘නිදාඝ’ යන්න ග්‍රීෂ්ම කාලයට, උණුසුමට හා දහඩියට කියනු ලැබේ. ‘කප්පන’ (ස්ත්‍රී ලිංගයේදී ‘කප්පනා’) යන්න කැපීමට, විකල්පයට (හෝ සැකයට) හා සැරසීමට (සකස් කිරීමට) කියනු ලැබේ.

၉၅၆.

956.

အင်္ဂါ ဒေသေ ဗဟုမှ’င်္ဂံ, အင်္ဂေါ ဒေသေ ဝပုမှ’ တထာ’ဝယဝဟေတုသု;

ဒေဝါလယေ စ ထူပသ္မိံ, စေတိယံ စေတိယ’ဒ္ဒုမေ.

බහුවචනයෙන් ඇති ‘අංග’ යන්න (රටක් වූ) අංග දේශයට කියනු ලැබේ. ‘අංග’ යන්න ශරීරයට, අවයවයට හා හේතුවට ද කියනු ලැබේ. ‘චේතිය’ යන්න දේවාලයට, ස්තූපයට හා පිදුම් ලබන වෘක්ෂයට (බෝධි වෘක්ෂය වැනි චෛත්‍ය වෘක්ෂයට) කියනු ලැබේ.

၉၅၇.

957.

သဇ္ဇနော သာဓုပုရိသေ, သဇ္ဇနံ ကပ္ပနေ ပျထ;

သုပိနံ သုပိနေ သုတ္တ, ဝိညာဏေ တ မနိတ္ထိယံ.

‘සජ්ජන’ (පුල්ලිංග) යන්න සත්පුරුෂයාට ද, ‘සජ්ජන’ (නපුංසකලිංග) යන්න සැරසීමට (අශ්වයා ආදීන්ට සෑදල පැළඳවීමට) ද කියනු ලැබේ. ‘සුපින’ (ස්ත්‍රී ලිංග නොවන) යන්න සිහිනයට හා නිදා සිටින විට උපදින විඥානයට කියනු ලැබේ.

၉၅၈.

958.

ပစ္စက္ခေ သန္နိဓာနေ စ, သန္နိဓိ ပရိကိတ္တိတော;

ဘိယျော ဗဟုတရတ္ထေ သော, ပုနရတ္ထေ’ဗျယံ ဘဝေ.

‘සන්නිධි’ යන්න ප්‍රත්‍යක්ෂයට හා සමීපව තැබීමට (ළඟ තිබීමට) කියනු ලැබේ. ‘භීය්‍යෝ’ යන නිපාතය වඩාත් වැඩි යන අර්ථයෙහි ද, නැවත යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၉၅၉.

959.

ဝိသလိတ္တသရေ ဒိဒ္ဓေါ, ဒိဒ္ဓေါ လိတ္တေ တိလိင်္ဂိကော;

ဝါသေ ဓူမာဒိသင်္ခါရေ, ဓိဝါသော သမ္ပဋိစ္ဆနေ.

‘දිද්ධ’ යන්න වස තැවරූ ඊතලයට ද, ත්‍රිලිංගිකව තැවරූ (ගෑවුණු) යන අර්ථයට ද කියනු ලැබේ. ‘අධිවාස’ යන්න වාසයට, දුම් ගැසීම ආදී සුවඳ කැවීමට හා පිළිගැනීමට (එකඟ වීමට) කියනු ලැබේ.

၉၆၀.

960.

ဝုတ္တော ဝိသာရဒေါ တီသု, သုပ္ပဂဗ္ဘေ စ ပဏ္ဍိတေ;

အထ သိတ္ထံ မဓုစ္ဆိဋ္ဌေ, ဝုတ္တံ ဩဒနသမ္ဘဝေ.

‘විසාරද’ යන්න (ත්‍රිලිංගිකව) නිර්භීත (ප්‍රගල්භ) තැනැත්තාට හා පණ්ඩිතයාට කියනු ලැබේ. ‘සිත්ථ’ යන්න මී ඉටිවලට හා බත් ඇටයට (බත් පිඬට) කියනු ලැබේ.

၉၆၁.

961.

ဒြဝေ ဝဏ္ဏေ ရသဘေဒေ, ကသာယော သုရဘိမှိ စ;

အထော ဥဂ္ဂမနံ ဝုတ္တံ, ဥပ္ပတ္တု’ဒ္ဓဂတီသု စ.

‘කසාය’ යන්න ද්‍රව්‍යයකට (දියරයට), වර්ණයට (කසට පාටට), රස විශේෂයකට (කසට රසයට) හා සුවඳට කියනු ලැබේ. ‘උග්ගමන’ යන්න උපතට (හටගැනීමට) හා ඉහළට නැඟීමට කියනු ලැබේ.

၉၆၂.

962.

လူခေ နိဋ္ဌုရဝါစာယံ, ဖရုသံ ဝါစ္စလိင်္ဂိကံ;

ပဝါဟော တွ’မ္ဗုဝေဂေ စ, သန္ဒိဿတိ ပဝတ္တိယံ.

‘පරුස’ යන්න (ගුණ පදයක් ලෙස) රළු දේට හා රළු වචනයට (නපුරු බසට) කියනු ලැබේ. ‘පවාහ’ යන්න ජල වේගයට (දිය පහරට) හා පැවැත්මට කියනු ලැබේ.

၉၆၃.

963.

နိဿယေ တပ္ပရေ ဣဋ္ဌေ, ပရာယဏပဒံ တိသု;

ကဝစေ ဝါရဝါဏေ စ, နိမ္မောကေပိ စ ကဉ္စုကော.

‘පරායණ’ යන්න (ත්‍රිලිංගිකව) පිහිටට (ආශ්‍රයට), ඒ කෙරෙහිම නැඹුරු වූ තැනැත්තාට හා කැමති (ඉෂ්ට) වූ දෙයට කියනු ලැබේ. ‘කඤ්චුක’ යන්න සන්නාහයට, කබායට හා සර්ප හැවට කියනු ලැබේ.

၉၆၄.

964.

လောဟဘေဒေ [Pg.79] မတံ တမ္ဗံ, တမ္ဗော ရတ္တေ တိလိင်္ဂိကော;

တီသု တွ’ဝသိတံ ဉာတေ, အဝသာနဂတေ မတံ.

‘තම්බ’ (නපුංසකලිංග) යන්න ලෝහ විශේෂයකට (තඹ ලෝහයට) ද, ත්‍රිලිංගිකව රතු පැහැති යන අර්ථයට ද කියනු ලැබේ. ‘අවසිත’ යන්න (ත්‍රිලිංගිකව) දන්නා ලද (අවබෝධ කළ) දෙයට හා අවසානයට පත් වූ දෙයට කියනු ලැබේ.

၉၆၅.

965.

ဗောဓနေ စ ပဒါနေ စ, ဝိညေယျံ ပဋိပါဒနံ;

သေလေ နိဇ္ဇလဒေသေ စ, ဒေဝတာသု မရူ’ရိတော.

‘පටිපාදන’ යන්න අවබෝධ කරවීමට (දැන්වීමට) හා දීමට (පැමිණවීමට) කියනු ලැබේ. ‘මරූ’ යන්න පර්වතයට, දිය නැති දේශයට (කාන්තාරයට) හා දේවතාවන්ට කියනු ලැබේ.

၉၆၆.

966.

သတ္ထံ အာယုဓ ဂန္ထေသု, လောဟေ, သတ္ထော စ သဉ္စယေ;

ဇီဝိကာယံ ဝိဝရဏေ, ဝတ္တနေ ဝုတ္တိ နာရိယံ.

‘සත්ථ’ (නපුංසකලිංග) යන්න ආයුධයට, ග්‍රන්ථයට (ශාස්ත්‍රයට) හා යකඩවලට කියනු ලැබේ. ‘සත්ථ’ (පුල්ලිංග) යන්න සමූහයට (ගැල් කණ්ඩායමට) කියනු ලැබේ. ‘වුත්ති’ (ස්ත්‍රී ලිංග) යන්න ජීවනෝපායට, විවරණයට (විස්තර කිරීමට) හා පැවැත්මට කියනු ලැබේ.

၉၆၇.

967.

ဝီရိယေ သူရဘာဝေ စ, ကထီယတိ ပရက္ကမော;

အထ ကမ္ဗု မတော သင်္ခေ, သုဝဏ္ဏေ ဝလယေပိ စ.

‘පරක්කම’ යන්න වීර්යයට හා ශූර භාවයට (නිර්භීතකමට) කියනු ලැබේ. ‘කම්බු’ යන්න හක්ගෙඩියට, රන්වලට හා වළල්ලට කියනු ලැබේ.

၉၆၈.

968.

သရော ကဏ္ဍေ အကာရာဒေါ, သဒ္ဒေ ဝါပိမှိ’နိတ္ထိယံ;

ဒုပ္ဖဿေ တိခိဏေ တီသု, ဂဒြဘေ ကကစေ ခရော.

‘සර’ (ස්ත්‍රී ලිංග නොවන) යන්න ඊතලයට, ස්වර අකුරුවලට, ශබ්දයට හා වැවට (විලට) කියනු ලැබේ. ‘ඛර’ යන්න (ත්‍රිලිංගිකව) රළු ස්පර්ශ ඇති දෙයට හා තියුණු දෙයට ද, බූරුවාට හා කියතට ද කියනු ලැබේ.

၉၆၉.

969.

သုရာယု’ပဒ္ဒဝေ ကာမာ, သဝါဒိမှိ စ အာသဝေါ;

ဒေဟေ ဝုတ္တော ရထင်္ဂေ စ, စတုရော’ပဓိသူ’ပဓိ.

‘ආසව’ යන්න සුරාවට (මත්පැන්), උපද්‍රවයට, කාමයට හා ආස්‍රවයන්ට (වැගිරීම්වලට) කියනු ලැබේ. ‘උපධි’ යන්න ශරීරයට, රථයේ කොටසට හා සිව් වැදෑරුම් උපධිවලට (ක්ලේශ උපධි ආදී) කියනු ලැබේ.

၉၇၀.

970.

ဝတ္ထု’တ္တံ ကာရဏေ ဒဗ္ဗေ, ဘူဘေဒေ ရတနတ္တယေ;

ယက္ခော ဒေဝေ မဟာရာဇေ, ကုဝေရာ’နုစရေ နရေ.

‘වත්ථု’ යන්න කරුණට (හේතුවට), ද්‍රව්‍යයට, බිම් කොටසට (භූමියට) හා තෙරුවනට (ත්‍රිවිධ රත්නයට) කියනු ලැබේ. ‘යක්ඛ’ යන්න දේවතාවාට, මහරජුට, කුවේරයාගේ අනුචරයාට හා මනුෂ්‍යයාට කියනු ලැබේ.

၉၇၁.

971.

ဒါရုက္ခန္ဓေ ပီဌိကာယံ, အာပဏေ ပီဌ မာသနေ;

ပရိဝါရေ ပရိက္ခာရော, သမ္ဘာရေ စ ဝိဘူသနေ.

‘පීඨ’ යන්න ලී කොටයට, වේදිකාවට (ආධාරකයට), වෙළඳසැලට (කඩයට) හා අසුනට (පුටුවට) කියනු ලැබේ. ‘පරික්ඛාර’ යන්න පිරිවරට, උපකරණයට (සම්භාරයට) හා සැරසිල්ලට (ආභරණයට) කියනු ලැබේ.

၉၇၂.

972.

ဝေါဟာရသ္မိဉ္စ ဌပနေ, ပညတ္တိ’တ္ထီ ပကာသနေ;

ပဋိဘာနံ တု ပညာယံ, ဥပဋ္ဌိတ ဂိရာယ စ.

‘පඤ්ඤත්ති’ (ස්ත්‍රී ලිංග) යන්න ව්‍යවහාරයට (කථාවට), පැනවීමට (තැබීමට) හා ප්‍රකාශ කිරීමට කියනු ලැබේ. ‘පටිභාන’ යන්න ප්‍රඥාවට හා ක්ෂණිකව වැටහෙන වචනයට (ප්‍රතිභාන කථාවට) කියනු ලැබේ.

၉၇၃.

973.

ဝစနာဝယဝေ မူလေ, ကထိတော ဟေတု ကာရဏေ;

ဥဒရေ တု တထာ ပါစာ, နလသ္မိံ ဂဟဏီ’တ္ထိယံ.

‘හේතු’ යන්න වචන අවයවයට, මුලට හා කරුණට (හේතුවට) කියනු ලැබේ. ‘ගහණී’ (ස්ත්‍රී ලිංග) යන්න කුසට (බඩට) හා ආහාර දිරවන ගින්නට (ජඨරාග්නියට) කියනු ලැබේ.

၉၇၄.

974.

ပိယော ဘတ္တရိ, ဇာယာယံ, ပိယာ, ဣဋ္ဌေ ပိယော တိသု;

ယမရာဇေ တု ယုဂဠေ, သံယမေ စ ယမော ဘဝေ.

‘පිය’ (පුල්ලිංග) යන්න ස්වාමිපුරුෂයාට ද, ‘පියා’ (ස්ත්‍රී ලිංග) යන්න භාර්යාවට ද, ත්‍රිලිංගිකව ප්‍රිය (කැමති) දෙයට ද කියනු ලැබේ. ‘යම’ යන්න යම රජුට, යුගලයට හා සංයමයට කියනු ලැබේ.

၉၇၅.

975.

မုဒ္ဒိကဿ စ ပုပ္ဖဿ, ရသေ ခုဒ္ဒေ မဓူ’ရိတံ;

ဥလ္လောစေ တု စ ဝိတ္ထာရေ, ဝိတာနံ ပုန္နပုံသကေ.

‘මධු’ යන්න මුද්දරප්පලම් යුෂයට, මල් පැණිවලට හා මී පැණිවලට කියනු ලැබේ. ‘විතාන’ (පුරුෂ සහ නපුංසකලිංග) යන්න වියනට හා පැතිරීමට (විස්තරයට) කියනු ලැබේ.

၉၇၆.

976.

အပဝဂ္ဂေ စ သလိလေ, သုဓာယံ အမတံ မတံ;

မောဟေ တု တိမိရေ သင်္ချာ, ဂုဏေ တမ မနိတ္ထိယံ.

‘අමත’ යන්න නිවනට, ජලයට හා අමෘතයට (දෙව් බොජුනට) කියනු ලැබේ. ‘තම’ (ස්ත්‍රී ලිංග නොවන) යන්න මෝහයට (මුළාවට), අඳුරට හා සාංඛ්‍ය දර්ශනයෙහි එන ‘තමෝ ගුණය’ට කියනු ලැබේ.

၉၇၇.

977.

ခရေ စာ’ကာရိယေ တီသု, ရသမှိ ပုရိသေ ကဋု;

ပဏ္ဍကေ သုကတေ, ပုညံ, မနုညေ ပဝနေ တိသု.

‘කටු’ යන්න (ත්‍රිලිංගිකව) රළු දේට හා නොකටයුතු දේට ද, (නාම පදයක් ලෙස) කටුක රසයට හා දරුණු පුරුෂයාට ද කියනු ලැබේ. ‘පුඤ්ඤ’ යන්න නපුංසක ලිංගයේදී යහපත් ක්‍රියාවට (කුසලයට) ද, ත්‍රිලිංගිකව මනහර වූ ද පවිත්‍ර වූ ද දේට ද කියනු ලැබේ.

၉၇၈.

978.

ရုက္ခော ဒုမမှိ, ဖရုသာ, သိနိဒ္ဓေသု စ သော တိသု;

ဥပ္ပတ္တိယံ တု ဟေတုမှိ, သင်္ဂေ သုက္ကေ စ သမ္ဘဝေါ.

‘රුක්ඛ’ යන්න වෘක්ෂයට කියනු ලැබේ. එය ත්‍රිලිංගිකව රළු වූ ද, ස්නිග්ධ නොවූ (වියළි) වූ ද දේට කියනු ලැබේ. ‘සම්භව’ යන්න උපතට, හේතුවට, සබඳතාවට (ආලයට) හා ශුක්‍ර ධාතුවට කියනු ලැබේ.

၉၇၉.

979.

နိမိတ္တံ [Pg.80] ကာရဏေ ဝုတ္တံ, အင်္ဂဇာတေ စ လဉ္ဆနေ;

အာဒိ သီမာပကာရေသု, သမီပေ’ဝယဝေ မတော.

‘නිමිත්ත’ යන්න හේතුවට, ලිංගයට (අංගජාතයට) හා ලකුණට කියනු ලැබේ. ‘ආදි’ යන්න සීමාවට, ප්‍රකාරයට (ආකාරයට), සමීපයට හා අවයවයට (කොටසට) කියනු ලැබේ.

၉၈၀.

980.

ဝေဒေ စ မန္တနေ မန္တော, မန္တာ ပညာယ မုစ္စတေ;

အနယော ဗျသနေ စေဝ, သန္ဒိဿတိ ဝိပတ္တိယံ.

‘මන්ථ’ යන්න වේද ග්‍රන්ථයට හා මන්ත්‍රණයට (රහස් සාකච්ඡාවට) ද, ‘මන්තා’ (ස්ත්‍රී ලිංග) යන්න ප්‍රඥාවට ද කියනු ලැබේ. ‘අනය’ යන්න ව්‍යසනයට හා විපත්තියට කියනු ලැබේ.

၉၈၁.

981.

အရုဏော ရံသိဘေဒေ စာ, ဗျတ္တရာဂေ စ လောဟိတေ;

အနုဗန္ဓော တု ပကတာ, နိဝတ္တေ နဿနက္ခရေ.

‘අරුණ’ යන්න කිරණ විශේෂයකට (අරුණාලෝකයට), නොපැහැදිලි රතු පැහැයට හා රතු පැහැයට කියනු ලැබේ. ‘අනුබන්ධ’ යන්න අඛණ්ඩ පැවැත්මට (වැඩකට), නැවතීමට හා (ව්‍යාකරණයෙහි) ලොප් වන අකුරට (ඉත් අකුරට) කියනු ලැබේ.

၉၈၂.

982.

အဝတာရော’ဝတရဏေ, တိတ္ထမှိ ဝိဝရေ ပျထ;

အာကာရော ကာရဏေ ဝုတ္တော, သဏ္ဌာနေ ဣင်္ဂိတေပိ စ.

‘අවතාර’ යන්න බැසීමට, තොටුපළට හා හිඩැසට (අවස්ථාවට) කියනු ලැබේ. ‘ආකාර’ යන්න හේතුවට, හැඩයට (සටහනට) හා ඉඟියට කියනු ලැබේ.

၉၈၃.

983.

သုဒ္ဒိတ္ထိ တနယေ ခတ္တာ, ဥဂ္ဂေါ, တိဗ္ဗမှိ သော တိသု;

ပဓာနံ တု မဟာမတ္တေ, ပကတျ’ဂ္ဂ’ဓိတီသု စ.

‘ඛත්තා’ යන්න සූපවේදියාට හා දුවගේ පුත්‍රයාට (මුනුපුරාට) කියනු ලැබේ. ‘උග්ග’ යන්න (ත්‍රිලිංගිකව) තියුණු (දරුණු) දෙයට කියනු ලැබේ. ‘පධාන’ යන්න අමාත්‍යවරයාට, ප්‍රකෘතියට, අග්‍ර (ශ්‍රේෂ්ඨ) භාවයට හා ධෛර්යයට කියනු ලැබේ.

၉၈၄.

984.

ကလ္လံ ပဘာတေ, နိရောဂ, သဇ္ဇဒက္ခေသု တီသု တံ;

ကုဟနာ ကူဋစရိယာယံ, ကုဟနော ကုဟကေ တိသု.

‘කල්ල’ යන්න අලුයමට (පාන්දරට) ද, ත්‍රිලිංගිකව නිරෝගී වූ ද, සූදානම් වූ ද, දක්ෂ වූ ද තැනැත්තාට ද කියනු ලැබේ. ‘කුහනා’ (ස්ත්‍රී ලිංග) යන්න කූට පැවැත්මට (රැවටීමට) ද, ‘කුහන’ යන්න ත්‍රිලිංගිකව රවටන සුළු (කුහක) තැනැත්තාට ද කියනු ලැබේ.

၉၈၅.

985.

ကပေါတော ပက္ခိဘေဒေ စ, ဒိဋ္ဌော ပါရာဝတေ ထ စ;

သာရဒေါ သာရဒဗ္ဘူတေ, အပဂဗ္ဘေ မတော တိသု.

‘කපෝත’ යන්න කුරුළු විශේෂයකට හා පරෙවියාට කියනු ලැබේ. ‘සාරද’ යන්න (ත්‍රිලිංගිකව) සරත් කාලයට අයත් දෙයට හා ප්‍රගල්භ නොවන (ලැජ්ජාශීලී) තැනැත්තාට කියනු ලැබේ.

၉၈၆.

986.

တီသု ခရေ စ ကဌိနေ, ကက္ကသော သာဟသပ္ပိယေ ;

အကာရိယေ တု ဂုယှင်္ဂေ, စီရေ ကောပီန မုစ္စတေ.

‘කක්කස’ යන්න (ත්‍රිලිංගිකව) රළු වූ ද, දැඩි වූ ද, සැහැසිකමට ලැදි වූ ද දේට කියනු ලැබේ. ‘කෝපීන’ යන්න නොකටයුතු ක්‍රියාවට, රහස්‍ය අවයවයට හා වැරහන් රෙදි කඩට කියනු ලැබේ.

၉၈၇.

987.

မိဂဘေဒေ ပဋာကာယံ, မောစေ စ ကဒလီ’တ္ထိယံ;

ဒက္ခိဏာ ဒါနဘေဒသ္မိံ, ဝါမတော’ညမှိ ဒက္ခိဏော.

‘කදලී’ (ස්ත්‍රී ලිංග) යන්න මුව විශේෂයකට, කොඩියට හා කෙසෙල් ගසට කියනු ලැබේ. ‘දක්ඛิණා’ (ස්ත්‍රී ලිංග) යන්න දාන විශේෂයට (දක්ෂිණාවට) ද, ‘දක්ඛิණ’ යන්න වමට ප්‍රතිවිරුද්ධ පැත්තට (දකුණු පැත්තට) ද කියනු ලැබේ.

၉၈၈.

988.

ဒုတိယာ ဘရိယာယဉ္စ, ဒွိန္နံ ပူရဏိယံ မတာ;

အထုပ္ပာဒေ သိယာ ဓူမ, ကေတု ဝေဿာနရေပိ စ.

‘දුතියා’ යන්න භාර්යාවට හා දෙවැන්නී (ස්ත්‍රී ලිංගයෙන් දෙවැනි තැනැත්තිය) යන අර්ථයට කියනු ලැබේ. ‘ධූමකේතු’ යන්න අහසේ උපදින අශුභ ලකුණට (උල්කාපාත ආදියට) හා ගින්නට කියනු ලැබේ.

၉၈၉.

989.

ဘဝနိဂ္ဂမနေ ယာနေ, ဒွါရေ နိဿရဏံ သိယာ;

နိယာမကော ပေါတဝါဟေ, တိလိင်္ဂေါ သော နိယန္တရိ.

‘නිස්සරණ’ යන්න සංසාරයෙන් මිදීමට (නික්මීමට), වාහනයට හා දොරටුවට කියනු ලැබේ. ‘නියාමක’ යන්න නැව් පදවන්නාට ද, ත්‍රිලිංගිකව නියම කරන්නාට (මෙහෙයවන්නාට) ද කියනු ලැබේ.

၉၉၀.

990.

အပဝဂ္ဂေ ဝိနာသေ စ, နိရောဓော ရောဓနေ ပျထ;

ဘယေ ပဋိဘယံ ဝုတ္တံ, တိလိင်္ဂံ တံ ဘယံကရေ.

‘නිරෝධ’ යන්න නිවනට, විනාශයට හා වැළැක්වීමට (අවහිර කිරීමට) කියනු ලැබේ. ‘පටිභය’ යන්න බියට ද, ත්‍රිලිංගිකව බිය උපදවන සුළු (භයංකර) දේට ද කියනු ලැබේ.

၉၉၁.

991.

ပိဋကံ ဘာဇနေ ဝုတ္တံ, တထေဝ ပရိယတ္တိယံ;

ဇရာသိထိလစမ္မသ္မိံ, ဥဒရင်္ဂေ မတာ ဝလိ.

‘පිටක’ යන්න භාජනයට (කූඩයට) හා පර්යාප්ති ධර්මයට (පිටකයට) කියනු ලැබේ. ‘වලි’ (ස්ත්‍රී ලිංග) යන්න වයස්ගත වීමෙන් සමෙහි ඇති වන රැළිවලට හා බඩෙහි ඇති රැළිවලට කියනු ලැබේ.

၉၉၂.

992.

ဘိန္နံ ဝိဒါရိတေ’ညသ္မိံ, နိဿိတေ ဝါစ္စလိင်္ဂိကံ;

ဥပဇာပေ မတော ဘေဒေါ, ဝိသေသေ စ ဝိဒါရဏေ.

‘භින්න’ යන්න (ගුණ පදයක් ලෙස) බිඳුණු (පැළුණු) දෙයට, වෙනත් දෙයට හා ඇසුරු කළ දෙයට කියනු ලැබේ. ‘භේද’ යන්න භේද කිරීමට (බිඳවීමට), වෙනසට (විශේෂයට) හා පැලීමට කියනු ලැබේ.

၉၉၃.

993.

မဏ္ဍလံ [Pg.81] ဂါမသန္ဒောဟေ, ဗိမ္ဗေ ပရိဓိရာသိသု;

အာဏာယ မာဂမေ လေခေ;

သာသနံ အနုသာသနေ.

'මණ්ඩල' යන්න ගම් සමූහය, බිම්බය (මණ්ඩලය), වටප්‍රමාණය සහ රාශිය යන අර්ථයන්හි ද; 'සාසන' යන්න ආඥාව, ආගමය (ධර්මය), ලිපිය සහ අනුශාසනය යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၉၉၄.

994.

အဂ္ဂေ တု သိခရံ စာ’ယော, မယဝိဇ္ဈနကဏ္ဋကေ;

ဂုဏုက္ကံသေ စ ဝိဘဝေ, သမ္ပတ္တိ စေဝ သမ္ပဒါ.

'සිඛර' යන්න මුදුන සහ යකඩින් කළ විදින කටුව (කටුහල) යන අර්ථයන්හි වැටේ. 'සම්පත්ති' සහ 'සම්පදා' යන වචන ගුණෝත්කර්ෂය (ගුණවලින් උසස් බව) සහ විභවය (සම්පත/ධනය) යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၉၉၅.

995.

ဘူခန္တီသု ခမာ, ယောဂျေ, ဟိတေ သက္ကေ ခမော တိသု;

အဒ္ဓေါ ဘာဂေ ပထေ ကာလေ, ဧကံသေ’ဒ္ဓေါ’ဗျယံ ဘဝေ;

အထော ကရီသံ ဝစ္စသ္မိံ, ဝုစ္စတေ စတုရမ္ဗဏေ.

'ඛමා' යන්න පොළොව සහ ඉවසීම යන අර්ථයන්හි වැටේ. 'ඛම' යන්න (ත්‍රිලිංගිකව) සුදුස්සා, හිතවතෙක් සහ සමර්ථයා යන අර්ථයන්හි වැටේ. 'අද්ධ' යන්න කොටස, මාර්ගය සහ කාලය යන අර්ථයන්හි වැටේ. 'අද්ධා' යන නිපාතය ඒකාන්තය යන අර්ථයෙහි වැටේ. 'කරීස' යන්න මල (අසූචි) සහ අමුණ හතරක බිම් ප්‍රමාණය යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၉၉၆.

996.

ဥသဘော’သဓ ဂေါ သေဋ္ဌေ, သူ’သဘံ ဝီသယဋ္ဌိယံ;

သေတုသ္မိံ တန္တိ ပန္တီသု, နာရိယံ ပါဠိ ကထျတေ.

'උසභ' යන්න ඖෂධ විශේෂයක්, වෘෂභයා (ගොනා) සහ ශ්‍රේෂ්ඨයා යන අර්ථයන්හි ද; 'සු-උසභ' යන්න විසි යෂ්ටියක (රියන් 140 ක) ප්‍රමාණයෙහි ද වැටේ. ස්ත්‍රී ලිංගික 'පාළි' යන්න ඒදණ්ඩ (සේතුව), තන්ත්‍රය (පෙළ) සහ පන්තිය (පේළිය) යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၉၉၇.

997.

ကဋော ဇယေ’တ္ထိနိမိတ္တေ, ကိလဉ္ဇေ သော ကတေ တိသု;

မဟိယံ ဇဂတီ ဝုတ္တာ, မန္ဒိရာလိန္ဒဝတ္ထုမှိ.

'කට' යන්න ජයග්‍රහණය, ස්ත්‍රී නිමිත්ත සහ පැදුර යන අර්ථයන්හි ද; (ත්‍රිලිංගිකව) කරන ලද්ද යන අර්ථයෙහි ද වැටේ. 'ජගතී' යන්න පොළොව, මාලිගාව, පිල (ඉස්තෝප්පුව) සහ භූමිය (වස්තුව) යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၉၉၈.

998.

ဝိတက္ကေ မထိတေ တက္ကော, တထာ သူစိဖလေ မတော;

သုဒဿနံ သက္ကပုရေ, တီသု တံ ဒုဒ္ဒသေ’တရေ.

'තක්ක' යන්න විතර්කය, මෝරුව (මතන ලද කිරි) සහ ඉදිකටු ඵලය යන අර්ථයන්හි වැටේ. 'සුදස්සන' යන්න ශක්‍ර පුරය යන අර්ථයෙහි ද; (ත්‍රිලිංගිකව) දැකීමට පහසු වූ (ලස්සන) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၉၉၉.

999.

ဒီပေါ’န္တရီပ ပဇ္ဇောတ, ပတိဋ္ဌာ နိဗ္ဗုတီသု စ;

ဗဒ္ဓနိဿိတ သေတေသု, တီသု တံ မိဟိတေ သိတံ.

'දීප' යන්න දූපත, ප්‍රදීපය, පිහිට සහ නිවන යන අර්ථයන්හි වැටේ. 'සිත' යන්න (ත්‍රිලිංගිකව) බඳින ලද්ද, ඇසුරු කරන ලද්ද, සුදු පැහැය සහ සිනහසුණු යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၀၀၀.

1000.

ထိယံ ပဇာပတိ ဒါရေ, ဗြဟ္မေ မာရေ သုရေ ပုမေ;

ဝါသုဒေဝေ’န္တကေ ကဏှော, သော ပါပေ အသိတေ တိသု.

ස්ත්‍රී ලිංගික 'පජාපති' යන්න භාර්යාව යන අර්ථයෙහි ද; පුරුෂ ලිංගිකව මහා බ්‍රහ්මයා, මාරයා සහ දෙවියා යන අර්ථයන්හි ද වැටේ. 'කණ්හ' යන්න වාසුදේව (ක්‍රිෂ්ණා) සහ මාරයා (යමයා) යන අර්ථයන්හි ද; (ත්‍රිලිංගිකව) පාපය සහ කළු පැහැය යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၀၁.

1001.

ဥပစာရော ဥပဋ္ဌာနေ, အာသန္နေ အညရောပနေ;

သက္ကော ဣန္ဒေ ဇနပဒေ, သာကိယေ, သော ခမေ တိသု.

'උපචාර' යන්න උපස්ථානය, සමීපය (ආසන්නය) සහ උපචාරය (ආරෝපණය කොට කීම) යන අර්ථයන්හි වැටේ. 'සක්ක' යන්න ශක්‍රයා, ජනපදය සහ ශාක්‍ය වංශය යන අර්ථයන්හි ද; (ත්‍රිලිංගිකව) සමර්ථයා (හැකියාව ඇත්තා) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၀၀၂.

1002.

ဝဇ္ဇနေ ပရိဟာရော စ, သက္ကာရေ စေဝ ရက္ခဏေ;

သောတာပန္နာဒိကေ အဂ္ဂေ, အရိယော တီသု, ဒွိဇေ ပုမေ.

'පරිහාර' යන්න වර්ජනය (හැරදැමීම), සත්කාරය සහ ආරක්ෂාව යන අර්ථයන්හි වැටේ. 'අරිය' යන්න සෝතාපන්න ආදී උතුමන් සහ ශ්‍රේෂ්ඨයා යන අර්ථයන්හි ද; (ත්‍රිලිංගිකව) ආර්ය වූ යන අර්ථයෙහි ද; පුරුෂ ලිංගිකව බමුණා (ද්විජයා) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၀၀၃.

1003.

သုသုကော သုသုမာရေ စ, ဗာလကေ စ ဥလူပိနိ;

ဣန္ဒီဝရံ မတံ နီလု, ပ္ပလေ ဥဒ္ဒါလပါဒပေ.

'සුසුක' යන්න කිඹුලා, ළදරුවා සහ මුහුදු ඌරා යන අර්ථයන්හි වැටේ. 'ඉන්දීවර' යන්න මහනෙල් මල (නිල් උපුල්) සහ ඇහැළ ගස (උද්දාල වෘක්ෂය) යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၀၀၄.

1004.

အသနော ပိယကေ ကဏ္ဍေ, ဘက္ခဏေ ခိပနေ’ သနံ;

ယုဂေ’ဓိကာရေ ဝီရိယေ, ပဓာနေ စာ’န္တိကေ ဓုရော.

'අසන' යන්න පියල් ගස සහ ඊතලය යන අර්ථයන්හි ද; (නපුංසක ලිංගිකව) අනුභව කිරීම සහ විදීම (දැමීම) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ. 'ධුර' යන්න වියගහ, අධිකාරය, වීර්යය, ප්‍රධානියා සහ සමීපය යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၀၀၅.

1005.

ကာဠေ စ ဘက္ခိတေ တီသု, လဝိတ္တေ အသိတော ပုမေ;

ပဝါရဏာ ပဋိက္ခေပေ, ကထိတာ’ဇ္ဈေသနာယ စ.

'අසිත' යන්න (ත්‍රිලිංගිකව) කළු පැහැය සහ අනුභව කරන ලද්ද යන අර්ථයන්හි ද; පුරුෂ ලිංගිකව දැකැත්ත යන අර්ථයෙහි ද වැටේ. 'පවාරණා' යන්න ප්‍රතික්ෂේප කිරීම සහ ආරාධනය කිරීම යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၀၀၆.

1006.

ဥမ္မာရေ [Pg.82] ဧသိကတ္ထမ္ဘေ, ဣန္ဒခီလော မတော ထ စ;

ပေါတ္ထကံ မကစိဝတ္ထေ, ဂန္ထေ လေပျာဒိ ကမ္မနိ.

'ඉන්දඛීල' යන්න උළුවස්සේ එළිපත්ත සහ නගර ද්වාරයෙහි පිහිටුවන කණුව (ඉන්ද්‍රඛීලය) යන අර්ථයන්හි වැටේ. 'පොත්ථක' යන්න හණ රෙද්ද, ග්‍රන්ථය (පොත) සහ බදාම හෝ මැටි ආදියේ අනුරූප (මැටි රූප සෑදීම) යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၀၀၇.

1007.

ဓညံ သာလျာဒိကေ ဝုတ္တံ, ဓညော ပုညဝတိ တ္တိသု;

ပါဏိ ဟတ္ထေ စ သတ္တေ ဘူ, သဏှကရဏိယံ မတော.

'ධඤ්ඤ' යන්න (නපුංසක ලිංගිකව) වී ආදී ධාන්‍යයන්හි ද; (ත්‍රිලිංගිකව) පින්වන්තයා යන අර්ථයෙහි ද වැටේ. 'පාණි' යන්න අත, සත්වයා සහ බිම සමතලා කරන මෙවලම යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၀၀၈.

1008.

တီသု ပီတံ ဟလိဒျာဘေ, ဟဋ္ဌေ စ ပါယိတေ သိယာ;

ဗျူဟော နိဗ္ဗိဒ္ဓရစ္ဆာယံ, ဗလနျာသေ ဂဏေ မတော.

'පීත' යන්න (ත්‍රිලිංගිකව) කහ පැහැය, සතුටු වූ සහ බොන ලද යන අර්ථයන්හි වැටේ. 'බ්‍යූහ' යන්න කොණක් නැති වීදිය, සේනා සංවිධානය (යුද්ධ ව්‍යූහය) සහ සමූහය යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၀၀၉.

1009.

လောဟိတာဒိမှိ လောဘေ စ, ရာဂေါ စ ရဉ္ဇနေ မတော;

ပဒရော ဖလကေ ဘင်္ဂေ, ပဝုဒ္ဓ ဒရိယံ ပိစ.

'රාග' යන්න රතු පැහැය, ලෝභය (ආශාව) සහ වර්ණ ගැන්වීම (ඇලීම) යන අර්ථයන්හි වැටේ. 'පදර' යන්න ලෑල්ල, පැලීම, විශාල සිදුර සහ ගල් ගුහාව (දෙදරීම) යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၀၁၀.

1010.

သိင်္ဃာဋကံ ကသေရုဿ, ဖလေ, မဂ္ဂသမာဂမေ;

ဗဟုလာယဉ္စ ခေဠမှိ, ဧဠာ, ဒေါသေ’ဠ မီရိတံ.

'සිංඝාටක' යන්න හීන් කෙටේරියා (කසේරු) ගෙඩිය සහ සතරමං සන්ධිය යන අර්ථයන්හි වැටේ. 'ඒළා' යන්න එන්සාල් සහ කෙළ යන අර්ථයන්හි ද; 'ඒළ' යන්න දෝෂය යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၀၁၁.

1011.

အာဓာရော စာ’ဓိကရဏေ, ပတ္တာဓာရေ’ လဝါလကေ;

ကာရော’ ဂဘေဒေ သက္ကာရေ, ကာရာ တု ဗန္ဓနာလယေ.

'ආධාර' යන්න ආධාරය (පිහිට), පාත්‍ර ආධාරකය (පත්කඩය) සහ පාත්තිය (ගස් මුල වටා බඳින වළ) යන අර්ථයන්හි වැටේ. 'කාර' යන්න ශරීර අවයව කපා වධ දීම සහ සත්කාරය යන අර්ථයන්හි ද; 'කාරා' යන්න හිරගෙය යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၀၁၂.

1012.

ကရကာ မေဃပါသာဏေ, ကရကော ကုဏ္ဍိကာယ စ;

ပါပနေ စ ပဒါတိသ္မိံ, ဂမနေ ပတ္တိ နာရိယံ.

'කරකා' යන්න ගල්වැස්ස (වහිණි කැට) යන අර්ථයෙහි ද; 'කරක' යන්න පැන් කෙණ්ඩිය යන අර්ථයෙහි ද වැටේ. ස්ත්‍රී ලිංගික 'පත්ති' යන්න පැමිණීම (ලැබීම), පාබල සේනාව සහ ගමන යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၀၁၃.

1013.

ဆိဒ္ဒံ ရန္ဓဉ္စ ဝိဝရံ, သုသိရေ ဒူသနေပိ စ;

မုတ္တာ တု မုတ္တိကေ, မုတ္တံ, ပဿာဝေ, မုစ္စိတေ တိသု.

'ඡිද්ද' යන්න සිදුර, විවරය, බෙන සහ දෝෂය (කැලල) යන අර්ථයන්හි වැටේ. 'මුත්තා' යන්න මුතු ඇටය යන අර්ථයෙහි ද; 'මුත්ත' යන්න (නපුංසක ලිංගිකව) මුත්‍රාවලට ද, (ත්‍රිලිංගිකව) මිදුණු (නිදහස් වූ) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၀၁၄.

1014.

နိသေဓေ ဝါရဏံ, ဟတ္ထိ, လိင်္ဂ ဟတ္ထီသု ဝါရဏော;

ဒါနံ စာဂေ မဒေ သုဒ္ဓေ, ခဏ္ဍနေ လဝနေ ခယေ.

'වාරණ' යන්න වැළැක්වීම යන අර්ථයෙහි ද; පුරුෂ ලිංගිකව ඇත් ලින්ග පක්ෂියා සහ ඇතා යන අර්ථයන්හි ද වැටේ. 'දාන' යන්න පරිත්‍යාගය, මදය (ඇත් මදය), පිරිසිදු බව, කැපීම, නෙලීම සහ විනාශය යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၀၁၅.

1015.

မနောတောသေ စ နိဗ္ဗာနေ, တ္ထင်္ဂမေ နိဗ္ဗုတိ’တ္ထိယံ;

နေဂမော နိဂမုဗ္ဘူတေ, တထာ’ပဏောပဇီဝိနိ.

ස්ත්‍රී ලිංගික 'නිබ්බුති' යන්න සතුට (සැනසීම), නිවන් අවබෝධය සහ නැතිවීම යන අර්ථයන්හි වැටේ. 'නේගම' යන්න නියම්ගමෙහි උපන්නා වූ සහ වෙළෙඳාමෙන් ජීවත්වන්නා (වෙළෙන්දා) යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၀၁၆.

1016.

ဟရိတသ္မိဉ္စ ပဏ္ဏေ စ, ပလာသော ကိံ သုကဒ္ဒုမေ;

ပကာသော ပါကဋေတီသု, အာလောကသ္မိံ ပုမေ မတော.

'පලාස' යන්න කොළ පැහැය, කොළය (පත්‍රය) සහ කෑල ගස යන අර්ථයන්හි වැටේ. 'පකාස' යන්න (ත්‍රිලිංගිකව) ප්‍රකට වූ යන අර්ථයෙහි ද; පුරුෂ ලිංගිකව ආලෝකය යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၀၁၇.

1017.

ပက္ကံ ဖလမှိ, တံ နာသု, မ္မုခေ ပရိဏတေ တိသု;

ပိဏ္ဍော အာဇီဝနေ ဒေဟေ, ပိဏ္ဍနေ ဂေါဠကေ မတော.

'පක්ක' යන්න (නපුංසක ලිංගිකව) ඉදුණු ගෙඩිය යන අර්ථයෙහි ද; (ත්‍රිලිංගිකව) ඉදුණු (පැසුණු) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ. 'පිණ්ඩ' යන්න ජීවිකාව (පිණ්ඩපාතය), ශරීරය, ගුලිය සහ බෝලය යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၀၁၈.

1018.

ဝဋ္ဋော ပရိဗ္ဗယေ ကမ္မာ, ဒိကေ, သော ဝဋ္ဋုလေ တိသု;

ပစ္စာဟာရေ ပဋိဟာရော, ဒွါရေ စ ဒွါရပါလကေ.

'වට්ට' යන්න වියදම සහ කර්ම වට්ටය ආදියෙහි ද; (ත්‍රිලිංගිකව) වටකුරු වූ යන අර්ථයෙහි ද වැටේ. 'පටිහාර' යන්න ප්‍රත්‍යාහාරය (නැවත හැරවීම), ද්වාරය (දොර) සහ දොරටුපාලයා යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၀၁၉.

1019.

နာရိယံ ဘီရု ကထိတာ, ဘီရုကေ သော တိလိင်္ဂိကော;

ဝိကဋံ ဂူထမုတ္တာဒေါ, ဝိကဋော ဝိကတေ တိသု.

ස්ත්‍රී ලිංගික 'භීරු' යන්න බියගුලු ස්ත්‍රිය යන අර්ථයෙහි ද; (ත්‍රිලිංගිකව) බියගුල්ලා යන අර්ථයෙහි ද වැටේ. 'විකට' යන්න (නපුංසක ලිංගිකව) අසූචි හා මුත්‍රා අනුභවය යන අර්ථයෙහි ද; (ත්‍රිලිංගිකව) විකෘති වූ (විකට) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၀၂၀.

1020.

ဝါမံ [Pg.83] သဗျမှိ, တံ စာရု, ဝိပရီတေသု တီသွ’ထ;

သင်္ချာဘေဒေ သရဗျေ စ, စိဟဏေ လက္ခ မုစ္စတေ.

'වාම' යන්න (නපුංසක ලිංගිකව) වම්පස යන අර්ථයෙහි ද; (ත්‍රිලිංගිකව) ලස්සන සහ විරුද්ධ (විකෘති) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ. 'ලක්ඛ' යන්න ලක්ෂය (සංඛ්‍යා විශේ‍ෂයක්), ඉලක්කය සහ සලකුණ යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၀၂၁.

1021.

သေဏီ’တ္ထီ သမသိပ္ပီနံ, ဂဏေ စာ’ဝလိယံ ပိစ;

သုဓာယံ ဓူလိယံ စုဏ္ဏော, စုဏ္ဏဉ္စ ဝါသစုဏ္ဏကေ.

ස්ත්‍රී ලිංගික 'සේණී' යන්න සමාන ශිල්පීන්ගේ සමූහය (ශ්‍රේණිය) සහ පේළිය යන අර්ථයන්හි වැටේ. 'චුණ්ණ' යන්න පුරුෂ ලිංගිකව හුණු සහ දූවිල්ල යන අර්ථයන්හි ද; නපුංසක ලිංගිකව සුවඳ කුඩු යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၀၂၂.

1022.

ဇေတဗ္ဗေ’တိပ္ပသတ္ထေ’တိ, ဝုဒ္ဓေ ဇေယျံ တိသူ’ရိတံ;

တက္ကေ တု မထိတံ ဟောတျာ,လောလိတေ မထိတော တိသု.

'ජෙය්‍ය' යන්න (ත්‍රිලිංගිකව) දිනිය යුත්තා, ඉතා ප්‍රශංසනීය වූ සහ මහලු වූ යන අර්ථයන්හි වැටේ. 'මථිත' යන්න (නපුංසක ලිංගිකව) මෝරුවලට ද; (ත්‍රිලිංගිකව) කැළඹූ (මතන ලද) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၀၂၃.

1023.

အဗ္ဘုတော’စ္ဆရိယေ တီသု, ပဏေ စေဝါ’ဗ္ဘုတော ပုမေ;

မေစကော ပုစ္ဆမူလမှိ, ကဏှေပိ မေစကော တိသု.

'අබ්භුත' යන්න (ත්‍රිලිංගිකව) පුදුම සහගත වූ යන අර්ථයෙහි ද; පුරුෂ ලිංගිකව ඔට්ටුව (පණ) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ. 'මේචක' යන්න වල්ගයේ මුල යන අර්ථයෙහි ද; (ත්‍රිලිංගිකව) කළු පැහැය යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၀၂၄.

1024.

ဝသဝတ္တီ ပုမေ မာရေ, ဝသဝတ္တာပကေ တိသု;

သမ္ဘဝေ စာ’သုစိ ပုမေ, အမေဇ္ဈေ တီသု ဒိဿတိ.

'වසවත්ති' යන්න පුරුෂ ලිංගිකව වසවර්ති මාරයා යන අර්ථයෙහි ද; (ත්‍රිලිංගිකව) වසඟ කරන්නා (පාලනය කරන්නා) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ. 'අසුචි' යන්න පුරුෂ ලිංගිකව ශුක්‍ර ධාතුව යන අර්ථයෙහි ද; (ත්‍රිලිංගිකව) අපිරිසිදු දෙය යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၀၂၅.

1025.

အစ္ဆော ဣက္ကေ ပုမေ ဝုတ္တော, ပသန္နမှိ တိလိင်္ဂိကော;

ဗဠိသေ သေလဘေဒေ စ, ဝင်္ကော, သော ကုဋိလေ တိသု.

'අච්ඡ' යන්න පුරුෂ ලිංගිකව වලහා යන අර්ථයෙහි ද; (ත්‍රිලිංගිකව) පිරිසිදු (ප්‍රසන්න) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ. 'වංක' යන්න බිලී කොක්ක සහ පාෂාණ විශේෂයක් යන අර්ථයන්හි ද; (ත්‍රිලිංගිකව) ඇද වූ (කුටිල) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၀၂၆.

1026.

ကုဏပမှိ ဆဝေါ ဉေယျော,လာမကေ သော တိလိင်္ဂိကော;

သဗ္ဗသ္မိံ သကလော တီသု, အဒ္ဓမှိ ပုရိသေ သိယာ.

'ඡව' යන්න කුණපය (මළ සිරුර) යන අර්ථයෙහි ද; (ත්‍රිලිංගිකව) ලාමක වූ යන අර්ථයෙහි ද වැටේ. 'සකල' යන්න (ත්‍රිලිංගිකව) සියල්ල යන අර්ථයෙහි ද; පුරුෂ ලිංගිකව අඩක් (කොටසක්) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၀၂၇.

1027.

စန္ဒဂ္ဂါဟာဒိကေ စေဝု, ပ္ပာဒေါ ဥပ္ပတ္တိယံ ပိစ;

ပဒုဿနေ ပဒေါသော စ, ကထိတော သံဝရီမုခေ.

'උප්පාද' යන්න චන්ද්‍රග්‍රහණ ආදී උත්පාතයන් (අද්භූත පෙරනිමිති) සහ ඉපදීම යන අර්ථයන්හි වැටේ. 'පදෝස' යන්න දැඩි කෝපය (දූෂණය වීම) සහ සැඳෑ කාලය (රාත්‍රි මුවදොර) යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၀၂၈.

1028.

ရုဓိရေ လောဟိတံ ဝုတ္တံ, ရတ္တမှိ လောဟိတော တိသု;

ဥတ္တမင်္ဂေ ပုမေ မုဒ္ဓါ, မုဒ္ဓေါ မူဠှေ တိလိင်္ဂိကော.

'ලෝහිත' යන්න (නපුංසක ලිංගිකව) ලේ යන අර්ථයෙහි ද; (ත්‍රිලිංගිකව) රතු පැහැය යන අර්ථයෙහි ද වැටේ. 'මුද්ධා' යන්න පුරුෂ ලිංගිකව හිස (උත්තමාංගය) යන අර්ථයෙහි ද; 'මුද්ධ' යන්න (ත්‍රිලිංගිකව) මුළා වූ (මෝඩ) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၀၂၉.

1029.

ရဋ္ဌမှိ ဝိဇိတံ ဝုတ္တံ, ဇိတေ စ ဝိဇိတော တိသု;

ပရိတ္တံ တု ပရိတ္တာဏေ, ပရိတ္တော တီသု အပ္ပကေ.

'විජිත' යන්න (නපුංසක ලිංගිකව) රාජ්‍යය යන අර්ථයෙහි ද; (ත්‍රිලිංගිකව) ජය ගන්නා ලද යන අර්ථයෙහි ද වැටේ. 'පරිත්ත' යන්න (නපුංසක ලිංගිකව) ආරක්ෂාව (පිරිත්) යන අර්ථයෙහි ද; (ත්‍රිලිංගිකව) ස්වල්ප වූ (සුළු) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၀၃၀.

1030.

ကုမ္ဘဏ္ဍော ဒေဝဘေဒေ စ, ဒိဿတိ ဝလ္လိဇာတိယံ;

စတုတ္ထံသေ ပဒေ ပါဒေါ, ပစ္စန္တသေလရံသိသု.

'කුම්භණ්ඩ' යන්න දිව්‍ය කොට්ඨාසයක් (කුම්භාණ්ඩයන්) සහ අළුපුහුල් වැල යන අර්ථයන්හි වැටේ. 'පාද' යන්න සතරෙන් පංගුව, පය (පදය), කන්ද පාමුල සහ රශ්මිය යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၀၃၁.

1031.

ဝင်္ဂေါ လောဟန္တရေ ဝင်္ဂါ, ဒေသေ ပုမေ ဗဟုမှိ စ;

ကမ္မာရဘဏ္ဍဘေဒေ စ, ခဋကေ မုဋ္ဌိ စ ဒွိသု.

'වංග' යන්න ලෝහ විශේෂයක් (ඊයම්/තකරන්) යන අර්ථයෙහි ද; පුරුෂ ලිංග බහුවචනයෙන් වංග දේශය යන අර්ථයෙහි ද වැටේ. 'මුට්ඨි' යන්න (ලිංග දෙකක) කම්මල්කරුවාගේ උපකරණ විශේෂයක් සහ මිටි මොළවන ලද අත (මිට) යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၀၃၂.

1032.

အမ္ဗဏံ ဒေါဏိယံ စေ’ကာ, ဒသဒေါဏပ္ပမာဏကေ;

အဓိဋ္ဌိတိယ မာဓာရေ, ဌာနေ’ဓိဋ္ဌာန မုစ္စတေ.

'අම්බණ' යන්න ඔරුව (දෝණිය) සහ දෝණ එකොළහක ප්‍රමාණය (අමුණ) යන අර්ථයන්හි වැටේ. 'අධිට්ඨාන' යන්න අධිෂ්ඨානය, ආධාරය (පිහිට) සහ ස්ථානය යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၀၃၃.

1033.

ပုမေ မဟေသီ သုဂတေ, ဒေဝိယံ နာရိယံ မတာ;

ဥပဒ္ဒဝေ ဥပသဂ္ဂေါ, ဒိဿတိ ပါဒိကေပိ စ.

'මහේසී' යන්න පුරුෂ ලිංගයෙහි සුගත (බුදුරජාණන් වහන්සේ) යන අර්ථයෙහි ද, ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි දේවිය (රැජින) සහ ස්ත්‍රිය යන අර්ථයෙහි ද වැටේ. 'උපසග්ග' යන්න උපද්‍රවයෙහි ද, (ව්‍යාකරණගත) උපසර්ගයෙහි ද වැටේ.

၁၀၃၄.

1034.

ဝက္ကံ [Pg.84] ကောဋ္ဌာသဘေဒသ္မိံ, ဝက္ကော ဝင်္ကေ တိသု’စ္စတေ;

ဝိဇ္ဇာ ဝေဒေ စ သိပ္ပေ စ, တိဝိဇ္ဇာဒေါ စ ဗုဒ္ဓိယံ.

'වක්ක' යන්න ශරීර කොටස් (වකුගඩුව) යන අර්ථයෙහි ද, 'වක්ක' යන්න ඇද වූ (වක්‍ර) යන අර්ථයෙන් ලිංග තුනෙහිම ද වැටේ. 'විජ්ජා' යන්න වේදයෙහි, ශිල්පයෙහි, ත්‍රිවිද්‍යාවෙහි සහ ප්‍රඥාවෙහි වැටේ.

၁၀၃၅.

1035.

သမာဓိမှိ ပုမေ’ကဂ္ဂေါ, နာကုလေ ဝါစ္စလိင်္ဂိကော;

ပဇ္ဇံ သိလောကေ, ပဇ္ဇော’ဒ္ဓေ, ပဇ္ဇော ပါဒဟိတေ တိသု.

'ඒකග්ග' යන්න පුරුෂ ලිංගයෙහි සමාධියෙහි ද, කලබල නැති (එකඟ වූ) යන අර්ථයෙන් ලිංග තුනෙහිම ද වැටේ. 'පජ්ජ' යන්න ශ්ලෝකයෙහි (කවියෙහි) ද, 'පජ්ජ' යන්න මාර්ගයෙහි ද, පාදයන්ට හිතකර වූ යන අර්ථයෙන් ලිංග තුනෙහිම ද වැටේ.

၁၀၃၆.

1036.

ကတကော ရုက္ခဘေဒသ္မိံ, ကတကော ကိတ္တိမေ တိသု;

ဝိဓေယျေ အဿဝေါ တီသု, ပုဗ္ဗမှီ ပုရိသေ သိယာ.

'කටක' යන්න වෘක්ෂ විශේෂයක ද, කෘත්‍රිම වූ යන අර්ථයෙන් ලිංග තුනෙහිම ද වැටේ. 'අස්සව' යන්න කීකරු (අවනත) යන අර්ථයෙන් ලිංග තුනෙහිම ද, සැරව යන අර්ථයෙන් පුරුෂ ලිංගයෙහි ද වැටේ.

၁၀၃၇.

1037.

ကလျာဏေ ကထိတံ ခေမံ, တီသု လဒ္ဓတ္ထရက္ခဏေ;

အထော နိယောဇနေ ဝုတ္တံ, ကာရိယေပိ ပယောဇနံ.

'ඛේම' යන්න යහපතෙහි (කල්‍යාණයෙහි) ද, ලත් දෙය රැකගැනීම (ආරක්ෂාව) යන අර්ථයෙන් ලිංග තුනෙහිම ද වැටේ. 'පයෝජන' යන්න නියෝජනයෙහි (යෙදවීමෙහි) ද, කටයුත්තෙහි (ප්‍රයෝජනයෙහි) ද වැටේ.

၁၀၃၈.

1038.

အဿတ္ထော တီသု အဿာသ, ပ္ပတ္တေ, ဗောဓိဒ္ဒုမေ ပုမေ;

တီသု လုဒ္ဒေါ ကုရူရေ စ, နေသာဒမှိ ပုမေ သိယာ.

'අස්සත්ථ' යන්න අස්වැසිල්ලට පත් වූ යන අර්ථයෙන් ලිංග තුනෙහි ද, ඇසතු (බෝ) රුක යන අර්ථයෙන් පුරුෂ ලිංගයෙහි ද වැටේ. 'ලුද්ද' යන්න කෲර වූ යන අර්ථයෙන් ලිංග තුනෙහි ද, වැද්දා යන අර්ථයෙන් පුරුෂ ලිංගයෙහි ද වැටේ.

၁၀၃၉.

1039.

ဝိလဂ္ဂေါ တီသု လဂ္ဂသ္မိံ, ပုမေ မဇ္ဈမှိ ဒိဿတိ;

အဍ္ဎော တွနိတ္ထိယံ ဘာဂေ, ဓနိမှိ ဝါစ္စလိင်္ဂိကော.

'විලග්ග' යන්න ඇලුණු (ලැගුණු) යන අර්ථයෙන් ලිංග තුනෙහි ද, ඉණ (ශරීරයේ මැද කොටස) යන අර්ථයෙන් පුරුෂ ලිංගයෙහි ද වැටේ. 'අඩ්ඪ' යන්න ස්ත්‍රී ලිංග නොවන ලිංගයන්හි කොටස (අඩක්) යන අර්ථයේ ද, ධනවත් යන අර්ථයෙන් ලිංග තුනෙහිම ද වැටේ.

၁၀၄၀.

1040.

ကဋ္ဌံ ဒါရုမှိ, တံ ကိစ္ဆေ, ဂဟနေ ကသိတေ တိသု;

သသန္တာနေ စ ဝိသယေ, ဂေါစရေ’ ဇ္ဈတ္တ မုစ္စတေတိ.

'කට්ඨ' යන්න ලී (දර) යන අර්ථයෙහි ද, දුෂ්කර වූ ද, ඝන වූ ද, සීසෑ වූ ද යන අර්ථයන්ගෙන් ලිංග තුනෙහිම වැටේ. 'අජ්ඣත්ත' යන්න තමාගේ සන්තානයෙහි සහ විෂයයෙහි (ගෝචරයෙහි) වැටේ.

ဣတိ အဒ္ဓါနေကတ္ထဝဂ္ဂေါ.

මෙසේ 'අද්ධා' යන පදයෙන් ඇරඹි අනේකාර්ථ වර්ගයයි.

၁၀၄၁.

1041.

ဘုဝနေ စ ဇနေ လောကော, မောရေတွဂ္ဂိမှိ သော သိခီ;

သိလောကော တု ယသေ ပဇ္ဇေ,ရုက္ခေ တု သာမိကေ ဓဝေါ.

'ලෝක' යන්න විශ්වය සහ ජනයා යන අර්ථයන්හි ද, 'සිඛී' යන්න මොනරා සහ ගින්න යන අර්ථයන්හි ද, 'සිලෝක' යන්න කීර්තිය සහ ශ්ලෝකය (කවිය) යන අර්ථයන්හි ද, 'ධව' යන්න වෘක්ෂ විශේෂයක් සහ ස්වාමියා යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၄၂.

1042.

ဝဋဗျာမေသု နိဂြောဓော, ဓင်္ကော တု ဝါယသေ ဗကေ;

ဝါရော တွ’ဝသရာ’ဟေသု, ကုစေတွဗ္ဘေ ပယောဓရော.

'නිග්‍රෝධ' යන්න නුග ගස සහ බඹයක් (ප්‍රමාණය) යන අර්ථයන්හි ද, 'ධංක' යන්න කපුටා සහ කොකා යන අර්ථයන්හි ද, 'වාර' යන්න අවස්ථාව සහ දවස යන අර්ථයන්හි ද, 'පයෝධර' යන්න පියයුර සහ වැහි වලාකුළ යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၄၃.

1043.

ဥစ္ဆင်္ဂေ လက္ခဏေ စာ’င်္ကော, ရသ္မိ’တ္ထီ ဇုတိ ရဇ္ဇုသု;

ဒိဋ္ဌော’ဘာသေသု အာလောကော,ဗုဒ္ဓေါ တု ပဏ္ဍိတေ ဇိနေ.

'අංක' යන්න උකුල සහ ලක්ෂණය (ලකුණ) යන අර්ථයන්හි ද, 'රස්මි' යන්න ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි කිරණ සහ ලණුව යන අර්ථයන්හි ද, 'ආලෝක' යන්න දර්ශනය (දැකීම) සහ එළිය යන අර්ථයන්හි ද, 'බුද්ධ' යන්න පණ්ඩිතයා සහ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၄၄.

1044.

သူရံ’သူသု ပုမေ ဘာနူ, ဒဏ္ဍော တု မုဂ္ဂရေ ဒမေ;

ဒေဝမစ္ဆေသွ’နိမိသော, ပတ္ထော တု မာနသာနုသု.

'භානු' යන්න පුරුෂ ලිංගයෙහි සූර්යයා සහ කිරණ යන අර්ථයන්හි ද, 'දණ්ඩ' යන්න මුගුර සහ දඬුවම යන අර්ථයන්හි ද, 'අනිමිස' යන්න දෙවියා සහ මත්ස්‍යයා යන අර්ථයන්හි ද, 'පත්ථ' යන්න මිනුම් ඒකකයක් (පත/නැළිය) සහ කඳු මුදුන (සානුව) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၄၅.

1045.

အာတင်္ကော ရောဂ တာပေသု,မာတင်္ဂေါ သပစေ ဂဇေ;

မိဂေါ ပသု ကုရုင်္ဂေသု, ဥလူကိ’န္ဒေသု ကောသိယော.

'ආතංක' යන්න රෝගය සහ තාපය (තැවුල) යන අර්ථයන්හි ද, 'මාතංග' යන්න චණ්ඩාලයා සහ ඇතා යන අර්ථයන්හි ද, 'මිග' යන්න සිවුපාවා සහ මුවා යන අර්ථයන්හි ද, 'කෝසිය' යන්න බකමූණා සහ ශක්‍රයා (ඉන්ද්‍ර) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၄၆.

1046.

ဝိဂ္ဂဟော [Pg.85] ကလဟေ ကာယေ, ပုရိသော မာဏဝ’တ္တသု;

ဒါယာဒေါ ဗန္ဓဝေ ပုတ္တေ, သိရေ သီသံ တိပုမှိ စ.

'විග්ගහ' යන්න කලහය සහ ශරීරය යන අර්ථයන්හි ද, 'පුරිස' යන්න මිනිසා සහ ආත්මය යන අර්ථයන්හි ද, 'දායාද' යන්න ඥාතියා සහ පුත්‍රයා යන අර්ථයන්හි ද, 'සීස' යන්න හිස සහ ඊයම් යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၄၇.

1047.

ဗလိဟတ္ထံ’သူသု ကရော, ဒန္တေ ဝိပ္ပေ’ဏ္ဍဇေ ဒွိဇော;

ဝတ္တံ ပဇ္ဇာ’နနာ’စာရေ, ဓညင်္ဂေ သုခုမေ ကဏော.

'කර' යන්න බද්ද, අත සහ කිරණ යන අර්ථයන්හි ද, 'ද්විජ' යන්න දත, බමුණා සහ පක්ෂියා (බිජුවටින් උපදින්නා) යන අර්ථයන්හි ද, 'වත්ත' යන්න වෘත්තය (කවිය), මුහුණ සහ ආචාරය (වත) යන අර්ථයන්හි ද, 'කණ' යන්න ධාන්‍ය කොටස (කුඩු/කණ) සහ සියුම් (කුඩා) දෙය යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၄၈.

1048.

ထမ္ဘော ထူဏ ဇဠတ္တေသု, သူပေါ ကုမ္မာသ ဗျဉ္ဇနေ;

ဂဏ္ဍော ဖောဋေ ကပေါလမှိ, အဂ္ဃော မူလျေ စ ပူဇနေ.

'ථම්භ' යන්න කණුව සහ අලස බව (මෝඩ බව/ස්තම්භය) යන අර්ථයන්හි ද, 'සූප' යන්න කැඳ/සුප් සහ ව්‍යංජනය යන අර්ථයන්හි ද, 'ගණ්ඩ' යන්න ගෙඩිය (බිබිල) සහ කම්මුල යන අර්ථයන්හි ද, 'අග්ඝ' යන්න මිල (අගය) සහ පිදීම යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၄၉.

1049.

ပကာရော တုလျ ဘေဒေသု, သကုန္တော ဘာသပက္ခိသု;

ဘာဂျေ ဝိဓိ ဝိဓာနေ စ, သရေ ခဂ္ဂေ စ သာယကော.

'පකාර' යන්න සමාන බව සහ ප්‍රභේදය යන අර්ථයන්හි ද, 'සකුන්ත' යන්න උකුස්සා සහ පක්ෂියා යන අර්ථයන්හි ද, 'විධි' යන්න භාග්‍යය (දෛවය) සහ විධානය (ක්‍රමය) යන අර්ථයන්හි ද, 'साයක' යන්න ඊතලය සහ කඩුව යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၅၀.

1050.

သာရင်္ဂေါ စာတကေ ဧဏေ, ပတ္တီ တု သရပက္ခိသု;

သေဒေ ပါကော ဝိပါကေ ထ,ဘိက္ခုဘေဒေ စယေ ဂဏော.

'සාරංග' යන්න චාතක පක්ෂියා සහ තිත් මුවා යන අර්ථයන්හි ද, 'පත්ති' යන්න ඊතලය සහ පක්ෂියා යන අර්ථයන්හි ද, 'පාක' යන්න ස්වේදය (පැසීම) සහ විපාකය යන අර්ථයන්හි ද, 'ගණ' යන්න භික්ෂු කණ්ඩායම සහ සමූහය යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၅၁.

1051.

ရာသိ ပုဉ္ဇေ စ မေသာ’ဒေါ,အဿေ လောဏေ စ သိန္ဓဝေါ;

သံဝဋ္ဋေ ပလယော နာသေ, ပူဂေါ ကမုကရာသိသု.

'රාසි' යන්න ගොඩ (සමූහය) සහ මේෂ ආදී රාශි යන අර්ථයන්හි ද, 'සින්ධව' යන්න අශ්වයා සහ ලුණු යන අර්ථයන්හි ද, 'පලය' යන්න යුග විනාශය සහ විනාශය යන අර්ථයන්හි ද, 'පූග' යන්න පුවක් ගස සහ සමූහය යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၅၂.

1052.

အမတေ တု သုဓာ လေပေ, အဘိချာ နာမ ရံသိသု;

သတ္တိ သာမတ္ထိယေ သတ္ထေ, မဟီ နဇ္ဇန္တရေ ဘုဝိ;

လီလာ ကြိယာ ဝိလာသေသု,သတ္တေ တု အတြဇေ ပဇာ.

'සුධා' යන්න අමෘතය සහ හුණු බදාම යන අර්ථයන්හි ද, 'අභිඛ්‍යා' යන්න නාමය (කීර්තිය) සහ රශ්මිය යන අර්ථයන්හි ද, 'සත්ති' යන්න ශක්තිය සහ ආයුධය (හෙල්ල) යන අර්ථයන්හි ද, 'මහී' යන්න ගඟ සහ පොළොව යන අර්ථයන්හි ද, 'ලීලා' යන්න සෙල්ලම (ක්‍රියාව) සහ විලාසය යන අර්ථයන්හි ද, 'පජා' යන්න සත්වයා සහ තමාගෙන් උපන් දරුවා යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၅၃.

1053.

ဉာဏေ လာဘေ ဥပလဒ္ဓိ, ပဝေဏီ ကုထဝေဏိသု;

ပဝတ္တိ ဝုတ္တိ ဝတ္တာသု, ဝေတနေ ဘရဏေ ဘတိ.

'උපලද්ධි' යන්න අවබෝධය (ඥානය) සහ ලැබීම යන අර්ථයන්හි ද, 'පවේණි' යන්න පරම්පරාව (සම්ප්‍රදාය) සහ ඇතිරිල්ල/කෙස් වැටිය යන අර්ථයන්හි ද, 'පවත්ති' යන්න ප්‍රවෘත්තිය (සිදුවීම), ජීවන වෘත්තිය සහ වචනය යන අර්ථයන්හි ද, 'භති' යන්න වැටුප සහ පෝෂණය කිරීම යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၅၄.

1054.

အာစာရေပိ မရိယာဒါ, ဘူတိ သတ္တာ သမိဒ္ဓိသု;

သောပ္ပေ ပမာဒေ တန္ဒီ စ, ယာတြာ ဂမန ဝုတ္တိသု.

'මරියාදා' යන්න ආචාරය සහ සීමාව යන අර්ථයන්හි ද, 'භූති' යන්න පැවැත්ම සහ සමෘද්ධිය යන අර්ථයන්හි ද, 'තන්දී' යන්න නිද්‍රාව සහ ප්‍රමාදය (කම්මැලිකම) යන අර්ථයන්හි ද, 'යාත්‍රා' යන්න ගමන සහ ජීවන වෘත්තිය යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၅၅.

1055.

နိန္ဒာ ကုစ္ဆာ’ပဝါဒေသု, ကင်္ဂု ဓည ပိယင်္ဂုသု;

မောက္ခေသိဝေ သမေသန္တိ, ဝိဘာဂေ ဘတ္တိ သေဝနေ.

'නින්දා' යන්න ගරහාව සහ අපවාදය යන අර්ථයන්හි ද, 'කංගු' යන්න තණහාල් සහ පියංගු පැළෑටිය යන අර්ථයන්හි ද, 'සන්ති' යන්න මොක්ෂය (නිවන) සහ සංසිඳීම යන අර්ථයන්හි ද, 'භත්ති' යන්න කොටස (බෙදීම) සහ භක්තිය (සේවය කිරීම) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၅၆.

1056.

ဣစ္ဆာယံ ဇုတိယံ ကန္တိ, ရဉ္ဇနေ သူရတေ ရတိ;

ဂေဟေ ဝသတိ ဝါသေ ထ, နဒီ သေနာသု ဝါဟိနီ.

'කන්ති' යන්න කැමැත්ත සහ කාන්තිය (බැබළීම) යන අර්ථයන්හි ද, 'රති' යන්න ඇලීම සහ රමණය යන අර්ථයන්හි ද, 'වසති' යන්න ගෘහය සහ වාසය කිරීම යන අර්ථයන්හි ද, 'වාහිනී' යන්න ගඟ සහ සේනාව යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၅၇.

1057.

ပတ္ထေ နာဠေ စ နာဠိ’တ္ထီ, ဂဏေ သမိတိ သင်္ဂမေ;

တဏှာ လောဘေ ပိပါသာယံ, မဂ္ဂ ဝုတ္တီသု ဝတ္တနီ.

'නාළී' යන්න ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි මිනුම් ඒකකයක් (නැළිය) සහ නාලය (දණ්ඩ) යන අර්ථයන්හි ද, 'සමිති' යන්න සමූහය සහ රැස්වීම (සංගමය) යන අර්ථයන්හි ද, 'තණ්හා' යන්න ලෝභය සහ පිපාසය යන අර්ථයන්හි ද, 'වත්තනී' යන්න මාර්ගය සහ පැවැත්ම යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၅၈.

1058.

ပါဏျင်္ဂေ နာဘိ စက္ကန္တေ, ယာစေ ဝိညတ္တိ ဉာပနေ;

ဝိတ္တိ တောသေ ဝေဒနာယံ, ဌာနေ တု ဇီဝိတေ ဌိတိ.

'නාභි' යන්න පෙකණිය සහ නැබ යන අර්ථයන්හි ද, 'විඤ්ඤත්ති' යන්න ඉල්ලීම සහ හැඟවීම යන අර්ථයන්හි ද, 'විත්ති' යන්න සතුට සහ වේදනාව යන අර්ථයන්හි ද, 'ට්ඨිති' යන්න ස්ථානය (පැවැත්ම) සහ ජීවිතය යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၅၉.

1059.

တရင်္ဂေ [Pg.86] စာ’န္တရေ ဝီစိ, ဓီရတ္တေ ဓာရဏေ ဓိတိ;

ဘူ ဘူမိယဉ္စ ဘမုကေ, သဒ္ဒေ ဝေဒေ သဝေ သုတိ.

'වීචි' යන්න රල්ල සහ අතරතුර යන අර්ථයන්හි ද, 'ධිති' යන්න ධෛර්යය සහ ධාරණය යන අර්ථයන්හි ද, 'භූ' යන්න පොළොව සහ ඇහිබැම යන අර්ථයන්හි ද, 'සුති' යන්න ඇසීම (ශබ්දය), වේදය සහ ගැලීම යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၆၀.

1060.

ဂေါတ္တံ နာမေ စ ဝံသေ ထ, နဂရေ စ ဃရေ ပုရံ;

ဩကံ တု နိဿယေ ဂေဟေ, ကုလံ တု ဂေါတ္တရာသိသု.

'ගොත්ත' යන්න නාමය සහ වංශය යන අර්ථයන්හි ද, 'පුර' යන්න නගරය සහ නිවස යන අර්ථයන්හි ද, 'ඕක' යන්න පිහිට සහ නිවස යන අර්ථයන්හි ද, 'කුල' යන්න ගෝත්‍රය සහ සමූහය යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၆၁.

1061.

ဟေမေ ဝိတ္တေ ဟိရညဉ္စ, ပညာဏံ တွ’င်္က ဝုဒ္ဓိသု;

အထာ’မ္ဗရဉ္စ ခေ ဝတ္ထေ, ဂုယှံ လိင်္ဂေ ရဟသျ’ပိ.

'හිරඤ්ඤ' යන්න රන් සහ ධනය යන අර්ථයන්හි ද, 'පඤ්ඤාණ' යන්න ලකුණ සහ වෘද්ධිය (ප්‍රඥාව) යන අර්ථයන්හි ද, 'අම්බර' යන්න අහස සහ වස්ත්‍රය යන අර්ථයන්හි ද, 'ගුය්හ' යන්න ලිංගය සහ රහස යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၆၂.

1062.

တပေါ ဓမ္မေ ဝတေ စေဝ, ပါပေ တွာ’ဂုမှိ ကိဗ္ဗိသံ;

ရတနံ မဏိ သေဋ္ဌေသု, ဝဿံ ဟာယန ဝုဋ္ဌိသု.

'තප' යන්න ධර්මය සහ වත (තපස් රැකීම) යන අර්ථයන්හි ද, 'කිබ්බිස' යන්න පාපය සහ වරද යන අර්ථයන්හි ද, 'රතන' යන්න මැණික සහ ශ්‍රේෂ්ඨ දෙය යන අර්ථයන්හි ද, 'වස්ස' යන්න වසර සහ වැස්ස යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၆၃.

1063.

ဝနံ အရည ဝါရီသု, ခီရမှိ တု ဇလေ ပယော;

အက္ခရံ လိပိ မောက္ခေသု, မေထူနံ သင်္ဂမေ ရတေ.

'වන' යන්න අරණ්‍යය (කැලය) සහ ජලය යන අර්ථයන්හි ද, 'පයෝ' යන්න කිරි සහ ජලය යන අර්ථයන්හි ද, 'අක්ඛර' යන්න අකුර සහ නිවන (මෝක්ෂය) යන අර්ථයන්හි ද, 'මේථූන' යන්න ලිංගික සංසර්ගය සහ එක්වීම යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၆၄.

1064.

သောတံ ကဏ္ဏေ ပယောဝေဂေ, ရိဋ္ဌံ ပါပါ’သုဘေသု စ;

အာဂု ပါပါ’ပရာဓေသု, ကေတုမှိ စိဟနေ ဓဇော.

'සෝත' යන්න කන සහ සැඩපහර යන අර්ථයන්හි ද, 'රිට්ඨ' යන්න පාපය සහ අශුභය යන අර්ථයන්හි ද, 'ආගු' යන්න පාපය සහ අපරාධය (වරද) යන අර්ථයන්හි ද, 'ධජ' යන්න කොඩිය සහ ලකුණ යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၆၅.

1065.

ဂေါပုရံ ဒွါရမတ္တေပိ, မန္ဒိရံ နဂရေ ဃရေ;

ဝါစ္စလိင်္ဂါ ပရမိတော, ဗျတ္တော တု ပဏ္ဍိတေ ဖုဋေ.

'ගෝපුර' යන්න දොරටු ගෙය සහ දොරටුව යන අර්ථයන්හි ද, 'මන්දිර' යන්න නගරය (මාලිගය) සහ නිවස යන අර්ථයන්හි ද වැටේ. මෙතැන් සිට විශේෂණ බැවින් ත්‍රිලිංගික පද වේ: 'බ්‍යත්ත' යන්න පණ්ඩිතයා සහ පැහැදිලි වූ (ප්‍රකට) යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၀၆၆.

1066.

ဝလ္လဘော ဒယိတေ’ဇ္ဈက္ခေ, ဇလေ ထူလော မဟတျပိ;

ကုရူရေ ဘေရဝေ ဘီမော,လောလော တု လောလုပေ စလေ.

'වල්ලභ' යන්න ප්‍රියතමයා සහ අධිකාරී යන අර්ථයන්හි ද, 'ථූල' යන්න ඝන වූ සහ මහත් වූ යන අර්ථයන්හි ද, 'භීම' යන්න කෲර වූ සහ භයානක වූ යන අර්ථයන්හි ද, 'ලෝල' යන්න කෑදර සහ සෙලවෙන (චංචල) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၆၇.

1067.

ဗီဘစ္ဆော ဝိကတေ ဘီမေ, ကောမလေ တိခိဏေ မုဒု;

ဣဋ္ဌေ စ မဓုရေ သာဒု, သာဒုမှိ မဓုရော ပိယေ.

'බීභච්ඡ' යන්න විකෘති වූ සහ භයානක වූ යන අර්ථයන්හි ද, 'මුදු' යන්න මෘදු වූ සහ තියුණු වූ යන අර්ථයන්හි ද, 'සාදු' යන්න ඉෂ්ට වූ සහ මිහිරි වූ යන අර්ථයන්හි ද, 'මධුර' යන්න මිහිරි වූ සහ ප්‍රිය වූ යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၆၈.

1068.

သိတေ တု သုဒ္ဓေ ဩဒါတော, ဒွိဇိဝှော သူစကာ’ဟိသု;

သက္ကေ သမတ္ထော သမ္ဗန္ဓေ, သမတ္တံ နိဋ္ဌိတာ’ခိလေ.

'ඕදාත' යන්න සුදු වූ සහ පිරිසිදු වූ යන අර්ථයන්හි ද, 'ද්විජිව්හ' යන්න කේලාම් කියන්නා සහ සර්පයා යන අර්ථයන්හි ද, 'සමත්ථ' යන්න දක්ෂ සහ සම්බන්ධ වූ යන අර්ථයන්හි ද, 'සමත්ත' යන්න නිම කරන ලද සහ සියල්ල යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၆၉.

1069.

သုဒ္ဓေါ ကေဝလ ပူတေသု, ဇိဃညော’န္တာ’ဓမေသု စ;

ပေါဏော’ပနတ နိန္နေသု, အည နီစေသု စေ’တရော.

'සුද්ධ' යන්න තනි (කේවල) සහ පිරිසිදු යන අර්ථයන්හි ද, 'ජිඝඤ්ඤ' යන්න කෙළවර වූ සහ අධම වූ යන අර්ථයන්හි ද, 'පෝණ' යන්න නැඹුරු වූ සහ පහත් වූ යන අර්ථයන්හි ද, 'ඉතර' යන්න අනෙක් සහ පහත් වූ යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၇၀.

1070.

သုစိ သုဒ္ဓေ သိတေ ပူတေ, ပေသလော ဒက္ခစာရုသု;

အဓမော ကုစ္ဆိတေ ဦနေ, အပ္ပိယေ ပျ’လိကော ဘဝေ.

'සුචි' යන්න පිරිසිදු වූ, සුදු වූ සහ පිවිතුරු වූ යන අර්ථයන්හි ද, 'පේසල' යන්න දක්ෂ වූ සහ සිත්කලු වූ යන අර්ථයන්හි ද, 'අධම' යන්න නින්දිත වූ සහ අඩු වූ යන අර්ථයන්හි ද, 'අලික' යන්න අප්‍රිය වූ සහ බොරු වූ යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၇၁.

1071.

ဗျာပေ အသုဒ္ဓေ သံကိဏ္ဏော, ဘဗ္ဗံ ယောဂျေ စ ဘာဝိနိ;

သုခုမော အပ္ပကာ’ဏူသု, ဝုဒ္ဓေါ ထေရေ စ ပဏ္ဍိတေ.

'සංකිණ්ණ' යන්න මිශ්‍ර වූ සහ අපිරිසිදු වූ යන අර්ථයන්හි ද, 'භබ්බ' යන්න සුදුසු වූ සහ අනාගතයේ සිදුවන යන අර්ථයන්හි ද, 'සුඛුම' යන්න කුඩා වූ සහ සියුම් වූ යන අර්ථයන්හි ද, 'වුද්ධ' යන්න තෙර (මහලු) සහ පණ්ඩිත වූ යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၇၂.

1072.

သုဘေ သာဓုမှိ ဘဒ္ဒေါ ထ, တျာ’ဒေါ စ ဝိပုလေ ဗဟု;

ဓီရော ဗုဓေ ဓိတိမန္တေ, ဝေလ္လိတံ ကုဋိလေ ဓုတေ.

"භද්ද" යන්න යහපත් (සුභ) සහ සාධු (නිවැරදි/ගුණවත්) යන අර්ථයන්හි ද; "බහු" යන්න විපුල (මහත්) සහ බොහෝ යන අර්ථයන්හි ද; "ධීර" යන්න පණ්ඩිත (බුධ) සහ ධෛර්යවන්ත (ධිතිමත්) යන අර්ථයන්හි ද; "වෙල්ලිත" යන්න ඇද වූ (කුටිල) සහ සැලුණා වූ (ධුත) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၇၃.

1073.

ဝိသဒေါ [Pg.87] ဗျတ္တ သေတေသု, တရုဏော တု ယုဝေ နဝေ;

ယောဂ္ဂံ ယာနေ, ခမေ ယောဂ္ဂေါ,ပိဏ္ဍိတံ ဂဏိတေ ဃနေ.

"විසද" යන්න පැහැදිලි (ව්‍යක්ත) සහ සුදු (සේත) යන අර්ථයන්හි ද; "තරුණ" යන්න තාරුණ්‍යය (යුව) සහ අලුත් (නව) යන අර්ථයන්හි ද; "යොග්ග" යන්න වාහනය (යාන) සහ සුදුසු/ඉවසිය හැකි (ඛම) යන අර්ථයන්හි ද; "පිණ්ඩිත" යන්න ගණන් කරන ලද (ගණිත) සහ ඝන වූ (ඝන) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၇၄.

1074.

ဗုဓေ’ဘိဇာတော ကုလဇေ, ဝုဒ္ဓေါ’ရူသု မဟလ္လကော;

ကလျာဏံ သုန္ဒရေ စာပိ, ဟိမော တု သီတလေပိ စ.

"අභිජාත" යන්න පණ්ඩිත (බුධ) සහ කුලීන (කුලජ) යන අර්ථයන්හි ද; "වුද්ධ" සහ "මහල්ලක" යන වචන ශ්‍රේෂ්ඨ/මහත් (ඌරු) සහ මහලු/වැඩිහිටි යන අර්ථයන්හි ද; "කල්‍යාණ" යන්න සුන්දර (යහපත්) අර්ථයෙහි ද; "හිම" යන්න සීතල (ශීතල) අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၀၇၅.

1075.

လောလေ တု သီဃေ စပလော, ဝုတ္တေ ဥဒိတ မုဂ္ဂတေ;

အာဒိတ္တေ ဂဗ္ဗိတေ ဒိတ္တော, ပိဋ္ဌံ တု စုဏ္ဏိတေပိ စ.

"චපල" යන්න ලොල් වූ (ලෝල) සහ වේගවත් (සීඝ) යන අර්ථයන්හි ද; "උදිත" යන්න පවසන ලද (වුත්ත) සහ උදාවූ/ඉහළ ගිය (උග්ගත) යන අර්ථයන්හි ද; "දිත්ත" යන්න ඇවිළුණු (ආදිත්ත) සහ උඩඟු වූ (ගබ්බිත) යන අර්ථයන්හි ද; "පිට්ඨ" යන්න පිටි (චුණ්ණිත) සහ පිටුපස යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၇၆.

1076.

ဝိဂတေ ဝါယိတေ ဝီတံ, ဘာဝိတံ ဝဍ္ဎိတေပိ စ;

ဘဇ္ဇိတေ ပတိတေ ဘဋ္ဌော, ပုဋ္ဌော ပုစ္ဆိတ ပေါသိတေ.

"වීත" යන්න පහව ගිය (විගත) සහ වියන ලද (වායිත) යන අර්ථයන්හි ද; "භාවිත" යන්න වර්ධනය කරන ලද (වඩ්ඪිත) සහ වඩන ලද යන අර්ථයන්හි ද; "භට්ඨ" යන්න බදින ලද (භජ්ජිත) සහ වැටුණු (පතිත) යන අර්ථයන්හි ද; "පුට්ඨ" යන්න අසන ලද (පුච්ඡිත) සහ පෝෂණය කරන ලද (පෝසිත) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၇၇.

1077.

ဇာတော ဘူတေ စယေ ဇာတံ,ပဋိဘာဂေါ သမာ’ရိသု;

သူရော ဝီရေ ရဝိသူရေ, ဒုဋ္ဌော ကုဒ္ဓေ စ ဒူသိတေ.

"ජාත" යන්න උපන්/හටගත් (භූත) සහ සමූහය/රැස්වීම (චය) යන අර්ථයන්හි ද; "පටිභාග" යන්න සමාන (සම) සහ සතුරා (අරි) යන අර්ථයන්හි ද; "සූර" යන්න වීරයා (වීර), සූර්යයා (රවි) සහ දක්ෂයා යන අර්ථයන්හි ද; "දුට්ඨ" යන්න කෝප වූ (කුද්ධ) සහ දූෂිත වූ (දූසිත) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၇၈.

1078.

ဒိဋ္ဌော’ရိမှိ’က္ခိတေ ဒိဋ္ဌော,မူဠှေ ပေါတေ စ ဗာလိသော;

နိန္ဒာယံ ခေပနေ ခေပေါ, နိယမော နိစ္ဆယေ ဝတေ.

"දිට්ඨ" යන්න සතුරා (අරි) සහ දක්නා ලද (ඉක්ඛිත) යන අර්ථයන්හි ද; "බාලිස" යන්න මුළා වූ/අඥාන (මූළ්හ), ළදරුවා/පැටවා (පෝත) සහ බිලී කටුව යන අර්ථයන්හි ද; "ඛේප" යන්න නින්දාව (නින්දා) සහ ගෙවා දැමීම/හෙළීම (ඛේපන) යන අර්ථයන්හි ද; "නියම" යන්න නිශ්චය (නිච්ඡය) සහ වත/ව්‍රතය (වත) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၇၉.

1079.

သလာကာယံ ကုသော ဒဗ္ဘေ,ဗာလျာဒေါ တု ခယေ ဝယော;

လေပ ဂဗ္ဗေသွ’ဝလေပေါ, အဏ္ဍဇော မီနပက္ခိသု.

"කුස" යන්න සලාකය (සලාකා) සහ දර්භ තණකොළ (දබ්භ) යන අර්ථයන්හි ද; "වය" යන්න බාලභාවය ආදී අවධි (බාල්‍ය) සහ විනාශය/ක්ෂය වීම (ඛය) යන අර්ථයන්හි ද; "අවලේප" යන්න ආලේප කිරීම (ලේප) සහ උඩඟුකම (ගබ්බ) යන අර්ථයන්හි ද; "අණ්ඩජ" යන්න මත්ස්‍යයා (මීන) සහ පක්ෂියා (පක්ඛි) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၈၀.

1080.

ဗိလာလေ နကုလေ ဗဗ္ဗု, မန္ထော မန္ထနသတ္တုသု;

ဝါလော ကေသေ’ဿာဒိလောမေ,သံဃာတော ဃာတရာသိသု.

"බබ්බු" යන්න බළලා (බිලාල) සහ මුගටියා (නකුල) යන අර්ථයන්හි ද; "මන්ථ" යන්න මන්ථනය/කිරීම් දණ්ඩ (මන්ථන) සහ සත්තු/අත්ථ පිටි (සත්තු) යන අර්ථයන්හි ද; "වාල" යන්න කෙස් (කේස) සහ අශ්වයා ආදීන්ගේ ලොම් (අස්සාදිලෝම) යන අර්ථයන්හි ද; "සංඝාත" යන්න ඝාතනය (ඝාත) සහ රැස/සමූහය (රාසි) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၈၁.

1081.

ဂေါပဂါမေ ရဝေ ဃောသော, သူတော သာရထိဝန္ဒိသု;

မာလျံ တု ပုပ္ဖေ တဒ္ဒါမေ, ဝါဟော တု သကဋေ ဟယေ.

"ඝෝෂ" යන්න ගොපලු ගම (ගෝපගාම) සහ ශබ්දය (රව) යන අර්ථයන්හි ද; "සූත" යන්න සාරථියා (සාරථි) සහ වන්දිබට්ටයා (වන්දි) යන අර්ථයන්හි ද; "මාල්‍ය" යන්න මල (පුප්ඵ) සහ මල්මාලාව (තද්දාම) යන අර්ථයන්හි ද; "වාහ" යන්න කරත්තය (සකට) සහ අශ්වයා (හය) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၈၂.

1082.

ခယေ’စ္စနေ စာ’ပစယော, ကာလော သမယ မစ္စုသု;

ဘေ တာရကာ နေတ္တမဇ္ဈေ, သီမာ’ ဝဓိ, ဋ္ဌိတီသု စ.

"අපචය" යන්න ක්ෂය වීම (ඛය) සහ පිදීම/ගරු කිරීම (අච්චන) යන අර්ථයන්හි ද; "කාල" යන්න කාලය (සමය) සහ මරණය (මච්චු) යන අර්ථයන්හි ද; "භ" යන්න තරුව (තාරකා) සහ ඇසේ කළු ඉංගිරියාව (නෙත්තමජ්ඣ) යන අර්ථයන්හි ද; "සීමා" යන්න සීමාව/මායිම (අවධි) සහ පැවැත්ම/ස්ථිතිය (ට්ඨිති) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၈၃.

1083.

အာဘောဂေါ ပုဏ္ဏတာ’ဝဇ္ဇေ-သွာ’ဠိ’တ္ထီ သခိ သေတုသု;

သတ္တေ ထူလေ တီသု ဒဠှော, လတာ သာခါယ ဝလ္လိယံ.

"ආභෝග" යන්න පූර්ණත්වය (පුණ්ණතා) සහ ආවර්ජනය (ආවජ්ජන) යන අර්ථයන්හි ද; "ආළි" යන්න යෙහෙළිය (සඛී) සහ වැට/නියර/සේතුව (සේතු) යන අර්ථයන්හි ද; "දළ්හ" යන්න ඇලුණු (සත්ත) සහ ඝන/මහත් (ථූල) යන අර්ථයන්හි ද; "ලතා" යන්න අත්ත (සාඛා) සහ වැල (වල්ලි) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၈၄.

1084.

မုတ္တိ’တ္ထီ [Pg.88] မောစနေ မောက္ခေ,ကာယော တု ဒေဟ ရာသိသု;

နီစေ ပုထုဇ္ဇနော မူဠှေ, ဘတ္တာ သာမိနိ ဓာရကေ.

"මුත්ති" යන්න මිදීම (මෝචන) සහ නිවන/මෝක්ෂය (මොක්ඛ) යන අර්ථයන්හි ද; "කාය" යන්න ශරීරය (දේහ) සහ සමූහය (රාසි) යන අර්ථයන්හි ද; "පුථුජ්ජන" යන්න හීන/පහත් (නීච) සහ මුළා වූ (මූළ්හ) යන අර්ථයන්හි ද; "භත්තා" යන්න ස්වාමියා (සාමි) සහ දරන්නා/පෝෂණය කරන්නා (ධාරක) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၈၅.

1085.

သိခါ, ပိဉ္ဆေသု သိခဏ္ဍော, သတ္တေ တွ’တ္တနိ ပုဂ္ဂလော;

သမ္ဗာဓော သံကဋေ ဂုယှေ,နာသေ ခေပေ ပရာဘဝေါ.

"සිඛණ්ඩ" යන්න කොණ්ඩය/සිඛාව (සිඛා) සහ පිහාටුව (පිඤ්ඡ) යන අර්ථයන්හි ද; "පුග්ගල" යන්න සත්ත්වයා (සත්ත) සහ ආත්මය (අත්තා) යන අර්ථයන්හි ද; "සම්බාධ" යන්න පටු තැන (සංකට) සහ රහස් ප්‍රදේශය (ගුය්හ) යන අර්ථයන්හි ද; "පරාභව" යන්න විනාශය (නාස) සහ පරිහානිය/හෙළාදැකීම (ඛේප) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၈၆.

1086.

ဝစ္စော ရူပေ ကရီသေ ထ, ဇုတိ’တ္ထီ ကန္တိရံသိသု;

"වච්ච" යන්න රූපය (රූප) සහ අසූචි (කරීස) යන අර්ථයන්හි ද; "ජුති" යන්න දීප්තිය (කන්ති) සහ රශ්මිය (රංසි) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၈၇.

1087.

လဗ္ဘံ ယုတ္တေ စ လဒ္ဓဗ္ဗေ, ခဏ္ဍေ ပဏ္ဏေ ဒလံ မတံ;

သလ္လံ ကဏ္ဍေ သလာကာယံ, သုစိတ္တေ ဓာဝနံ ဂတေ;

ဘန္တတ္ထေ ဝိဗ္ဘမော ဟာဝေ, မောဟော’ဝိဇ္ဇာယ မုစ္ဆနေ.

"ලබ්භ" යන්න සුදුසු (යුත්ත) සහ ලැබිය යුතු (ලද්ධබ්බ) යන අර්ථයන්හි ද; "දල" යන්න කොටස (ඛණ්ඩ) සහ කොළය (පණ්ණ) යන අර්ථයන්හි ද; "සල්ල" යන්න ඊතලය (කණ්ඩ) සහ හුල/කටුව (සලාකා) යන අර්ථයන්හි ද; "ධාවන" යන්න සේදීම/පිරිසිදු කිරීම (සුචිත්ත) සහ දිවීම (ගත) යන අර්ථයන්හි ද; "විබ්භම" යන්න මුළාව/භ්‍රමණය (භන්තත්ථ) සහ ලීලාව/හාවය (හාව) යන අර්ථයන්හි ද; "මෝහ" යන්න අවිද්‍යාව (අවිජ්ජා) සහ මුළාව/සිහි නැතිවීම (මුච්ඡන) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၈၈.

1088.

သေဒေါ ဃမ္မဇလေ ပါကေ,ဂေါဠေ ဥစ္ဆုမယေ ဂုဠော;

မိတ္တေ သဟာယေ စ သခါ, ဝိဘူ နိစ္စပ္ပဘူသု သော.

"සේද" යන්න දහඩිය (ඝම්මජල) සහ පැසවීම/පිසීම (පාක) යන අර්ථයන්හි ද; "ගුළ" යන්න බෝලය/ගුලිය (ගෝළ) සහ උක්සකුරු (උච්ඡුමය) යන අර්ථයන්හි ද; "සඛා" යන්න මිතුරා (මිත්ත) සහ සහායකයා (සහාය) යන අර්ථයන්හි ද; "විභූ" යන්න සදාකාලික (නිච්ච) සහ අධිපති/ප්‍රභූ (පභූ) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၈၉.

1089.

ခဂ္ဂေ ကုရူရေ နေတ္တိံသော, ပရသ္မိံ အတြ တီသွ’မု;

ကလင်္ကော’င်္ကာ’ပဝါဒေသု,ဒေသေ ဇနပဒေါ ဇနေ.

"නෙත්තිංස" යන්න කඩුව (ඛග්ග) සහ කෲර (කුරූර) යන අර්ථයන්හි ද; "අමු" යන්න අන්‍ය (පර) සහ මෙහි (අත්‍ර) යන අර්ථයන්හි ත්‍රිලිංගිකව ද; "කලංක" යන්න ලපය/කැලල (අංක) සහ අපවාදය (අපවාද) යන අර්ථයන්හි ද; "ජනපද" යන්න දේශය (දේස) සහ ජනයා (ජන) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၉၀.

1090.

ပဇ္ဇေ ဂါထာ ဝစီဘေဒေ, ဝံသော တွ’နွယဝေဏုသု;

ယာနံ ရထာဒေါ ဂမနေ, သရူပသ္မိံ အဓော တလံ.

"පජ්ජ" යන්න ගාථාව (ගාථා) සහ වචන භේදය (වචීභේද) යන අර්ථයන්හි ද; "වංශ" යන්න පරපුර (අන්වය) සහ උණ බටය (වේණු) යන අර්ථයන්හි ද; "යාන" යන්න රථ ආදිය (රථාදි) සහ ගමන (ගමන) යන අර්ථයන්හි ද; "තල" යන්න අතේ හෝ පයේ මතුපිට (සරූප) සහ යට කොටස (අධෝ) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၉၁.

1091.

မဇ္ဈော ဝိလဂ္ဂေ ဝေမဇ္ဈေ, ပုပ္ဖံ တု ကုသုမော’တုသု;

သီလံ သဘာဝေ သုဗ္ဗတေ, ပုင်္ဂဝေါ ဥသဘေ ဝရေ.

"මජ්ඣ" යන්න ඉණ (විලග්ග) සහ මැද (වේමජ්ඣ) යන අර්ථයන්හි ද; "පුප්ඵ" යන්න මල (කුසුම) සහ ඔසප් වීම (උතු) යන අර්ථයන්හි ද; "සීල" යන්න ස්වභාවය (සභාව) සහ යහපත් වත/සිල්වත්කම (සුබ්බත) යන අර්ථයන්හි ද; "පුංගව" යන්න වෘෂභයා (උසභ) සහ ශ්‍රේෂ්ඨ (වර) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၉၂.

1092.

ကောသေ ခဂါဒိဗီဇေ’ဏ္ဍံ, ကုဟရံ ဂဗ္ဘရေ ဗိလေ;

နေတ္တိံသေ ဂဏ္ဍကေ ခဂ္ဂေါ, ကဒမ္ဗော တု ဒုမေ စယေ.

"අණ්ඩ" යන්න කෝෂය (කෝස) සහ බිජුව/බීජය (බීජ) යන අර්ථයන්හි ද; "කුහර" යන්න ගුහාව (ගබ්භර) සහ බිල/සිදුර (බිල) යන අර්ථයන්හි ද; "ඛග්ග" යන්න කඩුව (නෙත්තිංස) සහ කඟවේනා (ගණ්ඩක) යන අර්ථයන්හි ද; "කදම්බ" යන්න කදම්බ ගස (දුම) සහ සමූහය (චය) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၉၃.

1093.

ဘေ’ဓေနုယံ ရောဟိဏီ’တ္ထီ, ဝရင်္ဂံ ယောနိယံ သိရေ;

အက္ကောသေ သပထေ သာပေါ, ပင်္ကံ ပါပေ စ ကဒ္ဒမေ.

"රෝහිණී" යන්න තරුව (භ - රෝහිණී නැකත) සහ දෙන/එළදෙන (ධේනු) යන අර්ථයන්හි ද; "වරාංග" යන්න ස්ත්‍රී යෝනිය (යෝනි) සහ හිස (සිර) යන අර්ථයන්හි ද; "සාප" යන්න බැණ වැදීම (අක්කෝස) සහ දිවුරුම/ශාපය (සපථ) යන අර්ථයන්හි ද; "පංක" යන්න පාපය (පාප) සහ මඩ (කද්දම) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၉၄.

1094.

ဘောဂဝတျု’ရဂေ ဘောဂီ, ဿရော တု သိဝသာမိသု;

ဗလေ ပဘာဝေ ဝီရိယံ, တေဇော တေသု စ ဒိတ္တိယံ.

"භෝගී" යන්න සම්පත් ඇත්තා (භෝගවතී) සහ සර්පයා (උරග) යන අර්ථයන්හි ද; "ඉස්සර" යන්න ශිව (සිව) සහ ස්වාමියා/අධිපතියා (සාමි) යන අර්ථයන්හි ද; "වීරිය" යන්න බලය (බල) සහ ප්‍රභාව/ආනුභාවය (පභාව) යන අර්ථයන්හි ද; "තේජ" යන්න බලය, ආනුභාවය සහ දීප්තිය (දිත්තිය) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၉၅.

1095.

ဓာရာ သန္တတိ ခဂ္ဂင်္ဂေ, ဝါနံ တဏှာယ သိဗ္ဗနေ;

ခတ္တာ သူတေ ပဋိဟာရေ, ဝိတ္တိ ပီဠာသု ဝေဒနာ.

"ධාරා" යන්න ගලායාම/පරම්පරාව (සන්තති) සහ කඩුතලය (ඛග්ගංග) යන අර්ථයන්හි ද; "වාන" යන්න තෘෂ්ණාව (තණ්හා) සහ මැසීම (සිබ්බන) යන අර්ථයන්හි ද; "ඛත්තා" යන්න සාරථියා (සූත) සහ දොරටුපාලකයා (පටිහාර) යන අර්ථයන්හි ද; "වේදනා" යන්න විඳීම/දැනීම (විත්ති) සහ පීඩාව (පීළා) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၉၆.

1096.

ထိယံ [Pg.89] မတိ’စ္ဆာပညာသု, ပါပေ ယုဒ္ဓေ ရဝေ ရဏော;

လဝေါတု ဗိန္ဒု’စ္ဆေဒေသု, ပလာလေ’ တိသယေ ဘုသံ.

"මති" යන්න කැමැත්ත (ඉච්ඡා) සහ ප්‍රඥාව (පඤ්ඤා) යන ස්ත්‍රී ලිංගික අර්ථයන්හි ද; "රණ" යන්න පාපය (පාප), යුද්ධය (යුද්ධ) සහ ශබ්දය (රව) යන අර්ථයන්හි ද; "ලව" යන්න බින්දුව (බින්දු) සහ කැපීම (උච්ඡේද) යන අර්ථයන්හි ද; "භුස" යන්න පිදුරු (පලාල) සහ අතිශය/මහත් (අතිසය) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၉၇.

1097.

ဗာဓာ ဒုက္ခေ နိသေဓေ စ, မူလပဒေပိ မာတိကာ;

သ္နေဟော တေလေ’ဓိကပ္ပေမေ,ဃရာ’ပေက္ခာသု အာလယော.

"බාධා" යන්න දුක (දුක්ඛ) සහ වැළැක්වීම (නිසේධ) යන අර්ථයන්හි ද; "මාතිකා" යන්න මාතෘකාව/මුල් පදය (මූලපද) සහ ඇළ මාර්ගය යන අර්ථයන්හි ද; "ස්නේහ" යන්න තෙල් (තේල) සහ අධික ප්‍රේමය (අධිකපේම) යන අර්ථයන්හි ද; "ආලය" යන්න නිවස (ඝර) සහ අපේක්ෂාව/ඇලීම (අපේක්ඛා) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၉၈.

1098.

ကေတုသ္မိံ ကေတနံ ဂေဟေ, ဌာနေ ဘူမိ’တ္ထိယံ ဘုဝိ;

လေချေ လေခေါ ရာဇိ လေခါ, ပူဇိတေ ဘဂဝါ ဇိနေ.

"කේතන" යන්න ධජය (කේතු) සහ නිවස (ගේහ) යන අර්ථයන්හි ද; "භූමි" යන්න ස්ථානය (ඨාන) සහ පොළොව (භුවි) යන ස්ත්‍රී ලිංගික අර්ථයන්හි ද; "ලේඛ" යන්න ලියවිල්ල (ලේඛ්‍ය) යන අර්ථයේ ද, "ලේඛා" යන්න ඉර/පේළිය (රාජි) යන අර්ථයේ ද; "භගවා" යන්න පිදිය යුත්තා (පූජිත) සහ බුදුරජාණන් වහන්සේ (ජින) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၀၉၉.

1099.

ဂဒါ သတ္ထေ ဂဒေါ ရောဂေ, နိသဇ္ဇာ ပီဌေသွာ’သနံ;

တထာဂတော ဇိနေ သတ္တေ,စယေ ဒေဟေ သမုဿယော.

"ගදා" යන්න ආයුධය (සත්ථ) යන අර්ථයේ ද, "ගද" යන්න රෝගය (රෝග) යන අර්ථයේ ද; "ආසන" යන්න ඉඳගැනීම (නිසජ්ජා) සහ පුටුව/ආසනය (පීඨ) යන අර්ථයන්හි ද; "තථාගත" යන්න බුදුරජාණන් වහන්සේ (ජින) සහ සත්ත්වයා (සත්ත) යන අර්ථයන්හි ද; "සමුස්සය" යන්න රැස්වීම (චය) සහ ශරීරය (දේහ) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၁၀၀.

1100.

ဗိလံ ကောဋ္ဌာသ ဆိဒ္ဒေသု, ဝဇ္ဇံ ဒေါသေ စ ဘေရိယံ;

ကာလေ ဒီဃဉ္ဇသေ’ဒ္ဓါနံ, အာလိယံ သေတု ကာရဏေ.

"බිල" යන්න කොටස (කොට්ඨාස) සහ සිදුර (ඡිද්ද) යන අර්ථයන්හි ද; "වජ්ජ" යන්න වරද (දෝස) සහ බෙරය (භේරි) යන අර්ථයන්හි ද; "අද්ධාන" යන්න කාලය (කාල) සහ දීඝ මාර්ගය (දීඝඤ්ජස) යන අර්ථයන්හි ද; "ආලි" යන්න වැට/නියර (සේතු) සහ කරුණ (කාරණ) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၁၀၁.

1101.

ဩကာသော ကာရဏေ ဒေသေ,သဘာ ဂေဟေ စ သံသဒေ;

ယူပေါ ထမ္ဘေ စ ပါသာဒေ, အယနံ ဂမနေ ပထေ.

"ඕකාස" යන්න හේතුව (කාරණ) සහ ස්ථානය/ඉඩකඩ (දේස) යන අර්ථයන්හි ද; "සභා" යන්න නිවස (ගේහ) සහ මන්ත්‍රණ සභාව (සංසද) යන අර්ථයන්හි ද; "යූප" යන්න කණුව (ථම්භ) සහ ප්‍රාසාදය (පාසාද) යන අර්ථයන්හි ද; "අයන" යන්න ගමන (ගමන) සහ මාර්ගය (පථ) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၁၀၂.

1102.

အက္ကော ရုက္ခန္တရေ သူရေ,အဿော ကောဏေ ဟယေပိ စ;

အံသော ခန္ဓေ စ ကောဋ္ဌာသေ,ဇာလံ သူသွ’စ္စိ နော ပုမေ.

"අක්ක" යන්න එක්තරා ගසක් (රුක්ඛන්තර - වරා ගස) සහ සූර්යයා (සූර) යන අර්ථයන්හි ද; "අස්ස" යන්න කෝණය/මුල්ල (කෝණ) සහ අශ්වයා (හය) යන අර්ථයන්හි ද; "අංස" යන්න උරහිස (ඛන්ධ) සහ කොටස (කොට්ඨාස) යන අර්ථයන්හි ද; "ජාල" යන්න කවුළු (සූසු/ජාලක) සහ දැල්ල (අච්චි) යන නපුංසක ලිංගික අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၁၀၃.

1103.

နာသာ’သတ္တေသွ’ ဘာဝေါ ထ,အန္န မောဒန ဘုတ္တိသု;

ဇီဝံ ပါနေ ဇနေ ဇီဝေါ,ဃာသော တွ’န္နေ စ ဘက္ခဏေ.

"අභාව" යන්න විනාශය (නාසා) සහ නොමැතිකම (අසත්ත) යන අර්ථයන්හි ද; "අන්න" යන්න බත (ඕදන) සහ අනුභවය/ආහාරය (භුත්ති) යන අර්ථයන්හි ද; "ජීව" යන්න ප්‍රාණය (පාණ) සහ මිනිසා (ජන) යන අර්ථයන්හි ද; "ඝාස" යන්න ආහාරය/තණකොළ (අන්න) සහ අනුභව කිරීම (භක්ඛණ) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၁၀၄.

1104.

ဆဒနေ’စ္ဆာဒနံ ဝတ္ထေ, နိကာယော ဂေဟရာသိသု;

အန္နာဒေါ အာမိသံ မံသေ;

ဒိက္ခာ တု ယဇနေ’စ္စနေ.

"අච්ඡාදන" යන්න වැස්ම (ඡදන) සහ වස්ත්‍රය (වත්ථ) යන අර්ථයන්හි ද; "නිකාය" යන්න නිවස (ගේහ) සහ සමූහය (රාසි) යන අර්ථයන්හි ද; "ආමිස" යන්න ආහාර (අන්නාද) සහ මස් (මංස) යන අර්ථයන්හි ද; "දික්ඛා" යන්න යාගය (යජන) සහ පූජාව (අච්චන) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၁၀၅.

1105.

ကြိယာယံ ကာရိကာ ပဇ္ဇေ,ကေတု တု စိဟနေ ဓဇေ;

ကုသုမံ ထီရဇေ ပုပ္ဖေ, ဝါနရေ တု ဗုဓေ ကဝိ.

"කාරිකා" යන්න ක්‍රියාව (ක්‍රියා) සහ ගාථාව/කාරිකාව (පජ්ජ) යන අර්ථයන්හි ද; "කේතු" යන්න සලකුණ (චිහන) සහ ධජය (ධජ) යන අර්ථයන්හි ද; "කුසුම" යන්න ස්ත්‍රී පුෂ්පය (ථීරජ) සහ මල (පුප්ඵ) යන අර්ථයන්හි ද; "කවි" යන්න වඳුරා (වානර) සහ පණ්ඩිතයා/කවියා (බුධ) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၁၀၆.

1106.

အဓရေ [Pg.90] ခရဘေ ဩဋ္ဌော, လုဒ္ဒေါ တု လုဒ္ဒကေပိ စ;

ကလုသံ တွာ’ဝိလေ ပါပေ, ပါပေ ကလိ ပရာဇယေ.

"ඔට්ඨ" යන්න තොල (අධර) සහ ඔටුවා (ඛරභ) යන අර්ථයන්හි ද; "ලුද්ද" යන්න දඩයක්කාරයා (ලුද්දක) සහ රෞද්‍ර/ලොල් වූ යන අර්ථයන්හි ද; "කලුස" යන්න කැළඹුණු/අපිරිසිදු (ආවිල) සහ පාපය (පාප) යන අර්ථයන්හි ද; "කලි" යන්න පාපය (පාප) සහ පරාජය (පරාජය) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၁၀၇.

1107.

ကန္တာရော ဝန, ဒုဂ္ဂေသု, စရော စာရမှိ စဉ္စလေ;

ဇနာဝါသေ ဂဏေ ဂါမော, စမ္မံ တု ဖလကေ တစေ.

"කන්තාර" යන්න වනාන්තරය (වන) සහ දුෂ්කර මාර්ගය/කතර (දුග්ග) යන අර්ථයන්හි ද; "චර" යන්න චාරපුරුෂයා (චාර) සහ චලනය වන (චංචල) යන අර්ථයන්හි ද; "ගාම" යන්න මිනිස් වාසය/ගම (ජනාවාස) සහ සමූහය (ගණ) යන අර්ථයන්හි ද; "චම්ම" යන්න පලිහ (ඵලක) සහ සම (තච) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၁၀၈.

1108.

အာမောဒေါ ဟာသ ဂန္ဓေသု,စာရု တု ကနကေပိ စ;

သတ္တာယံ ဘဝနံ ဂေဟေ, လေသေ တု ခလိတေ ဆလံ.

"ආමෝද" යන්න සතුට (හාස) සහ සුවඳ (ගන්ධ) යන අර්ථයන්හි ද; "චාරු" යන්න රත්තරන් (කනක) සහ ලස්සන යන අර්ථයන්හි ද; "භවන" යන්න පැවැත්ම (සත්තා) සහ ගෘහය (ගේහ) යන අර්ථයන්හි ද; "ඡල" යන්න ලේසිය/නිමිත්ත (ලේස) සහ වැරදීම/මුළාව (ඛලිත) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၁၀၉.

1109.

ဝေရံ ပါပေ စ ပဋိဃေ, တစော စမ္မနိ ဝက္ကလေ;

ဥစ္စေ’ဓိရောဟေ အာရောဟော, နေတ္တံ ဝတ္ထန္တရ’က္ခိသု.

"වේර" යන්න පාපය (පාප) සහ ක්‍රෝධය/වෛරය (පටිඝ) යන අර්ථයන්හි ද; "තච" යන්න සම (චම්ම) සහ ගස් පොත්ත (වක්කල) යන අර්ථයන්හි ද; "ආරෝහ" යන්න උස (උච්ච) සහ නැගීම (අධිරෝහ) යන අර්ථයන්හි ද; "නෙත්ත" යන්න වස්ත්‍රය (වත්ථන්තර) සහ ඇස (අක්ඛි) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၁၁၀.

1110.

ပဋိဟာရေ မုခေ ဒွါရံ, ပေတေ ဉာတေ မတော တိသု;

မာသော ပရဏ္ဏ ကာလေသု, နဂ္ဂေါ တွ’စေလကေပိ စ.

"ද්වාර" යන්න දොරටුව (පටිහාර) සහ මුඛය (මුඛ) යන අර්ථයන්හි ද; "මත" යන්න මළ තැනැත්තා (පේත) සහ දන්නා ලද (ඤාත) යන ත්‍රිලිංගික අර්ථයන්හි ද; "මාස" යන්න මුං ඇට/පියලි (පරණ්ණ) සහ මාසය/කාලය (කාල) යන අර්ථයන්හි ද; "නග්ග" යන්න නිර්වස්ත්‍ර/අචේලක (අචේලක) සහ නග්න යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၁၁၁.

1111.

ဒေါသေ ဃာတေ စ ပဋိဃော, မိဂါဒေါ ဆဂလေ ပသု;

အရူပေ စာ’ဝှယေ နာမံ, ဒရော ဒရထ ဘီတိသု.

"පටිඝ" යන්න කෝපය (දෝස) සහ ඝාතනය (ඝාත) යන අර්ථයන්හි ද; "පසු" යන්න සිව්පාවා (මිගාද) සහ එළුවා (ඡගල) යන අර්ථයන්හි ද; "නාම" යන්න අරූප ධර්ම (අරූප) සහ නාමය/නම (ආව්හය) යන අර්ථයන්හි ද; "දර" යන්න දැවිල්ල/ක්ලේශ දරථ (දරථ) සහ බිය (භීති) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၁၁၂.

1112.

ယာစနေ ဘောဇနေ ဘိက္ခာ,ဘာရေ တွ’တိသယေ ဘရော;

ဒဗ္ဗိ’န္ဒဇာယာသု သုဇာ, မေဃေ တွ’ဗ္ဘံ ဝိဟာယသေ.

භික්ඛා යන්න යාචනයෙහි (ඉල්ලීමෙහි) සහ භෝජනයෙහි (ආහාරයෙහි) ද; භර යන්න බරෙහි සහ අතිශයයෙහි (වැඩි බවෙහි) ද; සුජා යන්න හැන්දෙහි (දබ්බි) සහ ශක්‍රයාගේ භාර්යාව කෙරෙහි ද; අබ්භ යන්න මේඝයෙහි (වලාකුළෙහි) සහ අහසෙහි ද වැටේ.

၁၁၁၃.

1113.

မောဒကော ခဇ္ဇဘေဒေပိ, မဏိကေ ရတနေ မဏိ;

သေလာ’ရာမေသု မလယော,သဘာဝ’င်္ကေသု လက္ခဏံ.

මෝදක යන්න කැවුම් ආදී කෑයුතු ද්‍රව්‍ය විශේෂයෙහි ද; මණි යන්න පැන් කළයෙහි (මණික) සහ මැණිකෙහි ද; මලය යන්න පර්වතයෙහි සහ උද්‍යානයෙහි ද; ලක්ඛණ යන්න ස්වභාවයෙහි සහ සලකුණෙහි ද වැටේ.

၁၁၁၄.

1114.

ဟဝိ သပ္ပိမှိ ဟောတဗ္ဗေ, သိရော သေဋ္ဌေ စ မုဒ္ဓနိ;

ဝိစာရေပိ ဝိဝေကော ထ, သိခရီ ပဗ္ဗတေ ဒုမေ.

හවි යන්න ගිතෙල්හි සහ හෝම ද්‍රව්‍යයෙහි ද; සිරො යන්න ශ්‍රේෂ්ඨයා කෙරෙහි සහ මුදුනෙහි (හිසෙහි) ද; විවේක යන්න විචාරයෙහි සහ හුදෙකලා බවෙහි ද; සිඛරී යන්න පර්වතයෙහි සහ වෘක්ෂයෙහි ද වැේ.

၁၁၁၅.

1115.

ဝေဂေါ ဇဝေ ပဝါဟေ စ, သင်္ကု တု ခိလဟေတိသု;

နိဂ္ဂဟီတေ ကဏေ ဗိန္ဒု, ဝရာဟော သူကရေ ဂဇေ.

වේග යන්න ජවයෙහි සහ ප්‍රවාහයෙහි ද; සංකු යන්න ඇණයෙහි සහ හේතුවෙහි ද; බින්දු යන්න නිග්ගහීතයෙහි (අනුස්වාරයෙහි) සහ පැල්ලමෙහි (තිතෙහි) ද; වරාහ යන්න ඌරා කෙරෙහි සහ ඇතා කෙරෙහි ද වැටේ.

၁၁၁၆.

1116.

နေတ္တန္တေ စိတ္တကေ’ပါင်္ဂံ, သိဒ္ဓတ္ထော သာသပေ ဇိနေ;

ဟာရော မုတ္တာဂုဏေ ဂါဟေ,ခါရကော မကုဠေ ရသေ.

අපාංග යන්න ඇස් කොණෙහි සහ තිලකයෙහි ද; සිද්ධත්ථ යන්න අබ කෙරෙහි සහ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ කෙරෙහි ද; හාර යන්න මුතු මාලයෙහි සහ ගැන්මෙහි ද; ඛාරක යන්න පොහොට්ටුවෙහි සහ රසයෙහි ද වැටේ.

၁၁၁၇.

1117.

အစ္စယော’ တိက္ကမေ ဒေါသေ,သေလရုက္ခေသွ’ဂေါ နဂေါ;

သွပ္ပေ’ဝဓာရဏေ မတ္တံ, အပစိတျ’စ္စနေ ခယေ.

අච්චය යන්න ඉක්මවීමෙහි සහ දෝෂයෙහි ද; අග සහ නග යන ශබ්ද පර්වතයෙහි සහ වෘක්ෂයෙහි ද; මත්ත යන්න ස්වල්පයෙහි සහ අවධාරණයෙහි ද; අපචිති යන්න පිදීමෙහි සහ ක්ෂය වීමෙහි ද වැටේ.

၁၁၁၈.

1118.

ဆိဒ္ဒေါ’တရဏေသွော’တာရော,ဗြဟ္မေ [Pg.91] စ ဇနကေ ပိတာ;

ပိတာမဟော’ယျကေ ဗြဟ္မေ,ပေါတော နာဝါယ ဗာလကေ.

ඕතාර යන්න සිදුරෙහි (දෝෂයෙහි) සහ බැසීමෙහි (තොටුපොළෙහි) ද; පිතා යන්න බ්‍රහ්මයා කෙරෙහි සහ පියා කෙරෙහි ද; පිතාමහ යන්න මුත්තණුවන් කෙරෙහි සහ බ්‍රහ්මයා කෙරෙහි ද; පෝත යන්න නැවෙහි සහ පැටවා (බාලකයා) කෙරෙහි ද වැටේ.

၁၁၁၉.

1119.

ရုက္ခေ ဝဏ္ဏေ သုနေ သောဏော,သဂ္ဂေ တု ဂဂနေ ဒိဝေါ;

ဝတ္ထေ ဂန္ဓေ ဃရေ ဝါသော, စုလ္လော ခုဒ္ဒေ စ ဥဒ္ဓနေ.

සෝණ යන්න වෘක්ෂයෙහි, රතු පැහැයෙහි සහ බල්ලා කෙරෙහි ද; දිව යන්න ස්වර්ගයෙහි සහ අහසෙහි ද; වාස යන්න වස්ත්‍රයෙහි, සුවඳෙහි සහ නිවසෙහි ද; චුල්ල යන්න කුඩා වූ දෙයෙහි සහ ලිපෙහි (උඳුනෙහි) ද වැටේ.

၁၁၂၀.

1120.

ကဏ္ဏော ကောဏေ စ သဝဏေ,မာလာ ပုပ္ဖေ စ ပန္တိယံ;

ဘာဂေါ ဘာဂျေ’ကဒေသေသု,ကုဋ္ဌံ ရောဂေ’ ဇပါလကေ.

කණ්ණ යන්න කොණෙහි (කෝණයෙහි) සහ කණෙහි (ශ්‍රවණයෙහි) ද; මාලා යන්න මලෙහි සහ පන්තියෙහි ද; භාග යන්න භාග්‍යයෙහි සහ කොටසෙහි ද; කුට්ඨ යන්න කුෂ්ඨ රෝගයෙහි සහ එළු පාලකයා කෙරෙහි ද වැටේ.

၁၁၂၁.

1121.

သေယျာ သေနာသနေ သေနေ, စုန္ဒဘဏ္ဍမှိ စ’ဗ္ဘမော;

ဝတ္ထာဒိလောမံ’သု ကရေ, နိပါတော ပတနေ’ဗျယေ.

සෙය්‍යා යන්න ඇඳෙහි (සේනාසනයෙහි) සහ ස්නේහයෙහි ද; අබ්භම යන්න ලියවන පට්ටලයෙහි ද; අංශු යන්න වස්ත්‍රාදියෙහි ලොම් කෙඳි කෙරෙහි සහ කිරණෙහි ද; නිපාත යන්න වැටීමෙහි සහ නිපාත (අව්‍යය) ශබ්දයෙහි ද වැටේ.

၁၁၂၂.

1122.

သာခါယံ ဝိဋပေါ ထမ္ဘေ, သတ္တု ခဇ္ဇန္တရေ ဒိသေ;

သာမိကော ပတိ’ယိရေသု, ပဋ္ဌာနံ ဂတိ ဟေတုသု.

විටප යන්න අත්තෙහි (ශාඛාවෙහි) සහ කණුවෙහි ද; සත්තු යන්න අග්ගලා ආදී ආහාර විශේෂයෙහි සහ සතුරා කෙරෙහි ද; සාමික යන්න ස්වාමියා (පති) කෙරෙහි සහ අයිතිකරු කෙරෙහි ද; පට්ඨාන යන්න ගමනෙහි සහ හේතුවෙහි ද වැටේ.

၁၁၂၃.

1123.

ရာဂေ ရင်္ဂေါ နစ္စဋ္ဌာနေ, ပါနံ ပေယျေ စ ပီတိယံ;

ဣဏု’က္ခေပေသု ဥဒ္ဓါရော, ဥမ္မာရေ ဧဠကော အဇေ.

රංග යන්න රාගයෙහි සහ නටන ස්ථානයෙහි ද; pāna යන්න පානයෙහි සහ ප්‍රීතියෙහි ද; උද්ධාර යන්න ණය ගෙවීමෙහි සහ උදුරා දැමීමෙහි ද; ඒළක යන්න උළුවහු පඩියෙහි සහ එළුවා කෙරෙහි ද වැටේ.

၁၁၂၄.

1124.

ပဟာရော ပေါထနေ ယာမေ,သရဒေါ ဟာယနော’တုသု;

ကုဏ္ဍိကာယာ’ဠှကေ တုမ္ဗော,ပလာလော တု ဘုသမှိ စ.

පහාර යන්න පහරදීමෙහි සහ යාමයෙහි ද; සරද යන්න වර්ෂයෙහි සහ සරත් ඍතුවෙහි ද; තුම්බ යන්න කෙණ්ඩියෙහි සහ ලහ ප්‍රමාණයෙහි ද; පලාල යන්න පිදුරු කෙරෙහි ද වැටේ.

၁၁၂၅.

1125.

မတာ’ဝါဋေ စယေ ကာသု, ပနိသာ ကာရဏေ ရဟော;

ကာသော ပေါဋဂလေ ရောဂေ,ဒေါသော ကောဓေ ဂုဏေ’တရေ.

කාසු යන්න වළෙහි සහ ගොඩෙහි ද; පනිසා යන්න ලේලි කෙරෙහි ද; රහෝ යන්න රහසෙහි සහ කරුණෙහි ද; කාස යන්න බටගසෙහි සහ කැස්ස රෝගයෙහි ද; දෝස යන්න ක්‍රෝධයෙහි සහ වරදෙහි (අගුණයෙහි) ද වැටේ.

၁၁၂၆.

1126.

ယုတျ’ဋ္ဋာလ’ဋ္ဋိတေသွ’ဋ္ဋော, ကီဠာယံ ကာနနေ ဒဝေါ;

ဥပ္ပတ္တိယံ စော’ပ္ပတနံ, ဥယျာနံ ဂမနေ ဝနေ.

අට්ට යන්න නඩුවෙහි (යුක්තියෙහි), අට්ටාලයෙහි සහ පීඩිත බවෙහි ද; දව යන්න ක්‍රීඩාවෙහි සහ වනයෙහි ද; උප්පතන යන්න උත්පත්තියෙහි සහ ඉහළට පැනීමෙහි ද; උය්‍යාන යන්න ගමනෙහි සහ උද්‍යානයෙහි ද වැටේ.

၁၁၂၇.

1127.

ဝေါကာရော လာမကေ ခန္ဓေ, မူလော’ပဒါသု ပါဘတံ;

ဒသာ’ ဝတ္ထာ ပဋန္တေသု, ကာရဏံ ဃာတ, ဟေတုသု.

වෝකාර යන්න පහත් (ලාමක) දෙයෙහි සහ ස්කන්ධයෙහි ද; පාභත යන්න මිලෙහි සහ පඬුරෙහි ද; දසා යන්න අවස්ථාවෙහි සහ රෙදි කොණෙහි ද; කාරණ යන්න ඝාතනයෙහි සහ හේතුවෙහි ද වැටේ.

၁၁၂၈.

1128.

ဟတ္ထိဒါနေ [Pg.92] မဒေါ ဂဗ္ဗေ, ဃဋာ ဃဋန ရာသိသု;

ဥပဟာရော’ဘိဟာရေပိ, စယော ဗန္ဓန ရာသိသု.

මද යන්න ඇතාගේ මදයෙහි සහ ආඩම්බරයෙහි ද; ඝටා යන්න එක්වීමෙහි සහ සමූහයෙහි ද; උපහාර යන්න පඬුරෙහි ද; චය යන්න බැඳීමෙහි සහ සමූහයෙහි ද වැටේ.

၁၁၂၉.

1129.

ဂန္ဓော ထောကေ ဃာယနီယေ,စာဂေါ တု ဒါနဟာနိသု;

ပါနေ ပမောဒေ ပီတိ’တ္ထီ, ဣဏေ ဂိဝါ ဂလေပိ စ.

ගන්ධ යන්න ස්වල්පයෙහි සහ සුවඳෙහි ද; චාග යන්න පරිත්‍යාගයෙහි සහ අත්හැරීමෙහි ද; පීති යන්න ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි පානයෙහි සහ ප්‍රමෝදයෙහි ද; ගීවා යන්න ණයෙහි සහ ගෙලෙහි ද වැටේ.

၁၁၃၀.

1130.

ပတိဋ္ဌာ နိဿယေ ဌာနေ, ဗလက္ကာရေပိ သာဟသံ;

ဘင်္ဂေါ ဘေဒေ ပဋေ ဘင်္ဂံ, ဆတ္တံ တု ဆဝကေပိ စ.

පතිට්ඨා යන්න පිහිටෙහි සහ ස්ථානයෙහි ද; සාහස යන්න බලහත්කාරයෙහි ද; භංග යන්න බිඳීමෙහි සහ රෙද්දෙහි ද; ඡත්ත යන්න කුඩයෙහි සහ මළසිරුරෙහි ද වැටේ.

၁၁၃၁.

1131.

ဉာဏေ ဘုဝိ စ ဘူရိ’တ္တီ, အနင်္ဂေ မဒနော ဒုမေ;

ပမာတရိပိ မာတာ ထ, ဝေဌု’ဏီသေသု ဝေဌနံ.

භූරි යන්න ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි ප්‍රඥාවෙහි සහ පෘථිවියෙහි ද; මදන යන්න අනංගයා කෙරෙහි සහ වෘක්ෂයෙහි ද; මාතා යන්න මව කෙරෙහි සහ මනින්නා කෙරෙහි ද; වේඨන යන්න වෙළීමෙහි සහ හිස්වැස්මෙහි ද වැටේ.

၁၁၃၂.

1132.

မာရိသော တဏ္ဍုလေယျေ’ယျေ,မောက္ခော နိဗ္ဗာန မုတ္တိသု;

ဣန္ဒော’ဓိပတိ သက္ကေသွာ, ရမ္မဏံ ဟေတု ဂေါစရေ.

මාරිස යන්න තම්පලා විශේෂයෙහි සහ ආර්යයා (නිදුකාණන්) කෙරෙහි ද; මොක්ඛ යන්න නිවනෙහි සහ මිදීමෙහි ද; ඉන්ද යන්න අධිපතියා කෙරෙහි සහ ශක්‍රයා කෙරෙහි ද; ආරම්මණ යන්න හේතුවෙහි සහ අරමුණෙහි ද වැටේ.

၁၁၃၃.

1133.

အင်္ကေ သဏ္ဌာန မာကာရေ,ခေတ္တေ ဝပ္ပော တဋေပိ စ;

သမ္မုတျ’နုညာ ဝေါဟာရေ, သွ’ထ လာဇာသု စာ’က္ခတံ.

අංක යන්න සණ්ඨානයෙහි සහ ආකාරයෙහි ද; වප්ප යන්න කුඹුරෙහි සහ ඉවුරෙහි ද; සම්මුති යන්න අනුඥාවෙහි සහ ව්‍යවහාරයෙහි ද; අක්ඛත යන්න නොකැඩුණු බවෙහි සහ විලඳෙහි ද වැටේ.

၁၁၃၄.

1134.

သတြံ ယာဂေ သဒါဒါနေ,သောမော တု ဩသဓိ’န္ဒုသု;

သံဃာတော ယုဂဂေဟင်္ဂေ, ခါရော ဦသေ စ ဘသ္မနိ.

සත්‍ර යන්න යාගයෙහි සහ සදාකාලික දානයෙහි ද; සෝම යන්න ඔසු පැළෑටියෙහි සහ චන්ද්‍රයා කෙරෙහි ද; සංඝාත යන්න දොරකඩ ලී කණුවෙහි ද; ඛාර යන්න ලුණු පසෙහි සහ අළු කෙරෙහි ද වැටේ.

၁၁၃၅.

1135.

အာတာပေါ ဝီရိယေ တာပေ,ဘာဂေ သီမာယ ဩဓိ စာတိ.

ආතාප යන්න වීර්යයෙහි සහ තාපයෙහි ද; ඕධි යන්න කොටසෙහි සහ සීමාවෙහි ද වැටේ.

ဣတိ ပါဒါနေကတ္ထဝဂ္ဂေါ.

මෙසේ ඒකපාද අනේකාර්ථ වර්ගය යි.

အနေကတ္ထဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

අනේකාර්ථ වර්ගය නිමා විය.

၃. သာမညကဏ္ဍ

3. සාමාන්‍ය කාණ්ඩය

၄. အဗျယဝဂ္ဂ

4. අව්‍යය වර්ගය

၁၁၃၆.

1136.

အဗျယံ ဝုစ္စတေ ဒါနိ, စိရဿံ တု စိရံ တထာ;

စိရေန စိရရတ္တာယ, သဟ သဒ္ဓိံ သမံ အမာ.

දැන් අව්‍යය ශබ්ද කියනු ලැබේ: 'චිරස්සං', 'චිරං', 'චිරේන', 'චිරරත්තාය' යන මේවා දීර්ඝ කාලයක් යන අර්ථයෙහි ද; 'සහ', 'සද්ධිං', 'සමං', 'අමා' යන මේවා සමඟ යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၁၃၇.

1137.

ပုနပ္ပုနံ [Pg.93] အဘိဏှဉ္စာ, သကိံ စာ’ဘိက္ခဏံ မုဟုံ;

ဝဇ္ဇနေ တု ဝိနာ နာနာ, အန္တရေန ရိတေ ပုထု.

'පුනප්පුනං', 'අභිණ්හං', 'සකිං', 'අභික්ඛණං', 'මුහුං' යන මේවා නැවත නැවතත් සහ එක්වරක් යන අර්ථයෙහි ද; 'විනා', 'නානා', 'අන්තරේන', 'රිතේ', 'පුථු' යන මේවා තොරව යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၁၃၈.

1138.

ဗလဝံ သုဋ္ဌု စာ’တီဝါ, တိသယေ ကိမုတ သွ’တိ;

အဟော တု ကိံ ကိမူ’ ဒါဟု, ဝိကပ္ပေ ကိမုတော’ဒ စ.

'බලවං', 'සුට්ඨු', 'අතීව', 'අති' යන මේවා අතිශය යන අර්ථයෙහි ද; 'කිමුත', 'අහෝ', 'තු', 'කිං', 'කිමූ', 'උදාහු', 'උද', 'ච' යන මේවා විකල්පයෙහි (හෝ විමසීමෙහි) ද වැටේ.

၁၁၃၉.

1139.

အဝှာနေ ဘော အရေ အမ္ဘော,ဟမ္ဘော ရေ ဇေ’င်္ဂ အာဝုသော;

ဟေ ဟရေ ထ ကထံ ကိံသု, နနု ကစ္စိ နု ကိံ သမာ.

ඇමතීමෙහි 'භෝ', 'අරේ', 'අම්භෝ', 'හම්භෝ', 'රේ', 'ජේ', 'අංග', 'ආවුසෝ', 'හේ', 'හරේ' යන මේවා ද; 'කථං', 'කිංසු', 'නනු', 'කච්චි', 'නු', 'කිං', 'සමා' යන මේවා ප්‍රශ්න කිරීමෙහි ද වැටේ.

၁၁၄၀.

1140.

အဓုနေ’တရဟီ’ဒါနိ, သမ္ပတိ အညဒတ္ထု တု;

တဂ္ဃေ’ ကံသေ သသက္ကဉ္စာ, ဒ္ဓါ ကာမံ ဇာတု ဝေ ဟဝေ.

'අධුනා', 'එතරහි', 'ඉදානි', 'සම්පති' යන මේවා දැන් යන අර්ථයෙහි ද; 'අඤ්ඤදත්ථු', 'තග්ඝ', 'සසක්කං', 'අද්ධා', 'කාමං', 'ජාතු', 'වේ', 'හවේ' යන මේවා ඒකාන්තයෙන්ම යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၁၄၁.

1141.

ယာဝတာ တာဝတာ ယာဝ, တာဝ ကိတ္တာဝတာ တထာ;

ဧတ္တာဝတာ စ ကီဝေ’တိ, ပရိစ္ဆေဒတ္ထဝါစကာ.

'යාවතා', 'තාවතා', 'යාව', 'තාව', 'කිත්තාවතා', 'එත්තාවතා', 'කීව' යන මේවා සීමාව (ප්‍රමාණය) දක්වන අර්ථයෙහි වැටේ.

၁၁၄၂.

1142.

ယထာ တထာ ယထေဝေ’ဝံ, ယထာနာမ ယထာဟိ စ;

သေယျထာပျေ’ဝမေဝံ, ဝါ, တထေဝ စ ယထာပိ စ.

'යථා', 'තථා', 'යථේව', 'එවං', 'යථානාම', 'යථාහි', 'සෙය්‍යථාපි', 'එවමේව', 'තථේව', 'යථාපි' යන මේවා උපමා කිරීමෙහි වැටේ.

၁၁၄၃.

1143.

ဧဝမ္ပိ စ သေယျထာပိ, နာမ ယထရိဝါ’ပိ စ;

ပဋိဘာဂတ္ထေ ယထာစ, ဝိယ တထရိဝါ’ပိ စ.

'එවම්පි', 'සෙය්‍යථාපි', 'නාම', 'යථරිව', 'යථා', 'විය', 'තථරිව' යන මේවා සමානත්වය දක්වන අර්ථයෙහි වැටේ.

၁၁၄၄.

1144.

သံ သာမဉ္စ သယံ စာထ, အာမ သာဟု လဟူ’ပိ စ;

ဩပါယိကံ ပတိရူပံ, သာဓွေ’ဝံ သမ္ပဋိစ္ဆနေ.

'සං', 'සාමං', 'සයං' යන මේවා තමා විසින්ම යන අර්ථයෙහි ද; 'ආම', 'සාහු', 'ලහු', 'ඕපායිකං', 'පතිරූපං', 'සාධු', 'එවං' යන මේවා පිළිගැනීමෙහි ද වැටේ.

၁၁၄၅.

1145.

ယံ တံ ယတော တတော ယေန,တေနေ’တိ ကာရဏေ သိယုံ;

အသာကလျေ တု စန စိ, နိပ္ဖလေ တု မုဓာ ဘဝေ.

'යං', 'තං', 'යතෝ', 'තතෝ', 'යේන', 'තේන' යන මේවා හේතුව දැක්වීමෙහි ද; 'චන', 'චි' යන මේවා අසම්පූර්ණත්වයෙහි ද; 'මුධා' යන්න නිෂ්ඵල යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၁၄၆.

1146.

ကဒါစိ ဇာတု တုလျာ’ထ, သဗ္ဗတော စ သမန္တတော;

ပရိတော စ သမန္တာပိ, အထ မိစ္ဆာ မုသာ ဘဝေ.

'කදාචි', 'ජාතු' යන මේවා සමාන අර්ථයෙහි ද; 'සබ්බතෝ', 'සමන්තතෝ', 'පරිතෝ', 'සමන්තා' යන මේවා හැමතැනින්ම යන අර්ථයෙහි ද; 'මිච්ඡා', 'මුසා' යන මේවා වැරදි ලෙස සහ බොරුවට යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၁၄၇.

1147.

နိသေဓေ န အနောမာ’လံ, နဟိ စေတု သစေ ယဒိ;

အနုကုလျေ တု သဒ္ဓဉ္စ,နတ္တံ ဒေါသော ဒိဝါ တွ’ဟေ.

තහනම් කිරීමෙහි 'න', 'නෝ', 'අලං', 'නහි' යන මේවා ද; 'චේ', 'තු', 'සචේ', 'යදි' යන මේවා කොන්දේසි සහිත අර්ථයෙහි ද; අනුකූලතාවයෙහි 'සද්ධං' යන්න ද; 'නත්තං', 'දෝසෝ' යන මේවා රාත්‍රියෙහි ද; 'දිවා', 'අහ' යන මේවා දහවලෙහි ද වැටේ.

၁၁၄၈.

1148.

ဤသံ ကိဉ္စိ မနံ အပ္ပေ, သဟသာ တု အတက္ကိတေ;

ပုရေ ဂ္ဂတော တု ပုရတော, ပေစ္စာ’မုတြဘဝန္တရေ.

‘ඊසං’, ‘කිඤ්චි’, ‘මනං’, ‘අප්පෙ’ යන නිපාත පද ස්වල්පයක් (ටිකක්) යන අර්ථයෙහි ද, ‘සහසා’ යන්න නොසිතූ පරිදි (හදිසියේ) යන අර්ථයෙහි ද, ‘පුරෙ’, ‘පුරතො’ යන පද ඉදිරියෙහි හෝ පෙර යන අර්ථයෙහි ද, ‘පෙච්ච’ සහ ‘අමුත්ර’ යන පද මරණින් මතු පරලොව (වෙනත් භවයක) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၁၄၉.

1149.

အဟော [Pg.94] ဟီ ဝိမှယေ တုဏှီ,တု မောနေ ထာ’ဝိ ပါတု စ;

တင်္ခဏေ သဇ္ဇု သပဒိ, ဗလက္ကာရေ ပသယှ စ.

‘අහෝ’, ‘හී’ යන පද පුදුමය (විස්මය) අඟවන අර්ථයෙහි ද, ‘තුණ්හී’ යන්න නිශ්ශබ්දතාවය (මුනි බව) අඟවන අර්ථයෙහි ද, ‘ආවි’, ‘පාතු’ යන පද ප්‍රකටව පෙනෙන (පහළ වන) අර්ථයෙහි ද, ‘සජ්ජු’, ‘සපදි’ යන පද එකෙණෙහිම (එසැනින්) යන අර්ථයෙහි ද, ‘පසය්හ’ යන්න බලහත්කාරයෙන් යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၁၅၀.

1150.

သုဒံ ခေါ အဿု ယဂ္ဃေ ဝေ,ဟာ’ဒယော ပဒပူရဏေ;

အန္တရေန’န္တရာ အန္တော, ဝဿံ နူန စ နိစ္ဆယေ.

‘සුදං’, ‘ඛො’, ‘අස්සු’, ‘යග්ඝෙ’, ‘වෙ’, ‘හා’ යනාදී පද පාදපූරණ (වාක්‍ය අලංකාර/පූර්ණ කිරීම්) අර්ථයෙහි ද, ‘අන්තරෙන’, ‘අන්තරා’ යන පද අතරතුර යන අර්ථයෙහි ද, ‘අන්තො’ යන්න ඇතුළත යන අර්ථයෙහි ද, ‘නූන’ යන්න ඒකාන්තයෙන්ම (නියත වශයෙන්ම) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၁၅၁.

1151.

အာနန္ဒေ သဉ္စ ဒိဋ္ဌာ ထ, ဝိရောဓကထနေ နနု;

ကာမပ္ပဝေဒနေ ကစ္စိ, ဥသူယောပဂမေ’တ္ထု စ.

‘සඤ්ච’ සහ ‘දිට්ඨා’ යන පද සතුට (ප්‍රීතිය) ප්‍රකාශ කිරීමෙහි ද, ‘නනු’ යන්න විරුද්ධ කථනයෙහි (විසංවාදයේදී) ද, ‘කච්චි’ යන්න කැමැත්ත ප්‍රකාශ කිරීමේදී (කිමෙක්දැයි විමසීමේදී) ද, ‘ත්ථු’ (අත්ථු) යන්න ඊර්ෂ්‍යාව හෝ ක්‍රෝධය ප්‍රකාශ කිරීමේදී ද වැටේ.

၁၁၅၂.

1152.

ဧဝါ’ဝဓာရဏေ ဉေယျံ, ယထာတ္တံ တု ယထာတထံ;

နီစံ အပ္ပေ, မဟတျု’စ္စံ, အထ ပါတော ပဂေ သမာ.

‘එව’ යන්න අවධාරණය (නියත බව දැක්වීම) සඳහා යොදනු ලබන බව දත යුතුය. ‘යථාත්තං’ සහ ‘යථාතථං’ යන පද ඇති සැටියෙන් (සැබෑ ලෙසම) යන අර්ථයෙහි ද, ‘නීචං’ යන්න පහත් අර්ථයෙහි ද, ‘අප්පෙ’ යන්න මඳ (කුඩා) අර්ථයෙහි ද, ‘උච්චං’ යන්න උස් වූ (මහත් වූ) අර්ථයෙහි ද, ‘පාතො’ සහ ‘පගෙ’ යන පද උදය කාලයෙහි (ප්‍රභාතයෙහි) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၁၅၃.

1153.

နိစ္စေ သဒါ သနံ ပါယော,ဗာဟုလျေ ဗာဟိရံ ဗဟိ;

ဗဟိဒ္ဓါ ဗာဟိရာ ဗာဟျေ, သီဃေတု သဏိကံ ဘဝေ.

‘සදා’ සහ ‘සනං’ යන පද නිරන්තරයෙන් (සැමදා) යන අර්ථයෙහි ද, ‘පායො’ යන්න බහුල වශයෙන් යන අර්ථයෙහි ද, ‘බාහිරං’, ‘බහි’, ‘බහිද්ධා’, ‘බාහිරා’ සහ ‘බාහ්යෙ’ යන පද පිටත (බාහිර) යන අර්ථයෙහි ද, ‘සීඝං’ යන්න වේගයෙන් (ඉක්මනින්) යන අර්ථයෙහි ද, ‘සණිකං’ යන්න සෙමින් (හෙමින්) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၁၅၄.

1154.

အတ္ထံ အဒဿနေ ဒုဋ္ဌု, နိန္ဒာယံ, ဝန္ဒနေ နမော;

သမ္မာ သုဋ္ဌု ပသံသာယံ, အထော သတ္တာယ မတ္ထိ စ.

‘අත්ථං’ යන්න නොපෙනී යාම (අස්තයට යාම) යන අර්ථයෙහි ද, ‘දුට්ඨු’ යන්න නින්දාවෙහි (නපුරු ලෙස) යන අර්ථයෙහි ද, ‘නමො’ යන්න නමස්කාරයෙහි (වැඳීමෙහි) ද, ‘සම්මා’ සහ ‘සුට්ඨු’ යන පද ප්‍රශංසාවෙහි (මැනවින් සිදු කිරීමෙහි) ද, ‘අත්ථි’ යන්න පැවැත්ම (ඇති බව) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၁၅၅.

1155.

သာယံ သာယေ’ဇ္ဇ အတြာ’ဟေ,သုဝေ တု သွေ အနာဂတေ;

တတော ပရေ ပရသုဝေ, ဟိယျောတု ဒိဝသေ ဂတေ.

‘සායං’ සහ ‘සායෙ’ යන පද සවස (සන්ධ්‍යා කාලයෙහි) ද, ‘අජ්ජ’ යන්න අද දින ද, ‘අත්‍ර’ යන්න මෙහි ද, ‘සුවෙ’ සහ ‘ස්වෙ’ යන පද හෙට (අනාගතයෙහි) ද, ‘පරසුවෙ’ යන්න අනිද්දා (හෙටට පසු දින) ද, ‘හීය්‍යො’ යන්න ඊයේ (ගත වූ දිනයෙහි) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၁၅၆.

1156.

ယတ္ထ ယတြ ယဟိံစာထ, တတ္ထ တတြ တဟိံတဟံ;

အထော ဥဒ္ဓဉ္စ ဥပရိ, ဟေဋ္ဌာ တု စ အဓော သမာ.

‘යත්ථ’, ‘යත්‍ර’, ‘යහිං’ යන පද යම් තැනක යන අර්ථයෙහි ද, ‘තත්ථ’, ‘තත්‍ර’, ‘තහිං’, ‘තහං’ යන පද එතැන (එහි) යන අර්ථයෙහි ද, ‘උද්ධං’ සහ ‘උපරි’ යන පද ඉහළ (උඩ) යන අර්ථයෙහි ද, ‘හෙට්ඨා’ සහ ‘අධො’ යන පද පහළ (යට) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၁၅၇.

1157.

စောဒနေ ဣင်္ဃ ဟန္ဒာ’ထ, အာရာဒူရာ စ အာရကာ;

ပရမ္မုခါ တု စ ရဟော, သမ္မုခါ တွာ’ဝိ ပါတု စ.

‘ඉංඝ’ සහ ‘හන්ද’ යන පද උනන්දු කරවීමෙහි (මෙහෙයවීමෙහි) ද, ‘ආරා’, ‘දූරා’ සහ ‘ආරකා’ යන පද දුර (ඈත) යන අර්ථයෙහි ද, ‘පරම්මුඛා’ යන්න පිටුපසින් (මුවාවෙන්) යන අර්ථයෙහි ද, ‘රහො’ යන්න රහසින් යන අර්ථයෙහි ද, ‘සම්මුඛා’ යන්න ඉදිරියෙහි (මුහුණට මුහුණ ලා) යන අර්ථයෙහි ද, ‘ආවි’ සහ ‘පාතු’ යන පද ප්‍රකටව යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၁၅၈.

1158.

သံသယတ္ထမှိ အပ္ပေဝ, အပ္ပေဝနာမ နူ’တိ စ;

နိဒဿနေ ဣတိ’တ္ထဉ္စ, ဧဝံ, ကိစ္ဆေ ကထဉ္စိ စ.

‘අප්පෙව’, ‘අප්පෙවනාම’ සහ ‘නු’ යන පද සැකය (සංශය) ප්‍රකාශ කිරීමෙහි ද, ‘ඉති’, ‘ඉත්ථං’ සහ ‘එවං’ යන පද නිදර්ශන දැක්වීමෙහි (මෙසේය යන්න දැක්වීමෙහි) ද, ‘කථඤ්චි’ යන්න අමාරුවෙන් (දුෂ්කරත්වයෙන්) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၁၅၉.

1159.

ဟာ ခေဒေ သစ္ဆိ ပစ္စက္ခေ,ဓုဝံ ထိရေ’ဝဓာရဏေ;

တိရော တု တိရိယံ စာထ, ကုစ္ဆာယံ ဒုဋ္ဌု ကု’စ္စတေ.

‘හා’ යන්න ශෝකය (කණගාටුව) ප්‍රකාශ කිරීමෙහි ද, ‘සච්ඡි’ යන්න ඇස් පනාපිට (ප්‍රත්‍යක්ෂව) යන අර්ථයෙහි ද, ‘ධුවං’ යන්න ස්ථිර වශයෙන්ම (නියත වශයෙන්ම) යන අර්ථයෙහි ද, ‘තිරො’ සහ ‘තිරියං’ යන පද හරහට (තිරස්ව) යන අර්ථයෙහි ද, ‘කු’ යන්න නින්දිත (නරක/කුත්සිත) අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၁၆၀.

1160.

သုဝတ္ထိ အာသိဋ္ဌတ္ထမှိ, နိန္ဒာယံ တု ဓီ ကထျတေ;

ကုဟိဉ္စနံ ကုဟိံ ကုတြ, ကုတ္ထ ကတ္ထ ကဟံ ကွ ထ.

‘සුවත්ථි’ යන්න ආශීර්වාද කිරීමෙහි (යහපත ප්‍රාර්ථනා කිරීමෙහි) ද, ‘ධී’ යන්න නින්දා කිරීමෙහි (ඡී කීමෙහි) ද, ‘කුහිඤ්චනං’, ‘කුහිං’, ‘කුත්‍ර’, ‘කුත්ථ’, ‘කත්ථ’, ‘කහං’ සහ ‘ක්ව’ යන පද කොහිද (කොහේද) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၁၆၁.

1161.

ဣဟေ’ဓာ’တြ [Pg.95] တု ဧတ္ထာ’တ္ထ,အထ သဗ္ဗတြ သဗ္ဗဓိ;

ကဒါ ကုဒါစနံ စာထ, တဒါနိ စ တဒါ သမာ.

‘ඉහ’, ‘ඉධ’, ‘අත්‍ර’, ‘එත්ථ’, ‘අත්ථ’ යන පද මෙහි (මේ ස්ථානයෙහි) යන අර්ථයෙහි ද, ‘සබ්බත්‍ර’ සහ ‘සබ්බධි’ යන පද සෑම තැනකම යන අර්ථයෙහි ද, ‘කදා’ සහ ‘කුදාචනං’ යන පද කවදාද (කවර කලෙකද) යන අර්ථයෙහි ද, ‘තදානි’ සහ ‘තදා’ යන පද එකල (එවිට) යන අර්ථයෙහි ද වැටේ.

၁၁၆၂.

1162.

အာဒိကမ္မေ ဘုသတ္ထေ စ, သမ္ဘဝေါ’တိဏ္ဏ တိတ္တိသု;

နိယောဂိ’ဿရိယ’ပ္ပီတိ, ဒါန ပူဇာ’ဂ္ဂ, သန္တိသု.

‘ප’ උපසර්ගය ආරම්භක ක්‍රියාවෙහි ද, අධිකත්වයෙහි (බහුල බවෙහි) ද, හටගැනීමෙහි (පහළ වීමෙහි) ද, අවතීර්ණ වීමෙහි (බැසගැනීමෙහි) ද, තෘප්තියෙහි ද, නියෝගයෙහි ද, අධිපති බවෙහි (ප්‍රධානත්වයෙහි) ද, ප්‍රීතියෙහි ද, දීමෙහි ද, පූජාවෙහි ද, ශ්‍රේෂ්ඨත්වයෙහි ද, ශාන්තියෙහි (සන්සිඳීමෙහි) ද වැටේ.

၁၁၆၃.

1163.

ဒဿနေ တပ္ပရေ သင်္ဂေ, ပသံသာ, ဂတိ, သုဒ္ဓိသု;

ဟိံသာ, ပကာရန္တော’ဘာဝ, ဝိယောဂါ’ဝယဝေသု စ;

ပေါ’ပသဂ္ဂေါ ဒိသာယောဂေ, ပတ္ထနာ, ဓိတိအာဒိသု.

තවද ‘ප’ උපසර්ගය දැකීමෙහි ද, තත්පර බවෙහි (ඇලීමෙහි) ද, සංගමයෙහි (එක්වීමෙහි) ද, ප්‍රශංසාවෙහි ද, ගමනෙහි (ගතියෙහි) ද, පිරිසිදු බවෙහි (ශුද්ධියෙහි) ද, හිංසාවෙහි ද, ආකාරයෙහි (ප්‍රකාරයෙහි) ද, ඇතුළත් බවෙහි ද, වියෝගයෙහි (වෙන්වීමෙහි) ද, කොටසෙහි (අවයවයෙහි) ද, දිශා සම්බන්ධයෙහි ද, ප්‍රාර්ථනාවෙහි ද, ධෛර්යයෙහි (ස්ථීරත්වයෙහි) ද යනාදී අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၁၆၄.

1164.

ပရာသဒ္ဒေါ ပရိဟာနိ, ပရာဇယ ဂတီသု စ;

ဘုသတ္ထေ ပဋိလောမတ္ထေ, ဝိက္ကမာ’မသနာဒိသု.

‘පරා’ යන උපසර්ගය පිරිහීමෙහි ද, පරාජයෙහි ද, ගමනෙහි ද, අධිකත්වයෙහි ද, ප්‍රතිලෝම (විරුද්ධ) අර්ථයෙහි ද, වික්‍රමයෙහි (පරාක්‍රමයෙහි) ද, ස්පර්ශ කිරීමෙහි (පිරිමැදීමෙහි) ද යනාදී අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၁၆၅.

1165.

နိဿေသာ’ဘာဝ သနျာသ, ဘုသတ္ထ မောက္ခ ရာသိသု;

ဂေဟာ’ဒေသော’ပမာဟီန, ပသာဒနိဂ္ဂတာ’စ္စယေ.

‘නි’ උපසර්ගය මුළුමනින්ම (නිශ්ශේෂ) යන අර්ථයෙහි ද, නොමැති බව (අභාවය) ද, අත්හැරීම (සන්‍යාසය) ද, අධිකත්වය ද, මිදීම (මොක්ෂය) ද, සමූහය (රාශිය) ද, නිවස (ගෘහය) ද, නියෝගය (ආදේශය) ද, උපමාව ද, හීන බව ද, පැහැදීම (ප්‍රසාදය) ද, නික්මීම ද, ඉක්මවීම (අත්‍යය) ද යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၁၆၆.

1166.

ဒဿနော’သာနနိက္ခန္တာ, ဓောဘာဂေသွ’ဝဓာရဏေ;

သာမီပျေ ဗန္ဓနေ ဆေက, န္တောဘာဂေါ’ပရတီသု စ.

තවද එය දැකීමෙහි ද, කෙළවර (අවසානය) ද, නික්මීම ද, පහළ කොටසෙහි ද, අවධාරණයෙහි ද, සමීප බවෙහි ද, බැඳීමෙහි ද, දක්ෂ බවෙහි ද, ඇතුළු කොටසෙහි ද, වැළකීම (නැවතීම) ද යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၁၆၇.

1167.

ပါတုဘာဝေ ဝိယောဂေ စ, နိသေဓာဒေါ နိ ဒိဿတိ;

အထော နီဟရဏေ စေဝါ, ဝရဏာဒေါ စ နီ သိယာ.

ප්‍රකට වීම (පහළ වීම) ද, වියෝගය (වෙන්වීම) ද, වැළැක්වීම (නිෂේධය) යනාදී අර්ථයන්හි ‘නි’ උපසර්ගය යෙදෙන බව පෙනේ. තවද පිටතට ගැනීම (නීහරණය) සහ ආවරණය කිරීම යනාදී අර්ථයන්හි ‘නී’ උපසර්ගය යෙදේ.

၁၁၆၈.

1168.

ဥဒ္ဓကမ္မ ဝိယောဂ တ္တ, လာဘ တိတ္တိ သမိဒ္ဓိသု;

ပါတုဘာဝ’စ္စယာဘာဝ, ပဗလတ္တေ ပကာသနေ;

ဒက္ခ’ဂ္ဂတာသု ကထနေ, သတ္တိမောက္ခာဒိကေ ဥ စ.

‘උ’ (උද්) උපසර්ගය ඉහළට කරන ක්‍රියාවෙහි ද, වියෝගයෙහි ද, ලැබීමෙහි ද, තෘප්තියෙහි ද, සමෘද්ධියෙහි ද, පහළ වීමෙහි ද, ඉක්මවීම හා නොමැති බවෙහි ද, ප්‍රබලත්වයෙහි ද, ප්‍රකාශ කිරීමෙහි ද, දක්ෂ බවෙහි ද, ශ්‍රේෂ්ඨත්වයෙහි ද, කථනයෙහි ද, ශක්තිය හා මිදීමෙහි ද යනාදී අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၁၆၉.

1169.

ဒု ကုစ္ဆိတေ’သဒတ္ထေသု, ဝိရူပတ္တေ ပျ’သောဘနေ;

သိယာ’ဘာဝါ’သမိဒ္ဓီသု, ကိစ္ဆေ စာ’နန္ဒနာဒိကေ.

‘දු’ (දුර්) උපසර්ගය කුත්සිත (නින්දිත) අර්ථයෙහි ද, නපුරු අර්ථයෙහි ද, විරූපී බවෙහි ද, අශෝභන බවෙහි ද, අභාවය (නොමැති බව)ෙහි ද, අසමෘද්ධියෙහි (අසාර්ථකත්වයෙහි) ද, දුෂ්කරත්වයෙහි (අමාරුවෙහි) ද, අසතුටෙහි ද යනාදී අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၁၇၀.

1170.

သံ သမောဓာန သင်္ခေပ, သမန္တတ္တ သမိဒ္ဓိသု;

သမ္မာ ဘုသ သဟ ပ္ပတ္ထာ, ဘိမုခတ္ထေသု သင်္ဂတေ;

ဝိဓာနေ ပဘဝေ ပူဇာ, ပုနပ္ပုနကြိယာဒိသု.

‘සං’ උපසර්ගය එක් කිරීමෙහි ද, සංක්ෂේප කිරීමෙහි (කෙටි කිරීමෙහි) ද, සෑම අතින්ම පැතිරීමෙහි ද, සමෘද්ධියෙහි ද, මැනවින් (යහපත් ලෙස) ද, අධික ලෙස ද, සමඟ (සහිතව) යන අර්ථයෙහි ද, ප්‍රාර්ථනාවෙහි ද, අභිමුඛ (ඉදිරියෙහි) යන අර්ථයෙහි ද, ගැළපීමෙහි ද, විධානයෙහි ද, හටගැනීමෙහි ද, පූජාවෙහි ද, නැවත නැවත ක්‍රියා කිරීමෙහි ද යනාදී අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၁၇၁.

1171.

ဝိဝိဓာ’တိသယာ’ဘာဝ, ဘုသတ္တိ’ဿရိယာ’စ္စယေ;

ဝိယောဂေ ကလဟေ ပါတု, ဘာဝေ ဘာသေ စ ကုစ္ဆနေ.

‘වි’ උපසර්ගය විවිධත්වයෙහි ද, અતિශයත්වයෙහි (විශේෂත්වයෙහි) ද, නොමැති බව (අභාවය)ෙහි ද, අධිකත්වයෙහි ද, අධිපති බවෙහි ද, ඉක්මවීමෙහි ද, වියෝගයෙහි (වෙන්වීමෙහි) ද, කලහයෙහි ද, පහළ වීමෙහි (ප්‍රකට වීමෙහි) ද, බැබළීමෙහි (ප්‍රකාශ කිරීමෙහි) ද, නින්දා කිරීමෙහි ද වැටේ.

၁၁၇၂.

1172.

ဒူရာ’နဘိမုခတ္တေသု, မောဟာ’နဝဋ္ဌိတီသု စ;

ပဓာန ဒက္ခတာ ခေဒ, သဟတ္ထာဒေါ ဝိ ဒိဿတိ.

තවද ‘වි’ උපසර්ගය දුර බවෙහි ද, අභිමුඛ නොවන බවෙහි ද, මුළාවෙහි ද, අස්ථිර බවෙහි ද, ප්‍රධානත්වයෙහි ද, දක්ෂ බවෙහි ද, වෙහෙසෙහි (කණගාටුවෙහි) ද, සහිත බවෙහි (සමඟ යන අර්ථයෙහි) ද යනාදී අර්ථයන්හි යෙදෙන බව පෙනේ.

၁၁၇၃.

1173.

ဝိယောဂေ [Pg.96] ဇာနနေ စာ’ဓော,ဘာဂ နိစ္ဆယ သုဒ္ဓိသု;

ဤသဒတ္ထေ ပရိဘဝေ, ဒေသ ဗျာပန ဟာနိသု;

ဝစောကြိယာယ ထေယျေ စ, ဉာဏပ္ပတ္တာဒိကေ အဝ.

‘අව’ (ඕ) උපසර්ගය වියෝගයෙහි ද, දැනගැනීමෙහි ද, පහළ කොටසෙහි (පහත් බවෙහි) ද, නිශ්චය කිරීමෙහි ද, පිරිසිදු බවෙහි ද, ස්වල්ප අර්ථයෙහි ද, අගෞරවයෙහි (පරාභවයෙහි) ද, ස්ථානයෙහි ද, පැතිරීමෙහි (ව්‍යාප්තියෙහි) ද, හානියෙහි (පිරිහීමෙහි) ද, කථන ක්‍රියාවෙහි ද, සොරකමෙහි ද, අවබෝධයෙහි (ඥානය ලැබීමෙහි) ද යනාදී අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၁၇၄.

1174.

ပစ္ဆာ ဘုသတ္တ သာဒိသျာ, နုပစ္ဆိန္နာ’နုဝတ္တိသု;

ဟီနေ စ တတိယတ္ထာ’ဓော, ဘာဂေသွ’နုဂတေ ဟိတေ;

ဒေသေ လက္ခဏ ဝိစ္ဆေ’တ္ထ, မ္ဘူတ ဘာဂါဒိကေ အနု.

‘අනු’ උපසර්ගය පසුපස (පසුව) යන අර්ථයෙහි ද, අධිකත්වයෙහි ද, සමානත්වයෙහි ද, අඛණ්ඩතාවයෙහි ද, අනුගමනය කිරීමෙහි ද, පහත් බවෙහි (හීනත්වයෙහි) ද, තෘතීය විභක්ති අර්ථයෙහි ද, පහළ කොටසෙහි ද, අනුගත බවෙහි ද, හිතකර බවෙහි ද, ස්ථානයෙහි ද, ලක්ෂණයෙහි ද, වීප්සාවෙහි (නැවත නැවත යෙදීමෙහි) ද, ඉත්ථම්භූත අර්ථයෙහි ද, කොටසක් යන අර්ථයෙහි ද යනාදී වශයෙන් වැටේ.

၁၁၇၅.

1175.

သမန္တတ္ထေ ပရိစ္ဆေဒေ, ပူဇာ’လိင်္ဂန ဝဇ္ဇနေ;

ဒေါသက္ခာနေ နိဝါသနာ, ဝညာ’ဓာရေသု ဘောဇနေ;

သောက ဗျာပန တတွေသု, လက္ခဏာဒေါ သိယာ ပရိ.

‘පරි’ උපසර්ගය සෑම අතින්ම (වට කර) යන අර්ථයෙහි ද, සීමා කිරීමෙහි (පරිච්ඡේදයෙහි) ද, පූජාවෙහි ද, වැළඳගැනීමෙහි ද, අත්හැරීමෙහි ද, දෝෂ ප්‍රකාශ කිරීමෙහි ද, වාසය කිරීමෙහි ද, අවඥාවෙහි (නින්දාවෙහි) ද, ආධාරයෙහි ද, අනුභවයෙහි (භෝජනයෙහි) ද, ශෝකයෙහි ද, පැතිරීමෙහි ද, සැබෑ තත්ත්වයෙහි ද, ලක්ෂණයෙහි ද යනාදී අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၁၇၆.

1176.

အာဘိမုချ ဝိသိဋ္ဌု’ဒ္ဓ, ကမ္မသာရုပ္ပဝုဒ္ဓိသု;

ပူဇာ’ဓိက ကုလာ’သစ္စ, လက္ခဏာဒိမှိ စာပျ’ဘိ.

‘අභි’ උපසර්ගය අභිමුඛත්වය (ඉදිරියෙහි වීම)ෙහි ද, විශිෂ්ටත්වයෙහි ද, ඉහළට කෙරෙන ක්‍රියාවෙහි ද, සුදුසු බවෙහි ද, දියුණුවෙහි (වෘද්ධියෙහි) ද, පූජාවෙහි ද, අධිකත්වයෙහි ද, උසස් කුල බවෙහි ද, සත්‍යතාවයෙහි ද, ලක්ෂණයෙහි ද යනාදී අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၁၇၇.

1177.

အဓိကိ’ဿရ, ပါဌာ’ဓိ, ဋ္ဌာန, ပါပုဏနေသွ’ဓိ;

နိစ္ဆယေ စောပရိတ္တာ’ဓိ, ဘဝနေ စ ဝိသေသနေ.

‘අධි’ උපසර්ගය අධික බවෙහි ද, අධිපති බවෙහි ද, උගෙනීමෙහි (පාඨයෙහි) ද, අධිෂ්ඨානයෙහි ද, පැමිණීමෙහි (ළඟා වීමෙහි) ද, නිශ්චය කිරීමෙහි ද, ඉහළ බවෙහි ද, යටපත් කිරීමෙහි (අධිභවනයෙහි) ද, විශේෂ කිරීමෙහි (විශේෂණයෙහි) ද වැටේ.

၁၁၇၈.

1178.

ပဋိဒါနနိသေဓေသု, ဝါမာ’ဒါနနိဝတ္တိသု;

သာဒိသေ ပဋိနိဓိမှိ, အာဘိမုချဂတီသု စ.

‘පටි’ (ප්‍රති) උපසර්ගය නැවත දීමෙහි (ප්‍රතිදානයෙහි) ද, වැළැක්වීමෙහි (නිෂේධයෙහි) ද, වක්‍රව (ප්‍රතිවිරුද්ධව) ගැනීමෙහි ද, වැළකීමෙහි ද, සමාන බවෙහි ද, නියෝජනයෙහි (ප්‍රතිනිධියෙහි) ද, අභිමුඛ බවෙහි ද, ගමනෙහි ද වැටේ.

၁၁၇၉.

1179.

ပတိဗောဓေ ပတိဂတေ, တထာ ပုနကြိယာယ စ;

သမ္ဘာဝနေ ပဋိစ္စတ္ထေ, ပတီတိ လက္ခဏာဒိကေ;

သု သောဘနေ သုခေ သမ္မာ, ဘုသ သုဋ္ဌု သမိဒ္ဓိသု.

තවද ‘පටි’ උපසර්ගය අවදි වීමෙහි ද, ආපසු යාමෙහි (ප්‍රතිගත වීමෙහි) ද, නැවත කිරීමෙහි ද, සම්භාවනාවෙහි ද, ප්‍රතීත්‍ය (හේතු ප්‍රත්‍ය) අර්ථයෙහි ද, ලක්ෂණයෙහි ද වැටේ. ‘සු’ උපසර්ගය ශෝභන බවෙහි ද, සැපයෙහි (සුවයෙහි) ද, මැනවින් (යහපත් ලෙස) ද, අධික ලෙස ද, අතිශයින්ම මැනවින් ද, සමෘද්ධියෙහි ද වැටේ.

၁၁၈၀.

1180.

အာဘိမုချ, သမီပါ’ဒိ, ကမ္မာ’လိင်္ဂန ပတ္တိသု;

မရိယာဒု’ဒ္ဓကမ္မိ’စ္ဆာ, ဗန္ဓနာ’ဘိဝိဓီသု အာ.

‘ආ’ උපසර්ගය අභිමුඛ බවෙහි ද, සමීප බවෙහි ද, ක්‍රියාවෙහි ද, වැළඳගැනීමෙහි ද, පැමිණීමෙහි ද, සීමාව (මරියාදාව)ෙහි ද, ඉහළට කෙරෙන ක්‍රියාවෙහි ද, කැමැත්තෙහි ද, බැඳීමෙහි ද, අභිවිධි (ඇතුළත් කරගැනීමේ සීමාව)ෙහි ද වැටේ.

၁၁၈၁.

1181.

နိဝါသာ’ဝှာန ဂဟဏ, ကိစ္ဆေ’သတ္ထ နိဝတ္တိသု;

အပ္ပသာဒါ’သိ သရဏ, ပတိဋ္ဌာ’ဝိမှယာဒိသု.

තවද ‘ආ’ උපසර්ගය වාසය කිරීමෙහි ද, කැඳවීමෙහි (ආරාධනයෙහි) ද, ග්‍රහණය කිරීමෙහි (ගැනීමෙහි) ද, දුෂ්කරත්වයෙහි ද, ස්වල්ප අර්ථයෙහි ද, වැලකීමෙහි ද, අප්‍රසාදයෙහි (නොපැහැදීමෙහි) ද, ප්‍රාර්ථනාවෙහි (ආශීර්වාද කිරීමෙහි) ද, සරණ යාමෙහි ද, පිහිටීමෙහි ද, විස්මයෙහි ද යනාදී අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၁၈၂.

1182.

အန္တောဘာဝ ဘုသတ္တာ’တိ, သယ ပူဇာသွ’တိက္ကမေ;

ဘူတဘာဝေ ပသံသာယံ, ဒဠှတ္ထာဒေါ သိယာ အတိ.

‘අති’ උපසර්ගය ඇතුළත් බවෙහි ද, අධිකත්වයෙහි ද, අතිශයත්වයෙහි (විශේෂත්වයෙහි) ද, පූජාවෙහි ද, ඉක්මවා යාමෙහි (අතික්‍රමණයෙහි) ද, ඇති බවෙහි (සැබෑ බවෙහි) ද, ප්‍රශංසාවෙහි ද, ස්ථිර බවෙහි (දැඩි බවෙහි) ද යනාදී අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၁၈၃.

1183.

သမ္ဘာဝနေ စ ဂရဟာ, ပေက္ခာသု စ သမုစ္စယေ;

ပဉှေ သံဝရဏေ စေဝ, အာသီသတ္ထေ အပီ’ရိတံ.

‘අපි’ උපසර්ගය (හෝ නිපාතය) සම්භාවනාවෙහි ද, නින්දාවෙහි (ගරහාවෙහි) ද, අපේක්ෂාවෙහි (බලාපොරොත්තුවෙහි) ද, සමුච්චයෙහි (එක් කිරීමෙහි) ද, ප්‍රශ්නයෙහි (විමසීමෙහි) ද, වැසීමෙහි (සංවරණයෙහි) ද, ප්‍රාර්ථනාවෙහි (ආශීර්වාදයෙහි) ද වැටෙන බව කියනු ලැබේ.

၁၁၈၄.

1184.

နိဒ္ဒေသေ ဝဇ္ဇနေ ပူဇာ, ပဂတေ ဝါရဏေပိ စ;

ပဒုဿနေ စ ဂရဟာ, စောရိကာ’ဒေါ သိယာ အပ.

‘අප’ උපසර්ගය පෙන්වා දීමෙහි (නිර්දේශයෙහි) ද, අත්හැරීමෙහි (වැළකීමෙහි) ද, පූජාවෙහි ද, පහව යාමෙහි (ඈත් වීමෙහි) ද, වැළැක්වීමෙහි ද, දූෂණය කිරීමෙහි (ක්‍රෝධයෙහි) ද, නින්දාවෙහි ද, සොරකමෙහි ද යනාදී අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၁၈၅.

1185.

သမီပပူဇာ [Pg.97] သာဒိဿ, ဒေါသက္ခာနော’ပပတ္တိသု;

ဘုသတ္တော’ပဂမာ’ဓိကျ, ပုဗ္ဗကမ္မနိဝတ္တိသု;

ဂယှာကာရော’ပရိတ္တေသု, ဥပေ’တျ ’နသနာ’ဒိကေ.

‘උප’ උපසර්ගය සමීප බවෙහි ද, පූජාවෙහි ද, සමාන බවෙහි ද, දෝෂ ප්‍රකාශ කිරීමෙහි ද, උත්පත්තියෙහි (පැමිණීමෙහි) ද, අධිකත්වයෙහි ද, ළඟා වීමෙහි ද, අධික බවෙහි ද, පෙර ක්‍රියාවෙහි ද, වැලකීමෙහි ද, ගන්නා ආකාරයෙහි ද, හීන (කුඩා) බවෙහි ද, උපවාසයෙහි (නොකෑමෙහි) ද යනාදී අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၁၈၆.

1186.

ဧဝံ နိဒဿနာ’ကာရော, ပမာသု သမ္ပဟံသနေ;

ဥပဒေသေ စ ဝစန, ပဋိဂ္ဂါဟေ’ဝဓာရဏေ;

ဂရဟာယေ’ဒမတ္ထေ စ, ပရိမာနေ စ ပုစ္ဆနေ.

‘එවං’ යන නිපාත පදය නිදර්ශන දැක්වීමෙහි ද, ආකාරයෙහි ද, උපමාවෙහි ද, මැනවින් සතුටු වීමෙහි ද, උපදෙස් දීමෙහි ද, පිළිගැනීමේ වචනයෙහි ද, අවධාරණයෙහි ද, නින්දා කිරීමෙහි ද, ‘මේ’ යන අර්ථයෙහි ද, ප්‍රමාණයෙහි ද, ප්‍රශ්න කිරීමෙහි (විමසෙහි) ද වැටේ.

၁၁၈၇.

1187.

သမုစ္စယေ သမာဟာရေ, နွာစယေ စေ’တရီတရေ;

ပဒပူရဏမတ္တေ စ, စသဒ္ဒေါ အဝဓာရဏေ.

‘ච’ යන නිපාත ශබ්දය සමුච්චය (එක් කිරීම)ෙහි ද, සමාහාර (සමූහය එක් කිරීම)ෙහි ද, අන්වාචයෙහි ද, ඉතරේතර අර්ථයෙහි ද, පාදපූරණයෙහි පමණක් ද, අවධාරණයෙහි ද වැටේ.

၁၁၈၈.

1188.

ဣတိ ဟေတုပကာရေသု, အာဒိမှိ စာ’ဝဓာရဏေ;

နိဒဿနေ ပဒတ္ထဿ, ဝိပလ္လာသေ သမာပနေ.

'ඉති' යන නිපාතය හේතුව, ආකාරය, ආරම්භය, නියම කිරීම (අවධාරණය), නිදර්ශනය, පද අර්ථය, විපර්යාසය සහ අවසානය යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၁၈၉.

1189.

သမုစ္စယေ စော’ပမာယံ, သံသယေ ပဒပူရဏေ;

ဝဝတ္ထိတဝိဘာသာယံ, ဝါ’ဝဿဂ္ဂေ ဝိကပ္ပနေ.

'ච' යන්න සමුච්චය (එක් කිරීම), උපමාව, සැකය සහ පදපූරණය යන අර්ථයන්හි ද; 'වා' යන්න ව්‍යවස්ථිත විභාෂාව (නියමිත විකල්පය), අත්හැරීම සහ විකල්පය යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၁၉၀.

1190.

ဘူသနေ ဝါရဏေ စာ’လံ, ဝုစ္စတေ ပရိယတ္တိယံ;

အထော’ထာ’နန္တရာ’ရမ္ဘ, ပဉှေသု ပဒပူရဏေ.

'අලං' යන්න සැරසීම, වැළැක්වීම සහ ප්‍රමාණවත් බව (පරියාප්තිය) යන අර්ථයන්හි වැටේ. 'අථෝ' සහ 'අථ' යන්න අනන්තර (ඉන්පසුව), ආරම්භය, ප්‍රශ්නය සහ පදපූරණය යන අර්ථයන්හි වැටේ.

၁၁၉၁.

1191.

ပသံသာဂရဟာသညာ, သီကာရာဒေါ ပိ နာမ ထ;

နိစ္ဆယေ စာ’နုမာနသ္မိံ, သိယာ နူန ဝိတက္ကနေ.

'නාම' යන්න ප්‍රශංසාව, නින්දාව, සංඥාව (නම) සහ පිළිගැනීම ආදී අර්ථයන්හි ද; 'නූන' යන්න නිශ්චය, අනුමානය සහ විතර්කය (කල්පනාව) යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၁၉၂.

1192.

ပုစ္ဆာ’ဝဓာရဏာ’နုညာ, သာန္တွနာ’လပနေ နနု;

ဝတေ’ကံသ, ဒယာ, ဟာသ, ခေဒါ’လပန, ဝိမှယေ.

'නනු' යන්න ප්‍රශ්න කිරීම, අවධාරණය, අනුමැතිය, සැනසීම සහ ඇමතීම යන අර්ථයන්හි ද; 'වත' යන්න ඒකාන්තය, දයාව, සතුට, විඩාව (කණගාටුව), ඇමතීම සහ පුදුමය යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၁၉၃.

1193.

ဝါကျာရမ္ဘ, ဝိသာဒေသု, ဟန္ဒ ဟာသေ’နုကမ္ပနေ;

ယာဝ တု တာဝ သာကလျ, မာနာ’ဝဓျ’ဝဓာရဏေ.

'හන්ද' යන්න වාක්‍යාරම්භය, විෂාදය (කණගාටුව), සතුට සහ අනුකම්පාව යන අර්ථයන්හි ද; 'යාව' සහ 'තාව' යන්න සාකල්‍යය (සම්පූර්ණ බව), ප්‍රමාණය, සීමාව සහ අවධාරණය යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၁၉၄.

1194.

ပါစီ, ပုရ, င်္ဂတောတ္ထေသု, ပုရတ္ထာ ပဌမေ ပျထ;

ပဗန္ဓေ စ စိရာတီတေ, နိကဋာဂါမိကေ ပုရာ.

'පුරත්ථා' යන්න පෙරදිග, ඉදිරිය, අතීතය සහ පළමුවැන්න යන අර්ථයන්හි ද; 'පුරා' යන්න අඛණ්ඩ පැවැත්ම (ප්‍රබන්ධය), ඈත අතීතය සහ ආසන්න අනාගතය යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၁၉၅.

1195.

နိသေဓဝါကျာလင်္ကာရာ, ဝဓာရဏပသိဒ္ဓိသု;

ခလွာ’သန္နေ တု အဘိတော-ဘိမုခေါ’ဘယတောဒိကေ.

'ඛලු' යන්න තහනම් කිරීම, වාක්‍ය අලංකාරය, අවධාරණය සහ ප්‍රසිද්ධිය යන අර්ථයන්හි ද; 'අභිතෝ' යන්න සමීපය, අභිමුඛය සහ දෙපස යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၁၉၆.

1196.

ကာမံ ယဒျပိသဒ္ဒတ္ထေ, ဧကံသတ္ထေ စ ဒိဿတိ;

အထော ပန ဝိသေသသ္မိံ, တထေဝ ပဒပူရဏေ.

'කාමං' යන්න 'යද්‍යපි' (යම් හෙයකින් වුවද) යන අර්ථයේ සහ ඒකාන්ත අර්ථයේ ද; 'අථෝ' සහ 'පන' යන්න විශේෂ කිරීමෙහි සහ පදපූරණයෙහි ද යෙදේ.

၁၁၉၇.

1197.

ဟိ [Pg.98] ကာရဏေ ဝိသေသာ’ဝ, ဓာရဏေ ပဒပူရဏေ;

တု ဟေတုဝဇ္ဇေ တတ္ထာ’ထ, ကု ပါပေ’သတ္ထ’ကုစ္ဆနေ.

'හි' යන්න හේතුව, විශේෂය, අවධාරණය සහ පදපූරණය යන අර්ථයන්හි ද; 'තු' යන්න හේතුව හැර වෙනත් (විශේෂ ආදී) අර්ථයන්හි ද, තථ්‍ය (සත්‍ය) සහ 'අථ' යන අර්ථයන්හි ද; 'කු' යන්න පාපය (නපුර), අසභ්‍යය (නොපවතින බව) සහ නින්දාව යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၁၉၈.

1198.

နု သံသယေ စ ပဉှေ ထ, နာနာ’ နေကတ္ထ ဝဇ္ဇနေ;

ကိံ တု ပုစ္ဆာဇိဂုစ္ဆာသု, ကံ တု ဝါရိမှိ မုဒ္ဓနိ.

'නු' යන්න සැකය සහ ප්‍රශ්නයෙහි ද; 'නානා' යන්න විවිධත්වය සහ වර්ජනය (හැර දැමීම) යන අර්ථයන්හි ද; 'කිං' යන්න ප්‍රශ්නය සහ පිළිකුල යන අර්ථයන්හි ද; 'කං' යන්න ජලය සහ හිස යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၁၉၉.

1199.

အမာ သဟသမီပေ ထ, ဘေဒေ အပ္ပဌမေ ပုန;

ကိရာ’နုဿဝါ’ရုစိသု, ဥဒါ’ပျတ္ထေ ဝိကပ္ပနေ.

'අමා' යන්න සමඟ සහ සමීපයෙහි ද; 'පුන' යන්න භේදය (වෙනස් කිරීම) සහ දෙවන වර (පළමු නොවන) යන අර්ථයන්හි ද; 'කිර' යන්න ප්‍රවාදය (අසන්නට ලැබීම) සහ අරුචිය යන අර්ථයන්හි ද; 'උද' යන්න 'අපි' (ද) යන අර්ථයෙහි සහ විකල්පයෙහි ද වැටේ.

၁၂၀၀.

1200.

ပတီစီ စရိမေ ပစ္ဆာ, သာမိ တွဒ္ဓေ ဇိဂုစ္ဆနေ;

ပကာသေ သမ္ဘဝေ ပါတု,အညောညေ တု ရဟော မိထော.

'පච්ඡා' යන්න බටහිර සහ පසුව (අවසානය) යන අර්ථයන්හි ද; 'සාමි' යන්න අඩක් (අර්ධය) සහ පිළිකුල යන අර්ථයන්හි ද; 'පාතු' යන්න ප්‍රකාශ වීම සහ සම්භවය යන අර්ථයන්හි ද; 'මිථෝ' යන්න අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් සහ රහසින් යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၂၀၁.

1201.

ဟာ ခေဒသောကဒုက္ခေသု, ခေဒေ တွ’ဟဟ ဝိမှယေ;

ဘိံသာပနေ ဓီ နိန္ဒာယံ, ပိဓာနေ တိရိယံ တိရော.

'හා' යන්න විඩාව, ශෝකය සහ දුක යන අර්ථයන්හි ද; 'අහහ' යන්න විඩාව සහ පුදුමය යන අර්ථයන්හි ද; 'ධී' යන්න බිය ගැන්වීම සහ නින්දාව යන අර්ථයන්හි ද; 'තිරෝ' යන්න වැසීම සහ හරස් අතට යන අර්ථයන්හි ද වැටේ.

၁၂၀၂.

1202.

တုန တွာန တဝေ တွာ တုံ, ဓာ သော ထာ က္ခတ္တု, မေဝ စ;

တော ထ တြ ဟိဉ္စနံ ဟိံဟံ, ဓိ ဟ ဟိ ဓ ဓုနာ ရဟိ.

තුන, ත්වාන, තවේ, ත්වා, තුං, ධා, සෝ, ථා, ක්ඛත්තුං, ඒව, තෝ, ථ, ත්‍ර, හිංචනං, හිංහං, ධි, හ, හි, ධ, ධුනා, රහි යනාදීහු ද නිපාතයෝ වෙති.

၁၂၀၃.

1203.

ဒါနိ ဝေါဒါစနံ ဒါဇ္ဇ, ထံ တတ္တံ ဇ္ဈ ဇ္ဇု အာဒယော;

သမာသော စာ’ဗျယီဘာဝေါ,ယာဒေသော စာ’ဗျယံ ဘဝေတိ.

දානි, ව, උදාචනං, දාජ්ජ, ථං, තත්තං, ජ්ඣ, ජ්ජු ආදීහු ද, අව්‍යයීභාව සමාසය ද, අව්‍යය ආදේශයෝ ද 'අව්‍යය' නම් වෙති.

ဣတိ အဗျယဝဂ္ဂေါ.

මෙසේ අව්‍යය වර්ගය නිමාවේ.

သာမညကဏ္ဍော တတိယော.

තුන්වන සාමාන්‍ය කාණ්ඩයයි.

အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာ သမတ္တာ.

අභිධානප්පදීපිකාව නිමවන ලදී.

နိဂမန

නිගමනය (අවසානය)

၁.

1.

သဂ္ဂကဏ္ဍော [Pg.99] စ ဘူကဏ္ဍော, တထာ သာမညကဏ္ဍိတိ;

ကဏ္ဍတ္တယာနွိတာ ဧသာ, အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာ.

මෙම අභිධානප්පදීපිකාව සග්ග කාණ්ඩය, භූ කාණ්ඩය සහ සාමාන්‍ය කාණ්ඩය යන කාණ්ඩ තුනකින් සමන්විත වේ.

၂.

2.

တိဒိဝေ မဟိယံ ဘုဇဂါဝသထေ,သကလတ္ထသမဝှယဒီပနိ’ယံ;

ဣဟ ယော ကုသလော မတိမာ သ နရော,ပဋု ဟောတိ မဟာမုနိနော ဝစနေ.

දෙව්ලොව, මිනිස්ලොව සහ නාගලෝකයෙහි පවත්නා සකල වස්තූන්ගේ නාමයන් පැහැදිලි කරන්නා වූ මෙම ග්‍රන්ථයෙහි යම් නුවණැති, දක්ෂ මනුෂ්‍යයෙක් නිපුණ වේ ද, හෙතෙම මහා මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේගේ (බුදුරජාණන් වහන්සේගේ) ශ්‍රී මුඛ දේශනාවන් තේරුම් ගැනීමට සමත් වෙයි.

၃.

3.

ပရက္ကမဘုဇော နာမ, ဘူပါလော ဂုဏဘူသနော;

လင်္ကာယ မာသိ တေဇဿီ, ဇယီ ကေသရိဝိက္ကမော.

ලංකාද්වීපයෙහි ගුණයෙන් සෝභමාන වූ, තේජවන්ත වූ, ජයග්‍රාහී වූ, සිංහයෙකු වැනි වික්‍රමයෙන් යුතු 'පරාක්‍රමබාහු' නම් රජතුමෙක් වාසය කළේය.

၄.

4.

ဝိဘိန္နံ စိရံ ဘိက္ခုသံဃံ နိကာယ-တ္တယသ္မိဉ္စ ကာရေသိ သမ္မာ သမဂ္ဂေ;

သဒေဟံ’ဝ နိစ္စာဒရော ဒီဃကာလံ,မဟဂ္ဃေဟိ ရက္ခေသိ ယော ပစ္စယေဟိ.

ඒ රජතුමා බොහෝ කලක් තිස්සේ බෙදී පැවති තුන් නිකායේ භික්ෂු සංඝයා වහන්සේලා මනාව සමගි කරවූ අතර, තමන්ගේ ශරීරය මෙන් නිරන්තර ආදරයෙන්, දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ මහඟු සිව්පසයෙන් සංඝයා වහන්සේලා රැක බලා ගත්තේය.

၅.

5.

ယေန လင်္ကာ ဝိဟာရေဟိ, ဂါမာ’ရာမပုရီဟိ စ;

ကိတ္တိယာ ဝိယ သမ္ဗာဓီ, ကတာ ခေတ္တေဟိ ဝါပိဟိ.

ඒ රජතුමා විසින් ලක්දිව වෙහෙර විහාරවලින් ද, ගම්බිම්, උයන්වතු හා පුරවරයන්ගෙන් ද, කෙත්වතු හා වැව් අමුණුවලින් ද සරසන ලදුව, එය උතුමාණන්ගේ කීර්තියෙන් පිරී ඉතිරී ගියාක් මෙන් විය.

၆.

6.

ယဿာ’သာဓာရဏံ ပတွာ, နုဂ္ဂဟံ သဗ္ဗကာမဒံ;

အဟမ္ပိ ဂန္ထကာရတ္တံ, ပတ္တော ဝိဗုဓဂေါစရံ.

ඒ රජතුමාගේ සියලු කැමැත්ත ඉටුකරන අසාමාන්‍ය අනුග්‍රහය ලබා ගත් මම ද, වියතුන්ගේ ගෝචරය පිණිස ග්‍රන්ථකරණයෙහි යෙදීමට සමත් වීමි.

၇.

7.

ကာရိတေ တေန ပါသာဒ, ဂေါပုရာဒိဝိဘူသိတေ;

သဂ္ဂခဏ္ဍေ’ဝ တတ္တောယာ, သယသ္မိံ ပတိဗိမ္ဗိတေ.

ඒ රජතුමා විසින් කරවන ලද, ප්‍රාසාද හා ගෝපුරයන්ගෙන් අලංකාර වූ, ස්වකීය ජලාශයන්හි දෙව්ලොව කොටසක් පිළිබිඹු වන්නාක් මෙන් දිස්වන,

၈.

8.

မဟာဇေတဝနာ’ချမှိ, ဝိဟာရေ သာဓုသမ္မတေ;

သရောဂါမသမူဟမှိ, ဝသတာ သန္တဝုတ္တိနာ.

සුදනන් විසින් සම්භාවනීය වූ, සරෝගාම (පොකුණුගම) මූලයට අයත්, මහා ජේතවන නම් වූ විහාරයෙහි ශාන්ත පැවැත්මෙන් යුතුව වාසය කරන්නා වූ,

၉.

9.

သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိကာမေန, မောဂ္ဂလ္လာနေန ဓီမတာ;

ထေရေန ရစိတာ ဧသာ, အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာတိ.

සද්ධර්මයේ චිරස්ථිතිය කැමති වූ, ඥානවන්ත වූ 'මොග්ගල්ලාන' මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් මෙම 'අභිධානප්පදීපිකාව' රචනා කරන ලදී.