နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ຂໍນອບນ້ອມແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ພຣະອົງນັ້ນ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ໄກຈາກກິເລດ ຕັດສະຮູ້ຊອບໄດ້ໂດຍພຣະອົງເອງ.

အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာ

ຄຳພີອະພິທານັບປະທີປິກາ

ဗုဒ္ဓပ္ပဏာမော

ການນອບນ້ອມພຣະພຸດທະເຈົ້າ

၁.

໑.

တထာဂတော [Pg.1] ယော ကရုဏာကရော ကရော,ပယာတ’မောသဇ္ဇ သုခပ္ပဒံ ပဒံ;

အကာ ပရတ္ထံ ကလိသမ္ဘဝေ ဘဝေ,နမာမိ တံ ကေဝလဒုက္ကရံ ကရံ.

ພຣະຕຖາຄົດເຈົ້າ ພຣະອົງໃດ ຜູ້ຊົງເປັນບໍ່ເກີດແຫ່ງພຣະກະລຸນາ ຊົງລະພຣະນິບພານອັນເປັນທາງປະທານຄວາມສຸກ ເສດັດໄປແລ້ວ ຊົງບຳເພັນປະໂຫຍດແກ່ຜູ້ອື່ນໃນພົບອັນເຕັມໄປດ້ວຍໂທດ ຊົງກະທຳສິ່ງທີ່ເຮັດໄດ້ຍາກຢ່າງຍິ່ງ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນອບນ້ອມພຣະຕຖາຄົດເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ.

ဓမ္မပ္ပဏာမော

ການນອບນ້ອມພຣະທັມ

၂.

໒.

အပူဇယုံ ယံ မုနိကုဉ္ဇရာ ဇရာ,ရုဇာဒိမုတ္တာ ယဟိမုတ္တရေ တရေ;

ဌိတာ တိဝဋ္ဋမ္ဗုနိဓိံ နရာနရာ,တရိံသု တံ ဓမ္မမဃပ္ပဟံ ပဟံ.

ພຣະມຸນີຜູ້ປະເສີດທັງຫຼາຍ ຜູ້ພົ້ນແລ້ວຈາກຄວາມແກ່ແລະຄວາມເຈັບເປັນຕົ້ນ ໄດ້ຊົງບູຊາແລ້ວເຊິ່ງພຣະທັມໃດ, ມະນຸດແລະເທວະດາທັງຫຼາຍ ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນພຣະທັມອັນປະເສີດໃດ ໄດ້ຂ້າມພົ້ນແລ້ວເຊິ່ງມະຫາສະໝຸດຄືໄຕວັດ, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນອບນ້ອມພຣະທັມນັ້ນ ອັນເປັນເຄື່ອງກຳຈັດບາບ ແລະເປັນເຄື່ອງນຳໄປສູ່ພຣະນິບພານ.

သံဃပ္ပဏာမော

ການນອບນ້ອມພຣະສົງ

၃.

໓.

ဂတံ မုနိန္ဒော’ရသသူနုတံ နုတံ,သုပုညခေတ္တံ ဘုဝနေ သုတံ သုတံ;

ဂဏမ္ပိ ပါဏီကတသံဝရံ ဝရံ,သဒါ ဂုဏောဃေန နိရန္တရ’န္တရံ.

ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນອບນ້ອມພຣະສົງໝູ່ໃດ ຜູ້ເຖິງຄວາມເປັນພຣະໂອຣົດອົກຂອງພຣະມຸນິນທ໌, ຜູ້ອັນໝູ່ສັດສັນເສີນແລ້ວ, ເປັນເນື້ອນາບຸນອັນປະເສີດ ປາກົດແລ້ວໃນໂລກ, ຜູ້ມີຄວາມສຳລວມອັນກະທຳໄວ້ໃນກຳມື, ຜູ້ປະເສີດ, ຜູ້ມີຄຸນຄວາມດີອັນໜາແໜ້ນຢູ່ສະເໝີ ບໍ່ມີລະຫວ່າງ, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນອບນ້ອມໝູ່ສົງນັ້ນ ຕະຫຼອດການທຸກເມື່ອ.

ပဋိညာ

ຄຳປະຕິຍານ

၄.

໔.

နာမလိင်္ဂေသု ကောသလ္လ, မတ္ထနိစ္ဆယကာရဏံ;

ယတော မဟဗ္ဗလံ ဗုဒ္ဓ, ဝစနေ ပါဋဝတ္ထိနံ.

ເພາະເຫດວ່າ ຄວາມສະຫຼາດໃນນາມແລະລິງ ເປັນເຫດແຫ່ງການຕັດສິນເນື້ອຄວາມ, ແລະເປັນກຳລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ແກ່ຜູ້ປາດຖະໜາຄວາມແຕກສານໃນພຣະພຸດທະພົດ.

၅.

໕.

နာမလိင်္ဂါနျ’တော [Pg.2] ဗုဒ္ဓ, ဘာသိတဿာ’ရဟာနျ’ဟံ;

ဒဿယန္တော ပကာသေဿ, မဘိဓာနပ္ပဒီပိကံ.

ເພາະສະນັ້ນ, ຂ້າພະເຈົ້າ ເມື່ອຈະສະແດງນາມແລະລິງທັງຫຼາຍ ອັນສົມຄວນແກ່ພຣະພຸດທະພົດ, ຈຶ່ງຈະແຕ່ງຄຳພີອະພິທານັບປະທີປິກາ ນີ້.

ပရိဘာသာ

ຂໍ້ກຳນົດຕົກລົງ (ປະຣິພາສາ)

၆.

໖.

ဘိယျော ရူပန္တရာ သာဟ, စရိယေန စ ကတ္ထစိ;

ကွစာ’ ဟစ္စဝိဓာနေန ဉေယျံ ထီပုန္နပုံသကံ.

ພຶງຊາບເພດຍິງ (ອິດຖີລິງ), ເພດຊາຍ (ປຸລລິງ) ແລະເພດບໍ່ແມ່ນຍິງບໍ່ແມ່ນຊາຍ (ນະປຸງສະກະລິງ) ໂດຍຫຼາຍ ຈາກຮູບຄຳສັບອື່ນ, ບາງເທື່ອກໍຊາບໄດ້ດ້ວຍການຢູ່ຮ່ວມກັນ, ບາງເທື່ອກໍຊາບໄດ້ດ້ວຍການກຳນົດໄວ້ໂດຍກົງ.

၇.

໗.

အဘိန္နလိင်္ဂါနံယေဝ, ဒွန္ဒော စ, လိင်္ဂဝါစကာ;

ဂါထာပါဒန္တမဇ္ဈဋ္ဌာ, ပုဗ္ဗံ ယန္တျပရေ ပရံ.

ຄຳສະມາສແບບທะວັນທະສະມາສ ຂອງຄຳທີ່ມີລິງບໍ່ຕ່າງກັນເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນຄຳບອກລິງ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ທ້າຍ, ກາງ ຫຼືຕົ້ນບາດຄາຖາ ຍ່ອມເປັນລິງຂອງຄຳທີ່ຢູ່ຂ້າງໜ້າ ບາງເທື່ອກໍເປັນລິງຂອງຄຳທີ່ຢູ່ຂ້າງຫຼັງ.

၈.

໘.

ပုမိတ္ထိယံ ပဒံ ဒွီသု, သဗ္ဗလိင်္ဂေ စ တီသွိတိ;

အဘိဓာနန္တရာရမ္ဘေ, ဉေယျံ တွ’န္တ မထာဒိ စ.

ຄຳວ່າ 'ທັງສອງ' ໝາຍເຖິງ ປຸລລິງແລະອິດຖີລິງ, ຄຳວ່າ 'ທັງສາມ' ໝາຍເຖິງ ທຸກລິງ, ແລະພຶງຊາບຄຳວ່າ 'ອັນຕະ' (ທີ່ສຸດ) ແລະ 'ອະທິ' (ຕົ້ນ) ເປັນຕົ້ນ ໃນລະຫວ່າງການເລີ່ມຕົ້ນສະແດງຊື່ສັບ.

၉.

໙.

ဘိယျော ပယောဂ မာဂမ္မ, သောဂတေ အာဂမေ ကွစိ;

နိဃဏ္ဍု ယုတ္တိ ဉ္စာနီယ, နာမလိင်္ဂံ ကထီယတီတိ.

ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເຖິງນາມແລະລິງ ໂດຍອາໄສການໃຊ້ຫຼາຍໃນພຣະໄຕປິດົກ, ບາງເທື່ອກໍນຳເອົາຄຳພີອະພິທານ (ນິຄັນທຸ) ແລະເຫດຜົນມາປະກອບນຳ.

၁. သဂ္ဂကဏ္ဍ

໑. ສັກຄະກັນ (ພາກສະຫວັນ)

၁.

໑.

ဗုဒ္ဓေါ ဒသဗလော သတ္ထာ, သဗ္ဗညူ ဒွိပဒုတ္တမော;

မုနိန္ဒော ဘဂဝါ နာထော, စက္ခုမ’င်္ဂီရသော မုနိ.

ພຣະນາມຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ: ພຸດໂທ, ທະສະພະໂລ, ສັດຖາ, ສັບພັນຍູ, ທວິປະທຸດຕະໂມ, ມຸນິນໂທ, ພະຄະວາ, ນາໂຖ, ຈັກຂຸມາ, ອັງຄີຣະໂສ, ມຸນິ.

၂.

໒.

လောကနာထော’ နဓိဝရော, မဟေသိ စ ဝိနာယကော;

သမန္တစက္ခု သုဂတော, ဘူရိပညော စ မာရဇိ.

ໂລກະນາໂຖ, ອະນະທິວະໂຣ, ມະເຫສິ, ວິນາຍະໂກ, ສະມັນຕະຈັກຂຸ, ສຸຄະໂຕ, ພູຣິປັນໂຍ, ມາຣະຊິ.

၃.

໓.

နရသီဟော နရဝရော, ဓမ္မရာဇာ မဟာမုနိ;

ဒေဝဒေဝေါ လောကဂရု, ဓမ္မဿာမီ တထာဂတော.

ນະຣະສີໂຫ, ນະຣະວະໂຣ, ทັມມະຣາຊາ, ມະຫາມຸນິ, ເທວະເທໂວ, ໂລກະຄະຣຸ, ທັມມັດສາມີ, ຕຖາຄະໂຕ.

၄.

໔.

သယမ္ဘူ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဝရပညော စ နာယကော;

ဇိနော, သက္ကော တု သိဒ္ဓတ္ထော, သုဒ္ဓေါဒနိ စ ဂေါတမော.

ສະຍຳພູ, ສັມມາສັມພຸດໂທ, ວະຣະປັນໂຍ, ນາຍະໂກ, ຊิໂນ, ສັກໂກ, ສິດທັດໂຖ, ສຸດໂທທະນິ, ໂຄຕະໂມ.

၅.

໕.

သကျသီဟော တထာ သကျ, မုနိ စာဒိစ္စဗန္ဓု စ;

ສັກກະສີໂຫ, ສັກກະມຸນິ, ອາທິດຈະພັນທຸ.

၆.

໖.

မောက္ခော နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ, ဒီပေါ တဏှက္ခယော ပရံ;

တာဏံ လေဏ မရူပဉ္စ, သန္တံ သစ္စ မနာလယံ.

ຄຳເອີ້ນພຣະນິບພານ: ໂມກໂຂ, ນິໂຣໂທ, ນິບພານັງ, ທີໂປ, ຕັນຫັກຂະໂຍ, ປະຣັງ, ຕານັງ, ເລນັງ, ອະຣູປັງ, ສັນຕັງ, ສັດຈັງ, ອະນາລະຍັງ.

၇.

໗.

အသင်္ခတံ သိဝ မမတံ သုဒုဒ္ဒသံ,ပရာယဏံ သရဏ မနီတိကံ တထာ;

အနာသဝံ ဓုဝ မနိဒဿနာ’ ကတာ,ပလောကိတံ နိပုဏ မနန္တ မက္ခရံ.

ອະສັງຂະຕັງ, ສິວັງ, ອະມະຕັງ, ສຸດຸດທະສັງ, ປະຣາຍະນັງ, ສະຣະນັງ, ອະນີຕິກັງ, ອະນາສະວັງ, ທຸວັງ, ອະນິທັດສະນັງ, ອະກະຕັງ, ອະປະໂລກິຕັງ, ນິປຸນັງ, ອະນັນຕັງ, ອັກຂະຣັງ.

၈.

໘.

ဒုက္ခက္ခယော [Pg.3] ဗျာဗဇ္ဈဉ္စ, ဝိဝဋ္ဋံ ခေမ ကေဝလံ;

အပဝဂ္ဂေါ ဝိရာဂေါ စ, ပဏီတ မစ္စုတံ ပဒံ.

ທຸກຂັກຂະໂຍ, ອະວະຢາປັດຊັງ, ວິວັດຕັງ, ເຂມັງ, ເກວະລັງ, ອະປະວັກໂຄ, ວິຣາໂຄ, ປະນີຕັງ, ອັດຈຸຕັງ, ປະທັງ.

၉.

໙.

ယောဂက္ခေမော ပါရ မပိ, မုတ္တိ သန္တိ ဝိသုဒ္ဓိယော;

ဝိမုတျ’ သင်္ခတဓာတု, သုဒ္ဓိ နိဗ္ဗုတိယော သိယုံ.

ໂຍຄັກເຂໂມ, ປາຣັງ, ມຸດຕິ, ສັນຕິ, ວິສຸດທິ, ວິມຸດຕິ, ອະສັງຂະຕະທາຕຸ, ສຸດທິ, นິບພຸຕິ.

၁၀.

໑໐.

ခီဏာသဝေါ တွ’သေက္ခော စ, ဝီတရာဂေါ တထာ’ ရဟာ;

ဒေဝလောကော ဒိဝေါ သဂ္ဂေါ,တိဒိဝေါ တိဒသာလယော.

ຄຳເອີ້ນພຣະອໍຣະຫັນ: ຂີນາສະໂວ, ອະເສກໂຂ, ວີຕະຣາໂຄ, ອະຣະຫາ. ຄຳເອີ້ນເທວະໂລກ (ສະຫວັນ): ເທວະໂລໂກ, ທິໂວ, ສັກໂກ, ຕິທິໂວ, ຕິທະສາລະໂຍ.

၁၁.

໑໑.

တိဒသာ တွ’မရာ ဒေဝါ, ဝိဗုဓာ စ သုဓာသိနော;

သုရာ မရူ ဒိဝေါကာ စာ, မတပါ သဂ္ဂဝါသိနော.

ຄຳເອີ້ນເທວະດາ: ຕິທະສາ, ອະມະຣາ, ເທວາ, ວິພຸດທາ, ສຸທາສິໂນ, ສຸຣາ, ມະຣູ, ທิໂວກາ, ອະມະຕະປາ, ສັກກະວາສິໂນ.

၁၂.

໑໒.

နိဇ္ဇရာ’ နိမိသာ ဒိဗ္ဗာ, အပုမေ ဒေဝတာနိ စ ;

ນິດຈະຣາ, ອະນິມິສາ, ທິບພາ, ເທວະຕາ (ຄຳວ່າ ເທວະຕາ ເປັນໄດ້ທັງອິດຖີລິງແລະນະປຸງສະກະລິງ).

၁၃.

໑໓.

သိဒ္ဓေါ ဘူတော စ ဂန္ဓဗ္ဗော, ဂုယှကော ယက္ခ ရက္ခသာ;

ကုမ္ဘဏ္ဍော စ ပိသာစာ’ဒီ, နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဒေဝယောနိယော.

ກຳເນີດເທວະດາຊັ້ນຕ່ຳ: ສິດໂທ, ພູໂຕ, ຄັນທັບໂພ, ຄຸຍຫະໂກ, ຍັກໂຂ, ຮັກຂະໂສ, ກຸມພັນໂທ, ປິສາດໂຈ ເປັນຕົ້ນ.

၁၄.

໑໔.

ပုဗ္ဗဒေဝါ သုရရိပူ, အသုရာ ဒါနဝါ ပုမေ;

တဗ္ဗိသေသာ ပဟာရာဒေါ, သမ္ဗရော ဗလိအာဒယော.

ຄຳເອີ້ນອະສູນ: ປຸບພະເທວາ, ສຸຣະຣິປູ, ອະສຸຣາ, ທານະວາ (ເປັນປຸລລິງ). ພວກອະສູນພິເສດ ເຊັ່ນ: ປະຫາຣາໂທ, ສັງວະໂຣ, ພະລິ ເປັນຕົ້ນ.

၁၅.

໑໕.

ပိတာမဟော ပိတာ ဗြဟ္မာ, လောကေသော ကမလာသနော;

တထာ ဟိရညဂဗ္ဘော စ, သုရဇေဋ္ဌော ပဇာပတိ.

ຄຳເອີ້ນພຣະພຣົມ: ປິຕາມະໂຫ, ປິຕາ, ພຣົຫມາ, ໂລເກໂສ, ກະມະລາສະໂນ, ຫິຣັນຍະຄັບໂພ, ສຸຣະເຊດໂຖ, ປະຊາປະຕິ.

၁၆.

໑໖.

ဝါသုဒေဝေါ ဟရိ ကဏှော, ကေသဝေါ စက္ကပါဏျ’ထ;

မဟိဿရော သိဝေါ သူလီ, ဣဿရော ပသုပတျ’ပိ.

ຄຳເອີ້ນພຣະວິສະນຸ (ພຣະນາຣາຍ): ວາສຸເທໂວ, ຫະຣິ, ກັນໂຫ, ເກສະໂວ, ຈັກກະປານິ. ຄຳເອີ້ນພຣະອິດສວນ (ພຣະສິວະ): ມະຫິດສະໂຣ, ສິໂວ, ສູລີ, ອິດສະໂຣ, ປະສຸປະຕິ.

၁၇.

໑໗.

ဟရော ဝုတ္တော ကုမာရော တု, ခန္ဓော သတ္တိဓရော ဘဝေ;

ຫະໂຣ (ພຣະສິວະ). ຄຳເອີ້ນພຣະຂັນທະກຸມານ: ກຸມາໂຣ, ຂັນໂທ, ສັດຕິທະໂຣ.

၁၈.

໑໘.

သက္ကော ပုရိန္ဒဒေါ ဒေဝ, ရာဇာ ဝဇိရပါဏိ စ;

သုဇမ္ပတိ သဟဿက္ခော, မဟိန္ဒော ဝဇိရာဝုဓော.

ຄຳເອີ້ນພຣະອິນ: ສັກໂກ, ປຸຣິນທະໂທ, ເທວະຣາຊາ, ວະຊິຣະປານິ, ສຸຊັມປະຕິ, ສະຫັດສັກໂຂ, ມະຫິນໂທ, ວະຊິຣາວຸໂທ.

၁၉.

໑໙.

ဝါသဝေါ စ ဒသသတ, နယနော တိဒိဝါဓိဘူ;

သုရနာထော စ ဝဇိရ, ဟတ္ထော စ ဘူတပတျ’ပိ.

ວາສະໂວ, ທະສະສະຕະນະຍະໂນ, ຕິທິວາທິພູ, ສຸຣະນາໂຖ, ວະຊິຣະຫັດໂຖ, ພູຕະປະຕິ.

၂၀.

໒໐.

မဃဝါ ကောသိယော ဣန္ဒော, ဝတြဘူ ပါကသာသနော;

ဝိဍောဇော ထ သုဇာ တဿ, ဘရိယာ ထ ပုရံ ဘဝေ.

ມະຄະວາ, ໂກສິໂຍ, ອິນໂທ, ວັດຕະຣະພູ, ປາກະສາສະໂນ, ວິໂລໂຊ. ນາງສຸຊາດາ (ມະເຫສີຂອງພຣະອິນ): ສຸຊາ. ເມືອງຂອງພຣະອິນ: ປຸຣັງ.

၂၁.

໒໑.

မသက္ကသာရာ [Pg.4] ဝဿောက, သာရာ စေဝါ’ မရာဝတီ;

ဝေဇယန္တော တု ပါသာဒေါ,သုဓမ္မာ တု သဘာ မတာ.

ຄຳເອີ້ນເມືອງພຣະອິນ: ມະສັກກະສາຣາ, ວັດໂສກະສາຣາ, ອະມະຣາວະຕີ. ປຣາສາດຂອງພຣະອິນ: ເວຊະຍັນໂຕ. ສະພາຂອງພຣະອິນ: ສຸທັມມາ.

၂၂.

໒໒.

ဝေဇယန္တော ရထော တဿ,ဝုတ္တော မာတလိ သာရထိ;

ဧရာဝဏော ဂဇော ပဏ္ဍု, ကမ္ဗလော တု သိလာသနံ.

ລົດຂອງພຣະອິນ: ເວຊະຍັນໂຕ. ສາຣະຖີ: ມາຕະຣິ. ຊ້າງຂອງພຣະອິນ: ເອຣາວະໂນ. ແທ່ນຫີນຂອງພຣະອິນ: ປັນທຸກຳພະລະສິລາສານ.

၂၃.

໒໓.

သုဝီရောစ္စာဒယော ပုတ္တာ, နန္ဒာ ပေါက္ခရဏီ ဘဝေ;

နန္ဒနံ မိဿကံ စိတ္တ, လတာ ဖာရုသကံ ဝနာ.

ບຸດຂອງພຣະອິນ: ສຸວີຣະ, ອຸດຈະ ເປັນຕົ້ນ. ສະໂບກຂະຣະນີ: ນັນທາ. ສວນສະຫວັນ: ນັນທະນັງ, ມິດສະກັງ, ຈິດຕະລັດຕາ, ຜາຣຸສະກັງ.

၂၄.

໒໔.

အသနိ ဒွီသု ကုလိသံ, ဝဇိရံ ပုန္နပုံသကေ;

အစ္ဆရာယောတ္ထိယံ ဝုတ္တာ, ရမ္ဘာ အလမ္ဗုသာဒယော;

ဒေဝိတ္ထိယော ထ ဂန္ဓဗ္ဗာ, ပဉ္စသိခေါတိ အာဒယော.

ຄຳເອີ້ນສາຍຟ້າ/ວະຊິຣະ: ອະສະນິ (ເປັນໄດ້ ໒ ລິງ), ກຸລິສັງ, ວະຊິຣັງ (ເປັນປຸລລິງແລະນະປຸງສະກະລິງ). ຄຳເອີ້ນນາງອັບສອນ: ອັດຈະຣາ (ເປັນອິດຖີລິງ) ເຊັ່ນ ນາງຣຳພາ, ນາງອາລຳພຸສາ ເປັນຕົ້ນ. ນາງຟ້າ: ເທວິດຖິໂຍ. ຄັນທັບພະເທວະດາ: ປັນຈະສິໂຂ ເປັນຕົ້ນ.

၂၅.

໒໕.

ဝိမာနော နိတ္ထိယံ ဗျမှံ, ပီယူသံ တွမတံ သုဓာ;

သိနေရု မေရု တိဒိဝါ, ဓာရော နေရု သုမေရု စ.

ວິມານ: ວິມາໂນ (ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລິງ), ພະຍັມຫັງ. ນ້ຳອຳມະລິດ: ປິຍູສັງ, ອະມະຕັງ, ສຸທາ. ເຂົາພຣະສຸເມນ: ສິເນຣຸ, ເມຣຸ, ຕິທິວາທາໂຣ, ເນຣຸ, ສຸເມຣຸ.

၂၆.

໒໖.

ယုဂန္ဓရော ဤသဓရော, ကရဝီကော သုဒဿနော;

နေမိန္ဓရော ဝိနတကော, အဿကဏ္ဏော ကုလာစလာ.

ເທືອກເຂົາສັດຕະບໍລິພັນ: ຍຸຄັນທະໂຣ, ອີສະທະໂຣ, ກະຣະວີໂກ, ສຸດັດສະໂນ, ເນມინທະໂຣ, ວິນະຕະໂກ, ອັດສະກັນໂນ.

၂၇.

໒໗.

မန္ဒာကိနီ တထာ’ကာသ, ဂင်္ဂါ သုရနဒီ ပျထ;

ຄຳເອີ້ນແມ່ນ້ຳສະຫວັນ: ມັນທາກິນີ, ອາກາສະຄັງຄາ, ສຸຣະນະທີ.

၂၈.

໒໘.

ကောဝိဠာရော တထာ ပါရိ, စ္ဆတ္တကော ပါရိဇာတကော;

ကပ္ပရုက္ခော တု သန္တာနာ, ဒယော ဒေဝဒ္ဒုမာ သိယုံ.

ຕົ້ນໄມ້ສະຫວັນ: ໂກວິລາໂຣ, ປາຣິຈັດຕະໂກ, ປາຣິຊາຕະໂກ. ຕົ້ນກັລປະພຶກ: ກັບປະຣຸກໂຂ, ສັນຕານາ ເປັນຕົ້ນ.

၂၉.

໒໙.

ပါစီ ပတီဈု’ ဒီစိ’တ္ထီ, ပုဗ္ဗ ပစ္ဆိမ ဥတ္တရာ;

ဒိသာထ ဒက္ခိဏာ’ ပါစီ, ဝိဒိသာ’နုဒိသာ ဘဝေ.

ທິດທັງຫຼາຍ: ປາຈີ (ທິດຕາເວັນອອກ - ປຸບພະ), ປະຕີຈີ (ທິດຕາເວັນຕົກ - ປັດຈິມະ), ອຸດີຈີ (ທິດເໜືອ - ອຸດຕະຣະ) (ທັງໝົດນີ້ເປັນອິດຖີລິງ), ທັກຂິນາ (ທິດໃຕ້), ອະປາຈີ (ທິດໃຕ້). ທິດສະຫຼຽງ: ວິດິສາ, ອະນຸດິສາ.

၃၀.

໓໐.

ဧရာဝတော ပုဏ္ဍရီကော, ဝါမနော ကုမုဒေါ’ ဉ္ဇနော;

ပုပ္ဖဒန္တော သဗ္ဗဘုမ္မော, သုပ္ပတီကော ဒိသာဂဇာ.

ຊ້າງປະຈຳທິດ: ເອຣາວະໂຕ, ປຸນທະຣີໂກ, ວາມະໂນ, ກຸມຸໂທ, ອັນຊະໂນ, ປຸບຜະທັນໂຕ, ສັບພະພຸມໂມ, ສຸບປະຕີໂກ.

၃၁.

໓໑.

ဓတရဋ္ဌော စ ဂန္ဓဗ္ဗာ, ဓိပေါ, ကုမ္ဘဏ္ဍသာမိ တု;

ဝိရုဠှကော, ဝိရူပက္ခော, တု နာဂါဓိပတီရိတော.

ທ້າວມະຫາຣາດທັງສີ່: ท້າວທະຕະຣັດຖະ (ເປັນໃຫຍ່ໃນພວກຄັນທັບພະ), ທ້າວວິຣຸລະຫະກະ (ເປັນໃຫຍ່ໃນພວກກຸມພັນ), ທ້າວວິຣູປັກຂະ (ເປັນໃຫຍ່ໃນພວກນາກ).

၃၂.

໓໒.

ယက္ခာဓိပေါ ဝေဿဝဏော, ကုဝေရော နရဝါဟနော;

အဠကာ ဠကမန္ဒာဿ, ပုရီ, ပဟရဏံ ဂဒါ;

စတုဒ္ဒိသာန မဓိပါ, ပုဗ္ဗာဒီနံ ကမာ ဣမေ.

ທ້າວເວດສະວັນ (ເປັນໃຫຍ່ໃນພວກຍັກ): ເວດສະວະໂນ, ກຸເວໂຣ, ນະຣະວາຫະໂນ. ເມືອງຂອງທ້າວເວດສະວັນ: ອະລັກກາ, ອະລັກກະມັນທາ. ອາວຸດ: ຄະທາ. ທ່ານເຫຼົ່ານີ້ເປັນຜູ້ປົກຄອງທິດທັງສີ່ ມີທິດຕາເວັນອອກເປັນຕົ້ນ ຕາມລຳດັບ.

၃၃.

໓໓.

ဇာတဝေဒေါ [Pg.5] သိခီ ဇောတိ, ပါဝကော ဒဟနော’ နလော;

ဟုတာဝဟော’ စ္စိမာ ဓူမ, ကေတွ’ဂ္ဂိ ဂိနိ ဘာနုမာ.

ຄຳເອີ້ນໄຟ: ຊາຕະເວໂທ, ສิຂີ, ໂຊຕິ, ປາວະໂກ, ທະຫະໂນ, ອະນະໂລ, ຫຸຕາວະໂຫ, ອັດຈິມາ, ທູມະເກຕຸ, ອັກຄິ, ຄິນິ, ພານຸມາ.

၃၄.

໓໔.

တေဇော ဓူမသိခေါ ဝါယု, သခေါ စ ကဏှဝတ္တနီ;

ဝေဿာနရော ဟုတာသော ထ, သိခါဇာလ’စ္စိ စာပုမေ.

ເຕໂຊ, ທູມະສິໂຂ, ວາຍຸສະໂຂ, ກັນຫະວັດຕະນີ, ເວດສານະໂຣ, ຫຸຕາໂສ. ແປວໄຟ: ສິຂາ, ຊາລັງ, ອັດຈິ (ເປັນປຸລລິງ).

၃၅.

໓໕.

ဝိပ္ဖုလိင်္ဂံ ဖုလိင်္ဂဉ္စ, ဘသ္မာ တု သေဋ္ဌိ ဆာရိကာ;

ສະເກັດໄຟ: ວິບຜຸລັງຄັງ, ຜຸລັງຄັງ. ຂີ້ເຖົ່າ: ພັດສະມາ, ເສດຖິ, ຊາຣິກາ.

၃၆.

໓໖.

ကုက္ကုဠော တု’ဏှဘသ္မသ္မိ, မင်္ဂါရော’လာတ မုမ္မုကံ ;

သမိဓာ ဣဓုမံ စေ’ဓော, ဥပါဒါနံ တထိန္ဓနံ.

ຂີ້ເຖົ່າຮ້ອນ: ກຸກກຸໂລ. ຖ່ານໄຟ: ມັງຄາໂຣ. ດຸ້ນຟືນມີໄຟ: ອະລາຕັງ, ມຸມມຸກັງ. ຟືນ: ສະມິທາ, ອິທຸມັງ, ເອໂທ, ອຸປາດານັງ, ອິນທະນັງ.

၃၇.

໓໗.

အထော’ဘာသော ပကာသော စာ,'လောကော’ဇ္ဇောတာ’တပါ သမာ;

မာလုတော ပဝနော ဝါယု, ဝါတော’နိလ သမီရဏာ;

ဂန္ဓဝါဟော တထာ ဝါယော, သမီရော စ သဒါဂတိ.

ແສງສະຫວ່າງ: ໂອພາໂສ, ປະກາໂສ, ອາໂລໂກ, ອຸດໂຊໂຕ, ອາຕະໂպ. ລົມ: ມາລຸໂຕ, ປະວະໂນ, ວາຍຸ, ວາໂຕ, ອະນິໂລ, ສະມີຣະນາ, ຄັນທະວາໂຫ, ວາໂຍ, ສະມີໂຣ, ສະທາຄະຕິ.

၃၈.

໓໘.

ဝါယုဘေဒါ ဣမေ ဆု’ဒ္ဓ, င်္ဂမော စာဓောဂမော တထာ;

ကုစ္ဆိဋ္ဌော စ ကောဋ္ဌာသယော, အဿာသင်္ဂါနုသာရိနော.

ປະເພດຂອງລົມໃນຮ່າງກາຍ: ອຸດທັງຄະໂມ (ລົມພັດຂຶ້ນເໜືອ), ອະໂທຄະໂມ (ລົມພັດລົງລຸ່ມ), ກຸດສິດໂຖ (ລົມໃນທ້ອງ), ໂກດຖາສະໂຍ (ລົມໃນລຳໄສ້), ອັດສາສານຸສາຣີ (ລົມຫາຍໃຈ).

၃၉.

໓໙.

အထော အပါနံ ပဿာသော,အဿာသော အာန မုစ္စတေ.

ລົມຫາຍໃຈອອກ: ອະປານັງ, ປັດສາໂສ. ລົມຫາຍໃຈເຂົ້າ: ອັດສາໂສ, ອານັງ.

၄၀.

໔໐.

ဝေဂေါ ဇဝေါ ရယော ခိပ္ပံ, တု သီဃံ တုရိတံ လဟု;

အာသု တုဏ္ဏ မရံ စာဝိ, လမ္ဗိတံ တုဝဋံပိ စ.

ຄຳບອກຄວາມໄວ: ເວໂກ, ຊະໂວ, ຣະໂຍ, ຂิບປັງ, ສີຄັງ, ຕຸຣິຕັງ, ລະຫຸ, ອາສຸ, ຕຸນນັງ, ອະຣັງ, ອະວິລັມພິຕັງ, ຕຸວະຕັງ.

၄၁.

໔໑.

သတတံ နိစ္စ မဝိရတာ, နာရတ သန္တတ မနဝရတဉ္စ ဓုဝံ;

ဘုသ မတိသယော စ ဒဠှံ, တိဗ္ဗေ’ကန္တာ’တိမတ္တ, ဗာဠှာနိ;

ခိပ္ပာဒီ ပဏ္ဍကေ ဒဗ္ဗေ, ဒဗ္ဗဂါ တေသု ယေ တိသု.

ຄຳບອກຄວາມເນືອງນິດ: ສະຕະຕັງ, ນິດຈັງ, ອະວິຣະຕັງ, ອະນາຣະຕັງ, ສັນຕະຕັງ, ອະນາວະຣະຕັງ, ทຸວັງ. ຄຳບອກຄວາມແຮງກ້າ: ພຸສັງ, ອະຕິສະໂຍ, ທັນຫັງ, ຕິບພັງ, ເອກັນຕັງ, ອະຕິມັດຕັງ, ພານຫັງ. ຄຳເຫຼົ່ານີ້ມີ 'ຂິບປະ' ເປັນຕົ້ນ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ ເມື່ອເປັນຄຳຄຸນນາມ ຍ່ອມມີ ໓ ລິງ.

၄၂.

໔໒.

အဝိဂ္ဂဟော တု ကာမော စ, မနောဘူ မဒနော ဘဝေ;

အန္တကော ဝသဝတ္တီ စ, ပါပိမာ စ ပဇာပတိ.

ຄຳເອີ້ນກາມະເທບ: ອະວິກຄະໂຫ, ກາໂມ, ມະໂນພູ, ມະທະໂນ. ຄຳເອີ້ນພະຍາມານ: ອັນຕະໂກ, ວະສະວັດຕີ, ປາປິມາ, ປະຊາປະຕິ.

၄၃.

໔໓.

ပမတ္တဗန္ဓု ကဏှော စ, မာရော နမုစိ, တဿ တု;

တဏှာ’ရတီ ရဂါ ဓီတူ, ဟတ္ထီ တု ဂိရိမေခလော.

ປະມັດຕະພັນທຸ, ກັນໂຫ, ມາໂຣ, ນະມຸຈິ. ທິດາຂອງພະຍາມານ: ຕັນຫາ, ອະຣະຕີ, ຣາຄາ. ຊ້າງຂອງພະຍາມານ: ຄີຣິເມຂะໂລ.

၄၄.

໔໔.

ယမရာဇာ စ ဝေသာယီ, ယမော’ဿ နယနာဝုဓံ;

ဝေပစိတ္တိ ပုလောမော စ, ကိမ္ပုရိသော တု ကိန္နရော.

ພະຍາຍົມ ມີຊື່ວ່າ: ຍມຣາຊາ, ເວສາຍີ, ຍມະ. ອາວຸດຂອງພະຍາຍົມນັ້ນ ຄື ດວງຕາ (ນຍນາວຸທະ). ອະສູນຊື່ວ່າ: ເວປະຈິດຕິ ແລະ ປຸໂລມະ. ອະມະນຸດເຄິ່ງຄົນເຄິ່ງນົກ ມີຊື່ວ່າ: ກິມປຸຣິສະ, ກິນນອນ.

၄၅.

໔໕.

အန္တလိက္ခံ ခ’မာဒိစ္စ, ပထော’ဗ္ဘံ ဂဂန’မ္ဗရံ;

ဝေဟာသော စာနိလပထော, အာကာသော နိတ္ထိယံ နဘံ.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ທ້ອງຟ້າ ຫຼື ອາກາດ ມີ ໑໐ ຄຳ ຄື: ອັນຕະລິກຂະ, ຂະ, ອາທິດຈະປະຖະ, ອັບພະ, ຄະຄະນະ, ອຳພະຣະ, ເວຫາສະ, ອະນິລະປະຖະ, ອາກາສະ, ນະພະ (ຄຳວ່າ ນະພະ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ).

၄၆.

໔໖.

ဒေဝေါ [Pg.6] ဝေဟာယသော တာရာ,ပထော သုရပထော အဃံ.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ທ້ອງຟ້າ (ເພີ່ມເຕີມ) ມີ ໕ ຄຳ ຄື: ເທວະ, ເວຫາຍະສະ, ຕາຣາປະຖະ, ສຸຣະປະຖະ, ອະຄະ.

၄၇.

໔໗.

မေဃော ဝလာဟကော ဒေဝေါ, ပဇ္ဇုန္နော’မ္ဗုဓရော ဃနော;

ဓာရာဓရော စ ဇီမူတော, ဝါရိဝါဟော တထာ’မ္ဗုဒေါ.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ເມກ ມີ ໑໐ ຄຳ ຄື: ເມຄະ, ວະລາຫະກະ, ເທວະ, ປັດຊຸນນະ, ອຳພຸທະຣະ, ຄະນະ, ທາຣາທະຣະ, ຈີມູຕະ, ວາຣິວາຫະ, ອຳພຸທະ.

၄၈.

໔໘.

အဗ္ဘံ တီသွထ ဝဿဉ္စ, ဝဿနံ ဝုဋ္ဌိ နာရိယံ;

သတေရတာ’က္ခဏာ ဝိဇ္ဇု, ဝိဇ္ဇုတာ စာစိရပ္ပဘာ.

ຄຳວ່າ ອັບພະ (ເມກ) ເປັນໄດ້ ໓ ລິງ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ຝົນ ມີ ໓ ຄຳ ຄື: ວັດສະ, ວັດສະນະ, ວຸດຖິ (ວຸດຖິ ເປັນອິດຖີລິງ). ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ຟ້າແມບ (ຟ້າແລບ) ມີ ໕ ຄຳ ຄື: ສະເຕຣະຕາ, ອັກຂະນາ, ວິຊຊຸ, ວິຊຊຸຕາ, ອະຈິຣັບປະພາ.

၄၉.

໔໙.

မေဃနာဒေ တု ဓနိတံ, ဂဇ္ဇိတံ ရသိတာဒိ စ;

ဣန္ဒာဝုဓံ ဣန္ဒဓနု, ဝါတက္ခိတ္တမ္ဗု သီကရော.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ສຽງຟ້າຮ້ອງ ມີ ໔ ຄຳ ຄື: ເມຄະນາດະ, ທະນິຕະ, ຄັດຊິຕະ, ຣະສິຕະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ຮຸ້ງກິນນ້ຳ ມີ ໖ ຄຳ ຄື: ອິນທາວຸດທະ, ອິນທະທະນູ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ລະອອງນ້ຳທີ່ຖືກລົມພັດ ມີ ໑ ຄຳ ຄື: ສີກະຣະ.

၅၀.

໕໐.

အာသာရော ဓာရာ သမ္ပာတော,ကရကာ တု ဃနောပလံ;

ဒုဒ္ဒိနံ မေဃစ္ဆန္နာဟေ, ပိဓာနံ တွပဓာရဏံ.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ຝົນຕົກໜັກ ມີ ໒ ຄຳ ຄື: ອາສາຣະ, ທາຣາສຳປາຕະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ໝາກເຫັບ ມີ ໒ ຄຳ ຄື: ກະຣະກາ, ຄະໂນປະລະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ວັນທີ່ຟ້າມືດຝົນ ມີ ໒ ຄຳ ຄື: ທຸດທິນະ, ເມຄະຈັນນາຫະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ເຄື່ອງປິດ, ຝາປິດ ມີ ໒ ຄຳ ຄື: ປิທານະ, ອະປະທາຣະນະ.

၅၁.

໕໑.

တိရောဓာန’န္တရဓာနာ, ပိဓာန ဆာဒနာနိ စ;

ဣန္ဒု စန္ဒော စ နက္ခတ္တ, ရာဇာ သောမော နိသာကရော.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ການປິດບັງ, ການຫາຍໄປ, ການມຸງບັງ ມີ ໔ ຄຳ ຄື: ຕິໂຣທານະ, ອັນຕະຣະທານະ, ປິທານະ, ຊາດະນະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ພະຈັນ ມີ ໕ ຄຳ ຄື: ອິນທຸ, ຈັນທະ, ນັກຂັດຕະຣາຊາ, ໂສມະ, นິສາກະຣະ.

၅၂.

໕໒.

ဩသဓီသော ဟိမရံသိ, သသင်္ကော စန္ဒိမာ သသီ;

သီတရံသိ နိသာနာထော, ဥဠုရာဇာ စ မာ ပုမေ.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ພະຈັນ (ເພີ່ມເຕີມ) ມີ ໙ ຄຳ ຄື: ໂອສະທີສະ, ຫິມະຣັງສິ, ສະສັງກະ, ຈັນທິມາ, ສະສີ, ສີຕະຣັງສິ, ນິສານາຖະ, ອຸຣຸຣາຊາ, ມາ (ທັງໝົດນີ້ເປັນປຸງລິງ).

၅၃.

໕໓.

ကလာ သောဠသမော ဘာဂေါ, ဗိမ္ဗံ တု မဏ္ဍလံ ဘဝေ;

အဍ္ဎော တွဒ္ဓေါ ဥပဍ္ဎော စ, ဝါ ခဏ္ဍံ သကလံ ပုမေ.

ຄຳວ່າ ກະລາ (ກະລາ) ໝາຍເຖິງ ສ່ວນທີ ໑໖ ຂອງພະຈັນ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ດວງ ຫຼື ວົງກົມ ມີ ໒ ຄຳ ຄື: ພິມພະ, ມົນທົນ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ເຄິ່ງໜຶ່ງ ມີ ໓ ຄຳ ຄື: ອັດທະ, ອັດທະ (ທັງສອງສະກົດຕ່າງກັນ), ອຸປັດທະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ຊິ້ນ, ສ່ວນ, ຕ່ອນ ມີ ໒ ຄຳ ຄື: ຂັນທະ, ສະກະລະ (ເປັນປຸງລິງ).

၅၄.

໕໔.

အဒ္ဓံ ဝုတ္တံ သမေ ဘာဂေ, ပသာဒေါ တု ပသန္နတာ;

ကောမုဒီ စန္ဒိကာ ဇုဏှာ, ကန္တိ သောဘာ ဇုတိ စ္ဆဝိ.

ຄຳວ່າ ອັດທະ (ອັດທະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສ່ວນທີ່ເທົ່າກັນ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ຄວາມເລື່ອມໃສ ຫຼື ຄວາມຜ່ອງໃສ ມີ ໒ ຄຳ ຄື: ປະສາດະ, ປະສັນນະຕາ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ແສງຈັນ ມີ ໓ ຄຳ ຄື: ໂກມຸທີ, ຈັນທິກາ, ຊຸນຫາ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ຄວາມງາມ, ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ, ຜິວພັນ ມີ ໔ ຄຳ ຄື: ກັນຕິ, ໂສພາ, ຊຸຕິ, ສະວິ.

၅၅.

໕໕.

ကလင်္ကော လဉ္ဆနံ လက္ခံ, အင်္ကော’ဘိညာဏ လက္ခဏံ;

စိဟနံ စာပိ သောဘာ တု, ပရမာ သုသမာ ထ စ.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ມົນທິນ, ເຄື່ອງໝາຍ, ລັກສະນະ ມີ ໗ ຄຳ ຄື: ກະລັງກະ, ລັນຊະນະ, ລັກຂະ, ອັງກະ, ອະພິນຍານະ, ລັກຂະນະ, ຈິຫະນະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ຄວາມງາມຢ່າງຍິ່ງ ມີ ໒ ຄຳ ຄື: ໂສພາ (ທີ່ປະເສີດ), ສຸສະມາ.

၅၆.

໕໖.

သီတံ ဂုဏေ, ဂုဏိလိင်္ဂါ, သီတ သိသိရ သီတလာ;

ဟိမံ တုဟိန မုဿာဝေါ, နီဟာရော မဟိကာ ပျထ.

ຄຳວ່າ ສີຕະ (ຄວາມເຢັນ) ເມື່ອເປັນຄຸນນາມ ປ່ຽນໄປຕາມລິງຂອງນາມນາມ ມີ ໓ ຄຳ ຄື: ສີຕະ, ສິສິຣະ, ສີຕະລະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ຫິມະ, ນ້ຳໝອກ, ໝອກໜາ ມີ ໕ ຄຳ ຄື: ຫິມະ, ທຸຫິນະ, ອຸດສາວະ, ນີຫາຣະ, ມະຫິກາ.

၅၇.

໕໗.

နက္ခတ္တံ ဇောတိ ဘံ တာရာ, အပုမေ တာရကော’ဠု စ;

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ດາວ ມີ ໖ ຄຳ ຄື: ນັກຂັດຕະ, ໂຊຕິ, ພະ, ຕາຣາ, ຕາຣະກະ, ອຸຣຸ (ສອງຄຳຫຼັງນີ້ ບໍ່ເປັນປຸງລິງ).

၅၈.

໕໘.

အဿယုဇော ဘရဏိတ္ထီ, သကတ္တိကာ ရောဟိဏီ ပိစ;

မိဂသိရ မဒ္ဒါ စ ပုနဗ္ဗသု, ဖုဿော စာသိလေသ’ပိ.

ຊື່ຂອງດາວນັກຂັດ (ດາວລຶກ) ໙ ດວງທຳອິດ ຄື: ໑. ອັດສະຍຸຊະ, ໒. ພະຣະນີ (ເປັນອິດຖີລິງ), ໓. ກັດຕິກາ, ໔. ໂຣຫິນີ, ໕. ມິຄະສิຣະ, ໖. ອັດທາ, ໗. ປຸນັບພະສຸ, ໘. ຜຸດສະ, ໙. ອະສິເລສະ.

၅၉.

໕໙.

မာဃာ စ ဖဂ္ဂုနီ ဒွေ စ, ဟတ္ထာ စိတ္တာ စ သွာတိပိ;

ဝိသာခါ’ နုရာဓာ ဇေဋ္ဌာ, မူလာ’ သာဠှာ ဒုဝေ တထာ.

ຊື່ຂອງດາວນັກຂັດ (ຕໍ່) ຄື: ໑໑-໑໒. ຜັກຄຸນີທັງສອງ (ປຸບພະຜັກຄຸນີ ແລະ ອຸດຕະຣະຜັກຄຸນີ), ໑໓. ຫັດຖະ, ໑໔. ຈິດຕາ, ໑໕. ສະວາຕິ, ໑໖. ວິສາຂา, ໑໗. ອະນຸຣາທາ, ໑໘. ເຊດຖາ, ໑໙. ມູລະ, ໒໐-໒໑. ອາສາລະທັງສອງ (ປຸບພະອາສາລະ ແລະ ອຸດຕະຣະອາສາລະ).

၆၀.

໖໐.

သဝဏော [Pg.7] စ ဓနိဋ္ဌာ စ, သတဘိသဇော ပုဗ္ဗု’တ္တရဘဒ္ဒပဒါ;

ရေဝတျပီတိ ကမတော, သတ္တာဓိကဝီသနက္ခတ္တာ.

ຊື່ຂອງດາວນັກຂັດ (ຕໍ່) ຄື: ໒໒. ສະວະນະ, ໒໓. ທະນິດຖາ, ໒໔. ສະຕະພິສະຊະ, ໒໕-໒໖. ປຸບພະພັດທະປະທາ ແລະ ອຸດຕະຣະພັດທະປະທາ, ໒໗. ເຣວະຕີ. ດາວນັກຂັດເຫຼົ່ານີ້ມີ ໒໗ ດວງ ຕາມລຳດັບ.

၆၁.

໖໑.

သောဗ္ဘာနု ကထိတော ရာဟု, သူရာဒီ တု နဝဂ္ဂဟာ;

ရာသိ မေသာဒိကော ဘဒ္ဒ, ပဒါ ပေါဋ္ဌပဒါ သမာ.

ພະລາຫູ ມີຊື່ຮຽກວ່າ ໂສບພານຸ. ດາວພະເຄາະທັງ ໙ ມີພະອາທິດ (ສຸຣິຍະ) ເປັນຕົ້ນ ເອີ່ນວ່າ ນະວະຄະຫະ. ຈັກກະຣາສີ ມີຣາສີເມດ (ເມສະ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ພັດທະປະທາ ແລະ ໂປດຖະປະທາ ມີຄວາມໝາຍຄືກັນ.

၆၂.

໖໒.

အာဒိစ္စော သူရိယော သူရော, သတရံသိ ဒိဝါကရော;

ဝေရောစနော ဒိနကရော, ဥဏှရံသိ ပဘင်္ကရော.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ພະອາທິດ ມີ ໙ ຄຳ ຄື: ອາທິດຈະ, ສຸຣິຍະ, ສຸຣະ, ສະຕະຣັງສິ, ທິວາກະຣະ, ເວໂຣຈະນະ, ທິນະກະຣະ, ອຸນຫະຣັງສິ, ປະພັງກະຣະ.

၆၃.

໖໓.

အံသုမာလီ ဒိနပတိ, တပနော ရဝိ ဘာနုမာ;

ရံသိမာ ဘာကရော ဘာနု, အက္ကော သဟဿရံသိ စ.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ພະອາທິດ (ເພີ່ມເຕີມ) ມີ ໑໑ ຄຳ ຄື: ອັງສຸມາລີ, ທິນະປະຕິ, ຕະປະນະ, ຣະວິ, ພານຸມາ, ຣັງສິມາ, ພາກະຣະ, ພານຸ, ອັກກະ, ສະຫັດສະຣັງສິ.

၆၄.

໖໔.

ရံသိ အာဘာ ပဘာ ဒိတ္တိ, ရုစိ ဘာ ဇုတိ ဒီဓိတိ;

မရီစိ ဒွီသု ဘာနွံ’သု, မယူခေါ ကိရဏော ကရော.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ລັງສີ ຫຼື ແສງສະຫວ່າງ ມີ ໑໔ ຄຳ ຄື: ຣັງສິ, ອາພາ, ປະພາ, ທິດຕິ, ຣຸຈິ, ພາ, ຊຸຕິ, ທີທິຕິ, ມະຣີຈິ (ເປັນໄດ້ ໒ ລິງ), ພານຸ, ອັງສຸ, ມະຍູຂະ, ກິຣະນະ, ກະຣະ.

၆၅.

໖໕.

ပရိဓိ ပရိဝေသော ထ, မရီစိ မိဂတဏှိကာ;

သူရဿောဒယတော ပုဗ္ဗု’, ဋ္ဌိတရံသိ သိယာ’ ရုဏော.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ພະກົດ (ວົງກົດຮອບດວງອາທິດ ຫຼື ດວງຈັນ) ມີ ໒ ຄຳ ຄື: ປະຣິທິ, ປະຣິເວສະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ພະຍັບແດດ ມີ ໒ ຄຳ ຄື: ມະຣີຈິ, ມิຄະຕັນຫິກາ. ແສງສະຫວ່າງທີ່ປະກົດຂຶ້ນກ່ອນພະອາທິດຂຶ້ນ ເອີ້ນວ່າ ອະລຸນ (ອະຣຸນະ).

၆၆.

໖໖.

ကာလော’ဒ္ဓါ သမယော ဝေလာ,တဗ္ဗိသေသာ ခဏာဒယော;

ခဏော ဒသစ္ဆရာကာလော,ခဏာ ဒသ လယော ဘဝေ.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ກາລະ ຫຼື ເວລາ ມີ ໔ ຄຳ ຄື: ກາລະ, ອັດທາ, ສະມະຍະ, ເວລາ. ສ່ວນແບ່ງຂອງເວລາ ມີ ຂະນະ ເປັນຕົ້ນ. ເວລາຊົ່ວດີດນິ້ວມື ໑໐ ເທື່ອ ເອີ້ນວ່າ ໑ ຂະນະ. ໑໐ ຂະນະ ເປັນ ໑ ລະຍະ.

၆၇.

໖໗.

လယာ ဒသ ခဏလယော,မုဟုတ္တော တေ သိယာ ဒသ;

ဒသ ခဏမုဟုတ္တော တေ, ဒိဝသော တု အဟံ ဒိနံ.

໑໐ ລະຍະ ເປັນ ໑ ຂະນະລາຍະ. ໑໐ ຂະນະລາຍະ ເປັນ ໑ ມຸຫຸດ. ໑໐ ມຸຫຸດນັ້ນ... ສ່ວນຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ວັນ (ກາງເວັນ) ມີ ໓ ຄຳ ຄື: ທິວະສະ, ອະຫະ, ທິນະ.

၆၈.

໖໘.

ပဘာတဉ္စ ဝိဘာတဉ္စ, ပစ္စူသော ကလ္လ မပျထ;

အဘိဒေါသော ပဒေါသော ထ,သာယော သဉ္ဈာ ဒိနစ္စယော.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ເວລາເຊົ້າ ຫຼື ຮຸ່ງເຊົ້າ ມີ ໔ ຄຳ ຄື: ປະພາຕະ, ວິພາຕະ, ປັດຈູສະ, ກັນລະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ເວລາພົບຄ່ຳ ມີ ໒ ຄຳ ຄື: ອະພິໂດສະ, ປະໂດສະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ເວລາແລງ ຫຼື ສິ້ນວັນ ມີ ໓ ຄຳ ຄື: ສາຍະ, ສັນຊາ, ທິນັດຈະຍະ.

၆၉.

໖໙.

နိသာ စ ရဇနီ ရတ္တိ, တိယာမာ သံဝရီ ဘဝေ;

ဇုဏှာ တု စန္ဒိကာယုတ္တာ, တမုဿန္နာ တိမိသိကာ.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ກາງຄືນ ມີ ໕ ຄຳ ຄື: ນິສາ, ຣະຊະນີ, ຣັດຕິ, ຕິຍາມາ, ສັງວະຣີ. ຄືນທີ່ມີແສງຈັນ ເອີ້ນວ່າ ຊຸນຫາ. ຄືນທີ່ມີຄວາມມືດມົນ ເອີ້ນວ່າ ຕິມິສິກາ.

၇၀.

໗໐.

နိသီထော မဇ္ဈိမာ ရတ္တိ, အဍ္ဎရတ္တော မဟာနိသာ;

အန္ဓကာရော တမော နိတ္ထီ, တိမိသံ တိမိရံ မတံ.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ທ່ຽງຄືນ ມີ ໔ ຄຳ ຄື: ນິສີຖະ, ມັດຊິມາຣັດຕິ, ອັດທະຣັດຕະ, ມະຫານิສາ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ຄວາມມືດ ມີ ໔ ຄຳ ຄື: ອັນທະການ, ຕະມະ (ບໍ່ເປັນອິດຖີລິງ), ຕິມິສະ, ຕິມິຣະ.

၇၁.

໗໑.

စတုရင်္ဂတမံ ဧဝံ, ကာဠပက္ခစတုဒ္ဒသီ;

ဝနသဏ္ဍော ဃနော မေဃ, ပဋလံ စာ’ဍ္ဎရတ္တိ စ.

ຄວາມມືດມີອົງ ໔ (ຈະຕຸຣັງຄະຕະມະ) ຄື: ໑. ຄືນວັນແຮມ ໑໔ ຄ່ຳ (ກາລະປັກຂະຈະຕຸດທະສີ), ໒. ປ່າທຶບ (ວະນະສັນທະຄະນະ), ໓. ກຸ່ມເມກໜາ (ເມຄະປະຕະລະ), ໔. ເວລາທ່ຽງຄືນ (ອັດທະຣັດຕິ).

၇၂.

໗໒.

အန္ဓတမံ [Pg.8] ဃနတမေ, ပဟာရော ယာမ, သညိတော;

ပါဋိပဒေါ တု ဒုတိယာ, တတိယာဒီ တိထီ, တာယတိ ပါလေတီတိ တိထိ, တာ+ဣတိ (ဏွာဒိ) ဒွိသု.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ຄວາມມືດຕຶບ ມີ ໒ ຄຳ ຄື: ອັນທະຕະມະ, ຄະນະຕະມະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ຍາມ (ເວລາ ໓ ຊົ່ວໂມງ) ມີ ໒ ຄຳ ຄື: ພະຫາຣະ, ຍາມະ. ວັນທາງຈັນທະຣະຄະຕິ ມີຊື່ວ່າ ຕິຖິ (ເປັນໄດ້ ໒ ລິງ) ເຊັ່ນ: ປາຕິປະທະ (ແຮມ ຫຼື ຂຶ້ນ ໑ ຄ່ຳ), ທຸຕິຍາ (໒ ຄ່ຳ), ຕະຕິຍາ (໓ ຄ່ຳ) ເປັນຕົ້ນ.

၇၃.

໗໓.

ပန္နရသီ ပဉ္စဒသီ, ပုဏ္ဏမာသီ တု ပုဏ္ဏမာ;

အမာဝသီ ပျမာဝါသီ, ထိယံ ပန္နရသီ’ ပရာ.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ວັນເພັງ (໑໕ ຄ່ຳ) ມີ ໔ ຄຳ ຄື: ປັນນະຣะສີ, ປັນຈະທະສີ, ປຸນນະມາສີ, ປຸນນະມາ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ວັນດັບ (ແຮມ ໑໕ ຄ່ຳ) ມີ ໓ ຄຳ ຄື: ອະມາວະສີ, ອະມາວາສີ, ແລະ ປັນນະຣະສີ ອີກຄຳໜຶ່ງ (ທັງໝົດນີ້ເປັນອິດຖີລິງ).

၇၄.

໗໔.

ဃဋိကာ သဋ္ဌျ’ ဟောရတ္တော, ပက္ခော တေ ဒသ ပဉ္စ စ;

တေ တု ပုဗ္ဗာပရာ သုက္က,ကာဠာ, မာသော တု တေ ဒုဝေ.

໖໐ ຄະຕິກາ (ນາທີບູຮານ) ເປັນ ໑ ວັນກັບຄືນ (ອະໂຫຣັດຕະ). ໑໕ ວັນ ເປັນ ໑ ປັກ (ປັກຂະ). ປັກທັງສອງນັ້ນ ຄື ປັກທຳອິດ ແລະ ປັກຫຼັງ ຫຼື ເອີ້ນວ່າ ສຸກກະປັກ (ຂຶ້ນ) ແລະ ກາລະປັກ (ແຮມ). ໒ ປັກນັ້ນ ເປັນ ໑ ເດືອນ (ມາສະ).

၇၅.

໗໕.

စိတ္တော ဝေသာခ, ဇေဋ္ဌော စာ, သာဠှော ဒွီသု စ သာဝဏော;

ပေါဋ္ဌပါဒ’ဿယုဇာ စ, မာသာ ဒွါဒသ ကတ္တိကော.

ເດືອນທັງ ໑໒ ມີຊື່ດັ່ງນີ້: ຈິດຕະ (ເດືອນ ໕), ເວສາຂະ (ເດືອນ ໖), ເຊດຖະ (ເດືອນ ໗), ອາສາລະ (ເດືອນ ໘, ເປັນໄດ້ ໒ ລິງ), ສະວະນະ (ເດືອນ ໙), ໂປດຖະປາທະ (ເດືອນ ໑໑), ອັດສະຍຸຊະ (ເດືອນ ໑໑), ກັດຕິກາ (ເດືອນ ໑໒)...

၇၆.

໗໖.

မာဂသိရော တထာ ဖုဿော, ကမေန မာဃ ဖဂ္ဂုဏာ;

ကတ္တိက’ဿယုဇာ မာသာ, ပစ္ဆိမ ပုဗ္ဗကတ္တိကာ.

...ມາຄະສິຣະ (ເດືອນ ໑), ຜຸດສະ (ເດືອນ ໒), ມາຄະ (ເດືອນ ໓), ຜັກຄຸນີ (ເດືອນ ໔) ຕາມລຳດັບ. ເດືອນກັດຕິກາ ແລະ ເດືອນອັດສະຍຸຊະ ເອີ້ນອີກຢ່າງວ່າ ປັດຊິມະກັດຕິກາ ແລະ ປຸບພະກັດຕິກາ.

၇၇.

໗໗.

သာဝဏော နိက္ခမနီယော,စိတ္တမာသော တု ရမ္မကော.

ເດືອນສະວະນະ ມີຊື່ຮຽກອີກວ່າ ນິກຂະມະນີຍະ. ສ່ວນເດືອນຈິດຕະ ມີຊື່ຮຽກອີກວ່າ ຣັມມະກະ.

၇၈.

໗໘.

စတုရော စတုရော မာသာ, ကတ္တိကကာဠပက္ခတော;

ကမာ ဟေမန္တ ဂိမှာန, ဝဿာနာ ဥတုယော ဒွိသု.

ນັບແຕ່ກາລະປັກ (ແຮມ) ຂອງເດືອນກັດຕິກາເປັນຕົ້ນໄປ ມີ ໓ ລະດູ ລະດູລະ ໔ ເດືອນ ຕາມລຳດັບ ຄື: ເຫມັນຕະ (ລະດູໜາວ), ຄິມຫານະ (ລະດູຮ້ອນ), ວັດສານະ (ລະດູຝົນ) (ຄຳວ່າ ລະດູ ເປັນໄດ້ ໒ ລິງ).

၇၉.

໗໙.

ဟေမန္တော သိသိရ မုတူ,ဆ ဝါ ဝသန္တော စ ဂိမှ ဝဿာနာ;

သရဒေါတိ ကမာ မာသာ, ဒွေ ဒွေ ဝုတ္တာနုသာရေန.

ຫຼື ແບ່ງເປັນ ໖ ລະດູ ລະດູລະ ໒ ເດືອນ ຕາມລຳດັບ ຄື: ເຫມັນຕະ, ສິສິຣະ, ວະສັນຕະ, ຄິມຫະ, ວັດສານະ, ສະຣະທະ ຕາມເກນທີ່ກ່າວໄວ້.

၈၀.

໘໐.

ဥဏှော နိဒါဃော ဂိမှောထ,ဝဿော ဝဿာန ပါဝုသာ;

ဥတူဟိ တီဟိ ဝဿာနာ, ဒိကေဟိ ဒက္ခိဏာယနံ.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ລະດູຮ້ອນ ມີ ໓ ຄຳ ຄື: ອຸນຫະ, ນິທາຄະ, ຄິມຫະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ລະດູຝົນ ມີ ໓ ຄຳ ຄື: ວັດສະ, ວັດສານະ, ປາວຸສະ. ໓ ລະດູ ມີລະດູຝົນເປັນຕົ້ນ ເປັນ ທັກຂິມາຍັນ (ທາງໂຄຈອນຂອງພະອາທິດໄປທາງໃຕ້).

၈၁.

໘໑.

ဥတ္တရာယန မညေဟိ, တီဟိ ဝဿာယနဒွယံ;

ဝဿ သံဝစ္ဆရာ နိတ္ထီ, သရဒေါ ဟာယနော သမာ.

ອີກ ໓ ລະດູທີ່ເຫຼືອ ເປັນ ອຸດຕະຣາຍັນ (ທາງໂຄຈອນຂອງພະອາທິດໄປທາງເໜືອ). ທັງສອງອາຍັນນີ້ ລວມກັນເປັນ ໑ ປີ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ປີ ມີ ໔ ຄຳ ຄື: ວັດສະ, ສັງວັດສະຣະ (ບໍ່ເປັນອິດຖີລິງ), ສະຣະທະ, ຮາຍະນະ.

၈၂.

໘໒.

ကပ္ပက္ခယော တု သံဝဋ္ဋော, ယုဂန္တ ပလယာ အပိ;

အလက္ခီ ကာလကဏ္ဏိတ္ထီ, အထ လက္ခီ သိရိ’တ္ထိယံ.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ຄວາມພິນາດຂອງກະລັບ (ໂລກາວິນາດ) ມີ ໔ ຄຳ ຄື: ກັບປັກຂະຍະ, ສັງວັດຕະ, ຍຸຄັນຕະ, ປະລະຍະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ຄວາມອັບປະມົງຄຸນ ມີ ໒ ຄຳ ຄື: ອະລັກຂີ, ກາລະກັນນີ (ເປັນອິດຖີລິງ). ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ສິຣິມົງຄຸນ ຫຼື ພະສີ ມີ ໒ ຄຳ ຄື: ລັກຂີ, ສິຣິ (ເປັນອິດຖີລິງ).

၈၃.

໘໓.

ဒနု ဒါနဝမာတာ ထ, ဒေဝမာတာ ပနာ’ဒိတိ;

ນາງທະນຸ ເປັນມານດາຂອງພວກທານົບ (ອະສູນ). ສ່ວນນາງອະທິຕິ ເປັນມານດາຂອງພວກເທວະດາ.

၈၄.

໘໔.

ပါပဉ္စ ကိဗ္ဗိသံ ဝေရာ, ဃံ ဒုစ္စရိတ ဒုက္ကဋံ;

အပုညာ’ကုသလံ ကဏှံ, ကလုသံ ဒုရိတာ’ဂု စ.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ບາບ ຫຼື ຄວາມຊົ່ວ ມີ ໑໒ ຄຳ ຄື: ປາປະ, ກິບພິສະ, ເວຣະ, ອະຄະ, ທຸດຈະຣິຕະ, ທຸກກະຕະ, ອະປຸນຍະ, ອະກຸສະລະ, ກັນຫະ, ກະລຸສະ, ທຸຣິຕະ, ອະຄຸ.

၈၅.

໘໕.

ကုသလံ [Pg.9] သုကတံ သုက္ကံ, ပုညံ ဓမ္မ မနိတ္ထိယံ;

သုစရိတ မထော ဒိဋ္ဌ, ဓမ္မိကံ ဣဟလောကိကံ.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ບຸນ ຫຼື ຄວາມດີ ມີ ໕ ຄຳ ຄື: ກຸສະລະ, ສຸກກະຕະ, ສຸກກະ, ປຸນຍະ, ທັມມະ (ບໍ່ເປັນອິດຖີລິງ). ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ຄວາມປະພຶດດີ ມີ ໑ ຄຳ ຄື: ສຸຈະຣິຕະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ໃນໂລກນີ້ ມີ ໒ ຄຳ ຄື: ທິດຖະທັມມິກະ, ອິຫະໂລກິກະ.

၈၆.

໘໖.

သန္ဒိဋ္ဌိက မထော ပါရ, လောကိကံ သမ္ပရာယိကံ;

တက္ကာလံ တု တဒါတွံ စော,တ္တရကာလော တု အာယတိ.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ທີ່ເຫັນປະຈັກ ມີ ໑ ຄຳ ຄື: ສັນທິດຖິກະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ໃນໂລກໜ້າ ມີ ໒ ຄຳ ຄື: ປາຣະໂລກິກະ, ສຳປະຣາຍິກະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ເວລານັ້ນ ຫຼື ປັດຈຸບັນ ມີ ໒ ຄຳ ຄື: ຕັກກາລະ, ຕະທາຕະວະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ເວລາພາຍໜ້າ ຫຼື ອະນາຄົດ ມີ ໒ ຄຳ ຄື: ອຸດຕະຣະກາລະ, ອາຍະຕິ.

၈၇.

໘໗.

ဟာသော’ တ္တမနတာ ပီတိ, ဝိတ္တိ တုဋ္ဌိ စ နာရိယံ;

အာနန္ဒော ပမုဒါ’မောဒေါ, သန္တောသော နန္ဒိ သမ္မဒေါ.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ຄວາມຍິນດີ, ຄວາມອີ່ມໃຈ, ຄວາມປິຕິ ມີ ໑໑ ຄຳ ຄື: ຫາສະ, ອັດຕະມະນະຕາ, ປິຕິ, ວິດຕິ, ຕຸດຖິ (ຕຸດຖິ ເປັນອິດຖີລິງ), ອານັນທະ, ປະມຸທາ, ອາໂມທະ, ສັນໂຕສະ, ນັນທິ, ສຳມະທະ.

၈၈.

໘໘.

ပါမောဇ္ဇဉ္စ ပမောဒေါ ထ, သုခံ သာတဉ္စ ဖာသွ’ထ;

ဘဒ္ဒံ သေယျော သုဘံ ခေမံ, ကလျာဏံ မင်္ဂလံ သိဝံ.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ຄວາມປາໂມດ ມີ ໒ ຄຳ ຄື: ປາໂມດຊະ, ປະໂມທະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ຄວາມສຸກ ມີ ໓ ຄຳ ຄື: ສຸຂະ, ສາຕະ, ພາສຸ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ຄວາມຈະເລີນ, ຄວາມດີງາມ, ມົງຄຸນ ມີ ໗ ຄຳ ຄື: ພັດທະ, ເເສຍຍະ, ສຸພະ, ເຂມະ, ກັນລະຍານະ, ມັງຄະລະ, ສິວະ.

၈၉.

໘໙.

ဒုက္ခဉ္စ ကသိရံ ကိစ္ဆံ, နီဃော စ ဗျသနံ အဃံ;

ဒဗ္ဗေ တု ပါပပုညာနိ, တီသွာကိစ္ဆံ သုခါဒိ စ.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ຄວາມທຸກ ຫຼື ຄວາມລຳບາກ ມີ ໖ ຄຳ ຄື: ທຸກຂະ, ກະສິຣະ, ກິດຊະ, ນີຄະ, ພະຍະສະນະ, ອະຄະ. ຄຳວ່າ ປາປະ (ບາບ) ແລະ ປຸນຍະ (ບຸນ) ເມື່ອເປັນຄຸນນາມ ເປັນໄດ້ ໓ ລິງ. ຄຳວ່າ ກິດຊະ, ສຸຂະ ເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນໄດ້ ໓ ລິງ ເຊັ່ນກັນ.

၉၀.

໙໐.

ဘာဂျံ နိယတိ ဘာဂေါ စ, ဘာဂဓေယျံ ဝိဓီ’ရိတော;

အထော ဥပ္ပတ္တိ နိဗ္ဗတ္တိ, ဇာတိ ဇနန မုဗ္ဘဝေါ.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ໂຊກຊະຕາ ຫຼື ໂຊກລາບ ມີ ໕ ຄຳ ຄື: ພາຄະຍະ, ນິຍະຕິ, ພາຄະ, ພາຄະເທຍຍະ, ວິທິ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ການເກີດ ມີ ໕ ຄຳ ຄື: ອຸບປັດຕິ, ນິບປັດຕິ, ຊາຕິ, ຊະນະນະ, ອຸບພະວະ.

၉၁.

໙໑.

နိမိတ္တံ ကာရဏံ ဌာနံ, ပဒံ ဗီဇံ နိဗန္ဓနံ;

နိဒါနံ ပဘဝေါ ဟေတု, သမ္ဘဝေါ သေတု ပစ္စယော.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ເຫດ ຫຼື ປັດໄຈ ມີ ໑໒ ຄຳ ຄື: ນິມິດຕະ, ກາຣະນະ, ຖານະ, ປະທະ, ພີຊະ, ນິພັນທະນະ, ນິທານະ, ປະພະວະ, ເຫຕຸ, ສຳພະວະ, ເສຕຸ, ປັດຈະຍະ.

၉၂.

໙໒.

ကာရဏံ ယံ သမာသန္နံ, ပဒဋ္ဌာနန္တိ တံ မတံ;

ဇီဝေါ တု ပုရိသော’တ္တာ ထ, ပဓာနံ ပကတိတ္ထိယံ.

ເຫດທີ່ໃກ້ຊິດ ເອີ້ນວ່າ ປະທັດຖານ (ປະທັດຖານະ). ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ຊີວິດ ຫຼື ຕົນ ມີ ໓ ຄຳ ຄື: ຊີວະ, ປຸຣິສະ, ອັດຕາ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ທຳມະຊາດດັ້ງເດີມ ມີ ໒ ຄຳ ຄື: ປະທານະ, ປະກະຕິ (ປະກະຕິ ເປັນອິດຖີລິງ).

၉၃.

໙໓.

ပါဏော သရီရီ ဘူတံ ဝါ, သတ္တော ဒေဟီ စ ပုဂ္ဂလော;

ဇီဝေါ ပါဏီ ပဇာ ဇန္တု,ဇနော လောကော တထာဂတော.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ສັດ ຫຼື ບຸກຄົນ ມີ ໑໓ ຄຳ ຄື: ປານະ, ສະຣີຣີ, ພູຕະ, ສັດຕະ, ເທຫີ, ປຸກຄະລະ, ຊີວະ, ປານີ, ປະຊາ, ຊັນຕຸ, ຊະນະ, ໂລກະ, ຕະຖາຄົດ.

၉၄.

໙໔.

ရူပံ သဒ္ဒေါ ဂန္ဓ ရသာ, ဖဿော ဓမ္မော စ ဂေါစရာ;

အာလမ္ဗာ ဝိသယာ တေ ဆာ, ရမ္မဏာ လမ္ဗဏာနိ စ.

ອາລົມ ໖ ຄື: ຮູບ (ຣູປະ), ສຽງ (ສັດທະ), ກິ່ນ (ຄັນທະ), ລົດ (ຣະສະ), ສຳຜັດ (ຜັດສະ), ທຳມະຣົມ (ທັມມະ). ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ອາລົມ ຫຼື ວິໄສ ມີ ໕ ຄຳ ຄື: ໂຄຈະຣະ, ອາລັມພະ, ວິສະຍະ, ອາຣັມມະນະ, ອາລັມພະນະ.

၉၅.

໙໕.

သုက္ကော ဂေါရော သိတော’ဒါတာ,ဓဝလော သေတ, ပဏ္ဍရာ;

သောဏော တု လောဟိတော ရတ္တော,တမ္ဗ မဉ္ဇိဋ္ဌ ရောဟိတာ.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ສີຂາວ ມີ ໗ ຄຳ ຄື: ສຸກກະ, ໂຄຣະ, ສิຕະ, ໂອທາຕະ, ທະວະລະ, ເສຕະ, ປັນທະຣະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ສີແດງ ມີ ໖ ຄຳ ຄື: ໂសນະ, ໂລຫິຕະ, ຣັດຕະ, ຕຳພະ, ມັນຊິດຖະ, ໂຣຫິຕະ.

၉၆.

໙໖.

နီလော ကဏှာ’သိတာ ကာဠော,မေစကော သာမ သာမလာ;

သိတပီတေတု ပဏ္ဍု’တ္တော, ဤသံပဏ္ဍုတု ဓူသရော.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ສີດຳ ຫຼື ສີຂຽວເຂັ້ມ ມີ ໗ ຄຳ ຄື: ນີລະ, ກັນຫະ, ອະສິຕະ, ກາລະ, ເມຈະກະ, ສາມະ, ສາມະລະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ສີເຫຼືອງອ່ອນ ຫຼື ສີຂາວປົນເຫຼືອງ ມີ ໑ ຄຳ ຄື: ປັນທຸ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ສີເທົາ ຫຼື ສີຂີ້ເຖົ່າ ມີ ໑ ຄຳ ຄື: ທູສະຣະ.

၉၇.

໙໗.

အရုဏော [Pg.10] ကိဉ္စိရတ္တော ထ,ပါဋလော သေတလောဟိတော;

အထော ပီတော ဟလိဒျာဘော,ပလာသော ဟရိတော ဟရိ.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ສີແດງອ່ອນ ຫຼື ສີແສງເງິນແສງທອງ ມີ ໑ ຄຳ ຄື: ອະຣຸນະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ສີຊົມພູ ຫຼື ສີແດງປົນຂາວ ມີ ໑ ຄຳ ຄື: ປາຕະລະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ສີເຫຼືອງ ມີ ໒ ຄຳ ຄື: ປີຕະ, ຫະລິທະຍາພະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ສີຂຽວ ມີ ໓ ຄຳ ຄື: ປະລາສະ, ຫະຣິຕະ, ຫະຣິ.

၉၈.

໙໘.

ကဠာရော ကပိလော နီလ, ပီတေ ထ ရောစနပ္ပဘေ;

ပိင်္ဂေါ ပိသင်္ဂေါ ပျထဝါ, ကဠာရာဒီ တု ပိင်္ဂလေ.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ສີດຳອົມເຫຼືອງ ຫຼື ສີຕານ ມີ ໒ ຄຳ ຄື: ກະລາຣະ, ກະປິລະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ສີເຫຼືອງຮຸ່ງເຮືອງ ຫຼື ສີທອງ ມີ ໒ ຄຳ ຄື: ປິງຄະ, ປິສັງຄະ. ຄຳວ່າ ກະລາຣະ ເປັນຕົ້ນ ກໍໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສີເຫຼືອງແກມແດງ (ປິງຄະລະ) ໄດ້ເຊັ່ນກັນ.

၉၉.

໙໙.

ကမ္မာသော သဗလော စိတ္တော,သာဝေါ တု ကဏှပီတကေ;

ဝါစ္စလိင်္ဂါ ဂုဏိနျေတေ, ဂုဏေ သုက္ကာဒယော ပုမေ.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ສີດ່າງ ຫຼື ສີລາຍ ມີ ໓ ຄຳ ຄື: ກຳມາສະ, ສະພະລະ, ຈິດຕະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ສີດຳແກມເຫຼືອງ ມີ ໑ ຄຳ ຄື: ສາວະ. ຄຳເຫຼົ່ານີ້ເມື່ອເປັນຄຸນນາມ ຍ່ອມປ່ຽນໄປຕາມລິງຂອງນາມນາມ. ສ່ວນຄຳບອກຄຸນນະພາບ ມີ ສຸກກະ (ສີຂາວ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນປຸງລິງ.

၁၀၀.

໑໐໐.

နစ္စံ နဋ္ဋဉ္စ နဋနံ, နတ္တနံ လာသနံ ဘဝေ;

နစ္စံ တု ဝါဒိတံ ဂီတ, မိတိ နာဋုမိဒံ တယံ.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ການຟ້ອນ ຫຼື ການເຕັ້ນ ມີ ໕ ຄຳ ຄື: ນັດຈະ, ນັດຕະ, ນະຕະນະ, ນັດຕະນະ, ລາສະນະ. ສ່ວນສາມຢ່າງ ຄື: ການຟ້ອນ (ນັດຈະ), ການບັນເລງດົນຕີ (ວາທິຕະ), ແລະ ການຮ້ອງເພງ (ຄີຕະ) ລວມກັນເອີ້ນວ່າ ນາດຕະ (ນາດ).

၁၀၁.

໑໐໑.

နစ္စဋ္ဌာနံ သိယာ ရင်္ဂေါ, ဘိနယော သူစျသူစနံ;

အင်္ဂဟာရော’င်္ဂဝိက္ခေပေါ, နဋ္ဋကော နဋကော နဋော.

ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ໂຮງລະຄອນ ຫຼື ເວທີຟ້ອນ ມີ ໑ ຄຳ ຄື: ຣັງຄະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ການສະແດງທ່າທາງ ຫຼື ການສະແດງລະຄອນ ມີ ໑ ຄຳ ຄື: ອະພິນະຍະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ການເໜັງຕີງອະໄວຍະວະ ຫຼື ທ່າຟ້ອນ ມີ ໑ ຄຳ ຄື: ອັງຄະຫາຣະ. ຄຳສັບທີ່ໝາຍເຖິງ ນັກສະແດງ ຫຼື ນັກຟ້ອນ ມີ ໓ ຄຳ ຄື: ນັດຕະກະ, ນະຕະກະ, ນະຕະ.

၁၀၂.

໑໐໒.

သိင်္ဂါရော ကရုဏော ဝီရ, ဗ္ဘုတ ဟဿ ဘယာနကာ;

သန္တော ဗီဘစ္ဆ ရုဒ္ဒါနိ, နဝ နာဋျရသာ ဣမေ.

ຣົດແຫ່ງການສະແດງລະຄອນ ໙ ປະການ (ນະວະນາດຕະຣະສະ) ຄື: ໑. ສິງຄາຣະ (ຣົດແຫ່ງຄວາມຮັກ), ໒. ກະຣຸນາ (ຣົດແຫ່ງຄວາມສົງສານ), ໓. ວີຣະ (ຣົດແຫ່ງຄວາມກ້າຫານ), ໔. ອັບພູຕະ (ຣົດແຫ່ງຄວາມອັດສະຈັນ), ໕. ຫັດສະ (ຣົດແຫ່ງຄວາມຕະຫຼົກ), ໖. ພະຍານະກະ (ຣົດແຫ່ງຄວາມຢ້ານກົວ), ໗. ສັນຕະ (ຣົດແຫ່ງຄວາມສະຫງົບ), ໘. ພີພັດຊະ (ຣົດແຫ່ງຄວາມໜ້າກຽດຊັງ), ໙. ຣຸດທະ (ຣົດແຫ່ງຄວາມໂກດແຄ້ນ).

၁၀၃.

໑໐໓.

ပေါသဿ နာရိယံ ပေါသေ, ဣတ္ထိယာ သင်္ဂမံ ပတိ;

ယာ ပိဟာ ဧသ သိင်္ဂါရော, ရတိကီဠာဒိကာရဏော.

ຄວາມປາດຖະໜາ (ຄວາມຮັກ) ຂອງຊາຍໃນຍິງ ຫຼື ຂອງຍິງໃນຊາຍ ທີ່ມຸ່ງຕໍ່ການຮ່ວມຮັກກັນ ອັນເປັນເຫດໃຫ້ເກີດການຫຼິ້ນສະໜຸກສະໜານ ມີການຮ່ວມປະເວນີເປັນຕົ້ນ ນີ້ເອີ້ນວ່າ ສິງຄາຣະ (ຣົດແຫ່ງຄວາມຮັກ).

၁၀၄.

໑໐໔.

ဥတ္တမ ပ္ပကတိပ္ပာယော, ဣတ္ထိပုရိသဟေတုကော;

သော သမ္ဘောဂေါ ဝိယောဂေါတိ,သိင်္ဂါရော ဒုဝိဓော မတော.

ຄວາມຮັກ (ສິງຄາຣະ) ທີ່ເກີດຈາກຍິງແລະຊາຍ ມີອັດທະຍາໄສອັນປະເສີດເປັນປົກກະຕິ ນັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າ ມີ ໒ ຢ່າງ ຄື: ສັມໂພຄະ (ການຢູ່ຮ່ວມກັນ) ແລະ ວິໂຍຄະ (ການພັດພາກຈາກກັນ).

၁၀၅.

໑໐໕.

ဘာသိတံ [Pg.11] လပိတံ ဘာသာ, ဝေါဟာရော ဝစနံ ဝစော;

ဥတ္တိ ဝါစာ ဂိရာ ဝါဏီ, ဘာရတီ ကထိတာ ဝစီ.

ຄຳເວົ້າ, ວາຈາ, ພາສາ ມີຄຳສັບວ່າ: ພາສິຕະ, ລປິຕະ, ພາສາ, ໂວຫາຣະ, ວະຈະນະ, ວະໂຈ, ອຸດຕິ, ວາຈາ, ຄິຣາ, ວານີ, ພາຣະຕີ, ກະຖິຕາ, ວະຈີ.

၁၀၆.

໑໐໖.

ဧကာချာတော ပဒစယော, သိယာ ဝါကျံသကာရကော;

အာမေဍိတန္တိ ဝိညေယျံ, ဒွတ္တိက္ခတ္တု မုဒီရဏံ.

ກຸ່ມຄຳທີ່ມີກິຣິຍາດຽວ ພ້ອມທັງກາຣົກ (ຕົວເຮັດ) ເອີ້ນວ່າ ປະໂຫຍກ (ວາກະຍະ). ສ່ວນການກ່າວຊ້ຳສອງຫຼືສາມເທື່ອ ເອີ້ນວ່າ ອາມເດດ (ຄຳຊ້ຳ).

၁၀၇.

໑໐໗.

ဘယေ ကောဓေ ပသံသာယံ, တုရိတေ ကောတူဟလေ’စ္ဆရေ;

ဟာသေ သောကေ ပသာဒေ စ, ကရေ အာမေဍိတံ ဗုဓော.

ບັນດິດພຶງໃຊ້ຄຳຊ້ຳ (ອາມເດດ) ໃນເວລາເກີດຄວາມຢ້ານ, ຄວາມໂກດ, ການສັນເສີນ, ຄວາມຮີບຮ້ອນ, ຄວາມສົນໃຈ, ຄວາມອັດສະຈັນ, ຄວາມຫົວ, ຄວາມໂសກເສົ້າ ແລະ ຄວາມເຫຼື້ອມໃສ.

၁၀၈.

໑໐໘.

ဣရု နာရီ ယဇု သာမ, မိတိ ဝေဒါ တယော သိယုံ;

ဧတေ ဧဝ တယီ နာရီ, ဝေဒေါ မန္တော သုတိတ္ထိယံ.

ພະເວດມີ ໓ ຄື: ອิຣຸ (ຣິກະເວດ), ຍະຊຸ (ຍະຊຸຣະເວດ) ແລະ ສາມະ (ສາມະເວດ). ພະເວດທັງ ໓ ນີ້ ເອີ້ນວ່າ ຕະຍີ. ຄຳວ່າ ເວດ, ມົນ ແລະ ສຸຕິ ເປັນຄຳໄວພົດຂອງກັນແລະກັນ.

၁၀၉.

໑໐໙.

အဋ္ဌကော ဝါမကော ဝါမ, ဒေဝေါ စင်္ဂီရသော ဘဂု;

ယမဒဂ္ဂိ စ ဝါသိဋ္ဌော, ဘာရဒွါဇော စ ကဿပေါ;

ဝေဿာမိတ္တောတိ မန္တာနံ, ကတ္တာရော ဣသယော ဣမေ.

ພະຣືສີຜູ້ແຕ່ງມົນ (ພະເວດ) ເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ອັດຖະກະ, ວາມະກະ, ວາມະເທວະ, ອັງຄີຣະສະ, ພະຄຸ, ຍະມະທັກຄິ, ວາສິດຖະ, ພາຣະທວາຊະ, ກັດສະປະ ແລະ ເວສສາມິດຕະ.

၁၁၀.

໑໑໐.

ကပ္ပော ဗျာကရဏံ ဇောတိ, သတ္ထံ သိက္ခာ နိရုတ္တိ စ;

ဆန္ဒောဝိစိတိ စေတာနိ, ဝေဒင်္ဂါနိ ဝဒန္တိ ဆ.

ອົງປະກອບຂອງພະເວດ (ເວທາງຄະ) ໖ ປະການ ຄື: ກັບປະ (ຕຳລາພິທີກຳ), ວະຍາກະຣະນະ (ໄວຍາກອນ), ໂຊຕິສັດຖະ (ດາລາສາດ), ສິກຂາ (ການອອກສຽງ), นິຣຸດຕິ (ນິຣຸກຕິສາດ) ແລະ ສັນໂທວິຈິຕິ (ຕຳລາສັນທະລັກສະນະ).

၁၁၁.

໑໑໑.

ဣတိဟာသော ပုရာဝုတ္တ, ပ္ပဗန္ဓော ဘာရတာဒိကော;

နာမပ္ပကာသကံ သတ္ထံ, ရုက္ခာဒီနံ နိဃဏ္ဍု သော.

ຕຳນານເລື່ອງລາວໃນອະດີດ ມີມະຫາພະຣະຕະເປັນຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ ອິຕິຫາສະ. ສ່ວນຄຳພີທີ່ສະແດງຊື່ຂອງຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ ນິຄັນທຸ (ອະພິທານ).

၁၁၂.

໑໑໒.

ဝိတဏ္ဍသတ္ထံ ဝိညေယျံ, ယံ တံ လောကာယတံ ဣတိ;

ကေဋုဘံ တု ကြိယာကပ္ပ, ဝိကပ္ပော ကဝိနံ ဟိတော.

ຄຳພີໂຕ້ຖຽງ (ວິຕັນທະສາດ) ນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ຄື ໂລກາຍະຕະ. ສ່ວນຄຳພີ ເກຕຸພະ ຄື ຕຳລາວ່າດ້ວຍພິທີກຳ ເປັນປະໂຫຍດແກ່ກະວີທັງຫຼາຍ.

၁၁၃.

໑໑໓.

အာချာယိကောပလဒ္ဓတ္ထာ, ပဗန္ဓကပ္ပနာ ကထာ;

ဒဏ္ဍနီတျ’တ္ထသတ္ထသ္မိံ, ဝုတ္တန္တော တု ပဝတ္တိ စ.

ເລື່ອງລາວທີ່ອີງໃສ່ຄວາມຈິງ ເອີ້ນວ່າ ອາຂະຍາຍິກາ. ເລື່ອງທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນເອງ ເອີ້ນວ່າ ກະຖາ. ສ່ວນໃນຄຳພີລັດຖະສາດ (ທັນທະນີຕິ) ແລະ ເສດຖະສາດ (ອັດຖະສາດ) ຄຳວ່າ ວຸດຕັນຕະ ແລະ ປະວັດຕິ ໝາຍເຖິງ ເຫດການ ຫຼື ຂ່າວສານ.

၁၁၄.

໑໑໔.

သညာ, ချာ, ဝှာ သမညာ စာ, ဘိဓာနံ နာမ မဝှယော;

နာမဓေယျာ’ ဓိဝစနံ, ပဋိဝါကျံ တု ဥတ္တရံ.

ຊື່ ມີຄຳສັບວ່າ: ສັນຍາ, ອາຂະຍາ, ອະວະຫາ, ສະມັນຍາ, ອະພິທານ, ນາມະ, ອະວະຫະຍະ, ນາມະເທຍຍະ, ອະທິວະຈະນະ. ສ່ວນຄຳຕອບ ມີຄຳສັບວ່າ: ປະຕິວາກະຍະ ແລະ ອຸດຕະຣະ.

၁၁၅.

໑໑໕.

ပဉှော တီသွ နုယောဂေါ စ, ပုစ္ဆာ ပျထ နိဒဿနံ;

ဥပေါဂ္ဃာတော စ ဒိဋ္ဌန္တော, တထော’ဒါဟရဏံ ဘဝေ.

ຄຳຖາມ ມີຄຳສັບວ່າ: ປັນຫະ, ອະນຸໂຍຄະ ແລະ ປຸດສາ. ສ່ວນຕົວຢ່າງ ຫຼື ຂໍ້ອ້າງອີງ ມີຄຳສັບວ່າ: ນິທັດສະນະ, ອຸໂປກຄາຕະ, ທິດຖັນຕະ ແລະ ອຸທາຫະຣະນະ.

၁၁၆.

໑໑໖.

သမာ သင်္ခေပ သံဟာရာ, သမာသော သင်္ဂဟော ပျထ;

သတံ ဓာရယသီ တျာဒျ, ဗ္ဘက္ခာနံ တုစ္ဆဘာသနံ.

ການຫຍໍ້, ຄວາມຫຍໍ້ ມີຄຳສັບວ່າ: ສະມາ, ສັງເຂປະ, ສັງຫາຣະ, ສະມາສະ ແລະ ສັງຄະຫະ. ສ່ວນການກ່າວຕູ່ ຫຼື ການໃສ່ຮ້າຍປ້າຍສີ (ເຊັ່ນວ່າ ເຈົ້າເປັນໜີ້ຂ້ອຍຮ້ອຍໜຶ່ງ) ມີຄຳສັບວ່າ: ອັບພັກຂານະ ແລະ ຕຸດສະພາສະນະ.

၁၁၇.

໑໑໗.

ဝေါဟာရော တု ဝိဝါဒေါ ထ, သပနံ သပထောပိ စ;

ယသော သိလောကော ကိတ္တိတ္ထီ,ဃောသနာ တု’စ္စသဒ္ဒနံ.

ຄະດີຄວາມ ຫຼື ການວິວາດ ມີຄຳສັບວ່າ: ໂວຫາຣະ ແລະ ວິວາດະ. ການສາບານ ມີຄຳສັບວ່າ: ສະປະນະ ແລະ ສະປະຖະ. ກຽດຕິຍົດ ຫຼື ຊື່ສຽງ ມີຄຳສັບວ່າ: ຍະສະ, ສິໂລກະ ແລະ ກິດທິ. ສ່ວນການປະກາດ ຫຼື ການສົ່ງສຽງດັງ ມີຄຳສັບວ່າ: ໂຄສະນາ ແລະ ອຸດຈະສັດທະນະ.

၁၁၈.

໑໑໘.

ပဋိဃောသော ပဋိရဝေါ, ထော’ ပညာသော ဝစီမုခံ;

ကတ္ထနာ စ သိလာဃာ စ, ဝဏ္ဏနာ စ နုတိ တ္ထုတိ.

ສຽງສະທ້ອນ ມີຄຳສັບວ່າ: ປະຕິໂຄສະ ແລະ ປະຕິຣະວະ. ຄຳນຳ ຫຼື ບົດສະເໜີ ມີຄຳສັບວ່າ: ອຸປັນຍາສະ ແລະ ວະຈີມຸຂະ. ສ່ວນການຍົກຍ້ອງ, ການສັນເສີນ ມີຄຳສັບວ່າ: ກັດຖະນາ, ສิລາຄາ, ວັນນະນາ, ນຸຕິ ແລະ ຖຸຕິ.

၁၁၉.

໑໑໙.

ထောမနဉ္စ ပသံသာထ, ကေကာ နာဒေါ သိခဏ္ဍိနံ;

ဂဇာနံ ကောဉ္စနာဒေါ ထ,မတာ ဟေသာ ဟယဒ္ဓနိ.

ການສັນເສີນ ມີຄຳສັບວ່າ: ໂທມະນະ ແລະ ປະສັງສາ. ສຽງຮ້ອງຂອງນົກຍູງ ເອີ້ນວ່າ ເກກາ. ສຽງຮ້ອງຂອງຊ້າງ ເອີ້ນວ່າ ໂກນຈະນາດ. ສ່ວນສຽງຮ້ອງຂອງມ້າ ເອີ້ນວ່າ ເຫສາ.

၁၂၀.

໑໒໐.

ပရိယာယော ဝေဝစနံ, သာကစ္ဆာ တု စ သံကထာ;

ဥပဝါဒေါ စု’ပက္ကောသာ, ဝဏ္ဏဝါဒါ’နုဝါဒေါ စ;

ဇနဝါဒါ’ပဝါဒါပိ, ပရိဝါဒေါ စ တုလျတ္ထာ.

ຄຳໄວພົດ ມີຄຳສັບວ່າ: ປະຣິຍາຍະ ແລະ ເວວະຈະນະ. ການສົນທະນາ ມີຄຳສັບວ່າ: ສາກັດສາ ແລະ ສັງກະຖາ. ສ່ວນການຕິຕຽນ, ການກ່າວຮ້າຍ ມີຄຳສັບວ່າ: ອຸປະວາດະ, ອຸປັກໂກສະ, ວັນນະວາດະ, ອະນຸວາດະ, ຊະນະວາດະ, ອະປະວາດະ ແລະ ປະຣິວາດະ.

၁၂၁.

໑໒໑.

ခေပေါ [Pg.12] နိန္ဒာ တထာ ကုစ္ဆာ, ဇိဂုစ္ဆာ ဂရဟာ ဘဝေ;

နိန္ဒာပုဗ္ဗော ဥပါရမ္ဘော, ပရိဘာသန မုစ္စတေ.

ການດ່າ, ການຕິຕຽນ, ຄວາມກຽດຊັງ ມີຄຳສັບວ່າ: ເຂປະ, ນິນທາ, ກຸດສາ, ຈິຄຸດສາ ແລະ ຄະຣະຫາ. ສ່ວນການຂູ່ຕະຄອກ ຫຼື ການຮ້າຍດ່າ ທີ່ເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍການຕິຕຽນ ເອີ້ນວ່າ ປະຣິພາສະນະ.

၁၂၂.

໑໒໒.

အဋ္ဌာနရိယဝေါဟာရ, ဝသေန ယာ ပဝတ္တိတာ;

အဘိဝါကျံ သိယာ ဝါစာ, သာ ဝီတိက္ကမဒီပနီ.

ວາຈາໃດ ທີ່ເປັນໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະນາຣິຍະໂວຫານ ໘ ປະການ ແລະ ເປັນວາຈາທີ່ສະແດງເຖິງການລ່ວງລະເມີດ ວາຈານັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ອະພິວາກະຍະ.

၁၂၃.

໑໒໓.

မုဟုံဘာသာ နုလာပေါထ, ပလာပေါ နတ္ထိကာ ဂိရာ;

အာဒေါဘာသန မာလာပေါ,ဝိလာပေါ တု ပရိဒ္ဒဝေါ.

ການເວົ້າຊ້ຳໆ ເອີ້ນວ່າ ອະນຸລາປະ. ຄຳເວົ້າເພີ້ເຈີ້ ຫຼື ບໍ່ມີປະໂຫຍດ ເອີ້ນວ່າ ປະລາປະ. ການເວົ້າທັກທາຍກ່ອນ ເອີ້ນວ່າ ອາລາປະ. ສ່ວນການຈົ່ມເພີ້ ຫຼື ການຮ້ອງໄຫ້ຮຳໄຮ ເອີ້ນວ່າ ວິລາປະ ແລະ ປະຣິດທະວະ.

၁၂၄.

໑໒໔.

ဝိပ္ပလာပေါ ဝိရောဓောတ္တိ, သန္ဒေသောတ္တိ တု ဝါစိကံ;

သမ္ဘာသနံ တု သလ္လာပေါ, ဝိရောဓရဟိတံ မိထု.

ຄຳເວົ້າຂັດແຍ້ງກັນ ມີຄຳສັບວ່າ: ວິບປະລາປະ ແລະ ວິໂຣທົດຕິ. ຂ່າວສານ ຫຼື ຄຳຝາກ ເອີ້ນວ່າ ສັນເທສົດຕິ ແລະ ວາຈິກະ. ສ່ວນການສົນທະນາທີ່ປາສະຈາກຄວາມຂັດແຍ້ງລະຫວ່າງກັນ ເອີ້ນວ່າ ສັມພາສະນະ ແລະ ສັນລາປະ.

၁၂၅.

໑໒໕.

ဖရုသံ နိဋ္ဌုရံ ဝါကျံ, မနုညံ ဟဒယင်္ဂမံ;

သံကုလံ တု ကိလိဋ္ဌဉ္စ, ပုဗ္ဗာပရဝိရောဓိနီ.

ຄຳເວົ້າຫຍາບຊ້າ ມີຄຳສັບວ່າ: ຜະຣຸສະ ແລະ ນິດຖຸຣະ. ຄຳເວົ້າທີ່ໜ້າຮັກ ຫຼື ຈັບໃຈ ມີຄຳສັບວ່າ: ມະນຸນຍະ ແລະ ຫະທະຍັງຄະມະ. ສ່ວນຄຳເວົ້າທີ່ສັບສົນ ຫຼື ຂັດແຍ້ງກັນໃນຕອນຕົ້ນແລະຕອນປາຍ ມີຄຳສັບວ່າ: ສັງກຸລະ ແລະ ກິລິດຖະ.

၁၂၆.

໑໒໖.

သမုဒါယတ္ထရဟိတံ, အဗဒ္ဓမိတိ ကိတ္တိတံ;

ဝိတထံ တု မုသာ စာထ, ဖရုသာဒီ တိလိင်္ဂိကာ.

ຄຳເວົ້າທີ່ປາສະຈາກປະໂຫຍດໂດຍລວມ ເອີ້ນວ່າ ອະພັດທະ. ຄຳເວົ້າຕົວະ ຫຼື ບໍ່ຈິງ ມີຄຳສັບວ່າ: ວິຕະຖະ ແລະ ມຸສາ. ສ່ວນຄຳວ່າ ຜະຣຸສະ ເປັນຕົ້ນ ສາມາດໃຊ້ໄດ້ທັງ ໓ ລີງ.

၁၂၇.

໑໒໗.

သမ္မာ ဗျယဉ္စာ ဝိတထံ, သစ္စံ တစ္ဆံ ယထာတထံ;

တဗ္ဗန္တာ တီသွ လီကံ တွ, သစ္စံ မိစ္ဆာ မုသာ ဗျယံ.

ຄວາມຈິງ ມີຄຳສັບວ່າ: ສັມມາ (ອັບພະຍະສັບ), ອະວິຕະຖະ, ສັດຈະ, ຕັດຈະ ແລະ ຍະຖາຕະຖະ. ສ່ວນສິ່ງທີ່ບໍ່ຈິງ ຫຼື ຄວາມຕົວະ ມີຄຳສັບວ່າ: ອະລີກະ, ອະສັດຈະ, ມິດສາ ແລະ ມຸສາ (ອັບພະຍະສັບ).

၁၂၈.

໑໒໘.

ရဝေါ နိနာဒေါ နိနဒေါ စ သဒ္ဒေါ,နိဂ္ဃောသ နာဒ ဒ္ဓနယော စ ရာဝေါ;

အာရာဝ သံရာဝ ဝိရာဝ ဃောသာ,ရဝါ သုတိတ္ထီ သရ နိဿနာ စ.

ສຽງ ມີຄຳສັບວ່າ: ຣະວະ, นິນາດະ, ນິນະທະ, ສັດທະ, ນິກໂຄສະ, ນາດະ, ທະນະ, ຣາວະ, ອາຣາວະ, ສັງຣາວະ, ວິຣາວະ, ໂຄສະ, ສຸຕິ, ສະຣະ ແລະ ນິດສະນະ.

၁၂၉.

໑໒໙.

ဝိဿဋ္ဌ မဉ္ဇု ဝိညေယျာ, သဝနီယာ ဝိသာရိနော;

ဗိန္ဒု ဂမ္ဘီရ နိန္နာဒီ, တျေဝ မဋ္ဌင်္ဂိကော သရော.

ສຽງທີ່ປະກອບດ້ວຍອົງ ໘ ປະການ ຄື: ແຈ່ມແຈ້ງ (ວິສັດຖະ), ອ່ອນຫວານ (ມັນຊຸ), ເຂົ້າໃຈງ່າຍ (ວິນເຍຍຍະ), ສະໜາະຫູ (ສະວະນີຍະ), ແຜ່ຊ່ານໄປໄກ (ວິສາຣີ), ກົມກ່ອມ (ພິນທຸ), ຄັມພີຣະ (ຄຳພີຣະ) ແລະ ກ້ອງສະທ້ອນ (ນິນນາດີ).

၁၃၀.

໑໓໐.

တိရစ္ဆာနဂတာနဉှိ, ရုတံ ဝဿိတ မုစ္စတေ;

ကောလာဟလော ကလဟလော,ဂီတံ ဂါနဉ္စ ဂီတိကာ.

ສຽງຮ້ອງຂອງສັດເດຍລະສານ ເອີ້ນວ່າ ຣຸຕະ ຫຼື ວັດສິຕະ. ສຽງອົນລະມົນ ເອີ້ນວ່າ ໂກລາຫະລະ ແລະ ກະລະຫະລະ. ສ່ວນເພງ ຫຼື ການຮ້ອງເພງ ມີຄຳສັບວ່າ: ຄີຕະ, ຄານະ ແລະ ຄີຕິກາ.

၁၃၁.

໑໓໑.

သရာ သတ္တ တယော ဂါမာ, စေကဝီသတိ မုစ္ဆနာ;

တာနာ စေကူနပညာသ, ဣစ္စေတံ သရမဏ္ဍလံ.

ວົງແຫ່ງສຽງດົນຕີ (ສະຣະມົນທົນ) ປະກອບດ້ວຍ: ສຽງດົນຕີ ໗ ສຽງ, ຄີ ໓ ຄີ (ຄາມະ), ທຳນອງ ໒໑ ທຳນອງ (ມຸດສະນາ) ແລະ ສຽງຍ່ອຍ ໔໙ ສຽງ (ຕານະ).

၁၃၂.

໑໓໒.

ဥသဘော ဓေဝတော စေဝ, ဆဇ္ဇ ဂန္ဓာရ မဇ္ဈိမာ;

ပဉ္စမော စ နိသာဒေါတိ, သတ္တေ’တေ ဂဒိတာ သရာ.

ສຽງດົນຕີ ໗ ສຽງ ນັ້ນກ່າວຄື: ອຸສະພະ, ເທວະຕະ, ສັດຊະ, ຄັນທາຣະ, ມັດຊິມະ, ປັນຈະມະ ແລະ ນິສາດະ.

၁၃၃.

໑໓໓.

နဒန္တိ [Pg.13] ဥသဘံ ဂါဝေါ, တုရဂါ ဓေဝတံ တထာ;

ဆဇ္ဇံ မယူရာ ဂန္ဓာရ, မဇာ ကောဉ္စာ စ မဇ္ဈိမံ.

ງົວທັງຫຼາຍຮ້ອງເປັນສຽງອຸສະພະ, ມ້າທັງຫຼາຍຮ້ອງເປັນສຽງເທວະຕະ, ນົກຍູງທັງຫຼາຍຮ້ອງເປັນສຽງສັດຊະ, ແບ້ທັງຫຼາຍຮ້ອງເປັນສຽງຄັນທາຣະ ແລະ ນົກກະຮຽນຮ້ອງເປັນສຽງມັດຊິມະ.

၁၃၄.

໑໓໔.

ပဉ္စမံ ပရပုဋ္ဌာဒီ, နိသာဒမ္ပိ စ ဝါရဏာ;

ဆဇ္ဇော စ မဇ္ဈိမော ဂါမာ,တယော သာဓာရဏောတိ စ.

ນົກດຸດເຫວົ່າເປັນຕົ້ນຮ້ອງເປັນສຽງປັນຈະມະ, ຊ້າງທັງຫຼາຍຮ້ອງເປັນສຽງນິສາດະ. ສ່ວນຄີ (ຄາມະ) ໓ ຄື: ສັດຊະ, ມັດຊິມະ ແລະ ສາທາຣະນະ.

၁၃၅.

໑໓໕.

သရေသု တေသု ပစ္စေကေ, တိဿော တိဿော ဟိ မုစ္ဆနာ;

သိယုံ တထေဝ တာနာနိ, သတ္တ သတ္တေဝ လဗ္ဘရေ.

ໃນບັນດາສຽງດົນຕີເຫຼົ່ານັ້ນ ແຕ່ລະສຽງມີທຳນອງ (ມຸດສະນາ) ສຽງລະ ໓ ທຳນອງ ແລະ ມີສຽງຍ່ອຍ (ຕານະ) ສຽງລະ ໗ ສຽງ.

၁၃၆.

໑໓໖.

တိဿော ဒုဝေ စတဿော စ, စတဿော ကမတော သရေ;

တိဿော ဒုဝေ စတဿောတိ, ဒွါဝီသတိ သုတီ သိယုံ.

ສຽງຍ່ອຍພິເສດ (ສຸຕິ) ມີ ໒໒ ສຽງ ໂດຍແບ່ງຕາມລຳດັບສຽງ ຄື: ໓, ໒, ໔, ໔, ໓, ໒, ໔.

၁၃၇.

໑໓໗.

ဥစ္စတရေ ရဝေ တာရော, ထာဗျတ္တေ မဓုရေ ကလော;

ဂမ္ဘီရေ တု ရဝေ မန္ဒော, တာရာဒီ တီသွထော ကလေ;

ကာကလီ သုခုမေ ဝုတ္တော,ကြိယာဒိသမတာ လယော.

ສຽງສູງ ເອີ້ນວ່າ ຕາຣະ. ສຽງຫວານແຕ່ບໍ່ຊັດເຈນ ເອີ້ນວ່າ ກະລະ. ສຽງທຸ້ມເລິກ ເອີ້ນວ່າ ມັນທະ. ສຽງລະອຽດອ່ອນ ເອີ້ນວ່າ ກາກະລີ. ສ່ວນຄວາມສະເໝີກັນແຫ່ງຈັງຫວະ ເອີ້ນວ່າ ລະຍະ.

၁၃၈.

໑໓໘.

ဝီဏာ စ ဝလ္လကီ သတ္တ, တန္တီ သာ ပရိဝါဒိနီ;

ပေါက္ခရော ဒေါဏိ ဝီဏာယ,ဥပဝီဏော တု ဝေဌကော.

ພິນ ມີຄຳສັບວ່າ: ວີນາ ແລະ ວັນລະກີ. ພິນ ໗ ສາຍ ເອີ້ນວ່າ ປະຣິວາທິນີ. ກະໂຫຼກພິນ ເອີ້ນວ່າ ໂປກຂະຣະ ແລະ ໂດນິ. ສ່ວນຄໍພິນ ຫຼື ລູກບິດພິນ ເອີ້ນວ່າ ອຸປະວີນະ ແລະ ເວຖະກະ.

၁၃၉.

໑໓໙.

အာတတဉ္စေဝ ဝိတတ, မာတတဝိတတံ ဃနံ;

သုသိရံ စေတိ တူရိယံ, ပဉ္စင်္ဂိက မုဒီရိတံ.

ເຄື່ອງດົນຕີ (ທຸຣິຍະ) ມີອົງ ໕ ປະການ ຄື: ອາຕະຕະ, ວິຕະຕະ, ອາຕະຕະວິຕະຕະ, ຄະນະ ແລະ ສຸສິຣະ.

၁၄၀.

໑໔໐.

အာတတံ နာမ စမ္မာဝ, နဒ္ဓေသု ဘေရိယာဒိသု;

တလေ’ကေကယုတံ ကုမ္ဘ, ထုဏ ဒဒ္ဒရိကာဒိကံ.

ເຄື່ອງດົນຕີທີ່ເອີ້ນວ່າ ອາຕະຕະ ຄື ເຄື່ອງດົນຕີທີ່ຂຶ້ນໜັງເບື້ອງດຽວ ເຊັ່ນ: ກອງເບຣີ, ກຸມພະຖຸນະ ແລະ ທັດທະຣິກະ ເປັນຕົ້ນ.

၁၄၁.

໑໔໑.

ဝိတတံ စော’ဘယတလံ, တူရိယံ မုရဇာဒိကံ;

အာတတဝိတတံ သဗ္ဗ, ဝိနဒ္ဓံ ပဏဝါဒိကံ.

ເຄື່ອງດົນຕີທີ່ເອີ້ນວ່າ ວິຕະຕະ ຄື ເຄື່ອງດົນຕີທີ່ຂຶ້ນໜັງທັງສອງເບື້ອງ ເຊັ່ນ: ກອງມຸຣະຊະ ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນ ອາຕະຕະວິຕະຕະ ຄື ເຄື່ອງດົນຕີທີ່ຂຶ້ນໜັງອ້ອມຮອບ ເຊັ່ນ: ກອງປະນະວະ ເປັນຕົ້ນ.

၁၄၂.

໑໔໒.

သုသိရံ ဝံသသင်္ခါဒိ, သမ္မတာလာဒိကံ ဃနံ;

အာတောဇ္ဇံ တု စ ဝါဒိတ္တံ, ဝါဒိတံ ဝဇ္ဇ မုစ္စတေ.

ເຄື່ອງດົນຕີທີ່ເອີ້ນວ່າ ສຸສິຣະ ຄື ເຄື່ອງເປົ່າ ເຊັ່ນ: ຂຸ່ຍ ແລະ ສັງ ເປັນຕົ້ນ. ເຄື່ອງດົນຕີທີ່ເອີ້ນວ່າ ຄະນະ ຄື ເຄື່ອງຕີ ເຊັ່ນ: ສິ່ງ ແລະ ສາບ ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນເຄື່ອງດົນຕີ ຫຼື ການບັນເລງ ມີຄຳສັບວ່າ: ອາໂຕດຊະ, ວາດິດຕະ, ວາດິຕະ ແລະ ວັດຊະ.

၁၄၃.

໑໔໓.

ဘေရီ (ဘေရိ) ဒုန္ဒုဘိ ဝုတ္တော ထ,မုဒိင်္ဂေါ မုရဇောဿ တု;

အာလိင်္ဂ, င်္ကျော, ဒ္ဓကာ ဘေဒါ,တိဏဝေါ တု စ ဍိဏ္ဍိမော.

ກອງ ມີຄຳສັບວ່າ: ເບຣີ ແລະ ທຸນທຸພິ. ກອງຕະໂພນ ມີຄຳສັບວ່າ: ມຸດິງຄະ ແລະ ມຸຣະຊະ. ສ່ວນກອງຊະນິດຕ່າງໆ ມີຄຳສັບວ່າ: ອາລິງຄະ, ອັງຄະ, ອັດທະກະ, ຕິນະວະ ແລະ ທິນທິມະ.

၁၄၄.

໑໔໔.

အာလမ္ဗရော [Pg.14] တု ပဏဝေါ, ကောဏော ဝီဏာဒိဝါဒနံ;

ဒဒ္ဒရီ ပဋဟော ဘေရိ, ပ္ပဘေဒါ မဒ္ဒလာဒယော.

ກອງອາລຳພະຣະ ຄື ກອງປະນະວະ. ໄມ້ຕີພິນ ຫຼື ໄມ້ຕີກອງ ເອີ້ນວ່າ ໂກນະ. ສ່ວນກອງຊະນິດຕ່າງໆ ມີຄຳສັບວ່າ: ທັດທະຣີ, ປະຕະຫະ ແລະ ມັດທະລະ ເປັນຕົ້ນ.

၁၄၅.

໑໔໕.

ဇနပ္ပိယေ ဝိမဒ္ဒုဋ္ဌေ, ဂန္ဓေ ပရိမလော ဘဝေ;

သော တွာ မောဒေါ ဒူရဂါမီ, ဝိဿန္တာ တီသွိတော ပရံ.

ກິ່ນຫອມທີ່ເກີດຈາກການຂັດຖູ ເປັນທີ່ເພິ່ງພໍໃຈຂອງຜູ້ຄົນ ເອີ້ນວ່າ ປະຣິມະລະ. ສ່ວນກິ່ນຫອມທີ່ຂະຈາຍໄປໄກ ເອີ້ນວ່າ ອາໂມທະ.

၁၄၆.

໑໔໖.

ဣဋ္ဌဂန္ဓော စ သုရဘိ, သုဂန္ဓော စ သုဂန္ဓိ စ;

ပူတိဂန္ဓိ တု ဒုဂ္ဂန္ဓော, ထ ဝိဿံ အာမဂန္ဓိ ယံ.

ກິ່ນຫອມ ມີຄຳສັບວ່າ: ອິດຖະຄັນທະ, ສຸຣະພິ, ສຸຄັນທະ ແລະ ສຸຄັນທິ. ກິ່ນເໝັນ ມີຄຳສັບວ່າ: ປູຕິຄັນທິ ແລະ ທຸກຄັນທະ. ສ່ວນກິ່ນຄາວ ຫຼື ກິ່ນດິບ ມີຄຳສັບວ່າ: ວິດສະ ແລະ ອາມະຄັນທິ.

၁၄၇.

໑໔໗.

ကုင်္ကုမဉ္စေဝ ယဝန, ပုပ္ဖဉ္စ တဂရံ တထာ;

တုရုက္ခောတိ စတုဇ္ဇာတိ, ဂန္ဓာ ဧတေ ပကာသိတာ.

ກິ່ນຫອມ ໔ ຊະນິດ (ຈະຕຸຊາດິຄັນທະ) ໄດ້ແກ່: ກຸງກຸມະ (ຫຍ້າຝຣັ່ນ), ຍະວະນະບຸບຜະ, ຕະຄະຣະ (ກິດສະໜາ) ແລະ ຕຸຣຸກຂະ (ກຳຍານ).

၁၄၈.

໑໔໘.

ကသာဝေါ နိတ္ထိယံ တိတ္တော, မဓုရော လဝဏော ဣမေ;

အမ္ဗိလော ကဋုကော စေတိ, ဆ ရသာ တဗ္ဗတီ တိသု.

ລົດຊາດ ໖ ປະການ ຄື: ກະສາວະ (ຝາດ), ຕິດຕະ (ຂົມ), ມະທຸຣະ (ຫວານ), ລະວະນະ (ເຄັມ), ອຳພິລະ (ສົ້ມ) ແລະ ກະຕຸກະ (ເຜັດ).

၁၄၉.

໑໔໙.

သိယာ ဖဿော စ ဖောဋ္ဌဗ္ဗော,ဝိသယီ တွက္ခ မိန္ဒြိယံ;

နယနံ တွက္ခိ နေတ္တဉ္စ, လောစနံ စ’စ္ဆိ စက္ခု စ.

ການສຳຜັດ ຫຼື ສິ່ງທີ່ຖືກສຳຜັດ ມີຄຳສັບວ່າ: ຜັດສະ ແລະ ໂຜດຖັບພະ. ປະສາດສຳຜັດ ມີຄຳສັບວ່າ: ອັກຂະ ແລະ ອິນທະຣິຍະ. ສ່ວນຕາ ມີຄຳສັບວ່າ: ນະຍະນະ, ອັກຂິ, ເນດຕະ, ໂລຈະນະ, ອັດສິ ແລະ ຈັກຂຸ.

၁၅၀.

໑໕໐.

သောတံ သဒ္ဒဂ္ဂဟော ကဏ္ဏော, သဝနံ သုတိ နတ္ထု တု;

နာသာ စ နာသိကာ ဃာနံ, ဇိဝှာတု ရသနာ ဘဝေ.

ຫູ ມີຄຳສັບວ່າ: ໂສຕະ, ສັດທັກຄະຫະ, ກັນນະ, ສະວະນະ ແລະ ສຸຕິ. ດັງ ມີຄຳສັບວ່າ: ນັດຖຸ, ນາສາ, ນາສິກາ ແລະ ຄານະ. ສ່ວນລີ້ນ ມີຄຳສັບວ່າ: ຊິວຫາ ແລະ ຣະສະນາ.

၁၅၁.

໑໕໑.

သရီရံ ဝပု ဂတ္တဉ္စာ, တ္တဘာဝေါ ဗောန္ဒိ ဝိဂ္ဂဟော;

ဒေဟံ ဝါ ပုရိသေ ကာယော, ထိယံ တနု ကဠေဝရံ.

ຮ່າງກາຍ ມີຄຳສັບວ່າ: ສະຣີຣະ, ວະປຸ, ຄັດຕະ, ອັດຕະພາວະ, ໂພນທິ, ວິກຄະຫະ, ເທຫະ, ກາຍະ, ຕັນຍູ ແລະ ກະເລວະຣະ.

၁၅၂.

໑໕໒.

စိတ္တံ စေတော မနော နိတ္ထီ, ဝိညာဏံ ဟဒယံ တထာ;

မာနသံ ဓီ တု ပညာ စ, ဗုဒ္ဓိ မေဓာ မတိ မုတိ.

ຈິດ ຫຼື ໃຈ ມີຄຳສັບວ່າ: ຈິດຕະ, ເຈໂຕ, ມະໂນ, ວິນຍານະ, ຫະທະຍະ ແລະ ມານະສະ. ສ່ວນປັນຍາ ມີຄຳສັບວ່າ: ທີ, ປັນຍາ, ພຸດທິ, ເມທາ, ມະຕິ ແລະ ມຸຕິ.

၁၅၃.

໑໕໓.

ဘူရီ မန္တာ စ ပညာဏံ, ဉာဏံ ဝိဇ္ဇာ စ ယောနိ စ;

ပဋိဘာန မမောဟော ထ, ပညာဘေဒါ ဝိပဿနာ.

ປັນຍາ ມີຄຳສັບວ່າ: ພູຣີ, ມັນຕາ, ປັນຍານະ, ຍານະ, ວິຊຊາ, ໂຍນິ, ປະຕິພານະ ແລະ ອະໂມຫະ. ສ່ວນ ວິປັດສະນາ ເປັນປະເພດໜຶ່ງຂອງປັນຍາ.

၁၅၄.

໑໕໔.

သမ္မာဒိဋ္ဌိ ပဘုတိကာ, ဝီမံသာ တု ဝိစာရဏာ;

သမ္ပဇညံ တု နေပက္ကံ, ဝေဒယိတံ တု ဝေဒနာ.

ຄວາມເຫັນຊອບ ເປັນຕົ້ນ ມີຄຳສັບວ່າ: ສັມມາທິດຖິ. ການພິຈາລະນາ ມີຄຳສັບວ່າ: ວີມັງສາ ແລະ ວິຈາຣະນາ. ຄວາມຮູ້ຕົວ ຫຼື ຄວາມສະຫຼາດ ມີຄຳສັບວ່າ: ສັມປະຊັນຍະ ແລະ ເນປັກກະ. ສ່ວນຄວາມສະເຫວີຍອາລົມ ເອີ້ນວ່າ ເວດະຢິຕະ ແລະ ເວດະນາ.

၁၅၅.

໑໕໕.

တက္ကော ဝိတက္ကော သင်္ကပ္ပော,ပ္ပနော’ ဟာ’ ယု တု ဇီဝိတံ;

ဧကဂ္ဂတာ တု သမထော, အဝိက္ခေပေါ သမာဓိ စ.

ຄວາມຕຶກຕອງ, ຄວາມດຳຣິ ມີຄຳສັບວ່າ: ຕັກກະ, ວິຕັກກະ, ສັງກັບປະ, ອັບປະນາ ແລະ ອູຫາ. ຊີວິດ ມີຄຳສັບວ່າ: ອາຍຸ ແລະ ຈີວິຕະ. ສ່ວນຄວາມມີໃຈຕັ້ງໝັ້ນ ຫຼື ຄວາມສະຫງົບ ມີຄຳສັບວ່າ: ເອກັກຄະຕາ, ສະມະຖະ, ອະວິກເຂປະ ແລະ ສະມາທິ.

၁၅၆.

໑໕໖.

ဥဿာဟာ’ တပ္ပ ပဂ္ဂါဟာ, ဝါယာမော စ ပရက္ကမော;

ပဓာနံ ဝီရိယံ စေဟာ, ဥယျာမော စ ဓိတိ တ္ထိယံ.

... ຄວາມພະຍາຍາມ, ຄວາມພຽນ ມີຄຳສັບວ່າ: ອຸດສາຫະ, ອາຕັບປະ, ປັກຄາຫະ, ວາຍາມະ, ປະຣັກກະມະ, ປະທານະ, ວີຣິຍະ, ອີຫາ, ອຸຍຍາມະ ແລະ ທິຕິ.

၁၅၇.

໑໕໗.

စတ္တာရိ ဝီရိယင်္ဂါနိ, တစဿ စ နဟာရုနော;

အဝသိဿန မဋ္ဌိဿ, မံသလောဟိတသုဿနံ.

ອົງປະກອບແຫ່ງຄວາມພຽນ ໔ ປະການ (ວິຣິຍັງຄະ) ຄື: ການເຫຼືອຢູ່ແຕ່ໜັງ, ເອັນ, ກະດູກ ແລະ ການເຫືອດແຫ້ງໄປແຫ່ງຊີ້ນແລະເລືອດ.

၁၅၈.

໑໕໘.

ဥဿောဠှီ [Pg.15] တွ ဓိမတ္တေဟာ, သတိ တွ နုဿတိ တ္ထိယ;

လဇ္ဇာ ဟိရီ သမာနာ ထ, ဩတ္တပ္ပံ ပါပဘီရုတာ.

ຄວາມພຽນຢ່າງແຮງກ້າ ມີຄຳສັບວ່າ: ອຸດໂສລີ ແລະ ອະທິມັດເຕຫາ. ຄວາມລະນຶກໄດ້ ມີຄຳສັບວ່າ: ສະຕິ ແລະ ອະນຸສສະຕິ. ຄວາມລະອາຍແກ່ໃຈ ມີຄຳສັບວ່າ: ລັດຊາ ແລະ ຫິຣິ. ສ່ວນຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ບາບ ມີຄຳສັບວ່າ: ໂອດຕັບປະ ແລະ ປາປະພີຣຸຕາ.

၁၅၉.

໑໕໙.

မဇ္ဈတ္တတာ တု’ပေက္ခာ စ, အဒုက္ခမသုခါ သိယာ;

စိတ္တာဘောဂေါ မနက္ကာရော,အဓိမောက္ခော တု နိစ္ဆယော.

ຄວາມວາງເສີຍ ຫຼື ຄວາມບໍ່ທຸກບໍ່ສຸກ ມີຄຳສັບວ່າ: ມັດຊັດຕະຕາ, ອຸເປກຂາ ແລະ ອະທຸກຂະມະສຸຂາ. ການໃສ່ໃຈ ມີຄຳສັບວ່າ: ຈິດຕາໂພຄະ ແລະ ມະນັດສິການ. ສ່ວນການຕົກລົງໃຈ ຫຼື ຄວາມປັກໃຈ ເອີ້ນວ່າ ອະທິໂມກຂະ ແລະ นິດສະຍະ.

၁၆၀.

໑໖໐.

ဒယာ’ နုကမ္ပာ ကာရုညံ, ကရုဏာ စ အနုဒ္ဒယာ;

ထိယံ ဝေရမဏီ စေဝ, ဝိရတျာ’ ရတိ စာပျထ.

ຄວາມກະລຸນາ, ຄວາມສົງສານ ມີຄຳສັບວ່າ: ທະຍາ, ອະນຸກຳປາ, ກາຣຸນຍະ, ກະລຸນາ ແລະ ອະນຸດທະຍາ. ສ່ວນການງົດເວັ້ນ ມີຄຳສັບວ່າ: ເວຣະມະນີ, ວິຣະຕິ ແລະ ອະຣະຕິ.

၁၆၁.

໑໖໑.

တိတိက္ခာ ခန္တိ ခမနံ, ခမာ မေတ္တာ တု မေတျ’ထ;

ဒဿနံ ဒိဋ္ဌိ လဒ္ဓိတ္ထီ, သိဒ္ဓန္တော သမယော ဘဝေ.

ຄວາມອົດທົນ ມີຄຳສັບວ່າ: ຕິຕິກຂາ, ຂັນຕິ, ຂະມະນະ ແລະ ຂະມາ. ຄວາມເມດຕາ ມີຄຳສັບວ່າ: ເມດຕາ ແລະ ເມດຕິ. ສ່ວນຄວາມເຫັນ, ລັດທິ ຫຼື ຄຳສອນ ມີຄຳສັບວ່າ: ທັດສະນະ, ທິດຖິ, ລັດທິ, ສິດທັນຕະ ແລະ ສະມະຍະ.

၁၆၂.

໑໖໒.

တဏှာ စ တသိဏာ ဧဇာ, ဇာလိနီ စ ဝိသတ္တိကာ;

ဆန္ဒော ဇဋာ နိကန္တျာ’သာ, သိဗ္ဗိနီ ဘဝနေတ္တိ စ.

ຄວາມຢາກ, ຄວາມທະຍານຢາກ (ຕັນຫາ) ມີຄຳສັບວ່າ: ຕັນຫາ, ຕະສິນา, ເອຊາ, ຊາລິນີ, ວິສັດຕິກາ, ສັນະ, ຊະຕາ, ນິກັນຕິ, ອາສາ, ສິບພິນີ ແລະ ພະວະເນດຕິ.

၁၆၃.

໑໖໓.

အဘိဇ္ဈာ ဝနထော ဝါနံ, လောဘော ရာဂေါ စ အာလယော;

ပိဟာ မနောရထော ဣစ္ဆာ, ဘိလာသော ကာမ ဒေါဟဠာ;

အာကင်္ခါ ရုစိ ဝုတ္တာ သာ, တွဓိကာ လာလသာ ဒွိသု.

ຄວາມໂລບ, ຄວາມກຳໜັດ ມີຄຳສັບວ່າ: ອະພິດຊາ, ວະນັດຖະ, ວານະ, ໂລພະ, ຣາຄະ ແລະ ອາໄລ. ຄວາມປາດຖະໜາ, ຄວາມຕ້ອງການ ມີຄຳສັບວ່າ: ປິຫາ, ມະໂນຣົດຖະ, ອິດສາ, ອະພິລາດສະ, ກາມະ, ໂດຫະລະ, ອາກັງຂາ ແລະ ຣຸຈິ. ສ່ວນຄວາມຢາກຢ່າງແຮງກ້າ ເອີ້ນວ່າ ລາລະສາ.

၁၆၄.

໑໖໔.

ဝေရံ ဝိရောဓော ဝိဒ္ဒေသော, ဒေါသော စ ပဋိဃဉ္စ ဝါ;

ကောဓာ’ ဃာတာ ကောပ ရောသာ,ဗျာပါဒေါ’ နဘိရဒ္ဓိ စ.

ເວນ, ຄວາມຂັດແຍ່ງ, ຄວາມກຽດຊັງ, ໂທສະ, ປະຕິຄະ, ໂກດ, ອາຄາດ, ໂຄປະ (ຄວາມຂຸ່ນເຄືອງ), ໂຣສະ (ຄວາມຮ້າຍ), ພະຍາບາດ ແລະ ຄວາມບໍ່ຍິນດີ (ຄວາມບໍ່ພໍໃຈ).

၁၆၅.

໑໖໕.

ဗဒ္ဓဝေရ မုပနာဟော, သိယာ သောကော တု သောစနံ;

ရောဒိတံ ကန္ဒိတံ ရုဏ္ဏံ, ပရိဒေဝေါ ပရိဒ္ဒဝေါ.

ການຜູກເວນ ເອີ້ນວ່າ ອຸປະນາຫະ. ຄວາມໂສກເສົ້າ ເອີ້ນວ່າ ໂສກະ ແລະ ໂສຈະນະ. ການຮ້ອງໄຫ້, ການຮ້ອງໄຫ້ຮຳໄຮ, ການຮ້ອງໄຫ້ນ້ຳຕາໄຫຼ ເອີ້ນວ່າ ໂຣທິຕະ, ກັນທິຕະ, ຣຸນນະ, ປະຣິເທວະ ແລະ ປະຣິດທະວະ.

၁၆၆.

໑໖໖.

ဘီတိတ္ထိ ဘယ မုတ္တာသော, ဘေရဝံ တု မဟဗ္ဘယံ;

ຄວາມຢ້ານ (ເປັນອິຕຖີລີງ), ໄພ, ຄວາມສະດຸ້ງກົວ ເປັນຊື່ຂອງຄວາມຢ້ານ. ສ່ວນຄວາມຢ້ານກົວຢ່າງຍິ່ງ ເອີ້ນວ່າ ເພຣະວະ ແລະ ມະຫັບໄພ.

၁၆၇.

໑໖໗.

ဘေရဝံ ဘီသနံ ဘီမံ, ဒါရုဏဉ္စ ဘယာနကံ;

ဃောရံ ပဋိဘယံ ဘေသ္မံ, ဘယင်္ကရ မိမေ တီသု.

ຄຳເຫຼົ່ານີ້ຄື: ເພຣະວະ, ພີສະນະ, ພີມະ, ທາຣຸນະ, ພະຍານະກະ, ໂຄຣະ, ປະຕິພະຍະ, ເພສມະ ແລະ ພະຍັງກະຣະ (ເຊິ່ງແປວ່າ ໜ້າຢ້ານກົວ, ໂຫດຮ້າຍ) ທັງໝົດນີ້ໃຊ້ໄດ້ໃນ 3 ລີງ.

၁၆၈.

໑໖໘.

ဣဿာ ဥသူယာ မစ္ဆေရံ, တု မစ္ဆရိယ မစ္ဆရံ;

မောဟော’ဝိဇ္ဇာ တထာ’ဉာဏံ, မာနော ဝိဓာ စ ဥန္နတိ.

ความอิดสา เอิ้นว่า อิดสา และ อุปูยา. ความตะหนี่ เอิ้นว่า มัดเซระ, มัดซะริยะ และ มัดซะระ. ความหลง เอิ้นว่า โมหะ, อะวิชชา และ อัญยาน. ความถือตัว เอิ้นว่า มานะ, วิทา และ อุนนะติ.

၁၆၉.

໑໖໙.

ဥဒ္ဓစ္စ မုဒ္ဓဋံ စာထ, တာပေါ ကုက္ကုစ္စမေဝ စ;

ပစ္ဆာတာပေါ နုတာပေါ စ, ဝိပ္ပဋိသာရော ပကာသိတော.

ຄວາມຟຸ້ງຊ່ານ ເອີ້ນວ່າ ອຸດທັດຈະ ແລະ ອຸດທະຕະ. ຄວາມເດືອດຮ້ອນໃຈ ເອີ້ນວ່າ ຕາປະ ແລະ ກຸກກຸດຈະ. ຄວາມກິນແໜງແຄງໃຈພາຍຫຼັງ ເອີ້ນວ່າ ປັດຊາຕາປະ, ອນຸຕາປະ ແລະ ວິປະຕິສານ.

၁၇၀.

໑໗໐.

မနောဝိလေခ သန္ဒေဟာ, သံသယော စ ကထံကထာ;

ဒွေဠှကံ ဝိစိကိစ္ဆာ စ, ကင်္ခါ သင်္ကာ ဝိမတျပိ.

ຄວາມສົງໄສ ເອີ້ນວ່າ ມະໂນວິເລຂະ, ສັນເທຫະ, ສັງສາຍະ, ກະຖັງກະຖາ, ທະເວລະກະ, ວິຈິກິດສາ, ກັງຂາ, ສັງກາ ແລະ ວິມະຕິ.

၁၇၁.

໑໗໑.

ဂဗ္ဗော [Pg.16] ဘိမာနော’ဟံကာရော, စိန္တာတု ဈာန မုစ္စတေ;

နိစ္ဆယော နိဏ္ဏယော ဝုတ္တော, ပဋိညာ တု ပဋိဿဝေါ.

ຄວາມເຍີ້ຍຫຍິ່ງ ເອີ້ນວ່າ ກັບພະ, ອະພິມານະ ແລະ ອະຫັງການ. ຄວາມຄິດ ເອີ້ນວ່າ ຈິນຕາ ແລະ ຊານ. ຄວາມຕົກລົງໃຈ ເອີ້ນວ່າ ນິດຊະຍະ ແລະ ນິນນະຍະ. ຄວາມຮັບປາກ ເອີ້ນວ່າ ປະຕິນຍາ ແລະ ປະຕິດສະວະ.

၁၇၂.

໑໗໒.

အဝမာနံ တိရက္ကာရော, ပရိဘဝေါ ပျ’ နာဒရော;

ပရာဘဝေါ ပျ’ ဝညာ ထ, ဥမ္မာဒေါ စိတ္တဝိဗ္ဘမော.

ຄວາມດູໝິ່ນ, ການບໍ່ເອື້ອເຟື້ອ ເອີ້ນວ່າ ອະວະມານະ, ຕິຣັກການ, ປະຣິພະວະ, ອະນາທະຣะ, ປະຣາພະວະ ແລະ ອະວັນຍາ. ຄວາມເປັນບ້າ ເອີ້ນວ່າ ອຸມມາດະ ແລະ ຈິດຕະວິພະມະ.

၁၇၃.

໑໗໓.

ပေမံ သိနေဟော သ္နေဟော ထ, စိတ္တပီဠာ ဝိသညိတာ;

ပမာဒေါ သတိဝေါဿဂ္ဂေါ, ကောတူဟလံ ကုတူဟလံ.

ຄວາມຮັກ ເອີ້ນວ່າ ເປມະ, ສິເນຫະ ແລະ ສະເນຫະ. ຄວາມເຈັບປວດໃຈ ເອີ້ນວ່າ ຈິດຕະປີລາ ແລະ ວິສັນຍິຕາ. ຄວາມປະມາດ ເອີ້ນວ່າ ປະມາດະ ແລະ ສະຕິວົດສັກຄະ (ການປ່ອຍປະສະຕິ). ຄວາມຕື່ນເຕັ້ນ (ຄວາມຢາກຮູຢາກເຫັນ) ເອີ້ນວ່າ ໂກຕູຫະລະ ແລະ ກຸຕູຫະລະ.

၁၇၄.

໑໗໔.

ဝိလာသော လလိတံ လီလာ, ဟာဝေါ ဟေဠာ စ ဝိဗ္ဘမော;

ဣစ္စာဒိကာ သိယုံ နာရိ, သိင်္ဂါရဘာဝဇာ ကိရိယာ.

ກິລິຍາທ່າທາງທີ່ເກີດຈາກຄວາມຮັກຂອງສະຕີ ມີອາການສະແດງອອກ ເຊັ່ນ: ວິລາດ, ລະລິດ, ລີລາ, ຫາວະ, ເຮລາ ແລະ ວິພະມະ ເປັນຕົ້ນ.

၁၇၅.

໑໗໕.

ဟသနံ ဟသိတံ ဟာသော, မန္ဒော သော မိဟိတံ သိတံ;

အဋ္ဋဟာသော မဟာဟာသော,ရောမဉ္စော လောမဟံသနံ.

ການຫົວ ເອີ້ນວ່າ ຫະສະນະ, ຫະສິຕະ ແລະ ຫາສະ. ການຍິ້ມແຍ້ມ (ຫົວເບົາໆ) ເອີ້ນວ່າ ມິຫິຕະ ແລະ ສິຕະ. ການຫົວຂວັນດັງໆ ເອີ້ນວ່າ ອັດຕະຫາສະ ແລະ ມະຫາຫາສະ. ອາການຂົນລຸກ ເອີ້ນວ່າ ໂຣມັນຈະ ແລະ ໂລມະຫັງສະນະ.

၁၇၆.

໑໗໖.

ပရိဟာသော ဒဝေါ ခိဍ္ဍာ, ကေဠိ ကီဠာ စ ကီဠိတံ;

နိဒ္ဒါ တု သုပိနံ သောပ္ပံ, မိဒ္ဓဉ္စ ပစလာယိကာ.

ການຫຼິ້ນມ່ວນຊື່ນ ເອີ້ນວ່າ ປະຣິຫາສະ, ທະວະ, ຂິດດາ, ເກລິ, ກີລາ ແລະ ກີລິຕະ. ການນອນຫຼັບ ເອີ້ນວ່າ ນິດທາ, ສຸປິນະ ແລະ ສົບປະ. ຄວາມງ້ວງເຫງົາ ເອີ້ນວ່າ ມິດທະ ແລະ ປະຈະລາຍິກາ (ການເງົານອນ).

၁၇၇.

໑໗໗.

ထိယံ နိကတိ ကူဋဉ္စ, ဒမ္ဘော သာဌျဉ္စ ကေတဝံ;

သဘာဝေါ တု နိဿဂ္ဂေါ စ, သရူပံ ပကတိတ္ထိယံ.

ຄວາມຫຼອກລວງ (ເປັນອິຕຖີລີງ) ເອີ້ນວ່າ ນິກະຕິ, ກູຕະ, ທັມພະ, ສາຖະຍະ ແລະ ເກຕະວະ. ສ່ວນຄວາມເປັນຈິງ ຫຼື ທຳມະຊາດ ເອີ້ນວ່າ ສະພາວະ, ນິດສັກຄະ, ສະຣູບ ແລະ ປະກະຕິ (ເປັນອິຕຖີລີງ).

၁၇၈.

໑໗໘.

သီလဉ္စ လက္ခဏံ ဘာဝေါ,ဥဿဝေါ တု ဆဏော မဟော.

ປົກກະຕິ ຫຼື ຄຸນລັກສະນະ ເອີ້ນວ່າ ສີລະ, ລັກຂະນະ ແລະ ພາວະ. ງານສະຫຼອງ ຫຼື ງານເທດສະການ ເອີ້ນວ່າ ອຸດສະວະ, ຊະນະ ແລະ ມະຫະ.

၁၇၉.

໑໗໙.

ဓာရေန္တော ဇန္တု သသ္နေဟ, မဘိဓာနပ္ပဒီပိကံ;

ခုဒ္ဒကာဒျတ္ထဇာတာနိ, သမ္ပဿတိ ယထာသုခံ.

ບຸກຄົນຜູ້ຊົງຈຳຄຳພີ ອະພິທານັບປະທີປິກາ ນີ້ໄວ້ດ້ວຍຄວາມຮັກແພງ ຍ່ອມຈະເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມຂອງຄຳສັບຕ່າງໆ ມີຄຳສັບເລັກນ້ອຍເປັນຕົ້ນ ໄດ້ຢ່າງສະດວກສະບາຍ.

သဂ္ဂကဏ္ဍော နိဋ္ဌိတော.

ຈົບ ສັກກະກັນ (ພາກສະຫວັນ).

၂. ဘူကဏ္ဍ

໒. ພູມິກັນ (ພາກແຜ່ນດິນ)

၁. ဘူမိဝဂ္ဂ

໑. ພູມິວັກ (ໝວດແຜ່ນດິນ)

၁၈၀.

໑໘໐.

ဝဂ္ဂါ ဘူမိ, ပုရီ, မစ္စ, စတုဗ္ဗဏ္ဏ, ဝနာဒိဟိ;

ပါတာလေန စ ဝုစ္စန္တေ, သင်္ဂေါ’ပင်္ဂေဟိ’ဓ’က္ကမာ.

ໃນພູມິກັນນີ້ ຈະກ່າວເຖິງໝວດຕ່າງໆ ຕາມລຳດັບ ຄື: ພູມິວັກ (ໝວດແຜ່ນດິນ), ປຸຣະວັກ (ໝວດເມືອງ), ມັດຈະວັກ (ໝວດມະນຸດ), ຈະຕຸບປັນນະວັກ (ໝວດວັນນະສີ່), ວະນະວັກ (ໝວດປ່າ) ເປັນຕົ້ນ ແລະ ປາຕາລະວັກ (ໝວດບາດານ) ພ້ອມທັງສ່ວນປະກອບຫຼັກ ແລະ ສ່ວນປະກອບຍ່ອຍ.

၁၈၁.

໑໘໑.

ဝသုန္ဓရာ ဆမာ ဘူမိ, ပထဝီ မေဒနီ မဟီ;

ဥဗ္ဗီ ဝသုမတီ ဂေါ ကု, ဝသုဓာ ဓရဏီ ဓရာ;

ပုထဝီ ဇဂတီ ဘူရီ, ဘူ စ ဘူတဓရာ’ ဝနီ.

ແຜ່ນດິນ ເອີ້ນວ່າ ວະສຸນທະຣາ, ຊະມາ, ພູມິ, ປະຖະວີ, ເມທະນີ, ມະຮີ, ອຸບພີ, ວະສຸມະຕີ, ໂຄ, ກຸ, ວະສຸທາ, ทะຣະນີ, ທະຣາ, ປຸຖະວີ, ຈະຄະຕີ, ພູຣີ, ພູ, ພູຕະທະຣາ ແລະ ອະວະນີ.

၁၈၂.

໑໘໒.

ခါရာ [Pg.17] တု မတ္တိကာ ဦသော, ဦသဝါ တူသရော တိသု;

ထလံ ထလီတ္ထီ ဘူဘာဂေ, ထဒ္ဓလူခမှိ ဇင်္ဂလော.

ດິນເຄັມ ເອີ້ນວ່າ ອູສະ. ດິນທີ່ມີເກືອ ຫຼື ດິນເຄັມ ເອີ້ນວ່າ ອູສະວາ ແລະ ອູສະຣະ (ໃຊ້ໄດ້ 3 ລີງ). ບ່ອນທີ່ເປັນດອນ ຫຼື ບ່ອນສູງ ເອີ້ນວ່າ ທະລະ (ນະປຸງສະກະລີງ) ແລະ ທະລີ (ອິຕຖີລີງ). ສ່ວນດິນທີ່ແຂງ ແລະ ແຫ້ງແລ້ງ ເອີ້ນວ່າ ຈັງຄະລະ.

၁၈၃.

໑໘໓.

ပုဗ္ဗဝိဒေဟော စာပရ, ဂေါယာနံ ဇမ္ဗုဒီပေါ စ;

ဥတ္တရကုရု စေတိ သိယုံ, စတ္တာရောမေ မဟာဒီပါ.

ທະວີບໃຫຍ່ທັງ 4 ຄື: ປຸບພະວິເທຫະທະວີບ, ອະປະຣະໂຄຍານະທະວີບ, ຊົມພູທະວີບ ແລະ ອຸດຕະຣະກຸຣຸທະວີບ.

၁၈၄.

໑໘໔.

ပုမ္ဗဟုတ္တေ ကုရူ သက္ကာ, ကောသလာ မဂဓာ သိဝီ;

ကလိင်္ဂါ’ဝန္တိ ပဉ္စာလာ, ဝဇ္ဇီ ဂန္ဓာရ စေတယော.

ແຄວ້ນຕ່າງໆ (ໃຊ້ໃນປຸມລີງ ພະຫຸວັດຈະນະ) ຄື: ກຸຣຸ, ສັກກະ, ໂກສະລະ, ມະຄະທະ, ສิວິ, ກະລິງຄະ, ອະວັນຕີ, ປັນຈາລະ, ວັດຊີ, ຄັນທາຣະ ແລະ ເຈຕິ.

၁၈၅.

໑໘໕.

ဝင်္ဂါ ဝိဒေဟာ ကမ္ဗောဇာ, မဒ္ဒါ ဘဂ္ဂ’င်္ဂ သီဟဠာ;

ကသ္မီရာ ကာသိ ပဏ္ဍဝါဒီ, သိယုံ ဇနပဒန္တရာ.

ແຄວ້ນອື່ນໆ ຄື: ວັງຄະ, ວິເທຫະ, ກຳໂພຊະ, ມັດທະ, ພັກຄະ, ອັງຄະ, ສີຫະລະ, ກັດສະມີຣະ, ກາສີ ແລະ ປັນທະວະ ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ຄືຊື່ຂອງຊົນນະບົດ ຫຼື ແຄວ້ນຕ່າງໆ.

၁၈၆.

໑໘໖.

လောကော စ ဘုဝနံ ဝုတ္တံ, ဒေသော တု ဝိသယော ပျထ;

မိလက္ခဒေသော ပစ္စန္တော, မဇ္ဈဒေသော တု မဇ္ဈိမော.

ໂລກ ເອີ້ນວ່າ ໂລກະ ແລະ ພຸວະນະ. ສ່ວນດິນແດນ ຫຼື ເຂດແຄວ້ນ ເອີ້ນວ່າ ເທສະ ແລະ ວິສະຍະ. ດິນແດນຂອງພວກມິລັກຂະ (ຄົນປ່າເຖື່ອນ) ເອີ້ນວ່າ ປັດຈັນຕະປະເທດ (ເມືອງຊາຍແດນ). ສ່ວນດິນແດນສ່ວນກາງ ເອີ້ນວ່າ ມັດຊິມະປະເທດ.

၁၈၇.

໑໘໗.

အနူပေါ သလိလပ္ပာယော, ကစ္ဆံ ပုမ နပုံသကေ;

သဒ္ဒလော ဟရိတေ ဒေသေ, တိဏေနာ, ဘိနဝေန ဟိ.

ດິນແດນທີ່ມີນ້ຳຫຼາຍ ເອີ້ນວ່າ ອະນູປະ ແລະ ກັດຊະ (ເປັນປຸມລີງ ແລະ ນະປຸງສະກະລີງ). ດິນແດນທີ່ມີຫຍ້າຂຽວສົດຂຶ້ນໃໝ່ ເອີ້ນວ່າ ສັດທະລະ.

၁၈၈.

໑໘໘.

နဒျမ္ဗုဇီဝနော ဒေသော, ဝုဋ္ဌိနိပ္ပဇ္ဇသဿကော;

ယော နဒီမာတိကော ဒေဝ,မာတိကော စ ကမေန သော.

ດິນແດນທີ່ອາໄສນ້ຳຈາກແມ່ນ້ຳລ້ຽງຊີວິດ ເອີ້ນວ່າ ນະທີມາຕິກະ. ສ່ວນດິນແດນທີ່ມີພືດພັນທັນຍາຫານຈະເລີນເຕີບໂຕດ້ວຍນ້ຳຝົນ ເອີ້ນວ່າ ເທວະມາຕິກະ ຕາມລຳດັບ.

၁၈၉.

໑໘໙.

တီသွနူပါဒျထော စန္ဒ, သူရာဒေါ သဿတီရိတော;

ရဋ္ဌံ တု ဝိဇိတဉ္စာထ, ပုရိသေ သေတု အာလိယံ.

ຄຳສັບມີ ອະນູປະ ເປັນຕົ້ນ ໃຊ້ໄດ້ໃນ 3 ລີງ. ສ່ວນຄຳວ່າ ຈັນທະ, ສຸຣິຍະ ເປັນຕົ້ນ ເປັນຄຳທີ່ທ່ຽງແທ້ (ຕະຫຼອດການ). ແຄວ້ນ ຫຼື ອານາຈັກ ເອີ້ນວ່າ ຣັດຖະ ແລະ ວິຊິຕະ. ຄັນຄູ ຫຼື ຂົວ ເອີ້ນວ່າ ເສຕຸ ແລະ ອາລິ (ເປັນປຸມລີງ).

၁၉၀.

໑໙໐.

ဥပါန္တဘူ ပရိသရော, ဂေါဋ္ဌံ တု ဂေါကုလံ ဝဇော;

မဂ္ဂေါ ပန္ထော ပထော အဒ္ဓါ, အဉ္ဇသံ ဝဋုမံ တထာ.

ບໍລິເວນອ້ອມຮອບ ເອີ້ນວ່າ ປະຣິສະຣະ. ຄອກງົວ ເອີ້ນວ່າ ໂຄດຖະ, ໂຄກຸລະ ແລະ ວະຊະ. ຫົນທາງ ເອີ້ນວ່າ ມັກຄະ, ປັນຖະ, ປະຖະ, ອັດທາ, ອັນຊະສະ ແລະ ວະຕຸມະ.

၁၉၁.

໑໙໑.

ပဇ္ဇော, ယနဉ္စ ပဒဝီ, ဝတ္တနီ ပဒ္ဓတိတ္ထိယံ;

တဗ္ဘေဒါ ဇင်္ဃ, သကဋ, မဂ္ဂါ တေ စ မဟဒ္ဓနိ.

ທາງ ເອີ້ນວ່າ ປັດຊະ, ຍະນະ, ປະທະວີ, ວັດຕະນີ ແລະ ປັດທະຕິ (ເປັນອິຕຖີລີງ). ທາງນັ້ນແບ່ງອອກເປັນ: ທາງຄົນຍ່າງ (ຊັງຄະມັກຄະ), ທາງກວຽນ (ສະກະຕະມັກຄະ) ແລະ ທາງຫຼວງ (ມະຫັດທະນະ).

၁၉၂.

໑໙໒.

ဧကပဒျေကပဒိကေ, ကန္တာရော တု စ ဒုဂ္ဂမေ;

ທາງແຄບທີ່ຍ່າງໄດ້ເທື່ອລະຄົນ ເອີ້ນວ່າ ເອກະປະທີ ແລະ ເອກະປະທິກາ. ສ່ວນທາງທີ່ເດີນທາງໄປໄດ້ຍາກ ຫຼື ປ່າກັນດານ ເອີ້ນວ່າ ກັນຕາຣະ.

၁၉၃.

໑໙໓.

ပဋိမဂ္ဂေါ ပဋိပထော, အဒ္ဓါနံ ဒီဃ မဉ္ဇသံ;

သုပ္ပထော တု သုပန္ထော စ, ဥပ္ပထံ တွပထံ ဘဝေ.

ທາງກົງກັນຂ້າມ ຫຼື ທາງຫຼີກ ເອີ້ນວ່າ ປະຕິມັກຄະ ແລະ ປະຕິປະຖະ. ທາງໄກ ເອີ້ນວ່າ ອັດທານະ. ທາງດີ ເອີ້ນວ່າ ສຸປະຖະ ແລະ ສຸປັນຖະ. ສ່ວນທາງຜິດ ຫຼື ທາງທີ່ບໍ່ມີທາງໄປ ເອີ້ນວ່າ ອຸບປະຖະ ແລະ ອະປະຖະ.

၁၉၄.

໑໙໔.

ဆတ္တိံသပရမာဏူန, မေကော ဏု စ ဆတ္တိံသ တေ;

တဇ္ဇာရီ တာပိ ဆတ္တိံသ, ရထရေဏု ဆတ္တိံသ တေ.

36 ປະຣະມານູ ເປັນ 1 ອະນູ, 36 ອະນູ ເປັນ 1 ຕັດຊາຣີ, 36 ຕັດຊາຣີ ເປັນ 1 ຣະຖະເຣນູ.

၁၉၅.

໑໙໕.

လိက္ခာတာ သတ္တ ဦကာ တာ, ဓညမာသောတိ သတ္တ တေ;

သတ္တ င်္ဂုလ’ မမု ဒွိစ္ဆ, ဝိဒတ္ထိ တာ ဒုဝေ သိယုံ.

36 ຣະຖະເຣນູ ເປັນ 1 ລິກຂາ, 7 ລິກຂາ ເປັນ 1 ອູກາ, 7 ອູກາ ເປັນ 1 ທັນຍະມາດ, 7 ທັນຍະມາດ ເປັນ 1 ອົງຄຸລີ (ນິ້ວ), 12 ອົງຄຸລີ ເປັນ 1 ວິທັດຖິ (ຄືບ), 2 ວິທັດຖິ ເປັນ 1 ຣะຕະນະ (ສອກ).

၁၉၆.

໑໙໖.

ရတနံ [Pg.18] တာနိ သတ္တေဝ, ယဋ္ဌိ တာ ဝီသတူ သဘံ;

ဂါဝုတ မုသဘာသီတိ, ယောဇနံ စတုဂါဝုတံ.

7 ຣະຕະນະ (ສອກ) ເປັນ 1 ຍັດຖິ (ໄມ້ວາ), 20 ຍັດຖິ ເປັນ 1 ອຸສະພະ, 80 ອຸສະພະ ເປັນ 1 ຄາວຸດ, 4 ຄາວຸດ ເປັນ 1 ໂຍດ.

၁၉၇.

໑໙໗.

ဓနုပဉ္စသတံ ကောသော, ကရီသံ စတုရမ္ဗဏံ;

အဗ္ဘန္တရံ တု ဟတ္ထာန, မဋ္ဌဝီသ ပမာဏတော.

500 ທະນູ ເປັນ 1 ໂຄສະ. 4 ອຳພະນະ ເປັນ 1 ກະຣີສະ (ມາດຕາວັດແທກເນື້ອດິນ). ສ່ວນ ອັບພັນຕອນ ມີກຳນົດວັດແທກໄດ້ 28 ສອກ.

ဘူမိဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

ຈົບ ພູມິວັກ (ໝວດແຜ່ນດິນ).

၂. ဘူကဏ္ဍ

໒. ພູມິກັນ (ພາກແຜ່ນດິນ)

၂. ပုရဝဂ္ဂ

໒. ປຸຣະວັກ (ໝວດເມືອງ)

၁၉၈.

໑໙໘.

ပုရံ နဂရ မိတ္ထီ ဝါ, ဌာနီယံ ပုဋဘေဒနံ;

ထိယံ တု ရာဇဓာနီ စ, ခန္ဓာဝါရော ဘဝေ ထ စ.

ເມືອງ ເອີ້ນວ່າ ປຸຣະ, ນະຄະຣະ, ປຸຣີ (ເປັນອິຕຖີລີງ), ຖານີຍະ ແລະ ປຸຕະເພທະນະ. ສ່ວນເມືອງຫຼວງ ເອີ້ນວ່າ ຣາຊະທານີ (ເປັນອິຕຖີລີງ). ຄ້າຍພັກທະຫານ ເອີ້ນວ່າ ຂັນທາວານ.

၁၉၉.

໑໙໙.

သာခါနဂရ မညတြ, ယံ တံ မူလပုရာ ပုရံ;

ဗာရာဏသီ စ သာဝတ္ထိ, ဝေသာလီ မိထိလာ, ဠဝီ.

ເມືອງນ້ອຍ ຫຼື ເມືອງບໍລິວານ ທີ່ຢູ່ນອກເມືອງຫຼວງ ເອີ້ນວ່າ ສາຂານະຄອນ. ຊື່ເມືອງຕ່າງໆ ມີ: ພາຣານະສີ, ສາຫັວດຖີ, ເວສາລີ, ມິຖິລາ ແລະ ອາລະວີ.

၂၀၀.

໒໐໐.

ကောသမ္ဗု, ဇ္ဇေနိယော တက္က, သိလာ စမ္ပာ စ သာဂလံ;

သုသုမာရဂိရံ ရာဇ, ဂဟံ ကပိလဝတ္ထု စ.

ໂກສຳພີ, ອຸດເຊນີ, ຕັກກະສິລາ, ຈຳປາ, ສາກະລະ, ສຸສຸມາຣະຄິຣິ, ຣາຊະຄຶ ແລະ ກະບິນລະພັດ.

၂၀၁.

໒໐໑.

သာကေတ, မိန္ဒပတ္ထဉ္စော, က္ကဋ္ဌာ ပါဋလိပုတ္တကံ;

ဇေတုတ္တရဉ္စ သင်္ကဿံ, ကုသိနာရာဒယော ပုရီ.

ສາເກດ, ອິນທະປັດຖະ, ອຸກກັດຖາ, ປາຕະລີບຸດ, ເຊຕຸດຕະຣະ, ສັງກັດສະ ແລະ ກຸສິນາຣາ ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ຄືຊື່ເມືອງຕ່າງໆ.

၂၀၂.

໒໐໒.

ရစ္ဆာ စ ဝိသိခါ ဝုတ္တာ, ရထိကာ ဝီထိ စာပျထ;

ဗျူဟော ရစ္ဆာ အနိဗ္ဗိဒ္ဓါ, နိဗ္ဗိဒ္ဓါ တု ပထဒ္ဓိ စ.

ຖະໜົນ ຫຼື ຫົນທາງ ເອີ້ນວ່າ ຣັດຊາ, ວິສິຂາ, ຣະຖິກາ ແລະ ວີຖິ. ທາງຕັນ ເອີ້ນວ່າ ພະຍູຫະ. ສ່ວນທາງທະລຸ ເອີ້ນວ່າ ປະທັດທິ.

၂၀၃.

໒໐໓.

စတုက္ကံ စစ္စရေ မဂ္ဂ, သန္ဓိ သိင်္ဃာဋကံ ဘဝေ;

ပါကာရော ဝရဏော စာထ, ဥဒါပေါ ဥပကာရိကာ.

ທາງສີ່ແຍກ ເອີ້ນວ່າ ຈະຕຸກກະ. ທາງສາມແຍກ ຫຼື ທາງແຍກ ເອີ້ນວ່າ ຈັດຈະຣະ, ມັກຄະສັນທິ ແລະ ສິງຄາຕະກະ. ກຳແພງ ເອີ້ນວ່າ ປaການະ ແລະ ວະຣະນະ. ຫໍຄອຍ ຫຼື ປ້ອມຍາມ ເອີ້ນວ່າ ອຸທາປະ ແລະ ອຸປະການິກາ.

၂၀၄.

໒໐໔.

ကုဋ္ဋံ တု ဘိတ္တိ နာရီ ထ, ဂေါပုရံ ဒွါရကောဋ္ဌကော;

ဧသိကာ ဣန္ဒခီလော စ, အဋ္ဋော တွဋ္ဋာလကော ဘဝေ.

ຝາ ຫຼື ຝາກຳແພງ ເອີ້ນວ່າ ກຸດຕະ ແລະ ພິດຕິ (ເປັນອິຕຖີລີງ). ຊຸ້ມປະຕູ ເອີ້ນວ່າ ໂຄປຸຣະ ແລະ ທະວາຣະໂກດຖະກະ. ເສົາຂຶງ ຫຼື ເສົາຫຼັກເມືອງ ເອີ້ນວ່າ ເອສິກາ ແລະ ອິນທະຂີລະ. ຫໍສັງເກດການ ເອີ້ນວ່າ ອັດຕະ ແລະ ອັດຕາລະກະ.

၂၀၅.

໒໐໕.

တောရဏံ တု ဗဟိဒွါရံ, ပရိခါတု စ ဒီဃိကာ;

မန္ဒိရံ သဒနာ, ဂါရံ, နိကာယော နိလယာ, လယော.

ປະຕູໂຂງ ເອີ້ນວ່າ ໂຕຣะນະ. ຄູນ້ຳອ້ອມເມືອງ ເອີ້ນວ່າ ປະຣິຂາ ແລະ ທີຄິກາ. ເຮືອນ ຫຼື ທີ່ຢູ່ອາໄສ ເອີ້ນວ່າ ມັນທິຣະ, ສະທະນະ, ອາຄາຣະ, ນິກາຍະ, ນິລະຍະ ແລະ ອາລະຍະ.

၂၀၆.

໒໐໖.

အာဝါသော ဘဝနံ ဝေသ္မံ, နိကေတနံ နိဝေသနံ;

ဃရံ ဂဟဉ္စာ, ဝသထော, သရဏဉ္စ ပတိဿယော.

ທີ່ພັກ, ເຮືອນ ເອີ້ນວ່າ ອາວາສະ, ພະວະນະ, ເວດມະ, นິເກຕະນະ, ນິເວສະນະ, ຄະຣະ, ຄະຫະ, ອາວະສະຖະ, ສະຣະນະ ແລະ ປະຕິດສະຍະ.

၂၀၇.

໒໐໗.

ဩကံ သာလာ ခယော ဝါသော, ထိယံ ကုဋိ ဝသတျ’ပိ;

ဂေဟဉ္စာ, နိတ္ထိ သဒုမံ, စေတိယာ, ယတနာနိ တု.

ເຮືອນ ເອີ້ນວ່າ ໂອກະ, ສາລາ, ຂະຍະ, ວາສະ, ກຸຕິ (ເປັນອິຕຖີລີງ), ວະສະຕິ (ເປັນອິຕຖີລີງ), ເຄຫະ (ເປັນນະປຸງສະກະລີງ) ແລະ ສະທຸມະ. ສ່ວນສະຖານທີ່ສັກສິດ ເອີ້ນວ່າ ເຈຕິຍະ ແລະ ອາຍະຕະນະ.

၂၀၈.

໒໐໘.

ပါသာဒေါ [Pg.19] စေဝ ယူပေါ ထ, မုဏ္ဍစ္ဆဒေါ စ ဟမ္မိယံ;

ယူပေါတု ဂဇကုမ္ဘမှိ, ဟတ္ထိနခေါ ပတိဋ္ဌိတော.

ປາສາດ ເອີ້ນວ່າ ປາສາດະ. ເສົາສະຫຼັກ ເອີ້ນວ່າ ຍູປະ. ເຮືອນຍອດຕັດ (ເຮືອນຫຼັງຄາພຽງ) ເອີ້ນວ່າ ມຸນທັດຊະທະ ແລະ ຮັມມິຍະ. ສ່ວນເສົາທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງຫົວຊ້າງ ເອີ້ນວ່າ ຍູປະ ແລະ ຫັດຖິນະຂະ.

၂၀၉.

໒໐໙.

သုပဏ္ဏဝင်္ကစ္ဆဒန, မဍ္ဎယောဂေါ သိယာ ထ စ;

ဧကကူဋယုတော မာဠော,ပါသာဒေါ စတုရဿကော.

ເຮືອນທີ່ມີຫຼັງຄາໂຄ້ງຄືປີກຄະລຸດ ເອີ້ນວ່າ ອັດທະໂຍຄະ. ເຮືອນທີ່ມີຍອດດຽວ ເອີ້ນວ່າ ມາລະ. ສ່ວນປາສາດສີ່ຫຼ່ຽມ ເອີ້ນວ່າ ປາສາດະ.

၂၁၀.

໒໑໐.

သဘာယဉ္စ သဘာ စာထ, မဏ္ဍပံ ဝါ ဇနာလယော;

အထော အာသနသာလာယံ, ပဋိက္ကမန မီရိတံ.

ຫໍປະຊຸມ ເອີ້ນວ່າ ສະພາ. ມົນດົບ ຫຼື ທີ່ພັກຂອງປະຊາຊົນ ເອີ້ນວ່າ ມັນທະປະ ແລະ ຈະນາໄລ. ສ່ວນໂຮງສັນ ຫຼື ຫໍນັ່ງ ເອີ້ນວ່າ ປະຕິກກະມະນະ.

၂၁၁.

໒໑໑.

ဇိနဿ ဝါသဘဝန, မိတ္ထီ ဂန္ဓကုဋိ ပျထ;

ထိယံ ရသဝတီ ပါက, ဋ္ဌာနဉ္စေဝ မဟာနသံ.

ທີ່ປະທັບຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ເອີ້ນວ່າ ຄັນທະກຸຕິ (ເປັນອິຕຖີລີງ). ໂຮງຄົວ ຫຼື ບ່ອນແຕ່ງກິນ ເອີ້ນວ່າ ຣະສະວະຕີ (ເປັນອິຕຖີລີງ) ແລະ ມະຫານະສະ.

၂၁၂.

໒໑໒.

အာဝေသနံ သိပ္ပသာလာ, သောဏ္ဍာ တု ပါနမန္ဒိရံ;

ဝစ္စဋ္ဌာနံ ဝစ္စကုဋိ, မုနီနံ ဌာန မဿမော.

ໂຮງຊ່າງ ເອີ້ນວ່າ ອາເວສະນະ ແລະ ສິບປະສາລາ. ຮ້ານເຫຼົ້າ ເອີ້ນວ່າ ສົນດາ ແລະ ປານະມັນທິຣະ. ວັດຖະກຸຕິ (ວິດຖ່າຍ) ເອີ້ນວ່າ ວັດຈະຖານ ແລະ ວັດຈະກຸຕິ. ທີ່ຢູ່ຂອງພຣະມຸນີ ເອີ້ນວ່າ ອັດສະມະ (ອາສົມ).

၂၁၃.

໒໑໓.

ပဏျဝိက္ကယသာလာ ကု, အာပဏော ပဏျဝီထိကာ;

ဥဒေါသိတော ဘဏ္ဍသာလာ, စင်္ကမနံ တု စင်္ကမော.

ຮ້ານຂາຍເຄື່ອງ ເອີ້ນວ່າ ອາປະນະ ແລະ ປັນຍະວີຖິກາ. ໂຮງເກັບເຄື່ອງ ເອີ້ນວ່າ ອຸໂທສິຕະ ແລະ ພັນທະສາລາ. ທີ່ເດີນຈົງກົມ ເອີ້ນວ່າ ຈັງກະມະນະ ແລະ ຈັງກະມະ.

၂၁၄.

໒໑໔.

ဇန္တာဃရံ တွဂ္ဂိသာလာ, ပပါ ပါနီယသာလိကာ;

ဂဗ္ဘော ဩဝရကော ဝါသာ, ဂါရံ တု သယနိဂ္ဂဟံ.

ໂຮງໄຟ (ຫ້ອງອົບສະໝຸນໄພ) ເອີ້ນວ່າ ຈັນຕາຄະຣະ ແລະ ອັກຄິສາລາ. ໂຮງທານນ້ຳດື່ມ ເອີ້ນວ່າ ປະພາ ແລະ ປານີຍະສາລິກາ. ຫ້ອງນອນ ເອີ້ນວ່າ ຄັບພະ, ໂອວະຣະກະ, ວາສາຄາຣະ ແລະ ສະຍະນິກຄະຫະ.

၂၁၅.

໒໑໕.

ဣတ္ထာဂါရံ တု ဩရောဓော, သုဒ္ဓန္တော’ န္တေပုရမ္ပိ စ;

အသဗ္ဗဝိသယဋ္ဌာနံ, ရညံ ကစ္ဆန္တရံ မတံ.

ຝ່າຍໃນ (ບ່ອນຢູ່ຂອງສະຕີສະໜົມ) ເອີ້ນວ່າ ອິຕຖາຄາຣະ, ໂອໂຣທະ, ສຸດທັນຕະ ແລະ ອັນເຕປຸຣະ. ສ່ວນສະຖານທີ່ຫວງຫ້າມບໍ່ໃຫ້ຄົນທົ່ວໄປເຂົ້າ ເອີ້ນວ່າ ກັດຊັນຕະຣະ (ເຂດພຣະຣາຊະຖານຊັ້ນໃນ).

၂၁၆.

໒໑໖.

သောပါနော ဝါ’ရောဟဏဉ္စ,နိဿေဏီ သာ, ဓိရောဟိဏီ;

ဝါတပါနံ ဂဝက္ခော စ, ဇာလဉ္စ သီဟပဉ္ဇရံ.

ຂັ້ນໄດ ເອີ້ນວ່າ ໂສປານະ ແລະ ອາໂຣຫະນະ. ຂັ້ນໄດພາດ ເອີ້ນວ່າ ນິດເສນີ ແລະ ອະທິໂຣຫິນີ. ປ່ອງຢ້ຽມ ເອີ້ນວ່າ ວາຕະປານະ, ຄະວັກຂະ, ຊາລະ ແລະ ສີຫະປັນຊະຣະ.

၂၁၇.

໒໑໗.

အာလောကသန္ဓိ ဝုတ္တော ထ, လင်္ဂီ’တ္ထီ ပလိဃော ဘဝေ;

ကပိသီသော, ဂ္ဂလတ္ထမ္ဘော, နိဗ္ဗံ တု ဆဒ္ဒကောဋိယံ.

ປ່ອງແສງ ເອີ້ນວ່າ ອາໂລກະສັນທິ. ລິ່ມ ຫຼື ກອນປະຕູ ເອີ້ນວ່າ ລັງຄີ (ເປັນອິຕຖີລີງ) ແລະ ປະລິຄະ. ຫົວເສົາປະຕູ ເອີ້ນວ່າ ກະປິສີສະ ແລະ ອັກຄະລະຖັມພະ. ສ່ວນຊາຍຄາ ເອີ້ນວ່າ ນິບພະ ແລະ ຊັດທະໂກຕິ.

၂၁၈.

໒໑໘.

ဆဒနံ ပဋလံ ဆဒ္ဒ, မဇိရံ စစ္စရော, င်္ဂဏံ;

ပဃာနော ပဃနာ, လိန္ဒော, ပမုခံ ဒွါရဗန္ဓနံ.

ຫຼັງຄາ (ມີ ໓ ສັບ: ສະທະນະ, ປະຕະລະ, ສະທະ). ເດີ່ນ, ລານ (ມີ ໓ ສັບ: ອະຈິຣະ, ຈັດຈະຣະ, ອັງຄະນະ). ມຸກ, ລະບຽງ, ຊານ, ຊຸ້ມປະຕູ (ມີ ໕ ສັບ: ປະຄານະ, ປະຄະນະ, ອະລິນທະ, ປະມຸຂະ, ທວາຣະບັນທະນະ).

၂၁၉.

໒໑໙.

ပိဋ္ဌသံဃာဋကံ ဒွါရ, ဗာဟာ ကူဋံ တု ကဏ္ဏိကာ;

ဒွါရဉ္စ ပဋိဟာရော ထ, ဥမ္မာရော ဒေဟနီ, တ္ထိယံ.

ວົງກົບປະຕູ (ປິດຖະສັງຄາຕະກະ). ເສົາປະຕູ (ທວາຣະພາຫາ). ຍອດຫຼັງຄາ, ຊໍ່ຟ້າ (ກູຕະ, ກັນນິກາ). ປະຕູ (ທວາຣະ, ປະຕິຫາຣະ). ທໍລະນີປະຕູ (ອຸມມາຣະ, ເທຫະນີ).

၂၂၀.

໒໒໐.

ဧဠကော ဣန္ဒခီလော ထ, ထမ္ဘော ထူဏော ပုမိတ္ထိယံ;

ပါဋိကာ, ဍ္ဎေန္ဒုပါသာဏေ, ဂိဉ္ဇကာ တု စ ဣဋ္ဌကာ.

ເສົາອິນທະຂີນ, ເສົາຫຼັກ (ເອລະກະ, ອິນທະຂີລະ). ເສົາ (ຖັມພະ, ຖູນະ). ແຜ່ນຫີນເຄິ່ງວົງເດືອນ (ປາຕິກາ, ອັດເທັນທຸປາສານະ). ດິນຈີ່, ອິດ (ຄິນຈະກາ, ອິດຖະກາ).

၂၂၁.

໒໒໑.

ဝလဘိစ္ဆာဒိဒါရုမှိ, ဝင်္ကေ ဂေါပါနသီ, တ္ထိယံ;

ကပေါတပါလိကာယံ တု, ဝိဋင်္ကော နိတ္ထိယံ ဘဝေ.

ໄມ້ກອນໂຄ້ງ (ໂຄປານະສີ). ຮັງນົກກາງແກ, ຄອນນົກ (ກະໂປຕະປາລິກາ, ວິຕັງກະ).

၂၂၂.

໒໒໒.

ကုဉ္စိကာဝိဝရံ [Pg.20] တာဠ, စ္ဆိဂ္ဂလော ပျထ ကုဉ္စိကာ;

တာဠော’ဝါပုရဏံ စာထ, ဝေဒိကာ ဝေဒိ ကထျတေ.

ຮູກະແຈ (ກຸນຈິກາວິວະຣະ, ຕາລັດສິກຄະລະ). ລູກກະແຈ (ກຸນຈິກາ, ຕາລະ, ອະວາປຸຣະນະ). ລູກກົງ, ຮົ້ວ, ແທ່ນ (ເວທິກາ, ເວທິ).

၂၂၃.

໒໒໓.

သံဃာတော ပက္ခပါသော စ, မန္ဒိရင်္ဂါ တုလာ အပိ;

ထိယံ သမ္မုဇ္ဇနီ စေဝ, သမ္မဇ္ဇနီ စ သောဓနီ.

ຂື່, ແປ, ຂາງ (ສັງຄາຕະ, ປັກຂະປາສະ, ຕຸລາ). ຟອຍກວາດ (ສັມມຸດຊະນີ, ສັມມັດຊະນີ, ໂສທະນີ).

၂၂၄.

໒໒໔.

သင်္ကဋီရံ တု သင်္ကာရ, ဋ္ဌာနံ သင်္ကာရကူဋကံ;

အထော ကစဝရော, က္လာပေါ, သင်္ကာရော စ ကသမ္ဗုပိ.

ກອງຂີ້ເຫຍື້ອ, ບ່ອນຖິ້ມຂີ້ເຫຍື້ອ (ສັງກະຕີຣະ, ສັງກາຣັດຖານະ, ສັງກາຣະກູຕະກະ). ຂີ້ເຫຍື້ອ (ກະຈະວະຣະ, ກະລາປະ, ສັງກາຣະ, ກະສັມພຸ).

၂၂၅.

໒໒໕.

ဃရာဒိဘူမိ တံ ဝတ္ထု, ဂါမော သံဝသထော ထ သော;

ပါကဋော နိဂမော ဘောဂ, မစ္စာဒိဘျော ဓိ တူဒိတော.

ທີ່ດິນປຸກສ້າງເຮືອນ (ວັດຖຸ). ບ້ານ (ຄາມະ, ສັງວະສະຖະ). ນິຄົມ, ຕະຫຼາດ (ນິຄະມະ).

၂၂၆.

໒໒໖.

သီမာ စ မရိယာဒါ ထ,ဃောသော ဂေါပါလဂါမကောတိ.

ເຂດແດນ, ຂອບເຂດ (ສີມາ, ມະຣິຍາທາ). ບ້ານຄົນລ້ຽງງົວ (ໂຄສະ).

ပုရဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

ຈົບ ປຸຣະວັກ (ໝວດເມືອງ).

၃. နရဝဂ္ဂ

໓. ນະຣະວັກ (ໝວດມະນຸດ)

၂၂၇.

໒໒໗.

မနုဿော မာနုသော မစ္စော, မာနဝေါ မနုဇော နရော;

ပေါသော ပုမာ စ ပုရိသော,ပေါရိသော ပျထ ပဏ္ဍိတော.

ມະນຸດ, ຄົນ, ຜູ້ຊາຍ (ມະນຸດສະ, ມານຸສະ, ມັດຈະ, ມານະວະ, ມະນຸຊະ, ນະຣະ, ໂປສະ, ປຸມາ, ປຸຣິສະ, ໂປຣິສະ). ບັນດິດ, ຜູ້ມີປັນຍາ (ບັນທິຕະ).

၂၂၈.

໒໒໘.

ဗုဓော ဝိဒွါ ဝိဘာဝီ စ, သန္တော သပ္ပည ကောဝိဒါ;

ဓီမာ သုဓီ ကဝိ ဗျတ္တော, ဝိစက္ခဏော ဝိသာရဒေါ.

ຜູ້ຮູ້, ປາດ, ຜູ້ສະຫຼາດ, ຜູ້ມີປັນຍາ (ພຸທະ, ວິດວາ, ວິພາວີ, ສັນຕະ, ສັບປັນຍະ, ໂຄວິທະ, ທີມາ, ສຸທີ, ກະວິ, ພະຍັດຕະ, ວິຈັດຄະນະ, ວິສາຣະທະ).

၂၂၉.

໒໒໙.

မေဓာဝီ မတိမာ ပညော, ဝိညူ စ ဝိဒူရော ဝိဒူ;

ဓီရော ဝိပဿီ ဒေါသညူ, ဗုဒ္ဓေါ စ ဒဗ္ဗ ဝိဒ္ဒသု.

ຜູ້ມີປັນຍາ, ຜູ້ຮູ້ແຈ້ງ, ຜູ້ສະຫຼາດ (ເມທາວີ, ມະຕິມາ, ປັນໂຍ, ວິນຍູ, ວິທູຣະ, ວິທູ, ທີຣະ, ວິປັດສີ, ໂທສັນຍູ, ພຸດທະ, ທັບພະ, ວິດທະສຸ).

၂၃၀.

໒໓໐.

ဣတ္ထီ သီမန္တိနီ နာရီ, ထီ ဝဓူ ဝနိတာ, င်္ဂနာ;

ပမဒါ သုန္ဒရီ ကန္တာ, ရမဏီ ဒယိတာ, ဗလာ.

ຜູ້ຍິງ, ນາງ, ສະຕີ (ອິດຖີ, ສີມັນຕິນີ, ນາຣີ, ທີ, ວະທູ, ວະນິຕາ, ອັງຄະນາ, ປະມະທາ, ສຸນທະຣີ, ກັນຕາ, ຣະມະນີ, ທະຍິຕາ, ອະພະລາ).

၂၃၁.

໒໓໑.

မာတုဂါမော စ မဟိလာ, လလနာ ဘီရု ကာမိနီ;

ကုမာရိကာ တု ကညာ ထ, ယုဝတီ တရုဏီ ဘဝေ.

ຜູ້ຍິງ, ມາຕຸຄາມ (ມາຕຸຄາມະ, ມະຫິລາ, ລະລະນາ, ພີຣຸ, ຄາມິນີ). ນາງສາວ, ເດັກຍິງ (ກຸມາຣິກາ, ກັນຍາ). ຍິງສາວ, ຍິງໄວລຸ້ນ (ຍຸວະຕີ, ຕະຣຸນີ).

၂၃၂.

໒໓໒.

မဟေသီ သာဘိသေကာညာ,ဘောဂိနီ ရာဇနာရိယော;

ဓဝတ္ထိနီ တု သင်္ကေတံ, ယာတိ ယာ သာ, ဘိသာရိကာ.

ພະມະເຫສີ (ມະເຫສີ). ນາງສະໜົມ (ໂພຄິນີ). ຍິງຜູ້ໄປຫາຊູ້ຕາມນັດ (ອະພິສາຣິກາ).

၂၃၃.

໒໓໓.

ဂဏိကာ [Pg.21] ဝေသိယာ ဝဏ္ဏ, ဒါသီ နဂရသောဘိနီ;

ရူပူပဇီဝိနီ ဝေသီ, ကုလဋာ တု စ ဗန္ဓကီ.

ນາງຄະນິກາ, ຍິງໂສເພນີ (ຄະນິກາ, ເວສິຍາ, ວັນນະທາສີ, ນະຄະຣະໂສພິນີ, ຣູປູປະຊີວິນີ, ເວສີ). ຍິງແພດສະຍາ, ຍິງນອກໃຈຜົວ (ກຸລະຕາ, ພັນທະກີ).

၂၃၄.

໒໓໔.

ဝရာရောဟော, တ္တမာ မတ္တ, ကာသိနီ ဝရဝဏ္ဏိနီ;

ပတိဗ္ဗတာ တွပိ သတီ, ကုလိတ္ထီ ကုလပါလိကာ.

ຍິງຜູ້ມີຮູບໂສມງົດງາມເລີດ (ວະຣາໂຣຫາ, ອຸດຕະມາ, ມັດຕະກາສິນີ, ວະຣະວັນນິນີ). ຍິງຜູ້ຊື່ສັດຕໍ່ຜົວ (ປະຕິບພະຕາ, ສະຕີ). ຍິງຜູ້ມີຕະກູນດີ (ກຸລິດຖີ, ກຸລະປາລິກາ).

၂၃၅.

໒໓໕.

ဝိဓဝါ ပတိသုညာ ထ, ပတိမ္ဗရာ သယမ္ဗရာ;

ဝိဇာတာ တု ပသူတာ စ, ဇာတာပစ္စာ ပသူတိကာ.

ແມ່ໝ້າຍ (ວິທະວາ, ປະຕິສຸນຍາ). ຍິງຜູ້ເລືອກຜົວເອງ (ປະຕິມພະຣາ, ສະຍັມພະຣາ). ຍິງຜູ້ຄອດລູກແລ້ວ, ແມ່ລູກອ່ອນ (ວິຊາຕາ, ປະສູຕາ, ຊາຕາປັດຈາ, ປະສູຕິກາ).

၂၃၆.

໒໓໖.

ဒူတီ သဉ္စာရိကာ ဒါသီ, တု စေဋီ ကုဋဓာရိကာ;

ဝါရုဏီ, က္ခဏိကာ တုလျာ, ခတ္တိယာနီ တု ခတ္တိယာ.

ແມ່ສື່ (ທູຕີ, ສັນຈາຣິກາ). ນາງທາສີ, ຍິງຄົນໃຊ້ (ທາສີ, ເຈຕີ, ກຸຕະທາຣິກາ). ຍິງຂາຍເຫຼົ້າ (ວາຣຸນີ, ຂະນິກາ). ນາງກະສັດ (ຂັດຕິຍານີ, ຂັດຕິຍາ).

၂၃၇.

໒໓໗.

ဒါရော ဇာယာ ကလတ္တဉ္စ, ဃရဏီ ဘရိယာ ပိယာ,ပဇာပတီ စ ဒုတိယာ, သာ ပါဒပရိစာရိကာ.

ເມຍ, ພັນລະຍາ (ທາໂຣ, ຊາຍາ, ກະລັດຕະ, ຄະຣະນີ, ພະຣິຍາ, ປິຍາ, ປະຊາປະຕີ, ทຸຕິຍາ, ປາທະປະຣິຈາຣິກາ).

၂၃၈.

໒໓໘.

သခီ တွာ’လီ ဝယဿာ ထ, ဇာရီ စေဝါ’တိစာရိနီ;

ပုမေ တူ’တု ရဇော ပုပ္ဖံ, ဥတုနီ တု ရဇဿလာ.

ເພື່ອນຍິງ (ສະຂີ, ອາລີ, ວະຍັດສາ). ຍິງຫຼິ້ນຊູ້ (ຊາຣີ, ອະຕິຈາຣິນີ). ປະຈຳເດືອນ (ອຸຕຸ, ຣະໂຊ, ປຸບຜະ). ຍິງມີປະຈຳເດືອນ (ອຸຕຸນີ, ຣະຊັດສະລາ).

၂၃၉.

໒໓໙.

ပုပ္ဖဝတီ ဂရုဂဗ္ဘာ, ပန္နသတ္တာ စ ဂဗ္ဘိနီ;

ဂဗ္ဘာသယော ဇလာဗုပိ, ကလလံ ပုန္နပုံသကေ.

ຍິງມີປະຈຳເດືອນ (ປຸບຜະວະຕີ). ຍິງມີຄັນ, ແມ່ມານ (ຄະຣຸຄັບພາ, ປັນນະສັດຕາ, ຄັບພິນີ). ມົດລູກ (ຄັບພາສະໂຍ, ຊະລາພຸ). ນ້ຳກະລາລະ (ກະລາລະ).

၂၄၀.

໒໔໐.

ဓဝေါတု သာမိကော ဘတ္တာ, ကန္တော ပတိ ဝရော ပိယော;

အထော ပပတိ ဇာရော ထာ,ပစ္စံ ပုတ္တော’တြဇော သုတော.

ຜົວ, ສາມີ (ທະໂວ, ສາມິໂກ, ພັດຕາ, ກັນໂຕ, ປະຕິ, ວະໂຣ, ປິໂຍ). ຊູ້ຮັກ (ປະປະຕິ, ຊາໂຣ). ລູກ, ບຸດ (ອະປັດຈັງ, ປຸດໂຕ, ອັດຕະໂຊ, ສຸໂຕ).

၂၄၁.

໒໔໑.

တနုဇော တနယော သူနု, ပုတ္တာဒီ ဓီတရိ’တ္ထိယံ;

နာရိယံ ဒုဟိတာ ဓီတာ,သဇာတော တွော’ရသော သုတော.

ລູກຊາຍ (ຕະນຸໂຊ, ຕະນະໂຍ, ສູນຸ). ລູກສາວ (ທຸຫິຕາ, ທີຕາ). ລູກເກີດຈາກອົກ, ບຸດແທ້ (ສະຊາໂຕ, ໂອຣະໂສ, ສຸໂຕ).

၂၄၂.

໒໔໒.

ဇာယာပတီ ဇနိပတီ, ဇယမ္ပတီ တု ဒမ္ပတီ ;

အထ ဝဿဝရော ဝုတ္တော, ပဏ္ဍကော စ နပုံသကံ.

ຜົວເມຍ, ຄູ່ສົມລົດ (ຊາຍາປະຕີ, ชະນິປະຕີ, ຊະຍັມປະຕີ, ທັມປະຕີ). ຂັນທີ, ກະເທີຍ (ວັດສະວະໂຣ, ປັນທະໂກ, ນະປຸມສະກັງ).

၂၄၃.

໒໔໓.

ဗန္ဓဝေါ ဗန္ဓု သဇနော, သဂေါတ္တော ဉာတိ ဉာတကော;

သာလောဟိတော သပိဏ္ဍော စ,တာတော တု ဇနကော ပိတာ.

ຍາດພີ່ນ້ອງ (ພັນທະໂວ, ພັນທຸ, ສະຊະໂນ, ສະໂຄດໂຕ, ຍາຕິ, ຍາຕະໂກ, ສາໂລຫິໂຕ, ສະປິນໂທ). ພໍ່, ບິດາ (ຕາໂຕ, ຊະນະໂກ, ປິຕາ).

၂၄၄.

໒໔໔.

အမ္မ, မ္ဗာ ဇနနီ မာတာ, ဇနေတ္တိ ဇနိကာ ဘဝေ;

ဥပမာတာ တု ဓာတိ’တ္ထီ,သာလော ဇာယာယ ဘာတိကော.

ແມ່, ມານດາ (ອຳມາ, ອຳພາ, ຊະນະນີ, ມາຕາ, ຊະເນດຕີ, ຊະນິກາ). ແມ່ນົມ, ແມ່ລ້ຽງ (ອຸປະມາຕາ, ທາຕີ). ພີ່ຊາຍ ຫຼື ນ້ອງຊາຍຂອງເມຍ (ສາໂລ).

၂၄၅.

໒໔໕.

နနန္ဒာ [Pg.22] သာမိဘဂိနီ, မာတာမဟီ တု အယျိကာ;

မာတုလော မာတုဘာတာ,ဿ, မာတုလာနီ ပဇာပတိ.

ພີ່ສາວ ຫຼື ນ້ອງສາວຂອງຜົວ (ນະນັນທາ). ຍາຍ (ມາຕາມະຮີ, ອັຍຍິກາ). ລຸງ ຫຼື ນ້າຊາຍ ຝ່າຍແມ່ (ມາຕຸໂລ). ປ້າ ຫຼື ນ້າສະໄພ້ ຝ່າຍແມ່ (ມາຕຸລານີ).

၂၄၆.

໒໔໖.

ဇာယာပတီနံ ဇနနီ, သဿု ဝုတ္တာထ တပ္ပိတာ;

သသုရော ဘာဂိနေယျောတု, ပုတ္တော ဘဂိနိယာ ဘဝေ.

ແມ່ຍ່າ, ແມ່ຍາຍ (ສັດສຸ). ພໍ່ປູ່, ພໍ່ຕາ (ສະສຸໂຣ). ຫຼານຊາຍ ຝ່າຍນ້ອງສາວ (ພາຄິເນຍໂຍ).

၂၄၇.

໒໔໗.

နတ္တာ ဝုတ္တော ပပုတ္တော ထ, သာမိဘာတာ တု ဒေဝရော;

ဓီတုပတိ တု ဇာမာတာ,အယျကော တု ပိတာမဟော.

ຫຼານຊາຍ (ນັດຕາ, ປະປະຕິ - ປະປຸດໂຕ). ພີ່ຊາຍ ຫຼື ນ້ອງຊາຍຂອງຜົວ (ເທວະໂຣ). ລູກເຂີຍ (ຊາມາຕາ). ປູ່ (ອັຍຍະໂກ, ປິຕາມະໂຮ).

၂၄၈.

໒໔໘.

မာတုစ္ဆာ မာတုဘဂိနီ, ပိတုစ္ဆာ ဘဂိနီ ပိတု;

ပပိတာမဟော ပယျကော,သုဏှာ တု သုဏိသာ ဟုသာ.

ປ້າ ຫຼື ນ້າສາວ ຝ່າຍແມ່ (ມາຕຸດສາ). ປ້າ ຫຼື ອາສາວ ຝ່າຍພໍ່ (ປິຕຸດສາ). ປູ່ທວດ (ປະປิຕາມະໂຮ, ປັຍຍະໂກ). ລູກສະໄພ້ (ສຸນຫາ, ສຸນິສາ, ຫຸສາ).

၂၄၉.

໒໔໙.

သောဒရိယော သဂဗ္ဘော စ, သောဒရော သဟဇော ပျထ;

မာတာပိတူ တေ ပိတရော, ပုတ္တာ တု ပုတ္တဓီတရော.

ພີ່ນ້ອງຮ່ວມທ້ອງດຽວກັນ (ໂສທະຣິໂຍ, ສະຄັບໂພ, ໂສທະໂຣ, ສະຫະໂຊ). ພໍ່ແມ່ (ປິຕະໂຣ). ລູກໆ, ບຸດທັງຫຼາຍ (ປຸດຕາ).

၂၅၀.

໒໕໐.

သသုရာ သဿုသသုရာ, ဘာတုဘဂိနီ ဘာတရော;

ဗာလတ္တံ ဗာလတာ ဗာလျံ, ယောဗ္ဗညံတု စ ယောဗ္ဗနံ.

ພໍ່ປູ່ແມ່ຍ່າ, ພໍ່ຕາແມ່ຍາຍ (ສະສຸຣາ). ພີ່ນ້ອງຊາຍຍິງ (ພາຕະໂຣ). ໄວເດັກ (ພາລັດຕັງ, ພາລະຕາ, ພາລັງ). ໄວໜຸ່ມສາວ (ໂຍບປັນຍັງ, ໂຍບພະນັງ).

၂၅၁.

໒໕໑.

သုက္ကာ တု ပလိတံ ကေသာ, ဒယော ထ ဇရတာ ဇရာ;

ပုထုကော ပိလ္လကော ဆာပေါ, ကုမာရော ဗာလ ပေါတကာ.

ຜົມຫງອກ (ປະລິຕັງ). ຄວາມແກ່, ຄວາມຊະລາ (ຊະຣະຕາ, ຊະຣາ). ເດັກນ້ອຍ, ລູກສັດ (ປຸຖຸໂກ, ປິນລະໂກ, ຊາໂປ, ກຸມາໂຣ, ພາໂລ, ໂປຕະໂກ).

၂၅၂.

໒໕໒.

အထု’ တ္တာနသယု’တ္တာန, သေယျကာ ထနပေါပိ စ;

ເດັກນອນຫງາຍ (ອຸດຕານະສະໂຍ, ອຸດຕານະເສຍຍະໂກ). ເດັກກິນນົມ (ຖະນະໂປ).

၂၅၃.

໒໕໓.

တရုဏော စ ဝယဋ္ဌော စ, ဒဟရော စ ယုဝါ သုသု;

မာဏဝေါဒါရကောစာထ, သုကုမာရော သုခေဓိတော.

ຄົນໜຸ່ມ, ເດັກຊາຍ, ໄວລຸ້ນ (ຕະຣຸໂນ, ວະຍັດໂຖ, ທະຫະໂຣ, ຍຸວາ, ສຸສຸ, ມານະໂວ, ທາຣະໂກ). ຜູ້ໄດ້ຮັບການລ້ຽງດູຢ່າງທະນຸຖະໜອມ (ສຸກຸມາໂຣ, ສຸເຂທິໂຕ).

၂၅၄.

໒໕໔.

မဟလ္လကော စ ဝုဒ္ဓေါ စ, ထေရော ဇိဏ္ဏော စ ဇိဏ္ဏကော;

အဂ္ဂဇော ပုဗ္ဗဇော ဇေဋ္ဌော, ကနိယော ကနိဋ္ဌော နုဇော.

ຄົນແກ່, ຜູ້ເຖົ້າ (ມະຫັນລະໂກ, ວຸດໂທ, ເຖໂຣ, ຈິນໂນ, ຈິນນະໂກ). ພີ່ຊາຍ, ຜູ້ເກີດກ່ອນ (ອັກຄະໂຊ, ປຸບພະໂຊ, ເຊດໂຖ). ນ້ອງຊາຍ, ຜູ້ເກີດຫຼັງ (ກະນິໂຍ, ກະນິດໂຖ, ອະນຸໂຊ).

၂၅၅.

໒໕໕.

ဝလိတ္တစော တု ဝလိနော;

တီသု’တ္တာနသယာဒယော;

ຜູ້ມີໜັງຫ່ຽວຍານ (ວະລິດຕະໂຈ, ວະລິໂນ). ຄຳວ່າ ອຸດຕານະສະຍະ ເປັນຕົ້ນ ເປັນໄດ້ ໓ ລິງ.

၂၅၆.

໒໕໖.

သီသော’တ္တမင်္ဂါနိ သိရော, မုဒ္ဓါ စ မတ္ထကော ဘဝေ;

ကေသော တု ကုန္တလော ဝါလော, တ္တမင်္ဂရုဟ မုဒ္ဓဇာ.

ຫົວ, ສີສະ (ສີສັງ, ອຸດຕະມັງຄັງ, ສิໂຣ, ມຸດທາ, ມັດຖະໂກ). ຜົມ (ເກໂສ, ກຸນຕະໂລ, ວາໂລ, ອຸດຕະມັງຄະຣຸໂຫ, ມຸດທະຊາ).

၂၅၇.

໒໕໗.

ဓမ္မိလ္လော သံယတာ ကေသာ,ကာကပက္ခော သိခဏ္ဍကော;

ပါသော ဟတ္ထော ကေသစယေ;

တာပသာနံ တဟိံ ဇဋာ.

ມວຍຜົມ (ທັມມິນໂລ). ຈຸກຜົມ (ກາກະປັກໂຂ, ສິຂັນທະໂກ). ກຸ່ມຜົມ, ປ້ອຍຜົມ (ປາໂສ, ຫັດໂຖ). ຜົມຊະດາຂອງດາບົດ (ຊະຕາ).

၂၅၈.

໒໕໘.

ထိယံ ဝေဏီ ပဝေဏီ စ;

အထော စူဠာ သိခါ သိယာ;

သီမန္တော တု မတော နာရိ, ကေသမဇ္ဈမှိ ပဒ္ဓတိ.

ເປຍຜົມ (ເວນີ, ປະເວນີ). ຈຸກ, ຍອດ, ຫງອນ (ຈູລາ, ສິຂາ). ຮອຍແຫວກຜົມ (ສີມັນໂຕ).

၂၅၉.

໒໕໙.

လောမံ [Pg.23] တနုရုဟံ ရောမံ, ပမှံ ပခုမ မက္ခိဂံ;

မဿု ဝုတ္တံ ပုမမုခေ, ဘူ တွိတ္ထီ ဘမုကော ဘမု.

ຂົນ (ໂລມັງ, ຕະນຸຣຸຫັງ, ໂຣມັງ). ขົນຕາ (ປັມຫັງ, ປັກຂຸມັງ). ໜວດ, ເຄົາ (ມັດສຸ). ຄິ້ວ (ພູ, ພະມຸໂກ, ພະມຸ).

၂၆၀.

໒໖໐.

ဗပ္ပော နေတ္တဇလ’ဿူနိ, နေတ္တတာရာ ကနီနိကာ;

ဝဒနံ တု မုခံ တုဏ္ဍံ, ဝတ္တံ လပန မာနနံ.

ນ້ຳຕາ (ພັບໂປ, ເນດຕະຊະລັງ, ອັດສູນິ). ແກ້ວຕາ (ເນດຕະຕາຣາ, ກະນີນິກາ). ປາກ, ໃບໜ້າ (ວະທະນັງ, ມຸຂັງ, ຕຸນທັງ, ວັດຕັງ, ລະປະນັງ, ອານະນັງ).

၂၆၁.

໒໖໑.

ဒွိဇော လပနဇော ဒန္တော, ဒသနော ရဒနော ရဒေါ;

ဒါဌာ တုဒန္တဘေဒသ္မိံ, အပါင်္ဂေါ တွက္ခိကောဋိသု.

ແຂ້ວ (ທະວິໂຊ, ລະປະນະໂຊ, ທັນໂຕ, ທະສະໂນ, ຣະທະໂນ, ຣະໂທ). ແຂ້ວເຂ້ຍ (ທາຖາ). ຫາງຕາ (ອະປັງໂຄ).

၂၆၂.

໒໖໒.

ဒန္တာဝရဏ မောဋ္ဌော စာ, ပျ’ဓရော ဒသနစ္ဆဒေါ;

ဂဏ္ဍော ကပေါလော ဟနွိတ္ထီ,စုဗုကံ တွ’ ဓရာ အဓော.

ຮີມສົບ (ທັນຕາວະຣະນັງ, ອົດໂຖ, ອະທະໂຣ, ທະສະນັດສະໂທ). ແກ້ມ (ຄັນໂທ, ກະໂປໂລ). ຄາງກັນໄກ (ຫານຸ). ປາຍຄາງ (ຈຸພຸກັງ).

၂၆၃.

໒໖໓.

ဂလော စ ကဏ္ဌော ဂီဝါ စ, ကန္ဓရာ စ သိရောဓရာ;

ကမ္ဗုဂီဝါ တု ယာ ဂီဝါ, သုဝဏ္ဏာလိင်္ဂသန္နိဘာ;

အင်္ကိတာ တီဟိ လေခါဟိ, ကမ္ဗုဂီဝါ ထဝါ မတာ.

ລຳຄໍ (ຄະໂລ, ກັນໂຖ). ຄໍ, ຕົ້ນຄໍ (ຄີວາ, ກັນທະຣາ, ສິໂຣທະຣາ). ຄໍສາມປ້ອງ, ຄໍງາມຄືຫອຍສັງ (ກັມພຸຄີວາ).

၂၆၄.

໒໖໔.

အံသော နိတ္ထီ ဘုဇသိရော, ခန္ဓော တဿန္ဓိ ဇတ္တု တံ;

ဗာဟုမူလံ တု ကစ္ဆော, ဓော, တွ’ဿ ပဿ မနိတ္ထိယံ.

ບ່າ, ຫົວໄຫຼ່ (ອັງໂສ, ພຸຊະສິໂຣ, ຂັນໂທ). ກະດູກໄຫປາຣ້າ (ຊັດຕຸ). ຂີ້ແຮ້ (ພາຫູມູລັງ, ກັດໂຊ). ສີຂ້າງ (ປັດສັງ).

၂၆၅.

໒໖໕.

ဗာဟု ဘုဇာဒွီသု ဗာဟာ, ဟတ္ထော တု ကရ ပါဏယော;

မဏိဗန္ဓော ပကောဋ္ဌန္တော, ကပ္ပရော တု ကပေါဏျ’ထ.

ແຂນ (ພາຫຸ, ພຸຊາ, ພາຫາ). ມື (ຫັດໂຖ, ກະໂຣ, ປານິ). ຂໍ່ມື (ມະນິພັນໂທ). ແຂນທ່ອນລຸ່ມ (ປະໂກດໂຖ). ສອກ (ກັບປະໂຣ, ກະໂປນິ).

၂၆၆.

໒໖໖.

မဏိဗန္ဓ ကနိဋ္ဌာနံ, ပါဏိဿ ကရဘော,န္တရံ;

ကရသာခါ, င်္ဂုလီ တာ တု, ပဉ္စ, င်္ဂုဋ္ဌော စ တဇ္ဇနီ;

မဇ္ဈိမာ နာမိကာ စာပိ, ကနိဋ္ဌာ’တိ ကမာ သိယုံ.

ສັນມື (ກະຣະໂພ). ນິ້ວມື (ກະຣະສາຂາ, ອັງຄຸລີ). ນິ້ວໂປ້ (ອັງຄຸດໂຖ). ນິ້ວຊີ້ (ຕັດຊະນີ). ນິ້ວກາງ (ມັດຊິມາ). ນິ້ວນາງ (ອນາມິກາ). ນິ້ວກ້ອຍ (ກະນິດຖາ).

၂၆၇.

໒໖໗.

ပဒေသော တာလဂေါကဏ္ဏာ, ဝိဒတ္ထိ,တ္ထီ ကမာ တတေ;

တဇ္ဇနျာဒိယုတေ’င်္ဂုဋ္ဌေ, ပသတော ပါဏိ ကုဉ္စိတော.

ຄືບວັດດ້ວຍນິ້ວຊີ້ (ປະເທໂສ). ຄືບວັດດ້ວຍນິ້ວກາງ (ຕາໂລ). ຄືບວັດດ້ວຍນິ້ວນາງ (ໂຄກັນໂນ). ຄືບວັດດ້ວຍນິ້ວກ້ອຍ (ວິທັດຖິ). ກຳມື, ຝາມືທີ່ກຸມເຂົ້າ (ປະສະໂຕ).

၂၆၈.

໒໖໘.

ရတနံ ကုက္ကု ဟတ္ထော ထ, ပုမေ ကရပုဋော,ဉ္ဇလိ;

ကရဇော တု နခေါ နိတ္ထီ, ခဋကော မုဋ္ဌိ စ ဒွီသု.

ສອກ - ມາດຕາວັດແທກ (ຣะຕະນັງ, ກຸກກຸ, ຫັດໂຖ). ພະນົມມື (ກະຣະປຸໂຕ, ອັນຊະລິ). ເລັບ (ກະຣະໂຊ, ນະໂຂ). ກຳປັ້ນ (ຂະຕະໂກ, ມຸດຖິ).

၂၆၉.

໒໖໙.

ဗျာမော သဟကရာ ဗာဟု, ဒွေ ပဿဒွယဝိတ္ထတာ;

ဥဒ္ဓန္တတ ဘုဇပေါသ, ပ္ပမာဏေ ပေါရိသံ တိသု.

ວາ - ມາດຕາວັດແທກ (ວະຍາໂມ). ຄວາມສູງຊົ່ວຕົວຄົນ (ໂປຣິສັງ).

၂၇၀.

໒໗໐.

ဥရော စ ဟဒယံ စာထ, ထနော ကုစ ပယောဓရာ;

စူစုကံ တု ထနဂ္ဂသ္မိံ, ပိဋ္ဌံ တု ပိဋ္ဌိ နာရိယံ.

ເອິກ, ຫົວໃຈ (ອຸໂຣ, ຫະທະຍັງ). ເຕົ້ານົມ (ຖະໂນ, ກຸໂຈ, ພະໂຍທະຣາ). ຫົວນົມ (ຈູຈຸກັງ). ຫຼັງ (ປິດຖັງ, ປິດຖິ).

၂၇၁.

໒໗໑.

မဇ္ဈော’နိတ္ထီ [Pg.24] ဝိလဂ္ဂေါ စ, မဇ္ဈိမံ ကုစ္ဆိ တု ဒွိသု;

ဂဟဏီတ္ထျုဒရံ ဂဗ္ဘော, ကောဋ္ဌောန္တော ကုစ္ဆိသမ္ဘဝေ.

ແອວ (ມັດໂຊ, ວິລັກໂຄ, ມັດຊິມັງ). ທ້ອງ (ກຸດສິ). ກະເພາະອາຫານ, ທ້ອງ, ຄັນ (ຄະຫະນີ, ອຸທະຣັງ, ຄັບໂພ, ໂກດໂຖ).

၂၇၂.

໒໗໒.

ဇဃနံ တု နိတမ္ဗော စ, သောဏီ စ ကဋိ နာရိယံ;

အင်္ဂဇာတံ ရဟဿင်္ဂံ, ဝတ္ထဂုယှဉ္စ မေဟနံ.

ສະໂພກ, ກົ້ນ (ຊະຄະນັງ, ນิຕັມໂປ, ໂສນີ, ກະຕິ). ອະໄວຍະວະເພດ, ຂອງລັບ (ອັງຄະຊາຕັງ, ຣະຫັດສັງຄັງ, ວັດຖະຄຸຍຫັງ, ເມຫານັງ).

၂၇၃.

໒໗໓.

နိမိတ္တဉ္စ ဝရင်္ဂဉ္စ, ဗီဇဉ္စ ဖလမေဝ စ;

လိင်္ဂံ အဏ္ဍံ တု ကောသော စ,ယောနိ တွိတ္ထီပုမေဘဂံ.

ນິມິດ, ອະໄວຍະວະເພດ (ນິມິດຕັງ, ວະຣັງຄັງ, ພີຊັງ, ຜະລັງ, ລິງຄັງ). ອັນທະ (ອັນທັງ, ໂຄໂສ). ໂຍນີ, ອະໄວຍະວະເພດຍິງ (ໂຍນິ, ພະຄັງ).

၂၇၄.

໒໗໔.

အသုစိ သမ္ဘဝေါ သုက္ကံ, ပါယု တု ပုရိသေ ဂုဒံ;

ဝါ ပုမေ ဂူထ ကရီသ, ဝစ္စာနိ စ မလံ ဆကံ.

ນ້ຳອະສຸຈິ (ອະສຸຈິ, ສັມພະໂວ, ສຸກກັງ). ທະວານໜັກ (ປາຍຸ, ຄຸທັງ). ອຸດຈາລະ, ຂີ້ (ຄູໂຖ, ກະຣີສັງ, ວັດຈັງ, ມະລັງ, ສະກັງ).

၂၇၅.

໒໗໕.

ဥစ္စာရော မီဠှ မုက္ကာရော, ပဿာဝေါ မုတ္တ မုစ္စတေ;

ပူတိမုတ္တဉ္စ ဂေါမုတ္တေ, ဿာဒီနံ ဆကဏံ မလေ.

ອຸດຈາລະ (ອຸດຈາໂຣ, ມີລຫັງ, ອຸກກາໂຣ). ປັດສະວະ, ນ້ຳຍ່ຽວ (ປັດສາໂວ, ມຸດຕັງ). ນ້ຳມູດເນົ່າ (ປູຕິມຸດຕັງ). ຂີ້ສັດ, ຂີ້ງົວ (ສະກະນັງ).

၂၇၆.

໒໗໖.

ဒွီသွဓော နာဘိယာ ဝတ္ထိ, ဥစ္ဆင်္ဂ’င်္ကာ တု’ဘော ပုမေ;

ဦရု သတ္ထိ ပုမေ ဦရု, ပဗ္ဗံ တု ဇာဏု ဇဏ္ဏု စ.

ພາຍໃຕ້ສະດື ເອີ້ນວ່າ ກະເພາະປັດສະວະ (ວັດຖິ). ຄຳວ່າ ອຸດສັງຄະ ແລະ ອັງກະ ທັງສອງນີ້ ເປັນປຸມລີງ (ເພດຊາຍ) ໝາຍເຖິງ ຕັກ. ຄຳວ່າ ອູຣຸ ແລະ ສັດຖິ ເປັນປຸມລີງ ໝາຍເຖິງ ຕົ້ນຂາ. ສ່ວນຄຳວ່າ ຊານຸ ແລະ ຊັນນຸ ໝາຍເຖິງ ຫົວເຂົ່າ.

၂၇၇.

໒໗໗.

ဂေါပ္ဖကော ပါဒဂဏ္ဌိပိ, ပုမေ တု ပဏှိ ပါသဏိ;

ပါဒဂ္ဂံ ပပဒေါ ပါဒေါ, တု ပဒေါ စရဏဉ္စ ဝါ.

ຄຳວ່າ ໂຄບຜະກະ ແລະ ປາດະຄັນຖິ ໝາຍເຖິງ ຂໍ້ຕີນ. ຄຳວ່າ ປັນຫິ (ເພດຊາຍ) ແລະ ປາສະນິ ໝາຍເຖິງ ສົ້ນຕີນ. ຄຳວ່າ ປາດັກຄະ ແລະ ປະປະທະ ໝາຍເຖິງ ປາຍຕີນ. ສ່ວນຄຳວ່າ ປາທະ, ປະທະ ແລະ ຈະຣະນະ ໝາຍເຖິງ ຕີນ.

၂၇၈.

໒໗໘.

အင်္ဂံတွ’ဝယဝေါ ဝုတ္တော, ဖာသုလိကာ တု ဖာသုကာ;

ပဏ္ဍကေ အဋ္ဌိ ဓာတွိတ္ထီ, ဂလန္တဋ္ဌိ တု အက္ခကော.

ຄຳວ່າ ອັງຄະ ແລະ ອະວະຍະວະ ໝາຍເຖິງ ສ່ວນຂອງຮ່າງກາຍ. ຄຳວ່າ ພາສຸລິກา ແລະ ພາສຸກາ ໝາຍເຖິງ ກະດູກຂ້າງ. ຄຳວ່າ ອັດຖິ (ເພດກາງ) ແລະ ທາຕຸ (ເພດຍິງ) ໝາຍເຖິງ ກະດູກ. ສ່ວນຄຳວ່າ ຄະລັນຕັດຖິ ແລະ ອັກຂະກະ ໝາຍເຖິງ ກະດູກໄຫປາຣ້າ.

၂၇၉.

໒໗໙.

ကပ္ပရော တု ကပါလံ ဝါ, ကဏ္ဍရာ တု မဟာသိရာ;

ပုမေ နှာရု စိတ္ထီ သိရာ, ဓမနီ ထ ရသဂ္ဂသာ.

ຄຳວ່າ ກັບປະຣະ ແລະ ກະປາລະ ໝາຍເຖິງ ຂໍ້ສອກ (ຫຼື ກະໂຫຼກ). ຄຳວ່າ ກັນທະຣາ ແລະ ມະຫາສິຣາ ໝາຍເຖິງ ເສັ້ນເອັນໃຫຍ່. ຄຳວ່າ ຍາຣຸ (ເພດຊາຍ) ໝາຍເຖິງ ເສັ້ນເອັນ, ສ່ວນຄຳວ່າ ສິຣາ (ເພດຍິງ) ໝາຍເຖິງ ເສັ້ນເລືອດ. ຄຳວ່າ ທະມະນີ ແລະ ຣะສັກຄະສາ ໝາຍເຖິງ ເສັ້ນປະສາດຮັບລົດ (ຫຼື ເສັ້ນເລືອດ).

၂၈၀.

໒໘໐.

ရသဟရဏျ’ထော မံသ, မာမိသံ ပိသိတံ ဘဝေ;

တိလိင်္ဂိကံ တု ဝလ္လူရ, မုတ္တတ္တံ အထ လောဟိတံ.

ຄຳວ່າ ຣະສະຫະຣະນີ ໝາຍເຖິງ ເສັ້ນນຳລົດຊາດ. ຄຳວ່າ ມັງສະ, ອາມິສະ ແລະ ປິສິຕະ ໝາຍເຖິງ ເນື້ອ. ຄຳວ່າ ວັນລູຣະ (ມີສາມເພດ) ໝາຍເຖິງ ເນື້ອແຫ້ງ. ສ່ວນຄຳວ່າ ໂລຫິຕະ ໝາຍເຖິງ ເລືອດ.

၂၈၁.

໒໘໑.

ရုဓိရံ သောဏိတံ ရတ္တံ, လာလာ ခေဠော ဧလာ ဘဝေ;

ပုရိသေ မာယု ပိတ္တဉ္စ, သေမှော နိတ္ထီ သိလေသုမော.

ຄຳວ່າ ຣຸທິຣະ, ໂສນິຕະ ແລະ ຣັດຕະ ໝາຍເຖິງ ເລືອດ. ຄຳວ່າ ລາລາ, ເຂລະ ແລະ ເອລາ ໝາຍເຖິງ ນ້ຳລາຍ. ຄຳວ່າ ມາຍຸ ແລະ ປິດຕະ (ເພດຊາຍ) ໝາຍເຖິງ ນ້ຳບີ. ສ່ວນຄຳວ່າ ເສມຫະ ແລະ ສິເລສຸມະ (ບໍ່ແມ່ນເພດຍິງ) ໝາຍເຖິງ ສະເລດ (ເສມຫະ).

၂၈၂.

໒໘໒.

ဝသာ ဝိလီနသ္နေဟော ထ, မေဒေါ စေဝ ဝပါ ဘဝေ;

အာကပ္ပော ဝေသော နေပစ္ဆံ, မဏ္ဍနံ တု ပသာဓနံ.

ຄຳວ່າ ວະສາ ແລະ ວິລີນັສເນຫະ ໝາຍເຖິງ ມັນແຫຼວ. ຄຳວ່າ ເມທະ ແລະ ວະປາ ໝາຍເຖິງ ມັນຂົ້ນ (ຫຼື ພັງຜືດ). ຄຳວ່າ ອາກັບປະ, ເວສະ ແລະ ເນປັດຊະ ໝາຍເຖິງ ການແຕ່ງກາຍ. ສ່ວນຄຳວ່າ ມັນທະນະ ແລະ ປະສາທະນະ ໝາຍເຖິງ ການປະດັບປະດາ.

၂၈၃.

໒໘໓.

ဝိဘူသနံ စာဘရဏံ, အလင်္ကာရော ပိလန္ဓနံ;

ကိရီဋ မကုဋာ’နိတ္ထီ, စူဠာမဏိ သိရောမဏိ.

ຄຳວ່າ ວິພູສະນະ, ອາພະຣະນະ, ອະລັງກາຣະ ແລະ ປิລັນທະນະ ໝາຍເຖິງ ເຄື່ອງປະດັບ. ຄຳວ່າ ຄິຣີຕະ ແລະ ມະກຸຕະ (ບໍ່ແມ່ນເພດຍິງ) ໝາຍເຖິງ ມົງກຸດ. ສ່ວນຄຳວ່າ ຈູລາມະນີ ແລະ ສິໂຣມະນີ ໝາຍເຖິງ ປິ່ນປັກຜົມປະດັບແກ້ວ (ຫຼື ມະນີຍອດມົງກຸດ).

၂၈၄.

໒໘໔.

သိရောဝေဌန [Pg.25] မုဏှီသံ, ကုဏ္ဍလံ ကဏ္ဏဝေဌနံ;

ကဏ္ဏိကာ ကဏ္ဏပူရော စ, သိယာ ကဏ္ဏဝိဘူသနံ.

ຄຳວ່າ ສິໂຣເວຖະນະ ແລະ ອຸນຫີສະ ໝາຍເຖິງ ຜ້າໂພກຫົວ. ຄຳວ່າ ຄຸນທະລະ ແລະ ກັນນະເວຖະນະ ໝາຍເຖິງ ຕຸ້ມຫູ. ສ່ວນຄຳວ່າ ກັນນິກາ, ກັນນະປູຣະ ແລະ ກັນນະວິພູສະນະ ໝາຍເຖິງ ເຄື່ອງປະດັບຫູ.

၂၈၅.

໒໘໕.

ကဏ္ဌဘူသာ တု ဂီဝေယျံ, ဟာရော မုတ္တာဝလိ’တ္ထိယံ;

နိယုရော ဝလယော နိတ္ထီ, ကဋကံ ပရိဟာရကံ.

ຄຳວ່າ ກັນຖະພູສາ ແລະ ຄີເວຍຍະ ໝາຍເຖິງ ເຄື່ອງປະດັບຄໍ. ຄຳວ່າ ຫາຣະ ແລະ ມຸດຕາວະລີ (ເພດຍິງ) ໝາຍເຖິງ ສ້ອຍໄຂ່ມຸກ. ຄຳວ່າ นິຍຸຣະ ແລະ ວະລະຍະ (ບໍ່ແມ່ນເພດຍິງ) ໝາຍເຖິງ ກຳໄລແຂນ. ສ່ວນຄຳວ່າ ກະຕະກະ ແລະ ປະຣິຫາຣະກະ ໝາຍເຖິງ ກຳໄລ.

၂၈၆.

໒໘໖.

ကင်္ကဏံ ကရဘူသာ ထ, ကိင်္ကိဏီ ခုဒ္ဒဃဏ္ဋိကာ;

အင်္ဂုလီယက မင်္ဂုလျာ, ဘရဏံ, သာက္ခရံ တု တံ.

ຄຳວ່າ ກັງກະນະ ແລະ ກະຣະພູສາ ໝາຍເຖິງ ກຳໄລມື. ຄຳວ່າ ຄິງຄິນີ ແລະ ຂຸດທະຄັນຖິກາ ໝາຍເຖິງ ກະດິ່ງນ້ອຍ. ສ່ວນຄຳວ່າ ອັງຄຸລີຍະກະ, ອັງຄຸເລຍຢາພະຣະນະ ແລະ ສັກຂະຣະ ໝາຍເຖິງ ແຫວນ.

၂၈၇.

໒໘໗.

မုဒ္ဒိကာ’င်္ဂုလိမုဒ္ဒါ ထ, ရသနာ မေခလာ ဘဝေ;

ကေယူရ မင်္ဂဒဉ္စေဝ, ဗာဟုမူလဝိဘူသနံ.

ຄຳວ່າ ມຸດທິກາ ແລະ ອັງຄຸລິມຸດທາ ໝາຍເຖິງ ແຫວນກາ. ຄຳວ່າ ຣະສະນາ ແລະ ເມຂະລາ ໝາຍເຖິງ ສາຍແອວ (ຫຼື ເຂັມຂັດ). ສ່ວນຄຳວ່າ ເຄຍູຣະ, ອັງຄະທະ ແລະ ບາຫຸມູລະວິພູສະນະ ໝາຍເຖິງ ກຳໄລຕົ້ນແຂນ.

၂၈၈.

໒໘໘.

ပါဒင်္ဂဒံ တု မဉ္ဇီရော, ပါဒကဋက နူပုရာ;

ຄຳວ່າ ປາດັງຄະທະ, ມັນຈີຣະ, ປາດະກະຕະກະ ແລະ ນູປຸຣະ ໝາຍເຖິງ ກຳໄລຂໍ້ຕີນ.

၂၈၉.

໒໘໙.

အလင်္ကာရပ္ပဘေဒါ တု, မုခဖုလ္လံ တထော’ဏ္ဏတံ;

ဥဂ္ဂတ္ထနံ ဂိင်္ဂမက, မိစ္စေဝမာဒယော သိယုံ.

ປະເພດຂອງເຄື່ອງປະດັບອື່ນໆ ເຊັ່ນ: ມຸຂະຜຸນລະ (ເຄື່ອງປະດັບໜ້າ), ອຸນນະຕະ, ອຸກຄັດຖະນະ, ຄິງຄະມະກະ ແລະ ເຄື່ອງປະດັບອື່ນໆ ເປັນຕົ້ນ.

၂၉၀.

໒໙໐.

စေလ မစ္ဆာဒနံ ဝတ္ထံ, ဝါသော ဝသန မံသုကံ;

အမ္ဗရဉ္စ ပဋော နိတ္ထီ, ဒုဿံ စောလော စ သာဋကော.

ຄຳວ່າ ເຈລະ, ອັດຊາດະນະ, ວັດຖະ, ວາສະ, ວະສະນະ, ອັງສຸກະ, ອຳພະຣະ, ປະຕະ (ບໍ່ແມ່ນເພດຍິງ), ທຸດສະ, ໂຈລະ ແລະ ສາຕະກະ ທັງໝົດນີ້ໝາຍເຖິງ ຜ້າ ຫຼື ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ.

၂၉၁.

໒໙໑.

ခေါမံ ဒုကူလံ ကောသေယျံ, ပတ္တုဏ္ဏံ ကမ္ဗလော စ ဝါ;

သာဏံ ကောဋမ္ဗုရံ ဘင်္ဂ, န္တျာဒိ ဝတ္ထန္တရံ မတံ.

ຜ້າຊະນິດຕ່າງໆ ໄດ້ແກ່: ໂຂມະ (ຜ້າເປືອກໄມ້), ທຸກູລະ (ຜ້າທຸກູນ), ໂກເສຍຢະ (ຜ້າໄໝ), ປັດຕຸນນະ (ຜ້າຂົນສັດ), ກຳພະລະ (ຜ້າຫົ່ມຂົນສັດ), ສານະ (ຜ້າປ່ານ), ໂກຕັມພຸຣະ ແລະ ພັນຄະ ເປັນຕົ້ນ.

၂၉၂.

໒໙໒.

နိဝါသန န္တရီယာနျ, န္တရမန္တရဝါသကော;

ပါဝါရော တု’တ္တရာသင်္ဂေါ, ဥပသံဗျာန မုတ္တရံ.

ຄຳວ່າ ນິວາສະນະ, ອັນຕະຣີຍະ, ອັນຕະຣະ ແລະ ອັນຕະຣະວາສະກະ ໝາຍເຖິງ ຜ້ານຸ່ງ (ຫຼື ສະບົງ). ສ່ວນຄຳວ່າ ປາວາຣະ, ອຸດຕະຣາສັງຄະ, ອຸປະສັງວີຍານະ ແລະ ອຸດຕະຣະ ໝາຍເຖິງ ຜ້າຫົ່ມ (ຫຼື ຈີວອນ).

၂၉၃.

໒໙໓.

ဥတ္တရီယ မထော ဝတ္ထ, မဟတန္တိ မတံ နဝံ;

နန္တကံ ကပ္ပဋော ဇိဏ္ဏ, ဝသနံ တု ပဋစ္စရံ.

ຄຳວ່າ ອຸດຕະຣີຍະ ໝາຍເຖິງ ຜ້າຫົ່ມສະໄບ. ຄຳວ່າ ອະຫະຕະ ໝາຍເຖິງ ຜ້າໃໝ່. ສ່ວນຄຳວ່າ ນັນຕະກະ, ກັບປະຕະ, ຈິນນະວະສະນະ ແລະ ປະຕັດຈະຣະ ໝາຍເຖິງ ຜ້າເກົ່າ ຫຼື ຜ້າຂີ້ຮ້າຍ.

၂၉၄.

໒໙໔.

ကဉ္စုကော ဝါရဝါဏံ ဝါ, ထ ဝတ္ထာဝယဝေ ဒသာ;

နာလိပဋ္ဋောတိ ကထိတော, ဥတ္တမင်္ဂမှိ ကဉ္စုကော.

ຄຳວ່າ ກັນຈຸກະ ແລະ ວາຣະວານະ ໝາຍເຖິງ ເສື້ອ (ຫຼື ເສື້ອເກາະ). ຄຳວ່າ ທະສາ ໝາຍເຖິງ ຊາຍຜ້າ. ສ່ວນຄຳວ່າ ນາລິປັດຕະ ແລະ ກັນຈຸກະ ທີ່ໃຊ້ກັບຫົວ (ອຸດຕະມັງຄະ) ໝາຍເຖິງ ໝວກ ຫຼື ຜ້າໂພກຫົວ.

၂၉၅.

໒໙໕.

အာယာမော ဒီဃတာ ရောဟော,ပရိဏာဟော ဝိသာလတာ.

ຄຳວ່າ ອາຍາມະ, ທິຄະຕາ ແລະ ອາໂຣຫະ ໝາຍເຖິງ ຄວາມຍາວ. ສ່ວນຄຳວ່າ ປະຣິນາຫະ ແລະ ວິສາລະຕາ ໝາຍເຖິງ ຄວາມກວ້າງ.

၂၉၆.

໒໙໖.

အရဟဒ္ဓဇော စ ကာသာယ, ကာသာဝါနိ စ စီဝရံ;

မဏ္ဍလံ တု တဒင်္ဂါနိ, ဝိဝဋ္ဋ ကုသိအာဒယော.

ຄຳວ່າ ອະຣະຫັດທະຊະ, ກາສາຍະ, ກາສາວະ ແລະ ຈີວະຣະ ໝາຍເຖິງ ຈີວອນ (ທຸງໄຊແຫ່ງພະອໍຣະຫັນ). ສ່ວນຄຳວ່າ ມົນທົນ (ມັງທະລະ) ແລະ ສ່ວນປະກອບຂອງມັນ ເຊັ່ນ: ວິວັດຕະ ແລະ ກຸສິ ເປັນຕົ້ນ.

၂၉၇.

໒໙໗.

ဖလ,တ္တစ, ကိမိ, ရောမာ, နျေတာ ဝတ္ထဿ ယောနိယော;

ဖာလံ ကပ္ပာသိကံ တီသု, ခေါမာဒီ တု တစဗ္ဘဝါ.

ກຳເນີດຂອງຜ້າມີ 4 ຢ່າງ ຄື: ໝາກໄມ້ (ຜະລະ), ເປືອກໄມ້ (ຕະຈະ), ຕົວໝອນ (ຄິມິ) ແລະ ຂົນສັດ (ໂຣມະ). ຜ້າຝ້າຍ (ກັປປາສິກະ) ເຮັດຈາກໝາກໄມ້, ສ່ວນຜ້າເປືອກໄມ້ (ໂຂມະ) ເປັນຕົ້ນ ເຮັດຈາກເປືອກໄມ້.

၂၉၈.

໒໙໘.

ကောသေယျံ [Pg.26] ကိမိဇံ, ရောမ, မယံ တု ကမ္ဗလံ ဘဝေ;

သမာနတ္ထာ ဇဝနိကာ, သာ တိရောကရဏီ ပျထ.

ຜ້າໄໝ (ໂກເສຍຢະ) ເຮັດຈາກຕົວໝອນ, ສ່ວນຜ້າກຳພົນ (ກຳພະລະ) ເຮັດຈາກຂົນສັດ. ຄຳວ່າ ຊະວະນິກາ ແລະ ຕິໂຣກະຣະນີ ມີຄວາມໝາຍດຽວກັນ ໝາຍເຖິງ ຜ້າມ່ານ.

၂၉၉.

໒໙໙.

ပုန္နပုံသက မုလ္လောစံ, ဝိတာနံ ဒွယ မီရိတံ;

နဟာနဉ္စ သိနာနေ ထော, ဗ္ဗဋ္ဋနု’မ္မဇ္ဇနံ သမံ.

ຄຳວ່າ ອຸນໂລຈະ (ເພດຊາຍ ແລະ ເພດກາງ) ແລະ ວິຕານະ ທັງສອງນີ້ ໝາຍເຖິງ ເພດານ (ຫຼື ຜ້າດາດເພດານ). ຄຳວ່າ ນະຫານະ ແລະ ສິນານະ ໝາຍເຖິງ ການອາບນ້ຳ. ສ່ວນຄຳວ່າ ອຸບພັດຕະນະ ແລະ ອຸມມັດຊະນະ ມີຄວາມໝາຍດຽວກັນ ໝາຍເຖິງ ການຂັດຖູຮ່າງກາຍ.

၃၀၀.

໓໐໐.

ဝိသေသကော တု တိလကော, တျူဘော နိတ္ထီ စ စိတ္တကံ;

စန္ဒနော နိတ္ထိယံ ဂန္ဓ, သာရော မလယဇော ပျထ.

ຄຳວ່າ ວິເສສະກະ, ຕິລະກະ ແລະ ຈິດຕະກະ (ບໍ່ແມ່ນເພດຍິງ) ໝາຍເຖິງ ຮອຍເຈີມ (ຫຼື ຈຸດເຈີມໜ້າຜາກ). ຄຳວ່າ ຈັນທະນະ (ບໍ່ແມ່ນເພດຍິງ), ຄັນທະສາຣະ ແລະ ມະລະຍະຊະ ໝາຍເຖິງ ໄມ້ຈັນ.

၃၀၁.

໓໐໑.

ဂေါသီသံ တေလပဏ္ဏိကံ, ပုမေ ဝါ ဟရိစန္ဒနံ;

တိလပဏ္ဏီ တု ပတ္တင်္ဂ, ရဉ္ဇနံ ရတ္တစန္ဒနံ.

ຄຳວ່າ ໂຄສີສະ, ເຕລະປັນນິກະ ແລະ ຫະຣິຈັນທະນະ (ເພດຊາຍ ຫຼື ເພດກາງ) ໝາຍເຖິງ ໄມ້ຈັນເຫຼືອງ. ສ່ວນຄຳວ່າ ຕິລະປັນນີ, ປັດຕັງຄະ, ຣັນຊະນະ ແລະ ຣັດຕະຈັນທະນະ ໝາຍເຖິງ ໄມ້ຈັນແດງ.

၃၀၂.

໓໐໒.

ကာဠာနုသာရီ ကာဠိယံ, လောဟံ တွာ’ဂရု စာ’ဂဠု;

ကာဠာဂရုတု ကာဠေ’သ္မိံ, တုရုက္ခောတု စ ပိဏ္ဍကော.

ຄຳວ່າ ກາລານຸສາຣີ ແລະ ກາລິຍະ ໝາຍເຖິງ ໄມ້ກິດສະໜາດຳ. ຄຳວ່າ ໂລຫະ, ອະຄະຣຸ ແລະ ອະຄະລຸ ໝາຍເຖິງ ໄມ້ກິດສະໜາ. ຄຳວ່າ ກາລາຄະຣຸ ໝາຍເຖິງ ໄມ້ກິດສະໜາດຳສະນິດໜຶ່ງ. ສ່ວນຄຳວ່າ ຕຸຣຸກຂະ ແລະ ປິນທະກະ ໝາຍເຖິງ ກຳຍານ.

၃၀၃.

໓໐໓.

ကတ္ထူရိကာ မိဂမဒေါ, ကုဋ္ဌံ တု အဇပါလကံ;

လဝင်္ဂံ ဒေဝကုသုမံ, ကသ္မီရဇံ တု ကုင်္ကုမံ.

ຄຳວ່າ ກັດຖູຣິກາ ແລະ ມิຄະມະທະ ໝາຍເຖິງ ຊະມົດເຊັດ (ຫຼື ກັດຕູຣີ). ຄຳວ່າ ກຸດຖະ ແລະ ອະຊະປາລະກະ ໝາຍເຖິງ ໂກດກະດູກ. ຄຳວ່າ ລະວັງຄະ ແລະ ເທວະກຸສຸມະ ໝາຍເຖິງ ກ້ານພູ. ສ່ວນຄຳວ່າ ກັສມີຣະຊະ ແລະ ກຸງກຸມະ ໝາຍເຖິງ ຫຍ້າຝຣັ່ນ.

၃၀၄.

໓໐໔.

ယက္ခဓူပေါ သဇ္ဇုလသော, တက္ကောလံ တု စ ကောလကံ;

ကောသဖလ မထော ဇာတိ, ကောသံ ဇာတိဖလံ ဘဝေ.

ຄຳວ່າ ຍັກຂະທູພະ ແລະ ສັດຊຸລະສະ ໝາຍເຖິງ ຢາງໄມ້ (ຫຼື ຊັນ). ຄຳວ່າ ຕັກໂກລະ ແລະ ໂກລະກະ ໝາຍເຖິງ ໝາກຕະໂກນ (ຫຼື ກະບົກ). ສ່ວນຄຳວ່າ ໂກສະຜະລະ, ຊາຕິໂກສະ ແລະ ຊາຕິຜະລະ ໝາຍເຖິງ ໝາກຈັນເທດ.

၃၀၅.

໓໐໕.

ဃနသာရော သိတဗ္ဘော စ, ကပ္ပူရံ ပုန္နပုံသကေ;

အလတ္တကော ယာဝကော စ, လာခါ ဇတု နပုံသကေ.

ຄຳວ່າ ຄະນະສາຣະ, ສິຕັບພະ ແລະ ກັບປູຣະ (ເພດຊາຍ ແລະ ເພດກາງ) ໝາຍເຖິງ ກາລະບູນ (ຫຼື ພิມເສນ). ຄຳວ່າ ອະລັດຕະກະ ແລະ ຍາວະກະ ໝາຍເຖິງ ນ້ຳຄັ່ງແດງ. ສ່ວນຄຳວ່າ ລາຂາ ແລະ ຈະຕຸ (ເພດກາງ) ໝາຍເຖິງ ຄັ່ງ.

၃၀၆.

໓໐໖.

သိရိဝါသော တု သရလ, ဒ္ဒဝေါ’ ဉ္ဇနံ တု ကဇ္ဇလံ;

ဝါသစုဏ္ဏံ ဝါသယောဂေါ, ဝဏ္ဏကံ တု ဝိလေပနံ.

ຄຳວ່າ ສິຣິວາສະ ແລະ ສະຣະລັດທະວະ ໝາຍເຖິງ ຢາງສົນ. ຄຳວ່າ ອັນຊະນະ ແລະ ຄັດຊະລະ ໝາຍເຖິງ ຢາທາຕາ (ຫຼື ຂີ້ໝຶກທາຕາ). ຄຳວ່າ ວາສະຈຸນນະ ແລະ ວາສະໂຍຄະ ໝາຍເຖິງ ແປ້ງຫອມ. ສ່ວນຄຳວ່າ ວັນນະກະ ແລະ ວິເລປະນະ ໝາຍເຖິງ ເຄື່ອງທາ (ຫຼື ເຄື່ອງປະທິນຜິວ).

၃၀၇.

໓໐໗.

ဂန္ဓမာလျာဒိသင်္ခါရော, ယော တံ ဝါသန မုစ္စတေ;

မာလာ မာလျံ ပုပ္ဖဒါမေ, ဘာဝိတံ ဝါသိတံ တိသု.

ການປຸງແຕ່ງດ້ວຍຂອງຫອມ ແລະ ດອກໄມ້ ເອີ້ນວ່າ ວາສະນະ (ການອົບຫອມ). ຄຳວ່າ ມາລາ, ມາໄລ ແລະ ບຸບຜະທາມະ ໝາຍເຖິງ ພວງມາໄລ (ຫຼື ດອກໄມ້). ສ່ວນຄຳວ່າ ພາວິຕະ ແລະ ວາສิຕະ (ມີສາມເພດ) ໝາຍເຖິງ ຜ່ານການອົບຫອມແລ້ວ.

၃၀၈.

໓໐໘.

ဥတ္တံသော သေခရာ’ ဝေဠာ, မုဒ္ဓမာလျေ ဝဋံသကော;

သေယျာ စ သယနံ သေနံ, ပလ္လင်္ကော တု စ မဉ္စကော.

ຄຳວ່າ ອຸດຕັງສະ, ເສຂະຣະ, ອາເວລາ ແລະ ວະຕັງສະກະ ໝາຍເຖິງ ດອກໄມ້ທັດຫົວ (ຫຼື ເຄື່ອງປະດັບຫົວ). ຄຳວ່າ ເສຍຢາ, ສະຍະນະ ແລະ ເສນະ ໝາຍເຖິງ ບ່ອນນອນ. ສ່ວນຄຳວ່າ ປັນລັງກະ ແລະ ມັນຈະກະ ໝາຍເຖິງ ຕຽງ (ຫຼື ບັນລັງ).

၃၀၉.

໓໐໙.

မဉ္စာဓာရော ပဋိပါဒေါ, မဉ္စင်္ဂေ တွဋနီ တ္ထိယံ,

ຄຳວ່າ ມັນຈາທາຣະ ແລະ ປະຕິປາດະ ໝາຍເຖິງ ຂາຕຽງ. ສ່ວນຄຳວ່າ ອະຕະນີ (ເພດຍິງ) ເປັນສ່ວນປະກອບຂອງຕຽງ ໝາຍເຖິງ ຂອບຕຽງ (ຫຼື ແມ່ແຄຣ່).

၃၁၀.

໓໑໐.

ကုဠီရပါဒေါ အာဟစ္စ, ပါဒေါ စေဝ မသာရကော;

စတ္တာရော ဗုန္ဒိကာဗဒ္ဓေါ, တိမေ မဉ္စန္တရာ သိယုံ.

ຕຽງ 4 ປະເພດ ໄດ້ແກ່: ກຸລີຣະປາດະ (ຕຽງຂາປູ), ອາຫັດຈະປາດະ (ຕຽງຂາສຽບ), ມະສາຣະກະ (ຕຽງຂາກຶງ) ແລະ ພຸນທິກາພັດທະ (ຕຽງມີແມ່ແຄຣ່ຮັດ).

၃၁၁.

໓໑໑.

ဗိဗ္ဗောဟနံ စော’ ပဓာနံ, ပီဌိကာ ပီဌ မာသနံ;

ကောစ္ဆံ တု ဘဒ္ဒပီဌေ ထာ, သန္ဒီ ပီဌန္တရေ မတာ.

ຄຳວ່າ ພິບໂພຫະນະ ແລະ ອຸປະທານະ ໝາຍເຖິງ ໝອນ. ຄຳວ່າ ປີຖິກາ, ປີຖະ ແລະ ອາສະນະ ໝາຍເຖິງ ຕັ່ງ (ຫຼື ອາສະນະ). ຄຳວ່າ ໂກດຊະ ໝາຍເຖິງ ຕັ່ງຫວາຍ (ຫຼື ຕັ່ງສານ). ຄຳວ່າ ພັດທະປີຖະ ໝາຍເຖິງ ຕັ່ງມຸງຄຸນ. ສ່ວນຄຳວ່າ ອາສັນທີ ໝາຍເຖິງ ຕັ່ງມີພະນັກພິງ.

၃၁၂.

໓໑໒.

မဟန္တော [Pg.27] ကောဇဝေါ ဒီဃ,လောမကော ဂေါနကော မတော;

ဥဏ္ဏာမယံ တွတ္ထရဏံ, စိတ္တကံ ဝါနစိတ္တကံ.

ຄຳວ່າ ໂກຊະວະ ໝາຍເຖິງ ຜ້າຂົນສັດຜືນໃຫຍ່. ຄຳວ່າ ໂຄນະກະ ໝາຍເຖິງ ຜ້າຂົນສັດທີ່ມີຂົນຍາວ. ຄຳວ່າ ອຸນນາມະຍະ ອັດຖະຣະນະ ໝາຍເຖິງ ຜ້າປູຂົນສັດ. ສ່ວນຄຳວ່າ ຈິດຕະກະ ແລະ ວານະຈິດຕະກະ ໝາຍເຖິງ ຜ້າປູທີ່ມີລວດລາຍຫຼາກສີ.

၃၁၃.

໓໑໓.

ဃနပုပ္ဖံ ပဋလိကာ, သေတံ တု ပဋိကာ ပျထ;

ဒွိဒသေကဒသာနျု’ ဒ္ဒ,လောမိ ဧကန္တလောမိနော.

ຄຳວ່າ ປະຕະຣິກາ ໝາຍເຖິງ ຜ້າປູລາຍດອກໜາ. ຄຳວ່າ ປະຕິກາ ໝາຍເຖິງ ຜ້າປູສີຂາວ. ຄຳວ່າ ອຸດທະໂລມີ ໝາຍເຖິງ ຜ້າປູທີ່ມີຂົນທັງສອງດ້ານ. ສ່ວນຄຳວ່າ ເອກັນຕະໂລມີ ໝາຍເຖິງ ຜ້າປູທີ່ມີຂົນດ້ານດຽວ.

၃၁၄.

໓໑໔.

တဒေဝ သောဠသိတ္ထီနံ, နစ္စယောဂ္ဂဉှိ ကုတ္တကံ;

သီဟဗျဂ္ဃာဒိရူပေဟိ, စိတ္တံ ဝိကတိကာ ဘဝေ.

ຄຳວ່າ ກຸດຕະກະ ໝາຍເຖິງ ຜ້າປູຂົນສັດທີ່ຮອງຮັບນາງຟ້ອນໄດ້ 16 ຄົນ. ສ່ວນຄຳວ່າ ວິກະຕິກາ ໝາຍເຖິງ ຜ້າປູທີ່ປັກລວດລາຍເປັນຮູບສິງ ແລະ ເສືອ ເປັນຕົ້ນ.

၃၁၅.

໓໑໕.

ကဋ္ဋိဿံ ကောသေယျံ ရတန, ပရိသိဗ္ဗိတ မတ္ထရဏံ ကမာ;

ကောသိယကဋ္ဋိဿမယံ, ကောသိယသုတ္တေန ပကတဉ္စ.

ຄຳວ່າ ກັດຕິດສະ ໝາຍເຖິງ ຜ້າປູໄໝແພຣ. ຄຳວ່າ ໂກເສຍຢະ ໝາຍເຖິງ ຜ້າປູໄໝ. ຄຳວ່າ ຣະຕະນະປະຣິສິບພິຕະ ໝາຍເຖິງ ຜ້າປູທີ່ປັກປະດັບດ້ວຍແກ້ວມະນີ. ເຊິ່ງເຮັດດ້ວຍເສັ້ນໄໝ ແລະ ເສັ້ນຝ້າຍກັດຕິດສະ.

၃၁၆.

໓໑໖.

ဒီပေါ ပဒီပေါ ပဇ္ဇောတော, ပုမေ တွာဒါသ ဒပ္ပဏာ;

ဂေဏ္ဍုကော ကဏ္ဍုကော တာလ, ဝဏ္ဋံ တု ဗီဇနီတ္ထိယံ.

ຄຳວ່າ ທີປະ, ປະທີປະ ແລະ ປັດໂຊຕະ ໝາຍເຖິງ ຕະກຽງ (ຫຼື ປະທີບ). ຄຳວ່າ ອາດາສະ ແລະ ທັບປະນະ (ເພດຊາຍ) ໝາຍເຖິງ ແວ່ນແຍງ. ຄຳວ່າ ເຄນທຸກະ ແລະ ຄັນທຸກະ ໝາຍເຖິງ ໝາກບານ. ສ່ວນຄຳວ່າ ຕາລະວັນຕະ ແລະ ພີຊະນີ (ເພດຍິງ) ໝາຍເຖິງ ວີ (ຫຼື ພັດ).

၃၁၇.

໓໑໗.

စင်္ကောဋကော ကရဏ္ဍော စ, သမုဂ္ဂေါ သမ္ပုဋော ဘဝေ;

ဂါမဓမ္မော အသဒ္ဓမ္မော, ဗျဝါယော မေထုနံ ရတိ.

ຄຳວ່າ ຈັງໂກຕະກະ ແລະ ກະຣັນທະ ໝາຍເຖິງ ກະຕ່າ (ຫຼື ອົບ). ຄຳວ່າ ສະມຸກຄະ ແລະ ສັມປຸຕະ ໝາຍເຖິງ ຫີບນ້ອຍ. ສ່ວນຄຳວ່າ ຄາມະທຳ, ອະສັດທຳ, ພະຍາວາຍະ, ເມຖຸນນະ ແລະ ຣະຕິ ໝາຍເຖິງ ການຮ່ວມປະເວນີ (ຫຼື ເມຖຸນທຳ).

၃၁၈.

໓໑໘.

ဝိဝါဟော ပယမာ ပါဏိ, ဂ္ဂဟော ပရိဏယော ပျထ;

တိဝဂ္ဂေါ ဓမ္မ, ကာမ,တ္ထာ, စတုဝဂ္ဂေါ သမောက္ခကာ.

ຄຳວ່າ ວິວາຫະ, ອຸປະຍະມະ, ປານິກຄະຫະ ແລະ ປະຣິນະຍະ ໝາຍເຖິງ ການແຕ່ງງານ. ຄຳວ່າ ຕິວັກ (ກຸ່ມສາມ) ໄດ້ແກ່: ທຳ, ກາມະ ແລະ ອັດຖະ. ສ່ວນຄຳວ່າ ຈະຕຸວັກ (ກຸ່ມສີ່) ແມ່ນລວມເອົາ ໂມກຂະ (ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ) ເຂົ້າໄປນຳ.

၃၁၉.

໓໑໙.

ခုဇ္ဇော စ ဂဏ္ဍုလော ရဿ, ဝါမနာ တု လကုဏ္ဍကော;

ပင်္ဂုလော ပီဌသပ္ပီ စ, ပင်္ဂု ဆိန္နိရိယာပထော.

ຄຳວ່າ ຂຸດຊະ ແລະ ຄັນທຸລະ ໝາຍເຖິງ ຄົນຫຼັງກົ່ງ. ຄຳວ່າ ຣັດສະ, ວາມະນະ ແລະ ລະຄຸນທະກະ ໝາຍເຖິງ ຄົນເຕ້ຍ (ຫຼື ຄົນແຄະ). ຄຳວ່າ ປັນຄຸລະ ແລະ ປີຖະສັບພີ ໝາຍເຖິງ ຄົນພິການຂາ (ຫຼື ຄົນຄານ). ສ່ວນຄຳວ່າ ປັນຄຸ ແລະ ຊິນນິຣິຍາປະຖະ ໝາຍເຖິງ ຄົນຂາເປ້ຍ (ຫຼື ຄົນເສຍອິຣິຍາບົດ).

၃၂၀.

໓໒໐.

ပက္ခော ခဉ္ဇော တု ခေါဏ္ဍော ထ,မူဂေါ သုညဝစော ဘဝေ;

ကုဏီ ဟတ္ထာဒိဝင်္ကော စ, ဝလိရော တု စ ကေကရော.

ຄຳວ່າ ປັກຂະ, ຂັນຊະ ແລະ ໂຂນທະ ໝາຍເຖິງ ຄົນຂາເປ້ຍ (ຫຼື ຂາຂານ). ຄຳວ່າ ມູຄະ ແລະ ສຸນຍະວະຈະ ໝາຍເຖິງ ຄົນໃບ້. ຄຳວ່າ ກຸນີ ໝາຍເຖິງ ຄົນແຂນຄົດ (ຫຼື ມືງໍ). ສ່ວນຄຳວ່າ ວະລິຣະ ແລະ ເຄກະຣະ ໝາຍເຖິງ ຄົນຕາເຂ (ຫຼື ຕາຫຼິ່ວ).

၃၂၁.

໓໒໑.

နိက္ကေသသီသော ခလ္လာဋော,မုဏ္ဍော တု ဘဏ္ဍု မုဏ္ဍိကော;

ကာဏော အက္ခီန မေကေန,သုညော အန္ဓော ဒွယေန ထ.

ຄຳວ່າ ນິກເຄສະສີສະ ແລະ ຂັນລາຕະ ໝາຍເຖິງ ຄົນຫົວລ້ານ. ຄຳວ່າ ມຸນທະ, ພັນທຸ ແລະ ມຸນທິກະ ໝາຍເຖິງ ຄົນຫົວໂລ້ນ. ຄຳວ່າ ການະ ໝາຍເຖິງ ຄົນຕາບອດຂ້າງດຽວ. ສ່ວນຄຳວ່າ ສຸນຍະ ແລະ ອັນທະ ໝາຍເຖິງ ຄົນຕາບອດທັງສອງຂ້າງ.

၃၂၂.

໓໒໒.

ဗဓိရော သုတိဟီနော ထ, ဂိလာနော ဗျာဓိတာ’တုရာ;

ဥမ္မာဒဝတိ ဥမ္မတ္တော, ခုဇ္ဇာဒီ ဝါစ္စလိင်္ဂိကာ.

ຄຳວ່າ ພະທິຣະ ແລະ ສຸຕິຫີນະ ໝາຍເຖິງ ຄົນຫູໜວກ. ຄຳວ່າ ຄິລານະ, ພະຍາທິຕະ ແລະ ອາຕຸຣະ ໝາຍເຖິງ ຄົນເຈັບປ່ວຍ. ຄຳວ່າ ອຸມມາດະວັດ ແລະ ອຸມມັດຕະ ໝາຍເຖິງ ຄົນບ້າ. ສ່ວນຄຳວ່າ ຂຸດຊະ ເປັນຕົ້ນ ເປັນຄຳຄຸນນາມ (ປ່ຽນເພດໄປຕາມຄຳນາມ).

၃၂၃.

໓໒໓.

အာတင်္ကော အာမယော ဗျာဓိ, ဂဒေါ ရောဂေါ ရုဇာပိ စ;

ဂေလညာကလ္လ မာဗာဓော,သောသော တု စ ခယော သိယာ.

ຄຳວ່າ ອາຕັງກະ, ອາມະຍະ, ພະຍາທິ, ຄະທະ, ໂຣຄະ ແລະ ຣຸຊາ ໝາຍເຖິງ ໂລກໄພໄຂ້ເຈັບ. ຄຳວ່າ ເຄລັນຍະ, ອະກັນລະ ແລະ ອາພາດ ໝາຍເຖິງ ຄວາມເຈັບໄຂ້. ສ່ວນຄຳວ່າ ໂສສະ ແລະ ຂະຍະ ໝາຍເຖິງ ໂລກຈ່ອຍຜອມ (ຫຼື ວັນນະໂລກ).

၃၂၄.

໓໒໔.

ပီနသော [Pg.28] နာသိကာရောဂေါ,ဃာနေ သိင်္ဃာနိကာ ဿဝေါ;

ဉေယျံ တွ’ရု ဝဏော နိတ္ထီ, ဖောဋော တု ပိဠကာ ဘဝေ.

ຄຳວ່າ ປີນາສະ ໝາຍເຖິງ ໂລກຮູດັງ (ຫຼື ຫວັດ). ຄຳວ່າ ສິງຄານິກາ ໝາຍເຖິງ ນ້ຳມູກ. ຄຳວ່າ ອະຣຸ ແລະ ວະນະ (ບໍ່ແມ່ນເພດຍິງ) ໝາຍເຖິງ ບາດແຜ. ສ່ວນຄຳວ່າ ໂຜຕະ ແລະ ປິລະກາ ໝາຍເຖິງ ຕຸ່ມ (ຫຼື ຝີ).

၃၂၅.

໓໒໕.

ပုဗ္ဗော ပူယော ထ ရတ္တာတိ, သာရော ပက္ခန္ဒိကာ ပျထ;

အပမာရော အပသ္မာရော, ပါဒဖောဋော ဝိပါဒိကာ.

ຄຳວ່າ ປຸບພະ ແລະ ປູຍະ ໝາຍເຖິງ ນ້ຳໜອງ. ຄຳວ່າ ຣັດຕາຕິສາຣະ ແລະ ປັກຂັນທິກາ ໝາຍເຖິງ ໂລກຖອກທ້ອງເປັນເລືອດ. ຄຳວ່າ ອະປະມາຣະ ແລະ ອະປັສມາຣະ ໝາຍເຖິງ ໂລກລົມບ້າໝູ. ສ່ວນຄຳວ່າ ປາດະໂຜຕະ ແລະ ວິປາດິກາ ໝາຍເຖິງ ຕີນແຕກ (ຫຼື ຕຸ່ມທີ່ຕີນ).

၃၂၆.

໓໒໖.

ဝုဍ္ဎိရောဂေါ တု ဝါတဏ္ဍံ, သီပဒံ ဘာရပါဒတာ;

ကဏ္ဍူ ကဏ္ဍူတိ ကဏ္ဍူယာ, ခဇ္ဇု ကဏ္ဍူဝနံ ပျထ.

ຄຳວ່າ ວຸດທິໂຣຄະ ແລະ ວາຕັນທະ ໝາຍເຖິງ ໂລກໄສ້ເລື່ອນ (ຫຼື ໄຂ່ດັນບວມ). ຄຳວ່າ ສີປະທະ ແລະ ພາຣະປາດະຕາ ໝາຍເຖິງ ໂລກຂາຊ້າງ. ສ່ວນຄຳວ່າ ຄັນທູ, ຄັນທູຢາ, ຂັດຊຸ ແລະ ຄັນທູວະນະ ໝາຍເຖິງ ອາການຄັນ (ຫຼື ຂີ້ຫິດ).

၃၂၇.

໓໒໗.

ပါမံ ဝိတစ္ဆိကာ ကစ္ဆု, သောထော တု သယထူ’ဒိတော;

ဒုန္နာမကဉ္စ အရိသံ, ဆဒ္ဒိကာ ဝမထူ’ဒိတော.

ຄຳວ່າ ປາມະ, ວິຕັດສິກາ ແລະ ກັດຊຸ ໝາຍເຖິງ ຂີ້ຫິດ (ຫຼື ຂີ້ກາກ). ຄຳວ່າ ໂສຖະ ແລະ ສະຍະທຸ ໝາຍເຖິງ ອາການບວມ. ຄຳວ່າ ທຸນນາມະກະ ແລະ ອະຣິສະ ໝາຍເຖິງ ໂລກລິດສີດວງທະວານ. ສ່ວນຄຳວ່າ ຊັດທິກາ ແລະ ວະມະທຸ ໝາຍເຖິງ ການຮາກ.

၃၂၈.

໓໒໘.

ဒဝထု ပရိတာပေါ ထ, တိလကော တိလကာဠကော;

ဝိသူစိကာ ဣတိ မဟာ, ဝိရေကော ထ ဘဂန္ဒလော.

ຄຳວ່າ ທະວະທຸ ແລະ ປະຣິຕາປະ ໝາຍເຖິງ ຄວາມຮ້ອນຮົນ (ຫຼື ຄວາມກະວົນກະວາຍ). ຄຳວ່າ ຕິລະກະ ແລະ ຕິລະກາລະກະ ໝາຍເຖິງ ໄຝ (ຫຼື ຂີ້ແມງວັນ). ຄຳວ່າ ວິສູຈິກາ ໝາຍເຖິງ ອະຫິວາຕະກະໂລກ. ຄຳວ່າ ມະຫາວິເຣກະ ໝາຍເຖິງ ການຖອກທ້ອງຢ່າງຮຸນແຮງ. ສ່ວນຄຳວ່າ ພະຄັນທະລະ ໝາຍເຖິງ ໂລກຝີຄັນສູດ.

၃၂၉.

໓໒໙.

မေဟော ဇရော ကာသ သာသာ, ကုဋ္ဌံ သူလာမယန္တရာ;

ဝုတ္တော ဝေဇ္ဇော ဘိသက္ကော စ, ရောဂဟာရီ တိကိစ္ဆကော.

ໂລກອື່ນໆ ໄດ້ແກ່: ເມຫະ (ໂລກເບົາຫວານ), ຊະຣະ (ໄຂ້), ກາສະ (ໄອ), ສາສະ (ຫອບຫືດ), ກຸດຖະ (ໂລກຂີ້ທູດ) ແລະ ສູລະ (ໂລກສຽດທ້ອງ). ສ່ວນຄຳວ່າ ເວດຊະ, ພິສັກກະ, ໂຣຄະຫາຣີ ແລະ ຕິກິດຊະກະ ໝາຍເຖິງ ໝໍປິ່ນປົວພະຍາດ (ຫຼື ແພດ).

၃၃၀.

໓໓໐.

သလ္လဝေဇ္ဇော သလ္လကတ္တော, တိကိစ္ဆာ တု ပတိကြိယာ;

ဘေသဇ္ဇ မဂဒေါ စေဝ, ဘေသဇံ မော’သဓံ ပျထ.

ຄຳວ່າ ສັນລະເວດຊະ ແລະ ສັນລະກັດຕະ ໝາຍເຖິງ ໝໍຜ່າຕັດ. ຄຳວ່າ ຕິກິດຊາ ແລະ ປະຕິກິຣິຍາ ໝາຍເຖິງ ການປິ່ນປົວ. ສ່ວນຄຳວ່າ ເພສັດຊະ, ອະຄະທະ, ເພສັດຊະ ແລະ ໂອສະຖະ ໝາຍເຖິງ ຢາປິ່ນປົວພະຍາດ.

၃၃၁.

໓໓໑.

ကုသလာ နာမယာ ရောဂျံ,အထ ကလ္လော နိရာမယောတိ,

ຄຳວ່າ ກຸສະລະ, ອະນາມະຍະ, ອາໂຣຄະຍະ, ກັນລະ ແລະ ນິຣາມະຍະ ໝາຍເຖິງ ຄວາມບໍ່ມີໂລກ (ຫຼື ຄວາມສະບາຍດີ).

နရဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

ຈົບ ມະນຸດສະວັກ (ໝວດມະນຸດ).

၄. စတုဗ္ဗဏ္ဏဝဂ္ဂ

໔. ຈະຕຸວັນນະວັກ (ໝວດວັນນະທັງສີ່)

ခတ္တိယဝဂ္ဂ

ຂັດຕິຍະວັກ (ໝວດກະສັດ)

၃၃၂.

໓໓໒.

ကုလံ ဝံသော စ သန္တာနာ, ဘိဇနာ ဂေါတ္တ မနွယော;

ထိယံ သန္တတျ ထော ဝဏ္ဏာ, စတ္တာရော ခတ္တိယာဒယော.

ຄຳວ່າ ກຸລະ, ວັງສະ, ສັນຕານະ, ອະພິຊະນະ, ໂຄດຕະ ແລະ ອັນວະຍະ ໝາຍເຖິງ ວົງຕະກູນ. ຄຳວ່າ ສັນຕະລິ (ເພດຍິງ) ໝາຍເຖິງ ການສືບຕະກູນ. ສ່ວນວັນນະທັງສີ່ ມີວັນນະກະສັດ (ຂັດຕິຍະ) ເປັນຕົ້ນ.

၃၃၃.

໓໓໓.

ကုလီနော သဇ္ဇနော သာဓု,သဘျော စာယျော မဟာကုလော;

ရာဇာ ဘူပတိ ဘူပါလော, ပတ္ထိဝေါ စ နရာဓိပေါ.

ຄຳວ່າ ກຸລີໂນ, ສັດຊະໂນ, ສາທຸ, ສັບໂພ, ອັຍໂຍ, ມະຫາກຸໂລ ເປັນຊື່ຂອງຄົນດີມີຕະກູນ. ຄຳວ່າ ລາຊາ, ພູປະຕິ, ພູປາໂລ, ປັດຖິໂວ, ນະລາທິໂປ ເປັນຊື່ຂອງພະເຈົ້າແຜ່ນດິນ.

၃၃၄.

໓໓໔.

ဘူနာထော [Pg.29] ဇဂတိပါလော, ဒိသမ္ပတိ ဇနာဓိပေါ;

ရဋ္ဌာဓိပေါ နရဒေဝေါ, ဘူမိပေါ ဘူဘုဇော ပျထ.

ຄຳວ່າ ພູນາໂຖ, ຊະຄະຕິປາໂລ, ທິສຳປະຕິ, ຊະນາທິໂປ, ລັດຖາທິໂປ, ນະລະເທໂວ, ພູມິໂປ ແລະ ພູພຸໂຊ ເຫຼົ່ານີ້ ກໍເປັນຊື່ຂອງພະເຈົ້າແຜ່ນດິນ.

၃၃၅.

໓໓໕.

ရာဇညော ခတ္တိယော ခတ္တံ, မုဒ္ဓါဘိသိတ္တ ဗာဟုဇာ;

သဗ္ဗဘုမ္မော စက္ကဝတ္တီ, ဘူပေါညော မဏ္ဍလိဿရော.

ຄຳວ່າ ລາຊັນໂຍ, ຂັດຕິໂຍ, ຂັດຕັງ, ມຸດທາພິສິດຕະ, ພາຫຸຊາ ເປັນຊື່ຂອງກະສັດ. ຄຳວ່າ ສັບພະພຸມໂມ, ຈັກກະວັດຕີ ເປັນຊື່ຂອງພະເຈົ້າຈັກກະພັດ. ຄຳວ່າ ພູປົນໂຍ, ມົນທະລິດສະໂລ ເປັນຊື່ຂອງເຈົ້າເມືອງຂຶ້ນ ຫຼື ພະຍາປະເທດສະລາດ.

၃၃၆.

໓໓໖.

ပုမေ လိစ္ဆဝိ ဝဇ္ဇီ စ, သကျော တု သာကိယော ထ စ;

ဘဒ္ဒကစ္စာနာ ရာဟုလ, မာတာ ဗိမ္ဗာ ယသောဓရာ.

ຄຳວ່າ ລິດຈະວີ, ວັດຊີ ເປັນຊື່ຂອງເຈົ້າລິດຈະວີ (ເປັນປຸງລີງ). ຄຳວ່າ ສັກໂຍ, ສາກິໂຍ ເປັນຊື່ຂອງເຈົ້າສາກະຍະ. ຄຳວ່າ ພັດທະກັດຈານາ, ລາຫຸລະມາຕາ, ພິມພາ, ຍະໂສທະລາ ເປັນຊື່ຂອງພະນາງຍະໂສທະລາ (ພະມານດາຂອງພະລາຫຸນ).

၃၃၇.

໓໓໗.

ကောဋီနံ ဟေဋ္ဌိမန္တေန, သတံ ယေသံ နိဓာနဂံ;

ကဟာပဏာနံ ဒိဝသ, ဝဠဉ္ဇော ဝီသတမ္ဗဏံ.

ຜູ້ໃດມີຊັບທີ່ເກັບໄວ້ໃນຄັງ ຢ່າງຕ່ຳສຸດໜຶ່ງຮ້ອຍໂກດກະຫາປະນະ ແລະ ມີລາຍຈ່າຍປະຈຳວັນ ຊາວອຳພະນະ (ຊາວຖັງ).

၃၃၈.

໓໓໘.

တေ ခတ္တိယမဟာသာလာ, သီတိ ကောဋိဓနာနိ တု;

နိဓာနဂါနိ ဒိဝသ, ဝဠဉ္ဇော စ ဒသမ္ဗဏံ.

ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ກະສັດມະຫາສານ. ສ່ວນຜູ້ທີ່ມີຊັບເກັບໄວ້ໃນຄັງ ແປດສິບໂກດ ແລະ ມີລາຍຈ່າຍປະຈຳວັນ ສິບອຳພະນະ.

၃၃၉.

໓໓໙.

ယေသံ ဒွိဇမဟာသာလာ, တဒုပဍ္ဎေ နိဓာနဂေ;

ဝဠဉ္ဇေ စ ဂဟပတိ, မဟာသာလာ ဓနေ သိယုံ.

ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ພາມມະຫາສານ. ສ່ວນຜູ້ທີ່ມີຊັບເກັບໄວ້ໃນຄັງ ເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງພາມມະຫາສານນັ້ນ (ຄື ສີ່ສິບໂກດ ແລະ ມີລາຍຈ່າຍປະຈຳວັນ ຫ້າອຳພະນະ) ຊື່ວ່າ ຄະຫະບໍດີມະຫາສານ.

၃၄၀.

໓໔໐.

မဟာမတ္တော ပဓာနဉ္စ, မတိသဇီဝေါ မန္တိနီ;

သဇီဝေါ သစိဝါ, မစ္စော, သေနာနီ တု စမူပတိ.

ຄຳວ່າ ມະຫາມັດໂຕ, ປະທານັງ ເປັນຊື່ຂອງມະຫາອຳມາດຜູ້ເປັນໃຫຍ່. ຄຳວ່າ ມະຕິສະຊີໂວ, ມັນຕີ, ສະຊີໂວ, ສະຈິໂວ, ອະມັດໂຈ ເປັນຊື່ຂອງອຳມາດທີ່ປຶກສາ. ຄຳວ່າ ເເສນານີ, ຈະມູປະຕິ ເປັນຊື່ຂອງແມ່ທັບ.

၃၄၁.

໓໔໑.

နျာသာဒီနံ ဝိဝါဒါနံ, အက္ခဒဿော ပဒဋ္ဌရိ;

ဒေါဝါရိကော ပတီဟာရော, ဒွါရဋ္ဌော ဒွါရပါလကော.

ຄຳວ່າ ອັກຂະທັດໂສ, ປະທັດຖະລິ ເປັນຊື່ຂອງຕຸລາການ (ຜູ້ຕັດສິນຄະດີຄວາມມີການຝາກຊັບເປັນຕົ້ນ). ຄຳວ່າ ໂທວາລິໂກ, ປະຕີຫາໂລ, ທວາລັດໂຖ, ທວາລະປາລະໂກ ເປັນຊື່ຂອງຄົນເຝົ້າປະຕູ.

၃၄၂.

໓໔໒.

အနီကဋ္ဌောတိ ရာဇူနံ, အင်္ဂရက္ခဂဏော မတော;

ကဉ္စုကီ သောဝိဒလ္လော စ, အနုဇီဝီ တု သေဝကော.

ຄຳວ່າ ອະນີກັດໂຖ ເປັນຊື່ຂອງກອງທະຫານຮັກສາພະອົງຂອງພະເຈົ້າແຜ່ນດິນ. ຄຳວ່າ ກັນຈຸກີ, ໂສວິທັລໂລ ເປັນຊື່ຂອງຄົນຮັບໃຊ້ໃນພະລາຊະວັງ (ຂັນທີ ຫຼື ຜູ້ເຝົ້າຝ່າຍໃນ). ຄຳວ່າ ອະນຸຊີວີ, ເສວະໂກ ເປັນຊື່ຂອງຂ້າລາຊະການ ຫຼື ຜູ້ຮັບໃຊ້.

၃၄၃.

໓໔໓.

အဇ္ဈက္ခော ဓိကတော စေဝ,ဟေရညိကော တု နိက္ခိကော;

သဒေသာနန္တရော သတ္တု, မိတ္တောရာဇာ တတော ပရံ.

ຄຳວ່າ ອັດຊັກໂຂ, ອະທິກະໂຕ ເປັນຊື່ຂອງນາຍງານ ຫຼື ຜູ້ກວດກາ. ຄຳວ່າ ເຫຣັນຍິໂກ, ນິກຂິໂກ ເປັນຊື່ຂອງສະໝຸດບັນຊີ ຫຼື ເຈົ້າໜ້າທີ່ຄັງເງິນ. ພະເຈົ້າແຜ່ນດິນທີ່ມີດິນແດນຕິດຕໍ່ກັນ ຊື່ວ່າ ສັດຕູ, ຖັດຈາກນັ້ນອອກໄປ ຊື່ວ່າ ມິດ.

၃၄၄.

໓໔໔.

အမိတ္တော ရိပု ဝေရီ စ, သပတ္တာ ရာတိ သတွ’ရိ;

(သတ္တု+အရိ)ပစ္စတ္ထိကော ပရိပန္ထီ, ပဋိပက္ခာ ဟိတာပရော.

ຄຳວ່າ ອະມິດຕົ້, ລິປຸ, ເວລີ, ສະປັດໂຕ, ອະລາຕິ, ສັດຕຸ, ອະລິ, ປັດຈັດຖິໂກ, ປະລິປັນທີ, ປະຕິປັກໂຂ, ອະຫິຕາປະໂລ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຊື່ຂອງສັດຕູ (ຜູ້ບໍ່ຫວັງດີ).

၃၄၅.

໓໔໕.

ပစ္စာမိတ္တော ဝိပက္ခော စ, ပစ္စနီက ဝိရောဓိနော;

ဝိဒ္ဒေသီ စ ဒိသော ဒိဋ္ဌော,ထာ နုရောဓော နုဝတ္တနံ.

ຄຳວ່າ ປັດຈາມິດຕົ້, ວິປັກໂຂ, ປັດຈະນີໂກ, ວິໂລທີ, ວິດເທສີ, ທິໂສ ກໍເປັນຊື່ຂອງສັດຕູ. ຄຳວ່າ ອະນຸໂລໂທ, ອະນຸວັດຕະນັງ ເປັນຊື່ຂອງການຄ້ອຍຕາມ ຫຼື ການປະຕິບັດຕາມ.

၃၄၆.

໓໔໖.

မိတ္တော နိတ္ထီ ဝယဿော စ, သဟာယော သုဟဒေါ သခါ;

သမ္ဘတ္တော ဒဠှမိတ္တော ထ, သန္ဒိဋ္ဌော ဒိဋ္ဌမတ္တကော.

ຄຳວ່າ ມິດຕົ້ (ບໍ່ເປັນອິດຖີລີງ), ວະຍັດໂສ, ສະຫາໂຍ, ສຸຫະໂທ, ສະຂາ ເປັນຊື່ຂອງມິດສະຫາຍ. ຄຳວ່າ ສັມພັດໂຕ, ທັນຫະມິດຕົ້ ເປັນຊື່ຂອງມິດແທ້ ຫຼື ເພື່ອນສະໜິດ. ຄຳວ່າ ສັນທິດໂຖ, ທິດຖະມັດຕະໂກ ເປັນຊື່ຂອງຄົນຮູ້ຈັກ (ພຽງແຕ່ເຄີຍເຫັນກັນ).

၃၄၇.

໓໔໗.

စရော စ ဂုဠှပုရိသော, ပထာဝီ ပထိကော’ဒ္ဓဂူ;

ဒူတော တု သန္ဒေသဟရော, ဂဏကော တု မုဟုတ္တိကော.

ຄຳວ່າ ຈະໂລ, ຄຸລະປຸລິໂສ ເປັນຊື່ຂອງຈາລະບຸລຸດ ຫຼື ສາຍລັບ. ຄຳວ່າ ປະຖາວີ, ປະຖິໂກ, ອັດທະຄູ ເປັນຊື່ຂອງຄົນເດີນທາງ. ຄຳວ່າ ທູໂຕ, ສັນເທສະຫາໂລ ເປັນຊື່ຂອງທູດ ຫຼື ຜູ້ສົ່ງຂ່າວ. ຄຳວ່າ ຄະນະໂກ, ມຸຫຸດຕິໂກ ເປັນຊື່ຂອງໂຫລາຈານ ຫຼື ຜູ້ຄຳນວນເລີກຍາມ.

၃၄၈.

໓໔໘.

လေခကော [Pg.30] လိပိကာရော စ, ဝဏ္ဏော တု အက္ခရော ပျထ;

ဘေဒေါ ဒဏ္ဍော သာမ ဒါနာ, နျုပါယာ စတုရော ဣမေ.

ຄຳວ່າ ເລຂະໂກ, ລິປິກາໂລ ເປັນຊື່ຂອງສະໝຽນ ຫຼື ຄົນຂຽນໜັງສື. ຄຳວ່າ ວັນໂນ, ອັກຂະໂລ ເປັນຊື່ຂອງຕົວອັກສອນ. ຄຳວ່າ ເພໂທ (ການຍຸແຍ່), ທັນໂທ (ການລົງໂທດ), ສາມັງ (ການປະນີປະນອມ), ທານັງ (ການໃຫ້ຊັບ) ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນອຸບາຍສີ່ປະການ.

၃၄၉.

໓໔໙.

ဥပဇာပေါတု ဘေဒေါ စ, ဒဏ္ဍော တု သာဟသံ ဒမော;

ຄຳວ່າ ອຸປະຊາໂປ, ເພໂທ ເປັນຊື່ຂອງການຍຸແຍ່ໃຫ້ແຕກແຍກ. ຄຳວ່າ ທັນໂທ, ສາຫະສັງ, ທະໂມ ເປັນຊື່ຂອງການລົງໂທດ ຫຼື ການຂົ່ມຂູ່.

၃၅၀.

໓໕໐.

သာမျ’ မစ္စော သခါ ကောသော, ဒုဂ္ဂဉ္စ ဝိဇိတံ ဗလံ;

ရဇ္ဇင်္ဂါနီတိ သတ္တေတေ, သိယုံ ပကတိယော ပိစ.

ຄຳວ່າ ສາມີ (ພະເຈົ້າແຜ່ນດິນ), ອະມັດໂຈ (ອຳມາດ), ສະຂາ (ມິດ), ໂຄໂສ (ຄັງຊັບ), ທຸກຄັງ (ປ້ອມຄ້າຍ), ວິຊິຕັງ (ແວ່ນແຄວ້ນ), ພະລັງ (ກອງທັບ) ທັງເຈັດປະການນີ້ ເອີ້ນວ່າ ລາຊະອົງຄະ (ອົງປະກອບຂອງລັດ) ແລະ ເອີ້ນວ່າ ປົກກະຕິ ກໍໄດ້.

၃၅၁.

໓໕໑.

ပဘာဝု’ဿာဟ, မန္တာနံ, ဝသာ တိဿော ဟိ သတ္တိယော;

ပဘာဝေါ ဒဏ္ဍဇော တေဇော,ပတာပေါ တု စ ကောသဇော.

ອຳນາດສາມປະການ ຄື: ປະພາວະ (ອຳນາດເດດຂາດ), ອຸດສາຫະ (ຄວາມພະຍາຍາມ), ມັນຕະ (ປັນຍາໃນການປຶກສາ). ຄຳວ່າ ປະພາໂວ ເປັນເດຊານຸພາບທີ່ເກີດຈາກການລົງໂທດ (ກອງທັບ). ຄຳວ່າ ປະຕາໂປ ເປັນເດຊານຸພາບທີ່ເກີດຈາກຄັງຊັບ.

၃၅၂.

໓໕໒.

မန္တော စ မန္တနံ သော တု, စတုက္ကဏ္ဏော ဒွိဂေါစရော;

တိဂေါစရော တု ဆက္ကဏ္ဏော, ရဟဿံ ဂုယှ မုစ္စတေ.

ຄຳວ່າ ມັນໂຕ, ມັນຕະນັງ ເປັນຊື່ຂອງການປຶກສາຫາລື. ການປຶກສາທີ່ມີຄົນຮູ້ສອງຄົນ ເອີ້ນວ່າ ຈະຕຸກັນໂນ (ມີສີ່ຫູ). ການປຶກສາທີ່ມີຄົນຮູ້ສາມຄົນ ເອີ້ນວ່າ ສັກກັນໂນ (ມີຫົກຫູ). ຄຳວ່າ ລະຫັດສັງ, ຄຸຍຫັງ ເປັນຊື່ຂອງຄວາມລັບ.

၃၅၃.

໓໕໓.

တီသု ဝိဝိတ္တ ဝိဇန, ဆန္နာ, ရဟော ရဟော ဗျယံ;

ဝိဿာသော တု စ ဝိဿမ္ဘော,ယုတ္တံ တွော’ပါယိကံ တိသု.

ຄຳວ່າ ວິວິດຕະ, ວິຊະນະ, ຊັນນະ ເປັນຊື່ຂອງສະຖານທີ່ສະຫງັດ ຫຼື ບ່ອນລັບ (ເປັນຄຳຄຸນນາມໃນສາມລິງ). ຄຳວ່າ ລະໂຫ ເປັນຄຳອັບເບຍຍະສັບ ແປວ່າ ໃນທີ່ລັບ. ຄຳວ່າ ວິດສາໂສ, ວິດສຳໂພ ເປັນຊື່ຂອງຄວາມໄວ້ເນື້ອເຊື່ອໃຈ. ຄຳວ່າ ຍຸດຕະ, ອຸປາຍິກະ ເປັນຊື່ຂອງສິ່ງທີ່ຄວນ ຫຼື ເໝາະສົມ (ເປັນຄຳຄຸນນາມໃນສາມລິງ).

၃၅၄.

໓໕໔.

ဩဝါဒေါ စာနုသိဋ္ဌိတ္ထီ, ပုမဝဇ္ဇေ နုသာသနံ;

အာဏာ စ သာသနံ ဉေယျံ, ဥဒ္ဒါနံ တု စ ဗန္ဓနံ.

ຄຳວ່າ ໂອວາໂທ, ອະນຸສິດຖິ (ເປັນອິດຖີລີງ), ອະນຸສາສະນັງ (ເປັນນະປຸງສະກະລີງ) ເປັນຊື່ຂອງຄຳສັ່ງສອນ. ຄຳວ່າ ອານາ, ສາສະນັງ ເປັນຊື່ຂອງຄຳສັ່ງ ຫຼື ພະລາຊະອານາ. ຄຳວ່າ ອຸດທານັງ, ພັນທະນັງ ເປັນຊື່ຂອງການຜູກມັດ ຫຼື ການຈອງຈຳ.

၃၅၅.

໓໕໕.

အာဂု ဝုတ္တ မပရာဓော, ကရော တု ဗလိ မုစ္စတေ;

ပုဏ္ဏပတ္တော တုဋ္ဌိဒါယော, ဥပဒါ တု စ ပါဘတံ.

ຄຳວ່າ ອາຄຸ, ອະປະລາໂທ ເປັນຊື່ຂອງຄວາມຜິດ. ຄຳວ່າ ຄະໂລ, ພະລິ ເປັນຊື່ຂອງພາສີ ຫຼື ສ່ວຍ. ຄຳວ່າ ປຸນນະປັດໂຕ, ຕຸດຖິດາໂຍ ເປັນຊື່ຂອງລາງວັນ ຫຼື ຂອງຂວັນແຫ່ງຄວາມຍິນດີ. ຄຳວ່າ ອຸປະທາ, ພາພະຕັງ ເປັນຊື່ຂອງເຄື່ອງບັນນາການ ຫຼື ຂອງຝາກ.

၃၅၆.

໓໕໖.

တထော’ပါယန မုက္ကောစော, ပဏ္ဏာကာရော ပဟေဏကံ;

သုင်္ကံ တွနိတ္ထီ ဂုမ္ဗာဒိ, ဒေယျေ ထာ’ယော ဓနာဂမော.

ຄຳວ່າ ອຸປາຍະນັງ, ມຸກໂຄໂຈ, ປັນນາກາໂລ, ປະເຫທະນັງ ກໍເປັນຊື່ຂອງເຄື່ອງບັນນາການ ຫຼື ສິນບົນ. ຄຳວ່າ ສຸງກັງ (ບໍ່ເປັນອິດຖີລີງ) ເປັນຊື່ຂອງພາສີດ່ານ. ຄຳວ່າ ອາໂຍ, ທະນາກະໂມ ເປັນຊື່ຂອງລາຍຮັບ ຫຼື ທາງມາແຫ່ງຊັບ.

၃၅၇.

໓໕໗.

အာတပတ္တံ တထာ ဆတ္တံ, ရညံ တု ဟေမမာသနံ;

သီဟာသနံ အထော ဝါဠ, ဗီဇနီတ္ထီ စ စာမရံ.

ຄຳວ່າ ອາຕະປັດຕັງ, ชັດຕັງ ເປັນຊື່ຂອງຮົ່ມ ຫຼື ສັດກັ້ນ. ຄຳວ່າ ເຫມະມາສະນັງ, ສີຫາສະນັງ ເປັນຊື່ຂອງພະລາຊະບັນລັງຄຳ ຫຼື ສີຫະບັນລັງ. ຄຳວ່າ ວາລະພີຊະນີ (ເປັນອິດຖີລີງ), ຈາມະລັງ ເປັນຊື່ຂອງແສ້ຈາມະລີ.

၃၅၈.

໓໕໘.

ခဂ္ဂေါ စ ဆတ္တ မုဏှီသံ, ပါဒုကာ ဝါလဗီဇနီ;

ဣမေ ကကုဓဘဏ္ဍာနိ, ဘဝန္တိ ပဉ္စ ရာဇုနံ.

ພະຂັນ (ດາບ), ສັດກັ້ນ (ຮົ່ມ), ພະອຸນຫິດ (ມົງກຸດ), ສະລອງພະບາດ (ເກີບ), ແສ້ຈາມະລີ; ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ ເປັນເຄື່ອງລາຊະກົກກຸດທະພັນຫ້າປະການຂອງພະເຈົ້າແຜ່ນດິນ.

၃၅၉.

໓໕໙.

ဘဒ္ဒကုမ္ဘော ပုဏ္ဏကုမ္ဘော, ဘိင်္ကာရော ဇလဒါယကော;

ဟတ္ထိ,ဿ,ရထ,ပတ္တီ တု, သေနာ ဟိ စတုရင်္ဂိနီ.

ຄຳວ່າ ພັດທະກຸມໂພ, ປຸນນະກຸມໂພ ເປັນຊື່ຂອງໝໍ້ທີ່ເຕັມດ້ວຍນ້ຳອັນເປັນມົງຄົນ. ຄຳວ່າ ພິງຄາໂລ, ຊະລະທາຍະໂກ ເປັນຊື່ຂອງຄົນໂທນ້ຳ ຫຼື ເຕົາເຫຼົ້າ. ກອງຊ້າງ, ກອງມ້າ, ກອງລົດ, ກອງຮາບ (ທະຫານຮາບ) ທັງສີ່ນີ້ ເອີ້ນວ່າ ກອງທັບຈະຕຸລົງຄະເສນາ (ກອງທັບມີອົງສີ່).

၃၆၀.

໓໖໐.

ကုဉ္ဇရော ဝါရဏော ဟတ္ထီ, မာတင်္ဂေါ ဒွိရဒေါ ဂဇော;

နာဂေါ ဒွိပေါ ဣဘော ဒန္တီ,ယူထဇေဋ္ဌော တု ယူထပေါ.

ຄຳວ່າ ກຸນຊະໂລ, ວາລະໂນ, ຫັດຖີ, ມາຕັງໂກ, ທວິລະໂທ, ຄະໂຊ, ນາໂຄ, ທວິໂປ, ອิໂພ, ທັນຕີ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຊື່ຂອງຊ້າງ. ຄຳວ່າ ຍູທະເຊດໂຖ, ຍູທະໂພ ເປັນຊື່ຂອງຊ້າງຈ່າຝູງ (ຫົວໜ້າຝູງຊ້າງ).

၃၆၁.

໓໖໑.

ကာဠာဝက [Pg.31] ဂင်္ဂေယျာ, ပဏ္ဍရ တမ္ဗာ စ ပိင်္ဂလော ဂန္ဓော;

မင်္ဂလ ဟေမော’ပေါသထ,ဆဒ္ဒန္တာ ဂဇကုလာနိ ဧတာနိ.

ຕະກູນຊ້າງສິບຕະກູນ ຄື: ກາລາວະກະ, ຄັງເຄຍຍະ, ປັນທະລະ, ຕຳພະ, ປິງຄະລະ, ຄັນທະ, ມັງຄະລະ, ເຫມະ, ອຸໂປສະຖະ, ແລະ ສັດທັນຕະ.

၃၆၂.

໓໖໒.

ကလဘော စေဝ ဘိင်္ကောထ, ပဘိန္နော မတ္တ ဂဇ္ဇိတာ;

ဟတ္ထိဃဋာ တု ဂဇတာ, ဟတ္ထီနီ တု ကရေဏုကာ.

ຄຳວ່າ ກະລະໂພ, ພິງໂຄ ເປັນຊື່ຂອງລູກຊ້າງ. ຄຳວ່າ ປະພິນໂນ, ມັດໂຕ, ຄັດຊິຕາ ເປັນຊື່ຂອງຊ້າງຕົກມັນ. ຄຳວ່າ ຫັດຖິຄະຕາ, ຄະຊະຕາ ເປັນຊື່ຂອງໂຂງຊ້າງ (ຝູງຊ້າງ). ຄຳວ່າ ຫັດຖີນີ, ຄະເລນຸກາ ເປັນຊື່ຂອງຊ້າງພັງ (ຊ້າງແມ່).

၃၆၃.

໓໖໓.

ကုမ္ဘော ဟတ္ထိသိရောပိဏ္ဍာ, ကဏ္ဏမူလံ တု စူလိကာ;

အာသနံ ခန္ဓဒေသမှိ, ပုစ္ဆမူလံ တု မေစကော.

ຄຳວ່າ ກຸມໂພ, ຫັດຖິສິໂລປິນດາ ເປັນຊື່ຂອງຈອມຂມ່ອງຊ້າງ (ໂໜກຫົວຊ້າງ). ຄຳວ່າ ກັນນະມູລັງ, ຈູລິກາ ເປັນຊື່ຂອງກົກຫູຊ້າງ. ຄຳວ່າ ອາສະນັງ ເປັນຊື່ຂອງຄໍຊ້າງ (ບ່ອນຄວານຊ້າງນັ່ງ). ຄຳວ່າ ປຸດຊະມູລັງ, ເມຈະໂກ ເປັນຊື່ຂອງກົກຫາງຊ້າງ.

၃၆၄.

໓໖໔.

အာလာန မာဠှကော ထမ္ဘော, နိတ္ထီတု နိဂဠော’န္ဒုကော;

သင်္ခလံ တီသွထော ဂဏ္ဍော,ကဋော ဒါနံ တု သော မဒေါ.

ຄຳວ່າ ອາລານັງ, ອາລະຫະໂກ, ຖັມໂພ ເປັນຊື່ຂອງເສົາຜູກຊ້າງ. ຄຳວ່າ ນິຄະໂລ, ອັນທຸໂກ (ບໍ່ເປັນອິດຖີລີງ), ສັງຂະລັງ (ເປັນໄດ້ສາມລິງ) ເປັນຊື່ຂອງໂສ້ຜູກຊ້າງ. ຄຳວ່າ ຄັນໂທ, ກະໂຕ ເປັນຊື່ຂອງຂມັບຊ້າງ. ຄຳວ່າ ທານັງ, ມະໂທ ເປັນຊື່ຂອງນ້ຳມັນຊ້າງຕົກມັນ.

၃၆၅.

໓໖໕.

သောဏ္ဍော တု ဒွီသု ဟတ္ထော ထ,ကရဂ္ဂံ ပေါက္ခရံ ဘဝေ;

မဇ္ဈမှိ ဗန္ဓနံ ကစ္ဆာ, ကပ္ပနော တု ကုထာဒယော.

ຄຳວ່າ ໂສນໂທ (ເປັນໄດ້ສອງລິງ), ຫັດໂຖ ເປັນຊື່ຂອງງວງຊ້າງ. ຄຳວ່າ ຄະຣັກຄັງ, ປົກຂະລັງ ເປັນຊື່ຂອງປາຍງວງຊ້າງ. ຄຳວ່າ ຄັດຊາ ເປັນຊື່ຂອງສາຍຮັດທ້ອງຊ້າງ. ຄຳວ່າ ກັບປະໂນ ເປັນຊື່ຂອງເຄື່ອງແຕ່ງຊ້າງ ມີຜ້າປູຫຼັງຊ້າງເປັນຕົ້ນ.

၃၆၆.

໓໖໖.

ဩပဝယှော ရာဇဝယှော, သဇ္ဇိတော တု စ ကပ္ပိတော;

တောမရော နိတ္ထိယံ ပါဒေ, သိယာ ဝိဇ္ဈနကဏ္ဋကော.

ຄຳວ່າ ໂອປະວາຍໂຫ, ລາຊະວາຍໂຫ ເປັນຊື່ຂອງຊ້າງຊົງ ຫຼື ມ້າຊົງ. ຄຳວ່າ ສັດຊິໂຕ, ກັບປິໂຕ ເປັນຊື່ຂອງຊ້າງທີ່ແຕ່ງແລ້ວ. ຄຳວ່າ ໂຕມະໂລ (ບໍ່ເປັນອິດຖີລີງ) ເປັນຊື່ຂອງຫອກຊັດ. ຄຳວ່າ ວິຊະນະກັນຕະໂກ ເປັນຊື່ຂອງຂໍສັບຕີນຊ້າງ.

၃၆၇.

໓໖໗.

တုတ္တံ တု ကဏ္ဏမူလမှိ, မတ္ထကမှိ တု အင်္ကုသော;

ဟတ္ထာရောဟော ဟတ္ထိမေဏ္ဍော,ဟတ္ထိပေါ ဟတ္ထိဂေါပကော.

ຄຳວ່າ ຕຸດຕັງ ເປັນຊື່ຂອງປະຕັກ (ຂໍສັບກົກຫູຊ້າງ). ຄຳວ່າ ອັງກຸໂສ ເປັນຊື່ຂອງຂໍສັບຫົວຊ້າງ. ຄຳວ່າ ຫັດຖາໂລໂຫ, ຫັດຖິເມນໂທ, ຫັດຖິໂປ, ຫັດຖິໂຄປະໂກ ເປັນຊື່ຂອງຄວານຊ້າງ.

၃၆၈.

໓໖໘.

ဂါမဏီယော တု မာတင်္ဂ, ဟယာဒျာစရိယော ဘဝေ;

ဟယော တုရင်္ဂေါ တုရဂေါ,ဝါဟော အဿော စ သိန္ဓဝေါ.

ຄຳວ່າ ຄາມະນີໂຍ ເປັນຊື່ຂອງນາຍຄວານຊ້າງ ຫຼື ຄູຝຶກມ້າ. ຄຳວ່າ ຫະໂຍ, ຕຸລັງໂກ, ຕຸລະໂກ, ວາໂຫ, ອັດໂສ, ສິນທະໂວ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຊື່ຂອງມ້າ.

၃၆၉.

໓໖໙.

ဘေဒေါ အဿတရော တဿာ,ဇာနိယော တု ကုလီနကော;

သုခဝါဟီ ဝိနီတော ထ,ကိသောရော ဟယပေါတကော.

ຄຳວ່າ ອັດສະຕະໂລ ເປັນຊື່ຂອງມ້າລໍ (ມ້າປະສົມພັນ). ຄຳວ່າ ຊານິໂຍ, ກຸລີນະໂກ ເປັນຊື່ຂອງມ້າອາຊາໄນ (ມ້າຕະກູນດີ). ຄຳວ່າ ສຸຂະວາຮີ, ວິນີໂຕ ເປັນຊື່ຂອງມ້າທີ່ຝຶກດີແລ້ວ (ຂີ່ສະບາຍ). ຄຳວ່າ ກິໂສໂລ, ຫະຍະໂປຕະໂກ ເປັນຊື່ຂອງລູກມ້າ.

၃၇၀.

໓໗໐.

ဃောဋကော တု ခဠုင်္ကော ထ, ဇဝနော စ ဇဝါဓိကော;

မုခါဓာနံ ခလီနော ဝါ, ကသာ တွ ဿာဘိတာဠိနီ.

ຄຳວ່າ ໂຄຕະໂກ ເປັນຊື່ຂອງມ້າແກຼງ (ມ້າພັນພື້ນເມືອງ). ຄຳວ່າ ຂະລຸງໂກ ເປັນຊື່ຂອງມ້າພະຍົດ (ມ້າປ່າ). ຄຳວ່າ ຊະວະໂນ, ຊະວາທິໂກ ເປັນຊື່ຂອງມ້າໄວ (ມ້າແຂ່ງ). ຄຳວ່າ ມຸຂາທານັງ, ຂະລີໂນ ເປັນຊື່ຂອງບັງຫຽນມ້າ. ຄຳວ່າ ກະສາ, ອັດສາພິຕາລິນີ ເປັນຊື່ຂອງແສ້ມ້າ.

၃၇၁.

໓໗໑.

ကုသာ တု နာသရဇ္ဇုမှိ, ဝဠဝါ’ဿာ ခုရော သဖံ;

ပုစ္ဆ မနိတ္ထီ နင်္ဂုဋ္ဌံ, ဝါလဟတ္ထော စ ဝါလဓိ.

ຄຳວ່າ ກຸສາ ເປັນຊື່ຂອງເຊືອກສົນຕະພາຍມ້າ. ຄຳວ່າ ວະລະວາ ເປັນຊື່ຂອງມ້າແມ່. ຄຳວ່າ ຂຸໂລ, ສະພັງ ເປັນຊື່ຂອງກີບມ້າ. ຄຳວ່າ ປຸດຊັງ (ບໍ່ເປັນອິດຖີລີງ), ນັງຄຸດຖັງ, ວາລະຫັດໂຖ, ວາລະທິ ເປັນຊື່ຂອງຫາງມ້າ.

၃၇၂.

໓໗໒.

သန္ဒနော [Pg.32] စ ရထော ဖုဿ, ရထော တု နရဏာယ သော;

စမ္မာဝုတော စ ဝေယဂ္ဃော,ဒေပ္ပော ဗျဂ္ဃဿ ဒီပိနော.

ຄຳວ່າ ສັນທະໂນ, ລະໂຖ ເປັນຊື່ຂອງລົດຮົບ ຫຼື ລົດມ້າ. ຄຳວ່າ ພຸດສະລະໂຖ ເປັນຊື່ຂອງລົດມົງຄົນ (ລົດສ່ຽງທາຍຫາຜູ້ມີບຸນ). ຄຳວ່າ ຈຳມາວຸໂຕ ເປັນຊື່ຂອງລົດຫຸ້ມດ້ວຍໜັງ. ຄຳວ່າ ເວຍຍັກໂຄ ເປັນຊື່ຂອງລົດຫຸ້ມດ້ວຍໜັງເສືອໂຄ່ງ. ຄຳວ່າ ເທບໂປ ເປັນຊື່ຂອງລົດຫຸ້ມດ້ວຍໜັງເສືອດາວ.

၃၇၃.

໓໗໓.

သိဝိကာ ယာပျယာနဉ္စာ, နိတ္ထီ တု သကဋော ပျ’နံ ;

စက္ကံ ရထင်္ဂ မာချာတံ, တဿန္တော နေမိ နာရိယံ.

ຄຳວ່າ ສິວິກາ, ຍາບພະຍານັງ ເປັນຊື່ຂອງວໍ ຫຼື ຄານຫາມ. ຄຳວ່າ ສະກະໂຕ (ບໍ່ເປັນອິດຖີລີງ), ອະນັງ ເປັນຊື່ຂອງກວຽນ. ຄຳວ່າ ຈັກກັງ, ລະຖັງຄັງ ເປັນຊື່ຂອງລໍ້ລົດ (ກົງລົດ). ຄຳວ່າ ເນມິ (ເປັນອິດຖີລີງ) ເປັນຊື່ຂອງຂອບລໍ້ (ຝັກມະກອກ).

၃၇၄.

໓໗໔.

တမ္မဇ္ဈေ ပိဏ္ဍိကာ နာဘိ, ကုဗ္ဗရော တု ယုဂန္ဓရော;

အက္ခဂ္ဂကီလေ အာဏီတ္ထီ, ဝရုထော ရထဂုတျ’ထ.

ຄຳວ່າ ນາພິ, ປິນດິກາ ເປັນຊື່ຂອງດຸມລໍ້. ຄຳວ່າ ກຸບພະໂລ, ຍຸຄັນທະໂລ ເປັນຊື່ຂອງງອນກວຽນ (ງອນລົດ). ຄຳວ່າ ອານິ (ເປັນອິດຖີລີງ) ເປັນຊື່ຂອງສະຫລັກເພົາລົດ. ຄຳວ່າ ວະລຸໂຖ, ລະຖະຄຸດຕິ ເປັນຊື່ຂອງເກາະປ້ອງກັນລົດ.

၃၇၅.

໓໗໕.

ဓုရော မုခေ ရထဿင်္ဂါ, တွ က္ခော ပက္ခရအာဒယော;

ယာနဉ္စ ဝါဟနံ ယောဂ္ဂံ, သဗ္ဗဟတ္ထျာဒိဝါဟနေ.

ຄຳວ່າ ທຸໂລ ເປັນຊື່ຂອງແອກ ຫຼື ຫົວລົດ. ຄຳວ່າ ອັກໂຂ, ປັກຂະລະ ເປັນຊື່ຂອງເພົາລົດ ແລະ ເຄື່ອງປະກອບລົດ. ຄຳວ່າ ຍານັງ, ວາຫານັງ, ຍົກຄັງ ເປັນຊື່ຂອງພາຫະນະທຸກຊະນິດ ມີຊ້າງ ແລະ ມ້າ ເປັນຕົ້ນ.

၃၇၆.

໓໗໖.

ရထစာရီ တု သူတော စ, ပါဇိတာ စေဝ သာရထီ;

ရထာရောဟော စ ရထိကော,ရထီ ယောဓော တု ယော ဘဋော.

ຄຳວ່າ ລະຖະຈາລີ, ສູໂຕ, ປາຊິຕາ, ສາລະຖີ ເປັນຊື່ຂອງຄົນຂັບລົດມ້າ (ສານະຖີ). ຄຳວ່າ ລະຖາໂລໂຫ, ລະຖິໂກ, ລະຖີ ເປັນຊື່ຂອງນັກຮົບເທິງລົດ. ຄຳວ່າ ໂຍໂທ, ພະໂຕ ເປັນຊື່ຂອງທະຫານ ຫຼື ນັກຮົບ.

၃၇၇.

໓໗໗.

ပဒါတိ ပတ္တီ တု ပုမေ, ပဒဂေါ ပဒိကော မတော;

သန္နာဟော ကင်္ကဋော ဝမ္မံ, ကဝစော ဝါ ဥရစ္ဆဒေါ.

ຄຳວ່າ ປະທາຕິ, ປັດຕີ (ເປັນປຸງລີງ), ປະທະໂກ, ປະທິໂກ ເປັນຊື່ຂອງທະຫານຮາບ (ທະຫານເດີນຕີນ). ຄຳວ່າ ສັນນາໂຫ, ກັງກະໂຕ, ວັມມັງ, ກະວະໂຈ, ອຸລັດຊະໂທ ເປັນຊື່ຂອງເສື້ອເກາະ.

၃၇၈.

໓໗໘.

ဇာလိကာ ထ စ သန္နဒ္ဓေါ, သဇ္ဇော စ ဝမ္မိကော ဘဝေ;

အာမုက္ကော ပဋိမုက္ကော ထ, ပုရေစာရီ ပုရေစရော.

ຄຳວ່າ ຊາລິກາ ເປັນຊື່ຂອງເກາະຕາຂ່າຍ. ຄຳວ່າ ສັນນັດໂທ, ສັດໂຊ, ວັມມິໂກ ເປັນຊື່ຂອງຜູ້ໃສ່ເກາະ ຫຼື ຜູ້ກຽມພ້ອມຮົບ. ຄຳວ່າ ອາໝຸກໂກ, ປະຕິມຸກໂກ ເປັນຊື່ຂອງເກາະທີ່ສວມໃສ່ແລ້ວ. ຄຳວ່າ ປຸເລຈາລີ, ປຸເລຈະໂລ ເປັນຊື່ຂອງຜູ້ເດີນໜ້າ (ແນວໜ້າ).

၃၇၉.

໓໗໙.

ပုဗ္ဗင်္ဂမော ပုရေဂါမီ, မန္ဒဂါမီ တု မန္ထရော;

ဇဝနော တုရိတော ဝေဂီ, ဇေတဗ္ဗံ ဇေယျ မုစ္စတေ.

ຄຳວ່າ ປຸບພັງຄະໂມ, ປຸເລຄາມີ ກໍເປັນຊື່ຂອງຜູ້ເດີນໜ້າ. ຄຳວ່າ ມັນທະຄາມີ, ມັນທະໂລ ເປັນຊື່ຂອງຜູ້ເດີນຊ້າ. ຄຳວ່າ ຊະວະໂນ, ຕຸລິໂຕ, ເວຄີ ເປັນຊື່ຂອງຜູ້ເດີນໄວ. ຄຳວ່າ ເຊຕັບພັງ, ເຊຍຍັງ ເປັນຊື່ຂອງສິ່ງທີ່ຈະຕ້ອງຊະນະ.

၃၈၀.

໓໘໐.

သူရ ဝီရာ တု ဝိက္ကန္တော, သဟာယော နုစရော သမာ;

သန္နဒ္ဓပ္ပဘုတီ တီသု, ပါထေယျံ တု စ သမ္ဗလံ.

ຄຳວ່າ ສູໂລ, ວີໂລ, ວິກກັນໂຕ ເປັນຊື່ຂອງຄົນກ້າຫານ (ວີລະຊົນ). ຄຳວ່າ ສະຫາໂຍ, ອະນຸຈະໂລ ເປັນຊື່ຂອງຜູ້ຕິດຕາມ (ສອງຄຳນີ້ສະເໝີກັນ). ຄຳວ່າ ສັນນັດທະ ເປັນຕົ້ນ ເປັນຄຳຄຸນນາມໃນສາມລິງ. ຄຳວ່າ ປາເທຍຍັງ, ສຳພະລັງ ເປັນຊື່ຂອງສະບຽງອາຫານໃນການເດີນທາງ.

၃၈၁.

໓໘໑.

ဝါဟိနီ ဓဇိနီ သေနာ, စမူ စက္ကံ ဗလံ တထာ;

အနီကော ဝါ ထ ဝိနျာသော,ဗျူဟော သေနာယ ကထျတေ.

ຄຳວ່າ ວາຫິນີ, ທະຊິນີ, ເສນາ, ຈະມູ, ຈັກກັງ, ພະລັງ, ອະນີກັງ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຊື່ຂອງກອງທັບ. ຄຳວ່າ ວິນຍາໂສ, ພະຍູໂຫ ເປັນຊື່ຂອງການຈັດຂະບວນທັບ.

၃၈၂.

໓໘໒.

ဟတ္ထီ ဒွါဒသပေါသော,တိ,ပုရိသော တုရဂေါ, ရထော;

စတုပေါသောတိ ဧတေန, လက္ခဏေနာ ဓမန္တတော.

ຊ້າງໜຶ່ງໂຕ ເທົ່າກັບຄົນສິບສອງຄົນ. ມ້າໜຶ່ງໂຕ ຫຼື ລົດໜຶ່ງຄັນ ເທົ່າກັບຄົນສີ່ຄົນ. ນີ້ຄືເກນການນັບຢ່າງຕ່ຳສຸດ.

၃၈၃.

໓໘໓.

ဟတ္ထာနီကံ ဟယာနီကံ, ရထာနီကံ တယော တယော;

ဂဇာဒယော သသတ္ထာ တု, ပတ္တာနီကံ စတုဇ္ဇနာ.

ກອງຊ້າງ, ກອງມ້າ, ກອງລົດ ແຕ່ລະກອງມີຊ້າງ, ມ້າ, ລົດ ພ້ອມອາວຸດຢ່າງລະສາມ. ສ່ວນກອງທະຫານຮາບ ມີທະຫານສີ່ຄົນ.

၃၈၄.

໓໘໔.

သဋ္ဌိဝံသကလာပေသု, [Pg.33] ပစ္စေကံ သဋ္ဌိဒဏ္ဍိသု;

ဓူလီကတေသု သေနာယ, ယန္တိယာ က္ခောဘနီ တ္ထိယံ.

ກອງທັບທີ່ເດີນຂະບວນໄປແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ຝຸ່ນຟຸ້ງຂຶ້ນຄືກັບກໍໄຜ່ຫົກສິບກໍ ທີ່ມີລຳໄຜ່ກໍລະຫົກສິບລຳ ຖືກບົດຂຢີ້ ກອງທັບນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ອັກໂຂພິນີ (ເປັນອິດຖີລີງ).

၃၈၅.

໓໘໕.

သမ္ပတ္တိ သမ္ပဒါ လက္ခီ, သိရီ ဝိပတ္တိ အာပဒါ;

အထာ ဝုဓဉ္စ ဟေတိ’တ္ထီ, သတ္ထံ ပဟရဏံ ဘဝေ.

ຄຳວ່າ ສັມປັດຕິ, ສັມປະທາ, ລັກຂີ, ສิລີ ເປັນຊື່ຂອງຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ (ໂຊກລາບ). ຄຳວ່າ ວິປັດຕິ, ອາປະທາ ເປັນຊື່ຂອງຄວາມວິບັດ ຫຼື ໄພພິບັດ. ຄຳວ່າ ອາວຸດທັງ, ເຫຕິ (ເປັນອິດຖີລີງ), ສັດຖັງ, ປະຫາລະນັງ ເປັນຊື່ຂອງອາວຸດ.

၃၈၆.

໓໘໖.

မုတ္တာမုတ္တ မမုတ္တဉ္စ, ပါဏိတော မုတ္တမေဝ စ;

ယန္တမုတ္တန္တိ သကလံ, အာယုဓံ တံ စတုဗ္ဗိဓံ.

ອາວຸດທັງໝົດນັ້ນ ມີສີ່ປະການ ຄື: ມຸດຕາມຸດຕະ (ທັງຊັດແລະບໍ່ຊັດ), ອະມຸດຕະ (ບໍ່ຊັດ), ປານິມຸດຕະ (ຊັດດ້ວຍມື), ແລະ ຍັນຕາມຸດຕະ (ຊັດດ້ວຍເຄື່ອງຍົນ).

၃၈၇.

໓໘໗.

မုတ္တာမုတ္တဉ္စ ယဋ္ဌျာဒိ, အမုတ္တံ ဆုရိကာဒိကံ;

ပါဏိမုတ္တံ တု သတျာဒိ, ယန္တမုတ္တံ သရာဒိကံ.

ອາວຸດປະເພດ ມຸດຕາມຸດຕະ ເຊັ່ນ ກະບອງ ເປັນຕົ້ນ; ອະມຸດຕະ ເຊັ່ນ ມີດດາບ ເປັນຕົ້ນ; ປານິມຸດຕະ ເຊັ່ນ ຫອກ ເປັນຕົ້ນ; ຍັນຕາມຸດຕະ ເຊັ່ນ ລູກສອນ ເປັນຕົ້ນ.

၃၈၈.

໓໘໘.

ဣဿာသော ဓနု ကောဒဏ္ဍံ, စာပေါ နိတ္ထီ သရာသနံ;

အထော ဂုဏော ဇိယာ ဇျာ ထ,သရော ပတ္တိ စ သာယကော.

ຄຳວ່າ ອິດສາໂສ, ທະນຸ, ໂຄທັນທັງ, ຈາໂປ (ບໍ່ເປັນອິດຖີລີງ), ສະລາສະນັງ ເປັນຊື່ຂອງຄັນທະນູ. ຄຳວ່າ ຄຸໂນ, ຊິຍາ, ຊະຍາ ເປັນຊື່ຂອງສາຍທະນູ. ຄຳວ່າ ສະໂລ, ປັດຕິ, ສາຍະໂກ ເປັນຊື່ຂອງລູກສອນ (ລູກທະນູ).

၃၈၉.

໓໘໙.

ဝါဏော ကဏ္ဍ မုသု ဒွီသု, ခုရပ္ပော တေဇနာ’သနံ;

တူဏီတ္ထိယံ ကလာပေါ စ, တူဏော တူဏီရ ဝါဏဓိ.

ຄຳວ່າ ວາໂນ, ກັນໂທ, ອຸສຸ (ເປັນໄດ້ສອງລິງ), ຂຸລັບໂປ, ເຕຊະນັງ, ອະສະນັງ ກໍເປັນຊື່ຂອງລູກສອນ. ຄຳວ່າ ຕູນີ (ເປັນອິດຖີລີງ), ກະລາໂປ, ຕູໂນ, ຕູນີໂລ, ວານະທິ ເປັນຊື່ຂອງກະບອກໃສ່ລູກສອນ.

၃၉၀.

໓໙໐.

ပက္ခော တု ဝါဇော ဒိဒ္ဓေါ တု, ဝိသပ္ပိတော သရော ဘဝေ;

လက္ခံ ဝေဇ္ဈံ သရဗျဉ္စ, သရာဘျာသော တု’ပါသနံ.

ຄຳວ່າ ປັກໂຂ, ວາໂຊ ເປັນຊື່ຂອງຂົນລູກສອນ. ຄຳວ່າ ທິດໂທ, ວິສັບປິໂຕ ສະໂລ ເປັນຊື່ຂອງລູກສອນອາບຢາພິດ. ຄຳວ່າ ລັກຂັງ, ເວັດຊັງ, ສະລັບພັງ ເປັນຊື່ຂອງເປົ້າຍິງສອນ. ຄຳວ່າ ສະລາເພຍໂສ, ອຸປາສະນັງ ເປັນຊື່ຂອງການເຝິກຊ້ອມຍິງທະນູ.

၃၉၁.

໓໙໑.

မဏ္ဍလဂ္ဂေါ တု နေတ္တိံသော, အသိ ခဂ္ဂေါ စ သာယကော;

ကောသိတ္ထီ တဗ္ဗိဓာနေ ထော, ထရု ခဂ္ဂါဒိမုဋ္ဌိယံ.

ຄຳວ່າ ມົນທະລັກໂຄ, ເນດຕິງໂສ, ອະສິ, ຂັກໂຄ, ສາຍະໂກ ເປັນຊື່ຂອງດາບ (ພະຂັນ). ຄຳວ່າ ໂຄສິ (ເປັນອິດຖີລີງ) ເປັນຊື່ຂອງຝັກດາບ. ຄຳວ່າ ທະລຸ ເປັນຊື່ຂອງດ້າວດາບ (ດ້າວພະຂັນ).

၃၉၂.

໓໙໒.

ခေဋကံ ဖလကံ စမ္မံ, ဣလ္လီ တု ကရပါလိကာ;

ဆုရိကာ သတျ’သိပုတ္တီ, လဂုဠော တု စ မုဂ္ဂရော.

ຄຳວ່າ ເຂຕະກັງ, ຜະລະກັງ, ຈຳມັງ ເປັນຊື່ຂອງໂລ້ ຫຼື ດັ້ງ. ຄຳວ່າ ອິລີ, ຄະລະປາລິກາ ເປັນຊື່ຂອງດາບສັ້ນ. ຄຳວ່າ ສຸລິກາ, ສັດຕິ, ອະສິປຸດຕີ ເປັນຊື່ຂອງມີດສັ້ນ ຫຼື ມີດພ້າ. ຄຳວ່າ ລະຄຸໂລ, ມຸກຄະໂລ ເປັນຊື່ຂອງຕະບອງ ຫຼື ຄ້ອນຕີ.

၃၉၃.

໓໙໓.

သလ္လော နိတ္ထိ သင်္ကု ပုမေ, ဝါသီ တု တစ္ဆနီတ္ထိယံ;

ကုဌာရီ တ္ထီဖရသုသော, ဋင်္ကော ပါသာဏဒါရဏော.

ຄຳວ່າ ສັລລະ (ລູກສອນ) ເປັນນະປຸງສະກະລິງ, ສັງກຸ (ຫຼັກ, ຫຼາວ) ເປັນປຸງລິງ. ຄຳວ່າ ວາສີ (ພ້າຖາກ) ແລະ ຕັດຊະນີ (ເຄື່ອງຖາກ) ເປັນອິດຖີລິງ. ຄຳວ່າ ກຸທາຣີ ແລະ ຜະຣະສຸ (ຂວານ) ເປັນອິດຖີລິງ ແລະ ປຸງລິງ. ຄຳວ່າ ຕັງກະ ແລະ ປາສານະທາຣະນະ (ສິ່ວເຈາະຫີນ) ເປັນປຸງລິງ.

၃၉၄.

໓໙໔.

ကဏယော ဘိန္ဒိဝါဠော စ, စက္ကံ ကုန္တော ဂဒါ တထာ;

သတျာ’ဒီ သတ္ထဘေဒါ ထ,ကောဏော’ဿော ကောဋိ နာရိယံ.

ຄຳວ່າ ກະນະຍະ (ຫອກຊັດ), ພິນທິວາລະ (ກະບອງຊັດ), ຈັກກະ (ຈັກ), ກຸນຕະ (ຫອກ), ຄະທາ (ກະບອງ) ແລະ ສັດຕິ (ຫອກສັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຊະນິດຂອງສັດຕາວຸດ. ຄຳວ່າ ໂກນະ ແລະ ອັດສະ (ມຸມ, ແຈ) ເປັນປຸງລິງ, ໂກຕິ (ປາຍ, ຍອດ) ເປັນອິດຖີລິງ.

၃၉၅.

໓໙໕.

နိယျာနံ ဂမနံ ယာတြာ, ပဋ္ဌာနဉ္စ ဂမော ဂတိ;

စုဏ္ဏော ပံသု ရဇော စေဝ, ဓူလီ’တ္ထီ ရေဏု စ ဒွိသု.

ຄຳວ່າ ນີຍຍານະ, ຄະມະນະ, ຍາຕຣາ, ປັດຖານະ, ຄະມະ, ຄະຕິ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ການໄປ, ການເດີນທາງ. ຄຳວ່າ ຈຸນນະ, ປັງສຸ, ຣະຊະ, ຘູລີ, ເຣຓຸ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຝຸ່ນ, ລະອອງ, ຜົງ. ໃນນັ້ນ ຘູລີ ເປັນອິດຖີລິງ, ເຣຓຸ ເປັນໄດ້ທັງສອງລິງ (ປຸງລິງ ແລະ ອິດຖີລິງ).

၃၉၆.

໓໙໖.

မာဂဓော [Pg.34] မဓုကော ဝုတ္တော, ဝန္ဒီ တု ထုတိပါဌကော;

ဝေတာဠိကော ဗောဓကရော,စက္ကိကော တု စ ဃဏ္ဋိကော.

ຄຳວ່າ ມາກະຘະ ແລະ ມະຘຸກະ ໝາຍເຖິງ ນັກຮ້ອງເພງສັນລະເສີນ. ຄຳວ່າ ວັນທີ ແລະ ຖຸຕິປາຖະກະ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ກ່າວຄຳສັນລະເສີນ. ຄຳວ່າ ເວຕາລິກະ ແລະ ໂພຘະກະຣະ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ປຸກບັນທົມ (ນັກຮ້ອງປຸກ). ຄຳວ່າ ຈັກກິກະ ແລະ ຄັນຕິກະ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຕີລະຄັງ.

၃၉၇.

໓໙໗.

ကေတု ဓဇော ပဋာကာ စ, ကဒလီ ကေတနံ ပျထ;

ယော’ဟံကာရော’ညမညဿ, သာ’ ဟမဟမိကာ ဘဝေ.

ຄຳວ່າ ເກຕຸ, ຘະຊະ, ປະຕາກາ, ກະທະລີ, ເກຕະນະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ທຸງ. ຄວາມຖືຕົວແຂ່ງຂັນກັນລະຫວ່າງກັນແລະກັນ (ວ່າ 'ຂ້ອຍກ່ອນ, ຂ້ອຍກ່ອນ') ເອີ້ນວ່າ ອະຫະມະຫະມິກາ.

၃၉၈.

໓໙໘.

ဗလံ ထာမော သဟံ သတ္တိ, ဝိက္ကမော တွတိသူရတာ;

ရဏေ ဇိတဿ ယံ ပါနံ, ဇယပါနန္တိ တံ မတံ.

ຄຳວ່າ ພະລະ, ຖາມະ, ສະຫະ, ສັດຕິ, ວິກກະມະ, ອະຕິສູຣະຕາ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ກຳລັງ, ຄວາມກ້າຫານ. ນ້ຳດື່ມຂອງຜູ້ທີ່ຊະນະໃນສົງຄາມ ເອີ້ນວ່າ ໄຊບານ (ນ້ຳສະຫຼອງໄຊ).

၃၉၉.

໓໙໙.

သင်္ဂါမော သမ္ပဟာရော စာ, နိတ္ထိယံ သမရံ ရဏံ;

အာဇိတ္ထီ အာဟဝေါ ယုဒ္ဓ, မာယောဓနဉ္စ သံယုဂံ.

ຄຳວ່າ ສັງຄາມະ, ສັມປະຫາຣະ, ສະມະຣະ, ຣະນະ, ອາຈິ, ອາຫາວະ, ຍຸດຘະ, ອາຍໂຘນະ, ສັງຍຸຄະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ສົງຄາມ, ການຮົບ. ໃນນັ້ນ ສະມະຣະ ແລະ ຣະນະ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ, ອາຈິ ເປັນອິດຖີລິງ.

၄၀၀.

໔໐໐.

ဘဏ္ဍနံ တု ဝိဝါဒေါ စ, ဝိဂ္ဂဟော ကလဟ မေဓဂါ;

မုစ္ဆာ မောဟော ထ ပသယှော,ဗလက္ကာရော ဟဌော ဘဝေ.

ຄຳວ່າ ພັນທະນະ, ວິວາທະ, ວິຄຄະຫະ, ກະລະຫະ, ເມຘະຄາ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ການທະເລາະວິວາດ. ຄຳວ່າ ມຸດຊາ, ໂມຫະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມສະຫຼົບ, ຄວາມຫຼົງ. ຄຳວ່າ ປະສັຍຫະ, ພະລະກາຣະ, ຫະຖະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ການຂົ່ມຂືນ, ການບັງຄັບ.

၄၀၁.

໔໐໑.

ဥပ္ပာဒေါ ဘူတဝိကတိ, ယာ သုဘာသုဘသူစိကာ;

ဤတိ တွိတ္ထီ အဇညဉ္စ, ဥပသဂ္ဂေါ ဥပဒ္ဒဝေါ.

ປາກົດການຜິດທຳມະຊາດທີ່ບອກເຫດດີ ຫຼື ເຫດຮ້າຍ ເອີ້ນວ່າ ອຸບປາດ (ອຸປປາທະ) ແລະ ພູຕະວິກະຕິ (ລາງຮ້າຍ, ອຸບາດ). ຄຳວ່າ ອີຕິ (ອິດຖີລິງ), ອະຊັນຍະ (ນະປຸງສະກະລິງ), ອຸປະສັກ (ປຸງລິງ), ອຸປັດທະວະ (ປຸງລິງ) ມີຄວາມໝາຍວ່າ ໄພພິບັດ, ອຸປະສັກ, ຄວາມຈັນໄຮ.

၄၀၂.

໔໐໒.

နိဗ္ဗုဒ္ဓံ မလ္လယုဒ္ဓမှိ, ဇယော တု ဝိဇယော ဘဝေ;

ပရာဇယော ရဏေ ဘင်္ဂေါ, ပလာယန မပက္ကမော.

ການຕໍ່ສູ້ດ້ວຍມືເປົ່າ (ມວຍປ້ຳ) ເອີ້ນວ່າ ນິພພຸດຘະ. ຄຳວ່າ ຊະຍະ, ວິຊະຍະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ໄຊຊະນະ. ຄວາມພ່າຍແພ້ໃນສົງຄາມ ເອີ້ນວ່າ ປຣາຊະຍະ, ພັງຄະ. ການຫຼົບໜີ ເອີ້ນວ່າ ປລາຍະນະ, ອະປັກກະມະ.

၄၀၃.

໔໐໓.

မာရဏံ ဟနနံ ဃာတော, နာသနဉ္စ နိသူဒနံ;

ဟိံသနံ သရဏံ ဟိံသာ, ဝဓော သသန ဃာတနံ.

ຄຳວ່າ ມາຣະນະ, ຫະນະນະ, ຆาຕະ, ນາສະນະ, ນິສູທະນະ, ຫິງສະນະ, ສະຣະນະ, ຫິງສາ, ວະຘະ, ສະສະນະ, ຆາຕະນະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ການຂ້າ, ການທຳລາຍ, ການບຽດບຽນ.

၄၀၄.

໔໐໔.

မရဏံ ကာလကိရိယာ, ပလယော မစ္စု အစ္စယော;

နိဓနော နိတ္ထိယံ နာသော, ကာလော’န္တော စဝနံ ဘဝေ.

ຄຳວ່າ ມະຣະນະ, ກາລັກກິຣິຍາ, ປະລາຍະ, ມັດຈຸ, ອັດຈະຍະ, นິຘະນະ (ນະປຸງສະກະລິງ), ນາສະ, ກາລະ, ອັນຕະ, ຈະວະນະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຕາຍ, ການຕາຍ.

၄၀၅.

໔໐໕.

တီသု ပေတော ပရေတော စ,မတော ထ စိတကော စိတော;

အာဠဟနံ သုသာနဉ္စာ, နိတ္ထိယံ ကုဏပေါ ဆဝေါ.

ຄຳວ່າ ເປຕະ, ປະເຣຕະ, ມະຕະ (ຜູ້ຕາຍແລ້ວ) ເປັນໄດ້ໃນສາມລິງ. ຄຳວ່າ ຈິຕະກະ, ຈິຕະ ໝາຍເຖິງ ເຊີງຕະກອນ (ກອງຟືນເຜົາສົບ). ຄຳວ່າ ອາລາຫະນະ, ສຸສານ (ປ່າຊ້າ) ແລະ ກຸຓະປະ, ຊະວະ (ຊາກສົບ) ເປັນນະປຸງສະກະລິງ.

၄၀၆.

໔໐໖.

ကဗန္ဓော နိတ္ထိယံ ဒေဟော, သိရောသုညော သဟကြိယော;

အထ သိဝထိကာ ဝုတ္တာ, သုသာနသ္မိဉှိ အာမကေ.

ຮ່າງກາຍທີ່ບໍ່ມີຫົວແຕ່ຍັງເຄື່ອນໄຫວໄດ້ ເອີ້ນວ່າ ກະບັນຘະ (ເປັນນະປຸງສະກະລິງ). ສ່ວນປ່າຊ້າທີ່ໃຊ້ຖິ້ມສົບດິບ ເອີ້ນວ່າ ສິວະຖິກາ.

၄၀၇.

໔໐໗.

ဝန္ဒီတ္ထိယံ ကရမရော, ပါဏော တွ’သု ပကာသိတော;

ကာရာ တု ဗန္ဓနာဂါရံ, ကာရဏာ တု စ ယာတနာ.

ຄຳວ່າ ວັນທີ (ອິດຖີລິງ) ແລະ ກະຣະມະຣະ (ປຸງລິງ) ໝາຍເຖິງ ຊເລີຍ (ນັກໂທດ). ຄຳວ່າ ປານະ ແລະ ອະສຸ ໝາຍເຖິງ ຊີວິດ (ລົມຫາຍໃຈ). ຄຳວ່າ ກາຣາ ແລະ ພັນຘະນາກາຣ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຄຸກ (ເຮືອນຈຳ). ຄຳວ່າ ກາຣະຓາ ແລະ ຍາຕະນາ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ການທໍລະມານ.

ဣတိ ခတ္တိယဝဂ္ဂေါ.

ຈົບ ວັກວ່າດ້ວຍກະສັດ (ຂັດຕິຍະວັກ).

၄၀၈.

໔໐໘.

ဗြဟ္မဗန္ဓု [Pg.35] ဒွိဇော ဝိပ္ပော, ဗြဟ္မာ ဘောဝါဒီ ဗြာဟ္မဏော;

သောတ္တိယော ဆန္ဒသော သော ထ,သိဿ’ န္တေဝါသိနော ပုမေ.

ຄຳວ່າ ພົມມະບັນທຸ, ທະວິຊະ, ວິບປະ, ພົມມາ, ໂຠວາທີ, ພຣາມມະນະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ພຣາມ. ຄຳວ່າ ໂສດຕິຍະ ແລະ ສັນທະສະ ໝາຍເຖິງ ພຣາມຜູ້ຮຽນຈົບພະເວດ. ຄຳວ່າ ສິດສະ ແລະ ອັນເຕວາສິກະ (ສິດ, ຜູ້ຮຽນ) ເປັນປຸງລິງ.

၄၀၉.

໔໐໙.

ဗြဟ္မစာရီ ဂဟဋ္ဌော စ, ဝနပ္ပတ္ထော စ ဘိက္ခုတိ;

ဘဝန္တိ စတ္တာရော ဧတေ, အဿမာ ပုန္နပုံသကေ.

ພົມມະຈາລີ (ຜູ້ປະພຶດພົມມະຈັນ), ຄະຫັດ (ຜູ້ຄອງເຮືອນ), ວະນັບພັດ (ຜູ້ຢູ່ປ່າ) ແລະ ພິກຂຸ (ຜູ້ຂໍ) ທັງ 4 ນີ້ ເອີ້ນວ່າ ອາສະຣົມ (ອາສຣະມະ) ເປັນໄດ້ທັງປຸງລິງ ແລະ ນະປຸງສະກະລິງ.

၄၁၀.

໔໑໐.

စရန္တာ သဟ သီလာဒီ, သဗြဟ္မစာရိနော မိထု;

ဥပဇ္ဈာယော ဥပဇ္ဈာ ထာ, စရိယော နိဿယဒါဒိကော.

ຜູ້ທີ່ປະພຶດສິນເປັນຕົ້ນຮ່ວມກັນ ເອີ້ນວ່າ ສະພົມມະຈາລີ (ສະພົມມະຈາຣີ). ຄຳວ່າ ອຸປັດຊາຍະ ແລະ ອຸປັດຊາ ໝາຍເຖິງ ພະອຸປັດຊາ. ຄຳວ່າ ອາຈະຣິຍະ ໝາຍເຖິງ ພະອາຈານຜູ້ໃຫ້ນິສັຍ.

၄၁၁.

໔໑໑.

ဥပနီယာ ထဝါ ပုဗ္ဗံ, ဝေဒ မဇ္ဈာပယေ ဒွိဇော;

ယော သင်္ဂံ သရဟဿဉ္စာ, စရိယော ဗြာဟ္မဏေသု သော.

ໃນໝູ່ພຣາມ, ພຣາມຜູ້ທີ່ທຳການບວດໃຫ້ສິດແລ້ວ ສອນພະເວດພ້ອມທັງຄຳພີອັງຄະ ແລະ ຄຳພີຄວາມລັບ (ອຸປະນິສັດ) ໃຫ້ແກ່ສິດນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ອາຈານ (ອາຈະຣິຍະ).

၄၁၂.

໔໑໒.

ပါရမ္ပရိယ မေတိဟျံ, ဥပဒေသော တထေ’တိဟာ;

ယာဂေါ တု ကတု ယညော ထ, ဝေဒီတ္ထီ ဘူ ပရိက္ခတာ.

ຄຳວ່າ ປາຣັມປະຣິຍະ, ເອຕິຫຍະ, ອຸປະເທສະ, ອิຕິຫາສະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ປະເພນີສືບທອດ, ຕຳນານ. ຄຳວ່າ ຍາຄະ, ກະຕຸ, ຍັນຍະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ການບູຊາຍັນ. ຄຳວ່າ ເວທີ (ແທ່ນບູຊາ, ລານບູຊາຍັນ) ເປັນອິດຖີລິງ.

၄၁၃.

໔໑໓.

အဿမေဓော စ ပုရိသ, မေဓော စေဝ နိရဂ္ဂဠော;

သမ္မာပါသော ဝါဇပေယျ, မိတိ ယာဂါ မဟာ ဣမေ.

ມະຫາຍັນ (ການບູຊາຍັນອັນຍິ່ງໃຫຍ່) ເຫຼົ່ານີ້ຄື: ອັດສະເມຘະ, ປຸຣິສະເມຘະ, นິຣັກຄະລະ, ສັມມາປາສະ ແລະ ວາຊະເປຍຍະ.

၄၁၄.

໔໑໔.

ဣတွိဇော ယာဇကော စာထ,သဘျော သာမာဇိကော ပျထ;

ပရိသာ သဘာ သမဇ္ဇာ စ, တထာ သမိတိ သံသဒေါ.

ຄຳວ່າ ອິຕວິຊະ ແລະ ຍາຊະກະ ໝາຍເຖິງ ພຣາມຜູ້ເຮັດພິທີບູຊາຍັນ. ຄຳວ່າ ສັບພະຍະ ແລະ ສາມາຊິກະ ໝາຍເຖິງ ສະມາຊິກສະພາ. ຄຳວ່າ ປະຣິສາ, ສະຠາ, ສະມັດຊາ, ສະມິຕິ, ສັງສະທະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ບໍລິສັດ, ສະພາ, ທີ່ປະຊຸມ.

၄၁၅.

໔໑໕.

စတဿော ပရိသာ ဘိက္ခု, ဘိက္ခုနီ စ ဥပါသကာ;

ဥပါသိကာယောတိ ဣမာ, ထဝါ ဋ္ဌ ပရိသာ သိယုံ.

ບໍລິສັດ 4 ຄື: ພິກຂຸ, ພິກຂຸນີ, ອຸປາສົກ ແລະ ອຸປາສິກາ. ຫຼື ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ບໍລິສັດ ມີ 8 (ອັດຖະບໍລິສັດ).

၄၁၆.

໔໑໖.

တာဝတိံသ,ဒွိဇ,က္ခတ္တ,မာရ,ဂ္ဂဟပတိဿ စ;

သမဏာနံ ဝသာ စာတု, မဟာရာဇိက, ဗြဟ္မုနံ.

ບໍລິສັດ 8 ນັ້ນ ໄດ້ແກ່: ດາວະດຶງ (ຕາວະຕິງສະບໍລິສັດ), ພຣາມ (ພຣາມມະນະບໍລິສັດ), ກະສັດ (ຂັດຕິຍະບໍລິສັດ), ມານ (ມາຣະບໍລິສັດ), ຄະຫະບໍດີ (ຄະຫະປະຕິບໍລິສັດ), ສະມະນະ (ສະມະນະບໍລິສັດ), ຈາຕຸມະຫາຣາຊິກາ (ຈາຕຸມະຫາຣາຊິກະບໍລິສັດ) ແລະ ພົມ (ພົມມະບໍລິສັດ).

၄၁၇.

໔໑໗.

ဂါယတ္တိပ္ပမုခံ ဆန္ဒံ, စတုဝီသ’က္ခရံ တု ယံ;

ဝေဒါန မာဒိဘူတံ သာ, သာဝိတ္တီ တိပဒံ သိယာ.

ສັນທະທີ່ມີ 24 ອັກສອນ ມີກາຍັດຕີ (ຄາຍະຕຣີ) ເປັນປະທານ ເຊິ່ງເປັນຕົ້ນກຳເນີດຂອງພະເວດ ແລະ ມີ 3 ບາດ ເອີ້ນວ່າ ສາວິດທິ (ສາວິຕຕີ).

၄၁၈.

໔໑໘.

ဟဗျပါကေ စရု မတော, သုဇာ တု ဟောမဒဗ္ဗိယံ;

ပရမန္နံ တု ပါယာသော, ဟဗျံ တု ဟဝိ ကထျတေ.

ຄຳວ່າ ຈະຣຸ ໝາຍເຖິງ ເຂົ້າບູຊາຍັນ. ຄຳວ່າ ສຸຊາ ໝາຍເຖິງ ຈອງຕັກເນີຍບູຊາຍັນ. ຄຳວ່າ ປະຣະມັນນະ ແລະ ປາຍາສະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ເຂົ້າປາຍາດ (ເຂົ້າຂ້ຽວນ້ຳນົມ). ຄຳວ່າ ຫັບພະຍະ ແລະ ຫະວິ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ເຄື່ອງບູຊາຍັນ.

၄၁၉.

໔໑໙.

ယူပေါ ထူဏာယံ နိမ္မန္တျ, ဒါရုမှိ တွ’ရဏီ ဒွိသု;

ဂါဟပ္ပစ္စာ’ဟဝနီယော, ဒက္ခိဏဂ္ဂိ တယော’ ဂ္ဂယော.

ຄຳວ່າ ຍູປະ ໝາຍເຖິງ ຫຼັກບູຊາຍັນ. ຄຳວ່າ ອະຣະຓີ (ໄມ້ສີໄຟ) ເປັນໄດ້ທັງສອງລິງ. ໄຟ 3 ກອງ ຄື: ຄາຫະປັດຕະຍະ, ອາຫະວະນີຍະ ແລະ ທັກຂິມັກຄິ.

၄၂၀.

໔໒໐.

စာဂေါ ဝိဿဇ္ဇနံ ဒါနံ, ဝေါဿဂ္ဂေါ စာပဒေသနံ;

ဝိဿာဏနံ ဝိတရဏံ, ဝိဟာယိတာ ပဝဇ္ဇနံ.

ຄຳວ່າ ຈາຄະ, ວິສັດຊະນະ, ທານ, ໂວສສັກຄະ, ອະປະເທສະນະ, ວິສສານະນະ, ວິຕະຣະນະ, ວິຫາຍິຕາ, ປະວັດຊະນະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ການສະຫຼະ, ການໃຫ້, ທານ, ການບໍລິຈາກ.

၄၂၁.

໔໒໑.

ပဉ္စ [Pg.36] မဟာပရိစ္စာဂေါ, ဝုတ္တော သေဋ္ဌ, ဓနဿ စ;

ဝသေန ပုတ္တ ဒါရာနံ, ရဇ္ဇဿ’ င်္ဂါန မေဝ စ.

ມະຫາບໍລິຈາກ 5 ປະການ ທີ່ພະພຸດທະອົງຜູ້ປະເສີດຊົງສະແດງໄວ້ ຄື: ການບໍລິຈາກຊັບ (ທະນະ), ບໍລິຈາກລູກ (ປຸດຕະ), ບໍລິຈາກເມຍ (ທາຣະ), ບໍລິຈາກລາຊະສົມບັດ (ຣັດຊະ) ແລະ ບໍລິຈາກອະໄວຍະວະ (ອັງຄະ).

၄၂၂.

໔໒໒.

အန္နံ ပါနံ ဃရံ ဝတ္ထံ, ယာနံ မာလာ ဝိလေပနံ;

ဂန္ဓော သေယျာ ပဒီပေယျံ, ဒါနဝတ္ထူ သိယုံ ဒသ.

ທານວັດຖຸ (ສິ່ງຂອງທີ່ຄວນໃຫ້ທານ) 10 ປະການ ຄື: ເຂົ້າ (ອັນນະ), ນ້ຳ (ປານະ), ເຮືອນ (ຄະຣະ), ຜ້າ (ວັດຖະ), ຍານພາຫະນະ (ຍານະ), ດອກໄມ້ (ມາລາ), ເຄື່ອງທາ (ວິເລປະນະ), ເຄື່ອງຫອມ (ຄັນທະ), ບ່ອນນອນ (ເສຍຍາ) ແລະ ເຄື່ອງປະທີບ (ປະທີເປຍຍະ).

၄၂၃.

໔໒໓.

မတတ္ထံ တဒဟေ ဒါနံ, တီသွေတ မုဒ္ဓဒေဟိကံ;

ပိတုဒါနံ တု နိဝါပေါ, သဒ္ဓံ တု တံဝ သာတ္ထတော.

ທານທີ່ໃຫ້ໃນວັນຕາຍເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຜູ້ຕາຍ ເອີ້ນວ່າ ອຸທທະເທຫິກະ (ເປັນໄດ້ໃນສາມລິງ). ທານທີ່ອຸທິດໃຫ້ບິດາ (ຫຼືບັນພະບຸລຸດ) ເອີ້ນວ່າ ນิວາປະ. ທານທີ່ເຮັດດ້ວຍຄວາມເຫຼື້ອມໃສເພື່ອຜູ້ຕາຍນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ສາດ (ສຣາດທະ).

၄၂၄.

໔໒໔.

ပုမေ အတိထိ အာဂန္တု, ပါဟုနာ ဝေသိကာ ပျထ;

အညတ္ထ ဂန္တု မိစ္ဆန္တော, ဂမိကော ထာ ဂ္ဃ မဂ္ဃိယံ.

ຄຳວ່າ ອະຕິຖິ, ອາຄັນຕຸ, ປາຫຸນະ, ເວສິກະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ແຂກ (ຜູ້ມາຢ້ຽມຢາມ) ເປັນປຸງລິງ. ຜູ້ທີ່ຕ້ອງການໄປບ່ອນອື່ນ ເອີ້ນວ່າ ຄະມິກະ (ຜູ້ເດີນທາງ). ຄຳວ່າ ອັກຄະ ແລະ ອັກຄິຍະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ເຄື່ອງຕ້ອນຮັບແຂກ (ຫຼືຄ່າຄວນເມືອງ).

၄၂၅.

໔໒໕.

ပဇ္ဇံ ပါဒေါဒကာဒေါ ထ, သတ္တာ’ဂန္တွာဒယော တိသု;

အပစိတျ’စ္စနာ ပူဇာ, ပဟာရော ဗလိ မာနနာ.

ນ້ຳລ້າງຕີນ ເອີ້ນວ່າ ປັດຊະ. ຄຳວ່າ ສັດຕາ, ອາຄັນຕຸ ເປັນຕົ້ນ ເປັນໄດ້ໃນສາມລິງ. ຄຳວ່າ ອະປະຈິຕິ, ອັດຈະນາ, ປູຊາ, ປະຫາຣະ, ພະລິ, ມານະນາ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ການບູຊາ, ການເຄົາລົບ, ການເຊັ່ນໄຫວ້.

၄၂၆.

໔໒໖.

နမဿာ တု နမက္ကာရော, ဝန္ဒနာ စာဘိဝါဒနံ;

ပတ္ထနာ ပဏိဓာနဉ္စ, ပုရိသေ ပဏိဓီရိတော.

ຄຳວ່າ ນະມັດສາ, นະມັດກາຣະ, ວັນທະນາ, ອະພິວາທະນະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ການກາບໄຫວ້, ການວັນທາ. ຄຳວ່າ ປັດຖະນາ, ປະນິທານະ ແລະ ປະນິທິ (ເປັນປຸງລິງ) ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມປາດຖະໜາ (ການຕັ້ງປະນິທານ).

၄၂၇.

໔໒໗.

အဇ္ဈေသနာ တု သက္ကာရ, ပုဗ္ဗင်္ဂမနိယောဇနံ;

ການຊັກຊວນ ຫຼື ຂໍຮ້ອງ ໂດຍມີການສະແດງຄວາມເຄົາລົບ (ສັກກາລະ) ນຳໜ້າ ເອີ້ນວ່າ ອັດເຊສະນາ (ການອາຣາດທະນາ).

၄၂၈.

໔໒໘.

ပရိယေသနာ နွေသနာ, ပရိယေဋ္ဌိ ဂဝေသနာ;

ဥပါသနံ တု သုဿူသာ, သာ ပါရိစရိယာ ဘဝေ.

ຄຳວ່າ ປະຣິເຍສນາ, ອັນເວສນາ, ປະຣິເຍດຖິ, ຄະເວສນາ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ການແສຫວງຫາ. ຄຳວ່າ ອຸປາສະນະ, ສຸສສູສາ, ປາຣິຈະຣິຍາ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ການຮັບໃຊ້, ການບຳລຸງ, ຄວາມໃຝ່ໃຈຟັງ.

၄၂၉.

໔໒໙.

မောန မဘာသနံ တုဏှီ, ဘာဝေါ ထ ပဋိပါဋိ သာ;

အနုက္ကမော ပရိယာယော, အနုပုဗ္ဗျ’ပုမေ ကမော.

ຄຳວ່າ ໂມນະ, ອະພາສະນະ, ຕຸນຫີພາວະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມນິ່ງ (ການບໍ່ເວົ້າ). ຄຳວ່າ ປະຕິປາຕິ, ອະນຸກກະມະ, ປະຣິຍາຍະ, ອະນຸປຸບພີ (ອິດຖີລິງ), ກະມະ (ປຸງລິງ) ມີຄວາມໝາຍວ່າ ລຳດັບ, ລະບຽບ.

၄၃၀.

໔໓໐.

တပေါ စ သံယမော သီလံ, နိယမော တု ဝတဉ္စ ဝါ;

ဝီတိက္ကမော’ ဇ္ဈစာရော ထ, ဝိဝေကော ပုထုဂတ္တတာ.

ຄຳວ່າ ຕະປະ, ສັງຍະມະ, ສິນ, ນິຍະມະ, ວັດ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຕະປະ (ຄວາມພຽນເຜົາກິເລດ), ສັງວອນ, ສິນ, ວັດປະຕິບັດ. ຄຳວ່າ ວີຕິກກະມະ ແລະ ອັດຊາຈາຣະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ການລ່ວງລະເມີດ. ຄຳວ່າ ວິເວກ ແລະ ປຸຖຸຄັດຕັດຕາ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ວິເວກ (ຄວາມສະຫງັດ).

၄၃၁.

໔໓໑.

ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကံ အာဘိ, သမာစာရိက မုစ္စတေ;

အာဒိဗြဟ္မစရိယံ တု, တဒညံ သီလ မီရိတံ.

ສິນຂໍ້ເລັກໆ ນ້ອຍໆ (ຂຸດທານຸຂຸດທະກະ) ເອີ້ນວ່າ ອະພິສະມາຈາຣິກະ (ສິນກ່ຽວກັບມາລະຍາດ). ສ່ວນສິນທີ່ນອກເໜືອຈາກນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ອາທິພົມມະຈະຣິຍະ (ສິນທີ່ເປັນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງພົມມະຈັນ).

၄၃၂.

໔໓໒.

ယော ပါပေဟိ ဥပါဝတ္တော, ဝါသော သဒ္ဓိံ ဂုဏေဟိ သော;

ဥပဝါသောတိ ဝိညေယျော, သဗ္ဗဘောဂဝိဝဇ္ဇိတော.

ການງົດເວັ້ນຈາກຄວາມຊົ່ວທັງຫຼາຍ, ການງົດເວັ້ນຈາກການບໍລິໂພກກາມະຄຸນທັງປວງ ແລ້ວຢູ່ຮ່ວມກັບຄຸນງາມຄວາມດີ ເອີ້ນວ່າ ອຸໂປສົດ (ອຸປະວາສະ).

၄၃၃.

໔໓໓.

တပဿီ ဘိက္ခု သမဏော, ပဗ္ဗဇိတော တပေါဓနော;

ဝါစံယမော တု မုနိ စ, တာပသော တု ဣသီ ရိတော.

ຄຳວ່າ ຕະປັດສີ, ພິກຂຸ, ສະມະນະ, ບັນພະຊິດ, ຕະໂປທະນະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ພິກຂຸ, ສະມະນະ, ບັນພະຊິດ. ຄຳວ່າ ວາຈັງຍະມະ ແລະ ມຸນີ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ມຸນີ (ຜູ້ສະຫງົບວາຈາ). ຄຳວ່າ ຕາປະສະ ແລະ ອິສິ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ດາບົດ, ລືສີ.

၄၃၄.

໔໓໔.

ယေသံယတိန္ဒြိယဂဏာ, ယတယော ဝသိနော စ တေ;

သာရိပုတ္တော’ပတိဿော တု, ဓမ္မသေနာပတီ ရိတော.

ຜູ້ທີ່ມີການສັງວອນອິນຊີທັງຫຼາຍ ເອີ້ນວ່າ ຍະຕິ ແລະ ວະສີ. ຄຳວ່າ ສາຣິປຸດຕະ, ອຸປະຕິດສະ, ທັມມະເສນາປະຕິ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ພະສາລີບຸດ.

၄၃၅.

໔໓໕.

ကောလိတော မောဂ္ဂလ္လာနော ထ,အရိယော ဓိဂတော သိယာ;

သောတာပန္နာဒိကာ သေခါ, နရိယော တု ပုထုဇ္ဇနော.

ຄຳວ່າ ໂກລິຕະ ແລະ ໂມກຄັນລານະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ພະໂມກຄັນລານະ. ຜູ້ທີ່ບັນລຸມັກຜົນແລ້ວ ເອີ້ນວ່າ ອະລິຍະ ແລະ ອະທິຄະຕະ. ພະອະລິຍະບຸກຄົນມີພະໂສດາບັນເປັນຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ ເສຂະ. ຜູ້ທີ່ບໍ່ແມ່ນພະອະລິຍະ ເອີ້ນວ່າ ປຸຖຸຊົນ.

၄၃၆.

໔໓໖.

အညာ [Pg.37] တု အရဟတ္တဉ္စ, ထူပေါ တု စေတိယံ ဘဝေ;

ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကော စ, အာနန္ဒော ဒွေ သမာ ထ စ.

ຄຳວ່າ ອັນຍາ ແລະ ອະຣະຫັດຕະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ພະອໍຣະຫັດ (ປັນຍາຮູ້ທຳ). ຄຳວ່າ ຖູປະ ແລະ ເຈຕິຍະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ສະຖູບ, ເຈດີ. ຄຳວ່າ ທັມມະພັນທາຄາຣິກະ ແລະ ອານັນທະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ພະອານົນ.

၄၃၇.

໔໓໗.

ဝိသာခါ မိဂါရမာတာ, သုဒတ္တော’ နာထပိဏ္ဍိကော;

ຄຳວ່າ ວິສາຂາ ແລະ ມິຄາຣະມານດາ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ນາງວິສາຂາ. ຄຳວ່າ ສຸທັດຕະ ແລະ ອະນາຖະປິນທິກະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ອະນາຖະບິນທິກະເສດຖີ.

၄၃၈.

໔໓໘.

ဘိက္ခုပိ သာမဏေရော စ, သိက္ခမာနာ စ ဘိက္ခုနီ;

သာမဏေရီတိ ကထိတာ, ပဉ္စေတေ သဟဓမ္မိကာ.

ສະຫະທຳມິກ (ຜູ້ຮ່ວມປະພຶດທຳ) 5 ປະການ ຄື: ພິກຂຸ, ສາມະເນນ, ສິກຂະມານา, ພິກຂຸນີ ແລະ ສາມະເນຣີ.

၄၃၉.

໔໓໙.

ပတ္တော တိစီဝရံ ကာယ, ဗန္ဓနံ ဝါသိ သူစိ စ;

ပရိဿာဝန မိစ္စေတေ, ပရိက္ခာရာ’ဋ္ဌ ဘာသိတာ.

ອັດຖະບໍລິຂານ (ເຄື່ອງໃຊ້ສອຍ 8 ຢ່າງ) ທີ່ພະພຸດທະອົງຊົງສະແດງໄວ້ ຄື: ບາດ (ປັດຕະ), ໄຕຈີວອນ (ຕິຈີວະຣະ), ປະຄົດແອວ (ກາຍະພັນທະນະ), ມີດໂກນ (ວາສີ), ເຂັມ (ສູຈິ) ແລະ ຜ້າຕອງນ້ຳ (ປະຣິສສາວະນະ).

၄၄၀.

໔໔໐.

သာမဏေရော စ သမဏု, ဒ္ဒေသော စာထ ဒိဂမ္ဗရော;

အစေဠကော နိဂဏ္ဌော စ, ဇဋိလော တု ဇဋာဓရော.

ຄຳວ່າ ສາມະເນນ ແລະ ສະມະນຸດເທດ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ສາມະເນນ. ຄຳວ່າ ທິຄຳພອນ, ອະເຈລົກ, นິຄົນ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ນັກບວດເປືອຍກາຍ (ຊີເປືອຍ). ຄຳວ່າ ຊະດິນ ແລະ ຊະດາທອນ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຊະດິນ (ຜູ້ເກົ້າຜົມ).

၄၄၁.

໔໔໑.

ကုဋီသကာဒိကာ စတု, တ္တိံသ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော;

ဣတိ ဆန္နဝုတိ ဧတေ, ပါသဏ္ဍာ သမ္ပကာသိတာ.

ລັດທິພາຍນອກ (ປາສັນດະ) 96 ລັດທິ ທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ ຄື: ລັດທິມີກຸຕີສກະເປັນຕົ້ນ 34 ລັດທິ ແລະ ທິດຖິ 62 ປະການ.

၄၄၂.

໔໔໒.

ပဝိတ္တော ပယတော ပူတော, စမ္မံ တု အဇိနံ ပျထ;

ဒန္တပေါဏော ဒန္တကဋ္ဌံ, ဝက္ကလော ဝါ တိရီဋကံ.

ຄຳວ່າ ປວິຕຕະ, ປະຍະຕະ, ປູຕະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ບໍລິສຸດ, ສະອາດ. ຄຳວ່າ ຈຳມະ ແລະ ອະຊິນະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ໜັງ (ໜັງເສືອ). ຄຳວ່າ ທັນຕະໂປນະ ແລະ ທັນຕະກັດຖະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ໄມ້ສີຟັນ. ຄຳວ່າ ວັກກະລະ ແລະ ຕິຣີຕະກະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ເຄື່ອງນຸ່ງເປືອກໄມ້.

၄၄၃.

໔໔໓.

ပတ္တော ပါတိတ္ထိယံနိတ္ထီ, ကမဏ္ဍလု တု ကုဏ္ဍိကာ;

အထာလမ္ဗဏဒဏ္ဍသ္မိံ, ကတ္တရယဋ္ဌိ နာရိယံ.

ຄຳວ່າ ປັດຕະ (ບາດ) ເປັນປຸງລິງ ແລະ ນະປຸງສະກະລິງ, ປາຕີ (ຖາດ) ເປັນອິດຖີລິງ. ຄຳວ່າ ກະມັນທະລຸ (ເຕົ້ານ້ຳ) ເປັນປຸງລິງ ແລະ ນະປຸງສະກະລິງ, ກຸນທິກາ ເປັນອິດຖີລິງ. ຄຳວ່າ ອາລັມພະນະທັນດະ (ໄມ້ເທົ້າ) ເປັນປຸງລິງ, ກັດຕະຣະຍັດຖິ ເປັນອິດຖີລິງ.

၄၄၄.

໔໔໔.

ယံ ဒေဟသာဓနာပေက္ခံ, နိစ္စံ ကမ္မမယံ ယမော;

အာဂန္တုသာဓနံ ကမ္မံ, အနိစ္စံ နိယမော ဘဝေ.

ຂໍ້ວັດປະຕິບັດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບການຮັກສາຮ່າງກາຍ ເປັນກິດຈະວັດປະຈຳ (ນິດຈະກຳ) ເອີ້ນວ່າ ຍະມະ. ສ່ວນຂໍ້ວັດປະຕິບັດທີ່ເປັນປັດໄຈພາຍນອກ ເປັນກິດຈະວັດຊົ່ວຄາວ (ອະນິດຈະກຳ) ເອີ້ນວ່າ ນິຍະມະ.

ဣတိ ဗြာဟ္မဏဝဂ္ဂေါ.

ຈົບ ວັກວ່າດ້ວຍພຣາມ (ພຣາມມະນະວັກ).

၄၄၅.

໔໔໕.

ဝေဿော စ ဝေသိယာနော ထ, ဇီဝနံ ဝုတ္တိ ဇီဝိကာ;

အာဇီဝေါ ဝတ္တနံ စာထ, ကသိကမ္မံ ကသိတ္ထိယံ.

ຄຳວ່າ ເວດສະ ແລະ ເວສິຍານະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ແພດ (ຊົນຊັ້ນພໍ່ຄ້າ ແລະ ຊາວນາ). ຄຳວ່າ ຊີວະນະ, ວຸດຕິ, ຊີວິກາ, ອາຊີວະ, ວັດຕະນະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ການລ້ຽງຊີບ, ອາຊີບ. ຄຳວ່າ ກະສິກຳ (ນະປຸງສະກະລິງ) ແລະ ກະສິ (ອິດຖີລິງ) ມີຄວາມໝາຍວ່າ ກະສິກຳ (ການເຮັດນາ).

၄၄၆.

໔໔໖.

ဝါဏိဇ္ဇဉ္စ ဝဏိဇ္ဇာ ထ, ဂေါရက္ခာ ပသုပါလနံ;

ဝေဿဿ ဝုတ္တိယော တိဿော, ဂဟဋ္ဌာ’ဂါရိကာ ဂိဟိ.

ຄຳວ່າ ວານິດຊະ ແລະ ວານິດຊາ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ການຄ້າຂາຍ. ຄຳວ່າ ໂຄຣັກຂา ແລະ ປະສຸປາລະນະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ການລ້ຽງສັດ. ທັງ 3 ນີ້ (ກະສິກຳ, ການຄ້າຂາຍ, ການລ້ຽງສັດ) ເປັນອາຊີບຂອງແພດ (ຊົນຊັ້ນແພດ). ຄຳວ່າ ຄະຫັດ, ອະຄາຣິກະ, ຄິຫິ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຄະລຶຫັດ (ຜູ້ຄອງເຮືອນ).

၄၄၇.

໔໔໗.

ခေတ္တာဇီဝေါ ကဿကော ထ, ခေတ္တံ ကေဒါရ မုစ္စတေ;

လေဍ္ဍု’တ္တော မတ္တိကာခဏ္ဍော, ခဏိတ္တိ’တ္ထျ’ဝဒါရဏံ.

ຄຳວ່າ ເຂດຕາຊີວະ ແລະ ກັດສະກະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຊາວນາ (ກະສິກອນ). ຄຳວ່າ ເຂດຕະ ແລະ ເກທາຣະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ທົ່ງນາ. ຄຳວ່າ ເລດດຸ ໝາຍເຖິງ ກ້ອນດິນ. ຄຳວ່າ ຂະນິດຕິ (ອິດຖີລິງ) ແລະ ອະວະທາຣະນະ (ນະປຸງສະກະລິງ) ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຈົກ, ສຽມ (ເຄື່ອງຂຸດດິນ).

၄၄၈.

໔໔໘.

ဒါတ္တံ လဝိတ္တ မသိတံ, ပတောဒေါ တုတ္တ ပါဇနံ;

ယောတ္တံ တု ရဇ္ဇု ရသ္မိတ္ထီ, ဖာလော တု ကသကော ဘဝေ.

ຄຳວ່າ ທາດຕະ, ລະວິດຕະ, ອະສິຕະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ກ່ຽວ (ກ່ຽວເຂົ້າ). ຄຳວ່າ ປະໂຕທະ, ຕຸດຕະ, ປາຊະນະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ປະຕັກ (ໄມ້ແທງງົວ). ຄຳວ່າ ໂຍດຕະ (ນະປຸງສະກະລິງ), ຣັດຊຸ (ອິດຖີລິງ), ຣັດສະມິ (ອິດຖີລິງ) ມີຄວາມໝາຍວ່າ ເຊືອກ. ຄຳວ່າ ຜາລະ ແລະ ກະສະກະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຜານໄຖ.

၄၄၉.

໔໔໙.

နင်္ဂလဉ္စ ဟလံ သီရော, ဤသာ နင်္ဂလဒဏ္ဍကော;

သမ္မာ တု ယုဂကီလသ္မိံ, သီတာ တု ဟလပဒ္ဓတိ.

ຄຳວ່າ ນັງຄະລະ, ຫະລະ, ສີຣະ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ໄຖ. ຄຳວ່າ ອີສາ ໝາຍເຖິງ ຄັນໄຖ. ຄຳວ່າ ສັມມາ ໝາຍເຖິງ ລູກແອກ (ຫຼັກແອກ). ຄຳວ່າ ສີຕາ ໝາຍເຖິງ ຮອຍໄຖ.

၄၅၀.

໔໕໐.

မုဂ္ဂါဒိကေ [Pg.38] ပရဏ္ဏဉ္စ, ပုဗ္ဗဏ္ဏံ သာလိအာဒိကေ;

သာလိ ဝီဟိ စ ကုဒြူသော, ဂေါဓုမော ဝရကော ယဝေါ;

ကင်္ဂူတိ သတ္တ ဓညာနိ, နီဝါရာဒီ တု တဗ္ဘိဒါ.

ພືດຕະກູນຖົ່ວມີຖົ່ວຂຽວເປັນຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ ປະຣັນນະ. ພືດຕະກູນເຂົ້າມີເຂົ້າສາລີເປັນຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ ປຸບພັນນະ. ທັນຍາຫານ 7 ຊະນິດ ຄື: ເຂົ້າສະຫຼີ (ສາລິ), ເຂົ້າເປືອກ (ວີຫິ), ເຂົ້າຟ່າງ (ກຸດຣູສະ), ເຂົ້າສາລີ (ໂຄທຸມະ), ເຂົ້າວະຣະກະ, ເຂົ້າບາເລ (ຍະວະ) ແລະ ເຂົ້າຟ່າງຫາງໝາ (ກັງຄຸ). ສ່ວນເຂົ້າປ່າ (ນີວາຣະ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນປະເພດຍ່ອຍຂອງທັນຍາຫານເຫຼົ່ານັ້ນ.

၄၅၁.

໔໕໑.

စဏကော စ ကဠာယော ထ,သိဒ္ဓတ္ထော သာသပေါ ဘဝေ.

ຖົ່ວຫົວຊ້າງ ເອີ້ນວ່າ ຈະນະກະ, ຖົ່ວລັນເຕົາ ເອີ້ນວ່າ ຄະລາຍະ, ສ່ວນເມັດຜັກກາດ ເອີ້ນວ່າ ສິດທັດຖະ ແລະ ສາສະປະ.

၄၅၂.

໔໕໒.

အထ ကင်္ဂု ပိယင်္ဂု’တ္ထီ, ဥမ္မာ တု အတသီ ဘဝေ;

ကိဋ္ဌဉ္စ သဿံ ဓညဉ္စ, ဝီဟိ ထမ္ဗကရီ ရိတော.

ເຂົ້າຟ່າງ ເອີ້ນວ່າ ກັງຄຸ ແລະ ປິຍັງຄຸ, ປ່ານ ເອີ້ນວ່າ ອຸມມາ ແລະ ອະຕະສີ; ສ່ວນເຂົ້າກ້າ ເອີ້ນວ່າ ກິດຖະ, ສັດສະ ແລະ ທັນຍະ, ເຂົ້າເປືອກ ເອີ້ນວ່າ ວີຫິ ແລະ ຖຳພະກະຣີ.

၄၅၃.

໔໕໓.

ကဏ္ဍော တု နာဠ မထ သော, ပလာလံ နိတ္ထိ နိပ္ဖလော;

ဘုသံ ကလိင်္ဂရော စာထ, ထုသော ဓညတ္တစေ ထ စ.

ກ້ານ ຫຼື ລຳຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ ກັນທະ ແລະ ນາລະ, ເຟືອງ ເອີ້ນວ່າ ປະລາລະ ແລະ ນິບຜະລະ; ສ່ວນແກບ ເອີ້ນວ່າ ພຸສະ ແລະ ກະລິງຄະຣະ, ແລະ ເປືອກເຂົ້າ ເອີ້ນວ່າ ທຸສະ ແລະ ທັນຍະຕະຈະ.

၄၅၄.

໔໕໔.

သေတဋ္ဋိကာ သဿရောဂေါ,ကဏော တု ကုဏ္ဍကော ဘဝေ;

ခလော စ ဓညကရဏံ, ထမ္ဗော ဂုမ္ဗော တိဏာဒိနံ.

ໂ调ກເພ້ຍແດງ (ໂລກເຂົ້າ) ເອີ້ນວ່າ ເສຕັດຖິກາ ແລະ ສັດສະໂຣຄະ, ສ່ວນຮຳເຂົ້າ ເອີ້ນວ່າ ກະນະ ແລະ ກຸນທະກະ; ລານນວດເຂົ້າ ເອີ້ນວ່າ ຂະລະ ແລະ ທັນຍະກະຣະນະ, ກໍຫຍ້າ ເປັນຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ ຖຳພະ ແລະ ຄຸມພະ.

၄၅၅.

໔໕໕.

အယောဂ္ဂေါ မုသလော နိတ္ထီ, ကုလ္လော သုပ္ပ မနိတ္ထိယံ;

အထော’ဒ္ဓနဉ္စ စုလ္လိ’တ္ထီ, ကိလဉ္ဇော တု ကဋော ဘဝေ.

ສາກຕຳເຂົ້າ ເອີ້ນວ່າ ອะໂຍຄະ ແລະ ມຸສະລະ, ກະດົງຝັດເຂົ້າ ເອີ້ນວ່າ ກຸນລະ ແລະ ສຸບປະ; ສ່ວນເຕົາໄຟ ເອີ້ນວ່າ ອຸດທະນະ ແລະ ຈຸນລິ, ສາດ ເອີ້ນວ່າ ກິລັນຊະ ແລະ ກະຕະ.

၄၅၆.

໔໕໖.

ကုမ္ဘီ’တ္ထီ ပိဌရော ကုဏ္ဍံ, ခဠောပျု’က္ခလိ ထာလျု’ခါ;

ကောလမ္ဗော စာထ မဏိကံ, ဘာဏကော စ အရဉ္ဇရော.

ໝໍ້ ເອີ້ນວ່າ ກຸມພີ, ປິຖະຣະ, ກຸນທະ, ຂະໂລປີ, ອຸກຂະລີ, ຖາລີ ແລະ ອຸຂາ; ສ່ວນໂອງ ຫຼື ໄຫ ເອີ້ນວ່າ ໂກລັມພະ, ມະນິກະ, ພາຣະກະ ແລະ ອະຣັນຊະຣະ.

၄၅၇.

໔໕໗.

ဃဋော ဒွီသု ကုဋော နိတ္ထီ, ကုမ္ဘော ကလသ, ဝါရကာ;

ကံသော ဘုဉ္ဇနပတ္တော ထာ, မတ္တံ ပတ္တော စ ဘာဇနံ.

ກະອອມນ້ຳ ເອີ້ນວ່າ ປະຕະ, ກຸຕະ, ກຸມພະ, ກະລະສະ ແລະ ວາຣະກະ; ຖາດອາຫານ ເອີ້ນວ່າ ຄຳສະ ແລະ ພຸນຊະນະປັດຕະ, ສ່ວນພາຊະນະ ເອີ້ນວ່າ ມັດຕະ, ປັດຕະ ແລະ ພາຊະນະ.

၄၅၈.

໔໕໘.

အဏ္ဍုပကံ စုမ္ဗဋကံ, သရာဝေါ တု စ မလ္လကော;

ပုမေ ကဋစ္ဆုဒဗ္ဗိ’တ္ထီ, ကုသူလော ကောဋ္ဌ မုစ္စတေ.

ແວ່ນຮອງໝໍ້ ເອີ້ນວ່າ ອັນດຸປະກະ ແລະ ຈຸມພະຕະກະ, ຖ້ວຍນ້ອຍ ເອີ້ນວ່າ ສະຣາວະ ແລະ ມັលລະກະ; ກະບວຍ ຫຼື ບ່ວງ ເອີ້ນວ່າ ກະຕັດສຸ ແລະ ທັບພິ, ສ່ວນເລົ້າເຂົ້າ ເອີ້ນວ່າ ກຸສູລະ ແລະ ໂກດຖະ.

၄၅၉.

໔໕໙.

သာကော အနိတ္ထိယံ ဍာကော, သိင်္ဂီဝေရံတု အဒ္ဒကံ;

မဟောသဓံ တု တံ သုက္ခံ, မရိစံ တု စ ကောလကံ.

ຜັກ ເອີ້ນວ່າ ສາກະ ແລະ ດາກະ, ຂີງສົດ ເອີ້ນວ່າ ສິງຄີເວຣະ ແລະ ອັດທະກະ; ສ່ວນຂີງແຫ້ງ ເອີ້ນວ່າ ມະໂຫສະຖະ, ພິກໄທ ເອີ້ນວ່າ ມະຣິຈະ ແລະ ໂກລະກະ.

၄၆၀.

໔໖໐.

သောဝီရံ ကဉ္ဇိယံ ဝုတ္တံ, အာရနာဠံ ထုသောဒကံ;

ဓညမ္ဗိလံ ဗိဠင်္ဂေါ ထ, လဝဏံ လောဏ မုစ္စတေ.

ນ້ຳສົ້ມສາຍຊູ (ຫຼື ນ້ຳເຂົ້າໝັກ) ເອີ້ນວ່າ ໂສວີຣະ, ຄັນຊິຍະ, ອາຣະນາລະ, ທຸໂສທະກະ, ທັນຍັມພິລະ ແລະ ພິລັງຄະ; ສ່ວນເກືອ ເອີ້ນວ່າ ລະວະນະ ແລະ ໂລນະ.

၄၆၁.

໔໖໑.

သာမုဒ္ဒံ သိန္ဓဝေါ နိတ္ထီ, ကာဠလောဏံ တု ဥဗ္ဘိဒံ;

ဗိဠကံ စေတိ ပဉ္စေတေ, ပဘေဒါ လဝဏဿ ဟိ.

ເກືອສະໝຸດ (ສາມຸດທະ), ເກືອສິນເທົາ (ສິນທະວະ), ເກືອດຳ (ກາລະໂລນະ), ເກືອຜຸດ (ອຸບພິທະ) ແລະ ເກືອພິລະກະ; ທັງ ໕ ນີ້ ເປັນຊະນິດຂອງເກືອ.

၄၆၂.

໔໖໒.

ဂုဠော စ ဖာဏိတံ ခဏ္ဍော, မစ္ဆဏ္ဍီ သက္ခရာ ဣတိ;

ဣမေ ဥစ္ဆုဝိကာရာ ထ, ဂုဠသ္မိံ ဝိသကဏ္ဋကံ.

ນ້ຳອ້ອຍ (ຫຼື ນ້ຳຕານ), ນ້ຳອ້ອຍຂຸ້ນ, ນ້ຳຕານກວດ, ນ້ຳຕານຊາຍແດງ ແລະ ນ້ຳຕານຊາຍ; ເຫຼົ່ານີ້ເປັນຜົນຜະລິດຈາກອ້ອຍ, ສ່ວນກາກນ້ຳອ້ອຍ ເອີ້ນວ່າ ວິສະກັນຕະກະ.

၄၆၃.

໔໖໓.

လာဇာ [Pg.39] သိယာ’က္ခတံ စာထ, ဓာနာ ဘဋ္ဌယဝေ ဘဝေ;

အဗဒ္ဓသတ္တု မန္ထော စ, ပူပါ’ ပူပါ တု ပိဋ္ဌကော.

ເຂົ້າຕອກ ເອີ້ນວ່າ ລາຊາ ແລະ ອັກຂະຕະ, ສ່ວນເຂົ້າບາເລຄົ່ວ ເອີ້ນວ່າ ທານາ; ເຂົ້າລະລາຍນ້ຳ ເອີ້ນວ່າ ອະພັດທະສັດຕຸ ແລະ ມັນຖະ, ສ່ວນເຂົ້າໜົມແປ້ງ ເອີ້ນວ່າ ປູປະ, ອະປູປະ ແລະ ປິດຖະກະ.

၄၆၄.

໔໖໔.

ဘတ္တကာရော သူပကာရော, သူဒေါ အာဠာရိကော တထာ;

ဩဒနိကော စ ရသကော, သူပေါ တု ဗျဉ္ဇနံ ဘဝေ.

ພໍ່ຄົວ ເອີ້ນວ່າ ພັດຕະກາຣະ, ສູປະກາຣະ, ສູທະ, ອາລາຣິກະ, ໂອດະນິກະ ແລະ ຣະສະກະ; ສ່ວນແກງ ຫຼື ກັບເຂົ້າ ເອີ້ນວ່າ ສູປະ ແລະ ພະຍັນຊະນະ.

၄၆၅.

໔໖໕.

ဩဒနော ဝါ ကုရံ ဘတ္တံ, ဘိက္ခာ စာ’န္န မထာ သနံ;

အာဟာရော ဘောဇနံ ဃာသော,တရလံ ယာဂု နာရိယံ.

ເຂົ້າສຸກ ຫຼື ອາຫານ ເອີ້ນວ່າ ໂອດະນະ, ກຸຣະ, ພັດຕະ, ພິກຂາ, ອັນນະ, ອາສະນະ, ອາຫາຣະ, ໂພຊະນະ ແລະ ຄາສະ; ສ່ວນເຂົ້າປຽກ ເອີ້ນວ່າ ຕະຣະລະ ແລະ ຍາກຸ.

၄၆၆.

໔໖໖.

ခဇ္ဇံ တု ဘောဇ္ဇ လေယျာနိ, ပေယျန္တိ စတုဓာ’သနံ;

နိဿာဝေါ စ တထာ’စာမော,အာလောပေါ ကဗဠော ဘဝေ.

ອາຫານມີ ໔ ປະເພດ ຄື: ຂັດຊະ (ຂອງຂົບຄ້ຽວ), ໂພດຊະ (ຂອງກິນ), ເລຍຍະ (ຂອງເລຍ) ແລະ ເປຍຍະ (ຂອງດື່ມ); ນ້ຳເຂົ້າ ເອີ້ນວ່າ ນິດສາວະ ແລະ ອາຈາມະ, ສ່ວນຄຳເຂົ້າ ເອີ້ນວ່າ ອາໂລປະ ແລະ ກະພະລະ.

၄၆၇.

໔໖໗.

မဏ္ဍော နိတ္ထီရသဂ္ဂသ္မိံ, ဝိဃာသော ဘုတ္တသေသကေ;

ဝိဃာသာဒေါ စ ဒမကော, ပိပါသာ တု စ တဿနံ.

ຫົວນ້ຳ (ສ່ວນທີ່ດີທີ່ສຸດ) ເອີ້ນວ່າ ມັນທະ, ເສດອາຫານ ເອີ້ນວ່າ ວິຄາສະ; ຜູ້ກິນເສດອາຫານ ເອີ້ນວ່າ ວິຄາສາດະ ແລະ ທະມະກະ, ສ່ວນຄວາມຫິວນ້ຳ ເອີ້ນວ່າ ພິພາສາ ແລະ ຕັດສະນະ.

၄၆၈.

໔໖໘.

ခုဒ္ဒါ ဇိဃစ္ဆာ, မံသဿ, ပဋိစ္ဆာဒနိယံ ရသော;

ဥဒြေကော စေဝ ဥဂ္ဂါရော, သောဟိစ္စံ တိတ္တိ တပ္ပနံ.

ຄວາມຫິວເຂົ້າ ເອີ້ນວ່າ ຂຸດທາ ແລະ ຈິຄັດຊາ, ນ້ຳແກງຊີ້ນ ເອີ້ນວ່າ ປະຕິດສາດະນິຍະ ແລະ ຣະສະ; ການເອື້ອກ ເອີ້ນວ່າ ອຸດເຣກະ ແລະ ອຸກຄາຣະ, ສ່ວນຄວາມອີ່ມ ເອີ້ນວ່າ ໂສຫິດຈະ, ຕິດທິ ແລະ ຕັບປະນະ.

၄၆၉.

໔໖໙.

ကာမံ တွိဋ္ဌံ နိကာမဉ္စ, ပရိယတ္တံ ယထစ္ဆိတံ;

ကယဝိက္ကယိကော သတ္ထ,ဝါဟာ’ ပဏိက ဝါဏိဇာ.

ຕາມຄວາມປາຖະໜາ (ພໍດີ) ເອີ້ນວ່າ ກາມັງ, ອິດຖະ, ນິກາມັງ, ປະຣິຍັດຕະ ແລະ ຍະຖັດສິຕະ; ສ່ວນພໍ່ຄ້າ ເອີ້ນວ່າ ກະຍະວິກກະຍິກະ, ສັດຖະວາຫະ, ອາປະນິກະ ແລະ ວານ信ຊະ.

၄၇၀.

໔໗໐.

ဝိက္ကယိကော တု ဝိက္ကေတာ,ကယိကော တု စ ကာယိကော;

ဥတ္တမဏ္ဏော စ ဓနိကော, ဓမဏ္ဏော တု ဣဏာယိကော.

ຜູ້ຂາຍ ເອີ້ນວ່າ ວິກກະຍິກະ ແລະ ວິກເກຕາ, ຜູ້ຊື້ ເອີ້ນວ່າ ກະຢິກະ ແລະ ກາຍິກະ; ເຈົ້າໜີ້ ເອີ້ນວ່າ ອຸດຕະມັນນະ ແລະ ທະນິກະ, ສ່ວນລູກໜີ້ ເອີ້ນວ່າ ທະມັນນະ ແລະ ອິນາຍິກະ.

၄၇၁.

໔໗໑.

ဥဒ္ဓါရော တု ဣဏံ ဝုတ္တံ, မူလံ တု ပါဘတံ ဘဝေ;

သစ္စာပနံ သစ္စံကာရော, ဝိက္ကေယျံ ပဏိယျံ တိသု.

ໜີ້ສິນ ເອີ້ນວ່າ ອຸດທາຣະ ແລະ ອິນະ, ຕົ້ນທຶນ ເອີ້ນວ່າ ມູລະ ແລະ ປາພະຕະ; ເງິນມັດຈຳ ເອີ້ນວ່າ ສັດຈາປະນະ ແລະ ສັດຈັງກາຣະ, ສ່ວນສິນຄ້າ ເອີ້ນວ່າ ວິກເກຍຍະ ແລະ ປະນິຍະ.

၄၇၂.

໔໗໒.

ပဋိဒါနံ ပရိဝတ္တော, နျာသော တူ’ပနိဓီ ရိတော;

Ref: ການແລກປ່ຽນ ເອີ້ນວ່າ ປະຕິທານະ ແລະ ປະຣິວັດຕະ, ສ່ວນຂອງຝາກ ເອີ້ນວ່າ ນະຍາສະ ແລະ ອຸປະນິທິ.

၄၇၃.

໔໗໓.

အဋ္ဌာရသန္တာ သင်္ချေယျေ, သင်္ချာ ဧကာဒယော တိသု;

သင်္ချာနေ တု စ သင်္ချေယျေ, ဧကတ္တေ ဝီသတာဒယော;

ဝဂ္ဂဘေဒေ ဗဟုတ္တေပိ, တာ အာနဝုတိ နာရိယံ.

ຕົວເລກຕັ້ງແຕ່ ໑ ເຖິງ ໑໘ ເປັນຄຸນນາມໃນ ໓ ລີງ; ສ່ວນຕົວເລກຕັ້ງແຕ່ ໒໐ ເຖິງ ໙໙ ເປັນອິດຖີລີງ ແລະ ເປັນເອກະວະຈະນະ ສະເໝີ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະສະແດງເຖິງພະຫຸວະຈະນະລາຍການກໍຕາມ.

၄၇၄.

໔໗໔.

သတံ သဟဿံ နိယုတံ, လက္ခံ ကောဋိ ပကောဋိယော;

ကောဋိပကောဋိ နဟုတံ, တထာ နိန္နဟုတမ္ပိ စ.

ສະຕະ (ຮ້ອຍ), ສະຫັດສະ (ພັນ), นິຍຸຕະ (ໝື່ນ), ລັກຂະ (ແສນ), ໂຄຕິ (ໂກດ), ປະໂຄຕິ, ໂຄຕິປະໂຄຕິ, ນະຫຸຕະ ແລະ ນິນນະຫຸຕະ.

၄၇၅.

໔໗໕.

အက္ခောဘနီတ္ထိယံ [Pg.40] ဗိန္ဒု, အဗ္ဗုဒဉ္စ နိရဗ္ဗုဒံ;

အဟဟံ အဗဗံ စေဝါ, ဋဋံ သောဂန္ဓိ ကုပ္ပလံ.

ອັກໂຂພິນີ, ພິນທຸ, ອັບພຸທະ, ນິຣັບພຸທະ, ອະຫະຫະ, ອະພະພະ, ອະຕະຕະ, ໂສຄັນທິກະ ແລະ ອຸບປະລະ.

၄၇၆.

໔໗໖.

ကုမုဒံ ပုဏ္ဍရီကဉ္စ, ပဒုမံ ကထာနမ္ပိ စ;

မဟာကထာနာ’သင်္ချေယျာ, နိ’စ္စေတာသု သတာဒိ စ.

ກຸມຸທະ, ປຸນທະຣີກະ, ປະທຸມະ, ກະຖາຣະ, ມະຫາກະຖາຣະ ແລະ ອະສັງໄຂຍະ; ຈຳນວນເຫຼົ່ານີ້ມີ ສະຕະ (ຮ້ອຍ) ເປັນຕົ້ນ.

၄၇၇.

໔໗໗.

ကောဋျာဒိကံ ဒသဂုဏံ, သတလက္ခဂုဏံ ကမာ;

စတုတ္ထော’ဍ္ဎေန အဍ္ဎုဍ္ဎော,တတိယော ဍ္ဎတိယော တထာ.

ຈຳນວນຕັ້ງແຕ່ໂກດເປັນຕົ້ນໄປ ເພີ່ມຂຶ້ນເທື່ອລະ ໑໐ ລ້ານເທົ່າຕາມລຳດັບ; ສ່ວນຄຳວ່າ ອັດທຸດທະ ໝາຍເຖິງ ສາມເຄິ່ງ (໓.໕), ອັດທະຕິຍະ ຫຼື ອັດທະເຕຍຍະ ໝາຍເຖິງ ສອງເຄິ່ງ (໒.໕).

၄၇၈.

໔໗໘.

အဍ္ဎတေယျော ဒိယဍ္ဎော တု,ဒိဝဍ္ဎော ဒုတိယော ဘဝေ;

တုလာ, ပတ္ထ, င်္ဂုလိ, ဝသာ, တိဓာ မာန မထော သိယာ.

ຄຳວ່າ ທິຍັດທະ ຫຼື ທິວັດທະ ໝາຍເຖິງ ໜຶ່ງເຄິ່ງ (໑.໕); ສ່ວນການວັດແທກມີ ໓ ປະເພດ ຄື: ຕຸລາ (ຊັ່ງ), ປັດຖະ (ຕວງ) ແລະ ອັງຄຸລະ (ແທກ).

၄၇၉.

໔໗໙.

စတ္တာရော ဝိဟယော ဂုဉ္ဇာ,ဒွေ ဂုဉ္ဇာ မာသကော ဘဝေ;

ဒွေ အက္ခာ မာသကာ ပဉ္စ, က္ခာနံ ဓရဏမဋ္ဌကံ.

ເຂົ້າເປືອກ ໔ ເມັດ ເປັນ ໑ ກຸນຊາ, ໒ ກຸນຊາ ເປັນ ໑ ມາສະກະ; ໕ ມາສະກະ ເປັນ ໒ ອັກຂະ, ໘ ອັກຂະ ເປັນ ໑ ທະຣະນະ.

၄၈၀.

໔໘໐.

သုဝဏ္ဏော ပဉ္စဓရဏံ, နိက္ခံ တွနိတ္ထိ ပဉ္စ တေ;

ပါဒေါ ဘာဂေ စတုတ္ထေ ထ, ဓရဏာနိ ပလံ ဒသ.

໕ ທະຣະນະ ເປັນ ໑ ສຸວັນນະ, ໕ ສຸວັນນະ ເປັນ ໑ ນິກຂະ; ຄຳວ່າ ປາທະ ໝາຍເຖິງ ສ່ວນທີ ໔, ສ່ວນ ໑໐ ທະຣະນະ ເປັນ ໑ ປະລະ.

၄၈၁.

໔໘໑.

တုလာ ပလသတံ စာထ, ဘာရော ဝီသတိ တာ တုလာ;

အထော ကဟာပဏော နိတ္ထီ, ကထျတေ ကရိသာပဏော.

໑໐໐ ປະລະ ເປັນ ໑ ຕຸລາ, ໒໐ ຕຸລາ ເປັນ ໑ ພາຣະ; ສ່ວນເງິນກາສາປະນະ ເອີ້ນວ່າ ກະຫາປະນະ ແລະ ກະຣິສາປະນະ.

၄၈၂.

໔໘໒.

ကုဍုဝေါ ပသတော ဧကော,ပတ္ထော တေ စတုရော သိယုံ;

အာဠှကော စတုရော ပတ္ထာ, ဒေါဏံ ဝါစတုရာ’ဠှကံ.

໑ ກຸດຸວະ ເທົ່າກັບ ໑ ປະສະຕະ, ໔ ກຸດຸວະ ເປັນ ໑ ປັດຖະ; ໔ ປັດຖະ ເປັນ ໑ ອາລະກະ, ໔ ອາລະກະ ເປັນ ໑ ໂທນະ.

၄၈၃.

໔໘໓.

မာနိကာ စတုရော ဒေါဏာ, ခါရီတ္ထီ စတုမာနိကာ;

ခါရိယော ဝီသ ဝါဟော ထ,သိယာ ကုမ္ဘော ဒသမ္ဗဏံ.

໔ ໂທນະ ເປັນ ໑ ມານິກາ, ໔ ມານິກາ ເປັນ ໑ ຂາຣີ; ໒໐ ຂາຣີ ເປັນ ໑ ວາຫະ, ສ່ວນ ໑໐ ອຳພະນະ ເປັນ ໑ ກຸມພະ.

၄၈၄.

໔໘໔.

အာဠှကော နိတ္ထိယံ တုမ္ဘော, ပတ္ထောတု နာဠိ နာရိယံ;

ဝါဟော တု သကဋော စေကာ,ဒသ ဒေါဏာ တု အမ္ဗဏံ.

ອາລະກະ ເອີ້ນວ່າ ຕຸມພະ, ປັດຖະ ເອີ້ນວ່າ ນາລີ; ສ່ວນວາຫະ ເອີ້ນວ່າ ສະກະຕະ (ກວຽນ), ແລະ ໑໐ ໂທນະ ເປັນ ໑ ອຳພະນະ.

၄၈၅.

໔໘໕.

ပဋိဝီသော စ ကောဋ္ဌာသော,အံသော ဘာဂေါ ဓနံ တု သော;

ဒဗ္ဗံ ဝိတ္တံ သာပတေယျံ, ဝသွ’တ္ထော ဝိဘဝေါ ဘဝေ.

ສ່ວນແບ່ງ ເອີ້ນວ່າ ປະຕິວີສະ, ໂກດຖາສະ, ອຳສະ ແລະ ພາຄະ; ສ່ວນຊັບສິນ ເອີ້ນວ່າ ທະນະ, ທັບພະ, ວິດຕະ, ສາປະເຕຍຍະ, ວະສຸ, ອັດຖະ ແລະ ວິພະວະ.

၄၈၆.

໔໘໖.

ကောသော [Pg.41] ဟိရညဉ္စ ကတာ, ကတံ ကဉ္စန, ရူပိယံ;

ကုပ္ပံ တဒညံ တမ္ဗာဒိ, ရူပိယံ ဒွယ မာဟတံ.

ຄັງເງິນຄຳ ເອີ້ນວ່າ ໂກສະ ແລະ ຫິຣັນຍະ, ຄຳ ແລະ ເງິນ ເອີ້ນວ່າ ກັນຈະນະ ແລະ ຣູປິຍະ; ໂລຫະອື່ນໆ ມີທອງແດງ ເປັນຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ ຄຸບປະ, ສ່ວນເງິນຕາ ເອີ້ນວ່າ ຣູປິຍະ.

၄၈၇.

໔໘໗.

သုဝဏ္ဏံ ကနကံ ဇာတ, ရူပံ သောဏ္ဏဉ္စ ကဉ္စနံ;

သတ္ထုဝဏ္ဏော ဟရီ ကမ္ဗု, စာရု ဟေမဉ္စ ဟာဋကံ.

ທອງຄຳ ເອີ້ນວ່າ ສຸວັນນະ, ກະນະກະ, ชາຕະຣູບະ, ໂສນນະ, ກັນຈະນະ, ສັດຖຸວັນນະ, ຫະຣິ, ຄຳພຸ, ຈາຣຸ, ເຫມະ ແລະ ຫາຕະກະ.

၄၈၈.

໔໘໘.

တပနိယံ ဟိရညံ တ, ဗ္ဘေဒါ စာမီကရမ္ပိ စ;

သာတကုမ္ဘံ တထာ ဇမ္ဗု, နဒံ သိင်္ဂီ စ နာရိယံ.

ຕະປະນິຍະ, ຫິຣັນຍະ, ຈາມີກະຣະ, ສາຕະກຸມພະ, ຊຳພູນະທະ ແລະ ສິງຄີ; ເຫຼົ່ານີ້ເປັນຊະນິດຂອງທອງຄຳ.

၄၈၉.

໔໘໙.

ရူပိယံ ရဇတံ သဇ္ဈု, ရူပီ သဇ္ဈံ အထော ဝသု;

ရတနဉ္စ မဏိ ဒွီသု, ပုပ္ဖရာဂါဒီ တဗ္ဘိဒါ.

ເງິນ ເອີ້ນວ່າ ຣູປິຍະ, ຣະຊະຕະ, ສັດຊຸ, ຣູປີ, ສັດຊະ ແລະ ວະສຸ; ສ່ວນແກ້ວມະນີ ເອີ້ນວ່າ ຣະຕະນະ ແລະ ມະນິ, ເຊິ່ງມີຫຼາຍຊະນິດ ມີບຸດສະຣາກຳ (ປຸບຜະຣາຄະ) ເປັນຕົ້ນ.

၄၉၀.

໔໙໐.

သုဝဏ္ဏံ ရဇတံ မုတ္တာ, မဏိ ဝေဠုရိယာနိ စ;

ဝဇိရဉ္စ ပဝါဠန္တိ, သတ္တာ’ဟု ရတနာနိ’ မေ.

ທອງຄຳ, ເງິນ, ໄຂ່ມຸກ, ແກ້ວມະນີ, ແກ້ວໄພທູນ, ເພັດ ແລະ ແກ້ວປະການັງ; ທັງ ໗ ນີ້ ເອີ້ນວ່າ ລັດຕະນະ (ແກ້ວ ໗ ປະການ).

၄၉၁.

໔໙໑.

လောဟိတင်္ကော စ ပဒုမ, ရာဂေါ ရတ္တမဏိ ပျထ;

ဝံသဝဏ္ဏော ဝေဠုရိယံ, ပဝါဠံ ဝါ စ ဝိဒ္ဒုမော.

ແກ້ວທັບທິມ ເອີ້ນວ່າ ໂລຫິຕັງກະ, ປະທຸມະຣາຄະ ແລະ ຣັດຕະມະນິ; ແກ້ວໄພທູນ ເອີ້ນວ່າ ວັງສະວັນນະ ແລະ ເວລຸຣິຍະ, ສ່ວນປະການັງ ເອີ້ນວ່າ ປະວາລະ ແລະ ວິດທຸມະ.

၄၉၂.

໔໙໒.

မသာရဂလ္လံ ကဗရမဏိ, အထ မုတ္တာ စ မုတ္တိကံ;

ရီတိ တ္ထီ အာရကူဋော ဝါ, အမလံ တွ’ဗ္ဘကံ ဘဝေ.

ແກ້ວລາຍ ເອີ້ນວ່າ ມະສາຣະຄັນລະ ແລະ ກະພະຣະມະນິ, ໄຂ່ມຸກ ເອີ້ນວ່າ ມຸດຕາ ແລະ ມຸດຕິກະ; ທອງເຫຼືອງ ເອີ້ນວ່າ ຣີຕິ ແລະ ອາຣະກູຕະ, ສ່ວນແຮ່ກີບມ້າ ເອີ້ນວ່າ ອະມະລະ ແລະ ອັບພະກະ.

၄၉၃.

໔໙໓.

လောဟော နိတ္ထီ အယော ကာဠာ,ယသဉ္စ ပါရဒေါ ရသော;

ကာဠတိပု တု သီသဉ္စ, ဟရိတာလံ တု ပီတနံ.

ເຫຼັກ ເອີ້ນວ່າ ໂລຫະ, ອະໂຍ ແລະ ກາລະ, ປອດ ເອີ້ນວ່າ ຍະສະ, ປາຣະທະ ແລະ ຣະສະ; ຊືນ ເອີ້ນວ່າ ກາລະຕິປຸ ແລະ ສີສະ, ສ່ວນຫາງແຮ່ສີເຫຼືອງ ເອີ້ນວ່າ ຫະຣິຕາລະ ແລະ ປີຕະນະ.

၄၉၄.

໔໙໔.

စိနပိဋ္ဌဉ္စ သိန္ဒူရံ, အထ တူလော တထာ ပိစု;

ခုဒ္ဒဇံ တု မဓု ခုဒ္ဒံ, မဓုစ္ဆိဋ္ဌံ တု သိတ္ထကံ.

ຜົງຊາດ ເອີ້ນວ່າ ຈີນາປິດຖະ ແລະ ສິນທູຣະ, ນຸ່ນ ຫຼື ຝ້າຍ ເອີ້ນວ່າ ຕູລະ ແລະ ປิຈຸ; ນ້ຳເຜິ້ງ ເອີ້ນວ່າ ຂຸດທະຊະ, ມະທຸ ແລະ ຂຸດທະ, ສ່ວນຂີ້ເຜິ້ງ ເອີ້ນວ່າ ມະທຸດສິດຖະ ແລະ ສິດຖະກະ.

၄၉၅.

໔໙໕.

ဂေါပါလော ဂေါပ ဂေါသင်္ချာ,ဂေါမာ တု ဂေါမိကော ပျထ;

ဥသဘော ဗလီဗဒ္ဓေါ စ, ဂေါဏော ဂေါဝသဘော ဝုသော.

ຄົນລ້ຽງງົວ ເອີ້ນວ່າ ໂຄປາລະ, ໂຄປະ ແລະ ໂຄສັງຂະຍາ, ເຈົ້າຂອງງົວ ເອີ້ນວ່າ ໂຄມາ ແລະ ໂຄມິກະ; ສ່ວນງົວເຖິກ ເອີ້ນວ່າ ອຸສະພະ, ພະລີພັດທະ, ໂຄນະ, ໂຄສະພະ ແລະ ວຸສະ.

၄၉၆.

໔໙໖.

ဝုဒ္ဓေါ ဇရဂ္ဂဝေါ သော ထ, ဒမ္မော ဝစ္ဆတရော သမာ;

ဓုရဝါဟီ တု ဓောရယှော, ဂေါဝိန္ဒော ဓိကတော ဂဝံ.

ງົວເຖົ້າ ເອີ້ນວ່າ ວຸດທະ ແລະ ຊະຣັກຄະວະ, ງົວໜຸ່ມ ເອີ້ນວ່າ ທັມມະ ແລະ ວັດສະຕະຣະ; ງົວລາກກວຽນ ເອີ້ນວ່າ ທຸຣະວາຮີ ແລະ ໂທໄຣຫະ, ສ່ວນຜູ້ເບິ່ງແຍງຝູງງົວ ເອີ້ນວ່າ ໂຄວິນທະ.

၄၉၇.

໔໙໗.

ဝဟော စ ခန္ဓဒေသော ထ, ကကုဓော ကကု ဝုစ္စတေ;

အထော ဝိသာဏံ သိင်္ဂဉ္စ, ရတ္တဂါဝီ တု ရောဟိဏီ.

ບ່າງົວ ເອີ້ນວ່າ ວະຫະ ແລະ ຂັນທະເທສະ, ໜອກງົວ ເອີ້ນວ່າ ກະກຸທະ ແລະ ກະກຸ; ເຂົາງົວ ເອີ້ນວ່າ ວິສານະ ແລະ ສິງຄະ, ສ່ວນງົວແມ່ສີແດງ ເອີ້ນວ່າ ຣັດຕະຄາວີ ແລະ ໂຣຫິນີ.

၄၉၈.

໔໙໘.

ဂါဝီ စ သိင်္ဂိနီ ဂေါ စ, ဝဉ္ဈာ တု ကထျတေ ဝသာ;

နဝပ္ပသူတိကာ ဓေနု, ဝစ္ဆကာမာ တု ဝစ္ဆလာ.

ງົວແມ່ ເອີ້ນວ່າ ຄາວີ, ສິງຄິນີ ແລະ ໂຄ, ງົວໝັນ ເອີ້ນວ່າ ວັນຊາ ແລະ ວະສາ; ງົວແມ່ລູກອ່ອນ ເອີ້ນວ່າ ນະວັບປະສູຕິກາ ແລະ ເທນຸ, ສ່ວນງົວຮັກລູກ ເອີ້ນວ່າ ວັດສະກາມາ ແລະ ວັດສະລາ.

၄၉၉.

໔໙໙.

ဂဂ္ဂရီ [Pg.42] မန္ထနီတ္ထီ ဒွေ, သန္ဒာနံ ဒါမမုစ္စတေ;

ဂေါမိဠှော ဂေါမယော နိတ္ထီ, အထော သပ္ပိ ဃတံ ဘဝေ.

ໝໍ້ປັ່ນເນີຍ ເອີ້ນວ່າ ຄັກຄະຣີ ແລະ ມັນທະນີ, ເຊືອກຜູກງົວ ເອີ້ນວ່າ ສັນທານະ ແລະ ທາມະ; ຂີ້ງົວ ເອີ້ນວ່າ ໂຄມິລະ ແລະ ໂຄມະຍະ, ສ່ວນເນີຍໃສ ເອີ້ນວ່າ ສັບປິ ແລະ ຄະຕະ.

၅၀၀.

໕໐໐.

နဝုဒ္ဓဋံ တု နောနီတံ, ဒမိမဏ္ဍံ တု မတ္ထု စ,ခီရံ ဒုဒ္ဓံ ပယော ထညံ, တက္ကံ တု မထိတံ ပျထ.

ເນີຍສົດ ເອີ້ນວ່າ ນະວຸດທະຕະ ແລະ ໂນນີຕະ, ນ້ຳສົ້ມນົມ ເອີ້ນວ່າ ທະທິມັນທະ ແລະ ມັດຖຸ; ນ້ຳນົມ ເອີ້ນວ່າ ຂີຣະ, ທຸດທະ, ປະໂຍ ແລະ ທັນຍະ, ສ່ວນນົມສົ້ມ ເອີ້ນວ່າ ຕັກກະ ແລະ ມະຖິຕະ.

၅၀၁.

໕໐໑.

ခီရံ ဒဓိ ဃတံ တက္ကံ, နောနီတံ ပဉ္စ ဂေါရသာ;

ဥရဗ္ဘော မေဏ္ဍ မေသာ စ, ဥရဏော အဝိ ဧဠကော.

ນ້ຳນົມ, ນົມສົ້ມ, ເນີຍໃສ, ນົມສົ້ມປັ່ນ ແລະ ເນີຍສົດ; ທັງ ໕ ນີ້ ເອີ້ນວ່າ ໂຄຣົດ (ຜົນຜະລິດຈາກງົວ), ສ່ວນແກະ ເອີ້ນວ່າ ອຸຣັບພະ, ເມນທະ, ເມສະ, ອຸຣະນະ, ອະວິ ແລະ ເອລະກະ.

၅၀၂.

໕໐໒.

ဝဿော တွဇော ဆဂလကော,ဩဋ္ဌော တု ကရဘော ဘဝေ;

ဂဒြဘော တု ခရော ဝုတ္တော, ဥရဏီ တု အဇီ အဇာ.

ແບ້ ເອີ້ນວ່າ ວັດສະ, ອະຊະ ແລະ ສະຄະລາກະ, ອູດ ເອີ້ນວ່າ ອົດຖະ ແລະ ກະຣະພະ; ລາ ເອີ້ນວ່າ ຄະທະພະ ແລະ ຂະຣະ, ສ່ວນແບ້ແມ່ ເອີ້ນວ່າ ອຸຣະນີ, ອະຊີ ແລະ ອະຊາ.

ဣတိ ဝေဿဝဂ္ဂေါ.

ຈົບ ເວດສະວັກ.

၅၀၃.

໕໐໓.

သုဒ္ဒေါ’န္တဝဏ္ဏော ဝသလော, သံကိဏ္ဏာ မာဂဓာဒယော;

မာဂဓော သုဒ္ဒခတ္တာဇော, ဥဂ္ဂေါ သုဒ္ဒါယ ခတ္တဇော.

ຄົນວັນນະສູດ ເອີ້ນວ່າ ສຸດທະ, ອັນຕະວັນນະ ແລະ ວະສະລະ, ສ່ວນພວກລູກປະສົມມີ ມາຄະທະ ເປັນຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ ສັງກິນນະ; ມາຄະທະ ຄືລູກຂອງພໍ່ວັນນະສູດກັບແມ່ວັນນະກະສັດ, ສ່ວນອຸກຄະ ຄືລູກຂອງພໍ່ວັນນະກະສັດກັບແມ່ວັນນະສູດ.

၅၀၄.

໕໐໔.

ဒွိဇာခတ္တိယဇော သူတော, ကာရုတု သိပ္ပိကောပုမေ;

သံဃာတောတု သဇာတီနံ, တေသံ သေဏီ ဒွိသုစ္စတေ.

ລູກຂອງພໍ່ວັນນະພາມກັບແມ່ວັນນະກະສັດ ເອີ້ນວ່າ ສູຕະ, ນາຍຊ່າງ ເອີ້ນວ່າ ກາຣຸ ແລະ ສິບປິກະ; ສ່ວນສະມາຄົມຂອງຊ່າງປະເພດດຽວກັນ ເອີ້ນວ່າ ສັງຄາຕະ ແລະ ເສນີ.

၅၀၅.

໕໐໕.

တစ္ဆကော တန္တဝါယော စ, ရဇကော စ နဟာပိတော;

ပဉ္စမော စမ္မကာရောတိ, ကာရဝေါ ပဉ္စိမေ သိယုံ.

ຊ່າງຖາກ (ຊ່າງໄມ້), ຊ່າງຕ່ຳແຜ່ນ, ຊ່າງຍ້ອມ (ຊ່າງຊັກຟອກ), ຊ່າງຕັດຜົມ ແລະ ຊ່າງໜັງ; ທັງ ໕ ນີ້ ເອີ້ນວ່າ ກາຣຸ (ຊ່າງ).

၅၀၆.

໕໐໖.

တစ္ဆကော ဝဍ္ဎကီ မတော, ပလဂဏ္ဍော ထပတျပိ;

ရထကာရော ထ သုဝဏ္ဏ, ကာရော နာဠိန္ဓမော ဘဝေ.

ຊ່າງໄມ້ ເອີ້ນວ່າ ຕັດສະກະ, ວັດທະກີ, ປະລະກັນທະ ແລະ ຖະປະຕິ; ຊ່າງເຮັດລົດ ເອີ້ນວ່າ ຣະຖະກາຣະ, ສ່ວນຊ່າງຄຳ ເອີ້ນວ່າ ສຸວັນນະກາຣະ ແລະ ນາລິນທະມະ.

၅၀၇.

໕໐໗.

တန္တဝါယော ပေသကာရော,မာလာကာရော တု မာလိကော;

ကုမ္ဘကာရော ကုလာလော ထ,တုန္နဝါယော စ သူစိကော.

ຊ່າງຕ່ຳແຜ່ນ ເອີ້ນວ່າ ຕັນຕະວາຍະ ແລະ ເປສະກາຣະ, ຊ່າງຮ້ອຍດອກໄມ້ ເອີ້ນວ່າ ມາລາກາຣະ ແລະ ມາລິກະ; ຊ່າງປັ້ນໝໍ້ ເອີ້ນວ່າ ກຸມພະກາຣະ ແລະ ກຸລາລະ, ສ່ວນຊ່າງຫຍິບເຄື່ອງ ເອີ້ນວ່າ ຕຸນນະວາຍະ ແລະ ສູຈິກະ.

၅၀၈.

໕໐໘.

စမ္မကာရော ရထကာရော, ကပ္ပကော တု နဟာပိတော;

ရင်္ဂါဇီဝေါ စိတ္တကာရော, ပုက္ကုသော ပုပ္ဖဆဍ္ဍကော.

ຊ່າງໜັງ ເອີ້ນວ່າ ຈຳມະກາຣະ ແລະ ຣະຖະກາຣະ, ຊ່າງຕັດຜົມ ເອີ້ນວ່າ ກັບປະກະ ແລະ ນະຫາປິຕະ; ຈິດຕະກອນ ເອີ້ນວ່າ ຣັງຄາຊີວະ ແລະ ຈິດຕະກາຣະ, ສ່ວນຄົນຖິ້ມດອກໄມ້ ເອີ້ນວ່າ ປຸກກຸສະ ແລະ ບຸບຜະຈັດທະກະ.

၅၀၉.

໕໐໙.

ဝေနော ဝိလီဝကာရော စ, နဠကာရော သမာ တယော;

စုန္ဒကာရော ဘမကာရော,ကမ္မာရော လောဟကာရကော.

ຊ່າງຈັກສານ ເອີ້ນວ່າ ເວນຸ, ວິລີວະກາຣະ ແລະ ນະລະກາຣະ, ຊ່າງກຶງ ເອີ້ນວ່າ ຈຸນທະກາຣະ ແລະ ພະມະກາຣະ; ສ່ວນຊ່າງເຫຼັກ ເອີ້ນວ່າ ກັມມາຣະ ແລະ ໂລຫະກາຣະກະ.

၅၁၀.

໕໑໐.

နိန္နေဇကော စ ရဇကော, နေတ္တိကော ဥဒဟာရကော;

ဝီဏာဝါဒီ ဝေဏိကော ထ, ဥသုကာရော’ သုဝဍ္ဎကီ.

ຊ່າງຊັກຟອກ, ຊ່າງຍ້ອມ, ຊ່າງໄຂນ້ຳ, ຄົນຫາບນ້ຳ, ຄົນດີດພິນ, ຄົນເປົ່າຂຸ່ຍ, ຊ່າງເຮັດລູກສອນ, ຊ່າງໄມ້.

၅၁၁.

໕໑໑.

ဝေဏုဓမော [Pg.43] ဝေဏဝိကော,ပါဏိဝါဒေါ တု ပါဏိဃော ;

ပူပိယော ပူပပဏိယော, သောဏ္ဍိကော မဇ္ဇဝိက္ကယီ.

ຄົນເປົ່າຂຸ່ຍ, ຄົນຕົບມື (ຫຼືຄົນຕີກອງ), ຄົນຂາຍເຂົ້າໜົມ, ຄົນຂາຍເຫຼົ້າ.

၅၁၂.

໕໑໒.

မာယာ တု သမ္ဗရီ မာယာ, ကာရော တု ဣန္ဒဇာလိကော;

ມາຍາ, ກົນລວງ; ສ່ວນນັກມາຍາກົນ ເອີ້ນວ່າ ອິນທະຊາລິກະ.

၅၁၃.

໕໑໓.

ဩရဗ္ဘိကာ သူကရိကာ, မာဂဝိကာ တေ စ သာကုဏိကာ;

ဟန္တွာ ဇီဝန္တေ’ဠက, သူကရ, မိဂ, ပက္ခိနော ကမတော.

ຄົນຂ້າແກະ, ຄົນຂ້າໝູ, ພານປ່າ, ແລະຄົນລ່ານົກ ຄືຜູ້ທີ່ລ້ຽງຊີບດ້ວຍການຂ້າແກະ, ໝູ, ເນື້ອ (ກວາງ), ແລະນົກ ຕາມລຳດັບ.

၅၁၄.

໕໑໔.

ဝါဂုရိကော ဇာလိကော ထ,ဘာရဝါဟော တု ဘာရိကော;

ဝေတနိကော တု ဘတကော, ကမ္မကရော ထ ကိံ ကရော;

ဒါသော စ စေဋကော ပေဿော, ဘစ္စော စ ပရိစာရိကော.

ຄົນດັກຕາໜ່າງ, ຄົນຫາປາດ້ວຍດາງ; ຄົນແບກຫາບ; ລູກຈ້າງ, ຄົນງານ, ຄົນຮັບໃຊ້; ທາດ, ຄົນໃຊ້, ຜູ້ຮັບໃຊ້, ບໍລິວານ.

၅၁၅.

໕໑໕.

အန္တောဇာတော ဓနက္ကီတော, ဒါသဗျော’ပဂတော သယံ;

ဒါသာ ကရမရာနီတော, စ္စေဝံ တေ စတုဓာ သိယုံ.

ທາດເກີດໃນເຮືອນ, ທາດຊື້ດ້ວຍຊັບ, ທາດທີ່ສະໝັກເຂົ້າເປັນເອງ, ແລະທາດທີ່ໄດ້ມາຈາກສະເລີຍເສິກ; ທາດທັງຫຼາຍມີ 4 ປະເພດດັ່ງນີ້.

၅၁၆.

໕໑໖.

အဒါသော တု ဘုဇိဿော ထ,နီစော ဇမ္မော နိဟီနကော;

နိက္ကောသဇ္ဇော အကိလာသု,မန္ဒော တု အလသော ပျထ.

ຄົນອິດສະຫຼະ (ບໍ່ແມ່ນທາດ); ຄົນຕ່ຳຊ້າ, ຄົນຖອຍ, ຄົນເລວ; ຄົນຂະຫຍັນ, ຄົນບໍ່ອິດເມື່ອຍ; ຄົນໂງ່, ຄົນກຽດຄ້ານ.

၅၁၇.

໕໑໗.

သပါကော စေဝ စဏ္ဍာလော, မာတင်္ဂေါ သပစော ဘဝေ;

တဗ္ဘေဒါ မိလက္ခဇာတီ, ကိရာတ, သဝရာဒယော.

ຄົນຈັນທານ, ມາຕັງຄະ, ຄົນກິນໝາ; ພວກປ່າເຖື່ອນ (ມິລັກຂະ) ຕ່າງໆ ມີພວກກີຣາດ ແລະພວກສະວະຣະ ເປັນຕົ້ນ.

၅၁၈.

໕໑໘.

နေသာဒေါ လုဒ္ဒကော ဗျာဓော,မိဂဝေါ တု မိဂဗျဓော;

သာရမေယျော စ သုနခေါ, သုနော သောဏော စ ကုက္ကုရော.

ນາຍພານ, ພານປ່າ; ພານລ່າເນື້ອ; ໝາ, ສຸນັກ.

၅၁၉.

໕໑໙.

သွာနော သုဝါနော သာဠူရော,သူနော သာနော စ သာ ပုမေ;

ဥမ္မတ္တာဒိတ မာပန္နော, အဠက္ကောတိ သုနော မတော.

ໝາ (ຄຳສັບເພີ່ມເຕີມ); ສ່ວນໝາທີ່ເປັນບ້າ ເອີ້ນວ່າ ອະລະກະ.

၅၂၀.

໕໒໐.

သာဗန္ဓနံ တု ဂဒ္ဒူလော, ဒီပကော တု စ စေတကော;

ဗန္ဓနံ ဂဏ္ဌိ ပါသော ထ, ဝါဂုရာ မိဂဗန္ဓနီ.

ເຊືອກຜūກໝາ; ເສືອດາວ (ຫຼືສັດຕໍ່); ເຄື່ອງຜູກ, ປົມ, ບ້ວງ (ແຮ້ວ); ຕາໜ່າງດັກເນື້ອ.

၅၂၁.

໕໒໑.

ထိယံ ကုဝေဏီ ကုမီနံ, အာနယော ဇာလ မုစ္စတေ;

အာဃာတနံ ဝဓဋ္ဌာနံ, သူနာ တု အဓိကောဋ္ဋနံ.

ລອບ, ໄຊ; ດາງ, ແຫ; ບ່ອນປະຫານຊີວິດ (ຫຼືໂຮງຂ້າສັດ); ເຂຽງຂ້າສັດ, ໂຮງຂ້າສັດ.

၅၂၂.

໕໒໒.

တက္ကရော [Pg.44] မောသကော စောရော,ထေနေ’ကာဂါရိကော သမာ;

ထေယျဉ္စ စောရိကာ မောသော,ဝေမော ဝါယနဒဏ္ဍကော.

ໂຈນ, ຂະໂມຍ, ຄົນລັກ; ການລັກ, ການໂຈລະກຳ; ກະສວຍ (ຫຼືໄມ້ກີ່).

၅၂၃.

໕໒໓.

သုတ္တံ တန္တု ပုမေ တန္တံ, ပေါတ္ထံ လေပျာဒိကမ္မနိ;

ပဉ္စာလိကာ ပေါတ္ထလိကာ, ဝတ္ထဒန္တာဒိနိမ္မိတာ.

ເສັ້ນດ້າຍ; ຫູກ (ກີ່ຕ່ຳແຜ່ນ); ງານປັ້ນ (ດ້ວຍປູນຫຼືດິນໜຽວ); ຕຸກກະຕາ (ທີ່ເຮັດດ້ວຍຜ້າຫຼືງາຊ້າງ).

၅၂၄.

໕໒໔.

ဥဂ္ဃာဋနံ ဃဋီယန္တံ, ကူပမ္ဗုဗ္ဗာဟနံ ဘဝေ;

မဉ္ဇူသာ ပေဠာ ပိဋကော, တွိတ္ထိယံ ပစ္ဆိ ပေဋကော.

ລະຫັດວິດນ້ຳ (ເຄື່ອງຕັກນ້ຳຈາກນ້ຳສ້າງ); ຫີບ, ກະຕ່າ, ກະບຸງ, ເປຍ.

၅၂၅.

໕໒໕.

ဗျာဘင်္ဂီ တွိတ္ထိယံ ကာဇော, သိက္ကာ တွတြာ’ဝလမ္ဗနံ;

ဥပါဟနော ဝါ ပါဒု’တ္ထီ, တဗ္ဘေဒါ ပါဒုကာ ပျထ.

ໄມ້ຄານ; ສາແຫຼກ; ເກີບ; ເກີບໄມ້.

၅၂၆.

໕໒໖.

ဝရတ္တာ ဝဒ္ဓိကာ နဒ္ဓိ, ဘသ္တာ စမ္မပသိဗ္ဗကံ;

သောဏ္ဏာဒျာဝတ္တနီ မူသာ,ထ ကူဋံ ဝါ အယောဃနော.

ສາຍໜັງ; ຖົງໜັງ (ຫຼືສູບເປົ່າລົມ); ເບົ້າຫຼອມຄຳ; ຄ້ອນຕີເຫຼັກ (ຄ້ອນປອນ).

၅၂၇.

໕໒໗.

ကမ္မာရဘဏ္ဍာ သဏ္ဍာသော, မုဋ္ဌျာ’ဓိကရဏီတ္ထီယံ;

တဗ္ဘသ္တာ ဂဂ္ဂရီ နာရီ, သတ္တံ တု ပိပ္ဖလံ ဘဝေ.

ເຄື່ອງມືຊ່າງເຫຼັກ ມີ: ຄີມຄີບ, ທັ່ງ, ສູບເປົ່າລົມ, ແລະມີດຕັດ.

၅၂၈.

໕໒໘.

သာဏော တု နိကသော ဝုတ္တော,အာရာ တု သူစိဝိဇ္ဈနံ;

ခရော စ ကကစော နိတ္ထီ, သိပ္ပံ ကမ္မံ ကလာဒိကံ.

ຫີນຝົນຄຳ (ຫຼືຫີນລັບມີດ); ເຫຼັກເຈາະ; ເລື່ອຍ; ສິລະປະ, ວິຊາຊີບ, ວິທະຍາການ.

၅၂၉.

໕໒໙.

ပဋိမာ ပဋိဗိမ္ဗဉ္စ, ဗိမ္ဗော ပဋိနိဓီရိတော;

တီသု သမော ပဋိဘာဂေါ, သန္နိကာသော သရိက္ခကော.

ຮູບປັ້ນ, ຮູບຈຳລອງ, ຕົວແທນ, ພາບສະທ້ອນ; ສ່ວນຄຳວ່າ ຄ້າຍຄື, ເໝືອນກັນ ເອີ້ນວ່າ ປະຕິພາກ, ສັນນິກາດ, ສະຣິກຂະ.

၅၃၀.

໕໓໐.

သမာနော သဒိသော တုလျော,သင်္ကာသော သန္နိဘော နိဘော;

ဩပမ္မ မုပမာနံ စု, ပမာ ဘတိ တု နာရိယံ.

ສະເໝີກັນ, ຄ້າຍຄືກັນ, ເໝືອນກັນ; ຂໍ້ອຸປະມາ, ການປຽບທຽບ.

၅၃၁.

໕໓໑.

နိဗ္ဗေသော ဝေတနံ မူလျံ, ဇူတံ တွနိတ္ထိ ကေတဝံ;

ဓုတ္တော’က္ခဓုတ္တော ကိတဝေါ, ဇူတကာရ, က္ခဒေဝိနော.

ຄ່າຈ້າງ, ລາຄາ; ການພະນັນ; นັກພະນັນ.

၅၃၂.

໕໓໒.

ပါဋိဘောဂေါတု ပဋိဘူ, အက္ခော တု ပါသကော ဘဝေ;

ပုမေဝါ’ ဋ္ဌပဒံ သာရိ, ဖလကေ ထ ပဏော, ဗ္ဘုတော.

ຜູ້ຄ້ຳປະກັນ; ລູກເຫຼັກ (ໝາກກະລັອກ); ກະດານໝາກຮຸກ; ລູກໝາກຮຸກ; ເງິນເດີມພັນ.

၅၃၃.

໕໓໓.

ကိဏ္ဏံ [Pg.45] တု မဒိရာဗီဇေ, မဓု မဓွာသဝေ မတံ;

မဒိရာ ဝါရုဏီ မဇ္ဇံ, သုရာ ဘဝေါ တု မေရယံ.

ແປ້ງເຫຼົ້າ (ເຊື້ອເຫຼົ້າ); ເຫຼົ້າໝັກຈາກນ້ຳເຜິ້ງ; ນ້ຳເມົາ, ເຫຼົ້າ, ສຸລາ, ເມໄລ.

၅၃၄.

໕໓໔.

သရကော စသကော နိတ္ထီ, အာပါနံ ပါနမဏ္ဍလံ;

ຈອກເຫຼົ້າ; ວົງເຫຼົ້າ (ຫຼືບ່ອນດື່ມເຫຼົ້າ).

၅၃၅.

໕໓໕.

ယေ’တြ ဘူရိပ္ပယောဂတ္တာ, ယောဂိကေကသ္မိ မီရိတာ;

လိင်္ဂန္တရေပိ တေ ဉေယျာ, တဒ္ဓမ္မတ္တာ’ညဝုတ္တိယန္တိ.

ຄຳສັບໃດໆ ໃນທີ່ນີ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ພຽງເພດດຽວ (ລິງດຽວ) ເພາະມີການໃຊ້ຫຼາຍ, ພຶງຊາບວ່າຄຳສັບເຫຼົ່ານັ້ນກໍມີຢູ່ໃນເພດອື່ນ (ລິງອື່ນ) ໄດ້ເຊັ່ນກັນ ຕາມສະພາວະແລະການໃຊ້ງານ.

ဣတိ သုဒ္ဒဝဂ္ဂေါ.

ຈົບ ສູດທະວັກ (ໝວດວ່າດ້ວຍຊົນຊັ້ນສູດ).

စတုဗ္ဗဏ္ဏဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

ຈົບ ຈຕຸວັນນະວັກ (ໝວດວ່າດ້ວຍວັນນະທັງສີ່).

၅. အရညဝဂ္ဂ

໕. ອະຣັນຍະວັກ (ໝວດປ່າ)

၅၃၆.

໕໓໖.

အရညံ ကာနနံ ဒါယော, ဂဟနံ ဝိပိနံ ဝနံ;

အဋဝီ’တ္ထီ မဟာရညံ, တွ, ရညာနီတ္ထိယံ ဘဝေ.

ປ່າ, ປ່າດົງ; ສ່ວນປ່າໃຫຍ່ ເອີ້ນວ່າ ອະຕະວີ, ມະຫາຣັນຍະ, ອະຣັນຍານີ.

၅၃၇.

໕໓໗.

နဂရာ နာတိဒူရသ္မိံ, သန္တေဟိ ယော ဘိရောပိတော;

တရုသဏ္ဍော သ အာရာမော, တထော ပဝန မုစ္စတေ.

ສວນປ່າທີ່ຢູ່ບໍ່ໄກຈາກເມືອງ ອັນທ່ານຜູ້ສະຫງົບປູກໄວ້ ເອີ້ນວ່າ ອາຣາມ ຫຼື ອຸປະວັນ.

၅၃၈.

໕໓໘.

သဗ္ဗသာဓာရဏာ’ရညံ, ရည မုယျာန မုစ္စတေ;

ဉေယျံ တဒေဝ ပမဒ, ဝန မန္တေပုရောစိတံ.

ປ່າສາທາລະນະ; ສ່ວນສວນຫຼວງຂອງພະລາຊາ ເອີ້ນວ່າ ອຸທິຍານ, ແລະສວນຫຼວງທີ່ຢູ່ໃກ້ພະລາຊະວັງຊັ້ນໃນ ເອີ້ນວ່າ ປະມະທະວັນ.

၅၃၉.

໕໓໙.

ပန္တိ ဝီထျာ’ဝလိ သေဏီ, ပါဠိ လေခါ တု ရာဇိ စ;

ပါဒပေါ ဝိဋပီ ရုက္ခော, အဂေါ သာလော မဟီရုဟော.

ແຖວ, ແນວ, ເסັ້ນ; ຕົ້ນໄມ້.

၅၄၀.

໕໔໐.

ဒုမော တရု ကုဇော သာခီ, ဂစ္ဆော တု ခုဒ္ဒပါဒပေါ;

ဖလန္တိ ယေ ဝိနာ ပုပ္ဖံ, တေ ဝုစ္စန္တိ ဝနပ္ပတီ.

ຕົ້ນໄມ້; ພຸ່ມໄມ້ (ຕົ້ນໄມ້ขະໜາດນ້ອຍ); ສ່ວນຕົ້ນໄມ້ທີ່ອອກໝາກໂດຍບໍ່ມີດອກ ເອີ້ນວ່າ ວະນັບປະຕິ.

၅၄၁.

໕໔໑.

ဖလပါကာဝသာနေ ယော,မရတျော သဓိ သာ ဘဝေ;

တီသု ဝဉ္စျာ’ဖလာ စာထ, ဖလိနော ဖလဝါ ဖလီ.

ພືດທີ່ຕາຍເມື່ອໝາກແກ່ ເອີ້ນວ່າ ໂອສະຖິ; ຕົ້ນໄມ້ທີ່ບໍ່ມີໝາກ (ເປັນໝັນ); ຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີໝາກ.

၅၄၂.

໕໔໒.

သမ္ဖုလ္လိတော တု ဝိကစော, ဖုလ္လော ဝိကသိတော တိသု;

သိရော’ဂ္ဂံ သိခရော နိတ္ထီ, သာခါ တု ကထိတာ လတာ.

ດອກໄມ້ບານ; ຍອດ, ປາຍ, ຈອມ; ກິ່ງໄມ້; ເຄືອໄມ້.

၅၄၃.

໕໔໓.

ဒလံ ပလာသံ ဆဒနံ, ပဏ္ဏံ ပတ္တံ ဆဒေါ ပျထ;

ပလ္လဝေါ ဝါ ကိသလယံ, နဝုဗ္ဘိန္နေ တု အင်္ကုရော.

ໃບໄມ້; ໃບອ່ອນ (ຍອດອ່ອນ); ໜໍ່ອ່ອນ.

၅၄၄.

໕໔໔.

မကုလံ ဝါ ကုဋုမလော, ခါရကော တု စ ဇာလကံ;

ကလိကာ ကောရကော နိတ္ထီ, ဝဏ္ဋံ ပုပ္ဖာဒိဗန္ဓနံ.

ດອກໄມ້ຕູມ; ໝາກໄມ້ອ່ອນ (ຫຼືດອກຈູມ); ດອກໄມ້ຕູມ; ຂົ້ວດອກໄມ້ (ຫຼືກ້ານດອກໄມ້).

၅၄၅.

໕໔໕.

ပသဝေါ [Pg.46] ကုသုမံ ပုပ္ဖံ, ပရာဂေါ ပုပ္ဖဇော ရဇော;

မကရန္ဒော မဓု မတံ, ထဝကော တု စ ဂေါစ္ဆကော.

ດອກໄມ້; ເກສອນດອກໄມ້; น້ຳຫວານດອກໄມ້; ຊໍ່ດອກໄມ້ (ຫຼືພວງດອກໄມ້).

၅၄၆.

໕໔໖.

ဖလေ တွာ’မေ သလာဋု’တ္တော,ဖလံ တု ပက္က မုစ္စတေ;

စမ္ပက’မ္ဗာဒိကုသုမ, ဖလနာမံ နပုံသကေ.

ໝາກໄມ້ດິບ ເອີ້ນວ່າ ສະລາດຸ; ໝາກໄມ້ສຸກ ເອີ້ນວ່າ ປັກກະ; ສ່ວນຊື່ດອກໄມ້ແລະໝາກໄມ้ ເຊັ່ນ ຈຳປາ ແລະໝາກມ່ວງ ເປັນຕົ້ນ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ.

၅၄၇.

໕໔໗.

မလ္လိကာဒီ တု ကုသုမေ, သလိင်္ဂါ ဝီဟယော ဖလေ;

ဇမ္ဗူ’တ္ထီ ဇမ္ဗဝံ ဇမ္ဗူ, ဝိဋပေါ ဝိဋဘီ’တ္ထိယံ.

ດອກໄມ້ມີດອກມະລິເປັນຕົ້ນ ແລະເມັດເຂົ້າເປັນຕົ້ນ ມີລິງຕາມຊື່ຂອງຕົນ; ຕົ້ນຫວ້າ (ເພດຍິງ) ແລະໝາກຫວ້າ (ນະປຸງສະກະລິງ); ກິ່ງກ້ານ (ຫຼືງ່າໄມ້).

၅၄၈.

໕໔໘.

မူလ မာရဗ္ဘ သာခန္တော, ခန္ဓော ဘာဂေါ တရုဿ ထ;

ကောဋရော နိတ္ထိယံ ရုက္ခ, စ္ဆိဒ္ဒေ ကဋ္ဌံ တု ဒါရု စ.

ສ່ວນຂອງຕົ້ນໄມ້ຕັ້ງແຕ່ຮາກເຖິງກິ່ງ ເອີ້ນວ່າ ລຳຕົ້ນ; ໂກນໄມ້; ຟືນ (ຫຼືໄມ້).

၅၄၉.

໕໔໙.

ဗုန္ဒော မူလဉ္စ ပါဒေါ ထ, သင်္ကု’တ္တော ခါဏုနိတ္ထိယံ;

ကရဟာဋံ တု ကန္ဒော ထ, ကဠီရော မတ္ထကော ဘဝေ.

ຮາກໄມ້ (ຫຼືໂຄນຕົ້ນໄມ້); ຕໍໄມ້; ຫົວມັນ (ຫຼືເຫງົ້າ); ໜໍ່ໄມ້ (ຫຼືຍອດອ່ອນ).

၅၅၀.

໕໕໐.

ဝလ္လရီ မဉ္ဇရီ နာရီ, ဝလ္လီ တု ကထိတာ လတာ;

ထမ္ဘော ဂုမ္ဗော စ အက္ခန္ဓေ, လတာ ဝိရူ ပတာနိနီ.

ชໍ່ດອກໄມ້; ເຄືອໄມ້; ກໍໄມ້ (ຫຼືພຸ່ມໄມ້); ເຄືອໄມ້ທີ່ເລືອໄປ.

၅၅၁.

໕໕໑.

အဿတ္ထော ဗောဓိ စ ဒွီသု, နိဂြောဓော တု ဝဋော ဘဝေ;

ကဗိဋ္ဌော စ ကပိတ္ထော စ, ယညင်္ဂေါ တု ဥဒုမ္ဗရော.

ຕົ້ນໂພ; ຕົ້ນໄຮ (ຫຼືຕົ້ນໄຊ); ຕົ້ນໝາກຂວິດ; ຕົ້ນເດື່ອ.

၅၅၂.

໕໕໒.

ကောဝိဠာရော ယုဂပတ္တော, ဥဒ္ဒါလော ဝါတဃာတကော;

ရာဇရုက္ခော ကတမာလီ, န္ဒီဝရော ဗျာဓိဃာတကော.

ຕົ້ນສ່ຽວ; ຕົ້ນຄູນ (ຫຼືຕົ້ນລາຊະພຶກ).

၅၅၃.

໕໕໓.

ဒန္တသဌော စ ဇမ္ဘီရော, ဝရဏော တု ကရေရိ စ;

ကိံ သုကော ပါလိဘဒ္ဒေါထ, ဝဉ္ဇုလော တု စ ဝေတသော.

ຕົ້ນໝາກນາວ; ຕົ້ນກຸ່ມ; ຕົ້ນທອງຫຼາງ; ຕົ້ນຫວາຍ (ຫຼືຕົ້ນຄ້າຍ).

၅၅၄.

໕໕໔.

အမ္ဗာဋကောပီတနကော, မဓုကော တု မဓုဒ္ဒုမော;

အထော ဂုဠဖလော ပီလု, သောဘဉ္ဇနော စ သိဂ္ဂု စ.

ຕົ້ນໝາກກອກ; ຕົ້ນມະຊາງ; ຕົ້ນປີລູ; ຕົ້ນຜັກອີ່ຮຸມ.

၅၅၅.

໕໕໕.

သတ္တပဏ္ဏိ ဆတ္တပဏ္ဏော, တိနိသော တွ တိမုတ္တကော;

ကိံ သုကော တု ပလာသော ထ,အရိဋ္ဌော ဖေနိလော ဘဝေ.

ຕົ້ນຕີນເປັດ; ຕົ້ນຕີນນົກ; ຕົ້ນຈານ; ຕົ້ນໝາກຊັກ.

၅၅၆.

໕໕໖.

မာလူရ ဗေလုဝါဗိလ္လော, ပုန္နာဂေါ တု စ ကေသရော;

သာလဝေါ တု စ လောဒ္ဒေါ ထ, ပိယာလော သန္နကဒ္ဒု စ.

ຕົ້ນໝາກຕູມ; ຕົ້ນກະທິງ (ຫຼືຕົ້ນສາລະພີ); ຕົ້ນໂລດ; ຕົ້ນປິຍາລະ.

၅၅၇.

໕໕໗.

လိကောစကော တထာ’င်္ကောလော,အထ ဂုဂ္ဂုလု ကောသိကော;

အမ္ဗော စူတော သဟော တွေသော,သဟကာရော သုဂန္ဓဝါ.

ຕົ້ນປອກແດງ; ຕົ້ນກຸກກຸລຸ; ຕົ້ນໝາກມ່ວງ.

၅၅၈.

໕໕໘.

ပုဏ္ဍရီကော [Pg.47] စ သေတမ္ဗော, သေလု တု ဗဟုဝါရကော;

သေပဏ္ဏီ ကာသ္မိရီ စာထ, ကောလီ စ ဗဒရီတ္ထိယံ.

ຕົ້ນໝາກມ່ວງຂາວ; ຕົ້ນໝາກແລັບ; ຕົ້ນຊໍ; ຕົ້ນໝາກທັນ.

၅၅၉.

໕໕໙.

ကောလံ စာနိတ္ထီ ဗဒရော, ပိလက္ခော ပိပ္ပလီ’တ္ထိယံ;

ပါဋလီ ကဏှဝန္တာ စ, သာဒုကဏ္ဋော ဝိကင်္ကတော.

ໝາກທັນ; ຕົ້ນຜັກຮີດ (ຫຼືຕົ້ນເລາະ); ຕົ້ນດີປີ; ຕົ້ນແຄຝອຍ; ຕົ້ນໝາກເກວ.

၅၆၀.

໕໖໐.

တိန္ဒုကော ကာဠက္ခန္ဓော စ, တိမ္ဗရူသက တိမ္ဗရူ;

ဧရာဝတော တု နာရင်္ဂေါ, ကုလကော ကာကတိန္ဒုကော.

ຕົ້ນໝາກຕັບເຕົ່າ (ຫຼືຕົ້ນມະເກືອ); ຕົ້ນໝາກກ້ຽງ; ຕົ້ນສະແລງໃຈ (ຫຼືຕົ້ນແສງເບື່ອ).

၅၆၁.

໕໖໑.

ကဒမ္ဗော ပိယကော နီပေါ, ဘလ္လီ ဘလ္လာတကော တိသု;

ဈာဝုကော ပိစုလော စာထ, တိလကော ခုရကော ဘဝေ.

ຕົ້ນກະທຸ່ມ; ຕົ້ນຮັກປ່າ; ຕົ້ນສົນທະເລ; ຕົ້ນຕິລັກ.

၅၆၂.

໕໖໒.

စိဉ္စာ စ တိန္တိဏီ စာထ, ဂဒ္ဒဘဏ္ဍော ကပီတနော;

သာလော’ဿကဏ္ဏော သဇ္ဇော ထ,အဇ္ဇုနော ကကုဓော ဘဝေ.

ຕົ້ນໝາກຂາມ; ຕົ້ນໂພທະເລ; ຕົ້ນຮັງ (ຫຼືຕົ້ນຈິກ); ຕົ້ນຮົກຟ້າ.

၅၆၃.

໕໖໓.

နိစုလော မုစလိန္ဒော စ, နီပေါ ထ ပိယကော တထာ;

အသနော ပီတသာလော ထ,ဂေါလီသော ဈာဋလော ဘဝေ.

ຕົ້ນຈິກນ້ຳ; ຕົ້ນກະທຸ່ມ; ຕົ້ນປະດູ່; ຕົ້ນແຄຫີນ.

၅၆၄.

໕໖໔.

ခီရိကာ ရာဇာယတနံ, ကုမ္ဘီ ကုမုဒိကာ ဘဝေ;

ယူပေါ တု ကမုကော စာထ, ပဋ္ဋိ လာခါပသာဒနော.

ຕົ້ນເກດ; ຕົ້ນກະໂດນ; ຕົ້ນໝາກ; ຕົ້ນໂລດ.

၅၆၅.

໕໖໕.

ဣင်္ဂုဒီ တာပသတရု, ဘုဇပတ္တော တု အာဘုဇီ;

ပိစ္ဆိလာ သိမ္ဗလီ ဒွီသု, ရောစနော ကောဋသိမ္ဗလီ.

ຕົ້ນອິງຄຸດ; ຕົ້ນພັດຊະພັດ; ຕົ້ນງິ້ວ; ຕົ້ນງິ້ວປ່າ.

၅၆၆.

໕໖໖.

ပကိရိယော ပူတိကော ထ, ရောဟီ ရောဟိတကော ဘဝေ;

ဧရဏ္ဍော တု စ အာမဏ္ဍော, အထ သတ္တုဖလာ သမီ.

ຕົ້ນສະບູດຳ; ຕົ້ນດີໝີ; ຕົ້ນລະຫຸ່ງ; ຕົ້ນແກ້ງ.

၅၆၇.

໕໖໗.

နတ္တမာလော ကရဉ္ဇော ထ, ခဒိရော ဒန္တဓာဝနော;

သောမဝက္ကော တု ကဒရော, သလ္လောတု မဒနော ဘဝေ.

ຕົ້ນກະຈັງ (ຕົ້ນຂະຍັງ) ມີຊື່ວ່າ ນັດຕະມາລະ ແລະ ກະຣັນຊະ. ຕົ້ນສີສຽດ ມີຊື່ວ່າ ຂະທິຣະ ແລະ ທັນຕະທາວະນະ. ຕົ້ນກະດອນ ມີຊື່ວ່າ ໂສມະວັກກະ ແລະ ກະທະຣະ. ຕົ້ນຄັດເຄົ້າ ມີຊື່ວ່າ ສັນລະ ແລະ ມະທະນະ.

၅၆၈.

໕໖໘.

အထာပိ ဣန္ဒသာလော စ, သလ္လကီ ခါရကော သိယာ;

ဒေဝဒါရု ဘဒ္ဒဒါရု, စမ္ပေယျော တု စ စမ္ပကော.

ຕົ້ນສະແລ່ງ ມີຊື່ວ່າ ອິນທະສາລະ, ສັນລະກີ ແລະ ຂາຣະກະ. ຕົ້ນສົນເທບ ມີຊື່ວ່າ ເທວະດາຣູ ແລະ ພັດທະດາຣູ. ຕົ້ນຈຳປາປ່າ ມີຊື່ວ່າ ຈຳເປຍຍະ ແລະ ຈຳປະກະ.

၅၆၉.

໕໖໙.

ပနသော ကဏ္ဋကိဖလော, အဘယာ တု ဟရီတကီ;

အက္ခော ဝိဘီတကော တီသု, အမတာ’မလကီ တိသု.

ຕົ້ນຂะໜຸນ ມີຊື່ວ່າ ປະນະສະ ແລະ ກັນຕະກິຜະລະ. ຕົ້ນສະໝໍໄທ ມີຊື່ວ່າ ອະພະຍາ ແລະ ຫະຣີຕະກີ. ຕົ້ນສະໝໍພິເພກ ມີຊື່ວ່າ ອັກຂະ ແລະ ວິພີຕະກະ (ເປັນໄດ້ ໓ ລີງ). ຕົ້ນໝາກຂາມປ້ອມ ມີຊື່ວ່າ ອະມະຕາ ແລະ ອາມະລັກກີ (ເປັນໄດ້ ໓ ລີງ).

၅၇၀.

໕໗໐.

လဗုဇော လိကုစော စာထ, ကဏိကာရော ဒုမုပ္ပလော;

နိမ္ဗော’ရိဋ္ဌော ပုစိမန္ဒော, ကရကော တု စ ဒါဠိမော.

ຕົ້ນຫາຕ ມີຊື່ວ່າ ລະພຸຊະ ແລະ ລິກຸຈະ. ຕົ້ນກັນນິກາ ມີຊື່ວ່າ ກະນິກາຣະ ແລະ ທຸມຸບປະລະ. ຕົ້ນສະເດົາ ມີຊື່ວ່າ ນິມພະ, ອະຣິດຖະ ແລະ ປຸຈິມັນທະ. ຕົ້ນໝາກພິລາ ມີຊື່ວ່າ ກະຣະກະ ແລະ ທາລິມະ.

၅၇၁.

໕໗໑.

သရလော [Pg.48] ပူတိကဋ္ဌဉ္စ, ကပိလာ တု စ သိံသပါ;

သာမာ ပိယင်္ဂု ကင်္ဂုပိ, သိရီသော တု စ ဘဏ္ဍိလော.

ຕົ້ນສົນສາມໃບ ມີຊື່ວ່າ ສະຣະລະ ແລະ ປູຕິກັດຖະ. ຕົ້ນປະດູ່ລາຍ ມີຊື່ວ່າ ກະປິລາ ແລະ ສິງສະປາ. ຕົ້ນພິລັງກາສາ ມີຊື່ວ່າ ສາມາ, ປิຍັງຄຸ ແລະ ກັງຄຸ. ຕົ້ນຊຶກ ມີຊື່ວ່າ ສິຣີສະ ແລະ ພັນທິລະ.

၅၇၂.

໕໗໒.

သောဏကော ဒီဃဝန္တော စ,ဝကုလော တု စ ကေသရော;

ကာကောဒုမ္ဗရိကာ ဖေဂ္ဂု, နာဂေါ တု နာဂမာလိကာ.

ຕົ້ນເພກາ (ລີ້ນຟ້າ) ມີຊື່ວ່າ ໂສນາກະ ແລະ ທີຄະວັນຕະ. ຕົ້ນພິກຸນ ມີຊື່ວ່າ ວະກຸລະ ແລະ ເກສະຣະ. ຕົ້ນເດື່ອປ້ອງ ມີຊື່ວ່າ ຄາໂຄທຸມພະຣິກາ ແລະ ເພັກຄຸ. ຕົ້ນບຸນນາກ ມີຊື່ວ່າ ນາຄະ ແລະ ນາຄະມາລິກາ.

၅၇၃.

໕໗໓.

အသောကော ဝဉ္ဇုလော စာထ, တက္ကာရီ ဝေဇယန္တိကာ;

တာပိဉ္ဆော စ တမာလော ထ, ကုဋဇော ဂိရိမလ္လိကာ.

ຕົ້ນອະໂສກ ມີຊື່ວ່າ ອະໂສກະ ແລະ ວັນຊຸລະ. ຕົ້ນກັນເກຣົາ ມີຊື່ວ່າ ຕັກກາຣີ ແລະ ເວຊະຍັນຕິກາ. ຕົ້ນມະດັນປ່າ ມີຊື່ວ່າ ຕາປິນຊະ ແລະ ຕຳມາລະ. ຕົ້ນໂມກຫຼວງ ມີຊື່ວ່າ ກຸຕະຊະ ແລະ ຄິຣິມັលລິກາ.

၅၇၄.

໕໗໔.

ဣန္ဒယဝေါ ဖလေ တဿာ, ဂ္ဂိမန္ထော ကဏိကာ ဘဝေ;

နိဂုဏ္ဌိ’တ္ထီ သိန္ဒုဝါရော, တိဏသုညံ တု မလ္လိကာ.

ເມັດຂອງຕົ້ນໂມກຫຼວງນັ້ນ ມີຊື່ວ່າ ອິນທະຍະວະ. ຕົ້ນອັກຄີທະວານ ມີຊື່ວ່າ ອັກຄິມັນທະ ແລະ ກະນິກາ. ຕົ້ນຄົນທີສໍ ມີຊື່ວ່າ นິຄຸນຖີ (ເປັນອິດຖີລີງ) ແລະ ສິນທຸວາຣະ. ຕົ້ນມະລິຊ້ອນ ມີຊື່ວ່າ ຕິນະສຸນຍະ ແລະ ມັលລິກາ.

၅၇၅.

໕໗໕.

သေဖာလိကာ နီလိကာ ထ, အပ္ဖောဋာ ဝနမလ္လိကာ;

ဗန္ဓုကော ဇယသုမနံ, ဘဏ္ဍိကော ဗန္ဓုဇီဝကော.

ຕົ້ນກັນນິກາ ມີຊື່ວ່າ ເສພາລິກາ ແລະ ນີລິກາ. ຕົ້ນມະລິປ່າ 有ຊື່ວ່າ ອັບໂພຕາ ແລະ ວະນະມັលລິກາ. ຕົ້ນດອກເຂັມແດງ ມີຊື່ວ່າ ພັນທຸກະ, ຊະຍະສຸມະນະ, ພັນທິກະ ແລະ ພັນທຸຊີວະກະ.

၅၇၆.

໕໗໖.

သုမနာ ဇာတိသုမနာ, မာလတီ ဇာတိ ဝဿိကီ;

ယူထိကာ မာဂဓီ စာထ, သတ္တလာ နဝမလ္လိကာ.

ດອກມະລິຫຼວງ ມີຊື່ວ່າ ສຸມະນາ, ຊາຕິສຸມະນາ, ມາລະຕີ, ຊາຕິ ແລະ ວັດສິກີ. ດອກພຸດທະຊາດ ມີຊື່ວ່າ ຍູທິກາ ແລະ ມາຄະທີ. ດອກມະລິລາ ມີຊື່ວ່າ ສັດຕະລາ ແລະ ນະວະມັលລິກາ.

၅၇၇.

໕໗໗.

ဝါသန္တီ,တ္ထီ အတိမုတ္တော, ကရဝီရော’ဿမာရကော;

မာတုလုင်္ဂေါ ဗီဇပူရော, ဥမ္မတ္တော တု စ မာတုလော.

ຕົ້ນໂນຣາ ມີຊື່ວ່າ ວາສັນຕີ (ເປັນອິດຖີລີງ) ແລະ ອະຕິມຸດຕະ. ຕົ້ນຍີ່ໂຖ ມີຊື່ວ່າ ກະຣະວີຣະ ແລະ ອັດສະມາຣະກະ. ຕົ້ນໝາກງົ່ວ ມີຊື່ວ່າ ມາຕຸລຸງຄະ ແລະ ພີຊະປູຣະ. ຕົ້ນລຳໂພງ ມີຊື່ວ່າ ອຸມມັດຕະ ແລະ ມາຕຸລະ.

၅၇၈.

໕໗໘.

ကရမန္ဒော သုသေနော စ, ကုန္ဒံ တု မာဃျ မုစ္စတေ;

ဒေဝတာသော တု ဇီမူတော,ထာ’မိလာတော မဟာသဟာ.

ຕົ້ນໝາກໜາມແດງ 有ຊື່ວ່າ ກະຣະມັນທະ ແລະ ສຸເສນະ. ດອກພິກຸນປ່າ ມີຊື່ວ່າ ກຸນທະ ແລະ ມາຄະຍະ. ຕົ້ນຂີ້ເຫຼັກ ມີຊື່ວ່າ ເທວະຕາສະ ແລະ ຊີມູຕະ. ດອກບານບໍ່ຮູ້ໂລຍ ມີຊື່ວ່າ ອະມິລາຕະ ແລະ ມະຫາສະຫາ.

၅၇၉.

໕໗໙.

အထော သေရေယျကော ဒါသီ,ကိံ ကိရာတော ကုရဏ္ဋကော;

အဇ္ဇုကော သိတပဏ္ဏာသော, သမီရဏော ဖဏိဇ္ဇကော.

ຕົ້ນອັງກາບ ມີຊື່ວ່າ ເສເຣຍຍະກະ, ທາສີ, ກິງກິຣາຕະ ແລະ ກຸຣັນຕະກະ. ຕົ້ນຜັກອີ່ຕູ່ ມີຊື່ວ່າ ອັດຊຸກະ ແລະ ສິຕະປັນນາສະ. ຕົ້ນກະເພົາແດງ ມີຊື່ວ່າ ສະມີຣະນະ ແລະ ພະນິດຊະກະ.

၅၈၀.

໕໘໐.

ဇပါ တု ဇယသုမနံ, ကရီရော ကကစော ဘဝေ;

ရုက္ခာဒနီ စ ဝန္ဒာကာ, စိတ္တကော တွ’ဂ္ဂိသညိတော.

ດອກຊະບາ ມີຊື່ວ່າ ຊະປາ ແລະ ຊະຍະສຸມະນະ. ຕົ້ນກະເລົາ ມີຊື່ວ່າ ກະຣີຣະ ແລະ ກະກະຈະ. ກາຝາກໄມ້ ມີຊື່ວ່າ ຣຸກຂາທະນີ ແລະ ວັນທາກາ. ຕົ້ນເຈດຕະມູນເພີງ ມີຊື່ວ່າ ຈິດຕະກະ ແລະ ອັກຄິສັນຍິຕະ.

၅၈၁.

໕໘໑.

အက္ကော ဝိကီရဏော တသ္မိံ,တွ’ ဠက္ကော သေတပုပ္ဖကေ;

ပူတိလတာ ဂဠောစီ စ, မုဗ္ဗာ မဓုရသာ ပျထ.

ຕົ້ນຮັກ ມີຊື່ວ່າ ອັກກະ ແລະ ວິກີຣະນະ, ສ່ວນຕົ້ນຮັກຂາວ ມີຊື່ວ່າ ອະລັກກະ. ເຄືອເຂົາຮໍ ມີຊື່ວ່າ ປູຕິລະຕາ ແລະ ຄະໂລຈີ. ເຄືອປ່ານ ມີຊື່ວ່າ ມຸບພາ ແລະ ມະທຸຣະສາ.

၅၈၂.

໕໘໒.

ကပိကစ္ဆု ဒုဖဿော ထ, မဉ္ဇိဋ္ဌာ ဝိကသာ ဘဝေ;

အမ္ဗဋ္ဌာ စ တထာ ပါဌာ, ကဋုကာ ကဋုရောဟိဏီ.

ຕົ້ນໝາໝຸ້ຍ ມີຊື່ວ່າ ກະປິກັດສຸ ແລະ ທຸບພັດສະ. ຕົ້ນມັດຊິດຖາ ມີຊື່ວ່າ ມັນຊິດຖາ ແລະ ວິກະສາ. ເຄືອໝາໜ້ອຍ ມີຊື່ວ່າ ອຳພັດຖາ ແລະ ປາຖາ. ຕົ້ນກະດູກອ່ຽງ ມີຊື່ວ່າ ກະຕຸກາ ແລະ ກະຕຸໂຣຫິນີ.

၅၈၃.

໕໘໓.

အပါမဂ္ဂေါ [Pg.49] သေခရိကော, ပိပ္ပလီ မာဂဓီ မတာ;

ဂေါကဏ္ဋကော စ သိင်္ဃာဋော, ကောလဝလ္လီ’ဘပိပ္ပလီ.

ຕົ້ນຫຍ້າພັນງູ ມີຊື່ວ່າ ອະປາມັງຄະ ແລະ ເສຂະຣິກະ. ຕົ້ນດີປີ ມີຊື່ວ່າ ພິບພະລີ ແລະ ມາຄະທີ. ຕົ້ນໝາກຈັບ ມີຊື່ວ່າ ໂຄກັນຕະກະ ແລະ ສິງຄາຕະ. ເຄືອສະຄ້ານ ມີຊື່ວ່າ ໂຄລະວັນລີ ແລະ ອະພະພິບພະລີ.

၅၈၄.

໕໘໔.

ဂေါလောမီ တု ဝစာ စာထ, ဂိရိကဏျ’ပရာဇိတာ;

သီဟပုစ္ဆီ ပဉှိပဏ္ဏီ, သာလပဏ္ဏီ တု စ’တ္ထိရာ;

(စထိရာ).

ຕົ້ນຫວ້ານນ້ຳ ມີຊື່ວ່າ ໂຄໂລມີ ແລະ ວະຈາ. ຕົ້ນອັນຊັນ ມີຊື່ວ່າ ຄິຣິກັນນີ ແລະ ອະປະຣາຊິຕາ. ຕົ້ນຫາງເສືອ ມີຊື່ວ່າ ສີຫະປຸດສີ ແລະ ປັນຫິປັນນີ. ຕົ້ນຫົວຊາກ ມີຊື່ວ່າ ສາລະປັນນີ ແລະ ຖິຣາ.

၅၈၅.

໕໘໕.

နိဒိဒ္ဓိကာ တု ဗျဂ္ဃီ စ, အထ နီလီ စ နီလိနီ;

ဇိဉ္ဇုကော စေဝ ဂုဉ္ဇာ ထ, သတမူလီ သတာဝရီ.

ຕົ້ນມะແວ້ງ ມີຊື່ວ່າ ນິທິດທິກາ ແລະ ພະຍັກຄີ. ຕົ້ນຄາມ ມີຊື່ວ່າ ນີລີ ແລະ นີລິນີ. ຕົ້ນມະກ່ຳຕາແດງ ມີຊື່ວ່າ ຊິນຊຸກະ ແລະ ຄຸນຊາ. ຕົ້ນສາມສິບ ມີຊື່ວ່າ ສະຕະມູລີ ແລະ ສະຕາວະຣີ.

၅၈၆.

໕໘໖.

မဟောသဓံ တွ’တိဝိသာ, ဗာကုစီ သောမဝလ္လိကာ;

ဒါဗ္ဗီ ဒါရုဟလိဒ္ဒါ ထ, ဗိဠင်္ဂံ စိတြတဏ္ဍုလာ.

ຕົ້ນໂກດກະດູກ ມີຊື່ວ່າ ມະໂຫສະຖະ ແລະ ອະຕިວິສາ. ຕົ້ນກະລັງຕັງກາ ມີຊື່ວ່າ ພາກຸຈີ ແລະ ໂສມະວັນລິກາ. ຕົ້ນຂະໝິ້ນຕົ້ນ ມີຊື່ວ່າ ທັບພີ ແລະ ทາຣຸຫະລິດທາ. ຕົ້ນຂັ້ນແລນ ມີຊື່ວ່າ ວິລັງຄະ ແລະ ຈິດຕະຕັນທຸລາ.

၅၈၇.

໕໘໗.

နုဟီ စေဝ မဟာနာမော, မုဒ္ဒိကာ တု မဓုရသာ;

အထာပိ မဓုကံ ယဋ္ဌိ, မဓုကာမဓုယဋ္ဌိကာ.

ຕົ້ນສະລັດໄດ ມີຊື່ວ່າ ນຸຫີ ແລະ ມະຫານາມະ. ເຄືອໝາກອະງຸ່ນ ມີຊື່ວ່າ ມຸດທິກາ ແລະ ມະທຸຣະສາ. ຕົ້ນຊະເອມເທດ ມີຊື່ວ່າ ມະທຸກະ, ຍັດຖີ, ມະທຸກາ ແລະ ມະທຸຍັດຖິກາ.

၅၈၈.

໕໘໘.

ဝါတိင်္ဂဏော စ ဘဏ္ဍာကီ, ဝါတ္တာကီ ဗြဟတီ ပျထ;

နာဂဗလာ စေဝ ဈသာ, လာင်္ဂလီ တု စ သာရဒီ.

ຕົ້ນໝາກເຂືອ ມີຊື່ວ່າ ວາຕິງຄະນະ ແລະ ພັນທາກີ. ຕົ້ນໝາກເຂືອຂື່ນ ມີຊື່ວ່າ ວາດຕາກີ ແລະ ພະຣະຫະຕີ. ຕົ້ນຂັດມອນ ມີຊື່ວ່າ ນາຄະພະລາ ແລະ ຊະສາ. ຕົ້ນດອງດຶງ ມີຊື່ວ່າ ລັງຄະລີ ແລະ ສາຣະທີ.

၅၈၉.

໕໘໙.

ရမ္ဘာ စ ကဒလီ မောစော, ကပ္ပာသီ ဗဒရာ ဘဝေ;

နာဂလတာ တု တမ္ဗူလီ, အဂ္ဂိဇာလာ တု ဓာတကီ.

ຕົ້ນກ້ວຍ ມີຊື່ວ່າ ຣຳພາ, ກະທະລີ ແລະ ໂມຈະ. ຕົ້ນຝ້າຍ ມີຊື່ວ່າ ກັບປາສີ. ຕົ້ນໝາກທັນ ມີຊື່ວ່າ ພະທະຣາ. ເຄືອພູ ມີຊື່ວ່າ ນາຄະລะຕາ ແລະ ຕຳພູລີ. ຕົ້ນຟອງແດງ ມີຊື່ວ່າ ອັກຄິຊາລາ ແລະ ทາຕະກີ.

၅၉၀.

໕໙໐.

တိဝုတာ တိပုဋာ စာထ, သာမာ ကာဠာ စ ကထျတေ;

အထော သိင်္ဂီ စ ဥသဘော, ရေဏုကာ ကပိဠာ ဘဝေ.

ຕົ້ນຈິງຈໍ້ ມີຊື່ວ່າ ຕິວຸຕາ, ຕິປຸຕາ, ສາມາ ແລະ ກາລາ. ຕົ້ນເຂົາກວາງ ມີຊື່ວ່າ ສິງຄີ ແລະ ອຸສະພະ. ຕົ້ນໝາກເຣນູ ມີຊື່ວ່າ ເຣນຸກາ ແລະ ກະປິລາ.

၅၉၁.

໕໙໑.

ဟိရိဝေရဉ္စ ဝါလဉ္စ, ရတ္တဖလာ တု ဗိမ္ဗိကာ;

သေလေယျ’ မသ္မပုပ္ဖဉ္စ, ဧလာ တု ဗဟုလာ ဘဝေ.

ຕົ້ນເນລະພູສີ ມີຊື່ວ່າ ຫິຣิເວຣະ ແລະ ວາລະ. ເຄືອຕຳລຶງ ມີຊື່ວ່າ ຣັດຕະຜະລະ ແລະ ພິມພິກາ. ຕົ້ນດອກຫີນ ມີຊື່ວ່າ ເສເລຍຍະ ແລະ ອັດສະມະປຸບຜະ. ຕົ້ນໝາກກະວານ ມີຊື່ວ່າ ເອລາ ແລະ ພະຫຸລາ.

၅၉၂.

໕໙໒.

ကုဋ္ဌဉ္စ ဗျာဓိ ကထိတော, ဝါနေယျံ တု ကုဋန္နဋံ;

ဩသဓိ ဇာတိမတ္တမှိ, ဩသဓံ သဗ္ဗ’ မဇာတိယံ.

ຕົ້ນໂກດກະດູກ ມີຊື່ວ່າ ກຸດຖະ ແລະ ພະຍາທິ. ຕົ້ນຫຍ້າແຫ້ວໝູ ມີຊື່ວ່າ ວາເນຍຍະ ແລະ ກຸຕັນນະຕະ. ຄຳວ່າ ໂອສະທິ ໃຊ້ເອີ້ນສະເພາະຕົ້ນໄມ້ທີ່ເປັນຢາ, ສ່ວນຄຳວ່າ ໂອສະຖະ ໃຊ້ເອີ້ນຢາປິ່ນປົວພະຍາດທຸກຊະນິດ.

၅၉၃.

໕໙໓.

မူလံ ပတ္တံ ကဠီရ’ဂ္ဂံ, ကန္ဒံ မိဉ္ဇာ ဖလံ တထာ;

တစော ပုပ္ဖဉ္စ ဆတ္တန္တိ, သာကံ ဒသဝိဓံ မတံ.

ຜັກ ໑໐ ຊະນິດ ຄື: ຮາກ, ໃບ, ໜໍ່, ຍອດ, ຫົວ, ເນື້ອໃນ, ໝາກ, ເປືອກ, ດອກ ແລະ ເຫັດ.

၅၉၄.

໕໙໔.

ပပုန္နာဋော ဧဠဂလော,တဏ္ဍုလေယျော’ပ္ပမာရိသော;

ဇီဝန္တိ ဇီဝနီ စာထ, မဓုရကော စ ဇီဝကော.

ຕົ້ນຊຸມເຫັດໄທ ມີຊື່ວ່າ ປະປຸນນາຕະ ແລະ ເອລະຄະລະ. ຜັກຫົມໜາມ ມີຊື່ວ່າ ຕັນທຸເລຍຍະ ແລະ ອັບປະມາຣິສະ. ຕົ້ນຜັກຫວານປ່າ ມີຊື່ວ່າ ຊີວັນຕີ ແລະ ຊີວະນີ. ຕົ້ນຊີວົກ ມີຊື່ວ່າ ມະທຸຣະກະ ແລະ ຊີວະກະ.

၅၉၅.

໕໙໕.

မဟာကန္ဒော စ လသုဏံ, ပလဏ္ဍု တု သုကန္ဒကော;

ပဋောလော တိတ္တကော စာထ, ဘိင်္ဂရာဇော စ မက္ကဝေါ.

ຫົວຜັກທຽມ ມີຊື່ວ່າ ມະຫາຄັນທະ ແລະ ລະສຸນະ. ຫົວຫອມ ມີຊື່ວ່າ ປະລັນທຸ ແລະ ສຸຄັນທະກະ. ໝາກບວບຂົມ ມີຊື່ວ່າ ປະໂຕລະ ແລະ ຕິດຕະກະ. ຕົ້ນກ້ານຕົງ ມີຊື່ວ່າ ພິງຄະຣາຊະ ແລະ ມັກຄະວະ.

၅၉၆.

໕໙໖.

ပုနန္နဝါ [Pg.50] သောထဃာတီ, ဝိတုန္နံ သုနိသဏ္ဏကံ;

ကာရဝေလ္လော တု သုသဝီ, တုမ္ဗျာ’လာဗု စ လာဗု သာ.

ຕົ້ນຜັກປອດ ມີຊື່ວ່າ ປຸນັນນະວາ ແລະ ໂສຖະຄາຕີ. ຜັກແວ່ນ ມີຊື່ວ່າ ວິຕຸນນະ ແລະ ສຸນິສັນນະກະ. ໝາກມະຣະ ມີຊື່ວ່າ ຄາຣະເວັນລະ ແລະ ສຸສະວີ. ໝາກນ້ຳເຕົ້າ ມີຊື່ວ່າ ຕຸມພີ, ອະລາພຸ ແລະ ລາພຸ.

၅၉၇.

໕໙໗.

ဧဠာလုကဉ္စ ကက္ကာရီ, ကုမ္ဘဏ္ဍော တု စ ဝလ္လိဘော;

ဣန္ဒဝါရုဏီ ဝိသာလာ, ဝတ္ထုကံ ဝတ္ထုလေယျကော.

ໝາກແຕງລາຍ ມີຊື່ວ່າ ເອລາລູກະ ແລະ ກັກກາຣີ. ໝາກຟັກ ມີຊື່ວ່າ ກຸມພັນທະ ແລະ ວັນລິພະ. ໝາກຂີ້ກາແດງ ມີຊື່ວ່າ ອິນທະວາຣຸນີ ແລະ ວິສາລາ. ຜັກກາດປ່າ ມີຊື່ວ່າ ວັດຖຸກະ ແລະ ວັດຖຸເລຍຍະກະ.

၅၉၈.

໕໙໘.

မူလကော နိတ္ထိယံ စုစ္စု, တမ္ဗကော စ ကလမ္ဗကော;

သာကဘေဒါ ကာသမဒ္ဒ, ဈဇ္ဈရီ ဖဂ္ဂဝါ’ဒယော.

ຫົວຜັກກາດຂາວ ມີຊື່ວ່າ ມູລະກະ (ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລີງ). ຜັກກູດ ມີຊື່ວ່າ ຈຸດຈຸ. ຜັກບົ້ງ ມີຊື່ວ່າ ຕຳພະກະ ແລະ ກະລຳພະກະ. ຜັກຊະນິດຕ່າງໆ ມີຕົ້ນຊຸມເຫັດ (ກາສະມັດທະ), ຜັກກາດນ້ຳ (ຊັດຊະຣີ) ແລະ ຜັກປັງ (ພັກຄະວະ) ເປັນຕົ້ນ.

၅၉၉.

໕໙໙.

သဒ္ဒလော စေဝ ဒုဗ္ဗာ စ, ဂေါလောမီ သာ သိတာ ဘဝေ;

ဂုန္ဒာ စ ဘဒ္ဒမုတ္တဉ္စ, ရသာလော တု’စ္ဆု ဝေဠု တု.

ຫຍ້າແພກ ມີຊື່ວ່າ ສັດທະລະ ແລະ ທຸບພາ, ສ່ວນຫຍ້າແພກຂາວ ມີຊື່ວ່າ ໂຄໂລມີ. ຫຍ້າແຫ້ວໝູ ມີຊື່ວ່າ ຄຸນທາ ແລະ ພັດທະມຸດຕະ. ຕົ້ນອ້ອຍ ມີຊື່ວ່າ ຣະສາລະ ແລະ ອຸດສຸ. ຕົ້ນໄຜ່ ມີຊື່ວ່າ ເວລຸ.

၆၀၀.

໖໐໐.

တစသာရော ဝေဏု ဝံသော, ပဗ္ဗံ တု ဖလု ဂဏ္ဌိသော;

ကီစကာ တေ သိယုံ ဝေဏူ, ယေ နဒန္တျာ’နိလဒ္ဓုတာ.

ຕົ້ນໄຜ່ ມີຊື່ວ່າ ຕະຈະສາຣະ, ເວເນີ ແລະ ວັງສະ. ຂໍ້ໄຜ່ ມີຊື່ວ່າ ປັບພະ, ຜະຣຸ ແລະ ກັນຖິສະ. ຕົ້ນໄຜ່ທີ່ສົ່ງສຽງດັງເມື່ອຖືກລົມພັດ ເອີ້ນວ່າ ກີຈະກະ.

၆၀၁.

໖໐໑.

နဠော စ ဓမနော ပေါဋ, ဂလော တု ကာသ မိတ္ထိ န;

တေဇနော တု သရော, မူလံ, တူ’ သီရံ ဗီရဏဿ ဟိ.

ຕົ້ນອໍ້ ມີຊື່ວ່າ ນະລະ, ທະມະນະ ແລະ ໂປຕະຄະລະ. ຕົ້ນເລົາ ມີຊື່ວ່າ ກາສະ (ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລີງ). ຕົ້ນແຂມ ມີຊື່ວ່າ ເຕຊະນະ ແລະ ສະຣະ. ຮາກຂອງຕົ້ນແຝກ ເອີ້ນວ່າ ອຸສີຣະ, ສ່ວນຕົ້ນແຝກ ເອີ້ນວ່າ ພີຣະນະ.

၆၀၂.

໖໐໒.

ကုသော ဝရဟိသံ ဒဗ္ဗော, ဘူတိဏကံ တု ဘူတိဏံ;

ဃာသော တု ယဝသော စာထ,ပူဂေါ တု ကမုကော ဘဝေ.

ຫຍ້າຄາ ມີຊື່ວ່າ ກຸສະ, ວະຣະຫິສະ ແລະ ທັບພະ. ຕະໄຄ້ ມີຊື່ວ່າ ພູຕິນະກະ ແລະ ພູຕິນະ. ຫຍ້າ (ອາຫານສັດ) ມີຊື່ວ່າ ຄາສະ ແລະ ຍະວະສະ. ຕົ້ນໝາກ ມີຊື່ວ່າ ປູຄະ ແລະ ກາມຸກະ.

၆၀၃.

໖໐໓.

တာလော ဝိဘေဒိကာ စာထ, ခဇ္ဇုရီ သိန္ဒိ ဝုစ္စတိ;

ຕົ້ນຕານ ມີຊື່ວ່າ ຕາລະ ແລະ ວິເພທິກາ. ຕົ້ນອິນທະຜະລຳ ມີຊື່ວ່າ ຂັດຊຸຣີ ແລະ ສິນທິ.

၆၀၄.

໖໐໔.

ဟိန္တာလ, တာလ, ခဇ္ဇူရီ, နာလိကေရာ တထေဝ စ;

တာလီ စ ကေတကီ နာရီ, ပူဂေါ စ တိဏပါဒပါတိ.

ຕົ້ນເປ້ງ, ຕົ້ນຕານ, ຕົ້ນອິນທະຜະລຳ, ຕົ້ນມະພ້າວ, ຕົ້ນລານ, ຕົ້ນລຳເຈຍກ ແລະ ຕົ້ນໝາກ ເຫຼົ່ານີ້ ເອີ້ນວ່າ ຕິນະປາດະປະ (ພືດຕະກູນປາມ).

ဣတိ အရညဝဂ္ဂေါ.

ຈົບ ປ່າວັກ (ໝວດປ່າໄມ້).

၆. အရညာဒိဝဂ္ဂ

໖. ໝວດປ່າໄມ້ ແລະ ພູເຂົາ ເປັນຕົ້ນ

၆၀၅.

໖໐໕.

ပဗ္ဗတော ဂိရိ သေလော’ဒ္ဒိ, နဂါ’စလ, သိလုစ္စယာ;

သိခရီ ဘူဓရောထ ဗ္ဘ, ပါသာဏာ’သ္မော’ပလော သိလာ.

ພູເຂົາ ມີຊື່ວ່າ ປັບພະຕະ, ຄິຣິ, ເສລະ, ອັດທິ, ນະຄະ, ອະຈະລະ, ສิລຸດຈະຍະ, ສິຂະຣີ ແລະ ພູທະຣະ. ສ່ວນກ້ອນຫີນ ມີຊື່ວ່າ ອັບພະ, ປາສານະ, ອັດສະມະ, ອຸປະລະ ແລະ ສິລາ.

၆၀၆.

໖໐໖.

ဂိဇ္ဈကူဋော စ ဝေဘာရော, ဝေပုလ္လော’သိဂိလီ နဂါ;

ဝိဉ္ဈော ပဏ္ဍဝ ဝင်္ကာဒီ, ပုဗ္ဗသေလော တု စော’ဒယော;

မန္ဒရော ပရသေလော’တ္ထော, ဟိမဝါ တု ဟိမာစလော.

ພູເຂົາທັງຫຼາຍ ມີພູກິດຊະກູດ, ພູເວພາຣະ, ພູເວປຸນລະ, ພູອິສິກິລິ, ພູວິນທະຍາ, ພູປັນທະວະ ແລະ ພູວົງກົດ ເປັນຕົ້ນ. ພູເຂົາຕາເວັນອອກ ມີຊື່ວ່າ ປຸບພະເສລະ ແລະ ອຸທະຍະ. ພູເຂົາມັນທະຣະ, ພູເຂົາຕາເວັນຕົກ ມີຊື່ວ່າ ປະຣະເສລະ ແລະ ອັດຖະ. ພູເຂົາຫິມະພານ ມີຊື່ວ່າ ຫິມະວາ ແລະ ຫິມາຈະລະ.

၆၀၇.

໖໐໗.

ဂန္ဓမာဒန ကေလာသ, စိတ္တကူဋ သုဒဿနာ;

ကာလကူဋော တိကူဋာ’ဿ, ပတ္ထော တု သာနု နိတ္ထိယံ.

ຍອດເຂົາທັງຫຼາຍ ມີຄັນທະມາດົນ, ເຄລາດ, ຈິດຕະກູດ, ສຸທັດສະນະ, ກາລະກູດ ແລະ ຕິກູດ. ເນີນເຂົາ (ໄຫຼ່ເຂົາ) ມີຊື່ວ່າ ປັດຖະ ແລະ ສານຸ (ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລີງ).

၆၀၈.

໖໐໘.

ကူဋော [Pg.51] ဝါ သိခရံ သိင်္ဂံ, ပပါတော တု တဋော ဘဝေ;

နိတမ္ဗော ကဋကော နိတ္ထီ, နိဇ္ဈရော ပသဝေါ’မ္ဗုနော.

ຍອດເຂົາ ມີຊື່ວ່າ ກູດ, ສິຂະຣະ ແລະ ສິງຄະ. ໜ້າຜາຊັນ ມີຊື່ວ່າ ປະປາຕະ. ໄຫຼ່ເຂົາ ມີຊື່ວ່າ ຕະຕະ. ເນີນເຂົາ ມີຊື່ວ່າ ນິຕຳພະ ແລະ ກະຕະກະ (ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລີງ). ນ້ຳຕົກ (ນ້ຳຮິນ) ມີຊື່ວ່າ ນິດຊະຣະ ແລະ ປະສະວັມພຸ.

၆၀၉.

໖໐໙.

ဒရီ’တ္ထီ ကန္ဒရော ဒွီသု, လေဏံ တု ဂဗ္ဘရံ ဂုဟာ;

သိလာပေါက္ခရဏီ သောဏ္ဍီ, ကုဉ္ဇံ နိကုဉ္ဇ မိတ္ထိ န.

ຊອກຫີນ (ຫ້ວຍເລິກ) ມີຊື່ວ່າ ທະຣີ (ເປັນອິດຖີລີງ) ແລະ ຄັນທະຣະ (ເປັນໄດ້ ໒ ລີງ). ຖ້ຳ ມີຊື່ວ່າ ເລນະ, ຄັບພະຣະ ແລະ ຄູຫາ. ອ່າງນ້ຳໃນຫີນ ມີຊື່ວ່າ ສິລາໂປກຂະຣະນີ ແລະ ໂສນທິ. ຊຸ້ມໄມ້ ມີຊື່ວ່າ ກຸນຊະ ແລະ ນິກຸນຊະ (ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລີງ).

၆၁၀.

໖໑໐.

ဥဒ္ဓ မဓိစ္စကာ သေလ, ဿာသန္နာ ဘူမျု ပစ္စကာ;

ပါဒေါ တု’ပန္တသေလော ထ,ဓာတု’တ္တော ဂေရိကာဒိကော.

ທີ່ຮາບເທິງພູເຂົາ ເອີ້ນວ່າ ອະທິດຈະກາ. ທີ່ຮາບຕີນເຂົາ ເອີ້ນວ່າ ອຸປັດຈະກາ. ເນີນຕີນເຂົາ ມີຊື່ວ່າ ປາທະ ແລະ ອຸປັນຕະເສລະ. ແຮ່ທາດຕ່າງໆ ມີດິນແດງ ເປັນຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ ທາຕຸ.

ဣတိ သေလဝဂ္ဂေါ.

ຈົບ ຫີນວັກ (ໝວດພູເຂົາ).

၆၁၁.

໖໑໑.

မိဂိန္ဒော ကေသရီ သီဟော, တရစ္ဆော တု မိဂါဒနော;

ဗျဂ္ဃော တု ပုဏ္ဍရီကော ထ, သဒ္ဒူလော ဒီပိနီ’ရိတော.

ລາຊະສີ ມີຊື່ວ່າ ມิຄິນທະ, ເຄສະຣີ ແລະ ສີຫະ. ເສືອໂຄ່ງ ມີຊື່ວ່າ ຕະຣັດຊະ, ມິຄາທະນະ, ພະຍັກຄະ, ປຸນທະຣີກະ ແລະ ສັດທູລະ. ເສືອດາວ ເອີ້ນວ່າ ທີປິ.

၆၁၂.

໖໑໒.

အစ္ဆော ဣက္ကော စ ဣဿော တု,ကာဠသီဟော ဣသော ပျထ;

ရောဟိသော ရောဟိတော စာထ,ဂေါကဏ္ဏော ဂဏိ ကဏ္ဋကာ.

ໝີ ມີຊື່ວ່າ ອັດສະ, ອິກກະ ແລະ ອິດສະ. ສິງດຳ ມີຊື່ວ່າ ກາລະສີຫະ ແລະ ອິສະ. ກວາງແດງ ມີຊື່ວ່າ ໂຣຫิສະ ແລະ ໂຣຫິຕະ. ກວາງຜາ ມີຊື່ວ່າ ໂຄກັນນະ. ໝາປ່າ ມີຊື່ວ່າ ຄະນິກັນຕະກະ.

၆၁၃.

໖໑໓.

ခဂ္ဂ ခဂ္ဂဝိသာဏာ တု, ပလာသာဒေါ စ ဂဏ္ဍကော;

ဗျဂ္ဃာဒိကေ ဝါဠမိဂေါ, သာပဒေါ ထ ပ္လဝင်္ဂမော.

ແຮດ ມີຊື່ວ່າ ขັກຄະ, ຂັກຄະວິສານະ, ປະລາສາດະ ແລະ ຄັນທະກະ. ສັດຮ້າຍ ມີເສືອເປັນຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ ວາລະມິຄະ ແລະ ສາປະທະ. ສັດທີ່ໂດດໄປມາ (ລີງ) ເອີ້ນວ່າ ປະລະວັງຄະມະ.

၆၁၄.

໖໑໔.

မက္ကဋော ဝါနရော သာခါ, မိဂေါ ကပိ ဝလီမုခေါ;

ပလဝင်္ဂေါ, ကဏှတုဏ္ဍော,ဂေါနင်္ဂုလော တိ သော မတော.

ລີງ ມີຊື່ວ່າ ມັກກະຕະ, ວານະຣະ, ສາຂາມິຄະ, ກະປິ, ວະລີມຸຂະ ແລະ ປະລະວັງຄະ. ສ່ວນຄ່າງ (ລີງໜ້າດຳ) ມີຊື່ວ່າ ກັນຫະຕຸນທະ ແລະ ໂຄນັງຄຸລະ.

၆၁၅.

໖໑໕.

သိင်္ဂါလော ဇမ္ဗုကော ကောတ္ထု, ဘေရဝေါ စ သိဝါ ပျထ;

ဗိဠာရော ဗဗ္ဗု မဉ္ဇာရော, ကောကော တု စ ဝကော ဘဝေ.

ໝາຈອກ ມີຊື່ວ່າ ສິງຄາລະ, ຊຳພຸກະ, ໂກດຖຸ, ເພຣະວະ ແລະ ສິວາ. ແມວ ມີຊື່ວ່າ ວິລາຣະ, ພັບພຸ ແລະ ມັນຊາຣະ. ໝາໄນ ມີຊື່ວ່າ ໂຄກະ ແລະ ວະກະ.

၆၁၆.

໖໑໖.

မဟိံသော စ လုလာယော ထ,ဂဝဇော ဂဝယော သမာ;

သလ္လော တု သလ္လကော ထာ’ဿ,လောမမှိ သလလံ သလံ.

ຄວາຍ ມີຊື່ວ່າ ມະຫິງສະ ແລະ ລຸລາຍະ. ວົວປ່າ ມີຊື່ວ່າ ຄະວະຊະ ແລະ ຄະວະຍະ. ເໝັ້ນ ມີຊື່ວ່າ ສັນລະ ແລະ ສັນລະກະ, ສ່ວນຂົນຂອງມັນ ເອີ້ນວ່າ ສະລະລະ ແລະ ສະລະ.

၆၁၇.

໖໑໗.

ဟရိဏော မိဂ သာရင်္ဂါ, မဂေါ အဇိနယောနိ စ;

သူကရော တု ဝရောဟော ထ,ပေလကော စ သသော ဘဝေ.

ກວາງ ມີຊື່ວ່າ ຫະຣິເນີ, ມິຄະ, ສາຣັງຄະ, ມະຄະ ແລະ ອະຊິນະໂຍນິ. ໝູ ມີຊື່ວ່າ ສູກະຣະ ແລະ ວະໂຣຫະ. ແກະ ເອີ້ນວ່າ ເປລະກະ. ກະຕ່າຍ ເອີ້ນວ່າ ສະສະ.

၆၁၈.

໖໑໘.

ဧဏေယျော [Pg.52] ဧဏီမိဂေါ စ, ပမ္ပဋကော တု ပမ္ပကော;

ဝါတမိဂေါ တု စလနီ, မူသိကော တွာ’ခု ဥန္ဒုရော.

ກວາງດຳ ມີຊື່ວ່າ ເອເນຍຍະ ແລະ ເອນີມິຄະ. ສັດປ່າຊະນິດໜຶ່ງ ມີຊື່ວ່າ ປຳປະຕະກະ ແລະ ປຳປະກະ. ກວາງລົມ ມີຊື່ວ່າ ວາຕະມິຄະ ແລະ ຈະລະນີ. ໜູ ມີຊື່ວ່າ ມູສິກະ, ອາຂຸ ແລະ ອຸນທຸຣະ.

၆၁၉.

໖໑໙.

စမရော ပသဒေါ စေဝ, ကုရုင်္ဂေါ မိဂမာတုကာ;

ရုရု ရင်္ကု စ နီကော စ, သရဘာဒီ မိဂန္တရာ.

ຈາມະລີ ມີຊື່ວ່າ ຈະມະຣະ. ກວາງດາວ ມີຊື່ວ່າ ປະສະທະ. ກວາງເຂົາສັ້ນ ມີຊື່ວ່າ ກຸຣຸງຄະ ແລະ ມິຄະມາຕຸກາ. ກວາງຣຸຣຸ, ກວາງຣັງຄຸ, ກວາງນີກະ ແລະ ກວາງສະຣະພະ ເປັນຕົ້ນ ຄືຊະນິດຂອງກວາງຕ່າງໆ.

၆၂၀.

໖໒໐.

ပိယကော စမူရု ကဒလီ, မိဂါဒီ စမ္မယောနယော;

မိဂါ တု ပသဝေါ သီဟာ, ဒယော သဗ္ဗစတုပ္ပဒါ.

ສັດທີ່ໃຫ້ໜັງ ມີປິຍະກະ, ຈະມູຣຸ ແລະ ກະທະລີ ເປັນຕົ້ນ. ສັດປ່າ ເອີ້ນວ່າ ມິຄະ, ສັດລ້ຽງ ເອີ້ນວ່າ ປະສຸ. ສັດສີ່ຕີນທັງປວງ ມີລາຊະສີເປັນຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ ຈະຕຸບປະທະ.

၆၂၁.

໖໒໑.

လူတာ တု လူတိကာ ဥဏ္ဏ, နာဘိ မက္ကဋကော သိယာ;

ဝိစ္ဆိကော တွာ’ဠိ ကထိတော, သရဗူ ဃရဂေါဠိကာ.

ແມງມຸມ ມີຊື່ວ່າ ລູຕາ, ລູຕິກາ, ອຸນນະນາພິ ແລະ ມັກກະຕະກະ. ແມງງອດ ມີຊື່ວ່າ ວິດສິກະ ແລະ ອະລິ. ຈິດຈໍ້ ມີຊື່ວ່າ ສະຣະພູ ແລະ ຄະຣະໂຄລິກາ.

၆၂၂.

໖໒໒.

ဂေါဓာ ကုဏ္ဍော ပျထော ကဏ္ဏ, ဇလူကာ သတပဒျထ;

ကလန္ဒကော ကာဠကာ ထ, နကုလော မင်္ဂုသော ဘဝေ.

ແລນ ມີຊື່ວ່າ ໂຄທາ ແລະ ກຸນທະ. ຂີ້ເຂັບ ມີຊື່ວ່າ ກັນນະຊະລູກາ ແລະ ສະຕະປະທີ. ກະຮອກ ມີຊື່ວ່າ ກະລັນທະກະ ແລະ ກາລະກະ. ພັງພອນ ມີຊື່ວ່າ ນະກຸລະ ແລະ ມັງຄຸສະ.

၆၂၃.

໖໒໓.

ကကဏ္ဋကော စ သရဋော, ကီဋော တု ပုဠဝေါ ကိမိ;

ပါဏကော စာပျထော ဥစ္စာ,လိင်္ဂေါ လောမသပါဏကော.

ກະປອມ ມີຊື່ວ່າ ກະກັນຕະກະ ແລະ ສະຣະຕະ. ແມງໄມ້ ແລະ ຕົວໜອນ ມີຊື່ວ່າ ກີຕະ, ປຸລະວະ ແລະ ຄິມິ. ແມງໄມ້ຕົວນ້ອຍ ເອີ້ນວ່າ ປານະກະ. ບົ້ງຂົນ ມີຊື່ວ່າ ອຸດຈາລິງຄະ ແລະ ໂລມະສະປານະກະ.

၆၂၄.

໖໒໔.

ဝိဟင်္ဂေါ ဝိဟဂေါ ပက္ခီ, ဝိဟင်္ဂမ ခဂ’ဏ္ဍဇာ;

သကုဏော စ သကုန္တော ဝိ, ပတင်္ဂေါ သကုဏီ ဒွိဇော.

ຄຳວ່າ ວິຫັງຄະ, ວິຫະຄະ, ປັກຂີ, ວິຫັງຄະມະ, ຂະຄະ, ອັນທະຊະ, ສະກຸນະ, ສະກຸນຕະ, ປະຕັງຄະ, ສະກຸນີ ແລະ ທວິຊະ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຊື່ຂອງນົກ.

၆၂၅.

໖໒໕.

ဝက္ကင်္ဂေါ ပတ္တယာနော စ, ပတန္တော နီဠဇော ဘဝေ;

တဗ္ဘေဒါ ဝဋ္ဋကာ ဇီဝ, ဉ္ဇီဝေါ စကောရ တိတ္တိရာ.

ຄຳວ່າ ວັກກັງຄະ, ປັດຕະຍານະ, ປະຕັນຕະ ແລະ ນີລະຊະ ເຫຼົ່ານີ້ ກໍເປັນຊື່ຂອງນົກ. ສ່ວນນົກປະເພດຕ່າງໆ ໄດ້ແກ່: ວັດຕະກະ (ນົກຄຸ້ມ), ຊີວັນຊີວະ (ນົກຊີວັນຊີວະ), ຈະໂກຣະ (ນົກຈະໂກຣະ) ແລະ ຕິດຕິຣະ (ນົກກະທາ).

၆၂၆.

໖໒໖.

သာဠိကာ ကရဝီကော စ, ရဝိဟံသော ကုကုတ္ထကော;

ကာရဏ္ဍဝေါ စ ပိလဝေါ, ပေါက္ခရသာတကာ’ဒယော.

ແລະນົກອື່ນໆ ມີ: ສາລິກາ (ນົກອ້ຽງ), ກາຣະເວກ (ນົກກາຣະເວກ), ຣະວິຫົງສະ (ຫົງສຸຣິຍະ), ກຸກຸດຖະກະ (ໄກ່ປ່າ), ກາຣັນທະວະ (ນົກເປັດນ້ຳ), ປີລະວະ (ນົກເປັດນ້ຳປີລະວະ) ແລະ ໂ增ກຂະຣະສາດົກ (ນົກກະສາບົວ) ເປັນຕົ້ນ.

၆၂၇.

໖໒໗.

ပတတ္တံ ပေခုဏံ ပတ္တံ, ပက္ခော ပိဉ္ဆံ ဆဒေါ ဂရု;

အဏ္ဍံ တု ပက္ခိဗီဇေ ထ, နီဠော နိတ္ထီ ကုလာဝကံ.

ຄຳວ່າ ປັດຕັດຕະ, ເປຂຸນະ, ປັດຕະ, ປັກຂະ, ປິນຈະ, ສະທະ ແລະ ຄະຣຸ ເປັນຊື່ຂອງປີກ ຫຼື ຂົນນົກ. ຄຳວ່າ ອັນທະ ແລະ ປັກຂິພີຊະ ເປັນຊື່ຂອງໄຂ່ນົກ. ຄຳວ່າ นີລະ ແລະ ກຸລາວະກະ ເປັນຊື່ຂອງຮັງນົກ.

၆၂၈.

໖໒໘.

သုပဏ္ဏမာတာ ဝိနတာ, မိထုနံ ထီပုမဒွယံ;

ယုဂံ တု ယုဂလံ ဒွန္ဒံ, ယမကံ ယမလံ ယမံ.

ມານດາຂອງພະຍາຄຸດ ຊື່ວ່າ ວິນະຕາ. ຄຳວ່າ ມິຖຸນາ ແລະ ຖີປຸມະທະວະຍະ ເປັນຊື່ຂອງຄູ່ຍິງຊາຍ. ຄຳວ່າ ຍຸຄະ, ຍຸຄະລະ, ທວັນທະ, ຍະມະກະ, ຍະມະລະ ແລະ ຍະມະ ເປັນຊື່ຂອງສິ່ງທີ່ເປັນຄູ່.

၆၂၉.

໖໒໙.

သမူဟော ဂဏ သံဃာတာ, သမုဒါယော စ သဉ္စယော;

သန္ဒောဟော နိဝဟော ဩဃော, ဝိသရော နိကရော စယော.

ຄຳວ່າ ສະມູຫະ, ຄະນະ, ສັງຄາຕະ, ສະມຸທາຍະ, ສັນຈະຍະ, ສັນໂດຫະ, ນິວະຫະ, ໂອຄະ, ວິສະຣະ, ນິກະຣະ ແລະ ຈະຍະ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຊື່ຂອງໝູ່, ກຸ່ມ ຫຼື ກອງ.

၆၃၀.

໖໓໐.

ကာယော ခန္ဓော သမုဒယော, ဃဋာ သမိတိ သံဟတိ;

ရာသိ ပုဉ္ဇော သမဝါယော, ပူဂေါ ဇာတံ ကဒမ္ဗကံ.

ຄຳວ່າ ກາຍະ, ຂັນທະ, ສະມຸທະຍະ, ຄະຕາ, ສະມິຕິ, ສັງຫະຕິ, ຣາສິ, ປຸນຊະ, ສະມະວາຍະ, ປູຄະ, ຊາຕະ ແລະ ກະທັມພະກະ ກໍເປັນຊື່ຂອງກອງ, ພວກ ຫຼື ໝູ່ ເຊັ່ນກັນ.

၆၃၁.

໖໓໑.

ဗျူဟော [Pg.53] ဝိတာန ဂုမ္ဗာ စ, ကလာပေါ ဇာလ မဏ္ဍလံ;

သမာနာနံ ဂဏော ဝဂ္ဂေါ,သံဃော သတ္ထော တု ဇန္တုနံ.

ຄຳວ່າ ພະຍູຫະ, ວິຕານະ, ຄຸມພະ, ກະຣາປະ, ຊາລະ ແລະ ມົນທົນ ເປັນຊື່ຂອງກຸ່ມ ຫຼື ໝູ່. ໝູ່ຂອງຜູ້ສະເໝີກັນ ເອີ້ນວ່າ ວັກຄະ. ໝູ່ຂອງສັດ ຫຼື ຝູງຊົນ ເອີ້ນວ່າ ສັງຄະ ແລະ ສັດຖະ.

၆၃၂.

໖໓໒.

သဇာတိကာနံ တု ကုလံ, နိကာယော တု သဓမ္မိနံ;

ယူထော နိတ္ထီ သဇာတိယ, တိရစ္ဆာနာနမုစ္စတေ.

ໝູ່ຂອງຜູ້ມີຊາດກຳເນີດດຽວກັນ ເອີ້ນວ່າ ກຸລະ. ໝູ່ຂອງຜູ້ມີທຳສະເໝີກັນ ເອີ້ນວ່າ ນິກາຍະ. ຝູງຂອງສັດເດຍລະສານທີ່ມີຊາດກຳເນີດດຽວກັນ ເອີ້ນວ່າ ຍູທະ.

၆၃၃.

໖໓໓.

သုပဏ္ဏော ဝေနတေယျော စ, ဂရုဠော ဝိဟဂါဓိပေါ;

ပရပုဋ္ဌော ပရဘတော, ကုဏာလော ကောကိလော ပိကော.

ຄຳວ່າ ສຸປັນນະ, ເວນະເຕຍຍະ, ຄະຣຸລະ ແລະ ວິຫະຄາທິປະ ເປັນຊື່ຂອງພະຍາຄຸດ. ຄຳວ່າ ປະຣະປຸດຖະ, ປະຣະພະຕະ, ກຸນາລະ, ໂກກิລະ ແລະ ປິກະ ເປັນຊື່ຂອງນົກດຸດເຫວົ່າ.

၆၃၄.

໖໓໔.

မောရော မယူရော ဝရဟီ, နီလဂီဝ သိခဏ္ဍိနော;

ကလာပီ စ သိခီ ကေကီ, စူဠာ တု စ သိခါ ဘဝေ.

ຄຳວ່າ ໂມຣະ, ມະຍູຣະ, ວະຣະຫີ, ນີລະຄີວະ, ສິຂັນທິ, ກະຣາປີ, ສິຂີ ແລະ ເກກີ ເປັນຊື່ຂອງນົກຍູງ. ຄຳວ່າ ຈູລາ ແລະ ສິຂາ ເປັນຊື່ຂອງຫງອນ.

၆၃၅.

໖໓໕.

သိခဏ္ဍော ဝရဟဉ္စေဝ, ကလာပေါ ပိဉ္ဆ မပျထ;

စန္ဒကော မေစကော စာထ, ဆပ္ပဒေါ စ မဓုဗ္ဗတော.

ຄຳວ່າ ສິຂັນທະ, ວະຣະຫະ, ກະຣາປະ ແລະ ປິນຈະ ເປັນຊື່ຂອງແພນຫາງ ຫຼື ຂົນນົກຍູງ. ຄຳວ່າ ຈັນທະກະ ແລະ ເມຈະກະ ເປັນຊື່ຂອງແວວຫາງນົກຍູງ. ຄຳວ່າ ຊັບປະທະ ແລະ ມະທຸບພະຕະ ເປັນຊື່ຂອງແມງເຜິ້ງ.

၆၃၆.

໖໓໖.

မဓုလီဟော မဓုကရော, မဓုပေါ ဘမရော အလိ;

ပါရာဝတော ကပေါတော စ, ကကုဋော စ ပါရေဝတော.

ຄຳວ່າ ມະທຸລີຫະ, ມະທຸກະຣະ, ມະທຸປະ, ພະມະຣະ ແລະ ອະລິ ກໍເປັນຊື່ຂອງແມງເຜິ້ງ ຫຼື ແມງພູ່. ຄຳວ່າ ປາຣາພະຕະ, ກະໂປຕະ, ກະກຸຕະ ແລະ ປາເຣວະຕະ ເປັນຊື່ຂອງນົກກາງແກ.

၆၃၇.

໖໓໗.

ဂိဇ္ဈော ဂဒ္ဓေါထ ကုလလော, သေနော ဗျဂ္ဃီနသော ပျထ;

တဗ္ဘေဒါ သကုဏဂ္ဃိ’တ္ထီ, အာဋော ဒဗ္ဗိမုခဒွိဇော.

ຄຳວ່າ ຄິດຊະ ແລະ ຄັດທະ ເປັນຊື່ຂອງນົກແຮ້ງ. ຄຳວ່າ ກຸລາລະ, ເສນະ ແລະ ພະຍັກຄີນະສະ ເປັນຊື່ຂອງນົກຫົ້ວ (ນົກຫ້ຽວ). ນົກຫົ້ວຕົວແມ່ ເອີ້ນວ່າ ສະກຸນັກຄີ. ຄຳວ່າ ອາຕະ ແລະ ທັບພິມຸຂະ ເປັນຊື່ຂອງນົກຊ້ອນຫອຍ.

၆၃၈.

໖໓໘.

ဥဟုင်္ကာရော ဥလူကော စ, ကောသိယော ဝါယသာရိ စ;

ကာကော တွ’ရိဋ္ဌော ဓင်္ကော စ, ဗလိပုဋ္ဌော စ ဝါယသော.

ຄຳວ່າ ອຸຮຸງກາຣະ, ອຸລູກະ, ໂກສິຍະ ແລະ ວາຍະສາຣິ ເປັນຊື່ຂອງນົກເຄົ້າ. ຄຳວ່າ ກາກະ, ອະຣິດຖະ, ທັງກະ, ພະລິປຸດຖະ ແລະ ວາຍະສະ ເປັນຊື່ຂອງກາ.

၆၃၉.

໖໓໙.

ကာကောလော ဝနကာကော ထ,လာပေါ လဋုကိကာ ပျထ;

ဝါရဏော ဟတ္ထိလိင်္ဂေါ စ, ဟတ္ထိသောဏ္ဍဝိဟင်္ဂမော.

ຄຳວ່າ ກາໂກລະ ແລະ ວະນະກາກະ ເປັນຊື່ຂອງກາປ່າ. ຄຳວ່າ ລາປະ ແລະ ລະຕຸກິກາ ເປັນຊື່ຂອງນົກຈິບ (ຫຼື ນົກຄຸ້ມບາງຊະນິດ). ຄຳວ່າ ວາຣະນະ, ຫັດຖີລິງຄະ ແລະ ຫັດຖິໂສນທະວິຫັງຄະມະ ເປັນຊື່ຂອງນົກຫັດຖີລິງ.

၆၄၀.

໖໔໐.

ဥက္ကုသော ကုရရော ကောလ,ဋ္ဌိပက္ခိမှိ စ ကုက္ကုဟော;

သုဝေါ တု ကီရော စ သုကော, တမ္ဗစူဠော တု ကုက္ကုဋော.

ຄຳວ່າ ອຸກກຸສະ ແລະ ກຸຣະຣະ ເປັນຊື່ຂອງນົກອອກ (ນົກອິນຊີທະເລ). ຄຳວ່າ ໂកລັດຖິປັກຂີ ແລະ ກຸກກຸຫະ ເປັນຊື່ຂອງນົກກົດ. ຄຳວ່າ ສຸວະ, ກີຣະ ແລະ ສຸກກະ ເປັນຊື່ຂອງນົກແກ້ວ. ຄຳວ່າ ຕຳພະຈູລະ ແລະ ກຸກກຸຕະ ເປັນຊື່ຂອງໄກ່.

၆၄၁.

໖໔໑.

ဝနကုက္ကုဋော စ နိဇ္ဇိဝှော, အထ ကောဉ္စာ စ ကုန္တနီ;

စက္ကဝါကော တု စက္ကဝှော, သာရင်္ဂေါတု စ စာတကော.

ຄຳວ່າ ວະນະກຸກກຸຕະ ແລະ ນິດຊິວຫະ ເປັນຊື່ຂອງໄກ່ປ່າ. ຄຳວ່າ ໂກນຈະ ແລະ ກຸນຕະນີ ເປັນຊື່ຂອງນົກກະສາ. ຄຳວ່າ ຈັກກະວາກະ ແລະ ຈັກກະວະ ເປັນຊື່ຂອງນົກຈັກກະພາກ. ຄຳວ່າ ສາຣັງຄະ ແລະ ຈາຕະກະ ເປັນຊື່ຂອງນົກຊາຕະກະ.

၆၄၂.

໖໔໒.

တုလိယော ပက္ခိဗိဠာလော,သတပတ္တော တု သာရသော;

ဗကော တု သုက္ကကာကောထ,ဗလာကာ ဝိသကဏ္ဌိကာ.

ຄຳວ່າ ຕຸລິຍະ ແລະ ປັກຂิພິລານ ເປັນຊື່ຂອງເຈຍ (ຫຼື ຄ້າງຄາວແມວ). ຄຳວ່າ ສະຕະປັດຕະ ແລະ ສາຣະສະ ເປັນຊື່ຂອງນົກກະສາ (ຫຼື ນົກຫົວຂວານ). ຄຳວ່າ ພະກະ ແລະ ສຸກກະກາກະ ເປັນຊື່ຂອງນົກຍາງ. ຄຳວ່າ ພະລາກາ ແລະ ວິສະກັນຖິກາ ເປັນຊື່ຂອງນົກຍາງຂາວ.

၆၄၃.

໖໔໓.

လောဟပိဋ္ဌော တထာ ကင်္ကော, ခဉ္ဇရီဋော တု ခဉ္ဇနော;

ကလဝိင်္ကော တု စာဋကော, ဒိန္ဒိဘော တု ကိကီ ဘဝေ.

ຄຳວ່າ ໂລຫະປິດຖະ ແລະ ກັງກະ ເປັນຊື່ຂອງນົກກະສາຫຼັງເຫຼັກ. ຄຳວ່າ ຂັນຊະຣີຕະ ແລະ ຂັນຊະນະ ເປັນຊື່ຂອງນົກເດົ້າດິນ. ຄຳວ່າ ກາລະວິງກະ ແລະ ຈາຕະກະ ເປັນຊື່ຂອງນົກກະຈອກ. ຄຳວ່າ ທິນທິພະ ແລະ ກິກີ ເປັນຊື່ຂອງນົກແຕ້ແວດ.

၆၄၄.

໖໔໔.

ကာဒမ္ဗော [Pg.54] ကာဠဟံသောထ, သကုန္တော ဘာသပက္ခိနိ;

ဓူမျာဋော တု ကလိင်္ဂေါထ,ဒါတျူဟော ကာဠကဏ္ဌကော.

ຄຳວ່າ ກາທັມພະ ແລະ ກາລະຫົງສະ ເປັນຊື່ຂອງຫົງດຳ. ຄຳວ່າ ສະກຸນຕະ ແລະ ພາສະ ເປັນຊື່ຂອງນົກແຮ້ງ (ຫຼື ນົກລ່າເຫຍື່ອ). ຄຳວ່າ ທູມຢາຕະ ແລະ ກະລິງຄະ ເປັນຊື່ຂອງນົກແຊງແຊວ. ຄຳວ່າ ທາດຢູຫະ ແລະ ກາລະກັນຖະກະ ເປັນຊື່ຂອງນົກກວັກ.

၆၄၅.

໖໔໕.

ခုဒ္ဒါဒီ မက္ခိကာဘေဒါ, ဍံသော ပိင်္ဂလမက္ခိကာ;

အာသာဋိကာ မက္ခိကာဏ္ဍံ, ပတင်္ဂေါ သလဘော ဘဝေ.

ແມງວັນຊະນິດຕ່າງໆ ມີ: ຂຸດທາ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ທຳສະ ແລະ ປິງຄະລະມັກຂິກາ ເປັນຊື່ຂອງເຫຼືອບ (ແມງວັນເຫຼືອບ). ຄຳວ່າ ອາສາຕິກາ ເປັນຊື່ຂອງໄຂ່ແມງວັນ. ຄຳວ່າ ປະຕັງຄະ ແລະ ສະລະພະ ເປັນຊື່ຂອງຕັກແຕນ (ຫຼື ແມງເມົ່າ).

၆၄၆.

໖໔໖.

သူစိမုခေါ စ မကသော, စီရီ တု ဈလ္လိကာ ထ စ;

ဇတုကာ ဇိနပတ္တာ ထ, ဟံသော သေတစ္ဆဒေါ ဘဝေ.

ຄຳວ່າ ສູຈິມຸຂະ ແລະ ມະກະສະ ເປັນຊື່ຂອງຍຸງ. ຄຳວ່າ ຈີຣີ ແລະ ຊັນລິກາ ເປັນຊື່ຂອງຈັກຈັ່ນ (ຫຼື ຈີ່ນາຍ). ຄຳວ່າ ຊະຕຸກາ ແລະ ຊິນະປັດຕະ ເປັນຊື່ຂອງເຈຍ. ຄຳວ່າ ຫົງສະ ແລະ ເສຕະຈະທະ ເປັນຊື່ຂອງຫົງ.

၆၄၇.

໖໔໗.

တေ ရာဇဟံသာ ရတ္တေဟိ, ပါဒတုဏ္ဍေဟိ ဘာသိတာ;

မလ္လိကာ’ချာ ဓတရဋ္ဌာ, မလီနေဟျ’သိတေဟိ စ.

ຫົງທີ່ມີຕີນ ແລະ ປາກສີແດງ ເອີ້ນວ່າ ຣາຊະຫົງ. ຫົງທີ່ມີສີມົວ (ຂາວປົນເທົາ) ເອີ້ນວ່າ ມັລລິກາ. ຫົງທີ່ມີສີດຳ ເອີ້ນວ່າ ທະຕະຣັດຖະ.

၆၄၈. တိရစ္ဆော တု တိရစ္ဆာနော, တိရစ္ဆာနဂတော သိယာတိ.

໖໔໘. ຄຳວ່າ ຕິຣັດສະ, ຕິຣັດສານະ ແລະ ຕິຣັດສານະຄະຕະ ເປັນຊື່ຂອງສັດເດຍລະສານ.

ဣတိ အရညာဒိဝဂ္ဂေါ.

ຈົບປ່າ ແລະ ສັດປ່າ ເປັນຕົ້ນ (ອະຣັນຍາທິວັກ).

၇. ပါတာလဝဂ္ဂ

໗. ພາກບາດານ (ປາຕາລະວັກ)

၆၄၉.

໖໔໙.

အဓောဘုဝနံ ပါတာလံ, နာဂလောကော ရသာတလံ;

ရန္ဓံ တု ဝိဝရံ ဆိဒ္ဒံ, ကုဟရံ သုသိရံ ဗိလံ.

ຄຳວ່າ ອະໂທພູວະນະ, ປາຕາລະ, ນາຄະໂລກະ ແລະ ຣະສາຕາລະ ເປັນຊື່ຂອງໂລກໃຕ້ດິນ ຫຼື ບາດານ. ຄຳວ່າ ຣັນທະ, ວິວະຣະ, ສິດທະ, ກຸຫະຣະ, ສຸສິຣະ ແລະ ພິລະ ເປັນຊື່ຂອງຮູ, ຊ່ອງ ຫຼື ໂພງ.

၆၅၀.

໖໕໐.

သုသိ’တ္ထီ ဆိဂ္ဂလံ သောဗ္ဘံ, သစ္ဆိဒ္ဒေ သုသိရံ တိသု;

ထိယံ တု ကာသု အာဝါဋော, သပ္ပရာဇာ တု ဝါသုကီ.

ຄຳວ່າ ສຸສິ, ສິກຄະລະ ແລະ ໂສບພະ ເປັນຊື່ຂອງຮູ ຫຼື ບວກນ້ຳ. ສິ່ງທີ່ມີຮູ ເອີ້ນວ່າ ສຸສິຣະ. ຄຳວ່າ ກາສຸ ແລະ ອາວາຕະ ເປັນຊື່ຂອງຂຸມ. ພະຍານາກຜູ້ເປັນໃຫຍ່ ເອີ້ນວ່າ ວາສຸກີ.

၆၅၁.

໖໕໑.

အနန္တော နာဂရာဇာ ထ, ဝါဟသော’ဇဂရော ဘဝေ;

ဂေါနသော တု တိလိစ္ဆော ထ,ဒေဍ္ဍုဘော ရာဇုလော ဘဝေ.

ພະຍານາກອີກຕົນໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ອະນັນຕະ. ຄຳວ່າ ວາຫະສະ ແລະ ອະຊະຄະຣະ ເປັນຊື່ຂອງງູເຫຼືອມ (ຫຼື ງູຫຼາມ). ຄຳວ່າ ໂຄນະສະ ແລະ ຕິລິດສະ ເປັນຊື່ຂອງງູແມວເຊົາ. ຄຳວ່າ ເດັດທຸພະ ແລະ ຣາຊຸລະ ເປັນຊື່ຂອງງູກົ້ນຂົບ (ຫຼື ງູນ້ຳ).

၆၅၂.

໖໕໒.

ကမ္ဗလော’ဿတရော မေရု, ပါဒေ နာဂါထ ဓမ္မနီ;

သိလုတ္တော ဃရသပ္ပော ထ, နီလသပ္ပော သိလာဘု စ.

ພະຍານາກທີ່ອາໄສຢູ່ກົກເຂົາພະສຸເມນ ຊື່ວ່າ ກຳພະລະ ແລະ ອັດສະຕະຣະ. ຄຳວ່າ ທຳມະນີ ເປັນຊື່ຂອງງູສິງ. ຄຳວ່າ ສິລຸດຕະ ແລະ ຄະຣະສັບປະ ເປັນຊື່ຂອງງູເຮືອນ. ຄຳວ່າ ນີລະສັບປະ ແລະ ສิລາພຸ ເປັນຊື່ຂອງງູຂຽວ (ຫຼື ງູຟ້າ).

၆၅၃.

໖໕໓.

အာသိဝိသော ဘုဇင်္ဂေါ’ဟိ, ဘုဇဂေါ စ ဘုဇင်္ဂမော;

သရီသပေါ ဖဏီ သပ္ပာ, လဂဒ္ဒါ ဘောဂိ ပန္နဂါ.

ຄຳວ່າ ອາສີວິສະ, ພຸຊັງຄະ, ອະຫິ, ພຸຊະຄະ, ພຸຊັງຄະມະ, ສະຣີສັບປະ, ພະນີ, ສັບປະ, ລະຄັດທະ, ໂພຄີ ແລະ ປັນນະຄະ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຊື່ຂອງງູ.

၆၅၄.

໖໕໔.

ဒွိဇိဝှော ဥရဂေါ ဝါဠော, ဒီဃော စ ဒီဃပိဋ္ဌိကော;

ပါဒူဒရော ဝိသဓရော, ဘောဂေါ တု ဖဏိနော တနု.

ຄຳວ່າ ທວິຊິວຫະ, ອຸຣະຄະ, ວາລະ, ທິຄະ, ທິຄະປິດຖິກະ, ປາທູທະຣະ ແລະ ວິສະທະຣະ ກໍເປັນຊື່ຂອງງູ. ຄຳວ່າ ໂພຄະ ເປັນຊື່ຂອງລຳຕົວງູ.

၆၅၅.

໖໕໕.

အာသီ’တ္ထီ [Pg.55] သပ္ပဒါဌာ ထ, နိမ္မောကော ကဉ္စုကော သမာ;

ဝိသံ တွ’နိတ္ထီ ဂရဠံ, တဗ္ဘေဒါ ဝါ ဟလာဟလော.

ຄຳວ່າ ອາສີ ແລະ ສັບປະທາຖາ ເປັນຊື່ຂອງເຂ້ວງູ. ຄຳວ່າ ນິມໂມກະ ແລະ ກັນຈຸກະ ເປັນຊື່ຂອງຄາບງູ. ຄຳວ່າ ວິສະ ແລະ ຄະຣະລະ ເປັນຊື່ຂອງພິດງູ. ພິດງູຊະນິດຮ້າຍແຮງ ເອີ້ນວ່າ ຫະລາຫະລະ.

၆၅၆.

໖໕໖.

ကာဠကူဋာဒယော စာထ, ဝါဠဂ္ဂါတျ’ဟိတုဏ္ဍိကော;

ຢາພິດຊະນິດຕ່າງໆ ມີ: ກາລະກູຕະ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ວາລັກຄາຫີ ແລະ ອະຫິຕຸນທິກະ ເປັນຊື່ຂອງໝໍງູ.

၆၅၇.

໖໕໗.

နိရယော ဒုဂ္ဂတိ’တ္ထီ စ, နရကော, သော မဟာ’ဋ္ဌဓာ;

သဉ္ဇီဝေါ ကာဠသုတ္တော စ, မဟာရောရုဝ ရောရုဝါ;

ပတာပနော အဝီစိ’တ္ထီ, သံဃာတော တာပနော ဣတိ.

ຄຳວ່າ ນิຣະຍະ, ທຸກຄະຕິ ແລະ ນະຣະກະ ເປັນຊື່ຂອງນະຣົກ. ມະຫານະຣົກນັ້ນມີ 8 ຂຸມໃຫຍ່ ຄື: ສັນຊີວະ, ກາລະສຸຕະ, ສັງຄາຕະ, ໂຣຣຸວະ, ມະຫາໂຣຣຸວະ, ຕາປະນະ, ປະຕາປະນະ ແລະ ອະວີຈິ.

၆၅၈.

໖໕໘.

ထိယံ ဝေတရဏီ လောဟ, ကုမ္ဘီ တတ္ထ ဇလာသယာ;

ကာရဏိကော နိရယပေါ,နေရယိကော တု နာရကော.

ແມ່ນ້ຳ ແລະ ໝໍ້ເຫຼັກໃນນະຣົກນັ້ນ ຊື່ວ່າ ເວຕະຣະນີ ແລະ ໂລຫະກຸມພີ. ຄຳວ່າ ກາຣະນິກະ ແລະ ນິຣະຍະປະ ເປັນຊື່ຂອງຍົມມະບານ (ຜູ້ລົງທັນໃນນະຣົກ). ຄຳວ່າ ເນຣະຢິກະ ແລະ ນາຣະກະ ເປັນຊື່ຂອງສັດນະຣົກ.

၆၅၉.

໖໕໙.

အဏ္ဏဝေါ သာဂရော သိန္ဓု, သမုဒ္ဒေါ ရတနာကရော;

ဇလနိဈု’ ဒဓိ, တဿ, ဘေဒါ ခီရဏ္ဏဝါဒယော.

ຄຳວ່າ ອັນນະວະ, ສາຄະຣະ, ສິນທຸ, ສະມຸດທະ, ຣະຕະນາກະຣະ, ຊະລານິທິ ແລະ ອຸທະທິ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຊື່ຂອງມະຫາສະໝຸດ. ມະຫາສະໝຸດນັ້ນມີປະເພດຕ່າງໆ ເຊັ່ນ: ຂີຣັນນະວະ (ທະເລນ້ຳນົມ) ເປັນຕົ້ນ.

၆၆၀.

໖໖໐.

ဝေလာ’ဿ ကူလဒေသော ထ,အာဝဋ္ဋော သလိလဗ္ဘမော;

ထေဝေါ တု ဗိန္ဒု ဖုသိတံ, ဘမော တု ဇလနိဂ္ဂမော.

ຄຳວ່າ ເວລາ ແລະ ກູລະເທສະ ເປັນຊື່ຂອງຊາຍຝັ່ງທະເລ. ຄຳວ່າ ອາວັດຕະ ແລະ ສະລິລັບພະມະ ເປັນຊື່ຂອງນ້ຳວົນ. ຄຳວ່າ ເທວະ, ພິນທຸ ແລະ ຜຸສິຕະ ເປັນຊື່ຂອງຢາດນ້ຳ. ຄຳວ່າ ພະມະ ແລະ ຊະລານິກຄະມະ ເປັນຊື່ຂອງທາງນ້ຳໄຫຼອອກ.

၆၆၁.

໖໖໑.

အာပေါ ပယော ဇလံ ဝါရိ, ပါနီယံ သလိလံ ဒကံ;

အဏ္ဏော နီရံ ဝနံ ဝါလံ, တောယံ အမ္ဗု’ဒကဉ္စ ကံ.

ຄຳວ່າ ອາໂປ, ປະໂຍ, ຊະລະ, ວາຣິ, ປານີຍະ, ສະລິລະ, ທະກະ, ອັນນະ, ນີຣະ, ວະນະ, ວາລະ, ໂຕຍະ, ອຳພຸ, ອຸທະກະ ແລະ ກະ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຊື່ຂອງນ້ຳ.

၆၆၂.

໖໖໒.

တရင်္ဂေါ စ တထာ ဘင်္ဂေါ, ဦမိ ဝီစိ ပုမိတ္ထိယံ;

ဥလ္လောလော တု စ ကလ္လောလော, မဟာဝီစီသု ကထျတေ.

ຄຳວ່າ ຕະລັງຄະ, ພັນຄະ, ອູມິ ແລະ ວີຈິ ເປັນຊື່ຂອງຄື້ນນ້ຳ. ສ່ວນຄື້ນຂະໜາດໃຫຍ່ ເອີ້ນວ່າ ອຸນໂລລະ ແລະ ກັນໂລລະ.

၆၆၃.

໖໖໓.

ဇမ္ဗာလော ကလလံ ပင်္ကော, စိက္ခလ္လံ ကဒ္ဒမော ပျထ;

ပုလိနံ ဝါလုကာ ဝဏ္ဏု, မရူ’ရု သိကတာ ဘဝေ.

ຄຳວ່າ ຊຳປາລະ, ກະລາລະ, ປັງກະ, ຈິກຂັນລະ ແລະ ກັດທະມະ ເປັນຊື່ຂອງຕົມ ຫຼື ຂີ້ຕົມ. ຄຳວ່າ ປຸລິນະ, ວາລຸກາ, ວັນນຸ, ມະຣຸ, ອຸຣຸ ແລະ ສິກະຕາ ເປັນຊື່ຂອງຊາຍ ຫຼື ຫາດຊາຍ.

၆၆၄.

໖໖໔.

အန္တရီပဉ္စ ဒီပေါ ဝါ, ဇလမဇ္ဈဂတံ ထလံ;

တီရံ တု ကူလံ ရောဓဉ္စ, ပတီရဉ္စ တဋံ တိသု.

ຄຳວ່າ ອັນຕະຣີປະ ແລະ ທິປະ ເປັນຊື່ຂອງເກາະ ຫຼື ດອນທີ່ຢູ່ເຄິ່ງກາງນ້ຳ. ຄຳວ່າ ຕີຣະ, ກູລະ, ໂຣທະ, ປະຕີຣະ ແລະ ຕະຕະ ເປັນຊື່ຂອງຝັ່ງ ຫຼື ຕາຝັ່ງ.

၆၆၅.

໖໖໕.

ပါရံ ပရမှိ တီရမှိ, ဩရံ တွ’ပါရ မုစ္စတေ;

ဥဠုမ္ပော တု ပ္လဝေါ ကုလ္လော, တရော စ ပစ္စရီ’တ္ထိယံ.

ຝັ່ງທາງນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ປາຣະ. ຝັ່ງທາງນີ້ ເອີ້ນວ່າ ໂອຣະ. ຄຳວ່າ ອຸລຸມປະ, ປະລະວະ, ກຸນລະ, ຕະຣະ ແລະ ປັດຈະຣີ ເປັນຊື່ຂອງແພ.

၆၆၆.

໖໖໖.

တရဏီ တရိ နာဝါ စ, ကူပကော တု စ ကုမ္ဘကံ;

ပစ္ဆာဗန္ဓော ဂေါဋဝိသော, ကဏ္ဏဓာရော တု နာဝိကော.

ຄຳວ່າ ຕະຣະນີ, ຕະຣິ ແລະ ນາວາ ເປັນຊື່ຂອງເຮືອ. ຄຳວ່າ ກູປະກະ ແລະ ກຸມພະກະ ເປັນຊື່ຂອງເສົາກະໂດງເຮືອ. ຄຳວ່າ ປັດສາພັນທະ ແລະ ໂຄຕະວິສະ ເປັນຊື່ຂອງທ້າຍເຮືອ (ຫຼື ຫາງເສືອ). ຄຳວ່າ ກັນນະທາຣະ ແລະ ນາວິກະ ເປັນຊື່ຂອງນາຍທ້າຍເຮືອ ຫຼື ຄົນຂັບເຮືອ.

၆၆၇.

໖໖໗.

အရိတ္တံ ကေနိပါတော ထ,ပေါတဝါဟော နိယာမကော;

သံယတ္တိကာ တု နာဝါယ, ဝါဏိဇ္ဇမာစရန္တိ ယေ.

ຄຳວ່າ ອະຣິດຕະ ແລະ ເກນິປາຕະ ເປັນຊື່ຂອງພາຍ ຫຼື ຫາງເສືອເຮືອ. ຄຳວ່າ ໂປຕະວາຫະ ແລະ ນິຍາມະກະ ເປັນຊື່ຂອງຄົນຖືທ້າຍເຮືອ ຫຼື ຜູ້ກຳກັບເຮືອ. ພວກພໍ່ຄ້າທີ່ເດີນທາງຄ້າຂາຍທາງເຮືອ ເອີ້ນວ່າ ສັງຍາຕຣິກະ.

၆၆၈.

໖໖໘.

နာဝါယ’င်္ဂါ’ [Pg.56] လင်္ကာရော စ, ဝဋာကာရော ဖိယာဒယော;

ပေါတော ပဝဟနံ ဝုတ္တံ, ဒေါဏိ တွိ’တ္ထီ တထာ’မ္ဗဏံ.

ເຄື່ອງປະກອບຂອງເຮືອ ມີ: ວະຕາການະ (ໃບເຮືອ) ແລະ ພິຍະ (ພາຍ) ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ໂປຕະ ແລະ ປະວະຫະນະ ເປັນຊື່ຂອງເຮືອໃຫຍ່. ຄຳວ່າ ໂດນີ ແລະ ອຳພະນະ ເປັນຊື່ຂອງເຮືອຂຸດ ຫຼື ຮາງນ້ຳ.

၆၆၉.

໖໖໙.

ဂဘီရ နိန္န ဂမ္ဘီရာ, ထော တ္တာနံ တဗ္ဗိပက္ခကေ;

အဂါဓံ တွ’တလမ္ဖဿံ, အနစ္ဆော ကလုသာ’ဝိလာ.

ຄຳວ່າ ຄະພີຣະ, ນິນນະ ແລະ ຄຳພີຣະ ເປັນຊື່ຂອງສິ່ງທີ່ເລິກ. ສ່ວນສິ່ງທີ່ຕື້ນ (ເຊິ່ງກົງກັນຂ້າມກັບເລິກ) ເອີ້ນວ່າ ຖາລະ ແລະ ອຸດຕານະ. ຄຳວ່າ ອະຄາທະ ແລະ ອະຕະລັມຜັດສະ ເປັນຊື່ຂອງນ້ຳເລິກທີ່ຢັ່ງບໍ່ເຖິງ. ຄຳວ່າ ອະນັດສະ, ກະລຸສະ ແລະ ອາວິລະ ເປັນຊື່ຂອງນ້ຳຂຸ່ນ.

၆၇၀.

໖໗໐.

အစ္ဆော ပသန္နော ဝိမလော, ဂဘီရပ္ပဘုတီ တိသု;

ဓီဝရော မစ္ဆိကော မစ္ဆ, ဗန္ဓ ကေဝဋ္ဋ ဇာလိကာ.

ຄຳວ່າ ອັດສະ, ປະສັນນະ ແລະ ວິມະລະ ເປັນຊື່ຂອງນ້ຳໃສ. ຄຳວ່າ ທິවະຣະ, ມັດສິກະ, ມັດສະພັນທະ, ເກວັດຕະ ແລະ ຊາລິກະ ເປັນຊື່ຂອງຊາວປະມົງ ຫຼື ຄົນຫາປາ.

၆၇၁.

໖໗໑.

မစ္ဆော မီနော ဇလစရော, ပုထုလောမော’မ္ဗုဇော ဈသော;

ရောဟိတော မဂ္ဂုရော သိင်္ဂီ, ဗလဇော မုဉ္ဇ ပါဝုသာ.

ຄຳວ່າ ມັດສະ, ມີນະ, ຊະລາຈະຣະ, ປຸຖຸໂລມະ, ອຳພຸຊະ ແລະ ຊະສະ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຊື່ຂອງປາ. ປາຊະນິດຕ່າງໆ ໄດ້ແກ່: ໂຣຫິຕະ (ປາຕະເພີນແດງ), ມັກຄຸຣະ (ປາດຸກ), ສິງຄີ (ປາສະແຍງ), ພະລະຊະ, ມຸນຊະ ແລະ ປາວຸສາ.

၆၇၂.

໖໗໒.

သတ္တဝင်္ကော သဝင်္ကော စ, နဠမီနော စ ဂဏ္ဍကော;

သုသုကာ သဖရီ မစ္ဆ, ပ္ပဘေဒါ မကရာဒယော.

ປາຊະນິດອື່ນໆ ມີ: ສັດຕະວັງກະ, ສະວັງກະ, ນະລະມີນະ, ຄັນທະກະ, ສຸສຸກາ (ປາຂ່າ ຫຼື ໂລມາ) ແລະ ສະຜະຣີ. ສ່ວນສັດຮ້າຍໃນທະເລ ມີ ມະກະຣະ (ມັງກອນ) ເປັນຕົ້ນ.

၆၇၃.

໖໗໓.

မဟာမစ္ဆာ တိမိ တိမိ, င်္ဂလော တိမိရပိင်္ဂလော;

အာနန္ဒော တိမိနန္ဒော စ, အဇ္ဈာရောဟော မဟာတိမိ.

ປາຂະໜາດໃຫຍ່ (ປາສະຫຼາມ ຫຼື ປາວານຍັກ) ໄດ້ແກ່: ຕິມິ, ຕິມິງຄະລະ, ຕິມິຣະປິງຄະລະ, ອານັນທະ, ຕິມິນັນທະ, ອັດຊາໂຣຫະ ແລະ ມະຫາຕິມິ.

၆၇၄.

໖໗໔.

ပါသာဏမစ္ဆော ပါဌီနော, ဝင်္ကော တု ဗဠိသော ဘဝေ;

သုသုမာရော တု ကုမ္ဘီလော,နက္ကော ကုမ္မော တု ကစ္ဆပေါ.

ປາຊະນິດອື່ນໆ ມີ: ປາສານະມັດສະ (ປາຫີນ) ແລະ ປາຖີນະ (ປາເຄົ້າ). ຄຳວ່າ ວັງກະ ແລະ ພະລິສະ ເປັນຊື່ຂອງເບັດຕຶກປາ. ຄຳວ່າ ສຸສຸມາຣະ, ກຸມພີລະ ແລະ ນັກຄະ ເປັນຊື່ຂອງແຂ້. ຄຳວ່າ ກຸມມະ ແລະ ກັດສະປະ ເປັນຊື່ຂອງເຕົ່າ.

၆၇၅.

໖໗໕.

ကက္ကဋကော ကုဠီရော စ, ဇလူကာ တု စ ရတ္တပါ;

မဏ္ဍူကော ဒဒ္ဒုရော ဘေကော;

ဂဏ္ဍုပ္ပာဒေါ မဟီလတာ.

ຄຳວ່າ ກັກກະຕະກະ ແລະ ກຸລີຣະ ເປັນຊື່ຂອງກະປູ. ຄຳວ່າ ຊະລູກາ ແລະ ຣັດຕະປາ ເປັນຊື່ຂອງປິ້ງ. ຄຳວ່າ ມັນທູກະ, ທັດທຸຣະ ແລະ ເພກະ ເປັນຊື່ຂອງກົບ ຫຼື ຂຽດ. ຄຳວ່າ ຄັນທຸບປາດະ ແລະ ມະຮີລະຕາ ເປັນຊື່ຂອງຂີ້ກະເດືອນ.

၆၇၆.

໖໗໖.

အထ သိပ္ပီ စ သုတ္တိ’တ္ထီ, သင်္ခေ တု ကမ္ဗု’နိတ္ထိယံ;

ခုဒ္ဒသင်္ချေ သင်္ခနခေါ, ဇလသုတ္တိ စ သမ္ဗုကော.

ຄຳວ່າ ສິບປີ ແລະ ສຸດຕິ ເປັນຊື່ຂອງຫອຍນາງລົມ (ຫຼື ຫອຍມຸກ). ຄຳວ່າ ສັງຂະ ແລະ ຄຳພຸ ເປັນຊື່ຂອງຫອຍສັງ. ຄຳວ່າ ສັງຂະນະຂະ ເປັນຊື່ຂອງຫອຍສັງນ້ອຍ. ຄຳວ່າ ຊະລາສຸດຕິ ແລະ ສັມພູກະ ເປັນຊື່ຂອງຫອຍຂົມ ຫຼື ຫອຍເຈດີ.

၆၇၇.

໖໗໗.

ဇလာသယော ဇလာဓာရော, ဂမ္ဘီရော ရဟဒေါ ထ စ;

ဥဒပါနော ပါနကူပေါ, ခါတံ ပေါက္ခရဏီ’တ္ထိယံ.

ຄຳວ່າ ຊະລາສະຍະ ແລະ ຊະລາທາຣະ ເປັນຊື່ຂອງບ່ອນເກັບນ້ຳ. ວັງນ້ຳເລິກ ເອີ້ນວ່າ ຣະຫະທະ. ຄຳວ່າ ອຸທະປານະ ແລະ ປານະກູປະ ເປັນຊື່ຂອງນ້ຳສ້າງ. ຄຳວ່າ ຂາຕະ ແລະ ໂ配ຂະຣະນີ ເປັນຊື່ຂອງສະນ້ຳ ຫຼື ໜອງນ້ຳ.

၆၇၈.

໖໗໘.

တဠာကော စ သရော’နိတ္ထီ, ဝါပီ စ သရသီ’တ္ထိယံ;

ဒဟော’မ္ဗုဇာကရော စာထ, ပလ္လလံ ခုဒ္ဒကော သရော.

ຄຳວ່າ ຕະລາກະ ແລະ ສະຣະ ເປັນຊື່ຂອງບຶງ ຫຼື ໜອງ. ຄຳວ່າ ວາປີ ແລະ ສະຣະສີ ເປັນຊື່ຂອງອ່າງເກັບນ້ຳ. ບຶງໃຫຍ່ ເອີ້ນວ່າ ທະຫະ. ໜອງບົວ ເອີ້ນວ່າ ອຳພຸຊາກະຣະ. ໜອງນ້ຳນ້ອຍ ຫຼື ບວກນ້ຳ ເອີ້ນວ່າ ປັນລະລະ.

၆၇၉.

໖໗໙.

အနောတတ္တော တထာ ကဏ္ဏ, မုဏ္ဍော စ ရထကာရကော;

ဆဒ္ဒန္တော စ ကုဏာလော စ, ဝုတ္တာ မန္ဒာကိနီ’တ္ထိယံ.

ສະນ້ຳໃຫຍ່ທັງ 7 (ໃນປ່າຫິມະພານ) ໄດ້ແກ່: ອະໂນທາດ, ກັນນະມຸນທະ, ຣະຖະກາຣະ, ສັດທັນຕະ, ກຸນາລະ, ມັນທາກິນີ...

၆၈၀.

໖໘໐.

တထာ သီဟပ္ပပါတောတိ, ဧတေ သတ္တ မဟာသရာ;

အာဟာဝေါ တု နိပါနဉ္စာ, ခါတံ တု ဒေဝခါတကံ.

...ແລະ ສີຫະປະປາຕະ. ເຫຼົ່ານີ້ຄືສະນ້ຳໃຫຍ່ທັງ 7. ຄຳວ່າ ອາຫາວະ ແລະ ນิປານະ ເປັນຊື່ຂອງຮາງນ້ຳ (ຫຼື ອ່າງນ້ຳສຳລັບສັດ). ສະນ້ຳທີ່ເກີດຂຶ້ນເອງຕາມທຳມະຊາດ ເອີ້ນວ່າ ເທວະຂາຕະກະ.

၆၈၁.

໖໘໑.

သဝန္တီ [Pg.57] နိန္နဂါ သိန္ဓု, သရိတာ အာပဂါ နဒီ;

ဘာဂီရထီ တု ဂင်္ဂါ ထ, သမ္ဘေဒေါ သိန္ဓုသင်္ဂမော.

ຄຳວ່າ ສະວັນຕີ, ນິນນະຄາ, ສິນທຸ, ສະຣິຕາ, ອາປະຄາ ແລະ ນະທີ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຊື່ຂອງແມ່ນ້ຳ. ແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ມີຊື່ວ່າ ພາຄີຣະຖີ ແລະ ຄັງຄາ. ບ່ອນແມ່ນ້ຳໄຫຼມາສົບກັນ ເອີ້ນວ່າ ສັມເພທະ ແລະ ສິນທຸສັງຄະມະ.

၆၈၂.

໖໘໒.

ဂင်္ဂါ’စိရဝတီ စေဝ, ယမုနာ သရဘူ (သရဗူ ) မဟီ;

ဣမာ မဟာနဒီ ပဉ္စ, စန္ဒဘာဂါ သရဿတီ.

ແມ່ນ້ຳຄົງຄາ, ແມ່ນ້ຳອະຈິຣະວະດີ, ແມ່ນ້ຳຍະມຸນາ, ແມ່ນ້ຳສະຣະພູ, ແມ່ນ້ຳມະຫີ; ແມ່ນ້ຳໃຫຍ່ ໕ ສາຍນີ້ ແລະ ແມ່ນ້ຳຈັນທະພາຄາ, ແມ່ນ້ຳສະຣັດສະວະດີ.

၆၈၃.

໖໘໓.

နေရဉ္ဇရာ စ ကာဝေရီ, နမ္မဒါဒီ စ နိန္နဂါ;

ဝါရိမဂ္ဂေါ ပဏာလီ’တ္ထီ, ပုမေ စန္ဒနိကာ တု စ.

ແມ່ນ້ຳເນຣັນຊະຣາ, ແມ່ນ້ຳຄາເວຣີ, ແມ່ນ້ຳນຳມະທາ ເປັນຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ ນິນນະຄາ (ແມ່ນ້ຳ). ທາງນ້ຳ ເອີ້ນວ່າ ປະນາລີ (ຮ່ອງນ້ຳ) ເປັນອິດຖີລີງ, ສ່ວນ ຈັນທະນິກາ (ນ້ຳຄຳ, ນ້ຳຄຳເໝັນ) ເປັນປຸມລີງ.

၆၈၄.

໖໘໔.

ဇမ္ဗာလီ ဩလိဂလ္လော စ, ဂါမဒွါရမှိ ကာသုယံ;

သရောရုဟံ သတပတ္တံ, အရဝိန္ဒဉ္စ ဝါရိဇံ.

ບວກຕົມ ເອີ້ນວ່າ ຊຳພາລີ ແລະ ໂອລິກັນລະ, ຂຸມຢູ່ໃກ້ປະຕູໝູ່ບ້ານ ເອີ້ນວ່າ ກາສຸ. ດອກບົວ ເອີ້ນວ່າ ສະໂຣຣຸຫະ, ສະຕະປັດຕະ, ອະຣະວິນທະ ແລະ ວາຣິຊະ.

၆၈၅.

໖໘໕.

အနိတ္ထီ ပဒုမံ ပင်္ကေ, ရုဟံ နလိန ပေါက္ခရံ;

မုဠာလပုပ္ဖံ ကမလံ, ဘိသပုပ္ဖံ ကုသေသယံ.

ດອກບົວ ເອີ້ນວ່າ ປະທຸມະ (ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລີງ), ປັງເກຣຸຫະ, ນະລິນະ, ປົກຂະຣະ, ມຸລາລະປຸບຜະ, ກະມະລະ, ພິສະປຸບຜະ ແລະ ກຸເສສະຍະ.

၆၈၆.

໖໘໖.

ပုဏ္ဍရီကံ သိတံ, ရတ္တံ, ကောကနဒံ ကောကာသကော;

ကိဉ္ဇက္ခော ကေသရော နိတ္ထီ, ဒဏ္ဍော တု နာလ မုစ္စတေ.

ບົວຂາວ ເອີ້ນວ່າ ປຸນທະຣີກະ, ບົວແດງ ເອີ້ນວ່າ ໂກກະນທະ ແລະ ໂກກາສະກະ. ເກສອນ ເອີ້ນວ່າ ກິນຊັກຂະ ແລະ ເກສະຣະ (ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລີງ), ສ່ວນກ້ານບົວ ເອີ້ນວ່າ ທັນທະ ແລະ ນາລະ.

၆၈၇.

໖໘໗.

ဘိသံ မုဠာလော နိတ္ထီ စ, ဗီဇကောသော တု ကဏ္ဏိကာ;

ပဒုမာဒိသမူဟေ တု, ဘဝေ သဏ္ဍမနိတ္ထိယံ.

ເຫງົ້າບົວ ເອີ້ນວ່າ ພິສະ ແລະ ມຸລາລະ (ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລີງ), ສ່ວນຝັກບົວ ເອີ້ນວ່າ ພີຊະໂກສະ ແລະ ກັນນິກາ. ກໍບົວ ຫຼື ດົງບົວ ເອີ້ນວ່າ ສັນທະ (ເປັນນະປຸງສະກະລີງ).

၆၈၈.

໖໘໘.

ဥပ္ပလံ ကုဝလယဉ္စ, နီလံ တွိ’န္ဒီဝရံ သိယာ;

သေတေတု ကုမုဒဉ္စဿ, ကန္ဒော သာလူက မုစ္စတေ.

ດອກອຸບົນ ເອີ້ນວ່າ ອຸບປະລະ ແລະ ກຸວະລະຍະ, ບົວຂາບ (ບົວສີນ້ຳເງິນ) ເອີ້ນວ່າ ອິນທີວະຣະ, ບົວແລ (ບົວຂາວ) ເອີ້ນວ່າ ກຸມຸທະ, ສ່ວນຫົວບົວ ເອີ້ນວ່າ ກັນທະ ແລະ ສາລູກະ.

၆၈၉.

໖໘໙.

သောဂန္ဓိကံ ကလ္လဟာရံ, ဒကသီတလိကံ ပျထ;

သေဝါလော နီလိကာ စာထ, ဘိသိနျ’မ္ဗုဇိနီ ဘဝေ.

ບົວມີກິ່ນຫອມ ເອີ້ນວ່າ ໂສຄັນທິກະ, ກັນລະຫາຣະ ແລະ ທະກະສີຕະລິກະ. ເທົາ (ຕະໄຄ່ນ້ຳ) ເອີ້ນວ່າ ເສවາລະ ແລະ ນີລິກາ. ສ່ວນສະບົວ ເອີ້ນວ່າ ພິສິນີ ແລະ ອຳພຸຊິນີ.

၆၉၀. သေဝါလာ တိလဗီဇဉ္စ, သင်္ခေ စ ပဏကာဒယောတိ.

໖໙໐. ເທົາ, ເມັດງາ, ຫອຍສັງ ແລະ ຈອກແໜ ເປັນຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ ປະນັກກະ.

ဣတိ ပါတာလဝဂ္ဂေါ.

ຈົບ ປາຕາລະວັກ.

ဘူကဏ္ဍော ဒုတိယော.

ຈົບ ພູກັນ ທີ ໒.

၃. သာမညကဏ္ဍ

໓. ສາມັນຍະກັນ (ໝວດທົ່ວໄປ)

၁. ဝိသေသျာဓီနဝဂ္ဂ

໑. ວິເສສຍາທີນະວັກ (ໝວດຄຳຄຸນນາມທີ່ຂຶ້ນກັບຄຳນາມ)

၆၉၁.

໖໙໑.

ဝိသေသျာဓီန သံကိဏ္ဏာ, နေကတ္ထေဟျ’ဗျယေဟိ စ;

သာ’င်္ဂေါ’ပါင်္ဂေဟိ ကထျန္တေ, ကဏ္ဍေ ဝဂ္ဂါ ဣဟ က္ကမာ.

ໃນກັນ (ໝວດ) ນີ້ ຈະກ່າວເຖິງວັກຕ່າງໆ ຕາມລຳດັບ ຄື: ວິເສສຍາທີນະວັກ, ສັງກິນນະວັກ, ອະເນກັດຖະວັກ ແລະ ອັບພະຍະຍະວັກ ພ້ອມທັງສ່ວນຍ່ອຍ ແລະ ສ່ວນປະກອບ.

၆၉၂.

໖໙໒.

ဂုဏဒဗ္ဗကြိယာသဒ္ဒါ, [Pg.58] သိယုံ သဗ္ဗေ ဝိသေသနာ;

ဝိသေသျာဓီနဘာဝေန, ဝိသေသျသမလိင်္ဂိနော.

ຄຳສັບທີ່ສະແດງເຖິງຄຸນສົມບັດ (ຄຸນ), ວັດຖຸ (ທັບພະ) ແລະ ການກະທຳ (ກິຣິຍາ) ທັງໝົດນີ້ ເປັນຄຳຄຸນນາມ (ວິເສສນະ), ເພາະຕ້ອງຂຶ້ນກັບຄຳນາມທີ່ຖືກຂະຫຍາຍ (ວິເສສຍະ) ຈຶ່ງມີລີງຄືກັນກັບຄຳນາມນັ້ນ.

၆၉၃.

໖໙໓.

သောဘနံ ရုစိရံ သာဓု, မနုညံ စာရု သုန္ဒရံ;

ဝဂ္ဂု မနောရမံ ကန္တံ, ဟာရီ မဉ္ဇု စ ပေသလံ.

ສິ່ງທີ່ງາມ, ໜ້າຊົມ, ດີ, ໜ້າຮັກ, ງາມຕາ, ດີງາມ, ໄພເລາະ, ໜ້າພໍໃຈ, ໜ້າປາດຖະໜາ, ໜ້າດຶງດູດ, ອ່ອນຫວານ ແລະ ງົດງາມ ເອີ້ນວ່າ ໂສພະນະ, ຣຸຈິຣະ, ສາທຸ, ມະນຸນຍະ, ຈາຣຸ, ສຸນທະຣະ, ວັກຄຸ, ມະໂນຣະມະ, ກັນຕະ, ຫາຣີ, ມັນຊຸ ແລະ ເປສະລະ.

၆၉၄.

໖໙໔.

ဘဒ္ဒံ ဝါမဉ္စ ကလျာဏံ, မနာပံ လဒ္ဓကံ သုဘံ;

ဥတ္တမော ပဝရော ဇေဋ္ဌော, ပမုခါ’နုတ္တရော ဝရော.

ດີ, ງາມ, ຈະເລີນ, ໜ້າພໍໃຈ, ໜ້າຮັກ, ດີງາມ ເອີ້ນວ່າ ພັດທະ, ວາມະ, ກັນລະຍານະ, ມະນາປະ, ລັດທະກະ, ສຸພະ. ສ່ວນສິ່ງທີ່ສູງສຸດ, ປະເສີດ, ເປັນໃຫຍ່, ເປັນປະທານ, ບໍ່ມີສິ່ງອື່ນຍິ່ງກວ່າ, ດີເລີດ ເອີ້ນວ່າ ອຸດຕະມະ, ປະວະຣະ, ເຊດຖະ, ປະມຸຂະ, ອະນຸດຕະຣະ, ວະຣະ.

၆၉၅.

໖໙໕.

မုချော ပဓာနံ ပါမောက္ခော, ပရ မဂ္ဂည မုတ္တရံ;

ပဏီတံ ပရမံ သေယျော, ဂါမဏီ သေဋ္ဌ သတ္တမာ.

ເປັນຫົວໜ້າ, ເປັນປະທານ, ເປັນຍອດ, ປະເສີດ, ຍິ່ງໃຫຍ່, ປານີດ, ສູງສຸດ, ດີເລີດ, ເປັນຜູ້ນຳ, ປະເສີດສຸດ ເອີ້ນວ່າ ມຸຂະຍະ, ປະທານະ, ປາໂມກຂະ, ປະຣະ, ອັກຄະ, ອັນຍະ, ອຸດຕະຣະ, ປະນີຕະ, ປະຣະມະ, ເສຍຍະ, ຄາມະນີ, ເຊດຖະ, ສັດຕະມະ.

၆၉၆.

໖໙໖.

ဝိသိဋ္ဌာ’ရိယ နာဂေ’ကော, သဘဂ္ဂါ မောက္ခ ပုင်္ဂဝါ;

သီဟ ကုဉ္ဇရ သဒ္ဒူလာ, ဒီ တု သမာသဂါ ပုမေ.

ວິເສດ, ປະເສີດ, ຜູ້ປະເສີດ (ນາກ), ເປັນໜຶ່ງ, ຍອດສະພາ, ຫຼຸດພົ້ນ, ປະເສີດສຸດ (ປຸງຄະວະ), ປະເສີດເໝືອນສິງ (ສີຫະ), ປະເສີດເໝືອນຊ້າງ (ກຸນຊະຣະ), ປະເສີດເໝືອນເສືອໂຄ່ງ (ສັດທູລະ) ເປັນຕົ້ນ ເມື່ອເຂົ້າສະໝາດ ເປັນປຸມລີງ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ປະເສີດສຸດ.

၆၉၇.

໖໙໗.

စိတ္တ’က္ခိ ပီတိဇနန, မဗျာသေက မသေစနံ;

ဣဋ္ဌံ တု သုဘဂံ ဟဇ္ဇံ, ဒယိတံ ဝလ္လဘံ ပိယံ.

ສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຍິນດີແກ່ໃຈແລະຕາ ເອີ້ນວ່າ ຈິດຕັກຂິປີຕິຊະນັນຕະ, ສິ່ງທີ່ບໍ່ຮູ້ອີ່ມ ເອີ້ນວ່າ ອັບຍາເສກະ ແລະ ອະເສຈະນະ. ສິ່ງທີ່ໜ້າປາດຖະໜາ, ມີໂຊກ, ເປັນທີ່ຮັກ, ເປັນທີ່ໂປດປານ, ເປັນທີ່ຮັກແພງ ເອີ້ນວ່າ ອິດຖະ, ສຸພະຄະ, ຫັດຊະ, ທະຍິຕະ, ວັນລະພະ, ປิຍະ.

၆၉၈.

໖໙໘.

တုစ္ဆဉ္စ ရိတ္တကံ သုညံ, အထာ’သာရဉ္စ ဖေဂ္ဂု စ;

မေဇ္ဈံ ပူတံ ပဝိတ္တော ထ, အဝိရဒ္ဓေါ အပဏ္ဏကော.

ວ່າງເປົ່າ, ບໍ່ມີຫຍັງ ເອີ້ນວ່າ ຕຸດຈະ, ຣິດຕະກະ, ສຸນຍະ. ບໍ່ມີແກ່ນສານ, ເປັນກະພີ້ ເອີ້ນວ່າ ອະສາຣະ, ເພັກຄຸ. ສະອາດ, ບໍລິສຸດ ເອີ້ນວ່າ ເມດຊະ, ປູຕະ, ປະວິຕະ. ບໍ່ຜິດພາດ, ແນ່ນອນ ເອີ້ນວ່າ ອະວິຣັດທະ, ອະປັນນະກະ.

၆၉၉.

໖໙໙.

ဥက္ကဋ္ဌော စ ပကဋ္ဌော ထ, နိဟီနော ဟီန လာမကာ;

ပတိကိဋ္ဌံ နိကိဋ္ဌဉ္စ, ဣတ္တရာ’ဝဇ္ဇ ကုစ္ဆိတာ.

ສູງສົ່ງ, ດີເລີດ ເອີ້ນວ່າ ອຸກກັດຖະ, ປະກັດຖະ. ຕ່ຳຊ້າ, ເລວຊາມ, ຊົ່ວຊ້າ, ໜ້າລັງກຽດ ເອີ້ນວ່າ ນິຮີນະ, ຮີນະ, ລາມະກະ, ປະຕິກິດຖະ, ນິກິດຖະ, ອິດຕະຣະ, ອະວັດຊະ, ກຸດສິຕະ.

၇၀၀.

໗໐໐.

အဓမော’မက ဂါရယှာ,မလီနော တု မလီမသော;

ဗြဟာ မဟန္တံ ဝိပုလံ, ဝိသာလံ ပုထုလံ ပုထု.

ຕ່ຳຊ້າ, ເລວ, ໜ້າຕິຕຽນ ເອີ້ນວ່າ ອະທະມະ, ໂອມະກະ, ຄາຣັຍຫະ. ເປິເປື້ອນ, ມີມົນທິນ ເອີ້ນວ່າ ມະລີນະ, ມະລີມະສະ. ໃຫຍ່, ກວ້າງຂວາງ, ແຜ່ຫຼາຍ ເອີ້ນວ່າ ພຣະຫາ, ມະຫັນຕະ, ວິປຸລະ, ວິສາລະ, ພຸທຸລະ, ພຸທຸ.

၇၀၁.

໗໐໑.

ဂရု’ရု ဝိတ္ထိဏ္ဏ မထော, ပီနံ ထူလဉ္စ ပီဝရံ;

ထုလ္လဉ္စ ဝဌရဉ္စာ ထ, အာစိတံ နိစိတံ ဘဝေ.

ໜັກ, ກວ້າງຂວາງ ເອີ້ນວ່າ ຄະຣຸ, ອຸຣຸ, ວິດຖິນນະ. ພີ, ຕຸ້ຍ, ໜາ, ໃຫຍ່ ເອີ້ນວ່າ ພີນະ, ທູລະ, ພີວະຣະ, ທຸນລະ, ວະຖະຣະ. ສະສົມ, ກອງໄວ້ ເອີ້ນວ່າ ອາຈິຕະ, นິຈິຕະ.

၇၀၂.

໗໐໒.

သဗ္ဗံ သမတ္တ မခိလံ, နိခိလံ သကလံ တထာ;

နိဿေသံ ကသိဏာ’သေသံ, သမဂ္ဂဉ္စ အနူနကံ,

ທັງໝົດ, ທັງປວງ, ສິ້ນເຊີງ, ບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ, ພ້ອມພຽງ, ບໍ່ບົກພ່ອງ ເອີ້ນວ່າ ສັບພະ, ສະມັດຕະ, ອະຂິລະ, ນິຂິລະ, ສະກາລະ, ນິດເສສະ, ກະສິນະ, ອະເສສະ, ສະມັກຄະ, ອະນູນະກະ.

၇၀၃.

໗໐໓.

ဘူရိ ပဟုတံ ပစုရံ, ဘိယျော သမ္ဗဟုလံ ဗဟု;

ယေဘုယျံ ဗဟုလံ စာထ, ဗာဟိရံ ပရိဗာဟိရံ.

ຫຼາຍ, ມາກມາຍ, ສ່ວນຫຼາຍ ເອີ້ນວ່າ ພູຣິ, ພະຫູຕະ, ປະຈຸຣະ, ພິຍໂຍ, ສຳພະຫຸລະ, ພະຫຸ, ເຍພຸຍຍະ, ພະຫຸລະ. ພາຍນອກ, ຂ້າງນອກ ເອີ້ນວ່າ ພາຫິຣະ, ປະຣິພາຫິຣະ.

၇၀၄.

໗໐໔.

ပရောသတာဒီ တေ, ယေသံ, ပရံ မတ္တံ သတာဒိတော;

ပရိတ္တံ သုခုမံ ခုဒ္ဒံ, ထောက မပ္ပံ ကိသံ တနု.

ຄຳວ່າ ປະໂຣສະຕະ ເປັນຕົ້ນ ໝາຍເຖິງ ຈຳນວນທີ່ເກີນກວ່າຮ້ອຍ. ນ້ອຍ, ລະອຽດ, ເລັກນ້ອຍ, ຈ່ອຍ, ບາງ ເອີ້ນວ່າ ປະຣິດຕະ, ສຸຂຸມະ, ຂຸດທະ, ໂທກະ, ອັບປະ, ກິສະ, ຕະນຸ.

၇၀၅.

໗໐໕.

စုလ္လံ မတ္တေ’တ္ထိယံ လေသ,လဝါ’ဏုဟိ ကဏော ပုမေ;

သမီပံ နိကဋာ’သန္နော, ပကဋ္ဌာ’ဘျာသ သန္တိကံ.

ນ້ອຍ ເອີ້ນວ່າ ຈຸນລະ, ສ່ວນຄຳວ່າ ເລສະ, ລະວະ, ອະນຸ, ກະນະ (ລະອຽດ, ນ້ອຍ, ປ່ຽນ) ເປັນປຸມລີງ. ໃກ້, ໃກ້ຊິດ ເອີ້ນວ່າ ສະມີປະ, ນິກະຕະ, ອາສັນນະ, ປະກັດຖະ, ອັບພະຍາສະ, ສັນຕິກະ.

၇၀၆.

໗໐໖.

အဝိဒူရဉ္စ [Pg.59] သာမန္တံ, သန္နိကဋ္ဌ မုပန္တိကံ;

သကာသံ အန္တိကံ ဉတ္တံ, ဒူရံ တု ဝိပ္ပကဋ္ဌကံ.

ບໍ່ໄກ, ບໍລິເວນໃກ້ຄຽງ, ໃກ້ຊິດ, ສຳນັກ, ໃກ້ ເອີ້ນວ່າ ອະວິທູຣະ, ສາມັນຕະ, ສັນນິກັດຖະ, ອຸປັນຕິກະ, ສະກາສະ, ອັນຕິກະ. ສ່ວນ ໄກ, ຫ່າງໄກ ເອີ້ນວ່າ ທູຣະ, ວິບປະກັດຖະກະ.

၇၀၇.

໗໐໗.

နိရန္တရံ ဃနံ သန္ဒံ, ဝိရဠံ ပေလဝံ တနု;

အထာ ယတံ ဒီဃ မထော, နိတ္တလံ ဝဋ္ဋ ဝဋ္ဋုလံ.

ຕິດກັນ, ແໜ້ນ, ຕຶບໜາ ເອີ້ນວ່າ ນິຣັນຕະຣະ, ຄະນະ, ສັນທະ. ຫ່າງ, ບາງ, ອ່ອນແອ ເອີ້ນວ່າ ວິຣະລະ, ເປລະວະ, ຕະນຸ. ຍາວ, ຍາວຢຽດ ເອີ້ນວ່າ ອາຍະຕະ, ທີຄະ. ກົມ, ມົນ ເອີ້ນວ່າ ນິດຕະລະ, ວັດຕະ, ວັດຕຸລະ.

၇၀၈.

໗໐໘.

ဥစ္စော တု ဥန္နတော တုင်္ဂေါ, ဥဒဂ္ဂေါ စေဝ ဥစ္ဆိတော;

နီစော ရဿော ဝါမနော ထ, အဇိမှော ပဂုဏော ဥဇု.

ສູງ, ສະຫງ່າ, ສູງສົ່ງ ເອີ້ນວ່າ ອຸດຈະ, ອຸນນະຕະ, ຕຸງຄະ, ອຸດັກຄະ, ອຸດສິຕະ. ຕ່ຳ, ສັ້ນ, ເຕ້ຍ ເອີ້ນວ່າ ນີຈະ, ຣັດສະ, ວາມະນະ. ບໍ່ຄົດ, ຊື່ຕຣົງ ເອີ້ນວ່າ ອະຊິມຫະ, ປະຄຸນນະ, ອຸຊຸ.

၇၀၉.

໗໐໙.

အဠာရံ ဝေလ္လိတံ ဝင်္ကံ, ကုဋိလံ ဇိမှ ကုဉ္စိတံ;

ဓုဝေါ စ သဿတော နိစ္စော, သဒါတန သနန္တနာ.

ຄົດ, ງໍ, ໂຄ້ງ, ບິດເບ້ຍ ເອີ້ນວ່າ ອະລາຣະ, ເວລລິຕະ, ວັງກະ, ກຸຕິລະ, ຊິມຫະ, ກຸນຈິຕະ. ໝັ້ນຄົງ, ຍືນຍົງ, ທ່ຽງແທ້, ຕະຫຼອດໄປ ເອີ້ນວ່າ ທຸວະ, ສັດສະຕະ, ນິດຈະ, ສະທາຕະນະ, ສະນັນຕະນະ.

၇၁၀.

໗໑໐.

ကူဋဋ္ဌော တွေ’ကရူပေန, ကာလဗျာပီ ပကာသိတော;

လဟု သလ္လဟုကံ စာထ, သင်္ချာတံ ဂဏိတံ မိတံ.

ຕັ້ງໝັ້ນຄົງທີ່, ມີຮູບດຽວ ເອີ້ນວ່າ ກູຕັດຖະ. ແຜ່ໄປຕະຫຼອດກາລ ເອີ້ນວ່າ ກາລະວະຍາປີ. ເບົາ, ວ່ອງໄວ ເອີ້ນວ່າ ລະຫຸ, ສັນລະຫຸກກະ. ຖືກນັບແລ້ວ, ຖືກຄຳນວນແລ້ວ, ມີປະມານ ເອີ້ນວ່າ ສັງຂະຍາຕະ, ຄະນິຕະ, ມິຕະ.

၇၁၁.

໗໑໑.

တိဏှံ တု တိခိဏံ တိဗ္ဗံ, စဏ္ဍံ ဥဂ္ဂံ ခရံ ဘဝေ;

ဇင်္ဂမဉ္စ စရဉ္စေဝ, တသံ ဉေယျံ စရာစရံ.

ຄົມ, ກ້າ, ຮຸນແຮງ, ຮ້າຍກາດ, ຫຍາບຊ້າ ເອີ້ນວ່າ ຕິນຫະ, ຕິຂິມະ, ຕิບພະ, ຈັນທະ, ອຸກຄະ, ຂະຣະ. ສິ່ງທີ່ເຄື່ອນໄຫວໄດ້, ສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ ເອີ້ນວ່າ ຊັງຄະມະ, ຈະຣະ, ຕະສະ, ຈະຣາຈະຣະ.

၇၁၂.

໗໑໒.

ကမ္ပနံ စလနံ စာထ, အတိရိတ္တော တထာ’ဓိကော;

ထာဝရော ဇင်္ဂမာ အညော, လောလံ တု စဉ္စလံ စလံ.

ຫວັ່ນໄຫວ, ສັ່ນສະເທືອນ ເອີ້ນວ່າ ກຳປະນະ, ຈະລະນະ. ເຫຼືອ, ຍິ່ງ, ເກີນ ເອີ້ນວ່າ ອະຕິຣິດຕະ, ອະທິກະ. ສິ່ງທີ່ໝັ້ນຄົງ (ບໍ່ເຄື່ອນໄຫວ) ເອີ້ນວ່າ ຖາວະຣະ. ຫວັ່ນໄຫວ, ກະວົນກະວາຍ, ບໍ່ໝັ້ນຄົງ ເອີ້ນວ່າ ໂລລະ, ຈັນຈະລະ, ຈະລະ.

၇၁၃.

໗໑໓.

တရလဉ္စ ပုရာဏော တု, ပုရာတန သနန္တနာ;

စိရန္တနော ထ ပစ္စဂ္ဃော, နူတနော’ဘိနဝေါ နဝေါ.

ກະວົນກະວາຍ, ຫວັ່ນໄຫວ ເອີ້ນວ່າ ຕະຣະລະ. ເກົ່າແກ່, ບູຮານ ເອີ້ນວ່າ ປຸຣານະ, ປຸຣາຕະນະ, ສະນັນຕະນະ, ຈິຣັນຕະນະ. ໃໝ່, ໃໝ່ອ່ຽມ ເອີ້ນວ່າ ປັດຈັດຄະ, ນູຕະນະ, ອະພິນະວະ, ນະວະ.

၇၁၄.

໗໑໔.

ကုရူရံ ကဌိနံ ဒဠှံ, နိဋ္ဌုရံ ကက္ခဠံ ဘဝေ;

အနိတ္ထျ’န္တော ပရိယန္တော, ပန္တော စ ပစ္ဆိမ’န္တိမာ.

ໂຫດຮ້າຍ, ແຂງກະດ້າງ, ໝັ້ນຄົງ, ຫຍາບຊ້າ ເອີ້ນວ່າ ກຸຣູຣະ, ກະຖິນະ, ທັນຫະ, ນິດຖຸຣະ, ກັກຂະລະ. ທີ່ສຸດ, ປາຍ, ສຸດທ້າຍ ເອີ້ນວ່າ ອັນຕະ (ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລີງ), ປະຣິຍັນຕະ, ປັນຕະ, ປັດສິມະ, ອັນຕິມະ.

၇၁၅.

໗໑໕.

ဇိဃညံ စရိမံ ပုဗ္ဗံ, တွ’ဂ္ဂံ ပဌမ မာဒိ သော;

ပတိရူပေါ နုစ္ဆဝိကံ, အထ မောဃံ နိရတ္ထကံ.

ຕ່ຳສຸດ, ສຸດທ້າຍ ເອີ້ນວ່າ ຊິຄັນຍະ, ຈະຣິມະ. ກ່ອນ, ຍອດ, ທຳອິດ, ເລີ່ມຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ ປຸບພະ, ອັກຄະ, ປະຖະມະ, ອາທິ. ສົມຄວນ, ເໝາະສົມ ເອີ້ນວ່າ ປະຕິຣູປະ, ອະນຸດສະວິກະ. ຫວ່າງເປົ່າ, ບໍ່ມີປະໂຫຍດ ເອີ້ນວ່າ ໂມຄະ, ນິຣັດຖະກະ.

၇၁၆.

໗໑໖.

ဗျတ္တံ ပုဋ ဉ္စ မုဒု တု, သုကုမာရဉ္စ ကောမလံ;

ပစ္စက္ခံ ဣန္ဒြိယဂ္ဂယှံ, အပစ္စက္ခံ အတိန္ဒြိယံ.

ຈະແຈ້ງ, ປາກົດ ເອີ້ນວ່າ ພະຍັດຕະ, ປຸຕະ. ອ່ອນໂຍນ, ລະອຽດອ່ອນ, ນຸ່ມນວນ ເອີ້ນວ່າ ມຸທຸ, ສຸກຸມາຣະ, ໂກມະລະ. ປາກົດແກ່ຕາ, ຮູ້ໄດ້ດ້ວຍອິນຊີ ເອີ້ນວ່າ ປັດຈັດຂະ, ອິນທະຣິຍັກຄັຍຫະ. ບໍ່ປາກົດແກ່ຕາ, ພົ້ນວິໄສອິນຊີ ເອີ້ນວ່າ ອະປັດຈັດຂະ, ອະຕິນທະຣິຍະ.

၇၁၇.

໗໑໗.

ဣတရာ’ညတရော ဧကော, အညော ဗဟုဝိဓော တု စ;

နာနာရူပေါ စ ဝိဝိဓော, အဗာဓံ တု နိရဂ္ဂလံ.

ອື່ນ, ຄົນໃດຄົນໜຶ່ງ, ຜູ້ໜຶ່ງ ເອີ້ນວ່າ ອິດຕະຣະ, ອັນຍະຕະຣະ, ເອກະ, ອັນຍະ. ມີຫຼາຍຢ່າງ, ມີຮູບຕ່າງໆ, ຫຼາກຫຼາຍ ເອີ້ນວ່າ ພະຫຸວິທະ, ນານາຣູປະ, ວິວິທະ. ບໍ່ມີອຸປະສັກ, ບໍ່ມີສິ່ງກີດຂວາງ ເອີ້ນວ່າ ອະພາທະ, ນิຣັກຄະລະ.

၇၁၈.

໗໑໘.

အထေ’ကာကီ စ ဧကစ္စော, ဧကော စ ဧကကော သမာ;

သာဓာရဏဉ္စ သာမညံ, သမ္ဗာဓော တု စ သံကဋံ.

ຜູ້ດຽວ, ບາງຄົນ, ໂດດດ່ຽວ ເອີ້ນວ່າ ເອກາກີ, ເອກັດຈະ, ເອກະ, ເອກະກະ. ທົ່ວໄປ, ສະເໝີກັນ ເອີ້ນວ່າ ສາທາຣະນະ, ສາມັນຍະ. ແຄບ, ແອອັດ ເອີ້ນວ່າ ສຳພາທະ, ສັງກະຕະ.

၇၁၉.

໗໑໙.

ဝါမံ ကဠေဝရံ သဗျံ;

အပသဗျံ တု ဒက္ခိဏံ;

ပဋိကူလံ တွ’ပသဗျံ, ဂဟနံ ကလိလံ သမာ.

ຂ້າງຊ້າຍ ເອີ້ນວ່າ ວາມະ, ກະເລວະຣະ, ສັບຍະ. ຂ້າງຂວາ ເອີ້ນວ່າ ອະປະສັບຍະ, ທັກຂິມະ. ກົງກັນຂ້າມ, ບໍ່ເປັນຕາໜ້າຮັກ ເອີ້ນວ່າ ປະຕິກູລະ, ອະປະສັບຍະ. ຮົກເຮື້ອ, ສັບສົນ ເອີ້ນວ່າ ຄະຫະນະ, ກະລິລະ.

၇၂၀.

໗໒໐.

ဥစ္စာဝစံ [Pg.60] ဗဟုဘေဒံ, သံကိဏ္ဏာ’ ကိဏ္ဏ သံကုလာ;

ကတဟတ္ထော စ ကုသလော, ပဝီဏာ’ဘိည သိက္ခိတာ.

ສູງໆ ຕ່ຳໆ, ມີຫຼາຍປະການ ເອີ້ນວ່າ ອຸດຈາວະຈະ, ພະຫຸເພທະ. ປົນເປ, ແອອັດ, ສັບສົນ ເອີ້ນວ່າ ສັງກິນນະ, ອາກິນນະ, ສັງກຸລະ. ຜູ້ມີສີມື, ສະຫຼາດ, ຊ່ຽວຊານ, ຮູ້ແຈ້ງ, ຝຶກຝົນແລ້ວ ເອີ້ນວ່າ ກະຕະຫັດຖະ, ກຸສະລະ, ປະວີນະ, ອະພິນຍະ, ສິກຂິຕະ.

၇၂၁.

໗໒໑.

နိပုဏော စ ပဋု ဆေကော, စာတုရော ဒက္ခ ပေသလာ;

ဗာလော ဒတ္တု ဇလော မူဠှော, မန္ဒော ဝိညူ စ ဗာလိသော.

ລະອຽດ, ສະຫຼາດ, ຊ່ຽວຊານ, ວ່ອງໄວ, ຂະຫຍັນ, ງົດງາມ ເອີ້ນວ່າ ນິປຸນະ, ປະຕຸ, ເຊກະ, ຈາຕຸຣະ, ທັກຂະ, ເປສະລະ. ຄົນພານ, ຄົນໂງ່, ຄົນຫຼົງ, ຄົນປັນຍາອ່ອນ ເອີ້ນວ່າ ພາລະ, ທັດຕຸ, ຊະລະ, ມູລະ, ມັນທະ, ພາລິສະ. ສ່ວນຜູ້ຮູ້ ເອີ້ນວ່າ ວິນຍູ.

၇၂၂.

໗໒໒.

ပုညဝါ သုကတီ ဓညော, မဟုဿာဟော မဟာဓိတိ;

မဟာတဏှော မဟိစ္ဆော ထ, ဟဒယီ ဟဒယာလု စ.

ຜູ້ມີບຸນ, ຜູ້ມີຄວາມສຸກ, ຜູ້ມີໂຊກ ເອີ້ນວ່າ ປຸນຍະວາ, ສຸກະຕີ, ທັນຍະ. ຜູ້ມີຄວາມພະຍາຍາມຫຼາຍ, ຜູ້ມີຄວາມເພີຍນແຮງກ້າ ເອີ້ນວ່າ ມະຫຸດສາຫະ, ມະຫາມິຕິ. ຜູ້ມີຄວາມຢາກຫຼາຍ, ຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜາສູງ ເອີ້ນວ່າ ມະຫາຕັນໂຫ, ມະຫິດຈະ. ຜູ້ມີໃຈດີ, ຜູ້ມີເມດຕາ ເອີ້ນວ່າ ຫະທະຍີ, ຫະທະຍາລຸ.

၇၂၃.

໗໒໓.

သုမနော ဟဋ္ဌစိတ္တော ထ, ဒုမ္မနော ဝိမနော ပျထ;

ဝဒါနိယော ဝဒညူ စ, ဒါနသောဏ္ဍော ဗဟုပ္ပဒေါ.

ຜູ້ມີໃຈດີ, ຜູ້ມີໃຈຍິນດີ ເອີ້ນວ່າ ສຸມະນະ, ຮັດຖະຈິດຕະ. ຜູ້ມີໃຈເສຍ, ຜູ້ມີໃຈຫົດຫູ່ ເອີ້ນວ່າ ทຸມມະນະ, ວິມະນະ. ຜູ້ມີໃຈໂອບອ້ອມອາຣີ, ຜູ້ຮູ້ຖ້ອຍຄຳ ເອີ້ນວ່າ ວະທານິຍະ, ວະທັນຍູ. ຜູ້ຍິນດີໃນການທານ, ຜູ້ໃຫ້ຫຼາຍ ເອີ້ນວ່າ ທານະໂສນທະ, ພະຫຸບປະທະ.

၇၂၄.

໗໒໔.

ချာတော ပတီတော ပညာတော,ဘိညာတော ပထိတော သုတော,ဝိဿုတော ဝိဒိတော စေဝ, ပသိဒ္ဓေါ ပါကဋော ဘဝေ.

ຜູ້ມີຊື່ສຽງ, ປາກົດ, ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກ, ເລື່ອງລື, ຊາລື ເອີ້ນວ່າ ຂະຍາຕະ, ປະຕີຕະ, ປັນຍາຕະ, ອະພິນຍາຕະ, ປະຖິຕະ, ສຸຕະ, ວິດສຸຕະ, ວິທິຕະ, ປະສິດທະ, ປາກະຕະ.

၇၂၅.

໗໒໕.

ဣဿရော နာယကော သာမီ, ပတီ’သာ’ဓိပတီ ပဘူ;

အယျာ’ဓိပါ’ဓိဘူ နေတာ,ဣဗ္ဘော တွ’ဍ္ဎော တထာ ဓနီ.

ຜູ້ເປັນໃຫຍ່, ຜູ້ນຳ, ເຈົ້າຂອງ, ນາຍ, ຜູ້ປົກຄອງ ເອີ້ນວ່າ ອິດສະຣະ, ນາຍະກະ, ສາມີ, ປະຕິ, ອີສະ, ອະທິປະຕິ, ພະພູ, ອັຍຍະ, ອະທິປະ, ອະທິພູ, ເນຕາ. ຄົນຮັ່ງມີ, ຄົນລວຍ, ຜູ້ມີຊັບ ເອີ້ນວ່າ ອິບພະ, ອັດທະ, ທະນີ.

၇၂၆.

໗໒໖.

ဒါနာရဟော ဒက္ခိဏေယျော, သိနိဒ္ဓေါ တု စ ဝစ္ဆလော;

ပရိက္ခကော ကာရဏိကော,အာသတ္တော တု စ တပ္ပရော.

ຜູ້ຄວນຮັບທານ, ຜູ້ຄວນຮັບທັກຂິເນຍຍະທານ ເອີ້ນວ່າ ທານາຣະຫະ, ທັກຂิເນຍຍະ. ຜູ້ມີຄວາມຮັກ, ຜູ້ມີຄວາມເອັນດູ ເອີ້ນວ່າ ສິນິດທະ, ວັດສະລະ. ຜູ້ກວດກາ, ຜູ້ໄຕ່ສວນ ເອີ້ນວ່າ ປະຣິກຂະກະ, ກາຣະນິກະ. ຜູ້ຕິດພັນ, ຜູ້ຂະຫຍັນຂັນແຂງ ເອີ້ນວ່າ ອາສັດຕະ, ຕັບປະຣະ.

၇၂၇.

໗໒໗.

ကာရုဏိကော ဒယာလုပိ, သူရတော ဥဿုကော တု စ;

ဣဋ္ဌတ္ထေ ဥယျုတော စာထ, ဒီဃသုတ္တော စိရကြိယော.

ຜູ້ມີຄວາມກະລຸນາ, ຜູ້ມີເມດຕາ ເອີ້ນວ່າ ກາຣຸນິກະ, ທະຍາລຸ. ຜູ້ສະຫງົບ, ຜູ້ມີສີລ ເອີ້ນວ່າ ສູຣະຕະ. ຜູ້ຂະຫຍັນ, ຜູ້ມີຄວາມພະຍາຍາມ ເອີ້ນວ່າ ອຸດສຸກກະ. ຜູ້ຂະຫຍັນໃນສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາ ເອີ້ນວ່າ ອຸຍຍຸຕະ. ຜູ້ເຮັດວຽກຊັກຊ້າ, ຜູ້ເຮັດວຽກດົນ ເອີ້ນວ່າ ທີຄະສຸຕຕະ, ຈິຣະກิຣິຍະ.

၇၂၈.

໗໒໘.

ပရာဓီနော ပရာယတ္တော, အာယတ္တော တု စ သန္တကော;

ပရိဂ္ဂဟော အဓီနော စ, သစ္ဆန္ဒော တု စ သေရိနိ.

ຜູ້ຂຶ້ນກັບຄົນອື່ນ, ຜູ້ອາໄສຄົນອື່ນ ເອີ້ນວ່າ ປະຣາທີນະ, ປະຣາຍັດຕະ. ຜູ້ຂຶ້ນກັບ, ເປັນຂອງຕົນ, ຢູ່ໃນອຳນາດ ເອີ້ນວ່າ ອາຍັດຕະ, ສັນຕະກະ, ປະຣິກຄະຫະ, ອະທີນະ. ຜູ້ເຮັດຕາມໃຈຕົນ, ຜູ້ມີອິດສະຫຼະ ເອີ້ນວ່າ ສັດສັນທະ, ເເສຣິນີ.

၇၂၉.

໗໒໙.

အနိသမ္မကာရီ ဇမ္မော, အတိတဏှော တု လောလုပေါ;

ဂိဒ္ဓေါ တု လုဒ္ဓေါ လောလော ထ,ကုဏ္ဌော မန္ဒော ကြိယာသု ဟိ.

ຜູ້ເຮັດໂດຍບໍ່ພິຈາລະນາ, ຄົນຕ່ຳຊ້າ ເອີ້ນວ່າ ອະນິສຳມະກາຣີ, ຊຳມະ. ຜູ້ມີຄວາມຢາກຫຼາຍ, ຜູ້ໂລບມາກ, ຜູ້ຢາກໄດ້, ຜູ້ຕະກລະ ເອີ້ນວ່າ ອະຕິຕັນໂຫ, ໂລລຸປະ, ຄິດທະ, ລຸດທະ, ໂລລະ. ຜູ້ເຊື່ອງຊ້າ, ຜູ້ຂີ້ຄ້ານໃນການງານ ເອີ້ນວ່າ ກຸນຖະ, ມັນທະ.

၇၃၀.

໗໓໐.

ကာမယိတာ တု ကမိတာ, ကာမနော ကာမိ ကာမုကော;

သောဏ္ဍော မတ္တော ဝိဓေယျော တု,အဿဝေါ သုဗ္ဗစော သမာ.

ຜູ້ຮັກ, ຜູ້ມີຄວາມກຳໜັດ, ຜູ້ມັກຮັກ ເອີ້ນວ່າ ກາມະຍິຕາ, ກະມິຕາ, ກາມະໂນ, ກາມີ, ກາມຸກະ. ຜູ້ມັກດື່ມ, ຜູ້ມຶນເມົາ ເອີ້ນວ່າ ໂສນທະ, ມັດຕະ. ຜູ້ເຊື່ອຟັງ, ຜູ້ສອນງ່າຍ ເອີ້ນວ່າ ວິເທຍຍະ, ອັດສະວະ, ສຸວະໂຈ.

၇၃၁.

໗໓໑.

ပဂဗ္ဘော [Pg.61] ပဋိဘာယုတ္တော, ဘီသီလော ဘီရု ဘီရုကော;

အဓီရော ကာတရော စာထ,ဟိံသာသီလော စ ဃာတုကော.

ຜູ້ອວດດີ, ຜູ້ມີປະຕິພານ ເອີ້ນວ່າ ປະຄັບພະ, ປະຕິພານະຍຸດຕະ. ຜູ້ມັກຢ້ານ, ຜູ້ຂີ້ຢ້ານ ເອີ້ນວ່າ ພີສີລະ, ພີຣຸ, ພີຣຸກະ. ຜູ້ບໍ່ໝັ້ນຄົງ, ຜູ້ຂີ້ຂາດ ເອີ້ນວ່າ ອະທີຣະ, ກາຕະຣະ. ຜູ້ມັກບຽດບຽນ, ຜູ້ມັກຂ້າ ເອີ້ນວ່າ ຫິງສາສີລະ, ຄາຕຸກະ.

၇၃၂.

໗໓໒.

ကောဓနော ရောသနော ကောပီ,စဏ္ဍော တွစ္စန္တကောဓနော;

သဟနော ခမနော ခန္တာ, တိတိက္ခဝါ စ ခန္တိမာ.

ຜູ້ມັກໂກດ, ຜູ້ມັກຮ້າຍ, ຜູ້ມີຄວາມໂກດ ເອີ້ນວ່າ ໂກທະນະ, ໂຣສະນະ, ໂກປີ. ຜູ້ຮ້າຍກາດ, ຜູ້ໂກດຈັດ ເອີ້ນວ່າ ຈັນທະ. ຜູ້ອົດທົນ, ຜູ້ມີຄວາມອົດກັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ສະຫະນະ, ຂະມະນະ, ຂັນຕາ, ຕິຕິກຂະວາ, ຂັນຕິມາ.

၇၃၃.

໗໓໓.

သဒ္ဓါယုတ္တော တု သဒ္ဓါလု, ဓဇဝါ တု ဓဇာလု စ ;

နိဒ္ဒါလု နိဒ္ဒါသီလော ထ, ဘဿရော ဘာသုရော ဘဝေ.

ຜູ້ມີສັດທາ, ຜູ້ມັກມີສັດທາ ເອີ້ນວ່າ ສັດທາຍຸດຕະ, ສັດທາລຸ. ຜູ້ມີທຸງ, ຜູ້ມັກມີທຸງ ເອີ້ນວ່າ ທະຊະວາ, ທະຊາລຸ. ຜູ້ມັກນອນ, ຜູ້ມີປົກກະຕິນອນ ເອີ້ນວ່າ ນິດທາລຸ, ນິດທາສີລະ. ຜູ້ຮຸ່ງເຮືອງ, ຜູ້ສະຫວ່າງໄສ ເອີ້ນວ່າ ພັດສະຣະ, ພາສຸຣະ.

၇၃၄.

໗໓໔.

နဂ္ဂေါ ဒိဂမ္ဗရော’ဝတ္ထော, ဃသ္မရော တု စ ဘက္ခကော;

ဧဠမူဂေါ တု ဝတ္တုဉ္စ, သောတုံ စာ’ကုသလော ဘဝေ.

ຜູ້ເປືອຍກາຍ, ຜູ້ບໍ່ນຸ່ງເຄື່ອງ ເອີ້ນວ່າ ນັກຄະ, ທິຄຳພະຣະ, ອະວັດຖະ. ຜູ້ກິນຈຸ, ຜູ້ມັກກິນ ເອີ້ນວ່າ ຄັດສະມະຣະ, ພັກຂະກະ. ຜູ້ເປັນໃບ້ແລະຫູໜວກ, ຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນການເວົ້າແລະການຟັງ ເອີ້ນວ່າ ເອລາມູກະ.

၇၃၅.

໗໓໕.

မုခရော ဒုမ္မုခါ’ဗဒ္ဓ, မုခါ စာပ္ပိယဝါဒိနိ;

ဝါစာလော ဗဟုဂါရယှ, ဝစေ ဝတ္တာ တု သော ဝဒေါ.

ຜູ້ປາກຮ້າຍ, ຜູ້ມີປາກບໍ່ດີ, ຜູ້ປາກບໍ່ມີຫູຮູດ, ຜູ້ເວົ້າຄຳບໍ່ເປັນທີ່ຮັກ ເອີ້ນວ່າ ມຸຂະຣະ, ທຸມມຸຂະ, ອະພັດທະມຸຂະ, ອັບປິຍະວາທິນີ. ຜູ້ເວົ້າຫຼາຍ, ຜູ້ເວົ້າຄຳໜ້າຕິຕຽນ ເອີ້ນວ່າ ວາຈາໂລ. ສ່ວນຜູ້ເວົ້າດີ ເອີ້ນວ່າ ໂສວະໂທ.

၇၃၆.

໗໓໖.

နိဇော သကော အတ္တနိယော,ဝိမှယော’စ္ဆရိယ’ဗ္ဘုတော;

ဝိဟတ္ထော ဗျာကုလော စာထ,အာတတာယီ ဝဓုဒျတော.

ຂອງຕົນ, ເປັນຂອງຕົນ ເອີ້ນວ່າ ນິຊະ, ສະກະ, ອັດຕະນິຍະ. ໜ້າອັດສະຈັນ, ແປກປະຫຼາດ ເອີ້ນວ່າ ວິມຫະຍະ, ອັດສະຣິຍະ, ອັບພຸຕະ. ຜູ້ຫຼົງໄຫຼ, ຜູ້ກະວົນກະວາຍ ເອີ້ນວ່າ ວິຫັດຖະ, ພະຍາກຸລະ. ຜູ້ປອງຮ້າຍ, ຜູ້ຕຽມຂ້າ ເອີ້ນວ່າ ອາຕະຕາຍີ, ວະທຸດຍະຕະ.

၇၃၇.

໗໓໗.

သီသစ္ဆေဇ္ဇမှိ ဝဇ္ဈော ထ, နိကတော စ သဌော’နုဇု;

သူစကော ပိသုဏော ကဏ္ဏေ,ဇပေါ ဓုတ္တော တု ဝဉ္စကော.

ຜູ້ຄວນແກ່ການຕັດຫົວ (ຜູ້ຕ້ອງໂທດປະຫານ) ເອີ້ນວ່າ ວັດຊະ. ຜູ້ຫຼອກລວງ, ຜູ້ໂອ້ອວດ, ຜູ້ບໍ່ຊື່ຕຣົງ ເອີ້ນວ່າ ນິກະຕະ, ສະຖະ, ອະນຸຊຸ. ຜູ້ສໍ້ສຽດ, ຜູ້ຍຸແຍ່, ຜູ້ກະຊິບຂ້າງຫູ ເອີ້ນວ່າ ສູຈະກະ, ປິສຸນະ, ກັນເນຊະປະ. ຄົນໂກງ, ຜູ້ຫຼອກລວງ ເອີ້ນວ່າ ທຸດຕະ, ວັນຈະກະ.

၇၃၈.

໗໓໘.

အနိသမ္မ ဟိ ယော ကိစ္စံ, ပုရိသော ဝဓဗန္ဓနာဒိ မာစရတိ;

အဝိနိစ္ဆိတကာရိတ္တာ, သောခလု စပလောတိ ဝိညေယျော.

ບຸກຄົນໃດບໍ່ພິຈາລະນາໃຫ້ຮອບຄອບ ແລ້ວປະພຶດກຳມີການຂ້າແລະການຈອງຈຳເປັນຕົ້ນ, ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ເຮັດໂດຍບໍ່ໄຕ່ຕອງ ບຸກຄົນນັ້ນແລ ພຶງຊາບວ່າເປັນຄົນວູ່ວາມ.

၇၃၉.

໗໓໙.

ခုဒ္ဒေါ ကဒရိယော ထဒ္ဓ, မစ္ဆရီ ကပဏော ပျထ;

အကိဉ္စနော ဒလိဒ္ဒေါ စ, ဒီနော နိဒ္ဓန ဒုဂ္ဂတာ.

ຄຳເຫຼົ່ານີ້ຄື: ຂຸດທະ (ຄົນຕ່ຳຊ້າ), ກະທະຣິຍະ (ຄົນຕະໜີ່), ຖັດທະ (ຄົນກະດ້າງ), ມັດສະຣີ (ຄົນຂີ້ໜຽວ), ກະປະນະ (ຄົນອານາຖາ), ອະກິຍຈະນະ (ຄົນບໍ່ມີຫຍັງ), ທະລິດທະ (ຄົນຍາກຈົນ), ທີນີ (ຄົນທຸກຍາກ), ນິດທະນະ (ຄົນບໍ່ມີຊັບ) ແລະ ທຸກຄະຕະ (ຄົນຕົກທຸກໄດ້ຍາກ).

၇၄၀.

໗໔໐.

အသမ္ဘာဝိတသမ္ပတ္တံ, ကာကတာလိယ မုစ္စတေ;

အထ ယာစနကော အတ္ထီ, ယာစကော စ ဝနိဗ္ဗကော.

ລາບທີ່ໄດ້ມາໂດຍບໍ່ຄາດຝັນ ເອີ້ນວ່າ ກາກະຕາລິຍະ (ບັງເອີນເໝືອນກາຕົກໃສ່ໝາກຕານ); ສ່ວນຄຳວ່າ ຍາຈະນະກະ, ອັດຖີ, ຍາຈະກະ ແລະ ວະນິບພະກະ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຂໍ (ຂໍທານ).

၇၄၁.

໗໔໑.

အဏ္ဍဇာ ပက္ခိသပ္ပာဒီ, နရာဒီ တု ဇလာဗုဇာ;

သေဒဇာ ကိမိဍံသာဒီ, ဒေဝါဒီ တွော’ ပပါတိကာ.

ສັດທີ່ເກີດຈາກໄຂ່ (ອັນທະຊະ) ມີນົກແລະງູເປັນຕົ້ນ; ສ່ວນສັດທີ່ເກີດຈາກມົດລູກ (ຊະລາພຸຊະ) ມີມະນຸດເປັນຕົ້ນ; ສັດທີ່ເກີດຈາກເຫື່ອໄຄ (ເສທະຊະ) ມີໜອນແລະຍຸງເປັນຕົ້ນ; ສ່ວນສັດທີ່ເກີດຜຸດຂຶ້ນ (ໂອປະປາຕິກະ) ມີເທວະດາເປັນຕົ້ນ.

၇၄၂.

໗໔໒.

ဇဏ္ဏုတဂ္ဃော [Pg.62] ဇဏ္ဏုမတ္တော, ကပ္ပော တု ကိဉ္စိဒူနကေ;

အန္တဂ္ဂတံ ဘု ပရိယာ, ပန္န မန္တောဂဓော’ဂဓာ.

ຄຳວ່າ ຊັນນຸຕັກຄະ ແລະ ຊັນນຸມັດຕະ ໝາຍເຖິງ ພຽງຫົວເຂົ່າ; ສ່ວນຄຳວ່າ ກັບປະ ໝາຍເຖິງ ຢ່ອນກວ່າເລັກນ້ອຍ; ຄຳວ່າ ອັນຕັກຄະຕະ, ປະຣິຍາປັນນະ, ອັນໂຕຄະທະ ແລະ ໂອຄະທະ ໝາຍເຖິງ ນັບເຂົ້າແລ້ວ (ຫຼື ຢັ່ງລົງໃນພາຍໃນ).

၇၄၃.

໗໔໓.

ရာဓိတော သာဓိတော စာထ, နိပ္ပက္ကံ ကုထိတံ ဘဝေ;

အာပန္နော တွာ’ပဒပ္ပတ္တော, ဝိဝသော တွဝသော ဘဝေ.

ຄຳວ່າ ຣາທິຕະ ແລະ ສາທິຕະ ໝາຍເຖິງ ສຳເລັດແລ້ວ; ສ່ວນຄຳວ່າ ນິບປັກກະ ແລະ ຄຸທິຕະ ໝາຍເຖິງ ຕົ້ມສຸກແລ້ວ; ຄຳວ່າ ອາປັນນະ ແລະ ອາປະທັບປັດຕະ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເຖິງຄວາມວິບັດ; ສ່ວນຄຳວ່າ ວິວະສະ ແລະ ອະວະສະ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ປາສະຈາກຄວາມອິດສະຫຼະ (ບໍ່ມີອຳນາດ).

၇၄၄.

໗໔໔.

နုဏ္ဏော နုတ္တာ’တ္တ, ခိတ္တာ စေ’, ရိတာ ဝိဒ္ဓါ ထ ကမ္ပိတော;

ဓူတော အာဓူတ စလိတာ, နိသိတံ တု စ တေဇိတံ.

ຄຳວ່າ ນຸນນະ, ນຸດຕະ, ອັດຕະຂິດຕະ ແລະ ເອຣິຕະ ໝາຍເຖິງ ຖືກຊັດໄປແລ້ວ; ຄຳວ່າ ວິດທະ ໝາຍເຖິງ ຖືກແທງແລ້ວ; ຄຳວ່າ ກຳປິຕະ, ທູຕະ, ອານູຕະ ແລະ ຈະລິຕະ ໝາຍເຖິງ ສັ່ນສະເທືອນແລ້ວ; ສ່ວນຄຳວ່າ ນິສິຕະ ແລະ ເຕຊິຕະ ໝາຍເຖິງ ລັບໃຫ້ຄົມແລ້ວ.

၇၄၅.

໗໔໕.

ပတ္တဗ္ဗံ ဂမ္မ မာပဇ္ဇံ, ပက္ကံ ပရိဏတံ သမာ;

ဝေဌိတံ တု ဝလယိတံ, ရုဒ္ဓံ သံဝုတ မာဝုတံ.

ຄຳວ່າ ປັດຕັບພະ, ຄຳມະ ແລະ ອາປັດຊະ ໝາຍເຖິງ ພຶງເຖິງ; ຄຳວ່າ ປັກກະ ແລະ ປະຣິຍະຕະ ໝາຍເຖິງ ສຸກແລ້ວ (ຫຼື ແກ່ຮອບແລ້ວ); ສ່ວນຄຳວ່າ ເວຖິຕະ ແລະ ວະລະຍິຕະ ໝາຍເຖິງ ພັນແລ້ວ (ຫຼື ອ້ອມແລ້ວ); ຄຳວ່າ ຣຸດທະ, ສັງວຸຕະ ແລະ ອາວຸຕະ ໝາຍເຖິງ ປິດກັ້ນແລ້ວ (ຫຼື ຄອບຄຸມແລ້ວ).

၇၄၆.

໗໔໖.

ပရိက္ခိတ္တဉ္စ နိဝုတံ, ဝိသဋံ ဝိတ္ထတံ တတံ;

လိတ္တော တု ဒိဒ္ဓေါ ဂူဠှော တု,ဂုတ္တော ပုဋ္ဌော တု ပေါသိတော.

ຄຳວ່າ ປະຣິກຂິດຕະ ແລະ ນິວຸຕະ ໝາຍເຖິງ ແວດລ້ອມແລ້ວ; ຄຳວ່າ ວິສະຕະ, ວິດຖະຕະ ແລະ ຕະຕະ ໝາຍເຖິງ ແຜ່ຂະຫຍາຍແລ້ວ; ຄຳວ່າ ລິດຕະ ແລະ ທິດທະ ໝາຍເຖິງ ທາແລ້ວ; ຄຳວ່າ ຄູລະ ແລະ ຄຸດຕະ ໝາຍເຖິງ ປິດບັງແລ້ວ (ຫຼື ຮັກສາແລ້ວ); ສ່ວນຄຳວ່າ ປຸດຖະ ແລະ ໂປສິຕະ ໝາຍເຖິງ ລ້ຽງດູແລ້ວ.

၇၄၇.

໗໔໗.

လဇ္ဇိတော ဟီဠိတော စာထ, သနိတံ ဓနိတံ ပျထ;

သန္ဒာနိတော သိတော ဗဒ္ဓေါ,ကီလိတော သံယတော ဘဝေ.

ຄຳວ່າ ລັດຊິຕະ ແລະ ຮີລິຕະ ໝາຍເຖິງ ລະອາຍແລ້ວ (ຫຼື ຖືກດູໝິ່ນແລ້ວ); ສ່ວນຄຳວ່າ ສະນິຕະ ແລະ ທະນິຕະ ໝາຍເຖິງ ມີສຽງດັງແລ້ວ; ຄຳວ່າ ສັນທານິຕະ, ສິຕະ, ພັດທະ, ກີລິຕະ ແລະ ສັງຍະຕະ ໝາຍເຖິງ ຜູກມັດແລ້ວ (ຫຼື ຄວບຄຸມແລ້ວ).

၇၄၈.

໗໔໘.

သိဒ္ဓေ နိပ္ဖန္န နိဗ္ဗတ္တာ, ဒါရိတေ ဘိန္န ဘေဒိတာ;

ဆန္နော တု ဆာဒိတေ စာထ, ဝိဒ္ဓေ ဆိဒ္ဒိတ ဝေဓိတာ.

ຄຳວ່າ ສິດທະ, ນິບພັນນະ ແລະ ນິບພັດຕະ ໝາຍເຖິງ ສຳເລັດແລ້ວ (ຫຼື ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ); ຄຳວ່າ ທາຣິຕະ, ພິນນະ ແລະ ເພທິຕະ ໝາຍເຖິງ ແຕກທຳລາຍແລ້ວ; ສ່ວນຄຳວ່າ ຊັນນະ ແລະ ຊາທິຕະ ໝາຍເຖິງ ມຸງບັງແລ້ວ; ຄຳວ່າ ວິດທະ, ຊິດທິຕະ ແລະ ເວທິຕະ ໝາຍເຖິງ ເປັນຮູແລ້ວ (ຫຼື ຖືກແທງແລ້ວ).

၇၄၉.

໗໔໙.

အာဟဋော အာဘတာ’နီတာ,ဒန္တော တု ဒမိတော သိယာ;

သန္တော တု သမိတော စေဝ,ပုဏ္ဏော တု ပူရိတော ဘဝေ.

ຄຳວ່າ ອາຫະຕະ, ອາພະຕະ ແລະ ອານີຕະ ໝາຍເຖິງ ນຳມາແລ້ວ; ຄຳວ່າ ทັນຕະ ແລະ ທະມິຕະ ໝາຍເຖິງ ຝຶກຝົນແລ້ວ; ສ່ວນຄຳວ່າ ສັນຕະ ແລະ ສະມິຕະ ໝາຍເຖິງ ສະຫງົບແລ້ວ; ຄຳວ່າ ປຸນນະ ແລະ ປູຣິຕະ ໝາຍເຖິງ ເຕັມແລ້ວ.

၇၅၀.

໗໕໐.

အပစာယိတော မဟိတော, ပူဇိတာ’ရဟိတော’စ္စိတော;

မာနိတော စာ’ပစိတော စ, တစ္ဆိတံ တုတနူကတေ.

ຄຳວ່າ ອະປະຈາຍິຕະ, ມະຫິຕະ, ປູຊິຕະ, ອະຣະຫິຕະ, ອັດຈິຕະ, ມານິຕະ ແລະ ອະປະຈິຕະ ໝາຍເຖິງ ບູຊາແລ້ວ (ຫຼື ນັບຖືແລ້ວ); ສ່ວນຄຳວ່າ ຕັດສິຕະ ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ບາງແລ້ວ (ຫຼື ຖາກແລ້ວ).

၇၅၁.

໗໕໑.

သန္တတ္တော ဓူပိတော စောပ,စရိတော တု ဥပါသိတော;

ဘဋ္ဌံ တု ဂလိတံ ပန္နံ, စုတဉ္စ ဓံသိတံ ဘဝေ.

ຄຳວ່າ ສັນຕັດຕະ ແລະ ທູປິຕະ ໝາຍເຖິງ ຮ້ອນຮົນແລ້ວ (ຫຼື ອົບຮົມແລ້ວ); ສ່ວນຄຳວ່າ ຈະຣິຕະ ແລະ ອຸປາສິຕະ ໝາຍເຖິງ ປະພຶດແລ້ວ (ຫຼື ເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້ແລ້ວ); ຄຳວ່າ ພັດຖະ, ຄະລິຕະ, ປັນນະ, ຈຸຕະ ແລະ ທັງສິຕະ ໝາຍເຖິງ ຕົກຫຼົ່ນແລ້ວ (ຫຼື ເຄື່ອນແລ້ວ).

၇၅၂.

໗໕໒.

ပီတော ပမုဒိတော ဟဋ္ဌော,မတ္တော တုဋ္ဌော ထ ကန္တိတော;

သဉ္ဆိန္နော လူန ဒါတာ ထ,ပသတ္ထော ဝဏ္ဏိတော ထုတော.

ຄຳວ່າ ປີຕະ, ປະມຸທິຕະ, ຮັດຖະ, ມັດຕະ, ຕຸດຖະ ແລະ ກັນຕິຕະ ໝາຍເຖິງ ຍິນດີແລ້ວ (ຫຼື ເພີດເພີນແລ້ວ); ຄຳວ່າ ສັນຊິນນະ, ລູນະ ແລະ ທາຕະ ໝາຍເຖິງ ຕັດຂາດແລ້ວ; ສ່ວນຄຳວ່າ ປະສັດຖະ, ວັນນິຕະ ແລະ ທຸຕະ ໝາຍເຖິງ ສັນເສີນແລ້ວ.

၇၅၃.

໗໕໓.

တိန္တော’လ္လ’ဒ္ဒ [Pg.63] ကိလိန္နော’န္နာ, မဂ္ဂိတံ ပရိယေသိတံ;

အနွေသိတံ ဂဝေသိတံ, လဒ္ဓံ တု ပတ္တ မုစ္စတေ.

ຄຳວ່າ ຕິນຕະ, ອັນລະ, ອັດທະ, ຄິລິນນະ ແລະ ອຸນນະ ໝາຍເຖິງ ປຽກຊຸ່ມແລ້ວ; ຄຳວ່າ ມັກຄິຕະ, ປະຣິເຍສິຕະ, ອັນເວສິຕະ ແລະ ຄະເວສິຕະ ໝາຍເຖິງ ສະແຫວງຫາແລ້ວ; ສ່ວນຄຳວ່າ ລັດທະ ແລະ ປັດຕະ ໝາຍເຖິງ ໄດ້ຮັບແລ້ວ.

၇၅၄.

໗໕໔.

ရက္ခိတံ ဂေါပိတံ ဂုတ္တံ, တာတံ ဂေါပါယိတာ’ဝိတာ;

ပါလိတံ အထ ဩဿဋ္ဌံ, စတ္တံ ဟီနံ သမုဇ္ဈိတံ.

ຄຳວ່າ ຮັກຂິຕະ, ໂຄປິຕະ, ຄຸດຕະ, ຕາຕະ, ໂຄປາຍິຕະ, ອະວິຕະ ແລະ ປາລິຕະ ໝາຍເຖິງ ຮັກສາແລ້ວ (ຫຼື ຄຸ້ມຄອງແລ້ວ); ສ່ວນຄຳວ່າ ໂອສັດຖະ, ຈັດຕະ, ຮີນະ ແລະ ສະມຸດຊິຕະ ໝາຍເຖິງ ສະລະແລ້ວ (ຫຼື ລະຖິ້ມແລ້ວ).

၇၅၅.

໗໕໕.

ဘာသိတံ လပိတံ ဝုတ္တာ, ဘိဟိတာ’ချာတ ဇပ္ပိတာ;

ဥဒီရိတဉ္စ ကထိတံ, ဂဒိတံ ဘဏိတော’ဒိတာ.

ຄຳວ່າ ພາສິຕະ, ລະປິຕະ, ວຸດຕະ, ອະພິຫິຕະ, ອາຂະຍາຕະ, ຊັບປິຕະ, ອຸທີຣິຕະ, ຄະຖິຕະ, ຄະທິຕະ, ພະນິຕະ ແລະ ອຸທິຕະ ໝາຍເຖິງ ກ່າວແລ້ວ (ຫຼື ເວົ້າແລ້ວ).

၇၅၆.

໗໕໖.

အဝညာတာ’ဝဂဏိတာ, ပရိဘူတာ’ဝမာနိတာ;

ဇိဃစ္ဆိတော တု ခုဒိတော,ဆာတော စေဝ ဗုဘုက္ခိတော.

ຄຳວ່າ ອະວັນຍາຕະ, ອະວະຄະນິຕະ, ປະຣິພູຕະ ແລະ ອະວະມານິຕະ ໝາຍເຖິງ ຖືກດູໝິ່ນແລ້ວ; ສ່ວນຄຳວ່າ ຊິຄັດສິຕະ, ຂຸທິຕະ, ຊາຕະ ແລະ ພຸພຸກຂິຕະ ໝາຍເຖິງ ຫິວໂຫຍແລ້ວ.

၇၅၇.

໗໕໗.

ဗုဒ္ဓံ ဉာတံ ပဋိပန္နံ, ဝိဒိတာ’ဝဂတံ မတံ;

ဂိလိတော ခါဒိတော ဘုတ္တော,ဘက္ခိတော’ဇ္ဈောဟဋာ’သိတာ.

ຄຳວ່າ ພຸດທະ, ຍາຕະ, ປະຕິປັນນະ, ວິທິຕະ, ອະວະຄະຕະ ແລະ ມະຕະ ໝາຍເຖິງ ຮູ້ແລ້ວ (ຫຼື ເຂົ້າໃຈແລ້ວ); ສ່ວນຄຳວ່າ ຄິລິຕະ, ຂາທິຕະ, ພຸດຕະ, ພັກຂິຕະ, ອັດໂຊຫະຕະ ແລະ ອະສິຕະ ໝາຍເຖິງ ກິນແລ້ວ (ຫຼື ກືນແລ້ວ).

ဣတိ ဝိသေသျာဓီနဝဂ္ဂေါ.

ຈົບ ວິເສສຍາທີນະວັກ.

၂. သံကိဏ္ဏဝဂ္ဂ

໒. ສັງກິ່ນນະວັກ (ໝວດເບັດຕະເລັດ)

၇၅၈.

໗໕໘.

ဉေယျံ လိင်္ဂ မိဟ ကွာပိ, ပစ္စယတ္ထဝသေန စ;

ကြိယာ တု ကိရိယံ ကမ္မံ,သန္တိ တု သမထော သမော;

ဒမော စ ဒမထော ဒန္တိ, ဝတ္တံ တု သုဒ္ဓကမ္မနိ;

အထော အာသင်္ဂဝစနံ, တီသု ဝုတ္တံ ပရာယဏံ.

ໃນຄຳພີນີ້ ພຶງຊາບລີງ (ເພດ) ໃນບາງບ່ອນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປັດໄຈ; ຄຳວ່າ ກຣິຍາ, ກິຣິຍັງ ແລະ ກຳມັງ ໝາຍເຖິງ ການກະທຳ; ຄຳວ່າ ສັນຕິ, ສະມະໂຖ ແລະ ສະໂມ ໝາຍເຖິງ ຄວາມສະຫງົບ; ຄຳວ່າ ທະໂມ, ທະມະໂຖ ແລະ ທັນຕິ ໝາຍເຖິງ ການຝຶກຝົນ (ຫຼື ການຂົ່ມໃຈ); ຄຳວ່າ ວັດຕັງ ໝາຍເຖິງ ວັດປະຕິບັດອັນບໍລິສຸດ; ສ່ວນຄຳວ່າ ປະຣາຍະນັງ ທີ່ໝາຍເຖິງ ທີ່ເພິ່ງ (ຫຼື ຄວາມຜູກພັນ) ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນ 3 ລີງ.

၇၅၉.

໗໕໙.

ဘေဒေါ ဝိဒါရော ဖုဋနံ, တပ္ပနံ တု စ ပီဏနံ;

အက္ကောသန မဘိသင်္ဂေါ,ဘိက္ခာ တု ယာစနာ’တ္ထနာ.

ຄຳວ່າ ເພໂທ, ວິທາໂຣ ແລະ ຜຸຕະນັງ ໝາຍເຖິງ ການແຕກທຳລາຍ; ສ່ວນຄຳວ່າ ຕັບປະນັງ ແລະ ປີປະນັງ ໝາຍເຖິງ ການເຮັດໃຫ້ອີ່ມເອີບ (ຫຼື ຄວາມພຶງພໍໃຈ); ຄຳວ່າ ອັກໂກສະນັງ ແລະ ອະພິສັງໂຄ ໝາຍເຖິງ ການດ່າ (ຫຼື ການສາບແຊ່ງ); ສ່ວນຄຳວ່າ ພິກຂາ, ຍາຈະນາ ແລະ ອັດຖະນາ ໝາຍເຖິງ ການຂໍ (ຫຼື ການຮ້ອງຂໍ).

၇၆၀.

໗໖໐.

နိန္နိမိတ္တံ ယဒိစ္ဆာ ထာ’, ပုစ္ဆနာ နန္ဒနာနိ စ;

သဘာဇန မထော ဉာယော,နယော ဖာတိ တု ဝုဒ္ဓိယံ.

ຄຳວ່າ ນິນນິມິດຕັງ ແລະ ຍະທິດຊາ ໝາຍເຖິງ ຄວາມບໍ່ມີນິມິດ (ຫຼື ຄວາມເປັນໄປຕາມຍະຖາກຳ); ຄຳວ່າ ປຸດສະນາ ໝາຍເຖິງ ການຖາມ; ຄຳວ່າ ນັນທະນາ ໝາຍເຖິງ ຄວາມເພີດເພີນ; ຄຳວ່າ ສະພາຊະນັງ ໝາຍເຖິງ ການຕ້ອນຮັບ (ຫຼື ການຍົກຍ້ອງ); ຄຳວ່າ ຍາໂຍ ແລະ ນະໂຍ ໝາຍເຖິງ ວິທີ (ຫຼື ຄວາມຖືກຕ້ອງ); ສ່ວນຄຳວ່າ ພາຕິ ໝາຍເຖິງ ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ.

၇၆၁.

໗໖໑.

ကိလမထော ကိလမနံ, ပသဝေါ တု ပသူတိယံ;

ဥက္ကံသော တွတိသယော ထ,ဇယော စ ဇယနံ ဇိတိ.

ຄຳວ່າ ກິລະມະໂຖ ແລະ ກິລະມະນັງ ໝາຍເຖິງ ຄວາມອິດເມື່ອຍ; ຄຳວ່າ ປະສະໂວ ໝາຍເຖິງ ການປະສູດ (ຫຼື ການເກີດ); ສ່ວນຄຳວ່າ ອຸກກັງໂສ ແລະ ອະຕິສະໂຍ ໝາຍເຖິງ ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ (ຫຼື ຄວາມເກີນປະມານ); ຄຳວ່າ ຊະໂຍ, ຊະຍະນັງ ແລະ ຊິຕິ ໝາຍເຖິງ ໄຊຊະນະ.

၇၆၂.

໗໖໒.

ဝသော [Pg.64] ကန္တိ, ဗျဓော ဝေဓော,ဂဟော ဂါဟော ဝရော ဝုတိ;

ပစာ ပါကော ဟဝေါ ဟုတိ,ဝေဒေါ ဝေဒန မိတ္ထိ ဝါ.

ຄຳວ່າ ວະໂສ ໝາຍເຖິງ ອຳນາດ; ຄຳວ່າ ກັນຕິ ໝາຍເຖິງ ຄວາມພໍໃຈ; ຄຳວ່າ ພະຍາໂທ ແລະ ເວໂທ ໝາຍເຖິງ ການແທງ (ຫຼື ການຍິງ); ຄຳວ່າ ຄະໂຫ ແລະ ຄາໂຫ ໝາຍເຖິງ ການຈັບ (ຫຼື ການຍຶດ); ຄຳວ່າ ວະໂຣ ໝາຍເຖິງ ພອນ; ຄຳວ່າ ວຸຕິ ໝາຍເຖິງ ການເລືອກ (ຫຼື ການປິດກັ້ນ); ຄຳວ່າ ປະຈາ ແລະ ປາໂກ ໝາຍເຖິງ ການຫຸງຕົ້ມ (ຫຼື ການສຸກ); ຄຳວ່າ ຫະໂວ ແລະ ຫຸຕິ ໝາຍເຖິງ ການບູຊາຍັນ; ສ່ວນຄຳວ່າ ເວໂທ ແລະ ເວດະນາ (ເປັນອິດຖີລີງ) ໝາຍເຖິງ ຄວາມຮູ້ ຫຼື ຄວາມສະເຫວີຍອາລົມ.

၇၆၃.

໗໖໓.

ဇီရဏံ ဇာနိ တာဏံ တု, ရက္ခဏံ ပမိတိပ္ပမာ;

သိလေသော သန္ဓိ စ ခယော,တွပစယော ရဝေါ ရဏော.

ຄຳວ່າ ຈີຣະນັງ ແລະ ຊານິ ໝາຍເຖິງ ຄວາມຊຸດໂຊມ (ຫຼື ຄວາມເສື່ອມ); ຄຳວ່າ ຕານັງ ແລະ ຮັກຂະນັງ ໝາຍເຖິງ ທີ່ເພິ່ງ (ຫຼື ການຮັກສາ); ຄຳວ່າ ປະມິຕິ และ ປະມາ ໝາຍເຖິງ ການກຳນົດ (ຫຼື ການວັດແທກ); ຄຳວ່າ ສິເລໂສ ແລະ ສັນທິ ໝາຍເຖິງ ການເຊື່ອມຕໍ່; ຄຳວ່າ ຂະໂຍ ແລະ ອະປະຈະໂຍ ໝາຍເຖິງ ຄວາມສິ້ນໄປ (ຫຼື ຄວາມເສື່ອມຖອຍ); ສ່ວນຄຳວ່າ ຣະໂວ ແລະ ຣະໂນ ໝາຍເຖິງ ສຽງດັງ (ຫຼື ການຮົບ).

၇၆၄.

໗໖໔.

နိဂါဒေါ နိဂဒေါ မာဒေါ, မဒေါ ပသိတိ ဗန္ဓနံ;

အာကရော တွိင်္ဂိတံ ဣင်္ဂေါ,အထ’တ္ထာပဂမော ဗျယော.

ຄຳວ່າ ນິກາໂທ ແລະ ນິກະໂທ ໝາຍເຖິງ ຄຳເວົ້າ; ຄຳວ່າ ມາໂທ ແລະ ມະໂທ ໝາຍເຖິງ ຄວາມມົວເມົາ; ຄຳວ່າ ປະສິຕິ ໝາຍເຖິງ ການຜູກມັດ; ຄຳວ່າ ອາຄະໂຣ, ອິງຄິຕັງ ແລະ ອິງໂຄ ໝາຍເຖິງ ທ່າທາງ (ຫຼື ອາການສະແດງອອກ); ສ່ວນຄຳວ່າ ອັດຖາປະຄະໂມ ແລະ ພະຍະໂຍ ໝາຍເຖິງ ຄວາມເສື່ອມຊັບ (ຫຼື ລາຍຈ່າຍ).

၇၆၅.

໗໖໕.

အန္တရာယော စ ပစ္စူဟော,ဝိကာရော တု ဝိကတျ’ပိ;

ပဝိသိလေသော ဝိဓုရံ, ဥပဝေသနမာသနံ.

ຄຳວ່າ ອັນຕະຣາໂຍ ແລະ ປັດຈູໂຫ ໝາຍເຖິງ ອຸປະສັກ; ຄຳວ່າ ວິຄາໂຣ ແລະ ວິຄະຕິ ໝາຍເຖິງ ຄວາມປ່ຽນແປງ (ຫຼື ຄວາມຜິດປົກກະຕິ); ຄຳວ່າ ວິສິເລໂສ ແລະ ວິທຸຣັງ ໝາຍເຖິງ ການພັດພາກ (ຫຼື ຄວາມແຕກແຍກ); ສ່ວນຄຳວ່າ ອຸປະເວສະນັງ ແລະ ອາສະນັງ ໝາຍເຖິງ ການນັ່ງ (ຫຼື ທີ່ນັ່ງ).

၇၆၆.

໗໖໖.

အဇ္ဈာသယော အဓိပ္ပာယော, အာသယော စာဘိသန္ဓိ စ;

ဘာဝေါ ဓိမုတ္တိ ဆန္ဒော ထ,ဒေါသော အာဒီနဝေါ ဘဝေ.

ຄຳວ່າ ອັດຊາສະໂຍ, ອະທິບປາໂຍ, ອາສະໂຍ, ອະພິສັນທິ, ພາໂວ, ອະທິມຸດຕິ ແລະ ສັນໂທ ໝາຍເຖິງ ຄວາມຕັ້ງໃຈ (ຫຼື ອັດທະຍາໄສ, ຄວາມພໍໃຈ); ສ່ວນຄຳວ່າ ໂທດ ແລະ ອາທີນະໂວ ໝາຍເຖິງ ໂທດ (ຫຼື ຂໍ້ເສຍ).

၇၆၇.

໗໖໗.

အာနိသံသော ဂုဏော စာထ,မဇ္ဈံ ဝေမဇ္ဈ မုစ္စတေ;

မဇ္ဈနှိကော တု မဇ္ဈနှော, ဝေမတ္တံ တု စ နာနတာ.

ຄຳວ່າ ອານິສັງໂສ ແລະ ຄຸໂນ ໝາຍເຖິງ ອານິສົງ (ຫຼື ຄຸນປະໂຫຍດ); ຄຳວ່າ ມັດຊັງ ແລະ ເවມັດຊັງ ໝາຍເຖິງ ທ່າມກາງ; ຄຳວ່າ ມັດຊັນຫິໂກ ແລະ ມັດຊັນໂຫ ໝາຍເຖິງ ເວລາກາງເວັນ (ຫຼື ທ່ຽງວັນ); ສ່ວນຄຳວ່າ ເວມັດຕັງ ແລະ ນານະຕາ ໝາຍເຖິງ ຄວາມແຕກຕ່າງກັນ.

၇၆၈.

໗໖໘.

ဝါ ဇာဂရော ဇာဂရိယံ, ပဝါဟော တု ပဝတ္တိ စ;

ဗျာသော ပပဉ္စော ဝိတ္ထာရော,ယာမော တု သံယမော ယမော.

ຄຳວ່າ ຊາຄະໂຣ ແລະ ຊາຄະຣິຍັງ ໝາຍເຖິງ ຄວາມຕື່ນຕົວ (ຫຼື ການບໍ່ນອນ); ຄຳວ່າ ປະວາໂຫ ແລະ ປະວັດຕິ ໝາຍເຖິງ ກະແສ (ຫຼື ຄວາມເປັນໄປ); ຄຳວ່າ ພະຍາໂສ, ປະປັນໂຈ ແລະ ວິດຖາໂຣ ໝາຍເຖິງ ຄວາມພິສະດານ (ຫຼື ການຂະຫຍາຍຄວາມ); ສ່ວນຄຳວ່າ ຍາໂມ, ສັງຍະໂມ ແລະ ຍະໂມ ໝາຍເຖິງ ການສັງວອນ (ຫຼື ການຂົ່ມໃຈ).

၇၆၉.

໗໖໙.

သမ္ဗာဟနံ မဒ္ဒနဉ္စ, ပသရော တု ဝိသပ္ပနံ;

သန္ထဝေါ တု ပရိစယော,မေလကော သင်္ဂ သင်္ဂမာ.

ຄຳວ່າ ສຳພາຫະນັງ ແລະ ມັດທະນັງ ໝາຍເຖິງ ການນວດ (ຫຼື ການບີບຄັ້ນ); ຄຳວ່າ ປະສະໂຣ ແລະ ວິສັບປະນັງ ໝາຍເຖິງ ການແຜ່ຂະຫຍາຍ; ຄຳວ່າ ສັນຖະໂວ ແລະ ປະຣິຈະໂຍ ໝາຍເຖິງ ຄວາມສະໜິດສະໜົມ (ຫຼື ຄວາມຄຸ້ນເຄີຍ); ສ່ວນຄຳວ່າ ເມລະໂກ, ສັງໂຄ ແລະ ສັງຄະໂມ ໝາຍເຖິງ ການປະຊຸມ (ຫຼື ການພົບປະ).

၇၇၀.

໗໗໐.

သန္နိဓိ သန္နိကဋ္ဌမှိ, ဝိနာသော တု အဒဿနံ;

လဝေါ ဘိလာဝေါ လဝနံ,ပတ္ထာဝေါ’ဝသရော သမာ.

ຄຳວ່າ ສັນນິທິ ໝາຍເຖິງ ການສະສົມໄວ້ (ຫຼື ຄວາມໃກ້ຊິດ); ຄຳວ່າ ວິນາໂສ ແລະ ອະທັດສະນັງ ໝາຍເຖິງ ຄວາມພິນາດ (ຫຼື ການບໍ່ປາກົດ); ຄຳວ່າ ລະໂວ, ພິລາໂວ ແລະ ລະວະນັງ ໝາຍເຖິງ ການກ່ຽວ (ຫຼື ການຕັດ); ສ່ວນຄຳວ່າ ປັດຖາໂວ ແລະ ອະວະສະໂຣ ໝາຍເຖິງ ໂອກາດ.

၇၇၁.

໗໗໑.

ဩသာနံ [Pg.65] ပရိယောသာနံ, ဥက္ကံသော’တိသယော ဘဝေ ;

သန္နိဝေသော စ သဏ္ဌာနံ, အထာ’ဗ္ဘန္တရ မန္တရံ.

ຄຳວ່າ ໂອສານັງ ແລະ ປະຣິໂຍສານັງ ໝາຍເຖິງ ຄວາມສິ້ນສຸດ; ຄຳວ່າ ອຸກກັງໂສ ແລະ ອະຕິສະໂຍ ໝາຍເຖິງ ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່; ຄຳວ່າ ສັນນິເວໂສ ແລະ ສັນຖານັງ ໝາຍເຖິງ ຮູບຮ່າງ (ຫຼື ທີ່ຕັ້ງ); ສ່ວນຄຳວ່າ ອັບພັນຕະຣັງ ແລະ ອັນຕະຣັງ ໝາຍເຖິງ ພາຍໃນ.

၇၇၂.

໗໗໒.

ပါဋိဟီရံ ပါဋိဟေရံ, ပါဋိဟာရိယ မုစ္စတေ;

ကိစ္စံ တု ကရဏီယဉ္စ, သင်္ခါရော ဝါသနာ ဘဝေ.

ຄຳວ່າ ປາຕິຮີຣັງ, ປາຕິເຮຣັງ ແລະ ປາຕິຫາຣິຍັງ ໝາຍເຖິງ ປາຕິຫານ; ຄຳວ່າ ກິດຈັງ ແລະ ກະຣະນີຍັງ ໝາຍເຖິງ ກິດຈະກຳ (ຫຼື ສິ່ງທີ່ພຶງເຮັດ); ສ່ວນຄຳວ່າ ສັງຂາໂຣ ແລະ ວາສະນາ ໝາຍເຖິງ ສັງຂານ (ຫຼື ຄວາມຊິນເຄີຍ).

၇၇၃.

໗໗໓.

ပဝနံ ပဝ နိပ္ပာဝါ, တသရော သုတ္တဝေဌနံ;

သင်္ကမော ဒုဂ္ဂသဉ္စာရော, ပက္ကမော တု ဥပက္ကမော.

ຄຳວ່າ ປະວະນັງ, ປະໂວ ແລະ นິບປາໂວ ໝາຍເຖິງ ການຝັດ (ຫຼື ການເຮັດໃຫ້ສະອາດ); ຄຳວ່າ ຕະສະໂຣ ໝາຍເຖິງ ກະສວຍຫຼອດດ້າຍ; ຄຳວ່າ ສັງຄະໂມ ໝາຍເຖິງ ທາງຂ້າມທີ່ໄປໄດ້ຍາກ (ຫຼື ຂົວ); ສ່ວນຄຳວ່າ ປັກກະໂມ ແລະ ອຸປັກກະໂມ ໝາຍເຖິງ ການຫຼີກໄປ (ຫຼື ຄວາມພະຍາຍາມ).

၇၇၄.

໗໗໔.

ပါဌော နိပါဌော နိပဌော, ဝိစယော မဂ္ဂနာ ပုမေ;

အာလိင်္ဂနံ ပရိဿင်္ဂေါ, သိလေသော ဥပဂူဟနံ.

ຄຳວ່າ ປາໂຖ, ນິປາໂຖ ແລະ ນິປະໂຖ ໝາຍເຖິງ ບົດຮຽນ (ຫຼື ບົດສູດ); ຄຳວ່າ ວິຈະໂຍ ແລະ ມັກຄະນາ (ເປັນປຸມລີງ) ໝາຍເຖິງ ການຄົ້ນຄວ້າ (ຫຼື ການສະແຫວງຫາ); ສ່ວນຄຳວ່າ ອາລິງຄະນັງ, ປະຣິດສັງໂຄ, ສิເລໂສ ແລະ ອຸປະຄູຫານັງ ໝາຍເຖິງ ການໂອບກອດ.

၇၇၅.

໗໗໕.

အာလောကနဉ္စ နိဇ္ဈာနံ, ဣက္ခဏံ ဒဿနံ ပျထ;

ပစ္စာဒေသော နိရသနံ, ပစ္စက္ခာနံ နိရာကတိ.

ຄຳວ່າ ອາໂລກະນັງ, ນິດຊານັງ, ອິກຂະນັງ ແລະ ທັດສະນັງ ໝາຍເຖິງ ການແນມເບິ່ງ (ຫຼື ການເຫັນ); ສ່ວນຄຳວ່າ ປັດຈາເທໂສ, ນິຣະສະນັງ, ປັດຈັກຂານັງ ແລະ ນິຣາຄະຕິ ໝາຍເຖິງ ການປະຕິເສດ (ຫຼື ການລະຖິ້ມ).

၇၇၆.

໗໗໖.

ဝိပလ္လာသော’ညထာဘာဝေါ, ဗျတ္တယော ဝိပရီယယော;

ဝိပရိယာသော’တိက္ကမော, တွ’တိပါတော ဥပစ္စယော.

ຄຳວ່າ ວິປັນລາໂສ, ອັນຍະຖາພາໂວ, ພະຍັດຕະໂຍ, ວິປະຣີຍະໂຍ ແລະ ວິປະຣິຍາໂສ ໝາຍເຖິງ ຄວາມຜິດພ້ຽນ (ຫຼື ຄວາມຜັນແປ); ສ່ວນຄຳວ່າ ອະຕິກກະໂມ, ອະຕິປາໂຕ ແລະ ອຸປັດຈະໂຍ ໝາຍເຖິງ ການກ້າວລ່ວງ (ຫຼື ການລ່ວງລະເມີດ).

ဣတိ သံကိဏ္ဏဝဂ္ဂေါ.

ຈົບ ສັງກິ່ນນະວັກ.

၃. အနေကတ္ထဝဂ္ဂ

໓. ອະເນກັດຖະວັກ (ໝວດຄຳທີ່ມີຫຼາຍຄວາມໝາຍ)

၇၇၇.

໗໗໗.

အနေကတ္ထေ ပဝက္ခာမိ, ဂါထာ’ဒ္ဓပါဒတော ကမာ;

ဧတ္ထ လိင်္ဂဝိသေသတ္ထ, မေကဿ ပုနရုတ္တတာ.

ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເຖິງຄຳທີ່ມີຫຼາຍຄວາມໝາຍ ຕາມລຳດັບແຫ່ງຄາຖາ ເຄິ່ງຄາຖາ ແລະບາດຄາຖາ; ໃນໝວດນີ້ ອາດມີການກ່າວຊ້ຳບາງຄຳ ເພື່ອສະແດງຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງລີງແລະເນື້ອຄວາມ.

၇၇၈.

໗໗໘.

သမယော သမဝါယေ စ, သမူဟေ ကာရဏေ ခဏေ;

ပဋိဝေဓေ သိယာ ကာလေ, ပဟာနေ လာဘ ဒိဋ္ဌိသု.

ຄຳວ່າ ສະມະຍະ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ: ຄວາມພ້ອມພຽງ, ໝູ່ຄະນະ, ເຫດ, ຂະນະ (ໂອກາດ), ການຕັດສະຮູ້, ກາລະເວລາ, ການລະ, ລາບ ແລະ ທິດຖິ (ຄວາມເຫັນ).

၇၇၉.

໗໗໙.

ဝဏ္ဏော သဏ္ဌာန ရူပေသု, ဇာတိ,စ္ဆဝီသု ကာရဏေ;

ပမာဏေ စ ပသံသာယံ, အက္ခရေ စ ယသေ ဂုဏေ.

ຄຳວ່າ ວັນນະ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ: ທໍລະນີສັນຖານ (ຮູບຮ່າງ), ຮູບ, ວັນນະ (ຊົນຊັ້ນ), ຜິວພັນ, ເຫດ, ປະມານ, ການສັນເສີນ, ຕົວອັກສອນ, ຍົດ ແລະ ຄຸນງາມຄວາມດີ.

၇၈၀.

໗໘໐.

ဥဒ္ဒေသေ ပါတိမောက္ခဿ, ပဏ္ဏတ္တိယ မုပေါသထော;

ဥပဝါသေ စ အဋ္ဌင်္ဂေ, ဥပေါသထဒိနေ သိယာ.

ຄຳວ່າ ອຸໂປສະຖະ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ: ການສະແດງພະປາຕິໂມກ, ຂໍ້ບັນຍັດ, ການຖືສິນອົດອາຫານ, ສິນ 8 ປະການ ແລະ ວັນສິນ (ວັນອຸໂປສົດ).

၇၈၁.

໗໘໑.

ရထင်္ဂေ လက္ခဏေ ဓမ္မော, ရစက္ကေ’သွီရိယာပထေ;

စက္ကံ သမ္ပတ္တိယံ စက္က, ရတနေ မဏ္ဍလေ ဗလေ.

ຄຳວ່າ ຈັກກະ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ: ສ່ວນປະກອບຂອງລົດ, ລັກສະນະ, ທຳ (ທຳມະຈັກ), ລໍ້ລົດ, ອิຣິຍາບົດ, ຄວາມເຖິງພ້ອມ (ສົມບັດ), ຈັກແກ້ວ, ວົງມົນ ແລະ ກຳລັງ (ກອງທັບ).

၇၈၂.

໗໘໒.

ကုလာလဘဏ္ဍေ အာဏာယ, မာယုဓေ ဒါန ရာသိသု;

ແລະໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ: ແປ້ນໝູນຂອງຊ່າງໝໍ້ດິນ, ອຳນາດ (ຄຳສັ່ງ), ອາວຸດ, ການໃຫ້ ແລະ ກອງ (ໝວດ).

၇၈၃.

໗໘໓.

ဒါနသ္မိံ [Pg.66] ဗြဟ္မစရိယ, မပ္ပမညာသု သာသနေ;

မေထုနာရတိယံ ဝေယျာ, ဝစ္စေ သဒါရတုဋ္ဌိယံ;

ပဉ္စသီလာ’ရိယမဂ္ဂေါ, ပေါသထင်္ဂ ဓိတီသု စ.

ຄຳວ່າ ພຣົມມະຈະຣິຍະ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ: ทານ, ພົມມະຈັນ (ການປະພຶດອັນປະເສີດ), ອັບປະມານຍາທຳ, ພະສາສະໜາ, ການງົດເວັ້ນຈາກເມຖຸນ, ການຂວົນຂວາຍຊ່ວຍເຫຼືອ, ຄວາມຍິນດີສະເພາະພັນລະຍາຂອງຕົນ, ສິນ 5, ອະລິຍະມັກ, ອົງອຸໂປສົດ ແລະ ຄວາມພຽນ (ຄວາມອົດທົນ).

၇၈၄.

໗໘໔.

ဓမ္မော သဘာဝေ ပရိယတ္တိပညာ,ဉာယေသု သစ္စပ္ပကတီသု ပုညေ;

ဉေယျေ ဂုဏာ’စာရ သမာဓိသူပိ,နိဿတ္တတာ’ပတ္တိသု ကာရဏာဒေါ.

ຄຳວ່າ ທຳມະ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ: ສະພາວະ, ພະປະຣິຍັດ, ປັນຍາ, ຄວາມຖືກຕ້ອງ (ຍຸຕິທຳ), ຄວາມຈິງ, ປົກກະຕິ, ບຸນ, ສິ່ງທີ່ພຶງຮູ້, ຄຸນງາມຄວາມດີ, ຄວາມປະພຶດ, ສະມາທິ, ຄວາມບໍ່ມີສັດບຸກຄົນ, ອາບັດ ແລະ ເຫດ ເປັນຕົ້ນ.

၇၈၅.

໗໘໕.

အတ္ထော ပယောဇနေ သဒ္ဒါ, ဘိဓေယျေ ဝုဒ္ဓိယံ ဓနေ;

ဝတ္ထုမှိ ကာရဏေ နာသေ, ဟိတေ ပစ္ဆိမပဗ္ဗတေ.

ຄຳວ່າ ອັດຖະ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ: ປະໂຫຍດ, ສຽງ, ເນື້ອຄວາມ, ຄວາມຈະເລີນ, ຊັບ, ສິ່ງຂອງ, ເຫດ, ຄວາມພິນາດ, ສິ່ງເກື້ອກູນ ແລະ ພູເຂົາທິດເວັນຕົກ.

၇၈၆.

໗໘໖.

ယေဘုယျတာ’ဗျာမိဿေသု, ဝိသံယောဂေ စ ကေဝလံ;

ဒဠှတ္ထေ’နတိရေကေ စာ, နဝသေသမှိ တံ တိသု.

ຄຳວ່າ ເຄວະລະ (ໃຊ້ໄດ້ໃນ 3 ລີງ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ: ສ່ວນຫຼາຍ, ບໍ່ປົນເປ, ຄວາມພັດພາກ, ຢ່າງດຽວ (ທັງໝົດ), ຄວາມໝັ້ນຄົງ, ບໍ່ເກີນ ແລະ ບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ (ທັງສິ້ນ).

၇၈၇.

໗໘໗.

ဂုဏော ပဋလ ရာသီသု, အာနိသံသေ စ ဗန္ဓနေ;

အပ္ပဓာနေ စ သီလာဒေါ, သုက္ကာဒိမှိ ဇိယာယ စ.

ຄຳວ່າ ຄຸນນະ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ: ຊັ້ນ (ຫຼື ຜືນ), ກອງ, ອານິສົງ, ເຄື່ອງຜູກ (ຫຼື ເຊືອກ), ສິ່ງທີ່ບໍ່ສຳຄັນ, ສິນເປັນຕົ້ນ, ສີຂາວເປັນຕົ້ນ ແລະ ສາຍທະນູ.

၇၈၈.

໗໘໘.

ရုက္ခာဒေါ ဝိဇ္ဇမာနေ စာ, ရဟန္တေ ခန္ဓပဉ္စကေ;

ဘူတော သတ္တ မဟာဘူတာ, မနုဿေသု န နာရိယံ.

ຄຳວ່າ ພູຕະ (ບໍ່ເປັນອິດຖີລີງ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ: ຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ, ສິ່ງທີ່ມີຢູ່, ພະອໍລະຫັນ, ຂັນ 5, ສັດ, ມະຫາພູທະຮູບ ແລະ ມະນຸດ.

၇၈၉.

໗໘໙.

ဝါစ္စလိင်္ဂေါ အတီတသ္မိံ, ဇာတေ ပတ္တေ သမေ မတော;

ແລະ (ເມື່ອເປັນຄຸນນາມ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ: ອະດີດ, ເກີດແລ້ວ, ເຖິງແລ້ວ ແລະ ສະເໝີກັນ.

၇၉၀.

໗໙໐.

သုန္ဒရေ ဒဠှိကမ္မေ စာ, ယာစနေ သမ္ပဋိစ္ဆနေ;

သဇ္ဇနေ သမ္ပဟံသာယံ, သာဓွာ’ဘိဓေယျလိင်္ဂိကံ.

ຄຳວ່າ ສາທຸ (ເປັນຄຸນນາມ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ: ດີງາມ, ການເຮັດໃຫ້ໝັ້ນຄົງ, ການຂໍ, ການຮັບຮອງ, ສັດຈະຊົນ (ຄົນດີ) ແລະ ຄວາມຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ.

၇၉၁.

໗໙໑.

အန္တော နိတ္ထီ သမီပေ စာ, ဝသာနေ ပဒပူရဏေ;

ဒေဟာဝယဝေ ကောဋ္ဌာသေ, နာသ သီမာသု လာမကေ.

ຄຳວ່າ ອັນຕະ (ບໍ່ເປັນອິດຖີລີງ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ: ໃກ້, ຄວາມສິ້ນສຸດ, ຄຳເຕີມເຕັມບາດຄາຖາ, ອະໄວຍະວະຮ່າງກາຍ (ໄສ້), ສ່ວນ, ຄວາມພິນາດ, ເຂດແດນ ແລະ ເລວຊາມ.

၇၉၂.

໗໙໒.

နိကာယေ သန္ဓိ သာမည, ပ္ပသူတီသု ကုလေ ဘဝေ;

ဝိသေသေ သုမနာယဉ္စ, ဇာတိ သင်္ခတလက္ခဏေ.

ຄຳວ່າ ຊາຕິ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ: ໝູ່ຄະນະ, ການເຊື່ອມຕໍ່, ຄວາມທົ່ວໄປ, ການເກີດ, ຕະກູນ, ພົບ, ຄວາມພິເສດ, ດອກມະລິ ແລະ ລັກສະນະຂອງສັງຂະຕະທຳ.

၇၉၃.

໗໙໓.

ဘဝဘေဒေ ပတိဋ္ဌာယံ, နိဋ္ဌာ’ဇ္ဈာသယဗုဒ္ဓိသု;

ဝါသဋ္ဌာနေ စ ဂမနေ, ဝိသဋတ္တေ ဂတီရိတာ.

ຄຳວ່າ ຄະຕິ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ: ກຳເນີດ (ຫຼື ພົບພູມ), ທີ່ເພິ່ງ (ຫຼື ທີ່ຕັ້ງ), ຄວາມສິ້ນສຸດ, ອັດທະຍາໄສ, ປັນຍາ, ທີ່ຢູ່ອາໄສ, ການໄປ ແລະ ຄວາມແຜ່ຂະຫຍາຍ.

၇၉၄.

໗໙໔.

ဖလေ ဝိပဿနာ ဒိဗ္ဗ, စက္ခု သဗ္ဗညုတာသု စ;

ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏမှိ, မဂ္ဂေ စ ဉာဏဒဿနံ.

ຄຳວ່າ ຍານທັດສະນະ ຍ່ອມກ່າວເຖິງໃນມັກ, ຜົນ, ວິປັດສະນາ, ທິບພະຈັກຂຸ, ສັບພັນຍຸຕາຍານ ແລະ ປັດຈະເວກຂະນະຍານ.

၇၉၅.

໗໙໕.

ကမ္မာရုဒ္ဓန အင်္ဂါရ, ကပလ္လ ဒီပိကာသု စ;

သုဝဏ္ဏကာရမူသာယံ, ဥက္ကာ ဝေဂေ စ ဝါယုနော.

ຄຳວ່າ ອຸກກາ (Ukkā) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຕົາຂອງຊ່າງເຫຼັກ, ຖ່ານໄຟ, ກະເບື້ອງ, ຄົບເພີງ, ເບົ້າຫຼໍ່ຂອງຊ່າງຄຳ ແລະ ແຮງລົມ.

၇၉၆.

໗໙໖.

ကေသောဟာရဏ, [Pg.67] ဇီဝိတ, ဝုတ္တိသု ဝပနေ စ ဝါပသမကရဏေ;

ကထနေ ပမုတ္တဘာဝ, ဇ္ဈေနာဒေါ ဝုတ္တ မပိ တီသု.

ຄຳວ່າ ວຸດຕະ (Vutta) ໃຊ້ໃນ ໓ ລີງ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການປົງຜົມ, ຊີວິດ, ຄວາມເປັນຢູ່, ການຫວ່ານ, ການສະຫງົບລະງັບ, ການກ່າວ, ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ ແລະ ການເພັ່ງ ເປັນຕົ້ນ.

၇၉၇.

໗໙໗.

ဂမနေ ဝိဿုတေ စာ’ဝ, ဓာရိတော’ပစိတေသု စ;

အနုယောဂေ ကိလိန္နေ စ, သုတော’ ဘိဓေယျလိင်္ဂိကော.

ຄຳວ່າ ສຸຕະ (Suta) ໃຊ້ໃນ ໓ ລີງ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໄປແລ້ວ, ເລື່ອງລື, ຊົງໄວ້, ສະສົມແລ້ວ, ການຂະຫຍັນພຽນ ແລະ ປຽກຊຸ່ມ.

၇၉၈.

໗໙໘.

သောတဝိညေယျ သတ္ထေသု, သုတံ ပုတ္တေ သုတော သိယာ;

ຄຳວ່າ ສຸຕັງ (Sutaṃ) ໃນເພດກາງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສຽງທີ່ຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຫູ ແລະ ຄຳພີ; ສ່ວນຄຳວ່າ ສຸໂຕ (Suto) ໃນເພດຊາຍ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ລູກຊາຍ.

၇၉၉.

໗໙໙.

ကပ္ပော ကာလေ ယုဂေ လေသေ, ပညတ္တိ ပရမာယုသု;

သဒိသေ တီသု သမဏ, ဝေါဟာရ ကပ္ပဗိန္ဒုသု;

သမန္တတ္ထေ’န္တရကပ္ပာ, ဒိကေ တက္ကေ ဝိဓိမှိ စ.

ຄຳວ່າ ກັບປະ (Kappa) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ກາລະ, ຍຸກ, ເລດ, ບັນຍັດ, ອາຍຸຂັຍ, ສິ່ງທີ່ຄ້າຍຄືກັນ (ໃຊ້ ໓ ລີງ), ພະສະມະນະ, ໂວຫານ, ຈຸດພິນທຸ, ໂດຍຮອບ, ອັນຕະຣະກັບ ເປັນຕົ້ນ, ຄວາມຕຶກຕອງ ແລະ ວິທີ.

၈၀၀.

໘໐໐.

နိဗ္ဗာန မဂ္ဂ ဝိရတိ, သပထေ သစ္စဘာသိတေ;

တစ္ဆေ စာ’ရိယသစ္စမှိ, ဒိဋ္ဌိယံ သစ္စ မီရိတံ.

ຄຳວ່າ ສັດຈະ (Sacca) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ພະນິພານ, ມັກ, ວິຣັດ (ການງົດເວັ້ນ), ຄຳສາບານ, ຄຳຈິງ, ສິ່ງທີ່ແທ້ຈິງ, ອະລິຍະສັດ ແລະ ທິດຖິ (ຄວາມເຫັນ).

၈၀၁.

໘໐໑.

သဉ္ဇာတိဒေသေ ဟေတုမှိ, ဝါသဋ္ဌာနာ’ကရေသု စ;

သမောသရဏဋ္ဌာနေ စာ, ယတနံ ပဒပူရဏေ.

ຄຳວ່າ ອາຍະຕະນະ (Āyatana) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຖິ່ນກຳເນີດ, ເຫດ, ທີ່ຢູ່ອາໄສ, ບໍ່ເກີດ, ທີ່ປະຊຸມ ແລະ ຄຳເອື້ອນ (ຄຳເຕີມບົດ).

၈၀၂.

໘໐໒.

အန္တရံ မဇ္ဈ ဝတ္ထ’ည, ခဏော’ကာသော’ဓိ ဟေတုသု;

ဗျဝဓာနေ ဝိနဋ္ဌေ စ, ဘေဒေ ဆိဒ္ဒေ မနသျ’ပိ.

ຄຳວ່າ ອັນຕະຣະ (Antara) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ທ່າມກາງ, ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ, ສິ່ງອື່ນ, ຂະນະ (ໂອກາດ), ໂອກາດ, ຂອບເຂດ, ເຫດ, ສິ່ງກີດຂວາງ, ຄວາມຈິບຫາຍ, ຄວາມແຕກແຍກ, ຊ່ອງຫວ່າງ (ຮູ) ແລະ ໃຈ.

၈၀၃.

໘໐໓.

အာရောဂျေ ကုသလံ ဣဋ္ဌ, ဝိပါကေ ကုသလော တထာ;

အနဝဇ္ဇမှိ ဆေကေ စ, ကထိတော ဝါစ္စလိင်္ဂိကော.

ຄຳວ່າ ກຸສົນ (Kusala) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມບໍ່ມີໂລກ, ວິບາກທີ່ໜ້າປາດຖະໜາ; ສ່ວນຄຳວ່າ ກຸສະໂລ (Kusalo) ທີ່ເປັນຄຸນນາມ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ບໍ່ມີໂທດ ແລະ ສະຫຼາດ.

၈၀၄.

໘໐໔.

ဒြဝါ’စာရေသု ဝီရိယေ, မဓုရာဒီသု ပါရဒေ;

သိင်္ဂါရာဒေါ ဓာတုဘေဒေ, ကိစ္စေ သမ္ပတ္တိယံ ရသော.

ຄຳວ່າ ລົດ (Rasa) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຂອງແຫຼວ, ຄວາມປະພຶດ, ຄວາມພຽນ, ລົດຊາດມີຫວານເປັນຕົ້ນ, ປາຫຼອດ, ລົດແຫ່ງວັນນະຄະດີມີສິງຄານ (ຄວາມຮັກ) ເປັນຕົ້ນ, ຄຸນສົມບັດຂອງທາດ, ກິດ (ໜ້າທີ່) ແລະ ຄວາມເຖິງພ້ອມ.

၈၀၅.

໘໐໕.

ဗောဓိ သဗ္ဗညုတညာဏေ, ရိယမဂ္ဂေ စ နာရိယံ;

ပညတ္တိယံ ပုမေ’ ဿတ္ထ, ရုက္ခမှိ ပုရိသိတ္ထိယံ.

ຄຳວ່າ ໂໂພທິ (Bodhi) ໃນເພດຍິງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສັບພັນຍຸຕາຍານ ແລະ ອະລິຍະມັກ; ໃນເພດຊາຍ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ບັນຍັດ; ໃນເພດຊາຍແລະເພດຍິງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຕົ້ນໂພ.

၈၀၆.

໘໐໖.

သေဝိတော ယေန ယော နိစ္စံ, တတ္ထာပိ ဝိသယော သိယာ;

ရူပါဒိကေ ဇနပဒေ, တထာ ဒေသေ စ ဂေါစရေ.

ຄຳວ່າ ວິໄສ (Visaya) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສິ່ງທີ່ບຸກຄົນເສບຢູ່ເປັນນິດ, ອາຣົມມີຮູບເປັນຕົ້ນ, ຊົນນະບົດ, ທ້ອງຖິ່ນ ແລະ ໂຄຈອນ.

၈၀၇.

໘໐໗.

ဘာဝေါ ပဒတ္ထေ သတ္တာယ, မဓိပ္ပာယ ကြိယာသု စ;

သဘာဝသ္မိဉ္စ လီလာယံ, ပုရိသိ’တ္ထိန္ဒြိယေသု စ.

ຄຳວ່າ ພາວະ (Bhāva) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເນື້ອຄວາມຂອງບົດ, ຄວາມມີຢູ່, ຄວາມປະສົງ, ກิຣິຍາ, ສະພາວະ, ທ່າທາງ (ລີລາ) ແລະ ອິນຊີຄືຄວາມເປັນຊາຍແລະຄວາມເປັນຍິງ.

၈၀၈.

໘໐໘.

သော ဗန္ဓဝေ’တ္တနိ စ သံ, သော ဓနသ္မိ မနိတ္ထိယံ;

သာ ပုမေ သုနခေ ဝုတ္တော, တ္တနိယေ သော တိလိင်္ဂိကော.

ຄຳວ່າ ສະ (Sa) ໃນເພດຊາຍ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຍາດ ແລະ ຕົນ; ໃນເພດກາງ (ສັງ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຊັບ; ຄຳວ່າ ສາ (Sā) ໃນເພດຊາຍ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໝາ; ແລະ ຄຳວ່າ ສະ (Sa) ໃນ ໓ ລີງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເປັນຂອງຕົນ.

၈၀၉.

໘໐໙.

သုဝဏ္ဏံ ကနကေ ဝုတ္တံ, သုဝဏ္ဏော ဂရုဠေ တထာ;

ပဉ္စဓရဏမတ္တေ စ, ဆဝိ သမ္ပတ္တိယမ္ပိ စ.

ຄຳວ່າ ສຸວັນ (Suvaṇṇa) ໃນເພດກາງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄຳ; ໃນເພດຊາຍ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄະລຸດ, ມາດຕາວັດແທກໜັກ ໕ ທະຣະນະ ແລະ ຄວາມມີຜິວພັນດີ.

၈၁၀.

໘໑໐.

ဝရော [Pg.68] ဒေဝါဒိကာ ဣဋ္ဌေ, ဇာမာတရိ ပတိမှိ စ,ဥတ္တမေ ဝါစ္စလိင်္ဂေါ သော, ဝရံ မန္ဒပ္ပိယေ ဗျယံ.

ຄຳວ່າ ວະຣະ (Vara) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ພອນມີພອນຂອງເທວະດາເປັນຕົ້ນ, ລູກເຂີຍ ແລະ ສາມີ; ສ່ວນຄຳວ່າ ວະໂຣ (Varo) ທີ່ເປັນຄຸນນາມ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປະເສີດ; ສ່ວນຄຳວ່າ ວະລັງ (Varaṃ) ທີ່ເປັນອະວະຍະຍະ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປະເສີດກວ່າ.

၈၁၁.

໘໑໑.

မကုလေ ဓနရာသိမှိ, သိယာ ကောသ မနိတ္ထိယံ;

နေတ္တိံသာဒိ ပိဓာနေ စ, ဓနုပဉ္စသတေပိ စ.

ຄຳວ່າ ໂຄສະ (Kosa) ໃນເພດຊາຍແລະເພດກາງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ດອກໄມ້ຕູມ, ຄັງຊັບ, ຝັກດາບເປັນຕົ້ນ ແລະ ໄລຍະທາງ ໕໐໐ ທະນູ.

၈၁၂.

໘໑໒.

ပိတာမဟေ ဇိနေ သေဋ္ဌေ, ဗြာဟ္မဏေ စ ပိတူသွပိ;

ဗြဟ္မာ ဝုတ္တော တထာ ဗြဟ္မံ, ဝေဒေ တပသိ ဝုစ္စတေ.

ຄຳວ່າ ພົມມະ (Brahmā) ໃນເພດຊາຍ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ທ້າວມະຫາພົມ, ພະຊິນະເຈົ້າ, ຜູ້ປະເສີດ, ພາມ ແລະ ບິດາມານດາ; ສ່ວນຄຳວ່າ ພົມມັງ (Brahmaṃ) ໃນເພດກາງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ພະເວດ ແລະ ຕະບະ.

၈၁၃.

໘໑໓.

ဟတ္ထီနံ မဇ္ဈဗန္ဓေ စ, ပကောဋ္ဌေ ကစ္ဆဗန္ဓနေ;

မေခလာယံ မတာ ကစ္ဆာ, ကစ္ဆော ဝုတ္တော လတာယ စ.

ຄຳວ່າ ກັດສາ (Kacchā) ໃນເພດຍິງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຊືອກຮັດທ້ອງຊ້າງ, ຂໍ້ສອກ, ຜ້າຮັດແອວ ແລະ ເຂັມຂັດ; ສ່ວນຄຳວ່າ ກັດສະ (Kaccha) ໃນເພດຊາຍ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຄືອໄມ້.

၈၁၄.

໘໑໔.

တထေဝ ဗာဟုမူလမှိ, အနူပမှိ တိဏေပိ စ;

ແລະ (ກັດສະ ໃນເພດຊາຍ) ຍັງໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຮັກແຮ້, ດິນຊຸ່ມນ້ຳ ແລະ ຫຍ້າ.

၈၁၅.

໘໑໕.

ပမာဏံ ဟေတု သတ္ထေသု, မာနေ စ သစ္စဝါဒိနိ;

ပမာတရိ စ နိစ္စမှိ, မရိယာဒါယ မုစ္စတေ.

ຄຳວ່າ ປະມານ (Pamāṇa) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຫດ, ຄຳພີ, ເຄື່ອງແທກ, ຜູ້ເວົ້າຄຳຈິງ, ຜູ້ວັດແທກ, ສິ່ງທີ່ໝັ້ນຄົງ ແລະ ຂອບເຂດ.

၈၁၆.

໘໑໖.

သတ္တံ ဒဗ္ဗ’တ္တဘာဝေသု, ပါဏေသု စ ဗလေ, သိယာ ;

သတ္တာယဉ္စ, ဇနေသတ္တော, အာသတ္တေ သော တိလိင်္ဂိကော.

ຄຳວ່າ ສັດຕະ (Satta) 在中性 ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສິ່ງຂອງ, ອັດຕະພາບ, ສິ່ງມີຊີວິດ, ກຳລັງ ແລະ ຄວາມມີຢູ່; ໃນເພດຊາຍ (ສັດໂຕ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປະຊາຊົນ; ແລະ ໃນ ໓ ລີງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຜູ້ຂ້ອງຢູ່.

၈၁၇.

໘໑໗.

သေမှာဒေါ ရသရတ္တာဒေါ, မဟာဘူတေ ပဘာဒိကေ;

ဓာတု ဒွီသွ’ဋ္ဌိစက္ခာ’ဒိ, ဘွာ’ဒီသု ဂေရိကာဒိသု.

ຄຳວ່າ ທາດ (Dhātu) ໃຊ້ໃນ ໒ ລີງ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສະເລດເປັນຕົ້ນ, ນ້ຳລົດແລະເລືອດເປັນຕົ້ນ, ມະຫາພູດ, ແສງສະຫວ່າງເປັນຕົ້ນ, ກະດູກແລະຕາເປັນຕົ້ນ, ຮາກສັບ ແລະ ດິນແດງເປັນຕົ້ນ.

၈၁၈.

໘໑໘.

အမစ္စာဒေါ သဘာဝေ စ, ယောနိယံ ပကတီ’ရိတာ;

သတွာဒိသာမျာ’ဝတ္ထာယံ, ပစ္စယာ ပဌမေပိ စ.

ຄຳວ່າ ປະກະ提 (Pakati) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ອຳມາດເປັນຕົ້ນ, ສະພາວະ, ກຳເນີດ, ສະພາວະທີ່ສະເໝີກັນແຫ່ງສັດຈະວະເປັນຕົ້ນ ແລະ ເຫດເດີມ.

၈၁၉.

໘໑໙.

ပဒံ ဌာနေ ပရိတ္တာဏေ, နိဗ္ဗာနမှိ စ ကာရဏေ;

သဒ္ဒေ ဝတ္ထုမှိ ကောဋ္ဌာသေ, ပါဒေ တလ္လဉ္ဆနေ မတံ.

ຄຳວ່າ ບົດ (Pada) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສະຖານທີ່, ທີ່ພຶ່ງ, ພະນิພານ, ເຫດ, ຄຳເວົ້າ, ເລື່ອງລາວ, ສ່ວນແບ່ງ, ຕີນ ແລະ ຮອຍຕີນ.

၈၂၀.

໘໒໐.

လောဟမုဂ္ဂရ မေဃေသု, ဃနော, တာလာဒိကေ ဃနံ,;

နိရန္တရေ စ ကဌိနေ, ဝါစ္စလိင်္ဂိက မုစ္စတေ.

ຄຳວ່າ ຄະນະ (Ghana) ໃນເພດຊາຍ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄ້ອນເຫຼັກ ແລະ ເມກ; ໃນເພດກາງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສິ່ງເຄາະມີສິ່ງຕີເປັນຕົ້ນ; ສ່ວນຄຳວ່າ ຄະໂນ (Ghano) ທີ່ເປັນຄຸນນາມ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຖີ່ ແລະ ແຂງ.

၈၂၁.

໘໒໑.

ခုဒ္ဒါ စ မက္ခိကာဘေဒေ, မဓုမှိ ခုဒ္ဒ, မပ္ပကေ;

အဓမေ ကပဏေ စာပိ, ဗဟုမှိ စတူသု တ္တိသု.

ຄຳວ່າ ຂຸດທາ (Khuddā) ໃນເພດຍິງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຜິ້ງໂພງ; ໃນເພດກາງ (ຂຸດທັງ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ນ້ຳເຜິ້ງ; ສ່ວນຄຳວ່າ ຂຸດທະ (Khudda) ໃນ ໓ ລີງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ນ້ອຍ, ຕ່ຳຊ້າ, ຂັດສົນ ແລະ ຫຼາຍ.

၈၂၂.

໘໒໒.

တက္ကေ မရဏလိင်္ဂေ စ, အရိဋ္ဌံ အသုဘေ သုဘေ,;

အရိဋ္ဌော အာသဝေ ကာကေ, နိမ္ဗေ စ ဖေနိလဒ္ဒုမေ.

ຄຳວ່າ ອະລິດຖະ (Ariṭṭha) ໃນເພດກາງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ນ້ຳສົ້ມພະຍາ, นິມິດແຫ່ງຄວາມຕາຍ, ສິ່ງບໍ່ດີ ແລະ ສິ່ງດີ; ໃນເພດຊາຍ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ນ້ຳເມົາ, ກາ, ຕົ້ນສະເດົາ ແລະ ຕົ້ນໝາກຊັກ.

၈၂၃.

໘໒໓.

မာနဘဏ္ဍေ ပလသတေ, သဒိသတ္တေ တုလာ တထာ;

ဂေဟာနံ ဒါရုဗန္ဓတ္ထ, ပီဌိကာယဉ္စ ဒိဿတိ.

ຄຳວ່າ ຕຸລາ (Tulā) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຄື່ອງຊັ່ງ, ນ້ຳໜັກ ໑໐໐ ພະລະ, ຄວາມສະເໝີກັນ ແລະ ຂື່ຄານຂອງເຮືອນ.

၈၂၄.

໘໒໔.

မိတ္တကာရေ [Pg.69] လဉ္ဇဒါနေ, ဗလေ ရာသိ ဝိပတ္တိသု ;

ယုဒ္ဓေ စေဝ ပဋိညာယံ, သင်္ဂရော သမ္ပကာသိတော.

ຄຳວ່າ ສັງຄະຣະ (Saṅgara) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຜູກມິດ, ການໃຫ້ສິນບົນ, ກຳລັງ, ກອງ, ຄວາມວິບັດ, ການຮົບ ແລະ ຄຳປະຕິຍານ.

၈၂၅.

໘໒໕.

ခန္ဓေ ဘဝေ နိမိတ္တမှိ, ရူပံ ဝဏ္ဏေ စ ပစ္စယေ;

သဘာဝ သဒ္ဒ သဏ္ဌာန, ရူပဇ္ဈာန ဝပူသု စ.

ຄຳວ່າ ຮູບ (Rūpa) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຂັນ, ພົບ, ນິມິດ, ສີສັນ, ປັດໄຈ, ສະພາວະ, ສຽງ, ສັນຖານ, ຮູບຊານ ແລະ ຮ່າງກາຍ.

၈၂၆.

໘໒໖.

ဝတ္ထု ကိလေသ ကာမေသု, ဣစ္ဆာယံ မဒနေ ရတေ;

ကာမော, ကာမံ နိကာမေ, စာ, နုညာယံ ကာမ မဗျယံ.

ຄຳວ່າ ກາມະ (Kāma) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ວັດຖຸກາມ, ກິເລສກາມ, ຄວາມປາດຖະໜາ, ຄວາມກຳໜັດ ແລະ ຄວາມຍິນດີ; ສ່ວນຄຳວ່າ ກາມັງ (Kāmaṃ) ທີ່ເປັນອະວະຍະຍະ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມພໍໃຈ ແລະ ການອະນຸຍາດ.

၈၂၇.

໘໒໗.

ပေါက္ခရံ ပဒုမေ ဒေဟေ, ဝဇ္ဇဘဏ္ဍမုခေပိ စ;

သုန္ဒရတ္တေ စ သလိလေ, မာတင်္ဂကရကောဋိယံ.

ຄຳວ່າ ປົກຂະຣະ (Pokkhara) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ດອກບົວ, ຮ່າງກາຍ, ໜ້າກອງ, ຄວາມງາມ, ນ້ຳ ແລະ ປາຍງວງຊ້າງ.

၈၂၈.

໘໒໘.

ရာသိနိစ္စလ မာယာသု, ဒမ္ဘာ’သစ္စေသွ’ယောဃနေ;

ဂိရိသိင်္ဂမှိ သီရင်္ဂေ, ယန္တေ ကူဋ မနိတ္ထိယံ.

ຄຳວ່າ ກູດຕະ (Kūṭa) ໃນເພດຊາຍແລະເພດກາງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ກອງ, ສິ່ງທີ່ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ, ມາຍາ, ຄວາມຫຼອກລວງ, ຄວາມບໍ່ຈິງ, ຄ້ອນຕີເຫຼັກ, ຍອດເຂົາ, ຫົວ ແລະ ເຄື່ອງຍົນ.

၈၂၉.

໘໒໙.

ဝုဒ္ဓိယံ ဇနနေ ကာမ, ဓာတွာဒီမှိ စ ပတ္တိယံ;

သတ္တာယဉ္စေဝ သံသာရေ, ဘဝေါ သဿတဒိဋ္ဌိယံ.

ຄຳວ່າ ພະວະ (Bhava) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຈະເລີນ, ການເກີດ, ກາມະທາດເປັນຕົ້ນ, ຄວາມເຖິງພ້ອມ, ຄວາມມີຢູ່, ສັງສານວັດ ແລະ ສັດສະຕະທິດຖິ.

၈၃၀.

໘໓໐.

ပဋိဝါကျော’တ္တရာသင်္ဂေ, သု’တ္တရံ ဥတ္တရော တိသု;

သေဋ္ဌေ ဒိသာဒိဘေဒေ စ, ပရသ္မိ မုပရီ’ရိတော.

ຄຳວ່າ ອຸດຕະຣັງ (Uttaraṃ) ໃນເພດກາງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄຳຕອບ ແລະ ຜ້າຫົ່ມ; ສ່ວນຄຳວ່າ ອຸດຕະໂຣ (Uttaro) ທີ່ເປັນຄຸນນາມ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປະເສີດ, ທິດເໜືອເປັນຕົ້ນ, ສິ່ງອື່ນ ແລະ ເບື້ອງເທິງ.

၈၃၁.

໘໓໑.

နေက္ခမ္မံ ပဌမဇ္ဈာနေ, ပဗ္ဗဇ္ဇာယံ ဝိမုတ္တိယံ;

ဝိပဿနာယ နိဿေသ, ကုသလမှိ စ ဒိဿတိ.

ຄຳວ່າ ເນກຂຳມະ (Nekkhamma) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປະຖົມມະຊານ, ການບວດ, ວິມຸດ, ວິປັດສະນາ ແລະ ກຸສົນທັງປວງ.

၈၃၂.

໘໓໒.

သင်္ခါရော သင်္ခတေ ပုညာ, ဘိသင်္ခါရာဒိကေပိ စ;

ပယောဂေ ကာယသင်္ခါရာ, ဒျ’ဘိသင်္ခရဏေသု စ.

ຄຳວ່າ ສັງຂານ (Saṅkhāra) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສັງຂະຕະທຳ, ປຸນຍາພິສັງຂານເປັນຕົ້ນ, ຄວາມພະຍາຍາມ ແລະ ການປຸງແຕ່ງມີກາຍະສັງຂານເປັນຕົ້ນ.

၈၃၃.

໘໓໓.

အာရမ္မဏေ စ သံသဋ္ဌေ, ဝေါကိဏ္ဏေ နိဿယေ တထာ;

တဗ္ဘာဝေ စာပျဘိဓေယျ, လိင်္ဂေါ သဟဂတော ဘဝေ.

ຄຳວ່າ ສະຫະຄະຕະ (Sahagata) ໃຊ້ໃນ ໓ ລີງ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ອາຣົມ, ປະປົນກັນ, ລະຄົນກັນ, ທີ່ເພິ່ງ ແລະ ຄວາມມີຢູ່ຮ່ວມກັນ.

၈၃၄.

໘໓໔.

တီသု ဆန္နံ ပတိရူပေ, ဆာဒိတေ စ နိဂူဟိတေ;

နိဝါသန ပါရုပနေ, ရဟော ပညတ္တိယံ ပုမေ.

ຄຳວ່າ ສັນນະ (Channa) ໃນ ໓ ລີງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສົມຄວນ, ມຸງ ແລະ ຊ້ອນໄວ້; ສ່ວນໃນເພດຊາຍ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຜ້ານຸ່ງ, ຜ້າຫົ່ມ, ທີ່ລັບ ແລະ ບັນຍັດ.

၈၃၅.

໘໓໕.

ဗုဒ္ဓသမန္တစက္ခူသု, စက္ခု ပညာယ မီရိတံ;

ဓမ္မစက္ခုမှိ စ မံသ, ဒိဗ္ဗစက္ခုဒွယေသု စ.

ຄຳວ່າ ຈັກຂຸ (Cakkhu) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ພຸດທະຈັກຂຸ, ສະມັນຕະຈັກຂຸ, ປັນຍາ, ທຳມະຈັກຂຸ, ມັງສະຈັກຂຸ ແລະ ທິບພະຈັກຂຸ.

၈၃၆.

໘໓໖.

ဝါစ္စလိင်္ဂေါ အဘိက္ကန္တော, သုန္ဒရမှိ အဘိက္ကမေ;

အဘိရူပေ ခယေ ဝုတ္တော, တထေဝ’ဗ္ဘနုမောဒနေ.

ຄຳວ່າ ອະພິກກັນຕະ (Abhikkanta) ໃຊ້ໃນ ໓ ລີງ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ດີງາມ, ການກ້າວໄປຂ້າງໜ້າ, ຮູບງາມ, ຄວາມສິ້ນໄປ ແລະ ການອະນຸໂມທະນາຢ່າງຍິ່ງ.

၈၃၇.

໘໓໗.

ကာရဏေ ဒေသနာယဉ္စ, ဝါရေ ဝေဝစနေပိ စ;

ပါကာရသ္မိံ အဝသရေ, ပရိယာယော ကထီယတိ.

ຄຳວ່າ ປະຣິຍາຍະ (Pariyāya) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຫດ, ເທດສະໜາ, ວາລະ, ໄວພົດ, ກຳແພງ ແລະ ໂອກາດ.

၈၃၈.

໘໓໘.

ဝိညာဏေ [Pg.70] စိတ္တကမ္မေ စ, ဝိစိတ္တေ စိတ္တ မုစ္စတေ;

ပညတ္တိ စိတ္တမာသေသု, စိတ္တော, တာရန္တရေ ထိယံ.

ຄຳວ່າ ຈິດຕະ (Citta) ໃນເພດກາງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ວິນຍານ, ຮູບແຕ້ມ ແລະ ສິ່ງທີ່ວິຈິດ; ໃນເພດຊາຍ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ບັນຍັດ ແລະ ເດືອນຈິດ; ໃນເພດຍິງ (ຈິດຕາ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ດາວນັກຂັດຕະຣຶກ.

၈၃၉.

໘໓໙.

သာမံ ဝေဒန္တရေ သာန္တွေ, တံ ပီတေ သာမလေ တိသု;

သယမတ္ထေ ဗျယံ သာမံ, သာမာ စ သာရိဝါယပိ.

ຄຳວ່າ ສາມະ (Sāma) ໃນເພດກາງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄຳພີສາມະເວດ ແລະ ການປອບໂຍນ; ໃນ ໓ ລີງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສີເຫຼືອງ ແລະ ສີດຳ; ທີ່ເປັນອະວະຍະຍະ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເອງ; ສ່ວນຄຳວ່າ ສາມາ (Sāmā) ໃນເພດຍິງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຄືອໄມ້ຊື່ສາຣິວາ.

၈၄၀.

໘໔໐.

ပုမေ အာစရိယာဒိမှိ, ဂရု မာတာပိတူသွပိ;

ဂရု တီသု မဟန္တေ စ, ဒုဇ္ဇရာ’လဟုကေသု စ.

ຄຳວ່າ ຄະລຸ (Garu) ໃນເພດຊາຍ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ອາຈານເປັນຕົ້ນ ແລະ ບິດາມານດา; ໃນ ໓ ລີງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໃຫຍ່, ຍ່ອຍຍາກ ແລະ ໜັກ.

၈၄၁.

໘໔໑.

အစ္စိတေ ဝိဇ္ဇမာနေ စ, ပသတ္ထေ သစ္စ သာဓုသု;

ခိန္နေ စ သမိတေ စေဝ, သန္တောဘိဓေယျလိင်္ဂိကောတိ.

ຄຳວ່າ ສັນຕະ (Sant) ໃຊ້ໃນ ໓ ລີງ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ບູຊາແລ້ວ, ມີຢູ່, ສັນເສີນແລ້ວ, ສັດຈະ, ຄົນດີ, ເໜື່ອຍລ້າ ແລະ ສະຫງົບລະງັບ.

ဣတိ ဂါထာအနေကတ္ထဝဂ္ဂေါ.

ຈົບ ພາກຄາຖາອະເນກັດຖະວັກ.

၈၄၂.

໘໔໒.

ဒေဝေါ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါ’ဒေါ, မေဃ မစ္စု နဘေသု စ;

အထောပိ တရုဏေ သတ္တေ, စောရေပိ မာဏဝေါ ဘဝေ.

ຄຳວ່າ ເທວະ (Deva) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ວິສຸດທິເທບເປັນຕົ້ນ, ເມກ, ຄວາມຕາຍ ແລະ ທ້ອງຟ້າ; ສ່ວນຄຳວ່າ ມານະວະ (Māṇava) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຊາຍໜຸ່ມ ແລະ ໂຈນ.

၈၄၃.

໘໔໓.

အာဒိ ကောဋ္ဌာသ ကောဋီသု, ပုရတော’ဂ္ဂံဝရေ တီသု;

ပစ္စနီကော’တ္တမေသွ’ညေ, ပစ္ဆာဘာဂေ ပရော တိသု.

ຄຳວ່າ ອັກຄະ (Agga) ໃນ ໓ ລີງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເບື້ອງຕົ້ນ, ສ່ວນແບ່ງ, ຍອດ, ຂ້າງໜ້າ ແລະ ປະເສີດ; ສ່ວນຄຳວ່າ ປະຣະ (Para) ໃນ ໓ ລີງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຂ້າສຶກ, ປະເສີດສຸດ, ສິ່ງອື່ນ ແລະ ເບື້ອງຫຼັງ.

၈၄၄.

໘໔໔.

ယောနိ ကာမ သိရိ’ဿရေ, ဓမ္မု’ယျာမ ယသေ ဘဂံ;

ဥဠာရော တီသု ဝိပုလေ, သေဋ္ဌေ စ မဓုရေ သိယာ.

ຄຳວ່າ ພະຄະ (Bhaga) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ກຳເນີດ, ກາມ, ສິຣິ, ຄວາມເປັນໃຫຍ່, ທຳ, ຄວາມພະຍາຍາມ ແລະ ຍົດ; ສ່ວນຄຳວ່າ ອຸລາຣະ (Uḷāra) ໃນ ໓ ລີງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ກວ້າງຂວາງ, ປະເສີດ ແລະ ໄພເລາະ.

၈၄၅.

໘໔໕.

သမ္ပန္နော တီသု သမ္ပုဏ္ဏေ, မဓုရေ စ သမင်္ဂိနိ;

သင်္ခါ တု ဉာဏေ ကောဋ္ဌာသ, ပညတ္တိ ဂဏနေသု စ.

ຄຳວ່າ ສັມປັນນະ (Sampanna) ໃນ ໓ ລີງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ບໍລິບູນ, ຫວານ ແລະ ຜູ້ພ້ອມພູນ; ສ່ວນຄຳວ່າ ສັງຂາ (Saṅkhā) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຍານ, ສ່ວນແບ່ງ, ບັນຍັດ ແລະ ການນັບ.

၈၄၆.

໘໔໖.

ဌာနံ ဣဿရိယော’ကာသ, ဟေတူသု ဌိတိယမ္ပိ စ;

အထော မာနေ ပကာရေစ, ကောဋ္ဌာသေစ ဝိဓော ဒွိသု.

ຄຳວ່າ ຖານະ (Ṭhāna) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມເປັນໃຫຍ່, ໂອກາດ, ເຫດ ແລະ ຄວາມຕັ້ງຢູ່; ສ່ວນຄຳວ່າ ວິທະ (Vidha) ໃຊ້ໃນ ໒ ລີງ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ມານະ, ປະການ ແລະ ສ່ວນແບ່ງ.

၈၄၇.

໘໔໗.

ပညော’ပဝါသ ခန္တီသု, ဒမော ဣန္ဒြိယသံဝရေ;

ဉာဏေ စ သောမနဿေစ, ဝေဒေါ ဆန္ဒသိ စော’စ္စတေ.

ຄຳວ່າ ທະມະ (Dama) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປັນຍາ, ການຖືສິນອົດອາຫານ, ຄວາມອົດທົນ ແລະ ການສຳລວມອິນຊີ; ສ່ວນຄຳວ່າ ເວດ (Veda) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຍານ, ຄວາມໂສມະນັດ ແລະ ພະເວດ.

၈၄၈.

໘໔໘.

ခန္ဓကောဋ္ဌာသ, ပဿာဝ, မဂ္ဂ, ဟေတူသု ယောနိ သာ ;

ကာလေ တု ကူလေ သီမာယံ, ဝေလာ ရာသိမှိ ဘာသိတာ.

ຄຳວ່າ ໂຍນິ (Yoni) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສ່ວນແບ່ງຂັນ, ປັດສະວະ, ຫົນທາງ ແລະ ເຫດ; ສ່ວນຄຳວ່າ ເວລາ (Velā) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ກາລະ, ຝັ່ງ, ຂອບເຂດ ແລະ ກອງ.

၈၄၉.

໘໔໙.

ဝေါဟာရော သဒ္ဒ ပဏ္ဏတ္တိ, ဝဏိဇ္ဇာ စေတနာသု စ;

နာဂေါ တု’ရဂ ဟတ္ထီသု, နာဂရုက္ခေ တထု’တ္တမေ.

ຄຳວ່າ ໂວຫານ (Vohāra) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄຳເວົ້າ, ບັນຍັດ, ການຄ້າຂາຍ ແລະ ເຈດຕະນາ; ສ່ວນຄຳວ່າ ນາກ (Nāga) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ງູໃຫຍ່, ຊ້າງ, ຕົ້ນບຸນນາກ ແລະ ຜູ້ປະເສີດສຸດ.

၈၅၀.

໘໕໐.

သေဋ္ဌာ’သဟာယ သင်္ချာ’ည,တုလျေသွေ’ကောတိလိင်္ဂိကော;

ရာဂေ တု မာနသော စိတ္တာ, ရဟတ္တေသု စ မာနသံ.

ຄຳວ່າ ເອກະ (Eka) ໃນ ໓ ລີງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປະເສີດ, ບໍ່ມີເພື່ອນ, ຈຳນວນໜຶ່ງ, ສິ່ງອື່ນ ແລະ ສະເໝີກັນ; ສ່ວນຄຳວ່າ ມານະສະ (Mānasa) ໃນເພດຊາຍ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມກຳໜັດ; ໃນເພດກາງ (ມານະສັງ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໃຈ ແລະ ຄວາມເປັນພະອໍຣະຫັນ.

၈၅၁.

໘໕໑.

မူလံ [Pg.71] ဘေ သန္တိကေ မူလ, မူလေ ဟေတုမှိ ပါဘတေ;

ရူပါဒျံ’သ ပကဏ္ဍေသု, ခန္ဓော ရာသိ ဂုဏေသု စ.

ຄຳວ່າ ມູນ (Mūla) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຮາກ, ທີ່ໃກ້, ຮາກເຫງົ້າ, ເຫດ ແລະ ທຶນ; ສ່ວນຄຳວ່າ ຂັນ (Khandha) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສ່ວນຕ່າງໆມີຮູບເປັນຕົ້ນ, ລຳຕົ້ນໄມ້, ກອງ ແລະ ຄຸນຄວາມດີ.

၈၅၂.

໘໕໒.

အာရမ္ဘော ဝီရိယေ ကမ္မေ, အာဒိကမ္မေ ဝိကောပနေ;

အထော ဟဒယဝတ္ထုမှိ, စိတ္တေ စ ဟဒယံ ဥရေ.

ຄຳວ່າ ອາຣັມພະ (Ārambha) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມພຽນ, ການງານ, ການເລີ່ມຕົ້ນ ແລະ ການລົບກວນ; ສ່ວນຄຳວ່າ ຫະທະຍະ (Hadaya) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຫະທະຍະວັດຖຸ, ໃຈ ແລະ ເອິກ.

၈၅၃.

໘໕໓.

ပစ္ဆာတာပါ’နုဗန္ဓေသု, ရာဂါဒေါ’နုသယော ဘဝေ;

မာတင်္ဂမုဒ္ဓပိဏ္ဍေ တု, ဃဋေ ကုမ္ဘော ဒသမ္ဗဏေ.

ອນຸສຍ (ອະນຸໄສ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມເດືອດຮ້ອນໃຈໃນພາຍຫຼັງ, ຄວາມຜູກພັນ, ແລະກິເລດອັນນອນເນື່ອງມີລາຄະເປັນຕົ້ນ; ສ່ວນ ກຸມ຺ຠ (ກຸມພະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປຸ່ມເທິງຫົວຊ້າງ, ໝໍ້ນ້ຳ, ແລະມາດຕາຕວງສິບອຳພະນະ.

၈၅၄.

໘໕໔.

ပရိဝါရော ပရိဇနေ, ခဂ္ဂကောသေ ပရိစ္ဆဒေ;

အာလမ္ဗရော တု သာရမ္ဘေ, ဘေရိဘေဒေ စ ဒိဿတိ.

ປະຣິວາຣ (ບໍລິວານ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄົນໃຊ້ (ບໍລິວານ), ຝັກດາບ, ແລະເຄື່ອງກັ້ນ (ຫຼືເຄື່ອງມຸງ); ສ່ວນ ອາລມ຺ພຣ (ອາລຳພະຣະ) ປາກົດໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມໂກດ (ຫຼືຄວາມພະຍາຍາມ) ແລະກອງຊະນິດໜຶ່ງ.

၈၅၅.

໘໕໕.

ခဏော ကာလဝိသေသေ စ, နိဗျာပါရဋ္ဌိတိမှိ စ;

ကုလေ တွ’ဘိဇနော ဝုတ္တော, ဥပ္ပတ္တိဘူမိယမ္ပိ စ.

ຂຓ (ຂະນະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການກຳນົດເວລາ ແລະສະພາວະທີ່ຢຸດນິ້ງ (ບໍ່ມີກິດຈະການ); ສ່ວນ ອຠິຊນ (ອະພິຊົນ) ກ່າວເຖິງ ຕະກູນ ແລະຖິ່ນກຳເນີດ.

၈၅၆.

໘໕໖.

အာဟာရော ကဗဠီကာရာ, ဟာရာဒီသု စ ကာရဏေ;

ဝိဿာသေ ယာစနာယဉ္စ, ပေမေ စ ပဏယော မတော.

ອາຫາຣ (ອາຫານ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄຳເຂົ້າ (ອາຫານຄຳເຂົ້າ), ການນຳມາເປັນຕົ້ນ, ແລະເຫດ; ສ່ວນ ປຓຍ (ປະໄນ) ໝາຍເຖິງ ຄວາມຄຸ້ນເຄີຍ, ຄວາມຂໍຮ້ອງ, ແລະຄວາມຮັກ.

၈၅၇.

໘໕໗.

ဏာဒေါ သဒ္ဓါ, စီဝရာဒိ, ဟေတွာ’ဓာရေသု ပစ္စယော;

ကီဠာ ဒိဗ္ဗဝိဟာရာဒေါ, ဝိဟာရော သုဂတာလယေ.

ປຈ຺ຈຍ (ປັດໄຈ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມເຊື່ອ, ເຄື່ອງອາໄສມີຈີວອນເປັນຕົ້ນ, ເຫດ, ແລະທີ່ຮອງຮັບ; ສ່ວນ ວິຫາຣ (ວິຫານ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຫຼິ້ນ, ທຳເປັນເຄື່ອງຢູ່ມີທິບພະວິຫານເປັນຕົ້ນ, ແລະວັດ (ທີ່ຢູ່ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ).

၈၅၈.

໘໕໘.

သမတ္ထနေ မတော စိတ္တေ, ကဂ္ဂတာယံ သမာဓိ စ;

ယောဂေါ သင်္ဂတိ ကာမာဒေါ,ဈာနော’ပါယေသု ယုတ္တိယံ.

ສມາຘິ (ສະມາທິ) ໝາຍເຖິງ ຄວາມຕົກລົງກັນ ແລະຄວາມມີອາລົມດຽວຂອງຈິດ; ສ່ວນ ໂຍຄ (ໂຍຄະ) ໝາຍເຖິງ ຄວາມພົບພໍ້, ກິເລດເຄື່ອງຜູກມີກາມເປັນຕົ້ນ, ຊານ, ອຸບາຍ, ແລະຄວາມສົມຄວນ.

၈၅၉.

໘໕໙.

ဘောဂေါ သပ္ပဖဏ’င်္ဂေသု, ကောဋိလ္လေ ဘုဉ္ဇနေ ဓနေ;

ဘူမိဘာဂေ ကိလေသေ စ, မလေ စာ’င်္ဂဏ မုစ္စတေ.

ໂຠຄ (ໂພຄະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ພັງພານງູ, ອະໄວຍະວະ, ຄວາມຄົດ, ການບໍລິໂພກ, ແລະຊັບ; ສ່ວນ ອໍຄຓ (ອັງຄະນະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ລານດິນ, ກິເລດ, ແລະມົນທິນ.

၈၆၀.

໘໖໐.

ဓနာဒိဒပ္ပေ ပညာယ, အဘိမာနော မတော ထ စ;

အပဒေသော နိမိတ္တေ စ, ဆလေ စ ကထနေ မတော.

ອຠິມາໂນ (ອະພິມານ) ໝາຍເຖິງ ຄວາມມົວເມົາໃນຊັບເປັນຕົ້ນ ແລະປັນຍາ (ຄວາມຮູ້ຍິ່ງ); ສ່ວນ ອປເທສ (ອະປະເທດ) ໝາຍເຖິງ ເຫດ (ຫຼືເຄື່ອງໝາຍ), ອຸບາຍຫຼອກລວງ (ຂໍ້ອ້າງ), ແລະການກ່າວ.

၈၆၁.

໘໖໑.

စိတ္တေ ကာယေ သဘာဝေ စ, သော အတ္တာ ပရမ’တ္တနိ;

အထ ဂုမ္ဗော စ ထမ္ဗသ္မိံ, သမူဟေ ဗလသဇ္ဇနေ.

ອຕ຺ຕາ (ອັດຕາ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຈິດ, ກາຍ, ສະພາວະ, ແລະພຣະປໍຣະມັດຕາ (ອາຕະມັນສູງສຸດ); ສ່ວນ ຄຸມ຺ພ (ຄຸມພະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ກໍໄມ້, ກຸ່ມ (ໝວດ), ແລະການຈັດຕັ້ງກອງທັບ.

၈၆၂.

໘໖໒.

အန္တောဃရေ ကုသူလေ စ, ကောဋ္ဌော န္တောကုစ္ဆိယံ ပျထ;

သောပါနင်္ဂမှိ ဥဏှီသော, မကုဋေ သီသဝေဌနေ.

koṭṭho (ໂກດຖະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຫ້ອງຊັ້ນໃນ, ເລົ້າເຂົ້າ, ແລະທ້ອງ (ພາຍໃນທ້ອງ); ສ່ວນ uṇhīso (ອຸນຫີສະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຂັ້ນໄດ, ມົງກຸດ, ແລະຜ້າພັນຫົວ.

၈၆၃.

໘໖໓.

နိယျာသေ သေခရေ ဒွါရေ, နိယျူဟော နာဂဒန္တကေ;

အထော သိခဏ္ဍေ တူဏီရေ, ကလာပေါ နိကရေ မတော.

ນີຍ຺ຍູຫ (ນີຍູຫະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຢາງໄມ້, ຍອດ, ປະຕູໂຂງ, ແລະຂໍສັບ (ຂໍແຂວນຝາ); ສ່ວນ ກລາປ (ກະຣາບ) ໝາຍເຖິງ ແພນຫາງນົກຍູງ, ກະບອກລູກສອນ, ແລະກຸ່ມ (ມັດ).

၈၆၄.

໘໖໔.

စူဠာ သံယတကေသေသု, မကုဋေ မောဠိ စ ဒွိသု;

သင်္ခေါ တွ’နိတ္ထိယံ ကမ္ဗု, နလာဋ’ဋ္ဌီသု ဂေါပ္ဖကေ.

ໂມຬิ (ໂມລິ) ໃຊ້ໃນສອງຄວາມໝາຍຄື ມວຍຜົມ ແລະມົງກຸດ; ສ່ວນ ສງ຺ຂ (ສັງ) ທີ່ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລີງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຫອຍສັງ, ກະດູກໜ້າຜາກ, ແລະຂໍ້ຕີນ.

၈၆၅.

໘໖໕.

ပက္ခော [Pg.72] ကာလေ ဗလေ သာဓျေ, သခီ ဝါဇေသု ပင်္ဂုလေ;

ဒေသေ’ဏ္ဏဝေ ပုမေ သိန္ဓု, သရိတာယံ သ နာရိယံ.

ປກ຺ຂ (ປັກ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຄິ່ງເດືອນ (ປັກ), ກອງທັບ (ກຳລັງ), ຂໍ້ທີ່ຄວນພິສູດ, ມິດສະຫາຍ, ປີກນົກ (ຫຼືຫາງລູກສອນ), ແລະຄົນຂາເປ້; ສ່ວນ ສິນ຺ຘຸ (ສິນທຸ) ໃນປຸມລີງ ໝາຍເຖິງ ແຄວ້ນສິນທຸ ແລະມະຫາສະໝຸດ, ໃນອິດຖີລີງ ໝາຍເຖິງ ແມ່ນ້ຳ.

၈၆၆.

໘໖໖.

ဂဇေ ကရေဏု ပုရိသေ, သော ဟတ္ထိနိယ မိတ္ထိယံ;

ရတနေ ဝဇိရော နိတ္ထီ, မဏိဝေဓိ’န္ဒဟေတိသု.

ກεຣຓຸ (ກະເຣນຸ) ໃນປຸມລີງ ໝາຍເຖິງ ຊ້າງພາຍ ແລະຜູ້ຊາຍ, ໃນອິດຖີລີງ ໝາຍເຖິງ ຊ້າງພັງ; ສ່ວນ ວຊິຣ (ວະຊິຣະ) ທີ່ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລີງ ໝາຍເຖິງ ເພັດ, ເຄື່ອງເຈາະມະນີ, ແລະອາວຸດຂອງພຣະອິນ (ສາຍຟ້າ).

၈၆၇.

໘໖໗.

ဝိသာဏံ တီသု မာတင်္ဂ, ဒန္တေ စ ပသုသိင်္ဂကေ;

ကောဋိယံ တု မတော ကောဏော, တထာ ဝါဒိတ္တဝါဒနေ.

ວິສາຓ (ວິສານ) ໃນສາມລີງ ໝາຍເຖິງ ງາຊ້າງ ແລະເຂົາສັດ; ສ່ວນ ໂກຓ (ໂກນ) ໝາຍເຖິງ ມຸມ (ຫຼືປາຍ) ແລະໄມ້ຕີເຄື່ອງດົນຕີ.

၈၆၈.

໘໖໘.

ဝဏိပ္ပထေ စ နဂရေ, ဝေဒေ စ နိဂမော ထ စ;

ဝိဝါဒါဒေါ’ ဓိကရဏံ, သိယာ’ဓာရေ စ ကာရဏေ.

ນິກໂມ (ນິກົມ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຕະຫຼາດ (ທາງການຄ້າ), ເມືອງ, ແລະຄຳພີພະເວດ; ສ່ວນ ອຘິກຣຓ (ອະທິກອນ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄະດີຄວາມ (ການວິວາດເປັນຕົ້ນ), ທີ່ຮອງຮັບ (ຫຼືອາຍດາຣະ), ແລະເຫດ.

၈၆၉.

໘໖໙.

ပသုမှိ ဝသုဓာယဉ္စ, ဝါစာဒေါ ဂေါ ပုမိတ္ထိယံ;

ဟရိတေ တု သုဝဏ္ဏေ စ, ဝါသုဒေဝေ ဟရီ’ရိတော.

ໂຄ (ໂຄ) ໃນປຸມລີງແລະອິດຖີລີງ ໝາຍເຖິງ ສັດຕະວະບານ (ງົວ), ແຜ່ນດິນ, ແລະຄຳເວົ້າເປັນຕົ້ນ; ສ່ວນ ຫຣິ (ຫະຣິ) ກ່າວເຖິງ ສີຂຽວ (ຫຼືສີເyellowອງ), ຄຳ (ທອງຄຳ), ແລະພຣະວາສຸເທບ (ພຣະວິສະນຸ).

၈၇၀.

໘໗໐.

အာယတ္တေ ပရိဝါရေ စ, ဘရိယာယံ ပရိဂ္ဂဟော;

ဥတ္တံသော တွ’ ဝတံသော စ, ကဏ္ဏပူရေ စ သေခရေ.

ປະຣິຄ຺ຄຫ (ປະຣິກຄະຫະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຢູ່ໃນອຳນາດ, ບໍລິວານ, ແລະພັນລະຍາ; ສ່ວນ ອຸຕ຺ຕໍສ (ອຸດຕັງສະ) ແລະ ອວຕໍສ (ອະວະຕັງສະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຄື່ອງປະດັບຫູ ແລະເຄື່ອງປະດັບຫົວ (ມົງກຸດ).

၈၇၁.

໘໗໑.

ဝိဇ္ဇုယံ ဝဇိရေ စေဝါ, သနိ’တ္ထိပုရိသေ ပျထ;

ကောဏေ သင်္ချာဝိသေသသ္မိံ, ဥက္ကံသေ ကောဋိ နာရိယံ.

ອສນิ (ອະສະນິ) ໃນອິດຖີລີງແລະປຸມລີງ ໝາຍເຖິງ ຟ້າແມບ ແລະສາຍຟ້າ (ຫຼືເພັດ); ສ່ວນ ໂກຏິ (ໂກດ) ໃນອິດຖີລີງ ໝາຍເຖິງ ປາຍ (ຫຼືມຸມ), ຈຳນວນນັບສະເພາະ (ສິບລ້ານ), ແລະຄວາມຍອດຢ້ຽມ.

၈၇၂.

໘໗໒.

စူဠာ ဇာလာ ပဓာန’ဂ္ဂ, မောရစူဠာသု သာ သိခါ;

သပ္ပဒါဌာယ မာသီ’တ္ထီ, ဣဋ္ဌဿာ’သီသနာယပိ.

ສິຂາ (ສິຂາ) ໝາຍເຖິງ ຈຸກຜົມ, ແປວໄຟ, ຍອດອັນປະເສີດ, ແລະຫງອນນົກຍູງ; ສ່ວນ ອາສີ (ອາສີ) ໃນອິດຖີລີງ ໝາຍເຖິງ ເຂ້ວງູ ແລະການອວຍພອນສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາ.

၈၇၃.

໘໗໓.

ဝသာ ဝိလီန တေလသ္မိံ, ဝသဂါ ဝဉ္ဈဂါဝိသု;

အဘိလာသေ တု ကိရဏေ, အဘိသင်္ဂေ ရုစိ’တ္ထိယံ.

ວສາ (ວະສາ) ໝາຍເຖິງ ມັນແຫຼວ ແລະແມ່ພັນທີ່ເປັນໝັນ (ຫຼືສັດຕົວເມຍທີ່ຢູ່ໃນອຳນາດ); ສ່ວນ ຣຸຈິ (ຣຸຈິ) ໃນອິດຖີລີງ ໝາຍເຖິງ ຄວາມປາດຖະໜา, ລັງສີ (ແສງສະຫວ່າງ), ແລະຄວາມຍຶດໝັ້ນ.

၈၇၄.

໘໗໔.

သညာ သဉ္ဇာနနေ နာမေ, စေတနာယဉ္စ ဒိဿတိ;

အံသေ သိပ္ပေ ကလာ ကာလေ, ဘာဂေ စန္ဒဿ သောဠသေ.

ສຎ຺ຎາ (ສັນຍາ) ປາກົດໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຈຳໄດ້ໝາຍຮູ້, ຊື່, ແລະເຈດຕະນາ; ສ່ວນ ກລາ (ກະຣາ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສ່ວນ, ສິລະປະ, ເວລາ, ແລະສ່ວນໜຶ່ງໃນສິບຫົກຂອງດວງຈັນ.

၈၇၅.

໘໗໕.

ဗီဇကောသေ ဃရကူဋေ, ကဏ္ဏဘူသာယ ကဏ္ဏိကာ;

အာဂါမိကာလေ ဒီဃတ္တေ, ပဘာဝေ စ မတာ’ယတိ.

ກຓ຺ຓິກາ (ກັນນິກາ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຝັກບົວ (ຝັກເມັດພືດ), ຍອດຫຼັງຄາເຮືອນ, ແລະເຄື່ອງປະດັບຫູ; ສ່ວນ ອາຍຕິ (ອາຍະຕິ) ໝາຍເຖິງ ອະນາຄົດ, ຄວາມຍາວ, ແລະອານຸພາບ.

၈၇၆.

໘໗໖.

ဥဏ္ဏာ မေသာဒိလောမေ, စ, ဘူမဇ္ဈေ ရောမဓာတုယံ;

ဝါရုဏီ တွိတ္ထိယံ ဝုတ္တာ, နဋ္ဋကီ မဒိရာဒိသု.

ອຸຓ຺ຓາ (ອຸນນາ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຂົນແກະເປັນຕົ້ນ ແລະຂົນລະຫວ່າງຄິ້ວ (ອຸນນາໂລມ); ສ່ວນ ວາຣຸຓີ (ວາຣຸນີ) ໃນອິດຖີລີງ ກ່າວເຖິງ ນາງລະຄອນ ແລະເຫຼົ້າເປັນຕົ້ນ.

၈၇၇.

໘໗໗.

ကြိယစိတ္တေ စ ကရဏေ, ကိရိယံ ကမ္မနိ ကြိယာ;

သုနိသာယံ တု ကညာယ, ဇာယာယ စ ဝဓူ မတာ.

ກິຣິຍາ (ກິຣິຍາ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ກິຣິຍາຈິດ, ການກະທຳ, ແລະງານ (ກຳ); ສ່ວນ ວຘູ (ວະທູ) ໝາຍເຖິງ ລູກສະໄພ້, ຍິງສາວ, ແລະພັນລະຍາ.

၈၇၈.

໘໗໘.

ပမာဏိ’ဿရိယေ မတ္တာ, အက္ခရာဝယဝေ’ပ္ပကေ;

သုတ္တံ ပါဝစနေ ရိဋ္ဌေ, တန္တေ တံ သုပိတေ တိသု.

ມຕ຺ຕາ (ມັດຕາ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປະລິມານ, ຄວາມເປັນໃຫຍ່, ມາດຕາຂອງອັກສອນ, ແລະເລັກນ້ອຍ; ສ່ວນ ສຸຕ຺ຕ (ສູດ/ເສັ້ນດ້າຍ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ພຣະທຳຄຳສອນ (ພຣະສູດ), ຝ້າຍ (ຫຼືດ້າຍ), ເສັ້ນດ້າຍ, ແລະໝາຍເຖິງ ຜູ້ນອນຫຼັບ (ໃນສາມລີງ).

၈၇၉.

໘໗໙.

ရာဇလိင်္ဂေါ’သဘင်္ဂေသု, [Pg.73] ရုက္ခေ စ ကကုဒေါ ပျထ;

နိမိတ္တ’က္ခရ သူပေသု, ဗျဉ္ဇနံ စိဟနေ ပဒေ.

ກກຸຘ (ກະກຸດ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຄື່ອງລາຊະອິດສະຣິຍະຍົດ, ໜອກງົວ, ແລະຕົ້ນໄມ້ຊະນິດໜຶ່ງ (ຕົ້ນກຸ່ມ); ສ່ວນ ພ຺ຍຎ຺ຊນ (ພະຍັນຊະນະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຄື່ອງໝາຍ, ອັກສອນ (ພະຍັນຊະນະ), ແກງ, ລັກສະນະ, ແລະບົດ (ຄຳ).

၈၈၀.

໘໘໐.

ဝေါဟာရေ ဇေတု မိစ္ဆာယံ, ကီဠာဒေါ စာပိ ဒေဝနံ;

ဘရိယာယံ တု ကေဒါရေ, သရီရေ ခေတ္တ မီရိတံ.

ເທວນ (ເທວະນະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຄ້າຂາຍ, ຄວາມປາດຖະໜາຈະຊະນະ, ແລະການຫຼິ້ນເປັນຕົ້ນ; ສ່ວນ ເຂຕ຺ຕ (ເຂດ/ເຂດຕະ) ກ່າວເຖິງ ພັນລະຍາ, ທົ່ງນາ, ແລະຮ່າງກາຍ.

၈၈၁.

໘໘໑.

သုဿူသာယဉ္စ ဝိညေယျံ, ဣဿာဘျာသေ ပျု’ပါသနံ;

သူလံ တု နိတ္ထိယံ ဟေတိ, ဘေဒေ သံကု ရုဇာသု စ.

ອຸປາສນ (ອຸປາສະນະ) ພຶງຊາບໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມນອບນ້ອມ (ຫຼືການຮັບໃຊ້) ແລະການເຝິກຫັດຍິງທະນູ; ສ່ວນ ສູລ (ສູນ) ທີ່ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລີງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ອາວຸດ (ຫຼາວ), ການແທງ, ຫຼັກແຫຼມ, ແລະຄວາມເຈັບປວດ.

၈၈၂.

໘໘໒.

တန္တိ ဝီဏာဂုဏေ, တန္တံ, မုချသိဒ္ဓန္တ တန္တုသု;

ရထာဒျင်္ဂေ တု စ ယုဂေါ, ကပ္ပမှိ ယုဂလေ ယုဂံ.

ຕນ຺ຕິ (ຕັນຕິ) ໝາຍເຖິງ ສາຍພິນ; ສ່ວນ ຕນ຺ຕ (ຕັນຕະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຍອດຢ້ຽມ, ຕຳລາ (ລັດທິ), ແລະເສັ້ນດ້າຍ; ສ່ວນ ຍຸຄ (ຍຸກ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ແອກລົດເປັນຕົ້ນ, ກັບ (ຍຸກສະໄໝ), ແລະຄູ່.

၈၈၃.

໘໘໓.

ဣတ္ထိပုပ္ဖေ စ ရေဏုမှိ, ရဇော ပကတိဇေ ဂုဏေ;

နျာသပ္ပဏေ တု ဒါနမှိ, နိယျာတန မုဒီရိတံ.

ຣໂຊ (ຣະໂຊ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປະຈຳເດືອນຂອງສະຕີ, ລະອອງເກສອນ, ແລະຄຸນສົມບັດທີ່ເກີດຈາກປະກະຕິ (ຣະຊະຄຸນ); ສ່ວນ ນີຍ຺ຍາຕນ (ນີຍາຕະນະ) ກ່າວເຖິງ ການຄືນຂອງຝາກ ແລະການໃຫ້.

၈၈၄.

໘໘໔.

ဂရု’ပါယာ’ဝတာရေသု, တိတ္ထံ ပူတမ္ဗု ဒိဋ္ဌိသု;

ပဏ္ဍကေ ဇောတိ နက္ခတ္တ, ရံသီသွ’ဂ္ဂိမှိ ဇောတိ သော.

ຕິຕ຺ຖ (ຕິດຖະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄູອາຈານ, ອຸບາຍ, ທ່າຂ້າມນ້ຳ, ນ້ຳສະອາດ, ແລະລັດທິ (ຄວາມເຫັນ); ສ່ວນ ໂຊຕິ (ໂຊຕິ) ໃນປຸມລີງ ໝາຍເຖິງ ບັນດິດ, ດາວນັກຂັດຕະຣຶກ, ລັງສີ (ແສງ), ແລະໄຟ.

၈၈၅.

໘໘໕.

ကဏ္ဍော နိတ္ထီ သရေ ဒဏ္ဍေ, ဝဂ္ဂေ စာဝသရေ ပျထ;

ဥဒ္ဓံဗာဟုဒွယမာနေ, သူရတ္တေပိ စ ပေါရိသံ.

ກຓ຺ຏ (ກັນດະ) ທີ່ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລີງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ລູກສອນ, ທ່ອນໄມ້, ໝວດ (ຕອນ), ແລະໂອກາດ; ສ່ວນ ໂປຣິສ (ໂປຣິສະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມສູງຊົ່ວຊ່ວງແຂນ (ວາ) ແລະຄວາມກ້າຫານ.

၈၈၆.

໘໘໖.

ဥဋ္ဌာနံ ပေါရိသေ’ဟာသု, နိသိန္နာဒျု’ဂ္ဂမေ ပျထ;

အနိဿယမဟီဘာဂေ, တွိ’ရီဏံ ဦသရေ သိယာ.

ອຸຏ຺ຠານ (ອຸດຖານະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມພະຍາຍາມຂອງມະນຸດ, ຄວາມຂະຫຍັນ, ແລະການລຸກຂຶ້ນຈາກການນັ່ງເປັນຕົ້ນ; ສ່ວນ ອີຣີຓ (ອີຣີນະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ດິນແຫ້ງແລ້ງ ແລະດິນເຄັມ.

၈၈၇.

໘໘໗.

အာရာဓနံ သာဓနေ စ, ပတ္တိယံ ပရိတောသနေ;

ပဓာနေ တု စ သာနုမှိ, ဝိသာဏေ သိင်္ဂ မုစ္စတေ.

ອານາຘນ (ອາຣາທະນາ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ, การບັນລຸ, ແລະການເຮັດໃຫ້ຍິນດີ; ສ່ວນ ສິຄ຺ຄ (ສິງຄະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມເປັນໃຫຍ່, ຍອດເຂົາ, ແລະເຂົາສັດ.

၈၈၈.

໘໘໘.

ဒိဋ္ဌာ’ဒိမဂ္ဂေ ဉာဏ’က္ခိ, က္ခဏ လဒ္ဓီသု ဒဿနံ;

ဟေမေ ပဉ္စသုဝဏ္ဏေ စ, နိက္ခော နိတ္ထီ ပသာဓနေ.

ທສ຺ສນ (ທັດສະນະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ມັກມີໂສຕາປັດຕິມັກເປັນຕົ້ນ, ຍານ (ຄວາມຮູ້), ຕາ, ໂອກາດ, ແລະລັດທິ (ຄວາມເຫັນ); ສ່ວນ ນິກ຺ຂ (ນິກຂະ) ທີ່ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລີງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ທອງຄຳ, ນ້ຳໜັກຫ້າສຸວັນນະ, ແລະເຄື່ອງປະດັບ.

၈၈၉.

໘໘໙.

တိထိဘေဒေ စ သာခါဒိ, ဖဠုမှိ ပဗ္ဗ မုစ္စတေ;

နာဂလောကေ တု ပါတာလံ, ဘာသိတံ ဗလဝါမုခေ.

ປພ຺ພ (ປັບພະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ວັນດິຖີພິເສດ ແລະຂໍ້ປ້ອງມີກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນ; ສ່ວນ ປາຕາລ (ປາຕານ) ກ່າວເຖິງ ນາກພິພົບ ແລະປາກໄຟໃຕ້ມະຫາສະໝຸດ.

၈၉၀.

໘໙໐.

ကာမဇေ ကောပဇေ ဒေါသေ, ဗျသနဉ္စ ဝိပတ္တိယံ;

အထော’ပကရဏေ သိဒ္ဓိ, ကာရကေသု စ သာဓနံ.

ວ຺ຍສນ (ພະຍະສະນະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໂທດທີ່ເກີດຈາກກາມແລະຄວາມໂກດ, ແລະຄວາມວິບັດ; ສ່ວນ ສາຘນ (ສາທະນະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ອຸປະກອນ, ຄວາມສຳເລັດ, ແລະກາຣົກ (ໃນໄວຍາກອນ).

၈၉၁.

໘໙໑.

တီသွီရိတော ဒါနသီလေ, ဝဒညူ ဝဂ္ဂုဝါဒိနိ;

ပုရက္ခတော ဘိသိတ္တေ စ, ပူဇိတေ ပုရတောကတေ.

ວທຎ຺ຎູ (ວະທັນຍູ) ໃນສາມລີງ ກ່າວເຖິງ ຜູ້ມີປົກກະຕິໃຫ້ທານ ແລະຜູ້ເວົ້າຈາໄພເລາະ; ສ່ວນ ປຸຣກ຺ຂຕ (ປຸຣັກຂະຕະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຜູ້ຮັບອະພິເສກ, ຜູ້ໄດ້ຮັບການບູຊາ, ແລະຜູ້ທີ່ຖືກຍົກໄວ້ຂ້າງໜ້າ.

၈၉၂.

໘໙໒.

မန္ဒော ဘာဂျဝိဟီနေ စာ, ပ္ပကေ မူဠှာ’ပဋူသွပိ;

ဝုဒ္ဓိယုတ္တေ သမုန္နဒ္ဓေ, ဥပ္ပန္နေ ဥဿိတံ ဘဝေ.

ມນ຺ທ (ມັນທະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຜູ້ອັບໂຊກ, ເລັກນ້ອຍ, ຜູ້ໂງ່ເຂົາ, ແລະຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດ; ສ່ວນ ອຸສ຺ສິຕ (ອຸດສິຕະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຜູ້ມີຄວາມຈະເລີນ, ຜູ້ຈອງຫອງ, ແລະຜູ້ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ.

၈၉၃.

໘໙໓.

ရထင်္ဂေ’က္ခော [Pg.74] သုဝဏ္ဏသ္မိံ, ပါသကေ, အက္ခ မိန္ဒြိယေ;

သဿတေ စ ဓုဝေါ တီသု, ဓုဝံ တက္ကေ စ နိစ္ဆိတေ.

ອກ຺ຂ (ອັກຂะ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເພົາລົດ, ນ້ຳໜັກທອງຄຳ, ລູກເຕົ໋າ, ແລະອິນຊີ (ຕາ); ສ່ວນ ຘຸວ (ທຸວະ) ໃນສາມລີງ ໝາຍເຖິງ ຄວາມຍັ່ງຍືນ, ສ່ວນ ຘຸວໍ (ທຸວັງ) ໃນນະປຸງສະກະລີງ ໝາຍເຖິງ ຄວາມຄິດ ແລະຄວາມແນ່ນອນ.

၈၉၄.

໘໙໔.

ဟရေ သိဝေါ, သိဝံ ဘဒ္ဒ, မောက္ခေသု, ဇမ္ဗုကေ သိဝါ;

သေနာယံ သတ္တိယဉ္စေဝ, ထူလတ္တေ စ ဗလံ ဘဝေ.

ສິວ (ສິວະ) ໃນປຸມລີງ ໝາຍເຖິງ ພຣະອິດສວນ, ສິວໍ (ສິວັງ) ໃນນະປຸງສະກະລີງ ໝາຍເຖິງ ຄວາມຈະເລີນ ແລະພຣະນິພານ, ສິວā (ສິວາ) ໃນອິດຖີລີງ ໝາຍເຖິງ ໝາຈອກ; ສ່ວນ ພລ (ພະລະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ກອງທັບ, ກຳລັງ, ແລະຄວາມໜາ.

၈၉၅.

໘໙໕.

သင်္ချာ နရကဘေဒေသု, ပဒုမံ ဝါရိဇေ ပျထ;

ဒေဝဘေဒေ ဝသု ပုမေ, ပဏ္ဍကံ ရတနေ ဓနေ.

ປທຸມ (ປະທຸມ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຈຳນວນນັບສະເພາະ, ນະລົກຂຸມໜຶ່ງ, ແລະດອກບົວ; ສ່ວນ ວສຸ (ວະສຸ) ໃນປຸມລີງ ໝາຍເຖິງ ເທວະດາພວກໜຶ່ງ, ໃນນະປຸງສະກະລີງ ໝາຍເຖິງ ແກ້ວມະນີ ແລະຊັບ.

၈၉၆.

໘໙໖.

နိဗ္ဗာနံ အတ္ထဂမနေ, အပဝဂ္ဂေ သိယာ ထ စ;

သေတမ္ဗုဇေ ပုဏ္ဍရီကံ, ဗျဂ္ဃေ ရုက္ခန္တရေ ပုမေ.

ນິພ຺ພານ (ນິພານ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການດັບໄປ ແລະຄວາມຫຼຸດພົ້ນ (ພຣະນິພານ); ສ່ວນ ປຸຓ຺ຏຣີກ (ປຸນທະຣິກະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ບົວຂາວ, ໃນປຸມລີງ ໝາຍເຖິງ ເສືອໂຄ່ງ ແລະຕົ້ນໄມ້ຊະນິດໜຶ່ງ.

၈၉၇.

໘໙໗.

ဥပဟာရေ ဗလိ ပုမေ, ကရသ္မိံစာ’သုရန္တရေ;

သုက္ကံ တု သမ္ဘဝေ, သုက္ကော, ဓဝလေ, ကုသလေ တိသု.

ພລິ (ພະລີ) ໃນປຸມລີງ ໝາຍເຖິງ ເຄື່ອງບູຊາ, ສ່ວຍ (ພາສີ), ແລະອະສູນຊື່ວ່າພະລີ; ສ່ວນ ສຸກ຺ກ (ສຸກກະ) ໝາຍເຖິງ ນ້ຳອະສຸຈິ, ສ່ວນ ສຸກ຺ກ (ສຸກກະ) ໃນສາມລີງ ໝາຍເຖິງ ສີຂາວ ແລະກຸສົນ.

၈၉၈.

໘໙໘.

ဒါယော ဒါနေ ဝိဘတ္တဗ္ဗ, ဓနေ စ ပိတုနံ ဝနေ ;

ပဘုတ္တာ’ယတ္တတာ’ယတ္တာ’, ဘိလာသေသု ဝသော ဘဝေ.

ທາໂຍ (ທາຍະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການໃຫ້, ຊັບມໍລະດົກຂອງບິດາ, ແລະປ່າໄມ້; ສ່ວນ ວໂສ (ວະສະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມເປັນໃຫຍ່, ຄວາມຢູ່ໃນອຳນາດ, ແລະຄວາມປາດຖະໜາ.

၈၉၉.

໘໙໙.

ပရိဘာသန မက္ကောသေ, နိယမေ ဘာသနေ ထ စ,ဓနမှိ သေဠနံ ယောဓ, သီဟနာဒမှိ ဒိဿတိ.

ປະຣິຠາສນ (ປະຣິພາສະນະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການດ່າ, ຂໍ້ກຳນົດ, ແລະການກ່າວ; ສ່ວນ ເສຬນ (ເສລະນະ) ປາກົດໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຊັບ, ນັກຮົບ, ແລະສຽງຮ້ອງຢ່າງສິງຫະນາດ.

၉၀၀.

໙໐໐.

ပဘဝေါ ဇာတိဟေတုမှိ, ဌာနေ စာဒျုပလဒ္ဓိယံ;

အထော’တု နာရိပုပ္ဖသ္မိံ, ဟေမန္တာဒိမှိ စ ဒွိသု.

ປຠວ (ປະພະວະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຫດແຫ່ງກຳເນີດ ແລະສະຖານທີ່ປາກົດຄັ້ງທຳອິດ; ສ່ວນ ອຸຕຸ (ອຸຕຸ) ໃຊ້ໃນສອງຄວາມໝາຍຄື ປະຈຳເດືອນຂອງສະຕີ ແລະລະດູການມີລະດູໜາວເປັນຕົ້ນ.

၉၀၁.

໙໐໑.

ကရဏံ သာဓကတမေ, ကြိယာ ဂတ္တေသု ဣန္ဒြိယေ;

တာတော တု ကုဉ္စိကာယဉ္စ, တူရိယင်္ဂေ ဒုမန္တရေ.

ກຣຓ (ກະຣະນະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຄື່ອງມືອັນເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ, ການກະທຳ, ອະໄວຍະວະ, ແລະອິນຊີ; ສ່ວນ ຕາຕ (ຕາຕະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ລູກກະແຈ, ເຄື່ອງດົນຕີ, ແລະຕົ້ນໄມ້ຊະນິດໜຶ່ງ.

၉၀၂.

໙໐໒.

ပုပ္ဖေ ဖလေ စ ပသဝေါ, ဥပ္ပာဒေ ဂဗ္ဘမောစနေ;

ဂါယနေ ဂါယကေ အဿေ, ဂန္ဓဗ္ဗော ဒေဝတာန္တရေ.

ປສວ (ປະສະວະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ດອກໄມ້, ໝາກໄມ້, ການເກີດ, ແລະການຄອດລູກ; ສ່ວນ ຄນ຺ຘພ຺ພ (ຄັນທັບພະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຂັບຮ້ອງ, ນັກຮ້ອງ, ມ້າ, ແລະເທວະດາພວກໜຶ່ງ.

၉၀၃.

໙໐໓.

ဝိနာ ပုပ္ဖံ ဖလဂ္ဂါဟိ, ရုက္ခေ ဝနပ္ပတိ;

အာဟတေ ဟေမရဇတေ, ရူပိယံ ရဇတေပိ စ.

ວນປ຺ປຕິ (ວະນັບປະຕິ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຕົ້ນໄມ້ທີ່ອອກໝາກໂດຍບໍ່ມີດອກ; ສ່ວນ ຣູປິຍ (ຣູປິຍະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄຳແລະເງິນທີ່ຕີຕາແລ້ວ (ເງິນຕາ) ແລະແຮ່ເງິນ.

၉၀၄.

໙໐໔.

ခဂါဒိဗန္ဓနေ ပါသော, ကေသပုဗ္ဗော စယေ ပျထ;

တာရာ’က္ခိမဇ္ဈေ နက္ခတ္တေ, တာရော ဥစ္စတရဿရေ.

ປາສ (ປາສະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຄື່ອງຜູກມີບ້ວງດັກນົກເປັນຕົ້ນ ແລະກຸ່ມຜົມ; ສ່ວນ ຕາຣາ (ດາຣາ) ໃນອິດຖີລີງ ໝາຍເຖິງ ແກ້ວຕາ ແລະດາວ, ສ່ວນ ຕາຣ (ຕາຣະ) ໃນປຸມລີງ ໝາຍເຖິງ ສຽງສູງ.

၉၀၅.

໙໐໕.

ပတ္တေ စ လောဟဘေဒသ္မိံ, ကံသော စတုကဟာပဏေ;

မဇ္ဈိမော ဒေဟမဇ္ဈသ္မိံ, မဇ္ဈဘဝေ စ သော တိသု.

ກໍສ (ກັງສະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ບາດ, ໂລຫະປະສົມ (ທອງສຳລິດ), ແລະມາດຕາສີ່ກະຫາປະນະ; ສ່ວນ ມຊ຺ຘิມ (ມັດຊິມະ) ໃນສາມລີງ ໝາຍເຖິງ ທ່າມກາງຮ່າງກາຍ (ແອວ) ແລະຄວາມເປັນປານກາງ.

၉၀၆.

໙໐໖.

အာဝေသနံဘူတာဝေသေ, သိပ္ပသာလာ ဃရေသု စ;

သောဘာ သမ္ပတ္တီသု သိရီ, လက္ခီတ္ထီ ဒေဝတာယ စ.

ອາເວສນ (ອາເວສະນະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຖືກຜີເຂົ້າ, ໂຮງຊ່າງສิລະປະ, ແລະເຮືອນ; ສ່ວນ ສิຣີ (ສິຣິ) ໃນອິດຖີລີງ ໝາຍເຖິງ ຄວາມງາມ, ສົມບັດ, ໂຊກລາບ (ນາງລັກສະໝີ), ແລະເທວະດາຜູ້ຍິງ.

၉၀၇.

໙໐໗.

ကုမာရော [Pg.75] ယုဝရာဇေ စ, ခန္ဒေ ဝုတ္တော သုသုမှိ စ;

အထာ’နိတ္ထီ ပဝါဠော စ, မဏိဘေဒေ တထာ’င်္ကုရေ.

ກຸມາຣ (ກຸມານ) ກ່າວເຖິງ ອຸປະຣາດ, ພຣະຂັນທະກຸມານ, ແລະເດັກນ້ອຍ; ສ່ວນ ປວາຬ (ປະວານ) ທີ່ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລີງ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ກັນລະປັງຫາ (ຫີນປະກາລັງ) ແລະຍອດອ່ອນຂອງໄມ້.

၉၀၈.

໙໐໘.

ပဏော ဝေတန မူလေသု, ဝေါဟာရေ စ ဓနေ မတော;

ပဋိဂ္ဂဟော တု ဂဟဏေ, ကထိတော ဘာဇနန္တရေ.

ປຓ (ປະນະ) ໝາຍເຖິງ ຄ່າຈ້າງ, ລາຄາ (ຕົ້ນທຶນ), ການຄ້າຂາຍ, ແລະຊັບ; ສ່ວນ ປະຏิຄ຺ຄຫ (ປະຕິກຄະຫະ) ກ່າວເຖິງ ການຮັບ ແລະກະໂຖນ (ຫຼືພາຊະນະຮອງຮັບ).

၉၀၉.

໙໐໙.

အသုဘေ စ သုဘေ ကမ္မေ, ဘာဂျံ ဝုတ္တံ ဒွယေ ပျထ;

ပိပ္ဖလံ တရုဘေဒေ စ, ဝတ္ထစ္ဆေဒနသတ္ထကေ.

ຠາຄ຺ຍ (ພາຄະຍະ) ກ່າວເຖິງກຳທັງສອງຄື ອະກຸສົນກຳ ແລະກຸສົນກຳ; ສ່ວນ ປິປ຺ຜລ (ປິບຜະລະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຕົ້ນໂພ ແລະມີດຕັດຜ້າ.

၉၁၀.

໙໑໐.

အပဝဂ္ဂေါ ပရိစ္စာဂါ’, ဝသာနေသု ဝိမုတ္တိယံ;

လိင်္ဂံ တု အင်္ဂဇာတသ္မိံ, ပုမတ္တာဒိမှိ လက္ခဏေ.

ອປວຄ຺ຄ (ອະປະວັກ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການສະລະ, ຄວາມສິ້ນສຸດ, ແລະຄວາມຫຼຸດພົ້ນ; ສ່ວນ ລິຄ຺ຄ (ລີງ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ອະໄວຍະວະເພດ, ເພດມີຄວາມເປັນຊາຍເປັນຕົ້ນ, ແລະເຄື່ອງໝາຍ.

၉၁၁.

໙໑໑.

စာဂေ သဘာဝေ နိမ္မာနေ, သဂ္ဂေါ ဇ္ဈာယေ ဒိဝေပျထ;

ရောဟိတော လောဟိတေ မစ္ဆ, ဘေဒေ စေဝ မိဂန္တရေ.

ສຄ຺ຄ (ສັກກະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການສະລະ, ສະພາວະ, ການສ້າງ, ບົດຮຽນ, ແລະສະຫວັນ; ສ່ວນ ໂຣຫิຕ (ໂຣຫິຕະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສີແດງ (ຫຼືເລືອດ), ປາເຄົ້າ, ແລະກວາງຊະນິດໜຶ່ງ.

၉၁၂.

໙໑໒.

နိဋ္ဌာ နိပ္ဖတ္တိယံ စေဝါ, ဝသာနမှိ အဒဿနေ;

ကဏ္ဋကော တု သပတ္တသ္မိံ, ရုက္ခင်္ဂေ လောမဟံသနေ.

ນິຏ຺ຠາ (ນິດຖາ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມສຳເລັດ, ຄວາມສິ້ນສຸດ, ແລະການບໍ່ເຫັນ (ຫຼືການຫາຍໄປ); ສ່ວນ ກຓ຺ຏກ (ກັນຕະກະ) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສັດຕູ, ໜາມໄມ້, ແລະອາການຂົນລຸກຂົນຊັນ.

၉၁၃.

໙໑໓.

မုချော’ပါယေသု ဝဒနေ, အာဒိသ္မိံ မုခ မီရိတံ;

ဒဗ္ဗံ ဘဗ္ဗေ ဂုဏာဓာရေ, ဝိတ္တေ စ ဗုဓ ဒါရုသု.

ສັບວ່າ "ມຸຂະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມເປັນປະທານ, ອຸບາຍ, ປາກ ແລະ ເບື້ອງຕົ້ນ. ສ່ວນສັບວ່າ "ທັບພະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຜູ້ຄວນ, ທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄຸນ, ຊັບສົມບັດ ແລະ ຕົ້ນໄມ້.

၉၁၄.

໙໑໔.

မာနံ ပမာဏေ ပတ္ထာဒေါ, မာနော ဝုတ္တော ဝိဓာယ စ;

အထော ပရိဿမေ ဝုတ္တော, ဝါယာမော ဝီရိယေပိ စ.

ສັບວ່າ "ມານະ" (ນະປຸງສະກະລີງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຄື່ອງແທກ ແລະ ທະນານ (ເຄື່ອງຕວງ), ສ່ວນ (ປຸງລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຖືຕົວ. ສ່ວນສັບວ່າ "ວາຍາມະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມเหนັດเหนື່ອຍ ແລະ ຄວາມພະຍາຍາມ.

၉၁၅.

໙໑໕.

သရောရုဟေ သတပတ္တံ, သတပတ္တော ခဂန္တရေ;

ဆိဒ္ဒေ တု ဆိဒ္ဒဝန္တေ စ, သုသိရံ တူရိယန္တရေ.

ສັບວ່າ "ສະຕະປັດຕະ" (ນະປຸງສະກະລີງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ດອກບົວ, ສ່ວນ (ປຸງລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ນົກຊະນິດໜຶ່ງ. ສ່ວນສັບວ່າ "ສຸສິຣະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຊ່ອງຫວ່າງ, ສິ່ງທີ່ມີຮູ ແລະ ເຄື່ອງດົນຕີປະເພດເປົ່າ.

၉၁၆.

໙໑໖.

ဧကသ္မိံ သဒိသေ သန္တေ, သမာနံ ဝါစ္စလိင်္ဂိကံ;

အထော ဂါရဝ ဘီတီသု, သံဝေဂေ သမ္ဘမော မတော.

ສັບວ່າ "ສະມານະ" (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ດຽວກັນ, ຄ້າຍຄືກັນ ແລະ ມີຢູ່. ສ່ວນສັບວ່າ "ສັມພະມະ" ຮູ້ກັນໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມເຄົາລົບ, ຄວາມຢ້ານ ແລະ ຄວາມສັງເວດ.

၉၁၇.

໙໑໗.

ဇုဏှာ စန္ဒပ္ပဘာယဉ္စ, တဒုပေတနိသာယ စ;

ဝိမာနံ ဒေဝတာဝါသေ, သတ္တဘူမိဃရမှိ စ.

ສັບວ່າ "ຊຸນຫາ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ແສງຈັນ ແລະ ຄືນທີ່ມີແສງຈັນ. ສ່ວນສັບວ່າ "ວິມານະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ທີ່ຢູ່ຂອງເທວະດາ ແລະ ປາສາດເຈັດຊັ້ນ.

၉၁၈.

໙໑໘.

မာသေ ဇေဋ္ဌော, တိဝုဒ္ဓါ’တိ, ပ္ပသတ္ထေသု စ တီသု သော;

ဓမ္မေ စ မင်္ဂလေ သေယျော, သော ပသတ္ထတရေ တိသု.

ສັບວ່າ "ເຊດຖະ" (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເດືອນເຊດ (ເດືອນເຈັດ), ຜູ້ຈະເລີນໂດຍຄຸນສາມປະການ ແລະ ຜູ້ປະເສີດ. ສ່ວນສັບວ່າ "ເສຍຍະ" (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ທຳ, ມຸງຄຸນ ແລະ ປະເສີດກວ່າ.

၉၁၉.

໙໑໙.

အာဒိစ္စာဒိမှိ ဂဟဏေ, နိဗန္ဓေ စ ဃရေ ဂဟော;

ကာစော တု မတ္တိကာဘေဒေ, သိက္ကာယံ နယနာမယေ.

ສັບວ່າ "ຄະຫະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຈັບ (ມີສຸລິຍະຄາດເປັນຕົ້ນ), ຄວາມຜູກພັນ ແລະ ເຮືອນ. ສ່ວນສັບວ່າ "ກາຈະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຄື່ອງດິນເຜົາ (ແກ້ວ), ຄານຫາບ ແລະ ໂລກຕາ.

၉၂၀.

໙໒໐.

တီသု ဂါမဏိ သေဋ္ဌသ္မိံ, အဓိပေ ဂါမဇေဋ္ဌကေ;

ဗိမ္ဗံ တု ပဋိဗိမ္ဗေ စ, မဏ္ဍလေ ဗိမ္ဗိကာဖလေ.

ສັບວ່າ "ຄາມະນີ" (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຜູ້ປະເສີດ, ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ ແລະ ນາຍບ້ານ. ສ່ວນສັບວ່າ "ພິມພະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຮູບຈຳລອງ, ວົງກົມ ແລະ ໝາກຕຳນິນ.

၉၂၁.

໙໒໑.

ဘာဇနာဒိ ပရိက္ခာရေ, ဘဏ္ဍံ မူလဓနေပိ စ;

မဂ္ဂေါ တွရိယမဂ္ဂေ စ, သမ္မာဒိဋ္ဌာဒိကေ, ပထေ.

ສັບວ່າ "ພັນທະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຄື່ອງໃຊ້ສອຍມີຖ້ວຍຊາມເປັນຕົ້ນ ແລະ ເງິນທຶນ. ສ່ວນສັບວ່າ "ມັກຄະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ອະລິຍະມັກ, ມັກມີສຳມາທິຖິເປັນຕົ້ນ ແລະ ໜົນທາງ.

၉၂၂.

໙໒໒.

သမာ [Pg.76] ဝဿေ, သမော ခေဒ, သန္တီသု, သော နိဘေ တိသု;

စာပေတွိဿာသ, မုသုနော, ဣဿာသော ခေပကမှိ စ.

ສັບວ່າ "ສະມາ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປີ. ສັບວ່າ "ສະມະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມเหนັດเหนື່ອຍ, ຄວາມສະຫງົບ ແລະ (ເປັນສາມລິງ) ຄວາມສະເໝີກັນ. ສ່ວນສັບວ່າ "ອິດສາສະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄັນທະນູ, ລູກທະນູ ແລະ ນັກຍິງທະນູ.

၉၂၃.

໙໒໓.

ဗာလော တီသွာ’ဒိဝယသာ, သမင်္ဂိနိ အပဏ္ဍိတေ;

ရတ္တံ တု သောဏိတေ, တမ္ဗာ, နုရတ္တ, ရဉ္ဇိတေ တိသု.

ສັບວ່າ "ພາລະ" (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຜູ້ມີໄວທຳອິດ (ເດັກນ້ອຍ) ແລະ ຄົນພານ. ສ່ວນສັບວ່າ "ຣັດຕະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເລືອດ ແລະ (ເປັນສາມລິງ) ສີແດງ, ຜູ້ມີຄວາມຮັກ ແລະ ຍ້ອມແລ້ວ.

၉၂၄.

໙໒໔.

တစေ ကာယေ စ တနွိတ္ထီ, တီသွ’ပ္ပေ ဝိရဠေ ကိသေ;

ဥတုဘေဒေ တု သိသိရော, ဟိမေ သော သီတလေ တိသု.

ສັບວ່າ "ຕນຸ" (ອິດຖີລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໜັງ ແລະ ຮ່າງກາຍ, (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ນ້ອຍ, ບາງ ແລະ ຈ່ອຍຜອມ. ສ່ວນສັບວ່າ "ສิສິຣະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ລະດູໜາວ, ຫິມະ ແລະ (ເປັນສາມລິງ) ເຢັນ.

၉၂၅.

໙໒໕.

သက္ခရာ ဂုဠဘေဒေ စ, ကထလေပိ စ ဒိဿတိ;

အနုဂ္ဂဟေ တု သင်္ခေပေ, ဂဟဏေ သင်္ဂဟော မတော.

ສັບວ່າ "ສັກຂະຣາ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ນ້ຳຕານຊາຍ ແລະ ກວດຫີນ. ສ່ວນສັບວ່າ "ສັງຄະຫະ" ຮູ້ກັນໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການສົງເຄາະ, ຄວາມຫຍໍ້ ແລະ ການຮວບຮວມ.

၉၂၆.

໙໒໖.

ဒက္ခေ စ တိခိဏေ ဗျတ္တေ, ရောဂမုတ္တေ ပဋုတ္တိသု;

ရာဇာ တု ခတ္တိယေ ဝုတ္တော, နရနာထေ ပဘုမှိ စ.

ສັບວ່າ "ປະຕຸ" (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຜູ້ສະຫຼາດ, ຄົມ, ຜູ້ຮູ້ແຈ້ງ ແລະ ຜູ້ຫາຍຈາກໂລກ. ສ່ວນສັບວ່າ "ຣາຊາ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ກະສັດ, ພະເຈົ້າແຜ່ນດິນ ແລະ ຜູ້ເປັນໃຫຍ່.

၉၂၇.

໙໒໗.

ခလဉ္စ ဓညကရဏေ, ကက္ကေ နီစေ ခလော ဘဝေ;

အထု’ပ္ပာဒေ သမုဒယော, သမူဟေ ပစ္စယေပိ စ.

ສັບວ່າ "ຂະລະ" (ນະປຸງສະກະລີງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ລານເຂົ້າ ແລະ ຕະກອນ, ສ່ວນ (ປຸງລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄົນຊົ່ວຊ້າ. ສ່ວນສັບວ່າ "ສະມຸທະຍະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມເກີດຂຶ້ນ, ໝວດໝູ່ ແລະ ເຫດປັດໄຈ.

၉၂၈.

໙໒໘.

ဗြဟ္မစာရီ ဂဟဋ္ဌာဒေါ, အဿမော စ တပေါဝနေ;

ဘယင်္ကရေ တု ကဌိနေ, ကုရူရော တီသု နိဒ္ဒယေ.

ສັບວ່າ "ອັດສະມະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຂັ້ນຕອນການດຳເນີນຊີວິດ (ມີພົມມະຈັນ ແລະ ຄະລຶຫັດ ເປັນຕົ້ນ) ແລະ ອາສົມໃນປ່າບຳເພັງພົບ. ສ່ວນສັບວ່າ "ກຸຣູຣະ" (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໜ້າຢ້ານກົວ, ແຂງກະດ້າງ ແລະ ໄຮ້ຄວາມປານີ.

၉၂၉.

໙໒໙.

ကနိဋ္ဌော ကနိယော တီသု, အတျပ္ပေ’တိယုဝေ ပျထ;

သီဃမှိ လဟု တံ, ဣဋ္ဌ, နိဿာရာ’ဂရုသုတ္တိသု.

ສັບວ່າ "ກະນິດຖະ" ແລະ "ກະນິຍະ" (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ນ້ອຍທີ່ສຸດ ແລະ ອ່ອນອາວຸໂສທີ່ສຸດ. ສ່ວນສັບວ່າ "ລະຫຸ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໄວ, ເປັນທີ່ຮັກ, ບໍ່ມີແກ່ນສານ, ເບົາ ແລະ ສຽງສັ້ນ.

၉၃၀.

໙໓໐.

အဓရော တီသွဓော ဟီနေ, ပုမေ ဒန္တစ္ဆဒေ ပျထ;

သုဿုသာ သောတု မိစ္ဆာယ, သာ ပါရိစရိယာယ စ.

ສັບວ່າ "ອະທະຣະ" (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ພາຍໃຕ້ ແລະ ຕ່ຳຊ້າ, (ປຸງລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຮີມສົບ. ສ່ວນສັບວ່າ "ສຸດສູສາ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມປາດຖະໜາຈະຟັງ ແລະ ການບຳລຸງຮັບໃຊ້.

၉၃၁.

໙໓໑.

ဟတ္ထော ပါဏိမှိ ရတနေ, ဂဏေ သောဏ္ဍာယ ဘန္တရေ;

အာဝါဋေ ဥဒပါနေ စ, ကူပေါ ကုမ္ဘေ စ ဒိဿတိ.

ສັບວ່າ "ຫັດຖະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ມື, ສອກ (ມາດຕະແທກ), ໝວດໝູ່, ງວງຊ້າງ ແລະ ພາຍໃນ. ສ່ວນສັບວ່າ "ຄູປະ" ປາກົດໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຂຸມ, ນ້ຳສ້າງ ແລະ ໝໍ້.

၉၃၂.

໙໓໒.

အာဒေါ ပဓာနေ ပဌမံ, ပမုခဉ္စ တိလိင်္ဂိကံ;

ဝဇ္ဇဘေဒေ စ ဝိတ တံ, တံ ဝိတ္ထာရေ တိလိင်္ဂိကံ.

ສັບວ່າ "ປະຖະມະ" ແລະ "ປະມຸຂະ" (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ເປັນປະທານ. ສ່ວນສັບວ່າ "ວິຕະຕະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຄື່ອງດົນຕີປະເພດຂຶ້ນໜັງ ແລະ (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ແຜ່ຂະຫຍາຍອອກໄປ.

၉၃၃.

໙໓໓.

သာရော ဗလေ ထိရံသေ စ, ဥတ္တမေ သော တိလိင်္ဂိကော;

ဘာရော တု ခန္ဓဘာရာဒေါ, ဒွိသဟဿပလေပိ စ.

ສັບວ່າ "ສາຣະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ກຳລັງ ແລະ ສ່ວນທີ່ແຂງແກ່ນ, (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຍອດຢ້ຽມ. ສ່ວນສັບວ່າ "ພາຣະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຫາບ (ພາລະທາງບ່າ) ແລະ ນ້ຳໜັກສອງພັນພະລາ.

၉၃၄.

໙໓໔.

မန္ဒိရေ ရောဂဘေဒေ စ, ခယော အပစယမှိ စ;

ဝါဠော တု သာပဒေ သပ္ပေ, ကုရူရေ သော တိလိင်္ဂိကော.

ສັບວ່າ "ຂະຍະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຮືອນ, ໂລກຊະນິດໜຶ່ງ ແລະ ຄວາມສິ້ນໄປ. ສ່ວນສັບວ່າ "ວາລະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສັດຮ້າຍ, ງູ ແລະ (ເປັນສາມລິງ) ໂຫດຮ້າຍ.

၉၃၅.

໙໓໕.

သာလော သဇ္ဇဒ္ဒုမေ ရုက္ခေ, သာလာဂေဟေ စ ဒိဿတိ;

သောတေ တု သဝနံ ဝုတ္တံ, ယဇနေ သုတိယမ္ပိ စ.

ສັບວ່າ "ສາລະ" ປາກົດໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຕົ້ນຮັງ, ຕົ້ນໄມ້ ແລະ ສາລາ. ສ່ວນສັບວ່າ "ສະວະນະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຫູ, ການບູຊາຍັນ ແລະ ການໄດ້ຍິນ.

၉၃၆.

໙໓໖.

တီသု ပတော ပရေတော စ, မတေ စ ပေတယောနိဇေ;

ချာတေ တု ဟဋ္ဌေ ဝိညာတေ, ပတီတံ ဝါစ္စလိင်္ဂိကံ.

ສັບວ່າ "ປະເຣຕະ" (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຜູ້ຕາຍແລ້ວ ແລະ ຜູ້ເກີດໃນກຳເນີດເຜດ. ສ່ວນສັບວ່າ "ປະຕີຕະ" (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປາກົດຊື່ສຽງ, ຍິນດີ ແລະ ຮູ້ແຈ້ງແລ້ວ.

၉၃၇.

໙໓໗.

အဓိပ္ပာယေ [Pg.77] စ အာဓာရေ, အာသယော ကထိတော ထ စ;

ပတ္တံ ပက္ခေ ဒလေ, ပတ္တော, ဘာဇနေ သော ဂတေ တိသု.

ສັບວ່າ "ອາສະຍະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຕັ້ງໃຈ ແລະ ທີ່ຢູ່ອາໄສ. ສ່ວນສັບວ່າ "ປັດຕະ" (ນະປຸງສະກະລີງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປີກນົກ, ໃບໄມ້ ແລະ ບາດ, ສ່ວນ (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ບັນລຸແລ້ວ.

၉၃၈.

໙໓໘.

ကုသလေ သုကတံ, သုဋ္ဌု, ကတေ စ သုကတော တိသု;

တပဿီ တွ’နုကမ္ပာယာ, ရဟေ ဝုတ္တော တပေါဓနေ.

ສັບວ່າ "ສຸກົດຕະ" (ນະປຸງສະກະລີງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ກຸສົນກຳ, ສ່ວນ (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຮັດດີແລ້ວ. ສ່ວນສັບວ່າ "ຕະປັດສີ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມເອັນດູ, ທີ່ລັບ ແລະ ຜູ້ມີຕະປະເປັນຊັບ.

၉၃၉.

໙໓໙.

တီသု သုရာဒိလောလသ္မိံ, သောဏ္ဍော ဟတ္ထိကရေ ဒွိသု;

အဿာဒနေ တု ရသနံ, ဇိဝှာယဉ္စ ဓနိမှိ စ.

ສັບວ່າ "ໂສນທະ" (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຜູ້ມົວເມົາໃນສຸລາເປັນຕົ້ນ, (ເປັນສອງລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ງວງຊ້າງ. ສ່ວນສັບວ່າ "ຣະສະນະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຊິມລົດ, ລີ້ນ ແລະ ສຽງດັງ.

၉၄၀.

໙໔໐.

ပဏီတော တီသု မဓုရေ, ဥတ္တမေ ဝိဟိတေ ပျထ;

အဉ္ဇသေ ဝိသိခါယဉ္စ, ပန္တိယံ ဝီထိ နာရိယံ.

ສັບວ່າ "ປະນີຕະ" (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ມີລົດຫວານ, ຍອດຢ້ຽມ ແລະ ຈັດແຈງແລ້ວ. ສ່ວນສັບວ່າ "ວີຖິ" (ອິດຖີລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຫົນທາງ, ຖະໜົນ ແລະ ແຖວ.

၉၄၁.

໙໔໑.

ပါပသ္မိံ ဂဂနေ ဒုက္ခေ, ဗျသနေ စာ’ဃ မုစ္စတေ;

သမူဟေ ပဋလံ နေတ္တ, ရောဂေ ဝုတ္တံ ဆဒိမှိ စ.

ສັບວ່າ "ອະຄະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ບາບ, ທ້ອງຟ້າ, ຄວາມທຸກ ແລະ ຄວາມຈິບຫາຍ. ສ່ວນສັບວ່າ "ປະຕະລະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໝວດໝູ່, ໂລກຕາ ແລະ ຫຼັງຄາ.

၉၄၂.

໙໔໒.

သန္ဓိ သံဃဋ္ဋနေ ဝုတ္တော, သန္ဓိ’တ္ထိ ပဋိသန္ဓိယံ;

သတ္တန္နံ ပူရဏေ သေဋ္ဌေ, တိသန္တေ သတ္တမော တိသု.

ສັບວ່າ "ສັນທິ" (ປຸງລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການເຊື່ອມຕໍ່, (ອິດຖີລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປະຕິສັນທິ. ສ່ວນສັບວ່າ "ສັດຕະມະ" (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ທີເຈັດ, ຜູ້ປະເສີດສຸດ ແລະ ຜູ້ມີ "ຕິ" ເປັນທີ່ສຸດ.

၉၄၃.

໙໔໓.

ဩဇာ တု ယာပနာယဉ္စ, ဩဇော ဒိတ္တိ ဗလေသု စ;

အထော နိသာမနံ ဝုတ္တံ, ဒဿနေ သဝနေပိ စ.

ສັບວ່າ "ໂອຊາ" (ອິດຖີລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຄື່ອງລ້ຽງຊີວິດ. ສັບວ່າ "ໂອຊະ" (ປຸງລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ແສງສະຫວ່າງ ແລະ ກຳລັງ. ສ່ວນສັບວ່າ "ນิສາມະນະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການເຫັນ ແລະ ການຟັງ.

၉၄၄.

໙໔໔.

ဂဗ္ဘော ကုစ္ဆိဋ္ဌသတ္တေ စ, ကုစ္ဆိ ဩဝရကေသု စ;

ခဏ္ဍနေ တွ’ပဒါနဉ္စ, ဣတိဝုတ္တေ စ ကမ္မနိ.

ສັບວ່າ "ຄັບພະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສັດໃນທ້ອງ, ທ້ອງ ແລະ ຫ້ອງນອນ. ສ່ວນສັບວ່າ "ອະປະທານະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຕັດ, ປະຫວັດຄວາມເປັນມາ ແລະ ການງານ.

၉၄၅.

໙໔໕.

စိတ္တကေ ရုက္ခဘေဒေ စ, တိလကော တိလကာဠကေ;

သီလာဒေါ ပဋိပတ္တိ’တ္ထီ, ဗောဓေ ပတ္တိ ပဝတ္တိသု.

ສັບວ່າ "ຕິລະກະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຮອຍເຈີມ, ຕົ້ນໄມ້ຊະນິດໜຶ່ງ ແລະ ປານດຳ. ສ່ວນສັບວ່າ "ປັດຕິ" (ອິດຖີລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການປະຕິບັດມີສິນເປັນຕົ້ນ, ຄວາມຮູ້ແຈ້ງ ແລະ ຄວາມເປັນໄປ.

၉၄၆.

໙໔໖.

အသုမှိ စ ဗလေ ပါဏော, သတ္တေ ဟဒယဂါ’နိလေ;

ဆန္ဒော ဝသေ အဓိပ္ပာယေ, ဝေဒေ’စ္ဆာ’နုဋ္ဌုဘာဒိသု.

ສັບວ່າ "ປານະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ລົມຫາຍໃຈ, ກຳລັງ, ສັດມີຊີວິດ ແລະ ລົມໃນຫົວໃຈ. ສ່ວນສັບວ່າ "ສັນທະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ອຳນາດ, ຄວາມຕັ້ງໃຈ, ຄຳພີພະເວດ, ຄວາມປາດຖະໜາ ແລະ ສັນທະລັກສະນະມີອະນຸດຖຸບເປັນຕົ້ນ.

၉၄၇.

໙໔໗.

ကာမောဃာဒေါ, သမူဟသ္မိံ, ဩဃောဝေဂေ ဇလဿ စ;

ကပါလံ သိရသဋ္ဌိမှိ, ဃဋာဒိ သကလေပိ စ.

ສັບວ່າ "ໂອຄະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຫ້ວງກິເລດມີກາໂມຄະເປັນຕົ້ນ, ໝວດໝູ່ ແລະ ກະແສນ້ຳຫຼາກ. ສ່ວນສັບວ່າ "ຄະປາລະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ກະໂຫຼກຫົວ ແລະ ເສດໝໍ້ແຕກເປັນຕົ້ນ.

၉၄၈.

໙໔໘.

ဝေဏွာဒိသာခါဇာလသ္မိံ, လဂ္ဂကေသေ ဇဋာ’လယေ;

သရဏံ တု ဝဓေ ဂေဟေ, ရက္ခိတသ္မိဉ္စ ရက္ခဏေ.

ສັບວ່າ "ຊະຕາ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຂະແໜງໄຜ່ທີ່ພັນກັນ, ຜົມຈຸກ ແລະ ຕັນຫາ. ສ່ວນສັບວ່າ "ສະຣະນະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຂ້າ, ເຮືອນ, ສິ່ງທີ່ໄດ້ຮັບການຮັກສາ ແລະ ທີ່ເພິ່ງ.

၉၄၉.

໙໔໙.

ထိယံ ကန္တာ ပိယေ, ကန္တော, မနုညေ, သော တိလိင်္ဂိကော;

ဂဝက္ခေ တု သမူဟေ စ, ဇာလံ မစ္ဆာဒိဗန္ဓနေ.

ສັບວ່າ "ກັນຕາ" (ອິດຖີລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຍິງຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ. ສັບວ່າ "ກັນຕະ" (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເປັນທີ່ພໍໃຈ. ສ່ວນສັບວ່າ "ຊາລະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປ່ອງຢ້ຽມ, ໝວດໝູ່ ແລະ ດາງຈັບປາເປັນຕົ້ນ.

၉၅၀.

໙໕໐.

ပုစ္ဆာယံ ဂရဟာယဉ္စာ, နိယမေ ကိံ တိလိင်္ဂိကံ;

သသဒ္ဓေ တီသု နိဝါပေ, သဒ္ဓံ, သဒ္ဓါ စ ပစ္စယေ.

ສັບວ່າ "ກິງ" (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄຳຖາມ, ຄວາມຕິຕຽນ ແລະ ຄວາມກຳນົດແນ່ນອນ. ສັບວ່າ "ສັດທະ" (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຜູ້ມີສັດທາ, (ນະປຸງສະກະລີງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຄື່ອງເຊັ່ນໄຫວ້ບັນພະບຸລຸດ. ສ່ວນສັບວ່າ "ສັດທາ" (ອິດຖີລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມເຊື່ອຖື.

၉၅၁.

໙໕໑.

ဗီဇံ [Pg.78] ဟေတုမှိ အဋ္ဌိသ္မိံ, အင်္ဂဇာတေ စ ဒိဿတိ;

ပုဗ္ဗော ပူယေ’ဂ္ဂတော အာဒေါ,သော ဒိသာဒေါ တိလိင်္ဂိကော.

ສັບວ່າ "ພີຊະ" ປາກົດໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຫດ, ແກ່ນໄມ້ ແລະ ອະໄວຍະວະເພດ. ສ່ວນສັບວ່າ "ປຸບພະ" (ນະປຸງສະກະລີງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ນ້ຳໜອງ, ສ່ວນ (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ທາງໜ້າ, ເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ທິດຕາເວັນອອກ.

၉၅၂.

໙໕໒.

ဖလစိတ္တေ ဟေတုကတေ, လာဘေ ဓညာဒိကေ ဖလံ;

အာဂမနေ တု ဒီဃာဒိ, နိကာယေသု စ အာဂမော.

ສັບວ່າ "ຜະລະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຜົນຈິດ, ຜົນທີ່ເກີດຈາກເຫດ, ລາບຜົນ ແລະ ໝາກໄມ້ມີເຂົ້າເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນສັບວ່າ "ອະຄະມະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການມາເຖິງ, ການລົງອັກສອນ ແລະ ຄຳພີມີທີຄະນິກາຍເປັນຕົ້ນ.

၉၅၃.

໙໕໓.

သန္တာနော ဒေဝရုက္ခေ စ, ဝုတ္တော သန္တတိယံ ပျထ;

ဥတ္တရဝိပရီတေ စ, သေဋ္ဌေ စာ’နုတ္တရံ တိသု.

ສັບວ່າ "ສັນຕານະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຕົ້ນໄມ້ສະຫວັນ ແລະ ຄວາມສືບຕໍ່. ສ່ວນສັບວ່າ "ອະນຸດຕະຣະ" (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ບໍ່ມີສິ່ງໃດຍິ່ງກວ່າ ແລະ ປະເສີດສຸດ.

၉၅၄.

໙໕໔.

သတ္တိသမ္ပတ္တိယံ ဝုတ္တော, ကန္တိမတ္တေ စ ဝိက္ကမော;

ဆာယာ တု အာတပါဘာဝေ, ပဋိဗိမ္ဗေ ပဘာယ စ.

ສັບວ່າ "ວິກກະມະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມມີກຳລັງ ແລະ ຄວາມງົດງາມ. ສ່ວນສັບວ່າ "ສາຍາ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຮົ່ມ, ເງົາສະທ້ອນ ແລະ ແສງສະຫວ່າງ.

၉၅၅.

໙໕໕.

ဂိမှေ ဃမ္မော နိဒါဃော စ, ဥဏှေ သေဒဇလေ ပျထ;

ကပ္ပနံ ကန္တနေ ဝုတ္တံ, ဝိကပ္ပေ သဇ္ဇနေ’တ္ထိယံ.

ສັບວ່າ "ຄຳມະ" ແລະ "ນິທາຄະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ລະດູຮ້ອນ, ຄວາມຮ້ອນ ແລະ ເຫື່ອ. ສ່ວນສັບວ່າ "ກັບປະນະ" (ອິດຖີລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຕັດ, ຄວາມດຳຣິ ແລະ ການຈັດແຈງ.

၉၅၆.

໙໕໖.

အင်္ဂါ ဒေသေ ဗဟုမှ’င်္ဂံ, အင်္ဂေါ ဒေသေ ဝပုမှ’ တထာ’ဝယဝဟေတုသု;

ဒေဝါလယေ စ ထူပသ္မိံ, စေတိယံ စေတိယ’ဒ္ဒုမေ.

ສັບວ່າ "ອັງຄະ" (ພະຫຸວັດຈະນະ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ແຄວ້ນອັງຄະ, (ເອກະວັດຈະນະ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຮ່າງກາຍ, ອະໄວຍະວະ ແລະ ເຫດ. ສ່ວນສັບວ່າ "ເຈຕິຍະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ວິຫານ, ສະຖູບ ແລະ ຕົ້ນໄມ້ສັກສິດ.

၉၅၇.

໙໕໗.

သဇ္ဇနော သာဓုပုရိသေ, သဇ္ဇနံ ကပ္ပနေ ပျထ;

သုပိနံ သုပိနေ သုတ္တ, ဝိညာဏေ တ မနိတ္ထိယံ.

ສັບວ່າ "ສັດຊະນະ" (ປຸງລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສັດຕະບຸລຸດ, (ນະປຸງສະກະລີງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຈັດແຈງ. ສ່ວນສັບວ່າ "ສຸປິນະ" (ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຝັນ ແລະ ຄວາມຮັບຮູ້ໃນຂະນະຫຼັບ.

၉၅၈.

໙໕໘.

ပစ္စက္ခေ သန္နိဓာနေ စ, သန္နိဓိ ပရိကိတ္တိတော;

ဘိယျော ဗဟုတရတ္ထေ သော, ပုနရတ္ထေ’ဗျယံ ဘဝေ.

ສັບວ່າ "ສັນນິທິ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມປາກົດແກ່ຕາ ແລະ ຄວາມໃກ້ຊິດ. ສ່ວນສັບວ່າ "ພິຍໂຍ" (ອັພຍະຍະສັບ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຫຼາຍຍິ່ງຂຶ້ນ ແລະ ອີກເທື່ອໜຶ່ງ.

၉၅၉.

໙໕໙.

ဝိသလိတ္တသရေ ဒိဒ္ဓေါ, ဒိဒ္ဓေါ လိတ္တေ တိလိင်္ဂိကော;

ဝါသေ ဓူမာဒိသင်္ခါရေ, ဓိဝါသော သမ္ပဋိစ္ဆနေ.

ສັບວ່າ "ທິດທະ" (ປຸງລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ລູກສອນອາບຢາພິດ, (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ທາແລ້ວ. ສ່ວນສັບວ່າ "ອະທິວາສະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ທີ່ຢູ່ອາໄສ, ການອົບດ້ວຍຄວັນອົບ ແລະ ການຮັບ.

၉၆၀.

໙໖໐.

ဝုတ္တော ဝိသာရဒေါ တီသု, သုပ္ပဂဗ္ဘေ စ ပဏ္ဍိတေ;

အထ သိတ္ထံ မဓုစ္ဆိဋ္ဌေ, ဝုတ္တံ ဩဒနသမ္ဘဝေ.

ສັບວ່າ "ວິສາຣະທະ" (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຜູ້ແກ້ວກ້າ ແລະ ບັນດິດ. ສ່ວນສັບວ່າ "ສິດຖະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຂີ້ເຜີ້ງ ແລະ ເມັດເຂົ້າສຸກ.

၉၆၁.

໙໖໑.

ဒြဝေ ဝဏ္ဏေ ရသဘေဒေ, ကသာယော သုရဘိမှိ စ;

အထော ဥဂ္ဂမနံ ဝုတ္တံ, ဥပ္ပတ္တု’ဒ္ဓဂတီသု စ.

ສັບວ່າ "ກະສາຍະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ນ້ຳຝາດ, ສີນ້ຳຝາດ, ລົດຝາດ ແລະ ກິ່ນຫອມ. ສ່ວນສັບວ່າ "ອຸກຄະມະນະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມເກີດຂຶ້ນ ແລະ ການຂຶ້ນໄປເບື້ອງເທິງ.

၉၆၂.

໙໖໒.

လူခေ နိဋ္ဌုရဝါစာယံ, ဖရုသံ ဝါစ္စလိင်္ဂိကံ;

ပဝါဟော တွ’မ္ဗုဝေဂေ စ, သန္ဒိဿတိ ပဝတ္တိယံ.

ສັບວ່າ "ຜະຣຸສະ" (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຫຍາບຄາຍ ແລະ ວາຈາຮ້າຍກາດ. ສ່ວນສັບວ່າ "ປະວາຫະ" ປາກົດໃນຄວາມໝາຍວ່າ ກະແສນ້ຳ ແລະ ຄວາມເປັນໄປຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ.

၉၆၃.

໙໖໓.

နိဿယေ တပ္ပရေ ဣဋ္ဌေ, ပရာယဏပဒံ တိသု;

ကဝစေ ဝါရဝါဏေ စ, နိမ္မောကေပိ စ ကဉ္စုကော.

ສັບວ່າ "ປະຣາຍະນະ" (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ທີ່ເພິ່ງອາໄສ, ຜູ້ຂะຫຍັນຂັນແຂງ ແລະ ເປັນທີ່ຮັກ. ສ່ວນສັບວ່າ "ກັນຈຸກະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຄື່ອງເກາະ, ເສື້ອແຂນສັ້ນ ແລະ ຄາບງູ.

၉၆၄.

໙໖໔.

လောဟဘေဒေ [Pg.79] မတံ တမ္ဗံ, တမ္ဗော ရတ္တေ တိလိင်္ဂိကော;

တီသု တွ’ဝသိတံ ဉာတေ, အဝသာနဂတေ မတံ.

ສັບວ່າ "ຕັມພະ" (ນະປຸງສະກະລີງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ທອງແດງ, (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສີແດງ. ສ່ວນສັບວ່າ "ອະວະສิຕະ" (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຮູ້ແລ້ວ ແລະ ເຖິງຄວາມສິ້ນສຸດແລ້ວ.

၉၆၅.

໙໖໕.

ဗောဓနေ စ ပဒါနေ စ, ဝိညေယျံ ပဋိပါဒနံ;

သေလေ နိဇ္ဇလဒေသေ စ, ဒေဝတာသု မရူ’ရိတော.

ສັບວ່າ "ປະຕິປາດະນະ" ເຂົ້າໃຈໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການເຮັດໃຫ້ຮູ້ ແລະ ການມອບໃຫ້. ສ່ວນສັບວ່າ "ມະຣຸ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ພູເຂົາ, ຖິ່ນແຫ້ງແລ້ງ ແລະ ເທວະດາ.

၉၆၆.

໙໖໖.

သတ္ထံ အာယုဓ ဂန္ထေသု, လောဟေ, သတ္ထော စ သဉ္စယေ;

ဇီဝိကာယံ ဝိဝရဏေ, ဝတ္တနေ ဝုတ္တိ နာရိယံ.

ສັບວ່າ "ສັດຖະ" (ນະປຸງສະກະລີງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສາດສະຕາວຸດ, ຄຳພີ ແລະ ເຫຼັກ, (ປຸງລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ກອງກວຽນ. ສ່ວນສັບວ່າ "ວຸດຕິ" (ອິດຖີລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການລ້ຽງຊີວິດ, ການອະທິບາຍ ແລະ ຄວາມເປັນໄປ.

၉၆၇.

໙໖໗.

ဝီရိယေ သူရဘာဝေ စ, ကထီယတိ ပရက္ကမော;

အထ ကမ္ဗု မတော သင်္ခေ, သုဝဏ္ဏေ ဝလယေပိ စ.

ສັບວ່າ "ປະຣັກຄະມະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມພະຍາຍາມ ແລະ ຄວາມກ້າຫານ. ສ່ວນສັບວ່າ "ກັມພຸ" ຮູ້ກັນໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຫອຍສັງ, ທອງຄຳ ແລະ ກຳໄລຂໍ່ມື.

၉၆၈.

໙໖໘.

သရော ကဏ္ဍေ အကာရာဒေါ, သဒ္ဒေ ဝါပိမှိ’နိတ္ထိယံ;

ဒုပ္ဖဿေ တိခိဏေ တီသု, ဂဒြဘေ ကကစေ ခရော.

ສັບວ່າ "ສະຣະ" (ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ລູກສອນ, ສະຫຼະມີອັກສອນ "ອະ" ເປັນຕົ້ນ, ສຽງ ແລະ ສະນ້ຳ. ສ່ວນສັບວ່າ "ขະຣະ" (ເປັນສາມລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຫຍາບ ແລະ ຄົມ, (ປຸງລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ລາ ແລະ ເລື່ອຍ.

၉၆၉.

໙໖໙.

သုရာယု’ပဒ္ဒဝေ ကာမာ, သဝါဒိမှိ စ အာသဝေါ;

ဒေဟေ ဝုတ္တော ရထင်္ဂေ စ, စတုရော’ပဓိသူ’ပဓိ.

ສັບວ່າ "ອາສະວະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ນ້ຳເມົາ, ອຸປະທະວັນຕະລາຍ ແລະ ກິເລດເຄື່ອງດອງສັນດານມີກາມາສະວະເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນສັບວ່າ "ອຸປະທິ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຮ່າງກາຍ, ສ່ວນປະກອບຂອງລົດ ແລະ ອຸປະທິສີ່ປະການ.

၉၇၀.

໙໗໐.

ဝတ္ထု’တ္တံ ကာရဏေ ဒဗ္ဗေ, ဘူဘေဒေ ရတနတ္တယေ;

ယက္ခော ဒေဝေ မဟာရာဇေ, ကုဝေရာ’နုစရေ နရေ.

ສັບວ່າ "ວັດຖຸ" (ນະປຸງສະກະລີງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຫດ, ຊັບສິ່ງຂອງ, ພື້ນດິນ ແລະ ພະຣັດຕະນະໄຕ. ສ່ວນສັບວ່າ "ຍັກຂະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເທວະດາ, ທ້າວມະຫາຣາດ, ບໍລິວານຂອງທ້າວກຸເວນ ແລະ ມະນຸດ.

၉၇၁.

໙໗໑.

ဒါရုက္ခန္ဓေ ပီဌိကာယံ, အာပဏေ ပီဌ မာသနေ;

ပရိဝါရေ ပရိက္ခာရော, သမ္ဘာရေ စ ဝိဘူသနေ.

ສັບວ່າ "ພີຖະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ທອນໄມ້, ແທ່ນ, ຮ້ານຄ້າ ແລະ ຕັ່ງນັ່ງ. ສ່ວນສັບວ່າ "ປະຣິກຂາຣະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ບໍລິວານ, ເຄື່ອງໃຊ້ສອຍ ແລະ ເຄື່ອງປະດັບ.

၉၇၂.

໙໗໒.

ဝေါဟာရသ္မိဉ္စ ဌပနေ, ပညတ္တိ’တ္ထီ ပကာသနေ;

ပဋိဘာနံ တု ပညာယံ, ဥပဋ္ဌိတ ဂိရာယ စ.

ສັບວ່າ "ປັນຍັດຕິ" (ອິດຖີລິງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໂວຫານ, ການບັນຍັດໄວ້ ແລະ ການປະກາດໃຫ້ຮູ້. ສ່ວນສັບວ່າ "ປະຕິພານະ" ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປັນຍາ ແລະ ວາຈາທີ່ກ່າວອອກມາໄດ້ທັນທ່ວງທີ.

၉၇၃.

໙໗໓.

ဝစနာဝယဝေ မူလေ, ကထိတော ဟေတု ကာရဏေ;

ဥဒရေ တု တထာ ပါစာ, နလသ္မိံ ဂဟဏီ’တ္ထိယံ.

ສັບວ່າ 'ມູນ' ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສ່ວນຂອງຄຳເວົ້າ, ຮາກ, ເຫດ ແລະ ເຫດຜົນ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ປາຈາ' (ອິຕຖີລີງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ທ້ອງ ແລະ ໄຟທາດ (ໄຟຍ່ອຍອາຫານ).

၉၇၄.

໙໗໔.

ပိယော ဘတ္တရိ, ဇာယာယံ, ပိယာ, ဣဋ္ဌေ ပိယော တိသု;

ယမရာဇေ တု ယုဂဠေ, သံယမေ စ ယမော ဘဝေ.

ສັບວ່າ 'ปິຍະ' ໝາຍເຖິງ ຜົວ (ໃນປຸມລີງ), ພັນລະຍາ (ປິຍາ - ໃນອິຕຖີລີງ), ແລະ ສິ່ງທີ່ໜ້າຮັກ/ໜ້າປາດຖະໜາ (ໃນສາມລີງ); ສ່ວນສັບວ່າ 'ຍະມະ' ໝາຍເຖິງ ພະຍາຍົມ, ຄູ່ ແລະ ຄວາມສຳລວມ.

၉၇၅.

໙໗໕.

မုဒ္ဒိကဿ စ ပုပ္ဖဿ, ရသေ ခုဒ္ဒေ မဓူ’ရိတံ;

ဥလ္လောစေ တု စ ဝိတ္ထာရေ, ဝိတာနံ ပုန္နပုံသကေ.

ສັບວ່າ 'ມະທຸ' ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໝາກອະງຸ່ນ, ດອກໄມ້, ນ້ຳຫວານ ແລະ ນ້ຳເຜິ້ງ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ວິຕານະ' (ນະປຸງສະກະລີງ ແລະ ປຸມລີງ) ໝາຍເຖິງ ເພດານ ແລະ ຄວາມກວ້າງຂວາງ.

၉၇၆.

໙໗໖.

အပဝဂ္ဂေ စ သလိလေ, သုဓာယံ အမတံ မတံ;

မောဟေ တု တိမိရေ သင်္ချာ, ဂုဏေ တမ မနိတ္ထိယံ.

ສັບວ່າ 'ອະມະຕະ' ໝາຍເຖິງ ພຣະນິພານ, ນ້ຳ ແລະ น້ຳອຳມະລິດ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ຕະມະ' (ປຸມລີງ ແລະ ນະປຸງສະກະລີງ) ໝາຍເຖິງ ຄວາມຫຼົງ, ຄວາມມືດ, ຈຳນວນ ແລະ ຄຸນສົມບັດ.

၉၇၇.

໙໗໗.

ခရေ စာ’ကာရိယေ တီသု, ရသမှိ ပုရိသေ ကဋု;

ပဏ္ဍကေ သုကတေ, ပုညံ, မနုညေ ပဝနေ တိသု.

ສັບວ່າ 'ກະຕຸ' (ໃນສາມລີງ) ໝາຍເຖິງ ຫຍາບຄາຍ, ສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນເຮັດ, ລົດເຜັດ ແລະ ຄົນຊົ່ວ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ປຸນຍະ' ໝາຍເຖິງ ຄວາມດີ (ໃນນະປຸງສະກະລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ໜ້າພໍໃຈ ແລະ ສິ່ງທີ່ບໍລິສຸດ (ໃນສາມລີງ).

၉၇၈.

໙໗໘.

ရုက္ခော ဒုမမှိ, ဖရုသာ, သိနိဒ္ဓေသု စ သော တိသု;

ဥပ္ပတ္တိယံ တု ဟေတုမှိ, သင်္ဂေ သုက္ကေ စ သမ္ဘဝေါ.

ສັບວ່າ 'ຣຸກຂະ' ໝາຍເຖິງ ຕົ້ນໄມ້ (ໃນປຸມລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ຫຍາບຄາຍ ແລະ ອ່ອນນຸ້ມ (ໃນສາມລີງ); ສ່ວນສັບວ່າ 'ສຳພະວະ' ໝາຍເຖິງ ການເກີດ, ເຫດ, ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງ ແລະ ນ້ຳອະສຸຈິ.

၉၇၉.

໙໗໙.

နိမိတ္တံ [Pg.80] ကာရဏေ ဝုတ္တံ, အင်္ဂဇာတေ စ လဉ္ဆနေ;

အာဒိ သီမာပကာရေသု, သမီပေ’ဝယဝေ မတော.

ສັບວ່າ 'ນິມິດຕະ' ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຫດ, ເຄື່ອງໝາຍ ແລະ ອະໄວຍະວະເພດ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ອາທິ' ໝາຍເຖິງ ເບື້ອງຕົ້ນ, ຂອບເຂດ, ປະເພດ, ຄວາມໃກ້ ແລະ ສ່ວນປະກອບ.

၉၈၀.

໙໘໐.

ဝေဒေ စ မန္တနေ မန္တော, မန္တာ ပညာယ မုစ္စတေ;

အနယော ဗျသနေ စေဝ, သန္ဒိဿတိ ဝိပတ္တိယံ.

ສັບວ່າ 'ມັນຕະ' ໝາຍເຖິງ ພຣະເວດ ແລະ ການປຶກສາຫາລື, ສ່ວນສັບວ່າ 'ມັນຕາ' (ອິຕຖີລີງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປັນຍາ; ສັບວ່າ 'ອະນະຍະ' ປາກົດໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຈິບຫາຍ ແລະ ຄວາມວິບັດ.

၉၈၁.

໙໘໑.

အရုဏော ရံသိဘေဒေ စာ, ဗျတ္တရာဂေ စ လောဟိတေ;

အနုဗန္ဓော တု ပကတာ, နိဝတ္တေ နဿနက္ခရေ.

ສັບວ່າ 'ອະລຸນະ' ໝາຍເຖິງ ແສງເງິນແສງທອງ, ສີທີ່ແຈ່ມແຈ້ງ ແລະ ສີແດງ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ອະນຸພັນທະ' ໝາຍເຖິງ ຮີດຄອງປະເພນີ, ການຢຸດເຊົາ ແລະ ອັກສອນທີ່ຫາຍໄປ (ຕົວສະກົດທີ່ບໍ່ອອກສຽງ).

၉၈၂.

໙໘໒.

အဝတာရော’ဝတရဏေ, တိတ္ထမှိ ဝိဝရေ ပျထ;

အာကာရော ကာရဏေ ဝုတ္တော, သဏ္ဌာနေ ဣင်္ဂိတေပိ စ.

ສັບວ່າ 'ອະວະຕາຣະ' ໝາຍເຖິງ ການລົງມາ, ທ່າທຽບເຮືອ ແລະ ຊ່ອງຫວ່າງ/ໂອກາດ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ອາການະ' ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຫດ, ຮູບຮ່າງ ແລະ ກິລິຍາທ່າທາງ.

၉၈၃.

໙໘໓.

သုဒ္ဒိတ္ထိ တနယေ ခတ္တာ, ဥဂ္ဂေါ, တိဗ္ဗမှိ သော တိသု;

ပဓာနံ တု မဟာမတ္တေ, ပကတျ’ဂ္ဂ’ဓိတီသု စ.

ສັບວ່າ 'ຂັດຕາ' ໝາຍເຖິງ ຍິງຜູ້ມີປັນຍາ ແລະ ລູກຊາຍ; ສັບວ່າ 'ອຸກກະ' (ໃນສາມລີງ) ໝາຍເຖິງ ຄວາມຮຸນແຮງ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ປະທານະ' ໝາຍເຖິງ ຂ້າຣາຊການຜູ້ໃຫຍ່, ສະພາວະປົກກະຕິ, ຍອດ ແລະ ຄວາມພະຍາຍາມ.

၉၈၄.

໙໘໔.

ကလ္လံ ပဘာတေ, နိရောဂ, သဇ္ဇဒက္ခေသု တီသု တံ;

ကုဟနာ ကူဋစရိယာယံ, ကုဟနော ကုဟကေ တိသု.

ສັບວ່າ 'ກັນລະ' ໝາຍເຖິງ ເວລາເຊົ້າ (ໃນນະປຸງສະກະລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ບໍ່ມີໂລກ, ຜູ້ພ້ອມ ແລະ ຜູ້ສະຫຼາດ (ໃນສາມລີງ); ສັບວ່າ 'ກຸຫະນາ' (ອິຕຖີລີງ) ໝາຍເຖິງ ການຫຼອກລວງ, ສ່ວນສັບວ່າ 'ກຸຫະນະ' (ໃນສາມລີງ) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຫຼອກລວງ.

၉၈၅.

໙໘໕.

ကပေါတော ပက္ခိဘေဒေ စ, ဒိဋ္ဌော ပါရာဝတေ ထ စ;

သာရဒေါ သာရဒဗ္ဘူတေ, အပဂဗ္ဘေ မတော တိသု.

ສັບວ່າ 'ກະໂປຕະ' ປາກົດໃນຄວາມໝາຍວ່າ ນົກຊະນິດໜຶ່ງ ແລະ ນົກกາງແກ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ສາຣະທະ' (ໃນສາມລີງ) ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ເກີດໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ ແລະ ຜູ້ມີປັນຍາແກ່ກ້າ (ບໍ່ຂາດເຂີນ).

၉၈၆.

໙໘໖.

တီသု ခရေ စ ကဌိနေ, ကက္ကသော သာဟသပ္ပိယေ ;

အကာရိယေ တု ဂုယှင်္ဂေ, စီရေ ကောပီန မုစ္စတေ.

ສັບວ່າ 'ກັກກະສະ' (ໃນສາມລີງ) ໝາຍເຖິງ ຫຍາບຄາຍ, ແຂງກະດ້າງ ແລະ ຜູ້ມັກຄວາມຮຸນແຮງ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ໂກປິນະ' ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນເຮັດ, ອະໄວຍະວະເພດ ແລະ ຜ້າເກົ່າ (ຜ້າຕ້ອຍ).

၉၈၇.

໙໘໗.

မိဂဘေဒေ ပဋာကာယံ, မောစေ စ ကဒလီ’တ္ထိယံ;

ဒက္ခိဏာ ဒါနဘေဒသ္မိံ, ဝါမတော’ညမှိ ဒက္ခိဏော.

ສັບວ່າ 'ກະທະລີ' (ອິຕຖີລີງ) ໝາຍເຖິງ ກວາງຊະນິດໜຶ່ງ, ທຸງ ແລະ ຕົ້ນກ້ວຍ; ສັບວ່າ 'ທັກຂິນາ' (ອິຕຖີລີງ) ໝາຍເຖິງ ທານຊະນິດໜຶ່ງ, ສ່ວນສັບວ່າ 'ທັກຂິນະ' (ໃນສາມລີງ) ໝາຍເຖິງ ທິດໃຕ້ (ຫຼື ເບື້ອງຂວາ) ແລະ ຜູ້ສະຫຼາດ.

၉၈၈.

໙໘໘.

ဒုတိယာ ဘရိယာယဉ္စ, ဒွိန္နံ ပူရဏိယံ မတာ;

အထုပ္ပာဒေ သိယာ ဓူမ, ကေတု ဝေဿာနရေပိ စ.

ສັບວ່າ 'ທຸຕິຍາ' (ອິຕຖີລີງ) ໝາຍເຖິງ ພັນລະຍາ ແລະ ລຳດັບທີສອງ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ທູມະເກຕຸ' ໝາຍເຖິງ ດາວຫາງ (ຫຼື ເຫດການປະຫຼາດ), ຄວັນ ແລະ ໄຟ.

၉၈၉.

໙໘໙.

ဘဝနိဂ္ဂမနေ ယာနေ, ဒွါရေ နိဿရဏံ သိယာ;

နိယာမကော ပေါတဝါဟေ, တိလိင်္ဂေါ သော နိယန္တရိ.

ສັບວ່າ 'ນິດສະຣະນະ' ໝາຍເຖິງ ການອອກຈາກພົບ, ຍານພາຫະນະ ແລະ ປະຕູທາງອອກ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ນິຍາມະກະ' (ໃນສາມລີງ) ໝາຍເຖິງ ນາຍທ້າຍເຮືອ ແລະ ຜູ້ຄວບຄຸມ.

၉၉၀.

໙໙໐.

အပဝဂ္ဂေ ဝိနာသေ စ, နိရောဓော ရောဓနေ ပျထ;

ဘယေ ပဋိဘယံ ဝုတ္တံ, တိလိင်္ဂံ တံ ဘယံကရေ.

ສັບວ່າ 'ນິໂຣທະ' ໝາຍເຖິງ ພຣະນິພານ, ຄວາມພິນາດ ແລະ ການກັກຂັງ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ປະຕິພະຍະ' ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໄພ/ຄວາມກົວ (ໃນນະປຸງສະກະລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ໜ້າຢ້ານກົວ (ໃນສາມລີງ).

၉၉၁.

໙໙໑.

ပိဋကံ ဘာဇနေ ဝုတ္တံ, တထေဝ ပရိယတ္တိယံ;

ဇရာသိထိလစမ္မသ္မိံ, ဥဒရင်္ဂေ မတာ ဝလိ.

ສັບວ່າ 'ປິຕະກະ' ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ກະບຸງ/ພາຊະນະ ແລະ ພຣະໄຕປິໂດກ (ພຣະປະຣິຍັດຕິທັມ); ສ່ວນສັບວ່າ 'ວະລິ' (ອິຕຖີລີງ) ໝາຍເຖິງ ຮອຍຫ່ຽວຢ້ານຕາມຜິວໜັງເພາະຄວາມແກ່ ແລະ ຮອຍໜ້າທ້ອງ.

၉၉၂.

໙໙໒.

ဘိန္နံ ဝိဒါရိတေ’ညသ္မိံ, နိဿိတေ ဝါစ္စလိင်္ဂိကံ;

ဥပဇာပေ မတော ဘေဒေါ, ဝိသေသေ စ ဝိဒါရဏေ.

ສັບວ່າ 'ພິນນະ' (ໃນສາມລີງ) ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ແຕກແຍກ, ສິ່ງອື່ນ ແລະ ຜູ້ອາໄສ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ເພທະ' ໝາຍເຖິງ ການຍຸຍົງໃຫ້ແຕກແຍກ, ຄວາມແຕກຕ່າງ ແລະ ການທຳລາຍ.

၉၉၃.

໙໙໓.

မဏ္ဍလံ [Pg.81] ဂါမသန္ဒောဟေ, ဗိမ္ဗေ ပရိဓိရာသိသု;

အာဏာယ မာဂမေ လေခေ;

သာသနံ အနုသာသနေ.

ສັບວ່າ 'ມົນທົນ' ໝາຍເຖິງ ກຸ່ມບ້ານ, ວົງກົມ, ປ້າຍວົງມົນ ແລະ ກອງ/ໝວດ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ສາສະນະ' ໝາຍເຖິງ ກົດໝາຍ/ຄຳສັ່ງ, ຄຳສອນ/ພຣະໄຕປິໂດກ, ຈົດໝາຍ ແລະ ຄຳສັ່ງສອນ.

၉၉၄.

໙໙໔.

အဂ္ဂေ တု သိခရံ စာ’ယော, မယဝိဇ္ဈနကဏ္ဋကေ;

ဂုဏုက္ကံသေ စ ဝိဘဝေ, သမ္ပတ္တိ စေဝ သမ္ပဒါ.

ສັບວ່າ 'ສິຂະຣະ' ໝາຍເຖິງ ຍອດພູ ແລະ ເຫຼັກແຫຼມສຳລັບເຈາະ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ສຳປັດຕິ' ແລະ 'ສຳປະທາ' ໝາຍເຖິງ ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄຸນງາມຄວາມດີ ແລະ ຄວາມຮັ່ງມີ/ຄວາມສົມບູນ.

၉၉၅.

໙໙໕.

ဘူခန္တီသု ခမာ, ယောဂျေ, ဟိတေ သက္ကေ ခမော တိသု;

အဒ္ဓေါ ဘာဂေ ပထေ ကာလေ, ဧကံသေ’ဒ္ဓေါ’ဗျယံ ဘဝေ;

အထော ကရီသံ ဝစ္စသ္မိံ, ဝုစ္စတေ စတုရမ္ဗဏေ.

ສັບວ່າ 'ຂະມາ' (ອິຕຖີລີງ) ໝາຍເຖິງ ແຜ່ນດິນ ແລະ ຄວາມອົດທົນ, ສ່ວນສັບວ່າ 'ຂະມະ' (ໃນສາມລີງ) ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ເໝາະສົມ, ສິ່ງທີ່ມີປະໂຫຍດ ແລະ ຜູ້ມີຄວາມສາມາດ; ສັບວ່າ 'ອັດທະ' ໝາຍເຖິງ ສ່ວນ, ໜົນ ແລະ ເວລາ, ສ່ວນ 'ອັດທະ' ທີ່ເປັນອັພຍະຍະສັບ ໝາຍເຖິງ ໂດຍສ່ວນດຽວ (ແນ່ນອນ); ສ່ວນສັບວ່າ 'ກະຣີສະ' ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ອຸດຈາລະ ແລະ ມາດຕາວັດແທກເນື້ອທີ່ດິນ (ສີ່ອຳພະນະ).

၉၉၆.

໙໙໖.

ဥသဘော’သဓ ဂေါ သေဋ္ဌေ, သူ’သဘံ ဝီသယဋ္ဌိယံ;

သေတုသ္မိံ တန္တိ ပန္တီသု, နာရိယံ ပါဠိ ကထျတေ.

ສັບວ່າ 'ອຸສະພະ' ໝາຍເຖິງ ຢາສະໝຸນໄພ, ງົວເຖິກ ແລະ ຜູ້ປະເສີດ (ໃນປຸມລີງ), ສ່ວນ 'ອຸສະພະ' (ໃນນະປຸງສະກະລີງ) ໝາຍເຖິງ ມາດຕາວັດແທກໄລຍະທາງ (ຊາວເສັ້ນ); ສ່ວນສັບວ່າ 'ປາລິ' (ອິຕຖີລີງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຂົວ, ສາຍພິນ ແລະ ແຖວ/ແນວ.

၉၉၇.

໙໙໗.

ကဋော ဇယေ’တ္ထိနိမိတ္တေ, ကိလဉ္ဇေ သော ကတေ တိသု;

မဟိယံ ဇဂတီ ဝုတ္တာ, မန္ဒိရာလိန္ဒဝတ္ထုမှိ.

ສັບວ່າ 'ກະຕະ' ໝາຍເຖິງ ໄຊຊະນະ, ອະໄວຍະວະເພດຍິງ ແລະ ສາດ (ໃນປຸມລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ເຮັດແລ້ວ (ໃນສາມລີງ); ສ່ວນສັບວ່າ 'ຊະຄະຕີ' ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ແຜ່ນດິນ, ປາສາດ, ລະບຽງ ແລະ ພື້ນທີ່ດິນ.

၉၉၈.

໙໙໘.

ဝိတက္ကေ မထိတေ တက္ကော, တထာ သူစိဖလေ မတော;

သုဒဿနံ သက္ကပုရေ, တီသု တံ ဒုဒ္ဒသေ’တရေ.

ສັບວ່າ 'ຕັກກະ' ໝາຍເຖິງ ຄວາມຕຣຶກຕອງ, ນ້ຳສົ້ມ ແລະ ໝາກໄມ້ຊະນິດໜຶ່ງ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ສຸທັດສະນະ' ໝາຍເຖິງ ເມືອງຂອງພຣະອິນ (ໃນນະປຸງສະກະລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ເຫັນໄດ້ງ່າຍ ແລະ ສິ່ງທີ່ເຫັນໄດ້ຍາກ (ໃນສາມລີງ).

၉၉၉.

໙໙໙.

ဒီပေါ’န္တရီပ ပဇ္ဇောတ, ပတိဋ္ဌာ နိဗ္ဗုတီသု စ;

ဗဒ္ဓနိဿိတ သေတေသု, တီသု တံ မိဟိတေ သိတံ.

ສັບວ່າ 'ທີປະ' ໝາຍເຖິງ ເກາະ, ຕະກຽງ, ທີ່ເພິ່ງ ແລະ ພຣະນິພານ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ສິຕະ' (ໃນສາມລີງ) ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ຜູກມັດ, ຜູ້ອາໄສ, ສີຂາວ ແລະ ຮອຍຍິ້ມ.

၁၀၀၀.

໑໐໐໐.

ထိယံ ပဇာပတိ ဒါရေ, ဗြဟ္မေ မာရေ သုရေ ပုမေ;

ဝါသုဒေဝေ’န္တကေ ကဏှော, သော ပါပေ အသိတေ တိသု.

ສັບວ່າ 'ປະຊາປະຕິ' ໝາຍເຖິງ ພັນລະຍາ (ໃນອິຕຖີລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ພຣະພຣົມ, ພະຍາມານ ແລະ ເທວະດາ (ໃນປຸມລີງ); ສ່ວນສັບວ່າ 'ກັນຫະ' ໝາຍເຖິງ ພຣະກິດສະນະ, ພະຍາຍົມ (ໃນປຸມລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ບາບ ແລະ ສີດຳ (ໃນສາມລີງ).

၁၀၀၁.

໑໐໐໑.

ဥပစာရော ဥပဋ္ဌာနေ, အာသန္နေ အညရောပနေ;

သက္ကော ဣန္ဒေ ဇနပဒေ, သာကိယေ, သော ခမေ တိသု.

ສັບວ່າ 'ອຸປະຈາຣะ' ໝາຍເຖິງ ການບຳລຸງບຳເຣີ, ບໍລິເວນໃກ້ຄຽງ ແລະ ການອຸປະມາ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ສັກກະ' ໝາຍເຖິງ ພຣະອິນ, ແຄວ້ນສັກກະ ແລະ ເຈົ້າສັກກະ (ໃນປຸມລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຄວາມສາມາດ (ໃນສາມລີງ).

၁၀၀၂.

໑໐໐໒.

ဝဇ္ဇနေ ပရိဟာရော စ, သက္ကာရေ စေဝ ရက္ခဏေ;

သောတာပန္နာဒိကေ အဂ္ဂေ, အရိယော တီသု, ဒွိဇေ ပုမေ.

ສັບວ່າ 'ປະຣິຫາຣະ' ໝາຍເຖິງ ການຫຼີກເວັ້ນ, ການສັກກາລະ ແລະ ການຮັກສາ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ອະຣິຍະ' (ໃນສາມລີງ) ໝາຍເຖິງ ພຣະອະລິຍະບຸກຄົນມີພຣະໂສດາບັນເປັນຕົ້ນ ແລະ ຜູ້ປະເສີດ, ແລະ ໝາຍເຖິງ ພຣາມ (ໃນປຸມລີງ).

၁၀၀၃.

໑໐໐໓.

သုသုကော သုသုမာရေ စ, ဗာလကေ စ ဥလူပိနိ;

ဣန္ဒီဝရံ မတံ နီလု, ပ္ပလေ ဥဒ္ဒါလပါဒပေ.

ສັບວ່າ 'ສຸສຸກກະ' ໝາຍເຖິງ ແຂ້, ເດັກນ້ອຍ ແລະ ປາໂລມາ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ອິນທີວະຣະ' ໝາຍເຖິງ ດອກບົວຂຽວ ແລະ ຕົ້ນອໍເລີຍ (ຕົ້ນລາຊະພຶກ).

၁၀၀၄.

໑໐໐໔.

အသနော ပိယကေ ကဏ္ဍေ, ဘက္ခဏေ ခိပနေ’ သနံ;

ယုဂေ’ဓိကာရေ ဝီရိယေ, ပဓာနေ စာ’န္တိကေ ဓုရော.

ສັບວ່າ 'ອະສະນະ' ໝາຍເຖິງ ຕົ້ນປະດົງ (ໃນປຸມລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ການກິນ ແລະ ການຂວ້າງປາ (ໃນນະປຸງສະກະລີງ); ສ່ວນສັບວ່າ 'ທຸຣະ' ໝາຍເຖິງ ແອກ, ໜ້າທີ່, ຄວາມພະຍາຍາມ, ຄວາມເປັນໃຫຍ່ ແລະ ບ່ອນໃກ້ຄຽງ.

၁၀၀၅.

໑໐໐໕.

ကာဠေ စ ဘက္ခိတေ တီသု, လဝိတ္တေ အသိတော ပုမေ;

ပဝါရဏာ ပဋိက္ခေပေ, ကထိတာ’ဇ္ဈေသနာယ စ.

ສັບວ່າ 'ອະສິຕະ' (ໃນສາມລີງ) ໝາຍເຖິງ ສີດຳ ແລະ ສິ່ງທີ່ກິນແລ້ວ, ແລະ ໝາຍເຖິງ ກ່ຽວ (ໃນປຸມລີງ); ສ່ວນສັບວ່າ 'ປະວາຣະນາ' (ອິຕຖີລີງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການປະຕິເສດ ແລະ ການປໍວໍລະນາ (ການເຊື້ອເຊີນ).

၁၀၀၆.

໑໐໐໖.

ဥမ္မာရေ [Pg.82] ဧသိကတ္ထမ္ဘေ, ဣန္ဒခီလော မတော ထ စ;

ပေါတ္ထကံ မကစိဝတ္ထေ, ဂန္ထေ လေပျာဒိ ကမ္မနိ.

ສັບວ່າ 'ອິນທະຂີລະ' ໝາຍເຖິງ ທໍລະນີປະຕູ ແລະ ເສົາຂຶງປະຕູເມືອງ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ປົດຖະກະ' ໝາຍເຖິງ ຜ້າປໍ, ຄຳພີ/ປຶ້ມ ແລະ ງານປັ້ນປູນ.

၁၀၀၇.

໑໐໐໗.

ဓညံ သာလျာဒိကေ ဝုတ္တံ, ဓညော ပုညဝတိ တ္တိသု;

ပါဏိ ဟတ္ထေ စ သတ္တေ ဘူ, သဏှကရဏိယံ မတော.

ສັບວ່າ 'ທັນຍະ' ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຂົ້າເປືອກເປັນຕົ້ນ (ໃນນະປຸງສະກະລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີບຸນ (ໃນສາມລີງ); ສ່ວນສັບວ່າ 'ປານι' ໝາຍເຖິງ ມື, ສັດມີຊີວິດ ແລະ ເຄື່ອງມືປັບດິນໃຫ້ລຽບ.

၁၀၀၈.

໑໐໐໘.

တီသု ပီတံ ဟလိဒျာဘေ, ဟဋ္ဌေ စ ပါယိတေ သိယာ;

ဗျူဟော နိဗ္ဗိဒ္ဓရစ္ဆာယံ, ဗလနျာသေ ဂဏေ မတော.

ສັບວ່າ 'ປີຕະ' (ໃນສາມລີງ) ໝາຍເຖິງ ສີເຫຼືອງ, ຄວາມຍິນດີ ແລະ ສິ່ງທີ່ດື່ມແລ້ວ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ພະຍູຫະ' ໝາຍເຖິງ ທາງຕັນ, ການຈັດຂະບວນທັບ ແລະ ໝວດໝູ່.

၁၀၀၉.

໑໐໐໙.

လောဟိတာဒိမှိ လောဘေ စ, ရာဂေါ စ ရဉ္ဇနေ မတော;

ပဒရော ဖလကေ ဘင်္ဂေ, ပဝုဒ္ဓ ဒရိယံ ပိစ.

ສັບວ່າ 'ຣາຄະ' ໝາຍເຖິງ ສີແດງເປັນຕົ້ນ, ຄວາມໂລບ ແລະ ການຍ້ອມສີ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ປະທະຣະ' ໝາຍເຖິງ ແຜ່ນກະດານ, ການແຕກຫັກ ແລະ ຖ້ຳໃຫຍ່.

၁၀၁၀.

໑໐໑໐.

သိင်္ဃာဋကံ ကသေရုဿ, ဖလေ, မဂ္ဂသမာဂမေ;

ဗဟုလာယဉ္စ ခေဠမှိ, ဧဠာ, ဒေါသေ’ဠ မီရိတံ.

ສັບວ່າ 'ສິງຄາຕະກະ' ໝາຍເຖິງ ໝາກຈັບ (ໝາກໄມ້ນ້ຳຊະນິດໜຶ່ງ) ແລະ ທາງສີ່ແຍກ; ສັບວ່າ 'ເອລາ' (ອິຕຖີລີງ) ໝາຍເຖິງ ນ້ຳລາຍ ແລະ ກະວານ, ສ່ວນສັບວ່າ 'ເອລະ' ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໂທດ/ຂໍ້ບົກພ່ອງ.

၁၀၁၁.

໑໐໑໑.

အာဓာရော စာ’ဓိကရဏေ, ပတ္တာဓာရေ’ လဝါလကေ;

ကာရော’ ဂဘေဒေ သက္ကာရေ, ကာရာ တု ဗန္ဓနာလယေ.

ສັບວ່າ 'ອາທາຣະ' ໝາຍເຖິງ ທີ່ຮອງຮັບ, ຂາຮອງບາດ ແລະ ແອ່ງນ້ຳອ້ອມຕົ້ນໄມ້; ສ່ວນສັບວ່າ 'ກາຣະ' ໝາຍເຖິງ ສ່ວຍ/ພາສີ ແລະ ການສັກກາລະ, ສ່ວນສັບວ່າ 'ກາຣາ' (ອິຕຖີລີງ) ໝາຍເຖິງ ຄຸກ/ຕະຫຼາງ.

၁၀၁၂.

໑໐໑໒.

ကရကာ မေဃပါသာဏေ, ကရကော ကုဏ္ဍိကာယ စ;

ပါပနေ စ ပဒါတိသ္မိံ, ဂမနေ ပတ္တိ နာရိယံ.

ສັບວ່າ 'ກະຣະກາ' (ອິຕຖີລີງ) ໝາຍເຖິງ ໝາກເຫັບ, ສ່ວນສັບວ່າ 'ກະຣະກະ' (ປຸມລີງ) ໝາຍເຖິງ ເຕົ້ານ້ຳ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ປັດຕິ' (ອິຕຖີລີງ) ໝາຍເຖິງ ການບັນລຸ, ທະຫານຮາບ ແລະ ການເດີນທາງ.

၁၀၁၃.

໑໐໑໓.

ဆိဒ္ဒံ ရန္ဓဉ္စ ဝိဝရံ, သုသိရေ ဒူသနေပိ စ;

မုတ္တာ တု မုတ္တိကေ, မုတ္တံ, ပဿာဝေ, မုစ္စိတေ တိသု.

ສັບວ່າ 'ຊິດທະ' ໝາຍເຖິງ ຊ່ອງ, ຮູ, ໂພງ ແລະ ຂໍ້ບົກພ່ອງ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ມຸດຕາ' (ອິຕຖີລີງ) ໝາຍເຖິງ ໄຂ່ມຸກ, ສັບວ່າ 'ມຸດຕະ' (ນະປຸງສະກະລີງ) ໝາຍເຖິງ ນ້ຳຍ່ຽວ, ແລະ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ພົ້ນແລ້ວ (ໃນສາມລີງ).

၁၀၁၄.

໑໐໑໔.

နိသေဓေ ဝါရဏံ, ဟတ္ထိ, လိင်္ဂ ဟတ္ထီသု ဝါရဏော;

ဒါနံ စာဂေ မဒေ သုဒ္ဓေ, ခဏ္ဍနေ လဝနေ ခယေ.

ສັບວ່າ 'ວາຣະນະ' ໝາຍເຖິງ ການຫ້າມ (ໃນນະປຸງສະກະລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ຊ້າງ ແລະ ຕົ້ນກຸ່ມ (ໃນປຸມລີງ); ສ່ວນສັບວ່າ 'ທານະ' ໝາຍເຖິງ ການໃຫ້, ນ້ຳມັນຕົກມັນຂອງຊ້າງ, ຄວາມບໍລິສຸດ, ການຕັດ, ການກ່ຽວ ແລະ ຄວາມສิ້ນໄປ.

၁၀၁၅.

໑໐໑໕.

မနောတောသေ စ နိဗ္ဗာနေ, တ္ထင်္ဂမေ နိဗ္ဗုတိ’တ္ထိယံ;

နေဂမော နိဂမုဗ္ဘူတေ, တထာ’ပဏောပဇီဝိနိ.

ສັບວ່າ 'ນິບພຸຕິ' (ອິຕຖີລີງ) ໝາຍເຖິງ ຄວາມພໍໃຈ, ພຣະນິພານ ແລະ ການດັບໄປ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ເນຄະມະ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເກີດໃນນິຄົມ ແລະ ພໍ່ຄ້າ.

၁၀၁၆.

໑໐໑໖.

ဟရိတသ္မိဉ္စ ပဏ္ဏေ စ, ပလာသော ကိံ သုကဒ္ဒုမေ;

ပကာသော ပါကဋေတီသု, အာလောကသ္မိံ ပုမေ မတော.

ສັບວ່າ 'ປະລາສະ' ໝາຍເຖິງ ສີຂຽວ, ໃບໄມ້ ແລະ ຕົ້ນຈານ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ປະກາສະ' (ໃນສາມລີງ) ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ປາກົດແຈ້ງ, ແລະ ໝາຍເຖິງ ແສງສະຫວ່າງ (ໃນປຸມລີງ).

၁၀၁၇.

໑໐໑໗.

ပက္ကံ ဖလမှိ, တံ နာသု, မ္မုခေ ပရိဏတေ တိသု;

ပိဏ္ဍော အာဇီဝနေ ဒေဟေ, ပိဏ္ဍနေ ဂေါဠကေ မတော.

ສັບວ່າ 'ปັກກະ' ໝາຍເຖິງ ໝາກໄມ້ສຸກ (ໃນນະປຸງສະກະລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ໃກ້ຕາຍ ແລະ ສິ່ງທີ່ແກ່/ສຸກແລ້ວ (ໃນສາມລີງ); ສ່ວນສັບວ່າ 'ປິນດະ' ໝາຍເຖິງ ອາຫານລ້ຽງຊີບ, ຮ່າງກາຍ, ກ້ອນ ແລະ ໜ່ວຍກົມ.

၁၀၁၈.

໑໐໑໘.

ဝဋ္ဋော ပရိဗ္ဗယေ ကမ္မာ, ဒိကေ, သော ဝဋ္ဋုလေ တိသု;

ပစ္စာဟာရေ ပဋိဟာရော, ဒွါရေ စ ဒွါရပါလကေ.

ສັບວ່າ 'ວັດຕະ' ໝາຍເຖິງ ຄ່າໃຊ້ຈ່າຍ ແລະ ວັດຕະສົງສານ (ໃນປຸມລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ກົມ (ໃນສາມລີງ); ສ່ວນສັບວ່າ 'ປະຕິຫາຣະ' ໝາຍເຖິງ ການຖອນຄືນ, ປະຕູ ແລະ ຄົນເຝົ້າປະຕູ.

၁၀၁၉.

໑໐໑໙.

နာရိယံ ဘီရု ကထိတာ, ဘီရုကေ သော တိလိင်္ဂိကော;

ဝိကဋံ ဂူထမုတ္တာဒေါ, ဝိကဋော ဝိကတေ တိသု.

ສັບວ່າ 'ພີຣຸ' (ອິຕຖີລີງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຍິງຜູ້ຂີ້ຢ້ານ, ແລະ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຂີ້ຢ້ານ (ໃນສາມລີງ); ສ່ວນສັບວ່າ 'ວິກະຕະ' ໝາຍເຖິງ ປັດສະວະ ແລະ ອຸດຈາລະ (ໃນນະປຸງສະກະລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ຜິດປົກກະຕິ/ແປກປະຫຼາດ (ໃນສາມລີງ).

၁၀၂၀.

໑໐໒໐.

ဝါမံ [Pg.83] သဗျမှိ, တံ စာရု, ဝိပရီတေသု တီသွ’ထ;

သင်္ချာဘေဒေ သရဗျေ စ, စိဟဏေ လက္ခ မုစ္စတေ.

ສັບວ່າ 'ວາມະ' ໝາຍເຖິງ ເບື້ອງຊ້າຍ (ໃນນະປຸງສະກະລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ງົດງາມ ແລະ ສິ່ງທີ່ກົງກັນຂ້າມ (ໃນສາມລີງ); ສ່ວນສັບວ່າ 'ລັກຂະ' ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຈຳນວນແສນ, ເປົ້າໝາຍ ແລະ ເຄື່ອງໝາຍ.

၁၀၂၁.

໑໐໒໑.

သေဏီ’တ္ထီ သမသိပ္ပီနံ, ဂဏေ စာ’ဝလိယံ ပိစ;

သုဓာယံ ဓူလိယံ စုဏ္ဏော, စုဏ္ဏဉ္စ ဝါသစုဏ္ဏကေ.

ສັບວ່າ 'ເສນີ' (ອິຕຖີລີງ) ໝາຍເຖິງ ສະມາຄົມຊ່າງຝີມື ແລະ ແຖວ/ແນວ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ຈຸນນະ' ໝາຍເຖິງ ປູນຂາວ ແລະ ຝຸ່ນລະອອງ (ໃນປຸມລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ແປ້ງຫອມ (ໃນນະປຸງສະກະລີງ).

၁၀၂၂.

໑໐໒໒.

ဇေတဗ္ဗေ’တိပ္ပသတ္ထေ’တိ, ဝုဒ္ဓေ ဇေယျံ တိသူ’ရိတံ;

တက္ကေ တု မထိတံ ဟောတျာ,လောလိတေ မထိတော တိသု.

ສັບວ່າ 'ເຊີຍຍະ' (ໃນສາມລີງ) ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສິ່ງທີ່ຄວນຊະນະ, ສິ່ງທີ່ປະເສີດຍິ່ງ ແລະ ຜູ້ຈະເລີນ/ຜູ້ເຖົ້າ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ມະຖິຕະ' ໝາຍເຖິງ ນ້ຳສົ້ມ (ໃນນະປຸງສະກະລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ປັ່ນປ່ວນ/ກວນແລ້ວ (ໃນສາມລີງ).

၁၀၂၃.

໑໐໒໓.

အဗ္ဘုတော’စ္ဆရိယေ တီသု, ပဏေ စေဝါ’ဗ္ဘုတော ပုမေ;

မေစကော ပုစ္ဆမူလမှိ, ကဏှေပိ မေစကော တိသု.

ສັບວ່າ 'ອັບພຸຕະ' (ໃນສາມລີງ) ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ໜ້າອັດສະຈັນ, ແລະ ໝາຍເຖິງ ການພະນັນ (ໃນປຸມລີງ); ສ່ວນສັບວ່າ 'ເມຈະກະ' ໝາຍເຖິງ ໂຄນຫາງ (ໃນປຸມລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ສີດຳ/ສີຂຽວເຂັ້ມ (ໃນສາມລີງ).

၁၀၂၄.

໑໐໒໔.

ဝသဝတ္တီ ပုမေ မာရေ, ဝသဝတ္တာပကေ တိသု;

သမ္ဘဝေ စာ’သုစိ ပုမေ, အမေဇ္ဈေ တီသု ဒိဿတိ.

ສັບວ່າ 'ວະສະວັດຕີ' ໝາຍເຖິງ ພະຍາມານ (ໃນປຸມລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ຢູ່ໃນອຳນາດ (ໃນສາມລີງ); ສ່ວນສັບວ່າ 'ອະສຸຈິ' ໝາຍເຖິງ ນ້ຳອະສຸຈິ (ໃນປຸມລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ບໍ່ສະອາດ (ໃນສາມລີງ).

၁၀၂၅.

໑໐໒໕.

အစ္ဆော ဣက္ကေ ပုမေ ဝုတ္တော, ပသန္နမှိ တိလိင်္ဂိကော;

ဗဠိသေ သေလဘေဒေ စ, ဝင်္ကော, သော ကုဋိလေ တိသု.

ສັບວ່າ 'ອັດຊະ' ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໝີ (ໃນປຸມລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ໃສສະອາດ (ໃນສາມລີງ); ສ່ວນສັບວ່າ 'ວັງກະ' ໝາຍເຖິງ ເບັດ ແລະ ຫີນຊະນິດໜຶ່ງ (ໃນປຸມລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ຄົດງໍ (ໃນສາມລີງ).

၁၀၂၆.

໑໐໒໖.

ကုဏပမှိ ဆဝေါ ဉေယျော,လာမကေ သော တိလိင်္ဂိကော;

သဗ္ဗသ္မိံ သကလော တီသု, အဒ္ဓမှိ ပုရိသေ သိယာ.

ສັບວ່າ 'ຊະວະ' ໝາຍເຖິງ ຊາກສົບ (ໃນປຸມລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ຕ່ຳຊ້າ (ໃນສາມລີງ); ສ່ວນສັບວ່າ 'ສະກະລະ' (ໃນສາມລີງ) ໝາຍເຖິງ ທັງໝົດ, ແລະ ໝາຍເຖິງ ເຄິ່ງໜຶ່ງ ແລະ ບຸກຄົນ (ໃນປຸມລີງ).

၁၀၂၇.

໑໐໒໗.

စန္ဒဂ္ဂါဟာဒိကေ စေဝု, ပ္ပာဒေါ ဥပ္ပတ္တိယံ ပိစ;

ပဒုဿနေ ပဒေါသော စ, ကထိတော သံဝရီမုခေ.

ສັບວ່າ 'ອຸບປາດະ' ໝາຍເຖິງ ປາກົດການທຳມະຊາດມີຈັນທະຄາດເປັນຕົ້ນ ແລະ ການເກີດ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ປະໂທສະ' ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມປະທຸສະຮ້າຍ ແລະ ເວລາພົບຄ່ຳ.

၁၀၂၈.

໑໐໒໘.

ရုဓိရေ လောဟိတံ ဝုတ္တံ, ရတ္တမှိ လောဟိတော တိသု;

ဥတ္တမင်္ဂေ ပုမေ မုဒ္ဓါ, မုဒ္ဓေါ မူဠှေ တိလိင်္ဂိကော.

ສັບວ່າ 'ໂລຫິຕະ' ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເລືອດ (ໃນນະປຸງສະກະລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ສີແດງ (ໃນສາມລີງ); ສ່ວນສັບວ່າ 'ມຸດທາ' ໝາຍເຖິງ ຫົວ (ໃນປຸມລີງ), ສ່ວນສັບວ່າ 'ມຸດທະ' (ໃນສາມລີງ) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຫຼົງ/ຜູ້ໂງ່.

၁၀၂၉.

໑໐໒໙.

ရဋ္ဌမှိ ဝိဇိတံ ဝုတ္တံ, ဇိတေ စ ဝိဇိတော တိသု;

ပရိတ္တံ တု ပရိတ္တာဏေ, ပရိတ္တော တီသု အပ္ပကေ.

ສັບວ່າ 'ວິຊິຕະ' ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ແວ່ນແຄວ້ນ (ໃນນະປຸງສະກະລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຊະນະແລ້ວ (ໃນສາມລີງ); ສ່ວນສັບວ່າ 'ປະຣິດຕະ' ໝາຍເຖິງ ພຣະປະຣິດ/ເຄື່ອງປ້ອງກັນ (ໃນນະປຸງສະກະລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງເລັກນ້ອຍ (ໃນສາມລີງ).

၁၀၃၀.

໑໐໓໐.

ကုမ္ဘဏ္ဍော ဒေဝဘေဒေ စ, ဒိဿတိ ဝလ္လိဇာတိယံ;

စတုတ္ထံသေ ပဒေ ပါဒေါ, ပစ္စန္တသေလရံသိသု.

ສັບວ່າ 'ກຸມພັນທະ' ປາກົດໃນຄວາມໝາຍວ່າ ອະສູນຊະນິດໜຶ່ງ ແລະ ໝາກອຶ; ສ່ວນສັບວ່າ 'ປາທະ' ໝາຍເຖິງ ໜຶ່ງສ່ວນສີ່, ຕີນ, ເຊີງເຂົາ ແລະ ລັງສີ/ແສງສະຫວ່າງ.

၁၀၃၁.

໑໐໓໑.

ဝင်္ဂေါ လောဟန္တရေ ဝင်္ဂါ, ဒေသေ ပုမေ ဗဟုမှိ စ;

ကမ္မာရဘဏ္ဍဘေဒေ စ, ခဋကေ မုဋ္ဌိ စ ဒွိသု.

ສັບວ່າ 'ວັງຄະ' ໝາຍເຖິງ ກົ່ວ (ໃນນະປຸງສະກະລີງ), ແລະ ໝາຍເຖິງ ແຄວ້ນວັງຄະ (ໃນປຸມລີງພະຫຸວະຈະນະ); ສ່ວນສັບວ່າ 'ມຸດຖິ' (ໃນສອງລີງ) ໝາຍເຖິງ ເຄື່ອງມືຊ່າງເຫຼັກຊະນິດໜຶ່ງ ແລະກຳປັ້ນ.

၁၀၃၂.

໑໐໓໒.

အမ္ဗဏံ ဒေါဏိယံ စေ’ကာ, ဒသဒေါဏပ္ပမာဏကေ;

အဓိဋ္ဌိတိယ မာဓာရေ, ဌာနေ’ဓိဋ္ဌာန မုစ္စတေ.

ສັບວ່າ 'ອຳພະນະ' ໝາຍເຖິງ ຮາງ ແລະ ມາດຕາວັດແທກ (ສິບເອັດໂດນະ); ສ່ວນສັບວ່າ 'ອະທິສຖານະ' ກ່າວໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຕັ້ງໃຈໝັ້ນ, ທີ່ຮອງຮັບ ແລະ ສະຖານທີ່.

၁၀၃၃.

໑໐໓໓.

ပုမေ မဟေသီ သုဂတေ, ဒေဝိယံ နာရိယံ မတာ;

ဥပဒ္ဒဝေ ဥပသဂ္ဂေါ, ဒိဿတိ ပါဒိကေပိ စ.

ສັບວ່າ ມເຫສີ ໃນປຸມລີງ ໝາຍເຖິງ ພຣະສຸຄົດ, ໃນອິດຖີລີງ ໝາຍເຖິງ ພຣະເທວີ ແລະ ນາງກສັດຕຣີ; ສັບວ່າ ອຸປະສັກຄະ ໝາຍເຖິງ ອຸປັດທະວະ ແລະ ປາກົດໃນຄວາມໝາຍວ່າ ອຸປະສັກ (ໃນໄວຍາກອນ) ອີກດ້ວຍ.

၁၀၃၄.

໑໐໓໔.

ဝက္ကံ [Pg.84] ကောဋ္ဌာသဘေဒသ္မိံ, ဝက္ကော ဝင်္ကေ တိသု’စ္စတေ;

ဝိဇ္ဇာ ဝေဒေ စ သိပ္ပေ စ, တိဝိဇ္ဇာဒေါ စ ဗုဒ္ဓိယံ.

ສັບວ່າ ວັກກະ ໝາຍເຖິງ ໝາກໄຂ່ຫຼັງ, ສັບວ່າ ວັກກະ ໃນສາມລີງ ໝາຍເຖິງ ຄົດງໍ; ສັບວ່າ ວິຊຊາ ໝາຍເຖິງ ພຣະເວດ, ສิລະປະ, ວິຊຊາສາມ ແລະ ປັນຍາ.

၁၀၃၅.

໑໐໓໕.

သမာဓိမှိ ပုမေ’ကဂ္ဂေါ, နာကုလေ ဝါစ္စလိင်္ဂိကော;

ပဇ္ဇံ သိလောကေ, ပဇ္ဇော’ဒ္ဓေ, ပဇ္ဇော ပါဒဟိတေ တိသု.

ສັບວ່າ ເອກັກຄະ ໃນປຸມລີງ ໝາຍເຖິງ ສະມາທິ, ໃນສາມລີງ ໝາຍເຖິງ ຄວາມບໍ່ວຸ່ນວາຍ; ສັບວ່າ ປັດຊະ ໝາຍເຖິງ ຄາຖາ, ສັບວ່າ ປັດຊະ (ປຸມລີງ) ໝາຍເຖິງ ຫົນທາງ, ສັບວ່າ ປັດຊະ ໃນສາມລີງ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ເກື້ອກູນແກ່ຕີນ.

၁၀၃၆.

໑໐໓໖.

ကတကော ရုက္ခဘေဒသ္မိံ, ကတကော ကိတ္တိမေ တိသု;

ဝိဓေယျေ အဿဝေါ တီသု, ပုဗ္ဗမှီ ပုရိသေ သိယာ.

ສັບວ່າ ກະຕະກະ ໝາຍເຖິງ ຕົ້ນຕູມກາ, ສັບວ່າ ກະຕະກະ ໃນສາມລີງ ໝາຍເຖິງ ຂອງທຽມ; ສັບວ່າ ອັສສະວະ ໃນສາມລີງ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເຊື່ອຟັງ, ໃນປຸມລີງ ໝາຍເຖິງ ນ້ຳໜອງ ແລະ ບຸກຄົນ.

၁၀၃၇.

໑໐໓໗.

ကလျာဏေ ကထိတံ ခေမံ, တီသု လဒ္ဓတ္ထရက္ခဏေ;

အထော နိယောဇနေ ဝုတ္တံ, ကာရိယေပိ ပယောဇနံ.

ສັບວ່າ ເຂມະ ໝາຍເຖິງ ຄວາມດີງາມ, ໃນສາມລີງ ໝາຍເຖິງ ການຮັກສາປະໂຫຍດທີ່ໄດ້ແລ້ວ; ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ສັບວ່າ ປະໂຍຊະນະ ໝາຍເຖິງ ການປະກອບ, ສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດ.

၁၀၃၈.

໑໐໓໘.

အဿတ္ထော တီသု အဿာသ, ပ္ပတ္တေ, ဗောဓိဒ္ဒုမေ ပုမေ;

တီသု လုဒ္ဒေါ ကုရူရေ စ, နေသာဒမှိ ပုမေ သိယာ.

ສັບວ່າ ອັສສັດຖະ ໃນສາມລີງ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ໄດ້ຮັບຄວາມເບົາໃຈ, ໃນປຸມລີງ ໝາຍເຖິງ ຕົ້ນໂພ; ສັບວ່າ ລຸດທະ ໃນສາມລີງ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ໂຫດຮ້າຍ, ໃນປຸມລີງ ໝາຍເຖິງ นາຍພານ.

၁၀၃၉.

໑໐໓໙.

ဝိလဂ္ဂေါ တီသု လဂ္ဂသ္မိံ, ပုမေ မဇ္ဈမှိ ဒိဿတိ;

အဍ္ဎော တွနိတ္ထိယံ ဘာဂေ, ဓနိမှိ ဝါစ္စလိင်္ဂိကော.

ສັບວ່າ ວິລັກຄະ ໃນສາມລີງ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຕິດຢູ່, ໃນປຸມລີງ ໝາຍເຖິງ ເອວ; ສັບວ່າ ອັດທະ ໃນປຸມລີງ ແລະ ນະປຸງສະກະລີງ ໝາຍເຖິງ ສ່ວນເຄິ່ງ, ສ່ວນວ່າ ໃນສາມລີງ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຊັບ.

၁၀၄၀.

໑໐໔໐.

ကဋ္ဌံ ဒါရုမှိ, တံ ကိစ္ဆေ, ဂဟနေ ကသိတေ တိသု;

သသန္တာနေ စ ဝိသယေ, ဂေါစရေ’ ဇ္ဈတ္တ မုစ္စတေတိ.

ສັບວ່າ ກັດຖະ ໝາຍເຖິງ ໄມ້, ໃນສາມລີງ ໝາຍເຖິງ ຄວາມລຳບາກ, ປ່າຮົກ ແລະ ດິນທີ່ໄຖແລ້ວ; ສັບວ່າ ໂຄຈະຣະ ໝາຍເຖິງ ສັນດານຂອງຕົນ, ວິໄສ, ອາລົມ ແລະ ພາຍໃນ.

ဣတိ အဒ္ဓါနေကတ္ထဝဂ္ဂေါ.

ຈົບ ໝວດຄຳທີ່ມີຄວາມໝາຍຫຼາຍຢ່າງ (ອັນເນກັດຖະວັກ).

၁၀၄၁.

໑໐໔໑.

ဘုဝနေ စ ဇနေ လောကော, မောရေတွဂ္ဂိမှိ သော သိခီ;

သိလောကော တု ယသေ ပဇ္ဇေ,ရုက္ခေ တု သာမိကေ ဓဝေါ.

ສັບວ່າ ໂລກະ ໝາຍເຖິງ ແຜ່ນດິນ ແລະ ໝູ່ສັດ; ສັບວ່າ ສິຂີ ໝາຍເຖິງ ນົກຍູງ ແລະ ໄຟ; ສັບວ່າ ສິໂລກະ ໝາຍເຖິງ ກຽດຕິຍົດ ແລະ ຄາຖາ; ສັບວ່າ ທະວະ ໝາຍເຖິງ ຕົ້ນໄມ້ ແລະ ສາມີ.

၁၀၄၂.

໑໐໔໒.

ဝဋဗျာမေသု နိဂြောဓော, ဓင်္ကော တု ဝါယသေ ဗကေ;

ဝါရော တွ’ဝသရာ’ဟေသု, ကုစေတွဗ္ဘေ ပယောဓရော.

ສັບວ່າ ນິໂຄຣທະ ໝາຍເຖິງ ຕົ້ນໄຮ ແລະ ວາ; ສັບວ່າ ທັງກະ ໝາຍເຖິງ ກາ ແລະ ນົກຍາງ; ສັບວ່າ ວາຣະ ໝາຍເຖິງ ໂອກາດ ແລະ ວັນ; ສັບວ່າ ປະໂຍທະຣະ ໝາຍເຖິງ ເຕົ້ານົມ ແລະ ເມກ.

၁၀၄၃.

໑໐໔໓.

ဥစ္ဆင်္ဂေ လက္ခဏေ စာ’င်္ကော, ရသ္မိ’တ္ထီ ဇုတိ ရဇ္ဇုသု;

ဒိဋ္ဌော’ဘာသေသု အာလောကော,ဗုဒ္ဓေါ တု ပဏ္ဍိတေ ဇိနေ.

ສັບວ່າ ອັງກະ ໝາຍເຖິງ ຕັກ ແລະ ເຄື່ອງໝາຍ; ສັບວ່າ ຣັສມີ (ອິດຖີລີງ) ໝາຍເຖິງ ແແສງສະຫວ່າງ ແລະ ເຊືອກ; ສັບວ່າ ອາໂລກະ ໝາຍເຖິງ ຄວາມເຫັນ ແລະ ແສງສະຫວ່າງ; ສັບວ່າ ພຸດທະ ໝາຍເຖິງ ບັນດິດ ແລະ ພຣະຊິນະເຈົ້າ.

၁၀၄၄.

໑໐໔໔.

သူရံ’သူသု ပုမေ ဘာနူ, ဒဏ္ဍော တု မုဂ္ဂရေ ဒမေ;

ဒေဝမစ္ဆေသွ’နိမိသော, ပတ္ထော တု မာနသာနုသု.

ສັບວ່າ ພານຸ (ປຸມລີງ) ໝາຍເຖິງ ພຣະອາທິດ ແລະ ລັງສີ; ສັບວ່າ ທັນດະ ໝາຍເຖິງ ຄ້ອນເທົ້າ ແລະ ການລົງທັນ; ສັບວ່າ ອະນິມิສະ ໝາຍເຖິງ ເທວະດາ ແລະ ປາ; ສັບວ່າ ປັດຖະ ໝາຍເຖິງ ເຄື່ອງຕວງ ແລະ ຫຼັງເຂົາ.

၁၀၄၅.

໑໐໔໕.

အာတင်္ကော ရောဂ တာပေသု,မာတင်္ဂေါ သပစေ ဂဇေ;

မိဂေါ ပသု ကုရုင်္ဂေသု, ဥလူကိ’န္ဒေသု ကောသိယော.

ສັບວ່າ ອາຕັງກະ ໝາຍເຖິງ ໂລກໄພ ແລະ ຄວາມເດືອດຮ້ອນ; ສັບວ່າ ມາຕັງຄະ ໝາຍເຖິງ ຄົນຈັນທານ ແລະ ຊ້າງ; ສັບວ່າ ມິຄະ ໝາຍເຖິງ ສັດສີ່ຕີນ ແລະ ກວາງ; ສັບວ່າ ໂກສິຍະ ໝາຍເຖິງ ນົກເຄົ້າ ແລະ ພຣະອິນ.

၁၀၄၆.

໑໐໔໖.

ဝိဂ္ဂဟော [Pg.85] ကလဟေ ကာယေ, ပုရိသော မာဏဝ’တ္တသု;

ဒါယာဒေါ ဗန္ဓဝေ ပုတ္တေ, သိရေ သီသံ တိပုမှိ စ.

ສັບວ່າ ວິກຄະຫະ ໝາຍເຖິງ ການທະເລາະ ແລະ ຮ່າງກາຍ; ສັບວ່າ ປຸຣິສະ ໝາຍເຖິງ ຊາຍໜຸ່ມ ແລະ ຕົນ; ສັບວ່າ ທາຍາທະ ໝາຍເຖິງ ຍາດພີ່ນ້ອງ ແລະ ບຸດ; ສັບວ່າ ສີສະ ໝາຍເຖິງ ຫົວ ແລະ ຊືນ.

၁၀၄၇.

໑໐໔໗.

ဗလိဟတ္ထံ’သူသု ကရော, ဒန္တေ ဝိပ္ပေ’ဏ္ဍဇေ ဒွိဇော;

ဝတ္တံ ပဇ္ဇာ’နနာ’စာရေ, ဓညင်္ဂေ သုခုမေ ကဏော.

ສັບວ່າ ກະຣະ ໝາຍເຖິງ ສ່ວຍ, ມື ແລະ ລັງສີ; ສັບວ່າ ທວິຊະ ໝາຍເຖິງ ແຂ້ວ, ພຣາມ ແລະ ສັດເກີດຈາກໄຂ່; ສັບວ່າ ວັດຕະ ໝາຍເຖິງ ຄາຖາ, ໃບໜ້າ ແລະ ຂໍ້ວັດປະຕິບັດ; ສັບວ່າ ຄະນະ ໝາຍເຖິງ ປາຍເຂົ້າ ແລະ ອະນູ.

၁၀၄၈.

໑໐໔໘.

ထမ္ဘော ထူဏ ဇဠတ္တေသု, သူပေါ ကုမ္မာသ ဗျဉ္ဇနေ;

ဂဏ္ဍော ဖောဋေ ကပေါလမှိ, အဂ္ဃော မူလျေ စ ပူဇနေ.

ສັບວ່າ ຖັມພະ ໝາຍເຖິງ ເສົາ ແລະ ຄວາມໂງ່ຈ້າ; ສັບວ່າ ສູປະ ໝາຍເຖິງ ແກງ ແລະ ກັບເຂົ້າ; ສັບວ່າ ຄັນດະ ໝາຍເຖິງ ຕຸ່ມໜອງ ແລະ ແກ້ມ; ສັບວ່າ ອັກຄະ ໝາຍເຖິງ ລາຄາ ແລະ ການບູຊາ.

၁၀၄၉.

໑໐໔໙.

ပကာရော တုလျ ဘေဒေသု, သကုန္တော ဘာသပက္ခိသု;

ဘာဂျေ ဝိဓိ ဝိဓာနေ စ, သရေ ခဂ္ဂေ စ သာယကော.

ສັບວ່າ ປະການະ ໝາຍເຖິງ ຄວາມຄ້າຍຄືກັນ ແລະ ຊະນິດ; ສັບວ່າ ສະກຸນຕະ ໝາຍເຖິງ ນົກເຄົ້າ ແລະ ນົກທົ່ວໄປ; ສັບວ່າ ວິທິ ໝາຍເຖິງ ໂຊກຊະຕາ ແລະ ກົດເກນ; ສັບວ່າ ສາຍະກະ ໝາຍເຖິງ ລູກສອນ ແລະ ດາບ.

၁၀၅၀.

໑໐໕໐.

သာရင်္ဂေါ စာတကေ ဧဏေ, ပတ္တီ တု သရပက္ခိသု;

သေဒေ ပါကော ဝိပါကေ ထ,ဘိက္ခုဘေဒေ စယေ ဂဏော.

ສັບວ່າ ສາຣັງຄະ ໝາຍເຖິງ ນົກກາຕັກ ແລະ ກວາງ; ສັບວ່າ ປັດຕີ ໝາຍເຖິງ ລູກສອນ ແລະ ນົກ; ສັບວ່າ ປາກະ ໝາຍເຖິງ ເຫື່ອ ແລະ ການສຸກ; ສັບວ່າ ຄະນະ ໝາຍເຖິງ ໝວດພິກຂຸ ແລະ ໝູ່ຄະນະ.

၁၀၅၁.

໑໐໕໑.

ရာသိ ပုဉ္ဇေ စ မေသာ’ဒေါ,အဿေ လောဏေ စ သိန္ဓဝေါ;

သံဝဋ္ဋေ ပလယော နာသေ, ပူဂေါ ကမုကရာသိသု.

ສັບວ່າ ຣາສີ ໝາຍເຖິງ ກອງ ແລະ ຈັກກະຣາສີ ມີຣາສີເມດເປັນຕົ້ນ; ສັບວ່າ ສິນທະວະ ໝາຍເຖິງ ມ້າ ແລະ ເກືອສິນເທົາ; ສັບວ່າ ປະລະຍະ ໝາຍເຖິງ ກັບວິນາດ ແລະ ຄວາມຈິບຫາຍ; ສັບວ່າ ປູຄະ ໝາຍເຖິງ ຕົ້ນໝາກ ແລະ ໝູ່ຄະນະ.

၁၀၅၂.

໑໐໕໒.

အမတေ တု သုဓာ လေပေ, အဘိချာ နာမ ရံသိသု;

သတ္တိ သာမတ္ထိယေ သတ္ထေ, မဟီ နဇ္ဇန္တရေ ဘုဝိ;

လီလာ ကြိယာ ဝိလာသေသု,သတ္တေ တု အတြဇေ ပဇာ.

ສັບວ່າ ສຸທາ ໝາຍເຖິງ ນ້ຳອຳມະລິດ ແລະ ປູນຂາວ; ສັບວ່າ ອະພິຄຍາ ໝາຍເຖິງ ຊື່ ແລະ ລັງສີ; ສັບວ່າ ສັດຕິ ໝາຍເຖິງ ຄວາມສາມາດ ແລະ ຫອກ; ສັບວ່າ ມະຫີ ໝາຍເຖິງ ແມ່ນ້ຳ ແລະ ແຜ່ນດິນ; ສັບວ່າ ລີລາ ໝາຍເຖິງ ກິລິຍາ ແລະ ຄວາມງົດງາມ; ສັບວ່າ ປະຊາ ໝາຍເຖິງ ສັດໂລກ ແລະ ລູກ.

၁၀၅၃.

໑໐໕໓.

ဉာဏေ လာဘေ ဥပလဒ္ဓိ, ပဝေဏီ ကုထဝေဏိသု;

ပဝတ္တိ ဝုတ္တိ ဝတ္တာသု, ဝေတနေ ဘရဏေ ဘတိ.

ສັບວ່າ ອຸປະລັດທິ ໝາຍເຖິງ ຄວາມຮູ້ ແລະ ການໄດ້ຮັບ; ສັບວ່າ ປະເວນີ ໝາຍເຖິງ ຜ້າປູລາດຂົນສັດ ແລະ ມວຍຜົມ; ສັບວ່າ ປະວັດຕິ ໝາຍເຖິງ ຄວາມເປັນໄປ ແລະ ຂ່າວສານ; ສັບວ່າ ພະຕິ ໝາຍເຖິງ ຄ່າຈ້າງ ແລະ ການລ້ຽງຊີບ.

၁၀၅၄.

໑໐໕໔.

အာစာရေပိ မရိယာဒါ, ဘူတိ သတ္တာ သမိဒ္ဓိသု;

သောပ္ပေ ပမာဒေ တန္ဒီ စ, ယာတြာ ဂမန ဝုတ္တိသု.

ສັບວ່າ ມະຣິຍາດາ ໝາຍເຖິງ ຂອບເຂດ ແລະ ຄວາມປະພຶດ; ສັບວ່າ ພູຕິ ໝາຍເຖິງ ຄວາມມີຢູ່ ແລະ ຄວາມຈະເລີນ; ສັບວ່າ ຕັນທີ ໝາຍເຖິງ ຄວາມຫຼັບ, ຄວາມປະມາດ ແລະ ຄວາມງ້ວງເຫງົາ; ສັບວ່າ ຍາຕຣາ ໝາຍເຖິງ ການເດີນທາງ ແລະ ການດຳເນີນຊີວິດ.

၁၀၅၅.

໑໐໕໕.

နိန္ဒာ ကုစ္ဆာ’ပဝါဒေသု, ကင်္ဂု ဓည ပိယင်္ဂုသု;

မောက္ခေသိဝေ သမေသန္တိ, ဝိဘာဂေ ဘတ္တိ သေဝနေ.

ສັບວ່າ ນິນທາ ໝາຍເຖິງ ຄວາມຕິຕຽນ ແລະ ການໃສ່ຮ້າຍ; ສັບວ່າ ຄັງຄຸ ໝາຍເຖິງ ເຂົ້າຟ່າງ ແລະ ຕົ້ນພິກຸນ; ສັບວ່າ ສັນຕິ ໝາຍເຖິງ ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ ແລະ ຄວາມສະຫງົບ; ສັບວ່າ ພັດຕິ ໝາຍເຖິງ ການແບ່ງປັນ ແລະ ຄວາມພັກດີ.

၁၀၅၆.

໑໐໕໖.

ဣစ္ဆာယံ ဇုတိယံ ကန္တိ, ရဉ္ဇနေ သူရတေ ရတိ;

ဂေဟေ ဝသတိ ဝါသေ ထ, နဒီ သေနာသု ဝါဟိနီ.

ສັບວ່າ ກັນຕິ ໝາຍເຖິງ ຄວາມປາດຖະໜາ ແລະ ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ; ສັບວ່າ ຣະຕິ ໝາຍເຖິງ ຄວາມຍິນດີ ແລະ ຄວາມກຳໜັດ; ສັບວ່າ ວະສະຕິ ໝາຍເຖິງ ເຮືອນ ແລະ ທີ່ຢູ່ອາໄສ; ສັບວ່າ ວາຫິນີ ໝາຍເຖິງ ແມ່ນ້ຳ ແລະ ກອງທັບ.

၁၀၅၇.

໑໐໕໗.

ပတ္ထေ နာဠေ စ နာဠိ’တ္ထီ, ဂဏေ သမိတိ သင်္ဂမေ;

တဏှာ လောဘေ ပိပါသာယံ, မဂ္ဂ ဝုတ္တီသု ဝတ္တနီ.

ສັບວ່າ ນາລີ (ອິດຖີລີງ) ໝາຍເຖິງ ທະນານ ແລະ ປ່ອງ; ສັບວ່າ ສະມິຕິ ໝາຍເຖິງ ໝູ່ຄະນະ ແລະ ການປະຊຸມ; ສັບວ່າ ຕັນຫາ ໝາຍເຖິງ ຄວາມໂລບ ແລະ ຄວາມຢາກນ້ຳ; ສັບວ່າ ວັດຕະນີ ໝາຍເຖິງ ຫົນທາງ ແລະ ຄວາມເປັນໄປ.

၁၀၅၈.

໑໐໕໘.

ပါဏျင်္ဂေ နာဘိ စက္ကန္တေ, ယာစေ ဝိညတ္တိ ဉာပနေ;

ဝိတ္တိ တောသေ ဝေဒနာယံ, ဌာနေ တု ဇီဝိတေ ဌိတိ.

ສັບວ່າ นາພິ ໝາຍເຖິງ ສະດື ແລະ ດຸມກວຽນ; ສັບວ່າ ວິນຍັດຕິ ໝາຍເຖິງ ການຂໍ ແລະ ການເຮັດໃຫ້ຮູ້; ສັບວ່າ ວິດຕິ ໝາຍເຖິງ ຄວາມຍິນດີ ແລະ ເວດທະນາ; ສັບວ່າ ຖິຕິ ໝາຍເຖິງ ສະຖານທີ່ ແລະ ຊີວິດ.

၁၀၅၉.

໑໐໕໙.

တရင်္ဂေ [Pg.86] စာ’န္တရေ ဝီစိ, ဓီရတ္တေ ဓာရဏေ ဓိတိ;

ဘူ ဘူမိယဉ္စ ဘမုကေ, သဒ္ဒေ ဝေဒေ သဝေ သုတိ.

ສັບວ່າ ວີຈິ ໝາຍເຖິງ ຄື້ນ ແລະ ລະຫວ່າງກາງ; ສັບວ່າ ທິຕິ ໝາຍເຖິງ ຄວາມເປັນນັກປາດ ແລະ ຄວາມອົດທົນ; ສັບວ່າ ພູ ໝາຍເຖິງ ແຜ່ນດິນ ແລະ ຂົນຄິ້ວ; ສັບວ່າ ສຸຕິ ໝາຍເຖິງ ສຽງ, ພຣະເວດ ແລະ ການໄຫຼ.

၁၀၆၀.

໑໐໖໐.

ဂေါတ္တံ နာမေ စ ဝံသေ ထ, နဂရေ စ ဃရေ ပုရံ;

ဩကံ တု နိဿယေ ဂေဟေ, ကုလံ တု ဂေါတ္တရာသိသု.

ສັບວ່າ ໂຄດຕະ ໝາຍເຖິງ ຊື່ຕະກູນ ແລະ ວົງຕະກູນ; ສັບວ່າ ປຸຣະ ໝາຍເຖິງ ເມືອງ ແລະ ເຮືອນ; ສັບວ່າ ໂອກະ ໝາຍເຖິງ ທີ່ເພິ່ງ ແລະ ເຮືອນ; ສັບວ່າ ກຸລະ ໝາຍເຖິງ ຕະກູນ ແລະ ໝູ່ຄະນະ.

၁၀၆၁.

໑໐໖໑.

ဟေမေ ဝိတ္တေ ဟိရညဉ္စ, ပညာဏံ တွ’င်္က ဝုဒ္ဓိသု;

အထာ’မ္ဗရဉ္စ ခေ ဝတ္ထေ, ဂုယှံ လိင်္ဂေ ရဟသျ’ပိ.

ສັບວ່າ ຫິຣັນຍະ ໝາຍເຖິງ ຄຳ ແລະ ຊັບ; ສັບວ່າ ປັນຍານະ ໝາຍເຖິງ ເຄື່ອງໝາຍ ແລະ ຄວາມຈະເລີນ; ສັບວ່າ ອຳພະຣະ ໝາຍເຖິງ ທ້ອງຟ້າ ແລະ ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ; ສັບວ່າ ຄຸຍຫະ ໝາຍເຖິງ ອະໄວຍະວະເພດ ແລະ ຄວາມລັບ.

၁၀၆၂.

໑໐໖໒.

တပေါ ဓမ္မေ ဝတေ စေဝ, ပါပေ တွာ’ဂုမှိ ကိဗ္ဗိသံ;

ရတနံ မဏိ သေဋ္ဌေသု, ဝဿံ ဟာယန ဝုဋ္ဌိသု.

ສັບວ່າ ຕະປະ ໝາຍເຖິງ ຄຸນທຳ ແລະ ຂໍ້ວັດປະຕິບັດ; ສັບວ່າ ກິບພິສະ ໝາຍເຖິງ ບາບ ແລະ ໂທດ; ສັບວ່າ ຣະຕະນະ ໝາຍເຖິງ ແກ້ວມະນີ ແລະ ສິ່ງປະເສີດສຸດ; ສັບວ່າ ວັສສະ ໝາຍເຖິງ ປີ ແລະ ຝົນ.

၁၀၆၃.

໑໐໖໓.

ဝနံ အရည ဝါရီသု, ခီရမှိ တု ဇလေ ပယော;

အက္ခရံ လိပိ မောက္ခေသု, မေထူနံ သင်္ဂမေ ရတေ.

ສັບວ່າ ວະນະ ໝາຍເຖິງ ປ່າ ແລະ ນ້ຳ; ສັບວ່າ ປະໂຍ ໝາຍເຖິງ ນ້ຳນົມ ແລະ ນ້ຳ; ສັບວ່າ ອັກຂະຣະ ໝາຍເຖິງ ຕົວອັກສອນ ແລະ ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ; ສັບວ່າ ເມຖຸນນະ ໝາຍເຖິງ ການຮ່ວມປະເວນີ ແລະ ຄວາມກຳໜັດ.

၁၀၆၄.

໑໐໖໔.

သောတံ ကဏ္ဏေ ပယောဝေဂေ, ရိဋ္ဌံ ပါပါ’သုဘေသု စ;

အာဂု ပါပါ’ပရာဓေသု, ကေတုမှိ စိဟနေ ဓဇော.

ສັບວ່າ ໂສຕະ ໝາຍເຖິງ ຫູ ແລະ ກະແສນ້ຳ; ສັບວ່າ ຣິດຖະ ໝາຍເຖິງ ບາບ ແລະ ສິ່ງບໍ່ດີ; ສັບວ່າ ອາຄຸ ໝາຍເຖິງ ບາບ ແລະ ຄວາມຜິດ; ສັບວ່າ ทະຊະ ໝາຍເຖິງ ທຸງ ແລະ ເຄື່ອງໝາຍ.

၁၀၆၅.

໑໐໖໕.

ဂေါပုရံ ဒွါရမတ္တေပိ, မန္ဒိရံ နဂရေ ဃရေ;

ဝါစ္စလိင်္ဂါ ပရမိတော, ဗျတ္တော တု ပဏ္ဍိတေ ဖုဋေ.

ສັບວ່າ ໂຄປຸຣະ ໝາຍເຖິງ ຊຸ້ມປະຕູ; ສັບວ່າ ມັນທິຣະ ໝາຍເຖິງ ວັງ ແລະ ເຮືອນ; ຕັ້ງແຕ່ນີ້ໄປເປັນຄຳສາມລີງ: ສັບວ່າ ພະຍັດຕະ ໝາຍເຖິງ ບັນດິດ ແລະ ສິ່ງທີ່ປາກົດຊັດເຈນ.

၁၀၆၆.

໑໐໖໖.

ဝလ္လဘော ဒယိတေ’ဇ္ဈက္ခေ, ဇလေ ထူလော မဟတျပိ;

ကုရူရေ ဘေရဝေ ဘီမော,လောလော တု လောလုပေ စလေ.

ສັບວ່າ ວັນລະພະ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ ແລະ ນາຍງານ; ສັບວ່າ ຖູລະ ໝາຍເຖິງ ຄົນໂງ່ ແລະ ສິ່ງໃຫຍ່ໂຕ; ສັບວ່າ ພີມະ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ໂຫດຮ້າຍ ແລະ ໜ້າຢ້ານກົວ; ສັບວ່າ ໂລລະ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ໂ调ບມາກ ແລະ ຫວັ່ນໄຫວ.

၁၀၆၇.

໑໐໖໗.

ဗီဘစ္ဆော ဝိကတေ ဘီမေ, ကောမလေ တိခိဏေ မုဒု;

ဣဋ္ဌေ စ မဓုရေ သာဒု, သာဒုမှိ မဓုရော ပိယေ.

ສັບວ່າ ພີພັດສະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ແປກປະຫຼາດ ແລະ ໜ້າຢ້ານກົວ; ສັບວ່າ ມຸທຸ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ອ່ອນໂຍນ ແລະ ບໍ່ຄົມ; ສັບວ່າ ສາທຸ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ໜ້າປາດຖະໜາ ແລະ ມີລົດຫວານ; ສັບວ່າ ມະທຸຣະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ມີລົດຫວານ ແລະ ເປັນທີ່ຮັກ.

၁၀၆၈.

໑໐໖໘.

သိတေ တု သုဒ္ဓေ ဩဒါတော, ဒွိဇိဝှော သူစကာ’ဟိသု;

သက္ကေ သမတ္ထော သမ္ဗန္ဓေ, သမတ္တံ နိဋ္ဌိတာ’ခိလေ.

ສັບວ່າ ໂອດາຕະ ໝາຍເຖິງ ສີຂາວ ແລະ ຄວາມບໍລິສຸດ; ສັບວ່າ ທວິຊິວຫະ ໝາຍເຖິງ ຄົນສໍ້ສຽດ ແລະ ງູ; ສັບວ່າ ສະມັດຖະ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ສາມາດ ແລະ ຜູ້ກ່ຽວຂ້ອງ; ສັບວ່າ ສະມັດຕະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ສຳເລັດແລ້ວ ແລະ ທັງປວງ.

၁၀၆၉.

໑໐໖໙.

သုဒ္ဓေါ ကေဝလ ပူတေသု, ဇိဃညော’န္တာ’ဓမေသု စ;

ပေါဏော’ပနတ နိန္နေသု, အည နီစေသု စေ’တရော.

ສັບວ່າ ສຸດທະ ໝາຍເຖິງ ຄວາມບໍລິສຸດ ແລະ ສິ່ງລ້ວນໆ; ສັບວ່າ ຈິຄັນຍະ ໝາຍເຖິງ ທີ່ສຸດ ແລະ ຄົນຖອຍ; ສັບວ່າ ໂປນະ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ນ້ອມໄປ ແລະ ທີ່ລຸ່ມ; ສັບວ່າ ອິຕະຣະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງອື່ນ ແລະ ຄົນຊັ້ນຕ່ຳ.

၁၀၇၀.

໑໐໗໐.

သုစိ သုဒ္ဓေ သိတေ ပူတေ, ပေသလော ဒက္ခစာရုသု;

အဓမော ကုစ္ဆိတေ ဦနေ, အပ္ပိယေ ပျ’လိကော ဘဝေ.

ສັບວ່າ ສຸຈິ ໝາຍເຖິງ ຄວາມບໍລິສຸດ, ສີຂາວ ແລະ ຄວາມສະອາດ; ສັບວ່າ ເປສະລະ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ສະຫຼາດ ແລະ ຜູ້ມີສະເໜ່; ສັບວ່າ ອະທະມະ ໝາຍເຖິງ ຄົນຊົ່ວຊ້າ ແລະ ຜູ້ບົກພ່ອງ; ສັບວ່າ ອະລິກະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນທີ່ຮັກ ແລະ ຄວາມເທັດ.

၁၀၇၁.

໑໐໗໑.

ဗျာပေ အသုဒ္ဓေ သံကိဏ္ဏော, ဘဗ္ဗံ ယောဂျေ စ ဘာဝိနိ;

သုခုမော အပ္ပကာ’ဏူသု, ဝုဒ္ဓေါ ထေရေ စ ပဏ္ဍိတေ.

ສັບວ່າ ສັງກິນນະ ໝາຍເຖິງ ຄວາມປົນເປ ແລະ ຄວາມບໍ່ບໍລິສຸດ; ສັບວ່າ ພັບພະ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຄວນ ແລະ ຜູ້ຈະມີຈະເປັນ; ສັບວ່າ ສຸຂຸມະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງເລັກນ້ອຍ ແລະ ສິ່ງລະອຽດ; ສັບວ່າ ວຸດທະ ໝາຍເຖິງ ພຣະເຖລະ ແລະ ບັນດິດ.

၁၀၇၂.

໑໐໗໒.

သုဘေ သာဓုမှိ ဘဒ္ဒေါ ထ, တျာ’ဒေါ စ ဝိပုလေ ဗဟု;

ဓီရော ဗုဓေ ဓိတိမန္တေ, ဝေလ္လိတံ ကုဋိလေ ဓုတေ.

ສັບວ່າ ພັດທະ ໝາຍເຖິງ ຄວາມດີງາມ ແລະ ຄົນດີ; ສັບວ່າ ພະຫຸ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ກວ້າງຂວາງ ແລະ ຫຼາຍ; ສັບວ່າ ທີຣະ ໝາຍເຖິງ ບັນດິດ ແລະ ຜູ້ມີຄວາມໝັ້ນຄົງ; ສັບວ່າ ເວັນລິດຕະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ຄົດງໍ ແລະ ສິ່ງທີ່ສັ່ນສະເທືອນ.

၁၀၇၃.

໑໐໗໓.

ဝိသဒေါ [Pg.87] ဗျတ္တ သေတေသု, တရုဏော တု ယုဝေ နဝေ;

ယောဂ္ဂံ ယာနေ, ခမေ ယောဂ္ဂေါ,ပိဏ္ဍိတံ ဂဏိတေ ဃနေ.

ສັບວ່າ ວິສະທະ ໝາຍເຖິງ ຄວາມຈະແຈ້ງ ແລະ ສີຂາວ; ສັບວ່າ ຕະຣຸນະ ໝາຍເຖິງ ຄົນໜຸ່ມ ແລະ ສິ່ງໃໝ່; ສັບວ່າ ໂຍກຄະ (ນະປຸງສະກະລີງ) ໝາຍເຖິງ ຍານພາຫະນະ, ສ່ວນວ່າ ໃນສາມລີງ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຄວາມອົດທົນ; ສັບວ່າ ປິນດິຕະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ຄຳນວນແລ້ວ ແລະ ສິ່ງທີ່ໜາແໜ້ນ.

၁၀၇၄.

໑໐໗໔.

ဗုဓေ’ဘိဇာတော ကုလဇေ, ဝုဒ္ဓေါ’ရူသု မဟလ္လကော;

ကလျာဏံ သုန္ဒရေ စာပိ, ဟိမော တု သီတလေပိ စ.

ສັບວ່າ ອະພິຊາຕະ ໝາຍເຖິງ ບັນດິດ ແລະ ຜູ້ມີຕະກູນສູງ; ສັບວ່າ ມະຫັນລະກະ ໝາຍເຖິງ ຄົນແກ່ ແລະ ສິ່ງໃຫຍ່ໂຕ; ສັບວ່າ ກັນລະຍານະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ງົດງາມ; ສັບວ່າ ຫິມະ ໝາຍເຖິງ ຄວາມໜາວເຢັນ.

၁၀၇၅.

໑໐໗໕.

လောလေ တု သီဃေ စပလော, ဝုတ္တေ ဥဒိတ မုဂ္ဂတေ;

အာဒိတ္တေ ဂဗ္ဗိတေ ဒိတ္တော, ပိဋ္ဌံ တု စုဏ္ဏိတေပိ စ.

ສັບວ່າ ຈະປະລະ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຫວັ່ນໄຫວ ແລະ ຄວາມວ່ອງໄວ; ສັບວ່າ ວຸດຕະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ກ່າວແລ້ວ ແລະ ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນ; ສັບວ່າ ທິດຕະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ຮຸ່ງເຮືອງ ແລະ ຜູ້ເຍີ້ຍຫຍັນ; ສັບວ່າ ປິດຖະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ບົດລະອຽດແລ້ວ.

၁၀၇၆.

໑໐໗໖.

ဝိဂတေ ဝါယိတေ ဝီတံ, ဘာဝိတံ ဝဍ္ဎိတေပိ စ;

ဘဇ္ဇိတေ ပတိတေ ဘဋ္ဌော, ပုဋ္ဌော ပုစ္ဆိတ ပေါသိတေ.

ສັບວ່າ ວີຕະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ປາສະຈາກແລ້ວ ແລະ ສິ່ງທີ່ທໍແລ້ວ; ສັບວ່າ ພາວິຕະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ຈະເລີນແລ້ວ; ສັບວ່າ ພັດຖະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ຂົ້ວແລ້ວ ແລະ ສິ່ງທີ່ຕົກຫຼົ່ນ; ສັບວ່າ ປຸດຖະ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຖືກຖາມ ແລະ ຜູ້ຖືກລ້ຽງດູ.

၁၀၇၇.

໑໐໗໗.

ဇာတော ဘူတေ စယေ ဇာတံ,ပဋိဘာဂေါ သမာ’ရိသု;

သူရော ဝီရေ ရဝိသူရေ, ဒုဋ္ဌော ကုဒ္ဓေ စ ဒူသိတေ.

ສັບວ່າ ຊາຕະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ເກີດແລ້ວ, ສ່ວນວ່າ ຊາຕະ (ນະປຸງສະກະລີງ) ໝາຍເຖິງ ໝູ່ຄະນະ; ສັບວ່າ ປະຕິພາຄະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ສະເໝີກັນ ແລະ ສັດຕູ; ສັບວ່າ ສູຣະ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ກ້າຫານ, ພຣະອາທິດ ແລະ ວີຣະຊົນ; ສັບວ່າ ທຸດຖະ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ໂກດແຄ້ນ ແລະ ຜູ້ປະທຸສະຮ້າຍ.

၁၀၇၈.

໑໐໗໘.

ဒိဋ္ဌော’ရိမှိ’က္ခိတေ ဒိဋ္ဌော,မူဠှေ ပေါတေ စ ဗာလိသော;

နိန္ဒာယံ ခေပနေ ခေပေါ, နိယမော နိစ္ဆယေ ဝတေ.

ສັບວ່າ ທິດຖະ ໝາຍເຖິງ ສັດຕູ, ສ່ວນວ່າ ທິດຖະ (ຄຸນນາມ) ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ເຫັນແລ້ວ; ສັບວ່າ ພະລິສະ ໝາຍເຖິງ ຄົນໂງ່ ແລະ ເດັກນ້ອຍ; ສັບວ່າ ເຂປະ ໝາຍເຖິງ ການຕິຕຽນ ແລະ ການຂວ້າງປາ; ສັບວ່າ ນິຍະມະ ໝາຍເຖິງ ຄວາມແນ່ນອນ ແລະ ຂໍ້ວັດປະຕິບັດ.

၁၀၇၉.

໑໐໗໙.

သလာကာယံ ကုသော ဒဗ္ဘေ,ဗာလျာဒေါ တု ခယေ ဝယော;

လေပ ဂဗ္ဗေသွ’ဝလေပေါ, အဏ္ဍဇော မီနပက္ခိသု.

ສັບວ່າ ກຸສະ ໝາຍເຖິງ ຫຍ້າຄາ ແລະ ສະຫຼາກ; ສັບວ່າ ວະໂຍ ໝາຍເຖິງ ໄວ ມີໄວເດັກເປັນຕົ້ນ ແລະ ຄວາມສິ້ນໄປ; ສັບວ່າ ອະວະເລປະ ໝາຍເຖິງ ການທາ ແລະ ຄວາມເຍີ້ຍຫຍັນ; ສັບວ່າ ອັນດະຊະ ໝາຍເຖິງ ປາ ແລະ ນົກ.

၁၀၈၀.

໑໐໘໐.

ဗိလာလေ နကုလေ ဗဗ္ဗု, မန္ထော မန္ထနသတ္တုသု;

ဝါလော ကေသေ’ဿာဒိလောမေ,သံဃာတော ဃာတရာသိသု.

ສັບວ່າ ພັບພຸ ໝາຍເຖິງ ແມວ ແລະ ພັງພອນ; ສັບວ່າ ມັນຖະ ໝາຍເຖິງ ໄມ້ປັ່ນ ແລະ ສັດຕູ; ສັບວ່າ ວາລະ ໝາຍເຖິງ ຜົມ ແລະ ຂົນສັດ ມີຂົນມ້າເປັນຕົ້ນ; ສັບວ່າ ສັງຄາຕະ ໝາຍເຖິງ ການຂ້າ ແລະ ໝູ່ຄະນະ.

၁၀၈၁.

໑໐໘໑.

ဂေါပဂါမေ ရဝေ ဃောသော, သူတော သာရထိဝန္ဒိသု;

မာလျံ တု ပုပ္ဖေ တဒ္ဒါမေ, ဝါဟော တု သကဋေ ဟယေ.

ສັບວ່າ ໂຄສະ ໝາຍເຖິງ ໝູ່ບ້ານລ້ຽງງົວ ແລະ ສຽງ; ສັບວ່າ ສູຕະ ໝາຍເຖິງ ຄົນຂັບລົດມ້າ ແລະ ຄົນຍົກຍ້ອງ; ສັບວ່າ ມານລະຍະ ໝາຍເຖິງ ດອກໄມ້ ແລະ ພວງມາໄລ; ສັບວ່າ ວາຫະ ໝາຍເຖິງ ກວຽນ ແລະ ມ້າ.

၁၀၈၂.

໑໐໘໒.

ခယေ’စ္စနေ စာ’ပစယော, ကာလော သမယ မစ္စုသု;

ဘေ တာရကာ နေတ္တမဇ္ဈေ, သီမာ’ ဝဓိ, ဋ္ဌိတီသု စ.

ສັບວ່າ ອະປະຈະຍະ ໝາຍເຖິງ ຄວາມສິ້ນໄປ ແລະ ການບູຊາ; ສັບວ່າ ກາລະ ໝາຍເຖິງ ເວລາ ແລະ ຄວາມຕາຍ; ສັບວ່າ ພະ ໝາຍເຖິງ ດາວ ແລະ ແກ້ວຕາ; ສັບວ່າ ສີມາ ໝາຍເຖິງ ເຂດແດນ ແລະ ຄວາມຕັ້ງຢູ່.

၁၀၈၃.

໑໐໘໓.

အာဘောဂေါ ပုဏ္ဏတာ’ဝဇ္ဇေ-သွာ’ဠိ’တ္ထီ သခိ သေတုသု;

သတ္တေ ထူလေ တီသု ဒဠှော, လတာ သာခါယ ဝလ္လိယံ.

ສັບວ່າ ອາໂພຄະ ໝາຍເຖິງ ຄວາມເຕັມປ່ຽມ ແລະ ການຄຳນຶງ; ສັບວ່າ ອາລີ (ອິດຖີລີງ) ໝາຍເຖິງ ເພື່ອນຍິງ ແລະ ຄັນນາ; ສັບວ່າ ທັນຫະ ໃນສາມລີງ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ໝັ້ນຄົງ ແລະ ສິ່ງທີ່ໜາແໜ້ນ; ສັບວ່າ ວັນລີ ໝາຍເຖິງ ເຄືອໄມ້ ແລະ ກິ່ງໄມ້.

၁၀၈၄.

໑໐໘໔.

မုတ္တိ’တ္ထီ [Pg.88] မောစနေ မောက္ခေ,ကာယော တု ဒေဟ ရာသိသု;

နီစေ ပုထုဇ္ဇနော မူဠှေ, ဘတ္တာ သာမိနိ ဓာရကေ.

ສັບວ່າ ມຸດຕິ (ອິດຖີລີງ) ໝາຍເຖິງ ການປ່ອຍ ແລະ ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ; ສັບວ່າ ກາຍະ ໝາຍເຖິງ ຮ່າງກາຍ ແລະ ໝູ່ຄະນະ; ສັບວ່າ ປຸຖຸຊຊະນະ ໝາຍເຖິງ ຄົນຕ່ຳຊ້າ ແລະ ຄົນໂງ່ຈ້າ; ສັບວ່າ ພັດຕາ ໝາຍເຖິງ ສາມີ ແລະ ຜູ້ລ້ຽງດູ.

၁၀၈၅.

໑໐໘໕.

သိခါ, ပိဉ္ဆေသု သိခဏ္ဍော, သတ္တေ တွ’တ္တနိ ပုဂ္ဂလော;

သမ္ဗာဓော သံကဋေ ဂုယှေ,နာသေ ခေပေ ပရာဘဝေါ.

ສັບວ່າ ສິຂັນດະ ໝາຍເຖິງ ຈຸກຜົມ ແລະ ແພນຫາງນົກຍູງ; ສັບວ່າ ປຸກຄະລະ ໝາຍເຖິງ ສັດໂລກ ແລະ ຕົນ; ສັບວ່າ ສັມບາທະ ໝາຍເຖິງ ບ່ອນຄັບແຄບ ແລະ ອະໄວຍະວະເພດ; ສັບວ່າ ປະຣາພະວະ ໝາຍເຖິງ ຄວາມຈິບຫາຍ ແລະ ຄວາມເສື່ອມຖອຍ.

၁၀၈၆.

໑໐໘໖.

ဝစ္စော ရူပေ ကရီသေ ထ, ဇုတိ’တ္ထီ ကန္တိရံသိသု;

ສັບວ່າ ວັດຈະ ໝາຍເຖິງ ຮູບຮ່າງ ແລະ ອຸດຈາລະ; ສັບວ່າ ຊຸຕິ (ອິດຖີລີງ) ໝາຍເຖິງ ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ ແລະ ລັງສີ.

၁၀၈၇.

໑໐໘໗.

လဗ္ဘံ ယုတ္တေ စ လဒ္ဓဗ္ဗေ, ခဏ္ဍေ ပဏ္ဏေ ဒလံ မတံ;

သလ္လံ ကဏ္ဍေ သလာကာယံ, သုစိတ္တေ ဓာဝနံ ဂတေ;

ဘန္တတ္ထေ ဝိဗ္ဘမော ဟာဝေ, မောဟော’ဝိဇ္ဇာယ မုစ္ဆနေ.

ສັບວ່າ ລັບພະ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ຄວນ ແລະ ສິ່ງທີ່ຄວນໄດ້; ສັບວ່າ ທະລະ ໝາຍເຖິງ ສ່ວນສ່ຽວ ແລະ ໃບໄມ້; ສັບວ່າ ສັນລະ ໝາຍເຖິງ ລູກສອນ ແລະ ສະຫຼາກ; ສັບວ່າ ທາວະນະ ໝາຍເຖິງ ການຊຳລະລ້າງ ແລະ ການແລ່ນ; ສັບວ່າ ວິບພະມະ ໝາຍເຖິງ ຄວາມຫຼົງໄຫຼ ແລະ ສະເໜ່; ສັບວ່າ ໂມຫະ ໝາຍເຖິງ ອະວິຊາ ແລະ ຄວາມສະຫຼົບ.

၁၀၈၈.

໑໐໘໘.

သေဒေါ ဃမ္မဇလေ ပါကေ,ဂေါဠေ ဥစ္ဆုမယေ ဂုဠော;

မိတ္တေ သဟာယေ စ သခါ, ဝိဘူ နိစ္စပ္ပဘူသု သော.

ສັບວ່າ ເສທະ ໝາຍເຖິງ ເຫື່ອ ແລະ ການຫຸງຕົ້ມ; ສັບວ່າ ຄຸລະ ໝາຍເຖິງ ກ້ອນກົມ ແລະ ນ້ຳອ້ອຍ; ສັບວ່າ ສະຂາ ໝາຍເຖິງ ມິດ ແລະ ສະຫາຍ; ສັບວ່າ ວິພູ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ສະເໝີ.

၁၀၈၉.

໑໐໘໙.

ခဂ္ဂေ ကုရူရေ နေတ္တိံသော, ပရသ္မိံ အတြ တီသွ’မု;

ကလင်္ကော’င်္ကာ’ပဝါဒေသု,ဒေသေ ဇနပဒေါ ဇနေ.

ສັບວ່າ ເນດຕິງສະ ໝາຍເຖິງ ດາບ ແລະ ຄົນໂຫດຮ້າຍ; ສັບວ່າ ອະມຸ ໃນສາມລີງ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ອື່ນ ແລະ ຜູ້ນີ້; ສັບວ່າ ກະລັງກະ ໝາຍເຖິງ ເຄື່ອງໝາຍ ແລະ ມົນທິນ; ສັບວ່າ ຊະນະປະທະ ໝາຍເຖິງ ບ້ານເມືອງ ແລະ ປະຊາຊົນ.

၁၀၉၀.

໑໐໙໐.

ပဇ္ဇေ ဂါထာ ဝစီဘေဒေ, ဝံသော တွ’နွယဝေဏုသု;

ယာနံ ရထာဒေါ ဂမနေ, သရူပသ္မိံ အဓော တလံ.

ສັບວ່າ ຄາຖາ ໝາຍເຖິງ ບົດກະວີ ແລະ ຄຳເວົ້າ; ສັບວ່າ ວັງສະ ໝາຍເຖິງ ວົງຕະກູນ ແລະ ໄມ້ໄຜ່; ສັບວ່າ ຍານະ ໝາຍເຖິງ ລົດ ແລະ ການໄປ; ສັບວ່າ ຕະລະ ໝາຍເຖິງ ພື້ນຜິວ ແລະ ເບື້ອງລຸ່ມ.

၁၀၉၁.

໑໐໙໑.

မဇ္ဈော ဝိလဂ္ဂေ ဝေမဇ္ဈေ, ပုပ္ဖံ တု ကုသုမော’တုသု;

သီလံ သဘာဝေ သုဗ္ဗတေ, ပုင်္ဂဝေါ ဥသဘေ ဝရေ.

ສັບວ່າ ມັດຊະ ໝາຍເຖິງ ເອວ ແລະ ທ່າມກາງ; ສັບວ່າ ບຸບຜະ ໝາຍເຖິງ ດອກໄມ້ ແລະ ປະຈຳເດືອນ; ສັບວ່າ ສີລະ ໝາຍເຖິງ ນິໄສ ແລະ ຂໍ້ວັດປະຕິບັດທີ່ດີ; ສັບວ່າ ປຸງຄະວະ ໝາຍເຖິງ ງົວເຖິກ ແລະ ຜູ້ປະເສີດ.

၁၀၉၂.

໑໐໙໒.

ကောသေ ခဂါဒိဗီဇေ’ဏ္ဍံ, ကုဟရံ ဂဗ္ဘရေ ဗိလေ;

နေတ္တိံသေ ဂဏ္ဍကေ ခဂ္ဂေါ, ကဒမ္ဗော တု ဒုမေ စယေ.

ສັບວ່າ ໂກສ ມີອັດວ່າ ຝັກດາບເປັນຕົ້ນ, ພືດ (ດອກໄມ້ຕູມ) ແລະ ອັນດະ (ໄຂ່). ສັບວ່າ ກຸຫະຣະ ມີອັດວ່າ ຖ້ຳ ແລະ ຮູ. ສັບວ່າ ຂັກຄະ ມີອັດວ່າ ດາບ ແລະ ແຮດ. ສັບວ່າ ກະດັມພະ ມີອັດວ່າ ຕົ້ນກະທຸ່ມ ແລະ ກອງ (ໝວດ).

၁၀၉၃.

໑໐໙໓.

ဘေ’ဓေနုယံ ရောဟိဏီ’တ္ထီ, ဝရင်္ဂံ ယောနိယံ သိရေ;

အက္ကောသေ သပထေ သာပေါ, ပင်္ကံ ပါပေ စ ကဒ္ဒမေ.

ສັບວ່າ ...ໂຣຫິນີ ມີອັດວ່າ ດາວນັກຂັດ, ແມ່ພັນງົວ ແລະ ສະຕີ. ສັບວ່າ ວະຣັງຄະ ມີອັດວ່າ ໂຍນີ ແລະ ຫົວ. ສັບວ່າ ສາປະ ມີອັດວ່າ ການດ່າ (ສາບແຊ່ງ) ແລະ ການສາບານ. ສັບວ່າ ປັນກະ ມີອັດວ່າ ບາບ ແລະ ຕົມ.

၁၀၉၄.

໑໐໙໔.

ဘောဂဝတျု’ရဂေ ဘောဂီ, ဿရော တု သိဝသာမိသု;

ဗလေ ပဘာဝေ ဝီရိယံ, တေဇော တေသု စ ဒိတ္တိယံ.

ສັບວ່າ ໂພຄີ ມີອັດວ່າ ແມ່ພັນນາກ (ຫຼື ເມືອງໂພຄວະດີ) ແລະ ງູ (ພະຍານາກ). ສັບວ່າ ອິດສະຣະ ມີອັດວ່າ ພະສິວະ ແລະ ເຈົ້າຂອງ. ສັບວ່າ ວີຣິຍະ ມີອັດວ່າ ກຳລັງ, ອານຸພາບ ແລະ ຄວາມພຽນ. ສັບວ່າ ເຕຊະ ມີອັດວ່າ ກຳລັງ, ອານຸພາບ, ຄວາມພຽນ ແລະ ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ.

၁၀၉၅.

໑໐໙໕.

ဓာရာ သန္တတိ ခဂ္ဂင်္ဂေ, ဝါနံ တဏှာယ သိဗ္ဗနေ;

ခတ္တာ သူတေ ပဋိဟာရေ, ဝိတ္တိ ပီဠာသု ဝေဒနာ.

ສັບວ່າ ທາຣາ ມີອັດວ່າ ຄວາມສືບຕໍ່ ແລະ ຄົມດາບ. ສັບວ່າ ວານະ ມີອັດວ່າ ຕັນຫາ ແລະ ການຫຍິບ. ສັບວ່າ ຂັດຕາ ມີອັດວ່າ ສາຣະຖີ (ຄົນຂັບລົດມ້າ) ແລະ ຄົນເຝົ້າປະຕູ. ສັບວ່າ ເວທະນາ ມີອັດວ່າ ຄວາມປິຕິຍິນດີ, ຄວາມບີບຄັ້ນ (ເຈັບປວດ) ແລະ ຄວາມຮູ້ສຶກ.

၁၀၉၆.

໑໐໙໖.

ထိယံ [Pg.89] မတိ’စ္ဆာပညာသု, ပါပေ ယုဒ္ဓေ ရဝေ ရဏော;

လဝေါတု ဗိန္ဒု’စ္ဆေဒေသု, ပလာလေ’ တိသယေ ဘုသံ.

ສັບວ່າ ມະຕິ (ເປັນອິຖີລີງ) ມີອັດວ່າ ຄວາມປາດຖະໜາ ແລະ ປັນຍາ. ສັບວ່າ ...ຣະນະ ມີອັດວ່າ ບາບ, ສົງຄາມ ແລະ ສຽງ. ສັບວ່າ ລະວະ ມີອັດວ່າ ຢົດນ້ຳ ແລະ ການຕັດ. ສັບວ່າ ພຸສະ ມີອັດວ່າ ເຟືອງ ແລະ ຢ່າງຍິ່ງ.

၁၀၉၇.

໑໐໙໗.

ဗာဓာ ဒုက္ခေ နိသေဓေ စ, မူလပဒေပိ မာတိကာ;

သ္နေဟော တေလေ’ဓိကပ္ပေမေ,ဃရာ’ပေက္ခာသု အာလယော.

ສັບວ່າ ພາທາ ມີອັດວ່າ ຄວາມທຸກ ແລະ ການຫ້າມ. ສັບວ່າ ມາຕິກາ ມີອັດວ່າ ທາງນ້ຳ ແລະ ແມ່ບົດ. ສັບວ່າ ສະເນຫະ ມີອັດວ່າ ນ້ຳມັນ ແລະ ຄວາມຮັກຢ່າງຍິ່ງ. ສັບວ່າ ອາໄລ ມີອັດວ່າ ເຮືອນ ແລະ ຄວາມຫ່ວງໃຍ.

၁၀၉၈.

໑໐໙໘.

ကေတုသ္မိံ ကေတနံ ဂေဟေ, ဌာနေ ဘူမိ’တ္ထိယံ ဘုဝိ;

လေချေ လေခေါ ရာဇိ လေခါ, ပူဇိတေ ဘဂဝါ ဇိနေ.

ສັບວ່າ ເກຕະນະ ມີອັດວ່າ ທຸງ ແລະ ເຮືອນ. ສັບວ່າ ພູມິ (ເປັນອິຖີລີງ) ມີອັດວ່າ ສະຖານທີ່ ແລະ ແຜ່ນດິນ. ສັບວ່າ ເລຂະ (ແລະ ເລຂາ) ມີອັດວ່າ ໜັງສື ແລະ ເສັ້ນ (ຮອຍ). ສັບວ່າ ພະຄະວັນຕຸ (ພະຄະວາ) ມີອັດວ່າ ຜູ້ຄວນບູຊາ ແລະ ພະຊິນະເຈົ້າ (ພະພຸດທະເຈົ້າ).

၁၀၉၉.

໑໐໙໙.

ဂဒါ သတ္ထေ ဂဒေါ ရောဂေ, နိသဇ္ဇာ ပီဌေသွာ’သနံ;

တထာဂတော ဇိနေ သတ္တေ,စယေ ဒေဟေ သမုဿယော.

ສັບວ່າ ຄະທາ ມີອັດວ່າ ອາວຸດ (ກະບອງ). ສັບວ່າ ຄະທະ ມີອັດວ່າ ໂໂລກໄພ. ສັບວ່າ ອາສະນະ ມີອັດວ່າ ການນັ່ງ ແລະ ຕັ່ງ (ແທ່ນນັ່ງ). ສັບວ່າ ຕະຖາຄົດ ມີອັດວ່າ ພະຊິນະເຈົ້າ ແລະ ສັດໂລກ. ສັບວ່າ ສະມຸດສະຍະ ມີອັດວ່າ ກອງ ແລະ ຮ່າງກາຍ.

၁၁၀၀.

໑໑໐໐.

ဗိလံ ကောဋ္ဌာသ ဆိဒ္ဒေသု, ဝဇ္ဇံ ဒေါသေ စ ဘေရိယံ;

ကာလေ ဒီဃဉ္ဇသေ’ဒ္ဓါနံ, အာလိယံ သေတု ကာရဏေ.

ສັບວ່າ ພິລະ ມີອັດວ່າ ສ່ວນແບ່ງ ແລະ ຮູ. ສັບວ່າ ວັດຊະ ມີອັດວ່າ ໂທດ ແລະ ກອງ. ສັບວ່າ ອັດທານະ ມີອັດວ່າ ກາລະເວລາ ແລະ ທາງໄກ. ສັບວ່າ ອາລິ ມີອັດວ່າ ຂົວ (ຄັນນາ) ແລະ ເຫດ.

၁၁၀၁.

໑໑໐໑.

ဩကာသော ကာရဏေ ဒေသေ,သဘာ ဂေဟေ စ သံသဒေ;

ယူပေါ ထမ္ဘေ စ ပါသာဒေ, အယနံ ဂမနေ ပထေ.

ສັບວ່າ ໂອກາດ ມີອັດວ່າ ເຫດ ແລະ ສະຖານທີ່. ສັບວ່າ ສະພາ ມີອັດວ່າ ເຮືອນ ແລະ ທີ່ປະຊຸມ. ສັບວ່າ ຍູປະ ມີອັດວ່າ ເສົາ ແລະ ປາສາດ. ສັບວ່າ ອະຍະນະ มีອັດວ່າ ການໄປ ແລະ ຫົນທາງ.

၁၁၀၂.

໑໑໐໒.

အက္ကော ရုက္ခန္တရေ သူရေ,အဿော ကောဏေ ဟယေပိ စ;

အံသော ခန္ဓေ စ ကောဋ္ဌာသေ,ဇာလံ သူသွ’စ္စိ နော ပုမေ.

ສັບວ່າ ອັກຄະ ມີອັດວ່າ ຕົ້ນຮັກ ແລະ ພະອາທິດ. ສັບວ່າ ອັດສະ ມີອັດວ່າ ມຸມ ແລະ ມ້າ. ສັບວ່າ ອັງສະ ມີອັດວ່າ ບ່າໄຫຼ່ ແລະ ສ່ວນແບ່ງ. ສັບວ່າ ຊາລະ (ບໍ່ເປັນປຸງລີງ) ມີອັດວ່າ ຕາໜ່າງ ແລະ ແແປວໄຟ.

၁၁၀၃.

໑໑໐໓.

နာသာ’သတ္တေသွ’ ဘာဝေါ ထ,အန္န မောဒန ဘုတ္တိသု;

ဇီဝံ ပါနေ ဇနေ ဇီဝေါ,ဃာသော တွ’န္နေ စ ဘက္ခဏေ.

ສັບວ່າ ນາດສະ ມີອັດວ່າ ຄວາມບໍ່ມີໃນສັດທັງຫຼາຍ. ສັບວ່າ ອັນນະ ມີອັດວ່າ ເຂົ້າສຸກ ແລະ ການກິນ. ສັບວ່າ ຊີວະ (ເປັນນະປຸງສະກະລີງ) ມີອັດວ່າ ຊີວິດ, (ເປັນປຸງລີງ) ມີອັດວ່າ ຄົນ. ສັບວ່າ ຄາສະ ມີອັດວ່າ ອາຫານ ແລະ ການກິນ.

၁၁၀၄.

໑໑໐໔.

ဆဒနေ’စ္ဆာဒနံ ဝတ္ထေ, နိကာယော ဂေဟရာသိသု;

အန္နာဒေါ အာမိသံ မံသေ;

ဒိက္ခာ တု ယဇနေ’စ္စနေ.

ສັບວ່າ ອັດຊາດະນະ ມີອັດວ່າ ການມຸງ ແລະ ຜ້າ. ສັບວ່າ ນິກາຍ ມີອັດວ່າ ເຮືອນ ແລະ ກອງ. ສັບວ່າ ອາມິສະ ມີອັດວ່າ ອາຫານ ແລະ ຊີ້ນ. ສັບວ່າ ທິກຂາ ມີອັດວ່າ ການບູຊາຍັນ ແລະ ການບູຊາ.

၁၁၀၅.

໑໑໐໕.

ကြိယာယံ ကာရိကာ ပဇ္ဇေ,ကေတု တု စိဟနေ ဓဇေ;

ကုသုမံ ထီရဇေ ပုပ္ဖေ, ဝါနရေ တု ဗုဓေ ကဝိ.

ສັບວ່າ ກາຣິກາ ມີອັດວ່າ ກິລິຍາ ແລະ ຄຳປະພັນ. ສັບວ່າ ເກຕຸ ມີອັດວ່າ ເຄື່ອງໝາຍ ແລະ ທຸງ. ສັບວ່າ ກຸສຸມະ ມີອັດວ່າ ປະຈຳເດືອນ ແລະ ດອກໄມ້. ສັບວ່າ ກະວິ ມີອັດວ່າ ລີງ ແລະ ນັກປາດ.

၁၁၀၆.

໑໑໐໖.

အဓရေ [Pg.90] ခရဘေ ဩဋ္ဌော, လုဒ္ဒေါ တု လုဒ္ဒကေပိ စ;

ကလုသံ တွာ’ဝိလေ ပါပေ, ပါပေ ကလိ ပရာဇယေ.

ສັບວ່າ ອົດຖະ ມີອັດວ່າ ຮີມສົບລຸ່ມ ແລະ ອູດ. ສັບວ່າ ລຸດທະ ມີອັດວ່າ ດຸຮ້າຍ ແລະ ນາຍພານ. ສັບວ່າ ກະຣຸສະ ມີອັດວ່າ ຂຸ່ນມົວ ແລະ ບາບ. ສັບວ່າ ກະຣິ ມີອັດວ່າ ບາບ ແລະ ຄວາມປາດາໄຊ.

၁၁၀၇.

໑໑໐໗.

ကန္တာရော ဝန, ဒုဂ္ဂေသု, စရော စာရမှိ စဉ္စလေ;

ဇနာဝါသေ ဂဏေ ဂါမော, စမ္မံ တု ဖလကေ တစေ.

ສັບວ່າ ກັນຕາຣະ ມີອັດວ່າ ປ່າ ແລະ ທາງກັນດານ. ສັບວ່າ ຈະຣະ ມີອັດວ່າ ຄົນສອດແນມ ແລະ ຄວາມຫວັ່ນໄຫວ. ສັບວ່າ ຄາມະ ມີອັດວ່າ ບ້ານ ແລະ ໝູ່ຄະນະ. ສັບວ່າ ຈຳມະ ມີອັດວ່າ ໂລ້ ແລະ ໜັງ.

၁၁၀၈.

໑໑໐໘.

အာမောဒေါ ဟာသ ဂန္ဓေသု,စာရု တု ကနကေပိ စ;

သတ္တာယံ ဘဝနံ ဂေဟေ, လေသေ တု ခလိတေ ဆလံ.

ສັບວ່າ ອາໂມທະ ມີອັດວ່າ ຄວາມຍິນດີ ແລະ ກິ່ນຫອມ. ສັບວ່າ ຈາຣຸ ມີອັດວ່າ ງາມ ແລະ ຄຳ. ສັບວ່າ ພະວະນະ ມີອັດວ່າ ຄວາມມີ (ຄວາມເປັນ) ແລະ ເຮືອນ. ສັບວ່າ ຊະລະ ມີອັດວ່າ ຂໍ້ອ້າງ ແລະ ຄວາມຜິດພາດ.

၁၁၀၉.

໑໑໐໙.

ဝေရံ ပါပေ စ ပဋိဃေ, တစော စမ္မနိ ဝက္ကလေ;

ဥစ္စေ’ဓိရောဟေ အာရောဟော, နေတ္တံ ဝတ္ထန္တရ’က္ခိသု.

ສັບວ່າ ເວຣະ ມີອັດວ່າ ບາບ ແລະ ຄວາມໂກດ (ເວນ). ສັບວ່າ ຕະຈະ ມີອັດວ່າ ໜັງ ແລະ ເປືອກໄມ້. ສັບວ່າ ອາໂຣຫະ ມີອັດວ່າ ຄວາມສູງ ແລະ ການຂຶ້ນ. ສັບວ່າ ເນດຕະ ມີອັດວ່າ ຜ້າ ແລະ ຕາ.

၁၁၁၀.

໑໑໑໐.

ပဋိဟာရေ မုခေ ဒွါရံ, ပေတေ ဉာတေ မတော တိသု;

မာသော ပရဏ္ဏ ကာလေသု, နဂ္ဂေါ တွ’စေလကေပိ စ.

ສັບວ່າ ທະວາຣະ ມີອັດວ່າ ຄົນເຝົ້າປະຕູ, ປາກ ແລະ ປະຕູ. ສັບວ່າ ມະຕະ (ເປັນໄດ້ ໓ ລີງ) ມີອັດວ່າ ຜູ້ຕາຍແລ້ວ ແລະ ຜູ້ຮູ້ແລ້ວ. ສັບວ່າ ມາສະ ມີອັດວ່າ ຖົ່ວ ແລະ ເດືອນ. ສັບວ່າ ນັກຄະ ມີອັດວ່າ ເປືອຍກາຍ ແລະ ນັກບວດເປືອຍ.

၁၁၁၁.

໑໑໑໑.

ဒေါသေ ဃာတေ စ ပဋိဃော, မိဂါဒေါ ဆဂလေ ပသု;

အရူပေ စာ’ဝှယေ နာမံ, ဒရော ဒရထ ဘီတိသု.

ສັບວ່າ ປະຕິຄະ ມີອັດວ່າ ຄວາມໂກດ ແລະ ການຂ້າ (ການກະທົບ). ສັບວ່າ ປະສຸ ມີອັດວ່າ ສັດກິນເນື້ອ, ແບ້ ແລະ ສັດທົ່ວໄປ. ສັບວ່າ ນາມະ ມີອັດວ່າ ນາມທຳ ແລະ ຊື່. ສັບວ່າ ທະຣະ ມີອັດວ່າ ຄວາມກະວົນກະວາຍ ແລະ ຄວາມຢ້ານ.

၁၁၁၂.

໑໑໑໒.

ယာစနေ ဘောဇနေ ဘိက္ခာ,ဘာရေ တွ’တိသယေ ဘရော;

ဒဗ္ဗိ’န္ဒဇာယာသု သုဇာ, မေဃေ တွ’ဗ္ဘံ ဝိဟာယသေ.

ສັບວ່າ ພິກຂາ ມີອັດວ່າ ການຂໍ ແລະ ອາຫານ. ສັບວ່າ ພະຣະ ມີອັດວ່າ ພາລະ ແລະ ຢ່າງຍິ່ງ. ສັບວ່າ ສຸຊາ ມີອັດວ່າ ຈອງ (ບ່ວງ) ແລະ ພະລາຍາຂອງພະອິນ. ສັບວ່າ ອັບພະ ມີອັດວ່າ ເມກ ແລະ ທ້ອງຟ້າ.

၁၁၁၃.

໑໑໑໓.

မောဒကော ခဇ္ဇဘေဒေပိ, မဏိကေ ရတနေ မဏိ;

သေလာ’ရာမေသု မလယော,သဘာဝ’င်္ကေသု လက္ခဏံ.

ສັບວ່າ ໂມທະກະ ມີອັດວ່າ ເຂົ້າໜົມຊະນິດໜຶ່ງ ແລະ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ຍິນດີ. ສັບວ່າ ມະນີ ມີອັດວ່າ ໝໍ້ນ້ຳ ແລະ ແກ້ວມະນີ. ສັບວ່າ ມະລະຍະ ມີອັດວ່າ ພູເຂົາ ແລະ ສວນ. ສັບວ່າ ລັກຂະນະ ມີອັດວ່າ ສະພາວະ ແລະ ເຄື່ອງໝາຍ.

၁၁၁၄.

໑໑໑໔.

ဟဝိ သပ္ပိမှိ ဟောတဗ္ဗေ, သိရော သေဋ္ဌေ စ မုဒ္ဓနိ;

ဝိစာရေပိ ဝိဝေကော ထ, သိခရီ ပဗ္ဗတေ ဒုမေ.

ສັບວ່າ ຫະວິ ມີອັດວ່າ ເນີຍໃສ ແລະ ເຄື່ອງບູຊາຍັນ. ສັບວ່າ ສิຣະ ມີອັດວ່າ ຍອດ (ປະເສີດ) ແລະ ຫົວ. ສັບວ່າ ວິເວກະ ມີອັດວ່າ ຄວາມຕຶກຕອງ ແລະ ຄວາມສະຫງັດ. ສັບວ່າ ສິຂະຣີ ມີອັດວ່າ ພູເຂົາ ແລະ ຕົ້ນໄມ້.

၁၁၁၅.

໑໑໑໕.

ဝေဂေါ ဇဝေ ပဝါဟေ စ, သင်္ကု တု ခိလဟေတိသု;

နိဂ္ဂဟီတေ ကဏေ ဗိန္ဒု, ဝရာဟော သူကရေ ဂဇေ.

ສັບວ່າ ເວຄະ ມີອັດວ່າ ຄວາມໄວ ແລະ ກະແສນ້ຳ. ສັບວ່າ ສັງກຸ ມີອັດວ່າ ຫຼັກ ແລະ ເຫດ. ສັບວ່າ ພິນທຸ ມີອັດວ່າ ນິກຄະຫິດ ແລະ ຢົດນ້ຳ. ສັບວ່າ ວະຣາຫະ ມີອັດວ່າ ໝູ ແລະ ຊ້າງ.

၁၁၁၆.

໑໑໑໖.

နေတ္တန္တေ စိတ္တကေ’ပါင်္ဂံ, သိဒ္ဓတ္ထော သာသပေ ဇိနေ;

ဟာရော မုတ္တာဂုဏေ ဂါဟေ,ခါရကော မကုဠေ ရသေ.

ສັບວ່າ ອະປັງຄະ ມີອັດວ່າ ຫາງຕາ ແລະ ຮອຍແຕ້ມ. ສັບວ່າ ສິດທັດຖະ ມີອັດວ່າ ເມັດຜັກກາດ ແລະ ພະຊິນະເຈົ້າ. ສັບວ່າ ຫາຣະ ມີອັດວ່າ ສ້ອຍໄຂ່ມຸກ ແລະ ການຖືເອົາ. ສັບວ່າ ຂາຣະກະ ມີອັດວ່າ ດອກໄມ້ຕູມ ແລະ ລົດເຄັມ (ດ່າງ).

၁၁၁၇.

໑໑໑໗.

အစ္စယော’ တိက္ကမေ ဒေါသေ,သေလရုက္ခေသွ’ဂေါ နဂေါ;

သွပ္ပေ’ဝဓာရဏေ မတ္တံ, အပစိတျ’စ္စနေ ခယေ.

ສັບວ່າ ອັດຈະຍະ ມີອັດວ່າ ການລ່ວງລະເມີດ ແລະ ໂທດ. ສັບວ່າ ອະຄະ ແລະ ນະຄະ ມີອັດວ່າ ພູເຂົາ ແລະ ຕົ້ນໄມ້. ສັບວ່າ ມັດຕະ ມີອັດວ່າ ເລັກນ້ອຍ ແລະ ການກຳນົດ. ສັບວ່າ ອະປະຈິຕິ ມີອັດວ່າ ການບູຊາ ແລະ ຄວາມສິ້ນໄປ.

၁၁၁၈.

໑໑໑໘.

ဆိဒ္ဒေါ’တရဏေသွော’တာရော,ဗြဟ္မေ [Pg.91] စ ဇနကေ ပိတာ;

ပိတာမဟော’ယျကေ ဗြဟ္မေ,ပေါတော နာဝါယ ဗာလကေ.

ສັບວ່າ ໂອຕາລະ ມີອັດວ່າ ຊ່ອງຫວ່າງ ແລະ ທ່າຂຶ້ນລົງ. ສັບວ່າ ປິຕາ ມີອັດວ່າ ພະພົມ ແລະ ພໍ່. ສັບວ່າ ປິຕາມະຫະ ມີອັດວ່າ ປູ່ ແລະ ພະພົມ. ສັບວ່າ ໂປຕະ ມີອັດວ່າ ເຮືອ ແລະ ລູກອ່ອນ.

၁၁၁၉.

໑໑໑໙.

ရုက္ခေ ဝဏ္ဏေ သုနေ သောဏော,သဂ္ဂေ တု ဂဂနေ ဒိဝေါ;

ဝတ္ထေ ဂန္ဓေ ဃရေ ဝါသော, စုလ္လော ခုဒ္ဒေ စ ဥဒ္ဓနေ.

ສັບວ່າ ໂໂສນະ ມີອັດວ່າ ຕົ້ນເພກາ, ສີແດງ ແລະ ໝາ. ສັບວ່າ ທິໂວ ມີອັດວ່າ ສະຫວັນ ແລະ ທ້ອງຟ້າ. ສັບວ່າ ວາສະ ມີອັດວ່າ ຜ້າ, ກິ່ນຫອມ ແລະ ເຮືອນ. ສັບວ່າ ຈຸນລະ ມີອັດວ່າ ນ້ອຍ ແລະ ເຕົາໄຟ.

၁၁၂၀.

໑໑໒໐.

ကဏ္ဏော ကောဏေ စ သဝဏေ,မာလာ ပုပ္ဖေ စ ပန္တိယံ;

ဘာဂေါ ဘာဂျေ’ကဒေသေသု,ကုဋ္ဌံ ရောဂေ’ ဇပါလကေ.

ສັບວ່າ ກັນນະ ມີອັດວ່າ ມຸມ ແລະ ຫູ. ສັບວ່າ ມາລາ ມີອັດວ່າ ດອກໄມ້ ແລະ ແຖວ (ພວງມາໄລ). ສັບວ່າ ພາໂຄ ມີອັດວ່າ ໂຊກ ແລະ ສ່ວນແບ່ງ. ສັບວ່າ ກຸດຖະ ມີອັດວ່າ ໂລກຂີ້ທູດ ແລະ ຄົນລ້ຽງແບ້.

၁၁၂၁.

໑໑໒໑.

သေယျာ သေနာသနေ သေနေ, စုန္ဒဘဏ္ဍမှိ စ’ဗ္ဘမော;

ဝတ္ထာဒိလောမံ’သု ကရေ, နိပါတော ပတနေ’ဗျယေ.

ສັບວ່າ ເສຍຢາ ມີອັດວ່າ ບ່ອນນອນ ແລະ ກອງທັບ. ສັບວ່າ ອັບພະມະ ມີອັດວ່າ ເຄື່ອງກຶງ. ສັບວ່າ ອັງສຸ ມີອັດວ່າ ເສັ້ນໃຍຜ້າ ແລະ ແສງ. ສັບວ່າ ນິປາຕະ ມີອັດວ່າ ການຕົກ ແລະ ນິບາດ (ອັບພະຍະສັບ).

၁၁၂၂.

໑໑໒໒.

သာခါယံ ဝိဋပေါ ထမ္ဘေ, သတ္တု ခဇ္ဇန္တရေ ဒိသေ;

သာမိကော ပတိ’ယိရေသု, ပဋ္ဌာနံ ဂတိ ဟေတုသု.

ສັບວ່າ ວິຕະປະ ມີອັດວ່າ ກິ່ງໄມ້ ແລະ ເສົາ. ສັບວ່າ ສັດຕຸ ມີອັດວ່າ ສັດຕູ ແລະ ເຂົ້າຕູ. ສັບວ່າ ສາມິກະ ມີອັດວ່າ ຜົວ ແລະ ເຈົ້າຂອງ. ສັບວ່າ ປັດຖານະ ມີອັດວ່າ ການໄປ ແລະ ເຫດ.

၁၁၂၃.

໑໑໒໓.

ရာဂေ ရင်္ဂေါ နစ္စဋ္ဌာနေ, ပါနံ ပေယျေ စ ပီတိယံ;

ဣဏု’က္ခေပေသု ဥဒ္ဓါရော, ဥမ္မာရေ ဧဠကော အဇေ.

ສັບວ່າ ຣັງຄະ ມີອັດວ່າ ສີຍ້ອມ ແລະ ເວທີ (ໂຮງລະຄອນ). ສັບວ່າ ປານະ ມີອັດວ່າ ເຄື່ອງດື່ມ ແລະ ການດື່ມ (ຄວາມຍິນດີ). ສັບວ່າ ອຸດທາຣະ ມີອັດວ່າ ການຊຳລະໜີ້ ແລະ ການຍົກຂຶ້ນ. ສັບວ່າ ເອລະກະ ມີອັດວ່າ ທໍລະນີປະຕູ ແລະ ແກະ.

၁၁၂၄.

໑໑໒໔.

ပဟာရော ပေါထနေ ယာမေ,သရဒေါ ဟာယနော’တုသု;

ကုဏ္ဍိကာယာ’ဠှကေ တုမ္ဗော,ပလာလော တု ဘုသမှိ စ.

ສັບວ່າ ພະຫາຣະ ມີອັດວ່າ ການຕີ ແລະ ຍາມ. ສັບວ່າ ສະຣະທະ ມີອັດວ່າ ປີ ແລະ ລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ. ສັບວ່າ ຕຸມພະ ມີອັດວ່າ ໝໍ້ນ້ຳ ແລະ ທະນານ. ສັບວ່າ ປະລາລະ ມີອັດວ່າ ເຟືອງ ແລະ ແກບ.

၁၁၂၅.

໑໑໒໕.

မတာ’ဝါဋေ စယေ ကာသု, ပနိသာ ကာရဏေ ရဟော;

ကာသော ပေါဋဂလေ ရောဂေ,ဒေါသော ကောဓေ ဂုဏေ’တရေ.

ສັບວ່າ ກາສຸ ມີອັດວ່າ ຂຸມ ແລະ ກອງ. ສັບວ່າ ອຸປະນິສາ ມີອັດວ່າ ເຫດ. ສັບວ່າ ຣະໂຫ ມີອັດວ່າ ທີ່ລັບ. ສັບວ່າ ກາສະ ມີອັດວ່າ ຕົ້ນອໍ ແລະ ໂລກໄອ. ສັບວ່າ ໂໂທສະ ມີອັດວ່າ ຄວາມໂກດ ແລະ ໂທດ (ສິ່ງກົງກັນຂ້າມກັບຄຸນ).

၁၁၂၆.

໑໑໒໖.

ယုတျ’ဋ္ဋာလ’ဋ္ဋိတေသွ’ဋ္ဋော, ကီဠာယံ ကာနနေ ဒဝေါ;

ဥပ္ပတ္တိယံ စော’ပ္ပတနံ, ဥယျာနံ ဂမနေ ဝနေ.

ສັບວ່າ ອັດຕະ ມີອັດວ່າ ຄະດີຄວາມ, ຫໍຄອຍ ແລະ ຄວາມເດືອດຮ້ອນ. ສັບວ່າ ທະວະ ມີອັດວ່າ ການຫຼິ້ນ ແລະ ປ່າ. ສັບວ່າ ອຸບປະຕະນະ ມີອັດວ່າ ການເກີດ ແລະ ການບິນຂຶ້ນ. ສັບວ່າ ອຸຍຍານະ ມີອັດວ່າ ການໄປ ແລະ ສວນ.

၁၁၂၇.

໑໑໒໗.

ဝေါကာရော လာမကေ ခန္ဓေ, မူလော’ပဒါသု ပါဘတံ;

ဒသာ’ ဝတ္ထာ ပဋန္တေသု, ကာရဏံ ဃာတ, ဟေတုသု.

ສັບວ່າ ໂວການະ ມີອັດວ່າ ຄວາມຕ່ຳຊ້າ ແລະ ຂັນ. ສັບວ່າ ພາພະຕະ ມີອັດວ່າ ທຶນ ແລະ ຂອງຂວັນ. ສັບວ່າ ທະສາ ມີອັດວ່າ ສະພາບ (ໄວ) ແລະ ຊາຍຜ້າ. ສັບວ່າ ກາຣະນະ ມີອັດວ່າ ການຂ້າ ແລະ ເຫດ.

၁၁၂၈.

໑໑໒໘.

ဟတ္ထိဒါနေ [Pg.92] မဒေါ ဂဗ္ဗေ, ဃဋာ ဃဋန ရာသိသု;

ဥပဟာရော’ဘိဟာရေပိ, စယော ဗန္ဓန ရာသိသု.

ສັບວ່າ ມະທະ ມີອັດວ່າ ນ້ຳມັນຊ້າງຕົກມັນ ແລະ ຄວາມເຍີ້ຍຫຍິ່ງ. ສັບວ່າ ຄະຕາ ມີອັດວ່າ ຄວາມພະຍາຍາມ ແລະ ກອງ. ສັບວ່າ ອຸປະຫາຣະ ມີອັດວ່າ ເຄື່ອງບັນນາການ. ສັບວ່າ ຈະຍະ ມີອັດວ່າ ການມັດ ແລະ ກອງ.

၁၁၂၉.

໑໑໒໙.

ဂန္ဓော ထောကေ ဃာယနီယေ,စာဂေါ တု ဒါနဟာနိသု;

ပါနေ ပမောဒေ ပီတိ’တ္ထီ, ဣဏေ ဂိဝါ ဂလေပိ စ.

ສັບວ່າ ກັນທະ ມີອັດວ່າ ເລັກນ້ອຍ ແລະ ກິ່ນ. ສັບວ່າ ຈາຄະ ມີອັດວ່າ ການບໍລິຈາກ ແລະ ການສະລະ. ສັບວ່າ ປີຕິ (ເປັນອິຖີລີງ) ມີອັດວ່າ ການດື່ມ ແລະ ຄວາມອີ່ມໃຈ. ສັບວ່າ ຄີວາ ມີອັດວ່າ ໜີ້ ແລະ ຄໍ.

၁၁၃၀.

໑໑໓໐.

ပတိဋ္ဌာ နိဿယေ ဌာနေ, ဗလက္ကာရေပိ သာဟသံ;

ဘင်္ဂေါ ဘေဒေ ပဋေ ဘင်္ဂံ, ဆတ္တံ တု ဆဝကေပိ စ.

ສັບວ່າ ປະຕິດຖາ ມີອັດວ່າ ທີ່ເພິ່ງ ແລະ ສະຖານທີ່. ສັບວ່າ ສາຫະສະ ມີອັດວ່າ ຄວາມຮຸນແຮງ (ການຂົ່ມເຫັງ). ສັບວ່າ ພັນຄະ ມີອັດວ່າ ການແຕກທຳລາຍ ແລະ ຜ້າ. ສັບວ່າ ຊັດຕະ ມີອັດວ່າ ຄັນຮົ່ມ ແລະ ສົບ.

၁၁၃၁.

໑໑໓໑.

ဉာဏေ ဘုဝိ စ ဘူရိ’တ္တီ, အနင်္ဂေ မဒနော ဒုမေ;

ပမာတရိပိ မာတာ ထ, ဝေဌု’ဏီသေသု ဝေဌနံ.

ສັບວ່າ ພູຣີ (ເປັນອິຖີລີງ) ມີອັດວ່າ ປັນຍາ ແລະ ແຜ່ນດິນ. ສັບວ່າ ມະທະນະ ມີອັດວ່າ ກາມະເທບ ແລະ ຕົ້ນໄມ້ (ຕົ້ນມະດັນ). ສັບວ່າ ມາຕາ ມີອັດວ່າ ຜູ້ວັດແທກ ແລະ ແມ່. ສັບວ່າ ເວຖະນະ ມີອັດວ່າ ການພັນ ແລະ ຜ້າພັນຫົວ.

၁၁၃၂.

໑໑໓໒.

မာရိသော တဏ္ဍုလေယျေ’ယျေ,မောက္ခော နိဗ္ဗာန မုတ္တိသု;

ဣန္ဒော’ဓိပတိ သက္ကေသွာ, ရမ္မဏံ ဟေတု ဂေါစရေ.

ສັບວ່າ ມາຣິສະ ມີອັດວ່າ ຜັກຫົມ ແລະ ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ. ສັບວ່າ ມົກຂະ ມີອັດວ່າ ພະນິພານ ແລະ ການຫຼຸດພົ້ນ. ສັບວ່າ ອິນທະ ມີອັດວ່າ ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ ແລະ ພະອິນ. ສັບວ່າ ອາຣຳມະນະ ມີອັດວ່າ ເຫດ ແລະ ອາລົມ.

၁၁၃၃.

໑໑໓໓.

အင်္ကေ သဏ္ဌာန မာကာရေ,ခေတ္တေ ဝပ္ပော တဋေပိ စ;

သမ္မုတျ’နုညာ ဝေါဟာရေ, သွ’ထ လာဇာသု စာ’က္ခတံ.

ສັບວ່າ ອັງກະ ມີອັດວ່າ ເຄື່ອງໝາຍ ແລະ ຮູບຮ່າງ. ສັບວ່າ ວັບປະ ມີອັດວ່າ ທົ່ງນາ ແລະ ຕາຝັ່ງ. ສັບວ່າ ສຳມຸຕິ ມີອັດວ່າ ການອະນຸຍາດ ແລະ ໂວຫານ (ສົມມຸດ). ສັບວ່າ ອັກຂະຕະ ມີອັດວ່າ ຄວາມບໍ່ເສຍຫາຍ ແລະ ເຂົ້າຕອກ.

၁၁၃၄.

໑໑໓໔.

သတြံ ယာဂေ သဒါဒါနေ,သောမော တု ဩသဓိ’န္ဒုသု;

သံဃာတော ယုဂဂေဟင်္ဂေ, ခါရော ဦသေ စ ဘသ္မနိ.

ສັບວ່າ ສັດຕະຣະ ມີອັດວ່າ ການບູຊາຍັນ ແລະ ທານປະຈຳ. ສັບວ່າ ໂສມະ ມີອັດວ່າ ຕົ້ນໂສມ ແລະ ພະຈັນ. ສັບວ່າ ສັງຄາຕະ ມີອັດວ່າ ຄູ່ ແລະ ສ່ວນປະກອບຂອງເຮືອນ. ສັບວ່າ ຂາຣະ ມີອັດວ່າ ດິນເຄັມ ແລະ ຂີ້ເຖົ່າ.

၁၁၃၅.

໑໑໓໕.

အာတာပေါ ဝီရိယေ တာပေ,ဘာဂေ သီမာယ ဩဓိ စာတိ.

ສັບວ່າ ອາຕາປະ ມີອັດວ່າ ຄວາມພຽນ ແລະ ຄວາມຮ້ອນ. ສັບວ່າ ໂອທິ ມີອັດວ່າ ສ່ວນແບ່ງ ແລະ ຂອບເຂດ.

ဣတိ ပါဒါနေကတ္ထဝဂ္ဂေါ.

ຈົບໝວດຄຳທີ່ມີອັດຖະຕ່າງກັນ ບາດຄາຖາດຽວ ພຽງເທົ່ານີ້.

အနေကတ္ထဝဂ္ဂေါ နိဋ္ဌိတော.

ໝວດຄຳທີ່ມີອັດຖະຕ່າງກັນ ຈົບບໍລິບູນ.

၃. သာမညကဏ္ဍ

໓. ສາມັນຍະກັນ (ພາກທົ່ວໄປ)

၄. အဗျယဝဂ္ဂ

໔. ອັບພະຍະວັກ (ໝວດອັບພະຍະສັບ)

၁၁၃၆.

໑໑໓໖.

အဗျယံ ဝုစ္စတေ ဒါနိ, စိရဿံ တု စိရံ တထာ;

စိရေန စိရရတ္တာယ, သဟ သဒ္ဓိံ သမံ အမာ.

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງອັບພະຍະສັບ: ສັບວ່າ ຈິຣັດສັງ, ຈິຣັງ, ຈິເຣນະ ແລະ ຈິຣະຣັດຕາຍະ ມີອັດວ່າ ດົນນານ. ສັບວ່າ ສະຫະ, ສັດທິງ, ສະມັງ ແລະ ອະມາ ມີອັດວ່າ ກັບ (ພ້ອມກັບ).

၁၁၃၇.

໑໑໓໗.

ပုနပ္ပုနံ [Pg.93] အဘိဏှဉ္စာ, သကိံ စာ’ဘိက္ခဏံ မုဟုံ;

ဝဇ္ဇနေ တု ဝိနာ နာနာ, အန္တရေန ရိတေ ပုထု.

ສັບວ່າ ປຸນັບປຸນັງ, ອະພິຮັງ, ອະພິກຂະນັງ ແລະ ມຸຫຸງ ມີອັດວ່າ ບ່ອຍໆ (ເນືອງໆ). ສັບວ່າ ສະກິງ ມີອັດວ່າ ເທື່ອດຽວ. ສັບວ່າ ວິນາ, ນານາ, ອັນຕະເຣນະ, ຣິເຕ ແລະ ປຸທຸ ມີອັດວ່າ ເວັ້ນ (ປາສະຈາກ).

၁၁၃၈.

໑໑໓໘.

ဗလဝံ သုဋ္ဌု စာ’တီဝါ, တိသယေ ကိမုတ သွ’တိ;

အဟော တု ကိံ ကိမူ’ ဒါဟု, ဝိကပ္ပေ ကိမုတော’ဒ စ.

ສັບວ່າ ພະລະວັງ, ສຸດຖຸ, ອະຕີວະ ແລະ ອະຕິ ມີອັດວ່າ ຢ່າງຍິ່ງ (ຫຼາຍ). ສັບວ່າ ກິມຸຕະ ມີອັດວ່າ ຈະກ່າວໄປໃຍ. ສັບວ່າ ອະໂຫ ເປັນຄຳອຸທານ. ສັບວ່າ ກິງ, ກິມຸ, ອຸທາຫຸ, ອຸທະ ແລະ ຈະ ມີອັດວ່າ ຫຼືວ່າ (ໃນທາງເລືອກ).

၁၁၃၉.

໑໑໓໙.

အဝှာနေ ဘော အရေ အမ္ဘော,ဟမ္ဘော ရေ ဇေ’င်္ဂ အာဝုသော;

ဟေ ဟရေ ထ ကထံ ကိံသု, နနု ကစ္စိ နု ကိံ သမာ.

ສັບວ່າ ໂພ, ອະເຣ, ອັມໂພ, ຮັມໂພ, ເຣ, ເຊ, ອັງຄະ, ອາວຸໂສ, ເຮ ແລະ ຫະເຣ ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນ. ສັບວ່າ ກະຖັງ, ກິງສຸ, ນະນຸ, ກັດຈິ, ນຸ ແລະ ກິງ ເປັນຄຳຖາມ.

၁၁၄၀.

໑໑໔໐.

အဓုနေ’တရဟီ’ဒါနိ, သမ္ပတိ အညဒတ္ထု တု;

တဂ္ဃေ’ ကံသေ သသက္ကဉ္စာ, ဒ္ဓါ ကာမံ ဇာတု ဝေ ဟဝေ.

ສັບວ່າ ອະທຸນາ, ເອຕະຣະຫິ, ອິດານິ ແລະ ສັມປະຕິ ມີອັດວ່າ ບັດນີ້ (ດຽວນີ້). ສັບວ່າ ອັນຍະທັດຖຸ ມີອັດວ່າ ໂດຍສ່ວນດຽວ. ສັບວ່າ ຕັກເຄ, ເອກັງເສ, ສະສັກກັງ, ອັດທາ, ກາມັງ, ຊາຕຸ, ເວ ແລະ ຫະເວ ມີອັດວ່າ ແທ້ຈິງ (ແນ່ນອນ).

၁၁၄၁.

໑໑໔໑.

ယာဝတာ တာဝတာ ယာဝ, တာဝ ကိတ္တာဝတာ တထာ;

ဧတ္တာဝတာ စ ကီဝေ’တိ, ပရိစ္ဆေဒတ္ထဝါစကာ.

ສັບວ່າ ຍາວະຕາ, ຕາວະຕາ, ຍາວະ, ຕາວະ, ກິດຕາວະຕາ, ເອດຕາວະຕາ ແລະ ກີວະ ເປັນສັບທີ່ສະແດງອັດກຳນົດ (ຂອບເຂດ).

၁၁၄၂.

໑໑໔໒.

ယထာ တထာ ယထေဝေ’ဝံ, ယထာနာမ ယထာဟိ စ;

သေယျထာပျေ’ဝမေဝံ, ဝါ, တထေဝ စ ယထာပိ စ.

ສັບວ່າ ຍະຖາ, ຕະຖາ, ຍະເຖວະ, ເອວັງ, ຍະຖາມານະ, ຍະຖາຫິ, ເສຍຢະຖາປິ, ເອວະເມວັງ, ຕະເຖວະ ແລະ ຍະຖາປິ ມີອັດວ່າ ໂດຍປະການໃດ, ໂດຍປະການນັ້ນ (ສັນໃດ, ສັນນັ້ນ).

၁၁၄၃.

໑໑໔໓.

ဧဝမ္ပိ စ သေယျထာပိ, နာမ ယထရိဝါ’ပိ စ;

ပဋိဘာဂတ္ထေ ယထာစ, ဝိယ တထရိဝါ’ပိ စ.

ສັບວ່າ ເອວັມປິ, ເສຍຢະຖາປິ, ນາມະ, ຍະຖະຣິວະ, ຍະຖາ, ວິຍະ ແລະ ຕະຖະຣິວະ ເປັນສັບທີ່ສະແດງອັດປຽບທຽບ (ເໝືອນ, ປຽບເໝືອນ).

၁၁၄၄.

໑໑໔໔.

သံ သာမဉ္စ သယံ စာထ, အာမ သာဟု လဟူ’ပိ စ;

ဩပါယိကံ ပတိရူပံ, သာဓွေ’ဝံ သမ္ပဋိစ္ဆနေ.

ສັບວ່າ ສັງ, ສາມັງ ແລະ ສະຢັງ ມີອັດວ່າ ເອງ (ດ້ວຍຕົນເອງ). ສັບວ່າ ອາມະ, ສາຫຸ, ລະຫຸ, ໂອປາຍິກັງ, ປະຕິຣູປັງ, ສາທຸ ແລະ ເອວັງ ເປັນສັບທີ່ສະແດງອັດຮັບຄຳ (ດີແລ້ວ, ສົມຄວນ).

၁၁၄၅.

໑໑໔໕.

ယံ တံ ယတော တတော ယေန,တေနေ’တိ ကာရဏေ သိယုံ;

အသာကလျေ တု စန စိ, နိပ္ဖလေ တု မုဓာ ဘဝေ.

ສັບວ່າ ຢັງ, ຕັງ, ຢະໂຕ, ຕະໂຕ, ເຢນະ ແລະ ເຕນະ ເປັນສັບທີ່ສະແດງອັດເຫດຜົນ. ສັບວ່າ ຈະນະ ແລະ ຈິ ມີອັດວ່າ ບາງສ່ວນ (ບໍ່ຖ້ວນທົ່ວ). ສັບວ່າ ມຸທາ ມີອັດວ່າ ເປົ່າປະໂຫຍດ (ບໍ່ມີຜົນ).

၁၁၄၆.

໑໑໔໖.

ကဒါစိ ဇာတု တုလျာ’ထ, သဗ္ဗတော စ သမန္တတော;

ပရိတော စ သမန္တာပိ, အထ မိစ္ဆာ မုသာ ဘဝေ.

ສັບວ່າ ກະທາຈິ ແລະ ຊາຕຸ ມີອັດວ່າ ບາງເທື່ອ. ສັບວ່າ ສັບພະໂຕ, ສະມັນຕະໂຕ, ປະຣິໂຕ ແລະ ສະມັນຕາ ມີອັດວ່າ ໂດຍຮອບ (ທຸກດ້ານ). ສັບວ່າ ມິດສາ ແລະ ມຸສາ ມີອັດວ່າ ຜິດ ແລະ ເທັດ.

၁၁၄၇.

໑໑໔໗.

နိသေဓေ န အနောမာ’လံ, နဟိ စေတု သစေ ယဒိ;

အနုကုလျေ တု သဒ္ဓဉ္စ,နတ္တံ ဒေါသော ဒိဝါ တွ’ဟေ.

ສັບວ່າ ນະ, ໂນ, ມາ, ອະລັງ ແລະ ນະຫິ ເປັນສັບທີ່ສະແດງອັດຫ້າມ (ປະຕິເສດ). ສັບວ່າ ເຈ, ສະເຈ ແລະ ຢະທິ ມີອັດວ່າ ຖ້າວ່າ. ສັບວ່າ ສັດທັງ ມີອັດວ່າ ຄ້ອຍຕາມ (ຕາມໃຈ). ສັບວ່າ ນັດຕັງ ແລະ ໂດໂສ ມີອັດວ່າ ກາງຄືນ. ສັບວ່າ ທิວາ ແລະ ອະຫະ ມີອັດວ່າ ກາງເວັນ.

၁၁၄၈.

໑໑໔໘.

ဤသံ ကိဉ္စိ မနံ အပ္ပေ, သဟသာ တု အတက္ကိတေ;

ပုရေ ဂ္ဂတော တု ပုရတော, ပေစ္စာ’မုတြဘဝန္တရေ.

ສັບວ່າ ଈສໍ, ກິຎ໌ຈິ, ມນໍ, ອປ໌ເປ ມີອັດວ່າ ໜ້ອຍໜຶ່ງ; ສັບວ່າ ສຫສາ, ອຕກ໌ກິເຕ ມີອັດວ່າ ໂດຍພັນຕາ (ໂດຍບໍ່ຄາດຝັນ); ສັບວ່າ ປຸເຣ, ປຸເຣຄໂຕ, ປຸຣໂຕ ມີອັດວ່າ ໃນກ່ອນ, ຂ້າງໜ້າ; ສັບວ່າ ເປຈ໌ຈ, ອມຸຕຣຠວນ໌ຕເຣ ມີອັດວ່າ ລະໂລກນີ້ໄປແລ້ວ, ໃນພົບພູມອື່ນ.

၁၁၄၉.

໑໑໔໙.

အဟော [Pg.94] ဟီ ဝိမှယေ တုဏှီ,တု မောနေ ထာ’ဝိ ပါတု စ;

တင်္ခဏေ သဇ္ဇု သပဒိ, ဗလက္ကာရေ ပသယှ စ.

ສັບວ່າ ອໂຫ, ຮີ ມີອັດວ່າ ຄວາມອັດສະຈັນ; ສັບວ່າ ຕຸຓ໌ຫີ, ໂມເນ ມີອັດວ່າ ຄວາມນິ່ງ (ມິດງຽບ); ສັບວ່າ ອາວິ, ປາຕຸ ມີອັດວ່າ ຄວາມປາກົດ; ສັບວ່າ ຕໍຂຓເນ, ສຊ໌ຊຸ, ສປທິ ມີອັດວ່າ ໃນຂະນະນັ້ນ (ທັນທີ); ສັບວ່າ ພລກ໌ກາເຣ, ປສຍ໌ຫ ມີອັດວ່າ ໂດຍຂົ່ມຂູ່ (ໂດຍພະລະການ).

၁၁၅၀.

໑໑໕໐.

သုဒံ ခေါ အဿု ယဂ္ဃေ ဝေ,ဟာ’ဒယော ပဒပူရဏေ;

အန္တရေန’န္တရာ အန္တော, ဝဿံ နူန စ နိစ္ဆယေ.

ສັບວ່າ ສຸທໍ, ໂຂ, ອສ໌ສຸ, ຍຄ໌ເຄ, ເວ, ຫາ ເປັນຕົ້ນ ມີອັດວ່າ ເປັນບົດເສີມ (ເຮັດໃຫ້ບົດເຕັມ); ສັບວ່າ ອນ໌ຕເຣນ, ອນ໌ຕຣາ, ອນ໌ໂຕ ມີອັດວ່າ ໃນລະຫວ່າງ (ພາຍໃນ); ສັບວ່າ ວສ໌ສໍ, ນູນ ມີອັດວ່າ ໃນຄວາມແນ່ນອນ.

၁၁၅၁.

໑໑໕໑.

အာနန္ဒေ သဉ္စ ဒိဋ္ဌာ ထ, ဝိရောဓကထနေ နနု;

ကာမပ္ပဝေဒနေ ကစ္စိ, ဥသူယောပဂမေ’တ္ထု စ.

ສັບວ່າ ສ ມີອັດວ່າ ໃນຄວາມຍິນດີ; ສັບວ່າ ທິຏ໌ຐາ ມີອັດວ່າ ໃນຄວາມຍິນດີ (ດີແລ້ວ); ສັບວ່າ ນນຸ ມີອັດວ່າ ໃນຄຳຄັດຄ້ານ; ສັບວ່າ ກຈ໌ຈິ ມີອັດວ່າ ໃນການບອກຄວາມປາດຖະໜາ (ຖາມໄຖ່); ສັບວ່າ ອຕຠຸ ມີອັດວ່າ ໃນຄວາມຮິດສະຢາ.

၁၁၅၂.

໑໑໕໒.

ဧဝါ’ဝဓာရဏေ ဉေယျံ, ယထာတ္တံ တု ယထာတထံ;

နီစံ အပ္ပေ, မဟတျု’စ္စံ, အထ ပါတော ပဂေ သမာ.

ສັບວ່າ ເອວ ມີອັດວ່າ ໃນການກຳນົດ (ເນັ້ນຍ້ຳ); ສັບວ່າ ຍຖາຕ໌ຕໍ, ຍຖາຕຖໍ ມີອັດວ່າ ຕາມຄວາມເປັນຈິງ; ສັບວ່າ นີຈໍ ມີອັດວ່າ ໃນສິ່ງເລັກນ້ອຍ (ຕ່ຳ); ສັບວ່າ ອຸຈ໌ຈໍ ມີອັດວ່າ ໃນສິ່ງໃຫຍ່ (ສູງ); ສັບວ່າ ປາໂຕ, ປເຄ ມີອັດວ່າ ໃນເວລາເຊົ້າ ຄືກັນ.

၁၁၅၃.

໑໑໕໓.

နိစ္စေ သဒါ သနံ ပါယော,ဗာဟုလျေ ဗာဟိရံ ဗဟိ;

ဗဟိဒ္ဓါ ဗာဟိရာ ဗာဟျေ, သီဃေတု သဏိကံ ဘဝေ.

ສັບວ່າ ສທາ, ສນໍ ມີອັດວ່າ ໃນຄວາມທ່ຽງ (ຕະຫຼອດໄປ); ສັບວ່າ ປາໂຍ ມີອັດວ່າ ໃນຄວາມມາກ (ໂດຍຫຼາຍ); ສັບວ່າ ພາຫິຣໍ, ພຫິ, ພຫິທ໌ຘາ, ພາຫິຣາ, ພາຫ໌ເຍ ມີອັດວ່າ ພາຍນອກ; ສັບວ່າ ສຓິກໍ ມີອັດວ່າ ໃນຄວາມຊ້າ (ຄ່ອຍໆ).

၁၁၅၄.

໑໑໕໔.

အတ္ထံ အဒဿနေ ဒုဋ္ဌု, နိန္ဒာယံ, ဝန္ဒနေ နမော;

သမ္မာ သုဋ္ဌု ပသံသာယံ, အထော သတ္တာယ မတ္ထိ စ.

ສັບວ່າ ອຕຠໍ ມີອັດວ່າ ໃນການບໍ່ເຫັນ (ຄວາມດັບ); ສັບວ່າ ທຸຏ໌ຐຸ ມີອັດວ່າ ໃນການຕิຕຽນ (ຊົ່ວຊ້າ); ສັບວ່າ ນໂມ ມີອັດວ່າ ໃນການໄຫວ້ (ນອບນ້ອມ); ສັບວ່າ ສມ໌ມາ, ສຸຏ໌ຐຸ ມີອັດວ່າ ໃນການສັນເສີນ (ດີງາມ); ສັບວ່າ ອຕຠິ ມີອັດວ່າ ໃນຄວາມມີຢູ່.

၁၁၅၅.

໑໑໕໕.

သာယံ သာယေ’ဇ္ဇ အတြာ’ဟေ,သုဝေ တု သွေ အနာဂတေ;

တတော ပရေ ပရသုဝေ, ဟိယျောတု ဒိဝသေ ဂတေ.

ສັບວ່າ ສາຍໍ, ສາເຍ ມີອັດວ່າ ໃນເວລາແລງ; ສັບວ່າ ອຊ໌ຊ, ອຕ໌ຣ, ອເຫ ມີອັດວ່າ ໃນວັນນີ້; ສັບວ່າ ສຸເວ, ສເວ ມີອັດວ່າ ໃນວັນພູກ (ໃນອະນາຄົດ); ສັບວ່າ ປຣສຸເວ ມີອັດວ່າ ໃນວັນຮື (ວັນຖັດໄປ); ສັບວ່າ ຫິຍ໌ໂຍ ມີອັດວ່າ ໃນວັນວານ (ວັນທີ່ຜ່ານໄປ).

၁၁၅၆.

໑໑໕໖.

ယတ္ထ ယတြ ယဟိံစာထ, တတ္ထ တတြ တဟိံတဟံ;

အထော ဥဒ္ဓဉ္စ ဥပရိ, ဟေဋ္ဌာ တု စ အဓော သမာ.

ສັບວ່າ ຍຕຠ, ຍຕ໌ຣ, ຍຫິໍ ມີອັດວ່າ ໃນທີ່ໃດ; ສັບວ່າ ຕຕຠ, ຕຕ໌ຣ, ຕຫິໍ, ຕຫໍ ມີອັດວ່າ ໃນທີ່ນັ້ນ; ສັບວ່າ ອຸທ໌ຘໍ, ອຸປຣິ ມີອັດວ່າ ຂ້າງເທິງ (ເບື້ອງບົນ); ສັບວ່າ ເຫຏ໌ຐາ, ອໂຘ ມີອັດວ່າ ຂ້າງລຸ່ມ (ເບື້ອງຕ່ຳ) ຄືກັນ.

၁၁၅၇.

໑໑໕໗.

စောဒနေ ဣင်္ဃ ဟန္ဒာ’ထ, အာရာဒူရာ စ အာရကာ;

ပရမ္မုခါ တု စ ရဟော, သမ္မုခါ တွာ’ဝိ ပါတု စ.

ສັບວ່າ ອິງ໌ຆ, ຫນ໌ທ ມີອັດວ່າ ໃນການຕັກເຕືອນ (ຊັກຊວນ); ສັບວ່າ ອາຣາ, ທູຣາ, ອາຣກາ ມີອັດວ່າ ໄກ; ສັບວ່າ ຣໂຫ ມີອັດວ່າ ລັບຫຼັງ (ໃນທີ່ລັບ); ສັບວ່າ ສມ໌ມຸຂາ, ອາວິ, ປາຕຸ ມີອັດວ່າ ຕໍ່ໜ້າ (ປາກົດຈະແຈ້ງ).

၁၁၅၈.

໑໑໕໘.

သံသယတ္ထမှိ အပ္ပေဝ, အပ္ပေဝနာမ နူ’တိ စ;

နိဒဿနေ ဣတိ’တ္ထဉ္စ, ဧဝံ, ကိစ္ဆေ ကထဉ္စိ စ.

ສັບວ່າ ອp໌ເປວ, ອປ໌ເປວນາມ, ນູ ມີອັດວ່າ ໃນຄວາມສົງໄສ; ສັບວ່າ ອິຕິ, ອິຕຠໍ, ເອວໍ ມີອັດວ່າ ໃນການສະແດງ (ຕົວຢ່າງ, ຢ່າງນີ້); ສັບວ່າ ກຖຎ໌ຈິ ມີອັດວ່າ ໃນຄວາມຍາກລຳບາກ.

၁၁၅၉.

໑໑໕໙.

ဟာ ခေဒေ သစ္ဆိ ပစ္စက္ခေ,ဓုဝံ ထိရေ’ဝဓာရဏေ;

တိရော တု တိရိယံ စာထ, ကုစ္ဆာယံ ဒုဋ္ဌု ကု’စ္စတေ.

ສັບວ່າ ຫາ ມີອັດວ່າ ໃນຄວາມເສົ້າໂສກ (ເໜັດເໜື່ອຍ); ສັບວ່າ ສຈ໌ສິ ມີອັດວ່າ ຕໍ່ໜ້າ (ປະຈັກຕາ); ສັບວ່າ ຘຸວໍ ມີອັດວ່າ ໃນຄວາມໝັ້ນຄົງ (ແນ່ນອນ); ສັບວ່າ ຕິໂຣ, ຕິຣິຍໍ ມີອັດວ່າ ຂວາງ (ບັງໄວ້); ສັບວ່າ ທຸຏ໌ຐຸ, ກຸ ມີອັດວ່າ ໃນຄວາມກຽດຊັງ (ຊົ່ວຊ້າ).

၁၁၆၀.

໑໑໖໐.

သုဝတ္ထိ အာသိဋ္ဌတ္ထမှိ, နိန္ဒာယံ တု ဓီ ကထျတေ;

ကုဟိဉ္စနံ ကုဟိံ ကုတြ, ကုတ္ထ ကတ္ထ ကဟံ ကွ ထ.

ສັບວ່າ ສຸວຕຠິ ມີອັດວ່າ ໃນການອວຍພອນ (ຄວາມສະຫວັດດີ); ສັບວ່າ ຘີ ມີອັດວ່າ ໃນການຕິຕຽນ (ໜ້າກຽດຊັງ); ສັບວ່າ ກຸຫິຎ໌ຈນໍ, ກຸຫິໍ, ກຸຕ໌ຣ, ກຸຕຠ, ກຕຠ, ກຫໍ, ກ໌ວ ມີອັດວ່າ ໃນທີ່ໃດ? (ໃສ?).

၁၁၆၁.

໑໑໖໑.

ဣဟေ’ဓာ’တြ [Pg.95] တု ဧတ္ထာ’တ္ထ,အထ သဗ္ဗတြ သဗ္ဗဓိ;

ကဒါ ကုဒါစနံ စာထ, တဒါနိ စ တဒါ သမာ.

ສັບວ່າ ອິຫ, ອິຘ, ອຕ໌ຣ, ເອຕຠ, ອຕຠ ມີອັດວ່າ ໃນທີ່ນີ້; ສັບວ່າ ສພ໌ພຕ໌ຣ, ສພ໌ພຘິ ມີອັດວ່າ ໃນທີ່ທັງປວງ; ສັບວ່າ ກທາ, ກຸທາຈນໍ ມີອັດວ່າ ເມື່ອໃດ?; ສັບວ່າ ຕທານິ, ຕທາ ມີອັດວ່າ ເມື່ອນັ້ນ ຄືກັນ.

၁၁၆၂.

໑໑໖໒.

အာဒိကမ္မေ ဘုသတ္ထေ စ, သမ္ဘဝေါ’တိဏ္ဏ တိတ္တိသု;

နိယောဂိ’ဿရိယ’ပ္ပီတိ, ဒါန ပူဇာ’ဂ္ဂ, သန္တိသု.

ອຸປະສັກວ່າ ປ (ປະ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ການເລີ່ມຕົ້ນ (ອາທິກັມມະ), ຄວາມຍິ່ງ (ພູສັດຖະ), ຄວາມເກີດ (ສັມພະວະ), ການຂ້າມພົ້ນ (ອຸດຕິຓຓະ), ຄວາມອີ່ມ (ຕິດທິ), ການປະກອບ (ນິໂຍຄະ), ຄວາມເປັນໃຫຍ່ (ອິດສະຣິຍະ), ຄວາມບໍ່ຍິນດີ (ອັບປີຕິ), ການໃຫ້ (ທານະ), ການບູຊາ (ປູຊາ), ຄວາມຍອດຢ້ຽມ (ອັກຄະ) ແລະ ຄວາມສະຫງົບ (ສັນຕິ).

၁၁၆၃.

໑໑໖໓.

ဒဿနေ တပ္ပရေ သင်္ဂေ, ပသံသာ, ဂတိ, သုဒ္ဓိသု;

ဟိံသာ, ပကာရန္တော’ဘာဝ, ဝိယောဂါ’ဝယဝေသု စ;

ပေါ’ပသဂ္ဂေါ ဒိသာယောဂေ, ပတ္ထနာ, ဓိတိအာဒိသု.

ອຸປະສັກວ່າ ປ (ປະ) ນັ້ນ ຍັງໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ການເຫັນ (ທັດສະນະ), ຄວາມຂະຫຍັກຂະເຍີ (ຕັບປະຣະ), ຄວາມຂ້ອງ (ສັງຄະ), ການສັນເສີນ (ປະສັງສາ), ການໄປ (ຄະຕິ), ຄວາມບໍລິສຸດ (ສຸດທິ), ການບຽດບຽນ (ຫິງສາ), ປະການ (ປະການະ), ຄວາມຢູ່ພາຍໃນ (ອັນໂຕພາວະ), ຄວາມປາສະຈາກ (ວິໂຍຄະ), ອະໄວຍະວະ (ອະວະຍະວະ), ການປະກອບທິດ (ທິสาໂຍຄະ), ຄວາມປາດຖະໜາ (ປັດຖະນາ) ແລະ ຄວາມເພີຍ (ທິຕິ) ເປັນຕົ້ນ.

၁၁၆၄.

໑໑໖໔.

ပရာသဒ္ဒေါ ပရိဟာနိ, ပရာဇယ ဂတီသု စ;

ဘုသတ္ထေ ပဋိလောမတ္ထေ, ဝိက္ကမာ’မသနာဒိသု.

ອຸປະສັກວ່າ ປຣາ (ປະຣາ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄວາມເສື່ອມ (ປະຣິຫານ信), ຄວາມຜ່າຍແພ້ (ປະຣາຊະຍະ), ການໄປ (ຄະຕິ), ຄວາມຍິ່ງ (ພູສັດຖະ), ຄວາມທວນທິດ (ປະຕິໂລມະ), ຄວາມກ້າຫານ (ວິກກະມະ) ແລະ ການຈັບຕ້ອງ (ອາມະສະນະ) ເປັນຕົ້ນ.

၁၁၆၅.

໑໑໖໕.

နိဿေသာ’ဘာဝ သနျာသ, ဘုသတ္ထ မောက္ခ ရာသိသု;

ဂေဟာ’ဒေသော’ပမာဟီန, ပသာဒနိဂ္ဂတာ’စ္စယေ.

ອຸປະສັກວ່າ ນິ (ນິ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄວາມບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ (ນິດເສສະ), ຄວາມບໍ່ມີ (ອະພາວະ), ການສະລະ (ສັນຍາສະ), ຄວາມຍິ່ງ (ພູສັດຖະ), ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ (ມົກຂະ), ກອງ (ຣາສິ), ເຮືອນ (ເຄຫະ), ການສະແດງ/ສະຖານທີ່ (ອາເທສະ), ຄວາມປຽບທຽບ (ອຸປະມາ), ຄວາມຊົ່ວ/ຕ່ຳ (ຫີນະ), ຄວາມເລື່ອມໃສ (ປະສາດະ), ການອອກໄປ (ນິກຄະຕະ) ແລະ ຄວາມລ່ວງພົ້ນ (ອັດຈະຍະ).

၁၁၆၆.

໑໑໖໖.

ဒဿနော’သာနနိက္ခန္တာ, ဓောဘာဂေသွ’ဝဓာရဏေ;

သာမီပျေ ဗန္ဓနေ ဆေက, န္တောဘာဂေါ’ပရတီသု စ.

ແລະ ຍັງໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ການເຫັນ (ທັດສະນະ), ຄວາມສິ້ນສຸດ (ໂອສານະ), ການອອກໄປ (ນິກຂັນຕະ), ເບື້ອງຕ່ຳ (ອະໂທພາຄະ), ການກຳນົດ (ອະວະທາຣະນະ), ຄວາມໃກ້ຊິດ (ສາມີປຍະ), ການຜູກມັດ (ພັນທະນະ), ຄວາມສະຫຼາດ (ເສກະ), ສ່ວນພາຍໃນ (ອັນໂຕພາຄະ) ແລະ ຄວາມງົດເວັ້ນ (ອຸປະຣະຕິ).

၁၁၆၇.

໑໑໖໗.

ပါတုဘာဝေ ဝိယောဂေ စ, နိသေဓာဒေါ နိ ဒိဿတိ;

အထော နီဟရဏေ စေဝါ, ဝရဏာဒေါ စ နီ သိယာ.

ອຸປະສັກວ່າ ນິ ປາກົດໃນອັດວ່າ: ຄວາມປາກົດ (ປາຕຸພາວະ), ຄວາມປາສະຈາກ (ວິໂຍຄະ) ແລະ ການຫ້າມ (ນິເສທະ) ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນອຸປະສັກວ່າ ນີ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ການນຳອອກ (ນີຫາຣະນະ) ແລະ ການປ້ອງກັນ (ວາຣະນະ) ເປັນຕົ້ນ.

၁၁၆၈.

໑໑໖໘.

ဥဒ္ဓကမ္မ ဝိယောဂ တ္တ, လာဘ တိတ္တိ သမိဒ္ဓိသု;

ပါတုဘာဝ’စ္စယာဘာဝ, ပဗလတ္တေ ပကာသနေ;

ဒက္ခ’ဂ္ဂတာသု ကထနေ, သတ္တိမောက္ခာဒိကေ ဥ စ.

ອຸປະສັກວ່າ ອຸ (ອຸດ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: การກະທຳເບື້ອງບົນ (ອຸດທະກັມມະ), ຄວາມປາສະຈາກ (ວິໂຍຄະ), ການໄດ້ (ລາພະ), ຄວາມອີ່ມ (ຕິດທິ), ຄວາມສຳເລັດ (ສາມິດທິ), ຄວາມປາກົດ (ປາຕຸພາວະ), ຄວາມບໍ່ມີລ່ວງພົ້ນ (ອັດຈະຍາພາວະ), ความມີກຳລັງຫຼາຍ (ປະພະລັດຕະ), ການປະກາດ (ປະກາສະນະ), ຄວາມສະຫຼາດ (ທັກຂະ), ຄວາມເປັນຍອດ (ອັກຄະຕາ), ການກ່າວ (ຄະຖະນະ), ຄວາມສາມາດ (ສັດຕິ) ແລະ ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ (ມົກຂະ) ເປັນຕົ້ນ.

၁၁၆၉.

໑໑໖໙.

ဒု ကုစ္ဆိတေ’သဒတ္ထေသု, ဝိရူပတ္တေ ပျ’သောဘနေ;

သိယာ’ဘာဝါ’သမိဒ္ဓီသု, ကိစ္ဆေ စာ’နန္ဒနာဒိကေ.

ອຸປະສັກວ່າ ທຸ (ທຸຣ໌) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄວາມໜ້າກຽດຊັງ (ກຸດສິຕະ), ອັດທີ່ບໍ່ດີ (ອະສະທັດຖະ), ຄວາມມີຮູບຮ່າງວິປະຫຼາດ (ວິຣູປັດຕະ), ຄວາມບໍ່ງາມ (ອະໂສພະນະ), ຄວາມບໍ່ມີ (ອະພາວະ), ຄວາມບໍ່ສຳເລັດ (ອະສາມິດທິ), ຄວາມຍາກລຳບາກ (ກິດຈະ) ແລະ ຄວາມບໍ່ຍິນດີ (ອານັນທະນະ) ເປັນຕົ້ນ.

၁၁၇၀.

໑໑໗໐.

သံ သမောဓာန သင်္ခေပ, သမန္တတ္တ သမိဒ္ဓိသု;

သမ္မာ ဘုသ သဟ ပ္ပတ္ထာ, ဘိမုခတ္ထေသု သင်္ဂတေ;

ဝိဓာနေ ပဘဝေ ပူဇာ, ပုနပ္ပုနကြိယာဒိသု.

ອຸປະສັກວ່າ ສໍ (ສັງ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ການຮວບຮວມ (ສະໂມທານະ), ຄວາມຫຍໍ້ (ສັງເຂປະ), ຄວາມທົ່ວເຖິງ (ສະມັນຕັດຕະ), ຄວາມສຳເລັດ (ສາມິດທິ), ຄວາມຖືກຕ້ອງ (ສັມມາ), ຄວາມຍິ່ງ (ພູສະ), ຄວາມຮ່ວມກັນ (ສະຫະ), ຄວາມປາດຖະໜາ (ປັດຖະ), ຄວາມມຸ່ງໜ້າ (ອະພິມຸຂະ), ຄວາມພົບປະກັນ (ສັງຄະຕະ), ການຈັດແຈງ (ວິທານະ), ຄວາມເກີດ (ປະພະວະ), ການບູຊາ (ປູຊາ) ແລະ ການເຮັດຊ້ຳໆ (ປຸນັບປຸນັກກິຣິຍາ) ເປັນຕົ້ນ.

၁၁၇၁.

໑໑໗໑.

ဝိဝိဓာ’တိသယာ’ဘာဝ, ဘုသတ္တိ’ဿရိယာ’စ္စယေ;

ဝိယောဂေ ကလဟေ ပါတု, ဘာဝေ ဘာသေ စ ကုစ္ဆနေ.

ອຸປະສັກວ່າ ວິ (ວິ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄວາມຕ່າງໆ (ວິວິທະ), ຄວາມຍິ່ງຍວດ (ອະຕິສະຍະ), ຄວາມບໍ່ມີ (ອະພາວະ), ຄວາມຍິ່ງ (ພູສັດຖະ), ຄວາມເປັນໃຫຍ່ (ອິດສະຣິຍະ), ຄວາມລ່ວງພົ້ນ (ອັດຈະຍະ), ຄວາມປາສະຈາກ (ວິໂຍຄະ), ຄວາມທະເລາະ (ກາລະຫະ), ຄວາມປາກົດ (ປາຕຸພາວະ), ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ/ການກ່າວ (ພາສະ) ແລະ ຄວາມໜ້າກຽດຊັງ (ກຸດຈະນະ).

၁၁၇၂.

໑໑໗໒.

ဒူရာ’နဘိမုခတ္တေသု, မောဟာ’နဝဋ္ဌိတီသု စ;

ပဓာန ဒက္ခတာ ခေဒ, သဟတ္ထာဒေါ ဝိ ဒိဿတိ.

ແລະ ຍັງປາກົດໃນອັດວ່າ: ຄວາມໄກ (ທູຣະ), ຄວາມບໍ່ມຸ່ງໜ້າ (ອະນາພິມຸຂະ), ຄວາມຫຼົງ (ໂມຫະ), ຄວາມບໍ່ໝັ້ນຄົງ (ອະນາວັດຖິຕິ), ຄວາມເປັນປະທານ (ປະທານະ), ຄວາມສະຫຼາດ (ທັກຂະຕາ), ຄວາມເໜັດເໜື່ອຍ (ເຂທະ) ແລະ ຄວາມຮ່ວມກັນ (ສະຫັດຖະ) ເປັນຕົ້ນ.

၁၁၇၃.

໑໑໗໓.

ဝိယောဂေ [Pg.96] ဇာနနေ စာ’ဓော,ဘာဂ နိစ္ဆယ သုဒ္ဓိသု;

ဤသဒတ္ထေ ပရိဘဝေ, ဒေသ ဗျာပန ဟာနိသု;

ဝစောကြိယာယ ထေယျေ စ, ဉာဏပ္ပတ္တာဒိကေ အဝ.

ອຸປະສັກວ່າ ອວ (ອະວະ ຫຼື ໂອ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄວາມປາສະຈາກ (ວິໂຍຄະ), ຄວາມຮູ້ (ຊານະນະ), ເບື້ອງຕ່ຳ (ອະໂທພາຄະ), ຄວາມແນ່ນອນ (ນິດຈະຍະ), ຄວາມບໍລິສຸດ (ສຸດທິ), ອັດໜ້ອຍໜຶ່ງ (ອີສັດຖະ), ຄວາມດູໝິ່ນ (ປະຣິພະວະ), ສະຖານທີ່ (ເທສະ), ຄວາມແຜ່ໄປ (ວີຍາປະນະ), ຄວາມເສື່ອມ (ຫານิ), ການກ່າວວາຈາ (ວະໂຈກິຣິຍາ), ຄວາມເປັນຂະໂມຍ (ເຖຍຍະ) ແລະ ການບັນລຸຍານ (ຍານັບປັດຕະ) ເປັນຕົ້ນ.

၁၁၇၄.

໑໑໗໔.

ပစ္ဆာ ဘုသတ္တ သာဒိသျာ, နုပစ္ဆိန္နာ’နုဝတ္တိသု;

ဟီနေ စ တတိယတ္ထာ’ဓော, ဘာဂေသွ’နုဂတေ ဟိတေ;

ဒေသေ လက္ခဏ ဝိစ္ဆေ’တ္ထ, မ္ဘူတ ဘာဂါဒိကေ အနု.

ອຸປະສັກວ່າ ອນຸ (ອະນຸ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ພາຍຫຼັງ (ປັດຊາ), ຄວາມຍິ່ງ (ພູສັດຖະ), ຄວາມຄ້າຍຄື (ສາດິດສະຍະ), ຄວາມບໍ່ຂາດສາຍ (ອະນຸປັດຊິນນະ), ການປະພຶດຕາມ (ອະນຸວັດຕິ), ຄວາມຕ່ຳຊ້າ (ຫີນະ), ອັດແຫ່ງຕະຕິຍາວິພັດ (ຕະຕິຍັດຖະ), ເບື້ອງຕ່ຳ (ອະໂທພາຄະ), ການໄປຕາມ (ອະນຸຄະຕະ), ປະໂຫຍດ (ຫິຕະ), ສະຖານທີ່ (ເທສະ), ເຄື່ອງໝາຍ (ລັກຂະນະ), ຄວາມຊ້ຳໆ (ວິດຊາ), ຄວາມເປັນຢ່າງນັ້ນ (ອິດຖັມພູຕະ) ແລະ ສ່ວນແບ່ງ (ພາຄະ) ເປັນຕົ້ນ.

၁၁၇၅.

໑໑໗໕.

သမန္တတ္ထေ ပရိစ္ဆေဒေ, ပူဇာ’လိင်္ဂန ဝဇ္ဇနေ;

ဒေါသက္ခာနေ နိဝါသနာ, ဝညာ’ဓာရေသု ဘောဇနေ;

သောက ဗျာပန တတွေသု, လက္ခဏာဒေါ သိယာ ပရိ.

ອຸປະສັກວ່າ ປຣິ (ປະຣິ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ໂດຍຮອບ (ສະມັນຕັດຖະ), ການກຳນົດຂອບເຂດ (ປະຣິດເຊທະ), ການບູຊາ (ປູຊາ), ການກອດ (ອາລິງຄະນະ), การເວັ້ນ (ວັດຊະນະ), ການກ່າວໂທດ (ໂທສັກຂານະ), ການນຸ່ງຫົ່ມ/ທີ່ຢູ່ (ນິວາສະນະ), ຄວາມດູໝິ່ນ (ອະວັນຍາ), ທີ່ຮອງຮັບ (ອາທາຣະ), ການກິນ (ໂພຊະນະ), ຄວາມເສົ້າໂສກ (ໂສກະ), ຄວາມແຜ່ໄປ (ວີຍາປະນະ), ຄວາມເປັນຈິງ (ຕັດວະ) ແລະ ເຄື່ອງໝາຍ (ລັກຂະນະ) ເປັນຕົ້ນ.

၁၁၇၆.

໑໑໗໖.

အာဘိမုချ ဝိသိဋ္ဌု’ဒ္ဓ, ကမ္မသာရုပ္ပဝုဒ္ဓိသု;

ပူဇာ’ဓိက ကုလာ’သစ္စ, လက္ခဏာဒိမှိ စာပျ’ဘိ.

ອຸປະສັກວ່າ ອຠິ (ອະພິ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄວາມມຸ່ງໜ້າ (ອາພິມຸຂຍະ), ຄວາມວິເສດ (ວິສິດຖະ), ການກະທຳເບື້ອງບົນ (ອຸດທະກັມມະ), ຄວາມສົມຄວນ (ສາຣຸບປະ), ຄວາມຈະເລີນ (ວຸດທິ), ການບູຊາ (ປູຊາ), ຄວາມຍິ່ງ (ອະທິກະ), ຕະກູນ (ກຸລະ), ຄວາມໃກ້ຊິດ (ອາສັດຈະ) ແລະ ເຄື່ອງໝາຍ (ລັກຂະນະ) ເປັນຕົ້ນ.

၁၁၇၇.

໑໑໗໗.

အဓိကိ’ဿရ, ပါဌာ’ဓိ, ဋ္ဌာန, ပါပုဏနေသွ’ဓိ;

နိစ္ဆယေ စောပရိတ္တာ’ဓိ, ဘဝနေ စ ဝိသေသနေ.

ອຸປະສັກວ່າ ອຘິ (ອະທິ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄວາມຍິ່ງ (ອະທິກະ), ຄວາມເປັນໃຫຍ່ (ອິດສະຣະ), ພະບາລີ (ປາຖະ), ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ (ອະທິດຖານະ), ການເຖິງ (ປາປຸນນະ), ຄວາມແນ່ນອນ (ນິດຈະຍະ), ຄວາມຢູ່ເບື້ອງບົນ (ອຸປະຣິດຕະ), ຄວາມຄອບງຳ (ອະທິພະວະ) ແລະ ຄວາມວິເສດ (ວິເສສະນະ).

၁၁၇၈.

໑໑໗໘.

ပဋိဒါနနိသေဓေသု, ဝါမာ’ဒါနနိဝတ္တိသု;

သာဒိသေ ပဋိနိဓိမှိ, အာဘိမုချဂတီသု စ.

ອຸປະສັກວ່າ ປຏິ (ປະຕິ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ການໃຫ້ຄືນ (ປະຕິທານະ), ການຫ້າມ (ນິເສທະ), ຄວາມກົງກັນຂ້າມ (ວາມະ), ການຮັບ (ອາດານະ), ການກັບຄືນ (ນິວັດຕິ), ຄວາມຄ້າຍຄື (ສາດິສະ), ຕົວແທນ (ປະຕິນິທິ), ຄວາມມຸ່ງໜ້າ (ອາພິມຸຂຍະ) ແລະ ການໄປ (ຄະຕິ) ເປັນຕົ້ນ.

၁၁၇၉.

໑໑໗໙.

ပတိဗောဓေ ပတိဂတေ, တထာ ပုနကြိယာယ စ;

သမ္ဘာဝနေ ပဋိစ္စတ္ထေ, ပတီတိ လက္ခဏာဒိကေ;

သု သောဘနေ သုခေ သမ္မာ, ဘုသ သုဋ္ဌု သမိဒ္ဓိသု.

ແລະ ຍັງໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄວາມຮູ້ແຈ້ງ (ປະຕິໂພທະ), ການກັບໄປ (ປະຕິຄະຕະ), ການເຮັດຊ້ຳ (ປຸນັກກິຣິຍາ), ຄວາມເຄົາລົບ (ສັມພາວະນະ), ອັດອາໄສ (ປະຕິດຈະ), ຄວາມປາກົດຈະແຈ້ງ (ປະຕີຕິ) ແລະ ເຄື່ອງໝາຍ (ລັກຂະນະ) ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນອຸປະສັກວ່າ ສຸ (ສຸ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄວາມງາມ (ໂສພະນະ), ຄວາມສຸກ (ສຸຂະ), ຄວາມຖືກຕ້ອງ (ສັມມາ), ຄວາມຍິ່ງ (ພູສະ), ຄວາມດີງາມ (ສຸດຖຸ) ແລະ ຄວາມສຳເລັດ (ສາມິດທິ).

၁၁၈၀.

໑໑໘໐.

အာဘိမုချ, သမီပါ’ဒိ, ကမ္မာ’လိင်္ဂန ပတ္တိသု;

မရိယာဒု’ဒ္ဓကမ္မိ’စ္ဆာ, ဗန္ဓနာ’ဘိဝိဓီသု အာ.

ອຸປະສັກວ່າ ອາ (ອາ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄວາມມຸ່ງໜ້າ (ອາພິມຸຂຍະ), ຄວາມໃກ້ (ສະມີປະ), ການງານ (ກັມມະ), ການກອດ (ອາລິງຄະນະ), ການເຖິງ (ປັດຕິ), ຂອບເຂດ (ມະຣິຍາດະ), ການກະທຳເບື້ອງບົນ (ອຸດທະກັມມະ), ຄວາມປາດຖະໜາ (ອິດຊາ), ການຜູກມັດ (ພັນທະນະ) ແລະ ຄວາມກຳນົດແຜ່ໄປທົ່ວ (ອະພິວິທິ).

၁၁၈၁.

໑໑໘໑.

နိဝါသာ’ဝှာန ဂဟဏ, ကိစ္ဆေ’သတ္ထ နိဝတ္တိသု;

အပ္ပသာဒါ’သိ သရဏ, ပတိဋ္ဌာ’ဝိမှယာဒိသု.

ແລະ ຍັງໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ທີ່ຢູ່ (ນິວາສະ), ການຮ້ອງເອີ້ນ (ອາວຫານະ), ການຈັບກຸມ (ຄະຫານະ), ຄວາມຍາກລຳບາກ (ກິດຈະ), ອັດທີ່ບໍ່ດີ (ອະສັດຖະ), ການກັບຄືນ (ນິວັດຕິ), ຄວາມບໍ່ເລື່ອມໃສ (ອັບປະສາດະ), ການອວຍພອນ (ອາສິສ໌), ທີ່ພຶ່ງ (ສະຣະນະ), ທີ່ຕັ້ງໝັ້ນ (ປະຕິດຖา) ແລະ ຄວາມອັດສະຈັນ (ວິມຫະຍະ) ເປັນຕົ້ນ.

၁၁၈၂.

໑໑໘໒.

အန္တောဘာဝ ဘုသတ္တာ’တိ, သယ ပူဇာသွ’တိက္ကမေ;

ဘူတဘာဝေ ပသံသာယံ, ဒဠှတ္ထာဒေါ သိယာ အတိ.

ອຸປະສັກວ່າ ອຕິ (ອະຕິ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄວາມຢູ່ພາຍໃນ (ອັນໂຕພາວະ), ຄວາມຍິ່ງ (ພູສັດຖະ), ຄວາມຍິ່ງຍວດ (ອະຕິສະຍະ), ການບູຊາ (ປູຊາ), ການລ່ວງພົ້ນ (ອະຕິກກະມະ), ຄວາມເປັນຈິງ (ພູຕະພາວະ), ການສັນເສີນ (ປະສັງສາ) ແລະ ອັດທີ່ໝັ້ນຄົງ (ທັນຫັດຖະ) ເປັນຕົ້ນ.

၁၁၈၃.

໑໑໘໓.

သမ္ဘာဝနေ စ ဂရဟာ, ပေက္ခာသု စ သမုစ္စယေ;

ပဉှေ သံဝရဏေ စေဝ, အာသီသတ္ထေ အပီ’ရိတံ.

ອຸປະສັກວ່າ ອປິ (ອະປິ) ກ່າວໄວ້ວ່າໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄວາມເຄົາລົບ (ສັມພາວະນະ), ການຕິຕຽນ (ຄະຣະຫາ), ຄວາມເພັ່ງເລັງ (ເປກຂາ), ການຮວບຮວມ (ສະມຸດຈະຍະ), ຄຳຖາມ (ປັນຫາ), ການສັງວອນ (ສັງວະຣະນະ) ແລະ ອັດອວຍພອນ (ອາສີສັດຖະ).

၁၁၈၄.

໑໑໘໔.

နိဒ္ဒေသေ ဝဇ္ဇနေ ပူဇာ, ပဂတေ ဝါရဏေပိ စ;

ပဒုဿနေ စ ဂရဟာ, စောရိကာ’ဒေါ သိယာ အပ.

ອຸປະສັກວ່າ ອປ (ອະປະ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ການສະແດງ (ນິດເທສະ), ການເວັ້ນ (ວັດຊະນະ), การບູຊາ (ປູຊາ), ການຫຼີກໄປ (ປະຄະຕະ), ການປ້ອງກັນ (ວາຣະນະ), ຄວາມປະທຸສະຮ້າຍ (ປະທຸດສະນະ), ການຕິຕຽນ (ຄະຣະຫາ) ແລະ ຄວາມເປັນຂະໂມຍ (ໂຈຣິກາ) ເປັນຕົ້ນ.

၁၁၈၅.

໑໑໘໕.

သမီပပူဇာ [Pg.97] သာဒိဿ, ဒေါသက္ခာနော’ပပတ္တိသု;

ဘုသတ္တော’ပဂမာ’ဓိကျ, ပုဗ္ဗကမ္မနိဝတ္တိသု;

ဂယှာကာရော’ပရိတ္တေသု, ဥပေ’တျ ’နသနာ’ဒိကေ.

ອຸປະສັກວ່າ ອຸປ (ອຸປະ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄວາມໃກ້ (ສະມີປະ), การບູຊາ (ປູຊາ), ຄວາມຄ້າຍຄື (ສາດິດສະ), ການກ່າວໂທດ (ໂທສັກຂານະ), ຄວາມບັງເກີດ (ອຸປາປັດຕິ), ຄວາມຍິ່ງ (ພູສັດຖະ), ການເຂົ້າໄປຫາ (ອຸປາຄະມະ), ຄວາມຍິ່ງຍວດ (ອະທິກຍະ), ການກະທຳກ່ອນ (ปຸບພະກັມມະ), ການກັບຄືນ (ນິວັດຕິ), ອາການຮັບໄວ້ (ຄັຍຫາກາຣະ), ຄວາມຢູ່ເບື້ອງບົນ (ອຸປະຣິດຕະ) ແລະ ການອົດອາຫານ (ອະນະສະນະ) ເປັນຕົ້ນ.

၁၁၈၆.

໑໑໘໖.

ဧဝံ နိဒဿနာ’ကာရော, ပမာသု သမ္ပဟံသနေ;

ဥပဒေသေ စ ဝစန, ပဋိဂ္ဂါဟေ’ဝဓာရဏေ;

ဂရဟာယေ’ဒမတ္ထေ စ, ပရိမာနေ စ ပုစ္ဆနေ.

ສັບວ່າ ເອວໍ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ການສະແດງ (ນິດເທສະ), ອາການ (ອາກາຣະ), ຄວາມປຽບທຽບ (ອຸປະມາ), ຄວາມຍິນດີຍິ່ງ (ສັມປະຫັງສະນະ), ການແນະນຳ (ອຸປະເທສະ), ການຮັບຄຳ (ວະຈະນະປະຕິກຄາຫະ), ການກຳນົດ (ອະວະທາຣະນະ), ການຕິຕຽນ (ຄະຣະຫາ), ອັດແຫ່ງສິ່ງນີ້ (ອິທະມັດຖະ), ການກຳນົດປະລິມານ (ປະຣິມານະ) ແລະ ການຖາມ (ປຸດຊະນະ).

၁၁၈၇.

໑໑໘໗.

သမုစ္စယေ သမာဟာရေ, နွာစယေ စေ’တရီတရေ;

ပဒပူရဏမတ္တေ စ, စသဒ္ဒေါ အဝဓာရဏေ.

ສັບວ່າ ຈ (ຈະ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ການຮວບຮວມ (ສະມຸດຈະຍະ), ຄວາມປະສົມ (ສະມາຫາຣະ), ການກ່າວຕາມ (ອັນວาຈະຍະ), ຄວາມແຍກກັນ (ອິຕະຣີຕະຣະ), ເປັນພຽງບົດເສີມ (ປະທະປູຣະນະມັດຕະ) ແລະ ການກຳນົດ (ອະວະທາຣະນະ).

၁၁၈၈.

໑໑໘໘.

ဣတိ ဟေတုပကာရေသု, အာဒိမှိ စာ’ဝဓာရဏေ;

နိဒဿနေ ပဒတ္ထဿ, ဝိပလ္လာသေ သမာပနေ.

ສັບວ່າ ອິຕິ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ເຫດ (ເຫຕຸ), ປະການ (ປະການະ), ການເລີ່ມຕົ້ນ (ອາທິ), ການກຳນົດ (ອະວະທາຣະນະ), ການສະແດງ (ນິດເທສະ), ຄວາມຜິດແປກແຫ່ງອັດຂອງບົດ (ປະທັດຖະວິປັນລາສະ) ແລະ ການຈົບ (ສະມາປະນະ).

၁၁၈၉.

໑໑໘໙.

သမုစ္စယေ စော’ပမာယံ, သံသယေ ပဒပူရဏေ;

ဝဝတ္ထိတဝိဘာသာယံ, ဝါ’ဝဿဂ္ဂေ ဝိကပ္ပနေ.

ສັບວ່າ ວາ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ການຮວບຮວມ (ສະມຸດຈະຍະ), ຄວາມປຽບທຽບ (ອຸປະມາ), ຄວາມສົງໄສ (ສັງສະຍະ), ບົດເສີມ (ປະທະປູຣະນະ), ຄວາມກຳນົດແນ່ນອນ (ວະວັດຖິຕະວິພາສາ), ການປ່ອຍ/ອະນຸຍາດ (ອະວັດສັກຄະ) ແລະ ຄວາມເລືອກໄດ້ (ວິກັບປະນະ).

၁၁၉၀.

໑໑໙໐.

ဘူသနေ ဝါရဏေ စာ’လံ, ဝုစ္စတေ ပရိယတ္တိယံ;

အထော’ထာ’နန္တရာ’ရမ္ဘ, ပဉှေသု ပဒပူရဏေ.

ສັບວ່າ ອລໍ (ອະລັງ) ກ່າວໄວ້ວ່າໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ການປະດັບ (ພູສະນະ), ການຫ້າມ (ວາຣະນະ) ແລະ ຄວາມພໍດີ (ປະຣິຍັດຕິ). ສັບວ່າ ອໂຖ ແລະ ອຖ (ອະໂຖ, ອະຖະ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ລຳດັບຖັດໄປ (ອະນັນຕະຣະ), ການເລີ່ມຕົ້ນ (ອາຣັມພະ), ຄຳຖາມ (ປັນຫາ) ແລະ ບົດເສີມ (ປະທະປູຣະນະ).

၁၁၉၁.

໑໑໙໑.

ပသံသာဂရဟာသညာ, သီကာရာဒေါ ပိ နာမ ထ;

နိစ္ဆယေ စာ’နုမာနသ္မိံ, သိယာ နူန ဝိတက္ကနေ.

ສັບວ່າ ນາມ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ການສັນເສີນ (ປະສັງສາ), ການຕິຕຽນ (ຄະຣະຫາ), ຊື່ (ສັນຍາ) ແລະ ການຍອມຮັບ (ສີກາຣະ) ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນສັບວ່າ ນູນ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄວາມແນ່ນອນ (ນິດຈະຍະ), ການຄາດຄະເນ (ອະນຸມານະ) ແລະ ຄວາມຕຶກຕອງ (ວີຕັກກະນະ).

၁၁၉၂.

໑໑໙໒.

ပုစ္ဆာ’ဝဓာရဏာ’နုညာ, သာန္တွနာ’လပနေ နနု;

ဝတေ’ကံသ, ဒယာ, ဟာသ, ခေဒါ’လပန, ဝိမှယေ.

ສັບວ່າ ນນຸ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄຳຖາມ (ປຸດຊາ), ການກຳນົດ (ອະວະທາຣະນະ), ການອະນຸຍາດ (ອະນຸຍາ), ການປອບໂຍນ (ສານຕວະນະ) ແລະ ການຮ້ອງເອີ້ນ (ອາລາປະນະ). ສັບວ່າ ວຕ (ວະຕະ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄວາມແນ່ນອນ (ເອກັງສະ), ຄວາມເອັນດູ (ທະຍາ), ຄວາມຍິນດີ (ຫາສະ), ຄວາມເສົ້າໂສກ (ເຂທະ), ການຮ້ອງເອີ້ນ (ອາລາປະນະ) ແລະ ຄວາມອັດສະຈັນ (ວິມຫະຍະ).

၁၁၉၃.

໑໑໙໓.

ဝါကျာရမ္ဘ, ဝိသာဒေသု, ဟန္ဒ ဟာသေ’နုကမ္ပနေ;

ယာဝ တု တာဝ သာကလျ, မာနာ’ဝဓျ’ဝဓာရဏေ.

ສັບວ່າ ຫນ໌ທ (ຫັນທະ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ການເລີ່ມຕົ້ນປະໂຫຍກ (ວາກຍາຣັມພະ), ຄວາມທໍ້ແທ້ (ວິສາດະ), ຄວາມຍິນດີ (ຫາສະ) ແລະ ຄວາມເອັນດູ (ອະນຸກັມປະນະ). ສັບວ່າ ຍາວ ແລະ ຕາວ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄວາມທົ່ວເຖິງ (ສາກັນຍະ), ປະລິມານ (ມານະ), ຂອບເຂດ (ອະວະທິ) ແລະ ການກຳນົດ (ອະວະທາຣະນະ).

၁၁၉၄.

໑໑໙໔.

ပါစီ, ပုရ, င်္ဂတောတ္ထေသု, ပုရတ္ထာ ပဌမေ ပျထ;

ပဗန္ဓေ စ စိရာတီတေ, နိကဋာဂါမိကေ ပုရာ.

ສັບວ່າ ປຸຣຕຠາ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ທິດຕາເວັນອອກ (ປາຈີ), ຂ້າງໜ້າ (ปຸຣະໂຕ) ແລະ ທຳອິດ (ປະຖະມະ). ສັບວ່າ ປຸຣາ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄວາມສືບເນື່ອງ (ປະພັນທະ), ອະດີດທີ່ຍາວນານ (ຈິຣາຕີຕະ) ແລະ ອະນາຄົດອັນໃກ້ (ນິກະຕາຄາມິກະ).

၁၁၉၅.

໑໑໙໕.

နိသေဓဝါကျာလင်္ကာရာ, ဝဓာရဏပသိဒ္ဓိသု;

ခလွာ’သန္နေ တု အဘိတော-ဘိမုခေါ’ဘယတောဒိကေ.

ສັບວ່າ ຂລຸ (ຂະລຸ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ການຫ້າມ (ນິເສທະ), ການປະດັບປະໂຫຍກ (ວາກຍາລັງກາຣະ), ການກຳນົດ (ອະວະທາຣະນະ), ຄວາມປາກົດຈະແຈ້ງ (ປະສິດທິ) ແລະ ຄວາມໃກ້ (ອາສັນນະ). ສັບວ່າ ອຠິໂຕ (ອະພິໂຕ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄວາມມຸ່ງໜ້າ (ອາພິມຸຂະ) ແລະ ທັງສອງຂ້າງ (ອຸພະຍະໂຕ) ເປັນຕົ້ນ.

၁၁၉၆.

໑໑໙໖.

ကာမံ ယဒျပိသဒ္ဒတ္ထေ, ဧကံသတ္ထေ စ ဒိဿတိ;

အထော ပန ဝိသေသသ္မိံ, တထေဝ ပဒပူရဏေ.

ສັບວ່າ ກາມໍ ປາກົດໃນອັດວ່າ: ເຖິງຢ່າງໃດກໍດີ (ຍັທຍະປິ) ແລະ ຄວາມແນ່ນອນ (ເອກັງສະ). ສ່ວນສັບວ່າ ປນ (ປະນະ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄວາມວິເສດ (ວິເສສະ) ແລະ ບົດເສີມ (ປະທະປູຣະນະ) ຄືກັນ.

၁၁၉၇.

໑໑໙໗.

ဟိ [Pg.98] ကာရဏေ ဝိသေသာ’ဝ, ဓာရဏေ ပဒပူရဏေ;

တု ဟေတုဝဇ္ဇေ တတ္ထာ’ထ, ကု ပါပေ’သတ္ထ’ကုစ္ဆနေ.

ສັບວ່າ ຮິ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ເຫດຜົນ (ກາຣະນະ), ຄວາມວິເສດ (ວິເສສະ), ການກຳນົດ (ອະວະທາຣະນະ) ແລະ ບົດເສີມ (ປະທະປູຣະນະ). ສັບວ່າ ຕຸ ໃຊ້ໃນອັດດຽວກັບສັບວ່າ ຮິ ນັ້ນ ເວັ້ນແຕ່ເຫດຜົນ. ສັບວ່າ ກຸ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ບາບ (ປາປະ), ອັດທີ່ບໍ່ດີ (ອະສັດຖະ) ແລະ ຄວາມໜ້າກຽດຊັງ (ກຸດຈະນະ).

၁၁၉၈.

໑໑໙໘.

နု သံသယေ စ ပဉှေ ထ, နာနာ’ နေကတ္ထ ဝဇ္ဇနေ;

ကိံ တု ပုစ္ဆာဇိဂုစ္ဆာသု, ကံ တု ဝါရိမှိ မုဒ္ဓနိ.

ສັບວ່າ ນຸ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄວາມສົງໄສ (ສັງສະຍະ) ແລະ ຄຳຖາມ (ປັນຫາ). ສັບວ່າ ນານາ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄວາມຕ່າງໆ (ອະເນກັດຖະ) ແລະ ການເວັ້ນ (ວັດຊະນະ). ສັບວ່າ ກິໍ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄຳຖາມ (ປຸດຊາ) ແລະ ຄວາມກຽດຊັງ (ຈິກຸດຊາ). ສັບວ່າ ກໍ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ນ້ຳ (ວາຣິ) ແລະ ຫົວ (ມຸດທັນ).

၁၁၉၉.

໑໑໙໙.

အမာ သဟသမီပေ ထ, ဘေဒေ အပ္ပဌမေ ပုန;

ကိရာ’နုဿဝါ’ရုစိသု, ဥဒါ’ပျတ္ထေ ဝိကပ္ပနေ.

ສັບວ່າ ອມາ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຮ່ວມກັນ (ສະຫະ) ແລະ ຄວາມໃກ້ (ສະມີປະ). ສັບວ່າ ປຸນ (ปຸນະ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄວາມແຕກຕ່າງ (ເພທະ) ແລະ ຄວາມບໍ່ແມ່ນຄັ້ງທຳອິດ (ອັບປະຖະມະ - ອີກເທື່ອໜຶ່ງ). ສັບວ່າ ກิຣ (ກິຣະ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄຳເລົ່າລື (ອະນຸດສະວະ) ແລະ ຄວາມບໍ່ພໍໃຈ (ອະຣຸຈິ). ສັບວ່າ ອຸທາ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ກໍດີ (ອະປິ) ແລະ ຄວາມເລືອກໄດ້ (ວິກັບປະນະ).

၁၂၀၀.

໑໒໐໐.

ပတီစီ စရိမေ ပစ္ဆာ, သာမိ တွဒ္ဓေ ဇိဂုစ္ဆနေ;

ပကာသေ သမ္ဘဝေ ပါတု,အညောညေ တု ရဟော မိထော.

ສັບວ່າ ປຕີຈີ, ຈຣິເມ ແລະ ປດຊາ ມີອັດວ່າ ທິດຕາເວັນຕົກ, ສຸດທ້າຍ ແລະ ພາຍຫຼັງ. ສັບວ່າ ສາມິ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ເຄິ່ງໜຶ່ງ (ອັດທະ) ແລະ ຄວາມກຽດຊັງ (ຈິກຸດຊະນະ). ສັບວ່າ ປາຕຸ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄວາມປາກົດ (ປະກາສະ) ແລະ ຄວາມເກີດ (ສັມພະວະ). ສັບວ່າ ມິໂຖ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ເຊິ່ງກັນແລະກັນ (ອັນຍົນຍະ) ແລະ ໃນທີ່ລັບ (ຣະໂຫ).

၁၂၀၁.

໑໒໐໑.

ဟာ ခေဒသောကဒုက္ခေသု, ခေဒေ တွ’ဟဟ ဝိမှယေ;

ဘိံသာပနေ ဓီ နိန္ဒာယံ, ပိဓာနေ တိရိယံ တိရော.

ສັບວ່າ ຫາ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄວາມເໜັດເໜື່ອຍ (ເຂທະ), ຄວາມເສົ້າໂສກ (ໂສກະ) ແລະ ຄວາມທຸກ (ທຸກຂະ). ສັບວ່າ ອຫຫ (ອະຫະຫະ) ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ຄວາມເໜັດເໜື່ອຍ (ເຂທະ) ແລະ ຄວາມອັດສະຈັນ (ວິມຫະຍະ). ສັບວ່າ ຘີ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ການເຮັດໃຫ້ຢ້ານ (ພິງສາປະນະ) ແລະ ການຕິຕຽນ (ນິນທາ). ສັບວ່າ ຕິຣິຍໍ ແລະ ຕິໂຣ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ: ການປິດບັງ (ປິທານະ).

၁၂၀၂.

໑໒໐໒.

တုန တွာန တဝေ တွာ တုံ, ဓာ သော ထာ က္ခတ္တု, မေဝ စ;

တော ထ တြ ဟိဉ္စနံ ဟိံဟံ, ဓိ ဟ ဟိ ဓ ဓုနာ ရဟိ.

ປັດໄຈທັງຫຼາຍມີ: ຕຸນ, ຕວານ, ຕເວ, ຕວາ, ຕຸໍ, ຘາ, ໂສ, ຖາ, ກຂຕ໌ຕຸໍ, ໂຕ, ຖ, ຕ໌ຣ, ຫິຎ໌ຈນໍ, ຫິໍ, ຫໍ, ຘິ, ຫ, ຫິ, ຘ, ຘຸນາ (ອະທຸນາ) ແລະ ຣຫິ (ຕະຣະຫິ) ເປັນຕົ້ນ.

၁၂၀၃.

໑໒໐໓.

ဒါနိ ဝေါဒါစနံ ဒါဇ္ဇ, ထံ တတ္တံ ဇ္ဈ ဇ္ဇု အာဒယော;

သမာသော စာ’ဗျယီဘာဝေါ,ယာဒေသော စာ’ဗျယံ ဘဝေတိ.

ປັດໄຈທັງຫຼາຍມີ: ທານິ, ໂວ, ທາຈນໍ, ທາ, ອຊ໌ຊ, ຖໍ, ຕຕຠໍ, ຊ໌ຌ, ຊ໌ຊຸ ເປັນຕົ້ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ອະວະຍີພາວະສະມາດ ແລະ ບົດທີ່ມີຍະອັກສອນແທນ (ຍາເທສະ) ກໍຈັດເປັນອະວະຍະຄືກັນ.

ဣတိ အဗျယဝဂ္ဂေါ.

ຈົບ ໝວດອະວະຍະ (ອະວະຍະວັກ).

သာမညကဏ္ဍော တတိယော.

ຈົບ ກັນທີ ໓ ສາມັນຍະກັນ.

အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာ သမတ္တာ.

ຄຳພີ ອະພິທານັບປະທີປິກາ ຈົບບໍລິບູນ.

နိဂမန

ບົດສະຫຼຸບ (ນິກະມະນະ).

၁.

໑.

သဂ္ဂကဏ္ဍော [Pg.99] စ ဘူကဏ္ဍော, တထာ သာမညကဏ္ဍိတိ;

ကဏ္ဍတ္တယာနွိတာ ဧသာ, အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာ.

ພຣະຄຳພີອະພິທານັບປະທີປິກາ (ປະທີບສ່ອງສະຫວ່າງແຫ່ງນາມສັບ) ນີ້ ປະກອບດ້ວຍ 3 ກັນ (ຕອນ) ຄື: ສັກຄະກັນ (ຕອນສະຫວັນ), ພູມິກັນ (ຕອນແຜ່ນດິນ) ແລະ ສາມັນຍະກັນ (ຕອນທົ່ວໄປ).

၂.

໒.

တိဒိဝေ မဟိယံ ဘုဇဂါဝသထေ,သကလတ္ထသမဝှယဒီပနိ’ယံ;

ဣဟ ယော ကုသလော မတိမာ သ နရော,ပဋု ဟောတိ မဟာမုနိနော ဝစနေ.

ນະລຶຊົນຜູ້ມີປັນຍາຄົນໃດ ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນຄຳພີນີ້ ທີ່ສະແດງຊື່ຂອງສິ່ງທັງປວງໃນສະຫວັນ, ໃນແຜ່ນດິນ ແລະ ໃນພົບພະຍານາກ, ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມເປັນຜູ້ຊ່ຽວຊານໃນພຣະທຳມະເທດສະໜາຂອງພຣະມະຫາມຸນີ.

၃.

໓.

ပရက္ကမဘုဇော နာမ, ဘူပါလော ဂုဏဘူသနော;

လင်္ကာယ မာသိ တေဇဿီ, ဇယီ ကေသရိဝိက္ကမော.

ມີພຣະຣາຊາພຣະອົງໜຶ່ງ ພຣະນາມວ່າ ພຣະເຈົ້າປະຣັກກະມະພຸຊະ ຜູ້ຊົງປະດັບດ້ວຍຄຸນນະທຳ, ຊົງມີເດຊານຸພາບ, ຊົງມີໄຊຊະນະ ແລະ ຊົງມີຄວາມອາດຫານດັ່ງພະຍາຣາຊະສີ ໄດ້ຄອງຣາຊະສົມບັດໃນເກາະລັງກາ.

၄.

໔.

ဝိဘိန္နံ စိရံ ဘိက္ခုသံဃံ နိကာယ-တ္တယသ္မိဉ္စ ကာရေသိ သမ္မာ သမဂ္ဂေ;

သဒေဟံ’ဝ နိစ္စာဒရော ဒီဃကာလံ,မဟဂ္ဃေဟိ ရက္ခေသိ ယော ပစ္စယေဟိ.

ພຣະອົງຜູ້ຊົງທຳນຸບຳລຸງພຣະພິກຂຸສົງດ້ວຍປັດໄຈອັນມີຄ່າ ຕະຫຼອດການນານ ດ້ວຍຄວາມເອົາໃຈໃສ່ຢູ່ສະເໝີ ປຽບດັ່ງຮ່າງກາຍຂອງພຣະອົງເອງ, ແລະ ໄດ້ຊົງເຮັດໃຫ້ພຣະພິກຂຸສົງໃນນິກາຍທັງສາມ ທີ່ແຕກແຍກກັນມາເປັນເວລາດົນນານ ໃຫ້ກັບມາສາມັກຄີກັນຢ່າງຖືກຕ້ອງ.

၅.

໕.

ယေန လင်္ကာ ဝိဟာရေဟိ, ဂါမာ’ရာမပုရီဟိ စ;

ကိတ္တိယာ ဝိယ သမ္ဗာဓီ, ကတာ ခေတ္တေဟိ ဝါပိဟိ.

ພຣະອົງໄດ້ຊົງເຮັດໃຫ້ເກາະລັງກາ ເຕັມໄປດ້ວຍວັດວາອາຮາມ, ບ້ານເຮືອນ, ສວນ, ຕົວເມືອງ, ທົ່ງນາ ແລະ ອ່າງເກັບນ້ຳ ປຽບເໝືອນເຕັມໄປດ້ວຍກຽດຕິຍົດຂອງພຣະອົງ.

၆.

໖.

ယဿာ’သာဓာရဏံ ပတွာ, နုဂ္ဂဟံ သဗ္ဗကာမဒံ;

အဟမ္ပိ ဂန္ထကာရတ္တံ, ပတ္တော ဝိဗုဓဂေါစရံ.

ຂ້າພະເຈົ້າເອງ ເມື່ອໄດ້ຮັບພຣະອຸປະຖຳອັນຍິ່ງໃຫຍ່ອັນໃຫ້ຄວາມປາດຖະໜາທັງປວງຂອງພຣະອົງແລ້ວ ກໍໄດ້ເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ແຕ່ງຄຳພີ ອັນເປັນວິໄສຂອງບັນດານັກປາດ.

၇.

໗.

ကာရိတေ တေန ပါသာဒ, ဂေါပုရာဒိဝိဘူသိတေ;

သဂ္ဂခဏ္ဍေ’ဝ တတ္တောယာ, သယသ္မိံ ပတိဗိမ္ဗိတေ.

ໃນວັດທີ່ພຣະອົງຊົງສ້າງຂຶ້ນ ເຊິ່ງປະດັບປະດາດ້ວຍຜາສາດ ແລະ ຊຸ້ມປະຕູເປັນຕົ້ນ ປຽບເໝືອນພາກສ່ວນໜຶ່ງຂອງສະຫວັນ ທີ່ສະທ້ອນເງົາຢູ່ໃນຜືນນ້ຳຂອງຕົນ.

၈.

໘.

မဟာဇေတဝနာ’ချမှိ, ဝိဟာရေ သာဓုသမ္မတေ;

သရောဂါမသမူဟမှိ, ဝသတာ သန္တဝုတ္တိနာ.

ໂດຍຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ມີຄວາມປະພຶດອັນສະຫງົບ ອາໄສຢູ່ໃນວັດຊື່ວ່າ ມະຫາເຊຕະວັນ ອັນເປັນທີ່ຍົກຍ້ອງຂອງສັດຈະຊົນ ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ໃນກຸ່ມບ້ານສະໂຣຄາມະ.

၉.

໙.

သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိကာမေန, မောဂ္ဂလ္လာနေန ဓီမတာ;

ထေရေန ရစိတာ ဧသာ, အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာတိ.

ພຣະຄຳພີອະພິທານັບປະທີປິກາ ນີ້ ແຕ່ງຂຶ້ນໂດຍພຣະໂມກຄັນລານະເຖຣະ ຜູ້ມີປັນຍາ ຜູ້ປາດຖະໜາຄວາມດຳຣົງຢູ່ໝັ້ນແຫ່ງພຣະສັດທຳ.