နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ඒ භාග්‍යවත් වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!

ဝုတ္တောဒယံ

වෘත්තෝදය

၁. သညာပရိဘာသာနိဒ္ဒေသ-ပဌမပရိစ္ဆေဒ

1. සංඥා පරිභාෂා නිර්දේශය - පළමු වන පරිච්ඡේදය

ရတနတ္တယပ္ပဏာမ

රත්නත්‍රය ප්‍රණාමය

၁.

1.

နမ’တ္ထု ဇန သန္တာန, တမ သန္တာန ဘေဒိနော;

ဓမ္မု’ဇ္ဇလန္တ ရုစိနော, မုနိန္ဒော’ဒါတ ရောစိနော.

ජනයාගේ සිත් සතන්හි පවත්නා කෙලෙස් අඳුර නසන්නා වූ ද, ශ්‍රී සද්ධර්මයෙන් බබළන කාන්තිය ඇත්තා වූ ද, පිරිසිදු ප්‍රඥාලෝකය විහිදුවන්නා වූ ද, මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා.

နိမိတ္တ

නිමිත්ත

၂.

2.

ပိင်္ဂလာ’စရိယာဒီဟိ, ဆန္ဒံ ယ မုဒိတံ ပုရာ;

သုဒ္ဓမာဂဓိကာနံ တံ, န သာဓေတိ ယထိစ္ဆိတံ.

පිංගලාචාර්ය ආදීන් විසින් පෙර යම් ඡන්දස් ශාස්ත්‍රයක් පවසන ලද්දේ ද, එය පිරිසිදු මාගධී (පාලි) භාෂාව හදාරන්නන් හට බලාපොරොත්තු වන අයුරින් ප්‍රයෝජනය සලසා නොදෙයි.

ဂန္ထပရိမာဏ

ග්‍රන්ථ පරිමාණය

၃.

3.

တတော မာဂဓဘာသာယ, မတ္တာ,ဝဏ္ဏ,ဝိဘေဒနံ;

လက္ချ လက္ခဏ သံယုတ္တံ, ပသန္န’တ္ထ,ပဒ,က္ကမံ.

එබැවින් මාගධී භාෂාවෙන් යුත්, මාත්‍රා සහ වර්ණ (අක්ෂර) වල ප්‍රභේද දක්වන්නා වූ ද, උදාහරණ හා ලක්ෂණයන්ගෙන් යුක්ත වූ ද, පැහැදිලි අර්ථ හා පද සම්බන්ධයන්ගෙන් යුත් (ඡන්දස් ග්‍රන්ථයක් මම ආරම්භ කරමි).

အဘိဓာနာဒိ

ග්‍රන්ථ නාමය සහ වෙනත් විස්තර

၄.

4.

ဣဒံ ဝုတ္တောဒယံ နာမ, လောကိယ’စ္ဆန္ဒနိဿိတံ;

အာရဘိဿ’မဟံ ဒါနိ, တေသံ သုခဝိဗုဒ္ဓိယာ.

ලෞකික ඡන්දස් ඇසුරු කොටගත්, 'වෘත්තෝදය' නම් වූ මෙම ග්‍රන්ථය, ඔවුන්ගේ පහසු අවබෝධය පිණිස මම දැන් ආරම්භ කරමි.

ဂဏသင်္ကေတသညာ

ගණ සංකේත සංඥා

၅.

5.

သဗ္ဗဂ္လာ မ္နာ,’ဒိဂလဟူ, ဘျာ’,မဇ္ဈ’န္တ ဂရူ ဇသာ;

မဇ္ဈ’န္တလာ ရ,တေ’တေ’ဋ္ဌ, ဂဏာ ဂေါ ဂရု,လော လဟု.

සියල්ල ගුරු අකුරු ඇත්තේ 'ම' ගණයයි, සියල්ල ලඝු අකුරු ඇත්තේ 'න' ගණයයි. මුල ගුරු සහ ලඝු ඇත්තේ පිළිවෙළින් 'භ' සහ 'ය' ගණ වෙයි. මැද ගුරු සහ ලඝු ඇත්තේ 'ජ' සහ 'ස' ගණ වෙයි. අග ගුරු සහ ලඝු ඇත්තේ 'ර' සහ 'ත' ගණ වෙයි. මේවා ගණ අට (අෂ්ට ගණ) වන අතර, 'ගෝ' යන්නෙන් ගුරු ද 'ලෝ' යන්නෙන් ලඝු ද හැඟවේ.

ဂဏနိယမ

ගණ නියමය

၆.

6.

ဘ,ဇ,သာ [Pg.192] သဗ္ဗဂ,လဟူ, ပဉ္စိ’မေ သဏ္ဌိတာ ဂဏာ;

အရိယာဒိမှိ ဝိညေယျာ, ဂဏော ဣဓ စတု’က္ကလော.

භ, ජ, ස සහ සියල්ල ගුරු (ම), සියල්ල ලඝු (න) යන මේ ගණ පහ ආර්යා ආදී ඡන්දස්හි යෙදෙන බව දත යුතුය. මෙහිදී එක් ගණයක් මාත්‍රා හතරකින් යුක්ත වේ.

ဂရု,လဟုသရူပ

ගුරු ලඝු ස්වරූපය

၇.

7.

သံယောဂါ’ဒိ စ, ဒီဃော စ, နိဂ္ဂဟီတပရော စ, ယော;

ဂရု, ဝင်္ကော, ပါဒန္တော,ဝါ, ရဿော’ညော မတ္တိကော လု’ဇု.

සංයුක්තාක්ෂරයකට (බැඳි අකුරකට) මුලින් ඇති අකුර ද, දීර්ඝ ස්වරය ද, නිග්ගහීතය (බිංදුව) පසුව ඇති අකුර ද ගුරු අකුරු වේ. එය වක්‍ර රේඛාවකින් දක්වනු ලැබේ. පාදයක අග ඇති කෙටි (ලඝු) අකුර ද විකල්පයෙන් ගුරු වේ. මීට වඩා වෙනස් වූ, එක් මාත්‍රාවක් ඇති ලඝු අකුර සෘජු රේඛාවකින් දක්වනු ලැබේ.

၈.

8.

ပရေ ပါဒါဒိသံယောဂေ, ယော ပုဗ္ဗော ဂရုက’က္ခရော;

လဟု သ ကွစိ ဝိညေယျော, တဒုဒါဟရဏံ ယထာ.

ඊළඟ පාදයේ ආරම්භයේ සංයුක්තාක්ෂරයක් (බැඳි අකුරක්) ඇති කල්හි, ඊට පෙර ඇති ගුරු අකුර ඇතැම් විට ලඝු අකුරක් ලෙස දත යුතුය. ඒ සඳහා උදාහරණය මෙසේය:

၉.

9.

ဒဿနရသာ’နုဘာဝနေ, နိဗဒ္ဓဂေဓာ ဇိနဿ’ယံ ဇနတာ;

ဝိမှယဇနနီ သညတ, ကြိယာ နု ကံ နာ’နုရဉ္ဇယတိ.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ රූපශ්‍රීය දැකීමේ රසය අනුභව කිරීමෙහි නිරන්තර ආශාව ඇති, මවිතය උපදවන්නා වූ ද, සංවර වූ ක්‍රියා ඇති මේ ජනතාව, ඒ ජිනරාජයන් වහන්සේ කෙරෙහි කවර නම් පැහැදීමක් ඇති නොකෙරේද?

၁၀.

10.

ဝိညေယျာ လောကတော သညာ, သမုဒ္ဒေါ,သု,ရသာဒိနံ;

ပါဒေါဉေယျော စတုတ္ထံ’သော, ပဒစ္ဆေဒေါ ယတီ ဘဝေ.

ලෝක ව්‍යවහාරයෙන් (ඡන්දස් ශාස්ත්‍රයෙන්) 'සමුද්‍ර' යනු සතර ද, 'සුර' යනු තිස්තුන ද ආදී වශයෙන් සංඥා දත යුතුය. ගාථාවක සතරෙන් පංගුවක් (හතරෙන් එකක්) පාදයක් ලෙස දත යුතුය. පද කැඩීම (නැවතීම) 'යති' නම් වේ.

၁၁.

11.

သမ,မဍ္ဎသမံ, ဝုတ္တံ, ဝိသမံ စာ’ပရံ တိဓာ;

သမာ လက္ခဏတော ပါဒါ, စတ္တာရော ယဿ တံ သမံ.

වෘත්තය (ගාථාව) සම වෘත්ත, අර්ධසම වෘත්ත සහ විෂම වෘත්ත යැයි තෙවැදෑරුම් වේ. යමක පාද සතරම ලක්ෂණයන්ගෙන් සමාන වේ ද, එය 'සම වෘත්ත' නම් වේ.

၁၂.

12.

ယဿ’န္တိမေန ဒုတိယော, တတိယေနာ’ဒိမော သမော;

တ’ဒဍ္ဎသမ, မညံ တု, ဘိန္န လက္ခဏ ပါဒိကံ.

යමක පළමු වන පාදය තෙවන පාදයට ද, දෙවන වන පාදය සිව්වන පාදයට ද සමාන වේ ද, එය 'අර්ධසම වෘත්ත' නම් වේ. මීට වඩා වෙනස් වූ, වෙනස් ලක්ෂණ ඇති පාදයන්ගෙන් යුක්ත වූයේ 'විෂම වෘත්ත' නම් වේ.

၁၃.

13.

ပါဒ’မေကက္ခရာ’ရဗ္ဘ, ယာဝ ဆဗ္ဗီသတ’က္ခရာ;

ဘဝေ ပါဒေဟိ တံ ဆန္ဒံ, နာနာနာမော’ဒိတံ တတော.

එක් අකුරක සිට අකුරු විසි හයක් දක්වා වූ පාදයන්ගෙන් යුක්ත වන ඡන්දස, ඉන්පසු විවිධ නම්වලින් හඳුන්වනු ලැබේ.

၁၄.

14.

ဒဏ္ဍကာ စဏ္ဍဝုဋ္ဌျာ’ဒိ, ပါဒေဟိ ဆဟိ, တီဟိ တု;

‘ဂါထာ’တိ စ ပရတ္ထေ’ဝံ, ဆန္ဒော သညာ ပကာသိတာ.

චණ්ඩවෘෂ්ටි ආදී දණ්ඩකයෝ ද, පාද හයකින් හෝ තුනකින් යුක්ත වූ ඡන්දස්හු ද වෙනත් තැන්වල 'ගාථා' යන නමින් ම ප්‍රකාශ කරන ලදහ.

၁၅.

15.

အနန္တရော’ဒိတံ စ’ည, မေတံ သာမည နာမတော;

‘ဂါထာ’ဣစ္စေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ, မုနိန္ဒဝစနေ ပန.

එහෙත්, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනාවෙහි (ත්‍රිපිටකයෙහි) නම්, මීට වඩා වෙනස් වූ මේ සියලු ඡන්දස් වර්ග පොදු නාමයෙන් 'ගාථා' යනුවෙන් ම දක්වා ඇත.

၁၆.

16.

ဝိသေသနာမတော ကိဉ္စိ, ဂဟေတွာ သဗ္ဗထော’စိတံ;

ဒဿယိဿာမ’ဟံ တေ’တ္ထ, နာမာနာ’ဝိ ဘဝိဿရေ.

මම මෙහිදී විශේෂ නාමයන්ගෙන් වඩාත් සුදුසු ඒවා පමණක් තෝරාගෙන දක්වන්නෙමි. ඒවායේ නම් මෙහිදී පැහැදිලි වනු ඇත.

ဣတိ ဝုတ္တောဒယေ ဆန္ဒသိ သညာပရိဘာသာ နိဒ္ဒေသော နာမ

මෙසේ වෘත්තෝදය ඡන්දස් ග්‍රන්ථයෙහි 'සංඥා පරිභාෂා නිර්දේශය' නම් වූ...

ပဌမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

පළමු වන පරිච්ඡේදය නිම විය.

၂. မတ္တာဝုတ္တိနိဒ္ဒေသ-ဒုတိယပရိစ္ဆေဒ

2. මාත්‍රා වෘත්ත නිර්දේශය - දෙවන පරිච්ඡේදය

ဂဏနိယမ

ගණ නියමය

၁၇.

17.

ဆဋ္ဌော’ခိလလဟု,ဇော [Pg.193] ဝါ,ဂယုတာ’ညေ,ဆ’ဂ္ဂဏာ,န ဇော ဝိသမေ,;

အရိယာယ’န္တဍ္ဎေ လော, ဆဋ္ဌော,’န္တေ ဂေါ,ဂဏာ ဆ’ညေ.

ආර්යා ඡන්දසෙහි (පළමු අර්ධයෙහි) ගණ හයක් වන අතර, සවන ගණය සියල්ල ලඝු වූ 'න' ගණය හෝ 'ජ' ගණය විය යුතුය. සෙසු ගණ පහ ගුරු අකුරකින් යුක්ත විය යුතුය. ඔත්තේ (පළමු හා තෙවන) ගණවල 'ජ' ගණය නොයෙදිය යුතුය. දෙවන අර්ධයෙහි (පසුභාගයෙහි) සවන ගණයෙහි එක් ලඝු අකුරක් පමණක් තිබිය යුතු අතර, අවසානයෙහි එක් ගුරු අකුරක් තිබිය යුතුය. සෙසු ගණ හය පෙර පරිදිම විය යුතුය.

ယတိနိယမ

යති නියමය

၁၈.

18.

ပဌမဍ္ဎေ ဆဋ္ဌော စေ,သဗ္ဗလဟေ,’တ္ထာ’ဒိလဟုနိ ဘဝတိယတိ;

တပ္ပရကော,န္တေပိ, သစေ, စရိမေပိ, ဘဝတိ စတုတ္ထော’န္တေ.

(ආර්යා ඡන්දසෙහි) පළමු අර්ධයෙහි සවන ගණය සියල්ල ලඝු අකුරු වූ 'න' ගණයක් වේ නම්, එහි මුල් ලඝු අකුරෙහි යති (නැවතීම) විය යුතුය. ඊළඟ අකුරෙහි ද, අවසානයෙහි ද යති යෙදිය හැකිය. දෙවන අර්ධයෙහි සවන ගණය එක් ලඝු අකුරක් පමණක් වන බැවින්, සිව්වන ගණයේ අග යති යෙදිය යුතුය.

၁၉. အရိယာသာမညံ စေ, ပုဗ္ဗော’ဒိတ လက္ခဏံ ဘဝေ ယဿာ.

19. යමක පෙර පවසන ලද ලක්ෂණ ඇත්නම්, එය 'සාමාන්‍ය ආර්යා' (ආර්යා සාමාන්‍ය) නම් වේ.

၂၀. အာဒိမ’မထ ပါဒယုဂံ, ယဿာ တျံ’သေဟိ သာ ပထျာ.

20. යමක පළමු පාද යුගලය (පළමු අර්ධය) එම ලක්ෂණයන්ගෙන් යුක්ත වේ නම්, එය 'පථ්‍යා' නම් වේ.

၂၁.

21.

ယတ္ထ ဂဏတ္တယ မုလ္လင်္ဃိ,ယော’ဘယတ္ထာ’ဒိမော ဘဝေ ဝိပုလာ.

යම් තැනක පළමු පාද දෙකෙහිම මුල් ගණ තුන ඉක්මවා යති යෙදේ නම්, එය 'විපුලා' නම් වේ.

၂၂. ဂရုမဇ္ဈဂေါ ဇကာရော, စတုတ္ထကော ဒုတိယကော စပလာ.

22. මැද ගුරු අකුරක් ඇති 'ජ' ගණය (ලඝු-ගුරු-ලඝු) දෙවන හා සිව්වන ගණ ලෙස යෙදේ නම්, එය 'චපලා' නම් වේ.

၂၃.

23.

စပလာ’ဂတာ’ခိလံ စေ, ဒလာ’ဒိမံ လက္ခဏံ ဘဇတိ ယဿာ;

ပထျာလက္ခဏ’မညံ, မုခစပလာ နာမ သာ ဘဝတိ.

යමක පළමු අර්ධය සම්පූර්ණයෙන්ම 'චපලා' හි ලක්ෂණ ගන්නා අතර, දෙවන අර්ධය 'පථ්‍යා' හි ලක්ෂණ ගනී නම්, එය 'මුඛචපලා' නම් වේ.

၂၄.

24.

ပထျာယ လက္ခဏံ စေ, ပဌမဍ္ဎေ လက္ခဏံ တု စပလာယ;

ဒုတိယေ ဒလေ’ထ ယဿာ, ပကိတ္တိတာ သာ ဇဃနစပလာ.

යමක පළමු අර්ධය 'පථ්‍යා' හි ලක්ෂණ ගන්නා අතර, දෙවන අර්ධය 'චපලා' හි ලක්ෂණ ගනී නම්, එය 'ජඝනචපලා' නමින් හඳුන්වනු ලැබේ.

အရိယာဇာတိယော.

ආර්යා ජාතීහු (ආර්යා ඡන්දස් වර්ගයන් නිම විය).

၂၅.

25.

သဗ္ဗံပဌမဒလေ ယဒိ, လက္ခဏ’မရိယာယ ဝုတ္တ’မုဘယေသု;

ယဿာ ဒလေသု ယုတ္တံ,ဝုတ္တာ သာ ဂီတိ ဝုတ္တ ယတိ လလိတာ.

යම් කිසි ගීතයක ආර්‍ය්‍යා වෘත්තයේ පළමු කොටසට කියන ලද ලක්ෂණ දෙපායටම යෙදේ නම්, මනෝඥ යතියකින් යුක්ත වූ ඒ වෘත්තය ‘ගීති’ නම් වේ.

၂၆.

26.

အရိယာယံ ဒုတိယ’ဍ္ဎေ, ဂဒိတာ’ခိလလက္ခဏံ ယံ တံ;

ဘဝတိ ဒလေသု’ဘယေသုပိ,ယဒိ ယဿာ သာ’ယ မုပဂီတိ.

ආර්‍ය්‍යා වෘත්තයේ දෙවැනි කොටසෙහි කියන ලද සියලු ලක්ෂණ දෙපායෙහිම යෙදේ නම්, එය ‘උපගීති’ නම් වේ.

၂၇.

27.

အရိယာယ’ဍ္ဎဒွိတယံ, ပုဗ္ဗောဒိတ လက္ခဏော’ပေတံ;

ဝိပရိယယေနာ’ဘိဟိတံ,ယဿာ သမ္ဘဝတိ စေ’ဟ သော’ဂ္ဂီတိ.

පෙර කියන ලද ලක්ෂණයන්ගෙන් යුක්ත වූ ආර්‍ය්‍යා වෘත්තයේ කොටස් දෙක අනුපිළිවෙළින් වෙනස් වී යෙදේ නම්, එය ‘උග්ගීති’ නම් වේ.

၂၈.

28.

အရိယာပုဗ္ဗ’ဍ္ဎံ [Pg.194] ယဒိ, ဂရုနေ’ကေနာ’ဓိကေန နိဓနေ ယုတ္တံ;

ယဒိ ပုဗ္ဗ’ဍ္ဎသမာနံ, ဒလ မိတရံ စော’ဒိတာ’ယ’မရိယာဂီတိ.

ඉදින් ආර්‍ය්‍යා වෘත්තයේ පළමු කොටසෙහි අවසානයෙහි එක් ගුරු අකුරක් වැඩිපුර යෙදේ නම්, අනෙක් කොටසද ඒ පළමු කොටසටම සමාන වේ නම්, එය ‘ආර්‍ය්‍යාගීති’ නමින් කියනු ලැබේ.

ဂီတိဇာတိယော.

ගීති වර්ගයෝයි.

၂၉.

29.

ဝိသမေ ဆ သိယုံ ကလာ မုခေ,သမေ တွ’ဋ္ဌ, ရ,လ,ဂါ, တတော’ပရိ;

ဝေတာလီယံ တ မုစ္စတေ, လဟု ဆက္ကံ န နိရန္တရံ သမေ.

ඔත්තේ පාදයන්ගේ මුලෙහි මාත්‍රා හයක්ද, ඉරට්ටේ පාදයන්ගේ මුලෙහි මාත්‍රා අටක්ද වී, ඉන්පසු ‘ර’ ගණය, ලඝු සහ ගුරු යෙදේ නම්, එය ‘වෛතාලීය’ වෘත්තය යැයි කියනු ලැබේ. එහි ඉරට්ටේ පාදයන්හි ලඝු අකුරු හයක් එක දිගට නොයෙදිය යුතුය.

၃၀.

30.

ဝေတာလီယောပမံ မုခေ တံ,ဩပစ္ဆန္ဒသကံ ရ,ယာ ယ’ဒန္တေ.

මුල කොටස වෛතාලීය වෘත්තයට සමාන වී, අවසානයෙහි ‘ර’ ගණය සහ ‘ය’ ගණය යෙදේ නම්, එය ‘ඕපච්ඡන්දසක’ වෘත්තයයි.

၃၁. အာပါတလိကာ ကထိတာ’ယံ, ဘဂဂါ’န္တေ ယဒိ ပုဗ္ဗမိဝ’ညံ.

31. සෙසු ලක්ෂණ පෙර පරිදිම වී, අවසානයෙහි ‘භ’ ගණය සහ ගුරු අකුරු දෙකක් යෙදේ නම්, එය ‘ආපාතලිකා’ වෘත්තය යැයි කියනු ලැබේ.

၃၂.

32.

ယဒါ’ဒိတော ဒက္ခိဏန္တိကာ,ဌိတေ’တ္ထ ပါဒေသွာ’ခိလေသု ဇော.

මෙහි සියලුම පාදයන්ගේ මුලෙහි ‘ජ’ ගණය පිහිටා තිබේ නම්, එය ‘දක්ඛිණන්තිකා’ වෘත්තය වේ.

၃၃.

33.

‘ဥဒိစ္စဝုတ္တီ’တိ ဝုစ္စတေ,ဇော စာ’ဒေါ ဝိသမေသု သဏ္ဌိတော.

ඔත්තේ පාදයන්ගේ මුලෙහි ‘ජ’ ගණය පිහිටා තිබේ නම්, එය ‘උදිච්චවුත්ති’ නමින් කියනු ලැබේ.

၃၄. ပုဗ္ဗတ္ထ, သမေသု စေ ဂ, ဇာ, ‘ပစ္စဝုတ္တိ’ ရုဒိတာ’တိ သဏ္ဌိတာ.

34. පෙර කී ලක්ෂණ සහිතව, ඉරට්ටේ පාදයන්ගේ මුලෙහි ගුරු අකුරක් සහ ‘ජ’ ගණයක් පිහිටා තිබේ නම්, එය ‘පච්චවුත්ති’ නමින් කියනු ලැබේ.

၃၅.

35.

သမာသမာ’တြာ’ဒိနံ သမာ,သံယုတာ ဘဝတိ တံ ပဝတ္တကံ.

මාත්‍රා ආදියෙන් සමාන වූ වෘත්තයන්ගේ සංයෝගයෙන් ‘පවත්තක’ වෘත්තය සිදුවේ.

၃၆. အဿ သာ သမ ကတာ’ ပရန္တိကာ.

36. ඒ පවත්තක වෘත්තයේ සියලු පාදයන් සමාන කරන ලද්දේ නම්, එය ‘අපරන්තිකා’ වෘත්තය වේ.

၃၇. တဒ’ညဇာ စာရုဟာသိနီ.

37. ඊට වෙනස් වූ අනෙක් වෘත්තය ‘චාරුහාසිනී’ නම් වේ.

ဝေတာလီယဇာတိယော.

වෛතාලීය වර්ගයෝයි.

၃၈. ဒွိက ဝိဟတ ဝသု လဟု အစလဓိတိ ရိ’ဟ.

38. මේ වෘත්තයෙහි එක් එක් පාදයක ලඝු අකුරු දහසයක් වේ නම්, එය ‘අචලධිති’ වෘත්තය වේ.

၃၉. မတ္တာသမကံ နဝမော လ္ဂ’န္တေ.

39. එක් පාදයක මාත්‍රා දහසයක් ඇතිව, නවවන අකුර ලඝු වී, අවසානයෙහි ලඝු සහ ගුරු අකුරක් යෙදේ නම්, එය ‘මාත්‍රාසමක’ වෘත්තයයි.

၄၀. ဇော န္လာ’ ထဝါ’ဏ္ဏဝါ ဝိသိလောကော.

40. සිව්වන ස්ථානයෙහි ‘ජ’ ගණයක් හෝ ‘න’ ගණයක් සහ ලඝු අකුරක් යෙදේ නම්, එය ‘විසිලෝක’ වෘත්තය වේ.

၄၁. တဒွယတော ဝါနဝါသိကာ’ချာ.

41. ඒ වෘත්ත දෙකෙහි මිශ්‍රණයෙන් ‘වානවාසිකා’ නම් වෘත්තය වේ.

၄၂. ပဉ္စ,ဋ္ဌ,နဝသု ယဒိ လော စိတြာ.

42. ඉදින් පස්වන, අටවන සහ නවවන ස්ථානයන්හි ලඝු අකුරක් යෙදේ නම්, එය ‘චිත්‍රා’ වෘත්තය වේ.

၄၃. ဂ,လျာ’ဋ္ဌဟိ စေ’သာ ဝု’ပစိတြာ.

43. ඉදින් අටවන ස්ථානයෙහි ගුරු අකුරක් යෙදේ නම්, එය ‘උපචිත්‍රා’ වෘත්තය යැයි කියනු ලැබේ.

၄၄.

44.

ယ’မတီတ လက္ခဏ ဝိသေသ ယုတံ, (စိတြာ)မတ္တာ သမာ’ဒိ ပါဒါ’ဘိဟိတံ;

(ဝိသိလောက)အနိယတ ဝုတ္တ ပရိမာဏ သဟိတံ, (ဝါနဝါသိကာ)ပထိတံ ဇနေသု ပါဒါကုလကံ. (ဝိသိလောက)

පෙර කියන ලද විශේෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් යුක්ත වූ ද, මාත්‍රාසමක ආදී පාදයන්ගෙන් කියැවුණු ද, නියත නොවූ වෘත්ත ප්‍රමාණයක් සහිත වූ ද වෘත්තය ලෝකයා අතර ‘පාදාකුලක’ නමින් ප්‍රකට වේ.

မတ္တာသမက ဇာတိယော.

මාත්‍රාසමක වර්ගයෝයි.

၄၅.

45.

ဝိနာ [Pg.195] ဝဏ္ဏေဟိ မတ္တာ ဂါ, ဝိနာ ဝဏ္ဏာ ဂရူဟိ တု;

ဝိနာ လဟူဟိ ဂရဝေါ, ဒလေ ပထျာဒိနော မတာ.

පථ්‍යා ආදී වෘත්තයන්ගේ පාදයන්හි, අකුරු රහිතව මාත්‍රා පමණක්ද, ගුරු අකුරු රහිතව අකුරු පමණක්ද, ලඝු අකුරු රහිතව ගුරු අකුරු පමණක්ද යෙදීම සුදුසු යැයි පිළිගන්නා ලදී.

ဣတိ ဝုတ္တောဒယေ ဆန္ဒသိ မတ္တာဝုတ္တိနိဒ္ဒေသော နာမ

මෙසේ වුත්තෝදය ඡන්දස් ශාස්ත්‍රයෙහි ‘මාත්‍රා වෘත්ති නිර්දේශය’ නම් වූ,

ဒုတိယော ပရိစ္ဆေဒေါ.

දෙවන පරිච්ඡේදයයි.

၃. သမဝုတ္တိနိဒ္ဒေသ-တတိယပရိစ္ဆေဒ

3. සමවෘත්ති නිර්දේශය නම් වූ තුන්වන පරිච්ඡේදය.

၄၆. တျာ’ စေ တနုမဇ္ဈာ.

46. ඉදින් ‘ත’ ගණය සහ ‘ය’ ගණය යෙදේ නම්, එය ‘තනුමජ්ඣා’ වෘත්තයයි.

ဂါယတ္တီ.

ගායත්තී ඡන්දසයි.

၄၇. ကုမာရ လလိတာ ဇ္သ္ဂါ.

47. ‘ජ’ ගණය, ‘ස’ ගණය සහ ගුරු අකුරක් යෙදේ නම්, එය ‘කුමාරලලිතා’ වෘත්තයයි.

ဥဏှိကာ.

උණ්හිකා ඡන්දසයි.

၄၈. စိတြပဒါ ယဒိ ဘာ ဂါ.

48. ඉදින් ‘භ’ ගණ දෙකක් සහ ගුරු අකුරු දෙකක් යෙදේ නම්, එය ‘චිත්‍රපදා’ වෘත්තයයි.

၄၉. မော မော ဂေါ ဂေါ ဝိဇ္ဇုမ္မာလာ.

49. ‘ම’ ගණ දෙකක් සහ ගුරු අකුරු දෙකක් යෙදේ නම්, එය ‘විජ්ජුම්මාලා’ වෘත්තයයි.

၅၀. ဘာ တ, လ, ဂါ မာဏဝကံ.

50. ‘භ’ ගණය, ‘ත’ ගණය, ලඝු සහ ගුරු අකුරක් යෙදේ නම්, එය ‘මාණවක’ වෘත්තයයි.

၅၁. ဂ္လာ သမာနိကာ ရ,ဇာ စ.

51. ‘ර’ ගණය, ‘ජ’ ගණය, ගුරු සහ ලඝු අකුරක් යෙදේ නම්, එය ‘සමානිකා’ වෘත්තයයි.

၅၂. ပမာဏိကာ ဇ, ရာ လ, ဂါ.

52. ‘ජ’ ගණය, ‘ර’ ගණය, ලඝු සහ ගුරු අකුරක් යෙදේ නම්, එය ‘පමාණිකා’ වෘත්තයයි.

အနုဋ္ဌုဘာ.

අනුට්ඨුභා ඡන්දසයි.

၅၃. ရာ န,သာ ယဒိ ဟလမုခီ.

53. ඉදින් ‘ර’ ගණය, ‘න’ ගණය සහ ‘ස’ ගණය යෙදේ නම්, එය ‘හලමුඛී’ වෘත්තයයි.

၅၄. ဘုဇဂ သုသု သဋာ နာ မော.

54. ‘න’ ගණයක් සහ ‘ම’ ගණ දෙකක් යෙදේ නම්, එය ‘භුජගසුසුසටා’ වෘත්තයයි.

ဗြဟတီ.

බ්‍රහතී ඡන්දසයි.

၅၅. မ္သာဇ္ဂါ သုဒ္ဓဝိရာဇိတံ မတံ.

55. ම, ස, ජ යන ගණ තුන හා ගුරු අකුරු දෙකකින් යුක්ත වූයේ 'සුද්ධවිරාජිත' ඡන්දස යැයි පිළිගැනේ.

၅၆. မ္နာ ယော ဂေါ ယဒိ ပဏဝေါ ချာတော.

56. ඉදින් ම, න, ය යන ගණ හා එක් ගුරු අකුරක් වේ නම්, එය 'පණව' නමින් ප්‍රකට ය.

၅၇. မ္ဘာ သ,ဂယုတ္တာ ရုမ္မဝတီ သာ.

57. ම, භ, ස යන ගණ සහ ගුරු අකුරකින් යුක්ත වූයේ 'රුම්මවතී' නම් වේ.

၅၈. ဉေယျာ မတ္တာ မ, ဘ, သ, ဂယုတ္တာ.

58. ම, භ, ස යන ගණ සහ ගුරු අකුරකින් යුක්ත වූයේ 'මත්තා' නම් යැයි දත යුතු ය.

၅၉. စမ္ပကမာလာ စေ ဘ, မ, သာ ဂေါ.

59. ඉදින් භ, ම, ස යන ගණ සහ ගුරු අකුරක් වේ නම්, එය 'චම්පකමාලා' නම් වේ.

၆၀. န, ရ, ဇ, ဂေဟိ သာ မနောရမာ.

60. න, ර, ජ යන ගණ සහ ගුරු අකුරකින් යුක්ත වූයේ 'මනොරමා' නම් වේ.

၆၁. ဥဗ္ဘာသကံ တံ စေ တော မ, ရာ လ္စ.

61. ඉදින් ත, ම, ර යන ගණ සහ ලහු අකුරක් වේ නම්, එය 'උබ්භාසක' නම් වේ.

၆၂. တော ဇာ ဂရုနာ’ယ’မုပဋ္ဌိတာ.

62. ත-ගණ දෙකක් ද, ජ-ගණයක් ද, ගුරු අකුරක් ද ඇති මෙය 'උපට්ඨිතා' නම් වේ.

ပန္တိ.

පංක්ති ඡන්දස යි.

၆၃. ဣန္ဒာဒိကာ [Pg.196] တာ ဝဇိရာ ဇ, ဂါ ဂေါ.

63. ත-ගණ දෙකක්, ජ-ගණයක් සහ ගුරු අකුරු දෙකකින් යුක්ත වූයේ 'ඉන්ද්‍රවජිරා' නම් වේ.

၆၄. ဥပါဒိကာ သာ’ဝ ဇ,တာ ဇ,ဂါ ဂေါ.

64. ජ, ත, ජ යන ගණ සහ ගුරු අකුරු දෙකකින් යුක්ත වූයේ 'උපේන්ද්‍රවජිරා' නම් වේ.

၆၅.

65.

အနန္တရော’ဒီရိတ လက္ခဏာ စေ, (ဥပေန္ဒဝဇိရ)ပါဒါ ဝိမိဿာ ဥပဇာတိယော တာ;

(ဣန္ဒဝဇိရ)ဧဝံ ကိလ’ညာသုပိ မိဿိတာသု, (ဣန္ဒဝဇိရ)ဝဒန္တိ ဇာတိသွိဒ’ မေဝ နာမံ. (ဥပေန္ဒဝဇိရ)

ඉදින් අනතුරුව කියන ලද ලක්ෂණ ඇති (ඉන්ද්‍රවජිරා සහ උපේන්ද්‍රවජිරා යන) පාදයන් මිශ්‍ර වේ නම්, ඒවා 'උපජාති' නම් වේ. මේ අයුරින් ම අනෙකුත් ඡන්දස්‍යන් ද මිශ්‍ර වූ කල්හි, එම ජාතීන්හි ද මේ නාමය ම (උපජාති යන නම ම) ව්‍යවහාර කරති.

၆၆. န, ဇ, ဇ, လ, ဂါ ဂဒိတာ သုမုခီ.

66. න, ජ, ජ යන ගණ ද, ලහු හා ගුරු අකුර ද ඇති විට 'සුමුඛී' යැයි කියනු ලැබේ.

၆၇. ဒေါဓက မိစ္ဆတိ စေ ဘ,ဘ,ဘာ ဂါ.

67. ඉදින් භ-ගණ තුනක් හා ගුරු අකුරු දෙකක් වේ නම්, එය 'දෝධක' ලෙස පිළිගැනේ.

၆၈. ဝေဒ,ဿေဟိ,ဓ္တာ တ္ဂဂါ,သာလိနီ သာ.

68. වේද (4) සහ අශ්ව (7) යන ස්ථානයන්හි යති ඇතිව, ම, ත, ත යන ගණ සහ ගුරු අකුරු දෙකකින් යුක්ත වූයේ 'ශාලිනී' නම් වේ.

၆၉. ဝါတောမ္မီ သာ, ယတိ သာ မ္ဘာ တ, ဂါ ဂေါ.

69. එම (4 සහ 7) යති ස්ථානයන් ඇතිව ම, භ, ත යන ගණ සහ ගුරු අකුරු දෙකකින් යුක්ත වූයේ 'වාතෝර්මී' නම් වේ.

၇၀. ဘာ တ, န, ဂါ ဂေါ’သု, ရသ သိရီ သာ.

70. අසු (5) සහ රස (6) යන ස්ථානයන්හි යති ඇතිව, භ, ත, න යන ගණ සහ ගුරු අකුරු දෙකකින් යුක්ත වූයේ 'ශ්‍රී' නම් වේ.

၇၁. ရော န, ရာ ဣဟ ရထောဒ္ဓတာ လ, ဂါ.

71. මෙහි ර, න, ර යන ගණ ද, ලහු හා ගුරු අකුර ද ඇති විට 'රථෝද්ධතා' නම් වේ.

၇၂. သွာဂတေ’တိ ရ, န, ဘာ ဂရုကာ ဒွေ.

72. ර, න, භ යන ගණ සහ ගුරු අකුරු දෙකකින් යුක්ත වූයේ 'ස්වාගතා' නම් වේ.

၇၃. န,န,ရ,လဟု,ဂရူဟိ ဘဒ္ဒိကာ.

73. න, න, ර යන ගණ ද, ලහු සහ ගුරු අකුරු ද ඇති විට 'භද්‍රිකා' නම් වේ.

တိဋ္ဌုဘာ.

තිට්ඨුභ (ත්‍රිෂ්ටුභ්) ඡන්දස යි.

၇၄. ဝဒန္တိ ဝံသဋ္ဌမိ’ဒံ ဇ, တာ ဇ, ရာ.

74. ජ, ත, ජ, ර යන ගණවලින් යුක්ත වූ මෙය 'වංශස්ථ' යැයි කියති.

၇၅. သာ ဣန္ဒဝံသာ ခလု ယတ္ထ တာ ဇ,ရာ.

75. යම් තැනක ත, ත, ජ, ර යන ගණ වේ ද, එය ඒකාන්තයෙන් ම 'ඉන්ද්‍රවංශා' නම් වේ.

၇၆. ဣဓ တောဋက မမ္ဗုဓိ,သေဟိ မိတံ.

76. මෙහි සාගර (4) ප්‍රමාණයෙන් යුත් ස-ගණවලින් (ස-ගණ හතරකින්) යුක්ත වූයේ 'තෝටක' නම් වේ.

၇၇. ဒုတဝိလမ္ဗိတ မာဟ န, ဘာ ဘ,ရာ.

77. න, භ, භ, ර යන ගණවලින් යුක්ත වූයේ 'ද්‍රුතවිලම්බිත' යැයි කියනු ලැබේ.

၇၈. ဝသု ယုဂ ဝိရတီ နာ,မျာ’ ပုဋော’ယံ.

78. වසු (8) සහ යුග (4) යන ස්ථානයන්හි යති ඇතිව, න, න, ම, ය යන ගණවලින් යුක්ත වූයේ මේ 'පුට' නම් ඡන්දස යි.

၇၉. န, ယ, သဟိတာ နျာ’ ကုသုမဝိစိတ္တာ.

79. න, ය යන ගණ දෙවරක් පැවතීමෙන් (න, ය, න, ය යන ගණවලින්) යුක්ත වූයේ 'කුසුමවිචිත්‍රා' නම් වේ.

၈၀. ဘုဇင်္ဂ’ပ္ပယာတံ ဘဝေ ဝေဒ, ယေဟိ.

80. වේද (4) ප්‍රමාණයේ ය-ගණවලින් (ය-ගණ හතරකින්) යුක්ත වූයේ 'භුජංගප්‍රයාත' නම් වේ.

၈၁. န, ဘ, ဇ, ရေဟိ ဘဝတိ’ပ္ပိယံဝဒါ.

81. න, භ, ජ, ර යන ගණවලින් යුක්ත වූයේ 'ප්‍රියංවදා' නම් වේ.

၈၂. ဝုတ္တာ သုဓီဟိ လလိတာ တ, ဘာ ဇ, ရာ.

82. ත, භ, ජ, ර යන ගණවලින් යුක්ත වූයේ 'ලලිතා' යැයි පණ්ඩිතයන් විසින් කියන ලදී.

၈၃. ပမိတက္ခရာ သ, ဇ, သ,သေဟု’ဒိတာ.

83. ස, ජ, ස, ස යන ගණවලින් යුක්ත වූයේ 'ප්‍රමිතාක්ෂරා' යැයි කියනු ලැබේ.

၈၄. န,န,ဘ,ရ,သဟိတာ’ဘိဟိတု’ဇ္ဇလာ.

84. න, න, භ, ර යන ගණවලින් යුක්ත වූයේ 'උජ්ජ්වලා' යැයි කියනු ලැබේ.

၈၅. ပဉ္စ’ဿ’စ္ဆိန္နာ, ဝေဿဒေဝီ မ,မာ ယာ.

85. පංච (5) සහ අශ්ව (7) යන ස්ථානයන්හි යති ඇතිව, ම, ම, ය, ය යන ගණවලින් යුක්ත වූයේ 'වෛශ්වදේවී' නම් වේ.

၈၆. ဘဝတိ [Pg.197] ဟိ တာမရသံ န, ဇ, ဇာ ယော.

86. න, ජ, ජ, ය යන ගණවලින් යුක්ත වූයේ 'තාමරස' නම් වේ.

၈၇. ‘ကမလာ’တိ ဉေယျာ သ,ယ,သေဟိ ယော စေ.

87. ඉදින් ස, ය, ස, ය යන ගණවලින් යුක්ත වේ නම්, එය 'කමලා' යැයි දත යුතු ය.

ဇဂတီ.

ජගතී ඡන්දස යි.

၈၈. မ္နာ ဇြာ ဂေါ, တိဒသယတိ’ပ္ပဟဿိဏီ သာ.

88. ම, න, ජ, ර යන ගණ ද, ගුරු අකුරක් ද ඇතිව, තුනෙන් (3) සහ දහයෙන් (10) යති ඇති වූයේ 'ප්‍රහර්ෂිණී' නම් වේ.

၈၉. စတု,ဂ္ဂဟေ,ဟိ’ဟ ရုစိရာ, ဇ,ဘာ သ္ဇ,ဂါ.

89. මෙහි සතර (4) සහ නවය (9) යන ස්ථානයන්හි යති ඇතිව, ජ, භ, ස, ජ යන ගණ සහ ගුරු අකුරකින් යුක්ත වූයේ 'රුචිරා' නම් වේ.

အတိဇဂတီ.

අතිජගතී ඡන්දස යි.

၉၀. န,န,ရ,သ,လဟု,ဂါ,သရေဟိ’ပရာဇိတာ.

90. සර (7) සහ (ඉතිරි 7) ස්ථානයන්හි යති ඇතිව, න, න, ර, ස යන ගණ ද, ලහු හා ගුරු අකුර ද ඇති වූයේ 'අපරාජිතා' නම් වේ.

၉၁. န,န,ဘ,န,လ,ဂိ’တိ,ပ္ပဟရဏကလိကာ.

91. න-ගණ, න-ගණ, භ-ගණ, න-ගණ ද, ලඝු සහ ගුරු ද ඇති වෘත්තය 'පහරණකලිකා' නම් වේ.

၉၂. ဝုတ္တာ ဝသန္တတိလကာ တ,ဘ,ဇာ ဇ,ဂါ ဂေါ.

92. ත-ගණ, භ-ගණ, ජ-ගණ, ජ-ගණ ද, ගුරු අකුරු දෙකක් ද ඇති වෘත්තය 'වසන්තතිලකා' යයි කියනු ලැබේ.

သက္ကရီ.

'සක්කරි' (ශක්වරී) නම් ඡන්දසයි.

၉၃. ဒွိဟတ ဟယ လဟု ရ’ထ ဂိ’တိ သသိကလာ.

93. ලඝු අකුරු දහයක් ද, ර-ගණයක් සහ ගුරු අකුරක් ද ඇති වෘත්තය 'සසිකලා' නම් වේ.

၉၄. ဝသု,ဟယ,ယတိ ရိ’ဟ,မဏိဂုဏနိကရော.

94. න-ගණ පහක් ද, 'වසු' (8) සහ 'හය' (7) යන ස්ථානයන්හි යති ද ඇති වෘත්තය 'මණිගුණනිකර' නම් වේ.

၉၅. န,န,မ,ယ,ယ,ယုတာ’ယံ,မာလိနီ ဘောဂိ’သီဟိ.

95. න-ගණ දෙකක්, ම-ගණයක්, ය-ගණ දෙකක් ද, 'භෝගි' (8) සහ 'ඊස' (7) යන ස්ථානයන්හි යති ද ඇති මෙම වෘත්තය 'මාලිනී' නම් වේ.

၉၆. ဘဝတိ န,ဇာ,ဘ,ဇာ ရသဟိတာ ပဘဒ္ဒကံ.

96. න-ගණ, ජ-ගණ, භ-ගණ, ජ-ගණ සහ ර-ගණ ඇති වෘත්තය 'පභද්දක' (ප්‍රභද්‍රක) නම් වේ.

အတိသက္ကရီ.

'අතිසක්කරි' (අතිශක්වරී) නම් ඡන්දසයි.

၉၇. န,ဇ,ဘ,ဇ,ရာ သဒါ ဘဝတိ ဝါဏိနီ ဂ, ယုတ္တာ.

97. න-ගණ, ජ-ගණ, භ-ගණ, ජ-ගණ, ර-ගණ සහ ගුරු අකුරක් ඇති වෘත්තය සැමවිටම 'වාණිනී' නම් වේ.

အဋ္ဌိ.

'අට්ඨි' (අෂ්ටි) නම් ඡන්දසයි.

၉၈. ယ, မာ နော သော ဘလ္ဂါ, ရသ, ဟရဝိရာမာ သိခရဏီ.

98. ය-ගණ, ම-ගණ, න-ගණ, ස-ගණ, භ-ගණ ද, ලඝු සහ ගුරු ද ඇති, 'රස' (6) සහ 'හර' (11) යන ස්ථානයන්හි යති ඇති වෘත්තය 'සිඛරිණී' නම් වේ.

၉၉. ရသ, ယုဂိ, သိတော, နော သော မြာ သ္လာ, ဂျ’ဒါ ဟရိဏီ တဒါ.

99. න-ගණ, ස-ගණ, ම-ගණ, ර-ගණ, ස-ගණ ද, ලඝු සහ ගුරු ද ඇති, 'රස' (6), 'යුග' (4) සහ 'හය' (7) යන ස්ථානයන්හි යති ඇති වෘත්තය 'හරිණී' නම් වේ.

၁၀၀. မန္ဒက္ကန္တာ, မ,ဘ,န,တ,တ,ဂါ, ဂေါ ယုဂု,တွ,ဿကေဟိ.

100. ම-ගණ, භ-ගණ, න-ගණ, ත-ගණ, ත-ගණ ද, ගුරු අකුරු දෙකක් ද ඇති, 'යුග' (4), 'උතු' (6) සහ 'අස්ස' (7) යන ස්ථානයන්හි යති ඇති වෘත්තය 'මන්දාක්‍රාන්තා' නම් වේ.

အစ္စဋ္ဌိ.

'අච්චට්ඨි' (අත්‍යෂ්ටි) නම් ඡන්දසයි.

၁၀၁. မော တော နော ယော ယာ, ကုသုမိတလတာ, ဝေလ္လိတာ’ က္ခု,တွိ,သီဟိ.

101. ම-ගණ, ත-ගණ, න-ගණ සහ ය-ගණ තුනක් ඇති, 'අක්ඛු' (5), 'උතු' (6) සහ 'ඊස' (7) යන ස්ථානයන්හි යති ඇති වෘත්තය 'කුසුමිතලතාවෙල්ලිතා' නම් වේ.

ဓုတိ.

'ධුති' (ධෘති) නම් ඡන්දසයි.

၁၀၂. ရသု,တွ,ဿေဟိ ယ္မာ, န,သ,ရ,ရ,ဂရူ, မေဃဝိပ္ဖုဇ္ဇိတာ သာ.

102. ය-ගණ, ම-ගණ, න-ගණ, ස-ගණ, ර-ගණ දෙකක් සහ ගුරු අකුරක් ද ඇති, 'රස' (6), 'උතු' (6) සහ 'අස්ස' (7) යන ස්ථානයන්හි යති ඇති එම වෘත්තය 'මේඝවිප්ඵුජ්ජිතා' නම් වේ.

၁၀၃. အက္ကဿေဟိ ယတိ မ္သ,ဇာသ,တ,တ,ဂါ, သဒ္ဒူလဝိက္ကီဠိတံ.

103. ම-ගණ, ස-ගණ, ජ-ගණ, ස-ගණ, ත-ගණ දෙකක් සහ ගුරු අකුරක් ඇති, 'අක්ක' (12) සහ 'අස්ස' (7) යන ස්ථානයන්හි යති ඇති වෘත්තය 'සද්දූලවික්කීළිත' (ශාර්දූලවික්‍රීඩිත) නම් වේ.

အတိဓုတိ.

'අතිධුති' (අතිධෘති) නම් ඡන්දසයි.

၁၀၄. ဝုတ္တ [Pg.198] မီဒိသံ တု နာမတော ရ,ဇာ ရ,ဇာ ရ,ဇာ ဂရူ,လဟူ စ.

104. ර-ගණ, ජ-ගණ, ර-ගණ, ජ-ගණ, ර-ගණ, ජ-ගණ ද, ගුරු සහ ලඝු ද ඇති වෘත්තය නමින් 'ඊදිස' නම් වේ.

ကတိ.

'කති' (කෘති) නම් ඡන්දසයි.

၁၀၅. မြာ ဘ္နာ ယော ယော’တြ ယေန,တ္တိ,မုနိ, ယတိယုတာ, သန္ဓရာ ကိတ္တိတာ’ယံ.

105. ම-ගණ, ර-ගණ, භ-ගණ, න-ගණ සහ ය-ගණ තුනක් ඇති, 'නෙත්ත' (7), 'මුනි' (7) සහ 'මුනි' (7) යන ස්ථානයන්හි යති ඇති මෙම වෘත්තය 'සද්ධරා' (ස්‍රග්ධරා) යයි කියනු ලැබේ.

ပကတိ.

'පකති' (ප්‍රකෘති) නම් ඡන්දසයි.

၁၀၆. ဩ န,ရ,နာ ရ,နာ စ ထ ဂရူ ဒသ,က္က,ဝိရမဉှိ ဘဒ္ဒက’မိဒံ.

106. න-ගණ, ර-ගණ, න-ගණ, ර-ගණ, න-ගණ ද, ගුරු අකුරක් ද ඇති, 'දස' (10) සහ 'අක්ක' (12) යන ස්ථානයන්හි යති ඇති මෙම වෘත්තය 'භද්දක' (භද්‍රක) නම් වේ.

အာကတိ.

'ආකති' (ආකෘති) නම් ඡන්දසයි.

ဣတိ ဝုတ္တောဒယေ ဆန္ဒသိ သမဝုတ္တိနိဒ္ဒေသော နာမ

මෙසේ වෘත්තෝදය ඡන්දස් ග්‍රන්ථයෙහි සමවෘත්ති නිර්දේශය නම් වූ,

တတိယော ပရိစ္ဆေဒေါ.

තුන්වන පරිච්ඡේදයයි.

၄. အဍ္ဎသမဝုတ္တိနိဒ္ဒေသ-စတုတ္ထပရိစ္ဆေဒ

4. අර්ධසමවෘත්ති නිර්දේශය නම් වූ සිව්වන පරිච්ඡේදය.

၁၀၇.

107.

ဝိသမေ ယဒိ သာ သ,လ,ဂါ သမေ,ဘ,တ္တယတော ဂရုကာ ဝု’ပစိတ္တံ.

ඔත්තේ පාදයන්හි 'ස, ස, ස, ල, ග' ද, ඉරට්ටේ පාදයන්හි 'භ, භ, භ, ග, ග' ද ඇත්නම් එය 'උපචිත්ත' නම් වේ.

၁၀၈.

108.

ဘ,တ္တယတော ယဒိ ဂါ ဒုတမဇ္ဈာ;

ယဒိ ပုနရေ’ဝ ဘဝန္တိ န, ဇာ ဇျာ.

ඔත්තේ පාදයන්හි 'භ, භ, භ, ග, ග' ද, නැවත ඉරට්ටේ පාදයන්හි 'න, ජ, ජ, ය' ද ඇත්නම් එය 'දුතමජ්ඣා' (ද්‍රැතමධ්‍යා) නම් වේ.

၁၀၉.

109.

ယဒိ သ,တ္တိတယံ ဂရုယုတ္တံ,ဝေဂဝတီ ယဒိ ဘ,တ္တိတယာ ဂါ.

ඔත්තේ පාදයන්හි 'ස, ස, ස, ග' ද, ඉරට්ටේ පාදයන්හි 'භ, භ, භ, ග' ද ඇත්නම් එය 'වේගවතී' නම් වේ.

၁၁၀.

110.

တော ဇော ဝိသမေ ရတော ဂရူ စေ;

သ္မာ ဇ္ဂါ ဘဒ္ဒဝိရာဇ မေတ္ထ ဂေါ စေ.

ඔත්තේ පාදයන්හි 'ත, ජ, ර, ග' ද, ඉරට්ටේ පාදයන්හි 'ස, ම, ජ, ග, ග' ද ඇත්නම් මෙහි එය 'භද්දවිරාජ' (භද්‍රවිරාජ්) නම් වේ.

၁၁၁.

111.

ဝိသမေ သ, ဇာ သ,ဂရု,ယုတ္တာ;

ကေတုမတီ သမေ ဘ,ရ,န,ဂါ ဂေါ.

ඔත්තේ පාදයන්හි 'ස, ජ, ස, ග' ද, ඉරට්ටේ පාදයන්හි 'භ, ර, න, ග, ග' ද ඇත්නම් එය 'කේතුමතී' නම් වේ.

၁၁၂.

112.

အာချာနကီ တာ ဝိသမေ ဇ, ဂါ ဂေါ;

(ဣန္ဒဝဇိရ)ဇ,တာ ဇ,ဂါ ဂေါ တု သမေ’ထ ပါဒေ. (ဥပေန္ဒဝဇိရ)

ඔත්තේ පාදයන්හි 'ත, ත, ජ, ග, ග' (ඉන්ද්‍රවජ්‍රා) ද, ඉරට්ටේ පාදයන්හි 'ජ, ත, ජ, ග, ග' (උපේන්ද්‍රවජ්‍රා) ද ඇත්නම් එය 'ආඛ්‍යානකී' නම් වේ.

၁၁၃.

113.

ဇ,တာ ဇ,ဂါ ဂေါ ဝိသမေ သမေ တု;

(ဥပေန္ဒဝဇိရ)တာ ဇော ဂ,ဂါ စေ ဝိပရီတပုဗ္ဗာ. (ဣန္ဒဝဇိရ)

ඔත්තේ පාදයන්හි 'ජ, ත, ජ, ග, ග' (උපේන්ද්‍රවජ්‍රා) ද, ඉරට්ටේ පාදයන්හි 'ත, ත, ජ, ග, ග' (ඉන්ද්‍රවජ්‍රා) ද ඇත්නම් එය 'විපරීතපුබ්බා' (විපරීතපූර්වා) නම් වේ.

၁၁၄.

114.

သ,သ,တော သ,လ,ဂါ ဝိသမေ သမေ;

န,ဘ,ဘ,ရာ ဘဝတေ ဟရိဏပ္လုတာ.

ඔත්තේ පාදයන්හි 'ස, ස, ත, ස, ල, ග' ද, ඉරට්ටේ පාදයන්හි 'න, භ, භ, ර' ද ඇත්නම් එය 'හරිණප්ලුතා' නම් වේ.

၁၁၅.

115.

ယဒိ န,န,ရ,လ,ဂါ န,ဇာ ဇ,ရာ,ယဒိ စ တဒါ’ပရဝတ္တ မိစ္ဆတိ.

ඔත්තේ පාදයන්හි 'න, න, ර, ල, ග' ද, ඉරට්ටේ පාදයන්හි 'න, ජ, ජ, ර' ද ඇත්නම් එකල එය 'අපරවත්ත' (අපරවක්ත්‍ර) යයි කැමති වෙත්.

၁၁၆.

116.

ဝိသမ [Pg.199] မုပဂတာ န,နာ ရ,ယာ စေ;

န,ဇ,ဇ,ရ,ဂါ သမကေ စ ပုပ္ဖိတဂ္ဂါ.

ඔත්තේ පාදයන්හි 'න, න, ර, ය' ද, ඉරට්ටේ පාදයන්හි 'න, ජ, ජ, ර, ග' ද ඇත්නම් එය 'පුප්ඵිතග්ගා' (පුෂ්පිතාග්‍රා) නම් වේ.

ဒွယံ မိဒံ ဝေတာလီယ’ပ္ပဘေဒေါ.

මෙම වෘත්ත දෙක වෛතාලීය වෘත්තයේ ප්‍රභේදයෝ ය.

၁၁၇.

117.

သာ ယဝါဒိကာ မတီ ရ,ဇာ ရ,ဇာ တွ,သမေ သမေ ဇ,ရာ ဇ,ရာ ဂရူ ဘဝေယျုံ.

ඔත්තේ පාදයන්හි 'ර, ජ, ර, ජ' ද, ඉරට්ටේ පාදයන්හි 'ජ, ර, ජ, ර, ග' ද ඇත්නම් එය 'යවාධිකමතී' නම් වේ.

ဣတိ ဝုတ္တောဒယေ ဆန္ဒသိ အဍ္ဎသမဝုတ္တိနိဒ္ဒေသော နာမ

මෙසේ වුත්තෝදය ඡන්දස් ශාස්ත්‍රයෙහි අර්ධසමවෘත්ති නිර්දේශය නම් වූ,

စတုတ္ထော ပရိစ္ဆေဒေါ.

සිව්වන පරිච්ඡේදය යි.

၅. ဝိသမဝုတ္တိနိဒ္ဒေသ-ပဉ္စမပရိစ္ဆေဒ

5. විෂමවෘත්ති නිර්දේශය - පස්වන පරිච්ඡේදය

၁၁၈. န’ဋ္ဌက္ခရေသု ပါဒေသု, သ္နာ’ဒိမှာ ယော’ဏ္ဏဝါ ဝတ္တံ.

118. අටක් බැගින් වූ අක්ෂර ඇති පාදයන්හි, මුලින් සකාර නකාරයන්ගෙන් ද සතරවන අක්ෂරයෙන් පසුව යකාරයෙන් ද යුක්ත වූයේ 'වක්ත්‍ර' වෘත්තය වේ.

၁၁၉. သမေသု သိန္ဓုတော ဇေန, ပထျာဝတ္တံ ပကိတ္တိတံ.

119. යුග්ම (සම) පාදයන්හි සතරවන අක්ෂරයෙන් පසුව ජකාරයෙන් යුක්ත වූයේ නම් එය 'පථ්‍යාවක්ත්‍ර' යැයි කියනු ලැබේ.

၁၂၀. ဩဇေသု ဇေန သိန္ဓုတော, တ’မေဝ ဝီပရီတာ’ဒိ.

120. ඔත්තේ (විෂම) පාදයන්හි සතරවන අක්ෂරයෙන් පසුව ජකාරයෙන් යුක්ත වේ නම්, එයම 'විපරීතපථ්‍යා' නම් වේ.

၁၂၁. န,ကာရော စေ ဇလဓိတော, စပလာဝတ္တ’မိစ္စေ’တံ.

121. ඉදින් සතරවන අක්ෂරයෙන් පසුව නකාරය වේ නම්, එය 'චපලාවක්ත්‍ර' නම් වේ.

၁၂၂. သမေ လော သတ္တမော ယဿာ, ဝိပုလာ ပိင်္ဂလဿ သာ.

122. සම පාදයෙහි සත්වන අක්ෂරය ලහු වේ ද, පිංගල සෘෂිවරයාට අනුව එය 'විපුලා' නම් වේ.

၁၂၃. သေတဝဿာ’ခိလေသုပိ.

123. සෛතව සෘෂිවරයාට අනුව එය සියලු පාදයන්හි ද වේ.

၁၂၄. ဘေန’ဏ္ဏဝါ ဘ’ဗ္ဗိပုလာ.

124. සතරවන අක්ෂරයෙන් පසුව භකාරය ඇති කල්හි එය 'භවිපුලා' නම් වේ.

၁၂၅. ဧဝ’မညာ ရော စတုတ္ထာ.

125. එමෙන්ම සතරවන ස්ථානයෙන් පසුව රකාරය ඇත්නම් එය 'රවිපුලා' නම් වේ.

၁၂၆. နော’ဏ္ဏဝါ စေ နဝိပုလာ.

126. ඉදින් සතරවන අක්ෂරයෙන් පසුව නකාරය ඇත්නම් එය 'නවිපුලා' නම් වේ.

၁၂၇. တော’ဏ္ဏဝါ တထာ’ညာ သိယာ.

127. එමෙන්ම සතරවන ස්ථානයෙන් පසුව තකාරය ඇත්නම් එය 'තවිපුලා' නම් විය යුතුය.

ဝတ္တ’ပ္ပဘေဒေါ.

වක්ත්‍ර භේදය යි.

၁၂၈.

128.

နဒိဿတေ’တ္ထ ယံ ဆန္ဒံ, ပယောဂေ ဒိဿတေ ယဒိ;

ဝိသမ’က္ခရပါဒံ တံ, ဂါထာ သာမညနာမတော.

මෙහි යම් ඡන්දසක් නොපෙනේ ද, එහෙත් ප්‍රයෝගයන්හි දැකිය හැකිනම්, විෂම අක්ෂර පාදයන්ගෙන් යුත් එම ගාථාව සාමාන්‍ය නාමයෙන් 'ගාථා' නම් වේ.

ဣတိ ဝုတ္တောဒယေ ဆန္ဒသိ ဝိသမဝုတ္တိ နိဒ္ဒေသော နာမ

මෙසේ වුත්තෝදය ඡන්දස් ශාස්ත්‍රයෙහි විෂමවෘත්ති නිර්දේශය නම් වූ,

ပဉ္စမော ပရိစ္ဆေဒေါ.

පස්වන පරිච්ඡේදය යි.

၆. ဆပ္ပစ္စယဝိဘာဂ-ဆဋ္ဌပရိစ္ဆေဒ

6. ෂට්ප්‍රත්‍යය විභාගය - හයවන පරිච්ඡේදය

ပတ္ထာရနယ

ප්‍රස්තාර ක්‍රමය

၁၂၉.

129.

ပတ္ထာရေ [Pg.200] သဗ္ဗဂေ ပါဒေ, ပုဗ္ဗဂါ’ဓော လ္ပ’ရေ သမာ;

ပုဗ္ဗေ ဂရု တေ စ မိမေ, ကတ္တဗ္ဗာ ယာဝ သဗ္ဗလာ.

ප්‍රස්තාරයෙහි සියලු ගුරු ඇති පාදයේ, පළමු ගුරු අක්ෂරයට යටින් ලහු අක්ෂරය ලියා, ඉතිරි අක්ෂර එලෙසම තබා, පෙර වූ ගුරු අක්ෂර ද ලියා, සියල්ල ලහු වන තෙක් මේ ක්‍රමය කළ යුතුය.

နဋ္ဌနယ

නෂ්ට ක්‍රමය

၁၃၀.

130.

နဋ္ဌဿ ယော ဘဝေယျ’င်္ကော, တသ္မိံ လော’ဒ္ဓိကတေ သမေ;

ဝိသမေ တွေ’ကသဟိတေ, ဘဝေယျ’ဒ္ဓိကတေ ဂရု.

නෂ්ට වූ ගාථාවේ යම් අංකයක් වේ ද, එය සම (ඉරට්ටේ) සංඛ්‍යාවක් නම් අඩක් කොට ලහු ලිය යුතුය. ඉදින් විෂම (ඔත්තේ) සංඛ්‍යාවක් වේ නම් එකක් එකතු කර අඩක් කොට ගුරු ලිය යුතුය.

ဥဒ္ဒိဋ္ဌနယ

උද්දිෂ්ට ක්‍රමය

၁၃၁.

131.

ဧကာ’ဒိနုက္ကမေန’င်္ကေ, ပုဗ္ဗာဓော ဒွိဂုဏေ လိခေ;

မိဿကေဟိ လဟုဋ္ဌေဟိ, သေ’ကေဟု’ဒ္ဒိဋ္ဌကံ ဘဝေ.

එකේ සිට පිළිවෙළින් දෙගුණ වන සේ අංකයන් පළමුවැන්නට යටින් ලිවිය යුතුය. ලහු අක්ෂරයන්ට යටින් ඇති අංකයන් එකතු කර, එයට එකක් එක් කිරීමෙන් උද්දිෂ්ට අංකය ලැබෙයි.

သဗ္ဗဂလကြိယနယ

සර්වගුරුලහු ක්‍රියා ක්‍රමය

၁၃၂.

132.

ဝုတ္တ’က္ခရ သမာ သင်္ချာ, လိက္ချ သေကော’ပရူ’ပရိ;

ဧကေကဟီန မေကာဒိ, နု’ဋ္ဌာနေ သဗ္ဗဂါဒိကံ.

වෘත්තයේ අක්ෂර සංඛ්‍යාවට එකක් එකතු කර එකිනෙක මතුපිට ලිවිය යුතුය. එක බැගින් අඩු කරමින්, එකේ සිට ආරම්භ කොට සර්ව ගුරු ආදී ප්‍රභේදයන් සෙවිය යුතුය.

ဝုတ္တသင်္ချာနယ

වෘත්ත සංඛ්‍යා ක්‍රමය

၁၃၃.

133.

ဂရုကြိယာ’င်္က သန္ဒောဟေ, ဘဝေ သင်္ချာ ဝိမိဿိတေ;

ဥဒ္ဒိဋ္ဌ’င်္က သမာဟာရော, သေ’ကော ဝေ’မံ သမာ’နယေ.

ගුරු ක්‍රියා අංක සමූහයෙහි මිශ්‍ර වූ සංඛ්‍යාවන්ගේ එකතුව මුළු සංඛ්‍යාව වෙයි. නැතහොත් උද්දිෂ්ට අංකයන්ගේ එකතුවට එකක් එක් කිරීමෙන් ද මෙය සමාන වේ.

ဝုတ္တအဒ္ဓါနယ

වෘත්ත අධ්ව ක්‍රමය

၁၃၄.

134.

သင်္ချေဝ ဒွိဂုဏေ’ကူနာ, ဝိတ္ထာရာ’ယာမသမ္ဘဝါ;

ဝုတ္တဿ’ဒ္ဓ’န္တရာနဉ္စ, ဂရုလာနဉ္စ အင်္ဂုလံ.

මුළු සංඛ්‍යාව මෙන් දෙගුණයකට වඩා එකක් අඩු ප්‍රමාණය දිග හා පළලින් යුක්ත වේ. වෘත්තයන්ගේ අන්තරයන්ට සහ ගුරු ලහු අක්ෂර සඳහා අඟලක් බැගින් ඉඩ තැබිය යුතුය.

ဣတိ ဝုတ္တောဒယေ ဆန္ဒသိ ဆပ္ပစ္စယဝိဘာဂေါ နာမ

මෙසේ වුත්තෝදය ඡන්දස් ශාස්ත්‍රයෙහි ෂට්ප්‍රත්‍යය විභාගය නම් වූ,

ဆဋ္ဌော ပရိစ္ဆေဒေါ.

හයවන පරිච්ඡේදය යි.

နိဂမန

නිගමනය

၁၃၅.

135.

သေလ’န္တရာ’ယတန [Pg.201] ဝါသိက သီလ’တ္ထေရ,ပါဒေါ ဂရု ဂ္ဂုဏဂရု ဇ္ဇယတံ မမေ’သော;

ယဿ ပ္ပဘာဝ’မဝလမ္ဗ မယေ’ဒိသောပိ,သမ္ပာဒိတော’ဘိမတ သိဒ္ဓိကရော ပရတ္ထော.

සෙලන්තරායතන (ගල්තුරු විහාර) වාසී වූ, ගුණයෙන් උතුම් වූ මාගේ ගුරුදේව ශීල ස්ථවිර පාදයන් වහන්සේ ජය ගනිත්වා! යම් උන්වහන්සේගේ ආනුභාවය ඇසුරු කොට මා වැනි අයෙකු විසින් ද පරහිත සලසන, අභිමතාර්ථයන් සිද්ධ කරන්නා වූ මෙම ග්‍රන්ථය නිමවන ලදී.

၁၃၆.

136.

ပရတ္ထ သမ္ပာဒနတော, ပုညေနာ’ဓိဂတေန’ဟံ;

ပရတ္ထ သမ္ပာဒနကော, ဘဝေယျံ ဇာတိ ဇာတိယံ.

පරාර්ථය සැලසීමෙන් මා විසින් රැස් කරගන්නා ලද පිනෙන්, මම උපදින උපදින සෑම ආත්මයකදීම පරාර්ථයම සිදු කරන්නෙක් වෙම්වා!

၁၃၇.

137.

အဝလောကိတ မတ္တေန, ယထာ ဆပ္ပစ္စယာ မယာ;

သာဓိတာ သာဓယန္တေ’ဝ, မိစ္ဆိတတ္ထမ္ပိ ပါဏိနောတိ.

මා විසින් බලන ලද පමණින් මේ ෂට්ප්‍රත්‍යයන් සාර්ථකව නිම කරන ලදුවා සේම, සත්ත්වයෝ ද තමන් කැමති වන්නා වූ අර්ථයන් එලෙසින්ම සාධනය කෙරෙත්වා!

ဣတိ သံဃရက္ခိတမဟာသာမိတ္ထေရေန ဝိရစိတံ

මෙසේ සංඝරක්ඛිත මහාසාමි ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් විරචිත,

ဝုတ္တောဒယပ္ပကရဏံ ပရိနိဋ္ဌိတံ.

වුත්තෝදය ප්‍රකරණය මුළුමනින්ම නිමවා නිම කරන ලදී.